tens, ut tam propinqui, quam consortes, ulla sine prohibitione vendant sua quibuslibet, lam divise, quam ex indiviso. Alia vero lex (l. un. C. non ticere habitat. lib. x1.) e diverso vetat, ne cui liceat alteri vendere, quam metrocomiæ suæ duntaxat habitatoribus. Nos autem pariter et de tributariis subditisque nostris, et de vectigalibus publicis, et de reliqua militari et civili functione collationeque multum solliciti, quod in his sibi contrarium et necdum esse definitum videtur, per sacram hanc constitutionem nostram oratione perspicua et compendiaria corrigentes. 1. Sancimus ex hoc tempore in quavis civitate, loco, provincia, ut si qui forte velut ex cognatione, G

divise vel indivise, vel tanquam ex emptione PATROL, GA, CXIII. muni, vel alio quodam ejusmodi dominii titulo, aut acquirendi modo vel partim ex cognatione, partiu extranea comparatione, domum, aut fondum, aut vineam, aut aliam quamcunque rem soli communem habentes; aut si qui aliter, quam jure consortii, vicinis fundis aliqua ex parte pernisti, vel adjacentes, qui sub eodem titulo vectigal pensitant, vel simpliciter proximi, alienare sua vel distrabendo, vel per emphyteusin, vel locationem voluerint; ne prius hæc in alium quemquam transferant, quain ad eos testationem fecerint, quos ad prælationem ordine vocamus: ut primi scilicet vocentur promiscue conjuncti cognati, deinde consortes inter se connexi, post quos ji qui tantum permisti sunt, licet ei qui rem alienat, oinnino simt extranei; deinceps adjacentes, iisdem pensitationibus obnoxii; secundum quos ii, qui simpliciter ex aliqua parte rei alienandre] contigue juncti sunt. lisdem vero pensitationibus obnoxios dicimus, quotquot sub eodem censitore descripti sunt, licet diversis in foris tributa sua solvant. Cum autem circuincirca plures ei quod distrahitur, adjacent, aut fundi alienandi fines altigunt, cunctis eodem ordine, sua cuique de prærogativa testatio insinuetur, ut forte repudiantibus iis, qui jure præferuntur; qui deinceps vocantur, siquidem velint, contrahant. Quod si paribus omnes freti privilegiis accedant, ut in hujusmodi prælatione nihil sibi præjudicent invicem, eadem rursus denuntiatio fiat ut ab eis intra diem trigesimum justo pretio, vel quod vitra fraudem veras emptor præstaret sine mora soluto, pro rata vel per se, vel niagistratus alicujus opera rem partiantur. Quoquot autem non intra diem præstitutum pro rata parte pretium præstiterint, nullum prælationis jus amplius habebunt extra quam si quis eorum in hostium potestatem venerit, aut deportatus sit, aut relegatus, aut puMicoruun suorumve negotiorum causa citra dołam manum absit, aut nondum vigesimum quintum ætatis annum impleverit. Nam qui horum faculta – tes administrandas susceperunt, intra quatuor menses cum adjacentibus novis emptoribus prorata portione admittuntur, exsoluto convenienti pretio, cum usuris legitimnis, et necessariis impensis: emptores autem extraneos in universum submovent, pretium eis cum iisdem usuris et impensis restituentes. Quod si personarum indicatarum actores vereantur, ne forte quod ab se gestum fuerit, illa ratum non habeant; cum legitima cognitione, quæ interveniente scriptura fat, aut omittant contractum, aut acceptent. Qua in re si negligentes sese gesserint, de suo præstent eis omne lucrum et omne commodum, quod illi habituri fuerant, simature contractum hi celebrare perrexissent. Atque hæc quidem in propinquis, et consortibus, et sub eodem titulo vectigal pensitantibus, cæterisque vis cinis possessoribus. Quin et in universitate viêurum, qui dicuntur, aut agrorum, multo magis obli18

mulgata vincula pervadere, atque oculum adeo vin dicta divinæ, quem nihil latet, focci faciat: idcirco nunc operam dedimus, ut hæc longe tam cautius et certius, quam diligentius perscriberentur; qua perscriptione commenta libidinis fraudulenter agentium resecentur et explodantur. Sancimus igitur, ut quotquot in universa ditione ac republica, quami secundum Deum, nostrum regit imperium, degunt, domicilium, quod ipsis obtigit, libere quieteque possideant. Nimirum si temporis ea commoditas est, ut suum sibi prædium quisque servel, 'succedant in eo liberi aut cognati, vel possessoris de eo statuentis voluntas impleatur. Si vero quis loco rum suorum vel particularem, vel universaṁ alienationem instituat, puta sic humano consilio, vet orla de vicissitudine temporis necessitate urgente, vel etiam sola voluntate suggerente: prædiorum vel agrorum eorumdem, aut etiam confinium habitatoribus permissa sit emptio, non quod hoc vel ad odium, vel invidiam potentiorum statuamus; sed ad favorem et patrocinium pauperum, salutemque publicam, ita definiamus. Quippe pro eo, quod illos, qui divinitus magistratum gerendi potestatem consecuti sunt, quique tam gloria, quam opibus reliquos. antecellunt, valde de pauperibus esse sollicitos oportebat; ipsi eos pro esca sua ducentes, permoleste ferunt, eorum se bona citius non possidere. Quod si non in omnes impium adeo facinus cadit, at legis hujus