⚫ Finis præcepti est charitas;»merito Agape vo- tu, Eutychia, quid, ais? Idem, inquit illa, et ego cabatur. Hoc enim nomine Græci charitatem appel- dico malo et ipsa mori, quam facere quod jubes. lant. Altera purum ac splendidum baptismatis ni- Aitilli præses: Num virum habes? Mortuus, inquit torem servans, ita ut de ipsa propheticum illud dici Eutychia, ille est. Præses vero: Quampridem mor posset: «Lavabis me, et super nivem dealbabor³,» tuus est? Ante menses fere septem, inquit Eutychia. a nive nomen accepit; Chionia enim dicebatur. Tunc ille: Et undenam igitur gravida facta es? Ex Tertia Salvatoris et Dei nostri donum, hoc est, pa- eo, inquit illa, viro, quem dedit mihi Deus. Præses cem in se habens, et in omnes exercens, quemad- autem Hortor te, Eutychia, ut ab ista insania de modum Dominus dixit: «Pacem meam do vobis,» sistere velis, et ad humanas cogitationes redeas. Irene ab omnibus vocabatur, a pace nomen acci- Quid ais? visne regali edicto parere? Minime, inquit piens. Has tres feminas cum ad se ductas, et ita Eutychia, ego parere volo, sum enim Christiana, affectas magistratus vidisset, ut diis sacrificia offerre Dei omnipotentis serva. Tum ille: Quoniam Euty nollent,igne cremandas esse decrevit, ut per ignem chia gravida est, interea servetur in carcere exigui temporis, igni subjectos diabolum omnem- Atque hæc addidit: Tu vero, Agape, quid ais? Vis que dæmonum catervam, ipsius diaboli exercitum, ne omnia illa facere, quæ nos dominis imperatori qui sub cœlo est, superantes, incorruptam gloriæ bus ac Cæsaribus nostris devoti facimus? Minime, coronam adipisci, ac Deum ipsum, a quo gratia eis inquit Agape, decet Satanæ devotam me esse. His collata est, cum angelis perpetuo collaudare pos- verbis mens mea non abducitur: inexpugnabilis sent. Quæ vero ad illis gesta sunt, ea breviter nar- enim illa est. Tunc præses ait: Ettu, Chionia,quid rabimus. ad hæc dicis? Mentem nostram, inquit Chionia, ne mo potest pervertere. At præses: Num aliqua apud vos sunt impiorum Christianorum commentaria, vel membranæ aliquæ, vel libri? Respondit Chionia Nulla, o præses, nobis sunt; omnia illa imperatores qui nunc sunt, a nobis abstulerunt. Præses autem Quisnam hanc mentem vobis dedit? Omnipotens Deus, inquit illa. Dixit autem præses: Quinam sunt, qui vobis auctores fuerunt, ut adistam stultitiam ve niretis? Deus, inquit Chionia, omnipotens et unige nitus ejus Filius, Dominus noster Jesus Christus. Dulcetius ait: Manifestum illud est, quod omnes vos devotioni nostrorum potentium imperatorum ac Cæsarum subjectos esse oportet. Quoniam vero post tam multum tempus, post tot admonitiones, totque edicta proposita, et tales minas injectas, vos temeritate quadam et audacia elatæ, ipsorum impe ratorum ac Cæsarum justa jussa contempsistis, in Christianorum impio nomine permanentes: cumque ad hodiernum diem jussæ a stationariis ac primis militibus, Christi negationem scriptam profiteri, facere id recusetis, propterea pœnas vobis dignas accipite. Id cum dixisset, sententiam scriptam le git: Agapen et Chioniam, quoniam iniquis mentibus et contrariis sententiis elatæ, contra divinum edi ctum dominorum Augustorum et Cæsarum fecerunt. et nunc etiam temerariam, vanam et piis omnibus exsecrabilem Christianorum religionem colunt, igni tradendas jubeo Ilisque dictis, subjunxit: Agatho autem, Casia, Philippa et Irene, quoad mihi pla cuerit, serventur in carcere. III. Cum præsideret Dulcetius Artemensis [al. Artemisius] scriba dixit: Cognitionem de his, qui præsentes sunt, a stationario missam, sijubes, legam. Jubeo, inquit Dulcetius præses, te legere. Tunc ait scriba Ordine tibi meo domino omnia, quæ scripta sunt, recitabo.Cassander beneficiarius hæc scripsit Scito, mi domine, Agathonem, Agapen, Chioniam, Irenen, Casiam, Philippam, et Eutychiam nolle his vesci, quæ diis sunt immolata. Eas igitur ad tuam amplitudinem adducendas esse curavi. Tunc Dul cetius præses illi dixit: Quænam est ista vestra tanta insania, ut nolitis religiosissimis nostrorum imperatorum et Cæsarum jussis obedire? Agathoni autem: Quare, inquit, tu ad sacra proficiscens, quemadmodum consueverunt, qui diis consecrati sunt, non his sacris usus es? Respondit Agatho Quoniam Christianus ego sum. Tum Dulcetius: Num tu etiam hodierno die in eo proposito permanes? Maxime, inquit Agatho. At ille: Tu vero, Agape, quid ais? Respondit: Ego Deo viventi credo, neque volo recte factorum conscientiam meam perdere. Tunc præses: Tu autem quid ad hæc dicis, Chionia? Ait illa Cum Deo vivo credam, ob id nolui facere, quod dicis. Ad Irenen vero conversus præses, ait Quidnam tu ad hæc? cur non piissimo nostrorum imperatorum et Cæsarum jussui obtemperavisti? Divini timoris causa, inquit Irene. Dein Præses: Tu vero, Casia, quid ais? Animam meam, inquit Casia, servare volo. Præses autem: Numquid sacrorum vis esse particeps? Minime, inquit illa. Tunc præ ses: Tu vero, Philippa, quid dicis? Respondit illa Idem et ego dico. Quidnam, inquit præses, hocidem est, quod dicis? Illi autem Philippa: Mori malo, quam vestris sacrificiis vesci. Tunc præses: Sed * I Tim. 1. 5. * Psal. L, 9. • Joan. xiv, 27. Anno 304. Vide Baronium. Lege enim vetitum de prægnantibus sumi supplicium docet Plutarchus de his qui sero a nu IV. Postea vero, quam sanctissimæ mulieres igni consummatæ sunt, cum rursus sancta Irene ad præ sidem ducta fuisset, Dulcetius sic illam affatus est Tuæ insaniæ propositum ex his, quæ facis, mani mine puniuntur. Sed nec de eis haberi quæstionem affirmat Ulpianus 1. Prægnantis ff, De pœnis.

