ritterent, nihil amplius cunctatus cum legatis illis profectus est, non cantherio, aut lectica ve ctus, nec multo comitatu stipatus, sed solo virtu tum choro circumseptus. Ad ejus porro adventam lues cessavit, et Judæi urbe pulsi sunt. Nec vero Lacedæmone amplius excedendum, sed in ea per petuo manehdum constituit, ita ut non facile pe dem alio efferret, nisi cum necessaria res quæpiam aliquo vocaret, et tunc quoque gradum citius refe rebat. Videres igitur accurientes quotidie ex uni versa Peloponneso ægrorum omnis generis catervas, quibus ille non minus animæ quam corporis curam impendebat: mellitis enim adhortationibus ad pie tatis zelum eas accendebat, ad salutem cuique suam pœnitentiæ ope disponebat. Fortunata vero Lace dæmon, quæ talem medicum civemque sortita es, cujus divinis præceptis ac disciplinis ad omnem vir tutis formam multo certius rectiusque quam inani bus olin Lycurgi legibus effingebare! Subjicit his de structura templi, tum ejus hortatu elaborare cui adversatus est Joannes quidam cognomento Aratus, Judæorum patronus. Quæ sit passus, ab eo dem auctore sic accipe. ɔnunere auctus, Corinthi versabatur, isthmumque il- demnarent atque omnia quæ jusserat, facturos pro Ium præsidio contra Bulgaricos incursus tuebatur Graviter autem illum angebat non solum molestus ac difficilis morbus quo tenebatur, sed multo magis vigens metus et pavor Bulgaricæ incursionis, fama gliscente, gentem illam tota Epiro grassatam, iu Helladam atque in Peloponnesum copias convertere. Proinde missis Spartam nuntiis Apocaucus Nico nem avocarat. Enimvero compleverant ejus aures quæ de illo passim narrabantur, præcipue quæ de summa illius in Deum fiducia et libertate acceperat. Ex quo autem virtutis ejus illecebris capi cœperat, beatum ejus vultumi cernere, vocemque audire, votis omnibus gestiebat. Semper enim apud omnes gentes in pretio et veneratione fuit vera philo sophia. Divinus quidem vir charitate præstans, Apocanci petitionem propenso animo accipiens, antiquius nihil habuit quam ut Corinthum celer rime contenderet. Quo appelleus, non solum morbo ægrum sua præsentia liberavit, sed metu etiam et terrore Bulgarorum, illos alio cursum suum flexisse significans. Ita omni ex parte facta est jucunda Basilio Niconis oratio. Cum ergo dies septem illic posuisset, malorumque impendentium illius per eum discussa et sublata formido esset, domum re vertit. VII. Hic (inquit) solis invidiæ stimulis concitatus, aut dæmonis potius scelere impulsus, ira et odio adversus Niconem insaniebat, divini operis argu mentum ad probrum et injuriam suam rapiens proclivior siquidem est malitia, ut ad pejora fera tur quam ut melioribus intrareat. Non cessabat egregius ille sancto in os obloqui, cœptoque operi Be colophonem adderet, omni ope prohibebat. Prorsus enim cum reliquis Laconibus ibi non con veniebat: unde et Judæorum fugam injuria et im merito factam affirmabat: eamque cum civibus vitio vertere, atque illos hoc nomine sugillare et traducere non verebatur. VII. Anno nongentesimo octogesimo secundo, præter bella civilia et externa aliaque mala quibus Oriens amictabatur, peste etiam laboravit, cum að ɛam curandam Lacedæmonii, destituti humano au xilio, ad opem divinam implorandam assurgunt, le gationemque decernunt ad Niconem virum san ctissimum de qua in rebus ab ipso præclare ge štis ista narrantur. Transactis in ea spelunca die bus octo, a morbo recreatus, Spartam venire ab huens, Amyclas contendit. Quod ut sensere Lace dæmonii, festine ad illum primarii cives, et ahi e plebe certatim convolarunt enixe orantes, ut Spar tam usque venire velit: invaserat enim civitatem pestifera lues, et plurimos incolas absumebat