qua neglecta atque, ut ita dicam, morte exstincta ed. ed. imperium deforme omnino et indecorum apparuit. Ut enim corpore non eleganter formato, sed mem bris turpiter ac distorte in eo collocatis, id jure aliquis confusionem dixerit,ita quoque imperatoria aula inordinate administrata et gubernata, inho nesta illa et parum liberali institutione in nihilum redigetur. Ne hoc igitur contingat et nos ordinem negligentes, imperatoriam dedecorare majestatem videamur, necessarium putavimus,tum apud anti quiores reperta, tum ab iis, qui hmo viderunt, re lata, tum a nobis ipsis conspecta inque aula nostra exercita, e multis assidua cura congerere et om nium oculis præsenti opere exponere, patrias con suetudines nunc neglectas tradere et commendare posteritati,et quasi flores nonnullos e pratis decer pentes, ad incomparabile decus imperatorio splen dori committere; illud denique opus, tanquam lucidum ac recens politum speculum, in medio atrio collocare, 3 ut in eo tam imperatoris con venientia dignitati, quam ministrorum systemati congrua omnium oculis exponantur,et sic in ordine ac pulchritudine frena potestatis regantur. Ut vero quæ hic perscripta sunt clara et intellectu facilia evaderent, usi sumus vulgari et simpliciori genere dicendi nominibusque et vocabulis cuivis rei quon dam apte impositis et de ea usurpatis, quibus dum imperatoria potestas concinnitate et ordine conti netur, Creatoris circa hoc universum harmoniam et motum adumbremus. Visum quoque iis, quæ sub manibus habemus, convenientius,et propterea nialium nullum ad nostra tempora pervenisse; quale fuit illud Petri Magistri de quo dixi in præfatione. Potera mus ex iis scita multa de constitutione veteris im perii Romani et Byzantini, item de situ et facie CPlis antiquæ nosse, quæ nobis nunc latent. Li quet ex egregio Cletorologio Philothei, quod codex noster nobis conservavit. Ipse noster codex hoc sensu habet. Nam ad verba etc., p. 95, ascriptum erat in margine eadem antiqua manu ex alio veteri Tactico, seu Cerimoniali, scilicet desumptum est hoo præceptum. Sed omiserunt typographi eam notam. Tandem erant Tactica militaria, non tan tum de instruendis aciebus, sed et de tota ducis in bellis conductione exponentia;qualia cum com pluscula typis edita fuerint, ut Leonis, Constantini, Eliani, Onosandri, etc., factum est, ut cæteræ si gnificationes vocis Tacticum pene ad ignorationem apud nos venerint, et sonus vocis ad aures nostras allabens protinus conceptum libri militaris animo impresserit. Eo sensu citat Constantin. vil. Basil. p. 165. Nicephor. Patr. CPtanus Breviar. histor., p. 160, 5, lille rarum studia restingui atque intercidere cæperuni, nec minus disciplina militaris evanescere. Plura exempla qui desiderat, adeat Du Cang. Gloss. utroque v. et et ordo, ordinale. Imposuit hoc eruditissimo viro Combefisio, ut lo cum Continuatoris Theophanis, modo allegatum, sic verteret: ut libris bellica ipsaque domestica im peratorum continentibus perscriptum est; non satis exacte ad verum et rectum. Ad libros Tacticos per tinent quoque Cletorologia, seu de cerimoniis sa crarum epularum expositiones, quales libros olim in aula Byzantina complusculos exstitisse, ab Ar toclinis, ut videtur, identidem in privatos usus et memoriæ suæ subsidium conscriptos, patet ex paulo ante laudato Cletorologio Philothei; quod, quantum ego quidem memini solum de numero veterum librorum cerimonialium nostro antiquio rum ad nos pervenit. Schema hoc est Nostro valde frequens et sin gulis pene paginis recurrens, nominativum abso lutum pro genitivo consequentiæ ponere. Debuis set enim proprie dixisse Frequentatur recentiori Græciæ quoque. Sed neque vetustis et optimis scriptoribus ignoratur: et Euripidi, sed maxime Philostrato in deliciis est. Eadem excusatione utitur Augustinus Patri cius initio Cerimonialis Romani. *[vid. Constan tin. in vita Basil. Allat. de Georg. pag. 362, ed. Fabric.jDesignat forte V.D.locum in Symmiclis Al latii p. 135, et quæ tomo X,Bibliothecæ Græcæ Fa bricianæ p. 700 fine leguntur. Multos nostro simi les locos auctorum, vulgarium et inquinatarum dictionum usum excusantium, dedit b. C. praef. ad Gloss., Græc, p. iv, item in addendis ejusdem p. 1. Liber noster illo sermonis genere conceptus est, medio inter vulgarem et purum antiquum, de quo vid. D. C. præf. ad Gloss. Gr. p. x, fine. Mirus erat impetus hominum medii avi om
jucundius ac mirabilius est, de singulis officiis quomodo et qua ratione perfici et administrari debeant commentari. Observanda, quando processio in Magnam eccle siam instituitur, sive ordo ac series solemnium et illustrium processionum, imperatoribus ad Ma gnam ecclesiam euntibus. I. Pridie ejus diei, in quem ejusmodi splendi conj. R. xai nia mystice exponendi. Præ rerum scitu dignarum inscitia non poterant animum nisi nugis occupare. Tenet adhuc ille mysticorum amor apud Græcos. Exemplo sit Symeonis Thessalonicensis opus De fide, ritibus et mysteriis Ecclesiæ Græcæ anno 1683 in Moldavia editum, cujus particulam De templo et missu jam antea Goarus in Euchologio dederat, to tius usum ex indulgentia cl. Reimari habui; item Christophorus Angelus in libro De statu Ecclesiæ Græcæ hodierno. Apud Latinos quam miris modis sacros ritus explicat Durandus in Rationali divino rum officiorum! Quam nihil est non minutum in vestitu sacerdotum, in vasis et structura ecclesia rum, in ritibus sacris, in quo mysterium ille non repererit Videas, ingenium illis hominibus fœ cundum non defuisse, sed defuere semina veræ doctrinæ. Quo factum, ut ea tempora, velut ager fertilis, sed neglectus, carduos et senticeta tule rint. Auctor noster ait, aulam esse debere imagi nem totius universi, et ordinis rerum naturalium, quæ per vices sibi succedunt, ut nox et dies, sol et astra, hyems et & stas. Ut illis dirigendis præsi deat summum Numen, sic aulæ quoque imperato rem. Sane persuaserant sibi imperatores, se Deum, et Christum in specie, repræsentare: et propterea, quando epularentur, convivas legebant duodecim, quemadmodum Jesus Christus cum duodecim disci pulis accubuit. In festo Paschatis agebat imperator personam Christi resuscitati, et ejus proceres personam discipulorum, et induebant loros, quo Christum lodicibus sepulcralibus involutum refer rent. Et ex hoc capite loros suos dicebant esse sym bolum resurrectionis. Sed hac de re ad l. II, cap. 40, dicetur. Interea tantum boc notabo, ineptim hujus vestigia reperiri in donatione prætensa Con stantini M. (Locum infra 1. c. allegabo.) Quo solo argumento constare poterat, illam donationem fœ tum seriorum temporum esse. Constantini M.enim ævo nondum ita nugabantur,quamvis illius delirii paroxysmi satis conspicui sese jam dum prode rent. Id est toię baŋxódię, subditis nostris. Eo sensu apud Nicephorum Patr. CPt. sæpissime et alios quoque occurrit ea dictio. Sub manu alicujus esse, notat in ejus potestate esse, obedire impe ranti. Juvat hic loci paulo amplius De processio nibus, quarum toties in opere nostro mentio fit, disserere, ne discerpere singula opus habeamus. Vox et ut patet, latinæ est criginis. Habent Græci alias duas, quæ idem signi ficant, illa rarius, bac multo frequentius utuntur. Gulwylwy Bachéwę, de progressu (at vertit Allatius, vel rectius, de processione) regis Babyloniorum ex stat fragmentum scriptoris Erotici Jamblichi, ex ejus Babylonicis depromptum in Excerptis variis Græcorum sophistarum ac rhetorum Leonis Allatii p. 250 seqq. sed quod Allatius male Adriano so phistæ tribuit, ad quem non pertinet, ut observavit Fabricius Bibl. Græc. t. VI, p. 806. Vixit ille Jamblichus tempore M. Antonini, et Erotici illius exaratum manu codicem e bibliotheca quondam Marci Meibomii ad Cl. Curmannum juniorem per venisse eumque ipsius editionem animo agitare, fama nuper ad nos attulit. Voce mpothevoic aut TpGeev utitur Dio Chrysostomus. Trajano æqua lis. Locus est p. (ita leg.) £20p xai áopóws yevrtal, ignoratisne, quemadmo dum dux (præfectus, proprætor, proconsul), et imperator procedens clarissime conspicitur, et obser valur, adeoque tunc temporis debet sibi ab indecoro et illiberali omni facinore cavere: ita quoque popu lum (debere), quando procedat et confertim coeat, etc. Monstrat hic locus veteres Augustos Cæsares Ro mæ processiones celebrasse, et ab his processionum Byzantinarum originem potius repetendam esse, quam, quod fecerunt viri docti, a septem illis Con sulum statis per annum solemnibus in Circum pro cessionibus. Sunt enim, ni fallor, bæc septem Con sulum processiones multo recentiores primorum Cæsarum ætate. Byzantini autem imperatores, non tam Consules, quam imperatores Romanos imitari studebant,aut potius amborum personam et munia sustinebant. Quia vero in talibus processionibus imperatores et magistratus magnum numerum co mitum, stipatorum, apparitorum secum habebant, inde factum, ut officium, id est comitativa, tota cohors alicujus magistratus dispositioni subdita, dicerentur. It Nicephorus patriarcha CPtanus p. 236. Breviarii, memorat. Ubi póodo nibil aliud sunt quam tribu nalia, cameræ judiciales, expeditiones,officia, dive sa diversorum præfectorum dispositioni attributa. Variæ erant veterum imperatorum Rom. proces siones in Capitolium, ad limina Jovis Capitolini, quando aut recens adirent imperium, aut victores e castris redirent item ad aliorum deorum ædes, si quod statum solemne sacrificium deberet cele‐ brari; porro in castra, ad horrea publica, aquæ ductus, aliaque opera spectanda. Quæ omnia Byzantinis imperatoribus exacte repræsentata, ut per totum opus Constantini apparet, in processu horum nostrorum Comment. notabimus. [Originem processionum solemnium non ad gentiles sed ad Christianos referendam esse ait Maragnoni delle cose gentilesche, Roma 1746, cap. 31.) Ego vero secus existimem. Dionysius Halicarn. ait Numam tales processiones jam instituisse. [Museum Ode scalchi. t. II, n. 86, processionem exhibet, ubi unus portat Isidem, etc.] Et tales Isiacorum, Gal lorum, Agyrtarum aliorumque sacerdotum Roma næ et peregrine superstitionis cum tensis deorum, cymbalis et tympanis, processiones publice ad Almonem. Ita appellabatur templum S. Sophiœ.
dissimum festum incidit, præpositi aureum tricli Almonen lavandi numinis causa, aliosque, tam frequentes sunt in veterum monumentis, ut pro cessiones christianas a gentilibus manasse, nullum sit dubium. Diffarantiam statuit Goarus ad Codin. p. 115, n. 4, inter posat et mpóxevσov. Illam, ait, fuisse tantum pietatis causa institutam pro cessionem, cum supplicatione: hanc vero tantum pompe et luxus ostentandi gratia. Sed allata jam exempla viri docti sententiam satis evertunt, et ipsa hujus capitis inscriptio, in qua processio im peratoris ad Magnam ecclesiam modo modo pothevoic appellatur. Erant autem omnino diversi generis processiones, sacræ et profanæ. Melioris ordinis gratia de singulis seorsim agam, et de illis quidem primo loco. Sacræ processiones erant rursus duplicis gene. ris. Vel enim erant litanica, Actat, supplicatoriæ, quando summi principes cum clero et populo nu dipedes, aut certe pedites, averruncandi grandis mali, aut obtinendi desideratissimi boni, ut pluvia, gratia, per urbem et templa pœnitentiam mon strantes homili habitu obibant: aut erant proces siones imperatorum e palatiis suis in templa. Ima gines talium processionum in Menologio Basiliano, t. I, tribus locis conspiciuntur, p. 67 et 210. Ob servatur in illis patriarcha cum imperatore stans, diaconus librum tenens, et fumans thuribulum quatiens, alius diaconus, aul papas, crucem pro cessionalem præferens pone istum rov Opazopó pov, et processionales multi cum cereis arden tibus. Hio ferme apparatus erat talium publicarum supplicationum e vetustis gentilibus cerimoniis derivatus, penes quos in processionibus triumpha libus laureatos cum funalibus ardentibus et thuri bulis fumantibus processisse constat e Dione Cas sio p. 4041, 33, ed. Hamburg. Prima dictarum Menologii imaginum exhibet, quamvis rudi stylo, ut fere omnes Menologii illius imagines, proces sionem imperatoris Theodosii junioris et Procli patriarchæ ad Hebdomum, ob terræ motum urbi regiæ infestum, de quo vide Cedren. pag. 342. Se cunda processionem Leonis Isauri et Anastasii patriarchæ ob eamdem causam: vid. Cedren. p. 457. Tertia denique processionem ad excipien das reliquias Clementis I, pontificis Romani. Talem processionem, qua Romanus Lecapenus imaginem Christi Edessenam sudario expressam excepit, de cribis Anonymus in Scriptoribus post Theophan. p. 268. Processionem Edesse ob terrifica portenta institutam describit Assemannus in Bibl. Or., t. I, p. 270, 6, e Josua Stylite Chronico Syriaco sic Hoc flagello monili Edesseni, Petro episcopo indi cente, supplicationes per totam urbem fecerunt. Con fluxere omnes viri, mulieres, pueri et clerici crucem præferentes et psalmos canentes atratis vestibus assumptis. Sed et monachi monialesque omnes re gionis orationi institerunt. Processionem solemnem pro impetranda pluvia sub imp. Michaele Paphla gone institutam verbis valde m emorabilibus de scribit Cedren. p. Τanta autem subnala secitate, ut tolis sex mensibus non plueret, institue bant supplicabundam processionem imperatoris fra tres; quorum unus sacrum mantile (seu sudarium Edes senum) portabat; alter autem, magnus nempe Domesticus, epistolam a Christo ad Abgarum mis sam, tertius denique Protovestiarius, sacra Christi fascias. Hi pedites progressi e magno palatio usque ad Deiparam Blachernarum procedebant. Seorsim quoque processionem cum Clero faciebat patriarcha. Intelligitur hinc sacras reliquias in processionibus circumlatas fuisse, et duos plerumque choros pro cedentium, quorum unum imperator, aut legatus ejus, alterum patriarcha duceret. Hi chori in via sibi occurrentes coibant, et rursus discedebant, qua de re alias dircendi occasio erit in his notis. Morem hunc publicis processionibus pluviam a Deo rogandi Muhammedani satis mature a Græcis, aut Christianis orientalibus, ut multos alios ritus re ligiosos, acceperunt. Ita narrat Abulfeda sub im perio Omari ad an. 18, seu Chr. 639: Urgente siccitate, egrediebatur Omar [ex al Madina] cum al Abbaso in campum, magnaque coacta proceden tium turba supplex obtestabatur Deum, velit, habita ratione meritorum et sanctimoniæ hujus viri [Abbasi puta], largos imbres effundere: et sane tantum va luerunt istæ preces, ut antequam in urbem reditum esset, conferti nubium seseque trudentes globi divi tem e suo sinu pluviam excuterent. Quo miraculo tantam auctoritatem a plebe reverentiamque adeptus fuit Abbas, ut hmbrias pallii ejus venerabunda manu contrectarent, indeque avulsa quasi sanctimoniæ be nedictione frontes sibi perfricarent. [De processione antiqua Rothomagensi ob fructus terræ vid. Moleon, Voyage, p. 307. Processio cum psallentio seu psa mis apud Anastas. Vit Pontif. p. 120, loca egregia de cruce in litaniis prælata.] Pro impetranda vi ctoria perhibet Scylitzes p. 816, imp. Constantinum Ducam supplicabundam processio nem valde longam et productam instituisse. Nŋotelav Saxpówv, indicto jejunio populoque et sibi institue bat supplicationem processionalem extensam [id est longam; interpres hic non recte percepit reddens assiduas supplicationes] ipse pedes una cum turba procedens in lacrymis, etc. Non memini aliter quam a pedite imperatore peractam talem processionem. Antiquis tamen temporibus oportet moris fuisse, ut imperator lectica ferretur. Patet e verbis Theo phanis id est, uno die ante festum. Solemnis ille nos loquendi Græcorum novorum est. Sic alibi apud Nostrum πpò pεpwy Sowv Qv xɛhɛúower, tot diebus ante quot jusserint, Malalas, t. II, p. 10, circa fin.: πpò 67(you dia id est The molewe. Photius in Lexico inedito apud Dod wellum twv pávvwv, CCCC septem annis ante XXX ty rannos obtinebant. Jam veteres quoque sic loque bantur Græci et Latini. Olympiodorus apud Pho tium Bibl. p. 106. ed. Hoesch. penult., po práxov. Diodorus Siculus p. 160, ed. Wessel. po pw εxoet, viginti diebus ante. Apud Capitolia. in M. Anton. est ante biduum (id est altero ante die) quam exspiraret. v. t. I. Scr. Hist. Aug. p. 567, et Corsini Append. ad Notas Græcor, Simili modo añò usurpant. Novella Zenonis: Þwt id est ad distantiam sex pedum a solo. Aristides, t. II, p. 123. pro vel multum a servitute abesse. Non multum abludit illa Theo phanis dictio p. id est,
nium intrant, diarna scilicet processione instante, phanis p. 94, de Marciano imp. лáv ôè Kv súlα Marcianus porro valde pius religioso timore Deum colebat, et in pro cessionibus ad Campum celebratis pedes incedebal, et multis beneficiis afficiebat egentes. Quare, his con spectis, non amplius in lectica, ut mos tunc ferebat, sed pedibus iter agens Anatolius patriarcha proces sionum supplicationes obibat. Marciani ergo tem pore Varii memorantur antiquioribus restro sæcu lis, quam hujus Cerimonilis ætas est, præpositi; præcipue præpositi sacri palatii, et cubiculi, et militum. Qui autem hoc libro memorantur præpo siti, non sunt nisi præpositi cubiculi. Ante certe erant ambo illa numera præpositi palatii et cubiculi tunc temporis ita conjuncta, ut separi nequirent, sed eidem homini inhærerent. Antiquioribus autem temporibus diversi erant præpositi sacri palatii, et præpositi cubiculi. Quamvis enim reperiantur sæc. iv et v, præpositi sacri palatii, qui Eunuchi fuere, non tamen ex eo sequitur, præpositos palatii et cubiculi eosdem illo tempore, aut omnes palatii præpositos eunuchos fuisse, quemadmodum omnes præpositi eunuchi erant et esse debebant. Repo riunturenim viri integri in præpositis palatii eorum temporum, ut Boethius et Cassiodorus; neque erat causa ob quam V. Cl. Hagenbuchius in Commen tario ad Diptychon Brixianum p. 28; aut dubitaret do fide atque peritia illorum qui titulum Cassio dori ex ejus codice manuscripto, qui in bibliotheca Ampl. Senatus Lipsiensis asservatur, excerpserunt, aut scribam illius codicis ignorantiæ accusaret, propterea quod Cassiodorum præpositum palatii appellaverit. Putat V. D. aut non recte exscripsisse compendium scripturæ illos, qui codicis illius no titiam dedere, aut scribam ipsum non recte red didisse compendium, quod coram se in antiquo codice, e quo suum derivabat, repererit. Sed ipse meis oculis vidi scriptum ibi esse exquæstoris el sacri palatii præpositi el patricii Romanorum: neque video ego quidem, quare auctoritati libri manu exarali derogandum, et loco vocis præpositi vox præfecti substituenda sit, cum et nomina dignita tum et munia successu temporum variaverint. In Menologio Basiliano t. I, p. 20, пpaindoitos TOU Baathews appellatur ex illorum temprum usu, seu præpositus palatii, S. Romulus, qui, pro tem poribus illis, quibus vixisse perhibetur, vix poluit alius, quam præfectus prætorio fuisse, et ab aliis ApainОGITOS TAS aúλis nominatur. Et sane quæ dignitas erat sub primis augustis præfectura præ torii, ea sub Theodosiis et secutis erat præpositura palatii. Qui autem e Græcis medii ævi nude præpositi appellantur, illi sunt semper eunuchi, et quidem eu nuchorum principes. Quot fuerint numero, mihi non constat: modo de uno sermo fit, modo de pluribus ut hic loci. Cum teste Theophylacto Simocatta Roma ni consueverint præpositum appellare tov súvoúxwv 6τatov, eunuchorum ad comitatum regium deputatorum principem, et aliis & apyvoy os ita dicatur; vid. Malata, t. II, p. 31, et ibi Chilmead.; credibile est, non fuisse, nisi unum. Sed cum persæpe multi essent imperatores college, interdum tres vel qua tuor, fere semper duo, credibile est, unumquemque peculiare sibi cubilariorum seu spadonum habuisse obsequium, aut familiam; et tot fuisse præpositos, quot familiæ spadonum. Præterea habebat Augusta quoque suum præpositum, et plures si essent Au gustæ, ut sæpe erant, tot erant earum præpositi et familiæ cubiculariorum. quot, ipsæ. Tandem ha bebat quoque patriarcha suum præpositum: sed non semper. Certe memorat de illo Noster auctor, ut de re obsoleta; et huc denique non pertinet. Hino intelligatur, quare 1. II, c. 2, p. 304, 6 amp TÓSITOS nominetur, seu protopræpositus. De officio præpositi pauca strictim nunc dicam: plura enim hac de re in processu operis occurrent. Erat a sacro imperatoris corpore domi forisque, in ecclesia, in senatu, cubiculo, ubique, proximus immediate cum principe loquebatur, referebat ad ipsum de rebus occurrentibus, accipiebat ab ipso mandata, quæ porro aliis proceribus, ad quos quodque per tineret, impertiebat. Hic e. c. videmus præpositum pridie magni festi de instante religione dominum admonuisse, et ab eo mandatum accepisse, crasti nam processionem indicendi. Comitabatur impera torem in ecclesiam, ad ipsum usque sacrificatorium, porrigebat ipsi cereos, ubi opus erat, et ab ipso vicissim redditos recipiebat, ministrabat ipsi apo combia, seu oblationes, quas imperator in magnis festis solebat in altari deponere; induebat et exue bat ipsi infulam, pro re exigente, dabat ad nutum imperatoris signum Cerimoniario, quando ille ce leusma dare, id est proceres congregatos ad proce dendum hortari deberet; recipiebat ab imperatore traditos illi libellos gratulatorios factionum, in troducebat patriarcham ad imperatorem post finitum sacrum officium, et rursus educebat; eulogias, seu panes benedictos, a patriarcha imperatori datos, secum ex ecclesia in palatium deferebat. Mitto alia. De præpositis conferri possunt Du Cange in utro que Glossario h. v.; Fabrottus in Glossario ad Ce drenum, Bacchinus ad Agnellum p. 70, ubi non improbabiliter existimat, præpositum sacri cubiculi ab Agnello majorem cubiculi appellatum fuisse. De præpositis cohortium, aut militaribus, vid. Vales. ad Amm. Marcell. p. 500. Dicitur hic præpositus stante, id est coeunte in consistorio processione quotidiana, vel corpore procerum, qui ex officio quotidie in aulam conve nire debebant, ingressus in Chrysotriclinum admo nuisse imperatorem de instante festo. Quare au tem in Chrysotriclinum? Scilicet ibi erat ipsa pro pria imperatoris sedes. Edes hæ, aureum tricli nium dictæ, erant ordinaria principum Byzantino rum habitatio, pars tantum non præcipua magni palatii. Sane Luitprandus aureum triclinium ap pellat præstantiorem palatii partem, et Romanum Lecapenum, quo tempore summa gaudebat pote etate, in eo ait habitasse, ut summum imperatorem, cæteris collegis, filiis et genero, solo nomine tenus imperantibus, ideoque in alias palatii, partes, ceu viliores, ablegatis. Verba sunt Legat. C. 9: In hoc igitur Romanus aureo triclinio, quæ præstantior est pars, potentissime degens, cæteras partes palatii ge nero Constantino, filiisque suis Stephano et Constan tino distribuerat. pag. 5, nostri Cerim. apparet, ibi fuisse tov lepov xoituva sacrum cætonem. vel dormitorium imperatoris, et huic adjunctum secre tum, in quo excipere salutantes proceres solebat. In illo secreto erat concha, seu arous, cum fene stra, sub quo arcu stabat imago aurea Jesu Christi in throno sedentis, coram qua imperator devotione sua defungebatur màne surgens, antequam aliud quid aggrederetur, item coram illa imagine faciebat preces ex ecclesia in palatium reversus; et sic demum se in cubiculum suum privatum recipiebat. "(Aurei triclinii portæ argentea, mensaque argentea, Cons stantini Porphyrogeniti opus. Custodia purpurea pro vestibulo cubiculi imperatoris. Scriptor. post Theo phanem p. 281. Idem Constantinus triclínium au reum
et dominos de festo admonent, qui jubent ipsos, ut dore summi viri lecticis sublevati peragebant reli giosas has processiones. Paulo post apud eumdem Theophanem p. 104, habemus exemplum patriar cha Alexandrini, qui CPli agens cum popularibus suis e palatio supplicatione ducta asino vectus ad ecclesiam processit. Quod factum tamen velut impudens improbatur. Memorat Sigo nius quoque l. it, de regno Italiæ p. 48 le gatos episcoporum ad concilium in Trullo habi tum missos ad sacram pompam Spiritus S. invo candi gratia per urbem ducendam missis equis stratis mira benignitate principis [Constantini Pogonati puta) invitatos fuisse. Præsertim, si ecclesia quæ dam inauguranda, et sanctorum reliquiæ in ea de ponendæ essent, habebatur patriarchis ille honor, at, imperatore quamvis ipso pedibus cum proces sionale turba ambulante, ipsi tamen imperiali curru veberentur, tenentes super genubus venerabiles reliquias. (Vid. Theophan. p. 184, 192, 193, 202.) Videamus nunc harum pocessionum antiquita tem. Valentiuiani jam tempore has pompas in Ec clesiis Italicis fuisse usitatas constate loco Agnelli, Pontifical. in Vita Exsuperantii t. II, script. rer. Italic., p. 63, ad quem locum conferri merentur, que attulit Benedict. Bacchinius. Cum itaque Ita lice Ecclesiæ, e viri docti sententia, ritum hunc a CPna acceperint, necesse est eum protinus cum primis Christianis imp. in Ecclesiam immigrasse. Liceat mihi hac occasione meam de perobscuro Agnelli loco sententiam proponere. Verba sunt hæc Illius (Exsuperanii) temporibus ecclesia. B. Agnetis a Gemello subdiacono istius sanctæ Raven næ Ecclesiæ et rectore Siciliæ constructa est, et mul tum eam ditavit in auro argentoque et palleis sacris et civitatem reum argento Eve. Ibid. p. 284.] Digni sunt ulteriori consideratione ambo loci, quos V. Cl. excita vit. Non quidem jam de argenteis portis et argentea mensa dicam, de quibus commodior alibi erit agen di occasio, sed videndum, quænam illa sit purpurea custodia. Est sane in Græco æque atque Latinis Com bensii purpurea custodia. Verum, ei Græca inspiciamus attentius, haud difficile est mendam detegere atque emendare. Verba sunt: Kal Apparel continendis aquis desti natum illud opus fuisse. Ergo non pudaxty, custo diam scripsit auctor, sed piádry, phialam. Appel lant nempe phialam, conditorium aquarum, vastum lacum aquam servantem, præsertim cum superim positis Bstulis aquam ejaculantibus. Talem fontem e marmore porphyretico struxit Constantinus co ram Cætone suo. Confirmant id sequentia: 'AETOV etc. Aquilam argenteam aquæ siphoni superimposuit After locus et mancus, et affectatione floridi styli obscuratus est. En illum (leg. Sic saltim ad gram maticæ leges et ut sensus integer emergat, con stituendum esse locum existimo, ejusque hunc esse sensum. Oportet nunc de Chrysotriclino exponere, quem dominus fabricandi dexterrimus effecit esse velut scatentem floribus et suaviter fragrantem hor tum rosarum, varicoloribus et admodum subtilibus tessulis colores diversorum florum veluti recentium imitantibus; quæ tessule media interceptæ et con clusa a sinuosis plexibus ramorum et innumerarum partium artificiosa compositione ad imitationem florum conformatæ omnem comparationem excedunt, Hoc [non Chrysotriclinum, sed to Epyov, opus musivum,] coronavit argento, et velut circulo com plexus, exhibuit spectantibus spectaculum insatiabilis voluptatis. Concludo ex his verbis, pavimentum chrysotriclini fuisse opere musivo seu tesselato factum, in quo varii coloris et magnitudinis lapilli varie compositi flores referrent, qui discreti in tercurrentibus ramis arborum et in multas areolas distincti tandem argenteo circulo comprehenderen tur. Adhuc id noto, triclinium in hoc libro et By zantinis scriptoribus non id quod Latinis, non con clave, cœnaculum, diætam, sed totum ædificium plura conclavia complectens significare, verbo pa latium, ut patet e Script. post Theoph. p. 89 sqq. et 91, et aliis multis locis. Au temps de saint Louis et beaucoup devant le mot de Sale signifioit palais, une grande maison, ait du Cange ad Joinville, p. 240. Conf. idem Gl. Lat. v. Sala. Jam Ammiani Marcellini ætate consuevisse triclinium pro tribu nali, vel palatio dici, constat ex ejus 1. xv, ubi mi nistrum triclinii rationalis memorat. Imo dudum ante illum, e Scr. H. Aug. pag. 648, 5, patet. Apud Nostrum ubique non vov, neque inveni. Videtur in hac compositione idem atque significare, voy, plateyoy, trium contignationum ædificium, etiamsi pauciorum aut plurium esset. De quotidiana processione seu conventu pro cerum in aulam dicendi uberior erit locus ad fibri secundi primum caput, ubi ritus et leges ejus ex ponuntur. Hic suffecerit annotare, eam repeten dam esse a veterum Roman. ritu, quo nempe clientes patronorum limina mane frequentare so lebant, quem primi imperatores Romani quoque ex veteri more velut amicitia significationem re tinuerunt, et secuti processu temporis in leges et cerimonias religiosas aulæ receperunt, quas omit tere nemo salvo cultu principis posset. Satis notus ille mos patronos, senatores, imperatores salutandi, ut de illo dicere hic loci supervacaneum sit. Vid. Scr. Hist. Aug. t. I, p. 29. Tantum id dicam, ut veterum imperatorum major potestas, minus in vidiosus et remissior erat cultus, ita posteriorum, seu Byzantinorum, in minore potestate ambitiosior et magis pompatica alque poptix erat veneratio; et perinde quoque salutationes procerum, non jam velut amicorum paulo inferiorum, sed ut cultus a servis debitus et rigide exactus. In illis quotidianis processionibus malutinis ab hora diei prima (vel septima nobis) usque tertiam (seu decimam fere) et pomeridianis patebat palatium, reliquo tempore clausum erat; ut e nostro Cerimoniali l. c. et e Luitprandi legatione discitur. Erant illæ processio nes ut conventus nostrorum procerum in sua tri bunalia, aut ad intima consilia cum domino agi tanda. Nam per illas processiones administrabantur imperii negotia. Patet ex nostro Cerimoniali, et ex Continuatore Constant. in Script. post Theo phan., p. 88 B, ubi interpres mentem auctoris et dictionis non percepit. Verba sunt (ita ibi leg.] Perficiebat curationes rerum et quotidianas processiones in ipso Triconcho. Ita debebat reddi. Notat hoc factum historicus, ut insolens. Nam alias quotidianas processiones in Chrysotriclino fiebant, ut ex nostro loco patet.
in crastinum pompam seu processionem parent et et civitatem argenteam in processu construxit natalis ipsius martyris, usque nostris temporibus perduro vit. Quid sibi vult civitas argentea in processu na talis martyris? Ego quidem puto fuisse massain argenteam ad formam urbis confictam, turrim nempe unam atque alteram, non maximæ molis, quæ in natali martyris, id est die memoriæ mar tyrii B. Agnetis sacro, circumgestata in pom pa processionali fuerit, ut indicaretur civi tatem suam illius beatæ patrocinio dedicatam esse, Videntur illud mihi significare imagines piorum hominum passim occurrentes, qui manibus gestare ædes aut turres conspiciuntur. Præsertim sic pin guntur episcopi, ecclesias suæ curæ commissas quasi manibus gestantes. Si bene memini, vidi in Alemanni Parietinis Lateranensibus imaginem Leonis III talem. Cl. Muratorius t. II, script. rer. Ital. p. 73 effigiem S. Ecclesii eodem in habitu dedit. Recentissimum exemplum habemus in dedi catione pucherrimi Dionis Cassii Reimariani ad Eminent. Cardinalem Quirinum, cui præfixa est imago in qua, inter alia, Pietas conspicitur, dextra crucem, sinistra ecclesiam Brixianam gestans. Pa riter etiam conditores urbium pinguntur urbes suas manu gestantes. Vidi, non succurrit ubi, Caroli M. imaginem quæ Aquisgranum manu gestat. Sed præ cæteris plenus est talium imaginum tomus secundus Monumentorum vetustorum Ciam pini. vid. Tabul. 16, 19, 27, 29, 31, 37, 42, 47, 52, et quæ infra dico de templis seu stemma tibus ad vatòlwv formam factis, et intra tribu nam suspendi solitis. Coll. D. C. v. r¼µnhov. Non solum donaria ad instar turrium, templorum, urbium facta, sed etiam naves aureas dedicabant, et suspendebant in ecclesiis. (vid. Chronic. Casin. menta ad majorum personas sumpta et composita fœdiorem reddidderant. Per salutem vestram, quæ mihi mea charior exstat, una vestrorum pretiosa vestis procerum centum horum et amplius pretiosior est. Ductus ergo ad podesiv ipsam in eminentiori loco juxta psallas, id est cantores, sum constitutus. Cumque quasi reptans monstrum illud procederet, clamabant adulatores psalle; Euge, venit stella mu tutina, surgit Eous, reverberat obtulu solis radios pallida Saracenorum mors, Nicephorus μédwv, id est princeps. Unde et cantabatur pédovei, id est principi, Nicephoro moldà Ern, id est plures anni sunto. Gentes, hunc adorale, hunc colite, huic tanto colla subdite….. Igitur falsidicis illis inflatus næniis, S. Sophiam ingreditur, dominis suis imperatoribus se a longe sequentibus et in pacis osculo ad terram us que adoranlibus. Armiger hujus sagitta calamo im missa æram in ecclesia ponit, quæ prosequitur, quo nimirum tempore imperare cœperit, et sic æram, qui id non viderunt, intelligunt. Hac cadem die con vivam me sibi esse jussit. Non ratus autem me di gnum esse cuipiam suorum procerum præponi, quin tus decimus ab eo absque gausape sedi, meorum comi tum nemo. Apparet Latinum præsulem, et ordinis sui apud Latinos auctoritate, dominique sui Ottonis l imperatoris Saxonici favore tumidum multam in vidiam Græcis, et Nicephoro Phocæ maxime, as persisse, a quo non tantum repulsam tulerat, sed etiam multis modis offensum se fuisse crededat. Sed hoc ad rem non facit. Nos prosequatur insti tutum. Pridie igitur antequam tulis processio cele braretur, indicebatur præconis voce, ut nempe plates et angiportus, per quos transitura esset processio, mundi essent, et ut eorum incolæ coram domibus suis pallia sericea, vasaque aurea et ar gentea, pretiosamque omnem suam supellectilem suspenderent, arbusculas odoratas el aspectu gra tas plantarent, rosas, rosmarinum, alia per solum spargerent. Præconis voce indictas fuisse tales pro babile est, rei natura id exigente et, quamvis ali bi notatum non reperiam videor mihi tamen in his Cedreni verbis reperire p. 750: Tň Kupiaxň µetà Ad diem, qui a Ρas chate proximus est Dominicus, populo publicum processum in adem S. S. Apostolorum præconizat,... Venit ergo coronatus cum senatu, omnibus urbanis ad spectaculum accurrentibus et iis, qui ad viam regiam Venio nunc ad alterum processionum sacrarum genus, illud nempe, cum imperatores diebus Do minicis et festis malutinis atque vespertinis horis ad faciendum divinum officium in ecclesias. pro ratione temporum diversas, e palatio procedebant, et a factionibus per vias, quas transeundum erat, utrinque dispositis salutabantur, et per diversa locorum spatia diversis acclamationibus exci piebantur. In his doyais, seu exceptionibus, ut appellantur, vel beneventationibus, aut præ stolationibus describendis admodum diligens est auctor noster. Præclare quoque illas descripsit Luitprandus, Cremonensis episcopus, qui ritui in terfuit. Operæ pretium est ejus verba ascribere, quo rei toties per hunc librum memoratæ perspi cuam et plenam ideam statim in principio nanci scamur. Ait autem sic (p. 913 ed. M.): Secunda, in quit Nicephorus, hora jam transiit (ea est, secun dum nostrum computaudi morem, octava matutina), mpothesis, id est processio, nobis est celebranda, Quod nunc instat agamus Contra hæc, cum oppor tunum fuerit, respondebimus. Non pigeal me pо thevoy ipsam describere et dominos meos audire. Negotiatorum multitudo copiosa ignobiliumque per sonarum ea solemnitate collecta ad susceptionem_et laudem Nicephori a palatio usque ad Sanctam So phiam quasi pro muris via margines tenuit, clypeo. lis tenuibus satis et spiculis vilibus dedecorata. Ac cessit et ad dedecoris hujus augmentum, quod vulgi ipsius potior pars nudis processerat pedibus. Credo, sic eos putasse sanctam ipsam potius exornare πpo EvGIV. Sed et optimates sui, qui cum ipso per ple beiam et discalceatam multitudinem ipsam trans ierunt, magnis et nimia vetustate rimatis tunicis erant induti. Satis decentius quotidiana veste induti pro cederent. Nullus est, cujus atavus hanc, novam ha beret. Nemo ibi auro, nemo gemmis ornatus erat, nisi ipse solus Nicephorus, quem imperialia orna Consultant, interrogant, sciscitantur ejus arsensum dissensumve, et in utramque partem vo luntatem. Ita usurpat Constant. Vit. Basil. p. 144. Aliique Byzantini sæpius, et ipse jam M. Antoninus philosophus IV. 16. p. 81. ult. ed. Mer. Casauḥoni, imo ipse jam Demosthenes p. 47. 38. ed. Lambini. Inde únoμμata appellantur, seu consultationes patriarcharum, illæ litteræ, per quas sententiam de casibus dubiis rogantur et quibus to doxoūv subscribunt. Vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. et quæ docti Benedicti auctores nova Artis diplo maticæ t. I, sect. 2, cap. I. artic. 3. toto de indi culis disputant. Interdum quoque potest accipi pro citat, evocat. Et eo modo usurpatum fuisse admo. nere apud Latinos medii ævi constat ex Du Cange Gl. Lat. v. admonitio debitoris, sommation, ajour nement. Suggerere quoque et suggestio dicitur. Vid. Alteserr. ad Anastas. p. 56.
* instituant. Egredientes illi hoc omnibus cubicula ed. regiam habitabant, auream et argenteam suppellecti. lem ex ædibus dependentibus, et peplos [sericens nempe] et auro intextas vestes, et in farstis accla mationibus vel ipsum suum pro eo sanguinem ſun dere prompte spondentibus. Morem hunc domos et vias ornandi acceperunt, ut alia multa, Muham medani a Græcis. Ita sæpius in Abulfeda legitur, Misram vel al Cahiram fuisse ornatam, si e. c. nuntius victoriæ ab exercitu reportatæ appelleret, vel ipse solthanus in urbem victor rediret, aut alia quædam publicæ lætitiæ causa contingerent. In processionibus ille tenebatur ordo, ut milites præ cederent, sequerentur proceres, imperatorem clau derent et sequerentur eunuchi: qua de re suis locis clarius. Pia vota, quæ a factionibus trans eunti imperatori acclamabantur, appellabantur prµízɩ, et acta. Et de his, uti de factionibus, mox loco suo commodius dicam. Conf. p. 287. Attin gam hic tantummodo, diversis diebus festis in di versas sacras ædes processum fuisse, ut festo Nati vitatis et Paschatis ad Magnam ecclesiam, seu S. Sophiam, die Dominica post Pascha ad SS. Apo stolos, die Assumptionis vel Ascensionis Christi in cœlum ad Regas seu Fontes, festo Pentecostes ad S. Mocium, festo S. Georgii ad Magnauram, etc. Hæ processiones erant typicæ, seu fixæ et ex præ scripta formuta cerimonialis certis suis diebus alligatæ, ut non posset imperator commode domi manere, aut alio ire, quam præscriptum essel. Aliis enim diebus Dominicis manebant imperato res intra palatium, et frequentabant aulicas suas ecclesias, quas inter præcipuæ erant & toυ Kuplov Hinc intelligitur, quare dixerit Cedrenus p. Manavit hic ritus e more veterum imperatorum Romanorum certis diebus ad Jovem Capitolinum, aliis ad ædes Victoriæ in castris suburbanis, aliis alio procedendi et sacrificandi, de quo ex Herodiano et similibus scriptoribus constat. Russi, qui pene omnes civiles sacrosque et auli cos ritus a Græcis assumpserant, eumdem pene ordinem tenent in suis sacris processionibus; qua rum unum specimen e libro Anglice scripto et in versione Belgica, qua utor, Staat van Groot Russland inscripto depromam, quo loco non potest inveniri alius, qui rem præsentem magis illustret. Commen tarii vicem præstare potest ad hoc caput Nostri, et omnia ejus illa, in quibus processiones sacræ de scribuntur. Cum pauci sint, qui Belgice calleant, necesse est, lectoris in gratiam, locum prolixum quidem, at eximium Latine verti. Legitur dicti li bri p. 355-361. Nam Anglicum primigenium exem plum, a quo Belgicus factus fuit ille liber auctore A. Moubach, ad manum non est. Verba igitur ejus hæc sunt: «Quandoquidem de sanctificatione aqua rum [festo twy wtwy, de quo vid. caput Nostri 26, 1. 1.] in superioribus mentionem feci, qua peragi multis oum cerimoniis solet, non injucundum erit meo lectori eas enarratas legere. Fiebat hæc aqua rum sanctificatio extra urbem, Moscoviam, super Alumine cognomine; in quo glacie excisa magna fit fenestra quadrata, cancellis præmunita... Circa hos gradus tribunal erigitur, pannis rubris instra tum, intra quod erat metatorium, in quo impera tor cum præcipuis clericorum manebat. Metatorium hoc habebat quatuor portas ad modum arcuum apsidatas cum superimpositis malis aureis. (Vid. quæ infra p. 242, de pomis aureis carruchæ im perialis dicimus) Cancelli lacunæ in glaciato flu mine factæ prætenti sesquipedem alti et panno ru bro pariter instrati erant. Ad eorum quatuor angu los stabant columnæ... apsidatæ, ut formarent thronum aut tribunal, intra quod octo vitreæ lam pades ardentes pendebant. Ab uno eorum latere descendi poterat in aquam duobus gradibus, ru bras panno instratis... Solum instratum erat tapetibus Turcicis; thronus imperialis ultra solum tribus quatuorve gradibus eminebat, inaura tus, panno argenteo tectus in solum aliquantis per excurrente, instructus turriculis, quibus cru ces inauratæ insistebant. Thronus patriarchæ, illi ad dextram positus gradu uno erat altior, minus tamen splendidus. [Memorabilis hic locus de fastu cleri Russici, fastigium ultra imperiale appetentis, quod Græci tamen ausi non fuere.] Processio ad hunc locum ita fiebat. Primus procedebat Capita neus, quem protectores imperatoris sequebantur. Post eos eodem ordine procedebat caterva Veneta, tum Prasina, postremo loco Russea, gerentes ha stas artificiose tornatas; postremi veniebant sclo petarii. Protectores hi omnes erant sanguine nobili, collocati in orbem circa locum cerimoniæ dicatum. Succedebat ingens numerus clericorum, coram qui bus imagines sanctorum dependebant; post eos ve niebant papæ cum laternis et inclusis cereis ardenti bus, tum alii pictos sanctos gerentes. Inde prodibat magna et ponderosa crux, circa quam gestabantur Seraphini (tuyla vel sótuyeia] deaurati, super lon gis contis. Rursus alii prodibant pontifices gestantes discos et pateras argenteas, et calices pellibus rubris tectas, in quarum paterarum una came laucium patriarchæ erat. Excipiebant sacerdotes ordinis varii, induti vestibus auro rigidis argento que, tum episcopi quidem et archiepiscopi splen dide vestiti. Archiepiscoporum mitræ splendebant auro et argento, et oris pellium armelinarum quas episcopi quidam manibus gestabant. Post archiepiscopos ibant pueri cantantes splendide vestiti, tum monachi tres aut quatuor cum thuri bulis fumantibus, quæ agitabant coram patriarcha, quem ducebant [mapaxpaτoμεvov] duo alíi monachi, habentem in manibus auream crucem super pulvinari rubro. Patriarcha indutus erat panno argenteo, cui insulæ erant ante et retro taniæ [pol] panni satini cum insutis filo aureo crucibus. Ad ejus dextrum genu dependebat e loro phrygiato manu cium [yováte:ov] quadratum phrysiatum pari ter cum aureis dependentibus bulbis villosis [quas ten]. Patriarchæ succedebant Boiari splendidissime vestiti, et tum Czarus ipse ultra fidem splendido aureo panno amictus, gestans in capite auream coronam, ornatam gemmis et margaritis, pre henso brachio ductus a duobus principibus, sequen tibus aliis proceribus usque ad locum cerimoniæ. Ubi exacta aliquali mora, capiebat patriarcha thu ribulum, quod aquæ admovebat, dein accedebat ad Czarum ad distantiam trium vel quatuor pedum, et coram eo thuribulum agitabat. Czarus descen debat de throno, inclinabat se coram patriarcha, interea dum hic thuribulum aliquoties super impe ratoris caput agitaret; et ambo sese invicem incli nato corpore adorarent. Quo facto, Czarus ad thronum reversus exspectabat, donec patriarcha proceres præsentes et populum thure sacro initias set. Post interjectas alias cerimonias procedebant aliquot sacerdotes cum codice sacro admodum splen dide compacto, bexamito rubro involuto cum buccu lis aureis et gemmis ingentis pretii. Ex eo codice recitabat patriarcha textum, adstante interea im (peratore
riis, capilaneo item et domestico imperatoriorum, duobus præterea demarchis, edicunt: mittunt etiam mandata tum domestico numerorum, tum comiti peratore capite nudo. Lectione finita, accedebat patriarcha ad imperatorem cum codice, eique illum osculandum offerebat. Quem imperator unaque patriarchæ manum osculabatur. Quo facto ambo ad thronum quisque suam re dibant. Inde sacerdotes duo codicem sacrum rursus auferebant. Imperator et patriarcha de scendebant do throno quisque suo et procedebant versus aquam apertam. Patriarcha descendebat ad ejus superficiem per gradus factos, imperatore interim non tecto coram cancellis astante, quan diu consecrationis actus duraret, quæ multas post cerimonias ope crucis aureæ, cui inserta erat pa tera argentea, fiebat. Ea peracta rursus impone bat Czarus suo capiti coronam, et patriarcha sibi mitram episcopalem, et ad thronum quisque suum redibant. Deinde afferebatur ad patriarcham con secratæ atque [toɔ̃ áɣiásµatos] nonnihil in patera argentea, item crux aurea, et aspergillum, sin gula in singulis scutulis argenteis. Cum hoc apparatu adibat rursus patriarcha Czarum, qui caput nudabat, crucem auream a patriarchæ dextra oblatam osculabatur et sic tandem aqua conse crata respergebatur; quod idem corone imperiali et vexillis præsentibus fiebat. Eo facto ad thronum quisque suum redibat. Veniebant deinde archiepi scopi et proceres ad osculandam, quam dextra sua patriarcha tenebal, auream crucem, sacerdotes inferiores respergebat archiepiscopus aliquis apud patriarcham stans. Sacerdotes alií e seutulis aqua consecrata plenis populum respergebant circum stantem. Undecunque confluebat turba ad hau riendam aquam cum situlis et urceis. His omnibus peractis, benedicebat patriarcha manibus decussa tis ter, primum Czarum, dein clerum et proceres, et tertio plebem; quo facto ultimo tandem prote otorcs rursus abibant, et tota processio repetebat vestigia eodem ordine quo venerat, et dies ille hi lariter consumebatur.» Hactenus Anglus ille Moubach. Jam redimus ad Blum nostrum et verbulum de processionibus ci vilibus addimus, quæ vel quotidianæ, vel solemnes; vel peraticæ erant. Quotidiana processio erat Sena torum, seu procerum in aulam ad salutandum prin cipam et ad functionem sui muneris exsequendam convenientium. Hæc stata erat, et non indicebatur, fiebatque bis per diem, mane et vespere, seu post meridiem. De bac agit caput primum libri secundi nostri cerimonialis ex professo, hic autem in trans cursu tantum mentio fit in verbis lotaμive poɛɛúews, quotidiana stante, id est incipiente, processione. Solemnes pridie indicebantur, et debebant tunc proceresin palatium procedererλ Rayutvo: mutati, hoc est in novis robis, en gala, vestibus splendidis et ad pompam compositis Pro cessiones senatorum in curiam solemnes. diebus solemnibus ad gratulandum et acclamandum prin cipi ¿v šosñti lepa, id est candida veste, ut Petavius interpretatur, memorat Themistius p. 55 init. Ta les processiones erant ad Circum, quotannis olim septenæ, deinde quinæ; item ad borrea publica, lustrandi frumenti ibi depositi gratia; item ad balneum. Quando nempe imperator, aut imperatrix lotum irent, fiebat processio; uti etiam quando legati exteri exciperentur; et alia talia, quæ hic perstrinxisse suffecerit. Ad processiones peraticas refero, quando imperatores, relicto palatio, in prædia seu urbana, seu suburbana, in Pera, ultra sinum Ceratinum, aut el in Asia sita, concederent; quo tempore officia multa aulica et processiones quodidianæ feriabantur. Talis absentia e palatio et rusticatio processus appellatur, quia imperator ex augusta sua sede procedebat alio. Refero huc quo que vindemialia; quando imperator amicos, quos vellet, ad se in vineas suas invitabat. sunt cubicularii, quo rum frequens hoc in opere mentio fit. Erant omnes eunuchi, et sub dispositione præpositi, de quo su perius egimus. Video a Fabrotto et Du Cangio cu. bicularios et cœtonitas pro iisdem haberi, auctori tatibus non contemmendis. Glossæ certe et alii ve teres unam vocem per alteram exponunt. Sed ex nostro Cerimoniali patet diversos bos ab illis fuisse. Cœtonitæ tantum cœlonis seu dormitorii curam habebant, et nocturnas curabant sacri cor poris necessitates: cubicularii autem diurnas. Erat autem horum officium præcipue, ut vestia rias arcas depromerent, et quo opus, apportarent, reponerent rursus et asservarent. Ipsi tamen non imperatorem induebant: pertinebat enim id offi cium ad vestitores, de quibus mox. Qui cubicula riorum hac sollicitudine fungerentur, audiunt in nostro Cerimoniali xhelov, præfecti mutatoriorum cubiculi. Alii cura bant, ut cubiculum Augusti nitidum esset, et hi erant veterum orporat. Vid. Athenæ. p. 48. aut ut Anthologia p. 32: alii potum inferebant ad sacram mensam, alii prælegebant, quæ imperaret imperator sibi de libro scripto recitari; alii cereos ardentes tenebant, quos imperator in ecclesias devotionem suam fa ciens a præposito porrectas in manus sumebat, aut apud sacras imagines depangebat. Alii cane bant et musicam exercebant coram imperatore; alii oblationes, quas imperator in altari depositu rus esset, ferebant, et domino per manus præpo siti sui tradebant; alii faciebant orbem circa im peratorem, quando in ecclesiæ vestibulo aut cal ceos aut vestes mutaret, aut caput nudaret induen dæ infulæ causa, ne scilicet a barbato quodam capite nudus conspiceretur, Multa alia erant officia cubiculariorum, Habebat quoque augusta suas cubicularias, "[De magno cubiculario imper. vid. Villehard. pag. 301, cum not. Du Cangii, ]* Sed fueruntne iidem silentiarii et cubicularii? aut sal tim, fueruntne silentiarii peculiare quoddam genus cubiculariorum? Sane illam prodidit opinionem Alemanus in notis ad Procopii historiam arcanam. Fallitur autem procul dubio vir doctissimus. Non tantum enim Cerimoniale nostrum cubicularios a silentiariis perspicue distinguit, sed etiam hoc li quido refellit eum quod p. 41 et alibi nostri operis oc Xevtiápiosal, uxores silentiariorum commemoran tur. Non erant ergo silentiarii spadones, quando quidem maritati erant. Atqui cubicularii debebant omnes castrati esse. Peculiaris dignitas est ó xatsπávw, unde depravatum fluxit Catapani nomen in historia Apula, et putant quidam Capitanei nomen inde deductum. Guilielmo Apulo in rebus Normannorum apud Du Cange ad Alexiad. p. 229, est Calapan. Qui Catapan fuerat Græcorum missus ab urbe. Conf. Idem p. 275, ubi ait, quemvis præfectum provin ciæ designare. [A Græcis originem ducit magistra tus Apuliæ et Neapolis Stratici et Capitani quod adhuc hodie nomen superest. Dignitates Galli a Gothis habuere, Conf. Freccia de Subf. et Gian non. p. 243 sqq.]* Verum ¿ xatεπávo vel Capi taneus, de quo hic sermo, non excedebat sacro palatio, non ibat in provincias, sed regebat tobS Basilizoù; seu Cæsarianos. Habebat sub se dome
murorum, et, ut breviter dicam, officiis ac secretis omnibus hujusmodi processionem indicant, ut sticum Basilicorum, et introducebat principes pe regrinos, imperatoris vasallos, ad colloquium beri, ut ex p. 81. D. ult. patet. In epistola Alexii ad Henricum V, in Alexiade p. 94. 1. commemoratur aliquis pat. Sed et ille diversus est a nostro, idemque videtur cum Magistro sacrorum officiorum. Verti passim Basilicos, retenta Græca voce, quod in talibus tutissimum est, passim Cæsaria nos, ad aliorum exemplum. Goarus ad Cod. p. 23. n. 8. regios domesticos vertit, (habitabant profecto in palatio,) Combefis. in script. post Theophan. p. 197. comitatenses. Basilici medio evo Gasindii appellabantur, a Germanica voce Gesinde, quasi dicas familiares, ad familiam pertinentes: corti giani, nomini della famiglia, ut interpretatur Mu rat. t. I. Ant. Ital. p. 124. Appellabant quoque Vassos seu basos, id est sodales; item Gardingos, a warten, Aufwærter. Videntur cum ordine mini strorum convenisse, qui hodie in aula Turcica sub nomine Cjauschorum obtinet. Mittebantur enim, at hi solent, in provincias, cum mandatis regiis, ad expedienda negotia minoris momenti. Patet é Constantini nostri Vita Basilii Macedonis 1. c., Scriptor. post Theophan., ubi dicitur dives illa ma trona, quæ Basilium invisebat, et ab eo mater regis appellabatur, unici exempli titulo, rogasse Basiλi mitti Comitatensem aliquem, qui ejus facultates in acta redacturus, et in fidem manusque accepturus esset. Conf. Du Cange Gloss. Lat. v. Basilicus. Fuerintne fœminæ quoque Basilicæ, non dixerim. Fere colligatur fuisse ex loco Script. post Theoph. p. 244 ult., ubi Bası Aix aliqua memoratur, nisi uxor alicujus Basilici fuerit. De domesticis numero pluribus et genere variis passim agendi erit occasio. In genere tenen dum, Domesticum recentiori Græciæ dictum fuisse omnem præfectum majorem, primum sui generis. Vid. Goar. et Greteer. ad Codin. Guther. p. 423. Vales. ad Amm. Marcell. p. 52, et 94. Domestico rum origo mihi videtur hæc esse. Initio erant domestici, id quod appellatio significat, olxeta xol.familiares, ministri penitioris admissionis, do minorum omnium, et in specie judicum, prætorum, magistratuum; iidem qui alio nomine apparitores, qui præsto essent imperanti, et mandata exseque rentur, et dominum tuerentur. Crevit hinc ordo domesticorum palatinorum, qui initio nihil aliud quam apparitores erant, et imperatorem tantum in urbe comitabantur, protectoribus eum in acie sti pantibus. Tandem processu temporis colliquati fuerunt in unum corpus tam urbani quam castren ses corporis custodes, et dicti domestici protecto res. Sed neque hoc semper maneit. Abiit enim sen sim in desuetudinem nomen domesticorum, et nomine scholariorum mutatum fuit; sic tamen, ut princeps eorum per excellentiam adhuc dome sticus appellaretur, tanquam in memoriam veterum domesticorum; qui jam non amplius domestici, sed partim vel urbani nempe aut palatini, partim vero Scholarii, castrenses scilicet, audiebant. Ab illo domestico Scholarum, id est principe ac præside scholarum, dicti dein ceps fuerunt domestici, quotquot in schola, scrinio, munere suo essent primi; ut domesticus Hicana torum, domesticus castrorum, domesticus Cancella riorum, etc. Omnium maximus erat domesticus the Epas, Orientis, et hoc aliquando minor the A Gewe, Occidentis. Illum orientalem intelligunt, si simpliciter domesticum appellant. Audit quoque megadomesticus, sed post Isaaci Comneni tempora demum. Vid. Soylitz. p. 807. [Domestici regum Francorum tempore Gregor. Turon. Megadomesti cus et magnus senescallus idem sunt. Erat secun dus ab imperatore. Fauchet, p. 483.]* Cum duo præcipui essent apud Byzantium caterva seu factiones, Veneta et Prasina, quarum illa albam, hæc russam habebat appendi cem, erant quoque duo demarchi, seu decuriones, vel magistratus pene supremi, diversi tamen a de mocratis item duobus, et ultra demarchos ipsos eminentibus. Venetæ nempe factionis democrates erat semper, quisquis domesticus Scholarum esset, et prasinæ, quisquis domesticus excubitorum esset, ut multis Nostri locis constat. De officio de marchorum dicetur paulo post: nunc dicendum, quinam fuerint of onμot. Video enim eos a civibus distingui, et ab inquilinis atque sellulariis, et a militibus, ut admodum obscurum sit quale genus hominum hi fuerint, el cui bono instituti, quos tot turbas edidisse, et toties summo cum ipsius impe rii discrimine reprimendos fuisse loquuntur histo ria. Cedrenus p. pov jungit. Videtur id quoque dictio Scylitza p. suadere. Nam si est communio ci vium, qui a magistratu oppidano reguntur, ne cesse est quod ab eo segregatur, a magistratu oppidano non pepen disse, ideoque ad communitatem, ut loquebantur medio ævo, non pertinuisse. Aperte quoque No ster p. distinguit et p. in fine Altaic. Nicephorus patriarcha CPtanus p. 136 di slinguit ordines sic Habes hic milites, rusticos, sellularios opifices, senatum et populum urbis. Forte intelligit per populum urbis Nicephorus tous tropas, possessores dictos, id est homines elegantiores, opulentos, optimates, quibus in urbe domus propriæ et in agris prædia essent, homines peculiatos. Constat tamen aliunde, et ex iis, quæ paulo post dicentur, constabit, TOUS Sŋpóras, quos gregales aut factionales appellabi mus, pro vili indotata plebe plerumque traduci, et ab illis possessoribus dictis distingui. Luculen tius igitur idem Nicephorus p. 215. c. fin. factio nales a civibus distinguit Chro nicon Alexandrin. anno 11 Heraclii: TivwY Habemus hic nobiles et proceres aulicos, deinde toe xtto pas, cives lautiores, illos, qui olim in liberis rebus publicis Græcis et Asiaticis onera publica suscipiebant gerenda, ut alendi equitatus, instruendæ classis marinæ, et sic porro; tum clericos, postea tous Epɣastypiα xoúc, quo nomine continentur omnes, qui in tabernis sedent publicis, venduntque aut alienas, aliunde advectas, comparatasve merces, seu suis manibus effectas, adeoque cum mercatores, tum sellularii, alias Bavavoo et Emidioploto et tandem gregales utriusque gregis, nempe veneti et prasini. Theophanes p. 62. Thessalonica μous xxi Aaoòc conjungit gregales et oppidanos seu cives. quibus omnibus iisque, quæ jam continuatum eo, conficio, greges boc fuisse cum civibus non eosdem, neque tamen diversos, constitisse greges e civium omni pene ordine, eatenus tamen, qua greges, spectatos non habuisse civium speciem,
singula officia et secreta secundum ordinem suum Clarius exponam meam sententiam. Sunt apud nos collegia quædam constantia numero civium cum lautiorum tum etiam humiliorum, eo instituta, ut, qui illa componunt, ad certum annorum numerum tractandis armis sese exerceant, et vel sagittis sus pensum ex alta pertica petant avis ligneum simu laorum, vel metam sclopeto feriant. Talia collegia civibus quidem constant, faciunt tamen peculiare aliquod corpus a reliqua communione quodam modo diversum, legibusque et juribus suis gau dens. Talia collegia fuisse tous μove puto, in quæ reciperentur omnes civium ordines, quæ ta men, quia vilis inops turba ubique terrarum nu mero superat, pene soli ignobiliores conficiebant. Vel potius eædem erant catervæ illæ cum nostris excubiis civicis, quas cives ad certum annorum numerum obire ex lege tenentur; qui attamen ea res ab exercendis opificiis et quæstibus quemque suis avocaret, vicariis demandant, publica mercede alendis, militibus oppidanis. Hæ civica excubiæ interdum solemnes ad actus conveniunt in armis, et sub doctoribus suis arma exercent. Alio quoque respectu similes erant illi ônμot militiæ illi generi, quod a juventute civica et rusticana in necessita tem celeris supplementi veræ militiæ conscribitur, et in armis exercetur, neque tamen vestem milita rem, neque stipendia, neque ductores militares accipit, neque sedibus suis excitatur, sed manet suo quisque loco eoque in vitæ et quæstus genere, quod amplexus fuerit, statutis temporibus ad exercenda arma coeuntes; quales nos appellare milites provinciales solemus. Poterant in his cater vis esse opulenti, et pauperes, mercatores, opifices, bajuli, omnes cives, verum tum temporis a civibus distincti, et a magistratus urbani jurisdictione exempti, cum functiones gregum exercerent. Quæ nam vero illæ? In magnis processionibus sacris ad ecclesias cohortes illorum gregum diversis sta tisque in locis earum platearum, per quas proces sio transiret, stabant ad utrumque latus plates col locati in seriem, præstolantes vel Xμevor] adventum imperatoris, eumque coram advenientem acclamationibus lætis gaudium signi ficantibus et vota prosperitatis omnis prodentibus excipientes. Quapropter hic actus dox, id est sive præstolatio, sive exceptio, salutatio, beneventatio dicebatur. Si longius abesset a palatio ecclesia illa, ad quam identidem procederetur, ad certa in tervalla constitutæ gregis cujusque minutæ parti culæ officium salutandi præstabant; unde legitur imperator interdum octies fuisse acclamatus vel salutatus, antequam in ecclesiam, ad quam ten deret, perveniret. Eadem formula iterabatur in reditu e sacris ad palatium. In prima quaque cu jusque factionis exceptione porrigebat demarchus imperatori libellum, continentem carmen, quo gra tularetur quæque factio imperatori festum iden tidem diem, et sæpius eum ipsi lætum redire opta bat. Quibus carminibus pangendis habebat quæque factio suos sibi peculiares mercede conductos poetas non pares quidem arte poetica Pindaro, mercenarios tamen æque atque ille fuit, eodemque utentes quæstu. De quibus poetis recurret deinceps dicendi focus. Idem salutandi et acclamandi offi cium greges imperatori præstabant in Circo, præeuntibus formulam seu clamatori bus, id est præconibus, præcentoribus. Scatet codex noster talibus formulis. Erant ergo bi gregales eate nus parasiti imperiales lege constituti, et stipendiis aulicis conducti ad canendas laudes imperatoris velut publica voce. Quo fiebat, ut gregalis quisque, qua talis, non ad judicium civicum, sed aulicum spectaret. Nam demarchi, qui summi erant gregum magistratus, causis et rixis gregalium componen dis et regendis gregibus constituti, tamen suberant democratis, quorum venetus quidem idem erat identidem cum domestico scholarum, prasinus au tem idem cum domestico excubitorum, ambobus muneribus ita conjunctis, ut divelli non possent. Hinc est, quod Sidonius Apollinaris in panegyrico civitatis Narbonensis factiones has juvenes aulicos appellet. Tunc, ait, cœtus juvenum, sed aulicorum, Elai simulacra torva campi, Exercet spatiantibus quadrigis. Conveniebant igitur cum illis a Nerone institutis Augustanis vel Augustianis militibus, ut non im merito credantur ab iisdem manasse, ex equestri et plebeia juventute lectis quinque millibus et ul tra, qui divisi in factiones cantanti Neroni operam darent, doctique plausuum varia genera ederent, de quibus egregia dedit Cl. Reimarus ad Xiphilini p. n. illa verba po Numeri alias sunt onɛipa: cohortes milita res. Vid. Vales ad Ammian. Marcell. p. 42 et p. 255. Goar. ad Theophan. p. 43 et 89. *[Fau chet. p. 479.] Græci per àpiμov passim reddunt. Quod Theophan. p. 185, habet yourspio sunt idem quod Corrigatur hac occasione latina ejus interpretatio p. 43, tptбouvos pov, tribunus legionis coronatorum, quibus numerus nomen. Ita vertitur. Debebat potius: tribunus co hortis, cui nomen erat numerus coronatorum sic dictorum. Quando autem numerus peculiare genus militiæ designat, ut in nostro loco et passim, credo eos milites designari, qui CPli moenia, et Circum, et carceres, et publica quævis ædificia custodie bant, et vigilias obibant, Videor enim mihi ex loco apud Script. post Theophan. p. 267, colligere posse ta Noopepa carcerem fuisse, quamvis Du Cangius ad Alex. p. 423, et CPli Christian. p. 125 tradat, fuisse porticus, in quibus milites prætoriani excu babant. Confirmat me in sententia mea, quod lego p. 416. Domestico numerorum subesse portarios, qui sane alii esse quam janitores carcerum ne queunt item ex eo, quod 'Apropóc, quem cum numeris idem puto, mihi videatur idem quoque esse cum n Blyan vigiliis, excubiis, militibus ex cubialibus. Concludo id ex eo, quod Acoluthus, princeps Barangorum, modo dicitur Drungario vi giliæ subesse, modo Drungario Arithmi. Constanti nus quoque Porphyr. libro de administr. imperio p. 140, ait Leonem, patrem suum, si in processio nes urbi vicinas iret, consuevisse thy play ovolav, unum dromonium de duobus, quæ sibi fieri curave rat relinquere in Circo (ergo Circus ad mare usque protendebatur ut etiam a parte maris obire palatium et lustrare possent constituti vigiles de Arithmo, TOŬ oxoλwv takeɩdevei, quia tagma, cohors, Arithmi secundum formam, quæ jam a longo tempore viget, præsidium agit sub inspectione domestici Schola rum, Xevoa (ita legendus est ille locus), et, quandoquidem retro manet in Circo, ex præscripta formula cum imperatoribus in processiones (seu rusticationes) non exit. Notat in hoc loco vox ovela dromonium vehendo sacro corpori Augusti destinatum, una cum Vid. ad p.
et propriam secreto formam quæ ipsis conveniunt (ila leg.). Nerone igitur inde hi Augustani aut retenti a secutis im peratoribus, aut postliminio veluti revocati a Byzan tinis fuerunt, mutata nonnihil forma: ut nullus dubitem, hos perinde atque veros milites, stipendia ex aula imperiali accepisse. Adhibebantur porro gregales operibus publicis condendis, ut e Codino patet, qui scribit, Theodosium juniorem collapsos urbis muros instaurasse incumbentibus in id opus duabus factionibus, veneta et prasina, illarumque eam fuisse in maturando et urgendo opere sedulitatem, ut intra sexagesimum diem confectum esset, prasinis ab Aurea porta, et vene tis a Blachernis orsis ad Polyandrium convenien tibus. v. Du Cange CPI. Christ. I. 15. n. 10 Cre dibile est, gregalium magistratus invigilasses con dendis manibus, et opus ursisse, gregales ipsos operam struendis præstitisse. Custodiebant quoque urbem et urbis moenia per absentiam militum, ad quos alias ea cura spectabat. Mauricius apud Theo phylactam Simocaitam VIII. 8 Theophanes p. ait, et e Nostri p. 259, idem concludo, ubi per absentiam imperatoris in castris agentis di citur urbs augusta custodita fuisse tam a militibus oppidanis præsidiariis, quibus nulla res cum pa latinis erat, quam ab iis, qui subessent præfecto urbis. Quid si hi fuerint gregales, eo tempore prefecto urbis demandati, quo domestici schola rum et excubiarum in castris agerent? Tandem quoque, ubi opus esset, neque sufficerent milites ordinarii, mittebantur gregales in castra. Ita Ce drenus p. 386, ait Justinianum multos in greges, seu militiam provincialem, adscri psisse, eosque Hunnie ingruentibus objecisse. Non CPlitantum erant greges hi, sed etiam in municipiis. Procopius p. 129, Anecdotæ historiæ, ed. Lugdun. Venetos Tarsenses memorat. [Thessalonicæ in Circum adductos confodiendos mili tibus tradidit imp. Theodosius, et ceciderunt 25000. Theophanes p, 62.]. Et sane cum in magnis quibusque urbibus essent Circi, necessario quoque circenses gregales erant. De turbis et flagitiis cædi busque, quarum hi gregales auctores erant, duo insignes loci sunt apud Procopium, unus Anecdo tor. p. 31 sqq., unde illa tandum, quæ ad habitum earum pertineat, afferam, alter in historiæ Persi cæ 1. I. Illius superioris hæc ergo sunt particula Scilicet Romani Byzantini. seu Græci, rade bant barbam et tondebant capillum, ut ultra cer vices non promineret, et partem aliquam frontis tegeret, pexis deorsum nasum versus crinibus, non retrorsum, ut nos facimus. Audivi morem illum tondendi Russis adhuc in usu esse. Gregales vero illi tonso sincipite usque ad verticem, reliquam comam intonsam sinebant retro pendere, ut olim, auctore Homero, Abantes, Massageta tempore Procopii, Turcs et Tatari nostro. Continuat Pro copius etc, Post descriptum corum vestitum, scelera, rapi nas, spoliationes occurrentium, cædesque, perse quitur Procopius, quæ hic omitto brevitatis studio. Sed alterum locum præterire non possum. Habet autem sic p. ed. Aug. Mitto, ne nimius sim, reliqua insignis loci, e quo insania factionum quanta fuerit patet. Quem si conferemus cum Italis quibusdam medii ævi scriptoribus, apparet eumdem furorem ad Italos quoque transiisse, et tandem inde natos fuisse lu dos illos equestres torneamenta dictos, nisi potius eos a Saracenis Andalusiæ ad nostrates propagatos dicas. De factionibus est insignis locus apud Agnellum t. II. Script. Rer. Ital, p. 154, in fine Die omni Dominico, vel apostolorum die Ravennenses cives non solum illustres, sed etiam diversæ ætatis post refectionem per diversas portas aggregatim egredientes ad pugnam procedunt, deliri et insani, quando sine causa morti se subjiciunt – et quæ re liqua de furore civili horrenda narrat. Concinunt quæ Aulicus Ticinensis, scriptor sæculi Xiv, de suis gentilibus habet: Ut autem a pueritia melius ad bellum doceantur, singulis diebus Dominicis atque festis quædam spectacula faciunt, quæ battaliolæ, sed Latine convenientius bellicula nuncupantur. Di ridunt enim civitatem in partes duas, quarum una quæque multas societates sive cohortes habet. Puynat autem ad invicem ligneis armis, etc. Liquat succes sisse his ludis sæpe cruentis nostras societates et exercitia sagittariorum (Schützen-Companien), et nostras Comes murorum vel mænium erat qui repa randis moenibus, item militibus per moenia excu bantibus, præerat; vid. Goar. ad Codin. p. 33. n. 59, et DC. v. "ApXwV TV TEI
procurent. Prefecto etiam urbis id notum faciunt, et nostras areas, in quibus sclopeto et arcu juve. nes civici exercentur (Schiesgraben, valles jacula torum appellamus), illis pratis de baltalia et circu lis ævo medio usitatis, et circis hippodromi, ut appellat Gualvaneus de la Flamma apud Murator. t. Il Antiquit. Ital. p. 833, ubi egregia de his lu die tradit, et locum Augustini quoque exhibet, qui illustrando Procopiano superius allato egregie fa cit: Quam apud Cæsaream Mauritaniæ, ait, populo dissuaderem pugnam civilem, vel potius plus quam civilem, quam Catervam vocabant, neque enim cives tantummodo, sed etiam propinqui, fratres, postremo parentes ac filii lapidibus inter se in duas partes divisi per aliquot dies continuos certo anni tempore solemniter dimicabant. Appellat hic Augustinus par tes illas pugnantes catervas. Quid hoc aliud, quam 8%μous appellare? Græcis est oños opviewv populus avium caterva avium. Conveniunt Italici mores cum Græcis in studio partium et exacerbatione animo rum unius partis erga alteram: in genere pugnæ differebant. Apud Italos totæ pene civitates, pueri senesque, committebantur, et rudibus, seu baculis, ad speciem ludicri, sed sæpe non sine cædibus, pugnabant. Apud Græcos certabant equis potissi simum commissæ quadriga, interdum quoque cursu pedestri cursores cuique gregi proprii, gre galibus reliquis spectantibus e gradibus circi, et hortantibus, plaudentibus, clamore insano favorem aut contumeliam significantibus, item precibus ea ab imperatore, quæ sibi indulgeri cuperent, flagi tantibus, eumque aut laudantibus, aut acerbis sæpe conviciis impudenter proscindentibus. Apud Italos quoque credo partes seu catervas diverso sese vestitu distinxisse, idque intelligitur e Rolan dini Patavini Chronico 1. I. c. 10, quod ludum fa ctum, ait, in prato vallis, [alias prato Communis G dicto,] et omnes contrale (onμor, catervæ] de Pa dua, singulæ videlicet ad unum et idem siguum ve stimentorum [a una stessa divisa exponit Murato rius! id est una caterva alba, alia rubra, alia pra sina, alia veneta) se novis vestibus innovarani. Et tunc in prædicto loco de prato, dominæ cum militi bus, [id est matronæ summi loci cum equitibus] cum nobilibus populares, senes cum junioribus, in magnis solatiis [id est gaudiis] exsistentes in festo Pentecostes et ante et post per plures dies cantantes et psallentes tantam ostendebant lætitiam. Obtinet ille mos in prata communium post festum Pente costes conveniendi, et saltando, potando, jacu landis sagittis, explodendis sclopetis sese exercen di, nostris in urbibus et pagis. Simile quid cater vis his olim erant apud Athenienses Nam ut catervæ hæ in omnibus noµñaïs, processio nibus solemnibus, cum sacris ad ecclesias, tum profanis in Circum, adesse debebant, et quodam modo securitatem præstare procedentibus adver sus concurrentis plebeculæ vim et insolentiam: nam scutis armatæ erant et hastis, ut ex Luitprandi ca pitali loco constat, cujus hæc sunt verba: Nego tiatorum multitudo capiosa ignobiliumque persona rum ea solemnitate collecta [describit Nicephori Phocæ processionem e palatio ad S. Sophiam] ad susceptionem [oxy] ei laudem [eprμlav] Nice phori a palatio usque ad S. Sophiam quasi pro mu ris viæ margines tenuit clypeolis tenuibus satis et spiculis vilibus dedecorata; ita of Ep7,60: apud Athenienses a decimo et octavo ætatis anno usque ad vigesimnm debebant, dum populus in concione esset, circumsedere, et urbem obire atque vigi lare cum scuto et hasta, publice pro concione datis; habebantque hi juvenes mεplodo vel cir citores suum sibi vestitum, et olim quidem nigras chlamydes, e dono et instituto Herodis Attici au pois tem deinceps candidas, auctore Philostrato, cujus hæc sunt verba Vit. Sophist. p. 550 ed. Lipsiensis Ut hi ju venes cum armis circumstabant populum in con cione coactum, sic gregales cingebant in circo ple bem, stantes vel sedentes in gradibus Circo proxi mis et infimis, reliqua plebe e gradibus remotio ribus et altioribus spectante. Quæ omnia conside rans nihil invenio nostris in institutis, quod aptius catervis illis comparari queat, quam cohortes civicas [Brügerwache], qui quamvis cives sint, et magistratui civico pareant, etiam in illis urbibus, ubi milites oppidaui, diversi a castrensibus, excu bant, nihilominus tamen locum, et suos Capita neos habent, et absque stipendio ex officio, per certum annorum numerum militiam civilem in cruentam et nemini metuendam militant. [De fa ctionibus v. Bandur. p. 501. de eorum coloribus p. 644 Hæc præmittenda mihi fuisse de duxi, quod singulis pene paginis nostri codicis eorum mentio fiat. De ludis circensibus, et parti bus catervarum in illis, dicendi amplior erit to cus, quanto ad lib. I, cap. 65 pervenerimus, a quo rituum circensium expositio orditur. De De marchis id unum adhuc habeo quod moneam, olim cos fuisse alytarchas appellatos, ut e vexato illo Theodosiani codicis lib. 11, de equis curalibus loco constat. Cujus appellationis facile patet ratio. Alytarchæ olim apud Eleos in ludis Olympicis erant profecti quos compulsores, ab atstv compellendo, congregando appellabant, ut qui irruentem in stadio turbam scuticis et fustibus reprimerent et compellerent, liberumque facerent campum currentibus aut alio certaminis genere defungentibus. Prorsus idem præstabant in Circo et in sacris processionibus oἳ Quapropter eorum demarchi recte potuerunt Alytarchæ fuisse ævo Theodosiano appellati. Conveniunt, ut e supe rioribus patet, cum nostratium urbium Capitaneis civicis. Vox et illo ævo fere tantum de militia usurpabatur, ut σExperov de officio civili. Tá est cohors speciose armata custodiæ et co mitatui et pompæ magnorum virorum, ut consulis, prætoris, præfecti urbi, et provinciæ correctoris, sed præcipue imperatoris, addita. Georg. Alex. in vita B. Chrysostomi apud Fabrott. Gloss. Ced., voce Cubicularius cum omni sua pompa. et cubicalariis, et ordine, id est militia pompatica corporis Augusti protegendi. Exempla plura habet Du Cange Gloss. Græc. h. voce. Erant autem plures tales ordines: ut sequen tia statim docent unusquisque ordo Erant Scholarii, erant Ilicanati, Numeri, etc. Secretum et curia idem est. Secretum est locus, in quo sedent judices pro tribunali, ait Vales. ad Ammian. Marcell. p. 97, ubi fuse de secretis agit. Secreta vocabant loca, ait Casaubon. ad Ve piscum, ubi de negtiis pro ratione muneris quisque sui tractaturi conveniebat. Conf. Goar. ad Codin. p. 74, et Gretser. p. 167. [De Secretariis Du Can ge ad Alex. p. 269, de secretario episcopi, ubi ab universo clero salutabatur. Idem CPlis Christian. p. 255, et ad Zonar. Secretarium est quod Græci Sixxovixov appellant. Alteserr. ad Anastas. p. 58.]* Conf. Du Cange Gloss. utroque.
sunt, et publicas omnes ad eam, qua ipsi transituri sunt, ducentes præparet, purget et prismate buxeo hederaque, lauro, myrrha, thure et aliis, quos tunc tempus fert, odoris ac variegatis floribus exornet. ut viam imperatoriam, qua domini processuri tα xposuτpɛniowai Kai μv xai op de II. Postero seu ipso festo die primo mane præ positi, cum omnibus qui ad cubiculi ordinem per tinent, caballarium intrant, et ibi consident. Ma gno autem et domestico papa palatium aperiente, 8 sa corr. Leich., gooi, ed. ex cod. xal deest in cod. Unum enim secretum alio habitu locoque post xai et te postes puppive omiserat R. in textu). conveniebat quam alterum. Congruunt huc verba Niceta Choniate p. 252, ed. Ven. The YEVεohlou & Loros de signat. Est ex antiqua Roma. Præfectis Urbis modo modo appellatur. Harduinus ad Themist. p. 480 ait præfectos urbis CPtana 359. Primum institutos et principes senatus fuisse. Quod intelligendum stricte de senatu urbano, qui To Toλ(TEμ appellatur. Erat hæc dignitas maxime auctoritatis. Absente imperatore regebat urbem una cum ut ex Tactico militari no stro p. 259 patet. Ex præsente loco constat illum vias, per quas processio publica regia transitura esset, purgari, vestibusque, cereis et sertis, atque opere topiario ornari curasse. Sub eo erat to lɛpòv xpatopiov. Vid. Script. post Theophan. p. 294. Ad ipsum pertinebat, pœnas in sontibus exsequi, quod in Circo fiebat. Cujus rei passim exempla prostant apud Theophanem et Cedren. Debebat. populo mandata Imperatoris, in foro Constantini prælegere. Cedren. p. 750: 'Avapopav ypayaç xxl GEV. Titulus erat præfectus et pater urbis "["Emap yoc xxl matrip Toews est apud Script. Theoph. p. 287, et Agathiam in Epigrammate apud Ban dar. Ant. Imp. Orient. p. 148.] Videtur titulis Patris Urbis cum titulo Præfecti Urbis semper junctus fuisse. Vid. ad p. 304 dicenda. Et cum patricius idem valeret atque pater (nam patricii om nes imperiales primæ institutionis tempore quoque patres imperatoris appellabantur) patet ex eo quid sibi velit titulus Patricius urbis Romana, quem pontifices Romani imperatoribus gentis Francica et aliis tribuebant. Notat enim patrem urbis Romæ. [Alberic. ad ann. 1084. Henricus rex patricius Romanorum constituitur, et a Clemente papa in imperatorem benedicitur, p. 188.] Nota res de Carolo M. præfectus Urbis porro judicabat una cum magistro sacrorum officiorum causas patriar che. Vid. Theophan. p. 133, nisi casus ille pecu liaris fuerit. Præcedebat populum in sacris pro cessionibus, quibus imperator intererat, metu sedi tionis subite; ut e Theophane p. 128, et loco Theodori Lectoris a Goaro in notis ad illum locum citato constant. Erant adhuc alii eparchi, scilicet integrarum eparchiarum præfecti; item Exаpxoi To arpatonidov, questores, de quibus alibi dico. Leg. e membranis xal the Ex xxi etc. Avopolloxvoc est rosmarinus, frutex, siquidem vulgares expositiones Lexicographorum sequimur, quod passim feci, botanices parum gnarus. Atqui in Glossis latricis apud Du Cange Gloss. ‚P. 362 fine redditur 'Exx(de μtλex [I. 'Exλìà Arabice corona regis. Ita appellant Arabes melilotum. Texeira 1. I, de la Relacion de los Reyes de Pérsia, pag. 193: Melek vale Rey, y por este nombre me occorre la etimologia de la yerva que los medicos Ilaman Meliloto, y nos vul garmente Corona de Rey; parece deducido del Ara bigo, que la dice Equelilal Malek, que es lo mismo. Conf. D. G. v. Sed et quod eodem retulit Du Cange, illασ non pertinet, Eclil almalek, corona regis, est Ara bibus melilotus. Ahlileg aut Ehlileg et corruptiore pronuntiatione Halileg sunt myrobalani, phoenico balani. Du Cange v. Aexλ(quæ recte habet, et est exponit Libanotis, Du bium non est Libonatin et dendrolibanon idem esse. Cæterum de more vias, per quas pompa procederet, floribus spargendi et opere topiario prætendendi credo e superioribus constare posse, et e loco Pauli Rhamnusii lib. III de bello CPtanos inter et Venetos initio sæculi xin gesto p. 140, ubi pompam coronationis Balduiui Flandri in imp. CPlanum describit. Pompa apparatus, ait, sic ma gnificus, ut Græci, qui in urbe erant, sumptuosio rem non meminerint ut veterum triumphorum splendorem facile exæquaret Quin etiam qua a Blachernis palatio ad Augusteonem atque inde ad Sophia adem et ad Bucoleontem pompe transitus erat, festis frondibus topiario opere ingentes arcus sublatos, in vias undique et regionum compita florum odorumque nimbos effundi videres. Nicetas, descri bens, introitum Manuelis Comneni in urbem An tiochim, de Latinis Antiochenis, hæc narrat p. 57 TO ST MEGO 1XX7REVOTES. Conf. cl. Wetsten. ad Nov. Test. t. I. p. 460. Est more Græcorum recentium dictum pro aut pro Sæpe adbibent pro p. fine capitis (pro Sic etiam pro posuit Macedonius in Anthologia p. 34, 181, penult. it. p. 234. penult. auzov 'lway pro Polyænus (pro pag. 216. Natant exempla ubique librorum. In membranis est xx662)iptov. Videtur no men loci esse, in quo equi domari et cursu exer
intrant sedentque in velo panthei: deinde vestito ros intrantes, virgam Mosaicam ex oratorio S. Theodori, quod in aureo triclinio est, desumunt mutatoriis cubiculi præfecti cum diætariis, qui ad ceri solerent, catadromus equestris gymnasticus. Reitbahn, Francis manége, et subintelligi póuoc. et idem est. Goar. ad Codin p. 70: xabaλlaplxiov vertit cala dromus, domitura equi, arena, manège et similiter Du Cange Gl. Lat. v. Caballarium. Kabahláp:o sunt equorum domitores gymnastæ, piqueurs. Ma netho Apotelesmat, mstus ap. Du Cange v. Bepɛdz jungit aliis similis hominibus. Nempe to maλátiov. Habebat enim papias claves palatii, ejusque portas reserabat alque claudebat idem, mane hora septima et decima, ex computo nostro, et post meridiem hora secunda atque quinta; post quod tempus intrare nemini in palatium licebat. v. Leo Grammat. p. 469. Goar, ad Codin. p. 26 Du Cange ad Cinnamum p. 479 fine. Commissi ejus custodiæ erant in carcerem palatinum abditi, ut ex historia Michaelis Balbi constat, et Cinnamo p. 135 fine. "[Papias laternam in phasi lunari accendere solebat. Contin. Const. p. 123] nomine hujus officii, quod cum papa, seu sacerdote, congruit, concluserunt aliqui fuisse papiam sacerdotem; probabili quidem sententia, argumento autem isto admodum debili, aut potius nullo. Nam papiæ nomen non a papa, sacerdote, derivari debet, originemve traxit, sed ab Arabica voce Bab, porta, et inde producto gentili, Babi ja nitor. Erat enim papias janitor palatii, et carceris palatini. Negare tamen nolim eum fuisse de cleri cis palatinis; quin forte caput eorum fuerit. Quod si neges, non video qua ratione potuerit papias, quod a nostro lib. II, c. 11, p. 317, dicitur, S. cru cem ex æde palatina depromere, circumgestare, adoratum exponere, rursus reponere, secludere et reserare, quam tractare laico non licebat. Posset p. 143 et 148, concludi papiam sacerdotem fuisse, quia ibi dicitur in solemni procerum con ventu, instante alicujus ad patriciatum promo tione, thuribulum per consistorium circumferre et incensare; nisi ex addito ipsi mensuratore, qui certo certius clericus non fuit, constaret non re ligiosam,sed profanam, pompaticamque suffumi gationem ibi designari. Non dubito quoque castra tos solos fuisse huic muneri admotos, certe Con stantini nostri tempore. Mutatos enim mores cum temporibus fuisse necesse est, si verum sit quod perhibent,illum Joannem Cantacuzenum, qui dein ceps imp. CPtanus fuit, gestas que a se suoque tempore res litteris exaravit, initio rerum suarum fuisse papiam et præfectum cubiculi, quæ ambo munera olim propria spadonibus fuere, fuit certe unum eorum; neque unquam conjuncta in uno homine eodem tempore fuerunt. Tribuitur nostro loco papiæ titulus geminus, magnus et domesticus. Magnus quidem appellatur sive respectu ad vica rium aut secundicerium ejus, Deuterum dictum, sive ex innata Græcis vanitate vel minimis quibusque dignitatibus suum et præponendi, quam riserunt merito Goar. et Gretser ad Codinum, aliique. Constantini nostri ætate ta men ille fastus nondum tam intemperanter, atque postea, grassabatur. Olxetaxos autem appellatur, quod non publicæ minister rei, sed private impe ratoris familiæ ascriptus esset intraque palatium una cum cæteris clericis palatinis habitaret. Omnes enim intra palatium habitantes, et secreto alicui seu cameræ non adscripti, sed aut corporis sacri, aut palatli custodiæ necessitatibusque curandis depu tati, illi omnes erant olxɛiaxol, domestici vel familia res. Clerici palatini olim extra palatium habitabant, deinde post tempora Leonis Armeni recepti sunt intra palatium. Quod etiam in curia Francica fuit observatum, ut constat ex Du Cange v. Eleemosy narii regum Franciæ, ubi citat veteres chartas, in quibus proceres jubentur extra palatium habitare, exceptis custode sigilli, majore domus, camara de nariorum, seu officio thesauri, capellanis, con fessoribus, et eleemosynariis. Horum plerique de prehenduntur etiam noctu diuque in palatio CPtano mansisse. Certe de kætonitis, sed ad camaram vel thesaurariam pertinentibus, et de clericis pa latinis, seu capellanis constat. De Sacellio, seu, ni fallor, eleemosynario non dubitem. Magister tamen sacrorum officiorum seu majordomus, extra pa latium manebat seu pernoctabat. Vox ßlov triplici notione gaudet apud Græcos recentiores, et in hoc nostro codice. 1) Idem notat atque Latinum velum, лpañéσµ¤, quod prætenditur foribus aulæum. 2) Fores quibus velum prætenditur et appendet. 3) Corpus aliquod proce rum vel collegium, quod per vela sublata ei fores patulas intromittitur. Secunda significatio hic ob tinet. Vid. ad. p. 107. De velis judiciorum vid. Vales. ad Ammian. Marc. p. 203. Du Cange Gloss. lat. v. Velum. [Ad primum et secundum velum, id est ad primas et secundas fores. vid. Alteserr. ad Anastas. p. 54, de dictione: Orent ad primum, ad secundum velum; vid. Giornale dei Letterati Pantheum videtur aut triclinium in vicinia Chrysotriclini fuisse, aut ejus pars, et nomen ha buisse aut a multitudine imaginum pro sacris ha bitarum et ibi spectatum atque veneratum exposi tarum, aut ex eo, quod B. Virgini et martyribus alque sanctis omnibus dedicatum esset ad exem plum Panthei Romani, quod illis ipsis temporibus magna in fama erat. Anastasius in Bonifacio IV Eodem tempore petiit a Phoca principe templum quod appellatur Pantheon, in quo fecit ecclesiam S. Maria semper Virginis, et omnium martyrum. Retentum ergo nomen ex pagana antiquitate, et quod olim dfis deabusque omnibus sacrum erat, in novis numinibus, martyribus dictis et martyris sabus, sacratum. Memoratur a Scylitze äpxwv TOU Tavolov, et ab anonymo Tactico, quem citat Du Cange v. Távo, genus militum palatinorum, quibus nomen of navlewa. Videntur illi nomen ex eo habuisse, quod in Pantheo, seu palatio, seu parte palatii Chrysotriclini, excubarent, sub du catu tribuni sui. Vestitores sunt illi qui imperatori vestem srcram a vestiaritis altatam circumponebant. Disputant Goar. ad Codin. p. 25, n. 19, et Do Cange ad Alex. p. 285, de differentia vocabulorum vestitor, vestiarius el vestiarita. Fuisse discrimen inter vestitores et vestiarios observatum dubium non est. At vestiarios et vestiaritas sæpe confunde. bant. Fuit Virga Mosaica inter cimelia præcipua imperii CPtani, ut patet e capite libri secundi quadragesimo, quo cimelia variis in ædibus condita recensentur. Non puto, Græcos tam faluos fuisse, ut crederent, ipsam virgam Mosis miraculosam se habere. Sed, ut mihi quidem videtur, facerunt ex argento aurove cum gemmis imitamentum illius virgæ, quod virgam Mosaicam a similitudine dixe runt. Habent adhuc virgam Mosis Roma, Florentiæ, Vienna Austriacæ et Hannoveræ. Vid. Keisleri Itiner. p. 266, 378, 498, 1218.
eorum ordinem pertinent, tabulum, in qua vestis cod. imperatoria jacet, et arcas, ubi imperatoriæ co ronæ asservantur; spatharii imperatorii arma, scuta bastasque imperatoris; officium denique mutatorii stolam ejus sumit, et in octangulo cubi bant. Proprie vestiarii erant of papsic, sartores vestiarii, vestiaritæ autem custodes sacrarum ve stium et earum promi condi. Certe habet Du Cange Gloss. Gr. pag. 1285, iambos eis Toù; paçɛic o Omnes illos uno nomine complectitur dictio vel stitores, si officium spectes, deberent quidem spa dones fuisse: id certe de hominibus exspectares, qui sacrum corpus tam prope contingerent. Fuisse tamen barbatos, seu integros viros, ex eo patet quod pag. 41 nostri codicis ẞestioplosas comme morari video, uxores vestitorum, et p. 413, vesti. tores Syncleticis proceribus annumerantur, non basilicis. Ergo nequibant eunuchi esse. Patet etiam ex eo, quod pag. 173 ult., dicuntur vestitores postquam imperatori chlamydem circumposuissent ex ejus conspectu abire, quo imp. possit infulari, quia mos antiquus sit imperatorem coram barbato non infulari; id est caput nudare, quod fieri debet, si dempto camelincio stemma seu infula impo nenda est. Hos vestitores appellat Cinnamus p. 23, nam ipsorum officium id unum pene erat, ui pur puream chlamydem imperatori injicerent. Nam erant alii, qui calceos et bruggas ipsi ministrarent, Zoziz dicti, alii qui infulam imponerent, præ positi nempe. Eucteria oraloria, erant sacella, tam in aliis ecclesiis, quam in privatis ædibus constructa, ab episcopo consecrata, imaginibus et ara instructa, in qua sacra licebat peragere, exceptis diebus fe stis majoribus. Vid. Du Cange Gl. Lat. v. oratorium et oraculum. Si in templis aliis essent talia ex piz, erant intra Bema, seu tribunam, et erant alii sancto dedicata, quam cui reliquum templum. Exemplum oratorii privatis ædibus, aut cubiculo adjuncti, habemus, præter hunc præsenter locum, apud Script. post Theoph. p. 8³, ubi unum illud privatum expo du fx, seu tribunas cum arulis dicitur habuisse, unum pro B. V., alterum pro S. Michaele archangelo Jam Justiniani tem pore talia oratoria privata in usu erant. Innocen tius Maroniæ præsul, qui cum coram audivit, in epistola ad Thomatem narrat ejus ore hæc: Ingres sus sum in oratorium gloriosi Michaelis archangeli, quod est in Cochilo, et rogavi Dominum dicens, etc. Locum debeo notis Alemanni ad Procopium p. 72. Cochilum autem quid sit non exputo; an crhysobilo, aureo velo. [De strplep palatii, ubi quotannis feria quinta majoris hebdomadis paschalis S. Mat thæi Evangelium prælegebatur, v. Du Fresne ad Zonar. p. 51.]* [i sunt ministri, qui mutatorias vestes imperatori porrigebant, quo sensu al áhλxyzi zà ayuzz, apud scriptores, quorum loca Du Cange utroque Glossario collegit." Vestes pretiosas, quas posterior alas et appella bant. eas prior dicebat xatiλsto, quod arcis concluderentur; unde ad Arabes transiit mos, cujus in Alcorano exstant vestigia, vestes pretiosas appellandi, vestes reconditas. De vestibus xxx hoegit Salm. ad Tert. p. 128. Latini ad exemplum Græciæ mutatoria dicebant, unde Ger manico sermoni mansıt vocabulum Gewand pro veste, quia nempe avertitur, abjicitur, mutatur alio, reponitur in arca. 'All Tv est novis mundis splendidis vestibus indutis aliquem novum facere, reparare, et velut alium a priore hominem facere, apud Leon. Grammat. p. 460. Dicebant quoque Latini sequiores alterare pro induere. Vita S. Neoli Abbatis apud Du Cange Gloss. Lat. v. Alle rare. Nonnunquam peregrinorum alteratus induviis in ecclesia pernoctabat. Item parare, unde verbum Germanicum obsolescens parden, et parade: vestes splendide paramenta quia illis sese parabant, id est exornabant, et paratica. Hine parator, aut sartor, aut indutor, adornater. Consules paraticorum fue runt medio ævo consules, seu præfecti, mercato rum. Vid. Du Cange v. Paratici, et Murator. t. II Ant. Ital. p. 876, qui nempe paratica et paramenta, novos pannos, vendebant. In Ordine Romano est Pontifex parat se solemniter cum ministris... para mentis tempori convenientibus... Interim rex vesti bus militaribus indutus cum suis prælatis domesti eis non paratis, id est ozzyμévo:s. Qui nostro in loco dicuntur, sunt p. 81, integra dictione. Comparari possint cum a pendice cedri, si recte habet expositio Salmasii, existi mantis id officium domus Augustæ fuisse, cui ar cularum et aliarum rerum e ceiro factarum cura erat. Nam vestes in tabios, ut statim sequitur, cedrinis asservabantur, quod id lignum vermes arceret. Quales fuerint diætarii, non satis bene novi. Anastasius p. 108, vertit aulici palatii: sed p. 39, retinuit vocem diatarius. Fabrolius Gloss. Cedr. atrienses reddit. Videntur additi cuique officio ju venes, præsertim nobiles, fuisse, qui per septima nas adjuvarent eos, quibus additi essent; el quando adolevissent, e palatio amovebantur, et o'ficiis præficiebantur. Du Cange Gloss. Lat. v. Dietarius monet, ita dictos fuisse, qui in diatas seu ca-naculo ministrarent. mensas instruerent, diætas mundas servarent. [Horum officium erat, excubias pala tiorum noctu et interdiu agere, ut ex Constant. Porphyrog. Continuatore 1. iv, p, 123, apparet, ubi, papa memorantur. Menolog. 38 Julii, Infra apud Nostrum p. 135, oi datipio zwy Shwv Stawy occurrunt.]* In membranis est taoλy, quod eodem redit. Nam sæpissime Græci recentes & pro to. et ry vel pro scribunt. Ita est apud Theophan. p. 312, et librarius novæ Græciæ homo, e cujus codice Plutarchi Eroticus ad nos pervenit, sæpis sime pro Tie scripsit. Sed in posterum hæc talia minuta non memorabo. Non male fecit antecessor meus pro reponendo. Neque male ego feci, in ea parte quam curavi, stricte mem branarum exemplum in talibus sequendo. Tx 62 hoc loco notat arcam latam planam, qualem nostrates Schubladen aut Schubkasten appellant, Franci une layette, un tiroir. Sunt capsæ rotunda, quales ille sunt, qui bus pelliceas illas grandes chirothecas, nobis Muffe dictas (v. Du Cange Gl. Lat. v. Muffulæ) condun tur. Nomen habent a cornu, quo nomine Latini sequiores omnem capsam cylindricain cuicunque rei recipiendae aptam et cujuscunque materiæ ap-. pellabant. Sic erat ipsis cornu atramentarium, sive
culo, quod in palatio Daphnes 5 seu ante templum corneum, sive eburneum, sive fictile, sive metal licum esset, V. Du Cange Gloss. Lat. v. Cornu, ubi ex Hugonis Flaviniacensis Chronico citat capsam auream insignitam reliquiis XII apostolo rum, et cornua duo eburnea identidem reliquiis con ferta. Cornua candelabrorum apud Anastas. in Be nedict. Ill, fuerintne manubria, an disci illi, qui guttas destillantes, aliasque sordes excipiunt, in dubio relinquam. Pari modo Latini sequiores has capsas vestiarias, infulis condendis peculiariter destinatas calamaria appellabant, quod essent si milos illis tabulis æneis bracteatisve, quibus nos condere et gestare calamos scriptorios solemus. Fortasse erunt quibus probabilior videatur deriva tio a cornubus seu infulis. Sæculo certe xııı infulas seu tegumenta capitis cava, cucufas, (eo enim sensu vocem infula ubique pono) cornua et cornela ap pellabant. Vid. Du Cange Gloss. lat. h. v. Sed Descio citiusne idem factum, et num Græci quoque infulas xipata appellaverint, vel xopula. Si tece rint, quod in dubio relinquo, corniclia fuerint capsæ, in quibus cornua seu infulæ servarentur. Reddidi hanc vocem ubique voce Latina infula, quo intelligo cucufam ornamentis variis certo quodam modo conformnatam, cujus typi in nummis, apud Goarum in fine Euchologii, apud Rhamnusium de bello Veneto cum CPanis, apud Bandurium, Du Gangium in Fam liis Byzantinis, in Dissertat. ad Joinville XXIV, in Dissert. de nummis ævi medii, et alibi, ubi imperatorum Byzantinorum imagines conspiciuntur, exstant. Sunt enim qui voce vitta et infula aliter, atque nos, utuntur. Vo cabulum venit àñò to σtégely ab ambiendo, quia totum caput velut cassis amplectebatur. Differt a TE corona. Chronico Alexan drino apud Salmas. t. II, p. 851, est circulus au reus cum extantibus radiis acutis, velut dentibus serræ; qualisin nummis Romanis conspicitur. Etu a vero, a galea ortum, erat cucuta, cum circulis aureis uno rotundo totum caput horizontaliter includente, et duobus sese ad rectos angulos se cantibus semicircularibus, et superimposita vertici plerumque cruce, cætera panno constans pretioso, gemmis et margaritis obsito. Anna Comnena mun dum imperialem enarrans sic descripit ait pvote. Distinctionem addit infularum imperia lium ab intulis Cæsarum et minorum; primum, quod hæ non haberent catenulas, flectas, ut medio ævo loquebantur, e margaritis et gemmis plexas, apud aurem utramque dependentes; alterum, quod hæ non æque accurate rotundæ fuerint, atque infulæ imperatorum; tandem quod imperiales crebrioribus margaritis respersæ niterent, quam aliæ. 'Exati De Cesariciis, seu infulis Cæsarum, agenius loco suo. Quando usu receptæ fuerint tales infulæ mihi non liquet. Sæculo quidem septimo adhuc in usu erant modo of otźpa vo circulis radiati, modo và seu, quod idem est, al taivizi villæ, seu lemnisci lati purpurei qui in occipitio religabantur; si quidem fidem me retur Nicephorus patriarcha CPt., narrans p. 39, Ileraclium, quo tutius lateret et aufugeret e suorum clade, [designat diadema] Invenio quidem stemma jam in nummo Eudocia Augusta, uxoris Theodosii junioris, apud Du Cange Famil. Byz. p. 67. Sed quia ea femina est, id exemplum non allegabo. Invenio porro quoque figuram stem matis in nummis Leonis et Zenonis, et Anthemii ibid. p. 77. Quia vero opponi possit eas figuras ga learum esse, non stemmatum, neque illos nummos urgebo. Veram in nummis Justiniani magni p. 88 et 93, tam luculenter expressum est stemina, ut ille absque controversia primus eo usus videri queat. Posset quoque monumentum Ravennate, quod Ale. mannus ad Procopium primus dedit, et ex eo repe tiit Du Cange 1. c. p. 97, in argumentum allegari (nam in eo Justinianus conspicitur infulatus) si de illius picturæ musivæ antiquitate certo constaret; quam qui æqualem Justiniano vulgo faciunt, mihi quidem haud persuadent ut secum sentiam. In nummis sequentium imperatorum Tiberii. Mauricii, Phocæ, Heraclii ipsius, conspicitur stemma. Su specta igitur illa Nicephori narratio est, et ad Ale xandri M. aut vetusti alicujus regis exemplum conticta. Nam ex quo stemmnatum usus invaluit, diadematum stricte sic dictorum usus desiit; acque argumentum præstat adversantibus Cinnainus in his verbis p. 15 fin. de Manuele Comneno: nɛp 60 [sic nove et solcece ille auctor pro induto, posuit, nam spoliatum antiquis notat] hxhaus Auctor enim improprie et affectate vocabulum Sizôruz usurpat, ut alii multi fecerunt. Erat igitur stemma nihil aliud, quam cu cufa vel biretuin cum corona aurea in una massa. Solebant ævi medii reges occidentales coronas aureas super bireto exemtiles et liberas gerere, sic ut possent demi, bireto capiti inhærente. At imperatores CPtani coronas suas non superimpo nebant biretis suis, sed simul cum his illas indue bant, ut res duas in una massa cohærentes. Conf. Du Cange v. Almutium, ubi citat hunc locum: 99 grandes perles rondes pour mettre en l'aumuce qui soulint la coronne du roy à la feste de l'estoile. Hæ almutia [vocabulum Germanicum cum præposito Arabico articulo al. Mütze adhuc dicimus pro bi reto vel cucufa.] imperatoribus convenicbant ut laicis et militaris ordinis hominibus cum vel cucullus aut cappa, clericorum esset; et vide tur hæc in vestitu capitis distinctio jam antiquis temporibus obtinuisse. Theodoretus iv Hist. Ec cles. 12, ouros [de Eusebio Samosateno loquitur,] Gestarunt igitur imperatores stemma ut milites, et summi militum magistri, pro galea, quicum tam prope convenit, ut quod paulo ante dicebam, in nummis postremorum imperatorum,quorum imagines nummis incuse dici possunt galeam gestare, dubium sit galeamne illa figura an stemma significet. Seldenus etiam plerum que galeas hæc stemmata appellat in libro de titulis honorum. Vid. Menolog. Basil. t. II, p. 112, ubi stemma et habitus Constantini M. synodo Nicænæ præsidentis exhibetur. De diademate priorum impe ratorum, cui deinceps stemma successit, egit Vale sius ad Ammian. Marcell. p. 286 a, de coronis impp. et regum antiquis novisque copiose dixit Du Cange diss. XXIV ad Joinville. (v. Anna Comnena 1. 11, apud Du Cange ad Joinville p. 297. De corona imperatorum, eaque præcipue, qua usus fuit Caro lus M., v. Aleman. ad Partet. Lateran. p. 49., de corona cum tintinnabulis Alteserr. ad Anastas. p. 146. Coronam Hungaricam Belius dicit opus artif cis Græci esse. Notit. Hungar.]
sacra imago in throno collocata est, peregerunt, præpositi a velo panthei intrantes, dominos ado rant qui statim vestes suas auro prætextas in duunt, et per excubias egrediuntur. In sigmate custodia corporis, quæ manclavium et hetæria vo catur, et logothetes cumn præfecto caniclei, proto secretario ac protonotario eos excipiunt, et facta salutatione, cum ipsis procedunt. quibus laureæ victoribus imponerentur. Qui mos VI ctoribus coronas in talibus tribunalibus Daphnis di ctis tribuendi non a Diocletiano coepit, quod conjici posset e verbis Malalæ t. 1, p. 407, vt lauτOÙ nempe Antioche norum, non Pisanorum. (Idem Malala t. 11, p. 62, Aprix Antiochiæ nominat, subintellige Busi licam, aitque duas ejus portas a Theodosio laminis aureis fuisse tectas.) Nam Daphnen Alexandrinam nominat Chronicon Alex. annojam tertio Commodi. Posssunt tamen, ut verum latear, bæ Daphnæ aliunde quoque nomen habuisse; sive quod ibi lau rela essent, sub quibus deambularetur, sive quod, auctore Codino, nescio quanta fide digno, consules Kalendis Januariis a populo coronas laureas in illis Daphnis acciperent. Nugacitas et inscitia, no. vorum Græcorum circa veteris Romæ ritus mihi bene perspecta facit, ut suspectam hanc traditio nem habeam, quam alibi legisse non memini.Con ficio ex his, Daphnem CPtanam prima ex institu tione fuisse triclinium seu basilicam illam, in qua lauro vel palmis coronarentur victores circenses (nam procul a Circo non aberat); et in qua coronas primum solas laureas, dein et has, et simulaureas quoque, solebant ab urbe sua regia redeuntes e castris cum triumpho imperatores, aut alias, acci pere. Et quia posterioribus sæculis in laurearum locum succedebant aureæ coronæ seu circuli, quos brachiis inserebant gestantes, hinc Daphnæ accrevit quoque nomen to Step uti etiam ex co, quod imperatores ibi solerent step, coronam nuptialem induere, et benedictione patriarchali cum sponsis suis copulari. Sed ut fuit Græcæ plebis incredibilis nugacitas sequioribus sæculis et igno rantia, fieri non poterat, quin populus meros san ctos sorunians, e nomine ædificii Stephani, S. Ste phanum efficeret, cui etiam templum ibi conditum fuit, in quo et imperatores boni ominis gratia coronam nuptialem accipiebant, ot oblatas sibi ab urbe regia coronas aureas laureasque deponebant asservandas. Erat autem Daphne, cum æde S. Ste phani, quam illa continebat, pars Augustei, seu palatii imperatricis Augustæ, de quo deinceps. * [Oratorium hoc a Pulcheria Augusta S. Ste phano dicatum in Daphne etiam Theophanes p. 374, statuit. Ext½ptov, inquit, toŭ 'Ayiou IT pávou v th Apyn. (Arta SS. 11 Aug.) V. Cangius CPI. Christ. 1. vi, p. 137.] I est; oxxpajzyylwv. Sæpe apud re centes Græcus et in hoc libro pro positum occurrit, præsertim si de amictu sermo est. Usus ille particulæ vetustus et probus est, rarior tamen apud veteres. Ita usurpavit Appianus p. 33, 14, ed Rob. Stephani et Plutarch. Vit. l. p. pro età xp. dixit. Polyænus p. 228. (VII, 6) xá (id est sporta fimo plena. (Ita enim ibi leg.) De scaramangio dico ad p. 254. Caton (quam vocem retinendam in mea interpretatione putavi) est cubiculum imperatoris interíus, in quo dormit, ut cubiculum est conclave exterius, in quo per diem agit, quando solus est. Coton erat intra cubiculum, hoc coram illo. In cu biculo dormiebat & pazoμε, et excubabat Conf. Goar ad Co din. p. 33. Vales. ad Aminian. Marcell. p. 324, ubi memoratur aliquis, cui Constantiniani thalami cura commissa, vel poECTIVE TOU Bashi tos, ut Socrates appellat. Erant hi cœtonite diversi a cubiculariis, et illis nobiliores, qua de re infra dicendum erit ad p. 13. Dicitur hic imperator e cotone in magnam illam salam Chrysotriclini egredi, ubi thronus stabat, et ipse præsidebat congregato procerum consistorio, ibique sub con cha, hoc est apside vel lacunari arcuato, adversus imaginem Christi crucifixi adorasse, tum se parasse vestibus, antequam proceres salutatum adınitteret. Habueritne penes se imperator, statim atque lecto surgeret, puellas nobiles et formosas, quæ aquam porrigerent manus lavanti, et pectinem comam ordinaturo, non dixerim. Dubito tamen valde, num habuerit, cum apud Nostrum quidem non tantum ejus rei nullat fiat mentio, sed etiam memorentur spadones voipio: vel malluviarii, et barbam cæsariemque pectendi officium procul dubio ad eosdem aliosve spadones cubicularios pertinuerit. Ait quidem Ordericus Vitalis 1. vi, narrans de captis ab Alexio Comneno et et CPlin translatis atque in gynæceum Augustæ abditis filiabus Roberti Guiscardi, officium earum fuisse mune, dum im perator CPtanus de strato surrexisset manusque ablueret, mapputam et pectinem eburneum afferre el harbam imperatoris pectere. Sed aut particularis ille casus fuit, et institutum Alexii, quod cum ipso exspiravit, quo volebat exosissimum sibi hominem urere et deprimere, aut Ordericus falsa tradidit, quod potius videtur; ut multa Latini de Græcis, et vicissim hi de illis, ignorantia recti, odio, cri minandi et denique nugandi libidine, qua ista sæcula laborabaut, absurda et ridicula commenti sunt. Quod nobis hic est Cato, id cuminatam dor mitoriam appellat Monachus Singallensis, 1. v, de Carolo M. narrans. Finitis laudibus matutinis cum rex [ex ecclesia] ad palatium vel caminatam dor mitoriam calefaciendi se et ornandi [id est vestibus parandi gratia rediret. Edessena videlicet, quam Romanus Leca penus imperator diu multumque expetitam tandem a Barbaris impetraverat, et quam in solemnibus festorum in imperatoris throno collocatam fuisse ex hoc loco apparet.Unice hoc confirmat Constan tinus noster in oratione de imagine Edessena xai Ti Twy Barthe:wy, etc.]. Nolim viro doctissimo assentire. Imago de qua hic sermo est, diversa ab Edessena, erat aurea, et semper eodem fixa loco. Edessena erat lintea et in Sancta Sophia asservaba tur. Illa imago erat ad altitudinem hominis sedentis procera, et sedebat in throno, qui ad dextram imperialis stabat. Possisne talia legens mentem a memoria Jovis Olympii Phidiaci cohibere? Sed quid ego vitium accuso, humanæ naturæ intextum et arte nulla expugnandum? Necesse est, ut dictioni horum temporum asssefiamus, qui, quamvis de uno imperatore lo
intrant sedentque in velo panthei : deinde vestito- res intrantes, virgam Mosaicam ex oratorio S. Theodori, quod in aureo triclinio est, desumunt : mutatoriis cubiculi prefecti cum distariis, qui ad
sph. ed. crepitaculum tale, et ferientem nates occurrentium Maglabitæ et tos of innostasion appove. Constant cum ingenti risu et petulantia. Invenio certe in no tis Saxii ad Landulphi Junioris histor. Mediolan. p. 489, ex ordine Mediolanensis ecclesiæ Vicecomi tem in processionibus prælata ferula præcessisse et viam parasse archiepiscopo, stipatum servorum caterva cum flagellis ligneis et scissis. Erant em ferulæ crepitantes eum in finem paratæ, ut homi nes occurrentes processioni, audientes e longinquo sonitum earum, mature de via decederent. Qua propter etiam leprosi panem mendicantes olim ge stabant lignea talia sistra, ut ita dicam, quibus admonerent occurrentes, se leprosos esse, neque ad se propius accedi oportere, simulque porrige bant suos fustes vel fusos (eo enim proprio voca bulo illa instrumenta tunc appellabant) quo extre mitati eorum solatium seu eleemosynam impone rent. Ipse ego sæpe Leydæ talem leprosum cum crepitaculo obeuntem et mendicantem vidi. In vulgata est 1. 11, Regum c. 3, leprosus tenens fusum. Ubi auctor Mamotrecti: Fusus est instrumentum filandi. Fusum quidam dicunt in loco isto breve ventilabrum de foliis palmarum, quod volvitur inter digitos instar fusi, vel instrumentum ligneum, cum duabus tribusve tabellis, quas conrulit leprosus quærendo panem. Verum etiam baculos solidos aλ Xxxta appellabant; ut constat e loco Thomæ ma gistri, qui hodiernis Græcis äλlaxtov idem esse ait, quod vetustis Est autem illud vectis genus, quo hajuli aquigeruli hydrias aqua plenas gerunt, aut in Belgio, qui pisces venales in sportis, aut in doliolis lac venale circumferunt cavum in regione cervicis, ut apte hæreat in hu meris. Locus est in argumento Ranarum Aristo phanis Szoripws xahɛiot. Origo vocabuli Græca non est, sed Germanica, aut Longobardica. Quod nobis hodie est Latte, pertica vel asser longus, sed an gustus et gracilis, qualibus sternuntur tecta ædium, ut iis lateres cocti inhæreant, id veteres Germani efferebant promiscue a Latte, et a Lachte, unde adhuc in usu superest Lachter, pro pertica decem peda. Illud a præponebant vocibus ut nos hodie eine; une; et plebs nostra atque Angli retinuerunt. larta, eine Latte, une latte, una pertica, contra hebant Græci novi in unum vocabulum V. DC. v. Lutæ, ubi e Papia hoc citat: asseres pali vel paxilli, vulgo lactæ dicuntur. Has lattas vel lactas sustinendis et bajulandis oneribus, nominant Græci alio quoque nomine xalápia, festucas, ad instar Latinorum, qui tigilla quæque longingcula et gracilia festucas appellant. Glossæ apud Du Cange V. [id est Sed prævideo fore quosdam, qui Laxta fustes propterea malint dictos fuisse, quod sapius mutarentur. Sane Nicetas p. 174 fin. ait έnal. quasi dicas duodecim virgis aut virgarum fasciculis identidem mutatis. Et notus ille Taciti centurio, Ceto alte ram. Liberum igitur esto cuique hac de re pro judicio suo sentire. Sed satis de voce xtov, qua, ut dixi, exponunt Grammatici Græci vocem pyx:ov, qua'n plerique a manus clava derivant; v. Goar ad Codin. p. 75, ult. ei ad Ce dren. p. 622, ubi clavicularios et corniculurios olim dictos tuisse ait, et Du Cange Gloss. Gr. h. v. [Continuatori Constantiniano appellantur paбdov Venatum cum imperatore exibant Vit. Basil. Maced., C. H. In scriptor. post Theo phan. p. 250, memoratur aliquis, Tatlaxys TỶ TOU Conf. Constantin. de admin. imper. p. 126.]* Ex his duobus locis intel ligitur non adeo viles homines fuisse Maglabitas. Nam interdum quoque simul protospatharii erant, dicitur. Puto tamen, in bis locis non omnem Maglabitam, sed tantum præfe ctum eorum nomine designari. Ui citur enim ibi quidain protospatharius simul et Manclabita ad principem Iberiæ missus fuisse, ut ei vestem magistri perferret, et ea dignitate ipsum investiret. Quæ res non homini gregario commissa fuisse videtur. Mittebantur quoque cum gladio ad plectendos capite sontes: ut e Leone Grammatico p. 466, patet. Fuerintne ennuchi, non liquet. Fere videntur ex eo eunuchi fuisse, quod aliquoties in vonio Articlinam menorari ut Maglabitarum præ fectum. Non tamen valet consequentia, eunuchus si fuit præfectus, totum quoque scrinium tales fuisse. In aula Romana dicebantur majorentes vel stimualți, qui removent populum de via. Ord. Roman. p. 198.] Habuerintne olim reginæ feminas p×6 Soyous, quæstio est huc non pertinens, neque magni momenti. Colligo tamen eas habuisse ex Polybio p. 716, ed. Wechel. palatina fæderati., appellabantur. Vid. Vales. ad Ammian. Marcell, p. 352. [Rabani Martyrolog. L. VI. Canisii p. hors fæderatorum Cæsaris memoratur Contin. Theo phanis p. 228]. Posset ex hoc loco, si ea Combe fisii versio admitteretur, concludi, Cæsarem, si esset aliquis, aut minorem imperatorem, vel im perii futurum hæredem, peculiarem sibi habuisse cohortem militiæ peregrinæ. Neque id improbabile est; videntur potius tales ex aliis multis argumen tis proprias sibi aulas habuisse, sed numero et splendore imperiali minores. Verum in citato qui dem loco Continuatoris anonymi tapla simpli citer tantum notat factionem. Cæterum de h. v. vid. Du Cange Gloss. Græc. h. v. et ad Alexiad. p. 227, qui tamen in eo fallitur, Hetariarchæ magni munus fuisse, ut legatos introduceret, ex loco Pachymeris, quid id omnino videtur dicere. Sed proprie ipsorum erat ut est in Script. post Theophan. p. 294, a domino suspectos arcere. Erant autem tres, ni fallor, Hetæriæ, seu sodalitates, magna, media et parva. Magnæ præfectus dicebatur magnus Hetariarcha. Dexippus in Excerpt. Legat. Hoschel. p. appellat, et ibid. lin. ult. jungit. Hetæriarcha deinceps Ethnarchæ dicit; v. Du Cange v. ŋváp Erant quoque pedites quidam alii equites 'O Kavlxheins Caniclæi præfectus, est eadem dignitas, quæ olim in regum Macedonum aula ó ini TOU yozuμztelov dicebatur. Pelyb. p. 485, 20, ed. Gronov. Caniclium est vasoulum liquorem rubrum vel sacrum encaustum, quo imperatores bullas sub signabant, asservans; et qui id penes se teneret, et imperatori usus tempore porrigeret, is erat & K2. vixhos. *[De præfecto Caniclei v. M chael Lazari Confutatio dissertat. Maffei de fabula ord. Con stantiniani pag. 24.]* De etymologia v. infra ad p.
109 xal oí | s:v dpi xal i, | goi, xs (
i ac perpulchre cruces stant, exeunt ibique signo a præposito dato, cubicularii quos tenent cereos reponunt. Inde domini per triclinium augustalis transeunt, in quo aurei triclinii ministri et famuli imperatorii eos exspectant: nam ibi quoque cum manclavitis et custodibus palatii seu hetaria dominos salutant. Ipsi vero cum cubiculariis et cœtonitis ad octangulum cubiculum ante sancti Stephani ædem, in quo stola imperatoria jacet, procedunt: ubi et cubicularii, dominos salutantes, adsunt. Inde cum præpositis ad sancti protomar tyris Stephani templum abeuntes, ter genu flexo cum cereis Deum venerantur, et ante magnam illam, pulcherrimam et summe venerandam sancti 10 Constantini crucem se prosternunt. IV. His peractis, cubiculum Daphnes iugre diuntur, et tempus seu referendarium, a patriarcha I mandatum de ecclesiasticis cærimoniis ferentem, Leich. ent.) sph., ut iulra p. universum notat, Deum orant: habet quoque ver bum hoc alios significatus, ut gratulantur, vel salutant, ut vertit Leich. p. 6, ubi est festum gra tulari; vid. ad p. 356. et est nomen pala tii, Augustabus Byzantinis proprii, et quidem nentium, numeri, cohortes. Ab illis scholis scho larii sunt appellati milites in genere quidem om nes, etiam gregarii et provinciales. Septem scholariorum numeros, qui in Bithynia resident, habet Theophanes, p. 200.] In specie vero milites ad custodiam palatii, de quibus egregium locum discitur eorum origo, numerus, et alia illuc spe clantia. Excubias bi scholarii agebant intra Chal cen, seu atrium et ingressum palatii; habitabant autem in propylæo ædis SS. Apostolorum, ut e variis locis hujus Cærimonialis constat. Gemini erant pedites et equites. Sed nolo in hoc argu mento prolixus esse. Conf. Guther. p. 399 et 599 Vales. el Lindenbrog. ad Amm. Marcell. p. 38, 88 et 479, item Du Cange Gloss. utro que. gemini; unius intra Chalcen prope Chrysotriclinum habet Procopii anecdola historia, p. 106, unde siti, quod Augusteon Daphnes, vel augustale Da phnes, appellabatur; alterius, quod simpliciter Augustale audiebat, et extra Chalcen intra hanc et Sanctam Sophiam silum erat; vid. pag. 43, Augustale Daphnes dicitur, ut distinguatur ab Augusteone sic proprie dicto, et pag. 75, chalce autem in Augusteonem, et exinde in Sanctæ Sophiæ horologium seu atrium itum fuisse, apparet ex hoc loco et ex p. 9. De Augus teone, foro Augusteo, statua Justiniani Augustea dicta, et circumsitis multa habet Du Cange ad Si lentiarium p. 540, et in CPli Chr. Augustabus autem proprium id ædificium fuisse, ex eo colligo, quod illæ corona imperii in eo coronarentur; vid. p. 119, p. 120; et quod cum Domino, in Eccle siam procedente, nulli procerum, praeter eunu chos, in Augustale intrare licebat; vid. p. 13. Vi detur ergo quasi Seraglium imperatorum CPtano rum fuisse. [De Augustali, ubi coronabatur impe ratrix, vid. GPlis Christ. p. 37. et not. ad Zouar. p. 155, nec juxta altare, ut Goar vertit, sed in tabula ad hunc ritum parata; v. Pachymeris ëx Gregoras p. sqq.]" Exstat quoque illa Pachymeris Ecphrasis cum Latina Bandurii interpretatione in ejus Imp. Or. L. vi. p 114. Prima hic memoratur Schola, Septem enim erant; quot olim erant vexillationes comitatenses, vid, Paneiroll. Notit. p. 22 b, cap. 34. Quapropter etiam p. 238, per vexillationes comitatcuses reddidi. Sunt autem scholæ idem atque contuber nia, item ordines militum, ad unum signum perti Referendarius est politica, et est quoque sacra dignitas. De posteriori sermo hic fit. Est autem referendarius sacer minister patriarchæ, qui hujus mandata, id est significationes, nova, quæ indicare vult, perfert ad imperatorem vel proceres; ut hic loci refert referendarius ad imperatorem nomine patriarchæ tempus esse ad processionem veniendi. Vid. Goar ad Cudin. p. 13, n. 22. Du Cange Glossar. utroque hac voce. Gather. le Offic. Mandatum est omnis significatio rei cujus cunque, sive cum imperio fiat, ut quid agatur, aut ad alium referatur, aut historica simplex narratio, nuntius. Eu sensu adud Theophan. 376 obtinet. Vid. Du Cange Gloss. utroque. Potest hic sensus et hic loci obtinere, potest et alter ille, quo notat significationem ad alterum referri imperatam. Mandare pro significare hodie in sermone Gallico obtinet, et obtinuit olim apud Latinos, ut patet ex Martialis epigrammate apud Lamprid. in Script. Hist. Aug. t. 1, p. 954.
ducit: quibus pro more salutantibus dominos, et secundum suos ordines constitutis, ad nutum intromittendos esse, Auna Comnena Alexiadis p. dedit Dignus est, qui totus appo natur, ille locus; et hunc præsentem nostrum, et alios Nostri deinceps plures illustraturus, in quibus de senatus in consistorium processione seu con ventu et Sulentiis agitur, ut qui clare doceat, quo modo præsederit imperator, quomodo protectores corporis sacri adstiterint, quein locum obtinuerint regii sanguinis viri, quem senatores, quid in si lentiis actum, quomodo processum fuerit [sunt spatharii et omnes de gpathis nominati] εunt armigeri, Per intelligit Auna auὶ aut secures Baran gorum,quamvis vocabuli non propria significatione vea.] Gerebantur enim hæc in castris.] [oetiarium, aut silentia rium] Finita oratione imperatoris, et reliqua. Ail Anna primus ad prætorium ac cessisse mane antiquos custodes et protectores sacrorum corporum, quorum alii enses e zonis pendentes, alii manibus hastas, alii graves ferro et latos enses, seu secures super humeris gestave rint; eosque in semilunarein formam astitisse. Prope thronum regium stetisse sanguine et affini tale domino junctos; pone imperatorem, super capite ejus, ut Arabes loquuntur, astitisse dextra sinistraque armigeros, procul dubio spadones. Coram velo stantes non ausos fuisse hiscere, sed respexisse omnes ad ostiarium, ingressui prætorii appositum. Hune accepta annutatione imperatoris, qua intellexisset proceres intromittendos esse, eos intromisisse. Hos tardo gradu ingressos adstitisse juxta series, et audita Alexii oratione acclamasse multo cum strepitu et laudasse. Quia corum imperatore omnia decenter, tranquille, cum venerationis quadam significatione et majestate debebant agi, silenter et ipse nutu significabat quid actum vellet, et præpositi aliique plerumque nutu et manus gesticulatione, et in aliis quoque tunica concussione imperata subinnuebant [Toka signum dabant veteres; vid. Drukenborg. ad Livium tom. III. p. 906.]* Ad varia signifi canda, variisque temporibus et locis concutiebant, levabantve veteres vestem, olim quidem in thea tris, significandi favoris ergo, deinde in aula By zantina præpositi palatii aut sacri cubiculi, si qua de re imperatorem admonitum vellent, quia ipsi voce imperare pro indecenti et majestatem lædente habebatur; in ecclesia diaconi, quando clara voca aut presbyteris preces recitantibus, aut psaltis in ambone, aut populi fideli utendum esset atque ac clamandum. Ipse imperator in Circo sublata pur pura sua, in certam plicarum formam composita, quam who appellabant, populum adorabat vel salutabat, qui ritus vetustæ misstori mappa consularis successit, ut suo loco videbi mus. Jam de singulis pauca quædam addemus. De more concussis olim quidein tunicis, deinde vero orariis, favoris Circensis significandi gratia, Casaubonus et Salmasius egerunt abunde ad Vo pisci Aurelianum cap. 49, quo est eum imperato rem primum dedisse oraria populo Romano, quibus is ad favorem uteretur. Exit quoque Pelavius ad Themistium p. 500. ubi tamen sinistre interpreta tus fuit locum Philostrati Vit. Apollon. Tyan. 1. 5. et dictionem de more, qui Philostrato, nedum Apollonio frit recentior. Rectius interpre tatus eum fuit Olearius. Nuperrime de huc more disputavit el. Reimarus ad illud Xiphilini p. 1000, de Seneca et Burrho, qui cantante in scena Ne rone Insignis est in hanc rem locus Georgii Alexandrini in vita Jo. Chrysostomi locus, c. 40 Ait auctor quos dam chlanidas seu tunicas suas in altum sublevasse testandı favoris causa, alios oras extimas, cuspi. des vel angulos, aut alas, casularum suarum, alios mappas manuales, alios denique tiaras suas, aut capitum involucra, facialia dicta. De more, quo præpositus submisso nonnihil capite, et levata tan tillum tunica imperatorem inonebat, tempus esse surgendi atque procedendi, testatur et hic noster locus, et alii nostri codicis, et ille in primis I. 11, c. p. Pro sago, vel sagio, nominatur in loco nostro et alibi Emine igitur idem sagum et ? Equidem, ut verum fatear, nescio. Tani in constanter et obscure loquuntur, ut de omni re vestiaria, ita de sago quoque et chlanide scripto res, ut diversumne a chlamyde fuerit, an idem, chlanis liquido non constet Sunt loca, e quibus appareat eadem esse sagum et chlanidem, sunt rursus alia, e quibus contrarium colligas; quare velim nos excusatos habeat, si quis forte credat nos peccare vocem Latina tunica reddendo. Sagum et chlamydem aut idem aut propemodum idem esse non dubitatur. Quando igitur eadem in re uno Osliarius est duplicis generis, palatinus et ecclesiasticus. De priore hic sermo. Erat qui in velis stabat, et vocatos introducebat ad imperato rem. Vid. Du Cange Gloss. utroque. *[Adextratores et os'iarii qui fuerint, vid. ord. Rom. p. 169, de formula, cum ostiarius Ecclesiæ eligitur, Durand. Rational. p. 54]° Virgam auream, Oliarii symbo lum, memorat Asterius, Orat. in OEconomum ini quitatis, apud Du Cange Gloss. Lat. v. Cura, appellans. Virzæ talis aurem imagi nem videre licet apud Bandur. t. 11, p. 633, in illa tabula, quæ S. Crucis inventionem sistit oculis. Astant ibi imperatrici in throno sedenti duo seu silentiarii, seu Ostiarii, tunicati et humeralibus induti, tenentes in dextra quisque virgam auream gemmis ornatam, et gemino illo margaritarum.
per signa, qui medio ævo in monasteriis vigebat, damnato linguæ usu, longam tractationem intexuit Du Cange Gl. Lat. v. Signum ex Ordinali S. Vioto ris Parisini. Recensio aliqualis bæc est palatinorum offi ciorum, quam tamen aliis locis pleniorem dabit. *[De magistrorum dignitate in aula Byzantina vid. Du Cange ad Alexiad. p. 245.] Sæpe occurrent in hoc libro Si in singu lari et absolute Magister appellatur, intelligitur ó sacrorum officiorum, item el (quæ omnia eodem redeunt.) Magister. Aliquoties etiam of 600 payopo occurrunt, ut cap. 47, 1. 11, in formula. allocutionis legatorum Bulgarorum, item in Cleto rologio excitatur ó payistpoe, et iterum & µáyɩ imperatoris præpositus clare et harmonice dicit Jubete. Et postquam cum dominis ad onopo dium exierunt, ubi drungarii vigiliæ et rei navalis in re uno loco chlanis, altero Bagum appellatur, non improbabiliter conjicias ista omnia idem esse. Id adhuc magis stringit, quod de laviôt dicatur, eam rep:ofat, circumjici, quod fit p. 175 ult., et 175, inox expandi, distendi, quod in chla mylem quidemn, at non in tunicam quadrat, item quod Nilus ait n. Εp. μsvolti locus tribuit, quod alii scriptores omnes top lồ tri buunt, quamvis dubitem, aut potius sciam, omni tempore observatum non fuisse morem, quem de suo ævo perhibet Nilus, ut laici fibulam chianidis aut chlamydis in dextro humero ferrent, clerici in sinistro. Sed erit forte alibi amplior de his agendi locus. Illam Balsamonis dictionem de con cussione orarii in sacris, a Casaubono jam alla tam, repetere nolo. Constat ex ea, astantes sacra facientibus sacerdotibus diaconos observare tem pora precum tacitarum et exclamationum, signum. que orario moto dare stantibus in ambone, ut clara voce, quæ opus identidem sit, recitent. Idem imperat quoque Pontificale Haberti p. 53. Ayeɩ d Idem, p. 112. Quod in superiori loco oftwę dixerat, viva docentis voce adjuvandum, docendo coram monstrantis ges ticulationem, id idem Pontificale p. 28, clarius toiç enuntiat, in illis [diaconue] azo[nonnibil sublatum id in conspectum patriarchæ ingerens] tempus instat, quo dominus [patriarcha] recitet: Domine, benedic. Scilicet pro indecenti habebatur nuda manu superiorem aliquo dirigere et spectare jubere. Ergo subjecta orario vestive manu monstrabant; quemadmodum etiam qui ecclesiæ, sanctis, regibusve coronas aureas sertave aut munera alia offerrent, detrahere de pretio doni, et maculare puritatem ejus Eccle siæque, et majestatem eorum, quibus destinata ea essent, violare sibi videbantur, si ea nudis mani bus contingerent: quapropter in antiquis monu mentis apud Ciampinum (ut t. 11, tab. 26, 27, 46, 47, 49, et aliis) aut ambabus aut saltem una manu sub chlamydem missa conspiciuntur offerentes donaria suam oblationem sustinere et exhibere. Solebant Græci quoque medio ævo concussa veste sese ad duellum provocare, ut Latini eorum tem porum projecta chirotheca; ut constat ex Anonymi de Amoribus Lybistri et Rhodames apud Du Cange Est autem arena bellica, vel gladiatoria, locus condictus, quo duellantes ex condicto conveniunt ad dirimendam rixam suam, le rendez-vous, unde manavit.] Dictio vz tov Swow significat in Græcobarbaro sermone idem atque De sermone po. Erant enim, ut equidem existimo, tot ma gistri, quot erant imperatores; si duo imperatores essent, erant totidem magistri. E. c. Constantinus noster pro se habebat magistrum unum, et filius ejus Romanus alterum. Ita quoque Leo Sapiens et Alexander, ejus frater. Sed mera hæc est conje ctura, cui vehementer adversari videtur locus Luitprandi Legat. p. 481 initio, ubi Nicephoro, se legatum prima vice admittenti, adstitisse ait Ba silium parakymomenum, protosecretam, protove stiarium et duo magistros. Nicephorus potest tunc dici aut solus regnasse, aut cum collegis Constantino juniore et Basilio, Romani filiis, quo rum se tutorem gerebat. Si solus, quare duo ma gistros penes se habuit, si quidem conjectura no stra recto talo stat? Si autem collega, quare non tres, quandoquidem tres imperatores tunc essent. Sed statual ea de conjectura quantum quisque velit. Alias multi erant magistri in aula Byzantina, et Luitprandus suo, id est æquali nostri Constan tini tempore, viginti quatuor eorum numerat. Scilicet quævis nobilior dignitas, tam palatina, quam militaris, præfixum habebat titulum magi atri, ut paulo post titulus prohedri solebat præfiki. Quamvis hujus rei vastigium in hoc codice paue non exstet, apud alios tamen scriptores historia Byzantine sæpe occurrunt axiomatici cum præfixo magistri titulo. Ita Leo Grammut. p. 453, 461, 475, magistrum et domesticum scholarum memo rat, et p. Cedrenus p. habet item p. 604, magistrum et drungarium vigiliæ p. 613, ma gistrum et stategum Armenorum, et magistrum atque præfectum excubitorum. Maycorpus xai optix the Aσws est apud script. post Theo phan. p. 293. Scylitzes p. 822, habet magistrum et protoasecretis. In universum habebant singula officia palatina suos magistros, qui et principes appellabantur, ut Salmasius ad script. Hist. Aug. t. 1, p. 239, observavit, qui p. 220 addit, magi strum officiorum omnium et principem officii pa latini, simpliciter magistrum vocari consuevisse. Conf. Agathias p. 116, ed. Vulcan. et Procop. Anecdot. p. 109 ult., quem locum Alemannus bene restituit. [De magistris palatii eorumque origine ex aula Byzantina v. les Dignitez de la France, p. 227.] De officio et partibus magistri officiorum docte atque fuse disseruit Vales. ad Ammian. Marcell. p. 296. Medio ævo hos magistros quoque præceptores palatii appellabant, quorum erat ritam imperialis aulæ et majora negotia suæ discretionis arbitrio definire, ut ait Vita 8. Aldrici episcopi Senonensis apud Du Cange v. Præceptor. Aut cum magistro sacrorum officiorum aut cum præposito
cum spathariis imperatoriis, arma imperatoris convenit Siniscalcus, de quo vid. Murat. t. I An tiq. Ital. p. 119. Disputatum hæc ætate fuit de officio et etymologia Senescalci, aut Sinescalci. Mihi videtur a voce antiqua sinde et scale venire. Notat autem Sinde idem atque superstes adhuc vox cum præpositione adjecta Gesinde, id est úroup yia familia, famulitium, obsequium. Nutritios, toù; Guvpogous, appellat Gregorius Turonens. VI, 11. Nutritios, qui ad exercendum ministerium regale erunt necessarii. Gesindeknecht, famulus, qui cæ terorum famulorum inspectionem et procuratio nem sibi habebat injunctam. Anthypati seu proconsules posteriorum tem porum longe sunt alii a procoss. illis vetustis flo rentis Romanæ rei. Merus tum erat titulus aucto ritate cassus, nisi qui procoss. provinciales essent. Forte sic dicti fuere, non quod loco consulum, pro consulibus essent, sed quod ante Hypatos essent, et illos præcederent. Videntur in locum successisse. Nam ut Illustris titulus nulli officio soli alligatus erat, sed tantum comitabatur summas dignitates, ita deinceps iidem Anthypati dicebantur, qui olim illustres, hoc titulo evanescente. Habebanine sin gulæ provinciæ suos proconsules? Sane Antiochus eat apud Zosimum v, 84, et e nostri Cletorologio constat majorum qua rumque provinciarum strategos fuisse simul An thypatos; non hoc titulo, sed illo, auctoritatem illis tribuente. Junctus quoque solebat esse titulus Anthypati cum titulo patricii; sed uterque merus erat titulus, nullius potestatis aut index, aut au ctor. [Vid. Contin. Constant. III, p. 67, ubi Alexio Moselli patricii primum et procos. collata a Theophilo dignitas, tum vero magister quoque ac Cæsar ab ipso creatus est.] Erat hic quoque merus titulus, honorem et dignitatem conferens, at auctoritatem nullam. Auctorem habuit Constantinum M. teste Zosimo 11, 40, ubi memorat aliquem O. tatum, ö; rapà Kwv Significat patricius idem atque patrem. Etymolog. Patricii enim urbium, regionum, imperatorum erant iidem atque patres urbium, regionum, atque imperatorum; qui eos et eas curarent, diligerent, foverent, ut pater liberos suos. Olim sæculo Constantini M. et Theodosiorum quotquot patricii essent, iidem quoque patres imperatoris appellabantur, ut con siliarii et directores ejus, omniumque consiliorum ejus conscii et administri. Apud Menandrum in Exc. Legat. Hæschel, p. 102, memoratur aliquis et pag. appellatur idem Av. Ergo plures erant paires imperatoris, et omnes participabant, qui sacris consultationibus adhiberentur. Idem p. 132: Etéstal xarà try Olympiodorus apud Photium in Bibliotheca p. [id est id est con siliarius. Recte proinde Ducas Patriciis Weziros Turcarum confert, Hist. c. 22: Hpoonzheita: tov xai μeoźlovta Ayovat. Conf. Antholog. H. Steph. in carmine outos ò xooµ¼oxs p. 299. In Cod. Theo dosiano præfecti prætorio et illustres alii proceres non tantum fratris nomine ab impp. compellantur (unde illa sigla F. A. frater ave) item fratres charis simi et amantissimi, sed etiam patres; v. Guther. de Off. Dom. Aug. p. 314, 465, et Negelin in diss. de diptycho Norimbergensi. At quid de Cedreno. statuendum, qui p. 595, de Leone Sapiente Con stantini nostri patre narrat eum primum titulum instituisse, eumque Tzaniz socero suo tribuisse; cum tamen is ipse p. 327, dixerit Theodosium M. filiis suis Honorio et Arca dio præfecisse Arsenium, ornatum titulo to ẞ201 Asomatopos vid. Dissert. cl. Lechii de Constanti no, huic operi præmissam c. 3. Scilicet anticipavit Cedrenus tempora. Fuit quidem ævo Theodosii in usu mos omnes patricios seu consiliarios aulicos patres imperatoris Latine et Græce tips toÙ Baows appellandi; at nomen illud compositum Basthorp, et tota illius dignitatis ratio solius Leonis inventur, et antiquioribus temporibus ignota res fuit, ut patebil ex iis, quæ ad p. 413 ult. dicentur. Quæ Goarus ad Codin. de Offic. p. 29, n. 36, de Tata seu patre aulæ, posteriorum ætatum dignitate, attulit, non exscribam. [Paulus pater imperatoris, Fredegar. p. 206. - Marie Stuart envoya en Ecosse pour négocier son rétablisse ment Jacques Hamilton, chef de sa maison, la plus illustre d'Ecosse. Elle luy donna le titre de son lieutenant général dans le royaume, et l'adopta pour son père, titre nouveau, excepté dans l'an cien temps. Pitaval, Causses illustres, t. IX, p. 179. Syracusanæ urbis præfectus ante Saracenos Patricius vocabatur.]* Id est procurator, rector vicarius; vid. ad p. 154 dicenda. Ita natpixios apud Theophan. p. Aatixis xa Bapvouxlou pag. 309. [In libro diurno exstat ad Patricium provinciæ epistola, qua Gar nerius dicit intelligi aut prætectum provinciæ a CPtano imperatore in Occidentem missum, aut eum, qui a Galliæ rege sit ablegatus, p. 107. In Chronico Vulturn. apud Murator, 1. I Scr. Ital. p. 425, habetur hæc formula: In nomine Dei nostri J. C. anno imperii Dn. nostri Constantini VII, et V. anno patriciatus domini nostri Landulfi, nec non et V anno domini nostri Athenulphi principis – – et p. 417, memoratur Adenulphus Lanyobardorum gentis Anthypatus el patricius.]* Reguli Longobardi Græciæ majoris, qui hic memorantur, cum pro vincias suas ab impp. CPtanis ut vasalli tenerent, patricii erant aulæ CPtanæ, et annos sui patri ciatus, id est principatus sui ab aula CPlana de pendentis, numerabant, ut imperatores imperii sui. Gaimerius princeps Beneventanorum patricius factus, postquam CPlin venisset. Anonym. Salern. t. II, p. 11, Strategi posterioribus ævis erant iidem, qui olim proprætores et proconsules in provinciis erant, præfecti nempe provinciarum et juris dictatores sam in rebus civilibus, quam in militaribus, magi stri militum simul et gubernatores urbium. Milita ris ordinis erant strategi, contra quam olim, cum civiles magistratus essent. Quod natum ex diversa usurpatione vocis orpatós, vel potius ex diverso militiæ genere. Initio quidem cives urbis alicuju s contra hostes suos ipsi in arma ibant. Propterea dicebantur; et alque idem erat, et sæpe Pindarus posterius posuit, ubi alii prius ponere maluissent; et magistri corum, vel prætores, vel diebant. Deinde vero mansit quidem significatio vocis otparós, itaque dicti qui adversus hostem arma gererent, sed oppidani ipsi non amplius in campum ibant, sed milites mercede seu nd tempus, seu ad perpetuum conducti pro ipsis bellabant. Quo factum, ut eorum magistri, quamvis immediate plebi non imperarent, expaτyyol dicerentur.
ferentibus, stant, procumbunt ibi magistri ac reli qui, et dominos salutant, scilicet magistro cærimo 1. II, p. 11, Scr. Ital. pag. 272. '[Adelgisus Desi derii Longobardorum regis filius a Constantino Græc. imp. constituitur patricius. Schminck, ad Eginhard, p. 40. Gilimer Wandalorum rex non factus est patricius a Justiniano, quod Arianam hæresin ejurare nollet. Procop. et Theophan. p. 170.] Reges igitur et principes occidentales eorum temporum suscipiendo patriciatum a CPtanisimpp., cujus rei exempla longe plurima dedit Du Cange Gloss. Lat. v. Patricius, agnoscebant, se vasallos eorum esse, patricios ejus, id est procuratores, locum tenentes, vicarios. Patricii vocem ea ætate id notssse patet ex loco Benzonis p. 1062. '[Po stera die congregato concilio in ecclesia principis apostolorum, sedit rex Henricus in melio episcopo Tum tum rex ait: Seniores, solito more sit in electione nostra. Accipite quem vultis de tota præ senti congregatione. Qui responderunt: Ubi adest præsentia regiæ majestatis, non est electionis con sensus in arbitrio nostræ voluntatis. Etsi forte ali quotiens absens estis, tamen per officium patricii, qui est vester vicarius, semper apostolicæ promotioni interestis. Neque enim patricius est papæ patricius, verum ad præparanda reipublicæ negotia est impe ratoris patricius. Decretum est, ut rex Henricus cum universis in monarchia imperii sibi succedenti bus fieret patricius, sical de Carolo M. factum legimus. Inductus igitur rex viridissima chlamyde desponsatur patriciali annulo, coronatur ejusdem præfecturæ aureo circulo.] Ducit nos hic locus ad celebratam illam de patriciatu Romanorum, quem gesserunt imperatores occidentales, quæstionem, cujus origo prima hac mihi videtur fuisse. Impe ratores CPtani Romam olim mittebant, ut alio, patricios, res Romanas suo nomine curaturos cum deinceps episcopis Romanis non bene conve niret cum illis Græcis patriciis, et deficere ab im perio Orientali meditarentur, invitabant reges Francos ad suscipiendam rerum apud Romam civi lium procurationem, seu patriciatum. *[Vid. Mu ratori Annali d'Italia, t. II, pag. 397, 405, qui credit patriciatum constitisse in defensione Ecclesiæ Ro manæ. Conf. Later. pariet. p. 32, ubi de Caroli M. patriciatu. De dignitate patriciorum, et quod provinciis præfecti fuerint, postea vero eum titulum reliquerint v. p. 34. Patricius idem, qui postea dux vocatus p. 35, ex Henrico Monacho. Patriciatus Caroli M. maxime in defen sione Ecclesiæ consistebat. Idem propterea quoque defensor appellamus. Conf. p. 58. Claves sepulcri S. Petri ad patricios mitti solebant. Testis Carolus Martellus, t. IV, p 282 [credo Muratorii Annal. d'Italia] conf. p. 407, Patriciatum deposuit Caro Jus M. cum imperatoris titulum assumeret, Cærim. Gall. p. 94, imperatorem cos, et patricii dignitate uti solitum apparel ex 1. Hadrianus et seqq. Dist. LXIII, conf. not. ad Constant. Donat. p. 64. Anustasii et Leonis ætate redit Romæ Hadrianus papa, a quo Carolus Francorum rex Romanorum pa tricius constitutus fuerat, regnumque Italia suscepe rat. Museum Ital. p. 41. Patricium se dictt Caro lus M. in litteris ad Alexium apud Baronium et Act. SS. Inens. Jun. t. 1, p. 714. Henricus IV. apud Ottonein Frisingensem de reb. gest. Friderici Barbarosse 1. 1, c. 1, patricium primum se appel lat. Anud Boivariæ civitatem Brixinoram magnam celebravit, ubi injurias sibi a Romona Ec clesia irrogatas affectuose conqueritur, quod videli cet ipso inconsulio, qui tanquam rex et patricius primus suæ urbis episcopi esse deberet, Romani sibi pontificem præfecissent. Henricus imperator, ut do curiam minium urbis Romæ assereret, annuos consules binos creavit, se primum patricium dici voluit, triumphum instituit, in quo acclamatum: Henrico Augusto a Deo coronato Ecclesiæ defensori vita et victoria. Goldast. ad Eginhard. p. 170.]* Jam antiquus erat titulus primi patricii, idem valens atque princeps, senatus; cujus rei exempla dedit Du Cange v. atpixios, cujus utrumque Glossa rium, sed Latinum præcipue, præclara multa de patriciis veteris juxta et recentioris ævi docet. *[Clemens 11 coronavit Henricum 11 et uxorem Agnetem, qua occasione jurarunt Romani nolle se unquam pontificem absque imperatoris voluntate eligere. Ipsi præterea de uno concesserunt patricia tum, utque præter imperatoris coronam aureum cir culum ferrel jussere. Leo Ost. 1. 11, c. 69. Miserunt Romani post Nicolai obitum Henrico IV coronam, rogantes simul, ut novum ipsis pontificem daret. Is convocatis Basileam principibus coronam capiti imposuit, et proptere patricius Romanus fuit di ctus. Berth. Const. ad a 1061. Conf. Hermanni Contracti ad eumdem annum. Otto Fris. 1. vi, c. 34, Petr. Diac. II, 21, Lamb. Schaffnab, 1063, 64. Ughelli t. II. in Vita Cædoli p. 211. Intelligitur ex modo laudato Leonis Ostiensis loco, quid sit cir culus patricialis, cujus meminit Benzo in Panegyr. Henrici III, p. 1064: Romani in melius recordati convenientes in unum promittunt emendare quidquid peccaverunt in regem puerum. Itaque mittunt et chlamydem, mitram, annulum et patricialem circu lum per episcopos, per cardinales atque senatores. Visum est ergo imperatrici suisque silentiariis non esse recipienda capitolii dona, nisi cum reynorum patriciis. Temporales domini Circulo Parium (des Pairs) insigniti. Cærim. Franc. p. 158. Pares curiae a patriciis descendere negatur p. 195 dissert. Du Cangii ad Joinville. Pares Franciæ passum ante omnes alias regni dignitates sibi arrogant. Fauchel p. 401.]* Patricii episcopos præcedebant apud Græ cos, teste Luitprando Legat. p. 481 a, init., qui etiam p. 471 Histor. 1. vi, c, 5. rogam annuam patriciorum perhibet fuisse duodecim auri libras et unum Scaramangium. nostro hoc codice p. 141, patet patricios in Ecclesia peculiare sibi scamnum habuisse, in quo sederent; et e p. 142, diversos fuisse patricios syncleticos, et protospatharios, illos civiles, hos militares. Conf. p. 138, fine. Officiales, qui in officio seu obsequio, id est in comitatu imperatoris sunt. Sæpe memorantur in hoc codice post patricios el majores civiles milita resque axiomaticos, ut sint minoris, neque tamen minimi gradus, quales sunt e. c. notarii, chartu larii, senatores, mandatores, hypati, dishypati, comites, silentiarii, etc. Officium est apparitio, ap paritores, cœtus eorum qui magistratui inser viunt. Guther. Off. D. A. p. 626. Vales. ad Amm. Marc. p. 93. 483. Du Cang. Glossar. utroque. [Cluse, clusuræ, angustiaæ locorum, Du Cange ad Joinvill. p. Euplas. Script. post Theoph. p. 519. Forte convenit cum Capitaneo ad fines tuendos Christianorum apud Leibnit. t. II. p. 245. Conf locus Guil. Apuli t. I, p. 380.] Conf. Du Cang. Gloss. h. v. et ad Alexiad. p. 300, unde patet eos, qui castellis per clusas, id est loca angusta, meatus difficiles, ho stico vicinos, vel et medio in territorio sitos, dis positis præerant, clisurarchas fuisse appellatos. pro districtu minore, quam esl, passim occurrit apud Constantin. de Themat, ut p. 23. Possis cum vetustis Marckgraviis et Comilli bus limitum comparare.
niarum in medio constitulo: ad imperatoris vero Stabant proceres coram imperatore sedente in Chrono, neque proceres tantum, sed et legati, et principes exteri, nisi expresso verbo juberentur sedere. Quod si fleret, in humiliore sede conside bant. Multa hujus rei exempla habemus. Unum ex Alexiade supra citavi p. 20 Addam inde quoque aliud. Narrans Anna, procerum Litinorum, qui ad Alexium venerant, homagii præstandi causa, unum aliquem et a Balduino Godofredi Bullionei fratre illinc abs tractum cum ira serione suo dixisse Ecce mihi rusticum illum! (Alexium designabat) solus sedet tot principibus astantibus. Lepidum quoque est, quod Maitre Wacce en son Roman de Rou apud Du Cange Gloss. Lat. v. Bancus narrat, Robertum Normanniæ ducem CPli cum Alexio colloquentem, cum non videret sibi sedem porrigi, et stare dedignaretur, mantel lum suum sibi humi substravisse, et ei insedisse. Quod cæteros proceres Normannos, cum viderent, imitatos fuisse. Hinc jussisse Alexium, ut in parie tibus Consistorii audientiæ scamina flerent. Locus. diguus est, qui legatur, neque pigebit ascribere Par Constantinoble passa, Et à l'Empereur torna, En dementiers qu'à lui parla la coustume qui est la, Son mantel jus, à terre mist, Tout defouolé desus s'usist. Au partir quant il s'en torna Le mantel prendre ne daigna. Un des Grés les vil defublé, Son mantel li a relevé, Dist lui que son mantel prist, Et à son col le rependist. Et il respondi par nobloy. Chascun dis Normans autresi Son mantela terre guerpi. Isaacius ipsis negaverat, ut constat ex ejusdem Nicelæ p. 215, ubi ait Isaacium inter alia superba et imperatore indigna, legatis Friderici Barbarossæ non permisisse, ut apud se sederent, cum tamen Fridericus non tantum legatos Isaaci, sed etiam homines eorum sedere jusserit. Facetus est locus, quem non piget ascribere, lepidaque illa Graci moris cum bura porcorum comparatio [Fridericum Bar barossam in hibernis apud Philippopolin agentem St Frideric Barbarossa, non Nicetæ, est illa Græcorum, nobiles ignobilesque eadem omnes lege tractantium cum subulcis porcos pingues ma crosque in unam haram compellentibus compara tio; est ea quidem ambigua, nam poterat in ipsum quoque pari ratione retorqueri, est etiam impera tore nostris quidem moribus indigna, illa tamen rudiora sæcula decet, et Barbarcssæ ingenium; et scomma illud maxime ibidem subjectum, perlepi dum hercle, quo dicebat, in hiberna distribuens et dimittens copias, cum ductoribus eorum, episcopis puta Apparet hinc, valde incommodum accidisse Latinis, quibus negotium cum Græcis essel, bunc ipsorum morem corum imperatore standi. Nam apud imperatores Occidentis sede bant, quamvis humilius, ipsorum consiliarii et ad ipsos legati ut ex modo citato Nicetæ loco, et ex illo Chronici Casinensis IV, constat. Petrus Diaconus pro responsis [id est negotiis] cœnobii apocrisiarius [legatus] ad Lotharium III Rom. Imp. directus, postquam ei sessionem ad perles suos con cessit, id est euin in senatum sanctiorem, in con sistorium, admisit. Eumdem olim quoque standi morem obtinuisse sæculo quarto ex Augustini et codicis Theodosiani locis, quos Du Cange in v. Consistorium citat, intelligitur, et ex ipso vocabulo consistorium quod in genere locum omnem, in quo consistit hominum cœtus, in specie vero, salam notat, in quam conveniunt proceres coram impe ratore in throno sedente, ipsi stantes deliberaturi; item ex formula Conf. Du Cange v. Imo apud imperatores Romanos secundi jam a N. C. sæculi obtinuisse, ut senatores in consistorio starent, haud impro babiliter e loco Lampridii t. I. Ser H. Aug. p. 907 colligatur, ubi tanquain raræ humanitatis exem plum in Alexandro Severo laudatur, quod sululatus consessum obtulerit omnibus senatoribus. Igitur ante id tempus aut stabant omnes coram impera Cum aliis longe plurimis institutis aulæ CPlanæ Græcæ, quæ illi successit. Ottomannica quasi ha reditate hoc quoque accepit, ut legatus nullus, ne que alius quisquam coram magno domino sedeat. Quo factum, ut legatus aliquis Anglicus, cujus no mien excidit memoria, Plin a Cromwello miseus, coram Sultano stare dedignans, in famulum quem dam suum, manibus pedibusque, in nixum, consideret. Ipsi quoque Clerici coram in peratore Græco stabant. Quare cum aliquandu Andronicus Comnenus ipsis, ut gratiam gratiæ re penderet, coram se in scamnis sedere permisisset, paulo post sublatum illud privilegium et reductus Vetus mos fuit teste Niceta, p. 146 etc. Insigniter igitur honorabant imperatores illos, quibus in consistorio et præsessione publica coram se permitterent sedere; narratque idem Nicetas, p. 292, ut rem insolitam. Isaacium Angelum Lati nis, a quibus imperio restitutus fuerat, permisisse, sibi assidere, ut benefactoribus, quitus omnia de beret Quod antea idem
j DE CERIMONIIS AULÆ BYZANTINÆ LIB. I. nulum pro more præpositus veste sua signum dat, dicens: «Jubete. 16 old ed. tore senitores, aut saltim non sedebaut omnes. In aula quoque veterum regum Persarum stetisse le gatos exteros ex eo colligo, quod solis Thebano rum legatis in eximii honoris testationem sellæ ponerentur, teste Diodoro Siculo xvII, p. 170: M6 [Thebanos] Òpóvous. Frequentissime vox hæc occurrit in co dice, si quæ alia, quam placent vobis, velitis, juvet, aliisve similibus modis reddidi. Cl. Leiche jubele, stricte ad litteram et exemplum Latinorum medit ævi. Scriniarius pontifici obviat,et alta voce dicit Jube, domine, benedicere. Ordo Roman. p. 186. Le clor in cathetram ascendit, nec dicit: Jube, domine, benedicere, Moleon. p. 135.) Jam illa ætate, qua vivebat auctor testamenti M. Grunnii Corocotte Porcelli, in usu erat jubete pro velitis, ut ex ejus clausula jub te signare liquet. De cujus testamenti ætate vi. Fabric. Bibl. Latin., p. 749. Ego vero utrinque mapaxon fuisse peccatum autumo, pri mun a Græcis male accipientibus Latinum juvel, domine,solemnem formulam ofticiosæ humanitatis. Hanc enim mala auditione jube pro juvet decepti rediebant xETO. Latini deinde a Græcis transsu mentes pravum hoc eurov nimium fideliter dicai an stupide jube et jubele reddebant. Mihi quidem formulæ hujus liquida videtur etymologia esse. Quod si tamen secus alicui videatur, subtiliorem hanc eliam,et si quis tricas amet, non minus speciosam amplectatur. Venit ab antiquo verbo unde cello in compositis Latinis, significatu idem atque niλw,pello. Nam Æoles et x permutabant. Nota antecello, pra cello, excello,percello. Inde quo que Jupiter quasi vel seu Εst igitur ldema atque puãy, impellere, 'instigare. Eo sensu babet Oppianus Halieutio. 11, v. 528, de asilo loquens Non scopulus ullus invius arcel impetum laurinum, quando fervet acute impellens stimulus pertinacibus adigens doloribus. assurgere. Sed iidem quoque Camo, dicunt, quando sacerdotem, ut consideat, hortantur, öppz, rue, domine. Pariter ad considen. dum atque ad surgendum opus est animi et corpo ris impetu. Idem verbum 107,quod proprie est op μžv, ruere, et desilire et desidere notabat. Hinc nota illa grammaticorum fabella apud Pocokium Specim. Hist. Arab. p. 151, de Arabe quodam pro vinciæ nescio cujus, veniente ad regem Homeiri tarum. Quem cum rex sua Homeiritica dialecto considere juberet, homo accipiens verbum dialecto suæ provinciæ, desiliebat in præcipitium et cervi ces sibi rumpebat. In multis quoque Nostri locis possit xhausts reddi celeusma,edite seu concla mute, ut p. 153, ubi proceres admoniti formula xs dicuntur Εt spissime legas hoc in libro scoutas præepositi formulam xɛλɛú 027e, acclamationes patrum conscriptorum,ut præ positus eorum celeusta, portisculus, et hæc for mula ipsorum celeusma, hortatio, fuisse videatur. Ut redeam ad nostrum xeλúsate, videor mihi jam apud Euripidem hanc verbixeλevery significationem, velle puta, observasse. Sic accipio v. 881 Rhesi et v. 491 Heraclidarum. Tandem hoc monendum, deesse hic loci post hæc duo Zoytat, quæ in Latinis supplevi. Lacunæ tamen ve stigium in membranis nullum apparebat. Ut hic loci xaλsówv est impellens, instigans.urgens ve lut infixo stimulo (Scholiastes certe XEVτw exponit), ita xɛɛoate in nostra formula potest reddi instigate, stimulate nempe vos Sæpe autos; in talibus verbis subintelligitur, ut in dpµāte, in impetum date, nempe vos. Keλúrate quoque potest reddi celerate, accelerate, nempe vos. Notun celeusma, instiga mentum, aliquid quod in impetum dat. Hinc in telligitur, quare, quando abeundum ex aliquo loco aut de sede surgendum sit, dicant novi Græci za Rate. Refert Guarus ad Eucholozium p. 29, 80 lere apud novos Græcos vocem xesate clara voce in sacris proclamari, quando populus, ut as surgat, monendus est. Tunc subintelligitur id est ruile, celerate, Drungarius est præfectus Drungi, vel globi militaris, xixixxes. De vocis origine vid. Gretser. ad Codin. p. 191, et Goar. ad eumdem p. 26, ubi ait fuisse drungarii vigilia providere incen diis, foribus, grassatoribus, in castris vigilias, circitationes curare. Conf. Du Cange utro que Gloss. et ad Alex. p. 315. *[Jo. Zonaras ex aulæ imp. CPt. magno Drungario vigiliæ et protosecretario ascela, seu monacbus, appellatur, in cod. 206 apud Lambec. L. IV.) Ergone simul potuit aliquis magnus vigiliæ Drungarius et pro toasecretis esse? Vix putem. Officia enim secum pugnant. Illud paludatum, hoc togatum est Fue runtne quoque plures uno drungarii vigiliæ, quia magnus, quasi distinctionis causa, citatur? Vide tur quidem. In hoc tamen codice vestigia illius rei non inveni. Ex illo patet, magni drungarii fuisse, scholas militares quotidie in armis exercitia fa cientes cum magistris in-trare. *Delongaris, sub cujus manu est omnis po testas navium. Luitprand. An Drungarius?] Recte vero corrigit V. D. vitium librarii, quod apud eumdem Histor. vi, 5, pag. 471, recurrit De Lon garistis Plous. scrib. Drongaris tis ploas. Apoyyi ens (ita Græci moderni scribunt et pronuntiant pro Formam hane a; alibi non reperio, sed in hoc codice passim oc currit, et Videtur esse pro; formaturque màón no màéystę, ut alia fulia muita. Alibi quoque est Et qui suo res ordine decenterque fieri curat. est apud Theo phan. p. 63. rerum antea turbatarum constitutio, restitutio in ordinem. Apud eumdem sunt axata
exaratum monstrantibus. Auctor hujus conjecture mihi fuit Dexippus in Exceptis Legat. Hosch. p. 3 et infra ad p. 21. Emendatio margini ascripta legionum aut cohortium majoribus aureis litteris digna est pura Græcitate. Lectio tamen membra narum in textu vulgata, propterea non sollicitanda, suo sæculo est digna, poocepoµévou, quando sci licet is profertur. Multa talia in hoc codice. Sio supra p. 5, aderat Sidoμtvwv, interea dum dantur, ubi planius fuisset didoμévous, conjectura in mar gine notata, ob xnpobo præcedens. Romana hic sunt Græca; novi enim Græci se Romanos ferebant, ut notum est. Sceptra vero sunt genus aliquod vexilli longi conti laminis et clavis au reis vel argenteis confixi, et, ut mihi quidem vide tur, ad crucis formam comparati, puri seu absque ferro vel mucrone, sed dependentibus velis, ut colligi potest ex auctoris verbis. Possit tamen imperitus Latini sermonis librarius Briλa, id est vela, pro alda, pila, exarasse. Videtur certe addita vox 'Pwuaixá vexillum aliquid aut instrumentum mi litare apud Romanos notum et iis usitatum innuere. Favet illi quoque vox miðarlxia apud Codinum, quam idem atque vocem oxτpov significare con tendit Goar. ad Codin. p. 87, n. 39. Videntur mihi tamen Græci pilo Romano aliam induisse formam, pro mucrone scil. addidisse lignum transversum in summo, ut crux evaderet, vel simplex, ordi naria, qualem omnes novimus, et qualem plerum que imperatores CPlani pro sceptro regio gestare conspiciuntur in nummis, vel composita. Est autem composita, quæ vel duobus transversis lignis, inæ qualis magnitudinis, vel duobus contis minutis et majori conto parallelis ad ligni transversi utrum que marginem appositis constat, qualis in num mo Romani Lacapeni apud Du Cangium Famil. Byz. p. 136 et p. 123, in nummis Leonis Isau ri, cf. p. 127, in nummo Nicephori Logothe tæ cernitur. Quia crux sceptrum imperatorum CPtanorum plerumque erat, et hic loci sceptra ut distinctum et peculiare aliquod vexilli genus me morantur, ex eo concludo fuisse sceptra hastas ad crucis formam factas; v. Du Gange hac voce et Goar. ad Codin p. 88, n. 39. Non defuisse pu blicis processionibus cruces, et Græcorum erga crucis signum eximia pietas et mos Latinorum suadet, qui cruces quoque præferebant. Obviam ei [Henrico V] misit pontifex [Paschalis II; verba sunt Chronici Cassinensis iv, 37;) bajulos cereostatarios [id est cereostatariorum], stauriferarios, aquilife ros, leoniferos, lupiferos, draconarios [id est bajulos vexillorum, in quibus aquilarum, leonum, luporum, draconum conspicerentur imagines], candidatos, defensores, stratores, et maximam populi multitu dinem cum floribus et palmis. Non habuisse sceptra ferrum, quo cæderent aut ferirent, videor mihi ex loco Pselli apud Du Cangium Gl. Gr. p. 1389 init. colligere, si modo licet de loco extra connexionem posito judicare sceptris non ferientibus Sceptrum de cætero est generale nomen vexillorum generis om nis. Nam et ptychia, de quibus tatim dicetur, in se complectitur (quare enim alias diceret xai ta hond Xpro xpα); et labara sunt sceptri species. Certe Sozomenus Hist. IX, 4 Veni tamen in eam quoque opinionem, quam doctiorum judicio sub mitto, fuisse forte sceptra Romana vexilla ex in stitutis militaribus veterum gentilium Romanorum asservata, ut e. c. aquilæ; et has aquilas pecu liariter sceptrorum Romanorum nomine designari; potuerunt quoque eo nomine venisse conti cum tabellis in summo vertice fixis numerum nomenve patia (sunt Nostro protectores aut candidati], tà (Nostro et Ut sceptra, hoc est vexilla, pro sceptrigeris seu vexilliferis, ita quoque Fortunulæ, seu victo riolæ, pro illis, qui ante suum collegium, legio nem, cohortemve suam fortunæ aut victoriola signum in pilo præferunt. Quia victorias aut vi ctoriolæ in prætorio solebant asservari, videtur eo motus cl. Leiche, ut sótúxia, vel potius totU Xeia, id est signa fortunæ bonæ, aut victoriæ red deret præloriani. Desierat sub CPtanis impp. no men prætorianorum, et e Nostri p. 415, constat victoríolas et sceptra Scholariorum, dracones autem excubitorum signa fuisse. Dico pluribus hac de voce ad p. 332, et de v. oxcón ad p. 332, antep. et 415. Protectores sunt genus aliquod militiæ pa latina pompatica protegendo principis corpori destinatum, qualia tot erant, ut, quomodo discre pent, non constet. Jam fuerunt temporibus Anto ninorum v. Spartian, in Caracalla t. I, p. 718. Guther. O. D. A. p. 423, 617. Vales, initio præfatio nis ad primam Ammiani editionem, ubi ait ducum, comitum et magistrorum filios in schola protecto rum militasse, et p. 38, ad Amm. Marc., it. p. 52. ubi protectores simpliciter sic dictos a protesto ribus domesticis, qui et domestici nude appella bantur, diversos fuisse ait. Memorabilis est de his proteetoribus et domesticis locus apud Procop. anecd. p. 108. Protectores medio ævo inclinante conservatores, appellabant, quæ vox in Cerimon. Rom. Eccles. sæpe occurrit. Quales fuerint Senatores, mihi non constat. Certe Senatus membra hic non notat, sed videtur genus aliquod militiæ palatine ostensualis notare, et quidem non valde honesti ordinis, Hieronymus Senatores recenset inter magistratus militares, epist. ad Pammach.: Post tribunum primicerius, deinde senator, ducenarius, biarchus, circilor, eques. Draconarii sunt signiferi. Modestinus apud Linden brog. ad Ammian. Marcell. p. 264: Signiferi, quos nunc draconarios appellant. Dracones enim a sin gulis cohortibus feruntur in prælium. Vid. Guther. p. 409. Vales. ad Amm. Marcell, p. 142 Goar. ad Codin. p. 86, n. 31. Hardin. ad Themist. p. 371, et Petav. ad eumdem p. 482, et præcipue Du Cange Gloss. Lat. v. Draco et Draconarius. Dracones adhuc sæculo XII pro signis fuisse gestatos apparet e Niceta p. 209. De labaris conf. idem Gl. Lat. h. v. Campiductoria videntur signa Campiductorum esse. De campiductoribus et campidoctoribus, sintne diversi, disputat Vales. ad Amm. Marc. p. 236. Conf. Du Cange Gl. L. h. v. Infra p. 416, pen. occurrunt Bavdopópot, Sunt bandiferi illi, qui bandos vel bannos gerunt, vexilla nobis hodie banderoles dicta. Inpscopópoi sunt, qui rà olyva ferunt, vexilla cum pannis, quibus purpures prin cipum imagines insutæ essent, aut conti, in quorum vertice fixæ erant lignes deaurata principum ima gines. Labara sunt panni quadrati, aut oblongi e ligno transverso conti dependentes, crucem aut numerum Latinum decuriæ indicem monstrantes, [De bandora signo militari agit Du Cange ad Jom
Domino libellum offert, & nimirum per ceremonia rium ad imperatorem adductus, qui eum præpo sito tradit, et factiones seu populus dominis, ut consuetudo eat, acclamant, duminterimdomesticus pro more secundum faustas populi precationes ipsos cruce signat. Tribunal ipsum vestiarii et fa bri argentarii blatteis aliisque pretiosis aulæis et peplis ornant, aureisque et omnis generis argenteis Leich. xai ¿ dicuntur déys00a, beneventare, suscipere. Luit prandus id susceptionem appellat p. 480, b. init. Negottiatorum multitudo copiosa ignobiliumque per sonarum ea solemnitate collecta ad susceptionem (do xv) et laudem (súprμlay, axzodoylav) Nicephori a palatio usque ad Sanctam Sophiam quasi pro muris viæ margines tenuit. Ut hic loci plebs dicitur imperato rem Nicephorum déxɛ00xɩ, ita quoque Cedrenus de iisdem usurpat eodem sensu p. 600: póodov Sun (cum suscepissent, obvium nacti fuissent, vel etiam præ stolati eum) etc. Ita quoque qui redeuntes e sacro fonte salutabant, ritu veteris Ecclesiæ, di cebantur eos at. Vid. Theophan. p. 149, quamvis deinceps parvulos altolentes e sacro lava cro fuerint appellati. In genere est Goat, se præsentem sistere, qui copiam videndi et alloquendi alicui facere, et váɩ, præsens fieri, adduci, napaxovat. Apud Theophan. p. 85, est SEXOŋvai εls πpóбnov to Basilews, ad imperato rem adduci vel admitti. Quia vero diversæ erant Soxal, partim privatæ, intra consistorium, paucis arbitris, partim etiam publicæ in foro, viis urbis, templis, etc., hinc Nicephorus processionem so lemnem doxty mролóμлo susceptionem, in qua im perator a populo deducitur, appellat. Alias 8x002! novis Græcis idem est atque ex600, exspectare, manere aliquem. Hino do alicujus exspectatio. Priscus rhet. in excerpt. Legat. Hoesch. p. 25: Ovç Convenit ergo Bat cum Germanico aufwarten, quod proprie est præstolari aliquem, hodie tamen apud elegantiores pro reverentiam suam alicui coram veniendo et offi cia sua offerendo testari, et doxy, cum Aufwartung Sixcobar seine Aufwartung machen. Ad lychnos, ait, pula, non ardentes, sed ca maram, seu arcum a lychnis ibi ardere solitis sic dictum. Kapápa Græcis omnis arcus, apsis, voluta )) est. Vocabulum lozaµévwy significat imperatorem ibi gradum figere, ct audire stantem laudes sibi dictas. Raro contingebat, ut imperator staret. Putabant enim eum corporis gestum haud decere majestatem imperii, seduloque cavebant, ut in pu blico sederet. Ex lege autem et cerimonia in talibus populi salutationibus, item ad lectionem Evangelii et textus epistolaris in ecclesia, in allocutionibus ad senatum, vel silentiis quadragesimalibus, in alloquiis ad milites in Campo CPtano, et ad popu lum in Circo, standum ipsi erecto erat. [ Venetorum demarchus prope domesticum scholarum stabat, Prasina juxta domesticum ex cubitorum; Script. post Theophan., p. 88.] Transmarina, vel, si quis vocem ipsam reti nere malit, peratica factio, quæ in Galata, (ca ho die Pera dicitur,) et in Asia ultra Propontidem et Hellespontum e regione CPleos, Chalcedone et Chrysopoli, seu Scutari, habitabat, et quæ majo ribus factionibus CPtanis ascriptæ erant, veneta peratica veneta CPtanæ, et prasina peratica prasina CPtanæ. Vid. Goar. ad Codin. p. 10 ubi леpatixá reddit, quæ trans ponlum [Ceratinum scilicet] in Sy cena seu Galatensi regione sunt. Recte quidem, sed et Asia CPli vicina huc pertinet. 'U Repaiz ultramarina regio apud Cedren., p. 501, est Asia, collat. C. vs. 11. Mtp epatii sunt partes Asiaticæ, ripa Hel lesponti GPli oppcsita apud Theophan., p. 264. est pars Aeir GPli opposita, habetur in Au tholog. 1. 11, p. 464, pro processioni ob fori et tri bunalium ferias in transpontana suburbana_vacare. Nou percepit ergo Combefis. Script. post Theoph. p. 88, quid sint tà nepatixà rayuata. Sunt præsi dia per Peram, suburbium CPtanum, et in altera Steni parte, Asiatica nempe, per urbes vicinas disposita. V. Du Cange Gloss. G. v. πépz. Peræa est omnis regio alteri opposita et ope freti inter jecti ab illa discreta. Sic las appellat Anna Alexiad., p. 132, tractum Brun dusii, respectu Epiri. Ni celas p. 34, memorat, e quo patet, ædem illam, seu villam Picridii in ripa Asiatica fuisse. De Pe ræa Rhodiorum vid. Maasvic. ad Polyaen. p. Est summus magistratus factionalis. Quæ que factio suum et suum habebat, domesticum scholarum veneta, et excu bitorum domesticum prasina. Huic suberat, et hu jus veluti legatus erat 6 8μapyos, magister fa clionis, factionem in ordine continens. Quale autem fuerit (ita hic loci est in membranis) libellarium, seu libellus, non satis liquet. Puto fuisse membranam, continentem iambos aut car men in laudem imperatoris conditum, et gratulandi causa ob festum diem feliciter obitum, ipsi tradi tum, verbo granulationem poeticam, qualem trans eunti imperatori diebus festis unaquæque factio per Democraten suum tradebat. Dictio val est nova Grecia digna, et perfrequens in hoc libro. Acta dicunt, acclamant bona vola. Tales acclamationes, pula, olim vota dicebantur. Derivata vox in novam Græciam fuit, et retenta, et perfrequens est in hoc codice illo sensu. Apud Theophanen p. 154, acta non tantum faustas ac clamationes, sed etiam querelas factionis in Circo et exspostulationes cum imperatore, et omnia, quæ tunc dicta et acta fuerunt, significat. Ut acta in judiciis sunt, quæ a partibus litigantibus utrinque disputantur coram tribunali, et in acta, seu com mentarios, a notariis referuntur; ita quoque acta sunt, quæ a factionibus oppositis coram impera tore, aut illustri magistratu, dicuntur, et in acta, seu commentarios, referuntur. Scribebant nempe notarii quid quæque factio, et quoties quid dixe rint. Hinc sæpe videas in hoc codice annotatum, hoo vel illud ter, aut interdum sæpius recitari. Nullibi frequentius tales acclamationes quam in
vasis splendidum reddunt. In eodem enim tribu nali, ad dextram et sinistram propelychnos factio nes et post illas qui hoc tempore in urbe versantur scriptoribus historia Augustæ legas, ut e. c. acta Senatus ad M. Antoninum philosophum sunt apud Vulcat. Gallien. tn vita Avidii Cassii t. I, p. 467, ad quem locum Casaubonus consuelo suo more docte et fuse de ritu acclamandi et de etymologia vocis acta disputat. Pag. 524, sunt acta ad Pertina cem post necem Commodi, p. 772, acta ad Macri num et Diadumenum, p. 890, ad Alexandrum Se verum, e quo loco etymologia vocis satis clarc patet. Addam, ait Lampridius, acclamationes Sena tus, quibus id decretum est. Ex aclis urbis ad (vel potius ante diem, ut Casaubonus vult) pridie nonas Marlias, etc. Hæc et talia plura aota t. II, Scripto rum historiæ Auguste reperiunda considerans ma guam eorum similitudinem deprehendet cum actis in nostro Codice frequenter recitatis. Conf. Sigon. de regno Italiæ p. 28, ult. Plerumque acta äxta in plurali dicitur. Reperio tamen in hoc codice sin gularem quoque p. axTop, in ultima acclamatione, in ultima particula actorum. V. paulo post de Cractis seu præconibus dicenda. Multa congessit de more et formulis ac clamandi Cl. Leichius in adversariis ad codicem hunc, unde caput illud totum, cui titulum Accla mationes inscripserat, huc transferam, quale inveni Collectan. pag. 39, 40, 41. ⚫ [Acclamationes. Consueta imperatoribus acclamatio. Const. Vit. Bas. c. IX, Benno in vita Hildebrandi Papæ: Hen ricus imp. solo conténtus triumpho fuit, quem Romæ habuit. Triumphus est applausus ille inau gurato acclamatus: Henrico Augusto a Deo coro nato, magno et pacifico, imp. Romanorum et victoria. Ap. Goldast. ad Eginh., p. 170. Filii Basilii Macedonis invocanti in vetere pictura Deum, ut coronet manu sua cum genetrice patrem, dignum ipsum faciens regno cœlesti. Vita ejus p. Pax Augustæ Du Cange ad Alex. p. 267. vita Conf. Nixx, ubi tu vincas expressi, quod idem eet atque apud Suidam. Sic pro officium apud Theoph. 316. Inde apparet in seri ante labiales. In nostro autem pзµéxtwp pro præfecto. Sub Anastasio cum procederent monachi canti cum psallentes, exclamabat populus: xali; £1000 o poboot. Pag. 136. Theoph. Do Fresne ad Zonar., p. 106: Kúpte, Borest. Vid. eumd. in Dissert. de nummis infer. ævi § 28, 30. In synodo contra imagines sub Copronymo pa Iriarchæ acclamatum Zonar. p. Acclamatio Carolo Magno facta pag. 93, 94. Cerim. Franc. t. I. Dans la messe de tierces après l'oraison Concede deux grands Chanoines Prêtres chantaient et chantent encore les louanges ou les acclama tions: Christus vincit, Christus regnat, Christus im perat., Melon. p. 17. Les louanges, ou les acclamations: Hunc diem, multos annos istam sedem Deus confirmet, etc. p. 18. Aureliani, Christus vincit, etc. Episcopo Aurelia nensi ex omni clero: Pax, vita, etc. Domine, tu illum adjuva, etc. p. 189, conf, 205. Christus vincit, eto. Ludovico regi Francorum pax, etc., p. 323. Optamus te per multos annos bene valere, Domine beatissime Papa. Liber Diurnus p. 57, in decreto subscriptam pro electo pontifice. Archidiaconus incipit laudem alta voce: Domino nostro Papæ vita. Scriniarii respondent: Tu illum adjuva. p. 168. conf. p. 227, 257, 266. Acclamationes coronato imperatori factæ simi les Græcis, p. 403. Theoph. p. Divinitas vos conservet per multos annos, san ctissimi et beatissimi Patres, Donat. Const. p. 20. Acclamatum in synodis sacris, impp. filiis et pa triarchis: Sic in pseudosynodo Photii p. 226, t. VI Harduini. Ibid., p. p. Alim Legati veteris Romæ, acclamant imp. et pontifici suo Joanni p. 278. De allocutionibus impp. deque acclamationibus ipsis in theatro factis, rituque illo ad Theodorici Gothorum regis tempora durante dissertationes in academia regia inscriptionum lectæ. Mémoires de Trévoux A. 1705. p. 1230. etc., p. 289. Annales Bertiniani anno 812: Legati Michaelis ad Carolum Magnum missi Aquisgrani scriptum pacti ab eo in ecclesia suscipientes, more suo, id est Græca lingua, laudes ei dixerunt. p. 509, ed. Murator. Laudes facere (súpuɛiv); sic auctor Innocentio III, æqualis apud Alem. de par. p. 10, etc. et An nal. Franc. Carolo Magno acclamatum est: Carolo piissimo Augusto a Deo coronato magno pacifico imp. Romanorum vita et victoria. p. 30. 8. Basilius ad Helenam imperatricem: Custo diat Deus concessi tibi cœlitus imperii robur in violatum in annos multos, ac deinde cœlorum re gna tibi impartiatur bonorum dator et largitor. Vit. S. Basilii Junioris pag. 673. Cont. Constantin. in Romano Lecapano: Oʊtoc d p. Mezeray Abrégé p. 325. Le Pape Etienne venant en France est attendu à Rheims. Le roi Louis I le reçut à la descente du cheval, et se prosterna de vant lui. Ensuite il l'accompagna à l'église de l'Ab baye de Saint Remy, et en y entrant il lui prêta la main pour le soutenir. Le clergé de France chanta le Te Deum, et celui de Rome fit des acclamations, des louanges à l'Empereur. Le pape et lui prirent ensemble du pain et du vin bénits. Nicephorum gaudere pacis Nicephorum gaudere pacis illum et phospho rum clamabant. Legat. Luitpr. 145. Acclamatum Nicephoro: Euge venit stella ma tituna, etc., pag. 138. Clerus Laudibus hi plaudunt, persultant plu ribus illi. Et commune decus parili pietate salu tant, p. 58, b. Vita S. Germani ab Herico scripta.]" Hactenus Adversaria Leichiana. Qui ad factionem pertinent, Latini quoque pars pro factio dixerunt. Vid. Salmas. ad. Scr. Hist. Aug. t. I. p. 534. Facto manu signo crucis benedicit. Cur oopz Yic dicta fuerit crux vid. Pantin. in 1. 1, De vita S. Thecla n. XIX. et Wagnereck, in vita S. Cos mæ pag. 38.] et Du Cange Glos. Gr. v. σppx yls. Ut ex addito scholio et aliis hujus codicis lo cis patet, fiebat hæc benedictio vel obsignatio laci nia vestis, non nuda manu. Et sic quoque impera
peregrini, collegis item urbis, officiales profecti 24. cum assessore et logotheta prætorii adsunt. of 25 Ts om. ed. tor quando in Cathismate alibi populum signa crucis signare vellet, faciebat præpositus ex ejus lacinia vestis pwottov, peculiarem plicam aliquam quam ipsi in manus dabat, ut eo populum signaret. Manavit ille mos imperatorum ex illo veteri Augu storum Romanorum, qui populum Circensem pur pura sua venerabantur. Claudian. Consulat. Hono rii VI regia Circi. Connixam gradibus veneratur purpura vulgus. Possit quoque mos veste crucis signum exprimendi natus eo fuisse credi, quod nemini, præter sa cerdotes, licebat manu nuda crucis signo alterum signare. Scholion autem illud huc pertinens, quia in extremo margine fuit exaratum, quem cultellus bibliopegi deinceps præcidit, et litteris minutis at que per compendia exaratum est, ut passim sunt scholia hujus Codicis, ideoque lectu difficile fuit, inde factum, ut typis non satis accurate ad fidem membranarum editum prodiret. Sic autem debet restitui TOU Aao Ayovtos, etc. Domesticus scholarum laci nia lunicæ suæ imperatorem ter signat; et rursus [acta sun] dicentibus, id est vices suas obeuntibus, præconibus aut cantoribus, stat manibus ligatis, id est decussatim pectori impositis, quali habitu coram regibus Persia et Armeniæ, dein coram imperato ribus CPtanis proceres stare, olim mos erat, hodie adhuc mos est in aula Turcica, quæ cum e Græca cum multis aliis transsumpsit. Vid. ad. p. 303, di cenda. Fit aliquoties in hoc scholio mentio twy xpaxzwv, clamatorum, boc est præconum, vel can. torum. Conveniunt quodammodo clamatores hi cum psaltis, aut potius cum canonarchis, a qui bus tamen diversi sunt. Psaltæ enim erant ordinis clericorum, et populo tantum in ecclesiis hymnos sacros præibant; cractæ non erant ordinati, sed laici, el populo acta præibant, seu laudes, quas aut populus redderet integras, aut eorum tantum extrema, aut quibus denique convenientes alias formulas doctus subjiceret; ul of xavováp xat, qui Giv, ut ait Symeo Thessalonicensis. Excusari igitur potest Joannes Cantacuzenus p. 123, in enarra tione cerimoniarum suæ coronationis cractas et psaltas pro iisdem habens [alias nempe Psalteram Colligas ex hoc loco et eosdem fuisse, sed mutasse nomina pro diversa functio num ratione, xpaxta quidem appellatos in ceri moniis profanis, ut in coronationibus imperatorum, in Circo, in processionibus ad ecclesias, taç autem in ipsa divini cultus per hymnos sacres administratione. Quidquid ejus rei sit, certum est hos xpaxtas populo, non omni puto, sed factioni bus ad laudes imperatorum dicendas conductis et doctis, præivisse formulas laudum, qualibus codex noster scatet. Propterea Anna Comnena eos toùS appellat p. V. quæ deinceps dicam de psaltis. Et sane ne cesse erat, ut et illi, qui canere laudes imperato rum deberent, eas prius docerentur et memoria comprehenderent, et ut haberent moderatores, qui tempora cujusque formula dispensarent, et quæ identidem formula recitanda esset, eam præirent atque de ea monerent, ideo monitores a Tertulliano dictos in Apologetico, respiciente ad monitores pa ganorum, formulas solemnes in sacris illis, qui sacra facerent, præeuntes. Latini medio ævo hos homines Archicoros perapto vocabulo appellabant. S. Eulogius in documento martyrii apud Du Cange v. Psalmista, videtur discrimen inter psalmistam et cantorem facere, his verbis: Non promit cantor divinum carmen in publico, non vox psalmista tinni in choro, etc. Non tamen bene novi rationem dis criminis. Forte cantor extra ecclesiam præibat po pulo aut choro suorum discipulorum hymnos sa cros, quod idem psalmista sub ipso sacri officii exercitio in ecclesia faceret. of Sunt mercatores vestiarii, ut mer catores argenti, id est collybista, trapezitæ, fanera Lores, de qua significatione v. Du Cange Gloss. Gr. h. v. et ad p. 11. Argentarii medio ævo Latinis audiebant. Vox blatte tam diverso sensu accipitur, ut de ipsius significatione certum quid sanciri ne queat, sed debeat, ex connexione cujusque loci ubi occurrit, æstimari, sericumne, an purpuram desi gnare velit. E. c. in voce sericoblatia, notat tinctu ram, colorem, quo tincta sunt. Quin statuit Sal masius ad Scr. Hist. Aug. t. II, p. 546, plattiv idem esse atque simpliciter quation, vestem. Conf. idem ibid. p. 540. Du Cange ad Alexiad. p. 275 et utroque Glossario. Hic quidem loci patet Bhattia esse sericos pannos. Quando autem dibdáttiv, TPI 6)άiv occurrit, clarum est, secundam aut tertiam tinoturam purpuream intelligi. Si qua est differentia horum vocabulorum in quorum usu sibi nonnihil scriptores permittunt, sunt tà ánλwμata stragulæ, panni, qui altarium mensis e. c. aut rei plana pronæ jacenti inster nuntur, minλoi autem deorsum dependent. Gemino modo potest hic locus explicari, sive a factionibus inde, vel retro factiones: sive a gradibus inde. dicebantur gradus circenses, in quibus greges stabant et spectabant; ex eo fie ri potuit, ut omnes gradus 67μo appellarentur, præsertim in quibus greges factionales starent, etiamsi extra Círcum.
atrio Narthecis suspensum corona adimitur. Pa triarcha vero in porta Narthecis cum consueto suo ministerio et ordine eos excipit, ad quem, corona melancia deponere consuevisse concludo e loco Iraaci, Invectiva secunda in Armenios, si satis tuto licet loco extra connexionem evulso sta tuere. Omophoria quoque sua, ut signum episco palus, quemadmodum infula imperii signum est, ad lectionem Evangelii deponebant, ut ex Isidoro Pelusiota 1. 1, epist. 136 constat, ubi mystice explicans indolem omophorii, rationem allegat, quare episcopus illud tunc deponat: 'Hvlxx aŬTÒç Bɛóv. Conf. Du Cange, v. Cervellerium et Almu cia. Quoniam incipit auctor noster illos ritus enar rare, quos in solemnibus processionibus impera tores in celebratione divini cultus observare debe bant, neque ea res intelligi possit absque cognitione riluum sacrorum, qui cultum divinum penes Græ cos constituunt: decrevi hic in ingressu istius tractationis de sacris rebus generalem quamdam speciem liturgiæ Græcæ et ecclesiarum Græcarum subjicere, e qua deinceps dicenda melius poterunt percipi. Persequar igitur totum ordinem liturgia Græca juxta relationem La Croixii et Stephani Gerlachi, qui sacris Græcorum interfuit non semel, et quæ spectavit audivitque, diligenter in itinera rio suo consignavit. Erit deinceps disputandi lo cus, Les Eglises régulières se divisent en trois parties, appelées vápor, vestibule, ou лрóvãov, avant nef, vaós, la nef, et ßµx, le sanctuaire. Le vesti bule... sert à présent à baptiser les enfants et expo ser les corps morts des laiques pendant les obsèques... Servit quoque congregationi fidelium, qui ante patriarchæ, aut sacerdotis, et imperatoris, aut præcipui in quaque communione viri, adventum, el ante y sosov in Naum non intrant. La nef sert à recevoir les fidèles, qui s'assemblent pour chanter les louanges de Dieu et se placent suivant leur rang sans confusion. Les ministres de l'église et les personnes distinguées occupent la partie la plus avancée auprès du sanctuaire, laquelle est en tourée des chaires, comme dans nos chœurs, et n'est point séparée de l'autre où le peuple se range. Le sanctuaire est au fond de l'église, séparé de la nef par un grand entablemement peint, avec des tableaux de Jésus-Christ, de la Vierge, du Patron. On entre au sanctuaire par trois portes, deux petites et une grande nommée par excellence ox, la porte sainte et royale. [Credo quidem. eam ita appellari novo more; sed Constantini no stri tempore porta illa tantum di cebantur, et erat illa porta, per quam e Narthece in Naum intrabatur.] Il y a trois enclos dans l'intérieur du sanctuaire destinés à des usages différents; celui du milieu, qui est d'une seule pierre marquée de croix, s'appelle la table sacrée, divine el mystique, à cause du mystère, et n'est ornée que d'une croix et du livre des Evanyiles. L'au lel à la droite est destiné à recevoir les présents des fidèles et déposer les espèces du sacrifice. Celui à gauche sert à mettre les ornements et les vases sa crés, et les diacres, sous-diacres et officiers mineurs s'y rangent durant le sacrifice pour allumer les cier ges et faire chauffer l'eau du calice. Dans les égli ses patriarcales et métropoles, il y a au fond du sanctuaire un trône à côté du grand autel pour le patriarche ou le metropolite, pendant la célébration, qui se nomme 10 saint trône; pour le distinguer de la chaire ordinaire, qu'ils occupent parmi leur clergé durant le reste de l'office. Les fem mes ne se mêlent point avec les hommes, elles se retirent dans les galeries autour de l'église, ou à une tribune fermée de jalousies, où on ne les voit point, afin d'empêcher la distraction, le scandale et le mau vais usage, que l'on fait fréquemment de nos églises, qui ne se rencontre point chez les Grecs, lesquels sont très-allentifs à l'office, qui se chante presque toul en grec vulgaire. Il n'est point permis aux laïques d'entrer dans le sanctuaire, dont la porte s'ouvre trois fois les jours de fêtes solennelles; la première avant la consécration, et se referme en même temps, la seconde à la Communion, et la troisième au com mencement des vêpres; et les jours ordinaires on ne l'ouvre que deux fois pour le sacrifice. L'on allume durant l'office quantité de cierges et de lampes dans l'intérieur, et devant les trois portes du sanctuaire, mais l'on n'en met point sur les autels. Post hæc allata, quæ partes ecclesiarum Græcarum et ali qualem liturgie ordinem continent, necessarium judico caput ejusdem libelli 15 totum ascribere, quo agitur de quelle monière on célèbre la féle des Paques en Valachie et en Moldavie. Egregie enim locum hunc nostrum illustrat. La fête des Pâques se célèbre hien plus solennellement en Valachie et en Moldavie, où il n'y a que des Grecs, que dans tous les autres lieux, à cause de la liberté. Le prince et la domna princesse vont en habit de cérémonie, et suivis d'une cour forte leste, trois heures avani le jour à l'Eglise, dans le parvis de laquelle il y a deux trónes, l'un pour lui et son épouse, et l'autre pour le métropolite, qui les reçoit en habits pontificaux suivi de son clergé. Les officiers de la cour du prince sont derrière lui; savoir, les principaux seigneurs et la noblesse à la droite; et les officiers de justice, et corps des marchands, à sa gauche; et la milice fait une enceinte pour empêcher le peuple, qui vient en foule voir la cérémonie, d'incommoder les assistants. Il y a dans le milieu de cette place un autel, sur le quel on célèbre la Messe; et après l'Evangile, le prince el le métropolite partent en même temps de leurs trônes, et se rencontrent à l'autel, où ils s'en tre-saluent au visage, se donnent à baiser muluelle ment une pelile croix ornée de pierreries qu'ils tien nent à la main, en disant Christos anesti, el relour nent à leurs places. Ensuite tous les assistants réguliers et séculiers, vont à leur rang baiser la main du métropolite et de la princesse au son de tambours, trompelles, timbales et hautbois, au bruit de plusieurs décharges de canons, et de mousqueterie, et des acclamations du peuple, qui fait retentir l'air de ces paroles de la Résurrection, en s'embras sant. Cette cérémonie est suivie d'un festin public du prince dans son palais, aux principaux du clergé et de la noblesse; on sert le clergé en poisson, comme caloyers, religieux, et toutes sortes de viandes aux autres. Il y a trois tables; une petite sur une estrade sous un dais pour le prince, lequel mange seul, el deux fort longues à droite et à gauche de celle-là, l'une pour le métropolite et le clergé; et l'autre pour les officiers de la noblesse, et les nobles. Le métro polile fait la bénédiction de la tablɛ; durant le re pas le prince envoie des assiettes chargées des meil leurs mets à ceux qu'il veut favoriser, et boil la santé de la domna à rouge bord, à genoux el nu tête. Ce même repas se réitère deux autres fois dans le cours de l'année, aux fêtes de Noël et de l'Epi phanie; mais celui des Paques est accompagné de présents de vestes, que l'on distribue au clergé, et à la noblesse; savoir trois, de velours, salin et drap
deposita, domini intrant, primumque fero genu, sanctum Evangelium ab archidiacano portatum ve au métropolite, et aux huit principaux nobles, et deux de satin et drap à chacun des autres, avec lesquelles ils se retirent pleins de libéralités de leur prince, qui rentre dans son palais pour se divertir avec la princesse, sa famille et ses principaux officiers, qu'il régale de vestes de brocard d'or. Addenda tandem excepta quædam ex ejusdem capite 19, quod Liturgia ipsum ordinem aliquanto uberius exponit. Le célébrant et le diacre se lavent publiquement les mains, pour se préparer à la ré ception des pains de proposition que présente le peuple, et lui faire connaître avec quelle pureté dame et de corps il faut célébrer le sacrifice et y assister. Ensuite s'étant approché de l'autel de pro position, le célébrant prend le pain destiné au sacri fice, sépare la partie carée et empreinte avec la patène, et bénit le reste, que l'on distribue au peuple à la fin de la Messe. Après cette oraison on fait une procession autour de la nef au son des timbres, avec l'encens; on sort par la petite porte du san. ctuaire, et l'on rentre par la grande, et le diacre porte le livre des Evangiles entre ses deux mains, fort élevé pour le faire voir au peuple, et le repose au milieu du grand autel. On chante un hymne d'ado ration, lequel finit par ces paroles, dyios & OɛÓC, Dieu saint, saint fori, saint immortel, ayer pitié de nous, avec le Gloria Patri, et ensuite l'Epttre et l'Evangile du jour. L'Evangile étant fini, on ôle les pains de présent de l'autel de proposition, et l'on fait une seconde procession des espèces; les acolytes por tent la croix, les chandeliers, les timbres, et l'encen soir suivis du sous-diacre, qui tient la patène haute, du diacre portant une botte, où est enfermé le pain du sacrifice, couvert d'un voile, élevée el appuyée sur son front, et le célébrant marche le dernier, ayant le calice couvert entre ses mains. Cette cérémonie se fait avec autant de modestie que de dévotion à pas fort lents, pour donner le temps aux chantres de réciter Gloria in excelsis, et au peuple prosterné à terre de baiser les bouts de l'étole d l'officiant, en disant les paroles du bon larron. Seigneur, souve nez-vous de nous dans votre royaume, que le cé lébrant et ses assistants répétent de temps en temps à voix basse, et la procession rentre par la porte sainte, qui se ferme à l'instant, et l'on met le calice et les espèces au milieu de l'autel. On chante plu sieurs hymnes, cantiques, antiennes, versets el répons, et l'on fait quantité de génuflexions, adora tions, bénédictions el encensements rapportés au rituel grec, après lesquelles le célébrant offre son sacrifice avec ces mots. Toutes ces cérémonies de la consécration se font à huis clos dans le sanc tuaire auxquelles le peuple joint son intention, et assiste des yeux de la foi à ce mystère secret, durant lequel on chante le symbole et des cantiques. La consécration est suivie de l'élévation au son des timbres, pour avertir Le peuple de redoubler son attention, et sa dévotion, et de la frac tion au pain en quatre parties, ainsi qu'il est di. visé; desquelles il en mêle une dans le calice, communie d'une autre, et garde les deux autres pour communier les assistants. Le célébrant ajunt communié, le diacre ouvre la porte sainte, et invite le peuple à la communion, en disant: Approchez avec la crainte de Dieu, la foi et la charité, et il le communie sous les deux espèces, en tirant du calice avec une petite cuillière, une partie du corps de Jé sus-Christ et un peu de sang mêlé ensemble; mais les ecclésiastiques reçoivent séparément les espèces. La communion est suivie de la distribution du pain bénit par un autre diacre; les Grecs ne le mangent pas sur-le-champ, et le conservent dans des bourses propres, qu'ils pendent au col, lorsqu'ils font voyage. pour s'en servir, et le manger étant attaqués de maladies mortelles dans des licux dépourvus d'église, et de prêtres pour leur administrer le viatique, prétendant, que le pain benit les fortifie contre les tentations du démon, et les aide à bien mourir au défaut du viatique. Cum his et cum cerimoniali nostro ut comparari queat locus Gerlachi, latine conversa hic ponam quæ in illius itinerario Germanico p. 62. sqq. 10 guntur: Die 19 Septembris A. 1574, intravimus ecclesiam Græcam in suburbio Galatæ, Xpro/77 a Græcis dictam, ubi totam eorum liturgiam spe ctavimus. Stabat Capellanus coram choro dorso ad populum converso, recitans preces, quibus populus crebre Kopie hoov acclamat. Post preces incipie bat sacerdos una cum tribus aliis, el uno monacho cantare, quibus canonarcha cum pueris psallis, tan quam alter chorus, respondebat. Erant ergo duo ve lut chori, sacerdotis intra chorum, el canonarchæ extra eum, invicem alternantes. Post ea puer præle gil textum ex Epistola Apostoli ad Corinthios. Quo facto presbyteri omnes habitu sacerdotali procede bant extra chorum, [id est tribunam,] quorum unus codicem Novi lestamenti [vel potius evangelistarum] ornalum gestabat, et super ambone, media in eccle sia sito, et cruce lignea ornato, deponebat. Repete bant deinceps chorum, in cujus tabulatis, vel sepi lignea, ab ea parte quæ ad Navin respicit, picta conspicitur imago Christi, cum inscriptione & Rayta xpicwp, coram qua sese inclinabant. Redditi choro sacerdotes soli intra eum canebant. Cantica illa lectione Evangelii interstincta continuabant, et li turgiæ suæ ritibus variis peractis, aperiebant rursus chorum, ter vel quater agitabant thuribylum, et pro cedebant omnes hoc ordine. Primi prodibant duo pueri cum cereis ardentibus, tum duo alii cum contis lauro cinctis. Bxcipiebat eos sacerdos panem sindone tectum gerens super capite. Sequebantur sacerdotes duo singuli singulos calyces gerentes, non tanquam tot opus esset, sed spectaculi et pompæ gratia. Stipabant eorum latus duo pueri, singuli cum singulis contis lauro cinctis, quorum summa pars crucem referebat. nitentibus ad instar speculi. Postquam ab hac processione rediissent in chorum, claudebant eum, ut nemo videre posset quæ intus gererentur; et primarius sacerdotum clamabat clara voce Seorsim inde ipsi communicabant in tra chorum; deinde monstrabatur populo calyx, qui eum summa veneratione prosequebatur, et velut ado rabat. Tandem peragebant preces pro patriacha CPlano. Alexandrino, Hierosolymilano, Antiocheno, et omnibus reliquis episcopis. Peractis omnibus pre cibus, canticis et communione, prælegebat mona chus aliquis, legatus patriarche Antiocheni, episto lam, qua sibi dari eleemosynam rogabat. Ultimo tandem totus caetus, unus post alium procedebant versus chorum, ubi singuli frustum panis accipie bant, ¿yánŋ dictum, quod nacti velut in processione adibani et venerabantur inclinatione corporis atque osculabantur imagines. Interjectis aliis continuat idem Gerlach in hunc modum: Quando ministri ecclesiæ intrant chorum, inclinant sese versus cru cem ligneam amboni impositam media in ecclesia, deinde vultu ad imaginem Christi converso se signo crucis signant. Idem faciunt quotquot in ecclesiam conveniunt deinde consident loco quisque suo₂ expectantes voces aliquas in precibus et canticis, ad quarum auditum sese inclinant et cruce signant, di centes: aut His præmissis, multa nobis exseditiora deinceps erunt.
tere in locis suis adstant, qua ctiam domini trans eunt. Leich. vero sinistram. contrario autem Du Cange ad Silentiar. p. 579, borealem plagam dextram facit, et oppositam sinistram. Verum abunde refellitur et a nostro codice, et ab illo solo Liturgiæ Chry sostomi dicta loco, Sane nostris in ecclesiis sacerdos panem fidelibus distribuens, versus bo ream stat, alter calicem, versus austrum. De solea tam multum fuit disputatum, ut Leo Allatius integrum libellum de solea veteris ec clesiæ in 1. I Symmictorum ediderit. Conferendi quoque Du Cang. v. Ewhén, et in Gloss. Latin. h. voce, item ad Paulum Silentiarium p. 584 seqq. [Thomas Smith. p. 47, de Ecclesia Græca. Solea, idem est, quod peribolum, ait Moleon. pag. 427. Peribolum autem, ubi fuit´olim schola canto rum. Idem p. 206.] La Nef, ait La Croix de l'E glise Grecque, p. 22, sert à recevoir les fidèles; les ministres et les personnes les plus distinguées oc cupent la partie la plus avancée auprès du sanc tuaire, laquelle est entourée des chaires, comme dans nos cheurs, et n'est point séparée de l'autre, où le peuple se range. Olim autem omnino separata erat solea cancellis, aut muro, ad pectoris altitu dinem elevato, a Nao; unde etiam nomen habet. Nam solear, et soleas, (ut honor et honos, arbor et arbos) significatopúpaxtov sepem ligneam et spatium tali sepi interceptum. Glossæ veteres solear, Spú pat, non dippa, ut editur. Codin. in Orig. CPta his. ubi de Hippodromo Ubi et et est sepes, car cer. Interjectum erat solear inter ambonem et tri bunam, et erat proprie statio cleri et eorum qui ad clerum spectarent, ut psaltarum, lectorum; ha buit tamen imperator jus in soleam intrandi, et ibi, si vellet, residendi, in qualitate lectoris et subdiaconi, qua eum gavisum fuisse, deinceps de monstrabimus. Habebat clerus geminam cathe dram, unam aut vov, dictam, in summo bemate pene altare: alteram extra tribunam in hac ipsa solea. Fuit igitur solea spatium inter ambonem et cancellos bematis me dium, quod neque illum, neque hos attingeret, sed undecunque liberum, septum a plaga orientali et occidentali aut cancellis ligneis, aut muro, vel po diamento cementitio marmoreove, a plaga autem septentrionali et australi prætensa habens scamna, in quibus clerici, quandro intra tribunam non ha berent, quod agerent, item lectores, cantores et imperator, sedebant. Septum hoc habebat ostium in parte occidentali, et aliud in orientali; ut e locis illis Nostri aliorumque constat, in quibus im perator aliique dicuntur soleam Step Fuisse hanc sedem cleri, probabile facit et formula quæ respicit ad aliam, quæ necessario fuit +) xáτw, et, cum supe rior fuerit intra tribunam, extra eam fuerit nc cesse est, et canon 18 Concilii Toletani IV: sacer dos et Levila [id est presbyter et diaconus) ante allare communicent, in choro clerus, [id est in solea subdiaconi et reliqui inferiores, ut lectores, can tores, exorcistæ, etc.] extra chorum populus. Facil quoque probabile mos hodiernus Græcorum, quo rum clerici assignatam sibi stationem sedemve extra tribunam cum honoratioribus habent; et de nique mos ecclesiæ Latinæ, quam ea in re a Græcis discessisse nulla ratio suadet, nullus auctor perhi bet. Insignis est locus Durandi, et Chronici Casi nensis alius, e quibus structuram ecclesiarum Latinarum cum Græcis congruentem intelligas. Tri plex veli genus, ait Durandus 1. I, Ratio. divin. offic. c. 3. p. 17. suspenditur in ecclesia, videlicet quod sacra aperit, quod sacrarium a clero dividit, el quod clerum a populo secernit. Post exposita duo priora, tertium, addit, inde habuil originem, quia in primiliva Ecclesia peribolus, id est paries, qui cir cuit chorum, non elevabatur nisi usque ad appodia tionem; quod adhuc in quibusdam ecclesiis observa tur. Quod ideo fiebal, ut populus videns clerum psallentem inde bonum exemplum sumeret. Verum tamen hoc tempore quasi communiter suspenditur sive interponitur velum aut murus inter clerum et populum, ne mutuo se conspicere possint, quasi ipso facto dicatur: Averte oculos tuos, ne videant vani tatem. Intelligent locum hunc, qui facetum Boilavii carmen Le Lutrin legerint. Discimus hinc bema hoc lectorum, (ita enim a Symeone Thessalonicensi appellatur,) fuisse a statione plebis aut velo sus penso, aut interposito muro ad appodiationem allo separatum, id est Tev, ut commode quis appodiare se, hoc est ful cire ea, inniti brachiis posset. V. Du Cange v. Po dium. Locus Chronici Casinensis paulo ante nobis laudatus hic est 1. 111, 29, p. 447: frontem chori, quem fere in medio basilica statuit, quatuor magnis marmorum tabulis sepsit. Ergo clausum erat solear undecunque. Notat Angelus a Nuce ad illum locum, auctorem ad veterem structuram respicere, nunc antiquatam. Juxta recentiorem enim architectoni cen odeum strui post majus altare, ubi olim fue rit absida seu tribuna. In basilica cathedrali tamen Montis Regalis in Sicilia conspici adhuc in ter alia veteris instituti jodeum seu chorum anti qua forma fere in medio ecclesiæ. Ut imperator stationem in solea haberet, jam ab Ambrosii et Theodosii M. temporibus inde obtinuit. Nam quam prius imperatoribus licuisset in tribunam ingredi, Ambrosius Theodosium excludebat sa crarii cancellis, et 7002. Erat igitur solea idem cum senatorio, seu loco principum, ut est in Ordine Romano. Vid. Du Cange ad Paul. Silentiar. p, 560. Nemo tamen ma gnatum præter imperatorem in solea sedebat sta batve, ut e proximis Nostri verbis hac pagina 9, patet Bema est omnis locus solo sublimior, ad quem Buat, gradu sublato, enitendum est. In sacris est illa pars ecclesiæ aliquot gradibus eleva tior, quam est area ecclesiæ; nos hodie chorum dicimus, (aliud ævo medio vocabulum illud signi ficabat,) Itali tribunam, Græci quoque cryptov appellabant; quoniam in eo fat, sacra peragere, et sacrificium incruentum di ctum ibi offerre Deo solebant; unde quoque Latini sacrificatorium Dominant. Latinis medii ævi quoque est presbyterium, seu statio, mansio pres byterorum, et capitium. V. du Cange Gloss. utr. his omnibus in vocabulis, et CPlis Christ. atque notæ ad Pauli Ecphrasin. Alias para sunt sa cella minora, in Magnis Ecclesiis intra majus bema dedicata patronis diversis a patrono ecclesiæ. Vid. p. 70, item 71, et alibi.
taris instratum, a patriarcha scilicet sublatum, et ipsis, ut osculentur, admotum, osculantur, deinde duos, ut mos est, albos aeres sacræ mensæ impo nunt, et porrecta a patriarcha, duos sacros calices duosque sacros discos et fascias flexo genu vene rantur. Deinde cum patriarcha per dextram par tem sancti bematis concham altaris, ubi inaurata sancta crucifixio exstat, intrant, atque bic iterum næ, si rursus matrimonium contraxerit. Verba ho minis Ægypti sunt: Mortua fuerat anno Fugæ 281, uxor Leonis regis Romani. Volebatis igitur aliam du cere. Sed vetabat Nicolaus patriarcha CPlanus, di cens: Tu es diaconus. Si feceris, rursus non intrabis sanctuarium. Pro diacono posuit Eutychius Patri cides, rem eamdem narrans, lector, non magno discrimine. Nam et diaconi legebant in ecclesia, sed evangelistam, ut subdiaconi Apostolum. Lepi dam hanc fabellam nobis hos Arabes Christianos narrare vult cl. Leiche. Ego quidem nullo funda mento nixam narrationem dicere nolim. Patet sal. tim ex ea, Melchitas fuisse cum Africana Ecclesia in ea opinione, imperatorem esse vi dignitatis suæ imperialis natum, quod aiunt, aut diaconum aut lectorem. Sententiæ hujus ecclesiæ Africanæ vesti gium videor mihi quoque apud Papiam reperire in v. Lictor. Lictores, ait, ecclesiæ assertores. Hi laici sunt et in choro inter clericos in missa Apostolum legunt, vel, quod subdiaconos faciunt, el hi faciunt. Hos Africa vel [ id est et ) reliquæ regiones habent. Ergo etiam Græca, etiam Latina Ecclesia. Quem hic lictorem appellat Papias, cum Græci Latinis retentis vocabulis et dicunt. Imperatoris olim erat, ut defensoris Ecclesiæ nati, aliquem suo nomine vicesque suas, gesturum de ministerio suo in Ecclesiam deputare, hoc est mit tero, qui coram patriarcha procederet, ferula tur bam arceret, et clerum cum sacris in tribunam introduceret. Unde factum, ut, qui idem faciunt, hodiedum a Græcis deputati dicantur. Conf. Sa xius ad Landulphi junioris Histor. Mediolan. p. 489, ed. Murator. Symeo Thessalonicensis pro fecto claris verbis ait, imperatori ex titulo depu tati et defensoris Ecclesiæ jus accessisse in tribu nam intrandi et sanotum panem ibi de manu pa triarchæ accipiendi et vivificum sanguinem e ca lice hauriendi. Nempe sanctificatam attactu patriarchæ ja nuam osculo adorant, aut labiis ipsis impresso, aute manu ori admota jactato, aut saltem corporis et capitis inclinatione. Faciebat hoc imperator erga tribunæ fores, quod alii erga pronai seu atrii eccle siæ introitum faciebant, teste Chrysostomo homil. 30 in epist. 2 ad Corinthios: Naбe topε to Xpi Xeipa posayovtes. Reliquiæ hæ sunt gentilismi. Non licebat aliis laicis tribunam et sacrum altaris instratum osculari; quod posterius ne ipsis quidem hypodiaconis licebat. Diaconi cornua seu angulos ejus tantum osculabantur, presbyteri et superior clerus medium. Imperatori ergo, ut pro diacono reputato, tribuebatur, velut magnum quid, facultas sacram endytam osculandi, non tamen propriis tangendi manibus, sed sanctis patriarchæ manibus sublatam et obmotam. Adoratum altaris instratum ab imperatore ait cærimoniale nostrum in tablio. Ubinam ergo positum erat tablium in instrato? Aut in medio, aut protensum erat tablium velut longum et latum lorum per medium instratum, aut denique in omnibus quatuor angulis ita erat acu pictum, ut omnes quatuor compositi unum integrum tablium efficerent, disparati autem singuli haberent anguli quadrantem tablii solummodo. Endyta est tapes altari instratus: thecam super allare appellat Agnellus p. 108, et ipsa Greca voce retenta Endothim passim, ut p. 103, qui locus me morabilis est, et meretur totus ascribi. Fecit endo thim super S. ecclesiæ ex auro puro cum stamini hus sericis ponderosam nimis, mediam habens coc cam, et inter quinque imagines suam ibidem cerni mus, et subtus figuratos pedes Salvatoris, grafia [ id est scriptura] contexta est purpurata: Victor, epi scopus, etc. In medio relinquit Bacchinius ad illum locum, quid sit media cocca. Videtur mihi pɛod xoxxo esse, quæ in medio coccineum pannum habet, undecunque auream prætextam, ut prop pupos, μσóluxos, et talia. De mutatione endyta rum annua, aut in magnis diebus festis facta, di cam alio loco. 'Ap est corporale, vel sindon alba, qua tegi tur sacrificium consecrandum. V. Du Cange Gloss. Gr. b. v. Hinc lucem accipit locus Pauli Silentiarii, ubi varia marmoris genera recenset pántora. Unum genus, quod aspectus roseum re fert colorem, sparsis passim latis maculis albis simili bus illi sindoni, quæ aer appellatur: alterum autem genus flosculis purpureis et candidis delicatum quid resplendens. Commemorat nostrum cerimoniale zobS Aeuxoue apac. Erant enim plures, et quidem nu mero tres sindones, quæ sacrificio insternebantur, quas omnes Noster &ipas appellat: est enim no men ap commune omni sindoni tenui et perspi cuæ, quales Latini nebulas appellant, unde Græci promiscue veopthac et dipac dixerunt, vocabula hæc pro æquipollentibus habentes. In specie tamen solet ap et veptan sindon extima dici, quæ cali cem et discum et proprium eorum cuique tegmen involvebat. Quæ de mystica horum involucro rum significatione comminiscuntur Græci, piget transcribere, possuntque apud Du Cange v. Aloxo xáλouμa legi. Mos ille, quo imperator in solemni processione in ecclesiam veniens dona debebat of ferre, manavit ex illo veteris Ecclesiæ instituto, quo solebant fideles in ecclesiam venientes cele brandæ communionis gratia symbolas ad convi vium charitatis celebrandum afferre et in communi ponere, qualia convivia collatitia veteres pagani quoque in templis agebant. In barum symbolarum locum successit deinceps, ut imperator alia dona ecclesiæ utilia, ut cereos, nummos, endytas, corpo ralia, discos aureos, pocula aurea offerret et in altari deponeret ante consecrationem sacrorum do norum. Propterea concessus ipsi ingressus in tri bunam, sed non permissum ibi manere, verum debebat in metatorium suum se recipere. Synod. Trullan. cap.
ostiarii, psalt, pauperes et ccclaim custodes a grandes summas argenti procurabant, et numera bant a principibus, et communibus, ad quos per tinebant, jussi, verum etiam ipsi curabant nummos cudi, et erant iidem atque olim præfecti A, A, A, F, F, auro, argento, æri, flandis, feriundis, et a monetariis cusam pecuniam accipiebant et serva bant. Patel ex privilegio Ludovici Marchionis Brandenburgici A, 1343, indulti, a J. P. de Lude wig, t. VII. Reliq. MStor. p. 89, edito, ubi leguntur hæc Si denariis dictorum monetariorum varam decrevimus adhibere, hoc nusquam, quam in eorum fabrica vet in eorumdem campsorum assere [banco] faciemus. Formula varam adhibere, id est probam, explorationem, bonine sint nummi commatis, ad hibere, venit a germanica voce Wahre, observatio, consideratio, unde Warte, Guarde et Wahrnehmen, explorare, et bewähren, probare, tentare, probumue quid sit. In legibus Wisigothorum 1. n. Tit. 4, § 4. Argentarii quoque inter honestiora officia palatina numerantur: Ut non immerito palatinis officiis li beraliter honorentur, id est stabulariorum, Gillona riorum, id est pincernarum, a gillo, ápózaiva, unde nostrum Gelle, ] Argentarium, Coquorum quo que præpositi. Adhibitos fuisse argentarios ad præ Blandam protinus pecuniam pro dignitate aulica vel militari, si quis eam emeret, discimus e Zc simo IV, 28, p. 412. ed. Cellar. domino afficiuntur. Deinde domini cum patriarcha exeunt, et velum in sacro puteo suspensum intrant, eosque patriarcha coronat. Quo facto sacras e pa triarchæ manu oblatas seu panem benedictum ac cipiunt, easque præpositis reddunt; deinde patri archa unguenta ipsis offert, et apocombia ab eis recipit, 12 eumque osculati domini, e sacro puteo recedunt. Et fit prima receptio extra sacrum puteum. Intelliguntur hic ostiarii ecclesiæ, non pa latini. Officiuin eorum erat hoc, ut perhibet Isido rus Junior apud Du Cange Gloss. Lat. h. v: Ad ostiarium ecclesiæ claves pertinent, ut claudat et aperiat templum Doi et omnia, quæ sunt intus exslu que, custodiat, fideles recipiat, infideles et excom municatos rejiciat. Cantores, musici vocales ecclesiastici. Mu sic enim instrumentalis, ut res profana, in ec clesiis Græcis locum nullum habet. Psaltos hos ordinatos fuisse et ad clerum pertinuisse, demon stravit Habertus pontifical. p. 44. Nunquam igitur vacare poterant musica, profane, thymelicæ. Fue rintne iide: cum Cractis, jam in superioribus dixi, dubium esse. Si fuerunt, dicti fuerunt in ecclesiis quidem psaltæ extra eas autem Cractæ. Certum id est, psaltas populo in ecclesiis præivisse laudes impe ratorum, ut cractæ extra ecclesias faciebant. Habe bant hi psalta canonarcham, seu directorem chori musici, qui quas voces modulosque illi sequi de berent, præibat, Symeo Thessalonic.: obę Defoυ<; Stetisse illos in ambone, patet e variis Nostri locis el e canone 15 concilii Laodiceni: µǹ de mhéov Quid hoc in loco signi fateor me ignorare, nisi 60px sit codex membranaceus ecclesiasticus, in quo perscriptæ essent hymnorum cantandorum formulæ cum notis musicis. Neque prorsus intelligo illum Niconis monachi locum (apud Du Cange v. quo psaltarum declaratur officium Canticum vel cantant in ecclesiæ ingressu. V. Superius citato loco La Croixii p. 31. Ta pozεíμ sunt textus e Psalmis aut Veteris Testamenti alio quodam libro, Scilicet &ɩôó toto, tali vel tali dant boni domint hanc largitionem, hoc saccellum. Top 6 Selva est Græcismus novus. Veteres simpliciter dicebant zip ɛīvz. Manet illud & ita alligatum voci deiva, ul nɔn varietur, quicumque tandem alius casus genus ve apponatur, etc. Exempla mire dictionis natant in hoc codice. Si militer obtinebat in aula veterum Franciæ regum, ut in publicis conviviis regiis in majoribus festis præco clara voce sub tube signo proclamaret Lar gesse, et nominatim quemque, cui donum destina tum erat, evocaret, Vid. Du Cange ad Joinvil. p. 88, ubi e vetustis rationariis citat, tantum et tan tum datum fuisse illi et illi, hérauts poursuivants, sunt aut mandatores aut di nostri co dicis ménestrels [histrionibus, thymelicis, bufoni bus. ] Et trompelles pour avoir au jour de Pentecôte diei præsenti apti. Ilpoyiλpata sunt preces, qua crié au diner du roi: Largesse devant sa personue. Modum, quo pontifex Romanus olim Cardinalibus et aliis sedis Romanæ proceribus presbyterium seu munus apostolicum dare solebat, describit ponti ficale sic Pontifex sedens dat presbyterium hoc modo: Cardinalibus duos aureos et duos grossos ar genteos. Veniunt Cardinales et profunde capul in clinunt ante pontificem, porriguntque ei mitram apertam, in quam pontifex immittit pecuniam. Illi cutem accepta pecunia pontifici manum osculantur. Pecunias capit pontifex e manu cumerari. Alii præ lati genu fleclunt ante pontificem, et accipiunt in mitra aureum unum et unum grossum, et osculantur dextrum genu pontificis. Alli vero prælati et officia les accipiunt in manu tantumdem, et osculantur pedem. Imperator munera distribuebat suis mani bus. xes, ut ait Libanius in Excerpt. rhetor. p. 122. ante fectionem Psalterii dicuntur. Bruarii sunt, ni fallor, hyıni aut preces subingressum tribunæ, seu introitum minorem, dictæ aut cantate. I m es videtur illa hic designari, quæ alios introi tus major dicitur. Apparet hinc, psaltarum fuisse, non tantum hymnos cantandos, sed etiam preces recitandas harmonica voce seu melodice incipere et populo præire. Dicuntur quoque pμová, quia pévovoi tip vaữ, custodes templi, mansionarii, qui semper in eo manent, et curam ejus gerunt. Sunt quales apud Turcas sunt Mudzeni, qui in pharis ecclesiarum habitant, et precum tempus clamore indicant, aut ut sacristani nostri, qui in ædibus ecclesiæ vicinis habitant, sive, ut dictione medii ævi utar, manent; vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. et v. Superista. Mos erat, ut imperator ad ecclesiam veniens
ed. ante ingressum in naum deponeret infulam seu et collegis agnoscere, ipsorumque parochie ascri coronam, quam aut non reponebat toto sacro du rante officio, aut saltim, si reposuit capiti, demere solebat ad lectionem Evangelii, ad processionem sacrorum, seu introitum magnum, ad agapen et communionem; donec tandem finitis sacris ritibus omnibus, cum exire imperator et domum remeare vellet, patriarcha et coronam suis manibus repo neret, non tanquam is, cujus in arbitrio esset co ronam imperatori aut indulgere, aut negare, quein admodum morem hunc illus traxerunt quidam, sed in significationem flaitos esse ritus ommes, quorum reverentia imperator caput nudaverit. Id est benedictiones, vel particulas de illis benedictis panibus, quos fideles secum in ecclesiam afferebant, et sacerdoti benedicendos offerebant. Solebant olim superstitionis paganæ memores, aut panes cibosve in templum efferre, et sacerdotali be nedictione mactos rursus domum reterre, parte corum sacerdoti in operæ mercedem relicta, aut etiam panes aliaque in communionem afferre et in communi deponere, indeque collatitias epulas facere, quas in ipsa Kcclesia assumebant. Qui mos eatenus fuit mutatus, ut sacerdotes oblatos a fidelibus panes aliosque cibos inferrent in tribunam, eorum par tem consecrarent, de qua et ipsi communicarent, et fidelium quotquot vellent, reliquis domum abeuntibus portionem adderent, oylay dictam, reliqua omnia sibi servarent, distributione ex ipso rum arbitrio facta. Gentiles quoque post hymnos cantatos et confectum sacrificium consumebant in templis partem victimæ, reliqua secuin sumebant domum, aut ibi absumenda, aut in macello vænum exponenda. Christiani pariter aut ipsius consecrati panis quas in communione accepissent particulas viri quidem nudis manibus, feminæ autem linteo exceptas domum deferebant, et quousque vellent asservabant; aut penis, benedicti quidem, at non consecrati, particulas, avlopov et eoría diclas, referebant. Cujus rei multa documenta in scriptis veterum theologorum exstant. V. DC. v. Oblia et salutes et Eucharistia. Gentiles mazas illas, vel liba, crustulas, quas inter sacrificandum commu nicantibus distribuebant, et quas vel in templis consumere, vel secum domum auferre licebat, yez, sanitates appellabant, neque nomine, neque re multum a Christianorum suolais ablu dente. V. Athenæi 1. 111, c. 30, p. 115, et ibi not. Casauboni. Ab his eulogiis seu benedictionibus, id est particulis panis benedicti, quæ ad comedendum fidelibus dabantur, factum est, ut vox eulogia et convivium et donum significaret, v. Du Cange, v. Alogia, quod Latini ex eoyiz effecerunt, forte decepti ductu scribarum Græcorum, qui e sic sæpe exarant, ut ab x distingui nequeat. Orderi cus Vitalis (apud Du Cange, v. Benedictio) eulogias benedictionis dixit, pro quo Petrus Damianus donum benedictionis. Hinc intelligatur locus Gregorii M. I. II. Epist. 33: transmisimus B. Petri Apostoli benedictionem, crucem parvulam. cui de catenis ejus beneficia sunt inserta, id est reliquiae catenarum ejus. Pariter Coned. Laodicen. canon. 14, eulogia pro dono, præsertim tali, quale amici die festo in ter sese missitare solent, legitur: Hept to äɣıx Sedicet nos erat eo tempore, nt episcopus de pane a se con secrato particulas in Ecclesias suæ inspectionis et ad presbyteros earum mitteret, in significationem, se cum illis communicare, ipsosque pro fratribus ptos pro membris Ecclesiæ suæ; quo cum affinge rent posteriora tempora opinionein, per tale:n ab episcopo missam eulogiam consecratam communi cari vim sanctitatis panibus a presbyteris conse crandis, coeperunt id fermentum appellare. Vid. Du Cange, v. Fermentum. Eulogia verro, de qua hic serino est, erat particula beneficti quidem, at non censecrati panis, quam patriarcha imperatori ex ecclesia domum redeunti, in sigum charitatis, ut pater filio crustulum, una cum oratione seu bene dictione, addebat, velut munusculum, quo ipsi festi diei hilaritatem gratularetur et augeret, el mori illi satisfaceret, quo amici diebus festis spor tulas cum panibus, carnibus, aliisque esculentis et potulentis, rebusque aliis jucundis missitant, us aut simpliciter dictas. V. Du Cange, v. Festilia et Feriatica. Idem igitur quodammodo est eulogia et avlopov. Quæ si diversitas intercedit, ea hæc erit, ut avriowpov tin tum illis daretur, qui non communicassent: eu logia vero etiam illis, qui jam communicassent de pane consecrato. Nam supra dicitur imperator communicasse, cui patriarcha hic dicitur eulogiam dare. Morem hunc eulogias distribuendi sacerdotes Russorum a Græcis assumpseruut. In ipso natali die Joannis Baptiste triumque magorum, ait Pau lus Jovius libello de legatione Moscovica, et in Paschate presbyteri sacratos pane parvos toti po pulo largiuntur, quorum esu febribus conflictatos allevari existimant. Ipsos quoque imperatores per festorum dierum hilaritatem panes in circelli mo dum pistos inter amiccs distribuisse satis constat e Codini de officiis p. 98, ubi ait imperatorem CPlanur Potestato Januensi ad se festum diem gratulatum venienti in manus dare cellam circularem tortam. V. Du Cange, v. Oleum benedictum. Quia eulogiæ solebant abeuntibus addi, ex eo factum, ut pool idem significet, atque veniani abeundi impetrare. Liber Antequam ab hoc argumento decedam, monebo id unam ad huc, morem illum panem et vinum secum in Ec clesiam afferendi adhuc obtinere in Ecclesia Me diolanensi veterum rituum retinentissima, ut per hibet angelus a Nuce ad Chronic. Casinens. p. 373, edit. Murat., cujus hæc sunt verba huc con grua In publica missa fiebat olim a populo panis et vini oblatio pro sacrificio ad arbitrium conſeren tium. Non enim cogebantur. quibus oblationibus sacerdos partem aliquam seligebat consecrandam, reliquas a sacerdote benedictas et proptera eulogias appellatas, clerici inter se et fideles dividebant, non vero catechumenos. Usque adeo autem crevit offe rentium ambitio, ut aliquando nomina eorum, qui obtulerant, publice recitarentur. Invenio quoque datas in die Paschatis a pontifice fidelibus præter osculum pacis et benedictiones seu bucellas bene dictas, pixspala seu nummos trium imperatorum vultibus signatos. Vid. Balsamon. Locus a Du Cange, v. 'Asmaspóc citatus. Ea liberalitate opus non habebant patriarchæ apud imperatorem, qui cum Glanci permutationem faciebant, aureos num mos ipsi accipientes, et eorum in vicem bucellas panis reddentes, et minuta thura, et pyxides aro maticas et cereos, et alias ejusmodi reculas. Et hæc forma Set, etc. in illis est constanter observata: alte
annos!» In sancta vero et magna Dominica seu sancti Paschatis has tantum Romanas voces addunt «Annos felicissimos!» MÓGITOS héyɛi zaútŋy Pwµxïx&v v Bít. omnes respondent: «Feliciter venistis: multos TO OUбouxλεío v top oxywy xouбouxhelp Tip xpò to 'Aylov Etepávou, xal Exɛise àmostέpovat, XVI. Postea domini cum cubiculariis octangulum cubiculum, quod est ante S. Stephani ædem, ingre diuntur, et ibi tunicas et coronas deponunt. Cubi culum Daphnes ingressi, dibetesium induunt, et auro prætextis sagis ornati, sacrum palatium in trant, præpositis scilicet cum cubiculo præeuntibus, Quod postquam una cum præpositis aureum tri clinium intravit, ordine ad orientalem ejus plagam constitutum, dominis transeuntibus acclamat: In multa bonaque tempora Deus majestatem vestram inducat!» Egressis autem cubiculariis cum præpo sitis, domini reversi, ad Deum precantur in concha ed. Sic R. pro quod cod. exhibet, ed. R. ex scriptura cod. superscriplo ed. Ila est in membranis. Quare autem Bit, vel fit, dixerint isti gratulantes, non assequor. Forte volebant dicere, hat, nempe bene, sed præ inscitia linguæ latinæ fit dicebant. An volebant sit dicere, sit bene pro quod felix faustumque sit. An est pro vivat, Bibar. Postremum hoc omnium mihi maxime placet Nam xalus non videtur ad hoc Bir traben dum esse, sed esse classicum vel σóveµx, anti phone xalw 10€ a cubiculariis cantandæ. Vid. ad p. 42, dicenda. Præcentor, qui phonam incipit, cui alii antiphonam occinunt. Solemnis est formula Græcorum aliquem salutandi. Spon. Itiner. t. II, p. 19, edit. German. idem ait valere atque bon jour, Messieurs. Proprie est bene veneritis. Nam im proprie imperfectum in ea phrasi cum subjunctivo mutatum est. Debebat enim et dici. Bene veneris, huc ad nos scilicet; videamus te sal vum et felicem, bonis in omnibus. Vel, si ea for mula novum alicui munus gratularentur, eigifi cat bene veneris, fausto pede adeas ad illam digni tatem. Sic novo patricio dicebat veteres, jam collega: Bene veniatis, domine Patricie, etc. V. Du Cange Gloss. Lat. Infra in Tactico nostro militari acclamant milites imperatori in castra venienti Kzλws 20se, et a libi passim in Circo et in Eccle siis populus Potest quoque reddi bene provenias, vel pervenias. Provenire et pervenire Latini sequiores dicebant pro læto suarum rerum successu gaudere, ad lautam fortunam pervenire (v. Spartian. in fine cap. 1. Pe scennii Nigri, et quæ in Miscell. Lips. ad illud Trimalcionis Petroniani: Satis vivus pervenero no tavi.) Imo ipse jam Virgilius Eclog. IX, 2 0 Lycida, vivi pervenimus [eo præclaræ fortunæ scilicet], advena nostri, Quod nunquam veriti sumus, ut possessor agelli Diceret: Hæc mea sunt, veteres migrate coloni. Unde Franci retinuerunt suum 1 arvenir, cui re spondet Nostrum fortkommen, ita quoque Græci vulgares ipfa dicebant pro vita et fortuna, præsertim bona, frui, ut constat ex inscriptione Græca laudata Du Cangio Gl. Gr. v. micra et CPli Christ. p. [id est [id est sic loquebatur tum vulgus Grecus, pro id est Ait cippo interprete Bizzus Pardus, se bene immigrasse, nempe in hunc mundum, felici sidere et parenti bus non infimis natum fuisse; id enim significat inɩ Snuɛiv; se vita et fortuna usum fuisse commoda, se bene pervenisse, nempe ad votorum, aut, si malis, ad vitæ finem: se tandem bene jacere hone stis exsequiis et tumulo gravisum "[Sub Anastasio, cnm procederent monachi canticum psallentes, exclamabat populus Bene perveniant vel bene huc loci veniant, vel vene. rint. Vocabulum adjectivum μoudtoúsavvos ma clandus multis annis, aut multos annos emensus, formatum a Græculis e Latino multos annos, nempe vobis optamus, pro quo plebs Latina dicebat mul tus annus. V. ad p. 235, et quæ supra ad p. 8 penult.de polychronio diximus. Bene addit hanc interpretationem, you Festum enim Paschalis omni tempore habitum a Græcis pro summo festorum omnium fuit, teste Procopio 1. 1. belli Wandalici. V. Du Cange v. Kuptax, et hac ipsa pagina in fine, et p. 14. Sic M. duabus vocibus. De quibus quid sta tuerit doct. interpres, patet ex ejus interpretatione. Quid si idem hic valeat atque nostratibus no tum illud hoch, in acclamatione et jubilo: Vivat hoch? Ut tieff in opposila illi acclamatione: pereat tieff, notat dejectionem e fastigio gloriæ, ov, ut Noster loquitur, ita ävw, hoch, significat elevationem in sublimem honoris et fortunæ gradum. Ut ad hunc modum significet: sublimem te ponat Deus, sur sum eas, emineas super hostes tuos et omnium spes atque vota, o felicissime. Erat autem Felicis sime compellatio Cæsari propria, ut ad p. 256. M., ubique hæc vox occurreret, exhibebant pro sexta littera w. De dibetisio profero conjecturas quasdam ad p. 240. Non in longitudinem, in! µñxoc; sed in latitudinem. Recurrit hæc dictio apud Nostrum aliquoties. Membranæ suprascripto x unde efficio
superinjici solitam, et amplane an stricta, undi que corpus ambiens, an hians quibusdam in locis, et unusne omnium scaramangiorum color,an varius fuerit, et fuerintne quæque unicoloria, an diversi coloria, non liquet. Conjeci tamen in fine præfa tionis ad primum volumen, scaramangia esse pal lia illa, quæ tres illorum quatuor procerum gestant, qua Nicephorum Botoniotam imperatorem in illa imagine circumstant, quam Montfauconius exhi bet in Bibliotheca Coisliniana. Stricte cor pori adhærent illa pallia, fibula una alterave in pectore astringuntur, deinde rursus circa ven trem et crura recedunt oræ a se, et intra sese recedit vestis, in imo angustissima et roton da pene, ad instar scuti in summo lati, in imo in orbem imperfectum aut apsidem abeuntis. Si itaque falsus conjectura non fui, et sacraman gia revera sunt ea pallia, quæ in dicta imagine conspiciuntur, convenit in ea, demptis quibusdam. descriptio mantellorum, quam dedit Jo. Mussus. homo sæculi xiv, in Chronico Placentino apud Murat. t. Il Antiq. Italic., p. 319: Matronæ, nit, sive dominæ antiquæ portabunt nobile mantum sive mantellum, largum el longum usque in terram ct rolundum versus terram et crispum per totum [am bitum nempe] et apertum de antea usque in terram. Tamen est pomellatum de versus gulam, (id est in regione pectoris, qua gulæ vicina est, habet po mellas, hoc est globulos nodulosve, quorum ope astringatur,] pomellis argenti deaurati, vel de per lis per unam spanam, [id est spithamam,] et fiunt pro majore parte cum collare, hoc est maniacio, segmento serico torquato. Du Cinge Glossario Latin. vestem hanc penulam fuisse putat, quæ totum corpus operiret, eamque e Leunclavio sic describit. Scaramanga est vestis, quam viri mili tares gestant supra vestes alias interiores ad arcen das pluvias, nives, gelu, cætera denique aeris in commoda. Videtur omnino scaramangium ad pænu las pertinere. Nam cum scaramangium vestis esset honoratorum, id est virorum ordinis senatorii et munera publica in aula et urbe gerentium, recte concludi posse videtur, ad illud respicere glossas veteres panulatus, púpav. Ni enim hoc de aula Byzantina et sequio ribus temporibus accipiatur statuaturque, quod olim penula erat, id scaramangium tunc temporis fuisse dictum, veritati et antiquis Romanis institu tis per prima tria post C. N. sæcula pugnat locus, quibus pænula non magis senatorum, quam de plebe cujusque erat. Basilius quoque presbyter in notis ad Gregorii Nazianzeni Steliteutic. tribones, quibus equivalere dicuntur pænulæ, idem pro nuntiat cum scaramangiis esse. Verba ejus sunt Constaret ergo sic, scaramangium et pænulam idem, aut propemodum, fuisse. At qualis erat forma pœnulæ? De ea non constat. Fuitne scara mangium pellitum seu pelle duplicatum? Nostro quidem non constat, qui pene nusquam pellitii mentionem facit. Quod hic appellatur scaraman gium castoreum, potest æque bene e pilis castoris textum, quam castorina pelle foderatum esse. Puto tamen omnino, Græcos Byzantinos, ut frigida Thra ciæ incolas et commerciis frequentissimis cum gente Russica junctos, cum aliis Russiæ mercibus pelles quoque, quarum pretiosissimarum illa regio mater est, accepisse. Pænulas autem pellitas fuisse, clare apparet ex eo, quod penulatus idem atque pellitus vel pellitio duplatus notat; Vid. Du Cange v. Penulatus. Et sane penula nihil aliud est, quam pellula; et est pellis; pro pellula, ut ovilla pro ovina et alia talia. Sed satis de forma scaramangii. Videamus nunc de etymologia. U solet in obscuris antiquis rebus, variæ conjecturæ hac de re subnatæ animum in diversa distraxerunt. Quas proferamne, an premain, anceps hæreo. Pro feram tamen unam alteramve, quæ aliquali veri specie se commendant. Videbatur igitur aliquando vocis origo repetenda a verbo Arabico quod sonat, longus, prolixus. Hoc sensu vocem rariorem habet Gerir, poeta sæculi octavi Quando exspecto, ut illæ (cameli meæ] momento rumpantur defatigatione, tunc illarum generosa, longæ, non obstante itineris tadio, insano feruntur impetu, velut in stadio contendentes Verum et vox poetica est et ab usu vulgari re mota, et syrmatosam fuisse vestem scaramangium, non constat. Incidit ergo scrupulus, essetne hoc vocabulum ex antiquioribus valde frequentato Arabico pariter vocabulo saraballa, pro quo etiam sarabara dicebant. et m, item n et / permutari notum est. Hoc posito, saramanna, saramannium fuerit initio dictum pro saraballa, deinde scara mangium, cum Græci et Latini geminum n ut ng vel gn in voce Bretigne, gagner e. c, pronuntia rent. Sed et huic opinioni præter alia id obstarel, quod saraballa fuerit amplum, totuin hominem in volvens, et cingulo in lumbis adstringi solitum, quod ex illo Chalifa alicujus apud Abultedam dicto patet, affirmantis erga Cadhium mirante:n aslan les principi speciosos juvenes spatharios, super neminem eorum se unquam saraballam suam solvisse, id est nunquam eorum pudicitiam improbe tentasse. Atqui hoc in superiorem nostram scaramangii descriptionem non congruit. Fuit quoque cum vocis sayoμávetov (quomodo chlamydem, teste Etymologico M., sequioribus temporibus appella bant), sub voce nostra latere corruptelam suspica rer. Tandem in eo hactenus acquiesco, ut credam hane Gothicam, id est Saxonicam aut Germanicam, esse. Gothos fuisse vicinos accolas Thraciæ, ex antiqua historia Valentis imp. et ex eo constat, quod adhuc hodie apud incolas Chersonesi Cim bricæ sermonem in usu esse aiunt aut prorsus Gothicum antiquum, aut ejus certe reliquias. Spe cimina profecto illius sermonis, quæ Busbekius Epistola IV, p. 244, dedit, luculenta produnt vesti gia Germanici. Gothos olim circa Borysthenem habitasse, florentibus rebus Græcis et Romanis, deinde, indulgentibus imperatoribus Constantino paulo antiquioribus et junioribus, propius ad orbem Romanum trajecto Danubio concessisse, loquitur velus historia et Saxonica lingua in Trans silvania superstes. Credunt vulgo Carolum M. co loniam Saxonum in Daciam deduxisse. Mihi vero id tabulam redolet. Denique Gothi multi erant in militia palatina, saltim sæculo quinto et sexto; a quibus vocabulum scaramangium cum re et im missum in orbem Romanum et ad posteros trans missum fuisse videri queat, ut fuit vocabulum Chosbaitæ e. c. Si igitur a Gothis vel Saxonibus vel Francis aut Barangis derivamus, quorum sermo unus olim idemque tuit, notat vox scaramangium idem, quod exi, tegmen, tutamen, defensio, pro tectio. Scharmen olim dicebant pro eo, quod nos schirmen, beschirmen, occultare, tegere, tueri, adversus injurias. Schamarag et Scharamang olim
facellarium, sacello et rebus privatis prefectos, tribunos factionum, curatorem magnum, vicarium scholarum, consulares, spatharios, senatores, con sules; velum sextum, comites scholarum; septi mum, imperatorios candidatos; octavum, dome ait, viros robustos. Uuade in telligitur, non solum imperatorem Hicanos secum habuisse, sed etiam procerum quosque; et deinde illorum officium fuisse, herum adversus quoscum que demum protegere, etiam si ipse imperator esset, qui bero male vellet. Conf. Zosim. IV, p. 229. Theophan. p. 83, 89, 321, 391, 302, e quibus locis patet, proprie xavos dici de viro militari, ut λdylos de politico, et sepe jungi. Let igitur ixxvós recentioribus idem, quod veteribus & TALO, perfecte staturæ et ætatis et roboris vir, vel Aoc. Aliam etymologiam respexit Anastasius Bi bloth., qui Concil. VIII, act. 1, Icanatorum inter pretatur parentum. Forte quia præsto aderant ad jussum heri, parentes, obsecundantes. Fueruntne of ixavoi sagittarii? Videor mihi id colligere posso ex Alexiade p. toğɛlaç ɛlôtµovac. scriptoribus post Theophan. p. 244, palet, Hicanos et Hicanatos non tantum in urbe augusta, sed etiam in provinciis præsidia egisse. Leo in Tacticis p. 33, sic eos describit: 'Ixz Hic locus et aller ille Theo phanis p. inducit, ut credam, vocem ixarátos esse contrs ctam ex ixxvwteros. Amant Græci' novi superlati❤ vum pro positivo adhibere. Optimates erant ea tempestate milites vilio res, et contumelia pæne erat, optimatum esse. Idem atque garciones apud Latinos corum temporum. Vid. Du Cange h. v., quod vocabulum est Germa nicum, repetendum a warten, observare, servire. Conjunguntur garciones et summularii seu agasones in charta vetere apud Du Cange v. Gurcifer. Inde Francium garde. Erat eorum cæteris militibus in castris agentibus servire, mulos et equos pastum agere, onerare, exercitus in itinere custodire, infima quæque officia obire, ut ex appendice primi libri nostri codicis patet. Non repetam, quæ Du Cange de horum origine in utroque Glossario habet, item Casaubonus t. II, Script. Histor. Aug. p. 770. Conf. Constantin. de Thematibus p. 10. Id unum tantummodo noto de ipsorum nomine, sic dictos fuisse illos Gothos, quoniam de magno numero captivorum gentis sua optati, id est delecti, et pro optimis habiti, militiæ ascripti et fundis mili taribus in Bythynia, quæ deinceps de ipsis thema optimatum appellata est, donati fuerint. Nominantur hic, ut distincti homines, sacella sius et sacellio præfectus, et Idicus, seu rei privatæ præfectus. Qua vero in re distincti fuerint, non li quido mihi constat. Erant enim omnes sacello, vel potius sacculo, id est ærario, præfecti. Thesaurus enim saccus appellabatur. Si reputo, magnam fuisse auctoritatem sacellarii, ut etiam Logothetam Genioum, seu rationalem ærarii publici, Quæsto rem, Idicum, alios sub se habuerit, imo et officia et scrinia omnia, ut ex nostri codicis p. 416 pa let; miror, qui fiat, ut hic loci post domesticum optimatum, domesticum mænium vel castrorum, viles dignitates, nominetur. In Occidente quoque sacellaril magna pollebant auctoritate, judicabant causas gravissimas, mittebantur a Strategis ad ur bes in rebus momenti maximi componendis (vid. Sigon, de regn. Ital. pag. 5, 44. p. 24, 34, p. 9, init. Murat. t. II. Rer. Ital. p. 99), rogas, seu sti pendia, militibus erogabant, adeoque non tantum cum privato peculio principis, sed et cum fisco publico ipsis erat res. Sane in ordine Romano p. 572. inter officiales curiæ Romane præcipuus post arcarium, tertium ordine, qui præest tributis (respondet ille Genico) recensetur quarto loco Su cellurius, qui stipendia erogat militibus, item alio loco osculantur pedes pontificis et accipiunt a Sacellario unum byzantınum: vid. Du Cange utro que glossario. De Sacellario patriarcha, dignitate ecclesiastica, idem disserit, et Goarus ad Codin. p. 10. Memoratur hic in codice nostro p. 101 fine, ubi dicitur imperatori cruces argenteas festo pal marum distribuendas afferre. Sed id ipsum Sacel lio, qui Sacellario inferior erat, p. 68, tribuitur, In eo pene consentiunt scriptoros, Sacellio tan tum cum privata re imperatoris negotium fuisse. Vid. quæ ad p. 266, de Sacellio dicam. Idicus, seu specialis, vel item nempe erat rei privatæ, sacro peculio præfectus, de quo v. Guther. de Off. D. A. Hunc describit Agathias othelwv Oŋoaupwv etc. Conf. Du Ġang. Gloss. Gr. Magnus curator videtur fuisse, qui curatoribus omnibus moribus, curatoriarum inspectoribus, præerat. Sunt autem curatoriæ prædia, agri, do mus, urbanæ suburbanæque, interdum quoque in tegri tractus terræ, quorum reditus ad imperato rem solum, seu ad privatam rem, pertinebant. Curatores olim iidem alque Logothetæ aut ratio nales erant (vid. t. I, Hist. Aug. p. 997) et in specie curatores dicebantur ædibus præfecti, in quibus pecuniæ asservabantur, vid. Du Cange utroque glossario et ad Alexiad. p. 339. Goar. ad Codin. p. 31. n. 49. De curatoribus urbium et pro vinciarum v. Vales. ad Amm. Marcell. p. 41, qui, p. 323, originem curatorum rei privata habet. Goar. ad Cedren. p. 479. Koupatwpla interpreta tur principis privatum peculium dominum. Et inde patet, quid sit provinciam in curatoriam re digere. Scilicet provincia, quæ armis subigeretur et pristinis adjiceretur, cedebat non reipublicæ, sed imperatori, et reditus ejus non ad ærarium publicum, sed ad rem privatam pertinebant, ita tamen, ut præsidia iis imposita de suo deberet imperator alere. Itaque provincia Melitene, quam Romanus Lecapenus in curatoriam dicitur rede gisse, (vid. Dissert. cl. Leichii de Constantino Porphyr. p. XVIII. § 5, ubi egregie Annæ locum adversus Du Cangii tentamen defendit),ad impera rum deinceps peculium pertinuit. Opposita igitur erant curatoriæ thematibus, aut, ut Latini medii ævi dicebant, ducatibus. Ekehardus junior de ca sibus S. Galli: Nondum adhuc illo tempore Suevia in ducatum erat redacta, sed fisco regio peculiariter parebat, sicut hodie et Francia. Procurabant ambas Cameræ [id est tou (dix05), quos sic vocabant nuntii. Eum norem imperatores Ottomanici, ut multa alia, ex institutis aulæ Byzantinæ retinue runt Videtur vicarius, locum tenens, domestici scholarum fuisse. Vid. Du Cange v. Lociserva lor.
cubiculi præfectis stipatus, per magni cubiculi porticum, ubi apparatus XIX accubituum instrui manu perstringam; secundum ut utriusque vocabuli, tamdem rem significantis, originem et rationem demonstrem: tertio, ut evincam morem gestandi tam mappas, oraria, sudaria, tergendis naribus et ori, quam rotulos, pipas, volumina mern branacea temporibus antiquissimis Romanorum in usu fuisse. Perhibet Codinus Offic. vi, 27, acaciam esse sacculum e panno purpureo confectum, serico sub tili mantili involutum, intus refertum terra (έvtòc *xɛ: xwµx), ut significet et nomine et terra intus contenta, imperatorem debere humilem et terrenæ suse originis memorem es-e. Consentit Symeo Thessalonic., quorum amborum locos habet Du Cange v. 'Axaxla et diss. antea laudata. Procul. dubio hinc natum est, quod Petrus Damianus Epist. 1, 17, narrat, sed solus, Græcis in more fuisse positum, ut aliquis imperatori recens coro nato una manu vasculum plenum mortuorum ossibus el pulveribus offerat (paulo post cineres dicet), in alia vero stuppam lini subtiliter pexam ac pilis pen silibus molliter demolitam [†pέµ¤ ɛiç Uyoc imp cui protinus ignis adhi betur, et repente in ictu oculi flamma subito vorante consumitur, ut in altero considerare debeat, quod est, in altero videre valeat, quid habet. In cineribus siquidem se cinerem recognoscit, in stuppa vero colii git, in die judicii quam subito mundus ardebit, etc. De stuppa combusta silent Græci scriptores. In Romana tamen curia mos erat coram coronato pontifice floccos stuppa comburendi, clamante præ cone: Sic transit gloria mundi. De vasculo autem illo ossibus et cineribus pleno quod narrat, videtur male auditum et male relatum esse ex acacia, quam fuisse revera sacculum sericum terra plenum, ab imperatoribus non postremis tantum Codini æqua libus, sed Constantini Perphyrogenneti jam ætate, patet e Nostri p. 443, ubi dicitur: Imperatores ¿v (successit nempe crux, Chri stianorum idolum, in vicem scipionum eburneorum veterum consulum), in sinistra vero tenent resurrectionem, id est symbolum resurrectio nis, terrenæ nostræ partis. Clarum est, nihil aliud quam acaciam designari. Sed quare Acucias et Anexicacias appellarunt hos sacculos? Dicam. Veteres harum nugarum nihil norant, sed chartas, hoc est membranas, tó segmenta membranæ convoluta, rotulos, pipas gestabant. Hoc in universum omnibus in publicum procedentibus, viris feminisque commune erat, ut qui aut quæ manipulum, mappam, suda rium alterutra manu non deferret, ferret membra næ segmentum, sive convolutum, sive ex una tan lum extremitate manu retentum, cætera præpendere promissum, sive dimidia ex parte præpendens, ambabus autem extremitatibus comprehensum, ul commentarios rerum in publico aut gestarum a se aut gerendarum. Imperatores autem, nisi mappam gererent, acaciam seu membranæ segmentum, li bellum supplicem, gerebant, quem sibi in publicum procedentibus plebeii obtulissent. Quod igitur tales libellos supplices axáxws, clementer absque ulla asperitate et morositate, et avεixáxwę, cum tran quilla molestiarum a subditis suis sibi creatarum in legendo et audiendo tolerantia susciperent, aut sane deberent suscipere, prædicabat aut saltem ad moneuat utrumque nomen et ¨'Axaxía enim novis Græcis est clementia: vid. Ni cetas Choniat. p. 24. Initio quidem nudi rotuli membranacei tradebantur a supplicibus imperatori, deinceps autem ordinatum fuit, ut quidquid ejus generis imperatori traderetur, non nisi sindone serica subtili, μetà µavôúhov, involutum traderetur. Manavit ille mos libellos supplices, item litteras quascunque sericis capsulis includendi et has ca psulas demum obsignandi a Græcis ad Saracenos et Turcas, ut pluribus ad Abultedam dicam, et vel o solo Busbekio constat p. 76, ubi ait, so litteras So limani ad Ferdinandum imperatorem panno aureo tectas et obsignalas accepisse. Latinis medii avi idem in usu erat, ut e Du Cangio v. Armigeri con stat, ubi imaginem Caroli Calvi a Baluzio p. 1278 Capitul. Franc. editam illustrat, in qua tres mona chi sacrum codicem Carolo porrigunt pretioso panno involutum. Mos quippe is apud monachos observabatur, verba sunt Du Cangii, ut codices, quos ad legendum accipiebant, manutergio involverent, ut est in epistola Theodomari ad Carolum M., quæ manutergia camisias librorum vocant statula antiqua Cartusiensium. Videntes itaque monachi Græci suos imperatores ex veteri instituto cum tali libello sup plici procedentes in admonitionem, se ideo pro cedere, ut querelas et supplicationes civium acci piant, monachi, inquam, aut ignorantes hujus vetusti moris rationem, aut dissimulantes et ubi que mysticam suam theologiam vel analogiain potius ingerere studentes, persuaserunt imperatoribus, ut pro fasciculo libellum supplicem referente bur sulam pulvere aut terra plenam sibi fieri et in ma nus dari curarent, tanquam alias conditionis suæ noa memores futuri, aut tali bursula arrepta pro linus omuem fastum exuturi. Alii Græci, dubitantes quidnam sibi vellet illa cum rotulis membranaceis processio et pictura, conjiciebant eos rotulos esse volumina Evangeliorum. Sane Rhamnusius, forte auctore Vilharduino, ubique pro acacia codicem Evangeliorum imperatoribus CPtanis in manus tribuit, ut p. 140. Non admodum improbabile aut incongruum hoc ipsis est, et in aliis personis ad miserim acaciarum tamen imperialium originem eam esse, quam dixi, constat ex eo quoque super stite veteris moris documento, quod regibus Anglia adhuc bodie preces et requisitiones Parliamenti non in litteris more nostro complicitis, sed in tomis charta pergamenæ convolutis exhibeantur, (pipas appellani,) quarum dorso inscribit rex, aut ejus, jussu inscribitur, si quidem petitis annuit: Soit fail comme il est désiré, si autem negat: Le roi avisera. In reliquorum autem præter imperatores imaginibus negare nolim volumina membranacea manibus delata codices evangelicos repræsentare. Auctor Vitæ Basilii Macedonis (n. 58 ed. Allat.) narrat, Basilium in æde quadam sacra a se con dita liberos suos curasse pingi cum voluminibus in manu, quæ divina præcepta continerent Qv of Ipse Basi lius in nummo apud Du Cangium" Famil. Byz. p. 138, primo sinistra globum vel pomum imperii cum cruce, dextra conspicitur non tomum seu ro tulum, sed codicem quadratum, religatum, Evange liorum gastare. Paulus Silentiarius parte II, v. 361, de quadam imagine Christi in 8. Sophia Joannes Moschus Limon. c. 87: 'Expäte: 8è xxl Unde patet, talia volumina habuisse interdum pro umbonibus cruces sibi affixas. Est autem µsyadsĭov, volumen, non
tur, transit, et in medio duarum columnarum Græcæ, sed Hebraicæ aut Arabica originis ban megillah vox apud Judæos nofissima, unde ad Chri stianos transiit. stat. In onopodio patricii et strategi imperatorem suscipiunt, eoque adorato, non prono tamen in terram corpore, præpositus cerimoniario signum dat, qui dicit: «Jubete;» hi vero: «In multa et felicia tempora.» in hac imperatoris solemni rece In ptione hic et illic spatharocandidati et spatharil stant, qui per scalas consistorii, illi quidem per sinistram, hi per dextram portam, descendunt. Patricii et strategi per mediam portam veniunt, et rursus qui ad dextram astant per gradus sini stræ portæ descendunt. Imperator a cubiculariis pressis, reliquo toto sinu dependente, ut pæne pigeat illas tabulas indicare; vid. tomi 1, tab. 15, 27, 32, 36, 76; t. II, tab. 43, 47. 50, 52, 53, 54. Conf. Murat Inscript. p. 1461. Com mune olim utrique sexui gestamen erat talis rotu lus, successu temporis autem partim manserunt viris rotuli, per aliquantum temporis, partim in chirothecarum. partim denique in baculorum im peratoriorum (Commando-Stabe) gestationem abie runt. Feminæ autem pro rotulis sumpserunt in ma nus ventilabra, india, quod neque antiquis tempo ribus extra usum erat. Certe S. Pudentiana apud Ciampinum t. II, tab. 49, tenet aliquid in manu, quod flabello simile est. Manipulum an chirothe cam appellem id, quod Longobardi quidam in tabula Modoetianæ coronationis regis Longobardi apud Horatium Blancun ad Paulum Diaconum ge runt, ambigo. Pro rotulis gerebant imperatores CPtani extremi, ruente illo imperio, vápůŋxac ferulas. Codin. xv, 34. Huno nati baculi summo rum militarium ducum, qui a commendando seu imperato Commandostäbe appellantur. Qua vero tandem manu tenebant et gerebant imperatores acaciam? Modo dextra, modo sinistra. Nullus enim certus in ea re modus servabatur, sed usus erat arbitrio. Apud Nostrum p. 16 di citur imperator dextra manu acaciam, sinistra crucem ferre,et p. 38 geritimp. anexcicaciam dextra, scipionem humero sinistro incubentem. Contra vero p. 443 loco paulo ante citato inverso modo dextra crucem, sinistra acaciam gerit. Sic quoque Constantinus M. in Menologio Basiliano t. II, p. 112, pingitur sinistra manu tomum convolutum gerens. Leo M. autem primus, si recte observavi, in nummis eorum, qui acaciam aut tale quid ge runt, in nummo quarto apud Du Cangium Famil. Byz. p. 77, tam ab antica quam a postica volumen dextra, crucem sinistra gerit. Pari modo Phocas in nummo apud Du Cangium p. 109, Leo Isaurus p. 123, Isaacius Angelus p. 201. Consul in diptycho regio apud Du Cangium diss. de nummis tub. I sci- c pionem eburneum, præcursorem crucis. dextra, mappam, cujus succedanum acacia fuit, sinistra tenet. Et sic quoque dextra crucem, sinistra volu men tenet Constantinus Ducas in nummo apud Du Cangium Fam. p. 159, Manuel Comnenus p. 168, Isaacius Angelus p.201. Theodorus Lascaris p. 218, Michael Palæologus p. 233, Manuel Palæo Jogus p. 242. Sed ne nimis diu minutiis inhæreamus, demon strandum nunc superest, veteres quoque Romanos in publicum procedentes alterutra manu aliquid, aut manipulum, aut volumen membranaceum de ferre consuevisse. Nil profecto frequentius con spicitur in vetustis marmoribus, quam sinistra manu manipulum tenentes, qui mappæ interdum similis est, interdum clare membranain convolu tam exhibet. Aspice mihi philosophum apud Mont faucon. t. III Antiqu. Explical., t. I, fig. 2, item tabulas V, VI. Lucian. II, 467, 92. In arcu Constan. tini M. et Theodosii uterque imperator tenet rolu lum. Sculptor illius laminæ ænea quæ portam basi licæ S. Pauli extra Urbem in via Ostiensi tegit,quam Ciampinus t. 1 Monum. Veter. exhibet, opus sæ culi xi, ex imitatione veteris moris, an sui quoque adhuc rotulum talem sancto, non memini cui, in manus dederit, non patet. Imago diptychi Bosiani apud Montfaucon. 1. 1. tab. XXVI, conspiciendum præbet in tablio pallii, quod regina gerit regem, Franciæ, ut puto, gerentem in dextra manipulum vel mappam, in sinistra scipionem eburneum, qui ad formam crucis accedit, et in summo fasciculum forum cum superimposito pomo præfert. Ciam pinus in modo laudatis monumentis tot exhibet imagines cum chartis membranaceis aut in rotulum convolutis, aut ad instar mappe corrugatis, aut explicitis dependentibus, aut denique ambabus tantum extremis oris complicitis et manu com Barbati, il est non castruli. Nam et eunucho rum bene multi erant protospatharii. Quid significet hic loci, non beno novi. Probabiliter tamen reddidit cl. Leichius ap paratus. Videtur nempe apparatus ferculorum, su pellectilis aureæ et argenteæ, vinorum, etc., quæ convivis apponi debebant, publico aspectui expo situs designari. Occurrit hæc vox significatu sub obscuriore, sed simili, apud Scriptor. post Theo phan. p. antep. GEWC, ubi vertitur regia magnificentiæ supellex. forte supellex ostentationis aspectui exponi solita. Illa certe notione vocabulum hoc veteribus fre quentabatur, et sæpissime Athenæus exfety ap pelleat eam mensulam credentiam posterioribus dictam, in qua calyces, disci, lances, et reliqua triclinaris supellex conspectui expone batur convivarum. Apte ille p. 142: [or,piwy Get jungit. Idem p. 197, xAivry mensum, nominat et p. domum Exŋkoɛt, ornatum stragula veste, et picturis et signis et argentea supellectile ostensionali spectatum expo sita. Hinc intelligas, quam eleganter Græci ¿x:l Besa dicant pro declarare animi sui sensa, et Latini pariter exponere, velut supellectilem pom paticam in clara luce et conspectu ponere. Idem Athenæus p. 211. dictionem alicujus, ait si xal etiamsi longior sit, tamen, velut signum, in medio exponam, contem platum et judicatum, Vid. ad p. 420, dicenda. De alia significatione vocis Exsic, qua significat tabu las census publice propositas, et quæ ex codem fonte manavit, dicam ad Taxidium.
oi xal II. Imperatore ab his stipato, spatharocandidati et spathari per scalam consistorii descendunt, et illi quidem per dextram, hi per sinistram, patricii per mediam portam, exeunt, ita ut ad dextram stantes, per scalas dextræ portæ, ad sinistram per gradus sinistræ portæ descendant. Imperator au tem cum cubiculo ad pulpitum descendit, subque camelaucio in lapide porphyretico stat, eumque rursus in consistorio patricii et strategi cum sena tu excipiunt, dumque adorant, præpositus silentia Dextralia. Ita vocabant ævi medii homines secures, alias dictas, vel quas principum protectores dextris gestabant. V. Du Cange Gloss. Gr. v. Atorpla, et Latin. v, Dextra lis, et infra ad p. 333 pluribus. Sæpe fit in hoc codice mentio triclinii, in quo stat camelaucium. Puto fuisse triclinium, in cujus medio aut steterit columna cum superimpo sita umbella vel uranisco, aut pependerit polycan delum, a similitudine cum camelaucio sic dictum, quod camelaucium, hoc est infulam, almucciam (un bonnet) referret, sive ut exempla nostrum ali quibus forte captu propiora futura allegem, cam panam aut conum vel panem saccharinum, suffixis in eo vel dependentibus ex eo per ambitum lucer nis illustrantibus triclinium. Erant varii generis camelaucia. Unum prorsus apsidatum seu camara tum, ut cassis. Talia gestare solent apud nos aut de corio viles homines, vulgo Blechmützen appella mus, nomine a Blechmützen, nummis bracteatis, repetito, quoniam velut caucia, scyphia, cymbia, conchæ insident capiti, exacte congruentia ipsius peripheriæ et in conum aut vacuum spatium non assurgunt. Appellamus quoque Fuhrmannsmützen, almuccias carrariorum, quia carrarii vectores ta lis formæ bonnetis lineis cum villis uti solent. Hujus generis camelaucia gestant illi duo proceres, eunuchus protovestiarius et cani cleus, qui in imagine Ceremoniali nostro præfixa Imperatori a dextra stant; item protectores in imagine Justiniani Ravennate apud Du Cangium Famil. Byzantin. p. 97. extremi a dextra impera toris; item illi Galli in monumento sub Tiberio Aug. condito, quod apud Murator. p. MLXVII æri incisum conspicitur. Josephus hoc genus videtur Tidov äxwvov appellare, quod Rufinus vertit pileum in modum calamauci sive cassidis. Locum debeo Du Cangio v. Camelaucium, ubi egregia hac de re ha bet. Alterum camelaucii genus erat poviμo, e fundo, (fundum appello extremum marginem, qui frontem tegit,) e fundo igitur orbiculari latiore in apicem conicum desinens; oui apici aut recto in altum stanti, ad modum pilei nautici aut Ara bici, et ex parte quoque mitræ episcopalis, (quam Phrygiam appellabant, quod pileo Phrygio similis esset, vid. ad p. 332. A. 5.,) aut in latus reclinato, aut nihil, aut ocupá, libella, nutans aliquid et laxe pendens additum est, eine Troddel vel Pommel, Quaste dicimus (une Houppe Franci, dondola Itali dicunt). Hujus generis camelaucia gerunt proceres duo reliqui in illa imagine nostra ad imperatoris sinistram stantes, et tres Magi dona Christo recens nato offerentes in nummo Joannis Tzimiscæ apud Du Cangium Famil. Byzant. p. 152, versus primo, et gerebat princeps Antiochiæ Gerardus in tornea mento cum Manuele Comneno apud Antiochiam instituto, teste Niceta p.57.: "Exwvini xɛpalñeni Tale camelaucium erat id, de quo nostro in loco agitur, cujus occasione de camelaucis dicere cœpi. Quia enin coronæ lu minosæ, ecclesiarum et triclinio rum camaris suspendi solita, in imo ampliores, et quo altius ascenderent, eo minores circulos ha bebant, pariterque camelaucium secundi generis ad modum coni sacchari coibat in apicem: factum ex eo fuit, ut tale polycandelum per metaphoram camelauciam diceretur. Erat quoque tertium ge nus camelauciorum, ad instar modioli, angustius in imo, qua frontem premebat, latius in summo et planum, quale gestat imperator Nicephorus Bo toniates dicta in imagine. Hæc et similia solebant plerumque répara apellare. Pertinent, ad hoc tertium genus tulbani Turcici, de quorum, ut etiam Arabicorum, forma et differentia ad Abulfe dam dico. Videamus nunc, unde nomen camelaucium ve niat. De calamauco vel calamaucio, quomodo multi Latinorum scriptorum efferunt, nunc non dicam, cujus originem fateor me ignorare, si nolumus cum viris doctis id pro corrupta pronuntiatione camelaucii habere. Mitto alias aliorum derivatio nes contendoque, esse idem atque camella ejusque productum, terminatione acium et aucium appo sita. Est autem camella diminutivum a camara, camera. Pro cameram camella dictum fuit, ut pro capera capella. Est ergo camella idem atque parva camara, omne apsidatum, hemisphæricum. Hinc fiscella hemisphærica, vas potorium aut hausto rium ligneum, xúneλdov, cupella, qualibus in ur bibus Batavicis lac vendunt, item froccus, capu tium, pannus, quo monachi capita tegunt, omnia ista Latinis camella, id est parva camara, parva apsis, dicebantur: vid. Cedren. p. 169. C. 1., cu jus quamvis obscuris et perplexis verbis, ut, a Græ culo Latina attrectanti exspectari par est, id ta men intelligitur, Latinos sporiam ad circuli dimidiati modum plexam camellam appellasse. Neque in eo fallitur, quod camelaucium inde deri vat. Camellam pro haustra vel scypho dixit Petro nius c. 137, ubi vid. interpp. Pro frocco vel ca putio, cucullo habet Theodulfus 1. vi, c. 18. de vestibus episcoporum, eleganti non minus quam vera sententia Fluxas [id est ampla, sinuosa] camilla caput, mentem legit atra voluntas, Aspera lana artus, vestis ovina lupum. Non repugnabo tamen, si quis camella pro capella dictum existimet, idque a capillo repetat: m et p permutari novum non est. Italia quoque adhuc hos die capello pro capillo dicunt. Olim quoque capel las idem atque camelaucia appellabant. Ordinarius ecclesiæ Rothomagensis apud Du Cangium v. Pere grinus habeant capellos super capita, et in alia charta apud eumdem v. Purpumtum numeratur inter arma capellus ferreus, hoc est galea. Essent igitur camelaucia idem atque capellacia vel capil latia, tegumenta capillorum. Chronicon Vosionse (apud Du Cangium v. Boneta): mitras gestabant
rio a mandato signum dat, qui dicit: Jubete;» cod. ipsi vero: «In longa bonaque tempora.» Inde a supra dictis stipatus imperator, dicente cerimonia. rio, dum per gradus descendit: «Captate, domini,» per excubias scholasque et chalcem transit, et ad sanctum puteum abit, factiones autem in solemni bus stationibus signantes, nec quidquam præterea juvenes utriusque sexus, quas vocabant bonetas post capellas de lino vel coffias. Clare patet hic loci, ca pellas esse tegumenta capitis, quæ immediate ca pillos tangunt et hos inter atque bonetos interce dunt, qualibus hodie apud nos quidem solæ feminæ adhuc utuntur, (Hauben appellant,) olim autem etiam viri, cum apud nos, tum etiam apud Græcos, medio ævo nempe utebantur. Græcorum clerici et nostratium pauci quidam adhuc hodie dupla ge runt camelaucia, unum interius augustius, alte rum exterius amplius, splendidus. Prius subcame lancium, id est subcamelaucium, appellabant, item suppileos, posterius camilaucium simpliciter; v. Du Cange v. Eaxapihaúzios p. 501. et Ependecen. Terminatio autem aucium pro acium, camilaucium pro capillaceum, nemini debet mira accidere. Sæpe interponunt Latini u abundans, ut pro 1, platus, dicunt plautus, (vid. Salmas. ad Ter tull. p. 475.,) baccalaureus pro baccalarius, de qua voce alibi in his notis dico. De aliis camelauciorum nominibus, ut e. c. theristro, quo Luitprandius ea sæpe appellat. Græci, si bene memini, nunquam, item de eorum origine (sunt admodum antiqua, videntur tamen a Scythis ad Macedones primos sub nomine causiæ, dein ad reliquos quoque Græcos pervenisse,) non constitui hic disserere; [de camelaucio imperatorum, quod pontifices imitati sunt, vide. Du Fresne ad Joinvill. p. 291. Alteserr. ad Anastas. p. 89.;]* neque de camelauciorum diversitate diversi ordi nis indicio, ut sunt diversi tulbani apud Turcas, ut cuique vitæ generi sui, quos etiam diversos apud Græcos fuisse constat e Niceta p. 143 d. 9. Procedo potius ad polycandela, quæ ex eo, quod similia vittis capitis, camelaucis dictis, essent, corum nomine venerunt. Non melius apparebit amborum similitudo, pharorum circularium in quam seu coronarum multis lucernis et cereis illu cinatarum cum vittis conicis convenientia, quam si tab. 26 et 27 Moniment. veterum Campini ins picias, ubi coronæ hæ e camaris ecclesiarum de pendentes cum catenis ad ipstar trianguli æqui crurii in summo convergentibus exacte referunt conum sacchari aut bonetum cuspidatum vel pi leum nauticum. Superest adhuc moris antiqui talia camelaucia illuminantia in ecclesiis suspendendi documentum in basilica Aquisgranensi a Carolo Ma gno condita, corona (sic enim pharos illos pensiles lychniferos appellabant, unde nos retento nomine Kronenleuchter dicimus,) non aurea, neque a Ca rolo Magno gestata, ut vulgus autumat, sed ferrea, accensis cereis et lucernis ecclesiam illuminare facta. Erat in eadem basilica, sic scribit de illa corona Eginhartus in Vita Caroli Magni, in margine [id est cantho seu imo lato circulo ferreo] coronæ, quæ inter superiores arcus interiorem ædis partem ambiebat synoptice [id est év souvóny, grandibus, claris, perspicius litteris, quæ in oculos incurre rent et a quovis commode legi possent,] scriplum continens, quis esset auctor ejusdem templi. Ecty pum ære expressum hujus coronæ per intervalla turrium et ecclesiarum imaginibus distinctæ vidi aliquando in descriptione Antiquitatum urbis Aquisgranensis, auctore nescio quo; nomen enim memoria excidit. Latini medii ævi pharos hos or biculares pensiles a figura arcus et coronas, et pha. ros ab officio, Græci a multitudine luminarium, quæ gerebant, appellabant. xavorov reddit Combefis. in Contin. Theoph. p. 131. circulus multiplici face in orbem sustentanda factus] V. du Gange v. Arcus et Corona et Pha rus, el Angel. de Nuce ad Chronic. Cassinens. 1, 26, p. 300, cujus hæc sunt verba: Coronæ erant ampli quidam circuli pendentes per catenulas e la quearibus in ecclesiis, ad quas coronas appendeban lur lychni ad illuminandas tenebras in nocturnis vigiliis et ad ornatum. Earum nunc usus exolevit præterquam Mediolani, cujus ecclesia priscorum ri tuum retinentissima perseverat. Eæ coronæ ferebant cruces, de quibus hic et l. 111, c. 73: coronam ar genteam deauralam et lapidibus pretiosis ornatam, ferens [pro ferentem] cruces sex. H. T. Eleganter hos pharos describit Chronicon Cassinense III. 33., sed multo magis adhuc Paulus Silentiarius. Verba illius hæc sunt: Fecit et pharum seu coro nam maximam de argento librarum circiter centum, habens [sic scribebant et loquebantur illo ævo pro habentem in circuitu cubitos viginti, cum duodecim turribus extrinsecus prominentibus, sex el triginta ex ea lampadibus dependentibus, eumque extra cho rum [id est soleam] ante crucem majorem satis firma ferrea catena, septem deauratis malis distin cta, suspendit. Pauli autem locus Ecphras. v. 457 (p. 520), ubi polycandelorum arcus in imo amplis simos, quo altius autem ascenditur, eo minores atque minores cum fagorum aut pinuum coma in conum eunte comparat, quod redit pariterque aptum est, atque, quod posterioribus ævis ma gis placuit, comparatio cun camelaucio apicato, hic est "Avos ánε6λάornos nuplonopov. In Consistorio, nos diceremus in corpore.Vox hic loci non, ut alias, locum, sed totum collegium senatorum in uno loco consistentium notat. M. xarháte, non tantum hic, sed etiam dein ceps constanter; quod, cum sæpius recurrere ab editore animadverteretur, exhibitum fuit in poste rioribus abjecta emendatione, quæ prima fronte probabilis videatur, et sensui profecto quadrat optime. Dicitur nempe Cerimoniarius imperatori per gradus descendenti dextram suam, non nudam, quod non liceat absque majestatis violatione, sed tunica obvolutam porrigere, ut eam apprehenderet dominus, eumque sic per scalam manu deduceret dicendo xxvà Báopov, singulis in gradibus: Captate Domini, id est, firmiter apprehendite manum meam, teneteque, ne cadatis, aut uno gradu aberretis. V. p. 88. Tædiosum sanc offieium, si ad singulos gra
agenles eum excipiunt, notarii vero et magistri» iambos prescriptos iis in locis ubi mos est reci tant. Imperator cum cereis accensis precatus, eos præposito tradit, patriarcha vero egressus, ipsi in sancto puteo occurrit, et postquam se mutuo adorarunt osculatique sunt, in ecclesiam ingrediun tur, ubi ad sanctas januas progressi, patriarcha sacrarium petit. Imperator ad sanotas januas, ce reos manu tenens, precatur, precatus eos præpo sito reddit, et sacrarium ingressus precatusque, sacram mensam adoral, perque soleam digreditur unde dum exire vult, cereum processionalem a præposito accipit, psaltæ interea in ambone ca nunt: «Christus resurrexit.» III. 45 Imperator ab omnibus pro more stipatus, per medium templum, portas regias, narthecem et baptisterium transit, per scalas athyris descen dit, perque milium mediamque forum petit, et usque ad columnam, ubi templum S. Constantini dus iteratum fuit, quod hic perhibetur. Sed erant ea sæcula ridicule affectata el poptixá, quod e Ca roli Magni exemplo intelligas, quem perhibet Anasta sius, omnes gradus sigillatim samctissimæ B. Petri ecclesiæ deosculatum fuisse, et ita pervenisse ad pcn tificem, qui in atrio super gradus apud fores eccle siæ stabat.Nihil igitur habet Captate, quod offendat, solum si sensum spectes. Putem tamen xanλáte re ctum esse. Certum est,a Græco verbo xánw, arripio, unde capio et capto manarunt,vocem capulus venire, quæ mere Græca est. xorn enim, ansa, omni quod capi manibus et teneri potest, xwπóliov for mari potuit. capulus factum fuit verbum capulare, et contracte captare, ut Græce quoque dici potuit xwalls. Sane caplum dixerunt pro fune, a ca piendo: unde Belgis reliquum factum vocabulum Cabel, pro fune nautico. Isidorus: Caplum funis a capiendo dictum; ut oxanov Græci dicebant pro scapula, et pro tabula. Ergo quoque xanλáre dicere potuerunt pro et hoc pro Dicebant quoque Latini medio ævo capulare pro stringere. seu appre hendere, vel mulcere. Si puis mulieri mamillam ca pulaverit, idem manum, brachium, cubitum, est in legibus Salicis. V. Du Cange v. stringere. Ab illo officio, quod olim militum prætorianorum erat,dicti ipsi fuerunt de 162601, quod dextras corum appre henderent,iisque se fulcirent ambulantes imperato res. Unde patet, Latinum interpretem in Actis apostolorum c. XXIII, 23, recte reddidisse vocem Solabous per lancearios. Nam protectores princi pum erant scutati, et lanceati, quamvis spondere non ausim jam illa Lucæ ætate ad milites prætoria nos pertinuisse officium, dextram ambulantibus imperatoribus pro fulcro præbendi, aut tam insolen tes et affectatos jam tum fuisse imperatores, ut ale rent homines peculiares, quorum manibus velut pueruli ducerentur. Quod nolim tamen ita accipi, ac si antiquitati Actorum apostolorum controversiam facere vellem. Quod autem paulo ante dicebam, Cerimoniarii non nudam, sed velatam manum ab imperatore apprehensam fuisse, debetur invidæ ambitioni principum illorum, qui majestatem suam violari credebant, si aut nudam alterius manum ipsi apprehenderent, aut sinerent, ab alio suam nudam apprehendi.Inde est,quod apud Wilhelmum Tyrium XIX, 18. legimus, Chalifam Ægypti cum Almerico rege Hierosolymæ per legatos ejus pactum ineuntem, cum urgeretur, fidem suam porrecta manu, more principum Europæorum, dare, neque posset effu gere, quin faceret, quamvis multum obluctantem, quia Orientalibus hoc pro læsione et humiliatione majestatis habebatur, tandem eo concessisse, ut ma num velatam porrigeret. Tandem vero (verba Wil helmi) post multam deliberationem et Soldani dili gentem instantiam manum porrigit invitus nimium, sed velatam. Cui Hugo de Cæsarea. multum admi rantibus et stupentibus Ægyptiis, quod tam libere coram summo principe loqueretur, dixit, in fide, per quam se solent, principes obligare, omnia debere esse nuda; propterea aut nudam manum dabis, aut fictum aliquid et minus puritatis habens ex parte tua coge mur opinari. Tuni demum invitus plurimum et quasi majestati detrahens, quod multum ægre tulerunt Egyptii, dextram suam in manum domini Hugonis nudam præbuit. Nominativus hujus genitivi non potuit alias quam idem fuisse. Sed interdum quoque àúpaç in nominativo et àeúpa in genitivo reperitur. Compo situm an simplex sit hoc vocabulum, non plane perspectum est. Et deinceps, si pro composito acci piatur, non liquet, illud a significetne πpwtov, an μovov. Constat enim a illud modo primum, modo unum in compositis notare. Vid. quæ Du Cange sub habet, et v. ubi præter rem Meursium reprehendit,item que nos ad p. 59, dicimus. Apud Nostrum quoque babemus p. Ego tamen malim per interpretari, propterea quoniam alia quoque mono. thyra Nostro commemorantur, id est portæ solitariæ, non valvæ, aut quæ fratres non haberent, at p. est monothyrum Idici; alias monotbyrum Circi,seu porta solitaria, per quam imperator in Circum in trat, (non ut male editur,) TOU vallopatos Theophani p. 157 ult., et Chron. Alexand. pag. 784. Alias quoque a in compositis unum valet, ut amita povóμita, unilicia, apud Hu gon. Falcand. in Hist. Sicul., uzlov pro μovóμalov, ad p. pro semel colore linctus,undė abolla. Infra p. 395. marg.
sistit, cancellis dextri lateris accumbens, quod priusquam facit, cereum suum præposito tradit. Patricii vero et præfecti omnes in inferiori loco, singuli pro suo ordine et dignitate ut supra mo nuimus, stant, per quos medios patriarcha cum processione adveniens transit, dumque crux per scalas, ubi imperator stat, ascensura est, ipse ce reos accendit, et venerandam crucem adorat, quo facto cereos præposito, præpositus cerimoniario tradit, qui eos in manualibus processionis figit crux vero affertur,et pone. Imperatorem in basi ante portam templi constituitur. Tunc patriarcha ecclesiam cum iis, qui pro more singulis festis cum ipso procedunt, petit clerus autem cum populo communi ac sinistram imperatoris stat, finitaque extensa, imperator a præposito cereos sumit, pre catur eosque præposito, præpositus cerimoniario reddit, qul ipsos in manualibus processionis ref git. Tunc cerimoniarius patricios cæterosque pro ceres imperatorem stipaturos ordinat. Imperator vero et patriarcha postquam se invicem salutarunt, psalts troparium psalts troparium: «Christus resurrexit,» inci piunt. est, abit, per scalas templi ascendit, ibique sub Leich. cod. IV. Inde a prædictis stipatus per mediam proce dit, troparium vero in processione cerimoniarius incipit, et propterea per mediam transit. Per taber nas vero pistorum forumque tauri digressus, sanc ed. a bulla aurea solidi unius. Hesych.: stinet, e quibus in Ecclesia recitandum est. Glossa (id est Polest tamen Athyras eliam & fluvio Thracia Athyra dictum fuisse triclinium, seu ædificium, ut aliud fuit. Danubius dictum. Simile quid de Hadria no narrat Spartianus in ejus vita p. 215.: Tiburli nam villam mire exædificavit, ita ut in ea et provin ciarum et locorum celeberrima nomina inscriberet, velut Lyceum, Academiam, Prytaneum, Canopum, Pacilen, Tempe, vocaret. Julius Capitolinus in Pertinace p. 561. pariter memoral locum in Palatio, cui nomen Sicilia fuerat, ubi Casaubonuse Suetonio nolat, habuisse Augustum locum Syracusas dictum. Manulia appellant Graci discos paterasve ca vae, scapis cereorum suppositas, ad excipiendas kattas et fungos eorum, dictas Paulo Silen tiario in Ecphrasi p. 520. 463. Latini medii avi canistra et cantharos appellabant. V. Du Cange his in vocibus, et Alteserr. ad Anastas. p. 21. Canales autem vel tubulos, in quibus hærebant et reoti sustinobantur cerei, appellabant hasta et cerostata, seu stationes cereorum, in quibus cerei stare jubentur, unde junguntur canthara cerostata, seu disci, e quibus eminent acetabula capiendis et sustinendis cereis. Potuerunt quoque manualia fuis se scapi illi lignei, vel pulpita, super quibus candela bra cum cereis poni solent, des guéridons, quemad modum manuale est pulpitum, quod Evangeliorum aliorumve sacrorum librorum impositos codices su Manuale, seu pulpitum, e quo subleguntur verba, et continua serie recitan tur. Et eo sensu accepisse Agnellum hanc vocem existimo in illo p. 68. Pontific. Revennat. ed. Mu rator.: Galla Placidia Augusta super quatuor rotas rubeas marmoreas, quæ sunt ante nominatas regias, jubebat ponere cereostales cum manudlia, ad mensu ram [sui corporis nempe] et jactabat noctu se in medio pavimento Deo fundere preces, et tandiu per noclabal in lacrymis orans, quandiu ipsa lumina perdurabant. Du Gange Gl. Gr. vocem hanc inter pretatur per candelabrum manuale, seu quod manu geritur. Quem secutus fuit Montfauconius in veteri diplomate Greco, quod p. 405. Palæographiæ Græcæ edidit, interpretando; ubi scribitur; nullo discrimine. Solent novi Græci litteras, quas non oportebat, geminare, et geminandas semel tan tum ponere, geminumque YY perinde alque vv usurpant. In eodem, quo dixi, diplomate est quod, quia Montfauconius in Latinis præteriit. liceat mihiin transitu interpretari. Significat igitur morta rium, et est vetus Græcum Ibidem sunt pocula seu vitra, e quibus hauritur aqua mane ori eluendo. Subint. Integra dictio legitur p. 46. Hic et deinceps non eat Media, nomen pla tem, sed idem alque quod inter exitum et finem processionis aliosve duo quoscumque ter minos interjacet viæ.
ts Deipara diaconissæ ædem petit imperator, ubi 6 cereum processionalem reddit, et ad Philadel phium usque progressus, a dextra deflectens per Olybrii et Constantianas thermas usque ad sancti Polyeucti vadit, ubi etiam cereum mutat, alioque a præposito accepto, per mediam ad SS. Aposto los abit, et narthecem ingressus, in sella assidens, patriarcham exspectat. Qui postquam cum proces sione advenit, clerici communes 46 et politici per dextram portam, imperatoriis proximam, or phani per mediam, templum ingrediuntur: sic etiam metropolitæ et episcopi per portas impera torias ingressi, imperatorem, non prono tamen in terram corpore, adorant. Appropinquante patriar cha, imperator surgit, postque mutuam adoratio nem et salutationem, ad portas imperatorias abeunt, ubi patriarcha preces introitus divini officii instituere incipit. Imperator autem cum accensis cercis precatus, eos præposito, hic cerimoniario tradit, el precatione faila, imperator sacrosan ctum Evangelium ac venerandam crucem adorat, perque medium templum et ambonis latus digres sus, soleam, patriarcha sacrarium, intrat. Impera tos autem ab sacras januas, ut ipsi solemne est, precatus, moxque in sacrarium ingressus, sacram mensam veneratur, et acceptum a præposito apo combium in ea reponit. V. Imperator deinde preces in monumento Patris nostri Chrysostomi et theologi sancti Gregorii fundit, cereisque accensis uterque, imperator et patriarcha, per sinistrum sacrarii latus egre diuntur, sanctique Constantini sepulcrum petunt, ubi pariter cum cereis accensis precati discedunt ad sanctissimorum patriarcharum, Nicephori et Methodii, sepulcra abituri: ubi imperator post quam cum cereis ardentibus precatus est, monu menta imperatorum intrat, et ibi quoque cereis accensis, abeunt. Inde uterque, imperator et pa triarcha, per sinistrum latus templi seu gynæceum sacrario obversum transeunt, et postquam se mutua adoratione salutarunt, patriarcha ad divinum offi cium celebrandum redit; imperator autem per cod., ed. ed. Subintellige vel quod idem est, vertit se ad dextram plagam. Vid. ad. p. 116. Clerici communes videntur mihi ideo sic ap pellari, quod tam imperatori, quam urbi servirent, et neque palatini, neque urbani, sed amborum usibus destinati essent. Possunt tamen quoque sequiores clerici, seu vilioris ordinis esse. Ita p. 97, videtur turba miscellanea, fax cleri esse. Subintell. ed. De Chrysostomi et Constantini M. sepulcris in æde S. S. Apostolorum v. Du Cange CPli Christ. L. III. p. 108. sq. Cum illud templum olim esset pa triarchalis ecclesia, humabantur in eo patriarchæ, quales fuerunt Gregorius Nazianzenus et Chrysosto mus; item Nicephorus et Methodius, quorum ille ab 806 usque ad 815,; hic autem ab 842 usque ad 846 thronum tenuit. Erant ibidem quoque magna ex parte imperatores CPtani sepulti, quorum urnæ Libro 11, Cap. 43 nostri codicis recensentur.
baptisterii latus declinat, patricii extra portam cochleæ fausta imperatori apprecantes adstant. Qui a præfectis cubiculi spatharocandidatis et domesticis, tum manuclavatis cæterisque stipatus, per eamdem sinistram cochleam, ad septa catechu mena abit, dum interim silentiarii in catechume nis vela suspendunt, et postquam eo venit, in dex tris partibus, ubi in singulis processionibus stare solet, subsistit, sacramque liturgiam celebrat, pa tricii vero et strategi post imperatorem per eam dem cochleam veniunt, 47 et e regione sacrarii, ubi etiam antimensium imperatorium, in quo in ejusmodi processionibus imperator communicare solet, repositum est, subsistunt. gynaceum narthecem intrat, dumque ad sinistrum VI. Tempore autem sacra communionis instan te, duo silentiarii a mandato abeunt, et patriar cham advocant, qui, ab ipsis stipatus, adscendit, eique præfecti cubiculi in plenitudine cochleæ, dum septa catechumenorum ingredi vult, obviam pro cedunt. Quo cum patriarcha pervenit, imperatorio antimensio sacra dona imponit: præpositus vero cum præfectis cubiculi abit, et imperatorem vocat, qui ab ipsis stipatus venit, et ex patriarchs mani bus communicat, postea dextrum velum ingressus, ibi in sella assidet, usque dum patricii et strategi cum cæteris, quibus mos est, sacram communio nem e patriarchæ manibus accepere. Ita mox im perator regreditur, et postquam ipse et patriarcha se mutuo salutarunt, ad eum locum, ubi divinam liturgiam, uti diximus, celebrat, abit, patriarcha autem ad complendum sacrum officium descendit, comitantibus ipsum cubiculi præfectis, ad eum lo cum usque, ubi, cum ascenderat, obviam ipsi processerant, inde duo silentiarii eum ad templum comitantur. Peracto divino officio, imperator per loca, quæ ante catechumena sunt, et per interiora ad palatium a Deo servatum, quod scilicet ibi ed. cod., ed., R. cod. et ed. atque curator mensæ. Requirat forte aliquis ante hoc verbum, & Athen. p. 170 disputans, idem e880 ; sed solet Noster id omittere. Similis locus est p. ubi ante quoque deest Sunt alibi quoque apud Nostrum alii tales multi loci. Ita quoque clare dant. M.; credo tamen legen dum esse et quidquid ibi adest domesticorum. Εt pro utrique Græcim, nove et veteri, usitatum est. Sio M. Ubique constanter (edebatur a nominativo contracto ex cochlearis, subintellige De illa forma in contracta alibi dico. Dicunt novi Græci pro curare, attollere et demittere, adducere et reducere. Recur rit dictio pag. 178 Similiter curavi luminaria eccle sie, est apud Cyrillum Scythopolitan. in vita macta 8. Sebe. Locum habet du Gange v. Conf. In fine scalæ cochlearis. Sed quomodo puta tur ille finis? Estne ultimus gradus descendenti, an summus ascendenti? Certe utrobique finitur scala, tam in summo, quam in imo. Sed res tanti non est, ut anxie de ea quæratur. Infra. p. 60 et 65, non potest hæc dictio aliter, quam de gradu accipi, qui "descendenti ultimus est, aut imus. Attamen p. 90 videtur potius summus esse. Non adeo recens aut vilis est vocabuli usus pro finis, ut veteres et elegantes quoque auctores eo abstinerent. Philo strat. p. 604. sect. 3. lin. 5, ed. Olear. babes, sub finem prælectionis, aut disputationis, et complere, boc est finire, tandem abire et desinere, in umbilicum dixit Aristides t. I. p. 99. 7. ed. Anglig.; v. Du Cange v. Complere.
situm est, abit cubiculumque suum ingreditur. Tunc duo silentiarii a mandato abeunt et patriar cham arcessunt; quem, dum appropinquat, cubi culo præfecti excipiunt, et postquam advenit, pau lisper assidet, dum adventum ejus imperatori præpositus nuntiat. Tunc quidem imperator, pa triarcham advocare præpositum jubet, dumque ambo, imperator scilicet et patriarcha, una in triclinio, ubi mensa stat, adsunt, hio sacerdotes vocat, qui stichum faciunt, patriarcba autem, postquam mensæ benedixit, omophorium suum deponit, quod postquam sacerdotes sumpserunt, exeunt, imperator autem cum patriarcha mensæ accumbit: cubicularii ab utroque mensæ latere, ut diximus, astant. 48 Postquam imperator et pa triarcha semel omnino biberunt, præpositus a man dato signum dat, omnesque ministri intrant, e ed. AssToupyiaç Teleobcions, diépyeral d þæσideùç ôɩà eio Catechumenia videntur ea es80, que super narthece erant, et ex opposito ad tribu nam prospectabant. Recitant versum, preces ante prandium di cendas. Vid. ad p. 433. "O orixos est excerptum all quod e Psalmis aut sacra Scriptura, invocatio Dei, cujus partem forte veteribus faciebat, ut nostratibus facit, Psalmus 147. Gratins agite Domino, quia Dominus benignus est, et misericordia ejus manet in alernum. Benedicebat signo crucis addito Patriar cha, id est dicebat clerici ejus faciebant, id est, recitabant versum, uno unam poriodum reci tante, altero alteram, suscipientibus invicem et continuantibus ambobus phonas quasi et antipho nas. Est alias quoque ¿ orlyos invocatio sancti aut sanctæ alicujus, ut in pontific. Haberti. p. 279.: METà etc. De benedictione mense seu ciborum v. Du Cange Gl. Lat. v. Benedictio, et Joseph. Catalanus ad Aug. patricii Ceremoniale Eccles. Rom. p. 155. ad illa: Postquam omnes laverint, pontifex benedicit mensam. Synodus Nannetensis canon. 54: Presbyteri quando ad convivium conveniunt, prior eorum aliquis versum ante mensam incipiat, cibum autem potum que per vices benedicant; tum secundum ordinem consideant post refectionem hymnum domini exemplo dicant. Erat omophorium gestamen patriarcharum et episcoporum, pallio, quod hodie Romani ponti fices episcopis mittunt, simile; signumque dignita tis: ut esset idem atque patriarcham vel saltim episcopum declarare atque investire, et repaipsiv, adimere omophorium, idem atque removere cathedra episcopali. Nicephor. patr. CPtan. brev. pag. 95; Pyrrhus patriarcha to Latini hoc ora rium appellabant; et orarium alicui tollere pro epi scopatu depellere. Anastasius in Silverio: Joannes subdiaconus tulit pallium de collo ejus. Recte ait de collo ejus. Nam, ut ex imaginibus perspicuum est, ambibat collum ab antica et postica paulum descendens super pectus, ex humeris in angulum aoutam convergens, et sic quoque a tergo. Quidam tali formæ nihil addebant, ut videre est in imagi nibus S. Nicolai, Chrysostomi et Basilii apud Du Cange tab. IX, ante dissert. de nummis Byzantinis, alii addebant tænias deorsum ad pedes ferme de pendentes, natas e tabliis seu latis clavis laicorum ut videre est p. 166. Menol. Basil. t, I, Insignis, sed luce donandus, est ejusdem Anastasii locus in Stephano IV: Iterum præfatus Constantinus_ad medium allatus, leclisque sacratissimis canonibus ila depositus est. Accedens enim Maurianus subdia conus orarium de collo ejus abstulit; et ante pedes projecit, et compages ejus abscidit. At quænam erant orarii compages? Erant illæ cruces, quæ ia citatis Du Caugii, Menologii Basiliani, Mura torii t. II, Scr. Rer. Ital. p. 73, tab. 2, aliisque orariorum vel omophoriorum imaginibus conspi ciuntur. Scilicet omophorium proprie est et erat olim initio pallium solidum, aup(бalos, tolum ho minem amiciens et involvens, nullibi patens, nisi qua caput et collum exseritur. Gestamen hoc pro prie episcoporum erat extimum. Et propterea ma phorium quoque, quod truncata et alterata nostri vocabuli est pronuntiatio, pallium significat, quale diximus. Quia vero talis vestis brachiorum usum liberum adimit, certe valde restringit, necesse in terim erat, ut libera illa baberent, regerebant, vel replicabant hoc pallium super humeros, ibique fibulis aut acubus, aut loris vel tæniis panni con stringebant, ne super humeros decideret, et sacris operantes turbaret. Fieri ergo aliter non poterat, quin super peclus et dorsum deorsum dependeret vestis, in humeris congesta et coangustata reliqua mole. Habitus talis cum gravis et incommodus esset, abiit deinceps in desuetudinem, remanente umbra et simulacro ejus, orario pula. Et quia sa culum illud stauromania laborabat, cui nihil pla ceret, quod non aut ad instar crucis conformatum, aut cruce saltim signatum esset, effingebant in cru cis instar illa quoque retinacula, que ambobus in humeris congestam pallii molem continuerant et represserant, Græcis et diola, Latinis rebrachiatoria, Nam ávéб¤¼¿dov, rejiciebunt in cervicem, et avéλabov, sursum assumebant attolle bantque illam utrinque pallii partem, quæ absque ipsis erat delapsura, et eam retro brachia regere bant. Cassianus de monachis Ægypti; Gestant resticulas [male alii vesticulas. Recte igitur resti culas, id est brandeas, tænias.] duplices laneo plexas subtegmine, quas Græci &vaλábove vocant, nos vero succinctoria, seu redimicula, vel proprie rebrachiatoria possumus appellare, quæ descendentia per summa cervicis et a lateribus colli divisa utrarum que alarum sinus (id est illa pallii, quæ humeros to
quibus mensæ præfectus ingressus, ad inferiorem om. ed. ed. portam ante velum stat, idque, signo a præposito dato, manu pulsat, engistiarii vero attollunt, quo facto amici ingrediuntur, omnisque mensæ ordo peragitur. Hi fausta imperatori precati surgunt, et abeunt, imperator cum patriarcha et astante cu biculo solus manet, et postquam adhuc semel po tum sumpsere, surgunt; arcessiti autem sacerdotes a mandato intrant, et postquam omophorium pa gunt, volumina] ambiunt, atque hinc inde [dextro sinistroque humero] succingunt, ut constringentia latitudinem vestimenti ad corpus contrahant, alque conjungant, et ita inconstrictis brachiis impigri ad omne opus expeditique reddantur. Sozomenus III, 14, Hist. Eccles. apte ad hunc locum Vid. du Cange v. et Robrachiatorium. Hæc igitur vincula compages appellat Anastasius; quibus similia quoad usum erant in togis Romano rum illa, quæ Tertullianus in Pallio suo forcipes custodes appellat. Custodiebant enim logarum um bones, quibus subjacebant, ne diffluerent. Vid. Sal mas. ad Tertull. p. 348. His igitur palliorum reti naculis rescissis necesse erat, ut pallium, hacte nus circa humeros rugosum et confertum, solutis jam vinculis relaberetur in pristinam amplitudinem, qualis exercitium functionis episcopalis impediret, formamque amitteret, episcopali pallio debitam, qua nempe ante pectus et medio in dorso dependet acutis alis, in humeris autem regestum est. Verum, ut dixi, procedente tempore desiit mos talia pallia cum istiusmodi compagibus aut forcipibus ad cruois instar factis gestandi, et remansit umbra eorum, pallium hodie sie dictum, quale quidem Chryso stomi et æqualium Patrum imagines præferunt, nolim tamen propterea credas, illos quoque hæc recentiora, et gestatu expeditiora omophoria ge stasse. Vetusta illi solids, ponderosa pallia gere bant. Verum pictores illis sæculorum suorum habi tum tribuebant. Medio ævo cum fastus et impor tunitas immanem in modum crevissent, non ima ginem solummodo veteris palli, sed simul cum ea Ipsum quoque pallium gerebant, ut ex imagine Græci pontificis, quam Du Cange ante dissert. de nummis Bysant. IX, dedit, patet. Sticharium est vel mandyas, vel (perinde enim est,), dalma tica talaris, quam ille sacerdos gestare conspicitur. Quod super ea geminis longis angustis loris vel tæ. niis parallelia dependet, est orarium, diversum ab co, guod Anastasius in locis superius allatis memo rat. Hoc inter et superincumbentem solitariam_tæ niam, dictam, intercedit omophorium in humeros regestum, alias saccus, item phelonium dictum. Huic landem superincumbit umbra veteris omophorii vel pallii. Diversum esse orarium et superhumerale, patet e Codino de Offc. eccles. c. Orarium sub sacco geminis tæniis, superhumerale super sacco unica, illud longius, hoo brevius, dependebat. Quando itaque in nostro codice Patriarcha dicitur ad sacram mensam assessurus omophorium tollere, intelligi hoc debet de ipso ejus sacco vel phelonio, una cum inoumbente ipsi superhumerali, quod illi sio adhærebat, ut uno dempto, alterum quoque simul tolleretur. Quando vero patriarcha et episcopi dicuntur instante Evangelii lectione in ejus honorem aut (si bene habet lectio apud Habertum in Pontifc. p. 72) omophoria, quod idem est atque laicorum detractio pileorum et infularum; tunc intelligi debet de solo superhumerali. Et facile intelligere est, quare di ctum fuerit, si fuit, tro enim rejiciebant omophorii dependentem ante pectus laciniam supeream, quæ a tergo dependobat. Rationem, quare deposuerint episcopi pallium ad lectionem Evangelii, reddit Isidorus pro mystica, qualis est, sic satis scitam, si quid scitum esse po test, quod mysticum est, certe risui movendo non malam. Epist. 146, 1. 1 Ut porro chlamydem, extimum honoris vestimentum laicorum procerum, deponere debebant ad sacram mensam accubituri magnates politici et militares, ita quoque patriarcha et episcopi suum insigne, omophorium, debebant tunc temporis deponere, quandoquidem ipse quoque imperator absque chlamyde assideret. Quo de ritu vestes extimas in aditu ad sacras epulas exuendi, et in reditu repetendi, dico infra ad Clerotologium, Unum hoc addo, Latinos hoc pallium epidelen, ab et epiditen ab appellasse, pro quo Græci dicebant Vid. Du Cange v. decen, pro quo leg. Epideten. '[Constant. vit. Basil. e. etc.]. hic et deinceps, quod non annotassem, nisi scirem, criticos talia quoque ve nari. Vid. Dukeri præfat. ad Thucydid. Notat au lem unusquisque semel. De illo usu pra positionis pòc infra ad pag. 281 ago. Ter solebat bibi inter epulandum, initio ante gustationem, in mediis epulis, et in fine. Quod videtur a veteri more multima tria pocula in honorem deorum evacuandi traductum fuisse. Ordo Romanorum: Descendunt pri mates Ecclesiæ ad aecubita, invitante notario vice domini, et bibunt ter, de Græco [nempe vino, seu Malvasia vel Cyprio] primo, de Pactisi id est Neu pactensi], de Procopia (hoc est apud Tataros Pre copenses nato, vel Meotico,] tertio. Postquam bi berint omnes presbyteri per acolythi et singulos titu los, redeunt ad faciendas vesperas.
triarcha induit, stichum faciunt, deinde pane be nedicto imperatori a patriarcha dato, discedunt. VII. Postquam imperator et patriarcha se mutua adoratione venerati osculatique sunt, abit hic a cubiculariis ad catechumena usque stipatus; im perator autem ibi paulisper subsistit, et hora in stante, colobium triblatteum, aureis tæniis orna tum lapidibusque et unionibus distinctum, quod et botrys vocatur, induit, gladioque aureo et pa Sic sæpe occurrit in hoc codice. Interdum quoque pro legatis exteris idem hanc vocem adhi bet. Imperatores autem consuevisse clericos ad sa cram mensam adhibere, multis locis hujus Ceremo nialis apparet, et e Leone Grammat. p. 481. *[ Theophan. p. 17.]*. De colobio v. Du Cange utroque Glossario, Vales. ad Amm. Marcell. v, 51. Petav. ad Themist. p. 377, et 446, ubi Servii locum citat, e quo apparet, colobia fuisse talia palliola cervicem amicientia pectus et scapulas et humeros ad cubitos usque tegentia, qualia gestant Lipsienses rectores Magni fici et Decani facultatum, e vetere instituto, cujus vestigia reperio in Fortescue Encomio legum An gliæ c. 51, citato a DC, ubi nominat colobium cum duobus labellutis, (id est libellis, seu oscillis, no strates Quasten et Troddeln appellant.] qualiter uli solent doctores legum in universitatibus qui busdam. Sed valde variant auctores in descri ptione colobii. Quidam ipsi manicas perbreves tribuunt, alii nullas. Neque certum est de ejus for ma et longitudine, fueritne pertusum in regione humerorum, an solidum. Ugutio, colobium, ait, pal lium virginale, ad talos descendens absque manicis. Si solidum fuit in regione humerorum, et pertinuit ad talos, idem ergo erit atque maphorium, vel omo phorium, vel clocca, vel saccus. Idem enim omnia ista sunt. Si vero solidum quidem fuit in regione humerorum, at tantummodo ad cubitum pertinuit, erit idem atque epomis. Si pertusum fuit et pertinuit ad media fere femora, erit idem atque armclausia, vel sclavina. Sed videtur fuisse chlanis vel Xitiv talaris, stricte corpori adhærens, absque manicis, vel medium humerum procedentibus, cum forami nibus tamen, per quæ humeri exsererentur. Si ju dices secundum Nicetam in Thesaur. orthodoxæ fl dei c. 39. et auctorem de initis hæresium c. 15., idem erit colobium atque dalmatica. Atqui dalmatica erat longa vestis talaris. Rursus vero si judices se cundum Symeonem Logothetam p. 402, collato Genesio p. 3, e quo locus Symeonis mutilus inte grandus est, erit colobium idem atque ¿sróc, genus aliquod chlamydis levissimum et vento permissum, Genesii verba sunt Cassianum si audias, colo bium a reliquis tunicis nihil differebat, nisi in eo, quod, cum manicæ tunicarum, quo proprius ad ma nus accederent, eo strictiores haberent manicas, ipsa colobia manicas habebant per omnia æque amplas, non tamen multo breviores manicis tunica rum, sed fere ad carpos manuum pertingentes. Verba ejus sunt de habitu monachorum c. 5: Colo biis quoque lineis induti, quæ vix ad cubitorum ima pertingunt nudas de reliquo manus circumferunt. Ima cubitorum procul dubio sunt commissuræ cubiti cum manu, seu regio carpi. Id quoque significare velle videtur locus Dorothei Εst enim proprie illa manicæ pars,quæ carpum arcte stringit et am bit. Sed, at dixi, colobium variis temporibus longe diversarum vestium fuit appellatio. Quod ita conti git. Colobium veterum monachorum et sacerdotum erat revera id, quod nomen vult, nempe vestis mani cis aut prorsus nullis, aut valde brevibus, et breve quoque ipsum. Deinde cum indecens putaretur inter sacra peragenda nudos humeros sacerdotum conspi ci, mutatum quidem fuit colobium in dalmaticam, nomen tamen ipsi mansit. Patet ex Honorio Augu stodunensi 1. I, c. 211. de vestibus pontificis Colobium erat cucullata vestis sine manicis, sicut ad hu videmus in monachorum cucullis, sive nautarum tunicis. Quod colobium a S. Silvestro in dalmaticam est versum, et additis manicis infra sacrificium por tari instituta, quæ ideo ad Missam a pontifice por tatur. Cum his verbis viderint alii quomodo conci lient Anselmum Decretalem, qui perhibet, a Silvestro et presbyteris ejus cepisse colobiorum usum, post hos autem colobia in dalmaticas fuisse conversa. Mutandi ratio erat, quia, ut scribit auctor vitæ Silvestri PP., et inde factum, ut dalmaticæ maniclia potius quam colobia appellaren tur. Save evanuit nomen colobiorum in vestitu sacerdotum sensim, et dalmatica cœpit in ejus locum succedere. Panni triblatti sunt triplici tinctura blatiæ infecti, ait Murat. Ant. Ital. t. II. p. 409., ubi de blatteis vestibus late disputat, in eo tamen, si quid video, falsus,quod blattam et vermiculum tinctorium, unde coccus tingitur, eadem facit. Blatta veteribus dicebaturilla ipsa purpura,murex,conchylium, unde purpure color. Tertia tinctura habebatur pro opti ma, vividissimi luminis. Memorantur tamen, sed raro, plures. Apud Longobardico-Latinum illum chymicum octavi sæculi, quem Muratorius eodem volumine p. 367 edidit, tinctiones quatuor pellis ale tina seu purpuræ habentur, et in charta vetere apud Du Cange v. Baldekinus, tetrablattum, ita enim puto leg. esse pro catablatto. Factum deinceps e frequenti usu talium vestium diblattearum et triblattearum, ut creditum fuerit, blattam idem esse atque colorem quemcunque,et blattæ fuerint appellati panni illi quo que,qui blatte seu purpura tincti non essent. Petr.Da mian. Et IV, 7. pallium, ait, quod triblathon appella tur trium quippe colorum est.Rectius tamen ubi videtur color pro immersione in cortinam tinctoriam accipi. Ambigo, qualo vestimenti genus hoc sit; fuerintne vestes, quæ assutos haberent et depen dentes aureos tubulos, an quarum pannus in mul tas rugas parallele decurrentes, et passim filis aureis trajectas, ne rugæ vel plice diffluerent, compositus
tunc patriarcha togam seu tiaram venerando im peratoris capiti imponit. Is postea a cubiculo præ fectis saga purpurea gestantibus stipatus per cate chumena narthecis transit, cubiculariis vela, quæ ibi sunt, portantibus, perque sinistram cochleam, per quam venerat, redit, eumque magistri, et patricii extra cochleam eamdem in baptisterio, ubi riter gemmis ac margaritis ornato se accingit esset. Talos vestes rugatas Latine appellabant, et crosnas atque crusinas, quarum vocum rationem etymologicam deinceps dabo. Habel utraque sen tentia quo se commendet. Aureos tubulos, sive jam illi solido auro, sive filato et circa cylindros ligneas circumvoluto facti fuerint, e fimbriis vestium dependentes gestasse veteris, patet ex illo Anthologia p. et clarissime e loco Pauli Silentiarii Ecphras. Habes hic cylindros forte ligneas, aut potius per gamenas perquam graciles, primum filis sericis, dein aureis circumvolutas, et filis sericis ad vestis oram ita assutas, ut libere, dependentes oscillarent. Alteri tamen quoque conjecture haud pauca, fa vent. Non tantum mos hodiernus feminarum Græ carum vestes oτoliowris, rugatas, multis plicis, artificiose in seriem compositis divites gestandi (teste Sponio t. I, p. 41, Itin.,) sed etiam imagines veteres, et in his illa Farnesiana, egregio commen tario nuper ab eruditissimo Corsinio illustrata. Herculem exhibens non requie scentem, sed ex inferis revertentem; in qua tabula sacrificantium duarum feminarum vestes miro modo plicatæ conspiciuntur. fraudem tamen in ea quidem tabula Farnesiana commissam cavere nolim, quam quæ prodere vi deantur, non desunt. V. Salmas. ad Tertull. p. 334, ubi ait rugas illas vestium in strias deductas et ordinatas fuisse owλñvaç, tubulos, a Græcis dictos, ipsasque tales vestes item tubulatas et striglatas. Vid. infra p. 334, ubi àɛτobę Toluyopous nominat Noster, quos a rugatis his vestibus diversos fuisse non puto. Talia perizomata [nos Schürtzen. Francit devanteaux, devantiers, ap pellant mulieres ævo medio gestasse intelligitur e Vincentio Bellovacensi Spec. hist. 1. xxx, c. 85 Aliæ mulieres boqueranno stricto sub cingulo mullis plicis sumptuosis operato et consuto vestiuntur Vid. Du Cange v. Buquérannus, quæ significat tota and wolwy. Originem alibi damus. faltis (id est sermone Germanico plicis vel rugis) appellabant olim has vestes faltas et faltones. Kilianus: Falle, [sic leg. non falie] palla cyclas, vestie muliebris totum corpus ambiens; qualem meadmodum pueru lum in oppido patrio ab anu gestatam clim vidisse adhuc memini; unde necesse est, ut patrum avo rumque nostrorum memoria talis vestis in usu esset. Apellabant illam cycladem mei cives eine Schaube; forte a schieben, zusammenschieben, ovv wav, constipare, quia plice in talibus vestibus con fertæ, constipata sunt. Alias reperimus vocabula ejusdem originis et significationis crusina, crusna, crosna crocea el crosea. Omnia a craus, quod nobis crispum notat; unde quoque Gecros oum mesente rium et appensa ipsi intestina ob multiplices eorum gyros, tum illa finissimæ telæ cameracensis assu menta crispa, quæ una cum ipsorum fulcris, indu siis lino candidiore factis, viri nostri extra vestes in regione pectoris propendere sinunt, appellamus. Croseam sic describit Auctor Ceremon. Romani 1. I, Sect. I Genus chlamydis longæ ad terram usque a parte anteriori aperta o summo ad imum rugosa. Neque tantum in vestibus affectabant pli cas, ut videre est in rusticis a districtu, quem incolunt, Altenburgensibus dictis, veteris vestitus tenacissimis: sed etiam in collaribus, qualia, gran. dibus rotis similia, conspiciuntur frequentissima in picturis et imaginibus ære expressis sæculi xvi, et supersunt eorum adhuc in urbibus quibusdam Germaniæ monumenta, quarum sacerdotes tales croseas vel tubulatas collares rotas gerunt ex veteri ritu. De quarum antiquitatibus vir Historia ecclesiasticæ callentissimus Urb. Gotfr. Siber. nu per Noster, peculiarem libellum edidit. Inde quoque factum, ut omne collare, etiam si planum et sim plex, nostro sermone Grause, hoc est crispum dicatur. Sive a multitudine margaritarum conflatarum in globos dicta fuit hæc vestis uva, sive, si prio rem nostram interpretationem assumas, a multitudine tubulorum aureorumexejus ora dependentium. De tuga vel tufa infra dicam ad pag. 291. Veri luminis, purpurea. Vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. et Lat. v. Alithinus. Latini enim hac quoque voce, et voce verus pro purpureo vel rubro utuntur. Item Salmas. ad Hist. Aug. t. II, pag. 411, ubi mihi quidem male tentare, videtur locum codicis Theodosiani Leg. XI, de scenicis His quoque vestibus noverint abstinendum, quas Græco nomine a Latino crustas vocant, in quibus alio admistus colori puri ruber muricis inardescit. Hæc est vulgata lectio. Putat pro a Latino reponen dum esse Latini. Mallem equidem Aletinocrustas, vel alethinocruslas, id est tales, in quibus trama veri luminis vel purpurea pectine textorio densata est. Conf. Du Cange v. Crusta. Non recte vertit hanc vocem Goar apud Theophan. p. 263, Ex Twv ex veris et propriis suis calceis reddens. Volebat purpureis. Vid. Vales. ad Am mian. Marcell. pag. 326, ubi quem citat Constantini Porphyrogenneti locum, is est in libro de administr. imper. p. 57, ubi vid. Bandur. p. 35. Vox quæ Dibidem occurrit xapépta videtur Arabica harir esse quæ sericum. opera serica notat. Non tam recens, est, quam videatur, hic vocis äλŋgiòç usus. Jam apud Xenophontem in OEconomico (pag. 56, edit. cl. Bacchii) moppupà ai, purpura vera, oppo niture, pallidæ, cujus verum lumen exstinctum est. Apparet hinc, &λivov et verum proprie splendidum, splendore ardens et oculos feriens notare, adeoque non tantum de rubro dici, quamvis plerumque de illo dicatur, sed etiam de aliis coloribus. Sane apud Anastasium occurrunt albaveræ gemmæ, id est margaritæ veri luminis candidi, quorum candor ardet et oculos præstringit. Vid. Du Cange Gl. Lat. v. Albaveræ [Conf. Schurzfleisch ad Eusebii Chronicon p. 93.] Apud Nostrum infra habemus p. 370, axà, vestes veri luminis aut veri juris, coloreas.
et mane advenientem imperatorem exspectaveranl, faustis precationibus excipiunt. Is in porta, ubi id in singulis processionibus facere solet, equum, ephippio aureo gemmisque ac margaritis distincto instratum, in cauda vero et quatuor pedibus læ niis ornatam, conscendit, quod statim et cubiculo prefecti, magistri, patricii, senatores omnes, fa ciunt, quorum equi cataphractas, ipsi saga sua purpurea, gestant. Similiter et spatharocandidati cum spathariis, 49 equis ut diximus instructis vehuntur, gladiis cincti, soutaria et dextralia ge stantes: spatharocandidati vero torques portant, utrique vero a latere patriciorum hinc et illine transeunt. Spatharocubicularii in camisiis, epathas ferentes, manibus dextralia gestant atque ipsi in equis propre præfectos cubiculi hinc et illuc ve bantur. Cerimoniarius purpureo sago ante impe ratorem pedibus una cum silentiariis, qui et ipsi saga purpurea aureasque virgas gemmatas gestant, abit: protostrator et comes stabuli ab utroque imperatoris latere, stratores cira ipsum, utrique pedibus, prodeunt. Candidati, scriba et mandalores imperatorii in mutatoriis suis, cursores porro et decani ante imperatorem, pedibus secundum ordi nem suum procedunt. Sequuntur stratores cum scutariis, ramos palmarum manibus gerentes, et ipsi imperatorem præcedentes, a tergo vero proto spatharii eunuchi equis vecti, speciis purpureis clavisque aureis accincti spathasque suas et spa thobaculos humeris impositos portantes: eorum porro equi cataphractis instructi sunt. Hos proxime sequitur logotheta dromi sago purpureo indutus, in equo ornato, protospatharii barbati speciis accincti, spathobaculos humeris portantes, et ipsi in equis ornatis: post cubicularii in equis, drun cod. ed. Mos erat, ut imperator in processione eques stri portam extimam alicujus ecclesiæ, per quam in ejus Horologium intraretur, equo non transiret, sed ante eam descenderet. Vid. p. 309. Prandia brandia, brandeæ sunt fascis, vitte. tæniæ. Vid. Du Cange Gl. Gr. h. v. et Lat. v. Brandeum et Goar. ad Theophan. pag. 196. [S. Gregorius pontifex petentibus reliquias martyrum pyridibus brandeum concludebat. Ganis. t. VI, p. 430.] Proderit ad intelligendum hunc locum cila tum Cangii Gloss. Latin inspicere. autem bic appellantur ol lanquam adjectivo, quia latæ, expanse erant illæ vitæ, vel tæniæ, Apprime congruit vox media latinitatis fascilo, quod aliud nihil est quam lænia lata. Monachus Sangallensis de Carolo Magno l. 11, c. 41: Ita ut nobilioribus quibuscunque aut baltheos, aut flasilones pretiosaque vestimenta a latissimo imperio [id est amplissimo et maximo: nam ut adhuc hodie Belga breed pro magno, sic Latini medio ævo latum pro magno dicebant. Designat imperium CPtanum.] perlata distribui juberet. Sive Latinæ sit originis vox flascilo et a flagellum repe tenda, sive Germanice, et a flad, platt, planus, (unde fluden, flatschen, planites, spatium late pansum,) semper notat prandia pelasa, seu tenias latas, late explicitas, qualia olim in corrigiis calceorum, infra genua, et in collo gestare solebant, breite Schleifen. Tales pelasos seu latas tænias equi cruribus alligatas videre est in nummo Balduini Flandri, imp. CPlani, apud du Cange ad Alexiad. p. 206, ubi vir doctissimus pro accipit. una voce. in hac compositione notat idem atque vel ut in quod est e blatta vel serico fa ctum, vel sericum secum habet, quod cum phialis, cum campagis est; ita quoque est, qui cum totum corpus tegente armatura, est. Idem significat, quod pag. 49 legitur id est, seu Præfero nihilominus tamen emendationem Leichianam propter præce dens quod proprie est stragula te clis, copertorio, quale solet equorum dorsis in sterni. Vid. ad p. 238. Vocabulum satis antiquum Græciæ vulgaris torquem significans. Habet enim Polybius p. 163 et 165 ed. Gron. Omnes illi simul sumpti. De hoc significatu vocabuli dico ad pag. 266. Liciores. Vid. Du Cange utroque Glossario. Valdesius ad Amm. Marcell. p. 264, 497. De munere Decanorum ecolesiæ disserit Murator. t. II, Sor. der. Ital. 100.
imposita, et ita revertitur, id quod ad hunc diem observari solet. Observanda die tertio septimanæ renovationis in Sancti Sergii. I. Proceres omnes tunicis candidis, unusquisque suo ordine vesteque, procedunt, et intrat pompa Justiniani triclinium. 52 Circa horam tertiam me tastasimum seu processio instituitur, ubi imperator dibetesio albo et tzitzacio indutus, præfectis cubi ed. dino p. 183, et Combefis. in Script. post Theophan. p. 192, locum ex antiquo Chronico aliquo CPtano, p. 48, reddunt piæ aut beatæ memoriæ. Sic satis bene ad sensum, sed vim vocis non cxprimunt. Derivarunt illi forte a 2fyw, desino, sed est a λxyxávw. Probarem tamen, si constaret, solos defunctos ea appellatione donari, viventes non item. De quo in neutram partem equidem decer nere adhuc valeo, cum explorare neglexerim. Si solis vita functis competeret, significaret eos, qui ad Dei peculium pertinent, qui omni se cum rebus humanis consortio exuerunt. Sane wva, dixit Cedrenus p. 519, pro cælitum sorte vel conditione beari; lozofa dixit Cinnamus p. 15 fine (ita ferente sæculo pro Exɛi) pro illuc ire, ad Deum nempe, rebus humanis excedere. Imitati bac in re Chri stiani gentiles fuerint, qui pro mori dicebant vid. Aristid. t. 1, p. 70, ubi aut sors vel conditio est, aut locus in quo agitur; ut sedes oculorum orbita. Euseb. Hist. Eccl. ix, 10: Upo Nicetas p. et p. Pariter si quis appelletur, ut factum fuit Theodoro Metochita (v. Du Cange v. Exiάdiv), dubium est, sitne ille, qui sapientiæ in peculium cessit, aut Evdalenua. sapientiæ diversorium, habitaculum. Quod si vero exemplis evincatur, quod evinci posse vix dubitem, civis quoque imperatoribus tributum hunc titulum fuisse, arcessenda erit ejus ratio ex illo more divina omnia appellandi, quæ ad imperatores perti nerent. Erit itaque ille, cujus conditio divina est, cujus mandata, scripta, instituta, res omnes divina dicuntur. Confirmat hanc interpretationem dictio piæ sortis vel conditionis, qua utitur Eustathus apud Alemann. in notis ad Procopium p. 87, vir in cujus titulis etiam pii titulus esset; item 6 rc ào, vir in cujus titulis etiam ille to 1 μo esset, apud Nicetam Choniat. p. 28. Fit metastasimum, vel metastasis. 80 let nempe Græci terminationem in pro terminatione adhibere, ut pro pro pro vel et sic quoque pro secessus ft; secessus a jussione, id est jubetur voce silentiarii aut cere moniarii, ut proceres in consistorio congregati illinc abeant, demigrent. Recte ergo cl. Reimarus apud Xiphilinum pervertit emigravit, abiit in exilium, p. 1087. Inde processiones quoque impe ratorum ex urbe in suburbana prædia pripa et peraordons, secessus. Citat Goar. ad Theoph. in quo hæc leguntur; Processus ibi loci secessus in ægrum nolant. Et eo quoque sensu occurrit apud Script. post Theophan. pag. 266, et in loco Luit prandi de legatione, quem Cangius ad Zonar. p. 105, et Leichius in adversariis citarunt. His tribus hebdomadibus habuit Nicephorus seu stationem extra CPlin ad πyás, seu fontes. Non recte vertit stationem. Est enim transmigratio ex priore statione in aliam novam. Combelis. in Script. post Theophan. pag. 295, plane transiit verba el petσtopov in sua versione. Narrat ibi, Romanum juniorem sæpe uno die post specta culum circense et epulas cum proceribus celebratas agitasse pilam equestrem horis pomeridianis, et col lusoribus sape victis, secessionem in rusticanum palatium, prædiumve, de Honorata cognominatum, fecisse, deinde cœsis ibi per venationem apris in urbem sera vespera rediisse. Ita TỶ áp×īs est aliquem a magistratu removere, trans locare. Hic autem loci est emigratio receptus pro cerum e conspectu domini. Ita quoque in novella Manuelis Alexii apud Labbeum, p. 134: Metiota ois est excessus hac vita, quod alii xoluna di cunt; uti o contrario vat, astare, est coram eo stare, in consistorio astare sedenti, de qua voce vid. ad initium capitis 67. Ex codem fonte fluxit, quod ædes Conversarum, seu mulierum, quæ a pristina flagitiosa et propudiosa vita ad meliorem frugem redierunt, et monadicam vitam amplexa fuerunt, μstátou appellarunt, seccessus, loca in quibus agunt of perorátes, qui deseruerunt mundum, die der Welt abgestorben sind. Vid. Script. post Theophan. p. 266. Appositum est ad rem nostram, quod apud Demosthenem et rhe tores Atticos occurrit petrávat, quod facere di cuntur judices, cum litigantes e tribunali secedere jubent, quo possint ipsi per otium et libertatem dispicere, quæ sententia ferenda sit. De usu vocis Táoτacis de republica, quo notat prolapsum a meliori statu ad deteriorem, egit Vales. ad Harpo crat. v. Eragiwrne. Non possum facere, quia hac occasione elegantem Athenæi locum, aut potius scholæ Pythagorica sententiam perpulchram, illu strem, atque a perversa interpretandi ratione, qua in eo usi fucrunt viri docti, asseram. Statuebat ea schola, animas corpori a diis illigatas fuisse, idque propterea déµas quasi vinculum aut carcerem dici, quo qui sponte sua præmature excedant, aut erum pant potius, eos multo pejora deinceps mala et lormenta subire; Ixбñvai, guapropter omnes observare et manere tempus illud, quod opportunum visum fuerit toię
et pompam ordinante, imperatorem comitantur; reliqui pedibus euntes hi sunt: spatharii dextralia scutariaque sua gestantes, candidati simili habitu, fectis et cerimoniario, in medio ipsorum procedente metallis pingendi. Nulla harum conjecturarum caret specie, quod de singulis ostendam. Fusile appellabant Latini, ut dixi, oppositum cuso malleis. Memorabilis est locus apud Du Cange v. Absida, id est, sandapila reliquiis sanctorum onusta. Absida, quam deferebant, erat fusilis ex auro et argento, quod electrum dicitur. Scilicet illa a composito, qua ad auri tres partes quarta argenti accederet, electrum dicebatur illo ævo; v. Chilmead, ad Malal. t. II, p. 161, et DC. v. Freda et Capa cum tintinnabulis. Utrumque idem valet, fusile et ele ctrum; nempe elictum, eliquatum, fusum; adeoque idem cum xчμevti esse potest; el potuerunt secuta tempora idem id est appellasse, quod priores fusum, fusile et electrum. At quid sunt imagines fusili opere cælatæ. Chronicon Abbatiæ S. Trudonis 1. vi, p. 403, apud Du Cange memorat pelviculam intus habentem imaginiolas fusili opere cælutas. Non possum aliter animo concipere quam fuisse pelvim, quæ non cusa malleo, sed et cruci bulo el forma quadam argillacea, in qua effictæ prius fuissent illæ imagines, fusa fuerit; qualia ne cesse quoque est ut fuerint vitrea vascula anaglypha fusilitate calata, quæ citat Petrus Damianus in Vita S.Odilonis, Nam alias contradicere sibi videtur, qui fusilitate cælatum dicit. Accipiendum igitur voca bulum cælatus pro habente figuras exstantes, easque non coelo insculptas, sed ab illa forma, in quam vitra fusa fuerunt, sub ipsa fusione et congelatione impressas. Fuitne talis quoque discus, quem spe ciosis imaginibus incaustis insculptum dicit Joannes Damascenus in Synodica ad Theophilum imperato rem Intelligerem locum, si auctor aut omisissel aut pro ultima voce dixisset Jam vero non potest aliter acoipi, quam fusum fuisse hunc discum forma tumque in forma, quæ ipsi signa sua imprimeret. Adeoque eranὶ for mose imagines per fusionem impressæ. Aut sic quoque potest locus reddi: insculptas cœlo figuras deinceps coloribus incrustatas, et hos colores super igne vivo inustos fuisse. Quo de genere picture deinceps dicetur. Dixi porro, to xuμsutóv esse posse illam compo sitionem, quam Græci novi electrinam appellant, mensæ magnificentiam enarrantes, quam are 8.80 phiæ Justinianus instravit. Si talis fuit illa compo sitio, qualem Græculi perhibent (at mihi quidem somniare videntur, et nugas suas Justiniano affin gere), fuit procul dubio ridicula et insana; fuit tamen ætas illa stultitiæ omnis capax. Audiamus igitur, qualis ea fuerit compositio. Xpuròv xal apyupov, ait Codinus apud Du Cange ad Paulum Silentiar. p. 567, qui plura hac de mensa habet, Exwsxv 166áxiov. Alius ait: Justinianum coactis omnibus, quæ terra, aer et aqua ferunt pretiosis vilibusque, Ibidem cilat Du Cange e Glossis ms. hæc x. Videtur tamen talis compositio ne quidem possibilis esse. Quapropter crederem potius, ta bulæ illi Justinianeæ infixas fuisse gemmas et mar garitas, et fumo aliisve chymicis liquoribus adsper sos varios colores, ut in variis distantiis spectanti varios colores exhiberet. Frenum et sella, quæ Nostro memorantur, tali auro xusto vestita, pos sunt ad hunc modum auro fuso in varias formas et gommis atque margaritis ope glutinis cujusdam in fixis respersa fuisse. Sed potuere quoque picta fuisse imaginibus. Certe sunt loca, in qutbus xúμevoie notare videtur pictu ram in metallo, sive jam illa adhuc recens et ma dida, ut maneret, incocta metallo fuerit, sive illi superinducta crusta vitrea etiam incoquenda, sive tandem laminæ tenues aureæ argenteæve colorata pro lubitu pictoris eo modo primum componerentur, deinde vi ignis colliquarentur, et conferrumina rentur,ut in musivis cum vitreis staminibus fiebat. Sane non ignorasse veteres artem metalla colorandi patet ex Plutarchi Pericle pag. 289 antep. ed. H. Stephani, ubi aic distinguendum: Bapeis xp tinctores auri, emol litores eboris, ad inde conficienda varia corpora. Narrat quoque Philostratus l. 1 Vit. Apoll. Tyan. p. 71, Indos habuisse imagines e variis metallis com positas, varieque coloratas. Quæ quamvis fabulosa sint et conficta, apparet tamen, Philostratum ea ad sui sæculi morem confinxisse, quod non fuisset fa cturus, si modus metalla pingendi, aut varii colo ris metalla in unius imaginis inassam componendi notus tunc nondum fuisset. Si certe constaret, quid fuisset medio ævo smallitum opus, posset dici, quid fuerit to xuμETóv. Nam unum idemque fuisse utrumque, admodum probabile ft, cum aliis ex argumentis, tum e loco Chronici Casinensis, 111, 33, ubi dicuntur peritissimi artifices operis smaltití Byzantio petiti fuisse, illo propemodum tempore, quo tà xuμeut in usu CPoli erant. Ad regiam ur bem quamdem de fratribus cum litteris ad imperato rem, et auro XXXVI librarum pondo, transmittens, aurcam ibi in altaris facie tabulum cum gemmis ac smaltis valde speciosam parari mandavit, quibus videlicet smaltis nonnullas quidem ex Evangelio, fere autem omnes B. Benedicti miraculorum insigniri fecit historias. Videor tamen mihi verba hæc bene considerans, ex iis intelligere, fuisse smalta vitra metallicis liquoribus imbibitis varie colorata, quæ comminuta stylo tollerentur et pro lubitu pictoris disponerentur super metallo, fornaci deinceps im mittendo toto apparatu, quo vitra ad certum gra dum cum metallo pariter liquefacta coalescerent in solidum. Adeoque et idem fue runt. Constant. Vit. Basil. Macedon. p. 203, ȧpyu memorat, et eadem pagina, versu, trabem auream, in qua Christi imago Auri petiæ smaltitæ apud Anastas. in Benedicto III videntur tabellula aureæ esse cum pictis smalto et inustis imaginibus, Rete totum, ait, é gemmis albaveris et bullis aureis, inclusas etiam auri petias in se habens smaltitas. Fuisse smaltum veteribus idem, quod nobis est, nempe cylindrulos cavos vitreos varie coloratos, quales quidam flis sericis assulos auris vestarum seu tunicarum adhuc hodie gerunt, patet e Chro nici Casinensis III, 57, ubi coopertiorum sericum altaris memoratur cum urna id est ora] purpurea ornatum margaritis ac smaltis. Conf. Du Cange v. Pernæ, ubi smalta impernata sunt cylindri smalti næ aut filis ad modum pernarum seu perlarum
chelandium intrat et usque brachiale aures porte abit, ubi e che landio descendit, tunc per preposi tum a mandato imperatur proceribus, ut in conspe ctum imperatoris veniant, 65 et parum egressi principes cubiculi, ferente saga purpurea, in cir culo adstant. Imperator per hos medios ingressus, & preposito coronatur, propterea quod, ut supra relatum est, nunquam omnino coram barbatis co ronatur: hanc enim ob causam dicti præfeoti cubi culo in circulo adstant. Sic postea inde, scaraman gio clavis aureis indutus, equo procedit perque pratum ibi situm et pomoerium ad portam, qua fonti obversa est, abit, extraque hanc domesticus numerorum eum excipit, sago purpureo indutus et thuribulum gestans. Inde ad Sanctissimæ Dei paræ ad Fontem abit, ubi, antequam portam ex teriorem intral, patricii et senatores omnes pedibus procedunt, imperator ab iis stipatus, solus equo ad baptisterium prodit, et postquam ibi equo descendit, per dextram portam baptisterii intrat, patriciis ibi extra portam cochlem manentibus. Im perator, cubiculi præfectis comitantibus, per co ehleam ascendit, perque augustum triclinium, ubi eo die etiam convivium celebratur, perque metatorium digressus, cubiculum intrat. II. Hio, postquam præpositus coronam & capite dempsit, remanet, tempus exspectans, albumque dibelosium induit. Tempore instante, monitus a ce rimoniario præpositus, ipse ingressus, id imperatori indicat, datoque silentio a cerimoniarum magistro, per eamdem cochleam ascendunt patricii et dictum angustum triclinium ingrediuntur. Imperator tuni ea, ut ipsi solemne est, indutus, e cubiculo egredi tur, stipatusque ab ejus præfectis, ad portam dicti angusti triclinii obit, ubi patricii eum et strategi, tunicas aureis olavis gestantes, excipiunt, flexoque ganu dum imperatorem venerantur, præpositus a conj. R., cod. et ed. ed. om. cod. nem, quam imperator in senatu recitat. De quibus alibi agendi locus erit. est paululum ultra illum locum, ubi che landium, vel liburnica appellit, procedere coram imperatore statim secuturo. itinere maritimo, nempe per sinum fi conventum procerum coram imperatore, et oratio Ceratinum ad Pegas. Et in dativo formant wλot ut in genit. vooς et et in dativo et vot. Propterea rectius fecisset Rhodomannus apud Diodorum Siculum in excerptis libri xxi, non at trectando quod probum erat p., 862, fine edit. Wesseling. Potest quoque a id est navigatio,derivari.Frequentissime feminina in terminantia per efferuntur. pixi in Antholog. p. 75 (382, 2) pro et alia talis. Est corrupta pronuntiatio veteris vocis ab agere, navis actuaria, unde quoque navis, quæ remis agitur. Conf. Du Capge utroque h. v. Brachiale est genus propugnaculi, de qua voce idem conferendus auctor. Hie loci est imperatur proceribus, ut in con spectum imperatoris veniant. Alina notat silentium Videtur pratum hoc celebre illud Philopatium fuisse de quo vid. Du Cange Cpl. Christ. pag. 173, lib. 1v. Nomen ejus in hoc auctore et antiquioribus non reperi, at in recentioribus frequenter occurrit. De palatio Pegano, et mde Deipare ad Pegas, vel Fontem, vid. Du Cange GPli Christ. IV, 172, 173. "De imperatoris processione ix! Thi vid. Du Fresne not. ad Ducam pag. 105. Habuit Nicephorus εatra CPlin, ad seu fondes, Luitprand. Legat. p. 143. De templo ais Pegas v. Bandur. p. 728.]*
mittit, quibus acceptis, fausta ei apprecantur et &urgunt ; imperator et patriarcha soli remanent, Qui, postquam iterum potum sumpsere, surgunt, et imperator sagum suum, patriaroha omophorium induit, stichoque dicto, se Invicem adorant 68 et imperator ad suum cubiculum, pátriarcha quocun- que placet, discedunt. Obscrvanda ia vigilia Sancti Elise ejusque festo. I. Vesperi eiroa horam seplimam senatus in sca- ramangiis ad hippodromum procedit, et postquam papas palatium aperuit, senatus per scycla, Justinia- neum, et lausiacum in aureum triclinium convenit, undead templum Sancte Deipare in pharo procedit. Papas ad orientales portas et porphyrium marmor cum dietariis, basilica gestantibus, adstat, et se- natu eo digresso, unicuique basilloum distribuit, Senatu templum facrosancte Deipare ingresso.
processionalem sine phiala ipsi tradit. In eodem secreto patricii cum senatu, cereos sine phialis gestantes, imperatorem, non prona tamen in terra facie, excipiunt. Is deinde cum præfectis cubiculi, patriciis et universa senatu veneranda ligna 88 quens, per magnam cochleam descendit, et ad sinistram inclinans, per didascalium, ubi cycli paschales scribuntur, digreditur, et postquam per sealam descendit, magnam narthecis portam in greditur, cum vero ad imperatorias portas pervenit, subsistit, cereum, 75 quem tenuerat, præposito reddens, aliosque ab eo accipit, et precatus eos præposito, hic cerimoniario rursus tradit. Deinde orationem abit, qua peracta, patriarcha cereum zal mioŋs the ovуzλTO, ¿fixsúwy tà tipia kúda, iterum processionalem suum præposito sumit, et sacro Evangelio adorato, cum patriarcha per cod. xno, sinus. Apud Annam Comnenam p. 76, more est (si recte habet et typothetis imputari non debet) pro potip; algalia pro alyaria, èp Yahsiz est apud Matth. Silvaticum. Vid. Du Cange Gloss. Lat. h. v. Almarium pro armarium, ßáλxz Niceta pro (quod etiam Arabes assumpserunt, al Borcan, unde tandem in Franci cam manavit Oracan), erater montis ardentis, pro Vulcano, nisi forte a vorago sit repetendum. (Vid. Du Cange Gloss. Lat. v. Burca.) Calbasius pro car basius, v. ibid. h. v., cervinaria pro cella vinaria, archimia pro alchimia (quod est ab Arabico articulo clamasterii pro xes, durus pro dulus, servus, duraria. ancilla, palergium pro parergium, malμovlápios apud M. Antonin. Phil. I. 1, pro parmularius, ubi vid. not. Gatakeri alia exempla hujus permutationis afferentis, floccus pro froccus, quæ est vox originis Arabica, faruca, unde notum illud, perruque, venit. Afrocco videtur Germanicum Rock natum. Scribeba. mus enim olim Wrock. Sed a longo jam tempore assuevimus illud wet v initiale omittere, quod Sueci et Angli retinuerunt. Malina pro marina, accessus maris, nisi malis ab Arabico plenitudo de rivare, ut oppositum ejus Ledo, decrementum, recessus maris, procul dubio est ab Arabico 'lhetto decrementum, imminutio, humiliatio, 'Apτйpеç Artemidorus 1. 57 p. 48, antep. pro dλpec. Idem pro Utroque enim modo scribitur Everpa ibi sunt non strigiles, sed Bürsten, defrictoria e setis porcinis ad fricandam cu tim el detergendas e vestibus sordes.Agnellus pontifi cal. p. 108, t. II, Murator. Vascula mirifice anagripha operatione pro anaglypha. Supra vidimus ßpústy pro BAúsiv, scaturire. Mos petà permutandi antiquus est. Probant quæ Artemidorus p. 12, de camelo somniat. De horto Magnauræ vid. Constant. vit. Basil. p. 208. In Magnaura condebat Bardas, Michaelis Ebriosi avunculus, academiam sub directione Leonis phi losophi. Contin. Theophan. p. 117 et 119. Conti guam palatio magno, seu Constantiniano, fuisse Magnauram e multis patet locis hujus codicis, et inter alios ex hoc, ubi Magnaura inter palatium et 8. Sophiam media ponitur. Ita nempe est in codice pro staviuiov. Ce reus autem processionalis absque phiala est, cui deest phiala, seu lamina lata cum parvo stylo vel scapo, quo rectus tenetur cercus, et in quam lami nam defluunt, quæ a cereo deliquescunt et ejus sor des. Contrarii sunt rà onoplaλa xnpla, p. 93, ce reicum suppositis patellis pro excipiendis cereorum lacrymis et sordibus. Ratio appellationis a phiala, que est lacus fonti salienti excipiendo suppositus, repetenda. Ut enim hic aquam a siphone projectam recipit, ita phiala seu patella orbicularis cereo sup posita ceræ lacrymas defluentes excipit. De tali phiala cereum sustinente accipio verba Anastasii in Sylvestro papa, apud Du Cange Gloss. Lat. v. Phiala In medio fontis columna porphyretica, que portat phialam auream, ubi candela est aureo purissimo, eto. Habebant autem Græci pro variis usibus varios cereos, ut processionales, et alios the poσ suxis. Vid. p. 75, nostri codicis et hujus pagina sub finem, ubi imperator cereum processionalem præposito reddere, et ab eo vicissim cereum acci pere dicitur, quicum preces faciat, et rursus resu mere processionalem et cum eo sanctum Evangelium adorare. Didascaleum fuisse ante narthecem, patet ex hoc loco. Puto itaque locum fuisse, ubi catechu meni doctrina christiana im buti fuerunt, quod ante vel in narthece fiebat. Atôάoxsıv interdum notat catechisare, interdum sermones saoros ad populum facere, ut constat e Glossario Gr. Du Cangii h. voce. Videtur ibi tabula cum cyclo paschali exposita fuisse. Et forte de hac tabula accipienda sunt perobscura illa Luitprandi verba Legat. p. 480: Armiger hujus (nempe Nicephori) sagitta calamo immissa aeram in ecclesia ponit, quæ prosequitur, quo nimirum tem pore imperare cœperit. Alias quoque est sacras orationes recitare, diddoxalos sacer orator. Adeoque posset Sidaoxalsion locus esse, ubi stat ambo, e quo sacer orator populum docet, et dɩda oxallas, doctrinas suas, seu sacras orationes recitat. Conf. Theophan. p. 75. Sed hic loci nequit esse, quia ambo in medio Nao stabat. De didascalo Evan geliorum et epistolarum vid. Du Cange ad Cinnam, p. 460. '[In oereo Paschali annotari olim solebant anni a Christi incarnatione. Mabillon. Comm. in Ord. Rom. p. 191, v. Moleon. Voyage Liturgique.]* V. Du Cange Gloss. Lat. v. Cereus paschalis, ubi ait «Cereo paschali affigi solet titulus seu tabella, quam paschalem vocaut, in qua præcentor inscribit, quo tus annus sit Dominica incarnationis, quota indictio, concurrens, et epactæ, item circulus luna, terminus Pascha, lillera Dominicalis, dies Dominicus Paschæ, luna ipsius diei, et aureus numerus, Pontificante N. Papa, et quot anni sunt ejus Pontificatus, re gnante illustrissimo rege Francorum, et quot anni sunt regni ejus et a Nativitate ejusdem.» Habet ibi dem e veteribus chartis titulum cerei paschalis ca pella regis Parisina scriptum anno Domini MCCCXXVII. Titulus hic in Ecclesia Latina una cum cereo paschali stabat ante Lestorium. Secus in Ecclesia Græca.
rus, melatorium petit: hoc enim die sacrarium in trare non solet. III. Porro sciendum, in processu sanctorum et agape imperatorem ex portis illis non progredi, in communione autem prodire et communicare solere, fnitaque divina liturgia, 94 ex metatorio prodire seque patriarcha adjungere, deinde utrumque ad sacrum puleum procedere, et post mutuam adora tionem et salutationem imperatorem per locum edi tum parvæ januæ æneæ intrare, deinde per scholas et excubias transire, dicente cerimoniario: «Ca plate Domini.» In consistorio senatus omnis,fausta imperatori venienti apprecans, magister vero ceri moniarium et silentiarii in onopode, bonis omini bus eum prosequentes, consistunt. Imperator per augustale palatium intrat, ubi convivio instructo, missus afferuntur,statimque omnes vestes mutant. Imperator in scaramangio æque ac convivæ, quos vocari jussit, pretiose mensæ assident, cubicularii autem hoc die ei non astare solent. IV. Sciendum quoque est hos ritus olim quidem observatos,nunc vero ad introitum usque,ut dictum est, omnia aliter ab imperatore institui solere. In introitu vero bema ingreditur,ubi et sacram mem sam et instratum adorat perque latera sacelli et cochleæ, quæ pone concham est, in catechumena ascendit, melatorium intrat, tunicam suam tantum mutat ac divinum Evangelium et extensam audit deinde præfectus mensæ una cum tricliniariis epulas paral. Egressi aulem domini ad meta torium patriarchæ abeunt, statimque missus affe runtur, tunc dibelesia sua exuunt, el usque dum divina liturgia celebrata est et patriarcha ascendit, exspectant. Præpositi in aditu, per quem advenit patriarcha, consident, cujus advenientis manus osou lantur, deinde abeunt eumque ad dominos addu cunt. Is,exutis vestibus suis, egreditur et cum do minis mense accumbit, vocati ad convivium intrant, et una cum bis epulantur, quibus surgentibus,do mini rursus per porticus ad palatium abeunt. Sciendum est magistros, præpositos et patricios ex œconomico cereos, sub domino Theophylacto au tem etiam unguenta odora accipere. 95 Dominus Theophylactus patriarcha in parte oratorii sancti Theophylacti etiam convivium instruxit,cui domini cod. et ed. Nempe extra metatorium non procedere. Etiam alibi hoo in codice pro occurrit. Ita paulo post pro Sane codex hic editioni consentit
Propterea dicit noster Lazari Sabbatum, seu dies Sabbati ille, quo memoria Lazari celebratur, præcedit immediate Do minicam Palmarum; vid Fabric. Bibl. Gr. t. XII, 282. Codin. offic. p. 99. Du Cange ad Zonar. p. 96. Sed quomodo id factum? Campanisne, an illis lignis, quæ bodiedum adhuc in Ecclesia Græca usui sunt, uzvτpa appellata, tabulæ ligneæ longæ, sed parum latæ, copy, seu baculo ferreo, vel martello instructæ, quo percusso sonum edunt, quem moderari norunt Græci, ad quem fideles in ecclesiam convocantur, vid. Du Cange v. Σrpeľov. Procul dubio factum id fuit non campanis, quam vis Du Cange demonstraverit Gl. Gr. p. 774, sæ culo Constantini Monomachi, hoc est undecimo, eas in usu apud Græcos fuisse; et quamvis apud Latinos eædem jam sæculo Justiniani M. in usu es sent; qua de re verbulum unum alteramve dein ceps addam sed illis, quæ dixi, lignis, quod liquet e Nostri pag. ixxàroiac. Liber miraculorum S. Anastasii Mar tyris v tip navointi vaw. Non igitur, ut nos campanas, ita Græci sua of ad significandas horas, quas sic more nostro appellamus, id est ad divi dendum diem noctemque in viginti quatuor æqua les particulas et temporum spalia, sed ad signifi candas hoc est, xuplove twv suxwv, horas, tempora statuta precum, pulsabant. Sæculo jam septimo illum morem con ciendi fidelem plebem in sacram concionem per cusso ligno obtinuisse in Ecclesia Græca orienta lique apparet e Geriro, poeta Arabe, qui in Syria vixit, et sub illo Masalma floruit, eumque et ejos gentiles, itemque illum Xayάyov laudavit car minibus, quorum apud Theoph. in rebus Constant. Pogonati sæpius fit mentio. Poeta ille alteri cuidam poetæ Arabi Christiano, Achthalo dicto, infensissi mus, quando ipsum carminibus insectatur, quod sæpissime facit, strepitum Nakusorum ipsi expro brat. Nukus nempe Arabes appellant illud a nobis supra descriptum Græcorum sacrum lignum, of μav pov. Ita dicit e. c.: Expergefacit me cantus gullo rum et pulsalio nacusorum. De illo Abu Ejubo, san cto Mubammedano, regnt Turcici patrono tutelari, ad cujus sepulcrum novi Soltbani processiones 30 lemnes faciunt. et cingulum sibi accingunt, quæipso rum est inauguratio regia, de illo itaque narrat Elmacimus p. 48, eum durante illa urbis CPtanæ sub Constantino Pogonato diuturna obsidione, de qua Theophanes p. 294 narrat, vila excessisse et sub moenibus CPleos sepultum fuisse, velut pignus et certam fiduciam, illud solum, in quo illustrem ali quem soum ducem Arabes humassent, sui juris aliquando fore. Et cum Græci, excursione ex urbe facta, eruere defuncti ossa minarentur, contrami natum fuisse Iazidum, ducem exercitus his verbis Per Deum immortalem, si cruatur, non sinemus Observanda in vigilia Palmarum. In Sabbato Lazari palatio vesperi aperto omnis senatus, magistri, proconsules, patricii et cubicu larii tantum in scaramangiis intrant, imperator in templo Sancti Demetrii coram fusa imagine Dei paræ ad portam in solarium ducentem subsistit. Senatu per portas argenteas orientales egresso, Ecclesiam signum dal, et intraal senatores ordine, unus post allerum, in templum Sancti Demetrii, et sin ullum nakus, [avapcy, non campanam, ut Erpe nius vertit,] pulsari per omnem Arabum ditionem, quandiu nos quidem ei dominabimur; CPtanos his minis territos abstitisse ab ossibus sepulti turban dis. Tebrizio ad Hamasam porro intelligimus, ipsum Muhammedem, qui instituta quam plurima a Christianis Syris et Arabicis assumpsit, prius na cuso fuisse usum, donec videns suis more Chri stianam ex odio religionis displicere, præcones illos institueret, qui clara voce precum tempora e turri bus significarent. Fuit igitur ille mos jam ante Mu hammedem; quod etiam e superius citato auctore de miraculis 8. Anastasii constaret, si spurius non esset. Sed habueruntne Latini quoque talia ligna significatoria? Habuerunt omnino. Quod non tun tum e verbis anonymi colligi potest, auctoris regulæ Magistri, quem Mabillonius ante sæculum vIII fo ruisse vult, apud quem hæc leguntur, c. 541: Cum advenisse divinam horam [id est tempus pre cum aut in ecclesiam conveniendi], percussus in ora torio index monstraverit; item cap. 951: Cum ad opus divinum oratori index sonaverit; sed etiam luculentius certiusque (possunt enim illa superiora de campanis quoque accipi), luculentius, inquam, id colligitur ex illis, quæ Muratorius diss. XXXIII Antiqu. Ital. habet, quæ agit de origine et etymo logia vocum Ital. sub v. Tempella. Verba ejus sunt Tabula lignea, in cujus media superficie mobilia duo vel plura velutimanubria e ferro utrinque in fixa sunt, a monachis appellabatur et adhuc vocatur tempella. Tabula hæc noctu manibus agitata monachos exci tabat, ut ad chorum accederent Quare facile intelligi mus ideo crepitaculo ejusmodi inditum nomen tem pella, quod tempus indiceret a lectulo consurgendi. Egregie conveniunt hæc loco Arabici poetæ supra laudato, ubi scholiastes addit: Contingit pulsatio nacusorum sub auroram; item alteri poetæ alicujus in Hamasah extrema: Strepitus na cusorum sub auroram excitat me; imo vero galli sunt, qui desiderium amorum meorum mihi excitant. Ipsa vero etymologia non satisfacit; potius putem 6380 & repetendum vocabulum. est omne Tumtóμevov, percussile, tusile. De his tem pellis an de campanis accipi debeat locus Chronici Casinensis, 1, 32: Universis reboantibus signis proce debant solemniter, in dubio relinquo; videntur ta men campanæ potius respici, quas signa fuisse di ctas Angelus a Nuce ad illum locum et Du Cange Gloss. Lat. h. v. docent, item v. Campanas bapti zari et v. Circuli signorum, seu campanarum. Prisciani 1. vi patet, si locus ille et scholiaste in terpretatio bene habet, campanas sub Justiniano jam in usu fuisse, cui grammaticus ille æqualis fuit. Claxendix est concha, qua tegitur signum. Scholia sta signum hic idem esse alque tubam, ecclesiæ nempe, hoc est campanam, vult, cujus interpreta tionem Du Cange v. Claxendix dedit. Sed potest quoque signum idem atque vexillum, item statua esse, et statuas sub uraniscis fuisse poni solitas, ne
cod. III. Cantores: «Multos, multos, multos;» po pulus: «Multos annos in multos.» Cantores, << Longa vobis tempora, N. N. imperatores Homa norum;» populus: «Longa vobis tempora.» Cantores: «Longa vobis tempora, famuli Do mini;» populus; «Longa vobis tempora.» Can lores: «Longa vobis tempora, N. N. augusta Romanorum;» populus: «Longa vobis tempora.» Cantores: «Longa vobis tempora, felicitas s00 ptrorum;» populus: «Longe vobis tempora.» Cantores: «Longa vobis tempora, N. imperator Romanorum;» populus: «Longa vobis tempora.» Cantores: «Longa vobis tempora, N. a Deo co ronate;» populus: «Longa vobis tempora.» Cantores: «Longa vobis tempora, domini, cum Augustabus et porphyrogenetis;» populus: «Longa vobis tempora.» Cantores: «Sed omnium Creator et Dominus:» similiter populus. Cantores: «Qui sua vos manus coronavit;» populus pariter. Can tores: «Tempora vestra augebit cum augustabus et porphyrogenitis:» populus similiter. Canlo res: «la perfectam Romanorum salutem.» His dictis, dum factiones fausta precantur, dicentes «Multos annos imperatoribus,» et reliquas preces et felicia omina dicunt, et abeunt. Observanda in coronatione nuptiali imperatoris. 116 I. Consueto ritu ecclesiastico in S. Ste phani primi martyris æde, quæ in palatio daphnes præstat, conferendi scriptores Historia Augustæ, qui etiam talibus formulis scatent. etymologiæ veræ simul esse, et casu quodam coin- perioribus, quam in sequentibus magno numero cidere. Priorem tamen puto a nugacitate, quæ Græcis medii ævi adhærebat, longius abesse. At quis primus fuit Porphyrogennetus dictus? Veteres ante Constantini nostri tempora imperatores et imperatorum liberi, quamvis passim a panegyristis appellentur; titulus tamen Porphyrogennetus in usu non deprehenditur fuisse ante tempora Constantini nostri, Leovis filii, qui Constantinus, si fidem me retur Codinus, hoc titulo primus fuit ornatus. Co dini verba hac sunt Atqui Luitprandus I. c. Leonem, ejus patrem, jam eo nomine citat, et Sigonius (nescio, quo auctore). p. 90, de regno Italia Porphyrogen. netum appellat Leonem, Copronymi filium, alias Chazarum dictum, et p. 91, 54, Constantinum, istius Leonis Chazari ex Irene filium. Sed hanc quæstionem ulteriori inquisitioni committo. Posset deinceps ex hoc et similibus locis hujus libri argu mentum duci, Constant. Porphyr. seniorem aucto rem hujus libri esse, non juniorem, Romani filium; quia Porphyrogenneti memorantur: Disi responderi posset, Porphyrogennetorum nomen ad filias quoque traduci posse, quas geminas habuit Constantinus ju nior;et præterea potuisse ipsum ex antiquioribus libri hæc præcepta ceremonialia verbotenus exscribere. Ad acta seu laudes, quales hoc caput et alia plura nostri ceremonialis tam in su Quando imperator corona nuptiali redimi tur est corona nuptialis ejusque for mula. Smith. de Ecclesia Græca p. 128. In nuptiis Mauritii imp. Palatii eunuchus Martinus paranym phus fuit. Theophan. p. 218. Heraclius imperator cum sponsa a Sergio patriarcha coronas nuptiales accipit, et eodem die imperator simul et sponsus renuntiatur, et corona nuptiali insignitur. Theoph. p. 250. Eudoxia corona nuptiali ornata in æde S. Stephani. Georg. Monach. p. 529. Leo nuptias ce lebrat in Magnaura et 19 accubitis. Georg. Mon. p. 547. Corona nuptialis et convivium in nuptiis Petri, Bulgarorum ducis, Protovestiario sponsam comi tante, ibid. 5:30. Benedictio nuptialis a patriar cha facia p. 584. De Constantini nostri cum Helena puptiis ita Script. post Theoph. p. 244 De nuptiis Constantiæ imperatricis et Henrici imperat. scripsit Arnoldus Abbas eadem ætate. Vid. Giannon. p. 377, t. II.] Inter hæc looa a Cl. Leichio citata memorabilis est ille Georgii Monachi p. 529, c. ubi ait, Michaelem cum Eudoxia fuisse coronatum. In s. Stephano itaque, ediouls
Acclamatio factionum in coronatione Augustæ. Universo coronationis ordine in triclinio augustei pro more peracto, dum Augusta ab universo se natu, ut solet, stipata, inde procedit, senatus qui dem per magnam portam tribunalis procedit, ta gmatum autem seu numerorum præfecti in eodem tribunalii, ubi crux, 121 sceptra ac reliqua vasa cum labaris stant, et ante sceptra, vasa ac banda duæ factiones. Porro Augusta, a prepositis et reli quis cubiculo ascriplis cincta, dum procedit et in solario subsistit, factiones acclamant: «Sanctus, sanctus, sanctus!» statimque sceptra et vasa cum bandis procidunt. Cantores dicunt: «Gloria in ex celsis Deo, et pax in terra!» eadem populus ter. Cantores: «In hominibus Christianis beneplacitum!» eadem populus ter. Cantores Quoniam Deus po «" puli sui misertus est;» populus similiter. Cantores Hæc est magna dies Domini; populus eaden ter. Cantores Hæc est dies vita Romanorum po pulus eadem ter. Cantores Hæc est gaudium et » decus orbis;» populus eadem ter. Cantores «In qua corona regni tuo vertici ex merito imposita est populus eadem ter. Cantores Gloria Deo, omnium Dominol sic populus ter. Cantores » «Gloria Deo qui te imperatricem ostendit;» po «pulus eadem ter. Cantores: «Gloria Deo, qui ver ticem tuum coronavit populus eadem ter. Can tores Gloria Deo, cui hoc ita visum fuit «populus eadem ter. Cantores: «Sed qui sua manu te N. coronavit populus eadem ter. Cantores «Servet te longum tempus in purpura;» populus eadem ter. Cantores: «In gloriam et salutem Ro manorum populus eadem ter. Cantores Exau diet Deus populum vestrum; populus eadem ter. Acclamatio ad imperatores. Cantores: «Multos, mullos, multos!» populus «Mullos annos in multos.» Cantores: «Longa vobis tempora, N. N. imperatores Romanorum!» populus: «Longa vobis tempora.» Cantores «Longa vobis tempora, servi Domini!» populus «Longa vobis tempora!» Cantores: «Longa vobis tempore, felicitas sceptrorum!» populus: e Longe vobis tempora!» Cantores: «Longa tibi tempora, N. imperator Romanorum!» populus: «Longa tibi tempora!» Cantores: «Longa vobis tempora, domini, cum Augustabus et porphyrogenitis!» pos pulus: «Longa vobis tempora!» Cantores: «Sed omnium Creator et Dominus;» populus eadem ler. Cantores: «Qui sua vos manu coronavit;» populus eadem. Cantores: «Tempora vestra cum Augusta bus et porphyrogenitis augeat!» populus similiter. 122 Cantores: «In perfectam salutem Romano R. em. ex sigl. cod., ed. i
russo, a cerimoniario alioque silentiario sustenta- tus, ingreditur et una cum silentiariis primam ado- rationem exhibet, secundam in medio triclinio, ter- liam quodam a throno intervallo. Mox ab iis dedu- ctus, pedes ac genua magni et minoris imperatoris osculatur, et expansis manibus, postquam codicillos a dominis accepit, dexiras eorum osculatur, ceri- moniarius eum ad locum, ubi tertium procubuit, reducit, et patricii & magietris, oceteris patriciis ac silentiariis circumdati, intrant, e quibus tantum patrioii gratias dominis agunt, reliqui vero sena- lores, quoniam non unus sui ordinis promotus est, haud procidunt. Postremo in eolemni obsequio ad consistorium, inde ad ecclesiam abit, ubi reliqua omnia pro more eliam a ceteris patriciis peragun- tur, ex ecclesia vero discedens, sagum purpureum gestans, domum abit. Übservanda in. promolione patrictorum. I. Imperatore cameram prope templum Sancti Theodori intra velum ingresso, prepositus vestitores vocat, qui ipsum tunica induunt, hisque egressis, & preposito coronatur, deinde e camera ubi »oro- natus est proditatque in throno suo in chrysotri- clinio constitutosedet.Interea prefecti cubiculo ab utroque latere, cubicularii et spathocubicularii a | tergo throni in circulo astant, ut est semicirculus, quo per octo vela ingressuri venire debent : pro- tospatharii vero eunuchi propethbronum consistunt, Deinde mensurator aut etiam papías palatii magni thuribulum sumit, et a velo sublato chrysotriclinii cum thure veniens, imperatorem incensat, quo ter facto, discedit. Tunc prepositus, signo a domino accepto, abit et coram imperatore in medio prefe-7 ctorum cubiculi stat, manibusque una cum tunica Bua expansis, imperatorem-veneratur,non inclinatis tamen genibus ; est enim tantum species adoratio- nis, qualem ordo diei requirit. Sio cum duobus ostiariis, qui ante ipsum virgas suas in tripetone gestant, progreditur, magistros a cerimoniario or- dinatos reperit, eosque prepositus advocat : extra velum porte chrysotriclinii duo silentiarii stant et arcessitis a preposito magistris, velum a silen- tiariis sursum tollitur, et ingreditur primum velum magistrorum cum preposito, qui propeillud consti- iutus, dum post se magistroshabet, ostiariissignum dat intra velum stantibus. Porro prepositus in velo, signo ab imperatore accepto, mensuratori aut cu- biculario velum tollenti capite aunuit, et ingreditur prepositus, suumque locum occupat. Magistri vero
venisti Cantores Merito te amarunt domini, ut egregium dignumque virum populus Pul chre venit!» Cantores: «Sed omnium Creator et» «59 Dominus;» populus: «Pulchre venit!» Cantores: «60. Te, o patricie, quam diutissime conservet II. Inde gradum dimovente patricio, comitatur eum a fronte populus, et apelaticum dicit ex quarto tono: «suprema Providentia coronati pro merito suo et sapientissimi benefactores te, ut cha rissimum servum, N. N., summis honoribus orna runt, protospatharium illustrem et nobilem a ma joribus, adque splendidam patricii dignitatem pro vexerunt.» Sic abducunt eum in obsequio ad Ve netam factionem; illuc enim delatis desinit carmen; quo facto, cantores dicunt; «Deus sancte, serva patricium;» populus ter: «Deus sancte.» Factio Venetorum in chalce patricium excipit, peragitur que officium et ordo factionis, ut ante a Prasina præterea dicit apelaticum toni IV: «Deo custo diti,» ut supra relatum est. Deinde per chytum chalces sanctumque puteum, ubi cereos accendit, transit, ac soleam, ubi antimensium stat, ingreditur. At patriarcha exit a sacrario ejusque codicillos su mit, quos in antimensio reponit, deinde preces facit, et his finitis, patricio codicillos tradit, quibus acceptis, apocombium ibi reponit. Deinde patriar cha 149 sacrarium intrat, et ad altare, ubi festis diebus etiam imperatores communicant, abit et sa cram conam patricio impertit: Quo peracto, patri cius ad scamnum patriciorum discedit, sagumque purpureum induit, et inde exiens, equo domum ve bitur, a dictis omnibus et duabus factionibus stipa tus, quarum unaquæque suum apelaticum dicit silentiarius autem, sagum russum ferens, equo con scenso, patricium, cujus codicillos portat, comita tur. Cumque domum suam sic deductus est, co mites omnes cum duarum factionum hominibus revertuntur; convivium vero cum patricio in ædi bus ejus præpositi aliique patricii et officiales, duo demarchi et silentiarius eo die celebrant: præpositi quoque singuli vestes consutas, limbo purpureo or natas, tribuni seu demarchi abdia accipiunt. ed. ed. ed. ed. ed. et o om. ed. aut R. ex. compend. cod. ed. ed. idem atque valel, coro nati a Deo ex merito suo, dono in locum dignum collato. Vid. p. 183. Illuc enim delatis finit, desinit carmen, eo usque inter ambulandum cantando protensum.
Observanda in promotione quæstoris. Mandato dominorum quæstor promovendus quæ ritur, eoque invento, præpositum cum promoto quærunt, quem præpositus a dominis, ut abiens quæstorem eum constituat, secum abducit. Ipse a cubiculariis ac silentiariis stipatus, aut in hemicy clium,aut ad caminum abiens, scriniorum magistros et cancellarios quærit, qui, quæstore sibi tradito, fausta dominis precati, abeunt. Statim promotus primum famulum suum cum chosbaita vestiarii mittit, et sumit vestem decedentis quæstoris,cumque mutationes in processione flunt, ipse quoque vestes mutat. cod. et ed. R. ex compendio cod., ed. stragulam sub sella equina positum, sic posset hæc certe patet antigraphos a scribis diversos fuisse. stragula supersellium appellari, quia super sellam, non infra eam, poneretur. Scribitur quoque hæc vox propius ad Lati num xalo.wp. Græci novi librarii et oi promis cue babent. Quisnamn vero quæstor hic intelligatur, so crine palatii, an urbanus, certo non liquet: videtur tamen potius prior designari, de quo jam alibi egi, et dicam adhuc deinceps. Est idem atque μéhovto; vel pelhovτos povat. Jubet imperator arcessi eum, qui quæstor honorandus vel nuncupandus est, ille cum aliis, ad quos ea res pertinent, adit ad præpositum, qui honorandum imperatori præsentat, a quo præ positus jubetur recens honorandum ad scrinium quæstoris adducere,ejusque membris novum quæsto rem sistere et præficere. Pertinent autem ad scri nium vel quastoris magistri scriniorum et cancellarii. His præpositus novum quæstorem tradit; qui eum pro capite suo agnoscunt, et propter ea domino gratias agunt. Deinde uittit recens honoratus suorum aliquem et choebaitam, qui a vetere amoto quæstore vestemquæstoris repetat. Vestes enim symbolica seu illæ, quibuscum inve stiture fiebant, et nova munera conferebantur, non manebant apud honoratos, sed illis decedentibus reddi vestiario sacro, ad quod pertinebant, debebant et sic transibant ad novos successores; v. p. 158. Hoc fere argumentum est hujus capitis, quod quia paulo obscurius mihi videbatur esse, placuit aliquanto uberius exponere. Verba mapalaµбávet aútóv geminum sensum patiuntur. Nam aut reddi possunt accipit eum in persona, corpus ejus, ab imperatore sibi traditum præpositus; aut tantum ejus nomen sibi editum, ut. p. 159. In hac voce Latine convertenda non idem sentiunt viri docti, dubiumque, ut in re antiqua, quis rectius. «'Averypacsic notariorum principis contrascriptores forte dici possent,» ait Guther. p. 595. sed addit: «Sic tamen appellati sunt a re- i) scriptis, quæ ipsi componebant et efformabant. Nam deyozpt est rescriptores imperatoris Consentit cum his, quae p. 519, habet: «'Averypapeis, mugistri scri niorum dictatores et scriptores. Dictabant nempe, id est, commentabantur tas avtɩypapác, responsa, quæ imperatores ad prius exhibitas sibi aliorum litteras, quæstiones, flagitationes 'velypapov, re scribebant, qui erant a regiis kvetypapale. Gloss. Basil. Nostri p. Ergo non exarabant seu in mundum redigebant ipsi sacras formas, sed ipsi potius dictabant seu concipiebant, in lituris eas exarabant, quas scriba mundarent, dvilypapov ante scribebant, vel præ scribebant, quæ scribe post scriberent vel exscribe rent. Nam avel Græcis quoque sæpe idem atque ante notare, supra demonstravimus. Evincit exem plum Eugenii, qui, teste historia Miscella XIII ır grammaticus olim, litterarum Latinarum doctor,relin quens scholas in palatio militabat, eratque imp· Va lentiniani antigrapheus et propter eloquentiam a mul tis honoratus In Novell. XI Constantini Porphyrog. ed. Meurs. p. 233, redditur rescriptores; a Grelsero ad Codinum contrarotulatores. Goarus apud Theophan. 60, vertit contrarotularis, vel ratiocinarii munere fungens; in notis autem emendat sie: avtrypapsśc magister scriniorum, est, wooxy inexpecs. Eunap. in Nymphidiano: Talis est, qui nomine imperatoris litteras exarat et dictat. Idem Goarus ad Godin. p. 30, actuarios reddit. Apud Leonem Grammat. p. 450, redditur exceptores. Theophylactus Simocatta nominatur in titulo histo rige suæ quod apud Cl. Fabricium. (Bibl. Gr. t. VI, p. 281) præfectus et labularius redditur, aliis expræfectus et observa tor coactorum: cujus interpretationis rationem exo nullam video. vertit Vales. ad Amm. Marcell. p. 84: Magister scrinii sacri, et qui dictat ad memoriam, magister memoriæ. Salmasius autem ad Script. Hist. Aug. t. II, p. 785, ubi fure de his au tigraphis agit, negat soriniorum magistros fuisse, sed illis proximos. Conf. Du Cange. Gl. Gr. h. v. et Latin v. Antigraphus, ubi citat aliquot loon, e qui bus concludatur, antigraphos et cancellarios eosdem esse, quos tamen et noster codex et alii bene multi distinguunt ut diversos. In universum obscure sunt rationes dignitatum. Notat hic vox žvepños, homo, famulum. Ea significatione utraque vox in utraque lingua scriptoribus sequiorum temporum frequenter usur patur, ut Capitolin. in Pertinace t. I. Scr. Hist. Aug. p. 666. mercaturas exercuit imperator per homines suos, quod idem p. 537, dixerat: mercatus est per servos suos. Artemidorus jam ävėpшnos pro familiari posuit, p. 93. Numero carent exempla ho jus usus in hoc nostro codice prostantia V. DO. Gloss. v. "Avepшños et Homo. Recte M. Ed. ejus, qui dɩádoxov exceptorem, successorem nactus
uva formam compositis, et dicunt una dum factio ed. nes: cantores: «Nana;» populus: «Exaudiet Deus vocem nostram.» Cantores: «Multos, multos, mul tos;» populus: «Multos annos in multos.» Can tores: «Multa vobis tempora, Trinitatis propugna culum;» populus: «Multa vobis tempora,» et re liqua acclamationis. Sciendum vero est, secundum formam et ordinem peracti in vigilia susceptionis officii, ut et vesperi facularia, ac denuo sequenti die in ipsa susceptione omnia, quæ ad illum ritum spectant, peragi præter quod qua ratione et argu mento apelatici, trilexia et tetralexia fiant, dici de beat scilicet in imperii suscepti memoria, quæ ad eam pertinent eique conveniunt; in aurea hip podromo, quæ Paschati; in lachanico, quæ natali; in Pentecoste, quæ Pentecoste, uno verbo, cujus rei causa susceptio imperatoris instituitur, quæ Juliano p. 578: e senatu in Capitolium pergenti [Juliano] populus obstitit, sed ferro et vulneribus et pollicitationibus aureorum, quo ipse Julianus, ut fidem faceret, digitis ostendebat, summotus alque depulsus est. Vid. Casaub. ad illum locum. Natali urbis, qui in d. x1 Maii incidebat. Dies ille sic nude to revisiov appellabatur; vid. Theophan. p. 191, 195, Malal. t. II, p. 8. Habemus hic quatuor exceptiones et tres ludos Circenses. Exce ptionem gratulantis populi natalem imperii, absque ludo circense; dein circense aureum in diem lunæ proximum a Dominica in albis dicta incidebat; oleraceum seu herbaceum diei urbis natali seu xi Maii congruum, et Pentecostes, alias Macellarium. Alio loco habemus quoque Vota, non equestre, sed pedestre ludicrum, de cujus tempore non liquido constat. Videntur hæc quinque ludicra stata et solemnia imitatio fuisse septem illarum processio num et munerum, quæ consules Romani olim ex more per annum edebant, de quibus v. Guther. p. 446. Facularia enim saltatio non est peculiaris ludus, sed semper præcedebat tò détµov seu ado rationem et gratulationem populi, vespera una; hoc ordine, ut post rogatam in vigilia deximi seu pomeridianis horis ejus diei, qui deximum antece deret, veniam altero die imperatorem adorandi publice, proxima vespera saltarent cum faculis, et proximo mane adorarent imperatorem, ipsique læta, quæ identidem contingerent, gratularentur. Cum tractatio de ludis circensibus hine incipiat, non inutile puto, totum illud caput, quod huc per tinens in cl. Leichil Collectaneis notarum ad Con stantini nostri Cerimoniale reperi, illinc excerptum hic edere, loco maxime opportuno. Est autem hoc Imperator victor in circensibus ludis ad S. Ma mantis. Georg. Monach. p. 541, ubi multa. In ludo equestri ab Alexandro Basilii filio, candelabra et sacra suppellex ex templis adhibita, p. 564. 'H σpз Sown circi, F. 533. Mixand Basile; Innov Top P. confera tur. Theophilus imperator urbem petens ac spolia triumpho exhibens, circensibusque exhibitis, ipse primo munere ludens Eac), albis invectus equis utque Veneto in dutus colore, cum victor exisset, coronatus est, ac clamantibus factionibus: Bene fausteque venisti, etc., Sy meon. Logoth. p. 452. Theophilus imp. gradus ao subsellia (va6spac) factionum struit; phialam quoque, in qua Žažiµodiķiµov fit. P. 424. Annal. Symeon. Logoth. Elegans inscriptio apud Murator. de factionario circensi. In theatri circo imp. con salutatus Basilius. P. 397. Script. post Theoph. Triumphus Const. M. in circo de Saracenis. P. 283. Imperator cum senatu epulatur in circo. P. 295. Conf. Const. P. 76. Venetorum demarchus prope domesticum excubitorum stabat, Prasinæ juxta scholarum do mesticum, Contin. Const. P. 88; in aureo gemmis que distincto sedebat solio, nec prius surgebat, ut libris bellica ipsaque domestica imperatorum conti nentibus statulum est. Contin. Const. 1. vi. p. 106. De factionibus quatuor locus. P. 123. Proxime orientalem metam in circo Nicet Choniatæ fragm. de Latinor. dirept. P. 415. Fabr. V, VI, De thromo imperatorum, ex quo ludos spectabant, Du Cangius åd Bondelm. P. 183. 29. Phala in circo dicuntur divisiones inter euripum et metas, quod ibi constructis ad tempus turribus bis telis pugna edi solebat. Servius En. 1x, v. 705. Eustath. P. 87, t. I, in Hom. In statuam Justiniani, quæ fuit in Hippodromo, equestrem epigr. V. Band. P. 138, ex manubiis Assyriis. Porphyrii Prasinæ et Venetæ factionis victoris equis mutatis mentio fit ap. Band. P. 166. Prasima factio cantu victorem celebrat. P. 169. Colossum structilem, qui erat in Hippodro mo CSP., a Const. Porph. erectus, canit Epigr. P. 18. In encæniis urbis statua Fortunæ ad Hip podromum ducebatur. V. Band, P. 257, ubi non nulla de encæniis urbis. De his factionibus v. p. 501 Bandur. De eorum coloribus p. 664. Atμous xal Aaobs Thessalonicæ in Circum adductos confodien dos militibus tradit imper. Theodosius, et ceciderunt 25,000. Theophan. P. 62 Justinus uxorem nomine Lupiciam Evonplay się to σrépal auth. P. 14. De factione Prasino-Veneta v. p. 194. Imperator ad factiones Circenses misit mandala, ad Ve netos his verbis: Imperator Justinianus penes vos obiit; ad Prasinos: Imp. Justinianus penes vos vivit. Theoph P. 205. Sergius Stμapes (tribunus) Prasina factionis, cujus ope Germanus imperium quærit. P. 342. Theoph. Locus notandus p. 246, sub Phoca, cuius in nuptiis laureatæ Prisci et Do mentiæ imagines suspensæ sunt, in equestri cerla.
sini: «Olympie,» eodemque modo albæ, Prasini «Xxpats.»«Elta hiye: 8 Oswp russæ factionis principi acclamant. Rursus ille voce elata «Sancte, ter sancte;» cui omnes re spondent, et dicunt: «Victoria Venetis;» Prasini «Prasinis.» Inspector: «Domina Deipara;» popu lus: «Victoria Venetis;» Prasini: «Prasinis.» Inspector: «Crucis potentia;» populus: «Victo ria Venetis;» Prasini: «Prasinis.» Inspector «Dei victoriam facies tua, o cœlestis, habet:» Prasini: «Olympie!» Ut vero factionario, ita et micropannitæ acclamant. II. Acclamatione finita, tesserarius accedit, et pro consuetudine tria hordei cribra accumulata 68 ouvy,Oɛlaç R., ouvy superscripto in fine cod., ed. xp Reisk. ex cod. compendio, xpi ed. Qui tesseras combinationum, equos curules, currus, aurigas, alia inspiciebat, num apta cursui essent, et numquid fraudis subesset. Vide num. II. Id est Ex 8:05 divinam, hoc est a Deo peten dam et indulgendam, victorium habet persona tua, Urani, Olympi. Facies vel persona tua, Urani, victoriam habeat a Deo, id est, tu ipse, Urani, vincas. Пpòo Wrov est Græcis novis persona ipsa, homo ipse' ¿ Ex I wv, quod paulo post p. 182 occur rit, alicujus vicem gerens, aut, ut Anastasius loquitur, in alicujus personæ vice deputatus. Latini corrup tius emprosopus efferebant, v. Du Cange Gl. Lat. h. v. et Palairet Observ. ad N. T. ad Matth. xxII, 16. Theophanis obscuraa dictio p. 78, àñésteiλav aútí εis após try xx0alpeciv autos, quam Goarus non recte percepit, notat, mittebant aliquem aut ali quos, qui formulam depositionis ipsius præsenti in manus darent. Hpóswmov pro persona, subjecto, jam veteres dicebant. V. Artemidor. p. 27, 5 et alibi sæpius. Nomina vero Urani, Olympi, Icasi, Analel lon, etc., sunt nomina agitatornum in ludis, quibus factiones in ludis læta voce victoriam apprecaban tur, eo tempore, quo exarabatur hæc circensis par ticula ab auctore suo, quicunque tandem ille fuerit, celebria, Olympii quidem apud Prasinos, Uranii autem apud Venetos, Icasii apud albos, Anatellon tis apud russos. Juvat hic Francisci Weisii verba ex addendis ad ejus Catalogum numismatum Biblio thecæ Bodleianæ p. 343 adcribere, ubi de num mis contorniatis agit.«An igitur nummi isti, ait, sunt votivi, pro bono certaminum eventu, an trium phales, ob victorias partas? Euthymius, Olympius, Stefanas, Cervomtius, Filinus athletarum et certa torum in ludis nomina fuisse volunt antiquarii. Quæstionem porro movent, Romani cusi isti nummi an Byzantii fuerint. Litteræ quidem Latina sunt, sed inscriptiones Latinas nondum apud CPta nos exolevisse satis evincunt imperatorum nummi aurei, argentei, ærei. Nec ideo inscriptiones: Euti mi vincas, Urse vincas, Petroni placeas, contornia tos Romæ fuisse effictas probant, quod putant non nulli, cum Olympi niku, Pannoni nika, quæ in aliis comparent, ad CPlin omnino pertinere videan tur.» Passim occurrunt tales acclamationes circen ses in vetustis monumentis: ut Garamanti Nica, Genti Nica in corpore Inscript. Gruteri p. 338, 2, quod video a viris doctis non recte exponi. Sunt enim Garamanti et Genti vocativi a nominativis Garamantius et Gentius. In codice est son, quod significetne id, quod editun: fuit, an μtos, cum decernere nequeam, aliis relinquo judicandum. Inclino tamen eo, ut putem, lectionem vulgatam o altera conjectura præstare. Factionarius quis fuerit, non bene constat. Videatur ex celebri loco Leonis Gram matici p. 453 [Symeon Logoth. p. 452 et Georg. Monach. p. 519.]* colligi posse, factionarium unum quemque fuisse de factione circi. Verum ex hoc loco potius colligitur, et ex aliis multis nostri co dicis, cuique factioni non fuisse nisi unum factio narium. Glossæ apud Du Cange Gloss. Gr. h. v., quæ reddunt per rem magis obscurant. Dubium enim, an vox TOT pro poeta, carminum conditore debeat accipi an pro quovis cujusque operis conditore, fabricatore. Prius si obtinet, constat e superioribus poetam factionalem a factionario diversum fuisse. Si po sterius, non liquet, quomodo a manganario seu cancellorum structore diversus sit. [Elegans in scriptio apud Muratorium de factionario circensi.]* Utinam V. D. paginam indicasset. Ex p. 182 nostri codicis patet factionarium fuisse de ministerio factionum viliore. Obscurum denique pariter est, quis fuerit micropanites, penes quem to pixpòv naviov, parvus pannus, seu parvum vexillum vide tur fuisse. Quale autem fuerit parvum vexillum, et quale magnum, et cui rei atque tempori servierit, non novi. Forte fuerit factionarius ille, qui currum Circensem equis jungeret suoque periculo certaret, agitator, cujus deuterus, hoc est secundicerius, vicarius aut minor (ut ævo medio loquebantur) fuerit pixporavitys; sane p. 190 fine dicitur é micropanita factionarius fieri: p. 191 dicitur deute rus in factiouarium promoveri. Idem ergo fuerint necesse est deuterus et micropanites. Ibidem dicitur deuterus in vioxovaurigam, agitatorem, evehi.Ergo idem fuerint agitator et factionarius, consequitur. Accipit pro consuetudine sua, nomine con suetudinis suæ, tres hordei modios aut sportas cu mulatas, De significatione vocis Abyw, pro, nomine, supra egi. Consuetudo, Osta, bic est tributum solemne, constitutum, fixum, alicui dari solitum. Et de hoc quoque vocabulo supra dictum est. Tayi plov est aut sporta, canistrum, aut potius modius. In genere et omne, in quo tayai, præbendæ, pabulum, victus equorum mensuratur aut continetur; vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. Sportam significare hanc vocem et ei affinem tayiotpov, concludas ex co quod apud Nicetam Choniat. p. 238, pro σnupidiq
Acta, quando secundarius auriga constituendus est. Cantoresdicunt: «Domini orbis, exaudite Vene tos precantes!» clamat et populus ter: «Sancte!» et reliqua, uti supra de factionario notatum: præter quam quo pro: • Tria, Domini, factionis!» di cant: «Tria, Domini, secundarii!» Quod si vero auriga bulla institutus non est, currum non ascendit ut post palmam saltet. 192 Observanda, cum bigarius zona donatur. I. In decursione equestri cum prima palma auriga. cujuscunque factionis sit, particeps factus est et' præmia certaminis accepturus, intrat, per cursorem actuarium admonet,ac dicit:«Aurigam cingere volo.» Hoc actuarius ad imperatorem refert, qui postquam bigarium cingi jussit, futurus bigarius intrat, et sein terram prosternens, primi aurigæ pedes amplectitur, auriga vero, acceptis præmiis, discedunt et ante faclionem, cruce dominos signantes, subsistunt. Populo autem, quæ in præmiorum distributione re citari solent, aola recitante, domini aurigis, foris scilicet ante factionem stantibus, præmia mittunt. Tunc populus ad aurigas: «Discedite et dominis læta apprecamini,» quibus ad stationem rursus ab euntibus, bigarius cum ipsis intrat, et procidentibus aurigis, ipse quoque procumbit, ac sinistra manu factionarii pedem tenens, dextra signat, præfecto ad dextram factionarii constituto. Aurigæ, ab im peratore dimissi, currus conscendunt, ac saltantes seu tripudiantes deflectunt, ad suam factionem re versi, eam signant, et ad cancellos in discessu se re cipiunt. Præfectus et bigarius in statione rectistantes ac signum facientes, remanent. II. Imperator aurigarium, quod et seu publicum appellatur,cassidem argenteam pretiosam ac cingulum afferri jubet: actuarius vero abit, ab omnibus cursoribus, tribus scilicet, quorum unus aurigarium seu secundus cassidem, tertius cingulum gestat, stipatus. Aurigarium bigario in ante om. ed. ed. cod. ed. ed. cod. quam librariis imputanda esse evincunt marmora; ut pro est apud Chrisbull. in Antiqu. Asiai. p. 141, in psephismate Attalistaram. Significat omnino currum; vid. p. 195; verum quia non video, quomodo aliquis aut cum curru, aut in curru saltare queat, magis propendo ad interpretationem paulo ante propositam. Solent novi Græci augmentum participii præ- vetustissimis auctoribus producit, qua ipsis magis teriti passivi omittere, ut hic pro pro p. p. pro p. pro p. memoratur, etiam aliis dicta pro Referrem huc quoque locum nisi scirem, fore quosdam, qui xai pro xe scriptum contendant et augmentum verho junctum malint in hunc mo dum Εxempla simila pro stant apu Theophan p 167 (conf. Go‹r. ad p. 223), p. 250, 335, 432 (ubi male mutat margo); 417, 455, antep. et alibi multis in locis. Etiam ipsi veteres Græci negligentes augmenti erant, teste Casaubono ad Athenaeum p. 113, ubi alia hujus rei exempla Bigarius enim instituebatur velinvestiebatur galea argentea et zona; vid. col seq., lin. 3. Nempe in cathisma, ubi promnia ab imp. distribuebantur. V. ad p. 114 dicta. Aurigaria et publica, erant ve stes et communi ærario aurigis date; v. p. 200 pen. et 201.