superiorem, quo et illa occultavimus. Dulcetius præses dicit: Sorores quidem tuæ pœnas nostro jussu decretas exsolverunt; te vero, etsi antea quam aufugisses, propterea quod scripta ac mem branas istas occultaveras, mortis pœna tibi decreta fuerat, non tamen eodem modo jubeo e vita sic re pente discedere: verum per satellites ipsos, et Zo simum publicum carnificem in lupanari nudam sta tui præcipio, e pallatio singulis diebus panem unum sumentem, satellitibus ipsis non permittentibus te illinc discedere. festo apparet, quæ tot membranas, libros, tabellas, cut a principio consueveramus usque ad annum codicillos et paginas Scripturarum, quæ sunt im piorum Christianorum, qui unquam fuerunt, ad ho diernum usque diem servare voluisti: quæ cum prolata essent, ea cognovisti, quamvis quotidie ne gaveris, vos ejusmodi scripta possidere, non con tenta neque sororum tuarum pœna, neque mortis metum præ oculis habens. Quamobrem tibi pœnam afferri necesse est. Sed alienum tamen non videtur, etiam nunc benignitatis partem aliquam tibi con donari, ut si volueris nunc saltem deos agnoscere, impunis et ab omni supplicio periculoque libera esse possis. Quid igitur dicis? Facisne quod imperato res nostri et Cæsares jusserunt? Num parata es sacrificiis vesci, et diis immolare? Minime, inquit Irene, minime per Deum illum omnipotentem, qui creavit cœlum et terram, mare et omnia, quæ in eis sunt. Summa enim illius ignis sempiterni pœna proposita his est, qui Jesum Dei Verbum negave rint. Dulcetius vero: Quisnam tibi auctor fuit, ut membranas istas atque Scripturas ad hodiernum usque diem custodires! Ille, inquit Irene, Deus omnipotens, qui jussit nos ad mortem usque ipsum diligere qua de causa non ausæ sumus eum pro dere sed maluimus aut viventes comburi, aut, quæcunque alia nobis acciderint, perpeti, quam ta lia scripta prodere. VI. Cum igitur satellites et Zosimus publicus mi nister præsto essent: Illud, inquit præses, vobis notum sit, quod si mihi significatum fuerit, vel horæ alicujus momento istam ex eo loco motam fuisse, in quo esse jussimus, tunc vos supremæ pœnæ sub jecti eritis. Scripta vero ipsa a scriniis et arculis Irenes proferantur. Cum igitur quemadmodum a præside jussi fuerant, eam illi ad publicum lupa nar duxissent, et propter Spiritus sancti gratiam quæ ipsam protegebat, et universorum Domino Deo puram atque intactam servabat, ne unus quidem ad eam accedere, vel turpe aliquid in eam facere aut dicere ausus fuisset, sanctissimam illam femi nam Dulcetius præses revocavit, et ante tribunal sisti jussam, sic affatus est: Numquid in eadem adhuc temeritate persistis? Minime, inquit Irene, temeritas, sed Dei pietas est, in qua persisto. Cui respondit Dulcetius præses: Et ex priore tuo re sponso manifeste ostendisti te imperatorum jussui nolle æquo animo parere, et nunc quoque in eadem arrogantia persistentem te video: quare dignam pœnam persolves. Cumque chartam petiisset, sen tentiam hanc contra ipsam scripsit: Quoniam Irene imperatorum jussui parere, diisque immolare no luit, quinimo nunc quoque in Christianorum or dine ac religione perseverat: hac de causa, ut an tea duas ejus sorores, ita et ipsam viventem nunc comburi jubeo. V. Tum præses: Quisnam, inquit, conscius erat hæc in domo illa esse, in qua habitabas? Respondit Irene: Hæc vidit Deus omnipotens, qui omnia scit; præterea nemo. Nostros enim homines inimicis pe-C jores duximus ne forte nos deferrent. Itaque nulli hæc ostendimus. Superiore anno, inquit præses, cum edictum illud tale, ac pium jussum dominorum imperatorum ac Cæsarum primo fuit divulgatum, ubinam vos latuisti? Ad hæc Irene: Illic, ubi Deus voluit. In montibus (scit Deus) sub dio fuimus. Præ ses vero: Apud quem vixistis? Sub dio, inquit illa, alias in aliis montibus versantes. At præses: Qui nam erant, qui vobis panem suppeditabant? Deus, inquit Irene, qui omnibus escam suppeditat. Tum præses ait: Eratne pater vester harum rerum con scius? At Irene: Minime, per Deum omnipotentem, conscius erat ille, quine novitquidem hæc omnino. Præses ait: Quis igitur vestrorum vicinorum id no verat! Vicinos, inquit Irene, interroga, et loca in quire, vel eos qui nɔrunt, ubi nos eramus. Præses dixit: Postquam e monte reversæ fuistis, ut tu di cis, legebatisne scripta ista, præsente aliquo? Domi nostræ erant, inquit Irene