Lone frustrabitur. Quippe Deus est, qui prius utra- ὁπωσούν πραττομένων διαψευσθήσεται ἀντιδόσεως. que denuntiavit: cujus verborum vis ac potestas cum mutationem nullain admittat, et cujusvis operationi merita præmia remetiatur, secundum illud Evangelii dictum, non transibit. Quoniam igitur imperio regio pro benigna voluntate sua nobis in manus tradito, idipsum conjunctæ cum timore dilectionis erga se nostræ documentum esse voluit, duni secundum Petrum, apicem apostolorum summum, Adelissimum gregem suum pascere nos jussit: nihil ei prius aut majus æqua justaque gubernatione subditorum, ab ipso nobis commissorum vicissim referri posse agnoscimus; ut inde nexus omnis injustitiæ solvatur, et violentorum contractuum tendi - culæ dirum pantur, et impetus delinquentium retundatur, atque ita victoriis adversus hostes ab omnnipotente manu ipsius 'multo pretiosius et honorifi centius, quam diademate nobis circumposito coronemur, et imperium nobis pacificum, reique publicæ administratio firma et stabilis efficiatur. Θεὸς γὰρ, ὁ προαπηγγειλάμενος τὰ ἀμφότερα, οὗ τῶν λόγων ἡ δύναμις κεκτημένη τὸ ἀμετάθετον, καὶ τῇ ἑκάστου ἐργασία ἀντιμετροῦσα τὰ ἄξια, κατά τὸ εὐαγγελικῶς εἰρημένον, οὐ παρελεύσεται. Επει οὖν τὸ κράτος τῆς βασιλείας ἡμῖν ἐγχειρίσας, ὡς ηύσ δόκησε, δεῖγμα τοῦτο τῆς ἐν φόβῳ πρὸς αὐτὸν ἀγα πήσεως ἡμῶν ἐποιήσατο, κατὰ Πέτρον τὴν κορυ φαιοτάτην τῶν ἀποστόλων ἀκρότητα, ποιμαίνειν ἡμᾶς κελεύσας τὸ πιστότατον ποίμνιον, οὐδὲν αὐτῷ πρό τερον ἢ μείζον τῆς ἐν κρίματι καὶ δικαιοσύνῃ τῶν ὑπ' αὐτοῦ καταπιστευθέντων ἡμῖν κυβερνήσεως εἰς ἀντίδοσιν εἶναι γινώσκομεν, ὡς ἐντεῦθεν πάσης ἀδ:- κίας λύεσθαι σύνδεσμον, καὶ βιαίων συναλλαγμάτων στραγγαλιάς διαλύεσθαι, καὶ τὰς τῶν πλημμελούντων ὁρμᾶς ἀνακόπτεσθαι, καὶ οὕτως ταῖς κατ' ἐχθρῶν νίκαις ὑπὸ τῆς αὐτοῦ παντοδυνάμου χειρός στεφανοῦσθαι ἡμᾶς, τοῦ περικειμένου διαδήματος πολυτε λέστερόν τε καὶ τιμιώτερον, εἰρηναῖόν τε ἡμῖν ἀποκαθίστασθαι τὴν βασιλείαν, καὶ εὐσταθὲς τὸ πολί τευμα. Οθεν ταῖς τοιαύταις μερίμναις ἐνασχολούμενοι, καὶ πρὸς τὴν τῶν ἀρεσκόντων Θεῷ, καὶ τῷ κοινῷ συμφερόντων εὕρεσιν, ἀκοίμητον τὸν νοῦν καταστή σαντες, τήν τε δικαιοσύνην πάντων τῶν ἐπιγείων προτιμήσαντες, ὡς πρόξενον τῶν οὐρανίων ὑπάρ χουσαν, καὶ τομωτέραν παντὸς ξίφους τῇ τοῦ ἐπ' αὐτῇ θεραπευομένου δυνάμει, κατὰ τῶν πολεμίων τυγχάνουσαν, ἐν πολλαῖς βίβλοις τὰ ὑπὸ τῶν προβεβασιλευκότων νενομοθετημένα γεγράφθαι γινώσκοντες, καὶ τοῖς μὲν δυσδιάγνωστον τὸν ἐν αὐτοῖς περιεχό μενον νοῦν, τοῖς δὲ καὶ παντελῶς ἀδιάγνωστον, καὶ μάλιστα τοῖς ἔξω τῆς θεοφυλάκτου ταύτης καὶ βασιλίδος ἡμῶν πόλεως, εἰδότες, τυγχάνοντα, μετακαλε σάμενοι Νικήταν τὸν ἐνδοξότατον πατρίκιον καὶ κοιαίστωρα ἡμῶν, τούς τε ἐνδοξοτάτους ἡμῶν παρ τρικίους, Νικήταν καὶ Μαρῖνον, τοὺς ἐνδοξοτάτους ὑπάτους καὶ ἀντιγραφεῖς, καὶ λοιποὺς τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον ἔχοντας, πάσας τὰς αὐτῶν βίβλους συναθροισθῆ και παρεκελεύσαμεν, καὶ πάντα μετ᾿ ἐπιμελούς επισχέσεως ἀνακρίναντες, διά τε τῶν ἐν ταῖς αὐταῖς βίβλοις εὐθέτως ἐμφερομένων, διά τε τῶν παρ' ἡμῶν νεαρῶς θεσπισθέντων, ἐπὶ συχνῶν τῶν πραγμάτων [ἐπὶ συχναζόντων πραγμάτων] καὶ συναλλαγμάτων Unde caris ejusmodi occupati, et ad inventionem gratorum Deo, publicæque rei conducibilium mentem insomnem componentes, et justitiam terrestribus universis anteponentes, veluti cœlestium conciliatricem, et illius virtute, qui per ipsam colitur, gladio quovis adversus hostes acutiorem; cum leges ab imperatoribus ante nos regno potitis latas, in multis libris descriptas sciremus, et aliquibus intellectu difficilem esse sensum, qui eis continetur, aliis prorsus ignotum, ac præsertim illis, qui extra custoditam hanc divinitus et regiam urbem nostram constituti sunt, nossemnus: arcessito Nicela, gloriosissimo patricio, et quæstore nostro, itemque gloriosissimis patriciis nostris, Niceta et Marino, cum gloriosissimis consulibus ac rescriptoribus, et reliquis Dei timore præditis, omnes eorum libros apud nos colligi ju-simus; et omnibus cum attentione diligenti examinatis, tam per ea, quæ in illis ipsis libris apte posita continebantur, quam per sancita recens a nobis, sententias et judicia de frequentibus negotiis et contractibus, et convenientes delictis criminalibus poenas in hoc libro tum manifestius, tum magis minute repeti debere congruum duximus; ut intellectu faciliore vis ejusmodi piarum le- τὰς κρίσεις, καὶ τὰς καταλλήλους τῶν ἐγκλημάτων gum percipi possit, et ipsa negotia majori perspicuitate decidi, ac justa exsecutione delinquentes puniri, quique proclives ad peccandum essent, tam coerceri, quam corrigi. Qui vero ad tractandas legitimas causarum cognitiones ordinati sunt, eos monemus et hortamur, ut ab omnibus humanis affectibus abstineaut, et ex sincera sanaque mente judicia veræ justitiæ proferant, ac neque pauperem contemnant, neque potentem injuste aliquid agentem relinquant irreprehensum, nec in speciem ac verbis nimiopere justitiam et aquitatem admirentur, reapse vero injustitiam, et plus habendi cupiditatem præferant, veluti fructuosam: sed cum apud eos causa duorum agitur, quorum alter copiis ποινὰς ἐν τῇδε τῇ βίβλῳ φανερωτέρως τε καὶ λε πτοτέρως αναληφθῆναι ἁρμόδιον ἡγησάμεθα, πρὸς εὐσύνοπτον τῆς τῶν τοιούτων εὐσεβῶν νόμων δυνάμεως εἴδησιν, καὶ τὴν ἐν εὐκρινείᾳ τῶν πραγμάτων εὐλύτωσιν, καὶ τὴν δικαίαν τῶν πλημμελούντων ἐπεξέλευσιν, καὶ τὴν τῶν ἐπιῤῥεπῶς πρὸς τὸ πλημ μελεῖν διακειμένων ἀναστολὴν καὶ διόρθωσιν. Τους δὲ μετιέναι τεταγμένους τὰ νόμιμα, πάντων τῶν ἀνθρωπίνων παθῶν παραινοῦμεν ἅμα καὶ παρεγγυώμὲν ἀπέχεσθαι, καὶ ἀπὸ ὑγιοῦς διανοίας προφέρειν τῆς ἀληθοῦς δικαιοσύνης τὰ κρίματα, καὶ μήτε πένητος καταφρονεῖν, μήτε δυνάστην ἀδικοῦντα ἐᾶν ἀνεξέλεγκτον, μήτε μὴν σχήματι μὲν καὶ λόγῳ τὴν δικαιοσύνην ὑπερθαυμάζειν καὶ τὴν ἰσότητα· ἔργῳ

δὲ τὸν ἄδικον καὶ πλεονεκτικὸν προτιμᾷν, ὡς ὠφέλι- abundat, alter minus habet, ad æqualem erga be μον' ἀλλὰ δύο κρινομένων παρ' αὐτοῖς, τοῦ τε πλεον εκτοῦντος, καὶ τοῦ τὸ ἔλαττον ἔχοντος, εἰς τὸ πρὸς ἀλλήλους ἴσον αὐτοὺς ἵστασθαι, καὶ τοσοῦτον ἀφελεῖν τοῦ ὑπερέχοντος, ὅσον ἐλαττούμενον εύρωσι τηνι καῦτα τὸν ἀδικούμενον. Οἱ γὰρ τὴν ἀληθῆ δικαιο σύνην ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς προεναποκειμένην μὴ ἔχοντες, ἀλλ᾽ ἢ χρήμασι διεφθαρμένοι, ἢ ἔχθραν ἀμυνόμενοι, ἢ δυναστείαν δυσωπούμενοι κρίμα κατευθύνειν οὐ δύνανται, δεικνύντες ἐφ' ἑαυτοῖς τὸν Ψαλμῳδὸν ἀληθεύοντα· «Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε τὰς κρίσεις, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίας εργά ζεσθε ἐν τῇ γῇ, ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσιν.» Ωσπερ καὶ ὁ Σολομῶν ὁ σοφὸς τὸ περὶ τὴν κρίσιν ἄνισον τῇ τῶν σταθμῶν προσηγορία παρωμοιακώς [παροιμιακῶς] αινιττόμενος ἔφησε • Σταθμόν μέγα και μικρόν, βδελυκτὰ παρὰ Κυρίου. Καὶ ταῦτα τοῖς νοοῦσι μὲν τὸ δίκαιον, παρατρέπουσι δὲ τὴν ἀλήθειαν, παραινετικῶς ἅμα καὶ προμαρτυρικῶς παρ' ἡμῶν διατέτακται. Οἷς δὲ τοῦτο, διὰ τὰ περὶ τὴν φρόνησιν ἐλλειπές, υπάρχει δυσθήρατον, καὶ διανείμαι τὸ ἴσον ἑκάστῳ, παντελῶς ὑπάρχει ἀνέφικτον, οὗτοι κατὰ τὸ ὑπὸ Ἰησοῦ τοῦ Σιράχ λεγόμενον, μήτε παρὰ Κυρίου ἡγεμονείαν ζητείτωσαν, μήτε παρὰ βασιλέως καθέδραν δόξης αιτείτωσαν, μήτε γίνεσθαι κριταί προαιρείτωσαν, ἀδικίας οὐδαμῶς ἐξαιρεῖν ἰσχύοντες. Οἱ δὲ νοῦ καὶ φρονήσεως μέτοχοι, καὶ δικαιοσύνης ἀληθοῦς ἐναργῶς ἐπιστήμονες, ὀρθὰ περὶ τὰς κρίσεις βλεπέτωσαν, καὶ ἀπαθῶς τὰ κατ' ἀξίαν ἑκάστῳ νεμέτωσαν. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις καὶ σοφία, περισσοτέρως αὐτοῖς τὴν γνῶσιν τοῦ δικαίου χαρίζεται, καὶ ἀνακαλύπτει τῶν πραγμάτων τὰ δυσεξεύρητα" δς καὶ τὸν Σολομῶντα ἐκζητήσαντα τὸ δίκαιον ἀληθείᾳ ἐσόφισε, καὶ τὴν περὶ τοῦ παιδίου κρίσιν ὀρθῶς καὶ εὐθυβόλως ταῖς γυναιξὶν ἐξενεγκεῖν ἐχαρίσατο. Ἐπειδὴ γὰρ ἁμάρτυρα ἦν τὰ παρ' ἑκατέρας λεγόμενα, ἐπὶ τὴν φύσιν χωρῆσαι τούτων ἐκέλευσε, καὶ δι' αὐτῆς εὑρεῖν τὸ ἀγνοούμενον παρεσκεύασεν· ὅτε μὲν ἡ ἀλλοτρία ἀπαθῶς τὸ περὶ τῆς ἀναιρέσεως τοῦ παιδὸς κατεδέξατο πρόσταγμα· ἡ δὲ ἀληθῶς μήτηρ οὐδὲ τὴν ἀκοὴν ὑποσχεῖν τῷ προστάγματι, διὰ τὴν φυσικήν φιλοστοργίαν, ήνέσχετο. Ταῦτα νοείτωσαν, ταῦτα φρονείτωσαν, ἐν τούτοις ἀναστραφήτωσαν οἱ παρὰ τῆς ἡμετέρας εὐσεβείας κρίνειν τεταγμένοι τὰ πράγματα, καὶ τῶν εὐσεβῶν ἡμῶν νόμων ἐγκεχειρισμένοι τὰ δίκαια σταθμία. Ἐν τούτοις γὰρ τὸν τὰ σκήπτρα τῆς βασιλείας ἡμῖν ἐγχειρίσαντα Θεὸν θεραπεύειν σπουδάζομεν. Ἐν τούτοις τοῖς ὅπλοις, τῇ δυνάμει αὐτοῦ, εὐσθενῶς ἀντιτάσσεσθαι τοῖς πολεμίοις βουλόμεθα· ἐν τούτοις τῷ Χριστῷ σημειωτόν, καὶ παρὰ τῆς αὐτοῦ ἐξουσίας ὑποτεταγμένον τῇ ἡμετέρᾳ πραότητι ποίμνιον αὔξειν ἐπ' ἀγαθοῖς, καὶ προκόπτειν πιστεύομεν. Εν τούτοις ἀποκαθίστασθαι ἡμῖν τὴν ἀρχαίαν τοῦ πολιτεύματος δικαιοδοσίαν ἐλπίζομεν, τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν statum eos redigant, et tantum eminentiori adimant, quanto inferiorem tunc invenerint eum, cui fit injuria. Qui enim justitiam veram in animis suis jam ante sitam non habent, sed vel pecuniis corrapti sunt, vel inimicitias ulciscuntur, vel potentiores verentur ac reformidant; dirigere judicia nequeunt, verum illud de se verbum esse Psalmorum auctoris ostendentes: • Siquidem vere justitiam profertis, judicia, recla judicate, filii mortalium. Nam in corde vestro iniqua facinora peragetis in terris, et manus vestræ injustitiam nectunt. › Sic et sapiens ille Salomo inæqualitatem in judicando ponderum appellationibus comparando, per anignia dixit: Pondus ibidem magnum et niinus, apud Dominum abominabilia sunt s. Et hæc justitiam quidem intelligentibus, sed pervertentibus veritatem, tum monendi causa, tum protestandi, a nobis præcepta sunt. At quibus hoc, propter intelligentiæ prudentisque defectum, inventu et pervesligatu est diflcile, quique prorsus illud assequi nequeunt, ut æqualia singulis tribuant; illi secundum id, quod a Sirachide Jesu profertur, nec a Domino principatum requirant, nec a rege solium gloriæ postulent, nec judices fieri exspetant, cum tollere de medio facinora injusta nequaquam possint. Qui vero mentis ac prudentiæ participes, et liquido veræ justitiæ periti sunt; ii recta considerent in Judiciis, et absque animorum affectu cuique pro meritis convenientia tribuant. Nam sic etiam Dominus noster Jesus Christus, Dei virtus et sapientia, multo majore cum abundantia juris et æqui cognitionem eis largitur, et res inventu difficiles revelat; qui et Salomonem, cum justitiam requisivisset, sapientem revera fecit; et gratiam concessit, ut judicio recte ad scopum tendente sententiam de puero mulierculis proferret. Quol enim testimoniis ea carerent, quæ ab utraque dicebantur; ad ipsam naturam eum progredi jussit, et uti per hanc inveniret id, quod ignorabatur, effecit: quo quidem tempore mulier, ad quam puer von pertinebat, immisericorditer admisit Salomonis de necando puero mandatmın; at quæ revera mater erat, ne quidem mandatum hoc audire, propter aniorem naturalem sustinuit. * Psal. LVII, 2-4. • Prov. xx, 23. › Eccli. vii, 6. PATROL. GR. CXIII. Hæc considerent, hæc in animis suis sentiant, in his versentur ii, qui a pietate nostra constituti sunt, ut lites et controversias cognoscant ac judicent, et quibus pondera justa religiosarum legum nostraru tradita sunt et commendata. In his cnim Deum illum, qui regni sceptra nobis in manum tradidit, omni studio colere nitimur. llis armis, ipsius adjuli virtute ac viribus, fortiter hostibus resistere volumus. Per bæc signatum Christo, et per ipsius potestatem subjectum mansuetudini nostræ gregem in bonis sumere incrementum, ac proficere credimus. His in integrum restituere nobis antiquam in administranda republica jurisdictionem posse nos

$59 speramus, cum dominus et Servator noster Jesus Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰρηκότος. • Μη κρίνετε κατ' ὄψιν, Christus dixerit: «Ne judicaveritis secundum spe- ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε.» Πάσης δωρο. ciem externam, sed judicium justum exercete Ab omni captatione munerum abstineri, justum et æquum est, cum scriptum sit: Væ illis, qui munerum causa justificant impium, et humilium viam declinantes, justam justi causam ab eo to!lunt. Horum radix instar pulveris erit, et flos eorum cineris instar ascendet propterea, quod Domini legem implere non voluerint *. › — • Munera et dona sapientum oculos excæcant *. › Qua propter ejusmodi turpe lucrum coercere protinus studentes, ex sacro fisci nostri sacculo statuimus gloriosissimo quæstori, rescriptoribus sive dictatoribus, et omnibus operas in causis judiciariis navantibus salaria præbenda esse in hunc finem; ut a nulla cujuscunque " generis persona, de cujus apud eos causa, cognoscitur, quidquam prorsus accipiant; ne, quod a propheta dicitur, etiam in nobis impleatur: Argento jus venditum est s: et ne hinc divinam indignationem incurramus, veluti mandatorum ipsius trangressores facti. TITULUS PRIMUS. De legibus et justitia. 1. (L. 1 et 1, ff. De legibus.) Lex est commune præceptum, virorum prudentium consultum delictorum quæ spon'e, vel ignorantia contrahuntur coercitio, communis reipublicæ sponsio, præterea inventum Dei. 2. (L. 111, 3, 4, 5, et G.) Leges constitui oportet, ex iis quæ ut plurimum, non quæ perraro accidunt, neque ex his que in uno aliquo casu accidere possunt. Prætereunt enim legislatores, quod semel aut bis tantum exsistit. 3. (L. vii.) Legis virtus est: imperare, velare, permittere, punire. 4. (L. viii.) Jura non de rebus singulis, sed generaliter constituuntur. 5. (L. x, ff. De justit. et jur.) Justitia est conslaus et perpetua voluntas, jus suum cuique tribuens. 6. (L. ead.) Justitiæ propria sunt hæc: honeste vivere, jus suum cuique tribuere. 7. (L. ead.) Jurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum, justi atque injusti scientia. TITULUS II. De principe. 1. Princeps est, legitima præfectura, commune honum omnium subditorum, neque ex odio puniens, neque ex affectione benefaciens: sed velut æquus quidam certaminis arbiter sua cuique præmia tribuens. 2. Scopus principi propositus est, vires, quas habet, clementia tueri et conservare, perditas in- ✓ defessa cura recuperare, eas quas non habet pruληψίας ἀπέχεσθαι, δίκαιον. Γέγραπται γάρ ο Οὐαὶ οἱ δικαιοῦντες τὸν ἀσεβὴ ἕνεκα δώρων, καὶ ὁδὸν τα πεινῶν ἐκκλίνοντες, τὸ δίκαιον τοῦ δικαίου αἴροντε; ἀπ' αὐτοῦ. ἂν ἡ ῥίζα ὡς χοῦς ἔσται, καὶ τὸ ἄνθος αὐτῶν ὡς κονιορτός ἀναβήσεται, ἀνθ' ὧν τὸν νόμον Κυρίου πληρούν οὐκ ἐθέλησαν. - Ξένια καὶ δῶρα ἐκτυφλοῦσι σοφῶν ὀφθαλμούς.» "Οθεν τὴν τῆς τοιαύτης αἰσχροκερδείας ἀναστολὴν παντελῶς ποιή - σασθαι σπουδάζοντες, ἐκ τοῦ εὐσεβοῦς ἡμῶν σακκελλίου ὡρίσαμεν τῷ τε ἐνδοξοτάτῳ κοιαίστωρ, τοῖς ἀντιγραφεῦσι, καὶ πᾶσι τοῖς ἐπὶ δικαστικοῖς κεφαλαίοις καθυπουργοῦσι, τούς μισθούς παρασχέ σθαι, πρὸς τὸ ἐξ οιουδήποτε προσώπου, παρ' αὐτοῖς κρινομένου, μηδὲν αὐτοὺς λαμβάνειν τὸ σύνολον ἵνα μὴ τὸ ὑπὸ τοῦ προφήτου λεγόμενον, καὶ εἰς ἡμᾶς πληρωθήσεται· ο 'Απέδοτο ἀργυρίῳ τὸ δί καιον,» καὶ μέλλομεν ἐντεῦθεν θείας τυγχάνειν ἀγανακτήσεως, ὡς τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ παραβάται γενόμενοι. ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Περὶ νόμου καὶ δικαιοσύνης. α'. Νόμος ἐστὶ κοινὸν παράγγελμα, φρονίμων ἀνδρῶν δόγμα, ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἁμαρτημά των επιστροφή, πόλεως συνθήκη κοινή, ἔστι δὲ καὶ θεῖον εὕρημα. β'. Τοὺς νόμους ἀπὸ τῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστιν συμβαινόντων, οὐ μὴν τῶν σπανίως εἰσάγεσθαι δεῖ, οὐδὲ ἀπὸ τῶν δυναμένων ἐν ἑνὶ συμβῆναι θέματι παρορῶσι γὰρ οἱ νομοθέται τὸν ἅπαξ ἢ δί;. γ'. Αρετή νόμου, τὸ κελεύειν, τὸ κωλύειν, τὸ ἐπιτρέπειν, τὸ τιμωρεῖσθαι. δ. Οὐ περὶ τῶν καθέκαστα, ἀλλὰ κοινῶς οἱ νόμοι διατίθενται. ε. Δικαιοσύνη ἐστὶ, σταθερὰ καὶ διηνεκής βούλη - σις, ἑκάστῳ τὸ ἴδιον ἀπονέμουσα δίκαιον. ς'. Ιδια δικαιοσύνης, τὸ κοσμίως ζῆν, καὶ ἑκάστῳ τὸ ἴδιον ἀπονέμειν δίκαιον. ζ'. Σοφία δικαιοσύνης, τὸ εἰδέναι τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα πράγματα, καὶ τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἄδικον. ΤΙΤΛΟΣ Β'. Περὶ βασιλέως. αʹ. Βασιλεύς ἐστιν, ἔννομος ἐπιστασία, κοινὸν ἀγαθὸν πᾶσι τοῖς ὑπηκόοις, μήτε κατὰ ἀντιπάθειαν τιμωρῶν [κακοποιῶν], μήτε κατὰ προσπάθειαν ἀγαΟοποιῶν, ἀλλ᾽ ἀνάλογός τις ἀγωνοθέτης, καὶ τὰ βραβεῖα ἐξ ἴσου παρεχόμενος. β'. Σκοπὸς τῷ βασιλεῖ, τῶν τε ὄντων καὶ ὑπαρ χόντων δυνάμεων, δι᾿ ἀγαθότητος ή φυλακή καὶ ἀσφάλεια, καὶ τῶν ἀπολωλότων δι᾿ ἀγρύπνου ἐπι • Joan. vii, 24. * Isa. v, 23, 24. * Eccli. xx, 3, 'Isa. xxiv, 5.

μελείας, ἡ ἀνάληψις καὶ τῶν ἀπόντων διὰ σοφίας dentia justisque victoriis et expeditionibus queκαὶ δικαίων τροπαίων καὶ ἐπιτηδεύσεων ἡ ἀνάκτησις [ἐπιτηδευμάτων ἡ ἐπίκτησις. γ. Τέλος τῷ βασιλεῖ, τὸ εὐεργετεῖν, διὸ καὶ εὐ εργέτης λέγεται, καὶ ἡνίκα τῆς εὐεργεσίας ἐξατο νήσῃ, δοκεῖ κιβδηλεύειν κατὰ τοὺς παλαιούς, τὸν βασιλικόν χαρακτήρα. δ. Υπόκειται ἐκδικεῖν καὶ διατηρεῖν ὁ βασιλεὺς. πρῶτον μὲν, πάντα τὰ ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ γεγραμμένα, ἐπὶ τάδε, καὶ τὰ παρὰ τῶν ἑπτὰ ἁγίων συνόδων δογματισθέντα, ἔτι δὲ καὶ τοὺς ἐγκεκριμένους [έγκειμένους] Ρωμαϊκούς νόμους. ε'. Επισημότατος ἐν ὀρθοδοξίᾳ καὶ εὐσεβεία - φείλει εἶναι ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐν ζήλῳ θείῳ διαβόητος, Εν τε τοῖς ὑπὲρ τῆς Τριάδος δογματισθεῖσιν, ἔν τε τοῖς ὑπὲρ τῆς οἰκονομίας λαμπρότατα καὶ ἀσφαλέστατα διὰ τὴν κατὰ τὴν σάρκα οἰκονομίαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁρισθεῖσιν, τοῦτ' ἔστι τὸ ὁμοού στον τῆς τρισυποστάτου θεότητος, ἄτμητον καὶ ἀσυναίρετον διατηρῶν, καὶ τὴν ἐν τῷ ἑνὶ Χριστῷ τῶν δύο φύσεων καθ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσιν, ὡσαύτως ἀσύγχυτον καὶ ἀδιαίρετον, τέλειον Θεὸν καὶ τέλειον ἄνε θρωπον αὐτὸν, καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα, οἷον ἀπαθῆ καὶ παθητὸν, ἄφθαρτον καὶ φθαρτόν, ἀόρατον καὶ ὁρατόν, ἀναφῆ καὶ ἀπτὸν, ἀπερίγραπτον καὶ περὶγραπτὸν, καὶ τὸ διττὸν τῶν θελήσεων καὶ τῶν ἐν εργειῶν, χωρὶς ἐναντιότητος [καὶ τὸ ἄγραπτον καὶ τὸ γραπτόν]. Σ. Τὰ τοῖς παλαιοῖς νομοθετηθέντα, τὸν βασιλέα δεῖ ἑρμηνεύειν, καὶ ἐκ τῶν ὁμοίων τέμνειν, τὰ περὶ ὧν οὐ κεῖται νόμος. ζ'. Ἐν τῇ τῶν νόμων ἑρμηνείᾳ δεῖ καὶ τῇ συν ηθείς προσέχειν τῆς πόλεως, τὸν δὲ παρὰ κανόνας εἰσαγόμενον, οὐ δεῖ λαμβάνειν παράδειγμα. η'. Φιλαγάθως δεῖ τοὺς νόμους ἑρμηνεύειν τὸν βασιλέα· ἐν γὰρ τοῖς ἀμφιβόλοις, τὸν φιλόκαλον φιλ-. άνθρωπον] ἑρμηνείαν προσιέμεθα. Ο'. Οὐ δεῖ μεταποιεῖν τὰ πρόδηλον ἑρμηνείαν ἔχοντα. ι. Περὶ ὧν ἔγγραφος οὐ κεῖται νόμος, παραφυλάττειν δεῖ τὸ ἔθος καὶ τὴν συνήθειαν· εἰ δὲ καὶ τοῦτο ἐκλείπει, ἀκολουθεῖν δεῖ τοῖς παραπλήσιον ἔχουσι τῷ ζητουμένῳ· ἂν δὲ μηδὲ τοῦτο ᾖ, τῶν συνετωτέρων ἅμα καὶ πλειόνων ἡ γνώμη κρατείτω· συγγενές γὰρ τοῦτο τῇ φύσει τοῦ νόμου. ια'. Ωσπερ ἡ θέσις τοῦ νόμου, ἡ ἔγγραφός ἐστιν ἢ ἄγραφος, οὕτω καὶ ἡ ἀναίρεσις αὐτοῦ, ἢ δι᾽ ἐγε γράφου γίνεται νόμου, ἢ δι᾽ ἀγράφου, τοῦτ' ἔστιν διὰ τῆς ἀχρηστίας. ᾿Αχρηστία δέ ἐστι, οὐχ ἁπλῶς τὸ μὴ χρήσασθαι τῷ νόμῳ· ἀλλὰ τὸ, καιροῦ καλοῦν τος τὸν δημόσια κρίνοντα, τούτῳ μὲν πολλάκις τῷ νόμῳ μὴ χρήσασθαι καὶ χρόνῳ παριδεῖν· ἑτέραν δὲ ψῆφον ἀντὶ τούτου ἐξενεγκεῖν. rere. 3. Finis principi propositus est omnibus benefacere quapropter et benefactoris nomine ornatur. Ita ut si quando de beneficentia quippiam remiserit, ex antiquorum sententia, adulterari videatur principis nota et character. 4. Principis oficium est judicare, et servare primum quæcunque divinis Scripturis consignata sunt, deinde et illa quæ a septem sanctis synodis constituta sunt, præterea et positas a Romanis leges. 5. Principem quam manifestissime convenit reetam de Deo opinionem et pietatem defendere, ut ab omnibus propter zelum et affectionem erga Deum prædicetur: tam in iis quæ de T rinitate constituta sunt, quam in iis quæ de incarnatione Domini nostri Jesu Christi quam certissime definita sunt, hoc est, de una essentia subsistentis in tribus divinitatis, insecabilem et indivisam eam profitendo, et in uno Cliristo duarum naturarum unionem lypostaticam similiter inconfusam et indivisibilem, eumdem et verum Deum et verum hominem, et quæcumque his consequentia sunt, velut impatibilem et passioni suljectum, incorruptibilem et corruptioni obnoxium, invisibilem et visibilem, intactibilem et tactui expositum, incircumscriptum et circumscriptum: item voluntates potentiasque duplices citra contrarieLatent. 6. (D. ix, x1, et x11. C. de legib.) Quæ ab antiquis constituta sunt principem interpretari decet, (l. xii, f. eod.) et de his quæ legibus comprehensa non sunt, ex similibus judicare. 7. (L. xxxvii.) In legibus interpretandis inspicienda est consuetudo civitatis, (l. x11.) quod vero contra rationem juris inductum est, non trahitur ad exemplum. 8. (L. xviii et ix. C. eod.) Beniguius interpretandla sunt leges a principe, (l. χιν, c. De fideicomm. libert. I. Lvi, el glxvill, ff. De reg. jur.) in ambiguis enim humanior interpretatio accipienda est. 9. Minine sunt mutanda, quæ interpretationem certam habent. 10. (Ε: ΣΙΙΙ. f. Do legib. I. xxxir.) De quibus scripta lege nihil cautum est, id custodiri oportet, quod moribus et consuetudine introductum est, quod si et hoc defecerit, sequenda sunt ea quæ rei in quæstionem deductæ proxima sunt et consequentia: si vero ne id quidem iuveniatur, plurium simul et doctiorum sententia obtineat, id enim naturæ legis convenientissimum est. 11. Quemadmodum legis constitutio aut scripto constat aut non scripto; sic ejusdem abrogatio aut scripto inducitur, aut non scripto, hoc est, desuetudine. Desuetudo autem est non simpliciter lega non uti; verum eum qui jurisdictioni præest, ubi tempus exigit, ea lege non uti, et sensim negligere, et contrariam huic sententiam ferri.

$63 12. (L. κεκιν.) Tunc utimur consuetudine civi- ιβ'. Τότε χρώμεθα τῇ συνηθεία τινὸς πόλεως ἢ tatis aut provincia, cum in judicio causa cognita confirmata sit, quæ autem longa consuetudine comprobata sunt, ac per multos annos observata, non minus quam ea quæ scripta sunt jura servantur. TITULUS III. De patriarcha. 4. Patriarcha est Christi viva et animata effigies verbis omnibus factisque exprimens veritatem. επαρχίας, ὅτε ἀμφισβητηθεῖσα ἐν δικαστηρίῳ βεβαιωθῇ, τὰ δὲ μακρᾷ συνηθεία δοκιμασθέντα, καὶ ἐπὶ πολλοῖς ἐνιαυτοῖς φυλαχθέντα [βεβαιωθέντα] οὐχ ἧττον τῶν ἐγγράφων κρατοῦσι. Περὶ πατριάρχου. α'. Πατριάρχης ἐστὶν εἰκὼν ζῶσα Χριστοῦ καὶ ἔμψυχος δι' ἔργων καὶ λόγων ἐν ἑαυτῇ χαρακτηρί ζουσα τὴν ἀλήθειαν. 2. Scopus patriarchae propositus est: primum qui- β'. Σκοπὸς τῷ πατριάρχῃ πρῶτον μὲν, οὓς ἐκ dem pietate et vilæ gravitate tenere quos a Deo· Θεοῦ παρέλαβεν, εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι βίου διαtuendos suscepit, deinde et omnes hæreticos pro φυλάξαι, ἔπειτα δὲ καὶ πάντας τοὺς αἱρετικοὺς κατὰ virìli ad rectam opinionem et Ecclesiæ unionem τὸν δυνατὸν αὐτῷ, πρὸς τὴν ὀρθοδοξίαν καὶ τὴν convertere. Hæretici autem et ex legibus et ex ca- Ένωσιν τῆς Ἐκκλησίας ἐπιστρέψαι, αἱρετικοὶ δὲ τοῖς nonibus ita vocantur, et illi qui a catholicæ Ecclesiæ communione exclusi sunt, et præterea infideles, quod ille manifesta et clara vitæ sanctitate in sui adınirationem convertens, accendet ad fidei imitationem. 3. Finis patriarchæ propositus est, salus animarum, quo ipsi concreditur: et vivere quidem Christo, - crucifigi autem mundo. 4. Propria patriarcha sunt, idoneum csse ad docendum, æqualem se omnibus præbere et altioris et humilioris fortunæ hominibus; et mitem quidem esse in judicando, inobedientibus vero asperum, præterea pro veritate et sacrorum dogmatum defensione corain principibus loqui, neque verecundari. 5. Quæ ab antiquis constituta sunt, et a sanclis Patribus definita, et a sanctis synodis exposita, solum patriarcham interpretari decet. 6. Quæ ab antiquis Patribus, in synodis, aut in provinciis, specialiter vel universaliter facta vel constituta sunt, patriarcham dijudicare decet. 7. Antiquiores canones etiam ad posteriores trahi solent; similiter et priores actiones ad posteriores trabuntur obtinentque, in similibus videlicet personis et rebus. ' 8. Cum respublica ex partibus suis et membris proportione quadam ad hominem constituta sit, maximæ ejus et imprimis necessariæ partes sunt princeps et patriarcha quapropter et subditorum quies et felicitas, tam animalis quam corporalis, consistit in consensione et concordia regni cum summo pontificatu. 9. Sedes Constantinopolitana, quam regia exornal, synodorum suffragiis prærogativam obtinet, quibus divinæ leges suffragantes controversias in aliis sedibus motas ad hujus notionem referri præcipiunt. 10. Omnium metropolion et episcopatuum, mọnasteriorumque et ecclesiarum cura et judicium ad νόμοις καὶ τοῖς κανόσι καλοῦνται, καὶ οἱ τῇ καθε ολικῇ μὴ κοινωνοῦντες Ἐκκλησίᾳ, ἔτι δὲ καὶ τοὺς ἀπίστους διὰ τῆς λαμπρᾶς καὶ περιφανεστάτης καὶ θαυμασίας αὐτοῦ πράξεως ἐκπλήττων, μιμητάς ποιῆσαι τῆς πίστεως. γ. Τέλος τῷ πατριάρχῃ, ἡ τῶν καταπεπιστευμέ νων αὐτῷ ψυχῶν σωτηρία, καὶ τὸ ζῆν μὲν Χριστῷ, ἐσταυρῶσθαι δὲ τῷ κόσμῳ. δ. Ιδια πατριάρχου, τὸ εἶναι διδακτικὸν, τὸ πρὸς πάντας ὑψηλούς τε καὶ ταπεινοὺς ἀστενοχωρήτως ἐξισοῦσθαι· καὶ πρᾶον μὲν εἶναι ἐν δικαιο σύνῃ, ἐλεγκτικὸν δὲ πρὸς τοὺς ἀπειθοῦντας· ὑπὲρ δὲ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς συντηρήσεως τοῦ δικαίου καὶ τῆς εὐσεβείας, λαλεῖν ἐνώπιον βασιλέων, καὶ μὴ αἰσχύνεσθαι. ε'. Τὰ παρὰ τῶν παλαιῶν κανονισθέντα, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων Πάτρων ὁρισθέντα, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων συνόδων ἐκτεθέντα τὸν πατριάρχην μόνον δεῖ ἑρμηνεύειν. ς'. Τὰ παρὰ τῶν ἀρχαίων Πατέρων ἐν συνόδοις, ἢ ἐν ἐπαρχίαις, εἰδικῶς καὶ καθολικῶς πραχθέντα καὶ οἰκονομηθέντα τὸν πατριάρχην δεῖ διαιτἂν καὶ διακρίνειν. ζ. Οι προγενέστεροι κανόνες, καὶ εἰς τοὺς μετα γενεστέρους ἕλκονται, ὡσαύτως δὲ καὶ αἱ προγε νέστεραι πράξεις, καὶ οἰκονομίαι, καὶ εἰς τοὺς μετ ταγενεστέρους έλκονται, καὶ κρατοῦσιν, ἐπὶ τῶν ὁμοίων δηλονότι προσώπων τε καὶ πραγμάτων. η'. Τῆς πολιτείας ἐκ μερῶν καὶ μορίων ἀναλόγως τῷ ἀνθρώπῳ συνισταμένης, τὰ μέγιστα καὶ ἀναγκαιό. τατα μέρη, βασιλεύς ἐστι καὶ πατριάρχης· διὸ καὶ ἡ κατὰ ψυχὴν καὶ σῶμα τῶν ὑπηκόων εἰρήνη, καὶ εὐδαιμονία βασιλείας ἐστὶ καὶ ἀρχιεροσύνης ἐν πᾶ σιν ὁμοφροσύνη καὶ συμφωνία. θ'. Ο Κωνσταντινουπόλεως θρονος, βασιλείᾳ ἐπι κοσμηθείς, ταῖς συνοδικαῖς ψήφοι, πρῶτος ἀνηρέθη, αἷς καὶ οἱ θεῖοι κατακολουθοῦντες νόμοι, καὶ τὰς ὑπὸ τοὺς ἑτέρους θρόνους γινομένας ἀμφισβητήσεις, ὑπὸ τὴν ἐκείνου, προστάττουσι διάγνωσιν ἀναφέρε σθαι καὶ κρίσιν. ι. Πασῶν τῶν μητροπόλεων καὶ ἐπισκοπείων μου ναστηρίων τε καὶ ἐκκλησιῶν, ἡ πρόνοια καὶ φρον

vero licet etiam in aliarum sedium territoriis, in quibus hæc prærogativa non est, crucium fixiones in templis concedere: neque hoc solum, sed et controversias in aliis sedibus exortas dirimere ac dtjudicare potest. τὶς, ἔτι δὲ καὶ κρίσις καὶ κατάκρισις καὶ ἀθώωσις, proprium patriarcham spectat; Constantinopolitano τῷ οἰκείῳ πατριάρχῃ ἀνάκειται, τῷ δὲ Κωνσταντι νουπόλεως προέδρῳ, ἔξεστι καὶ ἐν ταῖς τῶν ἄλλων θρόνων ἐνορίαις, ἐν οἷς οὐκ ἔστι προκαθιέρωσις, ναοῦ σταυροπήγια διδόναι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὰς ἐν τοῖς ἄλλοις θρόνοις γενομένας ἀμφισβητήσεις, ἐπιτηρεῖν καὶ διορθοῦσθαι, καὶ πέρας επιτιθέναι ταῖς κρίσεσι. ια'. Τῶν ψυχικῶν ἁπάντων ή πρόνοια, τῷ πα τριάρχῃ ἀνάκειται, ἀναφέρεται δὲ καὶ εἰς ἑτέρους οἷς ἂν ἐκεῖνος ἀναφέρεσθαι δοκιμάσῃ, ὡσαύτως δὲ καὶ μετανοίας καὶ ἐπιστροφῆς, ἀπό τε ἁμαρτημάτων καὶ αἱρέσεων, αὐτὸς καὶ μόνος καθίσταται διαιτητής τε καὶ γνώμων, καὶ οὓς ἂν αὐτὸς ὁρίσῃ· καὶ κατὰ τὰς μητροπόλεις δὲ καὶ ἐπισκοπάς, τοῖς μητροπολίταις τε καὶ ἐπισκόποις ἡ αὐτὴ φυλάττεται τάξις καὶ ἐξουσία. Περὶ τάξεως ἐπάρχου πόλεως. α'. Ο τῆς πόλεως ἔπαρχος πάντα ζητεῖ τὰ ἐγκλή ματα, καὶ τὰ ἐν τῇ πόλει γινόμενα ἀκροᾶται. β'. Ο τῆς πόλεως ἔπαρχος, τῶν προσφευγόντων δούλων καὶ τῶν λεγόντων ἀργυρίῳ ἰδίῳ ἀγορασθῆναι ἐπὶ τῷ ἐλευθερωθῆναι αὐτοὺς ἀκροᾶται, καὶ τῶν πατρώνων μάλιστα τῶν ἀπόρων, ἐπιζητούντων ἀποτραφῆναι παρὰ τῶν ἀπελευθέρων. γ'. Ο τῆς πόλεως ἔπαρχος, καὶ ἐξορίζει, καὶ περιορίζει, τοῦ βασιλέως τὴν νῆσον ἢ ἁπλῶς τὸν τόπον ὁρίζοντος. δ. Ο τῆς πόλεως ἔπαρχος, ζητεῖ καὶ τὰ ἐντὸς ἑκατὸν μιλίων τῆς πόλεως πλημμελούμενα, οὐ μὴν τα πορρωτέρω. ε'. Παρὰ τῷ τῆς πόλεως ἐπάρχω παραπέμπονται καὶ οἱ κακῶς γινόμενοι κηδεμόνες, καὶ μείζονος υπεξελεύσεως χρήζοντες, καὶ οἱ δεδωκότες χρήματα, ἐπὶ τὸ ἐπιτροπᾶσαι ἢ λαβόντες εἰς τὸ ἐμποδίσαι, γενέσθαι ἐπιτηδείους καὶ οἱ ἐπίτηδες ήττόνως ἀπογραψάμενοι τὰ τοῦ νέου πράγματα, ἡ φανερῶς κατὰ δόλον ἐκποιήσαντες. ς. Ο τῆς πόλεως ἔπαρχος φροντίζει τοῦ μὴ προστῆναι ἐπὶ πορνείᾳ δημοσίᾳ, ἀνδράποδα καὶ τοῦ πιστῶς συναλλάσσειν τοὺς τραπεζίτας, καὶ ἀπ έχεσθαι τῶν κεκωλυμένων. ζ. Ο τῆς πόλεως ἔπαρχος σωφρονίζει καὶ τοὺς ἀπελευθέρους καταφρονοῦντας, ἢ ὑβρίζοντας τους πατρώνας, ἢ τὰς γαμετάς, ἢ τοὺς παῖδας αὐτῶν, ἀπειλῶν καὶ μαστίζων, ἢ ἄλλως πρὸς τὸ ἁμάρτημα ἐπεξιών· εἰ δὲ συκοφαντήσωσιν αὐτοὺς, ἢ τοῖς ἐχε θρεῖς αὐτῶν συμπνεύσωσι, τυπτόμενοι και κουρευόμενοι καὶ ἀναδουλούμενοι, ἀποδίδονται τοῖς συκοφαντηθεῖσι. η'. Ο τῆς πόλεως ἔπαρχος, φροντίζει καὶ τοῦ δικαίοις τιμήμασι τὸ κρέας πιπράσκεσθαι· καὶ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς τῶν θεωριῶν καταστάσεως καὶ ἔχει στρατιώτας ἐπὶ τῇ εἰρήνῃ, καὶ ἐπὶ τὸ ἀναφέρειν αὐτῷ, τὰ πανταχοῦ κινούμενα. θ'. Ο τῆς πόλεως έπαρχος δύναται ἀπαγορεύειν 11. Ad patriarcham spectat cura omnium rerum ad animæ salutem pertinentium, transfertur vero et ad alios quibus ipse mandaverit: similiter et penitentiæ, et conversionis a peccatis et hæresibus. Ipse autem solus constituitur disceptator et jules, tum et ii quibus ipse mandaverit: sed et per metropoles et episcopatus, metropolitis et episcopis eadem potestas et prærogativa servatur. TITULUS IV De officio præfecti urbis. 1. (L. I, in pr. ff. De offic. præfect. urb.) Præfectus urbi omnia omnino crimina inquirit, et de omnibus quæ intra urbem adınittuntur, cognoscit. 2. Praefectus urbi, servos, qui ad statuas condu gerint, quique se sua pecunia emptos dixerint: ut manumillantur, audiet, sed et patronos, maxime si egentes sint, desiderentque a libertis ali. 3. (L. ead.) Praefectus urbi et relegandi et deportandi in insulam vel quemvis locum, quem impe⚫ Crator assignavit, licentiam habet. 4. (L. ead. § 1.) Præfectus urbi cognoscit de omnibus quæ intra centesimum miliarium admissn sunt, non de iis quæ ulterius. 5. (§ 2.) Ad praefectum urbis etiam remitti solent ii qui male tutelam administrarunt, et graviore animadversione indigent; quique tutelam datis nummis occuparunt, aut acceptis operam dederunt., ut non idoneus tutor alicui daretur, quique consulto circa edendum patrimonium quantitatem minuerunt, vel evidenti fraude pupilli bona alienarunt. 6. (§ 3.) Praefectus urbi curare debet ut manci pia tueatur ne prostituantur, præterea ut nummularii probe se gerant circa omne negotium suum, et temperent ab his quæ sunt prohibita. 7. (§ 4.) Praefectus urbi castigare solet etiam 11bertos, contemnentes aut contumelia aficientes patronos vel uxores liberos ve eorum, comminando scilicet aut flagellis cædendo, aut aliter pro qualitate delicti eum puniendo; si vero et detulerint ipsos, vel cum inimicis eorum conspiraverint, fustibus castigati et tonsura, inque servitutem iterum redacti, deduntur iis quos detulerunt. 8. (§ 5 et 6.) Præfectus urbi curare solet, ut et caro omnis justo pretio vendatur. sed et quies popularium et disciplina spectaculorum ad ipsum pertinet: et habere debet dispositos milites ad tuendam quietem, et ad referendum sibi quid ubiquo agatur. 9. § 7.) Præfectus urbi potest alicui urbe inter-