observatio communis [omnibus este ne latenter una cum tritico lolium colligatur. Nullus igitur in posterum nec illustrium magistrorum, aut patriciorum, nec magistratibus, and præturis, aut civilibus militaribusve dignitatibus honoratoruin, nec eorum omnino, qui senatorum. numero censentur, nec provincialium præsidum, vel expresidum, nec amantissimorum Dei metropolita norum, vel archiepiscoporum, vel episcoporum, vel abbatum, sive priorum, vel ecclesiasticorum praesi dum, vel eorum, qui religiosis ædibus aut augusta alicui domui cum potestate præsunt, in persona sua, vel nomine patrimonii principis, vel ecclesiæ, per se, vel per subjectam personam, audeat amplius in prædium vel agrum in solidum aut ex parte suc¬¿ cedere, vel emptionis, vel donationis, vel hæreditatis, vel occasionis alterius cujuscunque titulo: cum hujusmodi acquisitio nullius esse momenti declarata sit, et absque pretii restitutione res acquisitas una cum expolitione fhoc est, cum emponematis], quæ accessit, ad possessores, aut possessoribus erumve propinquis non exstantibus, ad habitato res vicorum vel agrorum pervenire, merito staLutum sit. Nam ejusmodi personarum poleslas magnam illam pauperum miseriam adauxit, ipsa multitudine famulorum, mercenariorum, et alias accurrentium atque cum accurrentium atque cum eis degentium, insnitus, et persecutiones, et angarias inferens, atque comitantes alias afflictiones, et angustias, et rei communis exitium confinibus non exiguum'gignens nisi lex præsens, hæc anticipando, coerceat. Quippe plurium incolarum frequentia magna commodorums.

perceptions indicium est, et præslationes eorum, quæ fisci sunt, et collationis functionum militarium. Quæ omnia plane defectura sunt, ubi multitudo incularum defecerit. Oportet autem eos, qui securitatis reipublicæ studiosi sunt, et turbarum fomitem amoliri, et removere noxia, et utilitatem reipublica stabilire. Atque hæc sibi secuturum deinceps babeat ævum, pro communi commodo et statu subditorum nostrorum. Neque vero futuris duntaxat rebus, verum etiam iis, quæ jam præterierunt, adhibenda est medicina necessaria. Nam plerique ad occasionem sese collocupletandi arripientes inopiam pauperum, quam ferens omnia tempus secum altu 》it, aut quam potius multitudo delictorum nostrorum, divinæ lenitati vins adhibens, peperit; humanitatis, commiserationis, benignitatis loco, cum fame pressos inopes vident, alii quidem argento, auro alii, alii frumento, aliis alii suppeditationibus, perquam vili pretio possessionés infelicium comparant; ipsamet urgente necessitate violentiores, et qui soquenti tempore miseris vicorum habitatoribus instar pestilentis cujusdam morborum illuviei funt, in morem gangrænæ prædiorum corpori se în gerentis, et internecionem eis parantis ac struentis. 2. Quotquot igitur ex personis illustribus, quas arceri traditum est superius lac lege, ab elapsa prima indictione, vel a tempore famis, quæ incidit, agros aut prædia consecuti, vel particulatim vel raiverse possessioncs in eis adepti sunt: ii solutum ab se pretium recipientes, exigantur inde vel a principalibus dominis, vel ab eorum hæredibus aut propinquis; aut illi si pauperes sint, ab lis, qui cœteroqui collationes præstant, vel ab universitate pretii solutione locum habente. Pro illis autem, quæ in eis factae sunt expolitiones, si jam iudicate personm locupletes sint, atque ita velint, conveniens pretium solvant: sin fuerint inopes, aut nolint, materias suas alteri recipientes abeant, siquiden de suis eas expensis adjecerint, ac non probentur hæc quoque de bonis et opera pauperum esse profecta. Atque hæc quidem de acquisitione, que verisimiliter esse justa videtur, cum ex empto sit. 3. Donationes autem, vel hæreditates, vel alias ejusdem generis et fuentes acquisitiones, aut rapinas, nullius esse momentì, tam præteriti, quam præsentis temporis ratione, statuimus: nec earum nomine quidquam homines illi fraudulenti petere poterunt, sed sine pretio suis prædia dominis reddantur: aut illis ex hominum vita forte sublatis, eorum liberis, aut propinquis: aut si et illi defecerint, contributariis præstentur. 4. Quod si qui sunt, quus benignius divina Providentia respexit, aut ob alias quasdam rationes incomprehensiles meliorem ad conditionem atque statuin hujus vitæ traduxit, ex humiliori fortuna ereptos, et erectos ad sublimiorem: hos ipsos etiam in ea tum portione, tum conditione manere, quam ab initio naneti erant, æquum censemus; nee