neque audebamus illa efferre quamobrem magnopere angebamur, quod non poteramus nocte ac die illis operam dare, si VII. Hæc sententia cum a præside lata fuisset, milites Irenen comprehensam in quemdam subli mem locum duxerunt, ubi et ejus sorores antea. martyrium passæ fuerant. Cum autem magnum ro gum accedissent, jusserunt ipsam in eum conscen dere. Itaque sancta Irene psalmos canens, et Dei gloriam celebrans, in rogum se conjecit: atque ita consummata est in consulatu Diocletiani Augusti nono, Maximiani autem Augusti octavo, Kalendis Aprilis, regnante in sæcula Christo Jesu Domino nostro, cum quo Patri est gloria sanctoque Spi⚫ ritui in sæcula sæculorum. Amen.

(Anno 280, Aprilis 5). Latina quidem Martyrologia habent hanc historiam 28 Aprilis, aiuntque Theodoram una cum Didymo percussam; sed cum Metaphrastes habeat Didymum Nonis Aprilis cæsum, Theodoram autem evasisse, nos eam quinto Aprilis die cum Metaphraste collocavimus. Latine apud Surium. Deest in codicibus Græcis Parisiensibus.) facere poteris. Similiter lupanari tradar, necne, in arbitrii mei potestate non est, sed in manu tua, cui per imperium vim licet inferre. Quod vero ad animi mei propositum attinet, certum est Deo ipsi casti tatis meæ professionem servare; illi enim virginitas mea dicata est; ille certus hujus rei dominus est ille, si voluerit, virginitatem hanc meam, possessio nem suam, incolumem atque intactam servabit. I. Diocletiano et Maximiano imperatoribus et hoc quidem per vim ac potestatem, quam habes, præside Alexandrinæ civitatis Eustrathio, edictum quoddam adversus Christianos missum fuit, ut vel diis immolarent, vel supplicio afficerentur. Cum vero præses ille pro tribunali sederet in ma gna Alexandrinorum civitate, jussit cohortem ac cersire Theodoram virginem, quæ nuper capta fuerat, et in carcere servabatur. Quam cum duxis set Præsto, inquit cohors, est Theodora. Judex igitur: Cujusnam sortis es mulier? Christiana, in quit Theodora, ego sum. At ille: Liberane, an serva. Dixi jam, inquit ipsa, Christianam me esse: Chri stus enim veniens, a peccato me liberavit. Quod vero et ad vanam atque inanem mundi hujus glo riam attinet, claris parentibus orta sum. Tunc judex quæstorem accersiri jussit. Quem cum cohors pre sto esse dixisset: Dic, inquit, Luci: nostine Theo doram virginem? Cui Lucius: Per tuam, præses, valentem vitam ac splendorem, nobilissima est,mul tæque existimationis et primi generis mulier. Quare, inquit judex, cum sis ita nobilis, nuptias recusasti? Theodora respondit: Christi causa nubere nolui. Cum enim ille homo factus in mundo versaretur, ab ea, quæ semper virgo et Dei Mater fuit, geni tus, a corruptione nos removit, et sempiternam vitam nobis promisit. Itaque fore mihi persuadeo, ut in ejus fide permanens, ad finem usque incorru pta et intacta sim. II. Tunc judex dixit: Imperatores jusserunt, vos, quæ virginitatem semper servatis, aut diis immo lare, aut injuriosius tractari. Arbitror, inquit Theo dora, te non ignorare, hominis propositum Deo ipsi in primis gratum esse: is vero animum meum atque propositum castum esse cognovit. Quod si me id pati, quod dicis, et violari coegeris, non erit hæc impudicitia, sed vis et injuria. Judex autem: Cum te ingenuam esse noverim, et tui rationem habere cupiam, admoneo, ne contumeliosius te geras; nihil enim proficies. Nam per Deos omnes, sententiam hanc imperatores tulerunt. Tunc illi Theodora: Et prius, inquit, tibi dixi, hominis propositum atque animum Deo gratum esse. Cum enim omnia ille pernoscat, cogitata etiam nostra scit, et mentes ipsas perspicit. Quamobrem si coacta fuero facere quod dicis, impudicam me factam nunquam existimabo. Sive enim caput meum, sive manus, sive pedes abscindere, sive totum corpus dilacerare volueris, III. Judex vero ait: Noli, Theodora, ætatem tuam honeste actam, totam injuriæ et probris objicere nam ut urbis quæstor testatus est, his parentibus orta es, qui nobilitate atque existimatione cum pri mis excellunt. Ad hæc Theodora: Christum, in quit, primum confiteri debeo, qui et Deus est, et omnis notabilis honorisque auctor, qui scit et me columbam suam puram et incolumen ad finem usque servare. Tum judex dixit: Curnam erras, o Theodora? Eumne Deum credis, qui fuit in cruce suffixus? An qui talis est, te in lupanar conjectam, intactam servare poterit, ab