dicere, et parte aliqua urbis, et negociatione et τινὶ τῆς πόλεως, καὶ μέρους αὐτῆς καὶ πραγμα spectaculis, et advocationibus, et foro, et ad tempus et in perpetuum; et si quis quem releget, continere ipsum debet, et submovere etiam a provin. cia sua. 10. (Σ. x.) Apud praefectum urbis in pecuniariis causis el argentarii conveniunt, vel conveniuntur. 11. (L. 111.) Præfectus urbi in urbe major omnibus est post principem; egressus autem terminos urbis, quod ad præfecturam attinet, potestatem non habet, nisi quod possit jubere indicare. TITULUS V. De questore. 1. Quæstor potestatem habet in eos, qui in bac magna urbe versantur, ex quacunque regione, aut cujuscunque sexus sint, sive clerici sive monachi, sive ascetriæ, sive ex aliis urbibus convenæ, aut cujuscunque denique fortunæ aut dignitatis fuerint: mquirere enim debet curiose, quinam, unde, aut quo prætextu venerint; et circumspicere si qui ipsis tjuriam faciant; tum etiam providere ut quam cecrrime expediat illos difficultatibus, prop:er quas nic commorantur, ut primo quoque tempore remittantur eo unde venerunt, fruentes iis quæ ipsis debentur. 9. Quæstor agricolas vectigales, qui dominos habent et ab iis desiderant sibi debita exhibent, eos ubi in hanc regiam urbem venerint tueri potest, et dominos cogere ut quam primum ipsis solvant ea propter quæ venerunt, ut ubi jus suum consecuti fuerint, remittantur: si vero in litem cum dominis inciderint, ipsique controversiam moveant, siquidem multi fuerint, cenfestim eos ad agros suos remittere debet, duobus aut tribus relictis qui communem litem soli persequantur. Sed et ita curare debebit quæstor ut primo quoque tempore finis imponatur, præcipue cum agricola sint, quorum praesentia in hac urbe supervacua, et otium ab agricultura et ipsis et dominis ipsorum detrimento est. 3. Quæstor peregrinam multitudinem quae quidem rustica non sit, si cum aliis lites exerceant, Jiu morari in hac urbe ne permittat; sed quam maximno compendio poterit, controversias finial, et psos expeditis negotiis remittat ad proprias regiones aut urbes colendas. 4. Quæstor si sæpius interpellatus invenerit dominos colonorum uti dilationibus, neque velle ut mature judicio liberentur, ipse sistens dominos coram petitoribus, gravius eos mulctet, et confestim disponat de iis propter quæ coloni hic morantur, remittatque unumquemque in patriam suam, vel in cam regionem unde venerunt, sublato in hoc negotio omni privilegio et fori præscriptione. τείας καὶ θέας, καὶ ἐπιτηδεύσεως, καὶ συνηγορία; φόρου, και προσκαίρως, καὶ διηνεκῶς, καὶ ἐὰν ἐξορίσῃ τίς τινα, εἴργειν αὐτὸν ὀφείλει, καὶ τῆς ἰδίας πατρίδος μὴ ἐξιστᾷν. ι'. Παρὰ τῷ ἐπάρχῳ τῆς πόλεως, οἱ ἀργυροπρά ται, καὶ χρηματικῶς ἐνάγουσι καὶ ἐνάγονται. ια΄. Ο τῆς πόλεως ἔπαρχος ἐν τῇ πόλει μείζων πάντων ἐστὶ μετὰ τὸν βασιλέα, ἐξελθὼν δὲ τοὺς ὄρους τῆς πόλεως, ὅσον γε ἐπὶ τῇ ἐπαρχύτητι ἐξουσίαν οὐκ ἔχει, πλὴν τοῦ κελεύειν καὶ δικάζειν. ΤΙΤΛΟΣ Ε'. Περὶ τοῦ κοιαίστωρος. α'. Ο κοιαίστωρ ἐξουσίαν ἔχει τοὺς ἐπὶ τῆς μετ γάλης ταύτης ἐπιδημοῦντας πόλεως ἐξ οἵας δηποτ οὖν χώρας ἦτε ἄνδρας, ἡ γυναῖκας, ἢ κληρικούς, ἢ μοναχούς, ἢ ἀσκητρίας [αἰ. ἀσκητας], είτε τῶν ἐξωπόλεων συνηγόρους, ἢ καὶ ἄλλης οἱατοῦν τύχης τε καὶ ἀξίας, καὶ περιεργάζεσθαι τίνες τε εἶεν καὶ πόθεν ἥκοιεν καὶ ἐπὶ ποίᾳ προφάσει, καὶ σκοπεῖν τίνες αὐτοὺς ἀδικοῦσι, καὶ ἐπιμελεῖσθαι τοῦ συντό μως αὐτοὺς ἀπαλλάττειν τῶν δυσκόλων δι' ἅπερ έν ταυθεί παραγεγόνασι, καὶ ὅτι τάχιστα τούτοις ἔθεν ἤκουσιν ἐκπέμπειν, τῶν προσηκόντων ἀπολαύσαν τες. β'. Ο κοισίστωρ, τους τελοῦντας γεωργούς ὑπὸ δεσπότας, καὶ δεομένους τῶν αὐτοῖς ἐξ αὐτῶν προς - ηκόντων, τούτους εἰς ταύτην παραγεγονότας τὴν βασιλίδα πόλιν, ἐπισκοπεῖν δύναται, καὶ ἀναγκάζειν τοὺς κεκτημένους, θᾶττον αὐτοῖς ἀποδοῦναι τὰ ἐφ' οἷς ἀφίκοντο, καὶ ἐκπέμπειν αὐτίκα τυχόντας τῶν δικαίων· εἰ δὲ, ὡς εἰκὸς, εἰς ἐναντίωσιν τῶν κεκτη μένων παραγένοιντο, καὶ πρὸς αὐτοὺς λέγοιεν δίκας, πλῆθος δὲ εἴησαν τοὺς μὲν πολλοὺς ἀποπέμπειν παν ραχρῆμα εἰς τὴν χώραν δύω ἢ τριῶν καταλιμπανομένων, οἵπερ καὶ τὴν τῶν συνδίκων δίκην ἀγωνιοῦν· ται, καὶ οὕτως αὐτὸν ἐπιμεληθῆναι, ὡς τάχιστα τέμνειν τὰς ὑποθέσεις, ἵνα μὴ μῆκος αὐτοῖς ἐγγί νοιτο χρόνου, καὶ μάλιστα γεωργοίς οὖσιν, ἡ ἐν ταῦθα παρουσία περιττή, καὶ ἡ ἐκ τῆς γεωργίας σχολή, βλάβος αὐτοῖς τε καὶ τοῖς κεκτημένοις ποιεῖ. γ. Ο κοιαίστωρ τὸ ἐπιδημοῦν πλῆθος, εἰ μὴ γεωργικὸν εἴη, ἀλλὰ τυχὸν τινὸς ἕτεροι, ἢ δικασόμε ναι πρὸς ἑτέρους, καὶ ἐνταῦθα χρονίζοιεν, μὴ ἐνδιδότω, ἀλλὰ πάσῃ συντομίᾳ αὐτοὺς, τῶν ἀμφισβη τουμένων ἀπαλλαττέτω, καὶ τῶν δικῶν ἐλευθερουμέν νους ἐκπεμπέτω, ὥστε αὐτοὺς τὰς οἰκείας χώρας καὶ πόλεις οἰκεῖν. δ'. Ο κοιαίστωρ εἰ πολλάκις ενοχλήσας τοὺς τῶν γεωργῶν κυρίους ἀναβαλλομένους εὕροι, καὶ μὴ θάττον αὐτοὺς τῆς προσεδρείας ἀπαλλάξαι θέλοντας αὐτὸς παριστῶν τοὺς δεσπότας κατενώπιον τῶν δεομένων, ἐπιτιμάτω σφοδρότερον, καὶ ἐν τάχει διατιθέτω ἐφ᾽ οἷς οι γεωργοί ἐπεδήμησαν, καὶ πρὸς τὰς οἰκείας πατρίδας ἐκπεμπέτω, ἢ ὅλως ἐξ ὧν ἤκουσι τόπων πάσης ἀνῃρημένης πρὸς τοῦτο προ νομίας τε καὶ φόρου παραγραφῆς.

ε'. 'Ο κοιαίστωρ εἰ βίου προφασίν τινες; ἢ δίκης αἰτίαν οὐκ ἔχοντες, ἐπὶ ταύτης εἰσὶ τῆς ἡμετέρας πόλεως, ὡς διαζῇν ἐκ τοῦ μεταιτεῖν, ὁποῖοι τινές εἰσιν, ἐποπτεύεται, καὶ εἰ ἔῤῥωται αὐτοῖς τὰ σώματα καὶ δυνατοὶ διαρκεῖν πρὸς πόνον εἰσὶν, εἰ μὲν οἰκέται εἶεν, γνωριζομένων τῶν δεσποτῶν τούτους καὶ ἄκοντας τοῖς κεκτημένοις ἐκπεμπέτω, εἰ δὲ ἐλεύ θεροι τύχην, τούτους εκπεμπέτω εἰς τὰς ἐξ ὧν εἰσιν επαρχίας, εἰ δὲ αὐτόχθονες εἶεν, παραδιδότω θα τον αὐτοὺς τοῖς τε τῶν ἔργων τῶν δημοσίων τεχνίταις, εἰς ὑπουργίαν, τοῖς τε προεστῶσιν ἀρτοποιικῶν ἐργαστηρίων, ἢ τοῖς τοὺς κήπους εργαζομένοις, ἢ καὶ ἄλλας ἁπλῶς διαφόρους τέχνας καὶ ἐργασίας, πρὸς ὡς ἂν ἐπιτηδείως ἕκαστος ἔχῃ διακείμενον τὸ σῶμα, ἅμα μὲν ἀποτρέφεσθαι, ἅμα δὲ τὸν ἀργὸν καὶ ἔκλυτον εἰς τὸν ἐνεργὸν καὶ ἀμείνω μετ ταβάλλειν βίον· εἰ δὲ μή τινες βουληθῶσι προσεδρεύειν ταῖς ἐργασίαις αἷς παρεδόθησαν, τούτους ἀπελαυνέτω τῆς βασιλίδος πόλεως. Φειδόμενοι γὰρ αὐτῶν ταῦτα νομοθετοῦμεν, ὅπως ἂν μὴ τῆς ἀργίας αὐτοὺς εἰς ἀτόπους πράξεις συνωθούσης, ἀνάγκη τῶν νόμων εἰς ποινὰς ἁρπαζόντων τοῖς ἄρχουσι τὰς δίκας ὑποσχεῖν, καὶ παραδίδοσθαι, καίτοι καὶ χωρὶς τούτου τὸ παρορᾷν τὰ τῶν ἀσθενῶν τοὺς ἐῤῥωμέ. τους κατεσθίειν, δυναμένους ἴσως διὰ τῆς ἐργασίας καὶ ἄλλοις ἐπαρχεῖν, πῶς οὐκ ἀπρονόητον; 5. (L. 1, c. De valid. mendicant.) Quæstor si quos in hac urbe nostra invenerit, qui neque quæstum quo se sustentent habeant, neque litis causa bic commorentur, ita ut victus ipsis mendicando quærendus sit, qualescunque fuerint excutial; et si corpore valido et sufficiente laboribus fuerint, si quidem servi sint scientibus dominis, etiam invitos dominis suis renittat; si autem liberi, in suas quemque regiones remittat; si vero indigenæ fuerint, confestim ipsos tradat publicorum operum artifici bus ad operas praestandas, sive pistriui praefecti sint, sive in hortis excolendis laborent, sive cujuscunque denique opificii ad quod corporis eorum constitutio videbitur idonea; idque eo fine, tum ut illic alantur, tum ut inertem et dissolutam vitam, occupata et meliore commutent. Si vero quipiam sint, qui assignatis sibi opificiis nolint applicari, eos ex hac regia urbe expellat. Hæc enim eo fine a nobis sanciuntur, ut ipsorum saluti consulamus: nam cum olium et inertia ad quavis facinora soleat impellere, necesse illis esset legibus ad supplicium trahentibus graviores poenas sufferre. Sed et alia ratione ferendum non videtur, ut ea quæ infrmis debentur, valentes homines consunant, qui manuum labore etiam aliis fortasse sufficere possint. 6. Quæstor molestiam non exhibeat iis, qui in corpore mutilati mutilatæve sunt: lisve qui senio graves in hac regia, et humana erga omnes urbe: sed nutriri eos permittat ab iis qui pietatis officiis fungi volunt, donec ipsi voluerint: si vero ex urbe discedere malint, interroget ipsos cujus gratia venerint, eoque cognito faciat in ipsorum persona quòd æquum erit, ne in inopia et labore viventes bic morentur. Si vero quispiam ex prædictis vel inquilinis vel aliunde venientibus, accusaverint aliquos, a quibus se injuria affectos dixerint, diligenti quæstioni subjiciet accusatos cujuscunque dignitatis aut militiæ fuerint, et maxime si præter dictas cousuetudines aliquid commiserint, aut alia principalia edicta, in quibus etiam legum nostrarum despectus cognoscitur, et leges quidem nostras tueatur, et post incorruptas probationes pœnas, quie inflilegum nostrarum comminatione continentur, 5. Ο κοιαίστωρ τοὺς βεβλαμμένους τὸ σῶμα, τὰς βεβλαμμένας, ἢ τῇ πολιᾷ βαρεῖς, τούτους ἀνο ενοχλήτους κάτω, ἐπὶ ταύτης τῆς βασιλίδος καὶ φιλ ανθρώπου, πόλεως παρὰ τῶν εὐσεβεῖν βουλομένων ἀποτρέφεσθαι, ἕως ἂν βούλωνται· εἰ δ᾽ ἀποδημεῖν αἰροῖντο, ἐρωτάτω αὐτοὺς, τίνος παρεγένοντο χάριν, καὶ πυνθανόμενος τὰ εἰκότα ἐπ' αὐτοῖς πραττέτω, ὥστε μὴ πονοῦντας ἐνταῦθα καθέζεσθαι. Εἰ δέ τινες τῶν εἰρημένων, ἢ τῶν ἐπ' αὐτῆς οἰκούντων τῆς πό λεως, ἢ καὶ τῶν ἔξωθεν παραγενομένων, μέμφοιντό τισιν ὡς παρ' αὐτῶν ἐπί τισι ζημιωθέντας, ἀγαγέ τω τοὺς αἰτ:αθέντας εἰς ζήτησιν ἀκριβῆ, ὁποίας ἂν εἶεν ἀξίας τε καὶ στρατιᾶς, καὶ ὑφ᾽ οἷαν οὖν τελο εν ἀρχὴν, καὶ μάλιστα εἰ περὶ τὰς λεγομένας συνε ηθείας ἔσχον τὴν αἰτίαν, ή τινας ἄλλας ἀρχοντικές προφάσεις, ἐν οἷς καὶ τῶν ἡμετέρων νόμων συντε τολμημένη καθορᾶται ἡ παράβασις, καὶ τούτοις συλλαμβανέτω μὲν, μετὰ δὲ τοὺς ἀδεκάστους ελέγχους, τὰς ἐπειλημένας κατὰ τοὺς ἡμετέρους νό- gat, nemine competentium prasidum audente his μους εἰσπραττέτω ποινὰς οὐδενὸς τῶν προσφόρων αὐτοῖς ἀρχόντων, ἀντιποιεῖσθαι τούτων [ύπερασπίζειν αὐτῶν] δυναμένου, καὶ τοῖς ἠδικημένοις ἀποκαθιστάτω τὸ ἀδίκημα· εἰ δέ τις τοῖς ἠδικηκόσι καὶ ἄλλῃ ζημία παρὰ τῶν νόμων επιβέβληται εἰς τὸ δημόσιον ἀρχεῖον ἀποβλέπουσα μετὰ τὴν ἀποκα τάστασιν τοῦ ἀδικήματος, εἰς τὴν βασίλειον ἀρχὴν περὶ αὐτῶν ἀναφερέτω, καὶ ἔνθα ἂν αὐτὸν συνίδῃ ἀνατιθέσθω τὸ χρηματικὸν ἐπιτίμιον. ζ'. Ο κοιαίστως, πάντα ὅσα μέμψιν λαμβάνει παραποιήσεως, ἤτοι τῆς καλουμένης πλαστογραφίας, ἐν οἴῳ δήποτε τάγματι ταῦτα ἀναζητείτω, καὶ τοὺς ἐπὶ τούτοις προσαγγελλομένους κατεχέτω, καὶ ἐλεγ χαμένους τιμωρείτω. Καὶ γὰρ καὶ τῆς τοιαύτης ἀκροάσεως δίδομεν ἐξουσίαν αὐτῷ. contravenire. Et quidem iis qui injuria affecti sunt, restituatur quod eorum interest: si vero reis eliam alia pena a legibus indigatur quæ ad publicum spectet, post restitutionem criminis adl principale imperium de ipsis referatur, et quanta principi videbitur pecuniaria multa in ipsos constituatur. 7. Quæstor omnia crimina, quæ adulterationis aut falsi dicuntur, excutial, comprehendatque eos, qui talia commisisse deferuntur, et si quidem convicti fuerint, puniat. Damus enim illi etiam hujus audientia: potestatemn.

8. Questor et præcipue et perpetuo curam geral, nt omnia puris manibus faciat, ministrosque habeat, non avaritiæ aut turpis lucri studiosos: oportet enim et ipsum sincere ac libere imperare, et si quld a ministris suis commissum inveniat, id ipsum punire, ut ipsorum exemplo ostendat animi sui firmitatem et moderationem. 9. Quastori licentiam damus, etiam præsiles provinciarum ad nos deferre; ipsumque domi curare quæ opus erunt, ne infirmitatem aut aliud aliquod impedimentum causatus judicio nostro minor sibi ipsi videatur. 10. Quæstori licentiam damus, publicis epistolis uti ad præsides provinciarum, ut qui ab ipso in illorum provincias missi sunt, secure illic degere possint, et si quo legum auxilio indigeant, ne id ipsis denegetur, utque provideant inprimis, ne iterato ipsi molestia exhibeatur; si enim rursus in hac splendida et felici urbe deprehenderit quospiam frustra latitantes, his remissis iterumn in proprias regiones et competentem coercitionem imponat, et cum graviori pœna dimissos rursus expellat. TITULUS VI. De præsidibus in genere. 1. (L. 1, ff. De offic. præsid.) Præsidis nomen generale est, et significat et exercitus ducem, et proconsulem, et omnes provincias regentes, licet senatores sint: proconsulis vero appellatio specialis est. 2. (L. 1.) Præses in sua tantum provincia imperium habet, nam extra illam privatus'est. 3. (L. 1v.) Prases in provincia sua majus iinperium habet omnibus post principem. 4. (L. v.) Præses tutorem aut judicem specialem alicui ipse se dare non potest. 5. (L. vi, in prim.) Præses prohibeat illicitas el violentas exactiones et extortas metu vel sine pretii numeratione venditiones, itemque iniqua lucra et damna inprimis vero sequatur veritatem; veritas enim rebus per errorem aut metum gestis non vitlatur. 6. (L. ead. §3.) Præses examinet ea quæ a militaribus viris contra alios admissa sunt, et sub specie tributorum illicitas exactiones fieri prohibeat, (§ 5.) neve inopes sub prætextu adventus officiorum vel militum injuriis afficiantur providebit, (§ 4.) et licitas quidem negotiationes promoveat, prohibitas vero exerceri vetet. 7. (L. x et x1.) De quibuscunque causis præfecti qui in urbe sunt cognoscunt, de iisdem et prases cognoscit. Pertinent enim omnia ad officium ipsius. 8. (L. x, in prim.) Præses provinciæ suæ quietem procuret conquirendo sacrilegos, plagiarios, fures, receptatoresque eorum, et pro ut quisque deliquerit, in eum animadvertat. η'. Ο κοιαίστωρ, μέγιστον πάντων, καὶ διηνεκὲς ἐχέτω τοῦτο σπούδασμα, τὸ καθαραῖς ταῖς χερσὶν ἅπαντα πράττειν, καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας ἔχειν, μή ῥυπῶντας, μηδὲ αἰσχροῦ λήμματος ἐλάττους, ἀλλ' αὐτόν τε καθαρῶς καὶ ἐλευθέρως ἄρχειν, καὶ εἴτι τοιοῦτο παρὰ τῶν ὑπηρετουμένων εὕροι, τοῦτο κολάζειν, καὶ ἐξ αὐτῶν πρῶτον δεικνύναι τὴν ἑαυτοῦ στερρότητά τε ὁμοῦ καὶ σωφροσύνην. θ'. Τῷ κοιαίστωρι δίδομεν παρρησίαν, καὶ ἄρχοντας ἐνοχλεῖν καὶ εἰς ἡμᾶς ἀναφέρειν, καὶ οἴκηθεν πράττειν τὰ προσήκοντα, ἵνα μή τε ἀσθένειαν, μήτε ἄλλο τι παντελῶς αιτιώμενος, τῆς ἡμετέρας ἑαυτῷ κρίσεως ἐλάττων φανείη. ι. Τῷ κοιαίστωρ: ἄδειαν δίδομεν, δημοσίαις ἐπι στολαῖς χρῆσθαι, πρὸς τοὺς τῶν ἐπαρχιῶν ἡγουμέ νους, ὥστε τοὺς ἐκπεμπομένους παρ' αὐτοῦ εἰς τὰς αὐτῶν χώρας, ἀπραγμόνως ἐκεῖσε διάξειν, καὶ εἰ τινος δέονται βοηθείας νομικῆς, μὴ στερεῖσθαι ταύτης, προνοεῖν δὲ μάλιστα ὥστε μηδὲ περὶ τῶν αὐτῶν δὶς ἐνοχλεῖσθαι, καὶ δευτέρων αὐτῷ πραγμάτων παρέχειν ἀφορμάς· εἰ γὰρ πάλιν ἐπὶ τῆς εὐδαίμονος ταύτης λάβοι πόλεως ἐμφωλεύοντας μάτην, τοὺς ἀπαλλαγέντας, καὶ ἐπὶ τὴν οἰκείαν χώραν ἀποπεμφθέντας, τούτοις καὶ συγχρονισμὸν ἐπιτιθέτω πρέ ποντα, καὶ σφοδρότερον αὖθις ἐκπεμπέτω. Περὶ ἁπλῶς ἀρχόντων. α'. Τὸ τοῦ ἄρχοντος όνομα, γενικόν ἐστι, καὶ σημαίνει καὶ στρατηγὸν, καὶ ἀνθύπατον, καὶ πάντας τοὺς ἐπαρχιῶν διοικητάς· εἰ καὶ συγκλητικοὶ ὦσιν, τὸ δὲ ὄνομα τοῦ ἀνθυπάτου, εἰδικόν ἐστιν. β'. Ὁ ἄρχων, κατὰ μόνην τὴν ἰδίαν ἐπαρχίαν τὴν ἐξουσίαν ἔχει, ἔξω γὰρ ταύτης, ἰδιώτης ἐστίν. γ'. Ὁ ἄρχων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, μείζω ἀπάντων ἐξουσίαν ἔχει μετὰ τὸν βασιλέα. δ'. Ὁ ἄρχων ἐπίτροπον ἢ δικαστήν τινι εἰδικὸν ἑαυτὸν οὐ δίδωσιν. ε'. Ο ἄρχων κωλυέτω τὰς ἀθεμίτους καὶ βιαίας εισπράξεις, καὶ τὰς κατὰ φόβον ἢ χωρίς τιμῶν πράσεις, καὶ τὰ ἄδικα κέρδη και ζημιώματα τὴν ἀλήθειαν δὲ σκοπείτω· τὸ γὰρ ἀληθὲς ἐκ τῶν κατὰ πλάνην ἢ βίαν γενομένων οὐ βλάπτεται. ς'. Ὁ ἄρχων ἐκδικείτω τὰ παρὰ τῶν στρατευομένων κατά τινων πλημμελούμενα, καὶ κωλυέτω ἐν προσχήματι δημοσίων, εἰσπράξεις αθεμίτους γίνε- - σθαι, ἢ διὰ παρουσίαν ὀφφικίων, ἢ στρατιωτῶν ἀδι κεῖσθαι τοὺς πένητας, επιτρεπέτω δὲ τὰς θεμιτές εμπορείας, καὶ κωλυέτω τὰς ἀπηγορευμένας. ζ'. 'Ο ἄρχων, ὅσα διαγινώσκουσιν οἱ ἐν τῇ πόλει άρχοντες, καὶ αὐτὸς διαγινώσκει. ᾿Ανήκουσι γὰρ πάντα πρὸς τὸ ὀφφίκιον αὐτοῦ. η'. Ο ἄρχων φροντιζέτω τῆς εἰρήνης, ζητῶν του, ἱεροσύλους καὶ ἀνδραποδιστὰς καὶ κλέπτας καὶ ἀποδοχεῖς, καὶ πρὸς τὸ πλημμέλημα ἐπεξιὼν αὐτούς.

θ'. ῾Ο ἄρχων τοὺς μαινομένους ἐν εἰρκτῇ βαλλέτω [αί. ἀσφαλιζέσθω], εἰ μὴ διὰ τῶν συγγενῶν φυλαχθῆναι δύνανται ἢ δεσμείτω· εἰ δὲ φονεύσωσι, δεῖ ζητεῖν μή ποτε προσεποιήσαντο μαίνεσθαι, ἢ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀναλήψεως καὶ φρονήσεως ἐφόνευσαν καὶ τιμωροῦνται. Δεῖ δὲ καὶ τοὺς φύλακας αὐτῶν ἐχου μοῦντας ἐπεξιέναι· οὐ γὰρ μόνον διὰ τὸ μὴ αὐτοὺς βλαβῆναι φυλάττουσιν; ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μὴ βλάψαι ἄλλους. ·.. Ὁ ἄρχων μὴ ἐξίτω τῆς ἐπαρχίας, εἰ μὴ δι' εὐχὴν, καὶ τότε διανυκτερευέτω. 9. (L. ead. § 1.) Præses furiosos, si non possint per necessarios contineri, carcere continendos curet, aut vinclis eos cohibeat: si vero hominem occiderint, excutiendum erit, utrum simulato fu.. rore facinus admiserint, an vero intervallis quibusdam sensu saniore id fecerint, in hoc enim casu supplicio afficiendi erunt. Οportet autem et custodes, si negligentius eos habuerint castigare. Namque non ad hoc solum custodes adhibentur, ne quid furiosi perniciosius ipsi in se moliantur, sed ne aliis quoque noceant. 10. (L. xxxv.) Præses provinciæ suæ fines ne exceda:, nisi voti solvendi causa: dum tamen ne abnoctet. ια΄. ῾Ο ἄρχων ευχερής ἔστω τοῖς προσιοῦσιν, καὶ 11, (L. xvii.) Præses in adeundo quidem facilem ἀκαταφρόνητος, καὶ μὴ ἐξ ἴσου συναναστρεφέσθω se præbeat, sed contemni non patiatur: neque τοῖς ἀρχομένοις, καὶ μὴ δηλούτω τῇ ὄψει ἐλεῶν ἢ ὀργιζόμενος. ΤΙΤΛΟΣ Ζ. Περὶ τοῦ χωρὶς δόσεων γίνεσθαι τοὺς ἄρχοντας, καὶ μηδένα ἐν μηδενὶ διὰ χρημάτων κρίνειν, ἢ τοὺς ὑποπίπτοντας τοῖς ἐγκλήμασι συγχω ρεῖν. ' α'. Οἱ ἄρχοντες τοὺς ἐξ οἴου δήποτε δικαστηρίου, οὐκ ὀφείλουσιν συγχωρεῖν λαμβάνειν καθ' οἷον δή ποτε τρόπον, οὐδ᾽ ἐν ὀνόματι συνηθείας δωροδοκεῖσθαι λήμμασι γινώσκοντες· ὡς εἰ τοῦτο ῥαθυμήσειαν, πᾶσαν ζημίαν ἐντεῦθεν τοῖς ἡμετέροις ὑποτε λέσιν ἐπαγομένην αὐτοὶ καταθήσουσι· διδόαμεν δὲ αὐτοῖς ἄδειαν, καὶ εἰ εὕροιέν τινας διὰ τὴν τῆς ἀξίας ἢ τῆς ζώνης ὑπεροχὴν τοὺς ὑμετέρους ὑποτελεῖς ἀδικοῦντας, ἐξετάζειν τὰ τούτων ἀδικήματα, καὶ τοὺς ἐν αἰτίαις εὑρισκομένους, ἀφαιρεῖσθαι τῆς ζώνης. Καὶ γὰρ τὴν ἡμετέραν τάξιν ἐν ταῖς ἐπαρ χίαις τοῖς ἄρχουσι παρέχομεν ἔχειν· καὶ ὥσπερ αὐτοὺς ρῶς ταῖς ἀρχαῖς κεχρημένους πάσης τιμῆς καὶ αἰδοῦς β'. Τοὺς ἄρχοντας θεσπίζομεν παρόντος τοῦ τῆς πόλεως ἐπάρχου, καὶ τοῦ ἐνδοξοτάτου κόμητος τῶν θείων ἡμῶν εἰσοδίων τοῦ τε ἐνδοξοτάτου κοιαίστω ρος τοῦ θείου ἡμῶν παλατίου, τοῦ τε ἐνδοξοτάτου κόμητος τῶν ἁπανταχοῦ θείων ἡμῶν εἰδικῶν· παρὄντος δὲ καὶ τοῦ κατὰ καιρὸν μεγαλοπρεπεστάτου χαρτουλαρίου τῶν θείων ἡμῶν κοιτώνων, ιδιόχειρον μὴ ποιεῖν μηδὲν παντελῶς, μηδέ τινι παρασχεῖν, μήτε ὑποσχέσθαι δοῦναι, μήτε προστασίαν επαγγεί λασθαι, μήτε ἐκ τῆς ἐπαρχίας όμολογῆσαι στέλλειν, μήτε τοῖς ἐνδοξοτάτοις υπάρχοις, μήτε τοῖς ἄλλοις τοῖς τὰς ἀρχὰς ἔχουσι, μήτε τοῖς περὶ αὐτοὺς καθεστῶσι, μήτε ἑτέρῳ τινί· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἄμισθον λαμβάνει τὴν ἀρχὴν, προσλαμβάνει τε παρὰ τοῦ δημοσίου τὰς σιτήσεις (ταύτας γὰρ μόνας λαμβάνειν τοῦτον ἀφίεμεν)· οὕτως αὐτὴν καθαραῖς φυλάξαι χερσὶ Θεῷ τε καὶ ἡμῖν τοὺς ὑπὲρ αὐτῆς ὑφέξοντα λόγους ὀφείλει, Ιστωσαν οὖν οἵτινες θαρρήσειαν λαβεῖν τι παρ' αὐτῶν εἰς τὰς εἰρημένας ἀρχὰς παριόντων περαιτέρω τῶν προφάσει συνηθειῶν παρ' ἡμῖν αὐ τοῖς ὡρισμένων, ὡς οὐκ ἐν μικροῖς ἡ ποινή γενήσεκαι τούτοις· ἀλλ᾽ οἱ μὲν μέγιστο: ἄρχοντες οἱ λα æquali conversatione cum provincialibus utatur, neque vultu misericordiam ant excandescentiam prodat. TITULUS VII. Ne præsides donis corrumpi se patiantur, neu quisquam ob judicandum pecuniam accipiat, neu sibi eam dari patiat ur a reis. 1. Præsides non debent permittere. ut ex quocunque judicio judices pecunias capiant, ne si sub consuetudinis quidem prætextu largitionibus se corrumpi passi sint, ut si hoc neglexerint, cognoscant sibi mulctam quæ subditis nostris constituta est deponendam; inquirant autem in horum crimina, et quos obnoxios culpæ invenerint cingulo spolient: in provinciis enim vicem nostram obtinere prasides volumus; et ut ipsos ab omni turpi lucro arcemus, sic et illos qui incorrupte in imperiis versantur, omni honore et reverentia afficiendos decernimus. παντὸς ἀδίκου κέρδους εργομεν, οὕτω καθα καὶ σεμνότητος ἀπολαύειν θεσπίζομεν. 2. Jubemus ut præsides, præsente urbis nostrae præfecto, et gloriosissimo comite divinarum nostrarum largitionum, et gloriosissimo quæstore divini nostri palatii, et gloriosissimo comite divinarum ubicunque sinų nostrarum rerum privatarum, præsente etiam in tempore magnificentissimo chartulario divini nostri cubiculi, manu sua subscribant, nihil se cuiquam donaturos neque pronissuros, neque patrocinium denuntiaturos, neque sponsuros ut extra provinciam mittant quippiam vel aliis præsidibus, vel iis quos circa se habent, vel cuiquam alii: sed ut imperium gratis acceperunt et gratuitas ex publico frumentationes (lias enim solas ipsis accipere permittimus) ita id ipsum puris manibus administrare, et coranı Deo, et coram nobis', quibus rationem reddere tenetur, debebunt. Sciant autem omnes quicunque aliquid a dictis provinciarum præsidibus accipere audebunt, ultra consuetudinem receptan et a nobis definitam, non exiguam illis pœnam fuituram, sed majores quidem præsides qui ab præsidibus aliquid accipere ausi fuerint, aut id fieri con

cesserint intra suam jurisdictionem, neque manda- δεῖν τι θαῤῥήσαντες παρὰ τῶν εἰς τὰς εἰρημένας tum nostrum reveriti sint, non solum quadruplum corum quae acceperunt reddent, sed et indignationein nostram subibunt, et imperium amittendi periculum adibunt: eique quos circum se habent, quique ipsis parent, si quid amplius præter hæc a nobis concessa accipere conentur, et ipsi iisdem pœnis subjacebunt, et præterea quadruplum reddent, excidentque et substantia sua et cingulo spoliabuntur, præter alia supplicia quæ criminibus istis debentur. 3. Praesides qui gratis ad imperia pervenerunt, jubemus primum quidem curare, ut publicæ utilitati diligenter invigilent, et inobedientes quidem et refractarios omui severitate coerceant, nihil a justitia deflectentes, neque in ullo negotio lucrum spectantes, eosque qui probe se gesserint patrio more tractantes. ἀρχὰς παριόντων, ἢ συγχωροῦντες τῇ οἰκείᾳ τάξει τοιοῦτόν τι πράττειν καὶ προσαγγελθὲν οὐ θεραπεύ οντες, οὗ μόνοι τετραπλάσιον ἀποδώσουσι πᾶν ὅσον εἰλήφασιν, ἀλλὰ καὶ μεγάλην ἀγανάκτησιν ὑποστή σονται, καὶ τὸν ἐπὶ τῇ ἀρχῇ κίνδυνον εὐλαβηθήσονται· καί γε [. εἴ γε οἱ] ἀμφ' αὐτοὺς ὄντες, καὶ ἡ πειθομένη τάξις αὐτοῖς πλέον τι τῶν παρ' ἡμῖν συγκεχωρημένων, ἐπιχειρήσαιεν λαβεῖν, αὐτοί τε ὑπο κείσονται τοῖς ἐζημιωμένοις, καὶ εἰς τὸ τετραπλάστον ἀποδώσουσιν· ἐκπεσοῦνται δὲ καὶ οὐσίας [. ἀξίας] καὶ ζώνης πρὸς τῷ καὶ τιμωρίαις ὑποβάλο λεσθαι πρεπούσαις τοῖς πλημμελήμασιν. γ. Τοὺς ἄρχοντας τοὺς ἀμίσθως παραλαμβάνοντας τὰς ἀρχὰς, κελεύομεν πρῶτον σπούδασμα ἔχειν, τοῖς δημοσίοις ἀγρύπνως προσέχειν, καὶ τοὺς μὲν ἀγνωμονοῦντας καὶ ἀμελοῦντας ἐν τοῖς ἀναγκαίοις, μετὰ πάσης εἰσπράττειν τῆς σφοδρότητος, μηδὲν ὑποκατακλινομένους, μηδὲ ὑπὲρ αὐτοῦ τούτου κέρδος τι παντάπασιν ἐννοοῦντας, τοῖς δὲ εὐγνώμοσι πατρικῶς προσφερεσθαι. δ'. Τοὺς ἄρχοντας κελεύομεν, τοὺς ἡμετέρους ὑπηκόους, φυλάττειν πανταχόθεν ἀνεπηρεάστους, οὐδ᾽ ὁτιοῦν παρ' οὐδενὸς αὐτῶν κομιζομένους, ἴσος δὲ ἐν ταῖς δημώδεσι στάσεσιν ἔστωσαν ἐπεξιόντες τοῖς ἁμαρτήμασιν, καὶ τοὺς μὲν ἀνευθύνους, παν ταχόθεν φυλάττοιντο καθαρούς, τοῖς δὲ ὑπευθύνοις, ἐπιτιθέντες τὴν κατὰ νόμους ποινὴν, καὶ οὕτως ἄρχοντες τῶν ὑπηκόων, ὡσὰν πατέρες υἱῶν ἔστωσαν, 4. Jubemus ut præsides subditos nostros ab injuriis et contumeliis omnibus defendant, seque æquos in publicis seditionibus præbeant, coercentes delicta, et innoxios quidem omnino ab injuria defendentes, obnoxios vero culpæ, afficientes pœna legibus tradita. Sicque subditis imperent, quemadmodum parentes liberis suis; ut scilicet innoxios diligant, culpam commeritos coerceant puniantque, omnem justitiam ipsis, et in publicis et in privatis publicis et in privatis - ἀγαπῶντες μὲν αὐτοὺς, ἀνευθύνους ὄντας, ὑπευθύν contractibus conservantes: neque ipsi solum id faciant, sed et talem sibi assessorem et consiliarium eligentes, aliosque qui circum ipsos sunt, ut ne videantur ipsi quidem citra culpam esse, per alios autem rapere et furari, quod multo etiam turpius est. Si quis contra haec fecerit, et bonorum confiscationem, et exsilium patietur: cupimus enim puras esse præsidum manus, ut indemnes subditos conservemus. νους δὲ φαινομένους, σωφρονίζοντές τε καὶ τιμω ρούμενοι, καὶ πᾶσαν δικαιοσύνην, ἔν τε τοῖς δημο σίοις, ἔν τε τοῖς ἰδίοις συμβολαίοις, αὐτοῖς διατη ροῦντες, καὶ οὐκ αὐτοὶ μόνοι τοῦτο πράττοντες, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀεὶ παρεδρεύοντα, τοιοῦτον λαμβάνοντες, καὶ τοὺς περὶ αὐτοὺς ἅπαντας, ὡς μή δοκεῖν ἐκείνους δῆθ᾽ ἀνευθύνους εἶναι, δι' ἑτέρων δὲ πλημ. μελεῖν τε καὶ κλέπτειν, ὅπερ ἔτι μᾶλλον αἰσχρότε ρόν ἐστιν. Εἰ δέ τις παρὰ ταῦτα πράξειεν, ἴστω ὅτι καὶ δήμευσιν καὶ ἐξορίαν ὑποστήσεται, καὶ τὴν εἰς τὸ σῶμα βάσανόν τε καὶ τιμωρίαν· καθαρὰς γὰρ ἀπαιτοῦμεν εἶναι τῶν ἀρχόντων τὰς χεῖρας, ἵνα τοὺς ἀρχομένους αζημίους φυλάξωμεν. 5. Jubemus provincialibus, hoc est, Dei amantissimo episcopo, aliisque qui in ea regione prinas obtinent, si præses regionis quidpiam erga provinciam injuste fecerit, nobis supplicare, factamque supplicationem ad nos transmittere, in qua delicta prasidis contineantur. Nos enim istis cognitis mittemus aliquem qui in ista inquirat, ut in qua regione commisit, ibi et pœnas commissi sui luat, ut alii hoc exemplo commonefacti similia tentare non audeant. 6. Jubemus ut præsides provinciarum omnimodo post depositum imperium quinquaginta dies in provinciis commorentur, ut accusare ipsos volentibus respondeant. (/. 1, e Ut omn. judic. tom. c.) Quod si vero contigerit quempiam ex ipsis ante completos quinquaginta dies de provincia exeedere, jubemus omnes ab ipso damnum passos, convenire ε'. Κελεύομεν τοῖς ἐπαρχιώταις, τοῦτ' ἔστι, τῷ θεοφιλεστάτῳ ἐπισκόπῳ, καὶ τοῖς ἐν τῇ χώρᾳ πρωτ τεύουσιν, εἴτε [/. εἴτι] κατὰ τῆς ἐπαρχίας ἄδικον, ὁ τῆς χώρας ἄρχων διαπράξηται, δεήσεις ποιεῖσθαι, καὶ εἰς ἡμᾶς ἀναπέμπειν, καταλέγοντας τοῦ τὴν ἀρχὴν ἔχοντος τὰ πλημμελήματα. Ἡμεῖς γὰρ ταῦ τα μανθάνοντες στελοῦμεν τὸν ταῦτα ἐξετάσοντα ἐφ᾽ ᾧτε αὐτὸν ἔνθα καὶ ἠδίκησεν, ἐκεῖσε καὶ τὰς ποινὰς ὑποσχεῖν τοῦ πλημμελήματος, ώς μηδὲ ἕτε μόν τινα τοιοῦτο πρᾶξαι θαῤῥῆσαι πρὸς τὸ παράδειγμα βλέποντα. ς'. Κελεύομεν τοὺς τῶν ἐπαρχιῶν ἄρχοντας, πᾶσι τρόποις μετὰ τὸ ἀποθέσθαι τὴν ἀρχὴν πεντήκοντα ἡμέρας ἐν ταῖς ἐπαρχίαις διατρίβειν, καὶ τοῖς ἐν άγειν αὐτοῖς βουλομένοις, ἀποκρίνεσθαι. Εἰ δὲ συμ βαίνει τινὰ ἐξ αὐτῶν πρὸ τοῦ πληρῶσαι τὰς πεντήκοντα ημέρας, καταλιπεῖν τὴν χώραν, κελεύομεν πάντας τοὺς παρ' αὐτοῦ ζημίας τινὰς ὑπομείναντας,

συνιέναι παρὰ τῷ ὁσιωτάτῳ τῆς μητροπόλεως ἐπι- apud sanctissimum metropoleos ejusdem provincia σκόπῳ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, καὶ ἐπὶ πράξεως ὑπομνημάτων, ἕνα ἕκαστον αὐτῶν ἁπτόμενον τῶν ἁγίων Ευαγγελίων, φανεροῦν τὰς ἐπαχθείσας αὐτῷ ζημίας, καὶ ἐκ τῆς ἐκείνου περιουσίας καθ᾽ οὗ τὰ τοιαῦτα συνέστη υπομνήματα, πᾶσαν ζημίαν τοῖς βλαβεῖσιν ἀποκαθίστασθαι· εἰ δέ τις τῶν ἀρχόντων τῶν ἐπαρ χιῶν μετακληθείη εἰς ἄλλην ἀρχὴν, ἢ χρείαν [[ο χώ ραν], κελεύομεν αὐτὸν νόμιμον ἐντολέα προβαλλόμενον τοῖς τὰς ἐναγωγὰς ὑπὲρ ζημιῶν προτιθεῖσιν ἀποκρίνεσθαι, ὅπερ εἰ μὴ πράξοι, θεσπίζομεν ὑπομνήματα παρὰ τῷ ὁσιωτάτῳ ἐπισκόπῳ, καθὼς ἀνωτέρω εἴρηται, πράττεσθαι, καὶ τοῖς ὑπὲρ τῶν ζημιῶν τῶν ἐπαχθεισῶν αὐτοῖς ὁμόσασι κατὰ τὴν τῶν πεπραγμένων δύναμιν, πᾶσαν ζημίαν ἀποδίδοσθαι, δῆλον ὅτι μηδενὸς χρόνου δυναμένοι παραγράφεσθαι, τῶν ἀδικημάτων τὴν εἴσπραξιν ἐφ' ὅσον ὁ ἄρχων τὴν ἀρχὴν διέπειν παρακεχώρηται. ζ'. Κελεύομεν πάντας τοὺς ἄρχοντας, τοῦτο μὲν στρατιωτικούς, τοῦτο δὲ καὶ πολιτικούς δι' ἑαυτῶν ἀναζητεῖν, τοὺς λῃστείας ἢ βίας ἢ ἁρπαγάς προς γμάτων ἢ γυναικῶν ἢ ἄλλα οἷα δήποτε ἀτοπήματα, ἐν ταῖς ἐπαρχίαις πλημμελοῦντας, καὶ τιμωρίας αὐτοῖς νομίμους ἐπάγειν, καὶ μηδὲ ὑπὲρ τούτων τῶν αἰτιῶν κομίζεσθαί τι συνηθειῶν ὀνόματι, ὥστε πανταχόθεν, τῶν ἡμετέρων ὑποτελεῖς ἀβλαβεῖς φυσ λάττεσθαι· εἰ δέ τις τῶν ἀρχόντων ταῦτα μὴ παραφυλάξῃ, γινωσκέτω μὴ μόνον τῆς καταπιστευθείσης αὐτῷ ἀρχῆς γυμνοῦσθαι, ἀλλὰ καὶ δέκα χρυσίου λυτρῶν ποινὴν καταβαλεῖν. η'. Κελεύομεν μηδένα τῶν ἀρχόντων ἐξεῖναι χωρὶς ἀναγκαίας χρείας, ἀποδημίας ποιεῖσθαι, ἢ τὰς λεγομένας γύρας· εἰ δέ τις ἀνάγκη καλέσει τοιοῦτό τι γενέσθαι, δαπανήμασιν οἰκείοις τοῦτο ποιείτω σαν, οἵ τε ἄρχοντες, καὶ οἱ προσήκοντες αὐτοῖς, καὶ ἡ πειθομένη αὐτοῖς τάξις, μήτε δὲ ἀγγαρείαις, ἢ τοῖς καλουμένοις ἐπιδημητικοῖς ἢ ἑτέρᾳ οἷα δήποτε ζημία, βαρύνειν τοὺς ἡμετέρους ὑποτελεῖς, μήτε δὲ συνηθείας ονομάζειν ἢ ζητεῖν, ὥσπερ τυχόν τινες τῶν προηγησαμένων, εἰς οἰκεῖον κέρδος, ἀδίἕως ἐπενόησαν· τὰ γὰρ κακῶς ἐπινοούμενα, οὐδὲ ἐκ μακρᾶς συνηθείας βοηθεῖσθαι βουλόμεθα. ΤΙΤΛΟΣ Η'. Περὶ ἐπισκόπων καὶ χειροτονιῶν καὶ προβολῶν ἐκκλησιαστικῶν παντοίων. α'. Ἐπίσκοπος ἐστιν καὶ ἐπιτηρητὴς καὶ ἐπιμε λητής πασῶν τῶν ἐκκλησιαζομένων ψυχῶν, τῶν ἐν τῇ αὐτοῦ ἐπαρχίᾳ δύναμιν ἔχων τελετική», πρεσβυτέρου καὶ διακόνου, καὶ ἀναγνώστου, καὶ ψάλτου, καὶ μοναχοῦ. β'. Ιδιον ἐπισκόπου, τοῖς μὲν ταπεινοῖς συγκατο έρχεσθαι, καταφρονεῖν δὲ τῶν ἐπαιρομένων, καὶ πρὸς ταπείνωσιν ἔργῳ καὶ λόγῳ τῶν ὑπερηφάνων το φρόνημα καθέλκειν, καὶ προκινδυνεύειν τοῦ ποιο μνίου, καὶ τὴν ἐκείνου στενοχωρίαν, οἰκείαν ἐδύνην ποιεῖσθαι. • γ'. Κελεύομεν εἰ μέλλει ἐπίσκοπος χειροτονεί. σθαι, συνεληλυθέναι τοὺς κληρικούς, καὶ τοὺς πρώ τους τῆς πόλεως, καὶ ἐπὶ τρισὶ προσώποις ψηφία episcopum, et in rei memoriam unumquemque eorum tactis sacris Evangeliis, illata ipsis damna manifestare, et ex ejus potestate apud quem isla fiunt, omne damnum illis qui læsi sunt restitui. Si quis vero prasidum provinciarum in aliam præfectu ram aut locum vocetur, jubemus ut per legitimum procuratorem respondeat illis, qui damni dati actionem ipsi intentant; quod nisi fecerit, decernimus ut (quemadmodum supra dictum est apud sanctissi mum episcopum memorialia acta conficiantur, iisque, qui de damno ipsis illato juraverint, ablata restitui, nulla videlicet admissa temporis prascriplione ad criminum animadversionem, eousque scilicet dum præsidi permissum fuerit provinciam suam administrare, 7. Jubemus omnes præsides, tam militares quam togatos, inquirere in ktrocinia et rapinas, raptusque mulierum, aut alia quæcumque crimina in provincia commissa, et legitimas noxiis penas infligerc, meque quidquam ob bas causas accipere sub constetudinis prætextu: ut ubique subditi nostri ab injuriis immunes conserventur. Si quis vero præsidum hæc non servaverit, sciat se non solum provincia sibi credita privatum iri, et decem auri libras penæ nomine persoluturum. 8. Jubemus ne cuiquam præsidum liceat sine necessaria causa, egressionem ex provincia facere. Si quæ vero necessitas eum ad hoc faciendum compulerit, propriis sumptibus id faciant, tam ipse, quam necessarii ejus, quique circum ipsum sunt apparitores': sed neque angariis, neque illis quæ pro ingressu dantur, neque aliis ullis sumptibus gravare subditos nostros ei permittimus; neque quæret aut prætendet hac in re consuetudinem, quam forte decessores ejus privati commodi causa excogitarunt: quæ enim male introducta sunt, ne ex longa quidem consuetudine, adjuvari volumus. TITULUS VIII. De episcopis, et eorum creatione, et omni ecclesiastica nominatione. 1. Episcopus est animarum omnium quæ ipsi creditæ sunt curator et conservator, habens in episcopatu suo absolutam potentiam in presbyteros, diaconos, anagnostas, psaltas et monachos. 2. Proprium episcopi est, cum bumilibus quidem conversari, despicere autem eos qui animo elato sunt, tum etiam verbis factisque arrogantium surperbiam ad humilitatem trahere. Quævis pericula pro grege suo subire, et illius angustias propriis doloribus deputare. 5. Jubemus ut si episcopus ordinandus sit, conveniant clerici, et in illa civitate primi, ut super tribus personis decreta faciant, et unusquisque