propterea venire illum cupiebant, quod se divinis ejus precibus liberandos confiderent; ille vero, et tætera misericors, et in eo maxime, qui ejus po pulus, et sors futuri essent, tanquam futura præsa giens, eoque in illos propensior, et legationem be- quam Hercules ille sua clava visus est. Judæorumenim nigne excepit annuitque petitioni, et ingruentis mali propulsionem spopondit, si modo ipsi Judai bain gentem ex urbe sua pellerent, ne exsecrandis eorum (ut aiebat) moribus piaculisque religionis suæ diutius eam contaminarent. In his, ait, si me audieritis, et pestis a vobis recedet, et ego quod superest vitæ, ducam vobiscum. Quibus verbis mo nita alia adjiciens, sacras etiam Jeremiæ voces sub inde aspergebat: Viæ tua: fecerunt hæc tibi, ethens Aratus, rabie tumens (ut'semper litium amanset iniquitates tuæ prævaluerunt et duro ludo percussa u. Cumque illi ejus oratione comnioti seipsos con 'Isa III, 2. • Psal. CXXXvını, 21-25. Vide Baronium ad an. 981. IX. Cumque opificii cujusdam obtentu, quo poliri et illustrari textilia solent, Judæorum unum in urbem introduxisset: intercessit illico Nicon, bellatorque juxta prophetam factus', consueta lenitate paulu lum intermissa, leoninum animum induit, et fuste qui propter jacebat, arrepto, Judæum male acce ptum foras extrusit, formidabiliorque hostibus, gentem usque adeo aversabatur, ut nec lingua, nec auribus usurpare illorum nomen vellet, ut jure in illuın Davidis verba convenirent: Qui oderunt te, Do mine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam perfecto odio oderam illos, et inimici facti sunt mihi, propterea nomina eorum labiis * meis non comme morubo. X. Hæc vero cum audisset a furore nomen tra impudens atque ad immania præceps est improbitas) in sanctum anhelans irruere cœpit, conviciis one» Vide Baronium an. 982.

cognominem alterum ipsius audaciæ ac rebellioni successisse. Attamen nec ili profuturam tyranni dem, nec imperatoribus superiorènt fore. His ergo prædictionibus consentaneirs fuil eventus et eum qui prædixerat, admirabilem declaravit. At præ toris quidem Gregorii sanctique res hóc modo se habent. rare, proscindere, quanquam inanis hæc illi stre- ad imperatorem reconciliatain festinasse: ejus vero pitos erant, et pro larvæ terriculis habebantur. Qui leni ad eam voce: nec enim contendere pror sns, nec altercari norat: Abi, inquit, et ad te redi, infelix. Defle scelera tua: brevi enim senties, quis errogantiæ fructus, et qualia nequitiæ sint præmia, His dictis et tanquàm in mortui (quod aiunt) aures effusis, ad monasterium regressus est: hominis enim animum verba non penetrarant. Quare non destitit amens ab incepto, quin adversus sanctum de more Cremeret proscindens Hum, figensque tota urbe dignis furorect insania sua probris et contumeliis: quin etiamı minas intentabat, nesciens stupidus et vecors, quod non glorietur malitia adversus virtutem, néc profeint inimiens contra electos Dei, ut scriptum 'est: Et filius iniquitatis non apponet nocere ei ³. Quid tum autem consecutum est? Tantum abfuit, ut ejus minis ac maledictis avocaretur, ut in his potias, Domini exemplo, tanquam laudibus trium pharet. Dominus autem de cœlo auditum fecit jn dicium, et malitia justissimas pœnas dedit. Verba ´ån rem misero abierunt: nam dignos amentiæ suæ fructos tristi et miserabili vitæ exitu percepit. Nec tarda fuit vindicta, qualis sæpenumero divina bo nitate conversionem præstolante contingere solet sed e vestigio, derepente, nec opinantem, ut mox dicam, oppressit. XI. Nocte proxiına objecti sunt infelici duo senes in somnis, quos alii duo sequebantur, forma qui dein eunuchi, sed longe quam humana præstantiore. Ab his vero flagris cædi