miseriores reddere. Nam hæc contractuum, quos ineunt cum humilioribus, qui in sublimitate gloriaque splendoris hujus vitæ superbiunt, aptior est appellatio: cum ipsum discrimen personarum lane negotiationem publice nec conducibilem, et inconvenientem esse, non rationum modo præsumptione, verum etiam ex rerum ipsarum serie, in multis quotidie declaret, ac diserte loquatur. Atque hos sano ' magis oportebat, divinam erga se clementiam con siderantes, patrimonia vicinorum iis concedere, qui simul prædia possident; si non et ipsi judicio intminenti subjici vellent. fortuna suæ modum excedentes, finitimos prædando Verba Zach. a Lingenthal V.C. 5. Eos autem, qui ante tempora jam defuita to hujusmodi prædiorum possessione fuerunt, siqai». dem in eodem manere statu conspiciuntur; nes quoque manere permittimus, eadem eis imposita. prohibitione cum cæteris, qua vicinorum a prædiis. arceantur. At si compertum fuerit, eos vicinis graves et onerosos esse, pula qui gravia continuaque damna pauperibus inferant expellantur et exigantur, illiusque molesti et inexplebilis animi mercedem ferant, bonorum scilicet suoruın amia-. sionem. 6. Cæterum pretii redditio, de qua supra dictum. est, diligentioris et subtilioris examinis egens, mon pravam nec alienam a ratione dijudicationem nanela est. Quippe cum libera et vis expers venditio celebrata est, justaque pretii solutio facta conspicitur non abs re ratio restitutionis etiam habebitur, modica quadam appendice sanctionis inopiam pauperum sublevaus: nimirum ut statim ipsa loca reddantur, et revertantur ad eos, qui vendiderunt;;·vel ad corum hæredes, aut propinquos; vel iis mon exstantibus, ad illos, qui sub eodem titulo vectigal pendunt. Qui sane si locupletes sunt, solutum ab initio pretium vicissim præstent: at si solrende non sunt, ad celerem pretii refusionem, vi noa cogantur: ut ne majori sit eis oneri, molestiaque superet exactio, quæ tunc gravantur, id commodum, quod in posterum sperant. Præsertim cum cæteroqui futurum sit, ut subdola improbitas et illiberalitas in multorum animis per acceleratam exactionem pretii non erubescat moliri, ne quid in peracta semel distractione innovetur. Etenim qui morbo avaritiæ inexplebilis, et animi paupertate, tantuıı að quæstum contabescunt, ac nihil eorum turpe ducunt, quæ ad cogendam pecuniæ copiam faciunt, et libertatem, tanti viaticum laboris et operæ, gravant: iis vero nihil inausum, nec intentatum reliuquetur, quod ad ipsorum instituti consummationem aliquid adjumenti afferat. Sed enim ut commenta nova coerceantur, et quæ statuta sunt, impleantur triennii tempus ad exspectandum conceditor, quod apud Leunol. ob homæoteleuton omissa, restituimus ex odit

tur, aut toto cedere. Ceterumn quatuor mensium diem habeant ad collectionem pretii, quantum quidem alius daret, vel potius quanti ft æstimatio; siquidem hoc pauperes, qui emunt, optaverint. His in hunc modum a majestate nostra decretis atque constitutis, præcipimus tibi, nt omnibus provincialibus hujusmodi promulgationem legemque nostram, a personis potentibus ad extremum et ultimum usque, legi cures: ac prout in ea contineretur, juxtaque vim cujus, de pauperibus atque potentibus inquiras et ordiues. Sancita mense Martio, indictione v. Ejusdem novella constitutio, quam dictavit Theophilus patricius et quaestor. De sportulis, de aperiendis testamentis, et de eo, quod certus, ac definitus consuetudinum modus esse debeat. Quandoquidem consuetudinis, ususque auctoritas 7 in tantum non valet, ut aut rationem, aut legem vincere possit; idcirco avaram, et superfluam omnem exactionem, licet ex longa consuetudine obtinuerit, certo, ac definito modo corrigentes, sic constituimus. 1. Ut judices provinciales in qualibet auri libra non ultra solidos tres accipiant, nimirum ab iis, qui locupletes sunt (olim enim, qui dicti sunt pedanei judices, solidos duos in exordio litis, rursusque duos solidos in fine ejusdem, præter stipendia publica, ab utraque parte acceperunt); quos quidem tres solidos percipient pro suis necessitatibus, suorumque hominum, sed et eorum, qui ex officio subserviunt ipsis, utpote qui nihil aliud peculiariter pro rebus judicatis exigere possunt. Nunquain autem supra centum libras sportularum nomine exigatur, licet boni, quæ petuntur, centum libras excedlant; eo excepto, quod cibariorum, et itineris nomine, dum peregre abest, exsecutor impendit. Rustica vero plebs, aliique pauperes, sive adversus seipsos agant eorum nomine, quæ communiter ad ipsos spectant, sive privatim singuli contra singulos, aut adversus homines potentiores et locupletes; de libra qualibet, pro solidis tribus, unum modo præstent. Quo si causa nullam juris ambiguitatem et controversiam labuit, neque res digna lite fuit, sed forte contemptus improbus jus dicentis, vel præda, vel rapina, vel quid ejusmodi ſuit admissum; auctores borum facinorum, siquidem illustres sunt, pro iis, quæ in judicium sunt deducta, de qualibet libra slalutos tres solidos præstent; humiliores vero, singuli solidum unum; præterquam quod, et statutam legibus pecuniariam, vel corporalem pœwarn exsolvent. Itidem ab eis, et usura, sive fructus, in quibus licet, exigantur. Possessione autem in solutum data, si quidem ratione pauperum nihil; (8') Ex his manifestum est a Constantino abrogatum esse Justiniani et prædecessorum constitutiones, quibus permissum erat pedaneis judicibus, sive G'. duos quidem aureos in contestatione litis et duos in fine negotii ab utraque parte accipere. Justiniani verba exstant in c. 9 Nov. 92. ZACh. ▲ LingenthaAL.