manu sua subscribal, quod neque pretio, neque σματα ποιεῖν, καὶ ἕκαστον αὐτῶν χειρογραφεῖν pollicitatione, neque amicitia, aut gratia, aut alio quovis affectu inducti sint, sed compertum habeant ipsos rectæ et catholicæ fidei vitæque inculpatæ, et jam tricesimum annum supergressos esse: scireque se quod neque uxorem neque liberos habeant, neque pellicem aut liberos naturales; sed si quis ex ipsis prius uxorem habuit, eam unicam fuisse, camque nec viduam, neque a viro dimissam, neque sanctis canonibus prohibitos, et ex tribus personis de quibus decretum factum est, optimus ordinetur. Adjiciatur præterea judicio designantis, ut libello ab ipso facto cum propria subscriptione, continente testimonium de recta ejus fide, denuntiet et divinum adventum in sacra communione factum, et precationem in sacro baptismale, reliquasque precationes. Sed et ipse designatus propria manu subscribat, quod neque per se ipsum neque per aliam personam dederit aut promiserit, aut posthac daturus sit, vel illi qui eum designavit, vel illis qui surfragio suo eum juverunt, aut denique omnino cuiquam, pro designatione in ipsum facta. 4. Jubemus episcopos creatos, si quem laicum prædicta electione dignum censuerint, hunc talem una enm aliis tribus clericis aut monachis allegere: ita quidem ut laicus hac ratione in episcopum adMeclus non quidem episcopus creetur, sed primum clericis non minus quam trium mensium spatio adnumeretur, et sic sanctos canones sanctasque Ecclesia liturgias edoctus episcopus ordinetur: qui enim alios docturus est, non convenit eum post designationem ab aliis discere. Sed si quidem etiam dum laicis connumeraretur, jam sufficienter omnia edoctus fuerit, ad aliorum institutionem, in tali tempus præfnitum non servari, experientia sine periculo docuit. ὁτίονδε διάδοσιν [/. οὔτε δὲ διὰ δόσιν], οὔτε ὑπό σχεσιν, ἢ φιλίαν, ἢ χάριν, ἢ ἄλλην οίαν δήποτε προσπάθειαν, ἀλλ᾽ εἰδότες αὐτοὺς τῆς ὀρθῆς καὶ καθ ολικῆς πίστεως καὶ σεμνοῦ βίου, καὶ ὑπὲρ τὸ τριακοστὸν ἔτος τούτους εἶναι ἐπελέξαντο, καὶ ὅτι οὐδὲ γαμετάς οὐδὲ παῖδας ἴσασί τινας ἐξ αὐτῶν ἔχειν, ἢ παλλακὴν ἢ παῖδας φυσικοὺς, ἀλλ᾽ εἰ καὶ πρότερόν τις ἐξ αὐτῶν γαμετὴν εἶχεν καὶ αὐτὴν μίαν, καὶ οὐδὲ χήραν, οὐδὲ ἀνδρὸς ἀποζευχθεῖσαν, οὐδὲ τοῖς ἱεροῖς κανόσιν ἀπηγορευμένους, καὶ ἐκ τῶν τριῶν προσώπων τῶν ψηφιζομένων, ὁ βελτίων χειροτονείσθω, επιλογῇ καὶ τῷ κρίματι τοῦ χειροτονοῦντος, λιβέλλου παρ' αὐτοῦ γινομένου μεθ᾽ ὑπογραφῆς ἰδίας, περιέχοντος περὶ τῆς ὀρθῆς αὐτοῦ πίστεως, ἀπαγγέλλειν δὲ τοῦτον, καὶ τὴν θείαν προσκομιδὴν, τὴν ἐπὶ τῇ ἁγίᾳ κοινωνίᾳ γινομένην, καὶ τὴν ἐπὶ τῷ ἁγίῳ βαπτίσματι εὐχὴν καὶ τὰς λοιπὰς εὐχὰς, ἰδιόχειρον δὲ ὑπέχειν, καὶ αὐτὸν τὸν χειροτονούμενον, ὡς οὔτε δι' ἑαυτοῦ, οὔτε δι᾿ ἑτέρου προσώπου δέδωκεν ἢ ὑπέσχετο, οὐδὲ μετὰ ταῦτα δώσει, ἢ αὐτῷ τῷ χει ροτονοῦντι αὐτὸν, ἢ τοῖς τὰ ψηφίσματα ποιησαμέν νοις, ἢ ἑτέρῳ τῶν πάντων τινὶ ὑπὲρ τῆς εἰς αὐτὸν γινομένης χειροτονίας. δ. Κελεύομεν τοὺς ψηφιζομένους, εἴ τινα κοσμι κὸν ἄξιον τῆς προειρημένης ἐπιλογῆς εἶναι νομί σωσι, τὸν τοιοῦτον ἅμα ἄλλοις τρισὶ κληρικοῖς ἢ μου ναχοῖς ἐπιλέξασθαι, οὕτω μέντοι, ἵνα ὁ κοσμικός τούτῳ τῷ τρόπῳ εἰς ἐπίσκοπον ἐπιλεγείς, μὴ ἐπίσκοπος χειροτονηθῇ, ἀλλὰ πρῶτον τοῖς κληρικοῖς οὐκ ἔλαττον τριῶν μηνῶν συναριθμηθῇ· καὶ οὕτω τοὺς ἁγίους κανόνας καὶ τὴν ἱερὰν τῆς Ἐκκλησίας λειτουργίαν διδαχθεῖς, ἐπίσκοπος χειροτονηθῇ. 'Ο γὰρ ἄλλους ὀφείλων διδάσκειν παρ' ἑτέρων μετὰ τὴν χειροτονίαν, διδάσκεσθαι οὐκ ὀφείλει. Εἰ μέντοι γε ήδη διδακτικός ἐστι καὶ ἐν τῷ λαϊκῷ ἀριθμούμενος τάγματι, καὶ μηδὲν ἐλλείπων ὅσα γε εἰς ἑτέρων ὠφέλειαν καὶ καταρτισμόν, ἐπ' αὐτοῦ τὸν τοιοῦτον μὴ παρατηρεῖσθαι χρόνον, ἡ πεῖρα παρέσχεν ἀκίνδυνον. ε'. Ἐὰν κατηγορηθῇ ὁ μέλλων χειροτονεῖσθαι ὡς ἀνεπιτήδειος, ἀναβαλλέσθω τέως ή χειροτονία καὶ προβαινέτω ἡ ἐξέτασις παρόντος τοῦ ἀντιδίκου ἢ ἀπόντος, ἐντὸς τριῶν μηνῶν, καὶ κωλυέσθω ἡ χει ροτονία· καὶ εἰ εὑρεθῇ ὁ χειροτονούμενος ὑπαίτιος 5. Si is qui designandus est, tanquam non idoneus accusetur, differatur designatio et procedat inquisitio seu praesente seu absente adversario, idque intra tres menses; et si designandus inveniatur obnoxius culpæ, vel ex legibus vel ex canonibus designari prohibeatur, si vero innocens inventus κατὰ νόμους ἢ κατὰ κανόνας, κωλυέσθω· δ δ' ἀνεύsit, designetur. Quod si contra prædicta designatus fuerit, et ipse, et qui eum designavit, extra Ecclesiam ejiciuntur. Si vero adversarius præsens non ostenderit quæ affirmabat, aut deprehensus fuerit; si quidem clericus est, ex Ecclesia ejicitur, si vero laicus, competenter castigatur. 6. Si quis episcoporum, vel ante, vel post designationem suam, voluerit bona sua vel parlem eorum, adjicere Ecclesiæ cujus episcopatum suscipit; non solum non prohibemus, liberumque jubenus esse ab omni accusatione et pena praesentis legis, sed et ipsum omni laude dignum judicamus: quoniam hæc non est nundinatio, sed oblatio. θυνος εὑρεθῇ, χειροτονείσθω· εἰ δὲ χειροτονηθῇ παρὰ τὰ εἰρημένα, καὶ αὐτὸς καὶ ὁ χειροτονῶν αὐτ τὸν, τῆς Ἐκκλησίας ἐκβάλλονται. Ἐὰν δὲ ὁ κατα ήγορος παρών, μὴ δείξη & διεβεβαιώσατο, ἢ ἀπολειφθῇ, εἰ μὲν κληρικός ἐστι, τῆς Ἐκκλησίας ἐκβάλλεται· εἰ δὲ λαϊκὸς εἴη, δεόντως σωφρονίζεται. 5. Εἴ τις τῶν ἐπισκόπων, εἴτε πρὸ τῆς ἰδίας χειροτονίας, εἴτε μετὰ τὴν χειροτονίαν βουληθῇ τὰ ίδια πράγματα ή μέρος ἐξ αὐτῶν προσαγαγεῖν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἧς την Ιεροσύνην λαμβάνει, οὐ μόνον οὐ κωλυόμενον [γ. κωλύομεν], καὶ πάσης καταδίκης καὶ ποινῆς τοῦ παρόντος νόμου ἐλεύθερον αὐτὸν εἶναι θεσπίζομεν, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἐπαίνου ἄξιον κρίν μεν· ἐπειδὴ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἀγορασία, ἀλλὰ προσφορά.

ζ. Πρεσβύτερος χειροτονείσθω, μὴ ἥττων τρι- - 7. (Novell. 123, cap. 13.) Presbyter eligatur non άκοντα χρόνων ἐν παρθενίᾳ μεμαρτυρημένος, ἢ μιᾶς γυναικὸς ἀνὴρ ὢν ἢ γεγονώς, καὶ ταύτης σεμνοτά της, καὶ τῶν ἄλλων ἀπηγορευμένων ἔργων ήλευθερωμένος, καὶ τῇ κανονικῇ ἀδωροδοκήτῳ μαρτυρία κατησφαλισμένος. η'. Διάκονος ὀφείλει χειροτονεῖσθαι, μὴ ἥττων τῶν εἰκοσιπέντε χρόνων καὶ αὐτὸς ἐν παρθενείᾳ με μαρτυρημένος, ἢ μιᾶς γυναικὸς ἀνὴρ ὢν ἢ γεγονώς, καὶ ταύτης σεμνοτάτης, καὶ τῶν ἄλλων ἀπηγορευμένων ἔργων ἠλευθερωμένος, καὶ τῇ κανονικῇ καὶ ἀδωροδοκήτῳ μαρτυρία κατησφαλισμένος. θ'. Ὑποδιάκονος χειροτονείσθω μὴ ἥττων τῶν εἴκοσι χρόνων, κατὰ τὰς προειρημένας διατυπώ σεις. ᾿Απαγορεύομεν δὲ τοῦ λοιποῦ τὰς ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον χειροτονίας· ἄτοπον γὰρ μετὰ τὴν χειροτονίαν, πρὸς γαμικὰς ἔρχεσθαι συναφείας. ι. Αναγνώστης χειροτονείσθω, ἀφ᾽ ὅτου οὖν χρόνου δύναται καὶ ἐπίσταται ἀναγινώσκειν. ια΄. Ψάλτης χειροτονείσθω ἀφ᾿ ὅτου οὖν χρόνου καὶ αὐτὸς δύναται ψάλλειν. ιβʹ. Εἰ ἀναγνώστης δευτέραν γαμετὴν ἀγάγηται, ἢ πρώτην μὲν, χήραν δὲ, ἢ διαζευχθεῖσαν ἀνδρὸς, ἢ τοῖς νόμοις, ἢ τοῖς ἱεροῖς κανόσιν ἀπηγορευμένην, μηκέτι εἰς ἄλλον ἐκκλησιαστικὸν βαθμὸν προβαι· γέτω. minor triginta annis, testatæ virginitatis, quoque unius tantum mulieris vir, aut sit aut fuerit, ejusque integerrima modestissimnæque: sitque immunis a crimine omnis facti prohibiti, integrique et in. corrupti pecuniis auimi testimonio munitus. 8. Diaconus eligi debet non minor viginti quinque annis, et ipse spectata virginitatis, quique unius tantum mulieris, ejusque modestissimæ, vir sit aut fuerit: sitque immunis a culpa omnis prohibiti facti, integri præterea et incorrupti pecuniis animi testimonio munitus. 9. Subdiaconus eligatur non minor viginti annis, secundum prædictas constitutiones; prohibemus vero in reliquum designationes intra hunc terminum factas absurdum enim fuerit post designationein venire ad copulas nuptiales. ιγ'. "Ωσπερ κληρικόν ο ου δήποτε βαθμοῦ, ἐπί χρή μασι προβάλλεσθαι οὐκ ἀνεχόμεθα, οὕτως οὐδὲ ξενοδό χον, ἢ πτωχοτρόφον, ἢ νοσοκόμον, ἢ ἄλλοι οἵου δήποτε εὐαγοῦς οἴκου διοικητὴν, ἢ οἷον δήποτε ἐκκλησιαστικὸν φρόντισμα χειρίζοντα. Εἰ δὲ τοῦτο γένηταί ποτε, καὶ ὁ διδούς, καὶ ὁ λαμβάνων, καὶ ὁ μεσίτης τῆς ἱεροσύνης, ἤτοι τῆς ἐμπιστευθείσης αὐτῷ οἵας δήποτε διοικήσεως γυμνωθήσεται, τῶν δὲ δόμων [[.δεδομένων] ἐκδικουμένων τῷ εὐαγεῖ τόπῳ, οὗτινος τὸ τοιοῦτο πρόσωπον τὴν χειροτονίαν, ἢ φροντίδα, ἢ διοίκησιν Ελαβεν. Εἰ δὲ κοσμικός ᾖ ὁ λαβών, ἢ μεσίτης γενόμε νος, τὸ δοθὲν διπλοῦν ἀπαιτηθήσεται, καὶ ἀποκατα σταθήσεται τῷ εὐαγεί τόπῳ οὗ τὸ τοιοῦτο πρόσωπον τὴν χειροτονίαν ἢ τὴν φροντίδα έλαβεν. ιδ'. Εἴ τις κληρικὸς οιουδήποτε βαθμοῦ, ἡ διοικητής εὐαγοῦς τόπου πρὸ τῆς χειροτονίας πιστευθείσης αὐτῷ η οιασδήποτε διοικήσεως ή φροντίδος, ἢ μετὰ ταῦτα βουληθῇ τε τῶν ἰδίων πραγμάτων προσαγαγεῖν τῇ ἐκε κλησίᾳ ἐν ᾗ χειροτονεῖται, ἢ τῷ τόπῳ οὔτινος τὴν διοίκησιν ἢ τὴν φροντίδα ἀναδέχεται, οὐ μόνον οὐ κωλύομεν τοῦτο γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπιτρέπομεν. ιε'. Θεσπίζομεν ἐὰν ἐπίσκοπος μεσιτευόντων τινῶν ἐν χρυσίου καταβολῇ χειροτονηθῇ, καὶ τὸν διδόντα καὶ τὸν λαμβάνοντα, καὶ τὸν μεσιτεύοντα τῆς ἱεροσύνης ἢ τῆς τοῦ κλήρου τιμῆς κατὰ τοὺς Ἱεροὺς κανόνας ἀποκινεῖσθαι, τὸ δὲ ὑπὲρ ταύτης τῆς αἰτίας δοθὲν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐκείνῃ ἐκδικείσθω ἧς ἡβουλήθη τὴν ἱεροσύνην ὠνήσασθαι· εἰ δὲ κοσμικὸς εἴη ὁ ὑπὲρ ταύτης τῆς αἰτίας τι λαβὼν, ἢ μέσος τῷ 10. Lector designetur ab eo tenpore, quo novit et potest legere. 11. Psalles designetur ab eo tempore, quo canere noverit. 12. Quod si lector secundam uxorem duxerit, aut primam quidem, sed aut viduam aut a viro separatam, aut aliquam denique cujus nuptiæ legibus, aut sanctis canonibus prohibitæ sunt, nunquam postea ad alium aliquem ecclesiasticum gradum promoveatur. 13. Quemadmodum clericum cujuscumque gradus sit non permittimus pecunia data designari; sic neque xenodochum, aut plochotrophum, aut noso comum, aut alicujus denique venerabilis loci præfectum, aut quodcunque ecclesiasticum munus suse tinentem. Quod si vero id contigerit, et qui dedit ei qui accepit pecuniam, et mediator sacerdotii, aut quavis alia administratione ipsi concredita privabitur, iis quæ data sunt venerabili loco vindicatis, cujus talis persona, aut designationem, aut curam, aut administrationern accepit. Si vero laicus sit acceptor aut sequester pecuniæ, ejus quod datum erit duplum repetetur; et restituetur venerabili loco, cujus talis persona designationem aut curam accepit. 14. Si quis clericus cujuscunque gradus, sive administrator venerabilis loci, vel ante designationem vel concreditam ipsi qualemcunque administrationem aut curam, vel postea voluerit aliquid ex propriis facultatibus conferre in ecclesiam in qua designatus est, aut locum cujus administrationem aut curam suscepit; non solum non prohibemus id fieri, sed etiam adhortamur. 45. Jubemus ut si episcopus mediantibus aliquibus ad pecuniæ pensionem designatus sit, et is qui dedit, et is qui accepit, et sequester removeantur a sacerdotio, vel a cleri honore, secundum sanctos canones. Quod autem talem ob causam datum est, ecclesiæ illi vendicetur, cujus sacerdotium mercari voluit. Si vero laicus sit, qui talem ob causam aliquid accepit, aut qui mediator in hoc negotio fuit,

pecuniae data in duplum repetitionem esse vo- πράγματι γενόμενος, τὰ δοθέντα πράγματα ἐν διπλώ lumus. ἀπαιτεῖσθαι αὐτὸν κελεύομεν. TITULUS IX. De officio episcoporum, presbyterorum, diaconorum,et in genere omnium ecclesiasticorum et monachorum. 1. Deo amantissimos episcopos nulla ratione tutores aut curatores qualiscunque personæ fieri permittimus. 2. Presbyteros, et diaconos, et hypodiaconos solo agnationis jure ad tutelam aut curatelam vocatos liturgiam suscipere permittimus. 3. Episcopum aut oeconomum, aut alium clericum cujuscunque gradus, aut monachum, conductorem exactoremve publicorum vectigalium, aut alienarum facultatum et domus curatorem, aut procuratorem in litem, ut sponsorem fieri non permittimus. 4. Amnantissimos Deo episcopos, proprias relinquere ecclesias, et in aliorum provincias abire vetamus. Si vero necessitas aliqua id exegerit, non aliter quam cum litteris beatissimi ipsorum patriarchæ aut metropolitæ aut principali mandato id faciant, ita quidem, ut nec illis episcopis, qui sub beatissimo Constantinopolitano episcopo et patriarcha sunt, liceat sine ipsius permissu aut nostro jussu in regiam urbem venire: nam si etiam hoc modo episcopus qualiscunque fuerit, excesserit, non amplius uno anno ccclesiam suam relinquat, episcopos vero qui in regiam urbem (ita ut dictum est) venerint, ex quacunque fuerint diœcesi, ante omnia abire jubemus ad beatissimum Constantinopoleos archiepiscopum et patriarcham, atque ita ad nostram venire serenitatem. Quicumque autem contra constitutionem hanc nostram excesserint, aut supra definitum anni spatium, tempus aliquod extra propriain Ecclesiam fecerint, primum quidem non subministrari sumptus ab economis ejus Ecclesia ipsis volumnus, deinde significari ipsis per litteras sacerdotum quibus parent, ut ad proprias Ecclesias redeant; et ipsi quidem episcopatu removeantur, sententia et judicio proprii archiepiscopi. Alii vero in ipsorum locum ex præsentis legis vi et potestate creentur: eadem hac lege obuiuente et in clericos cujuscunque gradus fuerint aut ministerii. Περὶ τῶν ἁρμοζόντων ἐπισκόποις, καὶ πρεσβυ τέροις, καὶ διακόνοις, καὶ ἁπλῶς πᾶσιν ἐκκλη σιαστικοῖς καὶ μοναχοῖς. α΄. Τοὺς θεοφιλεστάτους επισκόπους ἐκ μηδενός νόμου ἐπιτρόπους ἢ κουράτορας οἷου δήποτε προςώπου γίνεσθαι συγχωροῦμεν. β'. Τοὺς πρεσβυτέρους καὶ διακόνους καὶ ὑποδιακόνους τῷ δικαίῳ καὶ μόνῳ τῆς συγγενείας εἰς ἐπιτροπὴν ἢ κουρατορίαν καλουμένους τὴν λειτουργία ὑποδέχεσθαι συγχωρούμεν. γ. Ἐπίσκοπον ἡ οἰκονόμον, ἢ ἄλλον κληρικών οἷου δήποτε βαθμοῦ ἢ μοναχὸν, ἐκλήπτορα ἢ ἀπα:- τητὴν δημοσίων συντελειῶν, ἡ μισθωτήν τελῶν, ἢ ἀλλοτρίων κτήσεων κουράτορα καὶ οἴκου ἢ ἐντολέα δίκης, ἢ ἐγγυητὴν γίνεσθαι οὐ συγχωρούμεν. δ. Τοῖς θεοφιλεστάτοις ἐπισκόποις τὰς οἰκείας καταλιμπάνειν ἐκκλησίας, καὶ εἰς ἄλλων ἐπαρχίας παραγίνεσθαι ἀπαγορεύομεν· εἰ δὲ ἀνάγκη τις ἀπα: τεῖ, μὴ ἄλλως ἢ μετὰ γραμμάτων τοῦ μακαριωτά του αὐτῶν πατριάρχου ή μητροπολίτου ἢ κατὰ βασιλικὴν δηλαδὴ κέλευσιν, τοῦτο ποιείτωσαν, οὕτω μένω τοι γε, ἵνα μηδὲ ἐκείνοις τοῖς ἐπισκόποις, οἵτινες ὑπὸ τὸν μακαριώτατον ἐπίσκοπον Κωνσταντινουπί λεως καὶ πατριάρχην εἰσὶν, ἐξείη είχα επιτροπῆς αὐτοῦ ἢ ἡμετέρας κελεύσεως κατὰ τὴν βασιλίδα πόλιν ἐλθεῖν· εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον ἐπίσκοπος οἷος δήποτε ἀποδημήσει, μὴ πλέον ἑνὸς ἐνιαυτοῦ τὴν ἰδίαν καταλιμπανέτω Εκκλησίαν. Τοὺς δὲ ἐπισκόπους τους κατὰ τὴν βασιλίδα πόλιν, ὡς εἴρηται, παραγενομένους, οἵας δήποτε είεν διοικήσεως πρὸ πάντων ἀπιέναι πρὸς τὸν μακαριώτατον άρχι επίσκοπον Κωνσταντινουπόλεως καὶ πατριάρχην, καὶ οὕτως δι' αὐτοῦ πρὸς τὴν ἡμετέραν εἰσιέναι γαλη νότητα. Τοῖς δὲ παρὰ ταύτην ἡμῶν τὴν διατύπωσιν ἀποδημοῦσιν, ἢ ὑπὲρ τὸν ὁρισμὸν τοῦ ἐνιαυτοῦ χρόν νου ἔξω τῆς ἰδίας Εκκλησίας ποιοῦσιν, πρῶτον μὲν μὴ χορηγεῖσθαι παρὰ τῶν οἰκονόμων τῆς ἰδίας Εκκλησίας δαπάνας, ἔπειτα δὲ ὑπομιμνήσκεσθαι αύτ τοὺς διὰ γραμμάτων τῶν ἱερέων ὑφ᾽ οὖς τελοῦσιν, ὥστε ἐπανελθεῖν εἰς τὰς ἰδίας ἐκκλησίας, ἑαυτοὺς μὲν τῆς ἐπισκοπῆς ἐξωθεῖσθαι γνώμῃ καὶ κρίσει καὶ δοκιμασίᾳ τοῦ οἰκείου ἀρχιερέως· ἑτέρους δὲ ἀντ' αὐτῶν ἀμείνους χειροτονεῖσθαι κατὰ τὴν τοῦ παρόντος νόμου δύναμιν, τούτου αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῶν κληρικῶν κρατοῦντος οιουδήποτε βαθμοῦ εἶεν ἢ [f. 5. Episcopos et presbyteros prohibemus, ne a sancta communione quempiam excludant, non probata causa propter quam ecclesiastici canones illud fieri jubent. Si quis autem contra prædicta, a sacra communione quempiam excludat, ille quidem quoniam injuste a communione exclusus est, solutus excommunicatione a superiore sacerdote, comniunione dignus habebitur: qui vero eum excominunicare ausus fuit, omnibus modis a secerdote cui subest, excludetur a communione quanto tempore ipsi visum fuerit, ut quæ injuste fecit, juste erga se fieri οἱ] ἐν ὑπηρεσία. ε΄. Τοὺς ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους, ἀπαγο ρεύομεν, μὴ χωρίζειν τινὰς τῆς ἁγίας κοινωνίας πρὶν ἡ αἰτία δειχθείη δι' ἣν οἱ ἐκκλησιαστικοί κανό νες τοῦτο γενέσθαι κελεύουσιν. Εἰ δέ τις παρὰ ταῦτα τῆς ἁγίας κοινωνίας τινὰ χωρίσοι, ἐκεῖνος μὲν ὡς ἄδικος [[. ἀδίκως ] ἀπὸ τῆς κοινωνίας ἐχωρίσθη, λυόμενος τοῦ χωρισμοῦ ὑπὸ τοῦ μείζονος ἱερέως τῆς ἁγίας ἀξιούσθω κοινωνίας· ὁ δὲ χωρίσαι τολμήσας, πᾶσι τρόποις ὑπὸ τοῦ μείζονος ἱερέως τῆς ἁγίας ἀξιούσθω κοινωνίας, ἐφ' ὅσον χρόνον ἐκεῖνος συνίδοι ἵνα ὅπερ ἀδίκως ἐποίησεν, δικαίως ὑπομείνῃ. Θεσπίζομεν καὶ

torio collocati contra voluntatem proprii episcopi aut metropolitæ in aliud territorium venientes, aut in Ecclesiam allegantur, aut suffragia accipiant. Namque propter, hæc non observata multæ Ecclesiæ confusionibus et erroribus impletæ sunt. Si quis vero deprehensus fuerit hanc constitutionem violasse, siquidem proprium territorium relinquens, in aliam tantum Ecclesiam allectus fuerit, nullum adhuc gradum suffragiis adeptus, ad proprium episcopum redire debebit, expulsus et Ecclesia in quam iuitio allectus fuerat. Si vero et suffragium aliquod accepit, hunc per triennium a liturgia vacare, et in reliquum pro judicio episcopi sui ipsius veniam exspectare jubemus. τοὺς κληρικούς τοὺς ὑφ' ἑτέρᾳ ἐνορίᾳ τεταγμένους, patiatur. Jubemus etiam, ne clerici sub alio terri μηδαμῶς παρά γνώμην τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου ἢ μητροπολίτου εἰς ἑτέραν ἐνορίαν μεταπίπτοντας, ἢ ἐν Εκκλησίᾳ καταλέγεσθαι, ἢ χειροτονίαν ἀναδέχεσθαι. Ἐκ γὰρ τοῦ μὴ τὰ τοιαῦτα παραφυλάττεσθαι, πολλῆς ἀταξίας καὶ πλάνης πολλαὶ τῶν Ἐκκλησιῶν ἐπληρώθησαν. Εἰ δέ τις φωραθείη τὴν παροῦσαν διάταξιν ἀθετῶν, εἰ μὲν τὴν οἰκείαν ἐνορίαν ἀπολιπὼν ἐν ἑτές ρα μόνον καταλεγῇ ᾿Εκκλησίᾳ μηδένα βαθμόν χειροτονίας προσλαβών, ἐπαναστρέφεσθαι τοῦτον εἰς τὸν οἰκεῖον ἐπίσκοπον, τῆς ὑπερορίου Ἐκκλησίας ἐν ᾗ καὶ ἀπ' ἀρχῆς κατελέγη ελαυνόμενον· εἰ δὲ καὶ χει ροτονίαν προσείληφε, τοῦτον ἐπὶ τριετίας τῆς λει τουργίας ἀργοῦντα μένειν, τὸ λοιπὸν ἐπὶ τῇ κρίσει τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου τὴν αὐτοῦ συγγνώμην κατα λιμπάνεσθαι. ς'. Οτα πράγματα ἔσχεν ὁ ἐπίσκοπος πρὸ τῆς ἐπισκοπῆς, δωρεῖται καὶ ἐκποιεῖται ὡς θέλει, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ διατίθεται εἰς αὐτά. "Οσα δὲ ἐκτήσατο μετὰ τὴν ἐπισκοπὴν, τῇ Ἐκκλησίᾳ αὐτοῦ διαφέρει, καὶ οὐδὲ διατίθεται εἰς αὐτὰ, εἰ μὲν ἄρα ἀπὸ γονέων ἢ θείων ἢ ἀδελφῶν αὐτοῦ εἰς αὐτὸν περιῆλθον. ζ'. Τοὺς πρεσβυτέρους καὶ διακόνους καὶ ἀναγνώσ στας, καὶ ψάλτας οὓς πάντας κληρικούς καλοῦμεν, πράγματα οἵῳ δήποτε τρόπῳ εἰς τὴν αὐτῶν δεσπου τείαν περιελθόντα, ἔχειν ὑπὸ τὴν ἰδίαν ἐξουσίαν προστάττομεν καθ᾽ ὁμοιότητα τῶν ἰδιοκτήτων πεκου λίων, καὶ δωρεῖσθαι κατὰ τοὺς νόμους καὶ ἐπ' αὐτοῖς διατίθεσθαι, κἂν ὑπὸ τὴν τῶν γονέων εἰσὶν ἐξουσίαν, οὕτω μέντοι, ὥστε τοὺς τούτων παῖδας, ἢ τούτων μὴ ὑπόντων, τοὺς γονεῖς αὐτῶν, τὸ νόμιμον μέρος κομίζεσθαι. η΄. Ο μέλλων εἰσιέναι ἐν μοναστηρίῳ, διατιθέσθω τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν πρὸ τῆς εἰσόδου αὐτοῦ, ἐπεὶ προσκυ μονται τῷ μοναστηρίῳ πάντα τὰ αὐτοῦ, κἂν μὴ ῥητῶς φήσειεν εἰσάγειν αὐτὰ, καὶ οὐκ ἔτι ἔσται κατ' οὐδένα τρόπον κύριος αὐτῶν.. θ'. Ὁ ἐπὶ παισὶ μονάσας, δύναται καὶ μετὰ τὸ μονάσαι, διελεῖν τὴν οὐσίαν αὐτοῦ τοῖς ἰδίοις παισί, φυλάττων ἑαυτῷ ἐν μέρος, ὁ καὶ τῷ μοναστηρίῳ ἁρμόζει· ἐὰν δὲ ἀδιάθετος τελευτήσῃ, τότε οἱ μὲν παῖδες αὐτοῦ λήψονται τὸ ἐξ ἀδιαθέτου, τοῦτ' ἔστι τὸ Φαλκίδιον, καὶ τὸ λοιπὸν δίδοται τῷ μοναστη ρία. ι'. Ἐὰν μοναχὸς καταλείψῃ τὸ ἴδιον μοναστήριον καὶ εἰς ἄλλο ἔλθῃ, εἴ τινα πράγματα ἐν τῷ καιρῷ καθ᾽ ἂν τὸ μοναστήριον καταλέλοιπεν ἔχειν φανείη, τῷ πρώτῳ τῷ μοναστηρίῳ ἐν ᾧ ἐξαρχῆς εἰσῆλθε, ταῦτα διαφέρειν κελεύομεν. ια΄. Τοῖς εὐλαβεστάτοις πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις, εἰ εὑρεθῆ ἐν [/. εὑρεθεῖεν] ὑπέρ χρηματικῆς αἰτίας ψευδομαρτυρήσαντες, μή μέντοι γε ὅρκῳ τὸ ψεῦδος βεβαιωσάμενοι, τούτους ἀρκέσει ἀντὶ βασάνων, ἐπὶ τρεῖς ἐνιαυτούς χωρίζεσθαι τῆς θείας ὑπο τρεσίας, καὶ μοναστηρίοις παραδίδοσθαι· εἰ δὲ καὶ τοὺς ψεύδη [Γ. τῷ ψεύδει] τὸν ὅρκον προσέθεσαν, ὁ κανὼν αὐτοὺς προεξέκοψε τῆς ἱεροσύνης· ἀλλ' οὕτω μὲν χρηματικῆς δίκης προκειμένης. Ὑπὲρ δὲ ἐγκλη 6. Quacunque quidem bona episcopus habuit ante episcopatum, ea et donare, et alienare, et de iis dise ponere, prout velit potest. Quacunque autem acquisivit post episcopatum, ea in Ecclesiam confert, neque disponere potest, siquidem a parentibus aut patris aut fratribus ipsius ad ipsum devoluta sunt. 7. Presbyteros, et diaconos, et lectores, et psaltas, quos omnes clericos vocamus, bọno quæ quaJicunque modo ad ipsorum dominium pervenerunt, habere ipsos in propria potestate decernimus ad similitudinem privatorum peculiorum, eaque donare secundum leges, et de iis disponere, quamvis in parentum potestate sint, possint: ita quidem ut ipsorum liberi, aut illis non exstantibus, parentes illorum legitimam partem auferant. 8. Monasterium intraturus, de omnibus rebus suis ante introitum disponat, quia monasterio dedicatus omnia sua, tametsi id verbis non expressum fuerit, secum infert, neque amplius ulla ratione exsistit dominus illorum. 9. Monachus factus, qui liberos habet, polest etiam postquam factus est, facultates suas dividero filiis suis, reservans sibi unam partem, quæ et monasterio competit. Si vero intestatus decesserit, tune quidem liberi ejus ab intestato capient nimirum Falcidiam, et reliquum dabitur monasterio. 10. Si monachus relicto proprio monasterio in aliud se contulerit, si quæ bona illo tempore, quo monasterium reliquerit, habuisse compertus fuerit, ea monasterio, in quo initio fuit tradi jube mus. 11. Religiosissimis presbyterorum et diaconorum, siquidem inventi fuerint in pecuniaria cauisa falsum testimonium dixisse, mendacium tanıen jurejurando non confirmantes, pro pena sulliciel, in triennium divino ministerio prohiberi, et in monasterium includi: quod si mendacio jurejurandum adjunxerint, canon ipsos sacerdotio privat, idque si proposita causa pecuniaria fuerit, obtinebit. Si vero in criminalibus causis falsum testimonium

dixerint, manifestum est eos, uti divinis canonibus ματικῶν αἰτιῶν εἰ ψευδομαρτυρίαν είποιεν έγγρα definitum est, omuino a clero excludi. 12. Gentiles, Judæi, et hæretici, neque militare, neque ullum in republica munus obire possunt; sed extrema infamia afficiuntur. 13. In clerum allecli, et monachico habita assumpto, si postea ordinem suum deserverint, et se in laicos reformaverint; neque militare, neque publicum obire possunt, sed simili cum prædictis contumelia afficiuntur. 14. Qui solitariam et monasticam vitam elegerunt, neque tutelam gerunt, neque causas aliorum agunt, ne quidem si necessarii fuerint, neque nisi propriam causam eamque unicam agere possunt, idque consensu ejus cui subsunt. 15. Monasteria et ecclesiæ ac præterea metropoles et episcopatus, non subjacent aut privatæ servituti aut publicæ sunt enim ex omnibus selecti Deo, quemadmodum Levitica tribus juxta legem mosaicam ab omni ministerio exempta erat. Si quæ vero inevitabilis et publice conducens necessitas 'coegerit, quæ et hos propriæ salutis causa ad ministerium aliquod vocet; per ejus loci episcopos, et non per laicos omnino hoc ministerium subire cogenlur. 16. Quod si quis dum divina mysteria aliaque sacra ministeria celebrantur, sanctain intrans ecclesiam vel episcopis vel clericis aliisque ministrės ecclesiae aliquid inferat injurise, jubemus ipsum tor. mentis subjici et in exsilium mitti: si vero et ipsa divina mysteria cultumque turbaverit, vel celebrare prohibuerit, capite puniatur. Idem est et in litaniis, in quibus episcopi aut clerici inveniuntur: nam si injuriam lautum fecerit, verberatus exsilio tradatur: si vero eas concusserit, capite plectatur. ψάμενοι, δῆλον ὅτι, ὡς τοῖς θείοις ὥρισται κανόσι, τοῦ κλήρου ἀπογυμνοῦνται. ιβ'. Έλληνες, καὶ Ἰουδαῖοι, καὶ αἱρετικο!, οὔτε στρατεύονται, οὔτε πολιτεύονται, ἀλλ' ἐσχάτως ἀτιμοῦνται. ιγ'. Οἱ τῷ κλήρῳ κατειλεγμένοι, καὶ τῷ μοναχικῷ σχήματι τελειωθέντες, εἶτα τὴν οἰκείαν τάξιν λο πόντες, καὶ εἰς λαϊκούς μετασχηματισθέντες, ούτε στρατεύονται οὔτε πολιτεύονται, ἀλλὰ τοῖς προειρη μένοις ὁμοίως ἀτιμοῦνται. ιδ. Οἱ τὸν μονήρη βίον ἐπανῃρημένοι, οὔτε ἐπιο τροπεύουσιν, οὔτε δίκας ἑτέρων λέγουσιν, οὐδ' ἂν συγγενεῖς εἶεν, οἱ τὰς δίκας ἔχοντες, πλὴν ὑπὲρ τῆς ἰδίας καὶ μόνον μονῆς, καὶ τότε συνέσει τοῦ ἡγου μένου. ιε'. Τὰ μοναστήρια καὶ αἱ ἐκκλησίαι καὶ πρὸς τούτων αἱ μητροπόλεις καὶ ἐπισκοπαὶ, οὐχ ὑπόκεινται οὔτε ιδιωτικῇ ἀγγαρεία, ήτοι δουλείᾳ, οὔτε δημοσίᾳ" ἀφαίρημα γάρ εἰσιν ἐκ πάντων οὗτοι τῷ Θεῷ, καθάπερ ἡ Λευΐτις φυλὴ κατὰ τὸν Μωσαϊκὸν νόμον, πάσης ἀτελὴς ἦν λειτουργίας. Εἰ δέ τις ἀπαραίτητος καὶ κοινωφελὴς χρεία κατεπείγῃ, καὶ τούτους διὰ τὴν οἰκείαν σωτηρίαν πρὸς λειτουργίαν τινὰ καλοῦσα, διὰ τῶν κατὰ τὸν τόπον ἐπισκόπων, ἀλλ' οὐ διὰ λαϊκῶν ὅλως τὴν τοιαύτην δουλείαν τελέσουσιν. ις'. Εἴ τις τῶν θείων μυστηρίων, ἢ τῶν ἄλλων ἁγίων λειτουργιῶν ἐπιτελουμένων, ἐν ἁγίᾳ εἰσελθὼν ἐκκλησίᾳ, ἢ τῷ ἐπισκόπῳ ἢ τοῖς κληρικοῖς, ἢ τοῖς ἄλλοις ὑπηρέταις τῆς ἐκκλησίας ὑδρεώς τι ἐπάγοι, κελεύομεν τοῦτον βασάνους ὑπομεῖναι, καὶ εἰς ἐξορίαν πεμφθῆναι. Εἰ δὲ καὶ αὐτὰ τὰ θεῖα μυστήρια καὶ τὰς θείας λειτουργίας ταράξοι, ἢ ἐπιτελεῖσθαι κωλύσοι, κεφαλικῶς τιμωρείσθω· τούτου αὐτοῦ καὶ ἐπὶ ταῖς λιταῖς, ἐν οἷς ἐπίσκοποι ἢ κληρικοὶ εὑρί σκονται, φυλαττομένου· ἵνα εἰ μὲν ὕβριν τις μόνον ποιήσει, βασάνοις καὶ ἐξορίᾳ παραδοθῇ· εἰ δὲ καὶ τὸν λίτον [[. λιτήν] διασκεδάσει κεφαλικόν κίνδυνον ὑπομείνῃ. 17. Omnibus laicis interdicimus litanias facere sine sanctissimis episcopis, et religiosissimis clericis. Qualis enim est litania, in qua sacerdotes non inveniuntur, neque consuetas preces faciunt. Sed et venerandas cruces, cum quibus in litaniis egrediuntur non alibi quam in venerabilibus locis deponi volumus, et si quando necessitas exegerit, ut litaniæ perficiantur, tunc solum illas venerabiles cruces capere eos qui solent illas ferre, et cum episcopo ac clericis litanias perficere jubemus. 19. (Economos, xenodochos, nosocomos, et ptchotrophos aliosque venerabilium locorum administratores, aliosque omnes clericos, jubemus de administrationibus ipsis creditis, apud proprium episcopum cui subjacent, respondere, rationesque administrationis suæ ex animi sui sententia conficere, prout exiguntur, ιζ'. Πᾶσι τοῖς λαϊκοῖς ἀπαγορεύομεν, λιτάς ποιεῖν, δίχα τῶν ὁσιωτάτων ἐπισκόπων καὶ τῶν ὑπ' αὐτοὺς εὐλαβεστάτων κληρικῶν. Ποία γάρ ἐστι λιτὴ ἐν ᾗ ἱερεῖς οὐχ εὑρίσκονται, καὶ τὰς συνήθεις οὐ τελοῦσιν εὐχὰς, ἀλλὰ καὶ τοὺς τιμίους σταυρούς μεθ' ὧν ἐν ταῖς λιταῖς ἐξέρχονται, μὴ ἀλλαχόσε πλὴν εἰ μὴ εἰ αγέσι τόποις ἀποτίθεσθαι, καὶ εἴποτε χρεία καλέσει λιτὰς ἐπιτελεῖσθαι, τότε μόνον τοὺς αὐτοὺς τιμίους σταυρούς λαμβάνειν τοὺς ειωθότας φέρειν αὐτοὺς, και μετὰ τοῦ ἐπισκόπου καὶ τῶν κληρικῶν τὰς λιτάς ἐπιτελεῖσθαι. ιη'. Τοὺς οἰκονόμους, καὶ ξενοδόχους, καὶ νοσοκό μους καὶ πτωχοτρόφους, καὶ τοὺς τῶν ἄλλων εὐαγῶν οἴκων διοικητὰς, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας κληρικούς, κελεύομεν ὑπὲρ τῶν ἐμπιστευθεισῶν αὐτοῖς διοική - σεων, παρὰ τῷ ἰδίῳ ἐπισκόπῳ ᾧ ὑπόκεινται, ἀπι κρίνεσθαι, καὶ τοὺς λογισμοὺς τῆς καρδίας [γ. οιο κείας] διοικήσεως πληροῦσθαι καὶ εἰσπράττε σθαι.