sibi videbatur, et sic verbis increpariQuomodo tu eo es provectus audaciae, ut servum Dei contemnere et convicils appetere non dubitares? deinde in obscurum post verbera careerem detrudi. Et cum veniam multis orasset, vix tandem cædendi finem fecisse, nec tamen e custodia dimisisse. Experrectus igitur, gravem statim in febrem incidit: accitoque Nicone, ad ejus pedes advolutus, misericordiam imploravit. Cui beatus Quæ in me perpetrasti, ait, ea tibi frater, quantum ¡n me est, condonabuntur. Sed quoniam vitæ finis tibi cœlesti decreto præstitutus est, nemo erit de cœ. tero, quemadmodum ait Propheta", qui Dei consi tium dissipare possit. Et his dictis ad monasterium reversus est. Illi vero tertia post dies infelici morte vitam eripuit. Ex quo metus ingens ac trepidatio Lacedæmonios invasit: nec repertus est quisquam e minimis et maximis, qui ad Niconem non advola ret ejusque jussis pareret. Fidem enim fecerat dmnibus exemplum, qui Christi servos ludibrie ha bent: quoniam Uliqué est fructus justo, et Deus ju dicans eos in terra ". XII. Gregorio prætori et de Scleri Bardæ rebus, et post ejus e Babylone reditum, audire cupienti (mec enim abdita intuendi gratiæ exsortem illum esse prætor arbitrabatur) narravit Nicon, Sclerum quidem XIN. Peragebantur aliquando vespertinæ laudes prima autem hebdomadis dies erát, cim Sphærista rum aperto gymnasio, juvenuth frequens manus in fra sacram ædem constitit, atque inter alios prætor Gregorius pars ipse certaminis, cum indigenis lu dens ludi enim amáns erat, ludicrisque supra modum capiebatur. Et quoniam inconditæ claman tium voces, tam ludentium, quám spectantium exau diebantur, adeoque perstrepebant, ut e sacris by ais avocarent, et mentem in illis figere non sinerent, zele Dei percitus Nicon celeriter approperat, bellui namque hominum barbariem libera voce, qua justos decet, libertate castigat. At prætor vir amari alias ingenii, et tam maxime fudo intentus, ut qui a pa ribus se vinci doleret, impotenti adversus sanctum actus rabie, proscindere maledictis manusque ad vindictam ausus attollere, urbe denique expelli jus sit. Jamque ducebatur hilari pacatoque vultu, Do mini sui exemplo, leviusque injuriam quam cæteri maximos honores ferebat. XIV. Cæterum nec sera, nec pedibus (nt poeta di xit) tarda fuit ultio, quin velocius, junctisque ve stigiis contumeliosum secuta est. Nam cum primum ád excipiendam sphæram manum sustulit, para lysi repente İcta est. Idem porro membris omnibus statim solutus et enervatus, ad catholicam ecclesiam aliorum manibus delatus est. Ubi acutissimis dolo ribns excruciatus, mortem præ illis in lucro ponens, lamentabiles questus edebat. Cumque magna medi corum sedulitate curaretur, et remedia omuia infra maluin essent, ita ut inanis et vana omnis ab illo rum artė spes esset: causain exquirit episcopus, cur eum repentinus morbus invasisset: erat enim et ipse médica artis peritissimus. At ille, quæ in Niconem admiserat, vel invitus exposuit: bune mali sui fontein et caput esse non dissimulans. Quo cognito episcopus objurgavit ille quidem hominis temeritatem non leviter. Tum opportuno consilio auctor fuit, ut fastum poneret, et a Nicone supplex illatæ injuriæ veniam peteret. Norat enim, unde certa medicinæ spes esset. XV. Paruit iffe, abjectoque fastu ac prætoria potestatis supercilio, Niconem multis precibus per nuntios accersit. Qui quidem acceptæ injuriæ obli tus, dicto citius adfuit: didicerat enim ut contume lias pati, sic easdem ultro remittere, aut potius be nefactis et officiis compensare. Prætor autem ut illum vidit, ad ejus pedes se abjicit, et qui modo tur Psal.LxxxvIII, 23. * Psal. xxx, 10. * Psal. LVH, 12. Baroh. an. 987.