sin illustrium, de libra dimidius solidus præstetur. G Si cum adversarius contumaciter judicium descruisset, pars altera fuerit in possessionem missa; nul'o modo ante litem finitam restitutio fiat; neque res ab una parte ad alteram translatæ corrumpantur mutatione hominum, vel forte insidiatione horum alterutrius, male erga adversarium affecti, et conscii de non recta litigandi ratione. Eædem vero consuetudines secundum propositam distinctionen omnibus judicibus urbanis, sive civilibus sunto, ratione exactorum, sive exsecutorum, qui subserviunt, et nihil amplius. Hos enim non solum puris manibus magistratum exercere, verum etiam apparitores, qui turpia lucra contemnant, habere oportet. lis autem, qui judicibus extraneis, aut tribunalibus urbanis, in scripturis serviunt, si definitiva sententia promulgetur, ad unum usque solidum sportulæ dentur, in causis quidem tenuioribus, quae ad unam usque libram, et paulo amplius se portigunt. Sin minor est summa, pro rata de solido de. tractio flat; sicuti rursus adjectio facienda in causis tres libras excedentibus, ad duos, aut tres usque solidos. Nunquam a municipibus, et rusticis, qui pauperes sunt, ne si quideın maxima causa sit, scripturæ nomine plus uno solido præstetur. In sententiis, quas jussu principis adjudices extraneos remittuntur, locupletiores quidem decumam, senumero sextam quoque partem præstant; inopes autem, pro ratione inventarii, et ipsius rei, de qu sententia fertur. Nonnunquam et plus uno solido datur, interveniente coguitione judicis. Si vero ambabus paribus præsentibus, ex deliberatione judiciaria, sententia in scriptis remissa fuerit ad illum, qui jus dicturus est in re præsenti; si locuples esse patrimonium pareat, potest interveniente judicis cognitione salarium quoque ad duos usque solidos augeri. 2. Quoniam testamenta apud quæstorem aperiun tur, in eoruin apertione cancellariis suas exhibentibus operas, tam colligendis testibus, et hæredibus, ab intestato succedentibus, aut etiam legatariis, quam cæteris, qui ob alias causas adesse debent, solidus unus præstabitur; primo autem cancellario, unus item solidus, et duobus notariis, dimidius solidus. Quod si patrimonii summa minor sit duabus libris, excepto tamen pretio mancipiorum, quæ forte manumittuntur; omnibus hisce solidus unus præstabitur. Si vero centum duntaxat solidorum summa cogitur, nihil detur. Quapropter etiamsi patrimonium supra tres libras contineat, ac hæredes ætatis necdum adultæ sint, et mater vidua, vel avia, simul hæreditatem adeant; quicunque horum minus centum solidis ex hæreditate perceperunt, ii nihil sancita consuetudinis nomine conferant; sed ex destinatis alio bonis, quocunque tandem id fuerit; quæ summam solidorum centum superant, quantitas illa prius definita, pro rata parte, secundum formam antea descriptam, solvetur. Quod si quis amplius, quam statutum est, sportularum nomine exigal, triplum solvet.

3. Quoniam scriba non est vere judex, sed ordine tam provincialibus judicibus, quam ipsis etiam rescriptoribus inferior, ac propemodum omnis minorum cura, periculumque de rebus eorum, ad ipsum ex lata culpa spectat; oportet eum quoque cum officialibus suis, in causis absolutis, et ad Guem perductis, sive in divisionibus, et petitionibus, consimiliter in singulas libras solidos binos accipere; nisi forte minus centum solidis, quemadmodum antea diximus, in bonis, et patrimonio quis habeat. Nam de his omnino nec hunc, nec alium quemquam, quidquam accipere debere statuimus, sicuti nec ex inventariis. Nam ea carere salario debent, nisi forte locuples sit patrimonium. Tunc enim pro rata portione tam ipsius scribæ, quam oficialium ei ministrantium, modicum quoddam salarium acquirent. 4. Ne quis judicum civilium quidquam, quocunque titulo, vel occasione capiat, sed mauus puras habeat, et aurum omne contemnal 5. Iusuper et hoc constituere nobis antiquas leges sequentibus visum est, ut reus in judicium aliter non trabatur, quam si promiserit actor, se persecuturum litem institutam per se, vel per legitimum procuratorem. Quod si deinde probatum fuerit, injuste litem ab co motam; impensarum, sumptuvmquo nomine decimam partem quantitatis iu lite comprehensæ victori præstabit. Si autem actor pauper exsistens, deprehendatur injustam litem per calumniam exercuisse; nullum quidem sportularum, vel impensarum ratione damnum seuliet; sed majori penæ, nimirum corporali subjicietur. Namm verbera graviora sunt, quam condemnatio pecuniaria. Si semel actor mota lite, postea moram in persequenda causa faciat, et ne quidem intra tres menses comparaverit, judex alterius anni diem ei præstituat. Verum si ne ita quidem semet exhibuerit, nec alium suo loco miserit, qui rem persequi debeat; facultas esto judici etiam ipso absente partis ejus, quæ convenitur, allegationes secundum leges examinandi, et veritate diligenter indagata, legitimam sententiain ferendi. Eadem et in reo similiter valeant, si post litis contestationem abfuerit, et concessæ dilationes exspiraverint, ac ne sic quidem comparere vel per se, vel per alium velit. Si igitur, ut dictum est, alterutra partium post litis contestationem abfuerit, nec intra tres menses redierit, interiin parti non deserenti, res possidenda tradatur. Post annum vero probationes etiam una duntaxat parte præsente ab eo productæ, qui se judicio stitit, admittantur, et legitima, justaque sententia liti finis imponatur. in reo siNovella constitutio ejusdem de militaribus fundis quam dictavit Theodorus patricius et quæstor Decapoleos. (Anno 945-959.) Quale quiddam in corpore caput, tale quid est Z'.