his præsertim viris, qui mulierum amoribus insanire soliti sunt? Fi dem, inquit Theodora, et spem habeo in Christo, qui crucem perpessus fuit sub Pontio Pilato, fore ut me ab iniquis istis viris eripiat, et a labe omnino liberam servet, in ejus fide permanentem, neque unquam eum negantem. Judex vero: Adhuc te nu gantem patior, necdum jubeo tormentis subjici. Atsi contendere non destiteris, ut ancillam aliquam te prosternens, faciam quod domini atque impera tores nostri jusserunt, ut et reliquis mulieribus exemplum fias. Ad hæc Theodora: Parata sum corpus meum, cujus potestatem habes, tibi tra dere: anima vero ipsa in solius Dei manu est ac potestate. Tum judex: Excæcate illam statim, ei que dicite, ne insanire amplius velit, sed cedere et diis ipsis immolare. Minime, inquit Theodora, per Deum ipsum dæmonibus sacrificium aut cultum afferre volo, cum Deum adjutorem habeam. Ad hæc judex: Quid me cogis tibi honestissimæ femi næ injuriam facere? Ausculta mihi, o stulta, ne in tantam turbam incidas eorum, qui sententiam ex spectant quæ contra te feratur. Non sum amens inquit Theodora, quæ Deum confiteor, et ipsum adjutorem habeo. Quam enim injuriam mihi fore putas, ea res honorem et gloriam sempiternam mihi comparabit. Tum judex: Ego non amplius te

feram, sed imperatorum jussa exsequar: futurum enim existimans ut persuaderi posses, diutius te ferebam. Quod si tibi parcens, id minus curabo, quod jussus fui, imperatores contemnere videbor. Illi autem Theodora ita respondit: Sicut ipse im peratores metuis quodque ab illis jussus es, id facere studes; ita et ego studeo non negare Deum meum, timeo enim et ipsa verum illum imperatorem Deum contemnere. Contentiose, inquit judex, me cum agis, et æternorum imperatorum jussa negligis, et me, tamquam imbellem aliquem despicis. Adhuc trium dierum tempus tibi condono, ac per deos omnes, nisi animum mutes et sacrifices, in lupanar te tradam, ut mulieres omnes te ita tractari viden tes, turpitudine tua castigentur. At Thodora: Et nunc idem Deus est, et semper, qui non permittet, at eum derelinquam. Peto autem ut intactam ac puram me servari jubeas, quoad sententiam tuleris. Tune judex ait: Theodoram sub tuta custodia ser vate usque ad tres dies, si forte resipiscens, sibi ipsa persuaserit, ut a tali contentione desistat. Quin et præcipio, ne permittatis aliquem ad eam ingredi et cum ipsa versari, propterea quod familia nobili et honesta nata est. IV. Post tres dies cum judex in tribunali sede ret: Adducatur, inquit, Theodora. Cohors ait: Do mine, præsto est Theodora. Tum ille: Si resipuisti, et tibi jam persuasisti, nunc sacrifica, et esto li bera; puto enim te nequaquam sapere, in eodem proposito persistentem. Respondit Theodora: Antea dixi tibi, et nunc eadem dicere non recuso, casti tatis meæ professionem, Christi causa susceptam esse, qui fuit incorruptæ vitæ prædicator, meamque confessionem ipsius Dei gratia fieri. Ejus igitur Domini et Dei confessio per me prædicetur, et ipse videat (scit enim) quomodo suam virginem puram conservet. Per deos ipsos, inquitjudex, dominorum jussa veritus, ne forte illis non obediens, pericliter, adversus te faciam quod sum jussus. Quoniam vero in lupanar tradi maluisti, quam diis ipsis sacrifi care, videamus, num te servet Christus ille tuus, propter quem in contentione ista persistere voluisti. Id cum judex dixisset, ad cohortem versus: Trada tur, inquit, ista in lupanar. Tunc ait Theodora: Tu, Deus, qui occultas res inspicis, qui novisti omnia, priusquam illa fiant, qui ad hodiernum usque diem mihi affuisti et intactam in ea re me servasti, quam tibi promisi, ipseet post hac me custodias, et a pro fanis et iniquis eorum manibus, qui parati sunt ancillæ tuæ injuriam inferre, incolumem et integram serves. Hæc cum illa dixisset, ad lupanar ducta est; ad quod ingressa, oculos ad coelum erexit, et ait: Tu, Pater Domini nostri Jesu Christi, me adjuva, ut ab his canibus eripiar. Tu, qui Petrum in carcere ad javisti, eumque ab injuria liberum illinc eduxisti, et me hinc ab injuria incolumem educas, ut omnes videant, meque servam tuam esse cognoscant. ¹ Galat. iv, 12. ³ Dan. xiv, 32 segg. V. Turbæ autem illæ eam, utlupi agnam, circum dantes, certatim studebant pro se quisque ad eam ingredi, et ut canes in feram aliquam, et accipitres in columbam, ita in eam