ΤΙΤΛΟΣ Ι. Περὶ τάξεως καὶ κριτηρίων. α΄. Θεσπίζομεν κατὰ τάξιν τὰ κριτήρια γνωρίζε σθαι καὶ διὰ τάξεως συνίστασθαι. Ωσπερ γὰρ οὐδέν ἐστιν ἄλλο ἐν αἰσθητοῖς καὶ ἐγκοσμίοις ἄνευ ποσότη τος καὶ ποιότητος, οὕτως οὐδὲ κριτήριόν ἐστιν ἄνευ τούτων τῶν δύο γενῶν. Τῇ γὰρ ποσότητι ή τάξις τῶν προσώπων· ἡ δὲ ποιότης τὴν ἄλλην τοῦ δικαίου έμε φανίζει δύναμιν. "Οταν δὲ τάξις καὶ δικαιοσύνη ήρω μοσται καὶ ἐξ ἀμφοῖν περαιωθῇ ἡ ἀλήθεια, δικαίως λέγεται τὸ δίκαιον ἀποδοθῆναι. "Οταν δὲ χωρὶς τάξεως κἂν τῆς ἀληθείας ἐπιτύχῃ, οὐ δικαίως τὸ δίκαιον λέγεται ἀποδοθῆναι. β. Πᾶν κριτήριον συνίσταται ἔκ τε προκαθεζο μένων καὶ συγκαθεζομένων, καὶ ἐκ τῶν προϊσταμένων, καὶ τῶν δικαζομένων, ἢ δι᾽ ἑαυτῶν ἢ δι᾽ ἐντολέων, οἷς ὁ νόμος δίδωσι τὴν ἐξουσίαν. γ΄. Διαφοραὶ δὲ τῶν κριτηρίων δύο· τὸ μὲν γὰρ διὰ μένων τῶν νόμων πρόεισι, τὸ δὲ διὰ κανόνων· · ἔστι δὲ καὶ τρίτη διαφορά, τὸ ἐξ ἀμφοῖν, ἔκ τε τοῦ νόμου καὶ τοῦ κανόνος, φημί, συνιστῶτα και διορί ζουσα. δ. Ἐκκλητός ἐστιν ἔγκλησί; τινος τῶν κριθέντων, κατά τινος κρίνοντος ὡς μὴ καλῶς κριθέντος, καὶ πᾶσα μὲν ἐκκλητος, καὶ ἔγκλησις, οὐ πᾶσα δὲ ἔγκλησις καὶ ἔκκλητος. Διαιρεῖται γὰρ τὸ τῆς ἐγκλήσεως ὄνομα, εἰς τε τὴν λεγομένην Εκκλητον, καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν ἔχουσαν ἔγκλησιν. ε'. Τὸ αὐτοκρατορικὸν καὶ βασιλικόν κριτήριον ἐκκλήτῳ οὐχ ὑπόκειται, οὐδὲ ἀναψηλαφᾶται ὑπὸ ἑτέρου ἀλλ' ὑφ' ἑαυτοῦ ἀεὶ ἐπανακρίνεται, καθὰ καὶ ὁ θεόπτης Μωϋσῆς τὸ ἐπανακρίνειν τὰς κρίσεις εἰς νόμον ἔθετο. 5. Τὸ τοῦ πατριάρχου κριτήριον ἐκκλήτῳ οὐχ ὑπόκειται, οὐδὲ ἀναψηλαφᾶται ὑφ' ἑτέρου ὡς ἀρχὴ καὶ αὐτὸ τῶν ἐκκλησιαστικῶν κριτηρίων. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ πάντα τὰ ἐκκλησιαστικὰ κριτήρια καὶ εἰς αὐτὸ ἀναλύει καὶ ἀναστρέφεται· αὐτὸ δὲ οὔτε ἔκ τινος, οὔτε πρὸς ἕτερον· τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀρχῇ, ἐπανακρίνεται δὲ πνευματικῶς καὶ αὐτὸ ὑφ᾽ ἑαυτοῦ. ζ'. Ἡ τοῦ ἐπάρχου ψῆφος ἐκκλήτῳ οὐχ ὑπόκει ται, πλὴν ὑπὸ μόνου τοῦ βασιλέως. η'. Ἡ τοῦ κοιαίστωρος ψῆφος, ἐκκλήτῳ οὐχ ὑπό κειται, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ὑπὸ τοῦ βασιλέως μόνου σκοπεῖται· εἰ γὰρ καὶ τῇ τάξει πρότερον τὸ τοῦ ἐπάρχου κριτήριον, ἀλλ' οὐδὲν ἄτοπον τὰ ἐκ μιᾶς ἀρχῆς προερχόμενα, τάξει μὲν ἀλλήλων προέχειν, μὴ δεῖσθαι δὲ ἕτερον ἑτέρου πρὸς διόρθωσιν. θ'. Τὰ γὰρ ἀρχοντικά κριτήρια εκκλήτῳ ὑπόκειται, καὶ ἀναψηλαφᾶται υπό τε τοῦ βασιλέως, ὑπό τε τοῦ πατριάρχου, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τοῦ ἐπάρχου καὶ τοῦ κοια!- στωρος· ὅσον γὰρ πίῤῥω ἀφίστανται τῆς ἀρχῆς, τοσοῦτον πλείονος καὶ τῆς βοηθείας, καὶ πλειόνων τῶν διορθουμένων καὶ ἀναψηλαφώντων δέονται. ι'. Θεσπίζομεν τοὺς περιφανεστάτους ἡμῶν πατρικίους, καὶ δὴ καὶ τοὺς μεγαλοπρεπείς πρωτοσπαθαρίους, δι' ἐντολέως τὰς χρηματικὰς ἀγωνίζεσθαι PATROL. GR. CXIII. TITULUS X. De judiciorum ordine, et judiciis. 1. Decernimus ut ordine judicia procedant et constituantur: namque ut in rebus sensibilibus uihil sine quantitate et qualitate creatum est, sic neque judicium sine duobus his consistit; quantitati enim tribuitur ordo personarum; qualitas vero justitiæ potentiam ostendit. Quotiescunque autem justitia cum ordine conjuncta est, et ex utrisque veritas definitur, merito juste jus redditum dicetur: si vero sine ordine processerit, tametsi a veritate non aberraverit, non dicetur juste jus redditum. 2. Omne judicium constat ex prasidibus, assess0ribus, circumstantibus et litigantibus, vel per se per procuratores quibus facultas jure tributa vel est. 3. Judiciorum differentiæ duæ sunt: quoddam enim solis legibus regitur, quoddam canonibus: est et tertium genus quod ex utrisque et legibus el canonibus constituitur. 4. Appellatio est provocatio alius de quo judicium latum est contra aliquem judicum, tanquam non bene judicaverit. Et omnis quidem appellatio est provocatio, non omnis vero provocatio est appellatio. Dividitur enim provocationis vocabulum et in illam quæ dicitur appellatio, et in magistratum habentem provocationem. 5. (L. 1. § 1. f. a. quib. app. non licet.) Imperialis et principalis sententia appellationi non subjacet, neque ab alio retractatur nisi a se ipso: quemadmodum et sacer Moses, retractandi julicia potestatem ad legem, retulit. 6. Patriarchae sententia appellationi non subjacet, neque retractatur ab alio, utpote Ecclesiastici judicii princeps: ex ipsa enim omnia ecclesiastica judicia, et in ipsam resolvuntur et revertuntur: ipsa vero neque ab aliquo, neque ad aliquem refertur, ipsa est enim princeps; retractatur verɔ spiritualiter ipsa a se ipsa. 7. (L. un. ff. de off. præſ. præt. et l. vin. C. de episc. andientia.) præfecti prætorio sententia non appellatur, nisi ad solum principem. 8. Questoris sententia appellationi non subjacel. sed et ipsa a solo imperatore examinatur: tametsi enim ordine prior præfecti sententia, nihil tamen absurdi fuerit, ea quæ ab uno principio proficiscuntur, ordine quidem alterum ab altero procedi, non indigere autem alterum alterius correctione. 9. Præsidales sententiæ appellationi subjacent, retractanturque et a principe, et a patriarcha, sed et a præfecto et quæstore: quanto enim longius absunt a principe, tanto majore auxilio et plurium correctione retractioneque indigent. 10. Decernimus et clarissimus nostros patricios, et magnificos protospatharios, per procuratorem pecuniarias quidem causas agere posse, non autem

criminales, sive ipsi aliis sive alii ipsis controver- δίκας, ἀλλ' οὐχὶ τὰς ἐγκληματικές, εἴτε κατ' αὐτῶν, siam movere velint. Atque illud etiam defipimus, non solum ne cum judicantibus præsidibus sedere ipsis liceat, quando ipsorum causa examinatur, sed ne quidem astare: utrinque enim periculosa res est, ab altera quidem parte sublimitas dignitatis contumelia afficitur, ab altera autem parte judicium parum decora inæqualitate contaminabitur: vel astante illa cujus causa agitur, vel in consessu judicum sedente, ut potior esse videatur. Post magnificentissimos autem protospatharios, licentia sit omnibus vel per se ipsos, vel per procuratores causam suam agere. 11. Neminem in ecclesiastico aliquo gradu constitutum, vel episcopum, vel presbyterum, vel diaconum, vel quemvis alium ex catalogo sacerdotali volentem vel invitum, sæcularibus judiciis sisti sustinemus. Si enim quis aliquem ecclesiasticorum invitum ad sæculare judicium trabat, a nostra serenitate competentem sustinebit coercitionem. Si vero aliquis sacerdotum sæculari judicio se stiterit, aut etiam prior ipse sententiam illic latam ecclesiastico auditorio prætulerit; tametsi sibi jus inde reddi putet, a sacris canonibus condemnatur: ubi enim dignus esset consequi quæ desiderat, qui ab initio controversiæ a divinis decretis contumelia dignus judicatus sit. 12. Amantissimos Deo episcopos nemo præsidum cogat ad judicium venire, ut testimonium dicant: sed judex mittat ad ipsos aliquos ex personis qui În ipsius ministerio sunt, ut, prout sacerdotes decet, coram Deo dicant quæ noverunt. 13. Amantissimos Deo episcopos in uulla pecuniaria causa ad civilem præsidem aut militarem invitos venire principali jussione concedimus. Sed præsidem qui id vel scripto vel sine scripto mandare ausus fuerit post cinguli aut dignitatis utique privationem viginti auri multari jubemus, darique eas Ecclesiæ, cujus episcopus ad ipsum venire coactus fuit. 14. Accusationem sacerdotis nemo laicorum præsidum instituat, nisi majestatis crimen accusatio η contineat. TITULUS XI. De contrahendis et dirimendis sponsalibus, deque pupillis sponsalia contrahentibus, ac leinde pœnitentibus. 1. Sponsalia Christianorum contrabuntur ab iis qui primæ sunt ætatis, post annum septimum, et deinceps; tam contrahentium voluntate, quam parentum et propinquorum consensu: siquidem legitime contraxerint, nec sint ex earum personarum numero, quæ prohibitæ sunt: hoc est, contrahuntur per arrhas, sive per hypobola sive per scripluras. παρ' ἑτέρων ἄγονται, εἴτε καὶ καθ' ἑτέρων αὐτοὶ κινεῖν βούλονται, καὶ τοῦτο δὲ αὐτοῖς ἀφορίζομεν, τὸ μήτε συγκαθῆσθαι τοῖς δικάζουσιν ἄρχουσιν, ἡνίκα ἡ αὐτῶν ἐξετάζεται δίκη, ἀλλὰ μηδὲ παρεστάναι πάλιν· ἑκατέρωθεν γὰρ τὸ πρᾶγμά ἐστιν ἐπισφαλές. Διὰ μὲν γὰρ θατέρου, τὸ ὑψηλὸν ἀξίωμα ἐνυβρίζεται, διὰ δὲ τοῦ ἑτέρου, τὸ δικαστήριον εἰς ἀσχημοσύνην ανισότητος περιίσταται, τοῦ μὲν τῶν δικαζομένων παρεστῶτος, τοῦ δὲ τῇ τῶν κριτῶν συνεδρίᾳ τὸ πλέον ἔχειν ἐνδεικνυμένου, μετὰ δὲ τοὺς μεγαλοπρεπεστά τους πρωτοσπαθαρίους, ἅπασιν ἄδεια ἔστω βουλομένοις καὶ δι᾿ ἑαυτῶν δικάζεσθαι, καὶ ἐντολέας προ. βάλλεσθαι. ια'. Οὐδένα τῶν ἐκκλησιαστικῶν βαθμῶν, ἢ ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, ἢ ἁπλῶς τινα τοῦ και ταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ, ἄκοντα ἢ ἑκόντα κριτηρίους κοσμικοῖς παρίστασθαι ἀνεχόμεθα. Εἰ γὰρ ἄκοντά τις ἄγοι τιγὰ τῶν ἐκκλησιαστικῶν πρὸς κριτήριον κοσμικόν, παρὰ τῆς ἡμετέρας γαληνότητος την πρέπουσαν ὑποστήσεται παίδευσιν· εἰ δὲ ἑκὼν ὁ ἱερα τικὸς τῷ κοσμικῷ κριτηρίῳ παραστῇ, ἢ καὶ πρῶτος τὴν ἐκεῖθεν κρίσιν τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἀκροατηρίου προτιμήσαιτο, οὗτος κἂν ἐκεῖθεν νομίσῃ τὸ δίκαιον λαβεῖν, ὑπὸ τῶν ἱερῶν κανόνων καταδικάζεται· ποῦ γὰρ ἄξιος τυχεῖν ὧν ζητεῖ, ὁ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀγῶν νος ἀπὸ τῆς τῶν θείων θεσμών καταβαλλόμενος ὕβρεως. ιβ. Τοὺς θεοφιλεστάτους, οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων ἀναγκάσει εἰς δικαστήριον παραγενέσθαι, δοῦναι μαρτυρίαν, ἀλλ' ὁ δικαστής πεμπέτω πρὸς αὐτοὺς τινὰς ἐκ τῶν προσώπων τῶν ὑπηρετουμένων αὐτῷ, ἵνα κατὰ τὸ πρέπον ἱερεῦσιν ἐνώπιον Θεοῦ εἴπωσιν & γινώσκουσιν. ιγ. Τοὺς θεοφιλεστάτους ἐπισκόπους ὑπὲρ οὐδε - μιας χρηματικῆς αἰτίας πρὸς ἄρχοντα πολιτικὸν ἢ στρατιωτικὸν ἄκοντα παραγενέσθαι ἢ παρίστασθαι δίχα βασιλικῆς κελεύσεως συγχωροῦμεν· ἀλλὰ τὸν ἄρχοντα τὸν εἴτε ἐγγράφως εἴτε ἀγράφω; τοῦτο προςτάξαι τολμήσαντα μετὰ τὴν τῆς ζώνης ήτοι τοῦ ἀξιώματος τὴν ἀφαίρεσιν εἴκοσι χρυσίου λιτρῶν ποινὴν καταβάλλειν κελεύομεν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἧς ὁ ἐπίσκοπος, ἀχθῆναι ἡ παραστῆναι προστετάχθη. ιδ'. Κατηγορίαν ἱερέως οὐδεὶς τῶν ἐν τῷ λαϊκῷ κατειλεγμένων ἀρχόντων οὐδεμίαν δικάζειν πλὴν εἰ καθοσιώσεως ἔγκλημα ή κατηγορίαν περιέχει. ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ'. Περὶ συστάσεως μνηστείας, καὶ λύσεως αὐτῆς, καὶ περὶ ὀρφανῶν μνηστευομένων, καὶ μεταμελουμένων. α΄. Συνίσταται μνηστεία Χριστιανῶν ἐπὶ τοῖς εν πρώτῃ ἡλικίᾳ ἀπὸ ἑπταετούς χρόνου, καὶ εἰς τὸν ἑξῆς, ἔκ τε τῆς τῶν μνηστευομένων ἀρεσκείας, καὶ τῆς ἐκ γονέων καὶ συγγενῶν αὐτῶν συναινέσεως, ἐὰν οἱ συναλλάσσοντες νομίμως συναλλάσσωσι, καὶ μὴ ὦσιν ἐκ τῶν κεκωλυμένων, τουτέστι, δι' ἀῤῥαβώνων, ήγουν ὑποβόλων, ἢ δι᾽ ἐγγράφων. id est, incrementa dotis, ante nuptias promissa.

β'. Εἰ δὲ δόξῃ τὸν διδόντα τὸν ἀβλαβῶνα διαστρέψαι, καὶ μὴ συναλλάξαι, ἀπόλλειν αὐτὸν τὸν ἀρρα βῶνα. γ΄. Εἰ δὲ τὸ μέρος της κόρης θελήσῃ διαστρέψαι, καὶ μὴ συναλλάξαι, παρεχέτω διπλοῦν τὸν ἀῤῥα βώνα, τουτέστιν αὐτὸν τὸν ἀῤῥαβῶνα, καὶ ἄλλο τοσοῦτον. δ'. Εἰ δὲ ἐγγράφως στιχήσει τις, καὶ δόξει διαστρέ ψαι, κατὰ τὸ ἔγγραφον αὐτοῦ ἀπολογήσεται τῇ κόρη. ε'. Εἰ δὲ τὸ μέρος τῆς κόρης χωρίς αιτίας νόμῳ γνωριζομένης δοκιμάζει διαστρέψαι, τὸ αὐτὸ μέτρον, ὅπερ ἐγγράφως ἐκεῖνος ὁμολόγησε, παρεχέτω τῷ μνηστευσαμένῳ, μετὰ καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ γενομένης ὁμολογίας, καὶ ἀπαλλασσέτω. ς'. Εἰ δέ τις ὁρμάσηται κόρην, καὶ ἴσως διὰ μέσος, ἢ τρόπον τὸν οιονδήποτε, ὑπερτίθεται ποιῆσαι τὸν γάμον, ἕως δύο ἐτῶν ὑποκεῖσθαι τὴν κόρην ἐκδέχε σθαι αὐτὸν, καὶ μετὰ τοῦτο ἵνα διαμαρτύρηται αὐτῷ τὸ μέρος τῆς κόρης, ποιῆσαι τὸν γάμον. Καὶ εἰ μὲν καταδέξεται· ἐπείτοιγε ἄδειαν ἔχειν τὴν κόρην ζευ χθῆναι ᾧτινι βούλεται, ἐγκρατοῦσαν καὶ ἅπερ ἔλαβεν ἐκ τοῦ μνηστευθέντος αὐτῇ. ζ'. Εἰ δὲ εἰσὶ παῖδες μὴ ἔχοντες γονεῖς, εἴτε παλικάριον, είτε κοράσιον, καὶ ἐξ ὑποβολῆς τινων ἐποίη σαν μνηστείαν, καὶ ὕστερον μετενόησαν, ἕως τοῦ πεντεκαιδεκάτου χρόνου ἄδειαν ἔχειν ἀναλῦσαι τὸ συνάλλαγμα ἀζημίως, ὡς ὀρφανῶν αὐτῶν ὄντων, καὶ μὴ γινωσκόντων τὰ συμφέροντα αὐτοῖ;. ΕΙ δὲ εἰς ἡλικίαν ἔλθωσιν, ὡς φρόνησιν ἔχοντες, εἴ c τι ποιήσωσιν, οὐκ ἔχουσιν ἄδειαν τοῦ λοιποῦ διαστρέ· ψαι. Περὶ γάμων ἐπιτετραμμένων καὶ κεκωλυμένων, πρώτου καὶ δευτέρου, ἐγγράφου καὶ ἀγράφου. α'. Συνίσταται γάμος Χριστιανῶν εἴτε ἐγγράφως, εἴτε ἀγράφως, μεταξὺ ἀνδρὸς καὶ γυναικός, τοῦ εἶναι τὴν ἡλικίαν πρὸς συνάφεια, ἡρμοσμένην, τοῦ μὲν ἀνδρὸς, ἀπὸ πεντεκαιδεκαετούς χρόνου· τῆς δὲ γυναικός, ἀπὸ τρισκαιδεκαετούς χρόνου, ἀμφοτέρων θελόντων, καὶ τῆς τῶν γονέων συναινέσεως προηγουμένης. β΄. Κεκώλυνται δὲ, ὅσοι ἐκ τοῦ ἁγίου καὶ σωτηριώδους βαπτίσματος ἀλλήλοις προσηνώθησαν· τουτἐστιν, ἀνάδοχος ἐκ τῆς τοιαύτης θυγατρός, καὶ τῆς ταύτης μητρός. Ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ αὐτοῦ υἱὸς, ἐκ τῆς τοιαύτης μητρός. Καὶ ὅσοι ἐξ αἵματος συγγενεῖς [αί. συγγενεία;] ἀλλήλοις γνωρίζονται, τουτέστι γου νεῖς πρὸς τέκνα, ἀδελφοὶ πρὸς ἀδελφὰς, καὶ τὰ τού των τέκνα, οἱ λεγόμενοι ἐξάδελφοι, καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν τικτόμενοι παίδες καὶ μόνον. Καὶ ὅσοι ἐξ ἐπιγαμίας γνωριζόμενοι συγγενείς, πατρὸς εἰς προγόνην, πενθερὸς πρὸς νύμφην, πρόγονος εἰς μητρυιάν, ἀδελφὸς πρὸς νύμφην, ήγουν γυναίκα ἀδελφοῦ. Ομοίως πατὴρ καὶ υἱὸς πρὸς μητέρα καὶ θυγατέρα, δύο ἀδελφοὶ εἰς δύο ἀδελφάς. Ἔτι δὲ καὶ ὅσοι ἐξ ἑνὸς Αναδόχου διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἀνεγεννήθησαν 2. Quod si visum fuerit ei, qui arrham dedit, divertere, nec perficere contractum, arrham ipse anittat. 3. Sin puella pars divertere, nec contrahere voluerit, arrham duplam præstet, hoc est, arrham ipsam, et alterum lautum. 4. Quod si quis interveniente scriptura ren peregerit, et divertere visum fuerit: secundum id quod scriptura continetur, puella satisfaciet. 5. At si puellæ pars absque causa lege cognita divertendum statuit, eamdem suminam, cujus ille nomine per scripturam cavit, sponso præstet, cum cautione ab ipso exposita, et a contractu disccdat. una 6. Si quis autem puellam petierit, et fortassis ex odio, vel alio quocunque modo nuptias exsequi supersederit: ad biennium puella tenetur, hominem ut exspectet, quo decurso, testationem puella pars interponat, ut nuptias exsequatur. Ac siquidem paruerit, recte est: sin autem, puellæ facultas esto nubendi cui volet, ea quoque retinenti, quæ a sponso consecuta fuit. 7. Quod si pueri sunt parentibus orbati, είνα masculus, sive puella, et hortatu ac suggestione quorumdam sponsalia contraxerunt, quorum postea pœnituit ad decimum quintum annum usque licentiam habeant citra pœnam rescindendi contractum, at qui pupilli sint, nec quid ipsis expediat, intelligant. Ad pubertatem vero si pervenerint, et aliquid peregerint: tanquam intelligentia prediti, nullam ex eo tempore divertendi facultatem habeant. TITULUS XII. De nuptiis concessis et prohibitis, primis ac secundis, interveniente scriptura, vel non interveniente contractis. 1.Nuptiæ Christianorum vel interveniente scriptura vel citra scripturam contrahuntur inter viruın et mulierem, ita ut ætas apta sit ad copulationen; viri quidlem, ab anno quintodecimo; mulieris autem, ab ammo decimotertio: utrisque volentibus, et parentuni consensu præcedente. 2. Contrahere prohibiti sunt, quotquot ex sacro et salutari baptismate sibi invicem conjuncti sunt: hoc est, susceptor arcetur ab ejusmodi filia et ipsius matre. Similiter et filius ipsias, ab ejusmodi matre. Tum quotquot ratione sanguinis esse inter se propinqui agnoscuntur, hoc est, parentes cum liberis, fratres cum sororibus, et horum liberi, qui fratrum liberi dicuntur, et qui ex his dumtaxat gignuntur liberi; tum quotquot ex affinitate cognati agnoscuntur: vitricus cum privigna, socer cuma nuru, privignus cum noverca, frater cum fratria, id est, uxore fratris. Similiter pater et filius cum matre. ac filia, duo fratres cum duabus sororibus. Præterea qui per unum susceptorem ex sancto baptismato renati sunt fratres spirituales, hoc est, masculus

et puella. In omnibus hisce modis nec sponsalia ἀδελφοὶ πνευματικοί, τουτέστι παλικάριον καὶ κοι contrabantur. ράσιον. Ἐπὶ τούτοις πᾶσι τρόποις [αι. τόποις] μηδὲ μνηστεία γενέσθω. 3. Interveniente scriptura nuptiæ contrabuntur, per comprehensum scripto dotale instrumentum, factum sub tribus fide dignis testibus, secundum ea, quæ recens a nobis pie sanciuntur: ita ut in eo maritus de accepta dote integra caveat, deque certa et omnis imminutionis experte dotis custodia sive conservatione; una cum ea summa, quæ forte illi dotis augendæ nomine ab ipso data est: ascribendo denique in hoc instrumento, quod ab eo exponitur, liberorum non exstantium casu. Scolium. Casus non exstantium liberorum, est pars quarta dotalis hypoboli, sive dolis auclæ. Exempli causa. Dos mulieris viginti libræ sunto. Promissum mulieri a marito hypobolum vel incrementum delis, libræ decem. Utraque permista fiunt libræ triginta. Harum triginta librarum pars quarta sunt libræ septem semis. Igitur a marito præter hypobolum, lie quoque libra septem semis exiguntur. Quo fiet, ut inter eos instrumenta tria conficiantur: duo quidem pro dotis syngraphis, tenoris ejusdem; tertium vero, quod uxori a marito exponitur. Nec stipulato promittetur aut conscribetur a marito donatio propter nuptias, quæ dotis ad ipsum allatæ summam æquet. 4. Quod si fato mulier absque liberis ante maritum defuncta fuerit, quartam ille dumtaxat partem totius (ut dictum est) ab se cautæ dotis lucri sui nomine retinet, ac reliquam ejusmodi dotis partem quartam cum semisse vel ex suprenia voluntate mulieris hæredibus restituat, vel aliis ejus hæredibus, qui ad successionem ab intestato vocantur, reddat. 5. Sin maritus ante conjugem suam sine liberis decesserit, consimiliter illa præter integram cautæ sibi dotis restitutionem, etiam partem quartam dotis ipsius ex relictis marito suo omnis generis rebus sive bonis nomine casus non exstantium liberorum pro lucro suo capiet: et omne, quodcunque superest, patrimonium ejus, vel ad hæredes ex suprema ipsius voluntate, vel ad eos, qui ab intestato ei succedunt, perveniet. et 6. Quod si liberis exstantibus, ante conjugem suam maritus decesserit: uxor, id est, eorumdem liberorum mater, in potestate sua tam dotem ipsam, quam universum mariti patrimonium retineat, eἰ universam domus ipsa curam et administrationem gerat, ubi palam descriptionem publicam fecerit, boc est, inventarium totius, quod a marito suo reLinquitur, patrimonii; et omnis generis facultatum, adjectis eidem descriptioni vel inventario cunctis eliam bonis suis dotalibus, et iis, quae in rebus extra dotem constitutis habet: quæ quidem extradotalia demonstrare per efficaces probationes debet, ea se scilicet in viri sui domum attulisse, jamque post mortem illius exstare; non habentibus ejus liγ'. Εγγραφο; [αι. ἐγγράφως] γάμος συνίσταται δι' ἐγγράφου προικώου συμβολαίου, ὑπὸ τριῶν ἀξιο πίστων μαρτύρων, κατὰ τὰ παρ' ἡμῶν ἀρτίως εὐο σεβῶς νομοθετούμενα· ὥστε ἐν αὐτῷ ὁμολογεῖν τὸν ἄνδρα τήν τε ἐντελῆ τῆς προικός οἰκείωσιν, καὶ ἀδιάπτωτον καὶ ἀμείωτον αὐτῆς παραφυλακὴν καὶ συντήρησιν, μετὰ καὶ τῆς, ὡς εἰκὸς, παρ' αὐτοῦ ἐν ἐπαυξήσει ἀποχαρισθείσης αὐτῇ ποσότητος, έγγρα φομένου ἐν τῷ παρ' αὐτοῦ ἐκτιθεμένῳ συμβολαίῳ κάσσου ἐξ ἁπαιδίας. Σχόλιον. Τὸ ἐξ ἀπαιδίας κάσσον, τέταρτον μέρος τοῦ προικου ὑποδόλου ἐστίν. Ὡς ἐν ὑποθέσει λέγομεν Ἔστιν ἡ προὶξ τῆς γυναικός, λίτραι κα· τὸ δὲ ὑπο σχεθὲν παρὰ τοῦ ἀνδρὸς τῇ γυναικὶ ὑπόβολον, λίτραι ι. Αμφότερα μιγνύμενα γίνονται λίτραι λ'. Τὸ τέταρτον τῶν τριάκοντα γίνονται λίτραι ἑπτὰ ἥμισυ. Ἀπαιτεῖται ὁ ἀνὴρ ἔξωθεν τοῦ ὑποβόλου καὶ ταύτας τὰς ἑπτὰ ἥμισυ λίτρα;. Τριῶν δηλονότι συμβολαίων μεταξὺ αὐτῶν προερ χομένων· δύο μὲν ἀντὶ συγγράφων τῆς προικὺς ισοδυνάμων· τοῦ δὲ ἑτέρου παρὰ τοῦ ἀνδρὸς πρὸς τὴν γυναῖκα ἐκτιθεμένου. Καὶ μὴ ἐπερωτᾶσθαι ἢ καταγράφεσθαι παρὰ τοῦ ἀνδρὸ; ἰσόμετρον τῆς εἰσαγομένης αὐτῷ προικός προγαμιαίαν δωρεάν. δ. Καὶ εἰ δεήσει τὴν γυναῖκα παίδων ἄνευ προ τοῦ ἀνδρὸς τελευτῆσαι, τετάρτην μοῖραν καὶ μόνον ἐκ πάσης, ὡς εἴρηται, ὁμολογηθείσης παρ' αὐτοῦ προικὸς εἰς ἴδιον κέρδος ἐγκρατεῖν αὐτὸν, καὶ τὸ ὑπόλοιπον ἡμισυτέταρτον μέρος τῆς τοιαύτης προς κὸς ἢ εἰς τοὺς ἐκ τελευταίας αὐτῆς βουλήσεως κλη ρονόμους ἀποκαθίστασθαι, ἢ εἰς τοὺς ἐξ ἀδιαθέτου καλουμένους αὐτῆς κληρονόμους ἀποδίδοσθαι. ε'. Εἰ δὲ ὁ ἀνὴρ πρὸ τῆς ἰδίας γυναικὸς παίδων ἐκτὸς ἀποβιώσει, ὁμοίως πρὸς τῇ ἐντελεῖ ἀποκατα στάσει τῆς ὁμολογηθείσης αὐτῇ προικός, καὶ τέταρτον μέρος τῆς τοιαύτης προικὸς ἐκ τῶν ἐγκαταλειφθέν των τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς παντοίων πραγμάτων ἐπ' ὀνόματι κάσσου εἰς κέρδος οἰκεῖον λαμβάνειν αὐτὴν, καὶ τὴν περιττευομένην ἀνδρῴαν [αι. αὐτοῦ] ἅπα σαν ὕπαρξιν ἢ εἰς τοὺς ἐκ τελευταία; αὐτοῦ βουλή σεως, ἢ εἰς τοὺς ἐξ ἀδιαθέτου αὐτοῦ κληρονόμους Ο περιέρχεσθαι. ς'. Εἰ δὲ παίδων ὑπόντων ὁ ἀνὴρ πρὸ τῆς οἰκείας γαμετῆς τελευτήσει, τὴν γυναῖκα, ἤγουν τὴν τῶν αὐτῶν τέκνων μητέρα, ἐγκάτοχον τῆς τε προικός αὐτῆς καὶ ἀνδρώας ἀπάσης ὑπάρξεως εἶναι, καὶ αὐτ τὴν τὴν πᾶσαν τοῦ οἴκου ποιεῖσθαι φροντίδα τε καὶ διοίκησιν, προδήλως δημοσίαν ἀναγραφὴν ποιουμένης αὐτῆς, ἤτοι ἱμβέντον πάσης τῆς καταλιμπανομένης ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς παντοίας ὑπάρξεώς τε καὶ περιουσίας, συγκειμένων ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀναγραφή καὶ τῶν προικιμαίων αὐτῆς πραγμάτων, καὶ δ ὕπεισιν αὐτῇ καὶ ἐν ἐξωπροίκοις, ὀφειλούσης αὐτῆς τὰ ἐξώπροικα δεῖξαι δι' ἐνεργῶν συστάσεων, ὡς ταῦτα εἰσήγαγεν ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, καὶ φαίνονται μετὰ τὴν αὐτοῦ τελευτήν, μὴ δυναμένων

τῶν αὐτῆς τέκνων ἀντικαθίστασθαι αὐτῇ, ἢ ἐπιζητεῖν beris, in quo resistant, vel paternim ab ea substanπαρ' αὐτῆς πατρώαν ὑπόστασιν· τοὐναντίον μὲν οὖν καὶ πᾶσαν τιμὴν, καὶ ὑπακοὴν, κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐντολὴν, προσαγόντων αὐτῇ ὡς μητρί· προδήλως ὀφειλούσης αὐτῆς, καθώς πρέπει γονεῦσι, τὰ τέκνα, ἐκπαιδεύειν τε, καὶ γαμοστολεῖν, καὶ προῖκα ἐπιδιδόναι, καθὼς ἂν βουληθείη. ζ. Εἰ δὲ συμβῇ αὐτὴν εἰς ἕτερον περιελθεῖν συνοικέσιον, ἄδειαν ἔχειν τὰ τέκνα αὐτῆς παρεᾶν αὐτήν, καὶ πάντα τὰ πατρα αὐτῶν πράγματα ἀνελλιπῶς κομίζεσθαι, τὴν εἰσενεχθεῖσαν παρ' αὐτῆς τῷ πατρὶ αὐτῶν προῖκα καὶ μόνον, σὺν τῇ ἀποχωρισθείσῃ παρ' αὐτοῦ ἐν ἐπαυξήσει τῆς προικὸς αὐτῆς δωρεᾷ, παρέχοντας αὐτῇ. η'. Εἰ δὲ παίδων ὑπόντων ἡ γυνὴ πρὸ τοῦ ἰδίου ἀνδρὸς τελευτήσει, τὸν ἄνδρα αὐτῆς, ήγουν τὸν πατέρα, τῶν τέκνων αὐτῶν, ἐγκάτοχον τῆς τε προικός αὐτῆς, καὶ τῆς ἐν ἐξωπροίκοις πάσης αὐτῆς ὑπάρ ξεως εἶναι, ὡς ὑπεξουσίων αὐτῶν τυγχανόντων, καὶ αὐτὸν τὴν πᾶσαν τοῦ οἴκου ποιεῖσθαι φροντίδα τε καὶ διοίκησιν, μὴ δυναμένων τῶν τέκνων αὐτοῦ ἀντικαθίστασθαι αὐτῷ, ἢ ἐπιζητεῖν παρ' αὐτοῦ μητρώαν ὑπόστασιν· τοὐναντίον μὲν οὖν καὶ πᾶσαν τιμήν, καὶ ὑπακοὴν, καθὼς ἁρμόζει γονεῦσι, προσαγαγόντων αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον· «Ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα ἐπέλθῃ σοι εὐχὴ παρ' αὐτῶν. • Εὐχὴ γὰρ πατρὸς στηρίζει οίκους τέκνων, κατάρα δὲ μητρὸς ἐκε ριζοῖ τὰ θεμέλια. Δι' αὐτῶν γὰρ ἐγεννήθησαν, καὶ τί ἀνταποδώσουσιν αὐτοῖς, καθὼς αὐτοὶ ἐκεί νοις; Ταῦτα γὰρ καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος βεΓαιῶν, ἔφη· «Τὰ τέκνα, ὑπακούετε τοῖς γονεῦσιν ὑμῶν· τοῦτο γὰρ ἐστι δίκαιον. Οἱ γονεῖς, μὴ παρορ γίζετε τὰ τέκνα ὑμῶν, ἀλλ' ἐκτρέφετε αὐτὰ ἐν παιδείᾳ καὶ νόμῳ [αι.νουθεσία] Κυρίου.» Ο'. Εἰ δὲ συμβῇ καὶ τοῦτον εἰς ἕτερον περιελθεῖν [αί. συμβῇ αὐτὸν εἰς ἕτερον ἐλθεῖν] συνοικέσιον, τῶν τέκνων αὐτοῦ ἀνηλίκων τυγχανόντων, ἀμείωτα παρ' αὐτοῦ τὰ μητρῷα, φυλάττεσθαι πράγματα. ι'. Εἰ δὲ τῆς ἐννόμου ἡλικίας ταῦτα ὑπάρχουσιν, εἰ θέλωσιν, ἀδιασκέπτως τὰ τοιαῦτα αὐτῶν πράγματα παρέχεσθαι αὐτοῖς. tiain reposcant: sed potius e contrario nullum non honorem et obedientiam, juxta Dei præceptum, ei tanquam matri deferentibus: cum interim haud dubie debeat ipsa, veluti parentes decet, educare liberos, et collocare nuplum, et dotem constituere. prout ipsa voluerit. 7. Jam si contigerit ad aliud eam matrimonium transire, facultatem liberi ejus habeant, eam dimittendi, et omnia paterna bona sua, nullis deficientibus, recipiendi: nodo solam dotem ab ipsa patri eorum allatam, una cum donatione, quam in eam dotis augendæ causa contulit, matri præstent. 8. Si vero liberis exstantibus, ante maritum suum mulier decesserit: maritus ejus, hoc est, ipsorum liberorum pater, tam dotem, quam omnia bona in rebus extra dotem positis constituta, sua in potestate retinebit, cum et illi patris adhuc in potestate sint qui curam domus, et administrationem universam geret, nullam liberis facultatem habentibus adversandi patri, vel maternam ab eo substantiam reposcendi: sed e contrario potius omnem honorem et obedientiam, sicuti parentibus convenit, ei tam verbis, quam ipsa re defere tibus, secundum id, quod perscriptum legimus: Tam facto, quam verbis honora patrem tuum, matremque tuam: ut ab eis votum super te veniat,› Quippe votum patris libeṛorum familias fulcit, et exsecratio matris fundamenta earum radicitus evertit. Nam eorum procreati sunt opera, et quid eis reddent ejusmodi, quale consecuti sunt ab ipsis? Hæc enim et Paulus apostolus confirinans, dixit: Vos, liberi, parentibus vestris obedite. Nam hoc fieri par et æquum est. Vos, parentes, ne provocate liberos vestros ad iram, sed eos in doctrina et lege [al. monitis] Domini educate. › ια΄. Εἰ δὲ θελήσει ἐκ τοῦ ἀνδρογύνου εἴτε ὁ ἀνὴρ, εἴτε ἡ γυνή, χωρίς δευτερογαμίας ἐκ τῶν ἰδίων τέκνων ἀπαναχωρῆσαι, ἀνηλίκων αὐτῶν τυγχανόν των, μὴ ἔχειν αὐτοὺς ἄδειαν τοῦτο πρᾶξαι, ἀλλὰ τὴν τούτων ποιεῖσθαι φροντίδα τε καὶ διοίκησιν, καθὼς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι ο Χήρα ἔχουσα τέκνα ἢ ἔγγονα, μανθανέτω πρῶτον τὸν ἴδιον οἶκον εὐσεβεῖν. Τοῦτο γάρ ἐστιν ἀποδεκτὸν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ.» ιβ. Εἰ δὲ τῶν ἐντελῶν εἰσι τὰ τέκνα, καὶ εἰς βίον περιῆλθον, καὶ δύνανται τὴν ἰδίαν διοίκησιν ποιεῖν, καὶ θελήσει τις ἐκ τῶν γονέων ἀπαναχωρῆσαι ἐξ αὐτῶν, ἐπ' ἀδείας ἔχειν τὸ τοιοῦτον πρόσωπον μετὰ τὴν τῶν ἰδίων πραγμάτων ἐγκράτησιν, καὶ ἑνὸς παιδὸς μοίραν λαμβάνειν αὐτὸν, πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν τέκνων. ' 9. Quod si usuvenerit ut hic etiam ad alterum matrimonium progrediatur liberis adhuc impuberibus, materna illorum bona citra decrementum et imminutionem ab eo custodiantur. 10. Sin ætatem legitimam attigerunt, citra deliberationem ipsis ea bona, si quidem ita voluerint, exhibeantur. 11. Quod si conjugum alteruter, sive marius, sive uxor, absque secundo matrimonio suis a liberis secedere voluerit, iis necdum adultis: nullam id agendi licentiam habeat, sed eorum curam et administrationem suscipiat, quemadmodum Apostolus ille dixit: «Vidua, quæ liberos aut nepotes habet, primum discat in propriam domum pietatem exercere. Nam id acceptum est coram Deo. › 12. Si vero llberi plenam et perfectam ad ætatem pervenerunt, et ad tractanda vitæ negotia se contulerunt, jamque suæ administrationi obeundz surficiunt, et parentum alteruter ab eis secedere voluerit: ejusmodi persona licentiam habeat, ut præter rerum suarum retentionem, etiam unius ex liberis portionem, pro numero liberorum, accipiat.

13. Si vero quis ob arctam rerum suarum conditionem, vel humilitatem, cum existinatione quadain, et interveniente scriptura, nuptias exsequi nequeat: etiam citra scripturam matrimonium contrahitur sine dolo malo, contrahentium personarum et parentum earum consensu: sive boc iu ecclesia per benedictionem, sive coram quinque amicis notum fiat. Sed et quilibet mulierem liberam in domum suam deducens, et administrationem ei familiæ suæ committens, et in carnales cum ea complexus veniens, citra scripturam matrimonium cum da contrahit. 14. Quod si nullis ex ea liberis susceptis, eam expellere conatus fuerit e contubernio suo, sine causa legibus approbata: præter restitutionem earum rerum quas ipsa, ceu credi par est, ad eum attulit; quartam quoque bonorum suorum partem ei dabit. 15. Quod si quis inopi mulieri matrimonie legitimo conjunctus fuerit, et maritus absque libéris et intestatus decesserit: accipiet uxor de mariti bonis, nomine casus liberorum non exstantium, par- ¡em quartam, pro mariti facultatibus, ad decem usque libras. Quod si mariti facultates eæ sint ut quaria pars decem libras excedat, nullam ea licentian babeat amplius capiendi quam illas decem libras, ut ante diximus: et quæ reliqua sunt, ad nariti hæredes ab intestato; vel, iis non exstantibus, ad fiscum pervenient. ιγ'. Εἰ δὲ κατὰ στένωσιν ἢ διὰ ταπείνωσιν μὴ δυνηθῇ τις εὐπρολήπτως καὶ ἐγγράφως ποιῆσαι γάμον, καὶ ἀγράφως [αι. ἄγραφος] συνίσταται γάμος ἀδόλως, συναινέσει τῶν συναλλασσόντων προσώπων, καὶ τῶν τούτων γονέων, εἴτε ἐν ἐκκλησίᾳ τοῦτο δι' εὐλογίας, ἢ καὶ ἐπὶ φίλων πέντε γνωρισθείη [al. γνωρισθῇ]. ᾿Αλλὰ καὶ οιοσδήποτε εἰσοικιζόμενος γυναῖκα ελευ θέραν, καὶ καταπιστεύων αὐτῇ τὴν τοῦ ἰδίου διοίκησιν, καὶ ταύτῃ σαρκικῶς συμπλεκόμενος [αι. συγ κοιταζόμενος], ἄγραφον συναλλάσσει πρὸς αὐτὴν γάμον. ιδ'. Ἐὰν δὲ ἐξ αὐτῆς μὴ παιδοποιήσας πειραθείη ἐκδιῶξαι αὐτὴν ἐκ τῆς πρὸς αὐτὸν συνοικήσεως [α!. συνοικεσίας], αἰτίας νόμῳ ἐγνωσμένης ἐκτὸς, διδόνα: αὐτῇ πρὸς τῇ ἀποκαταστάσει τῶν, ὡς εἰκὸς, εἰσενεχθέντων παρ' αὐτῆς πραγμάτων, καὶ τέταρτον μέρος τῆς αὐτοῦ περιουσίας. ιε'. Εἰ δὲ ἀπόρῳ γυναικὶ πρὸς νόμιμον γάμον συναφθῇ τις, καὶ τελευτήσει ὁ ἀνὴρ παίδων καὶ διαθήκης χωρίς, κομίζεσθαι τὴν γυναῖκα ἐκ τῆς ἀνδρώας ὑποστάσεως ὑπὲρ ἐξ ἀπαιδίας κάσσου μέρος τέταρτον, κατὰ τὴν εὐπορίαν τοῦ ἀνδρὸς, ἕως τῶν δέκα λιτρῶν. Εἰ δὲ ἐπάνω τῶν δέκα λιτρῶν εὐπορεί ὁ ἀνὴρ, μὴ ἔχειν αὐτὴν ἄδειαν, ἕτερόν τι κομίζεσθαι, πλὴν τῶν δέκα λιτρῶν, ὡς προειρήκαμεν, καὶ τὰ ὑπόλοιπα περιέρχεσθαι εἰς τοὺς ἐξ ἀδιαθέτου αὐτοῦ κληρονόμους, ἢ μὴ ὑπόντων κληρονόμων, εἰς τὸ μέρος τοῦ δημοσίου. 16. Secundæ nuptiæ contrabuntur a personis non ις'. Δευτερογαμία συνίσταται ἐπὶ τοῖς μὴ κεκωλυ prohibitis, sive in scriptis, sive citra scripturam, " μένοις προσώποις, εἴτε ἐγγράφως, εἴτε ἀγράφως, in hunc modum, Siquidem liberis careant, citra disceptationem juxta modos superius expositos conBrabant. 47. Sin persona secundas nuptias contrahens, liberos habet; non liceat ei secunda personæ plus, quam unius ex liberis de priori matrimonio suscepti portionem, ex bonis suis quocunque largitionis modo, donare. Consimiliter et in muliere, qua secundo se nuptum colloeat, idem hoc observetur: nimirum ea duodecim mensium tempus, a morte prioris mariti, servante. 48. Quod si hoc tempore necdum finito secundas ad nuptias transierit, infamis erit: nec a marito priori quidquam ullo modo lucrabitur. At vero si præstitutum, ceu diximus, temporis spatium servet: dotem suam accipiet, una cum donatis ei forte rebus dotis augendæ gratia. Eodem modo maritus quoque secundas ad nuptias sese conferens, nibil ab uxore priori consequetur. Quod si exstent impuberes liberi, tantisper eorum res ipse eustodiet, donec adulti facti fuerint. 49. Sin jam adoleverunt, ab eo ipso lenpare staum eis in solidum bona materna tradantur. 20. Quod si subolem ex altera conjuge suscepeοὕτως. Εἰ μὲν παίδων χωρὶς, ἀπεριέργως συναλλάσ σειν κατὰ τοὺς ἀνωτέρω δηλουμένους [αι. διειλημμέ νους τρόπους. ιζ'. Εἰ δὲ παῖδες εἰσὶ τῷ δευτερογαμοῦντι προσώπῳ, μὴ ἔχειν αὐτὸν ἄδειαν χαρίζεσθαι τῇ δευτέρα γυναικὶ πλείω ἑνὸς παιδὸς μοῖραν [μοίρας], τοῦ ἐκ προτέρων αὐτοῦ γάμων, ἐκ τῆς ἰδίας περιουσίας, καθ' οἱαν δήποτε φιλοτιμίαν. Ομοίως δὲ τὸ αὐτὸ παραφυλατ τέσθω [παραφυλάττεσθαι] καὶ ἐπὶ τῆς δευτερογα μούσης γυναικός, προδήλως ταύτης τὸν ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς τελευτῆς τοῦ πρώτου ἀνδρὸς παραφυλατ τούσης δωδεκαμηνιαῖον χρόνον. ιη'. Εἰ δὲ μὴ περατωθέντος τοῦ καιροῦ τούτου δευτερογαμήσει [αι. διγαμήσῃ], άτιμος ἔσται, μηδὲν - ἐκ τοῦ προτέρου [al. πρώτον] ἀνδρὸς κερδαίνουσα καθ' οιονδήποτε τρόπον. Παραφυλαττούσης δὲ αὐτῆς, ὡς εἴρηται, τὸν ὡρισμένον χρόνον, κομίζεσθαι αὐτὴν τὴν ἰδίαν προίκα, μετὰ καὶ τῶν, ὡς εἰκὸς, ἀποχαρισθέντων αὐτῇ ἐν ἐπαυξήσει τῆς προικὸς αὐτῆς. Ωσαύτως δὲ καὶ τὸν ἄνδρα εἰς ἕτερον περιερχόμενον συνοικέσιον, μηδὲν ἐκ τῆς προτέρας αὐτοῦ γυναικὸς λαμβάνειν. Εἰ δὲ ὑπάρχουσιν ἀνήλικοι παῖδες, τὰ τούτων πράγματα παραφυλάττειν αὐτὸν, μέχρις ἂν τῶν ἐντελῶν γένωνται. ιθ'. Εἰ δὲ καὶ τῶν ἐντελῶν εἰσι, παρέχεσθαι αὐτοῖς ἀπεντεῦθεν ἤδη τὰ μητρῷα αὐτῶν ἐντελῶ; πράγματα. κ'. Εἰ δὲ καὶ τεκνοποιήσει ἐκ τῆς δευτέρας γυναι-

κὸς, καὶ συμβῇ αὐτὸν τελευτήσαι, ἄδειαν ἔχειν καὶ rit, et ipsum decedere contigerit: facultas esto tam τὰ πρῶτα καὶ τὰ δεύτερα τέκνα τὸν ἴδιον κληρονομεῖν πατέρα, ὁμοίως καὶ τὴν μητέρα. κα΄. Η δευτερογαμούσα γυνή, ἔχουσα ἐκ τοῦ πρώτου γάμου παΐδας, αἰτείτω πρὸ τοῦ συναλλάγματος τοῦ δευτέρου γάμου επιτρόπους τοῖς παισὶν αὐτῆς, καὶ οὕτως συναλλασσέτω. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο γένηται, ὑπεύθυνα τὰ αὐτῆς εἰσι, καὶ τοῦ δευτέρου αὐτῆς ἀνδρὸς πράγματα γενήσονται ἐπὶ τῇ ἀποκαταστάσει τῶν ἀνηκόντων τοῖς νέοις πατρικῶν αὐτῶν πραγμά των. ΤΙΤΛΟΣ ΙΓ'. Περὶ τῆς λύσεως τοῦ γάμου. prinis, quam secundis liberis, patri suo succedendi; eodemque modo et matri. 21. Mulier secundas nuptias contrahens, quæ de priori conjugio liberos habet, ante secundi matri monii contracturn liberis suis tutores petat, et ita contrabat. Quippe si hoc factum non fuerit, et sunt ipsius, et erunt secundi mariti bona obligata nomine restitutionis earum rerum, quæ ad minores ex successione paterna pertinent, TITULUS XIII. De solutione matrimonii. 1. Indissolubilem eorum, qui sub lege matrimoα'. Τῆς ἀδιαλύτου τῶν γαμικῶς ἐν Κυρίῳ συμβιούν των ἑνώσεως ἡ τοῦ Κτίστου καὶ Δημιουργοῦ τῶν B'nii una vivunt in Domino, conjunctionem esse: ἁπάντων Θεοῦ σοφία υπάρχει διδάσκαλος. Αὐτὸς γὰρ εἰς τὸ εἶναι παραγαγὼν ἐξ οὐκ ὄντων τὸν ἄνω θρωπον, οὐ τὸν αὐτὸν καὶ τὴν γυναῖκα πλάσαι τρό πον ἠθέλησε, καίπερ δυνάμενος, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ ἀνδρὸς ταύτην ἐδημιούργησεν, ἵνα τῆς ἡνωμένης σοφῶς μιᾶς ἐν δυάδι προσώπων σαρκὸς τῆς συζυγίας νομοθετήσῃ τὸ ἀδιάζευκτον. Οθεν οὐδὲ τὴν γυναῖκα τῇ ὑποθήκῃ τοῦ όφεως τῆς πικρᾶς τῷ ἀνδρὶ κατάρξασαν γεύσεως, ἀπὸ τούτου ἐχώρισεν· οὐδ᾽ αὖ τὸν ἄνδρα τῆς Δεσποτικῆς ἐντολῆς τὴν παράβασιν τῇ ὁμοζύγω συνεργασάμενον, ταύτης διέζευξεν· ἀλλὰ τὴν μὲν ἁμαρτίαν ἐκόλασε, τὴν δὲ συζυγίαν οὐκ ἔλυσε. Ταύτῃ τοίνυν τῇ ἐνεργεῖ νομοθεσία αὖθις καὶ λόγῳ κυρωθείσῃ παρὰ τοῦ Κτίσαντος, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τῶν Φαρισαίων πρὸς αὐτὸν ἐρωτήσεως, εἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν ἀπολύειν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἀποκριθέντος, τοὺς ὑπὸ Θεοῦ ζευχθέντας μηδαμῶς ὑπὸ ἀνθρώπου παρεκτὸς λόγου πορνείας χωρίζεσθαι, ἐξακολουθοῦντές τε καὶ πειθόμενοι, οὐδ᾽ ἡμεῖς ἕτερόν τι νομοθετεῖν ὑπὲρ τούτου βουλόμεθα. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τὸ τῆς κακίας εἶδος ἐπιμελῶς τοῖς πολλοῖς τῶν ἀνθρώπων ἐμπολιτεύεται, καὶ ἐντεῦθεν ἀγαπητικῶς πρὸς ἀλλήλους μὴ διακείμενοι, κατὰ πολλὰς αἰτίας, καί ποτε μὴ οὖσας τοιαύτας, ποιοῦνται τῆς ἑαυτῶν συμβιώσεως τὴν διάζευσιν, ῥητῶς ἐνθεῖναι [αί. τὴν διάταξιν, ἐκτὸς ἐνθεῖναι] τῇ παρούσῃ νομοθεσίᾳ, δι' ὧν τὰ συνοικέσια λύονται, τῶν δεόντων ἐκρίναμεν. βʹ. Λύεται ὁ ἀνὴρ ἀπὸ γυναικὸς διὰ τοιαύτας αἰτίας· Ἐὰν ἡ γυνὴ αὐτοῦ πορνεύσῃ. Ἐὰν ἐπιβουλεύσῃ οἰῳδήποτε τρόπῳ τῇ ζωῇ αὐτοῦ, ἡ ἐπισταμένη ἑτέρους ἐπιβουλεύοντας, μὴ καταμηνύσῃ αὐτῷ. Ἐὰν λωβή ἐστιν. γ. Ομοίως δὲ καὶ ἡ γυνὴ ἀπὸ τοῦ ἀνδρὸς διὰ τοιαύτας αιτίας χωρίζεται· Ἐὰν ἀδυνατήσῃ ὁ ἀνὴρ ἐπὶ τριετίᾳ ἀπὸ καιροῦ τοῦ γαμικοῦ συναλλάγματος τῇ οἰκείᾳ μιγῆναι γυναικί. Ἐὰν ἐπιβουλεύσῃ οἱῳδήποτε τρόπῳ τῇ ζωῇ αὐτῆς, ἢ ἐπιστάμενος ἄλλους ἐπιβουλευτὰ; [αι. ἐπιβουλεύοντας], μὴ καταμηνύση αὐτῇ. Καὶ ἐὰν λωβός ἐστιν. δ'. Εἰ δὲ συμβῇ ἐξ αὐτῶν ἕνα μετὰ τὸν γάμον ὑπὸ δαίμονος κυριευθῆναι [al. κρουσθῆναι], καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης αἰτίας ἀπ' ἀλλήλων μή χωρίζεσθαι. "Ανευ ipsa nus Opifcis et Creatoris omnium Dei sapientia docuit. Is enim, quum hominem de nihilo rerum in naturam produxisset: non ad eumdem modum et mulieren lingere voluit, quamvis id facere posset: verum banc e viro condidit, ut unitæ copulatæque sapienter unius in personis duabus carnis inseparabilem conjunctionem sanciret. Quamobrem nec mulierem, quæ suggestione serpentis, illius amaræ viro degustationis occasionem præbuerat, ab eo separavit: nec vicissim virum, qui herile mandatum una cum conjuge violare fuerat ausus, ab ea sejunxit sed peccatum punivit, conjugium minime dissolvit. Huic ergo nos efficaci, et rursus ipsius Conditoris pronuntiatio confirmatæ legi, quum a Pharisæis interrogaretur, an homini qualibet ex causa suam uxorem repudiare liceat, et ipse responderet, a Deo conjunctos nequaquam ab homine se parandos, extra causam scortationis; huic ergo nos et insistentes, et obtemperantes, nequaquam aliud quidpiam de hoc statuere volumus. Sed enim cum ipsa malitiæ species nimiopere se pluribus hominis bus ingerat, eaque de causa quoties parum amanter erga se invicem affecti sunt, ex variis causis, quæ nonnunquam ita comparatæ non sunt, consuetudinem vitæ mutuaın dirimant: diserte inseri huic legum promulgationi, quibus ex causis matrimo nia solvantur, necessarium duximus. 2. Marilus ab uxore propter hasce causas dirinitur: Si uxor ejus scortata fuerit. Si quocunque modo insidiata fuerit ejus vitæ, vel alios insidiari sciens, idipsum ei non delexerit. Si leprosa sit. 3. Similiter et uxor a marito propter hasce causas separatur: Si maritns a tempore matrimonialis contractus cum uxore sua triennio coire nequiverit. Si quocunque modo vitæ uxoris insidias struxerit, vel quum alios struere sciret, idipsum ei non indicaverit, Si denique leprosus sit. 4. At si contigerit, ut alteruter eorum post initum matrimonium occupetur a malo genio: non possunt ex hujusmodi causa a se invicem separari.