4 exercitus in republica. Quæ duo si recte, vel secit:s affecta sint: necesse est cum eis mutari omnia. Atque his qui magna cura non prospicit, de salute sua periclitatur: si modo suum exsistimare debet, quod publicum est. Εt quoniam paulatim res militum laborantes, una scilicet ipsis et exsistendi et victitandi suppetebat opportunitas, in deterioren ac difficiliorem conditionem deflexerunt: constituta divinitus majestas nostra ad statum hæc recte comparatum et meliorem, publico ipsam rempublicamı commodo afficiens, traduxit. 1. Sancimus igitur id, quod ipsa consuetudo jamdudum citra scripturam confirmavit, ne militibus ea prædia, de quibus militiae functiones exhibentur, distrahere liceat; sed ad quamlibet militiam, equitum quidem possessio in rebus soli constituta, ejusmodi conservetur, ut quatuor libras æquet. Quibus annumerari jubemus et classiarios, ad classem ordinatos, tam Ægæi maris, quam Sami, et Cibyrrhæotarum. Nam cum bi et personaliter adesse classi, et remiges ipsimet esse cogantur functiones sane quam graves obeunt. At in iis, qui stipendiis acceptis, operas imperatoriis classibus exhibent, et in classiariis cæteris, ex consuetudine jampridem obtinuit, ut in singulas functiones militares servetur in rebus soli constituta duarum librarum possessio, quod nobis etiam satis esse videtur. Quantum sane in rebus soli si possideant, qui alterutram harum militiam obeunt, idque sibi servent citra ullam alienationem, et ad hæredes naturales transmittant, quocunque modo legitimo voluerini, cum onere tamen suo; sive liberi ac descoll dentes sint, ad quos transmittunt, sive parentes et ascendentes sive ex transverso; sive ab intestato quibusdam portiones æquales competant, sive fortassis ab inæqualibus portionibus ex testamento vocentur, sui, vel naturales, vel extranei paganici hæredes (nam in dignitate constitutos omni modo ab hujusmodi successionibus excludimus) ut pro rata lucri, ex hæreditate provenientis, etiam functionis onus sequatur. De bouis autem mobilibus nihil curiose statuimus, sed erunt hæc in potestate possidentis: nisi forte accidat, ut rerum soli magna facta sit imminutio. Tunc enim arbitrio viri boni quod in rebus soli constitute possessioni deest, de mobilibus supplendum erit. Sin autem multis soli rebus abundet miles, ita ut longe justam quantitatem excedant: siquidem omnia descripta sunt în codicibus militaribus, neque poterit hæc, neque de his quidquam distrahere miles, quantumvis multo majoris æstimentur quæ supersunt. Vel potius nemo quidquam horum emere poterit, præsertin spectabilis, aut in dignitate constitutus, aut metropolitanus, aut episcopus, vel monasterium, vel alia quæcunque religiosa domus, vel potens, ad scholarem usque: scituri se nullam de pretiis actionem habituros. Quin nec impensarum habebi– tur ratio, quamvis in excolendas res emptas muka expenderint. Materias tamen suas ita recipient, of

statur priorem non lædant. Quod si omnia descri pta non sunt, sed forte possessionem miles seorsum suis inclusam terminis habet, nec ulli militiæ servituti obnox'am: facultatem habcat ejus alienandæ, quocunque modo volet: tantum ut descripta in rebus soli possessio ejus ad exhibendam functionem militarem sufficiat. Quippe si quid desit, cogetur is, qui a milite prædium ex aliqua causa nactus est, quod deficit per illas ipsas res soli supplere. Sin res soli, quas miles possidet, prorsus descript:e non sunt: quæ magis fertiles sunt, ad quatuor usque libras tacite sint obligatæ. Quo quidem illæ privilegio ex providentia nostra munitá sunt. Eorum autem, quæ reliqua sunt, permissa sit eis alienatio. Ac si quidem usuvenerit, ut unus fertiliora prius erat, alius minus utilia posterius; ex privilegio jam exposito, fertiliora fuerint evicla: jura prioritatis adversus posteriorem anterior babeat. Quod si possessiones in rebus soli plures et pretiosas admodum habentes, eam quæ descripta fuit, alienaverint; posteaque ut descriptam evincere voluerint evictionis subsidium cis damus, et ut aliis ex possessionibus emptori satisflat, cum scilicet ukra quatuor quidem libras equites, classiarii vero ultra duas in bonis habent. Quod si partem functionis militaris aliquis exhibet, pro rata partis ejus etiam de eo, quod in bonis habere debet, statuendam erit. Non aliter autem dominium præliorum militarium iis acquiratur, qui ea quocunque titulo possident; nisi annorum quadraginta tempus attestatione nulla interveniente effluxerit. Propeinodum enim malæ fidei possessoribus hos olim quoque consuetudo numerabat: nisi quod ex contractu possidentes, nullum fructuum damnum sentiebant malæ vero fidei possessores, et fructus et reditus, et omne detrimentum solvebant: id quod nobis quoque placet. Milites vero existimandos statuimus, non eos modo qui sacris militum legionibus sunt devoti: sed et hos, qui ex injuria quadam fortuna inopes facti, per edictum immunitatem consecuti sunt: quos iisdem cum illis cui privilegiis æquum censenius, non concedentes, ut vel ab ipsismet ea distrahantur, de quibus functiones militares exhibentur; multo minus a fisco. Nam si vere proprieque dominis interminantur ob id, quod expedit publice quinam disco distrahere permittemus: et non scriptam illam veterem iniquitatem, legis obtinere vio̟ojų concedemus? quam quidem ubique terrarum et Fexpulsam oportuit, ut quæ maxime bellains sit et immanissima. Nam equidem arbitror. ilgui Meliton hanc introduxerunt, eamdem cuin ursis naturam reipublicae tribuisse. Quippe vulgo perhibetur, solas ex feris ursas fame pressas digitos suos sugendo circumlambere: licet qui recte rem æstimaverit, fortean potius manus totius reipublicæ, quam digitos esse milites arbitretur 3. Atque hæc secuturis temporibus plene simul et aciliter, de nostra quiden sententia, statuimus. Quod adtinet præterita, jam olim quidem obtinet rudis et simplex consuetudo, ut citra pretii restituγ.