11 manum tradit, cassidem capiti imponit, cingulo eum in medio accingit, factione inter hæc accla mante: «Multos, multos, multos;» populus: «Mul tos annos in multos.» Cantores: «Multa vobis tempora, a Trinitate electi 1» Clamatet populus ter «Sancte!» Cantores: «Multa vobis tempora, fa muli Domini!» populus ter: «Sancte!» Veneti; «Multa vobis tempora!» Cantores: «Multa vobis tempora, N.N. Imperatores Romanorum!» populus ter: «Multa vobis temporal» Cantores: «Multa vobis tempora, Domini cum imperatricibus et porphyro genitis!» 193 populus ter: «Multa vobis tem pora!» Cantores: «Tu feliciter in hoo populo rem agas;» populus ter: «Sancte. «Cantores: «Co rollam, domini, bigario!» et statim corollam ac vestem ipsi mittunt. Rursus cantores: «Domine, serva dominos Romanorum!» populus ter: «Do mine, serva!» Cantores: «Domine, serva principes cum Augustis conjugibus et porphyrogenitis!» po pulus ter: «Domine, serva! «Postremo omnes simul dicunt: in multos annos, etc.» Bigarius vero ter dominos signat, flexoque genu ipsis gratias agil, deinde cum profecto ad daphnen, inde ad fa otionem abit, qua ter signata, ad cancellos ascendit factionarium omnesque duarum factionum aurigas et tribunum adorans. Acta, quando victoriales triumphi in hippodromo celebrantur. «Gloria Deo, omnium Domino, gloria Creatoriet Conditori universi Gloria Deo, triumphos de Aga renis agenti! Gloria Deo regi sæculorum! Gloria Deo, qui imperatores recte credentes corroboravit I Gloria Deo, qui, ut amantissimus hominum, nos respexit! Gloria Deo, qui Ismaelitas, Christiano ram inimicos, percussit! Gloria Deo, qui captivos ab hostibus liberavit! Gloria Deo, qui urbes Ara bum destruxit | Gloria Deo, qui Trinitatem negantes prostravit Gloria Deo, qui Deiparam negantes perdidit! Gloria Deo, qui ferocientem N. Christo inimicum opprobrio implevit! Gloria Deo, cui ita visum fuit! Domine, quis consilium tuum non ce lebraret? Domine, quis non laudaret opera ma nuum tuarum? Domine, gratias tibi præ omnibus agimus, quod misertus es populi tui, eique huic potenti imperio subesse permisisti!» Cum vero captivi proni in terram prociderunt, actuario si gnum dante, cantores dicunt: «Justo Dei judicio inimici nostri ceciderunt!» quod populus ter re petit. ed. ed. ed. Signis victoriæ solemni cum pompa in urbem introductis.' [Triumphi voce pro solemni introitu usurpata Aimoni in Histor. Frano.}
194 Acla, ubi emirus barbarorum princeps bello victus el interemptus fuit. «Gloria Deo hostes conterenti! Gloria Deo, qui atheos sustulit! Gloria Deo, vicloriæ auctori! Gloria Deo, qui te, terrarum domine, coronavit! Salve, imperator, felicitas Romanorum | Salve, imperator, robur exercitus tui! Salve, imperator, per quem N. prostratus est! Salve, imp. N. victor! Deus te in purpura servet in gloriam et salutem Romanorum cum veneranda Augusta in purpura! Deus exaudiat preces nostras.» De equo, qui in prima palma infeliciter certavit, et quo pacto ipsi alii equi substituendi sint. Si contigerit, ut equus in prima palma noctu male certamen agat, mos alium ei substituendi hic est: Magister uterque factionis contrariæ cum duo bus inspectoribus et præfecto adsunt, abeunt ad locum, ubi equus stat, eumque in medium dedu etum accurate contemplantur, et si certo produci non potest, similem equum ex tertia palma seli gunt, qui in locum læsi currat, quodcunque fre num sortitus sit. Is autem equus in propria palma, scilicet tertia, certamen instituere debet, et si ad secundam quartamve pertineat, idem observatur, ut diximus. In vespertina quoque decursione ritus omnes matutinæ similes sunt præter globum ex urna prodeuntem et casum equi male se habentis. Auriga postquam omnia, combinas scilicet et can cellos, disposuerunt, in armatorio manent. Cum autem lignum sancte ecclesia signum dedit, sur gunt, ad ecclesiam abeunt ac cereos incendunt, eosque tenentes redeunt, inque circum se confe rentes abeunt, in oratorio sanctæ Deiparæ, quod ed. cd. ed. cod. De equo, qui, cum debuisset in prima palma seu in primo a carceribus emissu currere, cursui et certamini obeundo ineptus factus est aliquo casu. Hino intelligitur proxime sequentium verborum bunc esse sensum: Quando contingat, ut nocte ante lulos proxima equus primí missus inhabilis certamini fiat. Presentes sunt, adsunt; vid. p. 240, 248, et p. 249; et Nicetas p. 197. Ita Codinus Offic. XII, astan lium, Interdum est pro simplici esse, ut infra p. 223; interdum pro feri: Malalas, t. II, ignis erat, sed exstinctus abii in cinerem. esse, adesse in partem alicujus, pro ejus partibus se adjungere, transire in ejus partes, habet Malalas t. II, p. 89. Conf. Du Cange Gloss. Gr. p. 166, ult. Sic quoque Latini medii ævi inveniri pro corum adesse dicebant. Hugo Flaviniac. in Chronico (apud Du Cange v. Papa rellus): aliquando magnum erat, si quis regium os culum merebatur; gratum, si quis vestigia Papa oscularetur. Nunc versa vice rerum, quicunque in ventus fuisset nempe in præsentia papa], teneba tur, nec anteà dimittebatur, nisi pedem paparelli istius oscularetur, et sic demum osculo regis potieba tur. Ipse jam Polybius apud Athenæum p. 193, de rege Antiocho agebut, versabatur in offer nis aurifabrorum. Quod nostrates apte efferunt: er liess sich finden. equus non producibilis, pro duci in aream et certaminis periculo committi ine ptus et intutus. Id est ad quemcunque currum pertineat ille equus, sive eum, qui carcere ad metam proximo exit, sive eum, qui exit carcere remotissimo. Nam singulis palmis vel missibus quaterni currus certa bant. Tradit igitur auctor in vicem equi cursui non amplius apti, qui debuisset prima palma certare, substitui equum tertia palmæ destinatum, qui, quamvisjam in prima palma cucurrerit, nihilomi nus tamen in tertia quoque currere debeat, loco euo, ipsi primum destinato. Quod si vero equus secundæ palmæ corrumpatur, ei substitui equum quartæ palmæ attributum, qui ut in secunda, Sic nihilominus quoque in quarta currere de beat. Ah hoc verbo norum caput incipit procul du bio. Sequentia enim titulo non respondent.
ad primam portam est, precaturi, quo facto, ad armatorium redeunt seque certamini parant. De vicario. I. Quodsi contigerit, factionarium aut micro panitem ægrotare, et is ex propria factione auri gam, 195 qui locum ejus tenere potest, babet, pagana decursione instituta, si per omne illud tempus ejus vicarius fuit, pro singulis coronis nummum duodecimum ipsi solvit: si in factione vi cerit, judicium ejus erit, cujus vices gessit: si a scopo aberrat, absque lucro laborat, et si, dum is nihil agit, alius ingreditur ac præmiorum certami nis nocturni particeps fit, quam diximus, summam accipit. Si vero victoriam aliquam vicarius repor taverit, et imperatori placuerit, eum fortuna vica rii honorare, is, cujus locum lenet, nullum liberta tem aliquid sumendi habet. Finito certamine eque stri, in quo locum alterius gessit, dum præmia solennia certaminis proferuntur et vicarius adest, per totum diem tres nummos accipit. Si vero victo riam, ut diximus, reportavit, quod superest, vicarit præmium ipsi datur, II. Si per tempus vicarium munus exercere au rigæ bullam habenti contigit, consuetudo est, ut ei, cujus vices gessit, præmia et munera tradantur. Si proprium currum vicarius habet, nec alterius cur rum conscendit, pro curru suo singulis diebus nummos XVI ex muneribus et ipsi debita a combi om. ed. cod. ante om. ed conj. R. Posuit praesens pro aoristo secundo accepta sacra communione. simplex pro vel vel. novi Græci usurpaut. Ita Theophanes p 240. Conf. Nostri p. 149. Ita quo que simplex pro sacram cænam alicui porrigere supra p. 141, 149, et alibi. Quod absente imperatore, quod septimanis et absque solemnibus cæremoniis fit. quam quis alteri pro judicio suo dat, aul ipsum judicium, quo alterius operan ®stimat, quanti facienda et remuneranda sit. Theodoricus rex apud Cassiodorum: dudum Thomati aurigæ ex Orientis partibus advenienti annonas rationabiles consideratio nostra largita est, Si vicarius non vincit, nil fert ab eo cujus vicarius est. Si de vicario suo aliquis nihil constituerit, succedat, palmamque ferat, accipit præmium unum aliquod de illis, quæ, ut diximus, vesperæ distri Mountur. Si potest monstrare victoriam a se compa ratam. et sic quoque p. 203. Membr. ha- nullum denominaverit, et aliquis ultro in ejus locum bent e vetere orthographia, quæ passim in Græcis marmoribus occurrit, ut apud Chishullum in Antiqa. Asiatic. p. 50, in psephismate Sigeorum Apud Murat. Inscr. p. et p. n. et alibi talia plura; v. Cl. Dorvill, ad Chari ton. p. 323. Dictio significat quod Gallo francicum d son tour. Quando non 80 lummodo locum et vices allerius, sed ordine certaminis ad se quoque veniente, ipse quo que personam suam gerit. Ferat, id est afferat, nempe recompensationem, retribuat vicario pro præstita opera quod dignum judicaverit præmium, consideratio, discretio, ejus cui opera vicaria commodata fuit. Latini sequiores considerationem el discretionem appellabant thy pɩ Forte Si imperator ipsi gratificari vult concessione totius sortis, quæ de jure pertinuisset ad eum cui opera vicaria præ stita fuit. Quando sub finem, versus exitum demum ludorum instituat vices alius gerere. Premia ultima, ob qum pro ultima vice decurritur stadium. Congruum,conveniens. Est multa, quam solvere debet ille, qui ob delictum aliquod a cursu cessare debet; vid. pag.
gariis suis, ex quacunque factione sit, pro more accipit. Deo autem victoriam concedente, vicarius currum saltationis causa non conscendit, nisi bullam habens, seu factionarius, seu micropanites sit si factionarii partes gerit, loco ejus ad dextram 28 micropanitæ ambulat, ad sinistram factionarii au tem, si micropanitæ vicarium egit. Si forte auriga rum bulla creatorum aliquis aberraverit, aut ob qualemcunque prætextum certamen omnino dese ruerit, quintus auriga eligitur, aut ex reliquis bigariis, qui aptissimus est: eliam si ex alia fa ctione electus bigarius sit, eumque cæteri in suam factionem suscipere volunt, micropanitem reddunt, inque locum secedentis bigarium promovent. Vica rius si ex contraria factione, ut solet nonnunquam, sumptus est, sic eligitur, et currum agitat, signum que panno, quod allipanisium vocatur, singulis spectaculis equestribus dat. Si vero in factionem, in qua vicarium agit, translatus est, etiam pro factionis ratione vestem gymnasticam induit. 196 De diversarum factionum certumine. Postquam imperator vesperi. certamen equestre diversarum factionum institui jussit, actuarius de scendit, et quatuor aurigas, duarum factionum præfectos et inspectores ad primum signum ducit, iisque diversium instituere et equos invicem mu tare imperat. Aurigæ emissores, equos et inspecto res adducunt, currus sibi mutuo tradunt; combi nam matutine decursionis prime palms et can cellos tamen non solvunt, sed, ut diximus, equos et ministros sibi concedunt, ut qui norunt qualitatem equorum et rationem eos tractandi. Vasa vero non mutantur, sed unusquisque proprio insistit, fide insuper ab omnibus data, nolle se currum sine ordine producere specie doli, ferunt quoque pannos seu signa, e quibus a Venetis gestata Prasinam notant, a Prasinis Venetam, ab albis russam, a russis albam. Victores ad factionem, cujus equi sunt, discedunt, et postquam præmia accepere, et ab imperatore coronati sunt, ad proprium populum se conferunt et acta recitant. Si vero aurigæ, qui eurrus sibi suppeditarunt, non concesserunt sibi janitores, neque inspectores ad officia præstanda, Pro cod. vix, R. conj. ed. ood. Dubito num hoc recte habeat. Membr. dant cum memorat Theophani p. 123. hanc figuram, quam neque hio, neque p. 389, ubi recurrit, expedio. Nen exuit Venetam vestem e. c., qui pro tempore in Prasinam factionem transit vicariam operam præstiturus, sed illuc transit et transfertur, eo in vestitu, quem gerit corpore; tan tummodo applical sibi pannum seu vexillum factionis illius ad quam transiit,quod parvum erat vexillum forte humeris aut cassidi additum, quod indicabal eum ex alia factione, mutuo tran sumptum esse, et ex eo appellabatur, Veslem gymnasticam; v. p. 341. Est eadem Diversium videtur fuisse, cum factiones equis et aurigis et curribus permutatis, Prasini Venetorum et Veneti Prasinorum, certabant. Qui carceribus emittunt. Qui januas circi aperiunt. & nova manu, quæ substi tuit, pro e: quod vetusta manus exaraverat. Leg. igitur utqui norint et qualitates eorum, equorum nempe, et rationem eos tractandi. Hec vel potius ut infra, id est.
nem abeunt, et, ab hac propriis acclamationibus institutis, præmia accipiunt, quia inspectores pro more decursioni equestri adsunt, et tempore diver sii officia sua observant. Si vero equi reliqui cura et labore venientium aurigarum vicerunt, ad suum populum seu quorum equi sunt, veniunt, et ibi præmia certaminis accipiunt. victores aurigæ cum equis mulatis ad suam factio G De præmiorum distributione. Duo demarchi, duo factionarii totidemque micro panilm, profecti, inspectores, bigarii et principes factionis ad hippodromum sancti Sergii descendunt. Cum vero principes factionis ipsi verbum nullum proferre audent, unum e quatuor aurigis deligunt, qui jurejurando omnium nomine affirmat, nolle se inique præmia distribuere. Ex quacunque vero factione delectus auriga est, ex alia inspector ac duo præfecti equos e stabulo producunt, et si ei, qui juravit, 197 placet, a Venetis equum unum, a Prasinis unum, ab albis russisque unum sumere, curribus quatuor primæ palmæ, quatuor secunds, totidem tertiæ, adque didromum totidem equos jungunt. Hi sedecim currus postquam sic dispositi sunt, tres, qui non jurarunt, vortiuntur, et ordine sortionis, primus quantum vult, reliquum is, qui distribuit, sumit. Si vero sedecim currus dividere nolunt, sed tantum quatuor ratione primæ palmæ, hi, ut a nobis scriptum est, dividuntur; reliqui ad loca sua discedunt. Quænam auriga observanda sint, quando præ miorum seu palmarum dies celebratur. Auriga factionarius aut micropanites, si, dum palma profertur, in tabalas inciderit, potestatem non habet cassidem suam abjiciendi, sed cum ea pedes procedit, et usque ad januas abit. Si vero in imperatoria tabula forte ceciderit, haud licet ipsi ad II, ubi luctatores exercentur, ante consessum diverti, sed aut intro ad murum, aut foras ad euri pum cum casside sua ad portas descendit: si vero bigarius exciderit, et pedibus forte processerit, cassidem deponit, et sic usque ad portas sine cas side abit. Auriga si in curvatura Venetorum curru suo alliserit, et ad funem usque seu lineam albam ed. ed. conj. Leich., S2 ed. ed. om. ed. ed., cod. Emissores e carceribus et reclusores forium. Coram omnibus; vid. ad pag. 199. nempe stipal, id est unum equum apponit ad latus alterius, condensat, confercit equos. id est copulam, coagmentum, collegium, corpus, ab apto, compono. lo quartum cursum vel palmam. sed leg. aut ut paulo post et p. 213, ubi est. Quid autem fuerint tabulæ in circo, in quas qui curru impingeret agitator, debebat curru descendere et pedes usque ad fores circi ire, mihi non constat. Forte idem fuerint cum cancellis, quas facile rum peret equus ad cursum anbelans et more inpatiens. Carceres certe tabulas appellat Sidonius Apollia. Illi ad claustra fremunt, repagulisque Incumbunt, simul et per obseralas Transfumant tabulas el inquieto Duralum vede stipitem flagellunt.
secundam pervenerit, et ad sinistram constitutus auriga eamdem contigerit, cessat. Aurign, prolata palma, si cum opposito sibi una procurrit, isque manum suam expandere et cassidem huic auferre tergo sit, vicit tamen, et is, potest, etiamsi ei cui cassis detracta, superatus est. Auriga, palma pro ducta, si cassis ejus prociderit, si coram est et equi ejus procurrunt, magis quam currus loti, abundabit et cessabit. De velis suspendendis ac tollendis. Si, velis suspensis, die decursionis aer turbidus oritur, et equestre certamen propterea non insti taitur, etiamsi organa a sua statione prolata, velum suspensum, combina equorum et cancelli ad urnam sublati sint, velum per dies aliquot suspensum manet: 198 si vero tollitur, etiam organis con stitutis, combina et cancelli amoventur. De equo damnum passo. Equus si damnum patitur, magistri duarum factionum abeunt, et si incolumis est, ad diippium in stabulum abit, cauda colligata. Si vero hi certo cognoverint, eum omnino malum esse passum, caudam ejus dissolvunt, et, detractis de pedibus fasciis, paulisper abducunt. De proba Auriga factionarius aut micropanites, si in primo artis equestris specimine seu proba cassidem suam perdit, non potest aliam sumere, si vero bigarius es', quando de curru descendit, cassidem deponit, caque, quæ primis aurigis permittuntur, sibi adjungit. ed. ed. Cassiodorus Variar. III, albam lineam meno rat, sed quæ videtur a nostra diversa esse. Nostra enim videtur in fine circi ultra metam fuisse, suam vero albam lineam ait Cassiodorus non longe ab ostiis in utrumque podium quasi regulam directam produci, ut quadrigis progredientibus inde certamen oriretur. Forte tamen fuerint duæ albæ lineæ, una apud carceree, altera (Nostro hic appellata) ultra metam, extra quam currui nulli liceret evagari. Nempe Si eadem in linea currunt duo currus, ut neuter neutrum prævertat, aut saltem unus alterum perparum. M. huic verbo præmittunt, quod non magis intelligo quam Num leg. frustra laborabit. Si licet ex compen dio a, quod significat, concludere, debebit inde effici. Sed frustra nos laboramus in loco obscuro et re minuta. Combina hic loci est combinationum secre tum vel cancellaria, in qua diplomata combinatio num circensium expediuntur. Forte inveniuntur, hoc est manent in Cylistra seu tribunali urnæ circensis agitandæ. Nempe decursum finiente equo; aut polius citam finiente, animam agente. De dihippio v. Gour. ad Theoph. p. 242. A. 6. et Cedren. p. 456. B., item Du Cange CPli Christ. I. p. 74., unde constat, locum fuisse haud procul circo aut immediate apud ejus introitum a parte septentrionali. Quod colligas ex eo, quod Constantinus patriarcha præter dihippium in cir cum per seu gradus circenses traduc tus fuisse usque iu perhibetur. Et quidem fuit stabulum equorum circensium pro equis, locus, unde illi nomen. Hinc est p. 205, laxant, aperiunt stabula, et equos emittunt. Stabulum est generale nomen ædi fcii, cujus pars erat statio equorum, proprie sic dicta; reliquæ mansiones erant pro equisonibus et magistris equorum, pro servandis stragulis, lupalis, loris et reliquo apparatu eque stri. Ocreas; v. not. ad p. 267. Forte significat hæc dictio per portam parvam. Deponit, demit de capite. Nempe non potest alium currum jun gere, aliud cursus periculum facere.
loricæ tenues 12 pro protocarabis [seu capitaneis λwpíxia xoivà í', naslòiz n', avrompóswnx ‹', navalibus et siphonariis seu Græci ignis jaculato ribus] et in prora stantibus militibus. Aliæ commu hes loricæ 10; cassides 80, cassides 387 cum te gumentis vultuum ex una massa facta 10, lamina rum manus et manuum carpos munientium pa ria 8; spathæ centum: scuta [e coriis duplicatis] consuta septuaginta; scuta Lydia 30; conti cum terebris 80 hastæ cum falcibus 20; venabula cen tum: jacula totidem; arcus Romani cum nervis duplicibus 50; lintres cum arcubalistris manuali bus et funibus valide restionum arte tortis 30; sa gittarum millia decem; muschetta 200; tribolorum millia decem; unci cum catenis 4; tegumenta lori carum 50; camelaucia 50. Dromo debet tenere viros 300, quorum 70 sint milites, soli militiæ va cantes, ex equestribus legionibus et alienigenis desumpti, reliqui 230 sint remiges, qui, si velint aut apti sint, conferre in pugais quoque operam poterunt. Sex pamphyli habebunt scuta coriacea, quot ut parari curet sanctus imperator, Deus ipsi in cor dabit. Eorum unusquisque pamphylus habe (Gallicratides) etc. Non satis clare Latina interpretatio hæc reddit boc modo concepta: frons adversæ navis mucroni tam firmiter infixerat, ut etc: to σtóµz navis Atticæ, cui infixa hærebat & axis, cuppis ænea navis Spartanæ, erat rictus majoris cujusdam bestiæ hians, in quem intrusus magna vi mucro navis Spartane obhærebat. Videntur mihi vultus galearum esse, seu laminæ, quibus vultus muniuntur, circa os, nares et oculos pertusæ, cætera solidæ et ex uno frusto ferri aut chalybis, non compositæ. Sunt enim galeæ quædam compositæ, quarum genæ et man dibula et tota pars, quæ nares et oculos tegit, revolvi in frontem aut infra mentum deprimi po test. Anna Comnena p. appellat, Latini medii mvi nasade, item visiere, vid. Du Cange ad illum locum. Has mobiles et rotatiles galeas hic non intelligit, sed immobiles. Scuta pantà puto esse e coriis bu bulis consuta. Unde autem Lydiatica, num a Lydia, an a Lydda Palæstinæ, et cujus formæ aut compositionis ea fuerint, mihi non liquet. Xe.po a forte non tantum carpos, sed etiam ipsas manus tegebant; et videntur Latini chirothecarum hoc genus manipulos appellasse. Assessores (id est insessores) dextrariorum habebant loricas ferreas, habebant et caligas, manipulos ferreos, ait Chroni con Colmariense apud Du Cangium Gl. Lat. v. Arma. Conti cum terebris serviunt perforandis ex commoda distantia navibus hostium, Aoyxospε Tava seu hastæ falcate, falcibus præferratæ ad Jaceranda veta et funes velorum faciunt. Mevaú corruptum est e Latino venabula. est pariter corruptum e Latino directaria, id est, spi cula, jacula, quæ versus scopum directantur id est, diriguntur, collineantur. Vel potest a pintELV repeti, et x pro positum censeri. Plyvery dicunt novi Græci pro fine. Veteres quoque persæpe et permutabant, ut et Hic et deinceps verti hæo dictionem per funes per strias arte restionica torti. Notat alias Ewtò; sericus; vid. p. 273. Et sane non inaudita res est funis serico et cannabi intertextus, quo fortior fiat. Verum cum in nostris hisce locis ubi que junctum habemusonάptivat, malim potius al tero modo vertere. Nam si voluisset auctor indicare funes partim serico partim cannabi tortos, dixisse mea sententia una voce. Ratio meæ interpretationis in hoc est. Metaxa usurpatur quoque pro stria, radio, tania eo quod nostrates Strahl appellant: ein Strahl Haare e. c. Signi ficant voce Strahl plexum aliquem modicum, uzλ. (lov, longum in recta linea procedentem; vid. Du Cange v. Metaxa. Sic autem dicuntur xopôal, fu nes, ut bi a restionibus stratime multis minoribus funibus compositis torti ad instar columnæ canali culate a chordis seu nervis, qui ex intestinis animalium toti teretes et rotundi atque æquabiles fiunt, distinguerentur. Potest quoque tóc, funem e bombyce vel e byblo contortum notare. Herodoto sæpius byblini funes memorantur. Et metaxa est omnis materies in longum duci, plecti contorqueri, ad modum lini, lanæ, bombycis, serici, apta. Chronicon Cassinense III, 57: albas de metaxa [id est vn, filo] bombacii octo. V. Du Cange Gloss. Gr. v. Muta et Lat. v. Muschetta. Ita enim scribendum esse putaç, non uas, Rigaltius existimat, et interpretatur sagittas parvas quæ velut muscæ parvæ, muschetta vel musquetta pungant. Idem de nostro hoc loco censeo, et de p. 390. Videtur VOX Germanica esse angriphus, angreiffer; notat uncos. Inde Francicum agraffe, Conf. Murat. t. 11. Ant. Ital. p. 483, ubi de graphiis agit seu uncinis ferreis, quibuscum per muros de missis appropinquantes hostes sursum attrahebant quales unci etiam hic loci videntur designari. Posset tamen, si quis velit, ȧyploous etiam a Græco pomóc, curvus, arcessere. Sunt tigna, cantherii, ad figuram litteræ Græcæ commissi; vid. Du Cange Gl. gr. v. Aqµ Videntur mihi forcipes fuisse, quorum ambo rostra vel mandibulæ perfectos duo semi circulos, et commissæ unum integrum circulum, xpixelov referrent, sed qui reduci et aperiri posset ad apprehendendum aliquid. (forte torques et annulos non puto
sito coronatur, per cubiculum, præfectis ejus sti patus, egreditur inque medio augusta porticus constitutus, præposito, is ostiario signum dat, qui patricios deinde adducit; velum portæ, qua ingrediuntur, silentiarius follit. Dumque intrant patricii cum strategis, procumbunt, et his surgenti bus, imperator præposito signum dat, is dicit «Jubete;» ipsi bona ac diuturna tempore appre cantur. Inde præfectis cubiculo, patriciis et strate gis comitantibus, ad triclinium, in quo eo die con vivium celebrat, transit ac ibi subsistit; silentiarii tres aut quatuor intrant, e quibus tres, pone exci pientes imperatorem, ad dextram digrediuntur, unus in medio, consistunt, et postquam præpositus signum ab imperatore accepit, silentiario in medio comitatus imperatorii constituto signum dat, qui p velum ingressus, voce elata dicit: «Leva,» et ceri moniarium adducit, inque medio astantium collo cal. Præpositus, signo ab imperatore dato, magi stro signum dat; si is forte absens, est, quæstori, magister cerimoniario, dicens: «Comites;» is ad velum dicit: «Leva,» et senatores ingressi, adorant suoque in loco consistunt. Deinde imperator iterum præposito, 200 præpositus magistro signum dat, is cerimoniario, dicens: «Præfecte;» cerimonia rius vero velum ingressus, dicit: «Leva;» ex præfectus accedit, et, adoratione peracta, in loco suo consistit. III. Quo facto, Iraperator præposito, is cerimo-C niario signum dat, ac dicit: «Jubete;»ipsi longam ac felicem ætatem apprecantur. Tunc extremam imperatoris tunicam cerimoniarius apprehendit, et, facto rhostbelio, imperatori tradit, qui thronum suum pelit. Dictus silentiarius ad curvaturam Prasino rum, urnam secum auferens, cumque ipso factio narii ascendunt, et postquam oninibus, qui pro more una advenerunt, bullam præfecti ostendit, urnam movet, et sic postea omnes, qui cum eo ascenderunt, cum silentiario descendunt, et in eadem curvatura seu meta olera, et super his pla centas reponunt: in altera vero meta ac diversis Euripi locis pariter olera ac placentas pridie de cursionis equestris accumulant: Prasinorum meta pro dictatore, qui dicial, id est concipit scripto, epistolas aut rationes: v. Du Cange h. v. est praefectus. Notum, Græcos allocatus pro allocator, confessor, sponsor. Dictatus novos ubique ingerere. Solebant quoque me dio ævo voces in us exeuntes per wp efferre.Ita quo que Latini advocator pro advocatus, allector pro allec tus; Du Cange Gloss. Lat.; opinator pro opinatus seu electus, bonæ opinionis et famæ miles, ideoque optatus, delectus, optio; v. Du Cange v, optio, ūhi Gloss Anglosaxon.: optio, gekosen Kempan. Hinc est, quod intra pag. per exponitur, quasi adorandus esset, rogator pro roga tus, id est roga donatus, stipendialus. Vicissim in us terminabant, quæ in or debebant terminari, ut adjutus pro adjutor: unde aiutus, aidus, aide; alienatus morbus pro alienator quia sensus alienat; Exaggerant; proprie est confer cire, condensure; vid. pag. 196, 201. Frequentis sime hoc verbo utitur Nicetas Choniates, ut pag. 31, el 37, ubi est retro condensare, id est reprimere, repellere: p. 64, fluvium opposito aggere retro agere, et ellicere, ut cosgge retur, constipetur p. hastarum conferta seges; pag. 246, Discimus ex hoc loco, quare ap
ob urnam circumagendam custoditur. Bigae in cri tariis stant, et postquam imperator ad sedem suam processit, populoque signalo, in throno consedit peracta patriciorum et strategorum, si qui adsunt, adoratione, principes factionum cum crucibus et rosis textis veniunt, et ad lineas subsistunt: actua rius a mandato signum dat, et bigæ solvuntur. Postquam vero ad imperatoriam tabulam in throno venere, felicia imperatori precantur: deinde actua rius a mandato signum dat, et organum imperato rium pulsatur, ipsi vero e bigis suis ad factiones descendunt, et stationem ingressi, coronis acceptis abeunt. Sic postea dicti factionarii egrediuntur, crucesque tradunt, et fausta imperatori precati discedunt. 40 om. ed. IV. Μox prima palma celebratur, ubi auriga du plicia præmia accipiunt, et secundum factionis pre ces munera publica distribuuntur, quæ chosbaitæ per medium circum ad armatorium victorum auri garum perferunt. Quatuor palmis celebratis, 201 rationales omnia pro more agunt, aurigæ, præmiis victoriæ induti, e januis in currus descendunt, factionarii partis victricis laureas ex rationario de pellatum fuerit hoc ludicrum circense, quia nempe olera, placenta et pisces populo diripienda dabantur, et Lachanicum hoc celebratum fuisse die natali urbis. Reliquæ ergo hæ sunt institutorum ub urbis conditore Constantino M. panium civilium aut grudilium, qui ad tempora usque Heraclii quo tidie grauis disiribui inter 800 tesserarum exhibitores solebant; de quibus docte multa disputat Salmasius ad Scr. H. A. t. II. p. 503, sqq., ad quem id unum observatum velim, esse divites et nobiles, autem mechanicos, ut medio ævo dicebant, seu sellulariarum artium cultores. Neque solos panes accipiebant, sed etiam vinum, oleum, lardum, alia. Sed abrogati fuerunt hi panes gradiles et unico tantum die per annum revocatus in memoriam obsoletus eorum mos. Cujus adhuc supersunt ve stigia in illis, quas vulgares appellant spendis, in stitutis hominum pro veteri more piorum et libera llum, sed non magno cum emolumento in commune. Illud ipsum autem adhuc hodie viget Neapoli, ut e Keysleri itinerario intellexi, cujus locus insignis præsentem rem egregie illustrans ascribi meretur. Man sagt insgemein, verba ejus sunt, wenn ein Viceroy [Neapolitanus nempe das ge meine Volk im Zaume und Ruhe behalten wolle, müsse er bessorgt seyn, dass es an drey Dingen, so mit dem Fanfangen, niemals mangele. Diese sind Ferte, Farine, Forche, weil das gemrine Volk immer offentliche Lustberkeiten und Geprange, nebst der Wohlfeile des Brods und Meels verlanget, dabey aber auch scharf gehallen seyn muss, und daher of tere Todesurtheile an dan Missethutern za vollziehen sind. Unter die offentlichen Lustbarkeiten gehoret der Aufzug, welcher id den vier letzten Sonntagen vor der Fasten mit vier Triumphwagen gemacht wird, und deren der erste mit Brod, der andere mit Fleisch, der dritte mit Kraülerwerke, und der vierte mit Fischen versehen ist. Sie sind beynahe haushoch, und haben Musikunten auf sich, und werden von gewaffnetem Handwerksleuten so lange bewachet, bis sie Preis gegeben werden. Noch einen grossern Zu lauf hat ein Castell, Cocagna oder Cucagna genannt, weil es gleichsam zusammengesetzt und überzogen ist mit Ochsenvierteln, Schinken, Speck, Gansen, wal schen Hahnen und andern Esswaaren, womit dus Schlaraffenland oder Cocagna angefüllt zu seyn be schrieben wird. Dieses ganze Werk ist nach der Bau kunst eingerichtet, und wird jahrlich einmal aufge führet hat auf beiden Seiten Fontainen, woraus dea ganzen lag Wein springet, und wird durch Solda ten bewacht, bis der Viceroy sich auf dem Balcon sehen lasst; denn dieses ist die Losung oder das Zeichen, dass dem Vulke nie Erlaubniss gegeben wird, sich des Castells mit stürmender Hund zu be meistern. Ita appellabant vestes quas commune, ut medio ævo dicebant, victoribus dabat, ex ærario publico; vid. p. 192, et p. 340, unde tamen concludere licet, vestes illas dictas rursus ademptas victoribus esse, absoluto ludo et in vestiario factionis reconditas. quoque est fiscus publicus, civicus, unde publica ædificia struebantur, ludi circenses et alia speculata ede bantur, lucernæ per plateas de nocte ardentes ale bantur, etc., vid. Procop. Anecdot., pag. 114. Jam p. 199, adfuit hæc dictio, quam non intelligo, neque novi buccine pertineat, aut quid sibi velit, quod in margine scriptum circa hunc locum dabant membranæ credas non autem ob accen turn. Sed fateor hoc in loco, ut in multis allis, Da rum me esse, non OEdipum.
Acclamationes, dum urna peditum circumagitur. Ad has januas, Deus ac Domine omnium, abea mus ubi erit per Deum vincere. Hoc est per Deum vincere. Te veneramur, o Deipara, ut haec factio victoriam obtineat.» 200 Acta, dum mapparius in pedestri pugna laborat. «Nana! Ananaia!» populus: «Dies advenit.» Cantores: «Nana;» populus: «Sancta Deipara!» Caniores: «Nana;» populus: «Victoria Veneto rum;» (Prasini: «Prasinorum).» Canlores «Nana; populus: • Gaudebit respublica.» Can tores: «Nana;» populus: «Sancta Deipara!» El postquam mapparius manus sustulit, dicunt «Nunc et nunc, Domine, adjuva.» Acta, quando præmia symperesta, seu qui primus atti git melam, et qui ab eo secundus est, accipere debent. «Corollam, domini, eym perests! Domine, serva Romanorum dominos! Domine, serva a te corona tos! Domine, serva imperatores cum Venetis,» (Prasini: cum Prasinis). Duas corollas; domini, symperests, unam, domini, secundo: Domine, serva majestatem rectæ fidei observantem! Doinine, serva Romanorum imperatores et Augustas. mum passum haberent Veneti; qualis autem ea præ rogativa esset, fateor me nescire. aut potius 6dvewy est quum transiissent, hoc est prævertissent in cursu Veneti Prasinos per tres palmas seu mis sus, venit Bambaludes et vicit quarta, nomine suæ factionis Prasinæ. Ita Transit dicebant Latini se quiores. Cassiodor. Var. III.: Iransit Prusinus, pars populi marel; præcedit Venetus, et tolius turba civitatis affligitur. Reddidit doct. Interpres, qui primus attigit metam; videtur a convenire ad termi num, derivasse, et magnum pondus ejus sententiae addere locus perobscurus Nostri p. 211, ubi dicun tur cursores stare [sed ubi? num apud inetai? et tenere, symperestas, ut contineant eos in securitate vel tutos, quin contingat per eos error. Fuerunt ergo symperestæ quoque pars certaminum circensium; dt ex eo quoque colligitur, quod præmia acceperint. Fuit aliquando, cum crederem hos symperestas fuisse custodes vel ædituos ædis circensis S. Ste phand dicais, qui, quod in alto habitarent, debe rent certaminis fortunam observare et victorum or dinės atque nothina consignare scripto; quapropter præmia acceperint, ut oblationes pro sua ecclesia. Et deuteros interpretabar eorum vicarios aut sé cundicerios. Sane superista dicebant Latini pro ædituo medio ævo. Sed ipse ego parum huic conje cture tribuo. b De volo, quomodo celebrari debeat. I. Paratum mane, ut in decursione equestri, non datur, sed pridie diei votorum præpositus respon sum ab imperatore accipit, et magistro cerimonia rum præcipit, sequenti die votum celebrari debere. Vesperi hora 1x aut x Venetorum ao Prasinorum greges ad suas factiones discedunt: demarchi vero infra stant, se invicem cavillantes, deque ritibus ea vespera observandis colloquentes: cursores procur Nempe nomismata vel solidos aureos, ut Ev, nempe Ex aliis quoque locis, in quibus memoratur, ut ex hoc nostro, colligi tur in voto seu votis ludis cursu pedestri tantum a cursoribus fuisse certatum. Convicils et sarcasmis obvios impetendi li centiain hoc votorum ludo trahebat originem a vetu sta libertate circensi, de qua vid. Salmas. ad Scr. H. A. p. 848 Μus ille scominata in qutique jactandi impune et summa cum licentia, manavit a satyris, ludis Græcorum, unde satyræ quoque seu carmina contumeliosa nomen habuerunt; item a notis illis Atheniensium Rome quoque in pro cessionibus ludorum votivorum, item triumphalibus, sec non exsequialibus, satyristarum choros, adfuisse, do cet Dionysius Halicarnass. Aut. Rom. I. vit, p. 477, insigni loco, quem lectoribus commendo. Idem factum ait Herodianus l. 10. in matronalibus. Dio Chrysostomus, oratione, Alexandrina dicta de iis, ad quos eam dixit, ipsorum scurrilitatem et petulan tiam graviter increpat, qua summos quosque viros et innocentes probris ingestis foedabant et vexabant. Lampridius in vila Alexandri Severi pag. 909. ult. in Antiochenis et Ægyptiis seu Alexandrinis ut rem notam notat ipsorum morem tempore festo, aul, ut Salmasius ait in membranis Palatinis reperisso, tempore frustæ, conviciis vel ipsos imperatores, nedum alios, lacessendi. Locus hic est: Volebat vi
runt, et praefectus ad signa sedet, omnia, quæ par tium ipsius sunt, peracturus. Sequenti die omnes noctu ad hemicyclum apsidis procedunt, præfecti cubiculo tunicis Tyriis, patricii, cerimoniarius et senatus atrebaticis, apertoque palatio intrant et in suo ordine, ut in die decursionis equestris, quem supra descripsimus, singuli adstant. Ab his stipa tus imperator per apsidem, augusteum et cochleam secretam digressus, ad thronum in clathris consti tutum procedit, silentiarius cum urna ad stationem abit, et in conspectu duarum factionum ibi adstan tium 210 eam ter movet, et, quæcumque factio exierit, statim singuli gregem suum ordinant, hi primam, illi decimam januam. Imperator patricios, strategos, cubiculo præfectos et principes officia lium ad clathra vocat, ipsisque tesseras pauperibus, ut more antiquo in triclinio novemdecim accubi tuum cum eo accumbant, distribuendas tradit. II. Quo facto magister cerimoniarum præposito edicit, omnia parata esse, præpositus imperatori. 18 per lapideam scalam descendens, ad praepositum dicit: «Solennem consessum ede;» is elata voce «Consessum.» Tunc imperator ad cubiculum dis cedit, ubi a vestitoribus tunica sua indutus et a præposito coronatus, per angustum triclinium egre ditur, et cubiculario velum sumente, magnum tri clinium, ubi ea die convivium celebrat, et præfecti cubiculo adsunt, petit. Ostiarius infra ad velum stat, præpositus, signo ab imperatore accepto, os. tiarium velum custodientem admonet, patriciosque, ut in equestri decursione, adducit. Patricii in ter ram procidunt ipsisque in locis suis constitutis, præpositus, signo accepto, dicit: «Jubete.» Po stea in obsequio abeunt, et rursus extra velum in terram procidunt, præpositus admonitus, signum cerimoniario dat, qui dicit: «Jubete.» Sic abeunt, imperatorem ad portam usque et subsellis comita turi, qui thronum suum conscendit, præfectis cu ed. om. ed. nos dicemus ad p. 222, partim dixit Du Cange v. Festum, et nuperrime Gallus quidam, cujus nomen non succurrit, peculiari libro. Adhoc hodie rustica nis et oppidanorum rudibus oblectatio et otii abu sus est, in jaciendis invicem scommatibus ingenium experiri et ostentare. deri originem de Romanorum gente trahere, quia eum pudebat Syrum dici, maxime quod quodam tempore festo, ut sulent Antiochenses et Egyptii seu Alexandrini, lacessiverunt eum conviciolis, Syrum archisynagoyum et archier, a vocantes. Ephesii eudem licentia in omnem ordinem sexumque gras-abantur in festo quodam dicto, ut constat e Du Cange Gloss. Gr. p. 607. Heliogabulus, teste Lam pridio t. II, Scr. H. Aug. p. 817, instituebat, ut in festo vindemiarum multa in dominos jocularia, ipsis audientibus, dicerentur. Ex Athenæi p. 182 et 187 aliisque, qui convivia velusta narrarunt, constat, veteres inter epulas studuisse mutæ dicteriorum jactationi, et fuisse penes eos certum quoddam ho minum genus, dictos, diversos & parasitis, quorum esset convivas subsannare et acri sale defricare. Eadem licentia obtinebat in ludo Gothico et festo stultorum, de quibus partim Mos pauperes ad mensam vocandi manavit a veterum agapis seu conviviis, quæ in ecclesiis post sacra peracta celebrari solebant et pauperum ma xime in gratiam instituebantur; vid. Du Cange Gloss. Lat. v. Agape. De tesseris distributio inter pauperes, ut ad earum ostentationem ad sacras epulas admitterentur, dixi ad p 440. Qui in urbes aliunde venirent homines peregrini, accipiebant apud portas tesseras. Quo cavebatur, ne men d.ci, meretrices et omne genus nebulonum in urbem confluerent. Patet ex Aristophanis Avibus,
biculo ac duobus spathariis, cum suis dextralibus, ub utroque latere constitutis: eunuchi protospatha rit super scamno pone thronum stant, in quo impe rator, ter populo signato, assidet. Acclamatione finita, praepositus signum accipit, egressusque pa tricios et strategos ad magnam portam constitutos reperit, qui signo ipsis dato, ad suos ordines sine guli abeunt. Ill. Die Voti ad thronum imperatoris, ut eum adorent, non accedunt, sed, ut diximus, diem illum celebrant, at palmis quatuor finitis, impera tora throno surgit, perque triclinium, in quo so lemne convivium instituitur, 211 patriciis utrinque adstantibus, transit, et a præfectis cubiculo stipatus, per medium eorum, dum felicia omnia ipsi appre cantur, procedit. Ut cubiculum intravit, præpositus coronam a capite ejus demit, vestitores quoque accedunt, tunicam mutaturi: ipse, sago injecto, per cochleam secretam cubiculum octogoni prope S. Stephani petit, ac triclinium XIX accubituum in gressus, veneranda mensæ sum cum præfectis cu biculo, sacellario, cerimoniarum inagistro et actua rio accumbit, in inferioribus locis fratres nostri per Christum adsident. Imperator surgit, et ad cubicu lum daphnes progressus, sagum suum induit, atque cubiculariis et reliquo solemni obsequio cinclus, palatium suum a Deo custoditum petit. IV. Preponitum mandate dare, omnesque con sueta ministeria in decursione equestri peracturos commonere oportet: manganarios quidem, ne ab altera parte dona sumere dolosque committere au deant: cursores, qui stare et symperestas tenere debent, ut hos in ordine contineant, ne per eos er ror committatur; pariter ceteros cursores Euripum occupantes, ne oui descendere et aliquid contra or dinem agere permittant; similiter decanos moneat, ut omni cura lineas januasque a cyphe educentes custodiant, ne, dum spectaculum editur, egrediatur aliquis, et cursores impediat: Sclavos quoque ore gana inflaturos ibi stare non sinat, sed in scalas ac tabulata, ubi duo cursores presto sunt, deducat, ne quis egressus impedimentum ullum injicial; fa ctionariis, et qui vestes cursorum portant, ad ta bulata ascendere non permittat, sed supra stare cos jubeat; quatuor ordinibus præfectis, qui ad lineas Euripi descendunt, ne qui ab ordine alienum in cursores committant affectus causa, sed potius summa cum verecundia adstent, quæ ipsis man dala sunt, peracturi. Nolandum, preces populi ad cod. et ed. idemque v. 21. 68 ed. Quatuor tagmata sunt; Scholæ, Excubita, Hicanati et Numeri.
vola suspendenda & tertia palma institui. Ceterum præpositus tribus quatuorve diebus ante silentia rium urnam circumacturum monere debet, 919 ut e vestiario urnam depromat, ejusque curam ha beat, ne ex imperitia eo die error oriatur. De hippodromo mavellario, Lupersal appellata. I. Pridis ejus decursionis propositus ad impera torem venit, quærens, an hoc equestre certamen institui juþeal; et postquam decretum de ejus ce lebratione accipit, ab imperatore discedit, advocα tumque cerimoniarium ad demarchos et civilem magistratum ablegat, ut de certamine instituendo eos certiores faciat. Ingreditur eliam tessarius, quem præpositus a mandato velum suspendere ju bet. Sequenti die imperator ab omnibus pro more stipatus, progreditur, perque augusteum et secre tạm cochleam ad palatium throņi feņestris instru oti procedit, et dum omnes congregati sint, exspe etal. Cerimoniarius præposito nuntiat, omnis par rata esse; ip ad imperatorem acpedit stytimque per lapideam scalam ad vestem mutandam in cubi culum abit, indeque egressus, ad præpositum dicii «Solemnem consessum ede; • bio: «Solemnem concessum.» Imperator vero, qui ihi est metatorium ingressus, suaque tunica indutus et pro more coro natus, abit, et a præfectis cubiculi cinctum, tricli nium, in que convivium eo die institui solet, petit. Hic patricii eum et strategi excipiunt, quibus ado rantibus, præpositus mandatum ab imperatore ac cipit, et dicit; «Jubete,» Patricii et strategi om nes egressi, cum senatu extra porlam stant, impe rator in limine ejus; ubi postquam omnes in terram prociderunt, præpositus a mandato cerimoniario signum dạt, et dicit «Jubete.» II. Inde his comitantibus, imperator thronum cum præfectis cubiculi conscendit, quo postquarn venit, cerimoniarius extremam ejus tunicam sumit, factoque rhoathelio imperatori in manum tradit, ut populum signet. Dum in thronum adscendit, fa Ergone sequebatur immediate post votorum ludos, in quibus pedum cursu certabatur, aliud circense equestre? Liquido id ex hoc loco patet. At quodnam illud erat? Non dixerim. Lupercalne vel Macellarium alias dictum, de quo proximo loco auctor disserit? Videtur ferme. Αtqui medio id vere, inter circense natalis urbis seu x1 diem Maii et festum Pentecostes fuit celebratum, ut e p. 213 constat. Ergone votorum quoque ludicrum in illud tempus incidebat? quod alias in anni seu Jaguarii initia, interdum quoque ad mensem Julium refertur. Nodum hunc non expedio. In codice erat Quare autem ludus hic curulis vel circensis Macellarius fuerit appella tus, et quare Lupercal, si ea vera est lectio, ut esse videtur, non novi. Forte prius nomen habet ex eo, quod carnes tum inter populum distribuebantur, aut ab antiquis pancarpis seu venationibus circensi bus, quando fere laniatum populo permittebantur; pasterius, quod eo tempore agitaretur, quo solebant olin Lupercalia Romæ agi. Atqui Lupercalia nen sc Februario agebantur Romæ et hoc Lupercal CPli mense Maio, ut paulo ante diximus.
i non adimantur, dignitates in universum numero sunt octodecim. 410 Dividuntur autem in duas classes, quarum unam senatorii,alteram processio nales conficiunt. De iis dignitatibus, quæ solo principis edicto conferuntur. Quae dignitates superioribus per solum domini edictum accrescunt et exercendæ jurisdictionis auctoritatem hoc modo accipiunt, sunt in universum numero sexaginta. Hæ, ut diximus, ex mandato domini ab uno ad alterum ablatæ transmigrant. Distribuuntur in sex classes, nempe in strategos [vel in prætores, aut magistros militum, aut recto res provinciarum,] in domesticos, in judices exercendæ justitiæ forensi; in secreticos scriniarios vel secretorum; in democratas vel popula rium factionum magistros, et in peculiaria officia seu quorum singula a viris singulis, non pluribus, geruntur. Cap. I. - De dignitatibus palatinis primi ordinis. Dignitatum sic stricte atque proprie dictarum et quæ cum brabeis obtingunt, appellationes proprie, quarum causa consuetudines quoque debentur,sunt hæ.Prima reliquarum omnium et in velorum intro ductione reliquas omnes præambulans est stratelatæ vel ducis militaris in aliquo themate vel provincia spectabili constituti, vel, ut appellari solet,dignitas apo eparchon seu quæstorum; cujus brabeum est membrana perscripta vel diploma regium, ipsa principis manu porrecta. Pendit ea dignitas consue tudinem protonsecretis aureos num., præposi tis 36.Secunda dignitas est silentiariorum, cujus brabeum aureus baculus principis manu traditus. Dat consuetudinem deutero [vel secundicerio, præ positi puta,] 6, præpositis 72.Tertia est vestitorum, cujus brabeum est Gibula domini manu dala. Dat consuetudinem præpositis 24,deutero 6.Quarta est cod. et ed. Quænam sit differentia inter proceres insigni bus creatos senatorios alque processionales, non plane liquet. Videntur tamen illi fuisse interioris admissionis,consiliis et administrationi rerum ad hibiti, hi vero tantum pompatici, qui quotidie in curiam procedere et comitative splendorem augere debebant; vid. quæ ad p. 38 dixi. Omnia enim munera et dignitates aulæ sunt officiis etiam simul comprehensis, sed in specie distinguuntur dignitates et officia seu munia. Propterea addit xv Notandum hic,non a primo quoad dignitatem auspicium fieri, sed a primo in ordine processionis seu infimo,ab inferioribus ad magis magisque supe riores procedendo. Codicilli Latini dicunt, nisi tamen codicilli erant ad formam libellorum formæ quartm compositorum, ut sunt nostræ Schreibtafeln, aut ut erant veterum diptycha. autem erat frustum pergamenæ convolubile: appellat Constan tin. de admin. imp. c. etc. Ego quidem non dubito, hic loci fibulatorium esse fibulam. Solebant nempe ejus rei traditione, cujus in officio conferendo frequens usus esset,in vestire, ut mandatorum, quorum officium erat cur rere et nomine regis imperare,brabeum erat bacu lus ad utrumque utilis; stratorum flagellum regen dis et incitandis equis, spathariorum ensis ad ter rendos et abigendos a rege insidiatores et aggressores. Ideoque fibula investiebatur vestitor,quia in functio nibus ejus erat fibulam sacræ chlamydis in dextro humero astringere. Alias notat fibulatorium sagum vel chlamydem fibula instructam; vid. Salmas. ad Script. Hist. Aug. t. II, p. 276, et Du Cange h. v., unde patet fibulatorium quoque dictum fuisse illud pretiosi panni lorum vel corrigiam, quæ assuta ora vestis in fibulam immittebatur, Græcis dicta. Gloss. mst.: limbus, ora vestis auro textu vel fibulatorium.Liceat mihi hoc loco in transitu Papia locum emendare,quem Du Cange sic citat extrafilatus, exserto humero, quasi extra manum præferens. Le gendum putem extrafilatus, exserto humero, [scilicet incedens,vel perorans vel conspiciendus,]quasi ex tra fibulam manum proferens. Rubro colore infecta. Quod rubia et rubrum tingeret, ex eo rubro colore undecunque tandem lingere dixerunt novi Græci; vid. Salmas. Exerc. Plin. p. 260, 840.
felicia præstet! Deus sancte recens nuptos en KEYAA. Пr'. stodi!» Observanda in convivio novemdecim accubituum, seu mensarum, quo tempore sic dictum Gothicum celebratur. Nono die dodecahemeri seu duodecim illorum dierum, qui a testo nativitatis Christi inde proximi [Luitprandus habet aliquid de ludo Gothico gatione. Murator. Ant. Italic. diss. 29. Luli ni continuati sunt a Gothis, ut apparet ex En et Cassiodoro, fueruntque aut ficlu præliu, aut sia et amphitheatralia spectacula. Sic ligneis pu ut eculis tempore Agnelli, armati quoque ligneis Locus Luitprandi mihi non occurrit.Quomodo Gothicos descripserint Cassiodoruse:Ennodius, li auctores ad manum non sint, non novi, et roinde cum illis ludisGothicis, de quibus Noster onferri debeant. Quantum e Muratorii verbis o, fuerunt illi Gothici ludi ab his, quos Noster at, multum diversi. Illi in circo exhibebant ntes armis lud cris: hi in curia canticis, sal e, musica, mimis ridiculis absolvebantur, nihil e imaginis. Sed potius mihi videntur cum illis ticis ludis convenire, quos Vopiscus in Carinno rat c. 19, inter multos alios ludos, quos novos je populo Romamano imperium Carini et Nune eoque memorabile esse ait. Mitio reliqua non la. Quæ maximead rem nostram faciunt, verba unt: Mimos undique advocavit. Exhibuit et lu Sarmaticum, quo dulcius nihil est. Exhibuit em.Non quidem claris verbis exposui: Vopiscus Sarmatici rationem. Quia tamen omnia, quæ enarravit et deinceps nominatludorum genera, ca et ridicula sunt, nibil, quod bellicam exer onem sapiat, et, quod caput rei, ludos Gothicos Cyclope jungit, quem pene idem ludicrum esse ludis Gothicis Nostro dictis, et his dedisse ori 1 protinus demonstrabo: credibile est, ludos aticos Vopisco et Gothicos Nostro dictos eosdern 1, eosque id nomen adeptos non ideo, quod a alis, aut Gothis recens reperti et in orbern Dum introducti essent: nam jamdudum antea, apud Græcos, vel antiquissimis temporibus in rant et satyræ Græcæ originem dederunt: sed in illis Sarmatæ aut Gothi aut etiam Barangi ranci, omnes ejusdem nationis diversi populi, stilitio suo vestitu, aut homines Græci et Romani odum Scythicum, Gothicum, Barangicum vel icum vestiti, producerentur illos ludos exer s. Neque Nostri solum Constantini temporibus tate Carini et Vopisci, non Justiniani, sed etiam ai, postremis imperii CPtani temporibus exer tur illi ludi, imo adbuc hodie in I lebecula ‘ate, Saxonica certe, quamvis minus frequente u, noti tamen sunt. Codinus illos Offic. p. 90 n. I descriptione hilaritatum aulæ Byzintinæ per Im Nativitatis Christi sic enarral: "Eneita Ep at (assidenti ad mensam imperatori postquain Bresonnes, demarchi, consules Venetus, Pisanus, ɔnitanus festum diem gratulati fuerunt, veniunt em quoque) multos ei annos intur Barangi, patria sua lingua, nempe Anyli s, concussisque invicem securibus suis strepitum it. Ascribam quoque quod sequitur: Mɛrà youv quo Egregie hæc descriptio congruit cum descriptione Nostri Constantini aut potius antiquioris, ille transtulit, auctoris, forte Petri magistri aut alius æqualis illis temporibus. quibus Gothi adhuc in palatina militia merebant. Nam a Justiniani fere temporibus desiit hoc nomen audiri et successerunt in eorum locum in Hetæria, seu miluio palatina e nationibus peregrinis conflata, B.rangi seu Franci, Saraceni, Fargan', Chazari et alit. Guthi igitur illi aut Græci, ad Gothicum modum vestiti, veniebant in aulam et ludicro illo hab tu aut potius horribili gratulabantur imperatori_diem festum, ab eoque munusculum exigebant. Erant ergo in horrifico apparatu vere Gothic, hoc est monstrosi et absurdi histriones atque agyrtæ. Quid nos hodie? Eamdem fabulam ludimus. Qui tunc temporis Gothici audio bant, hodie audiunt apud nostrates die Knecht Ruperte seu equites vel milites Roberti. Ut enim illi, seu Gothi seu ad modum Gothicum vestiti, id est pellibus lupinis ursinis, aprinis, cervinis, birtis et selosis induti, non in aula tantum, sed etiam in urbe circumoursitabant, clamabant, tripudiabant, obvios terrebant armis collisis, tetricoque suo aspectu stipem exigebant, non dantes flagellis cædebant, saltim conviciis la cerabant: ita hodieruum quoque sic dicti milites Ro berti omnia eadem faciunt festo Nativitatis Christi et toto Dodecahemero (in den zwolf Nachten sou duodecim illis diebus, qui a festo Nativit. Christi ad festum usque Epiphanias intercedunt.. Vidi, puerulus et horrui robustos juvenes pelliceis indu tos, cornutos in fronte, vultus fuligine atratos, in tra dentes carbones vivos tenentes, quos reciprocato spiritu animabant, et scintillis quaquaversum spareis ignem quasi vomebant, cum saccis cursitantes, in quos abdere puerulos occursantes minitabantur, appensis cymbalis et insano clamore frementes. Medin avo idem obtinuisse, patet ex Du Cange Gloss. Lat. v. Cervula et Jollici (id est ludi Gothici) et Kalendæ et l'etula; unde locum unicum e Vita S. Eligii ascribam 1. n. c. 15: Nullus in Kalendis Januariis nefanda et ridiculosa, vetulas, aut cervulos, aut iotticos faciat. Mimici ill dæmones medio ævo fugillatores appellabantur, a fugo, id est foco, seu igne. Ugutio Fugillus, ferrum, quo extrahitur ignis de petra [significat silicem. Unite fugillare, ignem de petra jugillo extrahere, et jugillator. Et hinc per figuram Græci duodecim illos dies, qui festum Nati vitatis Christi et Epiphanie intercedunt Dodecahe meron appellant, nostrates duodecim noctes, vulgari lingua die 12 Nachte. Solebat per illos die impera for CPianus cletoria sev solemnes epulas instituere, quibus proceres suos excipiebat, diebus singulis alios, ut patet distincte e Cletorologio. Hec suntilla qum Cedrenus ail Justinian. ob eversæ urbis lucium non fecisse. Similes epulas, sed per novem aut decem dies tan tummodo continuatas, præbebat imperator festo Paschatis; vid. p. 141, ubi apspor TỶ, 61zxzivolo appellatur festivitas sex proximis a Paschatis die diebus peracta. Sed hac de re suo loco 1-tus; v. Du Cange v. Swdenakupov.
festive bilariterque transiguntur, dominis ad om. nam, quæ vindemialis appellari solet, assessuris, figuram fugillatores dicuntur umbræ dæmonum, qui ignem ferunt. Non alios designat, quam illos nostros milites Robertos. Debent enim ex instituto et volunt diabolos incarnatos repræsentare, et historia Tur pini, c. 18, eos larvas burbulas, cornutas, diemonibus consimiles appellat. Putabant nempe Græci Latinique medio ævo, octiduo post nativitatem Christi diabolos per orbem terrarum circumvagari et a Christo, ad destruendum diaboli regum adveniente, fugatos abitumque parantes, sed invitos et anxios per pla teas in atra et ignivoma specie circumcursitare et accurrentes misere mulcare, præsertim, rabie in parvulos ob parvulum Christum concepta, hos arri pere et torquere. Unde nata persuasio, infantes circa id temporis non nasci nisi epilepticos aut maniacos et ad male agendum aliosque vexandum factos; vid. Du Cange v. Kaixápor. Anue profecto nostræ duodecim, ut vulgo appellant, noc tibus ægre prodeunt extra limen, neque sinunt quid quam supellectilis domestica efferri, neque aliis commodant et parvulis illo maxime tempore sedulo cavent: Quorum omnium institutorum exempla e ve tustioribus temporibus petita habes a pun DuCange II. co. Superstitio itaque religioni imputavit, quod na turæ erat. Horridæ sunt per se longæ atræ noctes hibernæ, per quas aut petulantes juvenes comessa tum currere cum faculis tempori et morori fallendo solent, aut fures aliique malefici sceleribus perpe trandis opportunum tempus tenebras nacti invigi Jant. Verum non a Christian's manarunt hi errores. Græcis debentur, quorum superstitiones, idola, mimi et perversa dogmata, quoniam evelli e men tibus bominum non poterant, quos antiqui Ecclesia Patres pro suo cætu et Christianis haberi cupiebant. asservata fuerunt. Festum Nativitatis Christi et tempora sic dicti Adventus et Epiphaniæ debentur Græcis gentilibus, quos credidisse sua nu mina interdum emigrare alio, dein reditum parare, advenire, redire, comparere, nemici latet. Circa hæc ipsa tempora, quibus ecclesia festa Adventus el Epiphanie celebrat, Ephesii ollu Timothei, primi Ephesini episcopi, tempore xazzywyiz, reditus in urbem Dianæ suæ celebrabant modis a ludo Go thico non multum abludentibus. Quod festum cum inhibere et tollere studeret Timotheus, a bacchan tibus Ephesiis trucidatus fuit. Martyrium ejus ms. (apud Du Cange v. Kazayoyix) dic rem et ritus festi narrat mblewę tónolç. Conf. Menolog. Basil, t. II. p. 24 ad diem XXII Januarii, qui martyrio Timothei sacer est. Ut Ephesiis ob reditum Dianæ licebat hilaritati usque ad verbera et cædes aliaeque injurias indul gere, sic licebat quoque Christianis ob" Christi ad ventum saturnalia, brumalia, vota, Kalendas, Ja nuarias, ludos Gothicos, festa stultorum, festum hypodiaconorum, barbatorias, Cyclopes agere. Quid enim aliud Cyclopes, quam pelliti Gothi, milites Roberti, incarnati diaboli? Quod hodie nostris pue rulis terrendis præstant imaginarii milites Roberti, et sic dicti Popantze, seu lemures aut Panes aul spectra uno verbo, id erat olim Cyclops. Ut ad illorum speciem in somnis oblatam expavescunt et deficiunt pueruli nostrates, incubo oppressi, que runturque se territos a milite Roberti fuisse, ita olim caussubantur Cyclopem. Hine inter insomnio rum phantasmata retulit Artemidorus pag. 13, 7, aitque id signiti cre Sane, quem medici in cubum appellant, vulgus et infantes Alp. Popuntz et alia, veteres Cyclopem, resolvit velut et exanimat homines et prosternit momentanea epilepsia. Hino nati ludi Cyclopes et Cyclopea dicti, in quibus mon strosi coclites vultus, terriculamenta méra produce bantur, de quibus v. Interpp. ad Ilist. Aug. t. II. p. 206 et 843, nullaque pene in re differebant Gothic ludi a Cyclopibus, nisi in eo, quod in Gothicis homines prodirent aut Gothi, aut ad Gothicum morem compositi; in Cyclopibus, qui Sa tyros et rusticos, opiliones, caprimulgos Græcos re ferrent. Ut in ludis Gothicis licebat convicia in cir cumstantes, præsertim si qui rogantibus stipem non darent, spargere, sic licebat quoque Satyris et Cy clopibus. Revera origine tenus nihil differebant sa tyre a Cyclopibus; ambo erant ludi rusticani. Ut urbani suas tragoedias et comœdias habebant, dra mata suæ utrique fortunæ, nobiliori et humiliori propria: sic habebant rustici quoque sua dramata, nempe, Cyclopes seu Satyros, qui deinceps satyri cam poesin pepererunt, seu ludos rusticanos et pa storales in theatris urbicis productos. Satyri non erant revera capripedes, sed integri homines caprillis pellibus induti, quarum crura dependentia fabulaın de Satyris bircipedibus dederunt. Possem hio quæ dam de licentia omnibus pene gentilium festis com muni, convicia et dicteria in obvios quosque jac tandi, quæ etiam a Gothicis ludis non aberat, afferre. Sane in satyricis ludis regnabat, unde etiam dictum fuit satyris aliquem exagitare, et satyrarum nomen pro mordacibus libellis natum est. Sed abduceret me illa res ab instituto. Id tantum dicam, ex illis Gothicis ludis adhuc bodie morem superesse, quo milites, musici, scholastici cum suis rectoribus Ka lendis Januariis ad ædes honoratorium cum tympa nis, tubis aliisque instrumentis musicis accedunt, cantant, novum annum gratulantur et stipem rogant Vigebat ille mos tov ayupμov dico, tempore Tzeizæ, qui Chiliad. XIII, vs. 248, hæc habet Pervenit ille mos deinceps a Graecis ad nos et ad Russos quoque, de quorum droppe locum notabi lem ex libro Germauico, qui inscribitur Verandert Rusland Latine redditum ascribam. Habetur ibid. p. 59 Kalendis ipsis novi anni, qui dies apud Russos inter inuxime festos est,· post meridiem in cipiebat imperator cum proceribus omnibus id, quod Russi slawen appellabani. Verbum illud slawen notat festum diem celebrare seu Deo gratias agere [ànɛX poteiv] continualque illud institutum per octo dies hoc modo. Duo Russi præcedunt, ges'antes instru mentum ferreum, tympano simile; pistilla, quibus id pulsunt, hebetandi suni causa punno involuta sunt. Hos sequitur Czirus cum toto clero et ingenti comi talu Črcesorum et Bujurorum. Tota caterva trahis super Quaro cœna hæc vindemialis appelletur, media hieme, mihi quidem latet; alii conjectant.
87 zò l'otfixòv oüzwę 88. stantin utroque introitu magni triclinii novemdecim accubituum illi, qui, Gothicum ut ludicrum edant, parati adsunt. Stant autem hoc inodo. Coram sini stro triclinii ingressu, ubi etiam drungarius ploimi adstal, stat magister Venetorum cum paucis qui busdam suæ factionis plebeiis et panduristis pandu ras gestantibus: pone illum duo Gothi ferentes gu nas, id est rhenones aut pallia pellicea ita, ut cod. et ed, glacie vel nive vehitur et ad præcipuos palatinos 1. Quas in ædes venerint, cantant ibi Russice um:Te Deum luudamus, etyralulantur novum an Quibus factis hospes Czaro,ut summo sacerdoti, sinsigne dat in nummis, satellitiumque ad epulas 4. Ut satis fuctum ventri est, post alteram ple. ue horam abit turba et ad alium procerum di Hunc ad modum quotidie quinque vel sex illus tomos adeunt. Eu res, oh Czari præsentiam, cui mbia omnia cedunt,ingens lurum refert. Inci ihuc in memoriam veteris ævi ridiculus alius cum Gothico ludo quodamnodo conveniens, 10 v. Du Cange v. Bombus. Citat ibi locum ve chartæ e Camdeno et Spelmanno, de quodam no, qui terras in comitatu Suffolkiensi tenuit erienciam, pro qua debuit facere singulis annis atali Domini coram domino rege unum sallum, I suffletum et unum bombulum.Id est debuit intri vicem coram rege Britanniæ die natalı Domini am desultare, sisse, buccas inflare ad exci lum colaphum et crepitum ventris emittere,ut superiore, quam inferiore strepens ore risum aret. Digna illo ævo et barbaris illis oblectatio. ) Inspiciatur imago alvei lusorii cum Græco ira inscriptione apud Salinas, ad Script. Hist. t. II.p. 751. Inde manavit verbum TEXTE poxonaixτsiv apud Artemidorum p. 85, 25 et texteiv apud eumdem p. 164. Sic infra apud um p. pro p. pro pro et pag. pro in fine tandem, p. 292," ôwpziwy pro v; p. 387, xaidovat legitur. Apud Theoph. 2, et alibi pro Pussent si exempla integris plaustris congeri et sexcen oca auctorum ex hoc medicinæ fonte restaura ed hic locus non est, et satis in præfatione quamobrem gnarus et prudens bac in re li ɔ potius, qui membranas nostras exaravit, I sæculo noetro morem gesserim. ) Quale sit instrumentum musicum pandura, stro quidem non apparet. At Chronicon Alexan im prodit tibiam esse, cujus p. 268, hæc legun tibicines cujusque cohortis, vespera diei edenti) uɩ Exɛčoɛ. It. vita msta Simeon. Sali.:" "E).x v. Hoc ideo monendum duxi, quia veteres ordum panduram appellabant; vid. Salmas.ad Hist. Aug., t. I, p. 874. Panduramne voluit tasius, in eujus Adriano I, p. 107, hæc legun Direxit in ejus [Caroli M.] occursum universos es, ad fere 30 millia ab hac Romana urbe, in », qui dicitur Nonas, ubi eum cum bandora perunt. Sed procul dubio scripsit ille cum id est vexillo imperials] re susceperunt. i) Vestes pelliceas; vid. Lindenbrog. ad Amm. ell. p. 125, et Du Cange Gl. utroque h. v. [Pauper et gunnuta, id est pellicea Saxonia. Luitpr. p. 154.] Est p. 485, edit. Murat. Remansit vox in sermone Anglicano, in quo gown notat pallium, sci licet medio ævo ubique terrarum pene pellini ince debaut et extime honestiores vestes, id est pallia, pellita erant, sic uthirsuta pars interius gereretur. Possent Gothi et gentes septentrionales videri mo rem hunc invexisse. Sed Romani jain gestabant penulas, id est pallia pellita: quamvis usus eorum tam frequens non esset, atque fuit ævo medio. Unde mirari subit, qui fiat, at in mentione tot gene rum vestitus noster codex tamen pelliciorum pene nullam faciat, idque eo magis, cum Græci com. mercia cum Russis exercerent, a quibus pellicia procul dubio accipiebant. Sed bac de re alibi dico, ubi de ustureis ago. Ad hunc locum adhuc noto, joculatores hos pellitos a Papia, forte ex ævi sui more, aut certe ex scriptore quodam medii ævi, se tigeros appellari. Setiger, joculator cilicio [f. pellicio] vesitus; nisi cilicium pro pelle hirsuta, diphthera posuerit. Porro ait Noster gestatas illas gi nas fuisse ¿½ ávtiσtpógov inverse, ita ut pars hirsuta, quæ communi more solet intus versus cutim gestari et pro maxima parte conspectum, fugit,extro vertatur, ut ille, de quo Moschus in Limone c. 126, narrat Sed ibi sunt flocci, villi linei aut lanei. Nam camnasium lineum aut la neum erat de quo genere infra dicam, ubi de λ:voμadwrap:ois. Omnia quæ perverse, contra quam debet atque solet, flunt, geruntur, ponuntur,Græci so fieri dicunt, et uno vocabulo av, que utitur Theophanes p. 342 et 372. Id est pоswRɛia, larvas, personas, masque ras. De quibus,ut dicam post eos, qui libros de iis integros ediderunt, opus esse non puto. Conf. Du Cange v. Barbator,cujus opinioni subscribo,nomen barbatorum (id mimorum genus est) a prægran dibus barbatis larvis derivantis. Conf. ejusdem Gloss. Gr. v. Mooxipas, quod ait esse histrionem jocululorem. et larvum quo que, popolusio. Utrumque recte. Moscher in quarta conjugatione et Mosaccher in secundaArabibus est homo risum ciens; et Maschar est omnis res quæ risum ciet.Hinc patet origo notissimæ vocis masque et masquerade,quæ omnem mimum,simulamentum, glaucoma, quo homo ductitatur, lu tificatur, xwp wɛitat, notal. Longe alia vox est Marca, quatenus strigam aut sagam notat, et masca vel potius ma scara (hæc enim integra est, illa altera truncata vox), persona et larva. Illa, masca, est Germanica, et adhucdum dicimus eine Metze, pro femina abo minabili, scorto. Hæc vero, Mascara, est Arabica originis. Vid. Du Cange Gl. Lat. v. Masca, ubi inter alia e Catholico Armorico hæc profert: Gueen Gall. faux visage; 1.at. larva, quod vulgo dicitur Mascara. Vocabulum Guern est vetus Germanicum waehn. Hodie dicimus Wahn de omni falsa persua sione. Umbra et reliquiæ hæ sunt veteris moris
phium et ruina alienigenarum. Habet in vobis res» publica munitum castrum. Throni tui collegas, o benefactor, dedit tibi Deus, ramos florentes, tene ros, a te salos (id est filios). Post hæo dicta pro nuntiant magistri ad Gothos hanc vocem: «Am paato,» simul ipsis nutu manuque signum dantes; et Gothi orbem agunt, et pulsantes virgis scuta sua dicentesque: «Tul Tul,» includunt ambo magi stros; quo facto rursus separati ad suam quisque stationem redeunt; magistri autem versus suos recitare 224 pergunt. I*** K*** A*** M***. Post hunc quoque quaternionem versuum dictum, fiunt eadem, quæ modo diximus; et Gothis rursus separatis et restitutis in loca sua, redit orbis versiculorum de cantandorum ad magistros. N*** *** *** ■***. Post hos quatuor dictos versus revolvitur idem actorum ordo: et deinceps dicunt rursus magistri factionum versiculos ab his litteris incipientes: P*** ****. T*** ***. Repetitis pro ultima vice iisdem, tandem dicunt magistri hac: «Foras edunt validam lucem, et id quidem in summa vestra potestate, virtutes vestræ, velut sol. Christus adsit unicuique vestrum, curans atque fovens capita vestra; Qui ipsius de creto et voluntate dominamini, O domini et arbitri N***. Hic et in seqq. erant versus vacui in cod. mentum contentionis pro Egidis seu Atheniensibus. At buno modum Latini lines dixerunt pro lacus vino servando e torculari expresso, aut et aquæ. pro dixit Homerus et alii. In codice ms. Reimariano Anthologiæ Græcæ inveni pag. 60 ed. Steph. ubi editum pro est in An tbologiæ edit. Flor. et Aldina, ubi edit. H. Ste phani dat p. 124. que voὸς vot ac vel item quam vel dici constat. Vid. ad p. 73, ubi de formatione et in plurali dixi. Du Cange v. Patron et Pandor. Schema hoc, quo nomina pluralia non neutra cum verbo singulari componuntur, Pin daricum appellatur, de quo vid, Lesbonax. Nescio huccine referam pro de quo dico ad Thu cydid. IV, 75. 254. Negare illud nuper voluit Pauwius ad Pindarum. Sed non moramur homi nem fanaticum, in Græcis quidem litteris. Vid. ad pag. 412 dicenda. arriperem locum communem. Suffecerit tantummo. dυ, Pindari Olymp. od. 2. vers. 81. Antholog. H. Steph. p. 8. Carin. 39, et Artemi. dori pag 91 citare, ubi hæc verba leguntur Nihil fre quentius, quam et similia de corpore adolescente et ab altero proge nito dicere. Hinc elegans et certa confirmatur cl. Leichi emendatio in curis secundis ad Inscriptio nes Muratorianas p. 58 proposita, ubi memoratur; cujus dictionis exempla plura et ille ibi habet et Du Cange v. Alterum est formatio pro tanquam si nominativus esset Magnum sibi licentiam in formandis contra regulas grammaticas vulgares nominibus arroga runt non tantum novi, qui hoc in genere nimii et prosus fuerunt, sed etiam veteres. Pos sent ingentes acervi exemplorum similium congeri, si opus esset. Verum præstat speciminis causa pauca quadam delibare. Notumn pro; v. Du Cange h. v. In dedicatione Herodis slalua Regilla vers. 35 occurrit qua si ubi v. Salinas., qui ad Aram Do siadei pag. 223 edit. Cren. huic pro imputat, quasi ab Dioscorides c. 661 habet pro venatores cum canibus venantes, quasi a Chrysostomus orat. de circo φuasi pro Scholiastes ad Harmenopuli Epitomen in Jure Græ co-Romano tanquam si ab singulari esset. Procapius, in editione Hoe cboliana certe, p. 5. habet tanquam a nominativo pro et p. pro tanquam & nominativo. In carm nibus a Jensio pro anecdotis editis n. 38, de Amphipoli legitur: argu Tam sæpe inveni Græois in libris we pro w positum, ut in Anthologia, Diogene Laertio, Ar riano Epicteteo et aliis, ut credam, novis Græcis idem atque valere et, ut multa alia ejus comma tis, a librariis vetustati obtrusa esse, quemadmodum sæpe quod novis Græcis est significat, pro veteri substituerunt. Talis infinita occurrunt exempla, ut satis cautus el sagax criticus esse non possit furfuribus istis secernendis. Cæterum, quod ad versionem bujus versus meяm attinet, quo intelligatur et tueri se qural, tenendum me, cum verterem, sic constru xisse verba Mallem fameu nunc verti domini finium imperii. Nam idem est atque imperium; ergo idem sunt alque fine orbis Romani. Patet ex p. 164.
admissionum porrigit. Quos nactus novus comes osculatur pedes imperatoris, et cousistit coram ipso; dein jussus amotum arcessere, excomitem admissionum puta, adducit eum. Huic imperator tradit codicillos illustrii; 226 quos ille nactus osculatur pedes imperatoris extremos. Tum arri piens eum novus comes admissionum abducit et collocat in loco ipsi congruo post agentes, ante omnes honorarios illustrios seu illustres. Hanc enim prærogativam dat ipsi ordo suus et dignita tum constitutio, ut dictum est. Comites autem eho larum et curopalatas si creare decrivit imperator in consistorio, fiunt cum ipsis eædem ceremoniæ, quæ in aliis promotionibus obtinent. Ut plurimum tamen creantur (ille mos invaluit) in cubiculo pri valim et ante prandium et vesperæ, prout visum fuerit imperatori. Ex eodem Petro. Observanda, quando creatur augustalis aut proconsul. Pridie antequan cerimonia flat, significatur cra stinum silentium per mandatores. Ipso deinde die et actu primum quidem exuitur sua dignitate, qui hactenus fuit, augustalis Alexandriæ; dein creatur novus ritibus consuetis. Ut omnia peracta sunt, quæ decet, tradit imperator novo augustali suos codicillos. Non tamen ideo laudes et gratiarum ac tiones accipit a proceribus, ut solet post alios crea tos magistratus. Novus enim augustalis, si aliam dignitatem non habeat, fit tantum comes consisto rianus, et, quando missæ dantur pro isto conventu, argumentum pertractarunt, præsertim cum eorum auratam tribuit. Quantum ad posterius attinet, pleraque post Heraclii tempora et forte quoque ci tius desierint, mutata curiæ augusta forma. ld ex more novæ Græcis, quæ, format, frequentibus in nostro codice exemplis. In subintelligitur de quo sermo erat in opere olim integro, in illis, quæ decerptam hanc particulam autecedebant. Augustales, Egypti præfectos, Ale xandriæ residentes, sæculo VII desiisse, Sarace nis Egypto patitis, res nota est. Regia olim audiebat porta, quæ, isto nomine abolito, deinceps Chalce dicebatur, extrema palatii, in urbem educens. Invidiosum olim erat vehiculis in urbe uti; vid. Vopisc. in Aureliano pag 423 t. II, H. A. Ve rum omnes honorati, seu militarium, seu civilium ordinum intra urbem vehiculis dignitatis sua, id est carrucis, utantor. Verba sunt legis ibidem p. 416 a Salmasio citat, quem etiam p. 552 inspici velim, ut etiam Vales. ad Amm. Marcell. illud judiciale carpentum p. 630. Hinc in pompa et apparatu præ fecti recenset Asterius currum et virgam silentiarii vel ostiarii auream, orat. in economum iniquita tin Notabile, quod currum argenteum præfecto tribuit, cum alii aureum, id est aureis bracters inscrutatum, Hardlui nus ad Themistium p 488, dignitalibus civilibus et militaribus carrochas bijuges argenteas seu ar genteis laminis inductas, præfecto prætorio autem habet sibi consentientem Theophanem, in cæteris adversum. Hoc enim auctore non soli præfecti præ torio, sed etiam archontes quique aureis quadrigis carruchis utebantur. Locus hic est p. 207, ubi naro rat, quo in apparatu rex Arabum Aretas legalum Justiniani exceperit [sic loquebantur tunc, volentes significare, illum junctos ad currum quatuor elephantos ba buisse, et Latini quoque balbutiem eamdem imita bantur; sic Turpinus cap. 29: Bealum Rothlandum super duas mulas curelo aureo suhvectum;] Pro cedebat luxus et fastus eo ut auro gemmas et unio nes adderent, ut colligitur e loco Fridegodi in S. Wilfrido c. 11 Gemmata vehitur [episcopus] archontum more cu [ruli. Quantum ad formam harum carrucarum attinet, ex inspectione tabularum ænearum notitiæ utriusque imperii liquet, eas & nostratibus currit us pensilibus et tectis multum diversas fuisse. Nam patebant superne et immobiliter incubabant quatuor suis rotis. Ad eumdem pene modum facti sunt currus, quibus vebuntur magnates Scytharum in imagini bus arcus Theodosiani apud Bandurium, qualibus in Belgio molitores saccos frumenti et farinæ con vehunt in molendinas et devehunt rursus, quarum crassæ rotæ canthis ferreis septæ non sunt. Cæte
aggregatse comitibus consistorianis reliquis; e pat latio autem excedentibus omnibus, exit ipse cum præfectis, scriniis fausta ipsi sigillatim non accla mantibus. Quando itaque cum præfectis simul ex cesserit et pervenerit usque ad regiam [portam] in atrabatica veste, quam gerit, talis, qualis est, inscendit una cum præfecto prætoriorum in ejus cur rum, in quo pergit usque ab prætorium: ibi descendit e curru, et simul ingreditur cum præfecto in ejus secretum, et ibi vale ipsi dicit, ac sic tandem solus domum abit. In Illyrico idem observatur tenor circa proconsulem. Nam Illyrici proconsul assidet præfectis. cod. De diversis militiis seu officiis, modis ea conferendi, ubi unum quodque conferatur, et quid unicuique scrinio compelut. Quantum hoc de argumento reperire potuimus. Creandus silentiarius introducitur a præposito ad dominum in tunica atrabatica, et oatiarius tradit Domino virgam auream, quam vicissim Dominus ei, quem creat, silentiario tradit. 227 Et hæc est ejus militia seu investitura in officio suo; et accipit sic dictum gregiatum, quod Romano seu Latino rum erat peculiaris domus, xappouxslov dicta, in qua stabat præfecti prætorio carrucha, ut e Mala lat. II, p. 40 discimus. Hino liquet, quid sit tắc grandem carrucham arripere, in illo epigrammate, quod libro 11, An tbologiæ c. 43 et apud Constant. Porphyrogen de thematibus p. 7. oxstat, a Bandurio miris modis expositum. Significat autem dictio, quando Cappa doces iterum et tertium apprehendunt magnum car pentum, quando toties præsides provinciarum aut præfecti urbi vel prætorio fiant. Illustra eam locus Actorum S. Julianæ virginis martyr. c. 1 (apud Du Cange Gl. Lat. v. Carrucu): Hæc audiens dedit munera Eleusius imperatori Maximiano et successit præfecto alii administranti, seditque in carruca præfecturæ agens officium, id est ipso actu capiens possessionem et exercens jura præfecturæ, ubi car rucu non est sella curulis, quod putabat V. D. Po test quoque de consulatu accipi. Procopius fine, De bello Persico carruca procedenti præfecto præambulabant ejus officium seu satellites in splendido apparatu. S. Ful gentius homil. LX, de S. Laurentio: Ignea caruca, quam præcedunt officia pretiosu, non chlamydali, non scutati et sericati. Est hic loci orparɛla, militia, non id quod hac ætate solemus sic appellare, status in armis me rentis et patriæ defensioni invigilantis, sed omnis functio, munus quodcunque, seu militare, seu civile, et investitura, seu commissio, impositioejus in ali cujus humeros. sunt oraciis fungentes publicis cujuscunque generis,apud Theophan. p. 42. Idem p. 487 habel opatÚS in regiis servitiis mi Litare, id est occupari, seu potius merere stipendium. Ex eo nempe, quod stipendium merere a rege vel republica necessarium adjunctum et consequens militiæ esset, factum, ut militare et to a diceretur pro honorarium in servitiis aut regis aut reipublicæ mereri, quocunque modo id fint. Cedren. p. habet To perfil Orpatɛlas, impediebut eum, arcebat, amovebat, a promotione, collatione, muneris, quod ambiebal, oblinenda, et p. 485 & otpaτsúwy tŴY strator eo tempore et die serviens. Nicephorus Patriarch. CPtanus Breviar. Hist. p. 223 ed. Petav. Touevo, investituris, collationibus, commissionibus dignitatum donati, macti. Pariter Latini sequiores dicunt eodem sensu militare, esse in officio quocun que publico. Imo eo excesserunt quidam, ut mi litare pro officium suum facere, præstare usum de se exspectatum et debitum quacunque in re, etiam de rebus non animatis dicerent. Sic Tertul lianus de Pallio: Aries est machina, quæ muros frun gere militat, id est quæ frangendo muros officium facit et destinationi suæ satisfacit. Ipse jam Hora tius Epist. 1, 2 venaticus ex quo Tempore cervinam pellem latravit in aula, Militat in sylvis catulus. Hinc militia passim auctoribus idem est atque comilatus, totum corpus militiarum, id est officio rum et dignitatum aulicarum. Ita Stephanus Gər landus in Chronico Mauriacensi 1. 11: Hoc retroaclis sæculis fuerat inauditum, ut homo, qui diaconatus fungebatur officio, militiæ simul post regem ducerel principatum. Rectene vero Gutherus p. 538, dicat tuisee discrimen inter et poбolás hoc, uthoc majorum dignitatum fuerit, quæ per sacras epistolas impetrarentur, illud minorum, qua per probatoriai obtinerentur, examinent alii. Mihi quidem videtur hoc nostrum caput illi favere, in quo interpretando, si patiar id, quod vereor re mihi contingat, vereor autem ne parum satisfecero erudi tæ jurisprudentiæ studiosis, meminerint velim astu diis juris omni vitame alienum fuisse, et hæc sacra non nisi coactum ferente sic libri hujusserie et argu mento, attingere, non sine metu et tergiversatione. Et hæc est militia ejus, seu traditio virgæ au rex ex manu imperatoris in suam, est investitura ejus, est symbolum, quo ipso declaratur et consti tuitur aliquis Silentiarius. Solebant olim dignitates aut ô:à lỗyou, simplici verbo et jussu imperatoris, aut per codicillos, aut à ẞpaбsiwy, traditis ho porum signis, conferri. Qua de re infra latius disseretur ad Cletorologium. Hic tantum annotab> haud raro signa illa, quibus quis investiretur et no vo muneri præliceretur, propria et accommodata illi muneri fuisse. Silentiariorum et ostiariorum, quos cum Marschallis nostratibus compares, erat in
sermone nibensiatum dicltur, hoc est secundum nos typum seu decretum dominicale, vel assigna tionem expeditam in scrinio istius laterculi. Extra autem [palatium puta] faciunt stipulationes mutuas inter se emens talem typum et vendens. Si quis autem in locum sufficitur adhuc militantis seu officio fungentis et stipendium merentis, debet typus pragmaticus seu decretum formale magistro insinuari, quo militanti facultas datur, tironem in locum suum vicemque suam præstandi, et ipse porro militandi atque stipendium ferendi. Præsti atque impenschatum. Erat autem impensatum charta vel diploma, codicillus, quo significabatur rationali largitionum, impensas in exhibentem deinceps faciendas esse, illum porro unum fore eorum, qui pensiones seu stipendia e fisco accipe rent. Aut ipsa re, aut saltem tacite in mente et sic dicta grammaticis constructione transpoenda sunt verba in hunc modum in scrinio laterculi beneficii. Et sic velim interpretationem meam reformari: in scrinio istius laterculi, quod laterculum beneficii sep beneficentiæ; tỶ, EỦɛρуɛσlac, appellari solet. Erant latercula codices in scrinio memoriæ depositi, qui dignitatum et administrationum tam civilium quam militarium et mandatorum principis et promotionum et consuetudinum notitiam continebant, ut ait Gu ther. p. 584. Scrinium hoc memoriæ subdivisum in alia minora erat, quorum unum scrinium beneficii, in quojacebal depositum laterculum seu coɖex, no titia, index nominum eorum, qui beneficio quodam ex liberalitate principis fruebantur. Talia latercula dicebant quoque libros, iten commenturios beneficio rum; vid. Guther. p. 229. Tertullianus apud eum dem p. 627, matrices beneficiorum memorat, ubi reponere cum Guthero beneficiariorum equidem nolim. Beneficia sunt beneficiurii, ut tਠálλá Epa, mutatoria, proceres, quibus jus competit in mutatoriis comparendi coram principe. Vid. tamen quæ Casaub. et Salmasius ad Ser. H. A. t, I. p. 17 et 95 habent. Inquisitionem juridicam in morem militias palatinas vendendiet emendi, rerum harum imperitus, non aggredior, permittoque lubens illis, ad quos pertinet. functione sui muneris, quando introducerent le- ferebant ut nos sch. Impensiatum conabat idem gatos alios ve aut præcederent processionem, virgam auream, id est aurea bractea inductam, gestare. Traditio ergo talis virgæ, quam deinceps in func tione sui muneris gererent, erat optimum et maxime accommodatum signum investituræ. Ita in ecclesiastico ordine bypodiaconus traditione TOU Xepv60σTo seu malluvit, investiebatur, seu ordi nabatur, et diaconus truditione tou piniblou, seu flabelli, quoniam illius erat aquam sacerdotilavanti affundere et pelvim sustinere, hujus muscas flabello a sanctis donis abigere. Pari modo videntur prin cipes orientales investiisse. De Alaoddino Chore zimschaho, potentissimo tum et magnificentissimo orientis principe, narrat Abulfeda ad A. F. 628, seu Car. 1231, quo ista dynastia a Genkischano eversa desiit, ejus aulicorum quemque in vexillis suis notam suo muneri convenientem gestasse. In vexillis suis eorum quisque gestabat, ait, nolam e qua dignosceretur. Sic signum Dawudari [atramen tario vel Canicleo Præfecti, cancellarii,] erat atra mentarium. Signum Selictari (seu ejus qui arma principis gerit, scutiferi, to depasito, pro tectoris erat arcus [ui inaula principis Scythici par erat]. Teschidari [seu pincernæ] erat Misineh] videtur lagena argentea esse, aut poculum; non enim mihi constat de significatione vocabuli non Arabici; ] signum Gemdarı [seu stragulis sarcinis bastagis, vestiario præfecti] erat sacciperium; signum Amir Arhuri [seu præfecti equorum, stratorie, aut comi tis stabuli] erat, solea equina. Signum Giauschorum [seu apparitorum, mandatorum,] erat Cobbah seu umbella, nastás, aurea. Apparet ergo, principes orientales consuevisse traditione vexillorum inve stire quibus intextæ essent imagines et symbola earum rerum, quæ ad cujusque dignitatis curam precipue spectarent, quemadmodum imperatores occidentales et Græci traditione ipsarum illarum rerum interdnm investirent. Fuit tamen apud hos magna diversitas symbolorum et brabeorum, de quibus conferri potest Du Cange v. Investire, et nos quoque infra ad pag. 408 nonnulla his addemus. Facile liquet psylatov, quod membranæ in margine dabant, esse istius, quod in textu conspi citur, emendationem. Sed scholion additum Græ culo dignum est, eumque prodit, a quo profectum fuit, Latinæ linguæ perparum callentem. Putabat homo, quia grex nolμvý est, ideo gregatum, vel ut tum temporis pronuntiabant, gregiatum. (nostro scri bendi more gretschalum) esse motiv, pastorium. Non incommode quid in pastorium appellaretur di ploma, quo alicui pastus, id est pop, victus, assi gnatur. Nam id erat gregatum, aut impensatum, quo alio nomine idem significatur. Verum tamengrega tum hoc non est, sed est mutilatum initio aggre gatum, charta, qua quis stipendiatorum numero. aggregatur. autem nibil aliud est, quam deformatum a Græculis impensatum. Et pro Pragmatica, id est actualis forma, pra gmatica sanctio est ea, juxta cujus formulam et edictum in rebus gerendis, in administratione rerum publicarum potest et debet pa, agi et procedi; vid. Salmas. ad S. H. A. t. II. p. 85, et Du Cange Gloss. utroque. Latini quoque fa clum appellant, ut Salmasius 1. c. docuit; quod confirmat Theophanes p. 122. ubi pa YYP pos, factum litteris consignatum, est jussio regia scripta. Pragmatica historia, qualis in exemplum libri Polybii citari solent, item philosophia prag matica huc non pertinent, longe alterius generis res, Aptius huc refertur Suetonii formialis epistola, tURI X7,, Túnos, forma, continens normam agendorum. Domitiani c. 13: Pari arrogantia cum procuratorum suorum nomine formalem dictaret epistolam, sic cœ pit Dominus et Deus noster sic fierit jubet. Simpli citer quoque typum et formam dicebant. Vid. Du Cange in his vocibus et Alteserr. ad Anastas. p. 63. Ut orparsveσeat, non tantum de castrensi, sed etiam palation militia dicitur, ita tiro est non ille tantum, qui rudimenta ponit armorum tractan
tus autem supernumerus seu supernumerarius non accipit e publico seu ærario annonas, doneo, illo dorum et aliquando successurus est in locum militis stipendiis fruentis, aut prædia militaria possidentis, sed etiam ille, qui alicui munere civili et aulico fungenti adjungitur, ipsi per fata decedenti ali quando in ejus et munus et rogam successurus. Utriusque generis enim tirones stipendia non per cipiebant quoad tirones essent. Et ut tiro militaris vice militis, cui substitutus esset, in castra pergere debebat, ipso milite aut nolente, aut non valente expeditioni adesse: sic tiro palatinus munia sui senioris, loco ipsius, obire debebat. Apprime huc fecit locus Macarii Homil. 43 velut scutum ipsis objiciuntur, et projiciuntur adversus hostes] of ti Vid. Du Cange Gloss. Græc. h. v. Quoniam tales militiæ opima erant, et aut rogis annuis, aut fundis militaribus dotatæ, et facultatem habebant, qui eas possiderent, aliis vendendi, jure approbationis imperatori reser vato, caro solebant illæ militiæ venire, et grandis quoque erat taxa pro confirmatione talis contractus fisco solvenda. Sed hæc a ICtis melius tradita esse non dubito. Ita quoque Latini pars dicunt pro obsequium, comitativa. Res private partis Auguste est in No titia imperii. Cum de parte seu aula et aulica con stitutione rerum Augusta CPtanæ perparum anno tatum reperiam, et Augustarum rara mentio fiat apud scriptores Byzantinos, libet, quæ hactenus ob servavi hujus reí huc in brevem îndiculum, nulla habita ordinis ratione, conjicere. Dicitur hic loci Augusta suum referendarium habuisse. Habebant ergo Augustæ peculiarem sibi aulam et eadem officia atque imperator, quæ quidem femininum sexum decerent. Idem de reginis Franciæ observaverat cl. Leichius in adversariis, [Les reines de France avaient leurs offices comme les rois. Fauchet, p. 477.]* Sic habebant primicerium suum. Eustathius in vita S. Eutychii, Patriarchæ CPtani, commemorat æpi apud Du Cake v. Mixproc. Erat ipsis peculiare vestiarium seu gazo pbylacium (v. Script. post Theophan. p. 89), et æra rium. Nicephorus Grægoras 1. VII II. stor.: "UBE Twv. Cudebant monetam et officinam suam moneta. riam babebant. Sane Theophanes anno 20 Constan tini M. ait eum matri Helenæ monetam indulsisse. Putem tamen id de omnibus Augustabus dici non posse; sed quæ illarum eo jure fruerentur, illas ex peculiari indultu maritorum aut filiorum habuisse. Exercebant mercaturam suis navibus, ut ex historia Theophili constat, quam Cedren. p. 514 narrat. Diebus festis matronas procerum ad se gratulatum procedentes excipiebant epulisque adhibebant, ut ex multis Nostri locis (v. p. 172) et e Pachymeris VIII, 9, constat, cujus hæc sunt verba: inciôň Sed assistebantne in con sistorio, quando res imperii tractarentur? Interdum id factum puto, ut quando mariti essent uxorii, aut rei summæ gerendæ non pares, aut imperium Au gustabus deberent, aut urbe abessent et admini strandum imperium interea Augustabus commisis sent. Alesii Comneni matrem, cui filius imperium debebat, sæpe præsedisse in consultationibus, illo præsertim in Epiro adversus Rogerium Normannum bella gerente, discimus ex Alexiade Annæ Comne næ. Margareta Augusta, Isaacii Angeli uxor, inter™ fuisse conciliis dicitur a Rhamnusio p. 87 et 404; de Euphrosyna, Alexii uxore, narrat Nicetas p. 243, sed ut rem novam carpens, eam legatos exteros una cum marito in consistorio præsedentem excepisse sxevaμiv. Manuelis Compeni altera uxor, Bertha, Germani sanguinis heroins, (ait Cinnamus p. (ita leg), coram pleno senatu dicebat, se quidem illustri pariter quo que et bellicosissima gente editam esse, attamen non audivisse. Conf. Nicet. p. 73. Theodoram Augustam, Justiniani conjugem, in consistorio sedisse perhibet Procopius in Hist. Arcana. Sed Theodoram impo tentem et avidam imperii feminam, Justinianum autem uxorium fuisse constat. Sedebant autem, si assiderent, pone cancellos et velatæ, ne conspice rentur a viris barbatis. Quod ex innata orientalium uxoribus verecundia, sau potius ferocia et superbia satis colligitur, et ex illo Malalæ loco colligi posse mihi videtur t. II, p. 54, ubi narrans de nuptiis Theodosii cum Athenaide, Leontii philosophi filia, deinceps Eudocia dicta, ait eam Theodosio a sorore Pulcheria laudatam ita movisse stimulos, ut eam videre optaret, ideoque imperatorem a sorore ro gasse, ut per speciem alicujus negotii Athenaidom in suum,sororis nempe,cubiculum adduceret: "Ht7,08 trans velum eam specta rel, id est ut ipse stans extra cancellos spectaret illius non sta¹uram solummodo, sed nudum quoque vultum. Bov bic loci non velum, sed oancellos ligneos notat. Saltem id colligi posse videtur ex hoo loco imperatorem quando cum maxime necessariis ageret, extra cancellos substitisse, nedum alios. Vid. quæ ad p. 120 dixi. Quando maritos in castra comitarentur, a mulis gestata cobba vel alcova tecta, quæ est aut absida tum aut in pyramidem fastigiatum, velis undecun que dependentibus et lecticam operientibus. Vid. Alexiad. 1. XII, p. 353 init. Rubros calceos gesta bant, ut mariti. Georgius Acropolita in Chronico c. 52,de Marquesina, Joannis Vatazæ concubina: siç Sceptrum Augustus suum sibi proprium, a sceptro Augusti diversum, gestasse patet e Codini libro de officiis Aulæ Byzant., ut c. XVII, n. 24. Habebant peculiarem sibi cle rum et musicam, quam appellant, cappellam. V. Du Cange Gloss. Gr. p. vixou xàpov. Magistro sacrorum officiorum partis Augusti licuisse absque venia, quando vellet ad imperatricem accedere, saltem sæculo V, patet ex Malala t. 11, p. 56, ubi de Paullino sic ait: "Exwv Nisi dicamus Paullinum magistrum non partis Augusti, sed Augustæ fuisse. Nam profecto neque magistro proprio carebat eorum aula. De titulis Augustarum et filiarum, inipaveotáty, aliis, et mutationibus, quas tempo rum decursus in eos invexit, nolo multa congerere, nc nimius in uno sim. Procedamus ergo.
decedente cujus vicem gerit, ipse in ejus gradum perveniat atque succedat. Parti, hoc est aulicæ familiæ, Augustæ attributi sunt de toto silentia riorum corpore quatuor silentiarii, quibus proba adest opinio vitæque boneste actæ publicum testi monium. Quem in gradum quos adsciverit Augusta, illi ad eam introducuntur. Tum illa traditam ab ostiario virgam auream sumens porrigit silentiario, quamvis jam habenti eam dignitatem, utpote ab imperatore collatam nacto. Sic consident illi qua tuor in Augustæ parte seu comitatu. Referendarius seu anaphoreus, relator, fit a nudis mandatis seu significatione, qua ipsi perhibetur a præposito. Debet autem talis creandus esse tribunus notario rum. Habet quoque domina unum referendarium, qui eodem modo, atque cateri, creatur. Exemplo patet. Defuncta enim Diva Theodora, jubebat pius dominus Justinianus), ut ejus referendarius, ob heræ excessum munere vacans, sibi serviret. De omnibus autem referendariis soli tres accipiunt annonas, nempe duo de parte Augusti, et unus de parte Augustæ; cæteri omnes rcferendarii, qua tales, carent annonis; quas autem accipiunt, eas ac cipiunt ut tribuni notarii prætoriani punctarii. Ve stitores funt tales per petitorium, quod scripsit Novis Græcis est id quod nobis re putatio, existimatio, bona vel mala hominum de aliquo opinio. Basilius Patric. in Naumachicis apud Fabric. Bibl. Gr. Vol. VIII, pag. 138 Sepe cum componitur, ut bio, smpe quoque sic nude poni tur, pro bona opinione, et ut apud Latinos opina tus virum bonæ existimationis significat, ita apud Græcos. Hinc corrigendus Theophanes p. 227, et scrib. pro (Vid. Salmas. ad Script. Hist. Aug. t. 11. 265.) Idem auctor p. 233, habet. Hinc intelligas illud Lupi Ferrariensis epist. 22, vestram opinatissimum liberalitatem flagito, id est celeberrimam et amplissimæ exspectationis libera Viralem, de qua summa quæque sperantur, Infra apud Nostrum p. 233, babemus homines, de quibus bona omnia spe rantur et existimantur. Latini sequiores tales cre dilos, creditarios appellabant (hommes de crédit); Du Cange bis in vocibus et in Gr. v. Commendati ob vilum honestam. habet Zosimus p. 346, pro bona et præclara de aliquo prædicare, Theophanes p. 48 et 64 commendare, laudare aliquem ut aptum episcopatui. Boni et mali testi monii sunt in vet. chartis apud Du Cange v. Nocti vagi, sunt homines bonæ aut malæ fumæ. Map pro celebrare est in veteri inscriptione apud Murator. p. XXVI, Id est ut eliam Latini sequiores introducere quem apud alterum pro ad alterum. Jam enim investituram ab imperatore acce perat. Patet ex hoc loco et præcedente exemplo patricia Zostæ, non licuisse Augustæ ali quem aut aliquam in comitatum et militiam suam assumere, quem imperator Don approbasset et as sensu edictoque suo confirmasset. Femine diving conditionis. Scholion marginale reddit 100 quam si punctarii et pugnarii et punctum atque pu gnus idem significarent. Qui autem punctarii fue rint, a jurisconsultis pelatur. Non eniun licebat cuivis principem adorare. Hinc intelligitur, quare panio post protector et domesticus pariter adoratores appellantur, quia nempe ambo sacram purpuram adorare pervene rant ut codex Theodosianus loquitur, id est eo bonæ fortunæ pervenerant ut facultate principis adorandi gauderent. Conf. Guther. p. 443. Vales. ad Amm. Marc. p. 346. [Theodosius adorator nu meri Theodosiæ, Georgius Optius numeri militum, Epiphanius agrifex, Theodorus Acolythus S. R. Bc clesiæ. In his subscriptionibus numerus pro regione ponitur, atque adeo adorator fere idem erit atque tribunus sive comes. Quæ conjectura est Ciambini et Fabretti. Mabillon. Comm. in Ord. Roman. p. 29. Potest omnino adorator et tribunus idem esse,quia tribunus ultimus erat eorum, quibus licebat principem adorare. Et forte protectores omnes gradu tribunis æquivalebant. Codes Theodos. I. I comites et tribunos scholarum tales appellat, qui et divini, epulis adhibentur et adorandi principis facultatem habent. Probatoriæ sunt litteræ vel diplomata, qui bus ille, qui ad aliquod officium adsciscitur, ido neus et probatus renuntiatur. Vid. Guther p. 521. Nam debebant prius probari seu tentari, num sese approb. turi probantibus essent. V. ad Scr. Hist. Aug. t. 1, p. 997. Ita debebat strategus eum, qui scholariatum ambiret,
chartularius illius scholm, ad quam petens quisque pertinet, et quod imperator subscripsit. Domestici autem et protectores fiunt sic. Olim nempe mos erat, ut per solam adorationem investirentur; nunc '·» autem expedit imperator probatoriam, et decurio «9» producit honorandum in tunica atrabatica, sive in consistorio post negotia omnia expedita; sive etiam imperator in circum ascendens subsistit paulum coram delphace, et inquit ad protectorem quidem Adorator protector; ad domesticum au tem: Adorator protector domesticus. Quibus cum verbis tradit ipsi probatoriam [seu codicilios eum approbantes velut idoneum muneri, et hono ratus osculatur pedes domini atque abit. Fit quo que interdum hoc evo nostro, ut imperator tales in feriis creet seu talibus diebus, quibus senalus in consistorium non convenit, nibilque rerum gra vium peragitur]. Omnium autem foris ementium a vendentibus loca [inter militantes et stipendia rios] et contractus, illis symbola quoque, hoc est dignitatibus suis debita insignis, dantur. Candi dati fiunt sic. Ascendente imperatore in circum, aut procedente in qualicunque tandem processione [id est, secedente e palatio in villam qualemcun que regiam], debet magister in paratis habere co mitem sexta scholæ septimæve et primicerios can didatorum, et torquem, et ipsum illum creandum candidatum, indutum russo pectorario et candida tunica. In boo apparatu stabat olim quidem talis, si imperator in circum ascenderet, coram foribus, quæ aliquando pone pulpita erant. Nunc autem, ex quo ibi loci gradus cochleares struxit pius noster ut ait Leo Grammat. p. 451. Quod scholiastes dat est idem atque editum specimen, scili oet probitatis et fortitudinis. Testabantur nempe probatoriæ seu testimonia illa, elitum a petente fuisse specimen, e quo agnitus fuerit idoneus. Quod scholion marginale vocem adorator per et reddit, id non tam errori calami, qui suspectus omnino haberi possit, tanquam rescribendum sit et quam potius alii ex inscitia Latini sermonis orto debetur, quo Græculi credebant vo cum Latinarum terminationes in or gerundiis in dus et tus æquivalere. Illo eos errore laborasse ut credam, inducit me vox apud Codinum pag. 69, n. 84, quæ notat rogandum, roga vel sti pendio afficiendum. Multa ejus commatis apud no vos Græcos reperias, in quibus wp et os promiscue et pro as usurpantur, ut pro explorator, aut Græca terminatione Delegator pro delegatus in novell. 130, Justiniani. Advocalor pro advocato est in charta vetere apud Murator. t. II, Antiqu. Ital. p. 791, ubi nominatur Wilo Abbas cum Pagano advocatore (id est advocato, syndico, detensora,) suo; pro nuntius, pro qui equos arxirarios manu ducat, (alii tamen scri bunt, utrique recte,) Celebris juris consulti nomen meretur, cui aliquantulum insi stam et lucem affundam. Est Arabice originis. Thallal enim Arabice notat restionem, qui e fibris foliis palmarum funes torquet. Vid. Du Cango et Gl. Gr. p. 1509. Sic quoque Latini barbator pro barbatus, larvam barbatam gerens. V. Du Cango Gl. Lat. h. v. Ipsis veteribus Græcis hoc schema non ignotum. est apud Laertium II, § 19, 12. pro rhetorum subsannator, qui rhetoribus blennan emungit. Inveniet talia multa, qui attendere velit, et forte prodam ipse quædam in notis ad Anthologiam Græcam. Prolector domesticus est perfrequens in libris et saxis. Memoria itaque deserebat doctissimum Du Cangium, quando litteras PROTDOMESTICUS in illa inscriptione Mediolanensi, quam in notis al Cinnamum p. 438, exhibet, per PROTODOMESTI CUS explicat, cuin punctum debuisset post quar tam litteram poni, quo protinus constitisset, esse compendium vocis protector. Superfluum hic aliquid, aut alio modo cor ruptumn. Interpretatus fui, ut potui. Pectorarium est aut illud parvum mantel lum e cervicibus dependens usque ad juncturas cubitorum, undique in orbem solidum, qualia Re ctores Magnifici hujus universitatis et decani ge runt in solennibus processionibus (veterum aliqui colobium appellant) aut est idem atque de quo suo loco dixi. Conf. Du Cange v. Pectorale. Id est comitatensis. Nam qui in comitatu principis sunt, eum præsentem comitantur, dicun tur præsentes, præsentales, in præsenti esse. Vid. Guther. p. 339. Vales. ad Amm. Marc. p. 8, et 52. Du Cange v. Presens.
imp. Justinianus, stat candidatus creandus ibi loci, ubi stare et collocari Dominumque adorare solent in triumpho producti barbari. Quam pri mum ergo imparator (in cathisma) ingrediatur, tradit comes schola, si adfuerit, aut, eo absente, primicerius, magistro torquem, et magister eum tenens ambabus manibus offort imperatori, cujus ad dextrain adstat: imperator tandem candidato torquem tradit; qui procidit humi, osculatur Augusti pedes et resurgit. Quisquis autem torquem candidati acceperit, is eo ipso quoque fit præsen talis. In censu quadraginta candidatorum si sit, præhabetur scholariis supernumeraris omnibus, et scribitur atque refertur inter eos, qui anuonas accipiunt. Pridie biduove ante Calendas Maian, 4 cum in eo est primiserus scholarum, ut absolvat [primiceriatum nempe suum, eoque munere de cedat], introducit eos nempe candidatos omnes] magister ad imperatorem, candidis vestibus indutos, eumque adorant tam defuncti [primiceriatu], quam successuri in primiceriatum; reliqui voce tantum gratum animum atque benevolum testantur. Producitur seu præsentatur Domino, et ab eo promo vetur candidatus etiam in armate, loco slcicet, ubi stare solent candidati, et non tantum in hoc magno, quo hac scribuntur], palatio, sed etiam in processionibus, et in universum locis omnibus in quibus imperator agit, talibus tamen absque exceptione, in quibus etiam candidati excubare e stare solent. Quem hactenus persecuti sumus modum ritumque variis officiis investiendi, eum fla gitat quidem et importat vetus consuetudo. Sæpe tamen etiam in feriis et absque silentio confert pius noster imperator has omnes militias seu functiones intra sedens, in cubiculo nempe et procul proceribus. Observanda, quando renuntiatus in partibus supe rioribus seu occidentalibus imperator huc miltai le galos suos laureatasque suas imagines, nondum ab imperatore, qui hic, Constantinopoli agit, ad impe rialem dignitatem admissas; et quomodo impera tor ei dignitatem et auctoritatem imperialem astruat atque confirmet, el ejus legatus absolvat seu remittat. Quando legati [illinc ex Italia vel occidente] ve niunt, debet magister ejus rei certior feri, cognito Quinam hi quadraginta sint, alii, qui scient me melius, dixerint. Situe hic error calami, an novæ Græciæ mos verba in ow desirentia in infinitivo contra hendi Non recte Scholiastes reddi Sunt quidem omnes aloto: dies, id est solemnes, festivi, feriæ seu tales dies, quibus a silentiis seu delibe rationibus aulicis et expeditionibus negotiorum consuetis et a jure dicendo scrinia seu collegia pa latina et urbana feriarentur: at non vicissim ferie omnes sunt Dixi de hac voce alibi. Non multum aberam, quin saltem in Latina interpretatione pro superioribus substituerem infe rioribus. Profecto, quod in partibus superioribus sex occidentalibus dederim, non eo factum, quod scirem partes occidentales Græcis fuisse superiores dictas, sed quo žvw claris litteris scriptum coram vide rem, et partes tamen non septentrionales, sed oc cidentales De laureatis litteris et imaginibus suis, quas novi in occidente imperatores in orientem mittere debebant, eo auspicia regni sui significaturi et in dultum assensumque imperatoris orientalis roga turi, pene nihil mihi, quod novum dicerem, reli quum fecit inimitabilis diligentia Du Cangii Gloss. Lat. v. Lauroula. Conferri quoque poterunt Vale sius ad Ammian. Marcell. p. 168. Goer. ad Codin. p. 57. et ad Theophan. p. 247, Salmasius ad Script. H. Aug. t. II, p. 686. Laureatæ non aliunde, quam a lauro dicuntur, quod lauro redimite essent. Lau reatus fasces cum litteris victoriam de hostibus partam nuntiantibus Romam mitti abimperatoribus olim obtinebat. Sed illis temporibus, quibus impe ratores duo, unus in Oriente, alter in Occidente, imperium Theophanes p. 73, init., ubi de Joanne, Roma tyranno Quando confirmabat imperator orientis occidentalem, mittebat ipsi ut Theophanes, p. 73, de Theodosio Valentinianom confirmante parral. Imagines principum adoraban tur. Anastas. p. 86.]* Longus hic texi posset cate logus impp. occidentalium et regnum Italiæ Gothi corum, qui confirmari se ab orientalibus et velut investiri se curarunt. Verum id hic loci non agi» mus.
que præparare ipsorum metata seu diversoria, ipsis immittere aliquem, qui appellantibus occurrat et in oiv, ubi alii o solent, non novi. [uidem exemplum talis contractionis aliud ccurrit. Sæpissime quoque librarius noster e. c. dedit pro ascos, et alia id genus pec > pro ou exarando. Ut facillimum esset, aut necessarium videretur, pov reponere. ¡ tamen existimavi reddere, quod in membra. cet, bene gnarus veteres Dores et Æoles pro pe of extulisse, quorum dialecti reliquias esse ssе Tapoi quis audeat contendere? Pindari est bloot pro lov, quidni pariter ɩôoïv pro dixerint? Quidni ad hunc quoque molum it librarius p. 231 inscriptione cap. LXXXVIII, tertio dare (id est praeser un consueverit ♥ finale omittere, aut signo uod longo circumflexo pene simile est, re ntare? Sunt aliæ plures in Nostro reliquia torum, ut e. c. slowa pro elwoóta. Atqui Si pro dicebant. Caeterumn in subintelligitar primiceriatum. Unde intelli primicerios non diutius anno militasse, quo eus Kalendis Maiis in altiorem gradum, forte riorum aut spatharocandidatorumascendisse. excedere e silentiariis est on. Alex. Vid. Du Cange v. Complere. ales designari ipsa res loqueretur. Solent alias Græci partes ad in boream sibi sitas zi artes autem adaustrum, et in ejus in utramque In vicinia sitas versus occidentem et orientem xitw μpy, appellare. Sic Græcia, Pelo sus, Sicilia, Calabria, et illinc Palæstina By 118 sunt, quod paulo post olis demonstrabo. Intercesserunt tamen quæ quæ me consilii ancipitem fecerunt, et id sal ocuerunt, morem hunc loquendi non fuisse tuum et ipsos Græcos sibi non constare. Pri occurrebat Procupi locus, qui lectioni žvo patrocinari videretur. Est Anecdote historie 0 edit. Lugdunensis: 0 Poplov 25 Sed post deserebat me hoc præsidiuin, cum ex inni nous intelligo, Xpovo: leg. esse pro 15. Majus autem superest hoc alterum in fra to auctoris nescio cujus, quod Bandurius p. 10 im ad Constantini Themata citat: Al ävw ot. Disputari tamen adversus hanc quoque itatem hoc potest, Gallias superiores dici Pleos, sed Italie respectu et Galliæ Cisal cum hiec xác, id est ad austrum, illa Trans versus boream, adeoque sursum versus 1 porrecta sit. Adhuc lanen unum succurrit, lection w favet. Imperator in S. Sophiam cipue in circun e palatio procedens, id est e trione versus austrum, non xxxiv, sed ravabave dicitur. Ergone mos erat Byzan in austrum sita et contraria are? Si fuit, in diversa profecto a Geographa t aliorum suæ gentis scriptorum more et in ɔ abierunt, qui in longitudinem quidem orien uperiorem, occidentem inferiorem statuerunt; dinem autem orbis prosequentes e septen , tanquam editiore, in austrum, ut humilio escendunt. Exemplain promptu sunt. Aristid. D. om nțerin em regionem apertam, suo tempore cum significare vult, tractum maris Mediterranei ntalem, circa Hispaniam, ipsumque oceanum nicum libere navigari, Theophani p. 60, Theo ¡e Roma CPlin tendens dicitur àvɛλðɛïv, p. 78, et vicissim Byzantio in Italiam euntes xatipyeoba p. 113. Pari modo qui e Bulgaria et septentrione CPlin tendunt, dicuntur eidem xata oziva p. 320. In Tactico nostro sæpe legitur àño 62, armata manu intrare, proprie se abjicere, devolvi in Syriam, utpote CPli versus meridiem orientalem sitam. Contra e Persia Byzantium ve nientes dicuntur veti p. 232. Malalas t. II, p. 58 de Eudocia ad sacra loca in exsilium ex eunte, ait, quamvis **TEλaiv hoc quidem loco accipi possit pro ire vel venire aliquo cum intentione perpetuo ibi manendi quæ notio verba inest. Apud Theophanem p. 360. junguntur taxxtwτixà µápr, cum insulis maris Egæ et cum Hellade. Sunt ergo in sulæ maris Mediterranei inter Peloponnesum. Ægyptum et Africam usque ad Siciliam site. Idem habet. Hino intelligas illum Alexiadis locum p. 338: '0 Kav terpres verba præieriit. Significant autem tractum Elidis et Spartæ el mare, quod illas alluit, versus Cretam porrectum. Confirmant sequentia, in quibus promontorium Maleæ memorantur. Ex Hellade CPlin profectio est et contraria seu hinc illuc, est apud Constantin. in vita Basilii Macedonis P. 196. Ex Alexandria Byzantium navigare est àvaxo pola Agathiæ p. 49, e Græcia in Pontum navi gare van Plutarcho Vitar. 1, p. 218. edit. II. Stephani. Conf. Aristidis, t. I, p. 238. Unum adhuc addam e Commentariis Eustathii ad Home rum insignem locum (retro currens Hellespontus] Helladem appellat vulgaris sermo partes inferiores, ±à ××0' ¿µã;. Intelligit Thessaliam, cujus respectu Hellas ad austrum jacet. Inversa nos ratione agi mus et ad austrum sita superiora, ad boream in feriora dicimus. E. c. Saxonia superior est nostra hæc patria, inferior quæ versus ostia Albis et Vi surgis ad mare Germanicum prospectat. Et sic jam olim Zosimus Belgium dixit VI, 2. Sed ibi variant codices, quorum alii ǎvw præferunt, quod, quamvis damnel Sylburgius, ne scio timen annon sit præferendum. Pariter Nicetas Choniates p. 215, ed. Venet. Flandriam tàc xátw Falias, Walloniam inferiorem, appellat. Maximus quoque Tyrius oral. XIX, pestem dixit, que ex Æthiopia descendit in Atti cun, ut e superiore in inferiorem. Ne quid taddem dissimulem, essel in Dione Cassio, seu Xiphilino, lectioni avw præsidium, qui p. 1020, aviya:v posuit pro ec Asia Romum ducere, nisi de contraria profectione, Roma ad Euphratem, Aristides I, p. 219, avw leva dixisset. Ex his omnibus efficere non valeo nisi hoc unum, auctores modum in his geographicis eumdem non tenuisse, et ob hanc in constantiam Nostrum recte videri posse Italiam tà ävw µépη dixisse, ut australem. imperium Romanum, velut college, uaum divisis sedibus administrabant, debebat junior, seu qui modo habenas regni suscepisset tractandas, ad se niorem jaindulum regnantem laureatas suas ima gines et litteras mittere, simulque veniam regnandi et auctoritatis confirmationem rogare. Quæ si ad mitterentur a seniore, juberenturque in majorum civitatum
introducat unumquemque in suum sibi destinatum metatum, stragulis cæteraque supellectile necessa ria instructum, ei præterea de victu prospicere, et impensas in eos facere. Postquam ergo in metatis suis illi consederint, adeunt altero inde tertiove die magistrum; qui recipiens eos sessionem cuique ex dignitatis, quam quisque tenet, gradu debitam assignat, locutusque cum ipsis ea, quæ præsens rerum ratio flagitat, rursus dimittit. Interea legati rogant eum, velit de suo adventu ejusque causa ad imperatorem referre. Quod ille pollicetur et pre stat. Domino itaque volente et jubente, ut coram illi ad se veniant, dantur silentio mandata pridie tum e Zosimo repetam illi prætermissa, I. IV, p. 251, de Theodosio Maximum adsciscente sic nar rat Conf. p. ubi memoratur ad Theodosium avirov. [In basilicam Juliam Caroli M. simu. lacrum illatum fuit, more majorum, eaque basilica laureatis Cæsarum imaginibus, quæ quondam mit tebantur in provincias, destinata fuit. Alemann. Pariet. Lateran. p. 27. Locus Theophanis notandus p. 246, sub Pboca, cujus in nuptiis imagines lau reatæ Prisci et Domentiæ suspensæ sunt in equestri certamine.]* Videtur V. D. locum ex memoria ci tasse. Id unum adhuc noto, rationem Salmasiı, ub quam negat λaupara a lauro derivari posse, quia nempe lavpɛáta dici debuisset, si a lauro vox veniret, non λaupita, ut interdum scribitur, nullam esse. Nam primum quidem claris litteris exaratum in membranis inveni et reddidi λauptára. Deinde prætendi posset Græculorum inscitia Latini sermo nis et imperitia in reddendis Latinis vocabulis, quæ mirum in modum torquent et deformant. Sed neque pravum est laurata et potuit a lauro formari, ut alterum a laurea fuit. Denique exemplo non ca ret. Aoudápio dicunt e. c. novi Græci a ludo, quos Latini ludiarios, V. Du Cauge Gl. Gr. h. v. Infra babemus pro Et talia multa civitatum foris, circis, publicisque aliis locis ad quædam Du Cange 1. c. attulit. Ego hic aliqua tan latus suarummetimaginum populo sectatum et ado ratum proponi, signum id erat, novum imperatorem in potestatis consortium admitti. Si vero repudia rentur, significatio ea erat, illum, a quo missæ fuerant, non collega, sed pro tyranuo agnosci, usurpatione tituli regii et potestatis ipsi interdici et, ni abstineat, bellum indici. Ante Theodosium quidem si in occidente regnaret senior, seu qui ci tius regnare coepisset, confirmabat orientalem, qui serius inciperet. Verum ex quo Theodosius dece dens majori natu filio Arcadio orientem cum CPli sede imperii præcipua, minori Honorio occidentem cum Roma, a veteri dignitate et prin is partibus ad secundas prolapsa, dedisset, nullum repetitur in historiis exemplum imperatoris orientalis ab occi dentali confirmati; contrario autem in occidente quotquot regnarunt, si a paucis tumultuariis et subitaneis usurpatoribus secesseris, cæteri omnes regnandi veniam orientalibus rogarunt. Unde merito colligitur occidentales a nutu et imperio orientalium pependisse. Quod ex eo quoque non immerito elfi cias, quod legati Romani honorati post honoratos CPtanos quisque sui ordinis viro iret. V. Ipsi reges Italiæ Gothici, qui in eversum occiden tale imperium successerunt, cum venia et ex auctori tate imperatorum orientalium et velut ipsorum le. gati seu lociservatores in Italia regnabant, leges ipsorum sibi missas admittebant et promulgabant, ipsorum vultus et nomina nummis incudebant, de signatos ex eorum voluntate consules constituebant, scipiones consulum ebuineos et codicillos dignita tum aulæ suæ præcipuarum ab illis flagitabant et missos accipiebant et alia agebant, quæ antis de monstrant eos Italiam non sua, non suprema auc toritate tenuisse. Ejectis denique Gothis rediit omne in Italiam jus, violentia et usurpatione Gothica de libatum, ad impp. CPtanos, qui etiam id plena cum auctoritate exercuerunt ad ea usque tempora, qui bus dominationem ambientes Romani pontifices excussa, quam legitimis principibus debebant, obe dientia aliis coronain, seu jugum potius imposue runt, quod tot sæculorum decursus, tot violenti nisus animosissimorum Germaniæ regum rumpere vix valuerunt. Sed quo delabor? De laureatis insti tueram dicere. Illæ igitursi quam in urbem inferren tur, si nihil obstaret, a populis excipiebantur can didatis, cereos gestantibus ardentes, clero psallente præeunte et cum thuribulis; oscula jactabanturima ginibus cereis seu protomis potius, in alto conto prælatis, cum subjectis armis et signis alis trium phalibus. Gestabant illos contos viri munde vestiti auroque ornati, præcedentibus tubis et militibus. Populi laudes ipsis acclamabant, adorabant et in celeberrimis locis dedicabant Constantino ferme usque ad Heraclium tenuit hic mos, cujus exempla occurrunt. Posset subintelligi of deonór. Sed potest quoque, etiamsi pluralis sit, subintelligi. Jam illo tempore in more positum erat, quod hodie vulgatissimum est, de honoratiore, otiamsi uno, in plurali narrare: velint jubeat pro velit jubeat; ut nos quoque dicimus: wenn ihre Ma jestat befehlen, pro wenn Seine Mujestat befiehlt. Jam alibi dixi de subsultu momentaneo a singulari ad pluralem et ab hoc rursus ad illum, Græcis et Latinis nullo non tempore usitato. Est species prosopopœiæ, pro significatur fore silentium hac voce indicta: Silentium, nempe erit; agetur conventus silentium dictus. Exspectat et excipit, nempe dominus. Arcessit eos. Miro modo reddit scholiastes anoλúst, quod quamvis incongruam videatur, notat enim alias, absolvit, licentiat, veniam abeundi dut aut abire jubet, defendi tamen quodammodo potest interpretando per tycipes, excedere e loco, in quo sunt jubet, vel significat abeundum e metato esse.
vespere, antequam id fiat, altero die legatum 18 gatosve ex Italia exceptum a Domino iri. Qui si præfectus [urbis aut prætorii] fuerit, aut si plures iidemque præfecti fuerint, arcessit, eos proximus admissionum. Si autem, qui legatus fuerit, digni tate tantum magister sit, abit ad eum adjutor magistri CPlani, et deducit eum in palatium. Si vero tandem comes largitionum fuerit legatus, aliave ornatus illustri dignitate, arcessit eum admissio nalis. Neque silentiarius occurrit præfealo præto riorum tali occidentali] aut prefecto urbis (Roma), neque aliud quid eorum contingit, quæ circa no strates proceres eorumque receptiones fieri solent, sed legati, quotquot tandem fuerint, conveniunt in scholam magistri, ubi tempus opportunum præsto lantur; quo adveniente, venit admissionalis, et sursum eos in superiora palatii adducit. Ingressi ergo in atrium salutant stantes ibi candidatos, quod et alii nostrates proceres faciunt; et exci piuntur a præposito, quem osculo et manus pren satione unus post alterum in suo quisque dignita tis ordine cohonestant. Introducti induunt atraba tica. Non autem adstant imperatori in ea recep tione armati scutis et bastis milites, quemadmodum in aliorum legatorum receptionibus solent; quia hi aut legend. vide tur R. De adjutoribus scriniorum vid. Guther, manus tradere aut ipsi domino præslare, ut ille p. 391. Adjutor proprie est vicarius magistri scri niorum. Habebat quoque quæstor adjutorem; vid. Fabric. Bibl. Gr. t. XII, p. 377. quoque appellat Joannes Cantacuz.; v. Goar. ad Codin, p. n. Diversi sunt et milites prætoriani, in urbibus, paci et securitati publicæ conservandæ, temperandis repentinis tumultibus et coercendis grassatoribus, aliisque adversis casibus invigilan tes, unde Arabes quoque milites tales auxilia, ap pellarunt, qua de re ad Abultedam dicam. Comes largitionum erat, ut Themistius ait pag. cui thesaurorum omnium mandata custodia et dis pensalio largiendi, ut Mamertini verbis utar. Gau debat vocabulum largitiones illo evo, cujus frag mentum hoc est, Justinianeo puta, gemina notione. Primum notabat thesauros publicos, fiscum, æra rium commune, quod qui administrarent comites largitionum (erani enim comilatenses quidam, alii provinciales,) iidem erant cum logothetis seu ratio nalibus postea sic dictis; quibus omnibus unus præerat fogotheta genicus seu rationalis generalis. Vid. Vales. ad Amm. Marc. p. 91. Nomen id fisco propterea datum puto, quia largitiones nummorum inde procedebant, quibus ædificia publica susten tanda aut reperanda, urbesque, terræ motibus eversæ aut ignibus corruptæ restaurandæ essent. Menander Rhetor, cujus locum paulo post dabo, a largitate derivat,quoniam ibi opum large et abunde sit. Deinde largitiones quoque strictiore sensu et proprie erant solatia, donationes, quas princeps e re sua privata, e peculio suo sponte, aut ex curiæ cerimoniali, proceribus aliisve, quibus vellet, dabat. Comes ergo largitionum hoc strictiore sensu erat idem cum co mite rei privatæ aut idico dicto, cui commissum erat, larga et gratuita dominorum dona illis in suis manibus tradere posset illis, quibus destinas set; vid. idem Valesius ibid. p. 323. Utrumque genus describit Agathias [nempe olim quidem, ut Valesius 1. c. animadvertit pag. 278, præfecto prætorii, deinceps autem logothetæ genico, Conf. Guther, p. 653, et Du Cange utroque Gloss., item ad Alexiad. p. 286, Scholion marginale vocem largitionum exponit Si militer Menander rhetor in Excerptis logationum ed. Iloeschel, p. 98, quo loco simul officium ccmi tis largitionum declarat de Petro dicens (designat aut magistrum officiorum, aut polius do tnesticum scholarum,) Recte Scholastes &pov. Subintelligitur nem pe utrobique Ego vero male verti tolle ve lum; debueram tolle te, surge; vid. ad p. 140. Quæ de citatione monet, intelliguntur ex p. 235. Pro legendum esse aut aut vel me non monente liquet, et satis sug gerit Latina interpretatio. Verbum iuno temporis frequentatum, uti etiam pro quibus veteres dicebant. est allocutio, præ sertim quæ ab uno ad multos pertinet. Balsamo fa cetam dans vocis campana etymologiam vid. Epitom. Diodori Siculi xxn, p. 497, 2. Si ab Ar temidoro profecti sunt indiculi libris et capitibus
legati barbari non sunt. Ut consedit impera tor post exceptos ab ipso congregatosquecoram ipso aulæ suæ proceres, abit comes admissionum et clamat; «Leva,» i. e. surge. Non enim hi legati in editione Rigaltiana præmissi, usus ipse quoque fuit eo vocabulo libro iv, sed et indices illi et vox serioris ætatis sunt. Dubium interim penes me est, Græcine Latinos, an hi illos imitati tuerint. Nam seriores quo Latini interlocutio pro allocutio, dissertatio dicebant, ut constat ex procemio Chro nici Windesemensis: prolixis igitur arengarum in terlocutionibus postpositis. Ni memoria fallit, habe tur quoque interlocutio pro allocutio, edictum, in Codice Justinianeo. Id est mеpixiv, marsupium, sacellus. Ita certe exponit Du Cange. Cum autem moris, quo novo præfecto urbis aut prætorii marsupium offe rebant, vestigium nusquam reperirem, neque pro tinus exputare possem, quorsum ea res pertineret, copi dubitare, significaretne vox persicium præter marsupium adhuc aliud quid, nempe vestem Persi cam seu Medicam, id est sericam auro illusam; Persæ enim in eo genere valde luxuriantur; aut vestem persi vel persici coloris, id est obscure cyanei. Habemus apud Leonem Grammaticum p. 485, tunica aureis flis intexta, coloris persi; vid. Du Cange v. Persus. Posset ita que non absurde statui, persicum fuisse vestem admodum pretiosam, quæ in honoris recens collati insigne consueverit præfectis obviam ferri. Obtinet adhuc hodie mos, ex aula non magis orientalium principum, quam Græcorum in Turcicam deriva tus, aut novis investiendis aut veteribus confirman. dis legatis vel exarchis (Bassas id genus vocant) quotannis in provincias a Sultano mitti vestes ho norarias (Challas Turcæ appellant, unde nostrum Gala), mittendi, quas in signum investituræ et be nevolentiæ principalis et professionem fidelitatis suæ Bassæ debent induere. Quia tamen hoc ad im peratorem ipsum accommodari æque facile haud potest, cui recens electo super carruca in urbem intranti dicuntur p. 240. cruces et persicia præ ferri vel obviam ferri (signum enim insvestituræ in hoc casu persicia esse nequeunt, cum chlamydes et coronæ el alia symbola sint imperatorum), malo nunc a vulgari expositione hujus vocis non rece dere, sed potius de marsupio vel bursa interpretari; sive jam præfecto eo fine bursæ hæ nummis plenæ præferrentur, ut suam veluti eparchiam spargerent, quemadmodum novi consules suum consulatum,id est missilia in populum projicienda (non tamen memini de præfectis idem quod de consulibus le gere): sive donarium hoc esset, quod aut impera tor, aut urbs novo præfecto conciliandæ benevolen tiæ gratia exhiberet. Quid, si horum persiciorum imaginem haberemus in diptycho illo consulari, cujus ectypum dedit Du Cange tab. 1. dissert. de nummis ævi medii, ubi ad singula latera sellæ cu rulis, cui consul insidet, conspiciuntur singuli viri, tenentes utraque manu mapparum lacinias, in qua rum mapparum medio jacet aliquid, quod nummis simile est? Certe pro nummis Du Cange quoque habuit, cujus hæc sunt verba § 12: Nescio an ipsa explicata censeatur esse in eodem diptycho mappa ib binis figuris, quæ sellæ lateribus appinguntur, quarum singula binis manibus mappas explicatas tenent in ludorum editionis symbolum? nisi forte ex mappa contineant nummorum certam quantitatem, qui efficti quodammodo conspiciuntur, ita ut ad con sulum únatelaç seu missilia referri debeant. Pariter gemino hoc modo accipi posset locus supra lau datus p. 240. Æque enim probabile est bursas novo imperatori eo fine oblatas fuisse, ut pecuniam indedepromptam in circumstantem et inhian tempo pulum spargeret, quam eo, ut donum gratuitum ipse sibi haberet, quo oblato respublica novum sibi re ctorem, et huic se faustamque fortunam gratulare tur. Non enim una bursa, sed plures novo impera tori præferebantur, ut ex 1. c. constat. Verum posteriori huic conjecture obstat ille locus (infra p. 241 c. 4), quo dicuntur viri ordinis senatorii novo imperatori pittacium seu cambium de ter mille libris auri ut donum gratuitum urbis regia offerre, postquam in præcedentibus (p. 240) di ctum esset ipsi prælatas fuisse cruces et persicia. Non ergo potuerunt persicia donum gratuitum im peratori destinatum continere. At quid, si præſe otis, quoties procederent, toties persicum obviam ferretur? Quod pene colligas e p. 231. Id si fuerit, persicium neque vestem honorariam, neque bur sam nummis refertam significare potest. Ad hanc objectionem quod reponam non habeo. Id tamen certum est, consuevisse veteres, illius ævi homi nes, pecunias aut in scutellis et scyphis aureis, quæ quidem manibus gestatiles et non nimis grandes essent, aut ponderosiores summas, ideoque hume ris bajulandas, in bursis donare et secundum bur sas numerare, quemadmodum adbuc hodie Turci faciunt. Sic Henricus III, imperator Alberto vice comiti epulis suis adhibito et abeunti dabat saccum cervinum argento plenum, ut perhibet Donizo in Vita Mathildis l. 1, c. 42 Rex sibi mastrucas post escam maxime pulchras Donavit, florent pariter quoque pelliceones Hoc regis [Henrici] munus ducis [Bonifacii] ad camaram [id est cotonem, vestiarium, thesaurariam] tulit, unum El corium cervi, quod nummis ipse re¡ levit. Idem cap. dedit illi plurima gratis. Cervinos plenos nummis saccos duodenos Liquerat in propria genitor camara Canusina, Quos penitus totos dedit uno tempore dono. Pertinet huc quoque locus Theodoreti sermone Ix ad Graecos [cusum] Tovới Oğxat. Succurrit hac occasione, de voce per sicium disputanti, locus Agnelli, cui vox illa forte restituenda sit. Est p. 155. edit. Murator.: Abje cerunt, ait, feminæ in luctu publico inaures et an nulos et dextruria [armillas] et pereselidas [id est periscelidas] et monilia et obfactoria el acus et spe cula et lunulas et liliola, [figuras aureas ad liliorum instar factas, quas super fronte, aut etiam pectore gerebant,] laudosias et præsidia. Pro voce præsidia reponendum putem aut prandea, id est tænias seri cas, aut potius brasiolia, fascias, quibus brachia illigabant, aut tandem persicia, id est bursulas, quales medio ævo super cingulis et his circum volu tas, ventrem ambientes, aut etiam e femoribus de pendentes, gestabant, magnum in iis luxuriæ quæ rentes argumentum, tantoque illas pretiosiores et ornatiores auro et gemmis et margaritis jactantes, quanto quis esset nobilior et opulentior, ut protinos e zonis et bursis illis agnosci posset hominis con ditio. Et quia pictæ filis aureis et argenteis illæ burse solebant esse, hinc dictæ fuerunt marsupia, id est res opere phrygionico elaboratæ. Est enim vox Arabica. Quod autem ad postremam vocem laudo stas attinet, videntur laudosiæ, et quæ idem, ni fal lor, significant laudanæ, (vid. Du Cange h. v.) esse
exteri citari solent. Ingressi ergo pedes osculantur imperatoris, in medioque triclinio stantes enuntiant commissam sibi legationem, et protinus excedunt. Si visum fuerit imperatori, jubet etiam libellen ses adstare, legationis argumentum excepturos, et disserit atque mandat, quæ voluerit. Postquam vero Romano imperatoriam dignitatem confirma verit noster imperator [quod in alia posteriore fit exceptione, de qua proxime sequens caput exponit, tunc demum recipitur et respectatur deinceps ille legatus, sive prætoriorum, sive urbis fuerit pre fectus, non aliter ac si nostras esset et eadem munera hic loci gereret; persicium vel marsupium tali tunc obviam fertur; magister talis Romanus, si legatus is fuerit, immediate post magistrum nostratem procedit; verbo, servatur ordo dignita tum et quem quisque Romæ habet honoris gradum et præ alio passum, eumdem hic quoque habet, sed secundum a nostratibus. Juvat exemplo rem illustrare. Sub Leone Magno, divinæ sortis imp., legebatur a Romanis Heliocrates, habens secum laureatas imagines Anthemii imperatoris ejusdem que litteras. Recipiebatur totus legationis comi tatus in consistorio, Heliocrates et imago Anthemii ad dominum introducebantur, silentiarii recipie nominatim et cum cerimoniis cilantur, ut alii armillæ precariæ, rosaria, series confilata sphæ rularum vitrearum lignearumve, aut et pretiosiorum, ad quarum numerum multa Christianæ gentes, muliercule præcipue, et a Christianis orientalibus docti Muhammedani preces suas absolvunt et Deo annumerant. Arabes talia fila orbiculorum Musab behat, in est laudatoria, appellat; quia, qui ea manibus tenent et versant, Deum laudant, et preces peragunt, quarum inagna pars in laudibus Dei versatur. Hinc laudosiæ et laudanæ videntur dicta fuisse. De hoc vid. Zosim. p. 346 et 361. De hac legatione vid. Theophan. p. 98, et quos Goarus ibi citavit auctores. Νon ut in Chronico Alexan drino legitur, cujus hoc sunt verba Leg. enim nempe cum Diaferentius eparchus esset. Talia encomia sunt duodecin illi sic dicti veteres panegyrici a Cellario et aliis editi, item Juliani quidam et Themistii, et pater omnium ille Plinianus Traiano dictus. mann. ad Procop. p. 73 et 79. Scatet talibus for mulis uterque codex. Justinianeus et Theodosiacus. Ipsi quoque patriarchæ tributum reperio, ut apud Codin. pag. Divi na sunt illis omnia et inviolabilia, quæ, ut deos, veneratione prosequi par est. Divina vero annutatio (sic enim rectius in codice Justinianeo, quam annotatio legi, ex Nostri hoc loco, et fɛla patet est beneplacitum, mandatum impera toris, quod decoris ei majestatis conservandæ gratia, non ore, sed nutu capitis tantum significat. Inde Themistius p. de imperatore ait, cujus vel solum numen, id est vel sola annutatio, salutem spondet. [Vid. Valesii dissert. de honoribus divinis imperatorum et imperatricum Rom. eorumque filio ruin et coguatorum. Memoir. de Trevoux An. 1706, p. 1611. Carolus imp. libro De imaginibus c. 4, 5, deridet imperatores Græcos ob titulum numini vestro, perennitati vestræ et similia, p. 102.]* Jam antea irrisi fuerunt et reprehensi ob hanc stultitiam Græci in aula Attilæ, ut narrat Priscus rhetor in excerpt. Legat. Haschel. pag. 36 Titulus pabrazos. clementissimus, et yarn. l6751) Hinc patet Orientis et Occidentis impera serenissimus, tranquillissimus, ut hodie, sic et illis vetustis temporibus erat viris principibus proprius. Gregorius M. Epistol. ad Constantiam Augustam: Cognoscat autem tranquillissima domina. Cinnamus p. 128, describens adventum Manuelis Comneni in Hunnicam, et modum, quo exceptus a populo fuit, acclamatum ipsi ait fuisse domine, vt tam illi, qui clementissimo regi nostro Davidi assistil. Divina dicebantur olim omnia, quæ ad im peratores pertinerent. Ita divina epulæ, divalia constituta apud Symmach. VII, 95. Ipsi imperatores divini et divinissimi dicti; vid. Ale tores collegialiter unum imperium divisis tantum sedibus administrasse, adeoque figmentum esse, quo fertur Theodosius ita regnum partitus fuisse inter filios, ut orientales imperatores omne jus in Occidentem amitterent; post Augustulum, ultimum in Occidente imperatorem, evasisse Romam in libertatem, ut potuerit sibi imperatorem ex arbitrio suo legere. Romanosque proinde, ut populum sui juris, Carolum M. legisse. Quæ mera commenta sunt. De Theuda, rege Gothorum in Hispania, hic qui cogitarunt, falsi fuerunt et fefellerunt ipsum me Conf. præf. nostra p. IV. Theodatum desi gnat Petrus, qui Athalarico, regi Gothorum in
bant penes so imaginem, Diaferentius, qui tum præfectus urbis CPtana erat, pronuntiabat pane gyrieum in laudes utriusque imperatoris, uti et Dioscorius, exprefectus urbis. Mandabat dein ceps imperator, laureatas per totum differri imperium, amborumque imperatorum conjunctas imagines simul proponi. Habebat autem dialalia vel mandatum ore sacro prolatum sic. Ex actis: «Imperator Cæsar felix Leo Victor semper Augustus dixit Clementissimi principis Anthemii imago diu a nobis exspectata, nunc tandem exhibita, magnum nobis gaudium tulit. Quapropter divina annutatione [seu sacro edicto] præcipimus et san cimus, ut illa imago eosdem honores participet, quos nostra, quo populi omnes gaudeant, omnesque urbes lætæ intelligant, ambarum partium, orientis et occidentis, potestates communione rerum jun otas, nos autem ejus [Anthemii] Mansuetudini coadunatos esse.» Eliam Liber, patricius et præfectus Gallarium, mittebatur aliquando hanc in urbem a Theuda, rege Gothorum, et a senatu Romano; quem pius imperator Justinianus coram admissum jubebat tam in accessu, quam in abitu, locum præ fecti prætoriorum obtinere, et in omnibus omnino rebus tractari atque excipi modis iisdem, quibus præfecti Orientis solent excipi. Observanda, quando imperator eosdem excipere vult legatos, eo fine ut occidentali imperatori di gnitatem imperialem confirmet, et legatos di millat. Pridie antequam legati ex Italia venientes [pro secunda vice] ad Dominum admittuntur, circum cursitant mandatores, significantes cras fore illis recipiendis silentium. Postquam igitur in consisto rio consederit imperator, et ingressi, qui solent, fuerunt omnes, fit ipsis, legatis, velum proprium, id est seorsim soli post nostrates proceres intro vocantur et introducuntur, et iterant supplicatio nem suam prima proditam exceptione; quain im perator confirmat indulgens, aut scriptis litteris, quæ protinus exhibentur et adduntur abeuntibus, aut absque scripto sola sua promissione, se litteras de re quæsita ad ipsum legationis auctorem mis surum esse. Ab eo tempore conveniunt, ut dictum est, in silentia velut imperatoris nostri proceres; et quisquis eorum præfectus fuerit, ille a domesti cis et protectoribus adoratur, et persicium seu masurpium occurrit seu obviam fertur ipsi, et fiunt reliqua omnia modo consueto. Quando autem imperator illis vult audientiam valedictoriam dare, conj. R. Italia, successit et ejus matrem Amalasuntham su stulit. Qui autem Petro Liber est, ille Procopio est Liberius, de hac legatione sic narranti 1. 4, Go thicor. p. 171. Theodatus, ait, ideo, quod Amalasuntham in lacum Volsinum deportari cu raverat, metuens Paulo post addit Procopius, legatos hos CPlin tendentes in via apud Aulonam, Epiri oppidum, offendisse Petrum Magistrum a Justiniano in Italiam missum, ut cum Theodato pariter atque Amalasuntha consultationes agitaret. Unde patet hanc legationem in annum Justin. VII exeuntem aut VIII incipientem, id est Christi 534 aut 535, incidisse. Vid. quid hoc de loco conjectura ad. p. 228 (not. 30) proposuerim. Quod Gallis hodie est notice, id est Grecis indiculus. Sed erat quoque Latinis illorum temporum in usu boc sensu. Notitia imperii Batis nota; item notitia scriniorum, notitia taxe a magi stratibus debitæ pro codicillis, et alia talia frequen ter occurrunt in codice Theodosiano; vid. Gather. pag. 363. Apud Fabricium Biblioth. Græcæ Vol. Xf habetur index titulorum Juisti miani novellis præfzorum. Gregor. Magn. Εpist. 111, 16: Omnium rerum non solum de suscepta eos, qui eas tradunt, percipere volumus, sed etiam a te notitias earum subtiliter retineri. Vid. du Cange v. Nolitia.
debet magister antea notitiam seu indiculum ex Affectata hæc Latinorum vocabulorum, quæ alias retineri a Græcis solent, Græcis æquivalenti– bus interpretatio negotium interpreti facit. Viden tur pulal hic loci idem atque scholæ notare. Cætera quoque nove, id est præter morem dicta, Sidarxaλixol pro magistrianis, qui nempe vox voci magister quodammodo respondet, ergo magister sacrorum officiorum etiam apte a Græcis vocatur. Ergo ejus officiales, Latini magistriani et magisteriani dicti, recte quoque Græcis didosxalixoi dicuntur. Sed non pugnamus aurc de verbis, apte inepteve conficta et dispensata fuerint neone. Liquet magistrianos designari; vid. Guther. p. 603, et Pa chomii oratio Græce et Latine edita in calce Lœs cheri Stromatei sacri p. 166, ubi µxycorpiavos offi cialis redditur, item Du Cange utroque Glossario. Magistriani, qui inter officia palatina militabant sub dispositione magistri officiorum. Alteserra Quæst. pag. 82. Julianum magistrianum imp. cum sacris ad Aretam. Ethiopum regem, misit. Theo phan. p. 200.] Eque insolens, paulo tamen aptior et planior est pro candilati, Quare autem affectator hic vocem Decani non item alia Græca, ut cæteras, mutaverit, miror. Non repe riebat procul dubio commodam. imperatoris judicio atque directione facere, quo perscriptum sit, quid legatorum quisque, quid hominum vel famulorum eos comitantium unus quisque in munus et velut viaticum accipere debeat. Hanc schedulam dat comiti largitionum. Qui si et ipse paratus sit, ad promenda nempe et tradenda omnia sibi præscripta, habens omnia in promptu, tunc tandem edit imperator silentium, seu jubet illud per mandatores indici. Altero itaque die fiunt quoque obtinuisse Procopio posterioribus. Differe bant autem stipendia pro diuturnitate militiæ jam exacte; vid. Vales. ad Amm. Marcell. p. 501, et Procop. Anecdot. p. 104. Ataveμésaic appellat idem ibi edito. enim legendum est pro Illa Raλ2105 StatÉTaxtat, ut ait idem p. 100 initio, sintne pilotipla an roga, palatine an militares certo non definiam; Guvtá etc, appellat Julianus p. 367. Milites hi rogandi seu rogati, id est stipendiati, rogatores dicebantur, et conveniunt cum genere militiæ, quod hodie Turcis in usu est, Ulufegi dicto. Sunt enim hi qui stipendium pecuniarum, buccellam, in mensem aut potius trimestre accipiunt. Contræ timarioto respondent Zaimis vel Timariis hodiernis Turcarum, id est possessoribus fundorum, e quibus se et ti rones suos alant. Conf. Goar. ad Codin. pag. 120. et Du Cange Gloss, utroque, item ad Alexiad. p.269. et 270. De posteriore quidem dubium non est, Zaimos timariolis respondere. At rogatores prædia militarıa nulla habuisse, vel quod idem est, tima riotas rogam accepisse nullam, id est quod mihi persuadere vix possum. Cæterum ab isto usu vocis roga seu donum, largitio, pro stipendio, manavit, ut Arabes, quod addi potest Goliano Lexico. stipen dium militare, elhala donum appellarint. Multa enim, præsertim cæremonias aulicas, a Geæcis, vicinis suis, transumpserunt. Quante per annum fuerini rogæ militum gregariorum, non dixerim. Videntur tamen non infra viginti nummos aureos, néque supra quadraginta fuisse. Narrat Symeon Logothet. p. 414, sub Michaele Balbo institutam fuisse expeditionem adversus Cretam appellatam alvous. Narrat Theophanes p. 410. Moawiam Isa mitarum Syrorum rogas ad ducentos nummos aureos auxisse (favebat enim illis, ut factioni suæ), devic torum autem et in militiam suam abditorum Hira kitarum seu Chaldæorum rogas ad triginta nummos minuisse. Procul dubio modum rogarum militarium Arabes Chalifa ilorum temporum a Græcis acce perunt, et imitati eos in hac re fuerunt. Quantum autem comitatenses quotannis acceperint, non re perio. Justiniani ætate, cum imperium adhuc am plum el potens esset, necessario major erat roga, quam secutis sæculis in rebus Græcorum undequa que misere accisis. Ad centum auri centenarios patricium unum ætate sua per annum corrotundasse tradii Procopius Anecdot. p. 109 et 114, quod ta men pene fidem excedat, certe si ad pauperiem medii ævi respicias. Hinc flat conjectura de roga, quam tuno magnates acceperunt, non neglecto, in illa immani summa centum centenariorum reditus omnis generis e fundis, e sportulis, e roga, et pa triciorum quidem, et forte ne eorum quidem om nium, sed præcipuorum tantummodo quorundam contineri. Atquanti fuit centenarius auriad nostram monetam? Locus hic non patitur id a me definiri. Alibi erit opportunius si unquam consultum duxero huic inquisitioni me committere. Rogam dando significabat imperator, et le gatos tales et ipsorum homines juris sui esse et stipendia sua mereri; adeoque utrumque imperium unum, et ambo imperatores collegas esse. Est autem roga (sic tune pro erogatione dicebant) largitio, donum, donativum, stipendium, omne quod seu gratuito seu ex debito merenti datur. Erant roga duplicis generis comitatensium et militum. Illæ, procerum aulicorum puta, circa festum Paschatis quotannis nomine charitatis seu doni gratuiti, sed re vera pro mercede navatæ operæ et ordinario sa lario pendebantur. Distributionem talis rogæ ele ganter et curate describit, qui interfuit Luitprandus 1. vi Histor. cap. 5. Memorat quoque Cedrenus p. 793, collata p. 514 et 733, ubi distributionem To garum factam ait idest die Jovis, quem nos viridem solemus appellare, proxime præcedentem ante festum Paschalis. Hæ proceribus debitæ photquia tam religiose observa bantur, ut, cum Isaacius Comnenus eas abrogare vellet, postmodum a Deo punitus diceretur. Soylitz. p. 812. Ex eodem p. 829, constat citius quoque datas fuisse has rogas, et p. 835, memorat datam pridie festi Orthodoxiae, seu in mediis quadragesimis. Patet ex eodem loco donum proprie in auro fuisse, interdum tamen quod auro deera', vestibus sericis expletum fuisse. [De rogis, quæ dono officiis daban tur ex Cod. Theod. pag. 11, de palatinis sacris lar gitionibus conf. Meurs. Gloss. p. 161. de hypatiis imperatorum p. 162, de roga militibus data v. Al teserr. ad Anastas. p. 60.] Alterum autem rogarum genus erant rogæ militibus quotannis dari solitæ, vel potius, ut codex noster docet, singulis quadrien niis, quibus accedebat quinto quovis anno ciorulá imperialis, sen donum gratuitum, roga extraordina ria, quini nempe nummíaurei; vid. Procop. Anecdot. p. 108. Non ausim tamen affirmare hoc sæculis
omnia ut in silentio, veniuntque legati, non jam, ut antea, seorsim, simul omnes in uno corpore, sed separati, suo quisque in loco, inter illos magistra tus, ad quos, velut collega, pertinet, adeoque Con stantinopolitanis proceribus immixti. Jussu tum imperatoris introducit decurio legatorum homines seu comitatum, unum ordinem post alterum, sic eos clara voce excitans: «[Adestote vos comi tes tribuum; >> vos «didascalici [seu magistriani]; vos «leucophori» [seu candidati] vos «cursores; vos «decani; et in universum omnes, qui cum legatis advenerunt, excitat; quibus imperator singulis rogam aut stipem largitur. Illis digressis, tandem ipsis quoque legatis donat ea, quæ ipsis præparari jussit, Quo facto silentiarii se jam componunt ad exspectandum imperatoris abitum, et imperator de throno exsurgit, et legati, si pa tricii non sint, adorant ipsum, valeque ipsi dicunt; quod fit, si præsederit et audentiam de derit imperator in parvo æstivo consistorio apud gradus porphyreticos; 232 quod si autem ceri monia contigerit in magno consistorio, fit valedictio apud fores deuterorum; et abeunt, missæque fiunt. Litteras autem imperatoris ad alterum occidentalem ad se sumit magister, venientibusque ad se legatis et sibi domi suæ valedicentibus eas tradit. Observanda sub adventum magni Persarum legati, eoque in urbe præsente. Postquam de adventu magni legati ad aulam re nuntiatum est, oportet a magistro magistratum ali quem, illustrem [seu protospatharium] aut silentia rium aut tribunum aut etiam unum aliquem de ordine episemorum aut insignium aut magistriano rum, aut quemcunque ille voluerit et delegerit, in honorem viri advenientis in confinia mitti, qui eum ibi excipiat, in protectionem suam recipiat et ad Urbem augustam sospitem perducat. Hic itaque in eum finem missus proficiscitur Nisibinam, ubi lega tum invisit et salutat, litterasque imperatoris ad eum, si quas sibi additas habet, ipsi tradit; aut, si non imperatoris, magistri saltem; quibus arces Sitne hoc a nominativo an a non dixerim. Latet ratio appellationis; vestigium ejus nullum in nostro codice. Quo constat, mutata post Justinianum palatii structura, nomen hoc quo. que desiisse. Reddidi insignium; forte rectius clarissimo rum; de quibus v. Guther. Traducat eum per provincias juris Romani; est conducere, salvum et incolumem ali quem aliquo perducere; vid. Du Cange Gl. Gr. et ad Alexiad. 352, Luitprand. Legat. pag. 487. hoc est ductori meo; ubi quoque queritur, sibi et suis datos equos, sarcinis non item; pro traducere, et pro transmigrare, trans ire, pervenire, vel et tendere, veteres quoque dice bant. Appianus 1. 1. Civil. p. 403, [id est transgressis] Maximus Tyrius serm. 5, p. 50 ed. Heins. pervenit vel tendit] Ipse jam Sophocles dixit pro comile itineris, qui peregrinantem salvum et sospitem eo, quo de stinatio fert, traducit. Versu ultimo Philoctete nempe Nymphes appellat. Arcessentia. Εodem sensu habet hoc verbum Theophanes pag. 145 et 146. Est proprie prorsum vertere e loco, quem quis occupat, eum extrahere et ulterius promovere. Significat hoc loci otium, commoditas, sic ul liceat curæ corporis vacare, itinerum spatia et vices quietis ex arbitrio dispensare. Conf. paulo post 6. 12. Malim itaque in Latinis reponi per otium aut non absque valetudinis cura. Celebre urbis limitaneæ et munitæ Domen apud Procopium et alios scriptores Byzantinos re rum ipsi æqualium. Theophanes p. 129, appellat et addit ab Anastasio Dicoro conditam Anastasiopolim fuisse dictam. Conf. Gour. ad h. 1. Videtur 1880, quam Hieroclis Synecdemus in Isauria ponit: vid. p. 710. ed. Wessel. Sitne hæc Daras, an potius Taro, illa, quam Constantinus in Vita Basilii p. 166 appellat, mihi non liquet; vid. Alemann. ad Procop. p. 61, fine. Sim. Assemann. Bibl. Orient. t. I, p. 26 et 281, item t. II, p. 119. Evodius Assemann. Marlyrol, t. I. pag. 141. Abulfeda in Geographia ex al Moschtareco appellat, urbem par vam in pede montis Mardinensis. Quod si cum Theo phane non consentit, reputandum lapsum temporum et vicissitudines rerum veteri urbis splendori de traxisse. Auctor fragmenti geographici, quod Ban durius in notis ad Constantini Themata p. 10, pro duxit, si per Aάpec banc Daras designavit, quod fecisse videtur, falsus procul dubio fuit in eo, quod eamdem cum Taurizo vel Tebriso fecit. Hæo enim multo, quam illa, et recentior et in orientem borea lem remotior est. Verba fragmenti sunt
situr. Interdum ne ipsi quidem magister litteras Egregie hunc locum illustrat Procopius Hosch. p. 85. Sic novi Greci pro Nicet. p. 179. vid. Theophan. p. 329, Cedren. p. 673, Scylitz. p.826. pro aut habet Polybius p. 158 ed. (iron. Nunquam non in compositionibus alternant et Verba nescio qui factum ut prorsus præterierim in Latinis; debent hunc habitum (cette habitude, cette manœuvre) semper et ubique servare. Mirur tot dies, tres pene cum dimidio men ses legati Persici per Asiam minorem itineri a Daras inde usque ad Hellespontum imputari, cum Anna Comnena scribat Alexiad. p. 169, ab Antiochia ad Nicæam intra octo dies perveniri. Finge id veredis dispositis nulla dierum noctiumque fieri quiete, con tinuato cursu. Attamen Busbekius CPli ad Amasiam, quæ sane haud multum abest Anastasiopoli, intra mensem se venisse tradit, epistola I. Debet igitur vitium nostris numeris inesse. Ubi chartæ ad barbaros spectantes jace bant et asservabantur. Latissimi ambitus vox bar bari. Græcis vetustis significabat omnes et illos, qui Græce non loquerentur, et qui Græci non es sent sanguinis, etiamsi Græco sermone uterentur, ut Macedones. Ĺatinis vetustis audiebant sic omnes, qui Latine non cellarent. Byzantini deinceps Græci legato mittit, sed nudis mandatis et significationi bus oralibus invitatur, ut cum fiducia, hilaritate et per otium in Urbem venial. Missus itaque noster cum legato Persico Nisibina egressus iter et dedu ctionem ejus instituit. Legato illi occurrere in con finiis debent præfecti Daræ cum militibus suis præ sidiariis, ipsumque famulitiumque ejus excipere. Et, si quid opus est in confiniis moneri atque con dici ab una alterave parte, id transigitur, præfecto Nisibinæ cum numero Persarum ad confinia usque legatum comitante. Si vero nihil tale monendum suppetal, oportet nihilominus tamen præfectum Ni sibinæ cum cohorte suorum eum comitari, Roma nisque legatum et ejus comites excipientibus, retro in locis dictionis Persicæ cum globo suo manere, solumque legatum cum comitatu suo in urbem Daras ingredi et a nostris ibi dignum cullum accipere. Dar præfecti inter hæc vigili cura circumspiciant caveanique, ne sub prætextu legati multitudo Per sarum situl in urbem intret, aut per partes subse quatur, et sic urbe potiantur. Hunc itaque locum diligenter solliciteque meminerint præfecti, obser ventque Persas attento oculo, dissimulanter, ut id ageri ab ipsis non deprehendantur. Ducici [hoc est homines ad officium ducum illorum thematum, per quæ trajectus fit, pertinentes] impensas itineris ad hanc usque Urbem augustam in centum el tres dies præstant. Tot enim ab initio statim et jam a longo tempore statuti fuerunt et imputati dies le gato, tam illinc huc, quam hinc illuc tendenti. Inter dum tamen moras in via trahit et plus temporis im pendit adeoque indultu imperatoris additur, quod excurrit impensarum. 233 Notitia vero vel ind. culus in eum impensorum deponitur asservandus in scrinio barbarorum. Attribuuntur legato secundum sic in specie appellabant initio Persas, tempore post Saracenos; Latini præcipue Germanoso. Vid. Script. post Theophan. p. 835. [Germani iidem ac barbari; Goldast. ad Éginhard. p. 162.]* Sunt equi curribus juncti et præsertim illi in usum cursus publici, per certas stationes dispo siti, semper promti et parati. Non est vox a ve. hendo, quod putant grammatici, sed Germanica. Veteres Germani pered pro equo dicebant. Belga adhuc Paerd dicunt, nos Pferd paulo durius. Germanis id vocabulum ad Romanos Thracicos, et deinceps ad Arabes transit, qui Barid cursum pu blicum appellant. In cujus vocis etymologia gram matici Arabici valde se macerant, neque mirum. Erit de hoc ad Abulfedam dicendi locus, ad ann. 60 [Chr. 680] quo ait Moaviam obiisse, qui pri mus apud Arabes al Barid, instituerit, quem Muhammedani principes per multa sæcula, et adhuc sæculo XIII servabant, sed ut regale privato nemini licitum. Pacta sunt alias tributa, quæ una gens al teri ex pacto et condicto debet. Hic sunt ipsa fœ dera, contractus, stipulationes. Ita annales Berti niani A. 812: Legati Michaelis ad Carolum missi Aquisgrani scriptum pacti ab eo suscipientes more suo, id est lingua Græca, laudes ei dixerunt.
18, in eparchia Rhodopes est Anchiali archiep. 19, in eparchia Europe est Selymbris archiep. 20, in eparchia insulæ Lesbi est Methymnæ ar chiep. 21, in eparchia Bithyniæ est Cii archiep. 22, in eparchia Europae est Aprorum archiep. 23, in eparcbia Rhodopes est Cypsalorum archiep, 24, in eparchia Zechiae est Chersonis archiep. 25, in eparchia Zechiæ est Bospori archiep. 26, in eparchia ejusdem est Nicopsios archiep. 27, in eparchia Isauris est Cotradorum archiepise. 28, in eparchia Helenoponti est Euchaitarum ar chiep. 29, in eparchia insularum Cycladum est Carpathi archiep. 30, in eparchia Rhodopes est ni ar chiep. 31, in eparchia Europa est Drixiparorum arch. 32, in eparchia Hæmimontis est Mesem bris archiep. 33, in eparchia Armenia secunda est Heracleopoleos archiep. 34, in eparchia Abas giæ est Sebastopoleos arch. 459 De episcopis dependentibus. In eparchia Cappadocia Cicissi habet metropo lis Cæsarea sub se urbes quinque episcopales to tidemque episcopos, nempe 1, episcopum regiarum thermarum; 2, Nissæ; 3, Theodosiopoleos Arme nim; 4, Camulianorum; 4, Cicissi. In eparchia Asiæ habet metropolis Ephesus sub se urbes aut episcopos 36, nempe 1, Hypæporum episcopum; 2, Trallium; 3, Magnesiæ ad Maandrum; 4, Eleæ; 5, Adramytii; 6, Assi; 7, Gargagorum; 8, Ma stauri; 9, Calow; 10, Briulorum; 11, Piitanæ; Taur. Holst, Taur. et Holet. Taur. Holst. Holst. Holst. Sed corrigi tur in margine. Eadem inter 28 et 29 interserit Holst In membranis scriptum erat hoc nomen per compendium sic Taur. Driziparorum, Holst. in margine, ut correctius, Holst. 3 Taur. Pedacti. Holst. 2 neque a', neque habet et addit Forte est Arabun, Bodundon, apud quod Almamum, imp. Saracenicus, periit, Podandus. Holst. 3 addit Eadem post n. 34 addit adhuc septem alias eparchiae. In Holst. 2 sequebantur alii undecim tituli, et jam incipiebat ea notitia vehementer a nostra discrepare et conturbari. Habebat quoque pro Pro hoc titulo habebat Taur. Taur. etc. Holst. sed corri gitur in margine Holst. Taur. Τaur. et Goar. Freher. Taur. (sic quo que Hulst. Holst. Sic emendatur in margine Holst. 3 ubi est Freh. et Goar. Holst. Goar. Freber. Bu ambo. Leich. et Taur. Sic sea per editores Taurinenses exhibent ty pro duplici Ct, decepti a librariis, qui ita exarant, ut non possit non pro accipi. [Sæpe invectum ex eo vitium in libros Græcos fuit, quod editores hunc ductum librariorum pro vt non assequerentur, neque recte perciperent. Exemplo sit ille in Ano nymi Collectaneis Ant. CPtan. p. 99, ed. Lambec. n. 200, ubi pro editum est. Dit viiales, qui ibi nominantur, sunt Jupiter Juno et Lucina, aliaque numina nativi tati hominis a gentilibus præposita. In eodem loco sunt fornices opere musi ornatæ, lapillis compositis; unde antiquitatas operis musivi patet, jm ante Constantinum M. usurpati. Posset in illo loco quoque legi. Sed priorem emendationem præfero; v. Du Cange v. p. ubi pro pro hoc pro seu Addubito tamen, annon potius hæc novæ Græciæ sit corru Dptio; nam dicunt quoque pro pro jacere, projicere; pro pro inclinare et pro involvere id est pro pro amice excipeτε pro pro Veleres quoque illud y ingerebant; pro fugere, di cebant id est Interdum videri posset y hoc indicium esse geminandæ litteræ præ cedentis aut sequentis, ut apud Montfaucon. Pa leogr. p. 381, memoratur in charta quadam vetere Normanno Sicula Askillimus Porcellius. Sane nomen Asclittimus notum est in historia Normanica. Posset eodem modo defendi scriptio initio commentarii Simplicii ad Epictetum pro quod ibi Salmasius restituit. Ex Addend.] Sic ubique erat in membra.
, Situr. Interdum ne ipsi quidem magister litteras legato mittit, sed nudis mandatis et significationi- bus oralibus invitatur, ut cum fiducia, hilaritate et per otium in Urbem veniat. Missus itaque noster cum legato Persico Nisibina egressus iter et dedu- clionem ejus instituit. Legato illi occurrere in con- finiis debent prefecti Dare cum militibus suispre- sidiariis, ipsumque famulitiumque ejus excipere. Et, si quid opus est in confiniis moneri atque con-- dici ab una alterave parte, id transigitur, prefecto Nisibine cum numero Persarum ad coníinia usque legatum comitante. Si vero nihil tale monendum suppetal, oportet nihilominus tamen prefectum Ni- sibine cum cohorte suorum eum comitari, Roma- nisque legatum et ejus comites excipientibus, retro in locis dictionis Persice cum globo suo manere, .solumquelegatum cum comitatu suo in urbem Daras eM et a nostris ibi dignum cultum accipere. Da» prefecti inter hec vigili cura circumspiciant caveanigue, ne sub pretextu legati multitudo Per- sarum sil*ul in urbem intret, aut per partes subse- quatur, et sic urbe potiantur. Hunc itaque locum diligenter solliciteque meminerint prefecti, obser- ventique Persas attento oculo, dissimulanter, ut id ageri ab ipsis non deprehendantur. Ducici (hoc est homines ad officium ducum illorum thematum, per que trajectus fit, pertinentes] impensas itineris &d hanc usque Urbem augustam in centurn el tres dies prestant. Tot enim ab initio statim et Jam a longo tempore statuti fuernnt et imputati dies le- gato, tam illinc huc, quam hinc illuc tendenti. Inter. dum tamen moras in via trahit el plustemporis im. pendit * adeoque indultu imperatoris additur, quod excurrit impensarum. 2933 Notitia vero vel ind.- culus in eum impensorum deponitur asservandus iu scrinio barbarorum. Attribuuntur legato secundum
siones et ipsius et famulorum ejus usui, et optio nem barbarorum mittere, ipsique expensas enume rare legato per illum diem diesve, quos Chalcedone transigendos habuerit, faciendas, et simul per ipsum xenia seu munuscula pro felica adventu peregrini amici mittere; sed et mittere, qui suo, magistri, nomine legatum, quamprimum appulerit, salutent et interrogent, quomodo advenerit, et num ægrimo niam injuriamve et incommodum passus fuerit. Verbo, decet magistrum pro virili sua legato grata omnia et amica officia præstare. Ipsa in urbe opor tet metatum seu mansionem ejus dignam ipsius persona et multitudini, quam secum trahit, accom modatam præparari, in qua præsto sint grabbati seu lecti, et stromata seu stragulæ, et clibani seu furni, et arulæ seu foculi, et mensæ et operæ ad aquam aggerendam et alia præstandasordida mini steria. Stragulas quidem olim extradebat et præsta bat comes privatorum ad magistri mandatum pit acio vel schedula sibi exhibenda perscriptum nuno translata est hæc cura in saccellarium impe ratoris. Lectos autem et scyphos et mensas et fur nos et ollas præfectus urbis præstat, et ipse quoque ad pittacium magistri. Focos autem præstant præ fecti fabricarum [armorum publicarum nempe et operarum fabrilium]. 284 Praefectus urbis ipsi quoque, legato puta, operas e tabernis vel cauponis sufficit. Etiam balneum illius domus, quam inhabi tabit legatus, aut saltem vicinæ, paratum esse debet, quo et ipse, quandocunque libuerit, et ejus famuli lavari queant, et balneum habeant sibi solis privum et vacans. Appulso ad litus urbis obviam mittere [Pittacium est schedula. Anastas, pag. 104.] Vid. Salmas. ad Sor. H. Aug. t. 1, p. 912, Grestger. ad Codin. p. 162. Interpret. ad Petro. nium. Est a expando, Unde quoque novis Græcis et est idem alque placenta, utrumque a plano, repando et lato. Fabricenses, qui ad publicas fabricas pertinent, et in iis laborant, aut etiam fabricas publicas faciunt. Sunt enim fabricæ aut officine, in quibus arma et alia talia publica opera confiebant, parabantur; aut ipsa opera publica, ædificia, arma, etc. Hoc sensu accipitur apud Lam prid. Alex. Sever. t. I, Scr. Ilist. Aug. p. 921 vectigalia civitatibus ad proprias fabricas deputavit, id est remisit, ut ex iis possent opera publica fieri, restaurari et sustentari. Conf. Guther. p. 614, Fabrott. Gloss. Cedreni, Du Cange Gloss. Lat. v. Fabricæ. Puto esse hospitia publica, ta bernas vino et aliis liquoribus vendendis. Qualibus in ædibus cum multa sint agénda, multis opus sit, ut in hominuum frequentia. ministris et vigilibus, credo consuevisse à terbanuriis e prætorio ad diurnos usus petitos fuisse pro mercede in fiscum inferenda captivos Saracenos et alios, ad purgandas ades aliaque sordida ministeria peragenda, quemad modum adhuc hodie CPli captivi Christiani e se ptem sic dictis turribus petenti cuique ad diurnas operas permittuntur, pro mercede statuta, quam captivi ipsi pendere suo custodi et ærario publico debent, sub vesperam vinculis restituendi. Idem in nostratibus quoque majoribus urbibus fieri solet, ubi malefici asservantur, æternis vinculis et stru cturis castellorum aliorumque publicorum operum destinati. Adhuc bodie Cpli sunt præter balneas pu blicas etiam in ædibus lautiorum hominum privatæ, quia et in publicis ut scite ait Epictetus apud Arrianum, et aliam quoque ob cau sam, ob quam nolunt mariti uxores suas ad publica lavacra commeare. Tutum enim non est, Qui scire cupit, adeat Busbekii epistolam tertiam. Quando voles, quando commodum tibl fuerit, quando censebis. Proprie quidem est idem, quod aliter, videre, censere. Sed hic nihilo plus, quam simplex ópy notat. Amat in novorum Græ corum sermone ouy in compositis redundare. Imo jam Lyco philosophus dixit apud Diogenem Laert. p. 306, 8. Veteres tamen malebant quam Conf. Theophan. p. 269, 301, vell. Justin. p. 12. Idem quod veteres verbis ore prolatis; aliquem alloquio vel colloquio præsentem excipere, opponitur top and vel cum aliquo per literas aut internuntium agere. dixit Nicephorus Breviar. Hist. p. 16, 3. Vid. Cont. Theoph. p. 60.
i «debet magister imperiales equos, quos spatharius imperatoris præstat. Hi eum comitesque e dromo nibus escendentes excipiunt, et domum suam defe runt. Quo facto magister protinus eum per legatum salutat, et denuo percontatur, qua ratione et satin ex voto conductus per viam et huc delatus fuerit. Munuscula simul beneventationis ipsi per optionem mittit, qualia placuerit. Ut plurimum vero ipse quoque legatus per suorum quemdam reddit magi «stro salutationis vices; quem hospitem advenientem » magistri est commode benigneque excipere, respon sumque salutationi congruum reddere. Quæ autem magister legato per ministrum suum familiarem nuntiat, hæc ferme sunt. Jubet ipsum animumque et corpus otio et quiete ab itineris tædiis et fatigiis 15 recreare; se ipsum coram salutaturum esse, quando permiserit et commodum ipsi fuerit. Tunc legatus » aut proximo aut tertio diem significat magistro per præmissum nuntium, se ad ipsum venturum, et sic accedit ad magistrum eumque salutat. Quem magi ster vicissim præsentem jam præsens benigno col loquio excipit. Cujus id primum et præcipuum ar gumentum est, ut inagister apud legatum perconte tur, quomodo ejus princeps valeat, dein quid agant liberi principales, tum quid et quales ejus proceres; porro in quibus rerum ipse legatus versetur, et quomodo valeat familia ejus; quomodo iter confe cerit; num incommodum damnumve acceperit num quid officiorum ipsi debitorum a nostratibus, itineris comilibus, prætermissum. «Nos quidem (ita debet magister eos errores excusare) in manda tis a pio nostro Domino habuimus, omnia in cultum commodumque tuum facere. Si quid igitur eorum prætermissum fuit, socordia culpaque ea nostra est: rogamusque te comitesque tuos, nolitis illud´ ægre ferre aut silentio celare; sed eloquere libere, ut imposterum providere et emendare commissa queamus.» Legatus ad hæc magistro gratias agit et venerationem commonstrat. Ejus comites pariter magistrum humillimo cultu adorant in terram pro voluti. Quum dein imperatori visum fuerit legatum coram se admittere, significat ea de re magister 16 legato per familiarem quemdam his verbis: «< Vult Perfrequens est apud Græcos et Latinos et nos pro ego poni. Verum vos, in al locutione ad alterum eumque unum,præsertim cui venerationem testari studium erat, insolentius est. Non desunt tamen exempla, in quibus etiam præ sens locus est, quæ mori horum sæculorum jam antiquis illis prælusum fuisse ostendunt. Irasci, succensere, offendi. Nam novis Græcis offensionem, simultatem, malevolentiam no tat: vid. p. 245, Theophanes p. 81, 85, 86 ea quæ circa Pulcheriam acciderant, animum Eudociæ´adversus Flavianum exacerbantia; item p. 126, 195, 208, 402; Cedren. p. 337; vid. Chilmead. ad Malal. t. I, p. 50. Usurpavit jam Demosthenes sensu p. 373, 9. edit. Morell. In terram provoluti, toto corpore; minus recte in Latinis reddidi; vid. ad p. 236. Subadjuvat est vicarius adjutoris vel adjuve, ut hic est magistri; vid. Guther. p. 391. Reddidi, ut in membranis inveni,miscellam Græcæ scriptionis et terminationis cum Latina. P pro R et terminatio US pro OS Græca sunt, re liqua Latina; vel potius terminatio us Græcis cum vulgo Latino communis est Etiam grandibus litteris bis ipsis, quas vides, lector, exaraverat librarius, quod passim fecit in vocibus Latinis.Solebat autem vulgus Latinum, seu quod sic vetus vulgaris Lati nus sermo a majoribus acceptus ferret, seu quod Græcorum consuetudo id invexisset, accusativos plurales quos grammatici in os terminant, in us Anire. Ut hic armatus pro armatos habemus, sic
imperator te in conspectum suum venire. Ipse au tem imperator debet legato, tam adhuc Chalcedone agenti, quam in Urbem delato, decurionem immit tere interrogatum, quomodo valeat herus ipsius, et quomodo ipse conductus hactenus fuerit. Quando autem in eo jam est, ut legatum coram admittat, tunc monet magister ea de re legatum proxime præcedente vespera 235 per subadjuvam seu ad jutorem secundarium his verbis: «Edixit impe rator, ut coram venias. Tuum ergo nunc est com parere.» Pariter imperator ipse legato salutem per decurionem nuntiat et hanc suam voluntatem Cras te excipiemus; veni ergo.» Mandata igitur eapse vespera dantur et senatoribus circumnun tiantur, cras fore silentium, legatumque Persarum conj. R. nis,quod postea mutalo nomine et pzouvaσtsuwv erat. Quod si tamen non sine causa videar præpositum hic loci patricio præhabuisse, id mihi tanto gratius accidet. Ut nempe traduci coram imperatore possint. Nam humili in loco erat consistorium; ut solebant eo tempore cæterorum quoque principum Europæo rum diætæ humili in loco esse; v. pag. 290. Caro lus IV Augustus Metis solemnem curiam anno 1356 habebat, in qua, teste Alberto Argentinensi, electo res et officiales seu ministeriales imperii veniebant super equo usque ad mensam. Descendentes vero de equo coram mensa histrionibus et mimis dabatur equus. Ex eo quoque intelligitur principes viros tunc in humlli convivasse, quia boves de scarlata vestiti introducebantur, qui cornicabant [cornubus se petebant arietabant] ad singula fercula, quæ ap ponebantur regi in mensa, nisi forte boves hi docti scalas scandere, aut machinis sublevati fuerunt. Locus desumtus est ex Alberico monacho trium fontium apud Murator. t. I, Antiqu. Ital. p. 846, quo etiam origo vocis charlatan, qua circumfora neum, agyrtam designamus, intelligitur. Nempe a veste coccinea, scarlato, quam et ipsi et boves alque simiæ gestabant, quos circumductitabant et edentes Oxópata monstrabant, appellati fuerunt scarlatati et scarlatani. Unde autem scarlatum seu pannus cocci neue? Ab Arabico, scharal, quod coccineum colo rem notat. Vocabulum in Golii Lexico non prostat. Habetur tamen in Moallacah quinta. alibi nostri codicis in multus annus pro in multos liorum ejus conscius et familiaris intimæ admissio annos; item pag. 404, C. PARATUS pro paratos, nempe flagitamus, vel arcessimus, vel huc adesse volumus. Apud Muratorium in Thesauro Inscript. p. 1669, n. 7, in inscriptione retrograde exarata est ELIA VINCENTIA QUE VIXIT ANNUS XVI, et p. 1920, n. 16. VIXIT PLUS MINUS ANNUS XXII. In ejusdem Antiquit. Italic t. II, p. 1011, est in scriptio de fine sæculi quarti IC QUIESCET CUTI NUS IN PACE QUI VIXIT ANUS PM (plus minus) XXC. Formula veteres apud Bignonium cap. 29 homo aliquis nomine ille, sic factus, supra me venit cum armis suis, et colpus [id est colpos, de coups, ictus, verbera, venit a coluphus] super me misit, et sic dominus [deus] directum (droit, jus] mihi dedit [id est bonam causam ipsum aggrediendi] et tales colpus ei dedi, pro [id est a] quibus ipse mortuus est. Ex hoc more o et u permutandi manarunt termina tiones in oúptov pro orium, ut armaturium, et alia, de quibus suo loco; et ipsum illud, quod hic habe mus proxime pro De more autem litteras Græcas et Latinas cominiscendi vid. Salmas. ad Inscript. Herodis Attici p. 94, edit. Crenianæ. [Medio ævo commista litteræ Græcæ passim cum Latinis sunt, ut apparet ex chartis Ra vennatensibus, præcipue Maffei Istoria diplomatica p. 238.] Imo jam sub vetustis Romanis in nummis conjunctæ fuerunt Latinis litteris Græcæ. "[Nummus Alexandri M. cum inscriptione Maxedovwv in altera facie varia symbola et nomen ESILLAS litteris Latinis explicatur p. 484. Memoir. de Trevoux A. 1711, ubi etiam de more Latinis litteris monu menta apud Græcos inscribendi.]' Apud Murato rium Inscr. p. 478, in eodem versu TEAACIC et AORTPON exaratum conspicitur. Testantur quo que hoc de more nummi Græci medii ævi apud Du Cange in Famil. Byzant., item Achates contornia tus apud Caylusum in Collectione veterum signo rum Tab. LXXXVI, cui inscripta sunt hæc duo verba: NEPUN AFYCTE. In qua inscriptione duo ad tria exstantia deterioris ævi deprehenduntur vestigia, unum pro positum, pro alterum pro denique u pro Forte præpropere censui vocem hanc vitio sam esse, et illi subsistui in Latinis Præpositum; non reputansætate Justiniani, cui fragmentum boo debetur, non tam numerosos eoque non tam viles fuisse Patricios, quin licuerit Petro magistro patri cium xxt' ¿oxy nominare. Patricius tunc tempo ris idem erat atque pater principis, et erat consi Ul exemplum fingam, e quo negotium hoc in telligatur, exempli causa. Theorianus in Legat. Armen. Tupa pia, hingamus tantisper, adesse hic coram nobis tria hyperpyra; pro eo dirit Plutarchus Opp. philos. p. 178. Notæ sunt hypothe tice argumentationes Stoicorum.Belga perapposite veronderstellen dicunt pro motivat, supponere tanquam verum, aut exsistens, aut factum quid. Menander rhetor in excerpt. Legat. Ho schel. p. 121, eum 'Icodexovová appellat (locus meretur cum nostro conferri,) et Procopius Hœs chelii p. Id est trán. Nihil librario nostro frequen tius, quam indicativos et subjunctivos promiscue habere. Adducat armatos, nempe domesticus scho larum, aut silentiarios, aut alius quicunque, ad cujus curam hæc res spectat. In Latinis supplevi decurio ob ea, quæ p. 236 leguntur.
19 a Domino excipiendum. Admissionalis debet tuno ad magistrum accedere eumque interrogare de la barensibus,[num et quolnumero illos adesse velit,] danturque mandata, etiam illos debere adesse et suis in locis cum armatis stare. Procedunt et con veniunt in aulam proceres omnes eo die in holose ricis. Legatus per regiam [portam] intral; quem magister sua in schola excipit interrogatque, num secum habeat munera heri sui nomine imperatori offerenda, addens, se omnia illa prius, quam in conspectum Dominiveniant, lustrare debere eorum que cognitionem sumere seu indiculum conficere. Confecto illo negotio, intrat magister ad Augustum, ad eumque de munerum ratione, numero atque pretio refert, et simul cognitionem seu indiculum porrigit. Interim præstolatur legatus in schola ma gistri. Deinceps ut admissi a Domino proceres in gressique fuerunt consistorium,debent admissiona lis et chartularii barbarorum et interpretes lega tum sursum [e schola per aulam in palatium] ducere et in anticonsistorio [vel atrio, per quod in consistorium introitus patet, ] deponere; ipsi autem chartularii et interpretes citatorium vel commoni torium magistri admissionalibus exhibere; reliqua que fiunt ut in silentio. Inter hæc magister paratos esse jubet candidatos armatos et pueros speciosos, istorum pedissequos; et egreditur imperatore cu biculo, slipatus a patricio, residetque in magno consistorio, et intrant proceres, in atrabaticis nempe, ut mos est. Dum hæc fiunt, debet admis sionalis legatum adducere et ad parietem, qui est e regione veli magni @stivi consistorii, collocare. Si legatus in muneribus etiam equos habeat, aperiun tur tres porta consistorii. Utcunque vero eil, sem 18 Hoc loco aliquid excidisse censet R. 10 Hic excidit aliquid e membranis procul du bio. In Latinis supplevi e B. vs. 12 Rara terciocerii fit mentio. Primiscerius et se cundicerius sæpius leguntur. Quo in scrinio tertio cerius hic memoratus fuerit, non liquet; nam multa erant scrinia sub dispositione magistri officiorum. His ipsis litterarum formis exaraverat libra rius. Pro velum malim in Latinis te substitui; vid. dicta ad p. 140. Humi procidebant et jacentes adorabant im peratorem Græcum legati exteri, ut patet ex Me nandri rhetoris eclogis legation. ed. Hoeschel. p. 94 [Sebochthin, legatus regis Persa rum ad Justinum seniorem] Mos illius temporis, quo reges, qui tum pene duo tantum in orbe erant, Romanus imperator et Persarum, seseinvicem fratris appellatione donandi, ad nostra tempora promanavit. Dicam de illo plu ribus ad p. 398. Interea hic unum excitabo Menan dri Rhetoris locum ex Hoeschelianis Legationum Excerptis p. 114. De formula aulem v. ad p. 393. Vertenti mihi hunc locum non succurrebat vera significatio vocabuli Est nempe omne, quod quis in animo habet autagitat, quæin tus penes se velut disponit, locat, translocat, fovel, volvit et revolvit. Alias adhibetur pro insito, inho rente. Ut Plutarchus Opuscul. p. 76, cupilitatem de se loquendi homini insi tam appellat. Idem p. copov habitum animi inhærentem, quem animus sentit, a quo movetur et feritur, opponit habitui animi, quo res bonas tantum historice novit, et disserere de illis absque affectione potest. Hoc a nostro loco alienius; utitur tamen hoc sensu dictione nostra Casau bonus in epistolis. Pro eo novi Græci di cunt, de quo inferius suo loco. Eo sensu quoque legitur apud Scholiasten Sophoclis ad OEdip. Colon. vs. 469, ubi vocem. interpretatur non superficialiter, sed tolo animi affectu. Aptior autem buic præsenti est alter ille Plutarchi locus p. 1391, sermo in mente adhuc abditus, opponitur sermoni per os prolato. Quodsi tamen aliquis malit in nostro loco verba affectuosa, charitatem monstrantia, interpretari, me non habebit relu ctantem.
per tria vela holoserica curatur ut e tribus portis dependeant. Tandem, quum proceres omnes a Do mino accepti et admissi fuerint, citat, ut exemplum fingam, sic verbi gratia: «Vocetur Jesdecus, lega tus Chosrois, regis Persarum, et qui cum eo vene runt; et arcessal [decurio; armatos.» Hanc cita tionem debent interpretes et chartularii barbaro rum, ut jam dictum est, admissionalibus exhibere et hi, admissionales, tum conficiunt duas chartas, unam quidem magnis litteris conscriptam, quam silentiario tradunt, ethic porro tradit ostiario; quo facto illa citatio ex eodem exemplari recitatur a venturum esse, perrexit [Abbas cœnobii] Amalfin, ibique viginti pannos sericos, quos triblaitos vocant, coëmit, ut, si forte necessarium esset, haberet certe, quod regi donaret, pro tutela videlicet et honore mo nasterii hujus. De more principum utriusque orbis et sæculi medii vestibus eos donandi, quibus bene vellent, agam ad p. 271. Jocalia appellabant medio ævo. Pertinent eo auro, argento facta opera, pyxides, tæniæ, gemmæ, margaritæ, pluma avium pretiosa, arma affabre facta, omnia, quibus corpus ornatur et illustratur. Ad reges Orientis absque munere accedere nense, III, 20, regem [Imp. Germanicum] in Italiam nemini licet. Inter dona itaque offerenda præci puum locum obtinent pallia, id est supellex serica vestiaria cujuscunque generis, dein equi; raro au rum et argentum, raro gemmæ, raro mancipia. Hæc accipiunt reges illi, hæc reddunt illis, quos honorare cupiunt; vid. Murator. Ant. Ital. t. II, p. 841 sqq. unde tantum unum alterumve locum excitabo. Admirabiles nuptiæ pro ea Mediolani facta sunt, ait Chronicon Astense. et ibi data fue runt joculatoribus plus quam septemmillia pannorum bonorum... Dominabus Paduanis multa jocalia con donavit et joculatoribus multas vestes, quibus defi cientibus aurum et argenlum pro supplemento largi tus est. Idem etiam in Historia orientali obtinet. Quod joculatores principibus Europæis, id poetæ Arabici principibus orientalibus erant. Hos ergo si donare munere pro carmine panegyrico oblato vel lent, equo aut pallio, quod illi challam appellant. donabant. Item si major princeps minorem bonora ret, pallium et equus mittebatur. In ludis equestri bus medii ævi proponebantur inter tria brabea pri mum et maximum pallium, unde nata dictio cursus ad pallium, id est pro pallio obtinendo; v. Mura tor. 1. c. p. 850. Est autem, ut dixi, pallium non id solum, quod stricte sic appellamus, sed omnis avabo, omne quod induitur aut appenditur, vel injicitur, insternitur corpori tegendo, fovendo, or nando, verbo suppellex vestiaria, integræ telæ pan ni, et quidem serici. Pallium enim, Thalov, aliud nihil est, quam vi, pannus; v. Du Cange Gloss. utroque b. v. Otto Frisingensis opulentiam Byzantini laudaturus, ibi abunde ait esse auri et argenti et palliorum. Pariter Radulphus Cadomensis in Gestis Boamundi et Tancredi introducit Alexium Comme num Imp. sic loquentem in epistola a se conficta Hic (CPli sunt pallia, hic aurum, hic caballi, hic te omnium manel affluentia thesaurorum. Joannes Mo nachusin Vita 8. Ödilonis abbatis Cluniacensis III, 1 Relictis namque nativis atque assuetis vestimentis cœ perunt fucatas [nempe e purpura, aut certe coloribus, coloreas] atque fluxas (id est amplas, syrmatosas] pallioque [id est serico] ornatas circumferre cucullas. Turpinus c. 29 (apud Du Cange Cacelum, pro quo restituendum caretum, une charrette, genus vehiculi) Beatum Rothlandum super duas mulas careto aureo subvectum, palliis tectum ad Blavium Carolus deferri curavit. Luitprandus in Legationis suæ narratione ait multa pretiosa pallia se CPlicoemisse; sed cum vellet in Italiam mittere, intercepta in ipso portu et imperatoris jussu retracta fuisse. Nolebant enim Græci ad occidentales luxus sui delicias transmit tere. Quo factum, ut, quamvis Amalfitani, Pisani, Januenses et Veneti cum orientalibus commercia exercerent, serica tamen vestis inter carissima et rarissima Europæ nostræ cimelia haberetur, qua ipsis quoque imperatoribus dignum munus esset. Ita cum rumor percrebuisset, ait Chronicon Casi Rara hæc dictio, mihiquidem nusquam alias reperta, notat, quod nexus et ratio loci monstrat, laborem habent, id est deputatum, commissum suæ curæ. Improbabilis ut accidat ob novitatem, necesse est. Sed ejus generis in hoc libro multa sunt; et ne sic quidem ratione caret. Kivdovoç novis Græcis est tormentum, poena, supplicium; vid. Nicephor. Patr. Breviar. p. 11 et 19. Eodem sensu Latini quoque sequiores periculum usurpant. Hinc ipsis xivôuvos est omne, quod cum cruciatu conjunctum est, ærumna, labor tædii plenus, contentio defatigans. Affirmare ausim hanc significationem veteribus Græcis incognitam non fuisse. Sume locos, in qui bus vocabulum xivdovoç legitur, omnes, et expende; videbis eorum longe plurimis significationem labo ris ærumnosi, sollicitudinis (prout nempe in Cod. Theod. et Justin. legitur) non minus bene, quam periculi congruere. Diodori Siculi e. c. illud libro xviii, in fine non magis hanc quam illam significationem tolerat. Recte igitur dixit Zosimus fine capitis 62, l. 1 ubi dubito recte ne emendatum eant. Certe 8x60x nemo unquam dixit. Allegarem Polyænum, apud quem p. 158, xlvduvos eo in loco positum est, quo alius quicunque Græcus scriptor purioris ser monis studiosus adhibuisset mulli jacturam scutorum fecerant, ut in vehementi lucta (vel contentione), et invecti cum tumultu, coac tique per noctem fugere. Sed absit a me, ut scripto rem tam infantilem, tam anilem, tam judicio et eloquentia omni cassum, ipsius infimæ et ferreæ Græcitatis dedecus, ætate argentea (sic enim Anto ninorum æqualem appellant) dignum existimem. Quem nos habemus Polyænum, exejus commenta riis cum insutis suis commentis nugax aliquis Græ culus consarcinavit. In Thucydide videor mihi signi ficatum eumdem vocabuli hujus deprehendisse, scil. III, qui locus non video qua ratione exponi queat, nisi xivduvov pro móvч accipias nesinite nos laborem nostrorum cor porum discrimini erponere.
chartulario in cubiculo coram imperatore, prius quam is in consistorium egrediatur; alterum autem exemplar 236 exarant tantum ut pittacium aut schedulam, quam magistro tradunt memoris gratia. Sed et tertiocerius exemplum citationis sumit, et stans retro magistrum commonefacit ipsum de pro nuntiauda citatione, quando tempus instat. Post oi tationem itaque magistri intrat decurio in parvum consistorium,sumptosque secum armatos candidatos illinc educens introducit [in magnum] et collocat dextraque sinistraque coram proceribus proxime a consularibus. Quo facto exit rursus, vidensque pa ratum esse legatum, clamat: «Leva,» id est «tolle» [scilicet tel. Velo ad hæc sursum levalo, prosternit se legatus extra consistorium, in terram ibi, ubi rotundus porphyreticus lapis in pavimento conspicuus jacet; Dominumque adorat, eoque facto, resurgit. Ingressus deinde per fores, protinus se rursus prosternit, adoratque Dominum humi jacens, et resurgit. Iteral banc venerationem tertia vice in medio consistorio: qua peracta, propius accedens osculatur pedes Augusti, et adstat coram, traditque litteras sui principalis, et salutem imperatori ejus nomine nuntiat. Tunc interrogat imperator: «Fra ter noster quomodo valet per gratiam Dei? Lætamur sospes si fuerit;» et alia verba, quæ animo suo se cum volvit et agitat. Tum dicit legatus: «Frater tuus misit tibi dona, quæ rogo velis acceptare.» An nuente imperatore, exit legatus [in anticonsistorium], et affert ipse una cum familiaribus suis illa dona intus ad conspectum Domini. Et ipse quidem aut pallam aut pretiosam aliam mundi muliebris supellectilem aut aliud quodcunque, dummodo magni et excellentis valoris sit; ceterorum barba rorum singuli singulas species bajulant. Debent autem prius in anticonsistorio per interpretes ordi nati fuisse atque præparati, suaque quisque sarcina instructi, et absque mora cum suis oneribus in ma gnum consistorium intrare. Stantes ad parietem, qui est e regione solii extra velum, prosternunt sese, simul ac illud sublevatur, humi, tum surgunt; et ingressi per portam, prosternunt sese iterum et tandem tertium quoque. Silentiarii tunc excipiunt ab illis dona, curamque et officium illud habent, ut illa secundum cognitionem seu indiculum a magistro sibi traditum in vestosacram seu sacrum vestiarium deportentur, et in manus vestosacranorum tradantur. Ubi æstimantur, debentque vestosacrani vel officium sacri vestiarii protinus eam donorum æstimationem in scripto magistro exhibere, quo sciat ille, quid munerum et quanti pretii legatus attulerit, possitque imperatori ejus rei memoriam reno vare quo tempore alia dona in istorum compensationem comparanda et cum nostratibus legatis illuc remittenda sunt. Donis in hunc modum exhibitis, hortatur imperator legalum 237 bis verbis: «In præsentia quidem abi, post interjectes paucos dies rursus ad colloquium de rebus necessariis vocan dus, honestisque omnibus modis ad fratrem nostrum remittendus. Interea quiete te recrea, tempusque hilariter transige.» Ad hæc gratias agit legatus, et adorat semel atque iterum iisdem in locis, in qui bus id antea fecerat accedens, et sic abit. Laxato tum demissoque velo, procedit decurio in medium consistorium, cilatque seu clamat magister: «Transfer.» Quo audito decurio armatos candidatos se cum in parvum consistorium transfert. Surgit tum imperator, cæteraque fiunt pro consueto more. Le gatus interea debet infra [id est apud introitum palatii] in schola magistri magistrum exspectare, do nec hic [e palatio] descendat ipsique vale dicat, et sic domum eum dimittat. De iis, qua oportet per ceteros dies, quos legalus in Urbe transigil, circa eum oòservari. Postquam sic nactus est imperator perlegitque Persæ litteras, imperat quando ipsi libuerit, ma Ita membranæ, quod eo moneo, ne typogra phicis operis vitium imputetur. Mira inest novis Græcis et ridicula scævitas oris in efferendis pore grinis vocabulis. Transponere litteras detestabilem in mnodum solent. Recte tamen infra p. 404, legitur Transfer.
gistro, ut significet ad legatum, proximo die in pa lalium ut veniat. Ipse quoque imperator, si placeat, id idem legato per silentiarium significat, et fit si lentium, et arma seu scuta et hastæ tenentur a candidatis, et labarenses astant [cum suis labaris per aulam palatii protenti]. Legatum itaque adve nientem excipit magister in schola sua; ibique re linquens sedentem ascendit ad imperatorem, eique significat, legatum adesse. Quem imperator intus sive in porticu [augustei], sive etiam in ipso augu steo excipit. Si vero legatus propria sibi sua dona secum habet, quæ oblata suo nomine imperatori vellet, debet pridie ejus diei, quo secunda vice ad Augustum admittitur, per magistrum supplicari, di gnetur Dominus ea acceptare: Dominoque an nuente, monstrat ea tunc ipso audientiæ die ma gistro in ejus schola et conficitur eorum notitia seu indiculus; quem monstrare prius magister im peratori debet ad eum adscendens. Legatus dein, cum jam in eo et opportunum tempus est, ut exci piatur et admittatur ad Dominum, ingreditur, et jam præsens supplicatur Domino, velit munera sua benigne acceptare. Et tum, data ab imperatore ve nia, introeunt legati domestici, bajulantes ejus dona, fiuntque omnia eadem, quæ fieri modo dice bemus, cum ipsius Persarum regis munera impe rator acceptat. Et tum demum fit colloquium. 238 Meminerit tum imperator non minus, quam superiore admissione, diligenter solliciteque atque frequenter Persae nomen honorifico cum elogio ci tare et interrogare, quem ille animum erga se pro dat, et spesne sit impetrandæ ab illo pacis. Post re Pro magna gratia et honore debebat reputari, si imperator non principis exteri tantum doua ad mitteret, quæ sine gravi causa repudiari non sole bant, sed etiam a legato suo nomine oblata accipere dignaretur. De Nicephoro Phoca narrat Luitpran dus p. 483 eum ultima demum receptione munera sua admisisse. Magnis die illa effeci precibus, ut munus, quod sape aspernatus fuerat, dignaretur ac cipere. Colloquium. Sic usurpant novi Græci; Theophan. pag. 54. In Anthologia p. 119, init. ap pellantur littera instrumenta conventus et colloquii absen tium. Illud dubie positum, notetne preler ipsum, an coram ipso. Qui legationes ad Russicam et Turcicam aulam scripserunt (utraque autem propago Græca quodammodo est), acerbe querun tur, sibi acres circumpositas fuisse vigilias, ne cum exteris legatis aliis, aut cum ipsis indigenis consuescerent. Luitprandus jam questus est p. 483, se diligenter custoditum fuisse, ne cujusquam frue retur sermone, qui actus Nicephori ipsi indicaret. Insignis est locus Procopii Gothic. IV. pag. 341. 29. ed lloeschel., ubi de eodem nostro legato Persico Isdigunaso, extraordinariis honoribus et officiis excepto a Justiniano, loquitur Quomodo manserit, id est habitel, in man sione seu habitaculo suo se gerat et sibi placeat manere, idem no tal atque hospitari, commorari; vid. Salmas. ad Scr. H. A. t. I, pag. 315. Interpretes ad Plinii Epist. II. 17. Jam Euripidis ætale sic nude positum significabat domi manere, neque opus erat, ut doct. Piersonus Verosimil. p. 142 versum 50 Cyclopis et Barnesium, ibi quidem loci, contume liose haberet. Hinc napaμivwv erat olim inter no mina parasitica, quia parasitus, degressis reliquis convivis, maneret apud herum et regem suum, essel, ageret semper circa eum, et veluti stator, apparitor_excubaret apud eum; vid. Alciphron. Epist. et Theophrast. Charact. c. 2. Nam sunt statores, qui ad heri jussa exse quenda parati slant, præstolantur, fum quid ille velit; et suat excubia principem per vices custodientes; vid. Du Cange ad Cinnam. p. 476. et Gl. Gr. p. 111 dicta feria septima, seu dies Sabbati, quoniam fideles tunc in ecclesia a vespera mane bant, exspectabant adventum Dominicæ. circummancnles alicui ecclesiæ, sunt do mestici ejus, prope ipsam manentes seu habitantes et ejus servitiis vacantes. Circummanentes et com manentes sunt Latinis medii ævi, qui marent, id est habitant, agunt, versantur, circum aliquem vel cum aliquo. Gaufredus Malaterra 1, 4: a marito
pn vái ¿v tais koptais tais fpetépais 18 ciprocatos ejusmodi sermones licentiam dat impe rator legato abeundi: qui magistrum extra locum admissionis sursum in ipso palatio [non, ut antea, in ejus schola] præstolatur. Magister paulo post digressus a Domino exit foras ad legatum, valeque ipsi dicit, et licentiam ipse quoque dat. Post primas has binas admissiones arcessit imperator quoties ipsi placuerit, legatum, et cum eo de negotio ambobus imperiis communi hujusque legationis argumento sermones miscet. Si visum fuerit, etiam magistro soli permittit, aliisve proceribus præter eum, foris extra palatium cum legato res agitare. Si denique amicitia perfecta intercedat ambo imperia, est imperatoris nostri, ut visitatores identidem legato immittat, suo nomine percontatu ros, quid agat, qui valeat, quomodo sua ipsi mansio arrideat. Item ut ipsi de ferculis mensæ suæ por tiones, et tam in nostris diebus festis, quam in illis, quos Persæ suo more et ex religione sua hilariter celebrare solent, munuscula hospitalia mittat, multisque et exquisitis modis eum colat atque deme reatur. Renuntiatio Leonis imp. divinæ sortis; seu, quibus cerimoniis Leo dictus imperator fuerit. Marciano divinæ sortis vita defuncto, suffragioque senatus Leonem piæ sortis imperatorem flagitante, conveniebant omnes in Campo, tam archontes [seu rectores vel honorati] et scholæ [seu vexillationes cod. pro plus amabatur et a circummanentibus plurimum appretiabatur. Charta Ludovici Pii (apud Du Cange v. Distringere): homines ecclesiæ tam ingenuos quamque servos, super terram ejus commanentes. Catholicon parvum Genecium [Yuvaixɛiov] polest dici Sayria [id est Saydaria, officina sericaria, ubi Sayda, hoc est sericum, laboratur], ubi manent [agunt, degunt] mulieres de sero nendo [seu quarum opus est sericum nere]. Vid. Du Cange v. Manere, emanere. Pro vel interdum quoque xotuž dicebant, ut cubare, excubare Latini. Hinc ó idem qui excubitor vid. quæ de parakœmomeno dico. Latini quoque morari, dicebant pro habitare. Moratores pro incolæ Hispanis perfrequens. Nostri quoque majo res weilen, manere, morari, pro habitare dicebant, et Weil pro habitatio, mansio. Remansit hoc voca bulum superstes ex veteri sermone in terminatione nominum multarum civitatum Alamanniæ, quod tamen alii a villa derivant. Portiones, particulas, dapum nempe. Partes quoque Latini dicebant; vid. Scr. H. Aug. t. I, p. 951, et Legat. Luitprandi. Reposui pro quod mem branæ dabant. Sæpe a librariis voces néo et tuɛtépa permutantur; vid. Cinnam. p. 128, Con stantin. Tact. p. 44. De donis per occasionem die rum festorum ad amicos mitti solitis, in quibus etiam edulia, v. Du Cange v. Festilia et Feria lica. Item àváros renuntiatio, usurpatur pro miscue de imperatoribus, posterius quoque de sa cerdotibus. Maximus in scholiis ad Cap. 5 Dionysii de Hierarchia Tovos. Anastasius p. 70 a reddit appella tionem imperii. offerre Deo munera in grati animi significationem pro sua ad imperium elevatione, electione et renuntiatione, habet Nicetas Choniates in Man. Comneno l. 1; avaxλpia appellat Polybius pag. 773, 9, ed. Wechel. De cerimoniis, quibus imperator sibi col legam aut Cæsarem assumebat, egit Hadr. Valesius ad Amm. Marcell. pag. 534. Ritus aliquot tum observatos, quum Tbierius a Justino Cæsar nuncu paretur, et orationem hujus ad illum, habet Theo phanes p. 212. Goar. ad illum, locum observat. Ti berium primum fuisse cum cox coronatum. Vulgum contra putatur Leo M., de quo hoc capite narratur, primus eorum fuisse, qui solennibus cum cerimoniis a patriarcha CPtano coronati fuerunt; vid. Haberti Pontif. pag. 627. "[In templo S. So phiæ CPtano fiebat imperatorum inauguratio. Nicet. p. 294 Theodora in maguo templo verte purpurea induta cum Zoe Augusta salutatur. Ce dren. pag. 751.] Obtinebat id post conditum ma gnum seu S. Sophiæ templum. Sed antequam Ju stinianus id conderet, fiebat renuntiatio in templo S. Joannis Baptistæ apud Hebdomum, ut e Theo phane p. 243, et e nostri codicis capite hoo, in quo versamur, palet. Hæc enim e Petro Magistro particula ritus renuntiationis imperatorum Justi niano et templo S. Sophiæ antiquiorum exponit, *[In theatri circo consulutatus imp. Basilius p. 397 Script. post Theophan. Imperator creatur patre vivo Joannes. Nicet. Du Cange ad Alexia d. pag. 325. Conf. Wittekind. de inauguratione imp. Ottonis 1. 11,Gest.Saxon. Lex Romanorum impp. absolvendi reos in inauguratione. Cont. Constant. I. p. 8. Hoc etiam adhuc usu venit.] Vid. Goar. ad Codin. 128. n. 4. Campo, vel Campo Martio, quales ante ma jores omnes urbes erant, ut Romæ, Byzantii, per provincias, et quales ante urbes majores Hollandiæ obsitæ proceris arboribus delectare oculos solent, exercendæ juventuti in ludo sphærodromico ser vientes, unde vulgo die Maillebahn appellatur. Campos enim fuisse destinatos potissimum juveni bus in armis et aliis gymnasticis exercendis nemini latet. Infra p. 251, memoratur campus Cæ sarea Cappadocia. Non dubito campum hunc secuto tempore fuisse Philopatium dictum, quod ibi ju cunda essent deambulacra et equitationes, quapro pter Nicela p. appelia tur. Campum et Hebdomum idem esse, tribunal Hebdomi et Campi quoque idem esse, et ibi renun tiatos fuisse imperatores, aut du Cange CPli Christ. p. 140. Diversa tamen esse, sed vicina, patet nostro hoc capite et Menolog. Basil. t. 1, p. 67, ubi ut paulo post
comitatenses et denique milites, quam etiam Ana tolius, tum archiepiscopus Constantinopolitanus, et Martialis magister; labarisque et signis humi ja centibus, incipiebant omnes clamare: «Audi, Deus, te rogamus. Exaudi, o Deus; Leonis vitam indulge. Audi o Deus; Leo imperet. O Deus homi nibus benigne; Leonem imperatorem res publica flagitat; exercitus Leonem imperatorem flagitat; Leonem respiciunt leges; Leonem exspectat pala tium. Hæc sunt vota palatii: hæ sunt supplica tiones castrorum; hæc sunt desideria senatus; hæc sunt vota populi. Leonem orbis terrarum exspec tal; Leonem exercitus exspectal. Commune decus, Leo, veniat. Commune bonum, Leo, regnet. Exaudi, o Deus, te rogamus.» Et protinus adducebatur Leo, qui tunc comes et tribunus Mattiariorum erat, eique in tribunal eniso imponebat Busalgus campi ductor torquam super caput; 239 imponebat etiam alium torquem Olympius, et is quoque cam Solebant nempe solennes in Campum processiones facere. "[Marianus una cum patriarcha processiones solemnes in Campum facit. Theoph. pag. Bacsúc, Theoph. p. 104. De campo Martio regum Francorum v. Abrégé de Mézeray t. II. p. 128. Reinesii Variæ et defensio Variarum, Giornal. dei Letterati II, 104. Rivinus de Maiumis, Du Cange ad Joinville Dissert. IV, p. 152] De more imperatores in campo, non Romæ aut Byzantii tantum, sed etiam alibi renuntiandiv. Vales. ad Amm. Marcell. p. 262. Quid hic patriarcha aut archiepiscopus CPtanus apud renuntiationem Leonis egerit, codex noster non indicat. Certe claris verbis non dicit, eum coronam novo Cæsari imposuisse. Ait tamen Nicephorus Hist. Eccles. XV, 15, de Leone hoc TEPITIOEVTOS autop. Vid. quæ ad p. 239 et 241 dicam. Labara esse vexilla quadrata cruce signata, et signa vexilla imperatoris protomam gerentia, res nota est et alibi a nobis notata. Signa autem invertendi aut humo sternendi mos aut luctum significabat, aut submissionem, aut denique insul tationem et humiliationem ejus, cujus signa inver terentur. Primum hic loci obtinet. Steruebant enim milites signa, quia imperator, cujus in hono rem erecta gestarentur, non aderat, Marciano vivis exempto, et Leone nondum renuntiato. Ubi facta renuntiatio, rursus elevabantur, indicio gaudii; v. Casaubon. ad Spartiani Severum t. 1, p. 601. Va les. ad Amm. Marcell. p. 507 et 512. Alias quoque quoties novus imperator aut Cæsar nuncuparetur, sternebantur signå et histæ, etiamsi senior impe rator adesset, et coronatione paracta demum resur gebant ut discitur e Leone Grammat. p. 466: Twv Baoletov. Pariter invertebantur illarum cohortium legionumve signa, quæ cum infamia exauctoraren tur. Ita refert Spartianus Severum imperatorem, cum Romam venisset et prætorianos, qui sibi ad versati fuerant, exauctorasset, perrexisse in pala tium prælatis signis, quæ prætoriunis ademerat, supinis, non erectis; v. Scr. Hist. Aug. t. I, p. 601. Narrat quoque Tacitus Annal. III, 2, in exsequiis Germanici tribunorum centurionumque humeris ci neres portabantur, præcedebant incompta signa [hoc est rá, purpura et auro spoliata], versi fasces Similis huic mos medii ævi, in interdictis seu ex communicationibus denudandi altaria, cruces et reliquias sanctorum ad terram sternendi, et cym bala invertendi; de quod vid. Du Cange v. Interdi ctum. De inclinatione et prostratione hastarum et signorum devictis hostibus ademptorum et in trium pho productorum erit infra agendi locus ad libri secundi caput 19, p. 351. Commune decus, elogium imperatoribus tribui solitum. *[Vita S. Germani ab Herrico scri pta p. 58. Laudibus hi plaudunt, persultant plausibus illi, Et commune decus parili pietate salutant.]* Mattiarii dicebatur cohors aliqua militum. De nominis origine non constat; vid. Vales. ad Ammian. Marcell. p. 311. Chilmead. ad Malalam t. II, p. 18, et Du Cange h. v. Dicam unde mihi Mattiarii dicti videantur. Erat aliud tagma militare, Bucellarii dicti; non profecto ex eo, quod bucellas acciperent seu diaria panis biscocti; omnes enim milites eas accipiebant; sed quod eas pararent, quod pistores totius exercitus essent. Ut multa ne cessaria sunt exercitui, sic quoque lanionibus non minus illi opus est, quam pistoribus. Quid, si ergo mattiarii sic dicti fuerunt ab arte vel opificio, quod exercebant? Matare est antiqua vox Germanica pro cædere, occidere; v. Du Cange h. v. Adhucdum hodie Metzger appellamas, lapicidam Steinmetz. Fuerint ergo ex mea quidem sententia mattiarii milites, tempore certe institutionis primæ, Germani quod appellatio satis prodit; secutis autem tempo ribus potuerunt illis Romani et alii admixti fuisse, qui victimas pro exercitu mactabant. Papias: Ma tia, intestina, quæ sordes emittunt; unde qui ea_tra ctant et vendunt mattiarii dicuntur. V. Du Cange v. Mazacare et Mazucrium. Hinc forte lux accedat voci Matteæ, de qua vid. Interpp. Petronii. Quodsi hoc improbabile videatur, possit nomen a Mallio, urbe Germaniæ, hodie Metz repeti. Actio torquem alicui in caput imponendi erat olim apud imperatores quarti et proximorum duum sæculorum præcipua pars inaugurationis et maxime essentialis. Frequens mentio torquis in capul impo siti. Celeber est ille Ammiani Marcellini locus de
piductor, ejus dexire. Quo facto labara rursus eri xxi Expaуn mapà Távtwy «Aźwy Auyouσts, gebantur, et proclamabatur ab omnibus «Le Auguste, tu vincis, tu pius, tu Augustus; Deus te dedit, Deus te custodiet; Christum colens, semper vincis; Leo multos annos regnet; Christianum im perium Deus custodiat.» Et protinus a candidatis in tribunali testudine militari cinctus indutusque sub ejus prætentu veste imperiali et diademate, sese monstrabat populo. Omnes tum proceres eum ordine quisque suo adorabant scutum et lanceam tenentem; et omnes clamabant pariter sic: «Et po tens, et victor, et Augustus, feliciter, feliciter; multos annos. Leo Auguste, imperes. Imperium hoc Deus custodiat. Christianum imperium Deus custo novum imperatorem faciebont, eo fine, ne, dum in dueretur vestibus imperialibus, nudus conspicere tur, erat gemina; una supra caput sublevatis scutis, altera circa corpus in orbem ductis. Vid. Vales. ad Amm. Marcell. p. 159. De posteriore bic loci sermo est. Vid. p. 249. Formavit Noster xɛλwv xe pro Talibus scalet novus Græcismus. Vid. supra ad p. 223. Unum idemque esse extra dubium est. Græci novi pro induere sibi usurpant, ut alio loco monstravi. Li quet igitur ex hoc loco, imperatores illos veteres ipsos sibi suis manibus coronam imperialem impo suisse. Eoque confirmari videatur opinio Seldeni Titui. Honor. p. 174, negantis ante Justinum Mino rem imperatorum quemquam coronam a patriarcha, sibi impositam accepisse: sed claris verbis refellit Seldenum sequens nostri libri caput, quo coronatio Anastasii Dicori describitur, et pag. 215, dicitur pa triarcha ipse chlamydem imperialem et coronam imposuisse. Vid. Joseph, Catalan. ad Augustini Patricii Cerimon. Eccles. Roman. p. 182. Scutum et hasta insignia imperatorum. Hlinc in antiquis nummis hoc habitu semper conspiciun tur. Ita quoque Longobardi. ex imitatione veteris moris, Alboinum regem Italiæ lætis acclamationi bus salutarunt, eique hastam insigne regium, porre xerunt, auctore Sigonio de regno Ital. p. 8. Apud Themistium orat. VII, Inspice veteres num mos illorum temporum, et plures testes non desi derabis; quos si tamen desideres, adi sis P. Pithai Adversar 1. 11, c. 6, p. 285, edit. Gruteri t. II Lampadis Criticæ. › Apostata, lib. xx. 263: Maurus quidam no bstractum sibi torquem, quo, ut draconarius, ‹r, capiti Juliani [qui modo Augustus saluta confidenter imposuit. Socrates eadem de re st. Eccles. ; et Procopius Persic. I, ed. Hosch. Vid. Lindenbrog. et ad Amm. Marc. 1. c., ubi simillimus Zonara itatur, et Selden. Tit. Honor. p. 173. Pu scriptores, torquem novo imperatori tan do tunc temporis impositum fuisse, quando non adesset. Nituntur omnino auctoritate s modo allegata. Sed contradicit locus nostri p. 245, ubi Lanceariorum campiductor im e capiti Anastasii torquem dicitur, et paulo men patriarcha ipsi coronam imposuisse alem dicitur. In ipso hoc nobis præsente loco > narratur. Post torquem etiam diadema seu a imponitur. Ex hoc igitur et aliis nostri co cis sententia Selderi 1. c. refutatur, qui pu e Justinum Minorem a patriarcha corona operatorum neminem fuisse. In præsente loco memorabile est, non tantum capiti im 1 torquem unum fuisse, sed etiam dextræ toris novi alterum. Jam vero quæras, quare impositus, et deinceps corona, cum alter certe vel sola corona potuisset sufficere. Vi. orques imperii militaris, corona vero civilis 1 fuisse, ideoque utrumque requisitum, ut utroque_simul utrumque imperium deferri aretur. Torques decus et præmium erat mi Vid. Zotin. IV, 40, p. 149. Candidati om quati erant; torquibus donabantur cum mi scriberentur. Torques ordinis erat signum, vicibus circumpositus, non capiti; buic positus torques erat signum collati supremi es imperii. Successit in locum torquis ca positi circulus patriciatus vertici pariter im de quo insignis locus est apud Wilhelm. bur. 1. v, citatus a Du Cange v. Patricius. apud principes orientales Muhammedanos siguia Solthanatus seu magni domesticatus, Chalifa Solthanum ornare solebat, erat tor Elmacinus pag. 290, cerimonias investitura i complexus, injiciebat ipsi chlamydem, et bat ipsi tugam (seu cidarin cum pluma os ) et torquem et armillas, et committebat ipsi erii sui omnes, quæ quiduem excra aulam ssent. Quo de more pluribus ad Abulfedam ocul dubio a veteribus Persarum regibus de Testudo, quam milites scutis consertis circa Quomodo id factum? Tot numero formulas, tam longam orationem quomodo pariter omnes recitare potuerunt, ut intelligerentur, quomodo in eadem verba conspirare? Procul dubio fuit at in ecclesia et in circo, ita in campo quoque præcentor, qui unamquamque seorsim formulam exercitui præiret et subjiceret, quam reliqui deinceps seque rentur. At omnesne legiones simul, an singulæ se orsim una post alteram laudes novo dixit imperatori? Puto quidem, omnes simul id fecisse legiones uno velut ore, si modo tot catervis præco unus sufficere potuit. Discimus tamen e Niceta Comnenorum tempore fuisse in more positum, ut singulæ le giones suas seorsim laudes dicerent. Nam in fine vitæ Joannis Comneni q. 25: 'Avainoу Mα Hæ landes erant præambulo sacramenti, ad quod legiones adstrin gebantur. Subjicit enim Nicetas
diat,» et alia talia. Leo post hac voce libellari coronam sic alloquebatur: «Imperator Casar Leo victor simper Augustus: Deus omnipotens et judi cium vestrum, fortissimi commilitones, imperatorem rei Romrnorum publice me feliciter elegit.» Clama bant omnes: «Leo Auguste, tu vincis. Qui te elegit, custodiet te. Suam electionem custodiet atque tue bitur Deus. Pium imperium custodiet Deus. Εt pius et potens.» Continuabat imperator Cæsar Augustus: «Habebitis me dominum rectorem, qui vobis exemplo suo præibit et magistrabit, ut com milito, labores, quos tolerare tum didici, quum vo biscum militiam facerem.» Clamabant omnes «Peliciter. Exercitus le imperatorem, o victor; exercitus te imperatorem, o felix, te desideramus et flagitamus omnes.» Augustus: «Novi, qualia dona dare debeam copiis.» Clamabant omnes: « pius et potens et sapientissimus.»Augustus «Pro eo, quod sanctum et felix imperium meum adii, dabo singulis quinos nummos seu solidos au reos et litram argenti catabuculum» [id est pro singulis buccis seu viiitim]. Exclamabant omnes «Et pius, et liberalis atque magnificus. te ve conj. R. p Puto et idem esse, libellensis. Non enim hic libellus locum habet, neque verti potest e libello, vel de libello. De libellensibus conf. Fabrott. Gloss. Cedren. e: Guther. p. 486. Fortissimi. Ejus ætatis erat, ut pro ponerent, more Latino, quibus fortis et pro strenno et pro robusto, toroso, lacertoso adhibetur. Vix putem, sic veteres Græcos fecisse, quamvis secus videri posset ex loco Theophrasti cap. VIII Character., ubi est at postquam strenuum se præ stilit. Verum auctor ille recentior est, et, ut videtur, e seculo Juliani Apostatæ, quod non uno ex argu mento colligo. Habet quoque Plutarchus sed et ille jam Latinismis infectus est. Sholiastes Aristophanis Pluto 1003, reddit per Hesychius ex plicat per Alias pro prium militum prædicatum erat et fortissimi, de quo vide Lindenbr. ad Amm. Marc p. 95. Elegans est locus Themistii p. 88 init.: (impe raloribus et militibus) Regnum; vox vetustis Græcis ignota, qui dicunt. Passim occurrit apud Nostrum et alios; v. p. 124. Incrustavi, ut potui, vitium in Latinis. Mallem tamen Imperatores ita milites appel labant. Vid. Vales. Amm. Marcell. p. 56. In Latinis ad locum Spartiani in Adriano p. 81 respexi: Mililem quasi bellum immineret, exercuit, tolerantiæ docu mentis eum imbuens; ipse quoque inter manipulares vitam militarem mugistrabat etc., id est præibat, docebat exemplo suo. Conf. ibid. pag. 672. Egre gie locum nostrum illustrat ille Herodiani,, 11, de Severo (27 Debebant ex antiquo ritu imperatores novi militibus donaria, nummorum aureorum certum numerum quæ Augustiaca et Augustatica appella bantur. Ammiam. Marcell. P, 487, ob nuncupatio nem augustam debita appellat, ubi vid. Vales., et Theophyl. Simoc., Conf. Procop. Anecd. p. 108. Hinc intelligatur ora tio Macrini ad milites apud Lamprid. t. 1. Scr. H. Aug. p. 773: Habete igitur, commilitones, pro im perio aureos ternos, pro Antonini nomine aureos qui nos, et solitas promotiones, sed geminatas. Dii faciant ut hæc sæpius fiant (id est, ut quinquenalia sa pius recurrant et ipsisjuncta augustatica); dabimus autem per cuncta quinquennia id quod hodie depula vimus. Pro imperio dixit hic loci, pro illo Marcellini ob augustam nuncupationem debila vel ob natales imperit nostri veteri more flagitabant Romani a Friderico I Bar barossa tanquain debitum quinque millia libarum, quod ipsum vehementem in iram accendit; vid. Otto Frising. Exercitui, copiis. pro exercitu poni, pervulgatum est et sunt apud Diodor. Sicul. Infre habebimus p. Hinc sumpserunt Latini sequiores suum efforcium; vid. Du Cange Gl. Lat. b. v.: item virtus pro legione. Anastasius in Vigilio: Quo audito Augusta misit Anthemium scribonem cum jussionibus suis et cum virtute majore, id est amplissimis copiis milita ribus.
9) xai Airpay &pyúpou xxτaboυxoulov niunt honores, a te facultates. Aurea sæcula mo il ol matpíxios ¿yyúc xútoù, xxl of ô50 trap , xal blowai autoic Riyaτoúpaç 26 xx? deretur nobis felix faustumque imperium tuum.» Imperator Casar Augustus: «Deus sit vobiscum.» El his dictis intrabal in urbem, febantque cetera ut mos est. Scilicet post dictam recitationem libel larii (ille mos est) intrat imperator in mutatorium in comitatu patriciorum et amborum præfectorum urbis scilicet atque prælorii] et magistri. Tunc accedunt terni 240 e quavis schola, quibus dat legaturas; tum fiunt computi præsentis in orario publico privatoque pecuniæ] et consummantur vel clauduntur. Post ea peracta abit imperator pedes in papilionem seu tentorium, illud nempe quod eo clesiam castrensem exhibet, quo tempore non adest episcopus [seu patriarcha CPtanus]. Præit enim Macrinus in oratione modo allegata ternos sitne catabuculum idem, aut saltim affine, cum cru os aureos promittit militibus pro imperio, ræmium nuncupationis augustæ. In omnibus nostri codicis exemplis constanter promitti Juinos nummos aureos et singulas libras ar eu centum miliaresia. In totum ergo eral au cum pro unoquoque milite viritim 160 esia. Indagare nunc, qualem rationem ea pe cum nostrate habeat, et quantum valuerint ) nummi argentei ad nostrum æe, neque neque vacat. Putat du Cange Gloss. Gr. atica per plures dies continuos erogata fuisse. id fieri potuit in tanta militum multitu stulo, quod memorat Guther, p. 451. Quæ jam sequuntur, non amplius Leonis M. inaugurationem in specie spectant, sed typum tra dunt inaugurationis imperatorum omnium genera lem. Pro bucca, unde rostro vestro genioque quea tificari, vel in singulas buccas. Possit quoque s separatis vacibus scribi vel ut infra p. est sensu. Solebant medio ævo sic loqui. Io. 3 in Chronico Placentino: Ad præsens si unus in familia sua novem buccus [id est novem sibi alenda] et duos roncinos (equos], expen ii anno ultra florenos auri CCC... et sic pro ccarum videlicet in victu et vestitu, etc. Conf. nge v. Largitiones illæ ♥ erant vetustis temporibus, ante medium admodum frequentes; hinc panes illi gra talia talia, quæ morientes imperatores po Romano legabant. Sed secutis temporibus int, exhaustis fisci viribus, exstinctaque Ro mperii magnificentia et accisis provinciis.De o Lecapeno tantum invenio, eum semel ahov, in habitationem mercedes [den Haus tisse pro tota civitate [quæ nempe in condu ibus, non suis, habitabat] nemine excepto, › seneve. Manuel Comnenus, teste Cinnamo pro augustatico singulis domibus binos au onabat: Xpμ to oxparition Swproȧ napéxito do. Xiphilinus p. 1075, a Domi omine patris Vespasiani, recens nuncupati toris, ait datas fuisse militibus vicenas quinas nas viritim. Verum Antoninum, ex octenni tione reducem factum in urbem, populo de ucentenas drachmas viritim ait p. 1196 init., to nummos aureos, dixos papas autois Tótepov elleσav. In nuptiis bant imperatores militibus viritim 50 dra populartbus, 150, ut possentgenio indulgere iam dominorum sua quisque privala prosequi. D. p. 1358. Antipater ad celebrandum diem a filii sui Alcyonei nummos mittebat Athenas ophis. Diog. Laert. pag. 251, § 41. Vide Vel, ut scholiastes exponit, реσбEτixá, ipsis legaturas dat, id est, nuncupat eos legatos. Interpretatus hæc verba fui ex conjectura. Fateor enim me illa prorsus non intelligere. Possis etiam sic accipere: fit largitio nummorum, el [co hortes] integrantur, completantur. Verum uon video qui possint hæc tanta et etiam tædiosa tam brevi tempore confici. De voce papilio pro tentorio, unde pavillon, vid. Du Cange Gloss. Lat., ubi etiam etymologiam eamdem e Papia et Jo. de Janua producit, quam Noster. Utitur ea voce jam, Spartianus in vita Pes cenii Nigri t. 1, Scr. Hist. Aug. p. 672. Pro Exxλn olav cogitabam aliquando legendum esse xλiolav.Sed non opus est. Intelligit ecclesiam castrensem, papilio nem, non omnem, sed eum, in quo est ecclesia. Habebant nempe secum capellas, ut hodie appella mus, vel ecclesias parvas, sub tentoriis in castris, ut ex Appendicis p. 269, patet, ubi vide, et e Du rando, cujus locum ibi ascribam, quamvis ridicula sit etymologia vocis capella, quain affert. Est enim neque a cappa, neque capra vel capella, sed pro cupella, id est 06, Apside, structura in sumino curva. Quod autem primi Byzantini imperatores, qui adhuc in campo eligebantur primum, castren sem ecclesiam, sub tentorio constitutam, et dein quoque sanctum Joannem Baptistam Hebdomi prius adirent, quam urbem et palatium intrarent, posset ex veteri more paganorum imperatorum derivatum videri, qui recens electi antequam in curiam intra rent, prius debebant cellam curiæ, id est sacellum vel capellam, salutare. Vid. Casaubon. ad Hist. Aug. t. I. p. 539, ad illa Capitolini: castris nocte quum venisset ad senatum el cellam curiæ jussisset aperiri. Ipsi quoque milites in castris extra urbem habebant templum castrense, in quo sacra sua per agebant, cujus meminit Herodianus in Caracalla, iv, 5 init. Nempe Constantinopolitano, qui tunc tempo ris, quum Petrus Magister ea scriberet, adhuc episcopus audire non dedignabatur, quamvis archie piscopi et patriarchæ nomenjam gereret. Quamnam autem designet ecclesiam Magnam, quum proprie sic dici solita. S. Sophiæ scilicet, tunc temporis ante Justinianum nondum exsisteret, certo non di xerim. Forte designat ædem SS. Apostolorum a Constantino M. conditam, in qua etiam imperatores ante Justinianum tumulabantur.
Papili. ille cum suo clero in Magnam ecclesiam sed ad sunt presbyteri in papilione. (Est autem papilio dictio Romana vel Latina, significans illud animal culum vel insectum, quod circa cramben et alia olera obvolitat. Ratio appellationis hæc est. Vela papilionis vel tentorii, variis coluribus distincta, referunt similitudine alas illius animalculi, quod Romani papilionem appellant. Ex eo factum, ut in secti nomen tentorio quoque adhæserit.) In bunc itaque papilionem intrat imperator, et post deposi tam in mutatorio coronam, ibi preces ad Deum fa cit; sed illinc egressus imponit sibi deinceps coro nam rursus, et inscendit in equum album: data que magistratibus venia pariter in equos suos inscendendi, procedit in obsequio ad ædem S. Joannis Baptista. Cujus in mutatorio, quod ante ejus adventum præparatum fuit, deponit coronam et præposito tradit, qui eam manibus demissis gestat; accedentique ad mensam vel altare domino rursus porrigit. Ibi dominus eam in sacra mensa deponit; eoque facto, tollit rursus et reddit præ posito, et cimelia seu monumenta donaria offert ecclesia, qualia vult, comite privalarum ea ipsi ministrante. Dein reversus in mutatorium induit coronam, et inscendit in equum; quo vehitur, do nec ad Helenianas venerit. Ibi autem descendit, et occurrit ipsi custos palatii [quod ab Helena nomen habet], ingressumque per portam palatii, genu Credebam aliquando, aut unum aut alterum membrum abundare, et nam quod dicitur nihilo plus dicere, quam quod enim Græci appellant. Nunc lamen crederem potius in postremis reprehensio nem et correctionem priorum esse. Quod enim vulgo dicitur, imo vero quod Hellenes seu idololatra. [pro sua superstitione] psychorium appellant seu animu lam. Non probat ergo usum hujus vocabuli, putans id nugas gentilis philosophiæ sapere. Pythagorica enim et Heracliti scholæ luxác appellabant animal oula, quibus aër scatet, et papilionem quoque pro symbolo animæ pingebant. Conf. infra p. 288. Equis candidis vehi erat triumphantium. Vid. Dio Cassius p. 350 et 669. Leo Grammatic. iu Theophilo p. 453 et Du Cange v. Equi albi, qui abunde de illis egit. Solebant novi imperatores, antequam in urbem intrarent, in templum 8. Joannis Baptistæ seu Prodromi divertere, sive ut ibi donarium depo nerent in altari, quæ ratio hic allegatur in nostro codice, sive ut imperatores ibi renuntiarentur, quæ causa ex Cedrenointelligitur, sive tandem ut a toto senatu aulico in corpore ibi salutarentur et velut homagium acciperent. Solebant enim proceres ibi imperatorem, quoties in urbem veniret, sive recens creatum, sive jam vetustum, ibi excipere. Vid. Contin. Theophan. p. 12 et Cedren. p. 485. Idem p. 403. de Phoca tyranno ait renuntiatur imperator in templo Precursoris, Similis huic et insignis est locus supra p. 95. quo docemur ob reverentiam diei Dominico habitam non adoratum esse imperatorem eo die: Εt Conf. p. item p. ubi dicitur orphanorum curator die festo symbolum fidei Nicænum in membrana scriptum imperatori offerens adorare, non prorsus tamen usque in humum delabi, propterea quod symbolum sacrum ferat. At eo tradito jam Memorabilia hæc sunt verba, quoniam gemi num genus adorationis memorant, humi procidere, et usque ad genua tantum caput inclinare. Prior ille modus duo diversos complectitur. Aut enim in ge nua sua procidebant adorantes et pedes adorati osculabantur; aut proni jucebant toto corpore por recti, expansis manibus pedibusque velut pulverem terræ lingentes. Gradus hos ordine persequitur (do de Diogilo (apud Du Cange v. Polychronia): Poly chroniæ vocuntur reverentiæ, quas non solum regibus sed etiam quibuslibet suis majoribus exhibent, caput el corpus submissius inclinantes, vel fixis in 'terram genubus, vel etiam sese toto corpore prosternentes. Primus modus caput et corpus submissius inclinare officium adorationis usque ad genua facere, id est caput suum usque ad genua sua demittere. Vid. infra p. 346. Etfigiem sio adorantis videre est in Menologio Basiliano t. II, p. 57. Et Russi, si bene memini, superiores suos hoc modo adorant, a Græcis docti. Latini sequiores eum inclinationem ante et retro appellant. Miræ appellationis rationem suggerit Uualricus 1. 111, Consuet, Cluniac., c. 2.; Qualibet novitius est instruendus, ut regulariter sciat caput inclinare, scilicet non dorso arcuato sed ita, ut dorsum sit summisius, quam lumbi et caput
fexo, nisi dies Dominica sit, adorat. Si custos pala tii simul sit axiomaticus seu honoratus, salutat eum summissius quam dorsum, quam inclinationem nos per usum ante et retro appellamus,quia incipit contra orientem et finit contra occidentem. De adoratione prono ventre peracta insignis est locus apud Proco pium pag. 133, Histor. Anecdote: Пapà 'Tooti Ubi morem illum Justinianc et Theodora recens invectum,procul du bio ex imitatione regum Persarum, ut intolerabilis et inhumani fastus argumentum graviter reprehen dit; v. ad p. 278. Imago ' άous pouvoυVTOS con spicitur apud Du Cange tabula II,præmissarum dissert. de nummis Byzantinis pone Glossar. Lat. De adoratione multis egit Selden. Titul. Honor. p. 54 sqq. Quod autem ad morem, ob quem hæc digressio instituta fuit,attinet, illum nempe,diebus Do minicis eos non adorandi, quos alias oporteret, antiquus ille est et Tertulliano jam memoratus, li bro de Corona militum: die Dominico jejunium nefas ducimus, vel de geniculo adorare, eademque immuni tate a die Paschæ in Pentecosten usque gaudemus. Alios locos citavit Josuas Arnd in Lexico Antiqu. Ecclesiast. Tit. Dies Dominica p. 307. Quibus addo illum Nili Monachi Epist. III, 21: Tň Kupraxi Quandoquidem autem sacra die dominico a geniculatione in cultu Dei absolvebant, multo minus poterat homo hono rem flagitare, cujus veniam Deus cultoribus suis faceret. Cum hoc more convenit ille monasticus, quo,qui leve quid peccasset monachus, diebus festis tantum manibus ad terram demissis se inclinaret velut quadrupes,eoque in situ faceret pœnitentiam; reliquis autem de geniculo, ut loquebantur, vel in genua provolutus pœnæ statute satisfaceret. Ordo Cisterciensis (apud Du Cange v. Articulus): festivis quidem diebus super articulos, privatis vero super ge nua prosternantur ad sedem. Dubium non est aut le gendum esse. Quamvis enim forma xaµñala quoad grammaticam bona queat esse, si nempe a xáμm, campa, gamba derives, eique faveat vox xaμлóτouba (vid. p. 129,) quæ notat campagia cum tubiis, vel saltim tubia ad campagia ant ad campas, hoc est crura, pertinentia, non tamen in usu est, aut us quam reperitur. Sunt autem campagia, campalia cambadia (nam perinde omnia ista usurpantur) ge nus indumenti, quod crura et genua tegit,non co rio, sed filtro aut lana factum, et procul dubio a camba vel gamba, id est crure (unde Francis la jambe venit,) dictum, et solis honestioribus viris in toga et aulicis officiis spectabilibus, non item vulgo, non sacerdotibus, non militibus usurpatum. Qualis autem ea parandi et induendi ratio fuerit, non adeo expeditum est dicere. Cum tamen fre quens fiat mentio campagiorum in hoc codice, mei puto esse officii, ut argumentum hoc paulo diligen tius excutiam, quamvis Salmasius tam id copiose variis in locis tractaverit, ut æstimanti viri doctri nam videri queat vel spicilegium postventuris non reliquisse. Et primo quidem loco proponam conje cturas de vocabuli etymologia, quibus multis pro fecto et diversis diu jactatus fui,quamvis inter om nes illa mihi maxime arrideat, quæ a gamba,flexu et articulo tibiae cum crure, lyvú, derivat. Non deerunt quidem, qui a me produci ea, quæ ipse improbem, mirabuntur et ridebunt. Forte famen non carebit ea res usu.Inducebat itaque aliquando locus Corippi & Petavio ad Themist. pag. 378 cita tus, ubi de campagiis et tzangis vir ille doctus agit, ut crederem campagia esse a Campania, re gione Italiæ, dicta. Locus hic est Cruraque puniceis induxit regia vinclis, Parthica Campano dederant quæ tergora fuco. Parthica tergora sunt de illo corii genere, quod nos hodie Turcicum saffi'num rubrum appellamus. Ta lia tergora prædicat poeta Campano fuco infecta. Certe Canusinæ pelles admodum celebres erant, non quod ibi coriaria pararentur arte,sed quod ibi rubro colore tingerentur; v. Du Cange v. Canusi næ pelles. Sed deprehendi deinceps, campagia non pellibus, sed filtris, midwτois, fuisse facta. Quare conjectura illa irrita fuit,nisi forte a sic dictis cala bricis ei præsidium quærere placeat, quæ fuerunt genus quoddam ligaturæ, quo crura impediri et constringi solebant, ut constat e Pelagonio I. 1, Hippiatric. c. In mentem deinde venit, a cumaso repetendam esse vocem, □ littera servili ex more Græcorum intrusa. Kapistov ap pellabant veteres to applµxldov. Isidorus: Cama sus, amphimullus. Unde hoc. non novi. Camasus certe est vox Arabica, et omnem indulum, præsertim expeditum, agilem,in quo homo se facile movere potest, notat. sed quamvis altrina essent campagia, fuisse tamen villosa non legi, nisi uno in loco Bernardi Udonis apud Murator. Scr. Rer. Ital. t. III, p. 629.: Illico summissi chiſſonibus [Pontificis Romani recens electi] oscula figunt Villosis, dedit ora Pater, dedit oscula blanda. Sunt autem chiffones, scuffones et scaffones idem atque udones et campagia; v. Du Cange h. v. Etiam hoc Arabicum est voca bulum; schoff vel schuff est pannucia, pannus vilis, detritus, usu longo tenuis factus. Possit tamen non de nihilo bæc conjectura videri, cum idem pene, quod veteres campagia, nos Camaschen ap pellamus. Copi porro suspicari, essetne vox a campo derivanda, tanquam si eo vocabulo ti biarum velamenta significarentur, quibus in campo usus esset. Sane femoralia campestria ex ista ratione dicebantur. Et poterat nomen rei in bello et in usum militum primum inventæ deinceps re tineri, re quamvis ad usum pacis traducta; quod in multis contigit. Ocreas olim æstivalia appella bant (unde nobis Stiefeln), quoniam iis per æsta tem maxime usus eral. Estate enim pleraque bella geruntur; unde Hispani ad exemplum Arabum ex peditionem bellicam Azeifia, id est æstivationem, appellant, et in æstivis habere dixit Capitolinus in Marco Antonino p. 390 pro in castris et in bello secum habere. Vocabulum tamen æstivalia mansit, etiamsi tempore secuto major iis usus per hiemem, quam æstate, esset. Obtulit se deinceps vocabulum Laurada. Potuit sane decursu temporis, ingrave scente barbarie, pro / substitui c. Sunt autem laµádia fusciæ, fora longa, astrictoria, bandagia, ut hodie loquuntur. Vox aliquoties apud Dionem Cassium legitur. Inde nostra Germanica vox Lum pen, pannuciæ, et Lappen, fáxos. Cum tamen jam a tertio p. N. C. sæculo campagia scriptis celebren tur, quo tempore nondum sæviebat omnia defor mans barbaries, vix credibile est c pro / substitutum fuisse, præsertim cum librarii non varient. Ergo magis placebat xoñádiz, et littera µ pro noto Græ corum more inserta, id est
imperator benigno alloquio. Ibidem ipsi quoque occurrit crux, humi fixa ad ejus dextram etane, laciniæ, frusta. Sane compadiatim habet Paulus Diaconus pro frustatim; vid. Du Cange v. Copadium et Compadiutim. xóntw id venire, liquet. Mirum procul dubio nonnullis accidet, me nonnisi chiffo nes, lampadia, compadia, id est pannucias, laci nias, crepare. Sed, ut patebit paulo post, campagia vix aliud quid, quam laciniæ erant. Verum, cedo alteram, ais. Eccam. Caba filtrum subtile et multa paratum arte notat Arabibus et Persis. Campagia Altro erant confecta. Quidni ergo inde campagia arcessemus? Sane terminationes meræ videri pos sent esse et et sunt quoque in multis vocabulis. Mihi quidem in tanta conjecturarum non improbabilium multitudine et in rei, ut antiquæ, obscuritate distractus in diversa animus dubitat, cui calculum ferat. Maxime tamen illuc inclino, ut campagia a campa vel gamba, articulo cruris cum femore, derivem, ut supra jam monui. Confirmat banc etymologiam vocabulum cambale, quod notat candidam illam latam orbicularem linteam fasciam, quæ summitati ocrearum supponitur et genui cir cumponitur. Germani ridicula et absurda dictione Stiefelmanschetten appellant, quasi dicas manicas æstivalium seu ocrearum; v. Du Cange v. Cambale, ubi veterem chartam citat, in qua cambalia et pi cralia memorantur cum alia suppellectile equiti ne cessaria. Picralia ibi sunt calcaria. Sed satis ety mologiarum. Videamus nunc, quid rei fuerit cam pagia. Didicerat Salmasius a Pollione campagia reticulata fuisse, unde hæc edicit ad Tertull. p. 363 Campagia diversa erant a peronibus vel bot tis; non enim solida integraque pelle crura operie bant, sed fasciis multis reticulatim implexis cinge bant. Videtur vir summus verum vidisse, et campa gia aliud nihil fuisse, quam fasciæ, quibus veteres crura vestiebant,et de quibus ipse multa disputavil ad Lampridii Alexandr. Severum p. 973 sqq., eo que illum falli, quod campagia barbarici c icea menti genus perhibet fuisse ad Trebellii Pollionis Gallienum p.234, ubi copiose de cainpagis disserit. Apparebit hoc ex ejus verbis clarius,quæ illinc non piget excerpere. Verius ergo, ait 1. c. p. 237, reti culos ideo similes visos Gallieno campagos propter lororum et corrigiarum, quitus circa crura alliga bantur, variam et multiplicem decussatimque volu tam implicationem, quæ reticulatum plane opus re ferret. Magai momenti ad hanc rem conficiendam locus ille Pollionis est, quo refert Gallienum impe ratorem campagos reticulos appellasse. Ex illo enim discimus id esse campagia, quod pene ubique in pedibus spiculatorum martyres Christianos omnibus suppliciis necantium conspicimus in imaginibus Me nologii Basiliani, reticulatum opus, quod sæpe non crura solum, sed ipsa quoque femoralia uno conti nuo tractu vestit. Operæ pretium est ad cogno scendam rem veterum vestiariam illas imagines,ru des quamvis,inspicere.Quædam talium compagorum seu compagobosarum habent, prorsus ut nostræ Ca maschæ,et ut hose Husarorum, usque ad summum fe mur in externa parte nodulos, quibus astringi et re solvi rursus a corpore possunt. Unde venias in suspicionem reticulatum illud opus non ex diversarum fasciarum artificiosa et tædiosa com plicatione constare, sed panno intextum esse, aut alia quacunque arte impressum. Cum ta men aliunde constet, usque ad VIII sæculum et ulterius veterem Romanum morem fasciis de cussatim plexis crura vestiendi apud occidenta les populos perdurasse: pictor autem, qui Menolo gium Basilianum imaginibus illustravit; res ex sui sæculi more exhibuit, antiquitatis, ut illa ferebant sæcula,prorsus ignarus: necesse est campagia ad huc nono sæculo apud Græcos in usu, et non inte gros solidos pannos, sed fascias complicitas et decus satim contextas fuisse. De more occidentalium, ad quem digitum intendi, constat. Veterum enim Francorum vestitus cruralis hic erat. Crura primum tela linea involvebant (reddo verba cl. Muratorii t. II. Ant. Ital. p. 434), quam tibiale dicebant; tum fasciolas superlibiales, et super omnia corrigias in ducebant, ut aptarent constringerentque telam ad tibias. Didicit ille hoc a Monacho Sangallensi, cu jus hæc sunt verba valde memorabilia: Erant Fran corum antiquorum ornatus vel paratura calceamenta forinsecus aurala, corrigiis tricubitalibus insignata fasciola crurales vermiculate (id est coccineæ] et subtus eas tibialia ac coxalia linea,quamvis ex eodem colore, tamen artificiosissimo opere variata, super quæ et fasciolas in modum crucis intrinsecus et ex trinsecus ante et retro longissimæ illæ corrigiæ ten debantur. Ait Monachus antiquorum Francorum illum habitum fuisse. Atque specta Carolum M. in tabula (si bene memini) sexta Parietinarum Latera nensium Alemauni,videbis in ejus pedibus campa gia illa Francica. Inspice imaginem imperatoris Lotharii in capitularibus regum Francicorum Ba luzianis.Duo illi proceres ipsi astantes (ni memoria fallit, nam neque hic liber scribenti hæc ad ma num est) campagia gestant. Compara porro cum loco modo allato Monachi Sangellensis duo de campagis agentes, quos caput illud futile et insul sum codicis nostri, quadragesimum puta libri se cundi, suppeditat, intelliges campagia aliud nihil fuisse, quam fascias laneas aut filtrinas tortuosis anfractibus super lineum amiculum, crurium car nem proxime stringens, circumplexas. Illo capite rationem reddere vult ex theologia Græcorum mo nachorum mystica, quare consules olim Romani,et ad eoru.n exemplum deinceps magistri et patricii aulæ CPtanæ festo die paschatis loros seu trabeas et scipiones et compagia gesserint et gererent. Ad campagia haec illius capitis et dein ceps sub finem capitis Tria hic ob servamus diversa, calceos auratos, linteum tegmen crura ambiens,quod idem cum tubiis videtur fuisse, de quibus v. ad p. 245, et circumplexum filtrinum. Sic satis bene confecimus, quid fuerint campagia; dicendum nunc est, campagia virorum ordinis sena torii gestatum fuisse. Id quod ex eo patet, quod non liceret coram imp.nisi in campagis comparere, aut ad sacram mensam accumbere, non tantum toga, sed etiam sago conspicuis proceribus. Quam vis enim milites caliga gestarent, unde etiam otpa teľa: ánoxáliyo: dicuntur, militiæ de caliga,vel quæ cum caliga fiunt (vid. Du Cange v. Apocaligus), ho noratiores tamen rectores militum,quinon minimam comitatus partem efficiebant, procedebant in aulam, et sacris epulis adhibebantur in campagis, ut e Cletorologii nostri multis locis patet. Ex eo quoque factum, ut senatus pas sim nostri codicis appelletur. Ut militaris ordo a gestamine pedum apocaligus,ita senatorius ónoxaµ dictus fuit, ut qui esset Inusitatior quidem usus particulæ nó hic est; facile tamen patet, hic idem atque añó valere; id est Scribitur quoque or6ntisi,quod idem sonat. Satis frequens hujus vestis mentio apud Nostrum, rara apud
27-88 quam vestitores lenent. Imperator tum mutat vestes in mutatorio, et induit campagia et candidum auro clavum dibetesium et purpuream chlamydem; et inde fit tota directio seu comitatus processionalis πzylw, πpoľovτec. Quis ergo clericorum, quis vulgi erat indutus pedum et crurum, si militum caliga et procerum aulicorum campagia erant? Puto non diversum a militari fuisse. Clerici vulgusque pariter atque milites gerebant braccas cum tibialibus ex una solida massa factas, ad malleos pedum prope modum procedentes, quibus perones seu caligas paulo infra geau desinentes superinducebant. Sed de his hic non est disputandi locus. [De conipagiis clericis permissis vid. Donat. Constantini M. p. 66. De calceis patriciorum Romanorum lunula seu Kappa Latino ornatis, propterea compagiis dictis, vid. Salmas. p. 101 seqq. ad Simmiæ securim.] Est ad Herodis dedicationem statuæ manibus Re gillæ sacratæ p. 153 edit. Crenianæ. rara apud alios; et neminem pene novi, qui eam memoret, præter Leonem Grammaticum, cujus lo cum Du Cange Gloss. Gr. b. v. habet, cum expo sitione, quam Leunclavius in Pandecte Turcica protulit, a Græcis, quibuscum versalus fuit, sibi communicatam, auctoribus dignam. Hos nempe homines antiquitatis et rerum omnium ignaros nu givendulos consultum oportetire, si quid declaratum cupis. Suidas quoque meminit in Lexico. Sed obscu rum, quod aiunt, per æque obscurum exponit. Reddit nempe per Nos ille non morabitur. Videbimus potius quid dibitesium fuerit. Nostro colligitur, fuisse vestem imperialem, qua uti præter imperatorem, Cæsarem et nobilissimum nemini licuerit, quæ stricte corpori adhæreret (nani pag. 245, xip: 167 appellatur), et perti gerit usque ad talos, et sub chlamyde vel et sago fuerit gestata. Patet illud e loco Leonnis Grammatici p. 466, et e Nostri p. 13, 113, 129, et 133, mitto alios. Hæc reputanti secum videri possit dibitisium idem atque granaizam a Codino dictum et sic de scriptum cap. VII Offic. n. 35: "Eri xai àñò TỶ ôè, đồnλóv žoti. Si idem fuit granatza et dibitisium, tenemus ejus formam: fuit tunica cum longis ad talos usque dependentibus manicis, qualem vestem Imperator quidem solutam, id est cingulo non astrictam, gerebat, manicis libere promissis; proceres autem eam gerebant cingulo ad cor pus astrictam, manicis intra cingulum abditis. Herilem vestrm granalza dici, ait Codinus, proce rum illam lapatzam. Unde id, se ignorare; vestem ipsam ex Assyria venisse. Id ipsum quoque probat vox lapatza, quæ Arabica est. Lebas in genere amictum, quáriov notat. Verum garnacia est Germanica; vid. Du Cange h. v. Mirum profecto vocis Germanica et Arabicæ in eodem vestitu conjugium. Ipsam vestem Arabicam esse, aut potius orientalem, du bium non est. Manicas longas trahere Arabum est omnium, cbalifarum olim erat manicis viginti ulnas longis appendere. Nam revera non hominum tales manica, sed manicarum homines sunt appendices. De longis illis chalifarum manicis locus erit ad Abulfedam agendi. Græcos imperatores in tunicis insigniter manicatis processisse, fidem facit imago imperatricis CPtanæ apud Rhamnusium de bello Veneto ed. Gaffarelli, tab. 2, ubimanicæ perparum a solo absunt. Si ergo dibitisium et granatza non discrepuerit, non improbabile esset vesti ab Arabi bus acceptæ nominis natales ab Arabibus quoque arcessere. Sane si diɓillatov scriberetur hæc vox, unica littera addita, non dubitarem eam Arabicam pronuntiare. Dibelsch appellant Arabes vestem splendide auro pictam. Quandoquidem vero lubri cum hoc est,satius erit, donec exploratius quid præs to sit, vocabulum nostrum a Latino dives derivare ut dibitisium sit vestis divitis operis, hoc est pre tiosa dives auro. Num autem vestis genus Latinis so quioribus celebratum, diapistin cum dibitisio nostro aut cum Suidæ 61a6ixix conferri debeat, viderint me doctiores. Certe Sta6ixia vestem notat coloris galbinei, qui viciam æmuletur; et scriptores medii ævi vestem diapistin subviridis fuisse coloris aiunt, qui proxime a galbineo abest. Hugo Falcandus Hist. Sicul. Hic diapıstin color subviridis intuentium oculos grato blanditur aspectu; v. Du Cange ▼. Diapistus. Nolo conjecturis diutius immorari, ne in somnia incidam. Nostri p. 151, intelligitur ba buisse hanc vestem quoque capputium aut cappam, qua caput velaret imperator, si stemma seu infulam non gereret. Non repetam, quæ supra ad p. 230, de per Biciis disputavi. Nunc tantum id dicam, loco crucis et persiciorum vel bursarum consuevisse imperato ribus vetustis paganis ignem et purpuram præferri, ut ex Herodiani loco L. VII, c. 1, constat, ubi de Quartiuo quodam invito ad summam dignitatem raplo ail Top qua lectio bene habet, non mutanda] cum purpura et igni, id est faculis ardentibus, publica in pompa procedentem honoribus exitialibus affecerunt. Vid. dissert. de igni Augustis prælato, que octava est inter Aca demicas Eschenbachii p. 519, sq. Solebant veteres imperatores Romani ami cum aliquem in currum secum sumere, quia solum vebi aliquem in curru pro arrogantia accipiebatur; v. Vales, ad Amm. Marcell. p. 141, et infra p. 405. Ubi humanum et communem se volebat im perator ostendere, manus aut pectus dabat osculan da. Et erant certi gradus osculorum. Quidam, vilis simi nempe, nonnisi pedes, honestiores et pedes et genua et manus aut has tantum: charissimi et maximo honore habiti pectus imperatoribus, pares quoque dignitate caput, ut frontem, genas, labia deo sculabantur. Apud Romanos quidem amicorum alii oculos, alii collum, servi denique manus hero rum osculabantur; vid Arrian. Diss. Epictet. pag. 136 ed. Cantabr. Verum aucto deinceps fastu cum aucta barbarie et imminuta potentia, mores Persici asciti, et procumbere humi atque adorare dominos et osculari eorum genua jussi vel illustres quique. Nama Persis manasse illum morem osculandi ali cujus genua, patet ex Herodoti 1. I. c. 134, ubi ait Tov Erepov. Bene tenendum ultimis verbis Herodo
semet coit. Modiolus quoque terminus fabrorum lignariorum est, Sims vel Crantz, projecturam vel moeniana columnarum vel parietem notans, quibus imponi aliquid potest. Est quoque modiolus illa lignea sepes columnis stylitarum quondam in summo cir cumducta, velut corona, ne in columnis babitantes de ciderent; v. Majelli dissert. de Stylitis apud Asse mannum in Martyrologio t. II. In universum omnia rotunda in imo angustiora, in summo latiora et ampliora modios et modiolos appellabant. Sic modius erat ille múpyoc vel turricula lignea, per quam tali et tesseræ lusoriæ in tabulam mittebantur. Vid. Du eodem modo, ut paulo ante facta fuerat in Campo Martio; et inscendit imperator in carrucham, præeunte cruce et persiciis. Assessorem habet in curru suo primum patricium, aut quemcunque de ligat alium; qui quum inscendit, imperatoris manus osculatur. Cæteri proceres currum præcedunt. Ubi venerit in forum Constantini, descendit e carrucha, et salutat præfectum urbis et senatum. In his of fert ipsi princeps senatorum unaque præfectus ur bis modiolum [seu repandam coronam] aureum. Post salutatos verbis senatores omnes rursus as cendit imperator in carrucham, 241 sed solus in ea considet illinc sub conductione senatorum et archontum pergit ad Magnam ecclesiam, transitu per augustæum facto e regione horologii, magnum que per pylonem seu portale intrat in mesaulum seu atrium. In marthece fit mutatorium seu vestium mutatio, et deponit imperator coronam, præposito eam tradens. Hic eam deinceps domino reddit, qui eam in sacra mensa deponit, et cimilia, quæ vo tum non dicere, sed cidit ad stantem, et пpooxuvɛi, adgenuat, admovet os ejus genubus. Id enim proprie; et vel et omnia idem, genu. Vix veniam osculi pedum faciebant imperatores proceribus, solo contenti manuum osculo, nisi aut diebus Dominicis aut festis aut alia quadam solem nitate, ubi religio aut vetus ritus eos juberet mode stia uti, et de gradu suo se demittere. Cujus rei passim nostri codicis prostant exempla, et paulo superius ad p. 240 a nobis allata fidem faciunt. Veteres quidem imperatores illis capita deoscula bantur,quibus osculandum suum pectus opponerent, ut ex Ammiano Marcellino discitur; recentiores ad insolentiam elati nihil horum, satis indulsisse pu tantes, si manum porrigerent. Locus Ammiani est XXVIII: Ex his quidam cum salutari pectoribus op positis cœperunt, osculanda capita in modum tauro rum minacium obliquantes adulatoribus offerunt ma nus aut genua suavianda. Infra cap. 51 libri secundi dicitur præfectus urbi quando ascensurus est in carrucham, in qua cum imperatore procedere in horrea, debet, ei genua osculari, mulio autem, antequam jussus consideat ad regimen equorum capessendum, pedes imperatoris osculari. Sed an solis licebat imperatoribus oscula pedum admittere? aut licebatne proceribus pati eumdem honorem sibi a suis clientibus haberi? Non succurrit exemplum hominis privati, cui tanta demonstrata fuerit ve neratio. Genua tamen et manus patriarchæ osculari mos erat, pedes non item. At quomodo osculabatur patriarcha imperatorem, et hic vicissim illum in Agape sea osculo pacis? Labratone, an per porre ctam vicissim crucem? Certe sacerdotes laicis, qui bus os aut vel manus præbere dedignabantur, cru cem argenteam aut Christum crucifixum in tabula pictum porrigebantosculandum. Muhammedanisibi invicem occurrentes barbam deosculantur. Illetamen ritus vix videtur apud Græcos obtinuisse, qui bar bas radere solebant; quamvis patriarchæ plerique eas alerent. Modiolus erat genus coronæ imperialis tur ritæ in summo latioris, in imo, qua caput tange bat, angustioris, ad instar situlæ (unde quoque situla medio ævo modiotus fuit dicta, vid. Du Cange Gloss. Lat. h. v.) aut intar vasis potorii, modioli quoque dicti, quod, auctore Vitruvio, apud Goarum ad Cedren. p. 485 citato, ad summum elatum est ad imum revertit, id est dvaywpei, angustius fit, in Cange v. Modiolus et Moolohos et Modios. Facile apparet convenientia cum his µbdiódov, imperialis modioli vel circuli, de quo Cedrenus 1. c. et Noster hic, et cujus egregiam imaginem videre est in monumento Ravennate apud Alemannum ad Procopium p. 77. Quæ Goarus ad 1. c. Cedreni multa de modiolo babet, omnia aliena sunt. Sed venia debet dari docto viro, cui multa ad hanc partem antiquitatis necessaria sua ætata deo rant; quod et de aliis dictum volo, si forte quo rumdam errores tango. Et hanc mihi quoque ve niam dari cupio. Dies diem docet. Melius interpre tatus est Banduri t. II Ant. orient imp. p. 497. Accedit ad figuram modioli propoloma, ornatus ca pitis turritus Augustarum, de quo dico ad pag. 151. Tantum hæc intercedit differentia. Modiolus erat lamine aurea in summo aperta. Sed propoloma erat stemme seu infula pannis pretiosis facta, aureis circulis et gemmis ornata, et in vertice clausa, Facile patet ex interpretatione mea, *) ante xal inserendum esse, quod membranæ deest. Non novi quid sit, Forte idem et atque paratorium vel diaconicum, de quo vide Du Cange Constant. Christ. III cap. 68 et Gloss. Lat. v. Paratorium. Locus ille erat, ubi sese parabant pontifices et sacerdotes, id est vestes sacras mini sterio destinatas obeundo induebani. Viderint alii, quantum huic conjecturæ tribuendum sit. Vel po test conjici. scribendum esse pro pixivov. Nam imperatores in cyclio ad dextram seu meridionalem bematis plagam habuisse tres diætas, unam metatorium, alteram triclinium, ter tiam cotonem, in quibus audirent lectiones Evan gelii et Epistolæ, pranderent post peractum cultum divinum, et dormirent quoque, supra demonstravi, ubi de cyclio egi p. 9. Possit quoque de rapaxuxλlv cogitari, paracyclio: sed id minus probo.
luerit, offert, aut et signatum quoque aurum donat oi pro conj. R. ecclesia). Deprehenduntur enim imperatores no stri in hoc auro donario non eumdem omnes modum tenuisse. Dein exit imp. [e bemate], paululumque stat ante cancellos; tum intrat in paraticlium, et audit lectionem Evangelii. Si cupiat, etiam commu nionem sacram accipit et abit, episcopo ipsi coro nam imponente, secundum consuetudinem proces sionum ecclesiæ rogam seu stipem dat clericis, et intrat in palatium, ubi omnes senatores ei intra re giam portam occurrunt. Sed et comites scholarum occurrunt, qui urbem et palatium hactenus custodi verant. Debent enim aliqui, cæteris in campum exeuntibus, intus remanere et palatium custodire, donec recens electus imperator redierit. Hi in ge nubus eum adorant, modo non sit eadies Dominica, pedesque ipsius osculantur; quos vicissim impera tor benigno alloquio excipit. Deinceps offerunt ipsi senatores per præfectum urbis pittacium vel sche dulam, in qua ipsi ter mille argenti litre dono as signantur. Imperator accipit quidem, sed protinus reddit offerentibus neque retinet. Sic itaque ingre ditur stipatus ab omnibus ordinibus in interiora palatii. Præfecti tunc et magister in consistorio li tumultuarie, absque ordine miscere tempora et res solent. Propterea distinxi p. 239, post vocem váživ, et novum paragraphum incepi a verbis µà o5v... quoniam quæ deinceps sequuntur ad Leonis coronationem non spectant, sed in universum ritus persequuntur, quibuscum imperatores eorum tem porum inaugurari solebant, Leone sæculo pene recentiores. Quod ex commemoratione ecclesiæ Magnæ seu Sanctæ Sophiæ constat, quæ a Justi. niano M. perfecta fuit C. 537, sexagesimo quarto post excessum Leonis M. qui A. C. 473 obiit. Non quidem claris verbis S. Suphiæ fit mentio. Atqui cuinam alii competit ille situs, Augustæum et Horo logium in vicinia, et prætereunda e palatio in ec clesiam commeaturo? Extra omne dubium est, 8. Sophiam, non aliam ecclesiam, ista locorum de monstratione designari. Impositio autem coronæ Vel, ut Nicetas p. 24, ait Y accipit synarin, id est sa cras epulas, sacram communionem vel participa tionem eucharistiæ, vid. Du Cange Gloss. Lat. v. Synaxis. Ut autem recens promoti ad dignitates benedictionem in ecclesia et communionem e ma nibus patriarchæ accipe debebant, ita quoque novi imperatores et reges sub imperii auspicia eu charistiam percipere. *[ In coronatione reguin Fran corum tollitur corona major a capite imperatoris et minor imponitur. Ejus in lusium crematur ob sa cram unctionem. Communicat sub utraque. Sic jussit Ludovicus IX anno 1179; v. Ceremon. de France t. 1, p. 11.] Zúva autem non est, ut volunt ine ptientes Græculi, sed a synaxi, congregatione, coitione, convivatione, epulis communibus, ad quas coeunt ejusdem com munionis homines; vid. du Cange v. caput imperatoris a patriarcha facta, quam præsens Meyár, ubi inter alia hæc citat e Joanne Carpa thio (dejejunamus) Vid. Interpretes Diogenis Laertii Vit. Pythagoræ, ubi Gyraldus vocem Bipбapo de Christianis et eorum synaxibus interpretatur, pag. 518. Utar hac occasione, ut exponam, quid sit λe quandoquidem in mentem venit. Sic autem appellabant p:6w vtov, pannuciam, quam propterea tunc temporis tantum, quum sacram synaxin celebrarent, seu ad communionem irent, induebant monachi, quoniam in eo sacrum ordinem suscepissent. Est nempe νox Arabica, filirum, nutans. Conf. quæ ad p. 239, ubi contra Seldenum demonstravi, ante Justinum Minorem jam dalum fuisse patriarchis, ut imperatores novos coronarent. Multum tamen falleretur, qui hoc ex loco arguere vellet, idem patriarchas jam Leoni Magno per egisse. Quamvis enim cœperit hoc caput coronatio nem Leonis exponere, non tamen omnia ad eum pertinent. Constantinus Porphyrogennetus aut ho mines, quibus compilandi negotium commiserat, locus attingit, non est illa solemnis, quæ in ipso inaugurationis et nuncupationis actu fit: nam in præcedentibus jam dicitur imperator eam gestasse et deposuisse sub introitum ecclesiæ. Seď nescio qualis secundaria impositio coronæ super altari ecclesiæ cathedralis benedictionibus consecrate, cum antea in antimensio tantum in loco non san cto, tribunali Hebdomi nempe, consecrata fuisset a patriarcha. Retro manere, domi manere, abeuntibus reliquis. Hinc av infra in Tactico dicitur vicarius imperii, qui imperatore in castra exce dente domi manet, urbi regiæ et rebus publicis gu bernandis. Non dubito xal o páɣiorpo; debere reponi, quod etiam in Latinis exhibui. Scholiastes Basilicor. ad I. xxII, p. 185, habet opxoxómov. V Du Cange Gloss. Græc. h. v. Notat igitur terminatio aut exemplum, opxooxório exemplum juramenti, in quo exigente necessitate, aut alias lubente animo, inspici dictum sacramentum, consuli, expendi potest.
centiam abeumdi sumunt. At senatores et cæteri .magistratus permanent adhuc ibidem stantes, do nec ingressus imperator in cubiculum in comitatu patriciorum, his abeundi veniam dederit: his autem egressis, tandem missæ dantur. Non prætereundum, proceres palatinos fidem suam jurejurando obligare, se nunquam aut ipsi imperatori aut imperio insi dias structuros esse. Litteris consignatam ejus sa cramenti formulam asservat imperator penes se. Si Augusta sit in palatio, obviam it imperateri novo, sed in palatio, id est intra augusteum; ejusque ca put imperator osculatur. Ad convivium penes se tum retinet imperator in magno triclinio, ad suam quidem, cui ipse accumbit, 242 tabulam præposi tos et patricios, quos voluerit, et præfectos et ma gistrum; ad reliquos autem accubitus seu mensas milites, quos inse designaverit, aut et magistratus 20 divion cod. et ed. tw; to mahatlov dúo àñò únάtwy sxpATIWTIXO! ix Hic est disjunctivum. Non enim idem est palatium et Augustæum. Palatium est magnum illud palatium, in quo Chrysotriclinium, Lausiacum, Justinianeum, XIX accubita, etc., et in eo habitabat Augustus. Augustæum autem contiguum quidem illi, at diversum tamen palatium, in quo degebat Augusta. Propterea velim in Latinis hic loci pro verbis id est reponi aut etiam. Multum indulgebant et de majestate sua re mittebant, et dans osculum et accipiens, ut pareɛ. Alias enim vix quemquam osculabatur imperator. Valerii Augusti humanitatem et submissionem lau dat Ambrosius in oratione in ejus exsequias ex co, quod manus et caput sororibus osculabitur, memor imperii, memor germanitatis, et quo magis aliis po‐ testatis jure præstaret, hoc se mugis humilem soro ribus exhibebat. carrucha Novus imperator debebat proceres convivio excipere. Non dubito, posse morem hunc e loco Capitolini t. I. Hist. Aug. p. 541 probari, quamvis quod ibi narratur inciderit in Kalend. Januarias, quibus alias quoque imperatores ad epulas vocare Senatum solelant. Verba ejus hæc sunt de novo imp. Pertinace: Ea die etiam ad convivium magistratus et proceres senatus rogavit, quam consuetudinem Commodus prætermiserat. De Michacle Rangabe Theo phanes ait p.418, eum post coronationem instituisse id est convivium publicum. Vid. pag. 405. Videntur poma esse globi ænei deaurati, quos apprehendebant olim in currum inscendentes et descendentes sub levandi sui et firmioris gradus causa. Currum im peratricis Irenes in publica splendida per festum Paschatis processione a quatuor patriciis appre bensum fuisse narrat Theophanes p. 400, c. 4 tecσápwy maxpixlwv xpazovμivou. Ergo in singulis currus lateribus erant bina poma. Qui animo sibi fingere velit, quo loco posita fuerint ista poma, in spiciat tabulam 3 et 5 arcus Theodosíani apud Bandurum, ubi principes Scytharum curribus vecti conspiciuntur, in quos inscendebatur per fenestras e quovis currus latere singulas. Talium fenestrarum singulis angulis singula poma metallica apponeban tur apprehendenda inscendentibus. Quoniam vero tales currus alti essent, et non haberent paoul Sia, ut qui ascendere vellent, deberet vastos gressus facere et crura in amplum diducere, hinc habebant feminæ nobiles suas parasitas, quæ dor sum præberent calcandum in terram pronæ por rectæ, et nixu facto in altum tollerent sibi insi stentes. Quod non tantum vetustæ Syriæ reginis factum, ut e Plutarchi libro de parasitis, ni fallor, constat, verum etiam medio adhuc ævo in usu erat; et viros quoque id fecisse constat e Niceta Choniata, cujus hæc sunt verba: Ob Spaxɛis Vol etiam erant in singulis carruche angulis singula poma, e quibus surgebat uraniscus pyramidalis, sub quo sedebat curru vehendus; ad illum fere modum, quo fit Almahmel seu lectica, qua quot annis al Cairo Maccam devehitur endyta templi Mac cani et quam lecticam Vansleb. p. 347 de sa relation d'Egypte sic describit: Ce Mahmel était fait en forme de lit... il y avait aux quatre coins quatre grosses pommes couvertes d'une étoffe très riche et du milicu de ces pommes il s'élevait en pyramide. Mrλov est omne globosum, ad instar mali tubero sum, eminens. Ita quod veteres in galea xwvov appellabant, novis est μñλov, ut e locis Leonis atque Mauritii constat Du Cangio citatis in Gloss. Gr. h. v. Catenæ, e quibus polycandela in eccle siis dependebant, dicuntur Chronico Cassinensi»I 33 malis, id est bulbis, globis æneis deauratis, distingui consuevisse. Idem Chronicon 111, 57 Candelabra argentea cum malis chrystallinis. Sunt ibi mala globi cum supposito petiolo angusto et fora mine perquam exili, per quod oleum guttatim in candelabrum destillat. Super ciborio in ejus apice, ad formam lilii efficto, foliis seissis repandis, sphæra stabat, quam Codinus µñov appellat, Pau lus Silentiarius módov, cum cruce gemmata super insistente; vid. Du Cange ad Paulum p. 572. Ergo erant quoque exconsules civiles. At qualis dignitas qualeve officium fuerit, seu in suria, seu in castris, apohypatorum, hypatorum et dishy patorum, fateor me ignorare. Periit hæc particula de campo Martio, quam promittit. Fuitne forte apud primos Byzan tinos quoque imperatores talis conventus publicus procerum regni in campo Martio calendis Martiis. qualis in historia Francica celebratur? (Vid. Du Cange Gloss. Lat. v, Campus.) Et an hio ille desi gnatur, vix putem.
militares. Intrant quoque ludi et ludiones in pran dium, sed non nisi conscio et indulgente impera tore. Tenendum quoque hoc est, ab Helenianis inde usque ad portam poma carrachm teneri a duo bus comitibus scholarum; a porta vero inde usque ad forum [Constantini] a duobus comitibus dome sticorum; aforo tandem usque ad palatium a duobus exconsulibus, militaribus, secundum ceremoniale, de quo latius exponetur in tractatione de Campo Martio. Si lubet imperatori, facit, postquam ex eo clesia in palatium venerit, consistorium, et excipit omnes candidis tunicis et tzangiis seu calceis indu tos; quia tanquam a processione veniunt, quamvis ipse imperator adhuc campagia pestet; citantur proceres nomine tenus, et facit imperator promotio nes pro lubitu. In prandio convivali autem debent omnes campagia gestare et candidas tunicas, et sio epulis interesse dominicis. Sequente die, nisi ejus religio prohibeat, peragitur hippicum seu certamen equestre, omnibus omnino candidas tunicas et campagia gerentibus: rursusque editur convivium, si domino placuerit. Et hæc quidem olim in usu erant. Nunc autem ex inventione recentiore solent in hippico [seu circo] novorum principum electiones et proclamationes fieri. Necesse vero nobis visum fuit etiam aliorum praeter istum Leonem imperatorum renuntiationes breviter enarrare, ut impera lorum ætate nostra posteriorum unusquisque, tempore veniente, (quod tarde tamen venire jubeat et quam diutissime arceat Deus,) id quod sibi videatur bono ordini decorique maxime congruum et præci pue arrideat, deligat. Inauguratio Anastasii imp. divinæ sortis. Piæ sortis vel memoriæ Anastasius proclamatus Color vestium albus erat color curiæ, in calceis neque negaret prorsus, neque omnino in coram domino, quo comparendum erat pag. 15. vide De tzangis copiose egerunt Salmasius ad Soript. Hist. Aug. t. II, Petav. ad Themist. p. 378, Du Cauge utroque Glossario et Muratorius Antiq. Ital. t. II, p. 429. Erant ocrem coriaceæ, quæ ad genua fere pertinerent, interdum quoque magnam femorum pirtem tegerent. Unde quoque nomen habent. Nos crus appellamus Schenkel. Diminutivum hoc est a vetusto Schunk, irus, unde quoque Schinken est un jumbon. In colore earun dignoscebatur gestantis ordo et dignitas. Imperato res et Augustæ rubras gerebant, filii imperatorum nondum coronati violaceas, ut patet e loco Cin nami, quem nolo hic præterire. Est p. 12 Cum puerulus adhuc Manuel ali quando dormiret, apparebat ipsi per somnium mu lier, vultu venerabilis, pullata, tenens in manibus ocreas, quales gestare solent reges, quas ipsi por rigebat, induere jubens, illas vero alieras (quo cum dicto monstrabat consuetas violaceas) abjicere. Huic tamen loco adversatur ille Alexiadis p. 79, ubi Anna claris verbis dicit Constantinum Porphyrogennetum. Michaelis Ducæ imp. filium, regnante paire rubras Ocreas gestasse, illo autem ejecto et Nicophoro Botoniata in id invadente, Insignis hic est locus, quo discimus cæterorum calceos aut ocreas fuisse nigras. Pergit Anna Nicephorus, quasi pudore et miseratione juvenis, ut rubris imperialis coloris usum in dulgeret, et Ergo calceos non corio tantum, sed etiam pannis sericis aliisque gestabant. H.pc verba et quæ deinceps usque ad finem capitis, non sunt Petri Magistri, cujus praecedentia, sed Constantini Porphyrogenneti aut ejus, qui pro eo compilavit. Quod olim velustis Græcis theatra erant, id novis erant circi. Res omnes majoris momenti, quæ ad populum referri debebant, in circo propo nebantur et perficiebantur; aut præcipue electio et bomagium novis imperatoribus debitum. Εxem plum habemus deinceps in Anastasio Dicoro hac ipsa pagina paulo inferius, et in Justino Seniore p. 248 fine, et in Leone Juniore p. 250 et in Michaelo Balbo, de quo vide Cedren. p. 533. Pariter in Italia rex Longobardorum Adelwaldus in circo Mediola nensi rex fuit salutatus, teste Sigonio de R. It. p.30 "[ Gregorius Turonensis p. 157: Igitur cele brato justitio Mauritius indutus diademate et purpu ra ad circum processit, acclamatisque sibi laudibus, largiti populo muneribus, in imperio confirmatur. ]" Eadem ipsa pene verba leguntur apud Paulum Warneridumn de Gestis Longobard. ut, 15, ubi vid. Lindenbrog. Antiquis temponibus electio tam in campo fiebat, quam in circo. Circensis erat magis popularis, campana magis militaris. Campus enim erat velut imago illorum castrorum, quæ Roma olim ante urbis mœnia erant, in quibus milites præ toriani habitabant. Res ipsa et hæc formula quoque clamat, etiam caput hoc Petri Magistri esse, cujus etiam
et inauguratus fuit imperator in hippico seu hip podromo] hoc modo. Zenone divinæ sortis vita defuncto, coibant nocte ab ejus obitu proxima proceres palatini et senatorii ordinis viri et epi scopus [seu patriarcha) in porticu, quæ magno triclinio prætensa est. Populus autem [proximo mane] in hippicum conveniebat, suamque quisque stationem occupabat. Milites pariter in hippico in stamate astabant. Hic congregati magna cum vo ciferatione et tumultu novum imperatorem flagita bant, mortui supremis nondum humatis. Unanimi consensu igitur suadebant proceres Ariadnæ, di vinæ sortis Augustæ, ut ascenderet in hippicum ibique populum alloqueretur. Ascendebat ergo illa, imperatoria chlamyde induta, in comitatu amborum prepositorum et magistri, item castrensis 243 et quæstoris omniumque reliquorum, quos una cum imperatore spectare certamina equestria mos est, Comitabantur eodem quoque pauciquidam cubicu larii de parte seu comilativa ejus; item archiepi scopus, qui tum erat, Constantinopoleos Euphe mius. Ceteri autem proceres eoram in conspectu domina astabant ibi, ubi cursores stare solent, ad cancellos et in gradibus secundum dignitatum ordines; chartularici quidem [seu scriniarii vel togati] ad dextram, militares autem ad sinistram. Ut itaque stans Augusta sese populo monetrabat, exclamabant omnes: «Ariadne Augusta, tu vincas. Pie Domine, vitam ipsi longam indulge.» Sæpius etiam: «Kyrie eleison» iterabant, et «Multos sunt tria proxime sequentia. Nunquam enim Græ culi sacerdotum mancipia, decimo sæculo Anastasium appellassent piæ sortis impera torem, quideprimere nasum gentis ambitiosæ norat Quando archontes et syncletici opponuntur. videntur illo nomine sagali, oι hoc autem of (ut p. 243 appellantur), id est togati proceres; quando autem nude archontes et indefinite memorantur, ut vs. D. 7, proceres omnes utriusque generis designari. Nempe ambarum partium, unus Augusti, al ter Augustæ. Vox Christianis Deo supplicantibus frequen tissima, non tamen Christianæ originis. Hac ipsa enim jam gentiles deos suos compellabant, ut ex Arriani dissert. Epict. p. 186 constat. Præcipua cura Græcorum, ex quo tricas sa cerdotum magnum reputare et revereri didicerunt, fuit, ut orthodorum regem haberent. Conf. capito sequentia, in quibus eadem formula. Subintelligi tur vel simile quid. Ita acclamationes concilii Chalcedonensis Actu 1 orthodorum synodo, nempe datum aut re stitutum volumus episcopum. Apud Malalam, t. II, p. hunc procurato rem, Auguste, flagitamus, a te petimus. Apud eum dem p. 126 clamant victoriati Natant exempla similia in scriptoribus. Alia ellipsis infra est p. 300. scil. Qnid sit ibi dicam, ubi de si gnifalu vocis agendum erit, p. 257. Strenuitas vestra. Unde remansit apud nos, Germanos mos, sensim tamen exolescene, allocutio ne Eure Gestrengem erga nobilem aut judicem præ torianum utendi. Mos ille, hodie tam tritus et vul garis, viros in abstraclo, ut aiunt logici, appellan di, ut virum strenuum si compello, eum titulo vestra strenuitas compellandi, alios vestra excellentia, alios vestra magnificentia, vestra venerabilitas, et sic por ro, clementia, celsitudo, serenitas, gratia, dilectio, majestas vestra, jam illis obtinebat temporibus non sub Anastasio natus, neque sub Leone Magno, qui postquam (v. supra p. 230) Anthemium, impe rii collegam, appellasset, sub jicit clementia vel mansuetudo aut gratia ejus; sed jam in scriptoribus historiæ Augustæ ejus vestigia prostant. Spartianus Diocle tianum alloquens in Vita Ælii Veri p. 224: Eo pro pe genere, ait, quo nostris temporibus a vestra cle mentia Maximianus atque Constantinus Cæsares di cti sunt. Concilium Arelatense medio sæculo IV quoniam Lucianam, Capitonem, Nasutium, episcopos dignitas ejus [Constantini imp.Jad proprios lares perve nire præcepit. Ad imperatores alloquii formulæ erant et alive. Sic supra p. 165 in acclamatione ad imperatorem Erga patriarcham erat formula Sym. Nag. p. 457), (vid. Noveli. Justin. p. 71. nov. 3.) Constantinus epistola ad Leonem pontificem item Episcopo quoque competebat ducatus vester in militia annuntiatoria, id est: o tu, qui militantibus in militia seu defun gentibus officio annuntiandi verbum Dei præes (vid. Du Cange v. Angelus); suavitas vel dilectio vestra, pater ad filium. Theophan. pag. 87 Eure Gestrengen, strenuitas et rigiditas, inflexibilitas vestra in justitia admini stranda, Maximinus in edicto ad præfectum urbi
tà annos August! Orthodoxum imperatorem orbi terrarum flagitamus). Tuno Augusta per os li !»» bellensis in ipsis gradibus intra cancellum coram sella vel throno imperiali, ibi ubi cursores stare ! solent, stantis et de charta scripta recitantis eos ita alloquebatur: «Strenuitas vestra decorum !» «etiam nunc pro more suæ devotioni consueto commonstravit, et confirmavit bonum ordinem in eo quod imperiali majestati debitos honores habuit atque custodivit. Ad bac clamabant omnes Nos sumus servi Augustæ. Pie Domine, vitam illi! Multos annos Augustæ Ariadne Augusta, tu vincas Romanum imperatorem orbi terrarrum! Respon «! sio: Prævenientes nos vestras preces imperavi mus gloriosissimis aulæ proceribus sacroque sena ! tui, ut communicato cum fortissimis exercitibus consilio atque examine virum eligerent Christia num, gente Romanum, omnisque imperatoriæ virtutis plenum talemque, ut neque avaritiæ, ne que alii humano vitio deditus sit, quantum ejus datum est humanæ fragilitati.» Ad hæc exclama 34 dróxpicis add. R. h. 1. et in seqq. aliquoties. apud Eusebium Sinceri tas vestra imperator eidem quoque tribuebat, v. Vopisc. t. II Scr. II. Aug. p. 441. Senatoribus dabant titulum Sapientia vestra. Sic legatus Manuelis Com neni in oratione ad Senatum Venetum apud Cin nam. p. 133 eum appellat tv ȧyx(vorav bμwv, sa gacitatem vestram. Erga subditos in usu erat, * «evolio Vestra, de quo in conti nenti dicam et solertia vestra. Charta vetus &pud Murator. II. Antiqu. Ital. p. 119 universorum Dei fidelium, tam præsentium, quam futurorum, nove rit solertia. Ipse de se imperator si modestus esse et personam velut deponere vellet, aut alius qui cunque, etέpa avós; v. Novell. Romani imp. ap. Labbeum p. 80. Dubitabam mecum, quomodo vocem banc hic loci redderem, majestati ne, an devotioni; utrumque recte, sed posterius tamen aptius inten tioni sermonis, conformiter devotioni, id est quem admodum devotio vestra facere solet. Polest quoque verti, ut religioni vestræ solemne est. In consilio Ephesino p. est or!xwv, quod vertitur comes religiosorum domesti corum. Solet tamen plerumque xaloolwsic devotio verti, et xawowμévos devolus. Ita in fine Novellæ xx Justin. sunt de voti libellenses. Est autem devotio status subditi, status submissionis, quo inferior obligatus est su perioris, cujus juri addictus est, commoda omni modo curare, eique favere et servire. Ita xx0wolw ta usurpatur apud Plutarch. Vit. p. 1524, et 25, ed. H. Stephani, et Herodianus vn, 6, 40, et alios, Ut autem populus imperatori devotus dicebatur, et ejus xafoolws, devotio, celebratur, ita vicissim quoque occurrit imperatoris devotio, nempe erga rempublicam. In acclamatione senatus ad D. Claud. ap. Trebell. Pollion. t. II Hist. Aug. pag. 412, le gitur: Claudi, dux fortissime, habeus virtutibus tuis, devotioni tuæ; ubi vid. Casaubon. Et ut titulus majestus seu xxfowars, sacra majestas, vel quod idem est, sanctimonia, item clementia proprius est imperatorum, sic vicissim sæpe leguntur hi omnes populo tributi ab imperatoribus. Hinc intelligitur ille Claudiani locus a Valesio ad Amm. Marcell. p. 143, citatus quantamque rependal Majestas alterna vicem, id est imperator, qui suam majestatem a majestate populi mutuo sumptam et quasi precariam habet. In specie titulus ille senatui Romano tribuebatur. Vid. Spanhem. ad Julian. pag. 33. Sacratos commilito nes suos, vel vel id est venerabiles, doúhovę, appellat milites suos Ma ximianus Senior, Script. Hist. Aug. t. II, p. 97. Conf. Salmasius ibid. p. 629, et p. 599, ubi sanc ctimonia nostra ait Consul, p. 605, vos sanctissimi milites et sacratissimi Quirites, p. 607, sanctissimi commilitones, p. 715, sanctissimi Quirites, etc. Ana stas. Biblioth. Vit. Pontif in. Vita Valentini: Lau tissimis dapibus, sumptis multis et diversis munerum donis sacram plebem et senutum populumque Roma num opime ditavit. Forte hoc ex fonte fluxit, quod episcopi olim in concionibus sacris plebem sic al loquerentur: plebs sancta ac Deo serviens, ut intel ligo ex nota marginali Evangeliarii quadruplicis Blanchiniani t. IV, p. 554, unde intelligitur, hanc formulam adhuc in ecclesiis Italicis usitatam esse. Videtur tamen potius hac in formula vox sancta novum Christianum nobis hodie frequentatum si gnificatum habere, quam illum veterem Romanum géntilem. Clementia vestra titulus est imperatori privus. Atqui Macrinus eum apud Capitolinum t. I, p. 755, senatui tribuit. Vellemus, P. C... clementiam vestram videre. Novis autem Græcis vox xxoolwors pro majestate usurpatur; Veoba, læsæ majestatis argui, est apud Leon. Gramm. pag. 509. Genesius pag. 8, habet, Siabodi Vid. Salmasii longam disputationem t. II, Ser. H. Aug. p. 228, 229, quam nec plane intelligo, nec per omnia laudo. Est ex idiographia codicis Lipsiensis pro 'Pwμaiov. Concurrente, id est auxiliante, cooperante. Ita usurpant novi Græci: vid. Theophan. p. 21, et vo pro assistentia. Sguropulus in Histor. concilii Florentiui viui, 6
bant omnes Multos annos Augusta Ariadna Augusta, tu vincas? Christum amantis imperatricis multi sint anni! Kyrie eleisou. Imperator cœlestis, da nobis terrestrem imperatorem, pecuniæ non cupidum, qui urbem terrarum regat.» Resp. «Quo autem pura Dominoque Deo placens fieret electio, imperavimus illustrissimis proceribus et sacro senatui, quibuscum concurrere debet fortis simorum exercituum suffragium, ut coram sanctis Evangeliis in publico expositis, presente quoque sanctissimo atque maxime venerabili regiæ hujus urbis patriarcha, electionem conficerent, sic ut nemo seu amicitim, seu odii, seu intentionis aliou jus remotioris pro paranda sibi sua fortuna, seu alfnitalis ulliusve alius cujuscunque tandem pri vatæ rationis in hoc negotio meminerit, 244 eam quæ in censum admiserit, sed ut habens unus. quisque servansque puram conscientiam, et qua unice ad Dominum Deum respiciat, electionem conficiat. Quoniam igitur, ut vestra quoque maje stas videt, negotium hoc magni momenti est, et de salute totius terrarum orbis agitur, decet vestram majestatem nonnihil remittere moramque temporis concedere, donec exsequiæ Zenonis divinæ sortis debito modo peractæ fuerint; ne ex præcipitata tumultuaria electione argumentum poenitentia sub nascetur.» Acclamabant omnes:» Pulchrum Pa scha» seu dies festivus et lætus hic est] «orbi terrarum. Bonum ordinem et prosperitatem urbi [o Deus largire]! Multos annos Augustæ. Amove furem illum præfectum urbi. Multi sint anni impe ratricis! Domine, vitam ipsi! o Romana, omnia recta et pulchra erunt, te regnante, si peregrinum nihil auget numerum Romani generis. Imperium tuum est. Ariadne Augusta, tu vincas.» Resp.: «Gra (72)* [Juratum tuit in librum Evangeliorum. Du Cange ad Alexiad. p. 238, ex Gatpulo morem illum per Evangelia jurandi nolat. Procop. p. 289, et Anecdot. p. 18. Evangelium gestavil Justinianus populum in circo allocuturus. Chronic. Alexandr. p. 338.] Videntur enim proceres ad electionem per tinentes viritim coram explicito Evangeliorum co dice sacramentum dixisse, se nolle etc. De juramento super S. Evangelio insignis est locus apud Menandr. in Ex cerpt. Legat. p. 106. De variis modis ad Evange lium jurandi, tacto sacro codice et ori appresso, item inspecto tantum, digitis non attacto, aut etiam super caput posito, vid. Du Cange Gloss. Latin. v. Jurare. Quia festum Paschatis tempus apud Græcos in toto anno hilarissimum est, tunc enim post lon gam a carnis esu abstinentiam revocant carnes; adeo ut etiam festum illud per excellentiam try appellent: vid. Alemann. ad Procop. p. 43: hinc factum est, ut bilarem quem cunque diem Pascha appellarent, et in hilariis esse. Vid. Goar. ad Codin. p. 95. Pari modo Latini Paschatis nomine dies Dominicas et alios præcipuos testos anni appellant, et indumentu pa schalia, quæ diebus festis atque Dominicis induunt; vid. Du Cange Gloss. Lat. v, Pascha. Paulo post legi debere vix opera pretium est no lare. Inter solemnes populi flagitationes talibus occasionibus et alias in circo publice significatas erat etiam hæc, ut delatores, ut peculatores, fisci sanguisuga, ut extranei, alienigenæ, qui dignitates indigenis præriperent, expellerentur, aut saltem re primerentur. Conf. Theoph. p. 155, Cedren. p. 357. In Actologia apud Lampridium t. 1 Script. Hist. Aug. pag. 525, est: Exaudi. Casar, delatores ad Leonem p. 526, est delatoribus metum, ut securi simus, delato ribus metum. Acclamationes in Concilio Chalcedon. Act. (scilicet datum cu pimus aut restitutum), (tubas et faces tumultuum) Passim occurrunt exempla, si bene memini, in scriptoribus historia Augusta. Prodit hoc Latinismum ejice urbe, pro ut etiam acclamationes has Latine dictas, et a Petro deinceps verbotenus et presse in Græcum sermonem versas fuisse pro babile sit credere. Saltem adhue tum temporis CPli in sermone Græco multa supererant vestigia colo niæ Latinæ militum et aliorum a Constantino M. Roma in Thraciam traductæ; v. ad p. 246. Ut pro dicebant (v. Malal., apud quem omnibus pene paginis occurrit), ita quoque pro quoque pro lego apud Athenæum p. 468, quod ipsine auctori, an librario debeatur, in dubio relinquo.
tias agimus Deo, quod omnia, quæ vobis et conferunt et arrident, etiam nobis, vel ante vestras supplicatio nes, in mentem veniant, et firmiter decernantur perficienda. Nam et antequam huc ascenderemus, bene gnari, vestræ majestati opus esse viro pru dente, qui, ut vobis bene sit, provideret, prævertimus et præcurrimus vestras preces et decrevimus, quod nunc facimus in nomine Dei ejusque benigno sub favore, illustrissimum Julianum ad præfecturam Urbis promovere.» Acclamabant omnes: «Hic [Julianus est egregius magistratus. Multi sint anni Augusts, multi sint anni magistratuum.» Resp. «Vestræ majestatis igitur nunc est, modestiam, tranquillitatem et bonum ordinem, ut semper alias servastis, ita nunc etiam servare. Commodi enim vestri, et ut bonis omnibus afflueretis, primus qui dem Deus, deinde vero etiam nos curam sufficientem habuimus; statimque deliberaturi cum illustribus proceribus et sacro senatu, concurrente quoque fortissimorum exercituum suffragio,eligemus impe ratorem orthodoxum et a vitiis purum. Absit autem invidia, neque interturbet pervertatve pulcherrima hujus deliberationis et imperit nostri instituta.» Post hanc Augustæ allocutionem finitam, descende bat ipsa, et proceres eam sequebantur; ipsaque in augustæum ingressa, considebant proceres in scam nis aute delphacem positis, et ordiebantur delibe rationem de candidato imperii. Verum diu rixaban tur inter se, neque in consensum venire aut decer nere quidquam poterant. Urbicius ergo præpositus opportunum hocsuppeditabat consilium: «Benefa cielis,» aiebat, «Augustæ permittentes auctorita tem cplendi, 245 quem ipsa voluerit.» Rogabat igitur senatus episcopum [seu patriarcham), ut in gressus ad Augustam, arbitrium electionis atque denominalionis ipsi offerret. Augusta,eo facto, eligebat Anastasium silentiarium. Quod intelligentes proceres omnes approbabant; protinusque mitte bantur in ædes Anastasii a magistro comites pro tectorum et domesticorum: hi cum ad palatium Consensus. habet quoque Diog. visse. At de monetariis et moneta funebri multum Laert. p. 10, segm. 32, ult, vitiis purum, castum, sobrium. Id profecto notat vocabulum. Sed præcipue solet significare, et hic quoque loci notat, ub avaritia, sordibus, ra pinis publicarum opum fidei suæ commissarum alienum, qui manus alienarum opum puras servat. Auctoritatem, id est plenam po testatem ex arbitrio agendi; vid. Chilmead. ad Ma lal. pag. 384. Pictorum et monetariorum qui usus fuerit in exsequiis imperatoriis, non dixerim. Si liceret an tiqua tempora e nostris æstimare, si castra doloris, at appellant, olim erecta fuissent et armis seu insi gnibus pictis decorata, et si cusi memoriam defun cti et exsequiarum celebrantes atque in vulgum sparsi fuissent nummi, facile usus eorum pareret. Penes me quidem, dubium nullum est, et in tabulis pictas ligneis et cereas laureatas imagines prinol pum veterum ipsorum funeribus præferri consue scrupuli adhuc superest. Posset quidem buc trahi locus, quem Du Cange v. Numularius citat: Est in super alia consuetudo in prædicta Ecclesia, vel in su pradicto loco, ut in suo cimeterio ignobiles et po tentes, divites et pauperes, sine ulla contradictione sepeliant, numularios, hoc est monetarios, habeant. Sed fateor, mihi de sensu loci non constare. Ita pro conventum scribebant olim et pro nuntiabant. Ita Convenæ, urbis in Gallia, hodie au dit Comenge. pro conventu habet Theo phanes p. 145, ubi vid. Goar., et p. 364, Mirum est, quod de Patzinakitis narrat Cedrenus p. Nihil hic memorat Noster de juramento illo, quo se Anastasius (ex fide Evagrii III. 32) Euphe mio episcopo CPtano obligavit: Cum Ariadne Ana stasium imperiali purpura vestire vellet, Euphemius, regiæ urbis episcopus, consensum suum accommo
deducebant, et in consistorio tantisper deponebant, donec solemne ritu inauguraretur. Interea fiebant exsequiæ Zenonis divinæ sortis. Eo itaque die fa ciebant vestosacrani et pictores atque monetarii consueta, de quibus alibi diximus, officia [circa de corandum principis funus] vesperæque edebantur mandata pro crastino silentio et conventu. Altero dare renuit, priusquam Anastasius cautionem pro pria manu scriptam et jurejurando firmatam ipsi dedisset, qua pollicebatur fidem se illibatam serva turum, neque quidquam novi in sanctam Dei Eccle siam invecturum esse, si imperii compos fieret, idque ideo, quod Anastasius Manichæorum sectæ addictus esse a pluribus crederetur. Vid. quæ ad p. 768 di cam ad vocem opera et Hubert. p. 633. Simultatem aut litem; ut Latinį negolium cum aliquo habere. Ita in veteri inscriptione apud Mu ratur. t. p. virum judicandis lili bus. Ita solebant tunc pro ȧotedegfévtos, viď. Procop. Anecd. p. 121. Kar' innixòv membranæ, in quibus per raro spiritus asper comparet etiam in illis voca bulis, quibus nos eum præfigere solemus. Multum variasse veteres in spiritibus, et grammaticorum traditiones aut ignorasse, aut insuper habuisse, et omnia miscuisse, multa suadent. Exprvápns et Epnuos efferuntur in Cod. Theodos. hirenarcha et heremus. Alibi heresipelas pro pro est apud Plutarch. Vit. p. 556, 16; ipsidev pro inside apud Lucam 1, 25. in qui busdam codicibus; v. ibi Wetsten. Citatum e Gru teri Corpore Inscriptionum p. 216, reperio KAO ENIAYTON. Non dubito Scaligerum et Muratorium talium magnam farraginem in suis indicibus anno tasse. Nostræ membranæ constanter лoç et л xov exaratum monstrant; cui favel nomen Cra tippi, quod per t, non per 8 scribitur; uti quoque non Eadem infra p. ba bent' pro pro p. pro pro p. pro in tore. Neque sic novi solum Græci, sed etiam veteres variabant. Apud Athenæum p. 401 est ap avavens, quamvis sit ab avalvw. Chishull. Antiqu. Asiat. p. dat, et p. μévwv. Inscriptiones Pocokianæ p. 17 μt vo: pro xabsorptie. In Carm. 49 Anthologia inedita est annuum, pro et carm. pro alliciens mouevo est apud Gruter. p. 71. Editio Anthologia Florentina, a Constantino Lascari curata, omnium prima, item codex membranaceus, quem Reimarus benigne mecum communicavit, in' totų cl. et alas, eodem judicio alque qui primus dixit. primus Apud Salmas. ad Scr. H. Aug. t. 1, p. 169, est calhomidiare pro calomidiare, TÚRTEIV; ormiscum dixit Fridegodus apud Du Cange v. ormesta pro hormisco, id est torque, de episcopo sic loquens Gemmata vehitur, archontum more, curuli. Induit ormiscum, subiit hoc schemate templum. De hac Græcorumin pneumatismis vacillations egit quoque Valesius ad Ammian. Marcell. p. 297, et Gu. Canterus Var. Lect. I, 2. Tam profecto insole scebant in his membranæ nostræ, ut, si eas vo luissem ubique exprimere, verendum esset, ne grammatici sinum saxis onerarent, et sanguinem mihi de capite detraherent, ut in leges Græcitatis omnes proterve grassanti. Quid tubia fuerint fere dubium reddit au ctorum inconstantia, qui sic modo vestimenta femorum, modo crurum appellant. Locos corum citare parcam, quum apud Du Cange Gl. Gr. h. v. exstent sat copiosi. Videtur mihi rei hujus ratio hæc esse, quod braccæ et tibialia illis hominibus ex una solida massa cohærentia factitarentur et gesta rentur, quæ non possent, ut nostratia, separari. sed tam longa fuisse ipsorum femoralia, ut ad mal leos pedum pæne, aut certe ad medium crus perti nerent, ita ut tubas referrent, unde nomen habent, et qui femoralia indueret, tibialia quoque simul indueret. Quod videmus in illis pompaticis satelli libus, ad modum Hungaricum vestitis, quos Hei duccos appellare solemus. Super hæc tubia com plicabantur decussatim campagia, et in summo infra aut supra genu astringebantur lata fascia ple rumque pretiosa, quæ etiam toυblov appellabatur. Non tamen ita gestabant Græci femoro-crura lia, ut Heiduccones illi; id est nihil eorum in pro patulo erat, sed latebant sub toię towpoploię seu intimis chitonibus. Græci interulas suas non im. mittebant in femoralia sua, sed hæc latebant sub ipsis et proxime langebant cutem; interulæ tegebant braccas, non hæ illas, ut penes nos. Morem hunc a Græcis assumpserunt Turci, quorum braccas in hunc modum describit Rauchwolff in Itinerario 1. 1, c. 3: Sie tragen, sonderlich zu Sommerszeiten, schneeweisse baumwolline weite Bloderhoosen, die inen hinab biss auf die Knochen reichen, [id est Knæchel, habent, ubi edit. H. Stephani p. 93 (466 5.) habet & Busque ad talos,] unde unten um ein ziemlich enger Idem codex Reimarianus pro Stephani apintаμé habet p. 85 (n. 428 2). Ea dern editio Florentina habet, ubi editio Stephani p. 287. * noo' aμans exhibet. Om nes editiones dant intodevov, etiam Stephaniana, p. ult. pro Novi Græci et dicunt; pro et hoc pro et pro in annum. Vita msta Simeonis Sali (apud Du Cange v. Got, poscarium aperi (id est tabernam posca) in annum el conducet tibi. Medio ævo vix ullum fuisse discrimen auditum in pronuntiando spiritu aspero et leni et littera simplici atque gemina, patet e Niceta Choniat. p. 232, ubi frigidissimum eunu chi scomma et auctore illaque corona, in qua jactatum fuit, dignum refert lusum inter &λac seynd eingezogen. Daran haben sie keine Lätz, welche sie auch an andern nit leiden, noch Fürfüss, damit sie sich an heimlichen Orten und Füssen, wie auch an Armen und Hälsen in ihren täglichen Reinigun gen uncerhindert nach Ausswaisung ihres Geselzes abwaschen kondien. Solche Hosen ziehens mit einer Bind über den blosen Leib zusammen, dass ihnen also ire Hemder darüber hinhangen. Wenn sie nun (mit Urlaub zu melden) harnem wollen, hokens dazu nieder, lassen die Binden wiederum auff, werfen darzu ihre Kleider, wie die Weiber, um sich, - - und lassen danu also von sich gehen. Eadem forma hosa rum fuit, et quæ de tubiis hic attuli, in hosas quo que quadrant, de quibus ad p. 417 dico. Nam idem sunt hose et tubia. At cujus materiæ erant tubia? Linea, lanea, serica erant. At erantne quoque co riacea? Non putem. At possintne tubia id idem fuisse, quod nobis hodie sunt tibialia, les bas, ut
autem die procedebant omnes in candidis tunicis, et excipiebantur et alloquio cohonestabantur a novo imper. in consistorio, non autem in armate.Proce debat quoque (seu veniebat in senatum] archiepi scopus, ingrediens, ut mos est, per balneariam.Om nibus congregatis et exceptis pro more consueto, ascendebat Anastasius in porticum magno triclinio pratensam, mediaque in ille consistebat. Ingre dientes illuc proceres omnes et senatorius ordo sacramentum ab eo postulabant, quo promitteret se erga neminem, quicum hactenus simultatem aluerit,conservaturum aut exerciturum malevolen Franci dicunt, die Strümpfe. Gestarunt profecto, Latini quidem medii ævi, tibialia, qualia nos, fil trina, lanea, filo linee aut xylino facta. Vid. Du Cange v. Calcia, ubi producit vetua schedium, in quo memorantur calciæ filtrinæ et calciæ venelanz, id est de illo panni lanei genere factas, quod sole mus Flanel appellare. Voc. Filaticium habet hunc locum e processu de translatione S. Antonini Sanctum corpus caligis ex filalicio, ut dicunt, albo et sandalibus ex ermesino rubro.... more ar chiepiscoporum calceatum exstitit. Sed tubia id non fuerunt, neque constat Græcos tibialia, qualia nostra sunt, gestasse. Conf. Salmas. ad Scr. Hist. Aug. t. I, p. 976. Liceat mihi hac occasione locum insignem Hamasa seu Anthologia Arabica explica re, qui in Excerptis ejus a cl. Schultensio editis p. 380 exstat. Describitur ibi vir fortis, qui dicitur fuisse de illorum numero, quos concipiunt maires quum stricti sunt nodi nethaki, quem gerunt. Gerunt nempe Arabissæ, non item Arabes, hosas scu tubia non angusta, sed amplissima, qualia ncs Plauderhosen appellamus, et quorum effigiem præ slat de la Rocque in suo Voyage dans la Palestine, p. 250. Describit illud vestitus genus, ipsis Nethac dictum, Rauchwolff Itinerar. II, 5, his verbis Hosas non gerunt Arabes, sed tantum Arabissæ, plerumque veneto tinctas colore, et usque ad malleo los pedum pertinentes, ad modum Turcarunt. Fe mina, quæ virum admittere vellet, necesse erat, ut tales bosas, aut solveret; neque poterat vir illi misceri,quandiu connodatum habe ret femina suum nethacum. Poetæ igitur Arabes si quem laudant, ut tum conceptum, cum mater ejus zonam solutam non haberet, sed corpori astrictam, significant, talem non ex homine, sed ex dæmone conceptum, ut qui cum muliere congredi possit, etiamsi non soluta. Tale hominum genus, de quo multa fabulantur Arabes, excellere rebus in om nibus, virtutibus viliisque, modum humanum per bibent. De more imperatores recens electos scuto imponendi, cum torque in capite, scuto et hasta stantes in scuto sublevandi et e tribunali turbæ monstrandi, frequens mentio est apud scriptores sequioris evi, quorum nubem citavit Du Cange v. Clypeus. Idem de Chazaris quoque refert Constan Linus de admin. imp. c. 38. Scd ejus late apud impp. GPlanos desierat ille mos, ut ex non absque causa confcitur, quod in superio ribus illo capite, quo coronationis ritus enarrantur, nulla ejus mentio fit. Revocatus tamen in usum fuerit necesse est ætate Comnenorum, aut paulo post, quandoquidem Joannes Cantacuzenus impe. rator in descriptione coronationis, qualis secum et sua ætate instituta fuit,commemorat quoque regem super scuto sedentem et a patriarcha aliisque pro ceribus in altum sublatum. Verba hæc sunt: Пlapi Cl. Schwartz, Prof. Altor finus, A. 1710 dissertationem de antiquo ritu ele vandi principes inaugurandos edidit. Scil. "Corona, chlamys holose rica, coccinei lapidibusque pretiosis interstincti calcei sunt insignia imperatorum. Constant. Vit. Ba sil. C. XXI. Discessit Lazorum rex Tzathas Theoph. pag. 144. De diademate cate risque insignibus Selden. Tit. Hon. p. 257. Ex concessione Constantini imp. XCVI, d. Constanti nus: Ferre potest (pontifex) chlamydem purpuream et tunicam et omnia imperialia indumenta, sc. sceptra, signa et ornamenta. Est inter Gregorii VII, dict. 8, quo constituit imperatoris ornamentis neminem uti debere præter pontificem; vid. Bucher. Collect. Concil. t. 1, 15 Constantinus in donatione Sylve stro facta permittit ipsi coronam gemmis intextam, epomidem, quæ collum cingat, chlamydem purpu ream, coccineam tunicam, ephippia, quibus equi regii sternuntur, et reliqua gloriæ ornamenta.] Cum supra laudato Theophanis loco conferri me retur Agathias p. 85. lin. 18 sqq., ed. B. Vulcanii, et locus Procopii e ms. citatus a Bon. Vulcanio in notis ad Constant. themata pag. 68, edit. Meurs., qui symbola imperii vel regni regum Lazicorum, ab imperatore Græco ipsis mitti solita, describit his verbis (designat chlamydem mari seu producto quodam marino factam) (vel fibulam designat in sequentibus et acum vel spinam (bula Non piguit locum integrum describere, perspicue pleneque regis ornatus exsequentem.
tiam; item se recta cum conscientia imperium ad- «» ministraturum esse. Dicto illo jurejurando, ascen debat Anastasius in hippicum seu circum, et in gressus in illud triclinium,in quo senatores, quando certamen equestre peragitur, imperatorem adorare solent, induebat sticharium dibetesium auroclavum et zonarium et tubia seu braccas vel tibialia et cam pagia imperialia, et ingrediebatur in cathisma nu dus [capite corona nondum decorato]. Interea sta bant milites infra in stamate; hasta signaque in clinata humi jacebant. Populus in bathris vel gradibus stans, bona verba acclamabat. Dein sub levabatur Anastasius in scuto stans, et ascendens eodem campiductor lanceariorum imponebat ejus capiti torquem suum sibi abstractum. Quo facto AUGUSTE, sui quatuor litteras subscriptionis edicti sui discere nullatenus potuisset. De qua re jussit laminam au ream interrasilem fieri [id est hinc illinc pertusam] quatuor litteras regis habentem THEOD., ut, si subscribere voluisset, posita lamina super chartam, per eam penna duceretur et subscriptio ejus tantum videretur. Ita vulgo editur. Atqui litteras THEOD. si subscripsit Theodoricus, quod vult vulgaris illa lectio, subscripsit quinque, non quatuor litteras. Legendum ergo censeo: quatuor litteras LEGI ha bentem, ut, si subscribere. etc. Recte itaque suspi catus fuit cl. Muratorius, quando t. III, Antiqu. Ital. p. 117, sic ait: Inter monogrammata Augusto rum et regum - - multa inspexi revera calamo, hoc est manu eorumdem principum exarata; sed nonnulla occurrerunt mihi interdum delineata characteribus tanta elegantia ac linearum ductu adeo delicato ac uniformi impressis, ut facia mihi suspicio fuerit, non calamo, sed stabili aliqua tabella fuisse mono grammata illa efformata. Saltem velim accuratius in hanc rem eruditi inquirant,etc. loco Joannis Dia coni porro, quem supra ad p. 7 citavi, concludas, Constantini Copronymi adhuc ætate, id est sæculo VII exeunte, usum Latinæ linguæ fuisse tantum apud CPtanos, ut populus in ecclesia congregatus sacerdotes Latinos missam Latine celebrantes in telligeret, et laudibus eorum Latine responderet. Sed dixi ibi me de veritate narrationis dubitare.In id enim docti consentiunt, cum Heraclio usum et intelligentiam Latini sermonis in Oriente exspirasse, quamvis in novello Græco sermone multa Latina vocabula et multa quoque formula Latinæ reman serint, quarum magnam copiam vel solum cere moniale nostrum præbet. Neque magis, quam Joannis Diaconi locus ad contrarium probandum valet illud, quod Theophanes pag. 218 de narrat. Videntur eæ reliquis vele rum formularum militarium esse, quas tirones cum armorum exercitiis olim a campiductoribus disce bant. Cæterum simile huic fragmentum Græcum primigenio Latino factum est in Actis Concilii sub Mena, id est imperante Justiniano, habiti,epistola Agapeti pape. Quis ejus non rideat hanc dictionem simul reputans, referre Latinum arrisit, id est Placuit. Plura talia conficiat e Conciliis exempla,cui major eorum usus sit, quam mihi quidem est. Agnosco et hic Latinismum, ut in illo supe- erat et sic obruto sensu, ut in decem annos regni riore Nam debuerat proprie ad linguæ Græcæ indolem dici Sed extulit in ablativo, ut Latinum natu dependere exprimeret. Præterea novum est et so locum pro Non enim vi deo quæ alia significatio huc quadret,quam depen dere.Puto igitur has allocutiones imperatorum aut utroque sermone simul recitatas fuisse, aut Latino solo quidem recitatas, a Petro Magistro autem deinceps Græce redditas fuisse. Prius tamen vide tur potius. Nam et propter dignitatem imperii et propter milites, quorum multi ex Italia et Dalmatia Latine callebant, necesse erat, ut Latine quæ pro mulganda essent promulgarentur, Græce autem propter plebem. Cum Leo minor inauguraretur viginti ferme annis ante Anastasium, ut infra legimus p. 250. Leges utroque sermone editas fuisse sub Justiniano, probat Du Cange præfat. ad Gloss. Graec. p. xi, cujus argu menta non exscribam. Habet etiam hoc de argu mento nonnulla Alemannus ad Procopium p. 76. Apud eundem Procopium locus est, quo docemur imperatorem debuisse illa ætate edictis publice proponendis Latine subscribere. Quem locum quia interpres sinistre accepit, operæ pretium est eum emendatum hic proponere et explicare. Ait ibi Procopius,Justinum adeo imperitum fuisse littera rum,ut ne verbum legi quidem tabulis subscriben dum exarare potuerit, et præterea omnia pera genda quæstori suo permississe, qui pro lubitu sacras dictaverit (ita gendum doletis asteriscis,) ut tamen testimonium regiæ manus (qua significaretur, ea imperatori conspecta et probata esse) haberent illi, quorum ea cura est (ut subscriptos manu sacra libel Tos supplices et leges tabulasque publicas habeant,ut officiales quæstoris,etc.),excogitatum fuit hoc [id est Non possum meliorem horum interpretem dare, quam Anonymum Valesianum, qui de Theo dorico, Gothorum et Italiæ rege, hæc habet, æque parum hactenus intellecta, et æque corrupta atque Procopii locus fuit. Habet eum Muratorius t. Il, pag. 305, unde recito. Theodoricus inlitteratus Solemnis formula ad novos imperatores. Ita apud Vopiscum in Probo p. 659: imperet quemad modum militavit. Exacte concinit huic nostro loco Cedren. pag.
protinus erigebantur jacentia signa, et fausta vota tam milites quam populares acclamabant. Descen debat tum e scuto, et ingrediebatur rursus in tri olinium, ubi basilica seu insignia imperii induebat, ab episcopo preces fiebant. Kyrie eleison recitaba tur, idem patriarcha ipsi chlamydem imperialem et coronam gemmatam circumponebat. In hoc ornatu repetebat Anastasius rursus cathisma, et salutabat populum. Exclamabant tum omnes: «Anguste!» 246 ipse vero alloquebatur milites et populum ore libellensis. Nempe libellus, in quo prescripta erat alloquil formula, ipsi ab aliquo tradebatur, quem ipse vicissim libellensis tradebat, hic denique e tri bunali recitabat, promittens danda ipsis augustiatica seu munera a novis Augustis populo et militibus dari solita; et quidem viritim nummos aureos quinos et litrassingulares argenti. Habet autem alloquium sic. Imperator Gæsar augustus:«Notum est humanam potestatem a nutu supreme gloriæ dependere.» Bxclamabant omnes: «Abunde bonorum orbi ter rarum» [nunc contingit, te ad imperium evecto]. ■ Ut hactenus vixisti, ita porro impera. Puros ma gistratus orbi terrarum [flagitamus],» et alia talia. Imperator Cæsar angustus: «Cum itaque me, quamvis invitum et cessitantem, serenissima An gusta Ariadne judicio suo, illustrissimorum pro cerum et gloriosissimi senatus electio, potentium que exercituum ut et sacrosancti populi consensus, eo adegerit, ut, sequens ductum clementiæ divinæ Trinitatis, curam imperii Romanorum in me susci perem.» Ad hæc exclamabant omnes: «Kyrie eleison. Fili Dei, miserere ejus. Anastasie Auguste, tu vincas. Pium imperatorem Deus conservet. Deus te dedit. Deus te conservet,» et alia talia. Impera tor Cæsar augustus: «Intelligo, quantum onus mihi cum cura communis omnium salutis imposi tum fuerit.» Acclamabant omnes: «Digne imperio, digne Trinitatis favore atque calculo, digne urbe. Arce delatores,» et similia plura. Imperator Cæsar augustus: «Verum supplicor omnipotenti Deo, velit efficere,ut qualem me fore sperastis, eligentes pro quo alius dixisset velut excimiare, ut cimicem egerere, Subintellige vel una cum judicio. De phrasi vid. Span hem, ad Julian. orat. p. 32. Concinit præsenti orationi illa Gordiani apud Capitolin. t. II Ser. Hist. Aug. p. 12 Invitum me P. C. juvenes, quibus Africa tuenda commissa est, ad imperium vocarunt. Sed intuitu vestrum necessitatem libenter sustineo. Nam ego usque ad senatus judicium incertus et va rius fluctuabo. Notabilis usus verbi pro Est tamen bene Græcum hoc sensu: non solum semet, sed etiam alium promovere notat. Pari modo non tantum semet ipsum, sed etiam alium e loco, in quo est, extrahere, Sic usurpat Diodorus Siculus t. II. p. excutere; v. quæ ad p. 253 dicam. Ita Aristophanes Avibus vs. Sic enim ibi leg., aul sane si ob metrum servare velimus promove purum echo, aut puros sonos per canorum guttur usque ad sedes Jovis trans umbrosam taxum fac cedere, procedere, cedo. Notanda quoque positio hujus verbi, tam longe sejuncti a nomina tivo suo Ariadne. Tot interjectis ambagibus vix tandem reperimus in fine dimidiæ periodi verbum, quod omnia ista regit. Non sic Græci. Circumdu ctior, est hæc oratio, quam pro Græcis. Tolo habitu Latina est. Apodosis particulæ ad est in verbis quorum quoque structura mera Romana est. Vox potest accusativus, potest quo que vocativus esse. Posterius si optes, erit pro accipiendum; hunc, pie Domine, serva.
unanimi consensu, talem esse ipso ex operum me orum documento deprehendatis.» Acclamabant omnes: «Ille, cui confidis, te salvabit; ut vixisti, ita impera; pie vixisti, pie impera. Ariadne, tu vincas; multi sint anni Augusta. Erige tu [Ana stasie] exercitum. Miserere servorum tuorum; ut Marcianus, ita tu quoque impera,» et alia talia multa. Imperator Cæsar Augustus: «Pro festo die, felicis nostri imperii natale, dabo vobis in buccam [seu viritim] quinos nummos et singulas litras argenti.» Acclamabant omnes: «Christianum impe ratorem conservet Deus. Hæc sunt communia omnium vota. Hæc sunt vota orbis terrarum. Pium dominum, Domine, conserva. 247 Sanole Domine, releva mundum tuum. Vincat fortuna Romanorum; Anastasi Auguste, tu vincas. Ariadne Augusta, tu vinoas. Deus vos dedit, Deus vos conservet.» Im perator Cæsar Augustus: «Deus vobiscum.» Finito hoc alloquio, descendebat et procedebat in conductu ad ecclesiam, ingressusque per narthecem deponebat coronam in mutatorio, præposito eam arripiente; deinde rursus ab hoc sibi redditam deponebat in thysiasterio seu sacrificatorio, offerebat dona, redibat ad mutatorium, induebat ibi coronam, revertebatur in palatium, faciebat ibi promo tionem præfecti Urbi [paulo ante ab Ariadne denominati], dabat missas, et tandem convivio, quos volebat, proceres adhibebat. Inauguratio imp. Justini [primi] diving sortis. In electione Justini piæ et divinæ sortis contin gebat aliquid turbarum, utpote quum neque Au gusta adesset, neque imperator aliqnem sibi seu collegam seu successorem denominasset; sed in universum rebus provisum nihil esset. Res ita con tigit. Anastasio per noctem vivis exempto, signif cabatur ea de re a silentiario ad magistrum et comitem excubitorum, quo in palatium convenirent. Adveniebant protinus Celer quidem, tum magister, Justinus autem, divinæ sortis princeps,tum comes excubitorum; et magister quidem in scholas edebat mandata, quibus candidatos cæterosque scholarios arcessebat, Justinus autem militibus [gregariis et tribunis vicariisque et excubitorum primiceriis con ventum imperabat, et ad congregatos ita perora bat: «Dominus noster, ut homo, et quatenus homo fuit, seu corpore tenus, mortuus est. Oportet igi tur nos omnes communia consilia eo conferre, ul principem, qui Deo simul acceptus amicusque, et imperio commodus utilisque sit, eligamus. Eodem modo magister quoque ad candidatos et scholario rum primicerios disserebat. Mane facto, coibant * Sic conj. R. cod. et ed. Sic ibi legend. De Justini electione nihil invenio apud Theophanem et Cedrenum quod huic narrationi comparari mereatur. Procopius, p. 28 Anecdol., appellat. Notabilis hic locus, e quo apparet scholas quoque, id est scholarios, candidatos, sub dispo sitione magistri officiorum, et magistrum simul togatum sagatumque fuisse, ut qui non solum in scriniis, sed etiam in scholis militantes sub se ha beret. Discimus hinc porro quoque, quinam ad officium comitis excubitorum tunc temporis perti nuerint. Ambigue positum: quia homo, qua parte homo erat: aut quia homo, quia mortalis erat. Alias candidati procedebant in curiam pro ceres; hic autem coloratis vestibus. De rilu in coloreis lugendi dicam ad libri secundi caput 30, P. 364, ubi de sepultura patriarchæ; mihi videntur esse vestes ejus coloris, qui murium est. cinerei seu dilute cyanei; cæruleo colore potissi mum lugere solent Orientales; vel etiam vestes cum intextis murium imaginibus, quales veteres appel labant vid. Pollux VII, 60. Pari modo habebant talpas, genus murium, intextas; vid. Du Cange v. Talpa. Atapopa geminam patitur exposi tionem; possunt enim intelligi aut vestes floride, variæ, ut ait Hero dianus 1. IV, quando unus unius hominis vestitus varios colores simul exhibet, aut tales, quarum una unius hominis unum quidem colorem exhibet; di versum tamen a colore vestis, quam socius gerit, e. c. quando in uno collegio unus violaceam, alter cyaneam, tertius pullam et sic porro gerant.
proceres, partim myma [seu vestes cum intextis murium parvis figuris, aut colorem murium cine ritium imitantes], partim diaphora [seu lumina colorum vario fulgentes] induti. Congregabatur quoque populus in circo, et celebrabant senatum laudibus, clamantes: • Multi sint anni senatus. Senatus Romanorum, tu vincas. Deo datum im peratorem exercitui [flagitamus. Deo datum imperatorem orbi terrarum,» et plura talia. 248 Positis interim scamnis in porticu magno triclinio pretensa, considebant proceres omnes et archi episcopus, et incipiebant inter sese de creando fu taroque imperatore acriter contendere, alio alii studente. Tempore autem inutiliter labente, adhor tabatur Celer magister suos ita: «Agite, aiebat, amici, decernamus tandem aliquando et perficiamus decreta, donec licet. Si absque mora nos e senten tia nostra nuncupaverimus futurum imperatorem, sequentur omnes partes nostras, et tranquillos se continebunt. Quod si vero tantillum adhuc cesse. mus, non erit amplius penes nos deliberandi et de cernendi arbitrium, sed coacti erimus aliis obse cundare.» Quum vero nihilominus jurgium et contentio pertinerent, nuncupabant excubitores su pra in circo imperatorem aliquem Joannem tribu num, illum, qui tum temporis familiaris Divo Ju stino erat, et deinceps ad episcopatum Heracles pervenit. Hunc attollebant in scutum. Verum Veneti eam electionem non approbantes, dissipabant spar sis saxis illam factionem; ipsorum autem vicissim aliquot peribant sagittis excubitorum confixi. Εx altera parte ruentes scholarii, raptabant aliquem, quem ipsi tenebant, patricium, stratelatæ munere fungentem, mediumque super accubitum [seu men sam magni triclinii] collocatum in eo erant ut com ronarent. At excubitores irati celeriter advolabant hominemque (de accubitu] detractum jam trucidare parabant.Sed forte tum præsens piissimus Dominus noster Justinianus, Petri Magistri verba sunt] tunc candidatus, liberabat eum a nece efficiebatque, ut ad excubitum [seu stationem et dimtam excubitorum] in custodiam mitteretur. Ad hæc afferebant excu bitores ad unum omnes Justiniano ipsi vim,quam poterant, omnem, ut pateretur imperator nuncu pari. At ille vero deprecabatur. Itaque aliis atque aliis in censum venientibus imperii candidatis, pul sabant partes, quoties aliquem imperatorem nun cuparent, portam eburneam, flagitantes scilicet a aut conj. R. enim opus est. Pro vel Βo usu verbum frequens est apud novos Gracos. Vid. Theophan. p. 44 et p. 335. Malala, t. II, p. 208 media. Noster infra p. 296. Præsens existens, Eodem sensu supra habetur p. 194, præsto adsunt. Εl paulo post Videri queat legen dum esse. Ego tamen a vulgata non discedo. Non Ex Ita in specie appellabatur habitus vel vestitus regius, insignia regni. Eo sensu jam apud The mistium p. 13, ed. Hard. occurrit; v. Du Cange h. v. Vox nova Grecia, nolans pugni in vultum inflictionem. Dicitur etiam; vid. du Cange Gloss. Gr. h. v. et Theophan., pag. 208, ubi
cubiculariis schema seu ornatum imperialem. Hi vero negabant, edita eorum audientes nomina, pro quibus partes identidem sacram vestem fagitabant; donec tandem aliquando senatus omnis divum Justinum eligeret, eumque quodammodo ad accep tandum schema adigeret. Quamvis autem et huic negotium facesserent atque obstreperent scholarii quidam tanta cum importunitate et impudentia, ut etiam unus eorum aliquis acutis complicili pugni condylis in os ejus ingestis labium ipsi finderet obtinebat tamen omnium tam senatorum, quam militum et popularium factionum sententia; ascen debat Justinus conductus in hippicum, ubi ei se acquiescere publica voce testabantur Veneti æque atque Prasini: et cubicularii mittebant protinus schema seu ornatum imperialem. Intrabat itaque Justinusin cathisma,secum habens archiepiscopum Joannem 248 reliquosque proceres, quibus in gredi cathisma fas et mos est; reliqui autem pro ceres infra restitabant; dein recipiebat stans in scuto torquem a Godila, campiductore lanceario rium sibi impositum. Quo facto protinus erigeban tur signa, quæ hactenus humi jacuerant, quemad modum in talibus inaugurationibus fieri solet. Non autem intrabat (quod alii facere consueverunt) in triclinium mutandi vestitus gratia; sed milites te studinem circa ipsum scutis suis facientes cingebant eum, et sub hoc tegmine induebat Justinus schema; dein imponebat ipsi episcopus [vel patriarcha] co ronam: ipsi manu accipiebat lanceam et scutum, et ascendebat [in eathisma hoc habitu], et tum clamabant omnes: «Justine Auguste, tu vincas.» Tradebatur ipsi porro libellus, in quo perscripta erat ejus ad milites et populum allocutio, et qua illorum singulis scutis [id est viris soutatis] quinos aureos nummos et singulas litras argenti promitte bat. Hanc allocutionem e scripto recitabant libel lenses, quandoquidem neque quæstor aderat, neque Celer magister ob articularem morbum, qui pedi bus ejus interea supervenerat, adesse poterat, sed pro illo quidem temporis articulo desiderabatur. Habet autem allocutie sic. Imperator Cæsar Justinus Hujus viri videtur Theophanes, p. 150 et 145, affectarunt, quod norant, Constantini M. nomen, mentionem facere. De lanceariis vid. Vales. ad Amm. Marc. p. 311. Nihil hic de unctione, quam Justino dedisse gloriatur ille Joannes in epistola ad Hormisdam papam apud Baronium A. C. 518, nº 60. Verum illa epistola Baronii est, non Joannis. Quæstoris enim proprie erat, orationes litte rasque et mandata Augusti coram senatu et po pulo recitare, saltem temporibus illis quarti ad septimum usque seculum. Pothius, no LXV, p. 39, (Tiberius) Titulum hunc complures imperatores CPlani tam bene de CPli meritum, apud populum magno in honore haberi et adamari; ut olim Antoninorum expetitum Romanis nomen aflectabant. Vid. Sel den. de Titul. Hon., p. 63, [Adrianus papa in epistola ad Carolum M. meminit donationis Con stantini, eamque in Lateranensi scrinio haberi ait, Carolum Constantinum novum vocat. Notæ ad Do nat. Constant. pag. 50.]. Ergo apparet, Petavium recle Themistii locum p. 70, sic constituisse; alloquitur urbem Constan tini... post Constantini flium (Constantinum), post ejusdem ex fratre nepotem (Julianum). illum ipsum magnum Constantinum [in Joviniani] recuperas v. Du Cange Gl. Gr. v.
victor semper Augustus: Omnipotentis Dei de » creto delectuque et vestra communi electione atque «suffragio capessentes imperium, invocamus cole stem providentiam.» Acclamabant omnes: «Abunde .» bonorum orbi terrarum. Ut vixisti, ita impera. Abunde bonorum civili moderamini. Rex cœlestis, serva terrestrem. Justine Auguste, tu vincas. Ju nioris Constantini multi sint anni. Nos sumus servi imperatoris.» Imperator Cæsar Augustus: «Ut gratia sua nobis vires indulgeat ad ea omnia, quæ nobis et communi rei conducent, perficiendum.» Exclamabant omnes: «Fili Dei, miserere ejus. Τu eum elegisti, ergo miserere ejus. Jusline Auguste, tu vincas,» et plura talia. Imperator Cæsar Augustus: «Etenim curæ nobis cordique erit, auxiliante divina providentia, ut vos in omni prosperitate collocemus, et ut unumquemque vestrum omni bene-. volentia et sollicito teneroque amoris affectu foventes in tranquillitate curarumque otio semper con servemus.» Acclamabant omnes: «Digne regno, digne Trinitate, digne Urbe. Mulli sint imperatoris anui. Puros moderatores orbi terrarum [flagitamus, aut præsta],» et talia plura. Imperator: «Pro festo natale felicis nostri imperii die donabimus vobis in buccam [seu in singulas buccas] quinos nummos et singulas litras argenti.»Acclamabant omnes: «Christianum imperatorem Deus conservet. Hæc sunt communia vota orbis terrarum,» et multa id genus alia. 250 Imperator: «Deus vobiscum.» Cætera deinceps fiebant eodem ritu, qui supra in Anastasii inauguratione expositus fuit. c Inauguratio Leonis junioris. Jam videamus, quomodo imperator ab imperatore creetur. Nam et hoc necessarium dictu putamus. Leo magnus ergo (hic exemplo sit) morbo decumbens eo, qui ultimus ipsi contigit, nepotem e filia suum Leonem juniorem, tum Caesarem, hortatu proce rumin imperatorem provehebat. Quod sic peractum, Die xv Kal. Decembres, Cos. Leone juniore, ma gistro Eusebio, conveniebant in circo populus et legati, qui tum haud pauci variorum gentium ade rant; et milites omnes omniumque ordinum cum signis in stamate, et clamabant, populus quidem Græce, rogantes imperatorem, velit ad se in cir cum ascendere, milites autem Latine. Ascendebat igitur imperator deductus a senatu. Cesar autem intus manebat in illo triclinio, in quo imperator 80 natores excipere solet, unaque ipsi aderat Acacius, archiepiscopus Urbis. Imperator, ut in hippicum ve nerat, consistebat coram sella seu throno, et sic stans incipiebat ad milites et populum perorare; sed exclamabant omnes: «Auguste, rogamus velis considere.» Gratias propterea populo agebat be nigna salutatione, et desidebat, et populus clama bat: «Auguste,» vocibusque frequentibus ipsi ten Sumptum hoc a Latinis, qui, quando volunt diem xv Kalendar. Decembrium significare, ante diem xv Kal. Dec. dicunt, quamvis illum ipsum diem, non alium intendant. Ita recte Casaubonus t. I, Scr. H. A. p. 890, ante diem (pro ad)pridie No nas Martias emendat. Quod moneo, ne quis suspi cetur e Latina interpretatione, quam hodierno lo quendi mori accommodavi, me voluisse aliquid in Græcis mutatum ire. Actis populo graliis, quod sibi non bene valenti veniam sedendi fecerit, considebat. Debe baut nempe imperatores peroraturi stare, ut e nummis veterum impp. cognoscitur. Conf. p. 243, el infra ut, cap. 10, ubi de oratione quadragesi mali. Ceterum adoratio ista, consi stebat in jactatione osculi per manum ori admotam, cum corporis inclinatione. Sæpe leguntur impera se tores populum adorare, Tacitus Hist. 1: Nec deerat. Otho prolendens manus, adorare vulgum, jacere oscula. Capitolinus de Pers tinace, t. I, p. 566, fuit in curia honorificentissimus [id est Patribus conscriptis in curia honoris pluri mum exhibebat], ita ut senatum faventem [sibi fausta acclamantem] adoraret. Claudianus regia circi Connixum gradibus veneratur purpura vulgus, Plebis adorata reboat fragor. Sed sic solebant tantum imperatores vetusti, qui nondum sic tumebant, ut sequentes, quorum cum decrescente potestate superbia crescebat. Succes sit in adorationis locum et de quibus suo loco dixi.
debat persuadere, ut imperatorem coronaret. Multis vicissim intercedentibus, sacris sermonibus promittebat tandem imperator, id se facturum. Cla mabant igitur, velit missis magistro aliisque aliquot patriciis Cæsarem arcessere. Quo imperato, ma. gister et delecti patricii abibant, et adducebant Cæ sarem, eumque ad sinistram imperatoris colloca bant. Sed episcopus quem una cum Cæsare addu cebant, consistebat ad imperatoris dextram, et faciebat preces et pia vota: quibus finitis, omnes «Amen,» succinebant. Quo facto præpositus impe ratori coronam porrigebat, quam hic stans Cæsaris in caput imponebat, acclamans ter: «Feliciter.» Abibat tum episcopus, et considebat imperator Leo magnus; minor autem Leo salutabat gestu popu lum; ad quod omnes exclamabant: «Auguste.» Tunc veniebant præfectus Urbis et senatus a sini stra parte, et offerebant ipsi modiolum seu coronam auream, ut mos est, et alloquebatur imperator mi lites, 251 licentians ipsis et abeundi veniam dans, simul promittens viritim pro more consueto quinos nummos et litras argenti singulas nomine augustia corum. Inauguratio piissimi domini nostri Justiniani. Pari modo divus Justinus, et ipse quoque gravi morbo decumbens, hortatu senatorum imperatorem faciebat in magno triclinio piissimum nostrum do minum Justinianum; quod quomodo peractum sit breviter dicetur. Quarto Aprilis die, indictione quinta, magistro Tatiano, imperabat dominus si lentium et comentum, seu conventum, et ut scholæ palatinæ ordinesque militares omnes in delphacem coirent. Aderat épiscopus et preces faciebat, et coronabat ipsum [Justinus], et fiebant omnia eodem modo, quo paulo ante diximus, ea sola cum diffe rentia, quod ibi res in circo sursum, hic in delphace peracta fuit. conj R., cod. Ante lacunam esse, cujus tamen in codice nullum vestigium est res ipsa loquitur. Conf. p. 129. Ergo jam ad eam ætatem adoleverat Leo minor, ut monitus gestu salutare populum posset, ut saperet, ut staret suis pedibus. Nam præcessit paulo ante Procopius tamen eum, avo decedente, puerulum paucorum dierum fuisse ait, Malala eum per unum annum gestum imperii nomine decessisse ait, anno statis septimo. Chronicon Alexandr. XVII annos vitæ ipsi tribuit; vid. Chilmead ad Malal. t. II, p. 85. Valedicens reddidi; non male quidem, ali quanto melius tamen fuisset licentians, abeundi ve niam dans. De usu prepositionis qui hic obtinet, dicam ad p. 281. De renuntiatione Justiniani M. vid. Procop. Anecdot. p. 45, et ibi not. Alemanni, qui tamen totum hunc locum Procopii partim exiliter adum bravit tantum in Latinis, partim quædam Procopio de suo affinxit, quæ cum historia pugnant. Locus ergo sic verti debuerat: statim tyrannum se gerebat, ex quo summam potestatem in vadebat, violentiam actionis in vasionis in imperialem dignitatem) simulato vultu et prætextu conficto velans. Quidquid enim probum et honestum erat Romanorum (id est proceres, qui sunt honestus ordo), ipsum renuntiabant, ad suffra gium ipsi dandum tot circumstantium periculorum, ni facerent, metu compulsi, præterquam quod Deus etiam hunc orbi dare dominum decreverat. Suscepe runt ergo dominationem Justinianus ac Theodora tertio ante festum Paschatis die, Sic leg., uno cum tribus aste riscis deleto. Nihil enim ibi deest, sed vitiose unum abundat. Ergo falluntur, qui Kalond. Aprilis eum vivis excessisse aiunt. Indictio v incidit in A. C. 527.
De hoc Nicephoro multa habet Luitprandus, qui eum vidit, in eo libello, quo suam ad ipsum legationem, nomine Ottonis I peractam, copiose describit. Revolutionis hoc capite luculenter enar rate historiam quoque tradit Cedren. p. 646. Ex eo, quod sub finem inscriptionis habetur tou piλo item ex eo, quod paulo post sequitur item ex appellatione & ävε, ei, quod maximi mo menti, e verbis p. 252, autol μaλlov [id est páliora aut magis, quam ipse Nicephorus] Onеúe Big col ligo particulam hanc, quæ de Nicephoro agit, ab ejus aliquo cliente aut officiali profectam esse; valdeque miror, qui potuerit Constantinus junior, Romani filius, ei tot laudibus vitrici refertæ locum in sua collectione facere, si modo Constantini sit codex, quem tractamus. Non tamen male neque immerito tributæ fuerunt illæ laudes Nicephoro, quem virum fortem et sapientem et gloriam ulti mumque pæne fulcrum ruentis imperii Græci fuisse constat Gúvtov eum appellat Nicetas pag. 110 ed. Venetæ. De more illorum temporum constitutos imperato ribus, regibus, ducibus, etc., minorennibus tutores imperatores, reges, duces, renuntiandi, coronandi et pro talibus agnoscendi, donec pupilli adolesce rent, egit Du Cange v. Hæres, et exempla ejus ibi protulit, quibus hoc quoque Nicephori Phocæ et Joannis Tzimisce, item Romani Lecaponi potest addi, qui quamvis imperatores audirent, et ut tales honorarentur, revera tamen tantummodo admini stratores erant. decessorem in imperio suum de medio sustu Inauguratio Nicephori Phocæ, Christum amantis et fortissimi imperatoris, antea domestici scholarum Orientis. Imperator Romanus junior, filius Constantini magni et Porphyrogenneti, imperatoris Romanorum Macedonis vel e Macedonibus oriundi, vita defun clus mense Martii die xv, ind. 6, anno mundi 6471. quadragesima magni jejunii, relinquebat regni sui hæredes parvulorum par filiorum, Basilium et Con stantinum, suamque uxorem et Augustam, Theo phanonem, tutricem imperii Romani, apposito re rum publicarum administratore paracæmomeno Morte naturali obierit Romanus, an venenis et per vim exstinctus fuerit, non constat. Utrumque perhibet Cedrenus p. 657, Abulfeda eum a Nice phoro Phoca necatum tradit. Non certe improbabile est, eum se passum esse a Theophanone Augusta ad rapiendum imperium et conjugium ejus pellici, et a perfida femina irretiri, quæ, ut primum mari tum veneno sustulerat, ita ipsum quoque secun dum ferro curavit tolli, quo tertio potiretur. Abul fedæ hæc sunt verba ad A. 359, qui respondet pro maxima parte anno Chr. 970: Nicephorus, post lusel, uxorem ejus in matrimonium duxerat, et, stirpe ortus non regia, regnum invaserat, meditaba turque jam regiam superioris thori prolem, privignos suos, castrare, quo nempe soboli et stemmati suo summam potestatem perpetuam assereret, illis prole defectis. Sed indignum detestata facinus puerorum mater conspirabat cum domestico (Joanne Tzimisce) in viri cædem, structo in hunc modum dolo. Con scios, Domesticum et ejus amicos, habitu muliebri de formatos, de nocte in sacellum aliquod Nicephori cubiculo proximum introducebat, et tyranno profun dum stertente, foribusque omnibus obseratis, ipsa surgens per eam portulam intromittebat percussores, quæ ad sacellum spectabat. Itaque dormientem ag gressus Nicephorum Domesticus jugulabat; Deus au tem hoc administro quietem suo populo a nequam vexa tore præstabat. Domesticus porro unum aliquem Au gustæ filium, regio sanguine cretum, in solio colloca bat. De reliquo, appellatur ille Domesticus, qui Græcæ ditioni cis Bosporum in Orientem porrectæ præest. Ita quidem Byzantini et ipsi litterati prin cipes hujus gentis. Alii tamen ex Armenis, alii Sclavis arcessunt eorum originem. Sane Hamza Ispahanensis, æqualis Leoni Sapienti et Romano Lecapeno, Porphyrogennetas hosce a sclavis dedu cit. Verba ejus hæc sunt de Basilio Macedone: Re gnabat Theophilus Michaelis in diebus Almamonis 22 annos et tres menses; deinde Michael, ejus filius, cum matre in diebus Almoctaderi usque ad vigesi mum octavum ælatis suæ annum; deinde translatum fuit imperium ex hac gente in gentem Sclavorum. Nam Basilius Sclavus in diebus Almotazzi, anno [æræ Muhammedanæ] 253 [A. C. 876] occidebat cum, et regnabat per 20 annos. Deinde regnabat Leo filius Basilii, in diebus Almotamadi A. 273 [Chr. 896]; deinde regnabat Alexander filius Basilii, annum et duo menses, in diebus Almocladeri, anno 299 [911], mortuusque fuit e phthisi; deinde Constantinus filius Leonis, 12 menses, quando de turbato regnum invasit Constantinus filius Andro nici. Hic fuerat apud Irenopolin [id est Bagdadi]; sed post mortem patris illinc aufugiebat, et pervenie bat in Romaniam. Cum itaque regnum arripuisset, et in domo palatii, id est arce regni, consedisset im petum in eum dederunt satellites Constantini filii Leonis, et occiderunt eum, et sic potitus est Consian tinus, filius Leonis, A. 301 [913]. Hactenus Ispa hanensis, scriptor Constantino nostro æqualis. Li buit hanc parliculam intexere, ut constaret lectori, quid Orientales quoque tum temporis de rebus Græci imperii tradiderint. Quæ incondita, turbida, chronologiæ veritatique et sibi repugnantia narrat Persa, facile erit historiæ Græcæ peritis componere et expedire. Indictio sexta et A. mundi secundum Græcos 6471, incidit in A. C. 963. Paracœmoneni seu accubitores erant viri maximæ dignitatis et potentiæ in aula Byzantina, qui in conclavi, quod proxime ante cotonem seu dormitorium imperiale erat, dormiebant, vel potius excubabant, et nunquam ab ejus latere decededant, et quibus adeo spiritus imperatoris ipse pæne cre ditus erat. Eunuchi plerumque hi erant, conf. p. 420; Designatur Joseph Bringas eunuchus, cui se suumque imperium totum tradiderat Romanus ju nior. Vid. Cedren. p. 642. Jam in gratia fuerat apud Constantinum, v. Script. post Theophan. p. 277 et 293, qui anonymus scriptor virum vebemen ter laudat, conf. p. 297 et 299, forte quia sub regno Romani scribebat, et aut beneficia ab eo acceperat, aut tutum non erat hominem lædere.
Josepho. Horum potestas valuit a dicta die decima quinta Martii indictionis sextæ usque ad diem de cimam quintam Augusti ejusdem indictionis. Se cunda vero Julii die indictionis ejusdem nuncupa batur in partibus Orientis imperator Romanorum ab exercitu suo pius et Christi amans dominus no ster Nicephorus. Apud Cæsaream nempe, quæ nunc Cappadocum præfecturæ accensetur, congregati in urbis] campo duces ordinesque militares omnes] nuncupabant ipsum imperatorem, tum temporis magistri et domestici scholarum dignitate conspi cuum. 252 Hepudiabat quidem oblatos honores, ut cui bellum cum Ismaelitis curæ magis et cordi esset; in quod ipse pronus incumbens suos etiam acriter instigabat. Illi autem eo magis instabant, raplumque vi et invitum e tentorio, levatum scuto, imperatorem proclamabant. Neque tamen tum qui dem aut coronam aut alium imperialem ornatum assumebat, contentus coccineorum calceorum usu. Ejus rei fama ut in Urbem pervenit, vehementer Josephum accubitorem terruit et ad magnos eden dos tumultus impulit. Opponebat enim se domino [Nicephoro] ex contentione et ambitione, eique profligando et arcendo se comparabat. Neque pro ficiebat Nicephorus imp., blandas litteras ad ipsum exarans et mittens, quibus pollicebatur, velle ipsi dignitatem suam conservare sartam et tectam et pluribus quoque honoribus ipsum cumulare. (Se natui in eamdem sententiam perscribebat, de nova p. 420; non tamen semper, ut constat exemplo Basilli Macedonis, qui paracœmomenus Michaelis Ebriosi fuit. Falluntur enim, mea sententia, qui putant eum seu sigilli regii custodem fuisse. Dignitas hæc sub Por phyrogennetis ignota erat, recentius nata sub Com nenis. Leviter corruptus est in hac voce Luitprand. Hist. III, 7, p, 447: quibus ad tuendum palatium [verba ejus sunt] tutandamque rem privatam, ut istic moris est, eunuchum officio Parachi mmenon dedit. L. Parachimomenon, Italice nempe pronuntiato ch ut k. Vir doctus sinistre ad illum locum conjecit. tales appellare videtur Themistius p. 138, uti ibidem cubicularius appellat. *[In codice epistolarum Bibi. Venetæ occurrunt Offcium accu bitoris erat, præter debitum coram ipso cubandi aut potius excubandi, supra dictum, etiam hoc inter dum, ut spatham vel ensem imperialem coram im peratore procedente præferret, et admittendos viros honoratiores ad imperatorem introduceret; vid. Leo Gramm. p. 465. Videtur nomine paracomomenus designari in illis Anonymi apud Du Cange v. Ratio appel lationis liquet. Quod olim paramenontes, paramo narii, circummanentes erant, id erant deinceps paracmmomeni. Nam manere et cubare et alque pro agere, versari circa aliquem notat; vid. supra dicta ad p. 258, ad illud Ιta cubare coram dormitorio alicujus, dixit Epictetus in Dissert. Arrian. p. 280, pro perpetuus ipsi comes esse, et Athenæus p. 189, etymologiam dictionis aula regia dans, ait, inter alia ædes regum fuisse aulas dictas quod ibi die nocteque vigilent et excubent protectores eorum. De calceis et caligis rubris, ut insigni im perii CPtani, quo præter impp. nemini licebat uti, nota omnia sunt Vid. Goar. ad Codin. p. 21, n. 3; 145, n. 5, et alibi. Etiam Bulgarorum reges ad instar Byzantinorum gerebant, vid. Cedren. 638. Et hino credo iutelligi posse obscu rum alias locum in Script. post Theoph. p. 255 adhuc habitum gerebant Bulgaricum, non rubras caligas, non aliud regii ordinis insigne, sed vestiti erant ut cæteri Bulgari privati homines. Conf. Luitprand. Hist. p. 548, et supra p. 242. Rebellans, verbum perfrequens apud novos Græcos, a quibus ad novos Latinos transiit. In tartizare inde formavit Anastasius. Subintelligitur aut Contra vero assistere alicui, et auxilium, ap. Theophan. p. 312, metaphora deducta ab illis, qui conjunctis manibus et viribus onus aliquod sublevant. Jussus: significare, novis Græcis notat imperare. Eo sensu apud Theophanem p. 17 occurrit. Si quæ in Xiphilini epitome leguntur, omnia Dionis ipsius verba sunt, Dio Cassius quoque sio usus fuit p. 1077, ubi cl. Reimarus damnat, quod apud Zonaram ejus vice legitur Unum æque atque alterum probaverim sunt insinuata, mandala, significata, praecepta; vero sunt concessa, in dulla, privilegia.
sua fortuna significans.) Josephus autem quamvis vov, Yε sæpius iisdem insinuationibus admonitus, non ta men auscultabat; sed repertis aliquot viris senato riis, parti suæ faventibus operamque strenuam na vantibus,adversarium Nicephori palam se declarabat Verbum hoc hic loci non id notat, quod alias solet, collapsum ædificium reficere, sed pa tentes aditus, seu studio factos, seu ruina et tempo rum lapsu, intergestis structuris opplere, expitwV avw, usque ad summum exædificare, ut nihil hiet dixit Nicetas p. 300. Patet, quam oppido parum inter ambas si gnificationes intersit. Ita Latinis quoque resarcire non tantum est restaurare, sed etiam opplere. Ci cero pro Sextio: Meministis tum, judices, corpori bus civium Tiberin compleri, cloacas resarciri foro spongiis effingi sanguinem. Non habeo quidem in promptu exempla verbi olxodoμsiv hoc sensu. At potest analogia verbi vaxtiety eorum vicem fungi. Solent novi Græci verba et particulas in se bonas insolenter componere, quas vetusti non sic solebant conjugare. Hoc volo. Veteres usurpant et eodem sensu pro struere; item ává pro ob, obstruere, offercire. Verum el ad conficiendum sensum obstruendi non conjugabant, sed àvà et Νοvi tamen, ratiocinantes et olxodoptiv idem esse, copulam hanc tentarunt, et dixerunt ávaxtičev, pro quo veteres in usu habe bant Ad hoc exemplum conformata permulta sunt verba novis Græcis improbabilia, et à quibus abhorruere veteres, ut e. c. xatxylvɛðaı (apud M. Antonin. Philos. I, 14, fine) pro xata Item pro apud Diodor. Siculum XIX, de quo auctore nescio qui fiat ut suspicionem animo delere nequeam, eum a novis Græcis vehementer contaminatum et in compendium missum fuisse. Idem t. II, p. 459. &ôsiv dixit pro pop, præstolari, exspectare, donec tempus advenerit, ut Athenaeus p. 4, fine dixit, cænarum tempus opperiri. Idem Diodorus t. II, p. 498,droxaleiv pro ayopedev, interdicere, velare habet, quo loco nibil deest, quamvis secus videatur. Noster cum æquali bus usurpat pro Polyenus, etiam in novi Græculi officina deformatus, xzta pro dixit p. cap. vs. et p. c. f. pro ant &no loysia02. Procopius Hoeschelii p. 367, àо pro desperare, animum despon dere. Possent similia exempla magno numero coa cervari, si opus esset. Hoc vero satis, ut verbo pro obstruere auctoritatem ab analogia et exemplis comparemus, quandoquidem cl. Lam bertus Bos ei controversiam in Observation. critic. p. 85 movit. Amant autem et veteres et novi præ positipnem pro ponere. Pro etc., dis cunt obturare, Malal. t. II, p. 16, ávalбivεlv, occupare, implere usque ad summum una aliqua re sic, ut alteri aditus non pateat. Athenœus p. TEX (ita enim legendum, non σrlzwy), relatis in adversaria initiis multorum versuum imperfecto rum impleverat, occupaverat ad tria, quatuor volu mina. Ilinc aval, structure in altum fasti giate [Geruste] aditum ad aliquem locum obstruen tes. Vid. cl. Wesseling. ad Diodor. Sicul, t. II, p. 215. 'Avanλrpov, usque ad summam oram im plere et opplere, habet Malalas t. II, p. 191. mul tis quoque probatis vetustis novisque scriptoribus verbum voixodoµcïv pro obstruere usurpatum fuit. inter antiquissimos est Aristophanes, Pace, v. 99 latri nas novis lateribus undecunque obstrucre, oblegere, quem locum immerito tentavit L. Bos 1. c. Elegans est illud apud Diogenem Laertium cognominis Cy nici dictum, qui, interrogatus quare hebetes esseut athletæ, respondebat quia carnibus bovillis et suillis usque ad verticem exstructi et velut oppilati sunt. Utuntur quoque verbo hoc in sensu Xenophon, Hellenic. VI, p. 525, edit. Wechel.; Plutarchus, Vit. p. 876, et Diodorus Siculus, t. I, p. 420, ubi significatum verbi verum Rhodomanno non obser vatum indicat eique auctoritatem facit cel. Wesse ling. ex Appollodoro, Themistoclis epistolis et Ly curgo. Quibus addi potest Polyænus p. 214. Idem Polyænus Evotzodoμeiv eodem sensu, neque dete rius dixit p. 86, el čñoixodoµeĭv Xiphilinus p. 1340. Sane si concedimus, ut par est, voodoμεiу idem esse atque obstruere [zubauen], admitti quo que voixoôoμɛiv debet, quia σúv et év Græcis pro miscue usurpantur. Vid. indic. Diodori Siculi v. Evotxoôopew. In illo Diodori modo laudato loco ele ganter opponuntur opere cæmentario oggesto obturare, et μεiv, revulso obtura culo reserare aditum. Idem auctor, t. II, p. 242, dixit (ita enim integrandus est ille locus), et p. 192. tò Aaboúars, quibus ambobus in locis ambigue positum hoc est verbum, ut æque in altum exstruere, quam obstruere notet. Mitto locos auctorum alios, in quibus hoc verbum legitur, id unum adhuc additurus, me mihi videri exemplum verbi ávaxt(CEIV sensu obstruendi reperisse apud Malalam, t. II, p. 90, ubi de exitu Basilisci tyranni loquitur: "Eneubey aÚ Proculdubio recte repono pro vulgato in quo incrustando frustra laboravit interpres. Id est, curabat præconis voce Nicephorum ut perfidiæ erga legitimos dominos reum proscribi, opes ejus fisco addici, ipsumque et aseclas ejus pro hostibus patriæ declarari; vel etiam clamabat ipse, atque proclamare præconem et recitare ple bem, suos clientes, jubebat illam notam et CPtanis usitatam devotionis formulam autou, qua significabant, non tantum se velle ut Dille quem sic devoverent in vivis non amplius esset, sed etiam ut vel ossa ejus quicte non fruan tur, sed sepulcro egerantur et spargantur. Colligo hoc e loco Nicetæ, quo opponitur taie sonμlais. Locus hic est p. 125, ed Ven. àvæð½µæti. ubi loci describitur seditio similis illi, quæ Nostro enarratur, ideoque non sine fructu conferenda. Quodsi tamen quis anathema sic pro prie dictum seu bannum ecclesiasticum hic designari urgeat, non repugnabo. Mihi propterea visum fuit de eo cogitari non oportere, quod laicus dicitur Nicephorum anathemati subjecisse, quæ res tamen in patriarchæ auctoritale erat. Invenio tamen etiam apud Nicetam p. 196, ed. Venetæ, laicos excommunicantes et anathemati inimicum agmen
studebatque conatus ejus evertere. Urbem commu niebat et claudebat, portas complures structuris opplebat, serum et impotentem se erga magistra tum urbanum gerebat, et dominum Nicephorum anathemati subjiciebat. Neque sufficiebat hoc ipsi¸ sed et clam studebat domini necessarios, patrem et fratrem, exoculare [seu excæcare vel tollere] Quo illi comperto aufugiebant; et pater quidem domini, idemque magister, Bardas, in Magnam ecclesiam, frater autem domini, et is quoque ma gister, Leo, in expeditum seu castra; quippe co piæ, ex Oriente ad Urbem accedentes, jam ad Chrysopolin pervenerant. Verum populi multitudo, divino acta et stimulata zelo, torrentis instar afflue bat ad ecclesiam, magistrum a noxa et insidiis adversariorum indemnem conservare studens; et quoties patricius Marianus, Apambas cognominatus, et Nicolaus Tornicius et exstrategus Paschalius eum vi e templo extrahere niterentur (tentabant autem sæpius), magno impetu ingesta extrudebat eos, onustosque conviciis atque contumeliis et ma los pro merito male mulctatos depellebat. Die vero dominica, nona mensis Augusti, hora matulina, cum prælegeretur divinum sanctæ Resurrectionis evangelium, penetrabat se accubitor Joseph in ec clesiam, ascendebat in patriarcheum seu palatium patriarchs, colloquebatur ibi cum ipso et clericis, descendebat rursus, multaque dira interminabatur populo [apud ecclesiam stanti, si pergeret Bardam tueri], et inter alia annonæ interceptionem exitia lemque famem. Extra templi ambitum inscenso subjicientes tam valido, ut auctoritate patriarchali opus fuerit ad eos in communionem rursus reci piendos et expiandos. Verba Nicetæ sunt: 'Opwv d et p. 204, narrans de rebellibus ab Isaacio devictis et in gratiam rursus receptis, ait nempe Isaacius], Dubium, significetne excæcare, an de me. dio tollere, alio asportare, ubi a nemine amplius conspiciatur, vel etiam e vivis tollere. De hoc usu verbi v. interpp. ad Petron. illud apoculamus vel aboculamus nos. Modum excæcandi Græcis usita tum describit Agnellus p. 160. Nomen hoc est familis, non viri proprium. Nomina familiarum jam diu ante nonum sæculum, nedum illo ipso in usu fuisse contra Muratorium demonstrabitur ad p. 222. Est autem idem quod et hoc pro urbe Bithyniæ Apamea oriundus. Talia frequentis sima apud Græcos occurrunt. Est ergo hoc de illis familiarum nominibus, quæ a patria primi condito ris familiæ desumpta sunt, qualia frequentissima Batavis sunt. Terminationem vero Bac idem esse atque demonstrat vox quæ nihil aliud est, quam centuria, et milleria, quæ idem atque numerus mille individuorum. non de sacrificio tantum, sed de omni centuria dicitur. Ita est apud Albenæum p. 58. Vox rarior exstat in martyrologio lambus carminis genus est proprie vel nempe vel ab lamo (de quo v. Aristid. t. p. 47, qui aut primus invenit, aut inter primos eo fre quentius usus fuit in reddendis oraculis; pro locus ubi apes, degunt; idem est quod nuptialis, Nolum pro et lama fit lamea, lamena, Lamella de quibus vid. ad pag. 416 di cenda. Pro lamea reperitur quoque lamba, et cam bra pro camera. Vid Du Cange h. v. Nota palus Pomptina, proprie Pomelina. Catacumba, proprie quod veteres pro nuntiabant. Nolo reliqua hujus generis persequi. id est Gens Torniciorum valde celebris in historia Byzantina. Vid. Leo Grammat. p. 509. Cedren. p. 634, ubi hujus ipsius Nicolai fil mentio, Du Cange ad Alexiad. p. 229. Commentarium ad hunc locum præstent verba Philippi Vitalis V. D. Hieromonachi S. Ba silii M. de urbe, ex epistola ad Josephum Blanchi nium data, quæ habetur in Evangeliario quadru plici P. I, p. 529: Undecim Evangelia heothina Græcis in dominicalibus diebus malutinis recitan tur. Quibus completis [id est, quorum orbe semel absoluto], iterum a principi incipiunt, Dicuntur anastasıma, quia ad resurrectionem D. N. J. C. spe ctant. Qualibet enim Dominica fit officium resurre ctionis a sancto Joanne Damasceno compositum et in octo tonos distributum. Denominantur heothina, quia matutina.
equo, abibat, milliumque seu milliarium trajiciens, Ad placandum, sopiendum populum. Valet bio idem atque Eastat. Pertinet itaque ad sordidam et novam Græ citatem, quo multa hujus libri. Eo sensu quoque habet Xiphilinus p. 1297: 'Except pilixois ad se amice per litteras vocavit, velut inter eos pacem facturus. Bonis et probis Græcis alias est sipoveúεiv pacem agere, nunquam conciliare. Ilujus generis exemplis abundat novus Græcus sermo. 'Evepytiv est alias operari, agere. Sed Symeon Thessalonicensis (apud Du Cange Gloss. Gr. p. 1244) usurpavit pro in actione, vel functione constituere, in motum, actio nem mittere, et ita quoque Procopius Hoeschelii p. quod proprie est regnare, Nicephoro Patr. CPtano Brev. p. 179, et Conti nuatori Theophanis p. 129, aliisque est regem facere, constituere. In posteriore loco qui citatur versus est ex Euripidis Lolo transsumptus. Vid. Stobæi cap. 65. Nicephorus idem p. pro habet. Anna Comnena in Alexiade p. 17, xupalvelv, in æstum dare vel adigere, &útaxtɛiv pro in ordi nem cogere Codinus Offic. V, 54, Exxwpɛiv pro ex trahere Diodorus Siculus t. II, p. 25. Sed hoc spectatæ probibatis eo sensu verbum antiquum est. Latini quoque paria fecerunt. Adhærere dixit Anastasius pro pooxolλv, appingere, applicare. Adhærens, ait in Stephano III, eidem imperiali misso quemdam propriæ gentis nefarium virum. V. Du Cange v. Innotescere pro significare, insi nuare. Propterea quod Agarenos verti, nemo me putet etiam in Græcis 'Ayaphyw voluisse restitu ium ire. Recte habet vulgata, vel sunt iidem, atque Nam os et oι et et voi sunt tantum formæ terminales, quæ omnes manant ab Arabico aut potius Persico Aggar et An gar. Ita appellatur Orientalibus, primis Persis, p ubi forum erat pistorium, 253 interdicebat pisto ribus omni panificio et expositione vendendi panis. Dein regressus in palatium, assumptisque secum filiis Romani imper., descendebat per superiora diabatica seu porticus in ecclesiam circa meridiem, tempore, quo prandetur,adeoque nemo intus erat; hortationibusque et promissis pellectum extrahebal ex ecclesia magistrum, atque in suam [magistri] domum remittebat. Populus itaque vespere ad ec clesiam rediens et magistrum non inveniens, ex sternati aut potius perciti furore, probrosis verbis lacessebant patriarcham et ordinem omnem sacer dotalem, ut qui supplicem suum prodiderint, et jam instituebant clericorum aliquos saxis impetere. Patriarcha igitur significabat magistro, veniendum ipsi esse in ecclesiam populumque sua præsentia placandum. Magister ejus rei notitiam accubitori dabat veniam rogans. Ille vero non sinebat eum abire. Quo cognito, populus divino, ut modo dice bamus, zelo ablatus, pars ad ædes laudatissimi magistri abibant, a noxia et insidiis eum tuituri; plurimi autem, correptis, quotquot in ecclesia re periebant, lignamentis et in armorum usum con versis, invadebant adversam partem, quæ armata in acie adstabat, Macedones captivesque Agarenos quorum vox patria, deinde Arabibus, a quibus vox est ascita, mulio, bajulus, quicunque jumento suo aut corpore operam ad tempus præstal, seu mer cede, seu gratis et coactus, verbo angarus, anga riam faciens. Quia vero Arabes plerumque in Pa læstina, Syria et reliquo Romanis atque Græcis noto Oriente camelis suis vecturas mercibus et iti neratoribus olim præstabant et adhuc hodie præ stant,eaque negotiatio præter latrocinia ipsis pæne unice victum acquirit, ex eo factum est, ut Arabes in universum a negotio, quod exercebant, ab agga rio vel angaria,seu præstatione jumentorum vectu rarumque Agares, Agari, Agareni appellarentur. Hodie muckri appellantur, et nomen hoc frequens est in itinerariis. Itineratores nostri, qui in Orien tem excurrerunt, illinc reduces facti secum in lin guam nostram induxerunt vocabulum mucker, quo hominem vilem eumdemque proditorem et malefi dum designamus; unde vox Gallica poucre manavit. Proprie notat hominem, qui operam suam in ve hendo aliquo ejusve mercibus ex uno loco in alte rum elocat mercede, eoque victitat. y. Du Caage Gloss. Gr. v. poxempó, ubi adducit locum e No mocanone Coteleriano, qui hinc potest intelligi et illustrari. Fossatum significat, ut notum est, vallum, castra, exercitum in unis castris congregatum et considentem; item expeditionem militarem. De va riis scribendi modis et significationibus vid. Goar ad Codin. p. 31, n. 52. Du Cange Alex. p. 341, et Gloss. utroque. Hic loci intelliguntur castra Nice phori apud Chrysopolin. Juvat hac occasione lo cum Capitolini in Gordianis a censura Salmasii vindicare. Castra omnia, sic jacent ibi verba, fos sato circuibat, noctibus etiam plerumque vigilias frequenlabat. Castra amnia sunt ibi partes omnes castrorum; et fossato idem est atque tempore fossati vel belli.
et eorum duces,paulo ante dictos, Marianum et re liquos,iisque victis et fugatis,multos tam de plebe, µVÉTES. quam militum quoque, trucidabant; domos eorum, qui domino adversabantur, ex ipsis fundamentis revellobant; supellectilem eorum et opes omnes discerpebant atque differebant, effractisque Urbis portis, irruebant in fossatum et significabant imperatori opus esse celeri in Urbem adventu. Pro xime secuta nocte, quæ decimum Augusti diem præcedebat, timore plenus paracœmomenus Jose phus, ut vidit populum in se quoque ædesque suas irruere, declinans vim et injuriam, recipiebat se in ecclesiam. Populus interea post direptas ejus facultates omnes domum solo æquabat; multos. ordinis senatorii innocentes in vincula rapiebat, differebat eorum facultates omnes, ædesque deji ciebat. Per triduum continuabat in his rabiosa plebs. Optime igitur erga rem publicam animati pro ceres magistrum eumdemque patrem domini Nice phori ducebant in palatium, ibique manere jube bant usque ad imperatoris filii adventum. Altero autem die a finitis et sopitis hisce tumultibus [id est die decimo quarto Augusti], intrabat magister Leo e fossato in Urbem. 254 Die decimo quinto tandem Augusti mensis imperabat per litteras im perator accubitori Basilio et præposito Joanni, ut cum illis proceribus,quos ipse nominatim in litteris designabat, in palatium Hieriw egrederentur, ibi que sibi occurrerent. Id quod jussi etiam fecerunt. Die nempe decimo sexto Augusti, indictione sexla, die, quæ tum erat Dominica, inscensu mane facto in imperialem dromonem vel liburnicam, applica bat imperator ad portam auream; ubi ipsi tota urbs,senesque juvenesque,cum lampadibus et suffi mentis occurrebant. Relicto dromone et equo conscenso, transibat per externum vel suburba num parateichium seu pomoerium; indeque con versus,per placoten seu viam magnis tabulis saxeis Memorat hunc virum Luitprandus p. 481. Videtur hic locus Du Cange refellere, qui in Constant. Christ. p. 83 et p. 117, thy axepo ab æde Abramii aut Abrami tarum distinguit. Vide supra. Gestamus hodie pileos et chirothecas et ti bialia e pilis castorum parata. Quid ergo? Desi gnabatne noster pallium e pilis castorum factum, an pellibus integris castorum foderatum seu subsu tum? Decernere arduum est; ausim tamen poste rius potius pronuntiare. Castoreas enim pelles ve stibus assutas et subsutas jam sua ætate gestari consuevisse testatur Herodotus IV, 108: 'Ev thúτP epippantera. V. Du Cange v. Castorini et Beber, quæ vox si forte Scythicæ aut Siberica magis est, quam Germanicæ originis, obtinet tamen in ser mone nostro ut castorem Biber appellemus.Joannes de Garlandia in Synonymis Dant pelles pallis Marder, Bever, Cyrogrillus, Id quoque cuniculus, cismus dant et lareones. Bernardus Sylvester Cismus obrepsit et vestitura potentes Marturis, et spolio non leviore liher, id est castor, cujus spolium,σπολὰς, exuviæ, pellis detracta, non leviori pretio, quam marder, comparatur. Habemus hic aliquot bestias in vulgus non notas. Cyrogrillus est xoipoypulloc. Cismus Germanicum Ziesmaus, mus, qui odorem spargit cisimo vel bisamo, id est musco, similem. Frequentissimi usus erat medio ævo, non tantum in frigidioribus et borealibus orbis partibus, sed etiam in ipsa Italia pellicia pretiosa, ut non tantum vestes pellibus duplicarent, verum etiam pelles suis tectis insternerent; quod e locis a Du Cange citatis abunde constabit; ut, quod paulo ante jam profes sus fui, hic nequam dissimulare, me valde mirari, qui fiat ut in codice nostro, inter tot nomina vesti mentorum,pæne nulla fiat mentio pelliciorum,qui bus luxum ostendere lautiores, qui tum erant, bo mines affectabant, et quorum fama pleni sunt ejus ætatis homines. Vix credas usum pelliciorum Græ cis nullum fuisse, algido cœlo suppositis et amicitia commerciorumque nexu cum Russica gente junotis, nisi non nostro solum in codice, sed etiam apud nullum omnino, quod sciam, scriptorem Byzanti num eorum mentio fieret. In ipsis antiquis Græcis picturis, quas quidem me vidisse memini, nemo pellitus conspicitur.Cujus rei causam dicat qui no rit, qui velit. Lectos ipsos pretiosa pelle instratos medio ævo fuisse apparet e loco Petri Cluniacen sis, quem eo adduco, ut illustrem atque emendem. Citat eum Du Cange v. Amorenses et Coopertorium. Est autem hic: Nihil se putabat habere, nisi ex pi losis illis et condensis Numantinorum, hoc est juxta modernos Amorensium catlorum pellibus contecto multi pretii coopertorio lectus muniretur pariter ae ornaretur. Quinam hi sunt Numantini et Amorenses calli? Dubio vacat omni, non eos Armorenses, sed Samorenses esse; ideoque legendum: juxta moder nos Samorensium cattorum pellibus. Vox Arabica Sammor mustelam Scythicam, vulgo Zobel, notat. Sammor autem venit forte a Cymbris olim, bodie Siberis dictis. Sammoria et Siberia, item Cimbria et Cimmeria idem.At quid Numantini huc faciunt?
stratam intrabat in monasterium Abramitarum, G et campotuba seu tibialia campestria. foro pro quod vulgo Acheiro poetos [seu imago manibus non facta] Deipara appellatur. Hora tertia indutus sca ramaugium castoreum ibat in equo ad magnam portam auream, ibique subsistens in equo nonnihil, excipiebatur ab ambabus factionibus intra portam stantibus faustis his acclamationibus: «Rene ve neris, Nicephore, imperator Romanorum. Bane ves neris, Nicephore, domine maxime Romanorum. Bene veneris, Nicephore, multarum hostilium co hortium victor et fugator. Bene veneris, Nicephore, eversor urbium inimicarum. Bene veneris, fortis siue victor, semper Auguste. Bene veneris, per quem subacti sunt alienigenæ. Per te superatus Ismael [id est nomen omne Saracenicum] humi procubuit. Per te sceptra Romanorum robur et fir mamentum accipiunt. Alacriter itaque el strenue prospereque perage res et administra imperium. Misertus fuit Deus populi sui in eo quod te, Nice phore, Romanorum summa cum potestate impera torem constituit. Lælare ilaque tu, urbs Romano rum. Suscipe Nicephorum a Deo coronatum. Advenit enim, ut revera collustrans suo splendore totum soli suppositum terrarum orbem.» His recitatis, intrabat in urbem per portam, decurrebat eques mediam plateam, sic dictam, usque ad forum, ubi delapsus equo ingrediebatur in ecclesiam sanctis simæ Dei Genitricis in foro, sumptisque cereis, per ficiebatadorationem,induebat dibetesium,campagia Toto cœlo Numidæ et Cimmerii diversi. Sed puto Numantinos hic dici non in Numidia Africæ, sed apud Nomades, id est vagabundos mapaliares Scy thas natos. Eadem de causa, quod Arabes quoque nomades essent, credo Arabum murem dictum fuisse illud ipsum animal, Zobelum, aut potius cismusum, vel murem odore moschi, quod apud Arabes, hoc est vagabundos Scythas, nasceretur. Nam profecto apud Arabes proprie sic dictos, Ægy pti accolas, mus pretiosus nascitur nullus. Sed ve rum est, veteres nomadas omnes, etiam eos, quos sevum frigus urit, Arabes appellasse. Arabum mu rom habet Paulinus iu Eucharistico vs. 148 Culior utque mihi vestis foret et nova sape, Quæque Arabi muris leni fragraret odore. Nisi forte Paulinus muscum a mure proficisci cre diderit. Est e Psalmo XLIV, 5, solemnis formula re centibus imperatoribus, aut cum triumpho redeun tibus, aut in templum solemni processione venien tibus, acclamari solita. Vid. Leo Grammal. pag. 451, et Symeon Mag. p. 418. Hunc recenset Anna Comnena p. 58, inter præsagia futuri umperii, pa tri suo Alexio facta, hoc, quod ipsi equitanti ali quando aliquis, qui subito disparuerit, hæc verba dixerit in aurem Conf. Photii orat. in dedicationem Ecclesia Nova, L. VI Antiqu.Orient. Banduri p. 131. Cereos. Est procul dubio a facula. Sæpe Græci, in corrumpendis Latinis vocibus ultra fidem ingeniosi, t et x permutant, dicentes pro et vicissim pro situlm, pro speculum, dicunt quoque Si tamen contractum quis malit existimare pro me non babebit repugnantem. Est autem et (codem sensu) Vox Arabica (facilah) idem significans quod torchia, torche, funale torticium. V. Du Cange bis in vo cibus. Videntur esse tucia et campagia, id est fe moralia et tibialia in una massa. Vid. supra dicta de campagiis et tubiis. Vox vulgaris Græca pro preces, supplicationes. Ita jam apud Polybium p. 564, ed. Gronov. exstat; saltem potest ibi sic accipi, quamvis etiam non incongrua ibi sit notio congressus, colloquii deliberandi gratia de articulis pacis constituenda. Recte interpres Dio dori Siculi t. II, p. vertit petitionem institutam, id est propositam sibi et animo agitatam. Apud Genesium p. 7, red ditur intercessiones. Conf. locus Pbranzæ citatus Du Cangio ad Alexiad. p. 244. Xylander ad Cedren. p. 562, non percepit hunc vocis significatum, neque interpres Constantini Porphyrogenn. de Themat. 29, neque interpres Alexiadis p. 90. fiotov pro libello supplici habet Arrian. Diss. Epi ctel. p. 112. c. f.
cedebat pedes ad sanctm Sophiæ ædes in processione solemni cum sancta cruce, et subsistens in horologio audiebat faustas hasce ambarum factionum acclama tiones: «Nicephorum imperatcrem res publica flagi tat. Nicephorum leges exspectant Nicephorum pala tium exspectat [id est comitalus palatinus]. Hæc Hæ sunt preces et oblestationes exercitus. Hæc sunt vota senatus. Hæc sunt vota populi. Nicepho rum orbis terrarum exspectat. Nicephorum exerci tus exspectat. Commune decus Nicephorum exspe ctat. Nicephorus, commune bonum, imperet. Εx audi, o Deus, te rogamus; exaudi, o Deus. Con tingat vita Nicephoro. Nicephore Auguste, tu es pius, tu es Augustus et venerabilis. Deus te dedit, Deus te custodiet. Christum colens semper vinces. Multos annos Nicephorus imperet. Christia num imperium tueatur Deus. Post hic peracta ingressus per hcream pylen seu portam speciosam [S. Sophie puta] in metatorium, assumptoque ibi tzitzacio, ingrediebatur narthecem et in magna regia porta sumptis tedis aut cereis a præposito 30.... porrectis, adorationem perficiebat, depositaque infula, introibat in naum [seu navim ecclesiæ], comitante patriarcha, pergensque per eum medium dextramque ambonis et soleæ partem, ut venit ad sacras fores [cancellorum et bematis], faciebat cum cereis a præposito traditis adorationem; inde retro conversus ab aditu bematis ascendebat una cum patriarcha in ambonem; ubi cum patriarcha bene dictionem super chlamyde seu paludamento imperiali dixisset, tradebat eam cubiculariis; qui porro eam imperatori induebant. Similiter De promotione prohedri seu præsidis universi se nalus. Prohedri seu præsidis dignitas hoc habet bra beam seu virtutis præmium et honoris insigne 39 Deest h. I. codici unum folium. Videtur idem esse, qui olim princeps senatus, caputque hoc non decimi sæculi, sed quinti aut sexti esse: aut argumentum hoc cum aliis unum est, ceremoniale hoc post Joannis Tzimiscæ tem pora a juniore Constantino, Romani filio, non a feniore, Leonis filio, profectum esse. Puto enim ælate Constantini Porphyrogenneti desiisse princi. pes senatus et prohedrorum phohedros, aut proto probedros, neque ipsos prohedros in usu jam fuisse. Nam Cedrenus p. 663, refert, Joannem Tzimiscem eum titulum instituisse, videturque in vicem tituli patricii successisse, qui sæculo decimo ineunte et medio adhuc valde frequens erat. Tunc enim, ineunte sæculo undecimo et deinceps, permultos prohedros eodem tempore in aula Constantini reperimus, quorum primicerius erat cujus meminit Scylitz. p. 833 et p. 835. Est insigne, symbolum, indicium, quo col lato confertur honor: quod qui gerit, honorem Be gerere profletur, cujus symbolum gerit. Die gnitates gemino modo conferebantur olim, dà auctoritate vel elogio, et pop bravia, id est præmia (nam præmium idem prorsus est atque bravium). Tale bravium nan cisci in/ulus sortiri appellat Codex Theodos. passim. Alias quoque Græci suboλz dicunt. Elegans locus est apud Themistium p. 73 (absque vestris infulis, insi gnibus, braviis) — Constantinus Porphyrogenn. de admin. imperii p. 126, comme morat vestem magistratus, seu eam, qua magister sacrorum officiorum investiri solebat. Contraclum ex Sic quoque pro nisi quis malit, me non improbaturo, & id est Latino de, arcessere. Itali quoque di pro de dicunt. Pannus de roseo, de citrino, de veneto, subintell. colore, id est coloris rosei, etc. Reperitur quoque diarrhodum. Hugo Falcandus (apud Μurat. 1. li Ant. Ital. p. 405): Hic diarrhodon 'gueo fulgore visum reverberat. Ergo erat hic color acutus, proxime ad coccineum accedens. Couf. p. 271. Paulo post dicam, qui differant et constanter reperio in membranis; quapropter de quod ali quando in mentem ideo venit, quia auro clusus di citur, ut monstravit Salmasius ad Historiam Augu stam, cogitari non debet. Ergo alia quærenda exponendi ratio. Et incipio de probitate meæ inter pretationis dubitare. Reddidi tæniis aureis septam; forte debueram aureis exemplis respersam. Figuras enim vestibus intextas aut insutas exempla nomina bant: et sunt idem, quod em blemata, omnia, quæ in opus alius generis ornatus causa. Erit ergo idem atque auro incertum, cui aurum insertum est. Patrocinatur utrique pariter inter pretationi, quod proxime sequitur P. scribitur divisis vocibus.
tunicam roseam aureis tmniis seplam, et zonam gemmatam purpuream, et chlamydem albam circa Videtur magis ad colorem, quam ad mate riam respici. Zonam purpuream, purpura infectam, non e pinnæ lana factam, Nam quæ aut purpura infecta, aut lana marina parata essent, quamvis diversi generis res, ambo tamen pariter aloup Y erant, e productis maris parata. Purpura pote rant panni quacunqne materia, lana, serico, etc., facti tiugi; panni e lana marina facti, poterant co lores quoslibet recipere. Bene distinxit Basitius hom. in divites (quantum colligo e loco, quem non datum est in connexione expendere; debeo enim illum Du Cange Gloss. Gr. v. the von & xoxhoc, purpura, vel murex, dat colores ardentes e mari provenientes, poбázwv pov, pinna dat lanas, quæ lanas ovium vincunt; xoxo, conchylium, dat colores non tantnm pupuram, sed etiam alios, cyaneum et flavum, at lanas non dat. Pinna vero, aliud ostrei genns. lanas quidem, at non colores dat. Asterius vero pinnam pro conchylio posuit, et illi tribuit flavum, aut potius dilute rubrum purpureum succum (apud Du Cango 1. c.): 'Aliei; BinTCUTI TES, piscatores lanas inficiunt captarum pinnarum flavo sanguine. De pinna et vellere pinnino seu ma rino multis egit Salmasius ad Tertull. p. 175 seqq. Et nihilominus tamen inutile non est ascribere quæ Keislerus de pinna et ejus vellere indeque parato pannificio refert in Itinerario Italico p. 744; Einer sonderbaren Falvike muss ich hierbey gedenken, die vorn hmlich zu Tarento unp Reggio im Schwange ist, und wozu die Fäsergen oder eine Art von Haren und' Wolle, die au einer gewissen Sorte von Mu scheln gefunden wird, Gelegenheit gegeben. Denn diese hat man also zu reinigen und zuzubereiten gelernt, dass anitzl Camisoler, Muizen, Strümpfe und Schuhe, welche wärmer alo Wolle halten darus ge stricki und verfertigt werden. An der Weiche und Feinigkeit kommen solche der Seide nicht bey, hin grgen behalten sie stets e nen sonderbaren Glanz. Die natürliche Farbe dieser Muschel fällt ins Oli vengrüne. Die Muschel, die solche hervorbringt, wird häuffig auch um die Inseln Malta, Corsica und Sardinien gefunden, ja selbst in dem Golfo di Venetia habe ich etliche solcher Art angetroffen, an welchen aber die rauhe Muterie, so man einigermas sen mit einem zarten Moose vergleichen kan, sparsam zu finden war, Idem p. 918 sic scribit: Die yrö sten vor den Muscheln der hiesigen Gegend (loquitur de tractu Anconitano) sind dic pinnae oder pernue, welche letztere Bennennung sie von ihrer einem Schin ken gleichengen Gestalt erhalten haben. Des äus serste ihrer Schaalen ist roth, und bey ihrem spitzigen Ende wächst oder setzet sich insgemein ein byssus ma rinus an, der zuweilen vier biss sechs Zoll lang ist. Cum magna pars nostri hujus codicis in no minibus vestium consumatur, quibusdam vulgo ignotis et prorsus novis, aliis notis quidem, at non satis clare perspectis, non inutile duxi futurum, si in illustranda hac antiquitatis perobscura parte ali quanto diligentius versarer. Gerebant igitur homi nes, honestiores profecto illorum temporum, in quibus codex noster obhæret, vestes præcipuas tres, quarum reliquæ aut accessiones, aut variæ formæ vi deri queant. Extima erat chlamys, Romana, non Græca vestis, secunda iw superior, quem alias xhavia appellant, et tertia Xitoy inferior, proprie et stricte item dicta. Chlamys erat pallium Romanum (nam Gracum aliter compara tum erat) super reliquas vestes gestari solita, non cerle longitudinis. in humero dextro, aut proxime ad eum, nunquam medio in pectore. fibule ope constringenda, plerumque ad genua defluens, am pla et libere promissa. Propendebat tamen inter dum usque ad talos. ut in imagine Justiniani Ra vennate, quam protulit Alemannus ad Procopium p, 73. Hoc pallium valde prolixum videtur Etymo logici M. Gayoμation esse, quod usum sagi vel. sacci præstaret et tamen formam manti haberet. Mantum nempe erat valde amplum et ad terram demissum. Sagum nonitem, quod proprie ad genua fere tantum, aut ad media femora pertineret. Vid. ad p. 285. Hoc proprie est chlamys, et fuit sæculo v. et deinceps vestis tam togata, quam sagata militiæ, postquam toga in desuetudinem abiit. Vidi quoque in vetustis imaginibus tertium chlamydis brevissimum genus, quod apud juncturam humeri cum cubito desineret diversum a colobio eo, quod colobium in pectore apertum esset, chlamys tan tum a dextro latere, sic ut dextrum modo hume rum sineret exseri, sinistrum occuleret. Chiamydis et sagi et chitonis imaginem videor mihi in Meno logio Basiliano t. I, p. 63. in effigie S. Joannis Ba ptistæ ad habitum medii ævifacta videre. Est etiam chlamys, qua indutus conspicitur Nicephorus Bo toniates in imagine Cerimoniali nostro præmissa. Nam per ejus fissuram trajectus totus dexter hu merus cum chitonis manica dextra et ipso pene toto chitone apparet. Sinistra vero manus sola pro minens per sublevatam chlamydem apparet. Qua parte coibant oræ dextri et sinistri lateris, in chla myde lata erat insuta aut intexta tabula, purpurea, aurea, plumata, imagines varias, pracipue vero principum, quorum quis esset subditus, protomas ostendens. Has tabulas tablia appellant, de quibus in continenti dieam pluribus, Chlamydis igiturerat fibula in dextro humero, sub qua dexter humerus exserebatur. Constat id multis auctorum locis, de quibus unum Nicetam citabo, qui 1. III, Manuelis p. 71 fine, describens torneamentum ab illo impe ratore et Franco principe Antiochiæ apud illam ur bem institutum, ait imperatorem processisse in equo, Chlanides et cbitones habebant quidem interdum quoque fibulas, sed non semper. Multæ enim earum ad nostrum hodiernum morem factæ erant sic ut inter latus colli et jun cturam humeri cum claviculis nihil pateret. sed omnis pannus continus esset, et manica cum ipsa vestes cohæreret. In quibusdam tamen chitonibus vel tunicis hiabat pannus abutroque latere, et lata fissura erat utrinque a mamilla pectoris ad finem scapulæ usque procedens. Geminæ igitur hæ rimæ fibulis astringi debebant. Differebant igitur fibula chitonum a fibulis chlamydum, quod hæ semper adessent et nunquam possent abesse, illæ plerum que abessent et fibulæ porro chlamydum semper essent singulares, chitonum contra, ubi adessent, semper gemellæ. Hæ denique extra conspectum la tebant suq chlamyde, nisi quis youvóc, id est tan tummodo tunicatus, procederet; fibulæ chlamydum in oculos incurrebant, et maximum erant chlamy dis ornamentum et ostentatio divitiarum præcipua Aureæ enim plerumque erant, artificioso opere elaborata et gemmis fulgentibus obsitæ. Hinc pa tet in loco Chrysostomi, quem Casaubonus ad Scr. Aug. Hist. t. II, p. 22. citat, e laudatione Babylæ pro legi oportere Describit ibi pompam el cavisia seu apparentiam imperialem ait, Per
oras tænia aurea et tabliis duobus auro obsitis or natam et figuris minutis hederm folia imitantibus gemmas in dextra possunt gemmæ in dextrocheriis seu armiliis intelligi, possunt quoque annulorum gemmæ. Cum chlamys seu paludamentum in locum togæ successerit et togæ successio atque imita mentum, lori puta, perpaucis et oppido raro usur parentur, erat chlamys communis usus omnium utriusque militiæ procerum, saltem temporibus Justiniani M. Nam secutis chlamys erat apud Lati nos quidem honoratioris cujusque, apud Græcos autem solius imperatoris, pro quo proceres scara mannio utebantur. Hinc appellat Themistius p. 109 et p. 116: axpixλa Pilostratus p. amorem conjungit. Verum proceribus togatæ quoque militiæ tribuitur, et rópan, fibula, id est chlamys, cujus pars esset fibula, pro functione splendidissimi cujusque ma gistratus urbanicomitatensisve ponitur. Plutarchus Opusc. p. ut equum, ut fibulam, ut talem aliquam felicitatem consequantur, id est, ut equites, ut senatores, ut alia talia fiant. Hiero nymus quod in palatina militia sub chlamyde et candente linteo corpus ejus cilicio tritum sit, id est, cum primum candidatum principis protectorem ageret et deinceps ad illustriores honores comita tenses promotus mereret. Conf. Agathias p. 109, ubi et velut insignia regni conjungit per ty invoμlav (nempe regni). Vid. Petav, ad Themist. p. 378. Sacerdotibus autem non licebat chlamydes gestare. Hinc cum ad se rapere vellet supremam potestatem ejusque insignia Romanus pontifex, fingenda erat donatio, in qua ipse sibi eum aliis a sacerdotio alienis chlamydem et tuni cam coccineam et omnia imperialia ornamenta per mittit. [Constantinus in donatione Sylvestro facta permittit ipsi coronam gemmis intextam, epomi dem, quæ collum cingat, chlamydem purpuream, coccineam tunicam, ephippia, quibus equi regii sternuntur, sceptra et reliqua gloriæ ornamenta.]* Cingulum non chlamydem, sed chitonem, constrin gebat, et raro chlamys ultra medium femur pro cedebat. Chiton est proprie vestis talaris, Dalma tica medio ævo dicta. Manicis carebat chlamys, at chiton habebat, certo plerumque. Nam erant quoque chitones absque manicis, colobia dictæ, et toyoto, quoniam ante et retro super utraque manilla usque ad finem scapulæ scissi erant, quales in Menologio Basiliano passim est videre, antiquitatem altiorem redolentes. Plerumque tamen erant manicati chitones recentiore instituto. Hinc Luit Græcos ætatis suæ tunicatos, manicatos per Pudibrium appellat. Hinc etiam invidiam et repre hensionem sibi conciliabat apud suos Carolus Cal vus rex, quod de Italia in Galliam rediens novos et insolitos habitus assumpsil, ut testantur Aunales Fuldenses ad A. 876. Illi habitus quinam sunt? Nam talari, pergunt, Dalmatica indutus et ballheo accinctus, capite serico velamine involutus procedere solebat. Quæ hic memoratur vestis talaris Dalma tica, illa est chiton. Ea singulo astringebatur. Etate Prpcopii affectabant factionales in chitoni bus manicas ad carpum strictas. ad humeri capul peramplas gestare, quem ille morem facete ridet Anecdote historiæ p. 32, qui locus nonnulla rem vestiariam illius ætatis illustrantia complectitur. quorum partem in dissertatione de hosis ad p. 416 attingo. Chlamydem fuisse vestem Romanam, non Græcam, supra dixi. Res ipsa loquitur et lueu lenter confirmat Themistius p. 144: 0! zwy Opponit Græcis vestibus chlamydes. Ergo Græcis antiquis in usu chlamys non erat: ergo alienæ originis, est, Romanæ scilicet, idem cum paluda mento. Nam vetusta Græcorum pallia multuin erant a chlamydibus diversa. Patebant enim scissa utrin que ab ima pedibus vicina ora usque ad articulum humeri cum scapulis ad utrumque latus, ut exseri possent ambo humeri plane ut candida casulæ vel planetæ. quas prædicatores nostri passim locorum adhuc gerunt, Chorhembden et Chorröke dictas. Erant ergo ipsorum palliadloxota et ala utriusque, tam anticæ quam posticæ, utramque oram, dextram sinistramque, revolvebant versus collum et super humeris infixis acubus aut trajectis fibulis conse rebant. | In vetere nummo est Alexis vélu d'une longue robe ouverte à l'endroit de la droite de laquelle il tient un vápor, ut ait Du Cange ad Joinvill. p. 296. Longa illa roha est chlamys, cujus imagines in nummo, quem Cerimoniali huic præsimi Con stantini et Porphyrogenneti, item in illorum num morum quibusdam, quos Dissertationi Leichiana de vita Constantini Porphyr. præmisi, et in omui bus pene, præsertim antiquioribus nummis Byzan. tinis est conspicere. Non itaque video, qui possim Du Cangio astipulari chlamydes et clibania con fundenti. Nempe ad Joinvil. p. 141, chlamydem ap. pellat habit des chevaliers, et ad Alexiad. p. 401, dictionem interpretatur avec deux colles d'armes, id est cum duobus militibus quia nemini præter milites induere chlamydem seu loricam licuerit. *[Carolus M. diebus festis aurea chlamyde, aureis ocreis aureaque corona ornatus procedebat, quo imitabatur CPianos imperatores, ut Justinianum, de quo Theophanes p. 146, 196, ut apparet ex Annalibus Fuldens. A. 876. Habitus tamen ipsos diversos putat, præcipue terpάywva, Du Canhe p. 158t Diss. Joinvill.] Multum diversa pallia quadrata et chlamydes. Illa erant pallia Græca, Bioxista, bæ pallia Romana seu paludamenta. De quadratis illis veniet suo quoque tempore agen di locus. Dicendum unum adbuc, qui sint chlamydes Axæ super humerum et clausæ in Concil. Andega vens A. 1365, in verbis: nec chlamydes fixas super humerum, sed clausus, largas, longus et honestas. Quæ hic fixe super humerum chlamydes appellan tur, hæ sunt, quas fibula super dextro huniero continebat, Clausæ uero sunt illæ alias sic dicta clocca que rolundæ, ad instar clocca vel cam panæ in imo tanto ambitu solidæ erant, in summo augustiore ambitu foramen habebant, perquot caput caput Longam de tabliis dissertationem hic positam, ad quam modo ablegabam, rogatu typographi ad finem properantis et chartæ defectum causantis, alii loco reservandam duxi. Cui intexti erant corymbi et helices he deræ, hederam simulantes. Errore enim memoriæ apium pro hedera in Latinis nominavi. Habet hanc vocem historia msta Bertrandi Romani apud Du Cange v. Splendidæ ad calamorum scriptoriorum instar re ctæ columnæ et marmoribus in altum extructi parietes, quibus illudunt hederacei, pampini el aurea folia violarum, liliorum et rosarum. Jam in superio ribus aliquoties monui, veteres Græcos et Romanos gestasse vestes floridas (quod adhuc Turci et Orien tules omnes servant), figuris variis foliorum, race morum, florum et aliarum rerum, quas figuras exempla nominant, intextas.
respersam.Ab imperatore hæc dantur in aureo tri Kai clinio recens honorato; qui ea nactus humi procidit, et domini pedes genuaque deosculatur; inde resurgit, et ad ædiculam S. Theodori,quæ in ipso chrysotri clinio est, abit, ibique a præsente cerimoniario et præposito dictis modo vestibus honoris induitur. (Illi ipsi,cerimoniarius et præpositus,eum antea ad imperatorem adduxerant, scaramangio indutum et torque et catacoilio seu ventrali,per velum argentes portæ,senatu in eodem triclinio in mutatoriis stan te, imperatore autem stemma seu infulam gerente.) Ab illis ipsis,jam brabeo suo indutus,e S.Theodoro educitur honoratus, et præsentatur domino, cujus pedes et genua iterum osculatur, dictaque gratia rum actione, medio in conclavi astat. Tum acce dit senatus et gratias domino [agit pro imposito sibi capite], illisque peractis, rursus ad suam sla tionem redit. Tum producitur honoratus a præpo sito et in capite magistrorum collocatur, datoque imperatoris nutu, et ipse et simul senatus exeunt. Senatores jam extra conspectum domini agentes novum suum præsidem consalutant; ille vero porro ad ædes S. Sophiæ in novo suo ornatu abit, comi tantibus cerimoniario et primicerio cubiculi et si 40 Sic R. h. I. et mox, xataxuλlov cod. et ed. et cervix exsererentur. Talium cloccarum memoria et imagines passim occurrunt in monumentis me dii ævi, ut in Longobardica illa tabula, quæ co ronationem regis Longobardici exhibet, ab Horatio Blanco ad Warnefridum edita. Differt clocca a colo bio eo quod illa scissuram modicam inter scapulas, aut etiam ab antica et postica simul haberet, ab illo foramine per quod caput exserebatur non mul tum deorsum procurrentem, in imo solida; colo bium vero scissuram ab ima ora super medio pe ctore ad summum usque collare ascendentem habe bat, cætera solidum. Discimus de reliquo ex illo Concilii Andegavensis laudato loco, chlamydes adhuc xiv sæculo gestari solitas fuisse: item ex imagine, si quibus eam spectare licet, in codice quodam membranaceo bibliothecæ hujus urbis pu blicæ, qui complectitur duobus grandibus in folio voluminibus Valerii Maximi Gallicam interpretatio nem pulcherrime scriptam et auro atque picturis illuminatam. Singulis libris præmissæ sunt sin gulæ grandes et pulcherrimæ imagines, quas qui intuetur non potest illorum temporum,quibus exa ratus fuit codex,in pingendo subtilitatem et dexte ritatem non mirari. Credo xaxaxo/Atov, ventrale, fnisse vestis ge nus, quod pectus ambit, et in ipsis inguinibus de sinit, Bruslatz vel Wambs nobis dictumn, de quo v. Du Cange v. Gambeso, et quæ intra de di ploide dicam; aut fuit ventrale, si Salmasio cre dimus, hac de voce ad Scr. H. Aug. t. I, p. 670 disputanti, lata fascia ventri præcingenda, cum habenis astrictoriis et funda vel marsupio pro recondendis nummis. Græcos veteres in pronuntian do interet or discrimen non statuisse, ex eo satis apparet, quod neque Græci, neque Latini librarii y et a distinguunt, sed ambo promiscue babent. Novi Graeci dicunt pro vel venter. Pro Latini Mæsia dixerunt. Pro olxetaxóę yciacus exararunt (v. Du Cange v. Calapanus), et jconomus pro oixo vouw; vid. Murator. t. II, Ant. Ital. p. 361. Apud eumdem p. 332,leguntur in imprecatione marmori Nepesino inscripta hæc verba: cum Juda et Capha el Pilato habeat portionem, item turpissimam susti neat mortem, ut cylo, qui suos tradidit socios, non ejus sit memoria, sed in asello retrorsum sedeat et caudam in manu teneat. Constructio verborum bæc est ut ejus qui socios tradidit, id est prodidit, memoria non sit in cylo, id est cœlo. Salmasius ad inscript. Herodis Attici p. 44, inter alia ait, ante inventas a Simonide litteras scribi consuevisse pro Infra apud Nostrum est p. pro et vicissim p. pro pro in M., ubi editum fuit p. 101. Mos erat, ut senatus pro recens honorato collega gratias imperatori ageret, ut patet e Themistio p. (nempe consulem), appa Mos erat Græcorum, ut recens honoratus statim a promotione et consistorio ad ecclesiam aliquam,seu palatinam (ut S.Demetrii, vid. p. 135), seu urbanam, ut S. Sophiam aut SS.Apostolorum, abiret, Deoque gratias pra indulto honore ageret, a patriarcha vel alio quodam sacerdote benedictio nem et sacram communionem acciperet, et munus ecclesiæ donaret.Domum deinde abeuntem college novi et familiares comitabantur et deducebant,illuc afferebat regium diploma vel codicillos silentiarius, et omnes epulabantur; vid. Nostri p. 135, Cedren. p. 612, Valesius ad Amm. Marcell. p. 523, el Du Cange v. Patricius. Ipsi quoque gentiles Romani magistratus novo macti honore ibant in Capitolium Jovi gratias actum; vid. Arrian. dissert. Epicte'. p. 136. [Ritus precum in templo super patricio inaugurando v. Georg. Monach. p. 568, Script.post Theophan. p. 239. Patricii Græci precibus in eo clesia communiri soliti, S. m. Logothet. p. 475.]*
lentiariis. Illuc pergens dum transit per chalcen. excipitur faustis acclamationibus ambarum factio num iisdem, quibus patricii sclent excipi; tandem in ipsa Magna ecclesia accipit a patriarcha bene dictionem,et abit denique in domum suam sub læ tis vocibus et elogiis factionum. Sequuntur eum magistri et patricii, quibus libet, et convivio ab eo excepti rursus abeunt. Ex eo tempore procedens diebus communibus 256 et operariis, induit in mde S. Stephani, quæ est in circo, scaramangium Cum res ad vestitum et colores pertinentes vix queant perspicue solis verbis tradi,et multa rei tinctoriæ ignoremus, veteres quoque non iisdem semper rebus eadem nomina tribuerint, sæpe nihil aliud licet, quam conjectura in his talibus expo nendis uti. Ego quidem hic loci nescio, debeatne úv pro violaceo. an pro acuti juris accipi.Si prius, deberet una voce scribi, eἰ esset vestis, in quo fila per alternas vices modo violacea, modo viridia jacerent. Si posterius, esset vestis prasini, sed vividi et ardentis coloris. Quid porro triblattum fuerit, non magis liquet. Potest enim tertinctum et potest quoque trilix esse. Si prius,fortissimus et saturatissimus fuerit color ne cesse est; quo enim sæpius fila tingebantur, eo profundius imbibebant colcrem, ut deleri porro et exteri nequiret. Si vero posteriua, fuerint cujusque coloris, tam violacei,quam prasini tila singula ter nis tenuioribus filis contorta. Priori interpretationi favet Petrus Damianus, qui pallium sericum illud, quod trium esset colorum, triblattum ait appellari. Locum habet Du Cange v. Triblathum. Dictio trium colorum non indicat tres diversos in uno panno co lores,sed tres tincturas, ter repetitam in cortinam tinctoriam panni immersionem. Quod e nostro hoc loco liquet,in quo triblatto aut unus color prasinus aut ad summum duo, violaceus et prasinus, non plures tribuuntur. Quid hæc vocabula sibi velint, alii me di xerint melius. Ego quidem hic nihil video, nisi hoc unum, rhoĕsium a colore rubro sic esse di ctum. Dubium, ad prohedrum, an ad drungarium pertineat, et diu fluctuavi. Sane initio verteram Illuc ingresso et ab acolutho stipato, ut ad probe drum rediret, quo casu legendum sit fixeuu in accusativo: dein mutavi, nescius optimone con silio. Vereor tamen, ne, quod alias mihi contigit, pejus pro meliore arripuerim deceptus prava le ctione. Acoluthus erat magister illorum militum pa latinorum, qui Barangi solent appellari, et custo diæ sacri corporis deputati secures gerebant; vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. et ad Cinnam. p. 441. Varangi seu Angli inter corporis custodes Græci imperatoris. DC. ad Villehard. p. 296. De vocis etymologia v. Bayer t. IV Comment. Academ. Pe. tropolit.] Angli sint, an Franci disputatur. Mihi dubium non est, Francos et Barangos et Waragos cosdem esse.Abulfeda in Geographia post mare, quod aut Burduliæ, hoc est Castellæ veteris, aut Bordilæ, hoc est Burdigaliæ,mare est (vid. Du Cange v. Pa storelli), recenset ut proximum et continuum mare, mare Warangorum Liquet Francicum id esse, nobis hodie Germanicum dictum, ab Aquitania inde usque ad Norwegiam porrectum. Venisse Francos e se ptentrione, transiisse pro parte in Angliam uno cum Saxonibus sæculo v, nolum est. Unde facile conciliari potest, Barangos Francos esse, et tamen Anglos a Codino et Anglice loquentes dici. Nomen Francorum olim Feranki et Faranki pronuntiabatur. (V. Barth. ad Guilielmi Briton. Philipp. I, 114, p. 28, et Du Cange v. Feranci.) De nominis autem Francorum ratione etymologica discrepant senten tiæ, quibus recensendis non immorabor; eam ta men, quæ mihi probabilior videtur, expediam. Primum quidem id improbabile videri et causam nostram turbare non debet, quod wet b et / promi scue habemus, dicimusque, a nobis hodie et olim Francos dictos eosdem cum Barangis et item cum Waragis esse. Nam,e.c., quos nos hodie Wallachos dicimus, eos Græci Blayzous vel BAάous appel lant, Arabes, Aflak. Deinde hoc quoque perinde est, Waragus un Warangus efferas. Utrumque recte,sive ex more Græcorum, sive ex etymologia. Solent Græci nante g interponere in nominibus gentium et aliis. Ut,quod modo citabam exemplum. Blayzous appel lant, quos alii et ipsi se Blachos; item qui proprie Ugri sunt, eos Græci et nos ad ipsorum exemplum Ungros, Ungaros appellamus. Ut nos hodie nomina qualitatis non tantum in ich vel ig, sed etiam in ing terminamus,sic quoque veteres Germani seu Franci suo more non tantum in ag et eg, sed etiam in ang et eng terininabant. Pro gryseus (greusig) dicebant grysengus, vid. Du Cange hac voc.; ita quoque pro wehrig dicebant warag et wareg et warang et wareng. Ut dicimus lüngling pro eo, qui juvenis est, Zwil ling pro eo, qui gemellus est, Edeling pro no bili, etc., sic optimo jure, quamvis usus non asti puletur,possemus dicere Wehring pro homine tule lari, protectore. Et id quoque in usu olim fuisse probat nomen Beringer, Berengarius, quod nihil aliud est, quam Barangus, protector. In usu quoti diano est adhuc hodie vox Wehre, tuitio, protectio. Sich zur Wehr stellen, se comparare ad se tuendum. Hinc war Anglis et guerre Francis aliud nihil est, quam nostrum Wehre, pro aris et focis dimicare; wehren dicimus pro arcere a nobis, amovere, pro figare. Hoc sensu essent Barangi qui submovent turbam, aggressores profligant. Vel sic potuerunt dici, quia tantum bello viverent et mercede militatum extra patriam irent. «Warings (ait Du Cange v. Gravaringus] vocant Angli milites, vocabulo, ut videtur, ducto a werra; nostris dicun tur hommes de guerre.» V. Du Cange v. Warantus. Hi Barangi vel Franci, id est protectores, habita bant in excubitis vel statione excubitorum.Zonaras in Alexio Gestabant rhomphæas et bipennes super humeris, vel etiam bipennes ad femur habebant pendentes; vid. Nostr. p. 302; et hos intelligit Psellus in Historia msta (apud Du Cange v. 'Poupala), quando ait Theodoram circumstelisse cum aliis protectori bus eos,qui graves terro bipennes ex humeris libra Lant Non solum in aula militabant Barangi, sed etiam in provinciis. Scylitzes in Mo nomacho Francos et Warangos in Iberia et Chaldia collocat ergo haserat hactenus cum cohorte sua in Magna Græcia aut in Dalmatia]
oxyprasinotriblattum seu viridi serico textum, ter cod. cod. tinctum, vividi luminis, et catacoilium [seu ven trale] et rhoesium, habens exabulium aureum cir cum oras vel limbos ornatum tæniis aureis et par vis foliis hederæ similibus respersum. Illic ingresso primi occurrunt drungarius vigilia, ab acolutho [seu barangorum securiferorum duce] stipatus, et magistri et judices in hippodromo sedentes; jubent que ipsum salvere, et vicissim ab eo jubentur. Dein per scyla transiens beneventatur initio triclinii Justiniani a silentiariis et admissionali, paulo ulte rius a cubiculariis; medio in triclinio a protospa thariis et spatharocandidatis et reliquis; quibus omnibus datam salutem reddit. Intrantem in lausia cum excipiunt præpositus et hetæriarcha et reliqui senatores idemque facit erga hos, quod erga supe riores; idem quoque erga excipientes patriarchs præpositum, primicerium cubiculi et primicerios ostiariorum. Tum primus considet ante magistros et præpositos, et intral ad imperatorem immediate, non nuntiatus, quemadmodum olim præpositus in trabat; verbo, magno in honore habetur ab omni bus. In diebus autem festis gestat, quæ accepit ab Barangos, quoque in expe ditiones bellicas, quas Græci lentabant, ivisse, con stat etiam e Chronico Casinensi II, 37, p. 373, ubi Græci dicuntur Apuliam et Calabriam sibi vindicasse, sociatis in auxilium suum Danis, Russis et Gualan nis. Ejusdem originis gentes sunt Dani et Gualanni. Putantur enim Barangi e Dania in Angliam venisse. Atqui Gualanni et Barangi iidem sunt. Gu ut W. item nn ut ng olim pronuntiabatur, et / sæpe litte ræ r substitui solebat; ut ergo Gualanni et Barungi sono prope nihil different. Non solus imperator habebat Barangos sui corporis custodes et perpetuos comites, verum etiam proceres, habebant, si non veros, at certe tamen Græcos ad modum Barango rum vestitos et armatos; ut hodie quos inagnates nostri alunt apparitores Heiduckos appellamus, etiamsi natione Germanos, ad modum tamen Hei duckorum compositos. Schol. Basilic. ad I. LX, p. Hic Barangus se natorius est, qui ad senatorum aliquem pertinebat eique apparebat. Horum itaque imperialium Baran gorum magister appellabatur peculiari nomine, non patrio quidem, at Græco tamen ad patrium conficto. Patrio enim nomini ipsi se appellabant et a suis citabantur Folgher, id est comes, seculor, appari tor, Vox Germanica eat folgher et /olg heres, id est folger, folgerer, appellabant medio avo qui aliis deserviunt, ut ait Bracton. I III, tract. 2. c. 10. Apponam ejus locum e Du Cange v. Fulgare omnes, qui terram tenent et domum, qui dicuntur Husfastene Hansfeste, angesessene] et etiam alii, qui aliis deserviunt, qui dicuntur folgheres, id est servientes, apparentes in obsequio, sequentes he rum, quo eat, comitantes, et a latere ejus non de cedentes. Superest adhuc ea vox in sermone Angli cano, fellow. Nam fellow et fellower idem est atque fellog et felloger. În universum quidem omnes Wa rangi in militia palatina merentes erant folgheres seu acoluthi; verum ut solemne erat illi aulæ magi strum et caput militaris alicujus tagmatis per ex cellentiam eo nomine appellare, quod singulari cui que militi competebat; ut e. c. bicanatum pro præfecto bicanalorum, excubitum, ploimum, peri usium, etc., pro præfecto excubitorum, ploimorum, periusiæ: sic etiam acoluthum per excellentiam appellabant eum, qui tagmati acoluthorum præes sel. Ipsi enim Barangi se fellows, folgherer,acoluthos appellabant. Hos Barangos proculdubio intelligit Rhamnusius 1. 11, de bello CPtano p. 87, 1, Mache rophoros laudans, quod satellitium, griffonum vulgo Græcis nominatum, ex Anglis el Danis antiquo Cœsn rum Græcorum more conscriptum in stationibus erat. De griffonibus nihil usquam comperi. Videtur tamen auctorem Villharduinum habuisse. Sticharium est tunica interior, talaris, autem, item est sagum seu tunica bre vior exterior; idem esse satis credo e collatione Cerimonialis nostri p. 6. cum p. 313. Sticharium et stichtum, item stigium (sic diversa ratione idem vocabulum scribitur), ut et stica, Latine reddi solet strictorium. Facile hinc est, etymologiam ejus indagare. Est diminutivum secundum alterius diminutivi primarii, idem signi fcantis, Hoc venit a per orbem ambire, et hoc & Ab ejus futuro collocabo, fit ut ab quo utitur Moschus in Europa v. 8, et multa ialia; aurum ambiens vel circumstans, habet Nicelas, vocum cascarum et poeticarum captator, p. 41. de Germanica quadam Amazone Inde formata verba seorsim collocare, et in orbem collocare, ami cire. Illo utitur Moschus in Oarista v. 54 recte vertitur mi tram removisti? et immerito suspe otum fuit visum magnis viris Scaligero et Casau bono. Altero verbo utitur Herodotus
imperatore, mutatoria et campagia el campotuba purpurea, eoque in ornatu præit imperatorem. In processionibus equestribus vero gerit vestes roseas auro pertextas, sticharium nempe et sagum, eo demque passu tum cum præposito ambulat; et imperatori volenti coronam aut ponere aut depo nere, adest. Actologiæ seu acclamationes factionum hæ sunt: Multi sint anni imperatoris; illius vel illius cum plena potestate imp. multi sint anni; illius vel illius felicissimi Cesaris multi sint anni; bene veneris, illustrissime præses senatus; bene ve neris, tu, qui fdum servum et amicum imperatoris te monstrasti; bene veneris, dilecte imperatori, quem Deus coronavit; bene veneris, dilecte felicis simo Cæsari; bene veneris, dilecte senatui; bene veneris, dilecte universo populo. Gloria sit Deo, qui domino gloriam addidit; gloria sit Deo, qui magnificavit felicissimum Cæsarem; gloria sit Deo, qui te præsidem senatus constituit; gloria sit Deo soli regnanti et dignos dignis præmiis mactanti, et in te præcipue [hic addebant et exprimebant viri nonien] illustrissimam dignitatem præsidis confe renti. Bene veneris, a benefactore nostro dilecte atque promote; bene veneris, nobili sanguine pro create; bene veneris ad populum tui amantem. Merito te amavit dominus, ut purum vitiis et eo gradu suoque amore dignum. Omnium autem Conditor et Dominus conservet te, illustrissime præses senatus, multos in annos. Diu vivere sinat Deus imperatorem, principes in ejus familiaritate, et pa tricios.» bis. Libro IV, p. singulis gaulis lactis per orbem circumcollocantes gregem servorum cæcorum. Deinde ejusdem libri cap. p. Hinc emendandum Erycii in Sopho clem epigramma p. 274, edit. Henr. Stephani c. fin. n. 1468 Vulgo male legitur; quod si valeret, quid fieret de quod procul dubio tunc abundaret inutiliter? Semper sit obsessus et per orbem ambitus tumulus tuns ub apibus, boum sobole, stillans (ita ut stillet Hymettico melle. Est ergo stica, stichium, et vestis astans, circumstans homini, stricte inhærens; adeoque idem quod de quo Salma sius ad Tertullianum disputat. Titulus et serioribus seculis etiam Casari erat proprius; vid. p. 132 et 264. Habetur in formulis salutationum epi stolarium ab Haberto editis Debui punctis sensu vacuis explere termi nationem vocis hujus per compendium in membra nis exaratam, quod assequi non valui. Nam quod in Latinis dedi, non interpretatio vocis est, sed ideo positum, ne omnino nihil dicerem, ne lacunam relinquerem. Sensus loci videbatur id saltem ferre, si non flagitare. Compendium illud qui exprimeret, typum stanneum in forulis babebant nullum operæ typographicæ. Ergo ad puncta confugiendum erat. Erat autem in codice sic exaratum hoc vocabulum, ut supra à staret, eique adjungeretur illud scri pturæ compendium, quod alias librariis Græcis ter minationem etc., designare solet. et ad figuram litteræ & proxime accedit. Eadem illa est figura, ob quam non perceptam in epistolis Ignatii Thomam Smithum Jacobus Gronovius initio præfationis ad Herodotum pro more suo sævis modis increpat. Multum nempe ignorabat et idiota erat, qui non meminisset idem esse atque Jam viderint doctiores, quid ex efficiant. Ego quidem nihil prorsus extundo, aliquanto meliore fortuna usus p. 322, ubi membranæ quoque in voce &vpxx:7 hanc ipsam figuram præferebant quod aliud esse aique mihi non poteram persuadere.