50% Absque lis vero causis cognitis, viri mulierisque δὲ τῶν αἰτιῶν τούτων τῶν γνωριζομένων, μὴ δύο consortium dirimi non potest, secundum id, quod scriptum est: c Quos Deus conjunxit, homo ne separet.» TITULUS XIV. νασθαι ἀνδρόγυνον διαλύεσθαι, κατὰ τὸ γεγραμμένον· «Οτι οὓς ὁ Θεὸς συνέζευξεν, άνθρωπος μὴ χωριζέτω.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔ'. De dote scripta, et non numerata, deque jure dolis. Περὶ τῆς καταγραφείσης προικός, καὶ ἐπιδοθείσης, καὶ περὶ δικαίου προικός. 1. Qui cavet in scriptis, vel sine scriptnra, se dotem accepisse, si ea non solvatur, major annis viginti quinque licentiam hahet, eam post nuptias ad quinquennium usque duntaxat petendi, et in solidum accipiendi, quum puella parentes promissa præstandi facultatem habent. 2. Si hoc non fecerit, et impleri promissa neglexerit, mulieris parti tenetur, juxta vim cautionis, quam exposuit. Quod si minor est, post completos viginti quinque annos, et aliud præterea quinquennium, petere promissam sibi dotem potest, secundum cautionem ipsius. Nam integre finito illo temporis determinato spatio, licentiam non habet agendi de non numerata dotis illius cautæ pecunia: sed tenetur, uti dictum est, parti mulieris, prout ipse cavit. 3. Quum mulier marito suo dotem affert, si adverso quodam casu accidat, ut damnis maritus afficiatur, vel æs alienum contrahat, sive erga fiscum, sive aliam erga personam, at vivendi finem faciat, nec fiscus, nec quisquam alius licentiam habeat Invadendi domum ejus, et aliquid auferendi, donec ipsi mulieri dotis suæ nomine satisfactum sit. Qua soluta, quæ supersunt, pro rata creditores inter se partiantur TITULUS XV. De simplicibus donationibus, hoc est, cum statim usus et proprietas rerum, vel proprietas earum duntaxat; aut post mortem alicui relinquuntur: deque causis ex quibus donationes hujusmodi rescindantur. α'. Ὁ ὁμολογῶν ἐγγράφως ἢ ἀγράφως ὑποδέξασθαι προῖκα, μὴ πληρουμένης αὐτῆς, μείζων τῶν κε' ἐτῶν ἄδειαν ἔχει μετὰ τὸν γάμον μέχρι πενταετοῦς χρόνου καὶ μόνον ταύτην ἐπιζητεῖν, καὶ ἐντελῶς κομίζεσθαι, εὐπορούντων τῶν γονέων τῆς κόρης τὰ ὑποσχεθέντα αὐτῷ ἀποπληρῶσαι. β'. Εἰ δὲ τοῦτο μὴ ποιήσῃ, καὶ ἀμελήσῃ ταῦτα αποπληρωθῆναι, ὑποκεῖσθαι αὐτὸν τῷ μέρει τῆς γυναικός, κατὰ τὴν δύναμιν τῶν παρ' αὐτοῦ ὁμολο γηθέντων. "Ηττων δὲ ὑπάρχων, μετὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν κε' ἐνιαυτῶν, καὶ ἑτέρων πέντε χρόνων, δύναται ἐπιζητεῖν τὴν ὑποσχεθεῖσαν αὐτῷ προίκα, κατὰ τὴν αὐτοῦ ὁμολογίαν. Περαιουμένης γὰρ κατὰ τὸν ἐντελῆ χρόνον τῆς ὁρισθείσης προθεσμίας, μὴ ἔχειν αὐτὸν ἄδειαν κινεῖν περὶ τῆς ἀναργυρίας [περὶ τὴν ἀναρ γυρίαν] τῆς τοιαύτης ὁμολογηθείσης προικός. Αλλά ὑποκεῖσθαι αὐτὸν, καθὰ εἴρηται, τῷ μέρει τῆς γυναικός, κατὰ τὰ παρ' αὐτοῦ ὁμολογηθέντα. γ. Η γυνὴ εἰσάγουσα προῖκα τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς, εἰ συμβῇ ἀπὸ συμφορᾶς τινος τὸν ἄνδρα ὑποπετεῖν εἰς ζημίας, ἢ εἰς χρέη, εἴτε τῷ δημοσίῳ, ἢ ἑτέρ προσώπῳ, καὶ τελευτήσει· μὴ ἔχειν ἄδειαν μήτε την δημόσιον, μήτε ἕτερον ἄνθρωπον ἐπιβῆναι εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, καὶ ἐπᾶραί τι, μέχρις ὅτου ἡ γυνὴ τὴν ἰδίαν αὐτῆς προῖκα ἀποπληρωθῇ. Μετὰ δὲ τὴν ταύτης πλήρωσιν, τὰ περισσευόμενα κατὰ ἀνομορίαν [ἀναλογίαν] οἱ χρεωφειλέται μεριζέσθωσαν. ΤΙΤΛΟΣ ΙΕ΄. Περὶ δωρεῶν ἁπλῶν, ἤγουν ἀπεντεῦθεν ἤδη χρήσεως καὶ δεσποτείας πραγμάτων, ἢ δεσποτείας αὐτῶν μόνον, ἢ μετὰ θάνατον τινὶ καταλιμπα νομένων· καὶ περὶ αἰτίων, ἐξ ὧν αἱ τοιαῦται δωρεαὶ ἀνατρέπονται. α'. 'Αγράφως [ἄγραφος] ἁπλῆ δωρεὰ συνίσταται, ὅτε τις τῶν ἐντελῶν ὑπάρχων χρόνων, ἐπὶ πέντε, ἡ καὶ τριῶν μαρτύρων, δωρήσηταί σοί τινα τῶν ἑαυτοῦ πραγμάτων· πέντε μὲν μαρτύρων, εἰς τόπους συν1. Citra scripturam simplex fit donatio, cum qui maturam ætatem attigit, apud quinque testes, vel apud tres, tibi quædam suis ex rebus donaverit. Quinque quidem testes sunto, in locis recte constitutis, et ubi reperiuntur homines: tres vero, ισταμένους, καὶ εὑρισκομένων ἀνθρώπων· τριῶν δὲ ›n locis solitariis, et ubi numerus quinque hominum non invenitur. 2. Per scripturam simplex donatio fit, quum ab eo, qui perfectam ætatem agit, subscriptio composita fuerit; eademque juxta prædictum modum apud quinque tresve testes, ad hoc vocatos, testimoniis comprobata, et absoluta. 5. Αt si quis donationem in aliquem hac lege fe cerit, ut is post obitum ipsius res ŝibi donatas capiat; et confestim proprietatem dumtaxat ei donaverit: hæc quoque donatio, scriptura interveniente, apud testes quinque, vel tres fiat: secundum eos niodos, qui antea sunt expositi. 4. Quæ propter exspectationem mortis fit don εἰς τόπους ἐρήμους, καὶ μὴ εὑρισκομένου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πέντε. β'. Εγγραφος ἁπλῆ δωρεὰ συνίσταται, ὅτε ὑπὸ τοῦ τέλειον ἄγοντος ἡλικίαν συνταγῇ ὑπογραφή, καὶ κατὰ τὸν προειρημένον τρόπον, ἐπὶ πέντε ἢ τριῶν μαρτύρων, ἐπὶ τοῦτο προσκληθέντων, ἐγγράφως μαρ τυρηθῇ καὶ ἀπολυθῇ. γ΄. Εἰ δέ τις ποιήσει δωρεάν εἰς τινα, πρὸς τὴ μετὰ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ λαβεῖν τὰ δωρηθέντα αὐτῷ πράγματα, καὶ ἀπεντεῦθεν ἤδη τὴν δεσποτείαν καὶ μόνον δωρήσεται αὐτῷ· καὶ τὴν τοιαύτην δωρεάν ἐγγράφως ἐπὶ πέντε ἢ τριῶν μαρτύρων γίνεσθαι, κατὰ τοὺς προειρημένους τρόπους. δ'. Ἡ διὰ προσδοκίαν θανάτου δωρεά, ήτοι μετά

κὸς, καὶ συμβῇ αὐτὸν τελευτήσαι, ἄδειαν ἔχειν καὶ rit, et ipsum decedere contigerit: facultas esto tam τὰ πρῶτα καὶ τὰ δεύτερα τέκνα τὸν ἴδιον κληρονομεῖν πατέρα, ὁμοίως καὶ τὴν μητέρα. κα΄. Η δευτερογαμούσα γυνή, ἔχουσα ἐκ τοῦ πρώτου γάμου παΐδας, αἰτείτω πρὸ τοῦ συναλλάγματος τοῦ δευτέρου γάμου επιτρόπους τοῖς παισὶν αὐτῆς, καὶ οὕτως συναλλασσέτω. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο γένηται, ὑπεύθυνα τὰ αὐτῆς εἰσι, καὶ τοῦ δευτέρου αὐτῆς ἀνδρὸς πράγματα γενήσονται ἐπὶ τῇ ἀποκαταστάσει τῶν ἀνηκόντων τοῖς νέοις πατρικῶν αὐτῶν πραγμά των. ΤΙΤΛΟΣ ΙΓ'. Περὶ τῆς λύσεως τοῦ γάμου. prinis, quam secundis liberis, patri suo succedendi; eodemque modo et matri. 21. Mulier secundas nuptias contrahens, quæ de priori conjugio liberos habet, ante secundi matri monii contracturn liberis suis tutores petat, et ita contrabat. Quippe si hoc factum non fuerit, et sunt ipsius, et erunt secundi mariti bona obligata nomine restitutionis earum rerum, quæ ad minores ex successione paterna pertinent, TITULUS XIII. De solutione matrimonii. 1. Indissolubilem eorum, qui sub lege matrimoα'. Τῆς ἀδιαλύτου τῶν γαμικῶς ἐν Κυρίῳ συμβιούν των ἑνώσεως ἡ τοῦ Κτίστου καὶ Δημιουργοῦ τῶν B'nii una vivunt in Domino, conjunctionem esse: ἁπάντων Θεοῦ σοφία υπάρχει διδάσκαλος. Αὐτὸς γὰρ εἰς τὸ εἶναι παραγαγὼν ἐξ οὐκ ὄντων τὸν ἄνω θρωπον, οὐ τὸν αὐτὸν καὶ τὴν γυναῖκα πλάσαι τρό πον ἠθέλησε, καίπερ δυνάμενος, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ ἀνδρὸς ταύτην ἐδημιούργησεν, ἵνα τῆς ἡνωμένης σοφῶς μιᾶς ἐν δυάδι προσώπων σαρκὸς τῆς συζυγίας νομοθετήσῃ τὸ ἀδιάζευκτον. Οθεν οὐδὲ τὴν γυναῖκα τῇ ὑποθήκῃ τοῦ όφεως τῆς πικρᾶς τῷ ἀνδρὶ κατάρξασαν γεύσεως, ἀπὸ τούτου ἐχώρισεν· οὐδ᾽ αὖ τὸν ἄνδρα τῆς Δεσποτικῆς ἐντολῆς τὴν παράβασιν τῇ ὁμοζύγω συνεργασάμενον, ταύτης διέζευξεν· ἀλλὰ τὴν μὲν ἁμαρτίαν ἐκόλασε, τὴν δὲ συζυγίαν οὐκ ἔλυσε. Ταύτῃ τοίνυν τῇ ἐνεργεῖ νομοθεσία αὖθις καὶ λόγῳ κυρωθείσῃ παρὰ τοῦ Κτίσαντος, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τῶν Φαρισαίων πρὸς αὐτὸν ἐρωτήσεως, εἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν ἀπολύειν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἀποκριθέντος, τοὺς ὑπὸ Θεοῦ ζευχθέντας μηδαμῶς ὑπὸ ἀνθρώπου παρεκτὸς λόγου πορνείας χωρίζεσθαι, ἐξακολουθοῦντές τε καὶ πειθόμενοι, οὐδ᾽ ἡμεῖς ἕτερόν τι νομοθετεῖν ὑπὲρ τούτου βουλόμεθα. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τὸ τῆς κακίας εἶδος ἐπιμελῶς τοῖς πολλοῖς τῶν ἀνθρώπων ἐμπολιτεύεται, καὶ ἐντεῦθεν ἀγαπητικῶς πρὸς ἀλλήλους μὴ διακείμενοι, κατὰ πολλὰς αἰτίας, καί ποτε μὴ οὖσας τοιαύτας, ποιοῦνται τῆς ἑαυτῶν συμβιώσεως τὴν διάζευσιν, ῥητῶς ἐνθεῖναι [αί. τὴν διάταξιν, ἐκτὸς ἐνθεῖναι] τῇ παρούσῃ νομοθεσίᾳ, δι' ὧν τὰ συνοικέσια λύονται, τῶν δεόντων ἐκρίναμεν. βʹ. Λύεται ὁ ἀνὴρ ἀπὸ γυναικὸς διὰ τοιαύτας αἰτίας· Ἐὰν ἡ γυνὴ αὐτοῦ πορνεύσῃ. Ἐὰν ἐπιβουλεύσῃ οἰῳδήποτε τρόπῳ τῇ ζωῇ αὐτοῦ, ἡ ἐπισταμένη ἑτέρους ἐπιβουλεύοντας, μὴ καταμηνύσῃ αὐτῷ. Ἐὰν λωβή ἐστιν. γ. Ομοίως δὲ καὶ ἡ γυνὴ ἀπὸ τοῦ ἀνδρὸς διὰ τοιαύτας αιτίας χωρίζεται· Ἐὰν ἀδυνατήσῃ ὁ ἀνὴρ ἐπὶ τριετίᾳ ἀπὸ καιροῦ τοῦ γαμικοῦ συναλλάγματος τῇ οἰκείᾳ μιγῆναι γυναικί. Ἐὰν ἐπιβουλεύσῃ οἱῳδήποτε τρόπῳ τῇ ζωῇ αὐτῆς, ἢ ἐπιστάμενος ἄλλους ἐπιβουλευτὰ; [αι. ἐπιβουλεύοντας], μὴ καταμηνύση αὐτῇ. Καὶ ἐὰν λωβός ἐστιν. δ'. Εἰ δὲ συμβῇ ἐξ αὐτῶν ἕνα μετὰ τὸν γάμον ὑπὸ δαίμονος κυριευθῆναι [al. κρουσθῆναι], καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης αἰτίας ἀπ' ἀλλήλων μή χωρίζεσθαι. "Ανευ ipsa nus Opifcis et Creatoris omnium Dei sapientia docuit. Is enim, quum hominem de nihilo rerum in naturam produxisset: non ad eumdem modum et mulieren lingere voluit, quamvis id facere posset: verum banc e viro condidit, ut unitæ copulatæque sapienter unius in personis duabus carnis inseparabilem conjunctionem sanciret. Quamobrem nec mulierem, quæ suggestione serpentis, illius amaræ viro degustationis occasionem præbuerat, ab eo separavit: nec vicissim virum, qui herile mandatum una cum conjuge violare fuerat ausus, ab ea sejunxit sed peccatum punivit, conjugium minime dissolvit. Huic ergo nos efficaci, et rursus ipsius Conditoris pronuntiatio confirmatæ legi, quum a Pharisæis interrogaretur, an homini qualibet ex causa suam uxorem repudiare liceat, et ipse responderet, a Deo conjunctos nequaquam ab homine se parandos, extra causam scortationis; huic ergo nos et insistentes, et obtemperantes, nequaquam aliud quidpiam de hoc statuere volumus. Sed enim cum ipsa malitiæ species nimiopere se pluribus hominis bus ingerat, eaque de causa quoties parum amanter erga se invicem affecti sunt, ex variis causis, quæ nonnunquam ita comparatæ non sunt, consuetudinem vitæ mutuaın dirimant: diserte inseri huic legum promulgationi, quibus ex causis matrimo nia solvantur, necessarium duximus. 2. Marilus ab uxore propter hasce causas dirinitur: Si uxor ejus scortata fuerit. Si quocunque modo insidiata fuerit ejus vitæ, vel alios insidiari sciens, idipsum ei non delexerit. Si leprosa sit. 3. Similiter et uxor a marito propter hasce causas separatur: Si maritns a tempore matrimonialis contractus cum uxore sua triennio coire nequiverit. Si quocunque modo vitæ uxoris insidias struxerit, vel quum alios struere sciret, idipsum ei non indicaverit, Si denique leprosus sit. 4. At si contigerit, ut alteruter eorum post initum matrimonium occupetur a malo genio: non possunt ex hujusmodi causa a se invicem separari.

cantium hujusce testamenti vim rata sunto: agna. ελευθερίαι καὶ τὰ λιγάτα κατὰ τὴν τῆς τοιαύτης tus vero posthumus, cum reliquis hæreditatem adeat, et una succedat. 9. Si quis unum habeat nativum filium, qui ad terrorem parentum quædam fecerit, et ipsos in seneclule cura sua? destitutos relinquat: alia vero persona quævis accurrat, et ipsis ministret; ideoque velut ab hoc beneficiis affecti, eum hæredem relinquere bonorum suorum voluerint: rata et firma voluntas ipsorum esto. 10. Omnis hæres ex testamento vel scripto, vel non scripto, qui dilationem interponit usque ad anni spatium, et supremam voluntatem non exsequitur, si defuncti Glius aut nepos est, debitam sibi legilimam portionem duntaxat accipit. Si legitima portio ad quatuor usque liberos extenditur, partem illi capiunt patrimonii quartam: quinque liberi et ulterius, semissem accipiunt. 11. Sin alius quispiam propinquus est, testatoris omnino bonis excidat, eaque in relictos ipsi cohæredes, legalarios, vel alios propinquos perveniant. 12. Sin hæres extranea persona est, qui voluntatem dispositionis illius non implet, universa a possessione spolietur. 13. Si quis in pugna vulneratus, vel iter conficiens, a morte non procul absit, neque rebus suis dispoǹere voluerit; verum utroque casu nullus jurisperitus, vel alius quispiam reperiatur qui litteras norit: per septem, aut quinque, tresve testes, voluntatem suam condat: atque etiam coram duobus, si reperiantur quorum scilicet a judicibus approbata sit existimatio. TITULUS XVII. De bonis acquisititiis, de quibus testari quis potest aut etiam testari prohibetur. 1. Acquisititia bona castrensia sunt, quæ milites in patris et avi potestate constituti, ex re sua castrensi acquisiverint, et de quibus testari possunt, etiam cum suis in stationibus degunt, videlicet cum prius relata de perfectis testamentis observatione. Quod si de horum militum voluntate res isthæc acquisititia expendatur, hæredes ejus inde legitimam portionem petere nequeunt: sed in ipsorum est potestate, buic aut illi donare, vel per supremam voluntatem suam in solidum rem acquisititiam relinquere. Quin etiam post mortem parentum, non veluti bona paterna in collationem veniunt, aut dividuntur: sed exempta, specialiter agnoscuntur ad ipsius militis pertinere personam. 2. Quod si relicti fuerint fratres post obitum parentum ipsorum, et ex eis quispiam militaverit, alter domi manserit, si pacta quædam inter se fecerint, rata sunto de quibus inter ipsos convenerit. 3. Sin hoc absque ulla conventione fecerint, et usque ad decennium ab eo tempore, quo unus ex eis militiæ se dedit, in ea societate vixerint: omnia, διαθήκης κρατείτωσαν δύναμιν· τὸ δὲ γεννώμενον συνεισερχέσθω τοῖς λοιποῖς, καὶ συγκληρονομείτω. θ'. Εάν τις ἔχων ἐν γνήσιον τέκνον, δ πρὸ; πλῆξιν τῶν γονέων ἐργάσηται, καὶ ἐν τῷ γήρει ἀπρονοήτους ἐῶν αὐτοὺς, προσδράμῃ δὲ ἕτερον πρόσωπον οἰονοῦν, ὑπηρετοῦν αὐτοῖς, καὶ ὡς ὑπ' αὐτοῦ εὐεργετηθέντες κληρονόμον ἐγκαταλιπεῖν αὐτὸ τῆς οἰκείας θελήσωσιν ὑποστάσεως ἐῤῥωμένην αὐτῶν ὑπάρχειν τὴν βούλησιν. ι. Πᾶς κληρονόμος ἐξ ἐγγράφου ἢ καὶ ἀγράφου διατυπώσεως ὑπέρθεσιν μέχρις ἐνιαυτοῦ ποιῶν, καὶ τὰ τῆς βουλήσεως μὴ πληρῶν, εἰ μὲν τέκνον ἢ ἔγγονον τοῦ τετελευτηκότος ὑπάρχει, τὴν ἐποφειλομένην αὐτῷ νόμιμον καὶ μόνον κομίζεται μοῖραν. Εἰ δὲ νόμιμος μοίρα έως τεσσάρων παίδων, τὸ τρίτον μέρος τῆς ἀποστάσεως· ἀπὸ δὲ πέντε καὶ ἄνω, τῆς ἥμισυ. ια΄. Εἰ δὲ ἕτερός τις συγγενής έστι, τῆς τοῦ διατιθεμένου παντελῶς ἐκπιπτέτω περιουσίας, καὶ ταῦτα εἰς τοὺς ἐαθέντας αὐτῷ συγκληρονόμοις, λε γαταρίους, ἢ καὶ ἑτέρους συγγενείς περιερχέσθω. ιβ'. Εἰ δὲ ξένον πρόσωπόν ἐστιν ὁ κληρονόμος, ὁ τὰ τῆς τοιαύτης διατυπώσεως μὴ πληρῶν, τῆς ἀπάσης διακατοχῆς γινέσθω ἀλλότριος. ιγ. Εάν τις ἐν πολέμῳ πληγείς, ἢ καὶ ἐν ὁδῷ περιπατῶν, πρὸς τὸ θανεῖν ἐγγίσει, καὶ τὰ καθ' ἑαυτὸν βουληθῇ διατυπῶσαι· ἐπ' ἀμφοτέρους δὲ νομικός, ἢ ἑτερός τις μὴ εὑρεθῇ, ἐπιστάμενος γράμ ματα· δι᾿ ἑπτὰ, ἢ πέντε, ἢ τριῶν μαρτύρων τὴν οἰκείαν ποιείτω βούλησιν· ἐπὶ καὶ δύο, ἐὰν εὑρε θῶσιν· τῆς τούτων δηλονότι ὑπὸ ἀκροατῶν δεδοκιμασμένης προλήψεως. ΤΙΤΛΟΣ ΙΖ'. Περὶ ιδιοκτήτων πραγμάτων, εἰς ἃ διατίθεσθαι δύναταί τις, ἢ καὶ κωλύεται. α΄. Στρατιωτικά ιδιόκτητα πράγματά εἰσιν, ἅπερ οἱ στρατιῶται ὑπεξούσιοι ὄντες πατρί τε καὶ πάππῳ ἐκ τοῦ στρατιωτικοῦ αὐτῶν πράγματος ἐπικτήτων. ται, εἰς ἃ διατίθεσθαι δύνανται, καὶ ἐν σεδέτοις διάγοντες, δηλονότι μετὰ τῆς προαναφερομένης περὶ τῶν ἐντελῶν διαθηκών παρατηρήσεως. Δαπανωμένου δὲ διὰ τῆς βουλήσεως αὐτῶν τοῦ τοιούτου Ιδιοκτήτου πράγματος, μὴ δύνασθαι τοὺς κληρονό μους αὐτοῦ ἐξ αὐτοῦ τὴν νόμιμον μοῖραν ἀπαιτεῖν· ἀλλὰ ἐν ἐξουσίᾳ αὐτῶν εἶναι τῷ τοιούτῳ δωρεῖσθαι, ἢ καὶ διὰ βουλήσεως αὐτοῦ καταλιμπάνειν ἐντελῶς ιδιόκτητον πραγμα. Καὶ μετὰ τελευτὴν δὲ τῶν αὐτοῦ γονέων μὴ ὡς πατρῷα αὐτοῦ συνεισάγεσθαι, ἢ διαιρεῖσθαι· ἀλλ᾽ ἐξαιρέτως τῷ ἰδικῷ αὐτοῦ καὶ μόνῳ γνωρίζεσθαι προσώπῳ. β'. Εἰ δὲ καταλειφθῶσιν ἀδελφοὶ κατὰ τελευτὴν τῶν γονέων αὐτῶν, καί τις ἐξ αὐτῶν στρατευθῇ, ὁ δὲ ἕτερος μείνῃ ἐν τῷ οἴκῳ· εἰ μὲν σύμφωνα ποιήσωσι μετ' ἀλλήλων, τὰ μεταξὺ αὐτῶν στοιχι σθέντα κρατείτωσαν. γ΄. Εἰ δὲ ἀστοιχίστως τοῦτο ποιήσωσι, καὶ μέχρι δεκαετίας, μετὰ τὸ στρατευθῆναι ἕνα ἐξ αὐτῶν, συζήσουσιν· ἅπαντα τὰ ἐπικτηθέντα αὐτοῖς, εἴτε

ἀπὸ ῥογῶν, εἴτε ἀπὸ καμάτων τοῦ κοινοῦ αὐτῶν quæ ab eis acquisita sunt, sive ex stipendiis mili οἴκου, καὶ σπουδῆς τοῦ ἐν τῷ οἴκῳ μείναντος ἀδελφοῦ, ἢ ἀδελφῶν, ἐξ ἴσης καὶ ἐπ᾽ ἴσης μοίρας κομί ζεσθαι αὐτούς. δ'. Μετὰ δὲ τὴν δεκαετίαν ἕως ἑτέρων τριῶν χρόνων συζώντων αὐτῶν μετ' ἀλλήλων, εἰ μετὰ ταῦτα συμβῇ αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων διαιρεθῆναι, επαίρειν τὸν στρατιώτην ἐξαιρέτως τὸ ἱππάριον αὐτοῦ, σὺν τῷ σελλοχαλίνῳ, καὶ τὸ ἅρμα αὐτοῦ, καὶ ἐὰν, ὡς εἰκὸς, ἐπεκτήσατο λωρίκην καὶ μόνον. Τὰ δὲ λοιπά πάντα μερίζεσθαι αὐτοὺς ἀδελφικῶς ἐπ᾽ ἴσης καὶ ἐξ ἴσης μοίρας. ε'. Εἰ δὲ καὶ ἐπέκεινα τῶν δέκα τριῶν χρόνων συζήσωσι μετ' ἀλλήλων, καὶ εὑρεθῇ τί ποτε ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα ῥογῶν αὐτοῖς [αὐτοῦ] ἐπικτησάμενος, καὶ σώζεται· καὶ τοῦτο κομίζεσθαι αὐτόν· τὰ δὲ προνοίᾳ Θεοῦ ἐπικτηθέντα αὐτῷ ἐκ τρώπης ἡμέρας τοῦ αὐτὸν στρατευθῆναι, ἀπό τε σκύλων καὶ φιλοτιμιῶν, καὶ σώζεται, καὶ ταῦτα ὁμοίως ἔχειν αὐτὸν ἐξαιρέτως. 5. Κληρικοὶ δὲ, καὶ χαρτουλάριοι, ἢ καὶ ἕτεροί τι νες ἐκ γονικῆς στρατευόμενοι ὑποστάσεως, εἰ μὲν τελευτῶντες οἱ γονεῖς αὐτῶν δι' ἀγάπην καὶ εὐχαρι στίαν τὸ δοθὲν ὑπὲρ τῆς τούτων στρατείας θελήσωσι τῷ στρατευθέντι ἀποχαρίσασθαι, κυρούσθω τούτων ἡ βούλησις. ζ'. Εἰ δὲ μηδὲν περὶ τούτου εἰπόντες τελευτήσωσι, καὶ τὴν περὶ τῆς τοιαύτης ποσότητος κίνησιν ποιήσωσι taribus, sive ex laboribus communis ipsorum domus, et per industriam fratris aut fratrum, qui domi manserunt ex æqua et in æqua portione accipiant. 4. Ipsis autem post illud decennium usque ad alios tres annos inter se una viventibus, si deinde contigerit eos ab se invicem disjungi, miles velut exemptum quiddam, equum suum auferat cum sella et fræno, itemque currum suum, et loricam dumtaxat, si quidem hanc ceu credi par est, acquisivit. Reliqua omnia fraterne in æqua et ex æqua portione inter se partiantur. 5. Quod si etiam ultra illos 13 annos inter se convixerint, et deprehensus fuerit aliquid aliquando ex numeratis postea stipendiis acquisivisse, quod adhuc supersit: hoc ipsum quoque sibi habeat. Et quæ per Dei providentiam inde usque a primo die militiæ suæ acquisivit, tam ex spoliis, quam principum largitionibus, etiam nunc exstantia; similiter velut eximia retinebit. 6. Clericos vero et Chartularios, vel etiam alios quosdam, ex patrimonio paterno militantes, quod attinet; si decedentes eorum parentes charitatis et gratiarum actionis ergo, quod solverunt illorum militiæ causa condonare voluerint militiam secuto: rata voluntas eorum esto. 7. Quod si nulla hujus mentione facta decesserint, et actionem de hujusmodi sumına, militiam secuto militia pervenerunt ad patrem ipsorum, et residua summæ ad hujusmodi militiam datæ cum reliquo patrimonio coulerant atque ita cum aliis diviτῷ στρατευθέντι οἱ συγκληρονόμοι αὐτοῦ· λογίζε- cohæredes moverint: computare debent, quæ ex hac σθαι αὐτοὺς τὰ ἀπὸ τῆς τοιαύτης στρατείας περιελα θόντα εἰς τὸν αὐτῶν πατέρα, καὶ τὰ περιττεύοντα ἐκ τῆς δοθείσης ποσότητος εἰς τὸ τοιοῦτον στράτευμα συνεισφέρεσθαι τῇ λοιπῇ ὑποστάσει, καὶ συνδιαι ρεῖσθαι. η'. Εἰ δὲ, ὡς εἰκὸς, επληρώθη διὰ τοῦ τοιούτου στρατεύματος ἡ δοθεῖσα ποσότης, μὴ ἔχειν ἄδειαν τοὺς συγκληρονόμους τὸ τοιοῦτο στράτευμα, ἔχοντι προσώπῳ ἐπιζητεῖν ἔνεκεν τῆς γενομένης εξόδου ὑπὲρ αὐτοῦ· ἡτοιοῦν [ὁτιοῦν], διὰ τὸν ὡς εἴρηται, ἀντεισαγωγὴν ἐκ τοῦ τοιούτου στρατεύματος γενέσθαι. dant. 8. Si vero, ceu credi par est, data est per hujusmodi militiam summa plene soluta fuerit: cohæredes nullam licentiam habent a persona, quæ hujusmodi militiam gerit, quidquam repetendi nomine factæ pro ipso expense: propterea quod, uti dictum est, tantumdem ex hujusmodi militia illatum ſuerit. 9. In reliquis militantibus, quæcumque ex imperatorio stipendio, et annonis, et solemnibus, eis θ'. ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν στρατευομένων, ὅσα ἐκ βασιλικῆς ῥόγας, ἀννόνων τε, καὶ σωλεμνίων τούτοις προσενεμήθησαν, καὶ τουτέστιν ἀξιωματικοῖς, λοιποῖς attributa sunt, nimirum in dignitate constitutis et ἅπασι, κομιζομένοις ἀπὸ βασιλικῆς ρόγας, ἢ καὶ ἀπὸ δημοσίου ἀννόνας καὶ συνηθείας· οὗτοι μὲν ἅπαντες, ἄνευ μέντοι τῶν στρατιωτῶν, ἐπὶ τοῖς τοιούτοις πεκουλίοις διατιθέμενοι, παῖδας μὲν ἔχοντες μέχρι τεσσάρων τὸν ἀριθμὸν, τὴν νόμιμον, ήγουν τὴν τρί την μοίραν τοῦ αὐτῶν πεκουλίου καταλιμπανέτωσαν. Εἰ δὲ καὶ πέντε, καὶ ἐπέκεινα, τὸ ἥμισυ μέρος. ι'. Εἰ δὲ παῖδας οὐκ ἔχουσιν, ἔπεισι δὲ αὐτοῖς γονεῖς, τὴν εἰρημένην τρίτην μοίραν καταλιμπανέτωσαν εἰ; δὲ τὸ ὑπόλοιπον μέτρον τοῦ αὑτῶν πεκουλίου κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς διατιθέσθωσαν. Παγανικὰ δὲ πεκούλια τῶν ὑπεξουσίων εἰσὶν, ὅσα παρὰ τῶν γενέων αὐτῶν πρὸς κόσμον καὶ τιμὴν ἐδόθη αὐτοῖς, ἢ ἐπεκτήθησαν· ἅτινα καὶ ὡς γονέων γνωaliis omnibus, qui ab imperatore stipendia vel anmonas et consuetudines a fisco accipiunt: de iis hi universi, militibus tamen exceptis, veluti de peculiis suis testantes, si liberos habeant numero quatuor, legitimam, id est, tertiam peculii sui partem eis relinquant: sin quinque, ac ulterius, senissem. 10. Sin nullos habent liberos, parentibus tamen superstitibus, dictam eis tertiam partein relinquant, deque reliquo modo peculii sui, prout ipsis visum fuerit, testantor. Paganica vero peculia filiorumfamilias sunt, quæcunque a parentibus eorum, ad ornatum et honestatem ipsis data sunt, aut acquisita: quæ et parentum esse agnoscuntur, et post obitum

cantium hujusce testamenti vim rata sunto: agna. ελευθερίαι καὶ τὰ λιγάτα κατὰ τὴν τῆς τοιαύτης tus vero posthumus, cum reliquis hæreditatem adeat, et una succedat. 9. Si quis unum habeat nativum filium, qui ad terrorem parentum quædam fecerit, et ipsos in seneclule cura sua? destitutos relinquat: alia vero persona quævis accurrat, et ipsis ministret; ideoque velut ab hoc beneficiis affecti, eum hæredem relinquere bonorum suorum voluerint: rata et firma voluntas ipsorum esto. 10. Omnis hæres ex testamento vel scripto, vel non scripto, qui dilationem interponit usque ad anni spatium, et supremam voluntatem non exsequitur, si defuncti Glius aut nepos est, debitam sibi legilimam portionem duntaxat accipit. Si legitima portio ad quatuor usque liberos extenditur, partem illi capiunt patrimonii quartam: quinque liberi et ulterius, semissem accipiunt. 11. Sin alius quispiam propinquus est, testatoris omnino bonis excidat, eaque in relictos ipsi cohæredes, legalarios, vel alios propinquos perveniant. 12. Sin hæres extranea persona est, qui voluntatem dispositionis illius non implet, universa a possessione spolietur. 13. Si quis in pugna vulneratus, vel iter conficiens, a morte non procul absit, neque rebus suis dispoǹere voluerit; verum utroque casu nullus jurisperitus, vel alius quispiam reperiatur qui litteras norit: per septem, aut quinque, tresve testes, voluntatem suam condat: atque etiam coram duobus, si reperiantur quorum scilicet a judicibus approbata sit existimatio. TITULUS XVII. De bonis acquisititiis, de quibus testari quis potest aut etiam testari prohibetur. 1. Acquisititia bona castrensia sunt, quæ milites in patris et avi potestate constituti, ex re sua castrensi acquisiverint, et de quibus testari possunt, etiam cum suis in stationibus degunt, videlicet cum prius relata de perfectis testamentis observatione. Quod si de horum militum voluntate res isthæc acquisititia expendatur, hæredes ejus inde legitimam portionem petere nequeunt: sed in ipsorum est potestate, buic aut illi donare, vel per supremam voluntatem suam in solidum rem acquisititiam relinquere. Quin etiam post mortem parentum, non veluti bona paterna in collationem veniunt, aut dividuntur: sed exempta, specialiter agnoscuntur ad ipsius militis pertinere personam. 2. Quod si relicti fuerint fratres post obitum parentum ipsorum, et ex eis quispiam militaverit, alter domi manserit, si pacta quædam inter se fecerint, rata sunto de quibus inter ipsos convenerit. 3. Sin hoc absque ulla conventione fecerint, et usque ad decennium ab eo tempore, quo unus ex eis militiæ se dedit, in ea societate vixerint: omnia, διαθήκης κρατείτωσαν δύναμιν· τὸ δὲ γεννώμενον συνεισερχέσθω τοῖς λοιποῖς, καὶ συγκληρονομείτω. θ'. Εάν τις ἔχων ἐν γνήσιον τέκνον, δ πρὸ; πλῆξιν τῶν γονέων ἐργάσηται, καὶ ἐν τῷ γήρει ἀπρονοήτους ἐῶν αὐτοὺς, προσδράμῃ δὲ ἕτερον πρόσωπον οἰονοῦν, ὑπηρετοῦν αὐτοῖς, καὶ ὡς ὑπ' αὐτοῦ εὐεργετηθέντες κληρονόμον ἐγκαταλιπεῖν αὐτὸ τῆς οἰκείας θελήσωσιν ὑποστάσεως ἐῤῥωμένην αὐτῶν ὑπάρχειν τὴν βούλησιν. ι. Πᾶς κληρονόμος ἐξ ἐγγράφου ἢ καὶ ἀγράφου διατυπώσεως ὑπέρθεσιν μέχρις ἐνιαυτοῦ ποιῶν, καὶ τὰ τῆς βουλήσεως μὴ πληρῶν, εἰ μὲν τέκνον ἢ ἔγγονον τοῦ τετελευτηκότος ὑπάρχει, τὴν ἐποφειλομένην αὐτῷ νόμιμον καὶ μόνον κομίζεται μοῖραν. Εἰ δὲ νόμιμος μοίρα έως τεσσάρων παίδων, τὸ τρίτον μέρος τῆς ἀποστάσεως· ἀπὸ δὲ πέντε καὶ ἄνω, τῆς ἥμισυ. ια΄. Εἰ δὲ ἕτερός τις συγγενής έστι, τῆς τοῦ διατιθεμένου παντελῶς ἐκπιπτέτω περιουσίας, καὶ ταῦτα εἰς τοὺς ἐαθέντας αὐτῷ συγκληρονόμοις, λε γαταρίους, ἢ καὶ ἑτέρους συγγενείς περιερχέσθω. ιβ'. Εἰ δὲ ξένον πρόσωπόν ἐστιν ὁ κληρονόμος, ὁ τὰ τῆς τοιαύτης διατυπώσεως μὴ πληρῶν, τῆς ἀπάσης διακατοχῆς γινέσθω ἀλλότριος. ιγ. Εάν τις ἐν πολέμῳ πληγείς, ἢ καὶ ἐν ὁδῷ περιπατῶν, πρὸς τὸ θανεῖν ἐγγίσει, καὶ τὰ καθ' ἑαυτὸν βουληθῇ διατυπῶσαι· ἐπ' ἀμφοτέρους δὲ νομικός, ἢ ἑτερός τις μὴ εὑρεθῇ, ἐπιστάμενος γράμ ματα· δι᾿ ἑπτὰ, ἢ πέντε, ἢ τριῶν μαρτύρων τὴν οἰκείαν ποιείτω βούλησιν· ἐπὶ καὶ δύο, ἐὰν εὑρε θῶσιν· τῆς τούτων δηλονότι ὑπὸ ἀκροατῶν δεδοκιμασμένης προλήψεως. ΤΙΤΛΟΣ ΙΖ'. Περὶ ιδιοκτήτων πραγμάτων, εἰς ἃ διατίθεσθαι δύναταί τις, ἢ καὶ κωλύεται. α΄. Στρατιωτικά ιδιόκτητα πράγματά εἰσιν, ἅπερ οἱ στρατιῶται ὑπεξούσιοι ὄντες πατρί τε καὶ πάππῳ ἐκ τοῦ στρατιωτικοῦ αὐτῶν πράγματος ἐπικτήτων. ται, εἰς ἃ διατίθεσθαι δύνανται, καὶ ἐν σεδέτοις διάγοντες, δηλονότι μετὰ τῆς προαναφερομένης περὶ τῶν ἐντελῶν διαθηκών παρατηρήσεως. Δαπανωμένου δὲ διὰ τῆς βουλήσεως αὐτῶν τοῦ τοιούτου Ιδιοκτήτου πράγματος, μὴ δύνασθαι τοὺς κληρονό μους αὐτοῦ ἐξ αὐτοῦ τὴν νόμιμον μοῖραν ἀπαιτεῖν· ἀλλὰ ἐν ἐξουσίᾳ αὐτῶν εἶναι τῷ τοιούτῳ δωρεῖσθαι, ἢ καὶ διὰ βουλήσεως αὐτοῦ καταλιμπάνειν ἐντελῶς ιδιόκτητον πραγμα. Καὶ μετὰ τελευτὴν δὲ τῶν αὐτοῦ γονέων μὴ ὡς πατρῷα αὐτοῦ συνεισάγεσθαι, ἢ διαιρεῖσθαι· ἀλλ᾽ ἐξαιρέτως τῷ ἰδικῷ αὐτοῦ καὶ μόνῳ γνωρίζεσθαι προσώπῳ. β'. Εἰ δὲ καταλειφθῶσιν ἀδελφοὶ κατὰ τελευτὴν τῶν γονέων αὐτῶν, καί τις ἐξ αὐτῶν στρατευθῇ, ὁ δὲ ἕτερος μείνῃ ἐν τῷ οἴκῳ· εἰ μὲν σύμφωνα ποιήσωσι μετ' ἀλλήλων, τὰ μεταξὺ αὐτῶν στοιχι σθέντα κρατείτωσαν. γ΄. Εἰ δὲ ἀστοιχίστως τοῦτο ποιήσωσι, καὶ μέχρι δεκαετίας, μετὰ τὸ στρατευθῆναι ἕνα ἐξ αὐτῶν, συζήσουσιν· ἅπαντα τὰ ἐπικτηθέντα αὐτοῖς, εἴτε