tus ambigens, vehementer exhilaratus est, naviga tionemque salutato Nicone, securo animo exorsus est. Postquam ad imperatorem pervenit, et conficla ab æmulis criminatio veritatis luce, sed Niconis maxime precibus, discussa est, majorem deinceps apud imperatorem gratiam, ampliores bomores, gloriam et famam adeptus est, adeo ut principem in senatu locum obtineret. gidus, animisque ferox iras tantum et injurias spi- divinitus agitata lingua hæc audiens, nibilque peni rare videbatur, supplex factus, erroris veniam lugubri voce rogat, ejusque preces, unicum salutis suæ pharmacum implorat. Semper nimirum imbe cilla res est vitium, fortis autem et stabilis virtus. Quid ergo ad hæc divina mens? An exprobravit homini amentiam, effrenatamque audaciam? aut aspernari orantem, et tantisper abnuere visus est? Minime gen tium. Qui enim faceret, qui discipulus, aut acerrimus potius mitis illius et pacifici imitator erat ad bene faciendum magis quam ad plectenduin natura com parati? Itaque non solum veniam dedit, sed sanita tem etiam precibus suis, admota manu restituit. Ita ut statim cibum sumeret incolumis, et libere alque expedite loqueretur, miraculo vel oculis ipsis qui spectabant, fidem vix faciente. XVI. Ab improbis quibusdam malevolisque ho minibus per calumniam accusatus est Joannes Ma lacenos, nobilitate generis ac splendore nec non summæ sapientiæ laude non inter Lacedæmonios modo, veruin etiam tota Hellade ac Peloponneso facile princeps accusatus autein apud eum, qui tum im perii sceptris potiebatur, Basilium scilicet Roman¡ minoris filium, regum omnium fortunatissimum, cujus et vita illustris, et imperii spatium longissimum fuit, et victoriæ et tropea de hostibus quamplu sima, per quem et Bulgaricæ gentis princeps [ut memorant historiæ] Samuel ille, viribus et robore inexpugnabilis, in Creta cum innumerabili multitu dine Bulgarorum fractus et subactus est XX. Transacto post hæc tempore non brevi, cum Malacenus Constantinopoli adhuc esset, Nicon ad immortalem beatamque sortem transiit. Quod ille cum accepisset, et dulcem illam spem qua futuram ex ejus verbis non dubitarat, ut optabilem ejus vut tum aspiceret, sibi quodammodo ereptam sentiret vehementer angi animo, variisque cogitationibus æstuare cœpit, gravem præterea vitam ducere, nisi quod ille promiserat perfici videret. XVII. Mittuntur itaque ab imperatore satrapæ duo, militum legionem trahentes, ut Malacenum ex improviso comprehendant, vinctumque ad reginam urbium ducant: defectionis enim et perduellionis in eum crimen concinnantes æmuli, imperatoris aures false accusationis calumnia oppleverant. Ut ergo in Lacedæmona pervenerunt, et virum cujus causa missi fuerant, comprehenderunt, evocat ille confestim virum Dei Niconem, quem ob egregia fa cinora præcipuo in honore habebat, gravique do lore anxius: Ora, inquit, ora pro me misero, serve Dei, ne imperatoris ira male peream. Quem sanctus, blandis contra mellitisque verbis respondens, con firmare animum jussit nihilque tristius formidare. Tum eximia quadam vi charitatis mensæ simul ac cubans, et lætitiæ poculum, ceu poeticum illum Gygeona, malorum omnium oblivionem mœrenti propinans, oraculum adjecit: Regiam potius bene volentiam adepturum, vitam anteacta beatiorem acturum, altiores ad honorum gradus conscensurum, de omni denique molestia et calamitate triumphatu rum: et me, inquit, videbis, et in patríam sub finem vitæ reverteris. Nam et hæc quoque Nicon (ut supra dictum est) a Patre luminum gratia ornatus erat, ut futura æque ac præsentia prævideret Atque om nia sane, ut prædixerat, evenerunt. XVIII. Malacenus ergo tanquam a prophetica et Baron. ad an. 993. XX. Fide igitur confirmatus (neque enim illius ex pers erat scientiæ, qua