AD CASTRA PERGENTI, IN CASTRIS AGENTI, IN HOSTICUM INTRANTI, ET INDE CUM VICTORIA IN URBEM REDEUNTI, Item de ipsius comitatu, sellariis, sagmariis, cibo, potu, supellectile vestiaria et culinare, vigiliis castrensibus, congiariis, aliis, expositio Expositio de ratione bellicarum, quas faciunt impe ¿ d Sitne prima hæc particula, quæ ad p. 263 decurrit, ejusdem Constantini, cujus cætera, non liquet. Saltem ex eo dubito, quod p. 260, ¿ à Yos Kaisap (sic enim ibi lexo) memoratur. Atqui Cæsaris nomen Constantini Porphyrogenneti ætate jam exoleverat et Baorheic appellabantur imperato res. Forte igitur sæculi quarti aut quinti opus est, quo Cæsares adhuc audiebant, ut e superius allega tis allocutionibus novorum imperatorum ad senatum populumque et fortes exercitus, item e Juliani Mi gopogone p. 346, ed. Spanhem. constat. Vocabulum To autem hic notat præceptum, suasionem, præscriptionem rationis, secundum quam agen dum; noivat est suppeditare (nempe consi lium), suadere, ut nos dicimus jemandem unter den Fuss geben. Hinc interdum pro præcepto ponitur. Exempla dat DC. v. Troßssic. Verti expositio. Eo sensu idem valet atque ram oculis lectoris ponere vel scribere. Novi Græci tv appellant, quod veteres πx et in procinctu, ordine bellico, acie et armis esse, stare, procedere. Hinc vel omnis processio in armis et acie, sive in urbe fiat, sive in castris. Infra p. 352, significat processionem ratores, expeditionum, et commemoratio stationum, in quibus metari solent. 257 Aplicta, vel applicata id est stationes et mansio nescastrorum, sunt hæ. Primum aplictum seu prima mansio [post exitum ex urbe augusta trajectumque Βosporum est in Malaginis; secunda ad Doryleum tertia ad Caborcium; quarta in Colonia; quinta in Cæsarea; sexta in themate Armeniacorum apud Dasimonem. Et quidem ad Malagina debent impe ratori occurrere strategus Thracesiorum et stra tegus Anatolicorum; ad Caborcium autem debent ipsi occurrere domesticus scholarum et strategus Bucellariorum et strategus Seleuciæ. Si expeditio instituitur adversus Tarsum, debent omnia themata militarem facere, curare, ducere, eam nempe, quæ quotidie fit, monstrandæ causa dexteritatis militum in tractandis armis et dividundis excubiarum vi cibus. Sed plerumque notat hæc vox processionem militum armatam in castra adversus hostem, et moram eorum in acie et armis, id est expeditionem bellicam. Aplictum novi Græci dicunt pro applicitum vel applicatum, ut rxov (v. DC. h. v.) pro ex plicitum vel explicatum. Appellant autem aplictum et applicatum omnem locum ad quem applicatur, in quem incumbitur, stationem, mansionem. Partes orientales sunt aut media et quæ mare Hyrcanum respiciunt, aut in specie sic appellaban tur olim a Græcis pariter atque ab ipsis Arabibus partes ad Euphraten, interdum quoque partes ad Tigridem site; quod pluribus demonstravi in notis ad Abulfedæ Historiam, et ex Assemanni Biblioth. orientali quoque intelligitur. Hic de Natolia, tractu Minoris Asiæ, Lydiani et Ioniam complectente (cujus dux hoc ipso loco strategus Anatolicorum dicitur), non cogitandam. Geographica hæc illu strare quamvis sit hujus loci, non tamen apparatus ad hanc rem necessarius mihi ad manum est; qua propter paucula tantum attingam. Pylæ confun "Hinc incipit Commentariorum pars inedita. In fine annotationum ad libr. secundum Reiskius hæc subscripsit Asolvi rudem hanc Commentarii delineationem bono cum Deo, oui laus et gloria sit soli, die 10 Maii 1752. Poste a plura, schedulis insertis, addidit, nonnulla etiam retractavit: quæ in editione Bonnensi, suo quidque loco, uncis Inclusa leguntur.
[seu legiones provinciales] congregari in thema Coloniæ. Quod si vero ad tractus interioris versus Interamnanam Orientis instituitur, debent Cappadox quidem et Charsianites et Bucellarius in Coloniam convenire; Armeniacus autem et Paphlago et Se bastenus in Cæsaream. Quando autem adversus themata apud Bathyn Rhyaca seu torrentem profundum, oppidum sic dictum. Observanda quando imperator expeditionem parat. Constantinus Magnus, si quando expeditionem bellicam animo agitaret, consulebat eos, quos norat usu doctos ad proponendas has quæstiones respon dere sibique satisfacere posse: ubi scilicet et quando bellum oporteat instruere. Invento per eam consultationem et loco et tempore gerendi belli, in quirebat porro, num etiam alii essent, qui ea, quæ scire cuperet, perspecta, et maxime per recentis simam experientiam, haberent. Repertos post fa ctam diligentem inquisitionern tales cogebat et ipsos quoque; seorsimque eorum unumquemque inter rogando percontabatur, 258 quantum esset via spatium ad certum, quem edebat, locum; quæ via ex orbe Romano illuc ducat, et qualis; et unicane, an plures; aquis abundent, an careant regiones illuc tendentibus trajiciendæ; angustane via et præcipitiis aliisque periculis horrens, an ampla com Tephricen contentio est, congregantur Armeniaca dendæ non sunt cum illis Pylis quas longo tem pore post Manuel Comnenus struxit et sic appella vit, teste Cinnamo p. 35, Malagina, Ma est oppidum ad Olympum, Mysiæ montem; vid. Du Cange Alexiad. p. 411. Memorat Geographus Nubiensis p. 287. De Dorylæo Wesseling. ad Itiner. Anton. Aug. p. 203. De Ca borico prorsus nihil invenio. Colonia est Colonia Armenis, de qua Wesseling. ad Hieroclis Synecde mum p. 703 et Du Cange Alex. p. 386. Forte est Geogr. Nubiens. Casarea hic memorata est Cappa dociæ, etiam Abulfedæ laudata. Armeniaci sunt thema aliquod seu provincia. Legendus de bis omnibus Constantini libellus De Thematibus Orien tis. De Seleucia Isauriæ v. Wesseling. I. c. p. 708. "[De bucellariis citantur auctores ad Olympiodori Eclogas a Labbeo pag. 90.]* Conf. Fabrott. Gloss. Cedren., Du Cange utroque Glossario, Goar. ad Cedren. pag. 721. Sebastia est celebris apud Arabes Siwas. videtur omnino aut ipsa urbs Tebris, aut regio ejus olim fuisse. púa est oppidum sic dictum in themate Armeniaco, de quo Du Cange Alexiad. pag. 340 fine. est e membranis pro uti leg. Vegetius lii, 6: Duæ primum itineraria om nium regionum, in quibus bellum geritur, plenissime debet habere perscripta, ita ut locorum intervalla non solum passuum numero, sed etiam viarum qua lilates perdiscat, compendia, diverticula, montes, flumina ad fidem descripta consideret. Hinc nata tabulæ, qualis sic dicta Peutingeriana est, Notitia imperii, Itineraria, ut Aptonini dictum, de quibus vid. cap. 2 doctæ dissertationis illustris Francisci Christophori a Scheyb ab tabulam Peutingerianam a se hoc ipso anno Viennæ Austriacæ ex ipsis mem branis fideli ex ære redditam. Exstant in nostro quoque hoc Cerimoniali talium tabularum itinera riarum, sed particularium, specimina duo, nempein Taxidio p. 283; stationes phanorum et laternarum nominantur, quibus brevi tempore irruptio Sarace norum in solum Romanum elicita ad CPlin nuntia. batur; alterum specimen talium tabularum est l. 2, fine capitis 45, inscriptum. Pertinent huc quoque Notitiæ episcopatuum, de quibus ad finem 1. 2 dicetur. Dedi in Lalinis ex orbe Romano, i. e. ex ditione Romanorum seu græcorum. Græci enim illorum temporum se Romanos appellabant. Proprie est loca habitata. Quidquid enim ditionis Romanæ non est, quamvis abundet hominibus et cultura loreat, Græcis tamen et dici tur, quoniam ipsis ibi habitare et versari tuto non licet. Eo sensu accipiendum est vocabulum tz paulo post hujus Tactici p. 262. Pariter veteres appellabant, ubiubi quis deser tus ab amicis esset; vid. Diogen. Laert. p. 359 Eo sensu legitur ap. Euripidem in Rheso 214, ibi est hostile solum. Apud So cratem quoque Hist. Eccles. 1, 18, est media barbaries, meditullium ditionis hostium, ubi summa est amicorum penuria. Ait ibi Socrates Constantinum M. sibi comparasse castren sem ecclesiam, quam secum ferret in expeditionem Persicam, Eodem modo accipiendus Balsamo Resp. 13, quando clericos castrenses ap pellat eos, qui imperatores sequuntur in campanias desertas, h. e. hostiles. Hinc emendandus Epicietus ap. Arrian. Diss. 1, 24, v. ed. Cantabr. (non ut ibi editum est, nos speculatorem in desertum, i. e, solum hostile, mittimus. Pari modo ut Græci scriptores, qui sub Romanorum imperio foruerunt, quidquid Romani juris non esset, et quidquid esset, vel dicebant, sic Attici scriptores appellabant quidquid ditionis Attica esset. Lyo curgus orat. adv. Leocrat. p. 178 (in orat. Graec. minor. ed. Hanoviensis). p.
modeque permeabilis; magnusne fluvius per viam occurrat,qui vadum nullum præstet. Porro de ipsa illa regione sciscitabatur, quot haberet castra et quænam eorum munita sint, quæ secus; quæ fre quentia hominum abundent, quæ contra raros nu merent incolas; quantum singula a sese distent; quomodo adjacentes ipsis habeant regiones; sintne vastæ, an parvæ et contractæ; solum æquabile, an inæquale; ferax graminis, an sterile et aridum. (Id autem sciscitabatur,animo ad equos eorumque pabulum intento.) Porro interrogabat, quale homi num genus in istorum castrorum vicinia degeret, et potensne castris tempore belli succurrere, et e quanta distantia; quandonam parati ad expeditio nem, et quando e contrario palantes et disjecti, suisque potius sedibus incubantes et ad bellum coire segnes; ubiuam locorum confluere belluturi et quo tempore soleant; aut numquamne parent expeditionem, ejurato bello, semper inhærentes territorio suo.Hæc ipsa eodem tempore quoque de aliis regionibus sciscitabatur, ne quis intelligeret. in quam præcise regionem arma decrevisset inferre. Sæpe enim contigit, ut a talibus hominibus in consi lium adhibitis admoniti hostes suæ securitati pro spexerint loca sua communiendo,aut et acie instructa ad conflictum sese comparaverint. Hæc omnia soi scitatus ut cognorat, mandabat iis, ut scripto con signata sibi exhiberent nomina mansionum ca strensium,et quanto intervallo una distet ab altera, et quantam hominum capiat multitudinem. Ex his omnibus responsionibus si intellexisset, periculo carere viam propositam, et educi commode posse militiam,et gloriosam fore finem ejus expeditionis, ipsamque dignam esse,cui ipse imperator intersit, locumque, quem invadere armis constituisset, non admittere auxilia sociorum,aut,si admittat habeat que spem sibi succursum iri, eo tamen tempore, quo invaderetur, auxilia et defensionem accipere non posse retinebat secum illos homines, a quibus ea omnia didicerat, singula dictorum opportuno tempore in memoriam ipsi revocaturos, et alia nova præterea nondum tradita identidem demon straturos. Et sic suscipiebat curam expeditionis; mandabatque militum magistris hoc præcipua ipsis I. e. non convenientes. Sape adjectiva illa terminatione passiva significationem activam habent, ut apud Diog. Laert. p. 530, fluvius arborer nutriens mulus, ap. Sophoclem OEd. Col. v. 1247; habet idem Trach. 453 pro accuso, increpo, vitupero. I. e. expilent, vel, si mavis, expellant, i. e. ex uno loco expulsos compellant in alium; quemad modum est vel expilator vel expulsor, qui debitos fisco census expellit, i. e. exigit, aut expilat,cum pulvisculo corradit et in saccum suum compellit; vid. DC. v. Ex his verbis alium sensum extundere non potui præter eum, quem in Latinis dedi. Conf. DG. Gloss. Lat. v. Vagus, ubi vagus dicitur servus fugi tivus, nequam. Tales plani, qui peregrinationum sacrarum pretextu otio torperent et scelera quævis exercerent, medio ævo erant quamplurimi. Forte leg. est est novis Græcis vagari, v. DG. Gl. Gr. b. v., idem notat, sed potest quoque notare sinere vel facere vagari, et supra p. 253 habebamus pro pacificare. Proprie est suæ vagationis totum stadium decurrere, finire vagum suum absque regula et rectore cursum; in talibus compositionis idem notat, quod de Latinorum in desævire, deflagrare. Dicitur qui in hosticum irrum pit, præsertim si Constantinopoli sit inferius aut versus austrum situm; ut contra illis dicitur, qui e regionibus australibus versus CPlin hostiliter contendunt; vid. Goar. et Com befis. ad Theoph. p. 294. Frequenter hoc verbo
futura rerum studiorumque capita primum, ut castra firmis mœnibus amicirent et ad securitatem sufficienter communirent; secundum,ut viros ido neos imponerent provinciæ, qui, hostibus, si forte, irrumpentibus, omnem populum incolam expilent, hoc est e sedibus suis cum totis familiabus extra ctum in munita loca compellant et transferant tertium, ut militibus de necessario vestitu alque apparatu armorum equorumque prospicerent; quar tum, ut vigiliarum seu excubiarum diligentem haberent curam studerentque actiones et consilia hostium explorare et de exploratis ad se referre; quintum, ut paratos haberent pontes ibi locorum,ubi exercitui trajiciendus occurrat fluvius non vadosus; sextum, ut significarent mandarent que civilibus magistralibus, eos milites,qui absque venia retromansuri et castra non secuturi essent, sinerent tantisper libere vagari, quoad copiæ in agrum hostilem immissæ fuerint, post illud tem poris autem, ut eos comprehensos in vincula et utitur Diodorus Siculus. Emendandus hinc quoque est Polybius p.157, ed.Gron.et reponendum ibi an pro vulgato habet Po lynæus p. 501, pro transvehere navibus ex una regione in aliam Mensuratorem appellabant novi Græci, quem veteres Latini mensorem, cujus erat castra præce dere et idoneum metandi locum dispicere atque designare, principique et ejus comitibus hospitia procurare et postibus hospitis futuri nomen ascri bere; vid. Guther. p. 427. Vales.ad Amm.Marcell. p. 497, DG. v. Mensor et Athenæus p.172,idque probat testimonio Menandri, cui de suo hæc subjicit unde palet, vocabulum jam Athenaei ævo significasse omne studium, etc., ad triclinia et eduliorum con fectionem spectans. [De equo sagmario multa Goldastus ad Eginhart. p. 218. Sagmarii equi vel saumarii sunt sarcinis onerati. Ditmar. p. 59.]* Sagmaria hoc in Tactico plerumque pro mulis onerariis sumuntur; vid. Salmas. ad Scr. H. Aug. t. 2, p. 437, n. 3. et Posset hoc verbum a repeti, hoc a Nam sæpe inittiale vocum omittitur, ut ad p. 265, demonstrabo. Sæpe quoque in p transit et vocalis exteritur. Notat autem idem, quod excidered vertebris, cervices frangere, sese evertebrare. Hoc sensu exstat ap. Callisthenem in Vita Alexandri M. ms Ego vero non dubito Arabicam voce esse. Vide notas meas ad Albufedam. Hoc verbum,ut alia multa,transsumpserunt Græci ab Arabibus, ut vicinis, et civitate sua donarunt. Du Cange exponit equo dejicere, p. 732, Gloss. Gr. De loco scriptoris Neo-Greci, quem testem adducit, ut extra connexionem posito et non callens hujus dialecti judicare non valeo. Forte derivavit V. D. eam vocem a equa valido,crasso,carrario, sagmario. Nilil aliud est xóv Reddidi vocem famulitium culi nare. Proprie est servitium. Sed ut Franci service dicunt pro supellectile triclinari, quæ cibo potuique apponendo et sumendo servit, ita quoque Græcis novis et Latinis novis ministerium pariter est suppelex triclinaris. Quando ergo dicitur dome sticus s.præfectus ministerii, significatur ille,cujus curæ et fidei commisea est suppellex triclinaris et proinde quoque, qui eam ministrant, inferunt, efferunt,cibos potusque parant,eervant. Hinc est servire ad mensam, porrigere dapes, tollere rursus; et ministratum a famulis cibum potumque accipere, ut ap. Theoph. p. Ita enim ibi legendum. est notarius ministerii triclinaris ap. Leon.'Granmat. p. 496, ubi loci restituendum est pro e Script. post Theoph. p. 245. Apud Nostrum p. 261, quam veterum, unde indigentia regii ministerii, est, id, quod requiritur ad serviendum, i. e. cibos apponendum regi, aut id, quod requiritur eo, ut rex cibos serviat s. apponat aliis; verbo ea,quibus opus et usus est in convivio regio. Antiquus ille usus est vocis ministerium, quem dixi. Lampridius in Alex. Severo: ducentarum argenti librarum pondus ministerium ejus nunquam excessit; v. Sal mas. t. 1 Scr. Hist. Aug. p. 984, Du Cange v. Mi nisterium et Ministrare Latinis est cibum præbere. Paulus Longobardus vi, 35: Carolus M. advenientibus ad se legatis exterarum gentium... at munus Italiæ insidiarentur, nunquam pretiosa vina vel cæterarum rerum delicias ministrabat. Non multum abludit significatio vocis stri ctior,quæ significabat eum vel eam, qui vel quæ pla contas faceret. ait At novi Græculi nugacem etymologiam et oupá afferunt,quasi sic sola jumenta cauda mu tilata appellarentur. Juvat hac occasione verbum aliud exponere, quo Græci novi bestiæ interitum significant; nempe Exempla habet fu Cange Est nempe idem quod et crepare, cum crepitu dissilire. Ut Latinii medii ævi crepare el illinc Franci créver pro rumpi, perire ponunt, sic Græci quoque cum quo Germanicum platzen convenit. Recte igitur exhibent aliqui co dices Niceta Choniatæ ubi alii Prorsus idem est et Verba Nicetæ hæc sunt
stantinus Magnus] tempus expeditionis ejusque diu turnitatem secum constituere et calculum inire, quanta ipsi pecunia et quanto alio apparatu ad expeditionem tam et tam diuturnam futuram opus sit; mandabatque proinde sacellario, et protovestia rio, et mensuratori, et domestico hypurgiæ seu fa mulitii culinaris, ut eorum unusquisque in ea parte sollicitudinis, quæ ad se spectaret, quot onera quot sagmariorum expeditio definiti, quod edebat, temporis requiral, supputaret; scriptoque consigna tum illum calculum sibi monstraret. Nactus numeri DE CERIMONIIS AULÆ BYZANTINE LIB. I. custodiam abderent. Deinde solebat imperator [Con sagnariorum indicium, et quanto sit opus supple mento bestiis illis quas aut fatigationes viæ clau das et labori ineptas effecturæ, aut præcipites ruins prorsus exanimaturæ essent; mandabat co miti stabuli et rationali gregum, ut curarent in promptu atque mundo esse numerum mulorum sagmariorum indictum, et equos præterea, tam regios regiisque asibus solis destinatos, quam alios, quos imperator aut ad ineundam expeditionem amicis quibus ipse velit, aut in ipsa expeditione militibus, hostibus in sua castra transituris, item suorum quibus aliqua dignitas militaris et auctori tas adesset, similibusque aliis hominibus honoris gratia in premiumve largiretur. Hisita constitutis, nuncupabat, quem por absentiam suam suas in urbe vices gerere vellet, eique in præceptis dabat hæc, ut recenseret militiam, tam eam, quæ ad co hortes præsidiarias urbis pertineret, quam quæ Jurisdictioni præfecti urbis subesset [id est factio nes]; ambarumque partium singulis peculiarem porro locum assignaret, e quo arcere hostes, si forte, incursantes niterentur; porro ut restauraret monium rupturas et ruinas; ut ex Occidente ve nientes nuntios ad imperatorem per cursum publicum referret, donec ille adhuc Romanum solum. calcaret; evecto autem in hostilem agrum, se hunc in modum gereret; ut nempe magni momenti res et præceps discrimen minantes ipse protinus, ita, ut sibi aliisque urbis optimatibus in consilium ascitis e re communi esse visum fuerit, expediret; res non valde momentosas neque urgentes, sed leves, cuivis perspectu faciles et dubitationi atque dubitationi exemptas pro judicio suo exsequere tur; quæ contra, quamvis magnam curam atque circumspectionem requirerent, moram tamen pa terentur, eas ad suum, imperatoris, reditum usque reservaret integras; 260 præcipue, ut subitanem hostium incursioni provideret, et propterea indesinenter litteras legatosque in extimas imperii pro vincias mitteret, et illinc nuntios reciperet, vigili oculo vicinorum illis populorum orbi Romano ini micorum actiones et instituta lustraret, exploraret, ad se, imperatorem, significaret; præterea socum provideret, ut arma ne desint tempori, quo illis opus et usus esset. Hæc autem versaret secum et moliretur absque magna et tumultus plena commotione, ne urbi terrorem injiciat, frumentique cum reliquis annonariis speciebus caritatem inducat. Rumores quoque improbabiles et æstum cientes supprimeret, partim auctores eorum castigando, partim asseverando erga cives commodis et ani masculini et feminini generis componere amant, tanquam si declinare non nossent. Convenit cum Lalina voce species, juriscon- Sic solent novi Græci, Genitivum pluralem sultis notissima, quibus idem notat atque vete ribus fruges, ut sunt vinum, oleum, frumentum, legumina. Utor verbis Du Cangii in Gloss. Lat. b. v. Ita Anna Comnena, in Alexiade p. 109, de Alexio ait, quod in castra iverit, fratre Isaacio in urbe relicto Pro' redit enim ad Debuissem nequitiam aut improbitatem ver Lere. Est enim sape idem ac Cf. P. 264. Ita usurpavit Athenæus pag. 17 cæterum vero poclarum aliqui luxuriam et flagitia suorum temporum recoquebant, aut potius rejiciebant in vetustiora. Talis nequitia erat in conviviis
mum addentibus sermonibus, imperatorem et castra in salvo esse; ipse quoque interdum gratos rumores confingeret atque in vulgum spargeret: venisse sacras litteras, in genere læta, sed nondum definita, nuntiantes; aut et venisse litteras lætas a privato quodam in castris agente. Et his modis levitatem quorumdam, aliorum æstuantes et seditiosos animos componeret. His instructionibus vicario suo datis, amandabat sanctus imperator cæteram turbam omnem in eum locum, quo congregate cohortes eum exspectabant, reservans sibi paucos quosdam ad taxin vel cohor tem prætorianam pertinentes, ut cum iis urbe excessurus. Præterea quoque præmittebat equo rum imperialium sarcinarumque et sagmariorum plurimam partem tentoriaque maxima. Interim coactis, quos inter sanctos et religiosos viros babe bat, familiaribus, petebat animam suam per ipsos purificari absolutione et communione S. Sacramen ti, dabatque eleemosynas, tam in urbe, quam in vicinis, circuibat sacras ædes precum ibi peragen darum causa, et præcipue visitabat eas, in quas plerumque solebat procedere. Ab illis pietatis offi ciis revertebatur in palatium, e quo exibat ex urbe versus navim, populo multo militiaque, tam ea, quæ sub præfecti urbis attentionem cadebat, quam quæ ad præsidia militaria urbana pertinebat, præsente faustisque votis imperatorem cumulante et prose quente. Ingresso tandem in navem, procidebant omnes in littore astantes in genua, ipse autem, Urbe ter signo crucis signata, movebat et abibat. In itinere, donec appelleret in castra suoque exer oitui veniret in conspectum, trinis prandebat fer adducere spectatum et collocutum, habetur ap. Leo nem Grammat. p. 473, et Symeon. Mag. p. 456. Vid. ad p. 301. Ita membranæ. Verti autem ac si invenissem Civ aliquem alicui conciliare, unum ad alterum venerabilis Casar aut sacra ma jestas imperialis nempe Constantini M., de quo totus hic libellus loquitur. Prædicatum hoc Sancti competit Constantino, sive ut imperatori conside rato: nam omnes, omnino imperatores Græci Græcis appellabantur neque satis valet argu mentum, quod celeb. Schöbinus in epistola ad ill. de Scheyb (v. Tab. Pentinger. ab hoc editæ p. 25) a titulo Sancti repetit ab probandum, seniorem potius, quam juniorem Theodosium in controverso Dickwili Heberni loco designari: sive singularem spectes, quam Græci Constantino M.tribuunt, san ctimoniam, ob quam eum parem apostolis faciunt, nullo forte alio merito, quam quod Christianis libertatem et jura quædam opesque noxias in dulgeret clero, daretque ansam multo plura nunquam concessa sub nominis sui prætextu inva dendi. Forte Si bene habet lectio, notabit id, quod in Latinis dedi. Cedrenus p. 671, hoc dixit; sacrificare pro fausto ad arma exilu, seu offerre gratum Deo sacrificium, sumere sacram eucharistiam, quam Græca atque Romana Ecclesia pro sacrificio habet. Fuit apud omnes gentes mos ante prælium sacrificare et sacris ritibus se adversus mortis pericula munire aut ad vitam alteram præparare. Velipsi Arabes pa gani sic fecisse dicuntur. Sed hic locus huic causæ non est. Idem de Manuele Comneno narrat Nicetas VI, p. In conspectum et colloquium ipsi venire po pulum, i. e. excercitum. Eo sensu occurrit hoc ver bum apud Theopban. p. 367 Non liquet satis, significetne tribus fcrculis, an tribus cum amicis. Probabilius tamen est prius; vid. ad p. 349. Verba abruptiora sunt, et subintelligendum imperato rem tum quatuor ferculis, pransum fuisse. Mos enim erat illorum temporum, ut die Dominico genio aliquanto magis indulgerent et fer culum unum solitis adderent. Qui mos etiam in coenobia traductus fuit. Ita dicitur in Chronico Cas sinensi monachorum Cassinensium more fratribus cæteris diebus tria pulmentaria cocta, die vero dominico quatuor apponi: die vero Dominico et in festivitatibus præcipuis etiam quartum addidimus. V. Murat. Ser. Rer. Ital. t. IV, p. 279, Fragmen tum. De legionibus imperatori occurrentibus vid. Vales. ad Amm. Marcell. p. 561. not t. Theophanes p, exercitus duces castris egressi ad passus bis mille bandis sublatis processe runt obviam. Nam est signum militare, la pis militaris. Genitivus a pro quo alias dicitur cohors, aula vel aulma Anastasio Bibliothec, la cour aut la courte, tentorium regium, prætorium. Vid. Du Cange utroque Gloss. b. v., Goar. et Combefis. ad Theophan. p. 390. Goar. ad Cedren. p. 476. Constantin. Vit. Basil. Maced. p. 147, collata p. 127; Anonym. Ant. Cpt. p. 14, et ad Constantin. Porphyr. de Themat. p. 12, et Vul canius ibid., p. 64.
culis, conabat binis, præterquam die Dominico, tà quo prorsus non movebat, sed considebat quietus. Advenienti in exercitum occurrebant ipsi in extre mo applicati, quos ante suum ex urbe excessum coram se in castra præmiserat, tam prætoriani sa cri corporis custodes, quam reliquæ cohortes, et prosequebantureum usque ad cortin seu prætorium vel tentorium augustum. Eo die, quo ad castra applicabat, jubebat duces militares secum epulari, intellectis, quas Græci usurpant, est etiam xoμ 66v, decipio, illudo, pro impono, apud Theophan. p. 126.] Significatio tumoris facile in xóμnoç et guoscitur; et nihil differunt nisi dialecto. Macedones pro adhibere ßamabant. Hine sibi apponere argu mentum tumoris, superbiæ, tyxouteúɛobat. Facile liquet, me vexatam illam Petri in epistola prima di clionem mente agitare. Significat illa: facite ros xoutoúc, comptos et speciosos humilitate, modestiam vobis apponite ut ornatum speciosum, in quo se quis ostentare et superbire queat; vel etiam reddi post exaggerate in vobis humilitatem, ingentem velut penum et ap paratum humilitatis in vobis condite. Vid. de boo verbo Photii epistolam secundam ab Hoeschelio post Bibliothecam editam. Nicetas Choniates p. 236. 'Ey exaggeratas. Apocombium appellant Græci sacculum se riceum, qui doni nomine in manus datur aut mitti tur amicis, aut sgargitur in vulgum, aut in ara pro offranda deponitur, cum insutis nummis aureis ar genteisve. Sportulæ olim, item lucra hæc dona dice bantur, v. Vales. ad Amm. Marcell. p. 28. Habes quoque xouбlov in titulo capitis 55 lib. secundi nostri Cerimonialis. Appositus ad locum nostrum est ille Capitolini in Maximin. p. 24: Eu semper fuit astutia, ut milites non tantum virtute regeret, sed etiam præmiis [brabeis] et lucris [id est apo combiis et maiumadis) sui amantissimos redderet. Successerunt hæc apocombia in locum veterum missilium et consularium munerum. Nam non soli imperatores apocombia aut in ara deponebant, aut in brumalibus aliisve festis diebus distribuebant inter proceres, aut in circo factionibus mittebant sed etiam duces urbium singularium, item episcopi, pár dixit, vestes in tumorem in sua quisque parœcia, civibus apocombia distri buebant, neque licebat alteri hoc facere, nisi venia aut a duce urbis aut ab episcopo impetrata. Insignis in hanc rem est lecus in Gnomico Neapolitano Joannis diaconi p. 303: His peractis [Gratio sus, episcopus Neapolitanus] eum (Pyrrhum, pa triarcham CPtanum] munera erogare in populo et cathedram ei poni juxta altare, honorans eum, ut sacerdotem regiæ urbis. Latini medii ævi hæc dona almonarias et almonaria appellabant; v. DC. v. Eleemosyna, ubi citat e veteri charta hæc: Dedit mihi dimidiam marcam argenti et unum aureum By zantinum infra almonariam, id est in apocombio vel sacculo consuto; item hæc relictæ - pro almona riis lacus serici, id est relictæ fuerunt telæ serici, quo sacculi, almonarii dicti, inde fierent. Lacus est vox Germanica laken, pannus. Modo anoxoμblov, modo by scribitur. Illa prior scribendi ratio constanter in nostris membranis servata; po sterius habet Codinus p. 121, ubi ait in epicom biis, qualia per coronationem imperatorum sparge rentur, singulis ternos nummos aureos, ternos ar genteos, tandem ternos quoque æneos fuisse insutos et istorum sacculorum tot sparsos in populum fuisse millenarios, quot placuerit imperatori. Neutra scri bendi ratio contemnenda. Kóμɓ novis Græcis Seouós, vinculum, vel potius nodus, bulbus, omne protuberans. Erit igitur anzoubiov axlov &ode sacculus seorsim ligatus, autem oxxxíov idedeμvov, sacculus colligatus. Sed forte nimis argutor in re quæ Græculorum imperitiæ sermonis patrii et inconstantiæ et temerario atque in discreto vocum particularumque usui debetur, Kóμ venit a unde gibbus. esse omne xov, tumens, notum est. Inde combi (pro combin, et hoc pro est novis Græcis modus in sphærula precatoria, der Knopff an einem Pater Noster, teste Sponio in dictionario Græco Itinera rio ejus addito. Inde ta pro coarcervare, exaggerare multas opes dixit Malalas t. II, p. et vel est idem quod aliquem petv, tumidum ventosa spe facere, decipere, delu dere. Putabat cl. Leichius ex impono esse natum. Verba ejus sunt hæc: "[ Ex vocibus Latinis male Notat hic et sæpe alias refectionem, recreu tionem, congiarium, donativum, aptotelov aut pi loqulay, quam imperator militibus exhibebat, ut inde bilares essent, vel in pecunia vel maxime in esculentis, ut ex hujus Tactici locis pluribus con stat. Nomen obtinuerunt ex quorumdam sententia hæ refectiones seu dona et illinc institutæ hilari tates ex eo, quod solebant olim Kalendis Maii aut alio quodam mensis Maii die hilares esse et convi via celebrare, isque dies in specie appellabantur der May-Tag et Mayertag, dies Maii. Memorabilia sunt Scheuchzeri verba in Stecheiographia p. 57, qui bus hæc refert ex antiquo Chronico: Den 17 Mai 1599, ward auf dem Hofe zu Zürch den Bogen Schützen ein Mayelen, oder Anken Braut geben, da rein gesteckt ein blühender Traube, reiffe Erdheere, ein reiffes Rocken und Gerstenaere, und eine Haber thümen. Quod hic est Mayeten, massa nempe butyri cum infixis aristis, fragis, uvis, etc., id est apud Nostrum patovuic. In quemcunque tandem diem anni demum incideret talis hilaritas et coepulatio, appellabatur Mayetlag vel Mayertag. Est in Scripto ribus rerum Brunsvicens. t. III, p. 262: Anno 1526, am Sontange Kilam d. 8. Iulii hielten die Becker von Hildesheim, Braunschweig, Hannover öhren gro ten Mayertag in Hildesheimb, und worden do alle Kälber von denselben upgefreten. Mihi tamen potius videtur µzïovµãy vox Arabicæ originis et sic de torta esse pro quod sonal, upa złotos, felix beata dies. Tales transpositiones perquam frequentes sunt apud Græcos omnia susque deque vertere et corrumpere natos. Tales porro Maiumas seu dies solemnes hilaritatis annuæ statis temporibus recurrentes jam Juliani imp. ætate in usu fuisse, ex ejus Misopogone p. 362 patet, ubi vid. Petav. in not. et Du Cange utroque Glossario et Goar. ad Theophan. p. 380, sed præcipue Rivi nus et Frankenstein, qui argumentum hoc ex pro fesso tractarunt. Caro caprilla, licet nobis in usu non_sit, fuit tamen olim multo frequentissimus cibus Græ cis medii ævi, et ipsis Romanis quoque frequenta tus, ut e Script. Hist. Aug. t. II, p. 646, et alibi constat.
et distribuebat ipsis apocombia, militibus autein dabat maiumam seu refectionem. Illinc mo venti cum exercitu imperatori ea via, quam duce bat expeditionis destinatio, occurrebat unumquod que thema seu unaquæque legio provincialis in loco ad viam, qua transibatur, proximo; ne scilicet milites ab imposita necessitate et longinquo occur rendi fatigarentur. Eo autem die. quo unum ali quod thema ipsum excipiebat et ad ipsum appelle bat, invitabat imperator ejus thematis rectores ad epulas; quibus necessaria, ut caprillam, agninam et similia, item bucellam largitionalem reliquumque maiumam seu recreationem suppeditabat; identi dem protonotarius cujusque thematis transeunti imperatori ex reditibus aerii (seu tributi extraordi narii, quod pro communi vitali aura, quam hauri mus, solvitur), vel et ex synonis seu præstationi bus et convectionibus specierum annonariarum; aut si non haberet unde sumeret nummos impensis faciendis necessarios, ipse imperator erogabat ex idico, seu privato, suo peculio, præcipue maiumadas militum præstabat illis, qui e remotioribus thema libus aut provinciis venirent. Processio imperatoris et ordo tagmatum seu cohortium custodiæ sacri corporis et comitatui deputatarum et thematum seu legionum provincialium erat in hunc modum. Prim coram imperatore procedebant ad miliaris distan tiam equi, stragulis veris seu purpureis tecti, per paria. Post eos veniebant proceres comitatenses; Noster ta men maiumadas non prorsus negat e publico Asco sumi, sed monet tantum, ubi nihil suppeditent fis cus aerici seu contributionum pro usu communis auræ, et fiscus ærario militari proprius, sitonarum scilicet seu contributionum, quibus coloni excusa tionem a deportatione specierum annonariarum ad longinqua loca redimant; bi duo fisci publici si nequeant præstare, quod sumptibus illis fa ciendis sufficiat, tunc e re privata principis illos peri. Sæpe recurret hæc vox in hoc codice pro liberalitate, dono gratuito, quod quis studio lau dum et honoris impulsu ambitionis dat. Quem significatum huic voci et verbo astruxit cel. Ernesti in Actis erudit. m. Augusto anni pag. Ita spiritum alicui ex gratia et misericordia indui gere. Conf. p. 218 et 360, ubi interpres non recte cepit. Eodem quoque sensu accipi debet apud Pro copium Anecdot. p. 33, ut e p. 36, et Evagrii loco, quem Alemannus istic cital, constat. Plura exempla habet Salmas. ad Vopisci Aurelianum p. 499, 504, ubi etiam de bucella largitionali vel pane civili aut gradili pluribus agit. F. leg. Vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. et de idem. Quæ sint vai, declarat optime Procopius in Anecdota p. 98 et 102, ubi Alemannus frustra est avvwvý pro substituere laborans. Est autem comportatio frumenti ad certa præscripta loca, quod maxime molestum accidebat colonis, ut e locis Procopii ci tatis et Themistio p. 118 constat. Nata est ea vox ex mala aut scriptione librarium aut pronuntiatione vulgi pro id est ut quamvis illud ab ayw, duco, conduco, conveho, hoc ab frango repetendum sit. Hodie Awariz appellatur hoc contributionis genus a Turcis, ut patet e La Croix Etat present de l'Eglise Grecque, p. 7, ubi appellat tribut annuel pour la fourniture de l'orge, foin, paille el bois, que les Grecs de la campagne sont obligez d'amener aux sérails du Grand Seigneur, des Vesirs et autres grands offi ciers. Quod hic ait maiumas ex privato pe culio, non ex generali ærario desumi, egregie con firmat locus Agathiæ p. 69, ed. Vulcan.: Taplaç Constanter id in nostro codice observatur, de cohorte urbana et præsertim palatina, vero provinciale appelletur. Alii quoque scriptores, quamvis interdum varient et urbibus quoque municipalibus atque provinciis (ribuant, plerumque tamen Nostro consentiunt, v. Leo Grammat. p. 478 etScript. post Theophanem p. 222 et 240. Stragulis verti. Et pertinent profecto ad genus stragularum. Sed debueram et hic strictius interpretari, et p. 280. non eamdem in Latinis vocem ignotam lectori reponere, quæ in Græcis est. Non enim mihi tum, cum illos locos verterem, constabat, borcadium significare ricam, calyptram capitis, quæ equis induitur, et manasse ab Arabico borca, rica, calyptra capilis et vultus. Ut Noster 1. c. stragulas, tegumenla dorsi, et tegumenta vultus et capitis, conjungit, ita quoque Nicetas Choniates jungit ta quæ idem proreus sunt cum borcadiis: enim memorat in Manuele. [ Equiimpe ratorum purpurati a scriptoribus narrantur, quod nulli præterea licebat; v. Villharduin. p. 288.]*
reliquus domino familiarior ordo. Tandem ipse imperator. Post eum ad sagittae tres jactus quasi in unam rectam lineam disposite ibant militares co pis. In medio ibant tagmata; et in ipso mediæ aciei meditullio honestiora tagmata; cingebant autem eos themata, tanto quæque a tagmatibus propiora, quanto essent honestiora. Eorum, qui mansiones castrenses et vias per terras nostræ ditionis ocsu pabant et callebant, pars præibat cum corte sou tentorio augusto et cum famulitio culinæ dominica; pars autem præcurrebat coram thematibus, demon strans ipsis vada fluviorum viasque rectas et con sectandas. Viæ ductores in unoquoque themate seu districtu tenebat secum drungarius vigiliæ; sub cujus dispositione etiam deputati identidem obeun dis in prætorio excubiarum vicibus magistri militum erat, idque ideo, quia imperator ipsis per drunga rium vigiliæ imperia sua significare solet. Si quod imperatorem thema seu legio provincialis pro prima vice salutaret, fiebant hæc. Ad duo tresve sagittæ jactus distabat illud thema, in aciem instructum, a pia, qua tronseundum erat imperatori. Ut autem videbant imperatorem appropinquantem, manebat quidem in equis reliqua turba, duces autem milita res omnes descendebant, 262 et simul omnes procidebant humo; surgentes dein concelebrabat et beneventabat imperatorem faustis acclamationi bus una velut voce tota legio. Deflectebat ad eos imperator de via interrogabatque, quomodo vale rent. Eo facto, redibat in viam. Ita fiebat, doneo tumn stratores cum sellariis seu equis sellalis et in amico solo ambularetur. At cum in eo jam esset imperator, ut hosticum intraret, seponebat et retro manere jubebat sbperfluam supellectilem sarci Vid. Du Cange Gl. Lat. v. Antegarda, et Gr. v. Olim enim hi præcursores an tecessores audiebant, item præparatores, necnon stratores exercitus quod nomen ipsis commune erat cum extremo agmine, quod tergum tueretur v. Du Cange ad Alex. p. 475. Medio ævo tam apud Græcos, quam Latinos, imo et Arabes atque Orien tales, mos erat exercitum in quinque divi dere. Unde al Chamis dibitur exercitus, quia quin. que partibus constat (verba sunt al Wahidæi ad al Motanabbium), corde [media acie, quæ quinta dici tur et maxima atque regia Wittekindo de Gestis Sa zonum l. 111.), duabus alis [sunt Nostro præcursoribus [les avant-coureurs, l'avant-garde] et subsecutoribus (l'arriere-garde]. Notanda hic vox Arabica as Saka vel Saka, absque articulo, quod eam Græci quoque adhibuerunt, ut constat ex Du Cange Gl. Gr. v. ubi locum Anonymi citat, ex quo constat, vocem Græcis idem quod Arabibus notare, nempe postremam aciem. Videtur a voce Arabica quæ crus sonat, significatio hæc repetenda esse, quia, ut crus postrema et vl lissima pars hominis est, ita postrema acies exer citus. Ex eo quoque hominem vilis sortis, quasi cruralem, aut unum de crure, id est postrema acie, appellarunt Arabes. Quam ipsam quoque vocem Latini sequiores assumpserunt. Vid. Du Cange Gl. Lat. v, Alfechna, pro qua reponen dum est alfetna vel alfeihna; notat ea seditionem, tumultum rebellionem. Dignus est locus, qui hao occasione exponatur. Citat ibi ex vetere charta hæc: Non requiram contra tuam parlem plus terram nisi istam... in qua non ponam libi Azaquia exactores vel sequestros milites, qui tantisper, donec exegerint debitam pecuniam, in istis castris agrisve excubent] aut al hodera [sem per presentes, perpetuos præsidia rios, qua tibi terram tuam tollam, nec pro pacem [id est per pacem, tempore pacis, nec pro alfetna [ueque tempore tumultus, belli], nec cum Mauros, nec cum Christiaaos [id est sive cum Mauris illud bellum geratur, sive cum Christianis]. Sed redeo ad argumentum meum. In quinque partes quoque dividit Nicetas p. 72. et cum animali comparat, capud [antecursores], armos truncum seu corpus militiæ] et crura habens. Verba ejus hæc sunt Verbum est moras neclere. Nam qui loco aliquo procedere cunctantur, in orbem se aliquoties et modo hac, modo illac vertunt, invito discessu; quia potest quoque hic loci nequitiam significare. Vid. supra p. 260. Novi Greci pro dicebant, ut supra jam observavi. Sunt ergo oι laterum custodes. Videntu, iidem csse cum de quibus Du Caage
nasque et multitudem invalidam jumentorumque quidquid ad claudicationem deductum aut vulneri bus confectum esset. His imponebat caput vel capi taneum aut ducem, exiguamque addebat militarem manum, jubebatque eos in vicinam sese recipere castri alicujus munitioris et ad illum propioris tra ctum, e quo descensurus in hosticum erat exercitus. Deinde deputabat selectos e thematibus ma nipulos, partim præcessuros fossatum seu exercitum hostiumque subitum insultum aversuros, par tim subsecuturos alios; quos postremos notophylacas seu custodes tergoris appellare mos est. Horum tergicustodum erat eos venari, qui aut imbelles aut segnes castra non assectarentur et aciem desererent. Alii ab utroque latere comitabantur moventem exercitum, quos plagiophylicas seu laterum custodes appellabant. Horum erat observare atque coercere, si qu ad hostem transfu gere molirentur. Omnes auetm hi, tam præcursores, quam sbusequentes et a lateribus comitantes, tan tum distabant a fossato, ut numquam suis extra conspectum essent; idque duplici ratione, ne scili cet ipsi hostium paterent insidiis, fossatum vero, ab illis de hoste imminente admonitum, sese ma ture possit illi excipiendo comparare. Qui tandem coram imperatore proxime ambularent erant ex illo potissimum themate vel districtu, qui hostico proximus esset. Periti enim erant et viarum, per quas hostes et invadere et rursus se subducere possent, et locorum, in quibus agere amarent, et modorum, quibus aut insidias, aut acies bellaque instruere solerent. In his et in postremis custodi bus permutabantur et renovabantur identidem sollicitudinum vices; quandoquidem hæc duo ge nera plurimum laborem tolerarent. Non enim rectam et expeditam viam, sed asperiorem et minus commodam ibant. In hunc modum promoventes interdiu, coibant per noctem intra vallum, rebus que necessariis contra nocturnos hostium impetus prævisis, capiebant quietem. IN CHRISTO ÆTERNO REGE REGIS ROMANORUM, FILII LEONIS, QUI FILIUS ERAT BASILII, FORTISSIMI GENEROSISSIMI IMPERATORIS, DEO CORONATUM IMPERATOREM ET FILIUM SUUM. Observanda et agenda, quando imperator Romanorum fossatum agere seu in castra ire et in versari decrevit. Audi, fili, sermones patris tui, ait Salomo tibi precipiens. Quamvis enim a multis accipere Ordinarius hic erat titulus Byzantinorum imperatorum, in Christo, alerno rege, rex Romano rum, quo volebant dicere, se omnem auctoritatem Christi gratiæ debere et ejus ut æterni regis. loco et mandato regnare. Minus erat vel quem titulum minoribus principibus tribue
possie ea, quæ decet et oportet, a nullo tamen, pre terquam a patre accepta et velut ingenita, recon das in animum tuum optima virtutis documenta. patre quas acceperis genuinas et omnino veras institutiones, habes et habebis per omnem vitam ut hæreditatem patrimonialem, quæ omni tempore tibi salutem præstet. Sæpe enim aliorum ad ca ptandum favorem composita dicta vacant veritate. At quæ ex animo paterno proficiscuntur instructio nes, ut veræ sunt, ita quoque filiis per omnem ætatem et per omnes rerum casus sunt utiles. Audi ergo, fili, et accipe a patre, quæ ignorare non de cet. Ignorantia si turpis est, liquet rerum peritiam pulchram et præclaram esse, et præcipue rerum ne cessariarum multasque et diligentes curas exigen tium. Quid autem aliud, quæso, magis usu venial et sit magis necessarium. quam strenuus et acer in bellis animus et vetustus ille bonus et decorus ordo, quem nostri majores in bellis et in regiis, si quæ contingerent, expeditionibus observabant? Huno autem crebra olim fama celebratum et vel his ipsis adhuc temporibus a multis sermone jactatum si scripto consignatum non haberemus,iniquum et turpe judicavimus ideoque hoc volumine comprehendere voluimus]. Et proderit tibi, Romanea Deo coronate, ut aliæ, ita hæo quoque tractatio, e qua Romanam poteris magnificentiam intelligere. Scribendi occa sionem nobis hoc dedit. Multa diligenteque, sed irrita, in palatio facta inquisitione, si forte depo sitos alicubi de his rebus commentarios reperiremus, vix tandem aliquando ejus, quod desiderabamus, ar gumenti libellum aliquem invenimusin monasterio, quod Sigrianes appellatur, in quo Leo magister, 264 cui cognomen erat Catacylas. vitam solita riam amplexus est. llic ipse magister nempe, jussus a Leone Christi amante et sapientissimo imperatore Romanorum, patre nostro et avo luo, de illo argu mento, quod nos quoque tractandum hic suscepi mus, scripto exposuerat. Verum quia Græca mu sica seu docta elegantia imbutus non fuerat, ille magister, multa infersit in suam scriptionem bar bara atque solca, omneinque commiscuitordinem, quem perspicua futura et grammatica verborum constructio flagitat. Erat profecto vir, ut vita ejus monstravit, Dei reverens et cupiditatum non cur nis, sed spiritus asseclator. Verum ex eo, quod Græcam, ut diximus, litteraturam non delibassel, bant, de quo alibi dicam. Inde manavit nostrum Wir von Gottes Gnaden, Nos Dei Gratia. Hinc etiam etc. sese appellabant. Exempla natant hoc codice. Doctrina elegantioris, quæ e libris vetusto rum gentilium Græcorum comparatur. Nam novi quidem Græci ut se dignos vetustis doctrinis non judicarunt, sed ineptias divinis artibus, quibus ve teres claruere, fato quodam suo et insania mona. chorum prætulerunt, sic etiam veterum nomen re pudiaront, se Romanos appellarunt et dici volue runt, autem pro turpissimo convitio reputarunt. illis est idem atque paganus, idololatra, et idem atque gentilis. Fusiuscule, ubertim, cum non nimio ordinis atque elegantiæ studio. Hinc putant aliqui dictum Platonem, quod ejus oratio luxuriaret et falcem pateretur, quod quæ brevibus dici potuissent, per ambages enuntiaret et iteraret sæpius. Vid. Diogen. Laert. p. 166, et p. 267. 12, ubi Timo Sillographus ipsi objeclat et ipsum appellat, quales eunt aquæ «pud Hero dotum et Hippocratem, crasam, quæ salis et robo ris parum idque valde dilutum habent et linguam parum afficiunt. Conf. Du Cange v.
contigit, ut scriptionem ederet reprehensionis obno ziam, et quæ possit lectores in errores conjicere. Est ni.ilominus laude digna traditque vera; quale quid a viro Dei reverente et virtutis studioso exspectes. Has itaque magistri schedas stilo rudiore et negli gentiæ pleno exaratas cum præterea et paucas esse videremus, (nam ne tertiam quidem partem eo rum æquabant, quæ nos in his chartis perspicuo magis et ampliore sermone exposuimus), et rerum tantum obscura velut vestigia extremasquc lineasi et umbras exhibere intelligeremus: consilium cepi mus hos commentarios conficiendi et tibi tuæque memoriæ relinquendi. Talis itaque, qualem mox exponam, regiarum expeditionum ordo atque for mula observabatur sollicite et in usu eral usque ad Michaelem, atnantem Christi dominum, et ejus patruum, Bardam, Cæsarem felicissimum,propagata ad ipsos ab imperatoribus, eorum decessoribus, Theophilo putaet Michaele, modo nominati junioris illius hoc quidem avo, illo autem patre. Simili modo hi ipsi eam a suis majoribus acceperant, vetustis illis imperatoribus,quos vetustos quando nomino,non designo magnum illum et celeberrimum sanctumque Constantinum, non Constantium,ejus filium, non im pium illum Julianum, non Theodosium Magnum, non ejus proximos successores: sed Isauros illos designo, qui veræ rectaque statuenti fideigravissimos errores et fœdam hæresin affrixerunt. Sed et sub Basilio, for tissimo et piissimo imperatore el avo nostro diligenter observabatur et in usu erat, quam his litteris exponere minibus et urbibus et gentibus tribuebatur. In Actis concilii Ephesini contra Cyrillum est In loco concilii VI, quem Du Cange. citat, audit Italia Pal lade in Anthologia p. 337, audit Gplish Recte enim ibi exhibet codex Reimarianus pro quod Stepha nus dedit, probatque hic locus, Palladam et CPH vixisse, et post Constantinum M., et Christianum fuisse. est apud Theophan. p. 322j De eadem GPli. est in jure Græco-Romano p. 242. Apud Nostrum infra p. est Etiam hoc prædicatum in titulis imp. sed etiam privatis singularibus bo CPtanorum valde frequens, præsertim Michaele, Theophili et Theodoræ filio, posteriorum omnium, qui titulum hunc de more et jure sic gesserunt, ut reges Franciæ titulum Christianissimi et reges Hi spaniæ Catholici regis. Nam ante illum Michaelem fuerunt imperatorum multi, qui eo, quod imagines sanctorum et Christi non venerarentur et tanquam idololatriæ luculenta argumenta statuisque numi num gentilium hilum non sanctiores, non diversas, summɔtas orbe Christiano vellent, meruerunt hoc titulo ab insulsis monachis privari, quibus logica sua suadebat, neminem posse Christum amare, qui pictum lignum aut dolatum in crucifixi figuram di vinis honoribus non haberet, aut concidere vel comburere auderet. Postquam autem, regnante fœmina superstitiosa, clero non magis sano ob noxia, vicisset tandem deterior pars sancitumque in concilio fuisset, eum pro impio habendum, diris omnibus devovendum et honoribus omnibus spo liandum esse, qui putidas imagines non summo in loco et oculis suis carius haberet eoque factum, ut vel fortissimi imperatores camarinam hanc mo vere et jumento suo sibi malum arcessere non au derent mansit deinceps philochristi et orthodoxi titulus imperatoribus illibatus et omnibus commu nis. Leoni autem Isauro, Constantino Copronymo, Leoni Armeno, Michaeli Balbo et ejus filio Theo philo nunquam videas eum tribui. quamvis sæcuio iv, jam in usu esset, ut constat ex Apologia Athanasii ad Constantium [quavis in urbe In conci lio VI appellatur Constantinus Pogonatus Verum non solis imperatoribus proprium erat prædicatum Rationalis gregum Cesaris proprie procu rator saltuum appellabatur, ait Guther. p. 691 et 692. Magister pecoris, ait, qui et saltuarius. Goar. ad Codin. p. 31, n. 49, ait, eum esse secundum Theodoretum Nimis lale, ni fallor. est formula publice proposita, publice expositorum, cuique imputatorum, impositorum onerum. Vid. 1. 11. c. 59. inscriptio. Est ergo formula, qua præscribitur, quot equos mulosve Phrygia et Astia præstare debeant. Ita paulo post est formula. quot et quæ mensurator (le fourier) secum ducer debeat; supra aderat p. 58, in scholio pro imperare; apud Constantin. in vit. Be silii pro formula occurrit, qua beneficium aliquod alicui assignatur.
pro virili nostra studebimus. Magnus et excelsus imperator, quando decrevit in fossatum ire armaque hosti et viros obmovere, imperat coram porta chal ces loricam et spatham et scutum suspendi. Quo signo statim omnes intelligunt, imperialis fossati seu campestris expeditionis apparationem imperari; óµoù protinusque tam illi, quibus jubendi auctoritas ad est, quam qui parendi necessitate continentur, 265 arma cæteraque militi seu utilia seu decora comparare instituunt. Porro imperat dominus rationali gregum, ut, adhibitis in consilium reverentia Dei, religiosa conscientia atque veritate, concipiat æquam et congruam privati cujusque viribus et justam repartitionem atque notitiam publice promulgandam eorum, quæ metata Asiæ et Phrygiæ secundum notum omnibus et in propatulo positum ordinem cuique metato præscriptum certo et definito numero præstare debent. Debent autem dicta Asiæ et Phrygiæ metata ex definita formula præstare mulos du centos, singulos numismatibus vel solidis aureis denis quinis æstimatos, et ducentos equos idem singulos denis binis numismatibus æstimatos unde summa numismatum quinquies mille quadringentorum et viginti quatuor emergit, aut, si eamdem summam ad rationem litrarum auri referas, emergunt litræ septuaginta sex. De consuetudinibus archontum, seu de iis jumentis que ex præscripta formula et recepta consuetudine præstare debent magistratus imperialium stubulorum iam quæ in urbe augusta, quam quæ foris in pro vinciis sunt. Præstat comes stabuli mulos quatuor et equos totidem; chartularius epeictes præstant mulos 4 et equos totidem; chartularius extraneus vel pro vincialis mulos 2 et equos totidem; saframenta mulum 1 et equum 1, 4 comites mulum i et veatur et absolvatur opus, ipyediwxys; vid. locus ex Actis S. Sebastiani quem citat Du Cange CPI. Christ. p. 87. et Vales. ad Amm. Marcell. p. 328, ubi ait tos debitores ad solvendum compellit. Fallitur ergo Gutherius, qui p. 713 putat exactorem auri et argenti esse eum, qui a cusoribus exegerit. Nam, nisi talis est, qualem dixit Valesius, est certe ille, qui aurum et argentum explorat, num probi sit commatis. Sed hæc huc non pertinent. Sæculo XIII, tales operarum compulsores in Francia hasteurs appellabant, v. Du Cange v. Pagius. Usu novæ Græciæ diá notat Latinum de. In capitum inscriptionibus frequens est. Ita in libello novo Græco Roma edito anno 1659. Neophyti Rho dini compulsorem esse, qui fiscalia debita exigit et len de Cypriis claris, pene omnibus capitibus præscriptum est hoc Six. Ita p. 12. cap. 1 habet hanc inscriptionem: Aid TOUS Ita quo que apud Malalam t. II. p. 72. Sed neque vetustis videtur ille particulæ hujus fuisse usus ignotus. Certe apud Diogenem Laertium p. 555. legi dia pro (id est vel Data occasione insi gnem hunc locum emendabo; sic nempe legendum flum esse existimo quæ quidem plana et vulgari dictione enuntiasti, twv de nhelotwy Enixeiv oxótov, plurimis autem tuarum sententia rum creditur incubare tenebras. Interdum tamen verti did præpositione pro. Et sic quoque adhibet Malalas t. II, p. 99 et p. 126. Psellus (apud Du Cange Gl. Gr. p. mooi, pedibus pro hastis uli; vid. paulo ante. Sæpe in hoc tactico militari mentio fit char tularii stabuli. Videtur hic idem esse cum illo, cujus meminit Cinnamus 1. III, passim, ut hominis mili taris, et de quo Du Cange in notis ad Cinnamum p. 452 agit, ubi inter alia scribit: «Imperatoriis equis præfectus erat Chartularius, ut docemur ex Zonara in Leone Isauro p. 83, et Niceta in Isaacio Angelo 1. III, n. 2. Magnum chartularium eo nomine in aula meruisse scribit Godinus de offic. aulæ cap. v. n. 6. illiusque potissimum fuisse munus, ut equum peregre aut quovis e palatio profecturo imperatori ad palatii ipsius portam adduceret.» Vertitur passim (ut apud Theophan. 306. Leon. Gramm. p. 479, Cedren. p. 442.) præpositus operi et cum plena potestate dominans aut compulsor et præfectus operarum, qui desides urget, ut promo Quoquo me vertam, non invenio, qui me do ceat, quid aut fuerint. Dubium enim, quomodo extulerint, in masculino an in neutro genere. Ne conjectura quidem probabilis succurrit: Quamvis enim y el et passim permu tari sciam a novis Græcis, ut cogitari possit exppx positum hic esse pro sacramentis, ta: ut casua (quod Græci ut salma pronuntiant) pro sayua habet Du Cange: quid tamen sibi volunt sacramenta hic loci, ubi de genere quodam vili mi litiæ sermo est, ut sunt agasones, calones? Si esset acciperem pro vel táptot, præfecti oneribus et mulabus atque equi sagmariis onerandis et exonerandis. Una est conje ctura, in qua tantisper aliqualiter acquiesco, doneo meliora edoctus fuero, nempe ve! [ευupponam vocem generis masculini esse eosdem esse, atque vel et Fuisse autem Sauro matas a Græcis pro mulionibus adhibitos, id deberet ex idoneis auctoribus demonstrari. Cogitavi ali quando, essetne vox Arabica que sonat, plexuit fu nem, lorum, non in rotundum, sed in latum, quo casu significaret saframentarius restionem. Est sane restionum, præsertim coriariorum (Sattler appella mus, Franci sellier dicunt,) magnus usus in exerci tu. Infra quoque p. 284, dicuntur Saframentarii equos caligasse. Quod sane optime in sartores lora rios quadraret. Sed non video, unde terminatio pévta venerit.
equum 1. Patet hos magistratus in universum 12 mulos et totidem equos præstare; quorum cum muli singuli denis quinis nummis, et equi denis bi nis æstimentur, conficitur summa 324 numismatum, quæ si ad rationem litrarum reducas, habebis litras 4, num. 26. Adde huic summæ superiorem (nen pe 76 litras], habebis litras 80 et num. 26. Et illos qui dem superius dictos ex Asia Phrygiaque ducentos mu los et equos pariter ducentos deducit rationalis gre gum ad Malagina usque, ubi eos ab ipso traditos transsumunt comes stabuli et esochartularius [seu chartularius urbanus] stabuli. Debent autem bestiæ quinquennes aut septennes esse, neque cauteria in femoribus habere. Ibi regium signum accipiunt illæ quadringentæ bestiæ ambas in scapulas inustum. Etiam in sequentem annum fit eadem expositio seu exactio et bullatio seu candente ferro signatio bestia rum, et equi omnes fibulantur atque castrantur, et flunt accessio atque supplementum regiorum stabu lorum propter instantem bellicam expeditionem. Adducit autem rationalis gregum ducenta illa ju menta sagmaria vel oneraria, mulos puta, suis onerata sagmatibus vel sarcinis aut bisacciis, et in straturis Intelliguntur comes scholariorum, excubito rum, bicanatorum et arithmi. Kópre autem Leoni in Tacticis est Nolo me in rationem litrar. m et numisma tum et rei nummariæ Græcorum recentium immit tere. Vastus ille campus est et ingenii otiique non mei. Saltia id monebo paucis, litram auri numi smata seu solidos aureos 74 continuisse. Nam 74 quater additum efficit 296. Reliqua ergo sunt nu mismata 26, quæ quod quatuor litris deest ad com plendam summam 322 numismatum supplent. Recurret aliquoties in hoc Tactico mentio stabuli regii ad Malagina. Memorat illud quoque Geographus Nubiensis p. 287. Ergo jam Constantini et Leonis tempore fue. runt comites stabuli, neque demum a Francis in Orientem sacræ militiæ causa tendentibus invecti et ad Græcos propagati tempore Alexii Comneni, quod vult Goar. ad Codin. p. 24. Ita quoque milites cauterium in manu acci piebant, et de Scythis Romano solo et in servitutem receptis scribit Eunapius in Excerpt. Legat. Hosch. p. Sic efferunt novi Græci pro oxanolas. Est enim ipsis in more positum initiale abjiciendi, ubi requiritur, et ubi non opus neque mos est, addendi. Intra p. 299 est xávov pro exávov. Apud Mauric. Strateg. I, 2. xandlov. scapulare, cucullio, inwpic. Similia permulta habet Du Cange Gl. Gr., ut xap pro subsultus, spilhama, pro scabiosa, planta pro excubiæ; pro xɛúɛiv, excubare, item speculari, explorare res hostis. Est enim (idque liceat mihi paucis in transitu attin gere) ab exculcare pro explorare. Exculcare et ex tundere aliquid undeunde dicunt Latini pro studiosa inquisitione comperire; deprehendere, proculcare quoque dicebant pro præcurrere, prius explorare, dicunt novi Greci pro et hoc pro securitas; et pro Alu, aliquem decipere, facere labi, in sphalma in ducere pro habet Malalas p. 410, cernuure, ubi interpres fatetur de verbi si gnifcatione sibi non constare; pro tomenium, atque pro menle motus, insanus, novæ Græcitatis est; item xadesLY, pro fodicare, et pro aut oxapáxɛtv, oriri, de sole. Verbum hoc est Ara bicum Scharac, unde Saraceni, id est populi orien tales. Etiam in medio sæpe sigma omittunt hi ho mines, ut pro nisi a faciali derivare malis. Addunt contra sigma redicule, ut pleraque eorum instituta sunt, ubi non oportebat. Sic oxapplov dicunt, sors, proprie xapplov, festuca, qua sortiebantur; itein oxvi00°C, urticæ, pro xvldai. Moris hujus & initiale omittendi vestigia etiam apud antiquos reperio. Glossypopic, uc habent pro scrofa. Vid. quæ Grammatici ad Aristophan. xivdatos et annotarunt. Hesychius Laconi bus tribuit pro Vid. finis præfationis ad tomum primum, ubi dixi verbum hoc significare Abulare. Dedici hoo e Polybio, qui 1. VI, p. 469, ed. Wech. voce λabię utitur, quæ ibi fibula redditur; muxvaiç habloı xa τanеpovy, crebris fibulis configere, id est acubus apprebendentibus, arripientibus continentibusque immissa, occurrentia. Forte leg. Sunt autem funes, forte & congrego, colligo in unam inassam, contineo, unde σwpóc, acervus, v. Du Cange Gl. Gr. h. v. et v. Σoxxos, sic enim scribitur in Olympiodori loco apud Photium, ibidem citato, qui Chilmeadum non præterit, quin eum scite recteque ad Malal. t. II, p. 68. exponeret. Asiæ minoris nonnullæ provinciæ temporibus Jabentis imperii Romani mutabant vetusta nomina novis, quæ ab illis militiæ generibus petebantur, quæ, missione impetrata, pro præmio exactorum stipendiorum in illis provinciis collocabantur et fundis militaribus donabantur. Tales erant thema bucellariorum, thema optimatum et thema obsicii vel obsequii. Est thema, éµa, districtus, in quem aneti evto, deponebantur milites, qui in castris, aut in urbe regia vel prætorianis non militarent. Bucel larii erant, qui buccellam seu panem biscoctum aut facerent aut acciperent. Optimates erant initio dele cti et optati milites de Gothis captivis. De utroque militiæ genere suo loco dixi. Thema tandem obsequii mihi videtur illa provincia fuisse, in quam depone
vel tergoribus suis habentia stragulas centones,one ribus ope funium astrictis, caligata quoad crura, et pedes calceata soleis ferreis, et os capistrata. 266 Verum hæc quidem sagmaria famulitio et necessitatibus regiis neutiquam sufficiunt: sed de bent strategi quoque tempore fossati semel impe ratori mulos nomine xenalii seu munusculi gratuiti præstare in hunc modum: strategus Anatolia debet præstare mulos 5; Armeniacus totidem; Thracesius, Opsicianus et Bucellarius pariter quisque pro se, totidem; reliquorum strategorum tam in Oriente quam in Occidente unusquisque binos mulos, præ ter Seleucia strategum, qui tantum unum præstat; domesticus scholarum mulos tres; drungarius plo imi etiam tres; excubitus unum; hicanatus unum; numerus et teicheiotes et domesticus optimatum pariter, id est singuli singulos. Itaque contiunt muli 58. Officiales et reliqui ad eorum ordinem pertinentes præstant mulos onerarios, ut sequitur. Hyparchus seu præfectus Urbis 1; sacellarius 2; genicus 2; quæstor 1; præfectus sacellii 1; præfectus vestiarii 1; ambo curatores scilicet ma gnus unus, et alter palatii maganorum], et cle matinus [seu prædiorum imperialium inspector] singuli singulos; ambo protonotarii ambarum cu retur exacta militia illud militum genus, quod Obse quentium nomen habuit, ab imp. M. Antonino phi losopho inditum; de quo Julius Capitolinus t. I Scr. Hist. Aug. p. 369. hæc narrat: Servos, quemadmo dum Punico bello factum fuerat, ad militiam paravit, quos voluntarios exemplo volonum appellavit. Arma vit etiam [militaribus scilicet armis] gladiatores, quos obsequentes appellavit. Videtur hoc militiæ ge nus, Obsequentium dictum et e gladiatoribus ad bellum armatis ortum, non ultra sæculum unum alterumve durasse, quamvis Bithyniæ agris, in quos exacta militia deducebantur, Obsequii nomen dein ceps manserit; quemadmodum de vicinis agris ponticarum provinciarum factum, quamvis militum et Bucellariorum etOptimatium genus atque nomen desiisset. Videtur autem Marcus imp. gladiatoriam illam militiam obsequentes et obsequium ideo appel lasse, quod ubicunque esset aut quo iret impera tor, eum obsequi deberent seu comitari. Occurrunt hic nomina dignitatum, seu potius officiorum aliquot, quæ singula illustrare animus non est. De officiis domus Augustæ disputatio per ampla et perardua est, meisque viribus superior. Cnum alterumve, quod non inutile mihi videatur essse, saltuatim quasi aspergam. Quis igitur sacel lius fuerit, cum perspicue non tradatur, conjectu ram, ut in obscuris repus, proponam. Distinctum eum esse a sacellario. de quo alibi dixi, locus no ster et alii multi testantur. In eo pene consentiunt viri docti, sacellio cum privita re imperatoris ne gotium fuisse Ex eo, quod p. 68, præfectis hospita lium et invalidariorum jungitur, et quod chartulario sacellii subesse p. 417, inter alios officiales dicuntur non tantum modo dicti præfecti hospitalium et in validariorum, sed etiam chartularii tuvoïxwv, id est mea sententia seu monasteriorum, præsertim ab Augustis vel Augustabus conditorum, subnata mihi est suspicio, fueritne sacellius idem cum capellano vel sacellano aut almosinario vel elee mosynario, quamvis potestate minor. Munus ejus certe perinde ut eleemosynarii erat pauperibus eleemosynas principales erogare, ipsis tesseras ex hibere, ad quarum exhibitionem suum victum acci perent statutisque diebus ad sacram mensam admil terentur. Dictus ergo a sacello seu sacculo fuerit. quomodo Græci videntur almonariam vel almosyna riam bursam appellasse. Attamen, ne quid dissímu lem, p. 417, modo laudata sacellii chartulario non tantuin subesse dicuntur officiales ad religionem pertinentes, ut præfecti hospitalium, senilium. chartularii monesteriorum, sed etiam civiles, notarii regii, protonotarii legionum aut provinciarum, men sores frumenti, et quod omnium maxime ab ordine sacro abhorret, præfectus thymelæ. Non parum hic locus meam sententiam labefactat. Mirum videri queat, quare libripendes in bellum et castra ducti fuerint. Non parvus tamen eorum ibi quoque usus erat. Ipsorum enim erat aurum argentumque num probum sit explorare, idque una cum gemmis, margaritis, veste et supel lectile quavis pretiosa æstimare. Si quid ergo ho stibus adimeretur in preda cusi auri argentive aut supellectilis pretiosa, operis elegantis et artificiosi, debebant illi hoc æstimare, ponderare, ut quid di gnum sit in sacrum vestiarium inferri, et quanti faciendum, aut si quid sub hasta publice secandum esset, pretium ejus sciri posset Alias in quavis urbe majore constitutus erat libripens, qui monetas exploraret, num probæ et cujus ponderis, ideoque natas controversias dirimeret. V. Panciroll. de ma gistr. municip. c. XIV. Propterea quoque in re ceptione pecuniæ adhibebantur, ut constat e Me nandro Protectore, cujus verba p. 120, Excerpt. Legation. Hoeschel, hæc sunt: Ilxpayivoμévwv tiVWY X (nempe receptio nummorum, quos Romani Persis debebant) Twv, item Zosimo IV, 28, p. 412. ed Cellar.: "Hv (ita leg.) Verum non aureos ar genteosque tantum nummos et vasa censebant, quopropter etiam infra p. 427, zygostatæ et au rifabri palatini conjunguntur: sed etiam purpuras æstimabant, verine luminis, an falsæ et subdititiæ essent, item gemmas et alia pretiosa. Insignis hao de re locus est apud Themistium orat. xx1, p. 247, quem non pigebit ascribere. "H □pòç
ratoriarum unum zygostates seu libripens idicus 1; perathalassites seu magister tractus ma ritimi in urbe unum barbarus seu magister mi litum barbarorum unum symponus seu adjutor [præfecti prætorio] et rationalis prætorii ambo si mul secretum genici secretum sacellii secretum vestiarii 2; faciunt simul omnes mulos quibus si addas superiores habebis mu los, xenalii seu muneris nomine imperatori oblatos, in universum 83. Metropolitæ præstant mulos one ratos caligatosque et quinquaginta duo archi episcopi præstant alios totidem; in universum ergo 104. Hos in fidem accipiunt comes stabuli et stabuli interni seu urbuni chartularius, curanique bullari seu bullam regiam ipsis inuri, qualem regia pro mosella seu equitatus sellarius gerit. Hos centum p et quatuor mulos si superioribus octoginta tribus, " muneris nomine datis, et illis ducentis mulie equis queducentis, a rationale gregum curandis, addas,ba bebis bestiarum universum numerum 585. Accedunt equi centum, quos sancta monasteria præstant, et qui Vox ultima notat merces, de quibus contrabitur seu mercimonium agitatur. Locus idem a conjectura Petavii pro sub stituentis vindicandus est. Themistius autem no mine nnius præcipuæ speciei totum gemmarum genus designare et complecti voluit. sole bant enim veteres in pretiosis hæc tria potissima censere, albas seu margaritas, prasinas seu smara gdos, et hyacinthos, ut Salmas. ad H. A, t. II, docuit. Ubicunque in talibus summis comparet in codice nostro, ibi sciat lector fuisse in membranis figuram, quam cum typothetæ in forulis non ha berent, debui dμou substituere, non dubitans, id ipsum vocabulum, non aliud, eo scripturæ compen dio designari. Referebat autem virgulam oblique sitam, in summo velut nodulatam, in medio modo singulari, modo gemina virgula transversa distin ctam. Conspicere eam licet in specimine codicis membranacei ænea tabula expresso et primo volu mini præmisso. Apud Graecos exemptus clerus ab oneribus publicis non est; vid. Constant. Porphyr. de admi nistr. imperio c. 52, p. 144, ubi similis huic recen sioni laxa occurrit, Apud Latinos olim erant monasteria. quæ dona et militiam debebant facere (verba sunt Constitutionis Ludovici Pii apud Du Cange ad Joinvill. p. 155, qui explicat qui étaient obligés de fournir non seulement de dons et de présents, mais encore de soldats) homines monachorum illi appel labantur. (Tabular. Cluoiac. Chron. 335: homines monachorum debent equitatum et exercitum.) Que dam sola dona sine militia quædam nec doua nec militiam, sed solas orationes pro salute imperatoris et filiorum ejus ac stabilitate imperii. Sed actum agerem, si post Du Cangium commentari hac de re vellem, qui Glossario suo Latino v. Hostis longam et dootam dissertationem de hoste et exercitu epi scoporum inseruit. Russorum quoque clerus hodie militem contribuit. Seminarium equorum imperialium, e quo sella seu sellarii equi, Sattelpferde, depromuntur. Non feliciter versatus fuit hoc in verbo interpre tando Goar. ad Theophan, p. 400. Solent novi Græci pro po nere, non improbabiliter. Quamvis enim tantum de duobus dicatur, et veteres non de pluribus dixerint, est tamen in particula quæ amplexum universæ alicujus rei designat, aliquid, quod suadeat, novos Græcos vocabulum pro omnibus non absque ratione usur pare, quasi vellent dicere undique collecti. Sic su pra p. 49, sunt omnes illi, nempe pro tostrator, comes stabuli, et stratores, p. 181; sunt aurigæ, magistri et inspectores, Cf. p. 374, 379, aliquoties, p, 400. Scriptor vitæ Constantini Porphyrogenn. p. 291, in Script. post Theophan. per designat Helenam ux0 rem, liberos, nepotes, accubitorem, cætonitas, in universum omnes antea recensitos. Apud Theopha nem p. 95, nullo vitio laborat locus, se i sic verten dus est Misso (legato) exsecari curavit Cæsario linguam et simul omnes qui partem in Proterii code habuerant in exsilium egil. Apud eumdem p. 201, delendum est ut scholion vocis item p. 398. Idem auctor alias quoque vo cabula permutat: ut p. 6, sunt nonnisi duo, Diocletianus et Maximianus. Contra vero p. 20, ait, quando de tribus crucibus sermonem facit. Non mirum. Græculo nihil non exspectes. Coelum terra miscent. Quærerem ipsis patrocinium & Polyæno, qui p. 146, pro dixit, nisi communis eum causa involveret. Non habemus vetustum illum Polyænum, sed a novo Græculo coinquinatum. Εusebius quoque 111, sic pofuit illi dicebant simul omnes. Apud Demosthenem quoque videtur hoc sensu accipiendum esse in illa dictione in Orat. adv. Callippum p. 681, n. 28, ed. Morelli. Equi vel sunt quos Latini dextrarios appellant, quia dextra seu mānu ducun tur. Vid. Du Cange ad Alex. p. 227.
coram imperatore iter faciente per geminam seriem Nesciebam, cum Tacticum hoc militare La tine verterem, quid sibi vellet hæc vox; propterea reliqui absque interpretatione, et reposui qualem inveni: quod mihi in aliis quoque locis usu venit, necessitatis remedium, ubi aliud capere consilium non licebat. Post absolutum typis primum volumen in mentem venit vox Turcica paschmach et protinus didici vocabulum nostrum significare sagmata seu stragulas et sarcinas cum adjunctis pasmagadiis seu ocreis, qualibus animalium onerariorum et itine rariorum,ut equorum, boum, camelorum, mulo rum, asinorum pedes calceare solent orientales. Ab eadem origine manavit quoque vocabulum лaspá xrs, calceorum femineorum confector. Consuevisse veteres quoque Romanos et Græcos, non ut nunc nos facimus soleas ferreas jumentis clavis ferreis supeangere, sed ocreas alligare, demonstravit Jo sephus Scaliger ad illud Catulli Supinum animum in gravi derelinquere cæno Ferream ut soleam tenaci in voragine mula ubi edducit Arrianum, qui conjungit prorsus ut Noster. Scita et vera sunt quæ Isaacus Vossius ad notam Scaligeri notavit. Arabes hodie ocreis calceare suos camelos constat ex Iunerariis. Conf. Wanslebii Voyage dans l'Epypte, p. 296, 299. Sic solebant tempore Muhammedis, ut e carmine panegyrico constat, quo cum Caab, f. Zobeiri, cecinit, edito Lugd. Batav. haud ita pridem a V. R. Lette. Vid. ibi vers. 27,et Scholiast., cujus verba doctiss. Edi tor in notis p. 439, prodidit. Sed Jobi jam tempore sic faciebant, cujus in libro insignem locum ex observatione hujus moris licet restituere.Ascribam quæ illi illustrando et reformando faciunt ex opus culo, quod ante quadriennium jam el paravi edi tioni et promisi, repressit tamen bactenus, et, ut videtur, reprimet me vivo non voluntas mea, sed mores bujus sæculi.et metus ab iis, qui affectata in animos et opiniones hominum tyrannide præter sua nil rectum censent. Legendum itaque est(nam ali ter vulgo editur) apud Jobum cap. xxi, 40: Bos ejus clitellarius it viam suam. Sy Net non calcea tur, vel calceatus fuit,id est etiamsi non calceatus. Mingrelianos bobus suis ocreas alligare, et Keisler idem de colonis circa Pistoiam in agro Patavino, Itinerarii I, p. 347. Ipse Noster in hoc Tactico sapius memorat ut p. 277, et supra p. 198, tà xaλabpixá. Unum, quod addam, adbuc superest. Probandum scilicet exem plis est solere novos Græcos duo diversæ notionis vocabula componere, quæ a Latino interprete in cerla copula et vinciri debent; ut sunt et Posset talium immanis texi recensic. Sed defungemur paucis ali dextra sinistraque, præducuntur.Hic fibulari atque exsecari debent; at signum regium non accipiunt ideo, quo possit imperator exiis, quando velit, lar giliones facere. Ex his enim, uti et ex illis, qui nomine muneris imperatori in bellum eunti ipsa expeditione offeruntur, fiunt largitiones. Comes stabuli et chartularius stabuli accipiunt ab idico litras tres 267 ad sumptus faciendos [in ea nempe comparanda, quæ statim dicentur]. Deinde lustrant cellarium imperiale et inquirunt, quot in eo adsint strature regiæ et cilicia vel fl tra pro caballis, e Lydia ex curatoria Trychinorum petita.Sumit inde comes ducenta sagmatopasmagadia metatina seu tempore fossati imperari et dari con quot, præsertim cum neque veteribus tales compo sitiones ignotæ fuerint, ut ex Aristophane constat. Ita Arrianus lexadoxápux nominat ficus et nuces, dissert. Epict. p. 284, civéxpɛa Malal. II, p. 9, vi num et caro. Locus ille memorabilis est. Ait Con stantinum M. instituisse panes palutinos, oüotivaç tx twv tolwv, et unicuique pani, id est capiti pa nem accipienti,seposuisse, assignasse, velut appen dicem, vinum et carnem et vestes; fundis sumptus in hanc rem suffecturis e re privata dedicatis et destinatis. Idem auctor vélatov habet p. 169, sti pendium, unde ligna et oleum emantur, et p. 215, apiσtóЕπvov, prandium et cæna. Apud du Cange babes initium et fnis, bucca, id est buccella panis, et merum seu vinum, id est statua, sculpta aut ære fusu, et picta imago, quam vocem Du Cange v. frustra sollicitat, pwv, jecur et pulmones, xxpróxεip, carpus et ma nus, lardeum et caseus, gna et paleæ, Ea66atoxupiaxỲ, Sabbatum et Domi nica, oxyμacɛhlov. sella equina cum stragula, o Tóxpidov, præstatio frumenti (fel farris) et hordei, πavis cum adjuncto lembo, domaproxent, quarta et sexta feria, payonor!OV, cibus et potus, Expo, apud Hesychium, ampulla olei cum strigile, apronáуovos, panis et lagena, in Anthologia p. 180, n. 447. Apud No strum uberrima seges talium, ut σloyalivov, sella equina et frenum p. p. Rasum, pácov, est Græcis novis crassi fili et vilissimi generis pannus.quale cum ex instituto vi tæ gestent monachi Græci, appellantur pacopo pouvτeç. Rasica igitur amalia erunt amalia panno crasso facta. Sed quid sunt auália? Du Cange vocem hanc e Script. post Theophan. afferens in Gl. Gr. derivat ab aμalós, tener, quod id genus lini teneriorum et delicatiorum esset. Verum præ ter id quod et de homine, de panno dicitur, etiam consistere nequeunt paoixà et aμáz, si hæc tenuiora, delicatiora lintea sunt, illa grosso duro panno facta. Venit igitur in men tem mihi germina interpretandi hanc vocem ratio. Utraque a ualλ6, derivat, verum discrepant in littera initiali à, quæ aut negationis, aut unitatis index esse potest. "Apadov potest pro non floccoso, defloccato, glabro, et item pro povóμallov, ex una tantum parte floccoso, positum esse. Nam veteres etsi litteras scriptura duplicarent, tamen ut sim plices efferebant. Sic quamvis μallòs scriberent, tamen ut uados pronuntiabant. Hinc quoque passim uno tantum iam apud Græcos, quam Latinos
sueta simul et dein sumit quoque alia (doni no xai xai mine oblata) centum et quatuor sagmatopasmaga dia simul. Conficiunt hæc Reliqua, quæ desunt tà ad complendum numerum sagmatopasmagadio rum, id est straturas vel stragulas, et sagmata seu sarcinas vel bisaccia, emi et comparari debita, emit [pro illis tribus auri litris,quas modo diceba mus ab idico præberi]. Debet autem emere rasica scripta reperitur hæc vox. Infra apud Nostrum p. 269, exstat pro e fde membrana rum et p. 270. λivoμaλwτápia. Apud Gregorium M. Epist. x, 50, etiam amphimalum editum fuit. Pari ter apud Malalain 11, p. 98. salvatores dicuntur Eμ id est vel cum mallis, id est, cincinnis venusti, pulchre cirrati, malloni bus crinium crispatis ad aures scite dependentibuset undantibus conspicuis, unde quoque data ipsis no mina (pro et Cum itaque probabile sit vocem banc a padlóc repetendam esse, quæri jam posset, quænam ambarum interpretationum praferri de beat. Hinc apud Callimachum echo ad vaix? xadòs respondet os exet,al frigidum scomma lususque inter et apud Nicetam Choniat. p. 232. Ego quidem in posteriorem magis propendeo, nec desunt compositiones, in quibus præfixum à tan tumdem atque significat, ut uniliz, aupos, uniforis, seu porta singularis, aboloc, uni color. Hino corrigendum arcius apud Du Cange Gl. Lat. in alicius, unius licii seu coloris, Oppositum igitur esset seu quod idem atque significat, ab una tantum parte floccosus, ut Arria nus appellat in Periplo maris Erythræi, panno,qui utrinque est, qualem Eunapius in Excerptis Legat. Hosch. p. 12, ' on appellat. Verba ejus sunt unde patet Scytharum hunc habitum, nempe bigerricas, fuisse. Šic enim et amphibulla dicebant vestes, quæ possent bis et utrinque geri, interna parte extrorsum versa. De utraque voce conferri potest Du Cange v. Amphi ballum et Bigerra et Salmas. ad Scr. Hist. Aug. II, p. 544. Amplas et commodas fuisse has vestes,quæ possent inverti et ab utraque parte geri, res ipsa loquitur, et e Glossa (apud Du Cange v. Explxta), quæ reddit vestes au gustas, non bigerricus. Noster autem paoixá, de panno facta, ut prædicatum addit voci aµália,quia scilicet etiam vestis linea quædam floccosa erat, de qua deinceps dicetur ad v. stem laneam villosam, villis in nodos nexis, elegan ter appellat Paulinus in Vita S. Martini Veslem octava solidi vix parte coemptam. Nodosis textum fætoso vellere filis. Antequam hinc discedam, locum Scholiastæ Ari stophanis ad Vespas illustrabo, ubi de cuunace veste haec habet Ungari adhuc hodie vestem villosam arcendæ pluviæ Gépe. nec vocant, teste Leunclavio in Onomast. ad Hi stor. Turc. v. Scaramannium. Unde patet veteres hanc vocem non ut caunake, sed ut cawanaki vel cawanuki pronuntiasse. Taylor pov est vas omne (sive sporta, sive modius, sive saccus,) in quo jumento tayǹ sua, portio victus, diaria exhibentur. Novi Græci et appellant horrea, cellas. Sic Malala t. II, p. 115, c. fin. &nógeta horrea frumenti, pro quo veteres di xissent, locus, ubi aliquid reponitur, repositorium, ut hourpóv, locus, ubi lavatur. In promptu sunt, exempla novæ hujus formationis. Ita pag. 319, Nostri et deinceps sæpius est pro Supply vel anódupa (quod habet Nicetas in Ma nuele iv, 7), locus, ubi vestes o loturis in balneo eruuntur. Ita locus refugit, tat, est in inscriptione apud Reines. pag. 266. Máxta pro mactra dicunt. Xapóμxxtov apud No strum est p. 338 pro Xεеpóµ¤×τpov, manutergium. Glossæ exématov, cucullio, ubi Salmas, ad Scr. H. A. 1. p. 415, oxénoτpov reponit, nescio quam recte. pro cribum, pro seu amule tum. Non tamen prorsus ignotum vetustis hoo schema fuisse, apparet e Pindari oxanov pro sceptrum; unde quoque non dicitur. Procul dubio quoque otov pro Epyaoτpov dixerunt, quia ergastulum 'La tini usurparunt, quod mere Græcum est tpyá Tulov. Vid. quæ ad p. 321, de bastactis dicam. Verti ut in Latinis jacet. Ut vererer, ne non satis recte, fecit hoc, quod e Du Cange dedici, et esse corbem, Cophinum. Si ergo erravi, induxit me membrana nostra, in qua sic minute erant scripti spiritus, ut sæpe di stingui asper a leni non posset, et sæpe quoque promiscue babebantur. In hoc certe loco V. D., qui apographum in usus Maii fecerat, illud, ex quo typothetæ nostri hoc opus excuderunt, legerat et scripserat axávena, quod mutavi, quis mihi vi debar spiritum asperum super prima vocis littera in membranis Reddidi godronio. Quo me induxit Matth. Silvaticus, cujus bæc verba citat Du Cange Gl. Lat. v. Cedria: kidria, id est alkitran; cedria, id est gummi cedri. Si Kidria idem est, alque alkitran, profecto idem quoque est cum godronio Nam go dronium et alkitran idem sunt et re et sono. Alki tran varie pronuntiatur, modo caltran, modo cat taran, modo kittran, modo coltran. Ipsum quoque an mera terminatio est et accessorium quid. Kidr, ergo et kitran, idem sunt; ambo stillam signifi cant, guttam exstillantem, et hinc pluvia quoque commune est et omni rei liquidæ stillanti. Ipsum æs fusum kithr appellatur. Sed in specie sic appellant Arabes gummi vel viscidum liquorem ex arboribus coniferis resinosis, pinu, cedro et talibus excoctum Hinc sunt,qui kitran picem interpretantur. Sed po tius est godronium. Nam zeft pro pice dicunt. Pro resina liquida vel bitumine posuit Eugippus in di stantiis focorum terræ sanctæ p. 105 Symmicto rum Leonis Allatii: multum ibi [ibi mari mortuo] est aluminis, multumque cataranni [delendus aste riscus, locus enim integer est], quod ab incolis reperitur et colitur. Vid. Du Cange v. Alquitran,ubi citat hunc locum e veteri charta Hispanica: Nec eliam aliquis posset extrahere de terra nostra res prohibitas, scilicet peguntam [Pech, picem], cepum, [id est sebum], alquatrunum, fustam [Pfosten, tigna, materiam struendis navibus], canabum, filum Fa cile jam conciliari cum sententia nostra poterunt, si quæ occurrant de cedria ab auctoribus prædicata, quæ in godronium quadrare non videantur.
catos pannos, eosque curare colore purpureo im bui et inde fieri sagismata seu straturas equinas et borcadia 150; quo de numero centum quidem de stinata sunt illis centum equis,qui coram imperatore iter faciente præducuntur et præambulant, triginta vero cedunt sellariis equis imperialibus, et viginti amalia,id est rasos seu grussioris fili labeos defloc in membranis videre. Si ergo frustra in hoc fui et peccavi, reformanda erit Latina interpretatio sic et cophinos procedrea, eritque vocabulum ab derivandum et idem, quod et xov, ex acintho factum, de qua arbore multa Salmasius ad Solin. p. 372 sqq. Sane ait ibidem V. D. e Theophrasto, acanthum ad tantam altitudinem excrescere, ut materies inde cæderetur duodenos cubitos longa. Facile igitur ex acantho potuerunt cophini fieri excavando, non plectendo, id quod etiam necesse erat continendæ rei liquidæ, qualis est cedrea. Quodsi tamen mecum reputo, non solere sic Græcos componere, ut hoc est, sed aut aut simpliciter ivos, dicere, terminationemque tòc cum præposi tione ix pene consistere non posse,incipio de priore mea interpretatione animum non despondere. Ne que desunt illi colores, saltim excusationes. Kávéoç idem esse atque et facile concedi potest; unde cantharus et canthelius, qui cados gerit asinus vel mulus. Teτpaxáver Àov, quasi dicas quatercadarium, habet Theophanes pag. 355, in illo celebri et parum interpretibus intellecto loco, pro quatuor cadis vel cophinis, quorum bini, velut sarcina,super singulis jumenti lateribus gestentur. Du Cange Gloss. Gr. p. 573, locum illum recte fuit interpretatus, et ille mihi sic constituendus vide tur urgente igitur calamitate excogitatum fuit hoc expediens, ut bina jumenta, onerata singula singulis quadrigis corbium [vacuorum] conjugarentur, et super illos octonos corbes extensæ ponerentur latæ tabulæ vel asseres, super quibus cadavera efferrentur. Ut igitur bic ioci est quadriga corbium vel cadorum, ita in nostro loco quixo esse nequeat sexiga (ut ita dicam) cadorum, non video. Quia medicorum est ægros suos, ut ait Se neca, perambulare seu ab uno ad alterum vadere, et orbem visitationis obire, propterea medicatro di cla fuit novis Græcis et mederi et medici TeplodeTal; vel etiam sic dicti medici, quod cyclo, periodo, methodo, constante dierum certorum abstinentia, certa formula, certis inter vallis exercitionum et medicationum curarent, ut per certas temporum periodos diætæ, exercitio num, medicationum,etc. vias recurrerent; Vid. Du Cange v. Cyclus. Ieptodeúba est medicina uti, corpori suo medicinam adhibere. Malala t. II; pag. 100. Verti secures cædendis pariter lignis et fo diendæ terræ apla, respiciens ad ytov.Solent enim Græci duo vocabula diversi signi ficatus per et jungenda in unam massam conflare; quo de more egi ad p. 43. Verti igitur non impro babiliter. Non enim impossibile est, habuisse vete res talia instrumenta ex una parte securi,ex altera rastro vel unico lato armata. Et est sane interdum ¿žívn securis, qua lignum cæditur; ut vel ex uno Niceta patet (et in re nota exempla præter neces sitatem congeram.) 1. 11, c. 4. in Alexio: Aswxe Nunc tamen malim &ivopuia per rutra vel pastina iṇ terpretari, id est instrumenta illa, quæ manubrio ligneo satis longum et latum ferrum in summo ha bent, quod impactum in terram eam revellit. Picas appellabant medio ævo a verbo Germanico picken, rostro tundere. Francis hodie est houe, a vocabulo item Germanico haue, quod omne instrumentum cædendi notat.Nos Radehauen appellamus, quasi di cas rutra rotarum, quia vectores carrarii eorum ope, si quando currus in profundum terræ aut gla ciei lacunam subsiderunt, obstantia perfringunt, revellunt, eoque rotas liberant. Probabile est no vos Græcos hanc vocem eo confinxisse, ut has alvaç fodiendo destinatas per appositionem a verbo opposiv, fodere, arcessito distinguerent ab illis ážívaıç,quæ tantum cædendo ligno inserviunt.Nam et secures et rutra, qualia dixi, veteres Græci vac appellabant; utrasque áñò toυ àyvúval, a confringendo, perfringendo. Prior significatio in vulgum nota est; posterior ignotior et rarior; ideo que necesse puto allatis aliquot exemplis eam astruere. Polyænus p. 57,inter instrumenta cæden dis lignis numerat opéπava, falces, rescindendis ramis non nimis robustis, meλéxe: sternendis ar boribus, ağlvaç radicibus arborum e terra eruen dis. Luculentius adhuc demonstrat locus Artemi dori p. 111 [1. 11, c. 24, fol. 65. ed. Ald. 1518] [id est [nempe [scil. illam] Fuit ergo instru mentum attrahendo, revellendo factum. Continuat quia scilicet aut illi cit, in amorem sui, ad se trahit virum, fit ejus ayahua, delicium,aut quod ayetat, in matrimonium ducitur a viro. Vocis hujus exemplum aut indicem Lexico graphum non habeo. Ad ductum igitur conjectura et vocis ñàatùs, quæ partem compositionis efficit, verti pulæ late averrendæ terræ, qualibus vespillo nes e. c. effodiunt humum et rursus converrunt egestam super cadaver in fovea depositum.Nos ap pellamus Spathen. Reddidi bottas.Appellant Latini bottas vel but tas omne vas cylindricum cavuru, omnem scapum cavum. Hinc ocreæ bottæ dictæ. Nos quoque Germani in sermone nostro retinemus adhuceam vocem in illa dictione eine Lohbutte vel Butte-Loh. Induxit me, ut sic redderem Du Cange, qui πrúov (cujus diminutivum Drátov est) ait veteribus ventila brum significasse, recentioribus autem ligneum batillum significare, quo terra egeritur. Nihil poterat V. D. planius aptiusve. Me tamen decepit ambiguum vocis batil lus. Cum enim non præsens animo haberem, ba tillum palam quoque ligneam notare, ferro non ar matam, qua terra egeritur (nos Schüppe appella mus), sed solum batillum gestabilem,quo candentes prunæ conduntur, mente conciperem,ex eo factum est, ut vápio per bottas ad efferendum cenum red derem.Male procul dubio. Nam лtvápia sunt palæ. Verum suntne præferratæ, an abeque ferro, non novi. Apud Du Cange invenio priapi, pala ferrea. Si táptov sit pala lignea præferrata (ein Spathen), debet esse pala lignea pura seu absque ferro (eine Schüppe), aut vice versa. Id est relinas. Est enim retina idem, quoi retinaculum. Superest in Francico sermone rênes, lora. Conf. Du Cange v. *PétevX,
tandem equis illis, qui muneri dantur. Etiam cellario regim apothecæ stabuli sumit 150 lagistra [seu saccos pabulatorios,quales equorum capitibus alligantur, et coria pro conficiendis inde capistris 180, et hexacanthela[seu repositoria soortea singula senas amphoras scorteas intus habentia], pro cedrea vel godro nio ibi condendo; et utres pro vino et aceto ad curationem ægrotantium jumentorum adhibendo. Axinorygia quoque comparari debent seu secures cædendis pariter lignis et fodiendæ terræ aptæ; item platyliscia seu palæ planæ latæ ad averrendam egestam terram, et scaphas vel bottas robustas ad efferendum in iis cœ num e puteis egestum. Debet quoque e regio vestiaro quinquaginta libras ferri sumere pro parandis inde soleis equinis, item lupatis levioribus centum quinquaginta. Debet quoque lora, quæ maxillas equorum substringant, et capitzalia [seu lora frontes eorum ambientia] simplicia [id est, in quibus ferrum non sit] e coriis confieri curare. cannabi autem, quam accipit e vestiario regio, debet curare, ut restes fiant. Regiæ hypurgiæ, id est ministerio, quod ad mensam ministrat, imputantur hæc. Præfectus mensæ, et domesticus ministerii, et peculiaris regius cellarius, præstant sagmaria ju menta seu mulos] octoginta, portaturas ministe rium culinare regium et argenteam regiæ mensæ supellectilom. Accipiunt autem præfectus mensæ et domesticus ministerii certam quamdam pecunia summam ab idico ad expensas faciendas,et quidem nomine expensarum in condituram ciborum. Vi num dominicum,magistrorum et patriciorum præ stat apothecarius, et dominicis quidem præstat qua draginta octo mensuras, scilicet octo paria lagena rum, quarum singulæ ternas mensuras continent. Magistris autem et patriciis præstat paria de cem utrium,quorum singuli quinas mensuras con tinent. Scortzidia aut scorteos utriculos pro oleo dominico condendo ipsumque oleum et phaselos aut fabas, et oryzam et pistachia et amygdala et lentes prestabant olim ambæ curatoriæ. Reliqua vero edulia,ut larduın,adipem, caseum,salsamenta seu pisces muria conditos, capellas, oves quæ agnos, et vaccas quæ vitulos lactant, et vinum in digenum præstant protonotarii. Bertziticum autem sive salsamentum piscis Oxiani et neurum [quod etiam salsamentum piscarium videtur esse], debent præfectus mense et domesticus bypurgim seu mi nisterii emere.Arithmia tandem [forte piscis genus] et pisces Cyprinos debet mensæ præfectus a regiis curatoriis petere. Interea dum regium servitium seu apparatus culinaris consumitur, debet, ubicun flasco queat. quam & (quod idem atque unde folascus, flascus, flasco, etc. Ipsum tamen a phiala repetiisse, satis patet. Novæ Græciæ vocabulum hoc notat argen- meretur Isidorus, non video,a qua voce alia repeti tum omne, cusum, non cusum, in nummis, in su pellectile.Proprie et in origine tamen est argentum cusum in nummorum usum.Putatur quidem vulgo Græcæ originis esse, et pro non cuso, non signato, positum; deinde ampliato significatu ad cusam quoque pecuniam tractum fuisse. Paria flascorum. Nostratibus flascæ, fla schen, flascones sunt ipse lagenæ; sed veteribus erant tantum thecæ, in quibus lagenæ reponeban tur, sive illa vimine textæ, sive lignem, sive coria ceae essent. Patet ex Isidoro: Flasca a Græco vo. cabulo dicta. Hæ pro vehendis ac recondendis phia lis plurimum factæ sunt; indeque nuncupata; postea in usum vini transierunt manente Græco vocabulo, unde et sumpserunt initium. Expediant alii obscura hæc verba. De origine Græca videamus. Si fidem Hæc est plena dictio, pro qua Euripides so lummodo dixit, subintelligendum relinquens ; vid. Andromach. 557. Est autem quæ cum agno est. V. Bandur. ad Constant. Porphyr. n. 365. et Du Cange Gl. Gr. h. v. Verti retia. Sed debuissem cortes retibus clausas. Ita caveas retibus cinctas, quibus aves as servantur, Vogelbauer, Aristophanes dixit Avibus v.
mpò; tò àñoxdelɛiv tà õpvea, xx: xxuxomivixiz que locorum præstans vinum et oleum et legumina invenerit, comparare bonam eorum copiam et vasa iis sua implere. Hic idem præfectus mensæ et do mesticus ministerii et peculiaris regius cellarius accipiunt, si quis imperatori edulia pro munusculo offerat, eaque jussi a Domino distribuunt. Debet quoque præfectus mensæ quatuor furnorum non oblivisci, quos secum feret, ubi in Syriam descen ditur; habebit item retia, quibus involvat et coerceat gallinas, quas secum vehet, et cavas patinas ligneas, e quibus illæ bibant. Debent quoque dicti viri, quando imperator jam in eo est, ut in Syriam intret, octoginta sagmaria suæ combinæ, vel ea, que sua conjugatio et tessera data ipsis assignant, onerare; item illa omnia sagmaria, quæ mensurator hactenus a se curata in ipsorum porro fidem atque sollicitudinem traditurus et restiturus est; ne scilicet ullo modo circa regium culinare servitium aliquid deficiat. Vid. Du Cange Gloss. utroque et ad Alex. p. 278, et Salmas. t. 1, Scr. Hist. August. pag. 667. Non id significat hæc vox, quod Latina per hibent, sed mensalia, instrata mensarum, ut pav Shia sunt manualia tergendis manibus; vid. Du Capge v. vid. Du Cange h. v.; sunt tapetes vel etiam sudaria munda, proprie quidem ii tantum, quos sibi substernere solent cum Græci tum Turcæ pre ces ad Deum dicturi; quapropter apud Muhamme danos sudarium tale, qualia semper secum gerunt munda, masulla vel musella, res, quacum vel super qua oratur, audit: deinde vulgatiore usu cujus cunque generis et usus sudarium vel tapes, Reiov, res, super qua oratur, appellatur. Reman sit võx musella in Hispanica lingua, almucella. Te stamentum Ramiri, regis Arragoniæ, apud Du Cange Gloss. Lat. v. Acitara, quæ stragulum notat, quale, e. c. sellis aut ephippiis insternitur: et meos vestitos, et acitaras, et collectras, et amucellas, et ser vitium de mea mensa. Hinc intelligas quoque locum Joannis diaconi in chronico Neapolitano p. 310: Fecil tres calices aureos cum patena aurea, quam in gyro et in medio gemmis decoravit. Fecit etiam et duo paria macellarium ex auro mirifice sculpta, in qui bus Evangelia per festivitates leguntur. Hæc ipsa pene verba leguntur apud Rainer. de inventione reliquiarum S. Eutychetis et Aculii apud Du Cange v. Mascellare. Mascellarium hic est a nominativo singulari mascellare, quod idem atque massellare. Nam sc medio ævo scribis idem atque ss valebat. Scribitur quoque pouvôáta, et hæc scribendi ratio frequentata magis. Quandoquidem fundatæ vestis in hoc codice et apud Anastasium perfrequens fit mentio neque tamen adhucdum satis constat, quid ea fuerit: operæ pretium credimus nos factu ros, si aliquanto diligentius in hoc argumentum in quiramus. Et primo quidem loco proponendæ sunt Pro mensuratore aut imperiale corte vel tentorio sagmaria quinquaginta. Debet mensurator secum ducere duas cortes. unam earum quamque constantem binis tentis. Nam, donec imperator est in Romania seu ditione Romana et solo amico, præit unum per tentarum cum dimidio servitio culinari eo fine, ut adveniens Imperator inveniat per omnia præparatum applica tum vel stationem. Debet quoque mensurator La bere scamna complicatilia ejus longitudinis, ut in unoquoque tres homines considere queant. Ejus dem longitudinis mensas quoque debet babere com plicatiles, el missalia, id est lances et discos, man et virorum doctorum bac de voce sententiæ, quas qui dem novi. Goarus itaque ad Codin. pag. 49. n. 22. ait et idem esse, atque apex, tiara, et pag. 62. margo exhibet, ut variam lectio nein, pro quod Viro docto errandi occasionem forte dederit. Bulengero fundatus est auro textus, acu pictus (verba sunt Du Cangii Gl. Lat. h. v.). qui idem esse opinatur, quod nobis étoffe à fond d'or; drapo di fundo d'oro Dominico Magrio. Sed cum hæc vox etiam tribuatur vasis argenteis et aureis, addit Du Cange, se non videre, quomodo fundatus de acupictili dici queat. Salma sius in epist. ad Sarravium p. 145. ed. Burmann. sententiam suam de veste fundata his verbis expo nit, quæ non pigebit, quamvis compluscula, ascri bere Vestis de funtato eo opere facta et aurata, quo reticula tiebant, quibus capita feminarum or nabantur; fundas etiam appellant, ut Græci pevdó vas, quia funda, quibus lapides jaciebantur, ea parte, cui lapis imponebatur vel glans, reticulato opere erant contextæ. In vestibus autem viæ ex auro intextæ vel phrygionico opere insutæ decus satim se intersecabant, ut macuiæ in reticulis. Quod opus de fundato appellabant, id est de funda. Sed funda, ut dixi, intelligitur capitis muliebris ornameotum, quod Græcis et dicebatur, quæ ornamenta erant ut Pollux notat. Inde et in vestibus fila aurea ita reti culatim et fundatim intexta nomen acceperunt. Vias vocavit Tibullus. – funda autem fundalum idem quod funda: ul ab arena arenatum, a fossa fossa tum. Quippe recentiores dixere fossatum, quod ve teres fossam.» Conf. quæ ad Script. Hist. Aug. t. 1, p. 670 et t. II, p. 437, de funda el ventrali disputavit. Non juvat hæc examinare, neque refu tare. Similia sunt cæteris multis Salmasianis, in quibus doctrinam mireris, fidem et verum deside res. Habendus tamen honos magno ingenio etiam ubi fiducia sui labitur. Alteserra tandem ad Ana
tiliaque sufficiente numero pro regia mensa, ilem tapetes fundatos, in quibus humi decubetur. Hæc stas. p. 119: Vela de fundato sunt aureis signis intexta, ut calyx fundutus est signis insculptus... Apud aurifices, quos vocant, inclusores gemmarum funda est reticulum ex auro funda simile, quo gemmæ includuntur. Mihi quidem de significatione hujus vocis conjecturæ variæ, ut in re antiqua et obscura, animum subierunt. Tres tamen præci puum apud me locum obtinent. Aut enim ex mea sententia dictæ fuerunt vestes fundatæ ex eo, quod fundum aureum vel sericum haberent; tramam vel subtegmen alias appellant; stairen autem alterius generis; aut ex eo, quod coloris essent ¿{{ws, acuti, intensi, fundati, ut adhuc hodie dicunt Franco Galli foncé, profundi coloris et intensi, obscure cærulei aut pene nigri; aut ex eo, quod intextas haberent fundas, id est areas orbiculares. Fuit olim quoque, cum putarein, vestes has ideo funda tas fuisse dictas, quia fundas, id est marsupia, boxeas (de poches, Taschen) assutas haberent. Ve rum quia tapetes quoque et pallia in altaribus de dicata fundata dicuntur passim, in quibus marsu piorum usus et locus nullus est, abjeci hanc conjecturam. Reliquis supra positis jam meum est ut fidem faciam. Disserendum mihi hac occasione erit de significatione vocis apɛvôóvŋ et funda et de marsupiis veterum quoque. Primæ sententiæ, juxta quam vestes fundatæ sunt fundum aureum vel ar genteum vel sericum, stamen autein alius vilioris generis habentes, favet illud tramosericum vel pan nus, cujus trama sericea erat, in charta vetere apud Du Cange v. Mafors, et valde patrocinaretur locus Anastasi p. 122: Vela holoserica majora sigillala [Zwdɩw=à] habentia periclysin et crucem de blalhin seu fundato, si recte sic vulgo citarent et corrige rent viri docti. Atqui in editione Parisina, qua ator, lego de bathin, idque rectum et probum est. Bathin, est vox Arabica, notans saturum, nutritum, bene pastum et distentum atque refertum. Tradu ctum hoc ad colorem fuit. Color nutritus, saturatus est ita densatus, ut intendi et plus particularum colorearum recipere nequeat, verbo, profundus. Est igitur fundatus color idem, atque profundus. Sed color profundus, voce in se spectata, polest omnis color ad obscurum vergens esse. Alqui usu non omnis color dicebatur profundus, sed tantum modo certus quidam color, quem fuisse cæruleum obscurum, subnigricantem conjicio. Veteribus La tinis jam peculiaris coloris species erat color pro fundus, ut intelligitur ex epistola Veleriani ad Au relianum. H, Scr. II. A, p. 450, qua inter alia ipsi tribuit subarmallem profundum, pro quo deinceps fundatum dixerunt; unde Gallofranci retinuerunt dictionem foncé. Placuit hæc vocis fundatus inter pretatio Du Cangio Gl. Lat., cui subscribere non dubito; quamvis fuerit, cum tertiæ expositioni, ut speciosiori et doctius quid condenti, magis essem addictus, quæ nempe vult vestes fundatas eas fuisse, quæ intextas haberent areas rotundas, qua les fundas appellabant; alio quoque nomine de cy claton et cum rotis, de quibus nominibus alius agendi locus erit. Appellationis autem nostræ hæc ratio est. Funda Latinis et opvoór, Græcis est omne rotundum, circulare, aut saltim a fundo or biculari in conum desinens. Hinc psd, est om nis longa fa-cia orbicularis ad similitudinem orbis corneæ pupillum ambiens: est meta in circo co nica, est canthus seu circnlus, qui doliis circum ponitur continendorum asserum causa, est tutulus seu apex capitis, quod mulieres Græcæ vetustæ et nostrates occidentales quoque medio ævo gerebant, alte fastigiatum in coni saccharini speciem; quem apicem in vertice rectum et excelsum gererent, opɛv dovy simpliciter, si in postica parte capitis gererent inclinatum et obliquum, ortogoopevdovy appellaba tur; de qua vid.interpp. ad Polluc. V.96. Erat Goveóvn denique apex boneti conicus replicatus dependens pone caput aut in humerum, et recte e fundo lato ro tundo in angustum coiens apicem, ut Virgil. Georg. Atque alius latum funda jam verberat amnem. Funda tandem est infundibulum ab infundendo (prorsus ut spevovy, ab antiquo ovde fundere, defundere,) et ad ejus instar mansupium conicum, sive id lino sericove textum, sive corio concisum fuerit. Omnia hæc a figura aut prorsus rotunda aut conica. Superest adhuc in sermone nostro vox funda pro can ho doliari, quando dicimus Fundgrube et Fundleder, fovea circulis ligneis septa, in qua coria parantur, unde calcei soleantur, et tale crassum, rigidum bubulum corium in tali fovea paratum Fund teder, appellatur. Epevoóvrv et fuudam esse cir culum dolia ambientem et tabulas ligneas con tinentem, clare patet e loco Joannis Canabutzæ (citati a Du Cange v. cum circino, aut sed difficile est de hoc loco extra nexum posito judicare] Vocabulum venit a Est autem diminutivum circulo ferreo, qui rotis circumponitur ad illas con tinendas Hinc vox arabica almocantharal, astrono mis nota,significat circulos ad horizontem parallelos, item horologium solare talibus circulis signatum. Jam facile est intelligere verba Codici IV.53; Tò oxa Caputium assutum babe bat illud scaranicum acutum instar panis, quem appellant, saccharini. Apparet quoque, quare poúv ta Portio et Ulacio (apud Du Cange Gl. Gr. h. v.) exponatur per Est nempe e. c., loveola, cui glandes quernæ insident, et alia quo que vox illa notat a forma infundibuli et conica non procul abeuntia. Juvat hac occasione locum a Du Cange 1. c. allatum emendare et exponere. Ex iisdem auctoribus affert nempe Du Cange has glossas; Antiæ, funta autem hic ideo dicuntur antiæ, quia veteres interdum antias crispatas in modum geminæ fundæ seu gemini coni in latum extruebant, unde creditur Moses cornutus dictus fuisse. Tandem vox tlovàoūpi Arabica est, et signat omnia aveia, primum occurrentia in oculos, eminentia. Hinc intelligatur quoque, quid sit topsy Govtsμivov apud Theophan. 207. Describitibi habitum Arethe reguli aut phylarchæ Arabum, ad quem a Jus tino Jun. imp. legatus fuerat Julianus Magistrianus (id est non indutus erat chlamyde, sed sola interula; male vertitur nudus erat) (sunt noduli Assuras panni continentes, quales in stolis veterum Græ carum mulierum super brachiis sæpe conspiciuntur Sunt lecti aut in ipsa humo depositi eamque immediate contingentes, aut ope fulcrorum tantil lum solummodo a solo elevati. Vid. Du Cange v. Cham cuniæ. Ergo pro verbis Latina interpretationis in quibus humi decubetur malim substitui qui adhı beantur (vel insternantur) lectis humilibus,
quotiescunque illis opus, præstat ea protovestia rius regis ex sarcinis privati regii vestiarii. Præstat idem quoque pilota 269 seu coactilia diblattia seu sarica, bis purpura tincta, id est tali involucro serico bis tincto induta; et ptena [forte stragulas plumis refertas], quibus incubetur. Item alia coa oticlia, lineis venetis indumentis induta, habentia floccos pexos, singula ad triginta librarum pondo, 170, et t. II, p. 20, 84 et alibi. Areæ enim illæ orbicu lares aut plerumquerhomboideæ, in regione genuum conspicua, sunt orificia fundarum vel crumenarum. Forte has quoque intelligit Noster, quando intra p. 271 memorat vestes лεpsixliv, crumenis in structas. Videamus jam, quid culices fundati fuerint. Ex iis, quæ hactenus disputavimus, confici potest calices fundatos fuisse aut illos, qui ad fundæ vel infundibuli aut coni modum coirent in imo, aut qui circulo aureo uno per summam oram, aut ali quot per certa intervalla ambirentur; aut deni que qui fundo et pede vel disco lato orbiculari nite rentur, cum qui tali pede carerent, in conum præ sectum desinentes et ipso calicis fundo nitentes, non fundati dicerentur vel sine pedibus, ut in char ta veteri apud Du Cange v. Mazer: Tota supellex mea argenica et cyphi de mazaro [id est scyphi Me garici operis, fictiles, porcellani] cum pedibus et sine pedibus. Interdum calices alterius materiæ erant et alterius ipsorum fundi vel pedes, ut le hanap de S. Louis était de madre porcellana] garny d'un pie d'argent doré. Vid. Du Cange v. Muzer. Si cui tamen bæ conjecturæ non satisfecerint, forteilli magis arri debit hæc, cui et ipse ego quoque plurimum tribuo, calices fundatos fuisse fusos, non malleo cusos. Fundare enim dicebant medio ævo pro fundere, et fundator pro fusore, xón, liquatore metallorum. autem postrema secum non fert mensurator, sed dià à xóμ mpos to mostwy xnewpevo Postrema de ornatu vel vitta capitis nemo facile intellexerit, nisi coram habeat imaginem Arabici babitus a la Rocque proditam æri incisam p. 4, sui Itinerarii per Palæstinam editi Amstelod. anno 1718. ejusque verba non legerit, quibus tulpanum Arabicum describit. Sant autem hæc: Un turban, qui consistait en une calote de drap rouge, entourée d'un voile ou écharpe de soie noire, rayée d'or, de deux aunes en carré, dont la frange torse et longue d'un demi pied pendait sur le front et les joues. Un des bouts de cette écharpe appelée Bustmani, pendait sur le devant de mon épaule gauche, et l'autre, qui étail passe dans les replis de ses détours, sortait du haut du bonnet et formait une manière de panache qui descendait par derrière jusque sur le dos. Est ergo topɛvdovioμévov paxilio cidaris aut tulba nus ita factus, ut e lato orbiculari fundo in fundam, in infundibulum et conum abeat. Habebat autem Aretha cidaris, prorsus ut illa ejus Arabis, quem Gallica ista verba describunt, duos apices, e quo rum singulis quaternæ opal dependebant, hoc est striæ aut tæniæ vel ex auro et sericis filis contextæ, aut fila margaritarum. Hinc porro quoque clarum est, quare crumenam, item stomachum (vid. Gario. pont. II. 23.) fundam appellaverint: coibant nempe aut ex amplo orificio in angustum finem aut ex am plo medio in duo angusta crura, ut funda; instrumentum illud, quo lapides procul ejiciuntur. Utriusque generis fundis seu crumenis pecuniariis adhuc hodie utimur. Quædam serico textæ in me dia latiore parte habent foramen duobus diversis loculis commune pro condendis illinc aureis, hino argenteis nummis. Ita comparata erant veterum ventralia, de quibus nolo repetere, quæ Salma sius ad Scrip. Hist. Aug. disputat. Hæc ventralia circa zonas circumplicabant et sic gestabant. Ve rum habebant quoque, certe ævo medio, tales bo xeas (des poches, Taschen), quales nos vestibus nostris insutas et abditas gerimus. Quin et tertium quoque genus fundarum gerebant extus in oculos incurrentes, a zonis dependentes eo loco, ubi mi lites nostri peras suas militares (vulgo Patronta schen) gerunt. De postremo genere capiendus est lo cus Niceta (apud Du Cange v. Ateáxxiov): poуey Salos. Vult dicere, patriarcha non gestabat bul gam super femore et in ea aurum. Imaginem viri bulgam talem gerentis dat Valerii Maximi Gallica interpretatio in membranis Lipsiensibus, de quibus supra dixi. In his bulgis aut punchis (quod idem prorsus est et illino manavit) seu bursis, quod conspectui paterent, luxum et divitias ostendere so lebant olim, ut patet ex S. Audoeno in vita S. Eligii I. 12 Habebat zonas ex auro et gemmis complas, nec non et bursas eleganter gemmatas. Bursæ in vesti bus sæpe memorantur apud Murator. II Ant. Ital. p. 313-316, et alibi. Bursarum, quales nostræ sunt, intra pannum et ejus duplicaturam abditarum videre est imaginem (neque enim veteres eas ignorabant) apud Ciampinum. t, II veter. monument. tab. 52, et in Menologio Basiliano passim, ut t. I, p. 12, 18 et Deleri velim in Latinis seu serica. Quamvis enim Blátt sæpe sericum notet et coactilia quoque quædam serico viliori, item bombyce flant, putem nibilominus hic loci sermonem tantum de colore blatteo seu purpureo esse, de quo forte alias vide bimus, qualis fuerit, si unquam aliquid certi in illa auctorum veterum inconstantia hoc de colore con stitui potest. Quod autem in Latinis addidi involucro serico bis tincto induta, id habui e p. 270. Vereor, ut et hic recte fuerim interpretatus Verum et ipsius argumenti difficultas, et barbarus novorum Græcorum sermo omnia velut suffusa cali gine turbans facile mihi veniam impetrabit. Conjecti πEvà eese culcitras plumis refertas. Nam culcitras scribere volui, non stragulus. Usos certe fuisse ve teres plumaciis seu culcitris anserum plumis refertis, abunde probant Vales. ad Amm. Marcell. p. 125, et Du Cange v. Plumacium ex Xvodośμa (sub v. 1λouμoc), quibus addi queat illud Corippi. 1. II sedemque paternam Constructam plumis, pulchrisque tapetibus altam; patet item ex illo Vitæ S. Winwaloei abbatis loco n. 15: Pro laneo aut lineo indumento caprinis usus est pellibus, pro plumis aut lectisterniis arboreis utebatur corticibus. Quod si tamen recogito, novos Gracos pro tenuia, dicere (vid. Du Cange h. v., a cover macescere, tenuari), su bit animum suspicio, nev½ hic non plumeas culci tras, sed idem atque và notare et opponi præ cedenti voci mayex. Ita ut sensus loci nostri hio sit conctilia bis tincta crassa et tenuia pro lectis humilibus. Amant autem novi Græci et permu ture, ut et pro pro pro pro Sunt linea veneti coloris. Ad hunc igitur mo dum velim Latina reformari.
quæ substernantur amicis ad regium convivium in vitatis, et quæ illis superioribus subjiciant, solo proxima cilicia, proportinato numero convivis. Nam ex quo in Syriam invadit imperator, relinquit scamna et mensas et tentoria superflua et unam cortem apud protonotarium illius loci, e quo iden tidem immediate in hosticum excedit; et iste proto notarius ea disponit ibi locorum, ubi jussus ab imperatore fuerit deponere. Debet porro mensura tor quoque secum ferre balneum Turcicum aut Scythicum tzerga cum cisterna scortea ex ademio [seu corio Parthico vel Corduano rubro]; cucumas seu lebetes æneos duodecim, singulos ternas mensu ras capientes, pyromachia [forte batillos gestatiles ansatos pro prunis ardentibus condendis] duodecim in usum balnei; lateres pro camino; grabbata complicatilia, ecclesiam imperialem seu oratorium portatile cum imaginibus cæteroque sacro ejus apparatu. Sacra isthæc secum ferre debet primicerius vestiarii. Videor mihi ex hoc Nostri loco et aiio Abu masaris colligere, balneum sic dictum Turcicum ant, quod Scythæ, id est Tatari suo sermone pya appellant, esse parvum tentorium coriaceum Abumasaris locus (apud Du Cange v. Tripyn) hic est Vox Chore cal, vel Chorcah unde nostrum Horde, pagi mobi les et nomadici Tatarorum, tentoria lanea, filtrina aut pellita, mihi sæpius apud Abulpharagium et alios lecta. Verum tépya nusquam alias legi. Vi detur mibi tale tzerga describere liber Germanicus, Das veränderte Russland dictus, p. 158 bis verbis «Sie [die Kosaken oder Tatarn] haben eine Art Hül ten von Leder, die einem Reiffenrokke ähnlich se hen, und Kubiten genant werden. Diese steilten sie mit Stangen auff, machten Feuer und Essen darin nen, und stopffien, nachdem das Feuer ausgebrandt, oben das Loch zu, und wärmten sich auf solche Wei se des Nachts.» Agnoscis mores et posterom Scy tharum, de quorum balneo sicco seu vaporis Hero dotus IV, 75 scite narral, negans eos balneo bumi do uti; úrodóvous, ait, und robe mlhovs, subrepunt sub tenteria sua filtrina, et injecto in candentes 1gni lapides semnine cannabis, Tuptwvtal, grato balneo vaporoso se balneant aut foco sese calefaciunt, Nullus dubito, nostrum pya prorsus idem esse; tentorium nempe coriaceum, figuræ conicæ, cam punæ instar,habens in summo fenestram,quæ fumum ardentis foci transmittat, lignoque in carbones mu tato occlusa intra tentorii ambitum calorem conti neat. loco certe Abumasaris allegato videtur colligi posse, spya tentorium aut mapale esse. Quia tamen addit noster, TV, credendum tale mapale non sicco tantum modo, sed etiam humido balneo inserviisse. Nam cisterna illa scortea erat idem, quod solium in ther mis, aqua calida plenum, in quo lavantes consi debant Quandoquidem certo sciebam adimium idem esse, quod nobis hodie cordobanum appellatur, et præterea mihi persuaseram, veteribus celebratas pelles rubras Armenicas aut Parthicas easdem cum cordubanis esse, dedi quod in Latinis jacet. Notat vox Arabica in genere pellem omnem, in specie tamen rubram, ☐ TN Hebræis quoque rubere notat. Apparet ex loco Meidanii, ubi narrans hi storiam Nezari opes suas inter filios distribuentis, sic eum loquentem inducit; Hæc alcova, seu tento rium, rubrum sit Modari, cui addit grammaticus explicationis gratia Erat autem illud de Adim, id est corio rubro. Laudabant Romani pelles Persicas et Parthicas et Armenicas, ævo medio hermelinas, quas cave cum hermelinis nostris ad exemplum Du Cangii ad Joinvill. p. 131 confundas, toto cœlo di versas; item cordobiscas, unde nostrum Cordowan; nos hodie celebramus Türkisch Leder, Suffian, Cor dowan, Marroquin, aut si quibus aliis nominibus appellatur. Non differunt hæ pelles aut coria ratio ne præparationis, sed tantum officinarum. Olim in ter res pretiosas erant pelles rubræ, vid. Murat. II Scr. Rer. Ital. p. 143 et Luitprand. Hist. VI, 3. Inter dona, quæ Alaricus ab obsessa Roma flagita bat, erant ter mille ôtpμate xxx, Zosim. p. 356; et in iis, quæ Theodosii legati reginæ cuidam illyricæ dabant, erant Cov!xv xaprós, ut ait Priscus rhetor in Excerpt. Legat. læsch. p. 42, V. Vales. ad Amm. Marcell. p. 416. et Salmas. ad Scr. H. Aug. t. II, b. 408. Hermelinas aut ermesinas has pelles medio ævo appellabant pro Armeninas. Nam æque in Armenia, quam Parthia et in vicinis regionibus parabantur. Processus de translatione 8. Antonini (apud Du Cange v, Filuticum): dictum sanctum corpus cali gis ex flatico, ut dicitur, albo [weissen Zwirnstrüm pfenj et sandalibus ex ermesino rubro chiepiscoporum calceatum exstitit. Quod hic dici tur ermesinum rubrum, est idem, quod corium Parthicum rubrum, et multum diversum ab illo pretioso pellitio, quod e Siberia affertur et vulgo hermelinum appellatur, quod etiam medio avo non ignorabant, ut ex Du Cange v. Hermelinum constat. At quis unquam hermelinum murem ra brum vidit aut eo calceari hominem audivit? De cordobano vid. Du Cange v. Cordebisus. more ar Ex conjectura interpretatus fui, neque adhuc dum melius succurrit. Interim considerandum per mittam docto lectori, sitne pay to terminatio, qualis est c. c. in Latinis me, tum, ut instrumentum, tor mentum, etc. Sic certe reperio saxxopaxion, quod upoµátov esset igniarium, vas igni tenendo, aliud nihil quam cáxxov significare videtur. Sic gerendo, transferendo. Ecclesiam castrensem capellam Latini medii ævi appellabant. Talem ecclesiam describit Ecke hardus Junior de Casibus S. Galli c. 4, his verbis Capellam, qua itinerans utebatur cum reliquiis (nem. pe sanctorum et libris et omnibus utensilibus sacris. Collocata erat talis ecclesia in peculiari tentorio, ut patet e loco Gauterii Cancellarii in Gestis Dei per Francos p. 454: Sed hæc manibus impiorum jam asportata non inveniunt, exceptis principis et capella tentoriis, in quibus nefandissimi certatim au ri et argenti ornamentorumque principalium cupidine ense contendebant. Utriusque loci indicium Du Can gio in Glossario Latino, v. Capella, debeo. Me morabilis est Durandi, Mimatensis episcopi, locus
illud instruendum oneribus bajulandis, destinata sunt sagmaria triginta. Pro privato regio vestiario, editisque e cætone ad in Rationali Div. l. 11, c. 10, n. 8: In plerisque lo cis sacerdotes capellani vocantur. Nam antiquitus reges Franciæ ad bella procedentes capam B. Mar tini secum portabant, quæ sub guodum tentorio ser vabatur, quod ab ipsa capa dictum est capella, et clerici, in quorum custodia ipsa capella erat, inde capellani dicebantur. Sunt etiam qui dicunt, quod antiquitus in ipsis expeditionibus in tentorio fiebant domuncul de pellibus caprarum supertectæ, in qui bus missæ celebrabantur; et inde cupellæ nomen tractum est. Sunt ergo à lɛpá sacra supellex, aræ portatiles, avtuivo:a dicta, vasa cætera missæ ce jebrandæ et præcipue icunculæ sanctorum, quales adhuc Russi in prælia et itinera secum efferunt. *[Imago B. Virginis et reliquiæ SS. in prælia ap portantur a Græcis. Du Cange ad Villehard. p. 313.]* De ecclesia castrensi, eaque omnium prima, egre gius locus est apud Socratem Hist. Eccles. I, 18. (vid. Habert. Pontific. p. 639): Toσouros &' v d [Constantini M.] [in meditullio hostium, ubi nulli amici, nulli Christiani, nullæ ecclesiæ] EUXTH plov superioμivov. Quod Socrates Expo appellat et e sindone diversiculore factum ait, id Balsamo olxioxápiov e tela bombycina factum Respons. XIII Ecclesia castrensis erat in prætorio seu Augusti tentorio, tantummodo velo interposito a profanis separata, ut constat e loco Cianami p. 30, ubi narrat, patruum Manuelis Comneni, Isaacium, spe, fore ut imperator in prælio periret, et cupidine rapiendi imperii ingressum fuisse in oratorium velis tumultuarie concionatum, Αd ecclesiæ castrensis supellectilem pertinebat omophorum B. Virginis, quod secum efferebant in prælium, ut e Romani Lecapeni histo ria constat, v. Du Cange ad Alexiad. p. 329. Num aliorum quoque sanctorum reliquias et vestes in castra extulerint et suffixas conto gesserint, mihi non constat. De omophorio B. Virginis forte intelli gendus est Mauritius 1. vII Strategic., ubi ait pone candophorum stare eum, qui capam gestet: ŏT100EV to 6xv. Morem hunc reliquias sanctorum in prælia efferendi a Græcis Muhammedani, ut nugas el su perstitiones multas alias, acceperunt. Hi enim Mu hammedis quoque bordam seu amiculum non tan tum in regni Bagdadici insignibus habebant, sed etiam per acies in gravissimis præliis circumgesta bant. Vid. paulo post col. 878. Huc perti net etiam imago B. V.; ait Nicetas Chon. p. quod traductum ex veteri more signum Victoriæ et Fortunæ in castris et prætorio habeudi. Nam, utgen tiles Romani hæc signa numinum suorum pro pi gnore felicitatis imperii habebant et absque iis actum de se credebant: sic novi Græci Mariam Regia omnis vestiaria supellex et reliquus eo pertinens apparatus portatur in vasis, que induta sunt coriis purpurei coloris fermentisque politis et patronam et tutricem rerum suarum habebant et cum ejus imagine se credebant prospere acturos. Præter alias imagines habere quoque in capella sua castrensi solebant impp. imagines suas, quod col ligo e loco Niceta Choniatæ, ubi narrat Salum aliquem, hoc est monachum eremitam stultum eumdemque pro sancto et propheta habitum, spiritu vatidico Isaaci Angeli, qui deinceps ex cacandus erat, imagini, to, oculos eruisse. p. 236. Quia in illo palatio seu magni palatii parte illa, quæ coton ex eo appellabatur, quia imperator ibi dormiebat, vestiarium erat et in vestiario sum mi quæque pretii res, nummi parati, gemmæ, vasa aurea et argentea, vestis serica, etc., asservabantur, binc est, ut et vestiarium et calon promiscue de thesauro regio usurpentur. V. Du Cange v. Vestia rius. Henricus Knyghton ad an. 1381: Juravit quod credidit, quod non esset aliquis rex Christianus ha bens meliorem gardaropiam. Nam, ut dixit, lanta erat copia vasorum et jocalium de argento. Hinc est quod, cum Nicetas Choniates in codice quodam ms., teste Montfauconio in Palæographia Græca p. appelletur id vertitur præfectus fisci imperialis. Hinc etiam est, quod Cassiodorus cubi culum pro gaza posuit Variar. I. ep. 2: cum blatta, quam nostro cubiculo dare singulis annis consue visti, venire festina. Quod et alii auctores Latini fecerunt. V. Du Cange v. Cubiculum, idem quod camara, ærarium, thesaurus, item ad Alexiad. p. 286, et v. Kotrov. Recte igitur, ad ævi sui quidem mores, Xiphilinus p. 984 ed. Hamburg. vs. 48, tobe v dixit, quamvis forte Dio non sic scripserit. Non enim semper ita Dionis sermone utitur Xiphilinus, quin de suo infercial. Quare mallem in præstantissima illa editione voca bulum xotto ejectum non fuisse. Insignis huc fa ciens Alexiadis locus prætereundus non est p. 56: Bv et inferius eadem pagina val. Diu me torsit hoc vocabulum,et nihilominus tam fatale mihi fuit, ut in eo Latine reddendo tur piter me darem. Vix audeo tam crassum errorem excusare, natum ex eo, quod noram xáptys novis Græcis plerumque membranam significare et µcum ẞ sæpe permutari. Ex eo efficiebam, xaptaλáµiov dictum esse pro ansa chartacea seu pergamena. Credebam quoque pumice sic poliri posse membranas, ut yavwzal commode dici pos sent. Sed procul dubio aliena hæc sunt. Xaptalá ta sunt tenues laminæ vel bracteæ, hic loci ferreæ. Est ergo vox hæc una de illis, quæ novis Græcis usitato more compositæ e duabus idem significan tibus constant, quarum exempla deinceps dabo. Charta enim et lamina idem omnino significant. «et idem sunt, ait Salmasius t. 11 Hist. Aug. p. 548. Hinc chartæ aureæ, charta plumbea pro laminis aureis vel plumbeis. Vid. la
chartalamiis seu manubriis e charta pergamena] pariter politis, quo possint in sagmaria jumenta attolli. Pertinent eodem psychristaria vel cellulæ frigidariæ argentem oclo in coriaceis suis involucris, quibus oenanthe [genus aliquod odoratu suavis et fortis unguenti], nec non rhodostagma [seu aqua rosarum stillatitia] et aqua asservantur: quorum unum parvum vasculum albam œnantham, duo ma gna rhodostagma et quinque magna aquam conti nent. Item beduria argentea pro aqua condenda duo. Ascodablæ seu utres varii, magni parvique; alia psychristaria seu frigidaria, ad formam am phorarum facta, ænea stannata magna quatuor pro aqua condenda: beduria ænea stannata duo.Sacra vasa ecclesiæ illius, quam mensurator secum fert; Diplomatique des RR. PP. Bénédictins p. 473, et Du Cange in fine articuli Charta. Anastasius in Gregorio M, In Basilica S. Dei Genetricis, quæ ad martyres dicitur, tectum vetusta incuria demolitum purgari fecit ad purum [id est vetus omne tectorium ad ipsos usque lapiles deruncinari] et cum calce abundantissima seu [id est et] cartis plumbeis a novo restauravit. Hinc est opus tectorium, crusta calcis. Vox Aάµ:z, altera compositionis pars, venit a lama, quam idem esse atque lamina, infra demonstrabo ad p. 416, ubi de illa ejusque pro ductis latius agetur. Liquet ergo, xaptaháμiov compositum esse e duabus vocibus idem significan tibus. Non desunt exempla in scriptis recentiorum Græcorum pariter atque Latinorum, quæ demon strent, eos consuevisse duas voces idem significan tes, sive ambas Latinas Græcasve, sive ex ambabus linguis commistas componere. Talia sunt vocabula arciuolla, ab arcus et volia la voute), arvuscampus, arvusager, cabal lialpharaces na alpharas Arabice est caballus caupashtov, tibia: nam safr, Arabice est tibia. Dicuntur yavwti, quæ aut tritu, aut ictibus mallei lævigata, polita fuerint facta. Item stannala. Posterius hic loci et ubi occur runt, obtinet. OEnanthe Græcis duplex est. Appellant sic tam vinum odoratum, florem vini, vinum optimum et lectissimum, de qua significatione v. Du Cange Gl. Gr. h. v et v. Claretum, Pigmentum et Species, quam genus unguenti fortis, fragrantis,quo veteres seque vestesque suas perfundere solebant, de quo egit Salmas. ad Script. Hist. Aug. t. I, p. 851. Non latebat mihi locum hunc vertendi signi ficatus hujus vocabuli et Arabicæ originis id esse. Significat nempe utriculum, quales sunt, quibus viatores nostri folia concisa herbæ Nicotianæ secum gerunt, lato orbiculari fundo. Badrah Arabice est culeus. In Rihan ad Albabi legi deposuit apud cam ante abitum suum utres plenos margaritis. Hinc ba drah quoque pro summa decies mille drachmarum dicunt Arabes, quomodo fere Turcæ per bursas nu merant et Belge interdum per Sakje Sestehalven. Proprie tamen badrah est culeus, qualis scilicet tot drachmas capit. Sunt ergo Bedoúpia ȧpyvpã utriculi argentei. Sed insolentia dictionis utriculi argentei, cum nonnisi coriacei possint esse utriculi, scru pulum injiciebat animo, ut conjecturæ diffidens vocabulum quale inveneram nudum reponerem. Puto tamen dubium hoc superiori interpretationi nihil officere. Sic enim commodo, neque absque exemplo, dici potuerunt vasa argentea ad culeorum instar facta. Neque infrequentes sunt apud optimos auctores ejusmodi dictiones. In Anthologia inedita atqui proprie ampulla fictilis est. Onpixheta Xpo habet Nicetas p. 63, scyphos aureos similes fictilibus Thericleis, de Thericle au ctore sic dictis. Idem p. 144, dixit xɛpáµtov poll 66ivov, testam plumbeam, hoc est urceum, ut sunt testacei, sed plumbeum. Alia exempla habet Casau bon. ad Athen. p. 274, apud quem auctorem p. habes et p. Idem p. 68ivas dixit, legulas plumbeas. Sunt utres in formam tympanorum aut cym balorum vel sphærarum dimidiarum cum lato fun do orbiculari. Nam ίympa num significant. V. Du Cange h. v. Vasa fictilia Græci payapixá appellant, La tini Majorica, v. ad p. 388. Pertinent ad hanc sacram supellectilem an timeusia seu aræ portatiles cum imaginibus sancto rum, et ritualia, disci et calices, cerei et cero statæ. Ita narrat Nicetas Joannem Comnenum in eo novum (sed novum non erat tot aliis impera toribus antea usurpatum) et insigne exemplum sua pietatis, quod Saxpuz. Non optima laus nostri judicio ævi. Heroes quidem hodierni eum, qui dicitur ad imaginem pictam calidiores lacrymas sudore bellico fudisse, procul dubio pro pavido habent. Si quis de proprie sic dictis Bibliis seu sacro codice velit intelligere, non intercedam. Sed vix solebant laici Græci biblia integra legere, contenti ritualibus suis, in quibus pericopa evangelicæ ha bebantur. 'H &xolovela rituale hic loci notat, quo series divini officii descripta est. V. Du Cange Gloss. Gr. h. v. Admodum tritum et charum novis Græcis Polyænum fuisse, satis ex ipso ejus superstite opere constat. Tot enim modis ipsum mutilarunt et de turparunt, tot nugis contaminarunt hi ineptiarum omnium sedes et artifices, ut mirer, qui tam invi dendas laudes viri docti huic auctori tribuant,quem si potuerunt Antoninorum tempora talem ferre, possunt quoque vites spinas dare.Syrianus si similis sodadis fuit, ego quidem ejus jacturam facile feram. Quis fuerit et quando vixerit ille Syrianus, Don novi. Non videtur enim idem cum philoso pho Syriano. Procli magistro, fuisse, de quo Fa bricius, vol. VIII Bibl. Græcæ egit. Reperio Syriani mechanici aut poliorcetici aut discipline militaris magistri nomen in iis, a quibus profecisse et desum psisse Tactica sua Loo in codice Vindobonensi te statur. Vid. Fabric. Bibl. Gr. t. VI, p. 371.
(3)- item codices hi: rituale ecclesiasticum; libri artem Proculdubio Artemidorum intelligit, qui so lus, bona fortuna, nobis superest ex loneirocritico rum veterum numero. Uttoti nugis et vaporibus dif fcrti erant medii ævi homines, crassis barbariei tenebris sepulti pro fatali quadain istorum sæculo rum inclementia, sic etiam relictis utilioribus stu diis, in varias artes, interpretationes somniorum, constellationum judicationes et similes quisquilias toto pecture incumbebant. Sic scriptum more istius sæculi pro suvaven librum in quo interpretatio twy, rerum occurrentium, quid earum quæque boni malive portendat, continetur. Amabant veteres ex rebus occurrentibus omen captare. Conf. Spartian. in Severo t. I Ser. H. Aug. p. 637, et Artemidor. IV, 7. Referri huc quoque possunt dicta in libris scriptis primum in oculos incurrentia, e quibus vete res omina captabant. Plebecula nostra et mulier culæ præcipue mane surgentes aut aliquod opus suscipientes evolvunt sacra biblia, et lætis tristi busve, minis aut promissionibus de futuris conji ciunt. Idem olim Græci faciebant cum sacro codice, ute Theophane p. 258. Cedren. p. 412, patet. Muhammedani suo Alcorano eumdem in finem utun tur, et vidi multos Alcorani codices, quibus in fine additum erat phal nameh seu interpres omnium ex Alcorano emergentium. De sortibus Virgilianis egit Casaubonus ad Script. Ilist. Aug. t. I, p. 19, ad Yo cum Spartiani, quem bona cum lectoris venia in tran situ simul emendabo etillustrabo brevibus. Puto nem pe sic legendum eum esse: fuit (Adrianus) in amore Trajani, nec tamen ei (Adriano) per (idest) ob, propter) padagogos puerorum, quos Trajanus impensius di ligebat, Celso faventes detulit Rescripsi Celso pro Gallo ob ea quæ p. 39 leguntur. Detulit autem po situm promultum detulit, nempe Trajanus, exapleto deferre tunc dicebant et sequiori ætate pro multum aut aliquid alicui deferre. Šie passim occurrit in Script. Hist. Aug. Cano v. concilii Lateranensis apud Neubrigensem 1. 111, c. 3. Tantam in Chris tianos immanitatem exercent, ut nec monasterii defe regendi exercitus bellique gerendi docentes; item libri mechanici, quibus arte et instrumenta capien darum urbium et telorum confectio atque ejaculandi modus describuntur, aliaque proposito præsenti, id est expeditioni militari, congrua et utilia, ut de bellis agentes et de ratione castra oppugnandi; historici quoque, præcipue Polyænus et Syrianus. Liber [Artemidori] Oneirocrites dictus, seu de somniorum interpretatione; alius synantematicus seu de ominibus quæ capiuntur e rebus vivis mu tisve foras prodeunti aut aliquid instituenti primum imperatores ab omni ætate ad ipsa nostra tempora fuerunt seduli indagandarum positionum astrorum seu astrologiæ judiciariæ studiosi, adeo ut quidam etiam para descripserint, seu tabulas, in quibus astra in suos gradus et constellationes disposita, triangulis, circulis aliisque figuris distincta sunt e quorum combinatione et calculatione de futuris ja dicium elicitur. Consulatur Salmasius de annis cli macterciis. Hic est loci sensus vulgo male intellecti. Verbum idem est atque de qua voce vid. Du Cange Gloss. Gr. Rideas legens aliquem inter bona sua et libros alios, quos monasterio cuidam legat (apud Montfaucon, in Palæogr. Gr. p. eliam numerare tplaxovta, ubi horologium est liber, in quo signifi catur, quæ horæ bonæ malæve, et quibus opus quod incipiendum necne, vel de tempestatibus anni. Quid ibi sint nescio. Forte est astrologus aliquis Arabicus, qui librum suum cupita triginta inscripsit. Nugacitatem et ignorantiam istorum temporum et inscitiam studiorum utilium atque liberalium non ex illo insano in astrologiam affectu, sed etiam ex eo agnoscas, quod in turba vanorum et inutilium librorum, quos imperatores hic dicun tur in castra secum trahere, tabularum geographi carum et itinerariorum nulla mentio fiat, quas co mitatas fuisse veteres impp. testatur Vegetius III, 6. his verbis: Solertiores duces itineraria provinciarum, in quibus necessitas [Xpela, res aliqua recessario peragenda] geritur, non tantum annotata [litterarum monumentis in libris scriptis consignata], sed etiam picta habuisse firmantur [hoc est, certa et vera fama traduntur]; utnon solum consilio mentis, verum etiam aspectu oculorum viam profecturis eligerent. Nantæ, qui sæpius navigant. De terminatione in pro nomine subetantivo, ut pro nauta, opariwis pro milite, v. Vales. ad Amim. Marcell. p. 161 et 426. rant, nec viduis ac pupillis, non pueris ac senibus, v De hoc libro nullibi mentionem factam in non cuilibet parcant ætati. Imperatorem astronomiæ aliqualiter peritum et diei noctisque atque tempestatem esse oportere, Juculenter demonstrat Polybius pag. 554 ed. Wechel. Vid. Du Cango Gl. Gr. v. Bpovtoλóytov et ubi Calendologion Græcobarbarum exhibuit, quo designatur, quid tempestatis, fortunæ calamitatum ve unusquisque dies importet. Navigan tibus usum præstare libros hujus generis et neces sarios esse facile largimur. Verum excessum in his ad insanum studium et superstitionem fuit, præser tim in Oriente, cujus reges præcipuos ministros et amicos habuerunt semper et adhuc habent Almo naggem, astrologum, ut ex historiis et itinerariis, ut Bernieri et aliorum, constat. Neque minus favisse vane buic arti Græcos imperatores, ipsorum histo ria et Nicctas Choniates p. 342 testatur, cujus hæc sunt verba Cum locum hunc verterem, nesciebam quid hæc vox sibi vellet aut unde veniret, quamvis su spicarer Arabicam esse. Neque falsus fui conjectu ræ. Vix tamen unquam, nisi ipsa experientia et hujus vocabuliexemplo doctus, credidissem Græcos novos, qui penes mequidem ineptiarum et sordium omnium capaces habentur, eo processisse unquam licentiæ in deturpandis et mutilandis peregrinis vo cibus, ut exemplum tale ederent, quale hoc est. Pro sixing,vitliv, quod sagapenum Arabitus notat, ablata meliori parte, expeditioris elocutionis gratia dixerunt Vid. Du Cange v. ubi varios scribendi hanc vocum modos profert pravos omnes præter unum et adjecta termina tione tv (pro tov) DIXITIVitliv, aut similes scriptio nes et Sagapenum autem utilissimum esse simplex tam in medicina, quam in chirurgia, notum est.
occurrentibus, alius, qui de tempestatibus agit signisque, quibus instans aut serenitas aut tempestas, seu terrestris, seu marina, cognoscitur, de pluvia, fulminibus, tonitru, ventis, terræ moti bus, aliisque quæ nautæ solent observare. Talem librum ego, Constantinus, in Christo æterno rege rex Romanorum, magno studio multis e libris com pilavi. Debet porro vestiarium regium tapeles quo que ferre fundatos, quibus convivæ regii incubent; de quibus mentionem superiore capite jam fecimus, cum ea percenseremus, quæ ad mensuratoris cu ram spectant, dicentes, ea ipsi e regio vestiario suppeditari. Fert quoque vestiarium theriacam, enitzin aliaque antipharmaca composita et simpli cia pro iis, qui forte venenum hauserint; pandectas Qúywy Stepa Toizɔ̃ta ápyupoxatáxhelota dúo' Inter emplastra et às alotpáç et ta adelµ- ephippium stragulo contegunt, etc. Significationem, patz nullum intercedere discrimen puto, nisi con sistentiæ, ut crassissima sint emplastra, media con sistentiæ inter durum, scissile et liquidum sint al unguenta, ut lilus denique sint para. Quæ hic pandectæ appellantur, nos vulgo Reiseapotheken dicimus. Etholéxava sunt pelves, quales adjuncta solent habere aithía, gutturnia, parvas situlas. Ignoratione significatus hujus vocabuli, male hic et p. 329 reddidi. 'Aompóxalxa sunt orichalci na, von Messing. Nostrates quoque interdum weiss Kupfer, cuprum album pro Messing, orichalco, usurpant. Patet e scholio Græco, quod Du Cange habet in v, Dicebant quo que pro eodem λeuxóxaλxos; vid. Du Cange h. v. et Hesychius. Non exputo quid sit cucumilium. Recurrit p. 272, ubi probabili conjectura reddi posset tento rium vel locus ubi cucumæ seu ollæ et apparatus omnis culinaris asservatur. Verbum id huc non quadrat. Quid hoc sit, quasi per nebulam aut tran sennam mihi videre videor: selta, quæ habet can nam vei pomum totum aureum. Alias de gladio dici tur xpusóxavos, qui habet cannam seu manubrium aureum; vid. ad p. 411. Quia distinctio erat in co dice post xontá, retini eam; puto tamen melius abesse. Striaturam. Esset ergo ad verbum stragule Legentes striaturam usus, id est stragulæ superiores, quæ tegunt inferiores alias striatas aut striis sectas usui deputatas. Ilinc perspicietur ratio mer Latinæ interpretationis, quæ procul dubio multis obscura et improbabilis videbitur. Apparet ex hoc loco, morem, qui olim in aula sulthanorum Ægypti Mam lucorum obtinuit et adhuc hodie in aula Ottoman nica obtinet, e Byzantina manasse; ille nempe, quo sella vel ephippium, quo vehitur imperator, gemina stragula tectum est, quorum uniinferiori immediate insidet imperator, altera vero insternitur priori, si dominus abest; posterior portatur a stratore, dum dominus equitat; illo autem descendente, strator insternit equo stragulam, quam gestat, exteriorem, et licentiam eo ipso habet in equum inscendendi. Prægestatio tegminis est apud principes muham medanos inter symbola summa potestatis. Qua de re latius egi ad Abulfedam, qui prælatæ coram se suisque gentilibus stragulæ ex indultusul hanorum Ægyptiorum aliquoties meminit. Interea tantum ascribam verba Leonis Africani ex ejus Africa 1. III, c. 33, p. III. 250: Utrinque stipatores ince dunt, ait, quorum alius stapedes, alius jaculum re gis, alius ephippii stragulum, alius equi fert capi strum: ubi regem ex equo descendisse vident, mox quam voci xom tribui, striatura, non parum astruit vox yxon, quain Combefis script. post Theophan. 89, reddit opus tesselatum. Est idem atque Nam novi Greci promiscue usurpant. "Eyxontov habet historia ms. Belisarii apud Du Cange Gl. Gr. p. 1184 Thronum regis quis describat? Cum totus variegatus (vel striatus), sit, frisio et auro [pictus. Inde genus aliquod pl. centarum, quas nos Wafels et Gitterkuchen, quasi clathratas, cancellatas dici mus, Franci de gaufres a Germanico Wafeln, Græci dicebant, babel Artemi dorus 1, 74. De vestibus xontais et Everjenjivais ago ad p. 336. Sic etiam Latini medii ævi sectionem in veste pro radiatura, cancellatura arearum et co lorum dicebant. Inusitata pannorum sectione suorum monachi ab aliis discrepare appetunt. Verba sunt Orderici Vitalis apud Du Cangev, Birrus. Hunc enim sensum ea, si non flagilant, quod affirmare nolim, qui locum totum in connexione non legi, ferunt ta men. Laudato. Du Cangii loco, quod in transitu aspergere liceat, fratrum birrutorum fit mentio. Videantur a birro vel penula pellita sic dicti. Quid, si vero nomen ex eo arcessendum sit, quod vestes barratas, id est virgatas, gestarent? Submitto hanc conjecturam æquo lectori. Eat idem atque vel Nam ut in compositione circum notat, circumclusus, sic xati in compositione notat prorsus per omnia, quod Latini dicunt conclusus, Ita libellus totus plenus sigillis seu scripturæ compendiis; V. Du Cange Gl. Gr. p. 1365; xata(wypapos, totus plenus picturis et velut obrutus; vid. ibid. v. Extorpat. Athen, appellat, totam plenam arboribus. Apud eumdem p. 422, poeta quidam Euripidem totum aureum, auro scatentem, id est scitis sententiis respersum, appellat. Arrian. dissert. Epictet. p. 214, xxtάyλwo ooc, qui omnia implet lingua sua, qui omnes loqua citale obruit et obtundit. Theocritus XV, 34, xatα appellat vestem totam plenam rugis. Athenæus p. 471, testam appellat xicoq xata 6pousay, totam florentem hedera. Idem p. 495, habet totum plenum fructibus ramum, et p. 550, hominem xatásapxov, obesum, offertum carnibus. Sophocles xáðumvov, somni ple num, dixit Trachin. v. 987, ubi ediit. vulgatæ vo cem male dividunt. V. not. ad p. 380.
porro seu apothecas universales, refertas omnis êv generis oleis et remediis et em plastris et illitibus et unguentis aliisque speciebus medicis, ut herbis et aliis, quæ sanandis hominibus bestiisque condu cunt; item sitlolecana seu gutturnium cum suppo sita pelvi, ambo argentea, in coriaceis suis involu cris, pro usu imperatoris proprio; alia talia vasa ænea, externe argento, interne stanno obducta in usum ducum militarium et transfugarum nobilio rum. Coactilia porro diblatta densa et ptena [forte culcitras plumis refertas] pro imperatore, in quibus humi recubet; sellas [equinas] duas proces sionis [seu quibus in processionibus usus est,] item sellas cucumilii holocanas auro pertexta striata pente velut in alium orbem delatus per instituti hujus perversitatem debuit trepidus librum vertere nondum satis intellectum, nondum satis familiarem. Sed sic in fatis erat. Erunt igitur à àheintá idem Nam ligna suaveolentia accensa fumant esse, nullus dubito. Conjungit Nicetas p. in illis ver bis EÚwdiáľovTES. Odores Indicos, qui sine carbonibus ad vaporandas zetas incendantur, appellat Lampri dius in Heliogabalo p. 870. Vocabulum perfrequens in scriptis tam Græ corum recentium, quam Arabum, qui sondos, effe runt et quorum Lexicographi (auctore Golio) perhi bent esse præstans et subtile panni serici genus; alii pannum Attalicum, auro et argento intextum. Sed de etymologia nondum constat, sitne Arabicæ, an alterius originis. Missis ergo intricatis et dubiis etymologiis, explicemus locum veteris Romanensis Francici, quem citat Du Cange v. Boqueranus, in quo nostra quoque vox sendes legitur. Quandoquidem xxvxlov ancipitis est signifi cationis: nam et pateram, e qua jus sorbile coch leari hauritur, aut in qua dapes coctæ apponuntur, et poculum, e quo vinum bibitur, notat: ex eo fit, ut de significatione et etymologia vocabuli non constet. Si poculum notare debet, est procul dubio idem, quod xxλíτľa. Sic novi Græci calicem appellant, transumpta a Latinis voce, ut Latini suam antea e Græco aút assumpserant; vid. Du Cange Gl. Gr. p. 558. Quod si vero amplam pateram notat, est ab Arabica voce Khalig. [vid. d'Herbelot. Bibl. Or. p. 987, sub voce.] Notat ea canalem omnem gran dem aquæ. Hino fretum CPtanum seu Bosporus al khalig in specie celebrari solet. V. Du Cange v. Ca ligo et Calyx, quas ambas valde errat qui Latinas ibi esse putaverit. Et hinc locum Sanuti Torselli p. I, 1. 1, c. 1. corrigas: Tempore mensis Octobris flumen illud [Nilus] abundat in tantum, quod ipsæ speciaria el mercimonia a Babylonia per dictum flu men intrant per quamdam caligiatam [non talgia tam, ut vulgo editur] longam, et per ducenta millia ria, quæ sunt a Babylonia usque in Alexandriam, deferuntur. Vid. Du Cange v. Talgiata. Verum quia Arabes pro extravaganti sua imaginatione et elo quentia vastas patinas suas, hospitalitatis suæ po tissimam gloriam, cibis coctis jurulentis redundan tes, cum ingentibus fluviis, lacubus et fretis compa rant: ex eo factum, ut vox chalig, quoque patinam, missorium notet. Præivit hanc ideam poetis Arabi cis, quam haud segnes imitati fuerunt, Labid in Moallacah V, 175, 76, ed. Sac.]: Applicant se, velut ad hospitium, ad meorum tenioriorum funes omnes misella feminæ in corrugatis pannuciis, referentes [macie et horrifico aspectu] camelum, que ad sepul crum heri alligata fame sinitur, exspirare. Earum orphani cingunt, ut corona tum cum venti adversi inter se, velut præficas, plangendi vices obeunt, la cum, ad quem ducentes vice frequenti commeatione trita sunt. Exempla plura habent commentarii mei ad Abulfed Arabica. Volui in Latinis discrimen harum vocum in dicare; sed vereor, ut satis bene mihi hoc loco ces serit. Alsɩntà deliquescentia super carbonibus credebam, adeoque sicca, friabilia aromata; sed et verbi elbev, deliquescere, nihil huic vocabulo inest, et tà dλsintá videntur potius liquida pigmenta aut species aromaticæ fuisse, quæ litu frictuve corpori ingererentur. Id cum ex etymologia colligo (venit enim ab aλelow), et ex eo, quod infra p. 382, tà heint a thymiamate seu thure distinguuntur, et per pyxides numerantur: quod profecto non fieret, si ta ahsıπtà siccum durum corpus essent. Nemo, quæso, miretur, me toties vineta mea cædere. Mal lem profecto necessitatem hanc mihi non admotam esse. Præstat tamen errores emendare, quam dissi mularo, quandoquidem non licuit non peccare. In tanta copia rerum obscurarum in se, in quibus sola conjectura agendum et velut in tenebris palpandum est, multa par erat ei perperam excidere, qui dere Tyres [tyria]et pailes [pallia], bouquerans et cendez. De voce bouqueran vid. omnino Du Cange 1. c., ne que aliud addo, ntsi hoc, scriptionem bouquerame, qua Itali extulerunt, meliorem et origini propiorem esse. Nam est Arabicum Abukerame, pannus cum intextis figuris, (wdiwτós. Retinui nomen ipsum, quemadmodum Com befie, fecit in loco modo citato Constantini Vit. Basil. p. 196. Sunt autem lintea villosa talia prope modum, qualia sunt nostratibus sic dicta Fuhrmans mützen. Memoratur in Ordine Romano (apud Du Cangium Gl. Lat. Cubicularius tonsuratus linteum villosum: liceat eis super linteum villosum sedere, quod mos est ponere super sellam equi. Nisi potius malis Aivoμalwrápiz esse involucra lectorum vel stragularum linea, quo sensu videtur Theodorus Studita in Catechesi msta (apud du Cange. v. Tócos) posuisse his verbis: (nempe (male typographi dede runt tot et tot cubilis tegmina, (lodicem linteum, cui incubatur et qui sæpius candido el mundo mutatur) (recens lotum), Sunt lintea candentia, nitentia; vid. Du Cange utroque Gloss. h. v. Etiam hæc vox est Arabica. Sawan, est theca vestiaria et torcular, quo premuntur lintea, ut niteant. Hinc oxбávtov, lin teum, quod nitorem a torculari habet. Glissina nostri majores appellabant a gliess gleissen, pro quo hodie dicimus Glantz et Glänzten. Vid. Du Cange v. Gliz zum, ubi camisia glissina habet, et cl. Hemsterbus. ad Aristoph. Plut. p. 283. Non dubito ßpavozial legendum esse, id est taenia fascia vid. Du Cange v. Branium et Пpxv Slov. Hinc natum nostrum Franzen, Gall. franges.
instrata habentes; et his superinducta instrata alia, abscondentia ista et demi tum solita, cum impe rator in ea insessum it, et pro nobilioribus transfugis alia talia argentea ora ornata duo. Caucia seu cavas patinas imperiales, chalintzia dictos, pro convivis ad regias epulas invitatis. Spathas impe riales duas; unam pro processione seu qua tunc utitur imperator, quando in regio splendore ipsi com parendum est; et alteram viæ seu qua utitur itineribus, item paramerion unum seu sicam bre viorem e femoribus dependentem. Item suffimenta, quæ carbonibus vivis injiciuntur et deliquescunt, alia, quæ accensa grati odoris fumum sinuntur exhalare et in carbonem atque favillam abire; quæ varia sunt, ut thus, mastyx, clibanum, saccharum, crocus, moschus, ambara, xylaloe sicca et liquida, cinnamomum verum primum et secundum, sylocinnamomum, urguenta reliqua; [et genera telarum] sendes, linomalotaria seu lintea floccosa, sabana, sindonia, brandeæ viliores et mantilia viliora. De pannis nondum consulis, crudis formam que vestium gestabilium nondum adeptis, quæ exteris nomine munerum mittuntur. Scaramangia porro secum fert regium vestiarium Quid esse crediderim ápápiz et ¿¿¿¤µµéva tum temporis, cum locum hunc Latine interpretarer, patet ex interpretatione. Docuit me longior usus et dies, male me vertisse, potestque totus locus facile quemque docere, interpretationem illam non pro cedere. Nam si äppaya sunt vestes nondum consu tæ et formatæ atque adaptatæ gestationi, debuisset auctor non scaramannia, non esoforia, sed pannos vel telas pro parandis inde scaramanniis et esotoriis dixisse. Sæpe fit ut per trepidationem deteriora, præteritis melioribus, arripiamus. Ego quidem, mul tum jactatus animo antequam hæc plagula prelum liberaret, posui, cum urgerent operæ et moram non darent, quæ posui in Latinis, non quod vera scirem et explorata haberem, sed quod melius non succur reret. Tandem persuasus sum, rite expensa re, -à appápia esse vestes gestabiles quidem, sed in quibus sutura nulla esset, acus nulla esset adhibita, sed quæ de toto essent textæ, uno continuo textu, sive íd jugo textorio factum fuerit, sive acubus illis seu cannulis ferreis, quarum ope tibialialanea parantur a feminis, quod Germani gestrickt, Batavi gebreyt, Franci broché, tricoté dicant. Multum mihi dubita tionis injecit Salmasius de tunica non consutili D. N. J. C. disputans ad Script. Hist. Aug. t. II, pag. 566, et parum aberat quin in suam sententiam me pertraheret. Tam speciosa erat argumentatio, quo suam sententiam fulcit. Vidi tamen tandem veram eam non esse, quod postea demonstratum dabo. Prius cognoscendum est, quid ille putet vestes appá pour fuisse. Necesse est ut potissima ejus verba hue transcribam. Docta sunt et instruunt, et huc eo quo que titulo faciunt, quod de vestibus exotic attingit, de quibus mox disserendum nobis erit. Sciendum, ait, ex tunicis alias fuisse oxitos apud veteres quæ et dicebantur et alias appapouc, quæ ex toto tecta conclusæque, et nulla parte sutiles scissilesque, quemadmodum sum ca misiæ nostræ, et interulæ, sive laneæ sint illæ, sive lines; extoro igitur Xituves erant, qui, ex utraque parte in humeris fibula stringebantur. Pollux: 66 illas etiam dicebant et quod studiose velim observari: nam in eo nostræ hujus novæ interpretationis positum est fundamen tum. Hesychius vel Papal sunt Hesychio, quæ Polluci Tepoval; idem Hes. GO TO TRY STEP Exp quod alteram manuleam" sulam haberet. Addere possum Plutarchi locum, in quo papà fibulam notat. Est in Vitis p. TOU defiou dμov, curabat sibi fibulam tunica (de chitone vel tunica ibi sermo est) laxius astringi, er iess sich die Schnalle von der Weste locker schnal len, quo melius se movere et agilius manus agitare Poxart poterat, Imago cum dependente loco conspici posset. Talis payñe, fibulæ, quæ strictius adduci, potest in imagine Constantini M. Licinium occiden tis apud Bandurium Ant. imp. Or. t. II, p. 633. Pergit interjectis quibusdam Salmasius: Sane, ait cum pártav nihil aliud sil quam Guvdeiv, id scilicet præstare fibulas, quæ in unum distantia jungunt, el diversas vestimenti partes colli gunt inter se colliganique apud Lucianum in diu logo "EpwτEC est fibulis chlamy dem connectere: hinc papty Græci vocant vestis aperturam, quæ fibulis committitur. Inde erant quoque De eo proinde genere tunicarum, quæ fibulis stringerentur ex utraque parte, non fuisse Domini tunicam, indicare voluit Joannes, cum eam Shov ix twv avwet dixit, quod in superiobus tuni ca partibus apal, vel fibulæ, locum magis ha berent, quibus stricia tenebatur et sedebat in humeris tunica. Præclara sunt omnino, quæ vir vastæ lectio nis de significatione vocis pach, fibula, habet, et favet illi locus a Du Cangio in Gloss. Lat. v. Bolo natus e veteri charta citatus: Tunica habent manicas protensas ad pugnum, non consulitias, vel aliqualiter botonatas; ubi consutitiæ manicæ non possunt aliæ esse, quam que fibulis astringuntur; quandoquidem botonalæ sint, quæ orbiculis, Knopfen, astringuntur, Verumtamen opinioni ejus subscribere non possum, sed accedo potius et adbæresco vulgari, quæ censet, tunicam Domini totam textam fuisse nullaque in parte acu et filo consutam. Favent illi expressa verba úpav T'ho tot imagines non tantum Christi, sed et aliorum sanctorum aliorumque in tunicis conspicuo rum, in quibus suturæ nulla nota deprehenditur, et reliqua adhuc monumenta quædam demonstrant, et veteri et medio ævo viguisse adhuc textrinam illam, quæ vestes St Show "texebat. Idque mihi videtur perspicuis verbis asseverare Joannes diaconus apud Isidor. 1. 1, epist. 136: Pallium ejus, bysso candente contextum, nullis fuisse cernitur acubus perforatum, sicut vetustissimis musis [hoc est musiis, μovosloic, musivis] Estμntov, quod nos Muster solemus appellare, voce corrupta e proba Latina, monstra pro monstratio, Seiyua, scilicet pictura pannis in texta, sive flores, sive rami arborum vitiumve, sive hominum animaliumve aut aliarum rerum imagines sint. De voce v. Salmas. ad Script. Hist. Aug. t. II, p. 853, et Du Cange Gl. utr., ubi marmoribus quoque exempla tribuuntur. Sunt enim ibi dicta marmora in exemplis marmora cum exemplis, exemplis, id est picturis, macularum silibus, et formis aliis atque aliis candidis, nigris, viridibus, rubris et aliis venis, tessellis, frondibus, et sic porro signata.
diversorum colorum et diversorum quoque exem plorum seu picturarum pannis intextarum, u! alba, musivis [vel picturis ostenditur. Sane valde impro prie esset auctor locutus, si dictione nullis acubus per foratum significare voluisset nullis fibulis constrin gendum.Latinæ linguæ rationem omnem perverteret, qui stolam inconsutilem, quæ apud Du Cangium v. Semicinctium memoratur, contenderet esse non fibu latam. Vid. Ciampini t. II Veter. Monument. Musiv., ubi de textrina veterum attingit, aitque se novisse bo minem Romæ, qui eamdem artem noverit, et inter dum exercuerit. Passimlocorum monstranturindusia de toto texta et omni sutura destituta, quæ pro incon. sutili tunica Domini venditantur. Ipse ego quoque in æde R. M. V. apud Ultrajectum ad Rhenum talem vidi et tractavi. Et inconsutile appellat Matthias a Michovia illud feltri genus, quo olim Scythæ, hodie Tatari, vectiles curribus ædículas suas tegunt. Est pallium album spissum inconsutile (quod acus nulla perforavit, nullum filum continet] pro imbribus et fluviis bene utile. Paulus Jovius in libello de lega tione Moschovitarum eosdem centones nobiles nulla filorum textura, sed coactis ex lanis candidos appel lat. Si scaramangium illud est, quod dixi p. 5 (neque dubito esse), refutari ex nostro loco potest sententia Salmasii. Hic enim referuntur inter ve stes appapous scaramangia, quæ tamen ex mea sen tentia in pectore fibula astringebantur. Salmasius ipse quoque ad refert et ad fibulatas vestes. Noster autem nominat ¿v toiç Vicissim inter referuntur quædam, quæ fibulis opus non habebant, at absque acu et filo constare non poterant, ut tà toubia, tà quare tan dem tunicas, vestes sarciles, pantás, memorarent veteres, si etiam non sarciles, appalous; non ba buissent. Du Cange Gloss. Lat. v. Sarcile inter alia loca citat hune: Pro isto beneficio vult, quod P. F. det duobus pauperibus tunicas singulis annis ad Na tale Domini, et utraque tunica sit de duabus ulnis de Sarzil, quæ currunt in foro Montisbrusonis. Cogi tavi aliquando ǎppaça esse non maniacata seu non segmentata, partexta vel ora serica vel paragaude destituta; paupéva contrarium. Sane páµµx idem est ac repippapua, limbus, prætexta, clavus, peri clysis; conf. Salmas. I. c. p. 572 et 574; et vestes consula de aliqua re Latinis novis dicuntur illæ, quibus segmenta vel oræ aut ornæ assutæ sunt. Concil. Andegav. anni 1365: nec cloccas sericatas sive consutas de serico alterius coloris, quam fuerit clocca deferant. Pari modo Noster infra p. 280 memoratiuá Verum si sic esset, quare addidisset auctor Noster ad ippauμéva vocem que dam inter và tuutva ejus sunt naturæ, ut præ textam vix patiantur, velut tibialia, hypocamiso braccia. Imo claris verbis Noster p. 280, avà luztiou habet. Atqui si est pralextatum, non consistentia loquitur auctor jungens pralexlata, et pura, non prætextata. Cæterum a voce Græca pot, puto for matum fuisse Latinum medii ævi rafimenta. Vid. Du Cange Gloss. Lat. h. v., ubi e Glossis vet. citat rafimenta, interramenta, id est vrápia partá, lo dices et vestes sepulcrales. Cum pariter et scriptum reperiatur, perinde erit, meo judicio, sive & de curtatum ex integro Sud, sive ex Italico di pro de transumptum dicas. Nam dix in tali compositione aliud nihil est quam de rosato, Sixiepivoc, de citrino, nempe colore, seu coloris rosei, citrei, et sic porro. Monachus Sangallensis pro sua scribendi et pronuntiandi ratione diacedri nus dixit: tyria purpura vel diacedrina litra, alii de lodicibus, quidam de gliribus circumamicti procede bant. Cl. Muratorius, cui locum hunc debeo, putat t. II Antiqu. Ital. p. 410, pro litra, legendum esse lista, id est ora, periclysi. Ego quidem præferrem lutra. In pellibus lutrarum, pretioso panno colorato indutis, olim processisse nobiles et aliunde constat, et e Du Cangio v. Lutra. De colobio V. Du Cange utroque Gloss., Vales. ad Ammian. Marcell p. 51. Petav. ad Themist. p. 377 et 446, ubi citat Servii locum, e quo apparet, colobia fuisse talia pallia vel palliola potius, cervicem obeuntia, pectus et scapulas et humeros ad cubitos usque tegentia, qualia gestant in solemnibus actibus academiæ Lipsiensis rectores magnifici et decani facultatum, ex ritu vetere cujus vestigia reperio. In hac voce et multis aliis hujus militaris tactici, quæ animum meum diu vexarunt et sus pensum tenuerunt, conjecturam debui sequi, me lioribus adminiculis destitutus. Et dubitavi profecto aliquando, recte hanc vocem et similes sequentes reddiderim, subnascentibus conjecturis, quæ fuit cum non minus speciosa et probabiles viderentur. Nunctamen non dubito eam interpretandi rationem, quam Latina versio suggerit, cæteris præferre. In cidebat igitur aliquando in animum, essentne tà crasso filo texta, flo medii generis, entorna filo tenui. Sane tenuiarii sunt vestiarii artifices, qui lenta, pannificia tenuia, subtilia faciunt; v. Salmas. ad Scr. Hist. Aug. t. II, p. 144. Opponi quidem huic conjecturæ possit hoc, commode non opponi sed Tax, adeoque dici debuisse illo quidem sensu Cana. Sed eadem difficultas quoque premit positam in Latina versione interpretationem. Nam non recto opponitur sed Verum facile difficultas hæc tollitur. Vulgus Græcum, aut potius Græci omnes, non exemptis probis hujus gentis et antiquis aucto ribus, et et permutant. Sic Polyenus p. dixit pro Artemidorus p. opponit Idem p. habet pro minutis nucibus. Thucydides II, 83, tà λentà nhoid opponit. Cedren. p. parva Genesis. Apud Du Cangium habes in Gl. Gr. p. 804, lentolixavov pro minuto olusculo, et alibi λETTOYEVɛatv, parvam Genesin, librum Apocryphum. Sunt igitur in hoc quidem ambæ conjectura pares. Deinde cogitavi, essentne μeyadóra idem atque Cedreni, cujus celebrem locum p. 793, paulo post, data occasione, tractandum Datiquanto latius mihi sumam. Sunt autem à μsyadó Ypaμua telæ cum grandibus et latis aut striis aut floribus, et in universum exemplis; et sic de reli quis quoque estimandum, et puta. Sed animadverti deinceps (loc esse meram terminationem, quæ qualitatem rei indicat, colobium megalozelum vel megalozilum ergo idem esse atque μéya, et sic porro. Patet ex ȧnóinhos, quod idem est atque et hoc idem alque Glossæ Græcobarbaræ apud Du Cangium: xóaλéoç, Græci enim ut ẞ et interdum ut n efferunt. Patet quoque ex illa nota, proba, veteri voce ✗auxíɣrdos, humilis, idem valente atque xaμalóc. Similis est et ad Græ corum instar conficta Latinis medii ævi vox hybride imizilus (V. Du Cange Gl. Lat. b. v.) ab imus et terminatione (nhos, brevissimæ mensuræ aut vilissi ma speciei. Maxime itaque consentaneum est, cum diversæ sint staturæ homines, pɛyaλólnλx esso pan
citrina, veneta: colobia megalozela sou pro pro ceris ex iis, quæ domi gestantur; esoforia mesozela pópia dentólŋda ix tŵv xxt' o?xovę, żowyópia seu pro mediocribus staturis, qualia domi gestan nos majores, pɛGóra media, hentóra brevis men suræ. Venio nunc ad illum Cedreni vexatum a Sal masio locum, in quo leguntur 60ovla hópa. Locus hic est: 'Ex [Michael Stratioticus] [ita legend. aut certe Burgos moppupae in adjectivo] Eupasμvwv oxε00. Salmasius ad Scr. Hist. Aug. t. II, p. 574, pro legi vult et pro Sed accidit ei, quod illis solet, qui differti multarum rerum scientia eruditionem suam loco non suo effun dunt, et objectis eodem tempore multis ideis a vero aberrant, cupidineque non in vulgum nota docendi pro simplicibus et veris rara et admirationem non intelligentium comparantia arripiunt. Recte pene omnia istius loci, certe vexata illa vocabula habent. Novi sane, µµx esse assumentum, segmentuin; verum id locum hic non habet. Nam quando panni id genus, quod segmentum Latini appellant, et a quo æque probabiliter nostrum Summet, quam ab hexamito derivari potest, Græci volunt significare, dicunt non Procul dubio rectum est pappáτwy, neque dubium, id non a singulari sed a derivari debere; dubium tamen, sitne grammatum (media syllaba products) idem atque striatum, virgatum, lineatum, an litteris distinctum, an denique picturis, imaginibus hominum et rerum, illustratum. Omnia enim ista notare potest vox γlu mare fit el plumatus, acu pictus, et a yeμw, yεullw ft impletus, a et uvidus, ita a et Est autem paupite et lineare Latinis perinde strias ducere et pingere. Lineatum pannum, id est aut aut habet vetuscharta apud Du Cangium v. Afforciatus. Capa de panno aureo lineato. Pugnat adversus Salmasium auctoritas quo que scriptorum ævi medii, qui à уpaµµáta (media producta) inter res et vestes pretiosas numerant, quorum e numero est Malaspina et Balsamo. Illius (apud Murator. t. II, Ant. Ital. p. 313) hæc sunt verba: Vias medias velaverunt chorflis et funihus, suspensis ad hordas strophiis, flectis [id est dechtis, tæniis aut catenulis e filis aureis plexis], dextro cheriis, periscelidibus, arbitris,grammatis, armillis, frisiis. Ad extremum hunc locum notat Muratorius se putare nomina quædam bic corrupta esse. Sunt profecto. Arbitris enim male habel, et proxime ap positum armillis ejus correctio. Sunt quidem alias armillæ, idem quod dextrocheria, pericarpia quoque dicta. Hic loci autem sunt armillæ, fascia vel cir culi mediis brachiis innecti et circumponi soliti, Possit quoque, qui velit, vocem frisiis pro scholio vocis grammatis habere. Attamen, mea quidem sen tentia, sunt grammata bic loci vestes aut radiatæ, aut avenpal, picturate, figuratæ, ut Græci quoque dicebant poyoopádat; v. Du Cange v. Boxivoc. Balsamonis, quem paulo ante promittebam, locus hic est ad Concil. VI, canon. 28: tà moλUTEλŤ, [vel Hic fundus est superius memoratarum Salmasii conjecturarum. Tria hæc ergo auctore Balsamone idem sunt. et et avtinava. Antipana idem sunt atque antepanni, panni, qui aliis anteponerentur, assuerentur, seg menta, oræ, margines, prætexte. Mapy)212 sunt aou picta, ricamata, non a margine dicta; non enim Latinæ civitatis hæc vox est, sed, Arabica. Venit enim ab Arabico Racama, acu pinxit; unde Itali cum ricamato, quod merum est Arab. Ricamo. Hoo vocabulum et Murcum atque Narcam, quod etiam vulgus Morgom pronuntiabat, acu pictum opus. Si Greci pro dicunt, ea est valgi corruptela. Margemium, non margellium, esse ve ram lectionem, probat flispanica quædam charta vetus apud Du Cangium v. Aliphasis, quæ vox etiam Arabica est Allibas, et notat quátov, vestem exte riorem. Verba istius chartæ, multis vocabulis Ara bicis onusta ideoque declaratione digna, hæc sunt plumatios digniores paleos 10 [id est vestes sericas, plumatas, seu acupictas pretiosiores et honestiores atque splendidiores], alios subminores 8 [únoμslovac, ut Noster amat loqui, ut veteres, noμɛlovac), aliphases vulturinos [id est palliacum intextis vul turibus), almucallus morgomes vel phatoles paleos, quo tidianas, domesticas vestes, robes de chambre, se ricas]. Acceperunt hanc vocem Ricam Itali ab Ara bibus; V. Du Cange v. Hovlev, ubi ex Hieronymo Germano has glossas citat: Ricame, houμl rica malo, hovμisμsvos. Quales fuerint Sabanæ litterate in alin charta Hispanica apud Du Cangium v. Alfa negue, addubito, fuerintne, in quibus litteræ intex læ, an plumatæ. Sane æqualia in utramque partem momenta sunt. Locus hic est: lectos cum suos ta petes cum suos plumatos paleos et Græciscos et suas sabunas litteratas el fateles alfanegues. Postre mæ duæ voces sunt Arabicæ, et vestes signant quo. tidiani domestici usus pellibus illius mustelæ fode ratæ, quam fenariam, vulgo fovinam, nos Iltes et 1ltz appellamus, Arabes Faneg vel Feneg. Aut ergo Pontica scripsit Matthias Sylvaticus, aut erravit Parthicas pelles pro Ponticis nominans, quando scribit: fenucio, id est pellis Purthica. Non enim consentio Du Cangio v. Parthica pellis, glossam hanc e Græcia arcessenti. Varii generis litterati panni veteribus in usu erant. Vestes enim quædam habebant litteras tantummodo unam aut duas ad summum in ima ora ad pedes versus, eo modo in texta, ut apud nos lodices lectorum nostrorum et supellectilem omnem linteam nominis possessor quisque sui litteris initialibus signari curat. Eo modo litteratæ videri queant illæ sabanæ, quæ hac in charta commemorantur. Memorabilis est Hesy chii locus μata. Ergo tribones et tribonia sunt illæ vestes Jesu Christiet Apostolorum in veterum ecclesiarum musivis, quæ litteras et figuras litteris similes, sed ignorabilis significationis, conspectui dant, perfre quentes apud Ciampinum utroque tomo Veterum Monumentorum), qui etiam de ipsarum institutione, significatione et usu multa disputat. Alio modo lit teratæ vestes, quæ unam antiquam litteram per totum textum millenis vicibus repetitam ustende bant, ut sic dicta gammadia, de quibus alio loco. Alio denique modo litterabantur vestes, quando no mina gerentium, aut etiam integræ sententiæ in texerentur. Casulæ nominibus cpiscoporum intra circulares areas intextis cooperta insigne exem plum habet Rubens l. ut Hist. Ravenn. ad an. 515, unde locum attulit Du Cange v. Diptychum. Habent quoque Græci in more positum, ut suis eldytoïc seu corporalibus, de quibus vid. ad p. 39. nomina epi scoporum inscribant. Superest adhuc inter insignia regni De vestibus veterum domesticis V. Casau bon. ad Scr. Hist. Aug., t. 1, p. 261. Ibidem p. 990. vestes forenses el domesticæ opponuntur. Sinine interulæ lineæ, quales nos hodie super ipsa cute gestare solemus, an chitones intimi,
tur; esoforia leptozela seu pro minutis staturis, regni Germanici pallium seu potius epomis Caroli M. sententia Arabica per ambitum litteris sericeis intextis conscripta.Solebant principum orientalium nomina non vexillis tantum, sed etiam pannis, qui in eorum fabricis vestiariis conficerentur et dono mitterentur ad exteros aut proceres domesticos, intexi, qua de re ad Abulfedam dixi. Memorabile est, quod narrat auctor des veranderten Russlandes, se vidisse in catacumbis imperialibus Moscuæ tegu menta serica sandapiliis veteres Czaros condenti bus instrata,quorum oræ per ambitum scriptura et sermone Russico insuto, non filis sericis aureisve, sed minutis margaritis in figuram litterarum Rus sicarum coordinatis, gesta et fata cujusque Czari. Sed de litteratis his vestibus veniet forte alius am plior dicendi locus. Redeo ad ypáµµäta, mea, quæ possunt tandem quoque telæ esse hominum rerumve imaginibus ornatæ. Memorabile est quod ait Cedre nus, suo tempore in tulpanis gestasse CPtanos grammata. Vivebat medio sæculo XI. Conjici jam posset per grammata intelligi non alias telas quam pictas imaginibus hominum rerumve, non litteratas, non radiatas, idque ex eo Joannes Cantacuzenus sæ culo xiv, refert suo tempore hoc gestamen in usu fuisse. Verba ejus sunt 1. III, c. 36, ubi de fastu Joannis Glycis, patriarchæ CPtani, loquitur Veteres quoque Græcos in suis capitum calyptris twx, id est imagines, gestasse testatur Democritus Ephesinus Twote. Sic satis mihi videor Cedreni locum et illustrasse et vindicasse. talares, mihi non constat. Nondum enim satis liquet lineas nostro, an laneas vetusto Græco et Romano more super cute gestaverint tunicas novi Græci. Vid. que inferius de et 6paxtore dicam. Mihi quidem probabilius, vocabu lum esophoria non interulas aut indusia, chemises Hembden, sed tunicas illis immediate incumbentes, talares, significare. Nam invenio esophoria serica. Sericum autem indusiis adhibitum fuisse vix pu tem. Anastasius in Nicolao I: in ciborio Constanti nianæ basilica optimos de siphori [id est de esopho rio] et de fundato quatuor pannos appendit. Fuit ergo genus panni de esophorio dictum. Leo Ostien sis, 1, 28 sericam item stericam [alii stricam, et rursus alii sticam appellant] de silphori cum auro et gemmis. Quid hæc vox, quid quid significent, fateor me neque nosse neque expu tare. Id est vestes striatas, tæniatas ad instar lororum, sed ternis identidem filis trium diverso rum colorum vices alternantibus. Sic Slµitov, bili qualia domi gestantur; et hæc quidem postrema variorum colorum et exemplorum; aspromynæa, dibygantaria candida et iasta, lorota trilicia et ho lovera iasta et analecta variorum colorum. Hæo omnia deferuntur in vasis, quæ involuta sunt coriis rubris et tecta ferramentis politis et chartalamiis pariter politis. De consulis. Deferuntur porro in expeditionem militarem a cen, pannum, rodóμitov, multilicen, id est noλÚ Forte sunt illa, quas Anastasius vela de quadruplo appellat. Hugo Fal candus 1. c: Hinc etiam videas amita, dimita et trimita minori peritia sumptuque perfici, hinc hexa mita uberioris materiæ copia condensari. Aut sunt vestes trium macularum, in quibus colores tres per maculas huc illuc sparsi sunt nullo certo ordine, neque certa figura. Auctor Mamotrecti: polymitos vesiis ex variis coloribus et gultis, a polis, quod est pluralitas, et mitos, quod est gutta. Vid. Du Cange v. Gutta et gucla. Puto, vel conjicio potius, avalextov (sic novi Græci dicebant pro váλextpov) fuisse suda rium vel mappam, ex eo sic dictam, quod analogiis seu pulpitis ecclesiasticis tales mappe solerent in sterni iisque sacri codices superponi, e quibus textus evangelici et epistolici recitarentur. Talem mappam appellat Monachus Pegaviensis: Velamen, quod analogio summis in festis superponitur, in quo Evangelium recitari solet, et Acta Murensis mona sterii. p. 29 Linteum analogio subterponendum in festivis diebus. Vid. Du Cange Gl. utroque in v. Analogium. Vocabulum deinceps a sacris analectis ad mappas omnes profanas quoque similis formæ et fabricæ transiisse videtur. Si quæ alia pars vetustatis obscura est, res profecto est vestiaria, quam forte nunquam satis intelligemus, cum nulla veteres pictura exstent et quæ supersunt vetusta alia monumenta sæpe magis implicent, quam juvent, Romani aliis quam Greci vestibus fuerint usi, et nulla in re magis quam in vestitu Verti torquata seu assutis aureis torquibus instructa. Sed mallem nunc cum limbis sericis, mit samtenem Kragen oder Aufschlagen um den Hals. Vid. Du Cange Gloss. Gr. v. Maviáxne, ubi citat e Glossis id, quod ambit vestis os vel hiatum. In figuris illis Ba siliani Menologii, in quibus vestium scissarum ima ginem exhiberi dixi, occurrit quoque imago talium limborum, quibus prætensi sunt et cincti illi hiatus seu fissuræ, velut segmento quodam serico, aut opere Phrygionico; vid. e c. t. 1, p. 105, 113, 161, 162 et alibi, item Salmas. t. II Script. Hist. Aug. p, 569, ubi de segmentis, quæ guttur ornabant, agit. Vestes muliebres, ait, segmentis ad guttur or nabantur, hoc est aureis fasciis. Non negem, aureas fascias fuisse assutas, sed segmenta proprie sunt fasciæ vel tæniæ purpureæ sericæve plus minusve latæ, oræ vestis collum ambienti assuta. Pergit Salmasius atque inde segmentum pro gulturis or namento vel monili positum. Servius: «Colloque, monile ornamentum gulturis, quod et segmentum dicunt. Idem habet Isidorus, et reliqua. Bandur. ad Constantin. pag. 35, locum Valerii Maximi citat V, 2, ubi segmentum dicitur ornamentum colli, quod monile vocatur. Sunt ergo monilia et maniacæ non tantum aurei torques aut margaritarum fila, sed etiam assuta vestibus segmenta serica aut exa metina
expedite dextram exsereret, qui vero tale pallium gereret, deberet illud, si manum exserere vellet, attollere. Monoschiston an dischiston sit pallium Caroli M., de quo Du Cange 1. c. loquitur, æstima bunt jam, quibus t. II, Junii Actorum sanctorum ad manus est. Ibi enim exstat illa imago, quam Du Cange laudat. Neglexi observare, cum eam inspi cerem, qualis pallii forma esset, et in præsenti vo lumen illud Actorum in promptu non est. Interea ut oculis æstimare lectores mei pallium Francicum tetragonum seu bis fissum possint, apponam regis Francici imaginem ex illa ms. Francica Valerii Maximi interpretatione supra jam laudata, quamin membranis habet Bibliotheca senatus Lipsiensis. Hinc quoque apparet, Francicam esse reginam, non imperatricem CPtanam, illam feminam, quam ex diptycho Bosiano Montfauconius Antiqu. Ex plicat. t. III, tab. 26, in ære repræsentavit. Casula non Græcus, sed occidentalis erat habitus. Lucu lenta illa in imagine conspicuum est pallium quadratum a dextra pene totum patens, a sinistra non tam alte scissum, in ornis seu oris gemina serie albarum seu margaritarum clausum. Insigne quoque in eodem pallio est tablium, item præpon dulia, de quibus suo loco. Antequam a fissura palliorum vestiario regio vestimenta consuta, bis fissa, [in pectore scilicet et dorso,] maniacala [id est tor vestitu luxuriare hominum cupido novaturiendi so leat, res tamen illa sic comparata sit, ut verbis satis clare significari nequeat, nisi coram oculis demonstretur. Multus sermo apud veteres de vestibus schistis seu scissis vel fissis. Qua in re bene distinguenda auctorum tempora, et vestes quoque, de quibus loquuntur. Alia enim est fissura pallii, alia tunicæ. De pallio primum dicam. Pallium scissum veterum Græcorum aliud erat, quamvis admodum simile pallio Francorum. Pallii veteris Græci imaginem adhuc habemus in illis sic nobis dictis Chorrocken, robis choralibus sacerdotum no strorum. Casulas hi, alii planetas appellant.Casula nempe talis usque ad humerum ex utroque latere scissa et in summo circa collum solida, seu collum in orbem ambiens, est veterum pallium quadratum, Constabat pallium Græcum duabus velut alis, una antica, altera postica. Quod hæ duæ alæ quatuor angulos efficerent, quadratum appellabatur. De octangulari dicetur inferius. Has alas ambas àvé 6aλov, replicabant, rejiciebant, sic vt pars, quæ pallio promisso pedes tangeret,jam super humeris recumberet, ubi aut repovate, acubus, alfligebatur, aut noprn, fibula inserta, firmaretur.Quando plue ret, ningeret, ventus spiraret, exempta acu vel laxata fibula sinebant alam deorsum cadere. Pro pterea assutæ singulis angulis erant lacinia panni, quas aut acubus configebant,aut in fibulas humeris sumnis insidentes immittebant, quæ alas revolutas sursum retinerent. Has lacinias répuyaç appella bant. In universum ubi esset fibula, ibi e regione erat nép in fibulam inserenda, ut patet ex Aristophanis loco apud Pollucem VII, 14 Talis pallii imaginem non memini uspiam videre. Neque novi Græci eo utebantur. Nam chlamys eo rum erat pallium non sed Utebantur autem eo frequentius Latini, medii ævi puta, ut Franci et Itali. Diversimode tamen scissa erantQuorumdam scissure laterales tantum ad genua, aut, ei multum, ad caput femoris usque pertinge bant.Aliorum autem scissuræ laterales pertingebant usque ad juncturam humeri et scapula, prorsus ut in Græcis vetustis palliis. Per hæc tam alte scissa pallia vel casulas commode humeri exserebantur per illa altera vero minus alte scissa minus com mode; debebat enim qui manus exserere vellet pallium attollere et librare manu. Pallium tale quadratum minus alte scissum describit Joannes Mussus ita dicta indumenta sic curta [id est valde curta] sunt aliquantum plus longa de retro et de antea, quam de galono. Clarius adhuc Monachus Sangallensis de rebus gestis Caroli M. I. 36: ulti. mus habitus eorum [Francorum] erat pallium canum [cinerei coloris] vel sapphirinum, quadrangulum, duplex [id est dinλwróv, pellibus aut aliis rebus foderatum], sic formatum, ut cum imponere tur humeris,ante et retro pedes tangeret, de lateribus vero vix genua contegeret. De his quadratis pallis V.Du Cange ad Joinvill.p. 158, ubi sæpius in chartis Stephani de la Fontaine memoratur un long mantel fendu à un côté. Tale pallium est monoschitum, et accedit propius ad formam chlamydis Græcæ. In eo tantum chlamys et monoschistum Francicum diffe. runt, quod fissura dextri lateris ultra humerum procederet, et super humero ope fibulæ ad alteram chlamydis, posticam puta, partem astringeretur, si modo fissura in chlamyde locum habet: nam chlamys solida erat sed simus in verbis faciles; in pallio autem Francico monoschisto ultra genu dextrum non ascenderet, adeo ut chlamydem gerens libere et metina; qualia hic loci puto designari. Talis torquis aut collaris imaginem videre est in illa, quam li brarius, qui codicem Dionysii Halicarnassei Chi gianum, sæculo 1x, exaravit, codici suo præposuit, et quam Montfauconius in Palæographia Græca et t. III Antiqu. Explicat. tab. 4, fig. 5, exhibuit, credens vestitum, qui Dionysio a librario ad instar sæculi sui circumpositus fuit, illi quoque veteri ætati, qua Dionysius vivebat, familiarem fuisse. In quo vehementer eum falsum fuisse non dubito. Ju vat hac occasione imaginis illius partes breviter enarrare. In capite habet imago viri Dionysium mentientis bonetum vel camelaucium pellicio fode ratum; chlamyðium exterius seu dalmatica habet segmentum circa collum etiam pelliceum,et mani cas longas in acutum desinentes. Xitoy seu tunica interior habet torquem circa collum et exisiv, fis suram longam in orbiculum desinentem, torquatam seu segmentatam pariter. Fissuræ tales rèquire bantur in vestibus, quæ ab antica et postica solida erant et supra caput demittebantur, cum indue rentur. Similem torquem monstrat primus vir in ultima figura tab. XIV ejusdem tomi Montfauconia narum Antiquitatum, ubi Montfaucodius cole tum vel collare tunicæ appellat et inter novos habitus sæculi Theodosiani refert. Latissimum et elegantissimum tale monile vel collare (nisi potius epomis aut epirrhiptarium est, vid. ad C. 9 di cenda,) conspicitur in illa imagine imperatricis CPtanæ,quam Paulus Rhamnusius historiæ suæ de bello Veneto adversus CPlin. 1204 gesto præposuit. Alias complures maniaciorum imagines habes apud Bandurium t. II Antiq. imp. Or. p. 632, fig. 3, in Helena crucem inveniente et astantibus ipsi silen tiariis. Videtur tamen huic expositioni nostræ ob stare locus vicinus v. 11, ubi habentur paviaxárta Atrá. ubi vid. quæ proferemus. Locum buno non expedio. Nam evertit omnem nostram superiorem de scaramannio disputa tionem. Nain si ad dischista vel bis fissa pertinet sca ramannium, non fuit quale superius descripsimus, hemicycloides, solidum per orbem, ad chlamydem accedens, sed fuit aut pallium quadratum Franci cum, aut ei simile, id est, habuit ad latus externum utriusque cruris singulares fissuras.
quata seu assutis aureis torquibus instructa], con sistentia in scaramangiis diversorum colorum et exemplorum cum prætexta diblattea. Præter ea me diocris longitudinis vestimenta bis fissa, maniacata, cum prætextis diblatteis; alia, sed colobia, qualia domi gestantur, mediocris longitudinis, bis fissa, tor quata, sed absque prætextis diblatteis. Hæc omnia palliorum ad fissuram chitonum transeam, verbulo monendum duco de etymologia vocabuli casula, fre quentissimi in libris Latinis medii ævi, unde ad nos quoque venit et in voce plebeia Caseelgen adhuc superest. Neque Græci ea abstinuerunt; mixOŃ Coulov indidem est. V. Du Cange h. v. Est igitur Arabica originis. Venio nunc ad Hi contrario palliis modo erant fissi. Nam ut pal liorum fissura ab imo sursum ascendebat, sic de scendebat chitonum scissura a summo collo deorsum versus pectus et lumbos. Ut palliorum scissura ad latus externum crurum procedebat, sic chitonum decurrebat super pectore et dorso. Ut pallia quæ dam Slaytara, bis fissa, quadrata, quadrangularia erant (ea enim omnia idem valent). quædem vero TETPάoyota et octangularia: sic etiam erant quidam chitones et quadrangulares, alii eXtoto et octangulares. Utriusque generis figuras perfrequentes videre est in Menologio Basiliano, illius quidem 1. c. t. I, p. 113, ubi tres conspiciuntur martyres quorum unusquisque bis fisso chitone indutus est; hujus autem 1. c. t. I, p. 134 et 172. Confer has imagines cum loco Pollucis VII, 86gm. 54: 8 oxistòc XiTWV Repór, xatà tous wμous dump To. Et facile, quid auctor ille sibi velit, intelliges. Hinc etiam exponi poterit vexatus Theophanis locus p. (de rege Arabum Aretha loquitur) oxiorà dia papɣapitwy tiply, gerebat in ventre scissa cum margaritis magni pretii. Chlamydem dixerat antea regem non habuisse, voc v. At ventre, id est thorace, gerebat chitonem scissum, margaritis oras fissurarum prætexentibus. Talem tunicam intellexit quoque Nicetas Choniates Andronic. II. 6, p. 175, ubi mancipiis et vili plebi tribuit voudav, vestem, quæ gemina instructa fissura, ante et retro, usque ad nates pertingit (qualem fere veterum Belgarum ait fuisse Strabo IV, p. 300: Gayngo REPITETμévai [ud femora arcte adhærentibus], ável 8 XiTwvwv [quales Græci Straboni æquales gerebant in pectore et in dorso solidos manicisque defectos, gerunt alios chitones], Xεipidwτove Époυ aut, si sic malis Nicetam interpretari,vestem talarem, cujus gemina fissura [postica scilicet] usque ad nates pertingit, antica, ut par est, ad inguina descendente. 'ETI Awpixiac appellat has vestes Tzetzes ad Hesiodi Opera ait, diploides. Ano pymus Paduanus apud Murat. II Ant. Ital. p. 316 interulas a lateribus scindi faciebant et diploi des [à nowpáxia, pectoralia,] ex anteriori parte; tunicas etiam a lateribus scissas et a parte anteriori. Quæri jam posset, habuerintne veteres Græci tuni cas intra pedes apertas, ut nostræ sunt, gradiendi libertatem concedentes. Non putem habuisse. Du bitari quoque possit, an non ti otot saltim fue rint vestes concise, quales sæculis xv et XVI gesta bant nostri majores, ut ex antiquis picturis intelli gitur. Sed neque Graæcis in usu fuerunt vestes tam monstrose artificiosa, neque, si vel eas in usu ha buissent, saltim Sloxtora diversum quid esse, no men ipsum loquitur. Vid. quæ infra de taxonτoic dicam ad p. 336. Quale genus vestis significaverit Adalbero Laudunensis episcopus in carmine ad Ro bertum, Franciæ regem, illis verbis, El restis crurum tenus est curtata talaris Finditur anterius, nec parcit posteriori, non liquet. Possunt enim æque bene de tunica ad jugulum et inter scapulas scissa, quam de veste inter crura et ab antica et a postica soissa inter pretari. Cum scirem, Autóv in hoc Tactico, ubi de vestibus sermo, significare vestem, quæ auri argen tive et præcipue segmenti circa oras collaris orbis et manicas assutum haberet nihil, multum flu ctuavi hoc in loco. Aperte enim pugnant maniacata seu torquata, segmentata, et λitá, pura, quæ se gmenti nihil habent. Aut ergo vocabulum Atróc hic alio significatu est accipiendum, aut, quod ego qui dem malim, est interserendum, Atta. Sensu alio accipi si debet, nequit et aliud significare, quam minoris præstantiæ, fili deterioris vestimenta. Quæ interpretatio mihi quidem non probatur. Pari quidem modo reddidit illustris Ca saubonus apud Polybium VI, p.468, Acròv mePIXE pálov, vile tegmentum capitis. At ibi quoque ea dictio significat tegumentum capitis, cui nihil aliud seu signi, seu ornamenti, seu tutelæ terriculamen tive adversus ictuum vim, in hostem additum, im positum esset, sed mera et nuda galea. Vid. ibid. p. 469. Ita Aitos aptos apud Diogen. Laert. p. 609, est idem atque Expóc, nudus, siccus panis, absque ullo obsonio. Ad hoc igitur exemplum Autóv ubique verti purum. Nam vestem puram appellabant Latini, quæ ornamentis careret. Trebellius Pollio in Claudio p. 390, interulus puras babet, id est purpura non prætextatas, ant non segmentatas. Alias humilem et exiguam appellabant, auctore Salmasio ad t. I, Scr. H st. Aug. p. 90 et 631. Tacitus Annal. III, 2, signa incompta habet, id est purpura et auro, vel et imaginibus aquilarum, victoriarum et principum exuta. Latini medii ævi simplices et alias appella bant, nempe respectu habito ad vestes paratas, id est comptas, ad parandum, we пpòs indɛikiv xai oyxov factas, quas medio ævo ornatas quoque appel labant. Nam apud Anastasium est sarica prasina omala nisi potius ornata pro acci pias. Regula S. Cæsarii ad Virgines c. 22: lectualia simplicia sint. Nam salis indecorum est, si in lecto religioso stragula sæcularia aut tapetia picta resplen deant. Chronicon Cassinense III, 74, dalmaticas pa ratas, ornatas de collaribus et manicis et tabulis, memorat, et alias, id est diversi generis, Aitás non paratas, undecim; tunicas paratas quinque, et alias decem et novem. (Scholiastes Thucydidis II, 97, p. 162, explicans illam rhesin Spavrà xal λeiz, texta et lævia, sic ait Sunt ergo illi tá trà vestes unius fili atque coloris, eoque di versi a vestibus multicoloribus, quæ Thucydidi tå Spavtá per excellentiam dicuntur; nam quamvis unius fili atque coloris vestes non minus sint texlæ, quam multilices et multicolores, tamen hæc in spe cie nomen hoe merentur, quia cum arte et diligen tia textæ sunt. (Ex Addend.)
deferuntur in vasis, quæ coriis purpureis involuta sunt et firmata ferramentis politis et chartalamiis Reddidi quorum præstantiora quidem assulas habent aquilas diblatteas, sed debueram quorum præstantiora quidem fucta sunt ex diblatteo (seu bis tincto) illo panni genere, quod ab intextis aquilis nomen habet. Credebam nempe tum, aquilas, impe rii Græci insigne, assutas tibialibus sea braccis fuisse. Nondum scilicet tunc videram Cæsaris CPtani imaginem illam, quam Rhamnusius laudato paulo ante libro suo de Bello Veneto, loco tertiam, proposuit, totam respersam intextis aquila singula ris, non bicipitis, figuris. Ab his aquilis figuratis ad hæsit panno nomen. Retulit hanc ipsam imaginem cum reliquis duabus a Rhamnusio editis imagini bus imperatoris et imperatricis CPtanorum Du Cange tabula VI illarum undecim, quas dissertationi sum de numismatibus ævi infimi præposuit. Verum si compares illud ectypum, editionis certe Francofur tensis, qua utor, cum editione Veneta Rhamnusii a Gaffarello curata, deprehendas, illam Cangianam in multis ab hac abire et nulla cum cura redditam fuisse. In chlamyde profecto Cæsaris nullum vesti gium pene aquilarum est in editione Cangiana, quæ tamen luculenter id oculos se ingerunt satis nume rosæ in editione Veneta Rhamnusii.Tales vestes aquilatas appellabant. Charta Cornutiana apud Du Cange v. Mafors: Mafortem tramosericum, ro domelinum, aquilatum. Anastasius: habentes histo riam, id est imaginem, aquilarum, Leone IV, p. 180, ubi memorat vestem de fundato habentem historiam aquilarum. Si fundatæ vestes sunt circulis et areis rotundis obsitæ, simillimam designavit Anastasius illi, quam Cæsar Rhamnusianus modo memoratus gerit. Chronicon Cassinense memorat planetas pur pureas cum friso et cum aquila de margaritis. In texebant igitur et insuebant pariter aquilas vestibus, Alis sericis, aureis et margaritis quoque. Non aliam, quam de aquilis historiatam (ut ævo medio loque bantur) tunicam puto illam fuisse, quam Noster p. 339, memorat his verbis: Tεpiбallóµεvo TÒV Quod si tamen non per appositionem et sed per se dictum fuerit, notetque vestem ab aeto diversam (quod mihi quidem secus videtur), potest tamen et illud admitti atque explicari de veste aeto, quæ extimum hume rorum in:66hatov, vagans et undans in auris, vo lantem velut expansis alis aquilam referebat et aut prorsus idem erat cum chlamyde, aut nulla certe in alia re, quam magnitudine differebat. Perfre quens hujus acti figura præsertim in virorum mili tarium imaginibus est et expressis verbis a Contin. Theophan.Constantin. militare hoc vestimentum ap pellatur. Ego quidem ambigo, aquilane sit, an chla mys, an utrunque (res nempe eadem diversis nomi nibus notata), id quod video Constantinum M. partim in pectore sinistro, partim post tergum in auris un dans babere apud Bandurium t. II Ant. imp. Or. p. 633, in illa imagine, quæ vincentem Constantinum M. et ejus hasta cadentem Maxentium apud pontem Milvium sistit. Conspicitur ibi victor equo insidens, sago indutus et super illo volitans aquila, in summo dextro humero fibulæ asserta ope lori, quod ad cingulum fere dependet. Plures aetorum aut chlamy dum imagines conspiciuntur in figuris arcus Theo dosiani ab eodem Bandurio in eodem volumine po Bitis; vid. p. 56', et omnibus pene istius arcus ta bulis æneis. In Menologii Basiliani imaginibus longe frequentissime occurrit spiculator, martyrum carni fex, bac seu aquila seu chlamyde indutus, ut e. c. t. 1, p. 59 et 74, et t. II, p. 176. item in tab. 18, tomi I Monumentor, veterum Ciampini area 23, ubi spiculator S. Bartholomæum strangulat. Insignis est huc faciens et paulo ante a me laudatus locus Continuatoris Constantiniani p. 12. Scriptorum post Theophanem, ubi inter omnia imperii ali quando ad Michaelem Balbum perventuri hoc re fertur, quod tuation porvixoбapés, quod Leo Arme nus, recens inauguratus imperator, atá torpa & Leone exulum et sibi, qui deferret manibus traditum induerit. Partem bujus loci, quæ toy detov idem esse atque τry Oźλao cay perhibet, in proximam bine observationem seponemus. Eamdem historiam referunt Symeon Magister p. 402, et Genesius p. 3, quorum verba apponere et comparare operæ pretium est. 'Exd ait Symeon, Tony oc. Genesius autem sic habet: 'Exoidú– Differunt in eo potissimum hi duo auctores, quod Genesius actum et colobium idem facit, alter di versa. Concludas quoque ex iisdem fere aetum fuisse vestem, quæ soleret alias cingulo astringi. Sed in eo, mea quidem sententia, multum falluntur, et apparet, eos turbidam aut nullam potius aeti ideam babuisse. Quid obscura et affectata dictio conc sibi velit, non dixerim vestemne, quæ aquilam, chlamydem vo lantem, imitetur, an que intextas habeat aquilas? Et quid tandem sunt duo rosei colores? Suntne duo, tres pluresve rosei colores? Sunt sane rose diversi coloris, dilutioris et profunde purpurei; sed color tamen in vestibus non est nisi unus. Sed quid cum inepttiis nugacium et infantium Græculorum pugna mus? Ad aetos seu volantes chlamydes redeo, qui sæculo 1x, vel etiam citius, desiisse videntur. Horum imago quodammodo supersunt hodie adhuc illi parvi mantelli, quos advocati in urbibus Germaniæ quibusdam, ut Halæ Magdeburgicæ, ubi sæpe vidi, gestant, tam breves, ut extrema eorum in boxea togarum dextra recondant. Actorum quoque reli quias puto esse tænias illas argenteis aureisque et sericis filis plexas, longas et multiplices, quas offi ciales militares minores, item valeti nobiliorum hominum assutas humero dextro gerunt. Neque aliud, quam tales curti mantelli advocatorum, erant illa quæ a CPtanis suo gestari consuevisse bis narrat Nicetas, primum quidem in Alexio, Manuelis filio, c. 18, p. 174; deinde vero etfam in narratione de rebus urbis ab ea Latinis expugnata p. 382. Prior locus hio est. Narrans ibi gaudium factionis Andronico faventis ob eum imperatorem nuncupatum, ait quosdam mediis in plateis tripudiasse tois x twy próbwv, prolatas calyptras, quales se [candida. natores capitibus gerere solent, et fusa per dorsum Vide supra not. col. 339. (38)Cum intextis parvis muscis. Proprie sunt Boeλ yadápia, parvæ muscæ, que prodeunt e folliculis in ulmis nascentibus; vid. Du Cange v. Muyou Unde videntur nomen habere, (38**) Quid hæc sint, nescio, nisi forte indusia linea; vid. Du Cange h. v. et quæ paulo post de bypocamisobraciis dicemus.
pariter politis. Porro tibialia ad superiora vesti menta pertinentia, et tot, quot illa, numero; quo candida lintea apprehendentes, ca velut glomos restiarios evolvebant et obvio cuique e triviis occur renti in manus dabant, ut secum, apprehenso velut reste, choream duceret. Designat hic ludum, quem veteres restim aut sertam ducere dicebant. Alter locus Latinorum urbe potitorum insolentiam exagi tans hæc inter alias eorum notat intemperies: Twy vestes latis clavis (vel tabliis) insignes non ad usum, sed lubidrium induti circulabant per compita; tectos subtilibus telis pileos imponebant equorum suorum verticibus, candidis linteis, quæ de humeris fusa per dorsum undare promittuntur, eorum ora substringe bant, eoque in apparatu huc illuc pervagantes obe quitabant. Unum ad nostros aetos adhuc addo, videri Russos a Græcis morem aquilas vestibus assuendi aut intexendi accepisse. Minores enim officiales imperiales, ut e. c. vectores currus pu blici, postiliones, aquilam rubram assutam habent, auctore libro Germanico, das veranderte Russlandi inscripto. Neque de hac veste multum præter con jecturas afferre valeo. Si fidem habet, et habere omnino debet, superius citatus continuatoris Con stantiniani locus, non differunt dɛtóc et fázoσa. Et esset sane aptum nomen lassa, mare, vesti undanti non minus, quam aquila. Pari modo vete res Græci peplos mulierum undantes et a capite ad pedes demissos púaxac appellabant, fluvios torrentes; vid. Diogen. Laert. p. 305, ubi male mutarunt. Forte inde quoque est, quod zauschorum seu man datorum imperialium apud Turcos vestis exterior Oxλascopipete dicitur, voce e Græca et Arabica com posita, quarum pars altera vestem amplam notat. Ambæ denominationes congrua; vestis enim talis, quæ cingulo astringi non solet, ampla est et quasi undat. Fuit tamen, antequam Continuatoris illum viderem locum, cum crederem, thalassas fuisse dictos pannos undulatos, cymatiles, quo de genere est vulgo sic dictus Camelot, voce non a camelorum pilis, sed ab illo ipso,sed corrupte prolato,cymatilis repetenda; de cujus panni confectione vid. Busbek. Epistol. I. p. m. 57 et 62. (Utor editione Wechel. 1605.) Suspicatus porro fui, maria fuisse has vestes dictas ab undantibus aut institis et oris, aut filis per medium pannum intextis,quales veteres patay appellabant, novi Greci Antipater in Anthologia 1. vi, o. 8, p. 425, habet puellas tres Dianæ donaria dedicantes, quas inter una vestem dedicat cum intextis puellis choream agentibus et Alexuosis Mæandri errores amantis fluentis; Vid. Salmas. ad Tertull. p. 302, ed. Parisin. Vi deor mihi tale panni genus videre in nummis Justiniani; ut ultimo versus primi tabulæ æneæ apud Du Cangium in Familiis Byzantinis p. 88, et ejusdem tabulæ versu secundo, item quarto bis.Novorum Græcorum sic dictos лOTA poúc in vestibus sic describit Du Cange. Lineæ sunt, ait, candidæ rubeis intermistæ in palliis, mandyis et stichariis sacerdotum Græcorum. An dreas a S. Cruce apud eumdem cappam ait vi disse Græci patriarchæ rigis albis purpureisque per transversum a summo usque deorsum variatam. Nihil profecto aliud sunt illæ per certa intervalla posita in tunicis a summa orà ad imam usque tæniolæ, in quibus binæ extimæ lineæ candent, media singulares rubent, quam veterum mæandri ant scale Boetii in Consolatione, ubi habitum philosophie describit. Vestibus eam ait indutam fuisse, quarum in extremo margine II, in supremo vero legebatur intextum; atque inter ulrasque litteras in scalarum modum gradus quidam insigniti videbantur, quibus ab inferiore elemento ad superius esset ascensus. Disputatur, quid ille litteræ sibi velint: non enim absque ratione confictas a philo sopho fuisse palam est.Quantum colligo e sententia, quam ab aliis relatam habeo, extra nexum excer ptam, videtur pro П littera ♪ reponenda esse, quæ significet, ut e notare videtur Quas autem Boetius scalas appellat, eæ sunt pro cul dubio tæniæ purpurea alteriusve coloris, ves tibus a summa ora ad imam parallelæ per certa intervalla assui aut intexi solita; qualium scala rum, mæandrorum undarumve, notaµwv aut ða λasowy, exemplum est videre apud Ciampinum t. Il Monumenti vet. tab. 39. Si non contractum est pro äбádia, adeoque non est Arabica vox Abat, non novi, quid sit aliud. Est autem Abah vel Abat gestamen Arabum Chal dæorum præcipue Christianorum, sæculo septimo Satyris Geriri poetæ, Christianis valde infesti, ex agitatum, sed et patrum memoria Itinerariis Petri della Valle et de la Roque celebratum. Laudatus Italus 1. 11, epist. 7, describit ut tunicam crassi fili in pectore scissam, absque manicis, quam super indusio gestent Arabes. Gallus autem pallium exti mum appellat, pag. 4 de son Voyage de Seyde an camp du grand Emir. J'avais, ait, par-dessus le lout une manière de manteau appelé aba, fait d'une espèce de bourracan bariolé de blanc et de noir avec de petites fleurs lissues d'or. Miretur nemo me ubique Arabica crepare et captare. Si modum hac in re excedo, patior quod amantes omnes solent. Vigiles et somniantes amata spectant et audiunt. Amavi quondam Arabicas litteras et strenue colui, magno cum rerum mearum dispendio, pauco in litteras commodo per hujus sæculi indolem, cui Ara bica sordent. Non tamen nihilo propterea minus certum est numerosam catervam et velut coloniam vocabulorum Arabicorum in novam Græcam lin guam immigrasse, ut a bellis et commerciis conti nuis gentium vicinarum contingere solet. Multa pa cis bellique negotia Græcis nullo non tempore fue runt cum Saracenis, donec amborum res florerent. Aliquando quoque traductæ in Græciam integræ coloniæ gentium orientalium Arabice loquentium. Vid. Nicephor. Patr. CPtani Breviar. p. 204. Cum pacoúptov a Du Cangio Gl. Gr. per lagenula exponi viderem, dedi in Latinis cum in textis lagenulis. Rectene an secus, viderint alii. Vereor profecto, ne rectius fuerit cum intextis si phonibus aut cannulis, cylindris longis. Nam quan tum colligo ex allatis a Du Cangio in Gloss. Gr. exemplis vocis pasoúpiv, fuerunt masuria tubi vitrei longi ad inflandum vel injiciendum liquorem in vas aliquod sanguiferum. Pannum admasurum invenio apud Du Cangium Gl. L. h. v., qui locum hunc ex Leone Ostiensi I, I, Chronic. Cassin, c. 58, adducit pannum admasurum pro Byzantiis octo. Non dubito dividendam esse vocem in duas ad masurum, id est cum masuris seu lagenulis in textis. Possem buc non sine specie veritatis referre toaleas masoricas, quasi lagenulis intextis ornatas, quarum meminit Anastasius in vita Leonis IV, p. 196: obtulit tres toaleas [ita legendum et hic et in altero ejusdem loco p. 188, quos ambos citat Du Cange v. Olea] masoricas admirabilis pulchritu dinis, serico textas coloreque depictas, quae scilicet
rum præstantiora quidem assutas habent aquilas diblatteas et basilicia seu arma aut insignia impe rialia; ab his autem secunda et quoad pretium in feriora habent pro exemplo intexta bdellia seu parvas muscas. Sphincturia seu strictoria,thalassas seu maria [vestis genus ita dictum], et abdia cum latis loris, et abdia cum intextis lagenulis, partim prætextata prætextis diblatteis, partim etiam absque iis seu pura. Porro hypocamisobraccia seu braccas diversarum qualitatum, tam quoad capacitatem, quam quoad pretium. Epirrbiptaria seu injectoria scapularia, scapulas et caput tegentia, veri luminis, primi ordinis et secundi et tertii. Zostria seu cin gula veri luminis varia, et pseudoxea seu palli dioris coloris, singula pretio unius nummi et qua tuor miliaresiorum, alia pallidioris luminis pretio nummorum singulorum, alia pretio miliaresiorum octonorum. Calceorum ex adimio seu corduano pa ria diversa. Hæc omnia in bulgis aut et bisaccis debent deferri, et destinata sunt nobilibus trans fugis, quibus dantur, et aliis nobilibus magnisque alienigenis, quibus mittuntur. Porro fert secum imperiale vestiarium vestes pro minutis, qua les domi gestantur, præstantiores et nitidas, præ festis diebus in circuitu altaris majoris dependerent. Sed masoricæ illæ buc non pertinent, utpote no men habent de insula Majorica, in qua fiebant.Sa raceni Andaluseni medio ævo maximum faciebant in Occidente commercium pannorum pretiosorum, ut passim celebrarentur panni de Spanisco, purpu ræ Almarienses, et sic quoque toaleæ Majoricen. ses. Id est hypocamisa et braccas. In hunc mo dum reformanda nostra Latina. Quid autem sunt hypocamisa? Quantum intelligo e farragine exem plorum v, et allatorum a Du Cange in Gl. Gr., fuit idem quod exterior, brevior, ad genua desinens, no autem chito interior, Eawoop:ov, ad pedes vel talos desinens. Epyxtoúpia vero forte fuerunt subuculæ, interulæ lineæ cuti proxime incumbentes. Illustrabit hæc nostra et rem illorum temporum vestiariam insignis locus Joannis Mussi in Chronico Placentino apud Murator. t. II, Ant. Ital. p. 320: juvenes por lant alia indumenta et larga [pallia aut chlamydes] et alia curta et stricta; et sic curta, quod ostenduni medias nates et genitalia [videtur tà xaбádia vel tas dindotdas significare, quas nos Bruslatze ap pellamus, quasi salvo, quod portant caligas [id est braccas, femora lia] de panno sic longas [id est valde longas], ligalas in quinque partibus ad zuparellos [id est annexas quinquies seu pannis illis pectora Jibus; V. Du Cange v. superalia], quos portant de subtus alia indumenta, quæ cooperiunt tolas nales, membrum et genitalia cum dictis caligis. Et etiam de subtus habent zaraballas lineas strictissimas. Ergo saraballas appellabant indusia, de voce Arabica, V. Du Cange v. Saraballa. Quod addit strictissima, miror; nam Arabes sarabal de amplissima quaque et maxime prolixa veste intelligunt. Inducit me tamen bic locus, ut tà optyxtoúpia fuisse credam id, quod nobis indusia sunt. De braccisjam attigi,cum detov 6lots agerem. Nam braccæ Græcorum erant sic formatæ, ut heiduccorum; procedebant scilicet a ventre imo inde usque infra suras, ut videre est in Menologio Basiliano t. 1, p. 9, 22, 23, 26, 27 et alibi. Conf. Murat. Ant. Ital. t. II, p. 110. * [D. braccis imperatorum CPlanorum V. Du Cange ad Villeharduin. p. 309.] Antequam argumentum hoc deponam, juvat brevibus Glossam apud Du Can gium Gl. Gr. p. 564, illustrare, hanc nempe: xa porodicuntur ministri ecclesiastici, qui in ecclesia calefaciendis sacris lebetibus occupantur. Vox hæc non a xάutsov, sed ab alia descendit Arabica vel potius Syriaca, quæ ministrum significat. Est qui dem xáµɩoov etiam Arabicæ orignis. Emippinτáptov, capitis tegumentum, quo patriarcha utebatur. Georg. Monach. p. 567.] Ex Leone Grammatico p. 490, patet esse capitis tegu mentum. Frustra ergo reprehendit Goar. ad Ce dren. p. 611. Xylandrum, qui cucullum vertit. Pa riter Du Cange Gl. Gr. h. v. frocco monachorum comparat, ubi vid. Ex Nostri p. 419 apparet, ve stem banc jugulo fibulæ seu agrafii ope astringi potuisse. Sæpe perarduum est dicere, quem colorem voce significent, rubrumne, an violaceum. Sane ut plurimum reddere solent viri docti hanc vocem Latina violaceus. Sed rubrum quoque eam significare apparet e loco Nicetæ apud Salmas. t. II Hist. Aug. p. 560 et ex illo Chæremonis apud Eus tathium ad Odyss. K, qui al Exporta appellat. Non pallidi, sed in tense rubri et ad fuscum pene accedentis coloris rosas intelligit. Sæpe quoque où non colorem, sed coloris modum notat, intensum valde, vividi lumi nis et oculos ferientis. Hinc opponuntur à ôęta et eudoa, lumine solo in censum veniente. At quando recensentur, coloris, non luminis habetur ratio. Sæpius enim tingebatur pannus, et sericum atque coccum non se mel tinctum babet Vita S. Amatoris apud Du Cangium v. Plumatum. Est idem quod pseudoalethina, de qua Sal mas. ad Script. Hist. Aug. t. II. p. 405. Hoppúpav To 5v0oc memorat Themistius p. 247, vɩotàc ejus, de quibus supra jam dixi, ubi de Cuyo
blatteis aquilis et basiliciis et bdelliis. Omnia ista sunt bis fissa et persiciis seu marsupiis instructa et strategis atque cleisurarchis destinata. 272 Alia vestimenta ex genere domesticorum minuta secundi ordinis absque prætextis, bis fissa, torquata, pro turmarchis provincialibus et reliquis transfugis atque tribunis. Hæc in vasis deferuntur, quæ coriis pur pureis induta sunt et instructa ferramentis politis et charlalamiis [seu manubriis pergamenis] pariter textatas triblatteis et diblatteis veri luminis et di Jam quidem egi de centenariis ad (horum Commentar. p. 44), neque rursus de illis sermonem instituerem, nisi me tum, cum illa scri berem et prelo excuderentur, præteriisset insignis locus Abulfedæ, quem a me impetrare nequeo ut lectori negem, ut qui morem principum orienta lium vægrandes et ponderosas auri argentique ro tas dictas ad nummorum instar conflandi et ins criptionibus ornandi, qualium vix umbræ sunt nostri sic dicti medagliones, præclare illustret. Narratigi tur Abulfeda ad A. 377 (C. 998), Sahebum, filium Ebadi, primum consiliarium et administrum Fa chreddaula Bujidæ, qui Sabeb primus, ex imita tione forte aulæ Byzantinæ aut Romana, titulum sahebi, hoc est comitis, in Arabicam gentem intulit (V. d'Herbelot p. 733), domino suo in Kalendis anni strenæ loco obtulisse nummum aureum mille miscal seu librarum pondo. Equiparari solet miscal sesquidrachmæ. Fuit ergo propemodum mille quingentorum ducatorum Belgicorum pondo. Verba auctoris sunt: Fulvus [hic est nummus] soli tam aspectu [rutilo], quam forma [rotunda] similis, a cujus attributis attributa solis omnia desumpta sunt; Quem qui denarium [hoc est ducatum vel solidum aureum) appellet, verum ille nomen ei tribuit. At qui mille denarios eum esse asseveret, ille dicit unum aliquod de hujus nummi prædicatis. Inventionis prorsus noræ. Nam a rerum princi pio cusus non fuil alter similis, neque signali fue runt ejus sodules talibus characteribus. Refert genus el nomen ad Schahinschahum [seu regem regum, Fachreddaulam et de eo vel Fachri cus vel Schahinschahicus appellatur, velut man cipium ejus], etiamsi minutus [et tanto domino indignus] sit, ut qui munificentiam ejus implora tum veniunt. Significat eum in vivis exacturum esse tot annos, quot ipse miscal pendet; quo mundus de longa do mini sui ætate lætari et bonam spem alere inci piat. Dempta et in censum non admissa hyperbole, est elegans et nobile epigramma. En specimen poeseos Orientalium. Vereor, ut satis assecutus fuerim hujus loci sententiam. Videtur enim velle dicere saccos, qui scholariis in stipendium darentur. Unde conclu das, militibus in saccis fuisse tum quoque solu tum stipendium, ut hodie apud Turcas fit, qui se cundum bursas numerant, singulis bursis eamdem certam nummorum summam continentibus. Adeo que debet, saxxía veluti pro specie quadam pecu niæ sumi, qualis sunt centenarii, etc. Apparet e pluribus locis hujus Tactici, finam esse excubias vel stationes castrenses, vel quod essent in extremis castrorum finibus, vel quod essent fines, öpot, termini, ad quos finiti, definiti, confiniti (confinés, ut Franci dicunt), id est appositi essent et stare jussi milites. Piva in genere est omnis limes, terminus, apos, pua, quod finit rem et secernit eam a vicina. Hinc intelligas, quid sint ubi con in Ecclesia, stationes nempe quatuor et termini velut, quos non excederent, qui a communione reliquorum fidelium separati essent. Anonymus in descriptione S. Sophiæ p. 261, ed. Combefis. in Originibus CPtanis: Taç téσσapac Ergo erant finæ illæ Ecclesiæ quas metæ, finiti, starent a reliquo coetu peccatores; V. Du Cange, h. v. in Gloss. G., a quo videtur Cl. Leiche inductus fuisse, ut apud Nostrum p. 14, porticum redderet. Est et ibi meta medio in triclinio statuta ex hedera, myrto et ros marino sic facta, ut e trunco recto duo velut bra chia aut tecta, umbellas oblongas, extenderet, eoque præstaret usum porticus, non tamen arcuatæ neque clause a lateribus, sed patentis et planæ ad instar litteræ T formatæ. In nostro præsente loco per intelligitur interior custodia circa tentorium Augusti vel prætorium. Nam erat alia quoque exterior per ambitum extremum castro rum, ut patet e sequentibus p. 277. In circo quo que fina erat, alio nomine mi dicta, porticus con stans e duobus lateralibus et uno transverso ambu lacro, quarto anteriore latere, per quod intratur, patente, ad instar litteræ Græcæ Pi dictæ, qualem vidi Amstelodami super Amstela, et exstat adhuo in Dalmatia apud Salonam ex vetusto palatio Diocletiani, ut patet,e figuris illius imaginis, quam dedit Sponius in Itinerar. t. I, p. 20, et ex eo Banduri not.ad Constant. p. 84 et Montfaucon. t. III, Antiqa. Explic. p. 134. Vide intra p. 355: ávépxovtzi µexpe 11, Fine nomen illa porticus non eo obtinuit, quod porticus esset: nam piva porticum per se non notat: sed quod in fine circa esset, ubi finiretur cursus. Quod autem fina hæo porticus esset, id accidens erat, neque ex eo effici potest, finam porticum notare. Interpretantur & youpov juvenem grandi, robusto et venusto corpore: V. Du Cange h. v. et Tapsovoorátov et Garso et ad Alexiad. p. 338. Veni aliquando in eam opinionem, descendere hane vocem ab axoupos, juvenis imberbis, cui barba non dum crescit. Sæpe y et x permutantur. Ita mapaɣá y habet du Cange Gl. Gr. pro napaxation, rele, quod lembum sequitur a piscatoribus tractum. Pietatem, id est munificientiam. Ab ɛủotbɛia pietate, adhuc superest in Italica lingua pietanze, portio esculentorum, quæ monachis aliisque personis ultra panem ad victum datur. Verba sunt Murato rii Ant. Ital. t. II, p. 1265. Humanitatem appella bant quoque Latini medii ævi et pietatem, V. Du Cange his in vocibus. Solatium, solatia tribuebantur est in cod. Theod., boc est principis munificentiam effundebat; v. Guther. p. 499 et Du Cange Gl. Lat. h. v. Goar. ad Codin. p. 75, inter custav et porqulay ita distinguit, ut illa sit liberalitas in Ecclesias, hæc in proceres et milites erogata. Sed locus noster hanc distinctionem destruit.
politis. Porro strictoria, thalassa et abdia cum latis loris, et masurota, quædam diblatteis præ texta, quædam pura. Epirrhiptaria vel scapularia varia; braccas diversorum generum. Hæc debent in bulgis aut et in bisacciis deferri. Fert porro quoque vestiarium imperiale secum ad expensas fossati faciendas logarium seu certam quamdam numeratæ pecuniæ copiam tam in centenartiis, quam in mil liaresiis, iisque in sacculos inditis, ut habeat impe rator, unde largitionibus eos, qui sese strenuos in bellicis periculis monstrant, et tribunos honorare caterisque necessariis expensis satisfacere possit; ut et scholariis, qui regiam finam vel custodiam ca strensem obeunt, et regis aguris seu ephebis, et illis, qui ad regiam heteriam pertinent, aliisque, quibus In Latinis permutavi harum vocum signifi cationes et per errorem tribui pyrecholo, quod hiscæ erat, et vicissim huic, quod illius. Est nempe pyrec bolum terebella lignea, qua super hyscam agitata fortiter hæc ignem concipit. Hysca vero vel hisca, pro quo Latini propius ad originem esca dicebant, est fomes ignis, lignum spongiosum aut materies illa lignea fungosa, quæ in nucibus e. c. inter cor ticem et medullam sæpe invenitur, aut qualis est illa materies fungosa, quæ nostratibus Schwamm, Feuer-oder Pulverschwamm appellatur; V. de hac voce Paul. Leopard. Emendat. VIII, 7. et Du Gange Gl. Gr. h. v. Non est vox barbara, quod Græculi perhibent, sed bene Græcæ originis, quamvis mutilata. Veteres Græci toxipa dicebant, item Oropeúc. Illud perhibet Theophrastus Hist. Plant., hoc Scholiastes Apollonii Rhodii ad 1.1, v. 5. 1184, ubi sic ait (sic leg., postea, eo facto, per hoc, aut àn' avtwv ex illis eliciebant) c Multis hunc morem ignem exci tandi, Græcis, Latinis et Arabibus usurpatum de clararunt Petrus Scriverius in Hist. Comitum Hol landiæ p. m. 391, et Schuliens. in Orig. t. I, p. 63. Hoc vocabulum Græcis cavum quodcunque receptaculum notat, sive vacuum, sive plenum rebus humidis aut siccis. Ita quoque Latini lacus dicebant, quo sensu in Latinis posui. Latini sequio res vitreas ollulas, in quibus lychnos per noctem ardentes deponebant metu scintillarum decidentium, ne circumposita incenderent, appellabant crucibula. V. Du Cange h. v. Vocabulum id a Germanica voce Krug, crucha, cruche, id est ollea, urceo, derivanda est, unde factum deminutivum cruciolum, interpo sito, m, crucimolum, eoque in b mutato, crucibulum. Vid. quæ infra ad p. 281 dicam. Dixi in Latinis, quid sit, ex mea quidem sententia. Nos appellamus ein Wachsstok. Forte Idem fuit crinale, de quo V. Du Cangium h. v. Perhibet Du Cange Gl. Lat. Cereophalum, a Cinnamo inventionem laternarum castrensium Ma nueli imperatori tribui. Non meminime id in Cinna mo legisse. Certe fallitur. Antiquiores enim illo eas esse, constat ex hoc loco. Tales laternas appellabant Latini absconsas et sconsas (quod candele ardentes in iis absconsæ laterent), v. Du Cange Gl. L. h. V. Ber nard. Monach. in Consult. Cluniac.: prior accipit sconsam, quam ea hora candela intus accensa omni nocle parat illi hebdomadarius ad faciendam cir cam, id est circitationem, lustrationem, quæ obeundo fit. variis materiebus faciebant tales absconsas, vitro et corio tenuiter raso, membranis exivotov, xal oμnapáxɛival abτaię πpòç Ev tennibus, et cornu, ad tabulas ligneas æneasve affixis. Elegans est locus apud S. Altelmum de Laude Virginum Nec laterna tibi vilesceat vitrea, virgo, Tergore vel raso et lignis compacta salignis, Seu membranarum tenui velamine facta, Quamlibet ærata præcellat forte laterna. Videtur mihi hoc ex loco satis tuto confici posse, jam ævo decimo horologia gestatilia, quæ rolis æneis, clateribus, funibus et appersis pon deribus aguntur, qualia nostra sunt, in usu fuisse. Nam quod parvum argenteum horologium ad vigilias nocturnas dicitur, profecto non potuit clepsydra fuisse. Pro totius enim, præsertim hibernæ, noclis spatio magnum vas requirebatur. Multo minus potuit gnomon fuisse. Nihil igitur reliquum aliud est, quam statuere, hoc parvum argenteum horolo gium fuisse gestabile, non quidem in marsupio, qualia nos perquam minuta habemus (nam id genus eo ævo nondum erat notum), sed quale in mensa reponi aut ad parietem erigi solet. Patet id quoque ex loco noto Reginonis,quo dicitur Haroun al Raschid, rex Saracenorum, Carolo M. horologium misisse, quod ille pluribus describit; repetere tamen non lu bet. Saltem id ex eo loco colligitur, horologium istud mechanica arte fuisse actum. Habuerintne autem Græci horologia qualia nos in campanilibus Eccle siarum nostrarum habemus, campana sono diei noctisque horas indicantia, non liquet, sed vix videntur habuisse, quamvis in nostro codice passim mentio fiat horologii S. Sophiæ, item Tripetonis et Chrysotric'inii, et apud alios horologii S. Joannis Prodromi. Nam poluerunt in illis turribus fuisse reposita illa ligna, oμavτpa Græcis dicta, quibus ad preces evocabantur olim Græci Christiani. Vid. ad p. 100 dicta. Non dissimulare tamen possum, constare e loco quodam Anthologiæ Græcæ sub finem libri iv, jam sæculo vi instructa fuisse horo logia Græcorum aut tabulis æneis, in quibus duo. decim horæ essent notatæ, aut campanis duodecies per diem sonantibus, initio a singulis ictibus facto et progressu usque ad duodenos. Nam locus potest utroque modo exponi, tam anceps est. Eccum De Justino juniore loquitur. Memorabile in hoc loco id etiam est, quod æs, argulum horarum indi cem, appellat lumen libertatis. Sexto jam igitur sæculo campanæ earumque pulsatio erat symbolum libertatis urbium, ut hodie est. Vix putem alibi ' hujus rei vestigium exstare. Et hoc est, quare lo
imperator vult pietatem seu donum caritatis dare, sive semel per septimanam id fiat, sive singulis quatuordecim diebus semel. Mitto ceteras expensas. Ista, quæ diximus, accipiunt iisque onerari sua sagmaria curant sacellarius et idicus, uti etiam hæc pyrecbolum seu fomitem ignis ligneum, et iscam sou terebram ligneam igniariam, et cande labra argentea tria et mnea totidem; quorum unum quidem in cœtone seu cubiculo dormitorio impera toris, alterum in cucumilio, tertium in paracœlo nario seu cubiculo, quod ad latus cœstonis est, po nitur. Inferius habere debent singula singulos lacus ad duarum spithamarum profunditatem; in summo tectos bracteis æneis ad instar cribri perforatis; et adjacere singulis terna cerulia [id est cerei, ut videtur, non recti, sed conglomerati], et laternæ eneæ, in summo pertusa foraminibus, velut cribra; et horologium parvum argenteum propter vigilias nocturnas, quod collocari debet in catone; et aliud æneum, quod ibi debet collocari, ubi cœtonitæ di versantur. Præterea scutellas quatuor solidas aureas, et minsuracia seu missoria, vel lances solidas aureas duas, orthomilia [seu pyramides, quales lancibus ad occultandas dapes superimponuntur,] duæ tote au reæ. Hæc vasu pretiosiora servire et in usum vocari debent tum, quum exteri cum imperatore convivan eum hunc de campanis malim, quam cum aliis de tions et belles-lettres, el Cl. Muratorius, t. II, gnomone sciaterico accipere. Æque dubium porro est illud, quod Muhammedani in turribus moschea rum suarum habebant suos horarios seu horarum observatores, ut ex Abu Oseibah didici, qui de quo dam Muhammedo ait: Erat phenix sui temporis in scientia conficiendi horas [id est horologia] et in scientia stellarum. Erat ille homo Saladino æqua lis, id est vivebat sæculo xii. Verum quia additur, eum fuisse peritum astronomiæ, pronum est colli gere, horologia illa gnomones solares horas ex umbra metientes fuisse. Est tamen apud eundem Abu Oseibam locus, qui magis stringere et aptius rei præsenti congruere videtur. Paulo post nempe infra superiorem de Abul Fadhlo filio, Abdel Carimi, Al Mohandeso seu Geometra dicto, Dama sceno, qui medio sæculo x, in Syria et Ægypto vixit, inter alia hæc narrat, cum subtilem et dextrum fuisse mathematicum et mechanicum, initio quidem dexterrimum fabrum lignarium, deinde ad altiora litterarum quoque humaniorum et theologiæ sacra processisse. Hic est ille, qui reparavit [scr vandis in bono statu et reparandis, si forte labem contraherent, invigilavit, ) horologia templi majoris Damasceni, quorum ob inspectionem et visitationem e fisco sularium fixum accipiebat. Majus quid et diversum a sciaterio procul dubio hic designatur. Nam semel fixo in commodo loco gnomone solari, non amplius opus eum custodire, per temporum intervalla visitare et reparare ruinosum. Verum continuis vigiliis opus habere horologia nostra majora campanis instructa, nemo est qui ignoret. Neque de oppo ligneo commode dici polest reparatio, cui non mathematicum hominem opus est, sed tantum vulgarem fabrum adhibere sufficit; quamvis de tali ligneo signo rectius, quam de sciaterio, dicatur id observari. Nam illud sæpius per diem pulsari debebat, et narrat Brochardus in descript. terræ sanctæ, Nestorianos ad omnes horas signum facere tabula lignea, defectu campanarum, vid. p. 335 edit. Grynæi. Mihi quidem satis esto rem in medio ponere ulteriori examini doctorum. Præter alios multos, qui de veterum horologiis disputarunt, quos Zimmermannus in Florilegio Philologico v. Horologium, et Fabricius in Biblio graphia Antiquaria recensent, argumentum hoc recentissima memoria attigerunt Dn. de Burette dans les Mémoires de l'Académie Royale des Inscrip Antiqu. Ital. p. 389, ubi inter alia miratur, quare in veteri charta, quam producit, memoretur noctur num horologium. Non recogitabat scilicet V. D., veteres per diem ad solaria horologia respexisse, de nocte ad clepsydras, aut etiam ad campanalia, si quæ forte habuere. Et eo prorsus modo accipl debet Aristoxenus apud Athenæum p. 174, narrans Platonem sibi fecisse quidem in nostro loco memorantur horologia unum argenteum, alterum æneum, videatur mihi quidem arie mechanica rotis el ponderibus acta fuisse ut nostra, illud autem, quod tabulam horarum indicem argenteam haberet, argenteum, quod vero tabulam æneam haberet, æneum a Nostro dici. Conf. Du Cange v. Horologium, ubi cum inter alia posuerit hanc vocem absque interpretatione, ut solet facere in suspectis et ubi non liquet, juvat in transitu monere, eo loco, quem e Synodo Nemausensi citavit, vocem horologia significare fructus boræos, collecta in æstate. Pog sit quoque oporologia ibi reponi. (56 Quid credam esse, e Latinis meis apparet. Forte sic appellata fuerunt ea vasa, quod miliare, columnam miliaren, in conum præsectum desinen tein, referrent. Solebant autem olim cibaria coo perta introferri. Cerimoniale Davantriæ apud Jos. Catalannum ad Cerim. Rom. Eccl. p. 150: Porta buntur dicto regi ciharia omnia cooperta regi servietur de speciebus [dulcin) cum drugerio cooperto. Possent quoque illa olim sic dicta miliaria esse videri, quæ vasa erant metallica, aquæ calefaciendæ, sic facta, ut in tubum conicum abirent, habentem in medio sui cavitatem, in qua carbones vivi reponebantur; quales adhuc hodie habemus pro aqua theæ calefacienda aut in calore conservanda. De illis miliaribus vid. Athenæus III, 20, ubi ridet Græcum philosophum, qui Lati nam vocem miliarium Græca a se conficta involt 6n appellaverat, compositione prorsus non ridicula meo judicio, sed aptissima. Nam est donc, sed ab imo ad summum cavus, ita ut tubus cavus caminum referat, et vapor carbonum haud secus atque per caminum exeat. Miliaria autem dicebantur tales lebetes, quod forma miliare, passuum in viis indi cem, referrent, id est cylindrum perfectum aut conum. Conf. Antholog. p. 161.
tur; quem in finem quoque sarcinis vestiarii regii [non autem ministerii culinaris] induntur, utpote quotidie non servientia in mensa regia. Reliquam vero supellectilem argenteam culinarem debet mi nisterium culinare in cæteris sarcinis attributorum sibi 273 octoginta mulorum sagmariorum ferre. Ex quo movet imperator in deserta, duæ debent fine vel vigiliæ fieri, iisque septimanatim miliaresia dari, Pariter quoque debent imperiales aguri vel ephebi majumam et miliaresia accipere. Magistri autem et patricii et officiales, uti et præpositi convivantur imperatori, etiamsi non nomine tenus evo cati et invitati. Pro idico destinata sunt sagm. 46. Sumit idicus e cœtone saccos pecuniæ signatæ, tam in centenariis, quam in miliaresiis, pro impe riale hetæria et imperialibus aguris et scholariis circa imperatorem ejus custodiendi causa agentibus; item pannos e foro a mercatoribus emptos decem, alios novem, alios octo, alios septem, alios sex ul narum, loris distinctos, metaxotos [seu sericatos, id Non idem sunt et quamvis videantur. accipio hic pro panni ex emptione e foro sunt panni per emptionem e foro comparati, non eregia fabrica deprompti.'Ayopa est actus emendi, et to popov locus CPli, ubi panni venales prostabant. Cogitabam aliquando, annon hæc vestium nomina, decalia, octalia, etc. ad pondus auri intexti respicerent, ut decalia essent, quæ haberent auri intexti decera uncias, et sic porro. Sane Casaubonus ad Script. Hist. Aug. t. 1, p. 407, observat, pon dus auri, quod vestibus inerat, a veteribus notari consuevisse, ut dicerent e. c. subserica alba para gaudia triunx, bilibris, sexunx, etc., et ut p. 773 tunica auroclavata subserica bilibris. Sed cum auri hic loci nulla fiat mentio, rectius puto statui, deca lia fuisse telas decem ulnarum, e quibus deinceps formandæ vestes essent, et sic porro nonalia, etc. Certe apud Ammian. Marcell. p. 205, interpretatur Valesius quinquagenarias materias per trabes quin quaginta ulnarum. Apparet hinc, quid sit pallium triaconlasimum in Chronico Cassinensi IV, 17, quod dicitur Alexius Comnenus imp. pro altari ecclesiæ istius cœnobii misisse et donasse. Angelus a Nuce in notis ad illum locum putat ita appellatam fuisse illam telam, quod triginta operarum, liciorum, filorum, vel triginta fortasse colorum fuit. Putem potius triginta ulnarum fuisse. Ascribam locum alia quoque de causa memorabilem. Ait igitur auctor Alexius imp. CPtanus per Joannem choropalsium [id est curopalatam] suum transmisit Beato Bene dicto vecem de dorso suo oxi deauratam; quem legatum prædictus abbas honorifice satis suscepit, eumdemque imperatorem participem bonorum, quæ in Casino operantur, in perpetuum manere constituit. Alia vice libras octo solidorum Michalatorum misil idem imberator causa memoriæ et pallium triacontasimum pro altari nostræ ecclesiæ. Aliam de significatione hujus vocis opinionem suam propo suit Du Cange in Gl. L. h. v., quæ tamen me nondum a mea abstrabit. Sed quid hic loci est vertis de dorso suo? Putat Angelus a Nuce significari chlamy dem imperialem; sed leg. potius de diarrhodino. Sed redeo ad propositum. Ad hunc modum est centenaria arcus centum pedes amplus, unde Arabes suur. cantar, pons, etiam Hispanis servatum, assumpse runt; v. Du Cange h. v., qui tamen rectum non ferit. Fefellit me formatio wta ut darem id quod in Latinis est. Sed debueram simpliciter vertere sericos. Nam novi Græci dicunt pro petáživos, ut constat e Du Cangii Gl. Gr. h. v. For te quoque delendum punctum post alɣuntia, et intelligendi panni, quorum cruda materia, seri cum ex Ægypto CPlin advecta et ibi in telas contexta fuit. Non quidem nascebatur sericum in Ægypto, sed illuc per mare rubrum ex india apportabatur: poterat tamen sericum Egyptium appellari, qui a Alexandria Constantinopolin mittebatur et illinc peti debebat. Omnes enim merces anatolicæ seu orientales (ita legendum apud Vopiscum in Aureliano p. 536, non anabolicæ, de qua voce summi viri quærunt et ri xantur) debebant per Alexandriam in Europam invebi, et Nicetas Choniates p. 244, ed. Venet. or pixà memorat, Pallia Alexandrina sæpius leguntur apud Du Cangium v. Pallium et Pigacium. De fabricis tμ Beryto et Tyro regnante Justiniano CPlin translatis locus insignis est apud Procopium Anecdot. p. 111. Vel etiam sunt sericæ in Egypto texte, sed hic, CPli, purpura tinctæ. Sericas certe telas in Ægypto textas fuisse, satis mihi probare videtur, quod p. 344, lego divlora Blattia. Atqui Dinis, Tenis, Tanis, olim Taivla item dicta, est celebris urbs Ægypti, vid. quæ ad illum locum dicam. Objici posset, fuisse a Justiniano M. serici fabricas, aut, ut antea nunquam in Græcia notas, primum invectas, aut, saltem postliminio restitutas (qua de re prolixe disputat Salmasius ad Tertullia num) floruisse quoque tunc temporis easdem CPli, et a Græcis artem serici producendi et fabricandi beneficio Roberti Normauni ad Latinos pervenisse, ut qui captos a se Athenis, in Peloponneso et alibi Græciæ Græcos textores secum in Italiam abripuit ideoque non opus tuisse Græcis, ut sericum ex India per Ægyptum peterent. Verum facile est re spondere, serici apud Græcos nati tantam non fuisse copiam, ut necessitatibus eorum et mercaturæ serici, quam cum Venetis et Pisanis in occidentem versus exercebant, sufficeret; quapropter eos coactos fuisse supplementa ex Egypto petere. Id ipsum hodie quoque fit. Gignitur serici sat multum in Italia et elaboratur apud Genuam. Nihilominus ta men e Persia et India adhuc petimus. Constat quo que ex historia orientali istorum temporum ab Ara bicis scriptoribus tradita, commercium serici tunc valde in Egypto floruisse, et Saracenos Hispanos, quorum serici panni pro magna parte in Franciam ob viciniam regionum ibant ideoque a Francicis scriptoribus sub Almariensium et aliorum pannorum nomine celebrantur, omne suum sericum ex Ægy. pto et præcipue Alexandria arcessivisse. Dicam hac de re plura ad Abultedæ Anna. 344, seu Christi 955. Idem Abulfeda sæpius in vita sua meminit fabricæ pannorum sericorum Sulthanicæ seu Sulthanis Egypti Mamlukis vulgo dictis propriæ apud Alex andriam. Sed de his fusius dicetur si quando ipse prodierit auctor.
est, ut videtur, filis sericis intertextos] Ægyptios, netur, ut conveniat ad Pylas cum omnibus optimati purpureos indigenas (vel hic, Constantinopoli, pam ratos]. Destinantur ea exteris, quibus nomine mu nerum mittuntur.Item pannos e foro a mercatoribus emptos,jam consutos in formam vestimentorum ge stabilium,bis fissos, torquatos, decem, novern, octo, septem et sex ulnarum, lorotos metaxotos Egyptios et purpureos indigenas, Bambacera [seu vestimenta e bombace aut xylo facta], purpurea, hic terrarum confecta, et prasina. Cingula diversi pretii et qua litatis. Sphincturia vel strictoria pro unoquoque vestimento talia, qualia unumquodque decent; bracce diversi pretii et qualitatis.Scapularia quoque diversa ratione pretii et materiæ, tibialia pro sin gulis vestimentis, unicuique paria et apta; calceo3 diversi pretii et qualitatis; sabana cum adjunctis illuc pertinentibus, primi, secundi et tertii ordinis. Quidquid est blatteum, sive sit non consutum, sive consutum, debet in vasis vel cistis deferri. Reliqua omnia, ut lorola purpurea hic parata,tam consuta, quam non consuta, debent in bulgis aut et bisacciis deferri. Debet porro idicus secum ferre ignitabula, laternas æneas cribrosas duas, candelabra ænea pro impedimentis regiis duo; bracteas neas cribrosas, quæ sint opercula lacuum, in quibus candelæ ardent. Debet autem unusquisque lacus habere spithamas in profunditatem duas, et operiri æneis bracteis cribrosis ob ventum et fumum [quo simul huno emittant, illum violentius irruentem arceant]. De bent quoque prope candelabra jacere fatlia duo [seu cerei recti] et cerulia [ceu cerei conglomerati] duo et laterna ænea, ob incidentes nempe nocturnas ne cessitates. Debet porro habere tercentum cerulia, pondere singula binarum unciarum; fatliorum libras tercentum; nam drungarius vesperæ ad circitatio nem obeundam accipit unum cereum; et,postquam limperator] ad legiones seu in castra venerit, inter dum quoque bina et terna, 274 si ventus vehe menter spiret. Tandem quoque fert idicus secum volumina charta [seu tergora Pergamena] tercen tum. Quando imperator vult Bosporum trajicere et ad Pylas [locum sic dictum] movere, mandat comiti stabuli, ut promosellam seu sellarium equitatum imperatori peculiarem in Pylas deducat; quod is facit. Pariter quoque domesticus optimatum admo Seu de bombace facta, hoc est aut de serico viliore, recrementis serici, aut de xylo, lana arbo rea nobis dicto, aut tandem illo de genere lanifi. cii, quod nobis Flanell dicitur. Latini certe medii ævi bombacinum et panellum, hoc est flanellum, pro eodem habebant, v. Du Cange v. Panellum. Pro dicebant Lalini medii evi Papayer, unde alii Papaver effecerunt. Vestes de papayere, vel pa pavere et papaverata: vel papayeratæ sunt xylinæ, V. DC. v. Papaver. locus in Asia, prima slatio CPli trajectis, v. Theoph. p. 251, 398, Constant, Themat. p. 9. Est pro locus haud procul Chry sopoli; vid. Symeon Magist. p. 474. Non confun dendus cum Leucade ad mare Ionicum, quam me morat Luitprand. p. 488, De utraque, Leucata in Asia, et Leucade apud Actium, insignis est lo cus apud Aristidem, t. I, p. 21. Sunt navigia minora, quæ majoribus inser viunt. Tale navigium designal vox Arabica unde hæc orta; v. Du Cangium v. Carabus. Non confun denda species bæc cum altera navium specie Ara bice gorab seu corvus dicta, unde Latini sua gola bia nominarunt. Vid. Caffari Annales Genuenses t. VI, Scr. Rer. Ital. Murat. p. 261, et Du Cange v. Golafri.
bus et prastet numerum mulionum ex optimalibus sagmariis parem. Præmittat quoque imperator duo basilicos, unum quidem in Pylas, ut populum seu exercitum traducat, cui eidem quoque ad Leucatium eundum est, quo navigia ad Leucatium conducat; alterum vero ad Sangarum et S. Sabinum. Præmittit autem imperator basilicos et omnes reliquos conve nire illuc jubet ideo, ut occurrant suæ majestati in Pylis. Magistros autem et patricios et alios, quos vult atque designat, nec non præpositos, sumit secum in dromonia; et satis procul avectus a portu regio, ita ut jam totam urbem simul contueri possit, surgit e crabbato, [est illud cubiculum, quod navis præfecto et nauclero in puppi construi et incoli solet,] et stans in tecto navis, vultu versus orientem converso, tollit manus ad cœlum, dextraque ter Urbem signat crucis signo, simulque pii voli hanc formulam pronuntiat: «Mi Deus, Domine Jesu Cbriste, in manus tuas commendo et depono banc tuam urbem. Conserva eam ab omnibus eam inva suris hostibus et calamitatibus, a bello civili et incursatione gentium exterarum; fac ut capi, ut vastari nequeat. In te collocatas habemus spes no stras: tu es Dominus misericordiæ et Pater commi serationum et Deus omnis consolationis. Tuum est Vocabulum hoc hic loci non grabbatum, lectulum, sed diætam, in media navi aut etiam in puppi, in quam se nau clerus cum vectorum honestioribus recipit, reliquo vulgo sub tabulatis latente. Batavi Cayül appellan:. Eo sensu Basilius Patricius quoque in Naumachiis apud Fabricium Bibl. Græc. 1. VIII, p. 140, v. 5 usurpat et continuatur Theophanis p. 217. Conspi citur imago talis grabbati in illa tabula ænea, quam Parisini typographi Scriptorum Historiæ By zantinæ Codino et aliis multis regii illius operis absque judicio præposuerunt, exhibentem Cons tantinum Palæologum ut navi Florentiam appellit. Non alio modo concipi potest quis CPli in Asiam trajiciens, vultu versus orientem verso, ur bem videre, nisi ex ultimo sinu Ceratino solvat. Concipi ergo debet imperator e palatio Blacher nensi, aut illo tractu, aut etiam ex angulo urbis meridionali, e portu quodam versus Thraciam et mare Egæum spectante, navim conscendens. Nam si fingitur e Bucoleonte avehens, ordinario portu augusti in urbe palatii, habebat urbem a dorso et prorsus videre non poterat, nisi vultu in occi dentem verso. Et vel sic quoque dictus modo grab batus respicienti obstitisset. Favet nobis id quo que, quod p. 285, rediens in urbem imperator eo dem modo, quo exierat, dicitur in portu et ad por tam Rhegi exscendere. Atqui propinqua ea eral Blachernis et in fine sinus Cerațini. Sæpissime occurrit in hoc Tactico et apud recentiores Græcos bæc vox significatu diverso illi, quem primitus habuit. Origine tenus notal equum, qui præter alterum simul trabitur et inequitatur. Concessa nempe evectione, unus et alter equus con cedi censebatur: cum vero tertius veredus concede batur, parhippus aut peraveredus dicebatur. Verba Pancirolli mea feci a Goaro ad Cedren. p. 460 ci tala; conf. Guther. p. 631. Quoniam vero tales veredi sccundarii generis erant deterioris, inde est, quod Anastasiuslocum Theophanis p. 347 vertens xa planov, miserum equum dedit et novi Græci,si bone memini, tantum pro equo carrario usurpant. Vid. Du Cangii Gloss. Gr. h. v. et Lat. v. Paraveredus, Vel potius parhippia et paraveredi sunt equi medii inter dextrarios, nobilissimos, et roncinos, vilissi mos. Dextrarii respondent promosellæ. His inequi tabant in pugna; cataphracii enim erant. Ante pugnam et alio tempore, quando corpus movere vellent equitatione, insidebant paraveredis vel pa lafredis, parhippiis, qui sic dicti videntur fuisse, quod a latere dextrariorum incederent. Roncini de nique erant sagmarii. Brunetus in Thesauro MS. apud Du Cangium v. Dextrurii: Il y a chevaux de plusieurs manières, à ce que li uns sont Destrier grant pour le combat, li autres sont palefroy pour chevaucher à l'aise de son cors, li autres sont roncis pour sommes porter. Qui duobus talibus equis in pugna uteretur, ex uno defatigato, parhippio, in alterum, dextrarium, transsiliens Latinis desultor, Græcis audiebat. Hesychius Metabάts. Reddenda hæc vox est Diodoro Siculo XIX, 106. p. 399, ubi vulgo male (suylanac legitur. Fuit tamen cum crederem, paraveredus non vocem hybridam e Græca et Latina composi tam, sed contractam esse ex paratus veredus, quia tales veredi cursus publici semper debebant ad celeres nuntios perferendos in mansionibus parati esse. Si id voluisset auctor, quod in Latinis dedi, potius vel di xisset. Ergo rectius puto de inusto cauterio locum hunc intelligere; adeoque debabat optimas seu agaso exsectam e femoribus equi rupti bul lam regiam, seu inusta arma regia comiti stabuli exhibere, quibus fidem faciat, secum animal cre puisse. Scholion boc in margine membranarum re peri. Nam de meo neque conjecturarum, neque aliud quidquam marginf allevi.
periculis nunc et semper et in sæcula seculorum. Amen.» Postquam fretum trajecerit imperator, lustrat promosellum seu equitatum suum sellarium et parhippia seu equos veredarios et mulos, et man dat comitistabuli et chartulario stabuli, ut eo modo, de quo deinceps exponetur, mulos et parhippia combinent, hoc est mulionibus una cum regia tes sera ad requisitionem monstranda committant. Do mesticus optimatum debet numerum mulionum ex optimalibus constantem præstare sagmariis parem et indicem facere, in quo scriptum sit et nomen uniuscujusque optimatis, et prædii, quod ex con cessione et assignatione regia possidet. Et si qui dem amittat sagmarium suum optimas, sive ad aber raverit a via, sive aufugerit, sive raptum ab hoste fuerit, luit ipse jactura fundi sui; quodsi vero exspiraverit bestia, exhibet comiti et chartulario, stabuli nempe, tesseras regias olim sibi, quum be tia suæ sollicitudini committeretur, additas. Comes stabuli quoque pro singulis decuriis sagmariorum præstat singulos syntrophos seu contubernales aut comites itineris, e statione et stabulis regiis apud Malagina depromtos eo fine, ut optimates quidem præcedentes loro pone se trahant sagmaria, 275 syntrophi aulem pone subsequentes ea coram se agant, oneraque aut delapsa, aut ruinam minantia rursus allevent, suumque in locum etin æquilibrium reponant. Id idem quoque in parbippiis onerariis obtinet, quorum singulis vicenariis singuli contu bernales adsunt. Mulos, ut in stationem appulerunt, garcinis liberatos tradi et adnumerari sibi curat commisereri et servare et eripere e lentationibus et chartularius Malaginorum; saframentarius autem comitesque et syntrophi et optimates exeunt cum bestiis in pascuum. Quando autem buccina signum receptui dederit, reducunt animalia sua coramque exhibent illis, a quibus acceperant, eo modo, quo combinati fuerant, id est bestias simul atque tesse ras acceperant. Quantum jam ad totum hordeum attinet, id est tam sagmariorum mulorum, quam parbippiorum, uli et sellariorum equorum, illud, hoc est statuta eorum in hordeo diaria, accipiunt simul et semel in una massa ibi locorum, ubi com binantur bestiae [id est in singulis applicatis] char tularius stabuli et cellarius a protonotario cujusque thematis: et deinceps dividunt et unicuique animali diarium suum pensum porrigunt. Protonotarius autem thematis admonitus imperiali dispositione, Syntrophus est, quicum, in cujus contubernio et oculis creverunt vereli et sagmarii, agaso, mulio. Tales Hispani azemblarios dicunt aut dicebant olim. Vox hæc est Arabicæ originis. Zemil, et cum præ posito articulo azzemil, est sagmarium, jumentum onerarium vel onustum. Hinc azzemilarius, et prona depravatione assemblarius, qui eauma ria curat. V. Du Cangium h. v., ubi e charta quadam Hispanica bæc citat: Sancimus, quod si quis azemblurius (syntrophus] et sui coadjutores [optimates et portarii [oppidani, municipales no stri in capiendo animalia nobis et curia nostræ ne cessaria nuntiati fuerint, deliquisse. Qui hic memo rantur portarii, sunt municipales, incolæ oppido rum; v. Du Cange v. Portas, tribus vel regio urbis. Apud Belgas id adbuc superest, qui vicum urbis eene Buyrt, et civem vel municipalem Amsteloda menses een Porter appellant. Subintell, Redilum domum. Illa vis inest particula in multis compositionibue, ut reducere domum hactenus absentem, redire ab exsilio. Conf. Aristophan. Ran. v. 1996. In hoc loco Latine reddendo sudandum mibi fuit, vereorque, ut aptum probumque sit, quod ex tundere potui.
nomina singulorum applicatorum continente, deponit ibi locorum, ubi deponere jussus fuerit, impu tatam sibi copiam non hordei tantum, sed et aliarum omnium regii comitatus necessitatum. Id vero, quod in hordeo nomine muneris imperatori offertur, in fidem curamque suam accipit stabuli comes, scripto consignans identidem, quantum acceperit, coram idico et notariis, qui simul cum ipso idem faciunt, idque ideo fit, ut post reditum ab expeditione domum, quando protonotarius [generalis] et chartularius [stabuli] rationem a se præstiti et accepti penus reddent in secreto idici, remittantur [pro proxima expeditione] protonotariis dies, quibus debuissent alias necessaria præstare. Postquam trajecerit imperator fretum et lustraverit promosellam seu privum sibi suum equitatum, mandat comiti stabuli, quomodo actum cum eo velit, distribuitque eum eo modo, qui deinceps dicetur. Comes optimatum ministerii culinaris præstare debet viros ducentos, quorum partem dimidiam comes stabuli et chartularius ejus in fidem curamque suam accipiunt, nominatim scripto designatos, pro centum equis, qui coram imperatore trahuntur et producuntur. Comitem optimatum vero cum altera opti matum centuria suam in fidem curamque accipiunt præfectus mensæ et domesticus ministerii culinaris et privatus regius cellarius. Et horum posteriorum octoginta quidem trahunt pone se totidem sagma ria; reliqui viginti gregem sequuntur. Hi optimates, unaque cum ipsis syntrophi, accipiunt, imperatore in stationem appulso, a ministris culinæ equos veredarios, et ducunt cos pastum ad chartularium 276 Malaginorum. Id quoque fit de reliquis onerariis, et idem faciunt in universum omnes, qui regia jumenta in combinam, id est commissionem fidenique suam, una cum tessera acceperint; nempe opti mates singuli singulis sagmariis additi, ut supra jam dictum est. Onerationes autem sic fiunt. [vel pro] regio ministerio culinari muli one rantur octoginta, parhippia sexaginta duo. regia corte seu tentorii regii famulitio sagmaria quinqua ginta, parhippia 43. privato regio vestiario sa gmaria 30, parh. 15. Abidico sagm. 40, et hebdoma riorum parh. 15. protovestiario sagm. 4 et parh. totidem. duodecim cotonitis 24 sagm. et totidem parhippia. quadraginta famulis mensæ regiæ adstan tibus sagm. 20 et totidem parh. ducentis ad hetæ riam pertinentibus viris sagm. 100 et 24 parbippia. centum exteris hetærlæ præfectis sagmaria 50, par hippia 100. comite stabuli sagm. 12 et totidem parhippia. chartulario et epeicta sagm. 16 et to tidem parh. promocondo cellarii regii stabuli sagm. 30 et parh. 12. comite stabuli Urbis sagm. 2 et equi duo pariter ex urbanis. Ab ambobus sta buli comitibus uno palatino, qui in Urbe agit, el altero, qui in Malaginis] sagm. 1 et equi ex urba nis 2. quadraginta syntrophis vel contubernalibus sellariorum sagm. 5., parh. 40. chartulario Mala ginorum sagm. 5., et totidem parh.IA saframentario gagm. 1 et equi duo. quatuor comitibus Malagino rum sagm. 4, parh. 4. stratiotico [seu rationali rei militaris] pro deferendis membranis regiis sagm. 2. decano pro deferendis item chartis regiis sagm. 1. quatuor papadis (vel clericis aut mona chis de clero palatino, castra sequentibus] sagm.4. Efficiunt in universum combinata sagmaria nume rum 482. Quibus si addantur parasyrta seu sagma Vulgus Græcus pro effert, adeoque pro vid. Goar. ad Cod. p. 95, et Theophan. p. 400, et Du Cangii Gl. Gr. p. 800, ubi habet, quadraginta missæ, quadragenarium. Ipsi jam velers pro et pro tapa dicebant, ut patet ex Athenæo p. 224, ubi poeta de superbia et scavitate piscariorum querens ait cos tam importunos et feroces esse, ut pretia piscium ne integris quidem verbis, sed abruptis et parte quadam mutilatis indicent, ut non dicant sed tantummodo Hic deerat absque lacuna vestigio in codice numerus parhippiorum, quem ex computo depre hendi et supplevi in Latinis.
ria, quæ vacua oneribus ad latus oneratorum tra buntur et incedunt, substituenda in locum exspi rantium aut aberrantium aufugientiumve et aba ctorum, accipiuntque diarium hordei pensum, quan do in Syriam invaditur (sunt autem ea numero cen tum), conficitur numerus sagmariorum 582. Pare hippia combinata conficiunt equos, quibus si addantur illi equi, qui duabus in seriebus, dextra sinistraque, coram imperatore præcedunt (sunt autem illi numero confiunt in universum jumenta mille octoginta sex; et strata insessuique semper adaptata sellaria triginta. Horum omnium, et præterea quotquot accesserint ex Urbe, et quot quot imperator tempore fossati nanciscatur, borum, inquam, jumentorum omnium pensa diaria a pro tonotario accipiunt comes stabuli el chartu larius et cellarius, et inde attribuunt ea combinatis jumentis. Et in parhippia quidem atque mulos im putatur pensam geminum, in sellarios autem equos triplum. Epictes vero [id est compulsor et opera rum regiarum præfectus], adstat observator, quando equi pensa sua accipiunt, et caligas et capistra ot stragulas et potum. Est porro vetus edictum regium, ne quis in munus accipiat mulum parhippiumve, quod habeat imperiale signum impressum, ne pro mosella seu equitatus privatis Augnsti usibus de stinatus in vulgi cedat usus promiscuos, eaque o0 casione minuatur et pereat. Si quis igitur signatum armis imperialibus jumentum habere deprehenda tur, is tanquam fur in jus vocatur et damnatur. De ceteris jumentis non signatis largitur imperator pro lubitu tam exteris, quam transfugis aliisque, quibus vult et dari jubet. Equi autem et muli, au gusta signati bulla, nemini, ut dictum est, pro dono gratuito dantur. Vetustate autem detritum et labo ribus bellicis itineribusque obeundis ineptum porro factum quidquid fuerit, id, suffectis in ejus locum aliis, absconditur in promosellam imperialem seu promtuarium et scholam velut atque seminarium sellariorum imperialium. Adesse debent stabuli comes et chartularius cum reliquo officio suo, quando regiæ sarcinæ jumentis imponuntur, et prospicere, ut sagmarium unumquodque corìpetens suum onus, quale scilicet octo frumenti modios æquat, accipiat. Potestas illis est, si ipsa in via de prehendant jumentum unum alterumve superoneratum esse, illos fustibus cædendi, qui oneri præ scripto plus adjecerint, et ipsa superaddita onera dejiciendi. Ut combinationes jumentorum tandem rite fuerunt reductr (sc. e pascuis), præcipit imperator, si ipsi placet, alterutram cortem et dimidiam partem tentarum atque ministerii culinaris præcedere et ante adventum suum regia applicata præparare. Et donec sese adjunxerit thematibus seu pervenerit ad legiones, observatur idem tenor et ordo processionis in itinere secundum formam consuetam notus, id est expeditionis bellicæ. De circitoribus et circitationibus Quando circitat drungarius vigilia singulis vespe ris,sumit abidico fatlium seu cereum unum.Centum, quos ille sub se habet, scholarii faciunt finam seu Ut divina omnia erant imperatorum, ita quoque mandals, edicta erant ora cula; vid. Theoph. p. 22, 80 et 86, ut alios mit tam. Ita membrana. Sed rectius pro nisi forte priore in casu subin telligatur.
custodiam externam, illis, qui ad heteriam perti nent, custodiam tenentibus internam sub inspe ctione heteriarchæ, extra quidem, at prope tamen cortem, ibi ubi annexi palis terminant funes ejus. Signum drungarius ab ipso imperatore privatim accipit, sive Salvatorem, sive Deigenitricem, sive archistrategum, 278 id est archangelum Michae lem, sive alium aliquem SS. Martyrum, qui copiis et rebus militaribus præesse reputantur, sive tan dem aliud quodcunque domino videatur, singulis vesperis aliud atque aliud. Porro constituit drunga rius epistalas seu inspectores, qui excubantibus instent improvisi, totamque per noctem excubias obeundo lustrent. Id ipsum quoque hetæriarcha in heteria sua facit. Ex quo drungarius circitavit, neque caetonites amplius habet facultatem extra souta, id est extra vallum, procedendi, neque ad hetæriam pertinens aliquis, neque ullus alius, senex juvenisve sit, dignitate eminens aut inferior, nisi signum ab imperatore accipiat, et illud ad drunga rium referat. Si nihilominus præsumat aliquis abs que signo edito extra vallum procedere, depre hensum illum in vinculis abripiunt ad drungarium, ejusque rei notitia refertur ad imperatorem, ejus que exploratur sententia, quid de tali actum velit. Si vero nactus ab imperatore signum ediderit apud drungarium, educitur ab illo; meminisse tamen euin oportet, ut per eumdem exitum, per quem emissus a drungario fuerit, redeat. Alias enim vincitur a pedituris, et mane traditur impera tori. Observatur id, donec, finita expeditione, domum remigretur. Ex quo autem ad legiones per venerit imperator, additur superioribus ambabus om. ed. Sancti militares sunt duo SS. Theodori (Theodorus stratelates et Theodorus tiro), et S. Demetrius et S. Procopius. Atque hi oἱ xo: dicuntur et invocantur a Græcis, ut victoriæ promi condi. Conf. Nicetas 40, vid. Goar. ad Codin. p. 86, et Cedren p. 681. Addit Constantinus Vila Basilii Maced. p. 199 duo alios, Hesperum et Zoen. Inspectores, qui quasi siant super militibus. Sed potest quoque reddi visitatores, qui subito non opinantes opprimunt et lustrant eorum res et actiones: vel denique obser vatores, custodes boni ordinis, modestia vel disciplinæ præfectos, quorum est videre, ut omnia modeste fiant. Nam novis Græcis est modestia, prudentia, attentio judiciosa bominis ad actiones suas et cuique loco temporique decorum, Cyrillus in præfat. ad Catecheses bonum ordinem et modestiam, discretionem. Euseb. VIII, 17, p. 316, simus, II, Ciemens I. 11, Consiit. Apostol. c. 57 V. Du Cange v. quasi aut Auleat, allenlet. Ut Franci dicunt attenter à la vie de quelqu'un, periculum facere necis alicui inferendæ, et attentat pro audaci scelere, et nos quoque dicimus probiren pro audere: ich wills auf die Gefahr, probiren: sic quoque Græci nori pro audere usurpant. Nalant in Theophane et similibus exempla; v. e. c. Nicet. Pedalura et corruptiori pronuntiatione pedi turæ sunt certa spatia terræ centum pedum nume rum implentia. Hunc stationes militares in mœnibus et castris certo quodam et geometrico tot et fol pedum numero a sese invicem distantes, et tandem metonymice milites ipsi in stationibus, pedaturis, excubias agentes; vid. Du Cange Gloss. Lat. h. v. Vel sunt pedaturæ loca, spatia, in quibus pes, homo pedatur, firmiter, stabiliter consistit. Hinc pro arca, in qua homo vel aliud quid consistit. Facile hinc perspicitur, quare impedatura dictus fuit articulus unus in arbore genealogica, circulus Duvequisque in calena genealogica Conf. Du Cangium voce Impedatura. apud Matal. t. Il, p. 50, sunt anilites, qui per certas proportionatas distantias a throno imperiali stant, hi propius, illi remotius, quod interpres non percepit. Conf. epistola J. Lipsii ad Dav. Hosschelium in hujus notis ad Photii Bibliothecam p. 929.
foa seu cualodia tertia, medium tenens locum inter hetæriam et scholarios drungarii. Imperator legiones pertransiens excipitur ab unaquaque le gione in armis et acie stante. Scilicet commodo intervallo antequam imperator prope adveniat, de scendunt ex equis strategus et protonotarius the matis, turmarchæ, drungarocomites, merarcha, comes cortis,chartularius et domesticus thematis; et faciunt deximum seu corpus advenientem domi num excipere atque salutare paratum. Imperatore transeunte, procidunt omnes in terram,ejus maje statem adorantes; milites autem manent considen tes in equis. Post factam a strategis et cæteris dictis magistris militaribus adorationem deflectit imperator tantillum de via, et ad eos converso ser mone: «In pulchris,» ait, «bonisque omnibus vou agentes reperiamus velim.» Dein interrogat Quomodo valetis, mei filii? quomodo valent uxo res vestræ, meæ nurus? quomodo liberi vestri?» Respondent: «ln vila majestatis tum et quamdiu ea bene valet, etiam nos servi tui bene valemus.» Respondet imperator: «Gratia sit optimo et summe venerando Deo, qui in sanitate nos conservat.» Omnibus ad hæc prosperæ valetudinis continuatum. usum et fausta quævis imperatori apprecantibus, imperat stratego ceterisque omnibus antea memo ratis rectoribus, ut rursus in equos inscendant, et cum suis quisque copiis in proprium et assigna tum sibi suum locum abeant. Quodsi vero impera tor non tam singulares pertransire et lustrare le giones, quam polius omnes in eadem castra con gregatas videre malit, tagmata pariter atque themata, 279 sive jam id feri jubeat in themate Armenia corum apud Dasimonem, sive in themate Charsiani apud Cmsaream, sive in alio themale eo in loco, ubi fossatum agere decrevit, apto nempe et com modo tunc ad castra appropinquanti ad trium inde milliarium distantiam obviam ipsi eunttagmata et themata, piis eum votis et faustis clamoribus Amant novi Greci formas in pro nomi nibus substantivis, ut pro exspectatio vel exceptio, salutatio, beneventatio,ἀνα pro assumptio Christi in calum. excubias agere pro est p. 282,etc. De dictionibus boo in codice frequentissimis alibi dico. More, quo pronus in terra jacens impera torem adorabat, primi Justinianus et Theodora in troducebant,ut perhibet Procopius Anecdot. p. 133, insigni loco, quo etiam de veteri more imperatores adorandi agit. Unde miror, qui honorem hunc appellaverit Theophanes p. 264, et apud gentiles usitatum. Verba ejus sunt Non potest bic sensus esse honore gentibus peregrino,inusitato; nam humi adorare reges suos Persæ et orientales ab omni tempore consueverunt. Athenæus narrans, qui honores suis convivis a rege Parthorum ha beantur p. ait Continuat Theophanes Illum de quo ibi loquitur, Arabes appellant Zenbi nec non Rotbil. Apparet, quam variari potuerit hoo nomen vario punctorum positu. Ila membranæ ex more solemni pro In pace vos inveniam formula est Augustini Serm. 169, de temper. Conradus Urspergensis 1101 de Alexio Comneno narrans: Singulurum turmarum principes. ait, Alexius more suo sub appellatione filiorum sus cepit id est eisdemque post manus arceptas et sacramenta firmata dispertivit. munera Convenit hæc formula cum illa vetere Salva Roma, quia salvus imperator, de qua v. Va les. ad Amm. Marcell. p. 19. Milites ad Othonem apud Xiphilinum p. 4058, aiebant,
prosequentes. Imperator ad unumquodque tegma et thema deflectens nonnihil de via sic ait: «Ut in pulchro statu vos invenerimus! Quomodo valetis? quomodo valent nurus meæ, vestræ uxores et liberi vestri? Quomodo exantlastis itineris fata? Emula mini, o milites Christi et filii mei, congruo et opportuno tempore vestram strenuitatem et fortitu dinem demonstrare, reotamque vestram in Deum et in regiam nostram majestatem fidem; quo ma jestas nostra, quam decet erga vestram strenuita tem et fortitudinem et rectam fidem, demonstret benevolentiam, et compenset studia vestra benefi ciis et honoribus variis ornet, et ex indignis dignos [id est, ex privatis publicam personam sustinentes] efficiat, aliaque innumera in vos bona et pia conferat.» Post hunc ad eos pro nuntiatum sermonem abeunt pone drungarium et hetæriam, et procedunt in armis atque acie; et ubi offendant augustam viam aut fluvium pontemve, precedunt lagmata hoc ordine: primi eunt schola rii; eos excipiunt excubitores; pone illos arithmus; et quarto tandem loco hicanati veniunt, tum the mata; et secundum tenorem cerimonialis magistri et patricii et cotonita et regii eunuchi; nisi si quos magistrorum et patriciorum et aliorum adesse sibi voluerit et ad colloquium protinus evocaverit imperator. In ordine patriciorum, ut dictum, pro cedunt cœtonitæ; paulo post veniunt protovestiarius et præfectus mensæ; pone eos ad lapidis fere ja etum procedunt eunuchi, qui simul patricii et pro tospatharii sunt. Coram imperatore præcedunt propositi et cubiculum, mediusque inter preposi tos ambulat cubicularius gestans in cervice sanctam et vivificam crucem in sua capsula.Coram cubiculo præcedunt basilici; et in eorum medio signifer gestans auream crucem gemmis ornatam. Coram basilicis ad duos sagittæ jactus præcedunt ductiles equi regii centum in stragulis purpureis et calyptris duabus seriebus, ad dextram una 280 et ad sini stram altera. Ad utrumque imperatoris latus modica distantia procedunt residentes in equis duo candi dati vel et spatharii, scutis armati, quorum est eos, qui cum libellis supplicibus ad dominum ac currunt, secum sumere et ad imperatorem intro Implicatiora hæc non strictissime reddidi in Latinis, contentus sententiam adumbrare. Con structio ita explicanda est (scilicet ut majestas nostra modis vestra fortitudine et pietate dignis admittens eam et sinens sibi bene placere, retribuat benevolentiam. Solemnis formula; vid. Constant.vit. Basil. Maced. p. 210. eet vir spectabilis,venerabilis, ab veneror, character, qui geren tem venerabilem reddit, eo cassue, vilis. Frequens vocabulum in marmoribus, ut observavit cl. Corsinius in notis Græcor. pag. 55. idem quod venerabilis, Digna Domus pro illusiri, spectabili, est apud Anastasium in Gregorio IV sub finem. Cruces ut res magnæ apud Gracos veneratio nis prælatas in acie fuisse, res nota est et exemplis prolatis demonstravit Du Cange v. veta. "[Sacræ cruces offerebantur in expeditionem ituris. Ser. post Theophan. p. 572, coll. p. 396. Cum cruce,imaginibus et cereis obviam hosti itam. Nicet. Choniat. p. 367, coll. p. 31, 50, 335, 369, ubi de juramentis in Evangelium.] At carrocium eosdem in acie circumductitasse cum imagine B.V., quod perhibet Rhamnusius p. 113, puto id ipsis ab homine tributum fuisse, qui quod in usu Latinis illa ætate erat, etiam obtinuisse apud Græcos cre deret. De hac dignitate vid. Du Cangii Gloss. Gr.
ducere, qui eos de necessitate et petitione sua interrogat, porro acceptare ipsorum libellos suppli ces, et magistro libellorum supplicum asservandos tradere. Hæc in via inter castra et illum locum, quo legiones imperatori primum occurrunt. Ut tan dem in castra perventum est, ubi regia cortes stat, advocat imperator magistros, domesticum schola rum, præpositos, proconsules patricios et strategos, officiales, cleisurarchas, et cum ipsis hilariterepu latur. Interdum, si placet imperatori (sic certe persæpe fecit Basilius, celeberrimus imperator), dilargitur in castris vestimenta inter proceres stratego vestimentum consutum triblattea prætexta munitum; turmarchis singulis singula vestimenta consuta cum prætextis diblatteis et figuris bdellio rum seu parvarum muscarum intextis; merarchæ, comiti corlis, chartulario, domestico thematis, singulis singula vestimenta consuta, sed absque prætextis seu pura. Ita quidem fit cum magnis et Romanis thematibus seu legionibus. Armeniacorum vero thematum strategis et cleisurarchis largitur imperator, quoties nempe ipsi consultum videatur, singulis singula vestimenta consuta cum diblattiis, quibus aut aquilæ aut basilicum aliquod adæreant; magnis eorum thematum turmarcbis vestimenta non prætextata; merarchæ et reliquis singulis sin gula vestimenta conauta non prætextata, decalia, ex iis, quæ in foro empta fuerint. Quando jam in deserta (hoc est, hosticum et nostris haud habita bilem agrum] versus Syriam movet imperator, relinquit tuidum seu impedimenta et alterutram cortem et superflua tentoria et mensas complicati les et reliquam omnem non necessariam supelle cilem, et paupertina, id est macra et invalida, Opponuntur hic themata seu provinciæ Ar menica Romanis non ideo, quod Græcis impp. non subessent: pertinebant enim ad Romanam di tionem non minus quam Asia minor aut Thracia sed quod alterius fidei professionem facerent. Græ cis non minus exosos esse Armenos, quam prole stantes sunt Romanocatholicis, res nota est. Græci novi animalia macilenia up pellant, ut Latini misera, elega. Nescio an buc perti heat Glossa in Nomicis apud Labbeum Clarius certe et apuius est illud e Græcobarbara versione fabularum sopi, quod Du Cange v. citat ubi codex Græcus lud est idem atque Sic efferunt corrupte et mutile veteres probas voces novi, ut pro pro pro pro Latini pariter misera et elega, id est commisera fione digna talia jumenta appellabant. Gregor. Magnus XII, Epist 30: Unum nobis caballum mise rum transmisisti et quinque bonos asinos. Cabullum illum sedere non possum, quia miser est: illos aulem bonos sedere non possum, quia asini sunt. Sed peti mus, ut si nos continere disponitis, ex animi nostri sententia facere et contentos nos reddere cupis,] aliquid nobis condignum deferatis. Non sic Patriarcha CPtanus, cujus vectura ordinaria erat asellus, ut infra videbimus. Abbo, 1. ut de bello Parisiaco Certabant elegi scapulis cornuque juvenci. Hinc est, quod novi Greci pro marescere, cxtenuari usurpant. Manuel Malaxus in Chronico mato apud Du Cange v. vos Arabica est et notal commeatum, cibaria in viam vel iter ne cessaria et in plar. quæ ad iter secum sumit cibo rum viator sunt sagmata, saroi Aliquis miles habebat mulum sagma rium, cui siragulus et mulla cibaria imponebat, ex euns in expeditionem. Tandem deficiebant cibaria et ipsi et mulo, nec reliquum videbat miles quidquam. Unde pauper [id est macer] et scabiosus evadebat mulus V. Du Cangium v. Pauper, ubi carnibus pauperum ex aliquo auctore citat. Una voce optime significamus Matrazzen coactilia e lana, bombyce, serico viliori, stuppa etc. inler duos pannos lineos, bombacinos, sericos etc. interpassata, seu crebris filis trajectis insuta, ne loco dimoveantur. Hæc sunt illa id est crebre compuncia. Arabes Mollarras appellant tale opus, gesticki, uade vulgare nomen Matrazze; conf. Murat. t. II, An tiqu. Ital. Diss. XXXIII, p. 1245. Latini medii avi culcitas punetas appellabant, et perpune las. v. Du Cange h. v, unde vocabulum pourpoint. Talia appellabant quoque levitones,
et clauda jumenta quæ in idem curamque suam recipit protonotarius illius thematis vel provinciæ, e qua imperator in hosticnm, Syriam puta, descen dit, uti etiam rectores stabulorum Malaginensium et stablocomites sellariorum et contubernales. Hæc vicissim ille protonotarius reddit illius thematis seu provinciæ protonotario, in quam reflexurus est imperator in abitu suo e Syria. Hic posterior pro tonotarius interea exercet bestias variis exercitiis 60, ut rediens ab expeditione Syriaca imperator eas invenist recreatas diuturna quiete et in stabulis bene habitas; adeoque quidquid eorum ipsi opus fuerit, in promptu et comparatum habeat. Omnes inferiores rectores, seposita non necessaria supel. lectile, assectantur tuidum regium. Mensurator habet secum coactilia centoniformia et induta lin teis venetis indumentis, quemadmodum in superio ribus dictum est; 281 et fit imperiulis mensa chamocumba seu humilis, in ipso solo expanea super tapetibus. Quotidie vespere comparant coqui regii, quæ altero die debent in jentaculo apponi. Octoginta optimates trahunt sagmaria reris, et viginti alii subsequuntur reponendarum sarcina rum sublabentium causa; idem quoque cum suis bestiis faciunt coqui et contubernales e Malaginis. Et quando inveniunt trabes aut arbores in locis desertis [id est in hostili solo] jacentes, concidunt eas contubernales et coqui in truncos, et sumunt singuli truncos singulos, deferuntque ad regiam culinam. Sub instantem promotionem et abitum tuldi seu impedimentorum debet præfectus mensæ onerare octoginta regia sagmaria omnibus regiis necessitatibus, et sumere a protonotario ad usum regiæ mensæ et ad majumadas seu recreatioues commilitonum oves, quibus agnelli sunt, centum, arietulos 500, vaccas 50, gallinas 200, anseres 100. Quandiu imperator est in Romania, accipiunt ma jumadas e donis imperatori oblatis regii aguri seu ephebi et homines heteris; et cortinarii seu illi, quorum est cortin imperialem de uno loco in alte rum transferre, erigere et destruere), item hebdo marli idici, contubernales sellariorum et coqui. de quo v. vid. ad p. Subintelligitur, unus ad unum, id est unus unum ferme, aut unusquisque unum, singuli singula ligna tollunt. Sic supra 2 1, virilim quinos solidos dare, ubi idem valet atque cent unicuique tria cerulia. P. 285 cui velut opponitur particula, Sic jam veteres quoque. Diogenes Laert. p. 161 c. fin. singulis annis. Polybius p. cum sibi curasset vicena talenta ab eorum unoquoque vad dato compromitti dependenda, hoc est viginti talenta a Megalea et tantumdem a Critone. Hinc expono locum Chronici Alexandrini in Heraclio_p. Si ergo vultis quisque oppidanorum singula cama et camisia sumere, facimus pactum. Menologium Accipiunt fratres frustume panis et singulos vini cyathos in narthece, et nihilo plus. Est omnino versari circa aliquem. Hic tamen potius debuissem vertere, qui excubant in pratorio. Duo vel tria miliaresia, in regium mun us pro magno quodam duce militari primi ordinis, est sane minutum pro nostris temporibus.Aut pauperies ea fuit Græci imperii, aut, si mitius volumus, 60 rum temporum parsimonia. Non uno tamen argu mento elucet in libro Nostro Græci imperii REVI Excusati sunt beneficiarii, qui gaudent immunitate quadam munerum civilium et persona lium et tributorum. Conf. Du Cange ad Alexiad. p. 356, et quæ das veranderte Russlandt p. 45, de fundo albo el nigro sic in Russia dicto habet, ubi incolæ fundi candidi sunt excusati.
Quando in deserta penetraverit, accipiunt quavis die Dominica majumam, et singuli singula miliare sia. Qui ad finam seu custodiam castrensem utramque pertinent, interiorem puta et exteriorem, scholarii (nam ex quo imperator in Syriam movet, ambit cortem regiam non jam simplex, ut alias, sed gemina scholariorum vigilia), hi ergo scholarii accipiunt pariter singuli singula miliaresia. Etiam archontes seu duces militares, quotquot circa im peratorem versantur, accipiunt persæpe largitiones in miliaresiis, si libuerit imperatori beneficium ¡llis et gratificationem præstare. Majorum quidem ordinum rectores, sive ad tagmata, sive ad the mata pertineant, debent eo casu, si nempe numma rium est beneficium, accipere viritim miliaresis bina, aut terna, imo et quaterna, habita nempe ra tione eorum, quibus dantur. Neque ipsi tantum 00 beneficio fruuntur, sed etiam quo tempore gravis supellex in hosticum immittitur, quotquot magi strorum militarium regiis vebuntur equis et regiis utuntur sagmariis, horum illa ipsa quoque regia animalia debent tunc accipere hordei modios qua ternos in pensum diarium. Quotquot sunt sellaria nuda seu equi equitationi quidem destinati, tuno tamen ephippio non instructi neque insessui parati, hi sub stragulis eo tempore debet octonos modios hordei portare; quotquot autem comes stabuli sub se habet regia parhippia et sagmaria, illa onerat denis modiis hordei. Præfectus mensæ debet habere excusatos e themate opsicii et quidem e prædio Tembrium dicto, retibus instructos, ut pisces e flu viis deserti capiant. Quandiu imperator in Romanis est, debent in unoquoque themate seu distriotu, qui cujusque sunt, protonotarii servire et necessaria subministrare. Pariter quoque 282 comites cortis præstant angaridia suu jumenta coacticia cursus publici pro casu necessitatis urgentis drungario vigiliæ, quando is rezium aliquod mandatum expe ditum it. Ob quod perficiendum dum is a castris abest, sustinet ejus vices atque personam hicanatus. seu profectus bicanatorum. Quando autem in de serta se projecerit suaque castra imperator, tune neque cortis præcedit itinere diurno, neque res et supellex regia alteriusve alicujus, sed illi quin genti delecti viri, quos drungarius vigiliæ ex auctoritate regia designaverit et e legionibus evo caverit, armati excubant pro castris, et antever tunt ea ad duorum milliarium distantiam. Alia le gio, qualemcumque tandem deputaverit drungarius, expeditur, ut ab utroque latere ad duorum millia rium ab imperatore distantiam excubet; aliæ tan dem duæ legiones a drungario ex imperatoris man dato ablegantur pone castra, ut, quæ a tergo sunt, custodiant. Omnes illæ excubiæ antica, laterales Verti delecti viri, nescio que errore, tanquam scriptum invenissem. Sed vulgata lectio sana est et notat aciem que exercitus obtinet, extrema, frontem, alias prodromi, l'avant garde. Hic loci nibil aliud est quam tentorium re gium, pretorium. Conf. Polybius, p. 478, init. ed. Wechel.
et posticm, quotidie permutant vices. Assumit quo que drungarius a thematibus comites cortis sio dictos, ut proxime circa imperatorem versentur, et depangende pariter atque revellende corti, quod cortinariorum opus est, adsint: unde etiam nomen comitum cortis adepti sunt. Hos ipsos comites cortis thematum habet drungarius secum, quando de noste circitare vult, item mandatores et duo fallia seu cereos e regio vestiario depromtos, quibuscum circitat themata seu legiones, et lustrat pedaturas seu stationes, et exobiglia seu extimas vigilias. Quo tempore si quos rectores militares inveniat in curiose suum officium facientes aut prorsus defi cientes, eorum qui adesse pedaturis et extimis vi giliis debebant eos ipse partim vehementer verberat, turmarcham nempe et quidquid eo deinceps infe rioris ordinis fuerit, partim ad imperatorem refert, prout rei conditionem deprehenderit. Protostrator regius cum tribus regiis stratoribus et comite sta buli et tribus equis sellatis stratisque excubant pone regium burgum, donec imperator e Syria redierit. Equi strati, qui antea coram domino præduci solebant, non amplius præcedunt, sed ubiubi fuerit regia promosella, ibi pascuntur una cum cæteris equis sub observatione comitis stabuli. Si quid in populo seu inter milites amissum desideretur, id quisquis invenerit defert ad drungarium vigilia, eique exhibet; a quo rursus ejus verus possessor qui amiserat, facile recuperat. Si autem quam quis invenerit rem celet, at deinceps tamen amissa res penes eum nihilominus in fine reperiatur, is velut fur pœnas dal. 283 Imperatore in Syria hærente, accipiunt quavis die Dominica magistri patricii, singuli singulas, protospatharii officiales bini quique singulas. Fæx autem populi seu famu litii regii, aguri puta et ad heteriam pertinentes atque reliqui, per singulas decurias accipiunt singu las capellas. Exteri seu quotquot alienigenæ in castris militant accipiunt per ternas quasque decu rias singulas vaccas. Quandiu autem in Romania adhuc versatur imperator, accipiunt prædicti ma jumam e muneri datis; quæ si nulla adsint, debent protonotarii dicta pecora præstare. Præfectus mensæ et domesticus hypurgiæ sou ministerii culinaris debent in ministerio mensæ regiæ, quandiu imperator in Syria agit, secum ferre vini antiqui Nicæni mensuras centum in utribus, et olei Nicæni mensuras triginta. Pincerna regius quoque vini dominici sufficientem fert copiam. Cætera, quibus opus est, omnia peti debent ex eo apparatu, quem protonotarii sufficere tenentur, e Romania nempe. Equi strati [illi centum et quatuor], quandiu castra hærent in Syria, præcedunt una cum sellariis regiis, et pascuntur intra finas seu vigilias castrenses. Cum hactenus dictis etiam hæc protinus di cenda digna sunt, quæ tuam ad cognitionem veniant, fili dilectissime. Experientia enim humanorum casuum ampliore cognitione, qualis per doctrinam acquiritur, instructa, quum soleat habilem agendo sum repertorem promptumque et dextrum efficere intellectum eorum, quibus rerum necessariarum atque se decentium nihil ignorare curæ cordique est, facit, ut, qui ea pollent et præmuniti sunt, ad discri mina deinceps multo, quam natura sua facturi essent, audaciores simul atque tutiores et a lapsi bus securiores accedant. Quandoquidem ergo præscriptam tibi a nobis ex positionem regiarum expeditionum militarium bene solliciteque legisti, filius patri rebus in omnibus obsequens: opportunum nunc est decetque me do cere, et te audire ea, quæ ante expeditiones fieri De phanis seu laternis, depredationis Sara cenica indicibus, observatio hæc trivialis est et apud Scriptores Historiæ Byzantinæ passim occur rit, ut apud Cedren. p. 552. Zonar, t. II, p. 162, Symeone Mag. p. 450, non absque nugis, omnium optime apud Continuat. Theoph. Constant. p. 122, unde possunt Græca nostra emendari ad eum fere modum, quem in Latinis observavi. Non disputabo nunc de ignibus talibus et eorum diversitate, Aristides t. 1, p. 225, 1. 6 et Po lyænus 584, init.] aliisque hujus argumenti. Vastior ille est campus, quam pro nostris commentariis, neque aniinus mihi est eum ingredi, neque sufficiens adhuc in eam rem apparatus ad ma num est.
quondam solebant, scilicet quomodo per phanes seu latcrnas, et per lampades aut faculas seriatim dispositas, singulis earum ardendi vices a proxims acceptas proxime reddentibus, brevissimo tempo ris ambitu imperator de hostium invasione modo facta cognoverit. Argumentum hoc clarius ex infra scriptis capitibus seu momentis licebit tibi perspi cere. Saracenis itaque Tarsensibus olim adversus Romanos egredientibus, protinus laternam accende bat castrum Lulum dictum, in edito et conspicuo Ioco situm. Immediate accipiebat ab eo accendendæ laternæ vices collis Argeæ dictus. 284 Ab eo collis Isamus dictus. Ab eo castrum Ægilum. Ab eo collis Olympus, qui e summo suo culmine accensam pro tendebat laternam. Ab eo collis Cyrizus. Ab eo collis Mucilus, qui est supra Pylas. Ab eo collis " sancti Aurentii, qui scopus seu meta observationis G appellatur. Ab eo tandem heliacus seu præfectus heliaci in palatio Phari. Diætarii enim ibi semper continuas agebant vigilias, solliciteque, ne unquam se flamma lateret non animadversa, versus collem S. Auxentii respiciebant. Laternis illis omnibus ac censis, protinus caligabant seu caligis induebant regios equos chartularii slabulorum, quæ extra Urbem augustam sunt, et saframentarii, mulisque necessario sarcinarum apparatu oneratis, move bant et descendebant ad Pylas imperatori ibi oc cursum eique sese adjunctum. Imperator autem exibat ex urbe, postquam regia sellaria et duces militares et reliqui, quos ex urbe in castra conve nire oportebat, per xeram [id portæ CPtanæ no men est egressi in Pylas prævertissent. Imperator itaque illuc delatus, si quibus aliqua in parte Ro mani orbis conspecti fuissent Saraceni, protinus eo movebat ipsis obviam. Mos ille per laternas accensas e prædictis speculis de incursatione ho stium significandi obtinebat usque ad Michaelem imperatorem, Theophili filium; qui eum abrogavit hac de causa: Contingebat aliquando, illo pro308 sionem S. Mamantis agente [id est in palatio S. Ma mentis rusticante), et certamen equestre per cir cum [qui ibi est] edituro, in quo etiam pro rege auriga conspectus fuit, qualem personam induere persæpe solebat in editione talium spectaculorum Est castrum Elmacino aliquoties memoratum, rii cum suis appendicibus; mallem tamen lulu. Eral apud Prusam et Olympum. Damascenus Studita Homil. 25 (apud Du Cangium v. v. Du Cangium ad Cinnam. p. 435. et ad Zonar., p. 81. Forte ex eo, quod admodum excelsus esset, testo Nicephoro Patr. CPtano Brev. p. 223, ubi memorat Ita membranæ, et patitur expositionem. Tà (pro aut (pro possunt e890 idem atque totum corpus impe Imperator victor in circensibus ludis ad S. Mamantis. Georg. Monach. p. 541, ulbi multa. Bulgari Mamantis palatium aliasque des vasis runt. Symeon. Mag. p. 408. Palatium, in quo Michael Ebriosus sæpe aurigabat, erat extra CPlin. seu in suburbio Pera. Vid. Constant. Vil. Basil. Maced. p. 152, infra p. 290. Hine dicitur cum processionem ad S. Mamantis facere, ubi rusticatum et simul festum ejus celebratum, quod in diem 17 Junii incidebat, ut e Theophane constat p. 398, qui etiam p. 363, ait in isto festo per peractam so lemnem processionem agi consuevisse certamen equestre in Blachernarum palatio.
contingebat igitur eo tempore, ut consueto modo laternæ illæ belli indices accense conspicerentur. Ratiocinabatur itaque secum hoc mado: «Si per misero, ut rumor de Saracenorum invasione in cives emanet, tristitiam inde concipient neque in circum meas aurigationes spectatum convenient.» Et propterea vetabat, imposterum laternas illas acceundi. Olim typus seu tenor vel forma hæc ob servabatur in rogis aut stipendiis militaribus sol vendis. Solebant themata seu legiones singulæ quarto quovis anno reccurrente suas rogas accipere hoc modulo. Hoc primo anno accipiebant strategi bi: Anatolicus, Armeniacus, Thracesius. Secundo anno bi: Opsicianus, Bucellarius, Cappadox. Ter tio hi: Chrasiani, Colonia, Paphlagonia. Quarto tandem Thraciæ, Macedoniæ et Chaldiæ. Recurrebat deinde 285 orbis erogationum ad idem principium. decurrebatque iterum atque iterum easdem vices, Debent strategi mandatum in subditos sibi turmar chas, et hi in subditos sibi drungarocomites edere, ut unumquodque bandum seu vexillum aut cohors habeat suum comodromum seu fabrum fer rarium, ut et sutorem calcearium, singulosque utres bovillos, et binos utres ex aluta, quo fluvios profun dos et trajectu difficiles facile trajiciant; item ut penes se nunquam non habeant instrumenta sua absque ullius defectu, secures puta singulas et do labras singulas et cultros curvos scalptorios singulas et clavas ligneas. Domesticum quoque scholarum oportet vicario scholarum imperare, ut curet ab uniuscujusque scholæ comite bæc ipsa in schola sua prompta et parata haberi. Mandata eadem edet excubitus in suos scribones, et drungarius vigilia in comites arithmi, et bicanatus in comites sui ordinis. Observanda, quando imperator ab expedito expeditione militari, aliove longo et diuturno iti nere in urbem revertatur. Redeunte imperatore, tiunt eadem omnia eodem tenore, quæ fieri, eo abeunte, diximus in superio ribus. Ubi autem ad Constantinopolin accessit, oc currunt ipsi proceres, qui domi manserant, in begio (navali]. tribunus quidem præsentalis, qui remanserat in urbe, custodiendæ illius causa, occurrit ipsi in mantio seu sago russo, statim ex quo modo imperator apud Rhegium pedem e navi Est præfectus themati Thracesiorum seu ve teri Ioniæ vel Asie minori, eoque non confun dendus cuni sequente stratego Thra cim vulgo sic dicta; vid. Constant. de themat. p. 7. Fabeilæ, quam ibi infercit, non sine nugis pro more istius sæculi relata, auctorem habet Herodo tum. Thracibus appellata est ea regio, qui eam sequioribus temporibus occuparunt vel potius ab omni ævo habuerunt, vel antequam Græci colonias illuc ducerent. Protendebatur usque ad ostium Ponti Euxini, adeoque etiam Trojanum agrum in se com prebendebat. Ad Hellesponti utramque oram babi tabant vetustissimis temporibus Thraces, quorum Europæi suum nomen nunquam non servarunt, Asiastici autem pro aliquo tempore perdiderunt, donec sic volente nescio qua fortuna revivisceret. Adeoque recte Guilelmus Brito Philipp. I, v. 10, Ho merum describens ait: Qui sup, osuil Thraciam vi ctoribus Argis, id est, cujus carmina vaslatum Græ cis armis agrum Trojanum narrant, falliturque Barthius, quando locum illum sollicitat. Thema sen legio Thracesiorum vel Thracesionorum erat innɩ seu equestre, equites ibi præsidia age bant, ut colligitur e Constant. de themat. p. 18. Sitne hic loci tot particula interpretativa an disjunctiva, non liquet. Videtur tamen prius potius. Quo admisso fuerit idem et Sane nou multum diversa fuisse mantum et sagum credo ex iis constare, quæ ad p. 255 disputavi. Præterea malim in Latinis cum supponi pro in adorantem cum sago. Est autem adorare cum sago motitatione quadam sagi in figuram aliquam certam submissionis dignum facere, ut nos hodie motu et positu quodam pilei solemus; vid. dicia ad pag. 8. Est truncata vos pro vel quod novis Græcis idem est atque Pari modo dicunt (v. Du Gaage h. v.) pro transitus, et vel introi tus; v. Du Cange v. Ila Latini medii evi camilla pro capillacium.
prolatum in continente posuerit; quem imperator in equo residens, adorantem in sago solummodo salutat et obsequentem habet: comites autem con sistoriani et tribuni omnes in candidis vestibus adorant eodem omnes modo et obsequuntur, silen tiario astante, qui eos ex ordine sic citat: «Phy larchus parusia [id est tribunus præsentiæ aut præsentalis, scilicet procedat imperatorem adora tum], tum «Comites systaterii» seu consistoriani, adoranto scilicet dominum; tandem: «Phylarchi,» seu tribuni, «prætorii,» nempe officium faciant velim. Præfectus urbis autem et consulares, et, si qui etiam in urbe tunc adsint patricii, consistunt coram palatio [Rhegii nempe), descendentemque ex equo imperatorem adorant, qui eos benignis verbis salutat. Licet quoque, si quis procerum Heracleam adire ibique cultum suum imperatori monstrare velit. Quod si vero per continentem pro feclus imperator ad Hebdomum 286 appulerit, conveniunt senatores in ecclesiam Innocentium Puerorum Bethleemiticorum, ibique coram marly reo (seu tymbo illorum martyrum memoriæ sacro ipsi occurrunt: quos imperator benigno alloquio excipit, eoque facto, in martyreum intrat, et pre ces ad Deum fundit. Et ipse quidem deinceps abit in Hebdomum [seu palatium tribunal Hebdomi dictum]: senatorii autem abeunt, quo voluerint. Si navi [in Hebdomum] appellit, stant in littore, et exeuntem e dromone adorant, quemadmodum, qui in urbe remansit, apomoneus seu vicarius regius, ipsa in urbe facit; quos imperator humanis verbis appellat; ipsi autem porro pergenti obge quuntur imperatori usque ad portam tribunalis, ubi cum cæteris proceribus [qui cum ipso ab ex peditione redeunt], eum mittunt. Et hic quidem tenetur modus, quando dominus ab expeditione aul itinere longinquo redit. Quod si vero tantum ad Sclymbriam, aut Heracleam, aut paulo ulterius. excesserit, et paucos tantummodo dies ibi egerit citoque redeat, occurrunt ipsi proceres ibi loci, ubi ei vale paulo ante dixerant. Ex. c. si in Heb domo deseruerit eos imperator, redit iterum in Hebdomum, adeoque ibi quoque occurrunt ipsi proceres. Quod si vero deflectere noluerit impera tor, sed recta potius via in urben contendat, coeunt quidem proceres in eamdem locum: senato rii autem in urbem prævertunt salutandi domini Non sunt illa thermæ urbanæ sic dicta, de quibus Du Cange CPli Christ. 1. I, p. 93: sed pala tium suburbanum Asiaticum in suburbio Chalce donensi situm, de quo idem l. iv, p. 175 conferen dus, ubi quoque pluribus de palatio 'Holop vel agit, cujus antiquum nomen mihi videtur fuisse lemplum Junonis, quod idem Ale manno ad Procopium p. 80 quoque visum fuit. De satyro et poleatico nihil invenio. Neque mirum. Dudum enim ante Constantinum Porphyrogenne tum nostrum desierant quædam horum palatiorum et nominum, ut strategicum e. c. deuterum, capi tolium, satyrus, poleaticum, etc. Particula hæc tota de reditu imperatoris in urbem non sæculi decimi, sed sexti est; non Constantini hujus, sed Petri Magistri, e cujus toties laudato libro de Con stitutione Reipublicæ hæc verbotenus transcripta fuerunt; ut ex eo quoque collegi, quod imperator in SS. Apostolos, non in S. Sophiam ingredi dica tur, ut quæ tum nondum structa esset. [Palatia Erima Constant. Porphyrog. exstructa, Script. post Theophan. p. 481.] ea Designatur forum Theodosii, quod in urbis regione, quæ Strategium appellabatur, exsti tisse dicitur; vid. Du Cange CP1 Christ. I, p. 80.
d tò xal pompăral xal naves payμateutai xai ¸nãv causa. Si ab terrestre quadam in occidentem expe ditione redeat imperator, occurritur ipsi in foro Theodosii, quod Taurus appellatur, et offerunt ipsi coronas, unam quidem auream, alias autem e lauro. Pro aurea reddit ipsis imperator æquum in num mis pretium, ne sumptus de suo faciendo dammum passi videantur. Si autem ab Asia Bithyniave, aut Persico bello redeat, occurrit ipsi præfectus urbis ibi, ubi decreverit imperator mesallagum facere, [hoc est, e navi egressus tantisper in Asiatico quodam palatio morari, donec vestitum viaticum splendidiore mutaverit]; sive jam in Satyro id fiat, sive in Poleatico, sive in Ruinianis, sive in Hie ria. Si porro per strategium ascendere in palatium velit imperator, prævertunt senatores in forum strategii, et ibi coronas offerunt. Si vero navi recta via invehi in palatium absque diverticulo velit, consistit coram scala seu exscensu, et salutat præ. fectum urbis et apomoneum seu vicarium regium; ot accipit oblatas sibi coronas. Agedum afferamus exemplum ingressus regii in urbem. Undecimo nempe die Augusti mensis, feria secunda, anno mundi 6033, intrabat pius imperator Justinianus in Constantinopolin circa horam primam per por tam monasterii Charisiæ, ubi præfectus urbis et senatorii ipsi, sed absque coronis, occurrebant. Inde abiens ad deuterum preces faciebat 287 in æde SS. Apostolorum, et accendebat cereos in con (3) Non potest alius, quam epochæ mundi con diti secundum Græcos annus hic designari. Nam non solent eorum historici annos imperii alicujus imperatoris sic nude citare. Atqui tamen incidit annus ille 33. (id est 6033.) in A. C, 525, quo non dum imperator erat Justinianus. Nam A. C. 527, demum coronatus fuit. Non video, quomodo hoc dubium solvam nisi culpam in librarios devolvendo, qui pro more suo sat noto Justinianum hic pro Justino substituerint. Sed solentne titulum toU EUGEбou etiam defunctis tribuere? Profecto Petrus Magister non sub Justino seniore, sed sub ejus suc cessore Justiniano suum opus condidit. Scribendum esse Xapslov patet ex Du Can gii modo laudato libro p. 50. Videtur ex hodierna hujus portæ appellatione Eari Capi, porta obliqua, nomen ipsi olim fuisse non sed quod idein Græcis est atque lyxápotos. Si tamen a viro nomen duxit, præferenda lectio Xapslov. Nam Charisius nomen fuit viri, non Xapolaç. Lectionem Xaptolov habet etiam (indice Du Cangio) Cantacu zenus III. 85. Idem Du Cange laudato loco hanc portam maritinam facit; at in notis ad Alexiadem p. 258 facit mediterraneam. Posset ex hoc loco ea lis dirimi, si addidisset auctor hujus historia no men tractus aut urbis, unde Justinianus aut Justi nus tum venerit. De more accendendi cereos et ardentes de pangendi coram imaginibus sanctorum si commen tari vellem, actum agerem. Res quoque nota est hunc morem gentilis idololatriæ reliquias esse; vid. Arrian. dissert. Epictet. p. 111. Salmas. ad Script. H. Aug. t. II, p. 203. Vales. ad Ammian. Marcell. p. 357. Indidem quoque ritus manavit cum ardentibus cereis imperatoribus occurrendi. Nam imperatores olim pro diis habebant et divinis om nibus honoribus afficiebant: hinc neque cereorum et ignis prælati honorem ipsis negabant; vid. Theo phân. p. 164. Delenda sunt, quæ in Latinis addidi, sed uncis inclusa, nempe petroriorum. Cum latine ver terem hunc locum, nondum noram, qualesnam hi essent Eparchi; nempe provinciales erant, ut mihi videri dixi supra ad p. 37. Forte tamen recte habet illud additamentum. Nam Justiniani ætate adhuc erant præfecti prætoriis quatuor. Negotitores, mercatores. Ita sæpe apud novos Græcos, v. Theophan. p. 121, 188, et 189. Пpa Yuarela, negotiatio, mercatura, commercium, et xpx Yμatevεofa, sibi acquirere, ibid. p. 217, 277, ow Inplay payμateúσat, salutem sibi comparare. Co dren. p. 494, payµZTEUTIXà oxápy naves mercatoria. Forte quoque voxxxixol apud Polybium p. 678, ed. Wechel. pro negotiatoribus, mercatoribus castrensibus, lizis accipienda est. Illustris Casau bonus vertit spectate prudentiæ viros, respiciens ad viros in rebus agendis tritos et subactos. Ab ista notione acquirendi, comparandi dicti quoque sunt πpayμateral, agentes in rebus, actores rerum Au gusti, [vid. Guther. p. 967,] eo quod cupita et flagi tata comparabant, conquirebant, suppeditabant, quales sunt proxenetæ, die Mackler, a Plutarcho in libello de fonore non contrabendo dicti p. 1480, ed. Steph. ubi paуuateτác et τpa ita conjungit, ut Noster bio TEUTác et àpy pompáras, quos fœneratores, trapezitas, cambiatores esse, supra demonstravi p. 8, Conf. p. 11. Potestergo locus hic reddi sic, ut exhibetur in Latinis et dari quoque jure cambatiores ct actores rerum Augusti. Sed præfero tamen Latina priora. Nostri quoque majores Handler pro mercatore di cebant et nos adhuc hodie hanc vocem apponimus aliis, (nam simplici non æque utimur,) ut Rauch handler, Lederhandler. Verti ac si legissem aut Alias enim retenta vulgata non video, quis sit & Optaµ= praeter Justinianum alius.
ditorio Despœnæ seu Dominæ nostræ beatæ Virginis. Inde descendebat in Capitolium. In mesen deinceps, id est mediam, viam sic dictam, delato ipsi occurrebant domestici protectores et septem scholæ; post eos tribuni et comites, omnes in candidis tunicis et cereos gestantes, seriatim ad dextram plateæ sinistramque stantes; post eos magistriani, fabricences, ordo seu apparitio præfectorum [nempe prætoriorum], et præfecti [urbis], aurifabri et omnes negotiantes, omne corpus aut collegium; verbo, a Capitolio inde usque ad chulcen palatii [portam] plena hominum erant omnia, adeo ut vix gressum promovere posset equus imperatoris. In chalcen tandem ut venerat, offendebat ibi stantem admissionalem, qui eum titulo protectoris et triumphatoris excipiebat, et olara voce carmen trium phale [lo triumphe] canebat. Ita nempe ordinaverat magister, ut fieret, propterea quod imperator per auream portam ingressus non fuisset. Omnes autem archontes et patricii pedibus euntes stipaverant imperatoris latera a SS. Apostolis inde; cubicularii vero, etiam pedites, obsecuti fuerant. Victoriosus e costris apud Tephricen et Germaniciam reditus Basilii Christum amantis imperatoris. Symeon Logothetes p. 455, perhibet Basilium apud Tephricam semper victum fuisse et a Germa nicia eum rebus infectis abiisse tradit Glycas p. 296, quam oppugnavit anno imperii sui 13, A. C. 879. Dicunt tamen Constant. Vit. Basil. p. 166, et Cedren. p. 570. Basilium, quamvis urbem Tephrice capere nequiverit, tamen totum suppositum agrum et mullas in eo arces devastasse atque destruxisse et cum opulenta præda domum rediisse. [Agareni Tephrici commemorantur Script. post Theoph. p. 455, Germanicia a Basilio imp. bello petita Scr. p. Th. pag. 456. Germanica, Germanicopolis, Adata oppidum Syriæ, Glycas p. 295. Addatam, oppidum barbarorum, ab avo frustra obsessum, expugnat Constantinus Porphyr., Leonis filius. Vit. Basil. Maced. c. 34, ed. Allatii. Est ergo Germanicia, al Hadath, quam Geographus Nubiensis p. 292, uno modico die et una statione a Tarso abesse ait. Abulfeda quoque in Historia ad A. C. 636, eodem modo scribit, et sic probatiores auctores Græci et Arabes. Sunt tamen etiam libri haud pauci, qui al Hadab, ut Græci 'Adra, exarant; vid. Cedren. 640. Ita Elmacinus p. 221, initio obsidebat [A. Č. 947.] Leo filius Barda Phoca, al Hadabam, donec eam expugnaret. Sic emendandus ille locus et inter pretandus est. Præ cæteris memorabilis est locus Scholiasta Motanabbii, qui ad poetæ hæc verba, no vitne Hadata rabra colorem suum, hæc affert: Ha dat est nomen arcis nota, quam condidit Saifoddan lah in solo Romano. Quod eam poeta rubram appel lat, respicit eo, quod tincta fuerit sanguine Romano rum. Hi nempe surripuerant eam, el communiebant sibi in castrum tutum. Sed Saifdodaulah eos op pressos in ea arce trucidabat. Hæc si vera sunt, ne quit Adata vel Adapa et Germanicia idem esse. Nam Saifoddaulah, Basilio regnante aut nondum natus aut sane adbucdum puer erat. Forte igitur rectius scriptores alii aiunt. Germaniciam Arabibus Tel Sauran dici. saópa legitur in fragmentuto geographico, quod Bandur. t. II, p. 10. notar. ad Constant. Themata edidit. Omisit librarius pro more novorum Græco rum ultimum v, et leg. est Telespa, ut apud Imperator cum victoria in urbem rediens e bel lica adversus Tepbricen et Germaniciam expeditione trajiciebat ex Asiatico palatio Hierim in Hebdomum, ubi omnis ætas urbana ipsi occurrebat cum corollis e rosis aliisque floribus consertis. Ibidem quoque excipiebat ipsum omnis in urbe præsens senatus; quos cum benignis verbis salutasset imperator, intrabat in ædem S. Joannis præcursoris, quæ in Hebdomo est, et post peractas ibi preces accensos que cereos egressus induebat scaramangium tribiat Du Cangium ad Zonar. p. 71 exstat. Et ita quoque habet Abulfeda, e quo situm loci aliqualiter intel ligere licet. Ait in notis marginalibus ad tab. VI, quæ de Syria agit, sic: Ad al Awasem [seu Cleisu ras, castra limitanea] refert 1bn Cardadebah mul tas, ut eparchias Mambeg et Tizin et Bales et Ro safah et Gumah, item Schaizar, Apamea Maarral an Nomau, Sauran, al Athamaine, Tel Bascher, Ca pharthab, Salamiah, Gusiah, Libanum usque ad at Castel inter Hemus et Damascum. Unde hauserit notitiam suam ol. Evodius Assemani, non novi. Scribit autem ille in notis ad Acta S. Simeonis Stylite pag. 402, sic: «Quæ Syris et Arabibus vulgo Marhas, dicitur, Latinis Germanicia.» di versa sunt Maresium et Hadata ut vel ex lauda to loco Geographi Nubiensis constat, item ex Abulfeda, qui sub Marasch hæc habet: al Hadath et Maresch sunt duæ parvæ urbes bene cultæ, aqua rum et segetum divites arborumque. Ambæ sunt cleisuræ. Ait Abu Rihan al Birunius longitudinem al Hadatæ esse 62 gr. min. 35, et latitudinem 37, gr. 30 min. In al Azizico scriptum invenio, eam in ter et Antiochiam interesse 78 millia, et ipsam inter atque Gihanum seu Pyranum fluvium intercedere mill. 12. Procul dubio non multum dissitæ fuerunt Hadatha et Sauran. Sed illa in libris Arabicis ce lebrior est. In Germaniciæ situm inquirit quoque Guil. de l'Isle in annotationibus in chartam suam geographicam imperii Græci e Thematibus Con stantini Porphyrog. concinnatam, ponitque eam in Syria Euphratesia. Vide sitne, quæ hodie Germuk audit et in tabulis geographicis, inter Diarbekir seu Amidam et Maresiam media locatur. Ubi autem collocanda sit Tephrice, non satis liquet. Forte est Theodorias in finibus Colchidis, corrupta pronun tiatione in Tephriki ex Thefdoriki; nam Oɛvdw est idem atque et pronuntiatione. Id si bene habet, haud parum dis junctæ spatiis terrarum erant anybæ hæ urbes. Marginalem notam in codice inveni, de meo non addidi, ut nunquam feci in ea operis bujas parte, quam curavi. Pro inì autem legi debere ånd, facile liquet.
teum, el conscenso equo, abibat cum Constantino filio juniore [qui expeditionis comes fuerat], pariter equitante, in templum sanctissimæ Dei Genitricis in monasterio Abramitarum, præeunte toto senatu et populo urbano cum flamulis quibusdam puris seu purpura non prætextatis. Apud illam ædem descen debant ex equis ambo, pater et filius, intrabant in dictum Dei Genitricis templum, et post peractasibi preces accensosque cereos desidebant in eo pau lisper, donec spolia hostibus erepta in urbem ma Lauro redimitas et lucernis ardentibus illu stratas fuisse domos jam florente re Romana in publico gaudio, discimus e Tertulliano ad uxorem, ubi ait: Procedit de janua laureata et lucernata, tanquam de consistorio publicarum libidinum; (vid. Goar. ad Theophan. p. 11;) et e Xiphilino, qui in troitum Severi in urbem Romam, p. 1242, sic de scribit [Dio loquitur Mallem omnino cum cl. Reimaro processimus. Quod tamen recte habet vulgata, notabit senatores in gemina serie circa imperatorem processisse. Idem Dio p. 1028, describens aureum sic dictum diem quo Nero Tiridali diadema imponebat, ait ubi vid. citatos a cl. Reiniaro auctores. Populum in candidis processisse et laureis sertis, ludos in thea tro editos fuisse, eoque operto velo serico, ad ar cendum solem, cui velo insutum acu aurea fuisse Neronem currum agitantem, stellis cinctum. Ab illo more theatro sericum velum obducendi vide tur natus fuisse mos pannos sericos ductis super medias plateas et ad utriusque lateris ædes firmatis chordis insternendi, aliosque pannos pretiosos ex ipsis ædium tectis suspendendi, quibus in certis intervallis ardentes cerei et funalia et serta laurea aliaque interponebantur. Urbem eo modo ornare, ut nos, qui solis luminaribus utimur, illuminare dicimus, sic veteres a corollis suspensis ot coronare dicebant. Arabes, qui a Græcis acce perunt, pompam hanc ornalionem, paraturam el Zi nah, appellant. Talium Zinarum frequens mentio est apud Abulfedam. Meminit earum quoque passim et luculenter describit della Valle, et brevius Wansleb. in itinere Egyptiaco p. 335. Exacte hæc congruunt illuminationibus aut coronationibus me dio ævo Byzantii et in Italia usitatis, ut ex affe rendis quibus iam exemplis constabit. Ex oriente morem hunc in Græciam venisse, constat e sacris Bacchicis. In his enim, quæ constat e Syria in Græciam transiisse, frequens usus erat tædarum ardentium, sub quibus Bacchus deducebatur. Et hinc intelligas illum Athænei locum l. iv, p. 148. de M. Antonio triumviro, Athenis luxurie indul gente et pro Baccho se gerente tanquam in Capitolium triumphantes sub comitatu funalian, [tecta urbis plana affixas sibi habebant tædas, aut dependentes a se lucernas oleo plenas], xal Insignis est locus Odonis de S. Blasio apud Du Cangium v. Coronari, qui totum coronationis talis ritum complectitur. Tota coro natur civitas, ail, tapetibus sertisque diversi generis et pretii compita illustrantibus, thure, myrrha aliis que speciebus odoriferis intus et extra civitatem re dolentibus plateis. Sed multo luculentior est Sabæ Malespinæ locus 1. Iv Historie (editæ. t. VIII, Ber. Italic. p. 842), quo introitum et receptionem Con radini Suevi in urbe Roma anno 1268 describit; neque continere me possum, quin eum, quamvis paulo longiorem, ascribam. Tripudiantium militum agmina vestium pretiosarum divertorumque colorum desuper arma [id est armis seu thoraci superindu tarum] habitus distinguebat. Quodque magnum est et auditu mirabile, mulierum choreæ ludentium intra urbem in cymbalis et tympanis, lituis et phiolis et in omni genere musicorum concinunt. Volentesque suarum pretiosarum rerum abundantiam, quam ple rumque sequitur voluptas, ostendere, de domo in domum in oppositum consistentem jactatis ad mo dum arcus aut pontis chordis et funibus vias medias desuper non lauro, nan ramis arboreis, sed caris restibus et pellibus variis, [du vair] velaverunt, pensis ad chordas strophæis, [id est stropbiolis, manipulis) flectis, [id est plectis, plexi bus filorum sericorum, aureorum et margaritarum], dextrocheriis [seu armillis] periscalidibus, gramma tis, aurifrisiis et diversorum ac presiosorum annulo rum appensione diadematum etiam et fibularum seu monilium, in quibus gemmæ fulgentissimæ relu cebant, bursis sericis, cultris tectis de piancavo, samito, bysso et purpura, cortinis toraliis et lintea minibus contextis auro sericoque per totum, junclis velis et palliis deauralis, quæ doctus opifex citra et ultra mare de diversa et operosa materia curaque struxerat. Ad istud exemplum recepta quoque urbe Roma fuit regina Sueciæ Christina, ut ex illo opu sculo Italico apparet, quod ceremonias receptionis ejus describit, et legitur n. LXX Appendicis ad cl. Arkenholtzii Mémoires de la Reine Christine. Verba ejus sunt hæc: Tutte le strade dal loco detto di Ponte Molle sino al palazzo di S. Pietro, che sono di longuezza di tre miglia, siano tulle apparate di panni d'arazzi finissimi et alle finestre damaschi e veluti rossi. Niceta Choniatæ locum præterire non possum, quem primum omnium dare debueram. Exponens ille pompam triumphalem Joannis Com neni e Colchide cum victoria in urbem regiam re deuntis I. I, p. sic ait etc., quæ dato ad pag. 352. Memorabile hoo in loco id est, alibi ron lectum, fuisse CPli ad utrumque latus illarum pla
gnifice exornatam præcessissent. Curaverat enim præfectus urbis domos illarum platearum, per quas pompæ transeundum erat, id est ab aurea inde porta usque ad æneam palatii, non tantum lauro, rosma rino, myrto, 288 rosis aliisque floribus, sed et scaramangiis variorum colorum et pannis sendes et polycandelis comptas atque illustratas esse. Ne que domus tantum ornatæ erant, sed et omne platearum pavimentum verrendo prius mundatum fuerat atque deinceps floribus consitum. In tentoria vero, quæ fixa fuerant in eo prato, quod ante por tearum, per quas processio triumphalis incederet, et ope corvorum accendendos, quorum compaginata asseribus tabulata cum gradibus, unde pompa conspici posset, quemadmodum, teste Keyslero, in urbibus Italicis talia pulpita eriguntur in Carnavallis ad spectandos equos de pernicitate certantes. Id ipsum non omittit in alius triumphi descriptione, quæ ad p. 83, ed. Venet. exstat, ubi tabulata illa binarum, imo ternarum quoque conti gnationum fuisse ait. Ipsi jam Athenienses olim viis, per quas pompa Minervæ in Panathenæis aliorumve numinum in aliis festis procedebat, præ struebant ad utrumque latus ixpia, in quibus starent spectatores; de quibus hic agendi focus non est. Quandoquidem in conferendis locis auctorum ævi medii versamur, qui ritus triumphales sui temporis exsecuti sunt, neque hujus loci partem aliquam af ferre pigebit, quo triumphus Manuelis Comneni de Pannonibus describitur Post currum, in quo sedebat imago B. V., quam dum negat Nicetas polymathiæ suæ ostentator Mi nervæ Pisistrali comparari debera, ipse comparat et ingerit lectori sententiam, quam ipse impiam pronuntiaturus fuisset, neque multi erunt, quibus detestabilis non videatur, sequebantur viri regiæ pro sapiæ et magnates aulici, sequebatur tandem impera tor Manuel in equo candido cum Contostephano, co piarum duce. Dixi superius, illustratas fuisse plateas urbium sic comtarum luminibus per certa intervalla dispositis. Verum etiam norantet solebant spectacula ignea in aquis edere. Hujus rei insigne documentum apud Cinuanum p. Apparet ex eo loco, artem pyrotechnicam non eo usque quidem perfectionis perductam fuisse, quo pervenit hodie; fuisse tamen illis in more positum public hilari tatis demonstrandæ gratia super aquis lembos et minora navigia comburere, a quibus picturæ tamen, inscriptiones aliaquc ingenii litterati et dexteritatis pyrotechnicæ documenta videntur abfuisse. Apud ipsos orientales ignium artificiosorum invenio ves tigia per dies festos in Abulfedæ insigni loco, e quo discitur, morem illum diebus festis ignes præ hila ritate accendendi fuisse Persis quoque notum, et forte ab illis, ut ignis summis cultoribus, ad Eu ropæos venisse, deinde Persas quoque non ignorasse supplicium, quo nobiles nostri medio ævo solebant infamari, nempe Sella equine portanda, de quo multis egit Du Cange V. Seila gestatio. Locus hic est ad Ann. 323: Anno 323 occisus fuit Mardawigj Dailo mila, dominus Parthia et aliarum regionum, quod hac de causa et ratione contigit: jusserat nempe, quo splendidiorem celebraret diem suum natalem, per cir cumsitos Isfahanæ montes et colles lignorum ingentes acervos construi, per noctem proxime secuturam arsuros numerum ultra bis mille coegerat, et cum pyxidibus ardentis naptha plenis ad eorum pedes religatis quo vellent avolare sinebat. (Monstrosi ignes artificiales, gustus barbarici, sed grande quid produnt.] Præterea ap paratissimas epulas jusserat instrui, mille mactari equos, bis mille boves, pecudum vim incredibilem; neque minus dulciariorum comparari. Posita coram tamen fastidiebat, ut majestate sua humiliora, gravi terque in aulicos idcirco stomachabatur. Erat enim iracundus, et præ cæteris Turcas vexare solebat in suis castris merentes. Soluto convivio et exstincta il luminatione, cum altero mane in urbem redire vellet, (hæc enim omnia in processu in agrum Isfahanensem fiebant,) aderant in armis et equis ad heri tentorium. Equi, ut eumdem in locum multi conducti, cum hin nitus strepitumque ederent, fremens ira Mardawigj interrogabat, quorumnam essent illi equi, ad prætorium suum tam prope ausi accedere; el Turcarum esse doctus, jubebat, quo puniret et infamaret exosam sibi gentem, Turcas ipsos ademptas equis sellas humeris tollere, eoque gestamine regiam urbem ingredi. Quod cum nequiret non fieri, multum addebat odio, quo Turca ardebant in hominem, ne gentilibus quidem Dailomitis admodum acceptum; vultu telerrimum indoleque aspera, etc. Sed erunt, quibus spectaculum hoc igneum non tam cum pyrotechnicis nostris, quam cum illo sacrificio Mithridatis, item Persæ aut Parthi, convenire existimabunt, de quo Appianus p. 215 ed. Henr. Stephani narrat inter alia his verbis: äπTOUGL Ty(struem lignorum regiis manibus congestam) Constat tamen inde barbaros quoque Orientales olim hilaria sua ignibus illustrasse. Id ipsum faciebantquoque Græci, sed multo, quam isti Hyrcani, elegantius, ut ex Athenæo disco, qui in convivio Carani enarrando 1. v, initio p. 130, convivas ait introductos in cubicu lum fuisse, λuntpo, cujus omnes plagæ prætensæ erant can didis velis, quibus sursum regestis et subductis, in con spectum prodiisse transmicantes faces per hiatus peg matum ligneorum, studio factos a quibusdam machi nis, et quis eas tenerent super candelabris argenteis Cupidines, et Dianas, et Panes, et Mercurios, et alia sigilla.En aliquid imaginibus pictis illuminationum nostratium jam temporibus regum Macedonum non absimile. Vario scriptam inveni hanc vocem in men branis nostris, modo enim, idque frequentius, ge minabant modo simplex dabant; nunquam ta men geminum µ vidi. quo mihi constitit, vocem banc a flabello derivandam esse, e qua corrupta fuit.
tam auream est, translati fuerant e palatio fieriæ nobiliores atque illustriores captivi Agareni et de lecta prestantiora spolia bellica, ut flamula et arma, ibique deposita primum, et deinceps partim captivi ordinati in processionem, partim spolia interbajulos, qui ea in urbem, triumphale spectaculum,ferrent, di stributa fuerant. Itaque per medias aureæ portæ val vas, quæ in gratiam istius solennis actus aperieban tur, intrabant ea in urbem, et pergebant usque ad chalcen. Postquam ergo spolia cum captivis in trium phali pompa in urbem intrassent, surgebant laudati supra dominietemplo S. Dei Genitricis, et induebant, Chrysostom. t. VIII, p. 573: Kaеánеp ẞx- bant, ut ex imaginibus Mercurii. Castoris et Pol Tunicam loratam verti ad loros recogitans, non recte; debueram Tunicam lorica superinductam; vid. Du Cange h. v. Idem mihi ad pag. 291. dictum esto. Infulæ Cæsarum erant diversæ formæ ab infulis imperatorum, ut constare potest ex imagine imperatoris cum imagine Cæsaris apud Rhamnu sium initio historiæ capta a Venetis CPleos col lata. Imperator in sua infula gerebat interdum crucem, Cæsar in sua nunquam, ut neque in lau dala modo imagine gerit, quicum concinit locus Nostri p. 412, ubi ait Cæsaris insigne esse σrépavov (id est Nescio, an huc referam locum e vita insta S. Melanæ Romanæ (apud Du Cangium v. Kaĭoap), ut in quo non satis clarum est, nullæne infulæ, an diversæ ab impera toriis tribuantur: Touto & to Kalozpoc à§iwμa] d Clibanum ferreum inauratum. Diversa esse loricam et clibanum constat; qui autem fuerint, mihi quidem non liquet, Sunt qui clibana fuisse putant milwrá, talia coactilia, qualia describit Chronicon Colmaniense ad an. 1298: wambasia, id est tunicam spissam e lino et stuppa vel veteribus jannis corsutum. Sed illi satis ex eo refutantur, quod hic loci clibania aurea, seu ferro inaurato confecta, et alibi olorpa appellantur. Indicat quoque nomen ipsum clibanus, quod idem est atque chalybinus, e chalybe, durissimo ferro, factus. Duxerunt me ad banc etymologiam Glossæ Basili corum Leg. Manavit hæc vox a faciali, velo, quo vultus olim velari et abstergi sudor, lacrymæ, sordes so lebant. Dependebat super humeros, ad medium fere pectus. Frequens talis figura in antiquis imagini bus, ut in illis Mariæ Virginis, quas Du Cange Gloss. Lat. t. III, in fine tab, III et VII dedit. Fa cialia hæc, cum deinceps aliter formarentur, et circa pileum acutum aut hemisphæricum obvolve rentur, evaserunt ex eo tulbani seu cidares, quales hodie gestant Turcæ Græcorum exemplo. Quando mos illas cidares gestandi fuerit invectus, non liquet. Si mores vetusti sæculi e suo mensus non fuit Georgius Alexandrinus in vita Chrysostomi, sæculo jam quarto fuerunt turbani in usu apud Græcos. Ait enim ille cap. 41: 'Expórov aútÒV Sed jam olim Græmi gesta lucis, pileo Phrygio et aliis constat; vid. quæ de camelaucio infra dicam. Disputat quoque multis de antiquitate bujus gestaminis Du Cange Gl. Gr. v., qui conferri meretur. Forte invectum fuit a Scythis. Nam in columna Theodosiana apud Ban durium Scythæ almucias gestantes frequentes con spiciuntur, ut tab. I. 4, 8, 9, 12, etc. Propoloma est modiolus seu infula turrita, rotunda, in imo angustior, in summo latior, mρо vel potius aliquid, quod factum est náddew, eminere et in occulos incurrere, qualis in Augustarum Byzantinarum imaginibus apud Rham nuscum, Du Cangium ante gloss. Gr. tab. V. et pone Gloss. Lat. tab. VI et VII conspiciuntur. Vid. idem v. Toμnátov. Facete Nicetas Choniates p. tamen galericulum appellat. Veteres talia repávaç appellabant. Nam diversum erat a ut bene monuit Casaub. ad Athen. p. 352. Hic enim est totus ro tundus æqualiter, permodica altitudinis, at σteE est procerus circulus, neque semper æqualis per omnia amplitudinis, ut specie turres in manibus exstantes referat, itidem stepävac dictas. Juval scitam talis modioli descriptionem e Busbckio ad dere, qui Epist. I, ait, se in Bulgaricis feminis ta lem capitis ornatum vidisse. Nihil, ait, tam novum occurrebat, quam turritum caput, et galeri (si sic vocari potest) plane inusitata forma. Est ille ex stra mine inducta tela, figura plane contraria ei, qua apud nos utuntur rusticanæ mulieres. Hic enim in humeros demittitur et qua infimus [id est capiti proximus] est, ibi latissimus est, deinde in pyrami dem fastigiatur; contra ille infima parte est angustis simus, deinde supra caput surgit in turbinem, fere ad dodrantem; qua vero supinus cœlum spectat, ca pacissimus est et apertus, ut non minus videatur ad imbrem et solem accipiendum factus, quom noster ad arcendum, esse. Eo vero spatio, quod est inter ejus inferiorem el superiorem oram, numuli et imagun culæ et frusta vitri diversi coloris et quidquid nitet, quamvis vile, pro ornamento dependet. Hujusmodi galeri cum ad proceritatem adjuvant, tum ad gravi tatem, quamvis levi jactatione ad casum faciles et parati. Ita ergo se inferunt, ut Clytemnestram ali quam aut Hecubam, sed Troja florente, in scenam prodire putes. Acceperunt Bulgari pariter atque Turcæ a Græcis. Nam etiam Turcis familiare esse hoc galeri genus apparet ex imagine Seraglii CPiani apud Bandur. p. 1016. Ut vero hi a Græcis, sio Græci a Romanis acceperant. Qualia enim tympania modiosve aut galeros Græci aut Græca serico aliisve subtilibus pannis indutos capite gerebant, tales Romanæ olim crinibus factos gestabant, ut ex illo noto Tertulliani loco de cultu feminarum constat affigitis præterea nescio quas enormilates sutilium atque textilium capillaméntorum nunc in
'Ev & DE CERIMONIIS AULÆ BYZANTINÆ LIB. I. APPEND. sui quidem juris et magnus imperator, Basilius,vesti twy dŋpółw, xxplora xai orspávia mentum loratum auro pertextum et ubique filis mar garitarum cancellatum,et in oris præcipue prætexta tum flis margaritarum plenæ et primæ magnitudinis accingebatque sibi spatham e cingulo dependentem, etimponebat capitidiadema,quale cæsaricium appel lari solet, Constantinus autem, ejus filius, gestabat clibanium seu loricam auream, et spatham e cin gulo dependentem, et podopsela seu circulos pedum aureos; in manu tenebat hastam auream margari tis amiolam; in capite gerebat tiaram, ad modum propolomatis seu ornatus turrili capitis muliebris, compositam, candidam, auro intertextam, haben tem in fronte aliquid coronæ simile auro inter texte. Ambo equis singulis inequitabant candidis, quibus stragulæ gemmis conspicuæ instratæ fue rant. Super talibus equis et in eo paratu consi stentes excipiebant primo loco demarchos seu factionum præfectos et ipsas ambas factiones apud ipsum protinus Abramitarum monasterium. Gesta bant factiones camisia, et in capite infulas e galeri modum, quasi vaginam capitis et operculum verticis, nunc in cervicem retro suggestum. Vos plane adjicitis ad pondus collyridas quasdam scuto rum umbilicos cervicibus astruendo. Galeros Tertul liano dictos, vaginas capitum, non crinibus quidem exstructos, at pileis in acutum conum abeuntibus et subtilibus telis indutos gestabant feminæ Latinæ vel occidentales medio ævo, ut videre est in ima gine Valerii Maximi Francice versi in membranis Lipsiensibus. Collyrides, quas Tertullianus appel lat, erant texta crinium orbicularia plana cum exstante aculo cono, velut scuti umbilico. Has, sed pannis factas, sæculo xvi, feminis in usu fuisse, testatur loco paulo ante citato Busbekius, et testan tur quoque velustæ imagines, qualis fere est illa Mariæ Burgundicæ apud Scriverium in Vitis Comi tum Hollandiæ t. II, p. 441. Tales collyrides um bonatas auribus appositas ibidem videre est p. 319, in imagine infelicis illius Jacobe Comitissæ. Kóμ 600 hos, tumores inanes, liripipia, id est leere Pi pen, dolia aut canales inanes appellabant medio avo; vid. Du Cange v. Liripipium. De xexpupalois veterum esset quidem hic agendi locus. Sed ni mium oa res nos a proposito abduceret. Propolo matis igitur imago conspicitur quoque in tabulæ XLI, fig. 2, t. III Ant. Explic. Montfauconii, ubi e Begero duo capita redduntur, viri et feminæ. Cre didit Begerus, ut sunt antiquarii faciles ad omnia sibi persuadendum, ea capita Batti, regis Cyrena rum, et Pheretima uxoris esse. Sed sunt procul dubio capita regis alicujus Longobardici aut Hon garici et talis reginæ, aut denique imperatoris et imperatricis Germanorum e medio ævo, quod habi tus vultuum, longi capilli et stemma seu infula viri aliaque satis probant. Præstant imaginem propolo matís quoque nummi et lapides ærave vetusta, in quibus imago (ut in Antho log. p. 457 est) conspicitur. Pro auro intextæ malim in Latinis reponi auro contextæ. Referebat hio aureus circulus coro nam veterum impp., nisi quod forte dentibus aut radiis per ambitum careret. Aut erat loco frontalis. Sugerius apud Du Cangium v. Phrygium appellat ornamentum imperiale instar galeæ circulo aureo circumcircinatum. Locus bio integer est: ipsi [Callisto II] more Romano circumdantes capiti ejus frigium [hoc est calanticam phrygionico opere breudalam], ornamentum imperiale [allas ßxo1– Aslav, regnum, dictum] instar galea circulo aureo circumcircinatum imponunt. Fueritne bic circulus aureus tolus aureus, metallo solo et solido, an aureis filis contextus, non liquet. In ordine ad be nedicendum ducen Aquitaniæ appellatur garlanda aurea: princeps debet venire baronum comitatus caterva et capite suo garlanda [tænia] redimitus aurea, cujusmodi circulu: aureus à capite ejus, cum ibi advenerit, amovebitur. De circulo aureo patri ciorum alibi ago. Facta segmentis seu serico villoso, quod se cando resecundo fila paratur; unde nomen. Vid. Du Cange v. Segmentum. Dixi jam alibi non mi nus commode ab hac voce segmentum derivari posse vocabulum Sammet [velours], quam ab hexa mito, unde vulgo repetitur. Sunt lyxelpia manucciola, sudaria, facialia, oraria, abstergendæ faciei et ori. Glossæ Basili cor.: [sic scribebant pro Lucem aliquam hic lo cus alteri dat apud OEcumenium ad Acta aposto lor. (nempe oraria ge rentes] 6la. Quæ nos hodie in boxeis circumferimus suda ria, veteres in manibus gestabant, ut latius dico, ubi de acacia vel anexicacia disputo. Male in Latinis ad rectores militares retuli, quorum certe gestamen non erat camisia et chlani dia; zútwy pertinet ad factionales; magistratus eorum demarchis subminores designantur, quorum frequens fit in hoc codice mentio. Subintell. Svo De apelaticis sententiam alibi jam dixi, et Latina quoque satis declarant, quid penes me quidem fuit. Per hanc enim portam recipiebantur in or bem imperatores, sive recens electi et e castris pro prima vice in urbem venientes, sive veteres ab expeditione redeuntes cum solemni pompa. Nice phorus Patr. CPtanus in Breviar. pag. 163
segmentis confectas, et in collo consertas e rosis aliisque floribus corollas, in manibus manucciola. Factionum magistri gerebant saga sua victorialia, seu quibus utuntur victoriam in ludis circensibus adepti; archontes tandem seu duces militares ab expeditione reduces gerebant camisia et tunicas. Acclamationes, quibus imperatorem excipiebant, primæ erant hæ: «Laus Deo, qui nobis dominos nostros cum victoria restituit; laus Deo magnifi canti vos, imperatores Romanorum; laus tibi, sanctissima Trinitas, propterea quod victoriosos videmus nostros dominos; beneveneritis victores, fortissimi domini.» Reliquas mitto faustas accla mationes victoriales, et apelatica strategica seu prosecutoria ducalia [vel hymnos, 289 quibus victores imperatores militares prosequi mos est], et quos præcedentes coram dominis ambæ factiones a monasterio Abramitarum inde usque ad Auream portam recitabant. Coram Aurea vero porta, quæ, ut diximus, aperta ipsorum intromittendorum De corona aurea triumphanti imperatori ab urbe oblata elegantem locum habet Themistius p. [paulo ante dixerat Hwy Bapбipwv. De auro coronario vid. Harduin. ibid., Vales. ad Amm. Marcell. p. 461. et Casau bon. ad Scr. H. Aug. t. I, p. 54. Non igitur retra ctabo pervulgatum locum de coronis triumphalibus, sed tantum hac occasione exponam et emendabo locum Trebellii Pollionis, ad quem Cl. Salmasius egregia quidem nonnulla notat, nescio tamen, al vera omnia. Narrat laudatus auctor t. II, Scr. II. Aug. p. 322, de imagine quadam, in qua Aure lianus pictus est utrique [Tetrico victo victor ipse] prætexiam tribuens et senatoriam dignitatem, acci piens ab his sceptrum, coronam civicam picturatam de museo. Cum in Palatino codice Salmasius hic loci reperiret coronam, cycli picturiæ de museo, effi ciebat inde coronam cyclum, picta omnia de museo, per cyclum intelligens scutum. Facit conjecture suæ speciem, sed veritatem non conciliat. Si om nino reprobanda est vulgata lectio,quod non putem, potius esset servare lectionem codicis Palatini, mutata tantum unica littera picturis pro picturiæ coronam cycli, picturis (id est in picturis, picta) de museo (vel musivo). Est autem corona cycli idem atque circulus pratricialis, cognominatus, quod pa triciorum Romanorum insigne esset, et in sola ro tunda lamina aurea vel orbe consistebat, absque radiis. Radiatæ enim coronæ imperatorum erant. Differentiam ambarum coronarum,imperialis radia tæ et patricialis, prodit Leo Ostiensis apud Du Cangium v. Circulus: eidem Henrico IV, patri ciatus honorem Romani contribuunt, eumque præter imperialem coronam aureo circulo uti decernunt; item ille locus Arnoldi Lubecensis ibidem de uxore Philippi Suevi imp.: regina regio diademate, non tamen coronata, sed circulata processit. Credam equidem coronas triumphales absque radiis, adeo que similes fuisse dictis posteriore ævo circulis et coronis cycli; verum dictionem corona cycli jam tempore Pollionis fuisse usitatam difficile probatu esset. Interea non diffiteor, difficile quoque con ceptu esse, qui possit hostis victus victori coronam civicam dare. Quamvis enim hostis civis esset, quo servato victor coronam civicam merebatur, atta men populus Romanus debebat civicam dare, non poterat victus. Expediant hunc nodum doctio res. Convenit cum hoc exemplo illud Antonini Pii apud Spartian. t. I, Scr. H. A. p. 256: aurum coronarium, quod adoptionis suæ causa oblatum fue rat, Italicis totum, medium provincialibus, reddidit. Vid. supra p. 286. [Olim mos erat dona vel etiam tributa in coronis aureis offerendi. Neque contem nendæ erant coronæ tales. Procopius Gothic. I. p. 172. antep. ed. Hoesch. narrat, Petrum Magi strum ita pepigisse cum Theodato, rege Gothorum in Italia, ut hic sponderet præter Siciliam Justi niano quotannis se missurum coronam auream va Jentem 300 libras auri. Sed an imperatores Græci regibus exteris quoque coronas, et quidem non OTECAVOỤC, sed stemmata, qualia ipsi gerebant, ɛiç donabant? Asseverant Hungari, qui regni sui coronam se aiunt a CPtano quodam Imperatore in præmium præestiti officii accepisse; vid. Gabriel de Juxta Hornad, Initia christianæ re ligionis inter Hungaros eccles. orient. asserta. Ex Addend.] Veteres imperatores Romani reverentia ur bis Romæ ante ejus portas descendebant. Xiphili nus de Severo p. 1242. init: slę Pwμny offer eos xxl Baôlexc. Non satis accurate Latina bic loci in isto templo. 'Ev notat quo tempore aut loco, quando, ubi vel ibi, quod dum fil, vel hoc modo, 'Ev & eo sensu sæpe usurpat Thucydides, ut p. 118, ubi non recte interpres; vult enim dicere: difficile est modum in dicendo tenere ibi, ubi vel odumbratæ tan tum verbis veritati fides conciliari agre potest, xads (id est Vid. Aristid. t. 1, p. 114, Diogenes Laert. p. 597. § 104, Dio Cassius p. 287, et alii multi. Est enim pervul gata dictio. Conf. Viger. de idiotismis L. Gr. no vissimæ edit. p. 468. Dicunt quoque ¿y ofs, si præ cessit aut sequitur pluralis. Ita certe tv oi; pro ubi accipi potest, si quis velit, p. 320.
causa fuerat, subsistebant sub faustis acclamatio nibus excipientes præfectum urbis et apomoneum seu vicarium regium, qui humi procidentes pri mum adorabant, et dein offerebant seniori summo imperatori auream coronam secundum veterem ritum aliasque lauro factas, ut victoriæ indices. Hi pro aurea corona nummos aureos ab imperatore accipiebant non tantum æquantes et compensantes, sed etiam excedentes impensi auri pretium. Post absolutas factionum faustas acclamationes intra bant domini per magnas Aureæ portæ valvas, et abibant porro, stipati a proceribus, ad sigma, et dein conversi ad sinistram in hexacionium, in xerolophum, bovem, capitolium, philadelphium, taurum, artopolium et forum. In forum autem ut venerant, descendebant ex equis, et intrabant in templum sanctissimæ Dei Genitricis, occurrente ibi patriarcha cum toto ordine Magnæ Ecclesiæ ad modum supplicantium procedente. In isto templo accendebant domini cereos a præposito traditos, et peractis precibus, exibant, exuebant vestimenta, qualia hactenus gestaverant, militaribus imperat ribus congrua, et induebant contra dibetesia tri blattia et chlamydas aurosintextas et campagia; et sic porro, præcedentibus coram ipsis sacris vasis, labaris, signis, bandis, magnis sceptris, aureis flamulis et venerabili cruce, quæ magnitudine genmarumque numero spectabibis est, trajecto me dio foro, procedebant usque ad millium; per cujus porticum ingressi in horologium, deponebant infu las et coronas in metatorio, quod est intra Formo sam portam [Magnæ Ecclesiæ seu 8. Sophiæ], et intrabant in narthecem, peragebant preces cum Vid. supra ad p. 267, ubi de vocibus ad hunc modum compositis ab interprete resolvendis et per insertum et jungendis dixi. Significat enim vestes et milliaresia. Tam pervulgatus olim mos erat in aulis Persica et orientalibus Muhammedanis omnibus, Russica, Christianis Europæis omnibus, et adhuc est in Turcica, et tam plena ejus monu menta, ut pene supervacaneum sit de illo exponere. Cum tamen toties ejus in nostro codice fiat mentio religioni duco eum plane intactum præterire. Jam antiquissimis temporibus vestes dono dari consue visse, apparet e Diodoro Siculo, in cujus l. Bclog. pag. 491, edit. Wesseling. hæc leguntur [Agathoclis filium] Apud Nostrum sape fit mentio vestium ad exteros missarum, item principibus exteris sui juris et du cibus militaribus alterius ditionis ad imperatorem Græcum venientibus, aut in castra ejus transeun tibus, item rectoribus militum strenue se geren tibus honori datarum; ut et vestium, quibuscum recens honorati investiebantur. Luitprandus in historia 1. vi, recenset quot vestes cum nummis solemni ante festum Paschatis largitione summi quique aula CPlans proceres acceperint. Pachy meres VII, [id est Idem XII, et cap. Januensibus nempe] Chronic. Gassi nense III, 39: Michael Parapinacius pro salute ani m: suæ per præceptum [sacram aurea bulla bullatum constituit, ut per unumquemque an num monasterium [Cassinense] accipiat de palatio CPlani imperii auri libras viginti quatuor et pallia quatuor ad nostræ congregationis sustentationem. Caffarus Annal. Genuens. (t. VI Script, Rer. Ital. Murat.) pag. 265, ait, anno 1154 pacem cum le gato imperatoris Manuelis Comneni hanc initam fuisse, ut deinceps in perpetuum per unumquemque annum ducentos perperos et duo palliu a curia impe ratoris commune haberet, et insuper archiepiscopus per annum in perpetuum perperos sexaginta etunum pallium haberet, dictumque commune unum fundi cum et ecclesiam in CPli. Obtineret ille mos apud nos hodie quoque, nisi vestitum veterem et pallii gestandi morem abjecissemus. Quæ enim nation es aut olim dabant aut adhuc hodie dant vestes in donis, earum dona consistunt in palliis vastis, qua cuivis staturæ congruunt, et tantummodo injiciun tur reliquis vestibus easque contegunt. Nos autem strictis utimur Tam. appetentes hodie sunt talium donorum Turcæ, ut vestes sericas aureis muneri bus præferant quod e Busbekii Epistolis constal. De more adhuc apud nos superstite et olim, in cu ria tam Byzantina, quam Francica observato libe rationes [id est livrées] distribuendi inter aulæ mi nistros, erit alibi agendi locus. Inieres vid. Du Cange v. Liberatio.
cereis apud mediam sacrarum portarum, intrabant deinceps in bema cum patriarcha, et sic porro re liqua divini officii et ingressus in palatium peragebantur eodem modo, quo peragi solent in solemni bus formalibus processionibus. In fine exponebantur dapes, et fiebat convivium maximum in magno Justiniani triclinio, eaque finita hilaritate, donabant domini senatui vestes et miliaresia. Adbuc notandum, cerimonialem quidem apparitionem et mundationem urbis opus fuisse præfecti urbis; or dinationem vero processionis et 290 occursum senatus et factionum clamores triumphales atque processus et loca receptionum a præposito constituta fuisse, cui eam in rem cerimoniarius et silen tiarii totumque cubiculum adjutrices manus præstabant et mandata perficiebant. Regius vicarius, qui, imperatore in Orientem ea vice profecto, una cum magistro et præfecto urbis in urbe manserat et loco imperatoris imperium, sed ut subditus, administraverat, is Baanes erat, patricius, præpo situs sacellarius; idque ex antiquo imperatorum more, qui in castra exeuntes præposito quidem administrationem imperii sui permittebant et commendabant, magistro autem et præfecto urbis eu ram civilis regiminis et rerum communium. Reduce in hunc modum e castris facto imperatore, contingebant largitiones plurimæ, et, prout ejus fieri poterat, impertiebantur dona et præmia tam illis, qui expeditioni cum ipso interfuissent, quam qui domi seu in urbe mansissent. Reditus e fossato Theophili imperatoris, cum Sara cenorum Cilicum, qui e Tarso, e Mopsuestia, ex Adana, ex Irenopoli, ex Anazarbo et aliunde ad versus ipsum coiverant et consurrexerant valida manu, viginti millia cecidissel. Rediens itaque Theophius e bello, quod ipsi cum Agarenis in Cilicia fuerat, intrabat in urbem hoc modo. Ut pervenerat in palatium Hieriæ, exibant ad ipsum ex urbe Augusta et Diepon seu vicarius regni per imperatoris absentiam administrator et magister et præfectus urbis et totus, qui tum in urbe aderat, senatus, relictis intus exarchis seu præfectis tagmatum pro urbis oustodia. Et senatus quidem, ut parum aberat imperator a palatio, humi procidens adorabat eum; Augusta vero occurrebat ipsi, ut modo ex equo descenderat, intra cancel lum chamætriclinii seu triclinii humilis et solo proximi, et adorans ipsum cum osculo beneventabat. Imperator dein mandabat, ut senatus secum in Hieria seu Hieria palatio, velut in processu seu rusticatione suburbana, in septiduum ageret, donec Agaronorum bello captorum numerus compedibus illigatus advenisset; et ut senatorum uxores ex urbe eodem convenirent Augustæque sodalitium præstarent. Quo facto, septimo die post excedebat ex Hieria, et transferebat se per fretum in navi ad S. Mamantis palatium, in quo triduum cum senatu exigebat. Inde rursus enavigans appellebat ad Blachernas; 291 egressusque dronone in scendebat in equum; in quo intra murum exte Non dubito auctorem Nostrum de illa expe ditione loqui, quam ipsi quoque Arabum historici, ut Elmacinus pag. 142, et Abulfeda ad A. C. 838 celebrant, (vid. Leon. Grammal. p. 453, et Sy meon. Logothet. Annal. p. 441,) qua Zapetram vel Sozopetram et alia expugnavit, sed vicissim ita in iram concitavit Chalipham Bagdadicum, Almotase mum, Almamonis fratrem et successorem, ut bien nio post, nempe A. C. 838, numerosissimo exercitu Romaniam invaderet, et Amorium deleret. Trium phum hoc capite enarratum breviter sic describit Symeo c. [e Brya] Ita' menbrane. Irenopolin designant, sed incertum quam, illamne Cilicia, Neroniadem alias dictam, an aliam Isauriæ, an denique Medinat as Salami, (Medina Coeli, ut cognominem in Hispania vulgus nostrate appellat,) urbs pacis; quo nomine Bagdadum, capitalem Assyria et imperii Sarace nici scriptores Græci et Arabici celebrant. Ego quidem de hac postrema puto bic loci sermonem fieri, quamvis vicinia reliquarum urbium hic memo ratarum, Mopsubestiæ vel Massisæ, Adana, Ana zarbi. Targi, Cilicim totius, potius indicare Ireno polim Cilissam videatur.
riorem provehebatur equitans versus magnam Au ream portam; in cujus vicinia descendens equo intrabat in cortem sibi præparatam in prato com binostasii [seu stationis combinationum circen sium), donec captivi et spolia a militibus triumphan tibus in urbem introducta essent. Eodem ipso nempe die ad Chrysopolin venerant, qui captivos duce bant, impositosque in naves eum in locum traje cerant, in quo imperator tum agebat, ut diximus. Hos itaque et hæc suas in classes dirempta ta xeotæ seu milites præsidiarii captivos et spolia et arma introducebant triumphantes mediam in ur bem, quam præfectus urbis antea curaverat ad instar thalamorum genialium variis scaramangiis, pannis sendes, argento, candelabris multas lampades sustinentibus, rosis aliisque variorum colorum Aliquoties recurrit hoc in codice hæc com paratio urbis illuminatæ (ut nos loquimur) cum vel nuptiali; ut pag. 288 fine in scholio. Est item umbella aut oraniscus, baldachinus, formæ aut quadrate ant rotundæ, velis et pannis sericis superne tectus et a latere undique dependentibus cinctus, ope aliquot perticarum gestatilis, sub quo olim quidem imagi nes deorum, hodie interdum monstranzia circum gestatur, reges et reginæ in solemnibus pompis procedunt, (vid. Mémoires de la reine Christine par Msr. Arkenholz t. 1. p. 534,) et sponsæ Tur cicæ ex more a Græcis derivato in domum mariti deducuntur. Et quia lectus genialis, in quo sponsus et sponsa primum concumbunt, prorsus eodem modo constructus et adornatus est, etiam ipse Taσròs appellatur. Priscus in Eclegis Hoeschella nis pag. 51, describens lectum Attila, appellat eum Quia igitur tensis per medias plateas chordis insterne bantur in tali atspaνwoɛt seu coronatione et illu minatione urbis regiæ telæ sericæ pretiosissimæ, aliæ de parietibus edium ex utroque platearum latere dependebant, adipiscebatur urbs hoc modo speciem umbellæ nuptialis; vid. ad pag. 351. Ila otádo, imaginem videre licet in illo grandi Heraclii nummo, quem Du Cange in Familiis Byzantinis p. 112. et diss. de nummis med. ævi tab. 4 exhi bet. Vocem banc Scholion marginale reddit toúpa. Vicissim p. legimus. Est autem log, tug, toya et roupa idem vox Arabica. tog vel tug. Persis est super quo fasciculus pennarum seu plumarum pre tiosissimarum auro vel aliunde factarum eminet et velut libella nutat. Libellam dico omne oscillans 16hov a librando appellant quoque novi Græci. Variis modis corrupta hæc vox a Græcis Latinæ originis ignaris. Modo enim plov exhibet Tac ticum Constantini Meursianum, modo diбthiov; vid. Du Cange utraque voce et in Liberatio. Inter insignia imperialia numerat Codinus c. XV. n. 20. prælatum in ecclesias procedenti imperatori (id est a a calceario imperiali) λlov tri twy wμwv. Idem vid. n. 63, omnes Barangos gestasse libellium, idque imperatori in castra pro cedenti prælatum fuisse ait. Vides originem caudæ equinæ, insignis militaris Turcici quod Græci post sæculum decimum a Bulgaris assumpsisse (vid. Du Cange Famil. Byzant. p. 311.) et ad Turcas trans misisse videntur. Nist potius Turci, eadem Hunnica origine cum Bulgaris nati, id a patribus, traditum retinuerint. Vides quoque, ut Janitzari a Barangis acceperint gestamen libellæ seu fasciculi pennarum, super calantica sua e cono argenteo exsurgentis, qualiumin lunam cornutam conformatarum imaginem videre est in collectione Ferriolensi tabularum æri incisarum edita Parisiis 1714, tab, 16. in imagine Sulack Baschi seu Capitanei protectorum magni, domini, et tab. 30, in imagine Tschorbadschi seu Capitanei Janissarorum, Oscilarium regale signum hanc libellam appellat Joannes Thwroczius apud Du Cangium v. Ostillarium (sic ille male exhibet): dex trarii solemnes cum armis et operimentis omnibus ipso rum gloriosissimis, seu attinentiis, cum Sartanea currus [ita videtur legendum esse, non curru,] seu mobili aut oscillario regnali.signo desuper forma avis struthionis deaurato et gemmato dicto monasterio dati et concessi exstiterent. Viderint Hungari, verane tradiderit civis suus, libellam, qualem diximus, Hun garice Sartaneam appellari. Tulia, qualia vult Tac ticum Constantini Meursianum in postica sellarum equinarum figi, sunt setarum aut'pennarum fasciculus in imo angustus, in summolatus in orbem. Pro tufa tyfa dixit Zonaras, ut locum inveniret etymologiæ suæ. Katyaye Oplaμбov, ait, de Basilio imp. loquens, Putat nempe non recte a vulgo topay dici, idque depravatum esse ex antiquo nomine tupoc, quo rec tam hanc acuminatam tiaram veteres ideo appella rint, quod homines rúpov, fastus plenos faceret. Sed est vox Persica a tug vel tog corrupta. Solent Græci Yin et vicissim mutare. Ita σaux (id est safma secundum ipsorum pronuntiationem) dicunt pro pro pro ROC, Efripus, Adhuc hodie Turcæ vexillum cauda equina e sarissa suffixa factum, tug, appellant, contra veteres Germani, Angli vel Anglosaxones et ab illis Romani vexilli genus e confertis pilorum plu marumve fasciculis constans tufam appellabant; vid. Du Cange v. Tufa, Frisch. in Lex. Germ. v. ZorĤ. Lexicographi Francici v. Toupet. tufa vel tupa venit tutupa, honnetum quadratum clericorum, uta cufa cucufa; vid. Du Cange h. v. [De tupha imp. co rona vid. Du Cangen. 17, dissert. de infer. ævinum mis, Wachterus v. Zopff, et specimen codicis, quo antiquus poeta continetur a Scheidio Hannoveræ imprimendus p. 138. Toúpa est genus tiaræ, qua usus Basilius, cum triumphum duceret de Bulgaris. Dufresne ad Joinville p. 292, ubi ex Tzeize locus adducitur. Talem tulam seu galerum conicum vel pyramidalem cum crista inter insignia regni nu meral Georg. Acropolita Chronio. c. 11, ubi vid. Georg. Dusa.
floribus indui, coronari et illustrari. Militibus in triumpho urbem ingressis, exsurgebat imperator e corte, indutus tunica auro pertexta, loros habente, qualem rhodobotryn [seu rosuveam] appellant, spa tham ad latus habens e cingulo dependentem, et in capite tiaram seu, ut vulgari sermone appellant, tufam; eoque in apparatu inscendebat in equum candidum, cui phaleræ stragulæque gemmatæ de cervicibus et dorso dependebant, in quo provehe batur, dextra manu sceptrum gerens. Qui ad latus ipsi equitabat Cesar, Alexius Moseli, gener ejus,] etiam in equo candido gemmalis phaleris illustri, gerebat corpore loricam auream, armillas aureas in manibus, podopsella seu genualia aurea in cru ribus, in capite cassidem cum capitali seu redimi culo aureo, ad latus spatham, et in dextra manu hastam auream. Ad exiguam ab Aurea porta distan tiam delatus descendebat imperator ex equo, proci debat humi, vultu ad orientem converso, et ado rabat Deum ter. Deinde resurgens rursus conscen debat equum, et sic tandem intrabat in auream portam. Per cujus magnas medias valvas intranti afferebant, magister et diepon seu vicarius imperii administrator et præfectus urbis auream coronam, gemmis et margaritis magni pretii ornatam; quam acceptans dextro suo brachio circumponebat. Et protinus obventabant ipsi factiones haud aliter, quam in processionibus dierum festorum fieri so Jet, accinentes hymnos triumphales. Inde pergente imperatore per sigma et plateam, quæ ad ædem Sancti Mocii ducit, usque ad millium, descendebant senatores in millio ex equis, et procedebant coram ipso in pedibus ad usque puteum vel cisternam Iustralem Sancta Sophiæ. At qui cum imperatore in urbem e castris et expeditione redibant, illi aureis cum loricis et spathis et contis sen hastis intrabant equites, 292 ordo quisque seorsim, hoo ordine. Coram imperatore præcedebant præpositi et ad cubiculum pertinentes in aureis loricis; pone eos autem et pone imperatorem ad quinque ferme orgyarum distantiam protospatharii eunuchi, itidem cum aureis loricis et spathobacliis. Ut ergo in ea processione provenerat imperator ad S. Sa phiam, descendebat ex equo, intrabat in templum per aream sancti putei, faciebat ibi preces, factis Est parum ultra portam eveclus. Eamdem Hoc est illud quod memorat quidem sententiam, sed ambigue in Latinis expressi. illud alterum, ut clarius, supponi malim. Ante palatium erat pulpitum seu suggestus, etiam Zosimi jam tempore, qui l. iv, c. 6, appellat. Nempe in pulpitum, quod coram chalce ex structum erat et in thronum super isto pulpito col locatum. Est autem pulpitum idem, quod suggestus excelsus,e quo magistratus aut imperator verba faciebat. Latini me lii ævi arengariam appel labant ab arengando seu perorando. Luogo dinanzi al palazzo, dove, quando entrava la Signoria, il Po desta salilo in bigoncia, che cosi si chiamava quel pulpito di pergamo d'entrel quale arengava e faceva un' oruzione. Vid. Du Cange Gl. L. v. Arengaria. Nicetas pag. Coram palatio regum Persicorum esse tale pulpitum, asylum illuc con fugientibus, memini apud Sansonum legere. Et mo rem fuisse Latinorum quoque medii ævi pulpita coram foribus ædium suarum struendi, patet e Chronico Laurisham. anno 948: paradisum totum plumbo cooperuit, pulpita ante portas ejusdem paradisi fa bricavit. lla mibi visus fui in membranis reperisse. In superioribus sæpe est es sanctus, vel venerabilis, quod forte præferendum; enim est titulus imperatori competens.
que, rursus egrediebatur per eamdem portam Dein enarrabat publica oratione non per quæsto per quam intraveral, et sic procedebat porro pe des usque ad chalcen. In chalce vel ænea, porta palatii stabat coram porta pulpitum, ejusque in una parte aureum organum, protothauma seu miracu lum primum et præcipuum dictum; in altera kenzum sou sessum, id est solium, aureum gem matum inter ambo media crux illa ingens aurea et gemmata. In hoc pulpitum et in illum thronum enitebatur imperator, et stans super solio signa bat se crucis signo; quod videntes factiones accla mabant Unus est sanclus. Tunc desidenti offe rebat urbanus magistratus aurea brachialia, quæ acceptans ille brachiis circumponebat, et dimitte bat eos, qui exhibuerant, cum gratiarum actione. Videtur non tectum vel apricum, sub nudo Jove positum, addere, respectu habito ad porticus circi. Vult ergo mediam aream, in qua decurrunt equi certantes, designare. Sed ut verum fatear, locum hunc non intelligo, ut multos alios, qui to pographiam CPtanam spectant, quos nemo unquam intelliget, nisi qui loca ipsa spectaverit. Cum vero loca illa destructa et prorsus mutata sint, facile liquet, magnam partem hujus codicis in æternum mysterium fore. Potest quoque id ex hoc loco non sine maxima probabilitate effici, duo fuisse circos CPli, unum superiorem dictum, velis per circum medium super chordas diductas tentis et instratis non tectum, tov doxínzotov, alium inferiorem dic tum, velis tectum. Sed hæc res ad circensem dis putationem pertinet, quam in superioribus attu Si quid ab imperatore cuperet populus, id claro clamore in Circo flagitabal. Quando igitur flagitarent se ad venerandam sacram purpuram admitti gratulandi gratia ob natum hæredem, ob felicem ab hoste victo reditum, ob ductam Augus tam thori sociam, ob natales imperii et nativitatis renovatos, et alia talia, tunc dicebatur Seluov, flagitatio exceptionis vel exspectationis fieri. Nam idem est atque receptio advenientis aut præstolatio adventuri, aut idem quod beneventatio coram adve nientis. Et fieri pov dicebatur, quando impera for proceres et senatum urbanum et magistros factionum ad se adorandum et sibi gratulandum admitteret. Patriciatus dicitur sic, quia post Augustum patriciis proprie competebat titulus xóproc. Legi in Procopii Anecdot. locum, unde hoc probari possit. Sed non enotavi, neque nunc quærenti succurrit. Cl. Corsini in Append. ad notas Græcas diss. I. p. 9. demonstravit quoque pluribus exemplis, etiam consules simplices, qui neque Cæsares, neque Augusti essent, fuisse dominos nostros et sonotaç wv dictos. Du Cange in notis ad Alexiadem p. 283, citat inscriptionem statuæ Dominico Sylvio, Paci Venetiarum, positæ ob victoriam ab ipso in Robertum Guiscardum apud Dyrrhachium partam. Est autem hæc anno 1081 Obsesso repuli Guiscardum Marte Robertum Dyrrachio: hinc dominum me vocat præsul Alexis. Notat Du Cange in margine, voce dominum desi gnari, titulum Despotæ Duci Veneto attributum fuisse. Nimis illustris erat Despotæ titulus, quam ut eum imperatores Græci aliis, suo sanguine non cretis, communicarent. Vult potius dicere, ducem illum Venetum ob præstitam egregiam operam ab Alexio Patricium nuncupatum et xuplov, domini, titulo cohonestatum fuisse. Fateor tamen rarius aut forte nunquain hoc sensu sic occurrere. Notat enim in se vox illa eum, qui hoc vel illud nomen proprie et vere gerit, respectu habito ad illos, qui improprie id gerunt, aut falso sibi arrogant, aut Ita apud Pachymerem VII, 28, xupiwvupo vocatur Dominica Caseivorii, quamvis multi alii dies per annum esui casei dicati sint, sic tamen in specie dicta. Apud Nicetam Chon. p. 300. dies Dominica xupivuus appellatur, de Domino dicta. Secutus fuissem hanc interpretandi ratio nem, si mihi constitisset fuisse Patricios veros et alios titulares tantum, cum dignitas patricialis non esset officium, sed merus titulus, mera dignitas. Intelligunturne, qui præter dignitatem patricialem muneribus aulicis aliis omnibus vacabant? Secunda Theophili adversus Saracenos expeditio, de qua hic sermonem esse vix dubitari debet, contigit anno post illam superiorem secundo, sc. A. C. 838, habuitque successus triumpho certe non dignos, amissa Amorio: modéμou yεvoo ait Symeon Logothetes Annal. p. 423. Quem ille Tove nominat, (ita enim legendum, non roue, ut editur,) eum Abulfeda Afschin Chaidsar appellat; quæ discre pantia librariis debetur. Parum enim Arabice dif ferunt, demptis punctis diacriticis, Giondub et Chaidsard. Præferenda tamen procul dubio lectio posterior, non ideo tantum, quod Abulfeda, singu las litteras nominatio dictans, velut inculcat Chaidsar, non aliter, legendum, sed etiam, quod Chaidsar Persicum nomen est Persæ conveniens. Afschinus enim Persa erat. Giondob autem est nomen Arabicum adeoque minus aptum. Juvat illius belli historiam ex Abulfeda repetere, cum ut comparari Græcis auctoribus, tum ut Elmacini de eodem locus pag. 141, hinc emendari et reote intelligi possit. Habent autem Abulfedæ verba sio t. 11, p. 170 Hoc anno (æræ Muhammedanæ 223, A. C. 838.] Amurice contigit expugnatio. Nempe Theophilus, Romanorum imperator, cædem et rapinas ad Zabethrum [Sozopetram] usque circumtulerat per Moslemicam ditionem, et ita fideles habuerat, quol quot in ejus manus inciderent, ut horrori spectanti bus et audientibus esset. Quod quamvis ægerrime ferrel al Molasem, tamen ipsum maxime pupugit, aliquam Haschemitidem [prophetæ cognatam] dum rapitur a Romanis, alta voce Proh Motasem excla masse [absentis auxilium et vindicias flagitantem]. Quo ille percitus adeo fuit indigno et intolerabili facinore, ut coactis confestim copiis die vigesimo
rem, sed ipse, res sibi eo in bello feliciter et ex animi sententia gestas, gratulationes et fausta om nia omnibus acclamantibus. Desurgens tandem de solio, rursus inscendebat in equum et transibat per porticus thermarum Achillis et præter latera Zeuxippi, intrabatque in circum non tectum; ubi ingrediens infra cathisma descendebat per daphnem id inferiorem contectum circum, et equo relicto, intrabat per scyla in palatium; quo tempore fiebat regatio deximi, quod altero die contingebat; et fiebant gratificationes atque promotiones longe plurimæ a dignitate regiorum mandatorum inde usque ai dignitatem patriciatus, cui cyrii seu domini titulus competit. Accipiebant quoque urbani magi stratus et communitas urbana largitiones; peragebantur certamina equestria; et rursus produca bantur ibidem, in circo puta, captivi atque spolia; et in multos dies obtinebat largitio donorum ex augustis manibus venientium. Cum altera vice revertes e fossato Theophilus in eo esset, ut urbem triumphans ingrederetur, imperabat, ut pueri urbani corollis variorum florum ornati sibi oc currerent. In cæteris erat hic alter introitus illi priori similis. octavo mensis quinti hujus anni moveat tanto cum parasangis a se abessent, quod jussi fuerant. flam armorum et scorteorum tentoriorum aliarumque rerum apparatu, quantus Chalifarum nulli ante eum diem comparatus, quantus conspectus nulli fuerat. Agilabat enim animo urbis, Amorii puta, eversionem, quam oculum Christianismi penesque Romanos majore in loco, quam ipsam CPlin, esse et ab Isla mismi natalibus inde Arabibus intactam mansisse acceperat. Ea igitur mente procedebat ad Motasem usque ad fluvium mari vicinum, sic ut a Tarso ad diei iter abesset, ubi copiis trifariam distributis, dextro cornu præficiebat Afschinum Chaidzarum, filium Cavusi, sinistrum addebat Aschnaso, medium ipss ducebat. Hæc ita dimissa castra, ut singula binis mis pagos et Romanum omne solum devastabant. Quo facto ad Amorium primus Aschnas, tum ad Molasem, postremus Afschin provehuntur. Quam castra die septimo noni mensis hujus anni juncta cingunt corona el machinis impetunt. Certalum Græcos inter et Moslemos fuit acerrime. Moslemi tandem perfo ratis mœnibus expugnabant urbem, cædebant viros, opes et debilem sexum diripiebant prædamque ingentem et captivos undecunque ad principem con vehebant, cujus jussu redacta urbs in cineres et solo æquata fuit. Quibus intra quintum et quinquagesi mum a capta obsidione diem peractis redibal ad Motasem ad Marchiam Syriæ. 263. 1. Quæ oportet observare, quando palatium quo- Cα'. "Osa dei pulάTTEIV, xal' tidie reseratur, et qnando quotidiana processio fit. 2. Quæ oportet observare in processione, quæ singulis diebus Dominicis instituitur. Indicem capitum generalem etiam primo libro fuisse olim præfixum, liquet ex ejus reliquiis, sed corruptis, de quibus alibi dixi. Libri bujus secundi indicem jam olim cl. Viri Jo. Henr. Majus in Catalogo Biblioth. Uffenbach. et Jo. Alb. Fabri cius t. VI Biblioth. Græcæ publicaverant, interdum ab ipsis titulis capitum, qui medio in opere legun tur, abeuntem. Consuevisse veteres libris suis tales capitum indices præfigere, demonstravit exemplis Henr. Valesius initio notarum ad Eusebii Histor. eccles. Stante, id est succedente, contingente, vel etiam instante. Proprie Totaobat pro incipere, adesse, instare, imminere ponitur, ut infra p. 442, totaTZ! to xhrtupov, incipit vel adest sacrum épulum, p. 161, incipit processio, et convivium incipit. Ita, quoque Baaheizy dixit Nicetas p. 5. ed. Venet. pro incipien te, nascente, coeunte imperio. Nota formula incipiente imperio. Nicetas p. 5; locaμévou tou tapos, instante vel incipiente vere, Appianus p. 224.
3. Observanda, quando imperator domesticum scho larum aut strategos aut drungarium classis, aut sacellarium,aut sacellio præfectum reliquosve offi ciales creat. 4. Observanda in promotione rectoris. 5. Observanda in promotione syncelli. 6. Observanda in annua, qualis nunc peragitur, ce lebratione memoriæ sancti et magni Constantini, et in encæniis sanctarum crucium in novo palatio Boni fixarum. 7. Observanda in festo eique adjuncta processione sanctorum omnium. 8. Observanda Kalendis Augusti, quando venerabi lis et vivifica crux prodit. 9. Observanda in festo dormitionis sanctissimæ Dei paræ in Blachernis mensis Augusti die decimo quinto. 10. Observanda in feria secunda septimanæ primæ (sanctæ quadragesimæ), quando imperator in si lentio seu conventu procerum in magnaura verba facit. 11. Observanda, quando sanctæ cruces in media septimana tessaracoste seu quadragesimæ circum ferendæ in publico sunt. 12. Observanda, quando Domini lotum ad Blacher nas eunt. 13. Observanda in pagana Dominica [id est tali, in quam magnum festum aut processio solemnis non incidit,] aliove die profesto, volentibus dominis ad Sanctos Apostolos aliudve templum devotionis gra tia ire. 14. Observanda in electione patriarcha Constanti nopolitani. 294 15. Observanda in exceptione vel audientia, quæ datur in magno triclinio magnauræ, dominis throno Salomoneo insidentibus. In specie excep tione illa, cum Constantinus et Romanus legatos Amerimnæ, qui Tarso permutandorum captivorum et constituendæ pacis gratia in urbem advenerant, die Maii trigesimo primo, feria prima seu die lu næ, indictione quarta exceperunt. Eodem capite quoque agitur de admissione Hispanorum et edito tum ludo equestri curuli; item de (esto transfigura tionis Domini; nec non de admissione Delemici; tandem et de receptione Elgæ, quæ fuit hegemon seu ducissa et principissa Russorum. Quæ omnes ad colloquium imperatoris admissiones, exponitur, quibus cum cerimoniis contigerint. Titulus hujus capitis in ipso medio opere ab hoc variat, ubi conferri potest,
16. Observdnda,quande magistratus quatuor tagma tum in circum veniunt. 17. De inauguratione Romani Porphyrogeniti, Alii Constantini imperatoris. 18. Observanda in celcbratione brumalium tam eorum, quæ imperator senior, quam quæ junior, el tandem, quæ Augusta, edunt. 19. Observanda quando triumphus de hostibus de viclis in foro cum solemne processione celebratur et imperator cervices magnatis Agarenorum calcat. 20. Observanda in celebratione triumphi in circo. 21. Observanda, quando imperatori filius nascitur. 22. Observanda in baptismo filii imperatoris. 23. Observanda in tonsione capillorum flii impera toris. 24. De promotione cubiculariæ. De promotione cubicularii. 26. De iis,quae diversis lemporibus contigerunt,mu tationibus antiquæ consuetudinis [seu tributi hono rarii] Magnæ Ecclesiæ olim solvi solilæ. 27. Quomodo Heraclius a suo patre a dignitale Cæ saris ad schema seu ornatum imperialem evectus, et quomodo David, frater ejus, Cæsar creatus fuerit. 28. De processione in Magnam Ecclesiam. 29. Quomodo die quodam ludi curulis Heraclius se natores, prasente quoque patriarcha, exceperit. 30. De sepultura patriarchæ. 31. Quibuscum ritibus imperator donaria Magna Ecclesiæ offerat. 32. Quomodo, instante die festo, ambæ factiones deximum, sive salutatum ad Dominum admitti, rogent. 295 33. De promotionibus ad dignitates, quæ funt diebus annuis, quibus natalis, aut suscepti primum imperii, aut coronationis, cut nativitalis, aut nup tiarum imperatoris celebratur. De promotionibus, quæ fiunt, diebus natalibus aliisve talibus annuatim recurrentibus. 35. De saximo seu pyrrhicha. 36. De introductione expræfecti die ludi curulis circensis, qui creatus fuit in deximo ejusdem ludi. 37. Quomodo accepti ab imperatore fuerint rebelles quidam, qui defecerant, sed in ordinem fuerant redacti. Capitis hujus finis, lotum sequens caput et initium capitis 28,desiderantur in codice Lipsiensi, ad minimum folia duo. Utinam rapax manus vel soll capiti 17 pepercisset. Studio factam hanc vim fuisse et ab intelligente quid raperet, fere colligas ex eo, quod etiam caput 42 desideretur, in quo series imperatorum CPtanorum habebatur olim. Bene habet hæc dictio et elegans est. Nam est pompose in publicum productio et traductio rei cujuscunque. Ergo est ostentatio processionalis spoliorum hostibus viclis ademptorum.
38. De electione Theophylacti, sanctissimi patriarchæ. 39. Quod patriarcha suum antiquitus habuerit præ positum. 40. Quomodo et quare in sancta et magna Dominica Paschatis dominus et magistri atque proconsules et patricii loros induant. 40. De vasis et reliquiis in sanctissimæ Deiparæ Phari templo conditis. Item de illis, quæ in æde S. Stephani Daphnes jacent. 41. De variis generibus mutatoriorum. 42. Indiculus imperatorum, qui a magno piissimo et sancto Constantino inde in hac magna et felicissima Constantinopoli aulam tenuerunt. 43. De sepulcris imperatorum, quæ sunt in templo SS. Apostolorum. Heroum S. et M. Constantini, heroum Justiniani M. Lætæ et honorificæ accla mationes atque benedictiones exercituum in trium phis ob hostes devictos peractis. (Tenendum easdem formulas quoque a toto exercitu cantari, quando imperator ipsis munusculi gratuiti eroga tionem aut majumam præstat.) Fausta Sardorum erga imperatores acclamatio. 44. De armatura, impensis in eam factis numeroque rogæ seu stipendiorum et populi missi adversus Cretam, quam Deus perdat, duce classis Himerio patricio et logotheta dromi, sub Leone Christum amante domino. 45. De expeditione adversus eamdem maledictam instituta sub Constantino et Romano Porphyro genilis, indict. vi. 46. Quibus appellationibus imperator magnates et primates aliarum gentium honorare debet. 296 47. Formulæ, quibus a variis gentibus adve nientes legati imperatorem salutant. 48. Formulæ titulorum sacris litteris ad aliarum gentium principes inscribendæ. 49. Expositio taxæ seu statutorum tributorum, quæ pendere debent ad axiomata seu dignitates, et ad officia seu functiones palatinas promoti, qualis erat tempore Leonis, Christum amantis domini. 50. Expositio rogarum seu stipendiorum, quæ statula ex formula strategis et cleisurarchis dabantur tem pore Leonis ejusdem. Totum hoc caput deest. Quod suspicionem movet ab homine non indocto fuisse ablatum, qui membranarum suarum veram ætatem voluerit ce lare. Constitisset enim hoc ex indice, non avum Constantinum, Leonis filium, sed nepotem, Romani flium, hoc opus condidisse. Exhibui titulum hunc, qualem inveni. Alium ex ipso medio opere expromptum dare maluit Majus apud Fabricium Bibl. Græcæ l. VI. p. 618., cujus editionem horum titulorum cum nostra comparari velim. Dedi promoti. Strictius ad litteram est pro movendi.
51. Observanda, quando imperator in curru procedit horrea strategii visitatum. 52. Accurata expositio constitutionis sacrorum con viviorum, et ordinis secundum quem unaquæque dignitas introvocatur et gradum præ altera habet; collecta ex antiquis cletorologiis seu libris cerimo¯ nias convivales et nomenclaturarum ordinem expo nentibus tempore Leonis Christum amantis Domini. Simul etiam agitur de consuetudine seu tributo omnis dignitatis majoris et patriciorum, qui ad secundam classem convivarum pertinent. 53. De ratione pias largitiones imperatoris per bru malia et diebus annuis, quibus memoria inaugura tionis et coronationis celebratur, distribuendi. 54. Epiphanii, episcopi Cypri, expositio præsessionum patriarcharum, metropolitarum, archiepiscoporum et episcoporum. 55. De distributione combiorum, quæ consuetudini bus patriciorum confiunt; item de consuetudinibus quas præpositi accipiunt a tagmatibus hippodromii, seu militia circi. 56. Vita Alexandri Macedonis, historice enarrata per facta nonaginta quatuor. 57. Physiologi tractatus de admiranda cujusque ani malis indole. Sursum ad Deum cordis elevatio. De moribus in humana vita gratis et decoris. Sermoni bus quinquaginta. Titulum hunc aliter exhibet Fabricius 1. c. Caput hoc, vel potius liber bic, cum sequenti prorsus periit, et videtur secundum hujus miscella nei codicis volumen constituisse. Dictio idem valet atque facta, hoc est narrationes, historia, con sentaneas historiæ, ex historia petitas, ergo veras, non fictas, Romanticas, ad quas respicitur, et qua rum magnus apud Græcos, Arabes, Europæos nu merus est. Quamvis, ut verum fatear, maxima pars historia Alexandri Magnique pro vera circumfertur, ut Arrianea illa, mihi quidem pro lepida fabella Græ corum, omnia sua in majus tollere natorum, semper habita fuerit. Legat modo tantilla quis cum atten tione Arrianum, et protinus Romanistam deprehen det, qui nullam chronologie, nullam geographie, nullain ordinis, quo natura res humanas agere solet, rationem habet. appellant novi Græci narra tiones. Vid. Salmas. Script. H. A. t. II. p. 85. Subintellige: rerum uniuscujus que animalis habilus admirationem morens. alias est libri inscriptio, hic ipsius ignoti auctoris designatio. Et hinc pondus accedit ad eo rum sententiam, qui non Epiphanio, sed anonymo cuidam, et forte vetustiori, quam Epiphanius est, auctori tribuunt. Editus tamen est hic Physiologus in operibus Epiphanii. Vid. Fabricii Bibl. Græc. vol. VII, p. 427.