turbæ inhiantes ingredi festinabant. Cæterum neque tunc Christus ipse ces sabat, sed cum quemdam ex Fratribus præparasset, ad eam illum misit. Quidam enim religiosissimus Frater, qui Dei negotia tractare optime didicerat, et quemadmodum aliquem ex Dei voluntate divitem fieri deceret, bene noverat, ille cum e rebus bonis semper aliquid amplius appeteret, et sibi comparare studeret,duplicem martyrii coronam sibi conciliavit, et regnum cœlorum hoc modo rapuit. Cum enim militari habitu se induisset, primus ad eam ingres sus est, quasi unus ex impudentium et intemperan tium hominum numero esset. Ejus igitur hominis novam et peregrinam figuram sancta illa virgo Theo dora cum vidisset, fuit perterrita; ea enim res multum injuriæ ac turpitudinis præe se ferebat. Quam obrem ancipiti et dubio animo carceris angulos circumibat, secum cogitans, num a Christo ipso relicta esset. VI. At sanctus Didymus (ita enim vocabatur) ut germanus frater, incipiens eam affari: Non sum, inquit, id, quod vides. Exstrinsecus enim lupus videor, intus vero sum ovis mansueta. Ne spectes exteriorem hanc vestem, sed interiorem et prom ptum animi affectum consideres. Frater enim sum in aliena figura, contra diabolum sapiens, eorum quidem veste indutus, qui sunt illius ministri, ut ita huc ingrediens non agnoscerer (erantenim qui huc venientem speculabantur) et Domini mei pre tiosam possessionem, et Dei columbam eam servare possem. Sed age vestem mutemus; tibi Deus ipse victoriam largitur: me vero coronat sanctus, et qui sine macula est, Agnus ille, qui tollit peccata mundi. Exi tu, et, ad Dominum ito: Ego propter Dominum hic remanebo. Hac mea veste, quam ti mebas, induaris. Estotu pro me, ut est ab Apostolo dictum: «Estote ut ego, quoniam et ego ut vos.» Ille quidem hæc dicebat: Theodora vero libenter ei obtemperabat. Novit enim ab illo ipso Deo, qui misit in lacum leonum prophetam Habacuc, ut Da nieli, qui et ipse propheta erat, cibum impartiret, quique et leonum ora obstruxit, militem illum tunc ad se missum, ut ipsius habitu occultata, et illinc erepta servari posset. VII. Illa igitur virgo militis habitum sumpsit, ocreisque, quibus antea miles uti consueverat, crura sua contexit: cumque reliqua veste se induisset, capiti galeam imposuit, ejusque armis acceptis, illo ipso, quem, qui ei astiterat præcepit, ornatu induta egressa est. Admonita etiam fuit, ne quem aspice ret, propter eorum luporum impudentiam atque audaciam, neve aliquem alloqueretur: sed recta ad portam tenderet, et Jesum ipsum viæ du cem sibi proponeret. Et illa quidem illinc egressa,

sit, quam Deus ipse incolumem et a labe puram servavit. Itaque quod factum est, non mihi, sed Deo ipsi tribuo; quoniam secundum fidem ipsius fecit illi Deus, quemadmodum et ipse nosti, si fateri velis. Tunc ait judex: Cujusnam sortis homo tu es? Christianus, inquil Didymus, ego sum a Christo liber factus. At judex: Cruciate istum vehementer duobus modis, propter ejus petulantiam. Peto, in quit Didymus, ut quod ab imperatoribus tuis jussus es, celeriter expedias. Cui judex: Per deos dupli cia tormenta tibi reposita sunt nisi diis ipsis sacri fices. Quod si feceris, prius illud facinus tuum au dax condonabitur. Ego, inquit Didymus, reipsa tibi ostendi, me Dei athletam esse: propter finem enim mihi repositum hoc facere aggressus fui, ut et virgo ipsa, virgo remaneret, et ego Dei confessionem ma nifeste profiterer; nam in Dei fide permanens, tor menta non sentiam. Itaque celeriter fac, quod vi detur, non enim dæmonibus immolo. Nam et si in ignem me tradere volueris, illinc etiam Deus me potest eripere. ut columba quædam alas quatiens, atque in cœlum Deum ipsum satis confessa fuerit, intacta perman tendens, ex accipitris ore, vel agna e leonum fau cibus, evasit. Frater vero ille sedebat, de sorore non amplius sollicitus, et spirituale prandium ex spectans. Cumque se capitis tegumento induisset, eo in loco sedebat. Erat autem ita coronatus, ut si adversarium ipsum vicisset. Intervallo autem tem poris,quidam ex insanientium numero intemperan tiæ servus, ita ut erat impudens, illuc tanquam ad virginem ingredi ausus, cum virum pro virgine offendisset, mente perculsus secum ipse dicebat Nunquid virgines in viros transfert Jesus iste? Mi les ille, qui ante me huc ingressus est, exiit. Quis nam igitur hic est, qui