tionem prædiis militaribus emptores ejiciantur. At PATROL. GR. CXIII. particularis singulorum administratio, quæ alias aliter immutabatur, prout eam inflectebant illi, qui judiciis præerant, magnam quamdam rebus perni ciem, ac nullam non obscuritatem attulit. Idcirco nos Lamn in anteriora, quam posteriora, cogitationes de iis, quæ expediunt, convertentes, et confusa illas atque varias actiones ablegantes, et admiui strationem in rebus omnibus ordine quodam ac ratione munientes, sancimus, ut siquidem hæredes exstent descriptis militibus, descendentes puta, vel ascendentes, vel ex transverso, ad sextum usque gradum; ii prorsus admittantur, juxta graduum propinquitatem aliis alii prælati, ad evictionem eorum, quæ male a militibus alienata sunt, aut a potente per vim detenta et possessa. Quod si gradus propioris cognati nolint aut non possint, etiam cognati remotiores admittentur. Nullis autem cognatis exstantibus, aut alinibus, qui ex lege vocantur, accedentes ejusdem militiæ collationisque participes, audiantur; qui si nulli sint, milites inopes, eadem sustinentes onera; ut ex his sarcientes id, quod eorum inopiæ deest, eo usque proficiant, ut satis habeant. Quod si ne illi quidem exstent, municipales quoque collatores audiri necesse est, ut ne vectigal census intercidat. Si vero miles posseɛsionem militis alterius emit, siquidem: locuples ab inope, eamdem cumn potentibus plenam sustinebit, citra restitutionem pretii res amittens. Sin inops a locuplete, omnino rem emptam liabebit, aut pretium recipiet. Quod si ambo reperiantur inopes, parti damno affectæ subveniri jubemus, bonæ fidei ratlonem in hoc habentes, quæ neminem cum alterius detrimento lucrum facere sinit. 4. His de possessionibus militaribus partim ita repertis, partim a nobis excogitatis: adl ipsas quoque personas militares transeundum existimavimus, et quæ his contigerunt, altius paulo repetenda. Erat aliquando id tempus, cum plena rerum eversio vigeret, ac infrenis impetus exitii: cum quivis eorum, qui gloria præstabant, passim fundos citra modum abscindens, loco mancipiorum miseros possessores laberet; iuiqui se nihil existimans facere, sed per peti potius, dum alius ipsum avaritia superaret: ita malorum plenum quoddam certamen crat. Neque vero in potentibus insistebat boc malum, sed ab ipsis exorsum, in minus valentes desinebat, nan superiorum afectiones in vulgus plerunque propagantur. Adeoque qui in exercitu militibus præsUNI, quasi lex aliqua talem esse ducem jubeat, omnes sursum deorsumque milites agunt, acceptisque nuneribus et donis immunitatem illis a militia rependunt, homines venales, negligentes, minime bellicosi, formicis ignobiliores et lupis rapaciores! Quapropter unum ab hostibus exigere tributa non possent, a subditis pecunias exigebant. Itaque uon longo eis ad evertendam rempublicam spatio temporis opus fuit, sed præcipitatione sua Romanum imperium ad extremum periculum impulerunt. In

horum ergo repressione quantum studii posuerimus, multi boni moderatique viri prædicaturi sunt. Vel multitudo potius eorum, qui ad patrium solumn reversi sunt, recens servitute liberati, clamabit. Ce ´lebrabunt etiam, opinor, aliæ res in melius redactæ, quarum curis assiduo cruciamur, ipso cum somno bellum gerentes: ne futilis et evanida sit a nobis excogitata rerum, quæ vitiose feruntur, correctio; quam in edicto præsenti, quantum ejus fieri potuit, accurate instituimus, et ævo secuturo ad duratiouem æternam tradentes, sancimus; ut si quis militern coloni loco detinere deprehensus fuerit, siquidem is ipse fundos etiam, de quibus functiones militares exhibentur, raptos habeat, triginta sex solidos aureos multæ loco solvat, quorum dimidiam quidem partem miles accipiet ad recuperationem restitutionis in integrum suæ; dimidiam vero fiscus, ejus servitutis nomine, qua spoliatus est. Quod si cum prædia militaria non rapuisse, sed emisse compertum fuerit, Gisco quidem viginti tres solidos solvet, adversus militem vero actionem de pretio nullam habebit. Si vero suis bonis ab aliis expulsos, vel per semetipsos cessione usos, alii miseriti receperunt, vel uti colonorum obeant munera, vel uti pro mercede serviant; extra culpam sunto. Si qui autem milites idoneos ad exbibenda ministeria sua, fossatis subreptos habere fuerint ausi; pro quolibet eorum ab excussore sive discussore publico, solidi sex singulis vicibus exigentur, quos fiscus sibi vindicabit: nisi forte ab ipsis ducibus, aliisve magistratibus eos acceperint, ipsique milites ex eorum sint numero, qui ministerio ducis aut magistratuum destinantur. Nam si extranei sint et gregarii, non liberabitur qui eos detinet, tametsi probare non difficulter possit, a duce vel magistratu potestatem ● sibi factam, ut eis utatur. Ejusdem novella constitutio, quam dictavit Theodosius patricius et quæstor Decapoleos, de sportulis. Hac promulgata est abrogata priori constitutione, quia permitteret judicibus provincialibus, et scribe sportulas accipere, vel, ut quædam exemplaria habent, judicare. Injustam contra nostros tributarios nuper excogitatam pensionem hac præsenti lege emendandam esse credidimus, putamus enim, quod nullum fu git, qualem confusionem, et implicationem dictarum sportularum causa introduxit; deprehensi namque, quod fieri non debuit, uni ex judicibus lucrum facientes ex alieno damno, sie probationes eludunt, ut sæpenumero partes exhibere sese non valeant. Ante siquidem necessariam probationem, et audientiam possessionem transferentes præve. niunt; interim saepe contingit ex frequentium judicum viatico, et crebra profectione ambitionem, sive pecuniam judicibus corrumpendis datam superare resum de quibus agitur æstimationem. Idcirco Serenitas nostra, consulens iis quæ occurrunt, nec H'.

NOVELL.E CONSTITUTIONES. veterem incorruptam consuetudinem renovans, bre viter hæc de his constituit. novam aliquam constitutionem introduccns, sed 1. Nulla igitur ratione voluinus judices ex his lucrum facere, nec prætextu nolariorum, vel suorum hominum; neque permittimus, ipsos sportularum participes esse; sed iis duntaxat, qui judicibus subserviunt in faciendis itineribus, pro dispensationts hic subjectæ modo, perceptionen harum concedimus. Judicem igitur contentum iis esse jabemas, quæ ab imperatoris pia manu accipit, adeoque reditus sui præstatione; subditos autem ministerio̟ ipsius, tam notarios, quam apparitores; iis, quæ pro judiciis in scripta redactis ab illis accipiunt, qui sententiam victricem consecuti, scriptis judiciis, munire eam cupiunt. Sic enimn, et judex laboriosus ad definitivam sententiam in rebus controversis properabit, et illius apparitores ipsum ad hoc agendum incitabunt, et invitabunt, alacrioriqu animo inservient, scientes aliunde fructum caperu se non posse, quam ex consummatione litis. Quoa si sententiam unam quolibet die protulerit de trecentis amplius solidis, omnino lucrum anno tolo nullum capiet 2. Verumtamen neque confusam in his, et indis tinctam licentiam ipsis concedimus sed pro quantitate litis, etiam salarium judicii scriptura comprehensi constituimus. Quapropter in causa triginta sex solidorum, sex millia, sive mala litis victorem, qui sententiam in scriptis accipit, solvere jubemus. In una vero libra, vel duabus, vel tribus, solidum unum. In libris quatuor, vel quinque, vel sex solidos duos. In seplein, vel octo, vel noven libris, solidos tres. In libris decern, vel unde cim, vel duodecim, solidos quatuor. In inajore summa, quantacunque fuerit usque ad centenarium, solidos quinque, non amplius. Atque hæc in judiciis, ubi partitiones sepenumero, vel solutiones sequuntur. In quibus autem particulares divisiones, vel mandala, vel notationes, quarumdam forte depositionum, aut causæ cognitionum versantur, quæ tamen ad minores specient; in computentur, et quod ex iis colligitur, notariis, et libus non amplius uno solido præstetur in duodecim librarum summa, et ultra, licet centenarium excedat. Quin potius etiam ininus solido pro ratione summæ propositæ; ut in libra qualibet millia apparitoribus judicis sufficiat. 3. Officialibus autem, qui judicibus subserviunt in itineribus faciendis, permittimus cum alia immunitate, qua fruuntur, a fossalis, et militia excusati, et immunes, sportularuin quoque commoda percipere, ut ex iis quantum satis est acquirentes hospitiis venerabiles domos non gravent, nec ipsi quoque cæteris accedant, ad eos novo quodam more magis onerandos, quorum est hospitia præbere; sed ipsi quidem suis ex lucris, quæ faciunt, victum

comparent.; julices autem ulere necessariarum rerum suppeditatione fruantur. Cæterum perceptionis modus sportularum statuatur his, non pro quantitate prædiorum, vel rerum, quæ redduntur, 'aut restituuntur, sed pro ratione laboris, et mora tum temporis, iu«ipsius itineris. Quippe si, verbi causa, semnel missus decem librarum solutionem vel in prædiis, vel aliis rebus procuret; sufficit ei, si solidum unum accipiat. Sin autem decies profectus, multas molestias pertulit, itinere longo confecto; nequaquam hoc onerosum est, eum in viginti quatuor solidis unum solidum accipere. Ad hæc antem, quæ de hoc servari debent, definienda, forte longo sermone opus esset. Sed quoniam judicibus kine Incrum venire omnino prohibitum est, bona fide committimus ipsis, ut pro modo laboris eorum, qui mittuntur, sportularum æstimationes faciant. Allauen si causa quædam gravis, et laboriosa csse comperta fuerit, usque ad tres solidos in una libra