Hæc non nimis stricte ad litteram accipienda. Insunt enim quoque volumini, quæ auctor non de suo dedit, sed ex antiquis codicibus Bibliothecæ Palatinæ excerpsit, ut est Epiphanii Notitia episco patuum, Cletorologium Philothei Articlinæ, item capita 27, 28, 29, 37, 44, 49, 50, 51 et forte alia quædam. Id est ut ita dicam, interium. 297 Cum multiplex et multifida sit de ordine regio atque senatorio tractatio vulgoque haud facile percipienda (quandoquidem, ut cæterm res a de cursu temporum alias identidem aliasque formas in duunt, sic etiam humanarum dignitatum ordines vices suas patiuntur terminosque suos migrant), studuimus primo quidem hujus operis, et, qui huno præcedit, libro contexta quodam velut flo sapienter que et consulte digesta coordinatione tradere ot complecti ea omnia, quæ studium nostrum congre gare et eruere e veterum monumentis scripto consi gnatis ad hoc argumentum spectantia potuit. Neque enim illud a vetustis prorsus derelictum fuit; at ita tamen tractatum, ut, cum illi neque cura, neque delectu et judicio usi fuissent, neque serio rem egissent, sed sua potius, ut tulerat, effudissent alque sparsissent, obsolescere inciperent ab ipsis tradita temporique senescenti consenescere, et tantum non ex usu hominum rerumque circulo excidere mina rentur. Quæ vero liber, quem nunc ordimur, com plectitur, en litteris quidem a nemine mandata fue runt, sive id incuria priscorum hominum contigerit, sive natura minus idonei talibus commentandis illi fuerint at memoria tamen ea conservavit et a ma joribus ad juniores propagavit, poliorque invidia et adversis casibus ad nostra usque tempora transmi sit. Iniquum ergo judicavimus nostraque personain dignum permittere, ut tantus et tam pulcher mun dus atque ordo subordinationum et constitutionum politicarum inordinatus porro jaceret, et ut (quod socordiæ non dediti potueramus impedire), membra velut capitalia imperialis gloriæ, necemque et rui nam imperio, si vulnerentur, illatura contrucarentur unumque post alterum defluerent. 298 Ut enim, si Quidquid enim vetustatis interiit, id fortuua rerum humanarum nobis invidet et subtrahit ex oculis. Nos accinximus, consurreximus, agressi su mus. Frequentes sunt in hac voce novi Græci: vid. Theophan. p. 78, Cedren. 591, 533, 601, 633; Nicet. p. 200. Habet tamen inter veteres etiam Polybius p. 158. ed. Gron. et eodem sensu rian. Dissert. Epict. p. 233.
quis capiti male affecto medela m, quam potest, om nem non afferat, totum corpus in excidii periculum conjicit: ita etiam quisquis communis hujus nostræ rerum civilium gubernationis corpus ita negligit, ut cjus eminentiori atque capitaliori parti ægrotanti ea omnia, quæ vitium sanare et integritatem conser vare valent, non applicet, defluviumque minantia et ob turbatum ordinem resoluta pendentia non cogat et compingat: ille meo quidem judicio populum de struit. Primi nos itaque ad hanc tentatam hactenus nemini partem ejus disciplinæ, quæ de vicibus mu niisque civilium ordinum tradit, nos accinximus, ea ratione imperio quidem eo plus majestatis et terroris addituri; senatorio autem cœtui totique in universum parenti multitudini vitæ atque consuetudinis mutuæ in decoro ordine atque tranquillitate transigends copiam facturi, quo spectabiliores honestio resque redditi, principum suorum amorem civiumque et æqualium venerationem mereantur, exteris autem in ore atque admiratione sint. Observanda, quando palatium quotidie sese reclu dit, et processio in palatium diebus profestis seu quotidiana orditur. Post absolutum orthrum seu officium matutina rum descendit heteriarcha cum celeris magistrali bus hetæriæ et cum ejusdem hebdomariis [seu per llam septimanam servitii vices obeuntibus], ut et papias cum hebdomariis diætariorum [vel septima nariis atriensium] horumque primicerio, et aperiunt portam eburneam; et intrant parhebdomarii [sea vicarii septimanariorum] hetæriæ, et ascendunt per cochleam, et descendunt per cochleam, quæ ducit ad portam ganotam [seu polita lamina mar morea incrustatam], per quam aditus ad lausiacum patet. Et per hanc portam intrant in lausiacum. Tum iuduunt hetæriarcha atque papias sua scaramangia, prætereunique cum diætariis chrysotriclinium et horologium, et aperiunt portam, quæ ex horologio in lausiacum ducit. Deinde aperiunt cum maglabilis et parhebdomariis hetæriæ Justiniani triclinium et scyla et portam, quæ in circum patet. El ibi quidem in scylis sinuntur remanere atque residere, qui ad mediam heteriam pertinent. Hetæriarcha vero atque papias et qui ad magnam heteriam pertinent atque dimtarii revertuntur. Hetariarcha quidem residet in lausiaco ante portam æneam, quæ in culinam ducit. Papias autem intrat in chrysotriclinium cla vesque deponit in scamno, quod stat intra velum camaræ vel fornicis ad occidentem spectantis sini strm. Duo autem dimlarii unusque maglabita abeun tes illinc aperiunt secretarias et portam, quæ ad idicum seu fiscum domini peculiarem ducit. Heb domarii autem cœtonis acceptum a vestiario scara mangium imperatoris deponunt in scamno, quod est extra portam argenteam cætonis illam, quæ in chrysotriclinium educit. Decursa prima hora, venit diætariorum primicerius, et cum clave obicis Id est Puto locum fuisse, ubi eartores imperiales officinam habebant, ubi vestes au lica et donariæ consarciebantur.
vel ea, quæ obicem resolvere et amoliri apta est, pulsat ter argenteam illam portam. Quo audito, cælonitæ protinus imperatoris jussu intus deferunt ejus scaramangium. Quo indutus imperator egredi.. tur in chrysolriclinium, 300 el slat erectus in concha orientali, in qua imago Domini et Dei no stri, sub humana specie Deum exhibens, depicta conspicitur, precesque Deo consuetas exsolvit, et metanoam induit [id est velut poenitens caput et corpus inclinat], se Deo servum ipsique debitum cultum commonstrans. Quibus peractis, demum considet in aurea sella, quæ ibi stat, conversoque ad papiam sermone, qui una cum deutero seu se cundano in occidente triclinii apud dextrum velum [seu dextros cancellos] prope velum attractile stat, imperat ei, ut logothetam arcessat. Protinus exit papias in lausiacum, ubi maglabits stant, et impe rat admissionnali, ut requirat et adducat logothe tam. Hic abiens in secretarias adducit logothetam, coram illo ambulans, usque ad eum locum, in quo papias restitavit. Ibi vero papias surgens a scamno maglabitarum, sumit secum logothetam, et ipse p Est romanisium ober, vectis quo fores obse rantur, interprete Du Cange hac v. Vox est Arabicæ originis: romman est Arabibus malum granatum. Hinc vectem in uno extremo globum aut bulbum vel corpus habentem malo granato simile rommani sium appellarunt; et hinc libra Romana, non quod a Romanis inventa aut sola usurpata essot, sed quod unum vectis extremum sic formatum esset, ut granatum pomum. Si recte ex hac voce concludere quid licet, in usu fuerunt medio adhuc ævo claustra et claves ad veterem morem facta. Trajiciebantur autem olim vectes per postem sic, ut ultra eum pro minerent nodi vel bulbi vectium, qui, si deberent tolli, non tantum retrahendi, sed etiam prius in al tum erant tollendi. Est admodum obscura res sera ria veterum, neque verbis describi potest, nisi co ram demonstretur. Picta est. Græci novi non de statua tan tum, sed de quavis imagine picta usurpant. Vid. Du Cange Gloss. Gr. b. v., ubi etiam Constant., Manasse citat. pro pingere habet Nicetas Alexii l. opere musivo pictus est. idem p. 210. pro imagine metallo vel nummo incusa habet Novi Greci dicunt induere pœnitentiam, pro caput et corpus sæpius velut pœni tentem inclinare. Quoniam pœnitentes et verbis ges tibusque pœnitentiam sacerdoti commonstrantes ca put inclinabant et genua flectebant, ideo actus hic ipse poenitentia dictus est. Chrysostomi Liturgia se. peccatorum. Vid. Goar. ad Codin. p. 97, ubi vertit tribus factis reve rentiis, et pracipue Du Cange Gl. utroque h. v. Apud Contin. Theophan. p. 273, exstat alicui fero genu humiliter supplicari. Pari modo Latini sequiores poenitentiam pro inclinatione corporis dicebant. Cassian.de Cœnob. Institut.III.7 Congregationis missam stans præ foribus præstolatur donec egressis cunctis submissa in terram pœnitentia negligentiæ suæ vel tarditatis impetret veniam. Petrus Damianus ipsam vocem retinuit Epist. vi. 27: Lorica est homo indutus ad carnem, ferreis divisa circulis ambit membra, mittit cum labore metaneas [id est ægre flectit genua], allidit in pavimentum sæpius palmas. Mittere meleanas est ipsum nostrum Non succurrit nunc, ubi legerim, thronum imperatorum CPtanorum geminum fuisse, unum a dextra vacuum Christo dicatum, a quo regnum ha bere profitebanturimperatores et quem Regem regum et aeternum Regem, respectu sui, ut regum tempora riorum et vicariorum, appellabant; alterum a sinis tra, in quo ipsi sederent. Favet illis quodammodo hic locus, et præcipue proxime sequens, qui ait, so lere imperatorem diebus Dominicis thronum dex trum, velut Christo, reverentia diei Christo sacri, vacuum relinquere. Et de hoc intelligo locum Nos tri infra p. 311. Pari modo item presentibus legatis exteris ostentandæ causa devotionis erga suæ reli gionis auctorem, in conciliis stabat in summo thro nus vacuus cum imposito et publice exposito Evan geliorum codice, velut Christo summo doctore præ sidente, et a sinistra aliquando inferior thronus imperatoris, ut videre est in imagine apud Bandu rium, unde repetiit Fabricius ante Volumen XI, Bibliothecæ Græcæ. Insignis et Nostri locus infra p. 339, ubi dicitur throno, Arcadii dicto, insedisse Romanus Junior imp., ad ejus sinistram vero ste tisse thronum Constantini vacuum. Imagines tamen vacuum hunc tronum imperialem nusquam exhi bent.
quoque coram eo præcedens, introque ducit in chrysotriclinium. Quo ingressus logotheta procidit humi intra velum, et adorat dominum, statimque surgens accedit ad eum. Tenendum, logothetain egredientem et rursus intrantem non rursus, ut prima vice ingrediens fecerat, dominum adorare. Pariter si quem archontem vel honoratum palati num aut et senatorium videre cupit imperator, ingreditur ille, consuetoque modo adorat humi pro. cidens, et rursus exit. At si denuo flagitatus iniret, non iterat adorationem. In reliquis omnibus diebus, quando non urget neque continet necessitas cu randi et expediundi publica negotia, dantur missæ, hora terti a finita. Instante autem hora vel tempore, quo miss danda sunt, ait imperator papiæ: «Abi, fao missas.» Papias igitur protinus corripiens a scamno claves egreditur, easque conquassat, et sic strepitum facit, e quo agnoscunt omnes, papiam e chrysotriclinio egressum missas facere. Communi bus sou profestis diebus residet imperator in dextra parte throni, quæ ad orientem spectat, in aurea nempe sella, quæ ibi stat, 301 indutus scaraman gio absque sago auro prætextato. Verum in diebus Dominicis sedet in throni sinistra parte in sella, quæ ibi stat, blatteis instrata, indutus præter alia etiam sago auro circumsepto. Et tunc temporis intrant non logotheta primus, sed ante eum mini stri, qui ad chrysotriclinium spectant, introducti a papia, qui eos intra velum attractile in occidentali triolinii parte pendens collocat. In eadem sinistra throni parte residet quoque imperator, si vult exteros quosdam ad se admittere, sagum indutus auro circumseptum, introeuntibus ante legatis et stantibus chrysotriclinii ministris eodem modo et ibidem, atque dictum est. Diebus Dominicis ve niunt magistri et patricii et officiales in sagis russis ad processionem [id est in aulam ad scrinia et expeditiones quisque suas]; diebus autem pro festis in scaramangiis. At si voluerit dominus etiam profestis magistros et patricios videre, introcunt ad eum in sagis russis. Officiales autem introcunt [ad dominum] diebus quidem Dominicis in russis suis sagis, profestis autem in scaramangiis. Si ex cipere imperator extraneos quosdam in chrysotri elinio vult neque tamen capiti suo infulam impo nere, induit coronam eam, quæ dicitur casaricium, sagumque totum auro contextum et quoad oras vel limbos margaritis prætextatum. Eodem modo Sa racenicos magnates admittit imperator, quibus privatum indulget colloquium. Eodem, quo mane, ritu ordineque vespere quoque aperitur palatium, et in illud proceditur; excepto, quod mane quidem proceres in scaramangiis, vesperæ autem in inte Vid. Vales. ad Amm. Marcell. p. 318. et Du Cange Gloss. Lat. h. v., ubi non præteriit locum in re præsenti capitalem Luitprandi p. 465. a Histor. VI. c. 9: Moris est palatium hoc (GPtanum) post ma tulinum diluculum omnibus patere, post tertiam vero diei horam dimissis omnibus, dato signo, quod est Mis, usque in horam nonam cunctis aditum prohi bere. Traductum id e veteri more consulum sena tum hac formula dimittendi: Nihil vos moramur, pa tres conscripti. Vid. Scriptor. Hist. Aug. t. I, p. 330.
rulis atque colobiis adveniunt. Magister, aut patri In interulis atque colibiis. Velim sic in Latinis reponi. Denuo videre. Egit de verbis et et Du Cange in Gl. Gr. Hic tautum monebo, id verbi tam insolens aut novum non esse, quam videatur. Sane con spectus amici, conventus cum amico post aliqualem absentiam, revisio enim in hac compositione idem quod re valet,) reperitur in Anthologia p. 53. n. 273 Vult dicere: non congredimur ut olim Solebant autem potissimum in Piræo et in littoribus urbium maritimarum convenire et de novis rebus sciscitari atque audire, at vel e solo Plauto constat. In eadem Anthologia p. 471, circa Anem est rursus videre Est prorsus idem atque si dixisset Nam vix ab (unde ducium) pronuntiatione differt. Ita p. 14, rursus coire. Difficilis hic locus cum propter ipsam vocem tum propter additum Colligitur enim sic satis e locis aucto rum sat numerosis, in quibus fit mentio, plures fuisse eodem tempore in aula paradynasteuontas seu amico principis pluri mum apud ipsum gratia et auctoritate valentes, neque peculiarem fuisse dignitatem paradynasteu ontis peculiaribus ceremoniis collatam, sed qui felicitate principi placendi gauderent, quascunque altas gererent dignitates aut officia, hoc nomine fuisse a vulgo et historicis appellatos. At cum digni tas paradynasteuontis nulla fuerit, nihilominus dici illo die plurimum valentem apud domimum, tanquam si dominus soleret gratiam suam per dierum vices partiri et in orbem agére, certis curriculis circum scriptam, id mirum est. Nam sive uni præcipue faveat, semper eum amabit et penes se habebit, sive plures, babebit eos simul sibi comites. Sed forte dictio non adeo stricte est sumenda, nihilque aliud valet quam vetustis Græcis usitatum illud illum, qui quavis in dynastia, apud imperatorum quem que, alius apud alium. plurimum gratia valebit. Interpretes in hac voce Latine reddenda fluctuant, et ipsi quoque Græci hunc ipsum paradynasteuonta aliis atque aliis nominibus appellant, modo modo ut cius, aut strategus, qui licentiam habet extra do mini conspectum agendi, sive quod in castra eat, sive quod ad expediendum aliud quoddam imperiale mandatum delegatus peregere proficiscatur, sive etiam ob privatas suas necessitates: ille, quando redux factus Dominos rursus salutat, nunquam sa gum, sed tantum scaramangium gestat. Observanda in processione seu conventu magnatum in aulam, qui singulis diebus Dominicis fit. Commonefacit cerimoniarius interrogando præ positum, num velit imperator processionem feri. 802 Praepositus autem ea de re ad paradynasteuon tem [seu proximum a domino curæque gerendarum rerum consortem ministrum], qui eo die ministerio fungitur, refert. Hic admonet ei interrogat impera torem. Eoque jubente, processionem constare at Malalas t. II, p. 54. Forte quoque titulus huc pertinet. Quos alii eos Joannes Phocas in descriptione terræ sanctæ c. 22. appellat, quia nempe ambo, lam protector vel scutiger, quam paradànastenon, perpetuo circa principem sunt Nicephoros Gregoras Muzalon logothetam sic describit:"Ην Habemus hic paradynasteuontem et logothetam. Apud Leonem Grammaticum p. 502, est aliquis ubi vertitur imperii administer. In scriptoribus post Theophan. p. est aliquis ubi Combells. reddit: sena tus primis ab imperatore partibus præsidem. Unde fere concludas, principem Senatus, eumdem fuisse. Ergone non uni cuidam dignitati alligatus erat Senatus principatus, sed quicunque gratia principis plurimum valerent, illi, quacunque de cætero di gnitate aut officio fungerentur, erant Senatus prin cipes. Ibidem p. 293, conjunguntur Goarus ad Codin. p. 24, imperii consortem reddit. Cl. Ritterus in dissert. de prefecto prætorio p. 15, eosdem pulat et amicos principis apud Spartianum, ducem secutus Valesium ad Ammian. Marcell. p. 138. Apud Theophanem p. 84 vertitur summam in palatio potestatem exercens. Idem paulo post appellatur p. 402, pen., vertitur omnia administrans, et p. 65, ex iis, quorum penesse auctoritas erat summa Hinc non male conservam esse apparet dictionem Nicetæ p. 423, ed. Veneta, Auguste gratia, tan quam si dixisset Verba sunt Eleganter idem Nicetas p. 131 Conf. Idem p. 1. Zosimus 1, 40. Claudium appellat
que celebrari, exit præpositus, mandataque in hanc rem dat cerimoniario, finitoque divino officio in lausiaco, introeunt et consident eodem in lausiaco protospatharii illi omnes, quos artoclinius [sen nomenclator convivalis]; cujus vices eo die sunt ad sacras epulas invitare, nominatim citaverit. Reliqui autem non invitati consident in Justiniani triclinio. Tum exit aliquis silentiarius in Justiniani triclinium et clamat clara voce: «Celousate» [id est, «placeat vobis surgere» ]. Exeunttum omnes basilici aut Cæsariani e palatio, et abeunt ad suam quisque mansionem. Magistri autem et præ positi, et officiales consident in scylis una cum drungario vigilia. Acoluthus autem stans ad por tam illam triclinii Justinianei, e qua velum tagena rium [ab atlagenibus intextisita dictum dependet, circumspicit, num cerimoniarius atque silentiarii convenerint ad conficiendum intra dictum velum consistorium. Cerimoniarius autem cum ostiario, gestantes camisium et paragaudium [ingressi Ju stiniani triclinium], salutant ambo genu flexo præ positum. Et ostiarius quidem, postquam tagenarium velum transiit, stat intus, inclinans caput suum versus drungarium vigiliæ. Cerimoniarius autem et (Gallienum) 1dem est apud Euseb. Hist. Eccles. VII, 13, summæ rei præfectus. Cf. Zosin. 369 et Petav. ad Julian. Misopog. p. 365 ed. Spanhem. Medio ævo apud Latinos tales appel labantur deliciosi, quos recte, ut videtur, existimat Muratorius t. I. Ant. Ital. p 130, fuisse non alios, quam qui nunc Italis audiunt confidenti sive jovo riti; item præcordiales, ut Conradus III imp. in epistola sua ad Alexium Comnenum apud Otton. Frising. I, 24 legatum suum, episcopum Wirtzbur gensem, appellat, Fridericus 1. apud Du Cangium V. Exarchus Heraclium archiepiscopum Lugdunen sem appellat exarchum regni Burgundici et summum principem consilii sui, et in omnibus faciendis agen disque suis præcipuum. Auriculares vel Auricularios quoque appellabant. Vid. Alteserra ad Anastas. p. 115. [Nobiles Thracum, imperio aliquali in plebēm, sed minore, quam regis est auctoritas, gaudentes, Thucylides Il, p. appellat, quod Basilta, præter regem et ad ejus latus, ipsiusque vice regnarent. Ex addend.] At quænam ecclesia erat in Lausiaco? Non certe Nova Salvatoris, neque Deipara Phari, ambæ ecclesiæ palatine. Crediderim quidem fuisse, ut in omnibus tribunalibus, ita quoque in Lausiaco ca pellos seu ædiculas privatas, in quibus quotidie, antequam negotiorum expeditio susciperetur, cultus Dei perageretur. Attamen diebus Dominicis debe bant proceres in unam aut alteram ecclesiam pala tinam couvenire, nisi imperatorin publica solemni processione ad aliquam urbanam tenderet, quo proceres eum comitabantur. Vid. p. 317 et 323, ubi memoratur oratorium S. Basilii in Lausiaco, quod forte hic loci designatur. Vide supra not. 82, col. 133. Vela tagenaria sunt, quibus intexti atta genes. Solebant enim aulæis variæ figuræ homi num, ferarum, avium, regionum aliorumque intexi et ab intextis appellari. Sic zwvac, appellabant pannos intextos pavonibus, &stoúc, aquilis, Bópous, bobus, Asuxoléovrac, leonis in candido fundo, et sic porro. Scatet nostrum Ceremoniale talibus exem plis. De vestibus cum intextis animalium figuris. Vide Vales. ad Ammian. Marc. p. 26, et Salmas. ad Hist. Aug. t. II, p. 300, ubi tales vestes, tam ani malibus, quam aliis pictas, (wowrác et sigillatas, ut sigillis, hoc est imaginibus, decoratas, ait fuisse dictas et ex oriente venisse. De pictis Persarum aulæis res nota est. De peplis eum intextis figuris memorat jam Euripides lone, v. 1446 seqq. Dicebant quoque historiatas, hoc esthistoriis seu imaginibus distinctas, Petrus, rex Arragoniæ, in Chronico III, 16 (apud Du Cangium v. Dalmatica): una Dalmalica de drap vermell historiat ab obres de aur et ab fullatges, id est dalmatica panni coccinei, picta acu aurea et mustela vel pellitio. Vela columbina babet idem Du Cange v. Amphibalus. Vid. ad p. 271, dicta de vestibus cum intextis muscis aliisque imagini bus. Capellam, hoc est parvam capam, albam opera tam de brodaria cum papagaldis seu papagonibus aureis habet Du Cange v. Papagen. Vid. Du Cange v. Equavizio et Tropavixiy et supra dicta ad p.76, Quid fuerit maglabium v. not. ad p. 62. Acoluthum fuisse Francorum vel Barangorum magistrum, supra jam fuit expositum. Horum inter arma propria erat bipennis, quam pro more suæ gentis in humero dextro jacentem gerebant. Nicetas in Alexio 1. 11, sic Barangos describit: poupà rep aveyoust. Concludas ex hoc loco, secures eorum fuisse non ancipites, sed uno tantum a latere se cantes, simplices, non geminas. Eaque in sententia confirmaris ad aspectum illius tabule collectionis Ferriolensis (num. 35), quæ Serdingestium ex hibet cum unipenni securi. Est id genus militiæ
tis significantes acolutho, ut ingrediatur. Tum intrat acoluthus, gerens suam spatham et dextra manu tenens maglabium seu clavam et securim super dextro humero repositum. Ubi autem in magnum Justiniani triclinium pervenit, adorat, quoties singula magnorum omphaliorum seu um bilicorum [id est marmorearum in pavimento rom tarum] calceat, cerimoniarium et silentiarios, con sistitque in superiore parte, despiciens ad occiden tem, id est ad scyla; et protinus accipit acoluthus nutu significationem, et pronuntiat erga magistros. Celeusate,» [id est «velitis huc venire vos, magistri et patricii.» Eo audito, intrant] magistri et patri cii, adorantes drungarium, cerimoniarium et silen liarios, desidentque suis in scamnis. Rursus dein ceps accipit acoluthus nutu imperium a cerimo niario, et clamat: • Celeusate, secretici.» Tunc ingrediuntur chartularii genici seu rationum fisca lium, et chartularii stratiotici seu rei militaris, et antigraphei seu magistri scriniorum, induti sagis russis, adorantes et hi inferius in tympaneo [id est in statione tympanorum in triclinio] Justiniani, desidentque tum in scamnis. Rursus dein accipit acoluthus indicium a cerimoniario, et advocat opoteretas quatuor totidem lgmatum [seu cohor tium], chartularios, comites scholarum, scribones silentiarius stant loco et more consueto, nutu capi Turcicm equestris. Mulla sane Turci a Græcis mu tuati sunt instituta. Sed est non securis unius aciei, sed bipennis hinc et illinc secans, ut e bipenni Theocriti constat. Putes ergo pro legendum es80 id est Verum et in hoc falleris. Novi Greci sueque deque conturbantes omnia et sic porro pro utrinque acuto, utrinque secante dixerunt. Conf. Codin, p. 80, n. 30, et Du Cange ad Alex. p. 257, et supra ad p. 87. Sane Francorum secures, ab ipsis Francisca (Franzische] dicta, fuerunt bipennes. Hincmarus in Vita S. Remigii: accepit res fran ciscam ejus, quæ vocatur [alibi, quod est] bipenna; Vid. Du Cange v. Franciscu. Describit eas Procopius Gothic. II, p. 247, ed. Hoesch.: gerit eorum unus quisque etc. Nicetas p. 9. Barangorum gesta men ait fuisse Hinc apparet origo vocis Branca [id est Franca), quæ spatham seu gladium notat, a similitudine bipennium Franciscarum sic di cta. Vid. Du Cange v. Branca. Dicitur porro hic loci acoluthus subesse drungario vigilia. Atqui p. 416, dicitur drungario arithmi subesse. Unde consequitur, aut vitium alterutri loco subesse, aut idem esse arithmum atque vigiliam. Vide supra not. 36, col. 161. Varias manuum compositiones potest hac dictio significare. Nam possunt esse manus in dorsum, rejecta et decussatim sic positæ, ut crucem 8. Andreæ dictam referant, vel talem manuum ante pectus veluti cancellationem, vel digitorum utriusque manus mulvam consertionem. De utro horum loquatur Dio Cassius p. 1127 de legatis Decebali dicens non li quet. Erat tamen veteribus in more potissimum po situm, si submissionem suam, servitutem, imbecil litatem suam, alteri testari vellent, aut ipsi supplie cari, manus aut super pectore, aut in dorso decus satim componere, ut de alterutro modo accipiendum esse Dionis in illo modo allato loco videatur. Facil tamen additum et testimonium Petri Magistri, ut hunc quidem locum de rejectis in dorsum manibus interpretemur. Solent enim captivis ma nus post tergum revinciri. Petri locus hic est p. 15. Excerpt. Legat. Hoeschel.: venientes illi ad Trajanum Est hic loci non vincientes loris, sed componentes in formam crucis decussatæ. Idem p. 20 Sed forte mos bio supplicandi Dacorum proprius erat, Parthi et orientales aliter. Certe utrum designet Dio Cassius et in hoo p. [Tiridates] [Neronem] non liquet. Dubium quoque Plutarchi de manibus reje ctis in dorsum, an coram pectore decussatis accipi debeat, in illo p. 923. Vitarum, ubi ait Tigrani xaē circumstetisse ministros [puto dixisset, si consertos digitos voluisset significare], Cum tamen constet, Græcos imperatores rituum multos ex antiqua aula Persica ascivisse, et Græci proceres domino suo non rejectis in dorsum manibus, sed coram pectore decussatis astiterint, ut statim demonstrabitur, et e Græcis morem hunc primum Longobardi, deinde quoque Turca acceperint, qui eo adhucdum utun tur, credibile est, vetustis quoque Parthorum of
cwterosque proceres palatinos et numerorum et castrorum rectores. Quando autem quatuor tagmata in urbe non adsunt, advocat acoluthus topoteretas 303 et chartularios numerorum et castrorum et magistratus arithmi, qui in scaramangiis intrant gestantes suas spathas seu gladios, et consistunt per latitudinem triclinii, manibus quisque pectori decussatim impositis et taciturni. His omnibus peractis, exit artoclinius spatha accinctus una cum cerimoniario et ostiario; hi ambo abeunt ad præ positum interrogantes, veliine missas dari. Arto clinius autem egressurus adorat drungarium vigi liæ, dein clara voce e tomario cletorii [seu volumine vel codicillo nomenclatura] recitat eorum quos ad sacras epulas invitare debet, nomina. Protinus, eo facto, deponit drungarius gladium suum, et exit papias, concutiens manu sua claves, et statim dicit silentiarius: «Celeusate» [seu «pla ceat vobis,» nempe surgere et abire]. Sic dissolvitur processio, et abit unusquisque domum euam. Observanda, quando imperator domesticos schola rum aut strategos [seu magistros militum], aut drungarium classis, aut genicum [seu ærarii pu blici rationalem], aut sacellarium, sacelli præfe ctum, reliquosve officiales creal. Imperat dominus logothetæ, ut promovendum seu honorandum introducat. Egrediens igitur logo thela [ex chrysotriclinio] introducit eum scaraman gio indutum; nisi sit dies mutatoriorum, vel in quo pompæ gratia splendidæ vestes induuntur, et honorandus jam officialis sit. Eo enim in casu introducit eum in suis ipsi competentibus mutato riis. Velum itaque chrysotriclinii attractile trans gressus novi honoris candidatus procidit bumi, adorans imperatorem, dein surgit et sequitur Persarum aulis eum obtinuisse morem, ut ministri coram regibus astarent manibus in pectore decus satis; unde sequitur, dictionem esse manibus iu crucis Andreanæ formam compo sitis super pectore stare. Græcos autem proceres coram suis imperatoribus hoc modo stetisse, liquet ex imagine Ceremoniali nostro præfixa, unde intel ligas, quid sibi velit fictum a Niceta adjectivum Isaaci Angeli l. 1, p. 201, ed. Venet. quem heri ut herum ma nibus decussatis colebant, hunc repudiant_ho die. Liquet etiam ex illa apud Horatium Blan cum in notis ad Paulum Warnefridun (t. I, Script. Rer. Italic.), quæ coronationem regum Longobardicorum dare dicitur e tabula marmorea Basilica Modoetiensis, modo ea satis antiqua sit, ut ætatem Longobardicorum in Italia regnum attingat, de quo non absque re dubitatur. Varia illinc discimus, quæ non inutile erit breviter per stringere. Primum videmus regem, cui episcopus coronam imponit. Cujus id agentis pedum tenet pone astans aliquis clericus vel presbyter. Pone huno slat acoluthus, manibus, ut videtur, de cussatis super pectore. Ab altera parte proximus regi sceptrum tenenti et in throno sedenti, pone quod velum suspensum est, stat alius presbyter; tum longo ordine senatores, quorum alii nihil, alii tomos chartæ tenent, qui aut sunt codices Evange liorum expliciti, aut continent sacramentum vel ca pitulationem, cui se rex coronandus astringere jure jurando debet; alii tenent mappas manipulosve, aut, si mavis, chirothecas digitatas. Tandem etiam in oculos incurrunt duo, qui manus decussatim super pectore positas gerunt. In media chirotheca episcopi una, quæ in conspectum venit, foramen conspicitur, quod sitne errori lapidarii, an rupto marmori, an denique istius sæculi mori tribuendum, pertusas in medio manus dorso chirothecas gestandi, viderint alii. Sed ut redeam ad antiquum morem coram rege decussatis super pectore manibus standi, manavit ex eo ritus in precibus quoque coream Deo sic standi. [Inter ritus precantinm erant manus cancellatæ ante pectus. Ordo Roman. XIV. p. 305.] Eo quoque modo junctas habere manus, ut Janitzari Turcarum habere solent, id etiam est stare manibus ligatis, scilicet non super pectore sursum versus compositis, sed super abdomine deorsum. Talis manuum compositionis in illo militiæ genere occurrit aliquoties imago in illa tabularum Ferriolensium collectione, quæ Parisiis prodiit 1714., ut tab. 29. Erant quædam vela quæ ope funicu lorum in diversa, noster ait p. 15. distrabi poterant, alia quæ funium ope in altum attollebantur, alia denique vel quæ manibus sublevaban tur; vid. 38, 107, 108. In quorum primo loco in altero legi mus, in ultimo [nempe Chrysostomus habet in illo [vela tribunæ], Quo tamen in loco du bium est, sitne sursum, an in latus trahere. Quæ demitterentur ex allo dicebantur Vid. Nostri p. 257, et Du Cange v.
ab imperatore. Coram sic adstantem hortatur im perator, ut in timore Dei, veritate, fide atque justitia officium sibi accreditum administret diri gatque, ut erga subditos candore utatur, a nemine munera accipiat, neminiconniveat, et quæ sunt alia plura, isti tempori locoque et homini tantis mu neribus præfciundo dictu congrua. Ita si creandus aut scholarum sit domesticus, aut strategus, aul alius aliquis magistratus de ordine militari, præci pit ipsi ea, 304 quæ nobile pectus ad constan tiam virilem fortitudinemque stimulare et accen dere valent. Honorandus ad eam cohortationem apta decoraque respondet. Quo facto imperator ait «In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, meum præeuntem logothetam usque ad parvam distantiam a Deo mihi concessum imperium et suprema maje cod. et ed. stas creat te domesticum scholarum, quas Deus salvas et sospites semper esse jubeat.» Protinus concidit honoratus humi, et adorat imperatorem, et osculatur pedes senioris domini, et tum quoque junioris; et sic educitur a logotheta in borologium aut in porticum chrysotriclinii. Ibi tradit eum lo gotheta præpositis cum hac formula: Sancti et venerabiles imperatores nostri a Deo directi crea runt hunc domesticum scholarum.» Ad hæc fausta multa comprecantur præpositi dominis, ut mos est, sumptumque secum traducunt honoratum in lausiacum, ubi protopræpositus totum collegium ita alloquitur: «Sancti nostri imperatores a Deo di recti bunc nuncuparunt domesticum scholarum.» Omnes ad hæc solemnem illam et notam formulam polychronion dictam: «Multi contingant anni, etc., acclamant. Iidem pene ritus observantur in strate gorum et secretalium cæterorumque promotione, præterquam quod imperator domesticum quidem scholarum et drungarium classis creans, utitur jam citata formula: «In nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti.» Verum strategos et secreticos et reliquos creans, dicit simpliciter: «In nomine Instigantia, hortantia acuentia. Verbum hoc sensu, sumptum a palmstra, in qua luctaturi ad ineundum certamen unguntur, translatum ad aliam quamcunque adhortationem, perfrequens est novis juxta vetustis que scriptoribus. Apposite Cedrenus ad originem p. ad fortitudinem incitare. Scriptor. post Theophan. p. 93 intensor el doctor malorum. Martyrolog. Basilian. t. 1. p. 208 ad martyrium forti ter subeundum impellens. Anna Comnena Alexiad. p. Theophan. p. Manuel Com nenus, teste Nicela p. 35, Turcas Idem p. Idem p. Conf. ejusd. p. 273, pen. 284. Hinc emendandus Cinna mus p. 8. init., ubi ait: monachi quidam Joannem Comnenum [male editum est tantum non incita bant ad conatum illum, jubentes verbis fiduciam facien tibus urbis occupationem certo sperare. Eadem medi cina sanandus Nicetae p. 16 (vulgo editur Neque sic soli novi, sed etiam veteres. Ita Polybius p. 190. ed. Gronov. et Plutarchus in Themistocle p. 206. Conf. Aris tid. t. II, p. 29, et Diogen. Laert. p. 103. § 18.
Domini. Hos etiam sibi tradilos nactus cerimo niarius educit in circum, præsentatque coronæ ibi congregate, cohortium nempe palatinarum amba rumque factionum] eadem, quam paulo ante po suimus cum formula: «Sancti nostri imperato res,» etc. Circa secretales peculiare hoc observatur. Cerimoniarius recens honoratum e circo secum in illud secretum, cui ascriptus est, traducit. Hypar chum tandem seu præfectum urbis educit præpositus in onopodium, ibique tradit magistratui futurum præfectum et patrem urbis. Observanda in provectione rectoris. In die mutatoriorum seu eorum uno, per quos splendide vestitis precedere fas est, advocat impe rator præpositos, 305 jubetque creandum recto rem introduci. Quod si vero dies ille, quo edere imperator hunc solemnem actum constituit, talis per se non sit, in quo proceres debeant in muta toriis comparere: tunc significat imperator præce dente vespera præposito de sua voluntate, totusque senatus venit altero mane in mutatoriis in curiam. Introductum itaque et coram imperatore astantem rectoratus candidatum alloquitur ipse sic: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, nostra per Dei gratiam majestas imperialis creat te recto rem.» Simulque porrectum sibi a præposito indo De hoc titulo, qui præfectis urbi proprius erat, egi ibi loci, ubi de patriciis egi, ad caput I., ubi monstravi, patricium et patrem imperatoris idem olim fuisse, titulum patris idem atque curatoris va luisse. Sic imperatorem milites appellabant patrem suum. Unde intelligitur obscurns alias et vexatus locus Lampridii in Antonino Diadumeno p. 77 3 Antoninum nobis (milites loquuntur] dii dederunt patrem [nempe militum). Antoninus dignus imperio. Sic patrem monasterii dicebant. Testamentum S. Fulcranni apud Du Cangium v. Advisor: tali tenore, ut Nucfredus episcopus sit provisor et pater et ordina tor et defensor ipsius monasterii. In concilio Ephe sino memoratur aliquis Dalmatus Hinc est, quod Januenses olim, item Brixienses et Mediolanen ses populi rectores, prætores et collegiorum quo rumcunque præfectos Abbates appellarent, id est patres. Abbas enim patrem significat. Vid. Du Cange v. Abbas et Advocati urbium et v. Est enim vel pater senatus, princeps, ce put defensor atque curator ejus. Hinc patet, recte intellexisse Scholiasten Anthologiæ Græcæ, quisquis ille fuerit, locum illum Anonymi I. 1v, cap. 3, carm. 2 Explicat enim vocem per alteram autem per Erat igitur ille Eustathius Romanus, Romæ incola, idemque Pater urbis seu princeps senatus. Male illum locum Brodeus interpretatus fuit. Idem Brodæus fine capitis 23. Libri ejusdem IV, non recte illum Aga this locum interpretatur, quo is s6 appellat Sio apud Libanium ep. 876, 5 (militum pater], Vid. dicenda ad p. 413. Converti ex more nostri sæculi majestas nostra imperialis. Potuissem ex formula medii ævi vertere imperium meum, de qua vid. Du Cange v. im perium. indignum majestate imperat., Theophanes p. 9. imperium tuum pro Votre majesté est apud Luitprandum p. 12, et ibidem.] Phiala vel phialium est cucullus, Kutte, pannus exteriori vesti circa cervicem assutus, qui replicatus caput legit: appellat Nicetas Choniat. p. 249. ubi monachis et clericis velut peculiarem habitum tribuit ail, Fuisse lamen apud Græcos elegantiorum hominum et nobiliorum hunc vestitum, observavit Du Cange ex Georg. Acropol. in Gloss. Gr. h. v. Figuram phiale talis et oε induti conspicere licet in illa imagine Hippocratis, quam Boivinus notis suis ad Nicephorum Gregoramp. 778 inseruit. Recentior Græcus eam procul dubio ad sui sæculi morem effinxit. Ex eadem imagine quoque intelligatur, quid sit Nam phiala illa prætextam nescio qualem, aureamne an seri cam, habet, an plumatam seu acu pictam, phrygio. nicam, frisium et frisum vulgo dictum. Hinc intelli gas illud veteris charta apud Ughellum Italiæ sacræ t. VII, p. 1275: obtuli Ecclesiæ unum amictum cum friso magno, id est cum lata prætexta plumata. La tini medii ævi amictum appellabant. Vid. Du Cange Gloss. Lat. v. Amictus, et Durandus III, 2, ubi sic describit: Sacerdos celebraturus assumit amictum quo caput tegitur, quem pontifex loco ephod sou su perhumeralis habet, et nunc etiam superhumerale vo cari potest - amictus super humeros circumquaque diffunditur duo funiculi sive chordulæ, quibus amictus ante pectus ligatur. - Amictu collum strin gitur, illo etiam caput operimus, ni circumquaque prospicondo illicita cogitemus. Pectus seu cor eo tegi
mentum, quod rectoricium appellatur, ipsi tradit. Est autem illud candidum, habens phialium [seu tegmen capitis] perquam splendidum,auro textum, ad quatuor digitorum latitudinem,in humeris non nibil largius excurrens. Habet idem quoque mani carum extremitates, auro textas perquam splendi das, et limbos vestis auro textos. Genualia non habet,quemadmodum neque eunuchorum protospa thariorum, neque magistrorum sticharia ea ha bent.Indumentum hoc e manu imperatoris senioris nactus,adorat eum humi,pedesque et genua ipsius osculatur, et deinceps idem quoque juniori impe ratori facit; et sic educunt ipsum præpositi in velum, quod ad aristeterium seu pransorium spe ctat, aut quod ante cotonem eat. Ibi postquam induerunt ipsi, quod modo descripsimus, indu mentum,introducunt eum rursus ad imperatorem. Cujus ille, humi jacens, pedes osculatur atque go nua, senioris primum et consequenter junioris quoque. Tum tradit ipsi dominus auro circumse plum mantium vel pallium, quod ipsi protinus a præposito circumjicitur. Quo facto, procidit humi, adorat, et osculatur pedes alque genua senioris imperatoris et junioris pariter. Deinde tradit ipsi imperator maphorium seu humerale] purpureum vividi luminis, totum rosis aureis acu pictis, velut lupinis totidem, obsitum. Hoc maphorium et mantium tradit præpositus imperatori; induitque honoratus maphorium tantummodo semel, in pro motione nimirum; deinceps autem neque in pro cessione, neque ullo alio die id induit. Sic autem id ipsi tunc circumvolvunt præpositi circa caput, ut totum ejus corpus eo veletur. Hoc facto, rursus procidit et osculatur pedes et genua imperatorum successive amborum; et tum tandem educunt ipsum præpositi per horologium in lausiacum. Totus senatus 306 ad hæc gratias agit imperatori pro dato rectore, et salutat honoratum, qui sua in sede et ordine præpositis in lausiaco assidet. Semper enim assidet rector præpositis, tam in con ventu in lausiacum, quam in aliis processionibus. Observanda in creatione Syncelli. Jussu imperatoris introducit paradynastenon [seu imperii consors) eum, qui debet syncellus creari. Sic. conj. R., cod. tur. Amicius, quo sacerdos caput obnubilat.Corri gatur hinc locus Innocenti III, de mysteriis Missæ apud Da Cangium l. c. Legitur ibi: duo vasculi, quibus amiclus ante pectus ligatur, etc. Durandus funiculos aut chordulos appellat. Ergo legendum est duo nastuli.Nastel est longum et tenue lorum coria ceum,quo e. c. calcei apud rusticos, item pectora lia juvenum et mitræ costis balænarum differtæ, quibus domicella mamillas castigant, die Schnier leiber, per foramina utrinque crebra trajecto con stringuntur. Hino Nestel Knüpfen, nodum in loro facere; die Nestel pro reste patibulari olim diceba tur. Vid. Du Cange Gloss. Lat. v. Nastuli et Frisch. Lexic. German. v. Nestel. Pransorium ut apud Du Can gium ad Alex. p. 411, et CPI. Christ. p. 121 et 123. Est depravatun ex Apparet ex paulo post sequentibus, vestem hanc fuisse pallam, quæ lotum corpus ambiret, Adeoque fuit id, quod Latini cloccam appellabant. Est autem clocca vox Germanica, campanam notans,et ad ejus instar fa ctum pallium circa collum angustius, infra latius et per orbem ambiens; vid. Du Cange ad Alex. ad p. 330,ubi quod aliis est aliis est item Salmas. ad Script. II. Aug. t. II, p. 542.
Hic ut primum intravit in conclave Augusti,genu bus flexis adorat eum, et tum accedit propius. Cui dominus postquam mandavit et injunxit, quæ tan dem voluerit,subjungit In nomine Patris,et Fi lii, et Spiritus sancti,nostra per Dei gratiam impe-» rialis majestas creat te syncellum. Protinus pro cumbit humi pedesque domini senioris,et deinceps junioris quoque osculatur.Tnm tradit ipsum impe rator caetonitis, qui eum ad patriarcham ducunt, « significantque ipsi nomine et ex persona imperato-» ris Majestas nostra hunc præsentem hominem syncellum nuncupavit. Patriarcha pro more gra tias agit imperatori, et signo crucis confirmat no vum syncellum,advocatque metropolitas et archie piscopos,quotquot eo tempore in urbe regia adsunt, « significatque ipsis: «Venerabilis et sanctus impe- p rator noster a Deo directus et illuminatus hunc vi- "» rum syncellum creavit. Id audientes omnes impe- 1 ratori gratias agunt et exeunt. Deinde jubet pa triarcha scamnum parvum ad suam sinistram collocari separatum a scamnis metropolitarum. Quod si vero adhuc alius adsit syncellus [alterius patriarchæ],collocatur illud scamnum a dextra pa triarchæ seorsim. Semper enim, ut prius ingre diuntur syncelli in patriarchale, quam metropoli tæ, ita etiam sedent ab iis seorsim. Magnis iu pro cessionibus resident syncelli non in parvis scamnis, sed in suis sellis; scilicet in secretis patriarchs tantum, imperatore non presente. At eo presente, sedent infra magistros in macroscamnis vel longis scamnis. Et quando in eo sunt metropolitæ, ut in secretum veniant, curgunt syncelli e scamnis suis, et occurrunt intrantibus metropolitis in ipsis foribus secreti,et deinceps rursus a patriarcha jussi consi dent. Et deinceps rursus ingressuris metropolitis, conj. R., cod. Sæpe agitata videtur fuisse controversia de præsidentia vel præcedentia inter syncellos et me tropolitas, et quamvis hic definita videatur fuisse, tributusque illis super bos gradus, recruduit tamen sub Romano Argyro, ut patet e Scylitze p. 723 Smpe occurrit hæc vox in nostro Cerimo niali, præsertim dictio mensa sequestrata,ut Latini medii ævi loquebantur, id est aliquando spatio semota, separata, distans a reli quis, remotior, ut dixit Juvenal. Satyr. VIII, 176 communia pocula lectus Nonalius cuiquam, nec mensa remotior ulli. ita. p. 346 Solebant illæ sequestrata mense et subsellia sequestrata altiora esse, idque ex oriente ductum.Parthorum enim reges et vocati amici seu convive ut ait Athenæus p. 152. Hic autem seque stratum scamnum syncelli bumilius est, quam pa triarchæ; et si quidem syncellus unus esset,sedebat in sinistra patriarchæ, si vero adhuc alius adesset, (nam cum tempore vulgabatur ille titulus et multi metropolite eum adipiscebantur,) sedebat recens. honoratus in dextra. Nam semper habebatur re cens honorato prærogativa seu collo cationis in superiore loco præ aliis ejusdem ordinis jam veteranis. De mensa sequestrata imperatorum alibi agendi erit locus. Hic tantum notabo,in Rus sia quoque, cum adhuc gauderet patriarcha, hunc præsedisse in throno quatuor gradus altiori, quam reliquorum prælatorum throni essent. V.Verandert Busslandı p. 137. Erat quædam proportio dignitatum eccle siasticarum in aula Byzantina cum aulicis,ut quæ dam illarum quibusdam harum essent pares: quod argumentum latius persequitur Cletorologium: sio tamen, ut semper aulicæ dignitates iis ecclesiasti carum, quæ sibi gradu analogæ essent, præirent. Melius ergo Græcus clerus, quam Latinus, memor erat præcepti Christi de humilitate et imitatione simplicitatis puerilis et contemnendo ambitu pompa mundanæ, quamvis paupertatem non professus; aut potius Græcos, natura non minus ambitiosos et, si libertate non caruissent, eadem ausuros cum Latinis, repressit præsentia imperatorum.Quæ se quuntur obscurius tradita non parum negotii mihi fecerunt vertenti. Quod si recte perfecero, latabor, sin autem sinistre, non mirum. Conjectura enim magis quam certa scientia hic. utendum mihi erat.
sed simul cum archiepiscopis secundum ordi. Memoriæ, μуña, appellabantur solemnes cum supplicationibus et agapis seu silicerniis ap positis et distributis inter pauperes et apud tymbos martyrum aut in porticibus ecclesiarum consumptis celebrationes emortualium mortis martyrum aut nem ecclesiasticarum constitutionum, assurgunt quidem syncelli e scamnis [non autem occurruntip sis, sed suo in loco], persistunt, donec, omnibus in gressis, patriarcha considere omnes jusserit. Ut deinceps consederunt pariter eodem tempore tam syncelli, quam metropolita, instituit patriarcha collationem aut colloquium de argumentis ad Ec clesiam pertinentibus, quot et qualibus coetui pla cuerit. Paulo post jussu patriarchæ assurgunt om nes et exeunt. Observanda (prout nunc quidem ritus est) in cele bratione annua memoriæ sancti et magni Cons tantini, el encæniorum sacrarum crucium in novo palatio Boni dedicatarum. Tot diebus ante, quot voluerit imperator, fit pro cessio [seu transit imperator e magno palatio] in novum palatium Boni; et in vigiliis festi, quem diximus, diei peragitur privatim (in gratiam solius Dominicæ devotionis et procul vulgo] pervigilium in honorem venerabilium et sanctarum crucium. Ipso autem illo festo die circa horam secundam in duunt domini purpurea sua scaramangia et spathas suas, et illinc avecti in equis tendunt ad ædem Est in hoc loco argumentum, Constantinum Seniorem, Leonis filium, non Juniorem, Romani, auctorem esse hujus Cerimonialis. Nam Romanus Senior vel Lecapenus, teste Cedreno p. 644, pala tium prope cisternam Boni et in vico Boni con suorum cuique affinium annuatium iterate. Vid. struxit, idem illud, quod hic loci non ab auctore, Du Cange utroque Gloss. h. v. et Muratorius in Anecdotis Græcis dissert. de Agapis veterum. Cum itaque Constantinus M. die 22 Maii obierit, insti tutum fuit ab ejus excessu illo die annuum ejus memoriæ sacrum festum, idemque simul matris Helenæ memoriæ dicatum; vid. Menologia Græca ad istum diem. In codice Græco Basileensi N. T., scripto in usum alicujus ecclesiæ, additur in mar gine quæ duo postrema festa a Constantino et Helena instituta fuisse, ex Cerimoniali Constantini appa ret. Wetsten. Prolegom. in N. T. p. 19.) Sintne Wetstenii an Leichii hæc verba, non expediam, cum ad manum non sint illa Prolegomena. Vel lem clarius et uberius exposita, mihi certe non om nino pervia. Dixi de verbo Exavitev ad p. 27. Quando autem encania non primam quamque dedicatio, nem: sed dedicationis renovatam memoriam no tat, positum est pro ávaxalvia. Sæpius celebrabant encænia, non tantum urbium aut ecclesiarum, sed etiam natalium aliorumve dierum, quibus cuique lætum aliquid contigisset. Hinc encæniare, hilaria agere, encænia, munera, quæ occasione talis hila ritatis ad amicos mittuntur; encœniare, aliquem, hilariter aliquem excipere et in lautis habere, de quibus vid. Du Cange h. v. Crucem figere, depangere in aliqua ecclesia, est eam dedicare, cultui divino aptam declarare, ce Jebrandi veniam dare et initium facere. Fiebat hæc crucis fixio plerumque sub initia structure, inter dum quoque ade jam exædificata. Vid. Du Cange v, Crucem figere Celebratio igitur natalium fixarum crucium in aliqua ecclesia (nam una pluresve pro lubitu depangebantur) est idem atque celebratio natalis dedicationis ejus. sed a vicinia palatium Boni novum appellatur. No vum ergo potuit dici sub Constantino Semore, at sub Constantino Juniore jam vetustum illud erat. Accedit, quod paulo post Leonis Sapientis et Basi lii Macedonis sepulcra, non recentiora, memo rantur. Sic dictus fuit dies proxime festum ante cedens, quia fideles eo inclinante in sacras ædes conveniebant et tota nocte ibi napleνòv, ma nebant, id est, vigilabant et exspectabant adventum festi. Non de crucibus illis magnis, spectabilibus, pretiosis et insignita veneratione olim cultis, quæ circumferri per urbem lustrandi causa solebant et in quibus vera crux jactabatur esse, sed de cruci bus ecclesiæ palatii Boni propriis intelligendum esse puto. Nam ista supra dicta processionales cruces majores asservabantur in ecclesia palatina Deiparæ Phari. Obstat tamen, quod p. 308, dicitur magna Constantini crux, id est illa, quam Helena, mater ejus, invenit, aut sane illa, quam juxta visionem crucis cœlestis fabrefieri curaverat, in æde palatii Boni stetisse. Non ignobilis in historia Byzantina locus, de cujus situ fatisque agere mei non est instituti. Tan tum rationem appellationis reddere animus est. Scilicet Epoxi notat hortum nudum, absque palatio nempe hortensi aut suburbano, duæ alias adesse hortis imperialibus solebant. Enpov Græcis id notat, quod nostratibus drucken in dictione drucken Brodt, panis siccus, absque obsonio quo cunque tandem. Ita Enpo 20 sunt rudia, agrestia saxa, absque arte, ut creverunt sua sponte, ferro non cæsa, ut vult Du Cange ad Alex. p. 268, aut nullo cæmento, juncta, ut statuit Goar. ad Theo phan. p. 329. Ita Enpòv kôrços, durum solum, est
SS. Apostolorum per viam,quæfadædes S. Joannis, in xerocepio ducit. Ut prope venerunt ad SS. Apo stolos, descendunt ex equis, et intrant per magnam portam baptisterii in narthecem, declinantesquead sinistram versus orientem ejusdem narthecis in trant intra velum ibi suspensum, retro quod sellæ imperiales positæ stant, et præparata ipsis jacent sua mutatoria, induuntque ibi dibetesia sua et chla mydes, et sic deinceps intrant in naum seu navim BS. Apostolorum. Ibi ante sanctam portam ter cum cereis adorant laudibusque celebrant Deum genu bus flexis, tum declinant ad sinistram versus orien 'tem bematis seu tribunalis, quod in illo templo est, et procedunt versus sepulcra, id est versus S. Con stantinum. lbi, intra portam ad ea sepulcra ducen lem, excipit eos patriarcha; rursusque Deo in be mate, quod ibi est, trina cum cereis adoratione gratum et devotum testantur animum; traditque pa triarcha seniori domino thymiatum seu thuribulum; quicum ille et sanctum bema et tymbum Leonis or thodoxi domini [patris Constantini Porphyrogeniti], et sanctæ imperatricis Theophanonis 308 [quæ Leonis uxor fuit], et Basilii, imp. orthodoxi atque boni, et tandem primi Christiani magnique impera toris Constantini, sancti illius et gloriosi principis, tymbum incensat. Post hæc peracta revertitur impe rator cum patriarcha. Et hic quidem intrat in bema SS. Apostolorum, facitque benedictionem, et psaltm incipiunt troparium, quod ab his verbis orditur «Crucis tum imaginem in colo contemplatus, etc. Imperator autem valedicit et esculum pacis imper tit patriarchs, et inter supplicationes atque cantica procedit una cum magistris et patriciis reliquoque senatu, transitque per atrium fornicis Sanctorum omnium et per viam, quæ illinc in palatium Boni ducit, intrat in aulam palatii. Resident ibi ambo imperatores in sellis per archontogennemata seu valetos allatis et ibi depositis, exspectantes, quoad patriarcha cum ecclesiastica supplicabunda proces Cedren. p. nempe Idyllio primo Theocriti, super duris lapidi bus sedere, nullo stragulo, vellere virgultisve sub stratis. Gloss.: humicula tio, cubatio in sicca dura humo, nulla substrata stragula. Sicum vehiculum est apud Script. Hist. Aug. t. II, p. 37, stragulis aut stramine non stra tum; apud Cinnamum pag. 12,ven tus solitarius, quem nulla pluvia comitatur; 16pot collus terrei aut arenacei, nullis saxis, nullis venis metallicis intermisti, sed mera terra aggesti, e quibus fluentem aquam Hippocrates maxime pro bat; vid. Casaubon. ad Athen. 1. II. c. 8, p. 93. Suidas v. iidem panes alque oἳ tritico solo, absque alterius admixtione. Cæterum adhuc notandum sic nude positum esse pro quod in Latinis expressi. Sepe omil titur ic vel tv et similes præpositiones; vid. ad 308. Nam in ode SS. Apostolorum sepulti erant plurimi imperatores et in his, qui hoc loco memo rantur, Leo, Basilius, Constantinus M., ut capite 42 libri secundi constat. Est pro Sic paulo post pro De hoc desultorio schemate, quod singularem et pluralem promiscue habet, alibi jam in superioribus egi. Sunt quos posterior slas nominavit, alii magnatum, inter dum quoque sanguinis regii juvenes ad ministeria minora, non tamen ignobilis, peragenda destinati. Vid. Du Cange h. v. et ad Alexiad. p. 337, et v. Adelingi. Sic enim eos, item scutiferos et servientes armorum appellabant; item pedagogianos, de qui bus omnibus conf. Du Cange Gl. Lat. Ut hic loci archontogennemata sellas imperatori in processione deferebant, sic etiam in Ceremon. Romano faldi storium cum suis attinentiis portant servientes armo rum, ut moris est. Veterum quoque tyrannorum aliqui etc., teste Athenso p. 259, quo in loco sitne sellam gestare, at pedise quus, quam procedenti domino et alicubi sedere cu pienti substernat ad mandatum, an sit dominum in lectica ferre, in medio relinquό.
sione eoden advenerit. Intrante illa processione in portam aulæ palatii, souat adhuc troparium modo memoratum Crucis tuæ, etc., ea vero porta transita, incipit troparium cani diei encæniorum vel dedicationis proprium, scilicet illud, quod incipit verbis Gloria sit tibi, Christe Deus, qui es argumentum gloriationis apostolorum.» Patriarchæ tum ad illum locum appropinquanti, in quo sedent imperatores, assurgunt hi, et beneventant ipsum. Protinusque perficitur ritus encæniorum seu dedi calionis, sanctarum nempe crucium, quemadmodum secundum constitutiones ecclesiasticas fieri mos est; et post peractas anœexes [seu cerimonias, quæ præcedunt apertionem templi], intrant domini cum patriarcha [in ædes sacras, quæ sunt in palatio Bonil, proceduntque ad bema S. Constantini. (Sunt enim ibi duo bemata, unum S. Helenæ, alterum S. Constantini, argenteo ciborio ornatum.) Ter ibi cum cereis adorant Deum, et redeunt deinceps a sinistra parte, ascendunt gradus et magnam cru cem S. Constantini ducentes; et consistunt coram ea, præstolantes recitationem sancti Evangelii, et, extensa finita, ascendunt in palatium templo conti guum, peractaque liturgia seu divino officio, epulantur cum patriarcha et senatu et metropolitis, delectis nempe et invitatis. Jam sæpius vidimus, banc vocem pro lota serie, ordine liturgia occurrere. Latinis medii ævi est sequentia et officium. Ordo Rom. in ritibus Pa schalis convivii: cantores ex præcepto domini pon tificis cantant sequentiam, quæ sit conveniens Pa schæ, modulatis organis. Vid. Du Cange Gloss. Lat. h. v., qui tamen aliter derivat. Neque vetustis Græcis ignota fuit vox hoc sensu. Alciphro p. 408, dixit, et ordinem con vivii Petronius. Medii quoque Latini consequentia pro serie dicebant. Lambertus Vita S. Heriberti favet in id ipsum tota curia una consequentia. Apertio, sunt ritus dedi cationis ecclesiæ. Ad dedicationem et inauguratio nem ecclesia requiritur primum ea, quæ in nova nondum consecrata ecclesia fieri de bent, preces et consecratio ecclesiæ cum trinis processionibus, cum laudibus et gloria, ut loque bantur, seu hymnis et funalibus circa ecclesiam adhuc clausam; alterum quando ad fla gitationem episcopi vel presbyteri alteriusve dedi cantis, extra portam narthecis cum reliquiis depo nendis in ecclesia stantis, aperitur porta ab illis, qui intus sunt; tertium quando dedi cans sacerdos semetipsum, aut alium ecclesiæ illi præfuturum in throno seu sede presbyteriali in summa tribuaæ collocat; vid. Du Cange v. et auctores, qui de ritibus Græcorum sacris scri pserunt. Interim juvat quæ Durandus Rationalis di vinor. offic. I. I, c. VI, de ritibus, quibus Latini ecclesiam dedicant, tradit, pro parle ascribere. Quarto, ait dicendum est, qualiter ecclesia dedice tur. Et quidem omnibus de ecclesia ejectis, solo dia cono ibi remanente recluso, episcopus cum clero ante fores ecclesiæ aquam non sine sale benedicit; interim intrinsecus ardent duodecim luminaria ante Observanda in festo et processione Sanctorum omnium. Processio Sanctorum omnium peragitur secun dum ritum mesonestimi seu medianæ vel mediæ quadragesimarum hebdomadis, et secundum ritum, duodecim cruces in ecclesiæ parietibus depictas. Postmodum vero, clero et populo insequente, cir cumeundo ecclesiam exterius cum fasciculo hysopi parietes aqua benedicta aspergit et qualibet vice ad januam ecclesiæ veniens percutit superliminare cum baculo pastorali, dicens: Altollite portas, principes, vestras etc. Et diaconus deintus respondet: Quis est iste rex gloriosus? Cui pontifex: Dominus fortis. Tertia vero vice reserato oslio ingreditur pontifex ec clesiam cum paucis er ministris, clero el populo fo ris manente, et dicil lilanias, etc. Longam tractatio nem de sacra æde dedicanda habet Symeo Thes salonicensis a p. 114 125, multis capitibus, quorum indicem habet Fabricius Bibl. Gr. t. ultimo p. 64, 65, ubi inter alia cap. 118 quæritur, quare claudantur portæ, c. Caput est quod, nisi brevitati stu dendum esset, totum transcriberem. Pro sancto habere iræcus Constantinum M. et dies festus ejus memoriæ sacer. et aræ ipsi de dicatm testantur. Nihil ergo, quamvis Christianus, Augusto deterioris in apotheosi conditionis fuit. Cum autem in una ecclesia multas aras habeant Græci, necesse est, ut tribunas quoque totidem, quot aras habeant. Festum Sanctorum omnium incidebat in fe stum S. Trinitatis more nostro seu in octavas Pen tecostes. Est omnino mediana_seu he bdomas Quadragesimarum media; vid. Du Cange h. v. utroque Gloss. Rectius tamen hic quidem præci puam istius hebdomadis partem, Dominicam ejus diem, intelligas, eamque nomine totius appellatam existimes, ut partem capitalem.
p quo nunc celebrantur lam secunda feria diacæne simi vel septimana renovationis, id est Paschalis, quam Dominica antipascha, vel que proxime fe stum Paschatis sequitur. Descendunt domini ex equis in porta sanctorum Apostolorum ad horolo gium ejusdem ecclesiæ ducente, et inde, stipati a cubiculo et consuetis proceribus, declinant versus dextram, trajectoque narthece templi sanctorum omnium, ascendunt in catechumenia ejusdem tem pli, et intrant intra velum ibi suspensum, funtque cætera, quemadmodum mos est fieri in reliquis processionibus, per quas domini ad sanctos Apo stolos in equis vehuntur. Adveniens interim cum turba processionale patriarcha consistit intra ædem SS. Apostolorum extra cancellos sacrificatorii, tem poreque opportuno ingruente, intrant præpositi ad Augustos, et amiciunt eos ipsorum tunicis. Exeuntes extra velum dominos excipiunt et venerantur ma gistri et patricii, fitque ibi doche seu exceptio et consalutatio dominorum et procerum, qua peracta, clamat cerimoniarius, nutu præpositi admonitus «Celeusale» [seu: «velitis movere»]. Sic descen dunt per cochleam et narthecem; et egredientes e narthece Sanctorum omnium excipit atque venera tur poratious demus seu suburbana e Pera factio] Venetorum cum domestico scholarum dominis udo rata serta rosis implexa tradente. Paulo illinc ante quam ingrediantur domini in borologium, excipiunt eos in atrio demarchus Venetorum cum factione alba, serta et ipse quoque porrigens. Dominos jam ipsam horologii SS. Apostolorum portam intrantes excipit excubitus (seu præfectus excubitorum) cum demo peratico Prasinorum, et ipse quoque corollas tradens. Et tandem intrantes dominos in portam gynaeconita seu stationis mulierum in de SS. Apo stolorum, excipit demarchus Prasinorum cum fac tione russa, tradens et ipse, quæ ceteri. Sic porro libere absque impedimento procedentes dominos excipit patriarcha extra cancellos sancti bematis (vel tribunalis), osculoque pacis invicem dato, in trant simul in sacrificatorium, 310 ubi domini endytam seu tapetem altari instratum et sacrum Evangelium osculantur, patriarcha utrumque pro tendente et ori admovente. Exinde ordiuntur sup plicabundam processionem, clero canente illud «Gloria tibi, Christe Deus.» Domini hac in pro cessione e bemate egredientes accipiunt a præpo-D silis cereos processionales, et sic, comitante patriar cha, procedunt cantantes Deoque supplicantes usque ad mdem Sanctorum omnium; ubi post peractum anœxeon seu apertionum, vel, quod idem est, en cæniorum officium, (id est post dictas preces, quæ in annuatim renovanda dedicatæ istius ædis memo ria dici solent, et per quas nemini ad clausam ædem Ita est in membranis pro quod præcedentia et sequentia pluralia flagitant. Ita membrana. Contextus tamen monstrat, legendum esse ut in Latinis dedi. Nam imperator ex ede SS. Omnium in dem SS. Apo stolorum procedebat, patriarcha vero e patriarchee vel 8. Sophia protinus ad 8S. Apostolos,
aditus patet,) inferunt pelem, et progrediuntur in ejus ædis bema, prout mos est; et exinde per dex tram tribunalis orientalem plagam intrant in ora torium, quod ibidem est, S. Leonis martyris, et trina cum cereis adoratione Deum ibi venerati,pro tinus valedicunt et osculum pacis dant patriarchæ. Et patriarcha quidem abit in ædem Sanctorum om nium domini autem per cyclium, quæ est intra bema, abeunt ad eucterium sanctæ imperatricis Theophanonis (quod est in æde SS. Apostolorum), ibique depositis tunicis, exspectant tempus, quo recitari sanctum Evangelium debet. Eo instante, exeunt oratorio, et stant intra velum ibidem ea parte, quæ bema respicit, suspensum, audiuntque (a nemine conspecti] lectionem sancti Evangelii. Qua finita, redeunt in idem sanctm Theophanonis eucterium, ibique residentes ordinant cletorium [id est nomiuatim designant et a nomenclatore ci tari jubent, quos eo die sibi volunt convivas ac cumbere]. Tum induti sagis auro septis transeunt per narthecem eucterii seu sacelli S.Hypatii et per atrium illi prætensum; inde oscendunt per scalam ligneam, quæ ex æde 8. Constantini exeuntes in catechumenia SS. Apostolorum ducit; trajectisque modo dictis SS.Apostolorum catechumeniis,intrant in palatium [isti ædi adstructum]; ubi parala ipsis est sacra mensa. Ritus autem in prandio, item in processione pomeridiana, observandi sunt, ut nuno quidem fiunt, [similes illis,] quos in descriptione processionis feriæ secundæ diacænesimi [seu proximæ a Paschatis festo], et nove Dominicm [seu, ejus, quæ in albis dicitur,] exposuimus. Observanda Kalendis Augusti, prodeunte in publicum venerabili et vivifica cruce [in qua Christus passus fuit]. Si Kalendas mensis Augusti in diem Dominicum incidere contingat, debet sancta crux proxime præ cedente die Dominica seu die retro septimo e sceu ophylacio vel custodiario pretiosorum vasorum et sacrarum reliquiarum] magni palatii expromi et produci,quo tempore matutinas canunt, intra tertiam sextamve odam. Et primum depromptus e sede sua et depositus humi in sceuophylacio, balsamisatur vel inungitur sacris unguentis a [cleri regii] proto papa; dein proponitur sic in ecclesia [magni palatii,. Deiparæ Phari, ut videtur, aut et nea] communi omnium adorationi.Tum post finitum officium ma tulinum accedit ad eam sanctam crucem,et coram Stetisse ad Evangelii lectionem imperatores, e variis Nostri locis patet; vid. p. 308 fin. Fide les quoque idem fecisse, demonstravit Valesius ad Philostorg. 111, 6. Conf. Leo Αllatius de libris Graec. Eccles. Bibl. Gr. Fabr. t. V, p. 24. Magnum palatium est ordinaria residentia imperatorum et opponitur aliis urbanis et suburba nis. Quia vero sceuophylacium est tantummodo medium sacrarum,debet hic quoque ecclesia palatina intelligi, et quidem Deipara Phari, ut e' p. 312, patet. Quapropter verba aut et Nea in Latinis hu jus pagina 311, deleri velim. Magnam curam adhibet Græca Ecclesia in idolorum suorum oultu, neque minus Latina. Ter gebant, ungebant ea singulis annis, novam quoque stolam annuatim induunt, concedere gentilibus im pium ducentes. Ordo Roman. p. 572: Crux_es desuper inuncta balsamo et singulis annis eadem unctio renovatur, quando dominus Papa cum cardi nalibus facit processionem in Exaltatione S. Crucis. Sic quoque pagani, qui, teste Artemidoro p. 122, c. 34, idola sua solebant siccis pannis laneis aut linteis extergere, aqua, 88 pone, scalptris, setis porcinis sordes abluere et re vellere, ungere, quod Noster appellat, Quibusdam gentilis ea erat dignitas et cura ungendi et lavandi idola.Sic Phidiæ eraut Jovis Olympii, teste Pausania in Eleis,quorum erat statuam illam celeberrimam se mel per annum abstergere et ornare.
ea consistit tolus clerus palatinus,canens consueta staurosima vel cantica in laudem crucis. Domini,si volunt,[exeuntes e sacro cubiculo, ante consuetam processionem] intrant [in ecclesiam] et venerati crucem abeunt,residentque in chrysotriclino et pera gunt ea,quæ in coneueta quotidiana processione vel conventu procerum in aulam peragi mos est. Papias tum sublatam in capite gerens sanctam crucem,indu tus scaramangio et sago purpureo stipatusque obse quio cleri palatini et protopapa S. Stephani, Daphnes et diætariorum tam Stephani quam palatii, et horum quidem omnium cereos gestantium, procedit[execcle sia palatii]per heliacum seu solarium[illi prætensum], et præter chrysotriclinum.Inde ulterius prolata crux deponitur et exponitur communi totius senatus ado rationi in lausiaco,et quidem in ejus sinistra parte ante portam eucterii S.Basilii.Adoratam itaque ibi crucem rursus attollit papias,et procedit eodem in obsequio,deponitque in palatio Daphnes in templo Sancti Protomartyris Stephani. Die vero vigesimo et octavo mensis Julii incipitcrux obire atque sanctif care omnem locum omnemque domum regiæ hujus urbis, quam Deus conservare velit; neque ædificia tantum, sed et ipsos urbisauros obit atque sanctifcat; quo et ipsa urbs et ei circumjecta gratia et sanctifica tione impleantur. Illa Crucis obitio continuat usque ad diem Augusti mensis decimam tertiam. Ea enim die mane redit in sacrum palatium, et proponitur super senzo[id est sessu vel throno], qui statin chrysotricli no. Diætarii ad hæc consueta staurosimata seu tropa ria in laudem crucis canunt, factaque extensa a proto papa, Daphns 312 addunt ipsi benedictionem, figentes pro more [id est, voventes concepta consue taque formula:Velit Deus et urbem,et in ea sanctam crucem, fixam, immobilem nullaque cala mitate percellendam esse jubere]. Et protinus rursus altollitur cruz a papia, circumlataque in obsequio protopapæ Daphnes et diætariorum obit atque sanc tificat cubicula palatii ipsumque totum. Deinceps deponitur in oratorio 8. Theodori. Sub vesperam infert eam papias et deuterus in Pharum,ubi sceu ed. Describit Christianorum ambarvalia, qui Et pondus tandem certitudinemque addit Goarus cruce et Sanctorum reliquiis circum urbis muros et per plateas circumgestatis putabant mala omnia se averruncaturos esse. Vita S. Aniani Episcop. Aurelian. (apud Du Cangium v. Ambulatorium) pontifex fisus in Domino per muri ambulatorium [est pomaria; nos Zwinger appella mus] Sanctorum gestans pignora. Quid sit et sicne simpliciter, an dicatur, fateor me nescire. Quod in Latinis dedi, non certa scientia, sed conjectura ductus dedi, ne omnino præterirem intactum, et quod videretur locus imputatam sententiam, si non flagitare, saltem ferre. Favet ei certe conjecture id, quod inter acta seu laudes et acclamationes festivas votaque felicitatis unanimi voce cantari solita esset etiam hæc formula vid. e. c. p. item bmc ut p. ad Eucholog. p. 26, claris verbis tradens esse preces recitare, quibus Deus rogatur, ut reges confirmet, ipsamque precum formulam recitans etc., et tandem addens, Grecos sacerdotes de hujus orationis vi loquentes dicere se confirmare reges, hoc est, ut Deus eos confirmet, rogare. Sic paulo post recurrit Non insolens novis Græcis est tv cum genitivo com ponere. Infra p. 373, babemnus pro in humuli et parva arcula. Supra p. 162, est in membranis, quod Edi tor credidit refingendum esse. Procopio perquam frequens est pro in vicinia. Malalas t. p. [id est tumul [us]
ophylaci seu custodi vasorum eam tradunt. Allero mane tandem, dum cantatur matutinum officium, circa tertiam aut et sextam odam, extersa et re purgata crux a protopapa et sceuophylace reponitur rursus in sacro sceuophylacio. Quod si vero kalende mensis Augustiin secundam feriam incidant, efferri debet sacra crux penultima retro die Dominica seu octavo die ante Kalendas Augusti. Si porro illæ Ka lendæ in feriam tertiam seu diem Martis incidant, debet Sancta crux efferri ipsa illa die Dominica,quæ illam tertiam feriam proxime antecedit, hoc est secundo die ante Kalendas Augusti. Si deinceps in cidant illæ Kalendæ in tetrada (seu quartam feriam vel diem Mercurii), debet Sancta crux efferri die Dominica illam tetrada proxime antecedente, seu die tertio ante Kalendas. Ita quoque si Kalends in pemptada [seu quintam in feriam vel diem Jovis] incidant, debet Sancta crux die Dominica illam quintam feriam proxime præcedente seu quarto die ante Kalendas efferri. Si denique in Parasceuen [id ost sextam in feriam vel diem Veneris] incidant Kalendæ, debet Sancta crux die Dominica Parasceuen illam proxime præcedente seu die quinto ante Kalendas efferri. Si tandem in sabbatum incidant Kalendæ Augusti, debet Sancta crux die Dominica septimam illam feriam seu Sabbati diem antecedente vol die ante Kalendas sexto efferri. Vide supra, nota 92, col. 293. lta formant Graci Pariter vel et et vot. Non ergo debuerat mutari apud Diodorum Siculum Eclog. xxi, p. 489 est idem atque Perinde novis Græcis et scribere, et veteri bus quoque fuit; autem vel a potest derivari, quod sæpius apud Nostrum legi lur, vid. ad p. 192, vel a pro repeti. Humilis, depressa. Nam novi Græci humile appellant et augmentum perfecti participii omittunt. Vid. Goar. ad Codin. pag. 98, n° 8. Et bino dicti fuerunι de quibus multum disputatur; vid. Du Cange h. v. Sic nempe dicebantur qui extra suggestum patriarchæ aliquot gradus altum in humilioribus desidebant. Liquet ex Haberti Pontificali p. 27. Et illino quoque Observanda in festo obdormitionis sanctissimæ Dei genitricis die Augusti decimoquinto. Si cupit imperator magno e palatio exire in bla chernas ad peragendum ibi devotum pervigilium, facit id die proxime præcedente, sacroque pervi filio defungitur; et tum altero mane, id est ipso festo die, procedunt omnes, die nondum prorsus oborto, in mutatoriis quidem magistri et præpositi et patricii et officiales; eunuchi autem protospa tharii præter mutatoria sua quoque spathobaclia gestant; œciaci autem seu familiares vel domestici protospatharii specia gestant. Præter secreticos reliqui omnes procedunt in scaramangiis. Procedunt autem et conveniunt omnes in triclinium, quod Danubius 318 appellatur, et ibi consident. Quod si autem non placuerit imperatori præcedente die in blachernas ire sacrumque ibi pervigilium perfice re, induit ipso festo die scaramangium suum, etequo evehitur, si nempe tranquillum mare non fuerit; illo autem silente atque composito, in liburnica illuc cardinalium titulus repetendus est. Cardinales enim non ideo sic dicti, quod cardinalium titulorum vel ecclesiarum, parochiarum essent presbyteri, sed quod in cardine, hoc est in ostio, aditu throni pontificalis starent aut sederent, aut etiam, quod in cardine, aditu tribunæ, extra bema in soles lo cum haberent. Apud Eustathium in vita S. Eutychii contradistinguuntur illis qui infra hema sedent. Hos Sguropulus appellat. Sant tamen in humili sedentes, a clero extra tribunam sedente diversi. Significatio hæc vocis hu milis, præterquam quod naturæ respondet: nam deorsum versa, cava omnia sunt humilia: etiam vetustis Græcis non ignota fuit. Loca depressa dicebant; est in Anthologia p. 118. (598, 3) Lacedæmon in humili sita. Quod in Anthologia inedita Carm. 469, est est carm. 470, antrum in pro fundo situm.
pergit ibique a toto senatu excipitur, qui scara mangiis indutus extra portam cœliomenen [seu de pressam et in humilius deductam; id ei nomen est] in littore sedet,exspectans domini adventum. Et exs cendentem quidem e dromonio excipiunt præpositi aliquanto autem illinc ulterius magistri et patricii et officiales adorantes eum,porroque comitantureum sursum per cochleam ad catechumenia Magni templi [blachernensis) ducentem. Inde trajecto triclinio sanctæ sori [vel conditorii, in quo B. Virginis amictus jacet] ascendit imperator per bisalotum [seu lateri bus coctis constructum triclinium] et per cochleam in triclinium Danubium dictum. Eo transmisso, procedit in porticum Josephicam dictam et tandem usque ad cotonem, comilantibus præpositis. Rema nent autem magistri et patricii et totus senatus sedentes in Danubio, et induunt mulatoria sua, ex spectantque adventum temporis, quo'surgendum est. Illo adveniente, indicat cerimoniarius præpositis, instare tempus; hi ad dominum intrant,eaque de re monent. Dominus igitur e cœtone procedit in Anastasiacum triclinium, indutus dibelesio suo, ibique stanti sese hinc et illinc, dextra sinistraque, aggregant proceres cubiculi; pone hos stant spa tharocubicularii; protospatharii eunuchi autem stant pone dominum.Itaque ordinatis, advocat præ positus vestitores, qui postquam domino chlamydem ejus circumposuerunt, rursus egrediuntur. Post hæe descendit ostiarius ad velum,ibique subsistens [extra velum] una cum cerimoniario dirimit et secedere jubet suam quemque in classem, magistros et patri cios,strategos et officiales. Peractis his, rursus intral ostiarius in Anastasiacum, sed remanet infra stans intra velum. Quod videns imperator, nutum dat præposito, et hic porro dat ostiario; hic autem, eo accepto, introducit magistros et patricios et stra tegos et officiales. Qui ingressi humo procidunt. Ut autem resurrexerunt,monitus nutu regis præpositus ait: «Celeusate» [id est «placeat vobis,» nempe movere]. Exit tum imperator, stipatus a proceribus cubiculi, patriciis et strategis in triclinium Danu bium: 314 ad cujus ingressum ab utraque partebar bati protospatharii cum drungario vigiliæ stant. Hic denuo procidunt in genua patricii, strategi totusque senatus. Ut surrexerunt, accipit nutu regis manda tum præpositus, qui porro cerimoniario communicat; et hic tandem clamat Celeusate. Inde procedit id est vel aliquanto ulterius progresso illo aut progressum quoad sensum aliquanto inferius vel ulterius: vid. ad p. 332, ubi In Grecis Latinisque scriptoribus anti quis el novis frequentia hujus enallages occur runt exempla, et nemo in eo genere pos Nostro et Philostrato. Vel unum saltem locum adducam ex Alberti Argentinensis Chronico ad A. C. 4356: electores et officiales imperii veniebant super equo usque ad mensam; descendentes vero (id est ut autem descenderant ex equis) histrionibus et mimis dubatur equus. Sic apud nostrum paulo post buno locum hac ipsa pagina, est pro et pro et, pro p. pro et p. pro Possent exempla integris acervis effundi unum tamen adhuc addam memorabile ex Georgii Hamartoli Chronico misto (apud Du Can gium ubi de Constantino M. dicitur Duo hoc in loco sunt memoranda, unum pro et alterum pro nolim tamen de ROD admisso quodam librarii peccato cavere.
imperator ab iisdem stipatus usque propemodum ad columnam transversim positam in fine porticus, ibique excipit patriarcham cum lite seu turba sup plicantium eum comitante; sumptisque cereis a præ posito porrectis, facit preces factisque rursus eos præ posito reddit; adoratis deinceps immaculato Evange lio et vivifca cruce, adorant ambo sese invicem, im perator scilicet et patriarcha, pacisque osculum inter se commutant, et tum accipiens a præposito cereum processionalem imperator legit vestigia sua peream dem porticum; cerimoniarius autem ad hæc intonat troparium:«In tuo partu conservasti virginitatem.» Omnes, qui processioni huic intersunt, idem tropa rium canentes intrant in narthecem Magni templi [blachernarum). Reliqui ritus autem eo die festo ob servandi sunt similes ritibus hypapantæ seu festi Purificationis Beatæ Virginis. Adhuc id tenendum, logothetam dromi et rectorem et protoasecretam et mysticum una cum protospatharii chrysotriolinii in porticu Josephica stare. conj. R., ood. Observanda die secundo primæ septimanæ [jejunii quadragesimalis)], domino in silentio magnaura sermonem pronuntiante. Circa tertiam horam datur metastasimum seu aboundi ex aula et negotiis curialibus licentia, et abit totus senatus, consistitque infra gradus ma gnaura, scilicet magistri et patricii et basilici omnes et omnis populus urbanus, drungarius vigiliacumco horte sua et sacra periusia (seu comitativa pecu liare], item drungarius ploimi vel classis cum om nibus ab suam inspectionem pertinentibus. Domini autem prodeunt [e magno palatio] in scaramangiis et sagis suis auro septis; trajectisque porticibus Sanctorum quadraginta [martyrum] et sigmate et Domini ecclesia, in qua cereos accendunt, et sacel lo et ovato et angiportu tandem, qui ad solarium magnauræ ducit, intrant in magnum triclinium 315 stipati et conducti a cubiculo, maglabitis et hetæria. Ibi parumper desident in collocatis sub laterali dextro ad orientem fornice magni triclinii, sellis aureis, (nam stricte id observandum, et mos receptus exigit, ut imperatores nunquam diu stent. sed semper sedeant,) donec a præposito præparata fuerint omnia. Hic enim exit una cum cerimoniario ad ordinandos asecretas et reliqua omnia, quæ ceri et Mistico. Fueritne peculiaris aulica dignitas Mystici, Lambec. Jurid. 77. I, L. VII.)" Conf. Du Cange an appellatus sic a vulgo et historicis, qui amicus imperatoris familiarior esset, interioris admissio nis, non novi. Satis frequenter memoratur Scripto ribus Byzantinis. Apud Leonem Grammat. 480, retinuit Goar. vocem Græcam Mysticus in Latinis, ad Cedrenum vero p. 599, adscripsit in margine, senatorem secretioris consilit: esse. Conf. Script. post Theophan. p. 224, et p. 251, ubi memoratur aliquis Ibidem p. 276, occurrit aliquis (Joan nes Nicolaus cognomine Mysticus occurrit in cod. De hac selemni oratione v. dicta superiusp. 91. Quinam bi sint, non exputo. Debent de pro tectorum genere esse, sive scholarii jam sint, sive Barangi, sive de alio quocunque genere, quos im perator elegerit sibl perpetuos comites scutiferos, qui circa se sint, quocumque eat. Hinc est militia chara, delecta et dilecta, militia peculii seu peculiaris; vid. Theo phan. p. 305, ubi ait de Justiniano Rhinotmeto
moniale importat. Sunt autem ea hac. Explicatur per gradus magnauræ a summo gradu ad infimum usque epeuchium seu tapes, super quo domini pero rantes stanl. Hinc aulem et illinc, a dextra nempe et a sinistra, stant in seriem collocati a primo gradu ad infimum usque asecretæ et notarii, verba do mini excepturi. In primo autem gradu ad dextram orientalem partem stantlogotheta et protoasecretis et protonotarius. Interea dum domini sic in magno triclinio magnauræ sedent, exspectantes opportunum prodeundi tempus, astant ipsis cubicularii omnes et maglabitæ et helæria et chrysotriclinitæ. Omni bus autem comparatis, intrat præpositus et adorat dominum certo quodam gestu caput inclinans sa gumque suum manibus nonnihil attollens. Quo dato signo, protinus exsurgit dominus egressusque extra cancellos stat in summo gradu super orario ibi expanso; protinusque ad nutum præpositi dicit omnis populus polychronium seu votum diuturnæ el prosperæ vitæ. Reddito silentio, incipit dominus perorare. Quo sic ad teleiam seu perfectionem, vel, quod idem est, ad stasin seu pausam, delato [hoc est sermono finito] tacet ipse quidem; populus autem præpositi nutu monitus recitat canticulum, quo longam ipsi vitam et felix imperium a Deo precatur. Eo finito, signat imperator populum ter, et primum quidem coram se in medio stantes, deinceps ad dextram, et tandem ad sinistram. His peractis, revertuntur domini ad easdem, quibus antea sederant, sellas aureas, ibique resident; et statim incipiunt milites ad arithmum pertinentes consuetas laudes dicere. Interim digressus ab impe ratore præpositus reliqua ordinat discessui necessa ria el congrua; magistri nempe et patricii et sena tores seriatim consistunt in laterali porticu sini stræ occidentalis plagæ, dominorum adventum exspectantes. 316 Omnibus bene ordinatis, ingre ditur rursus præpositus, adoratque dominos modo, quo paulo ante diximus, simulque sic admonet tacite, parata jam omnia esse. Surgunt ergo domi ni protinus, et transeunt per sinistram plagam gra duum dictamque per porticum, qua magistri et patricii ordinisque senatorii viri stant; et sic porro per portam, quæ ad triclinium canditatorum ducit, egressi pergunt illuc, et illinc continuantes per excubita, per scholas, per chytum chalces, deve niunt ad sanctum puteum [seu phialam S. Sophiæ]. Ibi accendunt cereos, et venerantur sanctum pu teum, magnaque in porta, quæ illinc in ecclesiam dacit, occurrit ipsi patriarcha ibi loci, ubi sancta crux adoratum exponitur. Domini patriarcham om. R., cod. cod. illi nempe tachygraphicis notis excipere de bebant sermonem ab imperatore pronuntiatum; vid. paulo post 9. Cod. Non dubito id compendium esse formul usitata Αuctor apographi, Draudius, dede rat In Latinis dedi aliquid, quod illam simul atque hanc conjecturam exprimit.
nerantur. Tum pergunt per portam ad dextram plagam bematis; ubi senatorii omnes et palatini ministri et cubicularii astant dominis benedicentes. Hi per sacras fores cancellorum ingressi accendunt cereos, ut mos est, et cætera quoque ex ritu per-' agunt. Tandem acceptum e manu castrensis patri archa thuribulum tradit imperatori. Hic totam circa sacram mensam incensat; et tum exeunt domini dextra bematis una cum patriarcha per minores, quæ ibi sunt, sacras fores, et usque ad porphyreti cas columnas procedunt ambo. Ibi autem valedicunt et osculum pacis impertiunt patriarchæ. Et hic quidem redit in bema, trito hecten, id est officium inter tertiam et sextam horam peragendum, per acturus; domini autem intrant in metatorium, et illinc post absolutionem vel fnem trito hectes as cendunt mystice vel clam arbitris et cum intimis amicis et custodibus per cochleam e melatorio ad catechumenia ducentem; et denique per diabatica vel tectas porticus redeunt in palatium, quod Deus custodiat, stipati a maglabitis et hetaria. Senatoril autem omnes et cubicularii et palatini ministri post absolutam tritohectam abeunt illinc, id est e sancta Sophia, ad sua quisque. Pagana enim cum sit illa dies [id est solemni et solemniter indictæ processioni non dicata], non comitantur dominos in palatium redeuntes. dum ab ipso ex more incensantur, osculo pacis ve Observanda, quando cruces efferenaæ sunt media septimana sanctæ Quadragesimæ. Dominica sanctæ quadragesimæ tertia seu, quod idem est, tertia a festo orthodoxiæ et restitutarum sacrarum imaginum, post tertium sextumque can ticum canonis matutinarum expromuntur sanotæ et vivificæ tres cruces [e sede et basi sua in pala tio] et deponuntur in ejusdem] sceuophylacio, et deinceps balsamisatæ vel inunctæ a protopapa pro ponuntur in ecclesia [palatii seu nea vulgari omnium adorationi. Post absolutum autem orthrum seu officium matutinum recluditur anabasium [seu gradus, per quos ad calechumenia ascenditur,] new seu Nove in palatio ecclesia], et ascendit illuc new clorus una cum olero palatino; et astant canentes consueta staurusima seu cantica in laudem crucis. Domini, si lubet, intrant [in ecclesiam pa latii novam et venerantur sanctas et vivificas cru ces; deinde digressi resident in chrysotriclino con suetæ quotidiane processionis gratia. Trium autem illarum crucium una quidem a diacono neæ sublata descendit [e catechumeniis new], comite clero ejus dem neæ seu Novæ ecclesiæ, et exponitur in ea Dominica tertia quadragesima seu jejunii quadragesimalis, quod incipit a Dominica Ortho doxie dicta, Grecis appellatur (vid. Du Cange h. v.) et quia Græci tuno propositam publice in 00 clesiis crucem adorant.
dem ipsa Nova ecclesia. Altera vero sublata a pa pia magni palatii, qui scaramangium et sagum pur pureum corpore gerit, et stipata a clero palatino et a protopapa S. Stephani Daphnes et a dimtariis palatii, omnibus illis cereos gestantibus, permeat per heliacum [seu solarium] et chrysotriclinum, et illinc porro ablata exponitur adorationi totius senatus in lausiaco ad sinistram, coram porta eucterii [vel sacelli] 8. Basilii. Ubi postquam satis adorata fuerit, aufertur rursus a papia in eodem comitatu, et exponitur in palatio Daphnes in tem plo, quod ibi est, S. Protomartyris Stephani [illius nempe, qui primus martyrum omnium supremum supplicium subiit]. Allero die ejusdem septimanæ post factas missas exit papias et tollit eam crucem e • S. Stephano, et profert eam in magnam ecclesiam S. Sophia. Tertia nempe crux e sacro palatio non effertur. Parasceve autem seu sexta feria ejusdem mediæ in sancta Quadragesima septimanæ, post absolutionem nonæ [odæ scilicet officii circa nonam horam cantari soliti], 318 infert rursus papias sanctam crucem e S. Sophia in sacrum palatium. Similiter quoque neæ clerici inferunt rursus alte ram crucem e sua ecclesia eodem die atque tem pore. Proxima autem Dominica intra tertiam et sextam odam orthri reponuntur rursus cruces a protopapa et sceuophylace in eodem, quo prius asservatæfuerant, custodiario vasorum, prius bene probeque extersæ. Observanda, quanda domini lotum ad blachernas eunt. Parasceve seu feria sexta mane procedit seu con venit scaramangiis indutus totus senatus in blacher nis extra portam palatii ibi loci, ubi domini appel lore cum dromone solent. Pariter induti scaramangiis intrant domini in dromonem una cum privato sui corporis ministerio et logotheta dromi et protoase cretis et præfecto supplicationum, hetariarcha et drungario vigilia. Appellunt autem ad portam, ad quam senatus eos exspectat; et primi quidem ma gistri, patricii et officiales extra portam a dextra parte viæ, qua domini transeunt; ad sinistram vero regia stant sellaria [seu equi sellati et ad inequitan dum accincti]. Proceres, ubi dominis prope funt, adorant humi procidentes; domini autem stipati a præpositis cubiculi et maglabitis, basilicis et he tæria, intrant in eoclesiam [S. Dei genitricis] per viam, quæ illuc ducit. Dominos per portam extimam ingressos subsequuntur magistri, patricii et officia les. In propylæo seu'anteportali autem ecclesiæ exci pit dominos sceuophylax [seu custodiarius vasorum et sacrarum reliquiarum in ea æde repositarum] cum Habebant imperatores Græci balneum do mesticum et procul dubio plura in magno palatio, quæ quotidie aut sæpius pro more istius nationis frequentarent. Blachernense igitur illud tantum modo ceremoniæ causa, ex vetere ritu, semel per annum, aut certe oppido raro (ut ad balneum, quod haud vulgarem sanctimoniam utentibus ad deret, et benedictionem prosperitatemque largire tur, quapropter eliam infra p. 320, appellatur) adibant. Quod si teret, quibus cum ceremoniis fieret, bic exponitur. De balneo isto Blachernensi vid., si tanti est, inepti Græculi commentum, quod habent note Alemanni ad Pro copium p. 83. Nam præter ipsius rei absurditatem impingit homo quoque in chronologicas rationes. Balneum illud Blachernense diu post Justinum fait conditum.
thuribulo;clerus autem ejusdem ecclesiæ subsequi G Inter instrumenta sacra erat quoque flabel lum, e tenuibus membranis, item sindone, pennis quoque pavoninis factum (unde et appellatur), quo diacom nus aut unus astans aut duo ad altaris singula la tera singuli astantes diaconi muscas, dum sacra fiebant, abigebant, aut alias pulverem de sacris endytis decutiebant. Clemens Constit. apostol. VIII, Pontifcale Huberti p. Quia igitur imperatores cum in Greece, tum in Latina Ecclesia qualitatem diaconorum aut subdiaconorum gerebant: quapropter etiam illis lice bat in tribunam intrare, epistolam publice præle gere, instratum altaris mutare et alia talia laico non permissa peragere, ut alio loco demonstratum fuit licebat ipsis quoque, ut nostro hoc e loco palet, flabellum tenere, eoque sacram mensam purgare; vid. Du Capge v. et ad Alexiad. pag. 346, Vales. ad Ammian. Marcell. p. 578, Ma billon in Museo Italico pag. XLVII. Emendemus tur in obsequio. Domini narthscem ingressi saga auro prætextata induunt, accendunt cereos, trans eunt per mediam partem ecclesiæ et præter soleam, ubi rursus extra saaclas fores accensos cereos de ponunt. Inde intrant in sanctum thysiasterium seu sacrificatorium, et venerantur osculo sacram endy tam vel altaris instratum. Interea vero, dum domini sacro in bemate [vel tribunali] devotione sua defun guntur, transeunt senatus et cubicularii et basilici in narthecem sanctæ sori [vel conditorii sacri amic tus B. Virginis], ibique se in series suas collocatos tenent. Devotione peracta, transeunt domini per dextram 319 versus orientem partem bematis et per sceuophylacium, et intrant in narthecem sanctæ sori, stantibus in via, qua transeundum ipsis est, ad sinistram quidem basilicis seu imperialibus ho minibus, ad dextram autem magistris et patriciis, respectu ad portam basilicam ejus sacelli habito. Ad has basilicas fores sanctæ sori accensos figunt domini cereos pro more, et tum [in navim sori] intrant. Ingressis autem, protinus claudunt illam portam cubicularii. Barbati enim illuo non ingre diuntur, sed tantummodo cubicularii. Ibi rursus extra sanctum bema cereos accendunt, ut mos est, et tum intrant in bema, veneranturque sacram endytam osoulo. Primus autem seu supremus imperator thu ribulum a præposito nactus circumcirca incensat sacram mensam. Eo facto, exuunt domini sua saga, traditque præpositus majori domino flabellum e pennis pavoninis factum, quicum ille sacram men sam circumverrit. Eo facto, exeunt e bemale, et abe unta dextra parte ad episcepsin [seu visitationem at que adorationem sacrarum B. Virginis reliquiarum] et ibi quoque accendunt cereos et [reliquias] ado rant. Illinc procedunt usque ad metatorium, in quo hac occasione locum Anastasii in Nicolao I, p. 210 et ripidia duo [sic leg. pro vulgato et repidis duobus] in typo pavonum [id est picta, ut caudæ pavonina instar referrent] cum scutis [id est tabulis, tesseris pretiosi metalli quadratis aut rhomboideis] et diver sis lapidibus pretiosis. Ab his flabellis nata esse, quibus domicelle nostræ sese parant et ludunt, liquet. Habebant imperatores Græci assidentes sibi dormientibus puellas, quæ ventum agitarent et muscas abigerent, quod ex Alexiade pag. 254, patet Cod., ut saepius. Ita solent novi Græci pro omissa littera fpali v: quem librarii nostri morem præsertim in secundo volumine religiose expressi. Nihil frequentius illi quam et talia. Sic in specimine nostri codicis are expresso est pro pro Paulo ante p. habebamus Infra p. 337, habebimus p. et et p. In glossis nomicis Labbei est Apud cl. Corsinum in libro de notis Græcorum p. 36. est pro super f et ad ejus latus ducta linea circumflexa, quæ ipsissimum est v. Nam litteram
Kai imago Dei Genitricis et argentea crux exstant; in cu jus aditu quoque, priusquam ingrediantur, cereos accendunt. Ingreasi autem deinceps in metatorium, si quidem cupiunt, infulantur. Tenendum, eo in loco, in quo subsistunt domini preces ad Deum facientes, ibi subsistere quoque, qui hactenus eos comitati fuerant, mediæ hetæria homines post bona verba dominis dicta. Transeunt porro domini per narthe cem, quos venerantur secunda vice magistri et pa tricii ét officiales; et ascendunt domini per cochleam, et ulterius pergunt ad apodyta [vel vestiarium exu torium, ubi a loturis vestes deponuntur]. Interea vero dum hæc fiunt, ordinant sese, qui prius a do minis eum in finem abscesserant, basilici ad dex tram sinistramque partem foras paraptera [sive alas aut substructiones laterales] ad apodyta ducentes, dominisque per se medios transeuntibus bona pre cantur. Domini autem stipati a cubiculo et maglabitis et magna hetæria intrant in paraptera ad apodyta ducentes. Illinc autem egressos comitati aliquantu lum, subsistunt post bona verba dominis dicta ma Orxoc, xai máλiv Sexovtat ToÚTOUG of TE μáɣcorpor istam in codicibus mestis quoque circumflexo re præsentant. Idem Corsini Appendice ad laudatum opus pag. 28, observat, in Inscriptionibus Psy chario pro Psycharion reperiri. Infra p. 342, est pro Apud Du Can gium Gl. Gr. p. pro Ubique prostat forma vel Houμv, quæ lectio nata est ab illis, qui non in telligebant, circumflexum et vice accentus ibi fungi et litteram deficientem v repræsentare. Nam plena et recta forma est 'Aµµµñv, Amer Mumnin. Ex hoc canone multa possunt veterum auctorum et marmorum loca emendari, corrupta non tam antiquis ab librariis, et lapidariis, quam a typo graphis et editoribus nostris, qui compendium scripturæ veteris non percipiebant. Non enim vi tium faciunt qui litteram omittunt more sui tempo ris universali, sed illi, qui non addunt in libris typorum ope expressis, in quibus omitti talia non solent. Videbor aliquibus ipsa mihi dicam scribere et in aliis facinus meum improbare. Et profecto aliam institissem viam, si mihi contigisset hune librum secundo edere; jam vero cum primus edam e membranis, quæ gemellas non habere creduntur, legem mihi scripsi eam, ut sequerer earum exem plum, quod mutet deinceps venturus aliquis editor. Ego vero et illorum et superiorum temporum mores ex auctoritate membranarum religiose reddere vo lui debuique. Bene enim novi, Græcos hodiernos N finale non in scribendo tantum, sed etiam in sermone omittere; neque novo id exemplo, sed veteres quoque sic consuevisse. Unde enim Latini vocum Græcarum terminationes in cov ultima lit tera mutilassent, nisi patres eorum, Eoles et Do res, id eos docuissent? Plato, Amphitruo, item statio, generatio dicunt et similia. Sunt enim hæc more Græca ut a ft ita a Neque v finale solummodo, sed etiam in terminationes et os omittebant. Nihil frequentius apud Lupum Protospatham, quam Ma niaci, Stratigo, Patricio, Anatolico et talia in nomina tivo efferre. Sic omnes Lupi ætate loquebantur et scri bebant, et ex antiqua traditione loquuntur et scri bunt adhuc Itali et Hispani Paolo, Nicolao, Domingo, etc. In tabula XVIII tomi I Monumentorum vete rum Ciampini p. 35, habetur in area 23 imago S. Bartholomei, qui strangulatur, cum inscriptione, ó sic ipsi quoque veteres Græci haud raro; omitte bant, ut ex pro vel et simili bus concluditur, quorum possit immanis copia cogi, si hoc agerem; vid. ad p. 342 dicenda. Interim unum et alterum exemplum omissi v finalis in antiquis marmoribus subjungam in specimen, quomodo cum talibus procedendum sit. In Diario italico Montfauconii p. 425, legitur hoc distichon cum multis aliis In primo horum versu littera ultima non vitio la pidarii, sed ex more vetusto abest, lectori Græce callenti suppletum relicta. Id idem censendum de inscriptione Herodis Attici, qua Triopium dedica vit; in qua v omissum viros doctos in errorem im plicuit, ut v. 6 Ita enim legendus ille locus est. In ejusdem dedi catione statuæ Regillæ v. 34, ǎvassa legitur pro et 43, pro ubi v omissum dexte ritas et prudentia legentis tacite supplere debet, non lapidarium criminari, ut neque librarium, qui Anchialo vastavil pro Anchialon exaravit. V. Script. Hist. Aug. T. I, p. 848, et II, 377. Rectum id est, sive librario tribuas, qui Palatinum codicem exaravit, lineam transversam n significantem omit tenti, sive dialecto plebeiæ, que in ipsa pronua tiatione n et m et s finalia omittebat. Scalent tali bus inscriptiones et tabula Peutingeriana. Ad Capsu Juliam pro ad Capsum J. Corintho, Epidauro, Pireo, que perinde sæculi Theodosiani atque de cimi tertii, quo revera exemplum illud membrana. ceum, quod adhuc hodie superest, Colmariæ ex an tiquiore codice efformatum fuit, esse possunt. Nam frustra laborat V. D. demonstrare, Theodosiani sæculi membranas et litteras esse illas, e quibus tabula prodiit primum, iterumque nuperrime Vien næ Austriacæ. Textus ipse quidem forte Theodo sium ejusve potius agrimensores habet auctores, at illud exemplum absque controversia est recentius; quod ipsa facies litterarum monstrat, exacte similis illi, qua monachi ante hæc quatuor sæcula mem branas exarabant. Sunt quas veteres lineas paragaudas appel labant. Notus locus Codicis Theodosiani: Nemo vir
gnæ heteris homines; aliquando ulterius comitali auratas habeat aut in tunicis, aut in lineis para gaudas. Lampridius in linea aurum memorat p.972, t. I, Scr. H. Aug.: In linea autem aurum milli eliam dementiam judicabat [Alexander Severus], cum asperitati etiam adderetur rigor, vid. ibi doct. interpretes et ad T. 11, p. 452 et p. 231, ubi munti libus aureis semper stravisse dicitur Gallienus. Apud Nostrum infra p. 359, habemus orarium vel sudarium aureum, aureis filis in textum. 8. Audoenus in Vita S. Eligii 1, 15. lineas metallo rutilas appellat: Habebat quoque zonas ex auro et gemmis complas, nec non et bursas eleganter gemmalas, lineas vero metallo rutilas, orasque sar carum [f. leg. saramancarum aut saranicarum] auro opertas. Jam antiquissimis Herodoti temporibus erant lintea aurea manuciola in usu,ut ex ejus 1.11, c. 122 patet, ubi ex Ægyptiorum traditione refert, regem Psammetichum in regnum Plutonis vivam descendisse, tales ventes Græcis audiunt; vid. Theoph. p. 270] et xdu vid. p. Protembalarius est, qui vel soliis balnearibus præest. Nam appellant Graci, descensiones Latinis dictas; vid. Salmas. ad Ser. II. Aug. t. 1, p. 691. Du Cange Gl. Gr. b. v. [nisi potius aut aut est Constantino Porphyr. in Vila Basilii Macedonis p. 201, phiala, lacus mar moreus, qui manantem et salientem e siphone aquam excipit. Vox phiala (unde nostrum fiole)est, bone Graca. Veteres dicebant Tales lacus, in quibus lavantes natarent et se abluerent, véteres subsistunt maglabitæ, et hi quoque fausta dominis comprecati, denique cubicularii subsistunt, neque hi absque piis votis, haud procul a monothyro [seu porta singulari ad apodyta ducente; 320 tandem præpositi ante hanc singularem portam subsistunt, etiam hi piis votis dominos prosecuti. Domini autem intrant in apodyta, vestibusque depositis, induunt aurea sua lintea. Quo facto, intrant in sacrum la vacrum.Sed prius illuc introeunt regii præpositi et aliqui de cubiculo et nonnulli cubiculariorum,quo rum hi cereos illos gestant, quos accendere solent domini devotionem ibi suam facientes. Consistunt bi præpositi atque cubiculenses,et qui ad privatum corporis dominici ministerium pertinent, item bal nearites seu balneator et protembatarius seu embates, id est solii balnearis,inspector,a dextra parte prope fores,per quas intratur,ante colymbum seu labrum vel lacum reliqui autem Justæ vel lotores palatii blachernarum stant a sinistra parte dominorum. Ingressi domini accipiunt cereos a præpositis, quos accendunt, et adorant colymbi seu labri aut nata torii sacras argenteas imagines,et per dextram ejus regionem transeunt.In illa ipsa vero colymbi dextra regione stant duo thuribula,in quæ imperator,dum transit, suis ipse manibus odoramenta,quæ a pre posito acceperat, injicit.Deinde accensos figunt ce reos imperatores in concha orientale,in quam etiam argentea Deigenitricis imago super phiala stat. et appellabant. Corrigam hac oc casione locum Polybii, qui Valesio negotium crea vit. Bat in Excerptis Peiresc. p. 142, eumque ad scribam, ut existimo legendum esse (communis usus mactras seu grandes lacus,) xal (solia) (aut [nempe reliqua. Sic solent novi Græci,ut imagini Mariæ Vir ginis dextram manum argenteam porrectam et ex tra superficiem picturæ eminentem addant, ut in telligitur e Gerlachi Itinerario p. 63, cujus verba hæc sunt Circa allare in choro (seu tribuna] picti conspiciuntur sancti Gregorius, Basilius, Chryso stomus, vultu macilento: item Nicolaus Damascenus et alii doctores Ecclesia.In summo super omnes emi net sive J. C. cum duobus discipu lorum suorum. Semper in tabulatis chori [super fo ribus, quibus sanctarum nomen est] ad dextram conspicitur imago sive D. J. Christi cum argentea manu, e qua lamina el mas. sulæ argentæ, integros homines, nec non brachia, manus, pedes et alia membra referentes pendent. In medio stat imago Deiparæ cum puerulo Jesu, dextra quoque manu argentea dives, e qua pariter tales la minæ et massulæ argenteæ filaque aurea dependent. Ad sinistram stant imagines mulierum, quæ speciem plorantium præbent,e quibus etiam donaria suspendi solent. Conferat cum his qui volet illos, qui de donariis veterum scripserunt, et neget deinceps,si audebit, Christianismum Græcorum esse veterem paganismum idolorum mutato nomine.
Illinc abeunt ad sinistram, ubi manus Deiparæ mar more expressa sui exhibet formam, argenteo mar gine circumspla. Cereos et ibi accendunt: et pri mus seu major imperator propria manu aleiptum sen sufamentum in thuribulum, quod ibi adest, injicit, a præposito traditum nactus. Illinc revere tentes domini, ingrediuntur in sacellum S.Photini. quod est in interiore tholo. Illinc degressi accensos figunt cereos coram marmorea imagine Deiparæ, que sanctis suise manibus ipsa effundit hagiasma seu aquam benedictam. Post accensos ibi cereos accipit præpositus traditam a balnearita sacram stacten seu sacrum lixivium, et dominis communi cat. Hi suis manibus eo sese cruciatim signant, et lavantur, egressis cæteris. Loti exeunt in minorem exteriorem tholum, positisque suis linteis, induunt alia auro intexta. Protembatarius autem seu solii magister stans coram colymbo facit benedictionem; 321 quæ dum dicitur, introducunt lustæ a sinistra colymbi parte duodecim bastactas seu aquigerulos, qui postquam transierunt coram inferiore concha orientale, ordinant sese in stationem in dextra re gione colymbi. Quo intrantes domini subsistuunt, et primus maximusque imperator dal singulis bajulis singulos aureos nummos. Debet autem præpositus manum cujusque bastactæ seu bajuli prius in eam formam composuisse, ut cum decore atque gratia nummum inditum a domino accipiat. Post finitam hancnummorum elargitionem atque distributionem sanctificat protembatarius lacum natatorium sua cruce, et cum eadem porrigit dominis e colymbo hagiasma seu sanctificatam aut benedictam aquam. Domini, hagiasmate accepto, intrant in colymbum, et dum fit extensa, immergunt sese ter; dein exeunt e colymbo et ascendunt in apodyta, rursus que suis solitis vestibus amicti exeunt cum mystico seu privato sui corporis ministerio. Dum vero exeunt domini per portam singularem, coram qua paulo ante dicebamus solere præpositos fausta do minis apprecantes subsistere, astat ibidem quoque gerocomus hospitalis Eugenii, impertiens dominis prætereuntibus eulogias seu benedictiones. Dominis autem apud quemque ordinem eorum, quos in apodyta ingressuri fores stantes reliquerant, præter euntibus, incipiunt hi se quoque simul commovere et coram abeuntibus dominis præcedere eo ex loco 18 conj. R., cod. et ed. Ita est in membranis. Sed leg. aut aut Incertus quod nam horum amplecterer, prius arripui in Lati nis. Ad aurum nempe cavalis dexteris accipien dum, ut ait Amm. Marcell. p. 16 ed. Lin denbr. Alias enim protenso vestis sinu accipiebant oblata. Aut sic positum fuit pro bajuli, aut sunt idem atque vecles, quibus res deferuntur (v. ad p. 267 dicla). Posteriore modo si explices, habcbit metonymia locum, instrumentum pro utente nomi nans. Hi bajuli possunt jam esse aut aquigeruli, qui aquam in lacum congerunt aut egerunt, Græcis dictos, vid. du Cange v. Aquarius, aut qui corpus Augusti et Augustæ deferunt in lecticis, aut mulos lecticarios agunt, et in universum tỹ sarcinas imperiales et impedimenta sacra onerant, exonerant, curant, observant; vid. de ba slagis et baslagariis Guther. p. 730, du Cange Gl. Lat. h. v. et Vales. ad Ammian. Marcell., p. 83, ubi οxponit «sarcinalia principis ju menta.» Ergo crux illa sic erat formata, ut in summo extremo haberet parvam patinam nonnihil cavam, qua aqua hauriretur. Russi a Græcis docti talem patinam adhuc adhibent in lustratione aquæ dis Lu minum, ut ex allato Angli cujusdam loco pag. 6 horum Commentariorum constat, qui nostrum hunc egregie illustrat et conferri meretur.
et statione, quam quisque obtinet, primi cubicularii e sua, tum maglabitæ, tandem hetæriæ ascripti, e suis quique stationibus. lllinc porro, si placet, avehuntur domini in equis ad pegam [id est ad pa latium peganum et Deiparam fontis], aliove, quo libuerit; quodsi vero equitare noluerint, aut alio quo iro libuerit, abeunt. Observanda, quando in Dominica pagana aul alia die communi domini volunt aut ad SS. Apostolos aut ad aliud aliquod templum devotionis peragenda causa ire. Præcedente die dantur mandata præposito et catepano basilicorum, ut altero mane omnes in scaramangiis illuc conveniant, unde domini decre verunt et ediount exequitare. Itaque conveniunt omnes in scaramangiis statim mane, et præpositi una cum cubiculo 322 e palatio prodeunt, sive ad caballarium [id est catadromum vel domitorium equorum), sive ad Domini Ecclesiam, sive ad cir cum, sive ad tzucanisterium [id est aream exer cendæ equestris pilæ], sive ad Daphnen. Ab his enim ad palatium aditibus solent imperatores, quando exequitant, semper avehi, ipsi autem do mini procedunt in scaramangiis, gestantes spathas suas, et in obsequio præpositorum et cubiculi cabal licant, præpositis nempe atque cubiculo in equis dominos præeuntibus; at maglabitæ et basilici om nes homines cum scaramangiis et spathis, suo quisque in ordine, præambulant. Magistri tandem, proconsu les patricii et officiales, itemque drungarius vigilia et drungarius ploimornm seu classiariorum sequun tur dominos pone armatum seu spatharocandida tos scutigeros, proximos dominorum satellites.Do mini itaquead ecclesiam delati descendunt ex equis, et resident in illis sellis, quas attulerunt et aut in propylmo istius templi, autin narthece,deposuerunt archontogennemata seu nobiliores valeti juvenes. Sic considentes eos circumstat facta velut testudine, et impedit, ne a vulgo conspiciantur, intimus cwto nitarum ordo; intereaque domini pone hoc quasi velum mutant, quos gerunt, calceos, et induunt stricta. (Ibidem quoque, in narthece puta, induunt præpositi sua saga.) Calceati surgunt domini, et induunt auro septa sua saga, et accedunt ad por tam basilicam, ubi cereos a præpositis accipiunt; quibuscum ter Deum adorant. Eo facto, intrantper eam portam in ecclesiam, transeunt per eam me diam et per soleam, et consistunt extra sacras be matis fores, ubi rursus accipiunt a præposito cereos alios, quibuscum eosdem ritus devotionis, quos cum præcedentibus, peragunt. Dein sacrum in sacrifi catorium intrant, ubi sacram endytam osculo vene rantur. Dein accipit maximus imperator e manu præpositi thuribulum, et suffimenta suis ipse mani bus imponit prunis ardentibus, sacram mensam cir cumcirca incensat, eoque facto, rursus reddit ed. cod. pro Cum in membranis reperirem quod non esse carbo, et sensus et 'de fectus accentus monstrabant, liquebat mihi lit teram ultimam non simplicem, sed compositam
præposito thuribulum, et transit [per bema] ea parte, qua eum exire congruit. Tandem his peractis, si volunt in eo templo prandere, fit illud; 323 sin minus, redeunt equitantes in palatium eodem or dine, quo, ut diximus, illinc in templum pariter equitantes excesserant. Si in Quadragesima domini volunt abire ad ecclesiam, tunc fit metastasimum, seu indicitur discedendi e curia et negotiis curialibus venia, quo tempore tritobecte in lausiaco, et quidem in oraculo S. Basilii, quod ibi est, canitur. Data licentia, abeunt omnes illuc, unde futurum est, ut domini exequitent. Congregatis, inscendunt domini in equos, et abitur. Meneis Martii die nono celebra tur memoria SS. Quadraginta Martyrum, dominis in eorum ecclesiam venientibus, eodem ritu, qui observatur, quando domini ad ecclesiam aliquam urbanam caballicant, et quem modo exposuimus. Kalendis mensis Julii celebratur memoria 88. Anar gyrorum, dominis ad venerabilem eorum ecclesiam, quæ est in vico Paulini, prout placuerit, sive in equis, sive in dromone, pergentibus. Ordo et series processionis est ut supra. Notandum tamen de hoc festo præterea, quocunque tandem modo domini in vicum Paulini pergant, sive in equis, sive in dro mone, semper eos scaramangis uti; deinde hoc, do minos, postquam coram sacris cancellorum foribus devotionem suam cum cereis peregerint, in bema quidem non intrare (id enim eo die fieri mos non est), sed coram cancellis sacras SS. Anargyrorum reliquias adorare, et post accensos ibi fxosque cereosin exaerum seu atrium exire, ubi conscendunt in equos etreditum ad palatium instituunt; sivejam in equis redeant, sive in dromone. Sæpe autem fit in hac quidem processione, ut cum proceribus in palatio blachernarum epulentur, et sic demum ves peræ in palatium redeant. Mensis Julii die vige simo septimo similiter peragitur memoria S. Pan teleemonis, dominis in venerabilem ejus ecclesiam, quæ est in monasterio vel tractu Narsetis, caballi cantibus. Quodsi vero dominis placuerit navi illuc ire, fit ordo atque series in hunc modum: Mane procedit totus senatus et cubiculum in scaramangiis in tractum vel monasterium Caniclei dictum, et im perator e palatio intrat in imperialem dromonem cum privato suo ministerio et logotheta [dromi et pro toasecreta, magistro supplicationum et hetæriarcha seu scriptura compendium esse, quod dren. p. 502, Theophan. p. 518, et ibi Goar. xta interpretabar: aptius nihil inveniens; vid. dicta ad p. 256. Græci veteres jentare dicebant jentaculum, novi pro prandere et pran dio adhibent; v. Salmas. t. II, pag. 615. Hist. Aug. Palairet. Observ. ad N. T. ad Acta XX, 11. Anargyri dicti sancti aliquot, et inter eos præcipue Cosmas et Damianus, qui pauperibus medicinam gratis faciebant: v. Du Cange Gloss. Gr. h. v. et Ricaul Etat présent de l'Eglise grecque, p. 148. In tractu, in vico, in insula Paulini dicta, vel de adibus quondam Paulini sic appellata; vid. Ce et Du Cange CPl. Christ. 1. iv, p. 184. "An argyrorum templa Dei Genitrici et Blachernis pro xima erant. Wagnereck. ad sanctorum Cosme et Damiani Vitam p. 28.] Templum hoc erat in ipsis Blachernis seu suburbio sic dicto. In dictione” slę quando hoc sensu debet accipi, subintelligitur vel vel simile quid. Fuit et hic sanctus medicus; vid. Menolog. Basil. t. III, ad diem Julii 27. Script. post Theo phan. p. 269, ub phan. p. 269, ubi dicitur Romanus Lecape nus ipsius nomini ecclesiam et monasterium con didisse, vid. Du Cange CPli Christ. IV, p. 173 fine.
et drungario vigilia. Cum his pergunt domini [per fat, eodem modo fit in abitu, atque in adventu di sinum Ceratenum] ad dictum monasterium Caniclei. 324 Appellentes autem ad continentem excipiunt maglabits, hetæria, præpositi, cubiculum et archon togennemata. Transeunt hinc in aulam monasterii, ubi eos basilici excipiunt. Illinc inscendunt domini in equos,et procedunt equitantes usque ad propylæum vel portale, quod in embolum seu porticum ducit. Ibi descendentes ex equis ascendunt per scalam, et transeunt per dextram orientalem plagam luteris seu baptislerii, ubi a magistris et patriciis reliquisque senatoriis et imperialibus hominibus excipiuntur. Illinc intrant in narthecem; ubi induti saga sua auro septa accendunt cereos in porta basilica, eo que facto, intrant in ecclesiam, transeunt per naum et per soleam, rursus accendunt cereos coram sanctis foribus, intrant in thysiasterium, osculan tur endytam et sanctum martyris caput; tum trans eunt per sinistram orientalem plagam bematis et intrant in tetraserum, quod ibi est [seu cellam quatuor seris munitam]. Illuc ipsis denuo præsen tatur a sacerdotibus sancta cara seu sanctum ca put; quod domini rursus cum accensis cereis ado rant; et ab ipso accipiunt sanctum apomyrisma [seu destillantem rorem sanctitatis unctuosum). Tumexeunt per atrium in anadendradium (quincun cem seu arboretum], quod ibi est, et sub testu dinis ambitu exuunt scaramangia, et induunt colo bia, et in hoc apparatu revertuntur in palatium, sive in equis, sive in dromone; quod posterius si Retinui vocem cara, id est capul, in Latinis, quandoquidem Latini quoque scriptores ea utuntur; Vid. Du Cange v. Cara. Rhamnusius p. 133, capitis S. Joannis portionem CPli a Latinis expugnata Venetias pervenisse, quod olim sub Valente Ci licia in viciniam Chalcedonis, et dein sub Theodo sio majore CPlin pervenerit et in Hebdomo fuerit dedicatum. Liquor vel udor e reliquiis sanctorum ex stillans. Vita Theophanis p. 9 circa fin. et p. 362, ubi de capite sancti Joannis Baptistæ apud Edes sam asservato hæc narrat Theophanes Ita e sepulcro sancti Demetrii apud Thessalonicam memorat Cedren. p. 748, et Anna Comnena Alex. p. 60. Cyrilli, Gortynæ in Creta episcopi, sanguinem stillare, quod in colm spongiis excipiant, ait Contin. Theophan. p. 48. S. Nicolaus in Myris, oppido Lycie, ava ut perhibet Constantin. Porphyrog. de Themat. p. 16. Tales imagines uvescentes dicebantur Theophan. p. 370, eoque procedebant er roris Græci, ut vel arcas humido forte in loco po sitas,et ut ait Hippocrates, id est udas, uvescentes, pro signo haberent, intus positum sanctum esse; vid. Scylitz Curopal. p. 812, et Du Cange et Manna et Oleum S. Crucis. Manavit hæc su perstitio e paganismo, aut potius, ut ejus alia multa apud hodiernos paganos Gracos, Christianos dictos, remansit. Veteres enim optabant quibus bene vole bant, vita defunctis, ut ex eorum tumulis largo pro ventu flores suave fragrantes exsurgerent, per quos ipsa eorum corpora viderentur bene olere, et quibus id contingeret, eos pro hominibus habebant, qui, dum viverent, cari diis fuerint. Clare de illa persuasione testatur elegans Græca inscriptio apud Murator. Thesaur. p. 1693, cujus hæc est parti cula Tu igitur, terra, Aquilino bona esto et levis, et ad ejus latera suavis odoris ferto flores quæcunque apud Arabes profers, quæcunque apud Indos reperiuntur, quo de corpore bene fragrante exsudans ros significet, ibi jacere puerum diis carum,. libationibus et suffimentis [aut sacrificiis], non lamentis dignum. Accepi de testudine, de qua supra dixi in ritibus Coronationis Augustorum, et Noster p. 322 admonet. Potest tamen sensu ordinario de in fula induta accipi, quam imperatores in ingressu in ecclesiam deponebant, in exitu rursus in capite reponebant.
cium fuit. Si per sinum maris domini revertantur, & intrant ipsorum ex mandato in dromonem simul cum ipsis quotquot ipsi voluerint jusserintque pro corum eo die secum epulari. Mensis Septembris die vigesimo sexto similiter celebratur memoria 8. Joannis Theologi, dominis eo die ad venerabilem ejus ecclesiam, quæ in dihippio est, abeuntibus. Kalendis mensis Novembris peragitur simili modo memoria SS. Anargyrorum, dominis ad venerabilem corum ecclesiam, quæ in tractu vel monasterio Basilisci est, abeuntibus. Mensis Augusti die vige simo nono similiter eelebratur memoria decapita tionis S. Joannis Præcursoris, 325 dominis ad vene randam ejus ædem, quæ in monasterio Studii est, abeuntibus eodem ritu, quem in memoria seu festo S. Panteleemonis supra exposuimus. Nam totus senatus in scaramangiis convenit mane in monaste rium Studii; magistrique et patricii et officiales stant extra portam, quæ ad mare respicit; cubicu lum autem et basilici et maglabitæ et hetæria et archontogennemata stant in portu, ubi dromo ap pellit. Monachi autem illius monasterii stant in serie gemina, dextra sinistraque, ab illa inde extima porta usque ad portum. In quo appellentes domini cum eodem comitatu et eodem ordine, quem in memoria S. Panteleemonis diximus, egressique e nave, procedunt in obsequio cubiculi et maglabita rum et heteriæ, præcedentibus monasterii Studiani hegumeno thuribulum fumans gerente et monachis cum cereis ardentibus. Dominos, ut ad eam por tam appropinquarunt, in qua stant magistri, patri cii et officiales, adorant hi humo procidentes, et relevati prosequuntur eos iidem. Sic præeuntes domini per atrium ascendunt et transeunt porticus quæ ibi sunt, et sic perveniunt in dextram orien talem partem narthecis, ubi saga sua auro septa induunt, et accensos figunt cereos; porroque in terius una cum sacerdotibus (intra navim) pergunt, nbi rursus cereos accendunt. Quo facto, protinus fit introitus [seu initium divini officii]; præpositus thuribulum tradit imperatori seniori, qui id tenens incensat; inde pergunt ad dextram partem tribunæ, ubi caput sancti Præcursoris expositum est; quod religiose venerati exeunt in metatorium, quod ibi est, exuunt scaramangia, induunt colobia, trajecta. que parte feminarum, consistunt in dextra orientali plaga bemalis, accenduntque ibi cereos pro exci pienda S. Evangelii lectione. Dein exeunt rursus in viridarium quod ibi est, sub quo mistum celebrant, adhibitis proceribus pro lubitu delectis, monachis interea pocula et dapes ministrantibus. Post mi stum finitum surgunt, et per eadem, qua venerant, Sepius hoc in codice fit mentio. Est autem et mix tum dejejunatio, jentaculum, et mixtare dejejunare; vid. Du Cange v. ubi multa hujus significationis exempla attulit. Solebant nempe Græci jejuni ad celebrationem divini cultus et missæ præcipue accedere; quia cibum gustare ante sumptam communionem pro magno crimine habent. Ne igitur nimis diu jejunando sese fatigent, solent, antequam ex ecclesia decedant, buccellas panis aliquot et vini poculum, seu meri, seu aqua mixti, seu aromatibus, quæ Latini sequiores pi gmenta appellabant (vid. Du Cange h. v.), conditi et fructus horæos atque dulciaria in porticus ecolo.
tione et cerimoniis. viam remeant ad dromonem prædictis cum direc siæ inferre, iisque sese reficere ad positas ibi lon gas tabulas, antequam domum quisque suam disce dant. Imperatores Græci, cum adhuc essent, pro ceres suos in metatorio suo seu capella imperiali proposito et exhibito hoc mixto seu jentaculo ex cipiebant, et quando die quodam festo deberent procerum aliquos ad sacras epulas adhibere, debe bat tempore cramatis Atriclinus nominatim singu los, quos secum prandere aut cœnare vellet impe rator, invitare, ut ex p. 421, patet, ubi me morabilia hac verba leguntur sub regiis epulis cramatis, Hæc est bra vis idea cramatis. Jam de origine et rei et vocabuli aliquando uberius dicendum est. Ego quidem puto, crama esse reliquias, imaginem et successionem veterum agaparum. Sentit quidem aliter Joannes Belethus c. 119 Explicationis divini officii, qui mixtum boc aut parvum prandiolum (ita appellat) perhibet metu institutum fuisse, ne acceptæ eucha ristiæ quidquam cum saliva exspuant qui comma nicaverint, sed collutione hac oris omnia sacra probe detersa in ventriculum descendant. Digna sunt quæ hic legantur ejus verba, neque pigebit ascribere. Exponendum modo est, ait, de parvo quodam pran ponendum modo est ait, de parvo quodam pran diolo, quod fieri debet ante magnum prandium in Pa schate, quando communicatum est. Statutum enim est in quibusdan ecclesiis, et ubique terrarum sic deberet fieri, ut illo die panis et vinum in ecclesia haberetur, et, cum homines communicaverint, detur statim unicuique buxea panis, priusquam redeat, et paulum vini, ne forte quidpiam de sacramento in ore remanserit, quod exspuendo facile emitti queat. Pos set enim facile contingere, si non statim comederetur. Que sane laudata consuetudo omnibus probatur, sumpsitque originem ex institutione B. Benedicti. In stituit namque vir ille sanctissimus ob samdem cau sam, ut illi, qui aliis fratribus debent in prandio post communionem ministrare, aliquid prius comederent. Atque hoc quidem prandium mixtum appellant. H. T. Locum hunc cum primum pone Durandum (nam ejus Rationali subjunctus est Belethus in edit. Lugdunensi) et deinde apud Du Cangium v. Mix. tum quoque legerem: non poteram satis novitatem sententiæ mirari, quæ censet, mixta fuisse ideo instituta, ut saporem et reliquias omnes sacramenti ex ore abstergeret, ejusque nihil quidquam sineret perire. Sed inveni deinceps auctorem antiquum et gravem Chrysostomum, qui, teste in ejus Vita Pal Iadio, p. Primi Patres Ecclesiæ. cum viderent, neque Judæos, neque Græcos absque ritibus pontificalibus traduci suos in partes posse, indulserunt ipsis et hostiam et sacrificium et epulas sacrificiis adhærentes. Inde remansit in Ecclesia mos in templis epulandi, de quo cum aliquoties fuisset ad nostrum Ceremoniale disserendi occasio, hic oblatam non dimittemus. Adjuncta nempe erant majoribus ecclesiis, in quas solemniter procedere statis diebus solebant imperatores, palatia, aut ipsis potius ecclesiis sic intexta, ut partem earum efficerent. Erat ibi metatorium, in quo desideret imperator, quo tempore nihil ipsius præsentia opus, aut ipsi nihil in ecclesia peragendum esset, audiens bymnos et sermones, si qui recitarentur. In hoc ipso quoque metatorio crama celebrabat seu jenta bat cum proceribus, antequam ex ecclesia in pala tium reverteretur pransurus. Adhærebat huic me latorio triclinium, in quo aut solus, aut proce ribus, quibus vellet, epulabatur, si nempe vesperas in eadem ecclesia celebrare vellet et prandendi causa in palatium reverti nollet. Conf. p. 308. c. fin., 310 c. fin., 323, et alibi. Tandem erat ibi quoque Coston seu cubiculum, dormitorium, si per noctare in ecclesia vellet imperator. Huc respiciunt illa Niceta Choniatæ de Andronico verba p. 175 ult. Istius moris imperatorum in ecclesiis prandendi ex stant alibi quoque exempla, quorum non pauca Du Cange exhibuit in CPlis Christianæ 1. II. p. 136. quibus addo Leonem Grammaticum, apud quem p. 480, hæc leguntur: popσσávo & Baσi Capov, et Joannem Diaconum in Chronico Neapoli tano, p. 304 Constantinus Augustus Romam venit, dominico die processit ad Sanctum Petrum cum exercitu suo. Omnes cum cereis exiverunt ei obviam, et obtulit super altare ipsius unum pallium auro tex tilem et celebratæ sunt missæ. Sabbato sequenti venit ad Lateranum, lavit et ibidem pransit in basi lica Vigilii. Clerici quoque in ecclesiis convivaban tur, et hoc convivium xuptaxov appellabatur, teste Phavorino, in cujus lexico hæc glossa legitur: Au epulum soli clero destinatum et ab eo solo celebrari solitum in ecclesia. Saxiusin notis ad Landulphi historiam Mediolan. ait vestigia veterum agaparum seu con viviorum ad fovendam charitatem mutuam institu torum vestigia usque ad sæculum xiv in ecclesia Mediolanensi perdurasse, epulas nempe in ecclesiis soli clero sacra facienti indultas, amoto luxu omni et vulgi promiscui intemperantia. Solent adbuc hodie Græci epulas funebres propinquorum suorum memoriæ sacras, aut illorum martyrum natalitias, quibns ecclesia quæque dedicata est, in porticibus ecclesiæ seu in narthece celebrare, ubi longa mensa una aut plures stant, quibus dapes imponuntur et assidetur a convivantibus. Vid. Gerlach. Itinerar. p. 206, et Ricaut, De l'état de l'Eglise grecque p. 288,
Observanda in electione et ordinatione patriarchæ Constantinopolitani. Vivis exempto patriarcha, significat imperatque cujus verba,quoniam crama nostrum illustrant, appo nam. Au bout de huit jours [ab exsequiis] on leur rend une visite de charité pour les consoler de leur perte et pour les accompagner à l'église, où il se fait des prières pour le repos de l'âme du mort. Les hommes mangent et boivent encore dans l'église tan dis que les femmes renouvellent leurs lamentations; à la fin de la cérémonie on donne aux amis du bled et du ris bouilli, du vin et des fruits secs. Celle pratique connue par le nom de va passe parmi eux pour être d'une très grande anii quité, etc. Est sane, ut e dictis hactenus patet, mos antiquus, qui natales debet cramati et agapis. Cer lach. hunc morem sic describit p. 63, cujus verba Latine reddam. Post celebratum cultum divinum et dis tributam Agapen hebant exsequiæ feminæ cujusdam, id est cantabatur; quem cantum populus sæpe suo, Kó pis, theroov interpolabat. Sacerdos dicebat preces, incensabat fructus, uvas passas, amygdala, legu mina alia, dulciaria, in magnis lancibus in superiore parte coram tribuna exposita, interea dum Psaltes cum suis discipulis antiphonas caneret. Postremo fructus illi consecrati cum delicatissimo vino rubro inter concionem distribuebantur. Quo facto, missæ da tæ, et discessum fuit. Dona hæc, lances inquam saturas dulciariis et vino et bellariis onustas et in memoriis martyrum aut aliorum fidelium ec clesiæ oblatas et in concione distribuendas, xx vloxia, sportulas olim appellabant. Balsamo ad ca non. Apostol. Sed redeo ad inceptum de cramate sermonem. Manavit ab hoc cramate seu distributione buccellæ panis cum haustu vini aut buccellæ vino intinctæ aut cochlearis vini cum in trito vel injecto panis frusto, antequam ex ecclesia discederetur, mos laicis poculum negandi. Venit tandem successu temporis etiam crama in desuetudinem, et sic factum, ut laici prorsus oalice exciderent, atque pro sacramento id unum retinerent, quod Græci àɣánŋy aut pov appellant, frustum panis consecrati, quod in Ecclesia Græca solet non communicantibus distri bui. Cramatis quoque species est illa largitio mo nachorum, de qua Goarus ad Euchologium p. 715 refert solere eos die Paschatis, peractis missæ so lemnibus, panes, caseum et ova in ecclesia bene dicere et consistentibus in nartbece ante lautiorem cibum degustanda cum benedictione apponere Or dinarie crama consistebat in frusto uno panis et haustu vini, interdum quoque addebantur pw xà, ficus, dactyli, amygdala, item saccharata. Me nologium (apud Du Cangium Gl. Gr. p. 752): Aape accipiunt fratres crustulum et singulos cyathos vini in narthece et nihilo plus. Triodium in Sabbato Sancto: Eloéoxerat Hue quodammodo etiam pertinet ille mos (de quo vid. Casalium de Ritibus veter. Christian. p. 61) lac et vinum dulce mixtum recens baptizatis dandi. Nam ut hæc refectio con clusio rituum baptismi et velut gratiarum actio sa cerdotis ad baptizatum pro suscepta fide erat: sic erat quoque crama conclusio divini officii, eoque clerus profitebatur quasi populo gratum animum ob præstitam sibi operam, et hoc quasi præmium stu dii dabat. Si quæritur, unde panis, vinum, bellaria, totus apparatus jentaculi talis sumptus fuerit, con jicio procuratores ecclesiæ cujusque illas species e reditibus ecclesiæ comparasse: consuevisse quoque fideles portiones panis,vini,aliarum rerum secum in ecclesiam afferre, quorum partem sacerdos sumeret sacrificio inde conficiendo, aliam agapæ seu antidoro aliam cramati destinatam. Transeamus nunc ad in dagandam nominis etymologiam. Crama potuit vel ideo sic dictum fuisse, quod miscellaneis in speciebus et velut in satura quadam lance consisteret: vel quod xexpaµµévov id est infusum, nempe vinum, exhibe retur, aut quod misceretur, id est infunderetur in eo vinum: veldenique quod vinum daretur aqua mixtum et temperatum. Habent omnes tres etymologiæ spo ciem, sed maximam duæ posteriores. Mixtum op poni solet mero: vid. Du Cange v. Merus. Suadet quoque primorum Christianorum, a quibus hic mos manavit, nota sobrietas, vinum, quod in agape fidelibus daretur, aqua mixtum et ideo xpàµx dictum fuisse, quod miscendum esset aqua et misceretur, idque Christianos maluisse, quam Græcorum gentilium Expatov, vinum me rum, quo illi in suis vel spois, dejejunationibus, utebantur. Clare id patet e loco Justini Martyris in Apologia: 'All love Est hic crama vinum meracum, sed aqua miscendum: propterea paulo post pro ea voce substituit Patrocinatur huic etymologis quoque vox sux.parov, de qua vid. Du Cange Gl. Gr. p. 455. Est autem more novo rum Græcorum pro y usurpantium idem, quod et Potest tamen a vino vel ma xime meraco dictum fuisse. Nam quamvis mix tum notat illud vocabulum, usurpatur tamen xɛpav voetv Græcis et miscere Latinis pariter pro infundere liquorem in vas quemcunque tandem. Exempla dedit Du Cange v. Miscere. Homerus: Eatov bun fundens oleum super caput et humeros. Hinc xpã się est novis Græcis omne vinum, merum perinde ac mixtum, et quia meri haustu solebant dejeju nare, propterea xpiaty river ipsis est jentari, YEUEGO. Gloss. Græcobarb. (apud Du Cangium v. Con stitisse autem ipsorum axpatov seu jentaculum in haustu vini, patet ex loco Cinnami p. 158 fine, ubi Dionysius, Hunnorum dux, in arma suos iro Voyo. Unum adbuc est quod addam de ver sione Leichiana hujus vocabuli. Quæ etsi mihi non probatur, potuit tamen V. D., ut xpapati. Cety pro confabulari acciperet, inducere usus verbi miscere apud Latinos medio ævo, quando miscere simplex idem erat atque miscere sermones; vid. Du Cange Gl. Lat. h. v. to De ritibus electionis patriarcha CPtani multi
imperator Deo charissimis et Dei amantissimis me conj. R., cod. tropolitis, tres ut candidatos, quos ipsi patriarcha tui aptos et dignos reputent, denominent. Conve niunt ergo in catechumeniis sanctissime Magna ecclesiæ, et vota edunt sua iis, quibus visum fuerit, et electorum a se virorum nomina ad imperatorem renuntiant. Ergo convenire illos jubet imperator in palatium. Ingressi et coram domino collocati porrigunt ipsi scripto designata eorum trium, quos ipsi elegerint, nomina. Quos inter si etiam ille fue rit, quem imperator cupiat, aut in quo acquiescat, multa, ut Habertus in Pontificali, et Du Cange_v. et quos hic exscribere polo. De voce Patriarcha id unum adhuc noto, repe tendam eam esse inde, quod ille sit institulorum patriorum rituum a majori bus ad posteros transmissorum» ordinator, præitor et custos. Notum ceremonias, instituta genti cuidam aut familia propria notare. Plutarch. in Nums p. 24 Caput nostrum de reliquo illustrat, et non inutile erit conferre caput hujus ipsius secundi libri 38, quod agit de electione Theophylacti in patriar cham. Hominum sacri ordinis et Deo dicatorum hic titulus est, clericorum et monachorum. Reddidi * Deo charissimis et Dei amantissimis,» ne vim vocabuli non exhaurirem. Inest sane utraque idea. Poteram tamen posterius omittere. Græci enim quando de talibus loquuntur, appellant non tam ad eorum amorem erga Deum quam ad amorem Dei erga ipsos respicientes, et observavit Hoeschelius ad Vitam sancti Antonii, Deum amantes et a Deo amatos autem appellari. Quamvis enim clarum sit, apud Nicetam p. 32 esse «transitum Dei amantem» qui propter amorem Dei fit, et neutri opinioni repugnet analogia, favet tamen posteriori magis. Ut est» a scorto natus,» Basilicor. I. XLIX, tit. 4, c. 18, ita «& Deo amatus.» Hoc sensu Aristides p. c. fin. poetas dixit soli sunt Deo vel diis chari, Pariter eumdem eodem loco et appellat Alexander Trallianus V. 4 Jabocum Psychristam, medicum sic dictum, quod dimta refrigerante uteretur, ait, cui Deus ex ingenti amore præclaram in arte medica fortunam et dexteritatem raram indulsit.» De quo loco vid. Schurtzfleisch. ad Eusebii Chronicon p. 91. Olim tribuebatur ille titulus etiam imperatoribus; deinde clerus eum in peculium accepit, titulo imperatoribus per misso. Athanasius in Apologia ad Constantium imp. Deinde inter alios titulos, quibus compellabatur patriar cha coram et in scriptis, erat quoque ut e jure Græco Romano constat. In nostro presenti loco datur prædicatum metropolitis. In formula vero renuntiandi pa triarcham, quam Du Cange Gl. Gr. p. 927 ● Ma laxo refert, datur iisdem prædicatum; episcopis autem; vid. paulo post ad 336 dicenda. Magna ecclesia est eadem atque Sancta Sophia, et quia olim sedes patriarchatus CPlani penes eam erat, dicebantur qui ad patriarchatum illum promoverentur «ad excelsissimum et magnum patriarchalem thronum Magna Christi ecclesia promoveri.» Sic in laudata modo formula apud Du Cangium Jeremias e metropolita Laríssæ in patriarcham CPtanum sublimatur his ver bis, quæ referre haud piget neque a re præ senti alienum est. Hoc primum pertinet ad electos, de nominatos, secundum vero proxime sequens ad electores, denominatores. Maluissem tamen pro primo aut; «renuntiant ad imperatorem, se mandata perfecisse.» Quorsum enim opus erat nomina eorum in scripto exhibere, quæ jam orali relatione significassent? Nihil tamen ausus hic fui in Latinis movere, aut a Græcis discedere. De more ternos viros ad episcopatum denominandi, quorum unum primis temporibus or dinator, et deinceps imperator eligeret, egit Haber tus p. 459. Syntagma patriarchale (apud Habertum p. Vocem non recte accepit ibi Habertus. Est enim non, quod ipse vult, designatio nominum candidatorum pa triarchatus imperatori a proceribus patriarchei scripto exhibita, sed ipsa renuntiatio ex imperatoris ore profecta, etc., ut ait Sy meon Thessalonicensis apud Du Cangium v. Ilpó Apparet ex hoc capite et hoc pracipue loco, seu renuntiationem imperatoris non fuisse meram, ut Symeon Thessalonicensis vult. assensionem et contestationem sus acquiescentiæ in proposito candidato, sed pleno cum jure constitutionem ejus, quem pro suo libero arbitrio, a clero commendatum nec ne, velit jubeat patriarcham esse. Voluerunt quidem Græci sacer dotes jugum hoc dependentiæ suæ a potestate sæ culari excutere, verbisque captiosis illuc viam sibi sternere studuerunt: sed æque illis atque La tinis non successit. Verba Symeonis hæc sunt. Ait imperatorem hunc Ecclesiæ honorem habere ut profteatur ore suo, in actu renuntiationis,
bene res habet, et renuntiat illum quod ei vero præter ibi scriptos alium aliquem patriarcham creatum velit, significat se hunc vel illum, nomi natim citans, velle patriarcham creatum habere. Metropolitis, ut par est, imperiali mandato atque optioni acquiescentibus atque cedentibus (modo dignus et aptus muneri sit a domino denominatus), fit metastasimon, vel exitur e palatio, totusque senatus et metropolitæ omnes, ecclesiastici omnes, proceres et presbyteri reliquique sacerdotes abeunt ad magnauram; quo etiam imperator in scaraman gio et sago aurea prætexta septo pergit, et coram ibi astans alloquitur senatum et metropolitas his verbis: «Divina gratia et nostra, quæ illi debetur, imperialis majestas creat hunc [quem videtis et monstro] «virum piissimum Constantinopoleos pa triarcham.» (Adest enim coram honorandus.) Ac quiescunt omnes et acceptant domini judicium, eique pia vota ingerunt, et alia significant, quæ vo [gratum et acceptum habet,] Falsa sunt hæc postrema: «Non tamen in functionem et exercitium muneris enm ipse imperator immittit, neque dat ipsi quidquam, sed consentit et acquiescit rei jam antea perfectæ ab aliis, velut pedissequus pone se quens.» Si vera hæc sunt, nemini unquam ullam dignitatem sæcularem contulit imperator, sed ab ipsis honoratis arreptam tantummodo consensusuo, quem negare non potuerit, confirmavit. Eadem enim formula, qua dignitates et officia quæcunque alia conferebat: «Nostra per Deum majestas creat et renuntiat te talem vel talem,» patriarchatum quo que conferebat. Quæ mentiendi impudentia illud affirmare ad clerum pertinere, et a solo clero tri bui, quod ni quis ab imperatore acceperit, nunquam obtineat; cujus collationi sola voluntas et edictum imperatoris intercedere valet. Aliquanto modestius et verius Nicephorus Gregoras 1. Recte vero addit quod rei caput est. Nam in voluntate et assensu imperatoris vertebatur totius negotii cardo. Solemnis formula in ordinationibus seu promotionibus ecclesiasticis, et tanti ponderis, ut absque ea ordinatio irrita et nulla sit; Habet. Pon. tif. p. 116. Unde apparet, apud Cedrenum p. 449 post non post ponen dam esse majorem distinctionem. Habet tamen Codinus aliam, cui hæc formula deest, hanc nempe K., pronuntiante bæc verba debebat identidem pro varia qualitate subjecti addi character ordi nandi patriarchæ quem hactenus quisque gesse ril, aut aut aut denique “Titulus erat minoribus gradibus ecclesiasticis proprius. Concil. VI, Act. 12 Verbum significat aliquem medium interceptum a lateribus tenere, ut elabi nequeat. Eleganter M. Antoninus Philosoph. imp. Hoc modo quos honorare vellent, deducebant comites, præsertim si quis ad impera lorem adducendus esset, medius interceptus duobus brachia ejus tenentibus coram sistebatur; quod honoris sub specie vere erat imperatoris se curitati prospicere. Hodieque mos ille in aula Tur cica observatur, in quam • Græca cum multis aliis traductus fuit. «Singuli,» ait Busbekius Epist. I. p. 71, de se suisque comitibus ad Solimanium deductis, «ut ingressi sumus, ad eum a cubicula riis ejus deducti sumus, brachia nostra tenentibus. (Ita enim fert eorum consuetudo ab eo tempore, quo Croata quidam in vindictam domini sui inter fecti, Marci, despota Serviæ petito colloquio Amuratem occidit.) Posteaque, veluti deosculata ejus manu, ad parietem oppositum cessim ita sumus reducti, ne illi tergum aut ullam posterioris corporis partem obverteremus.» Potest illa ratio, quam allegat Busbekius, Turcas cautos fecisse, et eo magis hunc morem suasisse. Sed procul dubio manavit in aulam Turcicam e Græca. Illa enim se ad bujus exemplum plurimis in rebus for mavit. Sæpius apud Nostrum fit mentio patriarchæ a silentiariis tam in accessu ad imperatorem, quam in recessu,; p. 18, Luit prandus Histor. VI, 2, se ipsum ait «duorum eunuchorum humeris incumbentem ante imperatoris præsentiam deductum fuisse.» Id idem in se quoque instituebant Romani pontifices. "[Ordo Ro man. I, de missa pontificia p. 15: Descendit pon tifex de sede cum primicerio notariorum et primi cerio defensorum tenentibus ei manus, et p. 141 Tunc surgit dominus pontifex a duobus sustentalus in processione progrediens, sicut mos est.]* In collec tione tabularum Ferriolensium tab. 87, exhibetur imago sponsæ Armenicæ, quam duæ amicæ pa ranymphæ mediam interceptam ad ecclesiam de ducunt marito copulandam, tenentes eam utroque brachio, sed manibus non nudis, sed pretioso ma nucciolo velatis. Vita sancti Nili junioris p. 152 Sed præcipue elegans et memorabilis est locus Sguropuli in Hist. Concilii Florent. sect. IV, c. 5
luerint. Tum presentat et committit imperator no vum patriarcham præposito et proceribus cubiculi et silentiariis et sic utrinque brachio sublevatus deducitur a præposito et uno quodam silentiario in patriarcheum seu residentiam patriarchæ, eccle siasticis dirigentibus et obsequentibus; imperator autem revertitur in palatium. Proxime illinc in stante die festo Dominicove fit processio in Magnam ecclesiam, prout illuc processiones fieri solent. Electus aut præpositus, unaque cum eo totus eccle siasticus ordo, imperatores ibi cum comitatu exci pit. Intratur in navim, et officium fit secundum formulam consuetam, fiuntque omnia deinceps ea serie iisque ritibus, qui aliis in processionibus ob tinent. Tum, peractis illis, incipiunt Deo cari me tropolitæ electionem et ordinationem patriarchæ. Imperatores autem Christi amantes parum retro in vestigia sua recedunt, et exspectant donec a metropolitis ea quæ ad ordinationem pertinent peracta fuerint. Tum intrantes per dextram regio nem tribunæ et per cyclium in sacellum, in quo argentea dominicæ passionis imago conspicitur, adorant ter Deum cum cereis, et salvere jusso pa triarcha, exeunt in metatorium, funtque reliqua, ut in consuetis processionibus, si nempe solemnis Ergo minus decorum reputabatur Græcis alicui tantum extremos manus articulos non tam appre headendos, quam tangendos, solummodo, in spe ciem, Latino more, porrigere, decentius autem, ut Græci ipsi faciebant, suum brachium alterius bra chio subjicere et circumplicare et sic ipsum ducere. Vetustus ille mos est et ad Byzantinos a Romanis venit. Legitur enim in vita Caracalla T. I Script. Hist. Aug. p. 710, eum e Capitolio, ubi pro suscepto recens imperio Jovi Capitolino gratias egerat et vota fecerat, in palatium rediisse innitentem Ρapiniano et Chiloni, ambobus pre fectis prætorio. Plerumque qui alterum sic dedu cerent, ipsi erant dignitate suppares; interdum etiam æquales, ut apud nostrum pag. 363 Hera clius junior, e despotæ dignitate in Cæsarem evehendus, dicitur in solemni ad ecclesiam pro cessione ivisse ad latus majoris fratris sui Ċon stantini, ab eodem Significetne idem Gervasius verbo Subascellatus apud Du Can gium Gl. Lat. h. v., viderint quibus võlupe et locus ille ad manus fuerit integer. Sic appellatur, quem Latini electum dicunt, id est suffragiis et spe muneri alicui sacro civilive, sou sacro præcipuo, destinatus, nondum tamen ordinatus, renuntiatus aut investitus, ille, ad quem pertinet vel altera denominatio, priori subjecta et submissa. Cleri corum enim denominatio suffragium, sim pliciter dicitur, et votare, ut sic di cam, dicuntur clerici, quando candidatos tres de nominant et proponunt imperatoris delectui velut babiles et dignos. Imperator autem dicitur subvotare, id est postvolare, quando unum aliquem a clero denominatorum aut alium aliquem ipse denominat et ordinari jubet; et talis denomi natus id est subvotarius, postvotarius, secundo voto designatus dicitur. Usus hic, quem dixi, verbi clare patet in illis Joan nis Cantacuzeni, p. Est ergo in hoc com positione idem quod super, post aliud quidquam præcedens. Cessim se recipiunt,» ut ait Busbekius loco modo laudato, ne posticam præbeant venerabili consessui spectandam. Quorsum autem et quoad cesserit imp., patet ex p. 367, ubi dicitur imp. parumper retro cessisse Ergo intra altare et cancel los tribunæ perficiebant ordinationem sacerdotes. Mos idem adhuc a Turcis observatur, Græcorum exemplo doctis, ne honoratiori, aut cui quis honorem habere velit, tergum obvertat, sed retro in vesti gia sua vultu irretorto eat. Idem Busbekius alio Toco 14 salutationem Ganizarorum sic describit. «Ubi in cænaculum erant admissi, ait, capite de misso me salutabant. Inde propere et pæne cursim accedentes vestem mihi aut manum, veluti deoscu laturi, tangebant, fasciculumque hyacinthorum vel narcissorum obtrudebant Nostro sunt, et mox pari fere celeritate recessim ad fores, ne mihi tergum obverterent, regrediebantur; id enim institutis eorum habetur indecorum. Ibi summa cum modestia compositis sinum manibus terramque intuentes tacite adstabant, magis ut in iis monachos nostros agnosceres, quam milites. «Noster id uno verbo et dicit p. item p. et p. habet Xenophon, si bene memini, et dixit. Cæterum non licebat imperatoribus electioni interesse, ne auctoritate sua scilicet clerum terre rent et ad electionem vitiosam pertraherent aut cogerent; clerus vicissim nolens volens alium quam vellet et jussisset imperator non eligebat, libere tamen eligebat. Sic mimum ludimus, sa crum bi, profanum alii. Conf. Sigon de regno Iialiæ p. 22, v. 49, ad A. 595.
hæc actio aut in magnam Dominicam seu festum ipsum Paschatis, aut in festum Pentecostes aliumve diem festum incidat, in quo dominos 327 ad Magnam ecclesiam abire obtinet. Quodsi vero hæc actio in diem festum alium, quo dominus de more non abit, aut in Dominicam paganam (qua processio solemnis celebrari alias non solet] incidat, ascendunt per cochleam, quæ est in regione sancti putei, ad partem ad orientem, versus dextram catechumeniorum, et ibi exspectant audiuntque sancti Evan gelii recitationem. Observanda, quando [legati exteri] exceptio fit in magno triclinio magnauræ, dominis super throno Salomoneo residentibus. ǹ tỷ Exceptio si fieri debet in magnaura, non reclu ditur palatium eo, ut ibi matutina constet atque celebretur quotidiana processio et conventus: sed procedit totus senatus mane in magnauram, ibique mutant vel induunt mutatoria. Finita ferme hora secunda, cum omnia parata sunt intrant [in domi norum cubiculum] præpositi et cubicularii omnes per ecclesiam Domini. Imperatores autem, induti dibetesia et saga auro pralexlata, exeunt per por ticus SS. Quadraginta et per sigma, stipantibus cu biculo et maglabitis et hetæria; per viam intrant in ecclesiam Domini, accendunt ibi cereos, trans eunt inde per sacellum et ovatum et angiportum, qui ad magnauræ solarium ducit. Illinc ingrediun tur in magnum triclinium, in quo Salomoneus thronus collocatus est. Ibi enim in dextra, si ad orientem respicias, parte infra concham stant au reæ sellæ, et exposita jacent paludamenta et in fule. Domini autem trajecto triclinio in cætonem, quia sinistra parte est, intrant [opportunum publicæ yev Ita dictum fuit solium, super quo sedentes imperatores legatis exteris aures præbebant, ob leones per ejus gradus ad instar throni a Salomone, rege Judææ, facti et usurpati, utrinque dispositos. Thuanus ad ann. 1606, de pseudo-Demetrio, Rus siæ tyranno, narrat, objectum inter alia ipsi fuisse, «quod thronum ex argento inauratum sibi fabri cari jusserit, cujus latera seni leones hinc inde gradibus divisi ambiebant, quo fastu nullus deces sorum fuerat usus.» Potuit in bac appellatione si mul quoque partem habuisse illius ævi mos, quo miranda quævis et spectabilia opera Solomonea appellabant. Ita Nicetas 1. III Isaacii Angeli, de claraturus ejus opulentiam et largitatem in distri butione dapum, mensam ipsi tribuit Salomoneam, inter alia thrasonica et ampullosa dicens Vid. Du Cange Gl. Lat. v. Salomo, ubi inter alia citat ex Gui lielmo Bibliothecario, Stephano VI, locum hunc «Contulit ibidem cantharam exauratam unam, Salomonem unum, regnum aureum unum cum gem mis pretiosissimis,» etc. Fallitur procul dubio Du Cange, quando hoc in loco, Salomonem signifi care ait librum Salomonis, Proverbia forte, aut alium, et regnum libros Regum. Regnum est co rona, de qua significatione alias agimus; Salomo autem idem est atque amula. Salam Arab., est situla póvwtos. Est ergo vox Arabica. Ex altero autem quein Du Cange proxime citat, loco monastici An glicani clarius patet, medio ævo pretiosa et artifi ciosa quæque opera Salomoniaca appellari consue visse. Est autem ille: Duas patenas argenteas cum duobus urceolis pretiosissimis ex operibus Salomonis. Tertium, quem ibidem, sed contractius, integrio rem sub voce Fortera ex Antonii Yepez Chronico Ord. sancti Benedicti citat, non possum facere quin illustrem. Vendant illos vasos vel forteras Salomo naticas in duplum pro plata, et illas alias illo va lente, et toto pretio donent illud ad dona Auria et illa dispendat illud in opera de sancta Maria pro mea anima, et meo seniore. In his barbaricis vasi valent opera aurea et argentea cælata et pretiosa. Forteræ autem per transpositionem dictæ sunt pro fotreræ vel fodreræ, fourrures, panni pretiosi fode rati, pellibus murium exoticorum pretiosis et unio nibns ornati. Hæc Salomonatica appellat ista charta, quod et pretio rerum exoticarum et artificio com positionis essent rara atque admiranda, et viro, qualis Salomo tunc temporis habebatur, digna. Son sus autem istius loci hic est, si quis aliquando me liore Latinitate reddere velit: Vendant i̇lla vasa et pellitas vestes pretiosiores duplo pretio materiæ eo rum, sic ut ars operum et raritas tantidem redima tur atque ipsa materia valet: cætera vero minus ar tificiosa vendant pretio suo, quoniam ingenium artificis nativo eorum valori nihil addidit. Nummos inde confectos omnes exhibeant Dominæ Auria, quæ in ecclesia S. Mariæ et Domini nostri dedicet, in salutem animæ meæ. More itaque sæculi sui locu tus fuit Muhammed in Alcorano, quando miranda quæque et stupenda opera Salomoni tribuit, eaque illum non sine geniorum opera confecisse fabulatur. Quod secuti Arabes imitati deinceps fuerunt. Tes tatur de illo more locus quoque Lamberti Ardensis apud Du Cangium v. Platura (pro quo reponendum est plastura, gypsatum tectorium, Stuccaturarbeit.). Capellam ille memorat Salomoníaco tabernaculo in plastura et pictura assimilitam.
præsessioni et legati exceptioni tempus præsto lantes]. Omnibus itaque rite præparatis tam a ceri moniario, quam a præpositis et rationali cursus publici, intrant præpositi (in cotonem] et signifi cant ea de re dominis; qui protinus exeunt, et il luc ascendunt, ubi chlamy des et stemmata jacent; quæ a præpositis induti ascendunt in thronum, et in eo resident; 328 quo facto, turba, quæ extra gemina versus occidentem vela altractilia stat, ma gna voce clamat polychronium seu votum vitæ diu turnæ. Dein exeunt præpositi et introducunt cubi ouli ministros ex ambabus plagis, dextra sinistra que, ut consuetudo secum fert. Ut bi constiterunt, exit ostiarius auream virgam tenens, præpositi mutu monitus, st introducit velum seu missum vel corpus admittendorum procerum primum, magistros puta. Eo facto, rursus exit, sed alter ostiarius, et is quoque præpositi nutu admonitus, et introducit eodem modo velum secundum, nempe patricios. Rursus deinceps monet præpositus illum priorem ostiarium, et is egressus introducit tertium velum; et hoc alternatim ita fit, donec intraverint vela omnia, quotquot intrare consuetudinis est et ceri moniale receptionum flagitat. His factis, intrant catepano basilicorum et domesticus [chrysotriclini tarum, ut videtur] et chrysotriclinitæ, et consi stunt hinc illinc ad dextram et sinistram coram am bobus attractilibus velis. Ut hi constiterunt, exit ostiarius cum aurea virga, præpositi nutu monitus, et introducit ethnicum seu legatum alienigenam; quem catepano basilicorum aut et comes stabuli aut et protostrator ex brachio tenent, comitante interprete et præeunte logotheta dromi. Legatus [intra velum ingressus humi statim procidit, et adorat dominos; et simul sonant organa flatilia. Ut surrexit et processit ulterius, consistit ad aliquam ab imperiali throno distantiam, et protinus into nant organa pulsatilia [naccaræ]. Amico, id est le gato extraneo, ad imperatorem itaque accedente, intrant honoratiores hominum seu familiarum ejus factaque erga dominum adoratione, subsistunt in ferius apud et intra ambo attractilia vela. Logo Pro Idiotismus ille est novæ Græciæ, pum occidentalium pervasit puerilis ille sapor. dativum pro accusativo usurpantis; vid. ad p. 390. Narrat autem Abulfeda, anno æræ Muhammeda De spectaculis, quæ hic commemorantur, aureis, vel potius ligneis deauratis, organis, leoni bus rugientibus, arbore aurea et insidentibus ipsi aviculis variis varie cantilantibus, videndi Cedre pus 544, collata p. 568, du Cange ad Zonar. p. 76, et CPli Christ. p. 128, a quo allatos locos Constantini Manassis et Luitprandi præcipue insi gnem, qui puerilem hanc comœdiam ipse spectavit et audivit, non exscribam, contentus unum citasse Leonem Grammaticum, qui p. 450, nominat in ter alia Ita ibi legendum est. Sed addam insignem Abulfedæ locum, e quo apparet ineptias illas Chalifarum quoque Bagdadi corum aulam invasisse et aut illuc à Græcis, aut illinc ad Græcos transmigrasse, aut eodem tempore utramque regiam sedem corripuisse. Unde mirum non est, si porro a Græcis ad aulas quoque princi na 305, seu Christi 917, venisse legatos imperato ris Græci, id est Constantini nostri porphyrogen neti, quos nominat Leo Magister p. 476, in aulam, ubi excepti fuerint haud vulgari pompa, quam sic describit: Eodem anno Bagdadum veniebant impe ratoris Romanorum legati, quos incredibili cum splendore excepit suarumque divitiarum admiratione implevit Al Moctader. Nam quo die illos ad se vene randum evocabat et admittebat, jusserat exercitum in acie et armis stare. Totum palatium et armorum et variæ pompa instructum collucebat ostentatione. Totus exercitus, pedestris cum equestri, sic in Armate stans conficiebut centum et sexaginta capitum millia. Adstabant Aguri cubicularii [designat protospatha rios et protectores] in splendidissimis mutatoriis et cingulis auro gemmisque illustribus. Pariter adsta bant eunuchi numero septies mille, quorum quater mille candidi, reliqui nigri coloris erant. Tandem
theta vero consuetas interrogationes erga legatum instituente, incipiunt aurei leones rugire avesque aurem tum in sacro throno, quam in aureis arbo ribus circumpositis sedentes, harmonice cantillare. Feræ autem in throno conspicua incipiunt sese suis e basibus in altum et in pedes suos erigere. Interea dum hæc peraguntur, infertur a protono tario dromi legati sportula vel donum, quod impe ratori nomine heri sui offert. Paulo post sonant or gana pulsatilia, et conquiescunt a rugitu leones, de sinuntque aves cantillare, et feræ sua in fulcra se rursus demittunt. Post finitam sportulæ ostenta tionem monetur legatus a logotheta, regemque ve noratus exit. Eo ad exitum consurgente et pro cedente, sonant organa flatilia 329 et leones aves que, sua quæque voce et ratione, feræque suis e gradibus exsurgunt. Legato autem extra velum egresso, pulsantur organa, et aves omittunt cantum, et feræ suas in sedes redeunt. Si præter hunc alius adhuc adest amicus, quem videre volunt do mini, intrat ille atque exit iisdem cum cerimoniis eodemque agendorum ordine, ut modo diximus. Et in universum, quotquot sint amici, contingunt eo rum unicuique que diximus. Egressis amicis, pro eliam processerant ostiarii septingenti. Dromonia et chelandia splendidissimo in apparatu missa fuerant in Tigridem. Quantum ad ornalum palatii Chalifici, suspensa ibi fuerant velorum 38 millia, quæ inter blattea aurifrisiata erant duodecies mille et quin genta. Tapelum instratorum numerabantur bis et vicesies mille. Conspiciebantur ibi centum leones, singuli cum singulis suis magistris. Inter reliquam pompa supellectilem erat aurea partim et paārtim quoque argentea arbor in octodecim ramos majores diducta, per quos et reliquos minores aves diversæ formæ sedebant, aureæ et argenteæ. Folia pariter hujus arboris ex utroque metallo erant facta. Ut rami machinis acti_librati certa lege nutabant, sic etiam aves, demensis quoque et inditis arte organica modulis, pipulabant, Hæc et alia plura magnarum opum illustria documenta, quæ singula percensere nimium et tædio esset, postquam vidisset Græcæ le gationis princeps, exponebat mandata sua coram al Chalifa, internuntium Waziro agente. Hactenus Abulfeda. Facile liquet hanc arborem esse reliquias platani aureæ Xerxis, olim Græcis tantopere cele bratæ, sive ea manserit in aula regum Persarum et cum ipsorum regno ad Saracenicos Chalifas imme diate et ab his ad Græcos, sive inverso ordine a Persis ad Græcos primoset ab his ad Saracenos trans ierit. Id certum est, a Græcis in ulteriorem Occi denten, in ipsam nostram Germaniam penetrasse hanc pompa et divitiarum ostentationem. Lego enim in historia Saxonica, Henricum Illustrem anno 1265, in torneamento apud Nordhausen instituto arborem argenteam spectatum exposuisse. Chronicon Vete rocellense t. 11 Scriptor. Rer. German. Menkenii col. 405: «Hic princeps inclytus, magna laude di gnissimus, inter omnes principes Alemanniæ ditis simus et virtute famosissimus, quoddam forestum arboribus viridibus consitum, in Thuringia prope civitatem regiam Northusen mirabili pulchritudine construi fecit, ubi tanquam alter Assuerus cunctis regni Alemanniæ optimatibus convocatis divitias regni sui ostendit. Nam arte fabrili ex auro et ar gento arborem factam miræ pulchritudinis ibidem collocari fecit et si quis comitum, baronum, militum in hastiludio hastam suam super alio fregit, mox folium argenteum de arbore in signum virilitatis pro merito obtinebat: quisquis vero socium seu comparem de equo dejecerat, ipso persistente, mox folium aureum de dicta arbore in signum virtutis assequebatur.» Sed aberant ab hac arbore ridicula et puerilia ludicra, cantilantes avicula et rugientes ad risum leones. Dixi paulo ante, ab his leonibus dictum fuisse hoc solium Salomoneum. Et dubitari ea de re non debet. Erat tamen in more positum gentibus vel illis quoque, quibus Salomonis et Ju dæorum prorsus ignota erant instituta, Persis puta et Græcis, ut thronis regum suorum protomas fera rum apponerent pro sustentaculis. Persis docti imitati fuerunt Græci, ab his Romani. Didici hoc ex insigni loco Diodori Siculi, t. II. p. 278, quo so lium illud magnificum, sive castrum doloris aut lectum paratura malis appellare, Alexandro M. vita defuncto ab ejus ducibus dedicatum, copiose de scribit. Quem locum utinam transferre huc totum et ad Nostri Cerimoniale applicare et uberius expo nere per instituti mei rationes possem! Allegabo igitur tantummodo locos illos dictæ perioche, qui proprie ad rem præsentem faciunt. Ait igitur Dio dorus, fuisse ibi conspicuum solium aureum, Aliquan to post addit Tandem, Thronum Juliano apud Lambecium et Du Cangium diss. de nummis Evi medii t. ll, sustinent aquila duo, sellam con sulis, in diptycho ibid. t. 1, rictus leonum. Videri possit posterius scholion esse prioris verbi. Sed non opus ea suppositione. Commode enim subintelligitur «dum procedit e loco suo,» «et mento, ut palatio exeat.» Aut excidit e membranis, aut tacite supplen dum est [id est De usu verbi et pro dixi ad p. 173, et de v. pro hospites p.
nuntiat præpositus sonora voce Celeusate [seu Cum dicatur horum ex aula Bagdadica lega torum receptio contigisse mense Maio indictionis ♥, regnantibus Constantino patre et Romano filio, Porphyrogennetis, efficitur, id contigisse A. C. 946, adeoque jam tum coronatum fuisse Romanum, quem Du Cange demum anno 948 collegam imperii a patre fuisse renuntiatum perhibet in Familiis Byzantinis. Chalifa, qui tunc temporis apud Bagda dum sedebat, erat Almothius. Sed legatio sub Al Mostafio, Bagdado excesserat; si modo unquam Bagdado et non potius Tarso recta excesserit. Ad quem autem spectabat tunc temporis Tarsus seu Cilicia? Quandoquidem Tarsenses hi legati non a minore quodam Amiro, sed nomine Amiril Mume nine vel Chalifæ missi leguntur, necesse est Tarsum tunc temporis ad Buiidas et quidem ad Mozzod daulam, Chalifatus Bagdadici procuratorem vel Amiralomaraum, pertinuisse. Absque hoc loco es set, credidissem alias Tarsum tunc temporis sub ditione aut Hamdanidarum aut Achschidi, reguli Egypti, fuisse. Negotiandæ, id est conciliandæ et efficiendæ causa permutationis captivorum utriusque partis. De hoc pacto permutandorum captivorum et co lendæ pacis procul dubio narrat Continuator Theo phanis Constantinianus p. 275, dicens Con stantinum, exstincto Romano Lecapeno et amotis usurpatoribus, solum imperio gaudentem cogitasse de redimendis Christianis ex ærumnis vinculorum apud Saracenos. Propterea Joannem Curcuam et Cosmam magistrum in Asiam ad Marsenses misisse, qui negotium hoc confecerint apud fluvium Lamum. Pulchre concordant hæc chronologiæ nostræ. Ro manus senior decessit exeunte a. 944. Sub initio anni 945 deturbavit et in exilium egit Constanti Lus Romani filios, rivales et usurpatores imperii sui. Credibile est eum eodem anno paulo post id factum Romano filio stemma imposuisse firmandi regni sui causa; et liberum his curis cogitasse de redimendis Christianis, legatosque suos eam ob rem Tarsum expediisse æstate aut autumno anni 945, cum quibus redeuntibus vicissim Tarsenses CPlin migraverint vere anni 946 redimendorum captivorum causa suorum gentilium. Cæterum vo cem &λáytov varie vertunt interpretes. Goaro ad Codinum p. 32, n. 53, globum, agmen militum, «placeat vobis];» et exeunt magistri atque patricii et senatores cum boni voti, «Multos in annos,» recitatione. Illis egressis, rursus clamat præpositus Celeusate,» et exeunt chrysotriclinitæ et cubi cularii, et ipsi quoque eadem vota facientes. Itaque digressis omnibus, descendunt domini de throno, infulisque atque tunicis depositis, induunt auro præ textata saga, et mystice seu absque solemne pompa et comitativa redeunt in palatium, quod Deus con servare velit, eadem via qua venerant, stipati a cubiculariis; qui cum dominus in chrysotriclinum venit, ibi restitant et velut valedicentes ipsi mul tos annos apprecantur. De receptione facta in illustri et magno triclinio magnauræ tempore Constantini et Romani Por phyrogenitorum, in Christo imperatorum Roma norum, ob præsentiam legatorum Amerumna, qui Tarso advenerant negoliand permutationis captivorum et pacis causa. Contigit ea recpetio die trigesimo primo mensis Maii, feria prima, indı ctione quarta. Suspendebantur in magno triclinio magnauræ, in quo thronus Salomoneus stat, catena cupreæ (qua de significatione paulo post plura dicentur), Fabrotto Gloss. Cedren. permutatio pecuniarum, interpreti Leonis Grammatici p. 491, vertitur fœdus, quod videtur etiam ibi significare; sed p. 505, est procul dubio permutatio captivo rum, ut in nostro hoc loco et apud Cedren. p. 540. Interdum simul hoc est et illud. Cohærere enim solent captivorum permutatio et fœdus. De archonte allagii, de quo disputant Goarus 1. c. et Du Cange v. "Allytov, breviter monendum est, eum fuisse præfectum illius cohortis quæ ad custodiam palatii et sacri corporis semel per diem et noctem, aut quoties placuerit principi ordinatumque fuerit, allásos, cum altera, quæ defuncta hactenus fuit eodem officio, vices per mutat easque, usque dum ab alia succedente suum in locum liberetur, usque ad tempus the aλlayās gerit. Franci la garde et monter la garde, nos die Wache et die Wache ablösen, auf die Wache ziehn dicimus. Hinc facile est intelligere quare vox λoxes a scholiaste Op piani 1. I Halieutic. per aλdátov reddatur. Arabes exacte ad Græcam vocem Annubat, id est &day, vicem, appellant, quam vocem non Turce solum, sed etiam Latini assumpserunt; vid. Du Cangium v. Anubda et Anupda, Leunclav. Pan decte Turcica, qui more Turcico Neubet effert. Noster takelotov quoque appellat 1. II, c. 19 et 20. Non reperio, quoties mutatæ per diem et noctem fuerint vices excubiarum in aula Byzantina, nisi forte ex Nostri capite libri secundi primo concludi posset, semel per diem id factum fuisse. Putem tamen id potius saltem bis factum. Nam Codinus toō pobylo meminit. Attamen apud Romanos quoque semel per diem et noctem mutabantur excubiales cohortes; vid. Julii Africani locus apud Du Cangium Gl. Gr. p. 199. Principes Muhamme dani solebant olim ant bis per diem, mane et ve spere, aut quinquies, sub precum quina tempora, suas excubias mutare. Par illud Nubarum vel Nubtarum, sub diei principium et finem in armis cum tympanis et tubis explicitisque vexillis proce dens, Nubat Dzil Carnein, allagium Alexandri M. appellabant. Insignis hac de re locus est apud Abulfedam, quem, quin dictionem quoque Nostri aúλoves épyava, sonant instrumenta flatilia, quo
inargentatæ e monasterio sanctorum Sergii et Bacchi, quod est in tractu Hormisdæ, de promptæ, septem a dextra et totidem a sinistra, pertinent organa stricte sic dicta et tubæ atque tibiæ, et alteram: malovsi tà öpyava, sonant instru. menta pulsatilia, tympana nempe et abenotympana vel naccaræ, illustrat, non pigebit ascribere His quatuor filiis quotidie pro more Selgukidarum principum [quorum successores Chorezimschahi et erant et videri volebant] quinæ fiebant Nubæ [vel alternantium excubiarum processiones armate] sub instantia quinarum precum momenta. Sibi vero pecu liarem nubam reservabat pater, illam, quæ Nuba Dzil Carnaine [seu Alexandri Magni vel potius tou Sixépwtos] appellatur et bis per diem, oriente sole et occidente, celebratur. His destinata nubis instru menta numero erant viginti septem tympana aurea, gemmis variis ornata, quæ, quo die primum institu tum fuit, ut pulsarentur a totidem primi ordinis prin cipibus, Solthanico sanguine cretis, percutiebantur. Toto hoc sparsa capite habemus exempla vasorum pretiosorum, e monasteriis et ædibus sacris depromptorum et ostentationis causa specta tum expositorum. Quod clare monstrat, illorum si quid vasorum imperatores in ecclesiis dedicarent, non eo consilio factum id fuisse, ut ecclesiis omni ex parte donarent, suumque omne in eam supel lectilem jus ecclesiis permitterent atque transcri berent, sed deponebant ea tantummodo in ecclesiis, ut ipsis ornamento, interdum quoque usui essent, tantisper donec necessitas veniret eam inde repe tendi quando licebat imperatoribus et ipsis, qui deposuissent, et eorum successoribus, ablata vel restituere, si vellent, vel servare, nummos inde cudere alioque modo in usus suos convertere. Ne que tamen legimus patriarchas obmutuisse. Uoum illum (non succurrit nunc nomen) Alexio Comneno, ni fallor, exprobrantem extracta e sacris ædibus vasa Deo dicata et Saracenis monstrata eoque polluta, minantemque tantum non imperatori ana thema, facile regia majestas in ordinem coegit, insolescentem ultra sacerdotis modum et rebus non suis cupidos oculos immittentem et ad Latini cleri exemplum tyrannidi insidiantem. Latini enim, procul a telis imperatoriæ potestatis positi et do minis non tam parentes, quam dominantes, a quibus ob litterarum ignorantiam impetrari poterant omnia, inulto malas has artes exercebant, quibus non Christianæ rei opes, sed ignavi rerum publica rum turbatores et scelesti hypocritæ, innocenti simplicitati illudere et insultare nati, crescebant. Cum enim, Italia barbaris gentibus obundata exstirpatisque bonis omnibus artibus et paulo hu manioribus civilibus institutis omnibus exactis, rudes Gothi et Longobardi æraria, in quibus num mos suos conderent, privati homines et parva municipia non haberent, neque litteris mandarent rerum memorias, sed eorum fidei sua omnia, qui verbis magis et astutis strophis, quam ipsa re sanctimoniæ magnam apud imperitos opinionem de se faciebant, eo fiebat, ut creduli et simplices homines, decedentes de vita aut etiam vegeti adhuc, si quid opum collegissent, quod furibus servatum vellent, id apud monachos et in ecclesiis, tutiora loca, quibus committeretur, nescientes deponerent, mandato, ut sibi servarent atque redderent, si vel ipsi, vel illi, ad quos eorum hæreditas et dominium deinceps esset perventurum, sibi reddi essent po stulaturi. Servata initio per paulum tempus fuit ea fides; deinde vacillante et evanescente gestorum a majoribus traditionali memoria, clerique aucta per laicorum stuporem et opes potentia, quando aut liceret latere prævaricantibus, aut ad reddendum aliena cogi a veris dominis non possent, cœperunt innatam cupiditatem, abjecta dissimulatione, exer cere majoruinque deposita, ecclesiarum fidei com missa, sibi arrogare, repetentesque per vim arcere et ad silentium redigere. Cujus nequitiæ exemplum habes in Chronico Cassinensi I, 26. Consuevisse olim nummos et supellectilem in ecclesiis, ut in loco tuto, deponi repetendos a proprietariis iisque reddendos, patet ex loco Gregorii M. L. II, Ind. II, ep. 49, ubi inter alia (locum integrum dat Du Cange v. Desusceptu) hæc habet: Clericis ejus [ecclesiæ] a pari (aro to loov, ex copia] aliud facere desusceptum [hodie dicimus Recepisse le convenit, in quo tua fraternitas fateatur, qui desu sceptum de iisdem rebus in serinio nostro emiserat, [forte vult dicere: fatearis, te ab hoc vel illo hoc vel illud in scenophylacio ecclesiæ deponendum accepisse] quatenus, dum necesse fuerit, competenti personæ res omnes possint sine detrimento restitui, et I. III, ep. 16: Omnium rerum non solum desu scepta eos, qui eas tradunt, percipere volumus, sed etiam a te notitias earum subtiliter [id est sollicite] retineri. Adhuc hodie solere Græcos in solo non patrio decedentes suas opes monachorum suorum fidei committere, eosque hortari, ut hæredibus flagitantibus reddant, boc est caprum hortularium facere, testatur Gerlach. in Diario Itineris CPtani p. 477. Eadem olim in Italia et occidente nos tro erat facies, idem agendi mos atque apud Colchos vel Mingrelios Rusbekii ætate, hoc est ante duo fere sæcula, de quibus ille Ep. III, p. 153, sic narrat: Argenti signati minimum penes eos est, argenteum nummum norunt_pauci, aureum paucio res, habent fere nulli. Eatenus tamen argento honos est, ut, si quod e peregrinorum commercio redactum fuit, ut fieri necesse est, id omne ad usum templorum conferatur, crucibus aut calicibus aut aliis templorum ornamentis conflandis: quæ rex ubi visum, per publicæ necessitatis speciem omnia convasat, ad seque avertit. Sic quoque narrat Athe, næus p. 337, de aliquo divite Atheniensi paulo post bellum Persicum, qui 'Arvaio. Exercuisse Græcos imperatores jus suum in sua et deprompsisse vasa ex ecclesiis ad usum, cordatos nempe illos et vere viros, muliercularum et monachorum terriculamentis non obnoxios, constat cum hoc e loco et multis aliis hujus Ceri monialis, tum e Leonis Chazari exemplo, qui de positum ab Heraclio in Magna ecclesia stemma ex ara depromebat et in processione quadam gerebat. qua cum haud multo post fato suo decederet, cla mabant infruniti Græculi clerici et æque fatous Theophanes, eum in capite, quo peccasset, visibi liter et e vestigio punitum a Deo fuisse enato car bone, et phrenesi correptum. 'Avеpaxen, dicunt, sacrilegium commisit, o boni, Leo, sed non sinebat vos alienis, ad vos nibil quidquam pertinentibus, incubare. Hodie ineptaejusmodi ratiocinia ridemus. Sed corollæ hæ sunt virtutis præmia, quas Leo non tulisset, si mollis et indulgens ignavis et nequam agyrtis fuisset. Conf. Constantin. de admin. Imp. p. 63, 64, ed. Bandur. [Aurea vasa e templis sumit et non reddit Isaacius Angelus, Nicet. p. 200. seqq., item p. 233, n. 7, 253, 1. Conf. p. 294, 296. Mos dedicata in templis usus tempore pro mendi derivatus a gentilibus, vid. Diodor, Sicul. t. II, p. 73,68, Gregor. Turon. apud Cangium v. Palla.
inargentate e monasterio sanctorum Sergii et Bacchi, quod est in tractu Hormisde, de- prompte, seplem a dextra et totidem a sinistra,
a tropices seu ambulacri fornicati. Ab utraque autem parte columnarum e pannis sendes inde fornicem sursum tegentibus usque ad fundum suspendeban tur scaramangia magna, & palatio suppeditata. Le gali Hispani cum adessent, recipiebantur eodem prorsus modo, atque illi Tarsenses, ea tantum dif ferentia, quod anadendradium vel viridarium ma gnauræ non pannis sendes, sed totum scaramangiis coornatum fuerit. Suspendebantur quoque tunc opera materiæ pretiose, smaltita vel incausto picta, e phylace seu ærario dominico deprompta. Hispani, quos dixi, admissi fuerunt die 24 Octobris. Sed redeo ad cœptam narrationem de legatis Tarsen sibus. In illa itaque tropica e pannis sendes confe. cta suspendebantur catenæ quatuordecim æneæ inargentate, ex Hormisds (vel S. Sergii) monaste rio petitæ, et totidem polycandela argentea ex Nea. In fornice autem, qui in triclinium candidatorum ducit, suspensa erat catena una cum uno polycan delo. Triclinium candidatorum instructum et orna tum fuerat a sacellario magnis blatteis scaraman giis variisque argenteis imperialibus operibus, et habebat quinque catenas, e quibus totidem argentea Novæ ecclesiæ polycandela dependebant. Spatium, quod extra stabulum mulorum est, et primam scholam ornaverat præfectus urbis pannis sericis et haplomatibus seu vastis altarium mappis et sindi. cis prætereaque affabre factis et exsculptis operibus argenteis, ad varia hospitalia peregrinorum et se num et ecclesias pertinentibus, et alias ibi deposi tis. Et coram stabulo mulorum quidem depende bant quinque polycandela e suis catenis, in prima vero schola dependebat tantum unum e medio trullo. In triclinio excubitorum dependebant e sex catenis totidem argentea polycandela ex ecclesia Nova petila. 331 Tribunal [seu triclinium XIX ac cubituum] ornaverat præfectus urbis eo modo, ut fleri solet in processionibus, nempe blatteis, haplo matibus et sendes pannis, item operibus aureis en causto artificiose pictis argenteisque eleganter ex sculptis, quæ cambiatores suppeditaverant. Ibidem dependebant duodecim argentea polycandela e toti dem catenis. Hæc ad Novam ecclesiam pertinebant. non dubito quia legationem et Luitprandi et Hispa- enim Hispani e regno Valentia Cretam imperante norum in unum commemoravit, majorem negligens et minutiarum consectator, prorsus ut Noster infra quoque pag. 343, «Die Kal. Augustarum, ait, Papia egressus,» sed annum reticet, • Venetias veni,» quo nempe CPlin iret, a Berengario secundo, qui anno 947 Italiæ regnum recuperaverat, illuc legatus. «Ubi, pergit, et Salomonem comitem (forte comitis appellatione protospatharium voluit expri mere), Græcorum nuntium, eunuchum, reperi ab Hispania et Saxonta regressum,» etc. At quid egerat Salomo in Hispania et Saxonia? Videtur Romanus Lecapenus expeditionem contra Cretenses Saracenos animo agitans in societatem belli regein aliquem Christianum in Hispania, forte Arragonium, sollicitare voluisse, qui e mari Mediterraneo eos adoriretur, aut regulum Valentiæ Mubammedanum armis vexaret, eoque prohiberet, ne ille Saracenis Cretensibus, suis civibus, succurreret. Saraceni Theophilo rapuerant. Quid autem in Saxonia ege rit tum quidem, non exputo. Volebatne Othonem I imperatorem in societatem belli adversus rebelles Campagnia regulos pertrahere, aut adversus Hunga riæ regem armare? Quis verum dixerit? Quidquid autem hujus rei sit, videntur Hispani legati, quorum hic fit mentio missi ab illo Hispano rege, ad quem Romanus miserat, ut responsum ejus ad Græci lega tionem referrent. Aliam post hoc tempus in Hispa niam misisse legationem ipsum Constantinum A, C. 948., forte ex eo patet, quod infra p. 383, regiæ classi adversus Cretam destinatæ computan tur cum aliis tria navigia, et hæc dicitur ostiarius et nipsistiarius Stephanus cum regia commissione in Hispaniam missus secum sumpsisse. Illa autem classis adversus Cretam expedita fuit, teste nostro Ind. VII, A. C. 949. V. dicenda ad p. 383. Vide supra not. 54. col. 113.
Triclinium scholarum ornaverat idem profectus ur Vide supra not. 57, col. 271. Perticas lauro implicitas cum trabe in summo transversa quo crucem referant, adhuc sua ætate circumgestari in Græcis ecclesiis consuevisse easque se vidisse, testatur Gerlach. in Diario p. 64, his verbis: Vor ihnen [loquitur de sacerdotibus e tri buna procedentibus et Venerabile per ecclesiam circumferentibus] gingen her zwecn Knaben mit Wachskertzen, und noch zween andere mit gezierten Lorberstangen, welche fast den Crucifixen, wie man sie im Pabstum hoch auffgerichtet trägt, gleich sind [et paulo post]: Zur Seiten beglilelen sie zuveen Ina ben, welche zween vergülte Spies oder Stangen mit Loberkräntzen umwunden, und oben fast wie ein Creutz waren, und wie ein Spigel gläntzten trugen. Ita membranæ pro et pro Fluctuavi diu quomodo locum hunc redderem, et prius verteram sic: Lauro, ut mos est facere in processionibus, et aliis quibusdam, quos illa ferebat anni tempestas, floribus configuralæ ad dextram pariter atque sinistram parietum a cancellis inde Potamiorum sic dictorum, et ab illis e recte stantibus vulgo sic dictis Arboribus affixæ erant. Deinde mutavi, malo fato, procul dubio. Quamvis enim nescio quid Potamia, quid Arbores fuerint non dubito tamen hanc, quam modo attuli, inter pretationem illi præferendam esse, quæ Græcis ver bis apposita fuit. Sed sæpe contingit nobis homun cionibus, ut per trepidationem omissis et abjectis melioribus, quæ in promptu et in manibus erant, deteriora arripiamus. videntur arbores opere topiario facta, buxus vel taxus in arborum speciem concisa, fuisse. vero forte fu runt metæ marmoreæ cum lineis undantibus, coram illis cancellis positæ; vid. Du Cange v. quæ supra dixi ad p. 271 de thalassis; aul fue runt genus aliquod materiæ seu ligneæ seu marmo bisab utraque parte blatteis et haplomatibus et pan nis sendes operibusque argenteis in variis hospita libus,senicuriis et ecclesiis dedicatis, et decem argen teis Novæ ecclesiæ polycandelis e totidem catenis de pendentibus. Intra chalcen nullæ suspendebantur blalteæ, mappæ aut panni sendes, sed tantum dum catenæ et totidem polycandela e Nova ecclesia. Verum extra chalces portam suspendi curaverat præfectus urbis ab utraque parte usque ad cancel los, per quos illuc intratur, blatteas et pallia et pannos sendes et dependens ex sua catena unicum magnum illud ● Blachernis argenteum polycande lum. Sacellarius exornaverat triclinium, in quo camelaucium stat magistrique creantur, et, quod ita dicitur, onopodium blatteis et velis chrysotri clinii. Porticus augusteonis aut manus aurea sic dicta compta fuerat purpureis velis chrysotriclinii; porticus ab augusteone inde usque ad apsidem instructæ variis erant velis acu pictis. Circum or naverat præfectus urbis blatteis variisque imperia libus velis. Lauro, ut mos est facere in processio nibus, nec non cancellis sic dictorum potamiorum, et illis erecte stantibus vulgo sic dictis arboribus, imo et aliis quibusdam, quos illa ferebat anni tem pestas, floribus configuratæ, veluti parvæ cruces et corolla, (vulgo ea sciasta solent appellari ad dextram pariter atque sinistram parietum affixæ erant: sparsaque illius tractus humus hederis et Creæ, cujus aut asseres aut tabula saxea sic pictæ naturave formatæ essent, ut undantes rivos exhibe rent, id est haberent lineas serpentino more fluc tuantes. Scilicet ea, quæ per gradus, sed non recte, verum undatum parallelos procedunt, ea novi Greci appellant. Contin. Theophanis L. III, n. vid. Du Cange h, v. et dicta a nobis ad p. 302 de umbilicis, Quamvis de loris, de scipionibus et apexi caciis vel acaciis, de quibus hic sermo fit, ample disseruerit Du Cange in dissertationis de nummis ævi medii ingressu, reliquum tamen nihilominus nobis quoque, quod diceremus, fecit. Tria, quæ diximus, loros et scipiones et acacias vetustis con sulibus Romæ propria fuisse, si non ipsa iisdemque nominibus, at res tamen admodum similes, aliquan tum mutatas longo temporum cursu, et invadente superstitione, morum atque sacrorum diversitate, et antiquitatis denique ignoratione, constabit pro tinus e nostra disputatione. Sed prius dicendum, quid lorus aut lorum fuerit. Est autem perquam difficile definitionem aut descriptionem dare locis omnibus auctorum, quilororum mentionem faciunt, aut lororum generibus omnibus congruam. Non enim idem appellatum fuit temporibus omnibus, sed diversissima figura lori antiquioris a loro recentiore; neque potest hæc res perspicue sic describi, ut per cipiatur, nisi nummi et vetustæ imagines ad manum sint et inspiciantur, e quibus et diversitatem for marum, et quomodo successu temporis magis com positæ atque optimal et affectate simplicibus anti quioribus successerint, intelligas. Gestabant, at notum est, veteris Romæ consules trabers. Oæ erant lati clavi purpurei, togæ intexti aut assuti aut denique libere superinjecti, ad instar trabis aut si
Triclinium echolarum ornaverat idem prefectus ur- bisab utraque parte blatteis ethaplomatibus et pan- nis sendes operibusque argenteis in variis hospita- libus,senicuriis eL ecclesiis dedicatis,et decem argen- teis Nove ecclesie polycandelis e totidem catenis de- pendentibus. Intra cbalcen nulle suspendebantur blattee, mappe aut panni sendes, sed lantum due catene et totidem polycandela e Nova eocclesia. Verum extra chalces portam suspendi curaverat prefeotus urbis ab utraque parte usque ad cancel- los, per quos illuc intratur, blatteas et pallia et pannos sendes et dependens ex sua catena unicum magnum illud e Blachernis argenteum polycande- lum. Secellarius exornaverat triclinium, in quo camelaucium stat magistrique creantur, et, quod ita dicitur, onopodium blatteis el velis chrysotri- clinii. Porlicus augusteonis aut manus aurea sic dicta compta fuerat purpureis velis chrysotriclinii ; porticus ab augusteone inde usque ad apsidem instructa variis erant velis acu pictis. Circum or- naverat prefectus urbis blatteis variisque imperia- libus velis. Lauro, ut mos est facere in processio- nibus, nec non cancellis sic dictorum potamiorum, et illis erecte stantibus vulgo sic dictis arboribus, imo et aliis quibusdam, quos illa ferebat anni tem- pestas, floribus configurale, veluti parve cruces et corolle, (vulgo ea sciasta solent appellari) ad dextram pariter atque sinistram parietum affixe erant: sparsaque illius tractus humus hederis et
post introitum velorum in magnum triclinium ma gnauræ conspergebatur id ipsum totum rosis. Tota quoque humus viridarii et pulpiti seu pavimenti excelsioris, per quæ in magnum modo dictum tri clinium intratur, constrata erat tapetibus Persicis magni valoris. Quantum ad habitus procerum atti net, magistri quidem et proconsulum maxime spe ciosi gestabant loros, absque tamen scipionibus aut manipulis; reliqui autem proconsules et patricii camisia sua gerebant et tunicas cum aureis tabliis. Eunuchi protospatharii quatuor, præter strictoria sua et sabania vel lintea et aureos torques, gesta bant quoque aurea gemnis obsita spathobaclia [seu logoth. p. 416.] Locum Symeonis attulit Du Cange Gl. Gr. p. 838, cui intelligendo facit hoc tenuisse, vestes imperiales aulæ CPtanæ, quarum in proces sionibus publicis usus esset, non a quovis impera tore, aut sæpius, novas factas, sed veteres retentas et usurpatas fuisse, donec detrita non amplius possent adhiberi. Propterea ridet Luitprandus Ni cephorum Phocam, aitque brevem statura illum et foedum aspectu fœdiorem factum eo fuisse, quod ornamenta imperialia gereret vetustate detrita et ad majorum personas sumpta et conformata. Go stabat nempe vestes illas, quas Theophilus imp. ad sui forte corporis mensuram fieri curaverat, cum illæ a prioribus imperatoribus ad se transmissæ non amplius servire possent, sed vetustate diffluerent, idque ex instituto majorum. Satis certe intelligitur spicere voluerit, imaginem ejus animo poterit con- stauravit. Georg. monach. p. 516. Conf. Symeon cipere, et qua in re novum lorum a veteri discre pet. Discrepat autem permultum, et novum lorum cum veteri nihil habet commune præter striaturam. De cætero est, ut Græcorum novorum instituta om nia sunt, ridicula, affectata et poptix miscela chi tonis seu tunicæ, cujus formam habet (stricte enim corpori adhæret et habet manicas), et chlamydis, cujus vestigia refert lacinia cubito sinistro gestata, et lori denique seu collaris, ad instar lori vel bal thei, lati, per pectus aut utrinque libere propendere permissi, aut decussatim compositi. Ex his trium diversarum vestium diversis dotibus consutum fuit lorum novum, a vetere prorsus diversum. Veteris lori reliquiæ supererant adhuc sæculo xvi et xvi, et supersunt adhuc apud matronas nostrates in loro pelliceo, quod liberum seu vestibus reliquis non assutum, sed exemptile circa collum gestant et ge stabant, appendicem utramque super pectus decus satim componentes. Hinc jam intelligatur celeber ille locus suppositi tiæ donationis Constantini Magni Silvestro papæ, ut aiunt, factæ: Deinde diadema (hæc fingitur Au gustus Pontifici indulsisse), videlicet coronam capitis nostri, simulque phrygium vel mitram necnon et superhumerale, videlicet lorum, quod im periale circumdare solet collum. Reprehenditur hujus loci Græcus interpres, quod verba necnon et superhumerale, videlicet lorum, reddiderit aux xal Giλixov spáxylov. Peccavit profecto in eo, quod pro diversis habuit lorum et superhumerale. Sed potest facile excusari et emendari, tò ante xxi ponendo, sic tov. Male tamen ex hoc loco deducitur origo pal lii sacerdotalis et concluditur, lorum et omopho rium idem esse. Si Blastares omophorium hic usurpavit, quod putaret alia Græca voce commo dius non exprimi Latinam superhumerale, condo nandum hoc illi est, abuso dictione. Tribuit enim ipsi notionem, quam revera poterat per grammati cas rationes, at usu contradicente. Nam quod Græci omophorium vulgo solent appellare, etiamsi super humeris non secus atque lorum portetur, non tamen idem cum loro, sed multum diversum est, ut suo loco demonstratur. Erravit quoque Balsamo, lorum pro mitra vel calyptra accipiens illis in locis, quos Du Cange Gl. Gr. h. v. protulit, e quo reli qua, quæ de loris dici queant, hauriri poterunt. Ćitat îbi inter alia locum ex Abmedis Onirocritico, ubi habet Dubium est, interprete tive, an disjunctive debeat intelligi. Utroque modo recte fit, si posterius, λupos potest aut baltheum (a zona diversum quid), aut orarium significare, seu collare cervicem et pectus amplectens. "[Vid. Comment. ad Donat. Constantini M. p. 93. Theo philus imperator vestes, quæ lora vocantur, re Niceta initio Manuelis Comneni, non potuisse quemquam pro legitimo imperatore haberi, qui tà coronas, sceptra, vestes, insignia imperialia vetusta omnia non ac cepisset in coronatione. Quod ipsum in corona tione imperatorum nostrorum contingit aliorumque regum Christianorum, qui vestes Caroli M. quam vis situ diffluentes induunt, et coronas vægrandes ejusdem et S. Stephani et S. Eduardi et aliorum tamen gerunt. Imo procerum quoque vestes pro cessionales et pompaticæ ipsis e vestiario regio ad temporis brevis usum commodo dabantur, post finitam processionem restituendæ. Propterea distin guuntur mutatoria regia, et vel à Ezutwy, quæ senatorum propria essent; sic paulo post hunc nostrum locum p. 332. dona memorantur, et Codinus Offic. V. 53. monet.: Tolaūta ¿vdúμzta Conf. p. 335. ubi magistri collegiorum urbanorum dicuntur vestes secreticorum gestasse. Apud ve teres Romanos jam pretiosæ vestes pompatica in Capitolio asservabantur et a Consulibus usus tem pore expromebantur; vid. Script. Hist. Aug. t. II, p. 83, 1. Vestes quoque, quæ recens honoratis induebantur in signum honoris, post peractam promotionem reddi debebant. Conf. Theophan. p. 108. Vestes illæ symbolicæ a decedente ma gistratu, ut e. c. quæstore, reddi et succedenti injici debebant, ut e Nostri p. 157 et 158. constat, quorum locorum in posteriore memora bilia hac leguntur verba Non gestatos fuisse loros nisi solemnissimis et splendidissimis in processio nibus, patet cum ex præsente Nostri loco, tum e libri secundi cap. 40.. item e loco Leonis Gramma lici, p. 472: Tou Barthéw; (de Basilio loquitur) ¿v in dedicatione Deipara Phari]
contos in summo lata romphæa præferratos]. Cs teri eunuchi protospatharii sua strictoria et torques tantummodo gerebant. Primicerii gerebant stricto ria sua absque tunicis; et, si qui eorum propria non haberent strictoria, induebant illa magistro rum, utpote loros gerentium. Ostiarii super cami siis gerebant aurea paragaudia virgasque aureas gemmatas. Sed si qui horum aurea paragaudia non haberent, illi super camisiis suis gerebant suas tunicas. Spatharocubicularii gerebant super cami slis suis aurea paragaudia et spathas honoratorum aureo manubrio instructas. Qui autem eorum aurea paragaudia non habebant, illi gerebant sua camisia et spathas suas. Cubicularii omnes gerebant sua camisia, et pars quidem præterea, quales diebus festis gestare solent, tunicas aureis tabliis instru ctas, illas fundatas patriciorum nempe proprias; pars autem tunicas acu argentea pictas et similia contomanica et purpurea contomanica [seu tunicas brevium manicarum]. Protospatharii, qui simul officiales essent, gerebant sua camisia et fundatas festales tunicas magistrorum proprias. Protospatha tà tà Romana hic sunt Græca; novi enim Græci se Romanos ferebant, ut notum est. Sceptra vero sunt genus aliquid vexilli, longi conti laminis et clavis aureis vel argenteis confixi, et, ut mihi qui dem videtur, ad crucis formam comparati, puri seu absque ferro vel mucrone, sed dependentibus velis, ut colligi potest Vide not. 92 col. 139. Sic solet plerumque hæc vox in nostro co dice efferri; interdum tamen integre et incorrupte scribitur sotóxta, ut in loco Nostri paulo ante lau dato pag. 7, quo absque loco fuisset nucquam conjectando veram rationem ptychiorum fuissem assecutus. Nam cum primum hanc vocem lege rem, suspicabar (neque enim aliud poteram) iilam codices Evangeliorum significare, quales grandes, ponderosos in membranis nitidissimis sumnia cal ligraphices venustate litteris grandibus exaratos rubro holoserico indutos et umbonibus et laminis augularibus, item agrafiis seu uncis aureis et ar genteis firmatos atque ornatos præferre e contis suspensos solebant. Vid. Garbelli Epistol. ad Jose phum Blanchinum in Prolegomenis ad Evangelia rium quadruplex, p. 6, et cl. Leich. de Diptychis p. XL. Sane de nihilo non erat hæc conjectura. Nam p. dicitur res inter alias pretiosas publice coram legatis Sara cenicis exposita spectatum fuisse. Thuanus quo que describens processionem, qua Pseudo De metrius a. 1605 Moscoviam ingressus est impera tor salutatus: Proxima secundum principem, ait, incedebat clericorum turba cum vexillis quadratis, in quorum singulis appensa erat aut Divi alicujus imago, aut Evangeliorum liber. In illo loco libri Mubachiani, quem p. 6 horum Commentar. cita vimus, vidimus apud Russos prælatos quoque codi ces Evangeliorum in publica processione festi Lu minum. Accedit buc, quod ævo medio pontifici Romano in processionibus publicis pugillares præ ferrentur; vid. Du Cange v. Pugillares; quos pulo codices evangeliarios fuisse, neque aliud pugillum, quam codicem Evangelii, memoratum illo in loco, quem idem v. Pugillus cilat. In multis quoque nummis imperatorum CPtano rum dubium videri queat, labarumne an codex Evangelii quadratus e conto dependeat. Græcis Saraceni quoque mutuati sunt morem al Corani co dices e contis dependentes in acie pro vexillis præ ferendi, quo de more ad Abulfedam dico. Čum tamen primi imperatores Byzantini plurima veteris Romanæ curiæ imperialis instituta retinerent, quæ secuta sacula aut additamentis Christianismi auze runt, aut ineptiis suis deformarunt; et inter vexilla veterum imperatorum signa Fortunæ quoque fue rint, ipsi quoque in cubiculis suis aurea Fortunæ simulacra, velut majestatis et felicitatis imperii pignora, haberent et colerent; et in primorum im peratorum Byzantinorum nummis alata Victoria fre quens conspiciatur: et infra, p. 415 domesti cus scholarum inter officiales suos habere dicatur et quod procul dubio ad imitationem aulæ imperialis factum fuit. (Neque enim putandum, domesticum vexilla et vexilliferos habuisse, quibus imperator careret.) Conf. p. 427. Nullus dubito vocem vel Xsia esse corruptam et vexilla significare, quorum aut contis in summo superimposita, aut bandis vel pannis intexta essent Fortunæ vel Victoria simula cra, vixápia, victoriola, ut appellat Cedrenus p. 322, ubi exponit CONOB., solemnem nummorum Byzantinorum subscriptionem, quæ mihi quidem videtur Constantinopolis olim Byzantium, significare. Nullo tempore Byzantinis desiisse usum Victoriæ in signis constat e loco Codini Offic. vI, 20, p. 79, ubi memorat flamullum Archistrategum dictum. Hic Archistrategus seu Angelus Michael aliud nihil erat quam Victoria. Græci superstitiosi credentes ange los alatos esse, quia in vexillis retentam ex antiquo figuram alatam videbant, ignorantes eam Victoriam esse, e pagano numine angelum Michaelem efficio bant. Et excusandi profecto sunt. Sane pictores nostri non aliter pingunt angelos, quam victoria in nummis primorum imperatorum efficta conspicitur; e. c. nummos Constantini apud Du Cangium Fam. Byz. p. 56, et Theodosii p. 61. Græcis vexillum hoc Latini medii ævi quoque assumebant, ut alia multa, et Angelum appellabant; vid. Du Cange v. Angelus, ubi inter alia e Wittekindo hæc cital: In quinta acie, quæ erat maxima, et dicebatur regi,
rii chrysotriclinii gerebant specia aurea et aureos torques. Qui aulem eorum non haberent specia, ipse princeps vallatus lecta ex multis millibus alacri que juventute, coramque eo angelus, penes quem vi ctoria, denso agmine circumseptum. Credebant igitur boni nostri majores ex male intellecta ambigua traditione, victoriam ibi esse, ubi angelus esset. Et erat revera. Nihil enim aliud angelus quam victoria. numen fictitium paganismi, novo Christiano angeli et archistrategi nomine donatum. Consideremus nummum Longobardicum, quem Horatius Blancus ad Paulum Warnefridum in eadem tabula ære ex pressa, qua coronam ferream Modoetiensem exhi buit, cum inscriptione Sanctus Michael eumque comparemus cum nummis victoriatis; nullam repe riemus differentiam inter ambos, nisi hanc, quoi victoria nudo aut laureato capite est, S. Michael autem non pileum, ut videtur, sed nimbum circa caput habet. Moris hujus signa victoriæ in proces sionibus circumferendi vestigia supersunt adhuc in eclesia Græca. Refert enim Stephanus Gerlach. in Diario CPtano p. 474, ubi ritus processionis pa schalis Græcorum describit, sic processisse litaniam. Primum venisse protosyncellum cum codice Evange lii S. Joannis, lamina aurea, tecto, secundum hiero monachum cum cruce stationali, tertium psaltum cum imagine Christi e sepulcro surgentis, quarto loco processisse duo hieromonachos, quorum unus quisque gestaverite conto rotundam latam deaura tam laminam, super qua effictus cherubinus senis alis instructus. Mitto reliqua. Aliquando post descri bens idem processionem sacrorum donorum e tri buna in naum, sic ait: Darauf finge die grosse Pro cession oder der Umgang an, da, sechs oder sieben zu der hintern Thüre des Chors [porta sancta parva ad dextram bematis laterali] heraus, und in der Kirche gar langsam herum gingen. Da beneigten sich alle Anwesenden, elliche fielen gar darnieder, audere er wischten der herumgehenden Priester Kleider und küsten sie. Der erste trug das Brod zum Abendmahle auf dem Kopf mit einem rothen leinen Tuche bedekt. Zwveen andere trugen zween Kelche, einen voll, den anderen leer: der vierte und fünfte die zwey Vorbil der Cherubim und Seraphim, denen allen zwey Leser mit Kertzen voran gingen. Hi cherubini et seraphini successerunt in locum Fortunæ vel Victo riæ, ut S. Elias in possessionem templi, quod olim Solis erat, apud Malalam t. II, p. 40. Quod olim to fuerat, jam Christiani jubebant Halov esse. Statuam Matris deum tenentem mani bus leonem mutilabant Constantini M. tempore leonibus, manus in speciem orantis aut bene dicentis urbi conformabant, ut deinceps Cbri stianum vulgus idem illud idolum, quod olim Mater Deum nominabatur, mutato paululum nomine pro Matre Dei adoraret, teste Zosimo II, 31; vid. ad p. 336 dicenda. Semone sanco fabulam de Sie mone sancto producit Eusebius Hist. Eccles. II. 13. Insignis est locus apud Athenæum p. 497 F1., e quo patet, jam Ptolemæorum tempore fuisse victo rias in pompis publicis prægestatas. Locus hic est [id est inauratas et cum hederæ ambientis belicibus cælatas; non recte Casaubonus emendat ibi], [nam cætera lignea erant vestibus aureis induta], sic videtur leg. esse] Possunt innumera talia exempla retentie pagana superstitionis et idololatriæ, sed Christianis nominibus dissimulatæ et mysticis ridi culis expositionibus incrustatæ referri, si id agere mus. Suboluit etiam cl. Leichio hujus rei. Veteros imperatores usurpabant divinos honores, et curabant sibi ignem, ut numinibus, præferri. Novis quoque prælatus ignis fuit ex veteri instituto. *[Imperatori Græco præferebatur lampas præter sceptrum et spa tham propter illud: Luceat lux vestra, Codin. p. 101. Sed fuit potius ignis ille, qui Augustis præferri so lebat.]* Superest nunc, ut, qui manaverit ex ✗la, demonstretur. Tenendum ergo, vulgus Græcum et novum et vetus consuevisse & et alias vocales ini tiales abjicere et ut b vel etiam ut / pronuntiasse. Pronuntiabant igitur vocem estuɣix, ut ftychia vel plychia, ut a, Schmelzhütten, officina metallorum fusoriæ, Babic, plaga quo respicitur, envia, uberlas et prosperitas rerum omnium, item pro nepla, felix rerum suarum status, Byevixós pro nobilis, pro Dicunt autem pro et hoc pro neúxia pro neúxia (v. cl. Hemsternus. ad Aristo phan. Plut. p. 159), plz pro titipla. Pilyncha nusin inscriptionibus pro Epilynchanus; vid.Salmas. ad Hist. Aug. t. I p. pro valis apparatus, pro episcopo, pro supercilium, pro et pro oleum, pro et hoc pro agere, pro pro cervus, pro pro pro pro pro pro cruentatus, pro pro pro pro pro pro opium. pro pro pro pro cupere, pro vastare, pro nadus, pro interrogare, pro @quare, pro Çɛiv, præ tristitia silentium agere, tristem et tacitur num esse, pro ingressus vel redilus, pro claudere, pro joculus, pro piisana, pro anguis, pro stercus pro vestigium, pro alius, pro panis quoti dianus, Possent plaustra talium congeri. Sed ohe jam satis est. [Пtoxic pro codicibus Evangeliorum, et inter thesauros ecclesiæ recensentur Nicetæ Cho niat, p. 233, quos Isaacius Angelus spoliasse ipsi dicitur Die Russen tragen nock in ihren Processionem Sera phinen oder Cherubinen (wie sie es nennen) herum Stat von Groot-Russland p. 337. Imperatores Ro mani olim in suis cubiculis habebant signa victoriæ, ut pignora felicitatis imperii, et quo essent impera tores college, tot etiam erant signa victoriæ, ut constat non tantum e Spartiani loco in Vita Severi p. 637, quo narrat, in podio sedis imperatoriæ cir censis stetisse tres gypseas victorias, mediam Severi patris, duas hinc illinc, amborum filiorum, Bassiani et Getæ tenentes manibus palmas et orbes vel scuta cum inscriptis cujusque imperatoris nominibus sed etiam ex illo loco, quo ait p. 640: Fortunam regiam quæ comitari principes et in cubiculis poni solebat, geminare statuerat, ut sacratissimum simulacrum utrique relinqueret filiorum. Sed cum videret se per urgeri, sub hora mortis jussisse fertur, ut alternis diebus apud filios imperatores in cubiculis Fortuna
gestabant illi scaramangia et saga russa. Secretorum chartularii et notarii gestabant camisia sua et saga purpurea. Asecretæ et notarii asecretiarum et reliqui secretici camisia sua, et præterea fundatas festales tunicas, illas nempe, quæ tabulas purpu reas habent, gestabant. Prope thronum imperialem stabant ad dextram et sinistram Romana sceptra, Romani imperii signa et ptychia [seu signa fortunæ secundæ], et reliqua aurea sceptra seu vexilla, quæ omnia candidati tenebant, gestantes scaramangia et sic dicta candidaticia seu vestes candidatorum. Reliqua autem vasa, campiductoria, labara, signa stabant infra prædicta instrumenta, et tenebantur a remigibus primi drominii gestantibus fundata tagmaticorum mutatoria. 333 Extra vela supra gradus stabant maglabitæ gestantes scaramangia poneretur. Sic loquebatur illorum sæculorum infan tia pro: ut alternis diebus, hoc in Bassiani, altero in Greta cubiculo hæreret. Argumentum inscitiæ antiquitatum, quod, Niceta teste, p. 339, statuam Constantini M. equestrem quidam pro Pegaso et Bellerophonte, alii pro Josua, filio Nave, haberent Conf. ejusdem Fragm, t. VI. Bibl. Gr. Fabrici p. 107. Ex Addend.] Videtur hic et similibus in locis oxsún nihil aliud quam vexilla notare. Satis hoc apparet cum ex adjectivo hotná, reliqua, quod supponit, præceden tia idem cum sequentibus esse, et e versu paginæ hujus ultimo; và πpoeta oxen, prædicta vasa, sunt sceptra, victoriæ, signa, etc. Verti tamen vasa respiciens ad p. 341, ubi inter tà oxen quædam referuntur, quæ vexilla non sunt, ut magna crux et virga Mosis. Campiductoria erant signa, qualia campidu ctores gererent, aut qualia manipuli haberent, quo rum unusquisque a campiductore vel doctore rege retur. De campidoctoribus vel campiductoribus yo non repetam a Valesio ad Amnian. Marcell., a Guthorio, a Du Cangio Gl. Lat. et aliis dicta. Labara quid fuerint, notum est, et multi multa de eo. Conf. Du Cange Gl. Lat. b. v. De ety mologia tantum monebo, linguæ Græcæ esse voca bulum, et non barbarica originis: mihi videri a repetendum esse, et initio dictum fuisse hoc velum vel vexillum, quod duplo panno aut corio paratum et intus cavum atque vacuum esset, ut vento tumescere atque detumescere pos set. Scribitur autem hic pro Nam et perinde dicitur atque scribitur. Alqui wet o sa pe permutari exemplis demonstravi, ubi de terminatione opisy (ut opvatoúpiov pro ur natorium, etc.) dicerem. Erant olim nomen generale insignium mili tarium omnium. In nostro tamen codice vexilla tantummodo illa denotant, in quibus protome impe ratoris purpureo panno insuta esset. Colligo e locis glossarum et commentarii msti Apocryphi de Vita Jesu Christi, quos dedit Du Cange v. Пpotour. Conf. quæ idem Gl. Gr. p. 1343 de sebastophoris habet. Nicetas, p. Id est vel si quis descendat, et quoad sensum únoxázw, infra, vid. dicta ad p. 313. Sunt alias index: dictæ secures unipen nes, ut ita dicam, non bipennes. Nam bipennes sunt proprie hic autem loci Graeci vacabant Arov xahovat, ait vetus interpres Homeri; v. Du Cangium ad Alexiad. 257. et Gloss. Gr., ubi locum hunc citat. [De dextralibus vid. locus veteris Homeri interpretis apud Salmasium ad Simmiæ securim p. 200.] Est idem ille modo allatus. Videor mihi discrimen harum duarum vocum Tixovdiov in isto Wilhelmi Britonis versu, quem Du Cange 1. c. citat, deprehendere Ascia dum dextris, bisacuta securis el ensis Fulminal. Et huc conformavi Latinam interpretationem. Po tuissem quoque pro ascia dextrale dare; vid.ad. p. 87. Phuryani sunt genus militiæ seu protectorum corporis Augusti aut ex Ægypto_aut e provincia Transoxana, Fargana, oriundi. Frequens eorum apud historicos orientales mentio, sed illi plerumque non alfaraghnah per Gain punctatum Farganos, sed alfarannah Pharaones appellant, tanquam si non a provincia patria Fargana, sed a Pharaonibus, Egy pli regibus, sic fuissent appellati, ob ferociam et in domitos spiritus. Omnem enim immanem, trucem giganteum hominem Arabes Pharaonem, aut rem immanem Pharaonicam, ut Græci Titanicum, ap pellant. Utra scriptio, præferenda sit, ambigo, Posterior videri queat præferenda esse. quia prin cipes orientales plerumque Turcas, quorum patria Fergana erat, in corporis protectoribus habebant. Attamen non minus famosi a ferocitate allecti que in custodes Augustorum corporum fuere Afri quoque et Misrenses seu Ægyptii, qui de anti quis Egypti dominis, Pharaonibus, quorum inso Jentiam et immanitatem vel etiam staturam refer rent potuere farahnah Phuraones dicti fuisse. Les Egyptiens appellent tout ce qui est d'une grandeur extraordinaire du nom de Pharaon, s'imaginant qu'ils [les vieux roys d'Egypte] ont tous été des géants verba sunt Wanslebii Voyage d'Egypte p. 266. c. fin. Erunt ergo hi Faraores reliquiæ istorum Co pthorum Nomen Chazororum notum in historia By zantina, neque habeo quod de iis addam, nisi hoc, apud Arabes et Orientales cæteros inolevisse, ut chozaros per o pronuntient. Hinc celeber ille liber. a Buxtortho vulgatus, Cosri vel Cosari, quasi dicas disputatio Cosarica. Venit tandem nomen hujus gentis olim a fortitudine celebre in latrociniorum infamiam, ut latrones et sicarii Xootápio fuerint appellati Vid. Du Cange v. Xocapio. [Græci Chazaros in Chersoneso Cimbrica collocant, Ara bes autem in Iberia vel Circassia. Et sic quoque Matthias a Michow de Sarmatia utraque p. 457. qui insignis est locus, in specie ait novos Græcos ens gentes Abgaros et Abgazetos nominare.
euasque spathas. Statim post eos stabant Macedo pthorum rebellium et indomitorum, Baschinusrita rum suo nomine dictorum,quos Renaudot, Uist. Patr. Alex. p. 281 ait Almamunum, cum domare non posset Bagdadum transtulisse et in militiam suam abdidisse. Certe apud Hamzam Ispanensem inve nio genus militiæ equestris in aula Bagdadica, Mis rense dictum.Idem quoque Hamzah aliud genus mi litiæ pedestrisin aula Bagdadica memorat, qui nulli alii possunt esse quam Cyrenæenses seu Afri e pro vincia Africa desuinpti: Incidebat tumultus inter pe dites nigros et Alcarawenasi [seu Cyrenæos] multisque ulrinque cæsis, landem nigri superiores evadebant. Et Abulfeda adann. 255 [Chr. 869] de casu Al-Motazzi chalifa narrans, tres diversos ordines protectorum seu militiæ palatinæ in aula Bagdadica hos recenset Almagarebah seu Magrabinos, vel occidentales, Afros, Mauritanos et Turcas, Farganenses nempe et Transoxanos, et Pharaones. De Almogarabis et Almogawaris, genere militiæ etiam Latinis et Græcis medii ævi non ignoto, agendi hic locus non est. Ergo etiam extra ecclesiam erat solea, quan doquidem hic loci solea triclinii Magnauræ comme moratur. De solea fusius egi ad caput primum hujus codicis. Vestes sic dictas a gemino colore, prasino et roseo, constat; quomodo autem hi duo colores misti aut dispositi fuerint in tali panno, non item constat. Poluerunt enim misti et in maculis, talis, orbibus aliisve figuris sparsi per totum pannum fuisse, ut fundus e. c. roseus, maculæ autem viri des essent, aut potuerunt striæ roseæ et prasinæ per vices ductu parallelo una apud alteram decur risse; aut denique potuit una dimidia vestis pars toto rosea colore non misto, et altera item tota prasina fuisse; quemadmodum hodie e. c. orphani in urbibus Belgii una dimidia, corporis parte pullati, altera pyrrhati vel rubri procedunt, aut in quibus dam urbibus Germaniæ, quod ipse vidi, præcones in certaminibus arcubalisticis (Vogelschiessen) pal lium gerunt una parte dimidia bruni, altera cro cei coloris. Vestes tales partita et divisa (ita ap pellabant), hoc est diverse, ævo medio admodum frequentis usus erant. Generis autem alterius ve stes, quarum colores misti per totam telam essent, mistas appellabant. Joannes Signiensis (apud Du Cangium v.Jocularis): Alii, quod propriejocularium est, ab utroque latere divisis coloribus, item mistis, vestimenta variabant» Henricus de Knygthon de Eventibus Angliæ. 1. Iv (apud Du Cangium v. Li rijipium) ait dominas vestītas fuisse vestibus par tilis. Ipse Du Cange dubitavit, quomodo vocem nes magnæ hetæriæ, gerentes interulas et spathas cingulares vel a cingulo et femoribus dependentes argenteas cum loris inauratis argenteis,item souta aurea et alia ænea inaurata et ferrea quoque; item secures unius ferri et bipennes. Infra autem illos gradus stabant utraque heteria, magna et media, et Fargani et Chazari: omnes una manu spathas, altera scuta gerentes. Domestici protospatharii stabant in solea hinc et illinc, gestantes scaraman gia gemino colore, viridi et roseo, distincta spathas que. Post eos stabant spatharocandidati gestantes spathas et scaramangia multicoloria et spatharo candidaticia. Post eos stabant spatharii, gestantes et hi quoque multicoloria scaramangia et spathas suas et dextralia. Dein stabant stratores, gestantes scaramangia leonibus albis aliisque variis tam co loribus quam figuris rerum picta. Gestabant hi ȧзmpoxóxxivo; redderet. Dat enim in Gl. Gr. h. v. parlim albus, partim coccineus vel coccineus subal bidus. At in Latino leucoporphyrus vertit ex purpura alba. Voluit purpuram dilutiorem dicere (nam pur pura alba est dobratov), ut patet ex addito leuco rhodinus, quod vertit ex roseo colore dilutiore. Sunt intextæ pannis fundo coloreo imagines candidæ leonum rectorum stantium, vel et ince dentium, aut etiam leonum imagines coloreæ in fundo candido intra circulum comprehenso. Con spicere vestem hanc licet in eunucho ad dextram imperatoris stante in illa imagine, quam Cerimo. niali nostro præfiximus, item in illa magni ducis Apocauci, quam notis suis ad Nicephorum Grego ram inseruit cl. Boivinus p. 52. Latini tales leones in alea rotunda circulo circumscripta leones inro tatos vel circumrotatos appellabant. Histor. Episco por. Antisidor. (apud Du Cangium v. Circumrota lus): Tria præstantissima pallia mille solidorum pretio constanlia, quorum unum viridis coloris, leo nibus multicoloribus circumrotutis fulget, secundum imaginibus regum pariter circumrolatis regali modo equitantium pollet, tertium quoque leonibus aurico loribus circumrotatis aspicientibus arridet. Solebant quoque leones et oviculas in textura jungere. Du Cange v. Scapolus, quæ oviculam notat, caligas breudatas cum scapolis et leonibus habet. Juxta formam et terminationem suam debe ret hæc vox vestitum stratorum notare, ut catsapl. etc.; quia tamen stratores non popɛiv, quod verbum vestitui proprium est, sed dicuntur, quod de re gestatili inter manus et libratili, ut est scutum, hasta, bipennis, etc., tantum dicitur credidi me re ctius facturum, si interpretarer virgas sibi pecu liares. Forte debueram idem consilium secutus esse paulo ante p. 332, et reddidisse non vestes, sed virgas candidatorum. Forte sunt virge candidato rum, spathariorum, spatharocandidatorum. Certe infra, sectione secunda capitis 40, stratoricia, can didaticia, spatharocandidaticia referuntur inter tå oxeún, a quibus diversa sunt, et ut diversa paulo post seorsim recensentur mutatoria. Sed isto qui dem in loco eam interpretandi rationem dissuade. bat appositum verbum copsiv, quod, ut dixi, de re bus usurpatur toto corpore gestabilibus, non de iis, quæ Baoráletat, manibus librantur. Ita membranæ. Aut excidit ó, aut tacite est supplendum.
praeterea stratoricia seu peculiares sibi suas virgas. Ad dextram versus occidentem apud compagem duorum cancellorum, et quidem extra eos, stabat in summo graduum, per quos ad magnum tricli nium magnauræ ascenditur, magister magnæ he tæriæ, gerens aura pertextum e panno sendes fa ctum imperiale flamullum. Ab utraque vero parte eorumdem graduum extra eadem vela stabant duo protelatæ seu primicerii remigum, gestantes aurea sacra flamulla. Immediate post ambo protelatas stabant ad dextram et sinistram omnia aurea chry soclaba [est vexilli species ex aureo panno cum Veneti, prasini, russi et albi. Videntur ergo hitagmatici seu præsidiarii diversi a quatuor palatii tagmatibus fuisse, nisi putes tagmata hæc palatina, scholas puta, excubitores, hicanatos et numeros, per urbem regiam distributos fuisse obeundis vigi fiis et stationibus et illinc unicuique de quatuor factionibus attributum atque deputatum fuisse nu. merum, qui ejus necessitatibus inserviret et custo diæ præesset. Cantores ædis Sanctorum Apostolorum. ut dylocopita cantores ædis Sanctæ Sophiæ. Olim enim non omnes ædes sacræ cantores sibi suos ha bebant, ut neque hodie habent, sed tantum præci puæ. Cæteras curabat schola cantorum. Vid. Du Čangium Gl. L. v. Cantores. Carmina in laudem imperatoris et familiæ au gusta; quale illud est p. 223, per alphabeti litteras digestum, ubi etiam aliqua de more talia carmina recitandi dixi. Subintelligitur vel simile quid. Pari modo dicta fuerunt carmina in laudes apostolorum cani solita in ecclesia, Ocotexia carmina in laudem Deiparæ. Morem hunc reges occidentales transsumpserunt ab Orientalibus. Hodevenus in Richardo I: Hic ad ar gumentum [f. augmentum] et famam sui nominis emendicata carmina et rhythmos adulatorios compa rabal et de regno Francorum cantores et joculatores muneribus allexerat, ut de illo canerent in plateis, et jam dicebatur ubique, quod non erat ei similis in orbe. Etiam in aula Attila Hunni post finitas epulas dúo av teste Risco Rhetore in excerptis Legation. Hoeschel. p. 52: Kai ol μèv dovto toiç continuat, Successerunt hæc carmina in locum illorum veterum panegyricorum, e quorum immani numero superstites habemus duodecim a Cellario postremo editos. Græci morem bunc dominos suos quacunque occasione carmini bus in plena curia decantatis vel recitatis laudandi, ut ad Occidentales, ita ad Arabes quoque transmi serunt. Persæpe legas apud Abulfedam fragmenta aut saltim memoriam factam carminum, quæ hic vel ille Arabicus poeta in hujus vel illius principis Saracenici diem natalem, aut diem natalem Muham medis, aut in Pascha Muhammedicum, aut alia occasione, non sine lauto præmio in frequentissi mo conventu recitavit. Non injucundum spero lecto ribus fore, si locum inde vel unicum repetam, e quo, qualis fuerit illorum poetarum Arabicorum ra tio, qui in aulis principum orientalium pasceban tur, quæ ipsorum stipendia, quod recitandi tempus, cognoscantur. Lucem inde illa accipient, quæ supra ad. p. 8, dixi de 16hape seu carmine gratu latorio, imperatori in diebus festis a quavis factione per suum democratem exhiberi solito. Narrans igitur Abulfeda ad a. 469 [Chr. 1076], de princi pibus, qui tum erant, Halepensibus, hæc tradit Mahmudo, filio Nasri, filii Salehi, de gente Mar dasidarum, eo, quo diximus anno vivis exempto suc cedebat filius Nasr, quem poeta Ibn Goiusch [male apud Elmac. p. 282 Habus legitur, ubi hi iidem versus et plures, sed misere depravati, habentur] illo carmine laudavit, cujus hæc est particula Octo sunt, quæ, ex quo comparasti, nunquam sepurati fuerunt, neque separabuntur unquam Nens tua el Dei limor, liberalitas tua et divitiæ, dictio lua et elegantes sensus; pru dentia tua et victoria. Mahmudo, Nasri filio [patri tuo], mos erat quidam, quem aut mullum fallor, aut restituet Nasr. Nos ille hic erat. Quoties potea Mahmudum car mine celebraret, mille nummos aureos ferebat. Tan tumdem Nasr quoque largiebatur, addito, si poeta non est tuet, sed duplicabit dixisset, duplum se da turum fuisse. Paulo post subjici hæc: Die primo mensis decimi a. 468, celebrabat Nasr festum Ru pturæ (quo nempe jejunium menstruum rumpitur, xatálusiv novi Græci appellant], quod cum eo anno in vernam tempestatem incideret, fiebat, ut omnes in splendidissimis, quibus quisque potuisset, mula toriis maximoque numero ad principem gratulandi causa confluerent. Aderal tum quoque Ibn Giojusch illudque carmen recitabat, cujus hæc sunt, etc. in structis inde epulis potabat Nasr usque ad vesperam. Igitur festis tantummodo diebus illi Arabict poetæ carmina sua non exhibebant scripta, ut Græci, sed ore ipsi recitabant, ut die principis na tali, die natali Muhammedis, die Rupturæ seu Pa schalis minoris, item Paschate seu Bairam majore, et quando imperium adisset princeps, aut hostem ferasve venando stravisset. Sed redeamus ad nostros Græcos. Morem perantiquum, principes in hilariis et epulis eorum carminibus celebrandi præter Ho merum aliosque veteres poetas testatur etiam Athe næus IV, p. 155, exemplo Antiochi Magni, qui cum ederet epulas solemnes, quas armata saltatio sequebatur, habebat in comitatu illum Hegesiana cten historicum. Quem cum ordo saltandi tange ret, deprecabatur hoc insuetum spectaculum de se edere et offerebat potius carmina in ejus laudem recitare In his verbis memorabilis est significatio vocabuli propria non poetæ, sed regi Antiocho, Ilwę się autòv reROIT; deinde convivas omnes collata stipe donasse; tertio poetam inter roÙS phous, familiares et commensales regis fuisse nu meratum. Antiquius exemplum et fragmentum talis
aureis clavis et alia panno sendes facta vexilla et basilicii, quod Neoptolemus tragœdus in convivio Philippi, regis Macedoniæ, patris Alexandri Magni cecinit, affert Diodorus Siculus xvi, 92, p. 152, t. Il ed. Wesseling. Conjicio, scepti nomine fuisse dictam mili tiam pompaticam Augustæ propriam, eunuchis con stantem, quod illi eam proceden tem ambirent, cingendoque a conspectu publico te gerent. Sic solebant membrana nostra pro Pariter quando distributivum occurre ret, nunquam separabant, sed jungebant nomini reliqua sacra flemulla, a remigibus regii dromo nii gestata, gestantibus mutatoria tagmaticorum omnium quatuor colorum. Duarum autem factio num plebeii et cantores apostolitæ 331 [seu templo Sanctorum Apostolorum et hagiosophite seu cantoresetemplo Sanct Sophie stabant super allis scamnis ab utraque parte eorumdem graduum, cantibus et carminibus, qum basilicia, id est rega lia, ut in laudem regum facta, dicuntur, et bene dictionibus prosequentes imperatorem. Et factio narii quidem gestabant sua mutatoria et aureas coronulas et suos manipulos. Apostolite autem et hagiosophitæ gestabant tagmaticorum fundata mu tatoria, et ad sceptum [Augustæ] pertinentia camisia holoblatta [seu vesles solide serica absque alterius materiæ mistura] et assuto instructa caputio indu sia, item illa ministrantium in fornicibus novemde cim Accubituum. Logotheta quoque isto die rece ptionis gerebat lorum. In porla, per quam in tri clinium candidatorum intratur, stabant intus et extus magistratus arithmi, gestantes scaramangis, et spathas, et scuta. Illiautem, quotquod scaraman gia eo die gestarent, omnes a protospathariis inde usque ad extremum famulum ita stabant, ut colo rum unusquisque et exemplorum vestibus intexto rum unumquodque corpus unum efficeret. Exempli causa hinc illinc consistebant uno aliquo loco illi, qui aetos seu aquilas [sagi genus ita dicitur] pra sinoroseas gestabant; alio, qui sic dictos boves; alibi, qui multis gyris vel canaliculis rugatos aetos; qui thalassas seu maria; alibi, qui leucoleontes seu albos leones gestabant. Verbo, unusquisque stabat ibi, ubicæteri stabant ejusdem secum coloris alis aquilam referret. Potest tamen quoque vestis cum intextis aquilarum imaginibus designari. De utroque genere supra dixi. Id est vestes cum interlis, boum vel bubalo rum imaginibus. Tales quoque confido fuisse quos Anastasius in Leone III, cum bubilo, quasi cum bu balo, nominat: Fecit velum rubeum cum bubilo. Incertum est, sintne vestes, quibus multa institæ ad Mæandrorum modum multis gyris, fle xibus, ambagibus, modo ascendentibus, modo de scendentibus assutæ fuere, an tutulatæ vel tubu late, plicis et recessibus panni frequentibus, unis bus, ut bini, seni; vid. p. 336 ad alteros appositis, de quibus dico ad vocem ubi exhibui ad præscriptum membrana rum. Sunt autem idem al que vel idem atque vel vel camisia, quæ simul secum habent phiala seu capucia, cucullos. Senatus, qui cum campagiis incedit. Infra p. 418, est id est Dicta autem sunt phialia a phialis vel cymbiis, quia similitudinem phiale, cymbii vel olls gerant, in quam caput immittitur. Phialæ au tem novis Græcis idem sunt alque vetustis bassini, lacus, ingentia vasa rotunda hemispha rica cava, recipiends aqum. Quod hic in Latinis addidi sagi genus, tia di citur respicit ad vestem militarem aquilam ideo dictam, quod undans in aura volantem expansis p. Sunt qui vestes sapone mundant et lavant. Lalini hos candidatores et candidarios appellabant, et tales feminas candidatrices, ut apparet e Petri Bellunensis epist. 14, si modo recte ibi editum est candidatrices. Puto enim potiue cantatrices reponen dum esse. Recenset enim damnosam curiarum ca terram, pestem principum, in qua candidatores, ut necessarii vitæ communi, numerari non possunt. Cantores autem eunuchi et cantatrices ad recre menta curiæ et luxuriæ apparatum pertinent. Hic locus est judicet quisque, Regis curiam sequuntur assidue histriones, candidatrices, aleatores, dulco rarii, caupones, nebulatores [pistores nebularum, qui parent tenues cancellatas placentulas, Wafflen, des gauffres dictas], mimi balatrones, barbatores et hoc genus omne. Necessarii autem erant candidato res in aula Byzantina propterea maxime, quod color
scaramangium et in eo ejusdem rei simulacra ge stantes. Candidati stabant in suo triclinio, Candi datorum nempe dicto, hinc et illinc, cum suis scaramangiis etiam candidaticia gestantes. Pone hos stabant ab utraque parte mandatores arithmi cum spathis et scutis. Remiges imperialium dro moniorum stabant hinc et illinc in eodem Candida torum triclinio versus tractum Ecclesiæ Domini; stabant quoque iidem in illo triclinio, in quo ca melaucium stat et magistri creantur; uti etiam in onopode. Post eos stabant in porticu augusteonis seu, quod idem est, in aurea manu, ab utraque parte archontogennemata sen valeti nobiliores, et saponistæ vel candidatores lintearii vestiarii et fa muli sacrm mens. Horum archontogennemala qui dem gerebant scaramangia sua et spathas suas; saponista vestiaritæ autem tunicas atrabaticas. Mensales tandem contomanica pseudoxea seu ve stes cum curtis manicis colore dilute purpureo. Extra portam æneam triclinii Candidatorum stabat hinc et illinc drungarii ploimorum seu classiario rum usia [vel familia], et magnus pamphylus seu aulæ quotidianus candidus esset, et non tantum protectores sacri corporis in candidis lineis appa rere (unde candidatorum nomen acceperunt), sed etiam proceres omnes candidas vestes gerere debe rent, traducto more ex antiqua Roma, qua hone stiores togas candidas gerebant. Quod igitur olim fullones Romæ creta perficiebant in togis Romano. rum candidis, utpote laneis, id saponistæ apud CPlin sapone et siligine perficiebant, ut in candidis magnam partem lineis. Consuevisse enim jam illo tempore lintea lota glutine siligineo inspissari et ri gidari, quod Franci ab inspissando empeser, nos starken a rigidando appellamus, patet ex loco Petri Damiani Opusc. 42, Landulph. c. 7: Hic itaque ni tidulus et semper ornatus et conspicuus incedebat, ita ut caput ejus nunquam nisi gibellina [id est zobelina] pellis obtegeret, indumenta carbasina alque niventia siligo per artem fullonis [idest saponista, candida toris] inficeret. Hinc inteliigas illud Ugutionis: Can didarius, fullo, qui parat (id est ornal, comit] pan nos et excandidai et eos fulgere facit. Potest tamen hic Ugutionis locus æque de fullone cretatore, quam de fullone saponista intelligi. Veteres Franci et Germani artem hanc lintea roborandi et ad nitorem lævigandi glissire appellabant, vocabulo Germanis hodiernis non prorsus ignoto. Habemusenim adhuc et, quamvis rarius, usurpamus verbum gleissen pro splendere, nitere; vid. Du Cangium v. Glissum et locum Monachi Sangallensis 1. 1, 3, 6, de rebus Caroli M. supra ad p. 7, in disputatione de candidatis allatum. Lavanderos porro appellabant hos homines Latini sequiores, a nominativo lavan der, quod nihil aliud est quam lavator, et inter of ficiales aulæ quoque numerabant; vid. Du Cangium v. Lavundarius, ubi versus hos citat Ille est sinscalcus, vere buticlarius ille, Ille lavander adest; etiam focarius ille. Numerat horum versuum auctor inter aulicos sinscalcum, senescalcum magistrum sacrorum offi ciorum, sic dictum, quod sino vel sindo (nos hodie dicimus dem Gesinde, familiæ, comitativæ regiæ) præesset; secundum buticularium seu pincernam vel cellarium, tertium lavalorem, qui vestium la vandarum, parandarum, id est ornandarum, et in vestiario condendarum gereret curam. Denique fo carium, id est calfactorem simul et coquum. Iline putem saponistas fuisse eosdem cum magistris lineæ vestis aut certe iis affines; Vid. Du Cangium v. Ma gister. Familia, quæ alicui est, quam aliquis pos sidet, ut epiovola eodem sensu, qua de voce supra dixi, familia quæ circa aliquem est. In specie dicebatur odola de familia nautarum, qui sacrum corpus in dromoniis ad suburbana palatia et alio veclitabant. Hinc legas apud Constantin. de admin. imperio p. 140, B, 4, fµíz ovoiz pro unum de duobus dromonium cum nautis ad id pertinentibus, Conf. infra p. 383. D. 2, et apud Nostrum of th regii dromonit vel navigii remiges. Vid. ad p. 355. Puto præfectum fuisse pamphylorum, et hæc pampbyla navigia vehentia pamphylos seu milites nauticos ex omnibus nationibus non Græcis, ut Italis, Russis, Turcis, Mardaitis, Sclavis, etc. Scuta in universum omnia, sed præcipue coriacea. Vox est Arabica originis. Darcah vel Dor cah et cum præposito articulo al, Addarca, idem no lat. Non est pellis cervina, ut vertitur apud Con stantin. de Imp. admin. p. 81, G. 7; vid. Menag. Orig. L. Francia v. Targe et Du Cangium v. Targa. Hinc venit in nostrum sermonem vox Tar tsche, sed hodie obsoleta, in versione Germanica Bibliorum adhuc superstes; v. Frischii Lexio. Germ. v. Tartsche, et Du Cangium v. Testina, ubi locum hunc e testamento regis Ranimiri in historia Pinatensi adducit,: Do meas autem armas, quæ nd varones [virilem sexum bæreditate] pertinent patas el adarcas et gelmos [id est helmos, cassides) demitto ad filium meum Sanctium. es Collegia urbana artificum et opificum desi gnat, ut mercatorum, aurificum, sutorum, sarto rum et aliorum talium. Ita scripta in membranis hic erat et semel aut bis deinceps hæc vox. Inferius autem et p. 370 reperi in membranis nostris Red didi ubique et in Græcis et in Latinis hanc vocem qualemqualem codex dabat, nescius utra lectio melior et unde derivanda. Mazáviov possit vel a platani foliis intextis dictum fuisse videri, vel anò Twy Thaτwv, quasi scapulare vel humerale fuisset. Alteram vero lectionem si præferas, possis ab in textis platoniis, hoc est damis vel cervis, repetere; vid. Du Cangium
ol Videntur iidem alque Dalmatæ esse; quos no vellæ publicæ sæpius nuperrimo belle nomine Tal patschorum citabant. Quo accedit propius altera lectio paulo post occurrens Taluation. Utram que scriptionem, qualem in membranis inveni, exhibendam duxi. Videtur naɣó, crassum, fœx, amurca veluti plebis nautica esse. Reddidi ex conjectura trabes ad instar cru cium factæ, dependentibus polycandelis gravida. Do hoc genere luminarium vid. Du Cangium ad Pauli Silentiarii Ecphrasin p. 558 et 559. Sed quem ibi citat locum Pauli non recte cepit. Est part. 11, vers. Nihil hic poeta da clericis, nihil de regulis canoni cis, sed dithyrambi hi aliud nihil dicere volunt, quam lampades in illis crucibus vel arboribus holo fotis sic esse in altum et latum, vel perpeudicula riter et borizontaliter dispositas, ut in duabus ßese transversim ad rectos angulos secantibus rubro co lore tinctis lineis ardeant In imo fundo molis videas robustas Trabes, medium ferrum biceps dividentes, Super quibus phalanx [series longum porrecta] lucis per templum vagantis Transit, rectis lineis rubris illiguta. Erat ergo talium arborum vel crucium luminosa rum scapus ligneus, brachia vero ambo efficiebat pertica ferrea per illum ligneum scapum medium trajecta. Quod etiam apparet ex eleganti descri ptione Leonis Ostiensis III, 31. Trabem fusilem ex cere cum candelabris numero quinquaginta, in quibus utique totidem cerei per festivitates præcipuas pone rentur, lampadibus, subter in aneis unus ex eadem trabe 36 dependentibus, que videlicet æneæ trabes neis œque brachiis ac manibus sustentat.e trabi ligneæ, quam pulcherrime sculpi et auro colorumque fucis fe ceral exornari, commissa est. Locum debes adder dis notarum ad Paulum, in quibus errorem suum ipse Du Cange agnoscit et revocat. Idem Paulus par tis secundæ v.411 holofotum cruciatum sic describit [polycandeli cum cantharo supposito] præfectus pamphylorum [id est militum navalium), gestantes dorcas [seu scuta coriacea] et spathas suas. Iu prima schola et in triclinio excubitorum usque ad tribunal stabant hinc et illinc familiæ pamphylorum, gestantes dorcas et spathas suas. Magistratus ploimorum seu classiariorum stabant hinc et illinc, quisque penes familiam et cohortem suam. 335 In tribunali stabat hinc et illino poli tice seu corpus magistratus urbani cum systemati bus seu corporibus collegiorum urbanorum et uniuscujusque collegii præfectis; quorum hi qui dem sex tunicas secreticorum, platonia dictas, cæteri omnes candidas tagmaticorum tunicas gesta bant. Post eos stabant ploimi vel nautæ, gestantes dorcas et spathas suas. In triclino scholarum sta-. bant ab utraque parte ploimi, gestantes dorcas et spathas suas. Intra chalcen sou portam eneam stabant hinc et illinc Tulmatzæ [vel Dolbatschi aut Ut in nostro præsente loco dicitur óhópurov, ila dixit Auctor Actorum sancti Eliæ junioris p. Gav, Lucerna scapum multis inde prodeuntibus lu cernulis instructum, omnibus ardentibus et lucem spargentibus. Quid Pentapyrgium fuerit, cujus non infre quens Nostro et aliis mentio fit, non constat. Du Cange CPli Chr. p. 128 putat, ædificium quinque turribus constans et partem palatii Magnauræ fuisse. Neque dubium est, pentapyrgium in Ma gnaura conditum a Theophilo imp. fuisse, testan tibus id Cedreno p. 513, et Leone Grammatico p. 450, quos Du Cange ibi citavit. Verum nostro hoc in loco, p. 42 Cletorologio appa ret, Pentapyrgium non ædificium, sed ornatum mobilem fuisse, qui non solum in Magnaura, sed etiam in Chrysotriclinio fuisset, qui per dies maxime solemnes spectatum exponeretur. Sio enim habent Cletorologii I. I, verba: 'Enì d½ tñe Veni primum in eam cogitationem, fuisse pentapyrgium machinam ligneam ad instar castelli cum turribus, monibus, portis structam (castrum honestatis ap pellabant), in quod domicellæ includi et panni pre tiosi suspendi solebant, ut expugnata tali arce a militibus nobilissimis cujusque esset quod rapuis set; quale imitamentum velut missilium veterum in usu fuisse apud Occidentales ævo medio, apparet e Rolando Patavino, cujus locum cl. Muratorius Ant. Ital. t. II, p. 416 et 837, retulit, et ex Hen rici VIII, regis Angliæ, vita quoque, quem simili modo castrum ligneum mobile ludicri causa expu gnandum suis proceribus proposuisse, tradunt An gli scriptores. Verum cum p. 118 nostri codi cis dicatur sub Pentapyrgio stetisse grabbatum imperialem, et p. 336 describatur ut armarium, habens diversa tabulata, e quo pretiosa quæque cimelia dependerent: liquet armarium fuisse quin que constans arcis, singulis turritis, tribus forte in frontem porrectis, duobus autem lateralibus, sub quorum medio, ut maximo et celsissimo, steterit grabbatus imperialis, non semper expositum con spectui, sed tantum in præcipuis diebus fes tis, quandoquidem ei p. 339: to adiasimov xal opponitur, turri cula seu armarium turritum indesinenter et quotidie prostant. Solebant veteres quoque Græci arculas rerum pretiosarum et eximiarum ad modum tur
Dalmata cum famulis, gestantes doreas et spa thas et pharetras cum sagittis. Extra cancellum chalces vel new ports stabat pachoma [id est țurba miscella, ut videtur], pars in tractu versus numeros, pars versus camaram aut fornicem milli, reliqui nempe ploimi et superabundantes Talmatzæ, quos capere sua statio non potuerat, item Rossi baptizati cum famullis, gestantes scuta et spathas. Triclinium Justiniani et lausiacum palatium nullum habebant alium ornatum, quam hunc. Holofota seu trabes ad instar crucium factæ, dependentibus ex se gravida polycandelis], ibi pro more suspensa erant, plenis candelabris et nullum suorum cereo rum desiderantibus. In porticu chrysotriclinii seu in horologio stabant ambo aurea dominicalia or gana et ambo argentea organa factionum. Chryso triclinium exornatum erat eo modo, quo solet per festum Paschatis; nempe pentapyrgio ibi exposito et imperialibus thronis seu sellis et grabbalis et aurea mensa reliquisque, quæ sub festum Paschalis exponi solent. Quo tempore legati Hispanorum aderant, non ornabatur chrysotriclinium; quia die audientiæ non convivabantur dominis; ideoque opera metalli pretiosi artificiose encausto picta, quæ solent in phylace vel ærario principali asser vari, suspendebantur in viridario magnauræ in tropica vel porticu arcuata, quæ a tapetiariis e vastis scaramangiis confecta fuerat.) Per octo au tem camaras vel fornices chrysotriclinii suspensa erant stemmata vel infulæ ex templo Sanctissimæ Deipara Phari cæterisque templis palatii, variaque significare veslem cum intextis porcis vel apris, et accipitribus vel vulturibus. Accipiter enim vel vultur Arabibus Sacar et Soncor vel Sungur appellatur, unde celebris illius Bursequini vel Bur sekini cognomen Acsungur, accipiter candidus, quod Wilhelmus Tyrius et alii æquales scriptores, ut fit in barbaricis nominibus, forte quoque librariis in culpæ partem venientibus, Assungur efferunt. Hoc ipsum est illud animal dictum in Or neosophio Michaelis imp., quod Du Cange h. v. interpretatur avis venaticæ genus. Inde quoque ca nes cum accipitribus venari docti Græcis Caɣápia dicuntur, quasi accipitrini. Sacre in sermone Fran CICO ex Arabismo adhuc superest, ut notum. Quid fuerit aliphases vulturini in charta Hispanica, ex posui ad p. 271. rium comparare et ex eo appellare. rii, ut alio loco demonstravi. Posset autem Artemidorus I, p. jungit. Et in angulis atriorum tales arcas turritas collocari solitas fuisse, auctor est Chronic. Cassinense III, 34, cujus hæc sunt verba deculæ illæ quas instar turrium in atrii diximus angulis constitutas. Thecæ propterea, in quibus Venerabile, ut appellant, et Sanctorum re liqui asservantur, olim habebant turriculæ for mam. Gloss Gr. Lat. atque pia turriculæ et armaria reddunt; vid. Du Cangium ad Silentiar. p. 574. Vid. ad p. 42, D. 7, dicta. Juval hac occasione morem, cubicula, tentoria, porticus, in quibus explicitum suum luxum et opes ostentare vellent veteres, vestibus pretiosis, item missoriis seu, vetustiori tempore, scutis, quæ a missoriis figura parum differunt, aureis et argen teis ornandi, ex antiquitate repetere et cum loco hoc nostro illum Athenæi comparare, quo tentorium describit illud, quo Ptolemæus Philadelphus ali quando Alexandriæ convivas excipiebat. Cujus par tem tantummodo exiguam referam, totum legi velim. Est. I. v, p. [inter columnas nempel Relinni in Latinis, ut par est in tam obscu ris, ipsam vocem, cum de probitate lectionis et significatione non constet. Putem tamen fuisse ab auctore profectum, hoc est Nam et u permutare solent Græci Tibra Ita edidi, cum in membranis esset supra + imposito quod interpretabar emendationem ejusdem librarii peccatum suum corrigentis et jubentis pro substituere. Nescio tamen an satis recte fecerim. Dicunt certe novi Græci pro gryphe, ave fabulosa. Favet ta men mihi quod infra legitur p. 340. Monstrosa animalia aulæis intexendi mos a Persis venit; v. cl. Wesse ling. ad Diodor. Sicul. t. II, p. 278, 60. Si modo tragelaphi et fuerunt compositiones monstrosse et non potius cervi et hirci seorsim, item equi et galli quoque seorsim quique picti, non in unam massam commisti. cum aviculis intextis, jam apud antiquissimos Græcos reperio in Athenæo.
pretiosa opera smallita seu chymice picta e phy lace, tunicæque tam basilicæ seu ordinis regii viris, quam augustiacæ vel solis Augustabus propriæ. Erant autem illæ vestes hæ, quas recensebimus. Erat platanium holochrysum et margaritis obsitum ex æde Sancti Petri, quæ in palatio est, depromptum. Erat chorosanchorium e sancto Theodoro cum grypoleonte seu pallio, cui imagines vulturum et leonum erant intextæ; item gryparium seu pannus figuris vulturum refertus; et hac quidem e pran sorio. Tum erat platanium triblatteum seu sericum ter tinctum e pantheo. 336 Caballarius porro seu pannus equorum imaginibus obsitus, augustiacum heplesium vel tapetium e fornice pransorii. Item pavo [seu pannus pavones exhibens), pallium au gustiacum et diætaricio vel triclinio diætariorum. Caballarius cesaricium seu pannus ad Casares pro prie pertinens e porta argentea, quæ versus occi dentem est; pavonarium, pone hoc aquilarium, ambo panni. Super argenteam vero ejusdem chry sotriclinii portam suspensum erat aureum sagum, quod cesaricium apppellatur. Sic autem erant dispo Infulæ imperatorum habebant interdum in vertice crucem et super ea columbam expansis alis velut volantem. Tractum hoc a Romanis, quorum morem Græci novi, antiquitatum ignari, partim quoque Christiano mysterio sanctificare, quod aiunt, volentes, imitando vel retinendo obscura runt. Pro scipione veterum consulum successores et imitatores eorum, imperatores Byzantini, sub stituebant crucem, et pro aquila, quam consules super eburneo scipione gestabant, ad morem vete rum regum Græcorum et barbarorum (vid. Aris toph. Aves v. 510, seqq.) columbam reponebant, vel potius Græcum nugax vulgus aviculam super cruce videns, imperii Romani insigne, non id quod erat, aquilam, sed columbam putabat esse. Inspi ciat ectypa diptychorum consularium, qui scipiones tales cum aquila videre cupit, ut e. c. tab. I, ad dissert. Du Cangii de nummis medii ævi, et num mum Philippici in Famil. Byzant. p. 116, et famo sum illum nummum Sallustii Crispi, Constantini M. filii, Cæsaris, cujus ectypum nuperrime reno vavit Franciscus Blanchinus, V. Cl., in fine præ fationis ad Anastasium Bibliothecarium, credens eum mirifici momenti et præstantiæ esse. Miror ergo profecto, qui potuerit viro doctissimo de illius fraude et improbitate non suboluisse; et quare, qui nummum illum corrupit, falsarius e scípione crucem non fecerit, quod facile potuerat transversa trabe addita. In aversa certe nummi parte luculenta se produnt fraudis indicia. Nummus ipse quidem antiquus et probus est; verum interpolavit eum nova manus in favorem ecclesiæ Romanæ. Nunquam enim defuerunt Romæ, qui sedis Romanæ auctori tatem, cum idoneis argumentis non possent, sup positiis chartis, nummis et aliis similis farinæ mo numentis stabilire laborarunt, sed incassum, apud eos quidem, qui scientes volentes sibi non pation tur illudi. Insculptus olim fuerat isti nummo Con stantinus Magnus, in throno sedens, crucem sinistra tenens, aut scipionem cum manubrio transverso, dextra perorans, capite laureato. Sed falsarius dextram pro schemate perorantis composuit in figu ram illam, qua pontifex populo benedicit, et pro corona laureata, tonsam et nimbo cinctam suppo suit. Tandem in vetusta inscriptionenummi: SALUS ET SPES R. PVBLICAE, inter litteras S et R seu inter tertiam et quartam vocem super capite seden tis in throno intersit litteram X, tanquam si sedens ille Christus esset. Verum Christi nomen ibi loci opportunum non est et turbat sententiam, ipsique patroni nummi istius non Christum, sed Petrum in co repræsentari aiunt. Quis autem unquam aut Christo aut Petro aliive Sancto in nummis et rell quis monumentis milites prætorianos ad latus ap posuit? Debuerat saltim milites in apostolos mutare lepidum illud caput. De obscuratis vafritie cleri et stupore vulgi antiquitatibus jam supra dixi, quum mihi de acacia et ptychiis sermo esset. Morem hunc columbas super sceptris gerendi Angliæ quoque reges imitati fuerunt ævo medio. Bromton (apud Du Cangium v. Baculus, ubi plura prostant Anglo rum auctorum testimonia): Vilhelmus Marescallus porlan: sceptrum regale, in cujus summitate signum crucis aureum erat, el alter pcrtans virgam rega lem, habentem columbam in summitate. Videntur hæ columbæ exemptiles et forte cochlearum ope crucibus adaptatæ fuisse; vid. ad p. 339. Super est alia quoque ratio vocem лeplotεpά exponendl nostro hoc in loco. Scilicet reproTepi appellant novi Græci laciniam infulæ in scapulas dependen tem easque tegentem ad instar caudæ columbinæ; quo modo si quis hic malit accipere, non interce dam. Notat hunc vocabuli usum Ricaut in descri ptione ecclesiæ Græcæ p. m. 208: Ils portent desbon nels doublés de blanc, d'ou pend derrière le dos une queue de même étoffe, qu'ils appellent epiσT spá, une colombe, prétendant, qu'elle est l'emblème de l'innocence de leur vie, etc."; vid. Du Cangium v. Liripipium et neptorspá. Talis columba seu lacinia cervicem tegentis videre est imaginem in titulo libelli, quem P. M. Paciaudi de umbella gestatione Romæ anno superiore 1752 edidit, in gemma Musei Victoriani, in qua pontifex conspicitur equo ve clus, populo benedicens, quem sequitur apparitor cum umbella. Quid hæc vox sibi velit, non assequor. Liquet quidem opera arte et materie eximia designari, qualia Epya xe sunt, et stemmata, et auro atque gemmis facta omnia, at illa terminatio µoś xta male me habet, neque exputo, unde veniat. In cingulis, ut viri, sic feminæ quoque Orientales maximum exercent luxum adhuc hodie,
sita opera pretiosa smaltita et coronæ, ut vicissim unum alterum exciperet, opus aureum, tum co rona, tum rursus opus smaltitum, et sic porro. At in fornice orientale suspensa nulla erant opera chymice picta, sed infulis tantum erat exornatus. septem reliquis camaris vel fornicibus chrysotricli. Turcæ et Arabes vocem hanc a Græcis retinue. runt, zunnar appellantes latum cingulum, quod Christiani utriusque sexus super ventre gerunt. Nam quod Muhammedani gerunt, est Uschach. Peraptus est locus Teixeiræ in libro Hispanico de regibus Persiæ p. 25-28, ubi multis de cingulis Orientalium disputat; unde hæc decerpere juvat Siempre en la Persia, fueron las cinturas sennal de honra y dignidad; y aun oy lo son, y segun la mate ria y obra, dellas se conosce, qual es de mas o menos preeminencia, porque mas noble es la de oro, menos la de plata; mas la guarnecida con cier tas piedras, y menos la de menos hechura de suerte que segun cada qual tiene el lugar en palacio, ansy trahe la cintura. Verti cuculli pectorales, sed malim cappæ vel pænulæ pectorales. Nam cuculli pectori non conveniunt. Caracallæ sunt vestes villosæ talares; quare autem ot ingrediatur hanc compositio nem, non exputo. Nam sane caracalla nulla erat, quæ cum trunco corporis pectus quoque simul non velaret. Vocem banc cl. Antecessor meus p. 172 per excisas vestes reddidit, respiciens procul dubio ad vestes fissas vel scissas, quæ per certa intervalla fissuras et hiatus amplos habebant arte factos, præsertim in manicis et femoralibus, quales vestes in usu Latinis erant ævo medio et adhuc sæ culo XVI., ut ejus superstites picturæ testantur. Vestes bas cultellatas, id est cultello sectas, et fracti latas appellabant: vid. Du Cangium his verb. et, ut idem vult, quoque frepatas, nisi potius frepala fuerint contorte, contortiliate, rugatæ, & wrapp, Anglico verbo, quod torquere notat. Franci veteres copées, id est coupées, appellabant, ut e loco Assi sarum Hierosolymit. patet, quem Du Cange v. Epi. decen citat. Non itaque negavero, Sixontas vestes excisas vel fissas significare posse. Quominus tamen hanc interpretandi rationem sequerer, effecit hoc, quod nullo in monumento Byzantinæ antiquitatis vestitum sic excisum usquam hactenus conspexe rim. Ergo malui radiate reddere. Konry esse ra diaturam vel striaturam panni, supra p. 270 demonstravi. Et quidem duplici modo potuerunt panni tales taxontol, secti, fuisse, virgis vel deorsum parallele decurrentibus, aut sese decus santibus cancellatas tales vestes appellabant eo ævo. Charta vetus apud Du Cangium v. Apopla cius memorat vela apoplattia coccoprasina cancel lata, id est serica coccineis et prasinis virgis sese decussantibus, et epistola Basilii Macedonis ad Had rian, II. Pontific. esophorin dicitrinum cancellatum. Vestes has utroutro modo sectas, sive parallelis, sive decussatis virgis, appellabant veteres. Sophro apud Athenæum p. 48 orpon habet (non unuéva, ut vulgares editiones præferunt), fascias aviculis intextiis et radiis sectas. Fuerunt, mea quidem sententia, fila mar garitarum, quæ in nummis Byzantinis aliisque ima ginibus conspiciuntur ab auribus Augustorum Au gustarumque dependere, anò to elev, a quassa tione, jactatione, nutando, oscillando, sic dicta. Omne laxe pendens, ut impelli et oscillare possit, est Anonymus de templo 6. so phiæ p. (pen debat) habebal ex se dependentes catenulas lychnos sustinentes cum mar. garitis pyrorum similibus. Recte catenulas vertit ibi interpres, quidquid Du Cange (H. Gr. p. 1345. en contradicat. Σapá apud Theophanem anno Mau ricii 7, p. 207, est dependens de camelaucio la cinia (eine Troddel, ein Zipffel). Idem quod oɛloti sunt quoque σcia; vid. Goar. ad Codin. p. 47 et Du Cangium v. Eɛia. Latini medio ævo pendentes appellabant; vid. Du Cangium h. v. et Salmas. ad II. Aug. t. II, 23, unde etiam Gallicum pendant d'oreilles item plectas el fleclas. Græci quoque Boña appellant et xpepotápia. Achmet Onei rocr. c. Eora: vid. Du Cange v. Clamastarit, item xaλzv. Sapta, unde Latinorum calendaria: Tertull. de ha bitu mulierum: Saltus et insulas tenera cervix fert, graciles aurium cutes calendarium expendunt, àñò Anna Comnena appellat et sic describit Inaures et dex trocheria regum insignia esse monstrat Du Cange v. Dextrocherium. Heraclius apud Nicephor. Patr. CPtanum Breviar. p. pero [de principe Turcorum circa Colchidem loquitur, quicum amicitiam contrahebat Heraclius], Imagines talium Gɛtotu videre est in nummis quibus apud Du Cangium in Famil. Byz. persæpe, ut p. 67. v. 2. pag. 92. v. 3. p. 97, 136, 152 et alibi, in aliis au tem monumentis apud Alemann, ad Procop. p. 47. et Bandur. T. II p. 633. in imagine Helenæ crucem invenientis, et apud Montfaucon. t. III Ant. Ex plic. tab. 26, quæ exhibet reginam quamdam Fran ciæ, ut puto, cum filis margaritarum tam ex inau ribus, quam pallio dependentibus. Ut autem recentiores Græci xatasetotá, deorsum velat oscil lantia vel laxata, appellant plexus hos humeros aut scapulas flagellantes sive crinium puroram, sive margaritarum purarum, sive amborum in se gem misque implicitorum, ita veteres Græci eosdem ini GETZ vocabant, et qui ea gererent intclotos. Hinc a Polluce in personis comicis appellantur ini Antequam hinc dis cedam, exponendum mihi est, quid sit upoµá one. Appellant sic Græci hastam longam teretem; omne recte porrectum, teres, longum, nutans, oscillans Græcis est cipá, ut Arabibus Salab et Sabil. Et ut Arabes hastas cum funibus comparant, ita quoque Græci haslam et appellarunt, similitudine et ipsa voce ab Arabibus transsumpta. Codinus Offic. IV, 40: Piper OUTOC Erit forte, vo lente Deo, locus hac de voce plura dicendi ad An thologiæ inedite, quam paro, editionem, ubi ad carmen Jensianum ubi oɛɩpivaç esse aut corollas dependentes, aut
nii dependebant argentea polycandela ab argenteis catenis e templo Sanctissimæ Deiparæ Phari pe tita in concha orientale vero suspensa erant loco trium polycandelorum tres infulæ; in medio qui dem Prasinæ factionis concolor e Sanctis Apostolis cum superstante cruce et columba; ad ejus autem dextram pendebat infula Veneti populi coloris e Sancta Deipara Phari, cum cruce et columba; ad ejus tandem sinistram infula Veneta ex æde sanoti et magni martyris Demetrii cum cruce et columba. Tres hæ infulæ confectæ fuerunt jussu Constantini Christum amantis Domini. In quatuor meditulliis seu mediis loculis vel tabulatis mediæ turris pen prandeas dicam. Videtur mos ille elenchos aut pen dulos cremasteresve tales gerendi ex Oriente venis se. Certe reges et magnates Persarum eos gesta bant. Ita narrat auctor libri Arabici Riyhan elabab inscripti et rebus historiisque scitis referti, in de scriptione prælii, quod Arabibus iaum dhy qår ap pellatur, eum, qui Persicum imperatorem occidit, cepisse vestem ejus sericam auro pictam et utrumque tremasterem et armillas ejus. Num eum fuisse orna tum imperatorum Persicorum. Quod idem Bris sonius quoque in libro De regno Persarum ex au ctoribus Græcis demonstravit. Conjicio idem fuisse, quod hodie dicimus Schnierbruste, strictoria mamellarum, sive jam ea costis balænarum rigidata, sive alio modo compa rata fuerint. Videtur triclinium aut sala fuisse, in qua aut ornarentur, pararentur augusta (Puratorium appellant Latini sequiores), aut in qua ó xósµoc, mundus, jocalia, gemmæ, margaritæ asservarentur; eoque idem fuit cum zip upyapien, cujus men tionem facit Leo Grammat. p. 473. Si exercitia gymnastica medio ævo in usu fuissent CPli, conji cerem, fuisse palmsIran, gymnasium. Sane ædes Mariæ in Cosmedin apud Romam, de qua Radevicus in Vita Friderici I, 17 et 22. et Keis Jerus Itinerar. p. 519, nihil aliud olim fuit, quam palæstra, ut etiam alterum ejus nomen Schola Græca satis indicat. Juvenes Romani illuc ad dis cenda corporis exercitia juxta morem Græcum ibant (der griechische Fecht und Tantzboden). Forte idem cum stadio Græcorum, quod memorat Capitolinus in Antonino Pio c. 8. Ita enim ibi leg., non Græ costadium, ut vulgo editur. Posteriora sæcula pari turium appellabant. Descript. regionum urbis, edit. Mabillonii: porta Flaminea usque paritu rium, id est paratorium, quod natum e sinistra acceptione verbi xooμsiv, quod hic aliud, quam ornare, parare notat xosuelv. Græcis idem est atque Hinc jungit Arrian. dissert. Epict. sape vid. p. et 310, ubi Alexandrum M. ait fuisse tágat xxì óñàí scientissimum ordi nandi mililis in aciem et armandi et exercendi. Maximus Tyrius serm. 22. p. 222. ed. Heins.: Ti è non tantum pulchris legibus in structæ sed etiam cursu, jaculo, arcu aliisque exer citiis probe exercilii In Græcis gmnasiis magister exercitiorum erat ó xμs. Vid. Cors. Fast. Attic. T. II. Hinc intelligas et emendes illud Antagoræ apud Diogenem Laertium p, 24: xa0a (non pura vita exercebat ad divinum sapientiæ certa men.» Quid hoc sit, non capio. An diavylas, fenestras? Illuc certe respexi in versione. Melius hunc non succurrit. Ad sequentia conferri potest Constantini de Thematibus locus p. 4. A, ubi male Banduri dedit melius Meursius neuter recte vertit. Non a sed a hoc est repedendum est hoc vocabulum. Medio ævo haud pauci mesa pro mensa efferebant et mesis pro mensis. Atto Episcopus (Apud Du Cangium v. Con fertum) vocal commessalia, quæ Isidorus Mercator commensalia. Pesa pro pensa, pensatione, et pe sare pro pensare, ponderare. Itique omittebant n ubi non debebant, et contra præter rem et necessi tatem inferciebant, ut in proxime præcædente voce pivoúpia pro missoria, quæ sic dicta, quod in illis missus inferrentur. Joannes Episcopus Citri p. 330. Juris Græco-Romani non male observat, vocem missum, significare xarà Verti interdum levata opera. Sic enim calata in figuras exstantes appellabant Latini, Monast. Anglic. t. III. p. 310: Unum vas argenteum ad aquam benedictionis cum opere levato de imagi nibus et interlaqueato de vineis, id est in quo pam pini discurrentes distinguerent imagines protube rantes. Appellabant quoque interrasilia, quia spatia inter imagines rasa, abrasa essent, quamvis non negem, interrasile etiam esse perforatum et tralu cens, ut patet e loco auctoris incerti (apud Du Can gium v. Interrasilis) de Theodorico: Laminam au ream jussit interrasilem fieri, quatuor litteras LEGI [sic leg., non Regis, ut editur] habentem. Missoria lances et reliquus apparatus convivalis veterum solebat levato sculptus opere esse. Hincait Sidonius Appollinar. 1. 1x Geruli [nempe ferculorum] caput plicantes. Anaglyphico metallo. Epulas superbiores. Humeris gestant onustis. Hist. Aug. Vid. quæ Salmas. ad t. II Script. p. 401, ad boletar halieuticum notat. Effigiem talis boletaris aut saltem disci halieutici, seu piscatorum pisces bamo extrahentium imaginibus distincti videre est apud Ciampini, t. II, Monum. Veter. tab. I. Scyphi anaglyphi elegans et nota est descri ptio initio Theocriti, quam comparare licet cum Dillis chartæ veteris (apud Du Cangium v. Crucibo lum): Scyphum meum deauratum et per lolam par tem exteriorem vinitoribus ad dracones pugnantibus clatum. Hinc intelligatur, quid sit thuribulum de opere pinonato apud Du Cangium v. Pinonatus, nempe cum figuris pinearum seu strobilorum in cælatis. Item quid opus scapolatum apud eosdem h. v. ubi locum hunc citat: Calix argenteus deau ratus cum pede cocleato et scapolato et pineato, id est in quo cochleæ et scapulæ seu oviculæ et pineæ seu strobii essent cælatæ. Appellabant ævo medio talia opera quoque gravellata, quod hodie gravé dicunt Francogalli, Histor. Episcop. Antisidor. (apud Du Cangium v. Missorium): Dedit misso rium anacleum gravellatum, ubi Du Cange non audiendus est.
tapyrgii seu structure quinque scrinia habentis, et in anteriore meditullio anterioris scrinii et ante rioribus meditulliis dextræ sinistræque turris seu scrinii pendebant varia ergomucia e templo sancti magni martyris Demetrii, et alia e phylace deprompta. Et ligneis paxillis parietibus pentapyrgii eminentibus dependebant alligata sponsalia zonaria, gemmis et margaritis distincta, e phylace de prompta. medio polycandelo chrysotrichinii dependebant duo augustiaca stethocaracala seu cara callæ aut cuculli pectorales et duæ diacoptæ seu vestes radiatæ, una sponsalis, altera in phylace deposita, et duo augustiaca cataseista [seu fila margaritarum, qualia solent ex utroque capitis la tere in humeros dependere], et duo augustiaca pnictaria [seu mamellarum strictoria]. In magno cosmeta [vel paratorio) ejusdem chrysotriclinii e fenestris dependebant missoria et scutella mensa les, argenteæ magna anaglyphæ e vestiario Cariani depromptæ. Superius e sedecim fornicibus fene stratis trulli vel cupola chrysotriclinii pendebant minores scutellæ ad illa modo memorata missoria et mensales scutellas pertinentes, etiam ipsæ anaglyphæ seu figuris exstantibus protuberantes, in singulis fornicibus septene. 887 De ipsa receptione ejusque formalitatibus. Domino e palatio egresso et in metatorium ma gni triclinii magnauræ ingresso, significabatur Sa racenis, ut adessent et coram domino compare rent. Amici ergo Saraceni, egressi e chryseone [suo hospitio] primum per cochleam, quæ versus augustiacum stabulum spectat, descendebant, et fornicem, qui Anelba dicitur; inde transmisso Sa cro Puteo, descendebant extra cancellos chalces ex equis, et transmissis chalce, triclinio scholarum atque tribunali, versi ad dextram, considebant in fornice, qui ibi est (erat enim blatteis circum amictus et septo cinctus), donec imperator adesset in triclinium exceptionis cum omnibus illi actui necessariis. Quo tempore imperator e palatio ve niens in melatorium magnauræ intrabat, inciple bant psaltæ seu cantores cum popularibus carmina basilicia seu imperialia et imperatorum canendis laudibus dicata canere. Imperator autem, amictus octangulari tunica magnaque candida infula, ascen debat in thronum Salomoneum, et residebat in eo. Quo facto, polychronium omnes acclamabant, psal tæque tam apostolitæ, quam hagiosophitæ, incipie bant basilicia canere: et introducebantur vela scundum ritum consuetum, et postremi tandem amici Saraceni, prehensi a catepano basilicorum et comite stabuli. Hi duo, catepanus el comcs, gesta Scribitur et Credidi aliquando Chrysonem fuisse forum, in quo essent officina auroclavariorum, in quibus panni pretiosissimi, frisiati auro et argento pro starent. Quo me induxit Theophanes p. 395, sic narrans conflagravit pars fabricæ imperialis auroclavario rum in Chryseone.» Posset omnino, quo dixi, inde colligi, sed potest etiam hoc, in Chryseone noa solas officinas pannoruin sericorum ditissimorum, sed etiam alia peragenda fuisse. Satis igitur clare significat Nicetas Chrysonem fuisse non unum, sed plures, et omnes grandes ædes, in quibus au rum et argentum aut in fiscum imperialem quo cunque nomine inferrentur, aut inde efferretur et expenderetur, la douane. ait p. Aparet ex boc loco, fuisse Chrysones domos, in quibus stipendia iis, quibus assignata essent, sol verentur. idem ex initio cap. 6.1. III. Manuelis Comneni apparet, ubi ait item ex ejusdem p. p. Quomodo formatum hoc fuit? Novi pallium quadratum regum Francorum, de quo Du Cange ad Joinvill. et supra dixi p. 271. An ergo ut illud scissum erat ad utrumque femur, et præ terea inter crura ab antica et postica, ut quatuor fissuras et octo angulos haberet? Sic sane quidem videtur.
bant et ipsi quoque specia, non sus quidem, at G termino ad alterum usque pertinebant. In eo con alia multo pulcherrima et pretiosa, et torques di stinctos lapidibus pretiosis, et unionibus primæ magnitudinis. Talem torquem, sive gemmis, sive margaritis distinctum, moris non est, ut barbatus gestet, sed tunc tantummodo, ut eum in solemni pompa ostentationis gratia gestarent, jussi fuerunt. ab amante Christi domino Constantino. Peracta secundum consuetos ritus exceptione, exibant Sa raceni, et transibant per viridarium et triclinium candidatorum et triclinium illud, in quo camelau cium stat magistrique creantur; inde per onopo dem, et porticum augusteonis sive auream manum, tandem intrabaut in triclinium augusteonis, in quo desidebant, donec revertisset imperator in pala tium. Aliquanto post reditum imperatoris in pala tium arcessebantur amici Saraceni 838 ex augu steone. Transibant tunc per interiores porticus au gusteonis et per apsidem in circum usque ad scyla; ubi ingressi desidebant in occidentali plaga triclinii Justinianei in scamnis ibi slantibus. Illuo ipsis mittebantur ab imperatore per cotonitam vestes jam consutæ et indutui habiles, aliaque pro ipsis mulatoria (telæ non consulm; et sic invite bantur ad coepulandum imperatori]. Stabant (in eleterio seu triclinio convivali} ab utraque parte, dextra sinistraque, aurea Romana sceptra seu vexilla et ptychia [vel signa Fortunæ] et reliqua aurea sceptra, quæ candidati tenebant, scaramangiis propriisque suis candidaticiis induti. Hæc sceptra cum suis sceptrigeris per totum triclinium ab uno cod. et ed. vivio gestabant magistri sua magistrata seu magi sterialia strictoria, et balteos et tunicas, ut mos est illos per festum Paschatis gestare. Paracœmo menus seu accubitor et logothetes et reliqui patri Pretiosa. Greci aliquando recentiores pro pretioso usurpant. Ita Palladius in H. Laus (gemmarum sculptor), (cavatorem, cae latorem, vt Salmasius vult, a cavando), obligerent, occurrerunt, mihi lapides necessarii; id est pretiosi. Epiphanius de Lapidibus pretiosis [id est vividior, arden tior, saturatior] Ambo locos debeo Salmasio, illum notis ad Scriptor. Hist. Aug. t. II, p. 730, hunc notis ad Tertulliani Pallium p. 136. Habet idem alios in addendis p. 449. Veteres Glossa Manavit hæc notio pretiositatis ex eo, quod veteribus charum, jucundum, utile significaret, vid. Theophan. p. 126 370 403. Apud Procop. Anecdot. p. 18. Antonina quæ dam appellatur Theodora amicissima et charissima, tam ut ea careri ne quiverit. Aristides t. II, p. 174, charissima et pulcherrimna, ut Canterus recto ibi vertit. Unde Latini quoque, quos quis caros haberet, necessarios dixerunt una cum Græcis. Polybius l. Reperio apud Du Cangium v. Anax, missorium anacleum, bacconicum [Beeken, bassin, pelvim] anacleam, scutellam anacteam. Posset ergo in mentem alicui venire, ananceam debere legi, id est pretiosam. Sed recte habet anacteam, quas dicas dominicam vel regiam, imperialem. Latinl medii avi anaz pro rege dicebant. Ut porro Græci pretiosa et proinde cara sibi appellabant, coque titulo ex pretiosis metallis, auro, argento, gemmis et margaritis confecta comprehendebant, sic ad eorum imitationem Latini sequiores illa ipsa jocalia, res caras, quibus jocetur, delectetur aliquis, appellabant vid. Salmas. ad Solin. p. 790. Nostri majores Kleinodia appellabant, hoc klein næthige Dinge, res minutas necessarias, h. e. charas. Putest pro triclinio, in quo con vivatur, accipi, et eo sensu bene habent Latina nostra: quod si tamen malis a vulgari significatione non recedere, vertendum erit stabant per totum convivium.
cii gestabant specia. Amicis Saracenis ad sacram mensam assidentibus, canebant psalta, apostolite quidem intra velum in camara vel fornice, qui ad sacrumi cœtonem spectat, hagiosophitæ autem intra velum in camara, quæ ad pantheum spectat, stan tes. Canebant hi per totum convivium carmina in laudem imperatoris, excepto quod, sub introitum, missuum seu ferculorum pausarent. Tunc enim so nabant organa flatilia. Finito convivio dominoque a mensa relevato, antequam amici Saraceni e tri clinio exirent, distribuebantur ipsis et eorum co mitatui munera imperialia per præfectum mensæ. Et duo quidem amici sou legati accipiebant in aureis gemmatis ecutellis, unusquisque pro portione sua quingentena milliaresia, reliqui autem homi nes seu comites et famuli ipsorum accipiebant in universum simul omnes ter mille. Egressi e cœna culo amici desidebant in Justiniani triclinio in ejus traotu orientali, qui ad hortum medium spectat, Traductus forte ille mos hinc in aulas regum Persiæ fuit, de quorum inter convivia musica vivendi della Valle, Olearius et alii peregrinatores. Canebant autem musici impe ratorum CPtanorum laudes eorum, ut noster ap pellat Bachixiz, pro more istorum temporum, qui bus principes Europæ, ad exemplum aulæ Byzan tinæ, nutrire solebant immanem copiam mimarum, scurrarum, musicorum, quos omnes ministellos appellabant (unde nati les ménestreux et ménestriers) velut sequioris ordinis ministros, comitativæ fæces, quorum munus erat principes non spectaculis tantum ludicris oblectare, sed et eorum aures variis avorum adeoque ipsorum principum laudibus non sine assentatione cum cantilenis et musicis instru mentis demulcere. Verbis utor Du Cangii, cujus locus Gloss. Lat. v. ministelli conferri meretur, item notæ ejus ad Joinvill. p. 161. Hagiosophitæ autem ad hoc impurum genus hominum non perti ment, et musica eorum non erat petulans, non vo luptuosa, sed temperata et pene sacra, ut de oei homines ecclesiasticos. Musicam thymelicam intemperantem, flagitiosam aversabatur aula CPtana. Mos olim erat si quid nummorum alicui donare vellent, in scypho id aut in scutula por rigendi. Vetustus ille mos est et Herodoto jam commemoratus eleganti illo loco III, 130: 'Tлоτú etc. Olym piodorus apud Photium p. 108, describens nuptias Athaulfi cum Placidia, sponse ait a sponso donatos fuisse quinquaginta juvenes formosos, EELDEç, v serica veste indutos, ferentes singulos bina scutula, quorum unum plenum erat auro, alterum lapidibus æstimabi libus, imo vero inestimabilibus (seu pretium omne excedentibus). Symmachus Ep. X, 28: Merito vo bis solemnes pateras cum quinis solidis, ut numini bus integritatis, offerimus, quibus nec vester pudor, nec noster census oneratur. De strenis loquitur. Gualfaneus de Flamma apud Murator. Ant. Ital. t. II. p. 862, describens festivos ritus, quibus olim Mediolani festum Epiphanias celebrabatur, inter alia ait Sanclos tres reges coronatos aureis coro nis, tenentes in manibus scyphos aureos cum auro, thure et myrrha processisse. Morena in historia Lau densi p. 967, t. VI, Scr. Rer. Ital: Nediolanenses unam cuppam auream et ex denariis plenam ipsi regi portaverunt, quatenus gratiam suam et bonam voluntatem recuperarent. Francorum reges olim, teste Du Cangio ad Joinvill. p. 88, quando largi tiones vellent festis diebus inter proceres distribuere, afferri curabant in medium scyphos nummis ple nos, unde sumebant, clamante præcone: Largesse, largesse. In Cerimoniali Romano Cencii Camerarii 1. II dicitur pontifici a Camerario argenteum scy phum cum nummis præsentari. Angli in banapis offerebant munera annua seu tributa sua. Est autem hanap. (a Nap, ein nap, aut id, quod nobis hodie vox illa, Nap. notat, patera paulo profundior, aut idem quod scyphus. Sane Francicus interpres Petri Crescentii 1. v, verba: Azerus optime convenit scyphis et paropsidibus et incisoriis faciendis, sic vertit est très bon pour faire hanaps [scyphos], escuelles [scutula] et plateaux; vid. Du Cange v. Ha nappus et Incisorium. Hinc factum est, ut manu scula scutellæ dicerentur ex eo, quod in scutellis porrigerentur, quemadmodum sportulæ enim di cebantur a sportellis, in quibus offerebantur, Anastasius in Bonifacio II: Hic presbyteris scutellas de adeptis hæreditatibus obtulit, id est ȧxap xic, particulas, gustus hæreditatum, quas nactus fuerat. Medius hortus ideo dicitur, quod in ipso palatio interceptus et structuris undique septus es set, ut ejus nibil conspici posset. Recenseretur hic aliquot species olfactoria et unguentariæ. Ut hodie gestamus nobiscum py xydes tabaci in pulverem comminuti, ita olim non in Oriente tantum, sed et in Occidente pyxides odoriferas secum ferebant. Agnellus Pontific. Ra venn. p. 155, describens magnum luctum projece runt a se matronæ inaures, ait et annulos et dextralia et pereselidas, et monilia, et olfactoria, el acus, spe cula, etc. Rolandinus Patavinus in Chronico l. I. c. 10, memorat inter alia, quibus castrum honestatis sic dictum expugnari olim consuevit, etiam jactalas ampullas balsami. Vox olváveta posset quidem de illo vini genere sumi, quod medio ævo claretum ap pellabant. Id enim post epulas et secundum lotio nem fuisse inter species seu dulcia ministratum, apparet ex Ordine Romano Gregorii X, § 14, malo tamen de odoramento aut unguento accipere, cum ejusdem generis sint, quæ deinceps memorantur. Vid. ad p. 269.
tor per cœtonitam oenanthia [genus unguenti est], et aquam rosarum stillaticiam et galias et alia un guenta et odoramenta. Postquam ibi in paratis Jevati operis pelvibus sese lavarant, et pretiosis mantilibus manus absterserant atque siccaverant, unguentisque et liquoribus suave spirantibus corpus probe delibutum habebant, exibant rursus per lau siacum et horologium et chrysotriclinium, portam orientalem chrysotriclinii et solarium Phari, de scendebantque per solarium Nova ecclesia et magni triclinii in tzucanisterium. Ibi conscendebant rursus in equos suos, et sic avehebantur in man sionem suam, id est in chryseonem. 339 Tenen dum adhuc, interrasilia missoria et scutellas sus in scamnis ibi positis. Illuc mittebat ipsis impera pensa tum fuisse in magno cosmeto chrysotricli nii parvæ autem anaglyphæ scuttella dependebant e fenestratis fornicibus trulli. Non paucis diebus post rogabant amici Saraceni denuo veniam videndi imperatorem eique colloquendi. Quandoquidem vero chrysotriclinium pictu cultuque illo, quem supra descripsimus, fuisset exulum, suspendeban tur in turricula, quæ quotidie et nunquam non ibi stat, ex ejus mediis tabulatis orientalibus tres in fulæ, in medio stemma SS. Apostolorum viride; ad ejus dextram venetum sanctissimæ Deiparæ Phari; et ad sinistram venetum stemma sancti et magni martyris Demetrii. Habebant illa tria stem mata suas totidem cruces; at tres columbæ ad na pertinentes dependebant ex ejusdem turriculæ seu scrinii meditulliis occidentalibus. Ab utraque ejus. dem parte stabant throni duo, hinc unus, versus orientem nempe, et a dextra thronus Arcadii, in quo Romanus Porphyrogenitus et a Deo coronatus imperator sedebat;fillinc autem a sinistra stabat Membran. et l. II, pro et vid. ad p. dicunt hodierni pro [At quare toto libro nihil de cameis seu gem mis auaglyphis cavatisve memoratur? Credo, quia rudis illa bonarum artium ætas non æstimabat, ne dum faceret tam subtilis et doctæ manus opera. Juvat hac occasione vocem cameo explicare, de cujus etymologia video disceptari. Est Græca, non Arabica vox Posset quidem ab Arabico gamah, punxit acuto ferro, repeti. Sed est, si verum volumus, a fabrica. Sic appellant novi Græci et off cinam, in qua pretiosum, artificiosum, rarum quidque ft, et subtiliter aliquid efficere dicunt. Ex Addend. ] De more veterum Græcorum unguentis fra grantibus post epulas sese lavandi et imbuendi vid. Athen. p. 409 c. fin. est pictura, lineatura, ut dicebant medio evo, ut pingere pictor, in celebri loco Theophanis p. 247. Hi tales sunt, quos Themistius p, 223, appellat, qui parietes ædium ab extus dealbant aut calcario incrustant opere, intus autem pingunt coloribus et figuris, item qui opere tesse vel musivo efficiebant, de qui bus vid. Salmas. ad Script. Hist. Aug. t. II. 559 et 710, ubi ait, eos dealbalores, coloratores dictos, quod indigo vel glasto parietes inficerent. Pingebant quoque in luctu parietes nigro colore; vid, Du Cange Gl. lat. v. Litra. Sunt quoque qui non tantum in parietibus, ligno, linteis coloribus et penicillo rerum imagines, sed etiam in arboribus forcipe resectis exprimebant. Sic supra p. 331 babe bamus lauris in crucium formam seclis et in serta contortis pingere et exornare triclinia, deambula ora, etc. Paulo superius mentem meam de columbis infularum exposui, fuisse nempe figuras columbarum crucibus quibus ornati erant infularum vertices, impositas. Infzene fuerint et immobiliter iis inbæ serint, ibi dubitabam. Hoc e loco apparet, columbas has demi ab infulis potuisse. Fueruntne ergo cru cibus ope cochlearum adaptatæ? An potius fuerunt infularum capsulæ? Certe solebant medio ævo capsulas pro rebus sacris, pane consecrato, reli quiis condendis ad instar columbarum conformare, volentes eo significare, vim Spiritus sancti condi tis intus reliquiis incubare easque conservare et sanctificare; vid. Du Cange ad Pauli Silentiarii Ecphrasin 8. Sophiæ p. 575, et Gloss. Lat. v. Co lumba et Gr. v. Apparet e locis ibi citatis columbæ imaginem in ciboriis super altaribus et super baptisteriis pependisse, e quorum pedibus ex unco vel catenula dependebant cruces.
thronus S. Constantini. Ab ipsius autem chry sotriclinii ambabus partibus, dextra sinistraque, stabant reliqui throni imperiales et duo aurea grabbatia et duo argentea histopodia (seu crassi et proceri styli, ad formam malorum navalium efficti], e quibus occidentale velum dependet. Infra idem velum stabant tria magna missoria, Suspensa quoque erant in eodem chrysotriclinio aurea vela, quæ per festum Paschalis suspendi solent. Solum ejusdem conspersum erat myrto et dendrolibano [seu rosmarino] et rosis. At aurea mensa tum ibi non prostabat. Magistri et proconsules et patricii gortabant eua, ut ritus ferebat, mutatoria; item que cubicularii: at qui ad ohrysotriclinium perti nebant, omnes gestabant saga russa. Becreticl omnes gestabant vera seu purpurea saga. Præpositi stabant in sua statione. Imperator amictus aquila, tunica puta sic dicta, et alba magna infula, sede bat. Catonile, calopano [basilicorum] et mysticus in propriis mutatoriis stabant in proprio velo chry sotriclinii. Saraceni intrabant per circum et scyla, transmissoque Justiniani triclinio et lausiaco, in trabant ad imperatorem, a logotheta introducti pro consueto more, collocatique coram sacro throno alloquebantur et componebant cum domino, que volebant. Illorum homines vel famuli introducti stabant versus occidentem intra velum, quod ● duobus illis histopodiis vel proceris malis argen ´teis dependebat, 840 id est retro tria illa magna missoria aurea; ubi exspectabant, donec amici, valere jusso imperatore, abirent. Legati abeuntes cum pervenissent ad mediam chrysotriclinii partem, inciplebant ipsorum homines imperatori bona verba dicere et cum ipsis simul exire. Per eamdem, qua venerant, viam, nempe per lausiacum, Justiniani triclinium, scyla, circum et apsidem remeabant domum in chrystonem, suum hospi tium. De tudo equestre instituto in gratiam amicorum Sa racenorum, qni conciliandæ pacis el permutando rum captivorum gratia venerant, indict. 17 c. 946], sub Constantino et Romano Porphyro genitis imperatoribus. In demo seu gradibus circensibus Veneti (seu factionis Venetæ) stabat numerus [seu domesticus vel magister numerorum]vice domestici scholarum, gerens ejus auream Venetam tunicam. In demo Prasini stabat domesticus castri, gerens auream Prasinam tunicam domestici excubitorum. In gradi bus factionis albæ stabat demarchus factionis Ve nelæ; et in gradibus factionis rusræ stabat demar chus factionis Prasinæ. In gradibus Veneti pariter atque Prasini suspensa erant vela rosea, segmentis cancellatis prætextata, terna in unaquaque factione. In gradibus autem albe russaque factionis suspensa erunt vela purpurea chrysotriclinii, in quibus figu ræ gryponagrorum seu vulturum feris asinis com mistorum conspiciebantur. Factionarii et cantores tam o templo Sanctorum Apostolorum, quam e
templo Sancta Sophie, slabant per quatuor demos seu gradus eircenses totidem factionum: illi qui dem, factionarii puta. in suis camisiis, gerentes coronulas e segmentis et sua manucciola: hi autem, apostolitæ et hagiosophitæ cantores, gerebant holo blatta seu integra sericea, camisia scepti et hypo phialia [vel subcaputia] et cetera pallia ministrare seu appendi solita in fornicibus xix accubituum. Demotæ stantes in magnis duobus demis seu diri sionibus graduum circensium. Veneta scilicet atque Prasine factionis, gestabant phengia seu baculos cum lunulis, quales in ludo saltatorio gestare solent. Auriga quatuor primarii gerebant aurea demosia vel vestes factionis cujusque publicas, ad aureum sie dictum circense pertinentes. Reliqua demosia gestabant quatuor præcipui bigarii. $41 Cateri bigarii gerebant gymnastica. Quatuor pictores et operæ fabriles omnes gestabant aurea holosementa [vel tota ex segmentis facta] brevibus manicis. Magistratus urbanus gestabat candidas tunicas que tuor tagmatum. Veneta itaque factions tuno vin cente, fiebat saximum [vel saltatio] co ritu, qui in hippodromio lachanico seu eo ludo equestri, por quem olera et alia esculenta spargi solent], obser vatur. Scilicet victores comitabantur quatuor picto res et omnes opera fabriles ambarum factionum, gestantes holosimenta brevibus manicis, et popula res ambarum factionum; gestantes phengia saximi, Demarchus auten Veneto factionis, ut victor, ge stabat verum seu purpureum sagum, ut mos est in ludo curuli olerario, et comitabatur in obsequio suam factionem. Dixi, ambas factiones in obsequio tum processisse. Jussum nempe fuerat ostentationis erga hospites Saracenos gratia, ut alterius quoque victa factionis, Prasins, factionarli plebeit et picto res et fabri processioni interessent. Alias id non Puto phengia fuisse baculos cum manubrio seu fulcro manuum utrimque recurvo ad instar lit teræ Græcæ ¥, ita ut manubrium dimidiæ lunæ duo cornua referret. Similem adhuc hodie gerit baculum patriarcha CPtanus dictum, in eo tantum differentem ab ista figura, quod in summo adhuo transversaın trabem argenteam habeat, quemadmo dum ipsa quoque cornua vel manubrium argentea sunt. Aut fuisse nostra tale baculos, qua lem habere conspicitur ille Basck Giauschorum aut capitaneus ostiariorum in collectione Ferriolenei tabularum ænearum, tab. 14 in hunc modum con formatum Græci lunam olim et vocabant, ho dierni et hoc est appel lant. Patet igitur, quare baculos bicorni manubrio instructas lunas vel lunulas appellarint. Pari modo olim vocabant illas senatorum calceis assutas ad instar dimidiæ lunæ acutas utrinque et in media cavas corrigiae, item voci, et tales calceos appellat Herodes Atticus in dedicat, statum Regille luna tos calceus. Nam luna est; vid. Salmas. ad illum locum p. u. 152. Hæc mihi optima et verissima videtur expositio vocis nostræ esse. Nuno proponam alias duas mea quidem sententia minus probabiles, sed statuant de illis eruditi. Primam quidem hanc. Appellabant veteres Græci calvas; vid. Salmas. Dialog. de Coma inter Cesarium et Curtium p. 36. Fueruntne ergo phengia baculi cum capitulis virorum calvis ebore factis, aut argento aurove, quales in baculis nostris hodie gerimus, Socrates aut Esopos a quibusdam dictos? Secunda hæc est. notat novis Græcis nimbum, quales circa sanctorum capita pinguntur. Veteres eos a luna pariter appellabant. Quid si ergo baculi phengia vel nimbi dicti habuerint in summo vertice nim bos tales seu latas rotundas tabulas argenteas? Quemadmodum scutiferi apud Latinos pilea seu pileos super baculis gerebant. Ceremoniale Ro manum l. 1, sect. 2, illorum pileorum mentio nem facit his verbis: Hos sequuntur quatuor nobiles pilea quatuor de cremesino supra buculos quosdam deferentes, qui scutiferi honorarii vocantur cubicularii. Sane infra p. 418, dicitur ostia riorum brabeum seu insigne eere baculus cum capitello. Illud capitellum DoD videturaliud, quam tegmen rotundum latum ad pilei aut disci plani formam factum fuisse.
habet rilus antiquus, vi cujus factionarii et picto res et fabri victricis tantummodo factionis proces sionem celebrabant. Ut venerant in II, consistebant ibiauriga, et demarchus, et populares et pictores, et opera fabriles, desultabantque suas choreas, diclis que imperatori laudibas, abibant per mesum in propriam suam ecclesiam, in Sanctæ Deiparæ ædem puta, quæ in diaconissarum monasterio est; prout fieri solet in ludo curuli olerario. Sexto die Augusti, seu festo splendide Transfigurationis Domini nostri Jesu Christi, peragebatur festum secundum anti quum ex remotis temporibus traductum ritum, nisi quod domini in gratiam Saracenorum hospitum loros corpore, cruces et acasias manibus gestabant. Magistri autem et proconsules et patricii gestabant et ipsi quoque loros, absque tamen scipionibus et absque acaciis. Producebantur scere seu vasa pre tiosa et reliquiæ sanctorum, omnia in obsequio pro more consueto, ut magna crux, virga Mosis sceptra [seu vexilla] Romana, eutychia [vel signa Fortune] et aliæ quæcunque reliquiæ in templo Domini de positas. Aderant cum factionibus psaltæ apostolite et hagiosophitæ ibi, ubi transeuntes dominos salu tare bonis verbis et venerari mos est, fausta illis acclamantes et induti mutatoriis iisdem, quæ illos in exceptione legatorum gestasse antea dicebamus. Tribunal, in quo slare amicos et spectare imperato rem mos est, tam ad ecclesiam in processίο ne euntem, quam inde redeuntem, exornatum erat eodem modo, quo diximus in exceptione eorum. Magnum Sanctæ Sophiæ templum ornatum erat eo modo, quo solet per festum Paschatis esse. In ca techumenis seu supra portam regiam suspenaa erant aurea vela columnarum ciborii aliaque vela et instrata, tam e Sancta Sophia quam ex Nova ecclesia petita: item catenæ variis ex ecclesiis de promptæ, e quibus dependebant magna Nova eccle sim polycandela; item infula et varia ergomucia crucesque aureæ gemmatæ, codices evangeliorum quoque ibi collocabantur. Reliqua processionis fie bant secundum consuetam formam. Die nona Au gusti eademque Dominica celebrabatur cletorium seu sacrum solenne convivium in triclinio Justinia ni. Producebatur tum anaglypha seu exstante cœ latura conspicua suppellex argentea, quæ in vestia rio Cariani solet asservari, in eaque inferebantur dapes fiebatque reliquum omne circa mensam mi nisterium. Spectacula simul ludebant seu edeban tur omnis generis scenica. Convivabantur tum ambo amici seu legati et hospites Tarsenses, unaque co 10 cod. et ed., ut sæpius. Cf. ad pag. 7. Captivi Saraceni servabantur olim in præ torio, ut hodie in septem sic dictis turribus CPli, aut ut in urbium Africa balneis hodie Christiani servantur et in balneis Genuæ atque Livorni Turcæ capti. Multo humanius illi captivi Saraceni a Græcis impp. babebantur, quam captivi Christiani hodie habentur a Turcis. Non tantuin enim singu lis diebus Dominicis liberabantur vinculis et operis, vid. Du Cange v. Humanitas, sed etiam tole septimana paschali liberi erant; vid. Durand. p. 545. c. 117, et spectabant ludos circenses non minus quam ipsi cives: vid. infra p. 359, et inter dum adhibebantur sacris epulis et refectionem in nummis et vestibus accipiebant, ut e variis locis nostri codicis constat; vid. ad p. 353 dicenda.
mites eorum et captivi Saraceni e præfectura Tarsense olim abrepti, nunc e prætorio arcessiti, velut captivitate recens liberati, numero quadraginta. Hi omnes accipiebant muneris nomine nummos in scutellis argenteis. Amborum quidem amicorum in suam unusquisque personam accipiebat quingentena miliaresia, reliqui ejus comites in universum accipiebant ter mille miliaresia, mille tandem miliare sia accipiebant illi quadraginta captivi sacris epulis adhibiti. Sed et captivis Saracenis, qui in prætorio et vinculis remanserant, mittebatur numerus miliaresiorum. Finitis epulis, cum surgeret impera tor, jubebantur amici Saraceni rursus in dextra parte ejusdem triclinii secundum prædictum modum desidere. Illuc et tum quoque mittebantur ipsis per cœstonitas odorati liquores et unguenta, quibus cum loti probe se imbuissent, abibant domum, præter chrysotriclinium transeuntes et portam orien talem, et sic porro ut prædiximus. Id est Sic novi Græci ad Lati noruin exemplum genitivum formant. Ubi Latini 11 duplex, sed solutum iota habent, quod in unum contractum majore littera solent exprimere, ibi Græci ponunt duplex iota, sed in medio transversa trabe copulatum H. Asλsulxy est ergo idem atque Delemic seu Delemicii. Sic infra p. 379 est Symbaticl, et p. Theodorus de gente Pancrall P. 385 est: nap ora maritima Thracesi, pro Spaxnciou, nempe iuatos. V. ad. p. 371 dicenda. Cedrenns p. 702 Xpusoбépyn habet, Chrysoverg 1, pro Xpurobepylou, Leo Grammaticus p. 458, 'Appvn pro 'Appiviov. Anna Commen. in Alexiad. p. 230 habet quem p. 232, to Acбouviou vocat. Nicetas p. 125, ed. Ven. memorat, id est flavtexlou, quod ibi nomen familiæ est. Hinc intelligatur et emendetur marmor, quod Aringhius t. I. 1. 1. c. 22, et Corsinius Append. ad Notas Græcorum p. 39 habent: Bápr, Balépn est Varl Valer, non recte prima vox gravi redditur. Ibidem leg. id est et (pro e qua liberos suscepit, non est vox Græca amicitiam notans, sed Latina vox filia, Græcis litteris scripta. Præterea leg. Blov alumn. Sed hoc in transitu. Non dubito bene Græcam et vetustis quoque Græcis usitatam genitivi termina tionem illam fuisse, Latinosque illam a Græcis accepisse. Non dubito Græcos sic olim formasse pro pro pro Sane Tony exstat apud Diogen. Lrert. p. 153, ubi metrum 'Epéeptov non admittit. Terminationem rc in no minativo aliud nihil quam toç contractum esse, alibi demonstro. Pari modo v contracte pro toy dice bant interdum, exigente necessitate, aut ferente casu. Ita est ẞpaby pro pablov in illo epigram mate veteri apud Demosthenem de corona versus finem; qui locus sic emendandus est Virtutis et monstrandi sui ergo pugnantes non lue bantur vitum suam, sed tumulum sibi ducebant (aut sumebant) commune omnibus brabeum. Alia receptio, nempe delemici [vel dilemita]. Mensis Augusti die trigesimo eodemque Dominico fiebat admissio ob adventum Delemici, Amiræ Emet [vel Amida] ejusdemque apocrisiarii seu legati mandatarii, Abu Chabdani [vel Hamdanide]. Hæo receptio similis in omnibus erat præcedenti. Sta bant in medio magni triolinii magnauræ sellæ au reæ, in quibus domini residebant. Cubicularii ibi non astubant, sed soli cœstonitæ cum hebdomariis in suis mutatoriis. 848 Astabant quoque candi Quo loco (non vulgo editur) idem est atque Quis autem ille Delemicius fuerit, quem codex noster ab Abu Hamdano ad Constantinum Porphy rogenn. ait legatum fuisse, non constat. Nam bele micius vel Delemicus non est verum viri nomen, sed gentile. sic ille dictus fuit, quia natione Dile mita erat. Videtur non sui juris regulus sed amirus, hoc est dux vel strategus vel castellanus (ut appel lare malis), fiduciarius urbis et tractus Amida fuisse, provinciamque Amidensem ut timarium vel feuduin ab Hamdanida tenuisse. Dilemica gens æque celebris est in historia cum Græca poste riore, tum Arabica, a¹que urbs Emet vel Amida, hodie Diarbekir vel brevius Diarbek. Dominabantur Cilicia parti, Mesopotamia et Syriæ Emiri Arabici, Hamdanida de gentis conditore Hamdano dicti. Horum unusquisque Abu Hamdan, id est Hamdani des, de gente Hamdani, appellabatur. Nam neque id proprium, sed gentile nomen est. Grammaticos Arabes si consulas, præcipiunt illi non Abu Ham dan, sed Ibn Chamdan vel Hamdan dicere. Et sic semper atque ubique in libris scriptis legitur. Usus tamen vulgaris hanc regulam non curat, sed Abu, quod proprie patrem notat, indifferenter in nomi nibus gentilibus pro Ibn seu filio, adhibent. Memo rant della Valle et Teixeira in suis Itinerariis principis Arabici sibi æqualis Abu Risch. Erat ille unus de gente Rischi, quem libri Ibn Raiesch di cunt. Nil frequentius et celerius olim Domine Avicenna. Abu Sina, vulgus dicebat pro Ibn Sina, ut in libris omnibus exaratur. Aberroes, Abu Roschd, Ibn Roscha. Sic ergo quoque 'Añoɣaбdã (id est pro 16v Recte enim scriptio est et Qui aulem Xa68 exhibent, permutarunt ignoratione Ara bismi et litteras in codd. msstis valde sibi dissimiles. Deficientis in fine v denique defectum quodammodo supplet, saltem indicat circumflexus; vid. quæ ad p. 319 dixi. Ille Abuchamdan, qui hic commemoratur, vix potuit alius fuisse quam Naseroddaulah, frater natu major illius Saifod daulæ, quem Nicephorus Phocas apud Berrhoeam et in Cilicia aliquoties fudit.
dati a dextra atque sinistra parte ejusdem triclinii, in scaramangiis et candidaticiis, tenentes Romana Sceptra et eutychia et reliqua pretiosa vasa. Primum quidem introducebat logotheta Tarsenses amicos, qui cum satis de suis rebus imperatori collocuti fuissent, esibant, vale dicto, et desidebant in tricli nio trulli, qui vulgo oatos seu ovatum appellari, sød male, solet. Oatos enim est scrinium chartarum sa celli. Digressis itaque Tarsensibus, amiciebatur imperator octangulari tunica, et induebat capiti magnam candidam infulam, et sic considebat in throno Salomoneo, fiebatque ipsa, de qua dicere ecepimus, receptio eodem per omnia modo, quo diximus receptionem Tarsensium amicorum factam fuisse. Egressus et ille [apocrisiarius Hamdanida puta] collocabatur extra Domini ecclesiam eo in loco, ubi domini solent infulas induere, quando in equis procedere voluntad templum Sanctorum Apo stolorum feria secunda septimana renovationis aut, quod idem, secundo die festo Paschalis], et Domi nica nova seu in albis. Eodem ipso die fiebat cleto rium in magno triclinio novemdecim accubituum secundum ritum et ordinem dodecahemeri [seu con™ vivii per duodecim a festo Nativitatis Christi proxi mos dies celebrari soliti]. Aderant enim præfectus sacelli et vestiarii et comes rei privatæ, cum suis quisque notariis; uti et omnes ad cubiculum perti nentis in suis mutatoriis secundum typum dodeca hemeri. In dextra autem versus occidentem regione stabat paratrapezium [seu mensula lateralis, creden. tia], rotunda; rotunda vero erat ea ideo, ne amico rum Saracenorum unus in sessione sibi præhaberi putaret eoque injuriam pati. Assidebant illi credentiæ msgister et paracomomenus Cosmas et duo Tarsenses amici et apocrisiarius Hamdanida. Alia receptio Elyæ Russœ. Mensis Septembris die nono, feria quarta, fiebat receptio similis præcedenti ob adventum Elga, ar chontissa vel principissa Rosie vel Russia. Ipsa intrabat archontissa cum agnatis suis feminis prin cipalis sanguinis et conditionis et famulabus hone. stioribus. Prima ducebat chorum ipsa archontissa; reliquæ sequebantur in ordine, una post alteram. Stabat Elga in eo loco, e quo logotheta solet no mine imperatoris legatos, quibus admissio indul getur, interrogare. Pone eam intrabant principum Russia 844 apocrisiarii et negotiatores (CPli ba bilare soliti]. restitabant interfus apud vels. Cætera fiebant secundum modum prædictarum re ceptionum. Egressa rursus e conspectu domini, transibat archontissa viridarium, triclinium candi datorum, triclinium illud in quo camelaucium stat et magistri creantur; per onopodem porro et au ream manum seu porticum augusteonis, ubi consi debat. Imperatore in palatium magnumo magnaura) pro more consueto reverso, flebat secunda receptio in hunc modum. In triclinio Justiniani stabat pul Forte sic appellata fuerunt vestes series in Ægypto, et quidem in urbe Tennis vel Tinnis (sic enim Arabes efferunt veterum Tanis), aut contextæ, aut inde certe adveciæ. Nam omnis mercatura
pitum, purpureis blatteis dinisiis instratum.Super orientalis olim a mari Rubro per Egyptum et aut Alexandriam,aut ostium Taniticum vel Pelusiacum Nili in Europam veniebat. Vid. supra quæ dixi de vestibus Egyptiacis p. 273. Forte tamen potius sunt panni Tenesici, síc dieti ab urbe Indiæ Tenah vel Tanah, quam mercatoribus olin. frequentatam et mercatura præsertim pannorum celebrem fuisse disco ex Abuifeda, cujus in Geographia tab. XIV sunt hæc Teneh pertinet ad provinciam ad Guzu ratte, capitali urbi et cognomini Guzuratæ ad orien tem sita, et ad occidentem Mibadi. Filius Saidi ait eam esse vltimam urbem provinciæ Lar, celebratam sermonibus mercatorum. Littoris hujus Indici incolæ omnes sunt infideles. Gentile inde est Tenesi; unde panni Tenesici. Vide quæ supra dixi de vesti bus Sendes. Nurus hic loci. Alias quoque fratris uxorem notat. Evitandæ confusionis ergo interdum et additur; vid. Theoph. p. 131, ubi male sponse vertitur.Per Augustam intelligitur Helena, Romani Leoepeni filia. Constantini Porph. uxor; per nurum ejus autem Theophano, Romani junioris uxor. ld est principissæ, quia Elge consanguinem eo stabat magnus thronus Theophili imperatoris et a latere aurea sella imperialis. Inferius intra duo vela stabant argentea duo factionum organa; nam flatilia organa extra vela stabant. In dicto itaque throno considebat imperatrix; ad quam arcessita archontissa ex augusteone, facto per apsidem et circum et interiores portious ejusdem augusteonis transiiu, deponebatur in scylis. Interea introduce bantur a præposito et ostiariis vela ad imperatricem in predicto throno residentem, cui nurus ejus in apposita laterali sella assidebat, astante toto ou biculo. Velorum, quæ introducebantur, primum efficiebant zostæ; secundum magistrisse seu magi strorum uxores; tertium patricis; quartum officia 168 protospatbarim; quintum reliquæ protospatha les rise; sextum spatharocandidatisse; septimum spa thariæ,stratorissæ et candidatisse. His congregatis, tandem intrabat archontissa Russica, introducta a præposito et ostiariis. Ipsa præibat; sequebatur, ut predictum reliquus comitatus muliebris archontis se,agnate ipsius et selectiores famula. Præpositus tum nuntiabat aliquid archontissæ, clan in aurem dicens, nomine imperatricis, et archontissa proti nus exibat atque considebat in scylis. Imperatrix autem, surgens de throno,transibat per lausiacum et tripetonem in cænurgium [seu novas ædes], et illino in suum cœtonem. Eo facto,intrabat archon tissa quoque per Justiniani triclinium,lausiacum et tripetonem in cænurgium,ibique respirabat aliquan tulum sistens gradum. Interea veniebat imperator in cotonem et considebat ibi cum Augusta liberis que suis porphyrogenitis, et tum arcessebatur ar chontissa e cænurgio, jussuque imperatoris consi debat, collequebatur ipsi quo tandem volebat. Eodem die fiebat cletorium seu sacrum convivium 345 in triclinio Justiniani. Residebat ibi impera trix in throno, de quo supra diximus; ejus nurus ipsi assidebat. Archontissa primum astabat ex erant; alias posset quoque dominæ vel domicell reddi. Novi Græci enim id, quod nos matronum vel dame appellamus, dicunt, vid. Du Cange v. et id, quod nos Noble, von Adel. De Canorgio, quasi dicas novo opere, vid. Script. post Theoph. p. 91 et 204. Novi tamen Greci dicunt pro eco seu canaculo; vid. Du Cange v. Id est ad aliqualem distantiam, non ex equali, non in recta linea. Observavimus supra, imperatores CPanos nemini principi extero ad se venienti permississe, ut secum ex æquali sederes, sepe quoque fagitasse, ut astarent; saltim ipsos venientibus el coram se stantibus non assurrexisse, neque capitis inclinationem alia sua compensasse, Boemundo Normanno flagitanti inter conditiones, quibus ad Alexium admitti volebat, ut hic sibi iu tentorium Augustum intranti assurgeret de throno et occurreret, seque stare ad caput throni sineret neutrum concedebat Alexius, ut Anna Comnena p. 401 refert. Locum supra ad p. 55 attulimus. Vid. et quæ diximus p. 6.
obliquo, donec per magistrum mensæ introducts reliquæ principalis sanguinis femine adorassent im peratricem; ipse deinceps archontissa, capitis ali quali inclinatione suam ipsi submissionem testata, considebat in eo loco, ubi stabat, ad mensam ad aliqualem ab imperiali distantiam positam una cum zostis, prout mos est. Illi convivio aderant psaliæ apostolite et hagiosophite, canentes carmina in laudes regiæ familiæ. Ludebant quoque ludiones thymelici generis omnis. Fiebat eodem tempore in chrysotriclinio aliud convivium, quo excipiebantur omnes apocrisiarii principum Russie et homines et agnati archontissæ et negotiatores ejus.Post epulas accipiebant illi munera; triginta quidem miliaresia avunculus archontissæ; octo autem ejus amici pri vati et confidentes accipiebant singuli vicena milia resia; viginti ejus apocrisiarii duodena; quadraginta tres negotiatores duodena pariter; papas Gregorius accipiebat octo; ambo interpretes duodena; homi nes Sphendosthlabi [is Elge filius Russis tum im perabat, quina; sex homines apocrisiariorum terna; interpres archontissæ tandem quindecim ac cipiebat miliaresia. Ut surrexerat imperator a con vivio, febat dulcium id est apponebantur placenta et bellaria in pransorio super ibi posita parva aurea mensa, quæ in pentapyrgio stare solet, in scutellis gemmatis et smaltitis. Ibi considebat imperator [Constantinus] et Romanus Porphyrogenitus impe rator, et amborum liberi porphyrogeniti et nurue imperatoris et archontissa. Huic pro munere da bantur in aurea gemmata scutella miliaresis quin genta. Sex ejus intimis amicabus dabantur vicena miliaresia, et octodecim ejus famulabus octona. Mensis Octobris die decimo et octavo eodemque Dominico fiebat aliud convivium in chrysolriclinio, in quo imperatori Russi convivabantur, et rursus aliud in pentacubiclio Sancti Pauli,in quo despona vel imperatrix cum porphyrogenitis suis liberis et nuru sua et archontissa convivabatur. Accipiebat archontissa tum in munus ducenta miliaresia, ejus avunculus vinginti papas [vel confessionarius] Gre gorius octo; sedecim ejus intime familiares duodena; octodecim ejus famulæ sena; viginti duo apo crisiarii duodena; quadraginta quatuor negotiatores sena, et dena bina ambo interpretes. Observanda quando magistratus quatuor tagmalum in circum procedunt. Quatuor tagmata si sunt in urbe,quam Deus custo diat, procedunt et conveniunt quotidie in circum eo rum magistratus.Et primi quidem ingrediuntur do mesticus scholarumet excubitus seu domesticus excu bitorum et hicanatus seu domesticus bicanatorum per illud ostium, per quod intrare solent magistri et patricii, salutatoque drungario vigilia, desident Novis Grecis sunt familiares, amici, quibus precipue quis utitur. lta in Menol. Basil. t. II, fine etc. Hic et paulo post scriptus erat hic numerus littera majore, quæ significaretne octo et essetne éta, an quinquaginta, et esset ni, dignosci non poterat, tam exaraverat librarius ambigue. Secutus fui quod maxime probabile videbatur.
in sua quisque classe et ordine. Deinde ingreditur per introitum lateralem topoteretes vel locum te nens scholarum in scaramangio et cum spatha; et cum eo primi secundique ordinis magistratus aut tribuni scholarum, ut comites et domestici, similiter et bi tam scaramangia, quam spathas gerentes. Lociservator ab ipsis seorsim stat ad di siantiam orgyæ ferme, comites autem et domestici in unam seriem collocati occupant conclave ab uno termino usque ad alterum. Drungarium vigiliae et hi quoque salutant inclinato ad genua usque ca pite. Drungarius autem salutem ipsis reddens ait «Bonus dies vobis, archontes.» Postea surgit proxi mus et abit in medium processionis vel conventus, acceptumque nutu signum a domestico scholarum reddit illis astantibus manu sua commota, mno netque, abeundum esse. Quo concepto, adorant illi æque profunde sese inclinantes atque antea fece rant,ut dictum est, et abeunt. Digressis illis, proti nus adest lociservator excubitorum cum scribonibus et draconariis. Hi gestantes pariter scaramangia et spathas, ut magistratus scholarum salutant [drun garium nempe, dictaque vicissim salute] accipit protomandator excubiti ab excubito signum nulu capitis: quod ipse motitatione manus prædictis lociservatori excubitorum ceterisque astantibus reddit. Hi, eo percepto, exeunt. Tum intrant tertii lociservator arithmi, comites arithmi et centuriones maglabitarum, et hetæriæ septimanarii laterales procedunt seu conveniunt et ascendunt per portam eburneam et intrant in palatium, ubi illud reclu sum more consueto processionem admiserit; tum occupant sedes quisque suas ex ordine. Deinceps descendunt et intrant in secretam phialam tricon chii. Deinde prodit imperator in conspectum, sus pensaque cortina in medio procymmatis 847 [seu mæniani, vel editioris tribunalis in quo impera tores, quando deximum seu receptio circensis per agitur, præsidere solent accendunt predicti sena tores omnes a comite rei privata traditos nacti cereos, a magistris inde usque ad ultimum hominem imperialem; et tripudiant circumcirca sigma cho ream ducentes et cantantes, magistri quidem et proconsules et patricii et officiales cæterique sena tores et homines imperiales, basilicia brumalio propria; cubicularii autem et eunuchi ad mensam servientes canunt et ipsi, sed propria sibi, basilica brumalii. Quando incipiunt tam senatores quam cubicularii brumalii basilicia canere et saltare, ut prædictum est, descendit per gradus prædicti pro 21 Hic desiderantur finis capitis 16, caput 17 totum, et initium capitis 18. In scriniis epistolarum, libellorum et me moriæ qui primi erant inter homines ordinis sui proximi dicebantur, ait Salmas. ad Script. Hist Aug. t. II, p. 239, aut, ut Gutherus ait p. 556, proximi scriniorum sunt, qui secundum a magistris locum ac dignitatem in scriniis obtinent, et qui, dum magistrorum vices agerent, promagistri voca bantur. Vid. idem p. 694, ubi de proximis rationa lium, et Vales. ad Amm. Marcell. p. 138 et 276, et Du Cange Gloss. utroque. Est ergo proximus hic loci proximus a drungario vigiliæ et ejus ab sentis vicarius; vid. p. 415. Videntur mibi bæ reliquim vocis esse, idque in Latinis expressi.
oymmatis aut tribunalie] aliquis basilicorum in 28 phialam et saltat ibi. Omnes autem, tam ma gistri puta et reliqui senatores quam cubicularii et meusales eunucbi, ter obeunt, ut dictum est, saltando phialæ ambitum vel aream; tum consistunt ad ejus latiorem plagam, et pia vota pro salute Imperatoris dicunt. Descendit tum protinus e sig mate per ligneum styracium [seu rotundam, intus cod. et ed. Sio est in membranis; vid. dicta ad p. 11. Novi nempe Græci ut & propemodum effe runt. Hinc librarii pro sua socordia litteras geminandas semel tantummodo et vicissim simpli ces bis exhibentes, scribebant pro quoniam hoc qui ipsis non aliter sonabat, quam Similiter pro et hoc pro exstat apud Malal. t. 11, p. 214. Apparet ex hoc loco et infra e Cletorologio p. 452, brumale Augusti senioris et junioris et Augustæ seorsim tuisse celebratum. Sed quo id ordine factum fuerit, omnesne illi uno die, sed suo cessive, brumalia dederint, an die quisque suo, et quo mense quove mensis die aut diebus id factum, subobscurum est, et studebimus hac disputatione, quid ejus rei fuerit, indagare. Præcipuæ partes bru malium erant, ut tam in urbe cives, quam in aula hilares essent, epularentur, cantarent, saltarent coram Augustis, et hi vicissim ipsis nummos, ve stes, bellaria alia donarent. Insignis est locus_Con tinuatoris Constantiniani in Scriptor. post Theo phan. p. 284, ubi brumale Constantini" Porphyro genniti enarratur his verbis [hic excilii "vel simile quid] Consentiunt hæc illis, qum Noster p. 350. tradit. Pergit Anonymus: try yap Diem (sic vertit Combefisius), cui nominis ejus [Constantini] initialis littera Kappa addita est, ce leberrima festivitatis sibi loco ducens ingenti cele brandum conventu indicebat. [Maluissem sia prope modum vertere: Diem enim illum, quo cortem ad sacras epulas vocare ex sorte litteræ, quæ nomini ejus initialis est, Kappa pula, debebat, maxime festum apparatus splendore et hominum frequentia exhibuit.] Laurissimis enim largissimisque dapibus senatum omnem excipiens beneficientiæ majoris mu neribus festivitatis lætitiam ac splendorem multis partibus cumulabat, sericarum vestium ac prætexta rum abunde largitione, vis magnæ pecunia et innu merabilis purpurissarumque vestium ac trabearum Indicarum arborum fragrantia recreans; quæ et quanta nemo antea audiverat neque viderat. In his verbis maxime memorabilis est dictio: quépa, tv xλpwrai, dies, quo vocare suo nomine proceres ad sacras epulas ex sorte litteræ Kappa debebat. Nam ibi non est nomen, sed invitatio ad epulas. Designat igitur diem, quo ipse suum Bru male debebat edere Constantinus. Huis diei litte ram Kappa alt åroxexypwolat. Dubium est, ver bum num hic loci signifcet, per sortes ante brumalia ductas ordinari, an potius fortuito, etiam absque ductis sortibus, incidere. Patebit ex illis, quæ statim dicentur, posterius bic obtinere et nihil aliud, quam notare ot sortes locum hic non habuisse. Habebat nempe res brumalium hoc modo. Per viginti tres dies, quot sunt littera Græci alphabeti, continuabant Brumalia, quorum singuli litteris alphabeticis, juxta ea rum ordinem a grammaticis constitutum, ap pellabantur; primus a', secundus ẞ', tertius &' et sic porro usque ad w'. Quando ergo Cletorologium infra, p. 452. dicit, Leonem imperatorem, sub quo illud litteris mandatum fuit, et Alexandrum, ejus fratrem, et Zoen, Leonis uxorem, Brumalia egisse, die quemque suo, uno eorum quoque senatum ad epulandum secum nomine suo evocante et invitante: liquet, Alexandri brumale in diem primum, Zoes in septimum, Leonis in duode cimum brumalium diem incidisse. Pariter, quando capite nostro dicuntur Constantinus pater et Roma nus filius et Augusta Helena brumalia quisque sua egisse, egit Constantinus suum die ab initio bruma lium undecimo. Helena quinto, Romanus octavo et decimo. His diebus impe ator major et minor et Augusta proceres conviviis et donis excipiebant. Num minori quoque Augusta, Theophanoni. Ro mani uxori, et filiabus Augusti, quæ etiam Augu starum nomen gerebant, licuerit brumalia suo no mine edere, in dubio positum relinquam, cum editorum ab iis brumalium mentio nusquam fat. Cæteris brumalium diebus procerum maximi quique imperatorem et familiam augustam penes se convi vio excipiebant ex ordine litterarum, quæ cujnsque nomini essent initiales. E. c., si proceres interes sent Basilii, Gregorii, Theodori, Joannes. Petri, Symeones, Philo hei etc., vocabant illi augustam gentem ad se diebus illis, quorum numerum valeret littera cujusque nomini initialis, ut secundo Busi liua aliquis, tertio Gregorius, nono Theodorus, de cimo Joannes, septimo et decimo Petrus, nono et decimo Syreo, vigesimo secundo Philotheus, et sic de cæteris. Ex eo est, quod December in Antholugia libri primi fine de se ait «Epulus fero jucundas in nomen hominis cujusque.» Inter plebeios idem mos observabatur. Ditiores ad se vocabant amicos bumiliores illo die, cujus littera responderet litteræ initiali sui nominis, aut, quod idem est, illo die, a quo ad diem brumalium pri mum retrogradiendo tot effluxissent dies, quot es sent litteræ alphabeti ante litteram sui nominis ini tialem. lisdem quoque brumalibus natales celebra bant virorum ex ultima antiquitate celebrium, ut Homeri, Archilochi, aliorum, qui quo die nati aut vita defuncti fuissent, nemo scire poterat. Ita qui Homeri natalem agere vellet, opulas ejus in bono rem die brumalium aut xiv aut xv instituebat. Non enim carte constat, signum (', quod sex notat,
cavam et scala cochleare instructam columnam imperatoris protovestiarius cum apocombio: qui inter titteras computaverint in hoc brumalium computo, nec ne. Intelligas hinc illud Anthologia p. 173 Ne quid tamen dissimulem, adversari videtur nostræ interpretationi hic locus. Poeta enim uno die celebratos Archilochi et Homeri natales ait; quod ex hypothesi nostra non procedit. Inveniat, qui melius novit, rationem aptiorem natales celo brandi virorum, quorum natales neque nativitatis neque funeris noti erant. Mense certe Novembri et ex magna parte quoque Decembri alphabetica hæo, ut ita dicam, convivia celebrantur, quæ Agathias appellat, insigni loco p. 140. Ille codex editionis Vulcanianæ Aga thiæ, quo utor, non integer (sola enim Græca te net) ascriptam a nescio quo viro docto velut emen dationem in margine ostendit pro µázwv. Cujus ea sit conjectura, Vulcaniine, an alius, non novi; notæ enim Vulcanii ad manus non sunt. Casaubonus quidem T. I Hist. Aug. p. 275 festum vindemiale appel lat, quo jure et quo auctore, non dixerim, neque hujus est loci inquirere. Concesso etiam, ita eum recte appellasse, non tamen hucad Agathiam qua drat, neque de vindemialibus epulis cogitari hic debet, sed recte habet scriptio twy ovμrósiz, et significat epulas institutas ob lit teras initiales nominum litteris dierum brumalium respondentes. Ipse locus demonstrat, non de vin demialibus, quæ Septembri mense celebrabantur, sed de alia quadam hilaritate sermonem esse, quæ in ipsum anni exitum incideret. Ait enim epulas ob c nomina celebratas fuisse illo tempore, cum immanis ille terræ motus, qui CPlin anno Justiniani 31, Christi 557 misere afflixit, ingrueret. Contigit tri stris ille casus die xiv Decembris, leste Theophane p. 196. Ergo convivia ob nomina celebrata fue runt mense Decembri. Verba Agathiæ ipsa tempus gatis accurate designant autumni desi neret tempestas (atqui mense Septembri non desi nit, sed incipit), Xaquepvac [solstitium hibernum in diem Decem bris 21 aut 22 incidit] xa mpos toy alyoxépwrz solstitii hiberni die sol in Capricor num intrat] ioveito. Ex hoc itaque loco patet, brumalia (nam de illis, neque aliis, hilariis Agathias loquitur) die xiv Decembris Ett, quod vocabulum pondere non caret, adhuc fuisse celebrata. Fuerint ergo non uno, non duobus acta, sed pluribus continuata die bus. Neque pugnat locus Agathia Cletorologio no stro, quod 1. c. brumalia in mensem Novembrem reponit. Cum enim per 23 aut 24 dies continua rentur, incipiebant versus finem Novembris et desi nebaut medio fere Decembri. Certius adhuc epocha illa constitui potest ex insigni loco Vitæ S. Ste phani junioris, ubi dicitur ille mortuus fuisse µnvi mense Novembri, die XXVIII, quo tempore ab amanlibus dæmonum [id est gentilibus, idololatris] brumalistis littera solemni cum pompa celebratur. Si ergo in diem Novembris 28 littera incidit seu numerus 5, necesse est, ut in diem Novem bris xxiv initium Brumalium inciderit, et si per 23 aut 24 continuata illa fuerint, necesse est, ut die XVII aut XVIII Decembris desierint. Conficitur ex hoc Vitæ S. Stephani loco, singulis brumalium diebus singulas alphabeti Græci litteras ordine ab initio inde alphabeti ad finem usque continuo fuisse imputatas. Sed clarius id patet ex loco Alexandrini Chronici p. 268, ubi quamvis quæ de Romulo narrat, vera non sint, et reliqua ejus obscura sint, mire tamen rem nostram illu strat Ata [Romulus non brumalia, sed Ruminalia insti tuit] Sui seculi, non Romuli, instituta tradidit auctor Chronici. Sic recte postrema capio, significant, panduristas seu tìbici nes cujusque cohortis in ædes ejus, qui alios in al terum diem vocare vellet, sub vesperam diei convi vium instituendum præcedentis abire, et acceptis vocaudorum nominibus abire ad vocanti cujusque ædes, concentuque tibiarum Dusico illi significare consuevisse, altero proximo die ipsi apud rov Selva epulandum esse. Conferatur Incus des veränderten Russlandes p. 59, quem supra ad p. 222, ubi de ludis Gothicis dixi, attuli. Reliquias illas esse ve terum Saturnalium, facile liquet, et hilaria illa non tam Romulo, quam ipsi rerum et hominum na turæ tribui debent. Homines litterarum rudes et longas hibernas noctes fallere voluptatibus eruditis nescientes torporeque et desidia videntes vigorem corporis minui, epulando, saltando, jocando, ri. dendo longas vesperas ducebant breviandas esse. Hinc nata lot nominibus diversa, re eadem, et temporibus quoque vicina hilaria, Brumalia, Satur nalia, Kalendæ Januariæ, Vota, ludi Gothici, etc. Fuerintne cum brumalibus his, mense Novembri et Decembri actis, fidem brumatici sic dicti, nempe dies, in Capitul. Pipini regis apud Du Cangium v. Brumatici, non liquet. Diversi forte tuerint, ve rum non re, sed tantum tempore. Juvat, oum in eo argumento versemur, ad locum illum observa tionem aliquam aspergere: De bravis illis homini bus (ita præcipit rex Pipinus) qui brumaticos co tunt, et de hominibus suis sublus maida cereos ac cendunt, et votos vovent. Dicuntur hic aliqui de hominibus suis cereos sub maida accendere el votos vovere. Quid hæc sibi volunt? De hominibus est pro cul dubio idem atque pro hominibus, pro salute ho minum, gentilium, familiarium, domesticorum suo rum. Maida vero est vox antiqua Germanica aut Francica, betulam significans. Nos adhuc aliquanto brevius Meye dicimus. Solebant autem pagani ce reos ardentes sub arboribus ponere aut de ramis arborum appendere. Charta vetus apud Salmas. 1. II Script. Hist. Aug. p. 802: Nullus Christia nus ad fana, vet ad petras, aut ad fontes, vel ad ar bores, aut ad cancellos vel per trivia luminaria faciat, aut votu reddere suscipiat. In brumalibus consuevisse proceres convivio ex cipi et nummis, vestibus, bellariis aliieque solatiis
ubi prope ad eos accesserit, adorant omnes. Ubi se rursus in directum elevarunt, accipit protomagister e manu protovestiarii apocombium constans litris viginti, et in brumali minoris vel junioris impera toris aliud continens decem litras, et tandem in brumali Auguste aliud octo litrarum. Post accepta illa dona gratuita benedicunt omnes dominis et exeunt per caldarium vel vaporarium, et ad sua quisque abeunt. Remiges imperialium dromoniorum qui sacra corpora dominorum in atriusque conti nentis suburbana vectitare solent, descendunt in bucoleontem et ibi consistunt, ubi dromonium im periale stat, laudibus et benedictionibus cumulantes dominum et canentes basilicia brumalii. Ad illos ex editioribus dejicitur apocombium ducentorum miliaresiorum. Tempore Constantini autem, Chri stum amantis domini, addebanturadhuc tercentum miliaresia: ita ut ab eo lemperein universum quin genta miliaresia acceperint. Idem ille Christi amans dominus addidit antiquis moribus hanc constitutionem, ut agrariarum quoque ser lenuncu lorum imperialium remiges illuc descenderent et simili modo canerent acciperentque projectum ex (ut Latini appellant. Græci ea dicebant), donari, patet ex hoc Nostri loco et toto boc capite, quo brumalium ritus describuntur. Alii quoque moris hujus mentionem faciunt. Continuator Theo phanis p. 91 nomen cubiculi Porphyra dicti deri vat ex eo, quod Auguste consueverint ibi vestem purpuream, inter uxores procerum aulæ dis tribuere ait, Idem auctor loco supra citato Constantinum Porphyro gennetum in suo brumali dedisse proceribus serica pallia, argenti cusi immane quantum, vestes tia consequuntur. Speciosa est Gutheri explicatio puncti pro nolati, signati. Forte lamen rectius ac cipias pro icti, percussi, quos imperator manu sua tetigit. Nam ex ipsis imperatoris manibus accipiebant munera: vid. p. 368 et 351. Antequam ab hocargumento decedam, dicendum mihi de festis veterum nominalibus esse existimo. Celebrasse veteres dies festos ob nomina amico rum, possit e loco Gregorii Nazianzeni paulo post citando concludi. Num autem præter rationem su perius expositam in brumalibus nominalia cele brandi etiam aliis temporibus eadem celebraverint, non palé, purpureas aut potius lana marina factas, et li- bus natales. Putem tanque nominis egi go. que die goa indica fragrantia Noster appel lat). Idem Auctor p. 87, tempore Deximorum, cum liceret populo imperatorem in Circo excipere et venerari, quod etiam in brumalibus fiebat, ait Phialam seu lacum Circi plenum fuisse pistaciis, amygdalis, pineis, item condito, id est vino medi cato, odoribus vel pigmentis (ut loquebantur medio ævo) seu aromatibus infecto, quod efflueret e cu cuma ænea, siphone in imo instructa, et ad strobili modum conformata, enque phialam illam miscuisse; id est profudisse (respicit ad conditum) et præbuisse argumentorum hilaritatis et unde genio indulgeatur abunde. Verba sunt Manavit hoc ex antiquo more imperatorum, qui diebus sui consu latus, id est Calendis Januariis, proceres convivio excipiebant, ipsis solatia dabant etin populum mis. silia spargebant. De Heliogabalo narrat Lampridius t. 1, p. 811: Quum consulatum inisset, non num mos vel aureos vel argenteos vel bellaria vel minula animalia, sed boves opimos, et camelos, et asinos et servos populo diripiendos objecit, imperatorium id esse dictitans. Sed desierunt deinceps missilia. Inci dit hac occasione locus codicis Theodosiani, quem Gulberus p. 499 tractat: In profectura prætorii patroni fisci die festivitatis Kal. Ianuar. ipsius anni, per quem tale peragunt officium, inter spectabiles sa cri consistorii comites imperatoris manu puncti sola modo vel quando hoc fiebat? Sane tunc non calen daria habebant cum attribulo diei cuique suo nomine. Necesse igitur est, ut natalem nominis sui gentiles quidem octavo post nativitatem suam, Christianiautem baptismi sui die celebrarent. Tun enim bi novum nomen accipiebant. Locus Gregorii bio est in orat. de Baptismo Possit ex hoc loco concludi, dies natales no minum quotannis renovatos fuisse. Sed quum cæte rorum simul recensitorum quædam siut, uɩ tà quæ plus semel celebrata fuisse vix videntur, etiam pia satius fuerit pro festo accipere celebrari tum solito, semel per totam cujusque vitam, quum primum et a primis ipsi nomen imponeretur, quem admodum festum significat occasione nuptiarum, occasione nati infantis, occasione capilli et barba prima posita, occasione immigrationis in edes, in quibus manendum et habitandum sit, celebra tum semel, neque sæpius. Officit tamen huic in terpretationi appositum quo, ni fal lor, urbium dies natales annuatim renovati desi gnantur. vel Agraria erant genus aliquod lenunculorum, ita, ut videtur, appellatum, quod in agros sticatum in suburbia peratica euntes imperatores veberent.
editioribus apocombum ducentorum miliaresiorum. Sub Leone, Christi amante et æterna memoria digno domino mos erat,ut palatium vesperæ non aperire tur; sed magistratus supra recensiti intrabant hora diei nona 34S per thermastram seu caldarium in mysticam sigmatis phialam et fiebant deinceps «omnia, ut prædiximus. Vespera,hora diei undecima, collocatur mensa in pransorio, convivantur cum imperatore qui id facere ex ritu recepto solent, magistri, præpositi patricii, officiales et interdum quoque strategi et alii, maxime vero assident ad imperialem mensam, qui dominum necessitudine sanguinis attingunt. Astantes omnes laudibus et benedictionibus cumulant dominos et canunt car mina in laudem dominorum, qualia brumali con Bruunt.Similiter etiam,qui mensæ assident,canunt. 13 Dulcium ut infertur seu missus dulciariorum, exor Sic em. R., cod. et ed. xov est invocare protectionem et intercessionem Dei pura, aut saltem verbis conceptis profiteri, se hoc vel illud in ejus nomine ipsiusque auctoritale et in honorem ejus facere. Ita parasitus aliquis, narrante Athenæo p. 252, quoties pranderet, regi Thra cim cuidam, quem captabat, statuebat mensam sequestratam prope illam, qua ipse epularetur, absentique quamvis, conceptis verbis profi tens, eam se genio regis sacram esse velle alque ju bere, vel ipsi eam se propinare. Apud eumdem p. 426 initio,Ulpianus Citucitus poculum accipiens, Hoc ego, aiebat totum plenum hauriam, propinans cognatis post quam clara voce nomina eorum singula citavero in amicitiæ testificationem. Hoc est quod alius poeta apud eumdem p. 432 Hoc est Pro pterea jungit Appianus de B. Parthico p. 136 init. de Ateio, tribuno plebis, Crassi in Parthis expeditioni intercedenti Non possum, quin hoc loco, quid sit apud Sophoclem Electr. v. 268, exponam. Est cœna, ad cujus mentionem dei oportet deos malorum averruncatores care ut nos & simili tutos servent. novis Græcis est cilare, invocare, appellare, Ita Concil. Laodic. c. εἶν,non decet Christianos clara voce cilare angelos et in eorum nomine communiones facere. Ita quoque Herodianus V, [id excidit] Hic loci intelligitur invocatio Mariæ, quæ fiebat apud finem convivii, cum ulimum_poculum circumferretur. Nam quod ve teribus Græcis erat poculum vos (Batavi hodie dicunt het groeyen en bloeyen), id novis est poculum Mariæ, ultimum convivii; vid. Heinecc. de statu eccles. Græc. III p. 465. Habent quoque bucellam B. V., quam TEXV appellant. Multa et de hac bucella, post quam absumptam poculum Mariæ bibitur, et de more in honorem et intercessionem sanctorum bibendi habet Du Cange v. et Bibere in amore Sanctorum,unde non possum quin saltem unum et alterum locum repetam, ut appa reat, quibus ritibus et quem in finem biberint in honorem aut, ut tum dicebant, in amore sancto rum, S. Joannis, Michaelis Archangeli, Maria Viro ginis et aliorum. Ducas p. 133 narrat [Latinos et Græcos Latinis faventes), Christianus de Scala in vita 8. Wenceslai: Locum convivii petens,calice accepto, pocula coram omnibus portans, alla præfatur voce In nomine beati archangeli Michaelis bibamus hunc calicem, orantes el deprecantes, quo animas nostras introducere nunc dignetur in pacem exsultutiois per petuæ. Cui cum quique fideles respondissent Amen, hausto potu, universos exosculans hɔspitium repeti vit. Hinc intelligatur, quid sibi voluerit mos vete rum Germanorum et aliorum populorum septen trionalium medii avi,in honorem,amorem et salu tem Dei bibendi, de quo vid. Keisleri tinerar. p. 1305. Scilicet accepto calice cum invocatione divini nominis, eoque suppliciter rogato velit sibi fantor et protector adesse resque suas secundare, bibebant. Unde patet, morem illum in salutem Dei immortalis bibendi adeo absurdum non esse, quam prima fronte videatur. Narrat Mabillonius in Itinere Germanico, cauponem aliquem in Alsatia, ad quem diverterat, abeunti sibi poculum in honorem S. Joannis propinasse, et idem solere caupones istius tractus omnes hospitibus a se abeuntibus of ferre. Dubium mihi natum, unumine miliarense,an plura notet boc compendium. Certe si reputo mo rem librarii, ubi pluralis significandus est litteras geminandi (quod hic non fecit: non enim μt, cum gemino superimposito, pluralis nota, sed scri pseral), videtur prius suaderi, singula singulis data fuisse miliarensia. Verum mihi quidem nimis minutum visum fuit tantillum munusculum pro majestate tanti imperii.
diuntur pauci quidam ennuchorum ad mensam ministrantium illud: «Multos annos,etc.» quibus tam assidentes ad mensam amici domini et convivæ quam reliqui astantes et ministrantes ad men sam omnes idem respondent; et antequam imperator poculum in honorem sanctissima Deipara haurit, ad quod protectionem ejus invocat, accipiunt men sa assidentes omnes e dominicis manibus miliare siorum numerum. Finita largitione miliaresiorum, benedicunt astantes mensæ pariter atque assidentes Imperatori Hic deinde dicit: «in nomine atque per In intercessionem sanctissima Deiparæ,» et bibunt deinceps omnes pro more,et accipit quisque e ma nibus præfecti mensæ tædam unam. Præfectus mensæ autem eas ab artoclino prius accipit. Cum his tædis,sua quisque, surgunt de mensa,et exeunt per portam eburneam, et abeunt unusquisque ad sua. Digressis illis,rursus alia proponitur mensa in eodem pransorio, adhuc secretior,quam prior erat. Ad eam assidet senior imperator et minor et Augu sta cum liberis porphyrogenitis et familiarissimis suis proceribus atque ministris intima admissionis quales sunt accubitor et protovestiarius et alii,quos imperator delegit. Hi omnes hilares se monstrant ot exsultant,et celebrant imperatorem et Augustam laudibus. Altero proximo brumaliorum die colloca turin conspicuo et illustri triclinio Justinianeo tabula privats pro sedecim aut propemodum capitibus exci piendis. Ad illum superiorem assident duminicum ma gistris, proconsulibus, patriciis, officialibus, proto spathariis, 349 prout codex cerimoniarum convi valium edicit. Dein Gt secundum ritum in illo cerimoniali codice contentum saximum seu ludicrum tripudiatorium.Intrant nempe in saximum seu locum et spatium,in quo saltandum est,magistri, procon sules, patricii, offciales, protospatharii, et sallant, prout typus seu ritus secum fert.Qui ejusdem ordinis et dignitatis viri alii ad sacram mensam (invitati] Religiose bio, ut alias, exhibui scriptionem et interpunctionem membranarum. Mallem ta men sic coustitutum habere:... etc. Quia tantum imperialis familia illis epulis in tererat, proceribus exclusis, nisi qui quotidie circa Augustum et Augustam essent, diu noctuque. Fuit ergo illud quidem convivium quale olim sic dictum in aula regum Persarum, de quo Athe næus p. 48. Quod non observarem verum, qui hic loci obtinet, significatum vocis contigit mihi, ut in hoc loco et similibus paulo inferioribus vehementer a vero aberrarem, et dubiis me impli carem inexplicabilibus. hic loci non men sam materialem, cui assidetur convivandi causa et cui dupes imponuntur, sed convivium ipsum si gnifcat. Est ergo idem dictum atque celebratur convivium de sexdecim mensis aut propemodum, et p. 349, celebratur convivium de tribus mensis, id est de quo participant tot convivæ, quot im pleant tres mensas. Singulis autem mensis as sidebant capita duodena, et alterum convivium, de sex mensis. Vocem convivium, non mensam, significare in hac formula, probat p. dictio, secunda positio mensa pia est secundus ordo convivii. Ιn subintelligitur; Quod autem addit videtur dicere velle, con vivium hoc non solemniter,sed velut tacite et scor sim a pompa et tumultu celebrari. Ad hanc nor mam igitur erit versio nostra Latina reformanda, ad hunc fere modum: Allero post Brumale die co lebratur in conspicuo triclinio Justiniani privulim convivium sexdecim, aut propemodum mensarum, Alias quæ solemnia et pompatica instituerentur convivía erant de novemdecim mensis. Rodieque adhuc post epulas geniales salta mus, et medio ævo Itali quoque idem faciebant. Anonymus Patavinus apud Murat. t. II Ant. Ital. p. 318, narrat,juvenes nobiles statutis festis diebus rogasse viros patriæ primarios, ut sibi permitterent uxores eorum conviviis excipere. Concesso, cele brata fuisse splendida convivia. Et cum prandide rant vel canaverant, ibant choreizalum cum eisdem domicellis, aut hastiludia overcebant.
illi surgunt de mensa et satisfaciunt saximo, partem suam saltantes et dein redeunt ad mensam, et, per mittente imperatore, rursus ad eam assident quis que in loco et ordine suo. Hi, quos diximus, magistra tus intrant quidem simul omnes in saximumet ordion tur simul omnes tripudium; at ubi ad concinenda poemala, hoc est basilicia brumalii, perventum est, non æque canunt omnes simul, sed, secessu facto, per classes et antiphonias alternantes. E. c., quando magistri et qui ad eorum classem pertinent canendo suum pensumabsolverunt,tunc incipiunt cubicularii. et qui ad eorum classem pertinent. His rursus desi nentibus, incipiunt proconsules patricii et ad illam classem spectantes basilicia brumalii sibi propria canere. Pust primam hanc classem procerum intral in saximum secunda classis magistratuum tagma tum seu ordinum militarium, ut scholarum, arithmi et numerorum, simul et in uno corpore: in altero autem corpore intrant magistratus excubitorum hicanatorum et imperialis ploimi seu militiæ nava lis. Hi omnes accipiunt in saximo apocombia per mensæ præfectum, laudibusque et votis dominum faustumque alque solemnem brumalii ab ipso celebrati diem prosequuntur. Sub Leone Christum. amante domino typus obtinebat hic: Altero bruma liorum die collocabatur in pransorio una mensa privata pro tribus fere missibus. Eo die ibi convi vabantur maximo imperatori convivæ ordinarii. potissimum familiares intimiores et affinitate juncti magistri, præpositi, proconsules patricii et privati prolospatharii, aliique quidam noti et amici impe assident, dum cmleri non invitati] sic saltant, cod. et ed. ratori. In illustri autem Justiniani triclinio colloca batur alia privata mensa pro sex aut propemodum missibus; assidebatibi imperator junior [Alexander] et reliqui magistri, proconsules, patricii, officiales et protospatharii, prout rituale conviviorum edicit, Sub Michaele, Christiamante domino, filio Theophili, contingebat aliquando tempore brumaliorum sæva tempestas. Spirabant vehementes venti et cadebat multa nix, ita ut inaccessa esset triconchii secreta phialia, eoque descendere ad ubi celebrandos ritus ejus festivitatis neque magistri, proconsules, patri cii ordinis senatorii, neque illi de ordine cubicu lariorum 350 possent. Conveniebant igitur omnes in lausiaci tricliaio. Ad quos egrediebatur præpo situs, advocalosque collocabat ante portam lausiaci triclinii, quæ in porticum chrysotriclinii aut in horologium fert. Eo facto, exibat ad ipsos proto vestiarius et dabat primo magistro consuetum apo nes et qui alii saltarent, orbes suarum pyr rhichiarum evolvebant; vid. Leon. Gramm. p. 455. Triconchum et Sigma et Phala idem sunt. Sigma erat ædificium a tergo rotundum, ut Sigma novorum Græcorum, aut G. Latinorum, instar me diæ lunæ. Sed ab antica distinctum erat hoc ædifi cium in tres conchas seu porticus in summo apsi datas, e quibus prospectus patebat ad oppositam Phialam seu lacum marmoreum, ciroa quem factio Plerumque novi Græci ante sæculum Italos hoc nomine designant, ab antiquis Ansoni bus. Latii incolis, Romanorum nomen sibi proprium servantes. Agathias p. 43, 18; Constantin. Porphy
combium. Laudes itaque atque benedictiones in Michaelem congerebant, quales mos est congeri in imperatores, et canebant poematia illi brumaliorum diei congrua, el abibant tandem, sed absque cereis ob tempestatem. Scholarum domesticus autem et domesticus excubitorum et domesticus hicanatorum una cum magistratibus quatuor tagmatum [id est ordinum procerum militarium] descendebant vel conveniebant inferius in thermastra vel vaporario. Drungarius vigiliæ autem servabat suam stationem in circo. Sacellarius ergo descendebat in vapora rium; at tradebat domestico scholarum [seu vertici militarium] apocombium; quo facto, dominum celebrabant omnes prædicti laudibus et benedictio nibus erga imperatores consuetis, et canebant poe mata diei brumalium congruo. Et sic deinceps abibant magistri, proconsules, patricii et senatorii omnes,item cubicularii quisque ad ædes suas: cobor tales autem suas ad stationes abibant. Hec cirea bru malia constitutio mutabatur aut potius prorsus tolle 28 Aústówy cod. et ed. rog. De themat. n. 29; Ignatius in Vita S. Nice phori apud Du Cange ad Cinnam. p. 492. Ipsi quoque Latini sequiores Ausonium pro Italia ponunt. Chronicon Cassinens. IV, 97: Ingens in terea pavor et ebiludo mentis corripit Ausonium, et quid dicerent vel facerent, unus ab alio inquirebat. Ne exempla poetarum et prosaicorum vetustiorum commemorem, quæ in libris natant. Attamen Ba silius patricius, cujus Naumauchica Fabricius Bi blioth. Gr. t. VIII, p. 136 sqq. eddidit, Ausones pro Græcis dixit, forte putans Thraces suos, ut Roma norum nomen sibi arrogaverant, ita Ausonum quoque nomen mereri. voc oxx Epya, ait initio dedicationis, tu, cum excellentia Græca sapientiæ opera doctus noris. Et ne quis dubitet, Græcos, non Latinos, de signari, appellat eum, cui librum suum inscribit, v. 5 Exercitus Græci summum imperatorem. Dedicavit autem librum suum Basilio impera tori, si credimus versui penultimo, qualem Mu ratorius dissertat. XXVI, Antiq. Italic. p. 540. exhibuit Carthaginenses appellat Saracenos Afros, eo quod e Creta Græcos incursionibus affligebant. Quis autem Basilius ille sit, Macedone an Bulgaroctonus, non liquet. Illum quidem, Macedonem, adversus Sara cenos in Longobardia bella gessisse, sociatis cum Ludovico Balbo viribus, constat; vid. Annal. Sy meon. Logothetæ p. 458. De basilio Bulgaroctono non constat, ei rem cum Saracenis Cretensibus fuisse. Non tamen obstat temporum ratio, quem cunque tandem Basilium putes hac dedicatione com pellari, quominus auctor ejus paracœmomenus Constantini Porphyrogenneti fuerit, ut fuisse a Nau dæo perhibetur. Nam si Basilio Macedoni juvenis Naumachica sua inscripserit Basilius hic patricius, potuit senior factus Constantino, Leonis filio, accu bitor fuisse. Quod si autem Basilio Bulgarectono librum suum dedicaverit, potuit apud fratrem ejus Constantinum accubitoris officio functus fuisse. Videtur tamen, si posterius statuatur, Constantino juniori potius, quam fratri ejus opus suum inscrip turus fulsse. Quapropter lectionem Fabrioli ev 8 Bachev medlov, quam aliquando damnabam, præferre Muratorianæ nunc non dubito et Basilii titalo Constantinum Porpbyr. imp., Leonis filium, appellari. Quod confirmare videtur illa in præfa tione Basilii patricii ad fortissimum ducem allocu tio, quem quamvis uberrimis et summis quibusque laudibus efferat, tamen non nominavit. Ego vero Nicephorum Phocam fuisse nullus dubito. Sed bac de re viderint alii. Ausones pro Græcis etiam dixit Nicetas in fine 1. iv rerum Manuelis Comneni et in Anthologia Græca H. Steph. p. 360. Anony mus describens ait, ibi efundi vouluwv. Scilicet novi Græci ut Romani, sic etiam Ausones affectabant appellari. Ita membranæ. Mallem aut dinλwrá, aut po tius dinkára, duplata, retracto accentu. Vocabulum xaodiov notat novis Græcis same tum villosum, nobis Sammet, vel etiam Plüsch, de terius examiti genus; vid. Goar. ad Codin. p. 60, n. 30; Du Cange Gloss. Gr. h. v. Occurrit sæpiua in Arsenii, episcopi Elassonis, Itiner. in Musco viam, quod nuper prodiit in Catalogo manuscri ptorum codd. Bibi. Regiæ Taurinensis. Videtur Arabicæ aut Persica originis esse. Sane Chazz el Cazz, est sericum nondum laboratum, præsertim grossius, eaque vox neque Latinis medii ævi ignota; Du Cange v. Alchazz, ubi e charta vetere Hispanica citat locum, in quo nominantur ignora biles multæ species pannorum, in quibus paucas agnosco, et has duas pene solas, Barragan el pla netas urtiones. Prius est vox Arabica, significans pannum variorum colorum, &λlásosova, qui pro vario situ varios luminis radios oculis ingerit, mo mento mutabiles. Planetæ autem urtiones sunt rosei coloris, ab urd vel ord et orod, rosa. Hinc intelligas, quid sint casulæ episcopales de crodonas apud Du Cangium v. Oredona. Sunt nempe rosei coloris. Marayce videtur Arabicum Maraysch, plumatus, esse, id est auro et opere Phrygio pictus. Orale idem est atque to, tapes. Sed redeo ad chag dium, cujus mentio quoque fit in epistola Basilii Maced. ad Hadrian. Il PP. fine octave synodi Transmisimus Sanctitati vestræ vestimenta diaspra tria, esophorium dicitrinum cancellatum u**M, chagdium orobeum unum, cassidin dirodinam. Forte orobeum est habens colorem oroborum aut cicorum.
batur sub imperatore Romano qui per speciem De voce Brapiou dubito, sitne nomen proprium, an appellativum, idemque cum villoso et a ville, non a velo derivanda. Sane X206lov villosum est sericum seu exametum, et in epistola Basilii Macedonis modo laudata Latinus interpres vilarin prasinum reddidit per vellus prasinum, unde velu Francicum et velours, quasi dicas vellus et vellerosus, venit. At cum lo cum hunc latine verterem, eram in ea opinione, pannum sericum significari de urbe Indica Belari aut Balori, ut alii efferunt, dictum, sive quod seri cum inde afferretur, sive quod ipse pannusibi fieret. Nemo miretur, me tot vestium aut pannorum no mina ex Oriente petere. Cum pretiosissimæ quæ que telæ nullo non tempore illinc petitæ et ad nos translatæ fuerint, facile potuerunt cum ipsis telis no mina earum quoque orientalia in linguas et oras nostras immigrasse. Paulo post habebimus vocem Moulyouua Arabica haud dubie originis. Supra ha bebamus Avlota de Tinis, Ægypti urbe, dicta. Oc current deinceps unde patet, eum pannum a Sarecenis petitum fuisse. Mercatu ram exercuisse Constantinum Porphyrogennetum in Arabiam felicem et Indiam, patet ex eo, quod infra p. 399, occurit formula inscriptionis litterarum, et, Palet id quo que ex continuatione Theophanis Constant. p. 284, cujus locum illustrationis egentem huc apponam. Narrat ibi Ægypti Amiram (fuit aliquis de gente Achschiddidarum) Constantino amicitiam per lega tos et litteras obtulisse. Persidis quoque Amiram, Bujidarum aliquem designat, foedus cum illo iniisse. simultatibus sublatis, Es. Ultima vox, aut alia similis desideratur in editione Combefisii, qui lectionem pov Y, frustra sollicitat. Aridam terram Indiam esse sponte patet. Cæterum jam aliquoties significavimus, munera nummaria et vestiaria proceribus aulæ Byzantinæ ab imperatoribus in majoribus diebus testis et hila riis, ut brumalibus, festo nativitatis Christi et Pa schatis fuisse data, aut potius nomine munerum pensiones annuas, rogas dictas, ipsis fuisse partim in nummis, partim in telis pretiosis solutas et ero gatas. Olim id calendis Januariis fiebat, quapropter Paulus Silentiarius illum mensem parte secunda v. 182, Jox(tva appellat. Deinde translatus fuit ille mos in brumalia. Reges Occidentales quot annis festo nativitatis Christi suas liberationes inter officiales suos distribuebant, id est novas robas, (hodie livrée dicimus, voce inde retenta,) de quibus v. Du Cange v. Liberatio. Idem in v. Mantum e Grammatico quodam deterioris ævi hunc cum aliis versum citat Qui dedit in bruma mihi mantellum sine pluma. Vult dicere qui mihi mantellum non plumatum in Brumalibus dedit, id est aut acu non pictum, aut plumis avium diversicoloribus non ornatum. Tales enim vestes tunc gerebant, ut alio loco exemplis de monstro. Manavit ille mos ad nos quoque. Nostrates enim patres et matres familias, quibus servi et an cillæ sunt, mercedem debitam illis circa festum na tivitatis Christi diem solvunt, cum nummis vesti mentorum quoque calceorumque nonnihil dantes unde factum, ut circa illud tempus familiarium do minos mutent quotquot velint. Circa idem tempus pietatis erga Deum et iniquum reputans, si Romani secundum ritum veterum Ausonum [seu Italorum] quoque monachi olim munera a suis abbatibus ac cipiebant. Agnellus pontifex Neapolitanus, referente Joanne diacono in Chronico p. 305., pro lavandis curis [forte stolis] bis in anno, nativitatis et resur rectionis Domini, ad anni circulum exsequendum sa ponem dari sancivit. Itaque, pergit, usque hodie, domino annuente, perficitur [illud institutum scili cet] atque mille siliquas in nativitate Domini milleque in ipsius resurrectione tribuitur. Sinummariam sum mam hæ siliquæ conficiunt, ut Muratorius credi disse videtur, emergeret summa nimis grandis quam pro monachis. Ipso enim teste erat siliqua pars vi gesima quarta solidi aurei. Videntur itaque tot si liquæ (ponderis species) saponis inter monachos distributæ fuisse. Quidam de piis suis legatis ita disponebant, ut census annui festo nativitatis Christi inter pauperes distribuerentur; v. Du Cange v. Barbarinus. Quid si to Awpwrów, fateor mihi certo non constare. Potest enim aut loris vel striis, virgis si gnatum, aut loris, pretioso panni genere, e quo lori fiebant, de quibus supra diximus, prætextatum esse. Propendet tamen animus magis ad priorem inter pretationem, ideo maxime, quod apud Saracenos vel Arabes vestes striatæ, quas Burdas appellant, maxime în usu essent, idque panni genus optime in Arabia Felice pararetur, unde a poētis Arabicis in maximis divitiis et pretiosissima suppellectile nu merantur, Burdæ Jemeincæ, seu in Arabia Felice, quam Arabes al Iemen appellant, paratæ. Mentio nem earum facit Wansleb. in Itinerar. Egyptinco p. 205. Per Saracenos ergo, de quibus hæ interulæ nomen habuerunt, non Saraceni Hispani sunt intel ligendi, quorum lanificia valde quidem ævo medio celebrabantur, et in Franciam atque Germaniam et Britanniam copiose evehebantur: vid. Murat. t. II Antiq. ital. p. 408: nam cum illis negotium non erat Constantinopolitanis: sed intelligendi sunt Sa raceni Arabia, Syriæ, Ægypti et Crete item Bag dadici et Persici, utpote propiores et familiariores imperio CPtano. Patet hinc, quales fuerint cortinæ Arabicæ quæ pendent super chorum, memoratæ in Chronico Cassinensi III, 57. Scilicet erant burdæ Jeminicæ. Solebant medio ævo, et adhuc hodie so lemus, pannos de gentibus, apud quas confiebant, appellare. Jam Evagrius VI, 21 &µploupov Obvvixov velum Hunnicum memorat; vid. Du Cange v. Hunniscus. Chronicon Cassinense pallia Sarmatica. In scriptis aliis medii ævi fre quentia sunt vela de Spanisco, tunicæ et infulæ de Pignolato, blattin Byzantea, Tyrea, sericum Pigazium et Alexandrinum, vestes de Arazzo, hodie Rasch, de Duagio vel Duaco, de Damasto vel Damascena, de Rensa vel Remenses, Scarleta de Camo vel Cado mensis, Toaleas [non oleas, ut vulgo editur] Maso ricas, hoc est Majoricas appellat Anastasius apud Du Cangium v. Olea, quæ in insula Majorica essent factæ, nisi malis Mansoricas legere, de Mansoro quodam principe Arabico, aut de Mansoria quadam urbe orientali appellatas. Et talium posset magna caterva cogi. Sed redeo ad Saracenicas vestes, in quibus erant præter is λwpwràs etiam aliæ cum intextis arborum foliis et ramis vitiumque pampi nis; quarum exemplum cum musivarii quoque suis in operibus imitarentur, factum ex eo est, ut musiva foliata aut pampinata. ut ita dicam, Arabica appellarentur. In Musivis majoribus nit Ciampinus t. I Monum. Vet. p. 82, solebant veteres non homi num aliorumve animalium imagines, sed foliatas tan tum picturas illisque persimiles, quas Arabicas nomi namus, repræsentare. Invenio quoque mantilia Sa
elte Tà brumalizent, hilaritate hac interdixit omnibus; non recogitans magnos illos et celebres imperatores; non magnum illum et celeberrimum Constantinum, ut exemplum allegem, non Theodosium, non Mar cianum, non Leonem, cognomine Leomacellium aut Macellarium dictum, non Justinianum, non reli quos Christi amantes principes, quos parum abest quin divos aut semones appellem; sed id solum, quod ipsi videbatur, pro lege et regula et recto alque pietate habens. At sub Contantino philochristo despota recuperavit solemnitas brumaliorum suam denuo vitam, ea tantum, quam dicam, cum differen tia. Dabatur antiquis temporibus in brumalio magni domini apocombium viginti; in brumalio minori domini dabatur apocombium decem; et tandem in brumalio Augustæ apocombium octo litrarum. Hic autem, quem dixi, Constantinus Christi amans imperator constituit, ut loco particularium istarum largi tionum nomine omnium simul et semel in aureis signatis nummis daretur in brumalio majoris imperatoris apocombium 351 quinquaginta litrarum. Super mensa vero aut inter convivandum largiebatur imperator propriis suis manibus convivis miliaresia, intellige ubique dupla, in hunc modum; magistris miliaresia centum et sexaginta et singulis singula chasdia [seu pannos e serico villoso] belarienses. Proconsulum et patriciorum singulis largiebatur centena quadragena miliaresia et singula esophoria vel interulas loro seu loris et striis insignita, Saracenica; aut et holovera vel integre purpurea. Protospathariis donabat cen tena vicena miliaresia et singula molchamia aut abdia. Ea vero, quæ magister expensarum dabat, erant hæo Maglabitis dabantur in universun tercentum miliaresia; magnæ hetæriæ quingenta; mediæ hetæriæ ducenta, et tantumdem quoque Farganis. Peragenda quando triumphus ab hostibus devictis in foro cum processionali supplicatione agitur. Procedunt mane in mutatoriis omnes ordinis senatorii viri, quibuscum imperator in scaramangio racenica apud DC. v. Mantum et Aumosnières ou bourses Sarazinoises apud eumdem v. Eleemosyna. De voce Almonaria, quæ bursam, fundam, rungum, marsupium notat, dubito adhuc, sitne, ut vulgo pu tant, corruptumn ex eleemosynaria, an potius repe tendum ab Arabico almunuh, victus, commeatus, provisio, ut sit veluti provisionarium. Est panni genus Saracenici. Nomen certe Sa racenicum seu Arabicum est. Molcham est trama seu subtegmine textum, alio nempe et pretiosiore, quam stamen vel tela est. Occurrit vox Mulchumat (vel po tius Mulchamat) in Epistola Basili Macedonis ad Ha dríanum II Pontific. apud Du Cangium v. Usis, quem memorabilem et multis obscurum procul dubio fu turum locum juvat hic illustrare. Transmisimus Sanctitati vestræ, ait Basilius, vellus prasinum, vi lurnipinnium pro casula facienda unum usin ru beum aerem habentem unum, usin album unum, mulchumat unum, planetilia castanca duo. In hoc loco primum delenda suntvilarnipinnium.Præcedens enim, vellus prasinum id partim explicat, partim emendat. Explicat quidem vellus vocem villarin. Sic enim, non vilarni, dederat librarius. Est autem vila rin, þrápiv, pannus villosus sericus, exametum. Prasinum autem est proba scriptio corrupti pinnium. Porro usin est idem quod plumatum, opere Phrygio nico pictum. Vocabulum est Arabicum, quod pro miscue l'schi et Weschi effertur, et in genere qui dem ornatum, paraturam omnem, in specie autem vestis picturam filis aureis sericisve vcl insutis vel intextis, id est opere plumario factam significat; v. Du Cange v. Algueris et Alberis. Ila nempe exa rant Hispani more suo hanc vocem, pronuntiando autem non differunt a nostro Weschi. Affert ibi Du Cange ex Yebex in Chrouic. Ord. S. Benedicti locum bune: Mantos duos aurifusos [1. aurifrisos} alia al guexi auro texto et alia alguexi auro texta. Idem v. Oslov inter alia ex Achmedis Onirocritico affert hunc locum 'Eà 1h 8 Spopat obslov, (vestem plumatum vel aurifrisiam] Epyov. Aer denique in loco Basilii est segmentuin, oxtaôtov, collare, vesti circa collum assutum, ein Krugen. Vox hic significat in hominum frequente coniita tu productionem et ostentationem. Hinc est productio et ostentatio argumentorum victoriæ ab hostibus partæ, qualia sunt hostes ipsi et corum vestes, arma, jumenta, tentoria cæteraque spolia. Theophanes p. 385: 'E0 vixia ini innoôpopías, insignia victoriæ in ludo Circensi, coram populo in Circo congregato, produxit et monstravit. Noster p. 193 habet: äxzZEV x!wv 0p:26:μévwv, acta seu laudes tum dictus, cum pompalice traducerentur partæ signa victoriæ, el in illis ipsis Aclis hanc formulam Georg. Monach. in Script. post Theophan. p. 535, posúe:VT cum triumphali apparatu circum jerre aliquid dixit. Nam et aliæ pompatica proces siones, etiamsi ob victoriam non institutæ neque argumenta ejus ostentantes, Oplaµbo et triumphi apud sequiores Latinos dicebantur, et triumphi seu processiones pompatica victoriales addita voce in! vixtos a triumphis alius generis sollicite distingue bantur, ut apud Zonar. t. II, p. 197 est in Vocem pro vel processione usurpavit Joan. Cinuamus V,6, p. 120 (Kiligj Arslano, principe Selgjukia] yay to Bou. Patriarcha enim obstabat, negans licere Hodic conversis vicibus eadem de causa suis a mo scheie urcent Turca Christianos, qua hi olim illos
et sago aureis tmniis prætertato cum consueta sua processione vel obsequio exit, obsequentibus cubi culariis; et intrat in cotonem Daphnes. Ibi deponit scaramangium et induit dibetesium et super id chlamydem; magistri et patricii ipsum in onopodio excipiunt et salutant adorantes. Quo facto, admo nitus præpositi nutu cerimoniarius ait: «Keleusate» [seu: «juvet,» nempe movere]. Illinc descenditim perator in magnum consistorium uhi eum rursus excipiunt prædicti omnes et simul cum ipsis secre tici, nempe chartularii, notarii, asecretæ. Dominus tunc rursus, ut ante, profunda inclinatione adoratur; quo facto, admonitus præpositi nutu silentiarius pro nunciat «Keleusate.» Continuaturtunc processio, protostratore imperatoris, qui medio in consistorio stat, tenens imperialem hastam et flammulum cum superimposita huic venerabili et vivifca et victo riam consiliante cruce, proxime ante imperatorem præambulante. Transit itaque porro imperator por ticus [ad Sanctam Sophiam ducentes], ut excubita, scholas, chalcen. Ab exteriore cancello chalces convertit se imperator ad dextram et pergit cum comitante processione usque ad Sanctum Puleum [Sanctæ Sophia]. Ibi 352 accendit pro more cereos Constant. Script. p. Theophan. p. 282, ubi Kaïr est vox Arabica ducem, capitaneum notans. Post triumphum edebantur populo ludi circenses; vid. Script. Hist. Aug. titut. II. p. 497. Themist. p. 582. [Georg. Monach. p. 519. Sym. Logoth. p. 452). Ludum curulem post insignem Romanorum victo riam de Rudagaiso, Gothorum rege, in Etruria re portata celebrarunt Florentini anno 405; vid. Scipio Amiratus 1. 1. Hist. Florent. Ornata denique urbs pannis sericis coram ædibus dependentibus, et sertis et funalibus ardentibus, quod Có appellabant. Jam loca quædam indicemus au ctorum, ubi celebriores triumphos imperatorum de scribunt aut memorant. *[De triumpho Maximini Herculii vid. Theophan. p. 7. Gilimer, Vandalorum rex, adorare Justinianum coactus est in hippodromo. Marc. Proc. Tiberius ob reportatam a Mauritio vi ctoriam triumphum egit. Theoph. p. 213.] Trium phum Constantini Copronymi de Bulgaris describit Theophan. p. 364, Theophili a Saracenis Sym. Mag. p. 421, Basilii Macedonis a Tephrice re deuntis Cedrenus p. 571, et Constant V. Bчsil. p. 168, et alterum a Lulu ib. p. 176, et Cedren. p. 575. [Basilius triumphum veterum imperato rum Romanorum imitatur, perque auream portam ingreditur. Const. V. Basil. c. 29 Glyc. p. 311.: Xpu per por tas magnas] idest processit per portam ecclesiæ sic di ctam; vid. supra p. 28. [Leo Phocas orientalibus Aga renis devictis Zonaras II p. 197.]* Constantini Porphyrogenneti triumphum de Saracenis habent Sc. post Theoph. p. 282. Joan nis Tzimiscæ o Bulgaria redeuntis Cedren. p. 682. Basili Junioris idem p. 717, Joannis Comneni Nicet. p. 10, cujus locum, quia insignis est et triumphi cæremonias bene persequitur, adeoque ad rem præsente egregiem facit, partim jam ad p. 287 attuli, reliqua paulo post ascribam. *[Alphonsus triumphos veterum Romanorum renovavit Neapo litano regno superato anno 1442 Hujus facti memoria auctor fabulæ Milesiæ Hist. Tirante Blanc eum libe rata CPli honoribus triumphalibus usum esse memo rat. Sic conjicit editor Gallicus præf. p. 21.1 arcebant. Latini quoque scriores, ut modo dicebam, triumphum pro quavis pompatica processione cum laudibus seu faustis acclamationibus conjuncta usur pabant. [Benno in Vita Hildebrandi papa: Henri cus imperator solo contentus triumpho fuit, quem Ro mæ habuit. Triumphus est applausus ille inaugurato acclamatus Ilenrico Augusto a Deo coronato, magno et pacifico imp. Rom. vitu et victoria: apud Goldast. ad Eginhard. p. 170. ]. Luculenter describit Noster auctor triumphales cæremonias ut nullus alius. Me retur ergo elegans hic locus illustrationem et confir mationem ab aliis exemplis.Observamus hic duplicem triumphum, unum in forum, alterum in Circum. Illius cæremonias hoc capite, hujus capite sequenti exponit. Procedebant autem vel o, statim atque ab expeditione venirent, neque dum adhuc ingressi essent in palatium, vel etiam e palatio, si qui nempe non per se, sed per legatos suos victo riam nacti fuissent, primum ad Sanctam Sophiam, et ex hac post peracta ibi sacra dataque ecclesiæ munera, aut in Circum, aut in forum ad statuam Constantini Magni, ubicalcabant cervices principum devictorum sub hymnis et actis. Dein dabantur ludi circenses, et urbs tota sertis coronabatur et facibus illuminabatur. De singulis horum aliquid amplius disserere juvat, postquam prius de significatu vario vocis mixta dixero. Significat ergo parte victoriæ insignia et documenta publice monstrata et circum lata. Ita apud Theophan. p. 195: Tà víz: sunt vestes Tolilæ cæsi cruenta. P. 201 sunt vizix aut litteræ victoriam nuntiantes aut insignia victoriæ cum litteris et nuntiis additis. P. 225: 'Exivixia sunt epulæ triumphales, quæ ob victoriam exhibentur. Nisi forte phrasis est quod eodem redit. Porro si triumphans e Campo ve niret, imponebat ipsi ¿ švañoµśwν sub aurea porta coronam auream, ut vidimus in Tactico sub finemi, ubi triumphos Basilii Macedonis et Theophili descripsit. quæ particula præcipue huc conferri meretur; si autem e palatio procederet triumphans imperator in Sanctam Sophiam, patriarcha ipsi ibi coronam au ream imponebat; vid. Script. p. Theophan. p. 168. Ducti in Circo triumphi exemplum habet Contin.
et excipit eum patriarcha cum toto corpore ecclesia stico, incensatimperatorem, et salutant sese invicem osculo pacis. Deinde intrat imperator cum patriarcha in divinum tribunal sacramque mensam circumcirca incensat; diaconus autem facit orationem collectam; psaltæ super ambone canunt carmina in laudem Deiparæ, præsenti tempori et instituendæ celebra tioni triumphi congrua; ut est illud, quod incipit a verbis: «Præsidium metuendum»; et illud, quod incipit a verbis: «Tui causa lætatur»; et illud «Castrum inexpugnabile»; et illud: «Propugna trici copiarum duci debentur parta victoria ejusque insignia,» et alia similia. Interdum quoque, si re cens facta tum forte fuerint troparia, præsenti ne gotio congrua, similiter hac, atque illa superiora, recitantur a cantoribus. Post hæc abit imperator cum turba Deo supplicantium, se comitante protc stratore, ut dictum, et imperiali flammulo imme diate coram ipso præeunte, in forum. Ibi ascendit in gradus, super quibus marmorea crucis basis col locata est; et subsistit. Post eum quoque patriar cha in forum cum sua turba processionale venit, el [respicit ad ridiculum et in credibilem, sed Herodoto tamen narratum Pisistrati mimum), Mariam appellabant, quis el imaginem et ejus secum in castra sumebant; vid. ad p. 269 dicta. Loc. Niceta p. 300. Processioni huic Commenianæ haud multum absimilis est illa, quam Martinus Ballaius apud Du Cangium v. Eucharistia describit, dicens summum pontificem in introitu in urbem non pe dibus, ut Comnenus, sed lectica gestatum sequi Eu charistiam in vase aureo portatam ab equo albo. Cf. Herodian, v. 6, § 16. De collecta jam ad caput primum dixi. Dearum gentilium pene omnium, et in his quoque Palladis virtutes novis Græcis una Maria habet. Victoriam in bellis largiri Pallas vetustis Græcis credebatur, novis creditur Maria. Non Deo, sed Mariæ victorias imputant. Propterea in bellis imperator Isaacius Angelus (apud Nicetam 1. 1, c. 7, p. 199) pro scuto et hasta B. Virginis imaginem corripit et e manibus hostibus objicit G Εt supra p. 83 Græculi Virginem sic alloquuntur et p. etc. Joannes Comnenus triumphum agens non inscendebatin currum trium phalem, sed sinebat eo imaginem Mariæ vehi, ipse pedes ibat, crucem gestans, novo more et velustis imperatoribus ignoto. Fallitur tamen Cinnamus, quando p. 7 ait, conspectum id fuisse, Præiverat enim exemplum modestiæ hujus Græcis dignæ Joannes Tzimisces, ut Du Cange in notis ad illum Cinnami locum de monstravit. Rem eamdem narrans Nicetas p. 13, sic ait Neque solus Joannes Comnenus tantos ho nores habuit imagini Mariæ, sed eliam filius ejus, teste eodem Niceta 1. v. rerum Manuelis c. 3, p. 83, ubi amplissime describens triumphum ab illo im peratore de Hungaris actum, inter alia hæc narrat Divisæ olim ibant turbæ processionales in certas classes; clerus cum patriarcha, proceres aulici cum imperatore, cives cum magistratu ur bano, factionales cum demarchis et sic porro. Unde nata Litania major septiformis; vid. Du Cangium v. Litania. Chronicon Cassinense p. 155 ed. Murat. Die Dominico prædicavit jejunium. Præsul prz cepit populo, ut gregatim incederet. Ipse cum cleri cis et monachis in unum partem, laici vero senes, adolescentes et pueri unus præcepit ut esset chorus. Nuptæ vero mulieres et innuptæ, viduæ et puellæ in alteram partem, turma vero pauperum separatim. Non omnes in unum incedebant, sed separatim quasi medio jactu lapidis. Putes, aut legendum esse. Sed novi Græci grammaticos parum curant. Si exempla huic similia in adversaria retulissem pos sem eorum ingentem acervum dare. Sed paucis, quæ annotavi, defungar. Eusebius Hist. Eccles. V, 30, p. edit. Μoguntin.
enititur in eosdem gradus: at hio quidem intrat pro Noster supra p. et paulo post pro et Herodes Atticus in dedicatione sta tuæ Regille v. dixit pro a. In edicto Juliani Prisci apud Pocokium in in script. p. etc. Plura exempla e vetustissimis poetis collegit Casaubonus ad Athenæum p.230. Duker, ad Thucy did. 79, p. 364, ubi non tantum (pro sed etiam etc. Idem p. 533 ult. quamvis præ cesserit et Observavi schema hoc etiam apud Sophoclem aliquoties; quia tamen locos non enotavi, nunc non succurrit, nisi unicus ille in OE tipo Coloneo v. 1747, ubi OEdipi duæ filiæ de se dicunt Ad quem locum Scholiasta hæc notat et quæ ibi reliqua habet omnia couferenda, unde patet, schema id olim vulgare et frequens fuisse. et est, ut supra demonstravi mus, cohors, quæ ad magistratus, præsertim præ fecti urbi, dispositionem est, ipsi præsto est, ejus mandatis expediundis servit, cohors apparitoria; hine milites urbani præsidiarii. in Ed. Jur. Gr. et Rom. et Chron. Alexandrino pro officia libus et ministris, qui magistratibus et assessori bus præsto sunt, alias cohortales, cohortalini,έπαρ et præfectiani. In novellis Justiniani I. c, p. 279. J' Hoc cl. Leich.in schedis,in qui bus multa de correctoribus provinciarum congesserat, ut videatur hoc de argumento commentari voluisse. porro in ædem Sancti Constantini,et in ejus medio subsistit imperator autem restitat extus. Inter hæc parati stant in prætorio aut et in senato captivi bello subacti, quos manibus apprehensos tenent ministri triumphales [insignia victoriæ ducere et gestare jussi]; hastas et flammula ipsis in acie erepta gestant cohortales, urbis præsidium. Hos itaque captivos e statione sua repetit et abducit protonotarius dromi, medioque in foro collocat seorsim,ut loci situs permittit. Tune incipit cantor unus modulata voce carmen triumphale canere, quod hoc est (Mose auctore]: «Canamus Domino. Illustri enim et glorioso exemplo prodidit gloriam et potentiam suam. Equum et equitem conjecit in mare.» Cui reliqui cantores et totus populus respon dentes continuant hymnum illum, donec post sæ pius alternatas partium ambarum vices totus ca nendo absolutus fuerit. Absoluto protinus rapiunt logotheta dromi, domesticus scholarum et qui ex cubiarum vices in prætorio identidem obeunt stra tegi e statione sua magnates Saracenorum: sive jam eo die classiariorum drungarius et strategi et cæteri majores rectores sive thematum seu legio num provincialium strategi, turmarchæ et majores rectores, illud taxidium [seu cohortem in armis procedentem securitatique atque bono ordini pro Est ex hymno Mosis, quem post traductos per mare rubrum Judæos cecinit. Sed illud, quod sequitur p. 353, est e Psalmis. Fuisse solennen Græcis formulam jubilandi post partam victoriam, etiam in ipso campo martis cani solitam, patet ex Cedreno p. 774. Cervix recta et rigida est symbolum poten tiæ non fractæ, non humiliatæ; inobedientiæ, au daciæ neminem curantis; inclinata vero cervix et conculcata humilitatem victi et necessitatem pa rendi velut succumbentis instanti et prementi notat. Calcare cervices victi mos est ex oriente traductus (vid. lib. Josuæ cap. X, et Baruch IV, apud Barth. ad Philipp. Guilelmi Britonis p. 33). Jam Alexandri M. tempore notus erat in palæstra Graeca, ut patet e Diodori Siculi xvi, cap. 100 in fine,ubi Dioxippum Macedonem victum prosternit etc. Obtine bat ille mos victorum cervicem publice calcandi apud Carthaginenses quoque. Nam de Gescone re fert Polyanus p. (ita leg.] Frequentius tamen occurrit ævo medio, quo non tantum victores im peratores de hostibus bello subactis publice trium phabant eorum cervicem calcando, sed etiam pri vati vindictam sic sumebant ab hoste victo, et poenitentes calcandas cervices præbebant, et ado ptantes eorum, quos adoptabant, cervices, et libros denique igni damnatos, antequam cremarentur, pedibus conculcabant. Exemplis singula hæc de monstrabimus.Ita Justinianus Rhinotmetus cum ab exsilio rediisset, cervices anticæsarum suorum Leontii et Apsimarii calcavit in circo
spicientem confciant. Inde ducit eos nempe logo theta 353 dromi, ad imperatorem super gradus columnæ [Constantini,] et adjutus a domestico scholarum (si nempe hic tunc taxidium ducat), prosternit caput,id est primum et præcipuum Ami Neque solum Græci, verum etiam Muhammedani principes solebant captorum princi pum cervices calcare, si fides Byzantinis scripto ribus. Narrat nempe Scylitzes p. 842, Glycas et alii,Asanum,ut ipsi appellant (is est Arabicis aucto ribus Alp Arslanus) pedes imposuisse cervici jacen tis coram se victique Diogenis Romani imperatoris; vid.ad locum Scylitzæ Goar. in notis. Ego tamen vestigia moris hujus apud scriptores Muhammedanos reperire non memini; videnturque mihi Græci Tur cicoimperatori triumphantiidem tribuisse, quod no rant aut suos imperatores in simili casu consueto more facere. Conf. Cedren. p. 507 et 637, quem locum dignum est ut illustrem. Ait ibi, quod Leon Phocas Qui bic commemoratur laudatur in carminibus al Motanal·bii. Elmacinus p. 229 hoc ipsum factum narrat aitque virum CPli in captivitate periisse. Tam frequens erat ille mos devictorum hostium cervices calcandi, ut etiam privati erga privatos sic agerent. Ita narrat Theo phancs p. 372 de Constantino pseudopatriarcha etc. item p. Severæ quoque peni tentiæ genus erat collum calcandum præbere. Ni cetas Choniates 1.11 Manuelis de patriarcha, qui ex monacho ad thronum sublimatus,deinde ad mona sterium redieral Hinc ego quidem non improbabile puto,ritus Ecclesiæ circa peniten tes,et Romana sedis,qui tum erat et nunquam non fuit. Apud Græcos porro inter adoptationis ritus est colli calcatio. Euchologium Goari illos descri bens p. 746. iuter alia ait: post dictas a sacerdote preces Lio bros quoque igni damnatos publice conculcabant. Anastasius in Adriano II, p. 227: Spatharius culce suo cnseque librum percutiens nihilominus ait Credo,in hoc opusculo Diabolus habitat. — Ad extre mum præ foribus graduum nefandi dogmatis librum cunctorum pedibus conculcatum excussit, quem ni mirum rogus, ut fomentum quoddam ignis, exussil. Facit argumentum hoc, ut insolentiæ plenos quos dam triumpbandi modos attingam, sæculis a litte rarum cultura et humanitate omni remotis dignos, a quibus nos humanioribus artibus eruditi merito ab horremus. Pertinet huc mos calceamenta deferendi. Olaus M., legitur in Chronico regum Manniæ (apud Du Cangium v. Calceamenta), rex Norvagiæ, Mure cardo, regi Hibernia, misisse calceamenta sua, præcipiens ei ut ca super humeros suos in die na talis Domini per medium domus suæ portaret in conspectu nuntiorum suorum, ut inde intelligerent se subjectum esse magno regi. Erat hoc genus ali quod prastationis homagii. Qui præsens præsentis calcasset cervices, illi absens per legatos suos mittit calceos, jubetque eos in cervice gestare, ad de monstrandum, se potestatem habere cervices ejus velutaancipii aut certe vasalli calcandi."[Ense leviter contacti a Saracenorum duce tesseram salutis ha hebant. Scr. post Theophan. p. 359.] Locus hic est Significabat ea actione Saracenus, se in si tam captorum potestatem habere, et posse gladio in eos cavire, si velit. Forte tamen iraxit hoc & more Arabum antiquo, qui captis a se in prælio, quos quidem in libertatem dimitterent, antias gladio abscindebant, quas in pristine victoriæ et dominii monumentum in pharetra sua conditas domi serva bant. De quo more forte alias dicetur. Triumphi genus hoc barbarum quidem, dignitatis tamen et majestatis plenum.Petulantiam contra et rusticita tem prodebat ille mos Italorum medio ævo, in asinis et tauris insultandi victis a se gentibus. Referunt Dandulus et Marinus Sanutus apud Murator. t. 11 D) Antiqu. Italic. p. 839, ducem Venetiarum quotan nis die Jovis viridi dicto vel sancto consuevisse publico in spectaculo uni tauro et duodecim porcis caput amputare in memoriam et simulacrum victo rice de Udalrico patriarcha Aquileiensi partæ, qua ipse captus fuit cum duodecim suis canonicis et deinceps dimissus ea lege, ut singulos tauros et duo denos porcos quotannis Venetiae mitteret, in qui bus exemplum statueretur pœnæ, quam patriarcha cum suis meruisset. Taurus enim patriarcham debe bal simulare, porci episcopos. Præterea lignea ca stellorum simulacra confringebantur in memoriam castrorum patriarchæ destructorum. Villanus ibidem p.852,de Florentinis, qui victores manibus Arreti næ instabant,narrat: Fecionvi correre il palio per la festa di san Giovanni, e rizzaronvi piu difici,e man garonvisi asini con la mitra in capo per rimproccio del loco vescovo.