sedet? Ubinam virgo illa, quæ hic inclusa erat? Audivi aliquando a Jesu ipso aquam in vinum conversam: nunc majus quid dam video virginem enim in virum mutavit. Ti meo ne et me in mulierem convertat. Ille vero cum opportune sororem eripuisset, factum suum non occultavit sed clara voce: Non mutavit, inquit, me Dominus, sed et mihi et illi coronam dedit. Quam igitur habebatis, eam non habetis; quique vobis non erat, eum nunc habetis. Virgo illa, virgo est, ut antea, miles vero Chritis Jesu athleta nunc est. VIII. Egressus igitur, qui fuerat paulo ante in gressus, quod factum erat, nuntiavit. Id autem ju dex audiens, jussit eum ante tribunal sisti. Quem præsentem cum vidisset, eum interrogans ait Quodnam tibi nomen est? Didymus, inquit ille, ego appellor. Tum judex: Et quisnam tibi sugges sit, ut istud faceres, ac me contemneres? Cui Di dymus: Deus me misit, ut hoc facerem. Confitere, inquit judex, antequam tormentis subjiciaris. Ubi nam est Theodora illa virgo? Respondit illi: Per Christum Dei Filium, ubi ea sit, nescio. Illud scio, ac persuasum habeo, quod cum Dei sit serva, et IX. Tunc illi judex: Tantæ audaciæ causa caput tibi abscindetur: et quoniam dominorum atque imperatorum nostrorum præceptum contempsisti, reliquiæ tuæ in ignem tradentur. Ad hæc Didymus Benedictus, inquit, Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui consilium meum non despexit, sed et Theodoram ancillam suam integram servavit, et me per duo tormenta coronabit. Cumque sen tentiam a judice latam accepisset, securi percussus est. Quo facto, ejus corpus in ignem fuit conjectum. Martyrio autem functus est sanctus Didymus Nonis Aprilis, regnante in cœlis Domino nostro Jesu Christo quoniam ipsi et gloria cum Patre et san cto Spiritu nunc,et semper, et in sæcula sæculo rum. Amen. ET PHERBUTÆ EJUS SORORIS EJUSQUE ANCILLE. (Anno 310. Apud Surium ad diem 5 Aprilis. Græce non exstat in codd. Paris.) reliquis in judicium esset adducta, perspecta judi ces pulchritudine ipsius (erat enim forma admodum venusta) improbo singuli amore vehementer exar serunt: nemo tamen aliis rem indicavit. Sic igitur illas sunt allocuti. I. Tempore nostræ persecutionis, regina repente constitutus. Cum autem sancta Therme cum duabus in morbum incidit; quæ cum Judæorum crucis inimicorum esset studiosa, eosque libenter audiret, accesserunt ad eam atque dixerunt, Simeonis epi scopi, cognomento Jombaphæ sorores, ut fratris necem ulciscerentur, venenum ipsi, quo interiret, miscuisse. Quod cum ad regis aures pervenisset, sancta Therme statim cum sorore et ancilla com prehensa est. Erat autem hæc virgo sacris in rebus exercitata imo vero omnes erant in Jesu Christi fide optime institutæ. Habita de illis quæstio fuit in palatio. Maupta enim Magorum princeps cum duo bus aliis principibus regis mandato judex fuerat II. Cur orbis terrarum reginæ ac dominæ venefi cium parastis? Quo quidem crimine dignæ estis mortis supplicio. Hic sancta Therme respondens Cur nos, inquit, in crimen vocatis, quod a veritate abest quam longissime? Cur nobis calumnias strui tis? Si sanguinem nostrum sititis, quid vobis im pedimento est, quominus illum bibatis? Si mortem

maca præparassent, quibus interiret. Statim igitur rex hanc in eas sententiam tulit, ut quo mortis ge nere magi vellent afficerentur. Negabant enim ho mines impii atque impuri, fieri posse, ut regina convalesceret, nisi virginum corpora duas in partes ita dissecarentur, ut regina per medium illarum incederet. Sed Mauptas rursus, cum ad supplicium ducerentur, ad sanctam misit, qui diceret, si vellet sibi obsequi, curaturum, ut nec ipsa, nec reliquæ puellæ interficerentur. At virgo sancta, clara voce Canis, inquit, immunde, cur hæc loqueris, quæ ego audire non possum? Ad finem enim hujus vitæ per venire cupio, ut perpetuo vivam. Absit, ut cadu cam hanc mihi vitam parem, qua morte peream sempiterna. nostram optatis, ecce manus vestræ quotidie cædi- e terra tollendas pronuntiarunt, quod reginæ phar bus coinquinantur: et nos propter Deum nostrum malumus mori, quam ipsum abnegare: est enim vita nostra. Et quemadmodum scriptum est, ut unum Deum adoremus, et illi soli serviamus ¹, sic etiam facimus. Et cum alibi scriptum sit: «Malefi cos non sines vivere '» quomodo nos maleficæ, quæ scelus id gravius prope Dei abnegatione judi camus? Utrique