τοὺς λοιποὺς, ὡς διὰ προσφέρου αναγραφῆς τῆς reliquis cliam satisfacere, veluti qui per iuventarium τοιαύτης ὑποστάσεως μὴ γνωρίσας κατάληψιν. ιγ. Εἰ δὲ ἐσχάτως ἀναφυῶσι τὰ χρέη, τοῦ κληρο νόμου τὴν περὶ τούτου ἄγνοιαν κεκτημένου διὰ μαρ τύρων, ἢ καὶ διὰ ὄρκου· τὸ εὑρεθὲν τῆς ὑποστάσεως, καὶ περιελθὸν εἰς αὐτὸν, παριστᾷν αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτῷ ἀποκοπτέτω τὰ τῶν χρεωφειλετῶν αὐτοῦ, καὶ μηδὲν περαιτέρω τοῦτον ἀπαιτεῖσθαι. ιδ΄. Εἰ κληρονόμος ἢ λεγατάριος οιοσδήποτε φανῇ ἀποκρύψας τὴν καταλειφθεῖσαν αὐτῷ διαθήκην, καὶ ἐν ὑστέρῳ αὕτη παρ' αὐτῷ εὑρεθῇ, ἐκπιπτέτω ὁ μὲν κληρονόμος, τῆς κληρονομίας· ὁ δὲ λεγατάριος, τοῦ λεγάτου. ιε'. Εἰ δέ τις τελευτῶν τῷ οἰκείῳ κληρονόμῳ ἀγρά φως καὶ χωρὶς μαρτύρων τὴν ἰδίαν καταλείψῃ ὑποστασιν, καὶ τὴν ταύτης ἐντελῆ διοίκησιν, καὶ ἀναφυῇ τις ἐγκαλῶν, λεγάτον αὐτῷ ἐαθῆναι παρὰ τοῦ τελευτήσαντος, παραστῆσαι δὲ διὰ μαρτύρων ἢ καὶ ἑτέρως πως, ἀληθείας τὰ παρ' αὐτοῦ λεγόμενα ἔχεσθαι, οὐ δύναται· διδόσθω τῷ λόγῳ τοῦ κληρονόμου. ις'. Ἐκπίπτουσι δὲ τῆς νομίμου κληρονομίας δι' ἀχαριστίαν, οἱ μὲν παῖδες, εἰ τοὺς ἰδίους τύψωσι γονεῖς, εἰ βαρέως αὐτοὺς ὑβρίσωσιν, ἢ ἐγκλήματα κατηγορήσωσιν αὐτοὺς, ἢ καὶ συκοφαντήσωσιν· εἰ φαρμάκοις ὡς φαρμακός τις αὐτῶν συναναστρέφει εἰ ἐπιβουλεύσωσιν οἴῳ [οἱῳδήποτε] τρόπῳ τῇ ζωῇ αὐτῶν· εἰ τῇ μητρυιᾷ ἡ παλλακῇ τοῦ πατρὸς αὐτῶν σωματικῶς τις αὐτῶν μιγῇ· εἰ τοὺς γονεῖς φυλακι ζομένους οἱ ἄῤῥενες παῖδες προτραπέντες μὴ ἀντι· φωνήσουσιν· εἰ ἡ θυγάτηρ μὴ ἑλεῖται νομίμως ζευχθῆναι βουλομένων τῶν γονέων, ἀλλ᾽ αἰσχρῶς διάγειν· εἰ μαινομένων τῶν γονέων μὴ ἔλωνται οἱ παῖδες ἀντιλαβέσθαι αὐτῶν. Περὶ κουρατόρων. competens res patrimonio comprehensas cognoscere non studuerit. 13. Quod si debita in infinitum emerserint, hærede per testes, aut etiam per jusjurandum, ignorantiam probante quidquid in patrimonio repertum est, el ad eum pervenit, exhibeat: et secundum id debita creditorum decidat, nec quidquam ulterius ab eo exigatur. 14. Si vel hæredem, vel quemcunque legatarium paruerit occultare relictum sibi testamentum, et ad extremum illud apud ipsum repertum fuerit, hæres successione cadat, legatarius legato. 15. Si vero moriens quispiam hæredi suo citra scripturam et absque testibus, bona sua reliquerit, cum eorum administratione plena: et aliquis emerserit, qui queratur a defuncto legatum sibi relictum esse, verum per testes, aut alio quo modo probare nequeat esse vera quæ dixerit, hæredis discretioni traditor. 16. Amittunt hæreditatem legitimam propter ingratitudinem, filii quidem, si parentes suos verberaverint, si graves eis injurias fecerint, si criminaliter eos accusaverint, aut calumniati fuerint: si quis corum cum veneficis, tanquam veneficus, conversatur: si vitæ ipsorum quocumque modo insidias struxerint, si quis eorum cum noverca, vel concubina patris, carnaliter coierit: si pro parentibus, qui carceribus detinentur, rogati eo nomine liberi `masculi, non intervenerint: si filia legitimis nuptiis copulari nolit, parentibus id volentibus; sed turpem vitam agere malit: si parentibus furore correptis, liberi curam eorum suscipere nolint. TITULUS ΧΙΧ. De curatoribus. 1. Si ab aliquibus relicti pupilli fuerint, et infantes, qui patrimonium aliquod habent, siquidem parentes eorum decedentes, in scriptis curatorem ipsis relinquerunt, voluntas ipsorum servator: sin autem, venerabiles domus eorum curatoriam suscipiunto, in custodita quidem divinitus lac urbe, ipsum orphanotrophium, et calcra domus religiose, et ecα΄. Εἰ ἔκ τινων ὀρφανοὶ καταλειφθῶσι, καὶ νήπιο:, καὶ ὑπεστι τούτοις ὑπόστασις, εἰ μὲν οἱ γονεῖς αὐτῶν τελευτῶντες ἐγγράφως κουράτορα τούτοις παρέασαν, φυλαττέσθω τούτων ή βούλησις· εἰ δὲ καὶ μὴ, οἱ εὐαγεῖς οἶκοι τὴν τούτων κουρατορίαν εχέτωσαν, ἐν μὲν τῇ θεοφυλάκτῳ ταύτῃ πόλει, τὸ ὀρφανοτροφεῖον, καὶ οἱ λοιποὶ εὐαγεῖ; οἶκοι, καὶ αἱ γεγνωρισμέναι ἐκκλησία:· ἐν δὲ ταῖς ἐπαρχίαις τὰ ἐπισκοπεῖα, τὰ clesiæ notæ: in provinciis vero, episcopia, monaste μοναστήρια, καὶ αἱ ἐκκλησίαι, μέχρις ὅτου πρὸς γάμου καιρὸν καταντῶντες οἱ κληρονόμοι ζευχθῶσιν. β'. Εἰ δὲ καὶ πρὸς γάμον ἐλθεῖν οἱ τοιοῦτοι οὐ βούλονται, μέχρις εἰκοσαετούς χρόνου τοὺς αὐτοὺς εὐαγεῖς οἴκους, τὰ μοναστήρια, καὶ τὰς ἐκκλησίας, τὰς τοιαύτας ὑποστάσεις παραφυλάττειν, καὶ εἶθ' οὕτως ἀνελλιπῶς ταύτας τοῖς εἰρημένοις κληρονόμοις ἀποδιδόναι. Οὐ γὰρ ἀριστὸν τῷ Θεῷ ἐστι, τὸ καθάπερ μέχρι τοῦ νῦν κουράτορας ἑτέρους προβάλλεσθαι, καὶ τὰ τῶν ὀρφανῶν κατεσθίειν, κακείνους προσαιτεῖν. Οἱ γὰρ εὐαγεῖς οἶκοι, καὶ αἱ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαι, οἱ καὶ τῶν ἄλλων προϊστάμενοι, καὶ τοὺς ξένου:, ὡς ἰδίου;, κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου ξενοδοχοῦν ria et ecclesiæ, quousque nuptiarum ad tempus hæredes propius accedentes, matrimonio copulentur. 2. Sin illi se ad matrimonium conferre nolint, usque ad annum vigesimum eædem domus religiosæ, monasteria, et ecclesia, ejusmodi patrinonia custodiant, atque ita deinde sine defectu ea dictis hæredibus restituant. Non enim acceptum est Deo, curatores alios constitui, quemadmodum in hunc usque diem factum fuit, qui pupillorum bona devorent, ipsis mendicantibus. Quippe venerabiles domus, et ecclesiæ Dei, quæ aliis etiam præsunt, et alienos, tanquam suos, juxta Domini mandatum hospitiis excipiunt, multo magis bona pupillorum

τοὺς λοιποὺς, ὡς διὰ προσφέρου αναγραφῆς τῆς reliquis cliam satisfacere, veluti qui per iuventarium τοιαύτης ὑποστάσεως μὴ γνωρίσας κατάληψιν. ιγ. Εἰ δὲ ἐσχάτως ἀναφυῶσι τὰ χρέη, τοῦ κληρο νόμου τὴν περὶ τούτου ἄγνοιαν κεκτημένου διὰ μαρ τύρων, ἢ καὶ διὰ ὄρκου· τὸ εὑρεθὲν τῆς ὑποστάσεως, καὶ περιελθὸν εἰς αὐτὸν, παριστᾷν αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτῷ ἀποκοπτέτω τὰ τῶν χρεωφειλετῶν αὐτοῦ, καὶ μηδὲν περαιτέρω τοῦτον ἀπαιτεῖσθαι. ιδ΄. Εἰ κληρονόμος ἢ λεγατάριος οιοσδήποτε φανῇ ἀποκρύψας τὴν καταλειφθεῖσαν αὐτῷ διαθήκην, καὶ ἐν ὑστέρῳ αὕτη παρ' αὐτῷ εὑρεθῇ, ἐκπιπτέτω ὁ μὲν κληρονόμος, τῆς κληρονομίας· ὁ δὲ λεγατάριος, τοῦ λεγάτου. ιε'. Εἰ δέ τις τελευτῶν τῷ οἰκείῳ κληρονόμῳ ἀγρά φως καὶ χωρὶς μαρτύρων τὴν ἰδίαν καταλείψῃ ὑποστασιν, καὶ τὴν ταύτης ἐντελῆ διοίκησιν, καὶ ἀναφυῇ τις ἐγκαλῶν, λεγάτον αὐτῷ ἐαθῆναι παρὰ τοῦ τελευτήσαντος, παραστῆσαι δὲ διὰ μαρτύρων ἢ καὶ ἑτέρως πως, ἀληθείας τὰ παρ' αὐτοῦ λεγόμενα ἔχεσθαι, οὐ δύναται· διδόσθω τῷ λόγῳ τοῦ κληρονόμου. ις'. Ἐκπίπτουσι δὲ τῆς νομίμου κληρονομίας δι' ἀχαριστίαν, οἱ μὲν παῖδες, εἰ τοὺς ἰδίους τύψωσι γονεῖς, εἰ βαρέως αὐτοὺς ὑβρίσωσιν, ἢ ἐγκλήματα κατηγορήσωσιν αὐτοὺς, ἢ καὶ συκοφαντήσωσιν· εἰ φαρμάκοις ὡς φαρμακός τις αὐτῶν συναναστρέφει εἰ ἐπιβουλεύσωσιν οἴῳ [οἱῳδήποτε] τρόπῳ τῇ ζωῇ αὐτῶν· εἰ τῇ μητρυιᾷ ἡ παλλακῇ τοῦ πατρὸς αὐτῶν σωματικῶς τις αὐτῶν μιγῇ· εἰ τοὺς γονεῖς φυλακι ζομένους οἱ ἄῤῥενες παῖδες προτραπέντες μὴ ἀντι· φωνήσουσιν· εἰ ἡ θυγάτηρ μὴ ἑλεῖται νομίμως ζευχθῆναι βουλομένων τῶν γονέων, ἀλλ᾽ αἰσχρῶς διάγειν· εἰ μαινομένων τῶν γονέων μὴ ἔλωνται οἱ παῖδες ἀντιλαβέσθαι αὐτῶν. Περὶ κουρατόρων. competens res patrimonio comprehensas cognoscere non studuerit. 13. Quod si debita in infinitum emerserint, hærede per testes, aut etiam per jusjurandum, ignorantiam probante quidquid in patrimonio repertum est, el ad eum pervenit, exhibeat: et secundum id debita creditorum decidat, nec quidquam ulterius ab eo exigatur. 14. Si vel hæredem, vel quemcunque legatarium paruerit occultare relictum sibi testamentum, et ad extremum illud apud ipsum repertum fuerit, hæres successione cadat, legatarius legato. 15. Si vero moriens quispiam hæredi suo citra scripturam et absque testibus, bona sua reliquerit, cum eorum administratione plena: et aliquis emerserit, qui queratur a defuncto legatum sibi relictum esse, verum per testes, aut alio quo modo probare nequeat esse vera quæ dixerit, hæredis discretioni traditor. 16. Amittunt hæreditatem legitimam propter ingratitudinem, filii quidem, si parentes suos verberaverint, si graves eis injurias fecerint, si criminaliter eos accusaverint, aut calumniati fuerint: si quis corum cum veneficis, tanquam veneficus, conversatur: si vitæ ipsorum quocumque modo insidias struxerint, si quis eorum cum noverca, vel concubina patris, carnaliter coierit: si pro parentibus, qui carceribus detinentur, rogati eo nomine liberi `masculi, non intervenerint: si filia legitimis nuptiis copulari nolit, parentibus id volentibus; sed turpem vitam agere malit: si parentibus furore correptis, liberi curam eorum suscipere nolint. TITULUS ΧΙΧ. De curatoribus. 1. Si ab aliquibus relicti pupilli fuerint, et infantes, qui patrimonium aliquod habent, siquidem parentes eorum decedentes, in scriptis curatorem ipsis relinquerunt, voluntas ipsorum servator: sin autem, venerabiles domus eorum curatoriam suscipiunto, in custodita quidem divinitus lac urbe, ipsum orphanotrophium, et calcra domus religiose, et ecα΄. Εἰ ἔκ τινων ὀρφανοὶ καταλειφθῶσι, καὶ νήπιο:, καὶ ὑπεστι τούτοις ὑπόστασις, εἰ μὲν οἱ γονεῖς αὐτῶν τελευτῶντες ἐγγράφως κουράτορα τούτοις παρέασαν, φυλαττέσθω τούτων ή βούλησις· εἰ δὲ καὶ μὴ, οἱ εὐαγεῖς οἶκοι τὴν τούτων κουρατορίαν εχέτωσαν, ἐν μὲν τῇ θεοφυλάκτῳ ταύτῃ πόλει, τὸ ὀρφανοτροφεῖον, καὶ οἱ λοιποὶ εὐαγεῖ; οἶκοι, καὶ αἱ γεγνωρισμέναι ἐκκλησία:· ἐν δὲ ταῖς ἐπαρχίαις τὰ ἐπισκοπεῖα, τὰ clesiæ notæ: in provinciis vero, episcopia, monaste μοναστήρια, καὶ αἱ ἐκκλησίαι, μέχρις ὅτου πρὸς γάμου καιρὸν καταντῶντες οἱ κληρονόμοι ζευχθῶσιν. β'. Εἰ δὲ καὶ πρὸς γάμον ἐλθεῖν οἱ τοιοῦτοι οὐ βούλονται, μέχρις εἰκοσαετούς χρόνου τοὺς αὐτοὺς εὐαγεῖς οἴκους, τὰ μοναστήρια, καὶ τὰς ἐκκλησίας, τὰς τοιαύτας ὑποστάσεις παραφυλάττειν, καὶ εἶθ' οὕτως ἀνελλιπῶς ταύτας τοῖς εἰρημένοις κληρονόμοις ἀποδιδόναι. Οὐ γὰρ ἀριστὸν τῷ Θεῷ ἐστι, τὸ καθάπερ μέχρι τοῦ νῦν κουράτορας ἑτέρους προβάλλεσθαι, καὶ τὰ τῶν ὀρφανῶν κατεσθίειν, κακείνους προσαιτεῖν. Οἱ γὰρ εὐαγεῖς οἶκοι, καὶ αἱ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαι, οἱ καὶ τῶν ἄλλων προϊστάμενοι, καὶ τοὺς ξένου:, ὡς ἰδίου;, κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου ξενοδοχοῦν ria et ecclesiæ, quousque nuptiarum ad tempus hæredes propius accedentes, matrimonio copulentur. 2. Sin illi se ad matrimonium conferre nolint, usque ad annum vigesimum eædem domus religiosæ, monasteria, et ecclesia, ejusmodi patrinonia custodiant, atque ita deinde sine defectu ea dictis hæredibus restituant. Non enim acceptum est Deo, curatores alios constitui, quemadmodum in hunc usque diem factum fuit, qui pupillorum bona devorent, ipsis mendicantibus. Quippe venerabiles domus, et ecclesiæ Dei, quæ aliis etiam præsunt, et alienos, tanquam suos, juxta Domini mandatum hospitiis excipiunt, multo magis bona pupillorum

τοὺς λοιποὺς, ὡς διὰ προσφέρου αναγραφῆς τῆς reliquis cliam satisfacere, veluti qui per iuventarium τοιαύτης ὑποστάσεως μὴ γνωρίσας κατάληψιν. ιγ. Εἰ δὲ ἐσχάτως ἀναφυῶσι τὰ χρέη, τοῦ κληρο νόμου τὴν περὶ τούτου ἄγνοιαν κεκτημένου διὰ μαρ τύρων, ἢ καὶ διὰ ὄρκου· τὸ εὑρεθὲν τῆς ὑποστάσεως, καὶ περιελθὸν εἰς αὐτὸν, παριστᾷν αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτῷ ἀποκοπτέτω τὰ τῶν χρεωφειλετῶν αὐτοῦ, καὶ μηδὲν περαιτέρω τοῦτον ἀπαιτεῖσθαι. ιδ΄. Εἰ κληρονόμος ἢ λεγατάριος οιοσδήποτε φανῇ ἀποκρύψας τὴν καταλειφθεῖσαν αὐτῷ διαθήκην, καὶ ἐν ὑστέρῳ αὕτη παρ' αὐτῷ εὑρεθῇ, ἐκπιπτέτω ὁ μὲν κληρονόμος, τῆς κληρονομίας· ὁ δὲ λεγατάριος, τοῦ λεγάτου. ιε'. Εἰ δέ τις τελευτῶν τῷ οἰκείῳ κληρονόμῳ ἀγρά φως καὶ χωρὶς μαρτύρων τὴν ἰδίαν καταλείψῃ ὑποστασιν, καὶ τὴν ταύτης ἐντελῆ διοίκησιν, καὶ ἀναφυῇ τις ἐγκαλῶν, λεγάτον αὐτῷ ἐαθῆναι παρὰ τοῦ τελευτήσαντος, παραστῆσαι δὲ διὰ μαρτύρων ἢ καὶ ἑτέρως πως, ἀληθείας τὰ παρ' αὐτοῦ λεγόμενα ἔχεσθαι, οὐ δύναται· διδόσθω τῷ λόγῳ τοῦ κληρονόμου. ις'. Ἐκπίπτουσι δὲ τῆς νομίμου κληρονομίας δι' ἀχαριστίαν, οἱ μὲν παῖδες, εἰ τοὺς ἰδίους τύψωσι γονεῖς, εἰ βαρέως αὐτοὺς ὑβρίσωσιν, ἢ ἐγκλήματα κατηγορήσωσιν αὐτοὺς, ἢ καὶ συκοφαντήσωσιν· εἰ φαρμάκοις ὡς φαρμακός τις αὐτῶν συναναστρέφει εἰ ἐπιβουλεύσωσιν οἴῳ [οἱῳδήποτε] τρόπῳ τῇ ζωῇ αὐτῶν· εἰ τῇ μητρυιᾷ ἡ παλλακῇ τοῦ πατρὸς αὐτῶν σωματικῶς τις αὐτῶν μιγῇ· εἰ τοὺς γονεῖς φυλακι ζομένους οἱ ἄῤῥενες παῖδες προτραπέντες μὴ ἀντι· φωνήσουσιν· εἰ ἡ θυγάτηρ μὴ ἑλεῖται νομίμως ζευχθῆναι βουλομένων τῶν γονέων, ἀλλ᾽ αἰσχρῶς διάγειν· εἰ μαινομένων τῶν γονέων μὴ ἔλωνται οἱ παῖδες ἀντιλαβέσθαι αὐτῶν. Περὶ κουρατόρων. competens res patrimonio comprehensas cognoscere non studuerit. 13. Quod si debita in infinitum emerserint, hærede per testes, aut etiam per jusjurandum, ignorantiam probante quidquid in patrimonio repertum est, el ad eum pervenit, exhibeat: et secundum id debita creditorum decidat, nec quidquam ulterius ab eo exigatur. 14. Si vel hæredem, vel quemcunque legatarium paruerit occultare relictum sibi testamentum, et ad extremum illud apud ipsum repertum fuerit, hæres successione cadat, legatarius legato. 15. Si vero moriens quispiam hæredi suo citra scripturam et absque testibus, bona sua reliquerit, cum eorum administratione plena: et aliquis emerserit, qui queratur a defuncto legatum sibi relictum esse, verum per testes, aut alio quo modo probare nequeat esse vera quæ dixerit, hæredis discretioni traditor. 16. Amittunt hæreditatem legitimam propter ingratitudinem, filii quidem, si parentes suos verberaverint, si graves eis injurias fecerint, si criminaliter eos accusaverint, aut calumniati fuerint: si quis corum cum veneficis, tanquam veneficus, conversatur: si vitæ ipsorum quocumque modo insidias struxerint, si quis eorum cum noverca, vel concubina patris, carnaliter coierit: si pro parentibus, qui carceribus detinentur, rogati eo nomine liberi `masculi, non intervenerint: si filia legitimis nuptiis copulari nolit, parentibus id volentibus; sed turpem vitam agere malit: si parentibus furore correptis, liberi curam eorum suscipere nolint. TITULUS ΧΙΧ. De curatoribus. 1. Si ab aliquibus relicti pupilli fuerint, et infantes, qui patrimonium aliquod habent, siquidem parentes eorum decedentes, in scriptis curatorem ipsis relinquerunt, voluntas ipsorum servator: sin autem, venerabiles domus eorum curatoriam suscipiunto, in custodita quidem divinitus lac urbe, ipsum orphanotrophium, et calcra domus religiose, et ecα΄. Εἰ ἔκ τινων ὀρφανοὶ καταλειφθῶσι, καὶ νήπιο:, καὶ ὑπεστι τούτοις ὑπόστασις, εἰ μὲν οἱ γονεῖς αὐτῶν τελευτῶντες ἐγγράφως κουράτορα τούτοις παρέασαν, φυλαττέσθω τούτων ή βούλησις· εἰ δὲ καὶ μὴ, οἱ εὐαγεῖς οἶκοι τὴν τούτων κουρατορίαν εχέτωσαν, ἐν μὲν τῇ θεοφυλάκτῳ ταύτῃ πόλει, τὸ ὀρφανοτροφεῖον, καὶ οἱ λοιποὶ εὐαγεῖ; οἶκοι, καὶ αἱ γεγνωρισμέναι ἐκκλησία:· ἐν δὲ ταῖς ἐπαρχίαις τὰ ἐπισκοπεῖα, τὰ clesiæ notæ: in provinciis vero, episcopia, monaste μοναστήρια, καὶ αἱ ἐκκλησίαι, μέχρις ὅτου πρὸς γάμου καιρὸν καταντῶντες οἱ κληρονόμοι ζευχθῶσιν. β'. Εἰ δὲ καὶ πρὸς γάμον ἐλθεῖν οἱ τοιοῦτοι οὐ βούλονται, μέχρις εἰκοσαετούς χρόνου τοὺς αὐτοὺς εὐαγεῖς οἴκους, τὰ μοναστήρια, καὶ τὰς ἐκκλησίας, τὰς τοιαύτας ὑποστάσεις παραφυλάττειν, καὶ εἶθ' οὕτως ἀνελλιπῶς ταύτας τοῖς εἰρημένοις κληρονόμοις ἀποδιδόναι. Οὐ γὰρ ἀριστὸν τῷ Θεῷ ἐστι, τὸ καθάπερ μέχρι τοῦ νῦν κουράτορας ἑτέρους προβάλλεσθαι, καὶ τὰ τῶν ὀρφανῶν κατεσθίειν, κακείνους προσαιτεῖν. Οἱ γὰρ εὐαγεῖς οἶκοι, καὶ αἱ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαι, οἱ καὶ τῶν ἄλλων προϊστάμενοι, καὶ τοὺς ξένου:, ὡς ἰδίου;, κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου ξενοδοχοῦν ria et ecclesiæ, quousque nuptiarum ad tempus hæredes propius accedentes, matrimonio copulentur. 2. Sin illi se ad matrimonium conferre nolint, usque ad annum vigesimum eædem domus religiosæ, monasteria, et ecclesia, ejusmodi patrinonia custodiant, atque ita deinde sine defectu ea dictis hæredibus restituant. Non enim acceptum est Deo, curatores alios constitui, quemadmodum in hunc usque diem factum fuit, qui pupillorum bona devorent, ipsis mendicantibus. Quippe venerabiles domus, et ecclesiæ Dei, quæ aliis etiam præsunt, et alienos, tanquam suos, juxta Domini mandatum hospitiis excipiunt, multo magis bona pupillorum

quacunque specie, ac re, interveniente pretii pactio- χουμένης συνίσταται ἀδήλως. Ηνίκα οὖν ἡ τιμή ne. Cum igitur rei pretium ab emptore datum fuerit, non licet ejusmodi venditionem poenitentibus ipsis rescindere. 2. Nam debet emptor ante contractum et examinare rem et accurate inquirere atque ita contraherc. 3. Si vero deinceps, ut fieri solet, venditum corpus inventum fuerit esse liberum, vel lymphaticum, venditori redhibetur. 4. Si arrba data fuerit in quocumque contractu, quum non impletus fuerit contractus illius culpa, qui arrham dedit, lucretur arrham is, qui accepit: sin ejus negligentia, qui arrham accepit, res perfecta non fuerit, reddat eam illi, qui dedit, cum altero tanto. 8 Si servus venditus aut diem obierit, aut parte corporis laesus fuerit, nimirum pede, vel manu, vel oculo: aut si domus distracta sit, aut pars ejus, vel tota igne absumpta fuerit: aut ager vi fluminis totus, aut aliqua parte pereal, aut arbor a vento dejecta sit: in his omnibus damnum emptorem special. 6. Si servus neus agri venditi terminos ostendere jussus, plus ostenderit, idque vel dolo malo, vel per ignorantiam, non ipse condemnor. Idem valet etiam in traditione, cum incipit possessio. 7. Si ante traditionem servus venditus aufugerit, aut ita furto subtractus ab aliquo fuerit, ut dolus malus aut culpa in luis probari nequeat, hoc modo inquiri debet, an venditoris hoc damno sit. Quippe st venditor in se custodiam servi venditi receperit, ipse damnum hinc emergens agnoscet: sin eam in se non recepit, securus erit. Idem et in animalibus cæteris, ut equo, camelo, et quicumque sunt ejus generis. Prorsus autem venditor emptori de dominio et evictione tenetur. 8. Si qu. rem communem habentes inter se pacti fuerint, ut neutri liceat absque altero rem eam distrahere: quum unus partem suam vendere voluerit, et attestationem ad alterum de venditione vel empione interponit, absque impedimento deinde cujus cam vendit. 9. Nam in genere scias, si absque dolo malo aut culpa venditoris res hæc acciderit, aut aliud ejusmodi,securum fore venditoremn. 10. Sicut enim fortuitum detrimentum, vel amissio rei venditæ, ad emptorem pertinet, ita quoque si Jucrum accesserit emptori cedel. 11. Unde si per alluvionem fuminis, aut terra aggestionem post venditionem factam ager creverit, emptor lucro fruetur. 12. Si aurum ab aliquo repositum in domo veudila per errorem manserit, et in ea repertum fuerit, manet ejus, qui pridem dominus ejus eral. τοῦ πράγματος τῷ ἡγορακότι δοθῇ τὴν τοιαύτην πρᾶσιν ἐκ μεταμελουμένων αὐτῶν μὴ ἀνατρέ πεσθαι. β'. Δεῖ γὰρ τὸν ἀγοραστὴν πρὸ τοῦ συναλλάγματος δι' ἐρεύνης γενέσθαι, καὶ ἀκριβοῦν [διερευνᾶν ἐν ἀκριβεία], καὶ οὕτω συναλάσσειν. γ΄. Εἰ δὲ, ὡς εἰκὸς, μετὰ τοῦτο εὑρεθῇ τὸ πραθέν [κατὰ τὴν πρᾶσιν], σῶμα ἐλεύθερον, ἢ καὶ δαιμονῶν, τοῦτο ἀναδίδοσθαι. δ'. Ἐὰν ἀῤῥαβὼν δοθῇ ἐν οἱῳδήποτε συναλλά γματι, ὡς ἀτελοῦς ὄντος τοῦ συναλλάγματος, ἐξ ἀγνωμοσύνης μὲν τοῦ δεδωκότος, ἐν κέρδει γενέσθω ὁ ἀῤῥαβὼν τοῦ λαβόντος. Εἰ δὲ ἐξ ἀμελείας τοῦ λαβόντος οὐ πραχθῇ τὸ ἔργον εἰς τέλος, ἀναδιδόσθω μετά καὶ ἄλλου τοσούτου τῷ δεδωκότι αὐτόν. ε΄. Ο πεπραμένος οἰκέτης εἰ καὶ τελευτήσει, ἢ μέρος τι βλαβῇ τοῦ σώματος, πόδα, ἢ χεῖρα, ἡ ὀφθαλμόν· ἡ οἰκία ἐστὶν ἡ πεπραμένη, καὶ μέρος, Η πᾶσα πυρὶ δαπανηθῇ· ἢ ἀγρὸς βίᾳ ποταμοῦ ὅλος, ἢ μέρος ἀπόλλυται, ἢ δένδρον ἐξ ἀνέμου καταπεσόν ἐπὶ τούτων πάντων ἡ ζημία τὸν ἀγοραστὴν ὁρᾷ. ς'. Ἐὰν κελευσθεὶς ὁ δοῦλός μου τοὺς ὅρους ὑπο δεῖξαι τοῦ πραθέντος ἀγροῦ, πλέον ὑποδείξη, ἢ κατὰ δόλον, ἢ κατ' ἄγνοιαν, οὐ καταδικάζομαι. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ παραδόσεως, νομῆς ἀρχούσης. ζ'. Εἰ πρὸ παραδόσεως φύγῃ ὁ πραθεὶς δοῦλος, ἢ καὶ κλαπῇ ὑπό τινος, ὡς μὴ δόλον ἡ ῥᾳθυμίαν ἐλέγο χεσθαι περὶ ταῦτα, εἰ τοῦ πράτου τὸ ζημιοῦσθαι, δεῖ οὕτως ζητῆσαι. Εἰ μὲν εἰς ἑαυτὸν ὁ πράτης ἀνεδέξατο τὴν τοῦ πεπραμένου οἰκέτου φυλακήν, καὶ αὐτὸς ἐπιγνώσεται τὴν ἐντεῦθεν ζημίαν· εἰ δὲ μὴ ἀνεδέξατο εἰς ἑαυτὸν, ἕξει τὸ ἀμέριμνον. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ζώων, οἷον ἵππου, καὶ καμήλου, καὶ ὅσα τοιαῦτά ἐστι. Πάντως δὲ χρεωστεί. ὁ πράτης τῷ ἀγοραστῇ τὴν διαυθέντισιν καὶ ἐκδίκησιν. η'. Εάν τινες ἐπίκοινον πρᾶγμα ἔχοντες συμφω νήσωσι, μηδετέρῳ αὐτῶν ἐξεῖναι ἄνευ ἑτέρου πως λεῖν τὸ πρᾶγμα, ἐὰν ὁ εἷς θελήσει τὸ μέρος αὐτοῦ πωλεῖν, καὶ διαμαρτύρεται τὸν ἕτερον περὶ τοῦ ἢ πωλῆσαι, ἢ ἀγοράσαι, ἀκωλύτως πωλεῖ τῷ τυο χόντι. Ο'. Καθόλου γὰρ ἴσθι, ὅτι εἰ δίχα δόλου ή ραθυ μίας τοῦ πράτου συμβῇ τὸ πρᾶγμα, ἤ τι τοιοῦτον, ἕξει τὸ ἀμέριμνον ὁ πράτης. ι'. Ωσπερ γὰρ ἡ ἐκ τύχης ἐλάττωσις ἤτοι ἀπὸ ώλεια τοῦ πεπραμένου πράγματος εἰς τὸν ἀγοραστήν ἀνατρέχει, οὕτως καὶ εἴ τι γέγονε κέρδος τὸν ἀγα ραστὴν ὠφελήσει. ια΄. Οθεν εἰ καὶ διὰ προσκλύσεως ἢ προσχώσεως ποταμοῦ μείζων γέγονεν ὁ ἀγρὸς μετὰ τὴν πρᾶσιν, τὸ κέρδος ὁ ἀγοραστής ἀπολαύσει. ιβ'. Ἐὰν ἐν τῷ πραθέντι οἴκῳ τὸ ἀποτιθέμενον [ἀποτεθειμένον] ὑπό τινος χρυσίον κατὰ πλάνην καταμείνῃ, καὶ ἐν αὐτῷ εὐρεθῇ, μένει τοῦ πάλαι δεσπό ζοντος.

13. Qui reni suam ab atio distralti videt, ac non contradicit, ipsemet eam vendere videtur. ιγ'. Ο βλέπων πιπρασκόμενον ὑπὸ ἑτέρου ἴδιον αὐτοῦ πράγμα, καὶ μὴ ἀντιλέγων, αὐτὸς δοκεῖ πι πράσκειν αὐτό. ιδ. Ο πιπράσκων δοῦλον, καὶ γινώσκων αὐτὸν κλέπτην, ἢ μαινόμενον, ἢ δαιμονῶντα, προσφωνείτω περὶ τούτου τὸν ἀγοραστήν. Εἰ γὰρ τοῦτο μὴ ποιήσῃ, αὐτὸς μὲν λήψεται τὸν δοῦλον, τὸ δὲ τίμημα διπλοῦν ἀποδώσει τῷ ἡγορακότι απαιτούμενος, καὶ εἴ τινα ζημίαν εἰργάσατο ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ τοῦ ἡγορακότος. ιε'. Ὁ ἐξ οὗ ἐγχειρίζηται τι ὀφφίκιον δημόσιον, ἀγοράσας τι πράγμα ἢ δι᾽ ἑαυτοῦ, ἡ παρενθέτου προσώπου, οὐ μόνον τὸ τίμημα ἀπολεῖ, ἀλλὰ καὶ τετραπλοῦν τῷ δημοσίῳ δίδωσιν. ις'. ῾Ο ἀγοράζων ῥητῶς κεράμους οίνου ἐπὶ μέσ τρου, δῆλον ὅτι εἰ μὴ ποιήσει ὑπέρθεσιν λαβεῖν τὴν μέτρησιν, οὐ ζημιοῦται, κἂν ἀπολεσθῇ ὁ οἶνος. ιζ'. Εἰ δὲ ὑμὲν οἶνόν τις ἀγοράσει, μὴ συμφωνῶν μετρῆσαι, αὐτὸς κινδυνεύει. ιη'. Ταυτὰ δὲ κρατεῖ καὶ ἐπὶ ἐλαίου, καὶ σίτου,. καὶ τῶν τοιούτων· ὅτι τὸ κέρδος τοῦ πραθέντος οἴνου, καὶ ἡ ζημία, τὸν ἀγοραστὴν ὁρᾷ. εθ'. Ο πωλῶν τι ἐν εἰδήσει ἐπίψογον, οὐ μόνον εἰς τὸ τίμημα, ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν τὴν ἐκ τούτου ζημίαν κατέχεται. κ'. Τὰ κατὰ ἄγνοιαν πιπρασκόμενα παρὰ τῶν κληρονόμων ἀνατρέπονται. κα'. Ο πράτης παραδοὺς τὸ πρᾶγμα, οὐ δύναται τὴν πρᾶσιν ἀνατρέψαι, κἂν μεταμεληθῇ. κβ'. Τὸν πεπραμένον ἀγρὸν ὑπὸ τοῦ πατρὸς οὐ δύναται ἐκδικεῖν οὔτε ὁ υἱὸς, οὔτε ὁ κληρονόμος. κγ'. Ο παραγγελθεὶς παρὰ τοῦ δεσπότου τοῦ πράγματος, μὴ ἀγοράσαι αὐτό, καὶ ἀγοράσας, ἀνα δίδωσιν αὐτὸ μετὰ τῶν καρπῶν. κδ'. Ὁ πωλῶν τὸν δεσπότην αὐτοῦ, κεφαλικῶς τιμωρεῖται. κε'. Ὁ πωλῶν καὶ χαρίζων, τῶν ἰδίων ἀφίσταται. κς'. ῾Ο ἐπίτροπος οὐ δύναται ὀργανικόν πράγμα ἀγοράσαι· τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ὁμοίων, κουράτωρος καὶ προκουράτωρος. κα'. Ο κατὰ νόμους πεκούλιον, ἢ ἰδικὸν κτῆμα ἔχειν παραχωρούμενος ὑπεξούσιος, καλῶς ἀγοράζει παρὰ τοῦ ἰδίου πατρός. ΤΙΤΛΟΣ ΚΒ'. Περὶ δανείου, καὶ ἐνεχύρων, καὶ κοινωνίας. α'. Ἐάν τις ἐγγράφως ἢ ἀγράφως λογάριον, ἢ ἀργύριον, ἢ ἑτερόν τι εἶδος ἐν θαλάσσῃ δανείσηται, κατὰ τὸ στίχημα, καὶ τὴν μεταξὺ ἀλλήλων προθεσμίαν, ἀπολαμβανέτω ὁ δανειστὴς τὰ ἴδια, μὴ ἔχοντος ἄδειαν τοῦ δανεισαμένου ἐχθρικὴν ἐπιδρομὴν, ναυάγιον θαλάσσης, ἢ ἑτέραν τινὰ ἀφορμὴν ἢ ἀγωγὴν προτίθεσθαι τῷ δανείσαντι. β. Ἐὰν ὁ δανεισάμενος ενέχυρα τέθηκεν, καὶ αὐτὸς μετὰ τὴν τοῦ χρέους ἀποπλήρωσιν ἀνελλιπῶς ἀπολαμβανέτω τὰ ἴδια, μὴ δυναμένου τοῦ ταῦτα PATROL. GR. CXIII. 14. Qni servum vendit, quem scit esse furem, aut furiosum, aut limphaticum, de hoc emptorem adloquitor. Quippe ni hoc fecerit, ipse servum reci piet, ac pretium duplum emptori repetenti solvet, cum co damno, si quod in emptoris domo ab eo factum fuerit. 15. Qui ex eo tempore, quo publicum aliquod officium traditum ei fuerit, rem aliquam vel per seipsum, vel interpositam personam emerit, non modo pretium perdit, sed etiam quadruplum fisco solvit. 16. Qui vini amphoras ad mensuram emit expres-. se, nisi moram fecerit in accipienda mensura, nullum haud dubie damnum facit, etiamsi vinum perierit. 17. Si vero summatim vinum aliquis emerit, nihíl de mensura pactus, periculum ad ipsum perlinet. 18. Eadem obtinent et iu oleo et frumento, et aliis talibus: quod fucrum, et damnum olei venditi spectet emptorem. 19. Qui sciens aliquid vitiosum vendit, non tantum pretii nomine, sed etiam totius hinc emergentis damni tenetur. 20. Venditiones ab hæredibus per ignorantiam factæ rescinduntur. 21. Venditor, re tradita, venditionem rescindere nequit, etiamsi factae poenituerit. 22. Fundum a patre venditum nec filius, nec hæres evincere potest. 25. Cui nuntiatum est a rei domino, ne illam emat, si emerit, cum fructibus eam restituit. 24. Qui dominum suum vendit, supplicio capitis punitur. 25. Qui vendit ac donat, rebus suis cedit. 26. Tutor rem pupillarem nequit emnere. Idem obtinet etiam in similibus, ut in curatore ac procuratore. 27.Qui est in alterius polestate, si secundum leges ei peculium, vel possessionem aliquam suam habe- ▷ re permittatur, recte aliquid etiam a patre suo emit. TITULUS XXII. De mutuo, et pigneribus, et societale. 1. Si quis interveniente scriptura vel absque scriplura pecuniam, vel argentum, vel aliam quamdam speciem profectione trajecticia mutuatus fucrit, secundum ipsum pactum et conventionem mutuam, sua creditor accipiat; non habente licentiam eo, qui mutuo sumpsit, ut incursum hostilem, naufra gium maritimum, vel aliam causam actionemve quampiam creditori opponat. 2. Si pignera dedit is, qui mutuo cepit, etiam ipse post integram debiti solutionem absque defectu sua recipiat: et ita quidem, ut is, qui ea tenuit, dicere

13. Qui reni suam ab atio distralti videt, ac non contradicit, ipsemet eam vendere videtur. ιγ'. Ο βλέπων πιπρασκόμενον ὑπὸ ἑτέρου ἴδιον αὐτοῦ πράγμα, καὶ μὴ ἀντιλέγων, αὐτὸς δοκεῖ πι πράσκειν αὐτό. ιδ. Ο πιπράσκων δοῦλον, καὶ γινώσκων αὐτὸν κλέπτην, ἢ μαινόμενον, ἢ δαιμονῶντα, προσφωνείτω περὶ τούτου τὸν ἀγοραστήν. Εἰ γὰρ τοῦτο μὴ ποιήσῃ, αὐτὸς μὲν λήψεται τὸν δοῦλον, τὸ δὲ τίμημα διπλοῦν ἀποδώσει τῷ ἡγορακότι απαιτούμενος, καὶ εἴ τινα ζημίαν εἰργάσατο ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ τοῦ ἡγορακότος. ιε'. Ὁ ἐξ οὗ ἐγχειρίζηται τι ὀφφίκιον δημόσιον, ἀγοράσας τι πράγμα ἢ δι᾽ ἑαυτοῦ, ἡ παρενθέτου προσώπου, οὐ μόνον τὸ τίμημα ἀπολεῖ, ἀλλὰ καὶ τετραπλοῦν τῷ δημοσίῳ δίδωσιν. ις'. ῾Ο ἀγοράζων ῥητῶς κεράμους οίνου ἐπὶ μέσ τρου, δῆλον ὅτι εἰ μὴ ποιήσει ὑπέρθεσιν λαβεῖν τὴν μέτρησιν, οὐ ζημιοῦται, κἂν ἀπολεσθῇ ὁ οἶνος. ιζ'. Εἰ δὲ ὑμὲν οἶνόν τις ἀγοράσει, μὴ συμφωνῶν μετρῆσαι, αὐτὸς κινδυνεύει. ιη'. Ταυτὰ δὲ κρατεῖ καὶ ἐπὶ ἐλαίου, καὶ σίτου,. καὶ τῶν τοιούτων· ὅτι τὸ κέρδος τοῦ πραθέντος οἴνου, καὶ ἡ ζημία, τὸν ἀγοραστὴν ὁρᾷ. εθ'. Ο πωλῶν τι ἐν εἰδήσει ἐπίψογον, οὐ μόνον εἰς τὸ τίμημα, ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν τὴν ἐκ τούτου ζημίαν κατέχεται. κ'. Τὰ κατὰ ἄγνοιαν πιπρασκόμενα παρὰ τῶν κληρονόμων ἀνατρέπονται. κα'. Ο πράτης παραδοὺς τὸ πρᾶγμα, οὐ δύναται τὴν πρᾶσιν ἀνατρέψαι, κἂν μεταμεληθῇ. κβ'. Τὸν πεπραμένον ἀγρὸν ὑπὸ τοῦ πατρὸς οὐ δύναται ἐκδικεῖν οὔτε ὁ υἱὸς, οὔτε ὁ κληρονόμος. κγ'. Ο παραγγελθεὶς παρὰ τοῦ δεσπότου τοῦ πράγματος, μὴ ἀγοράσαι αὐτό, καὶ ἀγοράσας, ἀνα δίδωσιν αὐτὸ μετὰ τῶν καρπῶν. κδ'. Ὁ πωλῶν τὸν δεσπότην αὐτοῦ, κεφαλικῶς τιμωρεῖται. κε'. Ὁ πωλῶν καὶ χαρίζων, τῶν ἰδίων ἀφίσταται. κς'. ῾Ο ἐπίτροπος οὐ δύναται ὀργανικόν πράγμα ἀγοράσαι· τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ὁμοίων, κουράτωρος καὶ προκουράτωρος. κα'. Ο κατὰ νόμους πεκούλιον, ἢ ἰδικὸν κτῆμα ἔχειν παραχωρούμενος ὑπεξούσιος, καλῶς ἀγοράζει παρὰ τοῦ ἰδίου πατρός. ΤΙΤΛΟΣ ΚΒ'. Περὶ δανείου, καὶ ἐνεχύρων, καὶ κοινωνίας. α'. Ἐάν τις ἐγγράφως ἢ ἀγράφως λογάριον, ἢ ἀργύριον, ἢ ἑτερόν τι εἶδος ἐν θαλάσσῃ δανείσηται, κατὰ τὸ στίχημα, καὶ τὴν μεταξὺ ἀλλήλων προθεσμίαν, ἀπολαμβανέτω ὁ δανειστὴς τὰ ἴδια, μὴ ἔχοντος ἄδειαν τοῦ δανεισαμένου ἐχθρικὴν ἐπιδρομὴν, ναυάγιον θαλάσσης, ἢ ἑτέραν τινὰ ἀφορμὴν ἢ ἀγωγὴν προτίθεσθαι τῷ δανείσαντι. β. Ἐὰν ὁ δανεισάμενος ενέχυρα τέθηκεν, καὶ αὐτὸς μετὰ τὴν τοῦ χρέους ἀποπλήρωσιν ἀνελλιπῶς ἀπολαμβανέτω τὰ ἴδια, μὴ δυναμένου τοῦ ταῦτα PATROL. GR. CXIII. 14. Qni servum vendit, quem scit esse furem, aut furiosum, aut limphaticum, de hoc emptorem adloquitor. Quippe ni hoc fecerit, ipse servum reci piet, ac pretium duplum emptori repetenti solvet, cum co damno, si quod in emptoris domo ab eo factum fuerit. 15. Qui ex eo tempore, quo publicum aliquod officium traditum ei fuerit, rem aliquam vel per seipsum, vel interpositam personam emerit, non modo pretium perdit, sed etiam quadruplum fisco solvit. 16. Qui vini amphoras ad mensuram emit expres-. se, nisi moram fecerit in accipienda mensura, nullum haud dubie damnum facit, etiamsi vinum perierit. 17. Si vero summatim vinum aliquis emerit, nihíl de mensura pactus, periculum ad ipsum perlinet. 18. Eadem obtinent et iu oleo et frumento, et aliis talibus: quod fucrum, et damnum olei venditi spectet emptorem. 19. Qui sciens aliquid vitiosum vendit, non tantum pretii nomine, sed etiam totius hinc emergentis damni tenetur. 20. Venditiones ab hæredibus per ignorantiam factæ rescinduntur. 21. Venditor, re tradita, venditionem rescindere nequit, etiamsi factae poenituerit. 22. Fundum a patre venditum nec filius, nec hæres evincere potest. 25. Cui nuntiatum est a rei domino, ne illam emat, si emerit, cum fructibus eam restituit. 24. Qui dominum suum vendit, supplicio capitis punitur. 25. Qui vendit ac donat, rebus suis cedit. 26. Tutor rem pupillarem nequit emnere. Idem obtinet etiam in similibus, ut in curatore ac procuratore. 27.Qui est in alterius polestate, si secundum leges ei peculium, vel possessionem aliquam suam habe- ▷ re permittatur, recte aliquid etiam a patre suo emit. TITULUS XXII. De mutuo, et pigneribus, et societale. 1. Si quis interveniente scriptura vel absque scriplura pecuniam, vel argentum, vel aliam quamdam speciem profectione trajecticia mutuatus fucrit, secundum ipsum pactum et conventionem mutuam, sua creditor accipiat; non habente licentiam eo, qui mutuo sumpsit, ut incursum hostilem, naufra gium maritimum, vel aliam causam actionemve quampiam creditori opponat. 2. Si pignera dedit is, qui mutuo cepit, etiam ipse post integram debiti solutionem absque defectu sua recipiat: et ita quidem, ut is, qui ea tenuit, dicere