Inversio armorum et flammulorum seu fla bellorum, id est signorum, significabat partim pro fessionem et agnitionem superioris novi domini, cui veluti in obedientiam illa inclinabantur, partim degradationem veteris domini et rescissionem sa cramenti ipsi olim præstiti. Ita olim post mortem Augusti in novi inauguratione invertebantur et ster nebantur humi signa et hastæ, donec novo renun tiato rursus erigerentur. Inversione illa profiteban tur milites, imperatorem se non habere; erectione autem testabantur recens electo sacramentum se dicere debitosque honores exhibere. Pariter in re præsenti Saracenicorum signorum et hastarum in versione significabatur, Saracenos ab illius dominio solutos esse, cui olim ad ista signa fidem condixe rint: erectione autem eos ad Græci imperatoris, victoris sui, dominium transire eique sacramentum dicere et parere velle. Apud Latinos quoque medio ævo in degradatione nobilium feloniæ damnatorum non tantum bona et libertas ipsis liberisque adime bantur, sed etiam in ejus rei significationem arma proditorum publice invertebantur seu revorsaban tur; v. Du Cange v. Arma reversata. Battologia illa saepius eamdem formulam in votis ad Deum iterandi ab ecclesia Græca et Latina ad Muhammedanos manavit. Qua de re alias agendi locus erit. Simile nostro loco illud est in Rituali Romano Cassinensi apud Mabillonum: medio rum captivum, sub pedes imperatoris. Et tuno imponit imperator pedem suum dextrum ejus ca piti: protostrator autem imponit jacentis cervici hastam imperialem, quam ipse imperator sua quo que dextra comprehensam tenet. Eo facto, cadunt cæteri captivi omnes protinus in terram proni; bastæque et flammula ipsorum humum versus in clinata invertuntur in caput a cohortalibus militi bus, qui illa tenent. Statim tunc procedit extra chorum suum unus cantorum, et pronuntiat pro positum [seu dictum e Psalmis Davidicis excerptum præsenti actui congruum]: «Quis est Deus ma gnus, ut Deus noster? Tu es Deus faciens mira bilia.» Post haec dicla fit extensa magna, donec perveniatur ad verba: «Donec supposuerit sub pedes ipsorum omnem inimicum et armatum ag gressorem.» Interea iterat populus, per intervalla quadraginta vicibus clamans: «Kyrie eleison;» rursus fit oratio cum vultus versus terram declina tione; patriarcha verba pronuntiat: «Quia mise ricors et hominum amans Deus es,» et cætera. Tunc resurgunt captivi e terra, et ille quoque pri marius, quem imperator calcat, retroque illos in vestigia sua vultu irretorto abducunt illuc, ubi prius collocati fuerant. Populares ambarum factio num et milites arithmi et sacrorum corporum ve clores remiges et cantores, stantes e regione do minorum, nempe extra aream columnæ a dextra parte dominorum, in positis ibi parvis saxeis gra dibus, incipiunt, nutu præpositi admoniti, sic lau dibus et benedictionibus imperatorem prosequi «Multi sint anni imperatorum; «ter illud iterant. «Illius et illius a Deo in eam dignitatem evecto rum imperatorum multi sint anni.» Etiam hoc ter iterant. «A Deo gubernatorum et gubernandorum imperatorum multi sint anni;» ter quoque; item rum noctis concurrente populo exeunt cum letania ad S. Mariam minorem, mundatis per viam plateis et sus pensis per domos lucernis ibique in gradibus S. Ma riæ deposita icona omnis chorus virorum ac mulie una voce per numerum dicunt centies Kyrie eleison, centies Christe eleison, item centies Kyrie eleison. Concil. Vasense an. 529 (apud Du Cangium Gloss. Lat. v. Kyrieles): Et quia tam in sede apo stolica, quum etiam per totas orientales atque Italiæ provincias dulcis et nimium salutaris consuetudo est intromissa, ut Kyrie eleison frequentius cum grandi affectu et compunctione dicatur, placuit etiam nobis, ut in omnibus ecelesiis nostris ista tum sancia con suetudo et ad matutinum et ad missas et ad vespe ram Deo propitio intromittatur. S. August. Εp. 111. cæteras inter acclamationes a notariis ecclesiæ exceptas in Actis ordinationis Eradii hæc refert dignus est, justus est, dictum vicies, bene meritus, bene dignus est, dictum quinquies. Sed quid opus est exempla aliena citare, cum codex noster ubi que eorum abunde suggerat, monens hanc vel illam formulam toties vel toties fuisse recitatam. Mana vit hoc ex veteri more curiæ Romanæ imperatori bus acclamandi. Spississime enim legitur in scripto ribus Hist. Augusta hæc vel illa acta (sic appellabant tum, quod posteriores laudes, Græci toties atque toties fuisse dicta. vid. e. c. p. 601, t. II.
hoc quoque ter: Imperatorum, quos approbatio totius mundi commendat, sint multi anni. Impera. torum, quos totus mundus cupit ter. Fortissi morum imperatorum multi sint anni. ter. Vi ctorum imperatorum multi sint anni. ter. «Imperatorum, qui hostium debilitatem invictis argumentis demonstrant et in conspicuo ponunt, sint multi anni, ter. Orthodoxorum imperato rum multi sint anni,» ter. «Fili Dei, vitam ipsis [indulge],» ter. «Fili Dei, administra regnum cum ipsis collegialiter,» ter. «Fili Dei, indulge nobis ipsos,» ter. «Fili Dei, annos eorum multiplica, ter. «Fili Dei, exaudi nos,» ter. «Crescal fides Christianorum,» ter. «Grescal imperium Romano rum,» ter.» Crescal vicloria et felicilas Romanorum,» ter. «Crescat fortitudo populi Domini, ter. «Nos sumus servi imperatorum,»ter. «Illius et illius magnorum imperatorum auctoritate sua regnantium multi sint anni.» 354 Post absolutas hac laudes dicunt: «Multienne faciat Deus sanctum vestrum imperium.» Et sic tandem abit imperator in ædem sanctissimæ Deiparæ, quæ in foro est ibique deposita stola vel habitu triumphali, inscendit in equum, et revehitur in palatium: patri archa vero remeat super asino suo in patriarcheum. Observanda, quando triumphus de hostibus deviclis agilur in circo. Quando spectaculum equestre editur aut et vo tum, producunt ministri triumphales bello recens captos, et milites præsidiarii producunt ipsis ereptam prædam, tam manubias, quam spolia, item arma [scuta nempe et gladios], ut et bastas et flammula. In hoc apparatu eunt hi omnes sur sum in circum. Deinceps advenit protonotarius cursus et collocat omnes in unam seriem a man gano inde [seu carceribus] usque ad metam Veneti. Proxime a meta collocal arma; post ea induvias et prædam, post hæc hastas cum flammulis; tum captivos; pone hos equi stant atque cameli, si qui capti adsint. Si vero numerus captivorum, spolio rum, præda, armorum, hastarum, flammulorum sit ingens, ordinantur in duas series. Quod si autem non valde numerosa ea sint, efficiunt, ut dictum est, seriem tantummodo unam a carceribus inde usque ad Veneti metam. Postquam imperator in procypticum clubium [seu tribunal eminens vel balconem, unde prospectus in subjectum circum patet, opposito clathro munitum,] ascendit, descen dit domesticus scholarum (si nempe is eo die taxi frenum tenentes et pedibus ipsi ambulantes. Sed hoc hujus loci non est. seu asinus olim erat Gracorum pa- Chalifas quoque olim Bagdadicos, equo sedentes, triarcharum et clericorum in universum, utpote ducebant interdum Sulthan Selgjukidæ et alii, bumilitatem profitentium, vectura in processionibus et alias. Theophanes p. 104, de Eluro Ita quoque S. Chrysostomus in exsilium abiens super asino conspicitur in Menologio Basi liano t. 1, p. 184.; vid. Casaubon. ad Script. Hist. Aug. t. I, p. 799, et Du Cange Gl. Lat. v. Asinorum ordo et Gl. Gr. v. Sed non ita episcopi Romæ, qui equo vehebantur, honestiore animali et viros principes magis decente. Unum nobis ca baltum miserum transmisisti, ait Gregorius M. Epist. 30, 1. xu, et quinque bonos asinos. Caballum illum sedere non possum, quia miser est; illos au tem bonos sedere non possum, quia asini sunt. *[Pi pinus rex vice stratoris ivit cum pontifice equo in sidente p. 91 Alberici. Idem facit, cum patriarcha electus est. Hunc ipsum hodieque ducit Vezirus.]* (68' Distinctionem inter has duas voces in Lati nis adumbravi: nempe ea sunt, quæ a jacentibus avellun tur, mortuis corporibus abstrahuntur, ut vestes, lor ques, aurum, gemma, arma, etc., vero, qu vivis adhuc hostibus, sed aut captis aut in fugam con jectis adimuntur, ut vestes, arma, tentoria et omnia iis contenta, jumenta, reliqua, omnia, quæ differri huc illuce, dividi, dis cerpi, velut panni, ferro contruucari et in cibum parari possunt, velut hoves et victualia omnia. Suidas ita distinguit
armis se monstrare debet,) una cum strategis et cleisurarchis; aut alias drungarius classis cum strategis et rectoribus classiariis. Hi, quicunque tandem fuerint, visitant ordinationem a protonota rio dromi factam, et quidquid in illa hians anim advertant, corrigunt, id est faciunt congruam et debitam constitutionem captivorum, spoliorum, præda, armorum, hastarum atque flammulorum. Omnibus rite dispositis, significat præpositus ea de re ad imperatorem; jussuque præpositi sonat pulsatum ter scutum, et descendit imperator se cundum typum obtinentem in circensibus specta culis, et infulatur, et fiunt cætera, ut cærimoniale circensium ludorum secum fert. 355 Ascendit dium cogit vel cohortem, quæ vigilias obire et in xxi deinceps imperator in cathisma seu tribunal, in quo residere super throno in ludis solet, populum que, ut mos est, signo crucis signat. Quo facto, fa ctiones consuetas laudes recitant. Ut resedit, impe rator super throno regio, dal actuarius nutu signum, et incipiunt e loco suo promovere primum arma [vel qui scuta et gladios captos gerunt]; tum ma nubiæ et prædæ; deinceps hastæ, tum flammula post ea tandem captivi. Transeunt hi per plagam demorum [seu graduum circensium, in quibus fa ctiones stare solent;] eam, quam tunc obtinent, et flectunt circa metam factionis Prasinæ, et promo vent usque ad finas [id est fines vel extrema] seu ad II. Quod si autem ingens turba sit captivo rum, protenduntur usque ad metam Venetorum. Induvias reliquamque prædam et arma deponunt præsidiarii super renonibus et superciliciis (vel crassis densis filtris], ne scilicet a pulvere cœnove inquinentur. Populares ambarum factionum et mi lites arithmi corporumque sacrorum remiges et cantores stante regione organi, quod Prasinæ par tis esl, acceptoque per actuarii nutum signo, inci piunt prolixas illas laudes recitare, quas supra præscripsimus, cum cerimonias triumphi cum sub missa erga Deum supplicatione in foro peragendi exponeremus. Illis autem laudes ordientibus, pro cidunt captivi omnes in humum proni, hastæque flammula ipsorum invertuntur a præsidiariis illa tenentibus idque tamdiu, quam illæ laudes durant. Hic est pro vel celebres; v. Theoph. p. 249. Leo Gramm. p. 467 tum. Est substantia, corpus animatum hom minis. Propterea reddidi hanc dictionemi interdum sacri corporis vectores remiges, interdum quoque sacrorum corporum, respiciens ad illam vocabuli notionum, qua familiam significat, et ad gustam liberosque Porphyrogennetos et affines im periales. Verum jam supra ad p. 334 demonstravi, in specie de fumilia nautica dici, et meto chice deinceps de navigio tale nautarum collegium tenente. Potuissem igitur optimo jure et confiden ter dictionem nostram reddere hoc modo, regii dromoni vel regiæ naviculæ actores. Captivi in Chalce, Pretorio et Numeris atti nebantur sub inspectione præfecti urbis, præfecti castrorum et numerorum. vid. Cont. Theophan. p 109. Sed prætorii carceres et captivi maxime et 485. Cedren. p. 582. In eo asservabantur Sara ceni (conf. p. 414) et ibidem sacellum habebant exercendo cultui divino more suo. De quo allatis a Du Cangio in CPli Chr. 1.11, p. 164, hoc unum ad dam, etiam Constantino Monomacho conditam aut certe restitutam et frequentari rursus permissam fuisse Synagogam, ut appellant Græci, Saraceno rum, quam non intra prætorium, sed alio quodam urbis loco fuisse puto. Abulfeda enim ad a. 441, Ecu Christi 1049, vel 1050, hic tradit: lloc anno mittebat rex Romanorum [Constantinus Monoma chue] ad Solthanum Thogralbekum [vel Thangroli bekum legationem cum magnis muneribus, rogans ab eo confuderationem; eaque impetrata, «on lebat [proprie frequentari faciebat vel sinebat] Mesgidam apud CPlin, in qua peragi Deo preces et laudes at que extensam dici pro salute et imperio Thogrulbeki
Finitis vero, surgunt captivi, et rursus eriguntur in rectum hastæ atque flammula. Si permittit im perator, ut captivi ludos circenses tune edendos quoque in consueta captivorum statione spectent, ascendunt in gradus circi, factione Prasina inferio res. Ille nempe locus ordinarius est, e quo captivi, qui in urbe sunt, spectare identidem solent. Quod si autem nolit imperator hos recentes captivos cum vetustis hactenus in prætorio asservari solitis in eodem loco convenire, collocantur infra gradus factionis Venetæ aut alibi. Reliqua vero, manubia preda, arma, hastæ atque flammula intro in prætorium] inferuntur. Et tunc porro fiunt, quæ in ludis circensibus fieri fas et mos est. Observanda, quando imperatori filius nascitur. Dantur pridie mandata mutatoriorum, seu signi fcalur cras comparendum esse in splendido vestitu, ad totum senatum. Conveniunt ergo sequente die senatorii omnes in mutatoriis. Dein advenit refe rendarius patriarchæ, et sciscitatur, velitne impe ralor jubeatque, ut patriarcha veniat. 256 permittente, abit referendarius et arcessit patriar cham. Hic intrat in palatium cum secreto suo et cum metropolitis atque archiepiscopis, et facit in chrysotriclinio orationem super infante in præsen tia secreti sui secundum typum vel formulam, qua baptizandis feria quinta hebdomadis renovationis benedici solet. Post dictam orationem valedicit pa triarcha dominis et abit in patriarcheum, stipatusel sustentatus a duobus silentiariis. Digresso patriar cha, intrat secretum seu corpus senatoriorum, et c adoratione facta, gratulantur imperatori, et pre canlur bene recens nato porphyrogenito infanti, voventque, ut ipse pater ejus aliquando hujus in fantis nepotes, ipsumque nunc infantem olim se Dem, multas annorum vices emensum, videat, ta lemque relinquat paternæ auctoritatis et imperii hæredem, quo Romana res, lam imperium, quam civilis gubernatio, bene rectoque cursu, velut na vis, dirigatur, et per tot rerum discrimina salva et incolumis traducatur. Antiquis temporibus ita procedebatur. Filius imperatori si natus esset, non veniebat patriarcha in palatium ad faciendam ora tionem; sed primo loco excipiebat et admittebat imperator ad se secretum senatorum in Justiniani triclinio, ut dictum est; tum dabantur missæ: et exibant illinc omnes in caballarium [scu equorum gymnasium], et fiehat processio in Magnam Dei jubebat. De hac legatione memorat Zonaras xvII, 25, p. 257. Ritum orationis et officii divini, quem hic loci designat auctor, fusius descripsit libri primi cap. 14. Quem autem habuerit scopum ea benedi ctio, non satis constat; forte instituta fuit pro sa lute Augustorum, imperii et palatii. Proprie est officio gratiarum agendarum suo erga Deum defungi. Quia vero hoc non fuit absque adoratione, inclinatione capi tis et corporis, ex eo factum est, ut venerari etiam hominem humili gestu et positu corporis reverentiam significante verbum hoc notet. Hinc intelligatur interpretationis nostræ ratio. Possit quoque reddi gratulantur. Nam quando alteri bo num aliquod gratulamur, significamus, nos lætari propterea quod Deus ipsi hoc vel illud benefi cium indulserit, ideoque gratias Deo ut auctori et largitori agere. Congruit locus Athenagoræ in fine legationis
ecclesiam secundum formam magnarum et solem G Primum notandum, hic esse positum pro Deinde, ad factiones pertinuisse recens nato filio Augusti nomen imponere, sed illud sibi præscriptum et suggestum a curia. Patet e scholio, quod e Zonaræ codice Vaticano manuscripto Ale manus ad Procopium Nolar. p. 21 edidit, et hoc fere modo mihi videtur legi debere (vel vel simile quid) v. Simile est quod Theophanes, p. 141, narrat, Justino recens ad imperium provecto, factiones uxori ejus nomen vetus Lupicia paulo turpius honestiori Euphemiæ mutasse, cum Augusta coronaretur In gentilismo per tinebat ad honoratissimum et proximum consan guineorum, ad epulas genethliacas invitatorum (qui sunt infanti nomen im ponere; vid. Polyanus p. 547. Idem ritus apud Ju dros (conf. historia Zachariæ et apud Arabes. Suivant l'exemple de la présentation de J.-C. dans le temple de Jerusalem et conformément à la benediction de Simeon, c'est une coutume très-ancien ne parmi les Grecs, de faire porter les enfants à l'en trée de l'église le huitième jour. Le prêtre va au-devant de l'enfant pour le bénir, et se tenant à la porte de l'église il le marque du signe de la croix sur le front, nium processionum. Tertio post nativitatem infantis dia deberent duo dexima seu exceptiones factio num] in phialis ambabus ambarum factionum fieri. Quia vero jam a longo tempore abrogatæ sunt, de bet tale deximum fieri in secreta phiala triconchii sigmatis. Factionibus tum rogantibus ex more, ut ludus equestris in circo edatur, imperat dominus, ut velum suspensuro tradatur, et ab eo, tanquam futuri ludi signum, suspendatur. Id quod fit, el sequente die peragitur certamen equestre. Eodem die, quo certamen illud equestre peragitur, seu quarto a nativitate infantis, dicuntur mandata, ul congregentur sequente die omnes in circo. Tum exit ab imperatore jussus præpositus et cligit e tagrnatibus quidem quinquaginta viros, a factiona riis autem ambarum partium totidem; quinqua ginta scilicet de Venelis, et totidem de Prasinis, et de civibus tandem etiam quinquaginta. Illis ducen tis ordine gemino stantibus edicit præpositus hæc verba: 357 € Sanctus et venerabilis imperator noster vult, ul secundum obtinentem ritum et con suetudinem a longo tempore observatam convenia tis cras» [quinto nempe die a nativitate infantis), et proclametis nomen hoc infanti porphyrogenito imponendum. [Et simul edit ipsis nomen.] Quinto ilaque die conveniunt in eodem circo, et recitant populares acta seu formulas et acclamnaliones, qua libus uti factiones in tali tempore solent] et bene dicunt dominis et Augustabus [socrui et nurui pner permjet infanti porphyrogenito, quem tunc primum nomine tenus citant. Octavo die exornatur Augu sta puerperæ colon seu cubiculum velis chryso sur la bouche, sur l'estomac. C'est là le sceau de la grace de Dieu et une disposition à recevoir le saint bamtime. Verba sunt Ricauui in Etat présent de l'E glise grecque, p, 167 Hinc intelligitur nostrum Per autem intelligit album vel candidam tunicam, chrismale quoque dictam, quæ baptizatis et unctis induitur, nostratibus Wes terhemde. Tune dicitur puer quando in ecclesia octavo a nativitate die sacerdos ipsi post dictas preces nomen imponit, antequam catechizetur et baptizetur; vid. La croix in l'Etat de l'église grecque p. 50. Nicetas p. 89, ed. Venit. ait, Manuelem Commenum illo die, quo natus sibi fuerit filius Alexius et nomen acceperit, populum epulis excepisse. Designat aut quartum a nativitate pueri diem, quo populus in Circo ipsi nomen imponebat, aut oclavum, quo sacerdos idem facie bat in ecclesia immediate ante baptismum. Verba Niceta sunt: (distinguere et præclaram et præ aliis notabilem facere studens] Videtur ex his verbis colligi posse. Augus stam suum vultum nudum proceribus conspiciendum non dedisse, sed aul pone velum, aut indutam calyptra cum iis egisse, more a Persis transsumpto et in aulam Turcicam propagato.
triclinii auro textis et polycandelie. Illum cæto nem refertur infans ex ecclesia, postqaam sacerdos in ejus propylæo seu atrio super infante orationem dixerit; et nomen, a factionibus editum ipsi impo suerit et indusium ipsi induerit. Relatus ad matrem infans deponitur in cunis, et injiciuntur tum Au stæ puerperæ, quam infanti, panni vel telæ auro lexts. Dein advocantur præpositi ab eunucho, qui mensæ imperatricis præest. Præpositi porro intro ducunt magistratus cubiculi ejusdemque ministros reliquos omnes. Deinceps introducuntur e cænurgio zostæ, magistrissæ, anthypatissæ, patricia, pro tospatharem officialiæ et reliquæ feminæ senatori bus maritatæ. Post eas introducuntur vidum, qua rum marili olim, dum viverent, prædictas dignitates aulicas gesserant, nunc post eorum decessum gradu, quem antea inter feminas primates tenuerant, de jectæ. Hæ omnes felicem partum Augustæ gratulate benedicunt ipsi, debitamque tribuunt infanti re verentiam traduntque xenium seu munusculum be nevolentiæ erga novum hospitem advenam testifi candæ destinatum, quod unaquæque qualecunque pro lubitu et delectu suo secum fert. Post dimis sum muliebre secretum seu corpus introducuntur a lausiaco per horologium et chrysotriclinium sena tores omnes, magistri, proconsules, patricii, offi ciales, et cum adoratione benedicunt Augustæ, congruumque præstant cultum porphyrogenito in. fanti per pia vota et bona verba talia, qualia supra dicebamus erga imperatorem proferri solere. Se ptem a nato infante porphyrogenito proximis diebus debet edi et celebrari, quod consuetudo lochozema appellat seu jusculum puerperæ, et quidem in por ticu novemdecim accubituum et in triviis prælongæ et amplissimæ plates urbanæ [quæ mese dicitur), nempe a chalce usque ad bovem. In porticum novemdecim accubituum conveniunt tribuni tagma tum cum scholariis, et magistratus classiariorum cum ipsis classiariis; 858 item populares amba rum factionum, et magistratus urbanus cum collegiis urbanis; bibuntque ibi per septiduum prædictum lochozema. At in prædictæ plateæ triviis conveniunt nostri in Christo fratres, pauperes, eodem beneficio per septiduum pariter gaudent. Observanda in baptismo filii imperatoris. Primum ex mandato imperatoris jubentur certo tempore et loco convenire magistri, proconsules. Augusta non habebat plures unicas zostas; at ubi duæ essent Augustæ, socrus et nurus, ibi quoque binæ erant zostæ, cuique Augustæ sua, ut tempore Constantini et Romani Porphyrogenneto rum. Quasi dicas vel brodium pro puerpera. Quale autem, qui et unde confectum hoc brodium, non liquet. Videtur vinum medicatum fuisse, quemadmodum passim mos obtinet, vinum cinnamomi cannulis, saccaro et taleolis citri mistum (die süsse Canne appellant) ad puerperam invisentibus propinandi. Leunclav. Pandect. Ture. n. 19 perhibet, imperatorem Tur caru'n ob nativitatem filii novos nummos cudere. De hoc more nihil apud CPtanos imp. Græcos observavi. Miror quod tempus peracti baptismi non addiderit. In prima quidem Ecclesia exspectabant sæpe usque ad pubertatem, imo quidam usque a d horam mortis, et, si numerus adesset satis magnus, semel aut bis vel ter ad summum per annum bapti zabant simul catechumenos ejusdem ferme ætatis festo Epiphanias, magno Sabbato et Sabbato Pentecostes. Quem morem a Græcis Muhammedani videntur accepisse, qui etiam mares suos annis adolescentibus demum circumcidunt, eique actui festum solemnius aut circumcisionem filii principis præstolantur. Verum tempore procedente etiam infantes baptizati fuerunt, citius tardiusve, prout luberet aut res ferret. Epiphania, Heraclii filia, baptizata fuit die a nativitate quadragesimo in æde Blachernensi; vid. Theophan. p. 250. Constantinus Caballinus pariter diu post nativitatem fuit in Magna ecclesia baptizatus; vid. idem p. 335. Ait enim ibi Theophanes, matrem ejus, Mariam, interfuisse baptismo et redeuntem ex ecclesia sparsisse munus
patricii, strategi, stralarchæ, turmachæ, rectores tagmatum, officiales lotusque senatus. Conveniunt ergo in baptisterium seu fontem Magnæ ecclesiæ. Procedunt domini tum in mutatoriis, qualia solent ex ritu in magnis festis gestare. Sceptra et reliqua vasa manent in ipso nao Magnæ ecclesiæ, prout mos est in magnis processionibus; manent ibidem quoque cæteri honorati et senatores. Domini autem et patriarcha et designati exceptores e sacro fonte aut compatres intrant in baptisterium, factaque oratione et peracto consueto officio ecclesiastico baptizatoque puero, excipiunt eum exceptores; et tunc abeunt illinc imperator et patriarcha cum puello recens baptizato, el fit consuetus introitus in sacrificatorium. Dein intrat imperator in metato rium, et peraguntur cætera, ut mos est in magnis processionibus peragi. Factiones autem in reditu imperatoris ex ecclesia rogant, equestre spectacu lum edi compromittente imperatore, peragitur sequente die spectaculum equestre apolysimum [seu postremum eorum, quæ per istam occasionem hila ritatis publica instituuntur, idemque proscynesi mum sen in quo imperator a populo humi in genu bus cubante adoratur. consulare a S. Sophia inde usque ad Chalcen. Hodie, nisi urgente necessitate, non baptizatur ante diem octavum aut decimum, teste Petis de la Croix dans l'Etat présent de l'Eglise Grecque, 1. 1, c. 16 Patrinorum seu gestantium, ut loquebantur avo medio; vid. Du Cange v. Gestantes. est sublevatio ex undis sacri lavacri vel baptismi, et qui recens baptizatum subleval, attollit. Latini posteriores talem acceplioncm appellabant. In vet. inscriptione apud Corsin. de Notis Græcor. p. 34, est ex die acceptionis suæ, id est baptismi sui, quo fuerunt e sacris undis ab acceptoribus suis, nisi quis malit eam vocem de acceptione in ecclesiam interpretari. Ricaut 1. c. perhibet, hodie apud Græcos non adhiberi nisi unum seu compatrem. Con trarium olim obtinuisse, ex hoc loco et aliis pluri bus aliorum constat. Morem illum olim fuisse, ut patres liberos suos susciperent, patet exemplo Caroli M., qui ipse filium suum Pipinum juniorem de sacro foute levavit, teste Sigon. De regn. Italiæ p. 91 conf. p. 92, et Chronic. Ursperg. anno 1124, ubi vetatur ille mos. Ascribam verba, cum totum hunc de baptismo locum illustrent: Infantes suos in Subbuto sanctæ Puschæ et Pentecostes cum candelis el cappa, quæ dicitur vestis candida, el patrinis comitantibus ad baptismum deferant; ne etiam filios suos et filias suas ad baptismum teneant, sed sibi patrinos quærant. - Conf. Du Cange Gloss. Gr. et Lat. v. Patrinus. Videntur fere Græci imperatores una cum aliis proceribus suis liberorum suorum fuisse. Certe susce ptionis testes fuerunt. Apud Theophanem p. 65, legimus Joannem. Chrysostomum ut patriarcham fuisse Theodosii junioris, Alii Arcadii. Observanda in tonsione filii imperatoris. Pridie diduntur mandata ad totum senatum, ut altero die in mutatoriis compareat. Conveniunt ergo sic omnes ad ordinem senatorium pertinentes. Tunc Idem p. 335 ait: Constantinum Copronymum áv Idem p. 483, Constantinum nostrum, Leonis filium, a Nicolao patriarcha die Epiphaniæ baptizatum fuisse, (pa truus ejus is eral) Redeunt, nempe e narthece in navim eccle siæ, unde exiverani in narthecem, ubi baptiste rium erat. Nam eos prius in navim ivisse, deinde illinc in narthecem rediisse, patet ex eo, quod sceptra et milites Augusti protectores dicuntur in nao Magnæ ecclesiæ munere. Vid. not. ad p. 54 et 445. Nihil hic memorat de sparso munere con sulari, cujus exemplum paulo ante e Theophane citabam. Morem illum missilia spargendi redeun tibus Augustis a pueri Porphyrogenneti baptismo adhuc tempore Basilii Macedonis obtinebat, ut e Georg. Monach. patet (indicium loci debeo schedis Leichiapis) narrantis de illo imp. sic [vipantibus currum armatis satellitibus] Vid. ad p. dicta. Detonsio capilli fit octavo die post nativila tem; vid. Goar. Eucholog. Heinecc. De eccles. Græc. III, 464. Deductus videri posset hic mos crines puerorum detondendi ab illo veterum gentilium, quo solebant ephebi utriusque sexus comam alicui numini, cui se dedicabant, velut signum servitutis dare et deponere. Arabes certe comam pro signo
advenit referendarius patriarchæ, et sciscitatur, velitne imperator patriarcham advenire. Intrat præ positus ad imperatorem eaque de re significat; et Augusto volente jubente, ut patriarcha veniat, rur sus ad referendarium exit referens, velle imperato rem, ut patriarcha veniat. Abit itaque referenda rius, et arcessit patriarcham. 359 Hic venit in palatium in consueto suo comitatu, nempe secreto suo et metropolitis atque archiepiscopis. Ei obviam fit imperator in chrysotriclinio, et simul abeunt in illud templum, in quo puerum tonderi vult impera tor. Proxime hos ingrediuntur in illud templum cu bicularii et proceres patriarchæ et ejus cubiculen ses; tum metropolita et archiepiscopi. Veniunt deinceps ex imperatoris mandato senatores et qui destinati sunt exceptores crinium pueri imperialis. Dein affert præpositus manucciola multa unum al teri consuta, ut longam telam efficiant, eaque tra dit patriarchæ, hic porro tradit futuris exceptoribus orinium. Et dein fit ritus ecclesiasticus tonsuræ. Quo facto, tradit patriarcha primum aureum suda rium, in quo jacent detonsi crines, præposito; cœ tera vero manucciola diripiunt et partiuntur inter se exceptores. Sub Basilio, celeberrimo imperatore, fiebat tonsura filii ejus Leonis, philochristi despote, libertatis habent. Cui coma salva, ille liber est; et si quis bello quem cepit atque in libertatem dimit tit, abscindit ejus antias suaque in pharetra con dit, velut signum pristini in dimissum dominii. Verum medio ævo per abscissionem come solebant Olios adoptare. Cui alter comnam abscindebat, is eum in filium adoptabat. Præclare Du Cangius ad Joinvill. p. 272, ubi de variis adoptandi modis agit, Nos historiens, ait, nous fournissent encore une autre espèce d'adoption d'honneur, qui se faisait en coupant les cheveux de celui qui était adopté en fils Paulus Warnetrid. in Histor. Langobard. de Carolo Martello Circa hæc tempora Carolus, princeps Francorum, Pipinum suum parvulum filium ud Luit. prandum direxit ut ejus juxta morem capillum sus ciperet. Qui ejus cæsariem incidens ei pater effectus est, multisque eum ditatum regiis muneribus gēnitori remisit. Anastasius Vita Benedicti II, p. 57: Ilic una cum clero et exercitu suscepit mallones [id est, cirros, cincinnos, capillorum domini Justiniani et Heracl-i, filiorum clementissimi principis, simul et jussionem, per quam significat cosdem capillos direxisse. In Ordine Romano exstant orationes ad incidendam capillaturam et ad pueram tonsuran dum. Exstat quoque talis formula apud Murator. t. II 4nt. Ital. p. 299. Cont. P. Pithæi Miscell. 1. 1, c. 1, t. 11, Facis Gruter. p. 739. Ergo qui talis pueri capillos abscindebant, aut, ut hic loci, sup posito sudario detonsos a sacerdote ct decidentes crines excipiebant, illi puerum spiritualiter adopta bant et compattres ejus fiebant. Erat mos capillos vel suos vel alterius ad aliquem cum litteris mit tendi mečio ævo valde usitatus, et nihil aliud pene significabat, quam si nos hodie scribimus: Je vous baise les mains, Je suis votre serviteur très humble. Nam crines erant signum servitutis. Qui alterius crines haberet, poterat illum, cujus crines erant, servum aut certe libertum suum appellare. Et ille, qui crines mitteret alteri, profitebatur se ipsius mancipium. Insigne exemplum habemus in historia Saladini a cl. Schultensio edita, p. 5 Excerptorum ex Abulfeda. Narrat ibi princeps Arabicus, Chali fam Ægypti a Nuroddino auxilium contra Francos flagitasse Mittebat litteras al Aded ad Nurod·li num, quibus auxilium ab eo flagitabat, una cum crinibus uzorum suarum (vel gynæcei sui), quos litteris incluserut. Ita integre legitur in codice meto. Postrema et maxime notabilia omittere consultius duxit cl. Editor. Apparet, Chalifam voluissc Nurod dino quo quis excogitare poterat maximo blandiri, et humillimam suam venerationem ipsi testari. Genus supplicationis et humiliationis extremum est, si princeps unus alteri comas non suas, sed gynæcei sui mittat, in regione, ubi mulieres tanta sunt in veneratione, ubi honestatem violare vide tur, qui eas vel nominare audet; ubi feminæ vultum suum nemini nisi multum honestiori monstrant, nedum comam suam impertiant. Mappula quoque excipiebant crines, qui bar bam pectenti imperatori excipiebant. Narrat de filiabus Roberti Guiscardi Ordericus Vitalis 1. vi, officium earum fuisse, mane dum imp. CPtanus (Alexius Comnenus) de strato surrexisset, manusque suas ablueret, mappulam et pectinem eburneum afferre et barbam imperatoris pectere. Eo autem, quod compatres quotquot essent omnes mappam, qua crines decidentes excipiebantur, tenebant, signifi cabant, se tonsum infantem in cœtum suum recipere, id est, ad communionem Christianorum admittere, eum pro uno commilitonum suorum et confidentium agnoscere, quemadmodum episcopi, alterius electi episcopi ordinationi præsentes, omnes simul Evan gelii codicem cervici et capiti electi impositum apprehendebant eoque ipsum collegam profiteban tur; vid. Haberti Pontific. p. 80. Talis fuit ille mos, qualis ille hodie est, cum pannos, super quibus processit aliquis princeps in coronatione, discerpit plebs, aut quale illud est, quod de Christina, regina Sueciæ, abdicante nar ratur dans les Mémoires de Msr. Archenholtz t. I, p. 411 Les spectateurs qui étaient le plus près, se saisirent de son manteau royal, et eux et les autres assistants le mirent en mille pièces, voulant chacun en garder une en mémoire de leur reine. Iluo perti
hunc in modum Reliquo,quem diximus,apparatu cærimoniarum præmisso, fiebat officium tonsuræ ec clesiasticum, prout ritus fert, in oratorio sancti magni martyris Theodori,quod est in sinistra ver sus orientem spectanti regione chrysotriclinii. Ex ceptores criniumn imperialis pueri erant Leo [Phocas] patricius et tum strategus Anatolicorum, fortis he ros; et strategus, qui tum erat, Cappadocia,et tur marchæ et merarchæ et reliqui omnes rectores pro vinciales corumdem thematum seu provinciarum, Anatoliæ nempe atque Cappadocia, una cum drun garii comitibus. Hi omnes fiebant exceptores cri nium imperialis pueri, stantes nempe a cancellis tribunæ modo dicti oraculi inde usque ad porticum chrysotriclini, in qua horologium stat, et tenentes telain illam longam e multis inter se consutis suda riis confectam. Ritus promotionis cubicularia. Consistente jam modo et orsa quotidiana proces sione seu conventu procerum, quando imperator in chrysotriclino sedet et vult cubiculariam creare, significat id præpositis.Hi pro more secum sumunt duo cubicularios et duo spatharocubicularios 360 et ostiarium et primicerium (horum unus autem debet primicerius cubiculi esse), et intrant in chry sotriclinium. Et præpositi quidem intrantes per occidentale chrysotriclini velum adorant imperato rem. Secundicerius autem aperit oratorium sancti magni martyris Theodori, quod in chrysotriclino est; et intrant in illud omnes, et suspendunt aureum vestimentum,quod ad modum paragaudii formatum est,e cancellis tribunæ aut in sancta porta; pariter deponunt ibidem propoloma [seu turritam capitis coronam et candidum maforium [seu calyptramjet candidum charzanium. Eo facto, exeunt præpositi, et abeunt per dextrum orientale velum chrysotri net, quod Cerimoniale Burchardi perhibet,in coro natioue Pontificis equum, e quo Papa descenderit, primi occupantis fuisse, unde multa prælia non sine Pontificum periculo sæpe orta fuerint, item balda chinum, sub quo portatus Papa fuerit, discerptum a furente populo fuisse. Soldati quoque, ait. selem vi rumpentes et lucerantes sibi vindicabant; vid. Jos. Catalanus ad Ceremon. Augustini Patricii p. 131. Codinus Offic. 10,n. 1, ait, festo Palmarum inpe ratorem cum processione per factum manu etramis palmarum aliisque ornatum in ecclesiaun ire,quo facto illum Barangis cæterisque satellitibus diripiendum permitti. Die quodam unnuo diripiunt Janitzari ferculum Sultano inferendum, teste Bus bekio p.200: Perartis precibus imperatori prandium inferebant,quibus ferre mos est, cum, ecce, Ganitzari manus ferculis injiciunt, omnia diripiunt, atque ipsi multa cum festivitate vescuntur.Datur illud ex veteri instituto diei illius hilaritati. Principi aliunde pro visum. Vocem hanc reddit Du Cange Gl. Gr. lorum, quæ significatio mihi huc quadrare non videtur. Recensetur hic inter vestes muliebres una cum propolomate et maphorio; quæ ambo gunt ornamenta capitis mulieribus usitata. Paulo post dicitur imponendum esse recens create cubiculariæ maphorium seu calyptram, dein charzanium, lan dem propoloma. Ergo luit charzanium capitis mulie bris quoque ornamentum. Ut dicam, quid mihi videatur charzanium fuisse, pulo id fuisse, quod nostrates Schneppe appellant, vittam frontalem, cujus acutu lacinia super frontem ad oculorum et nasi confini usque descendit. Conjecture ratio hæc est. Cherbon proprie est Arabibus amuletum, phylacterium, qualia,ut reliquo corpore, sic etiam fronte gerunt. Ad hujus similitudinem potuit vitta rostrata appellari. Forte quoque insutas phylacterio reliquias sanctorum, terius Evangelio rum et alia, malis oculis averruncandis destinata, gesserunt feminæ in talibus vittis rostratis fronta libus. Vel fuerit aliquid ad formam lori vel tæniæ super frontem dependens, quandoquidem etiam lorum notat, etiam ex Arabica origine: charaza enim verbum notat corium ita consuere, ut puncta certis intervallis distent, et candida tila conspiciantur,quemadmodum qui lora
clinii in catonem Augustæ,et illinc petunt creandam cubiculariam,traducuntque per chrysotriclinium in oratorium sancti magni martyris Theodori et ibi collocatam sic alloquitur magnus præpositus «Vide, unde accipias hanc dignitatem. Palam est, eam a sacra porta te impetrare. Recogitans itaque, te dignitatem e manu Domini accipere, diligen ter cura, ut timorem Domini in corde habeas, sin ceramque fidem et benevolentiam erga Augustum et Augustam conserves.» His dictis,jubet,ut ter bumi procidens, versus Orientem converso vultu, Deum adoret et ei gratias pro indulta dignitate agat. Eo facto, sumit primus præpositus aureum indumen tum, ad instar paragaudii factum, e sancta porta; quod cæteri præpositi feminæ circumponunt, dein cingulum ipsi accingunt, dein album maphorium imponunt ipsi et album charzanium, et tandem propoloma.Sic indutam protinus salutant præpositi atque reliqui, et educunt eam per velum sancti Theodori in medium usque triclinium, ubi consti tuta e regione medii polycandeli prima vice adorat imperatorem; dein inter procedendum, donec per veniat ad pedes imperatoris, adorat bis; ut adeo in universum ter adoret. Provoluta tum ad pedes im peratoris osculatur eos. Eo facto, educitur a præ positis et cubiculariis reliquis in lausiacum, ubi eam cubicularii salutant.Illinc abducunt eam præ positi in cœtonem Augustæ.lbi adorat cum gratia rum actione Augustam, et restitat, præpositis in lausiacum redeuntibus. Observanda in promotione cubicularii. Incepta jam quotidiana processione, residens in chrysotriclinio imperator, quando vult aliquem cu bicularium renuntiare, significat præpositis. Hi,se cum sumptis pro more duobus cubiculariis et duo bus spatharocubiculariis et ostiariis et primicerio (horum autem unus debet primicerius cubiculi esse), intrant in chrysotriclinium. Et præpositi quidem ed. coriacea equorum consuunt sutores helciarii. Erit Ingressis porro et in interiorem palatii partem admis itaque Charzon lorum arte sutorum lorariorum (Riemer nos dicimus) consutum, qualibus utuntur equites milites, quando commilitonum aliquem castigant et cædunt nudum. Sæpius jam admonuit codex noster de lege et more aulæ CPtanæ, quo debebant qui imperato rem adoratum venirent, per certa rotundis mar moreis lapidibus signata intervalla, in universum ter humi procidere. Idem quoque mos apud Mụ hammedanos obtinebat, ut e Wilhelmo Tyrio constat, qui,quomodo legati regis Almerici Hiero solymitani ad Chalifam Ægypti a Solthano seu primo ministro ejus introducti ad ipsum fuerint, exponens 1. XIX, c. 18, inter alia hæc habet sis [legatis] Soldanus de more consuetam domino exhibens reverentiam semel et secundo humi prostratus.quasi nemini debi tum cultum et quoddam adorationis genus cœpit supplex impendere. Tertio iterum prostratus gladium, quem de collo gerebat suspensum, deposuit. Et ecce subito contractis mira velocitate velariis margarita rum varietate auroque contextis, quæ media depende bant et obumbrabant solium, revelata facie, throno sedens aureo habitu plus quam regio, paucis circa eum de domesticis et familiaribus eunuchis apparuit Chalifa. Tunc accedens ad eum cum omni reverentia Soldanus, sedentis pedibus osculum humiliter impri mens adventus legatorum causam aperit.
per occidentale velum chrysotriclinii introcunles Non ausim probitatem lectionis hujus spon dere, vel vel aptius et usitatius esset. Quod si tamen dictionem considero, de qua v. ad p. 303 dicta, et quæ mani bus complicatis significat, videtur nil mutan lum esse et hæc dictio notare manus suas in ullerum implicare. Injungitur autem cubiculario mandatum de manibus violentis in barbatum, id est procerum reliquorum non eunuchoruin quemcunque alium, non inmittendis, ideo, quia eunuchi, ut intimi et perpetui familiares imperatoris secretissima quæque ejus consilia sciebant et mandata maximi momenti. ut, e, c., de proceribus in custodiam aut vincula rapiendis, aut capite plectendis exsequebantur, iisque absque mora et tergiversatione parendum esset. Debebant igitur sacramentis obligari, ne potestate sua abuterentur, neve non jussi privato ex odio per causam regis hostes suos perditum irent. De hac voce quæ afferam plura aut certiora iis, quæ Galaker. ad Antoninum V, § 5, p. 188, elit. sea. Londin., non habeo, nisi hoc, habere magnam allinitatem cum farfaron, fanfa ronade Francico. Conf. Salmas. ad. Scr. Il. Aug. t. II, p. 603. Cyrillus in Lexico musto (apud Du Cangium, v. Nisi apud Suidam sic quoque adorant imperatorem; reliqui autem cubicularıi non adorant. Deuterus inde aperit oratorium ɛaneti magni martyris Theodori, in quod omnes intrant, et suspendunt aureum paragaudium e cancellis be matis aut e sacra porta. Dein exit præpositus, et introducit aut a pantheo, aut et ab horologio crean dum cubicularium. Hunc extra oratorium seu in velo sancti Theodori amiciunt cubicularii, a præpo sitis jussi, camisio, demuntque ipsi capitis tegu mentum, tum introducunt eum in oratorium, et coram sacra porta collocant. Ibi facit præpositus ad eum consuetam adhortationem, diligenter præci piens et inculcans, ne manus violentas immittat in alium barbatum, iuscio imperatore, neque ebrie tati se dedat, neque vanus et levis sit, et inepte cu riosus rerum ad se non pertinentium; neque frater nitatem et sodalitium contrahat cum hominibus perditis, perniciosis, novarum rerum studentibus; ne præterea effutiat secretum aliquod imperatoris; ut omnes, honoratos sive gradum suo priorem, sive sibi parem habeant, verbo totum senatum, sed maxime præpositos suos, honoret. Huic adhorta tioni ad honorandum cubicularium facta addit præ positus hanc formulam: «Vide unde accipias dignitatem quam nunc accipis. Nempe, ut palam est, a sancta porta. Recogitans itaque, te illam e manu Dei accipere, cura diligenter ut, quoad vixe ris, præcepta mea custodias, dispositosque habens in corde tuo gradus (pulchrarum dotium unos alte ris altiores] ornatusque optimis virtutibus, majores honorum gradus a divitiarum largitore, divino nostro imperatore, consequaris, et illustris in sacro cubi culo fias.» 362 His diclis, jubet eum præpositus ter humo prolapsum, vultu ad Orientem converso, iegeretur, nempe (et recte qui dem ibi legitur), tentarem hic periclituri. Louge enim alia sermonis in Suda con structio est, quam in Cyrillo. Apparet esse importunum, inconsultum, incon stantem, qui levi impetu ad ridicula quæque et noxia quoque dicendum et agendum, unde sperat se placiturum esse, impelli potest, foldire, ut Franci dicunt, flatterig, ut nos. Qualis est ille aput Theophrastum in Characteribus, qui ardenti febri laboranti, spreto melici interdicto, vinum porrigit, ne scilicet reger vir bus deficiat. Arrian. dissert. Epictet. p. 267 lliuc a qui busdam tumultuator redditur hoc vocabulum, ab aliis prorax, ab aliis inconstans: omnes recte. Polybius Excerpt. Peiresc. p. 189, aliquem appellat draculum, garrulum el incredibilis hominem levitatis. [De hoc verbo muntis egit Fabric. ad Sext. Emp. p. 227. Ex Addend.] Ita in membranis ex dialecto Attica pro aut ut p. Grulus in corde tuo disponens, id est qua litates animi, virtutes, quarum unæ aliis itidem altiores et nobiliores sunt; transiens ex una virtute in aliam sublimiorem, merearis quoque ex inferio ribus dignitatibus sæcularibus ad sublimiores alias aliasque ascendere.
Deum adorare, eique gratias agere. Dein sumit au reum paragaudium e sacra porta, ipsique id induit. Tum salutant eum præpositi cæterique, et extra velum sancti Theodori educunt. Egressus procumbit humi et adorat imperatorem; tum educitur a præ positis et cubiculariis in lausiacum, ubi senatores omnes, et primo quidem loco cubicularii, ei gratu lantur. Hoc facto, tegit rursus caput, et occupat sedem suam, et datis missis vel dimissa processio ne, abit in domum suam in solemne amicorum obsequio. De quibusdam diverso tempore innovatis circa vetu slam consuetudinem olim observatam in Magna ecclesia. Mos erat olim, ut imperator, postquam dona sa cræ mensa obtulisset, intra sanctum sacrificato rium maneret usque ad communionen sanctorum mysteriorum. Sed sub Theodosio, orthodoxo impe ratore, abrogatum id est ob causam in Vita sancti Ambrosii, episcopi Mediolanensis, scriplam. Rursus imponit sibi, aut imponitur ipsi, camelaucium. Nam supra, p. 361, legitur ei deira ctum fuisse illud, cum introducendus esset in oratorium, ubi initiandus significatione et præceptis novi numeris esset, ejusque symbolo, stola aurea, induendus. Habebant nempe illum honorem Græci ecclesiis el sacellis suis, ut nudo capite ea intrarent et cultui sacro interessant, quo de ritu egi ad p 9, illud ecclesium ingressurus. Quod autem cubicularius non prius reposuisse dicitur camelau cium in caput, quam receptus esset in collegium suum et a collegis pro collega agnitus, posset a quibusdam pro exemplo illius apud Hispanos moris accipi, quo non licet coram roge versari capite operto, nisi in collegium Grandium sic dictorum recepto. Sed hac de re alibi disputo. [Sozomenus ait, imperatores a populo sepa ratos intra altaris conspectum consedisse; sed id mutatum ab Ambrosio et præeminentiam sacerdo tibus permissam, VII, c. 25. Thom. Smith. de statu Ecclesiae Graecae p. 49.j" Menolog. Basil. t. II, p. 13, ad d. 7 Decembris de Ambrosio hæc habet inter alia Conf. Theophan. p. 62, et Cedren. p. 318, 319. Rem sic narrat Theodoretus V, 17. Post recocci liationem cum Ambrosio admissus in ecclesiam et in ipsam tribunum Theodosius, post oblata et in allari deposita dona, Notabile hic stationem imperatoris fuisse. Quæsivit Ambrosius, quid oi opus esset, quid sibi vellet Nugæ, ex atra bili tunc auctorem exagitante, natæ. Fortein regem, qui a sacerdote se sivit in ordinem cogi. Nam dubio caret, tyran nidem bane fuisse ab Ambrosio, viro quondam militari, exercitam; qui dominandi cupidinem cum in mundanis monstrare forte non posset, quod multi faciunt, ad sacra transtulit non minus for midandus Theodosio futurus tyrannus, si rapuisset imperium. Qui vero potuit imperatori locum intra tribunam negare, qui semper locum et personam diaconi, aut certe subdiaconi in ecclesia sustinuit? Imperatores Occidentis Christianos ante Theodo sium, qui sane perpauci fuerunt, extra tribunam in Romanis ecclesiis sedisse, nullo testimonio con stat. Sed elucet undecunque animus Ambrosii vio lentus et iniquus, qno superare in sacris studebat et præire atque sub jugum mittere illum, quem ia sæcularibus non æquabat. Claris verbis Sozome nus VII, cap. 26, Ambrosium moris hujus auctorem nominal. Ascribam ejus verba intra sepla altaris in ecclesia consistere [imo vero volens se clerumque ot actiones suas inspectioni potentiorum subtrahere, et affectans licentiam pone velum pro libitu agendi et eminentiam supra dominos suos, quibus eum divina et humana lex subdebal], ipse ergo primus Am brosius assignabat imperatori locum extra septa tribunæ, non veterem morem secutus, sed novum inalituens,]
26 ávayzyeĭv conj. R. Quomodo Heraclius [junior] a suo patre e dignitate Caesaris ad habitum et majestatem imperatoris evectus, ejus frater David autem Cæsar creatus fuerit. Die quarto mensis Julii, indict. undecimia [A. C. 638], instituebat imperator et magnus rex Hera clius decreto Heraclium [juniorem] filium suum ex Cæsare imperatorem facere hunc in modum: Arces sebantur patriarcha totusque senatus. Patriarcha ad imperatorem conveniebat, præsente ejus (Hera clii Junioris] fratre, Constantino despota. Oratio et benedictio super creando imperatore fiebat in æde sancti Stephani Daphnes. Tum auferebatur camelau cium, quod Cæsar, Ileraclius, gerebat, ex ejus ca pite, et circumponebatur ipsi corona imperialis. lilud ipsum vero camelaucium imponebat patriar cha Davidi despotæ, altera peculiari eum in finem dicta oratione; eoque fiebat is Cæsar. 363 E。 facto arcessebantur illustrissimi patricii pro more, qui augusteum ingressi magnum imperatorem ct ejus filios, juniorem imperatorem atque Cæsarem, venerabantur. Egressi deinceps omnes a consulibus inde usque ad illustres consistebant in gradibus areæ; aperiebantur portæ armatis, et intrabant omnia signa, et scholæ et factiones. Simul exibat Heraclius senior duo filios sibi cognomines vox:;? Estne frater germamus, codem patre habebat, unuin, qui ipsi successit et parum diu regnavit, alias Constantinum novum dictum, e priore conjuge Eudocia susceptum; alterum, vulgo Heracleonam dictum, e Martina, secunda conjuge. De posteriore noster locus agit. Nam prior jam A. C. 613, nondum anno ætatis primo impleto, impe rator fuerat a patre dictus et coronatus; vid. Petavii not. ad Nicephori Breviar. p. 38. Ita M., sed sensus flagitat àvzyzysīv. Ille tum erat Sergius, qui etiam ipsum Heraclium patrem A. 610, recens patriarcha re:en tem imperatorem coronaverat. Nam Thomæ 20 Martii A. 610, vita defuncto Sergius hic successerat die Aprilis 20, et coronabat Heraclium, qui ejusdem mense Octobri Phocam tyrannum sustuleraf. Haud diu quoque supervixit Heraclius Sergio. Hoc enim defuncto mense Januario A. 639 (vid. ad p. 364, ubi exsequiæ ejus describuntur), decessit Heraclius A. 611, mense Martio. Apparet hinc, caput hoc no strum cum sequentibus tribus non Constantini nostri, sed vetustioris scriptoris, Heraclii æqualis, esse, quandoquidem circumstantias ejus domesticas ita minute exsequitur, ut quædam ab eo discas alibi haud obvia. Non solet Constantinus noster in rebus vetustis tam prolixus, tam rimator minutia rum esse, si de suo lequitur et res suæ domus non persequitur. Conficitur id quoque e quibusdam dictionibus Nostro non sic usitatis, ut p. 363, y tếp et legitur. Noster aulem solet enuntiare. Videatur quidem x³tos ad proximum redire, id est ad imperatorem Heraclium seniorem, de quo in proximo sermonem præmiserat. Verum pro negligentia illorum temporum minus distincte lo cutus auctor respicit ad remotius, ad Heraclium juniorem puta. Heraclii junioris fratrem vo appellat Constantinum. Sed quomodo accipienda et matre natus, an qui solummodo alterutrum pa rentum cum fratre commanem habet? Credas, prius potius esse. Et habuit profecto Heraclius senior duo filios Constantinos, quorum seniore'n, alias Heraclium, interdum quoque Constantinum novum, ex Eudocia, priore conjuge, juniorem e Martina, posteriore conjuge, susceperat. Posset ergo creti, de juniore Constantino sermonem hic esse. Quare tamen in Actologia capite sequente non hujus quoque junioris Constantini fit mento? Nam bi liberi Heraclii secundum ordinem ætatis recen sentur, tum in vivis superstites, hi: Constantinus Aug., Heraclius Aug., Augustina Augusta, Anastasia Augusta, David Cæsar, Martinus nobilissimus. Li quet Constantinum, Martinæ filium, qui Heraclium, ex eadem matre fratrem, ætate præibat, in hac serie desiderari. Nam Heraclium, Eudocia filium, præteritum fuisse, qui patri supervixit et successit, ratione caret. Ergo nil superest, quam Constanti num hic loci et deinceps p. 364, nominatum esse Heraclium, Heraclii et Eudociæ filium, alias Con stantinum novum dictum, vocem vf, 5:0c autem si gnificare hic quidem loci fratrem ex eodem patre, sed diversa matre natum. Id est app, tollebatur. Eodem sensu per pro appi usurpavit Plutarch. Vitar. t. III, p. 1486, 12. Ita quoque Thophanes, p. 147 Hine arealpest Cedreno p. 516, est abesε, e medio, e conspectu subblatum esse. Ambigua dictio potest reidi omnes et consu libus, vel omnes, nempe senatores, inde ab ordine consulum. Posterior sensus tamen hic unice obtinet. Posset of delendum videri. Sed retineri tamen satius est. Subintelligitur;
quoque patriarcha cum imperatore et ejus filiis, et sub faustis omnium acclamationibus abibat conti nuo in Magnam ecclesiam, ubi pariter omnia ex ritu fiebant. De processione in Magnam ecclesiam. Kalendis Januariis, indictione duodecima (A. C. 639), faciebat imperator [Heraclius] processionem in Magnam ecclesiam cum filiis, Constantino de spota prætextato; qui etiam majoris tratris brachio nitebatur. Togas gestabant patricius Nicetas, patri cius Joannes, patricius Cata Jesdin, patricius Do mitius et magister Eustathius. Reliqui autem proce. res gestabant tunicas holosericas. Quidam expræ fectorum gestabant loros, ut, qui consulatum adeunt, gerere solent. Ut ventum erat in Magnam ecclesiam, accendebant cereos, et omnia fiebant secundum ritum et dignis modis. ivo. xzi 27 3 em. R., ' cod. et ed. 28 mpaitexstov legi vult R. 29 Ita em. R. óyaç. ó de cod. et ed. Id est A. C. 639. Ita M. Nihilominus apographi Draudiani præ. ferenda lectio, quod, e consilio Maii procul dubio, dabat Videtur ille Nicetas Patricius consanguineus Heracli fuisse, cujus, Nicetæ, filiam Gregoriam Heraclius junior, Constantinus novus cognomina tus, in matrimonium duxit et matrem Heraclii Constantis imp. fecit, teste Zonara, t. II, p. 87. Vid. stemma Herachi intra. Id est 'lésôtov, si nempe hominis nomen est; alias 'lågor, potest nomen urbis in Persia esse. Est ergo ó zatà 'lésôry aut qui ad lesdium, hominem aliquem, magnatem Persicum, lesda oriundum, vel lesde dominum olim pertinuit, ut filius, aut affinis, aut servis, aut ratione quacunque tandem, aut qui ipse lesda oriundus vel potitus aliquando fuit. Cum Heraclius bella multa feliciter cum Persis gesserit, fieri non potuit, quin captivos multos, nobiles quo que, Persas acciperet, inter quos forte fuerit ali quis 'lésôr lezdius, lezdensis, qui hic ó xxtà appellatur, aut cujus noster agy fuerit olim servus aut domesticns aut filius, etc. Kata cum accusativo in tali formula nihil aliud quam genitivum notat; 6 xaà sôry ergo est vel vel Ut in isto Evangelium non secundium Matthæum, sed Matthæi ipsius est. Hac particula xará pro genitivo nou memini qui frequentius fue rit usus Eliano in libris historiæ animalis. Ita apud Nicephorum Patriarch. Brev. Hist. p. 60. Sép yio; ó xxtà Nixa est Sergius, filius, aut alfin.s, aut quacunque tandem ratione ad Nicetam perti nens, et quomodocunque de ipso appellatus. Theo phylactus Candidatus αpud Theophanem, anno 25, Copronymi est vel filius, vel aftinis, vel exyovcs, vel libertus alicujus Marinacii. Frequens nomen gentis Katzzákov et gentis Kata Harum institutores, vel potius et erant filii vel attines vel posteri vel liberti alicujus Galli et Rhodii; vid. Alexiad. p. 440, Scylitz. p. 608. Monasterium S. Stephani Cala Gulla Placidia [id est Gallam Placidiam] et mona sterium Cata Barbara Patricia, apud Du Cangium v. Cata, sunt monasteria Gallæ et Barbara et de cocditricibus appellata. apud Malalam, t. Ii, p. est campsor Bellisarit, de ipso nomen habens et ad obsequium ejus pertinens. Apud Theophanem p. est spatharius nobilis de Bistr et patricii de Himerio. Posset quoque, si res non sub Heractio, sed serius contigisset, hoc nomen vel quod prorsus idem est, pro gentili haberi. Fuisse temporibus Heraclio posterioribus familiam Græcam of xazi lisyy origine tenus Persicam et a lesda, urbe Persidis, venientem constat. Possen hac occasione contra cl. Muratorium demonstrare, nomina familiarum distinctiva a majorum aliquo aut a territorio de sumpta sæculo vi post Christum natum in usu fuisse et cum ipsis Gothis et Germanis in imperium Ro manum invasisse. Negat enim v. cl. in præfatione ad Magistri Moysis Bergomatis carmen de laudibus Bergomi, et in Antiquitatibus Italiæ, nomina fa miliarum propria ante sæculum decimum in usum venisse. Sed ea res alium locum postulat, et vel levi Cedreni, Theophauis aliorumque scriptorum historia Byzantine inspectione ista sententia refelli potest. Apud Nostrum p. 379, est ó to5 Σvµɓazixr, filius, non proprio et stricto sensu, sed laxiori, id est Exyovos, de posteris unus, Symbaticii Omnibus hac gente oriundis commune nomen hoc erat o to Ibidem est simile nomen Hypatia sunt processiones consulum Kal. Januariis consulatum auspicantium et missilia cod sulatus nomine in populum spargentium et dona amicis mittentium, quo factum, ut dona quævis, largitiones, sportulæ maria appellarentur, qua de re forte alias. Apparet ex hoc loco, sub Heracho adhuc consulatum obtinuisse, neque sub Justiniano, ut volgo traditur, exspirasse. Digna nempe magnitudine istius actionis et imperii majestate et spectaculo. Conjeceram ali quando ata. Sed non opus vulgatam mutare.
CAPUT Quomodo in die ludi circensis exceperit Heraclius senatores coram patriarcha. Ejusdem mensis Januarii quarto die, quo spe ctaculum equestre edebatur, excipiebat imperator in augusteone, quos eo tempore mos est excipi. Cum autem in eo jam esset, ut in circum ascen deret, rursus placebat ipsi omnes proceres admit tere. Intrabant itaque proceres omnes in augusteo nem; ubi stantem inveniebant imperatorem et Augu stam, et coram illis stantes Augustinam et Anasta siam,ipsorum filias et Augustas easdem. Aderatetiam patriarcha. 364 In dextra augusteonis parte stabant reliqui liberi imperiales; in sinistro cubicularii. Pro ceres itaque ingressi dominos his acclamationibus excipiebant: «Feliciter imperio. Feliciter imperio. Feliciter imperio. Heracli Auguste, tu vincas. Anastasia Martina Augusta, tu vincas. Constantine Auguste, tu vincas. Heracli Auguste, tu vincas. Augustina Augusta, tu vincas. Anastasia Augusta, tu vincas. David Cæsar, tu vincas. Martine nobi lissime, tu vincas.» Post hæc ascendebat imperator in hippodromum. De exsequiis patriarchæ. Die decimo tertio Decembris, indictione duodeci ma [A. C. 639]. consummabatur [id est vivis exce debat] Sergius patriarcha Constantinopolitanus. Erat ea dies Dominica. Ad ejus exsequias ablegabat imperator (Heraclius Magnus] proceres post perfe ctam consuetam admissionem. Senatores itaque abibant in Magnam ecclesiam, et depositis ibi tuni cis candidis, indutisque in earum vicem coloreis, Apud Theophanem anno7 Rhino tmeti est Hujus viri aut pater, aut atavus, aut unius, de majoribus ejus herus fuerat aliquis Arabs Mansur. Nomen enim illal Arbicum est. Malalas, t. II, p. 41 et 65, gentem et nominat Postreman esse Germanicam ex eo liquet, quod adhuc hodie Stummesdorf (pagus Stumine) appellatur aliquis pagus haud procul patria mea Sorbiga, qui fuit olim peculium alicujus de Stummarum gente. Sed hæc, ut dixi, ad alium locum pertinent. Solum Martinæ nomen absque illo priore Anastasin, reperio apud Du Cangium. Contra tantum Auastasiam appellat, omisso Martinæ no mine, Cedrenus p. 430. Intelligas quoque ex hoc loco, quo ætatis ordine liberi Heraclii senioris im peratoris sese exceperint. Constantinus enim, qui primo loco nominatur, est Heracliusjunior, senioris ex Eudocia filius, ille, quem privigna Martina paulo post patris excessum veneno vita et imperio pri vavit. Heraclius autem secundo loco nominatus est ille, quem alii Heracleonam appellant, filius Maro tina; tum sequuntur cæteri ejusdem Martinæ liberi boc ætatis ordine: Augustina et Anastasia, soror ejus minor, ambæ a patre paulo ante vitæ finem (ut Du Cange ait, quod tamen laxius accipiendum, scilicet A. C, 639, ut e nostro loco patet) Augu stæ dicta; poste: David Cæsar et Martinus nobilis simus. Videtur hæc lectio Martinus illi præstare. quam Petavius notis ad Nicephor. Breviar. p. 47, in liberorum Heraclii indiculo et Du Cange Fam. Byz. p. 119 exhibet, Marinus, auctore Nicephoro, qui p. 80 ait, et filios Davidem atque Marinum a patre simul Cesares fuisse renuntiatos (qua in re Nostro discrepat, qui Davidem Cæsarem, Martinum nobilissimum facit.) et eodem tempore filias Augustinam et Martinam Augustas. Verba ejus sunt In chronologiam hujus casus inquirit Deta vius ad Nicephor. p. 128 seqq. Apponuntur quia nempe albus lane color pro colore non reputatur, ut qui nati vus, simplex et lanæ non conciliatus est, Nam peregrinus color proprie color dicitur. Pari modo apud Latinos colores opponuntur albis. Augu stin. Patric. Cerm. Roman. II, 13: In consecr tione utuntur hodie paramentis albis, quamvis anti qui secundum temporis colore uterentur, id est tali colore, qui per illud tempus, quo consecratio Papa febat, a sacerdote debebat gestari. Quid velim, docebit Durandus, III, 18. Cujuscunque igitur co loris sit vestis, dummodo alba non sit, ea colorea est. Conf. Salmas. ad Suript. Hist. Aug. 1. p. 555, ubi de et coloreis pluribus agit, et inter alia locum Ahmedis Onirocritæ adducit, in quo opponuntur
comitabantur exsequias usque ad SS. Apostolos. Interrogati eo tempore sacerdotalis ordinis viri, num etiam aliis patriarchis contigerit eodem ritu tumulari, respondebant, eumdem ritum observatum quo que fuisse in exsequiis episcoporum Cyriaci et Thomæ; cum et illi quoque die Dominica absoluti seu mortalibus exempti fuerint. Fiebattum in tem plo SS. Apostolorum sanctum officium; quo peracto, abibant domum honorati, qui manere nolebant; qui autem vellent, manebant donec exuviæ defuncti conditæ humo fuissent. Quomodo imperator debeat dona in Magna ecclesia offerre. In die Luminum seu festo Epiphaniæ offerebal imperator Michael [Ebriosus, Theophili filius] aureum poculum gemmis et margaritis ornatum ecclesiæ. Et poculum quidem ipsum gestabat jussu imperatoris spatharius aurifaber; operculum vero poculi gestabat aliquis silentiarius. Ambo medii ambulabant duos intra magistros. Ubi prope ad saeram portam venerant, adimebat ipse imperator poculum gestanti, ingressusque in sacrificatorium, imponebat illud sacræ mensæ; patriarcha vero auferens operculum poculi a silentiario, dabat illud imperatori, qui etiam id sacræ mnens impo nebat. R., cod. et ed. Cum in silicernio ego ministro, Redeuntes ab exsequiis Et ipsis adhuc coloreis indutos flentesque ridere [facio, Quod Nosler id legesander ap pellat. Nam ibi cum imperatoribus jacebant quo que defuncti patriarcha, v. Du Cange CPlis Chrisl. p. Cyriacus, A. C. 606 defunctus, fuerat Thomæ antecessor, ut Thomas fuit Sergii, defun clus 610. Quo de loco quid statui debeat, quandoquidem difficile est absque Arabico textu, quo caremus, pronuntiare, non video. Quod si tamen oppositum significare voluit auctor, videtur po tius non tincta, quam scripsisse, aut saltem simplicia. Lugebant seu luctumn si gnificabant Græci novi, quod et hodierni faciunt, vestibus venetis et purpureis, rarius nigris. Deme trius Bulgarus apud Gear. ad Codin. p. 99 Proxime quoque purpura, color in splendente nigredine rubicans, ad colorem sanguinis arudi accedit. Sed venetus color præcipue lugentibus servit; et fieri possit, ut hic loci Noster non alias vestes, quam venetus voce xpoxxi desi gnaverit, cum vestes cæruleæ in specie coloratæ di cantur Latinis, si satis tuto id colligitur e loco Joannis Monachi in Vita S. Odonis 1. III (apud DC. v. Blavus): Non inluebantur similia (vesti menta, id est ejusdem coloris cum lana nativa), sed colorata, quæ nos vulgo vocamus blava. Cæte rum, quod dicitur positis candidis coloreas fuisse sumptus, id intelligitur ex more aulæ Byzantinæ. candidas quotidie gerendi et in candidis in aulam veniendi, nisi ob processionem solemnem alius splendidior vestitus coloratus esset induendus. Pro pterea Lazorum regi non licebat sed referente Agathia p. 85, tanquam vassallo et senatori aut patricio Ro mano; aut potius, quia color albus erat hilaritatis indicium, coloreæ autem vestes in luctu gestaren tur. Id quod antiquis quoque Græcorum temporibus obtinebat, ut ex Athenaeo constat, qui p. 290, ex Hegesandro coquum ita loquentem introdu cit Vult auctor significare, ut videtur, quid agendum sit, si die Dominico patriarcha decedat. Verum perobscure et insufficienter id facit. Colli gas ferme ex eo, eodem die Dominico et mortuum et sepultum fuisse. Probabilius tamen est proximo die Dominico ab emortuali sepultum fuisse. Forte huc respicit dictio Hoc est celebre illud poculum, de quo Ce drenus p. 557, et Script. post Theophan. p. 131, quem postremuín locum Leichius quoque citaverat. Caput hoc et sequentia omnia usque ad p. 338, omnia sunt non Constantini, sed e monumentis bibliothecæ Palatinæ, sub Michaele Ebrioso exara tis, decerpta, ut præcedentia e monumentis ævi Heracliani. Vel forte est comes auri, de quo vid. Guther. p. 660. Leo Grammat. p. 450, forte hunc appellat. Idem p. habet. Εx utraque lectione una bona conficienda que etiam Anonymo in Script. post Theophan. p. 247, restituenda pro prava Artemidor, p. cap. appellat.
Quomodo ambæ factiones veniam in peratorem in circo adorandi rogaverint in die festo. Sub imperatore Michaele abibant ambæ factiones, eo revertente domum e processione luminum, in propriam quæque suam phialam rogatum, ut deximum fiat. De promotionibus ad dignitates palatinas in natalibus anniversariis imperii, coronationis, nativitatis et nuptiarum. Solent imperatores in deximis seu admissionibus circensium, quas dictis in natalibus indulgent, postquam e triconcho in chrysotriolinum redierunt, auro septa saga induere et desidere, magnus quidem qui identidem est, imperator in throno, qui slat in chrysotriclino; minores autem, si qui sunt, in Falluntur, qui pulant eumdem esse diem, quo impe rium adierat aliquis et quo coronatus fuerat, quam tamen in opinionem venire pronum est. Multi ad huo parvuli infantes a patribus coronabantur et renuntiabantur Augusti, verum llebant demum et audiebant post patrum obitum. Exem plo liquet Nostri. pag. 448, dicitur celebratum fuisse, id est Constantini sellis ad utramque throni partem. Deinde intrant cubicularii, ut solent. Et imperator promotiones permullas facit, a mandalariis inde incipiendo ad vestitores, consules, candidatos, spatharios, iterum consules, spatharocandidatos, protospatharios, promovens nempe secundum unamquamque clas sem et dignitatem meriti ex inferioribus ad supe riores. His peractis, surgunt domini e throno, et assident venerabili suæ mense. De eodem argumento. Deximum diei, quo natalis nativitatis Michaelis. [Ebriosi} imperatoris celebrabatur, febat in secreta phiala triconchii secundum ordinarium ritum dexi morum. Nam postquam factiones suas quatuor flagitationes edidissent, quas ex antiquo ritu facere solent, et imperator ipsis eas indullurum atque adimpleturum spopondisset, intrabatin triconchium, et exuebat vestes pro more, et inde abibat, stipatus a proceribus, in cœtonem suum, indutusque ibi sago listis aureis septo, ibat in chrysotriclinum, et residebat in ibi stante throno; cubiculoque, 366 ut mos est, illuc ingresso alque coacto, facicbat promotiones permultas ad dignitates aulicas, inci piendo ab expræfectis et ascendendo per singulas classes officiorum usque ad protospathurios. De saximo seu ludo saltatorio. In ejusdem diei natalis celebratione non sultabant ambæ factiones urbanæ, Veneta et Prasina. Cum itaque præpositus ea de re imperatorem admoneret, imperabat, ut saltarent. Introibant igitur illo die ambæ factiones [in triconchium], cuin jam quartæ Porphyrogenneti, die post festum Pentecostes pro ximo; p. 451, die 30 Augusti celebrari natalis Leonis et Alexandri fratrum, altero die postquam pater eorum Basilius vivis ex cessisset. Subintell, corporis vel collegii civilis.Nam russa et alba erant collegia suburbana, peratica; prasina et veneta vero urbana.
et quinta chorearum vices [ab aulæ proceribus] agerentur; et postquam saximo finem imposuissent, omnibus ejus partibus defuncti, accipiebant apo combium. Quod recens honoratus expræfectus in decimo ludi equestris præsentetur. In die, quo spectaculum equestre celebrandis natalibus nativitatis imperatoris Michaelis edeba tur, introducebatur primus post senatum, ut con suetudo fert, promotus expræfectus in deximo ejusdem diei. De quibusdam, qui defecerant, sed ad officium reda cii fuerant,quomodo ab imperatore fuerint excepti. Non indignum est nosse, quomodo Michael im perator Sclavos exceperit,qui, postquam in regione Subdelitia contumaciter et insolenter se gessissent et in montes secessissent, rursus ad obedientiam excelsi imperatoris confugerant. Scilicet indutus imperator sago purpureo, quod aureum nargaritis obsitum limbum habebat, et coronam in capite babens gemmis et margaritis distinctam, qualem cæsaricium appellant, sed-bat super throne in chrysotriclino; factaque receptione [suorum pro cerum], exibat ostiarius virgam gestans, et intro ducebat Sclavos una cum logotheta. Quibus cum imperator collocutus fuisset, exibant, et protinus introducebantur alii Sclavi ex præfectura Thessa lonicensi. flos, ut superiores, unus ostiarius intro ducebat.367 Imperator eos ut collocutus ipsis fue rat, quæ voluerat, dimittebat, donatos singulos sin gulis interulis in signum vasallatus vel obsequii. Et sic abibant etiam hi. c cod. et ed. Cf. p. R., cod. et ed. em. R., cod. et ed. Proceres saltatione suam hilaritatem in die quodam imperatoris natali sig.ificaturi per corpora vel classes sultabant barbati primum primi ordinis, tum eunuchi præcipui, dein officiales, po-t eos eunuchi sequiores, denique factiones. Choream igi tur unam vel classem, corpus saltantium,in cujus decedentis vicem aliud subii,Noster pellat.Luculenter hune locum illustrat alius Nostri p. 175, ubi quod hic dicit, modo hoc ipso nomine, modo appellat, et nominatim designat, quinam proceres singulis seu scenis, ut ita dicam (Auftritten), vel vicibus saltatum processerint, et usque ad sex (ordines vertit Lochius) enumerat. Eodem voca bulo in simili re utitur Athenaus 1. 1. p. 155 Quantum video, significant hac verba: de toto corpore senatus est expræfectus primus, qui eo die ad purpuram adorandam admittitur. De hac defectione et secuta subjugatione Sciuvorum narral Constantinus Porphyrog. p. 133, unde colligitur,regionem subdititiam, qua hic me moratur, mihi quidem ignota, in Peloponneso et quidem cirea Spartanum agrum fuisse. Forte ta men de alia rebellione Sclavorum sermo hic est,de alia vero apud Constantinum loro citato. Paulo post enim memoratur defectio Sclavorum Thessa lonicensis agri,et apud Ortelium in Thesauro geo graphico reperio, Subdulia apud Balsamonem esse sedem episcopalem sub patriarchatu CPlano. Quæ ninis vaga est designatio, nisi subdalia in vicinia CPoleos fuerit. Sæpius mentio tit Sclavorum in Thessalia et Peloponneso, quas sedes potissimum invaserant, tumultuantium.lta memorat Luitpran dus detectionem Sclavorum Thessalonicensium sub Romano Lecapeno 1. 111, c. 5. Nempe acceptio vestis, liberæ vel liberatæ, ut appellabant medio ævo,erat confessio clientelæ. Jam antiquis temporibus Romanæ liberæ reipublicæ legimus a senatu missas fuisse variis in Egypto, Africa, Asia minore regulis, clientele nexu cum republica junctis, sellas curules, trabeas purpι reas, scipiones eburneos in majestatis quidem ja ctatum signum, sed quam donante republica, non sua vi atque jure, oitinerent. Inter signa regia, quæ Justinus regi Lazorum clientelari tribuit, re fert cum aliis chlamydem aureo tablio instructam Theophanes p. 144, Procopius el Agathias. Imitati fuerunt orientales principes, Persarum reges et Turcarum Solthani, de quorum more veziris suis et deyis aliisque regulis de se dependentibus cbal 188 mittendi, quas repudiare non licet illi,cui nit tuntur,et admittens in obsequio se profitetur esse, pleni sunt itineratorum nostrorum libri. Fid. Du Cangium v. Robæ novæ.
Theophylactus erat filius Romani Leeapeni imp, ordinatus in patriarcham Februar. 2 A. C. 933, ut perhibet Fabricius, Bibl. Gr., t. VI, p. 711, auctore Du Cangio in Famil. Byz. p. 147; et sane indictio sexta, cui Leo Grammaticus hanc promo Lionem tribuit, in A. C. 933 incidit; verum annus mundi 6442, juxta computum Græcorum incidit in A. C. 934. Videtur ergo apud Nostrum vitium in De electione Theophylacti sanctissimi patriarchæ. Mens 3 Februarii die secundo, eodemque festo hypapantes seu occursus Domini nostri Jesu Christi [cum sene Symeone et Anna convenientis in tem plo Hierosolymitano] anno 6112 [a. c. N. 933] eligebatur Theophylactus, Deo charissimus syncel lus, filius Romani [Lecapeni] despotæ, in archiepi scopum Constantinopoleos. Eodem die peragebatur ritus processionis hoc modo: Palatio ex ea parte reserato, qua in ecclesiam Domini itur, et cubiculo pro more consueto congregato, exibant doinini [Romanus cum filiis et genero Constantino Porphy rogenito] in scaramangiis et sagis suis auro septis, stipatique a præpositis et cubiculo abibant prater magnauram et per porticus, per quas illinc illuc tendentibus transeundum est, in catechumenia Magnæ ecclesi,exhibitaque Deo, ut mos est, terna oum cereis adoratione, induebant sua dibetesia, et considebant [in catechumeniis]. Ut omnia, quæ ritus flagitat, comparata erant, admoniti domini induebant chlamydes suas; exeuntesque ipsos extra velum ibi suspensum excipiebant venerantes ma gistri et patricii. Ordine consueto tinito, descenda bant domini per mugnam cochleam. Inde ingressos in narthecem sanctissimæ ecclesiæ, excipiebat eos in porta formosa electus una cum tolo ordine eccle siastico; ingressique sacrificatorium secundum con suetum ritum, omnibusque ex ordine peractis, quæ in cæteris processionibus fiunt, incipiebant Deo chari metropolite sacram ordinationem archiepi scopi. Amantes Christum imperatores autem ali quanto retro in pedes suos se recipiebant usque ad argenteam columnam propitiatorii, donec ordinatio a metropolitis confecta esset. Tunc intrabant per dextram partem tribunæ et cyclii in oratorium, in quo imago argentea crucifixionis Christi stat; trinaque cum cercis genuflexione venerati Deum, valedicebant patriarche, ascendebant per cochleam, quæ est in regione sancti putei, in eam, quæ a dextris est versus orientem converso, partem ca techumeniorum, exspectantes lectionem sancti Evangelii. CAPUΤ Quod patriarcha olim suum habuerit præpositum. Patriarcham olim proprium habuisse præpositum [ennuchum, primum gradum tenentem et princi pem in cubuclisiis et pertinentem ad clericos ordi nemque ecclesiasticum, patet ex cautione, quam imperator Heraclius patriarcha Sergio supra me numeris esse et pro supponendum z' seu 6441. Ego quidem in Latinis secutus fui plurimorum au ctorum rationes chronologicas. Ita membranæ. Forto aut erit sub stituendum. Est tam cautio, allentio, provisio, ut evo inedio dicebant Latini, qua quisque curat, ne sibi aliquid aut
morato præstitit, et in qua dictio hæc bis ipsis verbis legitur: «Thomam præpositum venerabilis vestri cubuclisiatus tertium constituemus honoris gradu a nostro præposito, quandiu diaconi digni tatem gerat. Quando vero ad presbyterii ordinem ascenderit, immediate secundum a nostro præpo sito eum collocabimus.» Quam ob rationem imperator et magistri, proconsu les atque patricii loros induant sancta et magna Dominica Paschalis. Rationem hujus rei pro captu meo ex principiis pietatis nostro Christiano cœtui propriis deducam atque ellingam. Credimus nempe loros, quos magi stri et patricii die festo resurrectionis Christi Dei nostri gerunt, repræsentare tumulationem ejus. Quod autem loros auro conspicuos gestant, id in pravum factum excidat, quam sponsio scripta et pignus, quo alter jubetur de accipiendo damno aut adversitate, quam metuit, securus esse, custodia juxta Latinos sequiores et firmitas, proxime ad Græcum vocabulum; prorsus ut in Latinis cautio utrumque notat. Priore sensu habet Artemidorus p. et Cyril. Hieroso Iym. Cateches. e. Myslag.: [id est Posteriore Arrianus Epictet. diss. 11, 13, p. Potest in hoc Arriani loco aut assecurationen de non accipiendo damno, aut privilegium notare vel immunitatem, quia nempe privilegia muniunt, se curos faciunt adversus noxas metuendas. Palladius Histor. Lausiac. c. 31 appellat przmuni tionem adversus damna Futura Hinc intelligas, quare Glossa Lat. Gr. tabulas publicae, quas hodie vulgo instrumenta solemus appellare, quoniam notitia rei actæ aut pactæ lectores in siruunt, reddant. Habent enim in strumenta. littere, quibus aliquis securus el lulus a noris præstatur, et jus aliquid exspectandi, po stulandi, agendi accipit. Hino in specie 1) dicebatur in sponsio, propria manu scripta, quam dignitate aliqua, ut imperatoria, auctus, aut in collegium aliquod ut sucerdotale, receptus, subdi tis aut collegis flagitantibus dabat, qua eos de non accipiendo per se damno, de non amittendis vetu stis juribus, de non turbanda doctrina ortho doxa, etc., securos esse jubebat. lla apud Haber tum Pontific. p. eat sponsio et professio fidei, quar pro more solet a religiosissimis metropolitanis et archiepiscopis tempore ordinationis præstari. Pari modo impera tores,priusquam coronarentur,non tantumcum pa latinis suis proceribus paciscebantur seu, ut vulgo loquuntur, capitulationem erigebant, ut patet e Nostro p. 245, sed etiam debebant patriarchæ scriptum propria manu symbolum fidei Nicænum et crucis signo sacramentoque firmalam Beu sponsionem, cautionem, exhibere de patriarcha, clero et ecclesiis atque omni Christiana doctrina et re in antiquis juribus et statu tuendis, servandis, arcendaque ab is omnibus omni cum sua, tum aliena injurin. El talis erat quam hic dicitur Heraclius Sergio præstitisse. "[Coronandus princeps apud Græcos jurabat patriarchæ de con servanda religione per sancta crucis ligna et in ambone, ut e P. Diacono Græcisque scriptoribus docet Freber. notis ad Script. Germ. p. 184.] De hac recentium imperatorum patriarchis et ecclesiis data v. Du Cange v "Ey et et Habert. Pontific. p. 632 sqq. et supra dicta ad p. 245. Potest quoque Du Cange Gl. Lat. v. Emunitas, Provisio, Firmitas, Custodia et Munimen conferri. Sic enim reddebant Latini vocem Histor. Trevirens. in Spicilegio Dacheriano p. 245: In examinationis anxietate constitutus, omnipotenti Deo de admissis pænitentiam, de futuris custodiam [cautionem, pollisens corde contrito supplicavit. Ve hit mihi hoc loco vox Græcobarbara exponenda, quæ prorsus idem atque curitas, firmitas, privilegium, immunitus, cautio de non dando damno, etc., notat. V. Du Cangium v. ubi Mart. Crusius verba, recto vertit promissione firma interposita. Eet vox Arabica, tutela, tutus et securus fuit. Caput hoc totum libelllo suo de diptychis edito Lipsiæ A. 1745 intexuit p. xi sqq. el. Lei chius Græce cum sua interpretatione et magnifico elogio, plane id eximium esse, rem diptychorum egregie illustrare et multa hactenus iguota attin gere. Ego vero toto hoc libro non inveni locum nugie et incondito sermone fædiorem, in quo inter pretando laborandum mihi fuil, ut conjectando assequerer sermonis non cohærentis et singulis pene verbis in grammaticam impingentis sensum, aut id si nequirem, saltem darem humanum qua lemcunque. Puerilis dicam an anilis garrulitas inscitiam prodit Romanarum antiquitatum, quam ferre æquo animo non valeo. Commentum mona chi Latini est in Græcum sermonem transfusum ab homine qui æque hene Latine atque Græce calle bat e rerum omnium veterum novarumque erat ignorantissimus. Græculi novi omnia mystice explicant et in eo suum acumen consumunt; vid. Heinecc. III,
lerpretamur imaginem splendoris resurrectionis R., cod. et ed. Christi esse; tanquam si a Christo, velut sole, per ajus resurrectionem radiis solaribus circumcollu strati splenderent. Magistri enim et patricii refe runt apostolos; optimus autem imperator Deum, quatenus nempe homini Deum referre datum est. Quæ illi gestant scepæa, vulgari sermone sic dicta, id est scipiones, probabile est, eos velle typice triumphum, quem Christus in resurrectione sua egit, repræsentare crucemque similitudine referre, per quam Christus tropæum de inferno statuit. Circa anexicacias tomos, ut vulgaris sermo appel lat, seu clementiæ membranaceos rotulos non ita se re vera res habet, ut vulgo existimatur, et ex vulgare illa sppellatione concludas: verum, ut præ dicti patricii discipulos Christi representant, ita p. 74 et integrum librum ejus argumenti a Goaro in Euchologio p. 212, elitum. Et hinc quoque natum futile et ridiculum hoc caput,in quo summa sermonis peregrinitate, obscuritate et confusione, quæ, tanta profecto, in nostri Constantini sermone non regnat, et antiquitatum mera inscitia, nugarum bene multum, sani sensus perparum est. Mihi certe in interpretando hoc capite peue ubique conjecturandum fuit, quid sibi vellet auctor, quem Constantinum Porphyr. non esse, mihi quidem persuadeo, sed Græculum aliquem monachum a capite ad calcem, nugacem, nugivendulum, illilte ratum.Loros ex hac doctrina mystica et symbolica pro symbolis sepulturæ et resurrectionis Christi accipiunt. Lori enim vestis genus erat ita forma tum, ut striæ sese decussare viderentur, quem admodum olim mortuos involvebant: Clare in alio nostri operis loco enuntiatur p. 443 Appellat igitur fascias, quæ alii Artemi dorus tine cap. Cont. que Noster hic loci paulo inferius de cruri bus ait. Simili nugacl tate ait Durandus, 1. 'ut, c. 2, n. 13, cappam vel pluviale signum gloriosæ corporum immortalitatis esse. Non exscribam ejus nænias. Suffecerit cu bile indicasse. In donatione Constantini legitur Inepti hujus gustus atque judicii aliud specimen habet Theophanes p. 273. Constat ex antiquitate, nullum diem a Christianis primorum sæculorum majore reli gione et lætitia celebratum fuisse, quam diem Paschalis. Hinc eum appellabant (vid. Du Cange v. p. 709, init.), seu quod candidi tum procederent pro maxima parte (sæpe enim idem est utque seu quod, labentibus præcipue sæculis, quanto maximo quisque posset cultu et splendore proce deret. Ut hic patricii duodecim apostolos totidem el imperator Christum debebant referre, ita Romæ pontifex Christum et cardinales apostolos facie bant qua de re dicetur infra in Cletorologio p. 429. Unde manavit eliam eorum numerus, qui ex lege debe numero septuaginta duum apostulo rum respondere. Ita in hierarchia ecclesiastica deterioribus sæculis instituta episcopi prætende bant Christi personam se repræsentare, assessores suos presbyteros apostolorum. Ignatius in epistola ad Trallianos Symeo Thessa lonic. libro de templo de patriarcha Quod autem imperato res se crederent et dicerent personam Dei in terris gerere, sumptum id fuit e veteri doctrina symbo lica, quae ex natura rerum manavit. Artemidorus p. cap. [Mos in rebus omnibus mysteria inveniendi jam obtinebat sæculo vi. Vide modo quas nugas de significatione Circi et rerum ad eum pertinentium comminiscatur Cassiodorus 1. iii, Variar. in epistola Theodorici ad Faustumn (apud Panvinium de Circo p. 161). Addenl.) Vide not. ad p. 218. Ita est in membranis. Apographum Drau dianum dabat unde idem red didit cl. Leiche, qui persæpe nimis secure apogra pho illi, licet multa cum cura et eruditione sub oculis cl. Maii confecto, acquievit, cum in promptu essent membranæ, quæ in locis dubiis mihi pene ubique praclaramn faceın prætulerunt inspect saltem securum de non admisso a Draudio errore fecerunt. Dictio incondita (scil. videtur significare vel Ritiocinatur sic: Crux est symbolum victoriæ Christi de morte et inferno reportatæ. Crucis victoriosæ imaginem præ stant scipiones, quos patricii manibus gerunt. Jam aliis in locis nugax Græculorum antiquitates igno rantium notavimus ingenium. (Vid. libellum Leichianum de diptychis, p. xII. Huic vocabulo ascripserat recentior manus, non vetus librarius, qui codicem exaravit, interpre tationis loco vocem quam cl. Leich. in textu suæ editionis exhibuit uncis inclusam. Videntur hic aliquid deesse. Verum nihil deest, sed tarite repetendum a communi e supe rioribus respicitur ad præce dens Christianæ legis institutionem.
videntur secundum salutarem suam institutionem ipsi quoque imperatori [ut Christi personam susti nenti libros præferre, salutarem doctrinam litteris consignatam tenentes. Quod autem crura linea tela constricta habent et ocreas deauratas in pedibus, id illinc quidem ad humilitatem mortalitatis, hinc autem ad splendorem resurrectionis pertinet. 369 Secundum Romanas autem traditiones repræsen tant patricii loris induti veteres consules, aut po trus consulibus posteriores imperatores; diciturque hic eorum habitus fuisse, cum certis statutis tem poribus summorum pontificum dignitatem indue 34 tò µèv em. R., tó te cod. et ed. Miretur quis significationem verbi prvov, qui tam firmiter constringitur et illaqueatur, ut cingere, obvolvere. Idem quoque significat prov. Conveniunt a bo in origine; opiya nihil aliud est quam opívat. Nam geminum Græci ut gemi. nomy pronuntiant. Ergo quoque et idem est; et opfy est omne conicum seu lon gum, gracile, teres, in acutum desinens; qualibus conis aut tigna findebant, aut ampullas obturabant. Inde omne, quod ad instar coni et cylindri aliquid obirel, cingeret, vel et dicebatur, et obire, cingere, circumvolvere, circum plicare, et Scholia ad illud Iliad. p' [v. 52] membrum movere non valeat. Apparet quoque quare conos vel cuneos [le coin] Latini medii ævi dixerint et dicant hodie Franci formas metallicas nummis malleo incudendas. Fid. Du Cange v. Cu neus. Item, quare Græci ligna illa coniformia, quibus evertendis impacto globo ligneo pueri viri que occupamur [Francis les quilles] spavac appel laverint; plane ut nos, quibus Keil est cuneus fin. dendo ligno, Kegel (quod prorsus idem est cum Keil) talis conus ludicræ gymnastica destinatus. Non ignotus fuit hic ludus Græcis. Ego quidem mihi videor ejus vestigia in Artemidoro deprehen disse p. 49, ubi poldes vulgo male editur in illis verbis Suidas locum hunc citans pro quarta voce op exhibet. Recte vero. Putabam quidem aliquando aut apaipides, pilæ, aut apzki 6; esse legendum, id est tigna quæ evertuntur, sternuntur, eadem illa quæ dixi. Tutius tamen est, Suidæ auctoritatem sequi; oor,vec pror sus idem sunt. Recenset igitur Artemidorus inter pueriles ludos hæc tria, too; Oulxous, id est le balon, pilam inanem, vesica bubula factam, vento turgidam, tigilla lusoria, et Aμatz, quod ludi genus me quoque puerum ex ercuisse memini. Scilicet ponuntur in medio baculi aut trunci lignei modica altitudinis, aut strues pi leorum ad altitudinem libitam, super quæ ita trans siliendum est, ne aut baculi aut aggesti pilei ever tantur. Hæc libuit illustrando Artemidori loco aspergere. Sed redeo nunc ad meum prvoŭv, quod esse cingere, obire, ambire, patet ex hactenus di ctis. Inde est quod illa candelabri foveola, quæ candelam in se recipit, tenet et ambit, coz appellatur Græcis; Latini uncum, ayyos, et cuneum appellant. In Anthologia p. 478, est to po Dopo pro olcyye, claude fores loris constrictis. Veteres enim januas loris alligabant, quibus deinde hac habent Ad hunc locum intelligendum notari debet, op/xwμx novis Græcis esse tenue restis a restione torti genus illud, qued nos Bindfa den solemus appellare, Franci de la ficelle. Eucho logium Cryptoferratense (apud Du Cangium Gloss. Gr. p. Neque putandums optxwux hoc sensu adeo novum esse. Nicomachu Gerasenus jam sic usurpavit, loco a Salmasio ad Aram Dosiadæ p. 189 ed. Cren. allato, quem non inutile erit etiam hic referre cum ex eo apparcat, idem esse illi cunei quibus fabri lignarii ad findenda ligna et compagi nandas ædificiorum trabes, item fabri ferrarii et alii artifices utuntur, sic conficti sunt, ut ab acutiore extremitate divergere incipiant, semper crescente lati tudine in omnes distantias. Descriptio hæc cuneo congruit utrique, tam illi, qui latus est et planum inclinatum refert, quam conico. Et est sane cuneus nihil aliud quam zwvlov, parvus conus. Respexisse tamen Nicomachum ad conicum cuneum, demon strant sequentia talis enim est similis cuneo conico, in summo latiori, in fine angustiori] est vesparum massa vel corpus, in medio velut fascia interceptum el astrictum coque referens dictam similitudinem [cunei scilicet]. Propterea quoque funiculum, quo astringere fasciculos solemus dictum fuisse sympa, probabile est. Ibi enim, ubi astringitur, facit sulcum, et introrsum premit subje cta, ut ad modum vespa incisa vel insecta videan tur. Apparet hinc, quare convoy dixerint veteres, teste Hesychio, pro pov. Cruciatur enim, scræ successerunt. Novos Græcos perfecti augmenta omittere, alibi jam dixi. Quod hic etiam factum. Si quis lamen ex unam vocem xεp" owμśvwv facere velit, non intercedam. Nam respicit ad sequens. Id est övtw; &λrows, quamvis nomine te nus consules tantum, non reges, essent, erant ta men ipsa re reges. Alias notat payμatizwe una nimi consensu tolius senatus et promulgata senten tia approbatum vel factum aliquid. Id autem huc non videtur quadrare. Sunt of a xpóyou, id est per annum, xpa TOUTES, summa rerum potientes. Nam xpóvov an num novis Græcis esse, pervulgata neque nobis in superioribus intacta res est. Respicitur ad morem majorum, de quo Vel
rent; quippe qui [consules] actualiter reges annui erant, et eorum unusquisque post gestum, quod sorte nactus fuerat, imperium unius anni amanda batur in castra ad bellu gerenda. Quibus confectis, redibat, et interrogatus a consulibus, quomodo rem bellicam administrasset, accipiebat humeris inje ctum habitum consularem, adæquatum dignitati parte victoriæ, in manus autem accipiebat tradi tum tropæum, victoriæ de subactis hostibus insi gne, in quo pictura repræsentabantur res ab eo in ista expeditione gestæ, per quam introduceret in urbem et exhiberet consulibus spolia et captivos. Tenebat quoque in manibus codicillos expensarum bellicarum. Scipiones autem, quas patricii gerunt, appellationem nactos esse aiunt traditiones veteres boni ominis plenam ab illo Romano celeberrimo duce bellico maximarumque rerum auctore, Sci pione, per quem tantana famam consecuti sunt. Vel etiam scepæa vulgo appellantur ex eo, ut ego qui dem existimo, quod qui pulchra ex eo, ut ego qui scere atque æstimare norunt, toti in ea incubunt et secum diligenter recolunt, quantos honores in annalibus celebratos acceperint olim viri fortes et probi; eoque ad ipsorum imitationem stimulantur. Campagia tandem, ut Latinus sermo appellat, gerunt ad significandam viri militaris agilitatem, qui negligat sibi crura alio præter filtrorum indumentum tutamine munire, quod oblongis rotundisve scutis se satis tectum et tutum esse; ideoque nullo alio artificiose confecto et ingeniose excogitato munimine opus habere putet. Vasa sacra diversorum templorum. Vasa templi sanctissimæ Deiparæ Phari in magno pulatio. Magna crux, quam nuper confici ouravit Christi amans et Porphyrogenitus imperator Constantinus. em. R., cod. et ed. Ita R., cod. et ed. cud. et ed. Leich. 37 Ita R., re, toto vel surpore vel animo in eam ruere, in cumbere. Unde et fulcrum, in quod incumbitur; fulmen incumbens, ir ruens in aliquid omni cum violentia, irruere et se applicare aliquo cum impetu: quæ om nia satis nota sunt. Ita membranæetapographumn. Sed cl. Leich. edidit, ut versioni sua constaret auctoritas. leius Paterculus, I, 10, de L.. Paulo Emilio nar- sed est innili re, se fulcire aliqua rans: Is cum in concione extra urbem more majorum ante triumphi di'm ordinem actorum suorum com memoraret, deos imm mrtales precatus est, cic. Cl. Leichio in libro de Diptychis p. xIII, huic Nostri loco hanc notam ascribere placuit. [Justinianus quoque imperator consulatus nomen et officium flo rente publica belloruin causa institutum ac sorte lectos et in provincias miss os consules esse, ejusque rei causa scipiones a senatu accepisse docet. No vella cv, ei. Scriug. p. 308 Post hoc verbum in membranis punctum erat, id est comma. Nam com mata nostra in illis nusquam apparent, et majorum minorumque dis tinctionum vice fungunturubique puncta; propterea dederat apographum hic comma. Non commemora rem id genus minutias, nisi deberem significare, unde comma hic loci in editionem Leichianam venerit. Sustuli distinctionem hic importunam et post promovi. est inten alque Novi enim Gred augmentumn perfecti, quando libet, omittunt, ut paulo post Vera scriptio esset et ad grammatica leges exacta est Non enim vasa con Libri, in quibus ecclesiarum cimelia nolata erant, brevia appellabantur. Anna Comment Ale xiad. p. Plus temporis et studii monachi tune impendebant codicillis con ficiendis, in quibus describerent, qualis abbas aut papa qualia pallia, cruces et alia sacra fecerit, quot et quanta pii vel simplices alii laici monasterio aut sanctæ sedi apostolica donaverint, aut jactati saltem fuerunt donasse, quo aliena ad se arriperent, quain condendis historiis rerum gestarum, quæ forte quoque infelici illo sæculo, maledictionis divine in rebus humanis tristissimo exemplo, non multæ illustres fuerunt. Invenimus tamen etiam in vetustorum monumentis tales in dices. Ut e. c. edidit Chishul Autiqa. Asiatic, p. 67, recensionem donariorum in templo Apollinis Didymai apud Milesios repositorum, sub titulo monumenti Milesii Seleuci Callinici et aliam p. 91.
Vasa oratorii S. Theodori in chrysotriclino. Virga Mosis. Virgæ, quales tenent ostiarii, totæ aurem, gemmis et unionibus ornatæ, numero qua tuor. Virgæ silentiariorum argentea deauratæ qua tuor. Virgæ cursorum argenteæ deauratæ cum lu nulis quatuor, et totidem absque iis una cum vecticulis. Torques protospathariorum aurei. Spa tharocandidatina tota aurea, et alia argentea deau rata. Spathæ spathariorum, cannis seu scapis ea rum totis inauratis. 376 Stratoricia inaurata. scutum aureum smaltitum cum unionibus. Adhuc aliud scutum aureum similiter pictum et gemma tum atque margaritatum. Conti argentei deau rali duo. Vasi templi S. Stephani Daphnes. Magna crux S. et Magui Constantini. Sceptra tria. Plychia [Victoriolæ] seplein. Candidatica aurea. Vasa templi Domini, Sceptra duodecim. Campiductoria quinque. La bara quinque. Signa duodecim. Dracones duode cim. Banda octo. Sceuphorica octodecim; quorumn duodecim renovata fuerunt ind. quarta, reliqua sex fracta jacent, reparationem non nacta aut non capientia. Species mutatoriorum. [Jacent quoque in templo Domini] lori auro contexti quindecim. Contomanicia auro texta, ad illos loros pertinentia, duodecin. Pectoralia pro iisdem loris duodecim; tunicæ argenteis filis pictæ sex. Specia filis aureis picta. Contomanicia cod. quod alias Christi Campidoctoria, forte alibi nuspiam memo ruta, erant signa, qualia gerebant campi ductores. Videntur idem atque fuisse, de quibus meam sententiam ad p. 415 dixi, nempe longi conti, in quorum acumine tropaa fixa con spicerentur. Id significare credidi compendium scripture, quod in membranis erat nomen significat. Recte expressum a nobis esse compendium, non sinit dubitare locus Nostri p. 4. Verti recliculis hanc ob rationem et videntur idem atque fuisse. Ad horum similitudinem infixi baculi trans `versi, veluti clavi vel brachia, quibus manus inni titur, videntur dicta fuisse. Fuerit ergo talium baculorum hæc imago + ad instar crucis. Dubitavi, quomodo hanc vocem redderem. Recurrit infra p. 411, vox ubi cre didi significare capulo aureo instructus tanquam si canna capulus esset. Hic autem dicuntur spatha seu enses, quorum cana tolæ sunt inaurale. Hic nequit canna capulum ensis significare, sed visum mihi scapum ejus seu ipsum totum ferrum, quod essentiam ensis efficit, signi ficare. Norant autem eo jam tempore artem flores et alias figuras scapis seu ferris ensium incudendi vel incidendi et eas deaurandi, ut nos hodie faci mus. Qua de arte dixi supra ad p. 59. Quale nempe imperatori Cæsarire una cum hasta imperiali præferri debebat a spathariis vcl protospathariis. Verti non nacta reparationem. Possit ea dictio quoque significare non habentia in se locum repara tioni, eam non admittentia, non ferentia amplius. est reparatio, per quam efficitur, ut aliquid superstes sit et maneut in rerum na tura. Idem sunt atque seu Denipe vesles vera et ex veris facta. Am biguum jain est, cum lanæ marinæ, pinnarum generi cuidam aurescentes, de quo genere lanae alibi jam dixi, an succus purpuræ designetur voce vera. Pari modo dubium est, vox ad ma teriam vel telam, lanam marinam, an ad colorem, succum purpuræ respiciat. Utrumque maris produ ctum erat, Porro dicunt vulgo alithinum et oxy idem esse, utrumque purpuram. Atqui hic loci oppo nuntur et Dicunt quoque violaceum esse. Atqui hic dicuntur Ergo non est color, sed modificatio coloris præter album, cujuscunque. Idemque de statuendum. Reddidi ergo bic quidem loci per veri juris, et per acuti juris. Primum quo tingebantur panoi, erat merum et verum jus; nibil enim ad
flis argenteis plota veri juris quindecim. Conto TOU XboxAsion 2 Xavi pбx manicia acuti juris coloreo viginti novem Conto manicia veri juris colorea octodecim. Tunica fun data colorea cum aureis tabulis magistrorum, proconsulum et patriciorum viginti quinque. Tunica fundatæ cum tablis purpureis officialium secretis assidentium triginta. Tunica platonia dicta chartu lariorum secreticorum sex. Tunica fundatæ cum purpureis tabliis, quæ Tyria cubiculi vulgo appellantur, triginta et tres; totidemque tunica atre baticæ. De sepulcris imperatorum, quæ sunt in templo SS. Apostolorum. Et primum quidem quod attinet ad heroum S. et Magni Constantini. Jacet primo versus orientem spectanti loco sar cophagus s. Constantini e porphyretico aut, quod cod. species colorem dantes accedebat, quemadmodum in secundo jure. Panni alii, dilutiore colore im buendi, immergebantur in jus, natum cx recoctis iisdem speciebus colorantibus cum addita urina aut alio sale particulas coloris omnes penetrante et resolvente et veluti emungente. Secundum hoc Baupa, propterea quod additamento alcalino fuisset acutum, acutum jus, audiebat. Obtinebat utrumque hocjus non in purpura tantum, sed etiain in veneto, violaceo, prasino et aliis coloribus; ¡idemque panni non poterant utrumque jus bibero, sed qui primum seu merum et verum hausissent, ii profundius, saturatius lumen dabant; qui vero secundum, ii dilutius. De vero et acuto jure vųj. Salinas. ad Tertulliani Pallium p. 175, ed. Paris. Adhuc noto, visum aliquando fuisse, ayx legi debere. Quod nuno non probo; forte non de sit, qui nihilominus probet. Forte quoque erit, qui vocabulum Eptov in hac voce sibi videbitur in venisse, tanquam si esset composita ex ¿½½,Divòv et Epov unde productum Eptov lana vera, Pust hæc verba in quibus folium 216 b membranæ Lipsiensis desinit, periit integrum to lium, ni plura, et in eo indiculus imperatorum CPtanoruma Constantino M. inde usque ad auctorem hujus libri. Quod constat ex indieulo generali capi tum hujus secundi libri ipsi præfixo. Non magna quidem hæc jactura est, et prostant tales indiculi magno numero, ut apud scriptores Græcos minores historia Romanæ a Sylburgio editos p. 891 900, apnd Petavium pone Nicephori CPtani historiam p. 286 sqq. qui indiculus usque ad Alexium Comne num procedit et in meo exemplari ab ejus antiquo domino, nostro celeberrimo Du Cangio passim emendatus est, qui etiam ad Codicem regium 3214 remittit; item apud Lambeccium in Codino ejus p. 75. '[Fragmenta talis catalogi msti impp. CPino rum apud Boivin, ad Nicephor. Gregor. p. 749. Chronologia Romana a Cæsare usque ad Constan tin. VIII, exstat in Vindobonensi codice 34, Chro nologia impp. CPtanoruma Constantino M. usque ad Theodosium Adranytenum Lambec. V, cod. CV, 16.] Et res illæ notæ sunt aliunde: verumtamen potuisset hinc verus auctor libri et ætas, qua con scriptus ille fuit, intelligi. Quis novit, qua mente folium hoc evulserit, quisquis fecit? Cum editionem hujus operis instituere! cl. decessor meus, edebat singulari folio duarum pa ginarum in forma maxima capitis hujus initium usque ad verba p. cum Latina interpretatione et notis suis, ut haberent eruditi specimen, e quo, quid ab ipso et a librario atque typographo possent expectare, ipsi existimarent. Notas illas cum pau culis ejus manu isti singulari folio ascriptis hic red do. Versionem vero ejus non retinui, sed meam dedi, quo Latina omnia unius fili essent. [Similis impe ratorum in æde SS. Apostolis dicata sepultorum catalogus ex Anonymi Originibus CPtanis editus est a Du Cangio Constant Christ. 1. Iv; p, 109, et plenior cum notis Aselmi Banduri in imperio Orien tali t. 1. vi. Hunc auctorem post Constantinum, cujus serinia passim compilat, vixisse apparet, de quo dixi in Prolegomenis.] Interciderunt ea cum cl. viro, nullo relicio in chartis ejus vel vestigio. Neque cum ista scriberet, neque tempore post ea Prolegomena habuit exarata, sed in memoria et ad versariis depositam eorum materiam. Catalogos illos conferain, Bandurianum litteris AB.. Cangia num litteris DC. compendii causa designaturus, et annotato, quæ momenti alicujus fuerint, minutiis omissis. Bandurii quoque notas libenter adderem, nisi pigeret transcribere: parcendum quoque char tæ est. Concludimur spatiis iniquis, quæ nostras copiolas non satis explicare non sinunt, nedum ut alienis locum faciant, Constabite collatione istorum catalogorum inter se, nostrum et omnium plenissi mum et scitis notitiis refertissimum et ad ordi nem temporum astrictissimum esse. [Templum hoc sanctis Apostolis dicaverat Constantinus, addito decreto, ut ipse et successores in eo sepelirentur, teste Zonara, Eusebio de vita Constantini 1. 1v, c. 58, Theophane, aliis citatis Du Cangio in CPoli Christ. 1. 1v. Muhammedi, qui urbem debellavit, hodie dicatum est templum, quod olim memoriæ Apostolorum dicatum fuit, et ubi multi imperatores sepulti jacent. Th. Smith. Notit eccles. Gr. p. 87.1 in illo templo, quod Constan tinus aut Constantius, ejus filius, secundum alios, condidit (patre forte incipiente opus et pro maxima parte Est ex paganismo Græco. Veteres pagani pwz; appellabant manes defunctos corum, qui in vivis bene se gessissent. Inde pa loca, ubi ver sarentur tales manes non movendi, et appwiłe alicui pov talem locum inviolabilem attribuere et consecrare de quo verbo vid. doctain epistolam cl. Valckenari. Virgilio illustrato Fulvii Ursini præ missam p. 69. Catalogi AB. et DC. efferunt hoc nomen in genere feminino, sic porro.
perinde est, Romano marmore, continens et ipsum et B, ejus matrem Helenam. Alius porphyreticus aul Romanus, in quo situs fuit Constantius, Magni parte conficiente, filio de licante), celebri et specta bili monumento, aiunt auctores pene omnes et ip sum Constantinum M. (vid. Codin. Offic. p. 113, n° 10) et secutorum imperatorum plerosque depo sitos fuisse. Non itaque video, quomodo cum illis conciliem Continuatorem Theophanis manifeste illis contradicentem, Script. p. Th. p. 120, ubi sic ait slov traditur a Barda Ignatius curceri, cique immani et funesto. Fuit ille in SS. Apostolorum delubro, non magno illo et venerabili, sed in illo, quod Sepulcra vulgo audit, et ubi revera sepulcra sunt. Marmor Romanuin dictum est rubri coloris, et cæditur in Ægypto; unde quoque Ægyptium di citur. [Constantin. in Vita Basili c. 55: 'E Alyv Porphyreticum et Romanum marmor Noster pro eodem habet. Hodie tamen diversa haberi, consta bit e loco Keisleri proxime citando. De variis mar morum generibus, quorum boc capite fit mentio, egit Du Cangius ad Pauli Silentiarii Ecphrasin S. Sophiæ cap. 10, ubi hæc genera marmorum_de scribit, Ægyptium, Thebairum [de marinore The baico vid. Aristid. 349. Ex Addend.], Romanum et porphyreum, quæ omnia illi eadem sunt; tum Phrygium varium colore, ac roseum albo cæruleo permistum referens, Laconicum virens, Carium obliquis ex sanguineo alboque livido semitulis dis tinctumn, Lydium virenti pallidoque colure mistum, Proconnesium, Libyrum cærulei simul et crocei co loris, Celticum nigrum, Bosporicum album, Thessa licum et Molossium, ad ductum maxime Pauli Si lentiarii, quem marmora hæc describentem p.515, a versu 200 229, non inutile neque injucundum erit relegere. Ægyptium marmor sic describit Paulus ibi voùç. Sepulta autem est in templo SS Apostolorum Constantinopoli, quod exstruxit filius ejus Constanti nus, ut ibi sepelirentur imperatores Christiani de functi. Nicephor. Callist. I. VIII, c. 31, de Helena Post duorum vero spatium annorum cum arca CPlin transiala in sepulcris imperatorum quae sunt in Apostolorum æde, prima deposita est. Conf. Codini Ant. CPlit. p. 33. Hanc notam addiderat V. D. in illo singulari folio, de quo supra dixi. In adversariis ejus hæc alicubi deposita reperi. [Helenæ matri mausoleum fecit Constantinus, ubi sepulta est in sarcophago porphyretico. Alteserra ad Anastas. p. 29.] Nunc ad manum non est Alteserra; unde dubito, ubi is dicat, a Constantino mausoleum matri conditum Tuisse, Romæne an CPli, puto tamen, Romæ eum dicere. Sane hodieque Romæ in Lateranensi asser vatur et nonstratur arca Helenæ, de qua ascribam quæ Keislerus habet in Itinerario p. 501: Das kostbarste ist der porphyrne Sarg Helenæ, der Muller Constantins des Grossen von einem eintzigen Stücke, so mit grossen basreliefs von Reutern, und andern Figuren geziert ist. Dieses Stück ist noch grösser als das vorgegebene Grab Bucchi in der Kirche S. Con stantiæ [v. p. 490 init], aber in vielen Orten beschä diget. Der Ort, wo man es unter eirem runden Thur me, Torro Pignatara genant, aufgegraben, ist ohnge fähr 3 Meilen von Rom in Via Labicana. Pabst Ana stasius der IV liess es hieher bringen, damit es ihm zu seinem Grabe dienem solte. Es wurde aber ous diesem Anschlage nichts und steht noch ledig. Paulo post habet locum, e quo discas, marmor Ægyptium et porphyreticum idem non esse, quod Constantini Porphyr. locus paulo ante citatus vult. De sellis ster corariis loquens ait: Beide sind von Porphyr, oder vielmer von Pietra egizzia rossa, der nicht so schōn und hart als Porphyr ist. Idem p. 503 Ægyptium lapidem et granitum rubrum eumdem facit, p. 518 autem ipsum corpus Helenæ Romæ apud ædes S. Mariæ Aræ Coeli jacere ait, Der Hauplaltar, verba ejus sunt, ist mit acht Sealen von Alabastro orientale umgeben, und stehet in selbigem der Leichnam St. Helene, der Mutter Constantins des Grossen, in einem Sarg von Porphyr.Vita Constantini M. et Helene matris (apud Du Cangium v. Magna copia super Nilo, cujus longe prætensa bra chiu pulchrum aspectum præbent, onerarias navicu lus referciens, surgit lapis purpureus, tenuibus stellis relucens, quibus confixus videtur esse. Cum itaque in Ægypto nascatur hoc marinor, mirabuntur non nulli, qui fiat, ut Romanum appellatum fuerit. Forte occasionem illi appellationi hoc dedit. Romani veteres Augusti obeliscos et alias grandes moles marmoreas Ægypto Romam curabant devehi, eo que saxo utebantur frequenter in suis ædificiis. D. Hinc factum, ut Ægyptium vel Thebaicum marmor Romanum appellaretur, ut a Romanis adamatum, requisitum et usurpatum frequentissime et deinde a Constantino M. et aliis Roma CPlin transvectum. Nou obscure suggerit hanc etymologiam Anna Comnena Alexiadis p. 190, describens Salam, Por phyram dictam si pexprápov TO TE EXO XXT [lloc etiam testatur Theophanes p. 21: 'Etion, Perperam in Anonymi Originibus legitur Kov 0:ativos, quem auctorem notat Bandurius, quod in æde Apostolorum sepultum dicat Constantinum, quem prælio ad Aquileiam cum fratre Constante commisso cæsum corpusque in Alsam fluvium deje clum Victoris Epitome, Zosimus, Theophanes, cæ teri testentur. Sed emendandus est ex Nostro. De Constantii funere Gregor. Nazianz. orat. secunda contra Julianum p. Julianus detracto capite diademate demissoque, ut decebat, ante imperatorem aspectu, deinde simul cum iis, qui efferebant, ad sepulcrum nobileque illud Apo stolorum fanum, qui sanctum genus, æquos prope
Constantini filius. Alius porphyreticus Romanus in quo jacet Theodosius Magnus. 371 Alius e marmore viridi Hieracite, in quo depositus fuit Leo Magnus. Alius porphyreticus Romanus, in quo jacent Marcianus et uxor ejus, Pulcheria. Alius viridis Thessalicus, Zenonis imperatoris. Alius Aquitanus, continens Anastasium Dicorum et ejus uxorem, Ariadnam. Alius Thessalicus viridis, in quo jacet Michael imp., filius Theophilt. Tenuit hic sarcophagus olim Justinum seniorem imperatorem, qui situs erat in monasterio Augustæ dicto, in tem plo et sub reliquiis sancti apostoli Thomæ; ubi etiam stolæ Apostolorum olim exstabant. Verum domi nus Leo [filius Basilii Macedonis] inde abstulit illum sarcophagum, et hic in Apostolorum templo seu, ut in Colbert. cod., ubi Ananchitin, cujus lapidis Plinius meminit, le gendum esse conjicit Bandurius.] De marmore Aquitano vid. Alteserra ad Anastas. p. 42 in Hilario. Forte idem est cum marmore Celtico, quod inter marmora S. Sophiæ ornandæ adhibita recenset Pau lus Silentiarius in Ecphrasi v. 220 modum honores carpens, et susceperunt, et custodiunt, Acyntho monte effoditur. Anonym. in Orig. CPtanis prosequebatur.] Cedrenus p. 303 Constantium ait apud Mopsucrenas quidem periisse in expeditione, quam instituebat adversus Julianum, sed tamen cor pus ejus a Joviano translatum et in heroo ad latus patris depositum fuisse, gas (relatum ad CPlin; id enim axoxoμlte notat), Liceat hic in transitu notare, vocem äyvota paulo ante præceden tem non recte translatam esse. Notat enim vitam impie, scelerate, absque cognitione veri Dei et viæ salutis transactam. İleroum hic idem est atque plov, sacellum, quo heroes seu defunctæ animæ re quiescunt. Solebant enim defunctos omnes, etiamsi obscuros et ignobiles, heroes appellare. Reliqui Con stantini filii ubi jaceant, tacet historia. Constantinus junior, ut in aquas projectus, videtur nunquam sepulcrum nactus, sed a piscibus consumptus fuisse. [De hoc sepulcro exstat apud Anonymum mentio, ut et Theodosii junioris hic omissi, Leonis M. et Marciani. Theodosit vero M. corpus Mediolano, ubi obierat, CPlin translatum et ab Arcadio filio condituin in Apostolorum æde fuit. Zosimus l. iv carterum Theodosius, dum CPlin revertitur morbo vitam finiit, ejusque corpus pollinctum sepulcris im peratoriis, quæ CPli sunt, illatum fuit. Cedren. p. Theodosii corpus Arcadius CPlin detulit, atque in fano Apostolorum deposuil.] Non præteriit Noster Arcadium neque Theodosium juniorem, sed infra p. 373, demonstrat sedes eorum æternas. De Leonis M. sepulcro vid. Cedren. p. 350, et de Marciani p. 346. De hieracite vel milvino marmore vid. Sal mas. ad Solin. p. 502, ubi ait esse marmor nigris vel furvis et candidie maculis respersum, ad instar plumarum milvi, Aetius ibid. Aigov nóxλwpov appel fat, quod cum Nostri pasivos congruit. Thetalicum marmor viride est; vid. Contin. Theophan. p. 88 et 90, ubi varia inter genera mar moris memorat quoque Atxoús, viridis Thessalici undulati laminas.] Alfoç Vita Basil. c. 58.] Ita membranæ. Apographum Draudianum et ex eo editio Leichiana dabant 'Axbitavóc ad hunc locum V. D. hæc notat. [Reddidi Aquitanus, cum in illa regione marmora fodi Plinius scribat. Cæte rum in hac voce variant scriptores. Cedren. p. 363: ¿v ex marmore flavo, quod in Unde apparet, marmor nigrum candidis maculis respersum fuisse. Memorat quoque marmor Aqui-. tanicum Sidonius Apollin. Epist. II, 40 Hinc est porticus explicata triplex, Fulmentis Aquitanicis superba. [Qui vino madidus in S. Mamantis palatio ab aulicis occisus fuit. Corpus autem ejus Leone impe rante humo mandatum esse in æde SS. Apostolorum, Cedrenus p. 593 affirmat: Awpleato tov àvaipei plup, & xai Ey≤vato, jussit trucidati imperatoris Mi chaelis cadaver CPlin afferri. Ibi cum cantu et hym nis exceptum usque ad ædem Apostolorum deducium est et repositum in arca marmorea]. Fuerat enim antea sepultus in monasterio Philippici apud Chry sopolin. Conf. Script. post Theophan. p. 117. Ita membranæ. Sed prave procul dubio et pro more librariorum, Justini et Justiniani nomina per petuo permutantium. Justinum enim designat, ut constat ex hujus loci et p. 373 collatione cum aliis auctoribus. Dicuntur nempe inferius Justini et uxo ris ejus Sophia exuviæ ex ipsorum arcis exemptæ et in minuta humili arca depositæ fuisse. Nostrum itaque si audias, non Justinus senior, alias Thrax cognominatus, sed junior designatur. Senioris enim uxor primum Lupicia et deinde Euphemia mutato nomine fuit appellata, junioris autem Sophia. Ve rum quæ Noster p. 373 Justino, Sophiæ marito, videtur tribuere, ea alii auctores Justino, Euphemiæ marito, tribuunt; vid. Du Cange CPli Chr. 1. vII, p. 153, n. XII, et p. 160, n. 77 et notam sequentem. Et procul dubio recte. Primum quidem Justinum majorem, non minorem, hic loci designari prodit tou perálov, quod de nihilo non est. Deinde in heroo Justiniani comparet urna Justini junioris et quidem candido marmore, senioris non item, quam Cedre nus, ut Noster, marmore viridi fuisse perhibet. Unde conficitur, præsente nostro in loco pro Justiniani nomine substituendum esse Justini nomen, et p. 373, pro Sophia Euphemiam. Augusta, de qua monasterium vel potius moniale hoc (erat enim feminis destinatum) nomen
deposuit, et exuvias dicti Michaelis ipsi indidit. Alius viridis Thessalicus, tenens Basilium [Mace donem et ejus uxorem, Eudociam, et filium, Alexandrum. Alius Sagarinus aut Pneumonusius, in quo jacent venerandus imperator Leo Sapiens, Basilii Glius, et filius ejus, Constantinus Purphy rogenitus, multo post patrem tempore illatus. Alius albus, cui nomen est basilicium, tenens Constanti num, filium Basilii [Macedonis]. Alius viridis Thes salus, in quo jacent S. Theophano, prima uxor B. Leonis [Sapientis], et ejus filia, Eudocia. Alius Bithyno marmore, in quo Zoe, secunda ejusdem Leonis uxor. Alius viridis Thessalus, in quo Eu docia, Baini cognominata, tertia ejusdem Domini * ✈ om. ed. habuit, fuit Euphemia, Justini senioris uxor. Ori gin. Cptan. Extrema hæc verba sunt perobscura. Suggerunt, ossa Justini ex illo monasterio ablata fuisse. Atqui Noster ait, ea in eodem monasterio mansisse, quam vis ex antiqua arca in aliam translata fuerint. Forte audiverat vel legerat Anonymus ille de arca Justini e monasterio illo in SS. Apostolorum ædem trans lata, quod ipsis Justini exuviis ille deinceps re ferebat. Cedrenus p. Egestas autem exuvias imperatoris ex arca sua et in aliena translatas fuisse, non satis possum mirari. Cerle, ut haberent ossa Michaelis Ebriosi, ubi quíe scerent, non satis erat cause, ob quam turbarentur et honore suo spoliarentur sepulti manes. Ergo intra ambitum monasterii Augustæ erat ædes Apostoli Thomæ, eadem, ut videtur, cum S. Thoma Anthemii; v. Du Cange CP. Chr. 1. Iv, p. 117. Ergo jam quinto quoque sæculo affectabant morientes Christiani viciniam ossium pro sanctis reputatorum, ea spe, fore, ut ex contubornio ossium profundam religiosæ plebis venerationem meren tium ad sua quoque si non sanctimoniæ, gloriæ et venerationis, nonnihil certe demanaret. Quæ autem illæ sint hic memoratæ SS. Apostolorum stolæ, non novi. V. Cedren. p. 608, Script. post Theoph. Forte sic dictus est a colore, pulmonis colorem imitante. Sagarius aut Sagarinus dictus est ab urbe Bithyniæ Sagara vel Sangarus, de qua dico, ad p. 417. [Constant. Vit. Basil. p. 201: 6 leyóμevos Σa [Posset ex hoc loco aliquis concludere, non ab ipso Constantino hæc profecta, sed post obitum ejus ab alia manu addita esse. Cum vero imperato rum qui post ipsum regnarunt, nulla mentio appa reat, magis inclinat animus, ut credam, Constanti num voluntatem ac desiderium ad patris latus ali quando quiescendi his verbis significasse. Præterea certum est, ipsum eodem, quo pater, tumulo condi tum fuisse. Cedrenus p. 641: fásta aviv oùv tỷ oixely Tarpi, sepultus est juxta patrem suum. Symeon Mag. in Constantino p. 496: xai OάnteraL EV TO Toυ naτpòç aúτoŭ, sepelitur in templo SS. Apostolo rum cum patre suo Leone.] Hæc cum scriberet V. D., animum et oculos non advertebat ad verba paulo inferius posita, ubi arca Basilii, fratris Constantini Porphyrogenneti, memoratur; qui ambo fratres ex Romano Porphyrogenneto nepotes Constantinierant, de quo hic sermo est, et qui pro auctore Cerimo nialis nostri babetur. Locum quoque alium præter videbat V. D., qui infra p. 375 habetur. Ibi enim Constantinus, de quo disputatur, Leonis filius, & ua xápios Bashes appellatur, beatæ memoriæ impera tor. Atqui de vivo formula illa non usurpatur, sed de mortuo tantum. Concluditur ex his, Cerimoniale nostrum Constantini quidem illius esse, qui Leonis filius et Romani pater fuit, sive is ipse compilaverit, sive, quod potius videtur, illud alicui suorum ama nuensium vel bibliothecariorum consarcinandum demandaverit: nepotem ejus autem, avo cognomi nem, aut potius aliquem ejus familiarium, qui cliens simul gentis Phocarum fuerit, (ut e capite libri primi xcvi) patet, nonnulla addidisse. Nihil enim vel hominum, vel casuum, vel institutorum aulicorum hoc juniore Constantino posteriorum per totum hunc librum reperies. Ego quidem talium quamvis seda lus et vigil venator, vestigium non observavi. Hujus nominis rationem quis reddat? Estne arca hæc ideo sic dicta, quod reguli, id est impe ratoris designati, qui tamen imperium non adiit morte præventus, repositorium esset? Conjectura hæc exigui penes me momenti est; et forte præ stitisset nullam, quam talem, dare. Forte melior hæc erit, arcam hic dictam fuisse, quod unum de gente Basilii teneret. Hic est ille Constantinus, nomine et specie tenus Basilii, sed, ut fama tulit, revera Michaelis Ebriosi filius, qui ante Basilii finem c. A. 879 obiit et quem auctorem Tacticorum a Meursio editorum esse in præfatione ad primum volumen demonstravi p. 8. Non ipsa SS Apostolorum æde, sed in vicina ædicula Theophanoni dedicata et a marito, Leone, condita, sepultam ait Symeon Magister p. 463 Verum Codibus exstru ctum hoc monumentum a Constantino, Leonis filio, ait. Vid. Du Cange CPli Christ. IV, p. 162, Theo phanonis hujus imaginem reddidi folio primo nostri hujus Cerimonialis e Menologii Basiliani t. II, p. 31. [Nicephori Gregoræ oratio in S. Theophaniam im peratoris Leonis VI, philosophi vel sapientis dicti, primam conjugem, in cod. III apud Lambec 1. 1.1
Leonis uxor. Alius Proconnesio marmore, in quo jacet Anna et Eudocia, filiæ beati ejusdem Leonis ex [secunda uxore] Zoe. Alia urnula mar more Sagarino aut Pneumonusio, in quo jacent o Briv "Etepos apval Hpot- Basilius, frater Constantini Porphyrogeniti. "Avvx Alia urnula, marmore Sagarino, in quo jacel Eudoxla pro altero "Avvx conj. R. [Ita quoque Anonymus in Origin. Hino. emendandus est supplendusque Du Cangius, qui in Famil. Byzant. p. 141 ex Zoe, quarta uxore, na tam esse Eudociam e Constantini libro de admin. imperio c. 26 conjicit; contra vero Theophanonis filiæ, quam tenera ætate mortuam esse scriptores nonnulli contendunt, nomen veterum monumentis destitutus indicare non potuit. ]* In membranis est a cum superimposito, quod æque auto atque aútic legi et ad Leonem referri potest. Dubium tamen non est, aútis præferendum et Theophano nem Eudociæ matrem fuisse, quia bæc in illius ar cam illata fait, et ambo Catalogi abiñe quoque exhibent. *[ Baŋuïvòç Also, est apud Constant. Conti nuat. I. III, p. 89, 91]* Conf. Leo Grammatic. p. 479, emendandus e Symeone Mag. p. 463, et Cedren. p. 598. Nomen hoc habet quoque DC., absque Baina tamen cognomine; verum AB. deest. *[ De hoc cognomine Eudociæ, tertiæ uxoris Leonis, nihil apud cæteros historiæ Byzantinæ scriptores reperio. Quapropter ejus originem indi sare non licet. Est forte a Baiv, palma, ad insi gnem pulchritudinem Augustæ, quam Zonaras aliique prædicant, designandam.]* In his verbis de sinunt notæ cl. Leichii in illo, de quo supra dixi, specimine folii unius editæ. Baton est nomen gen tile. Eúdoxía † toɔ̃ Batyn, Eudocia de gente l'aini I. Gens Romana est Vænia, unde in masculino 6 tou Batvn et in feminino to Baton dicitur. De illa gentilium terminatione in vide supra dicta ad p. 3:2. Vel si in Batvy termination feminina est, gentile hoc nomen celebris familiæ origine tenus Avaricæ aut Hunnicæ, item Longobardicæ et Bulga ricæ Bajanorum et Paganorum. Multorum Bajanorum memoria fit in historia sequiorum temporum. Me nander Protector p. 89 sqq. edit. Hoeschel. Bajani ali cujus Longobardi meminit, et p. 104 alicujus Bajeni, Avarum Chagani. quem p. 140 promiscue modo Batavov et Baivov appellat. Reinesius. Syntagm. Inscript. p. 400. duos habet Bajanios. Unde appa ret, si in nasculino perinde Batavòs et Baïvòc, Pa janus et Painus dicitur, etiam in feminino Batvn idem esse atque Baïávn. Ammian. Marcell. p. 31, ed. Lindenbr. memorat tribunum aliquem Bainoban des, ut Thaynus est apud Du Cangium v. Missæ presbyter, pro Thayanus, id est diarius. Vid. Theo phan. p. 364, et ibi Goar. Nicephor. Patr. Breviar. frequenter nominat Baianorum principale apud Bulgaros genus, ut p. 102 et 218. Transit com Longobardis hoc nomen ad Italos et Francos, et perfrequens erat medio ævo, neque dubito adhuc dum in Francia esse, qui nomine, ut appellant, baptismali Pagani dicantur. In obarta vetere apud Murator. Ant. Ital. t. II, p. 791: Wido Abbas cum Pagano, advocatore suo. Annæ Comnenæ p. 390, memoratur in exercitu Boamundi Normanni aliquis Conte Pagano. Chronici Cassinensis 1. 1, c. 47, oc ourrit fara (id est esp, stemma, gens) Longobar dica, quæ Baiana dicitur. Est vox fara Germanica aut Longobardica, unde adhuc superest hodie com positum Vorfahren, majores, ad quod exemplum commode formari posset vocabulum Nachfahren, posleri. Marmor Proconnesium passim laudat Agnel lus, ut p. 184 a. Candidum esse, patet ex Conf. Theoph. p 90, et infra p. 372. *[ Cyzico proxime adjacet Proconnesus, hodie Marmora, ob fodinas marmoris, quod illic effoditur; quod, uti et Cyzi cenum a Plinio memoratum, adhuc est in pretio. Smith. Notitia CPlis p. 118.]* Probabile non est, ambas filias idem nomen gessisse. Cum igitur ambo catalogi tantum unius Aliæ Annæ mentionem faciant ("Avva & Ouɣátnp), Du Cange vero in Familiis Byz. p. 142, e Constan tino demonstret, ipsi, Constantino, sororem, Eudo ciam dictam, fuisse: temperamento hoc diversas auctoritates conciliare volui, ut pro altera Anna Eudociam in Latinis substituerem. In textu autem nil mutavi. Dignus hic vindice nodus est, quem ego qui dem expedire non valeo. Et deserunt non ambo catalogi. Basilius, Constantini Porphyrogenneti fra ter, dicitur in templo SS. Apostolorum sepultus esse. Non potest ille alius Basilius esse, quam fi lius Romani junioris, vulgo Bulgaroctonus dictus. Atqui quominus illum hic designari credamus, duo faciunt obstacula perardua. Primum, quod Cedre nus p. 719, expressis verbis ait: Tapivat map Longo tempore quoque post sub Michaele Palæologo nar rat Pachymeres l. 11, c. 21, et alii, repertum in æde 8. Joannis Theologi Hebdomi fuisse illæsum et constans adhuc cadaver illius Basilii, cum arca sex versibus iambicis inscripta, quæ nomen viri pro diderint ignorantibus. Versus illos prodidit Du Cange in notis ad Zonaram p. 109 et AB. in t. I imp. Orient. 1. v11, p. 179, qui etiam ad illum lo cum in notis (t. II, p. 810) historiam illarum re pertarum reliquiarum narravit. Posset quidem tota illa res pro commento levibus et superstitiosis et credulis Græculis digno haheri, et ego quidem persuasus sum, meram subesse imposturam mo. nachalem. At gravius et impeditius hoc est. Dici tur hujus Basilii esse Basilius. Atqui vo cеm лáллоç si vulgari sensu accipias pro patre patris, fuit Basilii Bulgaroctoni avus non Basilius, sed Constantinus. Quod si vero fingas, latiore sensu accipiendum Post hoc verbum erat vacuum spatium unius versus. At plura deesse, patet ex ambobus cata logis, quorum Du Cangianus hæc habet, a quibus AB pene non discedit. Scilicet post factam_me. moriam arcæ Annæ, quæ fuit filia Leonis et ZoeB, statim subjungit hæc DC. Eripa
372 in heroo magni Justiniani. Primus apud concham versus orientem est sar cophagus, in quo jacet corpus Justiniani, marmore peregrino rari et miri coloris, qui medius fere sit inter colorem Bithyni et Chalcedonici marmoris, similis marmori Ostritæ. Altus marmore Hierapoli tano, in quo jacet Theodora, Magni Justiniani uxor. Alius versus occidentem a dextra, e marmore colo ris rosei maculis distincti, Docimino, in quo jacet Eudocia, uxor Justiniani Minorie [alia Rhinotmeti]. Alius e candido marmore Proconnesio, in quo jacet * toŭ µixpoŭ conj. R. [addit AB. Quod in his monumentum Romani recensetur, mi. ratus fui, postquam t. Il Itinerarii Sponiani legi p. 15 versionis Germanicæ, Sponium in monaste rio S. Lucæ inter Delphos et Thebas, ab isto Ro mano condito, vidisse sepulcra duo, unum ex mona chorum traditione Romani imp., filii Constantini VII, nepotis Leonis, alterum uxoris ejus. Ibidem affert Sponius inscriptionem Græcam duorum versuum iambicorum, Constantinopoli a se conspectam, quam putat ad illud monasterium respicere; quo jure, ipse viderit. Cum tamen nullibi dicatur a scripto ribus Romanus CPli excessisse, sed ibidem diem suum supremum obierit, probabile est, funus ejus in tumulos majorum illatum fuisse, meramque esse monachalem fabulam eam, quam Sponio obtruse runt Græculi. *[Nexpòç Justiniani inventus est a Latinis, nec ii manus ab eo abstinuerunt. Fragment. Ni cet. Chon. apud Fabric. Bibl. Græc. t. VI, p. accipiendum esse vocabulum лáллоç et significare hio loci avi avum, fuit quidem Constantini avi avus Basilius Macedo, et nolumus negare vocabulum eo sensu usquam poni, quamvis exempla nobis ad ma num non sint: assumpta tamen et admissa ea by pothesi, vel sic obstat ea difficultas, quod Basilii Macedonis filius hic dicitur Bardas; de quo quis fando unquam inaudivit? Ego quidem, ut dicam quod sentio, in primo exemplari, unde et hic cata logus et DC atque AB derivati fuerunt, macula tum puto hunc locum et litturis obscuratum atque confusum fuisse, unde manarunt et errores atque lacunæ nostri codicis et confusio apud DC, atque AB. Barde nomen in familia Basilii nullum fuit, Basilii contra nomen familia Phocarum in usu non fuit. Ergo exciderit aliquid de Nicephoro Phoca imperatore, qui Bardam filium et Bardam patrem et Bardam ex fratre nepotem habuit, necesse est. Confirmant id catalogi ambo, qui arcam Nicephori memorant. Forte igitur lacuna post Iloppuppysy sic esset supplenda aut Bardas nempe Phocas, ma gnus domesticus et magnarum rerum sub Basilio Bulgaroctono auctor, erat Nicephori Phocæ impe ratoris ex fratre Leone nepos. Verumtamen proba bile non est, aut Bardam, filium Nicephori imp., in tumulos imperiales illatum fuisse, qui obiit patre imperium nondum adepto; aut Barda Phocæ, Leo nis filio, eumdem honorem habitum fuisse, qui ad versus Basilium imp. insurrexit prospera fortuna elatus, et imperium affectavit, quapropter a Basilio commisso prælio victus et cæsus, aut veneno, ut alii perhibent, sublatus fuit. Mentem subiit alia conjectura. Videbatur nempe auctor dedisse: xai TάRTOυ aútoυ, et Bardas Caesar [avunculus Mi chaelis Ebriosi] occisus a Basilio aro ejus [nempe Constantini Porphyrogenneti]. Adeo placebat mihi hæc conjectura (præsertim cum hujus Bardæ Cæ saris filia in his tumulis memoretur infra p. 374), ut eam saltim in Latinis expressissem, nisi me repressisset alter Nostri locus p. 374, ubi in qua dam arca dicitur asservari Bardæ Cæsaris maxilla. Ergo totum corpus ejus relatum CPlin non fuit, sed in loco illo tumulatum, ubi confossus fuit Bardas. Carebat enim ratione, in ejusdem templi alio qui dem loco corpus ejusdem viri, alio autem maxil lam humare. Malui igitur in Latinis lacunam re linquere, quam incertas conjecturas dare. Vid. Constant. Vit. Basil. p. 201. Dictum videtur hoc genus marmoris ab et loco in Phrygia Salutari; vid. Hierocl. Synecdem. p. 676, et ibi Cel. Wesselingium. Ab Hierapoli, urbe Phrygiæ, sive Salutaris, sive Pacatianæ malis. Nam utraque Phrygia Hiera polin habuit; vid. Wessel. 1. c. p. 665 et 676. Phrygium marmor album perhibet Julianus Opp. p. 341. Sed multa sunt genera marmoris Prygii. Dociminum dicitur deinceps In Synne. dico marmore candida purpureo distinguitur area gyro; vid. Salmas. t. II Hist. Aug. p. 129 el Du Cangium ad Paulli Silentiarii Ecphrasin p. 530. Est etiam Phrygii marmoris species, de urbe Docimium, Phrygiæ Salutaris, dictum. Vid. Wesseling. 1. c. p. 677, et Cass. atque Salın. ad Scr. H. A. t. 1, p. 369. 'Podoroixihov idem est atque àλrvonínεpov, quod memorat Continuator Theo phanis Constant. p. 87, id est habens maculas ni gras, velut grana piperis, in fundo rubro seu colore roseo punctulis alieni coloris resperso. Justiniano Magno præter Theodoram neque Eudocia, neque ulla alia usor fuit. Neque cogitari hic potest de Justino seniore junioreve. Illi enim uxor erat Lupicia, deinceps Euphemia dicta, buio Sophia. (Sunt tamen qui posterioris Justini conju gem Eudociam appellant.) Forte ergo sic dicta fuit prima uxor Justiniani Rhinotmeti, cujus nomen Du Cangius non reperit. Vid. ejus Famil. Byzanl. p- 121. Etiam infra p. 438. 'Tovativiavòs & piyac pro vel appellatur, ut ibi notavi Conjecturam meam confirmat sequens in continenti mentio arcæ Justiniani minoris. Hic loci habent
Justinianus Minor. Alius, Proconnesius item, in quo jacet Sophia, uxor Justini [Minoris]. Alius candido marmore Docimino, colore Onychiten re ferente, in quo jacet Heraclius Magnus. Alius viri dis, marmore Thessalo, in quo jacet Fabia, uxor Heraclii. Alius e marmore Proconnesio, Constantini Pogonati. Alius e marmore viridi Thessalico, in quo sita est Fausta, uxor Constantini Pogonati. Alius e marmore Sagarino, in quo situs est Con stantinus, nepos Heraclii, pater Constantini Pogo nati. Alius e marmore Sagarino hecatontalitho seu multicolore, in quo situs est Anastasius, alias Ar temius dictus. Alius e marmore Hierapolitano, in quo sita est ejusdem Anastasii Artemii uxor. Alius e marmore Proconnesio, in quo situs est Leo Isaurus. Alius e marmore viridi Thessalico, in quo jacebat olim istius Leonis Isauri Alius, Constanti nus, vulgo Caballinus dictus. Verum Michael et Theodora impuras ejus reliquias inde ejiciebant, et igni comburebant; sarcophagus autem sede sua revulsus serraque dissectus inserviit ad fori systrem matia [seu repagula]. Etiam magna abbacia ejus dem fori ex eodem sarcophago facta sunt. Alius e marmore Proconnesio, in quo sita est Irene, uxor Constantini Caballini 873 modo dicti. Alius e marmore viridi Thessalico, in quo sita est uxor ejusdem Caballini. Slataria [seu conditorium plu ambo catalogi pro Justiniano. mu lierem non nominat, dicens tantum DC. tamen in nomine Eudocis Nostro consentit. Alias Rhinotmetus. Ambo catalogi Justinum minorem nominant, maritum Sophiæ, proximo Be quentis. Alia species marmoris Docimini, quod gem mam onychem colore imitatur. Vid. Cedren. p. 430 ubi. eum accubare uxori suæ Anastasiæ in æde SS. Apostolorum ait. Anastasia illa est alio nomine celebrior Martina (vid. supra p. 364,) Fabia vero hic memorata est prior Heraclii uxor, Fabia Eudocia; vid. Du Cange Fem. Byzant. p. 118. Pro Fabia Flavia, habent ambo catalogi. Apud Cangium 1. c. p. 120, Anastasiam re perio appellari uxorem Constantini Pogonati. Forte id ipsi nomen fuit, prænomen autem Fausta. Am bobus catalogis deerant extrema verba Suspicatus tamen Bandur. t. II, p. 812, Pogonati uxorem hame F fuit tam fuisse. Forte nata illa lacuna ex eo, quod li brarius, qui istos catalogos aut potius catalogum exaravit, inveniret in primigenio exemplari confu sionem hic loci, cujus vestigia in nostris membra nis supersunt. Post Faustæ nomen enim leguntur inserta hæc quæ delevi. Filium Constantini Pogonati patri cognomi nein nullum novi. Filii illi erant Justinianus Rhi notmetus et Heraclius. Posui ergo in Latinis pater loco hujus vocis. Certe Pogonati pater Constantinus fuit in coronatione dictus, quamvis vulgo Constans audiat; vid. Du Cange 1. c. p. 120. Neque obstat `quod Constans ille in Sicilia interemptus in balneo perierit. Filius enim ejus exuvias Constantinopolin reportavit et in æde SS. Apostolorum penes patrem ejus Heraclium Constantinum deposuit, teste Cc dreno p. 436. Longe aliter locum hunc exhibent ca talogi AB. et DC. Prior quidem solum articulum habet, quem DC. posteriore loco refert: DC. autem habet hos duos Puto a multitudine colorum variorum, qui marmori inerant, sic dictum fuisse; non quod præcise tot. sed forte pauciores, semper tamen multi, sive ea naturale productum, sive artis tesse laris_vel musive opus fuerit; vid. Salmas, ad Solin. p. 295. Alias Copronymus. De ipsius in de SS. Apostolorum sepultura habet Cedren, p. 468, de urnæ autem et ossium infortunio idem ibidem me moral, et Leo Grammat. p. 467, et Symeo Mag. p. 449. Verti impuras. Ne quis miretur, videat qua de significatione hujus vocis dicam ad p. 373. Secutus sum interpretando lectionem ambo rum catalogorum, qui pro pápop posteriore exhi bent Nam pro primo habent Idem pro habent Hæ sunt columnæ saxea, ad pectoris humani altitudinem procera, autem sunt compages et series plurium columnarum (quod pæne eodem redit). Placuit tamen magis in Latinis lectionem, quam alii quoque suggerunt, sequi. Sunt nempe et omnia re pagula, carceres, sive saxo, sive ferro aut ære, quidquid coercet turbam, neque sinit li bere evagari. autem sunt latæ tabulæ, quæ aut superimponunturtalibus systematibus co lumnarum, aut ad muros appositæ sunt, velut sos mna, ut in ipsis sederi queat. At qui potuerunt ex una arca marmorea concisa tot et tanta opera effici?
rium corporum capax] e marmore Proconnesio, in quo jacent Cosmo et Irene, sorores Caballini. Alias marmore Proconnesio, in quo situs est Leo Chaza rus filius Constantini Caballini. Alius e marmore Proconnesio, in quo sita est Irene, uxor Leonis Chazari. Alius e marmore viridi Thessalico, in quo situs est Michael Balbus. Alius e marmore Saga rine, in quo sita est Thecla, uxor Michaelis Balbi. Alius e marmore viridi, in quo situs est Theophilus imperator. Alius parvus e marmore viridi, in quo situs est Constantinus, filias Theophili. Alius parvus e marmore Sagarino, in quo sita est Maria, filia Theophili. De sarcophagis qui sunt in porticu ædis australi ejusdem. Ibi depositi sunt sarcophagi Arcadii et filii ejus, Theodosii, et,Eudoxiæ, quæ fuit uxor Arcadii et mater Theodosii. Arcadius versus austrum, Theo dosius versus septentrionem, Eudoxia versus orien lem jacent. Omnes tres sunt marmore porphyre tico seu Romano. De sarcophagis in porticu boreali ejusdem templi. Ibi situm est in sarcophago rotundo cylindri forme colore porphyretico seu Romano scelestum et exsecrandum cadaver Juliani Transgressoris [alias 4 reposuit R., cod. Est Ckazara, de qua filius ejus Leo Chazarus tervalla juxta se decurrunt. [De bisomis seu loculis, dicitur. Ante hanc vocem deest nomen aliquod, forte Eudocia aut Maria quarum hæc secunda, illa tertia uxor Caballini fuit; vid. Du Cange Fam. Byz. p. 125. Non invenio usquam hanc vocem. Quantum tamen concludere potui ex locis hujus capitis, qui bus occurrit, debet notare conditorium plurium cor porum capax; sive ea arca fuerit in duos, tres, quatuorve loculos interpositis asseribus aut talibus marmoreis dissepta (vid. Du Cange Gloss. Lat. v. Bisomum), sive fuerit coassamentum foris vel ta bulatis pluribus sibi in altum parallelis constans, ita ut arca una in peculiari suo tabulato super al tera staret, qualia sunt repositoria librorum, in quibus series minorum librorum super majoribus stant, crescente cum magnitudine librorum altitu dine tabulatorum, quomodo in Catacumbis Roma nis et Neapolitanis jacere defunctorum corpora tes tatur Keysler in Itinerario. Ut posterius credam fuisse, facit locus, quem Du Cange Gloss. Gr. v. Glossis Græcobarbaris citat, ubi legitur. Non potest xhuatep ibi aliud notare, quam pedamentum, coassamentum (das Lattenwerh oner Gerüste), super quod in altum enituntur vites, quod amplectuntur flagellis suis; cujus perticæ una super alteram al tius atque altius ad certa intervalla dispositæ atque affixæ sunt. Ridicas ajunt Latinis tales compages appellari, item escharus; unde Francicum echalas derivant, quod item notat; vid. Du Cangev. Eschara. Sane facile potuerunt tales compages escharæ dictæ fuisse, quia ut in escharis seu cratibus ferreis, qui bus locus instruitur in Belgio et alibi, pertica per pendiculariter et parallele ad ceria et æqualia in quibus-bina corpora prope se locata continebantur, vid. Mabillon. Iter Italic. p. 141.] Harum nulla mentio apud Du Cangium Fam. Byzant. p. 125. Vid. Cedren. p. 513. Contin. Theoph. p. 52. Constantini hujus, Theophilo nati, nullus scriptorom meminit. Eruit tamen eum Du Cange I. l. p. 133, et numismate quodam, in quo tamen an bic ipse designetur, frater Michaelis Ebriosi, dubium adhuc est. Potest, enim ex eo, quod Michael ibi se niore vultu, Constantinus juniore exhibetur, col ligi, patrem illum, huncfilium fuisse. De hujus arca vid. Cedren. p. 523, et Leo Grammat. p. 451. Junioris nempe, Arcadio et Eudoxia nati; vid. Cedren. p. 334. Ita reposui provozov quod erat in membranis, flagitante sensu et auctoribus AB et DC. Habet vocabulum Sústyvos hic loci eum si gnificatum, quem Arabum, quod proprie quidem miserum, frequenter autem sceleratum, impurum, nefandum, dirum et diris devovendum hominem notat. Hoc sensu paulo ante habebamus p. 372, TO dúoryvov owμz Copronymi; et sic quoque accipi debet apud Cedren. p. 308, et apud Euripidem Her. cul. Fur. v. 1346, 26yor, dúoryvoi scelesti sermones (locus enim correctione non eget), et apud Theo crit. XV, 31, item apud Sophoclem Oed. Tyr. p. 810, ubi et et jungit poeta, et apud Simonidem in Stobæi Florilegio p. 313, ed. Grot Feminarum felis indole præditarum flagitiosum, calamitosum genus,
Apostate]. Alius porphyreticus seu Romanus, in quo situs est Jovianus, qui post Julianum impera vit. In monasterio muliebri, Justini dicto, in ejus nempe æde S. Thomæ sacra siti olim erant in sar cophago marmoris viridis Thessalici Justinus imp. et Euphemia, uxor ejus. Illinc autem depromptæ fuerunt eorum reliquiæ, et in eodem monasterio in 48 humili et exiguo conditorio e lapide Proconnesio seu Picrinæo, cui inscriptum est hoc elogium Glossocomus [seu capsa] Alexandri Dome «stici.» In monasterio S. Memantis prope portam » xylocerci aut circi lignei dictam, in narthece ec clesia ejus monasterii ad sinistram stal sarcopha gus e lapide hecatontalitho seu multicolore vel centumtesselato, in quo sita est Mauricii uxor cum liberis. In cataphyge autem seu refugio et 45 leg. esse putat R. quod nempe multas calamitates efficit; et apud Basilium Epist. X, ad Gregor. (perditos, corruptos homines, vel etiam infelicitatem aliis creantes) Simili modo pro scelerato dicunt pro scelere dixit Polybius p. 572 et 636. Insignis locus de Suotuxns pro scelerato Dio Chrysostom. 604. Polybius in Excerptis Peiresc. p. 53, (1397, 2), dixit pro nefandis flagitiis vi iam et famam maculare vel probris contaminari, ut recte Valesius vertit. ldem ibidem p. 54, (1398,5) si culpa hac revera laborassel De mochares, eodem interprete, P. 95, (1424, 1) pro ditionem appellat Dinarchus orat. contra Demosthen. p. 42,edit. Gruter, eum appellat ubi non satis apte Canterus infelix reddit. Debuerat enim sceleratus. Epictetus apud Arrianum 1. 3, Gne et alibi sæpissime appellat monstrum hominis ob scelera et animi pravitatem. pro est apud Diogen. Laert. p. 481, ed. Meibom. De voce pro sceleratissimo v. Habert. Pontific. p. 563. Ita usurpatur in Anthologia p. 30, (n. 164, an tepen.) et p. 65, item p. 101, (no 505,) Ibi enim tantumdem est atque sequenti carmine v. 6, Ita ripides Herc. fur. v. 1386, miserum, id est infelicis, non invidendæ,sed horrendæ potius sortis, canem, detestandum, exsecrandum canem appellat Cerberum, non absurde plane el ridicule,ut persuasit sibi et nobis persuadere voluit Piersonus in Verosimilibus p. 229, sed apte et more sui ævi et indole linguæ suæ. Idem poeta in Electra v. 1161. Clytæmnestram conjugem appellat, scele ratam, qui locus sic legendus est quod in ulnis habuit scelera tam conjugem; item Polymestor in Hecuba Tro janas feminas, quæ ipsi oculos eruerant, appellat v. 1063, et versu deinceps proximo pro scelerato est in carmine Ammiani, Anthologiæ p. 167, ed. H St. Adverbium pro scelerate, impure, flagitiose habet Ca Donarium Joannis Monachi (apud Du Cangium Gl. Gr. p. in his verbis Quid denique vulgatius in sermone nostro,quam formula ein ar mer Sünder, id est miser peccator, pro malefico, cui extremum supplicium subeundum est. Hæc omnia ex eo manarunt, quod animi pravitas vere infelices homines et commiseratione dignes facit, ut qui et in hac vita scelerum pœnas corporis animique tormentis, quæ patiuntur, odioque pu blico luunt, et in altera vita sortem miserrimam experientur Vid. Cedren. loco laudato et Lindenbrog. ad Amm. Marcell. p. 478. In loco Cedreni tollendus asteriscus; nihil enim deest, tantum subintel ligendum, quod Græci solent omittere, vel Est idem atque superius memoratum mo nasterium femininum Vid. p. 371. Nolanda hio duo, primum, quod librarius more suo pro o posuerat, Venit enim vocabulum ab antiquo (unde antiqua scriptio dativi pro adhuc est in usu; scribitur enim;) et arca mortuaria, conditorium. Deinde tv constructum cum genitivo, ut in illo apud Procopium frequentissimo Vid. ad p. 312. Videtur a differre. Quod colligo e Scr. post Theoph. p. 217. Forte discrepabat et ma gnitudine et forma. Post hoc verbum deest nomen imperatricis, uxoris Mauritii. AB. eam Constantiam appellat. Vid. Du Cange ad Zonar. p. 63, fine; Script. post Theoph. p. 250. et Cedren. p. 403 fine, apud quem epigramma pro ista ætate non inficetum ita legendum putem Sapit hoc carmen vetuslatom; alias piguisset do
recessu interiore illius monasterii ad sinistram versus orientem stat sarcophagus marmoreus Mau ricii imperatoris. In monasterio S. Trinitatis,Stau racii cognominato, in ejus ecclesiæ dextra regione in oratorio S. Joannis Prodromi seu Præcursoris stat sarcophagus e marmore candido,in quo jacent Stauracius imp. et Theophano, uxor ejus. In mo nasterio Cyræ seu Dominæ Euphrosynæ dicto stat sarcophagus e marmore Bithyno, in quo Constan tinus, a matre Irene excæcalus, et uxor ejus Maria jacent et dum filim, nempe Euphrosyna, uxor Mi chaelis, [de qua monasterium appellatur,] et ejus soror, Irene. Jacet ibidem quoque Anna, filia Theo phili imperatoris. In monasterii, ta Gastria vel Gastriorum dicti, ecclesia, versus orientem ad dextram in stalarea, quæ ibi est, jacet 8. Theo dora, uxor Theophili, et ejus tres filiæ, Thecla, Anastasia et Pulcheria. In sinistra parte ejus ec clesia, e regione istius statarem, stat sarcophagus marmoreus Petronæ, qui fuit quondam domesticus scholarum et frater modo dicta beatæ imperatricis Theodoræ. In ejusdem ecclesiæ narthece versus orientem ad sinistram plagam stat parvus sarco phagus e marmore Proconnesio aut Picrimæo, in quo iacet Theoctista, mater sanctæ Theodoræ im peratricis. Prope astat parvus sarcophagus e mar more Sagarino aut Pneumonusio seu pulmonario,in quo sita est Irene, filia Bardæ Cæsaris. Prope astal parvus ad spithamæ fere modum sarcophagus, in quo Cæsaris Bardæ maxilla inferior. In monasterio S. Euphemiæ dictæ Formosa jacet in ea ecclesiæ plaga, quæ versus orientem spectanti sinistra est, in statarea,quæ ibi est, Pancalo, mater Basilii im peratoris Christum amantis. At in dextra ejusdem ecclesiæ plaga versus orientem, e regione istius, statarea est marmore viridi Thessalico, in qua ja cent Marianus, olim domesticus scholarum, et Symbatius, ambo fratres Basilii,Christum amantis imperatoris. In dextro ejusdem ecclesiae oratorio, quod Præcursori seu Joanni Baptistæ sacrum est, et quidem in sinistra versus orientem plaga ejus scribere. Sed vertere Latine non vacat. Saltim id monebo, sensum secundi distichi esse hunc, nume rosæ prolis regia mater quæ meo exemplo monstravi, quam præclara res sit non peperisse, non regnasse monarchice. Si quis nominativum pro accusativo substituere velit, hilum quidem non melius dabit, habebit tamen auctoritatem in Zonara, e quo Ban dur. t. I, 1. vi, p. 179, exhibuit et cum integro carmine et ejus antiqua La tina interpretatione metrica ex Anthologia Pithoeana deprompta. V. 9, in sub intel ligendum a cammuni et huc trahendum sequens occiderint genitorem: ut quare tandem tum nullo cum fructu parvulos occiderunt, humanæ ne quitiæ imperitos? [V. Pontan. ad Th. Simoccatam p. 483. Ex Addend.] Est quod Latini dicebant refugium, recepta culum interius; absconditum a conspectu, v. Ca saub. ad Script. Hist. Aug. I,p. 87, Guther. p. 225, Nos diceremus der Kreutzgang. Monasterium hoo ita fuit appellatum de con ditrice sua Buphrosyna, eadem illa,quæ paulo post commemorabitur, filia Constantini, filii Irenæ, a matre excæcati et imperio privati; quam Euphro sydam e monasterio in matrimonium duxit Michael Balbus imp. Addit AB (nam DC buno articulum non pre stal) Hujus non meminit Du Cange Fam.Bys.p.127. V. Theophan. p. 408. Videtur nomen adjectivum excidisse, quod na tale solum aut colorem unarmoris indicaret.Carent hoc articulo et sequentibus ambo catalogi. Est idem ille, qui supra p. 208 memoratur. Videtur hæc esse, quam Du Cange p.135 F. B.,sed absque nomine,designat in stemmate Theo doræ, atque nuptam fuisse Symbatio Logothetæ Dromi. Nomen hoc ignotum Du Cangio l. c. p. 138, adeoque procul dubio ceteris scriptoribus Byzan tinis indictum.
oratorii, stat earcophagus cum sculpturis exstan tibus, in quo jacet Anastasia, filia Basilii im peratoris.In dextro ad orientalem latere illius oratorii e regione præcedentis sarcophagi, stat alius par vus, etiam cum figuris exsculptis prominentibus, in quo jacent Anna et Helena, ejusdem Basilii filim et Zoe, mater a Deo coronati et Porphyro genili Constantini, beati Imperatoris, nepotis Ba silii. In monasterio Archistrategi seu S. Michaelis, * de auctore Promoti cognominati, jacet in ejus ec clesiæ dextro latere in statarea, quæ ibi est, Maria, filia Basilii, toties jam laudati Domini. Marianum quidem, at non hunc Symbatium, habet du Cange 1. c. Hac ergo una est quatuor Basilii filiarum, quas Di Cange p. 141, memorat quidem,sed absque no mine. Duas alias in continenti nominat Noster. An nam et Helenam. Tandem in fine capitis Mariam nominat. Habemus ergo nomina omnium quatuor sororum illarum. Prætervideram hunc locum,ideoque omiseram eum in argumentis illis allegare, quibus demonstra tum ivi in præfatione, nulla Cerimoniali huic assula fuisse, ignotum qua manu, vero ejus auctore, Constantino Porphyr., Leonis filio, posteriora. enim ea certe ætate nonnisi de vita defun ctis dicebatur, ut hodie nemo de vivo dicit. Ideoque, cum dictus Constantinus appelle tur, constat eum illo tempore, cum ista scriberentur, in vivis amplius non fuisse. Scio quidem, Olympio nicas olim fuisse dictos; v. Artemidor. 1. v. n. 76: verum ex illo ipso loco quoque constat, mortuos illa jam ætate codem nomine laudari con Acclamatio castrorum, quando triumphus de victis hostibus agitur et insignia victoriæ producuutur. Hæc eadem cantatur quoque ab exercitu, quando largitionem ab imperatore aliquam aut majumam impetrat. Multi sint anni imperatorum;» repetit turba ter; (quod etiam de omnibus infra scriptis acclamatio nibus factum esse, sufficiat semel monuisse). «Illius et illius magnorum regum et imperatorum multi sint anni. Illius et illius piissimarum Augustarum multi sint anni.Porphyrogenitorum multi sint anni. Deo promotorum imperatorum multi sint anni. Deo gubernatorum imperatorum multi sint anni. toto terrarum orbe commendatorum imperato rum multi sint anni. toto terrarum orbe cupito rum imperatorum multi sint anni. Fortissimorum imperatorum multi sint anni. Victoriosorum impe ratorum multi sint anni. Hostes perdentium impe ratorum multi sint anni. Ditantium imperatorum multi sint anni. Orthodoxorum imperatorum multi sint anni. Fili Dei, vitam ipsis indulge]. Fili Dei, regnum cum illis administra. Fili Dei, indulge no bis eos. Fili Dei, multiplica ipsorum annos. Fili Del, exaudi nos. Crescat fides Christianorum. Cre suevisse. Scio quoque Alexandrum Episcopum apud Euseb. List. eccles. I. vi, c. ut fine Clementem Alexan drinum adhuc vivum appel lare,et in universum beatos, felices homines adhuc vi vos olim vita functos autem fuisse dictos, quod clare apparet ex Athenæo p. 113. Sed ille usus vocabuli perrarus est et decimo sæculo p. C. n. jam dudum desierat. Possem nunc in fine hujus Mor tuarii multos addere imperatorum tumulos et eorum loca indicare, quos Noster præteriit. Verum omitto, quia perparum ea sedulitas profutura esset. Ferri potest et debet in ferreo scriptore dictio perquam dura quamvis leni mutatione refingi possit In generali indice capitum hujus libri (v. p. 295) sic concipitur titulus hujus capitis Pro erat in membranis vixnti cum H superimposito, quod non potest aliud quam e880. Index modo dictus inserit ante po stremam vocem. Perinde est adsit, vel absic. Notat
scat victoria et felicitas exercituum Romanorum.»» Crescat fortitudo populi Domini. Nos sumus servi imperatorum. Illius et illius magnorum regum et imperatorum multi sint anni. Multenne faciat Deus sacrum vestrum imperium.» 376 Acclamatio, quam Sardi dominis accinunt. y. « «Christus vincit, Christus regnat.» Hanc accla mationem iterabat turba ter; uti etiam sequentes omnes. «Christus custodiat imperatorem. Multi sint anni imperatorum. Illius et illius magnorum re gum atque imperatorum multi sint anni. Deo promotorum imperatorum multi sint anni. Deo conservatorum imperatorum multi sint anni. Pacem conficientium et orbi quietem imponentium impe ratorum multi sint anni. Ditantium suos impera torum multi sint anni. Fili Dei, conregna ipsis. Fili Dei, dona ipsis vitam. Fili Dei, multiplica ipso rum annos. Crescat fides Christianorum. Crescat imperium Romanorum. Grescot victoria exercituum Romanorum. Illius sauctissimi et ecumenici pa triarchæ multi sint anni. Sacri senatus multi sint anni. Exercitus Christum amantis multi sint anni. Corroboret Deus fidem nostram. Confirmet Deus imperatores nostros. Nossumus servi imperatorum. Multenne faciat Deus sacrum vestrum imperium» De expeditione adversus Cretam, quam Deus perdat, et in eam expensis e numero militum stipendii que. Contingit ea sub Leone, Christum amante Domino, duce Himerio patricio et logothetha dro mi. Imperialis classis constabat duodecim millibus et Russis 700. Strategus Cibyrrhmotarum receperat in se præstare 5600 et duplos mille; faciunt simul Verba add. R. e sequentibus; membranis deerant. 67 cod. et ed. autem in ea positione non id, quod solet, reliquus, sed omnis. idem est atque Ergo etiam in aula CPtana peculiare corpus excubitorum vel protectorum vel apparitorum et cursorum aulicorum de gente Sarda confectum ha bebatur, ut hoc ex loco intelligitur. Pontifices Romani certe jam octavo sæculo Sardos habebant corporis custodes et ministros,utex Anastasio constat; quem admodum adhuc hodie habent. Verba Bibliothecarii sunt in Nicolao I: quod etiam per domesticos suos de genere Sardos agnovit. Hæc est illa formula in nummis et imaginibus regum Francorum occurrens, Christus vincit, Chris stus regnat, Christus imperat. Quod Latini per duo, regnat et imperat explicabant, id contractum in breve Greci preslabant. Formulam monachi Græcorum in illa sui camelaucii appendice, quam appellabant, item non nulli in suis scapularibus intextam gerunt teste La Croix Etat présent de lEglise Grecque. p. 86° Videntur Arabes a Græcis morem assumpsisse. urbium, quibus favent, nomina bonis volis prose quendi, contra vero quas odio habent, earum memo rise male imprecandi, eoque animum suum signifi candi. Sic sæpe addunt nominibus urbium, ubi lucem primam adspexerunt, aut quibus degunt, aut quas alio nomine venerantur almahrousah almahfoutah almansourah, quam Deus custodial, protegal, ; conira almakounah quam Deus perdal. Cretensibus autem Saracenis male vexatos fuisse Græcos apparete Luitprandi Historia p. 426, ubi ait: Habent Byzantini a meridie illam vicinam nimisque sibi invisam Cretam. De hac expeditione memorat Leo Grammatic. p. 484 sqq. Script. post Theophan. p. 226 sqq. Du Cange ad Zonar. p. 97. Puto esse homines vicarios, qui exigente ne cessitate in aliorum decedentium locum succedere possint.
Strategus Sami receperat in se præstare et mille duplos; faciunt simul quinquies mille. Strategus Ægæi maris receperat in se præstare 3000, et mille duplos; faciunt simul quater mille. Hi omnes computati efficiunt viginti octo millia et tercentum capita. De equitibus, qui debebant in classe militare. Scholarii Thracesiani et Macedones mille tri ginta septem. themate Thracesiorum mille. 377 themate Sebastiæ Armeni mille. Plata Dio Armeni quingenti, e Prina quingenti. Faciunt simul sexies mille triginta septem equites; et an numerati superioribus classiarii faciunt triginta quatuor millia et triginta septem. De classe imperiali. Classis imperialis constabat dromonibus sexa ginta. Singuli dromones vehebant ducentenos et trigenos remigos, milites aulem septuagenos. Fa ciunt simul sumpti octodecim millia. Pamphylis porro constabat quadraginta, quorum viginti vehe bant viros centenos et sexagenos; reliqui viginti autem vehebant viros centenos et trigenos et Rus sos in universum septingentos. Faciunt omnes simul millia viginti tria et duo homines. genos, cæteri decem vero centenos et trigenos. Simul sumpti pamphyli et dromones faciunt millia De themate Cibyrrhæotarum. Præstabat hoc thema dromones quindecim, quo rum singuli tenebant remiges ducentenos et tri genos et milites septuagenos. Faciunt quater mille et quingentos. Pamphylos præstabat sedecim, quo rum sex quidem vehebant viros centenos et sexa Faciunt simul millia duo et ducentos sexaginta. sex et septingentos sexaginta. De themate Sami. Dromones decem, habentes singuli remiges ducentenos et trigenos, milites septuagenos. Faciunt simul ter mille. Pamphyli duodecim, quorum qua tuor remiges vehebant centenos et sexagenos sin guli; reliquorum octo autem singuli centenos et trigenos. Faciunt simul sumpti mille sexcentum et octoginta. Simul sumpti dromones et pamphyli thematis Sami faciunt quater mille sexcentum et octoginta. De themate #gai maris. Dromones septem, vehentes singuli remiges 250, milites 70, faciunt 2100. Pamphyli septem, quorum tres vehebant singuli 160; de reliquis quatuor singuli 130; faciunt mille. Totum ergo contingens thematis Egæi maris erat ter mille et centum hominum. De themate Græciæ. Dromones decem vehentes singuli remiges 230. milites 70, faciunt ter mille. De Mardaitis. Mardaitorum copiæ, ducibus eorum computatis. Sunt gemini Mardailæ orientales et occiden tales Frequenter jungit Noster et genitivis. Paulo post habemus quoque in nomi nativo, tanquam si una vox esset. Procopius Ho schelii p. 127, Et in veteri inscri ptione apud Pocokium p. 50. Proserpina suam in aulam induxit [hanc puellam] ut esset ministra patri suo Ablabio et mæstissimæ matri.
offolebant quater mille octoginta septem capita; quibus accedebat mantissa mille hominum; faciunt 5087. Tota ergo navalis militia e classe imperiali et e classe provinciali composita constabat dromo nibus centum et duodecim, et pamphylis septuaginta quinque; 378 remigibus trigesies et quater mille, militibus 7340, Russis 700, Mardaitis 5087. Rogæ imperialis classis. Exercitus cum ducibus constat 12502 capitibus. Roga est centenar. 15, litræ 90, numismata decem. Accedunt mantissa mille viri, quorum singuli acci piunt num. 5; faciunt litras 69, num. 32; dein Russi 700, quorum roga in universum est centen. 1. Facit roga classis et Russorum simul centenaria 17, litras 59, aumismata 42. De themate Cibyrrhæotarum. Totus ejus thematis exercitus una cum ducibus et duplis constat capitibus 6760. Roga est centen. 2, litræ 21, num. 42. De themate Sami. Constat ejus exercitus una cum ducibus 4680 capitibus et duplis mille. Roga est centum.2, litr. 1, pum. 11. De themate Ægæi maris. Exercitus cum ducibus 310, dupli mille. Roga conten. 1, litr. 54, num. 3. De Mardaitis occidentalibus. Exercitus cum ducibus 4087. Roga centen. 4. litr. 66, num. 32; mantissa mille hominum, quo rum quisque oclona numismata accipit, facit cen ten. 1, litr. 11, num. 8. In universum ergo facit roga Mardaitarum occidentalium centen. 5, litr. 77. num. 42. Τota summa rogarum pro imperiali classico, pro Russis, pro classico provinciali et pro Mardaitis occidentalibus est centen. 29, litr. 13, numism. 66. De roga equitum. Pro scholariis Thracesianis et Macedonibus, ad ed. cod. tales. illi erant veteres Piside et Pamphyli, et habi tabant circa Attaliam in themate Cibyrrhæolarum. Inde traducta pars eorum deponebatur in Thessalia et Macedonia et per insulas Ægæi maris sparge bantur. Hi dicti fuerunt occidentales. Heraclius eos suo tempore in montem Libanum et Palæstinam mittebat, ut Saracenos ibi vexarent et reprimerent. Quod egregie fecerunt, totum tractum a Nigro monte, hoc est ab Antiochia inde et finibus Cilicia, usque ad urbem sanctam excursionibus et depræ dationibus infestantes. vicinia Saracenorum vi dentur nomen accepisse. Cl. Assemannus certe Bibl. Or. t. I. p. 502, id derivat a Marada, rebellis, ferox, indomitus fuit. Non improbabilis ea etymo logia est. Possit quoque vel a redda, vel a rad, de rivari. Scilicet a priori est in participio VIII conjugationis Muriadd et al Murtadduh sunt apostat, relapsi, hæretici. Forte sunt hi Mar duitæ iidem cum Paulicianis, bæreticis, qui ex Ar menia et Asia in Thraciam a Copronymo traducti et circa Philippopolin depositi fuerunt. Si vero a rad repetas, significabit al Murtadah homines qui ad quærendum id, quod appetunt et quo indi gent, exeunt et oberrant. Erant enim hi Murdaita magis subitis in agros hostiles incursionibus, agen dis prædis, locandis insidiis, quam pugnæ stataria utiles, husaris nostris similes. In omni certe histo ria, ut feri crudeles homines describuntur. Ce drenus p. 451 laudat eorum dexteritatem ex insidiis postes obruendi Ertad no tal pabulatum vel aquatum exire, vel quæsitum, ubi aqua, ubi pabulum, ubi in universum victui necessaria sint, eoque, saltim quodammodo, conve niebant cum præcursoribus exercitus, ut Noster appellat in Tactico. pellantur a Codino Offic. II, n. 65. et V. n. 87; v. Du Cange v. ubi vir doctissimus et de his litteris optime meritus nonnulla habet, quæ ipsi ut orientalium litterarum haud perito facile condo nes; ut est illud de quod non dignitatis, sed proprium hominis nomen est. Adhuc notandum, e Nostri p. 382 apparare, occidentales Mardaitas, ut in provinciis maritimis depositos, nautas potis simum et remiges et piratas fuisse.
litræ 41, num. 24. Pro ter mille viris e themate Thracesiorum (quorum unusquisque bina numi smata in stipendium accipit,) est roga centen. 1, litr. 80, numism. 24. Pro mille viris e themate Sebastiæ est roga cent. 1, litræ 13, num. 24. Pro quingentis viris ex Armenis Plataniensibus, senis nummis in singulos imputatis, est roga centen. 1, litr. 41, num.48. Pro quadringentis vigis ex Arme nis Prines, quinis nummis in singulos imputatis, est roga cent. 1, litr. 27, num. 56. Tota ergo roga caballariorum seu equitum bis mille triginta et septem sunt centenaria 2, litr. 54, num. 38. Acce mille triginta et septem viros, roga est conten. dunt mantisse loco ter mille nongenti viri, quorum roga est cent. 1, litr. 52. Est ergo roga pro tota caballaria centenaria quatuor, litræ 7, num. 22. 879 De prochreo. Pro ter mille viris classiariis e tribus illis thema tibus, Cibyrrhæotarum nempe, Sami atque maris Ægi, binis in singulos nummis imputatis, est rogar litr. 83,num.24.De Mardaitis occidentalibus. Pro turmarchis tribus inde petitis, unoquoque 36 nummis æstimato; drungariis 42, singulis duodenis numismatibus æstimatis; comitibus 42,senis nummis in quemque imputatis; militibusgregarlis quinquies mille, quaternis in singulos nummis imputatis; conficitur roga centen. 2, litr. 99, num. 56. De thematibus Armenim; et primo de themate Seba stiæ. Pro turmarchis inde petitis quinque,quorum unicuique duodeni solidi stipendium sunt; et drun gariis decem, quorum singuli stipendium habent senos solidos; et comitibus octo, singulis quinis solidis censis, et militibus gregariis nongentis sexaginta duobus, quaternis nummis in singulos imputatis; est roga in universum lit. 55, num. 7. De Armenia Prines. Veniunt inde viri quingenti, singuli duobus solidis censi.Faciunt litras 13,num. 64. Tota summa prochrei centen. 4, litr. 52, num. Quid sit, non expulo, neque inve nio, qui doceat. Fuitne quod nos dicimus Handgeld, Angeld, Vorschuse, avance d'argent, nummorum summa,quæ militi in bellum ituro in mensem unum alterumve ante debitum terminum solvebatur, ut sibi arma, victum et alia necessaria expeditioni comparare posset? Est vox Arabica Khaliat, de quo dixi ad Ta rapha Moallacam p. 48. Commodum hic exponen dus venit locus Continuatoris Constantiniani p. 122. Script. post Theophan.,ubi tria navium genera no minantur, et Nisi malis cumbarias derivare et Hoc idem esse alibi dixi, et valeret tunc vocabulum idem atque onerariæ naves), possit ab Arabico, Cu bar, derivari, id est naves grandes, primi ordinis, maximæ fortnæ. sunt, ut patet, nostra ga leres et galeones. De tandem non constat, itane recte, an rectius scribatur, ut apud Scriptorem Vitæ Basilii Macedonis p. 185 legi tur.Si posterius præferas, nihil different nominis quidem significatione a seu onera riis, si ita velis. Nam essent pro ofercire. Mihi lamen melior videtur altera lectio vel certe eaque pariter Arabica vox esse. Significat nempe chaihr dimidiam rei cujusque partem.Ergo chihor naves di midiæ sint, quæ ad cumbarias seu grandes naves habeant rationem dimidiam. Neque hæc sola sunt vocabula nautica Arabica Græca civitate donata. Sunt et alia, ut e. o. tharid,velox navis, quasi dicas venatrir,ut Batavi appellant suas lugden. Unde autem tot Arabica vocabula in Græcum sermonem se penetrarunt, cum Græci multis sæculis ante Ba racenos navigationem excoluerint,et medio quoque ævo, si non plus, certe non minus quam Saraceni Andalusii, Atri, Cretenses, Ægyptii, Syri naves et prælia atque itinera maritima exercuerint, ideoque navium hæc genera dudum ante Saracenos habue rint,eorumque cum ipsis nomina. Quis hoc dicat? Mira res est linguarum mutatio. Ut res omnes, ita dialecti quoque certo stabilique loco non manent, sed mutantur in dies, ut homines. Vicinitas gentium et consuetudo et studium novandi homini innatum multum in sermonem quoque valent.Vid.ad.p.380.
Strategus Cibyrrhæotarum in se recepit præ parare chelandia duo e familiabus turmarcharum. Catepano seu capitaneus Mardaitarum Attaliæ vero recepit in se præparationem galearum. Promiserunt quoque hæc mense Martio in Syriam mittere, ut de omnibus, quæ ibi vel consiliis agitantur, vel ipso instituuntur opere,relationem et verum mandatum seu notitiam afferant. Leo protospatharius et præ fectus Cypri, de gente Symbatici, in se recepit, fidos et diligentes exploratores in sinum Tarsensem mittere et in provinciam,cui nomen est Ostia; item ad Tripolin, Laodiceam, ut ex omnibus illis par tibus mandata seu notitias afferant eorum, quæ Saraceni moliuntur. Strategus Thessalonica recepit in se curam fabrefaciendi sagittarum ducenta mil lia,hastarum vel venabulorum tria millia,scutorum quotquot procurare possit.Judex Helladis aut Græ cise recepit in se procurationem mille menauliorum, quæ etiam præstitit; et præterea promisit alia pro curare et illuc mittere, quo se missurum condictu rus sit. Præfectus Chripi [seu Eubose] in themate vel provincia Helladis promisil curare, ut fabre fierent sagittarum ducenta millia et venabulorum tria millia. Idem in se receperunt quoque strategi Nicopoleos et Peloponnesi. Protospatharius Theo cod. et ed. Sic reddidit vocem Arabicam Thogur vel Tsogur, quæ loca omnia patentia, hiantia, aditum aliquo concedentia et in specie confinia Syriæ et Ci licia, olim Pylas dictas, significat. Forte hac est illa regio limitaneorum,cujus ex Actis SS. Sergii et Bacchi mentionem facit Ortelius Thes.Geogr. v.Bar balesus. Scilicet Arabes tractum Ciliciæ et Syriæ et Armeniæ conterminum duas in provincias dividunt, unum, Elawasem, loca muniia, les barrières, et Ellsoghour, loca hosti exposita et obnoxia; tsaghr est omnis hiatus, præcipue oris, item fenestra quævis. Non consentiunt auctores in figendis harum provin ciarum limitibus et sæpe ambas confundunt. Ut Nasi roddin Thusensis et Ülug Beig in tabulis Geogra phicis (t. III. Geogr. minor. Hudsoni p. 93 et 125) metropolia Tsogur seu faciunt Antio chiam.Contra vero eamdem urbem metropolin pro vincia Alawasem facit Abulfeda, cujus in prolego menis ad Tab. VI. hæc sunt verba [Ed. Lips. 1786, p. 26]; Ad loca Syriæ celebria pertinet quoque al Awasem; id nomen, ut monet Ibn Haucal, non uni loco proprium, sed provinciæ commune est, cujus capitalis est Antiochia. Ibn Chardadeba multas nu merat Awasem et huc refert curas [hoc est curatorias, præturas Mambeg, Tizin.Risapa, Saizar, Apamea, Marrah Nomani, etc. Paulo post [p. 30] de Tsogur hæc habet. Tsagr est nomen omnis loci, qui est in vultu hostis [in quem primum incurrit tuæ ditionis aggressor] Ad Tsogur Syriæ pertinebant olim Adena el Tarsus et vicinus ager, quem Armeni [Christiani] hodie tenent. Sunt alibi quoque Tsogur seu Ut in Transoxana sunt Tsogur, nunc idololatris pa rentia; item in Andalusia. Idem auctor eo nomine appellat quidquid citra montem Locum [Taurum] est et in ditionem Romanorum [sen Græcorum] usque ad diei iter procurrit. Ibn Chordadebah Malatiam ad Tsogur Mesopotamiæ refert, etc. Primus quis fuerit hujus appellationis auctor, Græci an Arabes, quis dicat? [Sind es denn etwan die Mardatschen, die in der Gegend von Croatien noch heutzutage wohnen? Ex Addend.] Est vox Latina venabula; primυτο et dein corrupte scripserunt,solemni con fusione litterarum ß et p. Est idem qui apud Ce dren. p. 753. Goaro ibi non consentio. Videtur ho rum judicum fuisse non tantum, ut lites compone rent,sed etiam tributa cogerent. Colligo ex Cedreno p.757.Judicem Græcis [nempe in colarum Helladis et Peloponnesi] appellat Nicetas p. 31. Tales judices appellabantur,quod Leunclav.Nov. Const. Porph. p. 233, ed. Meurs. vertit judices delegati, Guther. p. 442,pedanei. Idem Leuncl. ibid. p. 226, vertit cognitores. Sed f. leg. pro fuit ex mente Goari ad Codin. p.27,n.27, judex et cognitor litium circenses inter factiones nascentium. Nam ; etiam circum notat. Forte tamen rectius cre datur ille fuisse, qui causas cursus publici etevectio num cognosceret. judex castren sis,qui militum lites dirimit; vid. Goar ibid. p. 31 et 67. idem habet p. 38 et 44. In dicem navium imperialium dromadariarum memo rat Constant. Porph. de administrando imperio p. Script. post Theoph. p. 294.j Dubium, qualis bic fuerit, cum expressum non sit. ld est Euripi vel Eubœæ. Ita passim librarius pro Sepe in compositione perfectionem et plenitudinem notat, et, ut ita dicam, totalitatem, v. ad p. 270. Conjicio, dictionis hujus sensum esse qui autem rogam non acceperint aut non accipiant.
dorus, Panoratii filius, [id est gente, quæ de Pan p cratio nomen habet, oriundus,] recepit in se in thema Orientis abire et conscribere Platiniatas 380 (Armenos, et ex iis aliisque ejusdem thematis conficere numerum quingentorum virorum milita rium electorum, præstantium sagittariorum, quo rumdam quoque forsan, sive de tribunis, sive de scholariis seu gregariis illi sint, equestri militiæ non ineptorum. Scholarii, siquidem integram per cipiunt rogam, de suo sibi comparabunt armaturam equestrem. sin minus, accipiant equos e melatis, aut etiam e rationario illorum in themate Natoliæ babitantium, quorum unusquisque semetipsum singularem militem præstare debet. Tracenses parata debent habere viginti millia [saccorum] hordei, et quadraginta millia farris et paxamatii seu panis bis cocti et farinæ et triginta millia [dolio. rum] vini et decem millia caprarum mactatarum; item decem millia [saccorum] lini pro accendendis ignibus Græcis et pro sarciendis navibus Phygela [urbs Ioniæ præslet, et olavorum millia sex pro clavatura dromoniorum. Hæc curanda in se rece pit protonotarius Thracensium et curator curato rim, cui nomen est Lacus Lactis, spopondit illi, 80, se, in præstando quidem vino, non defuturum. Pro tabulutis dromoniorum affigendis, item in usum scalarum et præsepium, parata sunto et ad Phygela urbem perferuntor triginta millia clavorum quinos digitos longorum. Ea se curaturum promisit strate gus Sami, eumque in finem se sumpturum necessa rias impensas a protonotario. Parata sunto millia tria clavorum instar barpagarum aduncorum, com munis generis, pro testudinibus et scalis et reliquis instrumentis navalibus; item millia tria clavorum spithaman longorum. Idem ille Sami strategus hæc præstiturum in se recepit, uti etiam hæc sequentia:quatuor millia clavorum ad senos digitos longorum, alia totidem aliorum ad quinos, item ad quaternos alia quatuor millia pro sic dictis falco nariis et tabulatis et aliis necessitatibus. Recipiat s2 Ita R. c. sigl. cod., ed. xappla om. R., cod. et ed. 86 cod. et ed. Videtur esse index eorum, qui soli pro s0, non combinati cum aliis aut sed seorsim militant, et quot eorum quisque equos in militiam præstare debeat. V. Lindenbrog. et Vales ad Amm. Marcell. p. 185 B. Subintelligitur autem, e sequentibus huc trahendus, protonotarius Thracesiorum thematis. Scribitur Pygela et Phygela et Phygella. Est urbs thematis Thracesiorum seu loniæ. Trajectus illinc est in Cretam; vid Ortelii Thesaur. Georg. v. Pygela et Phygela et Ricaut de l'Eglise Grecque p. 50. Id est Novi Græci swpissime et promiscue habent. Potest vox proprio significatu accipi et præsepia notare; aderat enim huic expe. ditioni equitatus quoque. Potest tamen etiam foros notare et armaria, vasis ibi reponendis. Valde fluctuavi ad hanc vocem nescius recta rationis interpretandi. Fuit cum credens of pro v positum fuisse, veterem canum rostris similium. Quod cum deinceps videretur prorsus improbabile. assumpsi aliud quid, magis, ne vacuum locum sine , quam persuasione, sic vertendum esse. Inesse huic voci aliquid de accipiter, falco, video; non autem quid ipsa vox sibi velit. rem, Ubi silum fuerit hoo Calon Oros seu Nons pulcher, non novi, neque invenio. Quid Corftiani mihi videantur fuisse, expo sui in ipsa interpretatione. Viderint alii, quam recte conjectaverim. Nunc tantummodo etymologiam no minis Corfix addam, quo bodie insulam olim Cor cyram dictam appellant. Scilicet habet novum no men insula a promontorio unde contracte factum Corphos et Corphiz et Corphu. Illius pro montorii fit Ntcetam p. 38.
in se clearianus aliquis in Nalolia agens parata tonere millia viginti (saccorum] hordei et sexaginta 56 millia [saccorum doliorumve] paxamatii et farris et farinæ pro Cibyrrhæotis et stratego Natoliæ, qui e Natolia transmigrare debent in Attaliam, quo præsidiariorum ejus ad Calon Oros egressorum in vices succedant. Protonotarius Cibyrrhæotarum coemat millia sexaginta clavorum minutorum pro coriis affigendis. De sandaliis seu parvis navigiis comparatis in usum dromoniorum notandum, de bere cursorem aliquem ex hetæria desumptum cum sacro mandato ad catepanum mitti, et hunc illi addere protocancellarium omnemque assistentiam. Ille cursor sumat Corfitianos 381 Heracles [id est classiarios ex insula Corfiz seu Corcyra, apud Hera cleam cum navibus stationem agentes]. Levet quo que nautas in singula sandalia quaternos, eosque cum sandaliis quantocyus mittat cum protocancellario. Instructa sunto sandalia suo quodque malo et antenna et remis quaternis et remo vicario. Levet item cymbas octonorum remorum sex. Quid factum sit de maricibus, item de saccis anno superiore comparatis, de ligonibus, stipitibus, circellis, annulis, torquibus ferreis et volutis, interrogetur cœtonita Theodoretus, isque cum indiculo omnium suum notarium.ad nos mittat. Imperetur præfecto oræ maritimæ [steni nempe], ut armet ex contributione oppidanorum milites mille ducentos. Receperunt in se strategus thematis Cibyrrhæotarum et cate panus Mardaitarum Attaliæ et Leo de gente Symbatici dicta oriundus providere sollicita cura, quem ignotum hominem sinant in Syriam evadere, cujus delatione quid rerum nostrates Romani agant, hostes comperiant. De expeditis in Longobardiam tempore domini Romani [Lecapeni] imp. ind. vii. [Anno Christi 935.] Cum protospathario Epiphaniu appellens indi otione octava classis regia constabat chelandiis aut fenunculis undecim; quæ autem præcesserat et jam septima indictione sub ducatu patricii Cosmæ appulerat classis, totidem chelandiis constabat et septem carabiis Russos 415 vebentibus. Equites erante thematibus Thracesiorum et Macedoniæ, rectores quidem 202, scholarii [veterani] 98 et novitii 608. Milites erant peregrini, et quidem de magna betæria 31, de media hetaria 46, de Far ganis 45, de Chazaris 47, dein de basilicis 71, de arithmo urbanorum 35, de novis captivis 79, Musu lini [seu Saraceni de urbe et provincia Musse] 14, cod. et ed., ut alibi. Videtur remus vicarius esse, fracto aut amisso substituendus. In M. erat cum suprascripto. Tribulorum seu muricum in bellis usitato rum accuratam memini me legisse descriptionem in Procopii historia, Gothica ni fallor, sed locum non annotavi; vid. ad p. 389. Ita est in M. Forte novi Græci sic enuntiant pro Forte Id certe in Latinis ex pressi; at solent ambæ voces a librariis permutari, ut monstravit doct. Io. Piersonus Verosimil. 1. 1, 3. p. 87. Incidit in A. C. 935, qua tamen in temporis nota subesse videtur error, ut e dicendis ad titulum proximum constabit. Romanus non Junior, sed Le capenus intelligitur. Vel etiam, si quis malit, 10 est apographum dederat Sunt navigia minora, quæ majoribus inser viunt. Tale navigium designat vox Arabica unde hæc orta; v. Du Cange v. Carabus. Non confun denda species hæc cum altera navium specie, Go Drab seu corvus dicta, unde Latini sua golabia no minarunt; vid. Caffari Annales Genuenses I. VI. Scr. Rer. Ital. Murat. p. 261. et Du Cange v. Golafri. Videntur iidem esse atque milités gregarii, qui destinati sunt expeditioni bus bellicis, et ul in vallo, ver sentur. Videntur esse Arabes aut Turoi ex pro vincia Musulensi seu e Mesopotamia bello capti et abducti. Sunt qui hodie Hungari dicuntur. Nam bo dierna Hungaria olim Turcia audiebat.
'Apμévior of ȧnò Bouls way- Panormitani 18, Turex 84, Armenii, qui sponte sua expeditioni aderant una cum manganariis seu machinariis, 36. In universum erant equites mille quadraginti quinquaginta tres. Missa regi Italiæ [Hugoni] sub Romano imp. [Lecapeno], ut eductis copiis subigeret rebelles Lundulfum et Atenulphum, 382 fratres [Capua et Beneventi], item Waimarium et Waiferium [Salerni dominos], pariter fratres, et omnes Lon gobardos de themale Longobardiæ, qui defecerant et ut adempta illis castra restitueret et stratego illius provinciæ. Pro ipso rege mittebantur [cum supradicto Epi (63 Non dubito, me recte expressisse compen dium scripturæ, quod in membranis erat, Boudy. Nos tales voluntarios appellamus, Arabes Mula thawwaah. Vocabulum Italiæ strictiore sensu hic su mendum est, quo nempe sumi eo sæculo solebat, Italiam enim medio ævo appellabant id, quod hodie Lombardiam dicimus, olim Galliam Cisalpinam dicebant. De illo vocabuli significatu egit Murato rius præfat. ad Acta Translationis S. Geminiani t. VI. Scr. Rerum Italicar. Veteres contra Italiam appellabant, quæ alias magna Græcia audiebat, hodie regnum Neapolitanum dicitur. Artemidorus p. 26, ubi Pialia, ludos ab imp. M. Antonino Pio in honorem Adriani imp. celebrata ait év 'Itaλ!q, designans Puteolos. Polybius p. 30 fine ed. Gron. Italiam pro Japygia nominat; et sic alii sæpius. Rex ille Italiæ, ad quem Romanus legationem misit, fuit Hugo, qui legatos ad Romanum miserat, au xiliumque ab eo contra Saracenos Italiam vastan tes rogaverat. Mittebat ipsi Romanus suppetias, sed ea conditione, ut regulos Campania Longo bardos, Landulphum et Adenulphum, Capuæ et Beneventi principes, item Gaimarium et Gaiferium (nostro hodierno scribendi more Waimar et Waifer, aul, quod idem est, Waibel), Salerni dominos, in ordinem cogeret, et ad agnoscendam CPtani impe ratoris majestatem adigeret, In historiam et chro nologiam illorum principum admodum intricatam me non immitto; sed conferre jubeo Camilli Pere grini Histor. principum Longobardorum, quam Muratorius 1. II, Scriptorum rerum Italiæ inseruit. De legatione Hugonis ad Romanum, quam pater Luitprandi obiit, conferre juvabit dicti Luitprandi Histor. I. 111, cap. 5. Legationis ejus finis forte fuil, ut Romano a se occupatum Italiæ regnum signifi caret, quod A. 926. suscepit, id est indictione xv, aut, 1, et ut societatem belli cum eo iniret. Regnum enim, ut novum, nondum compositum tum erat, habuitque illud nunquam fere satis pacatum. Inci. dit hæc prima legatio in A. C. 927. Respondebat huic flugonis ad se legationi Romanus hac ipsa hic commemorata, ut videtur, aut alia paulo antiquiore legatione. Id enim exacte definire non licet. Quo tiescunque tandem ultro citroque commeaverint legati, certum hoc est, Romanum imp. studuisse Hugonem ad partes suas pertrahere, eumque solli citasse, ut junctis Italicis suis copiis cum Græcis rebelles regulos Longobardici sanguinis in ordinem cogeret. Nam anno 933 Beneventanus, a Theo baldo, Hugonis affini, Spoleti et Camertis marchione, adjutus, gravi clade Græcos afficiebat et captos omnes Græcos per ludibrium castratos domum re mittebat. Videtur Hugo ea lege Romano annuisse et operam socialem præstitisse, ut Bertha, spuria sua filia, Romano juniori, senioris e filia nepoti, tum admodum infanti adhuc, aliquando matrimonio jungeretur; et sic factum, ut Campania Græcum ad jus rediret. Intelligitur hoc e Luitprando, cujus in libello de legatione sua ad Nicephorum Phocam hæc leguntur verba: terram (ita objurgabat Luit prandus, se teste, Nicephorum p. 480.) quam. im. perii tui esse narras, gens incola et lingua Italici regni esse declarat [adeoque ad Græcum jus nihil quidquam pertinere. De Neapolitano regno contro versia est. Landulphus, Beneventanorum et Capua norum princeps, septennio potestative eam sibi sub jugavit (id est usurpavit per tyrannidem, possedit de facto, ut aiunt, non de jure] ut a servitutis ejus seu successorum suorum jugo usque ad præsens non exiret [id est non exiisset. Ergo redierat Campania tum ad Græcos.], si non immensa data pecunia Ro manus imperator nostri regis Hugonis amicitiam emeret [id est emisset]. Et hæc causa fuit, quod ne poli suo et æquivoco [Romano juniori puta] ejusdem Hugonis spuriam conjugio copulavit. Antequam au tem id fieret, mittebat Hugo aliam legationem CPlin, circa A. 939, ferme, qua auxilium a Græco imperatore adversus Saracenos Fraxinetum insi dentes rogabat; et Romanus mittebat ipsi copias, quarum ope A. 941 Saraceni illi Fraxineto depulsi fuerunt. Legationis bujus meminit Luitprandus Hist. V. 4. Ita et in M., ne quis vitium typorum re putet. Quibus legibus Beneventani et Salernitani illi principes tenuerint suos principatus a Græcis imperatoribus, patet ex charta veteri Waimarii apud Muratorium t. I, Ant. Ital. p. 181, ubi sic ja cet: declaro ego Waimarius, princeps et imperialis patricius, quia concessum est mihi a sanctissimis et piissimis imperatoribus Leone et Alexandro per ber bum (6:à loyou, vid. ad p. 408.) et fermissimum præceptum bulla aurea sigillatum integram sortem Benebentane probincie ut liceret me exinde facere omnia, quod voluero, sicul antecessores mei omnes principes fecerunt, etc. De potentia eorum latius ibi disputat Muratorius, qui tamen eos vasallos imperatorum Græcorum fuisse non negat, quia nempe titulum Anthypati et Patricii gesserunt. De casu boc exstat insignis inscriptio Tarenti, a Mu ratorio Thesaur. t. 1, p. 468. edita, quam cum ha ctenus disputatis conferri velim TOYS AHOSTATIKOTS KAI TOYS AAors ThS NEON Quando thema Langobardiæ nominant Græci, intelligunt eam regni Italici seu Langobar diæ partem, quæ ad ipsos adhuc tum spectabal, alias minorem Langobardiam dictam. «Fuit Græcis in more, ducatus Beneventani partem ac præcipue Apuliam Longobardiæ minoris vocabulo peculiari designare. Verba sunt Cl. Muratorii t. I, Ant. Ital. p. 72, quem conferri velim, et Angelum de
phanio centenarius unus numeratæ pecunia esophoria 10; poculum ex onychite marmore mnum; vitra Heliopolitana 17; sacculi triginta Nuce ad Chronic. Cassin. I, 49, ubi inter alia hæc habet: In Historia Miscellanea 1, 23, Joannes sacel larius et logotheta missus legitur in Longobardiam, una cum Adelgiso dudum majoris Longobardia rege. Nimirum ut intelligamus, duplicem fuisse Longobardiam, alteram, quæ fuit Longobardorum regnum, et idcirco major, alteram, quæ duci pa ruit Beneventano. Ascribam quoque verba Carusii ad Excerpta ex Annæ Comnenæ Alexiade t. II. Biblioth. Siculæ p. 1156. Sunt autem hæc. «Lon gobardiæ nomen olim tam late patuit, ut universa Italia hoc vocabulo intelligeretur. Charta Caroli M. pro divisione imperii: Italia vero, que et Longo bardia dicitur, etc. Postmodum Græcis ea potissi mum pars, quæ in Calabria et Apulia eorum impe rio paruit. Sic in Themat. Constant. Porphyr. 1. 11, c. 11. Demum Æmilia et Liguria hoc nomine appellatur ab Alberto Mussato 1. VI. De Gestis Henrici VII, c. 14.» Videatur itaque utraque Lom bardia a Lombardis nomen accepisse. Verum res secus habet. De Longobardis solummodo appellata est Gallia Cisalpina, quæ hodiernum adhuc nobis Germanis die Lombardey audit, olim Longobardiæ regnum et Longobardia minor. Verum alterius Longobardiæ minoris, Calabriam et Apuliam com plexe, nomen ab Arabibus repetendum est. Habent illi vocem Barr, quæ terram continentem, in spe cie maritimam, riperiam, notat. Sic barral Adwah appellant continentem Africæ, qua trajectus fit in Hispaniam. Rodericus Toletanus Hist. Arab. c. 15, promontaria transductiva reddidit. Al Barr at Tha wil, longam barram seu longum riperiam aut con tinentem appellant totum tractum Italiæ a freto Siculo usque ad clisuras Genuæ et confinia Fran cia. Lombardiam autem proprie dictam, in qua c Mediolanum est, al Lambardiam, et al Lombardiam appellabant. Vocem Barræ ab ipsis con Hispari tantum, sed et Franci et Itali assumpserunt. Ai moin. Continuat. l. v. c. 22: Saraceni de Barra [id est Africa] egredientes et hostem Ludovici post tergum sequentes. Cf. Abulf. Ann. t. V. p. 147. seqq. De differentia Lombardiæ et Langobardiæ, item de majore et minore Lombardia, illa Gallia Padana, bac ducatu Beneventano, disputat anony mus quidam monachus Cassinensis in notis ad Mo rena historiam Laudi p. 1130. Tomi VI. Script. Rer. Ital. Murat. Expendatur locus Nili Doxopatrii de quinque patriarchatibus Ergone magna Græcia erat patria Hellenum, et proprie olim, ante Romam conditam, Hellas dicta, unde trajecti in Græciam Hellenes huic regioni nomen suum imposuerunt? Ex Ad·tend.] Compendium scripturæ xλso cum T super impositis extricare non valui. In Latinis ut aliquid da rem non prorsus alienum, dedi Heliopolitana. Sæpe Ket Ha librariis permutari, demonstro ad p. 439, et in nostris membranis ambæ litteræ tam gemellis erant modis exaratæ, ut ovum ovo similius esse nequeat. De vitro in tractu Tripolis Palæstinæ et Baalbeki seu Heliopolis et apud Byblum ex arena fluvii Byblini mire candida et pellucida factitato, et veteres, ut Plinius, et recentiores Itinerarii ad unuin pene omnes memorant. In compendio quo que rɩ latere nuditáva, vix est dubium. In M. erat sic scriptum oŋdeo, cum πt superimpositis. Unde etiamsi velles xhepix efficere, mibi quidem de vitris Cleopatricis non constat. Debuerunt ergo hæc aleipta bursulis aut pyxidibus e. c. stanneis inclusa fuisse, quia nume rabantur. Inter alia dona, quæ Alexius Comnenos Henrico V mittebat, est quoque opobalsamum. Di gnus est locus Annæ, qui totus apponatur. Pag. 94. ait epistola ibi integra inserta Yvwpleta, misimus nobilitati tuæ [semper eo vo cabulo Græcus imperator in illa epistola Germani cum compellat] amicitiæ et bunæ voluntatis ergo, insinuale aureum [pyxidem in sinu gestabilem] margaritis obsitum, pyxidem auream habentem in se diversorum reliquias sanctorum, quos inscriptum pergameno, quod unumquodque fragmentum invol vil, nomen significat, xauxiov capswvúxtov, jatina e sardonyche, xxis xpo, poculum crystalli num, Quid in his sil x, fatetur Du Cange ad h. I. se ignorare. Quid si lapidem ceraunium significet, genus gemmæ ruti lantis, ignitæ, de quibus Tertullianus apud Salmas. Exerc. Plin. (ubi de cerauniis plura): Cerauniis gemmis non ideo substantia ignita est, quod coru scent rutilato rubore. Forte capsula pro opobal samo condendo fuit e tali gemina. Traductus hic n:os species odoratas dono mittendi cum ipsis spe ciebus procul dubio ex oriente venit, ubi missitata inter principes viros inter alia dona muscum, am bram et agalloctum tradunt historiæ. Abulfeda ad An. 255. (Chr. 869.) de Jacobe, filio Laitschi, Sof farida narrat, eum, occupata Perside, inter dona. quibus et victoriam nuntiaret, et obsequium atque clientelam Chalifa deferret, huic misisse decem falcones candidos et centum globos (vel bursas) mu sci. Locum hunc sit vertit Teixeira [Relaciones de el Origen etc. de los Reyes de Persia etc. Am. beres, 1710. 8. p. 248.) e suo Khondemiro paulo aliter tradente: veynte falcones dies blancos y dies de diversas colores y 200 manos de Almiscar muy puro que son 450 libras; y esto con los falcones mando de presente al Kalefah de Bagadad. Renau dot. p. 538. Histor. Patriarch. Alexandr. inter dona a Saladino ad Nuroddinum missa refert am bara fragmenta duo magna, alterum viginti, alle rum triginta librarum. Gynæconitides nempe princi pum orientalium talia appetunt, et stupeas diffi dasque tere legens, quantos illæ sumptus quotannis in odoramentis fecerint. [Inter præcipua dona, quibus Romanus Hugonem ad suscipiendum bel Jum adversus rebelles Longobardos, inferioris Italia regulos, incitabat, recensentur pallia, vestes pretiosa, blatter. Pariter enumerat Alexius Com nenus in epistola ad Henricum V imp. Germa num, in Alexiade p. 93, inter ea, quibus ipsum permovit, ut bello Robertumn Guiscardum Norman num aggrederetur, pecuniæ quidem, ex pacto mis sæ, 144, millia nummum aureum, et mittendæ 216 millia, vestium autem Exatov Bhattia. Ex Ad dend.] Quinam bi septem regis Hugonis Comites fuerint, dictu difficile est. Videntur Marchiones et Comites iidem esse. Erant autem tum celebres et potentes maxime Marchio Italiæ vel Insubriæ, cujus metropolis Mediolanum (adeoque rex Hugo ipse tum erat Marchio Insubria), Marchio littoris Italici vel Ligurici, Marchio Tuscia, Marchio Ro maniæ, Marchio Fori Julii vel Tridentinus et Spo leti, Marchio Eporedia denique. Tuscia Marchio circa A. 935. erat Hubertus, post ejectum Boso nem, Hugonis regis fratrem. Marchio Tridentinus
thuris; alipla Pro ejus septem comitibus sin gulis esophoria bina. Pro sex ejus episcopis totidem scaramangia citrina. Proejus comite et marchione, cujus jurisdictio cum provincia Longobardim con terminat, scaramangia 5, citrinum 1, roseum 1, venetum 1, et album 1; in universum scaraman gia 9. Item esophoria [præslantiora 4 et tria minuta; simul esophoria 7; opera argenteainaurata 3. Habebat Epiphanius in mandatis, ut, si rex ipse non adveniret sibi opitulatum, mitteret tamen copius, quæ subigerent et exterminarent rebelles, præsidique Longobardin castra restituerent, nihilo minus regi prædicta munera mitteret per ejus homines, baud secus ac si ipse adfuisset. Addeban tur protospathario Epiphanio eo fine, ut haberet, unde sumptus in illa Longobardica expeditione faceret, 13 et scaramangia diversorum colorum et exem erat Manasses, olim episcopus Arelatensis, tunc autem ab affine suo, rege Hugone, in Italiam voca tus et episcopatu atque marchia Tridenti, item episcopatu Mantuano et Veronensi donatus, Mar chio Eporediæ erat Berengarius, filius Adelberti. Spoletinum protinus nominabinus. Sed Albericus Romam consulis nomine regebat, Marociæ filius Hugonis regis privignus. In reliquos, si tanti, in quirant historia Italicæ medii ævi curiosi ruspa tores. Quinam etiam hi sint sex episcopi regis Hu gonis, me melius dixerint historiarum medii ævi periti. Forte fuerint hi Pisanusaut Januensis, 'fici hersis, Mediolanensis, Veronensis, Aquileianus et Ravennas. Marchio, regi Hugoni parens, ad thema Longobardiæ proximus erat circa illa tempora Theobaldus, Spoleti et Camertis Marchio, eoque A. 934 defuncto, Ansgarius, filius Adelberti, Mar chionis Eporediæ. Spoletani, quamvis duces ple rumque audirent, revera tamen marchiones et comites erant, et, ut ait Murator, t. I, Antiq. Ital. p. 270., nunc ducis, nunc marchionis, interdum etiam comitis titulo insigniti cernun tur. Ergo non nummos, sed vestes ipsi adde bant, quas venderet (erant autem panni CPtaui in Europa occidentali cari et rari) et inde viveret. Parum digna hæc res esset legatis nostrorum re. gum. In Abyssino et orientalibus quibusdam regi bus minorum gentium paupertinarum fertur, si plurum numero sex, esophoria octalia seu octoul naria 30, lorota seu loris insignita vel cancellata 20, rubra 20. De his expendit protospatharius Epiphanius scaramangia 2, esophoria octalia 17, lorota 12, rubra 14. Reliqua restituebat in urbem reversus, scaramangia 4, esophoria octalia 13, lorota 8, rubra 6. Classiarii provinciales accipie bant in expeditione Cretense rogas in hunc modum turmarchæ trigena numismata; comites cortis seu prætorii vicena; chartularii thematum item vicena; domestici thematum item; drungarii tantumdem; comites sena; gregarii milites terna; naucleri galearum seu triremium quaterna; populus galea rum seu turba nautica, Mardaitæ puta, terna. Qui de themate Charpezio erant, accipiebant rugas in hunc modum. Magni turmarchæ, item meriarcha, comes cortis et domesticus thematis accipiebant legati eorum Armeni aut Judæi mercatores sunt, et cum mancipiis castratis mercaturam exercent.. Conf. Bernieri Itinerar. et relatio historica de Choadja Morado, regis Ethiopiæ quondam ad Ba lavos legato, post opuscula Ludovici du Four de Longerue Lipsiæ anno 1750 edita. Attamen erat eo tempore mos mercatores pro legatis mittendi, pro istorum hominum parcimonia et paupertate. Ita Otto I, imp. Luitfredum, institorem seu mercato rem, Moguntinum, legabat CPlin ad Constantinum Porphyrogennetum; v. Luitprand. Hist. VI, 2. At quoties id iteratum?Ad quantum spatium imputata ipsis fuit roga? Singulisne mensibus, an trimestribus? Ego crederem, in singulos annos aut certe pro tota expeditione (pour une campagne tout entière) fuisse tantum erogatum illis militiæ diversis ducibus, quantum hic recensetur. Minutum certe pro nostra ætate. Patet ex p. 386 singulis quidem mensibus datam fuisse rogam, sed quovis mense tantummodo quartam partem ejus summ», quæ hic scripta est, cum tota expeditio non ultra quatuor menses durare subsumeretur. Thema Charpezik aut Charpezikion nullibi reperio. Cogitavi aliquando de Darbesek in confi niis Ciliciae et Syriæ, in faucibus et pylis sito, cele bris nominis clisura in historia Arabica. Rectene conjeclaverim, viderint alii. Sed scrupulum movet, quod recurrat p. 385. et aliquoties deinceps, eaque scriptura constanter servetur.
solidos quinos; minoresturmarchæ solidos quater nos; drungarii ternos, milites binos, 888 Sthla besiani in obsicium thema traducti et ibi depositi rogam accipiebant hanc: tres eorum capitanei nummos quinos, reliqui ternos. Qui e themate Thracesiorum in Cretam trajiciebant, erant bi strategus vel prætor aut præses, turmarcha Theo dosiacorum, turmarchæ victorum, turmarchæ maritimorum, meriarcha, charlularius thematis, comes cortis, domesticus thematis, drungarocomi tes 64, quorum alii binos, alii ternos milites sub sua dispositione habebant, ita ut milites in univer sum essent centum et quinquaginta. De processione vel officio strategi aderant expeditioni protomanda tor, protocancellarius, protobandoforus, protodo mestici sex, protocentarchi 6, processionales, id est apparitores, centum. De Armenis riperiam suam custodientibus, quamvis haberet strategus tum cum educeret in expeditionem Cretensem, viros arma tos ad sexcentos, attamen non permissum est plu ribus, quam quinquaginta, viris trajicere ob paucitatem carabiorum onerariorum. De bando turmæ Theodosiacorum aderant comes unus, proa getæ seu primipili quatuor, protomandator turmar chæ unus; faciunt simul septem capita. De bando merarchæ pariter aderant septem viri. Causa ejus rei hæc erat. Drungarius classis jusserat ejus thematis non milites, sed tantum rectores et primipilos adesso. Turmarcha victorum relinquebatur a drungario classis, propterea quod agrotaret, jussus interim oram maritimam provinciæ custodire. Ille vero turmarcha suos primipilos secum tenebat. Expeditio adversus Cretam et armatura tam classis, quam equitatus, tempore Constantini et Romani Porphyrogenitorum in Christo fidelium imp. in dict. Vir [anno Christi 949]. Regia classis constabat usiis [navium id genus est, centum quinquaginta, in quibus pamphyli sex et alii duo recens comparati; chelandia ad usiarum instar facta centum, in quibus numerabantur usiæ septem Russorum per Dyrrhachium et Dalmatiam stationem agentes, tres in Calabria, tres aliæ ad expediundam aliquam imperialem commissionem cum Stephano ostiario et præfecto sacri aquimina lis in Hispaniam missæ. Pamphylus unus custodiæ urbis a Deo protegends [Constantinopoleos] depu tatus et usiæ viginti quatuor. 384 In Cretam excursura armis affligendam pamphyli 7, usiaca cholandia 33; in universum sunt chelandia 40, Reliquiæ hæ sunt e veteri disciplina militari Romanorum, in qua legiones passim ab Augustis appellabantur. Victores pariter videntur iidem cum legione victrice esse. Nicetas p. 16. legiones quas dam sub Joanne Comneno memorat, unam aliam Macedonicam, aliam Scythicam, aliam Persicam. Expeditionem hanc Constantini adversus Saracenos Cretenses infelices successus duce Gon gyia ennucho sortitam fuisse, Cedren. p. 500 narrat, et ita in extremis Constantini rebus refert, ut immediate isti narrationi mortem ejus subjiciat, certe post rex ejus calculo Ind. XIV. A. M. 6464., id est A. C. 956, gestas eam tradit. Noster autem in ind. VII., id est 949, reponit. Non concilio hanc pugnam. Videntur navigia esse in Pamphylia fabre facta, aut qualibus in Pamphylia utebantur. Pueri, qui faciunt castra metari aut in custris agere. Obscure dictum leviter et ambigue expressi in Latinis. Videntur luisse, qui tentoria erigerentet destruerent, aquam gererent et alia ministeria fa cerent. Verum tam paucine tot hominibus, 584 numero, sufficiebant? Vix putem.
dromones quorum cum singuli binas haberent suas usias, efficiebantur usiæ 40. Russorum erant viri 584, quibus si accensentur 42 pueri seu servi in castris servientes, erunt Russi universi 629. Tulmatzi 368, captivi 700. Relinquebantur domi ad custodiam urbis [regiæ] strategi Egæi maris cum chelandiis pamphylis 6, quorum singula tene bant viros centenos vicenos, et chelandiis usiacis quaternis singulis viros centenos octonos vehenti bus. Una quoque usia relinquebatur ad cædendam ligneam materiam (pro ædificiis publicis erigendis] per instantem octavam indictionem [seu annum proxime secuturum]. Porro mittebantur in Cre tam] stralegus Sami cum cbelandiis pamphylis sex, quorum unumquodque viros centenos quinquage nos trahebat, et chelandiis usiacis 6, et in eorum unoquoque viris 108. Mittebantur quoque oum Joanne protospathario et asecreta in Africam che landia 3 et dromones 4, habentes singuli viros ducentenos vicenos. Strategus Cibyrrhæotarum mittebatur cum chelandiis pamphylis sex, trahen tibus singulis viros centenos quinquagenos, et chelandiis usiacis 6 cum viris quoque centenis de nis. Relinquebantur in præsidium provinciæ pam phyli 2, usiaca chelandia 4; item usiæ 2 ad ceden dam materiam pro octava indictione. Etiam in insula Rhodo observandum Dominum Stephanum, fratrem imperatricis, relinquebatur usia una et dromonia quatuor, 220 quodque classiariorum. De quindecim galeis Attaliæ relinquebantur ad custodiam istius provinciæ galeæ sex. Domi quoque manebant duæ Antiochiæ galeæ præsidii causa. Nautica quoque vis insulæ Carpathi domi restitabat eumdem in finem. Consistebat tum ea tota in una galea. Expeditioni intererat e themate Peloponnesi turmarcha oræ maritimæ cum chelandii quatuor. Mardaitarum e provinciis occidentalibus, ut Nicopoli, Peloponneso et Cephalenia excitoram aderant viri ter mille. Id est lignaturam, materiam ligni cædedam pro indictione seu anno futuro. Nautæ otii tempore vel quando non in expeditione nautica essent, ad opera publica adbibebantur, ut ad com portandam ædificiis publicis struendis materiem (vid. Leo Gramm. p. 472 et 481. Cedren. p. 585 et 599), ita hic loci ad cædenda ligna in silvis pro usu aut palatii aut forte totius urbis CPta næ. Africa hic est non pars terrarum orbis de quatuor una, sed aut provincia stricte sic dicta, aut hujus provinciæ capitalis cognominis, sedes regia Fathemidarum, antequam in Ægyptum transmi grarent, alias de conditore et gentis istius et urbis, Mahadi, Mabadia dicta (v. D'Herbelot. Bibl. Orient. v. Mehedia p. 573.) Dominabatur autem eo tem pore, A. C. 949, Africa Almansur, nepos illius Almahadii, quem modo nominavimus, primi de gente Fathemidarum in Africa et Mauritania dy nastæ. Non bene conveniebat his Fathemidis, Africa et Siciliæ atque Sardiniæ dominis, cum Ommiadis, qui supremum tunc imperium in Hispa De equitalu. Equitum aderant ad illam expeditionem hi. themate Thraciæ lociservator et quatuor tagmatum rectores, qui viros 139 eficiebant, cum scholariis quatuor tagmatum, capitibus 354. In universum illi efficiebant, tam rectores, quam scholarii qua tuor tagmatum simul sumpti, capita 493. the nos Arabes eorumque multos diversos regulos om nes exercebant. Illæ simultates tempore post sub Almoězzo, istius Almansuri fiilio, in apertum bellum erumpebant. Videtur itaque legationis illius in Africam scopus fuisse, ut Almansur, dominus maris mediterranei inter Siciliam et Græciam interjecti, Saracenos Cretenses, ut a Saracenis Hispanis dependentes, eorumque olim vexaret quaulum posset; vid. ad p. 330, dicta. Stephanus, filius Romani Lecapeni, olim imperator, tandem anno 945, ineunte & Constan tino imperio exutus et in Proconnesum primo, deinde Rhodum translatus, exilium et privatam vitam per 19 annos toleravit Vid Cedren. p. 634. et Luitprand. Histor. 1. vi, cap. 10, 11. Antiochiam tenebant Græci ab A. C. 903. (teste Hagi Chalifat) ad A. 1070, quo Turcis cessit post infelix Romani Diogenis cum Alp. Arslano prælium. Atqui tamen invenio apud Abulfedam, anno Chr. 965, eam Saracenis Tarsensibus pa ruisse. Anno tamen 969, Romanos eam recupe rasse idem ait.
mate Macedonia lociservator et quatuor tagmatum rectores, viri 83; et scholarii quatuor tagmatum viri 293, qui simul sumpti [una cum superioribus] efficiunt numerum bominum 869. tagmatibus peraticis aderant præfectus excubitorum 185 cum losiservatore suo totoque suo tagmate, quod, re ctoribus et scholariis simul computatis, efficiebat viros 700; item aderat hicanatorum præfectus cum lociservatore suo et cohorte sua, quæ consta bat viris 456, tam rectoribus, quam cohortalibus. De illis Armenis, qui nuper modo cum assignatione rogæ Natoliæ tagmatibus adjuncti fuerant, aderant viri mille. De Sthlabesianis [seu Slavis] sedentibus in Opsicio viri 220. Item aderat strategus Thrace sianorum cum tribus suis turmarchis et reliquis suis rectoribus provincialibus cmnibusque primi pilis et tota sua processione et militibus, quos drungarii et comites illius usibus præstabant, viris nempe 150. Nam reliqui 800 debuerunt viritim quaternos nummos præstare. Unde confecta fue runt litre 41, numism. 32. De quibus accipiebat thema Charpezicii litras 24, numismata 56. Sed di. ligentius adhuc apud archontem inquirendum in ve rum numerum militum in Cretam expeditorum e themate Thracensium. De Armenis ejusdem the matis Thracensium, oram illius maritimam custo dientibus, aderant viri 600, exciti verum ob pauci tatem navium onerariarum non sinebanturtrajicere nisi tantummodo viri quinquaginta. Aderat porro strategus Charpezicii cum toto themate suo, id est cum turmarchis præstantioribu set comite cortis et domestico thematis, viris 25, minoribusque turmarchis 47, drungariis 205 et gregariis 420, in univer sum viris 705. De roga totius illius classis, tam pedilum [seu clas siariorum, quam equitum, Pro quatuor tagmatibus regiæ classis, connume ratis tam rectoribus, quam gregariis, item regiis mandatoribus et medicis et captivorum tam recto ribus, quam gregariis, Tulmatzis et Russis puta, nec non illis, quos ecclesiæ contribuerant, item machinarum bellicarum operis, expensa fuit rogain parato grandi ære hæc: litræ scilicet 1691 cum numismatibus 53, et in miliaresibus seu minuto ære litræ 73, numismata 62, milliaresia 4. Quæ ' ambæ summæ, tam, litteram aurearum, quam mi liarensium argenteorum, simul sumpta faciunt centenaria 17, 1. 62, n. 42 et miliaresia 4. Roga Dyrrbachium missa pro septem chelandiis ibi agen tibus et captivis Tulmatzis numero 793 fuit in litris auri 386 et milliaresiis litrarum centum et sede cim et numismalum 17. Pro themale Ægæi maris, rectoribus ejus puta et militibus, missa fuit roga litr. 69, num. 24. Quantum rogæ acceperint tria themata marina, deligentius exquirendum ab ar chontibus quatuor tagmatum. Thematis Sami tam F. post hanc vocem excidit aut saltim tacite supplendum est aut excidit sciscitandum apud præfectos accuratius, quol nu mero milites cum classe iverint.
rectoribus quam militibus missa sunt in rogam auri littræ et num. Rectoribus militibusque thematis Cibyrrhæotarum, unaque Mardaitis ejus dem thematis missæ fuerunt in rogam auri li træ et num. In ære ante debitum tempus dato Mardaitis thematum occidentalium viris ou mero ter mille, singulis capitibus in quaterna nu mismata censis, solutæ sunt litræ et num. Ilujus summæ litras accepit patricius Crinitus a patricio Michael Urano. cetone ad integrandam modo dictam summam litrarum centum sexaginta sex et num. dalm sunt litræ et num. Totum ergo facit litras num. Debent porro iidem Mardaitæ in mensem accipere viritim numismata singula. Hæcnumismata in trimestre et tria hominum millia computata efficiunt adhuc aliam summam litrar. et numism. Quatuor tagmatibus Thraciæ datæ fuerunt tam in roga de bita, quam in munere pecuniario gratuito nomine vestium in expeditionem comparandarum, auri li træ et numism. et [pro præcipuis rectori bus] scaramangia novem. Pari modo tam in roga, quam in munere pro vestibus militaribus data sunt quatuor tagmatibus Macedoniæ auri litræ 130, num. et scaramangia Iisdem titulis acce perunt duo tagmata peraticorum, nempe excubito res et hicanati, auri centenaria quatuor, litras 80 et scaramangia 112. In themate Charpezicii acce perunt turmarchæ honestiores numero e me rarcha thematis et comes cortis et domesticas thematis viritim quina numismata. Turmarcharum minorum numero 47 singuli quaterna numismata, drungariorum 205 quisque terna milites 428, virilim bina. Fuit ergo eorum roga in universum litra rum auri 24 et num. 59. Sthlabesianorum excubantium in themate obsicii, numero 126, capitanei tres acceperunt numismata quina, reliqui 124, terna, summa litr. 5. num. 27. Thematis Thracen sium nulla hio fit ratio, quia absque roga trajiciebant in Cretam. Celebris hæc gens Uranorum vel Uraniorum etiam in historia Turcica, vulgo Eurenosorum a Turcis dicta; vid. Leunclav. Pandect. Hist. Ture. cap. 27. Ante hanc vocem inserendum, sallim tacite, quod codici deest, et sic quoque paulo post aliquoties. Potest pro plebeia haberi. Præterea notandum duco, in his computis, ubi ante numerum aliquem stant duo hæc commata apposita sibi, aut duo puncta superposita, id signum esse numismatum, aut solidorum aureorum, ubi vero conspicitur hoc signum sequentem nume ruin esse miliaresiorum. Videntur præfecti carabiorum esse. Siphona rii sunt, qui Græcum dictum ignem e siphonibuseja culantur; v. Theophan. p. 332 et 423. Constant. Porphyrog. de administr. imperio p. 64. *[Calli nicus repertor ignis Græci. Zonar. II. 90; de igni Graco et ritibus, quibus fuit expeditus, v. Fulcher. Carnotens. in gestis peregrinor. Franco rum p. 407; Conf. Du Cange ad Joinvill. p. 71. Vossius in Obser. var c. 9; classis imperatoria siphonibus instructa p. 40. Luil prand.] Prætereundus mihi non est egregrius lo cus Annæ Comnenæ in Alexiade p. 335 ubi ait, De armatura unius dromonis. Dromoni uni armis instruendo rebusque neces sariis hæc requisita et præsta fuerunt: clibanta 70; Alexium patrem suum confecisse naves et in earum unaquaque prora protomas bestiarum terrestrium cum apertis rictibus curavit, ut tortilia per ora istorum animalium contra hostes emillerent, adeo ut leones cateraque talia animalia ipsa viderentur ignem eructare. Quid bic loci sunt tortilia,? Puto esse si phones versatiles, tortiles in quam quisque partem velit. Ad his siphonibus exemplum desumptum videtur inventoribus nostratibus musquetarum et canonum, qui revera sunt siphones ignivomi. Dum locum hunc tracto, venit in memoriam alter Dio dori Siculi, quem intelligere ante hunc Anne locum non potui. Est Bibliotheca Histor. l. 1. 99. p. 622. Narrat Callicratiden, Spartana classis præfectum, navem suam in navem Atticam, qua Pericles junior vehebatur, impegisse tanta violentia, ut expediri naves rursus non potuerint
lorice tenues 12 pro protocarabis (seu capitaneis navalibus] et siphonariis (seu Greci ignis jaculato- ribus] et in prorastantibus militibus. Alis commu- hes lorice 10 ; cassides 80, cassides 887 cum te- gumentis vultuum ex una massa facte 10 , lamina- rum manus ei manuum carpos munientium pa- ria 8 ; spathe centum : scuta [e coriis duplicatis] consuta septuaginta ; scuta Lydia 30; conti cum terebris 80 : haste cum falcibus 20 ; venabula cen- tum : jacula totidem ; arcus Romani cum nervis duplicibus 50 ; lintres cum arcubalistris manuali- bus et funibus valide restionum arte tortis 30 ; sa- gittarum millia decem ; muschetta 200 ; tribolorum millia decem ; unci cum catenis 4 ; tegumenta lori- carum 50; camelaucia 50. Dromo debet tenere viros 300, quorum 70 sint milites, soli militie va- cantes, ex equestribus legionibus et alienigenis desumpti, reliqui 230 sint remiges, qui, si velint aut apti sint, conferre in pugais quoque operam poterunt. Sex pamphyli habebunt scuta coriacea, quot ut parari curet sanctus imperator, Deus ipsi in cor dabit. Eorum unusquisque pamphylus habe-
bit clibanos galeas et loricas denas. Usiace xanɔliz chelandia habebant quæque clibanos denos, galeas denas, loricas tenues binas et vulgares octonas. Apparatus expugnandis castris idoneus hic aderat Turris lignea, testudines, arcubalistræ grandes cum trochleis et funibus per strias tortis, petrariæ, cantherii, machinæ cum suo apparatu. Testudines habebant arietes suos, reliquæ varii generis ma chinæ circellos cum appositis utrinque forficibus, circulos et annulos. Funda ferreæ et coriaces; bracteæ, quales portis indui solent incrustandis variis trochleis; malleos; stipites; ligones terræ revellendæ; barilia seu cadoɛ; coria; centones; scaphas; caldaria seu abena aquæ calefaciendæ la bra [qualia sunt balnearia, in quibus homines linteave lavantur]; bottas egerendis sordibus lutove, funes varios, clavos, armelausia seu saga thoraci superindui solita. Ad machinas, petrarias puta 4 et forms, sed tantum magnitudine discrepuisse, illa nusius in descriptione belli Venetorum cum CPtanis, majora, hos minores fuisse, ambo circulos ferreos ad apprehendendum aliquid aut ad alligandos fu nes. Post conpai aut inserendum est xxi, aut sal tim comma interponendum. Dubitavi, quo modo vocem hanc redderem. Poteram catenas interpretari, et sic feci p. 390. Nam supra ad p. 336 demonstravi, supi et σtóv omne pendulum, laxum, oscillans esse. Ma lui tamen malleos vertere, àñò τoɔ̃ σɛɛ:v, ab in cutiendo. Venit a Latino capulus, quod arcam esse mortuis efferendis, nemo ignorat. Proprie tamen capulus est omnia arca cujuscunque usus, facta ad instar xámŋe, præsepis, pins, unde jumenta pabulum capiunt. est ii quod pa bulum, et vas ligneum, saxeumve, unde xάETA! die Krippe. Inde xámahos et cupulus arca præsepi similis, et tandem xañoúktov novis græcis est capu lus, arca ahenea vel lignea, labrum, in quo lavatur, eine Waschwanne. Clare hoc patet ex loco Pseudo Dioscoridis, quem Du Cange, v. Kamoshio citat est idem quod superfundere] indilis his in labrum, et superfuso tantillo aceti jube ex ventre laborantes in labro desidere. Liber ille, unde hæc rhesis de prompta, procul dubio ex Arabico Græce versus est; si haberemus Arabica, dubium non est, quin pro xaroútov ibi vocem Apzan reperiremus. Armilausium est sagi genus infra pubem statim desinens et manicis carens, quarum loco hiatus vel fenestras habebat amplas exserendis brachiis. Non differebat a Romano sago nisi in eo, quod manicas prorsus haberet nullas, cum Ro manum perbreves haberet et non ad articulum hu mericum cubito pertinentes. Videtur vestis e Ger mania in Italiam et deinceps in Græciam venisse. Nomen certe Germanicum est. Armelausia idem est atque Armelos, quod caret armalibus seu manicis, vel potius brachialibus. Aut falsus et nugatus fuit Isidorus I. xix, c. 22, aut non idem vestimentum omni tempore eo nomine venit. Describit, ille sic armelausa vulgo sic vocata, quod ante et retro di visa atque aperta est, in armis tantum clausa, quasi armiclausa littera ablata. Idem repetit Ugutio, addens armelausam et Sclavinam eamdem vestem esse. Quod si recte perhibet, idemque est Sclavina alque vestimentum, quod in Saxonia vocabulo inde derivato Schalaune appellamus, toto coelo differunt armelausia Isidori et armelausia Sclavina. Illa enim Isidori Græcorum est inwule, Latinorum scapulare, cujus elegantem habet imaginem Paulus Rham tabula tertia, repetitam a Du Cangio dissert. de nummis tab. vi et aliam Horatius Blancus in notis ad Paullum Warnefridum in imagine coronationis regis Longobardici, et item aliam Bandurius Ant Imp. Or. t. 11, p. 632 tab. 3, ubi Helenæ impe ratrici crucem invenienti adstant ostiarii duo eu nuchi gerentes epomidas seu armilausas, in armis clausas, ut ait Isodorus, id est in regione brachio rum solidas epomidas. Est revera scapulare hoc armilausia, id est, vestis brachialibus carens. Ve rum solet potius scapulare, quam armilausia vocari. Illud autem vestimentum, quod vulgo eo nomine veniebat olim, fuit quale descripsimus sagum pro manicis amplas fenestras habens, per quas brachia¨ exsererentur. Militaris hæc armilausia erat. Militum enim gestamen fuisse armilausiam, constat ex illis auctorum locis, quos Du Cange Gl. Lat. h. v. al legavit. Alterum illud superius armilausiæ genus pompaticum magis erat, certe militi arma tractanti inutile. Sane non poterat armis, hoc est thoraci, superindui, quod tamen de armilausa Mauricius affirmat. Fuit igitur altera hæc militaris armilausia diversa ab illa superiore pompatica et prorsus ea dem cum Sclavina. Schalaunam appellamus pal lium talare non amplum, a pectore apertum aut globulis consertile, loco manicarum ampla foramina habens exserendis brachiis. schalonna hac non differebat veterum Sclavina, nisi sola longitudine. Desinebat enim intra pubem et genua. Imaginem ejus videre est in notis Angeli de Nuce ad Chronicon Cassinense t. IV, Script. Rer. Italic. p. 217. Vestis, quam sancti duo viri ibi ære ex pressi gerere conspiciuntur, Sclavina est, et exacte refert westam seu camisolium vel tunicam nostra tium rusticorum demptis brachialibus, quorum loco fenestræ patent. In pectore scissa non est, sed tablio prætexta, margaritis per utramque oram continuis ornato. Circa femora habent illæ duæ sclavinæ scissuras,quæ a fenestris humeralibus haud multum absunt. Non invenio hanc vocem alibi notatam. Quid crediderim esse, e Latinis patet. Putavi nempe aut male sic scriptum a librario, aut a novis Græcis ita corrupte pronuntiatum ævo medio fuisse pro malus, truncus, sca pus procerus omnis. Sententia perobscuri hujus loci, quantum ego ego equidem pervideo, hæc est. Ad singulas quatuor petrariarum pertinere dicuntur bini circuli ferrei, vel torques etc., eadem totidemque ad singulas quatuor Labdarearum, et eamdem totidemque denique ad singulas quatuor
labdareas [seu arietes e duobus tignis ad angulum acutum instar Græci commissis suspensos] 4 et fusos [seu malos erectos proceros, e quibus corbes cum armatis viris super muros expugnandos ope cilonii demittebantur] pertinebant hæc instrumenta: circelli bini, cancri singuli, fundæ ferreæ denæ binæ, bracleæ portales pro trochleis 200, mallei 100, ligones rostrati revellenda terre, bipen nes 100, sccures 300, arieles pro testitudinibus deni, barilia scu dolia grandia 20, minora 30. Secretum idici seu rationale rei privata ad instruen dos 20 dromones prestat hac. Plumbi tabulatis navium bracteandis in singulos dromones chartas seu laminas quinas; id est, in universum laminas, centum, quæ pendent litras ter mille. 388 Pro iisdem tabulatis coria vicena; bra cteas portales magnas tercentum; tribulorum seu muricum ferreorum millia quingenlena, bipennes ducente, secures quingents, centones supernume rarii ducentum, vela minora supernumeraria 100, gris non facti litræ 200, stanni litræ 200, plumbi in massis litre 200, ceræ litrm 100, scaphs 200, abena caldaris 200, labrorum millia 2, bottæ mille, funes crassi per strias sparto torti quinque et alii totidem pro parvis arcubalistis, coria pro chelandiis centum, cadi centum, tegumenta e ciliciis facta in dromones singulos dena, adeoque in universum ducenta, fundæ coriaceæ 24. Impensas in vela et diptheras debet idicum præstare. Secretum imperialis vestiarii debet in armaturam viginti dromoniarum hæc procurare. Siphones in singulos dromones ternos, adeoque in universum 60 et supernumerarios aliquot; nom dosa jacula bucculis præferrata 40, vela 20, di phtheras 60, parvas bipennes 20, castellamenta vel Est pro ut paulo post scri bitur. Est autem materia omnis tegens, flem res quæ tegitur. Forte sunt bio loci camaratæ illæ ædicula_vel dista, velut in navium tabulatis, in quibus nauclerus et capitaneus navis et honestissimus quisque vectorum agunt, aut sunt ipsa tabulata, quæ solent nonnihil arcuata feri, ad tu gurii instar. Quid hæc figura sibi velit, certo non di xerim. conjectura est, quod in Latinis posui; videbatur nempe compendium hoc scripturæ aut significare. Sic novi Græci pronuntiant pro pendent, aut pen dentes. Non pulo differre a veterum Græcorum, ferramentis triangularibus cum trinis aculeis, quæ adversus incursus subitaneos equita tus hostilis in terra disseminabantur. Conf. p. 381. Non tamen video, quis illis usus in navali apparatu fuerit. Quæ ultra præscriptum, prædeterminatum numerum ascendunt. Reddidi vela minora quia terminatio diminutiva est. Ita Glossæ Græcobarb. apud Du Cangium v. reddunt v. per et Forte tamen idem est alque vela. In membranis erat supra o imposito. Non dubito, me defectum recte explevisse. Medio ævo talia metalla, quæ adhuc in certa opera et instrumenta impensa et elaborata non essent, sed jacerent adhuc cruda in grandibus massis, non facta appellabant; v. Du Cange v. Medalia, p. 549. Tuguria, tentoria, qualia sunt militum ru diuscula, a papilionibus diversa; v. Du Cange v. 'Ati et dilegia. Sic (aut potius puto scripsisse li brarium pro quod reddidi nodosa. Scilicet nodi in arundine certis intervallis distincti yóvita Græcis audiunt. Sunt igitur, ni fallor, jacula nodis geniculata, scapo non per omnia æquabili et lævi. De bucculis, parte sculi, alias um bonibus, dictis, v. Du Cange Gloss. Lat. h. v; xby appellat Polybius, et vetus Glossator; (scuta) uterque a figura. Chrysostomus etiam a rotunda et eminenti figura; ait, Bucculas aulem appellabant Latini et Græci sequioris ætatis, non a bucca, Latina voce, sed a voce Germanica buckel, quæ gibber, tuter notat. Particula aut minuit hic loci (ut inter dum facit) aut potius abundat, quandoquidem per se deminutivum est. Ita abundat e. c. in collis, aut minuit et significat colliculus. est idem atque commonitorium. id est atque simplex infra, nisi malis reddere aliquanto inferius. Idem de et tali bus statuendum. castellamentum, idem est quod veterum navium superstructi et prætensi cancelli lignei, et quibus milites arma sua suspendebant: v. Du Cange Gr. Gl. h. v. (11 Alias idem sunt atque superius munimenta manuum et carporum. Sed his loci sunt
cancellos secundum notam dudum et præscriptam formam, manioulas sive ansas remorum coriaceas sigillatim quinquagenas, adeoque in universum mille, cum genualibus ad eas pertinentibus, remos sigillatim centenos vicenos, in universum 2400; chalcisia 20 et reliquas machinas, circulos 20, cer vicalia 40, fibulas 20 vultibus aptandas cum perti nentibus illuc fibulis ad humeros aptandis, balistæ ferrea 120, spicula 120, cilonia cum suis loris 20, circumvolitantia sigillatim vicena quaterna, in universum 480, philyreas [seu funes ex interiore tilis cortice tortos] sigillatim denos binos, in universum 240; malleos 200, funes 400, ligones 400, fibulas supernumerarias 290, clavorum aduncorum millia tria, clavorum gulatorum seu gyro vel fora mine funibus trajiciendis instructorum millia 3, millia 6 clavorum quaternos digitos longorum, et clavorum vulgarium ad affigendum aptorum millia 12, ferri in massis litras 3000, capsas 80. Instrumenta 4 petrarium 4 lamdarearum et toti dem machinarum. Circelli 30, cancri 15, torques 30 pro tendendis magnis arcubalistis. Arietes testudinum 15, an nuli 15, dolia grandia 20, minora 30 et pro magnis arcubalistis ferramenta secundum præscriptam for mam, picis litræ decies mille; picis liquidæ seriæ fictiles rotundæ tercentum; cedriæ amphoræ ficti les quinquaginta; lini libra 8000, cannabis li bræ 2000, sandali 20, fundæ ferreæ 12, ferres ballista supernumeraris 50, spicula 50, phily rem 100, circumvolantia 100, spartei funes 100, funiculi tenuiores 200, tetracula ad siphones 100, lini ad spongias inde conficiendas libræ 400, scalas funibus plexas 400. Quinquaginta pamphyli habe bant siphones 24, quadraginta usiaca habebant si phones 80, clavorum, qualibus usus est in coagmen tandis navium tabulatis, millia 6. 389 Secretum idici erogavit in expeditionem Cretensem hac. libra [id est, a tribunali, quod pendet statera redeuntes in fiscum imperialem nummos et expen sas pariter appendet] suscepta fuerunt auri litra 24, quo emerentur variæ res expeditioni Cretensi uti cod. et ed. pro oἱ Videtur hæc vox segmenta coriacea signif. care, quibus nautæ genua muniebant adversus attritum et duritiem scanorum, adversus quæ obnitendum ipsis est ad majorem vim impulso remo communicandam. Εx p. 390, ubi legitur, veni eam in opinionem, esse clavos cum gyro seu foramine in summo ad instar acus. Magarica et Majorica quoque dicta vasa sunt dolia, seriæ fictiles, urnæ, gastræ, sic dictæ a Megaris, ubi fictilia fiebant apud antiquos cele brata, vid. Hemsterhus. ad Aristoph. Plutum p. 274. Mazer quoque ea dicebant; quæ omnia scriptione quidem, at non sono diversa sunt; get i et veteres eodem modo ante vocales e et i et alias quoque pronuntiabant; v. Du Cange v. Mazer. ubi longam dissertationem de murrbinis veterum texit. Recenset ibi quoque inter appellationes ho rum vasorum Mader, quæ longe alius originis at que Mazer est, et cum hoc confundi non debet. Est enim Arabica vox quæ sonat, gleba vel argilla. Errant quoque, qui Majorica vasa ab insula Hispa nica Majorica derivant, nominis similitudine in ducti. Videntur esse funiculi tenuiores, quales nos Bindfaden dicimus, Franci de la ficelle. Conf. p. 388. Videtur esse pro quatuor pedi bus fulta pegmata, super quibus quiescunt siphones igniarii. Lafetten nos dicimus, et Francico raffat. Jam alibi demonstravi, sæpe wet ou vices al ternare. Quia est tabulatum, credidi hic significare clavos compaginandis tabulatis navium. Certe rectius et aptius extun dere non valui. Cogitavi tamen, essentne clavi cum latis rotundis veluti capitellis aut umbellis in summo. Ut sic interpretarer compendium scripture, quod in tabula ænea t. I, inserta linea quarta a fine est al cum gemino X superscripto, induxit me lin. pen. hujus paging.
les, et ad armanda novem Russica carabia et duas uniremes captivorum aliaque,quæ secundum sacrum mandatum supernumeraria comparari et distribui debuerunt in classem regiam, quam Deus servet. Illi nummi sic fuerunt expensi. Accepit Joacim protospatharius el archon armamenti [seu magister et provisor apparatus bellici navalis] pro emen dis tribolis numismata et mill. pro se curibus accepit num. pro bipenni bus pro gladiis ferri libras decem exhi bendas fabris gladiariis armamenti, pro emendis carbonibus num. 30, pro paribus manicarum fer rearum ducentis num. In universum igitur accepit ille Joacim magister armamenti in auro mumismala el mill. O, quæ efficiunt litras numismata 34, mill. 3. Pro emendis pannis crassis, quo exinde fierent vela novem, singula tricenarum ulnarum, in usum novem carabiorum Russos vehen tium, et alia vela duodevicenis octonis ulnis in ugum moneriorum seu uniremium captivos vehen tium expensa sunt numismata 1154; simul compu tatis illuc pannis illis crassioris fili, qui per abun dantiam et super numerum in Russos diditi fuerunt. monachis cellarum monasterii domini Romani et a carminatoribus fori empti fuerunt per varios homines panni pro summa num. 320 et mill. 4, unoquoque panno milliarensibus senis empto. Huc quoque pertinent empta e regione sacellarii et ve stiarii. In mercedem sutoribus velorum, qui supra dicta vela elaborarunt, simul et pro pretio filorum in eam rem adhibitorum, expensa fuerunt num. 33. Pro emendis antennis ligneis illorum 11 carabio rum expensa sunt...; pro emendis funibus in sup plementum eorum, quæ nunc sunt, aut deinceps erunt, et ignorantur, putrida atque fragilia in funi bus et plexibus funium annularibus antennas am bientibus eorumdem 11 velorum expenɛa sunt num, 3, pro emendis pellibus 12 expensa nu Ut aliquid darem, non quod rectum me dare crederem, verti pro fabris gladiariis. Est qui dem, vel Saif. Arabice gladius. Sed pro gladiario fabro illi Siap, dicunt. Ergo Baltim thanádw, deberet hic scriptum esse pro a nominativo et in singulari Exspecto igitur meliora et certiora. Ui nam liceret locum Heronis, quem Du Cange Gl. Gr. p. 1571, v. Tináta adducit, in connexione legere, itaque perspicere, quid ea sibi velit; forte congrueret nostro loco. Insolens hoc compendium non video quid possit aliud significare, quam quod libra rius alias consuevit per X exprimere. Signum hoc ipso versu positum simile fere est illi, quod membranæ dabant, et quod mihi visum fuit milia resi asignificare, quorum certum numerum auctor in promptu non habebat. Pro eo in Latinis jussi cifram oppon, significaturus non id, quod vulgos ole mus ea cifra, nulla miliarensia, sed miliarensia qui dem, al non noti numeri. of p. 360, reperio figuram significare scribis Græ cis miliaresia sex. Hic locus me induxit, ut uno quoque panno senis miliaresiis empto darem. Simi lis nostro huic loco quodammodo est alter proxime sequens p. v.pc. V.Ps. Verti similem in modum singula pro senis numismatibus, etc., bene gnarus id non recte versum esse. Nam si mille pannorum singuli empti fuerunt pretio senorum miliaresiorum, ne cesse est sex millia mil. totius numeri pretium smata redacta (continent autem numismata singula fuisse. Atqui sex millia miliarensium ad numi duodena miliarensia) efficiunt numism. 500. Hic autem tantum expensa dicuntur numismata 166, mil. 6. Apparet ergo, calculum falsum esse. Sed per trepidationem, cum urgerent typothetæ et me ditandi atque alios consultandi mortuos vivosve otium non esset, dedi aliquid, ut dixi, ne prorsus nihil darem. Emendent bæc post nos venturi. Hæc Membrana sic: ✓ W. Quomodo legi ipsa figura quasi esset y et p cum superposito debeat hic locus, melius dixerit, qui magis versa tus in numeris et codicibus Græcis msstis, quam ego quidem sum. Dedi aliquid e conjectura, ne ni bil darem. Apud Montfaucon. in Palæogr. Gr. o parvo est in membranis nostris ibi, ubi cl. Leiche in sua editione p. 195, dedit (c', hoc est XVI; vi detur tamen potius ibi decuria delenda esse.
mism. nam reliquæ pelles data sunt ex illa rum numero, quæ in idico depositæ jacent. Pro un ctura earumdem pellium expens. num. 7, mill. 0; pro emendis manganis illorum 11 carabiorum num. 9, mill. 6; pro emendis remis 485 num. 5. Pro compactura seu fabricatione illorum 11 cara biorum et cancellorum sepimentorumque tabulata summa cingentium reliquarumque structurarum navalium num. 11. 390 Pro picatura illorum 11 carabiorum num. 33. Pro emendis 100 pannis cras sis aliis ad abundantiam in classem distributis num. 28, mill. 12; pro emendis coriis bovillis 122 expensa num. 88, mill. O; pro emendis cenlonibus ducentis pariter super numerum erogatis in regiam classe'n expensa num. 28, mill...; pro emendis ciliciis mille, singula pro senis numismatibus, ex pensa fuerunt num. 166, mill. 6. Pro emendis funi bus minutis et chartis seu membranis et in alia. necessaria expensa fuerunt num. 15, mill. 6, pro faciendis tentoriis cilicinis centum exp. numism. 183, mill. 0, pro emendis stanni libris ducentis expensa numism. 34; pro æneæ materiæ libris 200 expensa numis. 18; pro scapbis magnis rotundis centum expensa numism. 24; pro minoribus aliis centum numism. 12; pro emendis ahenis caldariis ducentis numism. 33; pro labris vel cupis bis mille num. 40, pro boltis mille num. 14; pro aliis minoribus cadis vel doliis quinquaginta numism. 5: pro adhuc aliis stanni libris 200, quæ datæ fuerunt fusori Michaēli ad ferruminandas varias machinas siphonum ignis Græci ejaculandi classis regia, expensa numism.30; mill. 0; pro ceræ emendis libris centum numism.b pro emendis plumbi in massa vel crudi libris 200 num. 4; pro emendis massis æneis in usum oulinæ drungarii classis ad efficiendos inde cacabos gran des duos et alios duos mediæ formæ, et cacabos olli formes stannatos quatuor et cucumos grandes duo et sartagines grandes duas, et matellam [seu bau strum vini] æneum [ab angustiore ore versus fun dum latescens] stannatum unum, et lagenas stannatas duas, et malluvia duo, expensa fuerunt numi smata viginti quatuor. In universum auri litræ 21, numism. 57, mill. 6. Idicum porro dedit resles per strias firmiter tortos spartinos; restes alios striatim tortos minores pro arcubalistis. Pro tabulatis che landiorum regiæ classis bracteandis sigillatim in unumquodque chelandium quinas bracteas plum beas. In universum ergo in viginti chelandia bracteas plumbi centum, pendentes libras ter mille. Drungario classis dabat catepanus armatis [seu armamentarii] gladios ter mille, scuta totidem, contos seu hastas totidem, sagittarum millia 240, aliarum sagittarum, qualium usus est in arcubalistis et quas muscas vel muschettas appellant, millia quatuor. om. R., cod. et ed. et cod. et ed. ed. Matellala, bio puto eumdem esse atque quem stioris, fundi latioris. Gloss. Gr. Lat.: Mutulala, nos appellamus Rothgiesser, fusorem metallorum, fabrum cuprarium. lla membrana. Ego quidem quid sibi velit, non intelligo et prorsus deleta ambo vocabula mallem. est quod nos Stander appella mus, Latini matulam, vas rotundum orificií angu Fuisse armis præfectum aliquem olim in aula CPtana, sub cujus dispositione essent arma et armorum horreum, dubium nullum est. Num au tem Catepanus Armatis ille fuerit appellatus, du bito, cum nuspiam ejus mentionem feri inveniem.
Secretum vestiarii dabat drungario classis in super abundantiam ad expeditionem Cretensem hæc. Catenas [aut malleos] 150; fibulas chelandio rum 130; fundas ferreas 12, funes 240, sappas seu ligones terræ fodiendæ 400, fibulas ferreas magnas lignei castri 12, cancros ferreos 15, torques fer reos 30, annulos 15, capsas 8, dolia 10, dolia mani bus gestal·ilia 24, clavos in summo in gyrum tor tos 4000, clavos aduncos 2000, quadrantales cla vos 5000, vulgares ad coagmentandum utiles 8000, alios cum latis capitellis sexies mille. Jacula #nea 15, stannata ænea 30, 301 fusos mneos 30, cupas æneas 30, anagontiles ænea 15, funes ferrum jaculantes 60, circumvolantia 140,sparteos funes 140, tenues funes 220, scalas funibus plexas 400, ou pas 100, cannabis libras 2000, et loco librarum 7000 lini numismata 80, et pro emendis picis libris de cies mille et liquide picis quadringentis librarum millibus et centum millibus librarum cedreæ numismata 23, ferri crudi libras ter mille, arietes ferreos magnos decem. Cælo dedit drungario classis ad sufficiendum facien dis in expeditionem Cretensem sumptibus. Vestes interiores majoris formæ puras sex; simi lium tibialium paria sex; interulas cum braccis 6 et totidem injectoria seu pallia violacea. Idicum eidem eumdem in finem dedit. Vestes decem interiores ad modum Saracenica rum consutas ad denorum aureorum valorem, vestes interiores decem ad octonorum, alias viginti ad septenorum, tibialia ad omnium illorum trium gene rum numerum et rationem, nempe paria in univer sum quadraginta, vestes loratas Ægyptiacas consu tas centum, vestes cum cucullis totidem, vestes bambacinas seu xylinas totidem. Interulas cum braccis primæ et optimæ classis 140, alias secundi ordinis centum. Injectoria præstantiora 40, alia deteriora 200, alia tertii et infimi ordinis centum. Tibialium loratorum Ægyptiacorum paria centum, aliorum cucullaricorum paria centum, aliorum bam. bacinorum centum, cingula 40, calceorum præstantiorum paria 40, secundi generis paris 200, tertii et deterrimi generis paria 400. Stadiodromicum seu index milliarium [a Constanti nopoli ad Cretam]. Ab urbe, quam Deus custodiat [CPli] ad Hera cleam sunt milliaria 60, illinc ad Proconnesum 40, Suppæ, quam vocem Glossarium Romano Theodescum apud Eccardum t. I, His. Fr. orient. in appendice reddit per Havva. Est ergo non id, quod Spaten, ligo, sed quod Haue, Radehaue. Nescio, quomodo Latini hoc instrumentum ap pellent. Reddidi stannala. Et id sane alias significat hoc vocabulum. Huo tamen mihi non videtur fa cere, sed aliud desiderare loci nexus, genus ali quod armorum. Quid commune sit cucullo, capitis tcgu mento, et tubiis seu femoralibus, non intelligo. Hne Stadiodromicum Byzantino-Cretenre novis curis edidit Theoph. Lud. Frider. Tafel in libello cni titulus Constantinus Porphyrogenitus De provinciis regni Byzantini liber secundus. Europa. Accedit Appendix libellorum... veterem geographiam illustrantium. Tubingæ 1847.4° Notam Stadiodronico præmissam, quæ expeditionem Cretensem non parum illustrat, hic apponere juval: * Indictione vn, sive anno Chr. 949, imperaute Constantino, adversus Sere cenos Cretenses Constantinus Gongylas expeditionem fecit infelici successu (Constantinus Porphyrog. De cerim. 11, 45, ed. Bonn. vol. 1, p. 664 sqq., coll. Cedreno ed Bonn. vol II. pag. 336; e quo posterior aliquis annus, forte 956,
ad Tenedum 8, illinc ad Mitylenen 100, illinc ad Chium 100, illino ad Samuni 100, illinc ad Fur nos 30, illinc ad Naxiam vel Naxium 70, illinc ad Ium 30,illinc ad Theram et Therasiam 20,392 il linc ad Ta Christiana 20, illinc ad Dium 80, illino ad Cretam 12. Summa mil. 792. illinc ad Abydum 100,illinc ad Tapeucis 12, illino Tituli, quibus imp. viros principes et alios illustris dignitatis inter exteros cohonestare debet. Imperans pro arbitrio et auctoritate sua,potesta_ 60 'post recentiori manu in cod. ascriptum, om. ed. Locum hunc nusquam reperio, et sitne urbs orientales Viennenses apud Lambec. VIII, n. 39.]* maritima, an insula, ignoro. Patet enim ex situa- Tale formulare exstat apud Habertum in Appendice tione, diversum esse ab illo loco, quem commemo- pontificalis. rat Nicetas in Alexio, Manuelis filio, cap. 9, ubi fuit Si supra Chalcedonem jacet, liberat a mari versus continentem orientalem. Neque hanc, insulam ut videtur, chartæ geographicæ auctoresve exhibent. Hodie Nion appellant. Vidi chartas geographicas, quæ Christiana et Diam confundebant, duas insulas in unam. Sic ferebant ea tempora, ut loquerentur, pro tous psyistävas. Ita Nicephorus patr. CPtanus p. (id txóous. Ipse Noster sic passim loquitur, ut p. 328, (pro et p. (pro p. (pro reducto ad eos, qui infra stant. Pari modo Latini permutabant dativum et accusativum illo ævo. Charta vetus apud Murator t. II, Ant. Ital., p. 122: Regalis celsitu dinis est fideliter sibi famulantibus donis multiplici. bus et honoribus ingentibus honorare atque regiæ su blimitatis liberalitate donare. [Formulæ subscriptionum in epistolis ob servate a pontificibus Romanis exstant ad calcem libri diurni, p. 150, ubi forma, qua imperatores ad papas veteris Romæ et hi ad illos usi sunt. Quo modo patriarcha ad papam et reliquos patriarchas scribat, v. append. Codin. p. 410-419. Inscriptio epistole Joannis papæ ad Nicephorum Phocam apud Luitprandum Legat. p. 153, fuit hæc: Joan nes papa Romanus Nicephoro, Constantino, Basilio, magnis imperatoribus et Augustis. Liber, quo con tinentur formulæ, quibus Turcarum imperator ad suos præfectos utitur, Latine exstat inter codices consequi videtur,quod Reiskius monuit ad Constantinum (supra col. 1223). Ibidem copiæ hujus expeditionis tum navales, tum terrestres, cum tormentis bellicis fusius enarrantur,addito indice stipendii, navium,etc. Finem nar ratiouis facit oraô:0ôpoµixòv 8. elenchus miliarium Constantinopolia inter et Cretain,coll. de milliarum et stadio rum discrimine Leonis libro tactico pidov v. De his v. quoque Du Gangium 8. v. Mov. Qui cum potestate et majestate imperat ovola enim Græcis est majestas; v. p. 397 et 409, et Cedren. 563. Alexius Comnenus in epistola ad Henricum V imperatorem in Alexiade p. 93, appel lat eum Cedrenus p. et p. Αd modum Græcorum celebrabant Tabularum geographicarum imperatores Byzantiuos non ignaros fuisse, verisimile per se unicuique videbitur, atque ex Annæ Commenæ quodam loco discere memini, ubi Alexium I, patrem suum, ducibus in Illyricum ad versus Normannos proficiscentibus talis tabulæ exemplar dedisse narrat. Alius vero speciei tabulas 8. indices, i. e. stadiasmos, Græciam istius ævi in usu habuisse, solum mihi sequens stadiadromicon persuasit; quanquam idem plane ex Edrisio, Arabum sæculi xu celeberrimo geographo, nuper demum plenius edito, clarius tandem ali quando intelligitur. Ita Græcus Arabsque invicem alterutrum illustrant et confirmant. «Ordo autem expeditionis Cretensis initio non recta processit. Classie, Constantinopoli relicta, dextram Propou tidis (maris Marmarici) oram legit,ut Perinthum (Heracleam, Erekii) veniret,ubi din ante,sc.imperante Leone Sap. (an.886-912),pars Byzantine classis stationem suam habuisse putanda videtur,coll.Constantino Porphyrog.De ce rimoniis 11,44. Jam non recto hinc cursu Callipolin (Gallipolin, initio Hellesponti in Europa sitam) petebat, sed Pro conuesum, Propontidis insulam,contra sitam ad littus Asiaticum, ut (puto) alia sibi bellica subsidia jungeret. Abydum dein ventum, in littore Asiatico; post vero ad locum, Abydum inter et Tenedum insulam,nomine tά Heɔxla (sic scribe,non Tare)(x),i. e (per diminutivi formam) pinus parvas; quocum veterum mos conferri poterit,qui unam et alteram urbium ex arboribus denominabant.Cujus rei documenta præbent Romanorum itineraria (p.237,ed Wes seling) Arbore felice; ibidem p.550: Tres arbores. Quibus addo Procopium De ædificiis 1v,4 (Opp.ed.Bonn.vol, 111, p.285,34): TEETTI!ous,i.e.tredecim tilias; coll. formis Theotiscis Hohenlinden, Neustadt an der grossen Linde, etc Quid? quod antiquissima quoque Græcia urbes quasdam et insulas ex eadem fere arbore (pinu)dicere amabat, ut Lampsacum (Lapsak), ibidem e septentrione sitam, antea Hity (Strabo p. 589, Casaub.). Neque aliud de Sa lami insula et Chio constat (Strabo p. 394). Et HiToe Troadis ager Parianus dicebatur (Strabo p.588).Jam locum postrum và Heuxía Tenedo insulæ situm fere oppositum habuisse, stadiodromicum ostendit. Novitium ejus nomen me latet; neque huc pertinere alium locum à Heuxía (Nicetas in Alexio, Manuelis Comneni filio, cap. 2),Reiskius ad Constantinum ostendit. Ultimum enim á Hauxía Chalcedoni (Scutario, Cpoli opposito) vicinum est; multo igitur magis boream spectat. Sequitur Mitylene (Mytilene) insula, veterum Lesbus, coll. Thessalonica p. 516 sq. Post hanc venit Chius (Skio) cum Samo (Susamadassi). Tum additur: 'And The Láμou Ewę TOÙS POúpνOUS X, Tλ. Hanc quoque Reiskins L.c. ignorare fatetur. Significantur (quod pluralis quoque mouet) parvæ quædam insulæ, nomine Furnis, e meridie Sami (Tabula geogr. Franco Galli Lapie, anno 1824 edita, fol. 12). De Sami promontorio boreali, itidem Furni dicto,nemo cogitabit. Insulas lam, Theram et Therasiam non est quod illustrem.Christiana Diamque insulas a quibusdam male pro eadem haberi, recte monuit Reiskius.Christiana (rd Xp:stavà) sunt insulæ quædam minimæ infra Theram; postremo Dia (Staudia) e conspectu urbis Candiæ sita est.» Edir.
tus, princeps principum ductor,imperator, legatus, preitor, institutor, potentatus, magnus dux. Rex, princeps, dux, senator, ethnarcha seu princeps nationis; toparcha seu dominus loci; satrapa, phylarchus seu tribus princeps; patrarchus seu familim princeps; strategus; strartarches,stratiar chus, stratelates, quæ omnia ducem militarem significant; taxiarchus seu dux legionis, magnifi centissimus, magnificus, cupitus, gloriosissimus, gloriosus, illustrissimus, illustris, conspicuus, ma xime conspicuus, nobilis, excellentissimus, excel lens, inclytissimus,inclytus,splendidissimus,splen didus, honorificentissimus, bonorificus, venera bilissimus, venerabilis, clarissimus, clarus, domi nantissimus,dominus, honorabilissimus, honorabi lis,præducens, ducens,beatissimus, beatus, consilia tor, adjutor, opitulator, tutor et assertor, amator. Salutationes ad imperatorem a legatis e vetere Roma venientibus. TON Visitant vos antistites sanctorum apostolorum, Petrus, coli claviger, et Paulus, gentium doctor; et spiritualis Pater noster N, N. sanctissimus et acumenicus patriarcha, unaque sanctissimi episcopi, presbyteri,diaconi, omnis ordo sacerdotalis sanctæ conj. R. em. R. cod. et ed. Latini eo tempore suos potestates; v. Du Cange atque malorum semen spargebant, ita refert et Potestas. Ceterum in hujus capitis interpretatione veniam rogo mihi fieri,si non omnia verba Græca Latinis totidem reddo. Ipsa res non patitur. Si mei fuisset arbitrii, titulorum banc far raginem absque interpretatione dedissem. Vel respicit ad Armenos,de quorum arcbon tibus archontum multa Constantinus habet in libro De administrando imperio, vel respicit ad Bujidas in aula Bagdadica emiros emirorum dictos, quod idem est. Signum crucis hic idem valet atque usitata Anglis linea transversa pro nostro etc.Aut æqui valet nostro item. Titulos rex et princeps dabant Græci Latinis majoribus et minoribus dominis, ut e sequentibus constabit amplius. Qui præest quod idem est atque familia hominum ejusdem originis et cohabitationis iisdemque insti tutis viventium. Insolens quidem est bæc forma, nec tamen improba. De patriarcha sacrorum anti stite hic non cogitandum est. Forte depravatum est e Latino amator. Sed videtur tamen potius legi debere ἀμύντωρ,defensor, protector. *[Scilicet nova Roma est Constantinopolis; vid. p. 84, notar. ad Donationem Constantini M., cujus auctor est Joannes Diaconus, qui vixit sæ culo vit, p. 22]. Ideoque Græci Byzantini of apud Priscum rhetor. Excerpt. Legat. p. 60, ed. H. Radevicus I, 8, legati Adriani Pontificis ad Fridericum Barbarossam alloquium, cum litteras ei exhiberet,quibus papa se super omnem in terris potentiam efferrre, suosque Cardinales ipsis impera toribus æquiparare studebat et quæ discordiarum salutat vos beatissimus Pater noster papa Adrianus et universitas cardinalium S. Romanæ Ecclesiæ, ille ut pater, illi ut fratres. Verum in litteris postea missis multo æquioribus et humilioribus, quibus placare iram imperatoris ex tanta indignitate susce plam studebat, sic eum compellabat præsul S. Rom. Ecclesiæ vestræ excellentiæ devotissimus in Christo Pater vos sicut charissimum et specialem filium salutat; salutant etiam vos venerabiles fratres nostri,clerici autem vestri, universi cardinales, tan quam dominum et imperatorem urbis et orbis. Hunc titulum sibi tribuebant pontifices Ro mani; propterea legimus eum in hac formula salu tationis legatorum Romanorum ad imperatorem. At Græci eum sibi vindicabant; propterea in formula salutationis Græci imperatoris ad papam non con spicitur; vid. Habert. Pontif. p. 505. Recte negari patriarchis CPtanis non potuit, et injuria Romani pontifices eum titulum ad se solos traxerunt,si vim et originem vocabuli specles. Nam procul dubio est episcopus aut demonstravimus in superioribus, e88e imperium Romanum, quatenus imperatoribus Græcis parebat, exclusis omnibus alienæ ditionis. Cum ergo Romani pontifices ab imperio Græco se lolumque occidentem avulserint, qui poterant se appellare ecumenicos episcopos, qui extra ecumena seu solum imperii Græci consti tuti erant, quibus in oecumena nihil licebat. Aut probandum erit, eliam medio avo fuisse Italiam et omnem occidentem appellatum. Non negamus, ipsis olim fuisse hunc titulum, quo tempore CPtani adhuc Italiæ imperabant. Verum ex quo jugum legitimorum suorum dominorum causa tionibus non legitimis excusserunt,eo ipso quoque
Romanorum Ecclesiæ,injunxeruntnostræ humilitati ut apud te, o imperator, fidelia vota ipsorum nomine renuntiaremus. Gloriosissimus N. N., princeps veteris Romæ, unaque cæteri ejus proceres, et omnis ei subditus populus renuntiant et significant imperiali tuæ majestati fidelissima sua servitia. se titulo illo tantopere ambito et adamito œcume nici spoliarunt, et jus fuit CPtano patriarchæ eum sibi vindicare, ut habitanti et jus sacrum dicenti. Græci vocabuli vim ex more Græcorum loquendi isto ævo æstimandam esse, nemo facile neget. O Ecumenicus non notat univer sulem, sed eum, qui orbi Romano, id est Byzantinæ jurisdictioni præest. OEcumene non est orbis illa pars, quam Christiani tenent, sed tantum illa, quæ Byzantino sceptro suberat. Id in superioribus de monstravi, et luculenter apparet ex Anastasii Bi blioth. præfat. ad Synodum VII: Græci frequenter æcumenicum, universalem, in ea synodo patriarcham suum inconvenienter appellant. Verum cum apud CPlin posilus frequenter Græcos super hoc vocabulo redarguerem, asserebat, quod non ideo æcumenicum, quem multi universalem interpretati sunt, dicereni patriarcham, quod universi orbis teneat præsulatum, sed quod cuidam parti orbis præsit, quæ a Christia nis habitatur. Quæ adversus hæc oggannit Cario phylus apud Habertum 1. c. Græculus novus, vetu statis ignarus, Romanæ sedis parasitus et mercena rius, nauci sunt. Notanda præcipue verba Anasta sii,quod cuidam orbis parti præsit,quæ a Christianis habitatur.Voce Christianorum soli Christiani Græci juris et ritus intelliguntur.Solebant enim illo tem pore Christiani eximie dici, qui orthodoxe, pro cu. jusque partis opinione, Deum colerent; quod eo non pertinet, ac si cæteri Christiani ritus homines eo litulo arcerentur.Hinc reperies in formulis inscri ptionum hoc capite exhibitis Bulgarorum principem Christianissimum appellari, principum occidenta lium neminem.Ille nempe Bulgarus Græcum ritum sequebatur. Eodem modo Latini quoque Græcos titulo Christianorum excludebant; v.locus Wilhel mi Tyrii, quem ad Abulfedam notavi. Ut in foro et rebus civilibus filius adoptati nepos erat adoptantis, ut patet e Cassiodori VIII, Epist. 1; Pacem non longinquus, sed propinquus 393 Interrogatio logothetæ ad eos legatos. Quomodo agit sanctissimus episcopus Romæ, spiritualis Pater sancti nostri imperatoris? Quomodo agunt omnes episcopi, presbyteri, diaconi, reliquus clerus sanctæ Romanæ Ecclesiæ? quomodo agit gloriosissimus N. N., princeps veteris Roma? Salutatio legatorum e Bulgaria venientium ad impe ratorem. Quomodo valet a Deo coronatus imperator, spiritualis avus nostri per Deum domini Bulgaria? quomodo valet Augusta et domina? quomodo valent filii imperatores magni et excelsi imperatoris et reliqui ejus liberi? quomodo valet sanctissimus et œcumenicus patriarcha? quomodo valent ambo magistri? quomodo totus senatus? quomodo qua tuor logothete? Logothetæ ad eum interrogatio. Quomodo valet sancti nostri imperatoris nepos peto, quia tunc mihi dedistis gratiam nepotis, quando meo parenti gaudia adoptationis præstitistis: ita in foro sacro quoque filius ejus, qui ab aliquo in filium spiritualem receptione e baptismo adoptatus fuisset, nepos adoptantis erat. Debuit ergo, cum hæc formula in usu aulæ CPtanæ esset, ille regnasse, qui Bulgarum principem primus ad Christianam fidem admisisset, ipso illo Bulgaro jam vivis exempto et filio atque successore ejus superstite. Non potest boc in alia tempora, quam extrema Basilii Macedo nis cadere, quo Bogoris, primus Bulgarorum Chri stianus princeps, et ejus filii regnabant; vid. Du Cange Famil. Byzant. p. 310, 311. Quod autem paulo post dicitur, mutatum nomen avi et nepotis nomine patris et filii fuisse,id congruit in tempora Romani Lecapeni et Petri Bulgari, filii Symeonis, qui Romani e Stephano neptim in matrimonium ducebat. Cæterum de Christianismi apud Bulgaros ortu et progressu v. Fabricii Lux Evangelii p. 480, 481. Cedrenus p. 468, jam sub Leone Chazaro ait eorum principes fidem amplexos fuisse; totam vero gentem Christi sacris initiatam sub Michaele. Theo phili filio, et ejus matre Theodora, ait p. 540. Ba silium denique Macedonem Bulgaros in fide con firmasse idem tradit p. 589, et Contin. Const. in Script. post Theoph. p. 210. Quare Augustæ non item titulus aviæ aut matris spiritualis tributus? Quia ad Bulgari rece ptionem e baptismo et ad fidem Christianam adhi bita non fuerat. Non enim feminæ apud Græcos e baptismo levant. Varii sunt logothetæ in specie et nude sic dictus, alias logotheta Dromi, item & μsyaç oyot ths, tum yavixos, rationalis generalis seu fisci publici, privatarum, fisci militaris, TWY σexpέzwy, tribunalium vario rum, ó twv ȧyɛlov, gregum, etc. Puto hic intelligi quatuor illos, quos primo loco nominavi.
Acla seu formulz inscriptionum in litteris exteros. Ad papam Rome, Bulla aurea unius solidi. « In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, unius et Logothetz ad. eos wnterrogatio. Quomodo valet fidelissimus et familiaris sancti nostri imperatoris, ille vel ille, vir nobilissimus? quomodo totus ejus populus, fideles et benevoli erga herum servi sancti nostri imperatoris ? quo- modo vales tu ? quomodo exceptus es a patricio et stratego illius vel illius (unde venis] provincie? quomodo comitatus te fuit conduxitque basilicus, eum in finem obviam libi missus? Adversine ali- quid et erumnosi tibi contigil in via? Abi bene hilaris et exsultans, utpote hodie cum sancto nostro imperatore epulaturus. Salutotía ad imperatorem legatorum a megislane quodam amira, sive /Egypli, sive Persim, sive Chorasanz, qui nempe subditus imperio Romano- rum non est, sed sive ab Amermumna dependet, siue eliam non, sed sui juris est. Pax tibi et misericordia, gaudium et gloria & Deo tibi contingant, excelso et magno imperatori Romanorum,commoda vita diuturnaque et prospera valetudo a Domino, paciflce et bone imperator. Exoriatur in diebus tuis justitia et multitudo atque plenitudo pacis, pacis amantissime et humanissime imperator. Logotheta ad. eos interrogatio. Quomodo valet nobilissimus amiras /Egypti? quomodo senatus populusque ejus omnis? quo- modo vales tu ? 896 quomodo huc conductus? adversine quid et molesti contigit in via? Abi bene hilaris et exultans, hodie cum sancto nostro impe- ratore epulaturus. imperatore epulaturus. Salutotía ad imperatorem legatorum a megislane quodam amira, sive /Egypli, sive Persim, sive Chorasanz, qui nempe subditus imperio Romano- rum non est, sed sive ab Amermumna dependet, siue eliam non, sed sui juris est. Pax tibi et misericordia, gaudium et gloria a Deo tibi contingant, excelso et magno imperatori Romanorum,commoda vita diuturnaque et prospera valetudo a Domino, paciflce et bone imperator. Exoriatur in diebus tuis justitia et multitudo atque plenitudo pacis, pacis amantissime et humanissime imperator. Logotheta ad. eos interrogatio. Quomodo valet nobilissimus amiras /Egypti? quomodo senatus populusque ejus omnis? quo- modo vales tu ? 896 quomodo huc conductus? adversine quid et molesti contigit in via? Abi bene hilaris et exultans, hodie cum sancto nostro impe- ratore epulaturus.
solius veri Dei nostri. Ille et ille fideles et creden- tes in eumdem Deum imperatores Romanorum ad illum, sanctissimum Roms papam et spiritualem nostrum Patrem. » Similis formula in litteris ad patriarcham Alexandrie adhibetur, preterquam quod ille pater imperatoris spiritualis non appella- tur. Eadem ipsa formula quoque, sed etiam absque patris titulo, honorantur patriarche Antiochiz et Hierosolymorum. Ad hos quae diriguntur bulle aurez, sunt trisoldis [seu litteris ad eos destina- tis appense bulle aures tres solidos aureos valore equant]. Bulla aurea, que ad protosymbulum, id est, Amermumnam mittitur, est tetrasodia [seu. valet quatuor solidos aureos] et habet [in externa aversa membrana] hanc inscriptionem. « Magno,
Logothetæ ad eos interrogatio. Quomodo valet fidelissimus et familiaris sancti nostri imperatoris, ille vel ille, vir nobilissimus? quomodo totus ejus populus, fideles et benevoli erga herum servi sancti nostri imperatoris? quo modo vales tu? quomodo exceptus es a patricio et stratego illius vel illius [unde venis] provinciæ? quomodo comitatus te fuit conduxitque basilicus, eum in finem obviam tibi missus? Adversine ali quid et ærumnosi tibi contigit in via? Abi bene hilaris et exsultans, utpote hodie cum sancto nostro imperatore epulaturus. Salutotia ad imperatorem legatorum a megislane quodam amira, sive Ægypti, sive Persiæ, sive Chorasanæ, qui nempe subditus imperio Romano rum non est, sed sive ab Amermumna dependet, sive eliam non, sed sui juris est. Pax tibi et misericordia, gaudium et gloria a Deo tibi contingant, excelso et magno imperatori Romanorum, commoda vita diuturnaque et prospera valetudo a Domino, pacifice et bone imperator. Exoriatur in diebus tuis justitia et multitudo atque plenitudo pacis, pacis amantissime et humanissime imperator. Logothetæ ad eos interrogatio. Quomodo valet nobilissimus amiras Ægypti? quomodo senatus populusque ejus omnis? quo modo vales tu? 396 quomodo huc conductus? adversine quid et molesti contigit in via? Abi bene hilaris et exultans, hodie cum sancto nostro impe ratore epulaturus. Acta seu formulæ inscriptionum in litteris exteros. Ad papam Romæ, Bulla aurea unius solidi. «In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, unius et Familiaris, domesticus, vasallus, ad ejus oi xov, domum, comitatum et familiam pertinens. Debebat quidem de jure chalifa omnibus im perare per omnem ditionem Muhammedanam regu lis, et hi quidquid tenerent provinciarum ab eo feudatario nomine et ut vasalli tenere. Verum ra puerant legati provincias, in quas missi fuerant, ad se, chalifis aut non valentibus corpus nimis vastum regere et ubique simul esse, aut potius otio et de liciis Babylonicis torpentibus eoque in servitutem delapsis. Audiamus ex Abulfeda [t. II, p. 398], qua lis, fuerit A. C. 936 status imperii Saracenici et qui quas provincias tenuerint reguli: Ad nihilum penere dierat pristinus ille chalifarum splendor el venera bilis quondam majestas. Nam non tantum illis præter Bagdadum et suburbanas præturas reliqui nihil fece rant raptores provinciarum legati, sed etiam in ipsa urbe regia nulla erat auctoritas chalifæ, sed solus Raiekides regnabat, qui præterea Wasetham et al Basram peculium tenebat. Al Baridicus incubabat Chuzistanæ, Emadoddaulah, filius Buieh, habebat Persidem; Abu Ali Mohammed, filius Eliasi, Sama nida: Kermanam; alter Buiida, Rornoddaulah, cum Waschmegiro, filio Zaiari, fratre Mardawigi, de possessione Arriæ et Isfahanæ et Parthiæ contende bat armis. Hamdanidæ Mesopotamiam, id est, Al mauselam et reliquas Arabum Sunitarum de gente Becri et Modhari et Rabiah sedes partili inter se fue rant. Egypto atque Syriæ dominabatur al Ahschid Mohammed, filius Thagagi, Libyæ et Mauritaniæ ol Caiem, filius Almahaditi Alita, Andalusia parebat Abdorahmano, qui vulgo ab Elogio an Naser audit Mohammadi filio, de gente Ummiah. Chorasana et quæ ultra Oxium patent Nasro, filio Ahmadi, Sama nidæ, Thabarestan et Giorgian Dailomitis ad Baha rain et al Jamamah Abu Thahero Carmathitæ. Ms., id est ut constat e sequentibus bino rum, ternorum, qualernorum solidorum bulla. Erat autem mea quidem sententia bulla unius solidi non pro qua in consuetudinem cancellariæ penderetur solidus unus, sed quæ haberet appensam bullam, hoc est capsulam rotundam auream cum cera eiquo impressa imperatoris imagine, cujus bulle aurum æquaret pretium et pondus unius solidi aurei. Et sic porro bisoldi, trisoldiæ, tetrasoldiæ bullæ erant quarum appense bullæ valerent binos, ternos aut quaternos solidos. Paulo post dicuntur papæ Romano missæ fuisse bullæ bisoldiæ. Minoris ergo fiebat, quam Chalifa vel papa Saracenicus, cui bulla qua tuor solidorum mittebatur; minoris quoque, quam patriarchæ Alexandrinus, Hierosolymitanus et An tiochenus, quorum singuli trisoldiis bullis cobone stati dicuntur fuisse. Est certe minutum quid et
solius veri Dei nostri. Ille et ille Adeles et creden Chénty d dzīva πpwτоJμɓоúry xai diatáxtopi tes in eumdem Deum imperatores Romanorum ad illum, sanctissimum Romæ papam et spiritualem nostrum Patrem.» Similis formula in litteris ad patriarcham Alexandriæ adhibetur, præterquam quod ille pater imperatoris spiritualis non appella tur. Eadem ipsa formula quoque, sed etiam absque patris titulo, honorantur patriarchæ Antiochiæ et Hierosolymorum. Ad hus quæ diriguntur bulle aureæ, sunt trisoldiæ [seu litteris ad eos destina tis appensæ bullæ aureæ tres solidos aureos valore æquant]. Bulla aurea, quæ ad protosymbulum, id est, Amermumnam mittitur, est tetrasodia [seu. valet quatuor solidos aureos] et habet [in externa aversa membrana] hanc inscriptionem. «Magno, pauperiem prodit bulla unius solidi. Quam tenuis omnia jura suae sacris bibliis deduxisse. [*De Pro debuit talis bractea fuisse! Nobilius tamen vel sic quoque bulla aurea unius solidi more illorum, qui affectatione humilitatis avaritiæ et censibus suis valde favente, nonnisi plumbeis bullis utebantur, nonnisi plumbum ad alios mittebant, aurum sibi ser vabant. Dignius imperatore se gessit Carolus M., quem monasterio cuidam Compendiensi diploma donationis cum appensa bulla aurea octo vel decem ducalos aureos pendente concessisse narrat Du Cange v. Bulla; vid. dicenda ad p. 398. præte Confuderunt Græci Amiralomara seu princi pein principum vel archontem archontum quæ in aula Bagdadica prima post chalifam dignitas erat et omnia nomine chalifa agebat, cum chalifa, ut huic titulum tribuerent, qui illius erat; et rea vocem amir alia notione, quam vulgo non ha bet, habere tamen per rationem linguæ Arabica potest, accipiebant. Scilicet Amara verbum, quod alias imperare nolat et jubere, debet quoque inter dum notare consilium dare. Hoc patet clare ex octa va ejus verbi conjugatione, quæ est llamara, et notat Boulevat, sibi consilium ab altero petere vel sumere. Ergo amir vel amir, est ea ratione ali quis, cui consilium datur. Ergo Amiralomarai recto potest verti primus consultorum, πpwłoσśµboulos, quamvis ordinarie soleat Arabibus imperantem im perantium notare. Arabicitamen scriptores sollicite, ut par erat, dignitates diversas chalifæ et archon tis archontum vel protosymbulidistinguunt, contra quam Græci fecerunt: quem morem scholium sub jectum recte reprehendit. Exempla, ubi chalifa Protosymbuli appellantur a Græcis scriptoribus, exstant apud Theophan. p, 309, 329, 362. Insignis est locus apud Selden. de Titul. Honor. p. 30, ex epistola Ludovici II ad Basilium Macedonem, ubide titulo Basileus cum eo rixatur, eumque ad se quoque pertinere contendit. Sed nec hoc admiratione caret, ait, quod asseris, Arabum principem Protosymbulum dici, cum in voluminibus nostris nihiltale reperiatur et vestri codices modo Archigon, modo regem, vel quolibet alio vocabulo nuncupent. Sed nos omnibus litteris sacras Scripturas præferimus, quæ non Proto symbulos, sed reges Arabiæ et Sabæ perspicue profi tentur; Chaganum vero non Prælatum [ǎpova]} Avarum, non Chazarorum, aut Northmannorum {ita eo tempore appellabant quos nos hodie Russos et Talaros dicimus] nuncupari reperimus, neque prin cipem Bulgarum, sed regem vel dominum Bulgarum. Ergone sacri codices eorum temporum pleniores no stris et de chalifis Saracenorum, de Chaganis Cha zarorum et Bulgarorum memorabant? Videntur eo tempore principes, quod alios libros non nossent, tosymbulo, Saracenorum duce, Basileo, nomine im peratoribus Græcis proprio, item de Archego vid. Anonym. Salemit. Chron. apud Murator. t. II, p. 247.] Locum quæsitum non inveni, interea conferri velim Du Cangium Glossario Lat. h. v. Venit hic mihi exponendus et vindicandus locus Achmetis Onirocritici, qui capite XLv, p. 35 edit. Rigalt. agit Du Cange Gloss. Gr. p. 860, exillo capite contendit, non Ach meten, filium Sirini, auctorem esse illorum Oniro criticorum, sed recentiorum aliquem, et Prutosym bulum ibi memoratum non esse al Mamunum, illum ab amore litterarum celebratum chalifam, sed alium aliquem recentiorem chalifam, Ægyptium, idque ideo, quod dicatur ibidem ille Mamun non esse de gente Protosymbulorum. Sed perperam intellexit obscuram ut inscitam, at erant illa tempora, narra tionem. Vocabulum non ad Mamunum, sed ad illum hominem redit, quem al Mamun ad Achmetem, filium Sirini, misisse dici tur propositurumipsi somnium illud et simulaturum sibi obtigisse. Verum tamen est Græculum istorum Onirocriticorum auctorem tempora confudisse. Nam Achmet, filius Sirini, sæculo pene citius obiit, quam al Mamun Chalifa fuit factus. Hoc posterius A. F. 199, seu A. C. 814 contigit, illud prius, obitus Ach metis, A. F. 110, seu A. C. 728. Debuisset nempe Græculus sic narrasse: Abdol Malek, filius Merwani, videbat somnium, quo sibi videbatur quater in al Caaba mingere. Mittebat igitur familiarem sibi ali quem ad Achmeten, filium Sirini (1)'Herbelot Bibl. Orient. p. 8 a fine ait ad Saidum, filium al Mesaj– jebi). Cui cum ignotus ille chalifa familiaris som nium, tanquam sibi oblatum, exposuisset, nolebat Sirinides interpretari, dicens, id ad eum non perti nere, ut qui ad gentem Protosymbuli nihil faceret. Spectare autem somnium ad Protosymbulum. Igitur curasse Abdal Malecumad se Siriniden arcessi; qui coram al chalifa constitutus hanc dederit interpre tationem futurum esse, ut, etc. Respondet hoc vocabulum Arabico Chalifah, idque interpretatur. Proprie quidem illud et successorem et vicarium, notat; deinde vero, quia qui loco alterius est et rei alicui præest, eam curat eaque ipsi curanda committitur ab eo, qui legat; ex eo factum, ut Chalifah quoque vulgari Arabum et Turcarum usu commissarium, uavdάtwpa, un commis, notet, ordi natorem, Staráxtopa. De nomine Agarenorum ejusque vero significatu et origine ad p. 253 dixí,
honestissimo, nobilissimo, spectabili, illi vel illi protosymbulo et proveditori Agarenorum ab illo el illo, fidelibus imperatoribus Augustis, magnis im peratoribus Romanorum.»Intusautem in adversa, exordio litterarum tale perscribitur alloquium * Ille et ille credentes in Christum Deum eique ti deles imperatures Augusti, magni reges Romano rum, salutem dicunt magno, honestissimo, nobilis simo, spectabili protosymbulo et proveditori Agarenorum.» Ad principem principum magna Armeniæ, bulla aurea trisoldia. «Constantinus et Romanus, fideles in Christo Deo imperatores, Au gusti magni reges Romanorum, ad illum, illustris simum, primatem magna Armeniæ et spiritualem nostrum filium.» Ad principem Aspuracan vel Basparacan, qui nunc honoratur titulo archontis archontum, bulla aurea trisoldia. «Constantinus et Romanus, fideles in Christo Deo imperatores, Au gusti reges Romanorum ad illum, illustrissimum principem principum.» Ad præfectum castri et nomi Cocobit, et illum Taronis et Moex et Auzanes Synes et Baizur et Chazienes, 397 omnium ad Armeniam pertinentium districtuum, idem ad tres præfectos Serbotiorum [seu Servitiorum], quæ vulgo Maura Pædia seu nigri pueri dicuntur, ad Quare Armenum imperator spiritualem filium suum appellet, non intelligo, cum neque a Græcis imperatoribus Armeni sic e baptismo recepti et Christianis sacris initiati fuerint atque Bulgari sæculo enim quarto jam profitebantur hæc sacra neque cum ecclesia Græca fecerint, sed ab ea nullo non tempore damnati et conviciis atque odiis exa gitati fuerint, tanquam bæretici. Si vetiv abesset, non mirarer. Solebant enim impp. CPtani principes exteros se minores et quibus faverent, etiamsi barbaros et paganos, téxva appellare. Ita Heraclius Turcarum in Lazica principem TEXOV appellat apud Nicephorum Patr. CPI. p. 47 Bre viarii. Manuel Comnenus de sultano Iconiensi, quamvis minor natu, sed major imperio et opibus, ait apud Cinnamum p. 25. Idem Stephanum, regem Hungariæ, suum, ut volebat, vasallum, compellat p. ayovtec. Puto itaque filii quidem appellatione infe riorem illius, qui sic appellatur, gradum et subje ctionem respectu appellantis indicari, addito autem spiritualis vocabulo significari, eum Christianum esse. Sic infra formula ad imperatores Germaniæ et reges Galliæ, ut pares, est deλcóc, quia vero Christiani illi sunt, quamvis non ritus Græci, addi tur quasi dicas ad nostrum in Christo fratrem. Apsuracan ergo et Basparacan idem est, Basparacanorum bis vel ter fil mentio apud Con stantin, de administrando imperio, ut p. 123, et semper cum Iberibus aut cum Abasgis ibi nominan tur. Ego non dubito, gentes has easdem esse cum Aspurgis et Aspurganis vel Aspurgianis, qui, teste Strabone et Stephano Byzantino, olim circa Mæoti dem paludem sederunt, deinde autem in tractum illum, Caspio mari contiguum, qui hodie tantilla mulatione vetusti gentilis nominis Astracan appel lator. Multum ab his differt Guil, de l'Isle, qui in charta geographica ad Constantini librum de administrando imperio pertinente et a Bandurio edita regionem Baspracan in media Armenia ad lacum Wan ponit. Cum Baschburacan vel Aspura can confundendum non est Sopuracan, in Choreza nia situm, de quo Abulfeda et Marcus Venetus 1. 1, c. 30. De nominibus oppidorum et tractuum Arme niæ hic designatis nullum agnosco, neque aut apud Arabicos geographos, aut apud Constantinum Porphyr. reperio præter Tapú et Mwɛr, quod conjecto esse Musch vel Mos Arabicorum geogra phorum, et Abav. Videtur esse Musch, de quo Abulfeda hæc pauca tradit: Musch est parva urbs, in pene moulis, cum longa ralle ad itineris bidui longitudinem, vulgo vasta planities Musch dicta. Ibi sunt prata et pascua. Abest Miafarekina duabus fere stationibus et Chelata fere tribus. libro Longitudinum collocat ad grad. long, 64, min. 30. latit. 39, m. 30. Cl. Schul tens margini codicis Leidani ascripserat hæc verba Mosis amnis Armeniæ apud Plinium. Nisi autem hoc sit, forte est, Moesch, Geogr. Nub. p. 292, 9, nisi forte Musch et Moësch idem sint. In codice membranaceo erat exaratum Avlav cum supra primum vimposito, unde effeci Axxv, Arabice Augian, de quo oppido Abulfeda. qui ad grad. long. 71. m. 35, et lat. 37, 35, collocat, sic tradit: Oppidum parvum cum fonte aquæ civa, paucis arboribus, foris et pagis, fecundo in solo el abundanti bonis. Voluitne librarius AŬya indicare, vel Abchas, ut hodie efferunt, veterum Abasgia? Non putem. Non de Abasgia paulo post sequitur, et Abchas etiam extra Armeniam est. Illa ultima figura referens estne compendium scripturæ vix significans, vel? An voluit et Idemne est et Astav? Sans facile fieri potuit, ut Græci Arabi cos libros tractantes pro Arzan, legerint Augav, Talium errorum, inscitia natorum, deinde usu confirmatorum, immanem observavi numerum. Diversæ tamen sunt urbes Augan et Arzen. In notitia antiqua Armenia (v. Fabricii Luc. Evangel. p. 343.) Kλlua Alyric. Estne nostra lectio ex illa mutilata et depravata?
«hos omnes idem est stylus et titulus, inscriptionis p nempe: «Mandatum a dominis Christum amanti bus ad illum, præfectum illius [castri vel præfe cturæ].» Ad curopalatem Iberiæ bulla aurea bi soldia. «Mandatum a dominis Christum amantibus ad illum, gloriosissimum curopalatem.» Habet autem curopalates appositas sibi quatuor adhuc alias potestates, nempe præfectos Beriasach, Car nataæ, Cuel et Atzara, tractuum Iberia, ad quos hæc dirigitur inscriptio: Mandatum a dominis Chri stum amantibus ad illum.» Ad potestatum Alanis mittitur bulla aurea bisoldia sum hac inscriptione «In nomine Patria, et Filii, et Spiritus sancti, unius et solius veri Dei nostri, Constantinus et Romanus, fideles in eodem Deo imperatores Romanorum, að illum, potestatum Alanis et spiritualem nostrum filium.» Ad potestatum Abasgiæ, bulla aurea bi soldia cum hac inscriptione: «Mandatum a phi lochristis dominis ad illum, illustrem potestatum Abasgiæ.» Ad archontem seu præfectum vel pria cipem Albaniæ, ad archontem Crebatadum, vulgo sic dictum Crebatam; ad archontem Cidoniæ; ad archontes Zanariæ; ad archontem Sarbani (jacet ea natio media inter Tzanariam et Alaniam); ad archontes Aziæ, (ubi sunt portæ Caspie); ad ar chontem Mocan; (est circa paludem Meotidem); ad omnes hos inscriptio litterarum est eadem hos stylo concepta: «Mandatum a philochristis domi 65 semel cod., ed. perperam bis. Hoc nomen vel hic titulus peculiariter attri- biduo a Bab el abwab distare [seu portis Caspiis]. buebatur Alanorum domino, Græci imperii vasallo; vid. Constant. Porphyr. de admin. imp. p. 62, et præcipue Du Cange ad Alexiad. p. 209 et 395. Du Cange ad Alexiad. p. 209, eosdem putat esse Abasgos, Alanos et Iberos. Alani vel Allani et Albani Dum iidem sint, disquirit Barth. ad Guil. Briton. p. 31. Quod mihi definire in promtu non est. Abulfeda certe nunquam Albanos, sed semper Allunos nuncupat, tanquam si al articulus esset præpositus, ipsum nomen Lan. Abasgi autem et Allani procul dubio diversi sunt, nou tantum ideo, quod hic tanquam diversæ gentes enumerantur, sed etiam situs demonstrat. Ällani enim multo altius versus septentrionem in ipso Caucaso habitant, Abasgi autem in littore maris Caspii, quod etiam adnuc mare Abosgun, de ipsis appellatur. Aut ergo diversi sunt ab Abcassis, qui ad Pontum Euxinum habitarunt, ubi etiam Abulfeda Abchas collocat, aut migrarunt, vel ex parte, vel tota gens, ut in non magna terrarum distantia, vel a Pontio Euxino ad Caspium, vel ab hoc ad illum. forte est regio Tzanorum, circa Pontum Euxinum. Arabes videntur eos ar Ran appellasse, unde per corru ptionem fluxit nomen Iran, quod toti illi tractui inter Armeniam et mare Caspium commune est. Tzanto rum sedes designat Agathias initio libri V Sequens videretur idem esse alque Schirwan, nisi additum esset, medium id jacere inter Allaniam et Tzanaream. De Mocan hæc habet Abulfeda, qui ad long. 78, latit. 33 (aut 38: collocat: Mucan esi, ut ait al Lobab, urbs in tractu Derbend, quemadmodum perhibet os Samanensis. Plura non dat. Filius Haucali asserit, Ad ditionem Ardobil refert al Azizicus. Hoc, inqui, tempore non superest Muganæ celebritas; tantum notæ sunt terræ Mugan, terræ illæ vastæ, frequentes aquis et cannis Sacthari, et pascuis, in littore maris Thaberestanici prope mare, in puncto occidentali septentrionali Tebriz ad decem fere diætarum inde distantiam. Ibi hibernatur Ordu (Horda, castra vel aula) Tatatorum ut plurimum. Porro addit al Azizi cus, Mugan esse in extremitate terrarum Kilan a plaga occidentali; inter eam et ostium fluvii Corr [vel Cyri], si nempe super littore maris versus occi dentem cum aliquali versus boream inclinatione pro cedas, interesse 26 parasangas, inter ostium vero idem Czri et al Bab, in littore maris Chozari esse 21 parasangas. Apparet hinc, falli auctorem no strum in eo, quod Mocan ad paludem Mæotidem collocat et hano ab illa incipere ait. Ut Roma et CPleos episcopi se appellant, ita Christianorum orientalium summi episcopi, qui nempe Antiocheno non parent, catholicos se appellant seu generales. Arabes Tscha solik efferunt, et sic quoque extulit hoc nomen Marcus Paulus Venetus I, 15, more Italico laçolick exarans, v. Du Cange v. Catholicus. Hodie tantum unus superest Christianorum per Chaldæam summus pontifex, catholicus dictus, Bagdadi residens. Olim tamen plures erant. Hic certe tres diversi nominan tur Catholici, Armenia, Iberiæ, Albaniæ, et forte qui hodie episcopi audiunt, catholici tum appella bantur. Annensis catholicus, quem Du Cange 1. c. e Wilhelmo Tyrio memorat, sedebat apud Anam, ur bem ad Euphratem, de qua Teixeira et della Valle in Itinerariis. Ad locum Nili Doxopatrii ibidem oi talum tenendum, Bagdadum & Græcis
nis ad illum, archontem illius vel illius provin ciæ.» Inscriptio litterarum ad tres catholicos, Ar meniæ unum, alterum Iberiæ, denique Albaniæ. «Mandatum a philochristis dominis ad illum, piis simum cathegetam seu conductorem illius provin ciæ.» Ad papam Romæ mittitur bulla aurea bisol dia cum hac inscriptione: «In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, unius et solius veri Dei nostri, Constantinus et Romanus fideles in eodem appellari, quia ea urbs Arabilus urbs pacis audit. Sed Papoyúp quid sibi velit, nescio. Exponitur Forte ilaque legendum id est Bau & youp, Bam et Gur, quæ ambæ provinciæ pro una solent considerari, et Indiam atque Chora sanam interjacent. Græci rerum Germanicarum ignari et incu rii regem e duce faciebant; ut in multis aliis fece runt. Princeps olim paulo potentior ipsis erat; Basileus solus suus imperator. Saxones hic et Boioari in specie nominantur, quia imperatores Germanici e gente Saxonica tum regnabant, cum Constantinus Porphyrogennetus et ejus gens Byzan tio dominarentur. Constantinus Porph., Leonis filius, aut Romanus Lecapenus legatum misit in Saxoniam [ad Ottonem 1. circa A. 946 aut 945., ut perhibet Lambert. Schafnaburgensis] Simeonem eunuchum et Otto vicissim ad eun mi sit Luitfredum, institorem seu negotiatorem, πpay patty, Moguntiacum; v. Luitprand. Hist. vi. 2. Lambertus modo citatus A. 949: iterum venisse nuntios Græcorum ad regem Ottonem cum pretiosis simis muneribus in memoria omnium sanctorum. Item ad A. 973. legationem Græcam memorat, quæ ad Ottonem in urbe regia Quedlinburg residen tem venerit. Hinc noti fuerunt Græci Saxones et simul quoque Baioari, quia Otto simul dux Saxo niæ et Bavariæ erat. Veteres pronuntiabant Sacæ, Zán, Sassi; p. 4. Notitiarum Holstenianarum post Caroli a S. Paulo geographiam sacram legitur äxp et notatur in margine Sed non opus est. Pagus ille prope Leidam Batavo rum, milliari fere inde versus septentrionem distans, e quo Saxi olim, ut videtur, in Angliam trajicie bant, adhuc hodie Sassenheim, patria Sassorum, dicitur. *[De nomine prε ab impp. Græcis tributo vid. p. 316 Dissert. Joinville. Croatiæ duces quando duces vocati sint, v. Giornale dei Letterati ix, 435. Venetorum principes Constantinopolitani imperato res ut reges considerant; ibid. xvi, p. 484; de re gis regum titulo Francorum regibus dato v. Du Cange Alex. p. 352.] De titulo regis, Germanico impera tori a Græcis velut minore tributo vid. idem ad Alex. p. 236. et Selden. Titul. Honor. p. 50 et Goar. ad Codin. p. 72, n. 34. *[Imperatoris titulus a Græ cis negatus est occidentalibus. Manuel imp. paci scitur cum Friderico imp. vel se ipsum imperato rem et orientalem Neo-Romæ imp. vocare, teste Radevico vid. Eginharti interpretes p. 83. Sy meoni ut imperatori et regi acclamatum Romana lingua. Georg. Monach. p. 580. Imperatores Græci titulum hunc Basilei Carolo M. negant, vid. Egin harti interpretes p. 128.] Agnoverant quidem Ire nes legati Carolum pro imperatore et Basileum sa lutaverant. Sequentes tamen imperatores Græci protestati fuerunt adversus factum vel auctoritate legatorum privata, vel jussu feminæ tyrannicæ, quæ juribus suis derogare non potuerit, ut illi aie bant. V. locus Sigeberti Gemblacensis paulo post citandus. [Michael Curopalates Carolo M. titulum imperatoris negat. Giorn. d. Letter. XVI. 48. De Basileo nomine imperatoribus Græcis proprio v. Anonymi Chronio. Salernit. p. 247. t. II Murat.]* d Gravi sermone querulus debacchatur Cinnamus p. 127, in arrogantiam imperatorum Germanico rum, quod imperatorum titulum arripuerint et re ges alios faciant, jure nullo. Sed opus non erat tantis iris. Ut enim omittam boc urgere, jus illud eo titulo utendi solis Græcis proprium non esse et nunquam fuisse et eos falsa imaginatione sibi illo dere, qui asseverant; hoc tantummodo dicam, Græ cos Basilei titulum non tantum Bulgarorum princi pibus sæculo decimo concessisse, sed jam sæculo sexto legatos Justiniani M. Aretam, filium Giabale, phylarchum Arabum, Basilei nomine compellasse, teste Procopio p. 28, ed. Hoeschel. lin. 34, qui idem Procopius tamen sæculo v, discrimen a Græcis inter basileum et regem fuisse factum indicat Go thicor. I. p. 166, ed. llæsch. narrans de Theodo rico Esset hic locus de legationibus CPtanorum imperatorum ad occidentales agendi, saltem quæ ætatem Constan tini antecedunt. Sed nunc non vacat. Interea saltem paucula hæc aspergam. Leichius observavit, ad Carolum M. venisse ab imp. CPtano legatos, de quibus memoret Eccardus de Salzburgo p. 34 et Annales Bertinianos ad A. C. 839 narrare legatio nem CPtanam ad Ludovicum Pium p. 525 ed. Mu rat. Legationem Irenes ad Carolum M. Sorbigenses, cives mei, celebrant, putantes eam apud Sorbigam a Carolo exceptam esse anno 801. Sigebert. Gem blac. ad A. 805 ait, CPtanos crebris legationibus Carolum sibi firmissimo fœdere conciliasse. Quia me morabilia sunt verba, ascribam ea. Sed prius con nexionis gratia quæ ad A. 801 habet afferam; illu strant enim præsentem rem. Romani, ait, qui ab imperatore CPtano jam diu animo desciverant, nunc accepta occasionis opportunitate, quia mulier excx cato imperatore Constantino, filio suo, eis imperabat, uno omnium consensu Carolo regi imperatorias lau des acclamant [id est acta, qualia imperatori, Bas Rei acclamari fas est, nuncupant eum imperatorem), eumque per manum papæ coronant. Cæsarem et Au gustum appellant; Pipinum vero, filium ejus, regem Italiæ ordinatum (DETENTOV) collaudant [Eun Dein pergit ad A. Caro lus imperator indignantibus contra se imperatoribus Constantinopolitanis propter invidiam imperatorii nominis a komanis sibi depositi [id est impositi}, magna patientia et magnanimitate eos tulit, et quia suspectam habebant suam potentiam, crebris lega tionibus sibi eum firmissimo fædere conciliabant. Rhegino Prumiensis ad A. C. 812. hæc narrat Nicephore Generali mortuo Michael [Balbus), gener ejus, imperator factus legatos domini imperatoris [Caroli], qui ad Nicephorum imperatorem missi fuerant, suscepit in CPlin et absolvit [expediit, di misit]; cum quibus et suos legatos direxit, Michae lem scilicet episcopum et Arsacium [aut Arsenium] atque Theognostum protospatharium, et per eos pa cem a Nicephoro cœptam confirmavit. Nam Aquis grani, ubi ad imperatorem venerunt, conscriptum
Deo imperatores Romanorum ad illum, sanctissi mum papam Romæ et spiritualem nostrum Pa trem.» Ad regem Saxoniæ, 398 ad regem Bajuri seu Bajoariæ vel Bavariæ (est ea regio, quam vulgo nobis dicti Nemetzii, id est Germani vel Alamanni, incolunt); ad regem Galliæ, ad regem Germaniciæ vel Germaniæ perscribitur eodem ad omnes titulo, nempe hoc: «In nomine Patris,et Filii, et Spiritus sancti,unius et solius veri Dei nostri, Constanti nus et Romanus, fideles in eodem Deo imperatores Romanorum ad illum, charissimum spiritualem fratrem, illustrem regem.» Ad principum Roma prescribitur hoc titulo: «Constantinus et Romanus (reliqua ut supra ad gloriosissimum priucipem Romæ.» Ad Amiram Africa scribitur hoc titulo «Constantinus et Romanus, fideles in Christo Deo imperatores Augusti, magni reges Romanorum, ad gloriosissimum et nobilissimum potestatum Musu em. R., cod. et ed pactum [tabulas fœderis] ab eo in ecclesia suscepe runt et more suo, id est lingua Græca, laudes ejus dixerunt, imperatorem eum et Basileum appellanies. De Nicephori Generalis ad Carolum legatione idem Rhegino ad An. 803, 810 et 811 habet. De legatione Michaelis Balbi ad Ludovicum Pium v.Si. gebert. Gemblac. ad an. 824. [De legatione Theo phili ad regem Francorum auxilii petendi causa v. Continuat. Theophan. p. 84.] De legatione Basilii Macedonis ad Ludovicum, regem Germaniæ, v. Si gebert. Gembl. ad a 872. Possent hoc modo lega tiones Græcorum ad occidentales ex Latinis et By zantinis scriptoribus, item ad Orientales principes ex Arabicis excerpi, si vacaret et liberet, ærumno sam inquisitionem ordiri. [Der Ausdruck Rex Saxo niæ hiess ebensoviel, als rex Germaniæ, denn die Russen, Esten und Finnen nennen die Deutschen Sassen oder Saxen. Stiernhielm Anti-Cluver. p. 65, recitante Stadenio in Memoria Stadeniana p. 354. Ex Addend.] Wenedi sic appellant Germanos; vid. Leun clav. apud Du Cangium ad Alexiad. p. 257: et Turci quoque; vid. Clodii Lex. Turc. v. Germani Pro leg. Quare autem Einnamus p. 46, et alibi regem Franciæ twv Tep μavwv pу appellet, non exputo; item, quare Anna Comnena Alexiad. p. 62. Nemitzos appel let gentem quod a longo jam tempore Romanorum (id est By zantinorum) imperio pareat.Non certe videtur vo luisse dicere, Germanorum multos in militia pala tina Byzantii militasse. [Fratres appellabantur reges exteri ab orientalibus imperatoribus; v. Eginhart. interpp. p. 128.; de mutua fratrum appellatione, qua ute bantur imperatores, Du Cange ad Alexiad. p. 274. et ad Joinvill. p. 279.]* De recepta inter reges mu tua compellatione frater vid. Vales. ad Amm. Mar cell. p. 179, et Aleman. ad Procop. p. 23. Appa ret quoque ex inscriptionibus litterarum Calojoannis ad Conradum III. et Isaacii Angeli ad Fridericum Barbarossam, quas affert Selden. Tit. Honor.p. 33. Prior sic sonat: Joannes in Christo Deo fidelis rex Porphyrogenitus, sublimis, fortis, Augustus, Comne nos et imperator Romanorum, ad nobilissimum fra trem et amicum imperii mei. Posterior autem sic habet Isaacius a Deo constitutus imperator sacra lissimus, excellentissimus, polentissimus, sublimis, moderator Romanorum angelus totius orbis, hæres coronæ magni Constantini, dilecto fratri imperii sui maximo principi Alemaniæ suam et fraternam et plurimum dilectionem. Malala t. II, p. 219 ail, Justinianum et Cosroem inter alia pepegisse, ut se deinceps fratres appellarent secundum veterem usum. Alexius Comnenus in litteris Henricum V impera torem doɛo appeilat. Alex. p. 93 item, poc 7, Isaacius Angelus apud Odonem de Dingilo p. 15 per legatos suos ad Ludovicum VII, Franciæ re gem,prolixam adulationem depinxit, regem nostrum nominando sanctum, amicum et fratrem. Otho Fri singensis 1. 1, De rebus gestis Friderici Barbaros sæ, c. 59: Conradus, Romanorum imperator, naves apud Ptolemaidem ingressus, fratrem et amicum suum Manuel,regiæ urbis [Constantinopoleos] prin cipem, in Achaia seu Thessaliæ finibus inveniens adiit.Juvat etiam Thrasonicam illam inscriptionem litterarum Cosrois ad Justinianum a Menandro Pro tectore p. 114, Exc. Legat. Hoesch. relatam appo Dere Vix fieri potest, quin male versa sint hæc e Persicis non bene perceptis. Capitolinus in Clodio Albino litteras Severi exhibet, quarum hoc est initium Imperator Severus Augustus Claudio Albino Cæsari, fratri amantissimo et desideratissimo, salutem. Stante adhuc imperio Romano imperator collegam Daut Cæsarem suum fratrem appellabat. Capitolinus vita Albini t. I, Scr. H. Aug. p. 695, habet episto lam Severi, cujus hoc est initium: Imperator Se verus Augustus Claudio Albino Cæsari, fratri aman tissimo et desideratissimo, salutem. Reddit hoc Arabicum titulum, Amir ol Mo slemine.Atqui titulus ille non fuit in usu tum tem poris, et longo tempore post sæculo demum xi usurpatus est a Moravedis in Mauritania et Hispania. Gerebant se quidem jam tum principes Africæ seu Libya de gente Fatbemidarum pro Chalifis, verum Amir ol Mumenine utebantur, eorumque hostis et mulus, Abdor Rahman, Hispaniæ bactenus Emi rus seu princeps, ab anno inde Christi 936 incipie bat eum quoque titulum, æmulatione accensus, usurpare.Arabici tamen scriptores constanter per hibent ambos, et Fathemidas et Ommiadas Andalu senos titulo Ami il Mumenine, non autem titulo Amiri'l Moslemine fuisse usos.
lemitarum.» Ad hunc bulla mittitur aurea bisol dia. Ad amiram Ægypti mittitur bulla aurea qua tuor solidorum. Quam vero Constantinus et Romanus suo tempore ad ipsum mittebant, pende bat ea octodecim hexagia; et titulus erat hic «Constantinus et Romanus, in Christo pii impera tores, magni, excelsi, augusti reges Romanorum, ad dilectum nostrum amicum et nobilissimum ami ram Ægypti.» Ad archontem Sardaniæ vel Sar diniæ et alios mittitur bulla aurea bisoldia cum Notit. eccles. Holsten. post Car. a S. Paulo Geogr. p. 4. Ita quoque Arabes, quod Sardania et Sardenia potest efferri. Ut quaternio item quarta pars, ita ab, do, fitov, sexarium,sexernio seu complexus sex particularum, ut sex assium, aut sexta pars assis, vel totius. Et quia veteres Græci Latinique & et a ante i ut g ante i aut pronuntiabant, hinc factum,ut perinde scri berent et ut campadium et campagium. Exemplis complusculis hanc loodúvanov in scri bendo varietatem demonstravit Salmas. ad Script. H. Aug. I, p. 269. Promiscue has terminationes in alicum, alium, adium, agium et arium habebant Latini medli ævi, ut e Du Cangii Glossario sexcentis exemplis posset demonstrari, ut parochiagium pro ovagium pro pensitatione ex ovibus, ovario, pedagium pro pedatico, operagium pro operario seu mercede operæ vel opere ipso, præ stagium pro præstatico seu præstatione, summatium, summugium et summarium pro vectigali de summis, hoc est saumis vel sagmatibus et saginariis reddendo; podium et pogium et talia,quæ in Du Cangii Gl.Lat. abundant. Quæritur jam, tátov auto sitne senarius, complexus senorum individuorum, an unius individul sexta pars.Credo equidem potius esse posterius, quam prius, inductus ab analogia. Nam si tertiagium est tertia pars,triens,quarlagium quarta pars seu quadrans, nonagium pars nona, quorum auctoritates habet Du Cange, necesse est, ut sexagium, tátov, sexta pars sit. Patet quoque e loco Marini Sanuti, quem Du Cange, v. Sagium cilat. Memorat ibi Sanutus quatuor sagia, id est quatuor sextas partes. Nam sagium oihil aliud est, quam ut sarcia idem atque in strumenta nautica, et selasticum pro cisɛhaotix vel Qualis aulem veteris uncis ratio ad litram recentiorum fuerit, me quidem latet, qui talia indagare nunquam curavi.Supra demonstravi, Constantini nostri ætate numismata 74, in litram fuisse computata. Vulgatior tamen opinio litræ tantum numismata 72 imputat. Hæc igitur opinio si vera est, et hexagium, solidus et numisma idem si sunt,ut perhibentur esse, estque hexagium sexta uncia pars: fuerunt in libra, seu 72 numismatibus uncia duodecim.Nam si sex cum duodecim multi plices, emergit 72. Porro numisma et solidus aureus idem sunt. Pependit igitur bulla litterarum ad emirum Ægypti numismata aurea octodecim. Proba bile hoc non est, cum bullæ ad papam Romæ unum aut ad summum duo solidos, et quæ plurimum quar tenos pependisse dicantur. Quarto intervallo vasallus chalifa Bagdadici, Emirus Egypti puta,abest a do mino suo.Et tamen chalifa bulla quatuor solidorum tantum missa dicitur, Emiro Ægypti autem bulla octodecim bexagiorum aut solidorum.Non compono hanc difficultatem.Aut aliud est hexagium et multo minus,quam diximus,aut superior nostra sententia de unisoldiis.bisoldiis, trisoldiis, et tetrasoldiis bullis vera non est. De hexagio v. Du Cangium in Gl. utroque et dissert. de nummis ævi medii § 77. Ita scribebant et efferebant tum temporis; v. Ergo tum temporis adhuc suberant Græco rum imperio Veneti, quia xéλsvis ad eorum duces ex aula Byzantina veniebat, qualiscunque tandem de cætero fuit ratio imperatorum CPtanorum et ducum Venetorum inter se respectu dominii; vid. Murat. t. I Ant. Ital., ubi scita multa habet et in quirit, quando sui juris esse cœperint Veneti; quod contigisse videtur sæculo undecimo exeunte. Colligit quidem laudatus Muratorius t. II,p. 648, e nummo quodam Veneto, quem sæculo x currente cusum putat, Venetos eo tempore jam arripuisse independentiam et autocratoriam, quianeque nomen neque vultus imperatoris Græci Latinive in eo con spicitur. Verum ex eo non sequitur conclusio; prætereaque res incerta est de ælate nummi. Sane ex eo,quod in hoc codice, qui aut sæculo x cur rente sub Constautino seniore,aut x1 sub Constan tino juniore editus est, XÉAɛ; dicitur ad ducem Venetum venire, conficitur absque controversia, Venetos nexu clientelæ junctos adhuc imperio orientali fuisse. Imo adhuc Manuel Comnenus me dio sæculo duodecimo et inclinante jam Venetos per legatum suum tanquam subditos tractat apud Cinaamum p. 133, accenset eos toiç ähhois, 6501 et c. inter Alexius Comnenus apud Annam in Alexiade p. 161 ducem Venetorum dignitate pro tosebastorum et roga auget. Fuit ergo de proceri bus aulæ Byzantinæ et stipendiatis. [Ducibus Ve netorum ornamenta et titulum Hypati dabant impp. CPlani, unde etiam vestitus. Giannon. t. II, p. 367. Impp. CPtani considerabant Venetorum principes ut reges, Giorn. dei Letter. XVI,p 481.]* Cæterum adhuc noto, xthevoy dici mandatum ad magistratus, sacram ad populum, ut e Theophane p. 333 patet. Bligebatur Neapoli (verba sunt Muratorii t. Ì, Ant. Ital. p. 194) a populo dux, suprema gau dens auctoritate, nisi quod interdum, aut potius fere semper, cum civitas, tum duces pro supremo domino reverebantur imperatorem Græcum.*[De duce et con sule Neapolitano citato a Constant. Porphyr. v. Muratori Annali d'Italia t. V, p. 356.]* De ducibus Amalphitanis egit Muratorius Ant.ltal.P. I,p.201, et Chronicon et Amalphitanum ab eodem ibidem editum frequentem eorum facit mentionem. De ducibus Caitæ conf. idem p. 218. Græci præfectos urbium magistros militum appellabant, ait Sigonius Regn. Ital. p. 3. Atqui eos etiam appellabant duces. Ergone duces et magi stri militum iidem? Videtur. Hic sane loci nostri et pro eodem acci piuntur. Sed apud Sigonium I. c. p. 12, collat. 11, distinguuntur dux et magister militum; et p. 22, numeral in una Perusia tres præcipuos magi stratus, præfectum (Exapyov), magistrum militum
hoc titulo: «Mandalum & philochristis dominis et ducem. Dubitavit quoque cl. Muratorius l. c., di versine an iidem fuerint duces et magistri militum. Verba ejus sunt: Magistri quoque militum olim ap pellati principes, quibus ejusdem civitatis regimen committebatur. Qui titulus aut minorem aut brevio rem quam ducis auctoritatem nescio an indicare possit. Conf. Bandur. ad Constant. Porphyr. t. II, Antiqu. Orient. p. 62. Forte pro apud Cedren. p. 706, et Glycam p. 310, c. scribendum est Constantinus et Romanus dicuntur hic Bul garo Archontis titulum aliquando, succedente au tem tempore tandem illum Basilei quoque tribuisse. Ergo ante horum, et quidem postrema, tempora collegialis imperii non obtinuerunt Bulgari princi pes titulum Basileus. Quod igitur faciemus loco Cedreni, quo ait p. 623. Symeonem Bulgarum fuisse laudibus celebra tum ut regem? Videtur dicere velle, Symeoni ac clamatum non iisdem quidem formulis atque imper ratori Græco, neque attributo titulo Basilei, attamen eodem modo atque apparatu fuisse, quo solebat Byzantinis acclamari. Ut hic Bulgari, ita apud Nicetam Chonia tern p. Russi ap. pellantur. Ea ætale, qua ista exarabantur, nondum vocabulum Christianissimi titulus erat ad unam certam gentem hominemve alligatus, ut hodie re gem Franciæ pereminentiam vetusto titulaturæ ritu Christianissimum regem appellamus, de quo titulo v. Selden. de Tit. Honor. p. 74, ubi demonstravit, non solis Franciæ occidentalis regibus tributum eum olim fuisse, sed imperatoribus quoque utrius que orbis Christianis et item regibus Angliæ. Sed neque soli imperatores aut reges sic audiebant, etiam privati homines Christianissimi et integræ gentes Christianissimæ audiebant, et nihil plus quam Christianus, aut valde Christianus id voca ad archontem Sardaniæ, ad ducem Venetiæ, ad principem Capuæ, ad principem Salerini vel Sa lerni, ad ducem Neapolis, ad archontem Amalphi, ad archontem Gaeta.» Ad Bulgariæ per Deum ar chontem scribitur sic: «In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, unius et solius veri Dei nostri. Constantinus et Romanus, fideles in eodem Deo imperatores Romanorum, ad charissimum et spi ritualem nostrum filium et ex Deo divinaque aucto ritate archontem Christianissimæ nationis Bulgaro rum.» Sic olim. Nunc autem scribitur sic: «Con stantinus et Romanus, in Christo Deo pii imperatores, reges Romanorum, ad charissimum et spiritualem nostrum filium, kyrin seu dominum, illum, basi leum Bulgariæ. Ad changanum Chazariæ bulla mittitur aurea trisoldia cum hoc titulo: «In no mine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, unius et so lius veri Dei nostri. Constantinus et Romanus, fi deles in eodem Deo imperatores Romanorum, 399 ad illum nobilissimum, illustrissimum changanum Chazariæ.» Ad archontem Rosiæ vel Russiæ mitti tur bulla aurea bisoldia cum hoc titulo: «Litteræ Constantini et Romani, regum Romanorum Chri stum amantium, ad archontem Rosiæ.» Ad ar chontes Turcarum mittitur bulla aurea bisoldia cum hoc titulo: «Littera Constantini et Romani, Chri slum amantium imp. Romanorum, ad archontas Turcarum.» Ad archontes Patzinacorum eadem bulum significabat, id est vere pius et orthodoxus et fervidus Dei secundum ritum Christianum oul tor. Propterea monachi et clerici in specie christiani dicuntur et laicis opponuntur, Christianorum no mine exclusis; v. Du Cange v. Christiani. Sylvanus rhetor aliquem appellat; v. dicta ad p. 392. Sim plicius Papa in Epist. 14 ad Zenonem iniper. sic scribit. Tenet beatus Petrus apostolus hanc pietatis vestre sponsionem et christianissimi fidelissimique principis mentem in hæc verba jurasse. Agapetus, pontifex Rom., apud Joannem Diacon. in Chronico, Neapolitano Justinianum sic alloqui fingitur p. 299: Ego quidem peccatur ad Justinianum impera torem Christianissimum venire desideravi, nunc au tem Diocletianum inveni. Luitprandus p. 461. Hada mirum Galitiæ regem Christianissimum appellat. Alexius Comnenus in litteris ad Henricum V im peratorem sic eum compellat Εxemplum homi nis privati titulo Christianissimi cohonestati habes apud Theophanem anno sexto Rhinolmeti Basilei quidem titulum Bulgaris tandem vi expressum inviti concedebant impp. CPtani; ut tamen privum baberent aliquid et eminentiæ super illos indicium, addebant titulum ad suum Intelligit Ungaros, qui quod Hunnicæ et Tar tarica; hoc est Turcicæ quoque originis essent, olim Turci solebant vocari. Nam cum Turcis orien talibus, qui primum Saracenicum et deinde Græ cum quoque imperium everterunt, Constantino nostro et inajoribus atque nepotibus ejus negotium nullum fuit. Chroatos, Serblos, Zachlumos, Canalitas, Terbuniatas et Diocletianos eodem ordine atque
dirigitur inscriptio, nomine Patzinacorum expresso, et similis quoque bulla. Ad archontem Chrobatiæ, Serblorum, Zachlumorum Canali, Trabunorum [vel Terbunorum, Diocleæ, Morabiæ sic scribitur «Mandatum a philochristis despotis ad illum, archontem illius provinciæ.» Ad hos bulla aurea est bisoldia. Ad regem Francis sic scribitur: «In nomine Patris, et Filii, et spiritus sancti, unius et solius veri Dei nostri, Constantinus et Romanus, fdeles in eodem Deo, excelsi, Augusti, imperatores, magni reges Romanorum, dilecto, charissimo et spirituali nostro fratri, illi, nobilissimo, illustri regi Francis.» Ad supremum dominum Indiæ sic scri bitur: «Constantinus et Romanus, fideles in Christo Deo magni imperatores, reges Romanorum, ad illum, supremum dominum India, dilectum no strum amicum.» Ad dominum Felicis Arabiæ mit titur aurea bulla cum hoc titulo: «Constanti nus et Romanus, fideles in Christo Deo magni imperatores, reges Romanorum, ad illum, dominum Arabia.» Exposita vel taxæ honorariorum, quæ pendere debe bant recens ad dignitates et functiones provecti, quales sub Leone philochristo despota illæ taxæ erant. Imperialis mandator dabat litras duas. Imperialis candidatus tres.Imperialis strator quatuor. Imperialis spatharius quinque. 400 Imperialis spatharocandi datus ser.Imperialis protospatharius duodecim,inter dum quoque duodeviginti. Hi omnes tantum solvunt, sive cum suis axiomatibus simulalia quoque officia gerant, sive minus. Eorum quoque si quis in regios rogatos aut stipendia percipientes inscribi cupit, solvit præter honorarium sui axiomatis adhuc li ´tras quatuor. Si inter ministros, sui quisque ordi nis, chrysotriclinares ascribi cupit, præstat præter supra scriptam taxam adhuc alias litras quatuor. Qui cupit in magnam betæriam recipi, solvit (si quidem ejus roga quadraginta numismata non ex cedit) litras sedecim; quod si vero ampliorem rogam vel salarium sollicitat, debet etiam honorarii taxa ascendere ea proportione, ut pro septenis quibus que roge numismatibus det singulas litras. Simili modo qui mediam in hæteriam recipi cupit, si vi em. R., cod. et ed. hic recenset Constantinus cap. 29 de administr. imperio p. 87 sqq. Pro autem me morat noster Trabunos. Occupabant hæ gentes oram omnem maris Adriatici septentrionalem ab Istria inde usque ad Dyrrbachium. Pro quod hic dabant membranæ, alibi quoque alio er rore scribitur. Rectum est ut in Latina interpretatione submonui. Nempe commercium fuisse Constantino cum Indis, supra demonstravi, adeoque cum domino Arabia felicis quoque. Dicitur hic litras 16 in taxam vel consuelu dinem præstare ille, cujus roga est ad 40 solidos aureos. Roga vero hic loci estne annua an men strua? Si annua, debuit receptus in hetæriam hanc dignitatem nimio emere et quindecim anno rum reditus simul et semel effundere et in anteces sum imperiali camera solvere, quod vix quindecim annorum decursu ipse recuperet per minutas por tiones. Vix videtur hoc mercimonium æquum et in usu fuisse. Quid si ergo statuamus, rogam eam menstruam fuisse? Atqui paupertina curia Byzan tina tantum non solvebat. Qui potuisset imperium medio et ultimo ævo valde accisum tot expen sarum onera ferre? Fuitne ergo litra argenti hic designata, ea proportione minor litra auri, quam argentum ad aurum vulgo habere cen setur?
ginti num. in rogam accipit, solvit litras decem; gmentum rogæ, dat auctius quoque honorarium quodsi vero auctiorem rogam flagitat, debet etiam majorem taxam solvere pro ratione auctæ roga. Qui cupit in Farganos aut Chazaros recipi, solvit litras septem; si nempe rogam duodecim numi smatum habeat. Qui ad trapezium seu ministerium sacræ mensæ,ad vestiarium,in archontogennemata seu valetos nobiliores cupit recipi,si rogam accipit decem numismatum, solvit sex litras. Recipiendus inter clericos palatii solvit litras septem. Recipien dus in asecretas, si accipit rogam triginta numi smatum, solvit litras duodecim. Si autem rogam flagitat auctiorem, debet etiam auctius pro ratione honorarium solvere. Si notarius asecretarum quis cupit et debet feri, solvit litras octo, si nempe in rogam numismala viginti accipit. Qui cubicularius Brogam creandus est, sive antea in trapezio seu ministerio ad mensam, sive in vestiario seu ministerio sacræ vestis fuerit, ille,si annonas suas sibi,quales antea fuerunt, relinqui patitur,dat nomine sportulæ nu mismata triginta. Si autem rogam suam annonasque augeri sollicitat, debet eliam honorarium augeri pro ratione auctæ rogæ et annonarum. Qui autem a caligis fit cubicularius,si precibus obtinet rogam viginti numismatum, debet lilras octo dare. Urba nus creandus cubicularius dat litras sex.E cubicu lario promovendus ad spatharocubiculariatum de bet quatuor litras; sollicitanti autem augmentum rogæ debet etiam honorarium augeri pro ra tione. 401 Qui a caligis spatharocubicularius vult et debet fieri, dat litras decem; et, si sollicitat au Sic dicunt novi Græci pro va. Hic loci no tat ubi vel quando; quo sensu va etiam apud vetustissimos et probatissimos scriptores ha betur. Videtur ex hoc loco cubiculariorum unus quisque habuisse curam peculiaris servitii ad cor æquali ratione. spatharocubiculario creandus ostiarius dat litras decem et plus, si plus rogæ fla gitat, proportionate scilicet. Ab ostiariatu promo vendus ad primiceriatum dat litras decem; et plus justa in proportione, si plus rogæ rogaverit atque impetraverit. Ea,quæ a recens honoratis honorarii loco in chartulara tá vel tribunalia chartulariorum,et notariata vel tri bunalia notariorum secretorum pendi debent. Notarii idici seu rei privatæ accipiunt litras quinquaginta quinque. Chartularii genici seu mra rii publici] litras septuaginta quinque; extranei chartularii stratiotici seu fsci militaris lit. 40. No tarii stratiotici litr. 20. Notarii sacelli litras tri ginta. Notarii vestiarii litras o. De captivis Saracenis, qui aliqua in provincia baptizati fuerint. Unus talium quisque debet a protonotario the pus augustum pertinentis, ut unus a calceis, al ter a barba vel coma, tertius a malluvio et sic porro. Cubicularius urbanus aut in urbe videtur illi opponi, qui in palatiis suburbanis servit. Medio ævo Saracenus et Arabs idem erat,
malis, in quo agil, accipere numismata terna, et pro suo zeugario [seu jugo bonum laboratorum vel et prædio rustico] numismata sena; et pro semente atque annona sua modios frumenti quinquagenos quaternos.Si qui tales captivi et baptizati Saraceni elocati quasdam in domos et filiabus quorumdam patrum familias juncti matrimonio fuerint, sive militaris, sive urbana sit illa familia,in quam talis aliquis gener Saracenus intraverit, debet illa per triennium excusari et immunis haberi tam a specie rum annonariarum præstatione et devectione, quam a focagio seu tributo ex focis et caminis sol vendo. Sed elapso illo triennio debet illa domus vel familia rursus, ut ante, pariterque ceteris utrum que onus præstare. Talibus porro bello captis, aut et aliis quibusdam,si territorium ad inhabitandum assignatum fuerit, manent per primum triennium liberi ab omni vexatione servitii publici, neque annonam et diaria militi præstant. Elapso autem illo triennio, præstant utrumque.402 Miles eque stris debet habere facultates immobiles, id est fun dos vel prædia, ad valorem quinque, aut ad mini mum quatuor litrarum. Imperialis miles classiarius debet habere facultates immobiles, fundos puta et prædia, valoris trium litrarum. Typus seu agendi formula a majoribus tradita pervenit ad hæc usque nostra tempora talis. Quo tempore est expeditio militaris, non dantur militantibus tirones, collato res et contribuentes, ut hominibus peculii: sed debet quisque seorsim et viritim pro se militare. Si qui autem pauperes fuerint et expensis militaribus c faciendis non pares,illis dantur contribuentes; quo nempe habeant per eos sufficientem suam necessa riam subsistentiam, et possint suam militiam in corpore suo facere. Quodsi vero prorsus ad incitas redacti qui fuerint,ut ne quidem cum ipsis attributis sibi contribuentibus incumbens sibi servitium exse qui valeant, illi adorantur seu ad oras et feces exercitus rejiciuntur, et amandantur ab abiegos, [latran unde nobis quoque est. Sed veteres distinguebant Arabes a Saracenis, ut e Script. Hist. Aug. t. II, p. 329, 444 et 494 patet; illi quidem erant Arabes in Syriæ confiniis et Palæstina oberrantes, hi autem Saraceni,qui in Mesopotamia et Syriæ partibus orientalibus ad Euphratem sitis viverent, sic dicti ab Arabico Schark, oriente. Conf. Constantin. Porphyr. Tacticon p. 16 ed. Meurs. Satis constat de sensu verbi, idque notare suspenduntur, cassantur, eximuntur, excusantur pro minumis habentur. Unde autem derivandum Bit, adhuc dubito. Forte repeti debet ab adorare Latino, id est non sed ad oram reji cere, velut feces et rejectanea, Apelatæ, abactores, abiegi, erant militiæ genus, ut hodie Husari, prædis abigendis tantum modo destinati, unde ipsis nomen. Glossæ nomicæ Labbei bero, quem novit, non restituens] V. Du Cange Gloss. Lat. v. Abigare et Latrunculi. Manetho Apotelesmaticus met.apud Du Cangium v. jungit (domitores, gymnasias equorum), sed leg. qui sunt similes nostris Ausreiler, off ciales,qui in viis publicis in equis circumcursitant, videntes, qui in iis eant, mendicine aliive malefici, num merces prohibitæ aut vectalibus non liberata deportentur, etc. Appellant quoque Græci novi fures, latrones et abjecta littera, ut solent, Exemplum habet Du Cange v. Huccine pertinent Tzarones, de quibus Goar. ad Codin. p. 34, quos Codinus p. 68, appellat præsidiarios in castris seu urbibus milites. Videntur omnino iidem esse. Tacones sunt hodie qui olim Lacones, extremæ Pe loponnesi incolæ,et Traconia est ille tractus,in quo est mons olim Cronion dictus, adeoque inter Laco niam et Elidem; vid. Du Cangium v. Ιli Lacones aut Peloponnesiaci solebant ad præsidium agendum in castellis deponi, ut Noster ait. Insignis est locus Michalonis Lituani de moribus Tatarorum apud Du Cangium v. Sacones, e quo intelligitur, Sacones et Sungz lones appellatos fuisse, Lituanico, ut videtur, ser mone,agasones,qui milites in bellum comitabantur, Nostro aut aut dictos.
culos, leves milites, excursionibus in agrum hostilem et prædis agendis tantum destinatos,] e quibus etiam Tzecones [seu Peloponnesiaci] desumuntur et seliguntur in castella ad agenda interim præsidia, dum veri milites ob bella absunt. Loca vero vel fundi aut prædia ipsorum hero interea vacant, neque alii cui dam traduntur, sed manent sequestrata et affixis sacris bullis signata, ut usus fructus eorum ad æra rium publicum redeat; eo fine, ut si tali cuidam cassato contingat facultas fortunam suam afflictasque res restaurandi, recuperet fundos pristinos militiamque pristinam. Tabula rogarum, quas vi typi aut formulæ præscri plæ atque recepta accipiebant strategiet clisurarchæ tempore Leonis, domini Christum amantis. Strategus Anatolicorum accipiebat littras 40. Stra tegus Armeniacorum litr. 40. Strategus Thracesio rum litr. 40. Strategus Opsicii lit. 30. Strategus Bucellariorum litras 30. Strategus Cappadocia litras 20. Strategus Charsiani litras 20. Strategus Paphla goniæ litr. 20. Strategus Thracis litras 20. Stralegus Macedoniæ litr. 30. Strategus Chaldiæ litr. 10, ut qui præterea decem alias litras e commercio seu vectigalibus mercium introeuntium et exeuntium fert. Strategus Coloniæ litras 20. Strategus Meso potamiæ I, o, [prorsus nihil], ut qui totum com mercium seu reditus vectigalium omnes ipsi sibi servat. Strategus Sebastiæ, ut qui tunc lemporis (sub Leone) clisurarcha tantum erat, 1. 5. Strate gus Lycandi, 403 ut qui tum clisurarcha erat, litras 5. Strategus Seleucia, ut qui tum clisurarcha erat, litras 5. Strategue Leonlocomes, ut qui tum clisur archa erat, litr. 5. Strategus Cibyrrhæotarum litras 10. Strategus Sami litr. 10 Strategus maris Egæi litr. 10. Strategi Occidentis non accipiebant rogas, quia consuetudines unus eorum quisque suas annuatim e suo themate ferebat. Sunt autem illi sequentes. Strategus Peloponnesi. Strategus Nico poleos. Strategus Helladis seu Grecia. Strategus Sicilia. Strategus Lagobardiæ seu Longobardia. Strategus Strymonis. Strategus Cephalenia. Stra tegus Thessalonices. Strategus Dyrrhachii. Strategus Dalmatis. Strategus Chersonis. Index eorum, qui non tenentur in expeditionem et castra ire, quando tironatus fit seu juvenis mi litia in unum coacta locum solemnia in armis exer citia facit. Cubiculo ascripti. Qui ad basilicos vel cæsaria nos pertinent; qui ad magnam beteriam; qui ed mediam heteriam; qui ad Farganos; qui ad priva tam mensam; qui ad archontogennemata; qui ad privalum vestiarium; qui ad sceptrum Augusta, qui ad imperiales stratores vel equisones; qui ad impe riales clericos palatii. Clerici neæ sen novæ ecole Est idem ac si diceremus: hic vel ille acci pit salarium suum ex Accisa, seu ex illo tribunali, ubi vectigalia recipiuntur. est ipsum commercium, mercatura, negotiatio et portorium pro importatis aut exportatis mercibus; v. Du Cange ad Alex. p. vectigal nundinarum, est apud Theophan. p. 396. Gulber. p. 795. commercium nonnihil a vectigali differre monstrat. Ad formam terminationis quæ in multarum orbium nomine obtinet, formarunt quoque in hac compositione. est in themate Lycandi seu in Isauria. Tironatum hic esse puto non statum seu conditionem tironis, sed solemnem congressum mi litiæ rudis et nuper conscriptæ ad condictum locum, ut tirocinium ibi ponant coram stratego thematis et dexteritatem suam in tractandi armis monstrent. Poterat quoque In membra nis erat cum e superimposito.
stæ.Sancta Sophiæ insessi et jam ab antiquis tem. poribus adhærentes sacerdotes, non autem qui ad terna miliaresia et minus rogam accipiunt. Dromo niorum remiges. Agrariarum remiges. Horum omnium officiorum,quæ a militiæ præstatione dixi mus exempla esse,si quis unum aliquod gerat,qui absque eo et nondum illud adeptus ad militiæ præ stationem obligatus erat, ejus domus debet excu sata haberi, quandiu is vixerit. Illo autem homine mortuo, debet jus et obligatio militiæ præstandæ rursus illi domui restitui secundum veterem formu lam rationarii militaris. 404 Index eorum, qui militare debent de conscriptis in officia. Mandatores secretorum omnium,nempe qui sunt sub dispositione sacellarii; rationalis sacri fisci; rationalis fisci militaris; rationalis cursus publici; præfecti sacello; vestiarii; comitis rei privatæ; præfecti numerorum; curatoris mœnium urbis; item vernaculi contubernales utriusque stabuli [tam urbani,quam Asiatici apud Malagina]. Ab alio the mate vel districtu non coguntur remiges agraria rum, nisi a solo themate Steni vel Propontidis. Ne que adscribuntur dietariis magni palatii aliorumque palatiorum, nisi homines urbani seu CPtani, el ex Steno seu utraque ejusdem freti ora oriundi. Ad mandatores officiorum non deliguntur nisi soli ho mines urbani. Observanda, quando imperator in curru prodire ad horrea strategii eaque lustrare constituit. Pridie vesperæ dantur mandata, sive notificatur per mandatores, ad proceres, cras fore processio nem ad horrea. Procedunt itaque et conveniunt al tero die omnes in palatium,candidis tunicis et tzan giis seu calceis; et quando proclamata fuerit vox «Transfer,» [te nempe, vel alio migra, collocant sese candidati coram circo retro portam necessarium s.latrinarum balnei.In ipsum autem circum intrant soli equi imperiales; qui procerum sint, foris ma nent. Ante circum quoque consistit carucha domi TRANSFER, *[Stenum cervix Euxini. Constant. Vit. Basil. cies deposits, sed depositoria. Utitur ea voce Theo c. 63. Les nautonniers Stenitæ appellati àñò toù quod medio ævo est Stanor, p. 290 Vill harduin.] Stenum est tota ora tam Europæa,quam Asiatica, quam angustus canalis et meatus maris Euxini alluit et pervadit et ipsa simul ora CPtana. Zosimus II, De obitione imperatoris per horrea elegans lo cus est apud Themistium p. 221. Videri quoque meretur Salmasius ad illud Spartiani de Hadriano t. I, S. H. A.p. 97: Laborat, ut condita militaria di. ligenter agnosceret. Condita hic sunt usu senioris ævi non sepecies annonariæ, ut pulat Petavius ad Themistiam p. 453,consentiente profecto analogia, sed conditoria,prorsus ut Græcum non spe phanes p. 124, ubi de Alypio ait, eum fuisse Rursus p. 129, conjungit ubi tamen posterius pro prioris scholio habendum est. De hor reis ab imperatore visitatis agit quoque Vales. ad Amm. Marcell. p. 318, unde etiam constat, horrea gemina fuisse upnonæ militaris,et Xiphilin.p.1231, bi Pertinacem habet Ita membranæ. Necessariæ Latinis et Græcis novis sunt latrinæ; vid. Du Cangii Gl. atrumque utraque voce. Sic jam usurpavit Artemidorus p. 8 ubi vid. Rigalt. notam.
Paratus, nica. Parata in hunc modum omnia esse videns si lentiarius ut editum a præposito] accepit: «Para tus» [puta, imperator jam est, intrant [in magnum triclinium] patricii: dein egreditur (e cubiculo vel cætone suo] imperator ad medium usque magnum triclinium, ubi consistit, fiuntque omnia ut in con sistorio; et dein exit in procerum comitatu per bal nearium vel balneum, et quando illuc accesserit, ubi stant candidati in armis, ibi tribuni præsentis [nempe militis aut comitatus] adorant eum, et cum ipsi primicerius domesticorum. Inde intrat in circum, et ibi adoratur a domesticis et protectori bus, cum primum pedem in ejus porta posuerit. Inde exit in comitatu procerum e circo, equis im perialibus interim coram ipso manu productis, et ascendit in carrucham. 405 In ea residenti oscu lantur accedentes pro gradibus dignitatum procerum singuli genua, et postremus idem facit eparchus seu præfectus prætoriorum, ut qui domino in curru as sidere debet. Eo absoluto officio, dat imperator, si vult, proceribus veniam in equos suos inscendendi. Præfectus autem prætoriorum, osculatus domini genua, ascendit in carrucham, sed a sinistro latere, et subsistit in ea tam diu erectus, donec imperator ipsi veniam considendi dederit. Priusquam vero con sideat ille,osculatur secunda vice imperatoris genua. Pariter stat coram imperatore mulio (id est equiso, auriga]; qui considere jussus, priusquam id faciat, imos pedes imperatoris osculatur. Coram carrucba præferunt curopalates et decurio virgas aureas; ad utrumque vehiculi latus autem ambulant comites scholarum, quos imperator delegerit, tenentes poma [seu globos metallicos in aditu] carruche. Ea ra tione ut perventum estin horrea, descendit primum prefectus domino identidem assidens, dein impera tor, cui in horrea intranti obviam it comes horreo rum, gerens candidam tunicam, et cum eo nume rarius. Nactus ab eo comite imperator notitiam fru menti in horreis depositi et asservati, circumam bulat et lustrat omnia, secum habens aliquem ar chitectum, qui domino cupiente certo explorare, num revera tanta adsit, quanta perhibetur, fru pensas in annonam militum pariter; v. supra dicta ad p. 140. Mulio etiam pro equisone dicitur. Lamprid, in dios frumenti quod in horrea inferebatur, et ex Alexandro Severo, t. I, p. 990, ubi mulis et equis muliones tantum, non muliones et equisones, ul curatores altribuit. Etiam in Glossis est mulio super iumentarius strator. Ergone tunc temporis adhuc decuriones ap pellabantur CPli consules et senatores urbani, ut vult Scholiastes, qui interpretatur? Vix putem. Potius probabile mihi est silentiariorum de curiones vel decanos hic intelligi, qui iidem sunt. atque primicerii silentiariorum; v. Vales. ad Am-' mian. Marcell. p. 264. Silentiariorum autem erat aureas virgas præferre. Id.aut similis muneris, atque horrearius apud Agnellum. Vide Murat, Ser. R. Italic., t. II, p. 100. Videtur numerarii numus fuisse numerare mo Fuit cum putarem, hoc vocabulo apocombiam seu sacculum sericum designari in formam qua drangularem consutum et conformatum, cui insutæ essent decem auri litræ. Verum si in numismatibus seu solidis constiterunt illæ decem litræ, nimis grandis evasit illa bursula, ut quæ decies 74 nu mismata seu 740 numismata contineret. Littras in integris auri massis cusas fuisse, quandoquidem mihi non constat, quamvis admodum probabile sit, in dubio relinquam. Putem igitur potius, tetrago nium hoc fuisse massam auream in monetæ formam cusam decem litras pendentem. Sed, ut verum fa tear, non habeo exemplum massæ in nummum eu sæ forma quadrata apud Græcos aut Romanos.
menti copia, conditoria, quæ jussus a domino fue- 78 rit, dimetiatur, et certam rei rationem ad eum re ferat.Exiens rursus ex horreis imperator dat comiti: Loco 7, horreorum tetragonium, [hoc est apocombium, se ricum fasciculum, formæ quadrangularis] decem auri litr, continens et sticharium holosericum. Idem quoque donum accipit numerarius. Postea rursus ascendit imperator in currum; et præfecti, qui identidem in tali tempore singulis imperatoribus adesse solent, faciunt eadem, quæ superius expo sita sunt. Reditur in palatium, prout visum domino fuerit, aut per decimum, [circi pars est,jaut per balneum. Et comites quidem atque tribuni subsistunt extra magnum triclinium, audita proclamatione << Loco >>> [qua jubentur in eodem loco consistere, neque ulterius procedere]. Cæteri autem proceres ingrediuntur in triclinium; et præfectus urbis vel et præfecti cæteri [prætoriorum nempe] vale ibi di ount imperatori, atque abeunt; patricii antem cum ipso intrant in magnum triclinium, et fiunt omnia porro secundum consuetum morem, et tandem dantur missæ silentii. LIBER DE RITIBUS SACRARUM EPULARUM AULE BYZANTINÆ Exquisita et perspicua de sacrorum cletoriorum seu conviviorum constitutione atque cerimoniis, singu lorumque dignitatum evocatione, atque honoris gradu expositio, collecta ex antiquis Cletorologiis seu libris de ordine nomenclaturæ convivalis expo nentibus, tempore Leonis imperatoris nostri Chri stum amantis et sapientissimi, mense Septembr., ind. 111, anno a condito mundo 6408, a Philotheo, imperiali protospathario et atriclinio. xxi sru nò Quandoquidem hortati me fuistis, amicorum opti mi, ut e veterum libris argumentum, de quo dicere animus est, dignitatum nempe ordines, eruerem sollicita cura, sermoneque perspicuo traderem; age dum, victus amore vestro, pro virili mea mullaque cum affectione studebo desideriis vestra charitatis G Vocare apud Latinos simpliciter pro vocare, invitare ad cœnam usurpatur. Hinc in Vit. Basilii Macedonis p. 207, of xexaquévot sunt illi, qui ad sacras invitari solent. Hinc xλytwp, vocator, invita tor, xanτwpiov, convivium, ad quod vocantur amici, adhibetur cletor, invitator, nomenclator, et xλy, tw ad convivium vocare. Notat quoque triclinium vel salam, in qua convivia celebrantur. De quibus omnibus vid. Du Cangium Gloss. Gr.h.v. Magnam habeo gratiam fortunæ, quod opusculum hoc scitum et lectu dignum nobis conservavit, in quo totus ordo cum dignitatum et officiorum auli corum et militarium, tum etiam sacrarum epula rum publice editarum accurate exponitur. A. M. 6408 incidit in annum Christi 900. Sic plerumque scribitur hæc vox; inter dum tamen etiam reperitur aproaλlyns et pejus adbuc àptixλlvnc. Quamvis enim originem ipsi dede rit corruptela prioris, quodammodo tamen et ipsa hæc quoque forma proba est et significat articlinii officium. Aproxλlvnc est panistructor. Id enim illi agebant, et præterea quoque convivas futurose sche dula secundum gradum quemque suum et co or dine, quo assidere debebant aut accumbere, evo cabant, introducebant, locum cuique suum assigna bant, quod olim twv lôɛáτpwv erat. vid. Athen. IV, p. 142 et p. 171 tota atque seqq., particulam por rigebant et largitiones dominicas distribuebant.Cæ terum prima eorum fuit appellatio atriclinio, qui a triclinio essent et id curarent; vid. Du Cange v. Or ticlineum, quomodo triclinium appellabant aut diæ tam, quod nos bodie chambre, Kammer, dicimus. [Sed habebantne Græci imperatores, ut veteres Per Barum reges atque alii habebant et curiæ nostrates adhuc habent, suos vel pre gustatores ferculorum? Equidem hujus rei nihil in veni, neque hoc in codice, neque alibi. Ex Addend.] Toto cordis affectu, propensione, amore, toto corde. toto corde aliquem diligere, affectionatum erga aliquem esse, ut vulgo loquuntur, habet Cedren. p. 647. Extor est affe ctio, propensio animi, benevolentia, apud Theophan. p. adoratio (qualis erga sanctos oblinet) affectiva, seu ex affectu animi et benevolentia erga eos, non ex debito procedens.
satisfacere. Diffusum et grave et obscurum opus de his clare distincteque exponere, cum non tantum plurimæ dignitatum a veteribus ad posteros transmis sarum processu temporis obsoleverint; sed etiam omnes deinceps excogitatæ et introductæ diversæ dignitates turbelam simul invexerint, eoque, quo minus recte percipi res possit, officiant. Quoniam igitnr ab ingenio nostro rudi quamvis et parum exer citato scriptionem huic rei clarius intelligendæ titi lem flagitastis, voluimus hoc opusculo quantum ex obscuris vestigiis veterum traditionum litteris con signatarum et hodiernarum consuetudinum assequi potuimus, vestræ charitati exponere. In universum id a vobis teneri velim, ut omnium artium cognitio ad finem aliquem usus sui in quotidianas humans vitæ res implicantem tendit, 407 ita quoque arti clinorum scientiam finem habere suum, et in eo maxime sui dare usum atque exemplum, quod ac curatione stricta dignitates aulæ diversas suo quam que ordine, corpore et loco dispescit.Illustris omnis vita munusque omne gloriæ plenum in nulla re se magis spectabile spectantibus exhibet magisque ferit oculos, quam si publica voce præcedere et præ sidere alteri inferiori apud splendidam tabulam epu lasque multum expetitas sapientissimorum nostro rum imperatorum jubetur. Si quid ergo in augustis conviviis per nostram quamdam incuriam et im prudentiam obturbetur pecceturque, eo non tantum proculcantur officiorum curalium virtutes, sed et ipsi ridiculos nos et ineptos ministerio exhibemus. Quapropter, amici, oportet nos, in hoc, quod nostra sorte nobis contigit, constitutos tanto ministerio, primum quidem attenta cura sacundum artis leges animo proprias dignitatum appellationes concipere atque confirmare, tum vero dignitatum divisiones. majores minoresque et veras rationes enuntiare at que exponere. Antiquas autem cum decreverimus omittere, non quidem omnes, at eas tamen, quas temporum decursus caligine et ignoratione sepeli vit, euræ nobis esto eas, quæ tempore dominorum nostrorum, Leonis et Alexandri, claræ exercitatæque fuerunt, unam post alteram continuo filo velut in tabula proponere. Quod eo non facimus animo, tanquam convulsuri et eversuri veterum scripta, sed studebimus de his rebus præcepta velut in canonis modulum redigere; quo non illi tantum,qui iisdem jam a longo tempore occupantur, facilem earum conspectum doctrinamque habeant, sed et vel maxi me rudes, dummodo exiguum hunc canonem asse ctentur, perspicuam et captu facilem de ordinibus 74 cod. et ed.; ut paulo post. 7 cod. et ed. De quo cultu vid. Goar. ad Theophan. p. 340, Du Cange CPli Christ. III, c. 61, ad Alexiad. p.293, et Gloss. Græc. b. v. et Latin. v. Affectivus. Bet idem atque litteris consi gnatorum. Sæpe novi Græci tv et suv promiscue usurpant. Ita Procopius p. 83, 14, ed. Haschel. pro posuit. Zosimus, II, 19, § 7, pro Anthol. p item p. 475, ubi est contrahebat super cilia.
officiorum adipiscantur tractationem. 408 Iniquum nempe arbitramur homines harum rerum scientia non probe imbutos penitusque percallentes augusto tanti momenti splendorisque ministerio admoveri; cum, quæ nostræ est secunda fortuna, domino non insipienti et illitterato, sed quam maxime sapienti astemus, quem et attributum a fama publica cogno men, et, quas gerit, res cœlesti gratia beatum de monstrant. Hortor itaque vos, amici, et quotquot post nos ad aulam regiumque hoc accessuri erunt ministerium,velitis hanc opellam non levi brachio, per otium et velut aliud agentes et inæquali animi contentione tractare, sed rerum, quam illa præstat, imaginem studiose pleneque vestris animis impri mere; et primum quidem proprias cujusque digni tatis appellationes notas et familiares vobis efficere; deinde vero illarum divisiones, quomodo excrescant minuanturve, quomodo ad sacram mensam advo centur et introducantur, et quomodo rursus ab ea revocentur et educantur, in illud exemplum, quod bic præscripsimus. Hunc autem instituimus ordinem, ut dignitates, quæ cum brabeis tributorumque hono rum externis quibusdaminsignibus conferuntur, pri mo loco, nominatim singulas, velut scalæ gradus persequentes exponeremus; dein eas,quæ nudo im. peratoris edicto et voce tenus impetrantur; tum illis inferiores; sermone, ut par erat, primas et tum 76 XATOXLEY cod. et ed. Raro usu adhibuit pro libellum, proprie par- aut mittens eo ipso profitebatur, se illum, cui vestem vum sermonem. Alias solet oraculum notare. Revocationes, avocationes, jussiones abeundi, pro Sape pro ponitur, ut sc. se avertere ab aliqua re, abscedere, recedere. Opponuntur hic dignitates dià Spaбelwy et Sid Aoyou collate.Illæ sunt per insignia vel cum in signibus,hæ auctoritate vel elogio collatæ.Cum insi gnibus conferebantur,quando imperator aut confe rens honorando pallium aut gladium aut codicillos aut torquem aut annulum aut aliud quod novi ho noris indicium tradebat. Auctoritas vero vel hóyos, elogium, quando nuda voce, sacro edicto, aliquem jubebat hoc vel illo munere fungi.Constant.Porphyr. de administr. imperio p. 126, memorat vestem ma gistri vel magistratus, qua donandus in magistri di gnitatem immitteretur *167px paycorpo. Hadrianus I in epistola ad Caro lum M. scripta significat Archisum, Beneventanum ducem,abimperatore Græco petiisse auxilium et ho norem patriciatus una cum ducatu Neapalitano sub integritate. Pro qua re pollicitum illum fuisse tam in tonsura, quam in vestibus Græcorum usu perfrui, sub ejusdem imperatoris ditione (id est jurisdictione et auctoritate, tanquam vasallus]. Hæc audiens au tem imperator, addit, emisit illi suos legatos, scilicet spatharios duos, in ditionem Siciliæ, ad patricium eum constituendum,ferentes secum vestes auro textas simul et spatham vel pectinem et forcipes, sicut illi prædictus Archisus indui et tonderi promiserat. Patet hinc vestem ab altero datam aut missam induere fuisse speciem quidem honoris, sed revera profes sionem humilitatis,subjectionis et clientele. Vasallus domino fidem condicens debebat missam a domino vestem induere, et ut ipse induendo profitebatur se clientem ejus esse, a quo vestem accepisset,ita dans daret aut mitteret, in familiam ministrorum vasal lorumque, id est, comitum, recipere, pro ministro et comite suo tali et tali provinciæ sollicitudinique præfecto agnoscere. Indenatum vocabulum investire. Mos vestem in signum tam honoris, quam homagii mittendi illis, qui in munere quodam aut primum constituuntur, aut confirmantur et continuare juben tur, adhuc obtinet apud Turcas et Persas, ut e della Valle, Busbekio et aliis Itineratoribus constat. V. dicta ad p. 367. De modis variis investiendi, ut per pileum, scyphum, sceptrum, evangelium, veru, cul trum, festucam, wasonem, vexillum, gladium, ha stam, lapidem, librum missalem, martyrologium, linteum, denarios, eleemosynariam seu marsupium, floccillum capillorum, corrigiam, et quæcunque tan dem ad manus essent, de his omnibus fuse Du Cange Gloss. Lat. v. Investire egit. Sunt porro auctoritates plerumque quidem rescripta principum, mandata litteris consignata, v. Du Cange Gl. Lat. h. v., puto tamen interdum quoque effata, elogia, oralia præ cepta esse. De voce elogium v. ai. Amm. Marcell. p. 19. Atà Doyou, per verbum, redditur in veteri charta Guaimarii principis Salernitani, apud Murat. t. I, Aut. Ital. p. 181, ubi opponitur mandatum_per verbum et xpusobodov. Declaro ego, ait, Waima rius princeps et imperialis patricius, quia concessum est mihi a sanctissimis et piissimis imperatoribus Leone et Alexandro per verbum el firmissimum præ ceptum bulla aurea sigillatum; id est tam dia λoyou, edicto verbali, quod ad me retulit apocrisiarius im perialis,quam scripto mandato. Testamentum S. Ca sarii, episcopi Arelatensis: Si cui aliquid per episto lam aut per pillacium aut verbo, pietatis intuitu, contuli, valere volo. Distinguit hio indulta per episto lam, seu, quod idem est, per pittacium (nam poste rius est tantum explicatio prioris) et indulta verbo. Ingulfus, p. 901: Conferabantur primo multa prædia
quoque his suppositas exsequente, ordines earum distincte declarante, et privatos cuique suos honores atque prærogativas luculenter docente. Propositus laterculus tradet contemplantibus harum rerum et claram et comprehensu facilem, ut introductio, notitiam. Quotquot eum inspicietis, memineritis velum tenue nostrum modicumque studium nusquam non assectari. 409 Initium tractandi argumenti. Officia palatina,munera,quæ proprie divinæ cle mentim debentur, ab imperatoribus, divina consti tutis auctoritate, Deo velut per ipsos suffragium fe rente, in sacro et admirabili imperiali tribunali, quod in splendido chrysolriclino conspicitur, diebus solemnibus conferuntur ut præmia virtutis in homi nes dignos, ordine toto sacri cubiculi astante, ipsisque tribuendis honorum insignibus penes sa cram majestatem in propatulo expositis. Quæ qui adepturi sunt,extra velum parati tenentur a basili corum vel cæsarianorum protospathario eam in rem delegato, sagis rubris induti. Ante vero quam per velum introducantur, introeunt simul cum imperiali ostiario tres viri spathas gestantes, dignitate illis, qui munificentiam et mercedem virtutum adepturi sunt, æquales. Hi,ut principem consueto cultu ve nerati sunt, exspectant, apud velum stantes,intro ducendi adventum, protinusque ut velum reductum fuerit,intrat simul cum regio ostiario protospatha rius basilicorum, introducens honorandum. Hunc hortatur tribus in diversis locis Augustum adorare, collocat coram domini vultu,quo ex ipsius manibus dignitatis insigne accipiat. Idem protospatharius eum id nactum retro aliquantum in vestigia sua vultu irretorto agit, et acceptis a domino insigni bus induit,rursusque prorsum ductum cogit sacros Augusti pedes osculari. Ut rediit reductus ad eos, qui infra ad velum stant, ipsi dignitate pares,reci piunt ut amicum et collegam, venerationem Augusti absolventes, gratiarum actionem suam eidem voce clara et adoratione significant, et cum novo collega simul abeunt. Pariter astans cubiculi totus ordo simul cum illis abit post laudes et bona verba prin cipi decenter dicla. Introducuntur autem omnes, quæcum brabeis vel premiis aut insignibus tribuun tur, dignitates, eo quem mox dicemus, ordine nu meroque,quo etiam consuetudines præstare debent. Dignitatum quædam brabeis, aliæ solo domini edicto impetrantur,et comitantur illas priores,et cum illis eodem tempore possunt ab eodem geri. Quædam semel tributæ constanter inhærent; alis levi nego tio rursus ademptæ ab uno ad alterum migrant. De octodecim dignitatibus, quæ cum insignibus tribuuntur. Quæ cum insignibus dantur,et semel datæ rursus, leg. esse putat R. pro R. cod. et ed. nudo verbo absque scriplo vel charta,tantum cum do Paulo post, ubi mini gladio vel galeu vel cornu vel cratera, et plu rima tenementa cum calcari, cum strigili, cum arcu et nonnulla cum sagitta. Ita jacet in membranis, quod ne dubites re plum esse, aut sallim persuadebit leg:tur. Imo vero contracto, reducio velo. Nemo enim ingredi potest velo expanso.
protospathariis eunuchis 24, protospathariis barba-- tis 24, catepano 18,domestico imperialium 6, papi et deutero 0. 8i vero in chrysotriclinii ministerium ascribatur ejusque protospathariis adjungatur, dat papi 24. Tenendum, si quis eorum ad demarchi dignitatem evehalur, dare prepositis solidos 72, pariter etiam cerimoniarium iisdem tantumdem pen- dere.Duodecima dignitas est spectabilium patricio- rum, cujus brabeum sunt tabule eburnee cum in- 'tus conditis codicillis perscriptis ad modum legis, quas novo patricio imperator ipse porrigit. Ceeto- nitis, si forte ab ipsis ei prenuntiatum fuerit (de novo honore ipsi destinato] dat litras 2,et preposi- tis,cubiculo et reliquis proapocombio seu sportula auri litras 8. Tantumdem pendet tam officialis, quam strategus ; verum patricius tantummodo ho- norarius dat litres 7, et cerimoniario preter obse- quium 12. Obsequio autem [seu turba ipsum do- mum deducenti] 80 ; porro dat deutero pro tabulis eburneia 24 et pro tunice tabliis 24. Caniclei pre- fecto pro codicillis 16 et S. Sophie 36. Decima ter- tia dignitas est anthypatorum vel proconsulum, eujus brabeum sunt codicilli purpurei coloris per- scripti, a domino traditi ; dat consuetudinem cani- -clii prefecto 8 et deutero 4 et prepositis 24. Deci- ma quarta dignitas est gloriosissim.orum magistro- rum, 487? cujus brabeum tunica candida auro pertexta, et scapulare cum aureis tabulis, et zona scortea coocinea gemmis ornata, vulgo baltidion
imperialium mandalorum cum brabeo baculo colo ris coccinei ab ipsius principis manu exhibito; dat consuetudinem protospathario basilicorum præ positis totidem.Quinta est candidatorum cum bra beo torque aureo tribus combis seu bulbis instructo usque infra claviculas dependente, a principis manu tradito. Dat consuetudinem papiæ [palatii] et deu tero ejus] papiæ Daphnes præpositis Sexta est stratorum cum brabeo flagello aureo gemmis ornato,regis manu tradito; dat consuetudinem pa piæ et deutero 2, propositis 4. Soptima consulum dignitas est, ejusque brabeum membrana perscripta, regia manu porrecta. Dat consuetudi nem protoasecretis præpositis papiæ et deu tero 6. Octava est spathariorum, cujus brabeum spatha vel ensis cum aureo manubrio, regia mana traditus; dat consuetudinem catepano 6,domestico imperialium spathariis papiæ et deutero Nona spatharocandidatorum; brabeum ejus torques aureus laxe dependens, ornatus illo gemmarum ge nere, quod perileucius appellatur, regia manu tra ditus; dat consuetudinem papiæ et deutero ce rimoniario 12, domestico imperialium 3, spatharo candidatis 12. Decima dignitas est dishypatorum vel iterum consulum, cum brabeo membrana per scripta,regiis manibus tradita; dat consuetudinem præpositis protoasecretis 6,papiæ et deutero 5, Undecima dignitas est protospathariorum, cujus insigne collare aureum gemmis conspicuum, quod 81 ipse imperator suis manibus ejus collo ciroumpo nit, et inuncat [seu juncturis suis,quo firmiter ar cteque inbæreat, committit] dat consuetudinem em. R., cod. et ed. cod. et ed. Tribus combis, id est nodis, globulis, bullis vel bulbis interstinctum.Id enim notat vox omne quod tumet, gibberum est, prominet; vid. Goar. ad Codin. p. 49, n. 23, et p. 70, n. 20, sed præcipue Du Cange Gloss. Gr. h. v. Positum est pro (non enim putem quidquam hic esse sollicitandum). Ut ante cappa sæpius apud novos Græcos exsulat (vid. dicta ad p. 265), ita quoque puto ante exsulare initio vo cum. Neque desunt exempla. Ita dicunt pro scabiosa,τρέλος et pro vus. Neque dubito plura talia inveniri. Credo esse, quod habet aureum manubrium, quia manubria gladiorum longa cylindrica sunt, potuerunt optimo jure cunnæ appellari; vid. ad p. 369 dicta. Monetur hoc respectu habito ad (v. paulo post) seu torquem illum aureum, qui rectus et rigidus stricte ambiret et circumstaret col lum. Torques autem laxe nonnihil super pectus infra claviculas dependebat. Est genitivus a nominativo Sic novi Græci efferunt. Veteres aulem in nomin. et in genitivo formabant. Est autem & vel potius gem ma ad candorem accedens, genus aliquod hyacin thorum vel rubinorum, sed vilissimum et dilutissimi coloris.Docet Epiphanius de Lapid. protiosis apud Salmasium ad Pall. Tertull. p. 163, de hyacintho rum generibus purpureus, vid. Du Cange Gl. Gr. b. v. Membrana, quæ tota imple ta est scriptura, perscripta. Puto enim eam pure membranæ opponi, neque de codicillis pictis hic co gitari debere. Codicilli enim erant πτυκτοί,diptychi, tetraptychi, polyptychi, membrana autem ialis, & erat convolubilis.Pingi consue visse tales membranas vix putem, cum scriptores Græci medii ævi nihil ea de re memorent. cod. Ita recentes Græci exarant pro pro more suo v et or permutandi. Voluerat quoque xlorós quisquis ille fuit,qui superscripserat in membranis et in margine ; vid. Suidam h. v. et vir doct.ad Euripidis Cyclopem,ubi etiam comice de homine usurpatur, quod vulgo reputatur tantum canum esse. Unde imitatus quoque fuit Lucianus in Apolog. Arripuit quoque in soliti sermonis affectator Nicetas, 1. vi Manuelis Comn. cap. p. Difert hic, torques, sit pendulus, plus minusvelatus, interdum satis tenuis, plexus aut concatenatus; autem est lata lannina, collum stricte ambiens, ut est collare canum.
'nic& purpurea auro intexta, et chlamys el zona splendida cum pompa in templo Domini ab imp. tradita.Eamdem, quam curopalates, dat consuetu- dinem. Decima octava dignitas est Cesaris, maje- stati imperalorise peneequalis. Brabeum est corona, sed absque figura crucis, in templo Doinini regiis manibus vertici honorandi imposita. Dat consuetu- dinem eamdem, quam nobilissimus. Consuetudines pietatis. Qui autem gupremus ipse sui juris imperator fa- etus est, donat magne sancte Dei ecclesie auri li- tras centum, et toti senatui, cubiculo ascriptis cze- lerisque tantumdem ; millenarios milliarensium diversos unicuique ordini tnilitari et officiorum cor- pori. Prepositis autem in specie datofficia et facul- tatem familiares et ministros ipsorum ad dignitates, quas ambirent, domino commendandi, ipsique pre- positi ad munera, qua petunt, promoventur. Impe- rator minor vel junior tantum dimidium istorum dat. 413 Harum, quas enumeravimus, dignitatum sunt quinque, que senatui attribuuntur, nempe ex- "prefectorum, silentiariorum, vestitorum, consulum el iterum consulum ; cetera in regiis codicibus de- posita haerent [ut basilici ad eas pervenire possint]. Qui vero persolum imperatoris edictum dignis con- tingunt honores cum auctoritate inferioribus im- perante, sunt numero sexaginiz. He, quod diximus, ut verbo dantur, sio et facile rursus adimuntur et &b uno ad alterum transeunt. Earum prima et maxima ab imperatore nostro Christum amante Leone constituta est basileopatoris ; secunda est
instructa] regia manu tradita; dat consuetudinem cerimoniario camisium suum; præpositos et magi stros convivio excipit vestibusque donat; consuetu dinem autem iisdem præpositis et magistris cæte risque, quibus dari mos est, datamque a patriciis diximus,] duplam dat ejus, quam diximus patricios dare. Decima quinta dignitas est zostæ seu ac cinctm] patricia, cnjus brabeum sunt eburneæ ta bulæ, pariter atque sunt patriciorum, regia manu tradits. Consuetudinem dat palatinis clericis soli dos, 24, deutero tantumdem, cœtonitis litras tres, cubiculo et præpositis auri litras tres; præposito mense imperatricis, ut et protovestiariæ et primi cerissæ et cælonissis et cubiculariabus dat litras 2. dicta, super chrysostorio seu sala aureis statuis ed. Decima sexta dignitas est curopalats, cujus bra beum tunica coccinea auro picta et chlamys vel paludamentum et zona, regia manu tradita solemne pompa in templo Domini. Dat consuetudinem ejus, quam magister dat, duplam, deutero litram unam, omnibus munera et promotiones. Decima septima dignitas est nobilissimi, cujus brabeum tu semper, saltem interdum baltheus erat. Et apud Arabes eodem prorsus modo pro officio vel militin, orpately, ponitur. Sed Abulfeda ad a. 230 [C. 843] narrat, al Watschecum Aschnaso dedisse tagjam seu cidarin etgeminum baltheum, quod quam vis materialiter accipiendum sit: dabat enim revera geminum baltheum, qui ambo sese in humeris et pectore decussarent: symbolice tamen idem signi ficabat, Aschnaso commnissam esse curam rerum tam politicarum, quam militarium. Ex his baltheis nati sunt cordones aut prandeæ, cærulei, aurantii, rubri aliorumve colorum, quibus ornantur equites variorum ordinum, le cordon bleu, etc., quæ nota. Mos est, quem jam alibi his in notis tetigimus (v. p. 135), in aulis Ottomannica et Persica hodie adhuc obtinens, ut Sultanus vel rex Persarum præ fectis provinciarum seu in præfecturam suam im mittendis in signum investituræ, seu in præfectura confirmandis in signum benevolentiæ et confirmatio nis trabeam mittat (quotannis id contingit illis, qui in sporta sua continuant), quam Challam nominant, unde nostrum en Gala manavit. Mittitur hæc trabea per mandatorem regium, qui de adventu suo ad præfectum nuntiari curat. Præfectus illum solemni cum pompa extra mænia in agro suæ capitalis ex cipit, obviam mandatori procedens cum tola sua comitativa, nova et splendida veste indutus. Hanc exutam tradit et donat mandatori, et acceptam ab eo invicem trabeam Solthanicam induit; vid. Petro della Valle IV, 26, Ep. Itinerar. Hinc manavit ipsa vox Gala. Significat enim Exdoux, vestem quæ exui tur, non quæ induitur. Quod mirum forte videa tur. Sed facile concipitur, si origo dictionis specte tur. Quando Arabes significare volunt aliquem a potenti aliquo viro principe insigni honore affectum fuisse, dicunt: talis vel talis princeps exuit vestem suam super hunc vel illum, id est donavitipsi vestem, quam ipse corpore suo gestaverat. Neque incogni tus erat ille mos imperatoribus Græcis. Nicetas certe p. 100 ed. Venetæ, narrat Manuelem Gabræ, Sultani Iconiensis ad se legato pacis constituendæ causa, gallicam suam vestem corpore detractam do nasse púp xxi xp. Et talis vestis a principe gestata, alicui, cui benevolentiam suam monstrare volebat, donata, initio sola dicebatur challa vestis exuta. Deinde ampliato usu et signiſt catu omnis vestis honoraria a principe, etiam si nunquam ab ullo gestata, vasallo tamen alicui suo aut legato ad se aulæ cujusdam peregrinæ honoris et benevolentiæ causa missa et injecta, fuit Exduµz appellata, sic pene, ut a^auz et mutatoria vestes in genere sunt. Hæ enim ambæ voces non magis quam notant. Mos igitur ille, de quo hactenus exposuimus, quo ejus vestis, qui trabeam a domino missam induit, illi cedit, qui missam a domino perfert, etiam in aula Byzantina olim obtinebat, ut ex hoc loco et paulo post patet, et cum aliis multis institutis in Turciam e Græcia migravit. Membranæ Leg. aut ut Draudius quoque in apographo exaraverat, aut exaravit librarius more suo pro Sota schemate Pindarico, quo singularis pro plurali ponitur; vid. ad p. 224 dicta, ubi al apetal jµwv legitur pro Neque dubito, schema hoc et olim vulgo Græco antiquis simo in usu et aliis quoque recentioris ætatis Græcis scriptoribus tritum fuisse. quamvis probatiores et aurei veluti scriptores ab eo sibi caverint. Malalas certe ab eo se non abstinuit, qui p. 161: "πv év tñ in ea urbe Romanis cum Hunnis erant, intercedebant, commer cia; ubi frustra est Chilmead. mutare tentans. Si luit certe ad p. 210, ubi legitur: "Iv yap above Pariter pro oav habet Sophocles Trachin. 529, ubi vid. Schol. Sed erunt, quibus hæc forma contracta pro integro videatur, ut pro et similia apud Homerum. Promotiones, ab avaб:6áv, in aliorem lo cum promovere; vid. Du Cange v. Anabatrum. Sed quomodo poterat curopalata promotiones dare? Non certe in officialibus aulæ, sed in ministerio suo, in familia privata, ad dispositionem suam pertinente. Conf. p. 412.
nica purpurea auro intexta, et chlamys et zona splendida cum pompa in templo Domini ab imp. tradita.Eamdem, quam curopalates, dat consuetu dinem. Decima octava dignitas est Casaris, maje stati imperatoriæ pene æqualis. Brabeum est corona, sed absque figura crucis, in templo Domini regiis manibus vertici honorandi imposita. Dat consuetu dinem eamdem, quam nobilissimus. Consuetudines pietatis. Qui autem supremus ipse sui juris imperator fa ctus est, donat magnæ sanctæ Dei ecclesiæ auri li tras centum, et toti senatui, cubiculo ascriptis ca terisque tantumdem; millenarios milliarensium diversos unicuique ordini militari et officiorum cor pori. Præpositis autem in specie dat officia et facul tatem familiares et ministros ipsorum ad dignitater, quas ambirent, domino commendandi, ipsique pre positi ad munera, quæ petunt, promoventur. Impe rator minor vel junior tantum dimidium istorum dat. 418 Harum, quas enumeravimus, dignitatum sunt quinque, quæ senatui attribuuntur, nempe ex præfectorum, silentiariorum, vestitorum, consulum et iterum consulum; cæteræ in regiis codicibus de positæ hærent [ut basilici ad eas pervenire possint]. Qui vero per solum imperatoris edictum dignis con tingunt honores cum auctoritate inferioribus im perante, sunt numero sexaginta. Hæ, quod diximus, ut verbo dantur, sic et facile rursus adimuntur et ab uno ad alterum traneeunt. Earum prima et maxima ab imperatore nostro Christum amante Leone constituta est basileopatoris; secunda est Subint. nisi malis legere. Hunc locum fateor me non intelligere. Quare enim rector, magister sacrorum officiorum Curopa lates, patricii magis inter basilicos, quam inter syn cleticos numerati, cum tamen hi maximam et præcipuam sacri senatus partem conficerent? et vi oissim,quare inter senatores relati vestitores, quibus in senatum prorsus non patebat aditus? Silentiarii ad senatum pertinebant ut ministri pene et ut ap paritores. Expræfecti, Hypati et Anthypati meri tantum turbam ejus implebant. Et hi tamen syncle tici dicuntur, illi majorum veluti gentium dii, sena tus principes, eo eximuntur? Sunt in constitutione procerum et dignitatum aulæ PСtanæ multa, quæ non expedio, et hoc ipsum Cletorologium quamvis argumentum hoc egregie illustret, sæpe tamen nos deserit et in tenebras magis conjicit. Vultne dicere illas quidem, quas nominat, quinque dignitates a senatu stipendia accipere et ad codices senatus per tinere, reliquas autem relatas esse ad codices re gios et ex aula sua salaria accipere? Sed neque hujus rei rationem pervideo. Vere et recte traditur, Leonem primum in venisse nomen et dignitatem Basileopatoris. Quam vis enim haberent primi imperatores CPtani suos et Cedrenus p. 595 Arsenium Theo dosii junioris appellet, confundit tamen hic tempora et nomen suo ævo notum, illis antiquis incognitum tamen, imputat. Diversi erant illi evi Theodosiani, e! vel a Leone Sapiente instituti. Olim patres imperatoris dicebantur omnes patricii. Sed Basileopator erat nonnisi unns et emi nentis dignitatis, et fere non dabatur hoc nomen, nisi illis, quorum filiæ Augustæ, regnantis impera toris conjuges essent; quo fiebat, ut tales basileo patores multum in administratione imperii valerent, et præsertim, si generi adhuc admodum juvenes aut imbelles essent, omnem auctoritatem ad se rape rent. Sæculo undecimo inclarescebantin aulis orien talibus Atabeki, ut quædam familie principales inde nomen habuerint; v. D'Herbelot. Biblioth. Orient. v. Atabekian. Liquet, ut multa alia instituta, etiam hanc dignitatem ex aula Byzantina in orien tales fuisse derivatam. Atabekorum horum fami liarum puta sic dictarum primi conditores,seu primi et xuplwę sic dicti Atabeki, erant omnes soceri ju venum principum Muhammedanorum iidemque tuto res, sed sub nomine et specie tutelæ generos et pupillos suos auctoritate omni, sæpe quoque vita exuebant et in eorum bona invadebant. Par pene ratio erat Romani Lecapeni, qui non contentus ho nore Basileopatoris, Augusti quoque honores non ipse solum sibi arrogabat, sed etiam filiis suis tribue bat, et loco atque gradu libenter submovisset Con stantinum nostrum, si fortuna ipsi favisset. Nicepho rus Phocas autem et Joannes Tzimisces, etsi Basilii et Constantini, Romani filiorum, tutores essent, cum tamen eorum soceri non essent; etiam basileopatores appellati non fuerunt. Est tamen quod disputatio nem nostram haud parum percellit, hoc nempe, di gnitatem Basileopatoris inter eas referri, quæ adimi possidenti et in alium conferri possunt. Atquomodo socer Augusti id non fiat, quod est, et qui potest hio tantus honor in alium transferri, cum non liceret imperatori uxores pro lubitu frequenter mutare? Contingebat profecto, quamvio raro, ut moriente Augusta cessaret basileopator esse qui hactenus
rectoris; tertia syncelli; quarta strategi Orienta fuerat, et alius in ejus locum succederet, ille, cujus nempe filiam Augustus secundis nuptiis duceret. Vid. Du Cange v. Bagideonáτwo et Pater imperatoris et quæ supra ad p. 7 de patriciis disputavimus. Quandoquidem hic catalogium texit Noster Philo. theus dignitatum aulicarum,visum fuit in hanc locum conferre, quæ de earum singulis notanda habeba mus. Non habeo post Du Cangii Gl. Gr. h. v. di ligentiam, quæ de rectore dicam, nisi hoc unum, ec clesiasticam hanc dignitatem non fuisse, ut putavit V. D., neque solis viris sacri ordinis tributam. Nam ot e nostro codice, et ex ipsis illis, quos allegavit Du Cange, auctoribus constal, res non sacras, sed civi les rectorem tractasse, ducendisque exercitibus interdum præfectum fuisse, quod, apud Græcos certe; a viro sacri ordinis alienum atque maxime indeco rum semper fuit habitum. Fuerunt quidem apud Latinos rectores ecclesiarum dicti iidem, qui cura tores hodie (les curés), el rectores patrimonii 8. Petri ii ex ordine clericali, quos summus pontifex in provincias mittere soleret ad denarios Petri cogendos et Romam transmittendos. Verum rectores aulæ Byzantine a tam minutis curis et officiis abfuisse patet ex eo, quod post basileopatorem protinus ha berent gradum ante syncellum, strategos, magistros et patricios omnes. P. 421 post magistros ambos et ante syncellum Romæ atque Neapolis locantur; p. 14 ante præpositos sacri cubiculi et in comitalu sacri cubiculi recensentur, ut perspicuum sit, eos spadones fuisse. Non parum tamen momenti opinio ni Du Cangii, dignitatem hanc ecclesiasticam repu tantis, addit hoc, quod rectores illi omnes, quos laudato loco adducit, antequam ad eam dignitatem promoverentur, aut monachi aut clerici fuerint; item hoc, quod ante syncellum, patriarchæ coadju torem, gradum haberent. Crederem eos conscientia Augusti directores seu confessionarios fuisse, nisi diversus a Latina ecclesia Græcæ mos confitendi esset. Certe nusquam legitur imperator unquam peccata sua fassus fuisse, aut præter patriar cham alio consiliari in rebus sacris usus fuis ge. Præterea claris verbis Scylitzes p. 781, Nicephorum ait aliquem, eunuchum, postquam amore mundani splendoris sacerdotalem statum repudiasset, a Constantino Monomacho dignitate rectoris honoratum et ad gerendum militiæ impe rium in Orientem missum fuisse. Idem argumentum conjecturam quoque eam evertit, fuisse rectorem caput cleri palatini, ejusque veluti patriarcham; rectori enim, quantum scio, nusquam legitur cum rebus sacris communionem fuisse. Multa de syncellis habet utroque Glossario h. v. et v. Cellulanus. Du Cange, vir doctissimus et stu pendæ diligentiæ atque iectionis, ut quod illis ad dam, pene nihil habeam. Quid fuerint syncelli, dis pulatur. Mihi quidem videntur coadjutores et vicarii episcoporum fuisse, qui absentibus illis a sedibus suis aut ægrotantibus, eorum munia per agerent. Succedebant interdum in episcoporum lo cum, non tamen semper. Memorabilis est locus Zonaræ, quem absque animadversione nequeo præ termittere, p. Quod hic de Serifo perhibet Zonaras, totum nugax commentum est. Facile quidem credo Scherifum aliquem CPlin missum fuisse a Toghrulbeko seu Thangrol Beko vel Tangrolipia, ut Græci efferunt, ad Constantinum lium: quinta domestici scholarum: sexta strategi Armeniacorum, septima strategi Thracesiorum; octava comitis opsicii; nona strategi bucellariorum; Monomachum pacis concilianda causa. Nam eo tempore Scheriforum gratia et auctoritas erat ma gna in aula Bagdadica, et præcipue memorantur ab Abulfeda tres Scharifi, cæterorum gentilium suorum, id est Scheriforum Alitarum, Nakibi seu Generales per omnem Orientem, duo fratres, os Scherifor Radhi, excellentis ingenii vir et egregius poeta, qui anno Chr. 1015 obiit, et os Scharif ol Mortadhi, qui A. C. 1044 obiit, et tandem primo loco nominati filius Abu Hamed Adnan, qui A. C. 1057 obiit, et quem ego conjicio CPlin fuisse missum. Verum Schariforum cum Chaliss ratio erat diversissima a ratione syncellorum cum pa triarchis. Erant Chalifæ omnes nativitate Scharifi, et gentiles eorum omnes pariter quoque Scharifi. Notat ea vox vel nobilem, quasi Hispanice Infantem diceres aut Francice Prince. Et hi quidem Scharifici Abbasitæ, ab Abbaso Muhammedis patruo, oriundi, quorum caput iden tidem erat Chalifa regnans. Scharifi porro erant quoque omnes de gente Ali, qui fuit gener Muham medis, oriundi. Habebant hi Nakibum seu Capita neum vel Generalem suum, unum Bagdadi, qui per orientem ipsis imperabat, alterum al Caire, qui in Ægypto rector et protector eorum erat. Sed hi Nakibi nihil ratione sui muneris cum Chalifa commune habebant, nisi quod ad curiam ejus per tinerent; et pro ratione temporum hominumque plus minusve de rerum administratione participa bant. Ut syncelli erant pars præcipua consilii pa triarchalis, ita quidem Scharifi quoque de consi liariis Chalifarum erant, sed non præcipuis et inti mis, nisi forte unus eorum aut alter fortuna gauderet Chalifæ placendi. Verum Chalifæ non ut præsumptivi successores, neque coadjutores et vica rii erant ad latus appositi, quemadmodum syncelli patriarchis. Chalifarum quoque non solum potentia ad sacra, sed etiam ad civilia spectabat. Successores illis vivis non designabantur; neque hæreditarium erat regnum, sed electivum. Defuncto Chalifa quo que novus ipsi sufficiebatur ex arbitrio procerum; attamen Abbasita Schariforum Alitarum Nakibus, de quo Zonaras procul dubio loquitur, poterat quidem, ut unus procerum, suam quoque senten tiam in electione Chalifa ferre et adhibebatur semper tali deliberationi; at ipse tamen ad dignitatem Cha life non poterat aspirare. Ejus enim gens ab illo gradu in perpetuum erat exclusa. Subintellige quit. Strategi posterioribus ævis erant iidem qui olim proprætores et procon sules in provinciis erant, præfecti nempe provin Dciarum et juris dictatores tam in rebus civilibus, quam in militaribus, magistri militum simul et gubernatores urbium. Qui hic memoratur, erat strategorum omnium princeps, et non unius thematis, ut cæteri, sed omnium orientalium supremus dux, ut qui auctoritate ducesalios creandi gauderet, qua cæteri carebant. Theophanes eum expatnyov The 'Epas máσrs appellat p. 110. '[Apud Anastas. Bi blioth. occurrit strategus Orientis.]" Vide supra not. 78, col. 128. Domesticos appellabant olim eos, qui prin cipi familiariores essent eoque rebus ejus gerendis deputabantur. Hinc factum, ut domesticus pro le gato, commissario diceretur. Est ergo domesti cus scholarum idem atque legatus scholarum, qui ab imperatore legatus scholis præest, cui cura scholarum commissa est. Sunt autem scholæ idem atque cohortes et quidem, quæ hic designantur schola, erant septem áp
strategi Cappadocim; strategi Charsiani strategi Coloniæ; strategi Paphlagoniæ 14 strategi Thraciæ; 15 strategi Macedoniæ; 16 strategi Chaldiæ; 17 domestici excubitorum; 18 præfecti Urbis; 19 strategi Peloponnesi; 20 stra legi Nicopolis; 21 strategi Cibyrrhæolarum; 22 stra tegi Grecia; 23 strategi Sicilis; 24 strategi Stry monis; 25 strategi Cephaleniæ; 26 strategi Thes salonices; 27 strategi lyrrhachii; 28 strategiSami; 29 strategi maris Ægæi; 30 strategi Dalmatiæ; 31 strategi Chersonis [seu Chersonesi Taurica]; 32 sacellarii; 33 logothetæ genici vel generalis mrarii publici; 34 quæstoris; 35 logothete stratio tici vel rei militaris; 36 drungarii vigiliæ; 37 lo gothetæ dromi seu cursus publici; 38 drungarii ploimorum seu classiariorum; 39 protospatharii, imperialium; 40 logothete gregum; 41 domestici hicanatorum; 42 domestici numerorum; 43 dome stici optimatum; 44 comitis castellorum; 45 char tularii sacelli; 46 chartularii vestiarii; 47 chartu larii caniclii; 48 protostratoris; 49 protoasecretæ; 50 representantis thematum; 51 comitis stabuli; 52 idici seu peculio privato præfecti; 53 magni cu ratoris; 414 54 curatoris manganorum palatii sic dicti; 55 magistri requisitionum vel libellorum sup plicum; 56 nutritoris orphanorum; 57 demarchi Venetorum; 58 demarchi Prasinorum; 59 cerimo niarii;60 domestici basilicorum. Hæ sunt dignita tes hoc tempore sub Leone imp. honoratæ [8. in honorem data]. Redeunt hæ dignitates ad septem classes: primam strategorum; secundam domesti corum tertiam judicum quartam secreticorum; quintam democratarum seu magistrorum factiona lium; sextam stratarcharum seu tribunorum mi litarium; septimam idicorum vel specialium quæ militum palatinorum, non tam pompaticorum, quam vere militantium et imperatorem domi forisque comitantium et protegentium. Colligas tamen e p. 313 collata cum p. 414 scholas et themata seu le giones provincialesidem esse; ut ergo domesticus scholarum idem possit significare atque magister legionum vel militum. Prius tamen rectius puto. Quia domestici hi utpote magni gradus et magnæ auctoritatis viri, ipsisque provinciarum singularium strategis majores, graduque a stratego Orientis pro ximi, aliquoties summa cum auctoritate copiís in Oriente præfuerant, et maximis cladibus Saracenos affecerant, quo etiam domestici nomen clarum apud historicos Arabicos evasit: ex eo factum ut illi crederent falso persuasi, domesticum cum dici, qui Orienti ceu legatus imperatoris CPtani præesset Domestici nomen apud eos (Romanos) habet omnis, qui præest ditioni Græcæ ad orientem Propontidis positæ. Chaldi sunt qui veteribus Chalibes dioti. Chaldi et Cordi vel Curti, Gordyæi, iidem. Perhi bent Soranzo et Leunclavius Curdistanam hodie ab Arabibus Kelgan appellari. Forte recta illi tradunt et forte sic solent hodie Arabes. In libris tamen Arabum semper al Curd vel Cord et al Acrad appel lantur. Videntur interea Chaldi infra Trapezuntem et Curdi Mesopotamiæ et Parthiæ interjecti eadem gens et montes amborum unum jugum e880. Quatuor erant tagmata militiæ palatinæ Scholarii, Excubitores, Hicanati et Numeri. Quo modo autem discrepuerint, quæ cuique munia et stationes fuerint, ad quosnam horum spatharii, can didati, spatharocandidati et similes pertinuerint, fuerintne tales in unoquoque istorum quatuor ta gmatum, an tantum in scholariis, et alia talia non liquet et supervacuum esset in talia inquirere. Puto eum fuisse, qui legiones integras repræ sentaret, eorum loco et nomine ad imperatorem peroraret, causas eorum ageret, flagitationes eorum ad imp. perferret; legatus, patronus,syndicus, orator militum. Rectene CPli Christ. II, p. 133 et 135, tà in duas diversas des dividerit, in palatium seu curatoriam a Basilio Macedone, ut perhibetur, conditum, et in ædes, quibus machinæ publicæ asservabantur, non dixerim oixos Basilii imperatoris opus. Vita ejus cap. 60 ] Quod ille dicitur eo consilio struxisse, ut haberet inde reditus et sumptus pro conviviis, que recepto ex more suis curialibus annuatim certis statisque periodis edere debebat, nolens publicum fiscum tributis subditorum conflatum in suos privatos et eorum usus consumere quos annuatim ad sacras epulas vocaret; vid. Goar. ad Codin. p. 116, n. 15, et ad Cedren. p. 618. Bandur. p. 606. Quid si vero fuerint talis domus in porta By zantino, qualis est e. c. Amstelodami daš Ad.
postrema est solitaria classis (singulis hominibus, non pluribus, earum dignitatum, quas illa compre hendit, singulas gerentibus]. Ad classein strategorum seu magistratuum campestris militiæ pertinent vi ginti sex ordines vel tituli: strategus Orientalium, Armeniacorum, Thracesiorum, opsicii, bucellario rum, Cappadocia, Charsiani, Colonia, Paphlagonia, Thraciæ, Macedoniæ, Chaldiæ. Et hæ quidem stra tegiæ annumerantur thematibus Orientalibus. Ad Occidentales autem pertinent strategus Peloponnesi, Nicopoleos, Cibyrrhæotarum, Græcis, Sicilia, Stry monis, Cephalonia, Thessalonices, Dyrbachii, Sami, maris Egæi, Dalmatiæ, Chersonis et repræ sentantes scholarum. Domesticorum seu magistra tuum palatine pompatica militiæ classes conficiunt septem domesticus scholarum, dom. excubitorum, drungarius numeri, domesticus bicanatorum na merorum, optimatum, castellorum; qui omnes offi ciales appellantur. Adjudicum seu procerum juri dicundo deputatorum numerum pertinent tres, præfectus urbis, quæstor et magister supplicatio num. Secreticorum seu eorum, quibus archiva ge neris omnis curæ sunt, classem conficiunt undecim, sacellarius, rationalis generalis et militaris, et cur sus, chartularius sacellii; chartularius vestiarii; protoasecretis; præfectus rei privata magnus cu rator; præfectus manganorum et orphanotrophus. Democratarum seu magistratuum factionalium clas sis tantum duo exhibet, demarchum Venetorum et demarchum Prasinorum. Ad stratarchas seu magistratus militares inferiores et collaterales per tinent quinque hetæriæ præfectus drungarius rei navalis; rationalis gregum; protospatharius basili corum comes stabuli. Septem tandem sunt, qui ad speciales solitarias seu a viro uno, non pluribus g6 rendas dignitates spectant: basileopator; rector; syncellus; chartularius caniclei; protostrator; ceri monarius domesticus imperialium. sunt hæ. Harum unicuique suppositæ dignitates et obsequentes Dignitates, quas diximus, etiam officia solent appellari, diversæque sunt secundum suam ratio nem et ordinem processionis uniuscujusque, et lilaetschaus, ubi rudentes, anchora, ferrum, plum bum, pix, trabes, tormenta bellica, etc. quæcunque instruendæ navi et classi faciunt, velut in apotheca jacent et asservantur; simulque fuerint telonium, ubi recipiuntur portoria, vectigalia mercium ingre dientium et exeuntium. Curatores sane olim dice bantur receptores portoriorum, et tale tribunal, in quo vectigalia recipiebantur, audiebat curatoria; vid. Murat. t. 11 Ant. Ital. p. 28. Apparet hinc, unde manaverit mos magistratus militares officiales sermone Francico appellandi. Officiales sunt, qui apud principem vel alium aliquem majorem magistratum in officio sunt, id est, in obsequio, domestici, apparitores, qui exspe ctant mandatum ejus aliquo eundi, aliquid exse quendi. Hi semper armati erant, ut cogere possent eos, qui forte mandatis principis adversari auderent. Gloss. Gr. Lat. apparitor offcialis; et Du Cange h. v. et quæ modo de domesticis diximus; idem p. 415.
sunt in tria genera subdivism, tagmaticos nempe [seu ordinales, cohortales, præsidiarios,] themati cos [seu legionarios vel provinciales] et syncleticos seu ordinis senatorii viros. Orientalium nempe strategi sub dispositione sunt dignitates undecim diversæ, quoad gradum sic consequentes: turmar cha; meriarchæ; comes cortis; chartularius thematis; domesticus thematis; drungarius bando rum vel vexillorum; comites bandorum: centarchus spathariorum; comites hetæriæ; protocancellarius; protomandator. Domestico scholarum vero subja cent quoad gradum vel sub ejus dispositione sunt decem diversæ dignitates; primum gradum tenet topoteretes vel locum tenens; 2 comites scholarum; 3 chartularius; 4 domestici; 5 proheximus seu pro ximus [domesticorum]; 6 protectores; 7 eutychio phori seu qui fortunæ vel victoriæ signa gerunt; 8 sceptrophori seu sceptra xel vexilla gerentes; 9 axiomatici vel honorati; 10 mandatores. Stratego Armeniacorum et reliquis deinceps strategis omni bus parent et subjacent eadem omnia officia, quæ modo diximus sub orientalium strategi dispositione esse, eodem prorsus, atque illi, ordine, ea tantum cum exceptione, quod strategi classiarii adhuc cod. et ed. lidem sunt μspiáp, μεpápal, et μol- proximus a gradu domesticorum, eorum vicarius papxa. Quod turma in equitibus idem, fere in pede stribus erat vel manipulus. Habebat quisque strategus suam cortin velpræ torium, sive in stativis et urbibus, domum, sive in cas tria tentorium. Ubiubi ageret strategus ibi erat ejus cortis.Hanc parare, conducere, instruere suppellecti le necessaria, si un urbe esset, erigi, revelli; trans portari tentorium, si in castris, curare, pertinebat ad comitem cortis strategi, Chartularius thematis rationes redituum suæ legionis et expensarum confi ciebat et curabat, ut necessariæ species annonariæ præsto essent, Domesticus thematis videtur |fuisse legatus strategi thematis, qui commissiones ejus exsequeretur et vicem absentis gereret. Drunga riorum bandorum et comitum bandorum differentia non liquet. Forte illi fuerunt quod nobis hodie sunt sic dicti lieutenants, hi autem quod nobis Caporal. Centurio spathariorum strategi docet, strategum quemque centuriam spathariorum secum duxisse seu militum pompaticorum et protectorum natione Romanorum, qui ipsum procedentem aut pcdites peditem, aut equites equitem, gerentes fultas hume ris nudas rhomphæas, stipabant. Hoc gentis gesta minis, rhomphæarum puta, discrimine ab altero protectorum genere sese distinguebant, scilicet ab Hetæria vel Hetæris, qui erant alienigenæ et secures aliave arma, quisque gentilia sibi, gestabant. Pro tocancellarius erat magister cancellariorum seu ostiariorum vel admissionalium. Stabant enim ad cancellos et vela, quæ admittendis ad strategum et emittendis aperiebant et tollebant. Protomandatur autem magister mandatorum, qui perferendis man datis, hoc est significationibus strategi ad impera torem, et imperiis ad legionem deputati erant. Procul dubio non alius est, quam proximus; et præsumptivus successor. Pro ut infra pro deroppo; vid. dicta ad p. 332. Erant ergo signa victoriæ et sceptra scholariis propria, draco nes autem, aliud vexilligenus satis notum, excubi toribus, quandoquidem paulo post h. 1. in officio domestici excubitorum draconarii memorantur. Quinam hi sint peculiariter ita dicti, non novi. Nam omnes quocunque tandem officio aut dignitate macti erant & wμatixol aut honorarii. Suntne igitur hic loci designati iidem cum ro; knitwy wμázwv, ut p. 420 appellantur, illis, qui præsunt axiomatibus? Sunt autem àžiwµaza ibi loci sportulæ, consuetudines, quæ a recens promotis vel honoratis ex taxa pendebantur, ut colligitur e verbis immediate sequentibus oi xxi asiac. Nulla tamen ratio patet, quare hi ad do mestici scholarum officium magis, quam alterius pertinuerint. Monui ad p. 332, mihi videri oxcún ge nerale nomen vexillorum omnium esse. Hic tamen loci et alibi velut diversa ponuntur exsun et, alyva et reliqua genera vexillorum. Ergo debent peculiare quoddam eorum genus fuisse. Quid si ergo hic designati xavoppópot in contis trophæa gesserint, id est totum apparatum, yoxsur, militis. Ego quidem nullus dubito, tropea inter signa militaria quoque prælata fuisse, cum nibil magis militem deceret, nihil auspicatioris ipsi sit ominis, quam trophæum, firmiterque mihi persua sum habeo, signum militare tropeoforum esse id, quod Victoria in nummo Constantini apud Du Can gium Famil. Byz. p. 17 tenere dextra conspicitur. Vid. ad p. 370 dicenda.
sub se habeant centarchos vel centuriones et pro tocarabos seu naucleros, gubernatores navium. Diversos hos fuisse ab epoptis, hic locus monstrat, quamvis eosdem fuisse ambarum vocum significatus, idem aliud suadeat. Qua autem in re fuerint distincti, et quæ utriusque fuerit et quibus terminis circumscripta provincia, non facile dixeris. Quantum conjectura assequor fuerunt curiosi et Almutasaf, Sara cenorum in Andalusia iidem, eorumque munus providere, ut panis et reliquæ species annonariæ probæ et justo pondere atque mensura venderentur, lustrare ædificia publica et privata, hientne et la bascant, satin præcautum incendiis, fures coercere, intrare in domos et illinc res furto subreptas eruere, deportare in exsilium agendos, si qui motus contin gant in plateis et foris, moliaturque nova et con cursitet plebs, significare et reprimere. Nisi forte nimium extendimus limites unius magistratus eique tribuimus partem jurisdictionis, quæ penes magi stros vicorum erat. Ol ¿ñóntai aulem videntur tan tum rationes curasse et forte iidem cum aut fuerunt. De episcopis urbium eorumque muniis egit Pancirol. c. 13, de Magistr.municip., putans ad eos pertinuisse curam justitiæ in venditione specierum victualium. V. Ari stophan. Av. v. 1024. Procul dubio hi fuerunt olim sic dicti frumentarii. Quo nomine sublato deinceps curiosi et opinatores fuerunt dicti, quod curiose omnia fora et artopolia obirent, lustrarent, opina rentur, id est æstimarent, judicarent annonas ven dibiles, satin probæne, et annonas militares, quas exigere debebant, satin sibi arriderent (v. Salmas. ad Script. Hist. Aug. t. II, p. 265); et quoniam sic agendo non poterant non observare et audire, si quid novarum rerum agitaretur et rumores tumul tuosi spargerentur, ut qui in conferta plebecule turba versarentur, ex eo factum, ut ad curiosorum curam spectaret quoque conciliabulorum, seditio num et concursitationum observatio, repressio et ad superiores significatio. Fuisse quoque eorum de portandos in exsilium deducere et exigere ex urbe, patet e Du Cangio v. Koupíwsos. His itaque fru mentariis et curiosis ratione utriusque observatio nis, lam frumenti, quam seditionum fuisse similes visitatores sic dictos, conjicio ex eo, quod infra p. 416, of IOXETta subesse rationali gregum dicuntur, quorum officium sane aliud nihil potuit fuisse, quam explorare, sintne sana pecora lanienæ destinata, probæne species an nonariæ, præstone sint sufficienti copia. Et p. 417, alii episceptetæ una cum aliis imperialium prædio rum officialibus rationali privatæ rei subesse di cuntur. Procul dubio ad horum visitatorum exem plum appellarunt Arabes Andaluseni illos suos magistratus urbanos Mutasephos vel Almutase phos, quorum erat furta requirere et asserere, ponderare panes et mensurare vinum; vid. Du Cange v. Almundacaphi (qua in scriptione c ut s efferri debet) et Almutazaphi Si quis autem putet, TOUS Enoxenta fuisse eosdem cum nostris visitatori bus sic dictis, qui collocati in portis urbium lu strant et corbes speciebus venalibus onustas et ar cas mercium, quæ in curribus onerariis deferuntur, omniaque in tabulas referunt, non habeo, quo eum refellam. In universum fieri nequit, ut magistratuum nominibus idem pene significantibus dictorum, et quibus nihil inest, quod cujusque munus et juris dictionem distinctive exprimal, differentiæ atque rationes perspicue vereque definiantur. Illa ætate viventibus, qua liber hic exarabatur, ex usu quoti diano nota illa erant omnia, neque expositione sol licita ambitus jurisdictionis cujusque magistratus opua habebant; nobis autem, deficiente usu et ma gistro, non potest hoc negotium obscurum non 888e. Videntur fuisse primicerii cancellariorum seu janitorum præfecti urbi, qui admitterent et emitterent foribus apertis eos, quibus coram præ fecto standum esset. Centurio videtur fuisse præfe clus tagmalis militaris, quod custodie corporis causa circa se præfectus havebat, qua de re nullus dubito. Exarchi forte erant, qui nomine et ex persona præfecti urbis mandata ejus denuntiabant iis, ad quos pertinebant, et exsequebantur. Red didi vicarii certe ba bemus infra p. 446, ubi etiam gitoniarchæ seu magistri vicorum xil numerantur et duo proto cancellarii et iv epoptæ. Nomici erant juridici, qui præfecto jus dicenti assistebant et juris rationes suggerebant. Bullota vel bullatores videntur iidem cum notariis publicis cæsareis fuisse, qui contra ctus et testamenta facerent et bulla imperiali ob signarent, qui mandatis præfecti urbi publice pro ponendis bullas imprimerent, qui ædibus et bonis fisco addictis bullas affigerent. Prostate penes me quidem sunt causidici, patroni causarum, tuentes eos, qui suas ipsi causas dicere nequeunt. 'O mnapa Baldoolans erat curiosus littoris in Novella Theo dosif et Valent. de tribut. fiscal. memoratus, qui lustrabat merces invectas navibus et evehendas, vectigal cogebat, naves et merces confiscatas coer cebat, merces inferri in horreum publicum cu rabat. Hos cum tois throwtais, peræquatoribus, eosdem facit Pancirolus 1. c., et sane in Glossis Nomicis legitur: 'Exónne AéyEat & Lowths; vid. Du Cange v. Inspector. Quia tamen inspectores et peræquatores in tit. 58, 1. 11 Cod. Justin. de censi bus et censoribus et peræquatoribus et inspectoribus, et a Nostro dietinguun tur, debent diversi esse, quamvis videantur affines fuisse. Forte igitur discreti sic fuerunt, ut of ROXETT, visitatores, inspectores, opinatores, inspicerent, opinarentur, arbitrarentur seu æsti marent prædia, domos, facultates civium; of thi owtai vero tributorum partitionem in capita singula ex æquo et justo facerent, fundorum pereuntium seu talium, quorum domini periissent aut solvendo essent inhabiles facti, tributa in vicinos repartiren tur, eaque in tabulas referrent et exigerent. 'Eπ ofla certe est inspectio et æstimatio facultatum Theo phani p. 411, Cedreno p. 480, 590. 'Eɛlowoiv autem seu peræquationem olim fuisse dictum tribu tum, quod "Expxoc est vel princeps, principium faciens in aliqua re et velut chorum ducens, imperator; vel est vicarius, commissarius, Priore significatu appellat Theophanes p. 357 Abulabbasum Toy Rawv tápota et p. aliquem quamvis ibi quoque pari jure possit reddi qui loco imperatoris classi imperaret; item p. 149. aprov The Tupavvidos, auctorem et principem rebellionis; p. nominat Pipinum ubi dubium est, significetne principem, an vicarium regis vel regentem. Conjungit idem pag. 125 otpz in uno homine, qut strategus Orientis erat et ibidem nomine imperatoris auctoritatem exercens. Tales exarchi erant illi ce lebres Ravennates, quibuscum nihil præter nomen commune fuit exarchis hic commemoratis. Nam illi vicarii imperatorum erant; hi quibusdam in rebus gessisse vices præfectorum urbis videntur; vid. paulo ante dicta.