cognosci Dei mysteria solent) quid agit? quo se convertit? Pictorem advocat, aris manuque insignem, et qualis habitu, veste, capillis sanctus fuisset, verbis designat: tum aptis coloribus in tabula totam ejus imaginem exprimi jubet. Re versus domum pictor, operæ pretiumque ratus quod jussus fuerat, quam accuratissime posset ex sequi post varios conatus, frustra tandem se labo rare animadvertit: nec enim ex sola narratione po terat, quamvis peritissimus artis et exercitatissimus esset, quem nunquam viderat, ad veram similitudi nem exprimerė. In hac igitur cura versanti, vehe menterque dolenti, quod oris lineamenta effingere non posset, ante oculos repente exstitit monacbus quidam, qui in ædes clam penetrarat, statura pro cerus, habitu eremitico, obsoleta veste amictus, co ma squalens, capillitio barbaque niger, in omni. bus denique beato viro simillimus: nam et virgam manu gerebat cujus apex in crucem desinebat. Qui pictore comiter salutato moeroris sollicitudinisque causam sciscitatus est. Ille vero et causam mox aperuit, et operis difficultatem demonstravit. Tum leni ad eum voce monachus: Me, inquit, aspice, frater, mihi per omnia similis est, quem depingis. Ut ergo acrius in illum oculos intendit pictor, penitus que circumspexit, illum ipsum esse agnovit, quem Malacenus verbis designarat. Quare ad tabulam re flexus, ut conspectam formam imitaretur, rem adınirandam! sacram ter beati effigiem in tabula suis lineamentis suapte expressam sponte videl, cumque miraculo obstupefactus ad sanctum subito, Kyrie eleison cum horrore inclamans, se vertisset, illum amplius non vidit. Jam enim avolaverat. Ita que ad delineatam divinitus formam reliqua culo rum pigmenta adjiciens, perfectam imaginem, qualis bodieque in sacro beati templo suspensa visitur, omnibus numeris absolvit, statimque ad spectabi lem Malacenum cum illa properans: omnia illi, ut

clarat. acciderant, ordine percensuit. Quibus ille auditis, ▲ extulit, quæ hodie spectatur, et præclarum diviní cum ex oblata pictori Niconis specie, ne in hac viri consilium pietatemque tacito præconio de quidem parte inanem fuisse ejus prædictionem, 'animadverteret, ingenti gaudio perfusus, mirabi lium Dei operum laudes, et quantum a Spiritu sancto gratiam sortitus Nicon esset, prædicare nunquam destitit: sed Malaceni quidem, et sacræ imaginis historia sic se habet. XXI. Venit cubicularius quidam ab imperatore aurei tributi causa missus: qui, ut pecuniæ tur pisque lucri percupidus erat, magnas cum cæteris civibus tum sancti in primis cœnobio molestias exhibebat. Solent enim civitatum imperia et exa ctiones non æquis et benignis, sed durioribus, ut plurimum, et inhumanioribus delegari. Frustra au tem monachi, quibus auri nihil erat, immiten ſe rumque linire precibus studebant, qui aurum sitiens, velut aspis ad incantantium voces obsurdescebat, et tanquam spinarum sonum sub lebete [quod scri ptum est omnia illorum verba contemnebat, quin et ferocius insolescens, post atroces minas in car cerem eos detrusit ac monasterium ipsum expilare deprædarique vecors meditabatur. Quod cæteri au dientes qui in eo exercebantur, ad sanctum precibus exorandum se convertunt præsentemque ejus opem sine mora experti sunt. XXIII. Sed ad impium Antiochum convertenda est oratio. Præerat is ducis potestate ethnicorum re gioni. Eo autem inter cætera vitæ flagitia processerat amentiæ, ut ipsum beati testamentum violare non dubitaret. Itaque finitimum ethnicorum oræ præ dium invadens, sedem in eo, reclamantibus mona chis, tentoriumque fixit. Et ne quid sceleri deesset, cum locum perfuso circumcirca cruore contam' nasset, impuro in libidinum cœno nefandisque flagitiis, suo illic more volutabatur, quoad, dignos temeritatis