ιε'. Ο τὴν ἰδίαν συγγραφήν, ἢ τὴν ἐπ' αὐτῷ 15. Qui syngrapham propriam, vel factam sibi soγενομένην καταβολὴν ἀρνούμενος, τὸ διπλάσιον μετ' ἐλέγχους καταθήσει. Ο δὲ πάραυτα τοῦ ἀρνήσασθαι, ἐξ ἐπιφορᾶς ὅρκου τὴν ἀλήθειαν φανερῶν, ἐκφεύξεται τὴν καταδίκην τοῦ διπλασίου. Ὁ δὲ βραδέως ὁμολογῶν, καταθήσει τὰς δαπάνας τῆς δίκης ὅρκῳ τοῦ ἀντιδίκου. ις”. Οὔτε ὁ δανειστής, οὔτε ὁ τοῦ δανείου (δανειστοῦ] κληρονόμος, τῷ χρεώστῃ μετὰ τὴν τοῦ χρέους καταβολὴν, ἕνεκεν τοῦ ἐνεχύρου δύναται χρόνου παραγραφὴν προσενεγκεῖν. ιζ'. Ο χρεώστης ἀρνούμενος τὸ χρέος, οὐ δύναται μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῇ καταβολῇ προσφέρειν ἀποδείξεις. Τῷ ἀρνουμένῳ χρεώστῃ οὐ λογισθήσονται απ μετὰ ταῦτα προσφερόμεναι τῶν καταβολῶν ἀποδε! ξεις, ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶν ἀπαιτεῖται. ιη'. 'Ο δανειστὴς τὰς οἰκείας ἀρνησάμενος ἀπο δείξεις, διπλάσιον τὸ περιεχόμενον αὐτοῖς ποσὸν μετ᾿ ἐλέγχους καταλογίζεται τῷ χρεώστη. 10'. [Περί κοινωνίας.] Συνίσταται κοινωνία ἐγγρά φως καὶ ἀγράφως, μεταξύ δύο ἢ καὶ πλειόνων, ὁπόταν ἕκαστος αὐτῶν ἐξ ἰσότητος καὶ ἐλάττονος τὴν οἰκείαν μοῖραν εἰς ἐνθήκην εἰσαγαγεῖ· ἢ τινῶν μὲν ἐνθήκην, ἑτέρων δὲ τοὺς οἰκείους μόχθους καὶ ὁπέρας [ὑπηρεσίας] καταβαλλομένων. Τὸ δὲ περιποιούμενον αὐτοῖς κέρδος, μεθ᾽ ὑφαίρεσιν δηλονότι τῶν κεφαλαίων, κατὰ τὸ ἐν μέσῳ αὐτῶν στιχηθὲν ἐπιμεριζέσθωσαν. κ'. Εἰ δὲ συμβῇ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ κοινωνία προσγία νεσθαι τῇ ἐνθήκῃ ζημίαν, ἕκαστον κοινωνὸν κατὰ τὴν τοῦ κέρδους μοῖραν καὶ ταύτην ἐπιγινώσκειν. κα'. Συνίσταται κοινωνία ἢ ἕως οὗ ζῶσιν οἱ κο: νωνοῦντες, ἢ πρὸς καιρὸν, ἢ ἀπὸ καιροῦ, ἡ ὑπὸ αἵρεσιν. κβ'. Τὰ τυχηρὰ ὁ κοινωνὸς οὐκ ἐπιγινώσκει. Οθεν τὰ δοθέντα διατετιμημένα θρέμματα, εἰ μὲν ὑπὸ λῃστῶν ἀφαιρεθῶσι, κοινή γίνεται ή ζημία εἰ δὲ κλαπῶσι, μόνος ὁ ἐσχηκὼς αὐτὰ ζημιούται. Χρεωστεῖ γὰρ ἀκριβεστάτην ἀσφάλειαν ὁ δεξάμενος διατετιμημένα· καὶ ἁρμόζει ἐπὶ κοινωνίας ἀγωγή, ἐὰν ἐπὶ κοινωνίᾳ ἐδόθησαν βώσκεσθαι, εἰ καὶ τὰ μάλιστα διατετιμημένα. κγ'. [Περὶ ἐνεχύρων.] Εάν τις διὰ οιανδήποτε πρόφασιν, ἢ φόβον, παραθήκην παρατίθεται τινί, lutionem infitiando negat, duplum probationibus subsecutis deponet. Qui vero statim atque negaverit, Juramento sibi delato veritatem patefacit, condemnationem in duplum efugiet. At qui tarde confitetur, impensas litis ex adversarii juramenlo deponet. 16. Nec creditor, nec creditoris hæres, post debiti solutionem pigneris nomine debitori temporis exceptionem opponere potest. 17. Debiter inftiando debitum negans, non potest deinceps probationes factæ solutionis produccre. Debitum neganti debitori non admittentur solutionum probationes, quas deinceps producit, sed in solidum exigitur. 18. Creditor, qui probationes suas infiliatus est, summam, quæ continetur eis, post convictiones sccutas, debitori duplam rationibus initis refundit. 19. De societate. Contrahitur societas per scripturam, et absque scriptura, inter duos aut plures; quum eorum quilibet ex æquo, et ex minori partem suam ad res illatas addit: aut aliquibus merces, aliis labores et operas conferentibus. Lucrum vero, quod ab eis adquiritur, post detractionem sortis scilicet, prout inter eos conventum fuerit, dividunto. 20. Si vero in bujusmodi societate damnum mercibus accidere contigerit, quilibet ex sociis hoc, etiam pro parte lucri adgnoscat. 21. Contrabitur societas vel donec socictatem ineuntes vivunt vel ad tempus, vel a tempore, vel. sub conditione. 22. Socius fortuitos casus non agnoscit. Unde traditæ pecudes æstimată, siquidem a prædonibus ablatæ fuerint, communi sunt damno: sin furto perierint, solus is damno afficitur, qui eas habuit. Nam qui recepit æstimatas, accuratissimam custo diam debet. Competit et societatis actio, si nomine societatis ad pascendum tradite fuerint, etiam æstimale. 23. De pigneribus Si quis ex quacunque causa, vel metu, rem quamdam apud aliquem deponit: et causa inquisita, si mendax ille probetur, rei depositæ duplum illi, qui deposuit, solvat. καὶ συμβῇ τὸν ταύτην παραλαβόντα ἀπαρνήσασθαι, contigerit, ut qui eam accepit, inftiando negaverit; ζητουμένου τοῦ κεφαλαίου, καὶ ἀποδεικνυμένου αὐτοῦ ψεύστου, κατὰ διπλοῦν ἀποδιδότω αὐτὰ τῷ παραθεμένῳ. κδ'. Εἰ δὲ καὶ συμφορᾷ τινι ἀπὸ πυρκαίας, ἢ ἀπὸ κλοπῆς, ἐπέλθῃ αὐτῷ καὶ σὺν τῷ ἰδίῳ αὐτοῦ ἀπολεσθῆναι κἀκεῖνα, τηρείτωσαν οἱ ἀκροαται, καὶ ἀνέγ κλητον τὸν τὴν τοιαύτην παρακαταθήκην ἐσχηκότα φυλαττέσθωσαν, ὡς ἀκουσίως αὐτὰ ἀπολέσαντα. ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ'. Περὶ παρακαταθήκης. κε'. Τῆς παρακαταθήκης καὶ οἱ καρποί, καὶ οἱ του κατοὶ, καὶ πᾶν πρᾶγμα ἀπαιτεῖται, κς'. Δουλός σου παρέθετό μοι χρήματα, ἐπὶ τὸ 24. Sin casu quodam adverso acciderit, ut incendio, vel furto, cum rebus suis et illas amittat: observent hoc causarum cognitores, et extra culpamı ponant eum, qui apud se depositum ejusmodi habuit, vcluti qui amiserit invitus. TITULUS XXIII. De deposito. 25. In deposito et fructus, et partus, et tota causa petuntur. 26. Servus tuus apud me pecuniam deposuit, ut

ea tibi daretur, quo ilium manumitteres. Si ex fata δοῦναί σοι, ὑπὲρ τοῦ ἐλευθερῶσαι αὐτόν. Εἰ μὲν feeit usuram sciens, quæ te comitaretur; aliter ego non teneor, nisi quod obligatus sum id, quod mini tradidit, tanquam depositum reddere. Depositum est inter eas res, qnae ad deponentem pertinent. Unde is et fructus, et partus, et causam totam pelit. 17.Si quis depositum ab se receptum infitiando negaverit, et testes in hoc producti fuerint, idque depositum inventum fuerit eo tempore, quo ille juraverit, aut per scripturam renuntiaverit: duplum cjus depositi solvet, ac præterea perjurii poenam sustineat. 28. Omne depositum ex inftiatione duplatur. TITULUS XXIV. De emphyteusi. 4. Emphyteusis perpetua jurium immobilium fit cum conditione pensionis annur, de qua expresse convenitur, addita mentione diligentiæ ac correctioais corum, qua locantur. 2. Si quis vero curatorum, chartulariorum, reliquorumque militantium, ad detrimentum vel circumscriptionem domini principalis aliquid facere visus fuerit, is militia sua confestim excidat, et irrita sit ejusmodi locatio. 3. Qui emphyteusim perpetuam accepit, pensionem annuam sine tergiversatione solvere debet: et qui juris immobilis in statu suo conservandi et excolendi causa virium contentionem adhibet, ab ejusmodi conductione non removeatur: sed liceat et jus talis emphyleusis hæredibus suis relinquere, donare, in dotem dare, vel alio modo quopiam hoc ali cedere, ac vendere: modo scilicet pralationis causa, per adtestationem domino principali ante venditionem emendum hujusmodi jus exhibeat. Illo vero emptionem recusante, sine ullo impedimento post menses duos ab exhortatione ad illum facta, personis non prohibitis et meliorationes, et emplyteusis ejusmodi jus ipse vendat. 4. Res immobiles sacrarum ecclesiarum, religiosarum dominum, aut monasteriorum, aut collegiorum, (quibus rebus annumerantur et rustica manδοὺς ἐποιήσατο τοκετόν, τόν σε παρακολουθήσοντα ἐν εἰδήσει, οὐκ ἐνέχομαι, εἰ μὴ ὅ μοι διαδέδωκε, υπόκειμαι διδόναι ὡς παρακαταθήκην. Η παρακαταθήκη τῶν διαφερόντων τῷ παρακαταθεμένῳ ἐστίν. Οθεν καὶ καρπούς, καὶ τοκετούς, καὶ πᾶσαν αἰτίαν ἀπαιτεῖ. κζ'. Ἐάν τις δεξάμενος παρακαταθήκην, ἀρνή - σηται αὐτὴν, καὶ μαρτυρηθῇ ἐν αὐτῷ, καὶ εὑρεθῇ ἐν καιρῷ αὐτοῦ ὁμώσαντος, ἢ ἐγγράφως ἀποταξαμένου, διπλᾶν ταύτην ἀποδώσει, καὶ τῆς ἐπιορκίας τὴν τιμωρίαν ὑπομενέτω. κη'. Πάσα παρακαταθήκη ἐξ ἀρνήσεως διπλασιά ζεται. ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ', Περὶ ἐμφυτεύσεως. α. Διηνεκής εμφύτευσις ἀκινήτων δικαίων γίνε ται ἐπὶ τελέσματι ἐνιαυσιαίῳ ῥητῶς συμφωνουμένη καὶ ἐπιμελείᾳ τε καὶ διορθώσει τῶν ἐκδιδομένων, β. Εἰ δέ τις ἐκ τῶν φροντιστῶν, χαρτουλαρίων, καὶ λοιπῶν [στρατιωτῶν] πρὸ; βλάβην ἢ παραγρα φὴν τῆς πρωτοτύπου δεσποτείας φανῇ ἀπεργαζό μενος, οὗτος μὲν παρευθὺ ἐκπιπτέτω τοῦ στρατεύ ματος αὐτοῦ, ἀκυρούσθω δὲ καὶ ἡ τοιαύτη ἔκδοσις. γ΄. Τὸν διηνεκῶς ἐμφυτευσάμενον δεῖν τὸ ἐνιαυσταῖον ἀδιαστρόφως καταβάλλειν τέλεσμα, καὶ εἰς τὴν τοῦ ἀκινήτου δικαίου ἀγωνιῶντα σύστασίν τε c καὶ ἐπιμέλειαν, μὴ ἀποκινεῖσθαι ἐκ τῆς τοιαύτης ἐκδόσεως, ἀλλ' ἐξεῖναι αὐτῷ τὸ δίκαιον τῆς ταύτης εμφυτεύσεως κληρονόμοις καταλιμπάνειν, δωρεῖσθαι, καὶ ἐμπροίκως [ἐν προικὶ] ἐπιδιδόναι, ἢ καθ᾽ ἕτερον τρόπον μετεκχωρεῖν, καὶ διαπιπράσκειν, διὰ προεί μησιν ἐκ διαμαρτυρίας δηλονότι τῷ πρωτοτύπω δεσπότῃ πρὸ διαπράσεως παρέχοντι αὐτὸ τοιοῦτον ὠνήσασθαι δίκαιον. Ἐκείνου δὲ μὴ βουλομένου, ἀπαρεμποδίστως μετὰ δύο μήνα; τῆς τούτου προτρο πῆς πιπράσκειν αὐτὸν τοῖς μὴ κεκωλυμένοις προςώποις τά τε ἐμπονήματα καὶ τὸ τῆς τοιαύτης έμφυ τεύσεως δίκαιον. δ. Τὰ ἀκίνητα τῶν ἱερῶν ἐκκλησιῶν, εὐαγῶν οίκων, ή μοναστηρίων, ἢ συστημάτων πράγματα, οἷς συναριθμεῖται καὶ τὰ γεωργικὰ ἀνδράποδα, καὶ cipia) itemque structure urbanæ, nullo modo a ὺ τὰς πολιτικὰς ἐπικτίσεις, κατ' οὐδένα τρόπον ἐκquoquam alienentur; imperatore solo excepto, propter usus necessarios. Fiat, inquit, immobilium rerum sacrarum enphyleusis temporaria, usque ad tempus vitæ illius, qui conduxerit, et liberorum ipsius, et nepotuin, alque etiam uxoris ejus, siquidem ita convenerit expresse: cum conditione sexiæ partis pristini reditus solvenda. 5. Ecclesiarum, et venerabilium domorum suburbana, non ad proventus eos locentur, qui adhuc supersunt: sed oportet, eorum estimatione facta, quantum suburbani aestimatio reditum colligere potest, in annos XX divisa, tantum ut proventus is stipuletur, qui emphyteusin ejus accepturus est: ποιεῖσθαι, πλὴν μόνῳ βασιλεῖ, δι᾿ ἀναγκαίας χρείας. Γενέσθω, φησίν, ἀκινήτων ἱερατικῶν πραγμάτων πρόσκαιρος ἐμφύτευσις μέχρι τῆς ζωῆς τοῦ ἐμφυσ τευσαμένου, καὶ τῶν παίδων αὐτοῦ, καὶ ἐκγόνων, ἀλλὰ μὴν καὶ γαμετῆς ἀνδρός, εἰ ῥητῶς τοῦτο συν εφώνησαν, τῆς ἔκτης μοίρας κομιζομένης τῆς ἀρ χαίας προσόδου. ε'. Τὰ τῶν ἐκκλησιῶν, καὶ σεπτῶν οίκων προ άστεια, μὴ πρὸς τὴν σωζομένην ἐκδιδόσθωσαν πρόςοδον, ἀλλὰ δεῖ τῆς τιμήσεως τούτων γινομένης, ὅσην συνάγειν δύναται πρόσοδον ἡ ἀποτίμησις τοῦ προαστείου, εἰς εἰκοστὸν ἔτος διαιρουμένη, τοσαύτην δ μέλλων αὐτῷ [αὐτὸ] Εμφυτεύεσθα, επερωτᾶσθαι

ea tibi daretur, quo ilium manumitteres. Si ex fata δοῦναί σοι, ὑπὲρ τοῦ ἐλευθερῶσαι αὐτόν. Εἰ μὲν feeit usuram sciens, quæ te comitaretur; aliter ego non teneor, nisi quod obligatus sum id, quod mini tradidit, tanquam depositum reddere. Depositum est inter eas res, qnae ad deponentem pertinent. Unde is et fructus, et partus, et causam totam pelit. 17.Si quis depositum ab se receptum infitiando negaverit, et testes in hoc producti fuerint, idque depositum inventum fuerit eo tempore, quo ille juraverit, aut per scripturam renuntiaverit: duplum cjus depositi solvet, ac præterea perjurii poenam sustineat. 28. Omne depositum ex inftiatione duplatur. TITULUS XXIV. De emphyteusi. 4. Emphyteusis perpetua jurium immobilium fit cum conditione pensionis annur, de qua expresse convenitur, addita mentione diligentiæ ac correctioais corum, qua locantur. 2. Si quis vero curatorum, chartulariorum, reliquorumque militantium, ad detrimentum vel circumscriptionem domini principalis aliquid facere visus fuerit, is militia sua confestim excidat, et irrita sit ejusmodi locatio. 3. Qui emphyteusim perpetuam accepit, pensionem annuam sine tergiversatione solvere debet: et qui juris immobilis in statu suo conservandi et excolendi causa virium contentionem adhibet, ab ejusmodi conductione non removeatur: sed liceat et jus talis emphyleusis hæredibus suis relinquere, donare, in dotem dare, vel alio modo quopiam hoc ali cedere, ac vendere: modo scilicet pralationis causa, per adtestationem domino principali ante venditionem emendum hujusmodi jus exhibeat. Illo vero emptionem recusante, sine ullo impedimento post menses duos ab exhortatione ad illum facta, personis non prohibitis et meliorationes, et emplyteusis ejusmodi jus ipse vendat. 4. Res immobiles sacrarum ecclesiarum, religiosarum dominum, aut monasteriorum, aut collegiorum, (quibus rebus annumerantur et rustica manδοὺς ἐποιήσατο τοκετόν, τόν σε παρακολουθήσοντα ἐν εἰδήσει, οὐκ ἐνέχομαι, εἰ μὴ ὅ μοι διαδέδωκε, υπόκειμαι διδόναι ὡς παρακαταθήκην. Η παρακαταθήκη τῶν διαφερόντων τῷ παρακαταθεμένῳ ἐστίν. Οθεν καὶ καρπούς, καὶ τοκετούς, καὶ πᾶσαν αἰτίαν ἀπαιτεῖ. κζ'. Ἐάν τις δεξάμενος παρακαταθήκην, ἀρνή - σηται αὐτὴν, καὶ μαρτυρηθῇ ἐν αὐτῷ, καὶ εὑρεθῇ ἐν καιρῷ αὐτοῦ ὁμώσαντος, ἢ ἐγγράφως ἀποταξαμένου, διπλᾶν ταύτην ἀποδώσει, καὶ τῆς ἐπιορκίας τὴν τιμωρίαν ὑπομενέτω. κη'. Πάσα παρακαταθήκη ἐξ ἀρνήσεως διπλασιά ζεται. ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ', Περὶ ἐμφυτεύσεως. α. Διηνεκής εμφύτευσις ἀκινήτων δικαίων γίνε ται ἐπὶ τελέσματι ἐνιαυσιαίῳ ῥητῶς συμφωνουμένη καὶ ἐπιμελείᾳ τε καὶ διορθώσει τῶν ἐκδιδομένων, β. Εἰ δέ τις ἐκ τῶν φροντιστῶν, χαρτουλαρίων, καὶ λοιπῶν [στρατιωτῶν] πρὸ; βλάβην ἢ παραγρα φὴν τῆς πρωτοτύπου δεσποτείας φανῇ ἀπεργαζό μενος, οὗτος μὲν παρευθὺ ἐκπιπτέτω τοῦ στρατεύ ματος αὐτοῦ, ἀκυρούσθω δὲ καὶ ἡ τοιαύτη ἔκδοσις. γ΄. Τὸν διηνεκῶς ἐμφυτευσάμενον δεῖν τὸ ἐνιαυσταῖον ἀδιαστρόφως καταβάλλειν τέλεσμα, καὶ εἰς τὴν τοῦ ἀκινήτου δικαίου ἀγωνιῶντα σύστασίν τε c καὶ ἐπιμέλειαν, μὴ ἀποκινεῖσθαι ἐκ τῆς τοιαύτης ἐκδόσεως, ἀλλ' ἐξεῖναι αὐτῷ τὸ δίκαιον τῆς ταύτης εμφυτεύσεως κληρονόμοις καταλιμπάνειν, δωρεῖσθαι, καὶ ἐμπροίκως [ἐν προικὶ] ἐπιδιδόναι, ἢ καθ᾽ ἕτερον τρόπον μετεκχωρεῖν, καὶ διαπιπράσκειν, διὰ προεί μησιν ἐκ διαμαρτυρίας δηλονότι τῷ πρωτοτύπω δεσπότῃ πρὸ διαπράσεως παρέχοντι αὐτὸ τοιοῦτον ὠνήσασθαι δίκαιον. Ἐκείνου δὲ μὴ βουλομένου, ἀπαρεμποδίστως μετὰ δύο μήνα; τῆς τούτου προτρο πῆς πιπράσκειν αὐτὸν τοῖς μὴ κεκωλυμένοις προςώποις τά τε ἐμπονήματα καὶ τὸ τῆς τοιαύτης έμφυ τεύσεως δίκαιον. δ. Τὰ ἀκίνητα τῶν ἱερῶν ἐκκλησιῶν, εὐαγῶν οίκων, ή μοναστηρίων, ἢ συστημάτων πράγματα, οἷς συναριθμεῖται καὶ τὰ γεωργικὰ ἀνδράποδα, καὶ cipia) itemque structure urbanæ, nullo modo a ὺ τὰς πολιτικὰς ἐπικτίσεις, κατ' οὐδένα τρόπον ἐκquoquam alienentur; imperatore solo excepto, propter usus necessarios. Fiat, inquit, immobilium rerum sacrarum enphyleusis temporaria, usque ad tempus vitæ illius, qui conduxerit, et liberorum ipsius, et nepotuin, alque etiam uxoris ejus, siquidem ita convenerit expresse: cum conditione sexiæ partis pristini reditus solvenda. 5. Ecclesiarum, et venerabilium domorum suburbana, non ad proventus eos locentur, qui adhuc supersunt: sed oportet, eorum estimatione facta, quantum suburbani aestimatio reditum colligere potest, in annos XX divisa, tantum ut proventus is stipuletur, qui emphyteusin ejus accepturus est: ποιεῖσθαι, πλὴν μόνῳ βασιλεῖ, δι᾿ ἀναγκαίας χρείας. Γενέσθω, φησίν, ἀκινήτων ἱερατικῶν πραγμάτων πρόσκαιρος ἐμφύτευσις μέχρι τῆς ζωῆς τοῦ ἐμφυσ τευσαμένου, καὶ τῶν παίδων αὐτοῦ, καὶ ἐκγόνων, ἀλλὰ μὴν καὶ γαμετῆς ἀνδρός, εἰ ῥητῶς τοῦτο συν εφώνησαν, τῆς ἔκτης μοίρας κομιζομένης τῆς ἀρ χαίας προσόδου. ε'. Τὰ τῶν ἐκκλησιῶν, καὶ σεπτῶν οίκων προ άστεια, μὴ πρὸς τὴν σωζομένην ἐκδιδόσθωσαν πρόςοδον, ἀλλὰ δεῖ τῆς τιμήσεως τούτων γινομένης, ὅσην συνάγειν δύναται πρόσοδον ἡ ἀποτίμησις τοῦ προαστείου, εἰς εἰκοστὸν ἔτος διαιρουμένη, τοσαύτην δ μέλλων αὐτῷ [αὐτὸ] Εμφυτεύεσθα, επερωτᾶσθαι

' tationem, si quid æquo gravius imposuerit, quo δῆλον, εἰ βαρύτερον ἐπιθήσει, βλαπτομένου αὐτοῦ jumento laeditur, eo nomine tenetur. 11: Similiter et is, qui conduxit ad locum definitum, et ulterius pergit. 12. Qui hovem alicujus operæ causa conduxit, si moriatur in eo labore, ad quem illum petiit, indemnis esto: sin exstinctus in alio fuerit opere, solvet eum in solidum. 45. Qui agrum conduxerit, et tempore necdum Anilo absque causa reliquerit, pensionem totius temporis solvit. 14. Qui rei custodiendi causa mercedem acce perit, custodiæ periculum in se recipit. 15. Qui finito tempore conductionis, rem non restituit, et ipsam rein, et astimationem ejus solvat. 16. Omnis redemptor, vel artifex, qui opus cepit, et non absolvit, damnum integrum præstet, cum scilicet mercedem suam accipit. 17. Sin pauper est, et damnuin præstare nequit, verberibus cæsus, relegator. 18. Si canaculum in annum conduxi, pensionem integram solvo. Quod si corruerit, etiam circa mensem sextum, reliquum pensionis recipio. 19. Si coeptum opus a terra inotu concussum fue rit, periculo id locantis est. 20. Qui servum ab se locatum furto subtrahit, furti tenetur. 21. Si ante factum periculum corruerit... siquidem soli vitio, vel ex terræ molu, locantis damno est: sin operis vitio, conductoris. 92. Si quis a vicino jumentum petierit, idque fuerit adtritum, vel captum, vel mortuum, domino non prasente, solvet: sin dominus adsit, non solvet. Si conductitius aliquis fuerit, sit ei loco mercedis. TITULUS XXVI. De testibus. ἐνέχεται. ια'. Ομοίως καὶ εἰς ὡρισμένον τόπον, καὶ ὑπερβαίνων. ιβ'. Ὁ λαβὼν βοῦν πρὸς ἐργασίαν, εἰ ἀποθάνῃ ἐν ᾧ ἔργῳ ἐζήτησεν αὐτὸν, ἀζήμιος ἔστω· εἰ δ᾽ ἐπ' ἄλλῳ ἔργῳ ἀπέθανε, δώσει αὐτὸν ὁλοκλήρως. ιγ΄. Ο μισθωσάμενος ἀγρὸν, καὶ χωρὶς αἰτίας πρὸ τοῦ συμπληρώματος τοῦ χρόνου καταλιπών, δίδωσιν ὅλου τοῦ χρόνου τὸν μισθόν. ιδ'. Ο λαβὼν μισθὸν ἐπὶ φυλακῇ πράγματος, ἐκκινδυνεύει περὶ τὴν αὐτοῦ φυλακήν. ιε'. Ο μετὰ τὴν συμπλήρωσιν μὴ ἀποκαθιστῶν τὸ πρᾶγμα, καὶ τὸ πρᾶγμα ἀποδιδότω, καὶ τὴν διατίμησιν αὐτοῦ. 4. In testibus requiritur dignitas, et fides, et mores, et gravitas. Testes fide digni sunto, non sedentarii et sordidi quidam, nec humiles, nec omnino obscuri: sed oportet eos existimationis esse bona propter dignitatem, aut militiam, aut facultates, aut professionem. 2. Sin ignoti sunt, et circulatores, examinent eorum testimonia judices, et per quæstiones ad eos accedant, ut perceptionem veritatis inveniant. 3. Parentes, et liberi, contra se testimonia dicentes, non admittuntor: ac neque pro domino, neque contra dominuta servus aut libertus testimonium dicit. 4. Paler, et filius familias, et duo fratres filii familias, in eodem negotio testes esse possunt. 5. Cum testes apud judices contra testes producuntur, primum absque juramento in duobus aut tribus examinibus sibi cognita proferant: ac si de ις'. Πᾶς ἐργολάβος, ἢ τεχνίτης, ἀψάμενος ἔργου, καὶ μὴ πληρῶν αὐτὸ, διδότω τὴν σύμπασαν αὐτοῦ ζημίαν, δηλονότι λαμβάνων τὸν μισθὸν αὐτοῦ. ιζ'. Εἰ δὲ πένης ἐστὶ, καὶ μὴ ἀρχῶν πρὸς καταβολὴν τῆς ζημίας, τυπτέσθω καὶ ἐξοριζέσθω. ιη. Ἐὰν δίαιταν εἰς ἐνιαυτὸν ἐμισθωσάμην, ὅλον παράσχω τὸν μισθόν· εἰ δὲ καὶ πέσῃ, κἀμφὶ τῷ ἔκτῳ μηνὶ, ἀναλαμβάνω τὸ λοιπόν. ιθ'. Ἐὰν τὸ γινόμενον ἔργον ἀπὸ σεισμοῦ παρασαλευθῇ, τοῦ μισθώσαντός ἐστιν ὁ κίνδυνος. κ'. Ὁ κλέπτων τὸν μισθωθέντα αὑτοῦ δοῦλον, ἐνέχεται ὡς κλέπτης. κα'. Ἐὰν πρὸ δοκιμασία; πέσῃ τὸ ῥεῖθρον, εἰ μὲν ἀπὸ αἰτίας τοῦ ἐδάφους, ἢ ἀπὸ σεισμοῦ, ὁ μισθώσας ζημιοῦται· εἰ δὲ ἐξ ἑλαττώματος τοῦ ἔργου, ὁ μισθωσάμενος. κβ'. Ἐὰν αἰτήσῃ τις παρὰ τοῦ πλησίον κτῆνος, καὶ συντριβῇ, ἡ αἰχμάλωτον γένηται, ἢ ἀποθάνῃ, ὁ δὲ κύριος μὴ ᾖ μετ᾿ αὐτοῦ, ἀποτίσει· ἐὰν δὲ ὁ κύριος αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ ᾖ, οὐκ ἀποτίσει· ἐὰν δὲ μισθωτός ᾖ, ἔστω αὐτῷ ἀντὶ τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. ΤΙΤΛΟΣ ΚϚ'. Περὶ μαρτύρων. α'. Ἐπὶ τῶν μαρτύρων ζητεῖται ἡ ἀξία, καὶ ἡ πίστις, καὶ τὰ ἤθη, καὶ ἡ στεῤῥότης. Αξιόπιστοι ἔστωσαν οι μάρτυρες, μή τινες ἐπιδίφριοι, μηδὲ χαμερπεῖς, μηδὲ παντοίως ἄσημοι, ἀλλ᾽ εὐϋπολήπτους εἶναι δεῖ διὰ τὴν ἀξίαν ἢ στρατηγίαν [στρατείαν], ἢ εὐπορίαν, ἢ ἐπιτήδευσιν. β'. Εἰ δέ εἰσιν ἄγνωστοι καὶ ἀμφιτισταὶ, τὰ τῆς αὐτῶν μαρτυρίας κακονιζέσθωσαν οι δικασταὶ, καὶ διὰ βασάνων ἐρχέσθωσαν πρὸς αὐτοὺς, ὅπως τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν εὕρωσιν. γ΄. Οἱ γονεῖς καὶ τὰ τέκνα κατ' ἀλλήλων λέγοντες μὴ προσδεχέσθωσαν· μήτε ὑπὲρ δεσπότου, μήτε κατὰ δεσπότου, δοῦλος ἢ ἀπελεύθερος μαρτυρείται. δ'. Πατήρ, καὶ υἱὸς ὑπεξούσιος, καὶ δύο ἀδελφοὶ ὑπεξούσιοι, μαρτυροῦνται ἐν ἑνὶ πράγματι. ε'. Οἱ μάρτυρες ἐπὶ τῶν δικαστῶν εἰς μάρτυρας ἀγόμενοι, πρῶτον ἄνευ ὅρκου ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶν ἀνακρίσεσι τὰ τῆς εἰδήσεως αὐτῶν λεγέτωσαν· καὶ

ἐὰν περὶ τοῦ ζητουμένου εὑρεθῶσι λέγοντες τί ποτε, re, quae inquiritur, inventi fuerint aliquid dicere, τότε ὀμνυέτωσαν. tune jusjurandum præstent. 5'. Οι μακρὰν διάγοντες μάρτυρες ἐν ταῖς χρηματ τικαῖς ὑποθέσεσι κατὰ τὸν τόπον μὴ ἀναγκαζέσθω· σαν παραγενέσθαι, ἀλλὰ δι᾿ ἐντολέων πρὸς αὐτοὺς στελλομένων τὰ τῆς εἰδήσεως αὐτῶν μαρτυρείτωσαν. ζ. Ἐν ἐκμαρτυρίῳ μη πιστευέτω ταβουλά ριος. η'. Οἱ μάρτυρες, ὅσοι δήποτε ἀριθμῷ ὦσι, μέχρι τεσσάρων ταξιδίων καὶ μόνον ἀγέσθωσαν, ἑκάστης παραγωγῆς μίαν ἡμέραν. θ'. Εἷς μάρτυς μαρτυρῶν οὐ πιστεύεται, ἀλλ᾽ ἐκβαλλέσθω. · ι'. Ἐὰν δὲ τοιοῦτόν ἐστι τὸ πρᾶγμα, ὥστε δέξασθαι μαρτυροῦντα ἕνα, ἢ κυνηγὸν, ἢ τοὺς ὁμοίους, χωρίς βασάνων οὐ πιστεύεται. ια΄. Οι πένητες, οἱ μὴ ἔχοντες πεντήκοντα νο μισμάτων περιουσίαν, οὐ μαρτυροῦσιν. ιβ'. Οι μάρτυρες ἢ ἀξίαν, ἢ στρατιὰν [στρατείαν], ἢ ἐπιτηδεύματα, ἢ ἐμπορίαν [εὐπορίαν] ἔχοντες, κατὰ πρόληψιν δεκταῖοι τυγχάνουσιν. ιγ'. Ο καταδικασθείς περὶ μοιχείας, οὐ δέχεται εἰς μαρτυρίαν. ιδ'. Ὁ ἥττων τῶν εἴκοσι ἐτῶν, οὐ μαρτυρεῖ. ιεʹ. Ο δοῦλος, καὶ ὁ κωφὸς, καὶ ὁ μαινόμενος, οὐ μαρτυρεῖ. ις'. Ο τὴν οἰκείαν ἰδιόχειρον τοῦ χρέους συγγρα φὴν ἀρνούμενος, ἢ τὰ οἰκεῖα γράμματα ἐπιθέμενος, ἀρνούμενος δὲ τὴν καταβολὴν τῆς ποσότητος, μετά ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας, διπλῇ ποσότητι ὁ ἀρνησάμενος τὸ χρέος καταδικάζεται. ιζ'. Εἰ δέ τις ἀρνηθῇ τὸ ἐκμαρτύριον αὑτοῦ ἰδιόχει ρον, ὅρκος ἐπαγέσθω τῷ λεγομένῳ [λέγοντι] ταῦτα μὴ χειρογραφῆται. ιη'. Ο θέλων ἐπισχεῖν τοὺς μάρτυρας, δαπάνας αὐτοῖς διδότω. ιθ'. Οὐκ ἀπαιτεῖ ὁ ἐναγόμενος φέρειν καθ' ἑαυτοῦ δικαιώματα πρὸς ἀπόδειξιν. Ο γὰρ ἐνάγων οφείλει δεῖξαι, καὶ εἰ μὴ δείξῃ, νικᾷ ὁ ἐναγόμενος. κ'. ῾Ο ἐπιφέρων τινὶ ὅρκον, πρὸ τοῦ δέξασθαι τὸν ὅρκον δύναται μετὰ τοῦτο [μετὰ τὸ τραπήναι εἰς ἀπόδειξιν. Ο διαβεβαιοῦται [δις βεβαιώσα;] οὐ δύναται ἐπὶ τὸν ὅρκον ἐπανελθεῖν. κα'. 'Ο ὁμόσας ἴδιον εἶναι τὸ πρᾶγμα, ἀπαιτεῖ τε καρποὺς καὶ τοκετὸν θρεμμάτων. κβ'. Ο όρκος δύναμιν ἀποφάσεως ἔχει. Ο γὰρ ἐπιφέρων ὅρκον, τοῦ ἀντιδίκου αὐτοῦ δοκεῖ δικαστήν αὐτὸν ποιεῖν. κγ'. Οἱ ἄγνωστοι τῶν μαρτύρων καὶ βασανιζέ σθωσαν, εἰ δεήσει. κδ'. Ἐν ταῖς παραγραφαῖς ὁ ἐναγόμενος βαρεῖται τῇ ἀποδείξει. κε'. Ὅταν οἱ μάρτυρες ἑαυτοῖς ἐναντιοῦνται, ἢ ἄλλως οἱ μάρτυρες, ἢ πλαστῶς μαρτυροῦσι, τότε δεχέσθω ὁ δικαστής τοὺς ἐξ αὐτῶν ἀξιοπιστοτέρους, καὶ κολαζέσθω τοὺς ὑπόπτους, εἴπερ ἐπίτηδες φα νεῖεν κακουργοῦντες. Iloc est, qui decertat in arena vel theatre. 6. Qui procul degunt testes, in causis pecunia - riis ad ipsum locum se conferre non coguntor, sed per mandatores, ad eos inissos, quantum norint testantor. 7. In testimonii dictione fides tabulario non babetor. 8. Testes, quotcunque tandem numero fuerint, ad quatuor dumtaxat accessiones producuntor, ad unum diem productione qualibet. 9. Uni testi, testimonium dicenti, fides non habetur, sed rejicitor. 10. Si vero tale negotium sit, ut admittatur testis unus, vel arenarius vel his similes, sine quæstionibus eis fides non habetur. 11. Pauperes, qui nummos quinquaginta in bonis non habent, testes esse nequeunt. 12. Qui testes aut dignitatem habent, aut militiam, aut professionem, aut facultates idoneas, per præsumptionem admittuntur. 13. Damnatus in judicio adulterii, non admittitur ad dicendum testimonium. 14. Minor annis viginti testis esse non potest. 15. Servus et surdus, et furiosus, non sunt testes. 16. Qui scriptam manu sua syngrapham debiti negat, aut suam quidem edit scripturam, sed solutionem summum inftiando negat; probatione veritatis secuta, in duplam summam condemnatur. 17. At si quis testimonium suum manus propriæ negaverit, tunc juramentum illi defertor, qui se illa manu propria non scripsisse dicit. 18. Qui testes retinere vult. det eis impensas. 19. Reus instrumenta contra se proferri ad probandum non petit. Nam actor probare debet, ac nisi: probaverit, vincit reus. *20. Qui juramentum alicui defert, is antequam¨¸ juramentum admittatur, ad probandum convertere se potest. Qui bis aliquid asseveravit, ad juramentum redire nequit. 21. Qui rem suam esse juravit, et fructus et faturam pecudum petit. 22. Juramentum sententiæ vim obtinet. Nam qui juramentum defert, adversarii sui judiceın se facere videtur. 23. Ignoti testes etiam quæstionibus subjiciuntor, si opus fuerit. 24. In exceptionibus reus oneratur probatione. 25. Cum testes sibi ipsis adversantur, vel diversa, vel ficta testimonia proferunt: tunc judex fido digniores ex eis admittat, et suspectos puniat, st data opera improbe agere visi fuerint.

ἐὰν περὶ τοῦ ζητουμένου εὑρεθῶσι λέγοντες τί ποτε, re, quae inquiritur, inventi fuerint aliquid dicere, τότε ὀμνυέτωσαν. tune jusjurandum præstent. 5'. Οι μακρὰν διάγοντες μάρτυρες ἐν ταῖς χρηματ τικαῖς ὑποθέσεσι κατὰ τὸν τόπον μὴ ἀναγκαζέσθω· σαν παραγενέσθαι, ἀλλὰ δι᾿ ἐντολέων πρὸς αὐτοὺς στελλομένων τὰ τῆς εἰδήσεως αὐτῶν μαρτυρείτωσαν. ζ. Ἐν ἐκμαρτυρίῳ μη πιστευέτω ταβουλά ριος. η'. Οἱ μάρτυρες, ὅσοι δήποτε ἀριθμῷ ὦσι, μέχρι τεσσάρων ταξιδίων καὶ μόνον ἀγέσθωσαν, ἑκάστης παραγωγῆς μίαν ἡμέραν. θ'. Εἷς μάρτυς μαρτυρῶν οὐ πιστεύεται, ἀλλ᾽ ἐκβαλλέσθω. · ι'. Ἐὰν δὲ τοιοῦτόν ἐστι τὸ πρᾶγμα, ὥστε δέξασθαι μαρτυροῦντα ἕνα, ἢ κυνηγὸν, ἢ τοὺς ὁμοίους, χωρίς βασάνων οὐ πιστεύεται. ια΄. Οι πένητες, οἱ μὴ ἔχοντες πεντήκοντα νο μισμάτων περιουσίαν, οὐ μαρτυροῦσιν. ιβ'. Οι μάρτυρες ἢ ἀξίαν, ἢ στρατιὰν [στρατείαν], ἢ ἐπιτηδεύματα, ἢ ἐμπορίαν [εὐπορίαν] ἔχοντες, κατὰ πρόληψιν δεκταῖοι τυγχάνουσιν. ιγ'. Ο καταδικασθείς περὶ μοιχείας, οὐ δέχεται εἰς μαρτυρίαν. ιδ'. Ὁ ἥττων τῶν εἴκοσι ἐτῶν, οὐ μαρτυρεῖ. ιεʹ. Ο δοῦλος, καὶ ὁ κωφὸς, καὶ ὁ μαινόμενος, οὐ μαρτυρεῖ. ις'. Ο τὴν οἰκείαν ἰδιόχειρον τοῦ χρέους συγγρα φὴν ἀρνούμενος, ἢ τὰ οἰκεῖα γράμματα ἐπιθέμενος, ἀρνούμενος δὲ τὴν καταβολὴν τῆς ποσότητος, μετά ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας, διπλῇ ποσότητι ὁ ἀρνησάμενος τὸ χρέος καταδικάζεται. ιζ'. Εἰ δέ τις ἀρνηθῇ τὸ ἐκμαρτύριον αὑτοῦ ἰδιόχει ρον, ὅρκος ἐπαγέσθω τῷ λεγομένῳ [λέγοντι] ταῦτα μὴ χειρογραφῆται. ιη'. Ο θέλων ἐπισχεῖν τοὺς μάρτυρας, δαπάνας αὐτοῖς διδότω. ιθ'. Οὐκ ἀπαιτεῖ ὁ ἐναγόμενος φέρειν καθ' ἑαυτοῦ δικαιώματα πρὸς ἀπόδειξιν. Ο γὰρ ἐνάγων οφείλει δεῖξαι, καὶ εἰ μὴ δείξῃ, νικᾷ ὁ ἐναγόμενος. κ'. ῾Ο ἐπιφέρων τινὶ ὅρκον, πρὸ τοῦ δέξασθαι τὸν ὅρκον δύναται μετὰ τοῦτο [μετὰ τὸ τραπήναι εἰς ἀπόδειξιν. Ο διαβεβαιοῦται [δις βεβαιώσα;] οὐ δύναται ἐπὶ τὸν ὅρκον ἐπανελθεῖν. κα'. 'Ο ὁμόσας ἴδιον εἶναι τὸ πρᾶγμα, ἀπαιτεῖ τε καρποὺς καὶ τοκετὸν θρεμμάτων. κβ'. Ο όρκος δύναμιν ἀποφάσεως ἔχει. Ο γὰρ ἐπιφέρων ὅρκον, τοῦ ἀντιδίκου αὐτοῦ δοκεῖ δικαστήν αὐτὸν ποιεῖν. κγ'. Οἱ ἄγνωστοι τῶν μαρτύρων καὶ βασανιζέ σθωσαν, εἰ δεήσει. κδ'. Ἐν ταῖς παραγραφαῖς ὁ ἐναγόμενος βαρεῖται τῇ ἀποδείξει. κε'. Ὅταν οἱ μάρτυρες ἑαυτοῖς ἐναντιοῦνται, ἢ ἄλλως οἱ μάρτυρες, ἢ πλαστῶς μαρτυροῦσι, τότε δεχέσθω ὁ δικαστής τοὺς ἐξ αὐτῶν ἀξιοπιστοτέρους, καὶ κολαζέσθω τοὺς ὑπόπτους, εἴπερ ἐπίτηδες φα νεῖεν κακουργοῦντες. Iloc est, qui decertat in arena vel theatre. 6. Qui procul degunt testes, in causis pecunia - riis ad ipsum locum se conferre non coguntor, sed per mandatores, ad eos inissos, quantum norint testantor. 7. In testimonii dictione fides tabulario non babetor. 8. Testes, quotcunque tandem numero fuerint, ad quatuor dumtaxat accessiones producuntor, ad unum diem productione qualibet. 9. Uni testi, testimonium dicenti, fides non habetur, sed rejicitor. 10. Si vero tale negotium sit, ut admittatur testis unus, vel arenarius vel his similes, sine quæstionibus eis fides non habetur. 11. Pauperes, qui nummos quinquaginta in bonis non habent, testes esse nequeunt. 12. Qui testes aut dignitatem habent, aut militiam, aut professionem, aut facultates idoneas, per præsumptionem admittuntur. 13. Damnatus in judicio adulterii, non admittitur ad dicendum testimonium. 14. Minor annis viginti testis esse non potest. 15. Servus et surdus, et furiosus, non sunt testes. 16. Qui scriptam manu sua syngrapham debiti negat, aut suam quidem edit scripturam, sed solutionem summum inftiando negat; probatione veritatis secuta, in duplam summam condemnatur. 17. At si quis testimonium suum manus propriæ negaverit, tunc juramentum illi defertor, qui se illa manu propria non scripsisse dicit. 18. Qui testes retinere vult. det eis impensas. 19. Reus instrumenta contra se proferri ad probandum non petit. Nam actor probare debet, ac nisi: probaverit, vincit reus. *20. Qui juramentum alicui defert, is antequam¨¸ juramentum admittatur, ad probandum convertere se potest. Qui bis aliquid asseveravit, ad juramentum redire nequit. 21. Qui rem suam esse juravit, et fructus et faturam pecudum petit. 22. Juramentum sententiæ vim obtinet. Nam qui juramentum defert, adversarii sui judiceın se facere videtur. 23. Ignoti testes etiam quæstionibus subjiciuntor, si opus fuerit. 24. In exceptionibus reus oneratur probatione. 25. Cum testes sibi ipsis adversantur, vel diversa, vel ficta testimonia proferunt: tunc judex fido digniores ex eis admittat, et suspectos puniat, st data opera improbe agere visi fuerint.