Domestico excubitorum parent novem diverss dignitates, topoteretæ, chartularii, scribones, pro tomandatores, draconarii, sceuophori [vel contorum cum tropæis gestatores), signiferi, senatores et mandatores. Eparcho seu præfecto urbis parent officia quatuordecim diversa: symponis vel adju for aut assessor; logothetes seu commentariensis prætorii; judices regionum urbis; episceptats [vel episcopi, id est venalis in foro annonæ in Spectores et arbitri]; protocancellarii; centurio; tum, quod pro capite et fortunis penditur, ex eo patet, quod Arabes, a Græcis procul dubio exemplo sumpto, tale tributum tahdyl, peræquationem ap pellant. Boivinus in notis ad Nicephorum Gregoram p. 57, ed. Venet., qui regalia et alios principum reditus exigendos certo constituto pretio redime bant, eos a Latinis medii et infimi ævi scriptori bus peræquatores, recuperatores, atque etiam de scriptores, a Græcis et psic fuisse dictos perhibet. Eosdem igitur existi mavit V. D. hos omnes fuisse. Sed vereor, ne epoptas cum teλwvxic confundat. Mihi quidem vi dentur montat iidem esse cum illis, quos Dio Cassius appel lat apud Salmasium, t. I Scriptor. Hist. Aug., p. 105, sed ibi vir summus confundit genicos et epoptas. Non multum dissimiles sunt, qui Justiniani ævo traclatores, paxTEDTal, et vindices appellabantur; hi quod census et tributa vindicarent, vi exigerent, cogerent, hi, quod computos census publici tracta rent, chartularii, qui sensus cuique impositos in scripta referrent. De quibus insignis locus est Cyrilli Scythopolitani apud Alemannum ad Proco pium p. 100, passim quoque a Du Cangio Gloss. utroque in Episcopatia, in Tractatores et Vindi ces laudatus. Tandem quoque лóntys pro carnifice invenitur. Hoc venit a Latino speculator vel spicu lator, quod Græci reddunt Cogitavi aliquando Boudɛutal, decuriones, sed nunc non puto sollicitandam lectionem mem branarum Boulwral. Videntur eo designari qui bullas imperiales seu sigilla formis sacris impri mere debebant et id opus habent; quemadmodum solent notarii publici cæsarei, item qui chartam bullatam (Stempelpapier, papier de timbre) obsi gnant. Applumbarios et bullarios appellabant medio ævo. Applumbarii papæ dicuntur Glossatori Gra tiani qui summorum pontificum bullis plumbum aptant. Du Cange Gl. L. h. v. Bullarii in Gestis Innocenti III PP. apud eumdem h. v. sunt, ubi junguntur scriptores et bullarii; quod apprime Græ- i cam vocem exprimit et illustrat. Habet Du Cange in Gloss. Gr. vocem Boulwys e Sgyropulo, aitque ibi sigilli custodem designare. Non ergo sigilli custodes tam spectabiles erant tum temporis in aula Byzantina, atque sunt hodie in regnis Euro pais. Forte quoque munus ejus erat, sindones, quibus involuti debebant libelli supplices ad impe ratorem inferri (qua in re Orientales quoque Græ cos aut Græci illos imitati fuerunt, ut pluribus dico ad Abulfedam), sindones, inquam, illas obsi gnabat. Colligo id, si modo licet, e loco Nicetæ in Manuele, 1. vII, 11. 2, quem Du Cange 1. c. adducit (in codice Grecobar baro ibi est Bachst. Eumdem puto fuisse Hispanis medio ævo illum, qui ipsis ex Arabica lingua al Muserifus ap pellatur, ille nempe, qui ohartis regiis to Taschrif, monogrammum vel bullam, subscribebat aut sub signabat. Citat Du Cange Gl. 1. v. Alcaydus et Almocabul hunc locum: et vestras tendas nullus Alvacil [xpis vel et lictor] neque Almuserifus [bul larius scilicet imprimendo vestris ædibus signo regio, quo sequestrentur] neque Almocabel violenter intret. Qui hio Almocabel, collator, & àvz6w appellatur, forte fuit notarius publicus, qui notitias faceret rerum repertarum in ædibus mobilium, aut qui inventaria recognoscit et cum rebus præsenti bus, e. c. in hæreditate, in subhastatione, seque stratione, comparat, et, ut vulgo dicunt, confron tat; vid. ad p. 416, de v. oxentwp dicenda. Vel polest Boulwars percussor monetarius, signator monetæ esse, qui formam, den Stempel, incudit monet. Gloss. Basilicor. Præfero tamen prio rem conjecturam. Esset hic locus de bullis regiis et sigillis imperii loquendi. Sed parum mihi de illis constat. Videntur imperatores diversa sigilla ha buisse. Certe unum, quo Manuel, memorat Cinnamus p. 73.' Sintne præsides an patroni, nescio Præsi des forte nimis magnificus est titulus, quam ut huc congruat. Melius ergo est patrones vertere; vid. Libanius oratione quam Jacob. Gothofredus edidit Geneva 1631, et quæ V. D. ibi habet in argumento, et subjunctis excerptis e co dice Theodosiano de patronis vicorum, et Petav. ad Julian. p. 365. Ad comitem aquarum pertinebant aquædu ctus, nymphæa, thermæ, fontes publici et privati. Ita est in membranis. Quod si quis velit interpretari præfectus cistis, id est cisternis seu lacubus, in quibus aqua in publicos usus asserva tur, præfectus, potest tolerari. Malim tamen reddere ac si oixiotikos invenissem (vid. p. 426) scriptum. Notandum adhuc, duas litteras xt a recentiore manu adscriptas esse, veteri lectione erasa. Cogi tavi quoque de mistixóc. Ita appellabatur famulus quicunque fidelis et probus; in specie præfectus navis, item gregis; vid. Du Cange v. Horixóc et Creditarius. Sed hæc alieniora videntur. Turcæ in spectorem ædificiorum Mimar Aga appellant; La Croix, de l'Etat de l'Eglise grecque, pag. 20. Bin hardus apud Du Cangium v. Operarius Gerwardum aliquem memorat palatii bilbiothecarium, et simul palatinorum operum ac structurarum curæ a rege præfectum, et Sozomenus, 1. 11 Hist. Eccl., c. 11, et (vid. Du Cange h. v.) est vectigal pro commercio, id est mercibus intrantibus et exeuntibus debitum. Sunt ergo com merciarii vectigalium exactores. Quidquid peculium esset imperatoris, cura toria dicebatur. In specie duæ erant curatoria, magna in Asia, et Manganorum dicta in urbe; quæ videntur prædia inseparabiliter cum imperiali dignitate juncta fuisse, ut qui hanc, etiam illa adipisceretur.
epopla (vel diles); exarchi vel vicarii; gitoniar Comes lamnæ vel laminæ, id est metallo rum tam eorum, quæ in metallifodinis, quam quæ in monetariis officinis tractantur; vid. Du Cange v. Comes Metallorum et Petav. ad Themist. p. 468. Latini olim Lama dicebant, quod testantur adhuc superstites diulecti Italica et Francica, pro bractea; et habet Horatius Epist. I. 15, 36. inde dicebant lamea et lamba. Nam AAMEA et AAMBA idem esse, ad p. 252 demonstravi. In Glossis est scapula, λáµ6z. Ut os scapulæ a pla nitie et latitudine plata et wμoán, quasi plata, hoc est tabula, ad humeros pertinens dictum fuit, sic etiam eadem manente idea lamea seu lamena vel bractea, ossea nempe, potuit appellari. lama fit ergo lamea et lamia, quod hic ba bemus. Ab illo porro lamena et lamella, ab hoc lamina et lamilla. Frequentes sunt tales for mæ pariter usitata: cocceus et coccinus, coloreus et colorinus, junceus et juncinus, fageus et faginus, hyacintheus et hyacinthinus. Sic ergo lameus, la menus et lamius, laminus, fuit usurpatum. Est enim lamia et lamina proprie adjectivum, sub quo tabula subintelligitur. Quod sappa, ligo fossorius, lamea dicitur, inde est, quod ligo lamina ferrea præmunitus est. Conf. Du Cange v. Вzμбaxr, póc Dispensatores, villici. Potest quoque reddi exactores tributorum et vectigalium. Eo sensu oc currit apud Theophan. p. 345, ubi Anastasius ordinatorem vertit, sed alii rectius publicanum exa ctorem; vid. Du Cange Gl. 1. v. Diacetes, ubi citat ex Adriani epistola ad Carolum M. hæc missi Græcorum duo spasharii Imperatoris cum Diucitin, quod Latine dispositor Siciliæ dicitur. 'O yas Sloinnths est apud Codin. p. 32 et 33. Hic tamen loci credo procuratores, dispensatores ad ministratores significare. Lustrator vel revisor, forte Arabice Almo cabel, collationator, qui originalia cum copiis, liturasve antigrapheorum seu dictatorum cum mandatis chartis et apographis scribarum compa rabat et explorabat, num hi præscripta ab anti grapheo omnia fideliter reddidissent in suis calli graphicis chartis absque detrimento aut additione alieni, vidimator nos diceremus, a subscribenda chæ vel vicorum magistri; nomici seu juridici; bullatores seu obsignatores; prostatæ vel patroni; cancellarii et curiosus littoris. 416 Ad sacellarii jurisdictionem pertinent officia omnia, quia in unc quoque secreto vel scrinio rerum, quæ ibi geruntur, inspectionem et moderationem per descriptionem notarii sui perficit. Logothetæ genici vel rationali sacrorum thesaurorum subjacent quoad gradum officia diversa undecim: chartularii arcularum; epoptæ vel inspectores provinciarum; comites aquarum [vel formarum]; æcisticus seu magister architectorum; commerciarii seu rationales vec ligalium; curatoriæ præfectus; comes lamia vel laminæ s. metallorum; dicecetæ s. dispensatores, provisores; comentianus s. commentariensis; pro tocancellarius; cancellarii. Quæstori adhærent sex diversa officia: antigraphei seu dictatores rescri ptorum; scribæ; sceptor vel lustrator aut revisor; libellensis vel recitator; lector; protocancellarius; cancellarii. Logothetes stratiotici s. castrensis ærarii rationalis septem diversis officiis præest; chartulariis secreti, chartulariis thematum, char formula Vidimus, per quam apographa auctoritatem originalium nanciscuntur. Cital Du Cange Gl. Gr. h. v. Novel. 130, Justin., tanquam si ibi legeretur hæc vox. Locum invenire non potui, sed inveni Sheratopac, qui forte iidem sunt, et sic describuntur: deλeyiropas, p. Sermo est de militibus provinciam transeun tibus. Jubemus, ait Justin. imp. quoties transitus fit nostrorum judicum et exercituum, delegatores simul esse cum eis, qui curam habeant alimenti corum. Parum videntur optiones a legatariis dis creti fuisse, si nempe hi id tuerunt, quod conje cimus, procuratores annonarum, qui militibus annonas præstarent. Nam id ipsum quoque opus erat optionum, militibus annonas distribuere ho spitiaque assignare. Ergo Hetæria pertinebat ad Arithmum. Nam acoluthus erat magister Barangorum, qui pars erant Hetæriæ, et vicarius veluti drungarii vi gilia. Puto eosdem esse cum ducenariis seu dua rum centuriarum præfectis, quibus duceni viri attributi erant; vid. Du Cange Gloss. Lat. Guther. p. 426 et 605. Pari modo ducenarii appeilabantur, quibus ducena sestertia in salarium erant assi gnata, et centenarii, quibus centena, et sexagena rii, quibus sexagena; vid. Salmas. ad Scr. H. Aug. t. I, p. 533. Ili sunt procul dubio curiosi provinciales, drungario cursus subditi, qui quæ in provinciis contingebant nova, rerum mutationem sive ab ho stibus, sive a civibus minantia, aut etiam alia soitu necessaria per celerem cursum ad drungarium et sic porro ad imperatorem significantes, si miles urbanis curiosis, qui sub præfecto urbis erant. Ita est in membranis. Quomodo autem legi et efferri debeat hoc compendium scripturæ, àño aut aut pixiou, ambigo. De apocrisario aliquid inesse, nullus dubito. Nam ad logothetam dromi pertine bant res legationum. Non memini alibi me legere de curatore apocrisatiatus.
tulariis tegmatum, legatariis, optionibus, proto cancellario, mandatoribus. Drungarius arithmi decem diversis imperat officiis: topoteretis, char tulario, acolutho, comitibus, centarchis, bandiferis vel bannerariis, labarensibus, signiferis, ducinia toribus vel ducenariis, mandatoribus. Drunkario rei maritimæ addita sunt inferiora septem officia topoteretæ, chartularius, protomandator, comites, centarchi, comes helæriæ, mandatores. Logothetes dromi vel cursus publisi pariter septem moderatur oficia: protonotarium dromi, chartularium dromi, episceptetas seu inspectores nempe evectionum), Tập interpretes, curatorem apocrisiariei [seu legationum exterarum], diatrechontas seu vernaculos et man datores. Protospatharius basilicorum aut cæsaria norum sub se habet officia quatuor: domesticum basilicorum, spatharios spatharicii seu circi, can didalos spatharicii et mandatores imperiales. Lo gothetæ gregum suppositæ sunt dignitates diversæ quinque protonotarius Asimi protonatarius Phry gia: dimcet vel provisores metatorum comites et inspectores. Domestico hicanatorum subjacent diversa novem officia: topoteretæ, chartularius, comites, protomandator, centarchi, bandiferi, du cinialores vel ducenarii, vexilliferi, mandatores. Domestico numerorum subjacent officia sex: to poteretæ; chartularii tribuni; protomandator; vicarii; mandatores; portarii. Domestico Forte sunt carcerum janitores. Vid. ad p. 4. Paulo post tribuuntur quoque domestico castrorum portarii; forte ii, quibus portæ castro rum custodiendæ commissæ erant. Posset de imperialibus palatiis recreationis et rusticationis, in quas processus facere solebant, tam urbanis, quam suburbanis intelligi. Quia tamen ista palatia seu præedia sic absolute non so lent appellari, sed wor vid. p, 426, et de xenodocho et gerocomo seu inspectore hospitalium et senilium (ut ita dicam) sermo præcessit, malin potius twv oixwv acci pere pro positum, et ædes ve nerabiles (ita monasteria appellant) hic designari credere. Conf. p. 417, 426 et 436. Agnosco tamen ultro argumenta hæc perquam debilia esse. Quis hic integrator aut sartor vel restaurator sit, non exputo. De sartore vestium cogitare non licet. Hic enim nimis humilis, quam ut in officium regium veniat; et Græci pa vel excotty eum appellant, non Expti. Penes me dubium non est, huic officio cum moneta negotium fuisse, sed quid proprie egerit, alius dixerit. Interea ne gare nolim potuisse Græcis eorum temporum in usu fuisse, ut sartorem vestium Epi ap pellarent, prorsus ut Latini sartorem. Nam sartor est, qui sartum facit, non vestimentum tantum, sed aliud quodcunque. Et Latini medii quoque pa ratorem appellabant, quem nos sartorem; vid. Du Cange v. Parator. Perinde est sic, vel Xoσbaita scribas, ut plerumque solet exarari. Ita est in Glossis: Xosбxi Vestiaritæ igitur erant Chos baitæ omnes; at non vicissim omnes vestiaritæ erant Chosbaitæ. Erant autem hi mea sententia a calceis et tibialibus Augusti, et sic dicti ab hosis, quod hosarum bayi, tibialium et ocrearum pueri vel servi essent. Quod ut demonstrem, primum mihi de voce bay et bag, deinde de hosa disse rendum erit. Ad hanc, quam proposui, etymolo giam manu me duxit vox Marepai, Marepahis, Marepazis et Marepagis. Omnes enim hi diversi sunt modi pronuntiationis et scriptionis ejusdem vocis, quæ puerum equorum, equisonem significat. Composita illa est ex voce mare, equa, et pay puer. Manavit hæc vox pay vel bay plures in linguas. Angli inde boy retinuerunt. Nos bube, bufe, unde Francicum bouffon el boufonnerie, Buberey. Dein ceps demonstrabo, y et g et fet w sæpe vices per mutare inter se. Nos quoque Germani vocem bag retinuimus, et Franci atque Itali medii ævi nobis cum pagus, vagus, pro adolescente formoso et strenuo adhibentes, unde natum pazis et page; vid. Murator. Ant. Ital. t. II, p. 1325. Germanis olim terminabant diminutiva in el, quam terminationem, ut reliquæ gentes Germanica pene oblitterarunt, ita Silesi et, si bene memini, Austriaci tam terunt adhuc, ut nimii in eo sint et omnia pene vo cabula in el terminent. Supersunt tamen adhuc ta lia in nostro quoque sermone, sed pauca, ut Schen kel, Henkel, Enkel, et nomina quædam propria Fren kel et Frenzel, Franculus, Schwabel, Suevelus, etc. Quorsum hæc spectant? Huc nempe. bag, puer vel adolescens, dicebant veteres bagel, adolescen tulus. Hinc bagelarius et corruptius adhuc bacca laureus pro tirone, tam militari, quam litterario, qui nondum miles aut magister artium est. Conf. Du Cange v. Baccalaureus. Baccalaria vero, que est predii rustici species, ut hoc liceat in transitu attingere, est corrupta pronuntiatio vocis bucella ria, prædium alicui in bucellam datum, unde vi ctum babeat. Vox bajularis apud Ugutionem, qui juvenem fortem significare ait, est eadem atque bacalarius vel baccalaureus. Vox autem bayulus pro curatore, unde baillif, natum, si quis ab hoc bay et ejus deminutivo bayel derivare velit,
optimatum subjacent oficia quinque: topoteretæ, chartularius, comites, centarchi, protocancellarius g me quidem non habebit repugnantem: malim tamen ab Arabico, Waghil, (id notatepaμμévov, tyxeyɛipioµávov, cujus fidei et curæ aliquid com missum est), repetere. Sed hoc in transitu. Nuno exemplis demonstrandum est, litteras i, y et g alternasse. Nempe veteres bai et bay et bag dicebant. Immanis talium posset acervus construi, sed ne tamen desim desiderantibus, paucis de fungar. Et sane nescio, annon veteres nostri Ger mani et eorum soboles Angli ibi i et y semper scripserint, ubi nos solemus 9 scribere. Nos dici mus Tag pro die, Angli day, veteres Germani tai, ut ex Ammiano Marcellino et Zosimo constat, qui Taifalos Baïpour commemorant, hoc est falos australes. Nam ut Westfali erant seu Fali occidentales, adhuc hodie celebres, sic etiam erant Ostfali seu Fali orientales, et Taifali, quasi di cas Tagfali, meridionales. Nos hodie diciinus Wa che, Belge, retinentiores veteris linguæ, Wacht pro vigilia. Veteres hoc scribebant guayla, id est Wayta vel Vagla, unde Francicum guet; vid. Du Cange, v. Scaraguayta, Schaarwache, manipulus vigilum. Conductor nobis Pachter olim Peyter. Pluvia nobis est Regen, Anglis rain. Nummus Pfen nig, Anglis penny. In universum omnia pene vo cabula nobis in ig vel ich exeuntia Augli in y terminant. Quomodo jam veteres pronuntiabant, Germanicone more, ut 9, an Anglico, ut i vel y? Ex allato exemplo Taifalorum et Xooбatra: putes, eos Anglico more pronuntiasse Tai et Bai, non Tag neque Bag. Nihilominus tamen putem longe plurimis in locis y in vetusta scriptione g signifi care; pro phεyua scribebant fleyma, quod ipsi quidem veteres ut flegma pronuntiabant, recen tiores autem, ignari veteris orthographiæ, eamque ex more sui ævi æstimantes, istud y ut i pronun tiarunt, fluym. Sic Belge phlegma appellant. Ve teres pro Lugduno exarabant more suo Luydu num, quod scribendi tantum, non autem pronun tiandi ratione differt. Id novis imposuit, ut inde primum Luyden (Luden) et deinde Leiden efficerent. Pro estugium scribebant estuyium, unde natum etuy, theca, sic dicta a steken, abdere; Besteck, theca, ubi aliquid abditur. Ipsi veteres Angli pro boy scribebant bog; vid. Du Cange x. Gilbog, intans præstationis, solutionis, pro quo certa taxa, gille, Geld, Entgeldung, debet præstari. Sed satius est, nos ex his etymologicis tricis expedire, et ad argumentum nostrum redire. Dixi mihi videri tobe Xooбxtraç esse hosurum bayos seu servulos. Jam demonstrandum, quid fuerint hosæ. Sunt femora lia et tibialia strictiora in una massa, qualia Hungari gestantadhuc, et ministrorum in famulitio magnalum nostrorum illud genus, quod Heiducken appella mus, et qualia medio ævo gestabant Græci, ut e figuris Menologii Basiliani quam plurimis constat, penes quos militares quidam eas hosas, alio no mine iubin dictas, in vel ayyais, id est ocreis dimidiatis, condebant, civiles autem in campagiis seu genere illo tibia lium, quod e longis loris laneis constabat, quæ decussatim super crura plectebantur et tubia seu hosas a talo inde usque ad genu constringebant, de quibus suo loco diximus. Hoc genus vestimenti femora et crura inguinaque simul in una massa velans Granci xa appellant (vid. Du Cange h. v.) unde calzoni et caleçons Italis et Francis pro femoralibus et Belgis Caussen pro curalibus usur patur. Negat cl. Muratorius t. II Ant. Ital.'in diss. de vestitu Italico recte sibi constare, fue rintne hose veteribus celebrate tantum cruralia,. an sint vestimentum ooreis Hungaricis simile, quæ tibias, femora et coxas simul vestiunt. Inclinat ta men eo, ut posterius credat. Neque fallitur. Ignotus erat hic vestitus vetustis Romanis, qui aut toga aut tunica utebantur, quæ ambæ a collo inde usque ad genua aut media vel et infima crura ho minem vestiebant, aut sago, quod citra femorum cum genu articulum, interdum in medio femore desinebat, vel etiam perizomate, quod a coxis inde nondum ad genu pertingebat; quomodo dicunt Sco tos montanos adhuc vestiri, tam brevibus indutos perizomatibus. ut ad minimum pene corporis molum tà yovuz (ut Theophrastus in Character. appellat) appareant. Ab istis militum Romanorum perizo matibus, qualium effigies nummi præstant, mana⚫ verunt vestes inferiores feminarum, quales Franci juppes appellant. Hæ enim nihil aliud sunt, quam talia perizomata talaria, producta et ampliata. Me morabilis est, sed subobscurus locus Pauli Diaconi IV. 23, quem ex parte citat Du Cange v. Osa. Lon gobardos ille ait olim vestimenta laxa et linea gestasse, qualia Anglo Saxones gestare consueve rint ornata institis latioribus varii coloris. Postea cæperunt hosis uti, ait, super quos equitantes ty bruggos byrreos mittebant. Sed hoc de Romanorum consuetudine traxerunt. lloc in loco sunt hosæ ve stimenta cruralia et femoralia ex una massa; ty bruggi autem perizomata, de quibus paulo ante dicebam. 7y (vel ut bodie scribimus die) est articulus omnis generis nominativi et accusativi pluralis,ol,al, et Bragg erat olim vox Germanica, adhuc Saxoniæ inferiori et Belgio usur pata pro femorali præcinctorio; ut intelligas ex nomine Perizanii, quod aliquis de majoribus ce leberrimi professoris Leidensis, Jacobi Perizonii, more sui sæculi assumebat, abjecto veteri gentili nomine Vorbrugge. Gestasse Romanos sæculi vi tales hosas, liquet ex Ciampini tab. 32 tomi se cundi Monument. vet., ubi exhibitur imago sancti Sebastiani ex musivo ecclesiæ Sancti Petri ad Vincula urbis, anno Chr. 682 exstructæ, qua in imagine præter alia vulgaria notanda sunt hose seu caliga in una massa seu ex uno solido panno factæ, apud talum desinentes, sic tamen distin cla, utauriphrygium in regione genu positum videa tur femoralia a cruralibus dirimere velle. Procopius eas ait p. 32 Anecdot. Græcos ætatis suæ gestasse ab Hunnis acceptas Ail Grecos ab Hunnis assumpsisse non tantum epomides et anaxyrides et ocreas, sed etiam earum rerum ipsa nomina. Designat armelausia et hosas et txangas. Et procul dubio Hunnicum atque Gothicum gesta men sunt hosæ: quapropter cas Mauricius p. 302 etiam (worápiz Fotoixà appellat. Inspice Gothos vel Seybtas in arcu Theodosiano apud Bandurium. Gestant hosas satis laxas xpocowric aut dentatas, id est excisas, et ab iis Romani protinus assume bant. Consul in diptycho Du Cangii (tab. I. dissert. de nummis ævi posterioris) hosas conspicitur ge rens pene talares. Sed jam dudum ante sæculum v Romanos gestasse hosas, ipso jam sæculo in a Chri sto nato, colligo ex loco Herodiani IV, 13, 11, ubi describens eædem Antonini Caracalla a Martiali quodam peractam sic narrat. In itinere Antoninum exonerandi Non dubito, chartularium caniclei eumdem esse atque aut canicleo præfectum. Erat autem ille, qui servabat et usus tempore præstabat imperatori canicleum scu. tubulum vel vasculum continens sacrum encaus(uu vel liquorem coccineum, quo imperator subsori bere charte
Domestico castrorum sex; topoterets, chartularii tribuni, protomandator, vicarii, mandatores, por exonerandi ventris causa successisse, Martialem igitur, quasi nutu ab eo vocatum, accurrisse, et eum a postica confodisse, dum in eo esset Cara calla, ut vestes femorum sibi detraheret: ¿nistà; péve male: kipidi. Qui potuit Caracalla vestes de femoribus detrahere, deorsum destringere, si hosas non gessit? Græci et Romani ventrem laxaturi non detrahebant, sed attrahebant, revolvebant, regerebant in superius vestes, ut feminæ nostra. Hinc hosas etiam àva uploze appellabant, id est adaptantes appellationem mori suo, non gentium mori, de quibus loquebantur, Hosæ enim proprie sunt atauplôɛç, destrictoria, non avatuples, regestoria. Verum si hosas xa tauploa; appellassent, vulgus Græcum non intel lexisset, cum femoralia destringere non possent, sed semper regererent. Hosæ igitur hæ, quocunque demum tempore invectæ in usum Romanorum et Græcorum, duplicis erant generis, castæ, quales nautæ et Helvetii adhuc gerunt, quibus etiam Schifferhosen et Schweizerhosen appellantur: (ha bent quoque tertium nomen Plauderhosen a stre pitu, quem venti earum sinubus et plicis intercepti motus inter eondum facit: et aliæ strictæ, stricte carni adhærentes, quales politiores gentes Europæ hodie gerunt; medio ævo Germani nostri huc genus Streichhosen, id est strictashosas appellabant, Faust. in chronico Limpurgensi ad A. C. 1362 hæc narrat In diesem Jahr gingen die langen Le dersen oder Lersen an, anstatt der weiten Hosen. Die gewapneten (milites] fuhren an ihren Beinen Streichhosen, und durüher weite Ledersen. grosse Dieselen hatten Krappen [aypipous, des agraffes, grapones [einen bey den andern non der grossen Zeh an bis oben hinaus, und hinten auff genestelt bis an den Ruken. Eleganter hoc hosarum genus de scribit Nicetas Manuel. Cominen. I. iv, c. 5: ENTON [de Andronico loquitur] Saepe in historia sua harum Slotwy, sectarum vel fissarum vestium, sed ut habitus in Græcia peregrini, meminit ut pag. 8 Apud Caylus dans son Recueil des antiquités Tab. Lxx conspicitur inter mimos aliquis husas gerens ad malleos pene productas: une espèce de culotte qui descend à la cheville du pied et qu'enfin les jambes sont couvertes d'une sorte de bas où l'on n'aperçoit ni attache, ni lien. Après la lecture de cette description l'on ne manquerait pas de décider cette figure est moderne, si l'on ne sçavait que que les mimes paraissaient avec toutes les espèces de vetements qui pouvaient les rendre comiques. Ainsi nul doute sur l'antiquité de cette figure, que prouvent invinciblement son aspect et sa composition. Si tam antiqua sit illa figura, Romani etiam hosas cogno verunt. Has igitur hosas, vel alio Latino græco nomine dicta tubia, qui curabant, ut imperatori apte sede rent, qui eas cruribus ejus seu campagiis alliga bant, seu tzangiis inserebant, adeoque qui simul campagia et tzangas seu ocreas ejus curabant, illi Prant Chosbaitæ seu hosarum baii, bosarum servi. Non mirum est his hominibus, qui vestitum origine Gothicum aut parabant pro imperatore, aut ei in duebant, aut utrumque faciebant, retinuisse nomen Gothicum seu Germanicum. Veterem Gothicam nostræ Saxonicæ matrem esse constat. Gothi satis mature sæculo statim altero post C. N. tempore Trajani se in rempublicam et militiam præcipue Romanam penetrabant, et ritus quosdam suos vo cabulaque Romanis quædam sua communicabant. Denique tam ad boream, quam ad occidentem Gothi Byzantinum imperium obsidebant. Sedes eorum erat Chersonesus Taurica et tractus circa Istrum et Borysthenem per Moldaviam usque in Transylva niam, ubi supersunt adhuc hodie posteri corum Saxonice, ut fama fert, loquentes. Adhuc sæculo x♥1 incolebant Gothi Chersonesum Tauricam, ut ex Iti nerario Ambrosii Contareni p. m. 20. ed. Italica Aldinæ et epistola 1 Busbekii p. m. 244 constat. Mirum ergo non est, si voces quasdam Gothicas aut Germanicas in hoc Cæremoniali nostro reperi mus. Sed neque hoc prætereundum, bosas non tan tum femoralia significare scriptoribus medii ævi, verum etiam ocreas, ut e multis locis a Du Cangio v. Osa citatis constat. Erant ergo Chosbaita indem cum olim sic dictis ministris a calceis Augusti. bere chartas publicas solebat. Erat ergo cani cleus vel præfectus aut chartularius caniclei idem, saltim nomine tenus, qui olim in aula Macedonica quem commemorat Poly bius, p. 485 edit. Gronov."[De canicleo vid. Do Cange ad Alexiad. p. 257, 378 Imperatores rubro litteras suas signabant. Georg. Acropolit. p. 453. De cinnabari qua impp. CP tani in subscriptionibus utebantur, vid. Giorn. dei Letterati, VI, p. 480, et Michael Lazari Confutat. dissert. Maffei de fabula ordinis Constantiniani p. 24]* Item Alemann. ad Procop. Anecd. p. 19, 20. Guar. ad Codin. p. 35, Da Cange v. Caniclinus et et To spóµo, quem perperam cum canicleo eundem facit. Egregius est ille locus Procopii, ad quem Alemannus de caniclio disserit, sed ipsi non bens perceptus; quem hac occasione exponere volo. Narrat, Justinum imperat seniorem rudem littera rum fuisse. Cum autem moris esset, ut imperator libellis supplicibus et mandatis subscriberet as sensum, suum excogitatum hoc fuisse artificium etc., labella lignea perpolitæ formam quatuor litterarum vocis Latinæ, quæ significaret, imperatorem ista le gisse, incidendum curant, eoque libello imposita ca lamus colore imbutus, quo scribere mos est imperato ribus, huic principi in manus tradunt, etc. Vox sutem illa Latina quatuor litterarum, quam Proco pius designat, est LEGI. non autem JUST., id est Justinus, quod existimavit Aleman nus. Hinc intelligi simul et emendari potest locus Auctoris incerti de Theodorico, Gothorum rege, quem integrum ali quando legi apud Murator. Antiqu. Ital. t. II, sed nunc non succurrit quo loco; ex parte habet Du Cange v. Interrasilís, et quidem hæc ejus verba; laminam auream jussit interrasilem fieri] id est pas sim locorum pertusam] quatuor litteras regis [immo vero Legi] habentem, unde et, si subscribere voluis set, posita lamina super chartam per id subscriptio ejus tantum videretur. Sed satis de hoc Procopii loco, quem mittemus, quando unum adhuc Niceta addiderimus, e quo constat, interdum ab eo regii sanguinis viro, qui multum apud domicum valeret, ejusque rei facultatem nactus a domino esset, vi ridi liquore subscriptum mandatis imperialibus fuisse verbum 'Emprorov, observata vel lustrala sunt hæc, vidimus. Locus est 1. vii Manuelis, cap. 3
tarii. Chartulario sacelli decem parent officia: no tarii imperiales secreti, protonotarii thematum, 88... xenodochi seu præfecti hospitalium, libripens, mo netarius nempe, mensores [frumentarii), gerocomi seu curatores senum,chartularii domuum [piarum puta, et coenobiorum], protocancellarius, cancel 8* Complures versus h. 1. desunt in cod. 86 cod. et ed. Videndum nunc,unde venerit vasculo sacrum encaustum con tinenti nomen caniclei. Recte monstravit Salmas. Exercit. Plin. p. 91, venire a cano, canistro vel lance. Cujus verba continere me non possum quin ex parte adscribam: «Festus, Cana dicunt Græci, nos canistra. Ab hac voce canum Latini diminuti vum deduxerunt caniculum et pro atramentario dixerunt recentiores, in quo sacrum encaustum re ponebatur. Inepte sic dictum censent [Alemannum notat], quod caniculi formam effigiemque præ se ferret.» H. I., quibus, quæ addam, hæc habeo. Canna erat Græcis et Latinis omnis scapus cylin dricus sive solidus sive cavus. Hinc adhuc est Ara bibus, Canna, tam hasta, quam canalis aquæ. Hinc xavoɛv et contracte xavouv erat vas omne cylindri cum cavum, in quo quod quisque vellet gestare posset, ut fructus, liba, molas salsas aliaque ad sa crificia pertinentia, item prunas ardentes, unde re tinuerunt Arabes pro batillo prunis ardentibus onusto Hinc nos quoque tubos metallicos, e quibus globi ferrei igniti exploduntur, canones appellamus, id est tubos vel cylindros cavos. Fallitur enim Du Cange v. Guna putans tormenta nostra canones a guna esse dictos Guna nihil aliud proprie est quam foramen, fenestra, hiatus omnis, nostrum Wuhne. Per gunam telum explodere nihil aliud est, quam per foramen explodere. Inde est quod Angli vocem gune adhuc pro sclopeto usurpant. Kavov apud Athenæum p.111,est vas cylindricum ferreum cum operculo ferreo, in quo mazæ genus vastóç dictum coquebatur. Naotós illi nomen erat mazæ, quod in altum exstructa esset. Nos appellamus Scherbelku chen. Kavia, sic habent Glossa Basil., of xovouλo! owlyvosion ayyɛia. Hinc apparet quoque, quare xxviv dicta fuerit matricula, rotulus, volumen, co dicillus, in quo nomina hominum ad coetum ali quem pertinentium, ut monachorum, monialium, clericorum, militum, civium,etc., item rationes re dituum aut expensarum describebantur; vid. Du Cange, v.Kavov. Proprie non ipsa volumina nomen id gerebant,sed ligneæ cylindrice capse, in quibus condebantur. Deinde extendebatur appellatio hæc ad ipsa volumina in illis capsis abdita. 'Epуodóσia erant officinæ,in quibus sedebant et opera perficiebant ab imperiali aula sibi pro certa mercede locata. Ita apud Theophanem p.395, fine memoratur xλabaplwv, officina regia auroclavariorum, in qua sedebant et vestes auroclavias pro aula faciebant certo in eam rem pretio conducti.Sic supra habui. mus vel potius locum ubi sedebant et artem suam exercebant sartores imperiales. Erant ergo of apotεs twv ipyodostwy illi, qui curarent, quæ opera factu necessaria, quibus artifi cibus, sutoribus, sartoribus, fabris lignariis, ferra riis,argentariis,serrariis, et sic porro, qua mercede locarentur. Vel etiam erant tà ¿pyodósia officinæ forenses, in quibus venum expositæ merces erant, et fabrica, Epya, quarum reditus ad privatas ratio nes pertinebant: et recuperatores illorum redituum elocatoresque officinarum erant et hic memorati; et fa bricæ medio ævo de vasis aureis et argenteis affabre elaboratis usurpabatur; vid. Du Cange Gloss. Lat. b. v. Pro dicebant quoque quia à pya, opera, fabricæ jam paratæ et confe ctæ, aut adhuc paranda, item of spytat, operarii, ibi starent Id apparet ex illo Codini loco in Origin. CPtanis n. 21, ubi pro poôóciov codex Vaticanus habet prostátov. Operarii, qui ad tales fabricas pertinerent, ergostasiarii audiebant, aut et ergosta tarii. Hinc emendanda est lex 5 Cod. Just. de episcopali audientia, ubi pro diacetis ergostatario rum, id est fabricensium, vulgo male diacetæ ergo siatanorum circumferuntur. In genere ergodosium est omnis officina, ubi opifex operam suam ad ali quid efficiendum pro mercede conducentibus elocat, aut ubi suis tironibus opus faciendum dat. Minores hos fuisse, quam toùs apxovtas tŵV pyodoolwv, apparet; qua vero in re diversi fuerint, non liquet. Forte mercedem numerabant conductis artificibus, aut naulum pro officinis elocatis exige bant.Exprimit perfótspor Latinum medii ævi major, de quo v. Du Cange Gl. Lat. b. v. pro curatore, præfecto,unde apud nos superest vocabulum Mayer. pro jam apud Malalam, 1. 11, p.236, 1, de cujus auctoris ætate Justiniano æquali dubitare non debebat Hodyus ob dictionis sordes. Istius jam sæculi et ratiocinia inepta erant et dictio monstrosa. Ex quo Christiani doctores turbare pu blicam rem inutilibus quæstionibus, omissisque stu diis litterarum humaniorum ad speculationes ridi culas, et quas ne ipsi quidem intelligerent, prolabi coeperunt, periit omnis in cogitando rectitudo, in dictione perspicuitas, cura et nitor. Non tam bar baris barbariem, quam Christianis debemus. Vide, quantus tumor, quanta peregrinitas in Codice Theodosianeo, quam non anilis sæpe Procopius, omnium sibi æqualium absque controversia optimus, quam coacta et Latinissans ejus dictio. Affectatum artificium, per quod oratio Cimmeriis tenebris fie ret obscurior, laudi erat, et tanto quisque doctior, quanto Cassiodorum et similes superaret. Sed hoo in transitu. Solæcismi hi, quales sunt μstórspo; et similia,fuerunt quidem nunquam non in usu apud vulgum,sed scriptores vel parum elegantiæ memo res ab iis sibi abstinebant. Christiani doctores ex quo cœperunt homilias suas tales in lucem edere, quales ex ambone effuderant, periit omnis honor litteris. Malalæ, ut ad eum redeam (et liceat hoc in transitu adjicere) ex ipso nomine constat ætas. Ma lalas est nomen Syriacum. Sermo Syriacus obtine bat in Syria usque ad initia Mubammedanismi. Eo surgente, Saracenis Syriam rapientibus, exegerunt Syriasmum,ejusque loco Arabismus omnia obunda bat, Syriasmo in ecclesiarum Christianarum angu stias concluso. Debuit ergo Malalas eo adhuc ævo vixisse et scripsisse, quo sermo Syriacus in usu erat. Pro rhetore Arabes non Malal, sed chathib dicunt. Ad similitudinem nostri stórepot dixit Noster quoque pro p.
larii, domesticus thymelæ seu magister scenæ vel ludorum theatralium. Chartulario vestiarii subsunt decem officia notarii regii secreti, centarchus, legatarius, præfectus vel procurator monetæ, sar tor, chartularius, curatores chosbaitæ, protoman datores. Chartularius caniclii nullos sub se habet subalternantes officiales, quia munus ipse suum solus exsequitur. Protostratori autem parent di gnitates diversæ tres: stratores, regiorum armo rum custodes et stabuli comites. Protoasecretæ 'subjacent officia tria: asecretæ notarii imperiales, decanus. Comiti stabuli subsunt officia Logo thetæ idici logi vel privatarum rationum subsunt officia quatuor: imperiales notarii secreti, præ fecti officinarum, hebdomarii seu septimanarii et majores officinarum. Magno curatori subsunt officia Reddidi curatores prædiorum et pecoris ru stici. Utrumque enim xt/jμxa novis Græcis signi ficant, tam prædia et agros, quam pecus, greges, ut vetustis Græcis. Utrumque enim & venit; v. Cedren. p. 586, 587. Imo ipsi quoque ve teres Græci xthμata jumenta appellabant, ut patet e Sophoclis Antigon. v.793, ubi non recte interpre tes vocem pro fortunis aut possessionibus accepe runt. Qui hic loci curator twy xtyμatwy est, eum Stoxty appellat Olympiodorus apud Photium, p. 106, ubi memorat aliquem Clematinus appellatur p. 245, scriptorum post Theo phanem. Græcis, ut videtur, docti Arabes, Mulck in specie pro agro et prædio dixerunt, quamvis vocabulum omnem omnino possessionem significet; v.Du Cange v. Movλxía, ubi locum hunc e Malaxo producit (dedicavit, Ecclesiæ obtulit], xpuσă xai àpyupā xai (villas] Ergo vox Arabica erat usitatior et notior eo tempore et loco, quo Malaxus hæc scribebat, quam ipsum Græcum xtra. Major palatii Eleutherii videtur reditus illius palatii ex pecore et agris et officinis et pistrinis illi adstructis et illuc pertinentibus collegisse et in rem privatam intulisse. Palatium hoc ab Eleutherio conditum non fuit, sed ab Irene, Leonis Chazari uxore, sic tamen dictum quod prope portum Eleu therii esset conditum; v. Du Cange CPlis Chr. II, p. 130. psixo:c, bes cum tabulis publicis asservantur; sitarcium, horreum, ubi frumentum in corbibus jacet; v. Du Cange v. Silarcium et Panes melliti, ubi pro Sistarciis in loco Arnoldi Lubecen sis restituendum est Sitarciis. Habebat unumquodque pene officium suum δευτερεύοντα,secundicerium vel vicarium proximum gradua primicerio, Secun dicerii ergo designati erant vicarii demarchorum. Sed de magistratibus factionalibus alio loco disse rui. Cæterum facile observabitur paulo attentiori non congruere numero posito, septem puta, dein ceps recensitas dignitates, quæ sunt juxta calculum nostrum decem,aut octo secundum calculum mem branarum, in quibus sic erat exaratum: 6 xzptou Chápios & months äpovze; absque ulla distinctione, tanquam si omnia ista unus articulus,una dignitas essent. Sangarus est urbs Bithyniæ ad mare, haud procul Helenopoli, de quo vid. Ortelii Thesaur. Georg. h. v. et Wesseling. ad Hieroclis Synecde mum p. 663; nam procul dubio Sangarus Nostri et Hieroclis Sagara idem est. Sæpe y simplex et du plex promiscue scribitur, ut iiwy pro singilio; vid. dicta ad p. 371. To delov interpretor capitalium in pios usus legatorum et depositorum, at sacra sint et inviola bilia et ad alios usus nequeant transferri. Alias to idem est atque verum vel hic loci in censum non venit. De arcariis v. Du Cange Gl. L. hac voce. Tantum hic loci etymologiam vocis apyεľov, archi vum,tradam,invitatus occasione vocabuli arcarius, Arcarium vel archarium idem est atque locus ubi chartæ, tabulæ publicæ deposita sunt.Hoc non ab &, sed ab arcu vel archa venit. Vox hæc non Latina, sed Græca est. "Appixos et applyn est fiscella,corbis. Per syncopen archa inde effecerunt. Hinc pro est locus ubi arcm cor Illi,qui invigilat tuendæ rerum consistentiæ, id est illi, qui curat, ut ex statuto ordine modeste, tranquille, decore, personæ, actiones, res omnes procedant,quapropter etiam alias ó inì ñ etakiz; appellatur sæpissime in pontificali Haberti,ut pro ceres in suas quisque classes secedant, et gradum sibi congruum occupent, ut obfervetur Verbo cærimoniario. Est enim tò xafɛotr,xóc id, quod ex veteri instituto usu receptum et servatum est. Ita apud Xiphilin. p. maxime accusabant eum non nulli, quod, quum ex veteri instituto custodes prin cipis ex Italia legerentur.Apud eumdem est p. 1085, † XATOTαGIS tou Blou, ordo, sequentia, institutum vitæ, ubi vid. cl. Reimar. Apud Nostrum p. 354 est † xatástasis twy dɛopiwy, in ordinem collocatio captivorum est apud Theophanem p. 63. C., rerum antea turbatarum constitutio, restitutio in ordinem. Apud eumdem sunt axarastaola, res turbidæ, p. 73, C. Idem p. 243, µáße τry xátáσ habet, disce modeste, ordine, sedate agere. In officialibus patriarchæ erat de quo Goer. p. ad Codin. et Gretser. p. 167. Petrus Magister scripsit libros de quibus dixi in præfatione; vid. Du Cange Gloss. Gr.Cære moniarii erat ordinare proceres secundum præce dendi et sequendi jura.incipere troparium, evocare proceres secundum suos ordines ad sacram com munionem, in magnis processionibus,in Magna Ec-. clesia osculum pacis ab imperatore accepturos manu ad eum ducere, vela seu classes procerum et legatos introducere, etc.E p. 14. Nostri fere con cludas,cæremoniarium fuisse caput silentiariorum.
novem protonotarius; notarii imperiales cura tores palatiorum; curatores prædiorum et pecoris rustici major palatii de Eleutherio nominati; xenodochus Sangari; xenodochus Pylarum; xe nodochus Nicomediæ, et curiosi. Curatori manganorum [palatii urbani sic dicti] eadem officia subsunt, quæ magno curatori præter xenodochos. Orphanotropho subsunt officia quatuor: chartula rii domus; chartularii sanctimonii [vel opum in pios usus et educationem orborum depositarum; arcarius et curatores. Unicuique amborum demarchorum subjacent hæc in factione quæque sua officia: secundicerii; chartularius; poeta; archontes; gitoniarchæ vel insularum magistri; canto res; notarii factionum; auriga, primarii de factione viri et factionis tribules plebeii. 418 Co rimoniarius tandem sub se habet officia quinque: hypatos seu consules, vestitores, silentiarios, viros præfectales et syncleticos seu senatorios. De ordine eunuchorum, quomodo dignitates, quas gerere solent, appellentur, et quantas dare pro quaque soleant consuetudines. Dignitates eunuchorum sunt duplicis generis. Quidam eas reapse legitime consequuntur, aliæ per simplex edictum dignis obtingunt; quæ posteriores etiam facile, prout dominus jusserit, ab uno ad alterum transeunt. Sunt autem dignitates, quæ eunuchis cum brabeis tribui solent, in universum octo. Et prima quidem malluviariorum, cujus bra beum est camisium vel indusium lineum, sericum velut cucullum habens, et simul sententia impera toris ore enuntiata, dignitatemque illam attribuens. Dat consuetudinem præpositis solidos 12, deutero 3, primiserio suo [puta malluviariorum], 2. Secunda dignitas est cubicularii, cujus insigne est gestatio camisii blatteis prætextati, et sic dicti paragaudii; aut etiam a præsentia præpositorum agnoscitur. Dat præpositis consuetudinem sclidos 12, deutero 4, primicerio 2. Terlia est spatharocubicularii digni tas, cujus insigne spatha cum aureo manubrio, pariter atque spathariis est, regia manu tradita. Dat consuetudinem præpositis nummos 18, papiæ et deutero 2, primicerio (spatharocubicularlorum] 4. Quarta est ostiariorum, cujus brabeum est au reus baculus vel virga gemmeo ornata capitello, regia manu tradita. Dat consuetudinem papiæ et deutero 6, præpositis 24, primicerio cubiculi 4. Quinta dignitas est primiceriorum, cujus brabeum tunica candida cum scapularibus et polis seu figu ris equorum auro intextis, solenne pompa induta. Est idem, quod supra habuimus et protinus recurret, Qui malluvium imperatori tenent aut appo nunt sunt Malluvium enim est fit hinc formant novi Græci, hinc et et tandem illine Sic placuit librario exarare pro quod idem est atque blat tea seu serica prætexta, hic loci (quia sequitur blatteo cucullo super scapulas dependente instructum. Phiala Græcis inter alia cucullum vesti as sutum et quo sursum attracto caput velatur, regesto pone cervicem nudatur, item almutziam vel bone tum aut biretum. Nominis ratio hæc est, quod talia capitis legmina referrent philas vel cymbia aut cymbala, quibus lac, calida et alia hauriuntur. Cop pam adhuc hodie appellant Itali occiput, quia, cu pam aut cuppolam refert. Nostrum Germanicum Kopff, id est caput, videtur quoque a cupa seu cym bio manasse. Tunicas cum caputiis appellabant tunicas palliolatas et ipsa caputia palliola; v. Sal mas. t. II Script. Hist. Aug. p. 771. Casulas quo que medio ævo appellabant vestes cum assuto capu tio vel cucullo. Isidorus: casula est vestis cucullata; v. ad p. 271 dicta, et Murator. Antiqu. Italic. t. II, p. 425 sqq. Vid. dicta de phengiis ad p. 340. Verte scapularibus. Procul dubio enim libra rius hic o pro w posuit more suo. Est ergo idem atque aut simile quid. Forte amplius, latius est et caput tegit, scapulare caput non item, sed solas scapulas tegit. Verti equis. Certe etiam equum novis Græcis notat, plerumque tamen ponunt eam vocein pro asino. Sed indignum videbatur procerum Byzan tinorum eorumque semper circa imp. versantium vesti honorariæ, quæ investiri solebant, asinos in texere. Propterea equos malui.
Dat consuetudinem præpositis aummos deutero 12, si forte ipsi indumentum imperiale tradat, primicerio sex. Sexta dignitas est protospathario rum eunuchicorum, cujus brabeum torques au reus gemmis et margaritis obsitus, quem ipse imperator suis manibus impositum cervicibus hono rati concludit. Accipiunt præterea et ipsi quoque tunicam candidam auro incrustatam ad modum dibitisii, et diploida coccineam cum tabliis auro contextis. Dat consuetudinem præpositis et pa triciis eunuchis 419 et protospathariis eunuchis 72, papiæ et deutero 6. Septima dignitas est illustrissimorum præpositorum, cujus brabeum sunt tabulæ patriciatus, absque tamen codicillis, in processione in chrysotriclinium regia manu traditæ. Dat consuetudinem, si simul protospatharius de claretur, litram unam et deutero pro tabulis solidos 24. Neque enim non permittitur præpositis in officiis eminere. Potest omnino præpositus simul etiam officialis qualiscunque tandem esse. Si vero 'simul quoque patricius renuntietur, pendit tantum dem atque patricii. Octava est patriciorum, eunu thicorum nempe, dignitas, cujus brabeum sunt tabulæ eburnem cum codicillis, haud secus atque sunt aliorum patriciorum barbatorum. Horum ve stitus a vestitu protospathariorum non differt nisi loris tantum, si simul etiam protospathariorum dignitatem gerunt. Patricii eunuchi dant consue tudinem eamdem, quam barbari. Obtinet autem, ut ab omnibus ad officia promotis præpositus, utpote significationem promotionis ex persona et loco imperatoris edens, accipiat ab unoquoque officiale pro consuetudine nummos aureos viginti quatuor. Nemo itaque hunc dignitatum hactenus exposita rum ordinem atque constitutionem transgrediatur, aliove modo eas ambeat et obtineat præter solos clericos, qui solo edicto dignitates accipiunt. Pro tospatharii dignitas confirmatur et significatur epirrhiptario seu cucullo, quem ipsi regia manus concludit [seu ad jugulum adfibulat]. Oportet con gregatas has consuetudines dignitatum a papia et deutero æqualibus partibus dividi præter consuetu dines chrysotriclinii, quas papias soli sibi reservat. Consuetudines autem, quæ pro tabulis eburneis a magistris, a primiceriis et a cubiculariis pendun tur, soli cedunt deutero; prout superiora docent. In festo Exaltationis sanctæ crucis mense Augusto exit [cum cruce obitque palatium et urbem] papias, et quidquid collegerit, habet sibi, parte tamen aliqua deutero indulta. Si vero aut morbis aut aliis causis cod. et ed. Nempe vel auctor. Possit quo que pro accipi, qucmadmodum superiora edicunt. Ante hoc verbum videtur ob similitudinem excidisse Conf. p. 311. M. tamen edi tis plura non habent. Verti curat, id est habet inspectionem tame hominum, ut diætariorum, candelaptarum, etc., quam rerum non anımalarum, ut olei, quo nempe illi officium faciant, hoc ne desit. est eminere super aliquem, imminere, invigilare, ha bere oculum super ipso, imperare. Thucydides p. 572 naves Lacedæmoniorum navibus Atticis in stantes, vigili oculo observantes, ne elaberentur,
papias, exit deuterus, et quidquid stipis inde col legerit, id partiuntur æqualiter, ipse atque papias. Habet autem papias sub inspectione sua diætarios per sex [magni jejunii] septimanas; et oleum for nicum chrysotriclinii et candelarum accensores. Oleum vero multifidi candelabri, quod in medio chrysotriclino suspensum est, et reliquorum poly candelorum, ipsi candelapte sufficiunt. 420 Curat etiam balneatores, et caminorum calfactores, et candelaptas lausiaci atque Justiniani, item horolo gos et zarabas. Quisquis eorum munere decease rit, habet præpositus potestatem eorum in locum alios substituendi, et accipit ab ipsis certum pe cuniæ numerum in consuetudinem; a primiceriis impeditus nequeat [e palatio cum cruce] exire nempe nummos et a singuliis dimlariis et " reliquis senos nummos. Accipiunt etiam primiserit cod. et ed. unum et populus seu cætera turba. In universum deuterus curat regitque sellas seu thronos imperia les, et diætarios et primiceriumipsorum; et stem mata seu infulas, et vestes imperiales, et vela chry sotriclinii, et qui a mutatoriis sunt, et vestitores eo rumque primicerios, et vestes axiomatum [seu quibus recens honorati investiuntur, et eos, qui sunt ab axiomatibus, qui nempe exigunt et col lectant axiomata vel consuetudines pro novis di gnitatibus ab bonoratis dandas. Quisquis horum munere suo decesserit, in ejus locum sufficiendi alium facultas est deutero, debetque ipsi novo munere mactandustantumdem, quantum modo dice bamus papiæ deberi. In processionibus id curæ est deutero, ut coeant vestitores et primicerii omnes, et ferant corniclia seu capsulas vel pyxides cum coronis intus repositis; item ut coeant omnium appellat. Hinc inferius p. 423 legimus episcopos qui sub inspectione archie piscopi aut metropolitani sunt. Apud Cedrenum p. 547 dicitur philosophia quod potest verti rebus omnibus exaltior et rebus omni bus invigilans, imperans, leges prescribens. Valde luculentus est locus Procopii Vandal. 1. I, p. 102 ed. Hoesch., ubi narrans de insolentia Vandalorum et Arianorum erga ecclesias et sacerdotes orthodo zorum, [id est Pari modo dicunt pro curare, invigilare alicui rei, inspectio, inspector, præfe ctus; v. Du Cange v. ubi legi tur Forte intelliguntur sex septimanæ quadragesi malis jejunii. et est storea, matia et junco pleza. Quæ quid huc faciat non video. quoque sunt camini, non caminorum_calfactores; atqui hos videtur loci nexus requirere. F. tamen sic dicti ut p. 463, ubi vide. Barbaricum esse hoc vocabulum, liquet; ad quam vero nationem pertineat, non novi. Arabica lingua nihil hic commodi præstat. Est quidem in ea Zarrab, percussor pulsator, et posset ergo de pul Balore seu ligni horas precum et conventus in ecclesiam indicantis accipi. Verum videtur hoc officium ad pertinuisse, a quibus hi Zarabæ diversi nominantur; et Zarrab non in specie pulsatorem talis ligni, sed rei cujus cunque tandem, ut cursorem monetæ, percussorem tympani, etc., notat. Quid sibi hic loci velit hoc compendium,non exputo. Solet alias centenarium seu massam centum auri librarum significare; quod tamen huc non quadrare, ultro patet. Miliaresia in Latinis substi tui ex conjectura. Supellex axiomatum sunt e. c. virgo aurem ostiariorum et silentiariorum, codicilli et tabulæ eburneæ patriciorum, torques candidatorum, etc. (10(Hinc ut ex illo proxime sequente o apparet, bio notare idem, quod no tant consuetudines, taxæ solvenda pro novo munere. Non hic de tabliis seu prætextis vestimento rum cogitandum, sed sunt tabulæ vel areæ vestia ris vasta, late, forma quadrate, cum sint pyxides cylindricæ. Non enim audis gladiis, sed in Vagina con ditis astabant protectores principibus et archon tibus, ut exemplo memorabili Ardeschiris apud Procopium Vandalic. I. 11, sub finem, p. 162, ed. Hoschel. Quis hic sit barbarus, fateor me nescire. St
[palatiorum puta] diætarii, et gerant in processioni bus tabulas imperialibus mutatoriis onustas; item ut processiones s6quantur sutores imperiales et auroclavarios et aurifabros. Officium quoque deu terorum est, ut spathas imperiales vaginis suis re conditas gerant, et a barbaro [seu capitaneo hete riæ] majumam nomine processionum accipiant. Debet etiam papias lignum in septimana vice una et deuterus quoque vice una accipere. Hæc omnia custodiri, observari et peragi oportet, neque turbari, sed firma et immota manere, quemadmodum pia et Deo plena majestas nostra constituit, itemque an tiquis temporibus qui ante nos pie regnarunt, qua par erat, ordinarunt. De dignitatibus quas eunuchi solo imperatoris edicto consequuntur. Novem proprie et stricte sunt tales dignitates domini paracœmomenus seu accubitor; domini prolovestiarius; præfectus mense domini; prefe otus mens imperatricis; papias magni palatii; deu terus magni palatii; pincerna Augustæ; papias magnauræ et papias Daphnes. Possunt tamen in universum eunuchidignitates omnes obtinere, quas barbati, præter eparchi seu præfecti urbis et quæ storis et domesticorum dignitates. 421 Caput II. Has igitur omnes dignitates utriusque generis, tam re et solemnibus cum cæremoniis, quam verbis attributas cum studeamus distincto perpicuoque et accurato sermone persequi, æquum non putamus, o amici, cum dictis tractationi finem imponere, sed potius necesse videtur, ut, (quod maxime nobis indagandum et declarandum erat, et vos a me ro gastis), plenam omnibus numeris perhibeamus ex positionem de præsessionibus et præcedentiis harum dignitatum. Propterea repetituri tanquam in reca pitulatione jam dictarum dignitatum nomina, dabi mus nunc operam, ut cujusque ordinem et appella tionem et propriam sedem perspicue breviterque tanquam in canone quodam aut laterculo declare mus. Oportet enim artoclinam, cujus est dignitates ad sacram mensam assessuras intro vocare, omnes eas probe nosse, sacrorumque imperialium convi viorum cæremonias et directionem gemino modo analogia bio obtinet vocabulorum in nostro frequen tium, hicanatus excubitus, etc.. pro præfecto hica natorum, excubitorum, barbarus hic erit præfectus barbarorum seu hetæriæ. Nunquam tamen alias in nostro codice sic appellatur. Potest hæc dictio significare et honoratos tam per brabeum, qua mero effato regio, et ho noratos tam in ipso actu constitutos, quam vacan tes, Similis huic locus est p. 55, ubi dicitur Ergo locus honoratior erat sinistra. Sane adhuc hodie est apud Turcas. Animadverti, ait Bus bekius, p. 48, apud eos digniorem haberi locum si nistrum, nisi quid aliud obɛtaret, quod eam partem gladius honestet et qui sit in parte dextera quodam modo gladium habeat sub manu ejus, qui sinistrum la tus claudit, ille vero eum gestet liberum et expeditum. Observaverat quoque cl. Leichius in Adversariis, nolaverat e memoriis Trevoltinis Ann. 1707. 822, Abbatem Batelli id libello Rome A. 170; edito de Sarcophago marmoreo Probi Anicii et Probe Falconiæ multa disputasse de more S. Pauli imaginem a dextra et S. Petri a sinistra collocandi, et demonstratum ivisse, sinistram fuisse honoratio rem. Non tamen apud Græcos quoque sinistram fuisse honoratiorem, evinci idoneo argumento po test, cum potius multa sint, quædextram illis habi tam fuisse honestiorem clare testentur. Sane ubi cunque imperator cum patriarcha procederet, sem per dextram occupabat. Inter conditiones quibus Justinianus M. Theodahatum in regno Gothorum Italico confirmabal, erat, teste Procopio p. 173, init., et hæc, ut Theodahato nunquam poneretur statua soli, sed semper cum Justiniano, et sic. ut imp. dextram, ipse sinistram teneret. Multa possenttalia exempla congeri. Sed parco in re manifesta. Accipio pro munere, quo quis alterum dignum censet et donnt. Cæterum non video, qui possit discus epulis onustus ad sini stram sedenti commodius quam ad dextram sedenti tradi.
propriæ appellationem pronuntiare,et simul dextra manu gestuque decoro et consueto competentem cuique suum locum assignare; amicumque domini eum,qui primus introvocatur, ad sinistram domini manum ablegare,quo nempe sua majestas illi primo vocato eo facilius commodiusque dapes porrigere possit. Secundo autem loco vocatum ad dextram ablegare; et proclamare hoc tenore: Patriarche Constantinopoleos; Cæsar; Nobilissime; Curopalata Basileopator; Zoste patricia. Hæ nempe sex digni tates solæ simul cum imperatore in mensa apocopta seu privata et a cæteris separata epulantur.Reliquæ autem omnes sunt secundi ordinis, ut magister [primus], magister [secundus] et sic porro. Horum honoratorum si quis officio præterea mactus est, facere,scilicet voce dignitatis cuique singulari viro " prehabetur alteri ejusdem quidem dignitatis viro, 89 toixvey cod. et ed. sed officio casso, etiamsi ipse postremus seu pro motionis tempore recentissimus sit. Deinde evoca tur rector; syncellus Romæ; syncellus CPoleos. Syncelli, si qui adsunt, patriarcharum orientalium, præcedunt et sequuntur ordine, quem in ordine ecclesiastico tenet suus cujusque patriarcha. Dein archiepiscopus Bulgariæ; tum patricii eunuchi.Ho Potest de collega imperii accipi, qualis erat Alexander, frater Leonis, sub quo regnante Cleto rologium hoc concinnatum fuit. Cum tamen alias of Bathɛiç sint Augustus et Augusta, et inter mensæ separate membra Patricia Zoste nomine tur, quæ erat in aula Augustæ præcipuæ dignitatis femina et post Augustam prima, et prorsus ad officium Augusti nihil faciebat, dicunturque præ terea, Augusta ubi nulla esset, celebrari non po tuisse convivia xix accubituum, admodum proba bile est, Augustum et Augustam præsedisse, quo accedit, sex tantum dignitates hic recenseri, quæ ad mensam separatam admitterentur; et tamen ubique per hoc Cletorologium leguntur illi mensæ præter Augustum duodecim assedisse. Forte igi tur aderant summorum illorum principum uxores et maritus Patricia Zostæ. Non ausim tamen hoc affirmare, recogitans summum aut fastum aut verecundiam Augustarum, quæ oppido raro pro ceribus se spectatum dabant. Et præterea non semper aderant Basileopatores, neque nobilissimi. Et quod præcipuum est, Auguste eodem modo. et iisdem temporibus, quo Augusti, conviviis so lemnibus excipiebant uxores eorum procerum, quos Augustus penes se convivas haberet, v. ad p. 172 et p. 227. Etiam in convivio principis Mol daviæ, quo clerum et proceres suos excipit, et quod in multis cum solemnibus veterum impp. CPlanorum conviviis convenit, ut possit eorum imago merito dici, principissa non adest. Descri bit illud convivium La Croix in l'Etat présent de P'Eglise Grecque, 1. 1, c. 15, quem totum locum, quia Cletorologium hoc nostrum egregie illustrat, non pigebit contulisse. Colligas quidem e loco Niceta p. 232, feminas quoque regii sanguinis cum imperatore epulatas fuisse. Sed ille ibi de privatis epulis, non de publicis statis conviviis lo quitur. Satis hæc verba indicant, reliquarum om nium dignitatum nullam ad separatam mensam fuisse admissam. Atqui tamen contrarium toties deinceps asseveratur. Credebam aliquando secundum & μáytorpoç vitiose iteratum esse. Certe p. 423, tantum semel nominatur magister. Verum potest librarius de fendi. Nam et alibi nostri Codicis memorantur duo magistri, quorum unus videtur in parte Au gusti majoris, alter in parte minoris, aut potius unus in parte Augusti, alter in parte Augustæ fuisse. Luitprando ad xxiv diversa officia primi ordinis aulæ Byzantinæ cum præposito magistri nomine recensenti in Historia derogare fidem nolim. Forte illa ætate, qua CPli ille erat prima vice, circa A. C. 947, magistri nomen præmittebatur primariis quibusque dignitatibus. In nostro tamen codice semper hic tenor obtinet patricius et an thypatus ille vel ille. Tempore post titulus probe dri in usum veniebat, prohedrus et protovestiarius, prohedrus el canicleus, et sic porro. Atqui magister officiorum non mera digni tas, sed ipum officium unum de præcipuis erat. Toutwy itaque non de magistris, de quibus proxi me præcessit sermo, sed de accipiendum, quæ deinceps nominantur: ut patri cius in officio constitutus, etiamsi recens creatus, præcedit patricio officium non gerenti, etiamsi veteri. Quamvis sæculo x rarius CPlin irent legati pontificis Romani,quam sæc.vet vi cum adhuc imp. CPtano Roma pareret, nonnunquam negotiis ex pediundis Roma illuc legati mittebantur, syncelli seu vicarii Pontificum plerumque. Cardinales enim tum nondum valde frequentes erant, quam vis noti jam essent, ut patet e Nostro p. 428. Rarius quidem legitur nomen syncellorum sedis Romanæ fuisse tamen illi quoque suos syncellos, et ex hoc loco et ex aliis patet, quæ Du Cange v. Syncellus collegit. Docet quoque Noster, Romanæ sedis clerum CPtano præhabitum, ordinem scilicet quemque suo pari, fuisse.
rum quisquis officio honoratus est,prafertur alteri [non honorato alia præter patriciatum dignitate]. Tum sequuntur hoc ordine: Proconsul patricius et strategus Anatolicorum seu Orientalium; pronconsul patricius et domesticus scholarum; proconsul pa tricius et strategus Armeniacorum; proconsul pa tricius et strategus Thracesiorum; proconsul patricius et comes opsicii; proconsul patricius et strategus Bucellariorum; proconsul patricius el strategus Cappadociæ; proconsul patricius et stra tegus Charsiani; proconsul patricius et strategus Coloniæ; proconsul patricius et strategus Paphla goniæ; proconsul patricius et strategus Thraciæ; proconsul 422 patricius et strategus Macedoniæ; proconsul patricius et strategus Chaldiæ; procon sul patricius et strategus et domesticus excubito rum; proconsul patricius et eparchus seu præfectus Urbis proconsul patricius et strategus Pelopon nesi; proconsul patricius et strategus Nicopoleos; proconsul patricius et strategus Cibyrrhæotarum; proconsul patricius et strategus Græciæ; proconsul patricius et strategus Siciliæ; proconsul patricius et strategus Strymonis; proconsul patricius et strategus Strymonis; proconsul patricius et strategus Cephaleniæ; proconsul patricius et stra tegus Thessalonice; proconsul patricius et strate gus Dyrrachii; proconsul patricius et strategus Sami; proconsul patricius et strategus Ægæi ma ris, proconsul patricius et strategus Dalmatiæ; proconsul patricius et strategus Chersonis; procon sul patricius et sacellarius; proconsul patricius et genicus logothetes vel generalis rationalis; proconsul patricius et quæstor: proconsul patricius et logo thetes rei militaris; proconsul patricius et drun garius vigiliæ; proconsul patricius et drungarius rei maritima; proconsul patricius et logothetes cursus; proconsul patricius et logothetes gregum; proconsul patricius et domesticus hicanatorum; proconsul patricius et domesticus numerorum; proconsul patricius et domesticus optimatum; pro consul patricius et comes castrorum; proconsul patricius et chartularius sacellii; proconsul patri cius et chartularius vestiarii; proconsul patricius et chartularius caniclii; proconsul patricius et protostrator; proconsul patricius et protasecretis; proconsul patricius et comes stabuli; proconsul patricius et præfectus idici vel rei private; procon sul patricius et magnus curator; proconsul patri cius et curator palatii manganorum; proconsul patricius et magister supplicationum; proconsul patricius et præfectus orphanotropheorum; pro consul patricius et demarchus Venetorum; procon sui patricius et demarchus Prasinorum.428 Quod si autem, qui hæc officia gerunt, non omnes simul prosonsules quoque fuerint, sed in nudo patriciatu euam aliqui dignitatem, sive strategi, sive dome stici, sive officialis alterius, adierint, talibus præfe om. R., cod. et ed.
runtur quoad sessionem simplices proconsules, ita nempe, ut gradum hi teneant secundum tempus traditorum sibi codicillorum; exceptis solis stratego Anatolicorum et domestico scholarum. Hi enim soli, etiamsi proconsules non fuerint, sessione ta men præhabentur proconsulibus omnibus. Si quis autem, eorum, proconsulum puta patriciorumve simplicium, ad strategi dignitatem ullumve aliud eorum officiorum promoveatur, quæ solo domini edicto impetrantur: tunc sedet eorum unusquisque in loco non eo, quem ut proconsul patriciusve ob tineret, sed eo quem oficii sui gloria et auctoritas deposcit; non tamen secundum ordinem gradus traditorum codicillorum. Contingat enim quocun que tandem officio eorum, quæ per mandatum impertiuntur, ut qui juxta tempus promotionis ultimus deberet esse, præcedat eum, qui promotorum antiquissimus est. Si qui autem pagani sint, hoc est officiis cassi, patricii, cedunt gradu patriciis officia gerentibus. Si quis in dictorum officiorum aliquo successorem nactus fuerit, procedetur cum eo in evocatione secundum gradum qui antea ipsi com petebat ex ordine codicilli sui. Omnes autem introvocantur hoc modo. Caput III. — De sessione dignitatum in universum. Primus sedet magister, tum rector, dein syncel lus; patricius et propositus idem; patricii eunu chi; proconsules patricii et strategi secundum strategata, id est, præturas aut provincias suas aut officia sua; proconsules patricii simplices se cundum æram codicillorum suorum; patricii stra tegii [et officiales, qui non sunt simul proconsules] secundum strategata sua aut officia sua; præpositus qui non est patricius; si autem simul officio fungi tur, præit alteri [idem officium gerenti]; protospa tharius et strategus Anatolicorum; protospatharius et domesticus scholarum; protospatharii et strategi peculiarium per Orientemthematum vel provinciarum secundum ordinem suorum strategatorum; protospa tharius et domesticus excubitorum; protospatharius et præfectus Urbis; protospatharii et strategi thema tum Occidentis ex ordine suorum strategatorum; metropolitani; archiepiscopi secundum thronos vel sedes suas; protospatharius et sacellarius; episcopi sub inspectione superiorum pontificum constituti primicerii eunuchi cubiculi; 424 qui sisimul sunt protospatharii, præferuntur simplicibus primiceriis, idemque obtinet de iis, qui alia præterea officia ge runt; protospatharius et logothetes genici; ostiarii cubiculi,qui si simul officiis fungantur, præhabentur collegis suis; quæstor, etiamsi protospatharius non sit; protospatharius et logothetes fisci militaris; protospatharius et drungarius vigilia; economus Magnæ Ecclesiæ, ut hoc tempore gradum tenet; pro tospatharius et logothetes cursus; protospatharius et drungarius cursus; protospatharius et drungarius classiariorum;protospatharius et logothetes gregum; protospatharius et præfectus hominum imperialium seu basilicorum; protospatharius et domesticus hicanatorum; protospatharius et domesticus nume aut ante excidisse putat R.
rorum protospatharius et domesticus optimatum protospatharius et comes castrorum; protospatha rius et chartularius sacelli; protospatharius et chartularius vastiarii; protospatharius et chartula rius caniclii; protospatharius et protostrator, pro tospatharius et protoaseoretis; protospatharii ex persona, id est repræsentantes, thematum, unus quisque secundum ordinem sui thematis; protospa tharius et comes stabuli; protospatharius et præfe ctus idici logi seu rationum privatarum; protospa tharius et magnus curator; protospatharius et cu rator manganorum; protospatharius et magister libellorum supplicum; protospatharius et orphano trophus; protospatharii et cleisurarchæ [seu præ fecti limitum, vel et minorum, quam sunt strate gata, prefecturarum];protospatharius et demarchus Venetorum; protospatharius et demarchus Prasi norum; protospatharius et ceremoniarius; proto spatharius et exstrategus Anatolicorum: protospa tharius et ex domesticus scholarum; protospatharii et exstrategi singulorum thematum Orientalium; protospatharius et exdomesticus excubitorum; pro tospatharii et expræfecti; protospatharii et exstra tegi themathum occidentalium; protospatharii et exquæstores; protospatharii chrysotriclinii; qui tamen olim præferebantur exstrategis et expræfe ctis; protospatharii judices; protospatharii de con tubernio maglabitarum et articlinæ, protospatharii et archontes stabulorum; prolospatharii et exofi ciales, sedum officia, quæ olim tenuerunt; proto ɛpatharii et basilici secundum promotiones suas; protospatharii et asecretis; protospatharii urbani; protospatharii exotici vel suburbani aut et provin ciales. Quod si autem non omnes illi fuerint pro tospatharii, qui dignitates per mandatum obtin gentes tenent, quantum quidem ad strategum pro vinciarum Orientalium et Occidentalium attinet, hi, quandoquidem 425 dignitate gaudent, ideo quod cum ea brabeum simul non acceperint, non cedunt sede et præcedentia suis provinciis conveniente; sed eam sedem obtinent, quæ suis provinciis assi gnata est. Præfectus urbis et quæstor pari jure fruuntur. Reliqui autem omnes dignitatum insigni bus simul et officiis honorati semper illis præba bentur, qui secum eadem insignia dignitatum, sed absque officiorum muneribus, obtinuerint. In ore dine autem officiorum quisque locum sibi proprium occupat. Post protospathariorum classem introdu citur secunda, nempe spatharocandidatorum [seu spathariorum et candidatorum), ut qui simul spa 50 effecit R. ex incerto cod. compend. Vox hæc bis hic legitur, ut puto, otiose. Quæ secundo loco est, eam aut delendam, nullo dato successore, aut si cum alia permutari debet, pro ea sufficiendum monachi, putem. Εt præterea leg. Attamen p. quoque legitur absque ubi nulla alia, quam Magna Ecclesia seu S. Sophia intelligitur. Huc quoque refero dictionem p. ubi dubium, an subintelligi debeat. Monachos ad Magnam Ecclesiam pertinuisse constat. Ubi autem sunt monachi, ibi quoque presbyteri et hegumeni locum habent.
tharocandidati et officiales sunt, eo introducendi om. R., cod. ordine, quem officium quodque sortitum est. Spa tharocubicularii sacri cotonis; spatharocubicularii cubiculi; presbyteri palatini; presbyteri iidemque hegumeni [monasteriorum]; presbyteri Magnæ Ec clesis; spatharocandidati exstrategi; spatharocan didati chrysotriclinii; spatharocandidati domestici judices; spatharocandidati maglabilæ simul et ur ticlinæ iidem; spatharocandidati exofficiales; spa tharocandidati domestici lausiaci; spatharocandi dati asecretis; spatharocandidati et cleisurar che; spatharocandidati et turmarchæ fœderatorum; spatharocandidati et turmarchæ Lycaoniæ et Pam. phylim; spatharocandidati ettopoleretæ scholarum; spatharocandidati et turmarchæ legionum Orienta lium secundum earum ordinem; spatharocandida tus et topoteretes excubitorum; spatharocandidati et turmarchæ legionum Occidentalium; spatharo candidatus et topoteretes arithmi; spatharocandi dati et turmarcha classiariorum; spatharocandida tus et topoteretes rei navalis; spatharocandidatus et topoteretes hicanatorum; spatharocandidatus et topoterates numerorum; spatharocandidatus et topoteretes optimatum; spatharocandidatus et topoteretes castrorum; spatharocandidati urbani; spatharocandidati secretorum, e tandem biscon sules secundum suos ordines. Horum omnium qui spatharocandidati simul non fuerint, succedunt quidem illis sui ordinis, qui insignibus honorum ornati fuerint, id est qui spatharocandidati sint, honore tamen officiis sui gradus debito post illos gaudent, (ita ut spatharocandidatos inferioris gra dus præcedant]. Tum introducitur spathariorum classis, ut spatharii cubicularii sacri cœtonis; cu bicularii cubiculi; cubicularii patriarchæ; œcono mus Magnæ Ecclesiæ; diaconi palatini; diaconi Μagna Ecclesi; spatharii chysotriclinii; spatha rii judices; 426 spatharii maglabitæ et articlinæ; spatharii turmarchæ secundum legiones suas; spa tharii topoteretæ secundum tagmata sua; spatha rii et asecretæ; protonotarius dromi; spatharii spa tharicii; spatharii et comites cortis Anatolicorum; spatharii et comites scholarum; spatharii et comites cortis Orientalium legionum secundum earum ordi nem; spatharius et assessor præfecti urbis; spatha rius et rationalis prætoriorum; spatharii comites cortis legionum Occidentalium secundum earum ordinem; spatharii et chartularii generalis logothe tæ; spatharii et magistri scriniorum quæstoris; spa tharii et chartularii rationalis fisci militaris; spa tharius chartularius thematis Anatoliæ; spatharius charlularius tegmatis scholarum; spatharius et ace tuarius; spatharii et chartularii peculiarium qua rumque legionum Orientalium; spatharius et char. Ita scribitur interdum vox fæderatorum, sed rectius Male enim distinguit bos ab illis Goar. ad Cedren. p. 487. Non habeo quæ de federatis post Du Cangium in Glossar. Gr. addam.
tularius excubitorum; spaliarii et chartularii legio num Occidentalium; spatharii et imperiales notarii sacellii; spatharii et imperiales notarii vestiarii; spatharii et imperiales notarii idici seu rei priva tm; spatharii et notarii arcularum publici erarii; spatharii et protonotarii magni curatoricii; spa tharii et deuterenoutes seu secundicerii demarcho rum; spatharius, qui prædia imperialia curat; spa tharius et domesticus ministerii triclinaris; spatha rius et zygostates seu libripens; spatharius aurifa ber; spatharius et archon armamenti seu apothecæ armorum; spatharii et xenodochi; spatharii et ge rocomi; spatharii et protonotarii thematum secun dum eorum ordinem; spatharius et œecisticus [seu magister architectorum); spatharii urbani et spa tharii exotici vel suburbani vel provinciales. Horum omnium officialium, qui munus aliquod gerit, sic tamen, ut simul non sit spatharius, ille succedit quidem illis sui ordinis, qui dignitates cum insigni bus acceperunt, attamen gradum officii præ hono ratis inferioris ordinis obtinet. Post hos introducitur quarta classis, hypatorum seu consulum, stratorum, candidatorum, mandatorum, vestitorum, apralorum seu honorariorum, tam tagmaticorum seu de ordini bus urbanis, quam thematicorum seu de ordinibus provincialibus, in hunc modum:consules imperiales et chartularii et notarii dictorum supra secretorum seu scriniorum secundum gradus suorum officiorum et scriniorum; consules pagani seu functione et aucto ritate cassi; senatorii; clerici palatini; clerici Magna Ecclesia; stratores, si qui tum sint, chrysotriclinii; stratores maglabii, sipariter qui sint; 487 stratores privati lausiaci et asecrets; stratores sacri stratoricii; stratores; scribones [vel deputati] excubitorum; char tularii thematum domestici tagmatis scholarum; do mestici thematum Orientis et Occidentis secundum classes et dignitates suas; asecretæ honorarii; nota rii asecretiarum honorarii; regii candidati circi,man datores, vestitores, silentiarii, drungarii thematum honorarii secundum themata sua drungosque seu ma nipulos suos; comites thematum eodem modo, comi tes numerorum honorarii; chartularius arithmibono rarius; comites rei navalis honorarii; chartularius rei navalis; comites hicanatorum honorarii; chartu larius hicanatorum honorarius; chartularius stabuli honorarius; epictes [seu compulsor] stabuli hono rarius; tribani numerorum; chartularius numero rum; comites optimatum; chartularius optimatum; obartularius castrorum; secundicerii demarchorum; tribuni castrorum; proximus scholarum: centarchi seu centuriones arithmi; centarchi hicanatorum; Tam in urbe, quam in suburbiis et in oras Asia maritima erant ab imperatoribus successive condita palatia et prædia, in quæ aut ipsi sece debant rusticatum, aut quæ bene meritis ad dies vitæ fruenda utenda permittebant, ut e Script. post Theophan. p. 6, constat. Ita claris litteris hic loci scriptum ex bibent membrana; v. dicta ad p. 416. est pro Sic loquebantur medio avo, vel pro nauta, pro milite, pro architecto. ms. Lego ut in superiori bus aliguoties. Nam opponitur urbs regia suburbiis, municipiis, provinciis. Forte jungendi hi sunt per intersertum xa!, ut in Latinis feci.
protectores scholarum; vicarii numerorum; vicarii 94 Verba ol castrorum; draconarii excubitorum; exeparchontes vel exprefecti provinciarum; stratelata; acoluthus arithmi; protomandator excubitorum; protomanda tor hicanatorum; protocarabi seu naucleri; proto notarii thematum et gregum honorarii; bandiferi arithmi; bandiferi hicanatorum; eutychiophori [seu victoriarum gestatores] scholarum; sceuophori seu vasiferi vel tropaoferi excubitorum; labarenses ari thmi; sceptriferi scholarum; signiferi excubitorum; vexilliferi arithmi; vexilliferi hicanatorum; axio matici vel honorati scholarum; senatores excubito rum; duciniatores vel ducenarii arithmi; ducinia tores hicanatorum; mandatores scholarum; proto cancellarii thematum; opliones tegmatum; proto cancellarius genici logothetæ; protocancellarius quastoris; protomandator numerorum; protoman dalor castrorum; protocancellarius sacelli;centar chus vestiarii; protomandatores et legatarii excu bitorum; mandatores et legatarii arithmi; excubi tores; janitores palatii et secretorum; vernaculi cursus; factionarii; magistri vicorum; notarii fa ctionum; charlularii factionum; poetæ factionum; musici factionum; aurigæ factionum; mandatores numerorum; 428 mandalores castrorum; legata rius vestiarii; chosbaitæ magni vestiarii; centarchi strategorum thematicorum; micropanite; custodes castrorum honorarii; centarchi bandorum; demotæ seu populares aut factionales; drungarii peditum; cancellarii secretorum; torpoteretæ chororum; mi. lites tagmatum et milites thematum. Horum, quos diximus, omnium si quis dignitates simul tenet earum, quæ cum brabeis dari solent, ille gradum præ collega suo insignibus non item ornato habet; si vero pagani sint [muneris titulo tantum conspi cui,absque functione,] tantum in offciis secundum ordinem jam expositum evocantur. Legati autem peregrinarum gentium, in aulam delati et honore de dominorum nostrorum epulis participandi digni babili, evocantur in hunc modum. [Episcopi Ro mani episcopis nostris præhabebantur.] Episcopi Romæ si qui ad nos veniunt, præhabentur nostris episcopis. Pari modo presbyteri, et in universum omnis ordo ecclesiasticus Romanus habet gradum præ nostro secundum illum sedendi ordinem,quem superius tradidimus. Id idem quoque teneatur de tribus per Orientem patriarchis.Collocabantur au tem legati Romani, qui sub Leone, pio imp., adve niebant procurandæ unionis ecclesiarum gratia,ita notam marginalem esse censuit ideoque uncis inclusit R. Sunt forte assessores in judiciis militaribus criminalibus. Forte tales quoque erant penes hica nalos, senatores dicli. Non dubito, vitiosam hanc vocem esse. Cum tamen alia melior non succurrat, debui eam in Latinis quoque reddere. Hæc et sequentia uncis a me inclusa efficie bant in membrana unum versum, et erant paulo majoribus litteris, (capitalee aut quadratas appel lant.) scripla, tanquam si titulus essent. Sed sunt potius nota marginalis. Eamdem ob causam paulo quoque post etc., majoribus litteris exarata obsepsi.
o nt episcopus Nicolaus et cardinalis Joannes præirent toti classi magistrorum. [Qui ab Antiochia et Hie rosolymis aderant syncelli,prehabebantur magistris omnibus.] Pariter,syncelli Antiocheni et Hierosoly mitani locum habebant in secundo convivii ordine 8]. supra omnes magistros. Amici Agareni patriciorum et strategorum succedunt classi quoad ordinem se dendi, sic tamen, ut illos ipsos inter illi, qui ex Oriente venerint, occidentalibus præhabeantur. Hi sic dicti amici collocati sedent in sinistra positione [seu prima mensa plage triclinii sinistra) quarti a principio aut quinti, quia nempe sub secundum missum cadunt. Qui ab Hunnis Bulgarisve amici adfuerint, in evocatione communium et consueto rum conviviorum quarti aut quinti introvocantor in secunda positione,scilicet etiam hi post patricios 95 Verba xai payloτpov et ipsa notam marginalem esse putans, uncis inclusit R. Cl. Leich. in dissert. de Constantino Por phyr nostro operi præfixa §. IV. narrat. Leonem Sapientem, Nostri patrem, a Nicolao, CPtano pa triarcha, ob quartum initum conjugium commu nione sacrorum fuisse exclusum; Sergium autem, pontificem Romanum (is est numero tertius), le gatis CPlin missis conjugium illud approbasse et pro legitimo declarasse, Nicolaum autem censura sua, ut Photio faventem, notasse. Id contigisse an. 906, idque confici e Baronii Annalibus.Non dubito nostro in loco ad hanc legationen respici. De anno subest adhuc levis scrupulus. Anno 906 non dum sedebat Sergius in throno. Videtur igitur le gatio illa non a Sergio, sed ab ejus antecessore, Benedicto III, expedita fuisse. Quinam fuerint illi Nicolaus episcopus et cardinalis Joannes, quorum hic fit mentio, melius forte scirent, quam ego, illi, quibus historia ecclesiastica familiarior est. Primum ordinem efficiebant qui mense im periali separatæ assidebant, secundum magistri et omnes, quos p. 421 dixerat TC GETÉS TE Εst igitur hic loci idem alque pro toto convivio ponitur, ut jam supra ad p. 348 observavi. Paulo post (eadem p. C. ult.) recurrit vox és, sed alio significatu, ut ibi dicam. Potest quoque 001; pro ¿½, ferculo, accipi, quod habetur p. 429. Agareni vel Saraceni occidentales sunt Egyptii et Libyes, in Sicilia et Sardinia tum po tentes, et quibus ob oram Italiæ maritimam, Apu liam, Calabriam frequentia cum Græcis bella et ne gotia erant. Tota Africa ab Ægypto inde usque ad fretum Gaditanum mari Mediterraneo prætensa Arabibus, al Magrab, Occidens, appellatur. Hic loci est σic, idem atque plaga vel latus. Stabant nempe mensæ in triclinio xix accu bitorum sic. regione introitus stabat mensa se parata regia prætendens summam triclinii partem. Ad hujus mensæ dextram pariter atque sinistram partem stabant alice mensæ utrinque novena. Dextra igitur pars erat +6, sinistra Úvoμo BÉBIs. Convivæ, tantum ab uno mensæ latere sedebant, illo nempe, quod ad parietem spectabat; alterum vacuum erat, quo inferentibus dapes eundi et redeundi locus esset. Unde facile est, colligere, triclinium Justiniani ædificium non valde latum,sed admodum longum fuisse, cum ab utraque parte novenæ mense starent, ad quarum singulas una continua serie bini et deni homines sederent. Conferri meretur narratio Luitprandi de modo, quo ipse fuit exceptus in convivio augusto. Haud parum enim rem nostram illustrat et dicta confirmat. Tria fercula solebant in convivium angu stum inferri. Primum, quod promulsidem possis appellare, provocando appetitui: alteri nomen erat missus assæ carnis, tertium zò Soulxiv, placentarum et mellitorum vel saccarato rum missus. De his missibus sermo hic loci non est, sed alio sensu debet vocabulum missus bio accipi. De unoquoque superius dictorum missuum participabant convivæ omnes. Quia vero,ut e Luit prando et Græcis scriptoribus constat, non mensis singulis lances epulis oneratæ imponebantur, sed solummodo in mensam regiam, e qua imperator unicuique suam portionem mittebat, necesse erat, ut admodum grandes essent lances, quæ imperiali mensæ imponerentur; propterea etiam leguntur illæ curribus invectæ et trochleis atque funibus sublevalæ atque sic in sacra mensa depositæ fuisse. Quantumvis autem magnæ essent lances illæ, non poterant unius ferculi seu cibi tantum capere,quan tum 228 hominibus sufficeret. Quapropter una lance vacuata, debebat altera eodem ferculo plena inferri, et tertia et quarta, et sic porro, donec omnes de eodem ferculo portionem suam accepis sent.Cum secundo ferculo seu assæ carnis et tertio codem modo procedebatur. Erant cujusque ferculi plures missus.Primus missus destinatus erat sedenti bus in peculiari vel separata mensa regia; secundus patriciis et similibus; tertius et reliqui magistrati bus inferioribus. Patet, talem convivandi modum inscitum et tædii tumultusque plenum et prorsus illiberalem fuisse. Imperator ipse diribebat partes et cuique mittebat. Putasne operam talem impera tore magis, quam servo, dignam, in qua multum temporis consumitur neque parum sudatur? Et qui potuit unus 228, ter in uno convivio, id est, 681 portionibus diribendis sufficere? Fac, illum non ipsum diribuisse, sed articlinos; fac, ipsum solum, modo portiones ad quemque convivarum misisse nonne vel in eo satis tædíi, quod caput rumpat et cibum commode capere atque respirare haud sinat? Vix crederes ita fuisse actum, ni testarentur fide digni auctores. [Sed credibile est, imperatorem non omnibus promiscue convivis, sed tantum paucis quibusdam delectis, quos distinguere vellet ab aliis, fercula misisse, ut facit princeps Moldavia (vid.La Croix 1. supra citato). Olim quoque impe ratores Romani sua manu convivis fercula mitte bant. Lampridius in Alex. Severo (Scr. Hist. Aug. t. I, p. 951): Semper de manu sua ministris con
eosdemque strategos et omnes in velo seu corpore] 18 Twy koptwy ȧxovblois xwesota Oi vivii et panem et partes aut olerum aut carnis aut leguminum dabat, senili prorsus maturitate patrem familias agens. Procul dubio quoque Joannes Com nenus ex antiquo instituto et more sibi jam a mul tis annis familiari illo Paschatis die, quem ultimum celebrabat æger, pridie quam exspiraret, tà De more Isaaci Angeli tois mapestust fercula distri buendi insanis dithyrambis Nicetas Choniates p. 231, E. Ex Addendi.] Id est: in mensa, cui aseident, sunt octavi aut noni ab initio inde, vel sunt fini quam principio mensæ propiores. Nam cum minus solemnibus seu, ut Noster dicit, conviviis pauciores convivarentur, et pauciores mensæ servirent, ne cessario altius sedebant hi legati exteri. In solem nibus autem conviviis numerosissimis 19 accu bituum, aucto numero convivarum, non poterant non ad inferiorem locum detrudi. Patet ex hoc loco, secundum cerimoniale Byzantinum bunc ordinem respectu legatorum exterorum fuisse habitum, ut maxime honorarentur primoque loco haberentur Saraceni, dein Bulgari (neque id mirum, cum ambæ gentes proximi illi ab oriente et meridie, hi ab occidente atque se ptentrione Byzantinorum essent vicini), tum denique Franci, remotiores, et deinceps cæteri, ut Russi, Allani, Armeni, etc. Causa ergo non erat, ut tan topere quiritaretur et indignaretur Luitprandus, Cremonensis episcopus, legatus Ottonis I ad Nice phorum Phocam imp., propterea quot postpositus Bulgaricis legatis fuisset. Edicit typicum nostrum, Bulgarorum legatos statim post patricios debere in sacra mensa collocari, et Francorum legatos unumquemque secundum Xepotovlav seu installa tionem suam, nach seiner Bestallung und Amle. Jam erat Luitprandus episcopus. Atqui supra p. 423, dicuntur episcopi Græci sequi protospa tharium sacellarium et præcedere protospatharios cæteros; et in imagine Ravennatis ecclesiæ Justi nianum exhibente poculum aureum ecclesiæ offe rentem, apud Alemannum ad Procop. p. 72, cle rici ut inferiores ad imp. sinistram stant, spatharii ad dextram, ut honoratiores. Ergo non poterat Luitprandus altiorem, quam inter protospatharios, locum desiderare, adeoque post Bulgaros collo candus erat, qui inter protospatharios et patricios medii erant. Audiamus ipsum ejus locum. Illustra bit totum hoc negotium. Me in invisam domum, ait p. 481, præceperunt reduci, magnaque custodiri cautela usque in Sanctorum Apostolorum religiosis cunctis celebrem diem. Qua celebritate me satis patriciorum constitutos, et simul cum patriciis ad Augustum admitti solitos magistratus: ut etiam ipsi secundo (issu sacræ mensæ fruantur. In noven decim accubitis autem, qui celebrari diebus festis solent, evocantur hi octavi aut noni; scilicet post velum seu corpus procerum prædictum. Francorum tandem legati, si quidem investiti sunt muneribus iisque funguntur, 429 evocantur secundum illa, Si vero sunt pagani seu cassi dignitatibus, subse quuntur classem officialium. Reliquis e gentibus advenientes amici succedunt ad unum omnes classi spatharocandidatorum. Caput IV. Postquam igitur scientiæ articlinicæ specialem quamdam tractationem conscribere studentes, im perii nostri dignitates demonstrative distincteque ægrolum nec non et Bulgarorum nuntios, qui pridie venerant, ad Sanctos Apostolos sibi obviare [mpoép x 50x, procedere in curiam, venire in comitatum] præcepit, cumque post næniarum garrulitatem [tà designat] el missarum celes brationem ud mensam invitaremur, in citeriori mar gine mensæ, quæ erat sine latitudine longa, Bulga rorum nuntium, Ungarico more consum, anea catena cinctum [xlo, ut Noster supra, id est, torque, quem Luitprandus per contemptum æneam cale nam appellat, forte æneum, sed inauratum] et, ut mens mihi suggeril, catechumenum [Christianismi candidatum nondum baptizatum doctrinæque Chri stianæ rudem, ideoque cum docto episcopo haud comparandum] mihi præponit, ad vestram plane domini mei Augusti [Ottonem I, aut solum, aut una quoque Augustam ejus uxorem compellat], contu meliam. Verum domini mei, meam non conside rans, sed vestram injuriam, mensam reliqui, Cum que indignans abire vellem, Leo Curopalales, impe ratoris frater, et Proto a secretis Simeon pone me sequuntur, hæc latrantes: «Cum Christophori filiam Petrus, Bulgarorum Vasileus, conjugem duceret, upwva, id est consonantia (pacta], scripto jura mento confirmata sunt, ut omnium gentium apostolis, id est, nuntiis, penes nos Bulgarorum apostoli præponantur, honorentur, diligantur. Bulgarorum ille apostolus, quanquam, ut dicis et verum est, ton sus, illotus et catena ænea cinctus sit, patricius tamen est, cui episcopum præponere, Francorum præscrtim, nefas decernimus, judicamus. Et quoniam te id in digne ferre cognoscimus, non te nunc ad hospitium, ut pulas, redire sinimus, sed in diversorio quodam cum imperatoriis servis [tois Baσidixois] cibum gu stare compellimus. Quibus ob incomparabilem cor dis dolorem nihil respondi, sed quæ jusserant feci, indignum judicans mensum, qua non dico mihi Luit prando episcopo [catechumenus, hæc vox videtur excidisse, sed necessario requiri] sed Bulgarorum nuntius vestro præponitur nuñtio. Sed lenivil dolorem meum imperator sanctus vel Abeytos, irridet Græcos] munere magno [omnia hæc ironice dicta], mittens mihi ex delicatissimis suis cibis hædum pinguem, ex quo ipse comederat, allio, cepe, porris laute suffarcinatum, garo delibu tur, quem vestræ lunc mensæ inesse optavi, ut, qui delicias sancti imperatoris tantas [ita lego pro fuu stas] esse non creditis, saltem his perspectis crede retís. Transactis ergo octo diebus, cum Bulgari jam abessent, putans me mensam magnificare suam, in eodem loco me satis ægrotum convivari coegit.
exposuimus sacrorumque conviviorum decorem atque constitutionem vobis exhibuimus: agedum narrabo vobis quoque, quomodo species dignitatum, quæ in unoquoque die festo ad mensam vocari so lent, et multiformes earum vestitus, quibus quam que introducere oporteat. Incipiam autem ab eo loco, in quo primitiæ divinæ gratiæ sese mundo monstrare coeperunt, quando eliam a Deo promoti et sacratissimi nostri imperatores mundanum hoc, id est in mundo quidem subsistens, attamen plus quam mundanum solemniter celebrantes gaudium ad exemplum adventus Christi ad homines, univer sales illas epulas corporalis exceptionis et conviva tionis fidelibus in commune explicant et propo nunt. Festum Nativitatis Christi, in quo XIX accubituum dapes proponuntur. Oportet itaque nos, amici, splendido illo et glo rioso die Nativitalis Christi, quando multifariæ in comparabiles xtx accubituum dapes proponuntur, primum quidem apud sacram mensam mixti, in Magna Ecclesia apparatam, ad coepulandum domi nis nostris Christi amantibus proceres sacri sena tus, numero duodecim evocare, ut magistros, præ positos, proconsules patricios, strategos, officiales, quos assumere dominis visum fuerit; dein vero illos introducere, absque suis tamen cuique propriis chlamydibus, sed in solis camisiis. Si autem stra tegi quidam excitati fuerint, introducantor in suis scaramangiis cum drungario vigiliæ. Ad venerabi lem xix accubituum mensam oportet nos advocare duo quidem magistros, proconsules patricios, stra-( tegos autem sex, amicos vel legatos e Bulgaria duo, tandem officiales de ordine logothetæ rei mi litaris, aut et aliis inferioribus officiis duo, quo ad eamdem cum domino mensam accumbant amici 06 conj. R. 18' cod. et ed. Non licebat coram imperatore in chlamyde, ut veste extima et honoris, stare, sed si in ejus con spectum veniendum esset, chlamys debebat deponi; ut nos hodie gladium et cannam ponimus ad illu strem virum adituri. Historiam Roberti Guiscardi, ad Alexium Comnenum admissi et pallium suum sibi substernentis, quæ quodammodo huc etiam pertinet, e Du Cangio v. Bancus alibi in his notis retuli. Et si vel maxime chlamydati accumberent, tamen ad illatum primum ferculum deponenda erant chlamydes, aut etiam antequam id inferretur. Insignis est locus Nostri p. 162, quo dicitur, post quam ad mensas esset assessum, præfectum mensæ jussu imperatoris exclamiasse:Eruite chlanidia ves tra. Tunc surrexisse omnes et exuisse et illa et saga, qui iis induti essent. Hæc accepisse regios engistiarios et tradidisse asservanda suis admini stris in Scylis; conf. p. 42 et 47, tam reverentiæ erga imp., quam commoditatis gratia, ut expedi tius epularentur et amplius sederent convivæ. Sié dicitur p. 47, patriarcha imperatori assessum iens omophorium deponere et surgens de mensa resu mere. Ipse imperator chlamyde posita in dibetesio, genere tunica, epulabatur, ut e sequentibus constat. Veteres quoque Romani aut in cœnatoriis accum bebant, aut, si togati, saltim toga submissa; vid. Salmas ad Scr. Hist. Aug. t. I, p. 95. Græci medii avi sedebant, ut nos, ad men sas in reliquis quidem conviviis; at in solemnibus illis conviviis imperialibus 19 accubituum accumbebant ex veteri more Romano. Claris verbis id perhibet Luitprandus 1. vi, Hist. c. 3, quem locum quamvis aliis jam laudatum non possum tamen non ascri bere. Impense enim rem nostram illustrat. Est do mus, ait, juxta hyppodromum aquilonem versus mirz et altitudinis et pulchritudinis, quae Decaennea Acu bita vocatur. Quod nomen non ab re, sed ex appa rentibus caussis sortila est, quoniam quidem de cem et novem mensæ in ea quæ secundum carnem est, Domini nostri J. C. nativitate apponuntur, in quibus imperator pariter et convivæ non sedendo, u cæteris diebus, sed recumbendo epulantur, quibus in diebus non argenteis, sed aureis id est, eneis, inauratis] vasis ministratur. Non colligi debet ex hoc Luitprandi loco, convivum in 19 accubitis solummodo festo Nativitatis Christi fuisse. Nominat enim hoc festum præcipue, quia reliqua convivia solemnia ibi agitata majoribus diebus festis, ut
duodecim, imitamentum apostolorum, qui cum Christo ad mensam accubuerunt. 430 Procedunt autem unus post alterum, secundum ordinem suæ quisque dignitatis antico modo, induti suas quisque chlamydes, et in pedibus habente sua quisque campagia. Oportet autem illos introducere, post quam advenerint, qui mensæ astare et servire debent, imperiales ministri triclinares, et vocales seu musici; gestu nempe signum accipiente sacræ mensæ castrense ab eo, qui superne astat, illustri præposito, et simul cum ipsis ascendente usque ad tribathmum seu suggestum trium graduum sacræ mensæ, et in orbem eos circa venerabilem mensam collocante; quo imperator, quos voluerit, viritim propius advocare possit. Ad accubitos autem eeu meneas ambarum partium (respectu sacra mensa Paschatis et Pentecostes, tam diu non continuabant atque hoc natale. Hoc enim per 12 dies, paschale per 9 aut 10 ad summum, Pentecostale per 6 ferme celebrabatur. Ab hoc more accumbendi dicuntur convivæ in 19 accubitorum epulis ávaxλ(vεobal, ut nostro in loco et passim hujus Cletorologii, et apud Leonem Grammatic. p. 458, ubi Michael imp. et Eudocia aug. corollas nuptiales seu benedictio nem matrimonialem in S. Sophia dicuntur acce pisse, thalamo geniali, in quo sponsorum pars pro prima vice concumberat, in Magnaura posito, Tois, recumbente senatu in 19 accubilis. *[De lecto accubitum 12 Apostolorum expri mente, quo in Pascha utitur pontifex, et de prosa Græca hoc tempore decantata vid. Ordo Roman. p. 187.] Vid. dicta ad p. 368, et Petit de La Croix, Etat présent de l'Eglise grecque, p. 36, ubi ait, so lere Græcum patriarcham feria quinta magna pedi luvium Christi imitari et duodecim pauperibus pedes lavare, qui 12 apostolorum nominibus insi gniuntur et Judæ nomen sorte duci, quia nemo li benter illud subeat. Diu me torsit hic locus, quia nempe verba hæc cum proxime præcedenti vedµévo cohærere mihi videbantur; non poteram enim concipere, quisnam esset anticus ille modus vestiendi: donec tandem intelligerem, extuar jungenda esse; procedere antico modo est ante mensas transire, et 6715ble pone mensas. Conf. 438. Ita supra habuimus pag. 64: "Istaval of stant in orbem, quod paulo post p. 65, xxx táctv appellat. Non licebat, ne ipsis quidem militum recto ribus, ad sacram mensam, ut locum securitatis et quietis, in tzangis seu ocreis coriaceis, habitu mili tari, venire, sed comparendum erat in campagiis, gestamine pacis. Ta abr (nempe imperatori), ait Noster p. 252. Etiam veteres Romani accubituri calceos soleis mu tabant et positis togis induebant cœnatoria. Memo rabilis est locus Monachi Sangallensis a Du Can gio v. Osa citatus, e quo apparet, etiam in aula Caroli Magni morem obtinuisse, ut proceres ocreas detraherent, qui coram ipso comparere vellent: cum ad obsequium domini cuncti vellent hosas suas ex trahere. Cum aversarentur novi Græci, ut rem im piam et probrosam, instrumentalem musicam, et tam ex Ecclesia, quam epulis suis ejicerent, voca les musici cantabant per epulas a principio ad finem usque, pausam tantummodo interponentes ad sin gula illata fercula, quo tempore organa pulsaban tur; vid. p. 338. Huic rei deligebantur potissimum psaltæ (iidem cum vocalibus) ex æde S. Sophiæ, et ex æde Apostolorum, dicti. Conf. Salmas. ad Scr. H. Aug. t. I, p. 943, et Du Cange v. Vocalis. Canebant autem hi vocales Baalixia, cantica in laudes principis, de quibus v. dicta ad p. 333. Idem est atque orμx, oruɛľov, signum. Ita intra ox7ux est datum regia manu signum surgendi. Vide supra not. 10, col. 191. Ascendebatur igitur ad sacram separatam mensam tribus gradibus. Ita comparatæ erant tum temporis summorum principum mensæ. Sic ad pon tificis Romani mensam olim tribus gradibus ascen debatur, ut patet ex Augustini patriarchæ Cerimo niali 1. 1, § 2, p. 149 edit. Catalani; quem locum, quia rem nostram haud parum illustrat et ideam de dispositione mensarum in triclinio 19 ac cubituum facilitat, ascribere haud piget. Verba ejus hæc sunt: Parabitur igitur aula convivii aulæis et pannis sericis aureisque. In capite aulæ erit sug gestum, ad quod triplici gradu ascenditur, longum pro latitudine aulæ. In medio surget quadratus tha lamus palmi altitudine, super quo mensa paratur pontificis. [Hæc est illa amoxon.] Apud parietem erit sedes papalis, ad quam parvo, et deinde magno scabello ascendetur, ornabiturque sedes cum panno aureo pendente supra caput. Mensa erit alla ad ju stam proportionem supra suggestum. sinistra para bitur alia mensa pro credentia papæ cum vasis aureis et argenteis, vino et aqua et aliis consuetis. dextra parte aulæ infra suggestum parabuntur mensæ pro episcopis et presbyteris cardinalibus et paulo inferius pro aliis prælatis. sinistra e regione mensæ cardinalium parabitur mensa pro diaconis cardinalibus, et inferius aliæ mensæ pro diaconis nobilibus et officialibus. Pariter de Othone III imp. narrat Dithmarus 1. Iv, eum sedisse loco eminen tiore. Verba ejus sunt: Imperator antiquam cu piens consuetudinem revocare magna ex parte jam suis deletam temporibus multa faciebat, quæ diversi diverse accipiebant. Solus ad mensam quasi semicir culum factum loco cæteris eminentiore sedebat. Posset ex hoc loco quodammodo concludi, mensam separatam fuisse circularem, aut saltem semirotundam, ut Sigma Græcum seu Latinum, Sane ad Sigmata, sic appellabant tales mensas, se debant veteres et medii ævi homines. Conf. locus Dithmari modo citatus. Non tamen stringit illud argumentum. Nam satis recte dici possunt circa mensam etiamsi oblongam collocari homines.
ad dextram et sinistram slantes oportet vos vo care illo splendido et celebri die totum senatum, qui campagia in pedibus gerit, ut asecretas, char tularios magnorum secretorum, imperiales nota rios eorumdem secretorum, ut a spatharocandidatis inde incipiendo et descendendo per dignitates ad consules, iterum consules, comites scholarum, si lentiarios, protectores, eutychiophoros, sceptro phoros, axiomaticos seu honoratos e diversis digni tatibus, ad numerum usque 168, de Agarenis præ. torii 24, de amicis Bulgaris 12, et fratres pauperes itidem 12. Procedere autem oportet illos in serie hoc modo: senatores quidem secundum suam quemque dignitatem et diversa officia, dextraque sinistraque divisos; Agarenos autem locat e regione et conspectu imperatorum ad sextam et septimam mensam; Bulgaros ad nonam [et ultimam] ejusdem obilus [vel plagæ, dextrm scilicet]. Pauperes exci piuntur pariter quoque nona mensa, sed sinistræ partis, ubi nempe drungarius adstare solet. Intro ducere autem oportet omnes post adventum amico rum primo loco ad sacram mensam vocatorum hoc modo. Axiomaticos seu in dignitatibus constitutos omnes cum suis mutatoriis, chlamydibus puta et campagiis,secundum ordinem dignitatis, quam quis. que gerit, et officii pariter; Agarenos autem in candidis vestibus absque zonis, et in calceis; præambulante ipsos articlino, qui eos introevocat, et simul cum ipsis ascendente in utraque parte {triclinii] per posticam partem accubituum et dein ceps ab antiqua eorumdem enumerante in singulis accubitis duodenos accumbentes, neque permittente cuiquam, ut prius accumbat, quam imperiales mu sici adstantes modulos suos occmperint. 431 cod., cod. et ed. Perobscurus hic est locus. Nam si imperator in medio sedit, recta prospexit ad introitum tricli nii, ubi nulla mensa, et nemo sedebat; ad dextram vero non magis commode, quam ad sinistram, po terat prospicere. Ergone in angulo summo sinistri lateris sedebat? Suadere videtur hic locus et p. 431, ubi memoratur, exitus, qui in summa triclinii parte e regione imperatoris est Sexta vero et septima mensa, ad quam accumbe bant Saraceni, erat ad dextram, ut patet e verbis proxime subjectis Dicuntur Bulgari nonam mensam ejusdem obitus seu lateris occupare cum Saracenis; et pauperes nonam men sam sinistræ positionis seu plage. Ergo Bulgari nonam mensam dextri lateris, et Saraceni duas alias ejusdem lateris occupabant. Liberæ nempe erant mensæ et a parietibus aliquantum remolæ, ut præter eas tam ab antica, quam a postica obiri posset, et introducebantur convivæ a postica, educebantur autem ab antica. Absque zonis intrabant hi Saraceni, forte quia, ut capti bello, discincti, cingulo, id est, mili tia et honore omni, soluti erant. Sed in universum nulli, sive cincto sive distincto, licebat olim cum cingulo ad sacram mensam venire; qui mos quam vis mutatus sub Gallieno fuerit, tamen deinceps revocatus est, ut e Trebell. Pollione constat, cujus hæc sunt verba Script. II. A. t. II, pag. 245-47 Cum cingula sua plerique militantium, qui ad con vivium venerant, ponerent hora convivii, postea rogati ad convivium cincti accubuerunt. Atque hine tractum morem, ut deinceps cum imperatore cincti discumberent. Discincti esse solebant epulan tes. Hinc immodestia Neronis notatur a Suetonio c. 51 Quod plerumque synthesinam indutus ligato circa collum sudario prodibat in publicum sine cinclu et discalceatus. Debebant conviva surgere, quando aut be nedicendum dictis laudibus imperatori esset, aut in ejus salutem bibendum, aut quando e regia mensa dapes ad convivas mitterentur. Ita quoque apud Hannos in usu fuisse, ut, quando unus alteri pocu lum vini propinaret, surgeret inferior neque consi deret prius, quam poculum porrectum delibasset aut ebibissel. sit Priscus in descriptione cœnæ, qua apud Attilam exceptus cum cæteris legationis comitibus fuerat. Excerpt. Legat. Hoeschel. p. 51, cum omnia ordinata et parata ad epulandum essent, Deinde, illato
Postqnam omnes accubuerunt, oportet animum at et consumpto primo ferculo, one, etc. Apparet ex hoc loco, duo tantum fercula in convivium Attila illata, ter tamen bibi tum et ter surrectum fuisse de mensis, ante illa tum primum ferculum, inter primum et secundum, et tandem sub finem secundi. Ter quoque Græci bibebant; ut alio loco videbimus. Jam alibi memini de scenica medii ævi et aula CPtanæ Musa egisse, ant potius argumentum hoc, de quo perparum novimus, attigisse. Inficetam eam fuisse et sapuisse ævi sui rus atque nugas, probabile est. Spectacula theatralia edidisse veteres impp. Romanos Inter epulas suas, constat e Spar tiani Hadriano p. 215: In convivio tragœdias, co mædias, Attellanas, sambucas, lectures, poetas pro se semper exhibuit. Secutorum imperatorum plerosque non arcuisse suis a conviviis scenicas voluptates, colligitur e Lampridii Alexandro Severo, de quo ille tanquam peculiare quid refert, quod voluptates scenicas in convivio nunquam habuit, sed summa illi oblectatio fuit, ut catuli cum porcellis luderent, aut perdices inter se pugnarent. Late patet vox μn apud novos Græcos. Non solum comoedias et tragœ dias significat (quas si a medio ævo saltim tolera biles requirimus et exspectamus, videmur injuriam illi facere), sed etiam, idque magis, omnia, quæ auditu spectatuque delectare poterant, ut Atellanas seu centones e scurrilibus dictis et conviciis, musi cam vocalem instrumentali junctam, petaurista rum funambulorum aliorumque agyrtarum qualia in epulas medio ævo fuisse introducta et e cona Trimalchionis, quæ sequioris ævi fructus est, et e ludo Gothico, de quo Noster p. 222 narrat, constat. Et de his talibus nugis potius hic loci puto dictionem accipiendum esse, quam de dramatibus posticis, prorsus ut &xpó est omne spectaculum exhilarans, ut Casaub. ad Athen. monuit. Quamvis novi Græci Romanos se appellent et nomen Elλ/vwv ut infame devitent (nam qui "Elλnva quemdam eorum appellaret, is haud mino rem sibi factam crederet injuriam, quam si idolo latra, impius, sacrilegus fuisset dictus), attamen sermonem suum appellant, autem Latinum, et pwater dicunt Latine loquen tes. Ita Photius in Excerptis vitæ Gregorii M. p. 760 fine dialogos ejus ait Romana, hoc est Latina, lingua in communem usum Ecclesiæ Græcæ con versos fuisse Vigebat olim Latinus sermo in aula Byzantina tempore Constantini M., deinde sensim desuescebat, quibusdam imperatoribus, ut Juliano, Græco sermoni magis, quam Latino faven. tibus, quamvis alii essent, qui Græcum prorsus tendere ad musicos cantus; et quando peculiaris id significans atque monens tonus insonuerit, oportet omnes surgere ad dominis benedicendum suasque chlamydes exuere; quorum illud etiam repeti debet, quoties musici insonuerint et quoties ludicrum ali quod exercitium peragatur, item quando dapum non intelligerent, ut Valerianus et Valens, quod ex Themistio constat. Brevi prorsus exolescebat Latinus, ut necesse esset leges, quæ ex antiquo more conservandæ majestati Romani imperii Latina poponebantur, simul quoque Græce pro poni, et orationes, quæ ad milites et senatum novo imperatore essent habendæ, utroque sermone recitari. Tandem Latina prorsus exacta nullum sui vestigium reliquit præter paucas quasdam voces singulares et formulas salutandi, bona vota, in diebus festis, joci et hilaritatis et antiqui ritus servandi gratia coram imperatore, quando epulare tur, biberet, in publicum procederet, recitari solitas, quales passim in hoo codice prostant, ut Vivite, Felicissime, etc.; vid. p. 7, et cap. 74 1. 1. Si recte habet lectio apud Luitprandum Legat. p. 483, mos erat in aula Byzantina homilias Chrysostomi Latine inter epulas legi, aut saltim curabat Nicephorus Phocas in gratiam Luitprandi id fieri. Sed neutrum probabile cum sit, malim cum iis facere, qui pro voce Latina ibi legunt voce elata. In sacris quoque obtinebat Latinus sermo apud Græcos satis diu par tem aliquam. Memorabilis est locus Nicolai, pon tificis Romani, in epistola ad Michaelem imp. (vid. Du Cange v. Obsequiare): Ecce quotidie, imo vero in præcipnis festivitatibus inter Græcam linguam, veluti quiddam pretiosum, hanc [Latinam] quam barbaram et Scythicam linguam appellatis, miscentes, quasi minus decori vestro facitis, sic hac etiam in vestris officiis et obsequiis non utamini; item Leonis IX., Epist. 1, c. 23, ad patriarcham CPtanum; Ad quid vestro imperatori Latinæ laudes, et in Ecclesia Græcis recitantur Latinæ lectiones. Scilicet volebant eo indicare, se cum Ecclesia Latina unitos unum corpus, unum cœtum efficere. Paria quoque Latini faciebant olim quidem, partem suis in sacris Græco sermoni vicissim tribuentes. Vid. scriptum vetus de Liturgia (tallica apud Martene t. I Rituum Ecclesiastic. p. 464, ubi inter alia hæc leguntur. Ajus [id est, ayios] vero ante prophetias pro hoc cantatur in Græca lingua, quia prædicatio Novi Testamenti in mundo per Græcam linguam processit, etc. Anastasius in Benedicto 11I: Græcas et Latinas lectiones, quas die Sabbato sancto Paschæ simulque et sancto Pentecostes subdiaconi legere soliti sunt. Idem in Leone III de ipso hæc Darrat: Hic pro more Det cautela orthodoxæ fidei fecil scuta argentea duo, scripta utraque Symbolo [nempe fidei], unum qui dem litteris Græcis, et aliud Latinis, sedentia dextra lævaque super ingressum corporis, Ergo mos erat in ecclesiis Latinis symbolum fidei utraque lingua scriptum gradibus litteris in soutis ligneis vel mar moreis tabulis exponendi. Sæpius mentio fit in Ordine Romano lectionum Græcarum, ut p. 25 Deinde lector ascendens in ambonem imprimis Græca legit: deinde statim alius Latina; ad quem locum Mabillonius hæc notat Apposite ad hunc locum ait Amalaricus initio l. 11: Sex lectiones ab antiquis Romanis Græce et Latine legebantur, qui mos apud CPlin hodieque servatur propter durs causas; nam quia aderant Graci, quibus incognita erat lingua Latina, altera propter unanimitatem utriusque populi. In magna Græcia diu substitit mos Græca Latinis in officio sacro jungendi, ut patet ex Angeli de Nuce notis ad Chronicon Cassinense 1. I, o. 32,
aliquid e sacra mensa per jucundum castrensem ad convivas emittatur. In horum autem[musicorum et thymelicorum] exitu oportet [nos artoclinas] ad vocales musicos, Romane vel Latine loquentes, et, illis exclamantibus, simul ad gestum clarissimi ca strensis attendere, eoque edito, convivas simul om nes exsurgere, jubere atque educere in suis tunicis vel vel legi vult R. ubi inter alia S. Anastasii, episcopi Neapolitani, hæc verba citat: In qua [Neapoli] laici simul cum clericis assidue Græce Latineque communi prece psallunt Deo. Ex eodem apparet, sacerdotum quos dam Græce, alios Latine per antiphonas cantasse, unde Græca et Latina pars sacerdotalis dicta fuit. Mansit in Ecclesiis nostratibus aliquale vestigium illius moris. Hymnos enim quosdam veteres Lati nos non chorus tantum cantorum, sed etiam ipsa plebs ita canit, ut alternatim Latina verba et Ger manicam eorum interpretationem cantent: e. c. puer natus in Bethlehem, item in dulci Jubilo, in quo hymno versus Latini Germanicis ita sunt interpolati, ut hi illos non interpretentur, sed cœ ptam ab ilfis sententiam continuent. Locus Chronici Cassinensis, ad quem Ang. de Nuce observationem superiorem attulit, hic est: post hæc incipientes tetanias omnes pariter ingrediebantur in ecclesiam S. Petri et iterum data oratione cantabant Tertiam et deinde missam: Venite benedicti Patris mei, cum cantu promiscuo, Græco videlicet atque Latino, usque ad complementum Evangelii. Addidit ad hunc locum excursionem angelus, qua indagat, num sacra Liturgia sermone vernaculo et vulgariapud Græcos et Latinos primis sæculis celebraretur, au secretiori et vulgaribus ignoto. Josephus Antonius Saxius in notis ad Landulphi Jun. Histor. Mediolan. c. 22, putat etiam Mediolani sæculo adhuc XII Græcam linguam in sacris viguisse ejusque rei vestigium et argumentum se reperisse in numine festi Græco (festi de Hagios puta) tum recens instituti. Conf. Josephus Catalanus ad Augustini Patricii Cerimo niale Ecclesiæ Romanæ p. 117 sq., ubi inter alia ait olim consuevisse in regni Neapolitani Ecclesiis epistolam atque Evangelium Græce et Latine præ legi, et adhuc hodie Brundusii semel per annum in Dominica Palmarum epistolam et Evangelium Græca lingua ex prisca et immemorabili ejusdem Latinæ ecclesiæ consuetudine recitari. In corona tione sua quoque Romani pontifices curabant sibi laudes Græce, Latine et Hebraice dici, quo persua derent non intelligentibus, Romanum episcopum @cumenicum et omnium summum esse, cui etiam Græca Ecclesia se submittat. Acta Concili Pisani de Anno 1409: Dominus papa Alexander fuil coro natus. Ex illa die multa fuerunt solemnia, ut puta de stupis combustis, dicendo: Sic transit gloria mundi; de epistola et Evangelio in Missa Græce, Hebraice et Latine. Crassus in Diario ele ctionis et coronationis Leonis X: in melio valit ille, qui ducturus est epistolam; portans librum Evan geliorum, et cum eo qui dicturus est epistolam Græ cam; et post eos qui lecturus est Evangelium Græ cum, diaconi cardinales sequuntur ordine suo, inter quos ille est, qui dicturus est_Evangelium. [De prosa Græca coram pontifice Romano cum 12 cardinalibus tanquam cum 12 Apostolis accum bente decantata v. Ord. Roman. p. 187. Rotho magi versus ultimus litaniæ Græcus est. Moleon. p. 345.] Ipso superiore anno, mense Maio puta A. 1752, nuntiabant publica novella, Parisiis, ni fallor, ab illa societate, quæ captivos Christianos a piratis Turcicis redimit, missam Græcam fuisse celebratam, forte ex vetere instituto. Sermonem Græcum Romæ adhuc sæculo x1 in usu, aut potius pro illorum temporum Gothicis et onerosis mori bus, qui affectationen et ridiculum mimum atque fastuin rebus in on nibus monstrabant, jactatum fuisse, apparet ex tabula xvII tomi primi Monu mentorum vetustorum Ciampini p. 35 exhibita, quæ imaginem sistit ænearum valvarum ecclesiæ 8. Pauli extra muros urbis, in multas areas paral lelas divisarum, etimaginibus sanctorum historiis que biblicis, rudi cœlo designatis, inscriptionibus denique plurimis Græcis, sed aspersis quoque Latinis, imo et Arabica una et altera obsitarum. Quo in ectypo idiographia Græca istius ævi cum idiographia nostrarum membranarum apprime con veniens observari potest. Mistura Græci et Latini sermonis apparet in hujus tabulæ area 51, ubi darios Music, et area 35, ubi d äytos Axô, id est, David, volumen tenens conspicitur cum inexarata sententia Audi, filia, et vide et inclina aurem. Est ibidem quoque S. Jeremias cum_titulo Græco et volumine Latinis litteris inscripto. Possem hic de nummis agere ex una parte Græce vel etiam Ara bice, ex altera Latine inscriptis. Sed redeo ad argumentum meum. Latinis itaque licebat episco pis CPlin venientibus publice lingua sua in Ecclesiis Græcis missam celebrare. Marcellinus Comes nar rat, Joannem Romanum pontificem, anno 525 CPlin venisse miroque honore a Justiniano imp. exceptum fuisse, et dextrum dextro insedisse Eccle siæ solio, diemque resurrectionis Domini nostri plena voce Romana precibus celebrasse. Ita quoque Joannes diaconus in Chronico Neapolitano p. 306 refert, legatos Romani pontificis sanctum officium in Ecclesia CPtana Latine celebrasse et imperatori Constantino Pogonato Latine laudes dixisse. Tanta gratia legatos catholicæ pacis subsecuta fuit, ut ad lætitiam populi Joannes Portuensis episcopus, qui erat unus ex ipsis, Dominica Octavarum Pascha missas publicas in ecclesia S. Sophiæ coram principe et patriarcha Latine celebraret, et omnes unanimiter in laudes Creatoris et imperatorum idem Latinis vo cibus acclamarent. Quamvis idem dicat, aut potius repetat ex illo Chronico Anselmus Havelbergensis dialog. 11, 12, incredibile tamen est, concionem Græcorum hominum Latine haud callentium Lati norum laudes et intellexisse et recitasse. Ut autem Latini legati Latinas laudes imperatoribus CPtanis acclamabant, ita vicissim Græci legati Græcas ac clamabant imperatoribus Occidentis et pontificibus Romanis. Notus est locus Rheginonis Prumiensis, quo ait, legatos Græcos Nicephori Generalis aut Irenes (non bene memini)Carolo Magno in ecclesia cathedrali Aquisgranensi Græcas laudes accinuisse. Acta Concilii Lugdunensis de an. 1274: quo sym bolo finito idem patriarcha, archiepiscopi et logo theta cum aliis cantaverunt laudes solemnes in lingua Græca domino papæ. Quid hoc verbi sit, non intelligo. Sensus, quem in versione expressi, flagitat önixôusiv, vel vel Quid horum præferendum aut quid aliud substituendum sit, viderintalii. Certe idem quod vel esse, patet ex
per posticam positionem vel partem accubiluum, et reducere eos ex inferioribus ad superiorem con spicuum seu regio conspectui expositum exitum ejusdem periodi vel partis triclinii, cæterisque di gressis sic tandem et sacra mens convivas emit tere, præcedente clarissimo castrense venerabilis mensæ imperialis. Altero autem die multifidæ, id est tot per dies iterate et quasi dispertitæ, splendi dæque universalis convivationis oportet, ut invi tatos et paratos ad communionem undequaque spectabilis sacræ mensæ habeamus suo tempore advocandos magistros iterum, ut superiore die, pro consules patricios officiales, familiares protospa tharios, numero in universum duodecim; quorum unus eo die ex formula et præscripto cerimonialis esse debet domesticus scholarum. Illos omnes opor tet viritim evocatos in tunicis peculiari modo con formatis introducere. Domesticos autem protospa tharios cum peculiaribus sibi suis speciis et sagis russis ante mensam sacram statuere, ut supra de claratum est. Ad accubitos autem, qui sacram mensam ex utraque parte circumstant, oportet evocare, et ad proximas quidem duas homines im. periales, a spatharocandidatorum inde dignitate et sic porro inferiores; ad reliquas sedecim vero ma gistratus tagmalie scholarum, ut topoteretam, si simul sit spatharocandidatus, comites scholarum, proximum, protectores, eutychiophoros, sceptro phoros, axiomaticos, mandatores, in universum 240, et pauperes duodecim. Oportet autem supra scriptos evocatos introducere in suis sibi scara mangiis. Topotereta vero et chartularius ejusdem tagmatis etiam in sagis russis introeunt, præce dente ipsos articlino secundum formulam supra scriptam. Tertio die celebrationis eorumdem ×ıx accubituum oportet nos invitatos paratosque habere ad sacram quidem mensam magnates, 432 qua les modo secundo die dicebamus advocari; pariter numero duodecim, omisso ea vice domestico scho larum et assumpto in ejus locum domestico excubi lorum, et hi secundum præscriptam formulam evo cati introducantur. Reliquos autem in utramque partem accubitos quod attinet, apponuntur eorum duobus a regia proximis homines imperiales digni tatibus spectabiles; cæteris magistratus tagmatis excubitorum,utlopoteretæ, scribones, chartularius, draconarii, scenophori, signiferi, senatores, proto mandalores et mandatores, ad numerum 204, et pauperes duodecim. Introducuntur autem secun dum formulam secundi diei jam expositam. Quarto die splendidæ hujus, ut ita dicam, beneventationis et exceptionis oportet vos invitare et comparare ad communionem venerabilis regiæ mensæ de proce R., cod. et ed. em. R., cod. et ed. voce quæ idem atque significat, item ex in loco Nicomachi Gerasenis, quem Sale masius ad Aram Dosiadæ p. 189. ed. Cren. citat, ubi notat divergere, in diversa tendere.
ribus, quales jam ad singulos præcedentium die-A rum commemoravimus, numero duodecim, com prehenso simul drungario vigilia: eosque introdu cere cum suis sibi quemque mutatoriis, ut dictum jam est; drungarium vigiliæ autem cum scara mangio suo et sago russo; ad reliquos autem ac cubitus advocare homines imperiales secundum formulam prædictam, et omnes magistratus tagma tis arithmi, topoteretam, chartularium, comites centarchos, bandophoros, labarenses, vexilliferos, ducenatores, mandatores, janitores, diatrechontes vel vernaculos, in universum 204. Horum quidem topoteretes cum sago russo, cæteri autem cum suis quisque scaramangiis introducuntur. Die quinto oportet vos invitare et comparare vocandos ad sa cram et vere regiam mensam duodecim amicos de illustribus proceribus supra memoratis, quorum unus eo die erit domesticus hicanatorum. Hi, ut jam notatum, in propriis suis mutatoriis introdu cuntur. Ad reliquos simul omnes accubitus vocare oportet, ad primos quidem a sacro proximos homi nes imperiales, ut jam diximus; ad inferiores au tem eorumdem ipsorum hicanatorum rectores, ut topoteretam, comites, chartularium, centarchos, bandophoros, vexilliferos, ducenatores et mandatores, ad numerum 204, et præter eos adhuc duo decim pauperes. Evocatos ita oportet introducere, ut, cum de cæteris ordinibus diceremus, præscri psimus. 488 Tencndum, si primum in diem hebdo madis incidat festum gloriosæ nativitatis Christi, indeque initium sumat convivatio in xΙx accubitis, oportet nos sexto die [is est sabbati] ad convivan dum cum domino venerabilemque imperialem mensam vocare archiepiscopum Constantinopolita num una cum duodecim illis hegumenis, qui in codicillis nostri penes nos hærentibus descripti et designati sunt. Evocatos autem eos oportet sic introducere: patriarcham simul cum imperatore protinus apud recitationem stichi [seu orationis mensalis], quo is super sella resideat [neque ac cumbat]; sanctos autem hegumenos seriatim se cundum ipsorum ordinem et dignitatem competen tem. Introducuntur, quemadmodum patricii suis in mutatoriis introducuntur, sic et hi suis in pheloniis laxo habitu [absque zonis], imperiali castrense præambulante et pariter in orbem circa sacram mensam collocante; quo proprius imperator eos, quos voluerit, advocare possit. Ad reliquos accu bitus vocare oportet abbates [id est monachos] va Sensum, quem exsculpere his a verbis valui, dedi in Latinis. Dubito tamen, rectene habeat hic locus, an vitium subsit. Stichus est formula precum solemnis ante epulas et iis finitis a sacerdotibus recitari solita, e dictis scripturæ et aliis piis meditationibus con texta. Proprie orlyos solet appellari formula e psal mis Davidicis aut aliis Scripturæ locis excerpta. Si de viris cingulo militiæ honoratis sermo esset, acciperem hanc dictionem pro dis cinctis. Sed in sacerdotibus nihil cingulo astrictnm. Hinc putem, hanc dictionem notare, libere laxeque dependentibus pheloniis, non ultra cubitum regestis sed ambobus brachiis intra saccum veluti laten tibus. Solebant statis diebus ad sacram mensam invitari clerus omnis, monachi, et iis similes repu tati pauperes, iisque tesseræ distribui, quibus exhi
riorum monasteriorum, quorum nomina in notitia nostra descripta identidem tenemus, illos nempe, qui tesseras & nobis antea acceperunt, ad nume rum 216. Introducuntur seriatim, sicut in cæteris moris est, induti propriis suis et consuetis stolis. Accubitis singulis adsternuntur deni bini viri. His itaque apud accubita sua satiatis, attendere opor tet ad optominsi [seu assati ferculi] missum, et tum temporis ambo Magnæ Ecclesiæ magnos do mesticos introducere ad præmonstrandam accum bentibus et peallentibus patribus cheironomiam seu gesticulationem manualem moderandi cantus gratia. Et hos collocare oportet unum ad dextram, alterum ad sinistram illustris triclinii, ut cheiro nomia sua, quod diximus, accumbentium patrum cantum moderentur. Quantum ad pietatem domini atlinet, dantur illis quidem duodecim ad sacram mensam accumbentibus hegumenis recepto more formulaque ex privato principale peculio singulis numismata quaterna nomine doni gratuiti,reliquis autem monachis singulis biba. Bodem quoque die pauperes comedunt in chrysohistorio, accipientes consuetam benedictionem. Quod si vero in quartam aut quintam septimanæ feriam incidat festum nati vitatis Christi, et ex ea incipiat convivium accubi tuum dictum oelebrari, oportet vos ea dominica, bitis pro convivis sacræ mensæ agnoscerentur et admitterentur. Conf. p. 435, 450 et 210. Simile quid invenio in Joannis Stylite Chronico Syriaco apud Asseman. t. II, p. 271. Bibl. Or.: Demosthe nes, Edessæ præfectus, pauperes collegit, et quos plumbeo signo ad collum appenso notaverat, iis libram panis dietui distribuit; et in Gestis Innocen tii III, p. 150: circuibat et investigabat diligenter eleemosynarius ejus pauperes ac debiles maxime no biles, dabatque iis sigilla, ut per eos, qui ipsa refer rent, singulis hebdomadibus acciperent ad victum. De seu tesseris ligneis quas qui monstraret, accipiebat nota vita sua quotidie panes siligineos, v. Salmas. ad Scr. Hist. Aug. t. III, p. 502. Missus assalæ carnis erat secundus vel me dius. Tres enim missus conficiebant epulas sacras. Primus nescio quo proprio nomine dictus, velut promulsis et invitatio ventriculi ad appetitum, veterum Græcorum, vid. Athenæum p. 116, secundus missus assatæ carnis, tertius dulciariorum, liborum mellitorum. Tres quoque missus apud Latinos medio evo in usu fuisse,col ligitur e monumento quodam Mediolanensi apud Murator. Antiq. Italic. t. II, p. 313, ubi inter Abbatem S. Ambrosit et ejus canonicos id contra hitur pactum, ut ille, quoties hos ad convivium invitaret, quod certis et statis facere debebat tem poribus, terras inferri curaret positiones, et in earum singulis terna fercula. Joannes Mussus in Chron. Placent. ibid. p. 320: pro prima inbandi tione dant duos cappones - postea dant carnes assatas [hic est secundus missus postea dant turlas [id est, circelli modum pista; designat dulcium] et Zoniatus cum tragea saccari de supra; postea dant fiuges [bellaria,fruges, fructus horeos], postea,lotis prius manibus, antequam tabulæ leventur, dant bibere et confectum de saccaro, et postea bihere.Idem pene ordo apud nos quoque hodie in ferculis observatur,et olim observatus fuit apud veteres Græcos et Romanos, quibus placentæ ulti mum missum præstabant. Nec discrepant Russi,de quibus auctor des veranderten Russlandes p. 18 hæc narrat: «Wenn man sich gesetzt, werden zum ersten mahle kalte Speisen, Schinken, Würste. Slutze auch allertey mit Baumæhl, Knoblauch und Zwiebeln zubereitet Fleisch aufgetragen; dieses bleibt über eine Stund auf der Tafel stehn; nechst dem kommen die Suppen, Braten und warmen Spei sen; und zum dritten mahl der Confect.» Græci cantores ad unius chorostatæ seu di rectoris musica gesticulationes respiciunt, qui ma nibus in diversum agitatis tollere, deprimere, flectere vocem jubet; v. Du Cange v. Solebant statis diebus pauperes, interdum 12, numero, alias quoque plures, sucris epulis adhiberi et abeuntes nummo aureo donari.Impera tores CPtanos autem pauperibus pedes lavisse, nusquam legi. Pontifices quoque Romani olim sæ pius pauperes epulis excipiebant. Photius, in Εx cerptis vitæ Gregorii M. p. 760 ed. Hoeschel. de pontifice isto hæc perhibet etc. [S. Gregorius pontifex duodecim peregrinos solebat ad mensam invitare, iis quoque singulis Ca lendis, et Paschatis, Natalis et Pentecostes tempore aureos nummos et argenteos erogare. Vita ejus apud Canis. VI, p. 266.] Ita membranæ. Draudii apographum. dabat referens ad præcedens Sed potest etiam subintelligi, aut legi. Nam barbari omnes illi,qui hic dioun tur eo die ad sacras epulas vocati fuisse, longas comas gerebant, unde dicebantur.)cum Græci et Latini breviter tonsi essent, cæsarie vix infra aures descendente, scapulas certe non attin gente.Multa in promptu habeo ejus rei testimonia,
quæ in ambitum ejusdem septidui cadit,antequam patriarcha el monachi vocentur, sic dictum poly trichum eeu multicrinum, crinitum, comatumve] convivium celebrare, et amicos ad convivandum paralos habere, ad sacram quidem mensam accubituros magistros, proconsules patrios stra tegos octo, Bulgaros amicos duo et ambo demar chos, Veneti nempe et Prasini; et hos introducere atque educere in tunicis,ut in superioribus exposi tum fuit. Ad reliquos autem accubitus evocare et 2 sternere oportet homines, imperiales tantum pere grinos [et comam alentes], ut Farganos, Chazaros, Agarenos, Francos, quotquot eorum eximium re giam providentiam et pietatem rogarum perce ptione experiuntur.Horum omnium unamquamque gentem introducere oportet et rursus educere in suo quamque gentili habitu, ut e. c. in sic dicto cabadio [Farganos el Agarenos]. Proxima post hanc dominicam quarta feria invitare demum opor tot patriarcham cum ipsius hegumenis et mona chis eo, quem prædiximus, ordine. Septimo eorumdem accubituum die oportet vos,amici,com parare ad epulandum,in sacra quidem mensa duo decim amicos de genere proconsulum patriciorum strategorum et officialium,comprehensis eo numero præfecto Urbis el drungario classiariorum qui omnes duodecim, ut jam de prioribus dictum, in suis mulatoriis et introducuntur et educuntur; ad reliquos autem accubitus vocare oportet adjutorem [profecti Urbis] et rationalem prætorii et topotere em. R., cod. et ed. quæ si explicare et disputationem de coma et cæsa rie veterum ordiri vellem, in vastum campum eve herer. Quapropter satius est, eam hic omittere et alii meliori occasioni, si qua se offerat, reservare. Barbari et gentiles, adeoque ethnici idem valebat illis temporibus. Inde Schola gentilium (vid. Vales. ad Amm. Marcell.), quæ postea Helæria di cta fuit seu militia palatina ex peregrinis nationibus conflata. Ita in vetusto lapide Aquilæi legit Serto rius Ursatus in Monum. Patav. p. 45,sepulturæ gen tilium veteranorum, id est, barbarorum: vid. Sc. Maffei Museum Veronense p. 323, et Du Cange Gl. G. v. Quantum ex descriptionibus variis colligo, fuit cabadium idem atque vel id est, vestis, non quæ loricæ aut thoraci proprie sic dicto, sed pectori, in quo gestatur tho rax, et quod propterea sæpe quoque thorax appel latur, superinduebatur. Ein Wams oder Brustlatz, sive potius eine Weste mit kurtzen Schæssen, und auf der Brust mit doppelten Ueberschlagen. Vertunt Libennam, sagum, supparum, togam; vid. Goar. ad Codin. p. 49, n. 30; et ad Cedren. p. 417,ubi ex ponit tunica exterior stricte corpori adhærens, bre vior, globulis ante pectus munita.Sed præcipue conf. Du Cange Gloss. Græc. et Salmas. ad Scr. List. Aug. t. II, p. 543, cum quo idem non sentio. Per sæpe occurrit hæc vox in auctoribus Arabicis, neque tamen Arabica est, neque distinctam ejus ideam illi homines dant. Persicum vestem esse, patet ex illis. Ascribam, quia pauca sunt, quæ ad Abulfedæ ann. 594 seu Chr. 1198 notavi: «appa ret ex hoc loco sic ibi scripsi (Qaba, unde nostrum Cappa manavit, gestamen Persarum et gentium ad illud nomen pertinentium fuisse, non item Turcarum, Golius in Lexico Qaba ait esse ve stem virilem peculiariter Persicam, quæ sub axillis per obliquum duplicatur. Olearius in Itine rario p. 419 ed, Slesvic. Keba esse ait clare feine Filtze. Materiam panni, non formam exprimit aut usum. Laudat illos quoque filtros Paulus Jovius libello de legatione Moscovitarum (p. 488. Colle ctionis Itinerarior. Sim. Grynæi Basil. 1555 curata) his verbis Mediterranei Tartari nihil præter equo rum pernicium greges et nobiles nulla filorum textu ra, sed coaclis ex lanis candidos centones præbent, e quibus feltriæ vestes pænulæ ad perferendam om nem imbrium injuriam idoneæ alque pulcherrimæ conficiuntur. Cl. Schultens. in Vita Saladini p.212. cap. 130 vertit sinus vestis, ad sensum sic satis bene. Infra sub anno 684 occurrit dictio Qaba tachtáni seu inferior, quæ sub aliis vestibus gestari solet et opponitur, athlaso fauqani seu superiori, seu exteriori, unde constat Quba rationem habere vesla seu tunicæ nostræ.» Hæc ibi. Locus Abulfe dar, ad quem ista scripsi, hic est: «Chowarerim Schah Tacasch invadebat Bocharam, tunc Chatthæis parentem, et subigebat eamdem, humanum tamen se victorem gerebat,quamvis injuriam sibi factam gravi bus pænis ulcisci potuisset. Chatthæi enim tenente obsidione canem, uno cassum oculo, cuba indutum [seu tunica Persica] e catapulta versus obsidentes exploserant cum contumelioso dicter io, hunc ipsorum Solthanum esse. Tocascho nempe jacturam alterius oculi exprobrabant. At ille tamen tantum aberat a repetenda procacis linguæ et petulantis facinoris pana, ut potius beneficiis sibi largitionibusque pe cuniariis novos cives obligaret.
tam classiariorum, chartularium, comitem et cen Verba perobscura. Visum quidem id maxime congruum sensum fundere, quod in Latinis dedi qua subinnuunt, et legendum esse. Insolens tamen semper est dictio statim cum exitu regiæ accubitionis pro statim atque rex accu buerit. Sub vesperam scilicet hoc convivium cele brabant; unde colligitur, præcedentia convivia meridie fuisse celebrata. Quare autem vindemiale tarchos, omnes rei navalis; judices regionum (Ur bis nempe], inspectores Urbis, vicorum magistros, legatarium præpositi, centurionem, protocancella rios, cancellarios et mandatores rei navalis,in uni versum ad numerum 204. Hi cum suis scaraman giis et introducuntur et educuntur præter topote retas. Hi enim in russis sagis introducuntur, ut supra jam de similibus monitum fuit. Octavo eo rumdem accubituum die celebratur votum pezodro mium seu ludicrum pedestri cursu certamen, et oportet vos invitatos paratosque habere ad coepu landum cum dominis proceres de ordine secreti cubiculi, ut præpositos, protospatharios eunuchos, primicerios, ostiarios,ad numerum octo; et dein ad conficiendum numerum duodenarium, hos qua tuor: chartularium sacri sacelli, comitum ratio num privatarum, actuarium et cerimoniarium. Hi cum suis mutatoriis introducuntur, non eo modo, quo alii magnates in diebus prædictis, id est, non ab imis ad summa, præambulante castrense; sed protinus atque domini accubuerunt, oportet ut illos, secundum suam quemque dignitatem, circa venerabilem regiam mensam ordinemus,et simul so astantes vocales intonant, ad splendidissimam mensam 485 asternamus. Hos eadem formula, qua diximus, iterum educere oportet. Reliquis ac cubitis acclinantur, vel antequam ipsi domini ac cubuerint, pauperes, quibus antea datæ tesseræ fuerunt. Abhis adhuc accumbentibus et epulantibus eo tempore, quo missus dulcii seu tragematum et placentarum mellitarum intrat, repetit articlinus tesseras, danturque ex recepto ritu nomine regiæ benedictionis singulis pauperibus ex privato peculio singula apocombia vel munusoula missilia sacculis insuta intus habentia singulos solidos aureos.Nono die eorumdem accubituum celebratur convivium ve spertinum, quod etiam vindemiale appellatur; oportetque vos prius invitatos et comparatos habere duodecim amicos, de ordine magistrorum, procon sulum patriciorum strategorum octo, Bulgaros amicos duo, et ambarum factionum magistros. In vitantur autem hi ab imperatore per articlinum mane, indictisque [pomeridianis] missis,simul cum imperatore intrant invitati omnes ante vesperam,et introducuntur omnes in suis mutatoriis et campagiis secundum decursum et formulam supra præscri ptam. Ad reliquos autem ambarum plagarum accu bitus advocare vos oportet juxta ritum primi diei senatorios omnes in campagiis comparere solitos, convivium hoc fuerit appellatum, non expulo. Ideone, quod qui die proxime antegresso cursu certaverant et laboraverant, fructum sui laboris et sudoris eo die carperent? Certe cursores, qui die superiore octavo de pedum pernicitate certaverant, hoc nono die ad sacram mensam adhibebantur, ut e linea penultima hujus paginæ constat; et pro percipere, frui ponunt; v. Nicetas p. 132. Sed longe hoc petitum est et parum a nugis abest.
ut asecretas, dignitate spatharocandidatorum con spicuos, et ita porro inferiores, chartularium ge neralis logotheta, chartularium rationalis militaris, magistros scriniorum quæstoris, adjutorem logo thetæ, judices, notarios sacellii, nolarios vestiarii, notarios rei privatæ, consules, silentiarios, vestitores et minores magistratus ordinum militarium palati norum, ut sceptrophoros, signiferos, eutychiopho. ros, draconarios, senatores et ducenatores, amba rumque factionum cursores omnes. Horum quidem quotquot ordinis senatorii sunt, introducuntur in suis mutatoriis et campagiis; cursores autem in suis podeis vel vestibus talaribus; et horum quidem eos, qui victoriam obtinuerunt, oportet primos ho noratiori parti [seu dextræ plage] accubituum ac clinare; victos vero alteri, ubi etiam pauperes ac cumbunt. Post luminum vero accensionem, qualis pridie festorum institui solet, et post traditas con vivis faculas oportet eos omnes educere secundum formulam præscriptam. Decimo die eorumdem ac cubituum oportet nos invitatos comparatosque ha bere ad sacra mens communionem proconsules patricios officiales una cum domestico numerorum et comite castrorum, amicos in universum duode cim. Introducuntur et educuntur in suis mutatoriis secundum prædictum modulum. Reliquis autem 436 mensis acclinare oportet ambo topoteretas et ambo chartularios, tam numerorum, quam castro rum, tribunos, vicarios, legatarios, mandatores, xenodochos, gerocomos, chartularium venerabilium ædium, archiatros et diætarios magni palatii, item et palatii Daphnes, in universum 204, unaque pau peres 12. Xenodochos atque gerocomos et inde re liquos inferiores, ut chartularium, medicos et diæ tarios, oportet procedere [tam intrando, quam exeundo] pone sacram mensam, magistratus vero amborum ordinum (tam numerorum, quam castro rum] a parte domini vultui opposita. Xenodochi cum suis scaramangiis sagisque russis introducun tur; medici autem omnes in suis dibenetis seu ve stibus colore veneto tinctis. De tagmatum magi stratibus introducuntur ambo quidem topoterelæ in sagis quoque russis, cæteri omnes autem in sca ramangiis. Die undecimo non amplius celebratur convivium in XIX accubitis, sed vesperæ celebra tur in illustri Justiniani triclinio, quod mane ab im peratore eum in finem præparatur per ejus articli est vestis talaris, pedes tegens; et dein in genere vestis omnis; vid. de hac voce dis putantes ad Codinum Goar. p. 16, et Gretser. p. 178, et Du Cange Gloss. Gr. b. Probane sit hæc vox, an aut rescribendum, viderint alii; item, quid sibi velit vox Nam significare accensionem lampadum aut cum cereis processionem, nemo dubitat. Mihi vero non succurrit vesperis seu pridie diei alicujus festi consuevisse faces accendi, aut in iis processionem celebrari. Et præterea non video, quodnam festum hic secutum fuerit hanc Nan festum Luminum tertio demum die post sequebatur. Ita solebant monasteria in specie appellare; v. Du Cange. v. Loca venerabilia. Notabile hoc, venetis fuisse archiatros indu tos, quod nescio an alibi observatum sit. Hodie carmesinas gestant in processionibus. Mystagogia celebratio Missæ est. Hinc patet, Græcos sub vesperam quoque, post horam nonam, quæ nostræ tertiæ pomeridiana respondet, sacra mentum celebrare; vid. p. 442. Nisi malis, ut isto loco vocem pro conventu ad cultum divinum et ejus celebratione, absque misɛæ officio, ita hic loci vocem eodem sensu accipere. Quod tamen non puto procedere.
num. Ad istius conæ communionem oportet nos vocare magistros, proconsules patricios, officiales, præpositos, protospatharios eunuchos, primicerios, ostiarios,maglabitas, comites arithmi et centarchos, vesperæ sancto officio, debet articlinus omnibus in universum tot, quot mensa capit. Celebratoque imperare, ut mutatoriis depositis induant sua scaramangia, quo in illis cum imperatore epulentur. Sanctus autem luminum dies (vel Epiphaniæ fe stum) secum trahens insuetam et undique illustrem splendidi veslitus magnificentiam, efficit convivium quo imperator amicos suos excipit, admirabile. Cum enim conjunctionem ordinum cœlestium alque terrestrium mystice adumbret, per donum sancti baptismatis factam, congregat in unum cum imperio sacerdotium Magnæ Dei catholicæ Ecclesiæ sacerdotes, qui angelorum et nuntiorum Dei vices gerunt, candidis in vestibus, ad convivium impe riale adducens. Quibus eo die servire obtingit atri clinis, bene accurateque eos nosse oportet deco ram constitutionem et cerimoniale splendidæ isto rum sacerdotum sanctæque ad mensam receptionis. Post finitum mixtum, in Magna Dei Ecclesia opor tet nos ad sacram mensam magistros, proconsules, patricios, tam strategos et militaris,quam officiales 437 et palatini ordinis, in universum duodecim invitare, eosque in suis mutatoriis, absque tamen chlamydibus, introducere et educere. In eadem re gia venerabile mensa primus ante alios omnes con vivatur imperatori patriarcha. Pariter quoque oportet nos ad sacram mensam ecclesiæ proceres, ut metropolitas et syncellum, in universum numero duodecim, invitare, eosque ante introitum decore, unumquemque secundum sum sedis eminentiam, seriatim disponere, indutos stolas suas, in quibus sanctum officium peragere solent, omnes, præter sola omophoria, quæ omittunt. Castrensis imperia lis eos simul omnes introducit, et idem quoque rursus educit, prout formulare introductionis in se habet atque flagitat. Ad reliquos autem accubitus oportet nos invitare magni palatii presbyteros duo decim, Magna Ecclesiæ presbyteros viginti quatuor, diaconos palatii et Magnæ Ecclesiæ seu S. Sophiæ et nova in universum 36, cujusque 12: hypodia conos earumdem ecclesiarum etiam 36; lectores earumdem 24; cantores earumdem 24; papades seu clericos secreti patriarcha 36; in universum 216. Hos introducere et educere oportet sic: sacerdotio consecratos et fungentes omnes in suis albis phelo em. R., cod. et ed. niis, secreticos autem, cantores et lectores in suis camisiis tantum, secundum ordinem in superiori Clerici secretici videntur apud Græcos fuis se qui Ecclesiæ Latinæ sunt clerici sæculares, non consecrati; v. p. 440, et officium eorum fuisse, ut in secretis patriarchæ seu tribunalibus ejus vel expeditionibus sederent et lites, negotia, reditus, expensas ejus curarent. Ita est in membranis. Apographum dabat consilione, an casu et errore descriptoris, non dixerim. Non careret specie abesset. Nam datas fuisse pauperibus et mom nachis ad sacras epulas admittendis tesseras, oppa supra notatum est. Sed et dicitur, non et praeterea elegantius quid habet, quam ut potuerit a librario pro voce notiori substitutum fuisse. Hinc excudi illud, quod in Latinis dedi. Sane
bus traditum. In eadem acclinatione, id est accu bitu et convivatione, observare oportet tempus, quo missus dulciorum sic dictus seu mellitorum et tragematum infertur, et tunc simul introducere ambo illustres Magnæ Ecclesiæ domesticos, unaque cantores et orphanos suffragii [id est eos, qui pu blico suffragio vel auxilio et sumptu aluntur] candi datos suisque pheloniis indutos; ante introitum autem illos in duas ad dextram sinistramque par tes dirimere, ut unus quidem domesticus, qui ad dextram jucundorum et amabilium accubituum stat, cantores secum omnss habeat; alter autem dome sticus, qui isti e regione ad sinistram partem ac cubituum stat, secum orphanos omnes habeat, se riatim in uno filo stantes. Introducuntur ab utra que parte partes ambæ tum, cum patriarcha bene dictionem pronuntiat, quo simul omnes chorum efficiant cantusque vocales alternent. Finitis tribus antiphonis, educuntur simul rursus eodem, unde venerant. Sapientissimus autem dominus noster Leo, quo majorem gloriam consummatamque gra tiam anniversariæ huic et venerabili per dies fe stos convivationi adderet, constituit, ut hoc po stremo accubituum die post finitam, quam diximus, alternantium et sibi respondentium chororum illam a majoribus ad nos propagatam modulationem in troduceremus sub tempus dulciorum quatuor Ma gna Ecclesiæ illustres domesticos, 488 suis cami siis et pheloniis tantum indutos eosque in medio præfulgentis triclinii ad aliquam a semet distantiam disponeremus, hoc modo: primum quidem dome sticum, et qui ea septimana oficio fungitur, in medio quatuor utrinque, id est binarum a quavis parte, splendidarum a dominis proximarum mensa rum; proximum ab eo secundum domesticum pa riter in medio aliarum illis proximarum quatuor splendidarum mensarum, id est quinta usque ad octavam; tertium domesticum pariter in medio quatuor illis proximarum ab utraque parte mensa rum, nonæ scilicet usque ad duodecimam; et tan dem, quartum domesticum in medio sex reliquarum om. R., cod. et ed. om. R., eod. et ed. conj. R. pro in Glossis Nomicis redditur v. Alogia. refugium, et Quam glossam egregie illu strat et ab ipsa vicissim fidem auctoritatemque ac cipit locus Spartiani in Pescennio Nigro. t. p. 672 Nec sibi unquam vel contra solem, vel contra imbres quæsivit tecti suffragium, ubi Ulicus Obrechtus non improbabiliter quidem suffugium conjicit, audien dus tamen non est. Du Cange in Gloss. Lat. v. Suf fragium exempla congessit, in quibus hæc vox præstationem omnem, auxilium, alimentationem et sustentationem nolat: quo remitto. Ita recte membrana. Apographum dabat Particula vel non noceret, si adesset. Sed abesse quoque sine damno potest. Numerus abesse nequit. Greci appellant laudes Dei psalmos. Hinc laudatio Dei per hymnos; v. Du Cange Cum sequatur et sermo hic non sit de cantu imperatoris Leonis, sed de cantico ab ipso composito, procul dubio legendum est nisi malimus dicere, auctorem admodum tragice loculum fuisse. Verum quidem est, impe ratores haud raro ipsos cantica orsos fuisse suo cœtui tam in ecclesia, quam domi, ut constat exemplo Leonis Armeni, de quo Cedrenus p. 491 Sed hic non dicitur Leo hymnos exorsus fuisse, sed cantores dicuntur hymnum ejus manibus textum calamoque ejus exaratum ordiri. Celeber autem Leo sapiens est inter hymnogra phos Graccs, ut ex Actis sanctorum, t. I Janii, constat.
dispositos imperavit Leo, simul ac nutum daret et benedictionem pronuntiaret sanctissimus noster patriarcha, exordiri sanctum Deoque gratum hym. num, quem sapientissimus et a Deo electus idem noster imperator Leo suis ipse manibus contexuit et exaravit, et sic porro accumbentes omnes ad exordium a domesticis factum iisdemque artificiosa et erudita manuum agitatione concentum dirigenti bus decantare, assectantes præcentorum exemplar, sacrum illum, quem modo laudabamus, hymnum, qui e mellifluis ejus labiis super omnes fideles ci ves et subditos destillavit. Post finitam hanc, quæ per duodecim dies continuat et ob sacra [natalium et baptismi Christi] festa celebratur, convivationem ex utraque parte splendidarum mensarum. Hos ita celebratur alius, festum [luminum] consequens, Ita em. R., dies deximi seu exceptorii, quo dominus salutan tes amicos admittere solet, cum saximo seu salta toria decursione conjuncti. Facti nempe secundum formulam deximi finis novam et peculiarem rerum faciem atque constitutionem importat. Sapientes enim et a Deo electi nostri domini post finitum ex formula illud solemne deximum rursus præsident ad præstandas bene merentibus remunerationes, et celebratur deinceps convivium super peculiari tabula in splendidissimo triclinio Justiniani Mugni; oportetque nos invitare ad coepulandum cum do minis amicos, magistratus quotquot campagia ge runt senatorios,ut magistros, proconsules, patricios officiales, imperiales protospatharios, asacretas, chartularios magnorum secretorum, consules, ma gistros scriniorum, silentiarios, vestitores, expra fectos, sceptrophoros, signiferos, senatores et re liquos magistratus quatuor tagmatum. Procedere hos oportet seriatim tot numero, quot mensa capit cod. et ed. pro cod. Ila paulo insolentius appellat totam per XII dies continuatam hilaritatem, quibus nempe imp. proceres ad se et ad mensam suam admit tebat. Justinianus M. ille dici solet, qui Belisario, Procopio et Agathiæ vixit æqualis medio sæculo vi et diu magnaque cum gloria regnavit, omnibus notus. Atqui triclinium Justiniani non ille, sed Justinianus ut appellari solet, qui sæculo vi exeunte regnavit fœda cum fama, condidit, ut constat e Du Cangii Cpli Christ. 1. 1, p. 118. Est ergo error aut memoris auctoris, aut calamo librarii tribuendus, et reponen dum, aut ut p. 440. Conf. dicta ad p. 332. Sic et infra legitur p. 447 et 452. Non solet tamen in plurali, sed in singulari efferri cathisma. Nam eic appellabatur totum illud tri bunal vel ædificium super circum eminens, e quo imp. ludos circenses spectabat, ut sæpius dictum. Videtur inferius, in ima hujus ædificii contignatione, sala pransoris fuisse, quam Noster hic appellat. Infra autem p. appel latur. Ita membranæ. Actarius satis bene potest est dici ab acta, neque pejus, quam actuarius ab actus: autem male exaratum pro Et ascripserat cl. Leiche mar gini apographi Draudiani, leg. esse 94. Sed a vepreto ficus quærit, qui accura tionem et puritatem sermonis a novis Græcis exspectat. Sic dicunt pro vel ut in Latinis meis ubique reposui, et infra p. 462, est pro Τalis est formatio pro id est, pro in Αn thologia nomen fictum pro Αpud Nostrum p. est pro quasillus lanis gaudens, pro Non raro quoque libraril Het K permutant; cujus rei exemplum in proximo habemus, ubi vid. et ad p. 332. De ma gistro libellorum supplicum v. Goar. ad Codin. p. 30, n. 44, et Da Cange v. et Epilen desion. Al quare tamen et non potius dicebatur? Ego causam non exputo. Andiebat olim magister epistolarum legationes civitatum, consultationes et preces tractans, ut est in Notitia imperii, item magister libellorum et cognitionum sacrarum. Venit hac occasione decla
et introducere atque educere ab antiqua parte in suis mutatoriis et chlamydibus. Attendendum est ad organi sonitum, omnesque, ubi id desierit, ju bendi surgere ad dicenda dominis bona verba, et simul suas chlamydes exuere, quæ demum rursus induuntur intrante missu dulciorum; quod eo fit, ut in illis rursus eodem omnes, quo intraverant, ordine, exeant. 439 Equestre certamen, quod consequi exceptorium solet, perficitur altero proximo die, eoque finito, instituitur convivium in triclinio cathismatum, ad quod invitare oportet convivas do minis futuros pro capacitate mensæ magistratus ex omni senatu delectos, ut magistros, patricios, præ positos, officiales, primicerios, ostiarios, imperiales protospatharios una cum actuario et deesiogra pho seu scriba libellorum supplicum et heliaci parastatis seu solarii observatoribus; item sceptro phoros, draconarios, vexilliferos et signiferos. Introducuntur hi omnes cum suis mutatoriis, abs que tunicis; soli heliaci parastatæ in suis scaramangiis. Mense Februario. Secundo die Februarii, quo festum hypapantes [seu occursus Domini nostri Jesu Christi vel puri fcationis B. Virginis] in Blachernis celebratur, f nitaque splendida processione, instituitur sacrum convivium in illustri illo tricliuio, quod olim Ocea nus appellabatur super mensa peculiari; ad quod invitare oportet amicos, de senatu quotquol cam pagia gerunt, ut magistros, proconsules, præposi tos, patricios, officiales, imperiales protospatharios, protoasecretam, charlularium excubitorum, consu les, vestitores, silentiarios, allaxemala [sue magi stratus, quibus comparere in mutatoriis licet] ex quatuor tagmatibus seu ordinibus militaribus co mitatensibus; in universum tot, quot capere mensa potest. Introducuntur et educuntur cum suis muta toriis absque chlamydibus, quisque secundunı di gnitatem sui gradus. Dominica carniprivii. Dominica carniprivii non oportet ad sacram mensam amicos invitare. Quod enim tunc institui tur convivium,subministratur pauperibus in apside, solosque suos familiares et cognatos imperator randa vox foxã vel poxxã, quod Du Cange inter pretatur petitio, libellus supplex principi oblatus, et a roga derivat. Sed est vox Arabica schedulam significans, un billet. In membranis et apographo erat et paulo post integris litteris, ad quem poste riorem locum cl. Leiche in margine ascripto an ? rectum feriit et sagaciter conjectavit. Sæpe enim H et K permutari a librariis, modo dixi et alio exemplo demonstravi. Mutatoria, id est, viros, quibus comparere in mutatoriis licet. Sic hodie chapeaux appellamus mares, quorum proprium gestamen sunt pilei, chapeau rouge pro cardinali. Ita quoque Anna Comnena Alex. p. 401, dixit, quod ex sententia et interpretatione Du Cangii ad Joinvill. p. 160, idem valet atque avec deux colles d'armes, c'est-à-dire avec deux chevaliers; quia nemo tum temporis jus habebat præter milites, id est equites, loricas gestandi. Ita scuta pro viris scutatis. Domnizo in vita Mathildis: exiit e Lucis cum quingentis quoque scutis. Testimonia pro testes (v. Du Cange Gl. Lat. v. Adhramire, quæ est vox Germanica, anramen; v. Frisch. Lex Germ. v. Ramen), barbutæ pro viris barbulatis seu galeatis. Nam Arabicum barbat, (unde barbiton, instrumen tum musicum, et barbata, navis, et barbuta, galea) omne ventricosum notat, ad rotunditatem accedens. Charta vetus apud Du Cangium Gl. L. b. v. habere tenetur suis expensis tantum barbulas tercentum, hoc est milites barbutis armatos, ut Du Cange ibidem ait, qui et conf. in v. Pusus. Sic appellabant sexum femininum, ut in ejus opposi tione lanccam sexum virilem. Hæreditas ad fusum transire a parte lanceæ, quando ad filias pervenie bat; agnatus ex parte gladii seu viri, et agnatus ex parte fusi seu feminæ, est in speculo Saxonico. adversus loricatum luctari, habet Artemidor. p. 121, cap. 33, lin. 13 Medio evo, ut Greci mutatoria vel paratoria appellabant senatores, sic Latini quoque eosdem appellabant paraticos et homines de pare tico. In charta apud du Cangium comparantur homines de paratico hominibus de genere militari; vid. v. Paragium et Paratici, ubi velut college memorantur credenderii, consules vid niarum, paralici, et judices. Quamnam apsidem seu fornicem intelligat, palatiine an S. Sophia pronaum (nam atria tem plorum, ut apsidata, etiam àþídac appellari a novis Græcis testatur Th. Smith. in Epist. de Ecclesis Græca), an denique Milium vel aliquod aliud pa blicum ædificium, quis dixerit?
epulis tunc adhibet. Tertia autem tyrophagi seu cam seivorii [septimana a carniprivio proxime] die invitat excipitque convivio imperatorem ejusque senatum archiepiscopus CPtanus in venerabili ma gno patriarcheo vel ædibus patriarchalibus, fini toque sancto officio celebratur convivium in magno secreto patriarchei. Ad quod nobis invitandi sunt magistri, prepositi, proconsules, protospatharii, spatharocandidati, 440 spatharii, stratores, can didati et præfecti lagmatum, quot mensa capit. In troducuntur et educuntur cum suis scaramangiis tantum. Post ablatum primum ferculum introduci tur protonotarius patriarchæ cum suo analogio seu pulpito, ex quo aliquid legens recital el cum libro, quem tenet; collocaturque ad sinistram partem mensæ, cui imperator assidet. Ejus est sermonem tempori congruum, de jejunio scilicet, prælegere. Finita recitatione totius sermonis et post introitum jusculorum e caseo coclorum introducuntur ambo psaliæ [id est cantores lam ex templo S. Sophia, quam ex templo SS. Apostolorum] cum suo dome stico, ad numerum duodecim. Pariter etiam utrius que templi anagnostæ vel lectores cum suo dome stico introducuntur totidem; et collocantur ad utramque mensæ partem. Eorum est sacrum hym num ex ritu consueto decantare ****. Reliquis autem omnibus tantum singuli. Quinta feria ejus dem septimanæ invitatur ad convivium a fidelibus imperatoribus in magnum palatium sanctissimus el acumenicus patriarcha, qui, quos voluerit, secum sumit metropolitas. Oportet nos ad communionem venerabilis illius convivii invitare metropolitas quotcunque tandem in urbe præsentes, presbyteros magni palatii sex; begumenos magnorum imperia lium monasteriorum quotcunque tandem; et secre. tales patriarchæ papades, quot mensa capiat. In Sic appellatur illa septimana, quæ Domi nicam Carnisprivii nobis Quinquagesimæ sequitur, qua tola, neque ultra, caseo et oris vesci licet; vid. Du Cange h. v. Analogium est pulpitum portatile, cui imponitur liber, e quo aliquid recitatur; vid. Du Cange Gloss. utroque h. v. Cæterum consuevisse in cœnis imperialibus e sacro codice et aliis pie tatis libris quædam recitari, apparet e Leone Grammatico p. 505, Script. post Theophan. p. 259, ubi pane eadem verba, et Symeone Magistr. Annal. p. Luitprandus in Lega tione p. 483 narrat, se a Nicephoro Phoca cœna exceptum, in qua, quod prius non fecerat, voce Latina beali Joannis Chrysostomi homiliam in apo stolorum Actibus legere jussit. Observat Muratorius, alios codices habere pro verbis voce Latina, vos celatus, e quo ipse faciat voce elula. Non improba bilis ea conjectura; certe melius non succurrit nunc, quamvis visum aliquando fuerit, in voce ce latus latere Græcum aliquem accusativum ; sed quem frustra quæro. In aula Romana idem mos inter prandendum prælegendi obtinebat. In ordine Romano, ubi convivium de scribitur, quo papa cardinales die Paschatis exci piebat, inter alia hæc leguntur: ad dimidium convivium ex præcepto archidiaconi surgit quidam diaconus et legit lectionem. Cantores autem ex præ cepto domini pontificis cantant sequentiam, que sit conveniens Puscha, modulatis organis, eaque finita eunt et osculantur pedes pontificis, qui dat eis coppam plenam potione, et accipiunt a sucellario unum Byzantium. Ceremoniale Augustini Patricii III, § 11 de lectione Scripturæ in mensa: cum pri mum convivium incipietur, in loco convenienti pona tur pulpitum, et subdiaconus sice capellanus papæ aliquid de sacra Scriptura legat usque in finem convivii. Interim cum silentio et absque strepitu omnia administrentur quam diligentissime; ubi vid. not. Josephi Catalani p. 158. Etiam a Turcis Alco ranum inter epulas legi, testantur Annales Turcici Leunclavisni ad A. C. 1394. In veterum quoque imperatorum Romanorum epulis lectores adhibe bantur. Spartianus de Adriano, in convivio ait p. 215, tragedias, comedias, Atellunas, sambucas, lectores, poetus pro re semper exhibuit. Ante hæc verba desunt quædam, quorum sensus fuerit: et illis quidem, cantoribus et lecto ribus, dantur nomine imperatoris bini solidi aurei.
troducuntur et educuntur cum suis stolis et phe loniis eo modo, quo illos excipi in magno Justi niani triclinio superius dicebamus. De festo Orthodoxia. Sequente proxime die Dominica, qua memoria sancitæ orthodoxia eorum, qui sacras imagines venerantur, post occursum et exceptionem factam splendidæ processionis e Blachernis in urbem re deuntis, sanctumque celebratum Missæ officium, instituitur convivium impensis magni @conomii [seu magna administratura redituum patriarcha lium], in splendidissimo et magno patriarchæ se crelo. Eo invitare nos oportet imperatori et pa triarche amicos, magistros, præpositor, procon sules, patricios, metropolitas, archiepiscopos, of. ficiales et magistratus alios de illustri senatu se cundum capacitatem mensæ. Introducuntur sena torii quidem ordinis viri suis in scaramangiis tan tum, sacerdotes autem suis in schematibus seu vestibus monachalibus. 441 Mense Martio. Mensis hujus die vigesimo quinto celebratur no tabile et illustre festum Annuntiationis sanctissimæ Dominæ nostra Deiparæ et semper virginis Mariæ, Anitaque consueta solemni processione in templum chalcoprateorum instituta, intrant domini in pala tium cum toto illustri senatu splendidis in vestibus, ingressique deponunt omnes suas stolas ex more præscripto: piis autem nostris dominis aurea sua scaramangia induentibus, induunt etiam cæteri omnes sua scaramangia. Dein celebratur ab impe ratore in illustrissimo Justiniani triclinio super peculiare mensa convivium, ad quod invitandi nobis sunt magistri, præpositi, proconsules, patricii, stra tegi, officiales, regii protospatharii et reliqui magi stratus ordinum comitatensium pro capacitate men sæ. Evocatos autem introducimus et educimus in suis scaramangiis tantum. Splendida die Dominica palmarum, quæ proxime resurrectionem Christi an tecedit, celebratur processio in sancto, quod Deus custodiat, palatio. Piis nempe nostris imperatoribus in chrysotriclino præsidentibus in suis mutatoriis una cum acumenico patriarcha, toto cubiculo co ram ipsis in serie s3cundum cujusque dignitatem stante, introducuntur quatuor demestici [totidem] tagmatum cum geminis demarchis, chartulario im perialis sacellii, simulque omnes gerocomi et xeno dochi venerabilium ædium. Qui postquam sacras cruces, quot opus est, intro attulerunt, introdu Videtur post primam vocem excidisse. Vulgo festum Orthodoxiæ nude dicitur; vid. Du Cange h. v., qui ait Orthodoxiam appellari primam Dominicam jejuniorum seu quadragesima, in qua celebratur apud Græcos festum restitutionis cultus sacrarum imaginum sub Michaele et Theodora impp. legiturque Synodicum in hanc rem editum. Que res nota est ex historia Byzantina. Dedi in Latinis in mulatorίες; enim idem est atque simplex postquam vestes veteres novis mutassent, idem est dictum al que in mutatoriis. Conf. p. 441.
a cuntur omnes magistri, proconsules, patricii et off Endyla sou tapetes altaribus instrati debe bant quotannis in magno Sabbato seu die festum Paschalis proxime antecedente, mutari omnibus in ecclesiis. Endytam 8. Sophiæ, ut cathedralis, mu tabat ipse imperator. Conf. p. 21 et 107. Regum id erat ævo medio, endytas templis donare et reno vare; et, si quod in celebre templum religionis causa venirent, debebant in grati animi testimo nium arm pallium relinquere. De Constante, Hera chi filio, narrat Paulus Warnefrid. V. II. sic Constans Augustus Neapoli egressus cum ad limina B. Petri pervenisset, obtulit ei pallium auro textum. Manavit hic mos aut ab Arabibus ad Græ cos, aut ab his ad illos et Turcas. Jam ante Muham medem mos erat Arabibus Cabam suam, adem ciales in conspectum piorum principum,induli suis quique candidis tunicis. Distributis inter eos sanctis crucibus, processio fit inter hymnos & templo S. Deiparae Phari inde usque ad templum S. Trini tatis in Daphne. Reversi perficiunt domini convi vium in splendidissimo Justiniani triclinio, ad quod invitandi nobis sunt amici, nempe magistri, prepo siti, proconsules, patricii, offciales, xenodochi, ge rocomi, topotereta tagmatum pro capacitate men sæ. Invitati intrant in suis mutatoriis, absque tuni cis tamen. Gerocomi, xenodochi et topoteret tagmatum in suis scaramangiis. 442 Sancta et venerabili quinta feria ejusdem vere splendidæ et illustris septimanæ, in qua divini offcii cana pu blicis usibus a cœlesti sapientia exponitur, fit pro cessio pagana in splendido palatio, et mane a nobis perficitur ad sacram cœnam invitatio. Invitamus autem magistros,prepositos,proconsules,patricios, officiales, protospatharios eunuchos, primlcerios, ostiarios, maglabitas, comites arithmi et centarchos pro capacitate mense. Finito itaque consessu omni et misso senatu, iterumque circa nonam horam redeunte,conveniunt invitati omnes ad celebrandum sacrum convivium, et post finitum spirituale servi tium proponitur et accessui patefit sacrum convi vium in conspicuo Justiniani triclinio institutum, et presidente imperatore in venerabili mensa, intro ducuntur invitati in suis scaramangiis tantum. Finito autem convivio, cum tempus est abeundi, exeunt nobiscum omnes cum faculis cuique distri butis. Sancto et venerabili die Sabbati ejusdem se ptimanæ post apertum splendidum palatium, fit so lemnis et universalis processio ad templum s. So phiæ; ubi postquam imperator instratum sanctæ et venerabilis aræ novo mutavit, intra in sceuophy lacium, factaque nardorum seu unguentorum distri butione, redit cum gloria in suum palatium. Tum oportet nos ad cœnandum cum domino amicos ex ciere, magistros, propositos, proconsules, patricios, protospatharios officiales, protospatharios ennuchos, primicerios, ostiarios, maglabitas, topoteretas et rectorum arithmi quosdam pro capacitate mensæ. Convivio interim per ipsum imperatorem coordinato, amicisque opera nostra invitatis, domum discedunt omnes. Post nonam vero diei horam congressus ad sacram Meccanam, metam suæ venerationis, palliis Jemanicis insternendi, ut ex historia regum Arabia felicis constat. Chalifa post Muhammedem quotan nis munera et pallia toti ædi insternenda mittebant; (nam quadrata et tecto plano est,) et eorum succes sores, Ottomanici imperatores, adhuc hodie quot annis id faciunt. Pompam, qua mittebatur illa endyta suo tempore Misra vel Alcahira ad Meccam, describit in Itinerario suo Wansleb. p. 345: Le pacha fil partir du Caire en grande pompe le Mah mel ou drap mortuaire, que les rois et les pachas d'Egypte ont coutume d'envoyer tous les ans à la Mecque pour couvrir le tombeau de Mahomet. Vox Arabica Mahmel, non pannum feralem, sed lecticam nolat, neque mittitur ille pannus, endyta, ad
sacra peragenda fit, mutantque senatorii omnes suas vestes, divinoque officio in templo Phari peracto, postquam intonaverit secretum organum, exuunt omnes suas stolas et superinduunt sua scaraman gia. Tum orditur convivium in illustrissimo tricli nio Justiniani, et introducuntur omnes invitati in suis scaramangiis tantum. Exeunt autem nobiscum unusquisque cum cereo, quem nactus est. 448 Initium conviviorum Paschalis. Sanctus et gloriosus atque undique conspicuus dies celebrandæ resurrectioni Christi a mortuis sacer, quo corona imposita fuit operi nostræ re demptionis, et terrenus Adam e corruptione ad vi tam rediit; ille dies præstat nostris dominis occa sionem splendidum et illustre convivium instituen. di. Volentes nempe sanciæ resurrectionis celsitudi nem mysticis signis exhibere atque declarare, altol lunt sese ascenduntque ex inferioribus sedilibusad excelsum et perhonorificum tribunalis spectaculum et salutationem imitantes, qua Christus suos disci pulos ex vero amore beavit, omnes suo imperio pa rentes cordialiter salutant, et rursus cum splendido senatu ad Sionem, quæ superne est, Christi scilicet ecclesiam, ut discipuli, concurrunt in gloria. Osten suri enim gloriosum ejus diei gaudium, comparent splendide vestiti, loris involuti, ad instar fasciarum Christi sepulcralium. Quapropter etiam in dextris tropæum, victoria signum, crucem scilicet, gestan tes, in sinistris (acaciam, saccum pulvere plenum] terrenæ nostræ substantiæ resurrectionem [id est tegendum Muhammedis sepulcrum, quod Medinæ est, sed ad tegendam ædem Meccanam; unde etiam Arabica, Alkiswe seu tegumentum, endyla, appella tur. Et chartularius ille, cujus est reditus agrorum his endytis comparandis et ad Meccam mittendis destinatorum colligere istumque ad usum impen dere, appellatur Nadir il Kiswe, l'intendant du babil, ut idem Wanaleb. p. 319 vertit, sed rectius reddideris inspector vel curator en dyla. Conf. Du Cange v. et Endyla. Vide supra not. 39, col. 207. Quare addidit quod superfluum vi detur? Dixeruntne novi Greci pro prandio, ut necesse fuerit ad designandam cœnam addere vocem? An abundat, ut multa et apud Nostrum et alios negligentes sermonis casti gati et infantes scriptores? Ergone instrumentali quoque musica in sa cris utebantur Græci? Atqui supra asseveravimus, eam ex Ecclesiis Græcis, et ad eorum exemplum Russicis quoque, ut rem turpem et profanam, exsulare. Certe nusquam memini, me vestigium organi aut alius instrumenti musici in Græcis ec clesiis reperisse. Non malam puto hanc scripturam, licet fa turum sit, ut multis secus videatur. Bene Dovi, Grace dici et in imperfecto Sed in origine revera est peregrinum peregrino conciliare, adducere duo pere grinos ad se invicem. Forte omiserunt lenioris pronuntiationis gratia, praesertim cum idem sit in origine, et nihil aliud, quam cum decuriata terminatione versus; versus anteriora. Verti spectaculum, designans locuba, qui spe ctatur et in quo aliquis vel aliquid spectatur; ut oraculum, locus, in quo oratur; cænaculum, locus, in quo cænatur. novi Greci pro omni ima gine, specie, forma ponunt. Gloss. Græcobarb. apud Du Cangium Gl. Gr. p. 1183, f. vestis, qua ab utraque parte eumdem habet aspectum; mitto alia. Est ergo aspectus vel specta culum tribunæ, idem atque spectabilis tribuna. Se debant ergo eo die imperatores intra tribunam, et ibi quoque senatores osculatum admittebant. Hu jus tamen moris nullum reperio vestigium in su perioribus.
resurrectionis symbolum] tenent; divinumque offi R., cod. et ed. cium offerentes Deo post assumptionem sacræ cœnm admittunt palam delectos de senatu proceres ad venerabile crama [seu jentaculum], ut gaudii parti cipes. In illa ipsa ad crama evocatione (ft autem in catholica Christi ecclesia) oportet nos ad con vivandum imperatori amicos invitare, de ordine magistrorum, proconsulum patriciorum, tam stra tegorum, quam officialium; in universum numero quatuordecim; et hos ad mensam ibi positam intro ducere hoc modo: Magistri, proconsules et patricii intrant solummodo loris et aureis suis thoracibus induti. Præferuntur autem quoad sessionem patri cii thoracibus induti aliis patriciis, qui consueta sua camisia gerunt, etiamsi forte his dignitate et pro motione inferiores sint. Strategi intrant cum suis scaramangiis tantum, officiales cum suis camisiis, absque chlamydibus. Ad auream vero mensam in splendido chrysotriclinio positam, in quo etiam illustre peculium aurei pentapyrgii honoris causa propositum est, invitandi a nobis sunt futuri do mino convivæ amici ex iisdem, quos modo diximus magistris, proconsulibus, patriciis, strategis, offi oialibus, secreticis ordinis militaris et adhuc inferio ribus, item asecretis 444 et comitibus scholarum, scribonibus, duoque insuper e Bulgaris amici; in universum triginta numero. Ad circumstantes or dine continuo quatuor mensas per totidem fornices dispositas invitantur delecti quidam de ordine regio rum candidatorum, vestitorum, silentiariorum, dra cenariorum, sceptrophororum, vexilliferorum et senalorum, ad triginta sex; Agarenos bello captos e magno prætorio octodecim et totidem amicorum e Bulgaria homines. Hos introducere, et, priusquam introeant, seriatim disponere oportet. Qui aureæ sacræ mensæ splendidi sunt convivæ, illi suis in mutatoriis et tunicis intrant. At Bulgari amici post classem strategorum sub secundo missu introvo cantur ad sinistram sacra mensæ plagam; quo quinti aut sexti inter amicos sint [ferculaque sua quinto aut sexto loco accipiant. Omnes autem prius in ordinem disponendi ad dextram et sinistram se cundum congruum cuique suum gradum. Ab isto rum statione inde porro rursus ordinandi sunt can didalorum ordinis et inferiorum homines, collocandi nempe ad duas ex utraque parte imperiali proximas nobiliores mensas. Ad reliquas duas infimas mensas introducuntur seriatim dispositi, a sinistra quidem parte captivi Agareni; a dextra vero Bulgari omnes. Introducuntur autem et educuntur sic: senatorii omnes et tagmatici seu militiæ comitatensis magi stratus in suis mutatoriis; Agareni in candidis et c Idem esse puto atque duas voces in unam contractas, sibilante elisa, ne & tam brevi intervallo recurreret et aures læderet. Videtur hæc vox suspicionem movere ac si plura prætoria in urbe fuissent. Qua de re mihi non constat.
absque zonis calceatique; Bulgari poprio sibi suo in habitu. Oportet porro ad musicorum organorum intonationem attendere, et quando carmen tum cani solitum exorsi fuerint, exsurgere jubere omnes ad bene dominis precandum, chlamydesque exuere, quæ rursus sub ingressum missus dulciorum in duendæ, quo in iis, quando tempus excedendi ve nerit, abeant. Eo tempore, quo consurgendum est, oportet signum consurgendi, quod imperator manu sua dat, observare, simulque clamorem ibi adstan tis cubicularii, et protinus surgere jubere, atque educere convivas primum quatuor mensarum, et post exiguam interpositam moram reliquos primæ et summæ mensæ accubantes, ut sic quotquot con venerint, omnes exeant. Secundo die celebratur postfesta seu magnum et primarium festum diem consequens processio in ædem principum et Sanc torum Apostolorum; sacroque officio completo, in stituitur convivium super peculiare et priva mensa in magno triclinio palatiorum; ad quod invitandi vobis sunt magistri, præpositi, 445 proconsules, patricii, strategi, metropolita, officiales, protospa tharii, asecreta, chartularii, consules, vestilores, silentiarii et magistratus lagmatici seu militares comitatenses, mutatoria gestantes, pro capacitate mensa. Introducuntur et educuntur in suis muta toriis et camisiis, absque chlamydibus tamen. Tempus observandum est, quo factiones acta seu faustas acclamationes peragere et dominos laudare incipiunt. Eo tempore debemus convivis omnibus,ut surgant et ipsi quoque leni voce simul cum factio nibus dominis benedicant, imperare. Tertio post Pascha die peragitur pagana proces sio in mutatoriis intra palatium et convivium in chrysotriclinio ad modum primi diei. Quapropter ad auream quidem mensam invitandi nobis sunt ho mines ordinis magistrorum, patriciorum,etc., cum domestico scholarum et hominibus imperialibus, ab ordine inde spatharocandidatorum usque ad or dinem stratorum, pro capacitate mensæ, amici in universum triginta. Quos introducimus et educimus, senatorios quidem viros campagia gestantes omnes in suis mutatoriis, absque tunicis; protospatharios autem cum speciis et russis sagis; imperiales ho mines cum scaramangiis tantum. Ad inferiores autem quatuor fornicum mensas invitandi sunt imperiales candidati, mandatores et minores magi stratus ordinis scholarum,in universum septuaginta duo. Introducuntur et hi cum suis scaramangiis et mutatoriis. Quarto die ejusdem universalis regii convivii peragitur processio rursus pagana in mu Vox hæc vetustis Græcis fere tantum de sa cello dicebatur, novis etiam maximum quodque templum est. Ita, ut de multis saltem unum alle gem, apud Scylitz. p. 821 Tam frequen tis certe tum erat usus, ut etiam Latini a Græ cis assumerent. Du Cange v. Siccus, id est hunc locum e Chronico Magdeburgensi citat: duces ac præfectorum principes cum manu principum con gregati in sicco (hoc est in ædicula vel oratorio] bazilicæ Magni Caroli cohærenti.
tatoriis intra palatium,et introducuntur photismata Græci neophytos seu recens baptizatos aut adhuc baptizandos et appellabant; sive quod veluti lumina erant, quorum bona opera lucebant coram gentilibus et Christianis ambosque ad imitationem poterant et debebant allicere, sive quod cereos gererent in ecclesiis per septimanam Paschalem, sive denique, quod illuminati aut illumi nandi, hoc est baptizati aut baptizandi essent. Nam baptizare appellant Greci et festum Epi phanias seu baptismi Christi et erat in Ecclesia aliquis inspector recens baptizatorcm, vid. Du Cange v. et Solebant autem in ve tere Ecclesia pueros non statim a nativitate bapti zare, sed exspectabant, donec aliquantulum adole vissent et numerum æqualium simul, præsertim magno Sabbato, baptizabant, qui tota septimana paschali in albis et cum cereis procedebant vid. ad p. 54, ubi plura hac de re dixi. [seu pueri orphani in albis baptismalibus indusiis, cereos tenentes] ab orphanotropho, et instituitur convivium in ipso chrysotriclino super aurea tabu la; ad quod invitandi nobis sunt amici imperatoris ab ordine inde magistrorum et sic porro patricii, domesticus excubitorum ejusque scribones secun dum formulam præscriptam, eosque oportet modo jam dicto introducere et educere. Ad mensas vero inferiores sub fornicibus collocatas vocamus ho mines septuaginta duo de ordine eorundem impe rialium hominum et minorum magistratuum excu bitorum. Etiam hi dicto modo introducuntur et educuntur. Quinto die ejusdem universalis regii convivii advenit patriarcha cum suis metropolitis ad dandum imperatori agapen seu osculum pacis, peragiturque pagana processio 466 in muta toriis intra palatium: assidetque patriarcha im peratori conviva ad peculiarem auream mensam in chrysotriclino: et invitandi nobis sunt ad au ream quidem mensam amici, metropolitæ decem, presbyteri palatini sex et duodecim hegumeni mo nasteriorum imperialium, qui sic introducuntur metropolita in suis mutatoriis, præter omophoria; presbyteri cum albis pheloniis; hegumeni cum suis sibi propriis pheloniis. Ad inferiores autem mensas invitamus delectos clericos palatinos ab ordine dia conorum inde et sic porro inferiores ordines et se creti patriarchæ papades seu monachos, in univer sum... Hi solis in suis camisiis introducuntur et educuntur. Sexto die ejusdem orbis [dierum nempe seu septimana) peragitur processio pagana in muta toriis intra palatium, et introducuntur amici Bul gari cum donis e Bulgaria allatis; et celebratur convivium in eodem illustri triclinio super eadem aurea mensa; invitandique sunt nobis ad convivan dum imperatori amici de ordine magistrorum, pro consulum et cæterorum una cum amicis Bulgaris et drungario vigilia et domestico hicanatorum, ad numerum triginta; ordinandique et introducendi eodem modo, quem ad primum diem exposuimus. Ad inferiores autem mensas invitantur magistratus Ergone orphanotrophus idem fuit cum Mensa lignea vel allerius generis erat, aurea lamina incrustata. Idem de cæteris quoque talibus tenendum. Ecquis enim totam auream mensam, totum aureum organum soliumve tractare, baju lare possit? Post hanc vocem erat spatiolum vacuum in membranis. Videntur mihi (et enim moria fallit, legi alicubi) quotannis mutari soliti fuisse Bulgarorum in urbe regia residentes circa tempus Paschatis. Habebant enim Bulgari perpetuo legatos CPli, et vicissim CPtani impp. habebant perpetuo legatos apud Bulgaros, quos etiam quotannis ad cœnam vocabant. Novi ergo circa Pascha identidem venien tes munera nomine regis Bulgari apportabant, qua bic dicuntur feria sexta Paschalis hedmoma dis, primum ad imperatorem admissi, obtulisse.
de ordine comitum et centarchorum arithmi et hi canatorum, admodum quinquaginta quatuor, et e Bulgaria amicorum homines outodecim; ordinare autem hos Bulgaros oportet ad ultimam mensam seorsim. Introducuntur et educuntur in suis scara mangiis. Septimo die ejusdem convivationis peram gitur similiter pagana processio intra palatium, et convivium in eodem triclinio super eadem tabula, pariterque, ut ante, invitantur ad convivandum im peratori magistri, patricii, præfectus urbis, ambo domestici, numerorum scilicet atque castrorum, corundem ambo topoteret, rationalis prætorii adjutor [præfecti urbis, in universum triginta viri. Introducuntur et educuntur in suis mutatoriis et tunicis. Ad inferiores autein menɛas invitantur tri buni vicarii, gentiles seu alienigenæ ex heteria; ut Turci, 447 Chazares, alii, admodum quinquaginta quatuor. Ad venerabilem vero mensam invitantur duodecim gitoniarchæ vel vicomagistri,quatuor epo ptæ vel ædiles, duo protocancellarii præfecti urbis. Introducuntur hi suis in camisiis tantum; gentiles vero in suis cabadiis. Gitoniarchis et reliquis dan tur singulis singuli nummi aurei. Temporibus au tem antiquioribus invitabantur loco istorum char tularii sceuophylacii s. Sophim, accipiebantque eandem benedictionem seu munificentiam. Nova die Dominica sic dicta, ea nempe, quæ proxime festum Paschatis sequitur, splendida peragitur processio splendido in vestitu in venerabile templum SS. Apo stoloum; finitoque sacro officio, proponitur et initur convivium in triclinio, quod superius ad secundum diem nominavimus. Convivatur tum san clissimus patriarcha noster imperatori ad peculia rem mensam, et invitantur ad convivandum domino amici ejusdem generis, atque ad secundum hujus convivationis diem a festo Paschatis immediate pro ximum diximus. Altero post novam Dominicam die excipitur et beneventatur ab imperatore deximum seu corpus senatorum dominum salutatum venien tium, absque saximo tamen seu chorea; residetque imperator in Justiniani triclinio ad peculiarem sibi mensam in suo dibetesio. Invitandi tum sunt nobis magistratus horum ordinum, magistri, præpositi, proconsules, patricii, officiales et reliqui campa giorgeruli omnes procapacitate mense.Introducun tur et educuntur omnes in suis mutatoriis et tunicis. Observandum deinde nobis est tempus, quo carmen musice recitatur, et tunc jubendi convive surgere ad laudes et pia verba domino dicenda. Die post illud deximum proximo peragitur ei adhærens et consequens ludus equestris absolutivus seu qui finem solenni huic convivationi facit. Remittuntur lanc amici, qui e Bulgaria venerant, ad sua, et proponitur convivium in splendido triolinio ca thismatum; et convivantur imperatori præpositi, patricii, officiales, protospatharii, chartularii, con sules, vestitores, silentiarii, actuarius et ad helia oùm pertinentes et deeseographus seu scriba libel lorum supplicum pro capacitate mense. Introdu
medium est festum paschatis [id est die inter fe stum parcbatis et festum pentecostes medio], pera gitur processio publica, et prodeunt imperatores in solemne pompa ad templum S. Mocii,sanctoque officio ibi peracto, 448 apparatur et proponiturim peratori convivium super peculiare mensa in tricliniis seu palatio, quod penes illud templum est. Patriar cha ibi convivatur imperatori; invitandique nobis sunt ad convivandum amici de ordine magistro rum, proconsulum, patriciorum, metropolitarum, officialium et tagmaticorum magistratuum, item senatorum campagia ferentium, tot, quot mensa capit. Introducuntur et educuntur in suis mutato riis, absque tunicis. Quando factiones acta sua seu laudes dominorum et pia vota exclamant, jubemus convivas omnes surgere, ut et ipsi dominis bene precentur. Divino autem illo sanctoque et admira bili die festo, quo Christi in carne assumptio in case lum celebratur, peragitur publica processio a vene rabilibus nostris imperatoribus in admodum vene rabile reverendumque templum sanctissimæ Domi næ nostræ Deiparæ Pigis seu ad fontem; peracto que sacro officio, proponitur imperatori convivium super peculiare tabula, et convivatur patriarcha domino, invitanturque ad pariter convivandum amici ab ordine magistrorum inde et sic porro minores magistratus secundum superius expositam formulam prædictarum splendidarum processio cuntur et educuntur modo supra scriplo. Dum vero num. De cerimoniis festi Pentecostes. Sancto die Pentecostes peragitur processio se cundum formulam, quæ die venerabilis Paschatis festo observatur, in sanctam catholicam et aposto licum Dei magnam] Ecclesiam; proponitur ibi im peratoribus mixtum et amici paulo ante dicti in vitantur ad convivium. Interea redeunt impera tores in magnum palatium in processione, propo niturque sacrum convivium super peculiare mensa in splendido triclinio Justiniani, et convivantur imperatori, quos par est ex rituali, amici supra nominati, introducti et educti cum suis mulatoriis, absque tunicis. Post sanctum Pentecostes festum celebratur natalis coronationis despota. Primo Maii celebrantur enconia vel dedicatio Nova 60 Ita em. cod. et ed. Ergone Pascha et festum Paschatis appellabatur totum tempus quinquaginta dierum,qui Dominicam Paschatis et Pentecostes intercedebant? Dixerintne Græci novi pro non bene memini. Erunt certe qui hic reponere malint. Nullum alium diem, quam medium inter ambo festa seu vigesimum quintum a festo Paschatis inde designari liquet ex eo, quod medio festo Pas chats hic loci dicitur imperator procedere ad S. Mocium. Atqui p. 59, seu 1. 1, cap. 17, in ipso titulo dicitur imperator illuc vadere seu feria quarta septimans quartæ post Pascha. Al cujus? Leonis profecto Sapientis, sub quo Cletorologium hoc conditum fuisse, multis et indubitatis argumentis constat. Atqui coronatus ille a Patre Basilio fuit die festo Epiphanias A. 870. (Vid. Du Cange Famil. Byzant. p. 141.) Etiamsi velis forte conjicere, Leonem die post Pen tecosten proximo imperium adiisse, patre vivis exempto, neque hoc procedit. Nam Basilius Calen dis Martiis obiit, ut Du Cange perhibet, aut 29 Aug., ut Noster. Ergo aut sub alio imperatore scriptum fuit hoo Cletorologium, aut particula hæc ab aliena manu est addita. Ergo per despotam intelligitur Constantinus Porphyr., Leonis alius. Despotas, appellari jam Heraclii tempore consue visse filios imperatorum, apparet ex p. 363. Simul
p clesis factaque solemne cum cereis et supplica tionibus processione e templo S. Deiparæ Phari, et tum peracto sacro officio, proponuntur dominis dapes in jucundo chrysotriclino, convivante impe ratori patriarcha; invitanturque ad eumdem finem magistri, præpositi, patricii, cæteri homines impe riales et metropolitæ pro ratione tabulæ. 449 Die andecimo Maii peragitur natalis hujus urbis et ad mittitur deximum seu turba salutantium et gratu lantium absque saximo tamen; celebratur etiam equestre certamen cursorium, modoque prædicto convivium.Dieoclavo Maii peragitur processio memo ria Sancti Joannis Theologi in hebdomo, fnitoque sacro officio, proponuntur dapes, et convocantur secundum ritum senatorii omnes pro ratione mensæ. Die vigesimo Julii peragitur cum solemne suppli cabunda processione intra palatium memoriæ Eliæ prophetæ, et per eam celebratur memoria dimis sionis pii domini nostri (Leonis Sapientis) e custo dia. Pridie illius diei autem seu in vigiliis peragitur in antecessum S. officium vespertinum in Pharo, et canitur ab omnibus cantus absolutivus ejusdem melodia atque hymnus, qui incipit a voce danturque ab imperatore ex receplo ritu magistris, præpositis, proconsulibus, patriciis et officialibus cruciculæ argenteæ. Altero autem die post, illo nempe, quo ipsum Eliæ festum celebra mus, presidet imperator in mutatoriis super glo rloso chrysotriclino, adstante secreto cubiculo, in troducunturque præfectus sacelli et xenodochi et gerocomi, apportantes cruces auro incrustatas ad imitationem rituum festi palmarum, omnibusque splendide indulis, introducitur ordo magistrorum, proconsulum, patriciorum et officialium in conspe ctum domini, qui postquam dictas cruces sua manu distribuit, instituitur, ut diximus, publica solemnis supplicabunda processio a templo S. Dei paræ Phari ad illustre templum magnæ Novæ ec clesiæ; peractoque sacro officio, proponuntur epulæ dominis in chrysotriclino, convivantibus cum ipsis patriarcha et metropolitis, magistris, præpositis, proconsulibus, patriciis, officialibus et reliquis im perialibus hominibus secundum capacitatem mensæ. Præsidet imperator in suo dibetesio, et convivæ a nobis introducuntur in suis quisque mutatoriis abs que tunicis. Postero die instituitur exceptio deximi [seu salutantium procerum turbæ] et magni saximi, propositisque epulis imperialibus super magna men sa in Justiniani triclinio præsidet imperator in suo dibetesio; nostrumque est invitare ad convivium ab ordine inde præpositorum, patriciorum, officialium, apparet ex hoc loco, Constantinum a patre Leone vivo coronatum, non post ejus excessum demum fuisse, ut aliqui tradidere. Non inest vitium huic numero, quod aliquan do putabam, quamvis auctor ordinem suum dese rat et octavum Maii post undecimum collocet. Maii enim 8 cclebrabatur memoria Joannis Theologi, ut e Meneis constat. Vid. Cedren, pag. 596, et Script. post Theoph. p. 215 c. 100. Intelligitur ex hoc loco, factum id esse 20 Julii, quo memoria Elim propheta celebr tur a Græcis. Tempus facti præterierunt laudati scriptures. Canticum, quod in ine officii, cenitur; vid. Du Cange v. Pro ut in membranis est, patet legendum esse
et sic porro, secreticos, quotquot campagia gerunt, pro ratione mens; cosque introducere et educere in suis mutatoriis et tunicis. Reliqui autem magnates, ut magistri, proconsules, patricii et omnes homines imperiales reservantur ad peragen dum in thoracibus et condomaniciis saximum aut choream mensæ. Saltantibus autem omnibus circa sacram mensam et liberationem sapientissimi do mini celebrantibus datur ab ipso nomine doni gratui ti apocombium continens litras tres. Attendere dein ceps oportet, quando factiones acta dicere incipiant, ettum excitare convivas ad laudes domini dicendas, prout supra præscriptum est. Immediate post illum diem peragitur votum pezodromium seu quo pede stres urbani cursores certant, a Leone, Christum amante domino, institutum et ordinatum; danturque [pauperibus] lessera, ut in tali voto cursorio moris est. Dein proponuntur sacræ dapes super peculiare mensa in media parte illustris triclinii jucundorum novendecim accubituum seorsim posita. Convivan tur imperatori præpositi, eunuchi protospatharii et primicerius, in universum bi sex; deinde quoque pauperes omnes, qui tesseras imperiales per manus magnatum acceperunt; hi donantur viritim singulis nummis et quaternis miliarensibus. Tertio die post peragitur certamen equestre cursorium, et cele bratur convivium in triclinio cathismatis, ad quod invitamus amicos, quos moris esse in ludis eque stribus invitari supra diximus. Die Augusti sexto celebratur processio in mutatoriis in magnam Dei catholicam ecclesiam, sacroque officio finito, con vivantur ibidem imperatori amici, quos sepe jam (9] Interpretatur locum hunc aller Nostri pag. 210, ubi dicitur: (scil. Imperator) (proceribus suis) (id est (ita est in membranis) distribuit ipsis tesseras, quas distribuant inter pauperes, quo recumbant [i* est epulentur] cum imperatore in 19 accubitis juxta ve terem consuetudinem. Reddidi nummis singulis el quaternis milia rensibus. Puto nempe, a quidem numerum singula tem, yautem tertiam nummi partem, hoc est quatuor nominavimus, de mixto cum memoraremus. Re vertitur deinceps imperator in palatium splendida cum pompa, ipsique proponuntur dapes in peculiare mensa triclinii Justiniani,quo invitamus magistros, proconsules, patricios, officiales, protospatharios et reliquos senatores campagia gerentes pro capacita te mensæ. Introducuntur et educuntur in suis mu. tatoriis absque tunicis, quia etiam ipse imperator in suo dibetesio præsidet. Ejusdem mensis die decimo quinto 451 peragitur publica processio dormitio nis sanctissimæ Dominæ Deiparæ in venerabile tem plum ejus, quod est in blachernis, sacroque peracto officio, proponitur prandium super mensa peculiare in inferiore triclinio, quod versus palatia maritima spectat, præsidetque imperator cum patriarcha in suo dibetesio. Invitare ad illius convivii communio miliaresia significare. Sane y cum aliquo duotu calami exstat inter compendia numeralia apud Montfaucon. p. 361 Palmogr. Græcæ, et dicitur vel indicare. Eadem de causa 454 interpretatus fui binos nummos cum ternis miliarensibus. Quod si autem hic loci sit reddendum binos nummos cum quaternis mil., erit priore loco reddendum singulis nummis cum ternis miliarensibus. Utrum sit rectius, eruditi ju dicent. In sextum diem Augusti incidit festum Transfigurationis Christi.
nem nos oportet amicos de ordine magistrorum, prepositorum, proconsulum, patriciorum, oficia lium, metropolitarum et reliquorum magistratuum, tam palatinorum, quam militarium, pro ratione capacitateque mens. Introducuntur et educuntur sio: magistri, prepositi, patricii, oficiales et qui campagia gerunt omnes, in suis mulatoriis: reliqui basilicitantum in suis scaramangiis. Ejusdem ipsius diei vespera seu boris pomeridianis] a bit imperator in templum S. Diomedis; et altero die post, peracto sacro officio, proponuntur dapes, more cousueto, convivantur domino etiam tunc de toto senatu delecti amici. Die vigesimo nono ejusdem mensis celebratur memoria [et dies emortualis] sancti el orthodoxi magni nostri imperatoris Basılii [eo die pie defuncti]. Solenne tunc splendidaque in pompa p procedunt imperatores nostri [Leo et Alexander] induli scaramangiis in templum SS. Apostolorum; sanctoque officio finito, redeunt eodem modo cum gloria domum, et apponuntur epulæ in Justiniani triolinio, ad quarum communionem invitandi nobis sunt amici, ut magistri, homines senatorii, homines imperiales, pro spatio mensa. Introducuntur et educuntur in suis tantum scaramangiis, propterea quod et ipsi domini tali in habitu accumbunt. Altero die post celebratur cum deximo seu solen ni salutantium et gratulantium exceptione auto cratoris seu natalis pii in Christo imperii fde lium imperatorum Leonis et Alexandri; ab solutoque cum solemnibus cerimoniis deximo, rursus præsident pii domini in throno auxi liuin flagitantibus oblatum et præmia hono-C resque merentibus collatum; quo facto rursus in struitur sacrum convivium, ad quod invitamus de lectos de ordine magistrorum, præpositorum, pro consulum,patriciorum, officialium præter eunuchos omnium, sed ordinum tantum partem dimidiam; de cætero campagia gerente senatu et militaribus urbanis magistratibus mutatoria gerentibus quotquot mensa capit. Hi suis in mutatoriis et tunicis intro ducuntur. Reliquos autem omnes reservamus ad choream, quæ exhilarandi domini nostri gratia in stituitur. 452 In orbem hi saltando aureis in tho racibus peplum veluti laudum piis nostris dominis tot vocum tam vario et non desinente concentu te xuat. Pro quo studio accipiunt donarii nomine auri litras sedecim; quæ inter ipsos a protomagistro et regio artoclino secundum formulam et præscriptum codicem collegii nostri distribuuntur. Sequente die perficitur consequi prædictas hilaritates solens cer Incidit enim in XVI Augusti memoria S. Diomedis. Non video, qui potuerit die 29 Augusti memoria Basilii Macedonis celebrari, qui taman Calendis Martiis A. 886 obiit. Ergone memoriæ de functorum non in diebus eorum emortualibus re novabantur? Aut in aliud tempus dilatæ, occupato die jam alterius antiqui et majoris Sancti memoria? Die nempe 30 Augusti fuerunt (ut videtur) a Patre Basilio diademate donati. Aut si Basilius Macedo revera die Aug. 29 vivis excessit, incepit altero die post, ut par erat, filiorum collegiale im perium. Confirmat boo superiorem notam chrono logicam, a morte Basilii, quæ d. 29 Aug. contige rit. Quis ergo auctor, et quo fundamento perhibuit eum Kal. Martiis obiisse, quod du Cange afirmat et Fabric. t. VI, Bibl. Gr. p. 710 repetiit? Ita ergo dictum fuit convivium, quo natalem imperii celebrabat imperator. Aptius fuisset rò
triclinio cathismatum, et invitantur ad convivandum domino amici, quos rituale postulat ad convivia in equestribus talibus exercitiis instituenda invitari. Octavo die Septembris peragitur processio ob nata lem diem sanctissimæ Dominæ nostræ Deigenitricis et semper virginis Mariæ; qua imperatores in ma gna pompa cum toto senatu ad templum 8. Deiparæ chalcopratiorum procedunt. Ubi postquam foilt sacrum officium, redit imperator in equo, indutus aureo scaramangio, magna cum pompa; proponun tur epulæ super separata mensa Justinianei triclinii, et senatorii omnes domino convivantur.Introducun tur autem in suis scaramangiis tantummodo. Die decimo quarto ejusdem mensis peragitur exaltatio et monstratio venerabilis et vivifice crucis. Imperato res tum ascendunt summo mane, interdum etiam post vesperam vigiliarum præcedentium), in tem plum s. Sophie, peractaque terna crucis exaltatione abeunt rursus domum per porticus omnium primi. Processione deinceps pagana intra palatium confecta, exponitur convivium in Justiniani triclinio, ad quod invitamus amicos domini, quales jam sæpe diximus ad publica talia convivia invitari. Introducuntur omnes in suis scaramangiis tantum. Mense autem Novembri peraguntur brumalia dominorum, fini taque post uniuscujusque [Leonis puta, Alexandri, Augustorum et Zoes Augustæ] conam vespertinasub tædis chorea, dantur apocombia hæc: in brumalio Leonis, Christum amantis domini, auri litræ vigin ti; felicissimi autem Alexandri Augusti litræ auri decem, tandem in brumalio [quod editur nomine piæ Zoes Augusta auri litræ octo, quæ distribuun tur a magno protomagistro et a clarissimo articlino secundum formulam codicillorum nostri collegii.H ergo omnes rituales et solemnes anniversariæ convi vationes important secum peculiarem, ut diximus, ordinem cerimoniarum convivalium. 453 Quapro pter etiam hos cum accurato diligenterque ab erro ribus repurgato sermone in conspicuo proposueri mus memoriæ gratia eorum, quæ a nobis peragun tur peragique et observari debent, rogamus in fine velitis etiam his animum attendere, quo et dignitalem ordinis nostri conservetis et gloriam tamen equestris cursus, et proponuntur epulo in famamque auferatis. conj. R. De distributione piarum largitionum imperatoris tam in brumaliis, quam in natalibus coronationis et imperii. Quia vero quidam in dignitatibus constituti avi Forte transponenda sunt voces et in nostre conservationem famæ et in gloriam nostram. Aut deest aliquid ante fµŵv c. c. Sov vel simile vocabulum.
diuscule nummis inhiantes rixas circa distributio nem datorum munerum excitare solent, et consue tudinem, quæ ab antiquis inde temporibus ad hæc nostra pertinuit, evertere student, agendum etiam hac de re quem a majoribus traditum accepimus litteris mandatum typum et modulum vobis trada mus.Omne enim ab antiquitate eminens reverentiam sui incutit. Neque addendo vetustis largitionibus no vare quidquam volumus, neque minuere et decurtare olim facta. Oportet itaque articlinum, cujus est largitiones distribuere, ante omnia quantitatem doni nosse, dein accurate differentias dignitatum et mu nerum cuique competentium proportionem suppu tare,et tandem quot de unoquoque dignitatum ordi ne muneris participes futuri sint: etiamsi quidam eorum dignitates nullas gerunt et axiomatici non p sunt, tamen ad axiomatici alicujus obsequium perti nent]. Ita classi magistrorum accensere oportet reclo rem et zoslen patriciam, syncellum, exmagistros, vitam monachalem deinceps amplexos et præposi tum; item privatum magni nostri domini paraco momenum seu accubitorem. Classi proconsulum eunuchos patricios, classi reliquorum patriciorum offciales in velo patriciorum constitutos, id est pro tospatharios præpositos, domesticum scholarum, domesticum,excubitorum, præfectum Urbis,genicum seu præfectum ærarii, sacellarium, quæstorem, drungarium vigilia, protovestiarium domini, præ fectum mensæ et papiam magnum atque hetæriar cham protospatharium 45 4 eunuchum, si tum lem poris hi duo postremi in comitatu existant. Ordini secretalium officialium accenseri debent eunachi protospatharii, primicerii, ostiarius et judices, sed hi functionem exercentes tantum. Ab ordine autem protospathariorum secernere oportet ministros et præfectos chrysotriclini et maglabilas et articlinas. Hos enim decet plus accipere. Spatharocubicularis accensemus spatharocandidatos, spatharios, strato res, candidalos, mandatores; secretici autem nola rii eximuntur solide omnibus lausiaci magistratibus. Cum itaque unicuique classi convenienter supputa verit partem muneris laturos, tunc debet ex quan titate doni calculum beneficii cuique individuo competentis hunc in modum inire. Quando magister portionem integram,quam cum alio nullo partitur, accipit,e.c., viginti nummos, tunc accipit procon sul dimidiam, id est decem; et patricius hoc ipso uno nummo minus, id est novem nummos.Officialis bessem accipit, id est nummos sex. Protospatharii simplices accipiunt dimidium ejus, quod patricius accipit, id est nummos quatuor. Ministri chrysotri clini,protospatharii maglabii, et articlinæ accipiunt lernos nummos plus, quam simplices protospatharii. Spatharocubicularii et spatharocandidati accipiunt tres quartas partes ejus, quod protospatharii; nempe Solebant nempe proceres Byzantini aut amoti ab administratione reipublicæ et dignitatibus exuti aut accepta per ætatem honesta missione, vitæ reliquos dies in monasteriis consumere.
ternos nummos. Cubicularii, spathari, stratores stratores, candidati et illi, qui appellatione accipiunt dimidiam ejus, quod accipiunt protospa tharii, nempe binos cum tribus miliaresiis; candi dati maglabiæ accipiunt senos.Secretici chartularii et notarii ferunt una tertia parte minus,quam ejus dem secum ordinis proceres palatii lausiaci.Eadem ratio cæterorum vestiarii procerum respectu ad vestiaritas lausiaci. E. c. lausiaci protospatharii fe runt quaternos. Protospatharii domestici simplices ferunt ternos. Horum ternorum una tertia parte mi nus ferunt spatharocandidati, nempe binos.Horum binorum una gemina parte minus ferunt spatharii et stratores, id est singulos nummos cum tribus miliaresiis. Candidati ferunt terna miliaria, folles vicenos; simplices candidati et hebdomarii miliare sia sena. Ministri mense Augusti et Augustæ pariter singula miliaresia. Urbani protospatharii nummos singulos; spatharocandidati miliaresia sena; spa tharii stratores dimidium protospatharii, nempe nummos binos,miliaresia terna.Candidati maglabits nummos senos. Secretales chartularii et notarii, quisque pro ratione suæ dignitatis, ternos nummos minus ferunt, quam chartularii et notarii lausiaci. Pariter ferunt præfecti regii vestiarii, secundum suas quisque dignitates,dimærum suprascriptæ origina lis formæ minus,quam iidem præfecti regii vestiarii ad lausiacum 455 palatium pertinentes; spatharii, stralores, consules miliar. singula, candidati vesti tores terna.Datur autem extra hoc quoque ex eadem quantitate protovestiario quidem...secundum quan tilatem litrarum 18 litra 1; cerimoniario nummi 20; ostiario tantumdem; factioni Venetæ nummi 4; Prasinæ tantumdem. Saltatori...vernaculis uum mi 3; mandataribus lagothetæ... scenophylaci nummi3; articlinæ distribuenti apocombium. Obtf net hic modus in distributione donarii brumaliorum. At in natalibus coronationis et imperii eximuntur et partem nullam ferunt scoretorum chartularii et no tiarii, et qui ad vestiarium, et qui ad ministerium culinarium pertinent, et urbani omnes; adeoque participant de distributione donariorum tuno dari solitorum tantum proceres lausiaci; ut magistri, præpositi, proconsules, patricii, protospatharii bar bati, protospatharii eunuchi; sed hi soli tantum de genere eunuchorum; spatharocandidati, spatharli, cod. et ed. Hic et deinceps aliquot versibus evanido sordibus et vetustate litteræ legi nullo modo pote rent. Fuerunt in lacunoso hoc loco, quæ e vesti giis scripturæ sordidisque hic loci menibranis ocu Torum et ingenii acie assequi et exputare non valui. Sunt tamen quædam lacunæ, quas cl. Draudius in Apographo vacuas reliquerat,ex obscuris litterarum vestigiis restitutæ et explete. In quibus et hæc Postrema tres syllabæ clare et perspicue prostabant; priora videbar mihi quasi per nebulam videre, neque puto me conjecturae falsum fuisse, quamvis, quantum me mini, nulla in superioribus mentio fist Non assequor, quid hoc vocis sit et quid velit.
apocom biorum comprehenduntur. Cubiculi enim homines omnes seorsim accipiunt tunc temporis apocombia sua. De consuetudine articlinis debitu. Post expositas igitur dignitatum, tam earum,quæ cum insignibus, quam earum, quæ nudo verbo tri buuntur,differentias majores minoresque,incremen ta et decrementa, introducendi ad sacram mensam et inde rursus educendi modos, agedum tradamus nunc quoque compilatas ex antiquis libris consuetu dines, quas imperatores jam a longo tempore arti clinis assignarunt,quantas et a quibus dandas. Pro mota itaque zosta aut magistro, accipiunt ab eorum unoquoque in universum [pro toto suo corpore] vi ginti quatuor nummos aureos; syncellus promotus dat ipsis in universum duodecim aureos. Eunucho barbatove ad patriciatum evecto, aut renuntiato quo dam proconsule,accipiunt ab eorum unoquoque duo. decim nummos. Pariter ex divisione apocombii, quod recens honoratus patricius dat, accipiunt nuin mos duodecim. Electi stralegi, tam in Orientem quam in Occidentem mittendi, dant ipsis nummos duodecim. Et, si ultra annum in sua dignitate] maneant absque successore, quoties rogam seu sti pendium militare accipiuntOrientales, dant nummos duodecim,quod etiam faciunt,456 quoties ipsis in provincias jam delatis et ibi agentibus rogæ mittun tur Occidentales autem tantumdem ipsis dant, quoties in urbem regiam intrant, etiamsi rogam non acceperint. Creatus pro loco strategus, aut cleisur archa, aut catepano seu capitaneus Paphlagoniæ dat nummos octo.idem quoties in urbem reversi rogam acceperint, laniumdem rursus dant officiales, sive præter suum officium protospatharii quoque fuerint, sive non, a præposito inde scholarumque domestico usque ad protospatharium imperialium hominum, dant semel quisque pro se duodecim nummos. Reli qui officiales omnes deinceps usque ad domesticum imperialium dant unusquisque pro sua persona octo nummos.Tantumdem dat eunuchus,si protospatha rius fit. Primicerius [candidatorum] autostiarius dant pariter sex nummos. Tantumdem dant magister ar mamenti seu apothecæ armorum, mensurator seu metator, curator villarum, chartularii dromi seu citi cursus publici, actuarius,protonotarius dromi,cbar tularii stabuli, epictes seu incitator operarum,dome sticus ministerii culinaris, libripens, æcisticus vel architectus primarius et aurifaber; quando nempe suis quisque officiis maclantur. Protospatharii auten omnes ab ordine maglabitarum inde, et quid ad pri vatum sacrum vestiarium, item qui ad homines imperiales pertinent, ut et qui ad sacram mensam ministrant, aliique dignitatibus tam per urbem, quam extra conspicui, dant, quando ad suas quisque dignitates promoventur, singuli octonos nummos; Est idem, qui memoratus Theophani p, 240; vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v.
spatharocandidati et spatharii recens facti senos; stratores consules, candidati, mandatores, veeti tores, silentiarii, expræfecti, recens honorati senos quoque præstant.Quisquis secretalis aut senatorius dignitate quadam fuerit affectus, dat pro ratione suæ dignitatis, ut facti protospatharii octonos; facti spatharocandidati et spatharii senos; facti stra tores, consules, candidati, mandatores, vestitores, silentiarii, quaternos. Qui honorarii fiunt secretales, dant ternos. Tagmatum seu presidiariorum urba norum, et ploimi seu classiariorum et numerorum el castrorum topoteretæ vel locum tenentes et eo rumdem omnium chartularii dant senos. Reliqui omnes magistratus, ut et tribuni atque vicarii, dant singulos nummos.Hanc itaque veterum farraginem maxime perspicue et in uno brevi conspectu a nobis propositam tenere oportet, 300 quotquot ea cu rare atque tractare necesse habent, propositamque doctrinam tam de sacris conviviis, quam de largi tionum distributione reputare,secundum quem, aut rectius dicam, secundum imperatoris edictum (uti revera est) absque ulla hæsitatione aut oppositione agere par est. Jam debueramus huic de sedibus vel præcedentiis dignitatum tractationi etiam ordi num pontificalium dispositionem ubique addidisse, utpote præ aliis honorem protoclisiæ seu præsessio nis ferentium. Verum ne obruto rerum copia sa tietas obreperet lectori, et senatoris ordinatio atque dispositio cum sacerdotali commista crearet docen dis aliquam obscuritatem ab nominum multitudi fusiuscule traditam nunc quantum ejus fieri poterat, nem: significavimus quidem jam in præcedentibus harum rerum quædam generaliter, mentionem or dinis magistrorum, patriciorum, præpositorum et strategorum facientes: nunc autem animus est de sacerdotalium dignitatum propriis cujusque appells. tionibus et præsessionibus patriarcharum, metro politarum, archiepiscoporum autocephalorum vel independentium et subditorum illis episcoporum specialem quamdam opellam conficere. Speciales enim tales et abstractæ tractationes præstant perspi cuam doctrinam. Simultanea vero de diversis argu mentis et quasi conjugata atque contexta expositio solet lectoribus obscuritatem objicere. Propterea recensuimus, secuti seriem et consequentiam sin gularum eparchiarum seu præfecturarum metro poles seu capitales cujusque prefectura urbes, Baque ratione discretam cuique metropolita em. R., cod. et ed. Sic R., cod. et ed. R., cod. et ed. Hæc verba sic legenda esse, quæ in ipso textu ita exhibui, ut in membranis inveni, liquet. Si quis añó retinere malit, sensu post, non inter cedam. Opponitur sequenti De autocephalis seu episcopis a patriarcha non dependentibus, vid. Du Cange in Gloss. utro que b. v., et Nicephor. Gregor. p. 22. Ρrocul dubio seniorem Epiphanium, Con stantiæ seu Salaminis in Cypro episcopum,qui me dio seculo iv foruit, designat, de quo vid. Fabricii Bibl. Gr. I. VII, p. 427. Est enim junior quoque. Sed de hic memorata ejus notitia sedium episcopa lium nullibi quidquam reperio, quamvis improba bile non sit, sæculo iv, jam subordinationem et notitiam episcoporum per totum orbem Romanum institutam et editam fuisseo.
suam cathedram seu sedem assignavimus. Dein ceps exposuimus cathedras archiepiscoporum au tocephalorum seu independentium ille enim proximus est ordo a metropolitarum ordine. Tum nominavimus urbes et episcopas vel iuspe ctiones cuique eparchiæ et metropoli suppositas. Et harum rerum fundum atque materiem non tan tum e nostris cletorologiis vel libris, quibus cerimonia convivales aulicæ præcipiuntur, hausi mus, verum eliam ex divini Epiphanii, archiepiscopi Cypri, opere, et plurima quidem, excerpsi mus; eum in finem, ut ne in hac quidem parte peccetis aliquid vos, quos vestra sors in ministerio articlinarum constituit, sed, etiamsi in fossatis sitis, ubi patriarcha œcumenicus non adest, aut forte quoque alio in loco agatis, instructi peritia cathedrarum beneficio hujus libelli, convivas ad venera bilium nostrorum imperatorum convivia non titubanter et inculpabiliter introducatis. Epiphanii archiepiscopi Cypri expositio prasessio num patriarcharum et metropolitarum. Patriarcha Romæ, patriarcha Constantinopoleos, patriarcha Alexandriæ, patriarcha Antiochiæ, pa triarcha Hierosolymæ. 458 Sessio metropolitarum. In eparchia Cappadocia primus est, qui in Ca sarea sedet. 2, in eparchia Asiæ est Ephesi metro polita. 3, in eparchia Europa est Heracles Thra cim metropolita. 4, in eparchia Galatis est Ancyra metropolita. 5, in eparchia Hellesponti est Cyzici metropolita. 6, in eparchia Lydia est Sardium metropolita. 7. in eparchia Bithyniæ est Nicome dim metropolita. 8, in eparchia eadem est Nicem metropolita. 9, in eparchia eadem est Chalcedonis metropolita. 10, in eparchia Pamphylie est Side metropolita. 11, in eparchia Armeniæ secundæ est Sebastiæ metropolita. 12, in eparchia Helenoponti est Amasiæ metropolita. 13, in eparohia Armenis Νotitia sedium episcopalium, qualis hæc est, innumeræ fere pro stant, de quibus cel. Fabricius in Luce Evangelii p. 343 351, cumulatissiine erit. Cui addatur, quam ille videre non potuit, notitia in Catalogo manu seriptorum bibliotheca Regiæ Taurinensis (tomo I, p. sub titulo edita,quam maxime cum nostra hac conve nire deprehendi et e qua intel!exi quoque magnam lacunam unius, ut puto, folii jactura, in membra nis nostris haberi; quam suo loco explebo. Vide quæ in Actis eruditorum anno 1751, dixi. [Leonis seu episcopatuum patriar chæ Constantin. subditorum, quam citat Catalogus msstorum bibliotheca Venetæ D. Marci p. 105). Jam edita est a Frehero in corpore Juris Græco Romani, p. 88. Ego hic loci Taurinersem noti tiam et Holstenianas duas, quarum eam, quæ,pag. 6, incipit secundam, et eam, quæ, p. 33, incipit, tertiam appello, item Bandurianam geminam ¡quo que cum nostris membranis contuli, forte non sa tis sedulo; quod nemo miretur in opera injucun da. Prior habetur Antiqu. imp. Or. I, p. 230, posterior. p. 236. [Descripsit Leich. in Adversariis in bibliotheca senatus Lipsiensis etc., que nisi eadem est cum edita ab Uffenbachio, edatur. Valde consentit cum Freheriana. Ex Addend). Ita exhibui post Goarum ad Codin., p. 337 seqq. Potuissem quoque dare, ut p. 459 6 seqq. Sed alterum magis suadebat, quod n. 8 et 9 legitur non membranis erat D'mapx ubique, pro quo apographum Draudianum dabat ubique non male quidem. Ad id tamen librarium noluisse, patet ex omisso accentu super prima littera. Deest codici Taurinensi; et propter ea transii in Latinis et eo retuli, quo pertinet, auctore notitia Holsteniana tertia et Goari prima, ubi legitur Recurrit tamen Nostri eadem, scriptio p. 459. D. 1. Hic et paulo post a' deest Not. Holsten. et Goar. Not. Holet. p. Rectius Not. Goar. que addit
prima est Melitenes metropolita. 14, in eparchia Cappadocia secundæ est Tyanorum metropolita. 13, in eparcbia Paphlagoniæ est Gangrorum me tropolita. 16, in eparchia Honoriadis est Claudio poleos metropolita. 17, in eparchia Ponti est Neo cæsariæ metropolita. 18, in eparchia Galatiæ se cundæ est Pesinuntis metropolita. 19, in eparchia Lycia est Myrorum metropolita. 20, in eparchia Cariæ est Tauropoleos metropolita. 21, in eparchia Phrygia Pacalianæ est Laodicem metropolita. 22, in eparchia Phrygia Salutaris est Synadorum metropolita. 23, in eparchia Lycaonis est Iconii metropolita. 24, in eparchia Pisidiæ est Antiochia metropolita 25, in eparchia Pamphyliæ est Perga metropolita. 26, in eparchia Cappadociæ secundæ Mocesi metropolita. 27, in eparchia Lazicæ est Phasidis metropolita. 28, in eparchia Thraciæ est Philippopoleos metropolita. 29, in eparchia Rhodopes est Trajanopoleos metropolita. 30, in epar chia insularum Cycladum est Rhodi metropolita. 31, in eparchia Hæmi montis est Adrianopoleos metropolita. 32, in eparchia ejusdem districtus alter esl Marcianopoleos metropol. 33, in eparchia Phrygiæ Pacatianæ est Hierapoleos metropolita. Notitia utraque Holsten. p. 6 et p. 33, item Notit. Taurinensis Goari et addunt hæc, illa Taur. item Holst. et Goar., quæ hic habet Alii rectius Holst. uir. Taur. Taur. et utraque Holsl. addunt, illa hæ sed vid. ad num. 33. Holsten. 3 addit Holst. 2 Taur. Taur. Holst. Τaur. et vertiturque Eminontis Taur. Holst. ad debat hos quatuor Taur. De autocephalis vel independentibus archiepiscopis. I, In eparchia Mysiæ est Odysi primus archi episcopus. 2, Scythix est Tomæ vel Tomorum ar chiepiscopus. 3, in eparchia Buropa est Bizyme ar chiep. 4, in eparchia Paphlagoniæ est Pompeiopoleos archiep. 5, in eparchia Asim est Smyrne archiep. 6, in eparchia Isauria est Leontopoleos archiep. 7, in eparchia Rhodopes est Maronis archiep. 8, in eparchia Bithyniæ est Apamiæ archiep. 9, in eparchia Rhodopes est Maximianopoleos archiep. 10, in eparchia Galatiæ secundæ est Gremcorum archiep. 11, in eparchia Europe est Arcadiopoleos archiep. 12, in Thraciæ eat Berrhææ archiep. 13, in eparchia insulæ Lesbi est Mitylenes archiep. 14, in eparchia Hellesponti est archiep. Pari. 15, in eparchia Cariæ est Mileti archiep. 16, in epar chia Thraciæ est Nicopoleos arch. 17, in epurchia insulæ Proconnesi est urbis cognominis archiep. Holst. Holst. Taur. a, utrique Holst. deerat Taur. et utraque Holat. Holst. et Dein de inter n. 15 et 16 interserunt Taur. et Holst. 2 Holst. Taur. Holst. Strictiore sensu accipiendum est pro parva quadam provincia Thraciæ, quæ de se toti continenti, quis dicat quo tempore aut quo fato, nomen dedit; qua in re idem ipsi atque Asiæ contigit, quæ proprie ager Ephesinus fuit. In an tiquo epigrammate, quod tempore Philippi Mace donis junioris conditum fuit, Europa stricto sensu violetur accipi debere. Philippus enim ibi dicitur; Vid. Antholog. Stephani p. 10. n. 49. Ita quoque apud Diodorum Siculum xix, 105, p. 398; 3, Europa nihil plus, quam Macedo niam et forte quoque (ræciam cum Peloponneso significat. Holst.
48, in eparchia Rhodopes est Anchiali archiep. 19, in eparchia Europe est Selymbrie archiep. 20, in eparchia insule Lesbi est Methymne ar- chiep. 21, in eparchia Bithynie est Cii archiep. 22, in eparohia Europze est Aprorum archiep. 93, in eparchia Rhodopes est Cypsalorum archiep, 2&4, in eparchia Zechie est Chersonis archiep. 25, in eparchia Zechie est Bospori archiep. 26, in eparchia ejusdem est Nicopsios archiep. 27, in eparchia Isaurie est Cotradorum —archiepise. 98. in eparchia Helenoponti est Euchaitarum ar- chiep. 29, in eparchia insularum Cycladum est Carpathi archiep. 30, in eparchia Rhodopes est JEni ar- chiep. 31, in eparchia Europe est Drixiparorum arch. 32, in eparchia Hemimontis est Mesem- bris archiep. 33, in eparchia Armenis secunde est Heracleopoleos archiep. 34, in eparchia Abas- gie est Sebastopoleos arch. A459 De episcopis dependentibus. - [n eparchia Cappadocie Cicissi habet metropo- lis Cesarea sub se urbes quinque episcopales to- tidemque episcopos, nempe 1, episcopum regiarum thermarum ; 2, Nisse ; 3, Theodosiopoleos Arme- nis; 4, Camulianorum ; 4, Cicissi. In eparchia Asie habet metropolis Ephesus sub se urbes aut episcopos 36, nempe 1, Hypseporum episcopum ; 2, Trallium ; 3, Magnesie ad Meandrum ; 4, Elez; 5, Adramylii; 6, Assi; 7, Gargagorum; 8, Ma- stauri ; 9, Calo»; 10, Briulorum ; 11, Piitanze;
15, Nyssæ; 16, Maschacomeorum; 17, Metropo leos; 18, Caretorum; 19 episcopum Magnesiæ et Anelii: 20, Aninalorum; 21, Pergami; 22, Priena 23, Arcadiopoleos; 24, Novæ aulæ; 25, Dios Hieri; 26, Augazorum; 27, Siorum; 28, Colo phonis; 29, Lebedi; 30, Tei; 31, Erythrarum; 32, Clazomenarum; 33, Antandri; 34, Theodo siopoleos, alias Perperinæ dictæ; 35, Cyma; 36, Palmopoleos. In eparchia Burope Thraci habet metropolis Heracleæ sub se urbes aut epi scopos quinque; 1, episcopum Panii; 2. Callipo leos; 3, Chersonesi f 4, Cylæ; 5, Rhædesti. In eparchia Galatiæ habet metropolis Ancyræ sub se urbes aut episcopos septem; 1, episcopum Ta biæ; 2, Heliopoleos; 3, Asponse; 4, Berynopoleos [seu Verinopoleos]; 5, Minizi; 6, Cinnæ; 7, Ana stasiopoleos. In eparchia Hellesponti habet metro polis Cyzicum sub se urbes aut episcopos duode cim, nempe 1, episcopum Germæ; 2, Pmmanii, 3, Ocm; 4, Sasabareos; 5, Hadrianothermarum; 6, Lampsaci; 7, Abydi; 8, Dardani; 9, Ilii; 10. Troadis; 11, Pioniæ; 12, Melitopoleos. In epar cbia Lydiæ habet metropolis Sardes sub se urbes seu episcopos viginti sex, nempe 1, episcopum Philadelphiæ; 2, Tripoleos; 3, Thyatirorum; 4, Setorum; 5, Aureliopoleos... 460 6, Nacolis; 7, Docimii; 8, Midiæi; 9, Ipsi; 40; Prymnesi, 11, Myri; 12, Sibindi; 13, Polyloti; 14; Phytiæ; 15, Hierapoleos; 16, Eucarpiæ; 17, Lysiadis; Myrine Phocmm Aureliopoleos Augustipoleos Brysi Otri; Ly 2 ante add. cod. omn. ed. nis nostris. Holst. 3 sic habet [ubi in marg. notatur f. Taurin. denique Holst, ita pergit Freh, et Leich. Caeteri Leich. Taur. et Inter hanc et sequentem vocem inserit Holst. 3 Taur. duas ex una facit ur bes Leich. Freher. forte in marg. voluit dare. Goar. et Freb. Holst. et Taur. et Taur. et Holst. 2 quoque et sic etiam cor rigitur ad marg. 3, ubi est Goer. Holst. Holst. 5 et Goar. Freher. Leich. tanium Nullibi invenio Sawabaris; non ta men audeo damnare. Taur. et in fine addit Holst. 2 et 5 Car. a S. Paulo p. 234 Septe habet et Holstenius observat. Seste reperiri. Sed neque animus mihi est, neque olium in variantium harum omnium lectionum probitatem inquirere et geographicas discussiones instituere. Permitto id illis, quibus plus otii et amplior doctrinæ atque lectionis apparatus est, si putent se post laudatos modo duumviros et Wes selingium ad Itineraria, ilen Cellarium, posse no vum aliquid et indictum reperire. Mihi satis fuit in Latinis veram lectionem, si nota mnibi fuit, de monstrasse et expressisse. Cæterum in eparchia Lydia vehementer abit Taur. a nostra, et magis cum Holsten. convenit, quod primo mirabar, ante quam deprehenderem, integrum folium membra nis meis, absque lacunæ tamen manifesto vestigio, deesse. Nam pagina in desinebat. Facile erit defectum hunc e Notitia Goariana prima et Tauri nensi, quæ ambæ optime cum nostra conveniunt, supplere. Locus hic non patitur, præsertim cum Leichiana locum occupet, et sarcire quodammodo lacunam hanc possit, quamvis multo nostra sit re centior et ab ea vehementer discrepet, optime autem cum Freheriana congruat, ut e collatione patebit. Hic et sequentes pertinent ad Phrygiam salutarem. Pro Holst. 3 ; dein pro Holst. 2 et Taur. Freber. Holst. Goar. Freber. Leich. Taur. Leich. carpopoleos. Taur. et Goar Taur. Holet. Taur. Hol
caonis Stectorii; Cynaborii Conis vel Cone, alias Demetriopoleos dicta; Scor dapim Nicopoleos Auroclorum. In epar chia Lycaoniæ habet metropolis Iconium sub se urbes seu episcopos quatuordecim, 1, episcopum Lystrorum Vasatorum Ambladorum vimanadorum Misthiorum Larandorum Baretorum Derbæ; Sabatrorum Canni Berynopolis Galbani Histro rum; Pertorum. In eparchia Pisidiæ habet metropolis Antiochia sub se urbes aut episcopos oclodecim; 1, episcopum Philomelii; 2, Sagalassi; Sozopoleos; Apamiæ Ciboti Tyræi Bareos Hadrianopoleos Limenum Nea poleos; Laodicea Caumenæ seu Ambustæ 11, Seleucia Sideræ cognominatæ seu ferrem; Adadorum Zarzelorum Timbriadis Tymandi Justinopoleos Metropoleos; Papporum. In eparchia Pamphylim babet me tropolis Pergo sub se urbes aut episcopos nempe episcopum Attaliæ; Eudociadis Telmessi Isindi Maximianopoleos Laginorum; Palæopoleos; Cremni Cu drulorum (Corydallorum): 10, Peltinesi [vel Pen sten. item Taur. et Holst. Holst. et Taur. Usadarum, Holst. Holst. Gour. Freber. Leich. Holst. sed Freber. ut Noster. Leich, si recte exscriptus fuit codex. Taur. Umana dorum, et sic quoque est in Holst. 2, in cujus mar gine corrigitur ut eat in Holst 3; Freber. et Leich. Omittit Holet. 3. Si recte tradit notitia Leichiana supra in generali recensione archiepiscopatuum, est idem, Atqui Lycaonia multum a themate Coloniæ distat. Pro habent Taur. Holst 2. Holst. 2 Illa variatio, cujus jam aliquot exempla habuimus, in as genitiv. sing. et wv genitiv. pluralem venit a more librariorum terminationes casuum omittendi, quas supplere lectori et venturis exscriptoribus librariis pro ar bitrio permittunt. Taurinensis post addit Ita quoque Freher., utraque Holsten. et Leich. Scribitur quoque Cevalra, et est, ut mihi videtur, Ara bum, Sabethra, quam eamdem esse cum Soxopo tra volunt Pro est in Taur. et Holst, 2. ; alias dicitur Cannorum, in plurali tantum. Leich. et Freber. Taur. et Holst. In postrema voce latet Holst. habet, præterea nihil. Holst. Taur. Freb. Pro Habet Taur. Holst. Holst. 2 ubi in margine notatur, alibi et reperiri. Non habet Holst. 3. Pro est in Taur. et Holst. Taur. Prius delendum, ut corruptela sequentis vocis sanioris, Leich. et Holst. 2 Holst, Non im probarem, quamvis corrigatur, hoc. Noti Cibyr rhæðtæ, de quibus supra. Taur. et Freher, Leich. Holst. Holst. Sed corrigitur in margine. Holst. Taur. et utr. Holst. Deich. tamen cum nostro facit. exhibens Τaur Freher., Leich. et Holst. utr. Taur. et Holst. Holat. Freher. Leich. Guar, Sic et Freher, Leich Gour. Addunt utr. Holst. V. lin, ult. Post hanc inserit Taur. & Ma Leich. Freb. Pro E habent Freher.. Leich. et utraque Holet. item H. Taur. et Leich. Freh. omnes Alii H. quoque et Frob. Post addit Leich. quod nescio quid sibi velit. Forte scripserat librarius. Leich. Taur. et Gear. uno minus. Taur. et Holst. ambo Freh. Leich. Ib. pro omnes
tenesi] Ariasei Puglerum Hadria Taur. Dici tanabrorum. H. Goar.. et in margine Leich. Ita quoque Goar., Leich, freh. Omnes habent Distinguit ergo Noster Sylæum & Perga, quæ aliis eadem est; V. paulo ante. Taur. Holst. Taur. Leich. et Taur. Taur. Saissinorum, Holst. 2 et in margine notatur: «In altera notitia» Goer. Taur. Ziganis. Goar. Holst. Freh. et Leich. Goar. Leich. Ita quoque H. 2, sed ascribitur in margine et hoc habet H. 3; Leich. Freh. et Hoc quo que habet H. 2 et præterea quoque in mar gine ex correctione. Nam in textu est næ, 14, 461 Dicetanaurorum; 15, Sandidorum; 16, Barbæ; 17, Sulæi, 18, Perbænorum. In eparchia Cappadociæ habet metropolis Mocisus sub se urbes aut episcopos quatuor; 1, Nazianzi; 2, Colonia; 3, Parnassi; 4, Doarorum. In eparchia Lazicæ ha bet metropolis Phasis sub se urbes aut episcopos quatuor; 1, Rhodopoleos; 2, Sæsinorum; 3, Pe trorum; 4, Ziganeorum. In eparchia Thracis habet metropolis Philippopolis sub se urbes aut episcopos tres, nempe 1, episcopum Diocletiano poleos; 2, Sebastopoleos; 3, Diospoleos. In epar chia Europæ habet metropolis Trajanopolis urbes aut episcopos duo, unum Peri, alterum Anastasio poleos. In eparchia insularum Cycladum habet metropolis Rhodus sub se urbes aut episcopos duodecim; 1, episcopum Sami; 2, Chii; 3, Coi, 4, Naxiæ; 5, Theræ; 6, Pari; 7, Leri; 8, Andri; 9, Teni; 10, Meli; 11, Pissins. In eparchia Ireno polis vel Heminontis habet metropolis Hadriano polis sub se urbes aut episcopos quinque; 1, Mer sembriæ episcopum; 2, Sozopoleos; 3, Plotinopo leos; 4, Anastasiopoleos; 5, Tzoidarum. In eadem eparchia, scilicet Heminontis, habet metropolis Marcianopolis sub se urbes aut episcopos quinque; 1, Rhodostoli; 2, Tramariscorum; 3, Novorum; 4, Zecedeporum; 5, Scariæ. In eparchia Phrygiæ Capatianæ habet metropolis Hierapolis sub se urbes aut episcopos quinque; 1, Metellipoleos; 2, Dionysiopoleos; 3, Attudorum; 4, Mosynorum. Leich. Leich. Nam Græci etiamsi a desinentibus in 7 primæ declina tionis, tamen in compositis ou efferunt, ut supra babebamus quod est non a Verino, sed a Verina. Ita hic Irenupolis ab Irene imperatrice. Est eadem, quæ alias Berrhoea Emathiæ aut Thra ciæ, ut Hamimontis, ut recentioribus appellatur; vid. Cl. Wesseling. ad Hierocl. Synecdem. q. 635. Hinc est quod pro hac voce in notitia Taurin. in utraque Host. habea mus, quo non ægre feram si quis præferat. et in margine Alibi recte hic habet nempe Thracia vel Hæmimontis. Pro Taur. male. Pro omnes tres Holst. Utrumque corruptum ait Fabricius Bibl. Gr. t. XII, p. 118, pro Apiaria. Holst. utraque Freh. Leich. Omnes tres Leich. Ita Leich. et Goar., sed in marg. Freb.
De distributione sportularum consuetudinis praposi torum. Honorati seu promoti patricii dant consuetudinem præpositis, si quidem fuerint emprati seu reales et officio fungentes (ut, si quis fuerit simul stra legus et patricius creatus), octo litras auri. St vero fuerint patricii mesoprati, id est, vacantes, allecti, medii inter empractos seu fungentes, et apractos seu bonorarios (ut si quis officio quodam civili ornetur), dant præpositis litras auri septem. Patricius apratus denique seu functionem nullam exercens vel titularis (ut qui tantum ad spathariatum promotus est), dat litras auri sex. Illæ spor tulæ sic dividuntur, et primum quidem de Oclo titris patricii emprati. Cubicularii accipiunt auri litras tres, num. 24; profectus caniclei num. 36; demarchus Veneto rum 36; demarchus Prasinorum 36; cerimonia rius 36; silentiarii 36; comites scholarum 24; ar ticlini imperatoris 12; topoteretæ [seu lociservatores] scholarum 3; præparator caniclii 4; axioma tici 2; primicerius cubiculi 12. Facit auri litras 6, num. 45. Factionibus hæc cedunt. Accipit deutereuon seu secundarius Venetorum numisma unum; tantumdem 462 deuterenon Pra sinorum. Geitoniarcha Venetorum miliaresia 8, et tantumdem geitoniarcha Prasinorum; item char tularii Venetorum et Prasinorum singuli octana mil liaresia; tantumdem quoque factionarii ambo tam Venetorum quam Prasinorum, scilicet octona quis que, micropanites albæ factionis miliaresia 5, mi cropanites russæ factionis mil. 5, poeta Venetorum mil. 6. poeta Prasinorum mil. 6, melista vel musi cus Venetorum mil. 6, melista Prasinorum mil. 6, epistatæ vel magistri Venetorum mil. 4, epistate Prasinorum 4, cractæ vel clamatores aut præcones Venetorum miliaresia 4, cractæ Prasinorum mil. 4, semeiotæ [seu obsignatores, urnarum scilicet sorti toriarum] factionis Venetæ mil. 4. semeiota Prasi norum 4., mandatores Venetorum 4, Prasinorum 4, Bigarii Venetorum 5, Prasinorum 5, contemplatores [signaculorum urnæ] Venetorum 4, Prasinorum 4, resignatores signaculorum factionis Veneta 2, Pra sinæ 2; organum Venetorum 6, Prasinorum 6, Facit hoc aureorum quidem, qui integri dantor, com putatorum numerum 4, miliaresiorum vero, quæ singula enumeravimus, in valorem aureorum com putarorum 10 aureos, et quod excurrit. Facit ergo tota summa num. 14, mil. 4. Pro ordine circense. Actuarius accipit numisma seu solidum unum, add. cod. om. ed. (3-25) Videntur esse resignatores ur narum circensium, qui bullas impressas recognosce bant et resignabant seu avellebant. Ita tibrum dicitur pro refingere, reformare, retractare, vid. Wesseling. ad Diodor. Sicul. p. 9 pro Ita quoque pro Aut etiam à in hac compositione notat idem, quod ; revellere, auferre, signum. Ita et est dejejunare, jen tare. Potest tamen Stá in hac compositione idem, quod Latinum ob significare, ohsignator, ut habet Nicelas, p. 109, ed. Venet. pro signare Latini quoque sequiores vestium, véstii el vesti pro vestiario dioebant. Lupus Proto
argyrus vestii seu asservator vestium circensium argento pictarum duo, cursores unum, argyrus stephanorum (seu argentarius coronarum, qui co ronas argenteas victoribus circensibus debitas pro curabat et asservabat) unum, apocrisiarius unum, neaniscus seu juvenis mil. 4,maxillarius mil. 4,tes serarius 4,chamætribunus seu tribunus pedestris 4, officiales cylistræ seu ædis, in qua urna cum sortibus agitatur5,manganarii seu carceribus circi, unde cur rendi initium fit, præfecti factionis Veneta 5, Prasins 5, protovectarii 3, protopalarii 5, numerarius numisma unum, decani circi num. 2, vigla vel vigilia resia: aur. 12 milliar. 7. spatha ad ann. 1051, nominat Argyrum magistrum vesti.Quid si hic loci Argyrus non nomen proprium, sed dignitatis, adeoque legendum sit Argyrum seu magistrum vesti? Sane videtur id locus noster sua dere. Erat autem ejus officium vasa omnia aurea, argentea,gemmata,pretiosa quæque ad vestiarium, id est thesaurum imperiale.n, pertinentia comparare, mundare, in bono statu conservare. t. Primi vectores. Sed quinam sunt illi palarii? Etiamsi velis de primipalariis cogitare, locum illi in Circo non habent. Suntne iidem atque præsultores? Sane ballare, (scil. est saltore; unde un bal est,sal latio; vid. Salmas. ad Scr. Hist: Aug. I. II, p. 427, 428, et Du Cange Gloss.utroque. Est a (Scil. quoque Francicum balancer. Neque inso lens est et ẞ permutare.Maxillarios jam alibi dixi mihi videri eos esse, qui pulvinaria sedentibus in Circo, sive gratis, sive mercede substernunt. Man ganarii mihi videntur esse qui hoc est non muchinas, sed carceres, unde equi in cursum dimittebantur, observa bant et claudebant,aut dimittebant. Nam est sera, ober, pessulus. f. sunt primi saltatores a primum balare, unde nostrum wallen. Palare ovium est; vid. Du Cange v. Orciscopalarii,qui in orchestra palant,hoc est, saltant. Ex Addend.] Conf. Du Cange v. Daphnes mil. 4. Faciunt simul aurei et milia Pro diætariis et reliquis. Admissionalis accipit numism. 7, diætarii consi storii 3, domesticus magni palatii 1,dimtari magni palatii 2, domesticus Daphnes 4, diætarii S. Ste phani miliaresia 8,aurifabri suppellectilis imperia lis mil. 4,diætarii ostiarii seu officii ostiariorum 6, diætarii circi 8; collocantes scamna circi 3, acen tarii numism. 1,diætarii stratoricii seu officii stra torum mil. 5, aselii num. 1, diætarii novemdecim accubituum nil.7,diætarii sanctissima Dei Genitri cis mil. 10, dimtarii magnauræ mil. 7, ad veslosa cram pertinentes num. 1, imperiales lustæ vel bal neatores num. 1, caldarii mil. 2. Numismata vel aurei hic commemorati, si compulantur, sunt 18 et miliaresia hic recensita si in aureos computan tur, efficiunt aureos 5.463 Facit ergo tota summa numismata 23. Pro portariis. Portarii calfactorii aut vaporarii accipiunt num. 2, circi item 2,item vernaculi; cortinarii seu obser vatores velorum num. 1, mil. 7, imperiales armo phylaces vel custodes armorum num. 2. Facit au reos 9, mil. 7. Recurrunt hi deinceps his. Erant, ut mihi quidem videntur, illi in ordinem collocabant, sca mna.Nam novi Græci pro vel dicunt.Ordo CPtanæ Ecclesiæ (apud Du Cange v.E Εrgo po terant scamna Circi tolli et reponi. Theophanes An. Heraclii Anonymus de templo S. Sophis p. id est, pendebat. Ita quoque pro præreparare, recte disponere, apture. Euchologium Goari p.428 [id est, et unusquisque pra parat suum ellychnii alveolum ipsumque ellychnium. Scilicet veteres ul dicebant, sic quoque dicebant Hoc efferebant ul Εx 60 novi fecerunt ut pro pro pro etc. pro ms. Sintne a cenlonibus, et sellis,aut prosocentarii alque protosellit,non dicam.Unum æque atque alterum intelligo.Suntne forte acentarii qui centones faciunt et vendunt,qui bus scamna circensia induebantur, et aselarii qui sellas equinas pro equis circensibus faciebaut?
In luminaria [seu pro ecclesiis]. Castrensis [ecclesiæ vel patriarchæ] accipit num. 5', refendarius ecclesia vel patriarchæ] num. mil. clerici imperiales num.5, psalts seu canto res S. Sophiæ num. ministri narthecis mil. anagnoste seu lectores duarum septimarum nu mism. sceuophylax seu sacrorum vasorum cu stos num. 1, ostiarii Sancti Putei mil.5, bypodiaco nes seu subdiaconi mil.6,stratores patriarchæ mil. balantades mil. episcopiani mil. domestic. hypodiaconorum mil. ecclesia Salvatoris in monasterio Stauracii num. ecclesia Acœmeto rum num. 3, ecclesia Domini num.1, decani patri archæ mil. dipotati vel deputati S. Sophiæ mil. monachi monasterii Spudes mil.3,monachi mo nasterii Paraspudes mil. 5, ecclesia in monasterio Basilidæ num. S. Stephanus circi numism.1,ec clesia SS. Sergii et Bacchi num. S. Theodorus num. S. Callinicus num. ecclesia monasterii Pelecani num. Stephanus Daphnes num. diaconia (vel corpus diaconorum] monasterii Ur bicii, quod pronoetæ aut provisore appellatur, num. 1, diaconia S. Mocii num. 1, ecclesia S. Pancharii num. 1. In hactenus recensitis habemus numism. quidem solida 29, ex miliaresiis autem singularibus confecta alia 5 cum duobus milliar. Jam si hanc summam ad cæteras superiores addas et contrahas omnes in unam, efficias auri litras 7, num 55, milliar. 8. De distributione sportulæ patricii mesoprati, septem litris auri constantis. Ad cubiculum pertinentes accipiunt litras 3,ca niclei præfectus numismata 30,ambo demarchi sin guli num. 30, cerimoniarius num.30, silentiarii 30, articlini imperiales 12, comites Scholarum 20, pre parans canicleum 4,locum tenentes 5, scholarum 3, primicerius cubiculi 12,axiomatici 2. Summa litræ 5, numismata 59. Porro inde cedunt factionibus, Venetæ atque Prasinæ hæc: sed quid opus est su perius dicta repetere, cum iidem eadem atque ante,et nihilo minus accipiunt? 464 Ergo diætarii et reliqui hæc ferunt: admissionalis numism. 6, diætarii consistorii num. 2, domesticus magni pa latii num.1,diætarii magni palatii num.2, domesti maxima pene impensa eccle siarum apud Græcos et Latinos fit in cereos et lam pades, ideo quæ ecclesiæ donantur ad luminariam dicuntur dari.Et inde quoque est, quod ecclesiasti corum collegium Luminaria dictum fuerit medio ævi. Tabularium vetus apud Du Cangium Gloss. Lat. h. v.: Dant in quolibet anno 60 solidos Ruthe nenses, de quibus habeat Abbas 20 solidos, et ad lu minariam sint alii 20; id est, Asco Ecclesiæ et fisci curatoribus cedat. Idem v. Æstiva locum hunc citat e tabulario S.Sabini Levitanensis ad luminaria S. Sabini butirum, quod per totas illas æstivas censualiter accipiebamus, monasterio conce dendo remittimus. Conf. idem ad P. Silent. p. 559 Huc in genere est omne congiarium nostro codici, solemne Latinis dictum. No vella Basilii Porphyrogenn. de præscript. 40 anno rum.Εἰ Quinam bi sint, saccigeruline, balantigeruli (sacellarii, collectores redituum), an balneatores (cf. Salmas. ad. t.II Scr. H. A., p.865), non dixerim. Neutrum placet, neque succurrit re ctius. Neque juvat, quidquam quod in synodo vii, act. 9 habetur; quod Anastasius vertit acuarii sta bularii,veterinarii. Locum citat Du Cange in Gl.l.v. Acuarii. Certius quid de hoc loco definire possem, si concilium ipsum coram manibus haberem. Sane non sed legit Anastasius. Suntne forte Riemer, lororum sutores, aut pro balantiorum sutores? Sed quid hi ad patriarcham? erant monachi, qui absque inter missione diu noctuque sacra celebrabant in suis monasteriis aut ecclesiis,de quibus abunde agit Du Cange in utroque Glossario. De hoc monasterio habet Du Capge CPli chr. IV, p. 161. Verum de monasterio napa quod interpretor vicino aut secundario monasterio spudes, nihil habot.
cus Daphnes num. diætarii S. Stephani mil. au rifabri supellectilis imperialis mil. 4, diætarii ostiaricii mil. 6, diætarii circi milliar. 7, collocatores scamnorum circensium mil. 3, acentarii aut proto centarii num. 1, diætarii stratoricii milliar. 5, aseliis [seu equorum sellatorum equisonibus) num. 1, die tarii novemdecim accubituum mil. 7, diætarii pana gis seu sanctissima Dei Genitricis mil. 10, dimlarif magnauræ mil. 7, vestosacræ ascripti num. 1, lustæ vel balneatores corporis Augusti num. 1, caldarii mil. 2. Habes ergo solida numismata 16, et e millia resiis singularibus, si numismata computes, alia 4 cum 11 miliaresiis. Ergo tota summa est 20 num., 11 mil. Porro cedunt inde janitoribus, item phothapsiis seu ecclesiis eadem emolumenta atque e superiore combio, ut ergo hic repetere jopus non sit. De distributione sportulæ patricii aprali, quæ constat sex litris. Ea ita distribuitur. Accipiunt cubicularii lit. 2, canicleo præfectus num. 24, demarchi ambo n. 48, (singuli nempe 24), silentiarii num. 24, comites scholarum num. 24, articlini imperiales num. 24, toputerete scholarum num. 3, primicerius cubiculi 12, axiomatici 2, præparator caniclei numismata 4. Faciunt simul litras 4, numism. 33. Factionibus ambabus, Venetæ Prasinæque, inde cedunt hæc. Deu tereuon Venetorum accipit numisma 1,deutereuon Prasinorum num. 1, geitoniarches Venetorum mil. 8, et aller Prasinorum tantumdem, chartularius Venetorum mil. 8, et alter Prasinorum tantumdem, factionarius Venetorum mil. 8, et alter Prasinorum tantumdem.; albus seu micropanites alba factionis mil. 5, et russus seu russæ factionis micropanites tantumdem. Poeta Venetorum mil. 6, et alter Pra sinorum tantumdem; melistes seu musicus Veneto rum mil. 6, et alter Prasinorum tantumdem; epi state seu magistri Venetorum mil. 4, et epistata Prasinorum tantumdem, cractæ seu præcones Ve netorum mil. 4, et Prasinorum pariters emeiotæ vel obsignatores [urnæ] Venetorum m. 4, et Prasini pariter, mandalores Veneti mil. 4, et Prasini quo que; bigarii Veneti mil. 5, et Prasini quoque; contemplatores (urnæ puta] Venetorum mil. 4, et Prasinorum tantumdem; diasemeiota seu resignato res [urnæ] Veneti mil. 2, et Prasini non minus. Organum Venetum mil. 6, et Prasinum perinde. Faciunt hæc numismata 14, miliar. 4. 465 Pro circo. Accipit actuarius num. 1, argyrus vestii 2, cursor unum, argyrus coronarum unum, apocrisiarius unum, neaniscus miliaresia 4, maxillarius mil. 4, 108 serarius mil. 4, chamæ tribunus seu tribunus inferior mil. 4, officiales cylistra (vel urnæsortium agitands) mil. 5, manganarii Venetorum mil. 5, et Prasinorum tantumdem; protovectarii m. 3, prulopallarii mil. 5, numerarius num. 1, decani hippodromi num. 2, vigilia seu excubias Daphnes mil. 4. Habes hic numismata solida 9, quibus accedunt alia e milia, resiis confecta tria una cum miliaresiis 7.
Pro dizlariis. Accipit admissionalis 5, numism. diætarii consi storii num. 2, domesticus palatii 1, diætarii magni paintii1, domesticus Daphnes 1, diætarii S. Stephani 1, aurifabri supellectilis imperialis mil. 4, diætarii ostiaricii mil. 2, dimtarii circi mil. 8, collocantes scamna circensia mil. 3, accentarii num. 1, asellii n.1, diætarii stratoricii mil. 5, diætarii novemdecim accubituum mil. 8, dimtarii sanctissima Deipare mil. 10, dimtarii magnauræ mil. 8, vestosacræ ad scripti num. 1, lustæ vel balneatores imperiales num. 1, caldarii mil. 2. Habes numismata solida 15, et alia e miliaresiis confecta quatuor una cum decem miliarensibus. Pro janitoribus. Diatrechontes seu vernaculi logothetæ dromi ac cipiunt num. 2, janitores vaporarii num. 2, jani tores circi num. 2, cortinarii num. 1 miliar. 7, armorum imperalium custodes num. 2. Summa 9 numism. et 7 milliar. Pro cereis per ecclesias accendendis et aliis personis ecclesiasticis. Castrensis [patriarchæ scilicet) accipit nummum 1, referendarius item num. 1, imperiales clerici Phari nummos 5, bypodiacones S. Sophiæ mil. 6, decani patriarchæ mil. 4, deputati mil. 3, monachi spudes mil. 8, monachi paraspudes mil. 5, stratores patriarchæ mil. 5, anagnosto duarum septimanarum num. 1 mil. 6, psaltæ 8. Sophiæ num. 1 mil. 6, sceuophylaces num. 1, 466 ministri narthecis mil. 4, ostiarii Sancti Putei mil. 5, balantades mil. 3, episcopiani mil. 5, domesticus hypodiaconorum mil. 6, ecclesia Acamnetorum num. 3, ecclesia Do mini num. 1, ecclesia S. Stephani in circo numism. 1, ecclesia Salvatoris cum cognomine Staurii num. 1, ecclesia monasterii Basilidæ num. 1, ecclesia 8. Stephani Daphnes num. 1, ecclesia S. Sergii et Bacchi num. 1, ecclesia monasterii Pelecani n. 1, ecclesia S. Theodori n. 1, ecclesia S. Callinici n. 1, diaconia vel diaconatus aut ministerium ecclesia sticum monasterii Urbicii num. 1, diaconia S. Mocii num. 1, ecclesia S. Pancharii num. 1. Habes numismata solida 24, et alia 5 e miliaresiis compu tatis confecta una cum mil. 8. In summa num. 29, mil. Hæc summa si præcedentibus addatur emerget expensarum numerus: litræ 5, numism. 47. Ut adeo ad complendas sex litras supersint adhuc 25 numism. quæ videntur præpositis co ssisse; ut etiam, quæ in superioribus computis desiderantur ad complendas summas octo, et dein ceps septem litrarum]. Fiebat autem distributio octoginta numismatum obsequiorum patricii sio. ** Sunt ministri chartophylacis, ideo quod chartophylax patriarchæ, quatenus epi scopi, vices gerit, et ejus episcopalia jura omnia exercet. Hæc sententia est Goari ad Codin. p. 11; vid. Du Cange Gloss. Gr. h. v. In his desinebat pagina. Palam est, secuta olim fuisse quædam, quæ aut nunquam a librario exarata fuerunt, aut malo casu ablata sunt, aut nunquam illigata huic codici. Ego sane dum deside rio plurium tento ultimam membranam, cujus antica pars munda erat, inveni in postica, ligneo involu oro agglutinata, fragmentum hoc, initium elegantis opusculi et magni faciendi, si totum exstaret; quod, ne quid hujus operis per me periret, quale inveni, subjiciendum curavi.
v ver vwrsetToe pr wpveev? wi» v VIWeIO hippodromi. Cum omnibus notum sit dulcis hippodromi gra- tum spectaculum atque accurata neo non apta va- riorum ejusordinum vicissitudo et harmonia :juvat omnino etiam hanc posteris scriptam tradere et cujusvis locum ac habitus mutationem indicare, et qus cuivis preposito, seeondum looum quem tenet, imponatur consuetudo, siquidem omnisillorum cur- suum arbitrium ac dispositio ad prefectos pertinet, ita ut mores ab antiquis traditos sequi debeant. Quemadmodum enim consuetudo olim invaluit, ita etiam sub Josepho prefecto seniore ejusque ante- cessoribus perrexit atque valida fuit. Aorostichon enim, quo series politicorum hippodromi ordinum continebatur, prefecti depromebant e singulari li- bello, habebantque in codicibus ordines nominatim descriptos domique dispertiebant. Porro singulos ordines, uti duarum partium chartularii secundum recensionem diligenter exaratam illos evocabant, ut munus suum strenue obirent, exhortabantur. Sicubi autem quidam ex his omnibus ordinibus ad finem pervenerant, prefeoti alios, secundum ordi- nemquoquisque tenebatur, subirejubebant. Verum enimvero subsequentium praefectorum negligentia factum est, ut imperium borum ordinum ad milita- rem potestalem transferretur, ita ut, preefectis post- habitis, chartularii atque militum duxsuos homines pro lubitu disponerent et turmatim progredi jube- rent, nullaomninocommunis muneris obeundi ra- tione habita. Quos... oportet... removeri a prefe- etorum munere quo funguntur. Ita ab hoc inde tempore denuo praefecti hec gubernare atque admi- nistrare debent, neque amplius licet tribuno mili- tum aut chartulariis notariisve illam potestatem exercere, neque suo arbitrio disponere qualemcun- que in...
Second witness · khazarzar edition
De cerimoniis aulae Byzantinae, lib1.-192 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ τοῦ φιλοχρίστου καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ τῷ αἰωνίῳ βασιλεῖ βασιλέως υἱοῦ Λέοντος τοῦ σοφωτάτου καὶ ἀειμνήστου βασιλέως σύνταγμά τι καὶ βασιλείου σπουδῆς ὄντως ἄξιον ποίημα. Ἄλλοις μέν τισιν ἴσως ἔδοξεν ἂν τουτὶ τὸ ἐγχείρημα περιττόν, οἷς οὐ τοσαύτη τῶν ἀναγκαίων φροντίς, ἡμῖν δὲ καὶ λίαν φίλον καὶ περισπούδαστον καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων οἰκειότερον, ἅτε διὰ τῆς ἐπαινετῆς τάξεως τῆς βασιλείου ἀρχῆς δεικνυμένης κοσμιωτέρας καὶ πρὸς τὸ εὐσχημονέστερον ἀνατρεχούσης καὶ διὰ τοῦτο θαυμαστῆς οὔσης ἔθνεσί τε καὶ ἡμετέροις. Πολλὰ γὰρ οἶδε τῷ μακρῷ χρόνῳ συναπολήγειν, ὡς ἐν αὐτῷ πραχθέντα καὶ ὑπ' αὐτοῦ δαπανώμενα, μεθ' ὧν καὶ τὸ μέγα χρῆμα καὶ τίμιον, ἡ τῆς βασιλείου τάξεως ἔκθεσίς τε καὶ ὑποτύπωσις, ἧς παροραθείσης καί, οἷον εἰπεῖν, ἀπονεκρωθείσης, ἀκαλλώπιστον τῷ ὄντι καὶ δυσειδῆ τὴν βασιλείαν ἦν καθορᾶν. Ὥσπερ γὰρ σώματος μὴ εὐσχημόνως διαπεπλασμένου, ἀλλὰ φύρδην καὶ οὐκ εὐαρμόστως τῶν μελῶν αὐτῷ συγκειμένων ἀταξίαν ἄν τις τὸ τοιοῦτον προσείποι· οὕτω καὶ τοῦ βασιλικοῦ πολιτεύματος μὴ τάξει ἀγομένου καὶ κυβερνωμένου, κατ' οὐδὲν διοίσει τῆς ἰδιωτικῆς καὶ 1. ἀνελευθέρου διαγωγῆς. Ἵν' οὖν μὴ τοῦτο γένηται καὶ δόξωμεν ἀτάκτως φερόμενοι τὴν βασιλικὴν καθυβρίζειν μεγαλειότητα, δεῖν ᾠήθημεν, ὅσα τε παρὰ τῶν παλαιοτέρων ἐφευρέθη καὶ παρὰ τῶν ἑωρακότων διηγγέλθη καὶ παρ' ἡμῶν αὐτῶν ἐθεάθη καὶ ἐν ἡμῖν ἐνηργήθη, ταῦτα φιλοπόνῳ μελέτῃ ἐκ πολλῶν ἐρανίσασθαι καὶ πρὸς εὐσύνοπτον κατάληψιν τῷ παρόντι ἐκθέσθαι φιλοτεχνήματι, καὶ πατρίων ἐθῶν παρεωραμένων παράδοσιν τοῖς μεθ' ἡμᾶς ἐνσημήνασθαι, καὶ ὥσπερ τινὰ ἄνθη ἐκ λειμώνων δρεψαμένους εἰς ἀσύγκριτον εὐπρέπειαν τῇ βασιλικῇ παραθέσθαι λαμπρότητι, καὶ οἷόν τι κάτοπτρον διαυγὲς καὶ νεόσμηκτον ἐν μέσοις τοῖς ἀνακτόροις ἱδρύσασθαι, ἐν ᾧ καὶ τὰ τῇ βασιλείῳ ἀρχῇ πρέποντα καὶ τὰ τῷ συγκλητικῷ συστήματι ἄξια κατοπτευόμενα, ἐν τάξει καὶ κόσμῳ αἱ τοῦ κράτους ἡνίαι διεξάγοιντο. Ὡς ἂν δὲ σαφῆ καὶ εὐδιάγνωστα εἶεν τὰ γεγραμμένα, καὶ καθωμιλημένῃ καὶ ἁπλουστέρᾳ φράσει κεχρήμεθα καὶ λέξεσι ταῖς αὐταῖς καὶ ὀνόμασι τοῖς ἐφ' ἑκάστῳ πράγματι πάλαι προσαρμοσθεῖσι καὶ λεγομένοις, ὑφ' ὧν τοῦ βασιλείου κράτους ῥυθμῷ καὶ τάξει φερομένου, εἰκονίζοι μὲν τοῦ δημιουργοῦ τὴν περὶ τόδε τὸ πᾶν ἁρμονίαν καὶ κίνησιν, καθορῷτο δὲ καὶ τοῖς ὑπὸ χεῖρα σεμνοπρεπέστερον, καὶ διὰ τοῦτο ἡδύτερόν τε καὶ θαυμαστότερον, λεκτέον περὶ ἑκάστης τάξεως, ὅπως τε καὶ καθ' ὃν ὀφείλει τρόπον ἐκτελεῖσθαι καὶ συμπεραίνεσθαι.
1.3 Αʹ Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, προκένσου γινομένου ἐν τῇ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ, ἤτοι τάξις καὶ ἀκολουθία τῶν εὐσήμων καὶ περιφανῶν προελεύσεων, ἐν αἷς οἱ βασιλεῖς ἀπίασιν ἐν τῇ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ. Πρὸ μιᾶς ἡμέρας τῆς οἵας οὖν ἐνισταμένης περιφανεστάτης ἑορτῆς εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, τῆς καθημερινῆς δηλονότι ἱσταμένης προελεύσεως, καὶ ὑπομιμνήσκουσι τοὺς δεσπότας περὶ τῆς ἑορτῆς, εἶτα κελεύουσιν τούτους οἱ δεσπόται ἄγεσθαι ἐπὶ τὴν αὔριον πρόκενσον ἤτοι προέλευσιν. Οἱ δὲ ἐξερχόμενοι ὁρίζουσι πᾶσιν τοῖς τοῦ κουβουκλείου, ὁμοίως καὶ τῷ κατεπάνῳ καὶ τῷ δομεστίκῳ τῶν βασιλικῶν, σὺν τούτοις δὲ καὶ τοῖς δυσὶ δημάρχοις· ἀποστέλλουσι δὲ καὶ μανδάτα τῷ τε δομεστίκῳ τῶν νουμέρων καὶ τῷ κόμητι τῶν τειχέων, καί, ἁπλῶς εἰπεῖν, πάσαις ταῖς τάξεσι καὶ πᾶσι τοῖς σεκρέτοις καταμηνύουσι περὶ τῆς τοιαύτης προελεύσεως, ἵνα ἑκάστη τάξις καὶ ἕκαστον σέκρετον κατὰ τὴν ἰδίαν τάξιν καὶ κατὰ τὸν ἴδιον τοῦ σεκρέτου τύπον τὰ αὐτοῖς ἁρμόζοντα προευτρεπίσωσι. Καὶ μὴν καὶ τῷ ὑπάρχῳ τῆς πόλεως γνωρίζουσι τοῦ εὐτρεπίσαι καὶ ἀνακαθᾶραι τὴν 1.4 βασιλικὴν
ἔξοδον, ἐν ᾗ μέλλουσιν οἱ δεσπόται προελθεῖν, καὶ πάσας τὰς ἐκεῖσε εἰσφερούσας λεωφόρους ὁδούς, ἐν αἷς μέλλουσι διέρχεσθαι οἱ δεσπόται διὰ τοῦ πυξίνου πρίσματος καὶ τῆς ἐκ κισσοῦ καὶ δάφνης μυρρίνης τε καὶ δενδρολιβάνου ταύτην κατακοσμεῖν καὶ ἄλλοις, ὅσα ὁ τότε φέρει καιρός, εὐώδεσί τε καὶ ποικίλοις ἄνθεσι. Τῇ δὲ ἐπαύριον, ἤγουν τῇ ἡμέρᾳ τῆς αὐτῆς ἑορτῆς, ἔωθεν πρωΐας εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι μετὰ πάσης τῆς τάξεως τοῦ κουβουκλείου εἰς τὸν Καβαλλάριον, καὶ καθέζονται ἐκεῖσε. Τοῦ δὲ μεγάλου καὶ οἰκειακοῦ παππίου ἀνοίγοντος, εἰσέρχονται, καὶ καθέζονται ἐν τῷ βήλῳ τοῦ Πανθέου, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται οἱ βεστήτορες, καὶ αἴρουσι τὴν Μωσαϊκὴν ῥάβδον ἀπὸ τοῦ εὐκτηρίου τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου τοῦ ὄντος ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ οἱ τῶν ἀλλαξίμων τοῦ κουβουκλείου, μετὰ καὶ τῶν τῇ τάξει αὐτῶν διαιταρίων, αἴρουσι τὸ ταβλίν, ἐν ᾧ ἀπόκειται ἡ βασίλειος ἐσθής, καὶ τὰ κορνίκλια, ἅπερ τὰ βασίλεια ἔνδοθεν περιφέρουσι στέμματα, καὶ οἱ βασιλικοὶ σπαθάριοι τὰ βασιλικὰ αἴρουσιν ἄρματά τε καὶ σκουτάρια καὶ τὰ δόρατα, καὶ ἡ μὲν τῶν ἀλλαξίμων τάξις φέρει τὴν βασίλειον στολήν, καὶ ἀποτίθησιν ἐν τῷ ὀκταγώνῳ κουβουκλείῳ τῷ ὄντι ἐν τῷ παλατίῳ τῆς Δάφνης, ἤγουν πρὸ τοῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου πρωτομάρτυρος Στεφάνου· οἱ δὲ τὰ ἄρματα φέροντες σπαθάριοι ἵστανται μετ' αὐτῶν ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ· καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν ἀπὸ σκαραμαγγίων ἐξιόντων τοῦ ἱεροῦ κοιτῶνος, καὶ τὴν συνήθη εὐχὴν ἐν τῇ κόγχῃ τοῦ Χρυσοτρικλίνου, ἐν ᾗ ἱστόρηται ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Θεοῦ θεοείκελος ἁγία εἰκὼν ἐπὶ θρόνου καθεζομένη, τῷ Θεῷ ἀποδιδόντων, εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι ἀπὸ τοῦ βήλου τοῦ Πανθέου, καὶ προσκυνοῦσι τοὺς δεσπότας, καὶ εἶθ' οὕτως βάλλουσιν οἱ δεσπόται τὰ ἑαυτῶν χρυσοπερί 1.5 κλειστα σαγία, καὶ ἐξίασι διὰ τοῦ Φύλακος. Ἐν δὲ τῷ Σίγματι ἐκδέχεται αὐτοὺς τό τε μαγλάβιον καὶ ἡ ἑταιρεία καὶ ὁ λογοθέτης, μετὰ τοῦ κανικλείου καὶ τοῦ πρωτοασηκρήτις καὶ τοῦ πρωτονοταρίου, καὶ ἐπευχόμενοι τοῖς δεσπόταις, τούτοις συμπορεύονται. Καὶ ἀπερχόμενοι οἱ δεσπόται ἐν τῷ πρωτοκτίστῳ ναῷ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, λαμβάνουσι κηροὺς παρὰ τῶν πραιποσίτων, δηλονότι ὑπὸ κουβικουλαρίου διδομένους τοῖς πραιποσίτοις καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσιν τῷ Θεῷ. Καὶ εἶθ' οὕτως ἐν τῷ κατεκείνῳ ἤτοι μετεκείνῳ εὐκτηρίῳ τῆς Ἁγίας Τριάδος, κἀκεῖσε διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται ἐν τοῖς ἐκεῖσε ἀποκειμένοις ἐν τῷ στενακίῳ λειψάνοις, κἀκεῖσε διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ. Εἶτα ἐξέρχονται εἰς τὸν βαπτιστῆρα, ἐν ᾧ ἵστανται οἱ τρεῖς εὐμεγέθεις καὶ περικαλλεῖς σταυροί, καὶ διὰ νεύματος τοῦ πραιποσίτου πηγνύουσιν ἐκεῖσε οἱ κουβικουλάριοι οὓς κατέχουσι κηροὺς οἱ δεσπόται· ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε διέρχονται καὶ τοῦ τρικλίνου τοῦ Αὐγουστέως, ἐν ᾧ ἐκδέχονται οἵ τε τοῦ Χρυσοτρικλίνου καὶ οἱ βασιλικοὶ ἄνθρωποι· κἀκεῖσε γὰρ ἐπεύχονται σὺν τοῖς μαγλαβίταις καὶ τοῖς ἑταιρειώταις τοὺς δεσπότας. Οἱ δὲ δεσπόται μετὰ τοῦ κουβουκλείου μόνου καὶ τῶν κοιτωνιτῶν εἰσέρχονται ἕως τοῦ ὀκταγώνου κουβουκλείου τοῦ ὄντος πρὸ τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, ἐν ᾧ καὶ ἡ βασίλειος ἀπόκειται στολή, καὶ ἐκεῖσε ἵστανται οἱ τοῦ κουβουκλείου ἐπευχόμενοι 1. τοὺς δεσπότας. Ἀπὸ δὲ τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχονται οἱ δεσπόται σὺν τοῖς πραιποσίτοις ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου πρωτομάρτυρος Στεφάνου, καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, καὶ εἶθ' οὕτως προσκυνοῦσι τὸν μέγαν καὶ περικαλλῆ καὶ πολυτίμητον τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου σταυρόν. Καὶ μετὰ τὸ τελέσαι ταῦτα εἰσέρχονται ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης, ἐκδεχόμενοι τὸν καιρόν, ἤγουν τὸν ῥεφερενδάριον φέροντα τὸ μανδάτον ἀπὸ τοῦ πατριάρχου καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως, καὶ δὴ εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι, καὶ τὴν εἴδησιν τούτων διδοῦσι τοῖς δεσπόταις. Ἐξιόντες δὲ οἱ δεσπόται ἐν τῷ ὀκταγώνῳ κουβουκλείῳ, κράζει φωνῇ μεγάλῃ ὁ πραιπόσιτος, λέγων· βεστήτορες· καὶ δὴ εἰσέρχονται οἱ βεστήτορες καὶ περιτιθέασι τοῖς δεσπόταις τὰς τούτων λαμπρὰς χλανίδας, καὶ εὐθέως ἐξέρχονται· οἱ δὲ πραιπόσιτοι στέφουσιν τοὺς δεσπότας, δηλονότι τοῦ κουβουκλείου παντὸς παρισταμένου κἀκεῖσε, ὅτε ταῦτα τελοῦνται, καὶ μετὰ τὸ στεφθῆναι τοὺς δεσπότας ἐξέρχονται διὰ τοῦ τρικλίνου τοῦ Αὐγουστέως· ἐκεῖσε γὰρ ἵσταται ὁ λογοθέτης τοῦ δρόμου καὶ ὁ τοῦ κανικλείου καὶ ὁ κατεπάνω τῶν βασιλικῶν καὶ τὸ μαγλάβιν καὶ ἡ ἑταιρεία. Ἔνδοθεν γὰρ τῆς μεγάλης πύλης
τοῦ Αὐγουστέως ἵστανται οἱ νιψηστιάριοι, βαστάζοντες τὰ χρυσᾶ καὶ ἐκ λίθων τιμίων κατεσκευασμένα χερνιβόξεστα, καὶ ἵστανται οἱ δεσπόται εἰς τὴν Χρυσῆν Χεῖρα, ἤγουν εἰς τὸν πόρτηκα τοῦ Αὐγουστέως ἔξωθεν τῆς μεγάλης πύλης· κἀκεῖσε γὰρ καὶ οἱ τοῦ Χρυσοτρικλίνου παρίστανται. Καὶ δὴ διὰ νεύματος τοῦ δεσπότου ὁ πραιπόσιτος τὴν κεφαλὴν 1. ὑποκλίνας τοῖς δεσπόταις, διὰ τῆς οἰκείας χλανίδος νεύει τῷ ὀστιαρίῳ τῷ τὴν χρυσῆν βέργαν κατέχοντι· τέσσαρες γὰρ ὀστιάριοι τὰς χρυσᾶς ἐκ λίθων τιμίων ἠμφιεσμένας βαστάζουσι βέργας. Καὶ ἐξέρχεται, καὶ εἰσάγει τούς τε μαγίστρους ἀνθυπάτους τε καὶ πατρικίους στρατηγούς τε καὶ ὀφφικιαλίους καὶ κλεισουράρχας, καὶ τούτων κατὰ τὸ εἰωθὸς προσκυνούντων τοὺς δεσπότας καὶ κατὰ τὰς οἰκείας ἱσταμένων τάξεις, διὰ νεύματος τοῦ βασιλέως λέγει ὁ πραιπόσιτος εὐήχως πως καὶ ἐναρμονίως· Κελεύσατε. Καὶ δὴ τούτων ἐξιόντων, δηλονότι μετὰ καὶ τῶν δεσποτῶν, πάλιν ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, ἔνθα ὁ τῆς βίγλης δρουγγάριος καὶ τοῦ πλωίμου ἵστανται, μετὰ καὶ τῶν βασιλικῶν σπαθαρίων τῶν βασταζόντων τὰ βασιλικὰ ἄρματα, πίπτουσι κἀκεῖσε οἵ τε μάγιστροι καὶ οἱ λοιποί, καὶ ἀπευχαριστοῦσι τοὺς δεσπότας, δηλονότι τοῦ τῆς καταστασέως ἐν τῷ μέσῳ ἑστῶτος, καὶ διὰ νεύματος τοῦ βασιλέως κατὰ τὸ εἰωθὸς νεύει ὁ πραιπόσιτος διὰ τῆς αὐτοῦ χλανίδος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· Κελεύσατε. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε συνεξίασι τοῖς δεσπόταις οἵ τε μάγιστροι καὶ οἱ λοιποὶ ἕως τοῦ μεγάλου Κονσιστωρίου, ἐν ᾧ ἵστανται ὅ τε τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου σταυρὸς καὶ ἡ τοῦ Μωσέως ῥάβδος· καὶ μὴν ὅ τε πρωτοασηκρήτης καὶ ὁ πρωτονοτάριος, μετὰ τῶν ἀσηκρήτων καὶ βασιλικῶν νοταρίων καὶ λοιπῶν σεκρετικῶν νοταρίων τε καὶ χαρτουλαρίων καὶ δὴ πάντων ἐκεῖσε ἀθροιζομένων, καὶ τῶν δεσποτῶν ἱσταμένων ἄνωθεν τοῦ πουλπίτου ἔμπροσθεν τοῦ καμελαυκίου, πάλιν διὰ νεύματος τοῦ βασιλέως κατὰ τὸ εἰωθὸς νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ σιλεντιαρίῳ (ἐκεῖσε γὰρ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ Κονσιστωρίου ἵστανται οἱ σιλεντιάριοι), καὶ λέγει μεγάλως· Κελεύσατε. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε διέρχονται οἱ δεσπόται ἕως τοῦ τρικλίνου τῶν κανδιδάτων (ἐκεῖσε γὰρ ὁ τοῦ Κυρίου ἵσταται κλῆρος), καὶ ἀσπάζονται οἱ δεσπόται τὸν σταυρὸν τοῦ Κυρίου, 1. δηλονότι ὑπὸ τοῦ σκευοφύλακος τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας προσφερομένου τοῖς δεσπόταις. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε διέρχονται οἱ δεσπόται ἀπερχόμενοι ἐν τῷ ὀκτακιόνῳ θόλῳ, ἤγουν εἰς τὴν πρώτην Σχολήν, ὅνπερ τὴν παλαιὰν καλοῦσι χαραγήν, ἐν ᾧ ἵδρυται ὁ ἐξ ἀργύρου κατεσκευασμένος περικαλλὴς σταυρός, καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ. Καὶ πάλιν ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε διέρχονται διὰ τοῦ τρικλίνου τῶν Ἐκσκουβίτων· ἐκεῖσε γὰρ ἵστανται στιχηδὸν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ κατὰ τὰς οἰκείας τάξεις, τοὺς δεσπότας ἐκδεχόμενα, τά τε ῥωμαϊκὰ σκῆπτρα τὰ λεγόμενα βῆλα, ὁμοίως καὶ τὰ εὐτύχια καὶ τὰ ἕτερα σκῆπτρα, πρὸς τούτοις τὰ σκεύη τῶν προτικτόρων καὶ σινατόρων, καὶ τὰ σκεύη τῶν δρακοναρίων, λάβουρά τε καὶ καμπηδηκτόρια, μετὰ καὶ τῶν βάνδων, τοῦ συμπορεύεσθαι τοῖς δεσπόταις. Ἐν δὲ τῷ αὐτῷ τρικλίνῳ τῶν Ἐκσκουβίτων, ἐν τῷ εὐωνύμῳ μέρει ἵστανται ἐπὶ μακρῷ σκάμνῳ· πρώτη τάξις, οἱ τοῦ κοιαίστωρος καγκελλάριοι μετὰ καὶ τοῦ αὐτῶν δομεστίκου, ῥωμαΐζοντες τὰ τῇ ἑορτῇ ἁρμόζοντα· δευτέρα τάξις, ἵστανται καὶ αὐτοὶ ἐπὶ μακρῷ σκάμνῳ οἱ λεγόμενοι διπανῖται, καὶ αὐτοὶ τὰ εἰωθότα εὐφημοῦντες· καὶ τρίτη τάξις, ἵστανται ἐπὶ μακρῷ σκάμνῳ οἱ νομικοί, καὶ αὐτοὶ τὰ εἰωθότα ἐπευχόμενοι τοὺς δεσπότας. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἀπέρχονται εἰς τοὺς Λύχνους, ἐν ᾧ ἵδρυται ὁ ἐξ ἀργύρου ἕτερος κατεσκευασμένος σταυρός, καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, καὶ γίνεται ἐκεῖσε ἐν τῷ Τριβουναλίῳ, πρώτη δοχή, ἤγουν εἰς τοὺς Λύχνους, δηλονότι εἰς τὴν καμάραν ἱσταμένων τῶν βασιλέων, δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, 1. ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ δημοκράτης, ἤγουν ὁ δομέστικος, τὸ λιβελλάριν τὸν δεσπότην, ἀφικόμενος δηλονότι ὑπὸ τοῦ τῆς καταστάσεως πρὸς τὸν βασιλέα, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐπιδίδωσι τοῦτο τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἀκτολογοῦσιν ἐκεῖ οἱ τοῦ μέρους, ἤγουν ὁ δῆμος, κατὰ τὸ εἰωθός, τοὺς δεσπότας· ἐν δὲ τῷ ἀκτολογεῖν τὸν δῆμον ὁ δομέστικος κατασφραγίζει τοὺς δεσπότας κατὰ τὴν εὐφημίαν τοῦ δήμου· αὐτὸ γὰρ τὸ Τριβουνάλιον κατακοσμοῦσιν οἵ τε βεστιοπράται καὶ ἀργυροπράται διά τε βλαττίων καὶ λοιπῶν ἐντίμων ἁπλωμάτων τε καὶ πέπλων, καὶ μὴν διά τε χρυσῶν καὶ ἀργυρῶν παντοίων σκευῶν τοῦτο καταγλαΐζουσιν· ἐν γὰρ
τῷ αὐτῷ Τριβουναλίῳ δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ ἵστανται πλησίον τῶν λύχνων ἀπὸ τῶν δήμων· καὶ ἐπέκεινα οἱ κατὰ τὸν τότε καιρὸν ἐντυγχάνοντες ἐνταῦθα ἐθνικοί, καὶ μὴν καὶ τὰ συστήματα τῆς πόλεως καὶ οἱ περὶ τὸν ὕπαρχον ὀφφικιάλιοι, μετὰ καὶ τοῦ συμπόνου καὶ τοῦ λογοθέτου τοῦ πραιτωρίου. Καὶ εἶθ' οὕτως ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε διέρχονται οἱ δεσπόται ἕως τοῦ τρικλίνου τῶν Σχολῶν, καὶ ἐν τῷ προπυλαίῳ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ· καὶ γίνεται ἐκεῖσε δευτέρα δοχή, καὶ δέχεται ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐκσκούβιτος μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ αὐτοῦ δήμου τῶν Πρασίνων, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται, καθὼς προείρηται ἐν τῇ πρώτῃ δοχῇ. Καὶ εἶθ' οὕτως γίνεται τρίτη δοχὴ ἔνδοθεν τῆς Χαλκῆς, ἤγουν εἰς τὴν πύλην τῶν Σχολῶν 1.10 τὴν εἰσφέρουσαν εἰς τὸν θόλον τῆς Χαλκῆς, καὶ δέχεται κἀκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται, καθὼς προείρηται· καὶ τὰ ἔνδοθεν τῆς χαλκῆς πύλης εἰς τὸν μέγαν θόλον δεξιὰ μὲν ἵσταται τὸ ἰατρεῖον ἐπευχόμενον τοῖς δεσπόταις, ἀριστερὰ δὲ οἱ τῆς παλαίστρας, καὶ αὐτοὶ εὐφημοῦντες τοὺς δεσπότας· "Εἰς πολλοὺς χρόνους καὶ ἀγαθοὺς ὁ Θεὸς ἀγάγοι", καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐξιόντων τῶν δεσποτῶν εἰς τὴν χαλκῆν πύλην· ἐκεῖσε γὰρ ἵστανται δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ οἱ ὀργανάριοι· εὐφημοῦντες κατὰ τύπον τοὺς δεσπότας. Καὶ εἶθ' οὕτως γίνεται δοχὴ τετάρτη ἔξω τοῦ καγκέλλου τῆς Χαλκῆς, καὶ δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, δηλονότι ὄπισθεν τοῦ δημάρχου ἱσταμένου καὶ τοῦ δευτερεύοντος αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται, καθὼς προείρηται. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε γίνεται πέμπτη δοχὴ πρὸ τῆς μεγάλης πύλης τῆς εἰσφερούσης εἰς τὸν Αὐγουστέωνα, καὶ δέχεται κἀκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ καὶ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου, δηλονότι ὄπισθεν τοῦ δημάρχου ἱσταμένου καὶ τοῦ δευτερεύοντος αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται, καθὼς εἴρηται. Καὶ μετὰ ταύτην γίνεται ἕκτη δοχὴ εἰς τὸ ὡρολόγιον τῆς Ἁγίας Σοφίας, καὶ δέχεται κἀκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται, καθὼς προείρηται. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχονται οἱ δεσπόται διὰ τῆς Ὡραίας Πύλης, καὶ ἀποστέφονται ὑπὸ τῶν πραιποσίτων ἔνδον τοῦ βήλου τοῦ κρεμαμένου εἰς τὴν καμάραν, ἤγουν εἰς τὸ προπύλαιον τοῦ νάρθηκος, Ὁ δὲ πατριάρχης ἐκδέχεται εἰς τὴν πύλην τοῦ νάρθηκος μετὰ τῆς συνήθους 1.11 αὐτοῦ ὑπηρεσίας καὶ τάξεως, καὶ μετὰ τὸ ἀποστεφθῆναι τοὺς δεσπότας εἰσέρχονται πρὸς τὸν πατριάρχην, καὶ ἐν πρώτοις μὲν προσκυνοῦσι τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον βασταζόμενον ὑπὸ τοῦ ἀρχιδιακόνου, καὶ εἶθ' οὕτως χαιρετίζουσι τὸν πατριάρχην, καὶ ἀσπάζονται αὐτόν, καὶ ἀπέρχονται ἕως τῶν βασιλικῶν πυλῶν, κἀκεῖσε διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσιν τῷ Θεῷ, καὶ τῆς εὐχῆς ὑπὸ τοῦ πατριάρχου τελουμένης, γίνεται ἡ εἴσοδος. Τὰ δὲ σκῆπτρα καὶ πάντα τὰ προγεγραμμένα σκεύη εἰσέρχονται, καὶ ἵστανται εἰς τὴν ἐκκλησίαν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ εἰς τοὺς ἰδίους τόπους· τὰ δὲ ῥωμαῖα βῆλα καὶ τὰ πτυχία ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖθεν τῆς σωλέας, ὁ δὲ τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου σταυρὸς εἰς τὸ δεξιὸν μέρος τοῦ βήματος. Οἱ δὲ μάγιστροι καὶ ἀνθύπατοι καὶ οἱ λοιποὶ συγκλητικοί, μετὰ καὶ τῶν βασιλικῶν ἀνθρώπων, ἵστανται καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ δεξιὸν μέρος τῆς ἐκκλησίας εἰς τοὺς ἰδίους τόπους, ἔνθα καὶ οἱ δεσπόται διέρχονται. Καὶ ὅτε φθάσωσιν οἱ δεσπόται εἰς τὰ ἅγια θύρια εἰς τὸ πορφυροῦν ὀμφάλιον, εἰσέρχεται μόνος ὁ πατριάρχης ἔνδοθεν τῶν κιγκλίδων, κρατῶν τὸ εὐώνυμον ἅγιον θυρίον. Καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστήσαντες τῷ Θεῷ οἱ δεσπόται, εἰσέρχονται προσκυνοῦντες τὴν ὑπὸ τοῦ πατριάρχου κρατουμένην ἁγίαν θύραν, καὶ ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέζης γενόμενοι, ἀσπάζονται τὸ ταβλὶν τῆς ἁγίας ἐνδυτῆς, δηλονότι ὑπὸ τοῦ πατριάρχου τοῦτο σηκούμενον, καὶ τοῖς δεσπόταις πρὸς ἀσπασμὸν προσαγόμενον, καὶ εἶθ' οὕτως ἁπλοῦσιν ἐπάνω τῆς ἁγίας τραπέζης τοὺς δύο, κατὰ τὸ εἰωθὸς, λευκοὺς ἀέρας, καὶ προσκυνοῦσι διὰ χειρὸς τοῦ πατριάρχου τὰ ἐπιδιδόμενα αὐτοῖς δύο ἅγια ποτήρια καὶ τοὺς δύο ἁγίους δίσκους καὶ τὰ ἅγια σπάργανα. Καὶ εἶθ' 1.12 οὕτως διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους τοῦ αὐτοῦ ἁγίου βήματος εἰσέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ πατριάρχου εἰς τὸ κυκλίν, ἐν ᾧ ἵδρυται ἡ διάχρυσος ἁγία σταύρωσις, καὶ πάλιν ἐκεῖσε, κατὰ τὸ εἰωθός, διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ πατριάρχης τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ τὸν θυμιατόν, καὶ θυμιᾷ τὴν αὐτὴν ἁγίαν
σταύρωσιν, καὶ ἀσπαζόμενοι τὸν πατριάρχην, ἀποχαιρετίζουσιν αὐτόν, καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ πρὸ τοῦ μητατωρίου ὄντι εὐκτηρίῳ, κἀκεῖσε διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσιν τῷ Θεῷ, καὶ ἀσπαζόμενοι τὸν τίμιον σταυρόν, ἐν ᾧ πάντα τὰ σύμβολα τοῦ πάθους τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Θεοῦ ἐμφέρονται, εἰσέρχονται ἐν τῷ μητατωρίῳ. Ὅτε δὲ μέλλουσι τὰ ἅγια δῶρα τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ προσαχθῆναι, εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι, καὶ ὑπομιμνήσκουσι τοὺς δεσπότας, καὶ περιτιθέασιν αὐτοὺς τὰς ἑαυτῶν χλαμμύδας, καὶ ἐξέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τῶν χλαμμύδων αὐτῶν ἀποσκέπαστοι, καὶ διέρχονται διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας μετὰ τοῦ κουβουκλείου καὶ τῆς συγκλήτου, ὀψικευόμενοι ὑπὸ τῶν σκήπτρων καὶ τῶν λοιπῶν σκευῶν, καὶ ἀπέρχονται ὄπισθεν τοῦ ἄμβωνος· ἐκεῖσε γὰρ τὰ ἅγια σκεύη ἵστανται ἐκδεχόμενα, καὶ αἱ τῶν δεσποτῶν λαμπάδες ἐκεῖσε οὕτως ἵστανται ἅπτουσαι. Καὶ δὴ παραγενομένων ἐκεῖ τῶν δεσποτῶν, αἴρουσιν οἱ πραιπόσιτοι τὰς λαμπάδας, καὶ ἐπιδίδωσιν ἐν ταῖς χερσὶ τῶν δεσποτῶν, καὶ ὀψικεύουσιν οἱ δεσπόται μετὰ τῶν λαμπάδων τὰ ἅγια, μετὰ καὶ τῆς συγκλήτου καὶ τοῦ κουβουκλείου. Καὶ τὰ σκῆπτρα καὶ τὰ λοιπὰ σκεύη ἵστανται ἐν ταῖς οἰκείαις τάξεσι, καὶ οἱ δεσπόται ἀπερχόμενοι διὰ τῆς σωλέας, ἵστανται ἔξω τῶν ἁγίων θυρῶν, ὁ μὲν πρῶτος δεσπότης δεξιᾷ, ὁ δὲ δεύτερος ἀριστερᾷ, τιθέντες τὰς τούτων λαμπάδας ἐν τοῖς στήθεσι τῶν ἁγίων 1.13 θυρῶν. Τὰ δὲ ἅγια εἰσερχόμενα εἰς τὴν σωλέαν ἵστανται, καὶ ἔρχεται ὁ ἀρχιδιάκονος, καὶ θυμιᾷ τοὺς δεσπότας, καὶ εἶθ' οὕτως τὸν πατριάρχην, καὶ μετὰ τοῦτον τὴν ἁγίαν τράπεζαν· καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται πάντα τὰ ἅγια, καὶ μετὰ τὸ εἰσελθεῖν πάντα ἀποχαιρετίζουσι οἱ δεσπόται τὸν πατριάρχην, καὶ διέρχονται διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους τοῦ βήματος ἔξωθεν, καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ μητατωρίῳ, καὶ μετὰ τοῦτο ἐξέρχονται πάλιν οἱ δεσπόται ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι εἰς τὴν ἀγάπην, καὶ ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ βήματος πρὸς τὸ μητατώριον, ἵσταται ὁ πατριάρχης ἔνδον τῶν κιγκλίδων, καὶ ἐν πρώτοις οἱ δεσπόται ἀσπάζονται τὸν πατριάρχην ἱστάμενοι ἔξω τῶν κιγκλίδων, καὶ μετ' ἐκεῖνον τόν τε σύγκελλον καὶ τοὺς μητροπολίτας καὶ ἀρχιεπισκόπους καὶ τὸν πρωτοπαππᾶν τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας καὶ τοὺς ἄρχοντας τοῦ πατριάρχου· εἰσάγονται δὲ οὗτοι πάντες οἱ τοὺς δεσπότας ἀσπαζόμενοι διὰ χειρὸς τοῦ ῥεφερενδαρίου, καὶ εἶθ' οὕτως πάλιν ἀσπάζονται τὸν πατριάρχην, καὶ ἵστανται ὑποκάτω ὀλίγον τῶν κιγκλίδων, καὶ ἀσπάζονται τοὺς τῆς συγκλήτου πάντας· πάντες γὰρ οὗτοι διὰ χειρὸς τοῦ τῆς καταστάσεως εἰσάγονται· καὶ ἀποχαιρετίζοντες οἱ δεσπόται τὸν πατριάρχην, εἰσέρχονται ἐν τῷ μητατωρίῳ. Ὅτε δὲ φθάσῃ ἡ κοινωνία, πάλιν ἐξέρχονται οἱ δεσπόται ἐν τῷ προειρημένῳ σχήματι, καὶ ἀπέρχονται ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ βήματος, καὶ δέχονται κἀκεῖσε τὴν ἁγίαν κοινωνίαν, καὶ ἀσπαζόμενοι κατὰ τὸ εἰωθὸς τὸν πατριάρχην, εἰσέρχονται ἐν τῷ μητατωρίῳ, καὶ κραματίζουσιν ἐκεῖσε μετὰ τῶν μεγιστάνων καὶ οἰκειοτέρων ἀνθρώπων τῆς συγκλήτου· καὶ μετὰ τὸ κραματίσαι τοὺς δεσπότας εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι μετὰ καὶ τῶν ἐπὶ τῶν ἀλλαξίμων, καὶ ἐπιτιθέασι τοῖς δεσπόταις τὰς 1.14 ἑαυτῶν χλανίδας, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσάγουσιν οἱ αὐτοὶ πραιπόσιτοι τὸν πατριάρχην, καὶ ἀσπάζεται τοὺς δεσπότας, καὶ συνέξεισιν αὐτοῖς ἕως τῆς μικρᾶς θύρας τῆς εἰσφερούσης πρὸς τὸ Ἅγιον Φρέαρ. Ἐν γὰρ τῇ φλιᾷ τῆς αὐτῆς θύρας ἵστανται οἵ τε δεσπόται καὶ ὁ πατριάρχης, ὁ δὲ πραιπόσιτος καὶ ὁ ἄργυρος ἵστανται ἔξω τῆς αὐτῆς θύρας· καὶ δὴ διὰ χειρὸς τοῦ ἀργύρου λαμβάνει ὁ πραιπόσιτος τὰ χρυσᾶ βαλάντια καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, καὶ ὁ βασιλεὺς δίδωσι τοῖς μέλλουσι ταῦτα λαμβάνειν, κράζοντος δηλονότι τοῦ ἀργύρου· Τῷ ὁ δεῖνα, δεσπόται ἀγαθοί· εἰσὶ δὲ οἱ λαμβάνοντες ταύτην τὴν εὐεργεσίαν διὰ χειρὸς τοῦ δεσπότου ὅ τε ἀρχιδιάκονος καὶ οἱ ὀστιάριοι καὶ οἱ ψαλταὶ καὶ οἱ πένητες καὶ οἱ προσμονάριοι. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐξέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ πατριάρχου καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ βήλῳ τῷ κρεμαμένῳ εἰς τὸ Ἅγιον Φρέαρ, καὶ στέφει αὐτοὺς ὁ πατριάρχης. Καὶ μετὰ τὸ στεφθῆναι αὐτοὺς λαμβάνουσιν ἐκ χειρὸς τοῦ πατριάρχου τὰς εὐλογίας, ἤτοι προσφοράς, καὶ ἀντιδίδουσι ταύτας τοῖς πραιποσίτοις, καὶ μετὰ ταῦτα δίδωσι τοῖς δεσπόταις ὁ πατριάρχης τὰ ἀλειπτά, καὶ ἀντιλαμβάνει παρὰ τῶν δεσποτῶν τὰ ἀποκόμβια· καὶ ἀσπάζονται οἱ δεσπόται τοῦτον, καὶ ἐξίασι τοῦ Ἁγίου Φρέατος. Καὶ γίνεται πρώτη δοχὴ ἔξω τοῦ Ἁγίου Φρέατος. Καὶ δέχεται κἀκεῖσε τὸ μέρος τῶν Βενέτων μετὰ καὶ τοῦ ἑαυτῶν δημάρχου, καὶ ἀκτολογοῦσι τοὺς δεσπότας κατὰ τὸ εἰωθός· λιβελλάρια γὰρ οὐ δίδονται ἐν τῇ ὑποστροφῇ τῶν δεσποτῶν καθὼς καὶ ἐν τῇ ἀφίξει
αὐτῶν· τὰ δὲ λοιπὰ τῆς 1.15 δοχῆς ἐπιτελεῖται καθὼς προείρηται. Καὶ πάλιν γίνεται δευτέρα δοχὴ εἰς τὴν ἔξω τοῦ χυτοῦ τῆς Χαλκῆς τοῦ ἐκεῖσε φορνικοῦ καμάραν εἰς τὴν σιδηρᾶν πύλην, καὶ δέχεται κἀκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων, μετὰ καὶ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου· τὰ δὲ λοιπὰ τῆς δοχῆς ἐπιτελεῖται καθὼς προείρηται. Καὶ εἶθ' οὕτως γίνεται τρίτη δοχὴ ἔνδοθεν τῆς Χαλκῆς πρὸς τὴν πύλην τὴν εἰσφέρουσαν εἰς τὰς Σχολάς, καὶ δέχεται κἀκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ αὐτοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ· τὰ δὲ λοιπὰ τῆς δοχῆς ἐπιτελεῖται καθὼς προείρηται. Καὶ μετὰ ταύτην γίνεται τετάρτη δοχὴ εἰς τὸ προπύλαιον τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, ἤγουν εἰς τὰς Σχολάς, καὶ δέχεται κἀκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίων, ἤγουν ὁ ἐκσκούβιτος, μετὰ τοῦ περατικοῦ αὐτοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου· τὰ δὲ λοιπὰ τῆς δοχῆς ἐπιτελεῖται καθὼς προείρηται. Καὶ τελευταία δοχὴ γίνεται εἰς τὸ Τριβουνάλιον, ἤγουν πρὸ τῶν Λύχνων, καὶ δέχεται κἀκεῖ ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ αὐτοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ· τὰ δὲ λοιπὰ τῆς δοχῆς ἐπιτελεῖται καθὼς προείρηται. Καὶ δὴ μετὰ ταύτην τὴν δοχὴν διέρχονται οἱ δεσπόται διά τε τῶν Λύχνων καὶ τοῦ τρικλίνου τῶν Ἐκσκουβίτων, ἐν δὲ τοῖς αὐτοῖς Ἐκσκουβίτοις πάλιν εὐφημοῦσι τὰς εὐφημίας οἵ τε νομικοὶ καὶ οἱ διπανῖται καὶ οἱ τοῦ κοιαίστωρος καγκελλάριοι καθὼς καὶ προείρηται, δηλονότι ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἱστάμενοι. Τῶν δὲ δεσποτῶν διερχομένων διὰ τοῦ τρικλίνου τῶν Κανδιδάτων ἐν τῇ θύρᾳ τοῦ αὐτοῦ τρικλίνου τῇ ἐξαγούσῃ ἐπὶ τὸ ἐξάερον τῶν Δεκαεννέα Ἀκκουβίτων, ἵστανται δύο βουκάλιοι, τὰ συνήθη τῆς ἑορτῆς λέγοντες τοῖς δεσπόταις· καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχονται ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, κἀκεῖσε δηλονότι ἐναπομενόντων καὶ ἐπευχομένων τοῖς δεσπόταις ὅ τε πρωτοασηκρήτης καὶ ὁ πρωτονοτάριος μετὰ τῶν ἀσηκρητῶν καὶ λοιπῶν ὀφφικίων, τούς τε νοταρίους καὶ 1.16 χαρτουλαρίους καὶ λοιπούς· ἐν δὲ τῷ Ὀνοποδίῳ πάλιν ἵστανται οἱ βασιλικοὶ ἄνθρωποι, μετὰ καὶ τοῦ κατεπάνω αὐτῶν καὶ τοῦ δομεστίκου αὐτῶν· οἱ δὲ μάγιστροι καὶ ἀνθύπατοι καὶ ὀφφικιάλοι ἅμα τοῦ τῆς καταστάσεως εἰσέρχονται ἐν τῷ στενακίῳ τῆς Χρυσῆς Χειρός, καὶ ἵστανται δεξιὰ μὲν οὗτοι, ἀριστερὰ δὲ οἱ τοῦ Χρυσοτρικλίνου. Καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν διερχομένων μετά τε τοῦ μαγλαβίου καὶ τῆς μεγάλης ἑταιρείας, ἐπεύχονται πάντες οἱ κἀκεῖσε ἱστάμενοι καὶ οἱ τοῖς δεσπόταις συνιόντες. Τῶν δὲ δεσποτῶν μόνων εἰσερχομένων ἐν τῷ τρικλίνῳ τοῦ Αὐγουστέως, κακεῖσε γὰρ οἱ τοῦ κουβουκλείου προπορευόμενοι μετὰ τῶν πραιποσίτων, καὶ αὐτοὶ κἀκεῖσε στιχηδὸν ἐπὶ ἀκκουβίτων ἵστανται, καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν μετὰ τῶν κοιτωνιτῶν καὶ μόνων εἰσιόντων, κλείονται μὲν αἱ τοῦ Αὐγουστέως θύραι διὰ τῶν κουβικουλαρίων, ὁ δὲ πραιπόσιτος λέγει ταύτην ῥωμαϊκὴν λέξιν· "Διτ." Καὶ δέχεται ὁ τοῦ κουβουκλείου φωνοβόλος, καὶ λέγει εὐήχως πως καὶ ἐναρμονίως· "Καλῶς". Καὶ ἀποκρίνονται οἱ τοῦ κουβουκλείου πάντες καὶ λέγουσιν· "Καλῶς ἤλθετε, οἱ μουλτούσανοι". Ἐν δὲ τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ Κυριακῇ, ἤγουν τοῦ ἁγίου Πάσχα, καὶ μόνον, προστιθέασι καὶ ταύτην τὴν ῥωμαίαν λέξιν· "Ἄνω, φιλλικήσιμε". Καὶ μετὰ ταῦτα εἰσέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ κουβουκλείου ἐν τῷ ὀκταγώνῳ κουβουκλείῳ τῷ πρὸ τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καὶ ἐκεῖσε ἀποστέφονται, ἐκβάλλοντες καὶ τὰς ἑαυτῶν χλαμύδας, καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης ἀπὸ διβητησίων, κἀκεῖσε σκεπαζόμενοι καὶ τὰ χρυσοπερίκλειστα ἀμφιεννύμενοι σαγία, εἰσέρχονται εἰς τὸ ἱερὸν παλάτιον, δηλονότι προπορευομένων τῶν πραιποσίτων μετὰ τοῦ κουβουκλείου. Καὶ δὴ ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ 1.17 εἰσιόντος τοῦ κουβουκλείου μετὰ τῶν πραιποσίτων, ἵστανται στιχηδὸν ἐπ' εὖρος τοῦ αὐτοῦ Χρυσοτρικλίνου, καὶ τῶν δεσποτῶν διερχομένων, ἐπεύχονται τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους ὁ Θεὸς ἀγάγοι τὴν βασιλείαν ὑμῶν." Τῶν δὲ τοῦ κουβουκλείου μετὰ τῶν πραιποσίτων ἐξιόντων, ὑποστρέφουσιν οἱ δεσπόται, καὶ τῷ Θεῷ ἀπευχαριστοῦσιν, εὐχὴν ἀποδιδόντες ἐν τῇ κόγχῃ τοῦ αὐτοῦ Χρυσοτρικλίνου, ἐν ᾧ ἱστόρηται ἡ τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Θεοῦ θεανδρείκελος ἁγία εἰκὼν ἐπὶ θρόνου καθεζομένη, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται ἐν τῷ ἱερῷ αὐτῶν κοιτῶνι. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι κατὰ τὴν τάξιν ταύτην καὶ τὸν τύπον ἐπιτελεῖται ἥ τε ἁγία καὶ μεγάλη Κυριακὴ τοῦ Πάσχα καὶ ἡ ἁγία Πεντηκοστὴ καὶ ἡ θεολαμπὴς Μεταμόρφωσις ἥ τε ἁγία καὶ γενέθλιος τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Θεοῦ ἑορτὴ καὶ ἡ ἁγία ὑπέρλαμπρος τῶν Φώτων ἡμέρα. Χρὴ γινώσκειν ὅτι τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ Κυριακῇ #709 ἐξιόντων τῶν δεσποτῶν κατὰ τὸν προειρημένον τύπον καὶ
ἀλλασσόντων τὰ ἑαυτῶν διβητήσια ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης, ὅτε ἀποσυναχθῶσι πάντες οἱ τῆς συγκλήτου ἐν τῷ πόρτηκι τοῦ μεγάλου τρικλίνου τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων καὶ ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι, καὶ ὑπομιμνήσκουσι τοὺς δεσπότας, καὶ βάλλουσιν οἱ δεσπόται τὰ ἑαυτῶν τζιτζάκια, καὶ ἐξέρχονται διὰ τοῦ μεγάλου ἀκκουβίτου τῶν ιθʹ ἀκκουβίτων, ὀψικευόμενοι ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν μαγλαβιτῶν καὶ τῆς ἑταιρείας, ἱσταμένων δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ τοῦ τοιούτου τρικλίνου, ἐν δὲ τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ αὐτοῦ τρικλίνου, καθέζονται ἐν τοῖς χρυσοῖς καὶ διαλίθοις σελλίοις· καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχεται ὅ τε ῥαίκτωρ καὶ οἱ πραιπόσιτοι καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου, καὶ ἀσπάζονται τοὺς δεσπότας, καὶ μετὰ τοῦτο διὰ 1.18 νεύματος τοῦ δεσπότου νεύει ὁ πραιπόσιτος διὰ τῆς ἑαυτοῦ χλανίδος τῷ ὀστιαρίῳ, τῷ τὴν χρυσῆν βέργαν κατέχοντι, καὶ ἐξέρχεται τοῦ εἰσάξαι ἀπὸ τοῦ δεξιοῦ μέρους στιχηδὸν τόν τε κατεπάνω τῶν βασιλικῶν, μετὰ καὶ τοῦ δομεστίκου καὶ τῶν ἐπὶ τοῦ Χρυσοτρικλίνου τοῦ τε τῆς καταστάσεως καὶ τῶν σιλεντιαρίων καὶ τοῦ ἀδμηνσουναλίου. Καὶ εἰσερχόμενος, ὁ ὀστιάριος ἔνδοθεν τοῦ βήλου, ἵσταται, καὶ λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιπος παρὰ τοῦ δεσπότου, καὶ διὰ τῆς οἰκείας χλανίδος νεύει τῷ ὀστιαρίῳ, καὶ δὴ ὁ ὀστιάριος σχηματοειδῶς πως προσκυνῶν τοὺς δεσπότας, μετὰ τῆς δεξιᾶς χειρὸς ὀπισθίως κρούει τὸ βῆλον, καὶ διὰ τοῦ βήλου ὑπὸ τῶν σιλεντιαρίων συρομένου εἰσάγονται οἱ προειρημένοι, καὶ ἀσπάζονται καὶ αὐτοί, καὶ πάλιν ἐξίασιν εἷς καθ' εἷς δι' ἧς ἦλθον ὁδοῦ. Καὶ μετὰ ταῦτα ἀνίστανται οἱ δεσπόται, καὶ αἴρουσιν οἱ κουβικουλάριοι τὰ σελλία, καὶ ἱστῶσιν αὐτὰ εἰς τὴν ἐκ κισσοῦ καὶ μυρρίνης καὶ δενδρολιβάνου κατεσκευασμένην ἐν εἴδει τοῦ ταῦ στοιχείου φῖναν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ αὐτοῦ τρικλίνου. Καὶ εἶθ' οὕτως λαμβάνει πάλιν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ δεσπότου, καὶ εἰσέρχεται μέσον τῆς αὐτῆς φίνας, καὶ προσκυνεῖ σχηματοειδῶς πως, καὶ ἐξέρχεται τοῦ εἰσαγαγεῖν τὰ βῆλα. Καὶ συνεξίασιν αὐτῷ καὶ οἱ δύο ὀστιάριοι, καὶ ἵστανται ἔνδοθεν τοῦ βήλου, καὶ ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ὁ δεξιός, προσκυνῶν καὶ αὐτὸς σχηματοειδῶς πως τοὺς δεσπότας, καὶ οὕτως μετὰ τῆς δεξιᾶς χειρὸς ὀπισθίως κρούει τὰ δύο βῆλα· οἱ δὲ σιλεντιάριοι σύρουσι διχῶς τὰ βῆλα, οἷον δεξιὰ καὶ ἀριστερά, καὶ εἰσέρχεται ὁ πραιπόσιτος, προπορευόμενος τῇ τάξει τῶν τε μαγίστρων καὶ ἀνθυπάτων, ἤγουν τῶν φορούντων τοὺς δώδεκα χρυσοϋφάντους λώρους. 1.19 Καὶ ὁ μὲν πραιπόσιτος ἵσταται εἰς τὸν ἴδιον τόπον, ὁμοίως καὶ οἱ ὀστιάριοι ἵστανται εἰς τοὺς ἰδίους τόπους, οἱ δὲ μάγιστροι καὶ οἱ λοιποὶ ἀσπάζονται κατὰ τύπον τοὺς δεσπότας, πρῶτον μὲν τοῖς αὐτῶν γόνασι, ἔπειτα καὶ ταῖς χερσίν, καὶ εἶθ' οὕτως τῷ στόματι, καὶ ἵστανται δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ κατὰ τὰς οἰκείας τάξεις. Καὶ πάλιν ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι μετὰ τῶν αὐτῶν ὀστιαρίων, καὶ εἰσέρχονται πάλιν οἱ δύο ὀστιάριοι, καθὼς προείρηται, καὶ ἐνεργεῖ ὁ ἀριστερὰ ἱστάμενος ὀστιάριος καθὼς καὶ ὁ εἰς τὰ δεξιά, ἤγουν ὡς προγέγραπται. Καὶ εἰσάγονται κατὰ τὸ πρῶτον σχῆμα δεύτερον βῆλον· οἵ τε ἀνθύπατοι καὶ πατρίκιοι μετὰ τῶν ἑαυτῶν καμησίων καὶ τῶν λευκῶν χρυσοτάβλων χλανιδίων, καὶ ἀσπάζονται καὶ αὐτοὶ τοὺς δεσπότας, καὶ ἵστανται δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ὑποκάτω τῶν φορούντων τοὺς χρυσοῦς λώρους. Καὶ πάλιν ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι, καθὼς καὶ προείρηται, καὶ εἰσάγει γʹ βῆλον· τοὺς πρωτοσπαθαρίους καὶ ὀφφικιαλίους, καὶ εἰς τύχῃ καὶ ἐν ἄλλοις ἀξιώμασιν εἶναι ὀφφικιαλίους καὶ ἀσπάζονται καὶ αὐτοὶ τοὺς δεσπότας καὶ ἵστανται καὶ αὐτοὶ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ὑποκάτω τοῦ δευτέρου βήλου, καὶ πάλιν μετὰ τοῦτο ἐξέρχεται ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι ὁ πραιπόσιτος, καθὼς καὶ προγέγραπται, καὶ εἰσάγει δʹ βῆλον· τοὺς ἀσηκρήτας καὶ νοταρίους τῶν σεκρέτων, καὶ ἀσπάζονται καὶ αὐτοὶ τοὺς δεσπότας, καὶ ἵστανται καὶ αὐτοὶ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ὑποκάτω τῆς τάξεως τοῦ τρίτου βήλου. Καὶ πάντων στάντων εἰς τοὺς ἰδίους τόπους, λέγει διὰ νεύματος τοῦ δεσπότου ὁ πραιπόσιτος εὐήχως πως καὶ ἐναρμονίως· "Κελεύσατε." Καὶ μετὰ τοῦτο ἐπεύχονται πάντες. "Εἰς πολλοὺς χρόνους καὶ ἀγαθοὺς ὁ Θεὸς ἀγάγοι τὴν δικαίαν ὑμῶν βασιλείαν." Καὶ μετὰ 1.20 τὸ ἐκβῆναι πάντας ἀνίστανται οἱ δεσπόται, καὶ ἀνέρχονται ἐν τῷ μεγάλῳ ἀκκουβίτῳ μετὰ τῶν πραιποσίτων καὶ τῶν κοιτωνιτῶν καὶ μόνων· ἐν γὰρ τοῖς ἀργυροῖς κίοσι τοῦ αὐτοῦ ἀκκουβίτου κρέμανται βῆλα πρὸς τὸ μὴ ὁρᾶσθαι τοὺς δεσπότας, ὅτε ἐνδιδύσκονται τοὺς λώρους· ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ ἀκκουβίτῳ ἐνδύουσι τοὺς δεσπότας τοὺς λώρους οἵ τε τῶν ἀλλαξίμων τοῦ κουβουκλείου καὶ οἱ βεστήτορες, μετὰ τῶν πραιποσίτων καὶ τοῦ δευτέρου καὶ τῶν κοιτωνιτῶν. Καὶ μετὰ τὸ
ἐνδυθῆναι τοὺς λώρους τοὺς δεσπότας καὶ ὑπὸ τῶν πραιποσίτων στεφθῆναι λαμβάνουσιν ἐν μὲν τῇ δεξιᾷ χειρὶ τὴν ἀκακίαν, ἐν δὲ τῇ εὐωνύμῳ τοὺς ἐκ λίθων καὶ μαργάρων ἠμφιεσμένους χρυσοῦς σταυρούς, καὶ ὅτε κατέλθωσι τὰ βάθρα τοῦ αὐτοῦ ἀκκουβίτου, ἐπεύχονται αὐτοῖς οἵ τε τοῦ μαγλαβίου καὶ οἱ τῆς ἑταιρείας. Οἱ δὲ δεσπόται ἐξέρχονται τὴν μέσην τοῦ αὐτοῦ τρικλίνου, ὀψικευόμενοι ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου εἰς τὸν πόρτηκα, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἀπέρχονται ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ· καὶ γίνεται αʹ δοχὴ ἐκεῖ· οἵ τε μάγιστροι καὶ ἀνθύπατοι, οἱ φοροῦντες τοὺς λώρους καὶ οἱ λοιποὶ μετὰ τῶν ἰδίων ἀλλαξίμων, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε κατέρχονται ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται καθὼς καὶ ἀνωτέρω εἴρηται καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσι. Καὶ τοῦτο δεῖ εἰδέναι· ὅτι τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ Κυριακῇ, εἰς τὰ ἅγια καὶ εἰς τὸν ἀσπασμὸν καὶ εἰς τὴν ἁγίαν κοινωνίαν μετὰ τῶν χλανιδίων ἐξέρχονται οἱ δεσπόται καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσι, καὶ οὐ μετὰ τῶν λώρων, ἀπὸ δὲ τοῦ κράματος ἀμφιέννυνται τοὺς λώρους, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσι. Χρὴ γινώσκειν ὅτι τῇ ἑορτῇ τοῦ γενεσίου τῆς ὑπεραγίας 1.21 Θεοτόκου οὐ στέφονται οἱ δεσπόται καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσιν, ἀλλὰ πάντων τελουμένων, καθὼς προείρηται, ἐξέρχονται οἱ δεσπόται ἀπὸ διβητησίου ἀπὸ τοῦ κοιτῶνος τῆς Δάφνης, καὶ ἐν τῷ ὀκταγώνῳ κουβουκλείῳ βάλλουσι τὰς ἑαυτῶν χλανίδας κατὰ τὸν τύπον τῶν προλεχθεισῶν προελεύσεων, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσι, πλὴν δοχαὶ παρὰ τῶν δήμων οὐ γίνονται, ἀλλ' ἐν τοῖς τόποις, ἐν οἷς αἱ δοχαὶ γίνονται, οἱ τῶν δύο μερῶν νοτάριοι καὶ μαΐστωρες ῥωμαΐζουσι τοὺς δεσπότας τὰ τῇ ἑορτῇ ἁρμόζοντα· ἀπὸ μὲν τῆς δοχῆς τῶν Λύχνων, ὁ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων νοτάριος, καὶ δεῖ αὐτὸν περιπατεῖν ὄπισθεν τῶν δεσποτῶν πλησίον καὶ λέγειν τοὺς κατὰ τύπον ἰάμβους ἕως τῶν πυλῶν τῶν ἀγόντων εἰς τὰς Σχολάς. Ἀπὸ γὰρ τῶν ἐκεῖσε εἰσφερόντων μεγάλων πυλῶν, ἤγουν ἀπὸ τοῦ προπυλαίου τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, ἄρχεται ἰαμβίζειν ὁ τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων μαΐστωρ ἕως τῆς μεγάλης πύλης τῶν Σχολῶν τῆς ἐξαγούσης ἐπὶ τὸν τῆς Χαλκῆς θόλον· ἔνδοθεν γὰρ τῆς αὐτῆς πύλης ἵσταται ὁ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων μαΐστωρ, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἄρχεται καὶ αὐτὸς ἰαμβίζειν ἕως τοῦ στενακίου τοῦ ἐξάγοντος πρὸς τὸν ἔμβολον τοῦ Ἁγίου Φρέατος· ἔξω γὰρ τῆς σιδηρᾶς πύλης τοῦ αὐτοῦ στενακίου, ἐν ᾧ τὸ εἴλημά ἐστιν, ἵσταται ὁ τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων νοτάριος, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἄρχεται καὶ αὐτὸς ἰαμβίζειν ἕως τοῦ Ἁγίου Φρέατος. Καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν εἰσερχομένων ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι, διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, καὶ προσκυνήσαντες τὸ Ἅγιον Φρέαρ, εἰσέρχονται διὰ τῆς εἰσαγούσης πύλης ἀπὸ τῶν 1.22 ἐκεῖσε εἰς τὴν ἐκκλησίαν· ἐκεῖσε γὰρ ἵσταται ὁ πατριάρχης μετὰ τῆς συνήθους αὐτῷ ὑπηρεσίας καὶ τάξεως. Καὶ δὴ τοῦ πατριάρχου θυμιῶντος κατὰ τὸν τύπον τοὺς δεσπότας, ἀσπάζονται αὐτὸν οἱ δεσπόται, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται διὰ τῆς ἐκεῖσε εἰσφερούσης πύλης πρὸς τὸ δεξιὸν μέρος τοῦ βήματος· ἐκεῖσε γὰρ οἱ τῆς συγκλήτου πάντες ἵστανται ἐπευχόμενοι τοὺς δεσπότας. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχονται εἰς τὰ ἅγια θύρια, καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, καὶ τὰ ἑξῆς κατὰ τύπον τελοῦσι. Καὶ εἶθ' οὕτως λαμβάνει ἀπὸ χειρῶν τοῦ καστρησίου ὁ πατριάρχης τὸν θυμιατὸν καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, καὶ θυμιᾷ ὁ βασιλεὺς πέριξ τῆς ἁγίας τραπέζης, καὶ μετὰ τὸ θυμιᾶσαι ἵσταται καὶ ὁ πατριάρχης καὶ ὁ βασιλεὺς ἔμπροσθεν τῆς ἁγίας τραπέζης, καὶ τῆς ἐκφωνήσεως παρὰ τοῦ ἀρχιδιακόνου γενομένης τῆς τε εὐχῆς παρὰ τοῦ πατριάρχου τελουμένης, καὶ τὰ ἑξῆς τῆς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως γενομένης πάσης, ἐξέρχονται οἱ δεσπόται ἅμα τῷ πατριάρχῃ, προπορευομένων αὐτῶν τοῦ τε σταυροῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου. Καὶ δὴ ἐρχομένων αὐτῶν ὄπισθεν τοῦ ἄμβωνος, ἤγουν πρὸ τῶν μεγάλων πυλῶν, ἵστανται ἐκεῖσε οἵ τε δεσπόται καὶ ὁ πατριάρχης μετά τε τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ δὴ ἐρχομένων αὐτῶν, γίνεται κἀκεῖσε εὐχὴ κατὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἀκολουθίαν, καὶ εἶθ' οὕτως συνεξέρχεται ὁ πατριάρχης τοῖς δεσπόταις τὰς βασιλικὰς πύλας, καὶ ἀσπάζεται αὐτοὺς κἀκεῖσε, καὶ οἱ μὲν δεσπόται εἰσέρχονται ἐν τῷ βήλῳ τῷ κρεμαμένῳ ἐν τῷ νάρθηκι, καὶ ἐκεῖσε σκεπαζόμενοι, πάλιν ἐξέρχονται, καὶ ἀσπάζονται τὸν πατριάρχην, καὶ ἀποκινοῦσι μετὰ τῆς οἰκείας λιτῆς, καὶ ἀνέρχονται ἕως τοῦ πορφυροῦ μεγάλου
κίονος τοῦ Φόρου, καὶ οἱ μὲν δεσπόται ἵστανται ἐν ταῖς τοῦ πορφυροῦ 1.23 μεγάλου κίονος ἀναβάθραις, οἱ δὲ μάγιστροι καὶ ἀνθύπατοι καὶ πατρίκιοι καὶ λοιποὶ συγκλητικοὶ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι πρὸ τῆς τῶν δεσποτῶν στάσεως ἵστανται, ἤγουν ἔνδοθεν τῆς κιονοστασίας τοῦ Φόρου, οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου ἐν ταῖς δεξιαῖς ἀναβάθραις τοῦ αὐτοῦ κίονος, οἱ δὲ δῆμοι τῶν δύο μερῶν ἵστανται ἐν ταῖς ἐκεῖσε μικραῖς ἀναβάθραις ἀντικρὺ τῶν δεσποτῶν, δηλονότι ἔξω τῆς κιονοστασίας τοῦ δεξιοῦ μέρους, ἐν ᾧ οἱ τῆς συγκλήτου ἵστανται. Καὶ δὴ τοῦ πατριάρχου ἀνερχομένου μετὰ τῆς οἰκείας λιτῆς, προεισέρχονται μὲν ἔνδοθεν τῆς κιονοστασίας οἱ ἔκδικοι μετὰ τῆς ἑαυτῶν βακτηρίας πρὸ τῆς πρώτης ἀναβάσεως τῆς δεσποτικῆς ἀνόδου τοῦ κίονος καὶ εἰσέρχονται οἱ μητροπολῖται καὶ ἀρχιεπίσκοποι, καὶ τὴν κατὰ τύπον ἀποτελοῦσι προσκύνησιν, δηλονότι διὰ τοῦ τῆς καταστάσεως καὶ τοῦ ῥεφερενδαρίου προσαγομένους καὶ τοὺς δεσπότας προσκυνοῦντας, καὶ ἵστανται μὲν οὗτοι ἐν τῷ εὐωνύμῳ μέρει τῶν ἀναβάθρων τοῦ κίονος. Καὶ μετὰ ταῦτα εἰσέρχονται οἱ προπορευόμενοι τῆς ἐκκλησιαστικῆς λιτῆς καὶ ψάλλοντες, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχεται ὁ πατριάρχης μετά τε τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, παρακρατούμενος ὑπὸ τῶν πρώτων καὶ οἰκείων αὐτοῦ· καὶ ὅτε τῆς πρώτης βαθμίδος τῆς δεσποτικῆς ἀναβάσεως ἔλθῃ, ἐπιδίδουσι τοῖς δεσπόταις οἱ πραιπόσιτοι τοὺς συνήθεις κηροὺς κατὰ τὸ εἰωθός, καὶ προσκυνοῦσι τὸν σεβάσμιον τύπον τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ, ἀσπαζόμενοι τό τε ἅγιον Εὐαγγέλιον καὶ αὐτὸν τὸν τίμιον σταυρόν, ἔπειτα τὸν πατριάρχην. Καὶ οἱ μὲν δεσπόται ἵστανται ἐν ᾧ τόπῳ καὶ προΐσταντο, ὁ δὲ σταυρὸς ἵσταται ἐν τῇ ἐφιδρυμένῃ βάσει ταῖς αὐταῖς ἀναβάθραις· ὁ δὲ πατριάρχης μετὰ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τῶν οἰκείων διακόνων καὶ ψαλτῶν ἀνέρχεται ἐν τῷ 1.24 εὐκτηρίῳ τοῦ αὐτοῦ κίονος, ἤγουν τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, καὶ διὰ νεύματος τοῦ πραιποσίτου ἄρχονται ψάλλειν τὰ δύο μέρη τὴν τῆς ἑορτῆς καταβασίαν. Καὶ τούτου τρισσῶς ᾀδομένου, γίνεται ἡ συνήθης ἐκτενὴ παρὰ τοῦ διακόνου, δηλονότι προκύπτοντος διὰ τῶν θυρίδων τοῦ εὐωνύμου μέρους τοῦ αὐτοῦ εὐκτηρίου. Καὶ δὴ τῆς ἐκτενῆς τελεσθείσης μετὰ τὴν τοῦ πατριάρχου ἐκφώνησιν, ἀποχαιρετίζουσι τοῦτον οἱ δεσπόται ἐν οἷς ἵστανται τόποις καὶ μετὰ τῆς οἰκείας λιτῆς κατέρχονται ἕως τοῦ ναοῦ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῶν Χαλκοπρατείων, καὶ καθέζονται ἐν τῷ νάρθηκι ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας, τῆς βασιλικῆς τάξεως ἐκεῖσε παρισταμένης, ἤγουν τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν ἀσηκρητῶν, χρυσοτρικλινιτῶν· τε καὶ βασιλικῶν ἀνθρώπων. Καὶ δὴ τῶν μητροπολιτῶν διερχομένων, ποιοῦσι πάλιν προσκύνησιν κατὰ τὸν εἰρημένον ἄνωθεν τύπον τῆς προσκυνήσεως, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται καὶ οἱ τῆς λιτῆς τοῦ πατριάρχου προπορευόμενοι καὶ ψάλλοντες, καὶ μετὰ ταῦτα εἰσέρχεται ὁ πατριάρχης μετά τε τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου. Καὶ ἀνίστανται οἱ δεσπόται, καὶ ὑπαντῶσιν αὐτῷ καὶ ἀσπάζονται, καὶ ἵστανται ἀμφότεροι ἐπὶ τῶν βασιλικῶν πυλῶν, καὶ τῆς συνήθους εὐχῆς τελουμένης ὑπὸ τοῦ πατριάρχου, καθὼς ἀνωτέρω εἴρηται, γίνεται ἡ εἴσοδος, καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν εἰσερχομένων ἐν τῷ βήματι καὶ τὸ ἀποκόμβιν ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέζης ἀποτιθεμένων, ἐξέρχονται διὰ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους τοῦ αὐτοῦ θυσιαστηρίου, καὶ διέρχονται διὰ τοῦ γυναικίτου τῆς αὐτῆς 1.25 ἐκκλησίας. Ἐν δὲ τῷ γυναικίτῃ ἐναπομένει πᾶσα ἡ σύγκλητος, ἐπευχόμενοι τοῖς δεσπόταις, καὶ εἰσέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ πατριάρχου καὶ τοῦ κουβουκλείου διὰ τῆς τροπικῆς εἰς τὴν ἁγίαν τράπεζαν τῆς ἁγίας σοροῦ, καὶ πάλιν διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, ἀποτιθέασιν ἕτερον ἀποκόμβιν ἐν τῇ ἁγίᾳ σορῷ, καὶ εἶθ' οὕτως ἐν τῷ εὐωνύμῳ εὐκτηρίῳ τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας μετὰ τῶν κηρῶν εὐχόμενοι, ἀποτιθέασιν ἕτερον ἀποκόμβιον ἐν τῇ ἁγίᾳ σορῷ. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχονται ἐν τῇ τροπικῇ τῆς ἁγίας σοροῦ, καὶ ἀσπαζόμενοι ἀποχαιρετίζουσι τὸν πατριάρχην, καὶ ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ χρυσοκέντητα τούτων πορφυρᾶ σκαραμάγγια καὶ μετὰ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου ἀπόλυσιν καὶ τῆς ἐκτενῆς πάλιν εἰσέρχεται ὁ πατριάρχης ἐν τῇ αὐτῇ τροπικῇ, καὶ στέφει τοὺς δεσπότας, καὶ τὰς συνήθεις δίδωσιν εὐλογίας, ἤτοι τὰς προσφορὰς καὶ τὰ ἀλειπτά, καὶ ἀντιλαμβάνει παρὰ τῶν δεσποτῶν τὰ ἀποκόμβια· ταῦτα δὲ πάντα ἐπιτελεῖται κατὰ τὸν προειρημένον τύπον. Καὶ μετὰ ταῦτα ἀσπαζόμενοι τοῦτον ἀποχαιρετίζουσι, καὶ προέξεισι τῶν δεσποτῶν ὁ πατριάρχης. Καὶ εἶθ' οὕτως ἐξέρχονται οἱ δεσπόται, καὶ γίνεται δοχὴ ἐν αὐτῷ τῷ γυναικίτῃ τῆς ἐκκλησίας παρά τε τῶν μαγίστρων ἀνθυπάτων τε καὶ πατρικίων καὶ λοιπῶν ὀφφικιαλίων, καὶ διὰ νεύματος τοῦ
πραιποσίτου λέγει ὁ τῆς καταστάσεως τό· "Κελεύσατε." Καὶ δὴ τῶν συγκλητικῶν ἐξιόντων, συνεξέρχονται καὶ οἱ δεσπόται, καὶ καββαλικεύουσι ἐν τῷ ἐμβόλῳ, καὶ γίνεται πρώτη δοχὴ εἰς τὸ Μίλιον, εἰς τὴν καμάραν, καὶ δέχεται κἀκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, δηλονότι τῆς συνήθους τάξεως τελουμένης κατὰ τὸν 1.26 τύπον τῆς δοχῆς. Καὶ πάλιν μετὰ μικρόν, δέχεται ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ καὶ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται κατὰ τὸν τύπον τῆς δοχῆς. Πάλιν μετὰ μικρόν, δέχεται ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐκσκούβιτος, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται κατὰ τὸν τύπον τῆς δοχῆς. Καὶ πάλιν μετὰ μικρόν, ἤγουν εἰς τὸ κάγκελον τὸ εἰσάγον εἰς τὴν Χαλκῆν, δέχεται ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, καὶ τὰ ἑξῆς ἐπιτελεῖται κατὰ τὸν τύπον τῆς δοχῆς. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε διέρχονται οἱ δεσπόται, καὶ ἀποκαταβαίνουσι πρὸ τῆς μεγάλης πύλης τοῦ τρικλίνου τῶν Κανδιδάτων, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε διέρχονται ἐν τῷ νάρθηκι τῆς τοῦ Κυρίου ἐκκλησίας, καὶ ἐκεῖσε, ἀσφαλιζομένων ὑπὸ τῶν κουβικουλαρίων τῶν πυλῶν, ἀποστέφονται παρὰ τῶν πραιποσίτων οἱ δεσπόται, καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ ναῷ τοῦ Κυρίου, καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχονται εἰς τὸ ἱερὸν παλάτιον, συνεισιόντος αὐτοῖς καὶ τοῦ κουβουκλείου, καὶ ἐπὶ τοῦ Χρυσοτρικλίνου εὐφημοῦνται, καθὰ προείρηται. Εἰδέναι δὲ δεῖ ὅτι, κατὰ τὸν τύπον ταύτης τῆς προελεύσεως, ἐπιτελεῖται καὶ ἡ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ προέλευσις κατὰ πάντα ὁμοίως. Εἰ γὰρ φθάσῃ εἴτε ἐν σαββάτῳ εἴτε ἐν κυριακῇ, καὶ αἱ δοχαὶ παρὰ τῶν δήμων γίνονται, καὶ τὰ ὄργανα ἐν ταῖς τέσσαρσιν αὐλοῦσι δοχαῖς· εἰ δὲ τύχῃ ἄλλη ἡμέρα, ἵστανται μὲν τὰ μέρη, ἤτοι οἱ δῆμοι, ἐν τοῖς προειρημένοις αὐτῶν τῆς τάξεως τόποις, καὶ δὴ διερχομένων τῶν δεσποτῶν μετὰ τῆς συνήθους τάξεως τῆς προελεύσεως, ἐπεύχονται μὲν ἐν οἷς ἵστανται τόποις, κατασφραγίζοντες αὐτούς, μηδὲν ἀκτολογοῦντες. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι κατὰ τὸν τύπον ταύτης τῆς προελεύ 1.27 σεως τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ἐπιτελεῖται καὶ ἡ προέλευσις τοῦ ἁγίου καὶ μεγάλου Σαββάτου· ἀλλασσόντων γὰρ τῶν δεσποτῶν τὰ λεγόμενα παγανὰ ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης, καὶ ἐξερχομένων ἐν τῷ ὀκταγώνῳ κουβουκλείῳ, καὶ βαλόντων τὰς παγανὰς χλαμμύδας, ἐξέρχονται διὰ τοῦ Αὐγουστίωνος. Ἔνδον γὰρ τῆς μεγάλης πύλης τοῦ αὐτοῦ Αὐγουστίωνος ἵσταται κουβικουλάριος, ἐπώμιον φόρτωμα τὸ κεντηνάριον φέρων καὶ περιπατῶν ὄπισθεν πλησίον τῶν δεσποτῶν. Καὶ δὴ τῆς συνήθους τάξεως τελουμένης ἐν ταῖς δοχαῖς κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς προελεύσεως τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ἰαμβίζουσι καὶ οἱ τῶν μερῶν νοτάριοι καὶ οἱ μαΐστορες ἐν τοῖς οἰκείοις αὐτῶν, καθὼς προείρηται ἐν τῷ Εὐαγγελισμῷ, τόποις. Καὶ δὴ διὰ τοῦ Ἁγίου Φρέατος τῶν δεσποτῶν διερχομένων, καθὼς προείρηται, καὶ ἐπὶ τοῦ βήματος εἰσερχομένων, καθὼς εἴπομεν, καὶ τῆς ἐνδυτῆς κατὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν κατάστασιν ὑπαλλαττομένης, λαμβάνει ὁ πραιπόσιτος ἐκ χειρὸς τοῦ κουβικουλαρίου τὸ κεντηνάριον, καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, καὶ ὁ βασιλεὺς ἀποτίθησι τοῦτο ἐν τῷ πεζουλίῳ τοῦ θαλασσιδίου τῆς αὐτῆς ἁγίας τραπέζης. Καὶ εἶθ' οὕτως θυμιῶντος τοῦ δεσπότου κατὰ τὸν προειρημένον τύπον τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, διέρχονται διὰ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους τοῦ αὐτοῦ βήματος, καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ σκευοφυλακίῳ, κἀκεῖσε θυμιῶντος τοῦ δεσπότου τὰ ἱερὰ σκεύη, καθέζονται ἐν τοῖς χρυσοῖς τούτων σελλίοις, ὁ δὲ πατριάρχης ἐπὶ τοῦ ἐκεῖσε ἱσταμένου θρόνου. Καὶ δὴ τοῦ πατριάρχου ἐπιδιδόντος τοῖς δεσπόταις τό τε νάρδον καὶ τὰ τριψίδια, καὶ μετὰ ταῦτα προσκυνεῖ ὁ τοῦ σκευοφυλακίου χαρτουλάριος, καὶ λαμβάνει εὐχὴν παρὰ τοῦ πατριάρχου, καὶ ἐξερχόμενος ποιεῖ τὴν διανομὴν τοῦ νάρδου εἰς τοὺς τῆς συγκλήτου, καὶ μετὰ τὸ τελειωθῆναι τὴν τοιαύτην διανομήν, ἐξέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ πατριάρχου, καὶ διέρχονται διὰ τοῦ 1.28 ἀριστεροῦ μέρους τοῦ βήματος, καὶ τοῦ Ἁγίου Νικολάου διερχόμενοι ἐξέρχονται πρὸς τὴν μεγάλην πύλην τὴν ἐξάγουσαν εἰς τὸ Ἅγιον Φρέαρ. Ἔνδοθεν γὰρ ταύτης τῆς πύλης ἱσταμένου τοῦ πατριάρχου καὶ τῶν δεσποτῶν, ἐπιδίδωσιν ὁ πατριάρχης τὰς εὐλογίας, ἤτοι τὰς προσφοράς, τοῖς δεσπόταις, κἀκεῖσε δὲ τοῦτον ἀσπαζόμενοι οἱ δεσπόται ἀποχαιρετίζουσι, καὶ διὰ τοῦ Ἁγίου Φρέατος διέρχονται. Ἐξιόντων δὲ τῶν δεσποτῶν τὴν ἔξω πύλην τοῦ Ἁγίου Φρέατος, ἵσταται κακεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ καὶ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ κατασφραγίζοντες,
10
διερχομένων τῶν δεσποτῶν [καθὼς προείρηται, ἀκτολογοῦσι τὰ μέρη] καὶ ἀκτολογοῦντες τὰ τῇ ἑορτῇ προσήκοντα. Οὐ γὰρ ἵστανται οἱ δεσπόται, κατὰ τὸ εἰωθός, ἐν τῷ ἀκτολογεῖν τὰ μέρη, ἀλλὰ διερχομένων τῶν δεσποτῶν, καθὼς προείρηται, ἀκτολογοῦσι τὰ μέρη. Ὁ δὲ τῶν Πρασίνων δήμαρχος ἵσταται μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου εἰς τὴν σιδηρᾶν πύλην, καὶ τῶν δεσποτῶν διερχομένων, καὶ αὐτοὶ ἀκτολογοῦσι τὰ τῇ ἑορτῇ προσήκοντα. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε διέρχονται οἱ δεσπόται διά τε τῆς Χαλκῆς καὶ τῶν Σχολῶν καὶ τῶν Ἐκσκουβίτων, καὶ εἰσέρχονται διὰ τοῦ Κυρίου ἐν τῷ ἱερῷ παλατίῳ.
1.29 Βʹ Ἄκτα τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων. Ἐξιόντων τῶν δεσποτῶν ἀπὸ τοῦ παλατίου εἰς τὴν προέλευσιν καὶ τῆς εἰωθυίας πάσης τάξεως ἐπακολουθούσης, γίνεται πρώτη δοχὴ εἰς τὸ Τριβουνάλιον, ἤγουν εἰς τοὺς Λύχνους, καὶ δέχεται κἀκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, καὶ μήπω τῶν δεσποτῶν φθασάντων ἐκεῖσε, λέγουσιν οἱ κράκται τὴν φωνήν, ἦχ. γʹ· "Ἀστὴρ τὸν ἥλιον προμηνύει ἐν Βηθλεὲμ Χριστὸν ἀνατείλαντα ἐκ παρθένου." Δοχὴ αʹ. Καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν ἐρχομένων καὶ ἱσταμένων εἰς τὸν εἰωθότα τόπον τῆς αὐτῶν στάσεως, ἤγουν εἰς τὴν καμάραν, λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά". Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη, εἰς πολλά". Καὶ πάλιν οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι ἡ ἔνθεος βασιλεία." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς 1.30 ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι σὺν ταῖς αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἅπαξ· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας εἰς πολλὰ ἔτη." Δοχὴ βʹ, πρὸ τῶν πυλῶν τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, ἤγουνεἰς τὰς Σχολάς. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐκσκούβικος, μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων, καὶ μήπω τῶν δεσποτῶν φθασάντων ἐκεῖσε, λέγουσιν οἱ κράκται τὴν φωνήν, ἦχ. γʹ· "Ὁ ἀμήτωρ ἐν οὐρανοῖς, ἀπάτωρ τίκτεται ἐπὶ τῆς γῆς." Ἄλλο· "Ὁ φυτουργὸς τῶν ἀνθρώπων φιλάνθρωπος καταδέχεται ἄνθρωπος γεννηθῆναι." Καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν ἐρχομένων καὶ ἱσταμένων εἰς τὸν εἰωθότα τόπον τῆς αὐτῶν στάσεως, ἤγουν εἰς τὴν καμάραν, λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά". Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη, εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ἡ ἐκλογὴ τῆς Τριάδος." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Ἅγιε". Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, δεσπόται, σὺν ταῖς αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας εἰς πολλὰ ἔτη." Δοχὴ γʹ, ἔνδοθεν τῆς Χαλκῆς· δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, καὶ μήπω τῶν δεσποτῶν φθασάντων ἐκεῖσε, λέγουσιν οἱ κράκται τὴν 1.31 φωνήν, ἦχ. γʹ· "Σειρὰς ῥηγνύων τῆς ἁμαρτίας σπαργανοῦται Θεὸς ἐν φάτνῃ." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Δοχὴ δʹ, ἔξωθεν τῆς Χαλκῆς· δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται τὴν φωνήν, ἦχ. γʹ· "Ἀστὴρ προτρέχει καὶ λάμπει ἐν σπηλαίῳ, τὸν Δεσπότην τοῦ ἡλίου τοῖς μάγοις καταμηνῦσαι· βρέφος γὰρ ὤφθη, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς Παρθένου, τὴν παλαιὰν παρακοὴν τοῦ Ἀδὰμ ἐξαφανίζων. Αὐτὸς τὸ κράτος ὑμῶν, δεσπόται, εἰς μῆκος χρόνων φυλάξῃ εἰς ἀνέγερσιν Ῥωμαίων." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν τῇ αʹ δοχῇ εἴρηται. Δοχὴ εʹ, εἰς τὸν λεγόμενον Ἀχιλλέα, πλησίον τῆς μεγάλης πύλης τῆς Μελέτης· δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου, καὶ
11
λέγουσιν οἱ κράκται τὴν φωνήν, ἦχ. αʹ· "Ὁ ἀμήτωρ ἐν οὐρανοῖς· ἀπάτωρ τίκτεται ἐπὶ τῆς γῆς." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Δοχὴ ϛʹ, εἰς τὸ ὡρολόγιον τῆς Ἁγίας Σοφίας· δέχονται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται τὴν φωνήν, ἦχ. γʹ· "Τὸν ἐν Ἐδὲμ παράδεισον ἠνέῳξεν ἐν Βηθλεὲμ ἡ Παρθένος, ἐξ ἧς ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν εὐδόκησε τεχθῆναι· σαρκωθεὶς γὰρ ἐξ αὐτῆς φιλανθρώπως τῆς πικρᾶς ἠλευθέρωσεν ἡμᾶς γεύσεως τῆς ἁμαρτίας· τὸν γλυκασμὸν τῆς ἀφάτου αὐτοῦ μεγάλης ἐξουσίας καὶ τὴν ἐν κρυφίῳ τρυφὴν ἐξ αὐτῆς Σωτῆρα ἡμῶν εὑρηκότες, σύμφοιτοι γεγόναμεν τῆς θείας αὐτοῦ κληρονομίας." 1.32 Καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν ἐρχομένων καὶ ἱσταμένων εἰς τὸν εἰωθότα τόπον τῆς αὐτῶν στάσεως, ἤγουν εἰς τὸ ὡρολόγιον, λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη, εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Ὁ τῶν πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι". Οἱ κράκται· "Ὁ τεχθεὶς ἐκ Παρθένου ἁγίας." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ. "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Τοὺς χρόνους ὑμῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας εἰς πολλὰ ἔτη." Ὑποστροφὴ τῶν δεσποτῶν ἀπὸ τῆς Ἁγίας Σοφίας πρὸς τὸ παλάτιον. Τῶν δεσποτῶν στεφομένων ὑπὸ τοῦ πατριάρχου ἐν τῷ εἰωθότι τόπῳ τοῦ Ἁγίου Φρέατος ἔνδον τοῦ βήλου, λέγουσιν οἱ κράκται τὴν φωνήν, ἦχ. γʹ· "Ἀστὴρ τὸν ἥλιον προμηνύει" καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν ἐξιόντων καὶ ἱσταμένων, λέγουσιν οἱ κράκται· "Καλῶς ἤλθετε, τὸ πρόβλημα τῆς Τριάδος." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ. "Καλῶς ἤλθετε". Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς προείρηται· τὸ δὲ τελευταῖον ἄκτον λέγουσιν οἱ κράκται· "Προσκυνήσαντες τοῦ τεχθέντος Χριστοῦ τὴν δόξαν". Καὶ ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν ..." Δοχὴ δευτέρα, ἔξω τοῦ θόλου τῆς σιδηρᾶς πύλης· δέχεται ὁ τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων δήμαρχος μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται τὴν φωνήν, ἦχ. γʹ· "Ὁ οὐρανὸς τὸν ἀστέρα πέμπει καθοδηγῶν τοὺς μάγους ἐν τῇ γεννήσει, ἡ γῆ τὸ σπήλαιον εὐτρεπίζει ὑποδέξασθαι τὸν τῶν ὅλων ποιητήν· ἀλλ' αὐτὸς ὁ τὴν 1.33 ἡμετέραν προσλαβόμενος σάρκα ἐκ τῆς Παρθένου, τὴν ὑμῶν θεόστεπτον βασιλείαν φυλάξῃ ἐν τῇ πορφύρᾳ." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρὰ τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν τῇ πρώτῃ δοχῇ τῆς ὑποστροφῆς εἴρηται. Δοχὴ τρίτη, ἔνδοθεν τῆς Χαλκῆς· δέχεται κἀκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται τὸν ἀπελατικόν, ἦχ. γʹ· "Τὸν ἐν Ἐδὲμ παράδεισον ἠνέῳξεν ἐν Βηθλεὲμ ἡ Παρθένος", καὶ τὰ ἑξῆς. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν τῇ πρώτῃ δοχῇ τῆς ὑποστροφῆς εἴρηται. Δοχὴ τετάρτη, εἰς τοὺς Ἁγίους Ἀποστόλους, ἤγουνεἰς τὰς Σχολάς· δέχεται κἀκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐκσκουβίτος μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων. Καὶ λέγουσιν οἱ κράκται τοῦ περατικοῦ τὴν φωνήν, ἦχ. γʹ· "Ὁ πάσης κτίσεως πληρωτὴς καὶ δεσπότης ἀκενώτῳ κενώσει τῇ πρὸς ἡμᾶς ἐκκενοῦται, ἵνα τὸν ἄνω πληρώσῃ κόσμον ἐκ τοῦ ἡμῶν κατωτάτου γένους ὁ ζωοδότης αὐτὸς τὸ κέρας ὑμῶν, δεσπόται, ἀνυψώσῃ ἐν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ, τὰ ἔθνη πάντα δουλώσῃ τοῦ προσφέρειν, ὡς οἱ μάγοι, τὰ δῶρα τῇ ὑμῶν βασιλείᾳ". Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ δοχῇ εἴρηται. Δοχὴ πέμπτη, εἰς τὸ Τριβουνάλιον, ἤγουν εἰς τοὺς Λύχνους· δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται τὸ ἀπελατικόν, ἦχ. γʹ· "Ἀστὴρ προτρέχει καὶ λάμπει ἐν σπηλαίῳ" καὶ τὰ ἑξῆς. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται 1.34 παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν τῇ πρώτῃ δοχῇ εἴρηται. Εἰδέναι δὲ δεῖ ὅτι, κατὰ τὸν τύπον καὶ τὴν τάξιν ταύτης τῆς ἑορτῆς, γίνονται αἱ δοχαὶ καὶ εὐφημίαι τῆς τε ἑορτῆς τῶν Φώτων καὶ τῆς ἑορτῆς τοῦ ἁγίου Πάσχα καὶ τῆς ἑορτῆς τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς καὶ τῆς ἑορτῆς τῆς Μεταμορφώσεως, καὶ ἀπιόντων ἐν τῇ Ἁγίᾳ Σοφίᾳ τῶν δεσποτῶν καὶ πάλιν ἀπ' αὐτῆς ὑποστρεφόντων ἐν τῷ παλατίῳ.
12
1.35 Γʹ Ἑορτὴ τῶν Φώτων. Ἄκτα τῶν δύο μερῶν Δοχὴ πρώτη, τῶν Βενέτων, φωνὴ πλαγ. δʹ "Σήμερον ὁ συντρίψας ἐν ὕδασι τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόντων τὴν κεφαλὴν ὑποκλίνει τῷ Προδρόμῳ φιλανθρώπως." Δοχὴ βʹ, τῶν Πρασίνων, φωνὴ πλαγ. δʹ· "Χριστὸς ἁγνίζει λουτρῷ ἁγίῳ τὴν ἐξ ἐθνῶν αὐτοῦ Ἐκκλησίαν." Δοχὴ γʹ, τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. πλαγ. αʹ· "Πυρὶ θεότητος Ἰορδάνου ὕδασι? φλόγα σβεννύει τῆς ἁμαρτίας." Δοχὴ δʹ, τῶν Βενέτων, φωνὴ πλαγ. δʹ· "Ὁ συνάναρχος τῷ Πατρὶ Θεὸς Λόγος ἐν Ἰορδάνῃ σήμερον προῆλθε βαπτισθῆναι, καὶ τὴν κάραν ὑποκλίνει δουλικῶς τῷ Προδρόμῳ, ὃν οὐρανῶν αἱ δυνάμεις τρέμουσι καθορῶσαι· ἀλλ' ὁ τὸν κόσμον φωτίσας τῇ αὐτοῦ ἐπιφανείᾳ ὑψώσῃ καὶ μεγαλύνῃ τὸ κράτος τῆς ὑμῶν βασιλείας εἰς εὐτυχίαν καὶ δόξαν τῶν Ῥωμαίων." Δοχὴ εʹ, τῶν Πρασίνων, ἦχ. πλάγ. δʹ· "Χριστὸς ἐνδύεται ῥεῖθρα φιλανθρώπως τοῦ Ἰορδάνου." Δοχὴ ϛʹ, τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. πλαγ. αʹ· "Πυρὶ τῆς θεότητος Ἰορδάνου" καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀκτολογία τῆς ϛʹ δοχῆς· λέγουσιν οἱ κράκται· "Ὁ βαπτισθεὶς ἐν ὕδασιν Ἰορδάνου." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ 1.36 ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Καὶ τὴν κάραν ὑποκλίνας δουλικῶς τῷ προδρόμῳ·" Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Τοὺς χρόνους ὑμῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις·" ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας εἰς πολλὰ ἔτη." Ὑποστροφὴ τῶν δεσποτῶν τῇ αὐτῇ ἑορτῇ. Δοχὴ αʹ, τῶν Βενέτων, ἀπελατικόν, ἦχ. πλαγ. αʹ· "Ὁ συνάναρχος τῷ Πατρὶ Θεὸς Λόγος" καὶ τὰ ἑξῆς. Δοχὴ βʹ, τῶν Πρασίνων, ἀπελατικόν, ἦχ. γʹ· "Ὁ φωτίζων ἐν Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐβαπτίσθη ὕδατι ἐπιγείῳ, καὶ τὸ φῶς τοῦ βαπτίσματος ἐδωρήσατο ἀνθρώποις· ἀλλ' ὁ ταῦτα τελέσας Χριστὸς φιλανθρωπίᾳ τὸ ὑμέτερον βασίλειον κράτος κατὰ σειρὰν ἀδιάδοχον κελεύῃ εὐτυχεῖν Ῥωμαίοις καὶ βασιλεύειν." Δοχὴ γʹ, τῶν Βενέτων, ἀπελατικόν, ἦχ. πλαγ. αʹ· "Ὁ κεφαλὰς τῶν δρακόντων, εὐεργέται, ἐν Ἰορδάνου τοῖς ῥεύμασι συντρίψας, πρὸ ποδῶν ὑμῶν συντρίψῃ τὰς κεφαλὰς τῶν βαρβάρων· θεόστεπτοι εὐεργέται, ἡ Τριὰς ἡ τρισάγιος τὰς νίκας ὑμῶν πληθύνῃ· ὁ βαπτισθεὶς ὑπὲρ ἡμῶν κατὰ σάρκα καὶ ἁγιάσας τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων." Δοχὴ δʹ, τῶν Πρασίνων, ἀπελατικόν, ἦχ. δʹ· "Ὁ τῇ παλάμῃ βαπτισθεὶς σήμερον τοῦ Προδρόμου τῇ φρικτῇ αὐτοῦ παλάμῃ βασιλεῖς ὑμᾶς κηρύττῃ, θεόστεπτοι εὐεργέται, καὶ χρηστοὺς ὑμᾶς δεικνύῃ πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ. Τῷ λουτρῷ γὰρ ἁγιάσας, τῆς ἀφθαρσίας τῷ ἐλαίῳ βαπτίζῃ τὴν βασιλείαν, σωτηρίαν δωρούμενος τοῖς Ῥωμαίοις καὶ ἀντίληψιν μεγίστην καὶ δόξαν τῆς βασιλείας." Δοχὴ εʹ, τῶν Βενέτων, ἀπελατικόν, ἦχ. πλαγ. δʹ· Τὸ φῶς ἐπέφανεν ὑλικῶς ἐν σώματι, ἵνα φῶς γενόμενοι Θεοῦ 1.37 φωτὶ μιγῶμεν. Πάρεστιν ὕδατι πλύνων καὶ τελειῶν τῷ πνεύματι, συγκατέλθωμεν τούτῳ, ἵνα συνανυψωθῶμεν. Σημειωθῶμεν μυστικῶς τοῦ μυστηρίου τὴν ἰσχὺν ἐγνωκότες, ἀναλάβωμεν οἱ πάντες τὸν δεύτερον μὴ τὸν πρῶτον Ἀδὰμ ὡς ἀναγεννηθέντες." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Τὸ δὲ τελευταῖον ἄκτον λέγουσιν οἱ κράκται· "Προσκυνήσαντες τοῦ ἐπιφανέντος Χριστοῦ τὴν δόξαν·" ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν."
1.38 Δʹ Ἄκτα τῇ ἑορτῇ τοῦ ἁγίου Πάσχα. Δοχὴ πρώτη, τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. αʹ· "Θεϊκῆς ἐγέρσεως δυναστείᾳ ὁ τοῦ θανάτου πόλεμος διελύθη." Δοχὴ βʹ, τῶν Πρασίνων, φωνή, ἦχ. αʹ· "Φωτὸς ἀπροσίτου λαμπηδόνες νεκροῖς ἐπέλαμψαν τοῖς ἐν σκότει. Χριστὸς γὰρ ὤφθη νεκρὸς ἐν τάφῳ, θανάτῳ θάνατον θανατώσας, συνανέστησε τοὺς δεσμίους τῇ τριημέρῳ αὐτοῦ ἐγέρσει· αὐτὸς τὴν δόξαν ὑμῶν, δεσπόται, εἰς μῆκος χρόνων φυλάξῃ ἐν τῇ πορφύρᾳ." Δοχὴ γʹ· τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. γʹ· "Πάσχα Κυρίου σήμερον καθορῶντες μελῳδικῶς κραυγάζομεν ὁμοφρόνως." Δοχὴ δʹ, τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. αʹ· "Θεϊκῆς ἐγέρσεως δυναστείᾳ," καὶ τὰ ἑξῆς. Δοχὴ εʹ, τῶν Πρασίνων, φωνή, ἦχ. αʹ· "Ὁ ἀχρόνως τῷ Πατρὶ συμβασιλεύων ἐπ' ἐσχάτων τοῖς ἀνθρώποις χρονικῶς συνανεστράφη, καὶ ἐν τῷ σταυρῷ τὸν ᾅδην καὶ θάνατον αἰχμαλωτίσας, τριημέρῳ αὐτοῦ ἐγέρσει
13
τοῖς νεκροῖς τὴν ἀνάστασιν ἐγκαινίζων· αὐτὸς τὸ κέρας ὑμῶν, δεσπόται, ἀνυψώσῃ ταῖς νίκαις κατὰ βαρβάρων." Δοχὴ ϛʹ, τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. γʹ "Φωτὸς ἀπροσίτου λαμπηδόνες" καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀκτολογία τῆς ϛʹ δοχῆς· λέγουσιν οἱ κράκται· "Ὁ τῶν πάντων Ποιητὴς 1.39 καὶ Δεσπότης." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Ὁ ἀναστὰς παραδόξως ἐκ τάφου." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "καὶ τὸ χαῖρε δεδωκὼς μυροφόροις." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Τοὺς χρόνους ὑμῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας εἰς πολλὰ ἔτη." Ὑποστροφὴ τῶν δεσποτῶν τῇ αὐτῇ ἑορτῇ. Δοχὴ αʹ, τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. αʹ· "Τὸ μέγα καὶ σεβάσμιον τῆς ἀναστάσεως μυστήριον λαμπρυνομένη σήμερον ἡ κτίσις ἑορτάζει· ὁ γὰρ τῆς δόξης Κύριος τὸ σκυθρωπὸν ἀφανίσας τοῦ θανάτου καὶ τὰ τοῦ ᾅδου σκυλεύσας βασίλεια, συνανέστησε τοὺς πάλαι τεθνεῶτας. Χαρὰν ἀνεκλάλητον καὶ θεῖον Πάσχα τελεῖται παραδόξως. Μεγαλύνεται τὸ κράτος ὑμῶν, δεσπόται, εἰς δόξαν, εἰς καύχησιν, εἰς ἀνέγερσιν Ῥωμαίων." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρὰ τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Τὸ δὲ τελευταῖον ἄκτον λέγουσιν οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθον οἱ δεσπόται σὺν ταῖς αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαός· "Καλῶς ἤλθετε." Οἱ κράκται· "Προσκυνήσαντες τοῦ ἀναστάντος Χριστοῦ τὴν δόξαν." Ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεός ..." Δοχὴ βʹ, τῶν Πρασίνων, ἀπελατικόν, ἦχ. αʹ· "Σήμερον τὸ τοῖς ἀγγέλοις ἀπόρρητον ἐκτελεῖται τῆς ἀναστάσεως μυστήριον. Ὁ γὰρ ἐμπιμπλῶν πᾶν ζῶν εὐδοκίας σαρκὶ θανατοῦται ὡς ἄνθρωπος, καὶ τὴν ἄπληστον τοῦ ᾅδου τυραννίδα αἰχμαλωτεύει, νεκρώσας τὸν νεκρωτήν· νῦν ἠφανίσθη τὸ πρὸ αἰώνων αἶσχος, νῦν ἐξήνθησεν ἡ χαρὰ 1.40 τῶν περάτων. Ὁ παντάναξ δὲ Θεὸς καὶ ζωοδότης, τοὺς δεσπότας φύλαττε ἐν τῇ πορφύρᾳ." Δοχὴ γʹ, τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. αʹ· "Σταυρὸν καὶ θάνατον ὑπομείνας Χριστός, κατῆλθεν ἑκὼν ἐν τάφῳ, καὶ τὰς τοῦ ᾅδου συντρίψας πύλας τῇ θεϊκῇ αὐτοῦ ἐξουσίᾳ, πᾶσιν ἀνάστασιν ἐγκαινίζει τοῖς ἀπ' αἰῶνος νενεκρωμένοις. Ἡ κτίσις σήμερον ἑορτάζει διπλοῦν τὸ Πάσχα τῆς σωτηρίας, ὁρῶσα τὸ σκῆπτρον ὑμῶν, δεσπόται, τῇ ἀναστάσει Χριστοῦ συνανατέλλον." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Τὸ δὲ τελευταῖον λέγουσιν οἱ κράκται. "Προσκυνήσαντες τοῦ ἀναστάντος Χριστοῦ τὴν δόξαν." Ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ..." Δοχὴ δὲ τετάρτῃ, τῶν Παρσίνων, φωνή, ἦχ. γʹ· "Πάσχα Κυρίου σήμερον καθορῶντες" καὶ τὰ ἑξῆς. Δοχὴ εʹ, τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. αʹ· "Ἐγκαινίζεται σήμερον τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις, παραδόξως ἐκ φθορᾶς μεταπλαττομένη πρὸς ἀφθαρσίαν, στολίζεται τὴν στολὴν τῆς προτέρας δόξης, μηκέτι τῷ θανάτῳ κατεχομένη. Ὁ γὰρ ἔχων τὸ κράτος τοῦ θανάτου, ὁ τοῦ Πατρὸς συνάναρχος καὶ συναΐδιος Λόγος, σκυλεύσας τὰ βασίλεια τοῦ ᾅδου, ἔλυσε τὸν δεσμὸν τῶν αἰχμαλώτων, πᾶσι δωρησάμενος ἐλευθερίαν, ὃς καὶ φυλάξῃ τὸ κράτος τῆς βασιλείας εἰς δόξαν, εἰς καύχημα, εἰς ἀνέγερσιν Ῥωμαίων." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Τὸ δὲ τελευταῖον ἄκτον λέγουσιν οἱ κράκται· "Προσκυνήσαντες τοῦ ἀναστάντος Χριστοῦ τὴν δόξαν." Ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ..."
1.41 Εʹ Ἄκτα τῇ ἑορτῇ τῇ δευτέρᾳ τῆς διακαινησίμου. Μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς ἐκκλησίας, ὅτε ἀκουμβίσωσιν οἱ δεσπόται ἐπὶ τῆς τραπέζης, αὐλεῖ τὸ ὄργανον τῶν Βενέτων, καὶ λέγει ὁ λαός· "Ἁγιαχάς." Καὶ ὅτε παύσῃ τὸ ὄργανον, λέγουσιν οἱ κράκται· "Τρισάγιε, συμβασίλευσον τοὺς δεσπότας." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Τρισάγιε." Οἱ κράκται· "καὶ σὺ αὐτοὺς θεράπευσον ἐπὶ πᾶσιν." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Τρισάγιε." Οἱ κράκται· "Πλεονάζων τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνους." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ. "Τρισάγιε." Οἱ κράκται· "εἰς τελείαν χαρμονὴν τῶν Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Τρισάγιε." Οἱ κράκται· "σὺν αὐγούσταις εὐσεβέσι φιλοθέοις." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Τρισάγιε." Οἱ κράκται· "καὶ τοῖς τιμίοις πορφυρογεννήτοις ἐν τῇ πορφύρᾳ." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Τρισάγιε." Οἱ κράκται· "καὶ Βενέτων τῶν γνησίων ὑμῶν δούλων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ "Τρισάγιε." Οἱ κράκται· "Ἐς, ὁ ἀναστὰς Θεὸς ἡμῶν, τοὺς δεσπότας φύλαττε." Καὶ ὁ
14
λαὸς ὁμοίως ἐκ τρίτου· "οἱ ἐς, ὁ ἀναστὰς Θεὸς ἡμῶν, τοὺς δεσπότας φύλαττε." Οἱ κράκται· "Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὰς αὐγούστας σκέπασον." Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ 1.42 κράκται· "Μήτηρ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, φύλαττε τὰ πορφυρογέννητα." Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν." Φωνὴ, ἦχ. αʹ. "Ἐξανοιγέσθωσαν τάφοι, καὶ νεκροὶ ἐξαναστήτωσαν· ὁ γὰρ Κύριος ἐκ τάφου σήμερον ἐξανέστη. Εὐφραινέσθωσαν οἱ ζῶντες καὶ ζωῆς ἐντρυφάτωσαν· τοῦ γὰρ θανάτου τὸ κέντρον σήμερον ἠφανίσθη. Λευχειμονείτω ἡ κτίσις τὸν κτίστην ἀνευφημοῦσα· ἡ τυραννὶς γὰρ τῆς ἁμαρτίας σήμερον καθῃρέθη. Ἀγαλλιάσθω μεγάλως ἡ πόλις ὑμῶν, δεσπόται, θεότητι τῇ ἐν Τριάδι σήμερον προσκυνοῦσα, εἰς κατάπτωσιν βαρβάρων καὶ ἀνέγερσιν Ῥωμαίων." Καὶ ἀπὸ φωνῆς, λέγουσιν ἀπελατικόν, ἦχ. αʹ. "Τὸ μέγα καὶ σεβάσμιον μυστήριον τῆς ἀναστάσεως" καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ μετὰ τὸ τελειῶσαι τὸν δῆμον τῶν Βενέτων ἀκτολογεῖ ὁμοίως καὶ ὁ δῆμος τῶν Πρασίνων, καὶ λέγει ἀπελατικόν, ἦχ· αʹ. "Σήμερον τὸ τοῖς ἀγγέλοις ἀπόρρητον" καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ μετὰ τὸ τελειῶσαι τὸν δῆμον τῶν Πρασίνων λέγουσιν οἱ κράκται τῶν Βενέτων· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ. "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν ταῖς αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Ἐς, ὁ ἀναστὰς Θεὸς ἡμῶν τοὺς δεσπότας φύλαττε." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Οἱ ἐς, ὁ ἀναστὰς Θεὸς ἡμῶν, τοὺς δεσπότας φύλαττε." Οἱ κράκται· "Πνεῦμα τὸ πανάγιον τὰς αὐγούστας σκέπασον." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Μήτηρ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, φύλαττε τὰ πορφυρογέννητα". Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς 1.43 ὁμοίως ἐκ τρίτου. Καὶ εὐθέως ῥίπτει ἄνωθεν ἀπὸ τῆς θυρίδος ὁ ἀρτοκλίνης τὰ δύο μέρη τὰ ἀποκόμβια, καὶ ἐπεύχονται τοῖς δεσπόταις, καὶ ἀναχωροῦσιν. Ὑποστροφὴ τῶν δεσποτῶν δείλης ἀπὸ τοὺς Ἁγίους Ἀποστόλους πρὸς τὸ παλάτιον. Δοχὴ αʹ, εἰς τοὺς Λέοντας. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν Σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθεν ἡ ἔνθεος βασιλεία." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Καλῶς ἤλθετε." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς, καὶ μετὰ τὸ ἀποκινῆσαι τοὺς δεσπότας, λέγει ὁ δῆμος τὰ δρομικά· "Χαίροις, κραταιότατε αὐτόκρατορ, χαρὰ τῆς οἰκουμένης, τοῦ Θεοῦ ὁ θεράπων, Ῥωμαίων εὐτυχία, ἀγαλλίασις Βενέτων, εὐφροσύνη καὶ κοσμιότης, σὲ ἡ θεότης ἐπὶ χρόνους ἑκατὸν ἀξιώσῃ τὴν ἑαυτοῦ διέπειν πολιτείαν." Ἄλλο· "Χαρὰ ὧδε σήμερον, γαλήνη καὶ πραότης μεγάλη· οἱ γὰρ δεσπόται χαρὰν ἠμφιεσμένοι ὡς ἑωσφόροι ἐκλάμπουσιν ἐν τῷ κράτει, καὶ δεξιοῦται τῷ κόσμῳ εὐτυχία. Αὐτὴ γὰρ χαρὰ ἡμῶν καὶ ἀγαλλίασις κόσμου." Ἄλλο· "Ἐποίησε δύναμιν ἡ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, δεσπόται, ἀντελάβετο εἰρήνη τῆς ἰδίας πολιτείας, καὶ ἐν αὐτῷ ἐν τῇ πίστει ὕψωσε πρὸς εὐμένειαν. Ἀγάλλεσθε οὐράνιαι στρατιαὶ τῶν ἀσωμάτων, συναγάλλου στρατόπεδον τῶν Ῥωμαίων, καὶ ἐπαγάλλεσθε πάντες Χριστιανοὶ ἑορτάζειν Κυρίῳ." Ἰστέον ὅτι ταῦτα τὰ δρομικὰ λέγονται καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσι. Δοχὴ βʹ, εἰς τὸν Ἅγιον Πολύευκτον. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται·" Καλῶς ἦλθεν ἡ ἔνθεος βασιλεία." Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε 1.44 τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Δοχὴ γʹ, εἰς τὴν Ἁγίαν Εὐφημίαν τοῦ Ὀλυβρίου. Δέχεταιἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐκσκούβιτος, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων καὶ λέγει δρομικά, ἦχ. αʹ· "Ὁ ἀχρόνως τῷ Πατρὶ" καὶ τὰ ἑξῆς. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Δοχὴ δʹ, εἰς τὸ Φιλαδέλφιον. Δέχεται κἀκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Δοχὴ εʹ, εἰς τὸν Ταῦρον. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ
15
Ῥουσίου. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Δοχὴ ςϛʹ, ἐν τῷ φουρνικῷ τῶν Ἀρτοπωλῶν. Ὑποστρεφόμενος αὐτὸς δήμαρχος μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου, ποιοῦσιν ἐκεῖ δοχήν. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Δοχὴ ζʹ, ἐν τῷ Φόρῳ. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐκσκούβιτος, μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Δοχὴ ηʹ, ἐν τῷ Πραιτωρίῳ. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων, μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Ἐν δὲ τῷ 1.45 τελευταίῳ ἄκτῳ λέγουσιν οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθεν ἡ ἀναίρεσις τῶν τῆς Ἄγαρ." Ὁ λαός· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας εἰς πολλὰ ἔτη." Δοχὴ θʹ, ἐν τῷ φουρνικῷ τοῦ Μιλίου. Ὑποστρεφόμενος ὁ αὐτὸς δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, ποιεῖ ἐκεῖσε δοχήν. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Καὶ πάλιν μετὰ μικρὸν τῆς τοιαύτης δοχῆς δέχεται ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν ἐκσκουβίτων. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς. Καὶ πάλιν μετὰ μικρὸν τῆς τοιαύτης δοχῆς δέχεται ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν Σχολῶν, εἰς τὸ κάγκελλον τῆς Χαλκῆς. Τὰ δὲ τῆς εὐφημίας ἄκτα ᾄδονται παρά τε τῶν κρακτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς.
1.46 ϛʹ Ἄκτα ἑορτῇ τῇ Κυριακῇ τοῦ Ἀντίπασχα. Ἰστέον ὅτι τῇ κυριακῇ τοῦ Ἀντίπασχα, ὅτε ἀκουμβίσωσιν οἱ δεσπόται ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἡ αὐτὴ τάξις καὶ ἀκολουθία γίνεται τῆς δευτέρας τῆς διακαινησίμου, δηλονότι καὶ αἱ ἀκτολογίαι τῶν δύο μερῶν, καὶ πάντα, καθὼς προείρηται, πλὴν οἱ μὲν Βένετοι λέγουσιν ἀπελατικόν, ἦχ. πλαγ. δʹ· "Ἀνακαινίζου ἡ κτίσις, Χριστὸς ἀνέστη, ἑόρταζε Κυρίῳ τὰς ἑορτάς σου. Ἐσφραγισμένου γὰρ τοῦ τάφου, ὁ τῆς ζωῆς ἥλιος ἀνατείλας καὶ ὀφθεὶς ἀποστόλοις τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον δι' αὐτοῦ ἐγκαινίζει, καὶ εἰρήνην χαρίζεται πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ, καὶ τὸ βασίλειον κράτος ἀστέρος ἀνατολὴ τοῦ ἀδύτου νεουργεῖ καὶ μεγαλύνει, ὡς λαμπρὸς ἥλιος, προερχόμενος σήμερον εἰς δόξαν, εἰς καύχημα, εἰς ἀνέγερσιν Ῥωμαίων". Οἱ δὲ Πράσινοι τόνδε· "Ἀποβαλόντες σύμβολα λυπηρᾶς κατηφείας οἱ ἀπόστολοι, χαίροντες προῆλθον εἰς Γαλιλαίαν καὶ εἶδον ὃν ἐπόθουν ἐκ νεκρῶν ἐγηγερμένον. Ἀπόρρητον ἐδέξαντο παρ' αὐτοῦ μυσταγωγίαν, καὶ ὡς ἀκτῖνες διαδραμόντες τὸν κόσμον φαιδρόμορφον ἐκήρυξαν τῆς ἀναστάσεως τὴν ἡμέραν. Αὐτῶν ἡ προστασία τῇ θεϊκῇ παντευχίᾳ ὑμᾶς διαφυλάξῃ, δεσπόται, εἰς εὐτυχίαν Ῥωμαίων." Ἰστέον ὅτι ὑποστρεφόντων τῶν δεσποτῶν δείλης ἀπὸ 1.47 τοὺς Ἁγίους Ἀποστόλους εἰς τὸ παλάτιον ταύτῃ τῇ ἑορτῇ, ἡ αὐτὴ τάξις καὶ ἀκολουθία γίνεται τῆς δευτέρας τῆς διακαινησίμου, δηλονότι καὶ αἱ δοχαὶ ἐν τοῖς προειρημένοις τόποις καὶ αἱ ἀκτολογίαι, καθὼς προείρηται, πλὴν λέγουσιν οἱ Βένετοι τὸ ἀπελατικόν, ἦχ. πλαγ. δʹ· "Ἀνακαινίζου ἡ κτίσις" καὶ τὰ ἑξῆς, οἱ δὲ Πράσινοι. ἦχ. πλαγ. δʹ· "Ἀποβαλόντες τὰ σύμβολα λυπηρᾶς κατηφείας" καὶ τὰ ἑξῆς, ἄλλο, ἦχ. αʹ· "Ὁ ἀχρόνως τῷ Πατρὶ" καὶ τὰ ἑξῆς.
1.48 Ζʹ Τῇ ἑορτῇ τῆς Μεσοπεντηκοστῆς. Χρὴ εἰδέναι ὅτι καὶ τῇ προελεύσει ταύτῃ τῆς Μεσοπεντηκοστῆς, καὶ ἀπιόντων τῶν δεσποτῶν καὶ πάλιν ὑποστρεφόντων, καὶ αἱ δοχαὶ καὶ αἱ ἀκτολογίαι ὅμοιαι γίνονται τῆς δευτέρας τῆς διακαινησίμου, πλὴν οἱ μὲν Βένετοι λέγουσιν ἀπὸ φωνῆς ἀπελατικόν, ἦχ. αʹ·
16
"Πνεῦμα μέγα καὶ σεβάσμιον, ὁ ἄνω δοξαζόμενος σὺν τῷ Πατρὶ ὡς πάντων Κύριος, ἐν ἱερῷ συνόμιλος ὢν Ἑβραίοις διδάσκει Σοφίας βρύειν νάματα, ὑπερφυῶς ἡ Σοφία τοῦ Ὑψίστου ἀναφωνῶν· οἱ διψῶντες προσέρχεσθε, καὶ δροσίζεσθε τοῦ Πνεύματος τὴν πόσιν. Ἐκεῖνο τὸ ἀείζωον πόμα τὰ πλήθη ἀγάλλονται πίνοντα, καὶ γεραίρουσι τὸ κράτος ὑμῶν, δεσπόται, εἰς δόξαν, εἰς καύχημα, εἰς ἀνύψωσιν Ῥωμαίων." Οἱ δὲ Πράσινοι λέγουσι τόνδε, ἦχ αʹ· "Ὁ μεσίτης ὢν πλάσματος καὶ Πατρὸς τοῦ ἰδίου, θεῖε Λόγε, τοῦ ναοῦ ἑορτῆς ἐν μέσῳ παρρησιάζει· ὁ μέλλων ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ἀχράντου ῥεῖθρα προχέειν ἀφθαρσίας ὅλῳ τῷ κόσμῳ, νῦν διψῶντας ποτίζεις ἐκ χειλέων διδασκαλίας νάματα, καὶ ὁ ἀσύνετος δῆμος θαυμάζει μέν, οὐ βούλεται δὲ γνῶναι ὅτι σῇ ἐξείργασται σοφίᾳ πάντα καὶ συνέχεται σῇ κυβερνήσει. Σὺ οὖν 1.49 δοξάσας τῷ στέφει, Θεέ, δεσπότας παλάμῃ σου, φύλαττε εἰς ἀνέργεσιν Ῥωμαίων." Χρὴ εἰδέναι ὅτι ταύτῃ τῇ ἑορτῇ τῆς Μεσοπεντηκοστῆς, ἐπὶ τῆς τραπέζης τῶν δεσποτῶν καθεζομένων, ἡ αὐτὴ τάξις καὶ ἀκολουθία γίνεται, καθὼς καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῆς διακαινησίμου.
1.50 Ηʹ Τῇ ἑορτῇ τῆς Ἀναληψίμου. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς Ἀναληψίμου, ὅτε ἀκουμβίσωσιν οἱ δεσπόται ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἡ αὐτὴ τάξις καὶ ἀκολουθία γίνεται τῆς δευτέρας τῆς διακαινησίμου, δηλονότι καὶ αἱ ἀκτολογίαι τῶν δύο μερῶν καὶ πάντα, καθὼς προείρηται, πλὴν οἱ μὲν Βένετοι λέγουσι τὴν φωνήν, ἦχ. πλαγ. αʹ· "Ὡς ἀείζων ῥεῖθρον, πηγὴν ἁγίαν Χριστιανοὶ εὑρηκότες μόνην σέ, τὴν παναγίαν τοῦ Θεοῦ Μητέρα, δυσωποῦμεν ὡς Θεοτόκον, καὶ ἐξαιτοῦμεν στόματι ἀσιγήτῳ· πτέρυξι τῆς σῆς πρεσβείας ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα περιφύλαττε μέχρι τέλους." Ὁ ἀπελατικός, ἦχ. δʹ· "Σέ, τὴν παστάδα τοῦ Χριστοῦ, δι' ἧς ἔλαμψε Χριστὸς κατὰ σάρκα τοῖς βροτοῖς, αἰνοῦμεν λαοὶ ἐπαξίως· Θεοτόκε, τοὺς δεσπότας ὡς φωστῆρας περίσωζε εἰς ἀνέγερσιν κόσμου καὶ Βενέτων ἀεί σε κεκτημένων κραταίωμα βοηθείας." Οἱ δὲ Πράσινοι λέγουσι τὴν φωνὴν πλαγ. δʹ· "Ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς Ῥωμαίων, Παρθένε, Μῆτερ Θεοῦ τοῦ Λόγου, συστρατήγησον μόνη τοῖς δεσπόταις ἐν τῇ πορφύρᾳ, τοῖς λαβοῦσιν ἐκ σοῦ τὸ στέφος, ὅτι αὐτοί σε κέκτηνται κατὰ πάντα θυρεὸν ἀπροσμάχητον ἐν τῇ πορφύρᾳ." Ἄλλο, ἦχ. δʹ. "Καταφυγῆς ἐλπίδα καὶ σωτηρίας καὶ ἀντιλήψεως 1.51 κλέος σὲ τὴν πάναγνον Χριστιανοὶ κεκτημένοι, ἐξαιτοῦμεν ὡς σκέπην, πρεσβευτικαῖς περίεπε πτέρυξι· σὲ γὰρ κέκτηνται ἰσχὺν κατ' ἐχθρῶν τροπαιοφόρον." Ἰστέον ὅτι ταύτῃ τῇ ἑορτῇ γίνονται αἱ δοχαὶ οὕτως· Δοχὴ αʹ, ἔξωθεν τῆς καμάρας τοῦ ἐμβόλου, ἐν ᾧ καὶ ὁ κίων ἵσταται. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων. Δοχὴ βʹ, εἰς τὸν ἀγωγόν, ἐν ᾧ τὸ ὕδωρ ἐκρεῖ. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐκσκούβιτος. Δοχὴ γʹ, εἰς τὸν Ἅγιον Μώκιον. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ. Δοχὴ δʹ, ἐν τῷ Ἑξακιονίῳ. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου. Δοχὴ εʹ, εἰς τὸν Ξηρόλοφον, ἀντικρὺ τοῦ εὐκτηρίου τοῦ Ἁγίου Καλλινίκου. Δέχεται κἀκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ καὶ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ. Δοχὴ ςϛʹ, εἰς τὸν Βοῦν. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν ἐκσκουβίτων. Δοχὴ ζʹ, εἰς τὰ Ἀμαστριανοῦ. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν. Δοχὴ ηʹ, εἰς τὸ Φιλαδέλφιον. Ὑποστρεφόμενος ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, ποιεῖ ἐκεῖσε δοχήν. Δοχὴ θʹ, εἰς τὸν Ταῦρον. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου.
17
Δοχὴ ιʹ, ἐν τῷ φουρνικῷ τῶν Ἀρτοπωλῶν. Ὑποστρεφόμενος ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου, ποιεῖ ἐκεῖσε δοχήν. Δοχὴ ιαʹ, ἐν τῷ Φόρῳ. Ὑποστρεφόμενος ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου ποιεῖ ἐκεῖσε δοχήν. 1.52 Δοχὴ ιβʹ, ἐν τῷ Πραιτωρίῳ. Δέχεται ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ. Δοχὴ ιγʹ, ἐν τῷ φουρνικῷ τοῦ Μιλίου. Ὑποστρεφόμενος ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, ποιεῖ ἐκεῖσε δοχήν. Καὶ πάλιν μετὰ μικρὸν τῆς τοιαύτης δοχῆς δέχεται ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐκσκούβιτος, μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων. Καὶ πάλιν μετὰ μικρὸν ὑποστρεφόμενος ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου, ποιοῦσιν ἐκεῖσε δοχὴν ἀντικρὺ τοῦ Ἀχιλλέως πρὸς τὴν πύλην τῆς Μελέτης, καὶ πάλιν μετὰ μικρὸν τῆς τοιαύτης δοχῆς δέχεται ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων εἰς τὸ κάγκελλον τῆς Χαλκῆς. Χρὴ εἰδέναι ὅτι αἱ ἀκτολογίαι τῶν δοχῶν γίνονται καθὼς καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῆς διακαινησίμου. Αἱ φωναὶ τῶν Βενέτων, ἃς λέγουσι δρομικῶς· "Χαίροις, κραταιότατε αὐτόκρατορ," καὶ τὰ ἑξῆς. Οἱ ἀπελατικοί· "Προστασίαν ἀκαθαίρετον καὶ σκέπην τὴν ἀνύμφευτον λαβόντες, θεόστεπτοι εὐεργέται, καὶ ταῖς αὐτῆς ἐγκαυχόμενοι παναχράντοις πρεσβείαις, ἀκαταμάχητοι ὄντες ἔθνεσιν ὑπεναντίοις. Αὐτὴ γὰρ ἐπισκιάζει ἐν ἡμέρᾳ πολέμου ταῖς κορυφαῖς ὑμῶν, καὶ ταῖς νίκαις ὑμᾶς δεικνύει στεφανίτας εἰς εὐτυχίαν καὶ δόξαν τῶν Ῥωμαίων." Ἄλλο, ἦχ. γʹ· "Εὐλογεῖται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· ἐν αὐτῷ γὰρ εὐλογεῖται ἡ χορεία τῶν ἀποστόλων, καὶ εἶδον δόξαν Ὑψίστου, ἐκεῖθεν πρὸς οὐρανὸν σαρκὶ ἀναφερόμενον Θεὸν καὶ πύλας αἰωνίους ἀνοιγομένας καὶ τὸν Δεσπότην προσδεχομένας. Στρατιαὶ δὲ τῶν ἀγγέλων ὑμνολογοῦσι καὶ τὸν Πατέρα πρὸς τὸν Υἱὸν εἰπόντα· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἄν σοι κλίνῃ πᾶν ποιημάτων γόνυ." Ἄλλο, ἦχ. πλάγ. δʹ· "Ἐπέστη Χριστὸς τοῖς ἀποστόλοις καὶ ὤφθη αὐτοῖς 1.53 εἰρήνην λέγων, καὶ τὰς ῥήσεις τῶν προφητῶν αὐτοῖς ἑρμηνεύων, πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν πάντας ἐξήγαγεν ἄρδην, καὶ τὰς χεῖρας εἰς ὕψος ἄρας, εὐλογήσας αὐτούς, εἰς οὐρανοὺς ἀνελήφθη, ἐπαγγειλάμενος αὐτοῖς καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρουσίαν, χαρᾶς αὐτοὺς ἐμπλήσας. Διὸ αὐτὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐεργέται, εὐλογήσῃ ὑμᾶς ἐν πᾶσι καὶ χαρᾶς ἐμπλήσῃ τὴν ὑμῶν βασιλείαν." Αἱ φωναὶ τῶν Πρασίνων, ἃς λέγουσιν, ἦχ. δʹ· "Καταφυγῆς ἐλπίδα καὶ σωτηρίας", καὶ τὰ ἑξῆς. Ἄλλο, ἦχ. γʹ· "Προσκυνήσαντες πάντες οἱ ἀπόστολοι ὁμοῦ Χριστὸν εἰς οὐρανοὺς ἀναληφθέντα, κατέλαβον τὴν Ἰερουσαλὴμ μετὰ χαρᾶς, ὅτι εὕροσαν Χριστὸν Ἰησοῦν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὃν ἔγραψε Μωσῆς καὶ οἱ λοιποὶ τῶν προφητῶν, καὶ ἐθεάσαντο τὴν δόξαν αὐτοῦ μετὰ σταυροῦ ἐκ δεξιῶν καθημένου τοῦ Πατρός· αὐτὸς ὑμᾶς φυλάξῃ, εὐεργέται, εἰς εὐτυχίαν Ῥωμαίων." Ἄλλο, ἦχ. βαρ. "Ξένον θαῦμα· ὡς γὰρ ὑετὸς ἐπὶ πόκον, λόγος τοῦ Πατρός· καὶ νῦν ὁρᾶτε, εἰς οὐρανοὺς ἀνιὼν σαρκοφόρος, ὅτι ἐπλήρωσε τὸ θέλημα τοῦ Πατρός, συγκαλέσας τὰ ἔθνη πάντα τῇ ἀληθείᾳ λατρεύειν, ὅθεν καὶ πληρώσας τὴν καθ' ἡμᾶς οἰκονομίαν ἐκ δεξιῶν ἐκάθισε τῆς δυνάμεως Κυρίου· αὐτὸς ὑμᾶς φυλάξῃ, εὐεργέται, εἰς εὐτυχίαν Ῥωμαίων."