nomine sportularum exigi posse sanofmus; ita tamen, ut sportularum præstatio viginti quatuor solidos non excedat, licet exactio maxime laboriosa sit, et quæ solvantur, summam centum librarum superent. In minori vero summa permittimus judicibus, ut salarium cumn labore tratiment, et apparitoribus itinera facientibus vel unum, vel duos, vel tres solidos, pro difficultate cause concedant. Atque hæc in iis, in quibus plena solutio de judicis sententia sequitur. At propter immissiones in possessionem, nibil in uni versum sportularum nonine præstari jubemus. Quod G si semel, aut bis officialis itineribus faciendis inserviens in eum locum iverit, non amplius uno 50lido, vel ut plurimum, duobus numeretur, licet id, quod solvitur, magnæ summæ sit. Ejusdem constitutio de his qui cædes sponte committunt, et ad Ecclesiam confugiunt; ut non admittantur. Lex Mosisadversus homicidam decernit, eum e sacrario abripiendum esse. Hujus legis vestigiis tam Romana quam nostra lex insistens expresse mandat: ut adulteris, et virginum raptoribus, et homicidis, et furibus, quo confugiant, nullus pro asylo sit locus. Quippe templorum securitas affeetis injuria, non injuriam inferentibus est tributa. Quia vero legis hujus auctor, inclytus ille princeps Justinianus, qui Majoris Ecclesiæ Dei templum illud admirabile condidit, eidem sacro fano privilegium concessit, ut asyli locuin babeat: verisimile non est eum ab se decreta rescindere vicissim voluisse. Postquam enim sancivisset ut adulteris et homicidis et virginum raptoribus pro asylo nullus esset locus, nihil huic adversum deinceps protulit, cum dixit, hujusmodi personas in condito ab se templo asyli lorum habere: sed arbitror equidem, si pie quis, et religiose causam propositam considerans, ipsam legem scriptam, et sanctionem de asyli jure, disqui1 Deuter. Novel. 17, cap. 7, quæ et 1. 2 est, C. de mand. prin. Quod habetur in Leuncl. JGR. 1, pag. 72.

imo neque humanæ omnino cogitationis dignum, cum miserabiliter defunctus rebus humanis ereplus fuerit, non servis abrumpi domini sui morte servitutis jugum, sed ex eorum calamitate vocatos ad hæreditatem cognatos suam utilitatem exquirere, et regiam potestatem thesauro publico velut redditus assignare. Ideo iterum resumentes dicimus si quis intestatus decesserit, et liberis absentibus, vel ejus cognati, vel nullo illorum exsistente, ærarium publicum vocentur ad hæreditatem, tota ejus substantia in summam coacta, duæ partes legali successori, cognato nempe vel ærario publico, berlia vero ob salutem ejus qui intestatus decessit Deo attribuatur, æstimatione in solido servorum libertate Jonatorum parti Deo obvenienti assignata. fient. Non enim sanctum est, neque regiæ mentis, E! c 2. Si ergo, ut verisimile est, evenit, partem substantiæ a defuncto derelicta majorem vel ctiam totalitatein in servis coustare, id quoque decernendum benigne simul et compatienter putavimus, non ut alii a servitutis jugo eximantur, alii vero sub illo misere patiantur et crucientur, sed ut quantos durum et grave servitutis jugum torquebat et angebat, his omnibus præsens nostrum decretum libertatem donans gaudeat, et bi cunctis servilibus vinculis similiter liberati evadant. Ita enim et his qui ex lege intestato succedunt, si quod decet considerare volunt, nullumn daunum, et servis et vita defunctis salutem, et Deo e parvis principiis salutem hominibus disponenti consecrationem simul conferimus. Et nullus de præsenti lege sive defuncti cognatus, sive rex tanquam proprio suo destitutus queratur; sed in animo quicunque reputans, sive privatus sive rex, omnibus mortem hominibus incertam pariter esse ac timendam, et nulli licere ut de fine suo certissime prævideat, præsentem hanc legem tanquam inevitabilis hujus itineris viaticum arbitretur, et ne aliorum solum substantiam largis haustibus haurire festinet; sed recogitet se ipsum pariter (talis est humanarum rerum inconstantia!) mortis falce secandum, et magno sibi illic auxilio opus fore, et nisi hujus praesentis legis gratiam fruatur, nullum se illic obtenturum esse solatium: non enim parum ad levamen confert vita defuncto hæc bonæ voluntatis, ut dicenda est, vel exigua oblatio, Deo benigno nempe Domino, multis modis salutem nostram e parvis occasionibus procuranti, donata. Hæc quicunque præsenti in nostro decreto invenire reputet, et præsentem hanc legem ceu quoddam auxilium, et ut melius dicam, suæ desidiæ reparatricem, quisquis in vita degens quæ sui transitus erant non salubriter disposuit, cum gaudio excipiat; lanquam salutarem cam reputamus his qui absque ultima voluntate decesserunt, et Deo universorum regi non despiciendam, sed etiam ipsi civium 50cietati utilissimam, et a nostra quæ ex Deo est so