profecto crimini mors proposita est. Audiebant judices virginem cum voluptate et præ pulchritudinis atque sapientiæ ipsius admira tione loqui non poterant. Sed quisque secum ipse sic cogitabat: Regem hortabor, ut illas liberet,et hanc mihi uxorem ducam. Mauptas autem: Vix tandem recte, inquit, dixisti, vobis non licere esse maleficis; verum fraternæ mortis ulciscendæ causa id perpetrastis. Ad hæc virgo sancta respondit Quid mali fratri nostro accidit, ut nos propter ipsum a Deo vivente vitam nostram sejungere de beamus? Quamvis enim vos illum improbitate ve stra et æmulatione interfeceritis, tamen vivit, et gaudet in regno coelesti: quod quidem regnum, po tentiam et imperium vestrum evertet. Quæ illa cum diceret, jusserunt eas in carcerem duci, et custo diri. III. Diluculo autem misit ad eam Mauptas nun tium, qui diceret: Si vis, orabo regem, ut liberet vos a morte, et eris mihi uxor. Quibus verbis audi tis, strenua virgo, etsi non potuit non commoveri, tamen ita respondit: Os tuum obstrue, canis im munde, inimice Dei, et omnis veritatis; nec audeas amplius verbumimpurum effundere in aures meas. Neque enim ista cogitatio cadit in mentem meam. Absit. Semel enim dicata sum Christo Domino, cui virginitatem meam servo, et fidem ac veritatem tueri studeo; solus enim est sine peccato, et libe rare me potest ab immundis manibus, et impuris cogitationibus vestris. Mori non timeo, nec ullum cædis genus reformido. Hæc enim via, quam mihi adornatis, me ducet ad charissimum fratrem meum Simeonem, ut dolorum et gemituum, quos post ne cem ipsius pertulit anima mea, solatium et consola tionem accipiam. Miserunt itidem ad eam reliqui duo principes nuntios: quos illa pariter cum indi gnatione rejecit. Quamobrem cum se victos ab illa perspicerent, et cupiditatem suam inanem esse animadverterent, consilium inierunt, et falsum at que iniquum ad regem testimonium detulerunt, eas esse maleficas, asserentes. IV. Quo rex audito, decrevit, ut nisi Soli immo larent, occiderentur. Quod quidem decretum cum ad eas perlatum esset, responderunt, se Deum cœli ac terræ effectorem adorare; nolle autem honorem Deo debitum, Soli ab ipso procreato tribuere: nec allis minis posse charitate Salvatoris et Domini mi Jesu Christi revocari. Quæ cum dixissent san ctæ virgines, uno magi consensu magnaque voce 'Deat. VI, X. * Exod. xxvii, 18. › Psal. cxxIII, 4. V. Eduxerunt igitur illas extra civitatem, et pro unaquaque ipsarum binos palos ita defixerunt, ut uni eorum collum, alteri pedes eorum alligarent et cum eas sic extendissent, assumpta serra fabrili, singulas in binas partes dissecuerunt. Et terna li gna procera in una parte viæ, terna in altera con stituerunt, illisque sanctarum virginum corpora suspenderunt. O spectaculum horrendum ac mise rabile, spectaculum lacrymis, luctu, stupore etge. mitu prosequendum. Si quis lacrymas non habet, accedat, et erumpent ex oculis ejus fontes lacryma rum. Ecce corpora candida et sancta tropæum in via constituerunt, in quibus illæ omni vitæ suæ tempore gravitatem et virginitatem coluerunt. Li bertas in ignominiam versa est earum, quæ mode. stiam et æquitatem in proprio thalamo exercebant. Ecce gloria mutata est in contumeliam. Quandiu quiescet et exspectabit divina justitia? Sed cum ad judicandum exsurget, non parcet amplius, nec miserebitur. Quam multa audet superbia: quæ ta men cum ceciderit, nec consurget, nec habebit ubi consistat. Hæc profecto sanctarum ligna fructus justitiæ ferunt. Vere isti sunt Arabiæ lupi crudeles, bibentesque sanguinem, qui virgines has secuerunt ac suspenderunt. De ipsis cogitabat beatus Propheta cum diceret: «Viventes utique absorbuissent nos. Gum irasceretur furor eorum in nos, viventes ad inferos deduxisset nos ³.» Quis tam horribili faci nore lætari potuit? Quis tam immane spectaculum sine lacrymis intueri? Nemo profecto. Aut si quis potuit, is ab hominis natura est alienus, nec ex ge nere Adam profectus est. VI. Tulerunt igitur infelicem Reginam, quæ in ea via per sanctarum corpora transiit, magna illam caterva prosequente. Rex enim diem illum celebra. bat. Martyrio coronata est sancta Therme, cum sorore et ancilla, Nonis Aprilis in Christo Jesu Do mino nostro; cui gloria cum sanctissimo Patre, et benignissimo ipsius Spiritu vitæ largitore, nunc, et semper, et in sæcula sæculorum. Amen.