θάνατον προελθεῖν, συγκρινέτωσαν οἱ ἀκροαταὶ καὶ Λ successerit, conferant inter se judices, et inetraτηρείτωσαν τὰ ὄργανα, δι' ὧν κατειργάσθη ὁ θάνα τος. Καὶ εἰ εὕρωσι διὰ ξύλων τελείων, ἡ λίθων μετ γάλων, ἢ λακτέων τὸν φόνον γενέσθαι, ὁ τοῦτο ποιῶν, χειροκοπείσθω. ζ. Εἰ δὲ δι' ἐλαφρῶν τινων συμβῇ γενέσθαι τὸν θάνατον, τύπτεσθαι αὐτὸν καὶ ἐξορίζεσθαι, η. Ὁ ἐν μάχῃ μετὰ χειρὸς τύπτων και φονεύων, τυπτέσθω καὶ ἐξοριζέσθω, ὡς ἀκουσίως φονεύων, η'. Περὶ μοιχῶν. — Ο εἰς γυναῖκα ὕπανδρον μοι· χεύων, ῥινοκοπείσθω καὶ αὐτὸς, καὶ ἡ μοιχαλίς, ὡς ἐντεῦθεν χωρισμοῦ γινομένου, καὶ ἀπωλείας τέκνων προσερχομένης, καὶ τοῦ Κυριακοῦ λόγου μὴ φυλατο τομένου, τοῦ διδάσκοντος, ὅτι ὁ Θεὸς εἰς σάρκα μίαν τούτους συνήνωσε· μετὰ δὲ τὸ ῥινοκοπηθῆναι τὴν μοιχαλίδα, λαμβάνειν αὐτὴν τὰ ἴδια αὐτῆς πράγματα, ἅπερ εἰσήγαγε τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς, καὶ μηδὲν ἕτερον· τὸν δὲ μοιχὸν ἐκ τῆς ἰδίας γυναικὸς μὴ χω ρίζεσθαι, εἰ καὶ ἐρινοκοπήθη. Μετὰ πολλῆς δὲ ἀκρι βείας τὸ περὶ μοιχείας ζητείσθω κεφάλαιον, καὶ ἐπιτηρείτωσαν οἱ ἀκροαταὶ τοὺς κατηγόρους τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως. Καὶ εἰ μέν ἐστιν ἴδιος ἀνὴρ, ἢ ὁ πατὴρ αὐτῆς, ἡ ὁ ἀδελφὸς, ἢ θεῖος ὁ κατηγορῶν, εὐπιστοτέρα ἡ πρόφασις τῆς ζητήσεως γίνεται· εἰ δὲ ξένοι εἰσὶν οἱ κατηγοροῦντες, δέον κανονίζεσθαι τὰ πρόσωπα, ποίας πολιτείας εἰσὶ, καὶ τούτους κατ ασφαλίζεσθαι, καὶ ἀπαιτεῖν αὐτοὺς τὴν περὶ τούτου ἀπόδειξιν. Καὶ εἰ μὲν ἀποδείξωσι την μοιχείαν, ρινοκοπείσθωσαν, ὅ τε μοιχὸς, καὶ ἡ μοιχαλίς· εἰ δὲ ς οὐκ ἀποδείξωσιν, ἀλλὰ δι' ἔχθραν τινὰ τὴν κατηγο ρίαν ἐποίησαν, τὴν ταυτοπάθειαν οἱ συκοφάνται ὑπομενέτωσαν. ι. Περὶ φθορέων. - Ο βιαζόμενος κόρην καὶ φθείρων αὐτὴν, ῥινοκοπείσθω. ια΄. Ο τὴν ἀλλοτρίαν μνήστην φθείρων, εἰ καὶ προαιρέσει τῆς κόρης τοῦτο ἐγένετο, ρινοχοπείσθω. ιβ. Ο φθείρων κόρην πρὸ τῆς ἤδης, ήγουν πρὸ τοῦ τρισκαιδεκαετούς χρόνου, ῥινοκοπείσθω· καὶ τὸ ἥμισυ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ παρεχέτω τῇ φθαρείσῃ κόμη. ιγ. Ὁ ἁρπάζων μοναστριαν ἢ παρθένον βιωτικὴν menta considerent, per quæ cædes perpetrata fuit. Ac si quidem deprebeuderint, fustibus solidis, aut magnis lapidibus, aut calcib. cadem admissam, auctori cædis manus amputator. 7. Sin levibus quibusdam instrumentis cædem fieri contigerit, auctor ejus verberator, et in exsiliam mittitor. 8. Qui in rixa manu percutit, et occidit, verberator et relegator, ut involuntarius homicida. 9. De adulteris. Qni adulterium cum muliere maritata committit, tam ipse, quam adultera nares amillat: cum ex eo facto, divortium sequatur, et internecio liberorum proveniat, et Dominicnm illud verbum non servetur, quo docemur, Deum in uiram carnem bos conjunxisse. Posteaquam vero nares adulteræ præcis fuerint, res ipsa suas accipiat quas ad virum suum attulit, nec aliud quidquam: adulter autem ab uxore sua non separetur, lametsi nares ei præcisæ sint. Magna vero cum accuratione adulterii caput examinator, et accusatores in ea causa judices considerent. Ac si quidem vir ipsius est, aut pater mulieris, aut frater, aut patruus avuncuiusve, qui accusat: fide dignior ft examinis causa. Sin extranei sunt, qui accusationem instituunt, velut ad regulam quamdam explorandæ sunt personæ, qualem vitam agant, et cautiones ab iis, cum probationibus de admisso adulterio, exigendæ. Qui si commissum adulterium probaverint, tam adultero, quam adultera, nares præciduntor. Si non probaverint, sed ex inimicitia quadam accusationem instituerint, easdem poenas ipsi calumniatores sustinento. 40. De stupratoribus.—Ei qui puellae vim adfert, eamque stuprat, nares abscinduntor. 11. Ei qui sponsam alienam stuprat, licet hoc puella volente facium sit, nares abscinduntor. 12. Ei qui vitiat puellam ante pubertatem, hoc est, ante decimum tertium annum, nares abscinduntor, et semissem ille bonorum suorum violata puellae praestato. 13. Ei qui (monastriam, vel mundanam virgiἐξ οιουδήποτε, ἐὰν φθείρῃ αὐτήν, ῥινοκοπείσθω· οἱ nem, cujuscumque sit, rapit ac stuprat, nares abδὲ εἰς τὴν τοιαύτην ἁρπαγὴν συντρέχοντες, ἐξοριζέ σθωσαν. ιδ. Περὶ αἱμομίκτων. — Οἱ αἱμομίκται, ἢ γονεῖς πρὸς τέκνα, ἢ τέκνα πρὸς γονεῖς, ἢ ἀδελφοὶ πρὸς ἀδελφάς, ξίφει τιμωρείσθωσαν· οἱ δὲ πρὸς ἄλλην συγγένειαν συμφθειρόμενοι, τουτέστι πατὴρ εἰς γυναῖκα υἱοῦ, υἱδ; πρὸς γυναῖκα πατρός, ήγουν πρὸς μητρυιάν, ἢ πατρωὸς εἰς προγόνην, ἢ ἀδελφὸς εἰς γυναῖκα ἀδελφοῦ, ἢ θεῖος εἰς ἀνεψιάν, ἢ ἀνεψιός εἰς θείαν, ῥινοκοπείσθωσαν. Ομοίως καὶ ὁ εἰς δύο ἀδελφὰς εἰδήσει μιγνύμενος. ιε'. Ἐὰν γυνὴ πορνεύσῃ, καὶ γένηται ἔγκυος, καὶ scinduntor: et qui hac in rapina concurrerint, relegantor. Qui 14. De proprio sanguini se miscentibus. cum proprio sanguine se commiscent, sive parentes cum liberis, sive liberi cum parentibus, vel fratres cum sororibus, gladio puniuntor. Eis vero, qui ex alio cognationis gradu invicem sibi stuprum intulerint, veluti pater nurui vel alius uxori patris, sive novercæ, vel vitricus privignæ, vel frater· uxori fratris, vel patruus avunculusve filiæ fratris aut sororis, amitæ aut materteræ, nares absoinduntor. Similiter et illi, qui cum duabus sororibus sciens coiverit. 15. Si mulier scortata fuerit, et gravida facta

vouri suo struxerit insidias, ut abortiat, verberala έπιβουλεύσῃ τῇ ἰδίᾳ γαστρὶ πρὸς τὸ ἐκτρῶσαι, rolegator. τυπτομένη ἐξοριζέσθω. 16. Qui cum puella virgine coivit, ea consentiente, parentibus ignorantibus, tandem re cognita, si velit eam uxorem ducere, parentibus virginis idem volentibas, matrimonium contrabitor. Sin una partium nolit, et stuprator locuples sit, violate puella auri libram unam; si egentior, semissem patrimonii sui præstato. Si omnino sit pauper et inops, verberatus et tonsus relegator. ις. Ο συγγενόμενος κόρῃ παρθένω, προαιρέσει μὲν τῆς κόρης, ἀγνώμῃ [ἀγνοίᾳ] δὲ τῶν αὐτῆς γονέων, ἐν ὑστέρῳ τούτων διαγινωσκόντων [ τούτου διαγινωσκομένου], εἰ μὲν θελήσει λαβεῖν αὐτὴν, καὶ θελήσωσι καὶ οἱ γονεῖς αὐτῆς, γινέσθω τὸν συνάλλα γμα. Εἰ δὲ ἐν τῶν μερῶν μὴ θελήσῃ, εἰ μέν ἐστιν εὔπορος ὁ φθορεύς, διδότω τῇ κόρῃ τῇ φθαρείσῃ χρυσίου λίτραν μίαν· εἰ δέ ἐστιν ἐνδεέστερος, διδότω τὸ ἥμισυ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. Εἰ δὲ παντελῶς ὑπάρχῃ πένης καὶ ἀνεύπορος, τυπτόμενος καὶ κου ρευόμενος ἐξοριζέσθω. 17. Qui non habet uxorem, ct scortatur, sex allactis verberator. 18. Qui legitimam uxorem babet, ac in scortatione deprehenditur: veluti qui dictum illud Domini contemnit, quo docetur, Non scortaberis, allactis castigationis causa duodecim verberator. Scholium. — Qui scortatur, inquit, si habet uxorem, duodecim allactis, hoc est, plagis, sive manclavils, ut vulgo loquuutur, castigator. 19. Si quis uxorem habens, cum aucilla sua consueverit, re cognita, auferri ea debet a præside loci, et extra provinciam ab illo distrahi: pretio in fscum inferendo. 20. Qui cum aliena ancilia scortatur, si sit bonestior [al. locuples], hujusmodi delicti nomine domino ancillæ triginta sex solidos præstet: humi - lior autem, verberator, et in quantum potest, pro rata solidorum triginta sex solvat. 11. De pediconibus. - Pædicones, tain is qui facit, quam qui patitur, gladio puniuntor. Sin is, qui patitur, minor annis duodecim inventus fuerit, ignoscitor ei: cum ætas ipsa sit indicio, non eum scire, quid patiatur. 22. De ineuntibus jumenta. — Eis, qui cum brutis consuescunt, hoc est, qui jumenta ineunt, penis abscinditor. 23. De sycophantis. Calumniatores, in quacunque causa calumniati fuerint, iisdem panis tenentur. 24. De veneficis. — Magi et venefici, qui ut hom minibus noceant, dæmones alloquuntur, gladio puniuntor. 25. Qui amuleta conficiunt, specie tenus ad lominum utilitatem, turpis lucri sui causa, publicatis bonis relegantor. 26. Sive servus, sive ingenuus, qui quocunique prætextu potum dare deprehenditur, aut marito mulier, aut nulieri maritus, aut aucilla dominæ; atque hac occasione qui potum sumpsit exhibitum ab illo sibi, si cadat in mórbum, quasique defluat, et moriatur, gladio plectitor. 27. Ei qui cum monastria scortatur, tamquam Ecclesiam Dei contumelia afficienti, nares abscinduntor propterea, quod etiam ipse adulterium commiserit, illa ab Ecclesia alienata: eadem exsecutione adversus ipsam quoque servanda. ιζ. Ο μὴ ἔχων γυναῖκα, καὶ πορνεύων, τυπτέσθω ἀλλακτὰ ἕξ. ιη'. Ο γυναῖκα νομίμως ἔχων, καὶ εἰς πορνείαν εὑρισκόμενος, ὡς τὸ ῥῆμα τοῦ Κυρίου καταφρονῶν, τὸ διδάσκον, Μὴ πορνεύσῃς, τυπτέσθω ἀλλακτὰ πρὸς σωφρονισμὸν δώδεκα. Σχόλιον.— Ο πορνεύων, φησίν, εἰ ἔχει γυναῖκα, διὰ τβ' ἀλλακτῶν, τουτέστι δαρμῶν, ἢ παρὰ τοῖς κοι νοῖς λεγομένων μαγκλαβίων, σωφρονιζέσθω. ιθ. Ὁ ἔχων γυναῖκα, καὶ τῇ ἰδίᾳ συγγενόμενος δούλῃ, διαγινωσκομένου τοῦ πράγματος, ταύτην ὑπὸ τοῦ κατὰ τὸν τόπον ἄρχοντος επαίρεσθαι, καὶ παρ' αὐτοῦ ὑπὲρ ἐπαρχίαν πιπράσκεσθαι· τῶν τιμῶν αὐτῆς εἰσκομιζομένων ἐν τῷ μέρει τοῦ δημοσίου. κ'. Ο πορνεύων εἰς δούλην ἀλλοτρίαν, έντιμος [ἄλλ. καὶ εὔπορος] ὢν παρεχέτω ὑπὲρ τοῦ τοιούτου πταίσματος τῷ αὐθέντη τῆς δούλης νομίσματα τριά κοντα ἕξ. Εὐτελὴς δὲ ὧν τυπτέσθω, καὶ εἰς δ εὐπορεῖ, πρὸς ἀναλογίαν τῶν λς' νομισμάτων διδότω. κα'. Περὶ ἀσελγῶν. Οἱ ἀσελγεῖς, ὅ τε ποιῶν, καὶ ὁ ὑπομένων, ξίφει τιμωρείσθωσαν. Εἰ δὲ ὁ ὑπομένων ἥττων τῶν ιβ' ἐτῶν εὑρεθῇ, συγχωρείσθω· ὡς τῆς ἡλικίας δηλούσης, μὴ εἰδέναι αὐτὸν τὸ τί ὑπο μένει. κι'. Περὶ κτηνοβατών. — Οἱ ἀλογευόμενοι, ήγουν κτηνοβάται, καυλοκοπείσθωσαν. κγ'. Περὶ συκοφαντών. -- Οι συκοφάνται ἐν οἷα δ' ἂν αἰτίᾳ συκοφαντήσωσι, τῇ ταυτοπαθείᾳ ὑποκεί σθωσαν. κδ'. Περὶ φαρμακῶν.-Οἱ γόητες καὶ οἱ φαρμακοὶ, οἱ ἐπὶ βλάβῃ ἀνθρώπων προσλαλοῦντες τοῖς δαίμοσι, Ο ξίφει τιμωρείσθωσαν. κε'. Οἱ δὲ ποιοῦντες φυλακτὰ τοῦ δοκεῖν ἐπ' ὠφελείᾳ ἀνθρώπων, διὰ ἰδίαν αἰσχροκέρδεια», δημευόμενοι ἐξοριζέσθωσαν. κς'. Ο εὑρισκόμενος, εἴτε δοῦλος, εἴτε ἐλεύθερος, ἐπὶ προφάσει οιαδήποτε διδούς ποτόν, εἴτε γυνή ἀνδρὶ, εἴτε ἀνὴρ γυναικὶ, εἴτε δούλη τῇ αὐθεντρίᾳ, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης προφάσεως ἀσθενείᾳ περιπέσοι δ λαβὼν τὸν ὑπὸ τούτου ποτὴν, καὶ συμβῇ αὐτὸν καταρεῦσαι καὶ ἀποθανεῖν, ξίφει τιμωρείσθω. κζ'. Ο πορνεύων εἰς μονάστριαν, ὡς τὴν Ἐκκλησ σίαν τοῦ Θεοῦ καθυβρίζων, ρινοκοπείσθω· διότι κἀκεῖνος μοιχείαν εἰργάσατο, τῆς Ἐκκλησίας αὐτὴν ἀλλοτριώσας· τῆς ὁμοίας καὶ ἐπ' αὐτῇ φυλαττομένης ἐπεξελεύσεως.

θάνατον προελθεῖν, συγκρινέτωσαν οἱ ἀκροαταὶ καὶ Λ successerit, conferant inter se judices, et inetraτηρείτωσαν τὰ ὄργανα, δι' ὧν κατειργάσθη ὁ θάνα τος. Καὶ εἰ εὕρωσι διὰ ξύλων τελείων, ἡ λίθων μετ γάλων, ἢ λακτέων τὸν φόνον γενέσθαι, ὁ τοῦτο ποιῶν, χειροκοπείσθω. ζ. Εἰ δὲ δι' ἐλαφρῶν τινων συμβῇ γενέσθαι τὸν θάνατον, τύπτεσθαι αὐτὸν καὶ ἐξορίζεσθαι, η. Ὁ ἐν μάχῃ μετὰ χειρὸς τύπτων και φονεύων, τυπτέσθω καὶ ἐξοριζέσθω, ὡς ἀκουσίως φονεύων, η'. Περὶ μοιχῶν. — Ο εἰς γυναῖκα ὕπανδρον μοι· χεύων, ῥινοκοπείσθω καὶ αὐτὸς, καὶ ἡ μοιχαλίς, ὡς ἐντεῦθεν χωρισμοῦ γινομένου, καὶ ἀπωλείας τέκνων προσερχομένης, καὶ τοῦ Κυριακοῦ λόγου μὴ φυλατο τομένου, τοῦ διδάσκοντος, ὅτι ὁ Θεὸς εἰς σάρκα μίαν τούτους συνήνωσε· μετὰ δὲ τὸ ῥινοκοπηθῆναι τὴν μοιχαλίδα, λαμβάνειν αὐτὴν τὰ ἴδια αὐτῆς πράγματα, ἅπερ εἰσήγαγε τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς, καὶ μηδὲν ἕτερον· τὸν δὲ μοιχὸν ἐκ τῆς ἰδίας γυναικὸς μὴ χω ρίζεσθαι, εἰ καὶ ἐρινοκοπήθη. Μετὰ πολλῆς δὲ ἀκρι βείας τὸ περὶ μοιχείας ζητείσθω κεφάλαιον, καὶ ἐπιτηρείτωσαν οἱ ἀκροαταὶ τοὺς κατηγόρους τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως. Καὶ εἰ μέν ἐστιν ἴδιος ἀνὴρ, ἢ ὁ πατὴρ αὐτῆς, ἡ ὁ ἀδελφὸς, ἢ θεῖος ὁ κατηγορῶν, εὐπιστοτέρα ἡ πρόφασις τῆς ζητήσεως γίνεται· εἰ δὲ ξένοι εἰσὶν οἱ κατηγοροῦντες, δέον κανονίζεσθαι τὰ πρόσωπα, ποίας πολιτείας εἰσὶ, καὶ τούτους κατ ασφαλίζεσθαι, καὶ ἀπαιτεῖν αὐτοὺς τὴν περὶ τούτου ἀπόδειξιν. Καὶ εἰ μὲν ἀποδείξωσι την μοιχείαν, ρινοκοπείσθωσαν, ὅ τε μοιχὸς, καὶ ἡ μοιχαλίς· εἰ δὲ ς οὐκ ἀποδείξωσιν, ἀλλὰ δι' ἔχθραν τινὰ τὴν κατηγο ρίαν ἐποίησαν, τὴν ταυτοπάθειαν οἱ συκοφάνται ὑπομενέτωσαν. ι. Περὶ φθορέων. - Ο βιαζόμενος κόρην καὶ φθείρων αὐτὴν, ῥινοκοπείσθω. ια΄. Ο τὴν ἀλλοτρίαν μνήστην φθείρων, εἰ καὶ προαιρέσει τῆς κόρης τοῦτο ἐγένετο, ρινοχοπείσθω. ιβ. Ο φθείρων κόρην πρὸ τῆς ἤδης, ήγουν πρὸ τοῦ τρισκαιδεκαετούς χρόνου, ῥινοκοπείσθω· καὶ τὸ ἥμισυ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ παρεχέτω τῇ φθαρείσῃ κόμη. ιγ. Ὁ ἁρπάζων μοναστριαν ἢ παρθένον βιωτικὴν menta considerent, per quæ cædes perpetrata fuit. Ac si quidem deprebeuderint, fustibus solidis, aut magnis lapidibus, aut calcib. cadem admissam, auctori cædis manus amputator. 7. Sin levibus quibusdam instrumentis cædem fieri contigerit, auctor ejus verberator, et in exsiliam mittitor. 8. Qui in rixa manu percutit, et occidit, verberator et relegator, ut involuntarius homicida. 9. De adulteris. Qni adulterium cum muliere maritata committit, tam ipse, quam adultera nares amillat: cum ex eo facto, divortium sequatur, et internecio liberorum proveniat, et Dominicnm illud verbum non servetur, quo docemur, Deum in uiram carnem bos conjunxisse. Posteaquam vero nares adulteræ præcis fuerint, res ipsa suas accipiat quas ad virum suum attulit, nec aliud quidquam: adulter autem ab uxore sua non separetur, lametsi nares ei præcisæ sint. Magna vero cum accuratione adulterii caput examinator, et accusatores in ea causa judices considerent. Ac si quidem vir ipsius est, aut pater mulieris, aut frater, aut patruus avuncuiusve, qui accusat: fide dignior ft examinis causa. Sin extranei sunt, qui accusationem instituunt, velut ad regulam quamdam explorandæ sunt personæ, qualem vitam agant, et cautiones ab iis, cum probationibus de admisso adulterio, exigendæ. Qui si commissum adulterium probaverint, tam adultero, quam adultera, nares præciduntor. Si non probaverint, sed ex inimicitia quadam accusationem instituerint, easdem poenas ipsi calumniatores sustinento. 40. De stupratoribus.—Ei qui puellae vim adfert, eamque stuprat, nares abscinduntor. 11. Ei qui sponsam alienam stuprat, licet hoc puella volente facium sit, nares abscinduntor. 12. Ei qui vitiat puellam ante pubertatem, hoc est, ante decimum tertium annum, nares abscinduntor, et semissem ille bonorum suorum violata puellae praestato. 13. Ei qui (monastriam, vel mundanam virgiἐξ οιουδήποτε, ἐὰν φθείρῃ αὐτήν, ῥινοκοπείσθω· οἱ nem, cujuscumque sit, rapit ac stuprat, nares abδὲ εἰς τὴν τοιαύτην ἁρπαγὴν συντρέχοντες, ἐξοριζέ σθωσαν. ιδ. Περὶ αἱμομίκτων. — Οἱ αἱμομίκται, ἢ γονεῖς πρὸς τέκνα, ἢ τέκνα πρὸς γονεῖς, ἢ ἀδελφοὶ πρὸς ἀδελφάς, ξίφει τιμωρείσθωσαν· οἱ δὲ πρὸς ἄλλην συγγένειαν συμφθειρόμενοι, τουτέστι πατὴρ εἰς γυναῖκα υἱοῦ, υἱδ; πρὸς γυναῖκα πατρός, ήγουν πρὸς μητρυιάν, ἢ πατρωὸς εἰς προγόνην, ἢ ἀδελφὸς εἰς γυναῖκα ἀδελφοῦ, ἢ θεῖος εἰς ἀνεψιάν, ἢ ἀνεψιός εἰς θείαν, ῥινοκοπείσθωσαν. Ομοίως καὶ ὁ εἰς δύο ἀδελφὰς εἰδήσει μιγνύμενος. ιε'. Ἐὰν γυνὴ πορνεύσῃ, καὶ γένηται ἔγκυος, καὶ scinduntor: et qui hac in rapina concurrerint, relegantor. Qui 14. De proprio sanguini se miscentibus. cum proprio sanguine se commiscent, sive parentes cum liberis, sive liberi cum parentibus, vel fratres cum sororibus, gladio puniuntor. Eis vero, qui ex alio cognationis gradu invicem sibi stuprum intulerint, veluti pater nurui vel alius uxori patris, sive novercæ, vel vitricus privignæ, vel frater· uxori fratris, vel patruus avunculusve filiæ fratris aut sororis, amitæ aut materteræ, nares absoinduntor. Similiter et illi, qui cum duabus sororibus sciens coiverit. 15. Si mulier scortata fuerit, et gravida facta

vouri suo struxerit insidias, ut abortiat, verberala έπιβουλεύσῃ τῇ ἰδίᾳ γαστρὶ πρὸς τὸ ἐκτρῶσαι, rolegator. τυπτομένη ἐξοριζέσθω. 16. Qui cum puella virgine coivit, ea consentiente, parentibus ignorantibus, tandem re cognita, si velit eam uxorem ducere, parentibus virginis idem volentibas, matrimonium contrabitor. Sin una partium nolit, et stuprator locuples sit, violate puella auri libram unam; si egentior, semissem patrimonii sui præstato. Si omnino sit pauper et inops, verberatus et tonsus relegator. ις. Ο συγγενόμενος κόρῃ παρθένω, προαιρέσει μὲν τῆς κόρης, ἀγνώμῃ [ἀγνοίᾳ] δὲ τῶν αὐτῆς γονέων, ἐν ὑστέρῳ τούτων διαγινωσκόντων [ τούτου διαγινωσκομένου], εἰ μὲν θελήσει λαβεῖν αὐτὴν, καὶ θελήσωσι καὶ οἱ γονεῖς αὐτῆς, γινέσθω τὸν συνάλλα γμα. Εἰ δὲ ἐν τῶν μερῶν μὴ θελήσῃ, εἰ μέν ἐστιν εὔπορος ὁ φθορεύς, διδότω τῇ κόρῃ τῇ φθαρείσῃ χρυσίου λίτραν μίαν· εἰ δέ ἐστιν ἐνδεέστερος, διδότω τὸ ἥμισυ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. Εἰ δὲ παντελῶς ὑπάρχῃ πένης καὶ ἀνεύπορος, τυπτόμενος καὶ κου ρευόμενος ἐξοριζέσθω. 17. Qui non habet uxorem, ct scortatur, sex allactis verberator. 18. Qui legitimam uxorem babet, ac in scortatione deprehenditur: veluti qui dictum illud Domini contemnit, quo docetur, Non scortaberis, allactis castigationis causa duodecim verberator. Scholium. — Qui scortatur, inquit, si habet uxorem, duodecim allactis, hoc est, plagis, sive manclavils, ut vulgo loquuutur, castigator. 19. Si quis uxorem habens, cum aucilla sua consueverit, re cognita, auferri ea debet a præside loci, et extra provinciam ab illo distrahi: pretio in fscum inferendo. 20. Qui cum aliena ancilia scortatur, si sit bonestior [al. locuples], hujusmodi delicti nomine domino ancillæ triginta sex solidos præstet: humi - lior autem, verberator, et in quantum potest, pro rata solidorum triginta sex solvat. 11. De pediconibus. - Pædicones, tain is qui facit, quam qui patitur, gladio puniuntor. Sin is, qui patitur, minor annis duodecim inventus fuerit, ignoscitor ei: cum ætas ipsa sit indicio, non eum scire, quid patiatur. 22. De ineuntibus jumenta. — Eis, qui cum brutis consuescunt, hoc est, qui jumenta ineunt, penis abscinditor. 23. De sycophantis. Calumniatores, in quacunque causa calumniati fuerint, iisdem panis tenentur. 24. De veneficis. — Magi et venefici, qui ut hom minibus noceant, dæmones alloquuntur, gladio puniuntor. 25. Qui amuleta conficiunt, specie tenus ad lominum utilitatem, turpis lucri sui causa, publicatis bonis relegantor. 26. Sive servus, sive ingenuus, qui quocunique prætextu potum dare deprehenditur, aut marito mulier, aut nulieri maritus, aut aucilla dominæ; atque hac occasione qui potum sumpsit exhibitum ab illo sibi, si cadat in mórbum, quasique defluat, et moriatur, gladio plectitor. 27. Ei qui cum monastria scortatur, tamquam Ecclesiam Dei contumelia afficienti, nares abscinduntor propterea, quod etiam ipse adulterium commiserit, illa ab Ecclesia alienata: eadem exsecutione adversus ipsam quoque servanda. ιζ. Ο μὴ ἔχων γυναῖκα, καὶ πορνεύων, τυπτέσθω ἀλλακτὰ ἕξ. ιη'. Ο γυναῖκα νομίμως ἔχων, καὶ εἰς πορνείαν εὑρισκόμενος, ὡς τὸ ῥῆμα τοῦ Κυρίου καταφρονῶν, τὸ διδάσκον, Μὴ πορνεύσῃς, τυπτέσθω ἀλλακτὰ πρὸς σωφρονισμὸν δώδεκα. Σχόλιον.— Ο πορνεύων, φησίν, εἰ ἔχει γυναῖκα, διὰ τβ' ἀλλακτῶν, τουτέστι δαρμῶν, ἢ παρὰ τοῖς κοι νοῖς λεγομένων μαγκλαβίων, σωφρονιζέσθω. ιθ. Ὁ ἔχων γυναῖκα, καὶ τῇ ἰδίᾳ συγγενόμενος δούλῃ, διαγινωσκομένου τοῦ πράγματος, ταύτην ὑπὸ τοῦ κατὰ τὸν τόπον ἄρχοντος επαίρεσθαι, καὶ παρ' αὐτοῦ ὑπὲρ ἐπαρχίαν πιπράσκεσθαι· τῶν τιμῶν αὐτῆς εἰσκομιζομένων ἐν τῷ μέρει τοῦ δημοσίου. κ'. Ο πορνεύων εἰς δούλην ἀλλοτρίαν, έντιμος [ἄλλ. καὶ εὔπορος] ὢν παρεχέτω ὑπὲρ τοῦ τοιούτου πταίσματος τῷ αὐθέντη τῆς δούλης νομίσματα τριά κοντα ἕξ. Εὐτελὴς δὲ ὧν τυπτέσθω, καὶ εἰς δ εὐπορεῖ, πρὸς ἀναλογίαν τῶν λς' νομισμάτων διδότω. κα'. Περὶ ἀσελγῶν. Οἱ ἀσελγεῖς, ὅ τε ποιῶν, καὶ ὁ ὑπομένων, ξίφει τιμωρείσθωσαν. Εἰ δὲ ὁ ὑπομένων ἥττων τῶν ιβ' ἐτῶν εὑρεθῇ, συγχωρείσθω· ὡς τῆς ἡλικίας δηλούσης, μὴ εἰδέναι αὐτὸν τὸ τί ὑπο μένει. κι'. Περὶ κτηνοβατών. — Οἱ ἀλογευόμενοι, ήγουν κτηνοβάται, καυλοκοπείσθωσαν. κγ'. Περὶ συκοφαντών. -- Οι συκοφάνται ἐν οἷα δ' ἂν αἰτίᾳ συκοφαντήσωσι, τῇ ταυτοπαθείᾳ ὑποκεί σθωσαν. κδ'. Περὶ φαρμακῶν.-Οἱ γόητες καὶ οἱ φαρμακοὶ, οἱ ἐπὶ βλάβῃ ἀνθρώπων προσλαλοῦντες τοῖς δαίμοσι, Ο ξίφει τιμωρείσθωσαν. κε'. Οἱ δὲ ποιοῦντες φυλακτὰ τοῦ δοκεῖν ἐπ' ὠφελείᾳ ἀνθρώπων, διὰ ἰδίαν αἰσχροκέρδεια», δημευόμενοι ἐξοριζέσθωσαν. κς'. Ο εὑρισκόμενος, εἴτε δοῦλος, εἴτε ἐλεύθερος, ἐπὶ προφάσει οιαδήποτε διδούς ποτόν, εἴτε γυνή ἀνδρὶ, εἴτε ἀνὴρ γυναικὶ, εἴτε δούλη τῇ αὐθεντρίᾳ, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης προφάσεως ἀσθενείᾳ περιπέσοι δ λαβὼν τὸν ὑπὸ τούτου ποτὴν, καὶ συμβῇ αὐτὸν καταρεῦσαι καὶ ἀποθανεῖν, ξίφει τιμωρείσθω. κζ'. Ο πορνεύων εἰς μονάστριαν, ὡς τὴν Ἐκκλησ σίαν τοῦ Θεοῦ καθυβρίζων, ρινοκοπείσθω· διότι κἀκεῖνος μοιχείαν εἰργάσατο, τῆς Ἐκκλησίας αὐτὴν ἀλλοτριώσας· τῆς ὁμοίας καὶ ἐπ' αὐτῇ φυλαττομένης ἐπεξελεύσεως.

νγ'. Οἱ αὐτόμολοι, ἤτοι εἰς τοὺς πολεμίους προστρέχοντε;, ξίφει τιμωρείσθωσαν. ΤΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΧΑΙΡΕΙΝ. Ενταῦθα τέλος ἔσχε τὸ ἐν τῶν ἀντιγράφων τῆς ἐπανορθώσεως τῶν νόμων Λέοντας καὶ Κωνσταντίνου. Ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ ἔπονται πλεῖστα ὅσα ἔκ τινος ἄλλου συντάγματος νομικού, ἅπερ ἄρα μὴ εἶναι τῆς εἰρη μένης ἐπανορθώσεως, δῆλόν ἐστιν ἐξ αὐτῶν τοῦ τεύ χους τίτλων, οὓς ἐνθάδε ὑπεστρώσαμεν. Τίτ. κθ'. Περὶ ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων, καὶ περὶ ἐπισκόπων, καὶ μοναχῶν, καὶ κληρικῶν. Τίτ. λ'. Περὶ μνηστείας καὶ ἀῤῥαβώνων. Τίτ. λα'. Περὶ δωρεῶν μνηστείας. Τίτ. λβ'. Περὶ κεκωλυμένων γάμων. Τίτ. Αγ'. Περὶ ὅρου καὶ διαθέσεως γάμου. Τίτ. 28. Περὶ τοῦ, διαλυομένων συνοικεσίων, ἡ προς κατὰ ποῖον τρόπον ἀπαιτεῖται· καὶ περὶ δια τιμήσεως αὐτῆς. Τίτ. λε'. Περὶ δωρεῶν μεταξὺ ἀνδρὸς καὶ γυναι κός. Τίτ. 45'. Περὶ ἐκδικήσεως προικός, καὶ περὶ πά κτου, καὶ δικαίου προικός, καὶ τῶν βαρῶν αὐτῆς. Τίτ. 15. Περὶ λύσεως γάμου, καὶ τῶν αἰτίων αὐ τῆς· καὶ περὶ παίδων νόθων, καὶ ἀθεμιτογαμίας. Τίτ. λη'. Περὶ δωρεῶν, καὶ περὶ ἀνατροπῆς δυ ρεῶν. Τίτ. 20. Περὶ Φαλκιδίου νόμου, καὶ μέτρου δευρεών. Τίτ. μ'. Περὶ κληρονομιῶν καὶ Φαλκιδίου. Τίτ. μα. Περὶ κληρονόμων καὶ ἀποκλήρων. Τίτ. ιβ'. Περί συνεισφοράς. Τίτ. μγ'. Περὶ ἀποκαταστάσεως. Τίτ. μδ'. Περὶ τοῦ δύνασθαι τοὺς παῖδας κατὰ τῶν ἐπιτροπευόντων γονέων ἀποκαθίστασθαι. Τίτ. με'. Περὶ κωδικέλλου. Τίτ. μς'. Περὶ τοῦ τὰς ἀποκαταστάσεις μέχρις ἑνὸς βαθμοῦ κρατεῖν. Τίτ. μζ. Περὶ ἐλευθερώσεων. Τίτ. μη'. Περὶ ἀρχόντων, καὶ δικαστῶν, καὶ τῆς ψήφου αὐτῶν· καὶ περὶ συνηγόρων, καὶ περὶ προσ τίμων. Τίτ. μθ'. Περὶ δημοσίων πραγμάτων, καὶ ὑποτε λῶν, καὶ ἐξισωτών. Τίτ. ν'. Περὶ νόμου φυσικοῦ, ἐθνικοῦ, καὶ πολιτικου Τίτ. να'. Περὶ τῆς νόμου καὶ φάκτου ἀγνοίας, καὶ περὶ ἀμφιβαλλομένων. Τίτ. νβ'. Περὶ παίδων κυοφορουμένων, καὶ περὶ μαινομένων. Τίτ. νγ'. Περὶ νομῆς, καὶ χρήσεως νομῆς, καὶ χρή σεω; καρπών. Τίτ. κδ'. Περὶ διαθήκης αυτεξουσίων καὶ ὑπεξου σίων. Τίτ. νε'. Περὶ διαθήκης ἀπελευθέρων. Τίτ. νς'. Περὶ ἀνατροπῆς διαθήκης. Τίτ. νζ'. Περὶ ἐλευθεριῶν. Τίτ. νη'. Περὶ ληγαταρίου. Τίτ. νθ. Περὶ ἐπιτρόπων. 53. Transfuge, sive qui al hostes se conferunt, gladio plectuntor. LECTORI SALUTEM. Ilic finem habebat unum exemplar correctionis legum Leonis et Constantini. Sed in altero plurima sane sequuntur ex alio quodam de jure commentario, quæ non pertinere ad dictam correctionem manifestum est ex ipsis operis ejus titulis, quos hoc loco subjeciimus. Til. 29. De rebus ecclesiasticis, et de episcopis, et monachis, et clericis. Tit. 30. De sponsalibus et arrhis. Tit. 31. De donationibus sponsalitiis. Tis. 32. De nuptiis prohibitis. Til. 33. De conditione et dispositione dotali. Tit. 34. Quomodo solutis matrimoniis dos petatur, et de dolis æstimatione. Tit. 55. De donationibus inter virum et uxorem. Tit. 36. De evictione dotis, et de pacto, et jure dotis, et oneribus ejns. Tit. 37. De nuptiis solvendis, et causis solutionis, deque liberis illegitimis, et incestu. Tit. 38. De donationibus, et iisdem rescindendis. Tit. 39. De lege Falcidia, et modo donationum. Tit. 40. De hæreditatibus, et Falcidia. Tit. 41. De hærediens et exhæredatis. Ti. 42. De collatione. Tit. 43. De in integrum restitutione. Tit. 44. Quod liberi contra parentes tutores in integrum restitui possint. Tir. 45. De codicillo. Tit. 46. Quod in integrum restitutiones ad unum usque gradum valere debeant. Tit. 47. De manumissionibus. Tit. 48. De magistratibus, et judicibus, et eorum sententia: et de advocatis, deque panis pecunia - riis. Tit. 49. De publicis rebus, et vectigalibus, et peraequatoribus. Tit. 50. De jure naturali, gentium, et civili. Tit. 51. De juris et facti ignorantia, et de ambiguis. Til. 52. De liberis, qui adhuc in ventre gestantur, et de furiosis. Tit. 53. De possessione, et usu possessionis, et de usufructu. Tit. 54. De testamento eorum, qui sui, et qui alieni juris sunt. Tit. 55. De testamento liberborum. Tit. 56. De testamento rescindendo. Tit. 57. De libertatibus. Tit. 58. De legatorio. Til. 59. De tutoribus.

Tit. 60. Quando creditores agere debeant adversus hæredes defunctorum. Tit. 61. Quod reliquiæ Christianorum injuriis a creditoribus affici non debeant. Tit. 62. De novis operibus. Tit. 63. De panis. Tit. 64. De spoliis dividendis. Tit. 65. De vi, et raptu rerum et agris, et incendiis, et sepulcris. Tit. 66. De his, quæ in fiscum publicantur, et de inquirendis, et deportandis. Tit. 67. De injuriis. Tit. 68. De liberorum servorumque delictis. Tit. 69. De calumniatoribus, et accusatoribus, et delatoribus, deque falso, et de thesauro. Tit. 70. De furibus, et receptatoribus, et sacrilegis, et plagiariis. Ti. 71. De poenis militaribus, ex Rufo, et de legibus ordinum militarium. Tit. 72. De societate contrahenda, et solvenda. Tit. 73. De pacto, et convento, et transactione, et de iis, quæ patrocinii nomine dantur. TITULUS... De spoliis dividendis. Qui in hostem pugnandi causa egrediuntur, cavere debent ab omni dicto et facto pravo, mentemque suam et precationem ad solum Deum directam habere, consilioque adhibito prælium committere. Nam auxilium, cum corde consilii pleno, a Deo datur. Non enim in multitudine copiarum victoria belli posita est, sed a Deo victoriam concedente proficiscitur. 2. Sextam partem spoliorum fisco consecrari oportet, et quidquid omnino superat, id populum universum ex aqua et in æquam portionem partiri, sive quis magnus, sive parvus sit. Sufficit enim præfectis incrementum stipendiorum suorum. Quod si reperti quidam præfecti fuerint, qui viriliter in hostem ferantur: eis prætor exercitus aliquid de indicata sexta parte fisci largiatur, et ipsos ex ratione decori sustentet. Caterum pro ratione portionis eorum, qui pugna intersunt, erit et illorum portio qui ad tuidorum sive impedimentorum custodiam sese conferunt. TITULUS.... De militibus, qui generi sunt, et socerorum domos ingrediuntur, et inferunt stipendia sua, laboresque sustinent. Statuerunt pii et amantes justitiæ imperatores nostri, juxta religiosas leges, ut omnes quis species et res, quas in ejusmodi domum intulit, sic auferat, ut nihil ex iis desit; tum quidquid eam constiterit ex largitionibus imperatoriis, et gladio suo lil est, cadavera. lucerium cujus operis hoc fragmentum sit. ή Τίτ. ξ'. Περὶ τοῦ πότε δεῖ ἀνάγειν τους δανειστές κατὰ τῶν κληρονόμων τῶν τελευτώντων. Τίτ. ξα. Περὶ τοῦ μὴ ἐνυβρίζεσθαι τὰ τῶν Χρισ στιανῶν λείψανα παρὰ τῶν δανειστῶν. Τίτ. ξβ'. Περὶ καινοτομιῶν. Τίτ. ξγ'. Περὶ ποινῶν. Τίτ. ξδ'. Περὶ διαμερισμού σκύλων. Τίτ. ξε. Περὶ βίας καὶ ἁρπαγῆς πραγμάτων, καὶ ἀγρῶν, καὶ περὶ ἐμπρησμῶν, καὶ τάφων. Τίτ. ξς'. Περὶ τῶν δημευομένων ἐν τῷ φίσκῳ, καὶ περὶ ἀναζητουμένων, καὶ δεπορτατευομένων. Τίτ. ξζ. Περὶ ὕβρεων. Τίτ. ξη. Περὶ ἁμαρτημάτων τῶν ἐλευθέρων τε καὶ δούλων. Τίτ. ξθ'. Περὶ συκοφαντῶν, καὶ κατηγόρων, καὶ δηλατόρων, καὶ περὶ πλαστοῦ, καὶ περὶ θησαυρού. Τίτ. ο'. Περὶ κλεπτῶν, καὶ ὑποδεκτῶν, καὶ ἱερο σύλων, καὶ ἐξανδραποδιστών. Τίτ. οα'. Περὶ στρατιωτικῶν ἐπιτιμίων, ἐκ τοῦ Ρούφου, καὶ τῶν τακτικῶν Τίτ. οβ'. Περί συστάσεως κοινωνίας, καὶ λύσεω; αὐτῆς. Τίτ. ογ'. Περὶ πάκτου, καὶ συμφώνου, καὶ δια λύσεως, καὶ περὶ τῶν ἐπὶ προστασίᾳ διδομένων. Περὶ μερισμοῦ σκύλων. α΄. Τοὺς ἐξερχομένους εἰς ἐχθροὺς ἐπὶ πολέμῳ, φυλάξαι δεῖ ἀπὸ παντὸς πονηροῦ ῥήματος καὶ πρά γματος, καὶ πρὸς μόνον τὸν Θεὸν τὸν νοῦν αὐτῶν ἔχειν καὶ τὴν δέησιν, καὶ μετὰ συμβουλίας ποιῆσαι τὸν πόλεμον. Βοήθεια γὰρ ἐκ Θεοῦ δίδοται μετά καρδίας βουλευτικής. Οὐκ ἐν πλήθει γὰρ δυνάμεως νίκη πολέμου, ἀλλ᾽ ἐκ Θεοῦ παρέχοντος νίκην. β'. Τὸ ἔκτον μέρος ἀφιεροῦσθαι δεῖ τῷ δημοσίῳ, καὶ τὸ λοιπὸν πᾶν μέτρον πάντας τοὺς λαοὺς ἐξ ἴσης καὶ ἐπ᾽ ἴσης μοίρας μερίζεσθαι, τὸν μέγαν, καὶ τὸν μικρόν. Αρκεῖ γὰρ τοῖς ἄρχουσιν ἡ προσ θήκη τῶν ῥογῶν αὐτῶν. Εἰ δὲ εὐρεθῶσί τινες ἐκ τῶν αὐτῶν ἀρχόντων ἀνδρείως φερόμενοι, ὁ εύρι σκόμενος στρατηγὸς ἐκ τοῦ εἰρημένου έκτου μέρους τοῦ δημοσίου ἵνα παράσχῃ, καὶ κατὰ τὸ πρέπον συγκροτήσῃ αὐτούς. Κατὰ δὲ τὴν μερίδα τοῦ εὑρι σκομένου εἰς τὸν πόλεμον, οὕτως ἔστω καὶ ἡ μερίς τῶν ἐν τοῖς τουῒδίοις [τούλδοις] ἀπερχομένων. Περὶ γαμβρῶν στρατιωτῶν, εἰσερχομενων εἰς οἴκους, καὶ εἰσφερόντων τὰς λόγος αὑτῶν, καὶ καμάτους ποιούντων. Εκριναν οἱ εὐσεβεῖς καὶ φιλοδικαιοι ἡμῶν βασιλεῖς κατὰ τοὺς εὐσεβεῖς νόμους, ἵνα πάντα τις, ἅπερ εἰσήγαγεν εἴδη καὶ πράγματα ἐν τῷ τοιούτῳ οἴκῳ, ἐπάρῃ ἀνελλειπῶς, καὶ εἴτιπερ φανῇ ἐσχηκὼς ἀπὸ βασιλικῶν δωρημάτων, καὶ ἐκ τοῦ σπαθίου αὐτοῦ, Differunt hæc quidem ab iis, quæ titulo LVI libri, cujus et alios hic titulos dedimus, leguntur. '

νγ'. Οἱ αὐτόμολοι, ἤτοι εἰς τοὺς πολεμίους προστρέχοντε;, ξίφει τιμωρείσθωσαν. ΤΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΧΑΙΡΕΙΝ. Ενταῦθα τέλος ἔσχε τὸ ἐν τῶν ἀντιγράφων τῆς ἐπανορθώσεως τῶν νόμων Λέοντας καὶ Κωνσταντίνου. Ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ ἔπονται πλεῖστα ὅσα ἔκ τινος ἄλλου συντάγματος νομικού, ἅπερ ἄρα μὴ εἶναι τῆς εἰρη μένης ἐπανορθώσεως, δῆλόν ἐστιν ἐξ αὐτῶν τοῦ τεύ χους τίτλων, οὓς ἐνθάδε ὑπεστρώσαμεν. Τίτ. κθ'. Περὶ ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων, καὶ περὶ ἐπισκόπων, καὶ μοναχῶν, καὶ κληρικῶν. Τίτ. λ'. Περὶ μνηστείας καὶ ἀῤῥαβώνων. Τίτ. λα'. Περὶ δωρεῶν μνηστείας. Τίτ. λβ'. Περὶ κεκωλυμένων γάμων. Τίτ. Αγ'. Περὶ ὅρου καὶ διαθέσεως γάμου. Τίτ. 28. Περὶ τοῦ, διαλυομένων συνοικεσίων, ἡ προς κατὰ ποῖον τρόπον ἀπαιτεῖται· καὶ περὶ δια τιμήσεως αὐτῆς. Τίτ. λε'. Περὶ δωρεῶν μεταξὺ ἀνδρὸς καὶ γυναι κός. Τίτ. 45'. Περὶ ἐκδικήσεως προικός, καὶ περὶ πά κτου, καὶ δικαίου προικός, καὶ τῶν βαρῶν αὐτῆς. Τίτ. 15. Περὶ λύσεως γάμου, καὶ τῶν αἰτίων αὐ τῆς· καὶ περὶ παίδων νόθων, καὶ ἀθεμιτογαμίας. Τίτ. λη'. Περὶ δωρεῶν, καὶ περὶ ἀνατροπῆς δυ ρεῶν. Τίτ. 20. Περὶ Φαλκιδίου νόμου, καὶ μέτρου δευρεών. Τίτ. μ'. Περὶ κληρονομιῶν καὶ Φαλκιδίου. Τίτ. μα. Περὶ κληρονόμων καὶ ἀποκλήρων. Τίτ. ιβ'. Περί συνεισφοράς. Τίτ. μγ'. Περὶ ἀποκαταστάσεως. Τίτ. μδ'. Περὶ τοῦ δύνασθαι τοὺς παῖδας κατὰ τῶν ἐπιτροπευόντων γονέων ἀποκαθίστασθαι. Τίτ. με'. Περὶ κωδικέλλου. Τίτ. μς'. Περὶ τοῦ τὰς ἀποκαταστάσεις μέχρις ἑνὸς βαθμοῦ κρατεῖν. Τίτ. μζ. Περὶ ἐλευθερώσεων. Τίτ. μη'. Περὶ ἀρχόντων, καὶ δικαστῶν, καὶ τῆς ψήφου αὐτῶν· καὶ περὶ συνηγόρων, καὶ περὶ προσ τίμων. Τίτ. μθ'. Περὶ δημοσίων πραγμάτων, καὶ ὑποτε λῶν, καὶ ἐξισωτών. Τίτ. ν'. Περὶ νόμου φυσικοῦ, ἐθνικοῦ, καὶ πολιτικου Τίτ. να'. Περὶ τῆς νόμου καὶ φάκτου ἀγνοίας, καὶ περὶ ἀμφιβαλλομένων. Τίτ. νβ'. Περὶ παίδων κυοφορουμένων, καὶ περὶ μαινομένων. Τίτ. νγ'. Περὶ νομῆς, καὶ χρήσεως νομῆς, καὶ χρή σεω; καρπών. Τίτ. κδ'. Περὶ διαθήκης αυτεξουσίων καὶ ὑπεξου σίων. Τίτ. νε'. Περὶ διαθήκης ἀπελευθέρων. Τίτ. νς'. Περὶ ἀνατροπῆς διαθήκης. Τίτ. νζ'. Περὶ ἐλευθεριῶν. Τίτ. νη'. Περὶ ληγαταρίου. Τίτ. νθ. Περὶ ἐπιτρόπων. 53. Transfuge, sive qui al hostes se conferunt, gladio plectuntor. LECTORI SALUTEM. Ilic finem habebat unum exemplar correctionis legum Leonis et Constantini. Sed in altero plurima sane sequuntur ex alio quodam de jure commentario, quæ non pertinere ad dictam correctionem manifestum est ex ipsis operis ejus titulis, quos hoc loco subjeciimus. Til. 29. De rebus ecclesiasticis, et de episcopis, et monachis, et clericis. Tit. 30. De sponsalibus et arrhis. Tit. 31. De donationibus sponsalitiis. Tis. 32. De nuptiis prohibitis. Til. 33. De conditione et dispositione dotali. Tit. 34. Quomodo solutis matrimoniis dos petatur, et de dolis æstimatione. Tit. 55. De donationibus inter virum et uxorem. Tit. 36. De evictione dotis, et de pacto, et jure dotis, et oneribus ejns. Tit. 37. De nuptiis solvendis, et causis solutionis, deque liberis illegitimis, et incestu. Tit. 38. De donationibus, et iisdem rescindendis. Tit. 39. De lege Falcidia, et modo donationum. Tit. 40. De hæreditatibus, et Falcidia. Tit. 41. De hærediens et exhæredatis. Ti. 42. De collatione. Tit. 43. De in integrum restitutione. Tit. 44. Quod liberi contra parentes tutores in integrum restitui possint. Tir. 45. De codicillo. Tit. 46. Quod in integrum restitutiones ad unum usque gradum valere debeant. Tit. 47. De manumissionibus. Tit. 48. De magistratibus, et judicibus, et eorum sententia: et de advocatis, deque panis pecunia - riis. Tit. 49. De publicis rebus, et vectigalibus, et peraequatoribus. Tit. 50. De jure naturali, gentium, et civili. Tit. 51. De juris et facti ignorantia, et de ambiguis. Til. 52. De liberis, qui adhuc in ventre gestantur, et de furiosis. Tit. 53. De possessione, et usu possessionis, et de usufructu. Tit. 54. De testamento eorum, qui sui, et qui alieni juris sunt. Tit. 55. De testamento liberborum. Tit. 56. De testamento rescindendo. Tit. 57. De libertatibus. Tit. 58. De legatorio. Til. 59. De tutoribus.