1.54 Θʹ Τῇ ἑορτῇ τῆς Πεντηκοστῆς. Τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. πλαγ. δʹ· "Ἡ τοῦ θείου Πνεύματος παρουσία τοῖς ἐν γῇ ἐπέλαμψε θεογνωσίᾳ." Ἄλλο, ἦχος ὁ αὐτός. "Ὁ Παράκλητος σήμερον οὐρανόθεν, ὡς ἐν πυρίναις γλώσσαις ἐπιφοιτήσας τοῖς ἀποστόλοις, ἐδίδασκεν κηρύττειν τὴν ὁμοούσιον πίστιν τῆς Τριάδος, τὰ ἔθνη ἐφώτισεν, τὴν πλανὴν κατέφλεξε, τοὺς εὐεργέτας ταῖς νίκαις ὡραΐζει, καὶ τῷ βραχίονι αὐτῶν βαρβάρους καθυποτάσσει· ἀγαλλιάσθω πᾶσα ἡ οἰκουμένη, ὅτι νίκη βασιλεύει καὶ χαρὰ ἐν τοῖς Ῥωμαίοις." Δοχὴ βʹ, τῶν Πρασίνων, φωνή, ἦχ. δʹ· "Τῇ τετραπλῇ τριάδι τῶν ἀποστόλων ἡ τῆς Τριάδος ὤφθη πυρσοφαΐα." Ἄλλο, ἀπελατικὸς πλάγ. δʹ· "Ὁ ἐν πυρίναις γλώσσαις Χριστὸς τὰ ἔθνη εἰς ἐπίγνωσιν ἀγαγὼν ἀληθείας, αὐτὸς ὑμᾶς, θεόστεπτοι εὐσεβεῖς
18
εὐεργέται, ἐν τῇ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοιτήσει ἡγιασμένον στέφανον ἐπέθηκεν οὐρανόθεν ταῖς τιμίαις κορυφαῖς ὑμῶν· διὸ αὐτὸν δυσωποῦμεν ἐκ καρδίας ἀπαύστως· Κύριε, ὁ αἰωνίως βασιλεύων, τούτους ἡμῖν χάρισον εἰς χαρὰν καὶ ἀνέγερσιν τῶν Ῥωμαίων." Δοχὴ γʹ. τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. δʹ· "Πυρὸς ἐν εἴδει τὸ Πνεῦμα τοῖς ἀποστόλοις ἐπέστη σήμερον οὐρανόθεν." Ἄλλο, ἦχος ὁ αὐτός· "Ὁ γλωττομόρφοις Θεὸς πυρσοφαΐαις τὰς τῶν ἐθνῶν ἐκμειώσας ἀθεΐας, δι' ὑμῶν, 1.55 ἀνδρειότατοι δεσπόται, ἐκπολεμῆσαι ἐπαγγέλλεται καὶ ἐκμειῶσαι τὰς τῶν ἐθνῶν ἀθεΐας, καὶ ὁμογλώττους ἐν πίστει τοὺς ἀλλογλώσσους ἑλκύσῃ ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, ἡ χαρὰ καὶ ἀνέγερσις τῶν Ῥωμαίων." Δοχὴ τετάρτη, τῶν Βενέτων, φωνὴ πλαγ. δʹ· "Ἡ τοῦ θείου Πνεύματος παρουσία," καὶ τὰ ἑξῆς. Ἄλλο, ἦχ. δʹ· "Ἡ ὑπεράρχιος Τριάς, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα θεόστεπτοι, ἀδιαιρέτως ἐν τῷ στέφει ὑμῶν δείκνυται εὐδοκοῦσα· ἐν ταύτῃ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ Πατὴρ τὰς πλάκας Μωσῇ παρέχει, Υἱὸς τὸ Πνεῦμα τοῖς μαθηταῖς δωρεῖται, αὐτὸ τὸ Πνεῦμα πυρίναις γλώσσαις τυπούμενον φανεροῦται· τριπλασιαζομένης δὲ τῆς ἑορτῆς ὑμῶν, θεολογεῖται σήμερον ἡ ὁμοούσιος Τριὰς ἡ στέφουσα ὑμᾶς." Δοχὴ εʹ, τῶν Πρασίνων, φωνή, ἦχ. γʹ· "Λιμὴν τῶν θείων διδαγμάτων, ἡ τοῦ παναγίου Πνεύματος χάρις." Ἀπελατικός· "Τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι ἐστέφθητε, οἱ δεσπόται τῶν Ῥωμαίων, καὶ ἐν αὐτῷ ὁδηγεῖτε τὸν λαὸν ὑμῶν ἐν πάσῃ προσκυνεῖν ἀληθείᾳ τὸ τρισυπέρθεον κράτος." Δοχὴ ϛςʹ, τῶν Βενέτων, φωνή, ἦχ. δʹ· "Πυρὸς ἐν εἴδει τὸ Πνεῦμα" καὶ τὰ ἑξῆς. Ἄλλο, πλαγ. δʹ· "Θεὸς τὸ Πνεῦμα, σήμερον ἐγνωρίσθη τοῖς ἀποστόλοις ἐν γλώσσαις πυριμόρφοις, καὶ ὑμᾶς, θεόστεπτοι εὐεργέται, τῇ ἀλουργίδι καὶ τῷ στέφει δοξάσας, ἐδικαίωσεν βουλήσει θεοκρίτῳ βασιλεύειν ἐπαξίως Ῥωμαίων. Δόξα Θεῷ τῷ στέψαντι ὑμᾶς εἰς ἀνέγερσιν Ῥωμαίων." Ἀκτολογία τῆς ἕκτης δοχῆς. Λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Εἰς πολλὰ ἔτη, εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Ὁ τῶν πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται. "Ὁ τὸ παράκλητον καὶ ἅγιον Πνεῦμα." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ 1.56 κράκται· "Καταπέμψας ἐν γλώσσαις τῶν ἀποστόλων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Τοὺς χρόνους ὑμῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας." Τριλέξια εἰς τὴν αὐτὴνἑορτήν, πλαγʹ. δʹ· "Δέξαι δούλους, δέσποτα, τοῦ ὑμνεῖν τὸ εὐσεβές σου· ὁ Θεὸς ὁ στέψας αὐτοχείρως τὴν κορυφὴν ὑμῶν ἀξιώσῃ. Ἔνθεν κἀκεῖθεν τὰ βῆλα οἱ σιλεντιάριοι, καὶ εἰσάγει ὁ πραιπόσιτος βῆλον αʹ· μαγίστρους, καὶ ὁ μὲν πραιπόσιτος ἀνέρχεται καὶ ἵσταται ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ. Οἱ δὲ μάγιστροι καὶ οἱ μέλλοντες καθεξῆς εἰσέρχεσθαι ἐν ἑκάστῳ βήλῳ, εἰσερχόμενοι οὐ πίπτουσι, καὶ ἀπελθόντες ἵστανται ἀπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου ἔνθεν κἀκεῖσε, κατὰ τὰς αὐτῶν τάξεις καὶ στάσεις. Εἶθ' οὕτως λαβὼν πάλιν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος, ἐξέρχεται μετὰ τῶν δύο ὀστιαρίων καὶ εἰσάγει βῆλον δεύτερον· πατρικίους καὶ ἀνθυπάτους. Βῆλον γʹ· πατρικίους καὶ στρατηγούς. Βῆλον τέταρτον· τὸν ὕπαρχον τῶν πραιτωρίων, τὸν κυαίστωρα, ἀνθυπάτους τῶν θεμάτων καὶ ἐπάρχους. Βῆλον εʹ· τὸν λογοθέτην τοῦ στρατιωτικοῦ, τὸν δομέστικον τῶν Ἱκανάτων, τὸν δομέστικον τῶν Νουμέρων, τὸν δομέστικον τῶν Ὀπτιμάτων, τὸν δομέστικον τῶν τειχῶν, τὸν σακελλάριον, τὸν τοῦ σακελλίου, τὸν τοῦ Εἰδικοῦ, τοὺς δημάρχους τῶν δύο μερῶν, τὸν κουράτορα τὸν μέγαν, τὸν τοποτηρητὴν τῶν σχολῶν καὶ δισυπάτους, σπαθαρίους, συγκλητικοὺς καὶ ὑπάτους. Βῆλον ϛʹ· κόμητας τῶν σχολῶν. Βῆλον ζʹ· βασιλικοὺς κανδιδάτους. Βῆλον ηʹ· δομεστίκους τῶν σχολῶν. Βῆλον θʹ· τοὺς ἀπὸ ἐπάρχων. Εἰ τύχωσι δὲ καὶ πρέσβεις μεγάλου ἔθνους, εἰσέρχονται ἀπὸ κελεύσεως, καὶ προσκυνήσαντες 1.57 τὸν βασιλέα καὶ ἀσπασάμενοι, ἐξέρχονται, μηδὲν ἕτερον πράττοντες. Καὶ εἶθ' οὕτως λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, λέγει μεγάλως τό· "Κελεύσατε." Ἅπαντες δὲ ἀνταποκρίνονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους ὁ Θεὸς ἀγάγοι τὴν βασιλείαν ὑμῶν." Καὶ ἐξέρχονται ὅθεν εἰσῆλθον, βασταζομένου τοῦ βήλου, τοῦ ὄντος κάτω ἐν τοῖς κίοσιν, ὑπὸ τῶν προειρημένων δύο σιλεντιαρίων. Καὶ πάντων ἐξελθόντων, ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ ἀπέρχεται ὄπισθεν τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων πρὸς τὸ ὑπαλλάξαι τὸν λῶρον διὰ τῶν βεστητόρων, καὶ ἡνίκα ὑπαλλάξει, ἐξέρχονται οἱ βεστήτορες, καὶ μένει ὁ βασιλεὺς μετὰ τοῦ κουβουκλείου μόνου, καὶ στέφεται ὑπὸ
19
τοῦ πραιποσίτου, καὶ ἐξέρχεται, κρατῶν ἐν μὲν τῇ δεξιᾷ, χειρὶ ἀνεξικακίαν, ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ σκηπίωνα ἐπικείμενον τῷ ὤμῳ αὐτοῦ, καὶ διέρχεται μέσον διὰ τοῦ μεγάλου τρικλίνου καὶ τῶν δύο κιόνων, ἔνθα τὸ βῆλον κρέμαται. Ἐξερχομένου δὲ τοῦ βασιλέως ἀπὸ τοῦ βήλου, ἵστανται ἐξ ἀριστερᾶς ὁ δρουγγάριος τῆς βίγλας καὶ πρωτοσπαθάριοι, καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται διὰ τοῦ πόρτηκος τοῦ μεγάλου τρικλίνου, ἔνθα ἡ ἔκθεσις τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων τίθεται, καὶ ἀπελθὼν ἵσταται ἐν μέσῳ τῶν δύο κιόνων. Καὶ δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε εἰς τὸν Ὀνόποδα πατρίκιοί τε καὶ στρατηγοί, καὶ προσκυνήσαντες τὸν βασιλέα μὴ πεσόντες κάτω νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Αὐτοὶ δὲ τό· "Εἰς πολλοὺς χρόνους καὶ ἀγαθούς." Ἐν δὲ ταύτῃ τῇ δοχῇ ἵστανται σπαθαροκανδιδάτοι καὶ σπαθάριοι ἔνθεν κἀκεῖσε, καὶ οἱ μὲν σπαθαροκανδιδάτοι καὶ οἱ σπαθάριοι κατέρχονται τὰ γραδήλια τοῦ Κονσιστωρίου, οἱ μὲν ἐκ δεξιῶν, οἱ δὲ ἐξ εὐωνύμων τῶν πυλῶν. Οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ οἱ στρατηγοὶ διέρχονται 1.58 τὴν μέσην πύλην καὶ εὐθέως οἱ μὲν ἀπὸ δεξιᾶς πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ κατέρχονται τὰ γραδήλια τῆς ἀριστερᾶς πύλης· ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου, κατέρχεται τὸ πούλπιτον, καὶ ἵσταται ὑπὸ τὸ καμελαύκιν ἐν τῷ πορφυρῷ λίθῳ, καὶ δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ μετὰ τῆς συγκλήτου. Καὶ προσκυνησάντων τὸν βασιλέα μὴ πεσόντων κάτω, νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τῷ σιλεντιαρίῳ, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπ' αὐτῶν πάντων, διέρχεται διὰ τῶν Ἐκσκουβίτων καὶ τῶν Σχολῶν, καὶ ἐξέρχεται τὴν μεγάλην πύλην, καὶ διερχόμενος διὰ μέσου τοῦ Μιλίου καὶ τοῦ Αὐγουστέως, εἰσέρχεται ἐν τῇ πύλῃ τοῦ ὡρολογίου τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. Ἰστέον δὲ ὅτι ἐν τῇ διόδῳ τοῦ βασιλέως τελοῦνται ἅπαντα τὰ αἴσια ἀκολούθως, ὃν τρόπον ἀνωτέρω ἐν τῇ καθόλου προελεύσει τῆς Χριστοῦ γεννήσεως ἐξεθέμεθα. Καὶ εἰσελθόντος τοῦ βασιλέως ἐν τῇ προειρημένῃ πύλῃ τοῦ ὡρολογίου, δέχονται αὐτὸν οἱ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων ἐκεῖσε, οὐκ ἐπιδίδωσι δὲ ἐκεῖσε ὁ δήμαρχος λιβελλάριον, εἰ μὴ μόνον ἀκτολογεῖ, μὴ πράττων ἕτερόν τι. Καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς ἔνδον τοῦ βήλου τοῦ κρεμαμένου ὄπισθεν τῆς πύλης τοῦ νάρθηκος ἐν τῷ μητατωρίῳ, καὶ λαβὼν ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, εἰσέρχεται ἐν τῷ νάρθηκι καὶ ἀπαντᾷ αὐτὸν ὁ πατριάρχης, ὁ δὲ βασιλεὺς ἀσπάζεται τό τε Εὐαγγέλιον καὶ τὸν σταυρόν. Καὶ εἶθ' οὕτως προσκυνήσαντες ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης καὶ ἀσπασάμενοι, ἀπέρχονται μέχρι τῶν βασιλικῶν πυλῶν. Καὶ ὁ μὲν πατριάρχης ἄρχεται τελεῖν τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου τῆς θείας λειτουργίας, ὁ δὲ βασιλεὺς παρὰ 1.59 τοῦ πραιποσίτου λαβὼν κηρία, εὔχεται. Καὶ ἀποδόντων ἀμφοτέρων τὰς εὐχὰς αὐτῶν τῷ Κυρίῳ, ἐπιδίδωσιν ὁ βασιλεὺς τοὺς κηροὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ αὐτὸς τῷ τῆς καταστάσεως. Ὁ δὲ βασιλεὺς προσκυνεῖ τὸν τίμιον σταυρὸν καὶ τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον καὶ διέρχεται μετὰ τοῦ πατριάρχου μέσον τοῦ ναοῦ, καὶ διὰ τῆς πλαγίας τοῦ ἄμβωνος εἰσέρχονται ἐν τῇ σωλέᾳ, καὶ πλησιάσαντες ταῖς ἁγίαις θύραις, ὁ μὲν πατριάρχης εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, ὁ δὲ βασιλεὺς ἅψας κηροὺς καὶ εὐξάμενος ἐπιδίδωσι τοὺς κηροὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον· μέλλοντος δὲ εἰσιέναι, ἵστανται μητροπολῖται κατέχοντες τὰ ἅγια θύρια, καὶ ἐπινευσάντων αὐτὰ πρὸς τὸν βασιλέα μικρόν, φιλεῖ ὁ βασιλεὺς τοὺς ἐπ' αὐτοῖς πεπαρμένους σταυρούς, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ εὐξάμενος ἔμπροσθεν τῆς ἁγίας τραπέζης ἐφαπλοῖ ἐν αὐτῇ εἰλητὰ δύο, καὶ ἐπιτίθησι τὰ προσενεχθέντα· δίσκους δύο καὶ ποτήρια δύο, εἶτα ἀσπάζεται τὰ ἅγια σπάργανα, καὶ εἶθ' οὕτως λαβὼν ἀποκόμβιον παρὰ τοῦ πραιποσίτου, τίθησι καὶ αὐτὸ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ. Καὶ προσκυνήσαντες ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὸ μητατώριον, καὶ ἅπτων ἐκεῖσε κηροὺς καὶ εὐξάμενος, ὑπαλλάσσει τὸ λῶρον, καὶ τῆς θείας λειτουργίας τελεσθείσης, ἡνίκα μέλλουσι διέρχεσθαι τὰ Ἅγια, περιβάλλεται ὁ βασιλεὺς χλανίδα, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἐξ ἔθους ἀπέρχεται ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ ἵσταται τὸ κηρίον, ἤγουν ἡ λαμπάς, ἥνπερ μέλλει βαστάσαι, καὶ στάντων πάντων τῶν πατρικίων ἔνθεν κἀκεῖσε, διέρχεται ὁ βασιλεὺς μέσον αὐτῶν. Ὁ δὲ πραιπόσιτος λαβὼν τὸ κηρίον, ἐπιδίδωσιν αὐτὸ τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς διέρχεται ὀψικεύων τὰ Ἅγια, καὶ εἰσελθὼν ἔνδον τῆς σωλέας 1.60 καὶ πλησίον τῶν ἁγίων θυρῶν γενόμενος,
20
ἐπιδίδωσι τὸ κηρίον τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος ἐπιτίθησιν αὐτὸ ἐπάνω τῆς σωλέας πλησίον τῶν ἁγίων θυρῶν, ἐν τῷ δεξιῷ μέρει, ὁ δὲ βασιλεὺς ἵσταται πλησίον τοῦ αὐτοῦ κηρίου, ἕως ἂν διέλθωσι τὰ Ἅγια. Καὶ ἡνίκα διέλθωσι τὰ Ἅγια, προσκυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, καὶ ἀπέρχεται ὁ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν κατὰ συνήθειαν διὰ τῶν ἔξω τοῦ θυσιαστηρίου ἐν τῷ μητατωρίῳ. Καὶ τοῦ καιροῦ τῆς θείας ἀγάπης ἐγγίσαντος, δηλοῖ ὁ τῆς καταστάσεως τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐξέρχεται, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων τουτέστι τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, μετὰ καὶ τῆς συγκλήτου ἀπέρχεται, καὶ ἵσταται ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ θυσιαστηρίου ἐπακουμβίζων τῷ καγκέλλῳ ἐν τῷ ἀντιμισίῳ τῆς πλαγίας, καὶ ἐκεῖσε δίδωσιν ὁ βασιλεὺς ἀγάπην τῷ τε πατριάρχῃ, μητροπολίταις τε καὶ ἐπισκόποις, ἄρχουσί τε τῆς ἐκκλησίας, καὶ πᾶσι τοῖς ἐξ ἔθους, καὶ εἶθ' οὕτως προσκυνήσαντες ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, κατέρχεται ὁ βασιλεὺς καὶ ἵσταται, ἔνθα εἴθισται αὐτὸν διδόναι τὴν ἀγάπην καθ' ἑκάστην προέλευσιν. Καὶ εἰσέρχονται ἐν ἑνὶ βήλῳ μάγιστροί τε καὶ πατρίκιοι καὶ στρατηγοί, μετὰ καὶ δομεστίκων, καὶ οἱ τὰ πρῶτα ὀφφίκια κατέχοντες δήμαρχοί τε καὶ ὁ τῆς καταστάσεως· ἅπαντες δὲ οἱ προειρημένοι εἰσερχόμενοι πρὸς τὸ ἀσπάσασθαι τὸν βασιλέα προσκυνοῦσι, μὴ πίπτοντες διὰ τὴν Ἀνάστασιν, ἀλλ' ἀπερχόμενος ἕκαστος κατὰ τάξιν, δίδωσι τὴν ἀγάπην τῷ βασιλεῖ. Καὶ εἶθ' οὕτως ἅπαντες ἵστανται ἐν ταῖς τάξεσιν αὐτῶν, καὶ προσκυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, καὶ ἀπέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ μητατωρίῳ. Καὶ τῆς θείας κοινωνίας ἐγγιζούσης, εἰσέρχεται ὁ τῆς καταστάσεως καὶ δηλοῖ τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐξέρχεται καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρη 1.61 μένων πάντων, ἀπέρχεται καὶ ἵσταται ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου ἐν τῷ βασιλικῷ ἀντιμισίῳ, καὶ εὐξάμενος ἐκεῖσε ἀνέρχεται, καὶ κοινωνεῖ ἐκ τῶν τοῦ πατριάρχου χειρῶν ὃν τρόπον ἐν τῇ προλαβούσῃ ἑορτῇ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως εἴρηται, καὶ μετὰ τὸ κοινωνῆσαι τὸν βασιλέα προσκυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, καὶ ἀπέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ μητατωρίῳ, καὶ ἐξελθὼν ἐν τῷ τρικλίνῳ, κραματίζει μετὰ φίλων, ὧν ἂν κελεύει. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι ἡνίκα ἄρξηται ἡ θεία λειτουργία, εὐθέως ἀνέρχονται οἱ τοῦ κουβουκλείου ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, καὶ ἐξέρχεται ἡ αὐγοῦστα ἐκ τοῦ μητατωρίου, τοῦ ὄντος ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, καὶ καθέζεται ἐπὶ σελλίου καὶ ἵστανται οἱ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες ἔνθεν κἀκεῖσε, οἱ δὲ εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι ἵστανται ὄπισθεν τῆς αὐγούστης, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τῆς αὐγούστης, ἐξέρχεται μετὰ δύο ὀστιαρίων βασταζόντων βεργία, καὶ εἰσάγει βῆλον αʹ· πατρικίας ζωστάς, βῆλον βʹ· μαγιστρίσας, βῆλον γʹ· πατρικίας καὶ ἀνθυπάτους, βῆλον δʹ· πατρικίας καὶ στρατηγίσας, βῆλον εʹ· ἐπαρχίσας καὶ κυαιστωρίσας, βῆλον ϛʹ· ἐπαρχίσας θεματικὰς ἀνθυπατίσας, τὴν δρουγγαρίαν τῆς βίγλης, πρωτοσπαθαρίας, σπαθαροκανδιδατίσας, τουρμαρχίσας τοποτηρητίσας, σπαθαρίας ὑπατίσας, καὶ στρατωρίσας, βῆλον ζʹ· κομητίσας τῶν σχολῶν, κανδιδατίσας, σκριβωνίσας, δομεστίκας τῶν ταγμάτων, βεστητωρίσας, σιλεντιαρίσας, κομητίσας τοῦ Ἀριθμοῦ, κομητίσας τῶν Ἱκανάτων. Καὶ μετὰ τὸ δοῦναι πάσαις τὴν ἀγάπην τὴν αὐγοῦσταν, νεύει τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε". Αὐταὶ δὲ τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους", καὶ ἐξέρχονται. Ἀναστᾶσα δὲ ἡ αὐγοῦστα, εἰσέρχεται ἐν τῷ μητατωρίῳ μετὰ τῶν οἰκειακῶν αὐτῆς κουβικουλαρίων, οἱ 1.62 δὲ λοιποὶ τοῦ κουβουκλείου κατέρχονται εἰς τὸν βασιλέα. Καὶ ἀναστὰς ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ κράματος, περιβάλλεται τὸν λῶρον διὰ τῶν βεστητόρων, καὶ κελεύσας τῷ πραιποσίτῳ, προσκαλεῖται τὸν πατριάρχην, καὶ τοῦ πατριάρχου ἐλθόντος, προσκυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, καὶ διέρχονται διὰ τοῦ τρικλίνου, ἐν ᾧ ἐκραμάτισε, καὶ μελλόντων ἐξέρχεσθαι ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι, ἵσταται ὁ βασιλεὺς ἐν τῇ πύλῃ μετὰ τοῦ πατριάρχου, ὁ δὲ πραιπόσιτος καὶ ὁ ἄργυρος ἵστανται ἔξω τῆς αὐτῆς θύρας, καὶ δὴ διὰ χειρὸς τοῦ ἀργύρου λαμβάνει ὁ πραιπόσιτος τὰ χρυσᾶ βαλαντίδια, καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, καὶ ὁ βασιλεὺς δίδωσι τοῖς μέλλουσι ταῦτα λαμβάνειν, κράζοντος δηλονότι τοῦ ἀργύρου· "Τῷ ὁ δεῖνα δεσπόται ἀγαθοί." Εἰσὶν δὲ οἱ λαμβάνοντες ταύτην τὴν εὐεργεσίαν ὅ τε ἀρχιδιάκονος καὶ οἱ ὀστιάριοι καὶ
21
οἱ ψάλται καὶ οἱ προσμονάριοι, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται ἔνδον τῆς κορτίνας τῆς κρεμαμένης ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι. Ὁ δὲ πραιπόσιτος λαβὼν τὸ στέμμα, ἐπιδίδωσι τῷ πατριάρχῃ, καὶ στέφει ὁ πατριάρχης τὸν βασιλέα, καὶ ἐπιδίδοντος τοῦ πατριάρχου τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ εὐλογίας, ὁμοίως καὶ τῷ μικρῷ, λαβὼν ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀποκόμβιον, ἀντιδιδοῖ τῷ πατριάρχῃ, ὁ δὲ πατριάρχης τῷ βασιλεῖ ἀλειπτά, ὁμοίως καὶ ὁ ἕτερος βασιλεὺς τὸ αὐτὸ ποιεῖ. Προσκυνήσαντες δὲ ἀμφότεροι ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι οἵ τε βασιλεῖς καὶ ὁ πατριάρχης, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, καὶ διέρχεται διὰ τῆς μέσης, καὶ εἰσέρχεται τὴν μεγάλην πύλην τῆς Χαλκῆς, ἀπὸ δὲ τῶν ἐκεῖσε διά τε τῶν Σχολῶν καὶ τῶν Ἐκσκουβίτων, ἐκτελούντων τῶν περατικῶν μερῶν ἀκολούθως καὶ τῶν πολιτικῶν ἅπαντα τὰ κατὰ συνήθειαν. Καταλαβούσης δὲ τῆς συγκλήτου ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, μένει ἐκεῖσε ὑπερευχο 1.63 μένη τὸν βασιλέα· κατελθὼν δὲ τὰ γραδήλια ὁ βασιλεύς, μένει ἐκεῖ, καὶ ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ σιλεντιαρίων καὶ βεστητόρων, ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν πατρικίων, διέρχεται μέχρι τοῦ στενοῦ, καὶ μένουσιν οἱ πατρίκιοι, καὶ αὐτοὶ ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Εἰσελθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ τρικλίνῳ τοῦ Αὐγουστέως, παραυτίκα ἀσφαλίζουσι τὰς θύρας κουβικουλάριοι, ὁ δὲ βασιλεὺς νεύει τῷ πραιποσίτῳ καὶ λέγει ῥωμαϊστί· "Διτ." Καὶ ἀποκριθεὶς εἷς τῶν κουβικουλαρίων λέγει· "Καλῶς." Οἱ δὲ λοιποὶ πάντες τοῦ κουβουκλείου, στάντες δίκην τοῦ Π στοιχείου, λέγουσιν καὶ αὐτοὶ ῥωμαϊστί· "Ἦλθες η μούλτος ἄννος, φιλικήσιμε." Εἰσελθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ Ὀκταγώνῳ, λαβόντος τοῦ πραιποσίτου τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, εἰσέρχονται οἱ βεστήτορες καὶ ἀπαλλάσσουσι τὸν λῶρον, καὶ ἐξέρχονται. Ὁ δὲ βασιλεὺς περιβαλλόμενος σαγίον χρυσοῦν, ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, δηριγευόμενος ὑπό τε τοῦ κουβουκλείου πρωτοσπαθαρίων τε καὶ λοιπῶν οἰκειακῶν, διέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως καὶ τῆς Ἀψίδος καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ θεοφυλάκτῳ παλατίῳ. Καταλαβούσης δὲ τῆς ὥρας, καθέζεται ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἡ δὲ τράπεζά ἐστιν ἀποκοπτή, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται οἱ τοῦ κουβουκλείου, καὶ παρίστανται καθὼς καὶ ἡ τάξις ἔχει ἔνθεν κἀκεῖσε τοῦ κλητωρίου· εἰσέρχονται δὲ καὶ οἱ φίλοι ἐν τῷ κλητωρίῳ, φοροῦντες οἱ μὲν πατρίκιοι τὰ χλανίδια αὐτῶν, καὶ πάλιν, ἡνίκα εἰσέλθῃ τὸ δούλκιν, περιβάλλονται αὐτά. Ἰστέον δὲ ὅτι οἱ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου δι' ὅλης 1.64 τῆς διακαινησίμου ἐν τῇ αὐτῇ τραπέζῃ, ἤγουν τῇ χρυσῇ, τελοῦσι διπλοῦν παραστάσιμον. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι εἰ μὲν τύχωσι πρέσβεις μεγάλων ἐθνῶν, καὶ κελεύσῃ ὁ βασιλεὺς τούτους καλέσαι, ἵσταται ἡ χρυσῆ μικρὰ τράπεζα ἄνω ἔνθα τὸ πενταπύργιον ἵσταται, καὶ καθέζεται ἐκεῖ ὁ βασιλεύς, οἱ δὲ πρέσβεις καθέζονται ἐν τῇ μεγάλῃ χρυσῇ τραπέζῃ. Ἀριστερὰ δὲ τοῦ πενταπυργίου ἵσταται σκάμνον, ἔχον βάθρα, καὶ ἀνέρχεται δι' αὐτοῦ ὁ τῆς τραπέζης, καὶ ἵσταται ἄνω καθυπουργῶν τῷ βασιλεῖ, οἱ δὲ ἐγγιστιάριοι ἵστανται πάντες κάτω, ἵστανται δὲ ὁμοίως καὶ ἐξ ἀριστερῶν τοῦ αὐτοῦ πενταπυργίου, ἔχοντος καὶ αὐτοῦ βάθρα, καὶ ἀνέρχεται δι' αὐτοῦ ὁ ἐπιγκέρνης. Ἰστέον δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ἵστανται ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Χρυσοτρικλίνου τῇ ἐξαγούσῃ πρὸς τὸν Τριπέτωνα παρατράπεζα δύο· εἰ δὲ κελεύει ὁ βασιλεὺς γενέσθαι κατὰ προσθήκην ἕτερα δύο παρατράπεζα, ἵσταται τὸ ἓν ἐν τῇ ἀριστερᾷ καμάρᾳ, τὸ δὲ ἕτερον ἐν τῇ δεξιᾷ. Γνωστέον δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι εἰ μὲν τύχῃ ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα, τελεῖται οὕτως· ἐξέρχεται μετὰ λιτῆς ἐκ τοῦ θεοφυλάκτου αὐτοῦ παλατίου, ἀπὸ τῆς παναγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου, καὶ διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων μʹ καὶ τῆς Ἀψίδος, καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ ναῷ τῆς Παναγίας Θεοτόκου ἐν τῇ Δάφνῃ· ἀπὸ δὲ τῶν ἐκεῖσε ἀπέρχεται εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καὶ τελέσαντος τὰ συνήθη, οἱ μὲν ἱερεῖς ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε λιτανεύοντες, ὑποστρέφουσιν ἐν τῷ παλατίῳ, ὁ δὲ βασιλεὺς εἰσέρχεται ἐν τῷ ἐκεῖσε ὄντι κοιτῶνι τοῦ Αὐγουστέως, ἐκδεχόμενος τὸν καιρόν· καταλαβόντος δὲ τοῦ καιροῦ, τελεῖ ἅπαντα ἀκολούθως τὰ τοῦ Πάσχα, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται. 1.65 Ιʹ Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐν τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ τῆς διακαινησίμου. Προέρχονται τάχιον ἅπαντες οἱ ἄρχοντες ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων ἐν τῇ Ἀψίδι, ἀλλάσσουσι δὲ οἱ μὲν πατρίκιοι χλανίδια χρυσόταβλα, οἱ δὲ λοιποὶ ἕκαστος κατὰ τὴν αὐτοῦ τάξιν τε καὶ ἀξίαν, τοῦ δὲ κουβουκλείου οἱ μὲν πραιπόσιτοι καὶ ὀστιαροπριμικήριοι
22
περιβέβληνται χλανίδια χρυσόταβλα, οἱ δὲ σπαθαροκουβικουλάριοι τὰ σπαθία αὐτῶν. Ἀνοίξαντος δὲ τοῦ παλατίου, οἱ μὲν τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες εἰσέρχονται διὰ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων μʹ, ἐκδεχόμενοι ἐκεῖσε τὸν βασιλέα, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἅμα τῶν δομεστίκων ἵστανται ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τοῦ Τρικόγχου, ὡς εἴθισται αὐτοῖς. Ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν τοῦ κουβουκλείου, φορῶν σαγίον χρυσοῦν, ἐξέρχεται διὰ τῆς γανωτῆς πύλης τοῦ Τρικόγχου, καὶ δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε πατρίκιοί τε καὶ στρατηγοὶ ἅμα δομεστίκοις, καὶ δηριγευόμενος ἀπό τε τῶν τοῦ κουβουκλείου πρωτοσπαθαρίων βαρβάτων, μαγλαβιτῶν, καὶ λοιπῶν οἰκειακῶν, διέρχεται διὰ τῆς Δάφνης, ἅπτων, ὡς ἐξ ἔθους, ἐν τοῖς εὐκτηρίοις κηρία, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι τοῦ Αὐγουστέως, ἐκδεχόμενος τὸν καιρόν. Καταλαβόντος δὲ τοῦ καιροῦ, περιβάλλεται χλανίδα διὰ τῶν βεστητόρων λευκὴν χρυσοφεγγῆ, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κου 1.66 βουκλείου, διέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως, ἵστανται δὲ ἔξω τῆς πύλης, ἔνθα τὸ βῆλον κρέμαται, πρωτοσπαθάριοι βαρβάτοι, ἠλλαγμένοι, βαστάζοντες σπαθοβάκλια. Καὶ διελθὼν ὁ βασιλεὺς διὰ τοῦ στενοῦ τῆς Χρυσῆς Χειρός, ἀνέρχεται ἐν τῇ χαλκῇ πύλῃ τοῦ Ὀνόποδος, καὶ δέχονται αὐτὸν πατρίκιοι καὶ στρατηγοί· προσκυνησάντων δὲ τῷ βασιλεῖ, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως ἀπὸ κελεύσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε." Αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Οἱ δὲ σπαθαροκανδιδάτοι καὶ σπαθάριοι ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖθεν, βαστάζοντες τὰ διστράλια αὐτῶν. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε δηριγευομένου τοῦ βασιλέως, οἱ μὲν σπαθαροκανδιδάτοι καὶ σπαθάριοι κατέρχονται τὰ γραδήλια τοῦ Κονσιστωρίου, οἱ μὲν τὴν δεξιὰν πύλην, οἱ δὲ τὴν ἀριστεράν, οἱ δὲ πατρίκιοι ἐξέρχονται τὴν μέσην πύλην, καὶ οἱ μὲν ἐκ δεξιῶν κατέρχονται τὰ γραδήλια τῆς δεξιᾶς πύλης, καὶ οἱ ἐξ ἀριστερῶν κατέρχονται τὰ γραδήλια τῆς ἀριστερᾶς πύλης. Ὁ δὲ βασιλεὺς μετὰ τοῦ κουβουκλείου κατέρχεται τὸ πούλπιτον, καὶ ἵσταται ὑπὸ τὸ καμελαύκιον ἐν τῷ πορφυρῷ λίθῳ, καὶ δέχονται αὐτὸν πάλιν ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἅμα συγκλήτῳ· καὶ προσκυνήσαντες, νεύοντος τοῦ πραιποσίτου τῷ σιλεντιαρίῳ ἀπὸ κελεύσεως, λέγει· "Κελεύσατε." Αὐτοὶ δὲ τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Ἀπὸ δὲ τῶν ἐκεῖσε δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν προειρημένων, λέγοντος τοῦ τῆς καταστάσεως κατὰ βάθρον· "Καπλάτε, δόμηνι," διέρχεται διὰ τῶν Ἐκσκουβίτων καὶ τῶν Σχολῶν καὶ τῆς Χαλκῆς, καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι· τὰ δὲ μέρη δέχονται τὸν βασιλέα εἰς τὰς συνήθεις στάσεις σφραγίζοντες, μηδὲν ἕτερον ποιοῦντες, λέγουσιν δὲ οἱ νοτάριοι καὶ οἱ μαΐστορες τοὺς κατὰ τύπον ἰάμβους, ἐν οἷς τόποις εἴθισται 1.67 αὐτοῖς. Ἅψας δὲ κηροὺς ὁ βασιλεὺς καὶ εὐξάμενος, ἐπιδίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πατριάρχης ἐξελθὼν ἀπαντᾷ τὸν βασιλέα ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι· προσκυνήσαντες δὲ καὶ ἀσπασάμενοι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, εἰσέρχονται εἰς τὴν ἐκκλησίαν; ἀπελθόντων δὲ αὐτῶν ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, ὁ μὲν πατριάρχης εἰσέρχεται ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, ὁ δὲ βασιλεὺς ἔμπροσθεν ἑστὼς τῶν ἁγίων θυρῶν εὔχεται κρατῶν κηρούς, καὶ εὐξάμενος ἐπιδίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ εὐξάμενος προσκυνεῖ τὴν ἁγίαν τράπεζαν, καὶ διέρχεται διὰ τῆς σωλέας μέλλων δὲ ἐξέρχεσθαι τὴν σωλέαν, λαμβάνει παρὰ τοῦ πραιποσίτου κηριολιτανίκιν, καὶ εὐθέως ἄρχονται οἱ ψάλται ἐν τῷ ἄμβωνι τό· "Χριστὸς ἀνέστη." Καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ πάντων τῶν κατὰ συνήθειαν, ἐξέρχεται μέσον τοῦ ναοῦ, καὶ ἐξέρχεται διὰ τῶν βασιλικῶν πυλῶν, καὶ διελθὼν τὸν νάρθηκα καὶ τὸν λουτῆρα, κατέρχεται τὰ γραδήλια τοῦ Ἀθύρος, καὶ διέρχεται διὰ τοῦ Μιλίου καὶ τὴν Μέσην, καὶ ἀνέρχεται εἰς τὸν Φόρον, καὶ μέχρι τοῦ κίονος ἀπελθών, ἔνθα καθίδρυται ὁ ναὸς τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, ἀνέρχεται ὁ βασιλεὺς τὰ ἔμπροσθεν γραδήλια τοῦ ναοῦ, καὶ ἵσταται ἐκεῖσε, ἐπακουμβίζων τῷ καγκέλλῳ ἐν τῷ δεξιῷ μέρει, καὶ ἡνίκα μέλλει ἀνέρχεσθαι τὰ αὐτὰ γραδήλια ὁ βασιλεύς, δίδωσι τὸ κηρίον αὐτοῦ τῷ πραιποσίτῳ. Οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ πάντες οἱ ἄρχοντες ἵστανται κάτω, ἕκαστος αὐτῶν κατὰ τὴν αὐτῶν τάξιν τε καὶ στάσιν, ὡς προείρηται, καὶ καταλαβόντος τοῦ πατριάρχου μετὰ τῆς λιτῆς, διέρχεται μέσον αὐτῶν, καὶ μέλλοντος τοῦ σταυροῦ ἀνέρχεσθαι τὰ γραδήλια, ἔνθα ὁ βασιλεὺς ἵσταται, ἅπτει κηροὺς ὁ βασιλεύς, καὶ προσκυνεῖ τὸν τίμιον σταυρόν, καὶ προσκυνήσας ἐπιδίδωσι τοὺς κηροὺς 1.68 τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ πήγνυσιν αὐτοὺς ὁ τῆς καταστάσεως ἐν
23
τοῖς τῆς λιτῆς μανουαλίοις· ὁ δὲ σταυρὸς ἀνέρχεται καὶ ἵσταται ἐν τῇ βάσει ὄπισθεν τοῦ βασιλέως, ἔμπροσθεν τῆς πύλης τοῦ ναοῦ. Ὁ δὲ πατριάρχης ἀνέρχεται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μετὰ τῶν κατὰ συνήθειαν ἀνερχομένων μετ' αὐτοῦ καθ' ἑκάστην καὶ ὁ κλῆρος ἵσταται κάτω μετὰ τοῦ κοινοῦ λαοῦ ἐξ ἀριστερᾶς τοῦ βασιλέως, καὶ τῆς ἐκτενοῦς τελουμένης, λαμβάνει ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου κηρία καὶ προσεύχεται, καὶ πάλιν δίδωσιν αὐτὰ τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως, αὐτὸς δὲ πήγνυσιν αὐτὰ ἐν τοῖς τῆς λιτῆς μανουαλίοις. Καὶ παραυτίκα ὁ τῆς καταστάσεως διευθετεῖ τούς τε πατρικίους καὶ λοιποὺς ἄρχοντας τοὺς μέλλοντας δηριγεύειν τὸν βασιλέα, καὶ προσκυνήσαντες ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ παρτιάρχης, ἄρχονται ψάλλειν τὸ τροπάριν οἱ ψάλται· "Χριστὸς ἀνέστη." Κἀκεῖθεν δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων, διέρχεται τὴν Μέσην λιτανεύων, τὸ δὲ τροπάριν ἐν τῇ τῆς λιτῆς περιόδῳ ἄρχεται ὁ τῆς καταστάσεως, καὶ ἀνελθὼν τὴν Μέσην, διέρχεται διά τε τῶν Ἀρτοπωλίων καὶ τοῦ Ταύρου. Καταλαβὼν τὸν ναὸν τῆς παναγίας Θεοτόκου τῶν Διακονίσσης, ἐπιδίδωσιν ὁ βασιλεὺς τὸ λιτανίκιον, καὶ μέχρι τοῦ Φιλαδελφίου διελθών, ἐκκλίνει τὸ δεξιὸν μέρος, καὶ ἔρχεται διά τε τῶν Ὀλυβρίου καὶ τῶν Κωνσταντιανῶν μέχρι τοῦ Ἁγίου Πολυεύκτου. Ὑπαλλάξαςδὲ κἀκεῖσε κηρίον, καὶ λαβὼν ἕτερον κηρίον παρὰ τοῦ πραιποσίτου, διέρχεται τὴν Μέσην μέχρι τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, καὶ εἰσελθὼν εἰς τὸν νάρθηκα, καθέζεται ἐπὶ σελλίου προσμένων τὸν πατριάρχην. Καὶ τοῦ πατριάρχου καταλαβόντος μετὰ τῆς λιτῆς, οἱ μὲν κοινοὶ κλη 1.69 ρικοὶ καὶ οἱ πολιτικοὶ εἰσέρχονται εἰς τὸν ναὸν διὰ τῆς πλησίον οὔσης τῶν βασιλικῶν πυλῶν δεξιᾶς πύλης, τὰ δὲ ὀρφανὰ εἰσέρχονται διὰ τῆς μέσης πύλης· ὡσαύτως καὶ οἱ μητροπολῖται καὶ οἱ ἐπίσκοποι, εἰσερχόμενοι διὰ τῶν βασιλικῶν πυλῶν, προσκυνοῦσι τῷ βασιλεῖ, μὴ πίπτοντες κάτω. Πλησιάζοντος δὲ τοῦ πατριάρχου, ἀνίσταται ὁ βασιλεὺς καὶ προσκυνήσαντες ἀμφότεροι ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, ἀπέρχονται μέχρι τῶν βασιλικῶν πυλῶν, καὶ ὁ μὲν πατριάρχης ἄρχεται τελεῖν τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου τῆς θείας λειτουργίας, ὁ δὲ βασιλεὺς ἅψας κηροὺς καὶ εὐξάμενος ἐπιδίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ αὐτὸς τῷ τῆς καταστάσεως· καὶ τοῦ πατριάρχου τελέσαντος τὴν εὐχήν, προσκυνεῖ ὁ βασιλεὺς τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον καὶ τὸν τίμιον σταυρόν, καὶ διέρχεται μέσον τοῦ ναοῦ διὰ τῆς πλαγίας τοῦ ἄμβωνος, ἔρχεται εἰς τὴν σωλέαν, καὶ ὁ μὲν πατριάρχης εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον. Ὁ δὲ βασιλεὺς εὐξάμενος, ὡς εἴθισται αὐτῷ, ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ προσκυνήσας τὴν ἁγίαν τράπεζαν, καὶ λαβὼν παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀποκόμβιον, τίθησιν αὐτὸ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ. Εὐξάμενοι δὲ εἰς τὸν τάφον τοῦ τε πατρὸς ἡμῶν Χρυσοστόμου καὶ τοῦ θεολόγου τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου, καὶ ἅψαντες κηρούς, ἐξέρχονται ἀμφότεροι ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης διὰ τῆς ἀριστερᾶς πλαγίας τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ἀπέρχονται ἐν τῇ σορῷ τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, κἀκεῖσε εὐξάμενοι, καὶ ἅψαντες κηρούς, ἐξέρχονται, καὶ ἀπέρχονται ἐν τοῖς τάφοις τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν Νικηφόρου καὶ Μεθοδίου· ἅψας δὲ κἀκεῖσε κηροὺς ὁ βασιλεὺς καὶ εὐξάμενος, εἰσέρχεται ἐν τοῖς τάφοις τῶν βασιλέων, καὶ ἅψας κἀκεῖσε κηρούς, ἐξέρχεται. Καὶ διέρχονται ἀμφότεροι ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ 1.70 πατριάρχης διὰ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους τοῦ ναοῦ, ἤγουν τοῦ γυναικίτου, ἄντικρυ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ προσκυνήσαντες ἀμφότεροι ἀλλήλους ὁ βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ὑποστρέφει πρὸς τὸ ἐκτελέσαι τὴν θείαν λειτουργίαν, ὁ δὲ βασιλεὺς διέρχεται διὰ τοῦ γυναικίτου καὶ ἐξέρχεται εἰς τὸν νάρθηκα, καὶ ἐκκλίνας πρὸς τὸ ἐξ ἀριστερᾶς μέρος τοῦ λουτῆρος, οἱ μὲν πατρίκιοι ἵστανται ἔξωθεν τῆς πύλης τοῦ κοχλιοῦ, ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα, ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, σπαθαροκανδιδάτων καὶ ἐπὶ τῶν οἰκειακῶν καὶ τῶν ἐπὶ τοῦ μαγλαβίου καὶ λοιπῶν, ἀνέρχεται διὰ τοῦ αὐτοῦ ἀριστεροῦ κοχλιοῦ ἐν τοῖς σεπτοῖς κατηχουμενείοις, τὰ δὲ βῆλα τὰ κρεμαμένα ἐν τοῖς κατηχουμενείοις σιλεντιάριοι ποιοῦσι, καὶ ἀπελθὼν ἵσταται ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι, ἔνθα εἴθισται αὐτῷ καθ' ἑκάστην προέλευσιν ἵστασθαι, καὶ τελεῖ τὴν θείαν λειτουργίαν· οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ οἱ στρατηγοὶ ἀνέρχονται ὄπισθεν τοῦ βασιλέως διὰ τοῦ αὐτοῦ κοχλιοῦ, καὶ ἵστανται ἀπέναντι τοῦ θυσιαστηρίου, ἔνθα καὶ τὸ βασιλικὸν ἀντιμίσιον πρόκειται, ἐν ᾧ καὶ κοινωνεῖ ὁ βασιλεὺς ἐν ταῖς τοιαύταις προελεύσεσιν.
24
Καταλαβόντος δὲ τοῦ καιροῦ τῆς θείας κοινωνίας, ἀπέρχονται σιλεντιάριοι δύο ἀπὸ κελεύσεως, καὶ προσκαλοῦνται τὸν πατριάρχην, καὶ ὁ πατριάρχης, παρακρατούμενος ὑπ' αὐτῶν, ἀνέρχεται, καὶ ἀπαντῶσιν αὐτὸν ἐν τῷ τοῦ κοχλιοῦ πληρώματι, ἡνίκα μέλλει εἰσέρχεσθαι ἐν τοῖς σεπτοῖς κατηχουμενείοις, οἱ τοῦ κουβουκλείου ἄρχοντες. Καὶ εἰσελθὼν ἐν τοῖς κατηχουμενείοις ὁ πατριάρχης, προτίθησιν τὰ δῶρα ἐν τῷ βασιλικῷ ἀντιμισίῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος ἀπελθὼν μετὰ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, προσκαλεῖται τὸν βασιλέα, καὶ ὑπ' αὐτῶν δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ἀπέρχεται, καὶ κοινωνεῖ ἐκ τῶν τοῦ πατριάρχου χειρῶν, εἶτα εἰσέρχεται ἔνδον τοῦ δεξιοῦ βήλου, 1.71 καὶ καθέζεται ἐκεῖσε ἐπὶ σελλίου, μέχρις ἂν κοινωνήσωσιν ἐκ τῶν τοῦ πατριάρχου χειρῶν πατρίκιοί τε καὶ στρατηγοὶ μετὰ τῶν λοιπῶν τῶν ἐξ ἔθους. Εἶθ' οὕτως ἐξέρχεται ὁ βασιλεύς, καὶ προσκυνήσαντες ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ὁ μὲν βασιλεὺς ἀπέρχεται ἐν ᾧ τόπῳ ἐκτελεῖ τὴν θείαν λειτουργίαν, ὡς προέφημεν, ὁ δὲ πατριάρχης κατέρχεται πληρῶσαι τὴν θείαν λειτουργίαν, καὶ διασώζουσιν αὐτὸν οἱ τοῦ κουβουκλείου ἄρχοντες μέχρι τοῦ τόπου, ἐν ᾧ καὶ ἀπήντησαν αὐτόν, ἐν τῷ ἀνέρχεσθαι αὐτόν, κἀκεῖθεν διασώζουσιν αὐτὸν σιλεντιάριοι δύο μέχρι τοῦ ναοῦ. Καὶ τῆς θείας λειτουργίας τελεσθείσης, διέρχεται ὁ βασιλεὺς διὰ τῶν ἔμπροσθεν κατηχουμενείων καὶ διὰ τῶν ἔνδον ἀπέρχεται ἐν τῷ θεοφυλάκτῳ παλατίῳ, ἤγουν τῷ ὄντι ἐκεῖσε, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ. Καὶ κατέρχονται δύο σιλεντιάριοι ἀπὸ κελεύσεως καὶ προσκαλοῦνται τὸν πατριάρχην, καὶ τούτου ἀνελθόντος καὶ πλησιάσαντος, δέχονται αὐτὸν ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου, καὶ ἐλθὼν καθέζεται μικρόν, καὶ εἰσελθὼν ὁ πραιπόσιτος δηλοῖ τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ βασιλεὺς κελεύει τῷ πραιποσίτῳ προσκαλέσασθαι τὸν πατριάρχην, καὶ ἑνωθέντες ἀμφότεροι ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης ἐν τῷ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἵσταται ἡ τράπεζα, προσκαλεῖται τοὺς ἱερεῖς, καὶ ποιοῦσι τὸν στίχον, καὶ εὐλογήσας τὴν τράπεζαν ὁ πατριάρχης, ἀπαλλάσσει τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ, καὶ λαβόντες αὐτὸ οἱ ἱερεῖς ἐξέρχονται, καὶ εἶθ' οὕτως καθέζονται ἀμφότεροι ἐν τῇ τραπέζῃ ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης· οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου παρίστανται ἐν τῇ τραπέζῃ ἔνθεν κἀκεῖσε, ὡς εἴρηται. Καὶ πιόντων πρὸς ἅπαξ τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ πατριάρχου, νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως, καὶ εἰσέρχονται οἱ τῆς ὑπουργίας, ὁ δὲ τῆς τραπέζης εἰσελθὼν ἵσταται ἐν τῇ κάτω πύλῃ ἔμπροσθεν τοῦ βήλου, 1.72 καὶ νεύει αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως, καὶ νύσσει τὸ βῆλον μετὰ τῆς χειρός, καὶ αἴρουσι αὐτὸ ὕπερθεν ἐγγιστιάριοι, καὶ εἰσέρχονται οἱ φίλοι, καὶ τελεῖται ἅπασα ἡ τῆς τραπέζης ἀκολουθία. Καὶ ἀνίστανται ὑπερευξάμενοι τὸν βασιλέα, καὶ ἐξέρχονται, καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς μένει μετὰ μόνου τοῦ πατριάρχου, καὶ τοῦ κουβουκλείου παρισταμένου, καὶ πιόντες πρὸς ἅπαξ ἀνίστανται, καὶ προσκληθέντες οἱ ἱερεῖς ἀπὸ κελεύσεως εἰσέρχονται, καὶ περιβαλλόμενος ὁ πατριάρχης τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ, ποιοῦσι τὸν στίχον, καὶ ἐπιδοὺς ὁ πατριάρχης τῷ βασιλεῖ εὐλογίας, ἐξέρχονται οἱ ἱερεῖς. Καὶ εἶθ' οὕτως προσκυνήσαντες ἀλλήλους, καὶ ἀσπασάμενοι ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ἀπέρχεται μὲν ὁ πατριάρχης καὶ διασώζουσιν αὐτὸν οἱ τοῦ κουβουκλείου μέχρι τῶν κατηχουμένων, ὁ δὲ βασιλεὺς ἀναπαύεται μικρὸν ἐκεῖσε, καὶ καταλαβούσης τῆς ὥρας περιβάλλεται ὁ βασιλεὺς κολόβιν τριβλάτιν χρυσοσωληνοκέντητον, διὰ λίθων καὶ μαργάρων ἠμφιεσμένον, ὃ καὶ βότρυς καλεῖται, καὶ σπαθίον ὁμοίως χρυσοῦν διὰ λίθων καὶ μαργάρων ἠμφιεσμένον, καὶ εἶθ' οὕτως ἐπιτίθησιν ὁ πραιπόσιτος τὴν τόγα, ἤγουν τὴν τιάραν, ἐπὶ τῆς τοῦ βασιλέως τιμίας κεφαλῆς. Καὶ ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, φορούντων αὐτῶν σαγία ἀληθινά, καὶ διέρχεται διὰ τῶν κατηχουμενίων τοῦ νάρθηκος, τὰ δὲ βῆλα τὰ ὄντα ἐκεῖσε κουβικουλάριοι βαστάζουσι, καὶ διέρχεται διὰ τοῦ ἀριστεροῦ κοχλιοῦ, δι' οὗ καὶ ἀνῆλθεν, καὶ δέχονται αὐτὸν οἵ τε μάγιστροι καὶ πατρίκιοι ἔξωθεν τοῦ αὐτοῦ κοχλιοῦ εἰς τὸν λουτῆρα, ἔνθα καὶ τὸ πρωῒ ἀνερχομένου τοῦ βασιλέως ἔμειναν, ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Καὶ ἐξελθὼν ὁ βασιλεύς, ἱππεύει ἐν τῇ πύλῃ, ἐν ᾗ εἴθισται αὐτῷ καθ' ἑκάστην προέλευσιν τοῦτο ποιεῖν. Ὁ δὲ ἵππος ἔστρωται σελλοχάλινον χρυσοῦν 1.73 διάλιθον, ἠμφιεσμένον ἀπὸ μαργάρων, ἐν δὲ τῇ οὐρᾷ τοῦ αὐτοῦ ἵππου καὶ τοῖς τέσσαρσι ποσὶν ἀποκρέμανται πέτασοι πράνδιοι. Ἱππεύουσιν δὲ εὐθὺς ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε οἵ τε ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου, μάγιστροι, πατρίκιοι καὶ πᾶσα ἡ σύγκλητος ἐφ' ἵππων ἐστολισμένων ὑπὸ
25
καταφράκτων, ἅπαντες δὲ αὐτῶν ἀπὸ σαγίων ἀληθινῶν. Ἱππεύουσι δὲ ὡσαύτως καὶ οἱ σπαθαροκανδιδάτοι ἅμα τοῖς σπαθαρίοις, ἱππεύουσι δὲ ἐφ' ἵππων ἐστολισμένων, ὡς προείρηται, περιβεβλημένοι σπαθία, κρατοῦντες σκουτάριά τε καὶ διστράλια, ἀλλ' οἱ μὲν σπαθαροκανδιδάτοι φοροῦσι καὶ μανιάκια, διέρχονται δὲ ἀμφότεροι αὐτῶν ἐν τοῖς πλαγίοις τῶν πατρικίων ἔνθεν κἀκεῖσε. Οἱ δὲ σπαθαροκουβικουλάριοι ἀπὸ καμισίου φοροῦντες τὰ σπαθία, κατέχουσιν ἐν ταῖς χερσὶ διστράλια καὶ διέρχονται καὶ αὐτοὶ ἔφιπποι πλησίον τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου ἔνθεν κἀκεῖσε. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ἀπὸ σαγίου ἀληθινοῦ διέρχεται ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως πεζὸς μετὰ καὶ σιλεντιαρίων πεζῶν, ὁμοίως καὶ αὐτοὶ ἀπὸ σαγίων ἀληθινῶν, βαστάζοντες καὶ βεργία χρυσᾶ διάλιθα, ὁ δὲ πρωτοστράτωρ καὶ ὁ κόμης τοῦ στάβλου ἔνθεν κἀκεῖσε τοῦ βασιλέως, οἱ δὲ στράτορες πέριξ, ἀμφότεροι δὲ αὐτῶν πεζοί. Κανδιδάτοι δὲ καὶ σκρίβονες καὶ μανδάτορες βασιλικοὶ δηριγεύουσιν ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως ἠλλαγμένοι πεζοὶ, κατὰ τὴν αὐτῶν τάξιν, οἱ δὲ κούρσορες καὶ δεκανοὶ δηριγεύουσιν ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως πεζοὶ, κατὰ τάξιν. Δηριγεύουσι δὲ καὶ στράτορες πεζοὶ μετὰ σκουταρίων, κατέχοντες ἐν ταῖς χερσὶ κλάδους δαφνῶν, καὶ οὗτοι μὲν δηριγεύουσιν ἔμπροσθεν, ὄπισθεν δὲ διέρχονται ἔφιπποι πρωτοσπαθάριοι εὐνοῦχοι, περιβεβλημένοι σπέκια ἀληθινὰ χρυσόκλαβα καὶ σπαθία, κατέχουσι δὲ καὶ τὰ σπαθοβάκλια αὐτῶν, ἐπικείμενα τοῖς αὐτῶν ὤμοις· οἱ δὲ ἵπποι αὐτῶν ἐστολισμένοι ἀπὸ καταφράκτων. 1.74 Πλησίον δὲ τῶν αὐτῶν πρωτοσπαθαρίων εὐνούχων ὁ λογοθέτης τοῦ δρόμου, περιβεβλημένος σαγίον ἀληθινόν, ἐφ' ἵππου ἐστολισμένου, ἀπὸ δὲ αὐτῶν πρωτοσπαθάριοι βαρβάτοι, περιβεβλημένοι σπέκια, κατέχοντες σπαθοβάκλια ἐπικείμενα τοῖς ὤμοις αὐτῶν, ὁμοίως καὶ αὐτοὶ ἐφ' ἵππων ἐστολισμένων· εἶθ' οὕτως κουβικουλάριοι ἔφιπποι, ὁ δὲ δρουγγάριος τῆς βίγλης καὶ οἱ μαγλαβίται μετὰ τῶν λοιπῶν οἰκειακῶν τῶν μὴ πεζευόντων, τοποτηρητῶν τῶν ταγμάτων καὶ κομήτων, διέρχονται ἀπὸ διαστήματος, κρατοῦντες τῶν ὄπισθεν προέλευσιν κατὰ τὴν αὐτῶν τάξιν, ὄπισθεν δὲ αὐτῶν ὁ τοποτηρητὴς τοῦ Ἀριθμοῦ, κρατῶν τὰ πλήθη τῶν λαῶν πρὸς τὸ μὴ συγχυθῆναι αὐτοὺς ἐν τῇ προελεύσει. Δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων πάντων, ὁ βασιλεὺς διέρχεται μέχρι τῶν μαρμαρίνων λεόντων, καὶ δέχεται αὐτὸν ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ καὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, αὐτὸς δὲ ὁ δημοκράτης κρατούμενος ὑπὸ τοῦ τῆς καταστάσεως ἀπέρχεται, καὶ προσκυνήσας τοὺς πόδας τοῦ βασιλέως ἀσπάζεται αὐτοὺς [καὶ ἐπιδίδωσιν αὐτῷ τὸ λιβελλάριον·] ὁ δὲ βασιλεὺς δεξάμενος αὐτὸν, ἐπιδίδωσιν αὐτὸν τῷ κόμητι τοῦ στάβλου, ὁ δὲ δημοκράτης στὰς πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ στάσει, τοῦ μέρους ἀκτολογοῦντος, κατασφραγίζει τὸν βασιλέα. Τελέσαντος δὲ τὰ ἐξ ἔθους τοῦ μέρους, ἀποκινεῖ μὲν ὁ βασιλεύς, αὐτοὶ δὲ οἱ τοῦ μέρους προπορεύονται ἔμπροσθε τοῦ βασιλέως, λέγοντες δρομικά, εἰ δὲ κελεύει ὁ βασιλεύς, καὶ ἀπελατικά, ἀποσώζοντες τὸν βασιλέα μέχρι τοῦ ἁγίου Χριστοφόρου. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι οἱ δημοκράται τῶν δύο μερῶν τῶν περατικῶν καὶ οἱ δήμαρχοι τῆς πολιτικῆς, ἕκαστος αὐτῶν κατὰ τὸ μέρος αὐτῶν, ἐν τῇ αʹ δοχῇ ἐπιδιδόασι λιβελλά 1.75 ριον, ἐν δὲ ταῖς λοιπαῖς δοχαῖς λιβελλάρια οὐκ ἐπιδιδόσαι· πρὸς ἅπαξ γὰρ τοῦτο καὶ μόνον. Ἡ δὲ πολιτικὴ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων μετὰ καὶ τοῦ δημάρχου δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Ἁγίῳ Χριστοφόρῳ, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ δήμαρχος τῷ βασιλεῖ λιβελλάριον. Τελέσαντες δὲ τὰ ἄκτα, ἀποκινεῖ ὁ βασιλεύς, τὸ δὲ μέρος διασώζει τὸν βασιλέα, λέγοντες ἔμπροσθεν δρομικά, εἰ κελεύει, καὶ ἀπελατικά· τοῦτο δὲ τελεῖ ἓν ἕκαστον μέρος ἐν τῇ αὐτοῦ δοχῇ διασώζοντες τὸν βασιλέα. Δέχονται ἐκεῖσε τῶν περατικῶν μερῶν Πρασίνων ὁ λαὸς τὸν βασιλέα ἐν τοῖς τοῦ Ὀλυβρίου, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ δημοκράτης τῷ βασιλεῖ λιβελλάριον, καὶ διασώζουσι τὸν βασιλέα μέχρι τοῦ Φιλαδελφίου τῶν περατικῶν μερῶν Βενέτων. Καὶ δέχεται ὁ περατικὸς δῆμος τῶν Βενέτων τὸν βασιλέα ἐν τῷ Φιλαδελφίῳ, διασώζουσι δὲ ἕως τῶν Πρασίνων τῆς πολιτικῆς τοῦ Μοδίου, καὶ δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Μοδίῳ, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ δήμαρχος λιβελλάριον τῷ βασιλεῖ, καὶ τελέσαντες ἅπαντα, ὡς προείρηται, διασώζουσιν τὸν βασιλέα μέχρι τοῦ Ταύρου τῆς πολιτικῆς τοῦ μέρους τῶν Βενέτων. Καὶ δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Ταύρῳ καὶ διασώζουσιν ἕως τῶν Ἀρτοπωλίων τῆς πολιτικῆς
26
τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων, καὶ δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Φόρῳ τῶν περατικῶν Πρασίνων, δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ πλακωτῷ τοῦ Μιλίου τῆς πολιτικῆς τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων, δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Ζευξίππῳ τῶν περατικῶν μερῶν Βενέτων, δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῇ Χαλκῇ. Καὶ εὐθέως πεζεύουσιν ἅπαντες, καὶ μένει ἔφιππος μόνος ὁ βασιλεύς· κἀκεῖθεν δηριγευόμενος ὑπὸ πάντων, ὡς προείρηται, διέρχεται διὰ τῶν κορτίνων μέχρι τῆς ἔνδον μεγάλης πύλης τῶν Ἐκσκουβίτων, ἐν ᾗ γίνεται ἡ τῶν σκριβόνων προβολή, καὶ πεζεύει ἐκεῖσε καὶ διέρχεται διὰ τῶν Ἐκσκουβίτων ἔμπροσθεν τῶν τριῶν 1.76 πυλῶν τοῦ Κονσιστωρίου, μένουσι δὲ ἐκεῖ οἱ τῆς συγκλήτου ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα, καὶ εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς τὴν μέσην πύλην τὴν εἰσάγουσαν πρὸς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Κυρίου, μένουσι δὲ ἐκεῖσε οἱ πατρίκιοι καὶ οἱ στρατηγοὶ ὑπερευχόμενοι καὶ αὐτοὶ τὸν βασιλέα. Καὶ εἰσελθόντος τοῦ βασιλέως εἰς τὴν χαλκῆν πύλην τοῦ Κυρίου, κλείουσιν εὐθέως τὰς θύρας οἱ τοῦ κουβουκλείου καὶ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα, καὶ λαβόντος τοῦ πραιποσίτου τὴν τόγα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς καὶ ἵσταται ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ ἅψας κηρούς, εὔχεται ἐκεῖσε, καὶ εὐξάμενος διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν τοῦ Κυρίου καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τοῦ Τρικόγχου, καὶ διελθὼν διὰ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων Τεσσαράκοντα, εἰσέρχεται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ στάντες οἱ τοῦ κουβουκλείου πάντες ἐν τῷ αὐτῷ τρικλίνῳ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους·" καὶ ἐξέρχονται. Ἰστέον δὲ ὅτι εἰ μὲν τύχῃ τῇ αὐτῇ προελεύσει, ἤγουν τῇ δευτέρᾳ τῆς διακαινησίμου, ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, τελεῖται οὕτως· Ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἠλλαγμένος τὴν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ στολήν, καὶ ἀνέρχεται ἐν τῷ Φόρῳ, τῇ τάξει καὶ προελεύσει τῆς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἑορτῆς, καὶ ἀνελθὼν ἐν τῷ Φόρῳ καὶ τελέσας ἅπαντα κατὰ συνήθειαν, ἃ εἴωθεν ἐν τῇ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἑορτῇ τελεῖν, διέρχεται τὴν Μέσην λιτανεύων, ἀρξαμένου τοῦ τῆς καταστάσεως τὸ τῆς ἑορτῆς τροπάριον· "Σήμερον τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὸ κεφάλαιον," καὶ ἀπέρχεται μέχρι τῆς παναγίας Θεοτόκου τῶν Διακονίσσης. Καταλαβὼν δὲ ἐκεῖσε, εἰσέρχεται ἐν τῷ ναῷ καὶ τελεῖ τὸ προκείμενον, τὸν Ἀπόστολον καὶ τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον, καὶ μετὰ τὴν ἐκτενῆ, ἀπαλλάσσει ὁ βασιλεὺς τὴν στολήν, ἣν φορεῖ, τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, καὶ περιβάλλεται τὴν τῆς αὐτῆς ἡμέρας στολήν, ἤγουν δευτέρας τῆς διακαινησίμου, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται. Καὶ ἀρξαμένων ἐν τῷ ἄμβωνι τῶν 1.77 ψαλτῶν· "Χριστὸς ἀνέστη," ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, καὶ ἀπέρχεται λιτανεύων, ἀρχομένου τοῦ τῆς καταστάσεως τὸ τροπάριον, ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, καὶ ἐκτελοῦνται τὰ τῆς προελεύσεως δευτέρας τῆς διακαινησίμου, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται. Ἰστέον δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ἐπὶ Λέοντος, τοῦ τῆς θείας λήξεως, ἐγένετο ἡ τάξις αὕτη· Ἱππεύει ὁ βασιλεὺς ἀπὸ σκαραμαγγίου χρυσοϋφάντου ἐστεμμένος, καὶ οὕτως ἀπέρχεται εἰς τοὺς Ἁγίους Ἀποστόλους, καὶ πάλιν ὑποστρέφων ἔφιππος περιβάλλεται κολώβιον, τὸν λεγόμενον βότρυν, καὶ στέφεται τὸ ἄσπρον στέμμα καὶ οὕτως ὑποστρέφει· καὶ τελεῖται οὕτως ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας.
1.78 Κʹ (ΙΑʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ γʹ διακαινησίμου εἰς τὸν Ἅγιον Σέργιον. Προέρχονται ἅπαντες οἱ ἄρχοντες, ἠλλαγμένοι ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων, ἕκαστος κατὰ τὴν αὐτοῦ τάξιν καὶ τὴν αὐτοῦ στολήν, καὶ εἰσέρχεται ἡ προέλευσις ἐν τῷ Ἰουστινιανοῦ τρικλίνῳ. Περὶ δὲ ὥραν τρίτην γίνεται ἀπὸ κελεύσεως μεταστάσιμον, καὶ περιβαλλόμενος ὁ βασιλεὺς διβητίσιον λευκὸν καὶ τζιτζάκιον, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται διὰ τοῦ Χρυσοτρικλίνου καὶ τοῦ Τριπέτωνος καὶ ἵσταται ἐν τῇ ἐξαγούσῃ πύλῃ τοῦ Τριπέτωνος πρὸς τὸν Λαυσιακόν, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἵστανται εἰς τὴν αὐτὴν πύλην μέχρι τῆς ἐξαγούσης πύλης εἰς τὸν Ἰουστινιανὸν ἔνθεν κἀκεῖσε. Προσκυνησάντων δὲ πάντων τῷ βασιλεῖ, νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τῷ τῆς καταστάσεως καὶ λέγει· "Κελεύσατε," αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ πάντων αὐτῶν ἐξέρχεται ἐν τῷ τρικλίνῳ τοῦ
27
Ἰουστινιανοῦ καὶ ἵσταται ἐν τῷ πρώτῳ ὀμφαλίῳ τοῦ αὐτοῦ τρικλίνου. Ἑνωθέντες δὲ οἱ πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἐκεῖσε καὶ ἡ λοιπὴ σύγκλητος καὶ πεσόντες, νεύοντος τοῦ πραιποσίτου ἀπὸ κελεύσεως σιλεντιαρίῳ τῷ 1.79 ἑστῶτι ἐν μέσῳ τῆς δοχῆς, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε". Αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τῷ βασιλεῖ· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους". Οἱ δὲ σπαθαροκανδιδάτοι καὶ οἱ σπαθάριοι ἵστανται ὄπισθεν τῶν πατρικίων, καὶ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου ἔνθεν κἀκεῖθεν ὡς εἴθισται αὐτοῖς ἐν ἑκάστῃ προελεύσει τοῦτο τελεῖν. Δηριγευόμενος δὲ ὑπ' αὐτῶν ὁ βασιλεὺς διέρχεται ἐπὶ τὰ Σκῦλα, ἐν δὲ τῷ Ἱπποδρομίῳ ἵστανται κανδιδάτοι, σκρίβονες καὶ βασιλικοὶ μανδάτορες ὡς μέλλοντες δηριγεύειν τὸν βασιλέα ἡνίκα ἐξέλθῃ ἐν τῷ Ἱπποδρόμῳ. Καὶ ἐξελθὼν ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ Ἱπποδρόμῳ, δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν πάντων καὶ τῶν προειρημένων, διέρχεται διὰ τοῦ Ἱπποδρόμου, τὰ δὲ πλήθη τῶν ὄχλων ἵστανται ἐν τῷ Ἱπποδρόμῳ ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Καὶ διελθὼν ὁ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ πάντων διὰ τῶν παλαιῶν ἀσηκρητειῶν, ἀπέρχεται ἐν τῷ ναῷ τοῦ Ἁγίου Σεργίου. Μέλλοντος δὲ τοῦ βασιλέως εἰσέρχεσθαι ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, μένουσιν ἔξω τῆς πύλης πατρίκιοι καὶ στρατηγοί, ὁ δὲ ἡγούμενος τοῦ αὐτοῦ ναοῦ δέχεται ἐκεῖσε τὸν βασιλέα ἀπὸ τῆς πύλης, βαστάζων θυμιατὸν καὶ θυμιῶν ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως. Ὁ δὲ βασιλεύς, εἰσελθὼν ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, ἅπτει κηροὺς ἀπέναντι τοῦ θυσιαστηρίου ὕπερθεν τῶν βασιλικῶν πυλῶν καὶ εὔχεται ἐκεῖσε· εὐξάμενος δὲ ἐν τῷ ὄντι τῶν κατηχουμενίων εὐκτηρίῳ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, ἅψας δὲ κἀκεῖσε κηροὺς καὶ εὐξάμενος ἐξέρχεται, καὶ ἵσταται ἐν τῷ παρακυμπτικῷ τοῦ θυσιαστηρίου, ἐν ᾧ εἴθισται αὐτῷ καθ' ἑκάστην προέλευσιν ἵστασθαι καὶ ἐκτελεῖν τὴν θείαν λειτουργίαν, ἅπτει δὲ κἀκεῖσε κηρούς. Τῷ δὲ καιρῷ τῆς θείας κοινωνίας ἀνέρχεται ὁ ἱερεὺς μετὰ καὶ λοιπῶν ἱερέων, προσφέρων τὸ τίμιον δῶρον, καὶ 1.80 εἰσελθόντος τοῦ ἱερέως μετὰ τοῦ τιμίου δώρου, κοινωνεῖ ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ εὐκτηρίῳ καὶ ἐξελθὼν εἰσέρχεται ἐν τῷ μητατωρίῳ. Κοινωνήσαντες δὲ καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες, ἀπέρχονται οἱ ἱερεῖς καὶ προτιθέασι τὸ τίμιον δῶρον ἐν τῷ ἀντιμισίῳ τῷ ὄντι ἀπέναντι τοῦ θυσιαστηρίου ὕπερθεν τῶν βασιλικῶν πυλῶν, καὶ προσκληθέντες οἱ πατρίκιοι, στρατηγοί τε καὶ ἡ σύγκλητος παρὰ τοῦ τῆς καταστάσεως κοινωνοῦσι, καὶ εἶθ' οὕτως κατέρχονται οἱ ἱερεῖς πρὸς τὸ ἐκτελέσαι τὴν θείαν λειτουργίαν. Καὶ τῆς θείας λειτουργίας τελεσθείσης, διέρχεται ὁ βασιλεὺς διὰ τῶν κατηχουμενίων, καὶ κατελθὼν ἐν τῷ τρικλίνῳ, καθέζεται ἐπὶ τῆς αὐτοῦ τιμίας τραπέζης μετὰ καὶ φίλων, ὧν ἂν κελεύῃ καλέσαι. Κραματίσας δὲ καὶ ἀναστάς, περιβάλλεται τὸ τζιτζάκιν, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, μαγλαβιτῶν τε καὶ λοιπῶν οἰκειακῶν, διέρχεται διὰ τῶν κατηχουμενίων. Ὁ δὲ ἡγούμενος θυμιᾷ ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως μέχρι τῆς ἐξαγούσης πύλης τῶν κατηχουμένων. Ἐξελθόντος δὲ τοῦ βασιλέως τὴν αὐτὴν πύλην, δέχονται αὐτὸν πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἐν τῇ αὐτῇ πύλῃ, ἐν ᾗ καὶ ἔμειναν ἐν τῇ εἰσόδῳ τοῦ βασιλέως, καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν προειρημένων κατὰ τὴν αὐτὴν τάξιν, διέρχεται διὰ τῶν παλαιῶν ἀσηκρητειῶν καὶ τοῦ Ἱπποδρόμου, οἱ δὲ πατρίκιοι μένουσιν εἰς τὰ Σκῦλα, ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου καὶ τοῦ τῆς καταστάσεως, μετὰ τῶν σιλεντιαρίων διέρχεται διὰ τοῦ Ἰουστινιανοῦ τρικλίνου. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως μένει μετὰ τῶν σιλεντιαρίων ἐν τῇ πύλῃ τοῦ Λαυσιακοῦ, ὑπερευχόμενοι καὶ αὐτοὶ τὸν βασιλέα. Κακεῖθεν δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου. εἰσέρχεται διὰ τοῦ Τριπέτωνος ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ ἀπαλλάξας τὸ τζιτζάκιν, καθέζεται ἐπὶ τῆς αὐτοῦ 1.81 τιμίας καὶ χρυσῆς τραπέζης μετὰ καὶ φίλων, οὓς ἐκέλευσε τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καλέσαι. Χρὴ δὲ εἰδέναι καὶ τοῦτο, ὅτι ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀπέρχεται ὁ πατριάρχης ἐν Βλαχέρναις μετὰ λιτῆς, καὶ ἐν τούτῳ οὐχ εὑρίσκεται εἰς τὴν προέλευσιν ταύτην.
1.82 ΚΑʹ (ΙΒʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ δʹ τῆς διακαινησίμου, καὶ ὅσα ἐν αὐτῇ τελεῖται. Προέρχονται πάντες, ἠλλαγμένοι ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων, ὡς ἀνωτέρω προείρηται, καὶ
28
εἰσέρχεται ἡ προέλευσις ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ. Ὁ δὲ βασιλεὺς περιβάλλεται διβητήσιον καὶ τζιτζάκιν καὶ ἵσταται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ ἐν τῇ ἐξαγούσῃ καμάρᾳ ἐν τῷ Τριπέτωνι· τὸ δὲ τῶν ἀργυρῶν πυλῶν βῆλον αἴρεται ὑπὸ σιλεντιαρίου, καὶ ἐξελθὼν ἀπὸ κελεύσεως ὀστιάριος, εἰσάγει τὸν ὀρφανοτρόφον ἠλλαγμένον, καὶ σὺν αὐτῷ εἰσέρχονται φωτίσματα ἓξ καὶ ἐκ τῶν ὀρφανῶν ὀρφανὰ ἓξ ἕκαστον παρακρατῶν φώτισμα, καὶ ἐκμάσσουσι τὰ τούτων μέτωπα ὅ τε πρεσβύτερος καὶ ὀρφανοτρόφος, καὶ ἀσπάζεται ὁ βασιλεὺς τὸ αὐτὸ φώτισμα ἐν τῷ μετώπῳ. Τελεσθέντων δὲ τούτων καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς πέντε φωτίσμασι καὶ ἀσπασαμένου αὐτὰ τοῦ βασιλέως, εὐθέως φωνοβολοῦσι τὰ ὄρφανα, ὡς εἴθισται αὐτοῖς, καὶ εἰληφότα ἀποκόμβια παρὰ τοῦ βασιλέως ἐξέρχονται, καὶ στοιχηθέντος τοῦ κλητωρίου, γίνονται μίνσαι, καὶ καθέζεται ὁ βασιλεὺς ἐν τῇ τιμίᾳ χρυσῇ τραπέζῃ μετὰ καὶ ἀρχόντων, οὓς ἂν κελεύσῃ καλέσαι τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ.
1.83 ΚΒʹ (ΙΓʹ) Περὶ τῆς τοῦ πατριάρχου προσκλήσεως. Χρὴ τὸν πραιπόσιτον τῇ ἡμέρᾳ τῆς τετράδος, ὥρᾳ πρώτῃ, εἰσελθεῖν πρὸς τὸν βασιλέα καὶ ὑπομνῆσαι, εἰ ἄρα κελεύσει προσκληθῆναι τὸν πατριάρχην, ὅπως ἔλθῃ τῇ ἐπαύριον ὁ πατριάρχης μετὰ πάντων τῶν εἰωθότων αὐτῷ ἱερέων πρὸς τὸ δοῦναι ἀγάπην τῷ βασιλεῖ καὶ ἀριστῆσαι ἐν τῇ τιμίᾳ χρυσῇ τραπέζῃ μετὰ τοῦ βασιλέως κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς καὶ ἄνωθεν παραδεδομένην ἀκρίβειαν. Τοῦτο δὲ τελεῖται ἐν οἵᾳ δ' ἂν ἡμέρᾳ κελεύσῃ ὁ βασιλεὺς ἀριστῆσαι μετ' αὐτοῦ τὸν πατριάρχην. Πρὸ γὰρ μιᾶς ἡμέρας γίνεται ἡ πρόσκλησις ἀπὸ κελεύσεως, καὶ ἀποστέλλει ὁ πραιπόσιτος κουβικουλάριον καὶ σιλεντιάριον, καὶ προσκαλοῦνται τὸν πατριάρχην μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ προειρημένων.
1.84 ΚΓʹ (ΙΔʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ εʹ τῆς διακαινησίμου, τοῦ ἀσπασμοῦ τελουμένου ἐπὶ τοῦ Χρυσοτρικλίνου. Προέρχονται πάντες, ἠλλαγμένοι ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων, ἕκαστος κατὰ τὴν αὐτοῦ τάξιν, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, καὶ εἰσέρχεται ἡ προέλευσις ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ τρικλίνῳ. Ἀποστέλλεται δὲ ἀπὸ κελεύσεως διὰ τοῦ πραιποσίτου κουβικουλάριος καὶ σιλεντιάριος, καὶ προσκαλοῦνται τὸν πατριάρχην· καταλαβόντος δὲ τοῦ πατριάρχου, εἰσέρχεται διὰ τῆς Ἀψίδος, καὶ διελθὼν διὰ τῶν διαβατικῶν τοῦ Τρικόγχου, εἰσέρχεται διὰ τοῦ μονοθύρου τοῦ Εἰδικοῦ καὶ κατέρχεται τὰ βαθμίδια, καὶ μέλλοντος αὐτοῦ κατέρχεσθαι τὰ σκαλία τοῦ Λαυσιακοῦ, δέχονται αὐτὸν οἱ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες, καὶ διελθόντες μέσον διὰ τοῦ Λαυσιακοῦ, εἰσάγουσιν αὐτὸν οἱ τοῦ κουβουκλείου ἐν τῷ Τριπέτωνι, καὶ ἵσταται ἔμπροσθεν τοῦ ὡρολογίου. Ἵσταται δὲ σκάμνον ἐκεῖ, καὶ ἥπλωται ἐπ' αὐτὸ σκαμνάλιον, καὶ εἰσελθὼν καθέζεται ἐπ' αὐτοῦ. Ὁ δὲ πραιπόσιτος εἰσελθὼν δηλοῖ τῷ βασιλεῖ, καὶ εὐθέως ὁ βασιλεὺς φορῶν τὸ διβητήσιον αὐτοῦ, περιβάλλεται τζιτζάκιν, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, ἐξέρχεται καὶ προσκαλεῖται τὸν πατριάρχην, ὁ δὲ πατριάρχης ἐπακουμβίζων τῇ τοῦ 1.85 πραιποσίτου χειρί, εἰσέρχονται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ δέχεται αὐτὸν ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ μέσῳ τοῦ αὐτοῦ τρικλίνου, καὶ προσκυνήσαντες ἀμφότεροι ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης καθέζονται ὁμοῦ ἐν τῷ αὐτῷ τρικλίνῳ. Καταλαβούσης δὲ τῆς ὥρας πρὸς τὸ δοῦναι τὴν ἀγάπην, εἰσέρχονται οἱ τοῦ κουβουκλείου ἀπὸ κελεύσεως. Καὶ οἱ μὲν ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε τῆς χρυσῆς τραπέζης πλησίον τῶν χρυσῶν σκευῶν, οἱ δὲ σπαθαροκουβικουλάριοι καὶ κουβικουλάριοι ἵστανται ὄπισθεν τῶν ἑστώτων ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ σκευῶν ἔνθεν κἀκεῖσε, διὰ τὸ χωρηθῆναι τοὺς μέλλοντας εἰσιέναι ἐν τῇ ἀγάπῃ ἱερεῖς. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς καθέζεται ἐπὶ σελλίου χρυσοῦ ἔμπροσθεν τοῦ πενταπυργίου, ὁ δὲ πατριάρχης ὁμοίως καὶ αὐτὸς καθέζεται ἐπὶ σελλίου ἐξ ἀριστερᾶς τοῦ βασιλέως, οὐ μέντοι ἐπίσης· οἱ δὲ εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι ἵστανται ὄπισθεν τοῦ βασιλέως κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν. Λαβὼν δὲ νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ ὀστιαρίῳ, κἀκεῖνος ἐξέρχεται
29
κατέχων ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ βεργίον χρυσοῦν διάλιθον, καὶ ἑτοιμάσας βῆλον αʹ· μητροπολίτας, εἰσέρχεται καὶ ἵσταται ἐν τῷ οὐδῷ τῶν ἀργυρῶν πυλῶν τοῦ Χρυσοτρικλίνου. Καὶ λαβὼν αὖθις νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ ὀστιαρίῳ, κἀκεῖνος νύσσει τὸ βῆλον μετὰ τῆς χειρός, καὶ αἴρουσιν αὐτὸ ὕπερθεν σιλεντιάριοι. Καὶ εἰσέρχεται διὰ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους τοῦ Χρυσοτρικλίνου βῆλον αʹ· μητροπολῖται καὶ ἐπίσκοποι, καὶ στάντος τοῦ ὀστιαρίου ὑπὸ τὸ εἰρημένον βῆλον, πίπτουσιν οἱ αὐτοί, καὶ ἀναστάντες διέρχονται μέχρι τῆς μέσης τοῦ τρικλίνου. Ὁ δὲ ὀστιάριος προπορεύεται αὐτῶν, καὶ ἑστὼς ἀπέναντι τοῦ πολυελαίου τοῦ κρεμαμένου ἐν τῷ μέσῳ τῆς χρυσῆς τραπέζης, πιπτόντων τὸ δεύτερον ἐκεῖσε καὶ ἀναστάντων, ἀπέρχονται καὶ ἵστανται ἐπὶ τῆς χρυσῆς τραπέζης, καὶ στάντος τοῦ πρώτου αὐτῶν ἔμπροσθε τῆς χρυσῆς τραπέζης, πίπτουσι πάντες. Λαβόντες δὲ ὅ τε τῆς 1.86 καταστάσεως καὶ ὁ ῥεφερενδάριος τὸν πρῶτον αὐτῶν, ἀποφέρουσιν αὐτὸν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ προσκυνήσας τὰ γόνατα καὶ τὰς χεῖρας τοῦ βασιλέως, ἀσπάζεται αὐτόν, καὶ διελθὼν διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους ἵσταται ἀπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου. Ἀσπασάμενοι δὲ καὶ οἱ εἰσελθόντες μετὰ ταῦτα ἅπαντες τῇ τάξει ταύτῃ ἀπέρχονται καὶ ἵστανται ἀπ' αὐτοῦ ἐπ' εὐθείας ἅπαντες ἐν τῷ δεξιῷ μέρει, ὡς προείρηται. Καὶ αὖθις ἐξελθὼν ὁ ὀστιάριος ἀπὸ κελεύσεως, εἰσάγει διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους βῆλον βʹ· τὸν κλῆρον τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας· προσκυνήσαντες δὲ καὶ αὐτοὶ ὁμοίως τῇ προειρημένῃ τάξει καὶ ἀσπασάμενοι τὸν βασιλέα, ἀπέρχονται καὶ ἵστανται ἐν τῷ ἀριστερῷ μέρει τοῦ αὐτοῦ τρικλίνου, καὶ αὐτοὶ ἀπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου. Καὶ ἐξελθὼν πάλιν ὁ ὀστιάριος ἀπὸ κελεύσεως διὰ νεύματος τοῦ πραιποσίτου, εἰσάγει διὰ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους βῆλον γʹ· ἡγουμένους· εἰσελθόντες δὲ καὶ αὐτοὶ καὶ προσκυνήσαντες ἐκ γʹ, ἀσπάζονται τὸν βασιλέα ὃν τρόπον καὶ οἱ πρὸ αὐτῶν, καὶ διελθόντες διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους, ἵστανται ἀπὸ τῶν μητροπολιτῶν καὶ ἐπισκόπων. Καὶ εἶθ' οὕτως λαβὼν ὁ τῆς καταστάσεως τὸν ῥεφερενδάριον, ῥίπτει αὐτὸν πρὸς τοὺς πόδας τοῦ βασιλέως· ἀσπασάμενος δὲ τούς τε πόδας καὶ τὰ γόνατα αὐτοῦ, ἀναστὰς ἀσπάζεται τὸν βασιλέα, καὶ ἀπελθών, ἐν τῷ ἀριστερῷ μέρει ἵσταται μετὰ τοῦ κλήρου τῆς ἐκκλησίας ἐν τῷ αὐτοῦ βαθμῷ, καὶ εὐθέως ὁ τῆς καταστάσεως ἐξέρχεται· νεύων δὲ ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ ἀπελθόντες πάντες οἱ εἰσελθόντες διὰ τῶν τριῶν βήλων, ἵστανται ὁμαδὸν ἐν τῷ κατωτέρῳ μέρει τῆς χρυσῆς τραπέζης. Ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης ἀναστάντες, ἵστανται ἐν τῷ ἀνωτέρῳ μέρει τῆς αὐτῆς χρυσῆς τραπέζης, βλέποντες πρὸς ἀνατολάς, καὶ ποιεῖ ὁ 1.87 πατριάρχης εὐχὴν συναπτήν, καὶ τελεσθείσης τῆς εὐχῆς, λέγει ὁ πραιπόσιτος· "Κελεύσατε." Καὶ ἐξέρχονται ἅπαντες οἱ ἱερεῖς τε καὶ ἡγούμενοι, καὶ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα. Ὁ δὲ βασιλεὺς μετὰ τοῦ πατριάρχου εἰσέρχονται εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου, κἀκεῖσε τελοῦσι τὴν θείαν λειτουργίαν, καὶ στοιχηθέντος τοῦ κλητωρίου, γίνονται μίνσαι, καὶ οἱ μὲν κληθέντες ἱερεῖς τε καὶ ἡγούμενοι μένουσιν ἐν τῷ παλατίῳ, οἱ δὲ λοιποὶ εἰληφότες χρήματα ἀναχωροῦσι καὶ αὐτοὶ ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Τελεσθείσης δὲ τῆς θείας λειτουργίας, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας μετὰ τοῦ πατριάρχου καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ· εἰσέρχονται δὲ καὶ οἱ κατὰ συνήθειαν ἱερεῖς ἀπὸ κελεύσεως καὶ ποιοῦσι τὸν στίχον, καὶ εὐλογήσας ὁ πατριάρχης τὴν τράπεζαν, ἀπέρχεται καὶ ἵσταται ἔνδον τοῦ βήλου ἐν τῇ καμάρᾳ τῇ οὔσῃ ἐκ δεξιῶν τῶν ἀργυρῶν πυλῶν τοῦ Χρυσοτρικλίνου, καὶ ἐκβάλλει τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ, καὶ λαβόντες οἱ ἱερεῖς, ἤγουν οἱ κουβουκλείσιοι, ἐξέρχονται. Ἐκβαλόντος δὲ καὶ τοῦ βασιλέως τὸ σαγίον, ὅπερ φορεῖ, καθέζονται ἀμφότεροι ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης ἐν τῇ ἀποκοπτῇ τραπέζῃ, εἰσενεγκάντων δὲ τῶν κουβικουλαρίων τὰ κουκουμάρια, πίνουσι πρὸς ἅπαξ. Τῇ γὰρ τάξει ταύτῃ εἰσέρχονται τὰ κουκουμάρια διὰ τῶν κουβικουλαρίων, ἡνίκα ὁ βασιλεὺς μετὰ τοῦ πατριάρχου ἀριστᾷ. Καὶ εἶθ' οὕτως, ὡς προείρηται, εἰσέρχεται ὁ τῆς τραπέζης καὶ ἵσταται ἐν τῷ οὐδῷ τῶν ἀργυρῶν πυλῶν. Εἶτα νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ τῆς τραπέζης. Τοῦ δὲ τῆς τραπέζης νύξαντος τὸ βῆλον μετὰ τῆς χειρός, αἴρουσιν αὐτὸ σιλεντιάριοι ὕπερθεν, καὶ εἰσέρχονται οἱ φίλοι· διὰ γὰρ τῆς ἑβδομάδος ἐν ἑκάστῃ εἰσόδῳ καὶ ἐξόδῳ τὸ αὐτὸ βῆλον ὑπὸ δύο σιλεντιαρίων βαστάζεται. Εἰσελθόν 1.88 τες δὲ οἱ φίλοι, καθέζονται ἐν τῇ τιμίᾳ χρυσῇ τραπέζῃ τοῦ βασιλέως, ὡσαύτως καὶ ἐν τοῖς παρατραπεζίοις, ὡσαύτως καὶ ἐν ταῖς τῶν κλητωρίων εἰσοδιεξόδοις μίνσων τε καὶ λοιπῶν
30
χρειῶν. Ἐν δὲ τῇ εἰσόδῳ τοῦ ἑνὸς ἑκάστου μίνσου ἐν τῇ τραπέζῃ ἀξιοῖ ὁ βασιλεὺς τὸν πατριάρχην πρὸς τὸ εὐλογῆσαι. Ὁ δὲ πατριάρχης προτρέπεται κατὰ μίνσον ἑνὶ ἑκάστῳ μητροπολίτῃ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ προκαθεδρίαν καὶ εὐλογεῖ, καὶ πάσης τῆς τοῦ τραπεζίου ἀκολουθίας τελεσθείσης, ἀνίστανται, καὶ ὑπερευξάμενοι τὸν βασιλέα ἐξέρχονται, καὶ μένει ὁ βασιλεὺς μετὰ μόνου τοῦ πατριάρχου ἐν τῇ τραπέζῃ. Πιόντες δὲ πάλιν πρὸς ἅπαξ ἀνίστανται, καὶ εὐθέως ὁ βασιλεὺς περιβάλλεται τὸ σαγίον αὐτοῦ, προσκληθέντες δὲ καὶ οἱ ἱερεῖς εἰσέρχονται, καὶ περιβαλλόμενος ὁ πατριάρχης τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ ἐν τῇ προλεχθείσῃ καμάρᾳ διὰ τῶν ἱερέων, ἐξέρχεται. Καὶ ποιοῦσι τὸν στίχον, καὶ μετὰ τὸν στίχον ἐπιδίδωσιν ὁ πατριάρχης τῷ βασιλεῖ εὐλογίας, καὶ ἐξέρχονται οἱ ἱερεῖς, καὶ προσκυνήσαντες ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης καὶ ἀσπασάμενοι, ὁ μὲν βασιλεὺς εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, τὸν δὲ πατριάρχην λαβόντες οἱ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου καὶ οἱ κουβικουλάριοι, διασώζουσιν αὐτὸν μέχρι τῆς πύλης τοῦ Σπαθαρικίου.
1.89 ΚΔʹ (ΙΕʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ παρασκευῇ τῆς διακαινησίμου. Προέρχονται ἅπαντες ἐν τῷ παλατίῳ, ἠλλαγμένοι ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων, ὡς προείρηται· ἀνοίξαντος δὲ τοῦ παλατίου εἰσέρχεται ἡ προέλευσις ἐν τῷ νέῳ τρικλίνῳ τῷ καλουμένῳ Ἰουστινιανῷ. Καταλαβούσης δὲ τῆς ὥρας, στοιχεῖται τὸ κλητώριον, εἶθ' οὕτως γίνονται μίνσαι. Καὶ οἱ μὲν κληθέντες φίλοι μένουσιν, οἱ δὲ λοιποὶ ἅπαντες ἀπέρχονται ἐν τοῖς οἴκοις αὐτῶν. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐξελθὼν καθέζεται ἐπὶ τῆς χρυσῆς τραπέζης ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ μετὰ τῶν φίλων, ὧν ἐκέλευσε κληθῆναι, καὶ πάσης τῆς τοῦ τραπεζίου ἀκολουθίας τελεσθείσης, ἀνίστανται καὶ ἀπέρχονται ἕκαστος ἐν τοῖς οἴκοις αὐτῶν. Ἰστέον δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ αὐτὴ τάξις παρακολουθεῖ καὶ ἐπὶ τῇ αὔριον, ἤγουν τὸ σάββατον τῆς αὐτῆς ἑβδομάδος.
1.90 ΚΕʹ (Ιϛʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ Κυριακῇ τοῦ ἀντίπασχα, ἀπιόντος τοῦ βασιλέως ἐν τῇ Ἁγίᾳ Σοφίᾳ. Εἰσέρχεται ἡ προέλευσις ἀπὸ ἀλλαξίμων εἰς τὸ Ἰουστινιανόν, καὶ περὶ ὥραν τρίτην δίδονται μίνσαι, καὶ γίνεται μεταστάσιμον ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ ἀπέρχονται οἱ δεσπόται εἰς τὸν Αὐγουστέα, καὶ ἀλλάσσουσι τὰ διβητήσια καὶ τὰς χλαμύδας καὶ ἐξέρχονται. Καὶ γίνεται ἡ πρώτη δοχή· τῶν πατρικίων, ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ. Καὶ λέγει ὁ τῆς καταστάσεως· "Κελεύσατε." Καὶ ἐπεύχονται· "Εἰς πολλοὺς χρόνους." Καὶ ἐξέρχονται ἕως τοῦ μεγάλου Κονσιστωρίου, ἔνθα ἵστανται ὕπατοι κονσιστωρίῳ καὶ οἱ λοιποὶ συγκλητικοί, καὶ στάντων τῶν δεσποτῶν εἰς τὸ κιβώριον ἐπάνω τῶν προφυρῶν γραδηλίων, πίπτουσιν οἱ συγκλητικοὶ πάντες ἅμα τοῖς πατρικίοις, καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, λαμβάνει ὁ σιλεντιάριος νεῦμα διὰ τοῦ πραιποσίτου καὶ λέγει· "Κελεύσατε." Οἱ δὲ· "Εἰς πολλοὺς χρόνους," καὶ ἀπέρχονται διὰ τῶν Σχολῶν. Τὰ δὲ μέρη ἵστανται κατασφραγίζονται καὶ μόνον, οἱ δὲ νοτάριοι καὶ οἱ μαΐστορες λέγουσι τοὺς ἰάμβους. Καὶ διὰ τοῦ χυτοῦ ἀπέρχονται εἰς τὰ κατηχούμενα οἱ δεσπόται καὶ μόνον ἅμα τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν σιλεντιαρίων καὶ λειτουργοῦσιν 1.91 ἐκεῖσε καὶ ἀριστοῦσι μετὰ τοῦ πατριάρχου, καὶ ὑποστρέφοντες φοροῦσι τὰ διβητήσια οἱ δεσπόται καὶ τζιτζάκια, καὶ ὑποστρέφουσιν ὀψικευόμενοι ὑπὸ τῶν πατρικίων καὶ σιλεντιαρίων φορούντων σαγία ἀληθινά, καὶ εἰσέρχονται διὰ τοῦ Κυρίου τῆς ἐκκλησίας.
1.92 ΚΣʹ (ΙΖʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ τετράδι τῆς Μεσοπεντηκοστῆς καὶ τῆς ἐν τῷ ναῷ τοῦ Ἁγίου Μωκίου προελεύσεως. Προέρχονται ἅπαντες οἱ ἄρχοντες ἐννύχιοι ἠλλαγμένοι ἐν τῷ παλατίῳ, ἤγουν ἐν τῷ
31
ναῷ τοῦ Κυρίου, φοροῦντες σαγία ἀληθινά, πατρίκιοί τε καὶ στρατηγοί, πραιπόσιτοί τε καὶ ὀστιάριοι καὶ πριμικήριοι, οἱ δὲ εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι σπέκια ἀληθινά, ὁμοίως δὲ καὶ οἱ βαρβάτοι πρωτοσπαθάριοι, οἱ δὲ σπαθαροκουβικουλάριοι καὶ οἱ κουβικουλάριοι ἀπὸ καμινσίων, βαστάζοντες οἱ σπαθαροκουβικουλάριοι καὶ τὰ διστράλια αὐτῶν, οἱ δὲ κανδιδάτοι καὶ μανδάτορες, ὡσαύτως καὶ οἱ σκρίβωνες φοροῦντες τὰς ἑαυτῶν στολάς, ὡς εἴθισται αὐτοῖς· ἀνοίξαντος δὲ τοῦ παλατίου ἐπὶ τοῦ Κυρίου, φορῶν ὁ βασιλεὺς σκαραμάγγιον δίασπρον χρυσόκλαβον καὶ στεφθεὶς ὑπὸ τοῦ πραιποσίτου, ἐξέρχεται ἔξω τῆς πύλης τοῦ Κυρίου, καὶ δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε πατρίκιοι καὶ στρατηγοί. Καὶ δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν πάντων, ἐξέρχεται μέχρι τῆς μεγάλης πύλης τῶν Ἐκσκουβίτων, ἐν ᾗ καὶ οἱ σκρίβωνες προβάλλονται· ἱππεύει δὲ ἐκεῖσε ὁ βασιλεὺς ἐφ' ἵππου ἐστρωμένου ἀπὸ σελλοχαλίνου χρυσοῦ διαλίθου χειμευτοῦ, ἠμφιεσμένου ἀπὸ μαργάρων· ἐν δὲ τοῖς τέσσαρσι ποσὶ τοῦ αὐτοῦ ἵππου καὶ τῇ οὐρᾷ πράνδιοι πέτασοι ἀποκρέμανται, καὶ διέρχεται διὰ 1.93 τῶν κορτίνων καὶ τῆς Χαλκῆς. Οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ καὶ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου μετὰ πάσης τῆς συγκλήτου, φοροῦντες σαγία ἀληθινά, ἱππεύουσιν ἔξω τῶν κορτίνων, καὶ οὗτοι μὲν ἐφ' ἵππων δηριγεύοντες τὸν βασιλέα μετὰ σιλεντιαρίων καὶ ἀπὸ ἐπάρχων καὶ τοῦ τῆς καταστάσεως διερχομένου ἐν τῷ μέσῳ καὶ ἑστῶτος τὴν προέλευσιν. Οἱ δὲ πεζοὶ οἱ δηριγεύοντες τὸν βασιλέα εἰσὶν οὗτοι· σπαθάριοι βαστάζοντες διστράλια, φοροῦντες καὶ τὰ σκουτάρια αὐτῶν, κανδιδάτοι βαστάζοντες ὁμοίως, σκρίβωνες καὶ μανδάτορες βαστάζοντες τὰ βεργία αὐτῶν· πάντες δὲ οὗτοι ἔνθεν κἀκεῖσε δηριγεύουσι τὸν βασιλέα, ἐν δὲ τῷ μέσῳ αὐτῶν σιλεντιάριοι τέσσαρες, βαστάζοντες χρυσᾶ διάλιθα βεργία, φοροῦντες σαγία ἀληθινά. Δηριγευόμενος δὲ ὑπ' αὐτῶν πάντων, ὁ βασιλεὺς ὑπό τε πεζῶν καὶ ἐφίππων, διέρχεται διά τε τοῦ Φόρου καὶ τοῦ Ταύρου, τοῦ Φιλαδελφίου, τοῦ Βοός, τοῦ Ξηρολόφου καὶ τοῦ Ἑξακιονίου. Καταλαβὼν δὲ ἐν τῇ τριόδῳ, ἔνθα ὁ ναὸς τοῦ Ἁγίου Ἀποστόλου Ὀνησίμου, ἐκνεύει δεξιᾷ καὶ διέρχεται διὰ τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου τοῦ Πέρσου· ἀπὸ δὲ τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχεται ἐν τῷ σεπτῷ ναῷ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Μωκίου. Εἰσελθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ λουτῆρι καὶ διελθὼν μέχρι τῶν γραδηλίων τῶν ἀνερχομένων ἐν τῷ νάρθηκι, κἀκεῖσε νιψάμενος, διέρχεται διὰ τοῦ νάρθηκος, στάντες δὲ οἱ πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ μετὰ τῆς συγκλήτου πλησίον τῆς εἰσαγούσης πύλης εἰς τὸν κοχλίαν, ἐπεύχονται τὸν βασιλέα, ἕκαστος αὐτῶν, ὡς προείρηται. Ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου καὶ βασιλικῶν οἰκειακῶν, τοῦ τῆς καταστάσεώς τε καὶ σιλεντιαρίων, ἀνέρχεται διὰ τοῦ κοχλιοῦ, καὶ μικρὸν ἐκκλίνας ἀριστερόν, διέρχεται διὰ τῶν κατηχουμενίων τοῦ νάρθηκος καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν κοιτῶνα αὐτοῦ, καὶ εἰσελθὼν ὑπαλλάσσει διβητήσιον ἄσπρον, οἱ δὲ εὐνοῦχοι πρωτο 1.94 σπαθάριοι ὑπαλλάσσουσι διβητήσια ἄσπρα καὶ σαβάνια, βαστάζοντες καὶ τὰ σπαθοβάκλια αὐτῶν, φοροῦντες καὶ τὰ σπαθία αὐτῶν, διέρχονται ὄπισθεν τοῦ βασιλέως, ὡς εἴθισται αὐτοῖς. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως εἰσελθὼν δηλοῖ τῷ πραιποσίτῳ ὡς ὅτι ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῆς λιτῆς μετὰ τοῦ πατριάρχου, ὁ δὲ πραιπόσιτος εἰσελθὼν δηλοῖ τῷ βασιλεῖ. Τοῦ δὲ βασιλέως ἐξελθόντος ἐκ τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ ἐν τοῖς κατηχουμενίοις ὕπερθεν τῶν βασιλικῶν πυλῶν, εἰσέρχονται οἱ βεστήτορες καὶ ὑπαλλάσσουσι τὴν χλανίδα τὸν βασιλέα, τὰ δὲ ἐκεῖσε κρεμάμενα βῆλα ἐν τοῖς κατηχουμενίοις κουβικουλάριοι ποιοῦσιν. Ἐξελθόντα δὲ τὸν βασιλέα ἐκ τῶν βήλων καὶ δηριγευόμενον ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε ἔξω τοῦ βήλου πατρίκιοί τε καὶ στρατηγοί, καὶ πεσόντες προσκυνοῦσι, καὶ νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τὸν τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ πάντων φορούντων τὰ χρυσόταβλα αὐτῶν χλανίδια, κατέρχεται τὸν κοχλίαν, καὶ δέχονται αὐτὸν πάλιν ἐκεῖσε, ἤγουν ἐν τῷ πληρώματι τοῦ κοχλιοῦ, πατρίκιοί τε καὶ στρατηγοὶ σὺν πάσῃ τῇ συγκλήτῳ, καὶ πάντων πεσόντων, νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τῷ σιλεντιαρίῳ, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται ὁμοίως· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους·" Δηριγευόμενος δὲ ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, διέρχεται διὰ τοῦ νάρθηκος, καὶ ἐξελθὼν τὴν οὖσαν ἄντικρυ τῶν βασιλικῶν πυλῶν τοῦ μεγάλου ναοῦ πύλην, κατέρχεται τὰ γραδήλια, καὶ ἐκκλίνας ἐξ ἀριστερᾶς, ἐξέρχεται τὴν πύλην, δι' ἧς εἴθισται αὐτῷ καθ' ἑκάστην προέλευσιν διέρχεσθαι, καὶ
32
ἀπαντᾷ τὴν λιτὴν ἐν τῇ μέσῃ, καὶ ἅψας 1.95 κηροὺς καὶ εὐξάμενος, προσκυνεῖ τὸν τίμιον καὶ ζωοποιὸν σταυρὸν καὶ τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον, εἶτα προσκυνήσαντες ἀμφότεροι, ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, διέρχεται ἔμπροσθεν τῆς λιτῆς, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν κατὰ συνήθειαν, διὰ τοῦ λουτῆρος, καὶ ἀνελθὼν τὰ εἰσάγοντα γραδήλια ἐν τῷ νάρθηκι, εἰσέρχεται εἰς τὸν αὐτὸν νάρθηκα καὶ καθέζεται ἐπὶ σελλίου χρυσοῦ ἐξ ἀριστερᾶς τῆς εἰσαγούσης ἀπὸ τῶν βάθρων μέσης πύλης, ἐκδεχόμενος μέχρις ἂν καταλάβῃ ὁ πατριάρχης μετὰ λιτῆς. Καὶ τούτου γινομένου καὶ μέλλοντος τοῦ τιμίου σταυροῦ εἰσέρχεσθαι τὴν εὐώνυμον τῶν γραδηλίων πύλην, ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ ἀνελθόντος τοῦ πατριάρχου τὰ γραδήλια, ἀπέρχεται ὁ βασιλεὺς μετὰ τοῦ πατριάρχου, καὶ ἵστανται ἀμφότεροι ἐν τῷ οὐδῷ τῶν βασιλικῶν πυλῶν, καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἅψας κηροὺς εὔχεται, ὁ δὲ πατριάρχης τελεῖ τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου τῆς θείας λειτουργίας, καὶ εὐξάμενος ὁ βασιλεὺς ἐπιδίδωσι τὰ κηρία τῷ πραιποσίτῳ· τελεσθείσης δὲ καὶ τῆς εὐχῆς προσκυνεῖ τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον καὶ τὸν τίμιον σταυρόν. Καὶ ἐπιλαβομένου τοῦ βασιλέως τῆς χειρὸς τοῦ πατριάρχου, διέρχονται μέσον διὰ τοῦ ναοῦ καὶ διὰ τῆς δεξιᾶς πλαγίας τοῦ ἄμβωνος εἰσέρχονται ἐν τῇ σωλέᾳ, καὶ ἀπελθόντων μέχρι τῶν ἁγίων θυρῶν, ὁ μὲν πατριάρχης εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, ὁ δὲ βασιλεὺς εὐξάμενος καὶ ἐπιδοὺς τῷ πραιποσίτῳ τοὺς κηρούς, εἰσέρχεται. Ἡνίκα δὲ μέλλει εἰσέρχεσθαι εἰς τὸ θυσιαστήριον, ἐπιρρέπουσιν οἱ μητροπολῖται κατὰ τὸ ἔθος τὰ ἅγια θύρια πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ προσκυνήσας ὁ βασιλεὺς τοὺς ἐπ' αὐτοῖς πεπαρμένους σταυρούς, εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ εὐξάμενος ὑπαλλάξας τὴν ἁγίαν τράπεζαν, ὡς εἴθισται αὐτῷ, τίθησιν ἐπ' αὐτῇ ἀποκόμβιον καὶ διέρχεται μετὰ τοῦ πατριάρχου διὰ τῆς πλαγίας τοῦ θυσιαστηρίου ἐκ δεξιῶν μέχρι τῶν 1.96 ἁγίων θυρῶν τοῦ βήματος. Καὶ ὁ μὲν πατριάρχης μένει ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ πρὸς τὸ ἐκτελέσαι τὴν θείαν λειτουργίαν, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐξελθὼν ἐκ θυσιαστηρίου διέρχεται διὰ τῆς πλαγίας τοῦ γυναικίτου, οἱ δὲ πατρίκιοι ἵστανται ἔξωθεν τῆς πύλης τῆς εἰσαγούσης εἰς τὸν κοχλίαν μετὰ στρατηγῶν, τῆς καταστάσεώς τε καὶ σιλεντιαρίων, μετὰ τῆς συγκλήτου ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Ὁ δὲ βασιλεύς, δηριγευόμενος ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν βασιλικῶν οἰκειακῶν, ἀνέρχεται διὰ τοῦ μυστικοῦ κοχλιοῦ καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ παρακυπτικόν, ἔνθα καὶ τὴν θείαν λειτουργίαν τελεῖ· καὶ εἰ μὲν κελεύει ὁ βασιλεύς, ἐκδέχεται ἐκεῖσε τὸν πατριάρχην, μέχρις ἂν καταλάβῃ τοῦ ἀκουμβίσαι αὐτὸν ἐν τῇ τραπέζῃ, εἰ δὲ μήγε, διέρχεται διὰ τῶν κατηχουμενίων, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων, καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ. Ἡνίκα δὲ καταλάβῃ ὁ τοῦ κλητωρίου καιρός, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ, δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν, καὶ ἀπέρχεται ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, ἐν οἷς καὶ ἡ τιμία τράπεζα ἵσταται αὐτοῦ. Καὶ δὴ καταλαβόντος τοῦ πατριάρχου ἀπὸ προσκλήσεως, δέχονται αὐτὸν ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου μετὰ κουβικουλαρίων ἀπὸ κελεύσεως ἐν τῷ κοχλίᾳ, δι' οὗ ἀνῆλθεν ὁ βασιλεὺς ἐν πρώτοις πρὸ τοῦ καταλαβεῖν τὴν λιτήν, καὶ ἀποφέρουσιν αὐτὸν διὰ τῶν κατηχουμένων, καὶ εἰσελθὼν ἑνοῦται τῷ βασιλεῖ. Εἰσέρχονται δὲ καὶ οἱ ἱερεῖς καὶ ποιοῦσι τὸν στίχον, καὶ λαβόντες οἱ αὐτοὶ ἱερεῖς τοῦ πατριάρχου τὸ ὠμοφόριον, ἐξέρχονται, καὶ καθέζονται ἀμφότεροι, ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ἐν τῇ τραπέζῃ. Πιόντων δὲ ὡς εἴθισται αὐτοῖς πρὸς ἅπαξ, εἰσέρχονται οἱ φίλοι, καὶ πάσης τῆς τοῦ τραπεζίου ἀκολουθίας τελεσθείσης, ἀνίστανται καὶ ἐξέρχονται, καὶ μένει ὁ βασιλεὺς μετὰ τοῦ πατριάρχου ἐν τῷ κλητωρίῳ, πιόντες δὲ 1.97 πάλιν ἀμφότεροι πρὸς ἅπαξ, ἀνίστανται. Εἶτα προσκυνήσαντες ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ὁ μὲν πατριάρχης ἐξέρχεται, διασώζουσι δὲ αὐτὸν ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου μέχρι τοῦ προειρημένου κοχλιοῦ, ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου καὶ βασιλικῶν οἰκειακῶν, ἀπέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, ἐκδεχόμενος τὸν καιρόν. Καταλαβόντος δὲ τοῦ καιροῦ τῆς προελεύσεως, ἐξέρχεται ἀπὸ τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ ἐν τοῖς κατηχουμενίοις ὕπερθεν τοῖς τῶν βασιλικῶν πυλῶν καὶ ὑπαλλάσσει τὴν στολήν, ἣν εἴθισται αὐτῷ ἐν ταύτῃ τῇ ἑορτῇ περιβεβλῆσθαι. Καὶ λαβὼν ὁ πραιπόσιτος τὴν τιάραν, ἐπιτίθησιν αὐτὴν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ βασιλέως, καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου, κατέρχεται ὑπὸ τοῦ προειρημένου δυτικοῦ κοχλιοῦ, ἅπαντες δὲ αὐτῶν ἀπὸ σαγίων ἀληθινῶν, καὶ δέχονται αὐτὸν
33
ἐν τῷ νάρθηκι ἔξωθεν τῆς πύλης τοῦ αὐτοῦ κοχλιοῦ ὡσαύτως καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου ἄρχοντες. Καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν, ὁ βασιλεὺς ἐξέρχεται τὴν οὖσαν πρὸς τὰ γραδήλια μέσην πύλην τοῦ νάρθηκος καὶ ἱππεύει ἐκεῖσε ἐφ' ἵππου λευκοῦ ἐστρωμένου ὑπὸ σελλοχαλίνου χρυσοῦ διαλίθου χειμευτοῦ, ἠμφιεσμένου ἀπὸ μαργάρων, οἱ δὲ λοιποὶ ἄρχοντες ἱππεύουσιν ἔξω τῆς πύλης. Ἐν δὲ τῇ περιόδῳ τοῦ βασιλέως τελεῖται ἡ τῆς προελεύσεως τάξις ὑπό τε τῶν ἐφίππων καὶ πεζῶν ὡσαύτως καὶ τῶν μερῶν, ὃν τρόπον ἀνωτέρω τῇ δευτέρᾳ τῆς διακαινησίμου τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων ἐπὶ λεπτῷ ἐξεθέμεθα. Ἐξελθόντος δὲ τοῦ βασιλέως ἐν τῇ πύλῃ, ἐν ᾗ διέρχεται ἐν ἑκάστῃ προελεύσει, ἤγουν τῇ οὔσῃ πρὸς ἄρκτον, δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε ἐν πρώτοις ὁ δομέστικος τῶν 1.98 σχολῶν μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων, ἐπιδίδωσι δὲ λιβελλάριον τῷ βασιλεῖ, φορῶν χλανίδιον βένετον χρυσοΰφαντον, καὶ διασώζει τὸν βασιλέα τὸ αὐτὸ μέρος μέχρι τοῦ Ἑξακιονίου. Ὁ δὲ δομέστικος τῶν ἐκσκουβίτων μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Ἑξακιονίῳ, καὶ ἐπιδιδόντος τοῦ δημοκράτου λιβελλάριον, διασώζουσιν αὐτὸν μέχρι τῆς Μονήτας· φορεῖ δὲ καὶ ὁ δημοκράτης χλανίδα πράσινον χρυσοΰφαντον κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ μέρους αὐτοῦ. Καὶ τῆς πολιτικῆς τὸ μέρος τῶν Πρασίνων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῇ Μονήτῃ, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ δήμαρχος τῷ βασιλεῖ λιβελλάριον καὶ διασώζει τὸν βασιλέα τὸ αὐτὸ μέρος μέχρι τῆς πρώτης καμάρας τοῦ Ξηρολόφου, φοροῦντος τοῦ δημάρχου χλανίδα πράσινον. Καὶ τῆς πολιτικῆς τὸ μέρος τῶν Βενέτων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Ξηρολόφου, φοροῦντος τοῦ δημάρχου χλανίδα βένετον, ἐπιδίδωσι δὲ τῷ βασιλεῖ λιβελλάριον, καὶ διασώζουσιν οἱ τοῦ μέρους τὸν βασιλέα μέχρι τῆς μέσης τοῦ Ξηρολόφου· τῆς πολιτικῆς τὸ μέρος τῶν Πρασίνων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῇ μέσῃ τοῦ Ξηρολόφου καὶ διασώζουσιν αὐτὸν μέχρι τοῦ Βοός. Τῆς πολιτικῆς τὸ μέρος τῶν Βενέτων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Βοῒ καὶ διασώζουσι μέχρι τοῦ Ἀμαστριανοῦ, καὶ δέχεται ἐκεῖσε ὁ ἐκσκούβιτος μετὰ τοῦ περατικοῦ μέρους τῶν Πρασίνων, καὶ διασώζουσιν αὐτὸν μέχρι τοῦ Φιλαδελφίου· τῶν περατικῶν μερῶν Βενέτων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Φιλαδελφίῳ καὶ διασώζουσι μέχρι τοῦ Μοδίου· τῆς πολιτικῆς τὸ μέρος τῶν Πρασίνων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Μοδίῳ καὶ διασώζουσι μέχρι τοῦ Ταύρου, κἀκεῖθεν τὸ μέρος τῆς πολιτικῆς τῶν Βενέτων διασώζει μέχρι τῶν Ἀρτοπωλίων. Εἶθ' οὕτως τὸ 1.99 μέρος τῶν Πρασίνων διασώζει μέχρι τοῦ Φόρου· εἶθ' οὕτως τὸ μέρος τῶν Βενέτων [τῆς πολιτικῆς] μέχρι τοῦ Πραιτωρίου καὶ πάλιν μέχρι τοῦ Μιλίου· μέρος Βενέτων τῆς πολιτικῆς μέχρι τῆς καμάρας τοῦ Μιλίου· τῆς πολιτικῆς τὸ μέρος τῶν Βενέτων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Μιλίῳ, ἤγουν ἐν τῇ καμάρᾳ, καὶ διασώζουσι μέχρι τοῦ Μαρμαρωτοῦ· τῶν περατικῶν μερῶν Πρασίνων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Μαρμαρωτῷ καὶ διασώζουσι μέχρι τοῦ Ζευξίππου· τῆς πολιτικῆς τὸ μέρος τῶν Πρασίνων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ Ζευξίππῳ καὶ διασώζουσι μέχρι τῆς Χαλκῆς· τῶν περατικῶν μερῶν Βενέτων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῇ Χαλκῇ, καὶ εἶθ' οὕτως πεζεύουσιν ἅπαντες, καὶ μένει ἔφιππος μόνος ὁ βασιλεύς. Ἰστέον δὲ ὅτι ἓν ἕκαστον μέρος ἐν ἑκάστῃ αὐτῶν δοχῇ λέγει τὰ κατὰ συνήθειαν ἄκτα, ἐν δὲ τῇ προπομπῇ λέγει ἔμπροσθεν δρομικά, εἰ τύχῃ ἀπὸ κελεύσεως, λέγει καὶ ἀπελατικούς. Κἀκεῖθεν δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ πάντων, ὡς προείρηται, διέρχεται διὰ τῶν κορτινῶν μέχρι τῆς ἔνδον πύλης τῶν ἐκσκουβίτων, ἐν ᾗ γίνεται ἡ τῶν σκριβώνων προβολή, ἐν δὲ τῇ αὐτῇ πύλῃ πεζεύει ὁ βασιλεύς, διελθὼν μέχρι τῶν τριῶν πυλῶν τοῦ Κονσιστωρίου· μένουσι δὲ ἐκεῖσε οἱ τῆς συγκλήτου, ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Ὁ δὲ βασιλεὺς εἰσέρχεται τὴν μέσην πύλην πρὸς τὸν ναὸν τοῦ Κυρίου, καὶ μένουσιν ἐκεῖ πατρίκιοι καὶ στρατηγοί, ὑπερευχόμενοι καὶ αὐτοὶ ὁμοίως. Τοῦ δὲ βασιλέως εἰσελθόντος τὴν χαλκῆν πύλην τοῦ Κυρίου, εὐθέως κλείουσι τὰς θύρας οἱ τοῦ κουβουκλείου καὶ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα, καὶ λαβόντος τοῦ πραιποσίτου τὴν τιάραν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς καὶ ἵσταται ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, ἅψας δὲ κηροὺς καὶ εὐξάμενος, διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν 1.100 τοῦ Κυρίου καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τοῦ Τρικόγχου. Διελθὼν δὲ διὰ τῶν διαβατικῶν τῶν ἁγίων μʹ, εἰσέρχεται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ στάντες οἱ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα· "Εἰς
34
πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους ὁ Θεὸς ἀγάγοι τὴν βασιλείαν ὑμῶν", καὶ ἐξέρχονται. Δεῖ εἰδέναι καὶ τοῦτο, ἀνὰ πόσων δοχῶν δέχονται τὰ μέρη ἐν ταύτῃ τῇ προελεύσει. Ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, μετὰ τοῦ περατικοῦ αὐτοῦ δήμου τῶν Βενέτων, δέχεται δοχὰς τρεῖς· ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ ἐκσκούβιτος, μετὰ τοῦ περατικοῦ αὐτοῦ δήμου, δέχεται δοχὰς δύο. Ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων, μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Λευκοῦ, δέχεται δοχὰς ἑπτά. Ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων μετὰ τοῦ δήμου τοῦ Ῥουσίου δέχεται δοχὰς εʹ. Ὁμοῦ δοχῶν ιζʹ.
1.101 ΚΖʹ (ΙΗʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἑορτῇ καὶ προελεύσει τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν Ἀναλήψεως. Προέρχονται ἅπαντες οἱ ἄρχοντες ἐννύχιον ἐν τῷ παλατίῳ ἀπὸ σκαραμαγγίων, καὶ εἰ κελεύει ὁ βασιλεὺς ἀπελθεῖν διὰ τοῦ πλοός, κατὰ συνήθειαν, εἰσέρχεται τάχιον εἰς τὸ χελάνδιον μεθ' ὧν ἂν κελεύει, καὶ ἀπέρχεται μέχρι τοῦ βραχιαλίου τῆς Χρυσῆς πόρτης, κἀκεῖσε ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ χελανδίου αὐτοῦ, δίδοται σιλέντιον διὰ τοῦ πραιποσίτου ἀπὸ κελεύσεως τοῖς ἐκεῖσε ἄρχουσι, καὶ ὑπεξελθόντες μικρόν, ἵστανται οἱ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου, φοροῦντες σαγία ἀληθινά, κυκλικῷ τῷ σχήματι· καὶ εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς μέσον αὐτῶν καὶ στέφεται ὑπὸ τοῦ πραιποσίτου διὰ τὸ ὅλως, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, ἔμπροσθε βαρβάτων μὴ στέφεσθαι· ἕνεκα γὰρ ταύτης τῆς αἰτίας τὴν κυκλικὴν στάσιν ἐκτελοῦσιν οἱ προρρηθέντες ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου. Καὶ εἶθ' οὕτως ἱππεύει ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἀπὸ σκαραμαγγίου χρυσοκλάβου καὶ διέρχεται διὰ τοῦ ἐκεῖσε ὄντος λειμῶνος καὶ τοῦ παρατειχίου, καὶ ἀπέρχεται μέχρι τῆς ἐξαγούσης πόρτης ἀπέναντι τῆς πηγῆς, καὶ δέχεται αὐτὸν ἐκεῖσε ἔξω τῆς αὐτῆς πόρτης ὁ δομέστικος τῶν Νουμέρων, φορῶν σαγίον ἀληθινόν, 1.102 βαστάζων καὶ θυμιατόν. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἀπέρχεται μέχρι τῆς παναγίας Θεοτόκου τῆς Πηγῆς, καὶ πρὸ τοῦ εἰσελθεῖν τὸν βασιλέα τὴν ἔξω πύλην πεζεύουσιν οἵ τε πατρίκιοι καὶ ἡ σύγκλητος ἅπασα, καὶ δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν ὁ βασιλεύς, ἔφιππος αὐτὸς μόνος, εἰσέρχεται μέχρι τοῦ λουτῆρος, καὶ κατελθὼν ἐκεῖσε τοῦ ἵππου, εἰσέρχεται διὰ τῆς εἰσαγούσης πύλης δεξιᾶς τοῦ λουτῆρος, καὶ μένουσιν ἐκεῖσε πατρίκιοι ἔξω τῆς πύλης τοῦ κοχλιοῦ. Ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, ἀνέρχεται διὰ τοῦ αὐτοῦ κοχλιοῦ, καὶ διελθὼν διὰ τοῦ στενοῦ τρικλίνου, ἐν ᾧ καὶ τὸ ἄριστον τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τελεῖται, καὶ διὰ τοῦ μητατωρικίου, εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι. Ἀπαλλάξας δὲ τὸ στέμμα διὰ τοῦ πραιποσίτου, μένει ἐκεῖσε τὸν καιρὸν προσμένων, ἀλλάσσει δὲ λευκὸν διβητήσιον. Καταλαβόντος δὲ τοῦ καιροῦ, καὶ δηλωθεὶς ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ τῆς καταστάσεως, αὐτὸς εἰσελθὼν δηλοῖ τῷ βασιλεῖ, καὶ δοθέντος σιλεντίου ἀπὸ κελεύσεως διὰ τοῦ τῆς καταστάσεως, ἀνέρχονται οἱ πατρίκιοι διὰ τοῦ αὐτοῦ κοχλιοῦ καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ προειρημένῳ στενῷ τρικλίνῳ. Ὁ δὲ βασιλεὺς περιβαλλόμενος χλανίδα, ὡς εἴθισται αὐτῷ, ἐξέρχεται ἐκ τοῦ κοιτῶνος, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, ἀπέρχεται μέχρι τῆς πύλης τοῦ προλεχθέντος στενοῦ τρικλίνου, καὶ δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε οἵ τε πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἀπὸ χρυσοτάβλων χλανιδίων, καὶ πεσόντες, νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τῷ τῆς καταστάσεως καὶ λέγει. "Κελεύσατε." Αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ δηριγευόμενος ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου καὶ τῆς συγκλήτου, κατέρχεται δι' οὗ καὶ ἀνῆλθε κοχλιοῦ, καὶ δέχονται πάλιν ἐν τῷ πληρώματι τοῦ κοχλιοῦ οἵ τε πατρίκιοι καὶ στρατη 1.103 γοὶ ἅμα τῇ συγκλήτῳ, καὶ πάλιν λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ σιλεντιαρίῳ, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν ὁ βασιλεύς, ἐξέρχεται τὴν πύλην λουτῆρος, φωνοῦντος κατὰ τὸ σύνηθες τοῦ τῆς καταστάσεως τό· "Καπλάτε, Δόμηνι", καὶ δέχεται εὐθέως ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν, καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, κρατούμενος ὑπὸ τοῦ τῆς καταστάσεως, σταυροὺς ῥοδοπλόκους, καὶ μετ' ὀλίγον δέχεται ὁ δήμαρχος τῶν Βενέτων, κρατούμενος δὲ καὶ αὐτὸς ὑπὸ τοῦ τῆς καταστάσεως, ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ σταυροὺς καὶ ὀσφράδια, ὡς προείρηται, καὶ εὐθέως
35
ἄρχεται ὁ νοτάριος τοῦ αὐτοῦ μέρους λέγειν τοὺς ἰάμβους τῆς ἑορτῆς. Ἐν δὲ τῇ ἔξω πύλῃ δέχεται ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν ἐκσκουβίτων, ἐπιδίδωσι δὲ καὶ αὐτὸς τῷ βασιλεῖ, κρατούμενος ὑπὸ τοῦ τῆς καταστάσεως, σταυροὺς ῥοδοπλόκους καὶ ὀσφράδια. Εἶτα δέχεται ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων, ἐπιδίδωσι δὲ καὶ αὐτὸς τῷ βασιλεῖ ὡς καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ. Καὶ μικρὸν ὑπεξελθὼν ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τῆς δοχῆς τῶν Πρασίνων, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀνωτέρω εἰρημένων, δέχεται τὴν λιτήν, καὶ ἅψας κηρούς, εὔχεται ἐν τῷ τιμίῳ στραυρῷ καὶ προσκυνεῖ τό τε ἄχραντον Εὐαγγέλιον καὶ αὐτὸν τὸν τίμιον σταυρόν. Καὶ εἶθ' οὕτως προσκυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους, καὶ ἀσπασάμενοι, ὑποστρέφει ὁ βασιλεύς, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν καὶ τῆς συγκλήτου, διέρχεται ἔμπροσθεν τῆς λιτῆς, καὶ εἰσελθὼν διὰ τῆς μέσης πύλης τοῦ λουτῆρος, εἰσέρχεται ἐν τῷ νάρθηκι καὶ καθέζεται ἐπὶ σελλίου, προσμένων μέχρις ἂν καταλάβῃ ἡ λιτὴ μετὰ τοῦ πατριάρχου. Καὶ καταλαβούσης τῆς 1.104 λιτῆς, ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ προσκυνήσαντες ἀμφότεροι καὶ ἀσπασάμενοι ἀπέρχονται καὶ ἵστανται ἐν τῷ οὐδῷ τῶν βασιλικῶν πυλῶν, καὶ λαβὼν κηροὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου ὁ βασιλεύς, εὔχεται ἐκεῖσε, ὁ δὲ πατριάρχης ἐκτελεῖ τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου τῆς θείας λειτουργίας. Εὐξάμενος δὲ ὁ βασιλεύς, ἐπιδίδωσι τοὺς κηροὺς τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ τελέσαντος τοῦ πατριάρχου τὴν εὐχήν, προσκυνεῖ ὁ βασιλεὺς τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον καὶ τὸν τίμιον σταυρόν, καὶ ἐπιλαβόμενος τῆς χειρὸς τοῦ πατριάρχου καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων πάντων, διέρχονται ἀμφότεροι μέσον διὰ τοῦ ναοῦ, καὶ διὰ τῆς δεξιᾶς πλαγίας τοῦ ἄμβωνος, εἰσέρχονται ἀμφότεροι, ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ἐν τῇ σωλέᾳ καὶ οἱ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου, οἱ δὲ λοιποὶ μένουσιν ἔξωθεν τῆς σωλέας ἑστῶτες ἔνθεν κἀκεῖσε. Ἐλθόντες δὲ μέχρι τῶν ἁγίων θυρῶν, ὁ μὲν πατριάρχης εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, ὁ δὲ βασιλεὺς ἵσταται ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ ἅψας κηροὺς εὔχεται καὶ ἐπιδίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ προσκυνήσας τὰς ἁγίας θύρας, εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον καὶ προσκυνεῖ τὴν ἁγίαν τράπεζαν καὶ ἐπιτίθησιν ἐπ' αὐτῇ ἀποκόμβιον, καὶ ἐξελθὼν ἐκ τοῦ θυσιαστηρίου, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἐξ ἔθους, διέρχεται διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους τοῦ ναοῦ καὶ ἀνέρχεται διὰ τοῦ προειρημένου κοχλιοῦ ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, καὶ ἀπελθὼν τελεῖ ἐν τῷ εἰθισμένῳ τόπῳ τὴν θείαν λειτουργίαν. Καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς θείας κοινωνίας ἀποστέλλει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως σιλεντιαρίους, καὶ προσκαλοῦνται τὸν πατριάρχην, καὶ ἀνέρχεται διὰ τοῦ αὐτοῦ κοχλιοῦ, καὶ διελθὼν διὰ τῶν κατηχουμενίων, ἀπέρχεται ἐν τῷ συνήθει τόπῳ, ἔνθα καὶ τὸ ἀντιμίσιον, καὶ κοινωνεῖ ὁ βασιλεὺς ἐκ τῶν τοῦ πατριάρχου χειρῶν, καὶ εἶθ' 1.105 οὕτως ἀπέρχεται ὁ πατριάρχης, καὶ ἵσταται ἐν τῷ ἀντιμισίῳ τῷ ὄντι ἀπέναντι τῆς πύλης, ἐν ᾧ ἀριστᾷ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ὁ βασιλεύς, καὶ κοινωνοῦσιν ἐκεῖσε οἱ συνήθεις ἄρχοντες, καὶ εἶθ' οὕτως κατέρχεται ὁ πατριάρχης πρὸς τὸ ἐκτελέσαι τὴν θείαν λειτουργίαν. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἀπέρχεται διὰ τοῦ τρικλίνου, ἐν ᾧ ἀριστᾷ, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ. Τελεσθείσης δὲ τῆς θείας λειτουργίας, ἀποστέλλονται σιλεντιάριοι παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀπὸ κελεύσεως, καὶ προσκαλοῦνται τὸν πατριάρχην. Ὁ δὲ πατριάρχης ἀνέρχεται, κρατούμενος ὑπὸ τῶν σιλεντιαρίων, διὰ τοῦ προειρημένου κοχλιοῦ καὶ εἰσέρχεται ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, κἀκεῖσε μικρὸν προσμείναντος, εἰσέρχεται ὁ πραιπόσιτος καὶ δηλοῖ τῷ βασιλεῖ, καὶ λαβὼν νεῦμα παρὰ τοῦ βασιλέως, ἐξέρχεται μετὰ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, καὶ προσκαλοῦνται τὸν πατριάρχην, καὶ ἑνοῦται τῷ βασιλεῖ ἐν τῷ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ καὶ τὸ κλητώριον ἡτοίμασται, καὶ εἰπόντων τὸν στίχον, ὑπεξέρχεται μικρὸν ὁ πατριάρχης καὶ ἐκβάλλει τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ, ὡσαύτως καὶ ὁ βασιλεὺς ἐκβάλλει τὸ σαγίον αὐτοῦ. Καὶ καθέζονται ἀμφότεροι ἐν τῷ κλητωρίῳ, καὶ πιόντων πρὸς ἅπαξ, εἰσέρχονται οἱ φίλοι, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται καὶ οἱ τῶν ἀμφοτέρων μερῶν δημῶται κάτω ἐν τῷ λουτῆρι, καὶ ἀριστῶντος τοῦ βασιλέως, αὐτοὶ ἐκτελοῦσι τὰς συνήθεις ἀκτολογίας, καὶ ἡνίκα εἰσέλθῃ τὸ δούλκιν, ἀποστέλλει ὁ βασιλεὺς ἀποκόμβια, καὶ λαβόντες αὐτά, ὑπερεύχονται καὶ ἀνίστανται, καὶ μένει ὁ βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης. Καὶ πιόντων πρὸς ἅπαξ, ἀνίστανται, καὶ περιβάλλεται ὁ βασιλεὺς τὸ σαγίον αὐτοῦ, ὁ δὲ πατριάρχης τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ, εἶτα λέγουσι τὸν στίχον καὶ προσκυνοῦσιν
36
ἀλλήλους, καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἀπέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, ὁ δὲ πατριάρχης, ὅπου βούλεται. 1.106 ΚΗʹ (ΙΘʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ παραμονῇ τοῦ Ἁγίου Ἠλιοῦ, καὶ τῇ αὐτῇ ἑορτῇ. Δείλης, περὶ ὥραν ἑβδόμην, προέρχεται ἡ σύγκλητος ἀπὸ σκαραμαγγίων εἰς τὸν Ἱππόδρομον, καὶ ἀνοίγοντος τοῦ παπία, εἰσέρχεται ἡ σύγκλητος διὰ τῶν Σκύλων καὶ τοῦ Ἰουστινιανοῦ καὶ τοῦ Λαυσιακοῦ εἰς τὸν Χρυσοτρίκλινον, κἀκεῖθεν διέρχεται, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου. Ὁ δὲ παπίας ἵσταται εἰς τὰς ἀνατολικάς, εἰς τὸ πορφυροῦν μάρμαρον, μετὰ διαιταρίων βασταζόντων τὰ βασιλικά, καὶ τῆς συγκλήτου διερχομένης ἐκεῖσε, δίδωσιν ὁ παπίας ἑνὶ ἑκάστῳ ἀνὰ βασιλικοῦ. Καὶ δὴ τῆς συγκλήτου εἰσερχομένης ἐν τῷ ναῷ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, ἀπάρχεται ἡ ἀκολουθία τοῦ λυχνικοῦ, καὶ ταύτης τελουμένης, περὶ τὴν ἀπόλυσιν λέγεται ἀπολυτίκιν πρὸς τό "Συνταφέντες σοι," ὅπερ ἐποίησε Λέων ὁ σοφώτατος καὶ ἀγαθὸς βασιλεύς· Ἀντιφώνως δὲ τούτου ψαλλομένου ὑπό τε τοῦ κουβουκλείου καὶ τοῦ βασιλικοῦ κλήρου, μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς τοιαύτης ψαλμῳδίας ἐπιδίδοται τοῖς τε μαγίστροις, πραιποσίτοις, ἀνθυπάτοις, πατρικίοις τε καὶ ὀφφικιαλίοις 1.107 παρὰ τοῦ βασιλέως ἀνὰ ἑνὸς ἀργυροῦ μικροῦ σταυροῦ, μηνύεται δὲ ὁ πατριάρχης, ἵνα ἐλθὼν ἐπὶ τὴν αὔριον ἐπιτελέσῃ τὴν θείαν λειτουργίαν. Τῇ δὲ ἕωθεν ἀλλάσσει πᾶσα ἡ σύγκλητος ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων· οἱ δὲ δεσπόται ἀλλάσσουσι τὰ πορφυρᾶ διβητήσια, καὶ περὶ ὥραν δευτέραν κελεύουσιν οἱ δεσπόται εἰσελθεῖν τοὺς πραιποσίτους, καὶ εἰσελθόντων, ἀνίστανται οἱ δεσπόται καὶ εἰσέρχονται ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου, κἀκεῖσε περιβάλλονται τὰς ἑαυτῶν χλανίδας, καὶ ἐξερχόμενοι καθέζονται, ὁ μὲν μέγας βασιλεὺς ἐπὶ τοῦ θρόνου, οἱ δὲ μικροὶ ἔνθεν κἀκεῖθεν ἐν χρυσοῖς σελλίοις. Τοῦ δὲ κουβουκλείου εἰσελθόντος κατὰ τὸν τύπον τῆς βαϊοφόρου, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν τάξιν στάντος, ἤγουν δεξιὰ καὶ ἀριστερά, ὅ τε τοῦ σακελλίου καὶ οἱ ξενοδόχοι καὶ γηροκομικοί, προσάγοντες τῷ βασιλεῖ τοὺς κατὰ τύπον χρυσοστοιβάστους σταυρούς. Καὶ εἶθ' οὕτως εἰσάγεται στοιχηδὸν πᾶσα ἡ τάξις τῶν τε μαγίστρων, ἀνθυπάτων, πατρικίων καὶ ὀφφικιαλίων καὶ ἄλλων, ὧν ἂν κελεύσωσιν οἱ δεσπόται, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ βασιλεὺς ἑνὶ ἑκάστῳ τούτων ἀνὰ ἑνὸς σταυροῦ. Καὶ γίνεται μεταστάσιμον, καὶ κατέρχονται πάντες ἐν τῷ νάρθηκι τῆς Μεγάλης Νέας Ἐκκλησίας, οἱ δὲ δεσπόται ἀνιστάμενοι ἐκδέχονται τὸν πατριάρχην. Οἱ οὖν πραιπόσιτοι μετὰ ὀλίγων τοῦ κουβουκλείου ἅμα τοῦ παπίου καὶ τοῦ ἑταιρειάρχου ἀπέρχονται καὶ εἰσάγουσι τὸν πατριάρχην μετὰ καὶ τῶν μητροπολιτῶν καὶ τῆς λοιπῆς αὐτοῦ τάξεως. Καὶ τοῦ πατριάρχου εἰσερχομένου διὰ τῶν διαβατικῶν τοῦ Τρικόγχου, ἔρχεται καὶ κάθηται ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Χρυστρικλίνου τῇ οὔσῃ πρὸς τὸ Πάνθεον, οἱ δὲ πραιπόσιτοι εἰσερχόμενοι ἀναγγέλλουσι τοῖς δεσπόταις τὴν 1.108 τοῦ πατριάρχου ἄφιξιν, καὶ κελεύουσιν οἱ δεσπόται εἰσαχθῆναι τὸν πατριάρχην. Οἱ δὲ πραιπόσιτοι ἐξερχόμενοι εἰσάγουσιν αὐτόν, καὶ δὴ τοῦτον οἱ δεσπόται κατὰ τὸ εἰωθὸς ἀσπαζόμενοι, εἰσέρχονται μετ' αὐτοῦ μυστικῶς διὰ τοῦ μάκρωνος τοῦ κοιτῶνος εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου, κἀκεῖθεν ἀπέρχονται ἐν τῷ εὐκτηρίῳ τοῦ Ἁγίου Ἠλιοῦ, καὶ οἱ μὲν δεσπόται ἵστανται ἐν τῷ νάρθηκι, ὁ δὲ πατριάρχης εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ τῆς εἰωθυίας εὐχῆς τελουμένης, ἀπάρχονται οἱ ψάλται τὸ τροπάριον. Ὁ δὲ πατριάρχης ἐξερχόμενος ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, βαστάζων τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, ἔρχεται εἰς τὰς βασιλικὰς πύλας τοῦ αὐτοῦ εὐκτηρίου, δηλονότι καὶ τοῦ ὑποδιακόνου βαστάζοντος τὸν λιτανικὸν σταυρόν. Οἱ δὲ δεσπόται λαμβάνουσι παρὰ τοῦ πραιποσίτου κηρούς, καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ καὶ ἀσπάζονται τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν σταυρόν, θυμιώμενοι ὑπὸ τοῦ διακόνου. Καὶ παρακρατούμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ πατριάρχου ἐξέρχεται ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, καὶ διερχομένου αὐτοῦ μέσον τοῦ ναοῦ τοῦ Φάρου, καὶ ἐξιόντος τὴν πύλην τὴν ἐξάγουσαν ἐπὶ τὸν ἡλιακόν, λαμβάνουσιν οἱ δεσπόται παρὰ τῶν πραιποσίτων κηρία λιτανίκια καὶ διέρχονται λιτανεύοντες διὰ μέσου τοῦ ἡλιακοῦ καὶ τοῦ στενωποῦ τοῦ μονοθύρου, κατέρχονται τὸ καταβάσιον τοῦ Βουκολέοντος, καὶ ἐκνεύοντες δεξιᾷ, κατέρχονται πρὸς τὸν νάρθηκα τῆς Νέας Μεγάλης Ἐκκλησίας (ἐκεῖσε γὰρ ἵστανται ἅπαντες οἱ τῆς συγκλήτου), καὶ γίνεται ἡ εἰωθυῖα ἐκκλησιαστικὴ ἀκολουθία τῆς εἰσόδου. Τῶν δὲ δεσποτῶν, κατὰ τὸ εἰωθός, εἰσιόντων μετὰ τοῦ πατριάρχου εἰς τὸ θυσιαστήριον τοῦ εὐκτηρίου τοῦ Ἁγίου Ἠλιοῦ τῆς αὐτῆς Νέας Ἐκκλησίας,ὁ μὲν πατριάρχης προεισέρχεται, οἱ δὲ δεσπόται, ἱστάμενοι
37
ἔξωθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, λαμβάνουσι κηροὺς ἀπὸ τῶν πραιποσίτων, καὶ διὰ τῆς τρισσῆς προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ. Εἶτα εἰσερχόμενοι ἐν τῷ θυσια 1.109 τηρίῳ, ἐν πρώτοις μὲν ἀσπάζονται τὰ ἅγια θύρια, εἶτα τὴν τῆς ἁγίας τραπέζης ἐνδυτὴν καὶ τὴν ἐκεῖσε ἀποκειμένην τοῦ ἁγίου προφήτου μηλωτήν, καὶ τιθέντες ἀποκόμβιον ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέζης, διέρχονται διὰ τῶν βημάτων, ἅπτοντες κηροὺς καθ' ἓν ἕκαστον βῆμα, ἀσπαζόμενοι κατὰ τὸ εἰωθὸς τὰς ἐνδυτάς. Καὶ διερχόμενοι διὰ τοῦ αὐτοῦ γυναικίτου, ἅπτουσι κηροὺς εἰς τὴν εἰκόνα Βασιλείου, τοῦ φιλοχρίστου Δεσπότου, καὶ εὐθέως ἀποχαιρετίζοντες τὸν πατριάρχην, εἰσέρχονται ἐν τῷ ἐκεῖσε προσευχαδίῳ, κἀκεῖθεν ἐκβαίνοντες εἰς τὸν πρὸς τὴν θάλασσαν νάρθηκα, ἐν ᾧ καὶ τὰ σελλία ἵστανται καὶ τὸ βῆλον κρέμαται, ἀπαλλάσσουσι τὰς ἑαυτῶν χλανίδας, καὶ ἵστανται ἐκδεχόμενοι τὴν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου ἀνάγνωσιν, εἶθ' οὕτως λαμβάνοντες κηροὺς παρὰ τῶν πραιποσίτων, ἀκούουσι τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. Μετὰ δὲ τὴν ἀπόλυσιν τῆς ἐκτενοῦς καθέζονται, καὶ εἰσάγει ὁ τῆς τραπέζης μετὰ καὶ τῶν ἀρτοκλινῶν τὸ κλητώριον, καὶ στοιχεῖ αὐτὸ ὁ μέγας βασιλεὺς καὶ εἶθ' οὕτως οἱ δεσπόται διέρχονται μυστικῶς διὰ τοῦ αὐτοῦ νάρθηκος καὶ τοῦ ἐκεῖσε μυστικοῦ ἀναβασίου, καὶ διὰ τοῦ ἀνωτάτου ἡλιακοῦ τοῦ αὐτοῦ νάρθηκος εἰσέρχονται οἱ δεσπόται εἰς τὸ παλάτιον. Ἰστέον ὅτι ταύτῃ τῇ ἑορτῇ μετὰ τῶν ἀλλαξίμων καθέζονται οἱ δεσπόται ἐπὶ τραπέζης.
1.110 ΚΘʹ (Κʹ) Μηνὶ Μαΐῳ αʹ τὰ ἐγκαίνια τῆς Νέας, ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἑορτῇ τῶν ἐγκαινίων τῆς Νέας Μεγάλης Ἐκκλησίας. Πρὸ μιᾶς ἡμέρας, κελεύουσιν οἱ δεσπόται τοῖς πραιποσίτοις προελθεῖν ἐπὶ τῇ αὔριον μετὰ ἀλλαξίμων πᾶσαν τὴν σύγκλητον, καὶ τῇ ἕωθεν περὶ ὥραν δευτέραν κελεύουσιν οἱ δεσπόται εἰσελθεῖν τοὺς πραιποσίτους, καὶ δὴ τούτων εἰσελθόντων μετὰ καὶ ὀλίγων τοῦ κουβουκλείου, ἀπέρχονται ἅμα τοῦ παπία καὶ τοῦ ἑταιρειάρχου, καὶ εἰσάγουσι τὸν πατριάρχην μετὰ καὶ τῶν μητροπολιτῶν καὶ τῆς λοιπῆς αὐτοῦ τάξεως. Καὶ τοῦ πατριάρχου εἰσερχομένου διὰ τῶν διαβατικῶν τοῦ Τρικόγχου, ἔρχεται καὶ κάθηται ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Χρυσοτρικλίνου τῇ οὔσῃ πρὸς τὸ Πάνθεον· οἱ δὲ πραιπόσιτοι εἰσερχόμενοι ἀναγγέλουσι τοῖς δεσπόταις τὴν τοῦ πατριάρχου ἄφιξιν καὶ εὐθέως ἀνίστανται οἱ δεσπόται καὶ εἰσέρχονται ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου, κἀκεῖσε περιβάλλονται τὰς ἑαυτῶν χλανίδας, καὶ ἐξερχόμενοι ἔξωθεν τοῦ βήλου τῆς αὐτῆς καμάρας ἵστανται. Οἱ δὲ πραιπόσιτοι ἐξερχόμενοι εἰσάγουσι τὸν πατριάρχην, οἱ δὲ δεσπόται τοῦτον, κατὰ τὸ 1.111 εἰωθός, ἀσπαζόμενοι, καθέζονται μετ' αὐτοῦ ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ μικρόν τι, καὶ εὐθέως γίνεται μεταστάσιμον, καὶ οἱ μὲν μάγιστροι καὶ ἀνθύπατοι καὶ πατρίκιοι καὶ λοιποὶ συγκλητικοὶ κατέρχονται ἐν τῷ νάρθηκι τῆς Νέας Μεγάλης Ἐκκλησίας, οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες διέρχονται διὰ τοῦ ὡρολογίου καὶ τοῦ Χρυσοτρικλίνου καὶ τῆς καμάρας τοῦ Πανθέου καὶ τοῦ Φύλακος, καὶ ἐκβαίνοντες τὸ μονόθυρον, ἀπίασιν ἐν τῷ ναῷ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου, καὶ οἱ μὲν δεσπόται ἀνιστάμενοι εἰσέρχονται μετὰ τοῦ πατριάρχου μυστικῶς διὰ τοῦ μάκρωνος τοῦ κοιτῶνος εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου, καὶ οἱ δεσπόται ἵστανται ἐν τῷ νάρθηκι, ὁ δὲ πατριάρχης εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ τῆς εἰωθυίας εὐχῆς τελουμένης, ἀπάρχονται οἱ ψάλται τὸ τροπάριν· ὁ δὲ πατριάρχης ἐξερχόμενος ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, βαστάζων τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, ἔρχεται εἰς τὰς βασιλικὰς πύλας, δηλονότι τοῦ ὑποδιακόνου βαστάζοντος τὸν λιτανικὸν σταυρόν, οἱ δὲ δεσπόται λαμβάνουσι παρὰ τῶν πραιποσίτων κηρούς, καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, καὶ ἀσπάζονται τό τε Εὐαγγέλιον καὶ τὸν σταυρόν, θυμιώμενοι ὑπὸ τοῦ διάκονος. Καὶ παρακρατούμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ πατριάρχου ἐξέρχεται ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, καὶ ἐξιόντων τὴν πύλην τὴν ἐξάγουσαν εἰς τὸν ἡλιακόν, λαμβάνουσιν οἱ δεσπόται παρὰ τῶν πραιποσίτων κηρία λιτανίκια, καὶ διέρχονται λιτανεύοντες διὰ μέσου τοῦ ἡλιακοῦ καὶ τοῦ στενωποῦ τοῦ μονοθύρου, καὶ κατέρχονται τὸ καταβάσιον τοῦ Βουκολέοντος, καὶ ἐκνεύοντες δεξιᾷ, κατέρχονται πρὸς τὸν νάρθηκα τῆς Νέας Ἐκκλησίας (ἐκεῖσε γὰρ ἵστανται οἱ τῆς συγκλήτου), καὶ γίνεται ἡ ἀκολουθία τῆς εἰσόδου τῶν ἐγκαινίων.
38
Τῶν 1.112 δὲ δεσποτῶν, κατὰ τὸ εἰωθός, εἰσιόντων μετὰ τοῦ πατριάρχου εἰς τὸ θυσιαστήριον, ὁ μὲν πατριάρχης προεισέρχεται· οἱ δὲ δεσπόται, ἱστάμενοι ἔξωθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, λαμβάνουσι κηροὺς παρὰ τῶν πραιποσίτων καὶ διὰ τῆς τρισσῆς μετὰ τῶν κηρῶν προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ· εἶτα εἰσερχόμενοι ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, ἐν πρώτοις μὲν ἀσπάζονται τὰ ἅγια θύρια, εἶτα τὴν τῆς ἁγίας τραπέζης ἐνδυτήν, καὶ τιθέντες ἀποκόμβιον ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέζης, διέρχονται διὰ τῶν βημάτων, ἅπτοντες κηροὺς καθ' ἕνα ἕκαστον βῆμα, ἀσπαζόμενοι, κατὰ τὸ εἰωθός, τὰς ἐνδυτὰς καὶ διερχόμενοι διὰ τοῦ γυναικίτου, ἅπτουσι κηροὺς εἰς τὴν εἰκόνα Βασιλείου, τοῦ φιλοχρίστου δεσπότου, καὶ εὐθέως ἀποχαιρετίζοντες τὸν πατριάρχην, εἰσέρχονται ἐν τῷ ἐκεῖσε προσευχαδίῳ, κἀκεῖθεν ἐκβαίνοντες εἰς τὸν πρὸς τὴν θάλασσαν νάρθηκα, ἐν ᾧ καὶ τὰ σελλία ἵστανται καὶ τὸ βῆλον κρέμαται, καὶ ἀπαλλάσσουσι τὰς ἑαυτῶν χλανίδας, καὶ ἵστανται ἐκδεχόμενοι τὴν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου ἀνάγνωσιν· εἶθ' οὕτως λαμβάνοντες κηροὺς παρὰ τῶν πραιποσίτων, ἀκούουσι τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. Μετὰ δὲ τὴν ἀπόλυσιν τῆς ἐκτενοῦς εὐχῆς καθέζονται, καὶ εἰσάγει ὁ τῆς τραπέζης μετὰ καὶ τῶν ἀρτοκλινῶν τὸ κλητώριον, καὶ στοιχεῖ αὐτὸ ὁ μέγας βασιλεύς. Καὶ εἶθ' οὕτως οἱ δεσπόται διέρχονται μυστικῶς διὰ τοῦ αὐτοῦ νάρθηκος καὶ τοῦ μυστικοῦ ἀναβασίου, καὶ διὰ τοῦ ἀνωτάτου ἡλιακοῦ τοῦ αὐτοῦ νάρθηκος εἰσέρχονται εἰς τὸ παλάτιον. Χρὴ εἰδέναι ὅτι κατὰ τὴν τάξιν ταύτης τῆς ἑορτῆς καὶ τὸν τύπον ἐπιτελεῖται καὶ ἡ ἑορτὴ τοῦ Ἀρχιστρατήγου μηνὶ Νοεμβρίῳ ηʹ. Εἰδέναι δὲ δεῖ ὅτι ταύτῃ τῇ ἑορτῇ τοῦ Ἀρχιστρατήγου ἐν τῷ εὐκτηρίῳ τοῦ ναοῦ, ἤγουν τοῦ Ἀρχιστρατήγου, ἐπιτελεῖται ἡ τοιαύτη ἑορτή.
1.113 Λʹ (ΚΑʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἑορτῇ καὶ προελεύσει τοῦ Ἁγίου Δημητρίου Πρὸ μιᾶς ἡμέρας, κελεύουσιν οἱ δεσπόται τοῖς πραιποσίτοις τοῦ προελθεῖν ἐπὶ τὴν αὔριον μετὰ ἀλλαξίμων τὴν σύγκλητον πᾶσαν, καὶ τῇ ἕωθεν περὶ ὥραν δευτέραν κελεύουσιν οἱ δεσπόται εἰσελθεῖν τοὺς πραιποσίτους, καὶ δὴ τούτων εἰσελθόντων, μετὰ ὀλίγων τοῦ κουβουκλείου ἀπέρχονται, ἅμα τοῦ παπία καὶ τοῦ ἑταιρειάρχου, καὶ εἰσάγουσι τὸν πατριάρχην μετὰ καὶ τῶν μητροπολιτῶν καὶ τῆς λοιπῆς αὐτοῦ τάξεως. Καὶ τοῦ πατριάρχου εἰσερχομένου, διὰ τῶν διαβατικῶν τοῦ Τρικόγχου εἰσέρχεται, καὶ κάθηται ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Χρυσοτρικλίνου τῇ οὔσῃ πρὸς τὸ Πάνθεον. Οἱ δὲ πραιπόσιτοι εἰσερχόμενοι ἀναγγέλλουσι τοῖς δεσπόταις τὴν τοῦ πατριάρχου ἄφιξιν, καὶ εὐθέως ἀνίστανται οἱ δεσπόται καὶ εἰσέρχονται ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου, κἀκεῖσε περιβάλλονται τὰς ἑαυτῶν χλανίδας, καὶ ἐξερχόμενοι ἔξωθεν τοῦ βήλου τῆς αὐτῆς καμάρας ἵστανται. Οἱ δὲ πραιπόσιτοι ἐξερχόμενοι εἰσάγουσι τὸν πατριάρχην· οἱ δὲ δεσπόται τοῦτον, κατὰ τὸ εἰωθός, ἀσπαζόμενοι, καθέζονται μετ' αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ Χρυσοτρικλίνου μικρόν τι, καὶ ὅτε πάντα καλῶς εὐτρεπισθῶσιν, εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι δηλοῦντες τοῖς δεσπόταις, καὶ εὐθέως ἀνίστανται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ πατριάρχου, καὶ ἐξερχόμενοι, κατὰ τὸν εἰωθότα τούτοις 1.114 τύπον, διέρχονται διὰ τοῦ Τριπέτωνος καὶ τοῦ Λαυσιακοῦ καὶ τοῦ Ἰουστινιανοῦ καὶ τῶν Σκύλων καὶ τῶν ἔξω διαβατικῶν τοῦ Μαρκιανοῦ, καὶ ἀπέρχονται ἐν τῷ ἐκεῖσε εὐκτηρίῳ τοῦ Ἁγίου Ἀποστόλου Πέτρου. Ἰστέον ὅτι, τῶν δεσποτῶν ἐξερχομένων ἀπὸ τοῦ Χρυσοτρικλίνου μετὰ καὶ τοῦ πατριάρχου, ἵστανται ἀντικρὺ τῶν ἀργυρῶν πυλῶν τοῦ Χρυσοτρικλίνου οἱ εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι, ὅ τε λογοθέτης τοῦ δρόμου μετὰ καὶ τοῦ πρωτοασηκρήτις καὶ τοῦ πρωτονοταρίου, ἐπὶ δὲ τὸ μέρος τοῦ ὡρολογίου οἱ τοῦ Χρυσοτρικλίνου. Ἰστέον ὅτι, ἐξιόντων τῶν δεσποτῶν τὰς χαλκᾶς πύλας πρὸς τὸν Λαυσιακόν, δέχονται οἱ τοῦ μαγλαβίου καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες, κἀκεῖθεν δηριγεύουσι τοὺς δεσπότας. Ἰστέον ὅτι ἔνδον τῶν Σκύλων, ἤγουν εἰς τὴν ἄκραν τοῦ Ἰουστινιανοῦ, ἵστανται οἵ τε μάγιστροι καὶ ἀνθύπατοι καὶ ὀφφικιάλιοι, καὶ τῶν δεσποτῶν διερχομένων, πίπτουσιν ἐπ' ἐδάφους, τούτους προσκυνοῦντες. Οἱ δὲ δεσπόται, καθὼς προείρηται, διέρχονται μέχρι τοῦ Ἁγίου Ἀποστόλου Πέτρου, ὁ δὲ πατριάρχης εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ τῆς εἰωθυίας εὐχῆς τελουμένης, ἀπάρχονται οἱ ψάλται τὸ τροπάριν. Ὁ δὲ πατριάρχης ἐξερχόμενος ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, βαστάζων τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον,
39
ἔρχεται εἰς τὰς βασιλικὰς πύλας τοῦ αὐτοῦ εὐκτηρίου, δηλονότι καὶ τοῦ ὑποδιάκονος βαστάζοντος τὸν λιτανικὸν σταυρόν. Οἱ δὲ δεσπόται λαμβάνουσι παρὰ τῶν πραιποσίτων κηροὺς καὶ διὰ τῆς τρισσῆς προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσι τῷ Θεῷ, καὶ ἀσπάζονται τό τε Εὐαγγέλιον καὶ τὸν σταυρόν, θυμιώμενοι ὑπὸ τοῦ διάκονος, καὶ παρακρατούμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ πατριάρχου, ἐξέρχεται ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας. Ἰστέον ὅτι ἀπὸ μὲν τοῦ Ἁγίου Πέτρου ἐξερχομένης τῆς λιτῆς, λέγουσιν οἱ ψάλται τὸ τροπάριν τοῦ μάρτυρος πρὸς τό· "Λαθὼν ἐτέχθης," ὅπερ ἐποίησε Λέων 1.115 ὁ σοφώτατος καὶ ἀγαθὸς βασιλεύς, εἰσερχομένης δὲ τῆς λιτῆς εἰς τὸ Χρυσοτρίκλινον, ἀπάρχονται τὸ τροπάριν τῶν ἐγκαινίων, ἤγουν τό· "Δόξα σοι, Χριστὲ ὁ Θεός, ἀποστόλων καύχημα." Καὶ διερχόμενος, ὅθεν κἀκεῖσε ἀπῄει, διέρχεται διὰ μέσον τοῦ Χρυσοτρικλίνου, καὶ ἐξέρχεται μετὰ τῆς λιτῆς τὰς ἀνατολικὰς πύλας, καὶ οἱ μὲν μάγιστροι καὶ ἀνθύπατοι καὶ πατρίκιοι καὶ ὀφφικιάλιοι ἵστανται ἀντικρὺ τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ἤγουν τοῦ ἀριστεροῦ μέρους, οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου κατὰ ἀνατολικὰς τοῦ ἡλιακοῦ, οἱ δὲ δεσπόται μετὰ τοῦ πατριάρχου ἐν τῷ προπυλαίῳ τῆς ἐκκλησίας, καὶ τῆς εἰωθυίας ἀκολουθίας τελεσθείσης, ἤγουν τῶν ἐγκαινίων, γίνεται ἡ εἴσοδος. Καὶ ὁ μὲν πατριάρχης εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, οἱ δὲ δεσπόται, διερχόμενοι μέσον τῆς ἐκκλησίας, ἐξέρχονται καὶ ἵστανται ἐν τῷ ἐκεῖσε Τετρασέρῳ, ἐκδεχόμενοι τὴν τοῦ Εὐαγγελίου ἀνάγνωσιν. Μετὰ δὲ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου ἀνάγνωσιν, ἐξερχόμενοι τὰς ἀργυρᾶς τοῦ μάκρωνος πύλας, ἀπαλλάσσουσι τὰς τούτων χλαμύδας, καὶ εἰσερχόμενοι καθέζονται ἐπὶ τοῦ Χρυσοτρικλίνου, καθὼς εἴθισται αὐτοῖς, καὶ μετὰ μικρὸν δίδονται μίνσαι. Τῇ αὐτῇ δὲ ἡμέρᾳ συνεστιῶνται τῷ πατριάρχῃ καὶ τοῖς μητροπολίταις καὶ τῇ συγκλήτῳ, οἷς ἂν κελεύσωσιν. 1.116 ΛΑʹ (ΚΒʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἑορτῇ καὶ προελεύσει τῆς Ὑψώσεως τῶν τιμίων ξύλων. προέρχονται οἱ τοῦ κουβουκλείου, πατρίκιοί τε καὶ δομέστικοι καὶ οἱ λοιποὶ ἅπαντες ἄρχοντες ἀπὸ σκαραμαγγίων ἐν τῷ Σπαθαρικίῳ ὥραν ἐννάτην ἢ καὶ δεκάτην νυκτός· καὶ μέλλοντος τοῦ βασιλέως ἐξέρχεσθαι, ἀνοίγεται ἡ πύλη τοῦ Σπαθαρικίου, καὶ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου εἰσελθόντων καὶ τὰ σαγία αὐτῶν φορούντων, προσκυνοῦσι τὸν βασιλέα· ὁ δὲ βασιλεύς, δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν, ἐξέρχεται. Οἱ δὲ πατρίκιοι ἅμα τῶν δομεστίκων ἐκδέχονται τὸν βασιλέα ἔξω τῆς πύλης τοῦ Σπαθαρικίου, ὡσαύτως καὶ οἱ βασιλικοὶ προσκυνήσαντες διέρχονται ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως· ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπό τε τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν βασιλικῶν, διέρχεται διὰ τῆς Μανναύρας καὶ τῶν ἀνωτέρων αὐτῆς διαβατικῶν, καὶ διὰ τῆς ξυλίνης σκάλας ἀνελθών, εἰσέρχεται ἐν τοῖς κατηχουμενίοις τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, εἶθ' οὕτως ἅψας κηροὺς καὶ εὐξάμενος, παρακύπτει ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσιν. Ἔπειτα ἀλλάσσουσιν οἱ τοῦ κουβουκλείου ἄρχοντες, οἱ δὲ κουβικουλάριοι τὰ καμίσια αὐτῶν καὶ μόνον, οἱ δὲ πατρίκιοι χλανίδια λιτά. Εἶτα κελεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ προσκαλεῖται ὁ πατριάρχης, καὶ ὀλίγον μετὰ τοῦ βασιλέως καθεσθεὶς ἐξέρχεται, καὶ ἄπεισιν ἐν τῷ μικρῷ σεκρέτῳ, ἔνθα πρόκεινται τὰ τίμια 1.117 ξύλα, ἐκδεχόμενος τὸν βασιλέα. Ἀρχομένης δὲ τῆς ἐκκλησίας τό· "Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ", ἀπέρχεται ὁ βασιλεύς, δηριγευόμενος ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου εἰς προσκύνησιν τῶν τιμίων ξύλων, καὶ προσκυνήσας τὰ τίμια ξύλα, ἐξέρχεται ἐν τῷ μεγάλῳ σεκρέτῳ, καὶ ἐπιδίδωσιν αὐτῷ ὁ πατριάρχης κηρίον λιτανίκιν ἄνευ φιαλίου. Ἐν δὲ τῷ αὐτῷ σεκρέτῳ δέχονται τὸν βασιλέα οἱ πατρίκιοι ἅμα τῇ συγκλήτῳ, βαστάζοντες κηρία ἄνευ φιαλίων, οὐ πίπτουσι δέ· εἶτα ὁ βασιλεὺς μετὰ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου καὶ πατρικίων καὶ πάσης τῆς συγκλήτου, ὀψικεύων τὰ τίμια ξύλα, κατέρχεται διὰ τοῦ μεγάλου κοχλιοῦ, καὶ ἐκκλίνας τὸ εὐώνυμον μέρος, διέρχεται διὰ τοῦ διδασκαλείου, ἔνθα ἐπιγέγραπται τὰ πασχάλια, καὶ τὰ βάθρα κατελθών, εἰσέρχεται διὰ τῆς μεγάλης πύλης τοῦ νάρθηκος, καὶ τὰς βασιλικὰς πύλας καταλαβών, ἵσταται, ἐπιδοὺς τῷ πραιποσίτῳ κηρίον, ὅπερ κατέχει, καὶ ἕτερα παρ' αὐτοῦ λαβὼν καὶ εὐξάμενος, ἐπιδίδωσιν αὐτὰ τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως. Ἔπειτα λαμβάνει τὸ λιτανίκιν αὐτοῦ πάλιν παρὰ τοῦ
40
πραιποσίτου, καὶ προσκυνήσας τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον, διέρχεται μετὰ τοῦ πατριάρχου μέσον τοῦ ναοῦ, καὶ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τοῦ ἄμβωνος εἰσέρχεται διὰ τῆς σωλέας, τῶν πατρικίων ἑστώτων εἰς τὴν σωλέαν, καὶ βασταζόντων τὰ αὐτῶν κηρία. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν ἑστώς, ἐπιδίδωσι τῷ πραιποσίτῳ τὸ ἴδιον κηρίον, καὶ ἕτερα παρ' αὐτοῦ λαβὼν καὶ εὐξάμενος, ἐπιδίδωσιν αὐτὰ αὐτῷ, καὶ εἰς τὸ θυσιαστήριον εἰσελθών, καὶ τὰ τίμια ξύλα προσκυνήσας, ἐξέρχεται, εἶθ' οὕτως ὑποστρέψας διὰ τῆς σωλέας, ἀνέρχεται τρίτον βάθρον τοῦ ἄμβωνος ἢ καὶ τέταρτον, καὶ ἵσταται ἐκεῖσε, κρατῶν τὸ κηρίον· οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου ἄρχοντες ἵστανται ἐν τῇ σωλέᾳ ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, οἱ δὲ εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι ἐξ εὐωνύμου τοῦ ἄμβωνος 1.118 εἰς τὸ σκάμνον, οἱ δὲ τοῦ μαγλαβίου ὀπίσω τῶν εὐνούχων πρωτοσπαθαρίων, ἴσον τοῦ ἀριστεροῦ μέρους τοῦ ἄμβωνος, διὰ τὸ μὴ διοδεύειν τινὰ ἐνώπιον τοῦ βασιλέως. Τοῦ δὲ πατριάρχου ἀνελθόντος μετὰ τῶν τιμίων ξύλων εἰς τὸν ἄμβωνα, ἐπιδίδωσιν ὁ βασιλεὺς τὸ λιτανίκιν αὐτοῦ κηρίον τῷ πραιποσίτῳ, καὶ λαβὼν ἕτερα τῆς προσευχῆς, ἵσταται μετ' αὐτῶν, ἕως ἂν ὑψώσῃ ἐν τοῖς τέσσαρσι μέρεσι τοῦ ἄμβωνος. Εἶτα ἐπιδιδοὺς ὁ βασιλεὺς τοὺς κηροὺς τῷ πραιποσίτῳ, κατέρχονται ἀμφότεροι διὰ τῆς σωλέας, ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ θυσιαστήριον. Προτιθεμένων τῶν τιμίων ξύλων, καὶ τοῦ βασιλέως εὐξαμένου καὶ προσκυνήσαντος τὰ τίμια ξύλα, ἐξέρχεται διὰ τοῦ πλαγίου τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ διασώζει αὐτὸν ὁ πατριάρχης μέχρι τοῦ Ἁγίου Φρέατος. Κἀκεῖσε ἀλλήλους ἀσπασάμενοι, ὁ μὲν βασιλεὺς μετὰ τῆς προελεύσεως εἰσέρχεται διὰ τῆς μικρᾶς πύλης τῆς Χαλκῆς, ἐν ᾗ ἵσταται μέρος τῶν Πρασίνων καὶ κατασφραγίζει τὸν βασιλέα, ἕως ἂν διέλθῃ, καὶ οὐδὲν ἕτερον ποιεῖ. Τοῦ δὲ βασιλέως εἰσελθόντος εἰς τὴν Χαλκῆν, δέχεται αὐτὸν μέρος τῶν Βενέτων ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ τρικλίνου, καὶ κατασφραγίζει τὸν βασιλέα, ὃν τρόπον καὶ οἱ Πράσινοι· τὰς δὲ Σχολὰς καὶ τὰ Ἐκσκούβιτα διελθών, ἀπέρχεται διὰ τοῦ Κονσιστωρίου, καὶ μένει ἡ σύγκλητος ἐκεῖσε, ὑπερευχομένη τὸν βασιλέα· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους·" διελθόντα δὲ τὸν Ὀνόποδα, δέχεται αὐτὸν ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ τῶν σιλεντιαρίων, καὶ αὐτοὶ ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα, οἱ δὲ πατρίκιοι εἰς τὸ στενὸν καὶ αὐτοὶ ὁμοίως ποιοῦσι. Καὶ διελθὼν διὰ τοῦ Αὐγουστέως εἰσέρχεται εἰς τὸ παλάτιον, καὶ εὐθέως ἀπαλλάσσουσιν οἱ ἄρχοντες πάντες, καὶ μένουσιν ἀπὸ σκαραμαγγίων. Χρὴ εἰδέναι ὅτι τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ προέλευσις οὐκ εἰσέρχεται.
1.119 ΛΒʹ (ΚΓʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἑορτῇ καὶ προελεύσει τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν κατὰ σάρκα Γεννήσεως. Προέρχονται ἅπαντες ἠλλαγμένοι ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῆς Ἀψίδος, φοροῦντες οἱ πατρίκιοι καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου καὶ οἱ τὰ πρῶτα ὀφφίκια κατέχοντες χλανίδια, οἱ μὲν τύρεα καὶ μηλινοκάθρυπτα, ὁμοίως καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου τύρεα, οἱ δὲ ταῶνας κογχευτούς, ἕτεροι μαρζαύλια· καθυπουργοῦσι δὲ οἱ αὐτοὶ μετὰ τῶν αὐτῶν χλανιδίων μέχρι τῆς πρὸ μιᾶς ἡμερῶν παραμονῆς τῶν Φώτων. Τοῦ δὲ παλατίου ἀνοίξαντος, οἵ τε πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου εἰσέρχονται εἰς τὸ ἡμικύκλιον τῆς Ἀψίδος, ὡσαύτως καὶ οἱ ἐξ ἔθους εἰσερχόμενοι, καὶ πάντων ἐν τῷ παλατίῳ εἰσελθόντων, οἱ μὲν πατρίκιοι ἅμα τῶν στρατηγῶν τε καὶ δομεστίκων δέχονται τὸν βασιλέα ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῆς Ἀψίδος, ἤγουν τοῦ Τρικόγχου· οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες εἰσερχόμενοι διὰ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων μʹ. Κἀκεῖθεν δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν ὁ βασιλεὺς διέρχεται διὰ τῆς Δάφνης εἰς τὴν Ἁγίαν Τριάδα, κἀκεῖσε κηροὺς ἅψας, ἐξέρχεται διὰ τῆς πλαγίας τοῦ βήματος καὶ εἰσέρχεται, ἔνθα τὰ λείψανα τῶν ἁγίων ἀπόκεινται, ἅπτων ἐκεῖσε κηρούς, ὡσαύτως ἅπτει κηροὺς καὶ εἰς τὸν βαπτιστῆρα ἔξω εἰς τοὺς σταυρούς. Διοδεύων δὲ διὰ τοῦ Αὐγουστέως, εἰσέρχεται εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον, 1.120 ἅψας δὲ κἀκεῖσε κηροὺς καὶ εὐξάμενος, ἐξέρχεται, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, ἐκδεχόμενος τὸν καιρόν. Τοῦ δὲ τῆς καταστάσεως εἰσελθόντος καὶ ἐνέγκαντος ἀπόκρισιν τῷ πραιποσίτῳ, ὅτι ἤγγικεν ἡ ὥρα, εἰσέρχεται ὁ πραιπόσιτος, καὶ λέγει τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐξέρχεται ἀπὸ τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ, καὶ τὴν χλανίδα αὐτοῦ περιβαλλόμενος διὰ τῶν βεστητόρων, καὶ
41
ἐξελθόντων αὐτῶν, στέφεται ὑπὸ τοῦ πραιποσίτου καὶ ἐξέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως εἰς τὸ στενόν, ἑστώτων πρωτοσπαθαρίων βαρβάτων ἔξω τῆς πύλης ἐξ εὐωνύμων εἰς τὸ βῆλον, καὶ τοῦ βασιλέως ἐκεῖσε μετὰ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου στάντος, νεύει τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος δίδωσι νεῦμα τῷ ὀστιαρίῳ εἰς τὸ βῆλον κάτω, καὶ εἰσέρχονται οἱ πατρίκιοι εἰς τὸ στενὸν μετὰ τῶν στρατηγῶν, καὶ προσκυνοῦσι τὸν βασιλέα, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, λέγει· "Κελεύσατε." Εἶθ' οὕτως ὁ βασιλεὺς διέρχεται, δηριγευόμενος ὑπό τε τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ βεστήτορες, βαστάζοντες τὸν σταυρόν, διέρχονται ἐνώπιον τῶν πατρικίων καὶ τῆς συγκλήτου δι' ὅλης τῆς προελεύσεως· τοῦ δὲ βασιλέως ἐξελθόντος τὴν τοῦ πουλπίτου πύλην, ἤγουν εἰς τὸν Ὀνόποδα, καὶ στάντος αὐτοῦ ἐκεῖσε, αὖθις πεσόντες οἱ πατρίκιοι καὶ οἱ λοιποί, ἱσταμένου τοῦ τῆς καταστάσεως ἔμπροσθεν, λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ κατέρχονται πάντες εἰς τὸ Κονσιστώριον, καὶ στάντος τοῦ βασιλέως ὑποκάτω τοῦ καμελαυκίου εἰς τὸν πορφυροῦν λίθον, προσκυνοῦσι πάντες οἱ προειρημένοι μετὰ πάσης τῆς συγκλήτου, ἑστῶτος καὶ σιλεντιαρίου ἔμπροσθεν τῆς πύλης· εἶτα νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος 1.121 τῷ σιλεντιαρίῳ, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Τὸ δὲ βασιλικὸν ἄρμα βαστάζοντες σπαθάριοι βασιλικοὶ διοδεύουσιν ὄπισθεν τῶν βαρβάτων πρωτοσπαθαρίων ἐν ἑκάστῃ προελεύσει οὕτως, καὶ διέρχονται ἅπαντες διὰ τῶν Ἐκσκουβίτων. Ἔμπροσθεν δὲ τῶν τριῶν πυλῶν τοῦ Κονσιστωρίου ἀντικρὺ ἵσταται ὁ κλῆρος τοῦ Κυρίου, βαστάζων σταυρὸν καὶ θυμιατόν, καὶ προσκυνήσας τὸν σταυρὸν ὁ βασιλεύς, ὡς εἴθισται αὐτῷ κατὰ προέλευσιν ποιεῖν, διέρχεται διὰ τῶν Ἐκσκουβίτων, ὀψικευόμενος ὑπό τε τῆς συγκλήτου καὶ τῶν σκευῶν κατὰ τάξιν ἔμπροσθεν τοῦ μεγάλου σταυροῦ ἔνθεν κἀκεῖσε. Τοῦ δὲ βασιλέως μέλλοντος τὴν μεγάλην πύλην τῶν Ἐκσκουβίτων διελθεῖν, εἰ μέν εἰσι σκρίβωνες μέλλοντες προβληθῆναι τῇ τάξει ταύτῃ, στάντος τοῦ βασιλέως μέσον τῆς πύλης, εἰσάγει ὁ δομέστικος τῶν ἐκσκουβίτων καὶ ὁ τῆς καταστάσεως, κρατοῦντες τὸν σκρίβωνα. Καὶ λαβὼν ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου τὸ βεργίον, ἐπιδίδωσι τῷ σκρίβωνι· εἶτα λαβὼν τὸ βεργίον, ἀπέρχεται καὶ ἵσταται ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ. Καὶ κατελθὼν τὸ μέγα πούλπιτον ὁ βασιλεὺς καὶ εἰς τὰς Σχολὰς εἰσελθὼν ἔνδον τῆς πύλης εἰς τὸ στρογγύλον, ἔνθα ὁ σταυρὸς ἵσταται καὶ οἱ τοῦ λογοθεσίου, ἅπτει κἀκεῖσε κηρούς, καὶ στὰς ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ στρογγύλου, εἰ μέν εἰσι κόμητες οἱ μέλλοντες προβληθῆναι, προβάλλονται οὕτως· Κρατοῦσιν ὅ τε δομέστικος τῶν σχολῶν καὶ ὁ τῆς καταστάσεως τὸν μέλλοντα προβληθῆναι κόμητα, καὶ ἄγουσιν αὐτὸν πρὸς τὸν βασιλέα· ὁ δὲ βασιλεὺς λαβὼν παρὰ τοῦ πραιποσίτου ὠρατίωνα, ἐπιδίδωσιν αὐτῷ, ἀπέρχεται καὶ ἵσταται ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ· ὁμοίως δὲ ἐάν εἰσι καὶ δομέστικοι ἢ καὶ προτήκτωρες μέλλοντες προβληθῆναι, κρατούμενοι ὑπό τε τοῦ δομεστίκου τῶν σχολῶν καὶ τοῦ τῆς καταστάσεως, ἄγονται πρὸς τὸν βασιλέα, ὁ δὲ βασιλεὺς λαβὼν παρὰ τοῦ ἐπὶ τοῦ κανικλείου τὰ χαρτία, οἷα 1.122 τῶν ὑπάτων, ἐπιδίδωσι τοῖς προβαλλομένοις, καὶ ἀπελθόντες ἵστανται ἐν τῇ τάξει αὐτῶν. Ὁ δὲ βασιλεὺς διέρχεται διὰ τῶν Σχολῶν, καὶ ἐν τῇ πέμπτῃ Σχολῇ ἐλθών, ἅπτει ἐκεῖσε εἰς τὸν σταυρὸν κηροὺς καὶ στάντος αὐτοῦ ἐν τῇ τῆς πέμπτης Σχολῆς πύλῃ, δέχεται αὐτὸν ὁ περατικὸς δῆμος τῶν Βενέτων καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν λιβελλάριον, ὁ δὲ βασιλεὺς δίδωσι τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος κουβικουλαρίῳ, καὶ τοῦ δομεστίκου καὶ τοῦ τῆς καταστάσεως στάντων ἐν τῷ τόπῳ αὐτῶν, εὐφημοῦντος καὶ τοῦ δήμου τὸν βασιλέα, ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν κατασφραγίζει μετὰ τῆς χροακῆς αὐτοῦ ἧς φορεῖ χλανίδος. Καὶ τοῦ δήμου ἐκτελέσαντος τὰς ἐξ ἔθους εὐφημίας, ὁ βασιλεὺς διέρχεται διὰ τῶν Σχολῶν καὶ ἐξέρχεται τὴν μεγάλην πύλην τῆς Χαλκῆς, εἶτα διοδεύων διὰ τῆς μέσης, εἰσέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστίωνος. Αἱ δὲ λοιπαὶ δοχαὶ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων καὶ δήμου τῶν Βενέτων καὶ αὐτοὶ εὐφημοῦσι, καὶ ἐπιδιδόντες τὰ λιβελλάρια, ποιοῦντες καὶ σταυρία, ὁ δημοκράτης τῶν Πρασίνων καὶ οἱ δύο δήμαρχοι τῶν μερῶν ἐκτελοῦσιν ἅπαντα ἀκολούθως, ὃν τρόπον καὶ ὁ δομέστικος τῶν Σχολῶν ἐξετέλεσεν. Καὶ εἰσελθόντος τοῦ βασιλέως πρὸ τοῦ νάρθηκος ἔνδον τοῦ βήλου, λαμβάνει ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ νάρθηκι, καὶ δέχεται αὐτὸν ὁ πατριάρχης, εἶτα προσκυνήσαντες ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, κρατήσαντες
42
ἀλλήλων τὰς χεῖρας, διέρχονται μέχρι τῶν βασιλικῶν πυλῶν, κἀκεῖσε στὰς ὁ βασιλεὺς ἅπτει κηρούς, καὶ τοῦ πατριάρχου ἐκτελέσαντος τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου τῆς θείας λειτουργίας, ἐπιδίδοι ὁ βασιλεὺς τῷ τῆς καταστάσεως. Καὶ ἀσπασάμενος ὁ βασιλεὺς τὸ ἄρχαντον Εὐαγγέλιον, εἰσέρ 1.123 χεται μέσον διὰ τοῦ ναοῦ, καὶ διὰ τῆς πλαγίας τοῦ ἄμβωνος καὶ τῆς σωλαίας διελθών, ἵσταται ἐνώπιον τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ λαβὼν κηρία ἀπὸ τοῦ πραιποσίτου καὶ εὐξάμενος, ἐπιδιδοῖ αὐτὰ πάλιν τῷ πραιποσίτῳ καὶ εἰσέρχεται ἔνδον εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ ὑφαπλοῖ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ δύο εἰλιτά, ἀσπαζόμενος δύο ἱερὰ ποτήρια καὶ δύο ἱεροὺς δίσκους καὶ τὰ σπάργανα τοῦ Κυρίου· εἶτα λαβὼν ἀπὸ τοῦ πραιποσίτου ἀποκόμβιον ὁ βασιλεύς, τίθησιν αὐτὸ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ καὶ ἐξέρχεται διὰ τῆς πλαγίας τοῦ βήματος, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸ μητατώριον, ἅπτων κἀκεῖσε κηρούς. Τελουμένης δὲ τῆς θείας λειτουργίας, ἡνίκα μέλλουσι τὰ ἅγια διέρχεσθαι, ἐξέρχεται ὁ βασιλεύς, δηριγευόμενος ὑπό τε τῶν πατρικίων καὶ λοιπῶν ἀρχόντων, καὶ κατέρχεται διὰ τῆς πλαγίας τοῦ ναοῦ, καὶ ἀπέρχεται, ἔνθα ἵσταται τὸ κηρίον, ὅπερ μέλλει βαστάξαι, καὶ πλησιάσαντος τοῦ βασιλέως εἰς τὸν τόπον, ἐν ᾧ ἵσταται τὸ κηρίον αὐτοῦ, ἵσταται ἡ σύγκλητος ἔνθεν κἀκεῖθεν, καὶ διέρχεται μέσον αὐτῶν. Καὶ πλησιάσαντος τῇ λαμπάδι αὐτοῦ, ἤγουν τῷ κηρίῳ, λαμβάνει αὐτὸ ὁ πραιπόσιτος καὶ ἐπιδιδοῖ τῷ βασιλεῖ, καὶ λαβὼν αὐτό, αὖθις ὑποστρέφει, ὀψικευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων, καὶ διέρχεται ὄπισθεν αὐτῶν, ὀψικεύων τὰ ἅγια, καὶ εἰσέρχεται διὰ τῆς σωλαίας, καὶ τῶν ἁγίων θυρῶν πλησίον γενόμενος, ἐπιδίδωσι τὸ κηρίον τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος τίθησιν αὐτὸ ἐπάνω τῆς σωλαίας, πλησίον τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ πλησίον αὐτοῦ ἑστὼς ὁ βασιλεύς, ἐκδέχεται ἐκεῖσε, ἕως ἂν διέλθωσι τὰ ἅγια, καὶ προσκυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους, ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης. Ἀπέρχεται πάλιν ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ μητατώριον· ἡνίκα δὲ ἐγγίσῃ ὁ ἀσπασμός, ἐξέρχεται πάλιν, καὶ ἀπελθὼν ἀσπάζεται τὸν πατριάρχην, μητροπολίτας τε καὶ ἐπισκό 1.124 πους, ἄρχοντάς τε τῆς Ἐκκλησίας καὶ κληρικοὺς τοὺς ἐξ ἔθους ἀσπαζομένους τὸν βασιλέα, ὁμοίως καὶ τρία φωτίσματα, καὶ στάντος τοῦ βασιλέως ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ εἴθισται αὐτὸν πάντοτε διδόναι τὴν ἀγάπην τοῖς ἄρχουσιν, εἰσέρχονται οἱ πατρίκιοι, στρατηγοί τε καὶ δομέστικοι, καὶ οἱ τὰ πρῶτα ὀφφίκια κατέχοντες, οἱ δήμαρχοι καὶ ὁ τῆς καταστάσεως, ἅπαντες δὲ οὗτοι κατὰ τὰς ἰδίας αὐτῶν τάξεις προσκυνοῦντες, ἀσπάζονται καὶ ἵστανται εἰς τὰς ἰδίας αὐτῶν τάξεις τε καὶ στάσεις ἔνθεν κἀκεῖσε, καὶ μετὰ τὸ ἀσπάσασθαι τὸν βασιλέα πάντας τοὺς προρρηθέντας, προσκυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης. Πάλιν ἀπέρχεται ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ μητατώριον, καὶ τῆς θείας κοινωνίας καταλαβούσης, ὁ τῆς καταστάσεως δηλοῖ τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ὁ πραιπόσιτος τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐξέρχεται δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων, καὶ πλησίον τοῦ πατριάρχου γενόμενος πρὸς τὸ κοινωνῆσαι τοῦ ἀχράντου σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, κρατοῦσι δύο ὀστιάριοι δουμνικάλιον ἡπλωμένον, καὶ δεξάμενος τὸ τίμιον δῶρον ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, ἀσπάζεται τὸν πατριάρχην, καὶ τὸ πούλπιτον κατελθὼν καὶ σφραγίσας ἐκ τρίτου, κοινωνεῖ τὸ ἅγιον δῶρον. Εἶθ' οὕτως ἀνέρχεται τὸ αὐτὸ πούλπιτον καὶ ὑφαπλοῦσιν οἱ ὀστιάριοι τὸ δουμνικάλιν ὑποκάτω, καὶ λαβὼν τὸ νᾶμα παρὰ τοῦ πατριάρχου, κατέρχεται, καὶ εὐξάμενος προσκυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους, εἶτα ὑποστρέψας εἰσέρχεται εἰς τὸ μητατώριον καὶ κραματίζει μετὰ τῶν πατρικίων καὶ λοιπῶν ἀρχόντων, οὓς ἂν κελεύσῃ. Εἶτα περιβάλλεται διὰ τῶν βεστητόρων τὴν χλανίδα αὐτοῦ, καὶ κελεύει τῷ πραιποσίτῳ προσκαλέσασθαι τὸν πατριάρχην, καὶ διέρχεται μετὰ τοῦ βασιλέως ἕως τοῦ Ἁγίου Φρέατος, κἀκεῖσε στάντος τοῦ βασιλέως, κράζει ὁ ἄργυρος τοὺς εἰωθότας λαμβάνειν τὰ χρυσᾶ βαλαντίδια. Ὁ 1.125 οὖν πραιπόσιτος λαμβάνων ἐκ τοῦ ἀργύρου τὰ βαλαντίδια, ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς δίδωσιν οὓς κράζει ὁ ἄργυρος, καὶ εἰσελθὼν ἔνδον τοῦ βήλου μετὰ τῶν τοῦ κουβουκλείου ἀρχόντων, ἐπιδίδωσιν ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα τῷ πατριάρχῃ, κἀκεῖνος στέφει τὸν βασιλέα, καὶ εἶθ' οὕτως ἐπιδίδωσιν ὁ πατριάρχης εὐλογίας τῷ βασιλεῖ, εἶτα λαβὼν ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀποκόμβιον, ἀντιδίδωσι τῷ πατριάρχῃ, ὁ δὲ πατριάρχης ἀντιδίδωσι τῷ βασιλεῖ ἀλειπτά. Καὶ ἀλλήλους ἀσπασάμενοι, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς καὶ ἵσταται ἔξω τῆς πύλης τοῦ Ἁγίου Φρέατος τῆς ἐξαγούσης εἰς τὸν ἔμβολον, κἀκεῖσε δέχεται αὐτὸν τὸ
43
μέρος τῶν Βενέτων, φοροῦντος τοῦ δημάρχου χλανίδα βένετον, καὶ ἀκτολογοῦσιν, ὡς εἴθισται αὐτοῖς, εὐφημοῦντες τὸν βασιλέα, ὁμοίως καὶ οἱ τοῦ περατικοῦ δήμου δημοκράται καὶ ὁ δήμαρχος τῶν Πρασίνων τοῦτο ἐκτελοῦσι κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν. Καὶ αὖθις διέρχεται διά τε τῶν Σχολῶν καὶ τῶν Ἐκσκουβίτων, κἀκεῖσε ἵσταται ἡ σύγκλητος ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, λέγουσα· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους" καὶ μένουσιν ἐκεῖσε· εἰς δὲ τὸν Ὀνόποδα μένει ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ σιλεντιαρίων ὑπερευχόμενοι καὶ αὐτοὶ τὸν βασιλέα. Οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ οἱ στρατηγοὶ ἵστανται εἰς τὸ στενόν, ὁμοίως ὑπερευχόμενοι, ὥσπερ ἡ σύγκλητος, καὶ μένουσιν ἐκεῖσε. Τῶν δὲ τοῦ κουβουκλείου εἰσελθόντων εἰς τὸν Αὐγουστέα καὶ στάντων δίκην τοῦ Π στοιχείου, καὶ τοῦ βασιλέως εἰσελθόντος, εὐθέως αἱ μεγάλαι πύλαι τοῦ Αὐγουστέως ἀσφαλίζονται, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος, λέγει ῥωμαϊκῇ διαλέκτῳ· "Δίθ"· ἀποκριθεὶς δὲ τῶν τοῦ κουβουκλείου εἷς λέγει· "Καλῶς", καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου ἀποκριθέντες λέγουσι ῥωμαϊστί· "Ἤλθετε, μούλτους ἄννους, φιλληκήσιμε". Εἶθ' οὕτως 1.126 εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ Ὀκτάγωνον, καὶ λαβόντος τοῦ πραιποσίτου τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, εἰσέρχονται οἱ βεστήτορες καὶ ἀπαλλάσσουσι τὴν χλανίδα αὐτοῦ. Εἶθ' οὕτως εἰσέρχεται εἰς τὸν κοιτῶνα αὐτοῦ. Εἶτα ἐξελθὼν ἀκουμβίζει, καὶ ἀναστὰς περιβάλλεται τὸ σαγίον αὐτοῦ, καὶ δηριγευόμενος ὑπό τε τοῦ μαγλαβίου καὶ τῶν τοῦ κουβουκλείου εἰσέρχεται εἰς τὸ παλάτιον· οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου, στάντες ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, λέγουσι τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ ἀναχωρεῖ ἕκαστος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ.
1.127 ΛΓʹ (ΚΔʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ αʹ Ἰαννουαρίου μηνός, τοῦ Ἁγίου Βασιλείου. Τῆς συνήθους καὶ καθημερινῆς προελεύσεως γινομένης ἐν τῷ ἱερῷ παλατίῳ, καὶ πάντων μετὰ ἀλλαξίμων προερχομένων διὰ τὰς τῆς δωδεκαημέρου ἑορτασίμους ἡμέρας, περὶ ὥραν δευτέραν ζητοῦσιν οἱ δεσπόται τὸν πραιπόσιτον, καὶ εἰσερχόμενος μετὰ καὶ τῶν ἐπὶ τῶν ἀλλαξίμων, ἐνδύουσι τοὺς δεσπότας τὰς ἑαυτῶν χλαμύδας, καὶ εἰσέρχονται οἰκειακῶς οἱ δεσπόται διὰ τοῦ μάκρωνος τοῦ κοιτῶνος εἰς τὸν νάρθηκα τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου. Οἱ δὲ μάγιστροι καὶ πατρίκιοι καὶ λοιποὶ συγκλητικοὶ μετὰ καὶ τοῦ κουβουκλείου, εἰ μέν ἐστιν εὐδία, ἵστανται ἐν τῷ τοῦ Χρυσοτρικλίνου ἡλιακῷ, εἰ δὲ οὐκ ἔστιν εὐδία, ἵστανται ἔνδον τοῦ Χρυσοτρικλίνου. Καὶ εἶθ' οὕτως ἐπαίρουσιν οἱ δεσπόται τὴν λιτὴν ἀπὸ τοῦ ναοῦ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, καὶ ἀπέρχονται λιτανεύοντες εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Βασιλείου, κἀκεῖσε ἀποδιδόντες τὴν λιτήν, ἵστανται μέχρι τῆς ἀπολύσεως τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου, καὶ μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς ἐκτενοῦς εἰσέρχονται πάλιν οἰκειακῶς ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, [Συνέβη δὲ καὶ τοῦτο γενέσθαι τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, ἰνδικτιῶνι γʹ, τῆς λιτῆς τελεσθείσης, καθὼς προείρηται, μετὰ 1.128 τὴν τῆς λειτουργίας ἀπόλυσιν ἐγένετο μεταστάσιμον καὶ ἀπῆλθον πάντες οἱ ἄρχοντες ἐν τῇ Μανναύρᾳ. Οἱ δὲ φιλόχριστοι βασιλεῖς ἀπήλθοσαν, ἀπὸ διβητησίων περιβεβλημένοι καὶ τὰ χρυσοπερίκλειστα σαγία, καθίσαντες ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Μανναύρας, καὶ δὴ πάσης τῆς καταστάσεως τῆς δοχῆς τελεσθείσης, περιεβάλλοντο τὰς ἑαυτῶν χλαμύδας καὶ τὰ τούτων στέμματα, καὶ ἀνελθόντες ἐκάθισαν ἐν τῷ νεοκατασκευάστῳ σένζῳ τῷ ἱσταμένῳ ἐν τῷ τοιούτῳ τῆς Μανναύρας τρικλίνῳ·] ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ἔξωθεν διΐστησι τὰ βῆλα, καθὼς ἡ συνήθεια ἔχει, μαγίστρους, πατρικίους καὶ λοιποὺς συγκλητικούς, καὶ ὅτε πάντα καλῶς εὐτρεπισθῶσιν, ὑπομιμνήσκεται ὁ βασιλεύς, καὶ οἱ δεσπόται περιβάλλονται τὰς χλαμύδας καὶ τὰ στέμματα καὶ ἀνιόντες καθέζονται ἐπὶ τῶν ἑαυτῶν θρόνων. Καὶ εὐθέως διὰ νεύματος τοῦ πραιποσίτου εἰσέρχεται τὸ κουβούκλειον, καὶ μετὰ τὸ εἰσελθεῖν τὸ κουβούκλειον καὶ σταθῆναι δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ, καθὼς ἡ συνήθεια τῶν δοχῶν ἔχει, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ ὀστιαρίῳ τῷ τὴν χρυσῆν ῥάβδον κατέχοντι, καὶ ἐξερχόμενος ὁ ὀστιάριος εἰσάγει βῆλον αʹ· τοὺς μαγίστρους, βῆλον βʹ· τοὺς πατρικίους, βῆλον γʹ· τοὺς συγκλητικούς, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἂν βῆλα ἔχει ἡ συνήθεια καὶ ἡ τάξις τῶν δοχῶν. Καὶ μετὰ τὸ σταθῆναι πάντας, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ ὀστιαρίῳ τῷ τὴν χρυσῆν βέργαν κατέχοντι, καὶ εἰσελθὼν εἰσάγει βῆλον αʹ· τὸν μάγιστρον καὶ ἄρχοντα τοῦ Ταρῶ. Καὶ δὴ
44
τούτου εἰσελθόντος, ὑπὸ τοῦ κατεπάνω τῶν βασιλικῶν κρατουμένου καὶ τοῦ λογοθέτου τοῦ δρόμου, καὶ πεσόντος καὶ προσκυνήσαντος τοὺς δεσπότας, φέρουσιν αὐτὸν ὡς ἀπὸ ὀλίγου διαστήματος τοῦ βασιλικοῦ θρόνου. Καὶ ὑπὸ τοῦ λογοθέτου ἐρωτώμενος τὰς συνήθεις ἐρωτήσεις, εἰσάγει ὁ πρωτονοτάριος τοῦ δρόμου τὸ τούτου κανίσκιον, καὶ δὴ μετὰ 1.129 τὴν συμπλήρωσιν τοῦ κανισκίου πάλιν ἐπὶ τῆς γῆς πεσών, προσκυνήσας ἐξέρχεται. Καὶ πάλιν διὰ νεύματος τοῦ πραιποσίτου, κατέρχεται ὁ ὀστιάριος ὁ τὴν χρυσῆν βέργαν κατέχων, καὶ εἰσάγει βῆλον βʹ· τοὺς φίλους Βουλγάρους τοὺς κατὰ τύπον ἐρχομένους, συνεορτάσοντας τοῖς φιλοχρίστοις δεσπόταις, καὶ ἐπὶ τούτων τῆς προρρηθείσης τάξεως ἐπακολουθησάσης, ἐξέρχονται καὶ αὐτοί. Καὶ πάλιν διὰ νεύματος τοῦ πραιποσίτου κατέρχεται ὁ ἕτερος ὀστιάριος ὁ τὴν χρυσῆν βέργαν κατέχων, καὶ εἰσάγει βῆλον γʹ· τοὺς προκρίτους ἀνθρώπους τοῦ μαγίστρου καὶ ἄρχοντος τοῦ Ταρῶ, καὶ ἐπ' αὐτῶν τῆς προρρηθείσης τάξεως ἐπακολουθησάσης, ἐξέρχονται καὶ αὐτοί. Καὶ τούτων οὕτως τελεσθέντων, καὶ τοῦ πραιποσίτου εἰπόντος· "Κελεύσατε," πάντων ἐπευξαμένων τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους," ἐξέρχονται οἵ τε μάγιστροι καὶ πατρίκιοι καὶ συγκλητικοὶ καὶ οἱ λοιποὶ πάντες, καὶ εἶθ' οὕτως πάλιν τοῦ πραιποσίτου εἰπόντος τό· "Κελεύσατε," ἐπεύχονται οἱ τοῦ κουβουκλείου, καθὼς προείρηται, καὶ ἐξέρχονται καὶ αὐτοί. Καὶ εὐθέως κατίασιν οἱ δεσπόται ἀπὸ τῶν θρόνων, καὶ τὰ τούτων ἐκβάλλοντες στέμματα καὶ χλανίδια, καὶ περιβαλλόμενοι τὰ χρυσοπερίκλειστα σαγία, εἰσέρχονται ἐν τῷ θεοφυλάκτῳ αὐτῶν παλατίῳ. Ὁ δὲ μάγιστρος ὁ Ταρωνίτης καὶ οἱ φίλοι Βούλγαροι ἐν τοῖς ἰδίοις ἀπέρχονται ἀπλήκτοις, αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ μὴ συνεστιώμενοι τοῖς βασιλεῦσιν.
1.130 ΛΑʹ (ΚΕʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ παραμονῇ τῶν Ἁγίων Φώτων . Εἰσέρχεται ὁ πραιπόσιτος, ὥραν δευτέραν τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἢ καὶ τρίτην ἤγουν τῆς παραμονῆς τῶν Φώτων, εἰς τὸν βασιλέα, ὑπομιμνήσκων αὐτὸν περὶ τοῦ πατριάρχου, ὅπως ἑσπέρας εἰς τὸν ἁγιασμὸν ἔλθῃ, καὶ ὁποίαν ὥραν κελεύει παραγενέσθαι αὐτόν, ἢ πρῶτον ἁγιάσας εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τὴν Μεγάλην, εἶθ' οὕτως ἔλθῃ, ἁγιάσων εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, ἢ πρῶτον ἁγιάσῃ εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον καὶ εἶθ' οὕτως ὑποστρέψας ἁγιάσῃ εἰς τὴν Μεγάλην Ἐκκλησίαν, καὶ καθὼς κελεύσῃ ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, ἀποστέλλει κουβικουλάριον καὶ σιλεντιάριον προσκαλέσασθαι τὸν πατριάρχην εἰς τὸν ἁγιασμόν, ἐν ᾗ ὥρᾳ κελεύει ὁ βασιλεύς. Ἰστέον δὲ καὶ τοῦτο ὅτι διὰ τῶν αὐτῶν καὶ τῇ ἑξῆς προσκαλεῖται εἰς τὸ κλητώριον ὁ πατριάρχης. Τὸ δὲ πρωὶ τῇ παραμονῇ ἀλλάξιμα οὐ γίνονται, ἕως ὥραν θʹ· ἀλλάσσει τὸ κουβούκλειον μόνον, καὶ ὅτε λέγει ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία ἀνάγνωσμα τέταρτον ἢ καὶ πέμπτον, ἐλθὼν σιλεντιάριος μηνύει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ βασιλεὺς διέρχεται διὰ 1.131 τῶν διαβατικῶν τοῦ παλατίου, καὶ διὰ τῆς Δάφνης καὶ τοῦ Αὐγουστέως εἰσέρχεται εἰς τὸν κοιτῶνα τῆς Δάφνης, πλησίον τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, κἀκεῖσε λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος, λέγει τοῖς ἱερεῦσιν, ὅπως ἄρξωνται τῆς θείας λειτουργίας εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, ἐν ᾧ ὁ ἁγιασμὸς τελεῖται. Εἰς δὲ τὸν Αὐγουστέα καὶ εἰς τὸ Κονσιστώριον ἀλλάσσουσιν οἱ πατρίκιοι καὶ μόνον· τῇ γὰρ ἑσπέρᾳ ἐκείνῃ ἄλλο ὀφφίκιον οὐκ ἀλλάσσει, εἰ μὴ οἱ πατρίκιοι καὶ τὸ κουβούκλειον. Ὁ δὲ βασιλεύς, φορῶν τὸ διβητήσιον αὐτοῦ καὶ τὸ τζιτζάκιν, ἵσταται εἰς τὸ Ὀκτάγωνον, ἐκτελῶν τὴν θείαν λειτουργίαν· τελεσθείσης δὲ τῆς θείας λειτουργίας, εἰσέρχεται ὁ πατριάρχης εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καὶ ἀρξαμένου αὐτοῦ ἐκτελεῖν τὴν μεγάλην εὐχὴν τοῦ ἁγιασμοῦ, ἐπιδίδωσιν εὐθέως ὁ πραιπόσιτος τῷ βασιλεῖ κηρία, καὶ ἵσταται ὁ βασιλεὺς ὄπισθεν τῆς κολυμβήθρας, ἕως ἂν ἐκτελέσῃ ὁ πατριάρχης ἅπασαν τὴν εὐχήν, οἱ δὲ πρωτοσπαθάριοι οἱ εὐνοῦχοι ὄπισθεν τοῦ βασιλέως ἵστανται ἠλλαγμένοι, ὡσαύτως καὶ οἱ πατρίκιοι ἵστανται, κρατοῦντες κηροὺς βασιλικούς. Τελεσθείσης δὲ τῆς εὐχῆς, ἐπιδίδωσιν ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ ἅπερ κατέχει κηρία, ὁ δὲ πραιπόσιτος τοῖς ἱερεῦσι, καὶ λαβὼν ὁ πατριάρχης ἁγίασμα, ἐπιχέει ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ βασιλέως, ὁ δὲ βασιλεὺς νιψάμενος τὰς χεῖρας καὶ τὴν κεφαλὴν ἀλείψας καὶ τὸ πρόσωπον, καὶ εἰ θέλει, πιὼν ἐξ αὐτοῦ, προσκυνήσαντες
45
ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ἀπέρχεται μὲν ὁ βασιλεὺς εἰς τὸν κοιτῶνα αὐτοῦ, κἀκεῖσε ἔνδον τοῦ βήλου ἑστὼς ἐκδέχεται τὸν πατριάρχην, ἕως ἂν τὴν διακονίαν, ἤγουν τοῦ ἐπιχέειν τὸ ἁγίασμα, ἐκπληρώσῃ, εἴς τε τοὺς πατρικίους, καὶ τοὺς τοῦ κουβουκλείου, στρατηγούς τε καὶ δομεστίκους. Εἶθ' οὕτως μηνύει ὁ πραιπόσιτος τῷ βασιλεῖ, καὶ δίδωσι νεῦμα τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος ἐξελθὼν προσκαλεῖται τὸν πατριάρχην ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, καὶ ἑνοῦνται ἀμφότεροι ὅ τε 1.132 βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης ἐν τῷ Ὀκταγώνῳ, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ πατριάρχης τῷ βασιλεῖ εὐλογίας, ὁ δὲ βασιλεύς, λαβὼν παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀποκόμβιον, ἐπιδίδωσι τῷ πατριάρχῃ. Εἶτα κρατήσαντες ἀλλήλων τὰς χεῖρας ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ἐξέρχονται μέχρι τοῦ Αὐγουστέως, καὶ προσκυνήσαντες ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, ὁ μὲν πατριάρχης ἀπέρχεται ἐν τῇ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ, διασώζουσι δὲ αὐτὸν δύο ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου καὶ ὁ τῆς καταστάσεως καὶ σιλεντιάριοι δύο μέχρι τοῦ Ὀνόποδος ἢ καὶ τοῦ Κονσιστωρίου. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἀπέρχεται ἐν τῷ θεοφυλάκτῳ αὐτοῦ παλατίῳ, καὶ ἐκβαλὼν τό τε τζιτζάκιν καὶ τὸ διβητήσιον, περιβάλλεται σκαραμάγγιον δίασπρον χρυσόκλαβον, καὶ εἶθ' οὕτως καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης. Ὡσαύτως ἀπαλλάσσουσι καὶ οἱ πατρίκιοι, καὶ ἐνδυσάμενοι τὰ σκαραμάγγια αὐτῶν, εἰσέρχονται οἱ κληθέντες εἰς τὸ κλητώριον· ἀπὸ γὰρ τῆς Ἐκκλησίας ἀλλάξιμα οὐκ εἰσίν, οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες παραστάσιμον οὐ ποιοῦσιν. Ἰστέον δὲ ὅτι, τῇ ἑσπέρᾳ ἐκείνῃ, ἤγουν τῇ παραμονῇ τῶν Φώτων, τὰ ἀλλάξιμα διὰ λευκῶν χλανιδίων τελοῦνται, οἱ δὲ πατρίκιοι, τῇ ἑσπέρᾳ ἐκείνῃ, οὐ φοροῦσι χλανίδια χρυσόταβλα, ἀλλὰ χλανίδια ἔχοντα ταβλία ἀπὸ ὀξέου· διὰ γὰρ τὴν ἑορτὴν τῶν Φώτων ὅ τε βασιλεὺς καὶ ἡ σύγκλητος λευκὰ ἀλλάσσουσιν, οἱ δὲ ὀστιάριοι φοροῦσι τὰ παραγάβδια αὐτῶν, βαστάζοντες καὶ τὰ βεργία αὐτῶν. Οἱ δὲ πρωτοσπαθάριοι οἱ εὐνοῦχοι φοροῦντες τὰ διβητήσια καὶ τὰ σπαθία, ὀψικεύουσιν ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως, ἡνίκα ἐξέρχεται ἐκ τοῦ παλατίου· ὑποστρέφοντος δὲ τοῦ βασιλέως, ἐν τῷ παλατίῳ, ἐπειδὴ ἠλλαγμένος ὑποστρέφει, καὶ αὐτοὶ ἠλλαγμένοι ὑποστρέφουσιν.
1.133 ΛΕʹ (ΚΣʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἑορτῇ καὶ προελεύσει τῶν Φώτων. Προέρχονται ἅπαντες ἐννύχιοι οἱ ἐξ ἔθους προερχόμενοι ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῆς Ἀψίδος, ἠλλαγμένοι ἀπὸ λευκῶν, καὶ ἀνοίξαντος τοῦ παλατίου, εἰσέρχονται καὶ δέχονται τὸν βασιλέα εἰς τὴν τάξιν αὐτῶν, ὡς εἴθισται αὐτοῖς. Καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἐξ ἔθους, διέρχεται διὰ τῆς Δάφνης, καὶ ἅπτει κηροὺς εἰς τὰ εὐκτήρια, ὡς εἴθισται αὐτῷ, καὶ ἀπέρχεται μέχρι τοῦ Αὐγουστέως, ἐκδεχόμενος τὸν καιρόν. Καὶ τοῦ καιροῦ ἐγγίσαντος, δηλοῖ ὁ τῆς καταστάσεως τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ εἰς τὸ Ὀκτάγωνον, περιβάλλεται τὴν χλανίδα αὐτοῦ, καὶ στεφθεὶς διέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως καὶ τοῦ στενοῦ καὶ τοῦ Ὀνόποδος, τὴν δὲ δοχὴν καὶ προσκύνησιν ἐκτελοῦσιν οἱ ἐξ ἔθους, ὃν τρόπον ἐδηλώσαμεν ἐν τῇ προελεύσει τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, ἐν τῇ κάτω πύλῃ τῇ οὔσῃ ἔμπροσθεν τοῦ Κονσιστωρίου. Καὶ εἰ μὲν κελεύει ὁ βασιλεὺς ποιῆσαι μαγίστρους, νεύει τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἀπελθὼν πρὸς αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος, λέγει αὐτῷ τὸ ὄνομα τοῦ μέλλοντος προβληθῆναι, ὁ δὲ πραιπόσιτος λέγει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λαμβάνει 1.134 αὐτὸν ἀπὸ τῆς στάσεως αὐτοῦ μετὰ σιλεντιαρίου, καὶ ἵστησιν αὐτὸν κάτωθεν τοῦ πουλπίτου ἔμπροσθεν τῶν πατρικίων, καὶ εὐθέως ἐπιδίδωσιν ὁ πραιπόσιτος τῷ βασιλεῖ στιχάριν καὶ βαλτίδιον, ὁ δὲ τῆς καταστάσεως, κρατήσας τὸν μέλλοντα προβληθῆναι, ἄγει αὐτὸν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ προσκυνήσας τοὺς πόδας τοῦ βασιλέως καὶ ἀσπασάμενος αὐτούς, ἀνίσταται. Εἶτα, λαβὼν τὸ στιχάριον μετὰ τοῦ βαλτιδίου ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ βασιλέως, φιλεῖ τοὺς πόδας τοῦ βασιλέως, λαβὼν δὲ αὐτὸν πάλιν ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ σιλεντιαρίου, εἰσφέρει αὐτὸν εἰς τὸ ἔνδον Κονσιστώριον, καὶ ἐνδύσας αὐτὸν τὸ στιχάριον, περιζώσας αὐτὸν καὶ τὸ βαλτίδιον, ἐξάγει αὐτὸν καὶ ἵστησιν ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως κάτωθεν τοῦ πουλπίτου· καὶ πάντες εἰσελθόντες προσκυνοῦσιν, ὃν τρόπον καὶ ἐν τῇ προβολῇ τῶν πατρικίων, καὶ ἄγει αὐτὸν ὁ τῆς καταστάσεως
46
πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ προσκυνήσας καὶ ἀσπασάμενος τοὺς πόδας αὐτοῦ, ἀνίσταται, ὑπερευξάμενος τὸν βασιλέα, κρατήσας δὲ αὐτὸν ὁ τῆς καταστάσεως, εἰσάγει αὐτὸν ὀπισθορανῶς καὶ ἵστησιν αὐτὸν ἐν τῇ ἐφαρμοζούσῃ τάξει τε καὶ στάσει. Εἶθ' οὕτως λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως νεύει τῷ σιλεντιαρίῳ τῷ ἑστῶτι ἐν τῇ πύλῃ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε." Εἶθ' οὕτως διέρχεται διὰ τῶν Ἐκσκουβίτων καὶ τῶν Σχολῶν μέχρι τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, καὶ δοχῇ καὶ τάξει, καθ' ὃν τρόπον ἐδηλώθη ἡμῖν ἐν τῇ προελεύσει τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, καὶ εἰς τὸν νάρθηκα εἰσελθών, εἰσέρχεται ἔνδον τοῦ βήλου. Καὶ λαβὼν ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, εἰσέρχεται διὰ τοῦ νάρθηκος, καὶ δέχεται αὐτὸν ἐκεῖσε ὁ πατριάρχης, καὶ ἀσπασάμενοι ἀλλήλους, εἰσέρχονται καὶ ἵστανται ἔμπροσθεν τῶν μεγάλων πυλῶν. Καὶ ἅψας ἐκεῖσε κηρούς, δίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος 1.135 τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ προσκυνήσας τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον, εἰσέρχεται εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ διελθὼν διὰ τῆς σωλαίας, ἵσταται ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ λαβὼν παρὰ τοῦ πραιποσίτου κηρία καὶ εὐξάμενος, ἐπιδίδωσιν αὐτὰ τῷ πραιποσίτῳ. Καὶ εἶθ' οὕτως εἰσελθὼν εἰς τὸ θυσιαστήριον, ὑφαπλοῖ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ εἰλιτὰ δύο, ἀσπαζόμενος δύο ἱερὰ ποτήρια καὶ δύο ἱεροὺς δίσκους καὶ τὰ σπάργανα τοῦ Κυρίου, καὶ λαβὼν ἀποκόμβιον παρὰ τοῦ πραιποσίτου, τίθησιν αὐτὸ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ, καὶ ἐξελθὼν διὰ τῆς πλαγίας τοῦ θυσιαστηρίου, εἰσέρχεται εἰς τὸ μητατώριον, εἰς δὲ τὰ ἅγια, καὶ τὴν ἀγάπην καὶ τὴν κοινωνίαν ἐκτελεῖ, ὡς ἡ συνήθεια ἔχει. Καὶ μετὰ τὸ κραματίσαι καὶ ἐξελθεῖν τοῦ Ἁγίου Φρέατος, εἰσέρχεται ἔνδον τοῦ βήλου μετὰ τοῦ πατριάρχου, καὶ στέφεται παρ' αὐτοῦ, καὶ εἶθ' οὕτως ἐπιδίδωσιν ὁ πατριάρχης εὐλογίας τῷ βασιλεῖ· εἶτα λαβὼν ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀποκόμβιον, ἀντιδίδωσι τῷ πατριάρχῃ, ὁ δὲ πατριάρχης ἀντιδιδοῖ τῷ βασιλεῖ ἀλειπτά. Καὶ ἀλλήλους ἀσπασάμενοι, ὁ μὲν βασιλεύς, διοδεύων τὴν μέσην, εἰσέρχεται διὰ τῆς μεγάλης πύλης τῆς Χαλκῆς· αἱ δὲ δοχαὶ τῶν περατικῶν μερῶν καὶ τῶν πολιτικῶν τελοῦνται ἐν τῇ τάξει καὶ στάσει, ὃν τρόπον ἐκτελέσθησαν ἐν τῇ προελεύσει τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως. Καὶ τὰς Σχολὰς καὶ τὰ Ἐκσκούβιτα διελθὼν καὶ διὰ τοῦ Κονσιστωρίου καὶ τοῦ στενοῦ, εἰσέρχεται εἰς τὸν Αὐγουστέα, καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου τελέσαντες τὴν συνήθειαν, εἰσέρχονται εἰς τὸ Ὀκτάγωνον, καὶ λαμβάνει ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, καὶ εἰσελθόντες οἱ βεστήτορες ἀπαλλάσσουσι τὴν χλανίδα αὐτοῦ. Εἶτα εἰσελθὼν ὁ πατριάρχης εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον, καὶ τοῦ βασιλέως μέλλοντος ἀκουμβίσαι εἰς τὰ ιθʹ Ἀκκούβιτα, νεύει τῷ πραιποσίτῳ, καὶ προσκαλεῖται τὸν πατριάρχην, καὶ τούτου γενομένου, προσκυνοῦσιν ἀλλήλους, καὶ εἰσέρχονται οἱ ἱερεῖς, καὶ τὸν στίχον ποιήσαντες, εἰσέρχεται πάλιν ὁ 1.136 πατριάρχης εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον καὶ ἐκβάλλει τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ. Ὁμοίως καὶ ὁ βασιλεὺς ἐκβάλλει τὸ σαγίον αὐτοῦ καὶ ἑνοῦνται πάλιν, καὶ εἶθ' οὕτως ἐξέρχονται, ὀψικευόμενοι ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου, καὶ ἀκουμβίζουσιν οἱ δύο ἐξ ἴσου ἐν τῷ ἀκκουβίτῳ καὶ πίνουσι πρὸς ἅπαξ. Καὶ εἶθ' οὕτως λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τὴν ὑπουργίαν καὶ εἰσέρχεται, τοῦτο δὲ ποιεῖ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν φίλων. Μέλλοντος δὲ ἀνίστασθαι τοῦ βασιλέως καὶ τῶν φίλων ἐξελθόντων, μένουσιν οἱ τοῦ ἄνω ἀκκουβίτου φίλοι, οἱ μητροπολῖται καὶ ὅσοι εἰσὶν εἰς τοὺς πρώτους ἀκκουβίτους, ἤγουν εἰς τὸν δεξιὸν καὶ εὐώνυμον ἐπίσκοποι· πίνουσι δὲ πάλιν πρὸς ἅπαξ ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης καὶ οἱ ἐναπομείναντες φίλοι, καὶ εἶθ' οὕτως λαβόντες νεῦμα παρὰ τοῦ πραιποσίτου, ἐξέρχονται καὶ αὐτοί, καὶ εἶθ' οὕτως λαβὼν ὁ πρωτοσπαθάριος, ἐξέρχεται καὶ αὖθις ἡ ὑπουργία. Καὶ πάντων ἐξελθόντων, μένει ὁ βασιλεὺς μετὰ μόνου τοῦ πατριάρχου καὶ τοῦ κουβουκλείου. Καὶ πιόντες πάλιν ἀμφότεροι πρὸς ἅπαξ, ἀνίστανται, καὶ ἀπέρχεται ὁ πατριάρχης εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον καὶ βάλλει τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ, ὁ δὲ βασιλεὺς τὸ σαγίον αὐτοῦ, καὶ ἑνοῦνται πάλιν εἰς τὸ Ὀκτάγωνον, καὶ ποιοῦσι τὸν στίχον. Εἶτα λαβὼν ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πατριάρχου εὐλογίας, ἐξέρχεται μέχρι τοῦ Αὐγουστέως, καὶ προσκυνήσαντες ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, τὸν μὲν πατριάρχην λαμβάνουσι δύο κουβικουλάριοι, καὶ διασώζουσιν αὐτὸν μέχρι τοῦ στενοῦ ἢ καὶ τοῦ Ὀνόποδος. Ὁ δὲ βασιλεύς, δηριγευόμενος ὑπό τε τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν μαγλαβιτῶν, εἰσέρχεται ἐν τῷ παλατίῳ· ἑστώτων δὲ τῶν τοῦ κουβουκλείου ἁπάντων ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ
47
ἀγαθοὺς χρόνους." Γίνεται δὲ ἡ εὐχὴ αὐτή, ἐπειδὴ πληροῦται τὸ δωδεκαήμερον.
1.137 Λϛʹ (ΚΖʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἑορτῇ καὶ προελεύσει τῆς Ὑπαπαντῆς Εἰ κελεύει ἀπελθεῖν ὁ βασιλεὺς καὶ παννυχεῦσαι ἐν Βλαχέρναις, ἀπέρχεται τῇ πρὸ μιᾶς τῆς ἑορτῆς ἡμέρᾳ, καὶ ἐκτελεῖ τὴν πάννυχον. Τῇ δὲ ἑξῆς ἡμέρᾳ τῆς ἑορτῆς ἀλλάσσουσιν ἅπαντες ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων· οἱ δὲ κουβικουλάριοι ἀλλάσσουσι καμίσια καὶ μόνον, ὡσαύτως καὶ οἱ σπαθαροκουβικουλάριοι. Οἱ δὲ εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι φοροῦσι τὰ ἀλλάξιμα αὐτῶν πλήρη, βαστάζοντες καὶ σπαθοβάκλια, οἱ δὲ βαρβάτοι πρωτοσπαθάριοι φοροῦσι τὰ σπέκια αὐτῶν καὶ σπαθία, οὐ βαστάζουσι δὲ σπαθοβάκλια. Οἱ δὲ σπαθαροκανδιδάτοι καὶ σπαθάριοι καὶ οἱ τοῦ μαγλαβίου καὶ οἱ λοιποὶ οἰκειακοὶ σπαθάριοι περιπατοῦσιν ἔνθεν κἀκεῖθεν, ὄπισθεν τῆς προελεύσεως, εἰς τὰ πλάγια τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν πατρικίων, τοῦτο τελοῦντες καθ' ἑκάστην προέλευσιν· ἐν δὲ ταῖς μεγάλαις προελεύσεσι φοροῦσι τὰ μανιάκια αὐτῶν, βαστάζοντες καὶ τὰ σπαθοβάκλια αὐτῶν. Οἱ δὲ σπαθαροκανδιδάτοι τὰ μανιάκια αὐτῶν καὶ σκουτάρια καὶ διστράλια μονοπέλυκα· οἱ δὲ σπαθάριοι σκουτάρια καὶ διστράλια, ἀπὸ σκαραμαγγίων δὲ ἀμφότεροι. Τοῦ δὲ τῆς καταστάσεως ἐλθόντος καὶ μηνύσαντος τῷ 1.138 πραιποσίτῳ, ὡς ὅτι ὁ καιρὸς ἤγγικεν, εἰσέρχεται ὁ πραιπόσιτος καὶ μηνύει τὸν βασιλέα, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐξελθὼν ἐν τῷ τρικλίνῳ τῷ καλουμένῳ Ἀναστασιακῷ, φορῶν τὸ διβητήσιον αὐτοῦ, ἵσταται ἐκεῖσε, καὶ ἵστανται οἱ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου ἔνθεν καὶ ἔνθεν, οἱ δὲ σπαθαροκουβικουλάριοι καὶ οἱ κουβικουλάριοι ὄπισθεν αὐτῶν, οἱ δὲ πρωτοσπαθάριοι οἱ εὐνοῦχοι ἵστανται ὄπισθεν τοῦ βασιλέως. Προσκαλεῖται δὲ ὁ πραιπόσιτος τοὺς βεστήτορας, καὶ ὑπαλλάξας ὁ βασιλεὺς τὴν χλανίδα αὐτοῦ δι' αὐτῶν, εἶτα κατελθὼν ὀστιάριος, ἵσταται ἐν τῷ βήλῳ, καὶ νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος τῷ κουβικουλαρίῳ τῷ αἴροντι τὸ βῆλον, καὶ εἰσάγονται πατρίκιοι καὶ στρατηγοί, καὶ εἰσελθόντες πίπτουσι. Καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, λέγει· "Κελεύσατε." Ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, ἐξέρχεται ἐν τῷ τρικλίνῳ τῷ καλουμένῳ Δανουβίῳ· ἵστανται δὲ οἵ τε βαρβάτοι πρωτοσπαθάριοι καὶ ὁ δρουγγάριος τῆς βίγλης ἔνθεν καὶ ἔνθεν πλησίον τῆς θύρας. Οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ στατηγοὶ μετὰ τῆς συγκλήτου πίπτουσι, καὶ λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ νεύει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε·" καὶ αὐτοὶ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ ὑπ' αὐτῶν δηριγευόμενος, διέρχεται, ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ἐν τῷ μέσῳ, καὶ κατὰ βάθρον ἐπιστρεφόμενος πρὸς τὸν βασιλέα, ἐφαπλῶν δὲ καὶ τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἔνδοθεν τοῦ χλανιδίου αὐτοῦ, λέγει πρὸς τὸν βασιλέα· "Καπλάτε Δόμηνι·" τοῦτο ἐκτελῶν ὅπως ἐν τῇ διόδῳ τοῦ βασιλέως μὴ τύχῃ βάθρον. Καὶ ἔξω τῆς πύλης ἐξελθὼν τῆς ἐξαγούσης πρὸς τὸν ἔμβολον, διέρχεται ἐν 1.139 τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ ἐμβόλου, οἱ δὲ πατρίκιοι τῆς αὐτῆς πύλης ἔξω λαμβάνουσι τὰ κηρία αὐτῶν, λεγόντων τῶν δύο μερῶν ἰαμβικά, ἕκαστος αὐτῶν διερχόμενος ἀπὸ τῆς στάσεως αὐτοῦ· πληροῦντος γὰρ τοῦ ἑνός, ἄρχεται ὁ ἕτερος· διελθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς πλησίον τοῦ κίονος τοῦ κειμένου ἐγκαρσίως ἐν τῷ πληρώματι τοῦ ἐμβόλου, δέχεται ἐκεῖσε τὸν πατριάρχην μετὰ τῆς λιτῆς, λαβὼν δὲ κηρία παρὰ τοῦ πραιποσίτου καὶ εὐξάμενος, ἐπιδίδωσιν αὐτὰ πάλιν τῷ πραιποσίτῳ, καὶ προσκυνήσας τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον καὶ τὸν τίμιον σταυρόν, καὶ πάλιν προσκυνήσαντες ἀμφότεροι ἀλλήλους, ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, καὶ ἀσπασάμενοι, λαμβάνει ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου κηρίον λιτανίκιον, καὶ ὑποστρέψας, διέρχεται διὰ τοῦ αὐτοῦ ἐμβόλου. Ἄρχεται δὲ ὁ τῆς καταστάσεως· "Χαῖρε, κεχαριτωμένη Θεοτόκε Παρθένε·" ψάλλοντες δὲ τὸ αὐτὸ τροπάριν οἱ τῆς προελεύσεως ἅπαντες, εἰσέρχονται ἐν τῷ νάρθηκι τοῦ Μεγάλου Ναοῦ, καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς καθέζεται ἐπὶ σελλίου ἐν τῷ νάρθηκι, προσμένων μέχρις ἂν καταλάβῃ ὁ πατριάρχης μετὰ τῆς λιτῆς, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ ἡ σύγκλητος εἰσέρχονται καὶ ἵστανται ἐν τῷ ναῷ, ὡς εἴθισται αὐτοῖς, προσμένοντες τὸν βασιλέα. Καταλαβόντος δὲ τοῦ πατριάρχου μετὰ τῆς λιτῆς, ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ προσκυνήσαντες ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ
48
τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ἀπέρχονται ἀμφότεροι καὶ ἵστανται ἐν τῇ πύλῃ τοῦ Μεγάλου Ναοῦ· καὶ ἀρξάμενος ὁ πατριάρχης τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου τῆς θείας λειτουργίας, λαβὼν ὁ βασιλεὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου κηρία τῆς προσευχῆς, καὶ εὐξάμενος δίδωσιν αὐτὰ πάλιν τῷ πραιποσίτῳ, καὶ αὐτὸς τῷ τῆς καταστάσεως. Καὶ προσκυνήσας ὁ βασιλεὺς τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον, διέρχεται μέσον διὰ τοῦ ναοῦ μετὰ τοῦ πατριάρχου, καὶ διὰ τῆς πλαγίας τοῦ ἄμβωνος εἰσέρχεται ἐν 1.140 τῇ σωλαίᾳ, καὶ στὰς ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν καὶ ἅψας κηροὺς καὶ εὐξάμενος, εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον. Ἀσπασάμενος δὲ τὴν ἁγίαν ἐνδυτήν, λαβὼν ἀποκόμβιον παρὰ τοῦ πραιποσίτου, τίθησιν αὐτὸ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ καὶ ἐξέρχεται, καὶ διδοῦσιν αὐτῷ εὐλογίας οἱ ἱερεῖς, διὰ μέσης τοῦ ναοῦ. Μέλλοντος δὲ τοῦ βασιλέως ἐξέρχεσθαι ἐν τῷ νάρθηκι, ἵστανται ὀρφανὰ ἐπάνω τῶν σκάμνων ἀπ' ἀριστερᾶς τῆς μεγάλης πύλης, καὶ φωνοβολοῦντες ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα, ὡς ἡ συνήθεια ἔχει. Ἐλθόντες δὲ ἐξ ἴσου ἐν τῷ στυρακίῳ ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, προσκυνήσαντες καὶ ἀσπασάμενοι ἀλλήλους, ὁ μὲν πατριάρχης ἀπέρχεται ἐν τῷ μεγάλῳ ναῷ τοῦ ἐκτελέσαι τὴν θείαν λειτουργίαν, ὁ δὲ βασιλεὺς διὰ τοῦ στυρακίου ἀνελθὼν ἐν τῷ εὐκτηρίῳ ἅπτει ἐκεῖσε κηρούς, ὡσαύτως δὲ καὶ ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, εἰς τὸν σταυρόν, καὶ εἰσελθὼν ἐν τῷ εὐκτηρίῳ, ἵσταται ἐκεῖσε, ἐκτελῶν τὴν θείαν λειτουργίαν· οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ οἱ λοιποὶ ἄρχοντες ἅπαντες ἵστανται ἔξω ἐν τοῖς κατηχουμενίοις. Τῆς δὲ θείας κοινωνίας ἐγγιζούσης, προστάσσει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ ἀποστέλλει σιλεντιαρίους δύο πρὸς τὸ προσκαλέσασθαι τὸν πατριάρχην, καὶ ἀνάγουσιν αὐτὸν διὰ τοῦ στυρακίου ἐν τῷ εὐκτηρίῳ, ἐν ᾧ ἵσταται ὁ βασιλεύς. Κοινωνήσαντος δὲ τοῦ βασιλέως παρὰ τοῦ πατριάρχου τοῦ ἀχράντου σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου, εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσελθόντες πατρίκιοί τε καὶ στρατηγοὶ καὶ δομέστικοι καὶ οἱ τὰ πρῶτα ὀφφίκια κατέχοντες, κοινωνοῦσι καὶ αὐτοὶ ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ πατριάρχου· καὶ πάντων ἐξελθόντων καὶ τοῦ πατριάρχου μέλλοντος κατέρχεσθαι, ἑστῶτος τοῦ βασιλέως ἔμπροσθεν τῆς θύρας τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ, προσκυνοῦσιν ἀμφότεροι ἀλλήλους, καὶ ἀπελθὼν ὁ πατριάρχης ἐκτελεῖ τὴν θείαν λειτουργίαν 1.141 ἅπασαν. Τελεσθείσης δὲ τῆς θείας λειτουργίας, διέρχεται ὁ βασιλεὺς ἠλλαγμένος διὰ τοῦ τρικλίνου τῆς ἁγίας σοροῦ, βασταζόντων τῶν κουβικουλαρίων τὰ ἐκεῖσε ὄντα βῆλά τε καὶ κορτίνας, καὶ ἀνέρχεται ὁ βασιλεὺς διὰ τοῦ βισαλωτοῦ καὶ τοῦ κοχλιοῦ, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ Δανουβίῳ τρικλίνῳ, καὶ ἵσταται ἡ τιμία αὐτοῦ τράπεζα ἐκεῖσε, καὶ μένουσιν ἐκεῖσε πρωτοσπαθάριοι βαρβάτοι, σπαθαροκανδιδάτοι καὶ οἱ ἐπὶ τοῦ μαγλαβίου καὶ λοιποὶ ἅπαντες οἰκειακοί, καὶ τότε οἱ μὲν κληθέντες ἐξ αὐτῶν ἐκδέχονται ἐκεῖσε, οἱ δὲ λοιποὶ ἄρχοντες ἕκαστος ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἀνελθὼν ἐν τῷ Ἀναστασιακῷ τρικλίνῳ καὶ ἀπαλλάξας, μένει μετὰ τὸ διβητήσιον αὐτοῦ· οἱ δὲ σιλεντιάριοι, προσκαλεσάμενοι τὸν πατριάρχην, ἀναφέρουσιν αὐτὸν μέχρι τοῦ κοχλιοῦ, καὶ καθίσας ἐκεῖσε πλησίον τῆς εἰσαγούσης πύλης ἐν τῷ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἡ τράπεζα ἵσταται, μηνύει τῷ βασιλεῖ ὁ πραιπόσιτος, ὁ δὲ βασιλεὺς κελεύει τῷ πραιποσίτῳ προσκαλέσασθαι τὸν πατριάρχην, καὶ ἵσταται ὁ βασιλεύς, φορῶν τὸ σαγίον αὐτοῦ, ἐν τῇ τραπέζῃ ἐκδεχόμενος τὸν πατριάρχην, καὶ καταλαβόντος τοῦ πατριάρχου, προσκαλοῦνται παρὰ τοῦ πατριάρχου οἱ ἱερεῖς καὶ ποιοῦσι τὸν στίχον. Καὶ εἶθ' οὕτως ὁ μὲν βασιλεὺς ἐκβάλλει τὸ σαγίον αὐτοῦ, ὁ δὲ πατριάρχης τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ, καὶ λαβόντες αὐτὸ ἱερεῖς ἐξέρχονται. Καὶ καθίσαντες ἐν τῇ τραπέζῃ ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, εἰσφέρουσι τὰ κουκουμάρια κουβικουλάριοι δύο, καὶ πίνουσι πρὸς ἅπαξ, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται οἱ φίλοι, καὶ ἐπιτελεῖται ἡ συνήθεια πᾶσα τοῦ τραπεζίου· καὶ ἀναστάντων τῶν φίλων καὶ ἐξελθόντων, μένει ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, καὶ εἰσφέρουσι πάλιν οἱ κουβικουλάριοι τὰ κουκουμάρια, καὶ πιόντες πάλιν πρὸς ἅπαξ ἀνίστανται, καὶ ὁ μὲν πατριάρχης μικρὸν ὑπεξελθών, 1.142 βάλλει τὸ ὠμοφόριον αὐτοῦ, ὁ δὲ βασιλεὺς τὸ σαγίον αὐτοῦ, καὶ εἰπόντες τὸν στίχον, ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ ὁ πατριάρχης εὐλογίας, καὶ ἐξέρχονται οἱ ἱερεῖς. Καθέζεται δὲ ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης μικρόν, ὁμιλοῦντες πρὸς ἀλλήλους, εἶτα προσκυνήσαντες ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, ἐξέρχονται, καὶ ὁ μὲν πατριάρχης προπέμπεται ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου μέχρι τοῦ
49
κοχλιοῦ, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ὑπὸ σιλεντιαρίων ἕως κάτω. Ὁ δὲ βασιλεὺς διαγίνεται μετὰ ταῦτα, ὡς δ' ἂν κελεύῃ καὶ βούληται. Ἰστέον ὅτι εἰ μὲν οὐ κελεύει ὁ βασιλεὺς ποιῆσαι τὴν προέλευσιν ἀπὸ τοῦ ἄνω παλατίου, ἤγουν ἀπὸ τὸν Ἀναστασιακὸν τρίκλινον, τελεῖται οὕτως· ἐξελθὼν ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ κοιτῶνος τῆς ἁγίας σοροῦ ἠλλαγμένος, ἵσταται ἐν τῷ τῆς ἁγίας σοροῦ τρικλίνῳ, ἔνθα τὰ βῆλα κρέμανται, ἑστώτων καὶ ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, καὶ ὄπισθεν αὐτοῦ ἵστανται σπαθαροκουβικουλάριοι καὶ κουβικουλάριοι καὶ δέχεται ἐκεῖσε τούς τε πατρικίους καὶ στρατηγούς, καὶ προσκυνήσαντες τὸν βασιλέα, ἀνίστανται· λαβὼν δὲ νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, λέγει· "Κελεύσατε", αὐτοὶ δὲ τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθούς." Ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν, διέρχεται διὰ τῶν βαθμίδων τῶν κατερχομένων ἀπὸ τὸ βανιάριν, καὶ ἐλθὼν εἰς τὰ βάθρα, τῆς κάτω προελεύσεως ἤτοι προκένσου γινομένου ἐν τοῖς ἐκεῖσε, ἵσταται ἡ προέλευσις, ἵσταται ὁ βασιλεύς, οἱ δὲ πατρίκιοι ἑνωθέντες τῇ συγκλήτῳ ἁπάσῃ, πίπτουσι πάλιν μετ' αὐτῶν, ὁ δὲ πραιπόσιτος δίδωσι νεῦμα τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε·" ἀποκριθέντες δὲ ἅπαντες λέγουσιν· "Εἰς πολλοὺς χρόνους·" ὁ δὲ τῆς καταστάσεως κατὰ βάθρον λέγει· "Καπλάτε Δόμηνι·" ἐκτελοῦσι δὲ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε τὴν ἅπασαν τάξιν τῆς προελεύσεως, ὡς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν.
1.143 Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, εἰ τύχῃ ἡ ἑορτὴ τῆς Ὑπαπαντῆς τῇ βʹ τῆς αʹ ἑβδομάδος. Δίδοται μεταστάσιμον ὥρᾳ αʹ τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἐν τῷ Λαυσιακῷ τρικλίνῳ, καὶ ἐξελθὼν ὁ βασιλεὺς ἀπὸ σαγίου, ἀνέρχεται ἐν τῇ Μανναύρᾳ, καὶ στὰς ἄνωθεν τῶν γραδηλίων ἐν τῷ πρασίνῳ λίθῳ, διαλαλεῖ ἐκεῖσε τὸν λαόν, τὸ ἐν ἁγνείᾳ καὶ φόβῳ Θεοῦ ἐκτελέσαι τὴν πανσέβαστον καὶ ἁγίαν Τεσσαρακοστήν· καὶ εἶθ' οὕτως ἐπιτρέπει ἀσηκρήτῃ καὶ ἐπαναγινώσκει τὸ ἐπαναγνωστικόν, τελεσθείσης δὲ τῆς ἀναγνώσεως, εὐφημεῖ πᾶς ὁ λαὸς τὸν βασιλέα· μετὰ δὲ τὴν εὐφημίαν τοῦ λαοῦ ἀποκινεῖ ὁ βασιλεὺς καὶ διέρχεται διὰ τοῦ εὐωνύμου μέρους τῆς Μανναύρας, καὶ δηριγευόμενος ὑπό τε τοῦ πραιποσίτου καὶ τῶν λοιπῶν τοῦ κουβουκλείου καὶ πρωτοσπαθαρίων, καὶ διερχόμενος διὰ τῶν Ἐκσκουβίτων καὶ τῶν Σχολῶν, διὰ τῆς μικρᾶς πύλης τῆς Χαλκῆς εἰσέρχεται ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι καὶ ἅπτει κηρούς· ὁ δὲ πατριάρχης δέχεται αὐτὸν ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι, ἐν τῇ πύλῃ τῇ εἰσαγούσῃ ἔνδον τοῦ ναοῦ, καὶ εἰσέρχονται ἀμφότεροι μέχρι τῶν ἁγίων θυρῶν. Ἅψας δὲ κηροὺς ὁ βασιλεὺς καὶ εὐξάμενος, ἐπιδίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ. Καὶ προσκυνήσαντες ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ἀπέρχεται ἐν τῷ μητατωρίῳ· τῇ γὰρ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ὁ βασιλεὺς οὐκ εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ τελέσας τὴν τριτοέκτην, ἐξέρχεται ἐκ τοῦ μητατωρίου. Καὶ προσκυνήσαντες ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, διέρχεται μὲν ὁ βασιλεὺς διὰ τοῦ δεξιοῦ μέρους τοῦ ναοῦ, τοῦ νάρθηκος καὶ τοῦ ὡρολογίου, καὶ ἐξέρχεται ἐν τῇ πρὸς δύσιν οὔσῃ μεγάλῃ πύλῃ τῇ ἐξα 1.144 γούσῃ ἐπὶ τὸν Ἀθύραν. Ἱππεύσας δὲ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, διέρχεται διὰ τοῦ Μιλίου, Φόρου τε καὶ τοῦ μακροῦ ἐμβόλου τοῦ Μαυριανοῦ καὶ τοῦ Πετρίου, καὶ ἀπέρχεται μέχρι τῆς παναγίας Θεοτόκου ἐν Βλαχέρναις. Κακεῖσε καταλαβών, κατέρχεται ἀπὸ τοῦ ἵππου καὶ ἀνέρχεται ἐν τοῖς κατηχουμενίοις. Εὐξάμενος δὲ ἅπτει κηροὺς ἔν τε τῷ παρακυπτικῷ τῆς ἁγίας σοροῦ, ἐν τῷ εὐκτηρίῳ καὶ ἐν τῷ ἔξω σταυρῷ τῶν κατηχουμενίων· ἐξελθὼν ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, ἀπέρχεται ἐν τῷ Ἀναστασιακῷ τρικλίνῳ, καὶ εἶθ' οὕτως ἐκτελεῖ ἅπαντα, οἷον τά τε ἀλλάξιμα καὶ αἱ δοχαί. Ἥ τε τῆς λιτῆς ὑπάντησις καὶ ἡ τῆς θείας λειτουργίας εἴσοδός τε καὶ προσευχή, ὃν τρόπον ἀνωτέρω ἐν τῇ πρώτῃ καταστάσει τῆς αὐτῆς ἑορτῆς ἐξεθέμεθα.
1.145 ΛΖʹ (ΚΗʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἑορτῇ τῆς Ὀρθοδοξίας. Ἀπέρχεται ὁ πατριάρχης ὀψὲ τοῦ σαββάτου ἐν τῷ ναῷ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου ἐν Βλαχέρναις, συναπέρχονται δὲ αὐτῷ μητροπολῖται, ἀρχιεπίσκοποι καὶ ἐπίσκοποι, ὅσοι δ' ἂν
50
τύχωσιν ὄντες τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἐν τῇ πόλει, ὁμοίως καὶ οἱ κληρικοὶ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας καὶ οἱ τῶν ἔξω ἐκκλησιῶν, καὶ ὅσοι δ' ἂν ἐν πᾶσι τοῖς μοναστηρίοις τὸν μονήρη βίον ἀσκοῦσιν ἐν ταύτῃ τῇ θεοφυλάκτῳ πόλει, καὶ ἐκτελοῦσιν ἅπαντες παννύχιον ὕμνον ἐν τῷ σεπτῷ ναῷ. Τῇ δὲ ἑξῆς, ἥτις ἐστὶ κυρία τῶν ἡμερῶν, ἐξέρχεται ὁ πατριάρχης μετὰ τῶν προρρηθέντων ἁπάντων ἐκ τοῦ ναοῦ μετὰ τῆς λιτῆς, καὶ διέρχονται διὰ τοῦ δημοσίου ἐμβόλου. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ παλατίου, φορῶν σαγίον, διὰ τῆς πύλης τοῦ Σπαθαρικίου, καὶ δηριγευόμενος ὑπό τε τῶν τοῦ κουβουκλείου φορούντων τὰ σαγία αὐτῶν, διέρχεται διὰ τῆς Μανναύρας καὶ τῶν διαβατικῶν αὐτῆς τῶν ἀνωτέρων, καὶ διὰ τῆς ξυλίνης σκάλας εἰσέρχεται ἐν τοῖς κατηχουμενίοις τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, καὶ εἰσελθὼν ὁ βασιλεὺς ἐν τοῖς κατηχουμενίοις καὶ εὐξάμενος, ἅπτων κηρούς, ὑπαλλάσσει, ὡσαύτως καὶ πάντες κατὰ τὴν ἰδίαν τάξιν, τὰ ἀλλαξίματα αὐτῶν τὰ ἄσπρα. Τῆς δὲ λιτῆς ἐγγιζούσης, δίδοται σιλέντιον καὶ ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐκ τοῦ μητατωρίου τῶν κατηχουμενίων, καὶ δέχονται αὐτὸν 1.146 οἱ πατρίκιοι ἐν τῷ μεγάλῳ τρικλίνῳ τοῦ σεκρέτου μετὰ πάσης τῆς συγκλήτου καὶ πίπτουσιν. Εἶτα λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, δίδωσι τῷ τῆς καταστάσεως καὶ λέγει· "Κελεύσατε", καὶ αὐτοὶ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Κἀκεῖθεν δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ πάντων βασταζόντων κηρία ὑποφίαλα, κατέρχεται διὰ τοῦ μεγάλου κοχλιοῦ καὶ διὰ τοῦ διδασκαλείου, ἔνθα τὰ πασχάλια, καὶ κατελθὼν τὰ γραδήλια, οὐκ εἰσέρχεται ἐν τῷ μεγάλῳ νάρθηκι, ἀλλ' ἐκνεύσας ἀριστερὸν ἐπὶ τὸ μητάτον ἀπὸ τοῦ τριγώνου, λέγων ὁ τῆς καταστάσεως κατὰ βάθρον· "Καπλάτε, Δόμηνι" καὶ κατέρχεται τὰ γραδήλια τοῦ Ἀθύρα, καὶ δέχεται ἐκεῖσε τὴν λιτήν. Ἅψας δὲ κηροὺς καὶ εὐξάμενος, προσκυνεῖ τὸν τίμιον σταυρὸν καὶ τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον, ὡσαύτως ἀσπάζεται καὶ τὸν πατριάρχην, καὶ διέρχεται ἔμπροσθεν τῆς λιτῆς. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ἄρχεται τὸ τροπάριν· "Τὴν τῶν ἀληθινῶν δογμάτων," τὸ αὐτὸ ψαλλόντων καὶ πάντων τῆς προελεύσεως. Ὁ δὲ βασιλεύς, εἰσελθὼν ἐν τῷ νάρθηκι, καθέζεται μέχρις ἂν καταλάβῃ ὁ πατριάρχης μετὰ τῆς λιτῆς. Καὶ τοῦ πατριάρχου καταλαβόντος, ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ ἵστανται ἀμφότεροι ἔμπροσθεν τῶν βασιλικῶν πυλῶν, καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς ἅψας κηροὺς εὔχεται, ὁ δὲ πατριάρχης τελεῖ τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου, καὶ εὐξάμενος ὁ βασιλεὺς ἐπιδίδωσι τὰ κηρία τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ τῆς καταστάσεως. Τοῦ δὲ πατριάρχου τὴν εὐχὴν τελέσαντος καὶ προσκυνήσαντος τοῦ βασιλέως τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον, κρατήσαντες ἀλλήλων τὰς χεῖρας, διέρχονται μέσον τοῦ ναοῦ, καὶ διὰ τῆς πλαγίας τοῦ ἄμβωνος ἐκνεύσαντες, εἰσέρχονται ἐν τῇ σωλαίᾳ καὶ ἵστανται ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, κἀκεῖσε λαβὼν κηροὺς ὁ βασιλεὺς εὔχεται, εἶτα δίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ. Καὶ ἀλλήλους προσκυνήσαντες ὅ τε βασιλεὺς καὶ 1.147 ὁ πατριάρχης, εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον πρὸς τὸ τὴν θείαν λειτουργίαν ἐκτελέσαι, καὶ ὁ βασιλεὺς ἀπέρχεται εἰς τὸ μητατώριον, ἐκτελῶν ἐκεῖσε τὴν θείαν λειτουργίαν· ἐν ταύτῃ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ εἰς τὸ θυσιαστήριον ὁ βασιλεὺς οὐκ εἰσέρχεται. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι ἐν μὲν τῇ προόδῳ τῶν Ἁγίων καὶ ἐν τῇ ἀγάπῃ, τῶν θυρῶν οὐκ ἐξέρχεται, ἐν δὲ τῇ κοινωνίᾳ ἐξέρχεται καὶ κοινωνεῖ, καὶ τῆς θείας λειτουργίας τελεσθείσης, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ μητατωρίου καὶ ἑνοῦται τῷ πατριάρχῃ, καὶ διέρχονται ἀμφότεροι μέχρι τοῦ Ἁγίου Φρέατος, προσκυνήσαντες δὲ ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, καὶ διὰ τοῦ χυτοῦ τῆς μικρᾶς πύλης τῆς Χαλκῆς εἰσελθών, διά τε τῶν Σχολῶν καὶ τῶν Ἐκσκουβίτων διερχόμενος, λέγοντος τοῦ τῆς καταστάσεως· "Καπλάτε, Δόμηνι," καὶ καταλαβόντος ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, μένει μὲν ἐκεῖσε ἡ σύγκλητος, ὑπερευχομένη τὸν βασιλέα, ὁ δὲ τῆς καταστάσεως καὶ οἱ σιλεντιάριοι μένουσιν εἰς τὸν Ὀνόποδα, ὑπερευχόμενοι καὶ αὐτοὶ ὁμοίως. Ὁ δὲ βασιλεὺς διέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ παλατίῳ, τοῦ δὲ κλητωρίου στοιχηθέντος, γίνονται μίνσαι, καὶ εὐθέως ἀπαλλάσσουσιν ἅπαντες. Ὁ δὲ βασιλεὺς καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης ἀπὸ σκαραμαγγίου, καὶ οὓς ἐκέλευσε καλέσαι, καὶ αὐτοὶ ἀπὸ σκαραμαγγίων, οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ παραστάσιμον οὐ ποιοῦσιν. Ἰστέον ὅτι τὸ παλαιὸν ὁ τοιοῦτος τύπος ἦν· νῦν δὲ ὁ βασιλεὺς τὰ ἄλλα πάντα ἐκτελεῖ μέχρι τῆς εἰσόδου, καθὼς εἴρηται. Εἰς δὲ τὴν εἴσοδον εἰσέρχεται εἰς τὸ βῆμα ἔνδον, καὶ οἱ
51
δεσπόται προσκυνοῦσι τὴν ἁγίαν τράπεζαν καὶ τὴν ἐνδυτήν, καὶ διὰ πλαγίας τοῦ θυσιαστηρίου καὶ τοῦ κοχλιοῦ τοῦ ὄπισθεν τῆς κόγχης ἀνελθόντες εἰς τὰ κατηχου 1.148 μένια, εἰσέρχονται εἰς τὸ μητατώριον, καὶ ἀπαλλάσσουσι τὰς ἑαυτῶν χλαμύδας καὶ μόνον, καὶ ἀκούουσι τοῦ θείου Εὐαγγελίου καὶ τῆς ἐκτενοῦς, καὶ μετὰ ταῦτα εἰσέρχεται ὁ τῆς τραπέζης μετὰ τῶν ἀρτοκλίνων, καὶ στοιχεῖ τὸ κλητώριον. Καὶ ἐξέρχονται οἱ δεσπόται καὶ ἀπέρχονται εἰς τὸ μητατώριον τοῦ πατριάρχου, καὶ εὐθὺς δίδονται μίνσαι, ἐκδυόμενοι τὰ διβητήσια αὐτῶν, καὶ ἐκδέχονται τοῦ τελειωθῆναι τὴν θείαν λειτουργίαν καὶ ἀνελθεῖν τὸν πατριάρχην. Οἱ δὲ πραιπόσιτοι ἀπέρχονται, καὶ καθέζονται εἰς τὴν ἄνοδον δι' ἧς ὁ πατριάρχης ἀνέρχεται, καὶ τὸ ἀνελθεῖν αὐτὸν κρατοῦσι τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀσπαζόμενοι αὐτάς, καὶ ἀπελθόντες εἰσάγουσιν αὐτὸν πρὸς τοὺς δεσπότας. Καὶ ἐκβαλὼν ὁ πατριάρχης τὰ ἀλλαξίματα αὐτοῦ, λαβὼν τοὺς δεσπότας, ἐξελθὼν ἀκουμβίζει μετ' αὐτὼν ἐπὶ τῆς τραπέζης, καὶ εἰσέρχονται οἱ κληθέντες καὶ ἀριστοῦσι μετ' αὐτῶν, καὶ τὸ ἀναστῆναι αὐτούς, ἀπέρχονται πάλιν οἱ δεσπόται διὰ τῶν διαβατικῶν εἰς τὸ παλάτιον. Ἰστέον δὲ ὅτι καὶ κηρία ἐκ τοῦ οἰκονομίου λαμβάνουσιν οἵ τε μάγιστροι καὶ πραιπόσιτοι καὶ πατρίκιοι, ἐπὶ δὲ τοῦ κύρου Φεοφυλάκτου καὶ θυμιάματα εὔοσμα, ἀλλ' οὖν καὶ δούλκιν ἐποίει ὁ κύριος Θεοφύλακτος ὁ πατριάρχης ἐπὶ τὸ μέρος τοῦ εὐκτηρίου τοῦ Ἁγίου Φεοφυλάκτου, καὶ οἱ δεσπόται ἀπήλαυον τοῦ δουλκίου μετὰ τῶν μαγίστρων καὶ τῶν πραιποσίτων καὶ λοιπῶν, ὧν ἐκέλευσαν.
1.149 ΛΗʹ (ΚΘʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ Κυριακῇ τῆς μέσης ἑβδομάδος τῶν νηστειῶν, ἡνίκα τὸ τίμιον καὶ ζωοποιὸν ξύλον τοῦ Σταυροῦ προσκυνεῖται. Προέρχονται ἐννύχιοι ἐν τῷ παλατίῳ οἵ τε πατρίκιοι, πρωτοσπαθάριοί τε καὶ δομέστικοι καὶ οἱ τοποτηρηταὶ καὶ οἱ οἰκειακοὶ ἅπαντες, καὶ ἀνοίγει τὸ παλάτιον τάχιον, καὶ εἰσέρχονται οἱ πατρίκιοι φοροῦντες τὰ σαγία αὐτῶν ἀπὸ σκαραμαγγίων, οἱ δὲ λοιποὶ ἀπὸ σκαραμαγγίων, καὶ διέρχονται διὰ τοῦ μεγάλου τρικλίνου, καὶ ἀπέρχονται ἐν τῷ ναῷ τῆς παναγίας Θεοτόκου ἐν τῷ Φάρῳ, καὶ προσκυνήσαντες τὰ τίμια ξύλα, ἐξέρχονται πάλιν καὶ καθέζονται ἐν τῷ Ἱπποδρόμῳ· καὶ τῆς ὥρας ἐγγιζούσης πρὸς τὸ εἰσελθεῖν αὐτοὺς ἐν τῷ παλατίῳ, εἰσέρχονται, ὃν τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν κοινῶν ἡμερῶν, ἐν τῷ μεγάλῳ τρικλίνῳ τῆς προελεύσεως, καὶ ἡνίκα ἐγγίσῃ ἡ ὥρα καὶ στοιχηθῇ τὸ κλητώριον, γίνονται μίνσαι, καὶ ἐξελθὼν ὁ βασιλεὺς ἀκουμβίζει ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης ἐν τῷ αὐτῷ τρικλίνῳ τῆς προελεύσεως. Ἰστέον ὅτι ἐν τοῖς παλαιοῖς χρόνοις τῇ ἑορτῇ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἤλασσον οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὸ Κονσιστώριον χλανίδια λευκά, καὶ ἡνίκα κατέλαβεν ὁ καιρός, ἐξήρ 1.150 χοντο οἱ δεσπόται καὶ ἐδέχοντο αὐτοὺς οἱ πατρίκιοι εἰς τὸν Ὀνόποδα, οὐχὶ δὲ ἔνδον τοῦ πορτικοῦ, εἰς τὸν Αὐγουστέα, καὶ εἰ μὲν οὐκ ἦν Κυριακή, ἔπιπτον κάτω, προσκυνοῦντες τοὺς δεσπότας καὶ οὕτως κατήρχοντο εἰς τὸ Κονσιστώριον. Εἰ δὲ ἦν Κυριακή, οὐκ ἔπιπτον κάτω προσκυνοῦντες, ἀλλὰ μέχρι τῶν γονάτων ἐποίουν τὸ σέβας τῆς προσκυνήσεως.
1.151 ΛΘʹ (Λʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, εἰ τύχῃ ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου τῇ Κυριακῇ τῆς μέσης ἑβδομάδος. Ἰστέον δὴ καὶ τοῦτο, ὅτι, εἰ μὲν τύχῃ ἡ αὐτὴ ἡμέρα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῇ Κυριακῇ τῆς μέσης ἑβδομάδος τῶν νηστειῶν, τελεῖται οὕτως. Προέρχονται ἅπαντες ἐννύχιοι ἐν τῷ παλατίῳ, καὶ ἀλλάσσουσιν οἱ μὲν πατρίκιοι χλανίδια λευκά, ἔχοντα ταβλία ἀπὸ ὀξέων (ἐν γὰρ ταύτῃ τῇ ἑορτῇ οὐ φοροῦσι τὰ ὑποχρυσοκλάβων ταβλίων χλανίδια), ὡσαύτως καὶ ἡ σύγκλητος ἅπασα ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων, οἱ δὲ πραιπόσιτοι ἀλλάσσουσι μετὰ τοῦ κουβουκλείου, ὡς εἴθισται αὐτοῖς. Ἀνοίξαντος δὲ τοῦ παλατίου, τάχιον ἀπὸ κελεύσεως εἰσέρχονται ἅπαντες, καὶ διελθόντες διὰ τοῦ Χρυσοτρικλίνου, εἰσέρχονται εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ
52
Φάρου, καὶ προσκυνήσαντες τὰ τίμια ξύλα, ἐξέρχονται, καὶ εὐθέως ἀπὸ κελεύσεως δίδοται μεταστάσιμον. Μεσούσης δὲ τῆς δευτέρας ὥρας, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς καὶ διέρχεται διὰ τῆς Δάφνης, ἅπτων ἐν τοῖς εὐκτηρίοις κηρούς, ὡς εἴθισται αὐτῷ, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι τοῦ Αὐγουστέως, καὶ ὑπαλλάξας τὸ διβητήσιον αὐτοῦ, ἐκδέχεται τὸν καιρόν. Καὶ τοῦ καιροῦ καταλα 1.152 βόντος, δηλωθεὶς ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ τῆς καταστάσεως, εἰσελθὼν δηλοῖ τῷ βασιλεῖ. Καὶ περιβαλλόμενος ὁ βασιλεὺς τὴν χλανίδα αὐτοῦ, καθὼς ἡ συνήθεια ἔχει, ἐξέρχεται καὶ διέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως, εἶθ' οὕτως δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται διὰ τοῦ στενοῦ τῆς Χρυσῆς Χειρός, καὶ ἀνέρχεται εἰς τὸν Ὀνόποδα, καὶ στάντος αὐτοῦ ἐν τῇ πύλῃ τῇ χαλκῇ, δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε πατρίκιοι καὶ στρατηγοί, καὶ ἵσταται μέσον αὐτῶν ὁ τῆς καταστάσεως, καὶ πάντων προσκυνησάντων, νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε", καὶ εἶθ' οὕτως κατέρχονται οἱ αὐτοὶ ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, ἑνούμενοι τῇ συγκλήτῳ ἁπάσῃ. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἵσταται ὑποκάτω τοῦ καμελαυκίου ἐν τῷ πορφυρῷ λίθῳ, καὶ πεσόντων τῶν πατρικίων μετὰ τῆς συγκλήτου, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ σιλεντιαρίῳ ἀπὸ κελεύσεως τῷ ἑστῶτι κάτω, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν ὁ βασιλεύς, διέρχεται διὰ τῶν Ἐκσκουβίτων καὶ τῶν Σχολῶν, καὶ ἐξέρχεται τὴν μεγάλην πύλην τῆς Χαλκῆς, τὰ δὲ μέρη ἵστανται ἐν ταῖς στάσεσιν αὐτῶν, σφραγίζοντα τὸν βασιλέα καὶ μόνον, λέγουσι δὲ καὶ οἱ νοτάριοι τοὺς ἰάμβους. Καὶ εἰσελθὼν ὁ βασιλεὺς ἐν τῇ πύλῃ τοῦ Ἁγίου Φρέατος, ἅπτει κηροὺς καὶ εὔχεται· ὁ δὲ πατριάρχης δέχεται τὸν βασιλέα εἰς τὴν πύλην τὴν εἰσάγουσαν ἀπὸ τοῦ Ἁγίου Φρέατος εἰς τὸν ναόν, καὶ προσκυνήσαντες ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, εἰσέρχονται εἰς τὸν ναόν. Ὁ δὲ βασιλεύς, ἅπτων κηρούς, εὔχεται ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ εὐξάμενος εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ προσκυνήσας τὴν ἁγίαν τράπεζαν καὶ εὐξάμενος, ἐξέρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ διέρχεται διὰ τῆς σωλαίας. Μέλλοντι δὲ ἐξέρχεσθαι τὴν σωλαίαν, ἐπιδίδωσιν αὐτῷ ὁ πραιπόσιτος κηρίον λιτανίκιν, καὶ εὐθέως ἄρχονται τὸ τροπάριν τῆς ἑορτῆς· "Σήμερον τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὸ κεφάλαιον", κρατοῦσι δὲ κηρία ἅπαντες. Καὶ δηριγευό 1.153 μενος ὑπὸ πάντων ὁ βασιλεύς, διέρχεται μέσον τοῦ ναοῦ καὶ ἐξέρχεται διὰ τῶν βασιλικῶν πυλῶν, διερχόμενος διά τε τοῦ νάρθηκος, τοῦ λουτῆρος καὶ τοῦ Ἀθύρα, ἐξέρχεται ἐν τῷ Μιλίῳ, κἀκεῖθεν διέρχεται τὴν Μέσην καὶ ἀνέρχεται ἐν τῷ Φόρῳ, καὶ ἀπελθὼν μέχρι τοῦ κίονος, ἔνθα καθίδρυται ὁ ναὸς τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, ἀνέρχεται τὰ ἔμπροσθεν γραδήλια τοῦ ναοῦ, καὶ ἵσταται ἐκεῖσε, ἐπακουμβίζων τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ καγκέλλου. Ἡνίκα δὲ μέλλει ἀνέρχεσθαι τὰ αὐτὰ βάθρα, δίδωσι τῷ πραιποσίτῳ τὸ λιτανίκιν κηρίον. Οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ ἡ σύγκλητος ἵστανται κάτω πλησίον τῶν κιόνων, ὁμοίως καὶ οἱ λοιποὶ τῶν ταγμάτων ἵστανται ἐν τῇ μέσῃ τοῦ Φόρου ἔνθεν κἀκεῖσε. Οἱ δὲ πρωτοσπαθάριοι καὶ οἱ λοιποὶ βασιλικοὶ ἵστανται ἐκ δεξιῶν τοῦ βασιλέως ἐν τῇ μέσῃ τοῦ Φόρου, ὡσαύτως καὶ ἐξ ἀριστερᾶς. Καταλαβὼν δὲ ὁ πατριάρχης μετὰ τῆς λιτῆς, διέρχεται μέσον αὐτῶν, τὸ δὲ πολίτευμα ἵσταται ἐν τῷ ἀριστερῷ μέρει τῆς προελεύσεως πρὸς τὸ Σινάτον, τὰ δὲ ὀρφανὰ ἵστανται ἐν τῇ μέσῃ τῶν ἀξιωματικῶν. Καὶ τοῦ σταυροῦ μέλλοντος ἀνέρχεσθαι τὰ γραδήλια, ἔνθα ὁ βασιλεὺς ἵσταται, ἅπτει κηροὺς ὁ βασιλεὺς καὶ προσκυνεῖ τὸν σταυρόν, καὶ αὖθις ἐπιδίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ αὐτὸς τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ πήγνυσιν αὐτὰ ἐν τοῖς μανουαλίοις τῆς λιτῆς. Ὁ δὲ σταυρὸς ἵσταται ἐν τῇ μέσῃ ὄπισθεν τοῦ βασιλέως πλησίον τῆς πύλης τοῦ ναοῦ, ὁ δὲ πατριάρχης ἀνέρχεται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μετὰ τῶν κατὰ συνήθειαν συνανερχομένων αὐτῷ· οἱ δὲ λοιποὶ κληρικοὶ ἵστανται κάτω εἰς τὸ κοινὸν τοῦ λαοῦ ἐξ ἀριστερᾶς τοῦ βασιλέως. Καὶ τελουμένης τῆς ἐκτενοῦς, ἅπτει ὁ βασιλεὺς κηροὺς καὶ προσεύχεται, καὶ πάλιν ἐπιδίδωσιν αὐτὰ τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ πήγνυσιν αὐτὰ ἐν τοῖς τῆς λιτῆς μανουαλίοις. Ὁ δὲ βασιλεὺς κατέρ 1.154 χεται διὰ τῶν βάθρων, καὶ λαμβάνει παρὰ τοῦ πραιποσίτου κηρίον λιτανίκιν καὶ διέρχεται, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων ἁπάντων, διὰ τοῦ ἀντιφόρου, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ ἐμβόλῳ πλησίον τοῦ Λαύσου, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἀπέρχεται εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῶν Χαλκοπρατείων, καὶ εἰσελθὼν ἐν τῷ νάρθηκι, καθέζεται προσμένων τὸν πατριάρχην. Καταλαβόντος δὲ τοῦ πατριάρχου μετὰ τῆς
53
λιτῆς, τὸ μὲν πολίτευμα καὶ τὸ κοινὸν τοῦ κλήρου εἰσέρχεται διὰ τῆς δεξιᾶς πύλης τῶν βασιλικῶν πυλῶν, τὰ δὲ ὀρφανὰ καὶ οἱ μητροπολῖται καὶ οἱ ἐπίσκοποι διέρχονται ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως, προσκυνοῦντες αὐτόν, καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ ναῷ διὰ τῶν βασιλικῶν πυλῶν. Καταλαβόντος δὲ τοῦ πατριάρχου ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ προσκυνήσαντες ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι ἀπέρχονται καὶ ἵστανται ἔμπροσθεν τῶν βασιλικῶν πυλῶν· καὶ ὁ μὲν πατριάρχης ἐκτελεῖ τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου, ὁ δὲ βασιλεύς, λαβὼν παρὰ τοῦ πραιποσίτου κηρούς, εὔχεται καὶ πάλιν ἐπιδίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ τῆς καταστάσεως. Τοῦ δὲ πατριάρχου τὴν εὐχὴν τελέσαντος, προσκυνεῖ ὁ βασιλεὺς τὸν τίμιον σταυρὸν καὶ τὸ ἄχραντον Εὐαγγέλιον, καὶ κρατήσαντες ἀλλήλων τὰς χεῖρας, διέρχονται μέσον τοῦ ναοῦ καὶ εἰσέρχονται ἐν τῇ σωλαίᾳ, καὶ ἀπέρχονται μέχρι τῶν ἁγίων θυρῶν. Ἅπτων δὲ κἀκεῖσε κηροὺς καὶ εὐξάμενος, ἐπιδίδωσιν αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ προσκυνήσας τὴν ἁγίαν τράπεζαν καὶ λαβὼν ἀποκόμβιον παρὰ τοῦ πραιποσίτου, τίθησιν αὐτὸ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ, καὶ διὰ τῆς πλαγίας τοῦ ἀριστεροῦ μέρους ἐξελθών, εἰσέρχεται εἰς τὴν ἁγίαν σορόν, καὶ στὰς ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, ἅπτει κηρούς, καὶ εὐξάμενος εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ προσκυνήσας τὴν ἁγίαν τράπεζαν, τίθησιν ἐπ' αὐτῇ 1.155 ἀποκόμβιον, καὶ θυμιάσας αὐτὴν κυκλόθεν, ἐξέρχεται· ὡσαύτως καὶ ἐν τῷ ἐξ ἀριστερᾶς ὄντι εὐκτηρίῳ εὐξάμενος, τίθησιν ἀποκόμβιον ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ, καὶ ἐξέρχεται καὶ ἀνέρχεται διὰ τῆς ξυλίνης σκάλας ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, κἀκεῖσε τελεῖ τὴν θείαν λειτουργίαν. Καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς θείας κοινωνίας κατέρχονται δύο σιλεντιάριοι, καὶ προσκαλοῦνται τὸν πατριάρχην, καὶ ἀνελθὼν δίδωσι τῷ βασιλεῖ τοῦ ἁγίου σώματος καὶ τοῦ τιμίου αἵματος. Καὶ κοινωνήσας ὁ βασιλεὺς εἰσέρχεται εἰς τὸ μητατώριον, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ τῆς καταστάσεως παρὰ τοῦ πραιποσίτου, προσκαλεῖται πάντας τοὺς τῆς συγκλήτου, καὶ κοινωνοῦσιν ἐκ τῶν τοῦ πατριάρχου χειρῶν. Καὶ εἶθ' οὕτως ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐκ τοῦ μητατωρίου, καὶ προσκυνήσαντες ἀμφότεροι ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ὁ μὲν πατριάρχης κατέρχεται ἐκτελέσαι τὴν θείαν λειτουργίαν, ὁ δὲ βασιλεὺς ὑπαλλάσσει σκαραμάγγιον χρυσόκλαβον καὶ σπαθίον διάλιθον, ἠμφιεσμένον ἀπὸ μαργάρων, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ οἱ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου σαγία ἀληθινά. Καὶ τῆς θείας λειτουργίας τελεσθείσης, ἀνέρχεται ὁ πατριάρχης, καὶ προσκυνήσαντες ἀλλήλους ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης, ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ εὐλογίας, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐπιδίδωσιν αὐτῷ ἀποκόμβιον, ὁ δὲ πατριάρχης τῷ βασιλεῖ ἀλειπτά. Καὶ στεφθεὶς ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ πατριάρχου, κατέρχεται διὰ τῆς ξυλίνης σκάλας τοῦ γυναικίτου τοῦ ἀριστεροῦ μέρους, καὶ κατελθὼν τὰ γραδήλια τῆς κόγχης ἐν τῷ διδασκαλείῳ, καὶ πρὸς τὴν ἐξάγουσαν ἐπὶ τὸν ἔμβολον πύλην ἐξελθών, ἱππεύει ἐκεῖσε, ὡσαύτως καὶ οἱ πραιπόσιτοι καὶ οἱ ὀστιάριοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως, φορῶν σαγίον ἀληθινόν, δηριγεύει ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως πεζός, καὶ ἔμπροσθεν αὐτοῦ σιλεντιάριοι τέτταρες, φοροῦντες σαγία ἀληθινά, βαστάζοντες βεργία 1.156 χρυσᾶ διάλιθα. Καὶ καταλαβόντος τοῦ βασιλέως ἐν τῷ Μιλίῳ, δέχονται αὐτὸν οἱ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων, λέγοντες τὰ κατὰ συνήθειαν αὐτοῖς ἄκτα· ὁ δὲ δήμαρχος, κρατούμενος ὑπὸ τοῦ τῆς καταστάσεως, ἀπέρχεται πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ ἀσπασάμενος τοὺς πόδας αὐτοῦ, ἐπιδίδωσιν αὐτῷ λιβελλάριν. Καὶ τελέσαντος τοῦ μέρους τὰ κατὰ συνήθειαν, διέρχεται ὁ βασιλεὺς μικρόν, καὶ δέχονται αὐτὸν οἱ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Πρασίνων, καὶ αὐτοὶ τὰ ὅμοια τελέσαντες, ἐπιδιδόντος καὶ τοῦ δημοκράτου λιβελλάριν τῷ βασιλεῖ, διέρχεται, καὶ δέχονται αὐτὸν εἰς τὸν Αὐγουστέα οἱ τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων, καὶ αὐτῶν τὰ ὅμοια ποιησάντων, διέρχεται ἀπ' αὐτῶν ὁ βασιλεύς, καὶ δέχεται αὐτὸν ἐν τῇ Χαλκῇ ὁ δημοκράτης τῶν Βενέτων, ἤγουν ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν μετὰ τοῦ περατικοῦ αὐτοῦ δήμου. Τελέσαντες δὲ καὶ αὐτοὶ πάντα, αὐλοῦντος καὶ τοῦ ὀργάνου ὡς καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν τριῶν δοχῶν, διέρχεται διὰ τῶν κορτινῶν. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι, ἡνίκα μέλλει δέξασθαι ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν τὸν βασιλέα, πεζεύουσιν ἅπαντες, καὶ μένει ἔφιππος μόνος ὁ βασιλεύς, καὶ ἀπὸ τῆς Χαλκῆς δηριγευόμενος ὑπὸ πάντων αὐτῶν, ἀπέρχεται μέχρι τοῦ Κυρίου, καὶ μένει ἐκεῖσε ἡ σύγκλητος ἔμπροσθεν τῶν τριῶν πυλῶν τοῦ Κονσιστωρίου, ὑπερευχομένη τὸν βασιλέα· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους", οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ μένουσιν ἔξω τῆς πύλης τοῦ
54
Κυρίου, ὑπερευχόμενοι καὶ αὐτοὶ τὸν βασιλέα. Τοῦ δὲ βασιλέως εἰσελθόντος ἔνδον τῆς πύλης, ἀσφαλίζουσιν οἱ κουβικουλάριοι τὴν πύλην, ὑπερευχόμενοι καὶ αὐτοί· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ λαβὼν ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ ναῷ τοῦ Κυρίου, καὶ λαβὼν κηροὺς καὶ εὐξάμενος, καὶ ἐπιδοὺς αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν τοῦ 1.157 Κυρίου, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ Τρικόγχῳ. Εἶθ' οὕτως διέρχεται τὰ διαβατικὰ τῶν Ἁγίων μʹ, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν Χρυσοτρίκλινον, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ οἱ λοιποὶ εἰσέρχονται διὰ τοῦ ὄντος εἰς τὸ Εἰδικὸν μονοθύρου ἐν τῷ Λαυσιακῷ. Καὶ τοῦ καιροῦ ἐγγίσαντος, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς καὶ καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης μετὰ τῶν ἀρχόντων, οὓς ἐκέλευσε τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καλέσαι. Ἰστέον δὲ ὅτι οἱ μὲν πατρίκιοι καὶ οἱ κληθέντες ἅπαντες ἠλλαγμένοι εἰσέρχονται εἰς τὸ κλητώριον ἄνευ χλανιδίων, οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου ἄρχοντες, φοροῦντες ἀληθινὰ σαγία, τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τελοῦσι διπλοῦν παραστάσιμον. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι, εἰ μὲν τύχῃ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἀήρ, διοδεύουσι διὰ τοῦ ἐμβόλου, καὶ ἀνέρχονται ἐν τῷ τοῦ Φόρου Σινάτῳ, καὶ ἵσταται ἀντιμίσιον ἀναμεταξὺ τοῦ Σινάτου, καὶ τελεῖ τὰ ἅπαντα ἐκεῖσε, ὧν ἀκολούθως εἰρήκαμεν, καὶ πάλιν διὰ τοῦ αὐτοῦ ἐμβόλου κατέρχεται καὶ τοῦ Λαύσου, καὶ ἀριστερὸν ἐκκλίνας, ἀπέρχεται εἰς τὰ Χαλκοπράτεια. Ἰστέον ὅτι ταῦτα πάντα τελεῖται, πλὴν ὁ βασιλεὺς οὐκ ἀνέρχεται νυνὶ ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, ἀλλ' εἰς τὴν τροπικὴν ἑστὼς τῆς ἁγίας σοροῦ, ἐκεῖσε τελεῖ τὴν θείαν λειτουργίαν, καὶ πάλιν εἰς τὸ παλάτιν εἰσελθών, χωρὶς τῶν ἀλλαξίμων ἀπὸ ἱματίου καθέζεται ἐπὶ τῆς τραπέζης· ἀλλ' οὔτε δὲ τὸ κουβούκλειον παραστάσιμον ποιεῖ.
1.158 Μʹ (ΛΑʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ παραμονῇ τῆς Βαϊοφόρου. Τῷ σαββάτῳ τοῦ Λαζάρου, δείλης, ἀνοιγομένου τοῦ παλατίου, εἰσέρχεται πᾶσα ἡ σύγκλητος, μάγιστροι, ἀνθύπατοι, πατρίκιοι καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου ἀπὸ σκαραμαγγίων καὶ μόνον, ὁ δὲ βασιλεὺς ἵσταται ἐν τῷ ναῷ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου πρὸ τῆς χειμευτῆς εἰκόνος τῆς Θεοτόκου πρὸς τὴν ἐξάγουσαν θύραν εἰς τὸ ἡλιακόν. Καὶ τῶν συγκλητικῶν ἐξιόντων τὰς ἀργυρᾶς ἀνατολικὰς πύλας, σημαίνει ἡ Ἐκκλησία καὶ εἰσέρχονται οἱ τῆς συγκλήτου στιχηδόν, εἷς καθ' εἷς, εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, καὶ λαμβάνουσιν ἐκ χειρὸς τοῦ βασιλέως ἀνὰ βαΐου ἑνός, ἔχοντος φοινικόφυλλα καὶ σάμψυχα καὶ ἕτερα εὐώδη ἄνθη, οἷα ὁ τότε παρέχει καιρός. Καὶ οἱ μὲν μάγιστροι καὶ πραιπόσιτοι ἀνὰ ἑνὸς ἀργυροῦ σταυροῦ μεγάλου, οἱ δὲ ὀφφικιάλιοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες ἀνὰ ἑνὸς ἀργυροῦ σταυροῦ μικροῦ, οἱ δὲ ἀνθύπατοι καὶ πατρίκιοι ἀνὰ ἑνὸς ἀργυροῦ σταυροῦ μεγάλου· εἰ δέ εἰσι κατὰ περισσείαν σταυρία ἀργυρᾶ μικρά, δίδοται καὶ τοῖς πρωτοσπαθαρίοις εὐνούχοις. Καὶ διὰ τῆς ἑτέρας πύλης τοῦ Ἁγίου Δημητρίου εἰσέρχονται εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου, καὶ εὐθέως ἄρχεται τὸ λυχνικόν, καὶ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ λυχνικοῦ ψάλλουσιν ὑπὸ 1.159 ἔρην· "Συνταφέντες σοὶ" μίαν τὸ κουβούκλειον καὶ μίαν οἱ βασιλικοὶ κληρικοί. Οἱ δὲ πραιπόσιτοι λαμβάνουσι φοίνικας μεγάλας, καὶ ἐξ ἰδίων χειρῶν διανέμουσι τὸ κουβούκλειον, καὶ τῆς Ἐκκλησίας τὸ λυχνικὸν τελεσάσης, ἐξέρχονται ἅπαντες διὰ τῆς Ἐλεφαντίνης.
1.160 ΜΑʹ (ΛΒʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἑορτῇ καὶ προελεύσει τῶν Βαΐων. Προέρχονται πάντες ἐν τῷ παλατίῳ διὰ τοῦ Ἱπποδρόμου, καὶ ἀνοίξαντος τοῦ παπίου, εἰσέρχονται οἱ πραιπόσιτοι, ἠλλαγμένοι ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων, ὁμοίως καὶ οἱ πατρίκιοι καὶ τὸ κουβούκλειον. Καὶ εἰσελθόντων αὐτῶν γίνεται ἡ προέλευσις ἐν τῷ Ἰουστινιανοῦ τρικλίνῳ, καὶ εἰσελθὼν ὁ ὀρφανοτρόφος ἐν τῇ προελεύσει, ἐπιδίδωσι τὰ σύμβολα τοῖς ἐξ ἔθους λαμβάνουσι καὶ ἐξέρχεται. Εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται οἱ δήμαρχοι καὶ ἐπιδιδοῦσι τοὺς προρρηθέντας πάντας, μαγίστρους, πραιποσίτους καὶ πατρικίους καὶ λοιπούς, τοὺς τιμίους σταυρούς, ὁποίους ἡ τῆς
55
ἑορτῆς τάξις ἀπαιτεῖ. Καταλαβούσης δὲ τῆς ὥρας, ὑπαλλάσσει ὁ βασιλεὺς διβητήσιον καὶ χλανίδα, καὶ καθέζεται ἐπὶ τοῦ σένζου εἰς τὸν Χρυσοτρίκλινον, οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε, ὡς εἴθισται αὐτοῖς. Καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ ὀστιάριος ἀπὸ κελεύσεως παρὰ τοῦ πραιποσίτου, ἐξέρχεται, κρατῶν βεργίον χρυσοῦν διάλιθον, καὶ εἰσάγει βῆλον αʹ· τὸν ὀρφανοτρόφον, κομίζοντα τῷ βασιλεῖ τὸ τῆς πίστεως σύμβολον, καὶ εἰσελθὼν προσκυνεῖ τὸν βασιλέα, μὴ τελείως πίπτων κάτω, ἀνθ' ὧν βαστάζει τὰ σύμβολα· τοῦ δὲ συρτοῦ βήλου συρομένου καὶ τοῦ ὀρφανο 1.161 τρόφου ἐμφανιζομένου τῷ βασιλεῖ, ἀνίσταται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ θρόνου, ἐκδεχόμενος δέξασθαι τὸ τῆς πίστεως σύμβολον, καὶ τοῦτο δεξάμενος καὶ ἀσπασάμενος, ἐπιδίδωσι τῷ πραιποσίτῳ· καὶ τελέσας τὰς ἐξ ἔθους τρεῖς προσκυνήσεις, ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ τὰ σύμβολα, ἀσπαζόμενος τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἀπελθὼν ὀπισθοφανῶς, ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ, καὶ προσκυνήσας τὸν βασιλέα πίπτει κάτω, καὶ ὑπερευξάμενος αὐτόν, ἐξέρχεται. Εἶθ' οὕτως λαμβάνει νεῦμα ὁ ὀστιάριος καὶ εἰσάγει βῆλον βʹ· τὸν σακελλάριον τῆς Ἁγίας Σοφίας, προσφέροντα τῷ βασιλεῖ σταυροὺς ἐπικειμένους τῷ ἀριστερῷ αὐτοῦ ὤμῳ, ἐν δὲ τῇ δεξιᾷ χειρὶ κρατοῦντα σταυρὸν ἕνα, καὶ εἰσελθὼν προσκυνεῖ καὶ αὐτὸς τρίτον, ὡς ἡ τάξις ἔχει, καὶ ἐπιδίδωσιν ἐν πρώτοις τῷ βασιλεῖ τὸν σταυρόν, ὃν κατέχει ἐν τῇ δεξιᾷ χειρί, ἀσπαζόμενος τὴν χεῖρα αὐτοῦ. Ὁ δὲ βασιλεὺς δεξάμενος τὸν σταυρόν, ἀσπάζεται αὐτόν, καὶ ἐπιδίδωσιν αὐτὸν τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἶθ' οὕτως ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ καὶ τοὺς λοιποὺς σταυρούς, καὶ δεξάμενος αὐτοὺς ἀσπάζεται, καὶ ἐπιδίδωσι καὶ αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ. Καὶ ἀπελθὼν ὁ αὐτὸς σακελλάριος ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ, καὶ πεσὼν κάτω προσκυνεῖ τὸν βασιλέα, καὶ ὑπερευξάμενος αὐτόν, ἐξέρχεται· τοῦτο δὲ ποιοῦσι καὶ οἱ λοιποὶ ἅπαντες, εἰσερχόμενοι μετὰ σταυροῦ καθ' ἕνα ἕκαστον βῆλον. Καὶ ἐξελθὼν πάλιν ὁ ὀστιάριος, εἰσάγει ἀπὸ κελεύσεως βῆλον γʹ· τὸν σκευοφύλακα τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῶν Βλαχερνῶν μετὰ τοῦ χαρτουλαρίου τῆς ἁγίας σοροῦ, βῆλον δʹ· τὸν ξενοδόχον τῶν Θεοφίλου, βῆλον εʹ· τοὺς δημοκράτας τῶν περατικῶν δήμων, βῆλον ϛʹ· τὸν ξενοδόχον τῶν Σαμψών, βῆλον ζʹ· τὸν ξενοδόχον τῶν Εὐβούλου, βῆλον ηʹ· τὸν ξενοδόχον τῶν Εἰρήνης, βῆλον θʹ· τὸν ξενοδόχον τῶν Ναρσοῦ, βῆλον ιʹ· τὸν ξενοδόχον τῆς 1.162 Ἁγίας Εἰρήνης, βῆλον ιαʹ· τοὺς δημάρχους τῆς πολιτικῆς. Ἅπαντες δὲ οὗτοι εἰσερχόμενοι, βαστάζοντες σταυρούς, τελοῦσιν ἅπαντα, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται. Εἶθ' οὕτως κελεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ κἀκεῖνος τῷ τῆς καταστάσεως, ὅπως τοὺς ἐξ ἔθους εἰσερχομένους καὶ λαμβάνοντας σταυροὺς ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ βασιλέως διευθετήσῃ, ὅπως ἕκαστος αὐτῶν κατὰ τὴν αὐτοῦ τάξιν τε καὶ τιμὴν εἰσέλθωσι. Καὶ εἰσέρχονται πατρίκιοι, εἰ τύχωσι, καὶ στρατηγοὶ καὶ οἱ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου, δομέστικοί τε καὶ οἱ τὰ πρῶτα ὀφφίκια κατέχοντες καὶ τοποτηρηταί, οἱ συνήθως εἰσερχόμενοι, πάντες ἐν ἑνὶ βήλῳ στιχηδόν. Πεσόντων δὲ καὶ προσκυνησάντων τὸν βασιλέα, ἐπιδίδωσιν ἑνὶ ἑκάστῳ ὁ βασιλεὺς ἀνὰ σταυρὸν ἕνα, καὶ ὑπερευξάμενοι τὸν βασιλέα, ἐξέρχονται, καὶ εἶθ' οὕτως δίδοται ἀπὸ κελεύσεως μεταστάσιμον ἐν τῷ Λαυσιακῷ. Καὶ ἀπέρχονται ἅπαντες διὰ τοῦ μονοθύρου τοῦ ὄντος ἐπὶ τὸν Εἰδικὸν ἐν τῇ μυστικῇ φιάλῃ τοῦ Τρικόγχου, βαστάζοντες ἅπαντες αὐτῶν κηρία τῆς λιτῆς, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐξέρχεται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, ἐξέρχονται δὲ καὶ οἱ ἱερεῖς ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας τοῦ Φάρου, βαστάζοντες τὸν σταυρὸν τῆς ἐκκλησίας, καὶ παρ' αὐτὰ ἄρχονται τὸ τροπάριν τῆς λιτῆς· "Τὴν κοινὴν ἀνάστασιν." Καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν τοῦ κουβουκλείου ἁπάντων, διέρχεται ὄπισθεν τῆς λιτῆς καὶ ἐξέρχεται ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ φιάλης τοῦ Τρικόγχου, καὶ δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε πατρίκιοι καὶ ἡ σύγκλητος καὶ πᾶσα ἡ προέλευσις, κἀκεῖθεν ἀπέρχεται λιτανεύων ἐν τῇ Δάφνῃ, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, καὶ ἅψας κηροὺς καὶ εὐξάμενος, τελεῖ ἐκεῖσε τὴν ἐκτενῆ, καὶ ἀπέρχεται εἰς τοὺς σταυρούς, καὶ εὐξάμενος διέρχεται διὰ τοῦ τρικλίνου τοῦ Αὐγουστέως, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου πρωτομάρτυρος Στεφάνου, κἀκεὶ εὐξάμενος τελεῖ ἐκεῖσε τὴν 1.163 ἐκτενῆ, καὶ δηριγευόμενος δι' αὐτῶν, διέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως καὶ τῆς ἀψίδος τοῦ Τρικόγχου, καὶ μένουσιν οἱ βασιλικοὶ ἐν τῇ αὐτῇ ἀψίδι τοῦ Τρικόγχου, ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ πρωτοσπαθαρίων, καὶ τῆς συγκλήτου, σπαθαροκανδιδάτων τε καὶ ἐπὶ τοῦ μαγλαβίου καὶ λοιπῶν οἰκειακῶν, διέρχεται διὰ τοῦ
56
μονοθύρου τοῦ ἐπὶ τὸ Εἰδικόν, καὶ κατέρχεται τὰ βαθμίδια τοῦ Λαυσιακοῦ. Οἱ δὲ τῆς συγκλήτου, σπαθαροκανδιδάτοι καὶ οἱ τοῦ μαγλαβίου καὶ λοιποὶ οἰκειακοὶ μένουσιν ἐν τῷ Λαυσιακῷ ἔνθεν κἀκεῖσε, ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, εἰσέρχεται ἐν τῷ Τριπέτωνι, καὶ μένουσιν ἐκεῖσε οἱ πρωτοσπαθάριοι ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Ὁ δὲ βασιλεὺς εἰσέρχεται μετὰ τοῦ κουβουκλείου καὶ πατρικίων ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ ἀπελθὼν ὁ βασιλεὺς ἵσταται ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ Χρυσοτρικλίνου πλησίον ὡς πρὸς τὴν καμάραν τὴν εἰσάγουσαν πρὸς τὸν κοιτῶνα, οἱ δὲ πατρίκιοι ἵστανται ἐν τῷ ἀριστερῷ μέρει τοῦ αὐτοῦ Χρυσοτρικλίνου, καὶ ἵστανται ἔμπροσθεν τοῦ σένζου, βαστάζοντες τά τε λιτανίκια αὐτῶν κηρία καὶ τοὺς σταυρούς, οἱ δὲ ἱερεῖς ἀνέρχονται μέσον διὰ τοῦ Χρυσοτρικλίνου, καὶ ἵστανται πλησίον τοῦ σένζου. Ὁ δὲ διάκονος τίθησι τὸ Εὐαγγέλιον ἐν τῷ βασιλικῷ θρόνῳ, καὶ γίνεται ἡ συνήθης ἐκτενή, καὶ ἀπέρχεται ὁ βασιλεὺς μετὰ τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν ἱερέων εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου ἐν τῷ Φάρῳ, οἱ δὲ πατρίκιοι ὑπερευξάμενοι τὸν βασιλέα ἐξέρχονται. Καὶ εἶθ' οὕτως, εἰ κελεύει ὁ βασιλεύς, προσκαλοῦνται τοὺς πατρικίους, καὶ συλλειτουργοῦσι τῷ βασιλεῖ ἐν τῷ ναῷ τῆς παναγίας Θεοτόκου· ἢ καὶ οὐχί, λειτουργοῦσιν ἔξω εἰς Ἅγιον Στέφανον τοῦ 1.164 Ἱπποδρόμου. Στοιχηθέντος δὲ τοῦ κλητωρίου, γίνονται μίνσαι, καὶ μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς θείας λειτουργίας ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς καὶ καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης ἐν τῷ Ἰουστινιανοῦ τρικλίνῳ ἀπὸ σκαραμαγγίου, ὡσαύτως καὶ οἱ κληθέντες· ἀπὸ γὰρ τῆς λιτῆς πάντες ἀλλάσσουσιν. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι, εἰ μὲν τύχῃ ἐν ταύτῃ τῇ ἑορτῇ ὁ Εὐαγγελισμὸς τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, τελεῖται οὕτως· λιτανεύει ὁ βασιλεύς, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, ἐκτελῶν ἅπαντα ἀκολούθως ἐν τοῖς εὐκτηρίοις τῆς Δάφνης· τελέσας δὲ ἅπαντα, ὡς εἴθισται αὐτῷ τῇ τῶν Βαΐων ἡμέρᾳ τελεῖν, οἱ μὲν ἱερεῖς, μετὰ τὸ ἐκτελέσαι πάντα ἀκολούθως ἐν τῷ Ἁγίῳ Στεφάνῳ, ἀπέρχονται αὐτοὶ μόνον ἐν τῷ παλατίῳ λιτανεύοντες, ὁ δὲ βασιλεὺς εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, ἐκδεχόμενος τὸν καιρόν. Καταλαβόντος δὲ τοῦ καιροῦ, μηνύει ὁ τῆς καταστάσεως τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος δηλοῖ τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐξελθὼν ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ Ὀκταγώνῳ, περιβάλλεται τὴν χλανίδα αὐτοῦ διὰ τῶν βεστητόρων, καθὼς εἴθισται, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν τοῦ κουβουκλείου ἀρχόντων, ἐξέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως, καὶ διελθὼν τὸ στενόν, ἤγουν τὴν Χρυσῆν Χεῖρα, ἀνέρχεται εἰς τὸν Ὀνόποδα, καὶ στὰς ἐν τῇ χαλκῇ πύλῃ τοῦ Ὀνόποδος, δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε οἱ πατρίκιοι καὶ στρατηγοί· πεσόντων δὲ καὶ προσκυνησάντων, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως ἀπὸ κελεύσεως, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Ἀπὸ δὲ τῶν ἐκεῖ διέρχεται, τελῶν ἅπαν ἀκολούθως, ὃν τρόπον ἀνωτέρω ἐν τῇ προελεύσει τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἐπὶ λεπτῷ ἐξεθέμεθα. Ἰστέον ὅτι τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τῶν Βαΐων καὶ ἡ Αὐγούστα δέχεται τὰ βῆλα ὁμοίως τῷ βασιλεῖ, καὶ τοὺς σταυροὺς λαμβάνει ἐκ τῶν κατὰ τύπον εἰσερχομένων ἐπὶ τοῦ βασιλέως οὕτως καὶ ἐπ' αὐτῆς.
1.165 ΜΒʹ (ΛΓʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ εʹ καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ βασιλέως περιόδου ἐν τοῖς γηροκομίοις. Ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ παλατίου ὥρᾳ πρώτῃ ἢ καὶ δευτέρᾳ ἐν τῷ Ἱπποδρομίῳ. Ἱππεύσας δὲ ἐκεῖσε, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν κατὰ συνήθειαν, ἀπέρχεται ἐν τοῖς γηροκομίοις, ἐκπληρῶν τὴν παρὰ τοῦ Προφήτου, μᾶλλον δὲ τοῦ Κυρίου, εἰρημένην φωνήν· "Ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν, ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος," πλουτοποιῶν ἅπαντας καὶ παραμυθούμενος ἐκ τῶν παρὰ Θεῷ δεδωρημένων αὐτῷ ἀνεξαντλήτων θησαυρῶν. Ἐκτελέσας δὲ ἅπαντα τὰ κατὰ συνήθειαν ἐν ἑκάστῳ γηροκομίῳ, ὑποστρέφει ἐν τῷ παλατίῳ, καὶ στοιχηθέντος τοῦ κλητωρίου, γίνονται μίνσαι, καὶ οἱ μὲν κληθέντες φίλοι μένουσιν, οἱ δὲ λοιποὶ ἀπέρχονται ἐν τοῖς ἰδίοις αὐτῶν τόποις. Καταλαβούσης δὲ τῆς ὥρας τῆς θείας λειτουργίας, εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ ναῷ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου πρὸς τὸ ἐκτελέσαι τὴν θείαν λειτουργίαν· καὶ εἰ κελεύει ὁ βασιλεύς, προσκαλοῦνται οἱ πατρίκιοι, καὶ συλλειτουργοῦνται αὐτῷ, εἰ δὲ μήγε, ἐξέρχονται ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου πρωτομάρτυρος
57
Στεφάνου, ἐκεῖσε τελοῦντες τὴν 1.166 θείαν λειτουργίαν, [καὶ εἰ κελεύει ὁ βασιλεὺς προσκαλοῦνται οἱ πατρίκιοι]. Τῆς δὲ θείας λειτουργίας τελεσθείσης, καθέζεται ἐν τῷ νάρθηκι τοῦ αὐτοῦ ναοῦ ἐν τῷ σκάμνῳ, καὶ εἰσελθόντες οἵ τε μαγίστροι καὶ πατρίκιοι, πραιπόσιτοι καὶ λοιποί, λαμβάνουσι διὰ χειρὸς τοῦ βασιλέως ἀνὰ μήλων δύο καὶ ἑνὸς κινναμώμου. Εἰ δὲ οὐ κελεύει ὁ βασιλεὺς καθεσθῆναι ἐν τοῖς ἐκεῖσε, ἀπέρχεται ἐν τῇ βασιλικῇ καμάρᾳ τοῦ Χρυσοτρικλίνου, καὶ καθέζεται ἐν τῷ ἐκεῖσε ὄντι σκάμνῳ ἐπιτελῶν πᾶσαν τὴν προρρηθεῖσαν διανομήν. Αὐτοὶ δὲ ἀσπαζόμενοι τὰς τοῦ βασιλέως χεῖρας, ἐξέρχονται ὑπερευχόμενοι αὐτόν, καὶ μετὰ ταῦτα ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς καὶ καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης μετὰ φίλων, οὓς ἂν ἐκέλευσε τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καλέσαι. Ἰστέον δὲ ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀλλάξιμα οὔκ εἰσιν.
1.167 ΜΓʹ (ΛΔʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῇ μεγάλῃ Παρασκευῇ, καὶ ὅσα ἐν αὐτῇ τελεῖται. Περὶ ὥραν δευτέραν ἐξελθὼν ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ Ἱπποδρομίῳ, ἱππεύει ἐκεῖσε καὶ ἀπέρχεται ἐν Βλαχέρναις, καὶ εἰσελθὼν ἐν τῷ ναῷ, ἀπέρχεται μέχρι τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ ἅψας κηροὺς καὶ εὐξάμενος, εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ λαβὼν θυμιατόν, θυμιᾷ κυκλόθεν, καὶ ὑπαλλάξας τὴν ἁγίαν τράπεζαν, τίθησιν ἐν αὐτῇ ἀποκόμβιον, καὶ ἐξελθὼν διὰ τῆς πλαγίας, εἰσέρχεται εἰς τὸν ναὸν τῆς ἁγίας σοροῦ, καὶ ἅψας κηροὺς εἰς τὸν αὐτὸν ναὸν ἐν τῇ προσευχῇ αὐτοῦ, ὡς εἴθισται αὐτῷ, ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ εἰσελθὼν εἰς τὸ θυσιαστήριον, λαβὼν θυμιατόν, θυμιᾷ τὴν ἁγίαν τράπεζαν κυκλόθεν, καὶ λαβὼν ἀποκόμβιον, τίθησιν αὐτὸ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ, καὶ εἶθ' οὕτως ὑποστρέψας εἰσέρχεται ἐν τῷ παλατίῳ, εἴτε ἔφιππος, εἴτε διὰ τοῦ πλοός. Καὶ περὶ ὥραν τρίτην ἢ καὶ τετάρτην τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἀπέρχονται οἱ πατρίκιοι ἀπὸ κελεύσεως ἐν τῷ ναῷ τῆς Ἁγίας Εἰρήνης, ὅπως, τελοῦντος τοῦ πατριάρχου τὰς θείας κατηχήσεις ἐν τῷ αὐτῷ ναῷ, τύχωσιν ἐκεῖσε. Ἰστέον δὲ ὅτι, εἰ μὲν πρὸ τῆς τριτοέκτης ὑποστρέφει ὁ βασιλεὺς ἀπὸ Βλαχέρνας, εἰσέρχεται πρῶτον ἐν τῷ βεστιαρίῳ, καὶ ἐκβάλλει τήν τε χρυσῆν τράπεζαν μετὰ τῶν λοιπῶν χρυσῶν σκευῶν τῶν μελλόντων καθυπουργῆσαι τῇ διακαινησίμῳ ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ εἶθ' οὕτως τελοῦσι τὴν 1.168 τριτοέκτην, καὶ προσκυνεῖ τὴν τιμίαν λόγχην. Ὁμοίως εἰσέρχονται καὶ οἱ πατρίκιοι ἀπὸ κελεύσεως μετὰ τοῦ κουβουκλείου, πρωτοσπαθάριοί τε καὶ οἱ ἐπὶ τῶν οἰκειακῶν, προσκυνήσαντες καὶ αὐτοὶ τὴν τιμίαν λόγχην, καὶ ὑπερευξάμενοι τὸν βασιλέα, ἐξέρχονται. Εἰ δὲ μετὰ τῆς τριτοέκτης ὑποστρέψει ἀπὸ Βλαχέρνας, ὡς τελέσας ἐκεῖσε πρῶτον τὴν τριτοέκτην, προσκυνεῖ τὴν τιμίαν λόγχην μετὰ τῶν ἀνωτέρω εἰρημένων ἐν τῷ Φάρῳ, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχεται ἐν τῷ βεστιαρίῳ, καὶ ἐκβάλλει τὰ σκεύη, ὡς προείρηται. Ἰστέον δὲ καὶ τοῦτο ὅτι καὶ διὰ τοῦ πλοὸς ἀπέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐν Βλαχέρναις, ἀλλ' οὖν καὶ φιλοκαλεῖ τὸ ἅγιον βῆμα τῆς ἁγίας σοροῦ, καὶ ὑποστρέψας ἀπὸ ἱματίου, εἰσέρχεται εἰς τὰ γηροκομεῖα τῶν Κύφης καὶ ῥογεύει τοὺς γέροντας καὶ λωβοὺς καὶ ὑποστρέφει εἰς τὸ παλάτιον.
1.169 ΜΔʹ (ΛˉˉΕʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν τῷ ἁγίῳ καὶ μεγάλῳ Σαββάτῳ. Περὶ ὥραν τρίτην ἀλλάσσει τὸ κουβούκλειον, καὶ δίδοται ἀπὸ κελεύσεως μεταστάσιμον διὰ τοῦ τῆς καταστάσεως ἐν τῷ Λαυσιακῷ, καὶ οἱ μὲν βαρβάτοι ἄρχοντες διέρχονται διὰ τοῦ μονοθύρου τοῦ ὄντος ἐπὶ τὸ Εἰδικὸν, καὶ ἐξέρχονται ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῆς μυστικῆς φιάλης τοῦ Τρικόγχου. Ὁ δὲ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν τοῦ κουβουκλείου, ἐξέρχεται ἀπὸ τοῦ Χρυσοτρικλίνου, καὶ διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων μʹ, φορῶν σαγίον, καὶ ἐξέρχεται ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῆς μυστικῆς φιάλης τοῦ Τρικόγχου, εἶθ' οὕτως διέρχεται, δηριγευόμενος ὑπὸ πάντων, διά τε τῆς Ἀψίδος καὶ τῆς Δάφνης, ἅπτων ἐν τοῖς ἐκεῖσε οὖσιν εὐκτηρίοις κηρία, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι τοῦ Αὐγουστέως. Καὶ ἀλλάσσουσιν οἵ τε πατρίκιοι, δομέστικοί τε καὶ ἡ σύγκλητος ἅπασα ἀτραβατικὰ χλανίδια, ὁμοίως καὶ οἱ τοῦ κουβουκλείου ἄρχοντες περιβέβληνται χλανίδια τύρεα, οἱ δὲ πραιπόσιτοι λεοντάρια χρυσόταβλα. Καὶ καταλαβόντος τοῦ
58
καιροῦ, περιβαλλόμενος ὁ βασιλεὺς διβητήσιον τὸ παγανὸν καὶ χλανίδα τὴν ὀψίμαρον, καὶ δηριγευόμενος ὑπό τε τῶν πραιποσίτων καὶ λοιπῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται διὰ τὸ τοῦ Αὐγουστέως καὶ τοῦ 1.170 στενοῦ, ἤγουν τῆς Χρυσῆς Χειρός, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὸν Ὀνόποδα, καὶ στάντος αὐτοῦ ἐν τῇ χαλκῇ πύλῃ τοῦ Ὀνόποδος, δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε πατρίκιοι καὶ στρατηγοί, καὶ πεσόντων νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως ἀπὸ κελεύσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ αὐτοὶ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν πάντων, ἐξέρχεται ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ στάντος ἐν τῷ καμελαυκίῳ ἐπὶ τοῦ πορφυροῦ λίθου, πίπτουσιν αὖθις οἱ πατρίκιοι καὶ ἡ σύγκλητος, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ σιλεντιαρίῳ, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε", αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους". Κἀκεῖθεν δηριγευόμενος ὑπὸ πάντων αὐτῶν, διέρχεται διά τε τῶν Ἐξκουβίτων καὶ τῶν Σχολῶν, καὶ ἐξέρχεται διὰ τῆς μικρᾶς πύλης τῆς χαλκῆς τοῦ χυτοῦ, καὶ ἀπέρχεται μέχρι τοῦ Ἁγίου Φρέατος. Τὰ δὲ μέρη δέχονται τὸν βασιλέα ἐν ταῖς στάσεσιν αὐτῶν, σφραγίζοντα τὸν βασιλέα καὶ μόνον, λέγουσι δὲ καὶ οἱ νοτάριοι καὶ οἱ μαΐστορες, ὡς εἴθισται αὐτοῖς, τοὺς ἰάμβους. Ὁ δὲ βασιλεὺς εἰσελθὼν ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι καὶ ἅψας κηρούς, δέχεται παρὰ τοῦ πατριάρχου ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι, καὶ προσκυνήσαντες ἀμφότεροι ἀλλήλους καὶ ἀσπασάμενοι, εἰσέρχονται εἰς τὸν ναόν, καὶ ἀπελθόντες μέχρι τῶν ἁγίων θυρῶν, ὁ μὲν πατριάρχης εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, ὁ δὲ βασιλεύς, στὰς ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ ἅψας κηροὺς καὶ εὐξάμενος, εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ μετὰ τὸ ὑπαλλάξαι τὴν ἁγίαν τράπεζαν τὰς αὐτῆς ἐνδυτάς, λαμβάνει παρὰ τοῦ πραιποσίτου χρυσίου λίτρας ρʹ, καὶ τίθησιν αὐτὰς εἰς τὴν ἁγίαν τράπεζαν ἐν τῷ βαθμιδίῳ, ἐν ᾧ ὁ βασιλεὺς ἵσταται, καὶ ἡνίκα ὑπαλλάξῃ τὴν ἁγίαν τράπεζαν, λαβὼν ἀποκόμβιον ἕτερον, ἔχον καὶ αὐτὸ χρήματα πάμπολλα, παρὰ τοῦ πραιποσίτου, τίθησιν αὐτὸ εἰς τὴν ἁγίαν τράπεζαν, εἶτα λαβὼν παρὰ τοῦ πατριάρχου 1.171 θυμιατόν, θυμιᾷ ἐκ τρίτου τὸ θυσιαστήριον κυκλόθεν, καὶ ἐξέρχεται διὰ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους τῆς πλαγίας, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὸ σκευοφυλάκιον. Εἰσελθὼν δὲ καὶ ἅψας κηροὺς εὔχεται, καὶ εὐξάμενος θυμιᾷ τὰ σκεύη ἅπαντα, καὶ καθέζεται μικρὸν μετὰ τοῦ πατριάρχου. Εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται οἱ τοῦ κουβουκλείου καὶ οἱ λοιποὶ ἄρχοντες οἱ κατὰ συνήθειαν εἰσιόντες, λαμβάνουσι παρὰ τοῦ σκευοφύλακος νάρδον, καὶ εἶθ' οὕτως ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σκευοφυλακίου, διέρχεται διὰ τοῦ γυναικίτου νάρθηκος, ἐν ᾧ καὶ τὴν συνήθη στάσιν κέκτηνται αἱ τῆς αὐτῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας διακόνισσαι, καὶ ἐξέρχεται διὰ τῆς ἀριστερᾶς πύλης τοῦ βήματος καὶ ἐπιδίδωσιν αὐτῷ ὁ πατριάρχης εὐλογίας. Καὶ διελθόντες ἀμφότεροι διὰ τοῦ ὄπισθεν τοῦ βήματος στενοῦ διαβατικοῦ τοῦ Ἁγίου Νικολάου, ἀπέρχονται μέχρι τοῦ Ἁγίου Φρέατος, καὶ αὖθις ἐπιδοὺς ὁ πατριάρχης τῷ βασιλεῖ εὐλογίας, καὶ ἀμφότεροι ἀλλήλους ἀσπασάμενοι, ἐξέρχεται μὲν ὁ βασιλεύς, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων πάντων, καὶ εἰσέρχεται διὰ τῆς μικρᾶς πύλης τῆς χαλκῆς, καὶ μέχρι τοῦ Κονσιστωρίου ἐλθών, μένουσιν ἐκεῖσε οἱ τῆς συγκλήτου, ὑπερευχόμενοι τὸν βασιλέα. Καὶ καταλαβόντος αὐτοῦ τὸ στενόν, μένουσιν ἐκεῖσε οἱ πατρίκιοι, ὑπερευχόμενοι καὶ αὐτοί, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ παλάτιον, καὶ στοιχηθέντος τοῦ κλητωρίου, γίνονται μίνσαι, καὶ ἀπαλλάσσουσιν ἅπαντες, καὶ οἱ μὲν κληθέντες φίλοι μένουσιν, οἱ δὲ ἀπέρχονται ἕκαστος αὐτῶν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Καὶ περὶ ὥραν θʹ ἀλλάσσει τὸ κουβούκλειον, καὶ καταλαβούσης τῆς ὥρας τῆς θείας λειτουργίας, εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς πρὸς τὸ ἐκτελέσαι τὴν θείαν μυσταγωγίαν ἐν τῷ Φάρῳ, καὶ εἰ μὲν κελεύσῃ, εἰσέρχονται καὶ πατρίκιοι καὶ συλλειτουργοῦνται αὐτῷ, εἰ δὲ μήγε, ἐξέρχονται εἰς τὸν Ἱππόδρομον, καὶ λειτουργοῦσιν ἐκεῖσε ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου πρωτομάρτυρος Στεφάνου. Καὶ μέλλοντος τοῦ ψάλτου ἄρξασθαι τὸ· 1.172 "Ἀνάστα ὁ Θεός," ἵστανται κουβικουλάριοι, κρατοῦντες τὰ ἔξωθεν τῶν χρυσῶν βήλων κρεμάμενα βῆλα, καὶ ἡνίκα ἄρξηται τό· "Ἀνάστα ὁ Θεός," παρευθὺ τανύσαντες ἐξ ἴσου, αἴρουσι τὰ ἔξωθεν βῆλα, καὶ μένουσι τὰ χρυσᾶ βῆλα καὶ μόνον. Καὶ τῆς θείας λειτουργίας τελεσθείσης, καὶ ἀνακράξαντες οἱ ἐν τοῖς ἐκεῖσε· "Στερεώσῃ ὁ Θεὸς τὸν βασιλέα ἡμῶν," εὐθὺς αὐλεῖ τὸ ὄργανον, ὃ ἵσταται ἐν τῷ Τριπέτωνι, καὶ ἐξελθὼν ὁ βασιλεύς, καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης, φορῶν
59
σκαραμάγγιον δίασπρον χρυσόκλαβον, καθέζονται δὲ καὶ οἱ κληθέντες φίλοι, οἱ μὲν ἀπὸ σκαραμαγγίων λευκῶν, οἱ δὲ χροακῶν, εὐθέως δὲ οἱ μὲν ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου ἀπαλλάξαντες ἀναχωροῦσι, οἱ δὲ σπαθαροκουβικουλάριοι καὶ κουβικουλάριοι ἀπαλλάξαντες, παρίστανται ἀπὸ σκαραμαγγίων. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι, εἰ μὲν τύχῃ ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τοῦ ἁγίου Σαββάτου, ἀπέρχεται ὁ βασιλεὺς εἰς τὴν Ἁγίαν Σοφίαν, καὶ ἐκτελεῖ ἅπαντα τὰ τοῦ μεγάλου Σαββάτου, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται· καὶ ἐν τῇ ὑπαλλαγῇ τῆς ἁγίας τραπέζης καὶ ἐν τῇ θυμιάσει τοῦ θυσιαστηρίου καὶ ἐν τῇ εἰσκομιδῇ τοῦ χρυσίου, καὶ ἐξελθών, ὡς εἴθισται αὐτῷ, ἀπέρχεται ἐν τῷ σκευοφυλακίῳ. Καὶ τελέσας ἐκεῖσε ἅπαντα, ὡς προείρηται, ἐξέρχεται διὰ τῆς ἀνωτέρω εἰρημένης πύλης· καὶ λαβὼν ἐκεῖσε παρὰ τοῦ πατριάρχου εὐλογίας, διὰ τοῦ στενοῦ τοῦ Ἁγίου Νικολάου διαβατικοῦ ἀπέρχεται ἐν τῷ Ἁγίῳ Φρέατι, καὶ λαβὼν παρὰ τοῦ πατριάρχου εὐλογίας, οὐκ ἐξέρχεται ἐν τῇ μέσῃ πρὸς τὸ ἀπελθεῖν αὐτὸν ἐν τῷ παλατίῳ διὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ἀλλ' ὑποστρέψας, εἰσέρχεται ἐν τῇ μικρᾷ πύλῃ τῇ οὔσῃ ἐν τῷ Φρέατι, ἐν ᾗ ἵσταται ἐν ταῖς μεγάλαις προελεύσεσιν, ἐπιδοὺς τοῖς ψάλταις καὶ λοιποῖς τὰς πλουσίας αὐτοῦ δωρεὰς ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ κράζειν τὸν ἄργυρον. Καὶ ἐκεῖθεν διέρχεται διὰ τοῦ τρικλίνου, ἐν ᾧ 1.173 κραματίζει ὁ βασιλεὺς ταῖς μεγάλαις προελεύσεσι, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ μητατωρίῳ, καὶ ἀπαλλάξας τὴν στολήν, ἣν φορεῖ τοῦ ἁγίου Σαββάτου, ὑπαλλάσσει τὴν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ στολήν. Ἐξελθὼν δὲ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἠλλαγμένος, ἀπέρχεται ἔμπροσθεν τῶν θυρῶν τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ εὐξάμενος, κρατῶν καὶ κηροὺς εἰσέρχεται εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ προσκυνήσας τὴν ἁγίαν τράπεζαν, ἐξέρχεται καὶ διέρχεται διὰ τῆς σωλαίας, καὶ μέλλοντος αὐτοῦ διέρχεσθαι διὰ τῆς σωλαίας, λαμβάνει ἀπὸ τοῦ πραιποσίτου κηρίον λιτανίκιν καὶ παρ' αὐτὰ ἄρχονται τὸ τροπάριν τῆς ἑορτῆς τό· "Σήμερον τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὸ κεφάλαιον." Καὶ δηριγευόμενος ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν καὶ τῆς συγκλήτου, διέρχεται διὰ τοῦ ναοῦ, καὶ ἐξέρχεται διά τε τοῦ νάρθηκος καὶ τοῦ λουτῆρος. Κατελθὼν δὲ τὰ γραδήλια τοῦ Ἀθύρα, ἐξέρχεται ἐπὶ τὸ Μίλιον, καὶ διοδεύων τὴν Μέσην, ἀνέρχεται ἐν τῷ Φόρῳ καὶ τελέσας ἐκεῖσε ἅπαντα ἀκολούθως, ὃν τρόπον ἀνωτέρω ἐδηλώθη, καὶ κατελθὼν εἰς τὸν ναὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου ἐν τοῖς Χαλκοπρατείοις, τελεῖ ἐκεῖσε τὴν θείαν λειτουργίαν μέχρι τοῦ Εὐαγγελίου. Καὶ ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου κατέρχεται διὰ τῆς ξυλίνης σκάλας, καὶ ἐξέρχεται, τελεσθείσης τῆς ἐκτενοῦς· ἐν ταύτῃ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ ἡ θεία λειτουργία οὐ τελεῖται ἅπασα, ἀλλ' ἕως τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τῆς ἐκτενοῦς. Καὶ ἐξελθὼν ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ ἐμβόλῳ, ὡς εἴρηται, ἱππεύει ἐκεῖσε μετὰ τῶν κατὰ συνήθειαν, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε δηριγευόμενος ἀπέρχεται ἐν τῷ παλατίῳ, ἐκτελῶν ἅπαντα ἐν τῇ διόδῳ, στάσει τε καὶ δοχῇ, ὃν τρόπον ἀνωτέρω ἐν τῇ καθόλου προελεύσει τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἐπὶ λεπτῷ ἐξεθέμεθα. Καὶ εἰσελθὼν εἰς τὸ παλάτιον, τελεῖ τὰ τοῦ ἁγίου Σαββάτου ἅπαντα.
1.174 ΜΕʹ (Λϛʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προελεύσει Ἑνώσεως Ἐκκλησίας. Ἰστέον ὅτι καὶ ἡ προέλευσις τῆς Ἑνώσεως τῆς Ἐκκλησίας ὡς καὶ αἱ λοιπαὶ προελεύσεις ἐπιτελεῖται· καὶ γὰρ ἐμπράττως ὁ βασιλεὺς ἄπεισι, καὶ αἱ δοχαὶ κατὰ τύπον γίνονται, δηλονότι καὶ τῶν δήμων κατὰ τὸ εἰωθὸς ἀκτολογούντων ἐν τοῖς τόποις αὐτῶν. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἀπερχόμενος ἕως τοῦ Ἁγίου Φρέατος, ἀποστέφεται ἐκεῖσε, εἶτα δεξαμένου αὐτὸν τοῦ πατριάρχου, ἀπέρχονται ἀμφότεροι εἰς τὸν ναὸν τῆς Ἁγίας Εἰρήνης. Καὶ δὴ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πάσης τάξεως τελουμένης. ἐπαίρουσιν ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ναοῦ τῆς Ἁγίας Εἰρήνης τὴν λιτήν, καὶ ὑποστρέφουσιν εἰς τὸν ναὸν τῆς Ἁγίας Σοφίας λιτανεύοντες, καὶ εἰσέρχονται διὰ τοῦ γυναικείου μέρους τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας καὶ τοῦ νάρθηκος, καὶ ἀποδόντες ἐκεῖσε τὴν τῆς λιτῆς ἀκολουθίαν, γίνεται ἡ εἴσοδος, καὶ εἰσοδεύει ὅ τε βασιλεὺς καὶ ὁ πατριάρχης μετὰ καὶ πάντων τῶν ἱερέων. Τὰ δὲ τῆς ὑποστροφῆς ἐπιτελεῖται καθὼς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς προελεύσεσι.
60
1.175 Μϛʹ (Λζʹ) Χρὴ εἰδέναι πῶς ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται ἐν ταῖς ἑορταῖς καὶ προελεύσεσι. Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ Κυριακῇ τοῦ Πάσχα ἐξέρχονται οἱ δεσπόται ἀπὸ τοῦ παλατίου μετὰ ὀξέων σκαραμαγγίων καὶ χρυσοπερικλείστων σαγίων, καὶ ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης ἀλλάσσουσι τὰ θωράκια, περιβάλλονται δὲ καὶ τὰ τζιτζάκια, καὶ γίνεται ὁ ἀσπασμὸς ἐν τῷ μεγάλῳ τρικλίνῳ τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, καὶ μετὰ τὸν ἀσπασμὸν ἐκβάλλουσι τὰ τζιτζάκια καὶ περιβάλλονται τοὺς λώρους καὶ στέμματα, εἰ κελεύουσι, λευκὰ εἴτε ῥούσια, καὶ ἐν μὲν τῇ εὐωνύμῳ χειρὶ κρατοῦσι σκηπίονας χρυσοῦς ἐκ λίθων καὶ μαργάρων ἠμφιεσμένους, ἐν δὲ τῇ δεξιᾷ χειρὶ τὴν ἀνεξικακίαν· τὰ δὲ τῆς προελεύσεως ἐπιτελεῖται, καθὼς εἰρήκαμεν. Ἰστέον ὅτι τῶν δεσποτῶν εἰσοδευσάντων, κατὰ τὸ εἰωθός, καὶ εἰσελθόντων ἐν τῷ μητατωρίῳ, ἐκβάλλουσι τοὺς λώρους, καὶ δὴ ἐκβαίνοντες εἰς τὰ ἅγια καὶ εἰς τὴν ἀγάπην καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν, οὐ περιβάλλονται τοὺς λώρους, ἀλλὰ χλαμύδας· ἐν δὲ τῷ ὑποστρέφειν αὐτοὺς ἐν τῷ παλατίῳ, περιβάλλονται τοὺς λώρους καὶ στέμματα, εἰ μὲν ἐν τῷ πρωῒ λευκά, ἐν τῇ ὑποστροφῇ ῥούσια, εἰ δὲ τῷ πρωῒ ῥούσια, ἐν τῇ ὑποστροφῇ λευκά. Ἰστέον ὅτι, τῶν δεσποτῶν τῇ δευτέρᾳ τῆς διακαινησίμου ἀπὸ τοῦ παλατίου ἐξερχομένων, περιβάλλονται τὰ λευκὰ χρυσᾶ σκαραμάγγια καὶ τὰ διάλιθα τούτων σπαθία. 1.176 Ἐν δὲ τῇ τοῦ Κυρίου ἐκκλησίᾳ περιβάλλονται στέμματα πράσινα, καὶ ἀπέρχονται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, καὶ περιβάλλονται τὰ ἑαυτῶν λευκὰ διβητήσια καὶ τὰ χλανίδια καὶ εἰσοδεύουσι. Δείλης δὲ ἐν τῇ ὑποστροφῇ, περιβάλλονται τὰ κολώβια, ἤγουν τοὺς κριούς, καὶ τὰ διάλιθα ζωστίκια σπαθία καὶ στέμματα λευκά, εἰ δὲ βουληθῶσι βάλλειν τὰς τιάρας, ἤγουν τὰς τούφας, περιβάλλονται αὐτάς. Ἰστέον ὅτι ταύτῃ τῇ ἑβδομάδι τῆς διακαινησίμου, φοροῦσιν οἱ δεσπόται τὰ ἄσπρα διβητήσια, εἰ δὲ βουληθῶσι ποιῆσαι ἢ πρόκενσον ἐν ἐκκλησίᾳ, εἴτε λιτὴν εἴτε δοχὴν ἐν τῷ παλατίῳ, περιβάλλονται τὰ τζιτζάκια. Ἰστέον ὅτι τῇ καινῇ Κυριακῇ, ἤγουν τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, ὁμοίως ἐπιτελεῖται· πολλάκις δέ, εἰ κελεύουσιν οἱ δεσπόται, ταύτῃ τῇ ἑορτῇ, ἀντὶ τῶν λευκῶν χρυσῶν σκαραμαγγίων, περιβάλλονται τὰ πορφυρᾶ σκαραμάγγια. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς Μεσοπεντηκοστῆς ὁμοίως ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς Ἀναλήψεως ἀπὸ μὲν τοῦ παλατίου ἐξέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τριβλατίων σκαραμαγγίων, καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸν δρόμωνα καὶ ἀπέρχονται μέχρι τῆς Χρυσῆς Πόρτης, ἐκεῖσε δὲ βάλλοντες τὰ αὐτῶν χρυσᾶ διάλιθα σπαθία καὶ καβαλικεύοντες τὰ χιώματα, ἀπέρχονται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῆς Πηγῆς, κἀκεῖσε ἀλλάσσουσι τὰ ἑαυτῶν λευκὰ διβητήσια, καὶ εἰσοδεύουσιν· ἡ δὲ ὑποστροφὴ τελεῖται καθὼς καὶ τῇ δευτέρᾳ τῆς διακαινησίμου. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς Νέας Μεγάλης Ἐκκλησίας ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται διβητήσια πορφυρᾶ καὶ τὰς τούτων χλαμύδας. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς Πεντηκοστῆς ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης λευκὰ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας καὶ στέμματα ῥούσια, ἐν δὲ τῇ ὑποστροφῇ στέμματα λευκά. 1.177 Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῶν Ἁγίων Πάντων περιβάλλονται οἱ δεσπόται χρυσᾶ σκαραμάγγια, οἷα κελεύουσι, καὶ στέμματα ὁμοίως. Ἰστέον ὅτι καὶ ἡ ἑορτὴ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων ὁμοίως τελεῖται. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τοῦ Ἁγίου Ἠλιοῦ ἀλλάσσουσιν οἱδεσπόται διβητήσια πορφυρᾶ καὶ τὰς τούτων χλαμύδας. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς Μεταμορφώσεως, ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται λευκὰ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας καὶ στέμματα πράσινα, ἐν δὲ τῇ ὑποστροφῇ στέμματα λευκά. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς Κοιμήσεως τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται ἀπὸ τοῦ παλατίου τὰ ὀξέα τούτων σκαραμάγγια, καὶ εἰσερχόμενοι εἰς τὸν δρόμωνα, ἀπέρχονται ἐν τῷ ναῷ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου ἐν Βλαχέρναις, ἐν δὲ τῷ ἐκεῖσε κοιτῶνι ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ πορφυρᾶ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τοῦ Γενεσίου τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται διβητήσια πορφυρᾶ καὶ τὰς τούτων χλαμύδας, καὶ ἀνέρχονται μετὰ τῆς λιτῆς ἕως τοῦ Φόρου, καὶ ἀπὸ τῆς ἐκτενοῦς κατέρχονται μετὰ τῆς λιτῆς ἕως τοῦ ναοῦ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῶν Χαλκοπρατείων, κἀκεῖσε ἀλλάσσουσι τὰ πορφυρᾶ χρυσᾶ
61
σκαραμάγγια, περιβαλλόμενοι καὶ τὰ τούτων σπαθία καὶ στέμματα, οἷα κελεύουσι, καὶ ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου ὑποστρέφουσιν ἔφιπποι μετὰ τῶν χιωμάτων. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς Ὑψώσεως, ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ πορφυρᾶ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ πορφυρᾶ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τοῦ Ἀρχιστρατήγου, ἀλλάσσουσιν οἱ 1.178 δεσπόται τὰ πορφυρᾶ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῶν Χριστουγέννων, ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ πορφυρᾶ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας καὶ στέμματα πράσινα, ἐν δὲ τῇ ὑποστροφῇ στέμματα λευκά. Ἰστέον ὅτι τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Βότου ἐν τῷ Ἱπποδρομίῳ, ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ παγανά, καὶ οἱ ἄρχοντες τὰ ἀτραβατικὰ χλανίδια. Ἰστέον ὅτι ἐν τοῖς ἱππικοῖς πᾶσιν ἱπποδρομίοις, ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ πορφυρᾶ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας καὶ στέμματα, οἷα κελεύουσιν. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῶν ἁγίων Φώτων, ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ πορφυρᾶ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας καὶ στέμματα βένετα, ἐν δὲ τῇ ὑποστροφῇ στέμματα λευκά. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τῆς Ὑπαπαντῆς, ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται ἀπὸ τοῦ παλατίου τὰ ὀξέα αὐτῶν σκαραμάγγια, καὶ εἰσερχόμενοι εἰς τὸν δρόμωνα, ἀπέρχονται ἐν τῷ ναῷ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου ἐν Βλαχέρναις, ἐν δὲ τῷ ἐκεῖσε κοιτῶνι ἀλλάσσουσι τὰ πορφυρᾶ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας. Ἰστέον ὅτι τῇ Κυριακῇ τῆς Ὀρθοδοξίας, ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται ἀπὸ τοῦ παλατίου τὰ ὀξέα τούτων σκαραμάγγια καὶ τὰ χρυσοπερίκλειστα σαγία, καὶ ἀνέρχονται ἐν τοῖς κατηχουμενίοις τῆς Ἁγίας Σοφίας, κἀκεῖσε ἀλλάσσουσι τὰ πορφυρᾶ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας, καὶ λιτανεύοντες εἰσοδεύουσιν. Εἶθ' οὕτως ἀνερχόμενοι ἐν τοῖς κατηχουμενίοις, ἀκούουσι τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου καὶ ἀπέρχονται ἐν τῷ πατριαρχείῳ. Ἰστέον ὅτι τῇ ἑορτῇ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, ἐν τῷ κοιτῶνι τῆς Δάφνης ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται διβητήσια πορφυρᾶ καὶ τὰς τούτων χλαμύδας, καὶ ἀνέρχονται μετὰ τῆς λιτῆς ἕως τοῦ Φόρου, καὶ ἀπὸ τῆς ἐκτενοῦς κατέρχονται μετὰ τῆς λιτῆς ἕως τοῦ ναοῦ 1.179 τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῶν Χαλκοπρατείων, κἀκεῖσε ἀλλάσσουσι τὰ πορφυρᾶ χρυσᾶ σκαραμάγγια, περιβαλλόμενοι καὶ τὰ τούτων σπαθία καὶ στέμματα, οἷα κελεύουσι, καὶ ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου ὑποστρέφουσιν ἔφιπποι μετὰ τῶν χιωμάτων.
2. ΜΖʹ (ΛΗʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ στεψίμῳ βασιλέως. Προέρχονται πάντες μετὰ ἀλλαξίμων, καὶ ἀλλάσσει πᾶσα ἡ σύγκλητος καὶ τὰ ἀξιώματα τῶν σχολῶν καὶ τῶν λοιπῶν ταγμάτων καὶ προλαμβάνουσι τὰ σκεύη πρὸς τὸ ὀψικεῦσαι τοὺς δεσπότας, καὶ ὅτε πάντα ἑτοιμασθῶσιν, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐκ τοῦ Αὐγουστέως, φορῶν τὸ σκαραμάγγιον αὐτοῦ καὶ σαγίον πορφυροῦν, ὀψικευόμενος ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου, καὶ ἐξέρχεται μέχρι τοῦ Ὀνόποδος, καὶ γίνεται ἡ πρώτη δοχὴ τῶν πατρικίων ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ καὶ λέγει ὁ τῆς καταστάσεως· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ κατέρχονται μέχρι τοῦ μεγάλου Κονσιστωρίου, ἔνθα ἵστανται οἱ ὕπατοι κονσιστώριον καὶ οἱ λοιποὶ συγκλητικοί, καὶ ἵστανται οἱ δεσπόται εἰς τὸ κιβώριον, καὶ πίπτουσιν οἱ συγκλητικοὶ πάντες ἅμα τοῖς πατρικίοις. Καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ λέγει ὁ σιλεντιάριος· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ ἀποκινοῦσιν εἰς τὴν ἐκκλησίαν διὰ τῶν Σχολῶν, τὰ δὲ μέρη ἵστανται ἐν τοῖς τόποις αὐτῶν ἠλλαγμένα, σφραγίζοντες καὶ μόνον. Καὶ ὅτε εἰσέλθῃ ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ Ὡρολόγιον, σηκοῦται τὸ βῆλον, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ μητατωρίῳ καὶ ἀλλάσσει τὸ διβητήσιον καὶ τὸ τζιτζάκιν καὶ βάλλει ἐπάνω τὸ 2. σαγίον καὶ εἰσοδεύει μετὰ τοῦ πατριάρχου καὶ ἅπτει κηροὺς εἰς τὰς ἀργυρᾶς πύλας καὶ εἰσοδεύει ἐν τῷ ναῷ καὶ εἰσέρχεται εἰς τὴν σωλαίαν καὶ εὔχεται εἰς τὰ ἅγια θυρία, ἅψας κηρούς, καὶ ἀνέρχεται εἰς τὸν ἄμβωνα ἅμα τοῦ πατριάρχου. Καὶ ποιεῖ τὴν εὐχὴν ὁ πατριάρχης ἐπὶ τῆς χλαμύδος, καὶ ὅταν πληρώσῃ τὴν εὐχήν, ἐπαίρουσιν αὐτὴν οἱ τοῦ κουβουκλείου καὶ ἐνδύουσι τῷ δεσπότῃ. Καὶ πάλιν ποιεῖ εὐχὴν ἐπὶ τοῦ στέμματος αὐτοῦ, καὶ πληρώσας, λαμβάνει αὐτὸς ὁ πατριάρχης τὸ στέμμα, καὶ τίθησιν αὐτὸ εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ δεσπότου, καὶ εὐθέως
62
ἀνακράζει ὁ λαός· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος. Δόξα ἐν ὑψίςτοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη." Τρίτον. Εἶτα· "Ὁ δεῖνα μεγάλου βασιλέως καὶ αὐτοκράτορος πολλὰ τὰ ἔτη" καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ φορῶν τὸ στέμμα, κατέρχεται καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ μητατωρίῳ, καὶ καθέζεται εἰς τὸ σελλίον καὶ εἰσέρχονται τὰ ἀξιώματα, πίπτοντες καὶ φιλοῦντες τὰ δύο γόνατα αὐτοῦ. Βῆλον αʹ· οἱ μάγιστροι, βῆλον βʹ· οἱ πατρίκιοι καὶ στρατηγοί, τρίτον βῆλον· πρωτοσπαθάριοι, τέταρτον· ὁ τοῦ στρατιωτικοῦ, ὁ τῶν ἐξκουβίτων, τῶν ἱκανάτων καὶ τῶν νουμέρων, σπαθάριοι συγκλητικοὶ καὶ ὕπατοι, πέμπτον· σπαθάριοι, ἕκτον· στράτωρες, ἕβδομον· κόμητες τῶν σχολῶν, ηʹ· κανδιδάτοι καβαλλαρικοῦ, θʹ· σκρίβωνες καὶ δομέστικοι, ιʹ· ἀσηκρῆται, βεστήτορες καὶ σιλεντιάριοι, ιαʹ· μανδάτορες βασιλικοὶ καὶ κανδιδάτοι πεζοί, ιβʹ· κόμητες τοῦ ἀριθμοῦ, τῶν ἱκανάτων, τριβοῦνοι, κόμητες τοῦ πλοΐμου. Καὶ λέγει ὁ πραιπόσιτος· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ ἐξέρχονται. Εἰς δὲ τὴν ἀγάπην καὶ τὴν κοινωνίαν, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια τῶν ἑορτῶν, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα πληροῦνται καθώς ἐστιν ἡ συνήθεια.
2.3 Ἀκτολογία τῶν δήμων ἐπὶ στεψίμῳ βασιλέως. Συνήθους ἑορτῆς τελουμένης, καὶ τῶν δεσποτῶν ἐν τῇ ἁγίᾳ ἐκκλησίᾳ προέλευσιν ποιουμένων καὶ πάντα τὰ συνήθη ταῖς προελεύσεσιν ἐπιτελουμένων, τῶν δεσποτῶν δὲ ἀνιόντων μετὰ τοῦ πατριάρχου εἰς τὸν ἄμβωνα (ἐκεῖσε γὰρ ἵσταται ἀντιμίσιον, ἐν ᾧ ἀπόκειται ἥ τε χλαμὺς καὶ τὰ στέμματα) εἶτα ποιεῖ εὐχὴν ὁ πατριάρχης ἐπὶ τῆς χλαμύδος, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν ἐπιδίδωσιν ὁ πατριάρχης τὴν χλαμύδα τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ. Καὶ ὁ βασιλεὺς μετὰ τῶν πραιποσίτων ἐνδύουσι τὴν χλανίδα τὸν νεοχειροτόνητον βασιλέα, καὶ πάλιν ποιεῖ εὐχὴν ἐπὶ τῶν στεμμάτων, καὶ πρῶτον μὲν ἰδίαις χερσὶ στέφει ὁ πατριάρχης τὸν μέγαν βασιλέα, εἶτα ἐπιδίδωσι τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ τὸ στέμμα, καὶ στέφει ὁ βασιλεὺς τὸν νεοχειροτόνητον βασιλέα, καὶ εὐθέως ἀνακράζουσιν τὰ δύο μέρη καὶ λέγουσιν· "Ἄξιος." Καὶ προσκυνοῦσι τὰ σκῆπτρα καὶ τὰ λοιπὰ σκεύη μετὰ τῶν βάνδων, ἑστῶτα δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ ἔνθεν κἀκεῖθεν, οἱ δὲ τῆς συγκλήτου πάντες καὶ τὰ μέρη ἵστανται ἐν τῷ πρὸς ἀνατολὴν δεξιῷ μέρει τοῦ αὐτοῦ ἄμβωνος. Καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη" Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "ἐν ἀνθρώποις Χριστιανῶν εὐδοκία" Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "ὅτι ἠλέησεν ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Αὕτη ἡ ἡμέρα Κυρίου ἡ μεγάλη." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Αὕτη ἡ ἡμέρα τῆς ζωῆς τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Αὕτη ἡ χαρὰ καὶ ἡ δόξα τοῦ κόσμου" Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "ἐν ᾗ τὸ στέφος τῆς βασιλείας" Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "τῆς κορυφῆς σου ἀξίως περιε 2.4 τέθη." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Δόξα Θεῷ, τῷ Δεσπότῃ πάντων." Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Δόξα Θεῷ τῷ στέψαντι τὴν κορυφήν σου." Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Δόξα Θεῷ τῷ ἀναδείξαντί σε βασιλέα." Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Δόξα Θεῷ τῷ δοξάσαντί σε οὕτως." Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Δόξα Θεῷ τῷ εὐδοκήσαντι οὕτως." Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Ἀλλ' ὁ στέψας σε, ὁ δεῖνα βασιλέα, αὐτοχείρως" Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "φυλάξῃ σε εἰς πλήθη χρόνων ἐν πορφύρᾳ" Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις" Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "εἰς δόξαν καὶ ἀνέγερσιν τῶν Ῥωμαίων." Ὁλαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Εἰσακούσῃ ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ ὑμῶν." Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά". Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα Αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, τῶν σκήπτρων ἡ εὐτυχία". Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοί σου χρόνοι, ὁ δεῖνα βασιλεῦ τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Πολλοί σου χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοί σου χρόνοι, θεόστεπτε ὁ δεῖνα." Ὁ λαός· "Πολλοί σου χρόνοι". Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, δεσπόται, σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης" Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ
63
κράκται· "ὁ στέψας ὑμᾶς τῇ αὐτοῦ παλάμῃ" Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "τοὺς χρόνους ὑμῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυ 2.5 ρογγεννήτοις" Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "εἰς τελείαν σύστασιν τῶν Ῥωμαίων." Καὶ ἀπὸ τούτων εὐφημοῦσιν τὰ βʹ μέρη καὶ λέγουσι· "Πολλὰ τὰ ἔτη τῶν βασιλέων" καὶ τὰ ἑξῆς τῆς εὐφημίας, καὶ ἐπεύχονται καὶ ἐξίασιν. 2. ΜΗʹ (ΛΘʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ στεφανώματι βασιλέως. Τῆς συνήθους ἐκκλησιαστικῆς τάξεως τελουμένης ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου πρωτομάρτυρος Στεφάνου τοῦ ἐν τῷ παλατίῳ τῆς Δάφνης, καὶ τῶν νεονύμφων στεφανουμένων, ἐξέρχονται διὰ τοῦ Ὀκταγώνου καὶ τοῦ Αὐγουστέως καὶ τῆς Χρυσῆς Χειρός, καὶ δέχονται αὐτοὺς οἵ τε μάγιστροι καὶ πατρίκιοι ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ καὶ μετὰ τὸ στῆναι τοὺς νεονύμφους, γίνεται ἡ συνήθης ἀκολουθία. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ὀψικευομένων τῶν νεονύμφων ὑπό τε μαγίστρων καὶ πατρικίων καὶ τῆς λοιπῆς πάσης τάξεως, ἔρχονται μέχρι τοῦ σεκρέτου τῶν ὑπάτων καὶ δέχονται ἐκεῖσε πάντες οἱ συγκλητικοὶ ἅμα μαγίστρων καὶ πατρικίων καὶ μετὰ τὸ στῆναι τοὺς νεονύμφους, γίνεται ἡ συνήθης ἀκολουθία. Τὰ δὲ μέρη ἵστανται ἐν τῷ τρικλίνῳ τῶν κανδιδάτων ἔνθεν κἀκεῖθεν πλησίον τῶν γραδηλίων τῆς Μανναύρας, καὶ δὴ τῶν νεονύμφων ἐξιόντων τὰς πύλας τοῦ Κονσιστωρίου, αὐλοῦσι τῶν δύο μερῶν τὰ ὄργανα, δηλονότι ἱσταμένων ἐν τῷ ἀριστερῷ μέρει τῆς ἀναβάσεως τῶν αὐτῶν γραδηλίων. Καὶ εὐθέως λέγουσιν οἱ κράκται τῶν δύο μερῶν ἑνώμενοι ἄμφω· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη 2. εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, τοὺς δεσπότας φύλαξον. Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὰς Αὐγούστας σκέπασον. Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν. Βασιλεῦ νεόνυμφε, Θεὸς διαφυλάξῃ σε. Ἔντιμε, ἐνάρετε, Τριὰς κατακοσμήσῃ σε καὶ χαρὰν παρέξῃ σοι Θεὸς ὁ ἐπουράνιος, εὐλογῶν τὸν γάμον σου, ὡς μόνος ὑπεράγαθος. Ὃς ἐν Κανᾷ τὸ πρότερον τῷ γάμῳ παρεγένετο καὶ ἐν αὐτῷ εὐλόγησεν τὸ ὕδωρ ὡς φιλάνθρωπος, καὶ οἶνον ἀπετέλεσεν ἀνθρώποις εἰς ἀπόλαυσιν, οὗτος εὐλογήσῃ σε μετὰ τῆς συζύγου σου, καὶ τέκνα σοι δωρήσηται Θεὸς πορφυρογέννητα. Αὕτη ἡ ἡμέρα τῆς χαρᾶς τῶν Ῥωμαίων ἐν ᾗ ἐνυμφεύθης ὁ δεῖνα ἄναξ ὁ δεῖνα τῇ εὐτυχεστάτῃ Αὐγούστῃ. Καὶ ἀποκινούντων τῶν νεονύμφων, εἰσέρχονται τὰ μέρη εἰς τὸν παστόν, καὶ ἱσταμένων τῶν νεονύμφων ἐν τῷ παστῷ ἐστεφανωμένων, ἀκτολογοῦσιν τῶν δύο μερῶν οἱ κράκται ἑνώμενοι ἄμφω· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ὁ δεσπότης τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ὁ δεσπότης, σὺν τῇ Αὐγούστῃ." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, θεοεπίλεκτε Αὐγοῦστα." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, θεοσκέπαστε Αὐγοῦστα." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ὁ δεῖνα, χαρὰ Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ἡ εὐγένεια τῆς πορφύρας." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ἡ ποθουμένη παρὰ πάντας" Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "σὺ ἐκ θείας ψήφου προεχειρίσθης εἰς σύστασιν καὶ ἀνέγερσιν τοῦ κόσμου, σὺ ἐνυμφεύθης ἐκ Θεοῦ τῇ πορφύρᾳ· σὲ εὐλόγησεν ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, στεφανώσας σε τῇ αὐτοῦ παλάμῃ, ἀλλ' ὁ εἰς ταύτην καλέσας σε τὴν ἀξίαν καὶ συζεύξας σε ὁ δεῖνα τῷ δεσπότῃ, τοὺς χρόνους σου πληθύνῃ ἐν τῇ πορφύρᾳ. Εἰσακούσῃ ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ ὑμῶν." 2. Χρὴ γινώσκειν ὅτι μετὰ τὴν ἀκτολογίαν τοῦ δήμου, τῶν δεσποτῶν ἀνιόντων πρὸς τὴν κόγχην τοῦ παστοῦ πρὸς τὸ ἀποθέσθαι τὰ στέμματα καὶ τοὺς στεφάνους, λέγουσιν οἱ κράκται τῶν δύο μερῶν ἑνώμενοι ἄμφω· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὸν γάμον ἐπευλόγησον." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ τὸ αὐτό. Οἱ κράκται· "Ὁ ἐν Κανᾷ Χριστὸς εὐλογήσας τὸν γάμον" Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "εὐλογήσῃ τὸ στεφάνωμά σου, ὁ δεῖνα αὐτοκράτωρ." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὸν γάμον ἐπευλόγησον" Οἱ κράκται· "μετὰ τῆς συζύγου σου τῆς ὁ δεῖνα" Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον," Οἱ κράκται· "εἰς ἡμέρας καὶ καιροὺς καὶ χρόνους" Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον" Οἱ κράκται· "ἕως ἄκρου γήρως ὑμῶν ἐν βίῳ," Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον," Οἱ κράκται· "εἰς δόξαν αὐτοῦ καὶ εἰς σύστασιν τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον." Οἱ κράκται· "Εἰσακούσῃ ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ ὑμῶν." Ὁ λαός· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον." Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Ἔς, Κύριε, ὁ τούτους συζεύξας, σὺ αὐτοὺς περίσωζε." Ὁ λαός· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ
64
πανάγιον." Οἱ κράκται· "Ἔς, ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος, δὸς αὐτοῖς ὁμόνοιαν." Ὁ λαός· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον." Οἱ κράκται· "Ἔς, τοῦτο τὸ βασίλειον, Κύριε, στερέωσον." Ὁ λαός· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον." Οἱ κράκται· "Ἔς, Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὸν γάμον ἐπευλόγησον." Ὁ λαός· "Πολυχρόνιον." Καὶ ἐξέρχονται. Καὶ μετὰ ταῦτα ἀπέρχονται οἱ νεόνυμφοι ἐστεφανωμένοι εἰς τὴν κόγχην τοῦ παστοῦ, ἔνθα ἵσταται ὁ βασιλικὸς χρυσοῦς κράβαττος, καὶ ἀποτιθοῦσιν τὰ μὲν στέμματα ἐν τῷ αὐτῷ κραβάττῳ, τὰ δὲ στεφάνια κρεμῶσιν οἱ τῆς τάξεως τοῦ κουβουκλείου ἐν τῷ πενταπυργίῳ, ἐν ᾧ ἵσταται 2. ὁ βασιλικὸς κράβαττος. Καὶ εὐθέως ἀπέρχονται οἱ δεσπόται διὰ τῶν διαβατικῶν ὡς ἐπὶ τὸν Ἔρωτα, εἰς τὰ ιθʹ Ἀκκούβιτα καὶ ἀκουμβίζουσιν ἐπὶ τῆς τραπέζης. Ἀκτολογία εἰς τὴν Αὐγοῦσταν. "Εὐφημήσωμεν κατὰ χρέως τὴν χαρὰν ἡμῶν τὴν Αὐγοῦσταν." Οἱ κράκται· "Πολλοί σου χρόνοι, θεοπρόβλητε Αὐγοῦστα." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοί σου χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοί σου χρόνοι, εὐτυχεστάτη Αὐγοῦστα." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοί σου χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοί σου χρόνοι, ἡ σύζυγος τοῦ δεσπότου," Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοί σου χρόνοι." Οἱ κράκται· "Σὺ ἐκ θείας ψήφου προεχειρίσης." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Σὲ εὐλόγησεν ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Σὺ ἐνυμφεύθης ἐκ Θεοῦ τῇ πορφύρᾳ." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Στεφανώσας σε τῇ ἰδίᾳ παλάμῃ, Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "ἀλλ' ὁ εἰς ταύτην καλέσας σε τὴν ἀξίαν" Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "καὶ συζεύξας σε ὁ δεῖνα τῷ δεσπότῃ," Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "τοὺς χρόνους σου πληθύνῃ σὺν τῷ δεσπότῃ." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Εἰσακούσῃ ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ ὑμῶν." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως, Οἱ κράκται· "Ὁ δεῖνα τῆς εὐσεβεστάτης Αὐγούστης πολλὰ τὰ ἔτη." Ὁ λαός· "Πολυχρόνιον." Εἰδέναι δὲ δεῖ ὅτι λέγεται καὶ τοῦτο γέγονέ ποτε, ὅτι μετὰ τὸ πληρῶσαι τὰ μέρη τὴν προρρηθεῖσαν ἀκτολογίαν πρὸ τῶν γραδηλίων τῆς ἀναβάσεως τῆς Μανναύρας, προανέρχονται τὰ δύο μέρη, καὶ οἱ μὲν Βένετοι ἀνέρχονται εἰς τὰ σκάμνα τὰ ἱστάμενα ἐν τῷ τῆς Μανναύρας ἀναδενδραδίῳ ἔνθεν κἀκεῖθεν, καὶ ἀπόκρισιν μὴ δεχόμενοι, λέγουσιν οἱ κρά 2.10 κται κατάλεγμα· "Πολλὰ τὰ ἔτη τῶν βασιλέων." Καὶ ὁ λαὸς ἀποκρίνεται τὰ ὀφειλόμενα τοῦ καταλέγματος. Καὶ μετὰ τὸ στῆναι τοὺς νεονύμφους γίνεται δοχὴ αʹ καὶ λέγουσιν οἱ κράκται καὶ ὁ λαὸς τὰς προρρηθείσας ἀκτολογίας. Καὶ πάλιν μετὰ μικρὸν τῆς τοιαύτης δοχῆς, γίνεται δοχὴ βʹ, καὶ δέχονται οἱ Πράσινοι ἀπὸ μικροῦ διαστήματος ἐν τῷ αὐτῷ ἀναδενδραδίῳ, καὶ τῶν νεονύμφων ἱσταμένων, λέγουσιν οἱ κράκται καὶ ὁ λαὸς τὰς προρρηθείσας ἀκτολογίας καὶ μετὰ ταῦτα ἐπακολουθεῖ ἡ τάξις, καθὼς προείρηται. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροῖς ἐκαινουργήθη τοῦ γίνεσθαι τὸ στεφάνωμα τοῦ βασιλέως ἐν τῷ ναῷ τοῦ παλατίου τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Φάρου· καὶ δὴ τῶν νεονύμφων ἐξιόντων διὰ τοῦ Χρυσοτρικλίνου, δηλονότι ὀψικευομένων ὑπό τε τοῦ κουβουκλείου καὶ τῶν μαγίστρων καὶ πατρικίων, μελλόντων αὐτῶν ἐξιέναι τὰς ἀργυρᾶς τοῦ Χρυσοτρικλίνου πύλας, αὐλεῖ τὸ χρυσοῦν ὄργανον, καὶ τὰ μέρη ἀκτολογοῦσιν, καθὼς προείρηται.
2.11 ΜΘʹ (Μʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ στεψίμῳ Αὐγούστης. Ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς εἰς τὸν Αὐγουστέα, φορῶν τὴν χλαμύδα ἐστεμμένος, καὶ ποιεῖ προαγωγάς· καὶ περὶ ὥραν τρίτην καθέζεται μέσον τοῦ τρικλίνου. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως εὐτρεπίζει τὰ βῆλα, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐξέρχεται μετὰ ὀστιαρίων καὶ βεργίων, καὶ προσκαλεῖται βῆλον αʹ· τοὺς μαγίστρους, βʹ· πατρικίους, τρίτον· τοὺς συγκλητικούς, ὑπάτους, κόμητας, κανδιδάτους, ἀπὸ ἐπάρχων καὶ στρατηλάτας, βῆλα βῆλα. Ὁ δὲ πατριάρχης ἔρχεται διὰ τῆς Δάφνης, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον καὶ ἐκδέχεται τοὺς δεσπότας, καὶ ὅτε εἰσέλθωσιν τὰ βῆλα πάντα καὶ πληρωθῶσιν, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ καὶ ἀπέρχεται καὶ προσκαλεῖται τὸν πατριάρχην, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν Αὐγουστέα. Καὶ ἐξέρχεται ἡ βουλομένη στεφθῆναι, ὀψικευομένη ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου, καὶ ἐγείρονται οἱ δεσπόται καὶ ἀπέρχονται ἔνθα ἵσταται τὸ ἀντιμίσιον ἅμα τοῦ πατριάρχου, καὶ τῆς
65
Αὐγούστης φορούσης μαφόριον, ποιεῖ ὁ πατριάρχης τὰς συνήθεις εὐχάς. Καὶ ὅτε πληρώσῃ τὴν εὐχήν, ἐκδύουσιν τὴν Αὐγοῦσταν τὸ μαφόριον, καὶ ἐνδύουσιν αὐτὴν οἱ δεσπόται τὴν χλαμύδα, καὶ αὖθις ποιεῖ εὐχὴν ὁ πατριάρχης ἐπὶ τοῦ στέμματος, καὶ μετὰ τὴν πλήρωσιν τῆς εὐχῆς, λαμβάνει ὁ πατριάρχης τὸ στέμμα καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, κἀκεῖνος τίθησιν αὐτὸ 2.12 εἰς τὴν κεφαλὴν τῆς Αὐγούστης, καὶ συντάσσεται ὁ πατριάρχης τοῖς δεσπόταις, καὶ ἐξέρχεται διὰ τοῦ Ὀκταγώνου κοιτῶνος, καὶ καθέζονται οἱ δεσπόται καὶ ἡ Αὐγοῦστα ἐπὶ σελλίων εἰς τὸ δεξιὸν μέρος, τοῦ Ἁγίου Στεφάνου. Καὶ εἰσέρχονται οἱ πατρίκιοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες, κρατούμενοι ὑπὸ σιλεντιαρίων πίπτοντες καὶ φιλοῦντες τὰ δύο γόνατα αὐτῶν, καὶ ἀπευχαριστοῦντες, καὶ ὅτε πληρωθῇ ἡ εὐχαριστία, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται πάντες· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους" καὶ ἐξέρχονται. Καὶ εὐθέως εἰσέρχεται τὸ σέκρετον τῶν γυναικῶν, βῆλον αʹ· αἱ ζωσταί, βῆλον βʹ· αἱ πατρικίαι, βῆλον γʹ· αἱ πρωτοσπαθαρίαι καὶ σπαθαρίαι, βῆλον δʹ· ὑπάτισσαι, βῆλον εʹ· στρατώρισσαι, βῆλον ϛʹ· κομήτισσαι, κανδιδάτισσαι, βῆλον ζʹ· σκριβώνισσαι, δομεστίκισσαι, βῆλον ηʹ· βεστητώρισσαι, σιλεντιάρισσαι, βῆλον θʹ· μανδατόρισσαι βασιλικαί, κομήτισσαι τοῦ ἀριθμοῦ, τῶν ἱκανάτων, βῆλον ιʹ· τριβούνισσαι, κομήτισσαι πλοΐμων, βῆλον ιαʹ· πρωτικτόρισσαι, κεντάρχισσαι. Εἰσέρχονται κατὰ τάξιν, προσκυνοῦσαι τὰ δύο γόνατα τῶν δεσποτῶν ὁμοίως καὶ τῆς Αὐγούστης, καὶ ἵστανται κονσιστώριον, καὶ νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐξέρχονται. Τὸ δὲ λοιπὸν τοῦ λαοῦ τῆς πόλεως καὶ τῶν ταγμάτων καὶ τῶν νουμέρων καὶ τὰ σκεύη πάντα ἑτοιμάζονται εἰς τὸ Τριβουνάλιον τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων. Καὶ ἵστανται οἱ πατρίκιοι ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, οἱ δὲ συγκλητικοὶ εἰς τὸν πόρτικα τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων. Καὶ ἐξέρχεται ἡ Αὐγοῦστα, ὀψικευομένη ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου, καὶ συνεξέρχονται δὲ αὐτῇ καὶ οἱ δεσπόται μέχρι τῆς Χρυσῆς Χειρός, καὶ ὑποστρέφουσι. Καὶ ἐξελθούσης αὐτῆς εἰς τὸ Ὀνοπόδιον, πίπτουσιν οἱ πατρίκιοι μετὰ τῶν 2.13 λοιπῶν συγκλητικῶν, καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, νεύουσιν τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους" καὶ ὀψικεύουσιν αὐτὴν μέχρι τοῦ ἡλιακοῦ τοῦ Τριβουναλίου. Καὶ κατέρχονται οἱ ὕπατοι καὶ οἱ λοιποὶ συγκλητικοί, οἱ δὲ πατρίκιοι ἵστανται εἰς τὰ βάθρα ἔνθεν κἀκεῖθεν, καὶ δεικνυούσης αὐτῆς τὴν ὄψιν, ἀνακράζουσιν τὰ μέρη· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος. Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη." Καὶ ἀκτολογοῦσι τὰ μέρη τὰ τῷ στεψίμῳ ἁρμόζοντα, καὶ λαμβάνει ἡ Αὐγοῦστα κηρούς, καὶ ἅπτει πρὸς τὸν τίμιον σταυρόν, καὶ εὐφημεῖ ὁ λαὸς τοὺς δεσπότας, εὐφημεῖ καὶ τὴν Αὐγοῦσταν, καὶ ὅτε πληρωθῇ ἡ εὐφημία, προσκυνεῖ ἡ Αὐγοῦστα ἔνθεν κἀκεῖθεν, καὶ ὑποστρέφει διὰ τοῦ Αὐγουστέως ὀψικευομένη· οἱ δὲ ὕπατοι ἵστανται εἰς τὸν πόρτικα, οἱ δὲ πατρίκιοι μέχρι τῆς Χρυσῆς Χειρός, καὶ δίδονται μίνσαι. Ἀκτολογία τῶν δήμων ἐπὶ στεψίμῳ Αὐγούστησ Τῆς συνήθους πάσης τάξεως τελουμένης τοῦ στεψίμου ἐν τῷ τρικλίνῳ τοῦ Αὐγουστέως, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, κατὰ τὸν εἰωθότα τύπον, ὀψικευομένης τῆς Αὐγούστης ὑπὸ πάσης τῆς συγκλήτου, οἱ μὲν τῆς συγκλήτου ἐξέρχονται διὰ τοῦ μεγάλου πυλῶνος τοῦ Τριβουναλίου, οἱ δὲ τῶν ταγμάτων ἄρχοντες ἵστανται ἐν τῷ αὐτῷ Τριβουναλίῳ, ἔνθα ἵσταται ὁ σταυρός, τά τε σκῆπτρα καὶ τὰ λοιπὰ σκεύη μετὰ καὶ τῶν λαβούρων, τὰ δὲ δύο μέρη ἅμα ἵστανται ἔμπροσθεν τῶν σκήπτρων καὶ σκευῶν καὶ βάνδων. Καὶ δὴ τῆς Αὐγούστης ὀψικευομένης ὑπό τε τοῦ πραιποσίτου καὶ τῆς λοιπῆς τάξεως τοῦ κουβουκλείου, καὶ τὸ ἐξελ 2.14 θεῖν αὐτὴν καὶ στῆναι ἐπὶ τοῦ ἡλιακοῦ, κράζουσι τὰ δύο μέρη· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος" καὶ εὐθέως προσκυνοῦσιτά τε σκῆπτρα καὶ σκεύη μετὰ τῶν βάνδων. Καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη" Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "ἐν ἀνθρώποις Χριστιανῶν εὐδοκία," Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "ὅτι ἠλέησεν ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Αὕτη ἡ ἡμέρα Κυρίου ἡ μεγάλη." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Αὕτη ἡ ἡμέρα τῆς ζωῆς τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Αὕτη ἡ χαρὰ καὶ ἡ δόξα τοῦ κόσμου" Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "ἐν ᾗ τὸ στέφος τῆς βασιλείας τῇ κορυφῇ σου ἀξίως περιετέθη." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Δόξα Θεῷ τῷ Δεσπότῃ πάντων." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Δόξα Θεῷ τῷ ἀναδείξαντι σε βασίλισσαν." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται. "Δόξα Θεῷ τῷ στέψαντι τὴν κορυφήν σου." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Δόξα Θεῷ τῷ εὐδοκήσαντι οὕτως." Ὁ λαὸς
66
ὁμοίως ἐκ τρίτου. Οἱ κράκται· "Ἀλλ' ὁ στέψας σε ὁ δεῖνα αὐτοχείρως" Ὁ λαὸς ἐκ τρίτου ὁμοίως. Οἱ κράκται· "φυλάξῃ σε εἰς πλήθη χρόνων ἐν τῇ πορφύρᾳ" Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "εἰς δόξαν καὶ ἀνέγερσιν τῶν Ῥωμαίων." Ὁλαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Εἰσακούσῃ ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ ὑμῶν." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Ἀκτολογία εἰς τοὺς βασιλέας. Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ 2.15 Κυρίου." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, τῶν σκήπτρων ἡ εὐτυχία." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοί σου χρόνοι, ὁ δεῖνα βασιλεῦ τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Πολλοί σου χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, δεσπόται, σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης" Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "ὁ στέψας ὑμᾶς τῇ αὐτοῦ παλάμῃ", Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "τοὺς χρόνους ὑμῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις" Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "εἰς τελείαν σύστασιν τῶν Ῥωμαίων." Καὶ ἀπὸ τούτων εὐφημοῦσι τὰ δύο μέρη, καὶ λέγουσιν· "Πολλὰ τὰ ἔτη τῶν βασιλέων" καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ καταλέγματος. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐπεύχονται καὶ ἐξιοῦσιν.
2.16 Νʹ (ΜΑʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ στεψίμῳ Αὐγούστης καὶ στεφανώματος. Πρὸ μιᾶς δίδοται ἀπόκρισις ἀλλαξίμων, καὶ τῇ ἑξῆς τάχιον προέρχονται πάντες οἱ συγκλητικοί, καὶ ἀλλάσσουσιν ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ ὅτε κελεύουσιν οἱ δεσπόται, ἀνέρχονται οἱ πατρίκιοι καὶ οἱ λοιποὶ τοῦ σεκρέτου εἰς τὴν Χρυσῆν Χεῖρα, καὶ τιθέασιν σελλία εἰς τὸν Αὐγουστέα, καὶ καθέζονται οἱ δεσπόται ἐστεμμένοι, καὶ δέχονται τὸ σέκρετον βῆλα βῆλα, καθὼς ἔχει ἡ συνήθεια. Καὶ μετὰ τὸ στῆναι τὸ σέκρετον ὅλον, συνεισέρχεται ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ καὶ ἄλλων πέντε σιλεντιαρίων ὄπισθεν τοῦ σεκρέτου ἔνθεν κἀκεῖθεν, καὶ νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον, καὶ προσκαλεῖται τὸν πατριάρχην, καὶ ἐξέρχεται εἰς τὸν Αὐγουστέα, καὶ μετὰ τὸ ἐξελθεῖν τὸν πατριάρχην, ἐγείρονται οἱ δεσπόται καὶ δέχονται αὐτόν. Καὶ ὄπισθεν τῶν βασιλικῶν σελλίων ἵσταται ἀντιμίσιον, ἔνθα κεῖται ἡ βασιλικὴ χλαμύς, καὶ στάντος τοῦ πατριάρχου εἰς τὸ ἀντιμίσιν, νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἰσέρχονται οἱ ἐπίσκοποι καὶ ὁ κλῆρος τοῦ σεκρέτου τοῦ πατριάρχου, καὶ ἵστανται ὄπισθεν τοῦ βασιλικοῦ σεκρέτου ἐπὶ τὸ τῆς ἀψίδος μέρος. Καὶ εὐθέως νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἰσάγει τὴν Αὐγοῦσταν ἀπὸ μαφορίου, φοροῦσαν καὶ στιχάριν βασιλίκιν, διὰ 2.17 τοῦ διαβατικοῦ τοῦ Ἁγίου Στεφάνου εἰς τὸν Αὐγουστέα, οὔσης αὐτῆς εἰς τὸν κοιτῶνα ἔνδον τοῦ Ὀκταγώνου, πρὸς τοὺς δεσπότας, καὶ εὐθέως ἄρχεται ὁ πατριάρχης τὴν εὐχὴν εἰς τὴν χλαμύδα. Καὶ ὅτε ἡ εὐχὴ παρὰ τοῦ πατριάρχου τελεῖται, λαμβάνει ἡ Αὐγοῦστα κηρούς, καὶ πληρωθείσης τῆς εὐχῆς ἐπιδίδωσι τοὺς κηροὺς τῷ πριμικηρίῳ εἴτε τῷ ὀστιαρίῳ, καὶ ἀποσκεπάζουσιν οἱ δεσπόται τὸ μαφόριον τῆς Αὐγούστης, καὶ λαμβάνουσιν αὐτὸ οἱ κουβικουλάριοι ἁπλοῦντες αὐτὸ γύροθεν αὐτῆς. Καὶ λαμβάνει ὁ πατριάρχης τὴν χλαμύδα καὶ ἐπιδίδωσι τοῖς δεσπόταις, καὶ εὐθέως περιτιθέασιν οἱ δεσπόται τὴν χλαμύδα τῇ Αὐγούστῃ, καὶ φιβλώνουσιν αὐτὴν οἱ αὐτοί, καὶ πάλιν ποιεῖ εὐχὴν ἐπὶ τοῦ στέμματος καὶ τῶν πρεπενδουλίων, καὶ ὅτε πληρώσῃ τὴν εὐχὴν ὁ πατριάρχης, ἐπιδίδωσι τὸ στέμμα τοῖς δεσπόταις, καὶ οἱ δεσπόται ἐπιτιθέασιν αὐτὸ εἰς τὴν κεφαλὴν τῆς Αὐγούστης. Ὁμοίως ἐπιδίδωσιν ὁ πατριάρχης καὶ τὰ πρεπενδούλια τοῖς δεσπόταις, καὶ κρεμῶσιν αὐτὰ οἱ δεσπόται ἐν τῷ στέμματι τῆς Αὐγούστης, καὶ εὐθέως εἰσέρχεται ὁ πατριάρχης εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον καὶ οἱ ἐπίσκοποι καὶ τὸ σέκρετον τοῦ πατριάρχου, καὶ τίθεται σελλίον ἄλλο λόγῳ τῆς Αὐγούστης, καὶ εὐθέως καθέζονται οἱ δεσπόται καὶ ἡ Αὐγοῦστα. Καὶ μετὰ τοῦτο εἰσάγονται παρὰ τοῦ τῆς καταστάσεως πάντες, προσκυνοῦντες τὰ γόνατα τῶν δεσποτῶν καὶ τῆς Αὐγούστης, καὶ μετὰ τὸ προσκυνῆσαι πάντας τοῦ σεκρέτου, (ἵστανται καὶ οἱ σιλεντιάριοι, καὶ εἰσάγει αὐτοὺς ὁ τοποτηρητὴς τῷ κόμητι τῶν ἀδμησιόνων, καὶ προσκυνοῦσιν καὶ ἵστανται ὄπισθεν, καὶ προσκυνεῖ καὶ ὁ τῆς καταστάσεως), καὶ εὐθέως λαμβάνει νεῦμα παρὰ
67
τῶν δεσποτῶν ὁ πραιπόσιτος καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐξέρχονται ἐπευχόμενοι, καὶ ἀπέρχονται οἱ πατρίκιοι εἰς τὸ Ὀνοπόδιον, καὶ οἱ ὕπατοι εἰς τὸν πόρτηκα τῶν ιθʹ 2.18 Ἀκκουβίτων, καὶ ἵστανται κονσιστώριον εἰς τὸ σχιστὸν βῆλον, οἱ δὲ κόμητες καὶ οἱ κανδιδάτοι καὶ οἱ δομέστικοι καὶ οἱ λοιποὶ ἀπέρχονται ἐν τῷ Τριβουναλίῳ, καὶ ἵστανται ἔμπροσθεν τῶν σκευῶν. Καὶ ἐξελθόντος τοῦ σεκρέτου ἀπὸ τοῦ πόρτηκος τοῦ Αὐγουστέως, εὐθέως εἰσάγει ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ καὶ ἑτέρου σιλεντιαρίου, κρατοῦντες τὴν πρώτην τῶν συγκλητικῶν, καὶ ὄπισθεν αἱ λοιπαὶ ἀκολουθοῦσαι, ἔμπροσθεν δὲ ὀστιάριος μετὰ βεργίου, καὶ ἔνθα νεύσει, προσκυνοῦσι τρίτον. Καὶ εἰσάγονται αἱ προρρηθεῖσαι ὑπὸ σιλεντιαρίων κρατούμεναι, καὶ προσκυνοῦσι τὰ γόνατα τῶν δεσποτῶν, ὁμοίως καὶ τῆς Αὐγούστης, καὶ ὅτε πληρώσωσιν αἱ συγκλητικαὶ τὴν προσκύνησιν, ἐξέρχονται αὐταὶ εἰς τὴν Χρυσῆν Χεῖρα καὶ ἵστανται ἔνδοθεν τῆς κορτίνας. Καὶ τῆς Αὐγούστης ἐξελθούσης εἰς τὴν Χρυσῆν Χεῖρα, εἰσέρχονται ὄπισθεν αὐτῆς αἱ πατρικίαι καὶ αἱ λοιπαὶ συγκλητικαί, καὶ ἐξέρχεται ἡ Αὐγοῦστα ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, ὀψικευομένη ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου, καὶ ἵστανται οἱ πατρίκιοι κονσιστώριον εἰς τὸ αὐτὸ Ὀνοπόδιον, καὶ στάσης αὐτῆς, πίπτουσιν οἱ πατρίκιοι. Καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ ἀποκινοῦσιν ὀψικεύοντες, καὶ αἴρεται ἡ κορτίνα ὑπὸ δύο σιλεντιαρίων, καὶ ἵσταται πάλιν ἡ Αὐγοῦστα εἰς τὸ Δικιόνιον, καὶ πίπτουσιν οἱ συγκλητικοὶ ἅμα τοῖς πατρικίοις, καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ σιλεντιαρίῳ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται. Καὶ ἀποκινεῖ ἡ σύγκλητος, καὶ ἐξέρχεται διὰ τοῦ μέσου πυλῶνος τοῦ Τριβουναλίου ἔνθεν κἀκεῖθεν εἰς τὴν κεφαλὴν τῶν βάθρων, καθὼς ὀψικεύουσιν· οἱ δὲ λοιποὶ ἄρχοντες τῶν ταγμάτων κατέρχονται ἐν τῷ αὐτῷ Τριβουναλίῳ, ἔνθα ἵσταται ὁ σταυρὸς καὶ τὰ σκῆπτρα, λάβουρά τε ἅμα καὶ 2.19 τῶν λοιπῶν σκευῶν, τὰ δὲ δύο μέρη ἐν τῷ ἅμα, καὶ τὸ λοιπὸν ἅπαν τοῦ λαοῦ καὶ οἱ ἄρχοντες τῶν ταγμάτων ἵστανται ἔμπροσθεν τῶν σκευῶν εἰς τοὺς τόπους αὐτῶν. Καὶ ὅτε ἐξέλθῃ ἡ σύγκλητος ἅμα τοῖς πατρικίοις καὶ στῶσιν, ἀναφαίνει ἡ Αὐγοῦστα, ὁδηγουμένη ὑπὸ τοῦ πραιποσίτου καὶ πριμικηρίου, καὶ στάσης αὐτῆς εἰς τὴν μέσην τοῦ ἡλιακοῦ, ἀνακράζουσι τὰ μέρη καὶ ἅπαν τοῦ λαοῦ· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος. Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶγῆς εἰρήνη." Καὶ ἀκτολογοῦσι τὰ μέρη τὰ τῷ στεψίμῳ ἁρμόζοντα. Καὶ ἀποκινεῖ ἡ Αὐγοῦστα εἰς τὴν μέσην τοῦ ἡλιακοῦ, καὶ ὅτε ἀπέλθῃ εἰς τὸ μέσον κάγκελον, ἵσταται, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ ὀστιάριος ζυγὴν κηροὺς καὶ λαβοῦσα τοὺς κηροὺς ποιεῖ προσκύνησιν ἐπὶ τὸν σταυρόν, καὶ εὐθέως πίπτουσιν οἱ ἄρχοντες καὶ προσκυνοῦσιν αὐτὴν καὶ τὰ σκεύη πάντα, σκῆπτρα, λάβουρα καὶ τὰ λοιπά. Καὶ ὅτε πληρώσωσιν τὰ μέρη τὰ ἄκτα τῆς ἀναγορεύσεως, καὶ εἴπωσι· "Τοῦτο τὸ βασίλειον, Κύριε, στερέωσον", εὐθέως εἰσέρχεται ἡ σύγκλητος εἰς τὸν πόρτηκα τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, καὶ ἵστανται κονσιστώριον μέχρι τοῦ Δικιονίου καὶ Ὀνοποδίου, αἱ δὲ συγκλητικαὶ γυναῖκες ἀκολουθοῦσαι, ὅτε ἀποκινήσῃ ἡ σύγκλητος τὴν ἔσω, μεθίστανται αἱ γυναῖκες καὶ ἀπέρχονται ἐπὶ τοὺς ἐλεφαντίνους πυλῶνας τοῦ Καστρησιάκου, καὶ ἐκδέχονται ἐκεῖσε, μέχρις ἂν εἰσέλθῃ ἡ Αὐγοῦστα εἰς τὸν Αὐγουστέα. Ἡ δὲ σύγκλητος ἵσταται, μέχρις ἂν πληρώσωσι τὰ μέρη· "Πολλὰ τὰ ἔτη," καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ ὅτε πληρώσωσι τὴν εὐφημίαν τὰ μέρη, προσκυνεῖ ἡ Αὐγοῦστα ἔνθεν κἀκεῖσε πρὸς τὰ δύο μέρη, καὶ ἀποκινεῖ τὴν ἔσω, καὶ λέγουσι τὰ δύο μέρη· "Περισώσῃ ὁ Θεὸς τὴν Αὐγοῦσταν", αἱ δὲ πατρικίαι ἵστανται ἔνδον τῆς πύλης τοῦ Τριβουναλίου, καὶ ὅτε εἰσέλθῃ ἡ Αὐγοῦστα ἀπὸ τοῦ ἡλιακοῦ, ἀποκινοῦσιν οἱ πατρίκιοι μέχρι τῆς Χρυσῆς Χειρὸς ὀψικεύοντες· τὸ δὲ 2.20 σέκρετον τῶν ὑπάτων ἵσταται μέχρι τοῦ Δικιονίου, καὶ ὅτε μεσάσῃ ἡ Αὐγοῦστα εἰς τὴν μέσην τῶν ὑπάτων, ἐπεύχονται τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Ὁμοίως καὶ οἱ πατρίκιοι εἰς τὴν Χρυσῆν Χεῖρα, καὶ διέρχεται ἡ Αὐγοῦστα, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν Αὐγουστέα, καὶ ἵσταται τὸ πᾶν τοῦ κουβουκλείου εἰς τὸν Αὐγουστέα, καὶ ῥωμαΐζουσιν· "Βαῖνε, βαῖνε, ἡ Αὐγοῦστα· καλῶς ἦλθες, ἡ Αὐγοῦστα." Καὶ εἰσέρχεται ἡ Αὐγοῦστα εἰς τὸ Ὀκτάγωνον τὸ ἔξω τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καὶ εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς καὶ ἡ Αὐγοῦστα εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον, καὶ γίνεται τὸ μνῆστρον καὶ ἐξέρχονται τῆς ἐκκλησίας. Καὶ λειτουργεῖ ὁ πατριάρχης, καὶ ὅτε ἀπολύσῃ ἡ λειτουργία, εἰσέρχονται οἱ δεσπόται καὶ ἡ Αὐγοῦστα, καὶ γίνεται τὸ στεφάνωμα.
68
Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι ὁ βασιλεὺς ἐστεμμένος στεφανοῦται, καὶ ἐξέρχονται ἐστεφανωμένοι ἐπὶ τὴν Χρυσῆν Χεῖρα, καὶ δέχονται οἱ πατρίκιοι ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, καὶ στάντων τῶν δεσποτῶν, πίπτουσιν οἱ αὐτοί. Καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους" καὶ ἀποκινοῦσιν, ὀψικεύοντες μέχρι τοῦ σεκρέτου τῶν ὑπάτων, καὶ στάντων τῶν δεσποτῶν, πίπτουσιν οἱ συγκλητικοὶ πάντες ἅμα τοῖς πατρικίοις, καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ σιλεντιαρίῳ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἀποκινοῦσιν ὀψικεύοντες μέχρι τοῦ παστοῦ. Τὰ δὲ μέρη δέχονται εἰς τὸν τρίκλινον τῶν κανδιδάτων ἔνθεν κἀκεῖθεν πλησίον τῶν γραδηλίων τῆς Μανναύρας, οἱ δὲ κράκται τῶν δύο μερῶν ἡνωμένοι λέγουσιν οἱ ἀμφότεροι ὁμοῦ τὰς ἀναφωνήσεις, τὰ δὲ ὄργανα αὐλοῦσιν ἐπὶ τὸ μέρος τῶν Πρασίνων. Καὶ ὅτε διέλθῃ τὸ στεφάνωμα, εἰσέρχονται τὰ μέρη εἰς τὸν παστόν, καὶ ἵστανται οἱ βασιλεῖς ἐστεμμένοι εἰς τὸν παστόν, καὶ ἀκτολογοῦσιν τὰ μέρη τὰ κατὰ συνήθειαν. Καὶ ἀπέρχονται οἱ δεσπόται 2.21 ἐστεφανωμένοι εἰς τὴν κόγχην τοῦ παστοῦ, ἔνθα ἵσταται ὁ βασιλικὸς κράβαττος, καὶ τιθέασιν τὰ στέμματα ἐπὶ τὸν κράβαττον, καὶ εὐθέως ἀπέρχονται οἱ δεσπόται διὰ τῶν διαβατικῶν, ὡς ἐπὶ τὸν Ἔρωτα, εἰς τὰ ιθʹ Ἀκκούβιτα, καὶ ἀκουβίζουσιν καὶ ὅτε ἀναστῶσιν, ὁρίζει οὓς κελεύει φίλους, καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸν παστὸν, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι οὐ καθέζονται οἱ δεσπόται μετὰ χλανίδια εἰς τὸν παστὸν μετὰ τῶν φίλων, ὁ μέγας βασιλεὺς φορῶν σαγίον χρυσοῦν, ὁ δὲ μικρὸς βασιλεὺς φορῶν τζιτζάκιν, οἱ δὲ φίλοι, καθὼς ἀκουμβίζουσιν. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι, ἐὰν ἐξέλθῃ ἡ Αὐγοῦστα ἐστεμμένη ἐν τῷ τρικλίνῳ, οἱ σπαθάριοι μετὰ διστράλια ὀψικεύουσιν, τὸ δὲ ἅρμα οὐκ ἀκολουθεῖ· εἰ δὲ ἐπὶ τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων οὐκ ὀψικεύουσιν οἱ σπαθάριοι τὸ σύνολον. Αἱ δὲ συγκλητικαί, ἀφ' οὗ εἰσέλθῃ ἡ Αὐγοῦστα ἀπὸ τοῦ Τριβουναλίου εἰς τὸν Αὐγουστέα, εἰσέρχονται καὶ αἱ γυναῖκες διὰ τοῦ τρικλίνου τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων διὰ τῆς εἰσόδου τοῦ βασιλικοῦ ἀκκουβίτου, καὶ ἀπέρχονται εἰς τὸν πόρτικα τοῦ Αὐγουστέως, ἔνθα κρέμαται ἡ κορτίνα. Καὶ ὅτε διέλθῃ τὸ στεφάνωμα εἰς τὴν Χρυσῆν Χεῖρα, εἰσέρχονται αἱ πατρικίαι καὶ αἱ λοιπαὶ ὄπισθεν τῆς Αὐγούστης μέχρι τῆς γεφύρας, καὶ αἱ κλητωρευθεῖσαι ἀπέρχονται ἐπὶ τὸν κοχλίαν τῆς Ἁγίας Χριστίνης, καὶ αἱ λοιπαὶ ἀναχωροῦσιν. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι οὐ φοροῦσιν αἱ πατρίκιαι εἰς τὸ στεφάνωμα τῆς Αὐγούστης προπόλωμα. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ὁρίζει ὁ βασιλεὺς ἐκ τὰς πατρικίας, οἵας θέλει, ἵνα εἰσέλθωσιν εἰς τὸν Αὐγουστέα διὰ τοῦ Ὀκταγώνου, καὶ ἴδωσι τὸ στέψιμον τῆς Αὐγούστης. Ὁμοίως καὶ εἰς τὸ στεφάνωμα ὁρίζει ὁ βασιλεύς, ἵνα εἰσέλθῃ ὁ παράνυμφος, καὶ πατρικίους, οὓς κελεύει, καὶ ὅτε πληρωθῇ 2.22 τὸ στεφάνωμα, ἐξέρχονται οἱ αὐτοὶ πατρίκιοι καὶ ἵστανται εἰς τοὺς τόπους αὐτῶν μετὰ καὶ τοὺς λοιποὺς πατρικίους. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τῇ τρίτῃ τοῦ λουτροῦ, ὅπως ὀφείλει γενέσθαι ἡ ἀκολουθία, ἵσταται τὸ μέρος τῶν Βενέτων εἰς τὸν δεξιὸν ἔμβολον τῆς Μανναύρας, οὗ ἐστιν ἡ πύλη τοῦ Αὐγουστέως, τὰ ἴσα τοῦ πίνσου, ὁμοίως καὶ οἱ Πράσινοι εἰς τὸ ἀντικρὺ μέρος πλησίον τοῦ στάβλου, τὸ δὲ ὄργανον εἰς τὸ ἀναδενδράδιον, καὶ τὸ ἕτερον εἰς τὴν εἴσοδον τοῦ στάβλου, ὀλίγον ἀπὸ διαστήματος, καὶ ἄλλο ὄργανον ἐκεῖθεν τοῦ πουλπίτου τοῦ καταβασίου τοῦ λουτροῦ. Καὶ ὅτε ἐξέλθωσιν τὰ σάβανα, ἡ μυροθήκη, τὰ σκρινία καὶ τὰ σικλότρουλλα, ὀψικεύουσιν αὐτὰ οἱ ὕπατοι μέχρι τοῦ καταβασίου τοῦ λουτροῦ, τὰ θυμελικὰ πάντα ὀψικεύουσιν, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ ἀποσωθέντων τῶν σαβάνων, ἔρχονται οἱ ὕπατοι, καὶ ἵστανται εἰς τὴν πόδωσιν τῆς γεφύρας κονσιστώριον· οἱ δὲ πατρίκιοι ἵστανται εἰς τὴν τράπεζαν τῆς γεφύρας. Καὶ ὅτε ἐξέλθῃ ἡ Αὐγοῦστα ἀπὸ τοῦ παστοῦ, ἀποκινοῦσιν οἱ πατρίκιοι ὀψικεύοντες ἐπὶ τὸ καταβάσιον τῆς γεφύρας τὸ μέρος τοῦ Ὠάτου, καὶ ἀποκινοῦσιν οἱ ὕπατοι ὀψικεύοντες μέχρι τοῦ καταβασίου τῆς Ἁγίας Χριστίνης. Καὶ δέχεται πρῶτον τὸ μέρος τῶν Βενέτων, ὅτε ἀναφανῇ ἡ Αὐγοῦστα, καὶ ἀκτολογοῦσιν, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια. Αὐλοῦσιν καὶ τὰ ὄργανα, καὶ ὅτε μεσάσῃ ἡ Αὐγοῦστα εἰς τὸ ἀναδενδράδιον, ἄρχονται ἀκτολογεῖν καὶ οἱ Πράσινοι ὁμοίως. Καὶ εἰσέρχεται ἡ Αὐγοῦστα εἰς τὸ λουτρόν, καὶ ὅτε ἐξέλθῃ, ὁμοίως γίνεται ἡ ἀκολουθία τοῦ ὀψικίου τῆς συγκλήτου, καὶ εἰσέρχονται ὀψικεύοντες μέχρι τοῦ παστοῦ, καὶ ἵστανται κονσιστώριον ἕως οὗ εἰσέλθῃ ἡ Αὐγοῦστα εἰς τὸ δεξιὸν μέρος τῆς κόγχης. Τὰ δὲ μέρη ἔρχονται καὶ 2.23 αὐτὰ ὄπισθεν ἀκτολογοῦντα ἕως τοῦ παστοῦ, αἱ δὲ κληθεῖσαι γυναῖκες ἀπέρχονται ὄπισθεν τοῦ Ὠάτου. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι περιπατοῦσιν τρεῖς ῥοδιῶνες
69
διάλιθοι πορφυροῖ, τὸν μὲν ἕνα βαστάζει ἡ παρακαθίστρια ὄπισθεν τῆς Αὐγούστης, καὶ ἄλλοι δύο ἔνθεν κἀκεῖθεν.
2.24 ΝΑʹ (ΜΒʹ) Ἀκτολογία τῶν δήμων ὅταν τεχθῇ παιδίον πορφυρογέννητον. Ἀνιόντων τῶν δύο μερῶν ἐν τῇ φιάλῃ τοῦ Σίγματος, λέγουσιν οἱ κράκται· "Τοῖς δεσπόταις." Ὁ λαός· "Νίκαις καλὴ ἡμέρα. Οἱ κράκται· "Καὶ τί πρὸς αὐτούς;" Ὁ λαός· "Καὶ ἐνίσχυσον αὐτούς, ναὶ Κύριε, σὺ αὐτοὺς σῶσον, ναὶ Κύριε, νίκαις καλὴ ἡμέρα." Οἱ κράκται· "Ταῖς Αὐγούσταις." Ὁ λαός· "Νίκαις καλὴ ἡμέρα." Οἱ κράκται· "Καὶ τί πρὸς αὐτάς;" Ὁ λαός· "Καὶ ἐνίσχυσον αὐτάς, ναὶ Κύριε, σὺ αὐτὰς σῶσον, ναὶ Κύριε, νίκαις καλὴ ἡμέρα." Οἱ κράκται· "Τῇ συγκλήτῳ." Ὁ λαός· "Νίκαις καλὴ ἡμέρα." Οἱ κράκται· "Καὶ τί πρὸς αὐτήν;" Ὁ λαός· "Καὶ ἐνίσχυσον αὐτήν, ναὶ Κύριε, σὺ αὐτὴν σῶσον, ναὶ Κύριε, νίκαις καλὴ ἡμέρα." Οἱ κράκται· "Τῶν στρατοπέδων." Ὁ λαός· "Νίκαις καλὴ ἡμέρα." Οἱ κράκται· "Καὶ τί πρὸς αὐτούς;" Ὁ λαός· "Καὶ ἐνίσχυσον αὐτούς, ναὶ Κύριε, σὺ αὐτοὺς σῶσον, καὶ Κύριε, νίκαις καλὴ ἡμέρα." Οἱ κράκται δὲ λέγουσιν ἀπὸ τούτων ἕτερα ἄκτα· "Καλὰς ἡμέρας καὶ ἀγαθὰς ὁ Θεὸς παράσχῃ τοῖς ὀρθοδόξοις δεσπόταις." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ὁ Θεὸς καλαῖς ἡμέραις πλεονάσῃ τὴν βασιλείαν." Ὁ λαὸς 2.25 ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται. "Ὁ Θεὸς καλὰς ἡμέρας καταπέμψῃ τοῖς δεσπόταις." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ὁ Θεὸς καλὰς ἡμέρας καταπέμψῃ ταῖς Αὐγούσταις σὺν τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Τελείας νίκας ὁ Θεὸς χορηγήσῃ ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ὁ Θεὸς καλὰς ἡμέρας καὶ καλὰ γενέθλια παράσχῃ τῷ τεχθέντι ὑμῖν ὁ δεῖνα τῷ πορφυρογεννήτῳ." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὰς Αὐγούστας σκέπασον." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Μήτηρ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, φύλαττε τὰ πορφυρρογέννητα." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ἔς, ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος, τοὺς δεσπότας φύλαττε." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Καὶ λέγουσι πάντες· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεός."
2.26 ΝΒʹ (ΜΓʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ χειροτονίᾳ καίσαρος. Αἴτησις γίνεται τῆς συγκλήτου καὶ πάντων τῶν στρατευμάτων, καὶ ὅτε κελεύουσιν οἱ δεσπόται, τῆς ὑποσχέσεως γενομένης, τῇ ἁγίᾳ κυριακῇ τῆς ἁγίας Ἀναστάσεως γίνεται οὕτως. Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ προέρχονται τάχιον πάντες οἱ ἄρχοντες καὶ στρατεύματα εἰς τὸ Τριβουνάλιον τῆς ἀραίας, ἔξωθεν τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, καὶ εὐφημοῦσι τοὺς βασιλεῖς, κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον. Καὶ αἰτοῦνται διὰ τὸν καίσαρα, καὶ συντόμως λαμβάνουσιν ἀπόκρισιν, εἴτε αὐτοῦ τοῦ βασιλέως ἐξερχομένου, εἴτε δηλοποιοῦντος αὐτοῖς, καὶ σιωπῶσιν. Καθέζονται δὲ οἱ δεσπόται ἐν τῷ μεγάλῳ τρικλίνῳ τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, καὶ εἰσέρχεται ὁ πατριάρχης τάχιον, καὶ ἐκδέχεται εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον, καὶ καθεσθέντων δεσποτῶν, δέχονται τὸ σέκρετον, βῆλον αʹ· τοὺς μαγίστρους, καὶ τὰ λοιπὰ βῆλα κατὰ τάξιν, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ ὅτε εἰσέλθωσι τὰ βῆλα καὶ πληρωθῶσι, κελεύουσιν οἱ δεσπόται λαλῆσαι αὐτοῖς τὰ περὶ τοῦ καίσαρος, φοροῦντες καὶ τὰ διβητήσια καὶ τὰς χλαμύδας καὶ τὰ στέμματα αὐτῶν, καὶ πάντων συναινούντων ἐπὶ τῇ χειροτονίᾳ τοῦ καίσαρος, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται. Καὶ ἐξέρχεται τὸ σέκρετον, καὶ ἵστανται οἱ πατρίκιοι κονσιστώριον εἰς τὸν πόρτικα τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, οἱ δὲ λοιποὶ συγκλητικοὶ ἐξέρχονται καὶ ἵστανται εἰς τὰ γραδήλια τῆς 2.27 ἀραίας ἔνθεν κἀκεῖθεν τοῦ ἡλιακοῦ, τὰ δὲ σκῆπτρα καὶ τὰ λάβουρα καὶ πάντα τὰ σκεύη καὶ ὁ σταυρὸς ἵστανται ἐν τῷ Τριβουναλίῳ καὶ πᾶς ὁ λαός, καὶ τιθέασιν ἀντιμίσιν ἐν τῷ Τριβουναλίῳ, ἐν ᾧ κεῖνται αἱ χλαμύδες μετὰ τῶν φιβλῶν καὶ τῶν περικεφαλαίων, ἤτοι τὰ λεγόμενα καισαρίκια. Καὶ ἐξέρχονται οἱ δεσπόται ἅμα τοῦ πατριάρχου, καὶ δέχονται οἱ πατρίκιοι ἐν τῷ πόρτηκι, καὶ ὀψικεύοντες τοὺς δεσπότας ἐξέρχονται ἐν τῷ Τριβουναλίῳ, καὶ ἵστανται οἱ πατρίκιοι εἰς τὰ γραδήλια ἔνθεν κἀκεῖθεν, οἱ δὲ δεσπόται ἀνέρχονται ἐν τῷ ἡλιακῷ μετὰ τοῦ
70
πατριάρχου, καὶ εὐθέως ὁ βασιλεὺς προσομιλεῖ τῷ λαῷ, εἴ τι βούλεται, καὶ εἴ τι ἔχουσιν ἀποκριθῆναι ὁ λαός, ἀποκρίνονται. Καὶ ἐπιτρέπει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ καὶ τῷ μαγίστρῳ, καὶ ἀπέρχονται καὶ φέρουσι τοὺς ὀφείλοντας χειροτονηθῆναι καίσαρας ἀπὸ διβητησίων καὶ καμποτούβων. Τὰ γὰρ χλανίδια καὶ τὰ φιβλία ἐπάνω τῶν χλανιδίων καὶ τὰ καισαρίκια εἰς πλάγια τῶν χλανιδίων καὶ ἐπίκεινται εἰς τὸ ἀντιμίσιον, καὶ ὁ μὲν πατριάρχης ἵσταται ἔμπροσθεν τοῦ ἀντιμισίου, οἱ δὲ δεσπόται ἔνθεν κἀκεῖθεν αὐτοῦ, καὶ ὄπισθεν τοῦ πατριάρχου ὁ διάκονος, καὶ οἱ ὀφείλοντες χειροτονηθῆναι καίσαρες ἵστανται ὄπισθεν τοῦ διάκονος. Καὶ λαμβάνουσιν οἱ δεσπόται καὶ οἱ καίσαρες κηροὺς καὶ ἅπτουσιν, καὶ λέγει ὁ διάκονος· "Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν." Στρέφεται οὖν ὁ βασιλεὺς κατὰ ἀνατολὰς καὶ τὸ ἀποκρίνεται· "Κύριε, ἐλέησον." Καὶ μετὰ τὸ πληρῶσαι τὸν διάκονον τὴν λιτανείαν καὶ ἀποκριθῆναι τὸν λαόν· "Σύ, Κύριε," ἀπάρχεται ὁ πατριάρχης τῆς εὐχῆς τό· "Δέσποτα Κύριε". Καὶ ὅτε πληρώσῃ τὴν εὐχὴν μέχρι τοῦ· "Νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων", καὶ μετὰ τὸ ἀποκριθῆναι τὸν λαόν· "Ἀμήν", ἐπαίρει ὁ πατριάρχης τὸ χλανίδιον καὶ ἐπικείμενον εἰς αὐτὸ τὸ φιβλὶν καὶ ἐπιδίδωσι τοὺς 2.28 βεστήτορας, εὐθέως ἁπλοῦσιν αὐτὸ οἱ βεστήτορες, κρατοῦντες αὐτὸ ἔμπροσθεν τῶν δεσποτῶν. Καὶ φέρει ὁ πραιπόσιτος καὶ ὁ μάγιστρος τοὺς προβληθέντας, καὶ παριστῶσιν αὐτοὺς τοῖς δεσπόταις, καὶ ἐφαπλοῦσιν οἱ δεσπόται τὰς χεῖρας, καὶ κρατοῦσι τὴν χλαμύδα, καὶ περιβάλλουσι τοὺς καίσαρας καὶ φιλοῦσιν αὐτούς, καὶ ἀποκρίνεται ὁ λαός, ἤτοι οἱ κράκται, λέγοντες· "Εὐτυχῶς, εὐτυχῶς" καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου τὸ αὐτό. Καὶ εὐθέως ὁ πατριάρχης κατασφραγίζει πρὸς τὸν λαὸν τρίτον τὰ κατὰ συνήθειαν τρία σταυρία καὶ λέγει· "Εἰρήνη πᾶσιν" καὶ ἀποκρίνεται ὁ λαός· "Καὶ τῷ πνεύματί σου." Καὶ λέγει ὁ διάκονος· "Τὰς κεφαλὰς ἡμῶν τῷ Κυρίῳ κλίνωμεν" καὶ ὁ λαός· "Σύ, Κύριε." Καὶ κύπτοντος τοῦ λαοῦ μικρὸν μέρος, καὶ ὁ πατριάρχης κύψας καὶ οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ καίσαρες, λέγει ὁ πατριάρχης τὴν δευτέραν εὐχήν. Καὶ ὅτε πληρώσῃ τὴν εὐχήν, καὶ ἀποκριθῇ ὁ λαὸς τό· "Ἀμήν," ἐπαίρει ὁ πατριάρχης τὰ καισαρίκια, φιλῶν αὐτά, καὶ ἐπιδίδωσι τοῖς δεσπόταις, καὶ λαμβάνοντες οἱ δεσπόται, φιλοῦσιν αὐτὰ καὶ ποιοῦσιν φιλῆσαι καὶ τοὺς καίσαρας. Καὶ εὐθέως κατασφραγίζουσιν οἱ δεσπόται μετ' αὐτῶν ἐπάνω τῆς κεφαλῆς αὐτῶν, κατονομάζοντες τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας Τριάδος, βάλλουσιν αὐτὰ εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ χειροτονουμένου καίσαρος, καὶ εὐθέως ἀνακράζουσι τὰ μέρη καὶ πᾶς ὁ λαός, οἱ κράκται· "Φιλλικήσιμε, φιλλικήσιμε, φιλλικήσιμε" καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Φιλλικήσιμε." Οἱ κράκται· "Πολλὰ τὰ ἔτη τῶν βασιλέων, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα μεγάλων βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη, θεοπροβλήτων βασιλέων," καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὅτε πληρωθῇ ἡ εὐφημία καὶ ἀναγόρευσις τῶν καισάρων, εἰσέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ πατριάρχου καὶ τῶν καισάρων εἰς τὸν τρίκλινον τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, καὶ καθέζονται ἐν σελλίοις, καὶ οἱ καίσαρες ἔνθεν κἀκεῖθεν. 2.29 Καὶ εὐθέως τὰ σκεύη καὶ τὰ μέρη καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀπέρχονται καὶ ἵστανται εἰς τοὺς τόπους αὐτῶν, καὶ καθεσθέντων τῶν δεσποτῶν, εἰσέρχονται οἱ διδόντες τὴν ἀγάπην ἀπὸ πλαγίου, καὶ προσκυνοῦσι τὰ δύο γόνατα τοῦ μεγάλου βασιλέως, ὁμοίως καὶ τοῦ μικροῦ, καὶ προσκυνοῦσιν ἓν γόνατον τοῦ καίσαρος τοῦ ἐκ δεξιῶν καὶ ἓν τοῦ ἐξ εὐωνύμων, καὶ προσκυνοῦντες δίδωσι καὶ τὴν ἀγάπην. Καὶ ὅτε πληρώσωσιν τὰ προσκυνήματα ἀπὸ πλαγίου, εἰσέρχεται τὸ σέκρετον ὅλον, βῆλον αʹ· οἱ μάγιστροι, καὶ τὰ λοιπὰ βῆλα κατὰ τάξιν, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ προσκυνοῦσα ἡ σύγκλητος δίδωσι τὴν ἀγάπην, καὶ πληρωσάσης, λέγει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τό· "Κελεύσατε." Καὶ ἐξέρχονται καὶ ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τοὺς λώρους καὶ τὰ στέμματα, ὁμοίως καὶ οἱ καίσαρες τοὺς λώρους καὶ τὰ καισαρίκια, καὶ ἐξέρχονται, καὶ πληροῦται πᾶσα ἡ ἀκολουθία τῆς ἑορτῆς, ὡς ἦν τυπικόν. Εἰς δὲ τὴν ἀγάπην καὶ τὴν κοινωνίαν πρῶτον οἱ δεσπόται, καὶ μετ' αὐτῶν οἱ καίσαρες ἐξέρχονται καὶ εἰσέρχονται ὁμοῦ ἐν τῷ μητατωρίῳ, καὶ πληροῦνται πάντα κατὰ τάξιν τῆς ἑορτῆς ὡς ἦν τυπικόν. Ἀκτολογία τῶν δήμων ἐπὶ χειροτονίᾳ καίσαρος. Τῶν δεσποτῶν διερχομένων μετὰ καὶ τοῦ πατριάρχου διὰ τοῦ μεγάλου τρικλίνου τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, μήπω φθασάντων ἐν τῷ ἡλιακῷ τοῦ Τριβουναλίου, ἐν ᾧ προαποτίθεται ἀντιμίσιον, εἰς ὃ πρόκεινται ἥ τε χλαμὺς καὶ ὁ στέφανος ἤγουν τὰ καισαρίκια, λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον, ἡ 2.30 ἔνθεος βασιλεία." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἀνάτειλον." Οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἀνάτειλον." Οἱ
71
κράκται· "Ἀνάτειλον οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Ὁλαὸς ἐκ γʹ· "Ἀνάτειλον." Οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα Αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Ἀνάτειλον." Οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον οἱ δεσπόται σὺν ταῖς Αὐγούσταις." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ. "Ἀνάτειλον." Καὶ δὴ ἐξερχομένων τῶν δεσποτῶν καὶ ἱσταμένων ἐπὶ τοῦ ἡλιακοῦ τοῦ αὐτοῦ Τριβουναλίου, τοῦ πατριάρχου ἱσταμένου ἐν τῷ ἀντιμισίῳ καὶ τοῦ διακόνου ὄπισθεν αὐτοῦ, κατασφραγίζουσιν οἱ δεσπόται τὸν λαὸν ἐκ τρίτου καὶ εἶθ' οὕτως λέγουσιν τὰ δύο μέρη· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος." Καὶ αἰτοῦνται ἀπὸ φθογγῆς, λέγοντες· "Δεσπόται τῆς οἰκουμένης δέξασθε τοὺς δούλους ὑμῶν παρακαλοῦντας· ὡς δοῦλοι τολμῶμεν παρακαλέσαι· μετὰ φόβου δυσωποῦμεν τοὺς δεσπότας, καὶ ἀνεξικάκως παρακλήθητε, ὦ εὐεργέται, εἰς τὴν δέησιν τοῦ λαοῦ ὑμῶν· δεσπόται, χαροποιήσατε τοὺς δούλους ὑμῶν· δεσπόται, ὑπὲρ εὐφροσύνης τῆς πόλεως ὑμῶν δυσωποῦμεν· ἐπιφανήτω τοῖς δούλοις ὑμῶν ὁ καῖσαρ· παρακαλοῦμεν οἱ δοῦλοι ὑμῶν, δεσπόται, εἰς δόξαν μεγίστην τῆς συγκλήτου, εἰς εὐτυχίαν μεγίστην τῶν στρατοπέδων, εἰς χαρμοσύνην τῶν δούλων ὑμῶν, εὐεργέται." Καὶ ὅτε γένηται τὸ νεῦμα παρὰ τοῦ πραιποσίτου τοῦ σιγῆσαι τὰ μέρη εἰς τὸ λαλῆσαι τὸν βασιλέα πρὸς τὸν λαὸν καὶ εἰς τὸ τέλος δῶσαι εὐχήν, ἀνακράζουσιν οἱ κράκται καὶ λέγουσι· "Τῆς δεήσεως ἡμῶν εἰσήκουσαν οἱ στεφοδόται, εὐφράναντες τὸν λαὸν αὐτῶν μεγάλως, χαροποιήσαντες τὴν πολιτείαν οἱ δεσπόται, εἰς πλάτος καὶ αὔξησιν τῶν Ῥωμαίων, εὐδοκίᾳ τοῦ στέψαντος ὑμᾶς, εὐεργέται· 2.31 ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης τοὺς χρόνους ὑμῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ σὺν τῷ καίσαρι, τὸ κράτος ὑμῶν φυλάξῃ εἰς πλήθη χρόνων ἐν τῇ πορφύρᾳ. Εἰσακούσῃ ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ ὑμῶν, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα φιλόχριστοι, ἐν Θεῷ νικᾶτε." Καὶ δὴ τοῦ μέλλοντος γενέσθαι καίσαρος ἱσταμένου ὄπισθεν τοῦ διακόνου, λαμβάνουσι τοὺς κηροὺς παρὰ τοῦ πραιποσίτου οἵ τε δεσπόται καὶ αὐτὸς ὁ μέλλων γενέσθαι καῖσαρ, καὶ διὰ τῆς τρισσῆς προσκυνήσεως ἀπευχαριστοῦσιν τῷ Θεῷ, καὶ στρέφεται ἅπας ὁ λαὸς κατὰ ἀνατολάς, εἰσαγομένου τοῦ μέλλοντος γίνεσθαι καίσαρος παρά τε τοῦ πραιποσίτου καὶ τοῦ πρώτου μαγίστρου, καὶ λέγει ὁ διάκονος· "Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν" καὶ ὁ λαός· "Κύριε ἐλέησον." Καὶ μετὰ τὸ πληρῶσαι τὸν διάκονον ἀπάρχεται ὁ πατριάρχης τὴν εὐχήν, καὶ δὴ τοῦ πατριάρχου τὴν εἰωθυῖαν πληροῦντος εὐχήν, καὶ τοῦ λαοῦ ἀποκρινομένου τό· "Ἀμήν," αἵρει ὁ πατριάρχης τὴν χλαμύδα καὶ ἐπιδίδωσι τοῖς βεστήτορσι, οἱ δὲ βεστήτορες ἁπλοῦσιν αὐτὴν ἔμπροσθεν τῶν δεσποτῶν, καὶ φέρει ὁ πραιπόσιτος καὶ ὁ πρῶτος μάγιστρος τὸν χειροτονούμενον καίσαρα, καὶ εὐθέως ἁπλοῦσιν οἱ δεσπόται τὰς χεῖρας καὶ κρατοῦσι τὴν χλαμύδα, καὶ περιτιθέασιν τῷ καίσαρι· καὶ φιλοῦσιν αὐτὸν καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Εὐτυχῶς, εὐτυχῶς, εὐτυχῶς." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ τὸ αὐτό. Καὶ εὐθέως ὁ πατριάρχης κατασφραγίζει πρὸς τὸν λαὸν τρίτον, καὶ λέγει· "Εἰρήνη πᾶσι·" ὁ λαός· "καὶ τῷ πνεύματί σου." Εἶτα λέγει ὁ διάκονος· "Τὰς κεφαλὰς ἡμῶν τῷ Κυρίῳ κλίνωμεν." Καὶ τῆς συνήθους τάξεως τῆς κεφαλοκλισίας τελουμένης, δηλονότι κεφαλοκλινούντων καὶ τῶν βασιλέων καὶ τοῦ καίσαρος, καὶ μετὰ τὴν τελείωσιν τῆς εὐχῆς, αἴρει ὁ πατριάρχης τὸν στέφανον, ἤτοι τὸ καισαρίκιν, φιλῶν αὐτό, καὶ ἐπιδίδωσιν αὐτὸ τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ 2.32 βασιλεὺς ἀσπάζεται αὐτό, καὶ ποιεῖ φιλῆσαι αὐτὸ καὶ τὸν καίσαρα, καὶ εὐθέως κατασφραγίζει ἐπάνω τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, λέγων· "Εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος." Καὶ εἶθ' οὕτως περιτίθησιν τὸν στέφανον εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ χειροτονουμένου καίσαρος, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Φιλλικήσιμε, φιλλικήσιμε, φιλλικήσιμε." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Φιλλικήσιμε" καὶ εἶθ' οὕτως γίνεται ἡ εὐφημία· "Πολλὰ τὰ ἔτη." καὶ τὰ ἑξῆς, ἐν δὲ τῷ τελευτᾶν· "Πολλὰ τὰ ἔτη τοῦ εὐτυχεστάτου καίσαρος." Εἶτα· "Ἡμεῖς δοῦλοι τῶν βασιλέων, ἡμεῖς δοῦλοι τοῦ καίσαρος, Υἱὲ Θεοῦ, ζωὴν αὐτοῖς, Υἱὲ Θεοῦ, νίκην αὐτοῖς." Καὶ ὅτε πληρωθῇ ἡ εὐφημία, εἰσέρχονται οἱ δεσπόται μετὰ τοῦ πατριάρχου καὶ τοῦ καίσαρος εἰς τὸν τρίκλινον τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, καὶ καθέζονται, καὶ ἐπιτελεῖται ἡ προσκύνησις.