suæ fructus a Sancto percepit. Is ergo per noctem formidabili trucique ore illi astans, post horribiles incussos terrores, crucigero demuin baculo latus lethali plaga percussit. Qua excitus, cum exeuntem e tentorio percussorem notasset, famulis quidem, ut eum comprehenderent, cruda et lamenta bili voce imperabat, verum illi neminem videbant. Ex quo demum mali fontem miser agnoscens, Sanctum fuisse intelligebat, qui vulnus inflixerat invasorem que suum ex suis sedibus pellere satagebat. Quare conscenso mox equo, Lacedæmonem contendit. Sed stadia baud amplius triginta processerat, cum do loris acerbitate victus, ex equo descendens, media in via turpiter in suorum manibus exanimatus interiit, reque in eo, quod in Proverbiis legitur, expletum est: Animæ iniquorum immaturæ peribunt, et perversi in morte repentina (Prov. 11, sec. (LXX.) Miserum porro illius cadaver Spartam delatum, sequenti nocte (ut constans fama est) ignis, incertum unde, in loculum irrumpens, utrumque simul consumpsit, et in cinerem redegit. XXII. Etenim proxima nocte, minaci atque indi gnabundo vultu ad cubicularium veniens sanctus Ni con, multis eum verberibus excepit. Eo quod in quiens [ejus enim verbis utendum est] monasterii curatores, cum ipsi nihil deliquissent, vinculis man cipasti: quod nisi eos statim exemeris, acerbus præterea te vitæ exitus manet. Profuit palatino ad saniorem mentem hæc afflictio. Mane igitur et vinetos eduxit et ad templum properans, sacræ thecæ advolutus cum lacrymis audaciæ suæ veniam a Sancto petiit, discessurum extemplo Lacedæ mone promittens, et civibus aurum quod exegerat, relicturum, quod re ipsa præstitit. Nam aureis se ptuaginta [septingentis] duobus ad beati loculum abjectis, conscenso equo protinus abscessit. Aurum ergo, qui monasterio tum præerat, Constantinopo lim misit ad præpositum. Is vero coemptis hoc pre tio sacris pyxidibus aliisque pretiosis vasculis non paucis, ad monasterium omnia detulit, quæ ad hunc asque diem templi usibus perconunoda cernuntur, et splendorem illi non parvum addunt, variis alioqui et egregiis omnium generum ornamentis referto, cura in primis studioque ejusdem præpositi. Hic enim vir optimus et magnificentissimus, divino zelo succensus, omnem operam posuit, ut templi vetu statem abstergeret ejusque speciem penitus reno varet, quod et donariis deinde quamplurimis auxit, columnarum fulgore, politorum lapidum coloribus variis, picturarumque præstantissimarum varietate condecoravit, porticibus etiam et vestibulis gradi busque circumcinxit: ad eam denique dignitatem Prov. m, sec. LXX. Non minus pavendum est quod sequitur. Michael ille Chærosphactes, vir scilicet illustris, nulli que inter Lacedæmonios nostros honore, gloria, opi bus secundus ad hæc facundia, indole, forma, sua vitate inorum, sapientia aliaque omni laude præ stans erat, adeo ut in ore omnium cum suavissimo sensu versaretur. Sed quam difficile est humanæ naturæ hostis insidiis nunquam succumbere, recte que iter usque ad finem inoffenso pede decurrere? Deflexit vir incomparabilis, et invidiæ face accensus contra monasterium impudenter exarsit, levissimo cujusɗam agri prætextu, quem lædere monasterii pecora dicebantur. Ergo collecta facinorosorum homi num manu, cum ad locum venisset, primum quidem Zosimum monachum aunis gravem, qui monasterii res procurabat, nihil ejus canos, nec virtutem veri lus, veste sua spoliatum atque in terram prostra tum, pugnis fustibusque ita vexavit, ut tantum non exanimatum reliquerit; deinde Syracusanum illum Dionysium imitari-volens, in agrestes etiam operas famulosque sævire parabat, nisi fuga saluti suæ con suluissent. Tum vero monasterii res omnes Nysorum prædæ exposuit, non caulis ipsis, pecorumque se