2.33 ΝΓʹ (ΜΑʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ χειροτονίᾳ νωβελησίμου. Πρὸ μιᾶς δίδοται ἀπόκρισις εἰς ἑορτὴν τοῖς δημάρχοις καὶ τῷ ῥεφερενδαρίῳ, καὶ
72
μηνύεται πᾶσα ἡ σύγκλητος, ἵνα πρωῒ ἔλθωσι μετὰ ἀλλαξίμων, καὶ τὸ πρωῒ ἀλλάσσει πᾶσα ἡ σύγκλητος καὶ τὰ ἀξιώματα τῶν σχολῶν καὶ τῶν λοιπῶν ταγμάτων, καὶ παραλαμβάνουσι τὰ σκεύη πρὸς τὸ ὀψικεῦσαι τοὺς δεσπότας. Καὶ πάντων εὐτρεπισθέντων, ἔρχεται ὁ πατριάρχης καὶ εἰσέρχεται διὰ τῆς Δάφνης εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον, καὶ ἐκδέχεται τοὺς δεσπότας, καὶ ἐξέρχονται τὰ σκεύη πάντα καὶ ὁ σταυρὸς ἐν τῷ Τριβουναλίῳ τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, ὁμοίως καὶ τὰ μέρη καὶ οἱ τῆς πόλεως καὶ τὰ στρατεύματα· ὁ δὲ τῆς καταστάσεως εὐτρεπίζει τὰ βῆλα εἰς τὸν πόρτικα τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ καθέζονται οἱ δεσπόται εἰς τὸν αὐτὸν τρίκλινον ἐν σελλίοις, φοροῦντες τὰ διβητήσια καὶ τὰς χλαμύς ἐστιν πράσινος ἔχουσα ῥόδα χρυσᾶ καὶ ταβλία χλαμύδας καὶ τὰ στέμματα, καὶ εἷς καῖσαρ καθέζεται ἐκ δεξιῶν καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων, καὶ νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐξέρχεται μετὰ ὀστιαρίων καὶ προσκαλεῖται βῆλον αʹ· τὸν κουροπαλάτην, δεύτερον· μαγίστρους, γʹ· τοὺς πατρικίους, καὶ τὰ λοιπὰ βῆλα κατὰ τάξιν, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια. Καὶ ὅτε πληρωθῇ πάντα τὰ βῆλα καὶ σταθῇ τὸ σέκρετον ὅλον, κελεύουσιν οἱ δεσπόται λαλῆσαι 2.34 αὐτοῖς τὰ περὶ τοῦ νωβελησίμου, καὶ εἴ τι βούλονται, ἀνταποκρίνονται. Καὶ νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπευχόμενοι ἐξέρχονται, καὶ ἐξέρχεται ἡ σύγκλητος καὶ ἵσταται εἰς τὰ γραδήλια τοῦ Τριβουναλίου ἔνθεν κἀκεῖθεν τοῦ ἡλιακοῦ. Οἱ δὲ πατρίκιοι ἵστανται εἰς τὸν πόρτικα τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων κονσιστώριον, καὶ εὐθέως ἐξέρχονται οἱ δεσπόται ἅμα τῶν καισάρων καὶ τοῦ πατριάρχου, καὶ δέχονται αὐτοὺς οἱ πατρίκιοι ἐν τῷ πορτίκῳ, καὶ εὐθέως πίπτουσιν, καὶ λέγει ὁ τῆς καταστάσεως· "Κελεύσατε" καὶ ἐξέρχονται καὶ ἵστανται εἰς τὰ γραδήλια τοῦ Τριβουναλίου ἔνθεν κἀκεῖθεν· οἱ δὲ δεσπόται ἐξέρχονται διὰ τῶν μέσων πυλῶν ἐν τῷ ἡλιακῷ, καὶ εὐθέως κελεύουσι λαλῆσαι τοῖς λαοῖς τὰ περὶ τοῦ νωβελησίμου, καὶ εἴ τι ἂν θέλωσιν, ἀποκρίνονται, καὶ τίθεται ἀντιμίσιν, ἔνθα κεῖται ἥ τε χλαμὺς καὶ ἡ φίβλα. Ἡ μὲν χλαμύς ἐστιν πράσινος ἔχουσα ῥόδα χρυσᾶ καὶ ταβλία χρυσᾶ. Καὶ νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ καὶ τῷ μαγίστρῳ, καὶ ἀπέρχονται καὶ φέρουσιν τὸν ὀφείλοντα προχειρίζεσθαι νωβελήσιμον, φοροῦντα διβητήσιν ῥούσιον καὶ καμπότουβα καὶ καμπάγια· καὶ ἵσταται ὁ πατριάρχης ἔμπροσθεν τοῦ ἀντιμισίου, οἱ δὲ δεσπόται εἰς τὸ πλάγιον τοῦ πατριάρχου ἔνθεν κἀκεῖθεν, καὶ ὄπισθεν τῶν δεσποτῶν οἱ καίσαρες, καὶ οὕτως ὁ νωβελήσιμος. Καὶ λαμβάνουσιν οἱ δεσπόται καὶ οἱ καίσαρες καὶ ὁ νωβελήσιμος κηρούς, καὶ ἅπτουσιν, καὶ ὅτε λέξῃ ὁ διάκονος τὴν λιτανίαν, κύπτει ὁ πατριάρχης καὶ ποιεῖ τὴν εὐχήν, καὶ ὅτε πληρώσῃ τὴν εὐχήν, λαμβάνει τὴν χλαμύδα καὶ ἐπιδίδωσι τοῖς βεστήτορσι, καὶ οἱ βεστήτορες ἐφαπλοῦσιν αὐτήν, καὶ εὐθέως προσφέρει ὁ πραιπόσιτος καὶ ὁ μάγιστρος τὸν ὀφείλοντα προχειρίζεσθαι νωβελήσιμον ἔμπροσθεν τῶν δεσπο 2.35 τῶν, καὶ λαμβάνουσιν οἱ δεσπόται τὴν χλαμύδα καὶ περιβάλλουσιν αὐτῷ, καὶ φιλοῦσιν αὐτόν, καὶ εὐθέως ἀνακράζουσι τὰ μέρη καὶ πᾶς ὁ λαός· "Πολλὰ τὰ ἔτη τῶν βασιλέων· ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων, πολλὰ τὰ ἔτη· ὁ δεῖνα τῆς εὐσεβεστάτης Αὐγούστης πολλὰ τὰ ἔτη· ὁ δεῖνα εὐτυχεστάτου καίσαρος πολλὰ τὰ ἔτη· ὁ δεῖνα ἐπιφανεστάτου νωβελησίμου πολλὰ τὰ ἔτη.". Καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τῆς εὐφημίας εἰσέρχονται οἱ δεσπόται καὶ οἱ καίσαρες καὶ ὁ νωβελήσιμος, καὶ καθέζονται ἐν τῷ τρικλίνῳ τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων, καὶ εἷς καῖσαρ καθέζεται ἐν τῷ δεξιῷ μέρει καὶ εἷς ἐξ ἀριστερᾶς, καὶ ἵσταται ὁ νωβελήσιμος εἰς τὸ δεξιὸν μέρος, καὶ εἰσέρχεται τὸ σέκρετον, βῆλα, βῆλα, ὥς ἐστιν ἡ συνήθεια. Εἰ μέν ἐστιν ἡ ἁγία καὶ μεγάλη Κυριακή, προσκυνοῦσα ἡ σύγκλητος δίδωσι τὴν ἀγάπην, εἰ δὲ ἄλλη ἑορτή, τὴν προσκύνησιν καὶ μόνον, καὶ προσκυνοῦσι τοὺς πόδας καὶ τὰ δύο γόνατα τοῦ μεγάλου δεσπότου, ὁμοίως καὶ τοῦ μικροῦ, καὶ προσκυνοῦσιν ἓν γόνατον τοῦ ἐκ δεξιοῦ καίσαρος, καὶ ἓν τοῦ ἐξ εὐωνύμου, τοῦ δὲ ἑστῶτος νωβελησίμου φιλοῦσι τὴν χεῖρα, καὶ προσκυνοῦντες ἵστανται κονσιστώριον. Καὶ ὅτε πληρώσῃ ἡ σύγκλητος τὴν εὐχαριστίαν, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται, καὶ ἐξέρχεται τὸ σέκρετον, καὶ πληροῦται πᾶσα ἡ ἀκολουθία τῆς ἑορτῆς, ὡς ἦν τυπικόν. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι εἰς τὴν ἀγάπην καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν οἱ καίσαρες καὶ ὁ νωβελήσιμος μετὰ τῶν δεσποτῶν κοινωνοῦσιν ὁμοίως καὶ εἰς τὴν ἀγάπην. 2.36 Ἀκτολογία τῶν δήμων ἐπὶ χειροτονίᾳ νωβελησίμου. Χρῆ γινώσκειν ὅτι ἐὰν ὁ βασιλεὺς θελήσῃ ποιῆσαι
73
νωβελήσιμον, ἡ πᾶσα τάξις καὶ ἀκολουθία τελεῖται, ὡς ἐπὶ τοῦ καίσαρος, ὁμοίως καὶ αἱ ἀκτολογίαι τῶν δήμων, ἡ δὲ χλαμὺς ἡ τούτῳ περιτιθεμένη οὐκ ἔστιν πορφυρᾶ, οἵα τοῦ καίσαρος, ἀλλὰ κόκκινος· στέφανον δὲ οὐ περιτίθεται, οὔτε μὴν προσκυνεῖται, ὡς ὁ καῖσαρ, ὑπὸ τῶν ἀρχόντων. 2.37 ΝΔʹ (ΜΕʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ κουροπαλάτου. Ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ διβητήσια καὶ τὰς τούτων χλαμύδας καὶ τὰ στέμματα αὐτῶν, καὶ καθέζονται εἰς τὸ σένζον· ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ἔξω ἑστὼς εὐτρεπίζει τὰ βῆλα, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐξέρχεται μετὰ ὀστιαρίων καὶ βεργίων, καὶ προσκαλεῖται βῆλα αʹ· τῶν μαγίστρων, βʹ· τοὺς πατρικίους, συνεισέρχεται δὲ καὶ ὁ βουλόμενος γενέσθαι κουροπαλάτης, βῆλον γʹ· τοὺς συγκλητικούς, ὑπάτους, κόμητας, κανδιδάτους, ἀπὸ ἐπάρχων καὶ στρατηλάτας βῆλα βῆλα· συνεισέρχονται καὶ σιλεντιάριοι εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν βήλων, καὶ ἵστανται, καὶ ὅτε εἰσέλθωσιν τὰ βῆλα πάντα καὶ πληρωθῶσιν, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐπαίρει τὸν ὀφείλοντα προβληθῆναι, καὶ ἵστησιν αὐτὸν μέσον τοῦ σεκρέτου, καὶ πίπτει, καὶ πάλιν προσφέρει αὐτόν, καὶ πίπτει καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας καὶ τὰ γόνατα τοῦ μεγάλου βασιλέως, ὁμοίως καὶ τοῦ μικροῦ, καὶ ἀναστὰς ἁπλοῖ τὰς χεῖρας, καὶ λαμβάνει παρὰ τῶν δεσποτῶν διβητήσιον ἀληθινόν, καὶ φιλεῖ τὰς χεῖρας αὐτῶν. Καὶ ἐπαίρει αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος, καὶ ἐξέρχεται εἰς ἐπισκοπὴν τῶν πατρικίων, καὶ ἐκβάλλει τὸ ἴδιον αὐτοῦ χλανίδιον καὶ ἐνδύει αὐτὸν τὸ διβητήσιον καὶ προσφέρει αὐτὸν πάλιν ὁ 2.38 πραιπόσιτος, καὶ πίπτει ἔμπροσθεν τῶν δεσποτῶν, καὶ λαμβάνουσιν οἱ πριμικήριοι καὶ οἱ ὀστιάριοι τὴν χλαμύδα, καὶ βάλλουσιν αὐτὴν αὐτῷ οἱ δεσπόται καὶ ἵστανται αὐτοὶ ὀρθοί, καὶ φιβλοῦσιν αὐτὴν ἰδίαις χερσί, καὶ ὀπισθοποδεῖ αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος, καὶ ἵσταται εἰς τὸ μέσον, καὶ εἰσέρχονται πάντες, κρατούμενοι ὑπὸ σιλεντιαρίων, πίπτοντες καὶ ἀπευχαριστοῦντες. Καὶ ὅτε πληρώσῃ ἡ σύγκλητος τὴν εὐχαριστίαν, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ προσφέρει αὐτὸν καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ ἐξέρχεται τὸ σέκρετον, συνεξέρχεται καὶ ὁ προβληθείς, καὶ ἵστανται πατρίκιοι, ὕπατοι, σιλεντιάριοι, κονσιστώριον καὶ δύο σιλεντιάριοι βαστάζοντες βεργία. Οἱ πατρίκιοι ὀψικεύουσιν αὐτόν, ὀλίγον τόπον, οἱ δὲ ὕπατοι καὶ σιλεντιάριοι συνεισέρχονται μετ' αὐτοῦ μέχρι τῆς ἐκκλησίας τοῦ Κυρίου, καὶ ἅπτει κηροὺς καὶ ἐξέρχεται ὀψικευόμενος ὑπὸ τῶν ὑπάτων καὶ σιλεντιαρίων μέχρι τῆς Ῥηγίας, καὶ ἀναχωροῦσιν. Οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ καὶ κόμητες τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τὰ σκουτάρια τοῦ ἀριθμοῦ καὶ κούρσωρες καὶ οἱ διαιτάριοι τῶν ὅλων διαιτῶν καὶ οἱ δεκανοὶ ὀψικεύουσιν αὐτὸν διὰ τῶν Σχολῶν. Δέχονται τὰ μέρη εἰς τοὺς τόπους αὐτῶν, λαμβάνει καὶ λιβελλάρια παρὰ τῶν δημάρχων, καὶ ἀκτολογοῦσιν, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια καὶ ἐπὶ τῶν πατρικίων. Καὶ εἰσέρχεται διὰ τοῦ χυτοῦ τῆς Χαλκῆς εἰς τὸ Ἅγιον Φρέαρ καὶ ἅπτει κηρούς, καὶ ἐξέρχεται ὁ πατριάρχης καὶ ποιεῖ εὐχήν, καὶ κοινωνεῖ, καὶ ὑποστρέφει εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, ὀψικευόμενος ὑπὸ τῶν αὐτῶν, καὶ δύο σιλεντιάριοι βαστάζοντες τὰ βεργία αὐτῶν μέχρι τριῶν ἡμερῶν, φοροῦντος αὐτοῦ σαγίον ἀληθινόν· οὕτως προέρχεται ὀψικευόμενος ὁμοίως καὶ εἰς τὴν ἀναχώρησιν αὐτοῦ. 2.39 Περὶ προαγωγῆς κουροπαλάτου. Χρὴ εἰδέναι ὅτι, γινομένου κουροπαλάτου, οὐ γίνεται σιλέντιον, ἀλλ' ὁ βασιλεὺς λαμβάνων ἐν τῷ ἰδίῳ τὸν μέλλοντα γενέσθαι κουροπαλάτην, ἐπαίρει βεργίον ἐξ ἑνὸς τῶν βασιλικῶν ὀστιαρίων, καὶ ἐπιδίδωσιν αὐτῷ, καὶ γίνεται ἡ προαγωγὴ αὐτοῦ.
2.40 ΝΕʹ (ΜΖʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ μαγίστρου, εἰ κελεύει αὐτὸν ποιῆσαι ἐν προκένσῳ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας ὁ βασιλεύς. Ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ Αὐγουστέως ἐστεμμένος, φορῶν τὴν χλαμύδα, καὶ ἵσταται εἰς τὴν Χρυσῆν Χεῖρα ἀπέναντι τοῦ βήλου τοῦ ταγηναρίου, καὶ νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ ὀστιαρίῳ τὸ βῆλον τοῦ μαρμαρινοῦ πουλπίτου τοῦ ἐξερχομένου εἰς τὸ Ὀνοπόδιον. Καὶ ὅταν λάβῃ τὸ νεῦμα, εἰσάγει τοὺς πατρικίους, καθὼς ἔχει ἡ συνήθεια τῶν ἑορτῶν· συνεισέρχεται δὲ καὶ ὁ βουλόμενος γενέσθαι μάγιστρος καὶ πίπτουσιν εἰς τὸ στενάκιον τῆς Χρυσῆς Χειρός, ἔνθα ἵστανται οἱ δεσπόται. Καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐξέρχονται ὀψικεύοντες τοὺς δεσπότας μέχρι τοῦ Ὀνόποδος, ἔνθα ἵσταται ὁ
74
τῆς καταστάσεως καὶ τὰ ἄρματα καὶ οἱ σπαθάριοι βαστάζοντες τὰ ὅπλα αὐτῶν, καὶ πίπτουσιν οἱ αὐτοὶ πατρίκιοι κατὰ συνήθειαν, καὶ νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται οἱ πατρίκιοι, ὀψικεύοντες τοὺς δεσπότας μέχρι τοῦ μεγάλου Κονσιστωρίου, ἔνθα ἵστανται οἱ ὕπατοι κονσιστώριον καὶ οἱ λοιποὶ συγκλητικοί, καὶ στάντων τῶν δεσποτῶν εἰς τὸ κιβώριον ἐπάνω τῶν πορφυρῶν γραδηλίων, πίπτουσιν οἱ συγκλητικοὶ πάντες. 2.41 Καὶ εἶθ' οὕτως νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἰσάγει τὸν ὀφείλοντα προβληθῆναι μάγιστρον εἰς τοὺς πόδας τῶν δεσποτῶν, καὶ πίπτει εἰς τὸ πρῶτον γραδήλιν ὁ προβαλλόμενος, καὶ ἀναφέρει αὐτὸν εἰς τὸ τρίτον γραδήλιν, καὶ προσκυνῶν φιλεῖ τοὺς πόδας τῶν δεσποτῶν, ἑστώτων αὐτῶν καὶ οὐ καθεζομένων διότι εἰς ἑορτὴν προβάλλεται ἐν προκένσῳ τῆς ἐκκλησίας. Καὶ ἀσπασάμενος τοὺς πόδας ὁ προβληθείς, ἀνίσταται, καὶ ὁ ἕτερος πραιπόσιτος παρέχει τοῖς δεσπόταις τὸ στιχάριν καὶ τὸ βαλτίδιν, καὶ οἱ δεσπόται ἐπιδιδοῦσιν τῷ προβαλλομένῳ μαγίστρῳ, καὶ φιλεῖ τὰς χεῖρας τῶν δεσποτῶν ὁ προβληθείς, λαμβάνων τὸ στιχάριν καὶ τὸ βαλτίδιν, καὶ λαμβάνει αὐτὰ ὁ αὐτὸς πραιπόσιτος, εἰσάγων αὐτὸν ἐν τῷ χειμερινῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ ἐνδύει αὐτὸν τὸ στιχάριν καὶ ζώννυσιν αὐτὸν τὸ βαλτίδιν, καὶ φορεῖ τὸ χλανίδιον αὐτοῦ τὸ ἴδιον ἐπάνω τοῦ στιχαρίου. Καὶ ἐπαίρει αὐτὸν ὁ αὐτὸς πραιπόσιτος, καὶ εἰσάγει αὐτὸν εἰς τὸ κιβώριον, ἔνθα ἵστανται οἱ δεσπόται, καὶ πίπτει εἰς τὸ πρῶτον γραδήλιν καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας τῶν δεσποτῶν, καὶ ἀναστὰς ἀπευχαριστεῖ, καὶ ἵστησιν αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος εἰς κεφαλὴν τοῦ σεκρέτου ἐπάνω πάντων τῶν πατρικίων, καὶ εὐθέως οἱ σιλεντιάριοι ὄπισθεν τοῦ σεκρέτου ἔνθεν κἀκεῖθεν εἰσάγουσιν, κατὰ τιμήν, ἕκαστον, καὶ πίπτουσιν ἔμπροσθεν τῶν δεσποτῶν ἀπευχαριστοῦντες, ὡς λαβόντες κεφαλὴν σεκρέτου, ὁμοίως καὶ ὑπάτους μέχρι τοῦ ἐσχάτου τῶν συγκλητικῶν. Εἶθ' οὕτως νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος νεύει διὰ τῆς χλανίδος αὐτοῦ τὸν σιλεντιάριον τὸν ἑστῶτα μέσον τοῦ σεκρέτου, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχεται πᾶσα ἡ σύγκλητος· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους," καὶ ἀποκινεῖ ἐν τῷ προκένσῳ τῆς ἐκκλησίας ἅμα τοῖς δεσπόταις.
2.42 Οσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ μαγίστρου, εἰ κελεύει αὐτὸν ποιῆσαι εἰς κυριακὴν παγανήν. Πρὸ μιᾶς τῇ αὐτῇ ἑσπέρᾳ ἀσφαλίζονται οἱ τρεῖς πυλῶνες οἱ ἐλεφάντινοι τοῦ Κονσιστωρίου, καὶ οἱ ἐξερχόμενοι εἰς τὸν μάκρωνα τῶν κανδιδάτων καὶ κρεμῶσιν βῆλα εἰς τοὺς τρεῖς πυλῶνας, ἀσφαλίζεται καὶ τὸ τρίθυρον τοῦ Ὀνοποδίου, ὁμοίως καὶ αἱ θύραι τοῦ Δέλφακος, καὶ ἵσταται τὸ σένζον εἰς τὸ κιβώριν τοῦ Κονσιστωρίου, καὶ τῇ ἑσπέρᾳ φυλάττεται ὑπὸ σιλεντιαρίων καὶ χοσβαϊτῶν, καὶ οὐδεὶς διέρχεται τῇ ἑσπέρᾳ ἐκείνῃ ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, ἱσταμένου τοῦ σένζου. Καὶ μηνύεται ἀφ' ἑσπέρας πᾶσα ἡ σύγκλητος, ἵνα προέλθωσιν ἐπὶ προελεύσει, καὶ τὸ πρωῒ ἀλλάσσει ἡ σύγκλητος ἐν τῷ μάκρωνι τῶν κανδιδάτων, καὶ οἱ πατρίκιοι ἀλλάσσουσιν εἰς τοὺς Ἰνδούς, μὴ ἔχοντες ἄδειαν εἰσιέναι ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, ἱσταμένου τοῦ σένζου. Καὶ ὅτε κελεύουσιν οἱ δεσπόται καθίσαι εἰς τὸ σένζον, ἐξέρχονται ἐκ τοῦ Αὐγουστέως ἐστεμμένοι, φοροῦντες καὶ τὰς χλαμύδας, καὶ μυστικῶς ὀψικευόμενοι ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου, καθέζονται εἰς τὸ σένζον, ὁ δὲ τῆς καταστάσεως, ἔξωθεν τῶν ἐλεφαντίνων πυλῶν εἰς τὸν μάκρωνα τῶν κανδιδάτων, ἔνθα καὶ ἡ προέλευσις, εὐτρεπίζει τὰ βῆλα ἀπό τε μαγίστρων, πατρικίων καὶ λοιπῶν συγκλητικῶν. Λαμβάνει νεῦμα παρὰ τῶν δεσποτῶν ὁ πραιπόσιτος καὶ ἐξέρχεται ἔξω διὰ τοῦ μέσου πυλῶνος τοῦ Κονσιστωρίου, ὀψικευόμενος ὑπὸ δύο ὀστιαρίων, καὶ εἰσάγει βῆλον αʹ· μαγίστρους, βῆλον βʹ· πατρικίους, βῆλον γʹ· τοὺς ὑπάτους, βῆλον δʹ· τοὺς κόμητας σεκόρων, βῆλον εʹ· τοὺς ἀπὸ ἐπάρχον καὶ στρατηλάτας. Καὶ ἀφ' οὗ πληρωθῶσι τὰ βῆλα καὶ 2.43 εἰσέλθωσιν ἔνδον τοῦ Κονσιστωρίου, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἰσάγει τὸν ὀφείλοντα προβληθῆναι μάγιστρον ἐκ τῆς τάξεως τῶν πατρικίων, καὶ φέρει αὐτὸν μέσον τῶν πορφυρῶν γραδηλίων ἔμπροσθεν τοῦ κιβωρίου, καὶ ἀναφέρει αὐτὸν εἰς τὸ τρίτον γραδήλιν, καὶ πίπτει ἔμπροσθεν τοῦ ὑποποδίου τοῦ σένζου, καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας τοῦ μεγάλου
75
δεσπότου καὶ τὰ δύο γόνατα, ὁμοίως καὶ τοῦ μικροῦ, καὶ ἀναστὰς ἁπλοῖ τὰς χεῖρας καὶ λαμβάνει παρὰ τῶν δεσποτῶν τὸ στιχάριν καὶ τὸ βαλτίδιν. Καὶ εἰσάγει αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος ἐν τῷ χειμερινῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ ἐνδύει αὐτὸν τὸ στιχάριν καὶ ζώννυσιν αὐτὸν τὸ βαλτίδιν, καὶ εἶθ' οὕτως προσφέρει αὐτὸν πρὸς τοὺς πόδας τῶν δεσποτῶν, καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας, ὡς τὸ πρότερον, ἀπευχαριστῶν τοὺς δεσπότας. Καὶ λαβὼν αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος ἵστησιν αὐτὸν εἰς κεφαλὴν τοῦ σεκρέτου ἐπάνω τῶν πατρικίων, καὶ εἰσάγονται ἀπό τε πατρικίων μέχρι τῶν ἐσχάτων, κρατούμενοι ὑπὸ σιλεντιαρίων, καὶ ἀπευχαριστοῦσιν, ὡς λαβόντες κεφαλὴν σεκρέτου. Ὁ δὲ σιλεντιάριος, ἑστὼς μέσον τοῦ σεκρέτου, λαμβάνει νεῦμα παρὰ τοῦ πραιποσίτου καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχεται ἡ σύγκλητος· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους" καὶ ἐξέρχονται ἐν τῷ μάκρωνι τῶν κανδιδάτων, καὶ δίδονται μίνσαι παρὰ τοῦ σιλεντιαρίου. Ὁ δὲ προβληθεὶς μάγιστρος ἐξέρχεται εἰς τοὺς Ἰνδούς, καὶ ἀλλάσσει σαγίον ἀληθινὸν ἐπάνω τοῦ στιχαρίου αὐτοῦ, καὶ ἀναχωρεῖ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, καὶ εἰ μέν ἐστιν πλησιάζων τῷ παλατίῳ ὁ οἶκος αὐτοῦ, ὀψικεύεται ὑπὸ ἀξιωματικῶν καὶ δομεστίκων πεδίτου καὶ σχολαρίων πεδίτου καὶ σκουταρίων τοῦ ἀριθμοῦ καὶ διαιταρίων καὶ δεκανῶν· εἰ δέ ἐστιν μηκόθεν, οἱ αὐτοὶ ἄνευ τῶν ἀξιωματικῶν. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι καὶ ἐν ἑορτῇ, ἐὰν προβληθῇ, οὕτως ἀναχωρεῖ.
2.44 Νϛʹ (ΜΖʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ πατρικίου συγκλητικοῦ καὶ στρατηγοῦντος. Πρὸ μιᾶς δίδοται ἀπόκρισις, καὶ μηνύεται πᾶσα ἡ σύγκλητος, ἵνα προέλθῃ μετὰ ἀλλαξίμων, καὶ τὸ πρωῒ ἀλλάσσει ἐν τῷ Ἱπποδρόμῳ, καὶ εἰσέρχεται ἡ προέλευσις εἰς τὸν τρίκλινον τοῦ Ἰουστινιανοῦ καὶ πᾶς ὁ λαός, καθὼς ἔχει ἡ συνήθεια τῆς κυριακῆς. Καὶ ὅτε κελεύουσιν οἱ δεσπόται δέξασθαι τὸ σέκρετον, λέγουσιν τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος καὶ λέγει τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ προσκαλεῖται ὁ τῆς καταστάσεως τοὺς πατρικίους καὶ τὴν σύγκλητον. Καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸν Τριπέτωνα, καὶ ὁ τῆς καταστάσεως εὐτρεπίζει τὰ βῆλα εἰς τὸν αὐτὸν Τριπέτωνα, καὶ ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ διβητήσια καὶ τὰς χλαμύδας καὶ τὰ στέμματα αὐτῶν, καὶ καθέζονται ἐν τῷ σένζῳ. Καὶ εὐθέως εἰσέρχονται οἱ κουβικουλάριοι μυστικῶς ἀπὸ πλαγίου ἔνθεν κἀκεῖθεν, καὶ ἵστανται κονσιστώριον, καὶ νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐξέρχεται μετὰ ὀστιαρίων, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ προσκαλεῖται βῆλον αʹ· τῶν μαγίστρων, βῆλον βʹ· τοὺς πατρικίους, βῆλον γʹ· τοὺς ὑπάτους, βῆλον δʹ· τοὺς κόμητας τῶν σεκόρων, βῆλον εʹ· τοὺς κανδιδάτους τῶν σεκόρων, βῆλον ϛʹ· τοὺς δομεστίκους τῶν σεκόρων, βῆλον ζʹ· τοὺς ἀπὸ ἐπάρχων, τοὺς στρατηλάτας. Ὁ δὲ ῥεφερενδάριος εἰσέρχεται ἀπὸ πλαγίου, ὅτε εἰσῆλθε τὸ βῆλον τῶν πατρικίων, καὶ ἵσταται ὄπισθεν 2.45 αὐτῶν· οἱ δὲ ἀσηκρῆται οἱ μὴ ὄντες ὕπατοι, εἰσέρχονται ἀμηνυτὶ ὅτε εἰσέλθῃ τὸ βῆλον τῶν ὑπάτων, καὶ ἵστανται ὄπισθεν τῶν ὑπάτων· ὁμοίως εἰσέρχονται οἱ σιλεντιάριοι εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν ζʹ βήλων, καὶ ἵστανται ὄπισθεν ἔνθεν κἀκεῖθεν. Τῷ δὲ τῆς καταστάσεως κελεύουσιν οἱ δεσπόται λαλῆσαι πρὸς τοῦ ἐλθεῖν τὰ βῆλα τῷ ὀφείλοντι προβληθῆναι, καὶ ὅτε θέλει εἰσάξαι τὰ βῆλα, λέγει πρὸς τὰ μέρη τὸ ὄνομα μυστικῶς, καὶ ἀπέρχονται τὰ μέρη, καὶ ποιοῦσι τὰ ποιήματα τοῦ προβαλλομένου κατὰ τὸ ὄνομα. Καὶ ἀφ' οὗ σταθῇ τὸ σέκρετον κονσιστώριον, καὶ σταθῶσιν οἱ σιλεντιάριοι ἔνθεν κἀκεῖθεν, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ ἐπαίρει ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ τοῦ σεκουνδικηρίου τὸν προβαλλόμενον πατρίκιον, καὶ ἵσταται μέσον τοῦ σεκρέτου, κρατούμενος ὑπὸ τοῦ τῆς καταστάσεως καὶ τοῦ ἑτέρου σιλεντιαρίου· κἄν τε εἷς ἐστιν, κἄν τε δύο, κἄν τε τρεῖς, καὶ αὐτοὶ συνεισέρχονται ὑπὸ σιλεντιαρίου κρατούμενοι, καὶ πίπτουσιν οἱ προβαλλόμενοι καὶ μόνον, καὶ εἰσάγουσι τὸν πρῶτον αὐτῶν ἔμπροσθεν τοῦ ὑποποδίου τῶν δεσποτῶν, καὶ πίπτει καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας καὶ τὰ δύο γόνατα τοῦ μεγάλου βασιλέως, ὁμοίως καὶ τοῦ μικροῦ, καὶ ἐγερθεὶς ἁπλοῖ τὰς χεῖρας, καὶ λαμβάνει τὰ κωδικέλλια παρὰ τῶν δεσποτῶν καὶ φιλεῖ τὰς χεῖρας αὐτῶν, καὶ ἵστησιν αὐτόν, ὅπου ἵστανται οἱ λοιποί, καὶ εἰσάγει τὸν δεύτερον, καὶ προσφέρει κἀκεῖνον ἐν τῷ ὑποποδίῳ, καὶ πίπτει καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας ὁμοίως καὶ τὰ γόνατα
76
τῶν δύο δεσποτῶν, καὶ λαβὼν τὰ κωδικέλλια φιλεῖ τὰς χεῖρας, καὶ ὀπισθοποδεῖ κἀκεῖνος, ὁμοίως καὶ οἱ λοιποί, ὅσοι ἐάν εἰσιν, ποιοῦσιν οὕτως, κἄν τε τρεῖς, κἄν τε τέσσαρες. Καὶ ὅτε λάβωσιν οἱ ἀμφότεροι τὰ κωδικέλλια καὶ σταθῶσιν, εἰσάγονται ἀπό τε τοῦ μαγίστρου μέχρι τῶν ἐσχάτων συγκλητικῶν ἔμπροσθεν τῶν δεσποτῶν, κρατούμενοι ὑπὸ σιλεν 2.46 τιαρίων, ἀπευχαριστοῦντες. Καὶ ὅτε πληρώσῃ ἡ σύγκλητος τὴν εὐχαριστίαν, προσφέρει πάλιν ὁ τῆς καταστάσεως τὸν προβληθέντα πρῶτον, καὶ πίπτει ἐν τῷ ὑποποδίῳ καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας καὶ τὰ γόνατα τοῦ μεγάλου δεσπότου, ὁμοίως καὶ τοῦ μικροῦ, καὶ εὔχεται τοὺς δεσπότας, ὡς τιμηθείς. Καὶ ἵστησιν αὐτὸν ὁ τῆς καταστάσεως ἔνθα ἐστὶν ἡ τιμὴ αὐτοῦ, κἂν στρατηγὸς κἂν ἔμπραττος, κἄν τε ἄπραττος, ὁμοίως καὶ τοῖς λοιποῖς ποιεῖ οὕτως, πίπτουσιν κἀκεῖνοι καὶ φιλοῦσιν τοὺς πόδας καὶ τὰ γόνατα, καὶ ἵστησιν αὐτούς, ἕκαστον κατὰ τὴν τιμὴν αὐτοῦ, καὶ ὅτε συμπληρώσωσιν ἀμφότεροι οἱ προβληθέντες, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ εὔχονται τό· "Εἰς πολλοὺς χρόνους." Καὶ ἐξέρχεται ἡ σύγκλητος μετὰ τῶν προρρηθέντων, καὶ λαμβάνουσιν οἱ σιλεντιάριοι τὰ κωδικέλλια αὐτῶν, καὶ ἕκαστος σιλεντιάριος ὀψικεύει τὸν ἴδιον αὐτοῦ, βαστάζοντες τὰ κωδικέλλια αὐτῶν. Καὶ ἐξέρχονται διὰ τῆς προελεύσεως, καὶ ἀπέρχονται εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Ἱπποδρόμου, καὶ ἅπτουσι κηρούς, ὀψικευόμενοι ὑπὸ ἀξιωματικῶν, καὶ ἀπέρχονται ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ καὶ ἅπτουσι κἀκεῖσε κηρούς, ὁμοίως καὶ εἰς τοῦ Κυρίου. Καὶ ἵστανται οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ τὰ σκουτάρια τοῦ ἀριθμοῦ καὶ οἱ διαιτάριοι τῶν ὅλων διαιτῶν καὶ οἱ δεκανοὶ εἰς τὸν μάκρωνα τῶν κανδιδάτων, καὶ ἀπέρχονται οἱ αὐτοὶ πατρίκιοι ὀψικευόμενοι μέχρι τῶν χαλκῶν πυλῶν τῶν κορτινῶν, καὶ λέγει ὁ ἀδμηνσουνάλιος, ἅπερ φωνοβολεῖ ὁ νουμεράριος καὶ λέγει· "Στήτω" καὶ κρατεῖ ὁ νουμεράριος τὸ βῆλον, καὶ πάλιν λέγει ὁ ἀδμηνσουνάλιος, ἅπερ φωνοβολεῖ ὁ νουμεράριος· "Λεβά, πατρίκιε στρατηγέ, λώκ," καὶ ἐξέρχεται ὁ πρῶτος πατρίκιος, καὶ πάλιν λέγει· "Στήτω" εἰς τὸν δεύτερον, καὶ λέγει, ἅπερ φωνο 2.47 βολεῖ ὁ νουμεράριος, εἰ μέν ἐστιν ἔπαρχος, εἴτε λογοθέτης, εἴτε κυαίστωρ, λέγει· "Λεβά, πατρίκιε ἔπαρχε, λώκ·" εἰ δέ ἐστιν πατρίκιος μόνον· "Λεβά, πατρίκιε." Καὶ ἐξέρχεται κἀκεῖνος εἰς τὴν πύλην, καὶ ἀπέρχονται οἱ αὐτοὶ πατρίκιοι ὀψικευόμενοι διὰ τῶν Σχολῶν, καὶ δέχονται τὰ μέρη ἕκαστον εἰς τοὺς ἰδίους τόπους, καὶ ἀκτολογοῦσιν ἕνα ἕνα πατρίκιον, ἕκαστον κατὰ τὴν τιμὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπιδίδωσιν τὸ λιβελλάριν ὁ δήμαρχος τῷ πρώτῳ ὡς πρώτῳ, τῷ δευτέρῳ ὡς δευτέρῳ, ὁμοίως καὶ τοῖς λοιποῖς, λέγων καὶ τὰ ποιήματα αὐτῶν. Ὅτε δὲ λέγει τὸ ὄνομα καὶ τὴν ἀξίαν, προσκυνεῖ πρὸς τὸν δήμαρχον καὶ τὸν δῆμον, καὶ ὁ δήμαρχος πρὸς αὐτὸν ποιῶν τὸ σέβας· ὁμοίως ἀκτολογοῦσιν καὶ τοὺς λοιπούς, ὁμοίως καὶ ὁ δῆμος τοῦ Βενέτου. Καὶ ἀπέρχονται οἱ προβληθέντες διὰ τοῦ χυτοῦ τῆς Χαλκῆς εἰς τὸ Ἅγιον Φρέαρ, καὶ ἅπτουσιν κηροὺς καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ ναῷ, καὶ ἵστανται εἰς τὸ σκάμνον τῶν πατρικίων, καὶ ὅτε ἐστὶν ὁ καιρὸς γενέσθαι τὴν εὐχὴν τῶν πατρικίων παρὰ τοῦ πατριάρχου, ἔρχεται ὁ ῥεφερενδάριος καὶ προσκαλεῖται αὐτούς, καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸν ναόν, εἰς τὴν σωλαίαν, ἔνθα ἵσταται τὸ ἀντιμίσιον. Καὶ ἐξέρχεται ὁ πατριάρχης ἐκ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ λαμβάνει τὰ κωδικέλλια ἐξ αὐτῶν, καὶ τίθησιν αὐτὰ ἐν τῷ ἀντιμισίῳ, καὶ ποιεῖ τὴν εὐχήν, καὶ εἶθ' οὕτως ἐπιδίδωσιν ἑνὶ ἑκάστῳ πατρικίῳ τὰ κωδικέλλια αὐτῶν, καὶ ἕκαστος πατρίκιος τίθησιν τὸ ἀποκόμβιον αὐτοῦ ἐν τῷ ἀντιμισίῳ, ὁ στρατηγὸς νομίσματα οβʹ, ὁ ἔμπραττος νομίσματα νʹ, ὁ ἄπραττος νομίσματα λϛʹ. Καὶ ἀπέρχεται ὁ πατριάρχης ἐν τῷ ἀντιμισίῳ, ἔνθα μεταδίδει, καὶ εἰσέρχονται οἱ πατρίκιοι καὶ κοινωνοῦσιν, εἶθ' οὕτως ἀπέρχονται εἰς τὸ σκάμνον τῶν πατρικίων, καὶ φοροῦσιν σαγία ἀληθινὰ ἀμφότεροι καὶ διαμερίζεται τὸ ὀψίκιν εἰς τοὺς προβληθέντας, καὶ ἀναχωροῦσιν εἰς τοὺς οἴκους αὐτῶν ὀψικευόμενοι. Καὶ οἱ σιλεντιάριοι φοροῦντες 2.48 σαγία ῥοῆς καβαλλάριοι, βαστάζοντες τὰ κωδικέλλια αὐτῶν, καὶ ἀπέρχονται μέχρι τῶν οἴκων αὐτῶν ὀψικεύοντες. Εἰ μὲν ἔχει γυναῖκα ὁ προβληθεὶς πατρίκιος, ἐπιδίδωσιν ὁ σιλεντιάριος τὰ κωδικέλλια τῇ πατρικίᾳ, καὶ λαμβάνει ἐξ αὐτῆς νομίσματα ιβʹ· εἰ δὲ οὐκ ἔχει γυναῖκα, τίθησιν αὐτὰ εἰς τὸν κράβαττον αὐτοῦ, καὶ λαμβάνει τὰ ιβʹ νομίσματα ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἀριστᾷ μετ' αὐτοῦ, καὶ οὕτως ἀναχωρεῖ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ἐν ἑορτῇ προβολὴ πατρικίου οὐ γίνεται· τὴν δωδεκαήμερον τῶν ἑορτῶν γίνεται καὶ τὴν ἑξαήμερον τῆς διακαινησίμου, καὶ τὴν ἡμέραν τῶν Βαΐων καὶ ἐν παγανῇ
77
κυριακῇ· καὶ τὸ ἅγιον Σάββατον μηνύεται ἡ σύγκλητος ἵνα βαστάζωσιν τὰ ἄσπρα χλανίδια μετὰ τῶν ἀτραβατικῶν, καὶ πρὸ τοῦ ἀπελθεῖν τοὺς δεσπότας εἰς τὴν ἐκκλησίαν, δέχεται σέκρετον μετὰ λευκῶν χλανιδίων εἰς τὸν Χρυσοτρίκλινον, καὶ γίνεται ἡ προβολὴ τῆς πατρικιότητος, καὶ δίδοται μεταστάσιμον ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ ἀλλάσσει πᾶσα ἡ σύγκλητος ἀτραβατικὰ χλανίδια κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς ἡμέρας τοῦ ἁγίου Σαββάτου, ὁμοίως καὶ οἱ προβληθέντες πατρίκιοι τὰ ἀτραβατικά, εἰ μέν ἐστιν στρατηγὸς φορεῖ σαγίον ἀληθινόν, βαστάζων καὶ τὰ κωδικέλλια αὐτοῦ ἔμπροσθεν τῶν δεσποτῶν. Καὶ ἀπέρχονται μέχρι τῆς ἐκκλησίας, καὶ ὅτε ἀλλάξωσιν οἱ δεσπόται τὰς ἐνδυτὰς τῆς ἐκκλησίας, ὑποστρέφουσιν ἐν τῷ παλατίῳ καὶ ἀλλάσσουσιν οἱ προβληθέντες πατρίκιοι τὰ ἄσπρα χλανίδια, καὶ ἐπαίρουσιν οἱ σιλεντιάριοι τὰ κωδικέλλια αὐτῶν. Οἱ μὲν στρατηγοὶ μετὰ σαγίων ἀληθινῶν ἀπέρχονται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, καθὼς τὰ προρρηθέντα, διὰ τῶν Σχολῶν καὶ τὰς δοχὰς τῶν μερῶν, καὶ ἐξέρχεται ὁ πατριάρχης ἐκ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ποιεῖ τὴν εὐχήν, ὡς ἔχει ἡ συνή 2.49 θεια, καὶ ἀναχωροῦσιν εἰς τοὺς οἴκους αὐτῶν, καθὼς ἀνωτέρω εἴρηται. Ἐν ᾗ ἡμέρᾳ παρακυπτικὸν φιάλης γίνεται καὶ παρακύπτει μετὰ τὸ κωδικέλλιον, καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τοῦ παρακυπτικοῦ τῆς φιάλης τῶν Βενέτων ἀπέρχονται τὰ μέρη εἰς τοὺς τόπους αὐτῶν εἰς τὰς Σχολάς, ὁμοίως καὶ οἱ προβληθέντες πατρίκιοι ὀψικευόμενοι ἀπέρχονται εἰς τὰς Σχολάς, καὶ δέχονται αὐτοὺς τὰ μέρη, καὶ ἀπέρχονται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, καὶ πληροῦται πᾶσα ἡ ἀκολουθία, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καθὼς ἀνωτέρω εἴρηται. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν συγκλητικὸς ὁ προβληθεὶς πατρίκιος, ἀλλ' ἔστιν ἀπὸ σπαθίου, οὐκ εἰσέρχεται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, ἀλλ' ἐνδύει αὐτὸν ὁ τῆς καταστάσεως σαγίον ῥοῆς. Καὶ ὅτε εἰσέλθωσιν τὰ βῆλα ὅλα κατὰ τὴν συνήθειαν ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ καὶ σταθῶσι κονσιστώριον, κρατεῖ ὁ τῆς καταστάσεως τὸν ὀφείλοντα προβληθῆναι εἰς τὸ πούλπιτον τῶν ἀργυρῶν πυλῶν μετὰ ἄλλου σιλεντιαρίου, καὶ ἔρχεται ὁ ὀστιάριος μόνος, καὶ ἵσταται εἰς τὸ βῆλον ἔσωθεν, καὶ ὅτε λάβῃ τὸ νεῦμα παρὰ τοῦ πραιποσίτου, κρούει τὸ βῆλον, καὶ ἐπαίρει αὐτὸ ὁ σιλεντιάριος, καὶ εἰσέρχεται ὁ προβληθεὶς πατρίκιος ἀπὸ σαγίου ῥοῆς, κρατούμενος ὑπὸ τοῦ τῆς καταστάσεως καὶ ἑτέρου σιλεντιαρίου, καὶ πίπτει μετὰ τῶν σιλεντιαρίων ὁ προβληθεὶς τὸ πρῶτον, τὸ δεύτερον πίπτει εἰς τὴν μέσην τοῦ τρικλίνου, τὸ τρίτον πίπτει ἀπὸ διαστήματος τοῦ σένζου. Καὶ φέρουσιν αὐτόν, καὶ πίπτει ἔμπροσθεν τοῦ ὑποποδίου, καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας τοῦ μεγάλου βασιλέως καὶ τὰ δύο αὐτοῦ γόνατα, ὁμοίως καὶ τοῦ μικροῦ, καὶ ἁπλοῖ τὰς χεῖρας καὶ λαμβάνει παρὰ τῶν δεσποτῶν τὰ κωδικέλλια, καὶ φιλεῖ τὰς χεῖρας τῶν δεσποτῶν, καὶ ὀπισθοποδεῖ αὐτὸν ὁ τῆς καταστάσεως, ἔνθα τὸ τρίτον προσεκύνησε, καὶ εἰσέρχονται οἱ πατρίκιοι 2.50 ἀπό τε μαγίστρων καὶ τῶν λοιπῶν πατρικίων, κρατούμενοι ὑπὸ σιλεντιαρίων, ἀπευχαριστοῦντες τοῖς δεσπόταις πατρίκιοι καὶ μόνον· οἱ δὲ λοιποὶ συγκλητικοὶ οὐ πίπτουσιν, ὡς μὴ γενομένου συγκλητικοῦ. Καὶ ἀπέρχεται ὀψικευόμενος ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ οὕτως ἀπέρχονται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα πληροῦται, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν πατρικίων καὶ ὅτε ἀναχωρεῖ ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, φορεῖ καὶ αὐτὸς σαγίον ἀληθινόν, καὶ οὕτως ἀναχωρεῖ εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ.
2.51 Νζʹ (ΜΗʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προβολῇ πατρικίων. Εἰσελθὼν ὁ βασιλεὺς εἰς τὴν καμάραν τὴν οὖσαν πρὸς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου ἔνδον τοῦ βήλου, προσκαλεῖται ὁ πραιπόσιτος τοὺς βεστήτορας, καὶ περιβάλλουσι τὴν χλανίδα τὸν βασιλέα, καὶ τούτων ἐξελθόντων, στέφεται ὑπὸ τοῦ πραιποσίτου, ἔπειτα ἐξέρχεται ἐκ τῆς καμάρας, ἐν ᾗ ἐστέφθη, καὶ ἀνελθὼν καθέζεται ἐπὶ τοῦ σένζου αὐτοῦ, τοῦ ἱσταμένου εἰς τὸν Χρυσοτρίκλινον. Στάντων δὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου ἔνθεν κἀκεῖθεν, οἱ κουβικουλάριοι καὶ οἱ σπαθαροκουβικουλάριοι ἵστανται ὀπίσω κύκλῳ τοῦ σένζου, καθώς ἐστιν τὸ ἡμικύκλιον, διὰ τὸ χωρηθῆναι τοὺς μέλλοντας εἰσελθεῖν διὰ τῶν ὀκτὼ βήλων· οἱ δὲ πρωτοσπαθάριοι εὐνοῦχοι ἵστανται πλησίον τοῦ σένζου. Εἶτα λαβὼν τὸν θυμιατὸν ὁ μινσουράτωρ ἢ καὶ ὁ παπίας τοῦ παλατίου τοῦ μεγάλου, θυμιᾷ ἀπὸ τοῦ αἰρομένου βήλου τοῦ Χρυσοτρικλίνου, καὶ ἀνέρχεται θυμιῶν τὸν βασιλέα, καὶ τοῦτο ποιῶν ἐκ γʹ ὑποχωρεῖ. Καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, ἀπέρχεται καὶ ἵσταται ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως
78
μέσον τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, καὶ ἐφαπλώσας τὰς χεῖρας αὐτοῦ μετὰ τοῦ χλανιδίου αὐτοῦ, προσκυνεῖ τὸν βασιλέα, μὴ κλίνας τὰ γόνατα, εἰ μὴ μόνον τὸ σχῆμα τῆς προσκυνήσεως, ὃν τρό 2.52 πον ἡ τῆς ἡμέρας τάξις ἀπαιτεῖ. Καὶ εἶθ' οὕτως ἐξέρχεται μετὰ δύο ὀστιαρίων, ἔμπροσθεν αὐτοῦ βασταζόντων καὶ τὰ βεργία αὐτῶν ἐν τῷ Τριπέτωνι, καὶ εὑρίσκει τοὺς μαγίστρους ἑτοιμασθέντας παρὰ τοῦ τῆς καταστάσεως, καὶ προσκαλεῖται αὐτοὺς ὁ πραιπόσιτος· καὶ ἵστανται ἔξω τοῦ βήλου τῆς πύλης τοῦ Χρυσοτρικλίνου δύο σιλεντιάριοι, καὶ ἡνίκα προσκληθῶσιν οἱ μάγιστροι παρὰ τοῦ πραιποσίτου, αἴρεται ὕπερθεν τὸ βῆλον ὑπὸ σιλεντιαρίων, καὶ εἰσέρχονται οἱ μάγιστροι μετὰ τοῦ πραιποσίτου, τὸ πρῶτον βῆλον, καὶ στὰς ὁ πραιπόσιτος πλησίον τοῦ αὐτοῦ βήλου, οἱ δὲ μάγιστροι ὀπίσω αὐτοῦ, νεύει ὁ πραιπόσιτος τοὺς ὀστιαρίους, καὶ ἵστανται ἔνδον τοῦ βήλου. Λαβὼν δὲ νεῦμα ὁ ἔνδον πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, δίδωσι νεῦμα τῷ μινσουράτωρι ἢ τῷ κουβικουλαρίῳ τῷ αἴροντι τὸ βῆλον, καὶ εἰσέρχεται ὁ πραιπόσιτος καὶ ἀνέρχεται ἐν τῇ στάσει αὐτοῦ· οἱ δὲ μάγιστροι εἰσελθόντες ἔνδον τοῦ βήλου, πίπτουσιν, καὶ ἀναστάντες ἵστανται ἐν τῇ τάξει αὐτῶν ἀπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου ἔνθεν κἀκεῖθεν. Καὶ αὖθις λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, εἰσέρχεται εἰς τὸ μέσον, καὶ προσκυνήσας, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, ἐξέρχεται μετὰ δύο ὀστιαρίων ἐν τῷ Τριπέτωνι, καὶ προσκαλεσάμενος τοὺς ἀνθυπάτους, εἰσάγει αὐτούς, βῆλον βʹ· προσκυνήσαντες δὲ καὶ αὐτοί, ἵστανται ἀπὸ τῶν μαγίστρων ἔνθεν κἀκεῖθεν, ὁ δὲ πραιπόσιτος ἀνέρχεται ἐν τῇ στάσει αὐτοῦ, τοῦτο δὲ ποιεῖ κατὰ εἴσοδον ἑκάστου βήλου. Καὶ αὔθις λαβὼν νεῦμα, ἐξέρχεται, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, ἐν τῷ Τριπέτωνι, καὶ προσκαλεῖται τοὺς πατρικίους καὶ στρατηγούς, καὶ εἰσάγει αὐτούς, βῆλον γʹ. Ἐκτελούντων καὶ αὐτῶν προσκύνησιν καὶ στάσιν, ὡς καὶ οἱ πρῴην. 2.53 Ἰστέον δὲ ὅτι, εἰ μὲν οὐκ ἔστιν ὁ ὕπαρχος πατρίκιος, ἐν τῷ τρίτῳ βήλῳ τῶν πατρικίων εἰσέρχεται ἐν τῇ δοχῇ, ἐὰν δὲ κυαίστωρ ἢ λογοθέτης ἢ γενικὸς ἢ ἐκ τῶν τὰ πρῶτα ὀφφίκια κατεχόντων οὔκ εἰσι πατρίκιοι, οὐδεὶς εἰσέρχεται μετὰ τῶν πατρικίων, ἀλλ' εἰσέρχονται μετὰ τῆς συγκλήτου. Καὶ λαβὼν πάλιν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, εἰσέρχεται εἰς τὸ μέσον, καὶ προσκυνήσας καὶ ἐκτελέσας πάντα ἃ ἐν τῷ πρώτῳ βήλῳ ἐξετέλεσεν, ἐξέρχεται μετὰ δύο ὀστιαρίων ἐν τῷ Τριπέτωνι, καὶ εἰσάγει τὴν σύγκλητον, δʹ βῆλον· ἐκτελοῦσιν δὲ καὶ αὐτοὶ ὁμοίως. Συνεισέρχονται αὐτοῖς διὰ τῆς πλαγίας αὐτῶν ἐν μὲν τῷ δεξιῷ μέρει οἱ βεστήτορες, ἐν δὲ τῷ εὐωνύμῳ ὁ λογοθέτης μετὰ τῶν ἀσηκρητῶν καὶ ὁ ῥεφερενδάριος μετ' αὐτῶν φορῶν φελώνην ἄσπρον. Ἰστέον δὲ ὅτι οἱ μὲν ἀσηκρῆται καὶ οἱ βεστήτορες καὶ ὁ λογοθέτης καὶ ὁ δεκανὸς εἰσιόντες οὐ πίπτουσιν, ἀλλ' ἵστανται ὄπισθεν τοῦ σεκρέτου ἔνθεν κἀκεῖθεν, ἡ δὲ σύγκλητος, ὡς προείρηται, ἐπελθοῦσα ἐκτελεῖ ἅπαντα, ὡς καὶ οἱ πρότερον. Εἶτα ἀνελθὼν πάλιν ὁ πραιπόσιτος, ἵσταται ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ, καὶ λαβὼν παρὰ τοῦ βασιλέως νεῦμα, εἰσέρχεται μέσον, καὶ προσκυνήσας ἐξέρχεται μετὰ ὀστιαρίων καὶ βεργίων ἐν τῷ Τριπέτωνι, καὶ εἰσάγει τοὺς κόμητας τῶν σχολῶν εἰς τὸ εʹ βῆλον· ἐκτελοῦσιν δὲ καὶ αὐτοὶ ὁμοίως. Ὁ δὲ πραιπόσιτος ἀνέρχεται καὶ ἵσταται ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ, καὶ αὖθις λαβὼν νεῦμα εἰσέρχεται εἰς τὸ μέσον καὶ προσκυνεῖ, καὶ ἐξελθὼν εἰσάγει κανδιδάτους, βῆλον ϛʹ, καὶ αὐτοί, ὡς προείρηται, τὰ συνήθη ἐκτελέσαντες, ἵστανται ἐν τῇ τάξει αὐτῶν. Καὶ ὁ πραιπόσιτος εἰσελθὼν πάλιν καὶ προσκυνήσας, εἰσάγει δομεστίκους, βῆλον ζʹ· καὶ αὐτοὶ ἐκτελοῦσιν ὁμοίως. Εἶτα εἰσάγει τοὺς ἀπὸ ἐπάρχων, βῆλον ηʹ. 2.54 Καὶ τελεσθέντων τῶν ηʹ βήλων, συνεισέρχονται μετὰ τοῦ ὀγδόου βήλου ὁ τῆς καταστάσεως καὶ οἱ σιλεντιάριοι ἔνθεν κἀκεῖθεν ὄπισθεν τοῦ σεκρέτου, καὶ εἰ μὲν εἰσῆλθεν ὁ μέλλων γίνεσθαι πατρίκιος ἐν ἑνὶ τῶν βήλων, καὶ ἵσταται ἐν τῇ δοχῇ τοῦ σεκρέτου, προσκαλεῖται ὁ βασιλεὺς τὸν πραιπόσιτον, καὶ ὃν ἂν κελεύῃ προβαλέσθαι πατρίκιον, λέγει τὸ ὄνομα αὐτοῦ τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος λέγει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λαβὼν μετ' αὐτοῦ σιλεντιάριον καὶ τὸν μέλλοντα προβληθῆναι, ἐξαίφνης ἄγουσιν καὶ ἱστᾶσιν μέσον ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως· Εἰ δὲ ἔξω ἔμεινεν, ὡς μὴ ἀξίας οὔσης τῆς τάξεως αὐτοῦ εἰσελθεῖν μετὰ τῶν ηʹ βήλων, μένει μετ' αὐτοῦ ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ σιλεντιαρίου ἑνός, ὁ δὲ βασιλεὺς προσκαλεῖται τὸν πραιπόσιτον καὶ γνωρίζει τὸ ὄνομα τοῦ μέλλοντος προβληθῆναι, ὁ δὲ πραιπόσιτος ἵσταται μέσον τοῦ σεκρέτου, καὶ προσκυνήσας, ἐξελθὼν μετὰ δύο ὀστιαρίων,
79
προσκαλεῖται αὐτόν, καὶ εἰσάγει, φοροῦντα σαγίον ῥοῆς. Κρατοῦσι δὲ αὐτὸν ὅ τε τῆς καταστάσεως καὶ σιλεντιάριος, καὶ ἱστᾶσιν αὐτὸν μέσον τοῦ σεκρέτου ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως, ὁ δὲ πραιπόσιτος εἰσελθὼν ἐν τῇ καμάρᾳ καὶ τὰς πλάκας παρὰ τοῦ δευτέρου λαβών, ἐπιδίδωσιν αὐτὰς τῷ βασιλεῖ. Ἄγουσι δὲ τὸν μέλλοντα προβληθῆναι ὁ τῆς καταστάσεως καὶ ὁ σιλεντιάριος, καὶ ῥίπτουσιν αὐτὸν εἰς τοὺς πόδας τοῦ βασιλέως, καὶ προσκυνήσας ἀσπάζεται αὐτούς, εἶτα τὰ γόνατα αὐτοῦ, εἶτα λαβὼν τὰς πλάκας ἀπὸ τοῦ βασιλέως, φιλεῖ καὶ τὰς χεῖρας αὐτοῦ. Καὶ λαβόντες αὐτόν, ἀποφέρουσιν ὀπισθοφανῶς, καὶ ἱστῶσιν αὐτὸν μέσον τοῦ σεκρέτου ἀναμεταξὺ τῶν τοῦ κουβουκλείου ἀρχόντων, διαμερίζονται δὲ οἱ σιλεντιάριοι, οἱ μὲν ἐκ δεξιῶν, οἱ δὲ ἐξ εὐωνύμων, καὶ λαβὼν ὁ δεξιὸς τὸν πρῶτον μάγιστρον, ἄγει αὐτὸν καὶ ἵστησιν ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ προβληθέντος πατρικίου, κἀκεῖνος προσκυνήσας, ὑπερεύχεται τὸν βασιλέα, καὶ εἶθ' οὕτως 2.55 ἀπέρχεται ἐν τῇ αὐτοῦ στάσει τε καὶ τάξει. Καὶ ἡνίκα τελέσῃ τὴν εὐχὴν καὶ εὐχαριστίαν ὁ πρῶτος μάγιστρος, εὐθέως καταλαμβάνει ὁ εὐώνυμος σιλεντιάριος, εἰσάγων μάγιστρον ἐκ τοῦ ἑτέρου μέρους, καὶ ἵστησιν αὐτὸν ἐξ εὐωνύμων τοῦ προβληθέντος πατρικίου, καὶ αὐτὸς ὑπερεύχεται τὸν βασιλέα ἀπευχαριστῶν· ἡνίκα δὲ μέλλει ἐξελθεῖν ὁ αὐτὸς μάγιστρος, καταλαμβάνει ὁ ἐκ δεξιῶν τὰ αὐτὰ ποιῶν. Ἰστέον δὲ ὅτι πάντες οἱ εἰσελθόντες διὰ τῶν ὀκτὼ βήλων χωρὶς τῶν ἀσηκρητῶν καὶ τῶν βεστητόρων καὶ τοῦ ῥεφερενδαρίου, ἕκαστος αὐτῶν κατὰ τὴν ἰδίαν τάξιν εἰσέρχεται, κρατούμενος ὑπὸ σιλεντιαρίου, πλησίον τοῦ προβληθέντος πατρικίου, οἱ μὲν ἐκ δεξιῶν, οἱ δὲ ἐξ ἀριστερῶν, ἐκτελοῦσιν δὲ καὶ αὐτοὶ πάντα ἀκολούθως, ὃν τρόπον ὁ ἐκ δεξιῶν μάγιστρος καὶ ὁ ἐξ ἀριστερῶν ἐξετέλεσαν. Καὶ πάντων προσκυνησάντων καὶ ἀπευχαριστησάντων τὸν βασιλέα, λαβόντες τὸν προβληθέντα πατρίκιον ὅ τε τῆς καταστάσεως καὶ ὁ σιλεντιάριος, ἄγουσιν αὐτὸν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ πεσὼν φιλεῖ τοὺς πόδας τοῦ βασιλέως, εἶτα τὰ γόνατα αὐτοῦ, καὶ εὐξάμενος καὶ ἀπευχαριστήσας τὸν βασιλέα, ἀπελθὼν ἵσταται ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ, εἶτα λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ πάντες ὑπερευξάμενοι ἐξέρχονται, ὁ δὲ βασιλεὺς ἀναστὰς ἀπὸ τοῦ σένζου αὐτοῦ, εἰσέρχεται ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου, καὶ λαβὼν ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, προσκαλεῖται τοὺς βεστήτορας, καὶ ἀπαλλάσσουσιν αὐτοὶ τὴν χλανίδα αὐτοῦ. Ὁ δὲ προβληθεὶς πατρίκιος ἐξέρχεται διὰ τῶν Σκύλων ἐν τῷ Ἱπποδρόμῳ, καὶ περιπατεῖ ἔμπροσθεν αὐτοῦ σιλεντιάριος βαστάζων τὰς πλάκας, καὶ εἰσελθὼν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, ἅπτει κηρούς, καὶ εὐξάμενος ἐξέρχεται 2.56 ἐκεῖθεν, καὶ δηριγευόμενος ὑπό τε ἀξιωματικῶν, σκευοφόρων, στρατιωτῶν ταγμάτων, δεκανῶν καὶ διαιταρίων, διέρχεται διὰ τοῦ Ἱπποδρόμου καὶ τῆς Θερμάστρας καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ ἅψας κηροὺς ἐξέρχεται, καὶ ὑπὸ τῶν αὐτῶν δηριγευόμενος, ἐξέρχεται διά τε τῶν Ἐξκουβίτων καὶ τῶν Σχολῶν. Δέχονται αὐτὸν οἱ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων, ἐν ᾧ ἅπτει κηροὺς ὁ βασιλεὺς ἐν τῇ τρίτῃ τάξει ὅτε προέρχεται ἔξωθεν τῶν μεγάλων πυλῶν, ἀκτολογοῦσι δὲ αὐτόν, καθὼς τελοῦσιν ἐν ταῖς προβολαῖς τῶν πατρικίων, λέγοντες καὶ τό· "Ὁ δεῖνα" καὶ· "Εἶσε πατρίκιος" καὶ ἐπιδίδωσιν αὐτῷ ὁ δήμαρχος λιβελλάριν. Καὶ ἀνελθὼν ἐν τῇ πύλῃ πλησίον τῆς Χαλκῆς, δέχεται αὐτὸν τὸ μέρος τῶν Πρασίνων, καὶ ἐπιδίδωσιν ὁ δήμαρχος τὸ λιβελλάριν, καὶ ἵσταται μέσον, ὡς εἴθισται αὐτῷ πάντοτε ἐν ταῖς δοχαῖς γίνεσθαι. Εἶτα τελεσάντων τῶν δύο μερῶν, ἐξέρχεται διὰ τῆς Χαλκῆς, καὶ διελθὼν μέχρι τοῦ Ἁγίου Φρέατος, ἅπτει ἐκεῖσε κηρούς, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχεται εἰς τὴν Μεγάλην Ἐκκλησίαν, καὶ ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν ἑστώς, εὔχεται, καὶ προσκαλεσάμενος αὐτὸν ὁ πατριάρχης, κλίνει τὴν αὐτοῦ κεφαλήν, λέγων εὐχήν, εἶθ' οὕτως κοινωνεῖ τοῦ ἀχράντου σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρὰ τοῦ πατριάρχου, καὶ ἀσπασάμενος αὐτὸν ὁ πατριάρχης, ἀποπέμπει αὐτόν. Ὁ δὲ πατρίκιος τὴν ἐξ ἔθους τῇ ἐκκλησίᾳ διδομένην συνήθειαν δεδωκώς, ἐξέρχεται διὰ μέσου τοῦ ναοῦ εἰς τὸν νάρθηκα, κἀκεῖσε ἀπαλλάξας βάλλει τὸ σκαραμάγγιον αὐτοῦ καὶ σαγίον ἀληθινόν, καὶ εἶθ' οὕτως ἐξελθὼν ἀπέρχεται ἔφιππος αὐτός, καὶ ὁ σιλεντιάριος ἔμπροσθεν αὐτοῦ, βαστάζων τὰς πλάκας, φορῶν σαγίον ἀληθινόν, οἱ δὲ λοιποί, οὓς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν, δηριγεύουσιν αὐτὸν μέχρι τοῦ οἴκου αὐτοῦ. Ἰστέον δὲ ὅτι οὓς ἀνωτέρω εἴπομεν, πεζοὶ δηριγεύουσιν, 2.57 καταλαβὼν δὲ ὁ πατρίκιος τὸν οἶκον αὐτοῦ, ὑποδέχεται πάντας, ἡ δὲ ἐν τῇ τραπέζῃ καθέδρα τοῦ σιλεντιαρίου πλησίον τοῦ πατρικίου εἰς τὸ
80
ἀριστερὸν μέρος ἰσοτίμως καθέζεται, ἡ γὰρ τάξις οὕτως παρέχει· λαμβάνουσι δὲ καὶ αὐτοὶ παρὰ τοῦ πατρικίου οἵ τε σιλεντιάριοι καὶ οἱ στρατιῶται τὰς ἐξ ἔθους διδομένας αὐτοῖς συνηθείας καὶ ἀπέρχεται ἕκαστος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, εὐχαριστοῦντες τὸν Θεὸν καὶ ὑπερευχόμενοι τὸν πλουτοποιὸν ἡμῶν βασιλέα. Ἀκτολογία τῶν δήμων ἐπὶ προαγωγῇ πατρικίου. Τῆς συνήθους τάξεως τελουμένης ἐν τῷ παλατίῳ ἐπὶ τῇ τοῦ πατρικίου προαγωγῇ, ἐξέρχεται διὰ τῆς προελεύσεως, ὀψικευόμενος ὑπὸ σιλεντιαρίου, δηλονότι τοῦ σιλεντιαρίου βαστάζοντος τὸν τούτου κωδίκελλον καὶ ἀπέρχεται εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Ἱπποδρόμου, εἰς τὸν Ἅγιον Στέφανον, καὶ ἅπτει ἐκεῖσε κηρούς. Καὶ ὀψικευόμενος ὑπὸ ἀξιωματικῶν, ἀπέρχεται ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ ἅπτει ἐκεῖσε κηρούς, ὁμοίως καὶ εἰς τὴν τοῦ Κυρίου ἐκκλησίαν, καὶ ἵστανται οἵ τε ἀξιωματικοὶ καὶ τὰ σκουτάρια τοῦ ἀριθμοῦ καὶ οἱ διαιτάριοι τῶν ὅλων διαιτῶν καὶ οἱ δεκανοὶ εἰς τὸν μάκρωνα τῶν κανδιδάτων. Καὶ ἀπέρχεται ὁ αὐτὸς πατρίκιος, ὀψικευόμενος ὑπ' αὐτῶν, ἕως τῶν χαλκῶν πυλῶν τῶν κορτινῶν, καὶ λέγει ὁ ἀδμηνσουνάλιος· "Στήτω," καὶ κρατεῖ ὁ νουμεράριος τὸ βῆλον καὶ λέγει· "Λεβά, πατρίκιε, ἐ λώκ." Καὶ πάλιν λέγει ὁ ἀδμηνσουνάλιος, ἅπερ φωνοβολεῖ ὁ νουμεράριος, καὶ ἐξέρχεται ὁ πατρίκιος, καὶ διέρχεται διὰ τῶν Σχολῶν, ὀψικευόμενος δηλονότι ὑπὸ τῶν προειρημένων. Τὸ δὲ μέρος τῶν Πρασίνων ἵσταται εἰς τοὺς Ἁγίους Ἀποστόλους εἰς τὰς Σχολάς, ἐκδεχόμενον τὸν πατρίκιον, καὶ 2.58 μετὰ τὸ στῆναι τὸν πατρίκιον εἰς τὸν εἰωθότα τόπον, λέγει ὁ δῆμος· "Πρὸ πάντων εὐφημήσωμεν τοὺς δεσπότας τῆς οἰκουμένης." Οἱ κράκται· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων πολλὰ τὰ ἔτη." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα εὐσεβεστάτων Αὐγουστῶν πολλὰ τὰ ἔτη." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται. "Τῶν πορφυρογεννήτων πολλὰ τὰ ἔτη." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται καὶ εἶθ' οὕτως λέγουσιν ἄκτα ἀπὸ φθογγῆς· "Τίς οὐκ ἔχει ἐπὶ πλεῖον δοξάσαι τὸν μόνον ἀθάνατον βασιλέα" ἐκ γʹ. "καὶ προβιβάζοντα ἀξίαν τοῖς ἀξίοις" ἐκ γʹ. "καὶ σὲ ὁ δεῖνα ἐτίμησαν παραδόξως" ἐκ γʹ· "τὴν τοῦ πατρικίου περίδοξον ἀξίαν," ἐκ γʹ. "ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης τοὺς χρόνους αὐτῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιδίδωσι τὸ λιβελλάριον ὁ δήμαρχος τῷ πατρικίῳ, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Εἶσε ὁ δεῖνα, εἶσε ὁ δεῖνα, εἶσε ὁ δεῖνα." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Εἶσε πατρίκιος, εἶσε." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, προβολὴ τῶν εὐεργετῶν." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ποθητὲ τῶν ἀνάκτων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες·" Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες ὁ εὐγενὴς ἐκ προγόνων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ὁ δεῖνα πατρίκιε τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες εἰς φιλοῦντά σε δῆμον." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Ἀξίως σε ἠγάπησαν οἱ δεσπόται, ὡς ὄντα καθαρὸν καὶ ἐπάξιον," Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς 2.59 καὶ Δεσπότης," Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "φυλάξῃ σε, πατρίκιε, εἰς πλήθη χρόνων." Καὶ ἀποκινοῦντος τοῦ πατρικίου, ὀψικεύει ἔμπροσθεν αὐτοῦ ὁ δῆμος, λέγων ἀπελατικὸν ἦχ· δʹ· "Οἱ ἐκ τῆς ἄνω Προνοίας ἐστεμμένοι ἀξιοδότως πάνσοφοι εὐεργέται σε, ὡς προσφιλέστατον δοῦλον, ὁ δεῖνα, ἐτίμησαν ἐν ὑπερτέραις, ἀξίαις, πρωτοσπαθάριον ἔντιμον καὶ εὐγενῆ ἐκ προγόνων, καὶ εἰς ὑπέρτιμον δόξαν, τὴν πατρικίου ἀνύψωσαν ἀξίαν." Καὶ ἀπάγουσιν αὐτὸν ὀψικεύοντες ἕως τῆς δοχῆς τῶν Βενέτων (μέχρι γὰρ ἐκεῖσε πληροῦται τὸ ποίημα), καὶ μετὰ τὸ πληρωθῆναι λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἔς ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος, σῶσον τὸν πατρίκιον." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἔς ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος." Καὶ δέχεται αὐτὸν τὸ μέρος τῶν Βενέτων εἰς τὴν Χαλκῆν, καὶ γίνεται ἡ ἀκολουθία καὶ ἡ τάξις τῆς δοχῆς, καθὼς καὶ πρώην ἐπὶ τῆς δοχῆς τῶν Πρασίνων· πλὴν λέγει ἀπελατικὸν ἦχ. δʹ· "Οἱ ἐκ Θεοῦ κρατούμενοι," ὡς προεγράφη. Καὶ διέρχεται διὰ τοῦ χύτου τῆς Χαλκῆς, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸ Ἅγιον Φρέαρ καὶ ἅπτει κηρούς, καὶ μετὰ τοῦτο εἰσέρχεται εἰς τὴν σωλέαν, ἔνθα ἵσταται τὸ ἀντιμίσιον. Ὁ δὲ πατριάρχης ἐξέρχεται ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ λαμβάνει τὸν κωδίκελλον αὐτοῦ, καὶ τίθησιν αὐτὸν ἐν τῷ ἀντιμισίῳ, εἶτα ποιεῖ τὴν εὐχήν, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν ἐπιδίδωσι τὸν κωδίκελλον τῷ πατρικίῳ, καὶ μετὰ τὸ λαβεῖν τὸν κωδίκελλον, τιθεῖ ὁ πατρίκιος τὸ ἀποκόμβιον ἐν τῷ ἀντιμισίῳ. Ὁ δὲ πατριάρχης εἰσέρχεται ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ ἀντιμισίῳ, ἔνθα καὶ τοῖς δεσπόταις ταῖς ἑορταῖς μεταδίδωσι, καὶ μεταδίδωσι τῷ πατρικίῳ· μετὰ δὲ τὴν μετάληψιν
81
ἀπέρχεται ὁ πατρίκιος εἰς τὸ σκάμνον τῶν πατρικίων, καὶ περιβάλλεται ἀληθινὸν σαγίον, καὶ ἐξέρχεται ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, καὶ καββαλικεύει, καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, ὀψικευόμενος 2.60 ὑπὸ τῶν προειρημένων καὶ ὑπὸ τῶν δύο δήμων, καὶ λέγει ἕκαστος αὐτῶν τὸ ἴδιον ἀπελατικόν· ὁ δὲ σιλεντιάριος φορῶν σαγίον ῥοῆς, καὶ αὐτὸς καβαλλάριος, ὀψικεύει τὸν πατρίκιον, βαστάζων τὸν τούτου κωδίκελλον. Καὶ μετὰ τὸ σωθῆναι τὸν πατρίκιον εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ὑποστρέφουσιν οἱ ὀψικεύοντες πάντες καὶ οἱ τῶν δύο μερῶν δῆμοι, συνεστιῶνται δὲ τῷ πατρικίῳ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ οἱ πραιπόσιτοι καὶ ἕτεροι πατρίκιοι καὶ ὀφφικιάλιοι καὶ οἱ δύο δήμαρχοι καὶ ὁ σιλεντιάριος, οἱ δὲ πραιπόσιτοι λαμβάνουσιν ἀνὰ ἱματίων ἐρραμμένων ἀπὸ τριβλαττίων ὀρνεμένων βʹ, καὶ οἱ δήμαρχοι ἀβδία.
2.61 ΝΗʹ (ΜΘʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προβολῇ ἀνθυπάτων. Καθέζεται ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τοῦ σένζου ἐστεμμένος, φορῶν τὴν χλανίδα αὐτοῦ, καὶ ἵστανται οἱ τοῦ κουβουκλείου ἄρχοντες ἐν τῇ τάξει αὐτῶν· οἱ δὲ σπαθαροκουβικουλάριοι καὶ οἱ κουβικουλάριοι ἵστανται ὄπισθεν τοῦ βασιλέως κύκλοθεν τοῦ ἡμικυκλίου· οἱ δὲ πρωτοσπαθάριοι οἱ εὐνοῦχοι ἵστανται πλησίον τοῦ σένζου, φοροῦντες τὰ σαβάνια αὐτῶν, βαστάζοντες καὶ τὰ σπαθοβάκλια αὐτῶν. Καὶ λαβὼν θυμιατὸν ὁ παπίας, θυμιᾷ ὁμοίως, ὡς ἐπὶ προβολῇ πατρικίων, καὶ ὑποχωρεῖ. Εἶτα λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, εἰσέρχεται καὶ ἵσταται μέσον ἀναμεταξὺ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, καὶ προσκυνήσας, ἐξέρχεται ἐν τῷ Τριπέτωνι μετὰ δύο ὀστιαρίων, καὶ ἐκτελεῖ πάντα, ὃν τρόπον ἀνωτέρω εἰρήκαμεν ἐν τῇ προβολῇ τῶν πατρικίων. Καὶ εἰσάγει βῆλον αʹ· μαγίστρους, καὶ ἐκτελοῦσιν πάντα, ὡς ἡ συνήθεια ἔχει. Ὁμοίως πάλιν ἐξελθὼν εἰσάγει βῆλον βʹ· πατρικίους καὶ στρατηγούς, καὶ ἁπλῶς τὰ λοιπὰ βῆλα, τούς τε δημάρχους καὶ τὸν τοποτηρητὴν τῶν σχολῶν. Καὶ εἰ μὴ εἰσῆλθεν ἐν τῇ δοχῇ ὁ μέλλων γενέσθαι ἀνθύπατος, προσκαλεσάμενος ὁ βασιλεὺς τὸν πραιπόσιτον, λέγει τὸ ὄνομα τοῦ μέλλοντος προβληθῆναι, κἀκεῖνος λέγει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λαβὼν αὐτόν, ὡς ἐπὶ πατρικίου, ἵστησιν αὐτὸν ἔμπροσθεν τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, 2.62 καὶ λαβὼν ὁ πραιπόσιτος πορφυροῦν τετράδιον ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως μετὰ σιλεντιαρίου, ἐνέγκαντες αὐτὸν πλησίον τοῦ βασιλέως, ποιοῦσι προσκυνῆσαι καὶ φιλῆσαι τοὺς πόδας τοῦ βασιλέως, εἶθ' οὕτως τὰ γόνατα αὐτοῦ. Εἶτα λαβὼν τὸ πορφυροῦν τετράδιον παρὰ τοῦ βασιλέως, ἤγουν τὸ ἀνθυπατίκιν, φιλεῖ καὶ τὰς χεῖρας αὐτοῦ, καὶ εἶθ' οὕτως ἀπαγαγόντες αὐτὸν ὀπισθοφανῶς, ἵστασιν αὐτὸν μέσον· ἅπαντες δὲ οἱ ἐν τῇ δοχῇ εἰσελθόντες ἐκτελοῦσι τὴν προσκύνησιν, ὃν τρόπον ἀνωτέρω εἴρηται ἐν τῇ προβολῇ τῶν πατρικίων. Εἰ δὲ οὐκ εἰσῆλθεν ἐν τῇ δοχῇ ὁ μέλλων προβληθῆναι, ἀλλ' ἐναπέμεινεν ἔξω, ὡς μὴ ἐνδέχεσθαι τὴν ἀξίαν αὐτοῦ εἰσέρχεσθαι ἐν ταῖς δοχαῖς, ἢ κατὰ ὑστέρησιν ἐναπέμεινεν ἔξω, ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος καὶ εἰσάγει αὐτόν, τελεῖται δὲ μέχρις ἂν καταλάβῃ τὸ ἀνθυπατίκιν παρὰ τοῦ βασιλέως, ὡς ἀνωτέρω ἐν τῇ καταστάσει τῶν πατρικίων ἐδηλώσαμεν. Τελέσαντες δὲ πάντες ἐν τῇ δοχῇ τὴν συνήθη προσκύνησιν καὶ εὐχαριστήσαντες, λαμβάνουσι τὸν προβληθέντα ἀνθύπατον ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ σιλεντιαρίου, καὶ ἀπάγουσιν αὐτὸν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ προσκυνήσας τὸν βασιλέα ὑποστρέφει, καὶ ἵσταται ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, λέγει· "Κελεύσατε."
2.63 ΝΘʹ (Νʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ ζωστῆς πατρικίας. Ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ διβητήσια καὶ τὰς χλαμύδας, καὶ ἵστανται εἰς τὰς πύλας τοῦ Φάρου, βλέποντες ἐπὶ τὸν μέσον πυλῶνα, τὰ νῶτα ἔχοντες πρὸς ἀνατολήν, στέμματα δὲ οὐ φοροῦσιν οἱ δεσπόται. Καὶ ὅτε λάβῃ ὁ πραιπόσιτος τὸ νεῦμα παρὰ τῶν δεσποτῶν, εἰσάγει τοὺς πατρικίους καὶ μέρος τῶν ὑπάτων καὶ μέρος τῶν σιλεντιαρίων πρὸς τὴν χώρησιν τῆς ἐκκλησίας, καὶ ἵστανται κονσιστώριον εἰς τὴν ἐκκλησίαν οἱ εἰσελθόντες ἔνθεν κἀκεῖθεν. Καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τῶν δεσποτῶν, ἐξέρχεται εἰς τὸν παρανάρθηκα, καὶ ἐπαίρει
82
τὴν βουλομένην ἀπὸ τοῦ Φύλακος, ἔνθα εἰσὶν οἱ γανωτοὶ πυλῶνες οἱ ἀντίπεπτοι, καὶ εἰσάγει αὐτὴν ὁ πραιπόσιτος ἔνδον τῶν μέσων πυλῶν, καὶ πίπτει πρὸς τοὺς πόδας αὐτὴ καὶ μόνον, καὶ ἀναστάσης αὐτῆς, ἀποφέρει αὐτὴν πρὸς τοὺς δεσπότας, καὶ πίπτει πρὸς τοὺς πόδας αὐτῶν, καὶ ἀναστᾶσα ἁπλοῖ τὰς χεῖρας καὶ λαμβάνει παρὰ τῶν δεσποτῶν τὸ δελματίκιν καὶ τὸ θωράκιν καὶ μαφόριν ἄσπρον, καὶ φιλεῖ τὰς χεῖρας τῶν δεσποτῶν. Καὶ ἀποφέρει αὐτὴν εἰς τὸν Φύλακα, ὅθεν ἐξῆλθεν, καὶ ἐνδύει αὐτὴν τὸ δελματίκιν, καὶ φορεῖ τὸ μαφόριον τὸ ἄσπρον, καὶ πάλιν εἰσάγει αὐτὴν εἰς τὸν Φάρον εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἔνθα ἵστανται οἱ δεσπόται καὶ οἱ συγκλητικοί. Εἶθ' οὕτως φιλεῖ τοὺς πόδας τῶν δεσποτῶν, καὶ ἐξέρχεται ἀπευχαριστοῦσα, καὶ ἀπέρχεται 2.64 εἰς τὸ Πάνθεον, καὶ μετὰ μικρὸν λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος, καὶ λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ ἐξέρχεται ἡ σύγκλητος ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, καὶ ἀπέρχονται ἐν τῷ Τριπέτωνι. καὶ ὁ τῆς καταστάσεως εὐτρεπίζει τὰ βῆλα ἀπό τε τῶν πατρικίων καὶ τῶν λοιπῶν συγκλητικῶν εἰς τὸν αὐτὸν Τριπέτωνα, καὶ ὅτε ἀπέλθῃ ἡ ζωστὴ πατρικία εἰς τὸ Πάνθεον, ἐνδύεται τὸ θωράκιν ἐπάνω τοῦ δελματικοῦ, καὶ φορεῖ καὶ λῶρον καὶ τὸ προπόλωμα. Καὶ εἶθ' οὕτως φοροῦσιν οἱ δεσπόται τὰ στέμματα, καὶ καθέζονται ἐν τῷ σένζῳ, καὶ νεύουσιν τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐξέρχεται μετὰ ὀστιαρίων καὶ βεργίων, καὶ προσκαλεῖται βῆλον αʹ· μαγίστρους, βῆλον βʹ· πατρικίους βῆλον γʹ· συγκλητικούς, ὑπάτους, κόμητας, κανδιδάτους, δομεστίκους, ἀπὸ ἐπάρχων καὶ στρατηλάτας· συνεισέρχονται δὲ καὶ οἱ σιλεντιάριοι ὄπισθεν τῆς συγκλήτου ἔνθεν κἀκεῖθεν. Καὶ ὅτε πληρωθῇ τὰ βῆλα καὶ σταθῇ τὸ σέκρετον ὅλον, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐξέρχεται διὰ τῆς πληρώσεως τῆς τάξεως τῶν πατρικίων τὸ μέρος τοῦ Πανθέου, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὸ Πάνθεον, ἔνθα ἐστὶν ἡ προβληθεῖσα ζωστὴ πατρικία, καὶ εἰσάγει αὐτήν, κρατῶν αὐτὴν ἀπὸ τῶν ὤμων. καὶ διέρχεται εἰς τὴν πλήρωσιν τῆς τάξεως τῶν πατρικίων, καὶ ἵστησιν αὐτὴν μέσον τοῦ σεκρέτου τῶν πατρικίων, φοροῦσαν τὸν λῶρον καὶ τὸ προπόλωμα. Καὶ προσκυνεῖ μικρόν, ὡς μὴ δυναμένης αὐτῆς πεσεῖν διὰ τὸν λῶρον καὶ τὸ προπόλωμα, καὶ πάλιν ἀποφέρει αὐτὴν ὀλίγα βήματα, καὶ προσκυνεῖ ὁμοίως, καὶ εἰς τὸ τρίτον προσφέρει αὐτὴν εἰς τὰ γόνατα τῶν δεσποτῶν, καὶ φιλεῖ τὰ δύο γόνατα τοῦ μεγάλου δεσπότου, ὁμοίως καὶ τοῦ μικροῦ, πόδας δὲ οὐ φιλεῖ, ὡς μὴ δυναμένης αὐτῆς πεσεῖν. Εἶθ' οὕτως ἁπλοῖ τὰς χεῖρας, καὶ λαμβάνει τὰς πλάκας μετὰ τῶν κωδικέλλων, καὶ φιλεῖ τὰς χεῖρας τῶν δεσποτῶν, καὶ ὑποχωρεῖ ὀλίγον κρατουμένη παρὰ τοῦ πραιποσίτου. Καὶ εἰσάγονται ὑπὸ σιλεντιαρίων κρατούμενοι ἀπό τε μαγίστρου μέχρι τῶν στρατηλατῶν ἀπευχαριστοῦντες διὰ τὴν 2.65 τιμηθεῖσαν. Καὶ ὅταν συμπληρώσῃ ἡ σύγκλητος τὴν εὐχαριστίαν, εἰσάγει αὐτὴν πάλιν ὁ πραιπόσιτος εἰς τὰ γόνατα τῶν δεσποτῶν, καὶ ἀπευχαριστεῖ τοῖς δεσπόταις. Καὶ νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ τῷ ἑστῶτι εἰς τὸ πλαγὶν τοῦ σένζου, κἄν τε πριμικήριος τύχῃ, ἄνευ του κρατοῦντος τὴν ζωστήν, καὶ λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ ἐπεύχεται ἡ σύγκλητος καὶ ἐξέρχεται, συνεξέρχεται δὲ καὶ ἡ ζωσθεῖσα, καὶ λαμβάνει τὰς πλάκας αὐτῆς σιλεντιάριος, καὶ ἐξέρχεται εἰς τὸ Λαυσιακόν, ὀψικευομένη ὑπὸ σιλεντιαρίων καὶ κουβικουλαρίων φορούντων χλανίδια λευκά, καὶ ἀπέρχεται ἐπὶ τὴν τροπικὴν τοῦ Λαυσιακοῦ, καὶ οὐκ ἐξέρχεται, ἔνθα ἐστὶν ἡ προέλευσις, ἀλλ' ἐπὶ τὸν Ἔρωτα, καὶ ἐκβαίνει ἐπὶ τὸ πλαγὶν τῆς Μανναύρας, καὶ ἐπὶ τὸν μάκρωνα τῶν κανδιδάτων εἰς τὰ Ἐξκούβιτα καὶ διὰ τῶν Σχολῶν, καὶ δέχονται τὰ μέρη, ὡς ἐπὶ τῶν πατρικίων, λαμβάνει καὶ λιβελλάριν παρὰ τῶν δημάρχων, καὶ ἀκτολογοῦσιν τὰ μέρη, ὡς ἡ συνήθεια ἔχει. Καὶ ἀπέρχεται διὰ τοῦ χυτοῦ τῆς Χαλκῆς εἰς τὸ Ἅγιον Φρέαρ, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ ναῷ, εἰς τὰ ἅγια θύρια, ἔνθα πρόκειται τὸ ἀντιμίσιον, καὶ ἐκβαίνει ὁ πατριάρχης ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ λαμβάνει τὰς πλάκας αὐτῆς, καὶ τίθησιν αὐτὰς εἰς τὸ ἀντιμίσιον, καὶ ποιεῖ εὐχήν, ὡς ἐπὶ τῶν πατρικίων. Συνοψικεύουσι δὲ αὐτὴν μέχρι τῆς ἐκκλησίας καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ λοιποὶ τῶν ἀξιωμάτων, καὶ ὅταν συμπληρώσῃ τὴν εὐχὴν ὁ πατριάρχης, ἐπαίρουσιν αὐτὴν οἱ κουβικουλάριοι καὶ οἱ σιλεντιάριοι, καὶ ἀναφέρουσιν αὐτὴν εἰς τὸ μητατώριον ἐπὶ τὸν Θωμαΐτην, καὶ τὰ διαβατικὰ ἀναχωροῦντες ἔσω ἵστανται. Οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ λοιποὶ ἀναχωροῦσιν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, αἱ δὲ πατρικίαι καὶ αἱ στρατήγισσαι ἵστανται κονσιστώριον εἰς τὸν τρίκλινον τῆς Μανναύρας, ἐκδεχόμεναι τὴν ζωσθεῖσαν. Καὶ ὅτε φθάσῃ, ἵσταται 2.66 κατὰ κεφαλῆς ἀνάμεσον τῶν πατρικίων, καὶ ἀπέρχεται μία μία προσκυνοῦσα καὶ λαμβάνουσα σπόρτυλον παρ' αὐτῆς, ἔχοντα ἀνὰ νομίσματα ϛʹ. Ὁμοίως καὶ αἱ
83
στρατήγισσαι προσκυνοῦσιν αὐτήν, καὶ ἐπεύχονται τοῖς δεσπόταις διὰ τὴν προβληθεῖσαν. Καὶ ἀναχωροῦσιν αἱ πατρικίαι, καὶ ἐπαίρουσιν αὐτὴν οἱ κουβικουλάριοι καὶ οἱ σιλεντιάριοι, καὶ εἰσφέρουσιν αὐτὴν ἐν τῷ παλατίῳ διὰ τοῦ Ἔρωτος καὶ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων Μʹ, καὶ ἐπικόπτει τὸ ἡλιακὸν τοῦ Χρυσοτρικλίνου, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν Φάρον, εὐχομένη τοῖς δεσπόταις καὶ τιθεῖ σπόρτυλον νομίσματα ιβʹ εἰς τὸ ἀντιμίσιν, καὶ ἅπτει κηροὺς καὶ ἐξέρχεται εἰς τὸ κελλίον αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ἐν ἑορτῇ οὐ γίνεται, εἰ μὴ ἐν κυριακῇ παγανῇ.
2.67 Ξʹ (ΝΑʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ πραιποσίτου. Ἐν ἡμέρᾳ ἀλλαξίμων, ὅτε κελεύουσιν οἱ δεσπόται δέξασθαι σέκρετον ἐπὶ προελεύσει, ἀλλάσσουσιν οἱ δεσπόται τὰ διβητήσια αὐτῶν καὶ τὰς χλαμύδας καὶ τὰ στέμματα, καὶ καθέζονται ἐν τῷ σένζῳ εἰς τὸν Χρυσοτρίκλινον, καὶ εἰσέρχονται οἱ τοῦ κουβουκλείου ἀπὸ πλαγίου, ὡς ἔστιν ἡ συνήθεια, καὶ ἵστανται κονσιστώριον. Καὶ νεύουσιν οἱ δεσπόται, κἄν τε πραιπόσιτος ἕτερός ἐστι, κἂν πριμικήριος, καὶ ἐπαίρει τὸν ὀφείλοντα προβληθῆναι πραιπόσιτον, καὶ εἰσάγει αὐτὸν κατὰ παντὸς μέσον τοῦ σεκρέτου τοῦ κονσιστωρίου τοῦ κουβουκλείου. Καὶ πίπτει, καὶ εἰσάγει αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ ὑποποδίου τῶν δεσποτῶν, καὶ πίπτει καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας καὶ τὰ γόνατα τοῦ μεγάλου δεσπότου, ὁμοίως καὶ τοῦ μικροῦ, οἱ δὲ τοῦ κουβουκλείου ἵστανται ὥσπερ Π. Καὶ ἀναστὰς ἐφαπλοῖ τὰς χεῖρας, καὶ λαμβάνει παρὰ τῶν δεσποτῶν πλάκας ἄνευ κωδικελλίων, καὶ φιλεῖ τὰς χεῖρας αὐτῶν, καὶ ὀπισθοποδεῖ μικρὸν ἀπὸ τοῦ σένζου, καὶ εὐθέως ἀπευχαριστοῦσι πάντες οἱ τοῦ κουβουκλείου. Καὶ πάλιν προσφέρει αὐτὸν ἔμπροσθεν τῶν δεσποτῶν, καὶ πίπτει καὶ φιλεῖ τοὺς πόδας καὶ τὰ γόνατα τῶν δεσποτῶν, καὶ ἀπευχαριστεῖ, καὶ ἐπαίρουσιν αὐτὸν οἱ κουβικουλάριοι καὶ οἱ ὀστιάριοι, καὶ ἐξέρχονται ὀψικεύοντες αὐτὸν μέχρι τοῦ Τριπέτωνος, ἔνθα ἵστανται οἱ πατρίκιοι καὶ οἱ λοιποὶ συγκλητικοί, καὶ προσκυνεῖ τοὺς πατρικίους καὶ οὓς βού 2.68 λεται, βαστάζων καὶ τὰς πλάκας αὐτοῦ, καὶ πάλιν εἰσέρχεται ὁ αὐτὸς πραιπόσιτος μετὰ τοῦ κουβουκλίου, καὶ ἵσταται εἰς τὴν καθέδραν τῶν δεσποτῶν, βαστάζων καὶ τὰς πλάκας. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως εὐτρεπίζει τὰ βῆλα εἰς τὸν Τριπέτωνα, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ ὅτε κελεύσωσιν οἱ δεσπόται εἰσελθεῖν τὰ βῆλα τοῦ σεκρέτου, νεύουσιν τῷ προβληθέντι πραιποσίτῳ, καὶ ἐξέρχεται μετὰ δύο ὀστιαρίων καὶ βεργίων, βαστάζων καὶ τὰς πλάκας. Καὶ εἰσάγει βῆλον αʹ· τοὺς μαγίστρους καὶ τὰ λοιπὰ βῆλα, ὡς ἔχει ἡ συνήθεια. Καὶ ὅταν ἔλθωσιν ὅλα τὰ βῆλα, νεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ προβληθέντι πραιποσίτῳ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐπεύχονται· "Εἰς πολλοὺς χρόνους καὶ ἀγαθούς," καὶ ἐξέρχονται, καὶ πληροῖ πάντα τὰ νούμερα ὁ προβληθεὶς πραιπόσιτος. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι καὶ πατρίκιον εἰ κελεύωσιν αὐτὸν ποιῆσαι, ἄλλας πλάκας λαμβάνει μετὰ τῶν κωδικέλλων, καὶ πληροῦται τότε ἡ ἀκολουθία, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν πατρικίων.
2.69 ΞΑʹ (ΝΒʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ ὑπάρχου. Προσκαλεῖται ὁ βασιλεὺς ὃν ἂν βούλεται προβαλέσθαι ὕπαρχον, προσκαλεῖται καὶ τὸν πραιπόσιτον, καὶ λέγει πρὸς αὐτόν· "Ἄπελθε, καὶ παράδος αὐτὸν ὕπαρχον πόλεως." Παραλαβὼν δὲ αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος, περιβάλλει αὐτὸν σαγίον ῥοῆς, καὶ εὐθέως ἀποστέλλει σιλεντιάριον, προσκαλέσασθαι τὴν πολιτικὴν κατάστασιν ἅπασαν ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος μετὰ τοῦ ὑπάρχου διὰ τοῦ Λαυσιακοῦ καὶ τῶν σκαλίων, καὶ ἐξέρχεται διὰ τοῦ Μονοθύρου τοῦ ὄντος εἰς τὸ Εἰδικόν, καὶ ἐκεῖθεν δηριγευόμενος, διοδεύων διὰ τῶν διαβατικῶν καὶ τῆς Ἀψίδος, καὶ εἰσέρχεται μέχρι τοῦ Αὐγουστέως, καὶ καθέζονται ἀμφότεροι ἐκεῖσε, ἐκδεχόμενοι μέχρις ἂν καταλάβῃ τὸ πολίτευμα. Τῶν δὲ σιλεντιαρίων ἐλθόντων καὶ ἀπαγγειλάντων, ὡς ὅτι πάρεστιν τὸ πολίτευμα ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, λαμβάνουσιν πάλιν οἱ αὐτοὶ σιλεντιάριοι πρόσταξιν παρὰ τοῦ πραιποσίτου πρὸς τὸ ἀπαγαγεῖν τὸ πολίτευμα εἰς τὸν Ὀνόποδα. Τότε λαβὼν ὁ πραιπόσιτος τὸν ὕπαρχον καὶ
84
ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ Αὐγουστέως, διέρχεται διὰ τοῦ στενοῦ καὶ μένει ὁ ὕπαρχος ἔνδον τῆς πύλης τῆς ἐξαγούσης πρὸς τὸν Ὀνόποδα, ὁ δὲ πραιπόσιτος ἐξέρχεται μόνος, ἔνθα ἵσταται τὸ πολίτευμα, καὶ λέγει αὐτοῖς ἃ ἐδιδάχθη 2.70 παρὰ τοῦ βασιλέως νουθεσίας ἕνεκα καὶ νομίμων διακράτησιν. Μετὰ δὲ τὴν διαλαλίαν κελεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως ἀνοιγῆναι τὸ βῆλον, καὶ προσκαλεῖται τὸν ὕπαρχον, κἀκείνου ἐξελθόντος, παραδίδωσιν αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος τῇ πολιτείᾳ ὕπαρχον καὶ πατέρα πόλεως, καὶ εἶθ' οὕτως ἀπὸ τοῦ Ὀνόποδος ὑποστρέφει ὁ πραιπόσιτος ἐν τῷ παλατίῳ, ὁ δὲ τῆς καταστάσεως μετὰ τῶν σιλεντιαρίων λαμβάνει τὸν ὕπαρχον, καὶ εἰσάγει αὐτὸν ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ, καὶ ὑπαλλάσσει αὐτὸν τὴν τοῦ ὑπάρχου στολήν, ἤγουν τὸ καμήσιον καὶ τὸ πελώνιον καὶ τὸν λῶρον καὶ ὑποδύει αὐτὸν καὶ τὸ καλίγιν. Καὶ εἶθ' οὕτως ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν δημοτῶν τῶν δύο μερῶν, ὀλίγον ὀψικεύοντες αὐτόν, διέρχονται διά τε τῶν Ἐξκουβίτων καὶ τῶν Σχολῶν, ἀκτολογουμένου ὑπ' αὐτῶν, λεγόντων αὐτῶν· "Ὁ δεῖνα εἶσε ὕπαρχος, εἶσε ὕπαρχος." Ἐὰν δέ ἐστιν πατρίκιος, ἀκτολογεῖ οὕτως· "Ὁ δεῖνα εἶσε ὕπαρχος, εἶσε καὶ πατρίκιος" καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχεται ἐν τῇ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ διὰ τοῦ Ἁγίου Φρέατος, καὶ ἅψας κηροὺς καὶ εὐξάμενος, ὑποστρέφει εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. (ΝΓʹ) Ἀκτολογία τῶν δήμων ἐπὶ τῆς ὑπάρχου προαγωγῆς. Τῆς συνήθους τάξεως τελουμένης ἐν τῷ παλατίῳ ἐπὶ τῇ τοῦ ὑπάρχου προαγωγῇ, καὶ τοῦ πραιποσίτου τοῦτον ἐξάγοντος διὰ τοῦ Τρικόγχου καὶ τῆς Ἀψίδος εἰς τὸν Αὐγουστέα, ἀπέρχονται ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, καὶ δὴ πάσης τῆς τάξεως τοῦ πραιποσίτου ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ ἀνερχομένης, 2.71 παραδίδωσιν ὁ πραιπόσιτος πατέρα πόλεως τὸν προβληθέντα ὕπαρχον. Εἶτα ἐπαίρει αὐτὸν ὁ τῆς καταστάσεως, καὶ εἰσφέρει αὐτὸν ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ τῷ χειμερινῷ, καὶ ἐνδύει αὐτὸν τὸ καμήσιον καὶ τὸν λῶρον, καὶ ὑποδύεται καλίγιν, καὶ ἔρχεται ἐπὶ τὸν μάκρωνα τῶν κανδιδάτων ὀψικευόμενος ὑπὸ πάσης τῆς τάξεως τοῦ Πραιτωρίου ἕως τῶν χαλκῶν πυλῶν τῶν κορτινῶν. Καὶ λέγει ὁ ἀδμηνσουνάλιος· "Στήτω·" καὶ κρατεῖ ὁ νουμεράριος τὸ βῆλον, καὶ λέγει· "Λεβά, ὕπαρχε προφέκτωρ, λώκ," καὶ πάλιν λέγει ὁ ἀδμηνσουνάλιος, ἅπερ φωνοβολεῖ ὁ νουμεράριος. Καὶ ἐξέρχεται ὁ ὕπαρχος, καὶ διέρχεται διὰ τῶν Σχολῶν, ὀψικευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων. Τὸ δὲ μέρος τῶν Βενέτων ἵσταται εἰς τοὺς Λύχνους, ἐκδεχόμενον τὸν ὕπαρχον, καὶ πρὸ τοῦ φθάσαι αὐτὸν εἰς τὸν τοῦ Βενέτου δῆμον λέγει ὁ δῆμος ποίημα δρομικὸν ἤχ. δʹ· "Οἱ ἐκ Θεοῦ κραταιούμενοι ταῖς νίκαις, κοσμοπόθητοι δεσπόται τῶν Ῥωμαίων, σέ, ὡς γνησιοπόθητον καὶ πιστότατον δοῦλον προεβίβασαν ἀξίως ἐν ὑπερτέραις ἀξίαις, πρωτοσπαθάριον ἔντιμον καὶ εὐγενῆ ἐκ προγόνων, καὶ εἰς ὑπέρτιμον δόξαν τῇ τοῦ ὑπάρχου ἀνύψωσαν ἀξίᾳ." Καὶ μετὰ τὸ στῆναι τὸν ὕπαρχον εἰς τὸν εἰωθότα τόπον τῆς αὐτοῦ στάσεως λέγει ὁ δῆμος· "Πρὸ πάντων εὐφημήσωμεν τοὺς δεσπότας τῆς οἰκουμένης." Οἱ κράκται· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων πολλὰ τὰ ἔτη." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα τῶν εὐσεβεστάτων Αὐγουστῶν πολλὰ τὰ ἔτη." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Καὶ εἶθ' οὕτως λέγει ἄκτα ἀπὸ φθογγῆς· "Τίς οὐκ ἔχει ἐπὶ πλεῖον δοξάσαι" ἐκ γʹ· "τὸν μόνον ἀθάνατον βασιλέα" ἐκ γʹ· "τὸν τοιούτους δεδωκότα ἡμῖν δεσπότας," ἐκ γʹ· "προνοούμενος ἑκάστῳ τὴν σωτηρίαν," ἐκ γʹ· "καὶ προβιβάζων ἀξίαν τοῖς ἀξίοις," ἐκ γʹ· "καὶ σὲ ὁ δεῖνα ἐτίμησαν παραδόξως" ἐκ γʹ· "τῇ τοῦ ὑπάρχου περιδόξῳ 2.72 ἀξίᾳ," ἐκ γʹ· "ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης τοὺς 2.72 χρόνους αὐτῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Εἶτα λέγουσιν οἱ κράκται· "Εὐφημήσωμεν κατὰ χρέως τὸν ὕπαρχον Ῥωμαίων. Εἶσε ὁ δεῖνα, εἶσε ὁ δεῖνα, εἷσε ὁ δεῖνα, εἶσε ὕπαρχος, εἶσε." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγουσιν οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, θεοστέπτων ὁ δοῦλος." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, προβολὴ εὐεργετῶν." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ὁ εὐγενὴς ἐκ προγόνων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ὁ δεῖνα ὕπαρχε τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης φυλάξῃ σε, ὕπαρχε, εἰς πλήθη χρόνων·" Καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιδίδωσι λιβελλάριν ὁ δήμαρχος τῷ ὑπάρχῳ, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ποθητὲ τῶν ἀνάκτων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ὁ δεῖνα ὕπαρχε τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες εἰς φιλοῦντά σε δῆμον." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Ἀξίως σε ἠγάπησαν οἱ δεσπόται" Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ
85
κράκται· "ὡς ὄντα καθαρὸν καὶ ἐπάξιον." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης φυλάξῃ σε, ὕπαρχε, εἰς πλήθη χρόνων." Καὶ ἀποκινοῦντος τοῦ ὑπάρχου, ὀψικεύει ἔμπροσθεν αὐτοῦ ὁ δῆμος, λέγων τὸ δρομικὸν ποίημα ἤχ. δʹ· "Οἱ ἐκ Θεοῦ κραταιούμενοι ταῖς νίκαις," καθὼς προεγράφη. Καὶ ἀπάγουσιν αὐτὸν ἕως τῆς δοχῆς τῶν Πρασίνων (μέχρι γὰρ τῶν ἐκεῖσε πληροῦται τὸ ποίημα), καὶ 2.73 πληρωθέντος λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἔς, ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος, σῶσον τὸν ὕπαρχον." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Καὶ δέχεται τοῦτον τὸ μέρος τῶν Πρασίνων εἰς τὰς Σχολάς, καὶ γίνεται ἡ ἀκολουθία καὶ ἡ τάξις τῆς δοχῆς, καθὼς καὶ ἐπὶ τῶν Βενέτων, καὶ διέρχεται διὰ τοῦ χυτοῦ τῆς Χαλκῆς, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸ Ἅγιον Φρέαρ, καὶ ἅπτει κηρούς. Ἰστέον ὅτι ὁ πατριάρχης εὐχὴν τοῦ ὑπάρχου ποιεῖ κατὰ τὸν εἰωθότα τύπον τῶν πατρικίων. Καὶ μετὰ τοῦτο εἰσέρχεται εἰς τὸ σκάμνον τῶν πατρικίων, καὶ ἐκεῖ ἐνδύει αὐτὸν ὁ τῆς καταστάσεως τόν τε λῶρον καὶ τὸ πελώνιον, καὶ ἐξέρχεται διὰ τῆς πλαγίας τοῦ ναοῦ, ὡς ἐπὶ τὸ τοῦ μητατωρίου μέρος, εἰς τὸ Ὡρολόγιον, ἔνθα ἵσταται ὁ λευκὸς ἵππος μετὰ τοῦ χιώματος καὶ τὸ καλαμάριον καὶ οἱ ταξαιῶται μετὰ τῶν πελωνίων αὐτῶν, καὶ καβαλικεύει ὁ ὕπαρχος καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ Πραιτωρίῳ, καὶ αὐτοῦ ἀνελθόντος καὶ καθεσθέντος ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ θρόνου, λέγουσιν οἱ τῆς τάξεως καὶ τῆς πόλεως· "Ἄξιος, ἄξιος, ἄξιος, πολλὰ τὰ ἔτη τῶν βασιλέων" καὶ τὰ ἑξῆς τῆς εὐφημίας· ἐν δὲ τῇ τελευταίᾳ λέγουσιν· "Καὶ τοῦ προβληθέντος." Καὶ εἶθ' οὕτως πάλιν καβαλικεύει τὸ χίωμα, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, ὀψικευόμενος ὑπὸ τῶν προρρηθέντων.
2.74 ΖΒʹ(ΝΔʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ κοιαίστωρος. Κελεύουσιν οἱ δεσπόται ζητῆσαι τὸν ὀφείλοντα προβληθῆναι κοιαίστωρα, καὶ ἐὰν εὑρεθῇ, ζητοῦσι τὸν πραιπόσιτον μετὰ τοῦ προβαλλομένου, καὶ παραλαμβάνει αὐτὸν ὁ πραιπόσιτος παρὰ τῶν δεσποτῶν, ἵνα ἀπελθὼν προβάλληται αὐτὸν κοιαίστωρα. Καὶ ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος, ὀψικευόμενος ὑπὸ κουβικουλαρίων καὶ σιλεντιαρίων, ἢ ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ, ἢ ἐν τῇ Θερμάστρᾳ, καὶ ζητεῖ τοὺς ἀντιγραφέας καὶ καγκελλαρίους, καὶ παραδίδωσιν αὐτοῖς τὸν κοιαίστωρα καὶ ἐπεύχονται τοὺς δεσπότας καὶ ἀναχωροῦσιν. Καὶ εὐθέως ὁ προβληθεὶς ἀποστέλλει ἄνθρωπον αὐτοῦ μετά τε τοῦ χωσβαΐτου τοῦ βεστιαρίου, καὶ ἐπαίρει τὴν στολὴν τοῦ κοιαίστωρος τοῦ διαδεχθέντος, καὶ ὅτε εἰσὶν ἀλλάξιμα ἐν τῇ προελεύσει, ἀλλάσσει κἀκεῖνος.
2.75 ΖΓʹ (ΝΕʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ δημάρχου. Πρὸ μιᾶς ἡμέρας λαμβάνει ἀπόκρισιν ὁ πραιπόσιτος παρὰ τῶν δεσποτῶν περὶ τοῦ βουλομένου προβληθῆναι δημάρχου, καὶ λέγει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος ἀποστέλλει ἀδμηνσουνάλιον, ἵνα μηνύσῃ τοῖς τοῦ μέρους, τουτέστιν τῷ δευτερεύοντι, τῷ γειτονιάρχῃ καὶ τοῖς λοιποῖς ἄρχουσι τοῦ μέρους, καὶ τὰ πρωτεῖα αὐτῶν, ὅπως τῇ ἑξῆς ἔλθωσιν ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ μετὰ σαγίων. Καὶ τὸ πρωΐ, ὅτε συμφθάσωσιν καὶ ἔλθωσιν οἱ τῶν μερῶν ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ μετὰ σαγία αὐτῶν, μηνύεται ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ τῆς καταστάσεως, καὶ ἀναγάγει τοῖς δεσπόταις, καὶ παραλαμβάνει ὁ πραιπόσιτος παρὰ τῶν δεσποτῶν, ὃν βούλεται προβάλλεσθαι δήμαρχον. Καὶ εὐθέως ἐξέρχεται ὀψικευόμενος ὑπὸ κουβικουλαρίου, καὶ αὐτὸς ὁ προβληθεὶς μετ' αὐτοῦ, καὶ ἀνέρχεται διὰ τοῦ Λαυσιακοῦ καὶ τοῦ Ἔρωτος καὶ τῆς Δάφνης εἰς τὸν Αὐγουστέα, καὶ καθέζεται ἐκεῖσε. Καὶ ἀπέρχεται σιλεντιάριος, καὶ προσκαλεῖται τὸ μέρος, καὶ ἀπέρχονται πάντες ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, φοροῦντες τὰ σαγία, καὶ ἵστανται ἐκεῖσε. Καὶ ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος καὶ ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ σιλεντιαρίων τῶν ὄντων ἑβδομαρίων, φοροῦντες ἀμφότεροι σαγία ῥοῆς, ὁμοίως καὶ κουβικουλάριος ὀψικεύων τὸν πραιπόσιτον, 2.76 ὁμοίως καὶ ὁ προβληθεὶς φορῶν σαγίον ῥοῆς, ἀκολουθεῖ ὀπίσω τοῦ πραιποσίτου, τὸ δὲ σαγίον φορεῖ, εἰς τὸν Αὐγουστέα. Καὶ ἀνέρχεται ὁ πραιπόσιτος ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, καὶ καθὼς ἔχει ἡ συνήθεια, παραδίδωσι τὸν προβληθέντα δήμαρχον, λέγων τῷ μέρει· "Κελεύουσιν οἱ δεσπόται, παραλάβετε αὐτὸν δήμαρχον." Καὶ ἐπεύχονται οἱ τῶν μερῶν τοὺς δεσπότας, καὶ λαμβάνουσι τὸν
86
προβληθέντα δήμαρχον, ὀψικεύοντες αὐτὸν μέχρι τοῦ Κονσιστωρίου. Καὶ εἰσέρχεται ὁ προβληθείς, καὶ ἅπτει κηροὺς ἐν τῷ σταυρῷ, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὴν τοῦ Κυρίου ἐκκλησίαν, καὶ ἅπτει κἀκεῖσε κηρούς, καὶ ἀπέρχεται ὀψικευόμενος διὰ τῶν κορτινῶν, καὶ εὐφημοῦσιν αὐτὸν εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἀπὸ τῆς Χαλκῆς μέχρι τοῦ Μιλίου. Καὶ καβαλικεύει ὁ προβληθεὶς ἀπὸ σαγίου, καὶ ὀψικεύεται ὑπὸ τοῦ μέρους, φορούντων κἀκείνων σαγία ῥοῆς καὶ σκαραμάγγια. Καὶ ἀπέρχεται οὕτως μέχρι τοῦ στάβλου τοῦ μέρους, καὶ θεωρεῖ τοὺς ἵππους αὐτοῦ, καὶ καβαλικεύει, καὶ ἀπέρχεται ὀψικευόμενος μέχρι τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ἀκολουθούντων καβαλλαρίων τοῦ δευτερεύοντος καὶ τοῦ γειτονιάρχου καὶ τοῦ νοταρίου, φορούντων σκαραμάγγια. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι προλαμβάνουσιν εἰς τὸν οἶκον τοῦ προβληθέντος ὁ αὐτὸς γειτονιάρχης καὶ ὁ νοτάριος καὶ οἱ λοιποί, καὶ ἵστανται μετὰ τοῦ μέρους, εὐφημοῦντες τὸν προβληθέντα εἰς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, καθὼς ἔχει ἡ συνήθεια, καὶ καλεῖ τὸν δευτερεύοντα καὶ τὸν γειτονιάρχην καὶ τὸν νοτάριον καὶ τοὺς λοιποὺς ἄρχοντας καὶ τὰ πρωτεῖα. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ἡ αὐτὴ ἀκολουθία γίνεται καὶ ἐπὶ τοῦ ἑτέρου μέρους.
2.77 Ἀκτολογία τῶν δήμων ἐπὶ προαγωγῇ δημάρχων. Πρὸ μιᾶς ἡμέρας δέχεται ἀπόκρισιν ὁ πραιπόσιτος παρὰ τῶν δεσποτῶν περὶ προβολῆς δημάρχου, οἵου μέρους τύχοι· ὁ δὲ πραιπόσιτος λέγει τῷ τῆς καταστάσεως μηνυθῆναι διὰ τοῦ ἀδμηνσουναλίου τὸ μέρος ἵνα ἐπὶ τῇ αὔριον ἔλθωσι πάντες ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ μετὰ τῶν σκαραμαγγίων καὶ σαγίων αὐτῶν· καὶ πρωΐας ὅτε πάντες συνέλθωσιν ἐν τῷ Κονσιστωρίῳ μηνύεται ὁ τῆς καταστάσεως παρὰ τοῦ ἀδμηνσουναλίου ὁμοίως καὶ ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ τῆς καταστάσεως καὶ ἀναφέρει ὁ πραιπόσιτος τοῖς δεσπόταις περὶ τῆς προβολῆς τοῦ δημάρχου· καὶ κελευόντων τῶν δεσποτῶν, εἰσάγει ὁ πραιπόσιτος τὸν μέλλοντα προβληθῆναι δήμαρχον· καὶ τῶν δεσποτῶν προβαλλομένων αὐτόν, εὐθέως ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος μετὰ τοῦ προβληθέντος, ὀψικευόμενος ὑπὸ κουβικουλαρίου καὶ διέρχεται διὰ τοῦ Λαυσιακοῦ καὶ τοῦ Ἔρωτος καὶ τῆς Δάφνης εἰς τὸν Αὐγουστέα καὶ καθέζεται ἐκεῖσε. Καὶ εἶθ' οὕτως ἀπέρχεται ὁ σιλεντιάριος καὶ προσκαλεῖται τὸ μέρος (ἐν γὰρ τῷ Κονσιστωρίῳ ἐκδέχεται τὸ μέρος) καὶ ἀνέρχονται πάντες ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, ὅ τε δευτερεύων καὶ ὁ γειτονιάρχης καὶ οἱ λοιποὶ ἄρχοντες τοῦ μέρους, πάντες μετὰ τῶν σκαραμαγγίων καὶ σαγίων αὐτῶν καὶ ἵστανται ἐκεῖ, καὶ εἶθ' οὕτως ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος καὶ ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ καὶ σιλεντιαρίων, τῶν ὄντων ἑβδομαρίων, φοροῦντες ἀμφότεροι σαγία ῥοῆς, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ προβληθεὶς δήμαρχος καὶ αὐτὸς φορῶν σαγίον ῥοῆς ἀκολουθεῖ ὀπίσω τοῦ πραιποσίτου καὶ ἀπέρχεται ὁ πραιπόσιτος ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ καὶ καθὼς ἡ συνήθεια ἔχει, παραδίδωσι τὸν 2.78 προβληθέντα δήμαρχον τῷ μέρει λέγων· "Κελεύουσιν οἱ δεσπόται ἡμῶν, παραλάβετε αὐτὸν δήμαρχον." Καὶ ἐπεύχεται τὸ μέρος τοὺς δεσπότας καὶ ἐπαίρουσι τὸν προβληθέντα δήμαρχον, ὀψικεύοντες αὐτὸν ἕως τοῦ Κονσιστωρίου· καὶ εἰσέρχεται ὁ προβληθεὶς καὶ ἅπτει κηροὺς ἐν τῷ σταυρῷ· ὁμοίως καὶ ἀπέρχεται ἐν τῇ τοῦ Κυρίου ἐκκλησίᾳ καὶ ἅπτει ἐκεῖσε κηροὺς καὶ εἶθ' οὕτως ἀπέρχεται ὀψικευόμενος διὰ τῶν κορτινῶν καὶ εὐφημοῦσιν αὐτὸν εἰς τοὺς τόπους αὐτοῦ, τοὺς ὄντας ἀπὸ τὴν Χαλκὴν ἕως τοῦ Μιλίου. Εἶτα καβαλικεύει ὁ δήμαρχος ἀπὸ σαγίου καὶ ὀψικεύεται ὑπὸ τοῦ μέρους φορούντων κἀκείνων σαγία ῥοῆς, ὄντων ἀπὸ σκαραμαγγίων ἁπάντων. Καὶ ἀπέρχεται ἕως τοῦ στάβλου τοῦ μέρους καὶ θεωρεῖ τοὺς ἵππους καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε δηριγευόμενος κατὰ τὸν προρρηθέντα τύπον ἀπέρχεται ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Ὁ δὲ δευτερεύων καὶ ὁ γειτονιάρχης καὶ ὁ νοτάριος καὶ οἱ λοιποὶ ἄρχοντες ἀκολουθοῦσιν αὐτὸν καβαλάριοι ἀπὸ σκαραμαγγίων· πρὸ τοῦ δὲ φθάσαι τὸν δήμαρχον, προλαμβάνουσιν ὅ τε γειτονιάρχης καὶ ὁ νοτάριος μετὰ καὶ τοῦ μέρους καὶ ἵστανται καὶ εὐφημοῦσι τὸν δήμαρχον εἰς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ, καθὼς ἡ συνήθεια ἔχει· ὁ δὲ δήμαρχος καλεῖ ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ τόν τε δευτερεύοντα καὶ τὸν γειτονιάρχην καὶ τὸν νοτάριον καὶ τοὺς λοιποὺς ἄρχοντας καὶ τὰ πρωτεῖα τοῦ μέρους καὶ συνεστιῶνται αὐτῷ.
87
2.79 ΖΔʹ Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, εἰ κελεύει ὁ βασιλεὺς προβαλέσθαι δύο δημάρχους ἐν τῷ ἅμα. Μηνύονται καὶ ἀνέρχονται τὰ δύο μέρη ἐν τῷ Ὀνοποδίῳ, καὶ παραδίδωσιν ὁ πραιπόσιτος τὸν πρῶτον δήμαρχον εἰς τὸ μέρος αὐτοῦ, ὁμοίως καὶ τὸν ἕτερον εἰς τὸ μέρος αὐτοῦ· τὰ δὲ λοιπὰ πάντα τελεῖται, καθὼς ἀνωτέρω εἴρηται. Τὰ μὲν χλανίδια ἐπαίρουσιν οἱ δήμαρχοι ἀπὸ τῶν διαδεδεγμένων δημάρχων, ὁ Βένετος βένετον καὶ τύρεον, καὶ ὁ Πράσινος ὁμοίως, ἐπειδὴ βασιλικά εἰσιν.
2.80 ΖΕʹ (ΝΖʹ.) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ δευτερεύοντος. Κελεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ περὶ προβολῆς δευτερεύοντος, καὶ ἀποστέλλει ὁ πραιπόσιτος σιλεντιάριον, καὶ ζητεῖ τὸν δήμαρχον, καὶ ἐὰν εὑρεθῇ, δίδωσιν ἀπόκρισιν τοῖς δεσπόταις, καὶ οἱ δεσπόται παραδιδοῦσιν τῷ πραιποσίτῳ ὃν βούλονται προβαλέσθαι δευτερεύοντα. Καὶ ἐξέρχεται ὀψικευόμενος ὑπὸ κουβικουλαρίων καὶ σιλεντιαρίων τῶν ὄντων ἑβδομαρίων, καὶ παραδίδωσι τὸν δευτερεύοντα τῷ δημάρχῳ, καὶ ἐπεύχονται τοῖς δεσπόταις. Προβάλλεται δὲ ἢ ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ, ἢ ἐν τῇ Θερμάστρᾳ· εἰ δὲ ἀσθενεῖ ὁ δήμαρχος, ἐπαίρει αὐτὸν ὁ ἑβδομάριος σιλεντιάριος παρὰ τοῦ πραιποσίτου, καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ δημάρχου, καὶ παραδίδωσι τῷ δημάρχῳ τὸν δευτερεύοντα. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι, ὅτε ὁ πραιπόσιτος παραδίδωσι τῷ σιλεντιαρίῳ τὸν δευτερεύοντα, εὑρίσκονται καὶ οἱ τοῦ μέρους, ὁ γειτονιάρχης, ὁ νοτάριος, ὁ χαρτουλάριος, ὁ ποιητής, ὁ μελιστὴς καὶ ὁ μαΐστωρ, ἵνα καὶ αὐτοὶ παραλάβωσιν αὐτὸν παρὰ τοῦ πραιποσίτου. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι οἱ δύο δευτερεύοντες τὴν αὐτὴν ἀκολουθίαν ἔχουσι, τοῦ Βενέτου καὶ Πρασίνου.
2.81 Ξζʹ (ΝΖʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ προαγωγῇ συμπόνων καὶ λογοθετῶν. Κελεύουσιν οἱ δεσπόται προβάλλεσθαι αὐτοὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ὁ πραιπόσιτος οὐκ ἐξέρχεται, ἀλλ' ἀποστέλλει σιλεντιάριον τὸν ἔχοντα ἑβδομάδα ἐν τῇ προελεύσει τοῦ Ἱπποδρόμου, ἵνα ἴδῃ, ἐάν ἐστιν ὁ ὕπαρχος ἐκεῖσε. Καὶ εἰ μέν ἐστιν, εἰσέρχεται ὁ σιλεντιάριος, καὶ δίδωσιν ἀπόκρισιν τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ὁ πραιπόσιτος ἀναγάγει τοῖς δεσπόταις, καὶ παραλαμβάνει παρὰ τῶν δεσποτῶν τὸν ὀφείλοντα προβληθῆναι σύμπονον. Καὶ ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος ὀψικευόμενος ὑπὸ κουβικουλαρίων καὶ σιλεντιαρίων, καὶ ζητοῦσιν τὸν ὕπαρχον ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῶν Σκύλων, καὶ παραδιδοῦσιν αὐτῷ σύμπονον, καὶ ἐπεύχονται τοῖς δεσπόταις, καὶ ἐξέρχονται. Ἐὰν δὲ οὐχ εὑρεθῇ ὁ ὕπαρχος ἐν τῇ προελεύσει, ζητεῖται παρὰ τοῦ διατρέχοντος καὶ εἰ μὲν ἔλθῃ πρὸ τοῦ ἀκουμβίσαι τοὺς δεσπότας, ἀναγγέλλει ὁ πραιπόσιτος τοῖς δεσπόταις, καὶ γίνεται ἡ ἀκολουθία, καθὼς ἀνωτέρω εἴρηται, παραδιδοὺς αὐτὸν ἐν τῇ Θερμάστρᾳ. Εἰ δὲ συμβῇ ἀσθενεῖν τὸν ὕπαρχον, παραδιδοῦσιν οἱ δεσπόται τὸν σύμπονον τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐξελθὼν ὁ πραιπόσιτος ζητεῖ, ἐάν ἐστιν λογοθέτης ἢ καὶ ἕτερος σύμπονος, καὶ παραδιδοῦσιν αὐτὸν ἐνώπιον αὐτῶν τῷ σιλεντιαρίῳ τῷ ὄντι ἑβδομαρίῳ, ὅπως ἀπελθὼν ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ὑπάρχου, παραδῷ αὐτῷ σύμπονον· ὁμοίως καὶ ὁ λογοθέτης τοῦ πραιτωρίου οὕτως προβάλλεται, μὴ ἔχων ἀκολουθίαν ἢ τάξιν πλείω ἢ ἐλάσσω.
88
2.82 ΞΖʹ (ΝΗʹ) Ἐπὶ προαγωγῇ ἀντιγραφέων. Κελεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ ἐξέρχεται καὶ ζητεῖ σιλεντιάριον, καὶ ἀποστέλλει, ἵνα ἴδῃ, ἐὰν προῆλθεν ὁ κοιαίστωρ, καὶ ἐὰν εὑρεθῇ, λαμβάνει ἀπόκρισιν ὁ πραιπόσιτος, καὶ ἀναγγέλλει τοῖς δεσπόταις, καὶ παραλαμβάνει παρὰ τῶν δεσποτῶν τὸν ὀφείλοντα προβληθῆναι ἀντιγραφέα, καὶ ἐξέρχεται ὀψικευόμενος, καθὼς ἀνωτέρω εἴρηται, καὶ ζητεῖ τὸν κοιαίστωρα ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ, καὶ παραδίδωσι τὸν ἀντιγραφέα, κἄν τε εἷς ἐστιν, κἄν τε δύο, καὶ ἐπεύχονται τοῖς δεσπόταις, καὶ ἐξέρχονται ἐν τῇ προελεύσει. Εἰ δὲ συμβῇ μὴ εὑρεθῆναι τὸν κοιαίστωρα ἐν ταύτῃ τῇ προελεύσει, ζητεῖται παρὰ τοῦ διατρέχοντος, πεμπομένου αὐτοῦ παρὰ τοῦ πραιποσίτου, καὶ εἰ μὲν ἔλθῃ πρὸ τοῦ ἀκουμβίσαι, ἀναγγέλλει ὁ πραιπόσιτος τοῖς δεσπόταις, καὶ λαμβάνει τὸν ὀφείλοντα προβληθῆναι, καὶ ζητεῖ τὸν κοιαίστωρα ἐν τῇ Θερμάστρᾳ, καὶ παραδίδωσιν αὐτῷ τὸν ἀντιγραφέα, καὶ ἐπεύχονται τοῖς δεσπόταις καὶ ἀναχωροῦσιν. Εἰ δὲ συμβῇ ἐν ἀσθενείᾳ εἶναι τὸν κοιαίστωρα, καὶ θελήσωσιν οἱ δεσπόται προβαλέσθαι ἀντιγραφέα, γίνεται πᾶσα ἡ ἀκολουθία, καθὼς ἀνωτέρω εἴρηται ἐπὶ συμπόνῳ.
2.83 ΞΗʹ (ΝΘʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, σπαθαροκανδιδάτου μέλλοντος γίνεσθαι πρωτοσπαθαρίου. Κελεύουσιν οἱ δεσπόται τῷ πραιποσίτῳ, καὶ εἰσέρχεται ὁ μέλλων γίνεσθαι πρωτοσπαθάριος ἀπὸ σκαραμαγγίου καὶ σπαθίου, εἰσαγόμενος ὑπὸ ὀστιαρίου, κρατούμενος ὑπὸ πρωτοσπαθαρίου εὐνούχου. Καὶ πίπτων φιλεῖ τοὺς πόδας καὶ τὰ γόνατα τῶν δεσποτῶν, καὶ βάλλουσιν οἱ δεσπόται τὸ μανιάκιν εἰς τὸν τράχηλον αὐτοῦ, καὶ ἐξέρχεται.
2.84 ΞΘʹ (Ξʹ) Ἐπιτάφιος βασιλέων. Ἐξέρχεται τὸ λείψανον διὰ τοῦ Καβαλλαρίου, καὶ τίθεται εἰς τὰ ιθʹ Ἀκκούβιτα ἡ χρυσῆ κλίνη ἡ ἐπονομαζομένη λύπης, καὶ πρόκειται ἐκεῖσε τὸ αὐτὸ λείψανον, ἐστεμμένον μετὰ διβητησίου καὶ χρυσῆς χλαμύδος καὶ καμπαγίων, καὶ εἰσέρχονται οἱ τῆς Ἁγίας Σοφίας γήλωνες καὶ ὁ κλῆρος, ὡσαύτως καὶ πᾶσα ἡ σύγκλητος ἀπὸ σκαραμαγγίων, καὶ ψάλλουσιν κατὰ ἀκολουθίαν. Εἶθ' οὕτως νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει ἐκεῖσε· "Ἔξελθε, βασιλεῦ, καλεῖ σε ὁ Βασιλεὺς τῶν Βασιλευόντων καὶ Κύριος τῶν Κυριευόντων." Τοῦτο λέγει τρίτον, καὶ παραυτίκα αἴρεται τὸ λείψανον παρὰ τῶν βασιλικῶν, καὶ πάλιν εἰσφέρουσιν αὐτὸ ἔνδον τῆς Χαλκῆς, καὶ τιθέασιν αὐτὸ ἐκεῖσε, καὶ ποιοῦσι τὰ ἐξ ἔθους. Καὶ ὅτε ὀφείλει ἀρθῆναι τὸ λείψανον, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ ἄρχεται λέγειν ἐκ τρίτου τό· "Ἔξελθε, βασιλεῦ" καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ εἶθ' οὕτως ἐξέρχεται τὸ λείψανον ἀπὸ τῆς Χαλκῆς, βασταζόμενον ὑπὸ βασιλικῶν πρωτοσπαθαρίων, καὶ διέρχεται διὰ τῆς Μέσης, καὶ τὸν τόπον καταλαβόντων, ἐν ᾧ μέλλει κηδευθῆναι, γίνεται ἡ ἀκολουθία τῆς ψαλμῳδίας καὶ τὰ συνήθη. Εἶτα νεύει πάλιν ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ ποιεῖται τὴν ἀναφώνησιν οὕτως· "Εἴσελθε, βασιλεῦ, καλεῖ σε ὁ Βασιλεὺς τῶν Βασιλευόντων καὶ Κύριος τῶν Κυριευόντων." Ἐκ τρίτου. Εἶθ' οὕτως· "Ἀπόθου τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς σου·" καὶ εὐθέως 2.85 αἴρεται παρὰ τοῦ πραιποσίτου, καὶ τίθεται σημεντέϊνον μετὰ πορφυρᾶς λιτῆς, καὶ τίθεται ἐν τῷ μνημείῳ. Ἰστέον ὅτι ὁ αὐτὸς τύπος καὶ ἡ αὐτὴ τάξις καὶ ἀκολουθία γίνεται καὶ εἰς τὴν τῆς Αὐγούστης κηδείαν. Χρὴ δὲ τὸν τῆς καταστάσεως ἐπὶ τῇ ἐξόδῳ τῆς Αὐγούστης λέγειν· "Ἔξελθε, βασίλισσα, καλεῖ σε ὁ Βασιλεὺς τῶν Βασιλευόντων καὶ Κύριος τῶν Κυριευόντων."
89
2.86 Οʹ (ΞΑʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, τῇ ἐτησίως τελουμένῃ γενεθλίων ἡμέρᾳ τοῦ βασιλέως. Προέρχονται ἅπαντες οἱ ἄρχοντες ἠλλαγμένοι, καὶ ἵσταται ἡ προέλευσις ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ, καὶ τρίτης ὥρας καταλαβούσης, στοιχεῖται τὸ κλητώριον, ἡ δὲ τράπεζα ἵσταται ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ τρικλίνῳ. Καὶ ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς περιβεβλημένος διβητήσιον πορφυροῦν, καὶ καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης, καὶ εἰσέρχονται οἱ κληθέντες ἀπό τε μαγίστρων, πατρικίων καὶ λοιπῶν συγκλητικῶν. Ἅπαντες δὲ αὐτῶν εἰσέρχονται ἠλλαγμένοι, καθὼς εἴθισται, οἱ μὲν πατρίκιοι τὰ χρυσόταβλα αὐτῶν χλανίδια, οἱ δὲ στρατηγοὶ τὰ σαγία αὐτῶν, οἱ δὲ πρωτοσπαθάριοι καὶ οἱ λοιποὶ ἄρχοντες, ἕκαστος κατὰ τὸ ἴδιον ἀξίωμα, φοροῦσιν καὶ τὰς στολάς, καὶ καθέζονται ἐν τῷ κλητωρίῳ ἠλλαγμένοι. Καὶ πάντων καθεσθέντων τῶν προειρημένων ἀρχόντων ἐν τῷ κλητωρίῳ, δηλοποιεῖ ὁ βασιλεὺς τοῖς πατρικίοις διὰ τοῦ τῆς τραπέζης, ὡς ὅτι· "Ἐκβάλλετε τὰ χλανίδια ὑμῶν." Καὶ ἀναστάντες οἱ πατρίκιοι καὶ οἱ στρατηγοὶ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα, καὶ ἀπαλλάσσουσιν οἱ μὲν πατρίκιοι τὰ χλανίδια αὐτῶν, οἱ δὲ στρατηγοὶ τὰ σαγία αὐτῶν, ἀπολαμβάνουσι δὲ τὰς αὐτῶν στολὰς ἐγγιστιάριοι 2.87 βασιλικοὶ οἱ παριστάμενοι ἐν τῇ κάτω τραπέζῃ, καὶ ἐπιδιδοῦσιν αὐτὰ τοῖς ὑπουργοῖς αὐτῶν, εἰς τὰ Σκύλα. Οἱ δὲ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου ἠλλαγμένοι ὄντες ἐκτελοῦσι διπλοῦν παραστάσιμον, εἰ τύχῃ ἐν κυριακῇ· οὐ γὰρ ἐνδέχεται τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ γενέσθαι δέξιμον, καὶ διὰ τοῦτο ἀλλάσσει πᾶσα ἡ σύγκλητος.
2.88 ΟΑʹ (ΞΒʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐν παραμονῇ δεξίμου. Εἰσέρχονται τὰ δύο μέρη εἰς τὸ Σίγμα, καὶ αἰτοῦνται, λέγοντες οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, τὸ πρόβλημα τῆς Τριάδος." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα Αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Ὡς δοῦλοι τολμῶμεν παρακαλέσαι." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Μετὰ φόβου δυσωποῦμεν τοὺς δεσπότας," Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "ἀνεξικάκως παρακλήθητε, ὦ εὐεργέται," Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "εἰς τὴν δέησιν τῶν δούλων ὑμῶν Βενέτων. "Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Τὴν αὐτοκρατορίαν σου αἰτούμεθα ἑορτάσαι." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." 2.89 Καὶ δείλης εἰσέρχονται τὰ μέρη τὰ δύο εἰς τὸ Σίγμα μετὰ φατλία, καὶ γίνεται ἡ λεγομένη φακλαρέα, καὶ λέγουσιν τὸν ἀπελατικόν, χορεύοντες, ἦχ. βαρύς· "Χαίρετε, δεσπόται τῶν Ῥωμαίων· χαίρετε, ὁ πόθος τῆς ὅλης οἰκουμένης· χαίρετε, ἄνακτες ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, οὓς ἡ Τριὰς ἀνηγόρευσεν νικητὰς καὶ κόσμου εὐεργέτας." Καὶ μετὰ ταῦτα ἀνέρχονται εἰς τὰ βάθρα, καὶ λέγουσιν ἀπελατικὸν ἦχ. πλ. δʹ· "Χαίρει ὁ κόσμος ὁρῶν σε, αὐτοκράτορα δεσπότην, καὶ ἡ πόλις σου τέρπεται, θεόστεπτε ὁ δεῖνα· ὡραίζεται ἡ τάξις σε βλέπουσα ταξιάρχην, καὶ εὐτυχοῦσι τὰ σκῆπτρα σκηπτοῦχόν σε κεκτημένα. Κατακοσμεῖς γὰρ τὸν θρόνον τῆς πατρῴας βασιλείας, σὺν τῇ Αὐγούστῃ, προπέμπων μαρμαρυγὰς εὐταξίας ὅθεν εὐημεροῦσα διὰ σοῦ ἡ πολιτεία, τῆς σῆς αὐτοκρατορίας ἑορτάζει τὴν ἡμέραν." Καὶ λέγουσιν οἱ κράκται τὰ ἄκτα· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." 2.90 ΟΒʹ (ΞΓʹ) Ὅσα δεῖ φυλάττειν τῇ ἐπαύριον εἰς τὸ δέξιμον. Πρὸ τοῦ ἀνιέναι τοὺς δεσπότας ἐπὶ τοῦ σένζου
90
λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον ἡ ἔνθεος βασιλεία." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἀνάτειλον" καὶ τὰ ἑξῆς τῶν ἄκτων. Καὶ ὅτε ἀνέλθωσιν οἱ δεσπόται ἐπὶ τοῦ σένζου, κατασφραγίζουσι πρῶτον, καὶ λέγει ὁ λαός "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος." Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγουσι τὰ ἄκτα οἱ κράκται· "Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη" Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "ἐν ἀνθρώποις Χριστιανῶν εὐδοκία," Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "ὅτι ἠλέησεν ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Δόξα Θεῷ τῷ Δεσπότῃ πάντων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Τριλέξιν αʹ ἦχ. δʹ· "Ὁ Θεὸς ὁ δεσπόζων ἀοράτων καὶ ὁρωμένων ἀξιώσῃ ὑμᾶς, δεσπόται, ἑκατὸν ἐν εἰρήνῃ χρόνους βασιλεύειν Ῥωμαίων, καὶ τὴν παροῦσαν ἡμέραν τῆς αὐτοκρατορίας ἑορτάζειν." Ἄκτον αʹ· Λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ἡ ἔνθεος βασιλεία." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι" καὶ τὰ ἑξῆς τῶν ἄκτων. 2.91 Τριλέξιν βʹ· "Ἀσύγκριτοι στρατιῶται, οἰκουμένης οἱ πρόμαχοι, στεφηφόροι, οἱ ἐκ Θεοῦ ὑψωθέντες ἐπὶ θρόνου τῆς βασιλείας, διεσκορπίσατε ἔθνη ὅπλοις ἐνθέοις τῆς εὐσεβείας· ἀλλ' ὁ Θεὸς ὁ στέψας ὑμᾶς καὶ πάντων κτίστης ἐπὶ πλεῖον πλεονάσῃ ὑμῶν τὰς ἡμέρας." Ἄκτον βʹ· Λέγουσιν οἱ κράκται· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων πολλὰ τὰ ἔτη" ὡς τὰ αἴσια ἅπαντα εἰς τὰ πέρατα ἐκφωνεῖσθαι· "Εὐφημήσωμεν Βένετοι κατὰ χρέως· εὐσεβεῖς, πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι· νικηταί, πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι· ἐκλογὴ τῆς Τριάδος, πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Τριλέξιν γʹ· "Παρὰ Θεοῦ φιλανθρώπου ὑμεῖς ἐστέφθητε, Αὐγοῦσται, νοητῷ δὲ ἐλαίῳ ἐπευλογήθητε οὐρανόθεν εἰς χαρμοσύνην τοῦ λαοῦ ὑμῶν, θεοπρόβλητοι Αὐγοῦσται, καὶ εἰς κατάπτωσιν πάντων ἐναντίων." Ἄκτον γʹ· Λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα Αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Καὶ αὐλεῖ τὸ ὄργανον. Καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἅγιαχας." Καὶ ὅτε πληρώσῃ, λέγουσιν οἱ κράκται φωνὴν ἤχ. π. δʹ τὸ ἰχάδιν· "Ἅγια." Καὶ ὁ λαός· "Ἀνδρίζεται ἡ πόλις ἡ τῶν Ῥωμαίων, δεξαμένη ἐκ τοῦ ἰδίου θρέμματος τὴν σωτηρίαν καὶ δοξάζεται τὸ σκῆπτρον τῆς ἐξουσίας," "Ἀνανάγια·" "ὅτι ἐπεσκέψατο αὐτῷ ἀνατολὴ ἐξ ὕψους διὰ σοῦ, ὁ δεῖνα ἄναξ, τοῦ ἀγαπήσαντος δικαιοσύνην καὶ χρισθέντος ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ παρὰ Κυρίου, ἐβραβεύθη εἰρήνη τῇ πολιτείᾳ τῷ ῥυσαμένῳ ἐξ ἐχθρῶν τοὺς αἰχμαλώτους." Ἀπελατικὸν ἀπὸ φωνῆς ἦχ. π. δʹ· "Χαίρει ὁ κόσμος ὁρῶν σε αὐτοκράτορα δεσπότην, καὶ ἡ πόλις σου τέρπεται, θεόστεπτε ὁ δεῖνα· ὡραΐζεται ἡ τάξις σε βλέπουσα ταξιάρχην, καὶ εὐτυχοῦσι τὰ σκῆπτρα, σκηπτοῦχόν σε κεκτημένα. 2.92 Κατακοσμεῖς γὰρ τὸν θρόνον τῆς πατρῴας βασιλείας σὺν τῇ Αὐγούστῃ, προπέμπων μαρμαρυγὰς εὐταξίας, ὅθεν εὐημεροῦσα διὰ σοῦ ἡ πολιτεία τῆς σῆς αὐτοκρατορίας ἑορτάζει τὴν ἡμέραν." Καὶ ἀπὸ τούτου λέγουσιν οἱ κράκται· "Κύριε σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται. "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Καὶ ἀπὸ τούτων δέχονται οἱ Πράσινοι, καὶ μετὰ τὸ πληρῶσαι τοὺς Πρασίνους, λέγουσιν οἱ κράκται τῶν δύο μερῶν· "Ἔς, τοῦτο τὸ βασίλειον, Κύριε, στερέωσον." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὰς Αὐγούστας σκέπασον." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Μήτηρ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, φύλαττε τὰ πορφυρογέννητα." Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Καὶ ἀνισταμένων τῶν βασιλέων ἀπὸ τοῦ σένζου, λέγει ὁ κράκτης φθογγήν· "Νανά." Καὶ ἄρχονται λέγειν τὰ δύο μέρη· "Περισώσῃ ὁ Θεὸς τοὺς δεσπότας." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Καὶ σιωπῶσι τὰ δύο μέρη, καὶ προκύπτει διὰ χαλκῶν καγκέλλων ἔμπροσθεν τοῦ σένζου ὁ τοῦ κουβουκλείου φωνοβόλος, κατέχων τὸν τόμον καὶ λέγει τὰ ἐκεῖ ἐγγεγραμμένα, ἅπερ εἰσὶ ταῦτα· "Ὁ παντοδύναμος καὶ πολυέλεος ἡμῶν Θεὸς ὁ στέψας τὴν ὑμετέραν γαλήνην διὰ πρεσβειῶν τῆς παναχράντου αὐτοῦ Μητρὸς ἀξιώσῃ ἡμᾶς ἅμα τοῖς φιλοχρίστοις ὑμῖν, ἐπὶ πολλοὺς χρόνους εἰρηνικῶς τὰς αἰσίας ταύτας ἡμέρας ἐπιτελεῖν." Καὶ εἶθ' οὕτως ἐκτείνει ὁ αὐτὸς φωνοβόλος τὴν δεξιὰν αὐτοῦ χεῖρα, τοῖς ἑαυτοῦ δακτύλοις ἀκτινοειδῶς διαστέλ 2.93 λων, καὶ πάλιν βοτρυδὸν
91
ἐπισυστέλλων. Καὶ λέγουσι τὰ δύο μέρη· "Ἔς." Οἱ κράκται· "Νανά." Καὶ ὁ λαός. "Εἰσακούσῃ ὁ Θεὸς τῆς φωνῆς ἡμῶν." Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, τὸ πρόβλημα τῆς Τριάδος." Καὶ ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι" καὶ τὰ ἑξῆς τῶν ἄκτων. Εἰδέναι δὲ δεῖ ὅτι κατὰ τὸν τύπον καὶ τὴν τάξιν τῆς ἐπιτελουμένης ἀκολουθίας τῇ παραμονῇ τοῦ δεξίμου, ὁμοίως καὶ δείλης ἐν τῇ φακλαρέᾳ, καὶ πάλιν ἐπὶ τῇ αὔριον εἰς αὐτὸ τὸ δέξιμον ἐπιτελοῦνται πάντα τὰ δέξιμα, πλὴν οἱ ἀπελατικοὶ καὶ τὰ τριλέξια καὶ τὰ τετράλεκτα ὀφείλουσιν λέγεσθαι περὶ οἵας ὑποθέσεώς ἐστι τὸ δέξιμον, ἐν μὲν τῇ αὐτοκρατορίᾳ τὰ τῆς αὐτοκρατορίας, ἐν δὲ τῷ χρυσῷ ἱπποδρομίῳ τὰ τοῦ Πάσχα, ἐν δὲ τῷ λαχανικῷ τὰ τοῦ γενεθλίου, ἐν δὲ τῇ Πεντηκοστῇ τὰ τῆς Πεντηκοστῆς, καὶ ἁπλῶς περὶ οἵας ὑποθέσεώς ἐστιν τὸ δέξιμον, ὀφείλουσιν λέγεσθαι οἵ τε ἀπελατικοὶ καὶ τὰ τριλέξια καὶ τὰ τετράλεκτα.
12.94 ΟΓʹ (ΞΔʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν εἰς τὸ δέξιμον τοῦ χρυσοῦ ἱπποδρομίου δευτέρᾳ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ Ἀντίπασχα. Δίδοται τὸ πέρατον ἀπὸ κελεύσεως διὰ τοῦ πραιποσίτου τῇ κυριακῇ ἑσπέρας, ἡνίκα ὑποστρέψῃ ὁ βασιλεὺς τῆς τοῦ ἁγίου Μωκίου προελεύσεως, καὶ ἐκτελοῦσι τῇ αὐτῇ ἡμέρα τὰ δύο μέρη, ἕκαστον ἐν τῇ ἰδίᾳ φιάλῃ, τὴν αὐτοῦ φακλαρέαν, ὡς εἴθισται αὐτοῖς ἐν ἑκάστῃ τοῦτο τελεῖν. Τῇ δὲ ἐπιούσῃ, ἤγουν τῇ δευτέρᾳ, προέρχονται ἅπαντες ἠλλαγμένοι ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων, οἱ μὲν πατρίκιοι διὰ χρυσοτάβλων χλανιδίων, οἱ δὲ λοιποί, ἕκαστος κατὰ τὴν αὐτοῦ τάξιν. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ἐλθὼν δηλοῖ τῷ πραιποσίτῳ, ὡς ὅτι οἱ δήμαρχοι ἤνεγκαν τὰ λιβελλάρια αὐτῶν καὶ ἵστανται ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ τρικλίνῳ ἅπαντες αὐτῶν, οἱ δὲ πραιπόσιτοι εἰσελθόντες ἐν τῷ Τριπέτωνι, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, μετὰ τῶν τοῦ κουβουκλείου ἁπάντων, βασταζόντων τῶν ὀστιαρίων τὰ αὐτῶν βεργία. Καὶ δηριγευόμενοι ὑπ' αὐτῶν πάντων ἐξέρχονται ἐκ τοῦ Τριπέτωνος καὶ διελθόντες διὰ τοῦ Λαυσιακοῦ, εἰσέρχονται ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ τρικλίνῳ. Καὶ οἱ μὲν τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες καὶ ὁ τῆς καταστάσεως καὶ σιλεντιάριοι ἵστανται ἐν τῷ αὐτῷ τρικλίνῳ ἔνθεν κἀκεῖσε κατὰ τὰς αὐτῶν τάξεις· οἱ δὲ 2.95 πραιπόσιτοι ἵστανται ἐν τῇ μέσῃ αὐτῶν πρὸς τῇ κεφαλῇ. Καὶ ἐλθόντες οἱ δήμαρχοι πλησίον τῶν σιλεντιαρίων, προσκυνοῦσι τοῖς πραιποσίτοις, εἶτα διελθόντες μέσον τῶν τοῦ κουβουκλείου, ἐπιδιδοῦσι τὰ λιβελλάρια τοῖς πραιποσίτοις, αὐτοὶ δὲ δεξάμενοι αὐτά, ἀντιδιδοῦσιν ἀπὸ κελεύσεως τὸ πέρατον, καὶ εἶθ' οὕτως ὑποστρέψαντες ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε οἱ πραιπόσιτοι, δηριγευόμενοι ὑπὸ τῶν προειρημένων, εἰσέρχονται διὰ τοῦ Λαυσιακοῦ ἐν τῷ Τριπέτωνι· ὁμοίως καὶ οἱ δήμαρχοι κατέρχονται, ἕκαστος αὐτῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ φιάλῃ, προευτρεπίζοντες τὰ τοῦ δεξίμου· ἡνίκα δὲ εὐτρεπισθῶσι τὰ μέρη, ἐξέλθωσι δὲ καὶ τὰ σκεύη, καὶ ἁπλῶς ἅπαντες οἱ καθυπουργοῦντες ἐν τῷ δεξίμῳ, εἰ τύχωσι δὲ καὶ ἀποκρισιάριοι, καὶ ἵστανται κάτω ἐν τῇ φιάλῃ, καὶ τότε εἰσέρχεται ὁ τῆς καταστάσεως, καὶ δηλοῖ τῷ πραιποσίτῳ, ὡς ὅτι ἅπαντα ἕτοιμά ἐστιν. Ὁ δὲ βασιλεὺς εἰσελθὼν ἐν τῇ τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου καμάρᾳ καὶ στεφθείς, διέρχεται διὰ τοῦ Χρυσοτρικλίνου, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, ὄπισθεν δὲ τοῦ βασιλέως εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι, φοροῦντες τά τε στιχάρια αὐτῶν καὶ σαβάνια, βαστάζοντες καὶ τὰ σπαθοβάκλια αὐτῶν, καὶ ἐξελθόντες ἐν τῷ Τριπέτωνι, ἵστανται ἐν τῇ ὁδῷ τῆς ἐξαγούσης πύλης ἀπὸ τοῦ Τριπέτωνος ἐν τῷ Λαυσιακῷ, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε ἐν τῷ Λαυσιακῷ μέχρι τῆς εἰσαγούσης πύλης ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ· ἔμπροσθεν δὲ τῆς αὐτῆς πύλης τοῦ Ἰουστινιανοῦ ἵσταται ὁ τῆς καταστάσεως, καὶ πεσόντων τῶν προειρημένων πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ τῆς καταστάσεως ἀπὸ κελεύσεως, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, ἐξέρχεται ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ τρικλίνῳ τῆς προελεύσεως. Καὶ στάντων 2.96 ἁπάντων ἐν τῷ αὐτῷ τρικλίνῳ ἔνθεν κἀκεῖσε τῶν προειρημένων πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν μετὰ πάσης τῆς συγκλήτου, ἵσταται ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ πρώτῳ ὀμφαλίῳ. Ἐλθόντες δὲ ἅπαντες οἱ προλελεγμένοι προσκυνοῦσιν, καὶ ἀναστάντες, νεύει ὁ
92
πραιπόσιτος τῷ σιλεντιαρίῳ τῷ ἑστῶτι ἐν τῷ κατωτέρῳ μέρει τῆς αὐτῆς δοχῆς ἀπὸ κελεύσεως, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε·" αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα, "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπ' αὐτῶν πάντων ἅμα σπαθαροκανδιδάτων φορούντων μανιάκια καὶ σπαθία, βασταζόντων καὶ σκουτάρια καὶ διστράλια, διέρχεται, καὶ μελλόντων αὐτῶν ἐξέρχεσθαι τὴν ἐξάγουσαν ἀπὸ τοῦ Ἰουστινιανοῦ πρὸς τὸ ἡλιακὸν πύλην, εὐθέως ἐφαπλοῖ τὸ παρακυπτικὸν ἔμπροσθεν τοῦ σένζου ἐπάνω τοῦ στηθέου τοῦ καγκέλλου κουβικουλάριος ὁ φωνοβόλος· ὁ δὲ τῆς καταστάσεως λαβὼν τὸ ἄκρον τῆς τοῦ βασιλέως χλανίδος, ποιεῖ τὸ ῥωσθέλιον, καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ· ὁ δὲ βασιλεὺς ἀνελθὼν ἵσταται ἔμπροσθεν τοῦ σένζου, καὶ σφραγίζει τὸν λαὸν ἐκ τρίτου καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ ἀναφωνήσαντος "Ἅγιος", καθέζεται ἐπὶ τοῦ σένζου. Οἱ δὲ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε, εἶθ' οὕτως ἵστανται πατρίκιοι ὁμοίως ἔνθεν κἀκεῖσε ἅμα τοῖς δομεστίκοις καὶ τῆς συγκλήτου πλησίον τῶν παρακυπτικῶν τοῦ καγκέλλου, μὴ ἐπερειδόμενοι ἐπ' αὐτοῖς, ἀλλ' ἵστανται ὄρθιοι, καὶ μετὰ τὸ ἀνακράξαι τὸν δῆμον τό, "Ἅγιος," αὐλοῦντος καὶ τοῦ ὀργάνου ἐν τῇ φιάλῃ, λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, καὶ νεύει διὰ τῆς χειρὸς ἐκ τρίτου, καὶ λήγει τὸ ὄργανον, καὶ εἶθ' οὕτως ἄρχονται οἱ τοῦ μέρους ἐκτελεῖν τὰ συνήθη ἅπαντα· εὐφημήσαντος δὲ τοῦ δήμου καὶ ἐκφωνήσαντος, αὐλεῖ τὸ ὄργανον, καὶ παύσαντος αὐτοῦ, ἄρχεται ὁ δῆμος τὸν ἀπελατικόν. Καὶ ἡνίκα ἄρξηται ὁ δῆμος τὸν ἀπελατικόν, νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τῷ τῆς καταστάσεως, ὁ δὲ τῆς καταστάσεως 2.97 ἀπελθὼν νεύει τοῖς μεγάλοις δομεστίκοις τῶν ταγμάτων κατὰ συνήθειαν, καὶ κατέρχονται κάτω ἐν τῇ φιάλῃ, καὶ ἵστανται ἐν τῇ αὐτῶν τάξει. Καὶ πληρουμένου τοῦ ἀπελατικοῦ, αὐλεῖ τὸ ὄργανον, καὶ παύσαντος αὐτοῦ, λέγουσιν οἱ τοῦ μέρους, ὡς εἴθισται αὐτοῖς, τὰ τετράλεκτα, καὶ ἀκτολογοῦσιν· λέγουσιν δὲ καὶ αὐγουστιακά, καὶ τελεσθέντων τούτων, ἄρχονται τὴν φωνήν. Ἡνίκα δὲ ἄρξονται τὴν φωνήν, λαμβάνει νεῦμα ὁ τῆς καταστάσεως παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀπὸ κελεύσεως, καὶ νεύει τοῖς ὑπατικοῖς· οἱ δὲ ἀπέρχονται καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ, καὶ ἵστανται ἐν τῇ αὐτῶν τάξει ἔνθεν κἀκεῖθεν, καὶ τῆς φωνῆς τελεσθείσης, ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ εὐθέως πάλιν αὐλεῖ τὸ ὄργανον. Καὶ ἵσταται ὁ βασιλεὺς ὄπισθεν τοῦ σένζου, καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἵστανται εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι ἠλλαγμένοι· οἱ δὲ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου, πατρίκιοί τε καὶ στρατηγοὶ ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖθεν ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως μέχρι τῆς εἰσαγούσης πύλης ἀπὸ πλαγίας ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ. Καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει κουβικουλαρίῳ τῷ φωνοβόλῳ, κἀκεῖνος παρακύψας νεύει ἐκ γʹ τῷ λαῷ, καὶ παύει τὸ ὄργανον καὶ σὺν αὐτῷ οἱ τοῦ μέρους, καὶ εὐθέως ἄρχεται ὁ φωνοβόλος λέγειν· "Ὁ παντοδύναμος καὶ πολυέλεος Θεός" καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τελέσαντος αὐτοῦ, ἄρχονται τὰς συνήθεις αἰτήσεις αἰτεῖσθαι, καὶ ἑκάστης αἰτήσεως τελεσθείσης, νεύει ὁ πραιπόσιτος τῷ φωνοβόλῳ, κἀκεῖνος συντίθεται διὰ τῆς χειρὸς ἐκ γʹ καθ' ἑκάστην, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται. Καὶ πάντων τελεσθέντων, διέρχεται ὁ βασιλεύς, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, διὰ τοῦ Ἰουστινιανοῦ τρικλίνου, ἡ δὲ σύγκλητος ἅμα σπαθαροκανδιδάτων καὶ σπαθαρίων ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε, 2.98 ὡσαύτως καὶ τὸ ἄρμα ἵσταται ἐξ ἀριστερᾶς τῆς ἐξαγούσης πύλης ἀπὸ τοῦ Ἰουστινιανοῦ ἐν τῷ Λαυσιακῷ, ἐν ᾖ καὶ τὸ σκάμνον ἵσταται τοῦ κουροπαλάτου. Διερχόμενος δὲ ὁ βασιλεύς, ὡς προείρηται, μέσον τῆς συγκλήτου, οὗτοι ἅπαντες ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους" καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται διὰ τοῦ Τριπέτωνος, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ εἰσελθὼν ἔνδον τοῦ βήλου ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου, λαμβάνει ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ βασιλέως, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσελθόντες οἱ βεστήτορες ἀπὸ κελεύσεως, λαμβάνουσι τὴν χλανίδα τοῦ βασιλέως καὶ ἐξέρχονται. Ὁ δὲ βασιλεὺς καθέζεται, μέχρις ἂν ἡ παρασκευὴ ἅπασα τοῦ δεξίμου ὁμοιοτρόπως τῆς φιάλης τῶν Πρασίνων μετέλθῃ ἐν τῇ φιάλῃ τῶν Βενέτων, τουτέστι τά τε σκεύη καὶ τὸ πολίτευμα–εἰ τύχωσιν, ὡς προείρηται, καὶ πρέσβεις ἐθνῶν–καὶ εἶθ' οὕτως μετὰ τὸ πάντας εὐτρεπισθῆναι τοὺς μέλλοντας καθυπουργεῖν ἐν τῷ δεξίμῳ φιάλης τῶν Βενέτων, εἰσέρχεται ὁ τῆς καταστάσεως, καὶ δηλοῖ τῷ πραιποσίτῳ, ὡς ἕτοιμά ἐστιν πάντα, καὶ ὁ πραιπόσιτος δηλοῖ τῷ
93
βασιλεῖ, ἃ παρὰ τοῦ τῆς καταστάσεως ἐδιδάχθη, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ τῆς καταστάσεως παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀπὸ κελεύσεως, δίδωσιν μεταστάσιμον ἐν τῷ Λαυσιακῷ. Καὶ διέρχονται οἵ τε πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ μετὰ τῶν συγκλητικῶν καὶ ὑπατικῶν διὰ τῆς Θερμάστρας, καὶ ἀνελθόντες τὰ γραδήλια, εἰσέρχονται διὰ τῆς Διαιταρικίου πύλης, ἐλθόντες δὲ διὰ τῆς καμάρας ἔμπροσθεν τοῦ Πανθέου, ἐξέρχονται διὰ τοῦ μονοθύρου ἐν τῷ ἡλιακῷ, καὶ πάντες οἱ προειρημένοι ἐν τῷ ἡλιακῷ ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε ἀπὸ τῆς ἐξαγούσης πύλης τοῦ Χρυσοτρικλίνου, ἐν 2.99 τῷ προειρημένῳ ἡλιακῷ μέχρι τοῦ καμελαυκίου, ἐν ᾧ καὶ τὸ σένζον ἵσταται. Ὁ δὲ βασιλεὺς εἰσελθὼν ἔμπροσθεν τοῦ εἰρημένου βήλου, περιβάλλεται τὴν χλανίδα αὐτοῦ διὰ τῶν βεστητόρων, καὶ τῶν βεστητόρων ἐξελθόντων, στέφει ὁ πραιπόσιτος τὸν βασιλέα, καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, ἀπέρχεται μέχρι τῆς καμάρας τῆς οὔσης πρὸς ἀνατολὰς τοῦ Χρυσοτρικλίνου, ἑστώτων ἔνθεν κἀκεῖσε ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου· αἱ δὲ λοιπαὶ πύλαι τοῦ Χρυσοτρικλίνου αἱ ἐξάγουσαι πρὸς τὸ ἡλιακόν εἰσι κεκλεισμέναι. Καὶ ἵστανται δύο κουβικουλάριοι, εἷς ἐκ δεξιῶν, ὁ δὲ ἕτερος ἐξ ἀριστερᾶς, κατέχοντες ἀνὰ μίαν πύλην, λαβόντες δὲ νεῦμα οἱ αὐτοὶ κουβικουλάριοι ἐξανοίγουσιν αὐτὰς ἄφνω, καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν προρρηθέντων ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, ἐξέρχεται ἐν τῷ ἡλιακῷ καὶ ἵσταται ἐν τῷ πορφυρῷ λίθῳ, καὶ παραυτίκα οἵ τε πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ καὶ ἡ σύγκλητος πᾶσα πίπτουσιν, καὶ ὄπισθεν αὐτῶν ἵστανται πρωτοσπαθάριοι, σπαθαροκανδιδάτοι καὶ σπαθάριοι, οἱ μὲν πρωτοσπαθάριοι φοροῦντες τὰ μανιάκια αὐτῶν, βαστάζοντες καὶ τὰ σπαθοβάκλια αὐτῶν, οἱ δὲ σπαθαροκανδιδάτοι τὰ μανιάκια αὐτῶν, βαστάζουσι δὲ καὶ σκουτάρια, ὡσαύτως καὶ οἱ σπαθάριοι σκουτάρια καὶ διστράλια. Ἵσταται δὲ ὁ τῆς καταστάσεως εἰς τὴν μέσην τῆς δοχῆς, καὶ δὴ, ὡς προείρηται, προσκυνησάντων πάντων καὶ ἀναστάντων, νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ οἱ μὲν πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ μετὰ τῆς συγκλήτου καὶ τῶν ὑπατικῶν ἀπέρχονται, καὶ ἵστανται, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, ἐν τῇ αὐτῶν στάσει· ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ποιήσας τὸ ῥωσθέλιον, ὡς εἴθισται αὐτῷ, ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, καὶ παραυτίκα ὁ φωνοβόλος κουβικουλάριος ἐφαπλοῖ τὸ παρακυπτικὸν ὕπερθεν τοῦ ὄντος ὑπὸ τοῦ καμελαυκίου στηθέου ἔμπροσθεν τοῦ σένζου, καὶ κατασφραγίζει ὁ βασιλεὺς τὸν λαὸν ἐκ τρίτου, ὡς εἴθισται αὐτῷ, 2.100 καὶ καθέζεται ἐπὶ τοῦ σένζου, καὶ εὐθέως ὁ δήμαρχος, αὐλοῦντος καὶ τοῦ ὀργάνου, ἀνακράζει μεγάλως τό· "Ἅγιος." Λαβὼν δὲ νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ παρακύψας, νεύει διὰ τῆς χειρὸς ἐκ τρίτου, καὶ παύει τὸ ὄργανον. Παύσαντος δὲ τοῦ ὀργάνου, ἄρχονται οἱ τοῦ μέρους ἐκτελεῖν τὰ συνήθη ἅπαντα. Εὐφημήσαντος δὲ τοῦ μέρους καὶ ἐκφωνήσαντος, αὐλεῖ τὸ ὄργανον, καὶ παύσαντος αὐτοῦ, ἄρχεται ὁ δῆμος τὸν ἀπελατικόν. Καὶ εὐθέως λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, καὶ νεύει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος τοῖς τέσσαρσι δομεστίκοις τῶν ταγμάτων, ὡς κατὰ συνήθειαν, καὶ κατελθόντες ἵστανται κάτω ἐν τῇ φιάλῃ ἐν τῇ τάξει αὐτῶν. Τελεσθέντων δὲ τῶν ἀπελατικῶν, αὐλεῖ τὸ ὄργανον, καὶ παύσαντος αὐτοῦ, λέγουσιν οἱ τοῦ μέρους τὰ τετράλεκτα ἀκτολογοῦντες, λέγουσι δὲ καὶ αὐγουστιακά, καὶ τούτων τελεσθέντων, ἄρχονται οἱ αὐτοὶ τὴν φωνήν. Ἡνίκα δὲ ἄρξηται, λαμβάνει νεῦμα ὁ τῆς καταστάσεως παρὰ τοῦ πραιποσίτου, καὶ νεύει τοῖς ὑπατικοῖς, αὐτοὶ δὲ ἀπελθόντες, εἰσέρχονται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ ἵστανται ἐκεῖσε ἐν ταῖς αὐτῶν τάξεσιν, τελεσθείσης δὲ τῆς φωνῆς, ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ αὐλεῖ τὸ ὄργανον, καὶ ἵσταται ὁ βασιλεὺς ὄπισθεν τοῦ σένζου, καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἵστανται εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι ἠλλαγμένοι, καὶ ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἵστανται ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου ἔνθεν κἀκεῖσε μετὰ πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν μέχρι τῆς εἰσαγούσης πύλης ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ. Καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, δίδωσι νεῦμα κουβικουλαρίῳ τῷ φωνοβόλῳ, κἀκεῖνος παρακύψας, νεύει ἐκ τρίτου τῷ λαῷ διὰ τῆς χειρός, καὶ παύει τὸ ὄργανον, σὺν αὐτῷ καὶ οἱ τοῦ μέρους, καὶ ὁ φωνοβόλος λέγει· "Ὁ παντοδύναμος καὶ πολυέλεος Θεός" καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τελέσαντος αὐτοῦ, ἄρχονται οἱ τοῦ μέρους αἰτεῖσθαι τὰς συνήθεις τέσσαρας αἰτήσεις, καὶ τούτων πέρας εἰληφότων, νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ φωνοβόλῳ, κἀκεῖ 2.101 νος συντίθεται διὰ τῆς χειρός, ἐκ τρίτου τοῦτο τελῶν καθ' ἑκάστην αἴτησιν, ὡς ἀνωτέρω
94
εἴρηται. Εἶθ' οὕτως διέρχεται ὁ βασιλεὺς διὰ τοῦ αὐτοῦ ἡλιακοῦ, δηριγευόμενος ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ ἵσταται ἔμπροσθεν τοῦ σένζου, οἱ δὲ προειρημένοι πάντες ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε. Καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, λέγει· "Κελεύσατε" οἱ δὲ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα· "Εἰς πολλοὺς χρόνους" καὶ ἐξέρχονται. Τοῦ δὲ βασιλέως εἰσελθόντος, λαμβάνει ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, καὶ εἰσελθόντες οἱ βεστήτορες λαμβάνουσιν καὶ αὐτοὶ τὴν χλαμύδα, καὶ ἐξέρχονται· ὁ δὲ βασιλεύς, εἰ κελεύει, προβάλλεται προβολὰς ἀξιωμάτων, ἀπό τε ἀπὸ ἐπάρχων προαναβιβάζων μέχρι πατρικίων, καὶ εἶθ' οὕτως, στοιχηθέντος τοῦ κλητωρίου, γίνονται μίνσαι. Ἰστέον ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ σάξιμα ἐν τῷ κλητωρίῳ οὐκ εἰσέρχονται, ἀριστῶσιν δὲ οἱ δήμαρχοι κατὰ τὸ σύνηθες ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ, ἕκαστος ἐν τῇ ἰδίᾳ φιάλῃ μετὰ καὶ τοὺς τῶν μερῶν προὔχοντας.
2.102 ΟΔʹ (ΞΕʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν εἰς τὸ σάξιμον, ἤγουν εἰς τὸ κλητώριον. Μετὰ τὴν τοῦ δεξίμου ἀπόλυσιν δίδονται μίνσαι, καὶ γίνεται κλητώριον ἀποκοπτὸν ἐν τῷ εὐπρεπεστάτῳ τρικλίνῳ τοῦ Ἰουστινιανοῦ, καὶ τῶν δεσποτῶν ἀκουμβιζόντων ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἐπιτελεῖται ἡ συνήθης τάξις τοῦ κλητωρίου, καὶ ἀπὸ τοῦ ὁπτομίνσου ἐξέρχονται οἱ ἀρτοκλῖναι, καὶ εἰσάγουσι τοὺς ὀφείλοντας χορεῦσαι ἐν τῷ σαξίμῳ, ἤγουν τὸν δομέστικον τῶν σχολῶν καὶ τὸν τῶν νουμέρων καὶ τὸν δήμαρχον τῶν Βενέτων μετὰ καὶ τοῦ ἰδίου μέρους, τούς τε τριβούνους καὶ βικαρίους. Καὶ δὴ τούτων εἰσερχομένων ἔνδοθεν τοῦ βήλου, ἐπεύχονται τοὺς δεσπότας πολυχρόνιον, καὶ εὐθέως κρατεῖ τὸ λιβελλάριν τῇ δεξιᾷ χειρὶ ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν. Εἶτα κατέρχεται ὁ τῆς τραπέζης, καὶ αἴρει αὐτό, καὶ ἀναφέρει, καὶ ἐπιδίδωσι τῷ νιψιστιαρίῳ, καὶ λέγουσιν οἱ τοῦ μέρους ἀπελατικὸν ἦχ. αʹ· "Ἐν ταῖς χερσί σου σήμερον παραθέμενος τὸ κράτος, Θεός σε ἐπεκύρωσεν αὐτοκράτορα δεσπότην, καὶ προελθὼν οὐρανόθεν ἀρχιστράτηγος ὁ μέγας, πρὸ προσώπου σου ἤνοιξεν τὰς πύλας τῆς βασιλείας· ὅθεν ὁ κόσμος προσπίπτει τῷ σκήπτρῳ τῆς δεξιᾶς σου, εὐχαριστῶν τῷ Κυρίῳ τῷ εὐδοκήσαντι οὕτως. Σὲ γὰρ ἔχειν ἐπεπόθει τὸν εὐσεβῆ βασιλέα, δεσπότην τε καὶ ποιμένα, ὁ δεῖνα αὐτοκράτωρ." 2.103 Καὶ εἶθ' οὕτως στρέφεται ὁ τῆς τραπέζης, καὶ ἐκτείνει τὴν δεξιὰν αὐτοῦ χεῖρα καὶ τοὺς δακτύλους ἀκτινοειδῶς διαστέλλων καὶ πάλιν βοτρυδὸν ἐπισυστέλλων, ἄρχεται χορεύειν ὅ τε δομέστικος τῶν σχολῶν μετὰ καὶ τοῦ νουμέρου καὶ τοῦ δημάρχου καὶ τῶν τριβούνων καὶ βικαρίων καὶ τῶν δημοτῶν, περιερχόμενοι γυρόθεν τῆς τραπέζης τρίτον. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι οἱ τριβοῦνοι καὶ οἱ βικάριοι περιβέβληνται τὰ χρυσοσήμεντα διακοπτὰ κοντομάνικα βένετά τε καὶ λευκὰ καὶ ἐν τοῖς ποσὶ τὰ ποδόψελλα, βαστάζοντες ἐν ταῖς χερσὶ τὰ λεγόμενα φεγγία. Καὶ μετὰ τὸ χορεῦσαι τρίτον κατέρχονται πάντες, καὶ ἵστανται κάτωθεν τῆς τραπέζης ἀντικρὺ τῶν δεσποτῶν. Καὶ λέγουσιν οἱ κράκται, "Ἔς· τοῦτο τὸ βασίλειον, Κύριε, στερέωσον·" καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Οἱ ἔς· τοῦτο τὸ βασίλειον, Κύριε, στερέωσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν·" καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Καὶ εἶθ' οὕτως κατέρχεται ὁ τῆς τραπέζης μετὰ τοῦ ἀποκομβίου, δηλονότι ὑπὸ ἀρτοκλίνου βασταζομένου, καὶ ἐπιδίδει τῷ δομεστίκῳ, καὶ τούτων προσκυνούντων, λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Καὶ λέγουσιν τὸν χορευτικόν· "Λάμπουσιν οἱ δεσπόται, χαίρεται ὁ κόσμος· λάμπουσιν αἱ Αὐγοῦσται· χαίρεται ὁ κόσμος· καὶ τὰ πορφυρογέννητα· χαίρεται ὁ κόσμος· ἀγάλλεται ἡ σύγκλητος καὶ ὅλον τὸ παλάτιν· χαίρεται ὁ κόσμος, ἀγάλλεται ἡ πόλις καὶ ὁ πλοῦτος ἡμῶν, ναί, Κύριε, πολλὰ Αὐγοῦσται, χαρὰ καὶ ὁ πλοῦτος ἡμῶν, ναί, Κύριε, πολλά των τὰ ἔτη." Οἱ κράκται· "Τῶν βασιλέων·" ὁ λαός· 2.104 Πολλὰ τὰ ἔτη." Οἱ κράκται· "Καλὰ τὰ ἔτη τῶν βασιλέων." Ὁ λαός· "Ναὶ Κύριε, πολλὰ καὶ καλά των τὰ ἔτη." Οἱ κράκται· "Καὶ τῶν Αὐγουστῶν." Ὁ λαός· "Πολλὰ τὰ ἔτη." Οἱ κράκται· "Καλά των τὰ ἔτη·" Ὁ λαός· "Ναὶ Κύριε, πολλὰ καὶ καλά των τὰ ἔτη." Οἱ κράκται· "Τῶν πορφυρογεννήτων." Ὁ λαός· "Πολλὰ τὰ ἔτη." Οἱ κράκται· "Καλά των τὰ ἔτη." Ὁ λαός· "Ναὶ Κύριε, πολλὰ καὶ καλά των τὰ ἔτη." Καὶ εἶθ' οὕτως ἐπεύχονται πάντες πολυχρόνιον.
95
Σάξιμον βʹ. Εἰσέρχεται τὸ μέρος τῶν Πρασίνων κατὰ τὸν προρρηθέντα τύπον μετὰ καὶ τοῦ δομεστίκου τῶν ἐξκουβιτῶν καὶ τοῦ τειχεώτου καὶ τοῦ δημάρχου καὶ τῶν τριβούνων καὶ βικαρίων καὶ τῶν δημοτῶν τοῦ μέρους. Χρὴ εἰδέναι ὅτι κατὰ τὸν προειρημένον τύπον, ἐπιτελεῖται καὶ τοῦτο τὸ σάξιμον ἀπαραλλάκτως, πλὴν οἱ τριβοῦνοι καὶ οἱ βικάριοι περιβέβληνται τὰ χρυσοσήμεντα διακοπτὰ κοντομάνικα πράσινά τε καὶ ῥούσια. Ἰστέον ὅτι αὐτὴ ἡ τάξις ἅπασα ἐπιτελεῖται καὶ ἐπὶ τοῦ αὐγουστιακοῦ κλητωρίου.
2.105 ΟΕʹ (Ξζʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, δεξίμου γινομένου ἐν τῇ μυστικῇ φιάλῃ τοῦ Τρικόγχου, χειμῶνος ὄντος καὶ βιαίων ἀνέμων, καὶ μὴ συγχωρούντων γενέσθαι ἐν ταῖς ἐξ ἔθους φιάλεσι. Προέρχονται τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἐννύχιοι πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ καὶ πᾶσα ἡ σύγκλητος, καὶ ἕκαστος αὐτῶν ἀλλάσσει τὴν ἰδίαν στολήν, ὁ δὲ τῆς καταστάσεως λέγει τῷ πραιποσίτῳ, ὡς ὅτι τὰ μέρη ἕτοιμά εἰσιν, οἱ δήμαρχοι ἤνεγκαν τὰ λιβελλάρια αὐτῶν, καὶ ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ τρικλίνῳ εἰς τὰ τῶν ὑπάτων σκάμνα ἐκδέχονται. Καὶ ὁ πραιπόσιτος εἰσελθὼν ἐν τῷ Τριπέτωνι μετὰ πάντων τῶν τοῦ κουβουκλείου, προστάσσει τοὺς ὀστιαρίους λαβεῖν τὰ βεργία αὐτῶν, καὶ δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν, ἐξέρχεται εἰς τὸν Λαυσιακόν, κἀκεῖσε δέχεται αὐτὸν ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ τῶν σιλεντιαρίων, εἶτα ἐκεῖθεν δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν τοῦ κουβουκλείου καὶ τοῦ τῆς καταστάσεως, ἀλλὰ μὴν καὶ τῶν σιλεντιαρίων καὶ τῶν ὀστιαρίων βασταζόντων τὰ βεργία αὐτῶν, ἐξέρχεται ἐν τῷ Ἰουστινιανῷ τρικλίνῳ. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι, τοῦ πραιποσίτου δηριγευομένου διὰ τοῦ Λαυσιακοῦ, ἀνίστανται πάντες· τῇ γὰρ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ βασιλέως διέρχεται, καὶ διὰ τοῦτο φυλάττεται ἡ τάξις καὶ ἡ τιμὴ οὕτως. Οἱ δὲ τοῦ κουβου 2.106 κλείου ἄρχοντες ἵστανται ἐν τῷ αὐτῷ τρικλίνῳ ἔνθεν καὶ ἔνθεν, καὶ ὁ πραιπόσιτος μέσον αὐτῶν. Εἶτα ἔρχονται οἱ δήμαρχοι βαστάζοντες λιβελλάρια, καὶ διερχόμενοι μέσον τοῦ κουβουκλείου, πλησιάζουσι τῷ πραιποσίτῳ, καὶ προσκυνοῦσιν αὐτῷ· καὶ αὐτὸς μικρόν τι προσκυνήσας αὐτοῖς, δέχεται τὰ λιβελλάρια αὐτῶν, κρατοῦσι δὲ οἱ δύο δήμαρχοι ἀνὰ δύο λιβελλαρίων, ἓν μὲν λόγῳ τοῦ βασιλέως, τὸ δὲ ἕτερον λόγῳ τοῦ πραιποσίτου. Καὶ ὑποστρέψας ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ὁ αὐτὸς πραιπόσιτος καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων, εἰσέρχεται ἐν τῷ Τριπέτωνι, κἀκεῖσε μικρὸν ἑστώς, ἐξέρχεται καὶ καθέζονται εἰς τὰς τάξεις αὐτῶν ἅπαντες. Τῶν δὲ μερῶν ἑτοιμασθέντων καὶ τῶν σκευῶν ἐξελθόντων, καὶ ἁπλῶς πάντων τῶν καθυπουργεῖν βουλομένων ἐν τῷ δεξίμῳ, εἰ τύχωσι δὲ καὶ ἀποκρισιάριοι, ἵστανται καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν φιάλην. Εἶτα εἰσέρχεται ὁ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει τῷ πραιποσίτῳ ὅτι πάντα ἡτοίμασται, καὶ ὁ πραιπόσιτος εἰσελθὼν μηνύει τῷ βασιλεῖ, καὶ εἶθ' οὕτως δίδοται μεταστάσιμον. Οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ πάντες οἱ βαρβάτοι ἄρχοντες διέρχονται διὰ τοῦ Λαυσιακοῦ καὶ τῶν ἐκεῖσε βαθμίδων, καὶ διὰ τοῦ μονοθύρου τοῦ ὄντος εἰς τὸ Εἰδικὸν εἰσέρχονται ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῆς μυστικῆς φιάλης τοῦ Τρικόγχου. Κἀκεῖσε πάντων τῶν προειρημένων στάντων ἐνώπιον τοῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου καὶ ἐκδεχομένων τὸν βασιλέα, ὁ βασιλεὺς δηριγευόμενος ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων Μʹ, καὶ ἐξέρχεται διὰ τοῦ γανωτοῦ μονοθύρου τοῦ ἡμικυκλίου, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸ Τρίκογχον. Εἶθ' οὕτως προσκαλεῖται ὁ πραιπόσιτος τοὺς βεστήτορας, καὶ περιβάλλουσιν αὐτὸν τὴν χλανίδα αὐτοῦ, καὶ παραυτίκα ἐξέρχονται πάντες· ὁ δὲ βασιλεὺς στέφεται παρὰ τοῦ πραιποσίτου, τοῦ κουβουκλείου ἐκεῖσε παρισταμένου. 2.107 Χρὴ εἰδέναι ὅτι ἐνώπιον βαρβάτων ὁ βασιλεὺς οὐδέποτε στέφεται, ἐξ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς ταύτης τῆς παραδόσεως φυλαττομένης· ἑστώτων δὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου ἔνθεν κἀκεῖσε, οἱ σπαθαροκουβικουλάριοι, καὶ οἱ κουβικουλάριοι ἵστανται ὄπισθεν τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, οἱ μὲν ἐν τῇ κόγχῃ ἄνωθεν εἰς τὸ βαθμίδιον, οἱ δὲ ἐξ εὐωνύμων, καὶ αὐτοὶ ὁμοίως εἰς τὸ βαθμίδιον. Καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ ὀστιαρίῳ τῷ ἑστῶτι εἰς τὸ βῆλον, καὶ εἰσάγει πατρικίους καὶ στρατηγούς, καὶ εἰσελθόντων
96
αὐτῶν ἐν τῷ τρικλίνῳ καὶ στάντων, προσκυνεῖται ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, καὶ λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος εἰπεῖν μειζόνως τό· "Κελεύσατε" οἱ δὲ ὑπερεύχονται τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Τοῦτο γίνεται καθ' ἑκάστην δοχὴν τοῦ βασιλέως. Εἶτα ἐξέρχονται ἔξω τῶν ἀργυρῶν πυλῶν ἔνθα ἵσταται τὸ σένζον, κἀκεῖσε ἵστανται, καὶ ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς εἰς τὴν ἀργυρᾶν πύλην, καὶ προσκυνοῦσιν αὐτὸν πάντες οἱ προειρημένοι. Εἶτα λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε," καὶ ἀπέρχεται ἕκαστος ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ τάξει τε καὶ στάσει. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ποιήσας τὸ ῥωσθέλιον, ὡς εἴθισται αὐτῷ, ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς ἀνελθὼν ἐν τῷ σένζῳ, κατασφραγίζει τὸν λαὸν ἐκ τρίτου καὶ καθέζεται. Καὶ ὁ πραιπόσιτος λαβὼν νεῦμα παρὰ τοῦ βασιλέως, παρακύψας νεύει τῷ λαῷ ἐκ γʹ διὰ τῆς χειρός, καὶ ἡσυχάζουσι τὰ ὄργανα, τὰ δὲ δύο μέρη τὰς συνήθεις φωνὰς καὶ εὐφημίας ἐκτελοῦσιν, καὶ τούτων παυσαμένων, αὐλεῖ τὸ ὄργανον μέρους τῶν Βενέτων, καὶ τούτου αὐλήσαντος καὶ παυσαμένου, ἄρχεται ὁ δῆμος τῶν Βενέτων τὸν ἀπελατικόν, καὶ τούτου τελεσθέντος, ἄρχεται τὴν φωνήν. Εἶθ' οὕτως λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, κἀκεῖνος ἀπελθών, λαμβάνει τοὺς δομεστίκους τοὺς μεγάλους, ὡς ἡ συνήθεια ἔχει, καὶ 2.108 κατελθόντες, ἵστανται εἰς τὰς τάξεις αὐτῶν· τὸ αὐτὸ δὲ ποιοῦσιν καὶ οἱ Πράσινοι, λέγουσιν τὰ ἄκτα αὐτῶν, καὶ τοῦ ὀργάνου αὐλήσαντος, λέγουσιν τὸν ἀπελατικόν, εἶθ' οὕτως τὴν φωνήν. Καὶ ἀνίσταται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ σένζου αὐτοῦ, καὶ αὐλοῦσι τὰ ὄργανα, ὁ δὲ βασιλεὺς ἵσταται εἰς τὸ σένζον, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ οἱ στρατηγοὶ ἵστανται εἰς τὸ Τρίκογχον ἔνθεν κἀκεῖσε, εἶτα λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, καὶ νεύει τῷ φωνοβόλῳ κουβικουλαρίῳ τῷ λέγοντι· "Ὁ παντοδύναμος καὶ πολυέλεος Θεός" καὶ τὰ ἑξῆς· ὁ δὲ κουβικουλάριος νεύει ἀπὸ τοῦ παρακυπτικοῦ, καὶ παύουσι τὰ ὄργανα, καὶ ἄρχονται τὰ μέρη αἰτεῖσθαι τὰς τέσσαρας αἰτήσεις, καὶ ἑκάστης πέρας εἰληφυίας, λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος, καὶ νεύει τῷ φωνοβόλῳ, κἀκεῖνος συντίθεται τῷ λαῷ ἐκ τρίτου διὰ τῆς χειρὸς κατὰ τὰς αἰτήσεις αὐτῶν. Καὶ συνταξάμενος αὐτοῖς ὁ βασιλεύς, εἰσέρχεται εἰς τὸ Τρίκογχον, εἶτα στὰς ἔμπροσθεν τῆς βαθμίδος τῆς κόγχης τοῦ τρικλίνου, ὁ βασιλεὺς νεύει τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος λέγει· "Κελεύσατε." Καὶ πάντων τῶν ἀρχόντων ἐξελθόντων, μένει ὁ βασιλεὺς μετὰ τοῦ κουβουκλείου μόνου, ὁ δὲ πραιπόσιτος, λαβὼν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ τὸ στέμμα, προσκαλεῖται τοὺς βεστήτορας, καὶ ἀπαλλάσσουσιν τὴν χλανίδα τοῦ βασιλέως. Εἶθ' οὕτως ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ Τρικόγχου, καὶ διέρχεται πάλιν διὰ τῶν αὐτῶν διαβατικῶν, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὸν Χρυσοτρίκλινον, καὶ ὁ πραιπόσιτος λαβὼν ἀποκόμβιον τῶν δύο μερῶν, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν, καὶ ἀπέρχεται ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ φιάλης τοῦ Τρικόγχου, καὶ παρακύπτει κάτωθεν, οἱ δὲ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων κρατοῦσιν ἡπλωμένην τὴν χλανίδα τοῦ δημάρχου αὐτῶν, εἰς ἣν δέχονται τὸ ἀποκόμβιον τὸ διὰ τοῦ πραιποσίτου παρὰ τοῦ βασιλέως πεμφθὲν αὐτοῖς. Ὁμοίως δὲ καὶ οἱ Πράσινοι τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν. Εἶτα ὑποστρέφει ὁ πραιπόσιτος μετὰ τοῦ κου 2.109 βουκλείου, καὶ τοῦ βασιλέως καθεσθέντος ἐπὶ τοῦ σένζου, φοροῦντος καὶ τὸ σαγίον αὐτοῦ, καὶ τοῦ κουβουκλείου εἰς τὸν Χρυσοτρίκλινον ἑστῶτος, κελεύει εἰσαχθῆναι προβολὰς ἀξιωμάτων πολλῶν, ἀπό τε μανδατώρων προαναβιβάζων καθ' ἑκάστην τάξιν ἕως πρωτοσπαθαρίων, εἰ κελεύει δέ, προβάλλεται καὶ πατρικίους. Καὶ τούτων τελεσθέντων, καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης εἰς τὸν Ἰουστινιανοῦ τρίκλινον, καὶ κελεύει εἰσελθεῖν σάξιμα· καὶ εἰσάγεται πρῶτον σάξιμον, τὸ κουβούκλειον· καὶ τῇ δευτέρᾳ τάξει εἰσέρχονται οἱ πατρίκιοι ἅμα τῶν πρωτοσπαθαρίων καὶ λοιπῶν βασιλικῶν· τῇ τρίτῃ δὲ καταστάσει εἰσέρχεται ὁ δομέστικος τῶν σχολῶν μετὰ τοῦ περατικοῦ δήμου τῶν Βενέτων· τῇ δὲ τετάρτῃ καταστάσει εἰσέρχεται ὁ ἐξκούβιτος μετὰ τοῦ περατικοῦ τῶν Πρασίνων δήμου· τῇ δὲ πέμπτῃ καταστάσει εἰσέρχονται οἱ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων· τῇ δὲ ἕκτῃ καταστάσει οἱ τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων. Καὶ ἑκάστη αὐτῶν τάξις λαβοῦσα ἀποκόμβιον, ἔχον χρήματα ἱκανά, ἐξέρχεται, εὐχαριστοῦσα τὸν Θεὸν καὶ εὐφημοῦσα καὶ ὑπερευχομένη αὐτῷ.
2.110 ΟΣʹ (ΞΖʹ) Περὶ τῆς τῶν ἁπάντων ἀρχόντων τάξεώς τε καὶ
97
παραστάσεως ἐν ἑκάστῳ δεξίμῳ ἐπιτελουμένῳ ἐν ταῖς μεγάλαις φιάλεσι. Ἰστέον ὅτι μετὰ τὸ καθεσθῆναι τὸν βασιλέα ἐν τῷ σένζῳ τῇ τάξει ᾖ ἀνωτέρω εἰρήκαμεν, ἵστανται εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι ὄπισθεν τοῦ βασιλέως πλησίον τοῦ σένζου, ἠλλαγμένοι τά τε στιχάρια αὐτῶν καὶ τὰ σαβάνια, φοροῦσι δὲ καὶ τὰ μανιάκια, καὶ ἐπὶ ὤμων βαστάζουσι τὰ σπαθοβάκλια αὐτῶν, ὄπισθεν δὲ τῶν αὐτῶν πρωτοσπαθαρίων ἵστανται μέσον τοῦ ἡλιακοῦ πρωτοσπαθάριοι βαρβάτοι ἠλλαγμένοι τά τε σπέκια αὐτῶν καὶ τὰ μανιάκια. Τὸ δὲ ἄρμα, ἤγουν τὸ σκουτάριν βαστάζουσι σπαθάριοι δύο καθ' ἕνα ἕκαστος αὐτῶν, καὶ ἵστανται μετὰ τῶν αὐτῶν βαρβάτων πρωτοσπαθαρίων, οἱ δὲ σπαθαροκουβικουλάριοι καὶ οἱ κουβικουλάριοι ἵστανται ἐπ' εὐθείας ἅπαντες ἔνθεν κἀκεῖσε τῶν αὐτῶν βαρβάτων πρωτοσπαθαρίων. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ἵσταται ἔμπροσθεν τῶν κουβικουλαρίων μικρὸν πρὸς τὸ λαμβάνειν αὐτὸν ἀπὸ κελεύσεως ἐκ τοῦ πραιποσίτου τὰ νεύματα. Οἱ δὲ σπαθαροκανδιδάτοι ἵστανται ὄπισθεν τῶν προειρημένων βαρβάτων πρωτοσπαθαρίων, σπαθαροκουβικουλαρίων τε καὶ κουβικουλαρίων βαστάζοντες τὰ σκουτάρια αὐτῶν, φοροῦντες καὶ τὰ μανιάκια καὶ τὰ σπαθία αὐτῶν, ὡσαύτως καὶ οἱ σπαθάριοι φοροῦντες τά τε σπαθία 2.111 αὐτῶν καὶ σκουτάρια, βαστάζοντες τὰ διστράλια αὐτῶν, ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε τῶν σπαθαροκανδιδάτων, ὁμοίως εἰ τύχωσι καὶ σπαθάριοι διὰ πόλεως. Οἱ δὲ σιλεντιάριοι ἵστανται ἐν τῷ κρεμαμένῳ βήλῳ πύλης τοῦ ἡλιακοῦ ἐν τῷ μαρμαρίνῳ πουλπίτῳ· ἄρχοντες δὲ τοῦ κουβουκλείου καὶ πατρίκιοι ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε ἐν τοῖς παρακυπτικοῖς καγκέλλοις ὄρθιοι, μὴ ἐπερειδόμενοι ἐπ' αὐτοῖς. Ἰστέον δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι, εἰ τύχοι γενέσθαι τὸ δέξιμον ἐν τῇ μυστικῇ φιάλῃ τοῦ Τρικόγχου, τελεῖται ἡ τῆς παραστάσεως τάξις οὕτως· Καθέζεται ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τοῦ σένζου, ὡς εἴθισται αὐτῷ, καὶ ἵστανται ἐνώπιον αὐτοῦ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἵστανται ἅπαντες ἔνθεν κἀκεῖσε ἀπὸ τοῦ πουλπίτου ἐν ταῖς θυρίσι· οἱ δὲ συγκλητικοὶ ὑπατικοὶ ἵστανται ἀπ' αὐτῶν ὁμοίως καὶ αὐτοὶ ἐν ταῖς θυρίσιν. Ὡσαύτως καὶ οἱ εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι ἵστανται ὄπισθεν τοῦ βασιλέως πλησίον τοῦ σένζου ἠλλαγμένοι· οἱ δὲ βαρβάτοι πρωτοσπαθάριοι καὶ οἱ τὸ ἄρμα κατέχοντες, ὡς προείρηται, ἵστανται ἔμπροσθεν τῶν πυλῶν τοῦ Τρικόγχου. Ὄπισθεν τῶν προρρηθέντων εὐνούχων πρωτοσπαθαρίων σπαθαροκουβικουλάριοί τε καὶ κουβικουλάριοι ἵστανται ἐν τῇ τρίτῃ πύλῃ τοῦ Τρικόγχου, οἱ δὲ σπαθαροκανδιδάτοι καὶ οἱ σπαθάριοι ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε τοῦ βασιλέως ἐν τοῖς μαρμαρίνοις πουλπίτοις· ὁ δὲ τῆς καταστάσεως ἵσταται ἔμπροσθεν τῶν προειρημένων σπαθαροκανδιδάτων τε καὶ σπαθαρίων, ὄπισθεν δὲ τοῦ τῆς καταστάσεως ἵστανται σιλεντιάριοι.
2.112 ΟΖʹ (ΞΗʹ) Περὶ τοῦ χρυσοῦ ἱπποδρομίου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ τελουμένων. Προέρχονται ἅπαντες ἐννύχιον, ἠλλαγμένοι ἀπὸ λευκῶν χλανιδίων, οἱ μὲν ἐν τῇ Θερμάστρᾳ, οἱ δὲ ἐν τῇ Ἀψίδι· καὶ λαβὼν κομβίναν ὁ πραιπόσιτος παρὰ σιλεντιαρίου, εἰσέρχεται καὶ ἐπιδίδωσιν αὐτὴν τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς κελεύει τῷ πραιποσίτῳ δοθῆναι τὸ πέρατον, καὶ ἐξελθὼν μετὰ τῶν τοῦ κουβουκλείου ἁπάντων, διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων Τεσσαράκοντα. Εἶτα ἐλθόντα ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τοῦ Τρικόγχου δέχεται αὐτὸν ἐκεῖσε ὁ τῆς καταστάσεως μετὰ σιλεντιαρίων ἁπάντων, καὶ διέρχεται μετ' αὐτῶν ὁ πραιπόσιτος διά τε τῆς Ἀψίδος καὶ τῆς Δάφνης. Ἀπελθὼν δὲ μέχρι τοῦ Αὐγουστέως, ἐξέρχεται εἰς τὸ στενὸν ἐν τῇ Χρυσῇ Χειρί, καὶ εὑρίσκει ἐκεῖσε ἑστῶτας τοὺς κούρσωρας μετὰ τῶν δεκανῶν ἔνθεν κἀκεῖσε. Διελθόντες δὲ μέσον αὐτῶν οἵ τε δήμαρχοι καὶ ὁ ἀκτουάριος καὶ πλησιάσαντες τῷ πραιποσίτῳ, προσκυνοῦσιν αὐτῷ, καὶ εἶθ' οὕτως δίδωσιν αὐτοῖς ὁ πραιπόσιτος τὸ πέρατον, εἶτα ὑποστρέψας ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων, εἰσέρχεται ἐν τῷ παλατίῳ. Ὁ δὲ βασιλεὺς περιβαλλόμενος τὸ χρυσοπερίκλειστον αὐτοῦ σαγίον καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ 2.113 κουβουκλείου, διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν τοῦ Τρικόγχου,
98
Ἀψίδος τε καὶ τῆς Δάφνης, ἅπτων κηροὺς ἐν τοῖς εὐκτηρίοις, ὡς εἴθισται αὐτῷ. Καὶ διελθὼν διὰ τοῦ Αὐγουστέως, εἰσέρχεται εἰς τὸν ἅγιον Στέφανον, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἀνέρχεται διὰ τοῦ μυστικοῦ κοχλιοῦ ἐν τῷ κοιτῶνι τοῦ Καθίσματος, καὶ ἐκεῖσε παρακύπτει, μέχρις ἂν ἅπαντα εὐτρεπισθῶσιν. Τοῦ δὲ τῆς καταστάσεως ἐλθόντος καὶ δηλώσαντος τῷ πραιποσίτῳ, ὡς ὅτι πάντα ἕτοιμά ἐστιν τὰ σκεύη, ἐξελθόντες οἱ ἡνίοχοι ἐποίησαν τὰ ἀποδιαλύσιμα αὐτῶν, καὶ ἵστανται ἐν τοῖς ἰδίοις τόποις μετὰ τῶν ἁρμάτων αὐτῶν, οἱ δὲ δημοκράται καὶ οἱ δήμαρχοι ἀνῆλθον ἐν ταῖς ἐξ ἔθους καθέδραις ὄπισθεν τῶν δήμων, ἐκδεχόμενοι τὴν ἀνατολὴν τοῦ δεσπότου, ὅπως ἀνέλθωσιν ἕκαστος ἐν τῷ αὐτοῦ δήμῳ, ἅπαντες οἱ ἵπποι τῶν ἁρμάτων ἀνῆλθον, ὁ στρατὸς μετὰ τῶν φλαμούλων ἵσταται ἐν ταῖς τάξεσιν αὐτῶν, ὁ κοινὸς λαὸς ἀνῆλθον καὶ ἐπληρώθησαν τὰ βάθρα· τότε εἰσελθὼν ὁ πραιπόσιτος δηλοῖ τῷ βασιλεῖ, ὡς ὅτι ἅπαντα ἕτοιμά ἐστιν· ὁ δὲ βασιλεὺς κατέρχεται διὰ τῆς λιθίνης σκάλας, κατερχόμενος δὲ λέγει τῷ πραιποσίτῳ· "Δὸς μεταστάσιμον" κἀκεῖνος λέγει μεγάλως· "Μεταστάσιμον" εἰσέρχεται δὲ ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, καὶ προσκαλεσάμενος ὁ πραιπόσιτος τοὺς βεστήτορας, εἰσέρχονται καὶ περιβάλλουσιν τὴν χλανίδα τῷ βασιλεῖ, εἰπόντος δὲ τοῦ πραιποσίτου· "Κελεύσατε" ἐξέρχονται οἱ βεστήτορες ἀπὸ τοῦ κοιτῶνος, καὶ στεφθεὶς ὑπὸ τοῦ πραιποσίτου ὁ βασιλεὺς ἐξέρχεται ἀπὸ τοῦ κοιτῶνος, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, στὰς δὲ εἰς τὸ στενόν, νεύει τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος τῷ ὀστιαρίῳ, καὶ ὁ ὀστιάριος εἰσάγει τοὺς πατρικίους, τὸ δὲ βῆλον τῆς πύλης ἐκείνης σιλεντιάριος ποιεῖ. Εἰσελθόντες δὲ ἔσω οἱ πατρίκιοι μετὰ καὶ τῶν στρατη 2.114 γῶν, πίπτουσιν, καὶ ἀναστάντων αὐτῶν, νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ λέγει μεγάλως· "Κελεύσατε." Ἀπὸ δὲ τῶν ἐκεῖσε δηριγευόμενος ὁ βασιλεύς, ἐλθὼν ἵσταται ἐν τῷ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἀριστᾷ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, καὶ εἰσελθόντες σιλεντιάριοι τρεῖς ἢ καὶ τέσσαρες, οἱ μὲν τρεῖς διέρχονται ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τῆς δοχῆς ὄπισθεν, ὁ δὲ ἕτερος ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ. Λαβὼν δὲ νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, δίδωσιν νεῦμα τῷ σιλεντιαρίῳ, ὁ δὲ σιλεντιάριος ἀπέρχεται ἐν τῷ βήλῳ, καὶ λέγει μεγάλως· "Λεβά" καὶ εἰσάγει τὸν τῆς καταστάσεως, καὶ ἵσταται μέσον τῆς δοχῆς. Λαβὼν δὲ πάλιν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ μαγίστρῳ, μὴ ὄντος δὲ μαγίστρου, νεύει τῷ κοιαίστωρι. Ἰστέον δὲ ὅτι, εἰ μὲν ὁ ὕπαρχος τοῦ πραιτωρίου καὶ ὁ κοιαίστωρ οὐκ εἰσὶν πατρίκιοι, πρὸ τῆς συγκλήτου ἴδιον βῆλον εἰσέρχονται· λαβὼν γὰρ νεῦμα ὁ μάγιστρος, νεύει λέγων τῷ τῆς καταστάσεως· "Κόμητες" κἀκεῖνος ἀπελθὼν λέγει· "Λεβά." Καὶ εἰσέρχονται οἱ τῆς συγκλήτου, προσκυνήσαντες δὲ ἵστανται ἕκαστος αὐτῶν ἐν τῇ τάξει αὐτῶν· εἶτα νεύει πάλιν ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος τῷ μαγίστρῳ, ὁ δὲ μάγιστρος νεύει τὸ δεύτερον τῷ τῆς καταστάσεως, λέγων· "Προφέκτωρ·" κἀκεῖνος εἰς τὸ βῆλον ἀπελθὼν λέγει. "Λεβά" καὶ εἰσέρχεται ὁ ἀπὸ ἐπάρχων· προσκυνήσας δὲ καὶ αὐτός, ἵσταται ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ. Εἶτα νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ εὐθέως κατασχὼν ὁ τῆς καταστάσεως τὸ ἄκρον τῆς χλανίδος τοῦ βασιλέως καὶ ποιήσας ῥωσθέλιον, ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ, ὅπως ἀνελθὼν ἐν τῷ σένζῳ, σφραγίσῃ μετ' αὐτοῦ τὸν λαὸν κατὰ συνήθειαν. Δηριγευόμενος δέ, ὡς προείρηται, ὑπ' αὐτῶν πάντων ὁ βασιλεύς, ἐξέρχεται καὶ 2.115 ἀνέρχεται ἐν τῷ Καθίσματι, καὶ στὰς ἔμπροσθεν τοῦ σένζου, σφραγίζει τὸν λαὸν ἐκ γʹ, πρῶτον μὲν μέσον, δεύτερον τὸν τοῦ Βενέτου δῆμον, τρίτον τὸν τοῦ Πρασίνου, καὶ καθέζεται ἐπὶ τοῦ σένζου. Μετὰ δὲ τὴν συμπλήρωσιν τῆς εὐφημίας τοῦ δήμου καὶ τῶν στρατευμάτων νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ· ὁ δὲ πραιπόσιτος ἐξελθὼν ἔξω τοῦ Καθίσματος, ἵσταται ἐπάνω τῶν βάθρων, καὶ προσκαλεῖται τοὺς πατρικίους τούς τε στρατηγοὺς τοὺς κατὰ συνήθειαν ἐκτελοῦντας προσκύνησιν, καὶ εἰσελθόντες. κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν ἐν τῷ Καθίσματι, προσκυνοῦσι τῷ βασιλεῖ, καὶ ἐξέρχονται ὑπερευχόμενοι, καὶ ἵστανται ὑποκάτω τῶν βάθρων ἔμπροσθεν τῆς μεγάλης πύλης. Καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν πάντων, λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, ἐξελθὼν ἵσταται πάλιν ἐπάνω τῶν βάθρων, καὶ νεύει τοῖς τὴν προσκύνησιν τελέσασι, ὅπως ἀπέλθωσι ἐν ταῖς αὐτῶν τάξεσιν ἐν τοῖς σκαμνίοις. Τελεσθέντων δὲ τῶν δʹ βαΐων, ἀνίσταται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ σένζου, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ οἱ στρατηγοὶ ἵστανται ἐν τῷ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἀριστᾷ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ὁ βασιλεύς, ἔνθεν κἀκεῖσε,
99
καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται, αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ εἰσελθόντος τοῦ βασιλέως εἰς τὸν κοιτῶνα αὐτοῦ, λαμβάνει ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, καὶ εἰσελθόντες οἱ βεστήτορες ἀπὸ κελεύσεως, λαμβάνουσι τὴν χλανίδα, καὶ ἐξέρχονται· εἶθ' οὕτως ἐξέρχεται ὁ βασιλεύς, καὶ καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης μετὰ καὶ φίλων, ὧν κελεύει, καὶ ἀναστὰς ἀπὸ τοῦ κλητωρίου ὁ βασιλεὺς καὶ μικρὸν ἀναπαύσας ἐκδέχεται, μέχρις ἂν τὰ πάντα ἑτοιμασθῶσιν ἐν τῷ Ἱππικῷ. 2.116 Περὶ τοῦ δειλινοῦ ἱπποδρομίου. Εἶτα εἰσελθὼν ὁ τῆς καταστάσεως δηλοῖ τῷ πραιποσίτῳ ὡς ὅτι ἅπαντα ἕτοιμά ἐστιν, καὶ ὁ πραιπόσιτος δηλοῖ τῷ βασιλεῖ· ὁ δὲ βασιλεὺς διέρχεται διὰ τῆς λιθίνης σκάλας, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, καὶ περιβάλλεται τὴν χλανίδα αὐτοῦ καὶ τὸ στέμμα κατὰ τὸ εἰωθός, καὶ δηριγευόμενος ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται διὰ τοῦ στενοῦ τρικλίνου. Καὶ ἐξέρχεται ἐν τῷ μεγάλῳ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἀριστᾷ, καὶ στὰς ἐκεῖσε ἅμα τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, νεύει τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ ὀστιαρίῳ, καὶ εἰσάγει πατρικίους καὶ στρατηγούς, καὶ προσκυνησάντων τὸν βασιλέα, λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ εὐθέως ἐξελθόντες ἔξω τῆς πύλης οἵ τε πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ μετὰ τῆς συγκλήτου, ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε. Καὶ τοῦ βασιλέως ἑστῶτος ἐν τῇ πύλῃ, πίπτουσιν οἱ προειρημένοι ἅπαντες, καὶ ἀναστάντων, λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, καὶ νεύει τῷ τῆς καταστάσεως, κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε" αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα. Ἀπὸ δὲ τῶν ἐκεῖσε δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, ἀνέρχεται ἐν τῷ καθίσματι μετὰ τῶν τοῦ κουβουκλείου ἀρχόντων καὶ δύο μαγλαβιτῶν σπαθαρίων βασταζόντων τὰ διστράλια φορούντων καὶ τὰ σπαθία αὐτῶν, ὡς ἐν ἑκάστῳ ἱπποδρομίῳ εἰώθασι ποιεῖν. Καὶ ἀνελθὼν ἐν τῷ σένζῳ ὁ βασιλεὺς καὶ σφραγίσας τὸν λαὸν ἐκ τρίτου, καθέζεται, καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς εὐφημίας τοῦ λαοῦ ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως, καὶ νεύει τοῖς πατρικίοις καὶ στρατηγοῖς, καὶ ἀπέρχεται ἕκαστος ἐν τῇ αὐτοῦ τάξει τε καὶ καθέδρᾳ, δείλης γὰρ ἐν τῇ τοιαύτῃ τάξει ἐξέρχεται 2.117 ὁ βασιλεύς, καὶ οὐχὶ ὡς τὸ πρωΐ. Τελεσθέντων δὲ τῶν τεσσάρων βαΐων, ἀνίσταται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ σένζου, τῶν πατρικίων καὶ στρατηγῶν ἑστώτων ἐν τῷ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἀριστᾷ, ἔνθεν κἀκεῖσε, καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται μέσον αὐτῶν· αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ διελθὼν διὰ τοῦ στενοῦ τρικλίνου, εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, καὶ ἀπαλλάξας τήν τε χλανίδα καὶ τὸ στέμμα κατὰ τὸ σύνηθες, περιβάλλεται σαγίον, καὶ κατέρχεται διὰ τοῦ μυστικοῦ κοχλιοῦ, καὶ διέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως καὶ τῆς Ἀψίδος καὶ τοῦ Τρικόγχου. Δηριγεύεται δὲ ὑπὸ πάντων τοῦ κουβουκλείου, ἑστώτων τῶν τε πρωτοσπαθαρίων καὶ τῶν μαγλαβιτῶν ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τοῦ Τρικόγχου ἔμπροσθεν τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου. Καὶ διέρχεταιὁ βασιλεύς, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν προειρημένων, διὰ τοῦ αὐτοῦ ἡμικυκλίου, αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα, καὶ διελθὼν διὰ τῆς γανωτῆς πύλης τοῦ μονοθύρου καὶ διὰ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων Μʹ, εἰσέρχεται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ, καὶ ὑπερευξάμενοι μεγάλως οἱ τοῦ κουβουκλείου ἅπαντες τό, "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους" ἐξέρχονται, καὶ ἀπέρχονται ἕκαστος αὐτῶν ἐν τῷ ἰδίῳ αὐτοῦ οἴκῳ. 2.118 ΟΗ (ΞΘʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, ἱππικοῦ ἀγομένου τοῦ καταλόγου. Προσκαλοῦνται οἱ δεσπόται τοῖς πραιποσίτοις, κελεύοντες δοθῆναι τὸ βηλάριν, ἤτοι κρεμάσαι τὸ πάνιν. Ὁ δὲ πραιπόσιτος ἐξελθών, λέγει τῷ θεσσαρίῳ· "Ἄπελθε, βάλε ἄνω." Ὁ δὲ ἐξερχόμενος ἔρχεται εἰς τὸ στάμα, ἤγουν εἰς τὸ Π, καὶ κατασφραγίζων, ποιεῖ τρεῖς σταυρούς, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε ἀπέρχεται εἰς τὸ δεύτερον κριτάριν, κἀκεῖσε ὁμοίως κατασφραγίζει τρίτον ἐπὶ τὰς θύρας, καὶ λέγει τρίτον μεγάλῃ φωνῇ· "Ἄπελθε, βάλε ἄνω" καὶ εὐθέως ὁ κουστωδιάρις κρεμᾷ τὸ βῆλον ἄνω, καὶ ὁ μαγγανάρις ἱστᾷ τὰ κάγκελλα. Ὁ δὲ θεσσάριος ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε κατερχόμενος ἀπέρχεται εἰς τὸν στάβλον, καὶ ἵσταται εἰς τὴν φλιὰν τοῦ μεγάλου πυλῶνος καὶ λέγει μικρᾷ τῇ φωνῇ· "Δεῦτε ἔμπροσθεν, παιδία, χαίρετε, ἄγετε" καὶ ἀνταποκρίνονται λέγοντες μεγάλῃ φωνῇ πάντες οἱ σταβλησιανοί. "Χαίρετε." Εἶτα λέγει ὁ θεωρητής· "Θεοῦ τὴν νίκην ἔχῃ." Εἶτα οἱ σταβλησιανοί· "Τὸ πρόσωπόν σου, Οὐράνιε·" (οἱ Πράσινοι· Ὀλύμπιε.) Ὁμοίως εὐφημοῦσιντὸν τοῦ Λευκοῦ, οἱ δὲ Πράσινοι τὸν
100
τοῦ Ῥουσίου. Καὶ πάλιν λέγει ὁ θεωρητὴς φωνῇ μεγάλῃ· "Ἅγιε, Τρισάγιε" καὶ ἀποκρίνονται πάντες καὶ λέγουσιν· "Νίκη εἰς τὸ 2.119 Βένετον·" (οἱ Πράσινοι· εἰς τὸ Πράσινον.) Ὁ θεωρητής· "Δέσποινα Θεοτόκε·" ὁ λαός· "Νίκη εἰς τὸ Βένετον·" (οἱ Πράσινοι· εἰς τὸ Πράσινον.) Ὁ θεωρητής· "Τοῦ σταυροῦ ἡ δύναμις·" ὁ λαός· "Νίκη εἰς τὸ Βένετον·" (οἱ Πράσινοι· εἰς τὸ Πράσινον.) Ὁ θεωρητής· "Θεοῦ τὴν νίκην ἔχῃ τὸ πρόσωπόν σου, Οὐράνιε·" (οἱ Πράσινοι· Ὀλύμπιε.) Ὁμοίως τὸν φακτιονάριον εὐφημοῦσι καὶ τὸν μικροπανίτην. Μετὰ δὲ τὸ πληρωθῆναι τὰς εὐφημίας εἰσερχόμενος ὁ θεσσάριος λαμβάνει λόγῳ συνηθείας αὐτοῦ κριθῆς ταγάρια γʹ κουμολάτα καὶ χορταρίου δέματα γʹ, καὶ εὐθέως ἀναχωρεῖ, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὸν τοῦ Πρασίνου στάβλον, κἀκεῖσε τὰ ὅμοια ἐκτελῶν, εὐθέως δὲ λέγουσιν οἱ ἡνίοχοι· "Νικήσατε τὰς θύρας"· τουτέστιν, "Ἀσφαλίσατε". Καὶ τούτου γενομένου, ἵστανται οἱ δύο ἡνίοχοι καὶ οἱ δύο μαΐστορες καὶ οἱ δύο θεωρηταί, καὶ ἐπιτρέπουσι τοὺς σταβλησιανούς, καὶ ἐκβάλλουσιν ἕνα ἕκαστον ἵππον εἰς τὸ μέσον τοῦ στάβλου ἀπὸ τοῦ πρώτου ἕως τοῦ ἐσχάτου, καὶ θεωροῦσιν ἀμφότεροι τὸ σώσιππον. Δείλης δὲ προέρχονται οἱ θεωρηταὶ μετὰ τῶν βηγαρίων εἰς τοὺς οἴκους τῶν κρατούντων ἡνιόχων, καὶ ἀμφότεροι, οἵ τε ἡνίοχοι καὶ οἱ βηγάριοι καὶ οἱ θεωρηταί, ἔρχονται εἰς τὸ ὀρνατόριον. Μετὰ δὲ τὸ προελθεῖν τοὺς ἡνιόχους ἀνέρχεται ὁ δήμαρχος μετὰ ὀλίγων δημοτῶν καὶ τῶν λοιπῶν φυλητῶν, καὶ συναθροιζόμενοι πάντες ἀντιβάλλουσι πρὸς ἀλλήλους τὰ κάγκελλα καὶ τοὺς ἵππους. Οἱ δὲ ὀφφικιάλιοι κράζουσι τοὺς θεωρητάς, ἵνα πειράσωσιν τὰ κάγκελλα καὶ τοὺς ἵππους· μετὰ δὲ τὸ πειράσαι τούτους τὰ κάγκελλα ὁ μαγγανάριος ἀνοίγει πάντα, ἐπείγοντος δὲ τοῦ τριβούνου, κατέρχονται οἵ τε ἡνίοχοι καὶ οἱ βηγάριοι καὶ οἱ θεωρηταὶ καὶ ὁ ἐπιστάτης, καὶ εἰσέρχονται ἀμφότεροι εἰς τὸ τριβουνάλιον.
2.120 Περὶ τῆς ὄρνας, πῶς δεῖ κυλίειν. Ἰστέον ὅτι ἡ ὄρνα ἵσταται ἐν τῷ μέσῳ τοῦ τριβουναλίου, καὶ ὁ φακτιονάρις τιθεῖ εἰς τὸ φατνίον τῆς ὄρνας τὰ δύο σφαιρία τοῦ μέρους αὐτοῦ ἐπὶ τὸν τόπον τὸν ἴδιον, ἔνθα καὶ κάθηται, ὁμοίως τοῦτο ποιεῖ καὶ ὁ τοῦ ἑτέρου μέρους φακτιονάρις· εἰς δὲ τὸ μέσον καθέζεται ἐκ προσώπου τοῦ πραιποσίτου σιλεντιάριος, δεύτερος μετ' ἐκεῖνον ὁ τριβοῦνος, τρίτος ὁ κούρσωρ, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ ἀκτουαρίου, τέταρτος ὁ βασιλικὸς κομβινογράφος, καὶ ὄπισθεν τῆς ὄρνας δύο κομβινογράφοι, εἷς Βενέτου καὶ εἷς Πρασίνου, ὄπισθεν δὲ τῶν τοιούτων κομβινογράφων παρίστανται οἱ ὀφφικιάλιοι. Οἱ δὲ ἡνίοχοι ἐκ πλαγίων καθέζονται, δύο ἔνθεν καὶ δύο ἐκεῖθεν, καὶ μετ' αὐτῶν οἱ ἐπιστάται. Εἶτα φέρουσιν ἀμφότεροι θεωρητὴν ἕνα, οἷον μέρος ἔχει προτίμησιν, ἵνα κυλίσῃ, τοῦ δὲ ἱσταμένου ἐν τῷ μέσῳ, λαμβάνει γνώμην τῶν δʹ, καὶ λέγει· "Πῶς κελεύετε; ἱππάρια τὰ προζεύξαντα καὶ γνωριζόμενα ἕως ὅτου ἔχετε, καὶ ἔχομεν." Καὶ συνταξάμενος ὁ θεωρητής, λέγει πρὸς τοὺς ἡνιόχους· "Πῶς κελεύετε;" καὶ εὐθέως αἴρει τὰ σφαιρία ἀπὸ τοῦ φατνίου, καὶ βάλλει αὐτὰ εἰς τὴν ὄρναν καὶ κυλίει τρίτον, καὶ οἷον ἂν χαλάσῃ σφαιρὶν ἐξέρχεται, καὶ εὐθέως ὁρίζουσιν, καὶ ὀνομάζουσιν ἀμφότεροι τοὺς ἀριστεροὺς τῶν δʹ βαΐων, καὶ στοιχοῦντες ἐκβαίνουσιν, καὶ ἀνέρχονται εἰς τὸ ἀρματούριν, καὶ ἀντιβάλλοντες πρὸς ἀλλήλους στοιχοῦσι τὰς τρίγας, τῶν θεωρητῶν ἀμφοτέρων ἀπερχομένων καὶ ἐρχομένων, μετὰ τοῦ βασιλικοῦ κομβινογράφου ἀποστοιχοῦσιν τὰ βαΐα ὅλα. Καὶ τῇ ἕωθεν ἀνέρχονται οἱ δήμαρχοι ἐν τῷ μεγάλῳ τρικλίνῳ τοῦ Κυαιστωρίου, καὶ δίδοται ἐκεῖσε τὸ πέρατον, καὶ εἰ 2.121 ἔχουσίν τι πρὸς ἀλλήλους οἱ δήμαρχοι, λαμβάνουσιν ἐκεῖσε δίκην κατενώπιον τῶν πραιποσίτων, καὶ ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε κατέρχονται οἱ δύο δήμαρχοι, ἕκαστος εἰς τὴν ἰδίαν διασφαγήν, καὶ σφραγίζει ἕκαστος τὸν ἴδιον δῆμον ἀνὰ τριῶν σταυρῶν. Καὶ λέγει ὁ λαὸς ἀπὸ τοῦ δήμου· "Ἔς ἃ οἱ ἔς, Κύρι, χαῖρε ὅλη ἡμέρα σήμερον, καλή σου ἡμέρα γίνεται." Καὶ εὐθέως λέγουσιν οἱ κράκται ἑκάστου δήμου ἀπὸ φθογγῆς· "Καλῶς ἦλθεν θεοστέπτων ὁ δοῦλος· καλῶς ἦλθεν προβολὴ εὐεργετῶν· καλῶς ἦλθεν ὁ πρωτοσπαθάριος, τῶν δεσποτῶν ὁ ὑπήκοος." Τῶν δὲ δημάρχων ἀνερχομένων πρὸς τοὺς ἰδίους δήμους, ἀπάρχεται ὁ λαὸς ἑκάστου δήμου ἀπελατικὸν ἦχ. π. δʹ. "Οἱ τὴν ἀξίαν θεόθεν ἀξιοδότως λαβόντες, θεοστεφεῖς εὐεργέται. ὡς προσφιλέστατον
101
καὶ οἰκειοπόθητον δοῦλόν σε ἐδόξασαν σήμερον ἐν ὑπερτέραις ἀξίαις πρωτοσπαθάριον ἔντιμον καὶ δήμαρχον ἐπαξίως, ὅπως σὺ εὐτυχήσῃς νικητικῶς, ὁ δεῖνα ἠγαπημένε, τὸν χρυσιοβένετον δῆμον," (οἱ Πράσινοι· χρυσιοπράσινον.) Καὶ ὅτε ἀνέλθῃ ἕκαστος τῶν δημάρχων εἰς τὸν ἴδιον δῆμον, λέγουσιν οἱ κράκται ἑκάστου δήμου· "Καλὴν ἡμέραν ποιήσωμεν οἱ Βένετοι μετὰ τοῦ δημάρχου·" οἱ Πράσινοι ὁμοίως· καὶ εὐθέως λέγουσιν τριαδικόν· "Τριάδα ὑμνήσωμεν οἱ Βένετοι, (οἱ Πράσινοι) τὸν Δεσπότην τοῦ παντὸς καὶ Θεὸν ἡμῶν, μίαν ἀδιαίρετον Θεότητα, τὴν τρισυπόστατον ἐξουσίαν, καὶ δύναμιν πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ὑπάρχουσαν, καὶ εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας διαμένουσαν, φῶς ὑπάρχει τρισήλιον, δι' οὗ καὶ ὁ κόσμος φωτίζεται· Θεὸν ἐπουράνιον δοξάζωμεν τὸν ἐκ τῆς Παρθένου ἡμῖν ἀνατείλαντα· φύσει γὰρ ὑπάρχων φιλάνθρωπος, ἄνθρωπος γενέσθαι κατηξίωσεν, τὸν προπάτορα ῥυσάμενος τοῦ ἀρχαίου παραπτώματος, καὶ κόσμον ὅλον ἠλέησεν. Δόξα τῇ αὐτοῦ ἀγαθότητι." 2.122 Καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα τοὺς βασιλεῖς τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Τὰς Αὐγούστας βοήθησον, ὁ ἐν Τριάδι ὑμνούμενος." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Τοὺς πορφυρογεννήτους φύλαξον, ὁ ἐν οὐρανοῖς δοξαζόμενος." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Αὔξῃ τὸ βασίλειον, αὔξῃ καὶ τὸ Βένετον·" Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Καὶ τρισαγιάζοντος τοῦ ὀργάνου, λέγουσιν οἱ κράκται· "Τρισάγιε, βοήθησον τοὺς δεσπότας." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Τρισάγιε." Οἱ κράκται· "Καὶ σὺ αὐτοὺς θεράπευσον ἐπὶ πᾶσι," καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "πλεονάζων τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνους," Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "σὺν Αὐγούσταις εὐσεβέσι φιλοθέοις." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ· Οἱ κράκται· "Καὶ Βενέτων τῶν γνησίων ὑμῶν δούλων." Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ· Οἱ κράκται· "Ἐς, ἅγιε, τρισάγιε, τοὺς δεσπότας φύλαξον." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται. "Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὰς Αὐγούστας σκέπασον." Ὁ λαὸς· "Οἱ ἔς, πνεῦμα τὸ πανάγιον." Οἱ κράκται· "Μήτηρ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, τοὺς πορφυρογεννήτους φύλαξον." Ὁ λαὸς· "Οἱ ἔς, Μήτηρ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν." Οἱ κράκται· "Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν." Ὁ λαὸς· "Οἱ ἔς, Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν." Τῶν δὲ δεσποτῶν τὰ εἰωθότα τῆς τάξεως πραττόντων καὶ μελλόντων ἀνιέναι ἐπὶ τοῦ Καθίσματος, ποιεῖ ὁ ἀκτουάριος τὸ αἴσιον, καὶ εἰ μὲν ἔχει ὁ Βένετος προτίμησιν, λέγουσιν οἱ τούτων κράκται· "Ἀνάτειλον, ἡ ἐκλογὴ λεία·" εἰ δὲ οἱ Πράσινοι, λέγουσιν· "Ἀνάτειλον, ἡ ἐκλογὴ τῆς Τριάδος." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἀνάτειλον." Οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα Αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ "Ἀνάτειλον." Οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον οἱ 2.123 θεράποντες τοῦ Κυρίου." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἀνάτειλον." Οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον οἱ θεόστεπτοι δεσπόται σὺν ταῖς Αὐγούσταις." Ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Ἀνάτειλον." Καὶ εἶθ'οὕτως λέγουσιν ἀπελατικὸν δρομικὸν ἦχ. π. αʹ. "Τὸ θεοπρόβλητον κράτος τῆς ὑμετέρας δυάδος, ὁ δεῖνα αὐτοκράτωρ καὶ ὁ δεῖνα ἡ δόξα τῆς πορφύρας, ἐκλάμψατε ἐπὶ δούλους γνησίους, εὐφραίνοντες, δεσπόται, τὸν λαὸν ὑμῶν." Καὶ πάλιν λέγουσιν οἱ κράκται "Ἀνάτειλον, τὸ ὀρθόδοξον κράτος." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ. "Ἀνάτειλον." Οἱ κράκται. "Ἀνάτειλον, τῶν Ῥωμαίων ὁ πόθος." Ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Ἀνάτειλον." Οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον ἡ χαρὰ ἡμῶν καὶ δόξα." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἀνάτειλον·" Οἱ κράκται· "Ἀνάτειλον ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἀνάτειλον. Τῶν δὲ δεσποτῶν ἀνιόντων ἐπὶ τοῦ Καθίσματος καὶ ἱσταμένων ἔμπροσθεν τοῦ σένζου, κατασφραγίζουσιν μετὰ τὸ ἄκρον τῶν χλανιδίων αὐτῶν, πρῶτον μὲν μέσον, ἤγουν τὸ μεσοδήμιν, ἔπειτα τὸν τοῦ Βενέτου δῆμον, εἶθ' οὕτως τὸν τοῦ Πρασίνου, καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν σφραγιζόντων, λέγουσιν οἱ δῆμοι· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος." Οἱ κράκται·"Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα φιλόχριστοι, ἐν Θεῷ νικᾶτε." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Καὶ οἷον μέρος ἔχει προτίμησιν οἱ τούτου κράκται λέγουσιν· "Οὐράνιε" καὶ ὁ ἀντίς· "Στέψον νίκαις τοὺς βασιλεῖς ἡμῶν." Καὶ ὁ ἀντίς· "Τούτους συμβασίλευσον." Καὶ ὁ ἀντίς· "Ἡ ἐξουσία ἡ ἄνω." Καὶ ὁ ἀντίς· "Κοσμοπόθητοι." Καὶ ὁ ἀντίς· "Μιμήσασθε Θεοῦ φιλανθρωπίαν." Οἱ Πράσινοι· "Τὴν ἄνωθεν ἐξουσίαν." Καὶ ὁ ἀντίς· "Ἡμεῖς δέ, ὦ στρατόπεδα, πῶς τροπώσωμεν πολεμίους;" Οἱ Πράσινοι· "Τοῦ στέψαντος τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων Θεοῦ φυλάττοντος τὴν πίστιν καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην δεσποτῶν." Καὶ λέγουσιν οἱ 2.124 κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, τὸ πρόβλημα τῆς Τριάδος." Οἱ
102
Πράσινοι· "Ἡ ἐκλογὴ τῆς Τριάδος." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόι." Οἱ Πράσινοι "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Καὶ πάλιν λέγουσιν οἱ κράκται· "Πόσην χαρὰν ἔχει ἡ πολιτεία ὅτι βλέπει τοὺς ἰδίους δεσπότας." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλὴν χαρὰν ἔχει ἡ πολιτεία." Οἱ κράκται· "Ὑμεῖς ὑπάρχετε ἡ χαρὰ τῶν Ῥωμαίων." Ὁλαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Ὑμεῖς ὑπάρχετε ὁ πόθος τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Καὶ οἷονμέρος ἔχει προτίμησιν, λέγουσιν οἱ τούτου κράκται· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα φιλόχριστοι, ἐν Θεῷ νικᾶτε." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· τὸ αὐτὸ λέγει καὶ ὁ ἀντὶς δῆμος, ὁμοίως καὶ ὁ τοῦ Λευκοῦ καὶ ὁ τοῦ Ῥουσίου καὶ ἀποκρίνονται ἀμφότεροι οἱ δῆμοι καὶ λέγουσιν· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα Αὔγουστοι τούμβικας." Καὶ εἰ μὲν ἔχει ὁ Βένετος προτίμησιν, λέγουσιν οἱ τούτου κράκται· "Οἱ τῆς συγκλήτου, ἐγείρεσθε· τοὺς δεσπότας εὐξώμεθα." Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Εἰ δὲ ἔχει ὁ Πράσινος τὴν προτίμησιν, λέγουσιν οἱ κράκται· "Οἱ τῶν πεδατουρῶν, ἐγείρεσθε· τοὺς δεσπότας εὐξώμεθα." Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ἔς, τῶν φιλούντων ἡμᾶς πολλὰ τὰ ἔτη" καὶ πάλιν· "τῶν δὲ μισούντων ἡμᾶς κακὰ τὰ ἔτη." Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Ταῦτα δὲ λέγουσιν καὶ οἱ λοιποὶ δῆμοι καὶ ἀποκρίνονται πάντες καὶ λέγουσιν· "Ἀπάγξεται ὡς ὁ Ἰούδας ὁ μὴ φιλῶν τοὺς ἰδίους δεσπότας." Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ καὶ εὐθέως αὐλεῖ τὸ ὄργανον καὶ οἷον μέρος ἔχει προτί 2.125 μησιν, λέγει φωνὴν ἀπὸ κρακτῶν ἦχ. πλ. δʹ· "Εὐχαριστοῦμέν σοι, Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, τῷ διασκεδάζοντι βουλὰς ἐθνῶν καὶ συντρίβοντι πολεμίους, ὅτι ἐμεγάλυνας τὰ θαυμάσιά σου ἐπὶ τὸν λαόν σου, δυνατέ. Τοὺς γὰρ ἐχθροὺς ἡμῶν ὑποτάξας ἐν τῇ δυνάμει σου, ὕψωσας τὸ κέρας τῶν πιστῶν βασιλέων ἡμῶν πρεσβείαις τῆς τεκούσης σε, ὡς μόνος πολυέλεος." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγουσιν οἱ κράκται τὸ ἰχάδιν· "Νανάϊα." Ὁ λαός· "Δοξάζομέν σε, Χριστέ," Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "Βασιλεῦ τῶν αἰώνων," Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "Μονογενῆ Λόγε τοῦ Πατρός" Οἱ κράκται· "Ἀνανάϊα." Ὁ λαός· "ὅτι ἐπεσκέψω καὶ ἐφώτισας" Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "τὸν λαόν σου" Οἱ κράκται· "Ἅγια." Ὁ λαός· "καὶ ἐν τῇ δυνάμει σου ἀπήλλαξας ἡμᾶς" Οἱ κράκται· "Νανάϊα." Ὁ λαός· "καὶ προσήγαγες ἡμᾶς" Οἱ κράκται· "Νανάϊα." Ὁ λαός· "τῷ Θεῷ καὶ Πατρί" Οἱ κράκται· "Ἀνανάϊα." Ὁ λαός·"μεσιτείᾳ" Οἱ κράκται· "Ἀνανάϊα." Ὁ λαός· "τῶν πιστῶν βασιλέων ἡμῶν" Οἱ κράκται· "Ἀνανάϊα." Ὁ λαός· "ὡς μόνος παντοδύναμος." Καὶ εἶθ' οὕτως, λέγει ὁ λαὸς ἅπας· "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν." Ἰστέον ὅτι τὰ αὐτὰ λέγει καὶ ὁ ἀντὶς δῆμος. Καὶ πάλιν ὁ ἔχων προτίμησιν λέγει· "Υἱέ" καὶ ὁ ἀντίς· "Θεοῦ." Καὶ ὁ ἀντίς· "Νίκη," γʹ. Καὶ εἶθ' οὕτως λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἅγιε, τρισάγιε, ζωὴν καὶ δόξαν δὸς αὐτοῖς." Καὶ πάλιν ὁ ἔχων προτίμησιν λέγει· "Ὁ βοηθῶν τοὺς δεσπότας" καὶ ὁ ἀντίς· "Εἷς ὁ Θεός." Καὶ ὁ ἀντίς· "Σὺ αὐτοὺς σῶσον" καὶ ἄλλος· "Ναί, Κύριε." Ὁμοίως καὶ οἱ μικροὶ δῆμοι τὰ αὐτὰ λέγουσιν· καὶ ἀποκρίνονται οἱ τῶν μεγάλων δήμων, καὶ λέγουσιν ἐκ γʹ· "Τοὺς χρόνους αὐτῶν πλήθυνον." Εἶθ' οὕτως λέγονται τὰ τριλέξια καὶ τὰ 2.126 τετράλεκτα τὰ τῇ ἑορτῇ ἁρμόζοντα, δι' ἣν καὶ τὸ ἱπποδρόμιον ἐγεγόνει. Ἄκτα ἐπὶ νίκῃ τῶν ἡνιόχων. Λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἤλθετε, θεοστέπτων οἱ δοῦλοι." Καὶ ὁ λαὸς γʹ· "Καλῶς ἤλθετε." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἤλθετε, προβολὴ εὐεργετῶν." Καὶ ὁ λαὸς γʹ· "Καλῶς ἤλθετε." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, Οὐράνιε, μετὰ νίκης." (Οἱ Πράσινοι· Ὀλύμπιε.) Καὶ ὁ λαὸς γʹ· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, Ἱκάσιε νικήσας." (Οἱ Πράσινοι· Ἀνατέλλων.) Ὁ λαὸςγʹ· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Τὰ ἴσα αἰτούμεθα τῆς ἐκ Θεοῦ νίκης ὑμῶν." Οἱ Πράσινοι· "Τοῦτό ἐστιν ἐκ Θεοῦ νικῆσαι." Ὁ λαὸς γʹ· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Καὶ ὅτε λαμβάνουσιν οἱ ἡνίοχοι τὰ ἔπαθλα λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ἡ ἔνθεος βασιλεία." Οἱ Πράσινοι· "Ἡ ἐκλογὴ τῆς Τριάδος." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ·"Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Ὁ λαὸς γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα Αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ δεσπόται σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Βένετοι· Τὰ
103
τρία τῷ Οὐρανίῳ." (Οἱ Πράσινοι· Τῷ Ὀλυμπίῳ.) Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας 2.127 Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Τὰ ἴσα, δεσπόται, τῆς νίκης ὑμῶν." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ. "Κύριε σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τὸ πλοῦτος τῶν ὑπηκόων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε σῶσον." Οἱ κράκται· "Τὰ ἴσα, δεσπόται, τὰ τῆς συγκλήτου." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Τὰς νίκας ὑμῶν πληθύνει ὁ θεῖος Λόγος." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Ἡ σύγκλητος φιλεῖ ὑμᾶς ἐν ὁμονοίᾳ." Ὁλαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Τὰ ἴσα, δεσπόται, τῆς νίκης ὑμῶν κατὰ βαρβάρων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ ἐχθροὶ ὑμῶν ἀπολοῦνται θεοκρίτως. Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱκράκται· "Τὰ ἴσα, δεσπόται, τῶν στρατοπέδων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Καὶ σὺν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ὑμᾶς συνεργήσῃ." Ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Τὰ ἴσα, δεσπόται, τοῦ λαοῦ ὑμῶν." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Ἀπέλθατε καὶ εὔξασθε τοὺς ἰδίους δεσπότας." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Καὶ μετὰ τὸ ἀπευχαριστῆσαι τοὺς δεσπότας ἀναβαίνουσιν οἱ ἡνίοχοι εἰς τὸ ὄχημα καὶ λέγουσιν οἱ κράκται ἀπὸ φθογγῆς· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγουσιν τὸν χορευτικὸν ἦχ. δʹ· "Δόξα τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὅτι δεδόξασται· μόνῳ τῷ ποιητῇ τῶν ἁπάντων καὶ χορηγῷ τοῦ ἐλέους ἁγιάζωμεν τὰ χείλη, ὑμᾶς ἀνευφημοῦντες, μέγιστοι εὐεργέται, αὐτοκράτορες Ῥωμαίων. Ἀληθῶς γὰρ ἐν ὑμῖν οἱ πιστεύοντες τὰ ἀγαθὰ καθορῶσιν." Ἄλλος· "Τίς ἔσχεν εὐεργέτας ἀγαθοποιοὺς τοιούτους, φυλάττοντας πᾶσι τὸ δίκαιον ἀνθρώποις καὶ ἀνεγείραντας Βενέτων εὐτυχίαν; Δαβὶδ σὲ ἔχομεν, 2.128 ἠγαπημένε, οὗ οὐχ εὑρήσει τὸν ὅμοιόν σου μετὰ σὲ ἡ πολιτεία." Ἄλλος· "Ἡ χαρὰ εἰς τὸ Βένετον ἐπιλάμπει, ὅτε ἀνατέλλει τὸ θεοπρόβλητον ἄνθος, ὡς οἰκείους περιθάλπον τοὺς Βενέτους· τοῦτο γὰρ κέκτηται ἡ πολιτεία εἰς εὐτυχίαν καὶ δόξαν τῆς βασιλείας." Ἄλλος· "Ὅτε νικᾷ ὁ δῆμος οὗτος, ὁ βασιλεὺς ἐν πολέμοις σὺν τῷ στρατῷ εὐτυχεῖ ταῖς νίκαις, καὶ ἐν τῇ πόλει Ῥωμαίων ὑπεραύξει ἡ εὐθηνία. Διὸ αἰτοῦμεν τὸ Θεῖον, εἰς τοὺς αἰῶνας ἔχειν τοῖς Βενέτοις νίκας καὶ δόξαν." Ἰστέον ὅτι ἀπὸ τοῦ δευτέρου βαΐου λέγουσιν οἱ κράκται· "Νικᾷ ἡ πίστις τῶν βασιλέων." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ· Οἱ κράκται· "Τῶν Αὐγουστῶν." Ὁ λαός· "Νικᾷ ἡ πίστις τῶν Αὐγουστῶν." Οἱ κράκται· "Τῆς πόλεως." Ὁ λαός· "Νικᾷ ἡ πίστις τῆς πόλεως." Οἱ κράκται· "Τῶν Βενέτων." (οἱ Πράσινοι· τῶν Πρασίνων.) Ὁ λαός· "Νικᾷ ἡ πίστις τῶν Βενέτων." (Οἱ Πράσινοι· Τῶν Πρασίνων.) Καὶ μετὰ ταῦτα λέγεται ἀπελατικὸν ἦχ. "Ἡ τοῦ στέφους ὑμῶν ἑορτὴ ἐλευθερίαν μηνύει ἀπὸ οὐρανῶν τοῖς ἀνθρώποις" καὶ τὰ ἑξῆς. Ἄλλος ἤχ. δʹ· "Κἂν θέλω σιγῆσαι, τῶν τρόπων σου ἡ χρηστότης οὐκ ἐᾷ με· ὁ γὰρ πόθος τὸν φόβον ἐκνικήσας, βιάζεταί με εἰς τὴν σὴν εὐφημίαν· αἱ γὰρ κατ' ἐναντίων σου εὐτυχίαι ὡς βροντὴν ἐξηχοῦνται εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης." Καὶ μετὰ ταῦτα λέγουσιν οἱ κράκται ἰχάδιον· "Ἀνανά." Ὁ λαός· "Ὅλοςὁ πόθος ὁ τῶν Ῥωμαίων." Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "Εἰς ὑμᾶς ὁρᾶται, τοὺς εὐεργέτας." Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "Τοῦ κόσμου γὰρ εὐσεβείᾳ δεσπόζετε ὅλως." Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "Εἰς δικαίωμα πρῶτον τὸ φιλάγαθον κράτος ὑμῶν, δεσπόται." Καὶ μετὰ ταῦτα λέγουσιν οἱ κράκται· "Δοῦλοι." Ὁ λαός· "Ἡμεῖς δοῦλοι τῶν βασιλέων," ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ἰδὲ δοῦλοι ἀγαθῶν βασιλέων." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ἰδὲ δοῦλοι ἡμεῖς 2.129 φιλοῦντες ἀξίως." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Δοῦλοι." Ὁ λαός· "ἡμεῖς δοῦλοι τῶν βασιλέων." Ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ἡμεῖς δοῦλοι Ὁ λαός· "Τῶν βασιλέων." Ἰστέον ὅτι οἱ σταυροφόροι ἀπὸ τῶν δʹ δήμων κατέρχονται, καὶ οἱ μὲν τοῦ Βενέτου καὶ τοῦ Λευκοῦ διὰ τοῦ καμπτοῦ τοῦ Βενέτου κάμπτοντες, εἰσέρχονται εἰς τὸ στάμα, οἱ δὲ τοῦ Πρασίνου καὶ τοῦ Ῥουσίου διὰ τοῦ καμπτοῦ τοῦ Πρασίνου κάμπτοντες, εἰσέρχονται εἰς τὸ στάμα. Χρὴ εἰδέναι ὅτι τῇ ἡμέρᾳ τῶν βοτῶν ἀπὸ τοῦ δευτέρου βαΐου κατέρχονται ἀπὸ τῶν δʹ δήμων οἱ σταυροφόροι, βαστάζοντες τοὺς ἐξ ἀνθέων πεπλεγμένους σταυρούς, καὶ ἵστανται εἰς τὸ στάμα. Οἱ δὲ κούρσωρες αἴροντες τοὺς σταυρούς, ἀναφέρουσιν πρὸς τοὺς δεσπότας, καὶ εὐθέως λέγουσιν τὰ ἄκτα. Οἱ κράκται· "Ὁ ζωοποιὸς σταυρός, βοήθησον τοὺς δεσπότας," Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Ἐν τούτῳ ἐστέφθητε, εὐεργέται," Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε·" Οἱ κράκται· "ἐν τούτῳ βασιλεύετε καὶ νικᾶτε," Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ
104
κράκται· "ἐν τούτῳ βασιλεύσετε τὰ ἔθνη πάντα." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Τοῦ δὲ ὀργάνου τρισαγιάζοντος, λέγουσιν οἱ κράκται· "Τρισάγιε, βοήθησον τοὺς δεσπότας." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Ἰστέον ὅτι, εἰ μὲν οὐκ ἔστι δείλης, δίδονται τὸ πρωΐ, εἰ δέ ἐστι δείλης, δίδονται δείλης. Ὅσα δεῖ τελεῖν εἰς τὸ δειλινὸν ἱπποδρόμιον. Ἀνιόντων τῶν δεσποτῶν κατὰ τὸν τύπον καὶ τὴν ἀκολουθίαν τὴν πρωϊνὴν ἐπὶ τοῦ Καθίσματος καὶ ἱσταμένων ἔμπροσθεν τοῦ σένζου, κατασφραγίζουσι μετὰ τὸ ἄκρον τῶν χλανιδίων αὐτῶν τρίτον, καθὼς ἐν τῷ πρωῒ προειρή 2.130 καμεν. Καὶ δὴ τῶν δεσποτῶν σφραγιζόντων, λέγουσιν οἱ δῆμοι· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκγʹ· "Ἅγιος." Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Καὶ τὰ λοιπά, καθὼς καὶ ἐν τῷ πρωῒ εἴρηται. Καὶ εἰ μὲν ἔχουσιν οἱ Βένετοι προτίμησιν, λέγουσιν οἱ κράκται φωνὴν ἦχ. δʹ ἰχάδιν· "Ἀνανά." Ὁ λαός· "Δοξάζομέν σε, Χριστέ," Οἱ κράκται "Νανά." Ὁ λαός· "Βασιλεῦ τῶν αἰώνων," Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός. "Μονογενῆ Λόγε τοῦ Πατρός" Οἱ κράκται "Ἀνανάγια." Ὁ λαός· "ὅτι ἐπεσκέψω καὶ ἐφώτισας" Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "τὸν λαόν σου" Οἱ κράκται· "Ἅγια." Καὶ ὁ λαός· "καὶ ἐν τῇ δυνάμει σου ἀπήλλαξας ἡμᾶς" Οἱ κράκται· "Ἀνάνια." Ὁ λαός "καὶ προσήγαγες ἡμᾶς" Οἱ κράκται· "Ἀνανάϊα." Ὁ λαός· "τῷ Θεῷ καὶ Πατρί," Οἱ κράκται· "Ἀνανάϊα." Ὁ λαός· "μεσιτείᾳ" Οἱ κράκται· "Ἀνανάϊα." Ὁ λαός· "τῶν πιστῶν βασιλέων ἡμῶν" Οἱ κράκται· "Ἀνανάϊα." Ὁ λαός· "ὡς μόνος παντοδύναμος." Καὶ πάλιν λέγουσιν οἱ κράκται ἰχάδιν ἦχ. π. δʹ· "Νανά." Ὁ λαός· "Ὅλος ὁ πόθος τῶν Ῥωμαίων" Οἱ κράκται "Ἅγια."Ὁ λαός· "εἰς ὑμᾶς ὁρᾶται, τοὺς εὐεργέτας," Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "τοῦ κόσμου γὰρ εὐσεβείᾳ δεσπόζετε ὅλως, εἰς φιλάγαθον κράτος ὑμῶν, δεσπόται." Ἄλλος, ἦχ. δʹ· "Κἂν θέλω σιγῆσαι, τῶν τρόπων σου ἡ χρηστότης οὐκ ἐᾷ με" καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ ἔχει ὁ Πράσινος προτίμησιν, λέγει φωνὴν ἦχ. π. δʹ· "Εὐχαριστοῦμέν σοι, Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, τῷ διασκεδάζοντι βουλὰς ἐθνῶν" καὶ τὰ ἐξῆς. Καὶ πάλιν λέγουσιν τροπάριν, ἦχ. ὁ αὐτός· "Πληροφορῶ τὸ Θεῖον ἐν πᾶσιν ὄντως καὶ τὸ εὐσεβὲς ὑμῶν, εὐεργέται· οὐκ ἔχει ἄλλην ἡ ψυχὴ ἡμῶν θεραπείαν, εἰ μὴ τὸ βλέπειν ὑμᾶς, τοὺς δεσπότας τῆς οἰκουμένης." Ἄλλος, ἤχ. δʹ· "Τὸ ὑμέτερον κράτος, φιλόχριστοι, θεοπρόβλητοι εὐεργέται, ἐκ Θεοῦ καταλάμπεται ἀληθῶς 2.131 καὶ οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα ἀγαλλίαμα τῶν Πρασίνων." Εἶθ' οὕτως λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἡμεῖς δοῦλοι τῶν βασιλέων." Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Ἰδὲ δοῦλοι εὐσεβῶν βασιλέων." Ὁ λαὸς ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Δοῦλοι" Ὁ λαός· "τῶν βασιλέων." Οἱ κράκται· "Δοῦλοι" Ὁ λαός· "τῶν βασιλέων.". Ἰστέον ὅτι ἀπὸ νίκης λέγονται τὰ προρρηθέντα ἄκτα τῆς νίκης τῶν ἡνιόχων πρωΐ. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι ἀπὸ τοῦ δευτέρου βαΐου κατέρχονται ἀπὸ τῶν δʹ δήμων οἱ σταυροφόροι, βαστάζοντες τοὺς ἐξ ἀνθέων πεπλεγμένους σταυρούς, καὶ ἵστανται εἰς τὸ στάμα οἱ κούρσωρες, αἴροντες τοὺς τοιούτους σταυροὺς ἀναφέρουσι πρὸς τοὺς δεσπότας, καὶ εὐθέως λέγουσιν τὰ ἄκτα. Οἱ κράκται· "Ὁ θεῖος τύπος, βοήθησον τοὺς δεσπότας." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Ἐν τούτῳ ἐστέφθητε, οἱ εὐεργέται." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Ἐν τούτῳ βασιλεύετε καὶ νικᾶτε." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Ἐν τούτῳ ὀλέσετε τὰ ἔθνη πάντα." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Τοῦ δὲ ὀργάνου τρισαγιάζοντος, λέγουσιν οἱ κράκται· "Τρισάγιε, βοήθησον τοὺς δεσπότας." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ ὁμοίως. Ἰστέον ὅτι πάντα τὰ ἱπποδρόμια, τά τε πρωῒ καὶ δείλης, τοῦτον τὸν τύπον καὶ ταύτην ἔχουσιν τὴν τάξιν. Τὰ γὰρ αὐτὰ ἄκτα καὶ αἱ εὐφημίαι καὶ αἱ ἄλλαι ἅπασαι ἀκολουθίαι αἱ προρρηθεῖσαι φυλάττονται. Ὅσα δεῖ τελεῖσθαι, μικροπανίτου μέλλοντος γίνεσθαι φακτιοναρίου. Ἱππικοῦ ἀγομένου, καὶ ἀνδραγαθοῦντος τὸ πρῶτον βαῒν μικροπανίτου ἡνιόχου, δηλοῖ ὁ βασιλεὺς τῷ δήμῳ, ὡς ὅτι 2.132 "Αἰτήσασθε τὸν ὁ δεῖνα εἰς φακτιονάριν," καὶ εὐθέως λέγουσιν οἱ κράκται· "Δεσπόται τῆς οἰκουμένης, δέξασθε Βενέτους παρακαλοῦντας." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Ὡς δοῦλοι τολμῶμεν παρακαλέσαι." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Μετὰ φόβου δυσωποῦμεν τοὺς δεσπότας." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Ἀνεξικάκως παρακλήθητε, οἱ εὐεργέται." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Εἰς τὴν δέησιν τῶν δούλων ὑμῶν Βενέτων" Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "τὸν δεύτερον αἰτούμεθα εἰς φακτιονάριν." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν ταῖς
105
Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἄλλην μίαν αἴτησιν ἔχομεν οἱ δοῦλοι ὑμῶν." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε σῶσον." Οἱ κράκται. "Φακτίονα, δεσπόται, τῷ ὁ δεῖνα." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Τοῦ δὲ βασιλέως παρασχόντος τὴν χρυσῆν βούλλαν, ἤγουν τὸν φακτίονα, νεύει ὁ ἀκτουάριος μετὰ τῆς χειρὸς τῷ δήμῳ· οἱ δὲ νοοῦσιν ὅτι παρέσχε τὸν φακτίονα ὁ βασιλεύς. Ὁ δὲ ἀκτουάριος ὀψικευόμενος ὑπὸ τῶν κουρσώρων, δηλονότι ἑνὸς κούρσωρος ἔμπροσθεν τοῦ ἀκτουαρίου περιπατοῦντος καὶ ἐπῃρμένῃ χειρὶ τὴν βούλλαν βαστάζοντος. Ὁ δὲ ἀκτουάριος ταύτην αἴρων ἀπὸ τοῦ κούρσωρος, ἐπιδίδει αὐτὴν τῷ μέλλοντι γίνεσθαι φακτιοναρίῳ. Ὁ δὲ ταύτην ἀσπαζόμενος καὶ τοῖς ὄμμασιν ἐπιθείς, ἐπιδίδει πάλιν τῷ ἀκτουαρίῳ. Ὁ δὲ ἀκτουάριος ταύτην ἐπὶ τῆς ψύας αὐτοῦ ἐπιδέει, καὶ εὐθέως ἀπὸ τοῦ δήμου λέγουσιν οἱ κράκται· "Τὰ τρία, δεσπόται, τοῦ φακτίονος." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· 2.133 "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τὴν ἀντίληψιν τῶν Βενέτων." Καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τὴν ἀνακαίνησιν τῶν ἐτησίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται ... Καὶ ὅτε λάβῃ ὁ βουλλωθεὶς φακτιονάρις τὰ ἔπαθλα, λέγει ὁ δῆμος· "Ἀπέλθατε καὶ εὔξασθε τοὺς ἰδίους δεσπότας." Καὶ εὐθέως ἀνέρχεται εἰς τὸ ἴδιον ἅρμα, καὶ σάσσει κατὰ τὸν τύπον, ἤτοι χορεύει καθὼς εἴθισται ἀπὸ νίκης. Ἄκτα, μέλλοντος γίνεσθαι δευτέρου ἡνιόχου. Λέγουσιν οἱ κράκται· "Δεσπόται τῆς οἰκουμένης δέξασθε Βενέτους παρακαλοῦντας." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε" καὶ τὰ ἑξῆς, καθὼς καὶ ἐν τῷ φακτιοναρίῳ προείρηται· πλὴν ἀντὶ τοῦ· "Τὰ τρία, δεσπόται, τοῦ φακτίονος", λέγουσιν· "Τὰ τρία, δεσπόται, τὰ τοῦ δευτέρου." Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι, ἐὰν μή ἐστιν ὁ ἡνίοχος βουλλωμένος, εἰς σκεῦος οὐκ ἀνέρχεται, ἵνα σάξῃ ἀπὸ τοῦ βαΐου. Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, βηγαρίου ζωννυμένου. Ἀγομένου τοῦ ἱππικοῦ καὶ ἐπιτυγχάνοντος τοῦ ἡνιόχου οἱουδήποτε μέρους τῷ πρώτῳ βαΐῳ, ὡς εἰσέρχεται λαβεῖν τὰ ἔπαθλα, μηνύει διὰ τοῦ κούρσωρος τὸν ἀκτουάριον, λέγων· "Ἡνίοχον θέλω ζῶσαι." Ὁ δὲ ἀκτουάριος ἀναφέρει τῷ βασιλεῖ, καὶ κελεύοντος τοῦ δεσπότου ζωσθῆναι τὸν 2.134 βηγάριν, εἰσέρχεται ὁ μέλλων γίνεσθαι βηγάριος, καὶ πίπτων ἐπὶ τῆς γῆς, κρατεῖ τοὺς πόδας τοῦ πρώτου ἡνιόχου· οἱ δὲ ἡνίοχοι λαμβάνοντες τὰ ἔπαθλα, ἐξέρχονται καὶ ἵστανται κατέναντι τοῦ δήμου, κατασφραγίζοντες τοὺς δεσπότας. Κράζοντος δὲ τοῦ δήμου πρὸς τὸν βασιλέα τὰ ἄκτα τῶν ἐπάθλων τῆς νίκης, ἀποστέλλουσιν οἱ δεσπόται τὰ ἔπαθλα τοῖς ἡνιόχοις, δηλονότι ἔξωθεν αὐτῶν ἱσταμένων ἀντικρὺ τῶν δήμων. Καὶ εἶθ' οὕτως λέγει ὁ δῆμος πρὸς τοὺς ἡνιόχους· "Ἀπέλθατε καὶ εὔξασθε τοὺς δεσπότας." Καὶ ἀπερχομένων αὐτῶν πάλιν εἰς τὸ στάμα, εἰσέρχεται μετ' αὐτῶν ὁ βηγάριος, καὶ πιπτόντων τῶν ἡνιόχων, πίπτει καὶ ὁ βηγάριος, καὶ κρατῶν τὸν πόδα τοῦ φακτιοναρίου μετὰ τὴν ἀριστερὰν χεῖρα, μετὰ τῆς δεξιᾶς κατασφραγίζει, ὁ δὲ ἐπιστάτης ἵσταται εἰς τὰ δεξιὰ τοῦ φακτιοναρίου. Ἀπολύει δὲ ὁ βασιλεὺς τοὺς ἡνιόχους, καὶ ἀναβαίνουσιν εἰς τὸ ἅρμα, καὶ σάσσοντες ἤτοι χορεύοντες κάμπτουσιν, καὶ ἀπερχόμενοι πρὸς τὸν ἴδιον δῆμον, κατασφραγίζουσιν καὶ ἀναχωροῦσιν, ἀπιόντες πρὸς τὰ κάγκελλα. Μένει δὲ ὁ ἐπιστάτης μετὰ τοῦ βηγαρίου εἰς τὸ στάμα, ἱστάμενοι ὀρθοὶ καὶ κατασφραγίζοντες. Ὁ δὲ βασιλεὺς κελεύει δοθῆναι αὐριγάριν τὸ λεγόμενον δημόσιον καὶ κασσίδιν ἀργυροῦν σεμνὸν καὶ τὸ ζωστόν. Κατερχομένου δὲ τοῦ ἀκτουαρίου καὶ ὀψικευομένου ὑπὸ πάντων τῶν κουρσώρων, δηλονότι τριῶν κουρσώρων, βασταζόντων, τοῦ μὲν τὸ αὐριγάριν, ὅπερ ἐστὶ τὸ δημόσιον, τοῦ δὲ κασσίδιν, τοῦ δὲ τὸ ζωστόν. Εἶτα ἐπιδίδει ὁ ἀκτουάριος τὸ μὲν αὐριγάριν εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ· τὸ δὲ κασσίδιν ἐπιτίθησιν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, καὶ τὸ ζωστὸν ζωννύει εἰς τὰ μέσα αὐτοῦ, καὶ εἶθ' οὕτως λέγει ὁ δῆμος τὰ ἄκτα· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ἡ ἐκλογὴ τῆς Τριάδος." Φθογγεῖ καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ 2.135 ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Βένετοι· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται. "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, δεσπόται, σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Ὁ δεῖνα σὺ εὐτυχὴς εἰς τὸν δῆμον τοῦτον." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Στεφάνιν, δεσπόται, τῷ βηγαρίῳ." Καὶ εἶθ' οὕτως ἀποστέλλουσιν αὐτῷ στεφάνιν καὶ ἱμάτιν,
106
καὶ πάλιν λέγουσιν οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Εἶτα λέγουσιν πάντες ὁμοῦ πολυχρόνιον. Ὁ δὲ βηγάρις κατασφραγίζει τρίτον τοὺς δεσπότας καὶ προσκυνῶν, ἀπευχαριστεῖ καὶ ἐξέρχεται μετὰ τοῦ ἐπιστάτου ἕως τῆς Δάφνης, εἶτα ὁ βηγάριος ἀπέρχεται ἐπὶ τὸν δῆμον, καὶ κατασφραγίζων τρίτον εἰς τὸν δῆμον, ἀνέρχεται εἰς τὰ κάγκελλα, καὶ προσκυνεῖ τὸν φακτιονάριν καὶ ὅλους τοὺς ἡνιόχους τῶν δύο μερῶν καὶ τὸν τριβοῦνον. Ἄκτα ἐπινικίων θριαμβευομένων ἐπὶ τοῦ ἱπποδρομίου. "Δόξα Θεῷ τῷ Δεσπότῃ πάντων. Δόξα τῷ κτίστῃ καὶ δημιουργῷ τῶν ὅλων. Δόξα Θεῷ θριαμβεύσαντι τοὺς τῆς Ἄγαρ. Δόξα Θεῷ τῷ παμβασιλεῖ τῶν αἰώνων. Δόξα θεῷ τῷ ἐνισχύσαντι βασιλεῖς τοὺς ὀρθοδόξους. Δόξα Θεῷ τῷ ἐπιβλέψαντι ἐφ' ἡμῖν φιλανθρώπως. Δόξα Θεῷ τῷ πατάξαντι Ἰσμαηλίτας τοὺς Χριστομάχους. Δόξα Θεῷ τῷ 2.136 ῥυσαμένῳ ἐξ ἐχθρῶν τοὺς αἰχμαλώτους. Δόξα Θεῷ τῷ πορθήσαντι τὰς πόλεις τῶν Ἀράβων. Δόξα Θεῷ τῷ καταβάλλοντι τοὺς ἀρνητὰς τῆς Τριάδος. Δόξα Θεῷ τῷ ἀπολέσαντι τοὺς ἀρνητὰς τῆς Θεοτόκου. Δόξα Θεῷ τῷ καταισχύναντι τὸ φρύαγμα ὁ δεῖνα τοῦ Χριστομάχου. Δόξα Θεῷ τῷ εὐδοκήσαντι οὕτως. Κύριε, τίς οὐ δοξάσει τὴν βουλήν σου; Κύριε, τίς οὐχ ὑμνήσει τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου; Κύριε, εὐχαριστοῦμέν σοι περὶ πάντων, ὅτι ἠλέησας τὸν λαόν σου μεγάλως ἐκ τοιούτου βασιλεύεσθαι κράτους." Καὶ ὅτε πέσωσιν οἱ δέσμιοι πρηνεῖς ἐπὶ τῆς γῆς, νεύει ὁ ἀκτουάριος, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἔπεσον οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν θεοκρίτως." Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως γʹ. Ἄκτα ἐπὶ μεγιστάνῳ ἀμηρᾷ ἐν πολέμῳ ἡττηθέντι καὶ ἀναιρεθέντι. "Δόξα Θεῷ τῷ συντρίβοντι πολεμίους. Δόξα Θεῷ τῷ καθελόντι τοὺς ἀθέους. Δόξα Θεῷ τῷ αἰτίῳ τῆς νίκης. Δόξα Θεῷ τῷ στέψαντί σε, γεοῦχε· χαίροις ἄναξ, Ῥωμαίων ἡ εὐτυχία· χαίροις, ἄναξ, τοῦ στρατοῦ σου ἡ ἀνδρία· χαίροις, ἄναξ, δι' οὗ ὁ δεῖνα κατεπτώθη· χαίροις ἄναξ ὁ δεῖνα καθαιρέτα. Ὁ Θεός σε φυλάξῃ ἐν τῇ πορφύρᾳ εἰς τιμὴν καὶ ἀνέγερσιν τῶν Ῥωμαίων σὺν ταῖς τιμίαις Αὐγούσταις ἐν τῇ πορφύρᾳ· εἰσακούσῃ ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ ὑμῶν·"
Περὶ ἵππου παραγωνιζομένου τοῦ αʹ βαΐου, καὶ πῶς δεῖ αὐτὸν ὑπαλλάσσεσθαι. Ἰστέον ὅτι, ἐὰν συμβῇ διὰ τῆς νυκτὸς ἐκ τοῦ πρώτου βαΐου ἵππον παραγωνίσασθαι, ἔστιν ὁ τύπος τοῦτον ὑπλα 2.137 λάσσεσθαι οὕτως· Εὑρίσκονται οἱ δύο μαΐστωρες τοῦ μέρους τοῦ ἀντὶς καὶ οἱ δύο θεωρηταὶ καὶ ὁ ἐπιστάτης, καὶ ἀπέρχονται ὅπου ἵσταται ὁ ἵππος, καὶ ἐκβάλλουσιν αὐτὸν εἰς τὸ μέσον, καὶ τοῦτον θεωροῦσιν μετὰ ἀκριβείας, καὶ εἰ ἔστιν ἐν ἀληθείᾳ ἄβλητος, ἐπαίρουσιν ἐκ τοῦ τρίτου βαΐου ἀντίσηκον ἵππον, καὶ τρέχει εἰς τὸν τόπον τοῦ κακωθέντος, εἰς οἷον ἂν χαλινάριν λάχῃ. Καὶ πάλιν τὸν αὐτὸν ἵππον δεῖ ἀγωνίζεσθαι εἰς τὸ ἴδιον βαΐν, ἤγουν εἰς τὸ τρίτον. Εἰ δὲ λάχῃ, καὶ εἰς δεύτερον καὶ εἰς τέταρτον ὁμοίως γίνονται, καθὼς προείρηται· Ὁμοίως καὶ δείλης ἡ ἀκολουθία πᾶσα ὁμοία τῆς πρωϊνῆς γίνεται δίχα τοῦ σφαιρίου τοῦ παραβατοῦ καὶ τῆς συμφορᾶς τοῦ ἵππου τοῦ κακῶς ἔχοντος. Οἱ δὲ ἡνίοχοι στοιχήσαντες πάντα, τάς τε κομβίνας καὶ τὰ κάγκελλα, μένουσιν ἐν τῷ ἁρματουρίῳ. Τοῦ δὲ ξύλου σημαίνοντος τῆς ἁγίας ἐκκλησίας, ἐγείρονται καὶ ἀπέρχονται εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἅπτουσιν τὰ κηρία αὐτῶν, καὶ μεταλαμβάνοντες ὑποστρέφουσιν, καὶ ἐμβαίνοντες εἰς τὸ Ἱππικόν, ἀπέρχονται καὶ εὔχονται εἰς τὸ εὐκτήριον τῆς Ἁγίας Θεοτόκου τὸ ὂν ἐν τῷ πρωτοθύρῳ, καὶ οὕτως ἀνέρχονται εἰς τὸ ἁρματούριν, καὶ βάλλουσι κηρία φορεῖν.
Περὶ τοποτηρητοῦ. Ἰστέον ὅτι, ἐὰν λάχῃ ἀσθενῆσαι φακτιονάριν ἢ μικροπανίτην, ἐὰν ἔχει ὁ τοποτηρούμενος ἐκ τοῦ ἰδίου μέρους ἡνίοχον εἰς τὸ τοποτηρῆσαι αὐτόν, καὶ εἰ ἔστιν τὸ ἱππικὸν παγανόν, καὶ εἰ δι' ὅλου ἱππικοῦ τοποτηρήσει αὐτόν, καθ' ἕκαστον στεφάνιν παρέχει αὐτῷ
107
νόμισμα δωδέκατον· εἰ δὲ ἐν μέρει νικήσῃ, ἡ διάκρισις ἐνέγκῃ τοῦ τοποτηρουμένου. 2.138 εἰ δὲ καὶ ἀστοχήσῃ, μηδὲν κερδαίνων κοπιᾷ· καὶ ἐάν, μηδὲν ποιοῦντος τοῦ τοποτηρουμένου, ἕτερος εἰσέλθῃ καὶ ἐπιτύχῃ τῶν ἐκ τῆς δείλης διδομένων ἐπάθλων, ὡς προείρηται, λαμβάνει· ἐὰν δὲ δείξῃ ὁ τοποτηρῶν ἆθλόν τί ποτε, καὶ κελεύσῃ ὁ βασιλεὺς φιλοτιμήσασθαι αὐτὸν τῇ τύχῃ τοῦ τοποτηροῦντος, οὐκ ἔχει ἄδειαν ὁ τοποτηρούμενος λαμβάνειν τί ποτε· εἰς ἀπολύσιμον δὲ ἱππικοῦ ἐὰν τοποτηρήσῃ, καὶ τὰ κατατρέχοντα τοῦ ἀπολυσίμου ἔπαθλα κατέλθωσιν, καὶ ἐπιτύχῃ ὁ τοποτηρῶν, λαμβάνει τρία δι' ὅλης τῆς ἡμέρας. Εἰ δὲ, ὡς προείρηται, ἆθλον δείξῃ, τὸ κατερχόμενον περισσὸν ἔπαθλον τοῦ τοποτηροῦντος τυγχάνει. Καὶ ἐπὶ χρόνον, ἐὰν συμβῇ τοποτηρεῖσθαι ὁ ἔχων τὴν βούλλαν ἡνίοχος, οὕτως ἡ συνήθεια κρατεῖ, καὶ τὰ ἔπαθλα καὶ τὰ φαῦστα τῷ τοποτηρουμένῳ ἁρμόζουσιν. Εἰ δὲ ἴδιον σκεῦος ἔχει ὁ τοποτηρῶν καὶ οὐ πατεῖ τὸ τοῦ τοποτηρουμένου, κομίζεται ὑπὲρ τοῦ σκεύους αὐτοῦ δι' ὅλης τῆς ἡμέρας νομίσματα τρία ἥμισυ ἐκ τῶν φαύστων, καὶ τὰ κατατρέχοντα αὐτῷ ἐκ τῶν συμβηγαρίων αὐτοῦ πρὸς συνήθειαν, ἐξ οἵου μέρους ἐστίν. Τοῦ δὲ Θεοῦ παρέχοντος τὴν νίκην, ὁ τοποτηρῶν εἰς τὸ σκεῦος οὐκ ἀναβαίνει χορεῦσαι, εἰ μὴ ὁ ἔχων τὴν βούλλαν καὶ φακτιονάριός ἐστιν καὶ μικροπανίτης· καὶ ἐὰν τοποτηρῇ φακτιονάριον, εἰς τόπον αὐτοῦ περιπατεῖ ἐκ δεξιῶν τοῦ μικροπανίτου, ὁμοίως καὶ ἐὰν τοποτηρῇ τὸν μικροπανίτην, εἰς τὰ ἀριστερὰ τοῦ φακτιοναρίου. Εἰ δὲ συμβῇ ἀστοχῆσαι ἐκ τῶν ἐχόντων τὴν βούλλαν ἡνιόχων, ἢ ἀπολείψει παντελῶς διὰ οἱασδήποτε προφάσεως, ἐπαίρεται ὁ πέμπτος ἡνίοχος ἢ καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν βηγαρίων οἷος χρησιμώτερός ἐστιν· ἐὰν δὲ καὶ ἐξ ἑτέρου μέρους ἐστὶν ὁ ἐπιλεχθεὶς βηγάριος, καὶ θέλουσιν αὐτὸν οἱ ἴδιοι 2.139 αὐτοῦ κρατῆσαι εἰς τὸ μέρος αὐτῶν, ἀποδώσουσι τὸν μικροπανίτην, καὶ προβιβάζουσι τὸν βηγάριον εἰς τὸν τόπον τοῦ ἀναχωροῦντος. Ὁ δὲ τοποτηρῶν ἐάν ἐστιν ἐκ τοῦ ἐναντίου μέρους, ὡς φορεῖ, οὕτως ἐπαίρεται καὶ ἡνιοχεῖ, καὶ βάλλει πανὶν σημεῖον τὸ λεγόμενον ἀλλιπανίσιν πρὸς ἕνα ἱππικόν. Ἐὰν δὲ μετασταθῇ εἰς τὸ μέρος, ἔνθα τοποτηρεῖ, φορεῖ καὶ γυμναστίκιν κατὰ τὸ μέρος.
Περὶ διβερσίου. Δείλης, κελεύοντος τοῦ βασιλέως γενέσθαι τὸ διβέρσιον, κατέρχεται ὁ ἀκτουάριος, καὶ φέρει τοὺς δʹ ἡνιόχους καὶ τῶν δύο μερῶν τοὺς ἐπιστάτας καὶ τοὺς θεωρητὰς εἰς τὸ πρῶτον σημεῖον, καὶ ἐπιτρέπει αὐτοῖς ποιῆσαι τὸ διβέρσιον καὶ ἀνταλλάξαι τοὺς ἵππους. Καὶ φέρουσιν οἱ ἡνίοχοι τοὺς ἀφέτας, τὰ ἱππάρια, τοὺς θυρανοίκτας καὶ τοὺς θεωρητάς, καὶ παραδιδοῦσιν ἀλλήλοις τὰ ἅρματα, μὴ ἀναλύοντες τὴν κομβίναν τῆς πρωϊνῆς τοῦ αʹ βαΐου μηδὲ τὰ κάγκελλα, ἀλλ', ὡς εἴρηται, ἀντιπαραδιδοῦσιν τοὺς ἵππους καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας, ὡς γνωρίζοντας τάς τε ἕξεις καὶ τὰ κατάθηκα αὐτῶν. Τὰ δὲ σκεύη οὐκ ἀντικαταλλάσσονται, ἀλλ' ἕκαστος εἰς τὸ ἴδιον σκεῦος πατεῖ, καὶ πληροφοροῦσιν ἀλλήλους, μὴ προδοῦναι ἅρμα ἀτάκτως προφάσει δόλου, φοροῦσιν δὲ πανία σημεῖα, μηνύοντα ὁ τοῦ Βενέτου Πράσινον, ὁ τοῦ Πρασίνου Βένετον, ὁ τοῦ Λευκοῦ Ῥούσιον, ὁ τοῦ Ῥουσίου Λευκόν. Καὶ οἱ νικῶντες ἀπέρχονται εἰς τὸν δῆμον ὅθεν εἰσὶν οἱ ἵπποι, καὶ μετὰ τὸ λαβεῖν τὰ ἔπαθλα, στεφομένων αὐτῶν ἐκ τοῦ βασιλέως, ἀπέρχονται εἰς τὸν αὐτῶν δῆμον. Λέγουσιν αὐτοὶ ἄκτα. Ἐὰν δὲ ἀντιπαραδιδόντες οἱ τέσσαρες ἡνίοχοι τὰ ἅρματα 2.140 μὴ ἀντιπαραδώσουσιν τοὺς ἀφετοθυρανοίκτας, μηδὲ τοὺς θεωρητὰς εἰς τὰ κάθηκα, καὶ οἱ νικῶντες ἡνίοχοι εἰς τὸν ἴδιον δῆμον ἀπέρχονται μετὰ τῶν ἀντικαταλλαγέντων ἵππων, καὶ ἐκεῖ κράζοντος τοῦ δήμου τὰ ἴδια ἄκτα, λαμβάνουσι τὰ ἔπαθλα, ἐπειδὴ οἱ θεωρηταὶ πρὸς συνήθειαν κατὰ Ἱπποδρομίαν παρίστανται, καὶ τὰ κάθηκα ἀλλήλων τηροῦσι διὰ καιρὸν διβερσίου. Ἐὰν δὲ νικήσωσιν οἱ λειπόμενοι ἵπποι δι' ἐπιμελείας καὶ μόχθου τῶν μετελθόντων ἡνιόχων, εἰς τὸν δῆμον τὸν ἴδιον ἔρχονται, ἤγουν, ὧν τὰ ἱππάρια ὑπάρχουσιν, καὶ ἐκεῖ λαμβάνουσι τὰ ἔπαθλα.
Περὶ μερίδων. Κατέρχονται εἰς τὸν Ἱππόδρομον τοῦ Ἁγίου Σεργίου οἱδύο δήμαρχοι καὶ οἱ δύο
108
φακτιονάριοι καὶ οἱ δύο μικροπανίται, καὶ οἱ ἐπιστάται καὶ οἱ θεωρηταὶ καὶ οἱ βηγάριοι καὶ τὰ πρωτεῖα. Αὐτῶν δὲ τῶν πρωτείων μὴ τολμώντων λαλῆσαι ῥῆμα ἕν, ὁρίζουσιν ἕνα ἐκ τῶν δʹ ἡνιόχων, καὶ ὀμνύει ἐπὶ πάντων ὅτι οὐχ ἑτερομερήσει. Καὶ ἐξ οἵου μέρους ὁρισθῇ ὁ ἡνίοχος, ἐκ τοῦ ἑτέρου μέρους ὁ θεωρητὴς καὶ οἱ δύο ἐπιστάται ἐκβάλλουσιν τοὺς ἵππους ἐκ τοῦ στάβλου, καὶ ὡς δοκεῖ τῷ ὀμόσαντι, στοιβάζει, ἀπὸ Βενέτου ἵππον ἕνα, ἀπὸ Πρασίνου ἵππον ἕνα, ἀπὸ Λευκοῦ ἵππον αʹ, ἀπὸ Ῥουσίου ἵππον αʹ, καὶ ἀποτελοῦσιν ἅρμα πρωτοβαΐτας δʹ, δευτεροβαΐτας δʹ, τριτοβαΐτας δʹ, εἰς τὸ τετράδρομον δʹ. Καὶ ὅτε κατασταθῶσιν τὰ ιϛʹ ἅρματα, λαγχάνουσιν οἱ τρεῖς οἱ μὴ ὀμόσαντες, καὶ κατὰ τὸν ὄρδινον τοῦ λαχμοῦ ἐπαίρει ὁ πρῶτος οἷον θέλει, καὶ τὴν περισσείαν ἐπαίρει ὁ μερίσας. Εἰ δὲ καὶ οὐ θέλουσιν τὰ ιϛʹ ἅρματα 2.141 μερίσαι, εἰ μὴ μόνον τὰ δʹ μερίζει λόγῳ πρώτου βαΐου, καὶ μερίζονται, ὡς γέγραπται, καὶ τὰ λοιπὰ ἐκβαίνουσιν εἰς τοὺς ἰδίους τόπους. Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἡνίοχον, ἀγομένου τοῦ βαΐου. Ἡνίοχος φακτιονάριος ἢ μικροπανίτης, τοῦ βαΐου ἀγομένου, ἐὰν ἐμπέσῃ εἰς τὰς τάβλας, οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ἐκβάλαι τὸ κασσίδιον αὐτοῦ, ἀλλὰ μετὰ τοῦ κασσιδίου πεζεύει, καὶ κατέρχεται ἕως τῶν θυρῶν. Ἐὰν δὲ λάχῃ ἐπὶ τὴν βασιλικὴν τάβλαν πεσεῖν αὐτόν, οὐκ ἔχει ἐξουσίαν εἰς τὸ Π, ὅπου οἱ παλαιστρίται παλαίουσιν, ἔμπροσθεν τοῦ Καθίσματος, ἐπικόψαι, ἀλλὰ ἢ ἔσωθεν ἐπὶ τὸν τοῖχον ἢ ἔξωθεν ἐπὶ τὸν Εὔριπον μετὰ τοῦ αὐτοῦ κασσιδίου καταβαίνει εἰς τὰς θύρας· ἐὰν δὲ πέσῃ βηγάριος καὶ λάχῃ αὐτὸν πεζεῦσαι, τὸ κασσίδιν ἐκβάλλει, καὶ οὕτως ἀκασσίδωτος καταβαίνει ἕως τῶν θυρῶν. Ἡνίοχος ἐὰν λάβῃ ῥάξιν εἰς τὸν καμπτὸν τοῦ Βενέτου, καὶ ἀπέλθῃ ἕως τοῦ σχοινίου, ἤγουν τῆς δευτέρας λευκῆς, καὶ πατήσῃ ὁ ἀριστερὸς αὐτοῦ τὴν αὐτὴν δευτέραν λευκήν, ἔπαυσεν. Ἡνίοχος, ἀγομένου τοῦ βαΐου, ἐὰν ζυγώσῃ μετὰ τοῦ ἐναντίου αὐτοῦ, καὶ δυνηθῇ ἁπλῶσαι τὴν χεῖρα αὐτοῦ καὶ ἀποκασσιδῶσαι αὐτόν, κἂν ὀπισθότερός ἐστιν, ἐνίκησεν, καὶ ὁ ἀποκασσιδωθεὶς ἐλείφθη. Ἡνίοχος, ἀγομένου τοῦ βαΐου, ἐὰν ἐκπέσῃ τὸ κασσίδιον αὐτοῦ, κἂν ἔμπροσθέν ἐστιν, καὶ τρέχουσιν οἱ ἵπποι αὐτοῦ πλείω τῶν ἁρμάτων ὅλων, ἃς ποιήσῃ περισσὴν καὶ παύσει.
2.142 Περὶ τοῦ κρεμάσαι καὶ ἀποκρεμάσαι. Εἰδέναι δεῖ ὅτι, ἐὰν κρεμάσῃ, καὶ τὴν ἡμέραν τοῦ ἱππικοῦ συμβῇ γενέσθαι ἀέρα, καὶ οὐκ ἀχθῇ τὸ ἱππικόν, κἂν τὰ ὄργανα κατέλθωσιν ἀπὸ τῆς ἰδίας αὐτῶν στάσεως, τὸ δὲ βηλάριν κρέμαται, ἡ κομβίνα τῶν ἱππαρίων καὶ τὰ κάγκελλα αἴρονται κατὰ τὴν κυλίστραν, ὁσασδήποτε ἡμέρας μείνει τὸ βηλάριν κρεμάμενον, εἰ δὲ ἐπαρθῇ τὸ βηλάριν, κἂν τάχα τὰ ὄργανα ἵστανται, ἡ κομβίνα καὶ τὰ κάγκελλα ἀναλύονται. Περὶ ἵππου ἀπολύοντος. Ἵππος ἐὰν ἀπολύσῃ, χρὴ ἀπελθεῖν τῶν δύο μερῶν τοὺς μαΐστωρας, καὶ ἐὰν ἔχει σωτηρίαν, κατέρχεται ἐπὶ τὸ Διίππιν εἰς τὸν στάβλον, δεδεμένης τῆς οὐρᾶς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ πληροφορηθῶσιν ὅτι τελείαν ἀπέλυσεν, λύοντες τὴν οὐρὰν αὐτοῦ καὶ τὰ καλάβρικα ἐκ τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ἐκβάλλουσιν αὐτὸν τὴν Νεκράν.
Περὶ πρόβας. Ἡνίοχος φακτιονάρις ἢ μικροπανίτης εἰς τὴν πρόβαν αὐτοῦ ἐὰν ἐκβάλλει τὸ κασσίδιν αὐτοῦ, οὐκ ἔτι ἔχει ἐξουσίαν ἄλλο ζεῦξαι, ἐὰν δέ ἐστιν βηγάριος, καθὼς κατέλθῃ ἐκ τοῦ σκεύους, τὸ κασσίδιν ἐκβάλλει, καὶ ὅσα ἐπιτραπῇ παρὰ τοῖς πρώτοις ἡνιόχοις ζευγνύει.
2.143 ΟΘ (Οʹ) Μηνὶ Μαΐῳ ιαʹ τελεῖται τὸ ἱππικὸν τοῦ γενεθλίου ταύτης τῆς θεοφυλάκτου καὶ βασιλίδος πόλεως οὕτως· Εἰσέρχεται τῇ πρὸ μιᾶς τοῦ αὐτοῦ ἱππικοῦ ὁ πραιπόσιτος πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ δηλοῖ αὐτόν, εἰ κελεύει ἀχθῆναι τὸ ἱππικόν. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως εἰσάγει τὸν θεσσάριον, καὶ ἵστησιν αὐτὸν ἔνδον τῆς εἰσαγούσης πύλης ἀπὸ τῆς Θερμάστρας εἰς τὸν Λαυσιακόν. Ὁ δὲ πραιπόσιτος,
109
λαβὼν τὴν συγκατάθεσιν παρὰ τοῦ βασιλέως πρὸς τὸ ἄγεσθαι τὸ ἱππικόν, ἐξέρχεται καὶ ἀπέρχεται πρὸς τὸν θεσσάριον, καὶ δίδωσιν αὐτῷ τὸ πέρατον, καὶ παραυτίκα ἐξελθὼν ὁ θεσσάριος τελεῖ ἅπαντα, ὡς εἴθισται αὐτῷ ἐν ἑκάστῳ ἱππικῷ τελεῖν. Δείλης δὲ ἀνοίγουσιν τοὺς ἵππους οἱ τῶν δύο μερῶν, φοροῦντας χρυσοσήμεντα σαγίσματα, μανιάκιά τε καὶ καπιστράκια, ὁμοίως ἕκαστον μέρος ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ φιάλῃ, καὶ δημεύουσιν αὐτούς, εὐφημήσαντες τὸν βασιλέα. Ἀποφέρουσι δὲ τοὺς ἵππους ἀμφότερα τὰ μέρη ἐν τῷ ἱππικῷ, καὶ εἰσάγουσιν αὐτοὺς διά τε τοῦ Διϊππίου καὶ τοῦ πρωτοθύρου, καὶ δημεύουσιν αὐτούς, λέγοντες τὰς συνήθεις φωνὰς μέχρι τῆς σφενδόνης, καὶ ἐν τῇ στάσει αὐτῶν ἐλθόντες, εὐφημοῦσι τὸν βασιλέα ἐκεῖσε, πρῶτον μὲν οἱ τῶν Πρασίνων, καὶ εἶθ' οὕτως οἱ τῶν Βενέτων. Ὁ δὲ ὕπαρχος καθέζεται ἐπὶ σελλίου ἐν τῷ Καθίσματι, ἔνθα ὁ ἀκτουάριος ἵσταται. Μετὰ δὲ τῆς εὐφημίας τῶν δύο μερῶν εὐφημοῦσιν οἱ τοῦ λογίου, καὶ ἀπαναχωροῦσιν οἱ ἵπποι, 2.144 εἶτα κατέρχεται ὁ ὕπαρχος, καὶ ἵσταται ἡ τέντα αὐτοῦ εἰς τὰ κριτάρια ἀπέναντι τοῦ τεταρτοθύρου, καὶ προσκαλεσάμενος ἐκεῖσε τὰ ἀμφότερα μέρη, εἰσφέρει ἀναμεταξὺ αὐτῶν τὴν ὄρναν, καὶ βλέπονται παρὰ τῶν ἀμφοτέρων μερῶν τὰ ἐν αὐτῇ βόλια ἀκριβῶς, καὶ ἀσφαλισάμενος αὐτὰ ἐπὶ πάντων ὁ ὕπαρχος, παραδίδωσι σιλεντιαρίῳ τῷ μέλλοντι τῇ ἑξῆς κυλίσαι. Τῇ δὲ ἐπαύριον, ἤγουν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ ἱππικοῦ, ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐκ τοῦ θεοφυλάκτου κοιτῶνος, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἐξ ἔθους, διέρχεται διὰ τῶν διαβατικῶν τοῦ Τρικόγχου, Ἀψίδος τε καὶ τῆς Δάφνης, καὶ ἀνέρχεται διὰ τοῦ μυστικοῦ κοχλιοῦ ἄνω ἐν τοῖς παρακυπτικοῖς τοῦ Καθίσματος. Ἡνίκα δὲ γένηται ἡ ἅπασα παρετοιμασία ἐν τῷ Ἱππικῷ, δηλοῖ ὁ τῆς καταστάσεως τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ βασιλεὺς κατέρχεται διὰ τῆς λιθίνης σκάλας καὶ λέγει τῷ πραιποσίτῳ· "Δὸς μεταστάσιμον·" κἀκεῖνος λέγει μεγάλως· "Μεταστάσιμον." Καὶ εἰσελθόντος τοῦ βασιλέως ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, προσκαλεῖται ὁ πραιπόσιτος τοὺς βεστήτορας, καὶ εἰσελθόντες περιβάλλουσι τὴν χλανίδα τὸν βασιλέα, εἶθ' οὕτως στέφεται ὑπὸ τοῦ πραιποσίτου, καὶ ἐξέρχεται ἀπὸ τοῦ κοιτῶνος, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, καὶ ἑστὼς ἐν τῷ μέσῳ τοῦ στενοῦ, νεύει τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ ὀστιαρίῳ, κἀκεῖνος εἰσάγει τοὺς πατρικίους· τὸ δὲ βῆλον τῆς πύλης, δι' ἧς εἰσέρχονται, σιλεντιάριος αἴρει. Εἰσελθόντες δὲ οἱ πατρίκιοι μετὰ τῶν στρατηγῶν πίπτουσι, καὶ ἀναστάντων, νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ ἐκεῖθεν δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπό τε τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, διέρχεται μέχρι τοῦ τρικλίνου, ἐν ᾧ ἀριστᾷ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, καὶ ἵσταται ἐκεῖσε· εἰσελθόντες δὲ σιλεντιάριοι τρεῖς ἢ τέσσαρες, οἱ μὲν τρεῖς διέρχονται ὄπισθεν τῆς δοχῆς ἐν τῷ δεξιῷ μέρει, ὁ δὲ ἕτε 2.145 ρος ἵσταται μέσον, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ ἑστῶτι μέσον τῆς δοχῆς σιλεντιαρίῳ, κἀκεῖνος, ἀπελθὼν ἐν τῷ βήλῳ, λέγει μεγάλως· "Λεβά" καὶ εἰσάγει τὸν τῆς καταστάσεως, καὶ ἵσταται μέσον τῆς δοχῆς. Καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, νεύει τῷ μαγίστρῳ, μὴ παρόντος δὲ μαγίστρου, νεύει τῷ κοιαίστωρι, καὶ νεύει μάγιστρος τῷ τῆς καταστάσεως λέγων· "Κόμητες." Κἀκεῖνος λέγει εἰς τὸ βῆλον· "Λεβά" καὶ εἰσέρχονται οἱ τῆς συγκλήτου, καὶ προσκυνήσαντες, ἵστανται ἐν τῇ τάξει αὐτῶν. Εἶτα νεύει πάλιν ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, ὁ δὲ πραιπόσιτος τῷ μαγίστρῳ, κἀκεῖνος τῷ τῆς καταστάσεως λέγων· "Πρεμφέκτωρ" ἀπελθὼν δὲ ὁ τῆς καταστάσεως εἰς τὸ βῆλον, λέγει· "Λεβά" καὶ εἰσέρχεται ὁ ἀπὸ ἐπάρχων, καὶ προσκυνήσας καὶ αὐτός, ἵσταται ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ. Εἶτα νεύει ὁ βασιλεὺς τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ εἶθ' οὕτως κατασχὼν τὸ ἄκρον τῆς χλανίδος τοῦ βασιλέως ὁ τῆς καταστάσεως καὶ ποιήσας ῥωσθέλιον, ἐπιδιδοῖ τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ βασιλεὺς ἀνέρχεται ἐν τῷ Καθίσματι· ἀνέρχεται δὲ καὶ ὁ προρρηθεὶς σιλεντιάριος ἐν τῷ τοῦ Πρασίνου καμπτῷ, συναναφέρων ἑαυτῷ καὶ τὴν ὄρναν, συνανέρχονται δὲ αὐτῷ καὶ οἱ κατὰ συνήθειαν ἀνερχόμενοι σὺν αὐτῷ τῶν μερῶν· ὑποδείξας δὲ τοῖς συνανελθοῦσιν αὐτῷ ἅπασιν τὴν τοῦ ὑπάρχου βούλλαν, κυλίει, καὶ εἶθ' οὕτως κατέρχονται ἅμα τῷ σιλεντιαρίῳ οἱ συνανελθόντες αὐτῷ πάντες, καὶ στοιβάζουσιν ἐν τῷ αὐτῷ καμπτῷ λάχανα, καὶ ὕπερθεν αὐτῶν πλακοῦντας. Ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ καμπτῷ καὶ ἐν διαφόροις τόποις τοῦ Εὐρίπου
110
προστοιβάζουσιν ὁμοίως λάχανά τε καὶ πλακοῦντας, ἤγουν τῇ πρὸ μιᾶς τοῦ ἱππικοῦ· οὗτος δὲ ὁ καμπτὸς τῶν Πρασίνων ἕνεκα τοῦ κυλίσαι παραφυλάττεται. Ἵστανται δὲ καὶ αἱ βῆγαι ἐν τοῖς κριταρίοις, μετὰ δὲ τὸ ἐξελθεῖν τὸν βασιλέα ἐν τῷ Καθίσματι καὶ σφραγίσαι τὸν λαὸν καὶ καθίσαι αὐτὸν ἐν τῷ σένζῳ, τελεσθείσης τῆς προσκυνήσεως τῶν πατρικίων, ἀποκρισιαρίων? εἰ τύχωσι, καὶ στρατηγῶν, ἔρχονται τὰ πρωτεῖα τῶν μερῶν μετὰ καὶ σταυρῶν ῥοδοπλόκων, καὶ ἵστανται ἐν ταῖς διασφαγαῖς, καὶ εἶθ' οὕτως δίδωσιν νεῦμα ὁ ἀκτουάριος ἀπὸ κελεύσεως, καὶ ἀπολύονται αἱ βῆγες. Ἡνίκα δὲ καταλάβωσιν ἐν τῇ βασιλικῇ τάβλᾳ ἐν τῷ Καθίσματι, ἐπεύχονται τὸν βασιλέα· εἶθ' οὕτως νεύει ὁ ἀκτουάριος ἀπὸ κελεύσεως, καὶ αὐλεῖ τὸ βασιλικὸν ὄργανον, αὐτοὶ δὲ κατέρχονται τῶν βηγῶν αὐτῶν ἐπὶ τὰ μέρη καὶ εἰσέρχονται ἐν τῷ στάματι, καὶ λαβόντες τοὺς στεφάνους ἀμφότεροι αὐτῶν, ἀπαναχωροῦσιν. Καὶ εἶθ' οὕτως ἐξέρχονται οἱ προειρημένοι τῶν μερῶν, καὶ ἐπιδιδόασι τοὺς σταυρούς, ἐπευξάμενοι δὲ τῷ βασιλεῖ, καὶ αὐτοὶ ἀναχωροῦσιν. Καὶ εἶθ' οὕτως τελεῖται τὸ πρῶτον βαΐον, καὶ λαμβάνουσιν οἱ νικηταὶ ἡνίοχοι τὰ ἔπαθλα αὐτῶν διπλασίως, καὶ ἐξ αἰτήσεως τοῦ μέρους δίδοται τὰ δημόσια, καὶ λαβόντες αὐτὰ χοσβαΐται, ἀνάγουσιν αὐτὰ μέσον τοῦ Ἱππικοῦ ἐν τῷ ἁρματουρίῳ τῶν νικητῶν ἡνιόχων. Καὶ τελεσθέντων τῶν δʹ βαΐων, πράττουσιν οἱ τοῦ λογίου τὰ κατὰ συνήθειαν ἅπαντα, ἀλλάξαντες δὲ οἱ ἡνίοχοι τῆς νίκης τὰ δημόσια, κατέρχονται ἐπ' ὀχήμασιν ἐκ τῶν θυρῶν, καὶ κατελθόντες οἱ τοῦ νικήσαντος μέρους δημόται, αἴρουσι δάφνας ἐκ τοῦ λογίου, καὶ δέχονται τοὺς ἡνιόχους ἐπιδιφρίους ἔμπροσθεν τοῦ αὐτοῦ δήμου, καὶ σάξαντες μέχρι τοῦ ἀντικάμπτου, ἀνέρχονται ἐν τῷ στάματι. Ἀνερχομένων δὲ αὐτῶν, δίδοται νεῦμα τοῖς ἄρχουσι τῶν ταγμάτων, καὶ κατελθόντες ἵστανται ἐν τοῖς καμπτῆρσι καὶ ἐν τοῖς προειρημένοις λοιποῖς τόποις τοῦ Εὐρίπου, ἔνθα αἱ στοιβαὶ τῶν λαχάνων καὶ τῶν πλακούντων εἰσίν. Ἐλθόντες δὲ οἱ ἡνίοχοι μετὰ τῶν δημο 2.147 τῶν τοῦ μέρους ἐν τῷ στάματι, ἵστανται ἐκεῖσε ἐπιδίφριοι, καὶ ἀκτολογοῦσιν μετ' εὐφημίας οἱ τοῦ μέρους τῷ βασιλεῖ, καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς εὐφημίας ἀποστέλλει αὐτοῖς τοῖς νικηταῖς ἡνιόχοις ὁ βασιλεὺς στεφάνους διὰ τοῦ ἀκτουαρίου καὶ τοῦ δευτέρου, καὶ κατελθόντες στέφουσι τοὺς ἡνιόχους, καὶ ἀνέρχονται πάλιν ἐν τῷ Καθίσματι. Καὶ εὐθέως ἄρχεται τὸ μέρος αἰτεῖσθαι τοῦ ἐξελθεῖν καὶ χορεῦσαι εἰς τὴν πλατεῖαν, καὶ λαβόντες τὴν αἴτησιν παρὰ τοῦ βασιλέως, ἐξέρχονται ἐν τῇ Μέσῃ. Καὶ εἶθ' οὕτως ἀνίσταται ὁ βασιλεύς, καὶ μετὰ τὸ ἀναστῆναι τὸν βασιλέα, κατέρχεται τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ, καὶ αἴρουσιν ἐκ τῶν στοιβῶν τά τε λάχανα καὶ τὰς πλακοῦντας, ἐν δὲ τῷ αὐτῷ εἰσφέρουσι χέλανδον φερόμενον ἐπὶ ἁμάξης πλῆθος ἰχθύων, καὶ ῥίπτουσιν αὐτὰ ἐπὶ ἐδάφους ἐν τῷ Ἱππικῷ· αἴρουσιν δὲ καὶ ταῦτα τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ. Ὁ δὲ βασιλεύς, ὡς προείρηται, ἀναστὰς ἀπὸ τοῦ σένζου καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται μέσον τῶν τε πατρικίων καὶ στρατηγῶν, ἑστώτων αὐτῶν ἐν τῷ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἀριστᾷ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τό· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι, λαβόντος δὲ τοῦ πραιποσίτου τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, εἰσέρχονται οἱ βεστήτορες, καὶ ἀπαλλάξαντες τὴν χλανίδα, ἐξέρχονται. Καὶ ἐξελθὼν ὁ βασιλεύς, καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης μετὰ καὶ φίλων, ὧν ἂν κελεύει, καὶ ἀναστὰς ἀπὸ τοῦ κλητωρίου καὶ μικρὸν ἀναπαυσάμενος, ἐκδέχεται, μέχρις ἂν τὰ πάντα ἑτοιμασθῶσιν ἐν τῷ Ἱππικῷ. Ἐλθόντος δὲ τοῦ τῆς καταστάσεως καὶ γνωρίσαντος τῷ πραιποσίτῳ, ὡς ὅτι ἕτοιμά ἐστιν πάντα, ὁ πραιπόσιτος δηλοῖ τῷ βασιλεῖ· ὁ δὲ βασιλεὺς κατέρχεται διὰ τῆς λιθίνης σκάλας, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι, καὶ περιβάλλεται τὴν χλανίδα καὶ τὸ στέμμα κατὰ συνήθειαν. Καὶ 2.148 δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου διέρχεται διὰ τοῦ στενοῦ τρικλίνου, καὶ ἐξέρχεται ἐν τῷ μεγάλῳ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἀριστᾷ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, κἀκεῖσε ἑστὼς ἅμα τοῖς ἄρχουσι τοῦ κουβουκλείου, νεύει τῷ πραιποσίτῳ, κἀκεῖνος τῷ ὀστιαρίῳ, καὶ εἰσάγει πατρικίους καὶ στρατηγούς, καὶ προσκυνησάντων τῷ βασιλεῖ, λέγει ὁ πραιπόσιτος· "Κελεύσατε" καὶ ἐξελθόντες ἔξω τῆς πύλης οἵ τε πατρίκιοι καὶ στρατηγοὶ ἅμα τῇ συγκλήτῳ, ἵστανται ἔνθεν κἀκεῖσε· στάντος δὲ καὶ τοῦ βασιλέως ἐν τῇ πύλῃ, πίπτουσιν οἱ προειρημένοι ἅπαντες, καὶ ἀναστάντων, νεύει ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως τῷ τῆς καταστάσεως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε", αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς
111
χρόνους." Καὶ εἶθ' οὕτως κατασχὼν τὸ ἄκρον τῆς χλανίδος τοῦ βασιλέως ὁ τῆς καταστάσεως καὶ ποιήσας ῥωσθέλιον, ἐπιδιδοῖ τῷ βασιλεῖ. Εἶτα ἐκεῖθεν δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, πατρικίων τε καὶ στρατηγῶν, ἀνέρχεται ἐν τῷ Καθίσματι μετὰ μόνων τῶν τοῦ κουβουκλείου ἀρχόντων καὶ δύο μαγλαβιτῶν καὶ σπαθαρίων βασταζόντων διστράλια, φορούντων καὶ τὰ σπαθία αὐτῶν, ὡς ἐν ἑκάστῳ ἱππικῷ. Ἀνελθὼν δὲ ἐν τῷ σένζῳ ὁ βασιλεὺς καὶ σφραγίσας τὸν λαὸν ἐκ τρίτου, καθέζεται, καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς εὐφημίας ἐξέρχεται ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως, καὶ νεύει τοῖς τε πατρικίοις καὶ στρατηγοῖς, ἀπελθεῖν ἕκαστον ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ καὶ καθέδρᾳ. Τελεσθέντων δὲ τῶν δʹ βαΐων, ἀνίσταται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ Καθίσματος, καὶ ἱσταμένων τῶν πατρικίων ἐν ᾧ ἀριστᾷ ὁ βασιλεὺς τρικλίνῳ, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, διέρχεται μέσον αὐτῶν, αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους." Καὶ διελθὼν διὰ τοῦ στενοῦ τρικλίνου, εἰσέρχεται ἐν τῷ κοιτῶνι, καὶ ἀπαλλάξας τό τε στέμμα καὶ τὴν χλανίδα αὐτοῦ, περιβάλλεται σαγίον, καὶ κατέρχεται διὰ τοῦ μυστικοῦ κοχλιοῦ, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ πάντων τῶν τοῦ κουβουκ 2.149 λείου, διέρχεται διὰ τοῦ Αὐγουστέως, Ἀψίδος τε καὶ τοῦ Τρικόγχου, διὰ τοῦ μονοθύρου καὶ τῶν διαβατικῶν τῶν Ἁγίων Μʹ, καὶ εἰσέρχεται ἐν τῷ Χρυσοτρικλίνῳ· στάντες δὲ οἱ τοῦ κουβουκλείου καὶ ὑπερευξάμενοι τὸν βασιλέα· "Εἰς πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς χρόνους" ἐξέρχονται καὶ ἀπέρχονται οἴκαδε. Ὅσα δεῖ τελεῖσθαι τῇ παραμονῇ τοῦ λαχανικοῦ ἱπποδρομίου, ἤγουν τοῦ γενεθλίου ταύτης τῆς θεοφυλάκτου καὶ βασιλίδος πόλεως. Ἰστέον ὅτι οἱ τῶν δύο μερῶν δήμαρχοι μετά τε τῶν δευτερευόντων καὶ τῶν λοιπῶν ἀρχόντων τῶν μερῶν καὶ τῶν δημοτῶν ἀπίασι τὸ δειλινόν, ἕκαστος εἰς τὸν ἴδιον στάβλον, καὶ εὐθέως ὁ θεωρητὴς ἑκάστου μέρους ταβρίζει τὸ τρίπλοκον καὶ λέγει ὁ λαὸς ἐκ γʹ. "Νίκα Βένετε" ὁμοίως καὶ οἱ Πράσινοι· "Πράσινε." Καὶ δέχεται ὁ φωνοβόλος λέγων μεγάλῃ τῇ φωνῇ. "Ἔχεται ὁ βοηθῶν ἡμῖν Ἰησοῦς." Ὁ λαός· "Ἀεὶ νικᾷς." Οἱ κράκται· "Εἷς ὁ Θεός, σὺ αὐτοὺς σῶσον." Ὁ λαός· "Ναί, Κύριε." Καὶ ὅτε ἐξέλθωσιν ἐπὶ τὸ ἐξάερον, κρούει ὁ θεωρητὴς τὴν ταβραίαν γʹ, καὶ λέγει ὁ λαός· "Νικᾷ ἡ πίστις τῶν βασιλέων, νικᾷ ἡ πίστις τῶν Αὐγουστῶν, νικᾷ ἡ πίστις τῆς Πόλεως καὶ τῶν Βενέτων." (Οἱ Πράσινοι· "Πρασίνων.") Καὶ λέγει ὁ κράκτης· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, μεγάλων βασιλέων, ναὶ εἰπὲ ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα μεγάλων βασιλέων." Ὁ λαός· "Ναί, Κύριε, βοήθει." Οἱ κράκται·" Εἷς Θεός, σὺ αὐτοὺς σῶσον." Ὁ λαός· "Ναί, Κύριε." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγεται τὸ δρομικὸν ποίημα ἔμπροσθεν τοῦ Ἱπποδρομίου· "Οἱ τῶν ἀγώνων σὲ δυσωποῦμεν τὸν Θεὸν ἡμῶν καὶ 2.150 Σωτῆρα· νίκας τοῖς Βενέτοις βοήθει." (οἱ Πράσινοι· Πρασίνοις) καὶ χορήγησον τῷ Οὐρανίῳ (οἱ Πράσινοι· τῷ Ὀλυμπίῳ), "ἵνα καὶ πάλιν χορεύσωμεν μετὰ νίκης." Ἄλλος, εἰς τὸ Λευκόν· "Ὡς κραταιὰ σκέπη ἡ Θεοτόκος, καὶ ἀντίληψις βεβαία τῶν εἰς σὲ προστρεχόντων, ἐξαιτοῦμεν οἱ Βένετοι," (Οἱ Πράσινοι· Πράσινοι) "δωρηθῆναι ἡμῖν τοῦτο, τῷ Εἰκασίῳ, διαπρέπον ταῖς νίκαις σὺν αὐτῷ εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ ἡμᾶς εὐφρανθῆναι."
2.151 Πʹ (ΟΑʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν, τῆς φακλαρέας τελουμένης. Δείλης εἰσέρχονται τὰ δύο μέρη ἐν τῇ μυστικῇ φιάλῃ τοῦ Τρικόγχου μετὰ φατλίων, καὶ γίνεται ἡ λεγομένη φακλαρέα, καὶ λέγουσιν τὸν ἀπελατικὸν χορεύοντες ἦχ. π. δʹ· "Κραταιωθήτω ἡ χείρ σου, ὑψωθήτω ἡ δεξιά σου, ὁ δεῖνα, αὐτοκράτωρ. Ἰδοὺ γάρ· ἡ πόλις σου φιλόπολιν βλέπει σε βασιλέα, καὶ ταῖς σαῖς ἐγκαινίζεται κατ' ἐχθρῶν ἀνδραγαθίαις, καὶ πολιτεύεται χάρις ἐν μέσῳ τῆς βασιλείας, ὅτι ὤφθη τὸ πολίτευμά σου, πόλις τοῦ μεγάλου βασιλέως, ὅθεν καθοπλίζονται τὰ ὅπλα σου δυναστείᾳ, καὶ περιβάλλονται ἐχθροὶ τὴν ἔχθραν τοῦ στέψαντός σε τῇ γενεθλίῳ δόξῃ τῆς πόλεώς σου." Καὶ μετὰ ταῦτα ἀνέρχονται εἰς τὰ βάθρα, καὶ ἱσταμένου ἑκάστου εἰς τὸ ἴδιον μέρος, λέγει ὁ κράκτης τὴν ἀνευφημίαν· "Ὁ βοηθῶν τοὺς δεσπότας·" Ὁ λαός· "Εἷς ὁ Θεός." Οἱ κράκται· "Σύ, αὐτοὺς σῶσον." Ὁ λαός· "Ναί, Κύριε." Οἱ κράκται· "Ὁ βοηθῶν ταῖς Αὐγούσταις." Ὁ λαός· "Εἷς ὁ Θεός." Οἱ κράκται· "Σύ, αὐτὰς σῶσον." Ὁ λαός. "Ναί, Κύριε." Οἱ κράκται· "Ὁ βοηθῶν τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαός· "Εἷς ὁ Θεός." Οἱ κράκται· "Σύ, αὐτοὺς σῶσον." Ὁ λαός "Ναί, Κύριε." Οἱ κράκται· "Ὁ βοηθῶν τῇ πόλει." Ὁ λαός·
112
2.152 "Εἷς ὁ Θεός." Οἱ κράκται· "Σύ, αὐτὴν σῶσον." Ὁ λαός· "Ναί, Κύριε." Οἱ κράκται· "Ὁ βοηθῶν τῷ ἐπάρχῳ." Ὁ λαός· "Εἷς ὁ Θεός." Οἱ κράκται· "Σύ, αὐτὸν σῶσον·" Ὁ λαός· "Ναί, Κύριε." Οἱ κράκται· "Ὁ βοηθῶν τῷ Οὐρανίῳ." Ὁ λαός. "Εἷς ὁ Θεός." Οἱ κράκται. "Σύ, αὐτὸν σῶσον." Ὁ λαός. "Ναί, Κύριε." (Οἱ Πράσινοι· τῷ Ὀλυμπίῳ.) Οἱ κράκται· "Ὁ βοηθῶν τῷ Εἰκασίῳ." (Οἱ Πράσινοι· τῷ Ἀνατέλλοντι.) Ὁ λαός. "Εἷς ὁ Θεός." Οἱ κράκται· "Σύ, αὐτὸν σῶσον." Ὁ λαός. "Ναί, Κύριε." Εἶτα εἰσέρχεται ἕτερος κράκτης καὶ λέγει τὴν συνάφειαν· "Ὁ βοηθῶν τοῖς δεσπόταις, ταῖς Αὐγούσταις, τοῖς πορφυρογεννήτοις, τῇ πόλει, τῷ ἐπάρχῳ, τῷ Οὐρανίῳ"· (Οἱ Πράσινοι· τῷ Ὀλυμπίῳ,) τῷ Εἰκασίῳ"· (Οἱ Πράσινοι· τῷ Ἀνατέλλοντι.) Ὁ λαός· "Εἷς ὁ Θεός." Οἱ κράκται· "Σύ, αὐτοὺς σῶσον." Ὁ λαός· "Ναί, Κύριε." Οἱ κράκται· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων"· Ὁ λαός· "Κύριε, βοήθει." Εἶτα εἰσέρχεται ἕτερος κράκτης καὶ λέγει· "Ἰοὺς ἀεί, ἀεί." Οἱ κράκται· "Προτόνου καὶ νικᾷς." Ὁ λαός· "Εἷς ἀεί, εὐδόκιμε." Οἱ κράκται· "Ἅγιε, τρισάγιε, νίκη εἰς τὸ Βένετον." (Οἱ Πράσινον· εἰς τὸ Πράσινον.) Οἱ κράκται· "Δέσποινα Θεοτόκε." Ὁ λαός. "Ναί, Δέσποινα Θεοτόκε, νίκη εἰς τὸ Βένετον." (Οἱ Πράσινοι· εἰς τὸ Πράσινον,) Οἱ κράκται· "Τοῦ σταυροῦ ἡ δύναμις." Ὁ λαός· "Ναί, τοῦ σταυροῦ ἡ δύναμις, νίκη ἔχει τὸ Βένετον". (Οἱ Πράσινοι· ἔχει τὸ Πράσινον.) Οἱ κράκται· "Θεοῦ τὴν νίκην ἔχει τὸ πρόσωπόν σου, Οὐράνιε." (Οἱ Πράσινοι· Ὀλύμπιε.) Οἱ κράκται· "Ὅλη δείλης σήμερον." Ὁ λαός· "Ἔς, ὅλη δείλης σήμερον· καλή σου δείλης γίνεται." Οἱ κράκται· "Κύριοι, πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Ὁ λαός· "Πολ 2.153 λοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Καὶ εἰσέρχεται ἕτερος κράκτης καὶ λέγει· "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων." Ὁ λαός· "Θεοτόκε, βοήθει." Οἱ κράκται "Εἷς ὁ Θεός, σὺ αὐτοὺς σῶσον." Ὁ λαός· "Ναί, Κύριε." Εἶτα λέγει ὁ κράκτης· "Ναί, εἰπὲ καὶ ποίει τὴν ἀγωγὴν τῷ Οὐρανίῳ." (Οἱ Πράσινοι· τῷ Ὀλυμπίῳ.) "Ναί, εἰπὲ καὶ ποίει τὴν ἀγωγὴν τῷ Εἰκασίῳ." (Οἱ Πράσινοι· τῷ Ἀνατέλλοντι.) Ὁ λαός· "Καλὸν ἀγῶνα". Οἱ κράκται· "Εἷς ὁ Θεός, σὺ αὐτοὺς σῶσον." Ὁ λαός· "Ναί, Κύριε." Ἰστέον ὅτι τὰ αὐτὰ ἄκτα καὶ ἡ αὐτὴ εὐφημία λέγονται καὶ ἐπὶ τοῦ Ἱπποδρομίου εἰς τὸ στάμα, ἤγουν εἰς τὸ Π, δηλονότι τοῦ ὑπάρχου καθεζομένου εἰς τὸ Κάθισμα, ἔνθα ὁ ἀκτουάριος ἵσταται. Περὶ τοῦ αὐτοῦ ἱπποδρομίου, πῶς δεῖ κυλίειν. Πρὸ τοῦ ἱππικοῦ γίνεται ἡ πομπὴ τῶν ἵππων, καὶ τῷ πρωῒ τίθεται ἡ ὄρνα εἰς τὸν καμπτὸν τοῦ Βενέτου, καὶ κατέρχονται οἱ τῶν δύο μερῶν ἡνίοχοι ἅμα τῶν κομβινογράφων, φορούντων αὐτῶν τῶν κομβινογράφων ἀρμελαύσια βένετον καὶ λευκὸν καὶ τὰ μασσία, ὄντων αὐτῶν καὶ ἀνυποδήτων, βαστάζοντες καὶ χαρτοκαλαμάρια, καὶ κυλιούσης τῆς ὄρνας, οἷον ἐκβάλλει σφαιρίν, ὀνομάζει τὸν μεσαρίστερον. Καὶ ὅτε πληρώσωσιν τὰ δʹ βαΐα, ἀπέρχονται εἰς τὰ ὀρνατούρια, καὶ ποιοῦσιν τὸ πέρας τῆς κομβίνας, καὶ ἀνερχομένου τοῦ βασιλέως, ἀπολύουσιν τὰ Διίππια, καὶ ἵσταται ὁ μαξιλλάριος εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ καὶ οἱ δύο θεωρηταί, εἷς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων, βαστάζοντες τὰ καλαμάρια, ἕως οὗ πετάσῃ. Καὶ τοῦ Θεοῦ 2.154 παρασχόντος τὴν νίκην, μετὰ τὸ λαβεῖν τὰ ἔπαθλα ἀπέρχονται εἰς τὰς θύρας, καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν δ' βαΐων ἐκβαίνουσιν τὰ ἅρματα τῶν νικησάντων, φορούντων τῶν ἡνιόχων τὰ δημόσια, καὶ κάμπτουσιν καμπτὸν Πρασίνου καὶ Βενέτου, καὶ ἔρχονται εἰς τὸν ἴδιον δῆμον, καὶ ἐπαίρουσιν τοὺς δημότας, καὶ σάσσοντες κάμπτουσιν, ὡς προείρηται, καμπτὸν Πρασίνου. Καὶ ἔρχονται εἰς τὸ στάμα, καὶ κατέρχεται ὁ ἀκτουάριος, καὶ ἀπολύει αὐτούς, καὶ ἀπέρχονται χορεύοντες εἰς τὸ δημόσιον. Περὶ τῶν βηγῶν, πῶς δεῖ αὐτὰς τελεῖσθαι. Ἱππικοῦ ἀγομένου μὴ προσκυνησίμου, αἱ βῆγες ἵστανται εἰς τὸ πρῶτον κριτάριν, καὶ οἱ βηγάριοι ἐπάνω τῶν ἁρμάτων, καὶ ἀνερχομένου τοῦ βασιλέως, ἐμβαίνουσιν οἱ δʹ ἡνίοχοι καὶ λαμβάνουσι τὰ χρυσᾶ πισσία· καὶ στρέφονται, καὶ ἵστανται εἰς τὰς ἰδίας διασφαγάς. Καὶ εἶθ' οὕτως νεύει ὁ ἀκτουάριος, καὶ πάλιν εἰσέρχονται καὶ λαμβάνουσιν ἀνὰ ψελλίου χρυσοῦ, καὶ ὑποστρέφοντες ἐκφωτίζουσιν ἐπὶ τοὺς δήμους, καὶ ἐκβαίνουσιν αἱ βῆγες. Φοροῦσιν δὲ οἱ βηγάριοι ἱμάτια, ὁ μὲν εἷς βένετον, ὁ δὲ ἕτερος πράσινον, ἔχοντα ὥσπερ πτερά, ἀπὸ κεντούκλων ἐρραμμένα, ὄπισθεν εἰς τὰς ψύας αὐτῶν, ἀντὶ δὲ κασσιδίων, φοροῦσιν καμελαύκια κεντουκλέϊνα. Ἄκτα ἀπὸ νίκης εἰς τὸ αὐτὸ ἱπποδρόμιον. Ἀπὸ τοῦ δευτέροι βαΐου λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ 2.155 κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ἡ ἔνθεος βασιλεία." Οἱ Πράσινοι· "Τὸ πρόβλημα τῆς Τριάδος", καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι". Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ
113
ὑμῖν χρόνοι ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, αὐτοκράτορες Ῥωμαίων" καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται. "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ. "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα Αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων" καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Δεσπόται τῆς οἰκουμένης, δέξασθε Βενέτους παρακαλοῦντας." (Οἱ Πράσινοι· Πρασίνους), καὶ ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Ὡς δοῦλοι τολμῶμεν παρακαλέσαι." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Μετὰ φόβου δυσωποῦμεν τοὺς δεσπότας." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Ἀνεξικάκως παρακλήθητε, εὐεργέται," Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι ὁμοίως. Οἱ κράκται· "εἰς τὴν δέησιν τῶν δούλων ὑμῶν Βενέτων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε·" Οἱ Πράσινοι ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Δημόσια τοῖς δούλοις ὑμῶν, εἰ κελεύετε." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται. "Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας τῆς οἰκουμένης." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Καὶ σὺν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἡμᾶς συνεργήσῃ." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Καὶ ἀπὸ τοῦ τετάρτου βαΐου κατέρχεται ὁ μαΐστωρ μετὰ τοῦ λαοῦ, καὶ ἵσταται ἔμπροσθεν τοῦ δήμου. Ὁ δὲ δήμαρχος ἀπομένει μετὰ τῶν πρωτείων ἄνω εἰς τὸν δῆμον. Εἶτα 2.156 λέγουσιν οἱ κάτω ἱστάμενοι κράκται· "Εἴ τι ὁ Θεὸς ὠνόμασεν." Καὶ ἀποκρίνονται ἄνω εἰς τὸν δῆμον· "Τίμιον τὸ Βένετον." (Οἱ Πράσινοι· τὸ Πράσινον.) Οἱ κράκται· "Ὁ βοηθῶν τοὺς δεσπότας." Ὁ λαός· "Εἷς ὁ Θεός", καὶ τὰ λοιπά. Εἶτα ἀνέρχονται οἱ ἡνίοχοι ἐν τοῖς ἅρμασι, φοροῦντες τὰ δημόσια, καὶ σάσσουσιν, καὶ ὁ δῆμος ἔμπροσθεν αὐτῶν λέγει τὸ δρομικόν· "Ἀγάλλου Βένετε, οἱ δεσπόται ἐνίκησαν." (Οἱ Πράσινοι· Πράσινε.) Καὶ ὅτε ἔλθωσιν εἰς τὸ Π, ἔμπροσθεν τῶν βασιλέων ἵστανται καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ἡ ἔνθεος βασιλεία." Οἱ Πράσινοι· "Ἡ ἐκλογὴ τῆς Τριάδος." Ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε". Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται. "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Ὁ λαὸς γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, Αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε" Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, δεσπόται, σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαὸς γʹ· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ Πράσινοι· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· "Δεσπόται τῆς οἰκουμένης, δέξασθε Βενέτους παρακαλοῦντας." (Οἱ Πράσινοι· Πρασίνους.) Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Ὡς δοῦλσιτολμῶμεν παρακαλέσαι." Ὁ λαὸς γʹ· "Ἅγιε". Οἱ κράκται· "Μετὰ φόβου δυσωποῦμεν τοὺς δεσπότας." Ὁ λαὸς γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Ἀνεξικάκως παρακλήθητε, εὐεργέται." Ὁ λαὸς γʹ· "Ἅγιε" Οἱ κράκται· "Εἰς 2.157 τὴν δέησιν τῶν δούλων ὑμῶν Βενέτων." (Οἱ Πράσινοι· Πρασίνων.) Ὁ λαὸς γʹ. "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Στεφανώσατε τοὺς δούλους ὑμῶν, εἰ κελεύετε." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι ὁμοίως. Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαὸς γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Ἔτι μίαν αἴτησιν ἔχομεν οἱ δοῦλοι ὑμῶν," Ὁ λαὸς γʹ· "Ἅγιε." Οἱ Πράσινοι ὁμοίως. Οἱ κράκται· "ἀπέλθωμεν χορεῦσαι, δεσπόται, εἰ κελεύετε." Ὁ λαὸς γʹ· "Ἅγιε." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους." Ὁ λαὸς γʹ· "Κύριε, σῶσον." Εἶτα κατέρχεται ὁ ἀκτουάριος καὶ στέφει τοὺς ἡνιόχους καὶ λέγει αὐτοῖς· "Εὐτάκτως χορεύσατε." Οἱ κράκται· "Εὐτάκτως χορεύσομεν ἐν τῇ ζωῇ ὑμῶν, δεσπόται." Καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι μεταστάσιμον καὶ ἀναστῆναι τοὺς δεσπότας ἀπὸ τοῦ σένζου, ὀψικεύει ἅπας ὁ δῆμος τοὺς ἡνιόχους, λεγόντων τὸ ποίημα· "Ἀγάλλου, Βένετε, οἱ δεσπόται ἐνίκησαν." (Οἱ Πράσινοι· Πράσινε) Καὶ ὅτε ἔλθωσιν εἰς τὰ κάγκελλα, λέγουσιν οἱ κράκται· "Ἔς, αὔξῃ τὸ
114
βασίλειον, αὔξῃ καὶ τὸ Βένετον." Καὶ εἶθ' οὕτως ὀψικεύουσιν τοὺς ἡνιόχους ἕως τῆς ἐκκλησίας, ἤγουν οἱ μὲν Βένετοι εἰς τὸν Δαγιστέα, οἱ δὲ Πράσινοι εἰς τὰ Διακονίσσης, λέγοντες τὸ δρομικὸν ποίημα· "Ἀγάλλου, Βένετε, (Οἱ Πράσινοι: Πράσινε), οἱ δεσπόται ἐνίκησαν." 2.158 Ἄκτα, ὅτε τρέχουσιν οἱ δρομεῖς τοῦ ἑνὸς μέρους ἀπὸ δρόμου ἀπεκεῖ. Λέγει ὁ φωνοβόλος· "Ἔχετε βοηθοῦντα ὑμῖν Ἰησοῦν."Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Ἀεὶ νικᾷ." Ὁ φωνοβόλος· "Νίκαςδείξῃ." Ὁ λαός· "Ἐσαίουτα." Ὁ φωνοβόλος· "Αὔξῃνίκην" Ὁ λαός· "τῶν βαΐων." Ὁ φωνοβόλος· "Σωτὴρ τοῦ κόσμου," Ὁ λαός· "βοήθησον ἡμᾶς." Ἄκτα εἰς τὸν ἀπολακτισμὸν τῶν δρομέων. Ἀπολακτίζουσιν οἱ δρομεῖς, καὶ ἔρχονται ἔμπροσθεν τοῦ ἰδίου δήμου, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Ὅλους τούτους, Κύριε, βοήθησον, τοὺς πρώτους βοήθησον, ὁ ἐν Τριάδι, νικήσουσιν πρεσβείαις σου, Θεοτόκε, νικήσουσιν χαροποιοῦντες τὴν βασιλείαν, τὴν πολιτείαν, νικήσουσιν χαροποιοῦντες τοὺς Βενέτους· Ἔς, ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος, νίκην αὐτοῖς παράσχου." Ἰστέον ὅτι, ἐπὶ Μιχαὴλ τοῦ φιλοχρίστου δεσπότου, ὁ Βαμβαλούδης ὁ τῶν Πρασίνων δρομεὺς εἰς τὸ ζυγιασιμὰ καὶ τὰς πρόβας οὐκ ἦν· ἐκρατεῖτο γὰρ ὑπὸ τοῦ πατρικίου Πετρωνᾶ, τῇ δὲ τοῦ βοτοῦ ἡμέρᾳ, τελεσθείσης τῆς κυλίστρας καὶ παραβάντων Βενέτων, μετὰ ταῦτα ἦλθεν ὁ Βαμβαλούδης, καὶ ἐξ αἰτήσεως τοῦ δήμου τῶν Πρασίνων ἔδραμεν ἀπὸ κελεύσεως εἰς τὸ τέταρτον βαΐον, καὶ ἐνίκησεν. 2.159 Ἄκτα εἰς τὴν κυλίστραν τῶν πεζῶν. "Εἰς ἐκείνας τὰς θύρας ἀπέλθωμεν, Θεὲ καὶ Κύριε τῶν ἁπάντων, ὅπου ἔσται ἐκ Θεοῦ νικῆσαι. Τοῦτό ἐστιν ἐκ Θεοῦ νικῆσαι. Καὶ δυσωποῦμέν σε, Θεοτόκε· νίκας λάβῃ ὁ δῆμος οὗτος." Ἄκτα κάμνοντος τοῦ μαππαρίου εἰς τὸ πεζόν. Οἱ κράκται. "Νανὰ αʹ," "Ἀνανάϊα." Ὁ λαός· "Ἐπέστηἡ ἡμέρα." Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "Ἁγία Θεοτόκε." Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "Ἡ νίκη τῶν Βενέτων. (Οἱ Πράσινοι· τῶν Πρασίνων.") Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός "Χαρεῖ ἡ πολιτεία." Οἱ κράκται· "Νανά." Ὁ λαός· "Ἁγία Θεοτόκε." Καὶ ὅταν ὑψώσῃ τὰς χεῖρας ὁ μαππάρις, λέγουσιν· "Ἄρτι καὶ ἄρτι, Κύριε, βοήθησον." Ἄκτα, μέλλοντος λαμβάνειν τὰ ἔπαθλα τοῦ συμπερέστου καὶ τοῦ δευτέρου. "Στεφάνιν, δεσπόται, τῷ συμπερέστῃ· Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων. Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους· Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν τοῖς Βενέτοις". Οἱ Πράσινοι, "σὺν τοῖς Πρασίνοις. Τὰ δύο, δεσπόται, τῷ συμπερέστῃ· τὸ ἕν, δεσπόται, τῷ δευτέρῳ. Κύριε, σῶσον τὸ ὀρθόδοξον κράτος· Κύριε, σῶσον τοὺς δεσπότας σὺν ταῖς Αὐγούσταις Ῥωμαίων."
2.160 ΠΑʹ (ΟΒʹ) Περὶ τοῦ Βοτοῦ, ὅπως δεῖ τελεῖσθαι. Ἰστέον ὅτι τὸ πέρατον οὐ δίδοται τὸ πρωΐ, ὥσπερ τὸ ἱππικόν, ἀλλὰ λαμβάνει τῇ πρὸ μιᾶς ἡμέρας τοῦ Βοτοῦ ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως ἀπόκρισιν, καὶ δίδωσι διάταξιν τῷ τῆς καταστάσεως, ὥστε τῇ ἑξῆς ἄγεσθαι. Καὶ ἑσπέρας ὥραν θʹ ἢ ιʹ τὰ μέρη Βενέτων καὶ Πρασίνων ἀνέρχονται εἰς τοὺς δήμους αὐτῶν· οἱ δὲ δήμαρχοι ἵστανται κάτω, λέγοντες σκωπτικὰ πρὸς ἀλλήλους, καὶ ὅσα δεῖ ἐκτελεῖν τῇ ἑσπέρᾳ ἐκείνῃ, ἀπολακτίζουσιν δὲ οἱ δρομεῖς, καὶ καθέζεται ὁ ὕπαρχος εἰς τὰ σημεῖα, ἐκτελῶν πάντα, ἃ δεῖ αὐτὸν ἐκτελεῖν. Τῇ δὲ ἑξῆς προέρχονται ἅπαντες ἐννύχιοι ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῆς Ἀψίδος, φοροῦντες οἱ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου χλανίδια τύρεα, οἱ δὲ πατρίκιοι καὶ ὁ τῆς καταστάσεως καὶ ἡ σύγκλητος φοροῦσιν χλανίδια ἀτραβατικά, καὶ ἀνοίξαντος τοῦ παλατίου, εἰσέρχονται, καὶ ἵστανται ἕκαστος εἰς τὴν ἰδίαν τάξιν, ὡς ἐν ἡμέρᾳ ἱππικοῦ, καθὼς προείρηται. Καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπ' αὐτῶν, διέρχεται διὰ τῆς Ἀψίδος καὶ τοῦ Αὐγουστέως καὶ τοῦ μυστικοῦ κοχλιοῦ, καὶ ἀνέρχεται ἐν τῷ Καθίσματι εἰς τὸ κλούβιν, καὶ ὁ σιλεντιάριος κατέρχεται μετὰ τῆς κυλίστρας εἰς τὸ στάμα, καὶ τῶν δύο μερῶν ἐκεῖσε ἑστώτων, κυλίει ὁ σιλεντιάριος ἐκ γʹ, καὶ οἷον ἂν μέρος παραβῇ, εἶθ' οὕτως ἕκαστος αὐτῶν τὸ ἴδιον μέρος εὐτρεπίζει, οἱ μὲν πρωτόθυρον, οἱ δὲ τὸ δέκατον. Ὁ δὲ βασιλεὺς προσκαλεῖται εἰς τὸ κλούβιν πατρικίους καὶ στρατηγοὺς 2.161 καὶ τοὺς τοῦ κουβουκλείου ἄρχοντας καὶ τοὺς τὰ πρῶτα ὀφφίκια κατέχοντας, καὶ δίδωσιν αὐτοῖς σφραγῖδας διανεῖμαι τοῖς πτωχοῖς ὅπως ἀνακλιθῶσι μετ' αὐτοῦ εἰς τὰ ιθʹ Ἀκκούβιτα κατὰ τὴν ἀρχαίαν συνήθειαν. Τοῦ δὲ τῆς καταστάσεως δηλοποιήσαντος τῷ πραιποσίτῳ, ὡς ὅτι ἡτοιμάσθησαν ἅπαντα, ὁ πραιπόσιτος δηλοῖ τῷ βασιλεῖ. Ὁ δὲ βασιλεὺς κατέρχεται διὰ τῆς λιθίνης σκάλας, καὶ λέγει τῷ πραιποσίτῳ·
115
"Δὸς μεταστάσιμον" κἀκεῖνος λέγει μεγάλως· "Μεταστάσιμον." Καὶ εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς εἰς τὸν κοιτῶνα, καὶ περιβάλλεται τὴν χλανίδα αὐτοῦ διὰ τῶν βεστητόρων, καὶ στεφθεὶς ὑπὸ τοῦ πραιποσίτου, ἐξέρχεται διὰ τοῦ στενοῦ, καὶ λαβόντος κουβικουλαρίου τὸ βῆλον, εἰσέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ μεγάλῳ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἀριστᾷ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, κἀκεῖσε ἵστανται οἱ ἄρχοντες τοῦ κουβουκλείου. Ὁ δὲ ὀστιάριος ἵσταται εἰς τὸ βῆλον κάτω, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, δίδωσι νεῦμα τῷ ὀστιαρίῳ τῷ κρατοῦντι τὸ βῆλον, καὶ εἰσάγει τοὺς πατρικίους, καθάπερ καὶ ἐπὶ τοῦ ἱππικοῦ, καὶ πίπτουσιν οἱ πατρίκιοι, καὶ στάντων αὐτῶν εἰς τοὺς τόπους αὐτῶν, λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος, καὶ λέγει κατ' ἰδίαν· "Κελεύσατε." Καὶ ἐξέρχονται ὀψικεύοντες, καὶ πάλιν ἔξω τοῦ βήλου πίπτουσιν οἱ πατρίκιοι, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος, νεύει τῷ τῆς καταστάσεως κἀκεῖνος λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐξέρχονται ὀψικεύοντες τὸν βασιλέα μέχρι τῆς πύλης εἰς τὰ βάθρα, καὶ ἀνέρχεται ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τοῦ σένζου αὐτοῦ, καὶ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου ἑστώτων καὶ δύο σπαθαρίων ἔνθεν κἀκεῖσε, βασταζόντων τὰ διστράλια αὐτῶν· οἱ δὲ εὐνοῦχοι πρωτοσπαθάριοι ἵστανται ἐπάνω τοῦ σκάμνου ὄπισθεν τοῦ σένζου, καὶ τὸν λαὸν ἐκ τρίτου κατασφραγίσας καθέζεται. Καὶ πληρωθείσης τῆς εὐφημίας, λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπό 2.162 σιτος καὶ ἐξελθών, εὑρίσκει ἐν τῇ μεγάλῃ πύλῃ ἑστῶτας τοὺς πατρικίους καὶ στρατηγούς, καὶ δίδωσιν αὐτοῖς νεῦμα, καὶ ἀπέρχονται ἕκαστος εἰς τὰς τάξεις αὐτῶν. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι, ἐν ἡμέρᾳ τοῦ Βοτοῦ, οὐκ εἰσέρχονται ἐν τῷ Καθίσματι εἰς προσκύνησιν τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ τελεῖται, ὡς προείρηται· καὶ τῶν δʹ βαΐων τελεσθέντων, ἀναστὰς ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ σένζου, διέρχεται διὰ τοῦ τρικλίνου, οὗ εἴθισται ἀριστᾷν, τῶν πατρικίων ἑστώτων ἔνθεν κἀκεῖσε, καὶ δηριγευόμενος ὁ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, εἰσέρχεται διὰ τοῦ μέσου αὐτῶν, αὐτοὶ δὲ ὑπερεύχονται τὸν βασιλέα. Καὶ εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς τὸν κοιτῶνα, λαμβάνει ὁ πραιπόσιτος τὸ στέμμα ἀπὸ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, καὶ εἰσέρχονται οἱ βεστήτορες, καὶ ἀπαλλάσσουσι τὴν χλανίδα αὐτοῦ, καὶ περιβαλλόμενος τὸ σαγίον αὐτοῦ, κατέρχεται διὰ τοῦ μυστικοῦ κοχλιοῦ, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν κοιτῶνα τοῦ Ὀκταγώνου πλησίον τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καὶ ἐξελθὼν εἰς τὰ ιθʹ Ἀκκούβιτα, ἀκουμβίζει ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης μετὰ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, τὸν τοῦ Σακελλίου, τὸν τῆς καταστάσεως καὶ τὸν ἀκτουάριον, εἰς δὲ τοὺς κάτω ἀκουβίτους καθέζονται οἱ διὰ Χριστὸν ἡμῶν ἀδελφοί. Καὶ ἀναστὰς ὁ βασιλεὺς καὶ ἐξελθὼν ἔμπροσθεν τοῦ κοιτῶνος τῆς Δάφνης, περιβάλλεται τὸ τούτου σαγίον, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τοῦ κουβουκλείου καὶ λοιπῶν τῶν ἐξ ἔθους ὀψικευόντων αὐτόν, ἔρχεται ἐν τῷ θεοφυλάκτῳ αὐτοῦ παλατίῳ. Χρὴ δὲ τὸν πραιπόσιτον παραγγελίαν καὶ ἀσφάλειαν ποιῆσαι πρὸς πάντας τοὺς τὰς συνήθεις ἐν τῷ Ἱπποδροπίῳ ἐκτελοῦντας δουλείας, τοὺς μὲν μαγγαναρίους μὴ τολμῆσαι ἐξ ἑκατέρου μέρους δῶρα λαβεῖν καὶ ποιῆσαι δόλον, τοὺς δὲ κούρσωρας τοὺς μέλλοντας ἑστάναι καὶ κρατῆσαι τοὺς συμπερέστας πρὸς τὸ κατέχειν αὐτοὺς ἐν 2.163 ἀσφαλείᾳ, ὅπως μὴ γένηταί τι σφάλμα δι' αὐτῶν· ὁμοίως καὶ τοὺς λοιποὺς κούρσωρας τοὺς τὸν Εὔριπον κατέχοντας πρὸς τὸ μὴ ἐᾶσαί τινα κατελθεῖν καὶ ποιῆσαι ἄτακτόν τι· ὡσαύτως δὲ καὶ τοὺς δεκανοὺς τοῦ ἔχειν πᾶσαν ἀσφάλειαν εἴς τε τὰς διασφαγὰς καὶ τὰς θύρας τὰς ἐξαγούσας ἀπὸ τῆς κύφης, ὅπως μή, ἀγομένου τοῦ πράγματος, ἐξελθών τις παρεμποδίσῃ τινὰ τῶν δρομέων· τοὺς δὲ τὰ ὄργανα φυσῶντας Σκλάβους μὴ ἐᾷν ἵστασθαι ἐκεῖσε, ἀλλ' ἀνάγειν αὐτοὺς εἰς τὰ σκαλία, εἰς δὲ τὰς παρασκευάς, ἵνα ἵστανται κούρσωρες δύο, ὅπως μὴ ἐξελθών τις ποιήσῃ ἐμπόδιόν τι· τοὺς δὲ δημότας καὶ τοὺς βαστάζοντας τὰ ἱμάτια τῶν δρομέων, μὴ ἐᾶν αὐτοὺς κατέρχεσθαι εἰς τὰς παρασκευάς, ἀλλὰ μένειν αὐτοὺς ἄνω· τῶν τεσσάρων ταγμάτων τοὺς ἄρχοντας τοὺς κατερχομένους εἰς τὰς διασφαγὰς τοῦ Εὐρίπου πρὸς τὸ μὴ ποιῆσαι ἄτακτόν τι εἰς τοὺς δρομεῖς ἕνεκα προσπαθείας, ἀλλὰ μᾶλλον μετὰ πολλοῦ φόβου ἵστασθαι καὶ ἐκτελεῖν τὰ αὐτοῖς προστεταγμένα. Χρὴ εἰδέναι ὅτι ἡ αἴτησις τοῦ δήμου πρὸς τὸ κρεμασθῆναι τὸ βῆλον ἀπὸ τοῦ τρίτου βαΐου γίνεται. Χρὴ δὲ τὸν πραιπόσιτον πρὸ τριῶν καὶ τεσσάρων ἡμερῶν προστάξαι τὸν σιλεντιάριον τὸν μέλλοντα κυλίειν, ἆραι τὴν κυλίστραν ἀπὸ τὸ βεστιάριον καὶ προμελετῆσαι αὐτήν, ὅπως μὴ ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ γένηται δι' ἀπειρίαν σφάλμα τι.
116
2.164 ΠΒʹ (ΟΓʹ) Περὶ τοῦ μακελλαρικοῦ ἱπποδρομίου τοῦ λεγομένου Λουπερκαλίου. Εἰσέρχεται πρὸ μιᾶς ἡμέρας τοῦ αὐτοῦ ἱπποδρομίου ὁ πραιπόσιτος πρὸς τὸν βασιλέα, ὑπομιμνήσκων αὐτόν, εἰ κελεύει ἀχθῆναι τὸ αὐτὸ ἱπποδρόμιον, καὶ λαβὼν παρὰ τοῦ βασιλέως συγκατάθεσιν πρὸς τὸ ἄγεσθαι αὐτό, ἐξέρχεται, καὶ προσκαλεσάμενος τὸν τῆς καταστάσεως, ἀποστέλλει αὐτὸν πρὸς τοὺς δημάρχους καὶ τὸ πολίτευμα, εἰπεῖν πρὸς αὐτούς, ὡς ὅτι ἄγεται ἱπποδρόμιον. Εἰσέρχεται δὲ καὶ ὁ θεσσάριος, καὶ προστάσσεται παρὰ τοῦ πραιποσίτου ἀπὸ κελεύσεως, ὅπως κρεμάσῃ. Καὶ τῇ ἑξῆς ἐξέρχεται ὁ βασιλεὺς ἀπὸ τοῦ παλατίου, δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἐξ ἔθους, καὶ διέρχεται διά τε τοῦ Αὐγουστέως καὶ τοῦ μυστικοῦ κοχλιοῦ, καὶ ἀνέρχεται ἐν τῷ παλατίῳ τοῦ Καθίσματος, ἤγουν εἰς τὰ παρακυπτικά, ἐκδεχόμενος, μέχρις ἂν συμφθάσωσιν ἅπαντες. Ὁ δὲ τῆς καταστάσεως δηλοῖ τῷ πραιποσίτῳ, ὡς ὅτι πάντα ἕτοιμά ἐστιν, κἀκεῖνος εἰσέρχεται πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ εὐθέως κατέρχεται διὰ τῆς λιθίνης σκάλας πρὸς τὸ ὑπαλλάξαι ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ, εἶθ' οὕτως ἐξερχόμενος λέγει τῷ πραιποσίτῳ· "Δὸς μεταστάσιμον" κἀκεῖνος λέγει· "Μεταστάσιμον." Ὁ δὲ βασιλεὺς εἰσελθὼν ἐν τῷ ἐκεῖσε μητατωρίῳ καὶ περιβαλλόμενος τὴν χλανίδα αὐτοῦ καὶ στεφθείς, ὡς ἡ συνήθεια ἔχει, 2.165 ἐξέρχεται, καὶ δηριγευόμενος ὑπὸ τῶν ἀρχόντων τοῦ κουβουκλείου, ἐξέρχεται καὶ ἵσταται ἐν τῷ τρικλίνῳ, ἐν ᾧ ἀριστᾷ τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Καὶ δέχονται αὐτὸν ἐκεῖσε οἵ τε πατρίκιοι καὶ στρατηγοί, καὶ τούτων προσκυνησάντων, λαμβάνει νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, καὶ λέγει· "Κελεύσατε" καὶ ἐξελθόντες πάντες οἵ τε πατρίκιοι καὶ στρατηγοί, ἔξω τῆς πύλης ἵστανται μετὰ τῆς συγκλήτου· ὁ δὲ βασιλεὺς ἵσταται ἐν τῇ οὐδῷ τῆς πύλης καὶ πάντων προσκυνησάντων, δίδωσιν ὁ πραιπόσιτος ἀπὸ κελεύσεως νεῦμα τῷ τῆς καταστάσεως καὶ λέγει· "Κελεύσατε." Κἀκεῖθεν δηριγευόμενος ὑπ' αὐτῶν ὁ βασιλεὺς ἀνέρχεται ἐν τῷ Καθίσματι μετὰ μόνων τῶν τοῦ κουβουκλείου ἀρχόντων, καὶ ἡνίκα ἀποκινήσῃ, λαβὼν ὁ τῆς καταστάσεως τὸ ἄκρον τῆς χλανίδος αὐτοῦ, ποιεῖ ῥωσθέλιον καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ πρὸς τὸ σφραγίσαι τὸν λαόν. Καὶ ἀνελθόντος τοῦ βασιλέως ἐν τῷ Καθίσματι, φωνοῦσιν οἱ δῆμοι, ὡς εἴθισται αὐτοῖς, καὶ λαβὼν νεῦμα ὁ πραιπόσιτος παρὰ τοῦ βασιλέως, ἐξέρχεται, καὶ νεύει τοὺς πατρικίους, καὶ ἀνέρχεται ἕκαστος ἐν τῇ αὐτοῦ καθέδρᾳ. Ἰστέον δέ, ὅτι τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ οὐκ εἰσὶν οἱ πατρίκιοι ἐν τῷ Καθίσματι εἰς προσκύνησιν διὰ τὸ εἶναι τὸ ἱππικὸν παγανόν, καὶ τελεῖται πάντα τὰ κατὰ συνήθειαν. Καὶ ἀχθέντων τῶν τριῶν βαΐων, ἀπὸ τοῦ τρίτου βαΐου νεύει ὁ ἀκτουάριος ἀπὸ κελεύσεως μετὰ τῆς χειρὸς αὐτοῦ, κρατῶν ἐγχείριον, τὸ πολίτευμα, καὶ ἀποκινεῖ ἐκ τοῦ Διϊππίου διὰ δύο. Ἐλθόντος δὲ ἕως τὰ κριτάρια, ἄρχονται λέγειν ἀντιφωνικῶς, τὸ μὲν ἓν μέρος· "Ἴδε τὸ ἔαρ τὸ καλὸν πάλιν ἐπανατέλλει" τὸ δὲ ἕτερον μέρος· "φέρον ὑγίειαν καὶ χαρὰν καὶ τὴν εὐημερίαν," καὶ τὰ λοιπά, καθὼς ἡ συνήθεια ἔχει. Καὶ κατελθόντες μέχρι τῶν Πρασίνων καμπτοῦ, ἑνοῦνται ἀμφότεροι, καὶ λέγουσιν ἀπελατικοὺς τρεῖς μέχρι 2.166 τοῦ Καθίσματος· κατέρχεται δὲ καὶ ὁ ὕπαρχος πόλεως ἀπὸ κελεύσεως, καὶ ἑνοῦται τῷ πολιτεύματι εἰς τὸν Χαλκόν, συνεισερχόμενος αὐτοῖς μέχρι τοῦ στάματος, καὶ ποιοῦσι προσκύνησιν ἅπαντες ἐν τῷ στάματι. Καὶ εἶθ' οὕτως ἵσταται ὁ νεανίσκος ἐν τῷ δεξιῷ μέρει τοῦ ὑπάρχου, εὐφημῶν καὶ λέγων οὕτως· "Ὁ βοηθῶν τοὺς δεσπότας." Ὁ λαός· "Εἷς ὁ Θεός," καὶ τὰ ἑξῆς, καθὼς ἡ συνήθεια ἔχει. Καὶ ἀνέρχονται ἐπὶ τὰς θύρας εὐφημοῦντες τὸν βασιλέα, λέγοντες καὶ τοῦτο· "Ναί, Κύριε, πολλὰ αὐτῶν τὰ ἔτη." Καὶ ἐξέρχονται. Ὁ δὲ ὕπαρχος λαβὼν νεῦμα ἀπὸ κελεύσεως παρὰ τοῦ ἀκτουαρίου, εὐθέως ἀπὸ τοῦ στάματος ἀνέρχεται, ὅθεν κατῆλθεν καὶ μετὰ ταῦτα τελεῖται τὸ τέταρτον βαΐον. Καὶ ἀναστὰς ὁ βασιλεὺς καθέζεται ἐπὶ τῆς τιμίας αὐτοῦ τραπέζης, καὶ πάλιν ἐξέρχεται ἐν τῷ Καθίσματι, ὡς ἡ συνήθεια ἔχει. Καὶ ἀχθέντων τῶν τριῶν βαΐων, ἐν τῷ τετάρτῳ βαΐῳ ἀπὸ πέμπτης τάβλας κατέρχονται οἱ δʹ ἡνίοχοι ἐν τῷ τοῦ Πρασίνου καμπτῷ, καὶ τρέχουσιν ἡνιοχοῦντες ἀλλήλους μέχρι τοῦ στάματος, καὶ λαμβάνουσιν τὰ ἔπαθλα, ὡς ἐπὶ πρώτου βαΐου τῆς δειλινῆς. Τοῦτο δὲ τὸ ἐτήσιον γίνεται, ἤγουν τοῦ τρέχειν αὐτοὺς πεζούς, διὰ τὸ συγκλεῖσαι τὰ ἱπποδρόμια τοῦ χρόνου.
117
Ἰστέον δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι διὰ τὸ εἶναι τὸ ἱπποδρόμιον παγανόν, οὐκ ἀνέρχονται οἱ μεγάλοι δομέστικοι εἰς τοὺς δήμους, ὁ δὲ βασιλεὺς μετὰ τὸ δοῦναι τὰ ἔπαθλα ἀνίσταται, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὸ παλάτιον. Ἀκτολογία τῶν δήμων εἰς τὸ Μακελλαρικὸν ἱπποδρόμιον. Ἀπὸ τοῦ τετάρτου βαΐου κατέρχονται οἱ τῶν δύο μερῶν δημόται ἀπὸ τῶν οἰκείων δήμων, καὶ ἵστανται ἔμπροσθεν 2.167 τοῦ συμπόνου, καὶ τῆς πολιτικῆς ἱσταμένης εἰς τὰ σημεῖα, ὀψικεύοντες οἱ δημόται τὴν πολιτικήν, λέγουσιν τὸν χορευτικὸν ἦχ. αʹ. Λέγουσιν οἱ κράκται καὶ ἀποκρίνεται ὁ λαός· "Ἴδε τὸ ἔαρ τὸ γλυκὺ πάλιν ἐπανατέλλει, χαράν, ὑγίειαν καὶ ζωὴν καὶ τὴν εὐημερίαν, ἀνδραγαθίαν ἐκ Θεοῦ τοῖς βασιλεῦσι Ῥωμαίων, καὶ νίκην θεοδώρητον κατὰ τῶν πολεμίων." Καὶ ὅτε ἔλθωσιν εἰς τὸν καμπτὸν τοῦ Πρασίνου καὶ κάμψωσιν, λέγουσιν τὸν ἀπελατικὸν ἦχ. βαρύς· "Ἀναθάλλουσα ἡ πόλις σου, ὁ δεῖνα, αὐτοκράτωρ, ἐπεύχεται κατὰ χρέως· τὴν γὰρ πραότητά σου ὁρῶσα, ἄλλον Δαβίδ σε ὀνομάζει. Τὸν τῆς πίστεως κήρυκα σοφώτατον, Παῦλον ἀπόστολον τὸν ἐνθωρακισάμενον Χριστόν, βλέπει ἀποστρέφοντα τῶν ἀλλοφύλων τὰ βέλη, διὰ τοῦτο ἰσχύεις καὶ βασιλεύεις, ὡς χρισθεὶς παρὰ Κυρίου." Καὶ ὅτε ἔλθωσιν εἰς τὸ Π, ἔμπροσθεν τῶν βασιλέων ἵστανται, καὶ λέγουσιν οἱ κράκται· "Πολλά, πολλά, πολλά." Ὁ λαός· "Πολλὰ ἔτη εἰς πολλά." Οἱ κράκται· Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ἡ ἔνθεος βασιλεία." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα αὐτοκράτορες Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, οἱ θεράποντες τοῦ Κυρίου." Ὁ λαὸς ἐκ τρίτου· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι, ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, Αὐγοῦσται τῶν Ῥωμαίων." Ὁ λαός· "Πολλοὶ ὑμῖν χρόνοι." Οἱ κράκται· "Πολλοί σου χρόνοι. Τὰ τρία τῷ ὑπάρχῳ." Ὁ λαός· "Πολλοί σου χρόνοι." Οἱ κράκται· "Κύριε σῶσον τοὺς δεσπότας Ῥωμαίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τοὺς ἐκ σοῦ ἐστεμμένους." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον ὀρθόδοξον κράτος." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ 2.168 κράκται· "Κύριε, σῶσον τὴν ἀνακαίνησιν τῶν ἐτησίων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Κύριε, σῶσον τὸ πλοῦτος τῶν ὑπηκόων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης τοὺς χρόνους ὑμῶν πληθύνῃ σὺν ταῖς Αὐγούσταις καὶ τοῖς πορφυρογεννήτοις." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον." Οἱ κράκται· "Εἰσακούσῃ ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ ὑμῶν." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Κύριε, σῶσον" καὶ ἐπεύχονται πάντες καὶ λέγουσιν πολυχρόνιον ποίημα.
2.169 ΠΓʹ (ΟΔʹ) Τὰ ὑπὸ τῶν καγκελλαρίων τοῦ κοιαίστωρος ἐν ταῖς προελεύσεσι τῶν δεσποτῶν ἐν τῇ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ ῥωμαϊστὶ ᾀδόμενα. Τὰ Χριστούγεννα. "Δὲ Μαρίε Βέργηνε νάτους ἐτ Μάγια δ' ωριεντε κοὺμ μούνερα ἀδοράντες." Ἑρμηνεύεται· "Ἐκ Μαρίας τῆς παρθένου ἐγεννήθη, καὶ Μάγοι ἐξ ἀνατολῶν μετὰ δώρων προσκυνοῦσιν." Ἀπόκριμα· "Κρίστους, Δέους νόστερ, κουμσέρβετ ἠμπέριουμ βέστρουμ περ μουλτουσάννος ἐτ βόνος." Ἑρμηνεύεται· "Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, φυλάξῃ τὴν βασιλείαν ὑμῶν ἐπὶ πολλοῖς ἔτεσι καὶ καλοῖς." Εἰς τὰ Φῶτα· (σιξ) "Ἰῶαννες ἐν Ἰορδάνε βαπτΐζατ Δόμηνουμ· σεκούνδουμ ἴλλουμ βόκατ δὲ τὲ βόλο." Ἑρμηνεύεται· "Ἰωάννης ἐν Ἰορδάνῃ βαπτίζει τὸν Κύριον, ἀκολούθως αὐτὸν φωνεῖ· ὑπό σου θέλω βαπτισθῆναι." Ἄλλως· "Ἰωάννης ἐν Ἰορδάνῃ βαπτίζει τὸν Κύριον, ἐκ δευτέρου αὐτὸν ἐφώνησεν· ὑπό σου θέλω βαπτισθῆναι." Ἀπόκριμα· "Κρίστους, Δέους νόστερ, κούμσερβετ ἠμπέριουμ βέστρουμ περ μουλτοσάννος ἐτ βόνος." Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ κυριακῇ τῆς Ἀναστάσεως· "Κοὺμ κρουκηφίξους ἐστ ἐτ σεπούλτους ἐτ τέρξια δίερρε σουρρέξιτ." Ἑρμηνεύεται· "Ἐν τῷ σταυρωθῆναι καὶ ταφῆναι 2.170 τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀνέστη." Ἄλλως· "Ὁ σταυρωθεὶς καὶ ταφεὶς καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστάς." Ἀπόκριμα· "Κρίστους, Δέους νόστερ, κουμ..." καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰς τὴν ἁγίαν Πεντηκοστήν· "Κουμ μανδαβὶθ Σπηρίτουμ Σάκτουμ σούπερ τοῦος ἀποστόλος." Ἑρμηνεύεται· "Ὁ καταπέμψας τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐπὶ τοὺς σοὺς ἀποστόλους." Ἀπόκριμα· "Κρίστους, Δέους νόστερ, κούμσερβετ ἠμπέριουμ βέστρουμ περ μουλτοσάννος ἐτ βόνος." Εἰς τὴν Μεταμόρφωσιν· "Κοὺν τρανσφιγγουράτους ἐστιν μώντεμ." Ἑρμηνεύεται· "Ὁ μεταμορφωθεὶς ἐν τῷ ὄρει." Ἀπόκριμα· "Κρίστους, Δέους νόστερ, κουμσέρβετ"
118
καὶ τὰ ἑξῆς.
2.171 ΠΔʹ (ΟΕʹ) Ἔκθεσις τῶν λεγομένων ὑπὸ τῶν βουκαλίων ἐπὶ τῆς τραπέζης τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων. Τοῦ βασιλέως ἀκουμβίζοντος ἐπὶ τῆς τραπέζης, καὶ τῆς συνήθους τάξεως πάσης τελουμένης, ἐπειδὰν διὰ νεύματος τοῦ πραιποσίτου ὀφείλωσιν καθεσθῆναι οἱ κεκλημένοι φίλοι, λέγουσιν οἱ πέντε βουκάλιοι· "Κωνσερβεθ Δέους, ἠμπέρηουμ βέστρουμ." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· "Φυλάξῃ ὁ Θεὸς τὴν βασιλείαν ὑμῶν." Εἶτα δέχεται ὁ εʹ καὶ λέγει· "Βόνα τοῦα σέμπερ." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· "Τὰ ἀγαθά σου διηνεκῶς." Καὶ πάλιν λέγει ὁ τέταρτος· "Βίκτωρ σῆς σέμπερ." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· "Τροπαιοῦχος ἔσῃ ἀεί." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγει ὁ γʹ· "Μουλτουσάννους φικίδιαθ Δέους." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· "Νικοποιόν σε ποιήσῃ πάντοτε." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγει ὁ βʹ. "Βίκτωρ φατζία σέμπερ." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· "Νικοποιὸς ἔσῃ πάντοτε." Καὶ τελευταῖον λέγει ὁ αʹ· "Δέους πρένστεθ." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· "Ὁ Θεὸς παρέξοι." Κατὰ δὲ κερασίαν πιόντος τοῦ βασιλέως, λέγουσιν οἱ βουκάλιοι· "Βήβητε, δόμηνι ἠνπεράτορες· ἠν μουλτοσάννος Δέους ὀμνήποτενς πρέστεθ." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· "Πίετε, κύριοι βασιλεῖς, ἐν πολλοῖς ἔτεσιν, ὁ Θεὸς ὁ παντοδύναμος παράσχοι." Εἶτα δέχεται ὁ βʹ, καὶ λέγει· "Ζήσατε καλὴν ζωήν, 2.172 δεσπόται. Καὶ μετὰ τοῦτο λέγει ὁ αʹ· "Δέους πρένστεθ." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· "Ὁ Θεὸς παράσχοι." Εἰς τὸ κράμμα λέγει ὁ αʹ· "Ἠν γαυδίῳ πρανδεῖτε, δόμηνι." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· "Ἐν χαρμοσύνῃ ἀριστήσατε, Κύριοι." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγει ὁ βʹ· "Ἐν χαρᾷ ἀριστήσατε, δεσπόται." Εἰς τὸ ὀπτόμισον λέγει ὁ αʹ· "Εὐχαριστοῦντες τῷ Θεῷ ἀπολαύετε, δεσπόται." Κατὰ μίσσον δὲ λέγει ὁ αʹ· "Τῶν δωρεῶν τοῦ Θεοῦ ἀπολαύετε." Τοῦ δὲ βασιλέως ἀποτιθεμένου τὸ μανδήλιον αὐτοῦ ἐπὶ τῆς τραπέζης, καὶ τῶν φίλων ἀνισταμένων, λέγουσιν οἱ εʹ· "Βόνω δόμνω σέμπερ." Ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον. "Τῷ καλῷ Κυρῷ ἡ τιμὴ πάντοτε."
2.173 ΠΕʹ (Οϛʹ) Εὐφημία ἅμα πρωῒ ὑπὸ τοῦ στρατοπέδου ἐκβοωμένη. "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, Αὔγουστοι, τούμβηκας." Ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Οἱ κράκται· "Βασιλεῦ οὐράνιε." Ὁ λαός· "Στέψον νίκαις τοὺς βασιλεῖς ἡμῶν." γʹ· "Υἱὲ Θεοῦ, τούτοις συμβασίλευσον." Ὁ λαός· ὁμοίως γʹ. Οἱ κράκται· "Θεοπρόβλητοι" Ὁ λαός· "μιμήσασθε Θεοῦ φιλανθρωπίαν." Οἱ κράκται· "Ἡμεῖς, ὦ στρατόπεδα, πῶς τροπώσομεν πολεμίους;" Ὁ λαός· "Θεοῦ φυλάσσοντες τὴν πίστιν καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην δεσποτῶν." γʹ. Καὶ πάλιν ὁ λαὸς ἅπας· "Στερεώσῃ ὁ Θεὸς τοὺς βασιλεῖς ἡμῶν, ναί, Κύριε, εἰς πολλὰ ἔτη." 2.174 Πϛʹ (ΟΖʹ) Εὐφημία λεγομένη ὑπὸ τοῦ στρατοπέδου, ἡνίκα κατὰ πολεμίων ἐπινίκια ἄγει ὁ αὐτοκράτωρ, ἢ σιτηρέσιον δοθείη τῷ στρατοπέδῳ, εἴτε τις ἄλλη βασίλειος διανομή· τὰ αὐτὰ δὲ λέγεται καὶ σιλεντίου ἀγομένου. "Πολλὰ τὰ ἔτη τῶν βασιλέων". γʹ. "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, τῶν εὐσεβεστάτων Αὐγούστων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Τῶν πορφυρογεννήτων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Θεοπροβλήτων βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Θεοκυβερνήτων βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Κοσμοσυστάτων βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Κοσμοποθήτων βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Ἀνδρειοτάτων βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Νικητῶν βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Ἐχθρολετῶν βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Τροπαιούχων βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Εἰρηνοποιῶν βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Πλουτοποιῶν βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Ὀρθοδόξων βασιλέων πολλὰ τὰ ἔτη." γʹ. "Υἱὲ Θεοῦ, ζωὴν αὐτῶν." γʹ. "Υἱὲ Θεοῦ, συμβασίλευσον αὐτοῖς." γʹ. "Υἱὲ Θεοῦ, χάρισαι ἡμῖν αὐτούς." γʹ. "Υἱὲ Θεοῦ, τοὺς χρόνους αὐτῶν πλήθυνε." γʹ. "Υἱὲ Θεοῦ, ἐπάκουσον ἡμῶν." γʹ. "Αὔξῃ ἡ πίστις τῶν Χριστιανῶν." γʹ. "Ἡμεῖς δοῦλοι τῶν βασιλέων." γʹ. "Ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων πολλὰ τὰ ἔτη."
119
2.175 ΠΖʹ (ΟΗʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ τρυγητοῦ ἐν προκένσῳ τῆς Ἰερείας. Δέον εἰδέναι ὅτι ἔξωθεν τοῦ παλατίου τῆς Ἰερείας εἰς τὸ πεδίον, ἤγουν εἰς τὸ λιβάδιον, γίνεται φρινζάτον, περικαλλές τε καὶ ὡραῖον, καὶ ἵστανται οἵ τε μάγιστροι καὶ πραιπόσιτοι, ἀνθύπατοί τε καὶ πατρίκιοι καὶ ὀφφικιάλιοι καὶ λοιποὶ συγκλητικοὶ ἀντικρὺ τοῦ τοιούτου φρινζάτου καὶ τῆς ἀμπέλου, καὶ μετὰ τούτους οἱ τῶν δύο μερῶν δῆμοι μετὰ καὶ τῶν δημάρχων. Ὁ δὲ βασιλεὺς κάτεισι μετὰ τοῦ πατριάρχου, ἀπὸ κολοβίου, φορῶν καὶ τὸ χρυσοπερίκλειστον σαγίον, ὁ δὲ πατριάρχης ἀπὸ φελωνίου καὶ ὠμοφορίου, καὶ δὴ τούτων εἰσερχομένων ἐν τῷ πρὸ τῆς ἀμπέλου ἀναδενδραδίῳ (ἐκεῖσε γὰρ ἵσταται τράπεζα μαρμάρινος, ἐν ᾗ ἀπόκεινται αἱ σταφυλαὶ μετὰ κανισκίων), καὶ εἶθ' οὕτως πλησιάζουσιν οἵ τε μάγιστροι καὶ πατρίκιοι καὶ συγκλητικοὶ καὶ οἱ τῶν δύο μερῶν δήμαρχοι μετὰ καὶ τῶν δημοτῶν· καὶ δὴ τοῦ κουράτωρος προσφέροντος τὴν βούτην μετὰ τῶν σταφυλῶν, ποιεῖ ἐκεῖσε εὐχὴν ὁ πατριάρχης κατὰ τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἀκολουθίαν. Καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν λαμβάνει ἓν βοτρύδιον ὁ πατριάρχης, καὶ ἐπιδίδωσι τῷ βασιλεῖ· ὁμοίως καὶ ὁ βασιλεὺς πάλιν δίδωσι τῷ πατριάρχῃ, καὶ εἶθ' οὕτως εἰσέρχονται κατὰ τάξιν οἱ τῆς συγκλήτου ἄρχοντες, οἵ τε μάγι 2.176 στροι καὶ ἀνθύπατοι καὶ πατρίκιοι καὶ ὀφφικιάλιοι καὶ οἱ δήμαρχοι καὶ ὁ τῆς καταστάσεως, καὶ δίδωσιν ἑνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν ὁ βασιλεὺς ἀνὰ μιᾶς σταφυλῆς. Ὅτε δὲ τῷ πρώτῳ μαγίστρῳ ἐπιδοθῇ παρὰ τοῦ βασιλέως ἡ σταφυλή, λέγουσιν τὰ δύο μέρη ἡνωμένοι ἀπελατικὸν ἦχος αʹ· "Ἐκ τοῦ λειμῶνος τῆς γνώσεως τοῦ Δεσπότου τῆς σοφίας τρυγήσαντες ἄνθη, ἱερὰ τάξις τῶν ἐντίμων πατρικίων, ἐν τῷ προσφέρειν τῶν ᾀσμάτων τὰ πλήθη, κεφαλὴν καταστέψωμεν, ὡς οἶκον τῆς εὐωδίας τῶν νοημάτων, ἀντιλαμβάνοντες τῶν ἐκείνου τερπνῶν χαρίτων. Ἀλλά, ἀθάνατε Βασιλεῦ τῶν ἁπάντων, σὺ δίδου ἐπὶ πολὺ ταύτην τὴν ἑορτὴν τῷ κόσμῳ τῆς αὐτοκράτορος ἐξουσίας, ὁ δεῖνα, τοῦ θεοστέπτου χρισθέντος βασιλέως." Ἄλλος, ἦχος π. δʹ. "Ἡ ἀρετή σου, ὡς ἄμπελος εὐκληματοῦσα, βότρυας εὐφροσύνης βλαστάνει, ἐξ ἧς τρυγῶσα ἡ ὑφήλιος ἅπασα καὶ τὸ ποτήριον πλῆρες κεράσματος πιοῦσα, ἐν εὐφροσύνῃ ᾄδουσα, σὺν τῇ μυστικῇ σου καὶ δουλικῇ τάξει τῶν πατρικίων ἑορτάζει τὴν σὴν ἀνέσπερον ἀνάληψιν τῆς αὐτοκρατορικῆς ἐξουσίας, ὁ δεῖνα, τὸ ἀκένωτον φρέαρ τῆς οἰκουμένης." Ἦχος γʹ. "Εὐκληματοῦσα ἄμπελος οἱ κραταιοὶ ἀνεδείχθησαν δεσπόται, εὐφρασίας βότρυας διανέμοντες πᾶσι. Διὸ καὶ κατευφραίνονται αἱ σχολαὶ καὶ ἡ σύγκλητος, τρυγητικὴν ἀπόλαυσιν ἐκτελοῦντες ἐν τοῖς Ἑρείας δώμασιν. Διὸ πάντες κραυγάζομεν· "Χαρὰ ἀνεκλάλητος ἐπεδήμησεν τῷ κόσμῳ." Καὶ μετὰ τὸ πληρῶσαι τοὺς δεσπότας τὴν διανομὴν τῶν βοτρύων ἐν τοῖς ἄρχουσι, καὶ λαμβάνουσι τὰ δύο μέρη ἀνὰ νομισμάτων ἓξ εὐεργεσίαν διὰ ἀποκομβίων καὶ ἐπεύχονται τοὺς δεσπότας, καὶ ἐξιοῦσιν. Οἱ δὲ δεσπόται ἀνέρχονται μετὰ τοῦ πατριάρχου ἐν τῷ παλατίῳ, καὶ συνεστιώμενοι εὐφραίνονται ἅμα καὶ ἡ σύγκλητος.
2.177 ΠΗʹ (ΟΘʹ) Ἄκτα ᾀδόμενα τῷ ὑπάρχῳ τῇ κυριακῇ τῆς Βαϊοφόρου ἀπιόντι ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ῥωμανοῦ. Δέχονται οἱ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων ἐν τῇ καμάρᾳ τοῦ Μιλίου, καὶ τοῦ ὑπάρχου διερχομένου, ἀκτολογοῦσι ταῦτα, δηλονότι ἔμπροσθεν αὐτοῦ προπορευόμενοι· "Ὕπαρχε πρωτοσπαθάριε, καλή σου ἡμέρα, καὶ καλή σου ἡμέρα, καὶ καλὴ ἑορτή σου. Ὁ ἐγείρας Λάζαρον ἐκ τάφου τετραήμερον σώσῃ καὶ κατευοδώσῃ καὶ ἐνδυναμώσῃ σε, καὶ εἰς τοὺς δεσπότας πλείονά σοι παράθηται τὴν αὐτῶν εὐμένειαν. Θεὸς ἐπισφραγίσῃ σοι, τοῦ δεσπότου γνήσιε. Τὸ Θεῖον περισώσῃ σε, ὅτι παντοφίλητος ὑπάρχεις καὶ ἐνάρετος, καὶ εὐχὰς κομίζεσαι ἐκ τῶν ἀγαπώντων σε. Μείνῃς ἀδιάδοχος ἐν ζωῇ τῶν δεσποτῶν ἡμῶν· Βένετοι ἀξίως σοι εὐχόμεθα, ὅτι τὸν Θεὸν ἡμῶν ἔχεις ἐν καρδίᾳ σου· καὶ ὡς ἀγαπῶντά σοι πάντοτε τὸ δίκαιον· ὅπου γὰρ τὸ
120
δίκαιον ὁ ὕπαρχος φυλάττει, ἐκεῖ καὶ ὁ Θεὸς ἡμῶν ὑμνεῖται καὶ δοξάζεται. Ἔς, ὁ Θεὸς ὁ ἐγείρας Λάζαρον, φύλαττε τὸν ὕπαρχον." Καὶ εἶθ' οὕτως δέχεται τὸ μέρος τῶν Πρασίνων εἰς τὸν Ἅγιον Ἰωάννην τὸν θεολόγον, καὶ ἀκτολογοῦσι τὰ ὅμοια, δηλονότι ἔμπροσθεν αὐτοῦ καὶ αὐτοὶ προπορευόμενοι. Καὶ πάλιν δέχεται τὸ μέρος τῶν Βενέτων ἐν τῷ Πραιτωρίῳ, καὶ ἀκτολογοῦσι τὰ ὅμοια, δηλονότι καὶ αὐτοὶ προπορευόμενοι ἔμπροσθεν αὐτοῦ, ἕως ἂν πληρωθῇ ἡ αὐτὴ ἀκτολογία, καὶ εἶθ' οὕτως ὑποστρέφουσιν.
2.178 ΠΘʹ (Πʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν εἰς τὴν τοῦ δημάρχου καλημέριν τῇ τρίτῃ τῆς Γαλιλαίας. Ἀπιόντος τοῦ δήμου μετὰ καὶ τοῦ ὀργάνου εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ δημάρχου, καὶ αὐτοῦ κατιόντος ἐμπράττως, ἤτοι μετὰ τοῦ χλανιδίου, καὶ καβαλικεύοντος καὶ ἱσταμένου, ἄρχονται οἱ τοῦ μέρους ἀκτολογεῖν αὐτῷ ταῦτα· "Τὴν καλὴν ἡμέραν ποιήσωμεν μετὰ τοῦ δημάρχου τῶν Βενέτων. Τρισάγιε, βοήθησον τοὺς δεσπότας καὶ σὺ αὐτοὺς θεράπευσον ἐπὶ πᾶσιν, πλεονάζων τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνους σὺν ταῖς τιμίαις Αὐγούσταις ἐν τῇ πορφύρᾳ εἰς τελείαν χαρμονὴν τῶν Ῥωμαίων καὶ Βενέτων τῶν γνησίων ὑμῶν δούλων. Ἔς, ἅγιε, τρισάγιε, τοὺς δεσπότας φύλαττε· Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὰς Αὐγούστας σκέπασον. Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν. Ἔς, ὀ ὀῖ ἔς, Κύριε, χαῖρε, καλή σου ἡμέρα. Ὅλη ἡμέρα σήμερον καλή σου ἡμέρα γίνεται. Ὁ δεῖνα πρωτοσπαθάριε καὶ δήμαρχε, πολλοί σου χρόνοι. Ὁ ἀναστὰς Θεὸς ἡμῶν ζωήν, ὑγείαν δώσῃ σοι. Τοῦ δεσπότου γνήσιε, τὸ θεῖον περισώσῃ σε καὶ πλείονα δωρήσηται Θεὸς ὁ ἐπουράνιος ἵνα εὐτυχοῦντός σου ὁρῶμεν καὶ χαιρώμεθα. Τοῦτο πάντως γίνηται προνοίᾳ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ἀξίως σοι εὐχόμεθα Βένετοι, παγκόσμιε, ὅτι ὑπερβάλλουσαν ἔχεις καλοθέλειαν, καὶ εὐχὰς κομίζεσαι ἐκ τῶν ἀγαπώντων σε· 2.179 ὡς γὰρ ἀγαπῶμέν σε, ἀξίως σοι εὐχόμεθα ἵνα ἀδιάδοχος μείνης διοικῶν ἡμᾶς. Ἔς, ὁ ἀναστὰς Θεὸς ἡμῶν φύλαττε τὸν δήμαρχον." Ἰστέον ὅτι καὶ οἱ τοῦ μέρους τῶν Πρασίων τὴν ὁμοίαν τάξιν καὶ ἀκολουθίαν ποιοῦσιν τῷ ἰδίῳ δημάρχῳ καὶ τὰ αὐτὰ ἄκτα ἀκτολογοῦσιν αὐτῷ. Χρὴ γινώσκειν ὅτι, τῆς προρρηθείσης τάξεως καὶ ἀκολουθίας τελεσθείσης ἐν τῷ τοῦ δημάρχου οἴκῳ, ὀψικεύει ἀπὸ τῶν ἐκεῖσε αὐτὸν ὁ δῆμος ἕως τοῦ Ἱπποδρομίου, δηλονότι αὐτοῦ ἱσταμένου ἐν τῷ δεκάτῳ καγκέλλῳ. Καὶ τούτου ἐκεῖσε ἱσταμένου, πάλιν ἵσταται ὁ δῆμος ἀκτολογῶν αὐτῷ ταῦτα· Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, θεοστέπτων ὁ δοῦλος." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, προβολὴ εὐεργετῶν." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ὁ εὐγενὴς ἐκ προγόνων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ὁ δεῖνα πρωτοσπαθάριε καὶ δήμαρχε τῶν Βενέτων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Ἀλλ' ὁ πάντων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης" Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Ὁ ἀναστὰς παραδόξως ἐκ τάφου" Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "καὶ τὸ χαῖρε δεδωκὼς μυροφόροις," Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "τοὺς χρόνους σου πληθύνῃ εἰς μήκη χρόνων." Ὁ λαός· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Ἔς, ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος, φύλαττε τὸν δήμαρχον." Καὶ ὁ λαὸς ὁμοίως ἐκ γʹ. Ἰστέον ὅτι καὶ οἱ τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων τὴν ὁμοίαν τάξιν καὶ ἀκολουθίαν ποιοῦσιν τῷ ἰδίῳ δημάρχῳ καὶ τὰ αὐτὰ ἄκτα ἀκτολογοῦσιν αὐτῷ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ.
2.180 ϛʹ (ΠΑʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐπὶ νυμφαγωγίῳ. Τῇ ἑσπέρᾳ ἀπέρχονται τὰ δύο μέρη μετὰ καὶ τῶν ἰδίων ὀργάνων, καὶ τῆς νύμφης κατιούσης καὶ ὀψικευομένης ὑπὸ πληθίων καὶ χειροκυμβάλων, μετὰ τὸ καβαλικεῦσαι αὐτὴν ἵσταται, καὶ ἀκτολογοῦσι τὰ δύο μέρη ταῦτα· "Καλῶς ἦλθες, θεοστέπτων ἡ δούλη." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, προβολὴ εὐεργετῶν." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται· "Καλῶς ἦλθες, ἡ εὐγενὴς ἐκ προγόνων." Ὁ λαὸς ἐκ γʹ· "Καλῶς ἦλθες." Οἱ κράκται, "Ἔς, ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος, τοὺς νεονύμφους φύλαξον. Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τοὺς συμπενθέρους φύλαξον. Ἅγιε, τρισάγιε, τοὺς παρανύμφους φύλαξον." Καὶ λέγουσι τὴν φωνὴν ἦχ· αʹ· "Ἄνθη
121
ἐσώρευσα τοῦ ἀγροῦ, καὶ εἰς τὴν παστάδα εἰσῆκα σπουδῇ· ζευγόνυμφον ἥλιον εἶδον εἰς χρυσέντιμον κλίνην· ἀλλήλα ἠγκαλίζοντο ποθητὴν ἐπιθυμίαν· χαρὰ εἰς τὰ κάλλη αὐτῶν τὰ ἐγγλυκοθέατα, καὶ ῥόδα εἰς τὰ ῥοδοεύμορφα· χαρὰ εἰς τὸ ζεῦγος τὸ χρυσόν."
2.181 ϛʹΑʹ (ΠΒʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν εἰς στεφάνωμα. Τῶν νεονύμφων ἐξιόντων ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας μετὰ καὶ τῶν παρανύμφων, δέχονται τούτους τά τε πληθία καὶ τὰ χειροκύμβαλα, καὶ ἀκτολογοῦσι τὰ δύο μέρη ταῦτα· "Ὁ Σωτὴρ Θεὸς ἡμῶν, τοὺς δεσπότας φύλαττε. Ἅγιε, τρισάγιε, ζωήν, ὑγείαν δὸς αὐτοῖς. Πνεῦμα τὸ πανάγιον, τὰς Αὐγούστας σκέπασον. Κύριε, ζωὴν αὐτῶν διὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν. Ἔς, τοῦτο τὸ βασίλειον, Κύριε, στερέωσον." Καὶ ὅτε πλησιάσωσιν τῇ παστάδι, λέγουσιν ἀπὸ κρακτῶν ἀπελατικὸν ἦχ. αʹ· "Δι' ἡμᾶς ἐμετρίασας ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας τὴν ἔννομον συνάφειαν, ὡς Θεὸς ἐπισφραγίζων· ἐκ μητρικῆς γὰρ παστάδος ὡς ἄνθρωπος προεκλίθης, καὶ ὡς ηὐλόγησας τοὺς ἐκεῖ νυμφευομένους, οὕτως καὶ νῦν εὐλόγησον δυάδα στεφανουμένην, κατακοσμῶν εὐτεκνίᾳ βιώσει." Καὶ λέγουσιν ἀπὸ κρακτῶν· "Εὐγενεῖς, νεόνυμφοι, Θεὸς διαφυλάξῃ σας· ἔντιμοι, ἐνάρετοι, Τριὰς κατευοδώσῃ σας, εὐλογῶν τὸν γάμον σας. Ὡς μόνος ὑπεράγαθος, ὃς ἐν Κανᾷ τὸ πρότερον τῷ γάμῳ παρεγένετο, καὶ ἐν αὐτῷ ηὐλόγησεν τὸ ὕδωρ, ὡς φιλάνθρωπος, καὶ οἶνον μετεσκεύασεν ἀνθρώπων εἰς ἀπόλαυσιν, οὕτως εὐλογήσῃ σε μετὰ καὶ τῆς συζύγου σου. Ἔς, ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος, τοὺς νεονύμφους φύλαττε."
2.182 ϛʹΒʹ (ΠΓʹ) Ὅσα δεῖ παραφυλάττειν ἐν τῷ δείπνῳ τῶν ιθ Ἀκκουβίτων εἰς τὸ λεγόμενον Γοτθικόν. Τῇ ἐννάτῃ ἡμέρᾳ τῆς δωδεκαημέρου, τῶν δεσποτῶν ἐπὶ τοῦ δείπνου καθεζομένων, ὃ καὶ τρυγητικὸν προσαγορεύεται, ἐν ταῖς δυσὶν εἰσόδοις τοῦ μεγάλου τρικλίνου τῶν ιθʹ Ἀκκουβίτων ἵστανται οἱ μέλλοντες παῖξαι τὸ Γοτθικὸν οὕτως. Ἐν μὲν τῷ ἀριστερῷ μέρει, ἐν ᾧ καὶ ὁ δρουγγάριος τοῦ πλοΐμου παρίσταται, ἵσταται ὁ τοῦ μέρους τῶν Βενέτων μαΐστωρ μετὰ καὶ ὀλίγων δημοτῶν καὶ τῶν πανδουριστῶν μετὰ τῶν πανδούρων, καὶ ὄπισθεν αὐτοῦ οἱ δύο Γότθοι φοροῦντες γούνας ἐξ ἀντιστρόφου καὶ πρόσωπα διαφόρων εἰδέων, βαστάζοντες ἐν μὲν τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ σκουτάρια, ἐν δὲ τῇ δεξιᾷ βεργία. Ὁμοίως καὶ ἐν τῷ δεξιῷ μέρει, ἐν ᾧ καὶ ὁ δρουγγάριος τῆς βίγλης παρίσταται, ἵσταται ὁ τοῦ μέρους τῶν Πρασίνων μαΐστωρ μετὰ καὶ ὀλίγων δημοτῶν μετὰ καὶ τῶν πανδουριστῶν μετὰ τῶν πανδούρων, καὶ ὄπισθεν αὐτοῦ οἱ δύο Γότθοι φοροῦντες γούνας ἐξ ἀντιστρόφου καὶ πρόσωπα διαφόρων εἰδέων, βαστάζοντες ἐν μὲν τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ σκουτάρια, ἐν δὲ τῇ δεξιᾷ βεργία. Καὶ δὴ μετὰ τὴν τοῦ σφαιροδρομίου ἔξοδον, τοῦ δεσπότου κελεύοντος τὸν τῆς τραπέζης τούτους εἰσάγεσθαι, εὐθὺς 2.183 ὁρίζει ὁ τῆς τραπέζης τῷ ἄρχοντι τῆς θυμέλης, καὶ αὐτὸς ἐξερχόμενος προτρέπεται τούτους εἰσελθεῖν. Οἱ δὲ τρέχοντες καὶ τὰ σκουτάρια ὑπὸ τῶν ὑπ' αὐτῶν βασταζομένων βεργίων τύπτοντες καὶ κτύπον ἀποτελοῦντες, λέγουσιν· "τοὺλ τούλ." Καὶ τοῦτο συνεχῶς λέγοντες ἀνέρχονται πλησίον τῆς βασιλικῆς τραπέζης, ὡς ἀπὸ ὀλίγου διαστήματος, κἀκεῖσε μιγνύμενοι ἀμφότεροι ποιοῦσι κυκλοφερῆ παραταγήν, οἱ μὲν ἔσω τοῦ κύκλου ἀποκλειόμενοι, οἱ δὲ ἔξωθεν περικυκλοῦντες. Καὶ τοῦτο τρισσῶς ποιοῦντες διαχωρίζονται, καὶ ἵστανται εἰς τοὺς ἰδίους τόπους, οἱ μὲν τῶν Βενέτων εἰς τὰ ἀριστερά, οἱ δὲ τῶν Πρασίνων εἰς τὰ δεξιὰ μετὰ καὶ τῶν ἑτέρων δημοτῶν, καὶ λέγουσιν ἄμφω τὰ γοτθικά, ἅτινά εἰσι ταῦτα, δηλονότι καὶ τῶν πανδούρων τὸ οἰκεῖον μέλος ἀποπληρούντων· "γαύζας· βονας· βηκηδίας· "Ἅγια·" γαυδέντες· ἐλκηβόνιδες· ἐνκέρτυς· "Ἅγια·" βόνα· ὥρα· τούτουβάντες· βόνα ἀμόρε· ἐπισκύαντες· ἰδεσαλβάτους· "Νανά·" δέους· δέους· σεβακιβά· "Νανά·" δευμονογυγγύβελε· γυβίλους· γυβέλαρες· "Νανά·" γυβίλους· γυβέλαρες· "Νανά·" τοῦ γεγδεμα· δὲ τούλβελε· νικάτω τουλδο· "Νανά·" ὁ Ἐζεκίας ἐν τοῖς πολέμοις καθοπλισάμενος Ἀσσυρίοις· "Ἀνανά·" τὴν ἐλπίδα καὶ μόνην ἔχων Θεοῦ τοῦ φιλανθρώπου·
122
"Νανά·" πάντα ὑπέταξεν ἔθνη καὶ ἀθέων τὴν τυραννίδα· "Ἅγια·" ὁ Σωτήρ, ἀγαθοὶ δεσπόται· "Νανά·" πάντα ἐχθρόν σας δουλώσῃ πρὸ τῶν ποδῶν σας. Ἰβερ· ἰβερίεμ· τοῦ ἰγγερουα· γεργερεθρῷ· "Νανά·" σικαδιασε περέτουρες." Καὶ εἶθ' οὕτως λέγουσιν οἱ μαΐστωρες μετὰ καὶ τῶν δημοτῶν τὸ ἀλφαβητάριν· "Ἀνανά·" "Ἀηττήτῳ Θεοῦ παλάμῃ ἐστέφθητε, δεσπόται, οὐρανόθεν. "Βραβεῖον νίκης ὤφθητε, κοσμοπόθητοι εὐεργέται. "Γενναῖοι ὤφθητε τοῖς ἐναντίοις, "δωρούμενοι τοῖς Ῥωμαίοις ζωηφόρους εὐεργεσίας." Καὶ εἶθ' οὕτως πάλιν λέγουσιν οἱ μαΐστωρες. "Ἁγίας τὰ ἀνα τε ἀνετανε. 2.184 "Ἐντολαί σας ὑπὲρ τὰ ὅπλα ἰσχύουσι κατ' ἐχθρῶν ἁπάντων. "Ζωὴ Ῥωμαίων καὶ πλοῦτος, ἀλλοφύλων κατάπτωσις ὄντως. "Ηὑρέθητε τεῖχος τῆς πολιτείας. "Θεός σοι ἔδωκεν κλάδους συνομόθρονας, εὐεργέτα." Καὶ μετὰ ταῦτα λέγοντες οἱ μαΐστωρες πρὸς τοὺς Γότθους "Ἀμπαατῶ," διὰ νεύματος τῶν αὐτῶν μαϊστώρων κυκλεύουσιν οἱ Γότθοι, καὶ ταῖς βέργαις τὰ σκουτάρια τύπτοντες καὶ λέγοντες· "Τούλ, τούλ," περικλείουσιν ἔνδοθεν τοὺς τῶν δύο μερῶν μαΐστωρας, καὶ πάλιν ἀποχωριζόμενοι ἵστανται εἰς τοὺς οἰκείους τόπους, καὶ ἄρχονται πάλιν λέγειν οἱ μαΐστωρες. Ι. Κ. Λ. Μ. Καὶ πάλιν τελεῖται, καθὼς προείρηται, καὶ χωριζομένων τῶν Γότθων καὶ εἰς τοὺς ἰδίους τόπους ἱσταμένων, λέγουσιν οἱ μαΐστωρες· Ν. Ξ. Ο. Π. Καὶ πάλιν τελεῖται, καθὼς προείρηται, καὶ χωριζομένων τῶν Γότθων καὶ εἰς τοὺς ἰδίους τόπους ἱσταμένων, λέγουσιν οἱ μαΐστωρες. Ρ. Σ. Τ. Υ. 2.185 Καὶ πάλιν τελεῖται, καθὼς προείρηται, καὶ χωριζομένων τῶν Γότθων καὶ ἱσταμένων εἰς τοὺς ἰδίους τόπους, λέγουσιν οἱ μαΐστωρες· Φῶς ἀνέτειλεν ἐν τῷ κράτει ἡλίου δίκην αἱ ἀρεταί σας. Χριστὸς συνέστω ἑκάστῳ περιέπων τὰς κορυφάς σας. Ψηφίσματι αὐτοῦ κυριεύοντες. Ὡς κύριοι καὶ δεσπόται τῶν περάτων τῆς ἐξουσίας. Καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἀλφαβηταρίου, λέγουσιν "Πολυχρόνιον ποιήσῃ ὁ Θεὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σας." Οἱ δὲ Γότθοι τύπτοντες μετὰ τῶν βεργίων τὰ σκουτάρια καὶ λέγοντες συνεχῶς· "Τούλ, τούλ" τρέχοντες ἐξέρχονται, οἱ μὲν τῶν Βενέτων ἀπὸ τοῦ ἀριστεροῦ μέρους, οἱ δὲ τῶν Πρασίνων ἀπὸ τοῦ δεξιοῦ. 2.συπρα Λεξικὸν τῶν ἐν τῷ Γοτθικῷ ᾀδομένων. γαύζας χαίρεσθε. βονας καλαί βικηδας γειτονεῖαι. ἅγια γαυδέντες χαίρεσθε. ἐλκηβόνιδες προσκαλούμενοι. ἐνκέρτυς ἀγωνιζόμενοι. βόνα ὥρα καλὴ ὥρα. νανά. γυβίλους κραυγὴ καὶ κράκτης. γυβέλαρες κραυγάζοντες. γυβίλους κράκτης. γυβέλαρες φωνοβολοῦντες. νανά Θεέ, Θεέ, ἢ Θεοῦ Θεοῦ. τοῦ γεγδεμα ἐξ ἀνατολῆς ἢ ἀρχῆθεν. δὲ τουλβελε ἀγαθὸς ὁ Θεός. νικάτο τούλδο νικάτο ὁ Θεός. τουτόβαντες σαλπίζοντες. βόνα αμορε καλὴν ἀγάπην. ἐπισκύαντες ἐπιγνῶντες. ἰδεσαλβάτους σωζόμενοι. δέους δέους Θεός, Θεός. Νανά. σεβακίβα ἑαυτοὺς εὐσχολοῦντες. δεμονογυγγυβελε ἀποσυνεκτικῆς κραυγῆς. ὁ Θεός, ὁ Θεός πανευκλεὴς κραυγή. ἴβερ Θεέ, Θεέ. τοῦ ἰγγερ ουα. γεργερεθῶ νανά. σικαδιασε περετούρες. Ἑτέρα ἑρμηνεία τῶν προειρημένων λέξεων. γαύζας ὁ εὐπρεπής Ῥωμαῖον. βίκη τεχνίτης Ἑβραῖον. ἅγια φύλαττε Ῥωμαῖον. Ἐλ. Θεέ Ἑβραῖον. δέσ. γνῶθι Ἑβραῖον. ἅγια φύλαττε Ῥωμαῖον. ὤρα φῶς Ἑβραῖον. βάντες ἐλθέ Ῥωμαῖον. ἐπισκύ ἐανπερ ἀνέλθ. Ἑβραῖον. ἰδέ θεωρουμένην Ῥωμαῖον. νανα σῶσον δὴ σῶσον Ἑβραῖον. σεβά. κάθισον Ἑβραῖον. νανά σῶσον δὴ σῶσον Ἑβραῖον. ὀγύν εἰς τὸ βάραθρον Ἑβραῖον. βελέ σατανά Ἑβραῖον. βήλους τοῦ διαβόλου Ἑβραῖον. αἱλάρες τῶν πνευμάτων Ῥωμαῖον. τοῦ σύ Ῥωμαῖον. δετούλ. ἐξάλειψον Ἑβραῖον. νικάτω νικάτω Ἑλληνικόν. νανά σῶσον δὴ σῶσον Ἑβραῖον. βόνας καὶ καλός Ῥωμαῖον. δίας τὰς ἡμέρας Ῥωμαῖον. γαυζεντες τὰ εὐπρεπῆ Ῥωμαῖον. νικονί κτίστα μου Ἑβραῖον. ἐν κέρκυς καὶ ἀσφαλέως Ῥωμαῖον. βόνα τὸ καλόν Ῥωμαῖον. τοῦ τοῦ σύ σύ Ῥωμαῖον. ἀμόρε σὲ ἀγαπῶ Ῥωμαῖον. ἄντες εἰς τὴν πρώτην Ἑβραῖον. σαλβατους εὐπάθειαν Ἑβραῖον. δεούς δεούς Θεέ Θεέ Ῥωμαῖον. κιβά ὡς παρεγένου Ἑβραῖον. δαιμόν σιώπα Ἑβραῖον. γύ εἰς τὸ βάραθρον Ἑβραῖον. γύ εἰς τὸ βάραθρον Ἑβραῖον. γύν εἰς τὸ βάραθρον Ἑβραῖον. νανά σῶσον δὴ σῶσον Ἑβραῖον. γέγδεμα ὁ μαργαρίτης Ῥωμαῖον. βελέ τὸν σατανάν Ἑβραῖον. τουλδο. ἡ τροφὴ τῶν στρατευμάτων Ῥωμαῖον.
123