(Latine apud Surium ad diem 7 Aprilis. Græce in cod. Paris. non invenimus., pius et diis immolare, filiam, quam unicam habeo, tibi uxorem dabo. Si uxorem, inquit Calliopius, du cere decrevissem, non prius filiam tuam acciperem; quam mater mea id sciret et approbaret. Verum sic habeto, me Christo meo credidisse, et pulverem hunc, quem Deus conflavit, et ad similitudinem suam fecit, purum et sine macula ante Christi tri bunal sistendum esse. Quamobrem fac, quæ tibi vi dentur: ego enim Christianus sum. III. Scelestissime, inquit Maximus præfectus, istiusmodi verbis futurum putas, ut ira commotus, te celeri supplicio necandum curem? Falleris. Ne que enim id faciam: sed corpus tuum omni cru ciatuum genere confectum, in ignem conjiciam. I. Theoclia mulier quædam pia, ac timens Deum lem ac deos omnes, præfectus inquit, si vis esse cum tota familia sua, multas faciebat eleemosynas, et sancte vivebat. Hæc viro nupsit senatorio, qui nullos ex ea, quoniam erat sterilis, liberos susci piebat Dei tamen munere tandem concepit. Sed cum adhuc uterum gereret, maritus ejus defunctus est. Quamobrem in magna opulentia filium peperit, et Calliopium appellavit, qui in omni divinarum Lil terarum sapientia educatus est. Erat autem Pergæ Pamphyliæ patricius; verum cum eo tempore conti gisset, ut idololatriæ error vigeret, et veritas con deretur, et multi sacrificarent idolis, sanctus Cal liopius assiduejejuniis et precationibus incumbebat. Quod cum adjudices delatum esset, beata mater ejus Theoclia consuluit filio, ut vitandi judicii causa, aurum, vestimenta, servosque sumeret, et illinc Quanto, inquit Calliopius, pluribus me tormentis navigaret. Pompeiopolim igitur Cilicia se contulit, ubi cum impius præfectus Maximus Bacchanalia, et ludos, et choreas, et convivia idolis celebraret, admirabatur pius adolescens, quænam illa essent. Ipse enim jejuniis perpetuo vacabat. Ab illis igitur, qui aderant, percontatus est, quid illud esset. Qui cum respondissent, deorum esse celebritatem: Veni, inquiunt, et tu, ut convivii particeps fias. Ab ille Christianus, inquit, sum, et Christum jejuniis ce lebro, nec quæ sunt flagitiosis atque impuris idolis immolata licet in os eorum, qui Christum colunt, ingredi. 11. Hæc cum ad aures præfecti pervenissent, ira cundia plenus, jussiteum in judicio sisti. Quod cum esset factum: Ecquod, inquit Maximus, nomen est tibi? Christianus sum, inquit, et Calliopius vocor. Cur,ait Maximus præfectus, cum per orbem univer sum deorum celebritas peragatur, tu in isto errore persistis? Vos, inquit, Calliopius, errore tenebris que versamini, qui, relicto Deo vivente, qui cœlum et terram, et quæ in eis sunt omnia verbo pro creavit, saxa sensus expertia, et ligna putrida, quæ sunt manuum impiarum opera, colitis et adoratis. Adolescentia, inquit præfectus, te petulantem red dit, et magnos tibi cruciatus parat. Dic igitur, e qua gente sis, et ex quo genere. Pamphylia sum, inquit Calliopius, et patricius genere, et, quod no bilissimum est, Christianus. Dic mihi, præfectusin quit, parentes habes? Mater, respondit Calliopius, superest; nam pater jam diu defunctus est. Per so excruciabis, tanto mihi ea perferenti corona splen didior contexetur. Nemo enim, ut scriptum est ¹, coronabitur, nisi legitime certaverit. Tunc Maxi mus juissit utei vincto plumbatis virgis omnia ossa confringerentur. Beatus autem Calliopius, dum va pularet Gratias, inquit, ago tibi, Christe, quia di gnus effectus sum, qui propter nomen tuum verbera sustinerem. Mihi, inquit Maximus præfectus, ob tempera et diis immola, ut patriam videas, et ma trem tuam, et ne spolieris divitiis ac fortunis tuis. Tormentorum enim sentis acerbitatem. Dulcedinem, inquit Calliopius, promissæ a Christo quietis degu sto, et tormenta non sentio. Nec in aliena regione me esse puto, cum Domini sit terra, et plenitudo ejus *. Et hic quoque patriam cerno, matremque meam. Nam mater mea, est Christi Ecclesia sa crosancta: et patria mea, est coelestis illa Jerusalem. Nostra enim conversatio in cœlis est *. Quod si mihi corpoream matrem objicias, audi quid Christus Deus meus dicat: «Qui amat patrem aut matrem plusquam me, non est me dignus *.» Nam quod ad divitias pertinet, eas negligo, et malo Christi cruce affligi, quam caducis stulti mundi deliciis frui. IV. Maximus præfectus: Quam est, inquit, ex cors. Crudis nervis ventrem ejus cædite, dicentes Noli unum pro alio stulte respondere, sed apte ad interrogata. Insane, inquit Calliopius, et quavis fera crudelior, et a Christi pietate, qui in cœlis est, alie ne, tibi veritatis rationem expono, quam tu animi oculis non cernis, aures occludens, ne Domini ser 1 II Tim.1, 5. Psal. xxm, 4. Philipp. 111, 20. * Matth, x, 37.

verberibus contracto, cohibebatur, quominus posset assurgere, et ad matrem accedere. Sed ita locutus est: Opportune venisti, mater, ut testis esses Christi cruciatuum. Mater autem filii corpus aspiciens di laniatum: Beata ego, inquit ad sanctissimum filium suum Calliopium, et beatus fructus ventris mei, quoniam, ut Anna, dicavi te sacrum munus Do mino Jesu Christo: ut Sara obtuli te Deo holocau stum gratum, et acceptum Domino sacrificium. Mansit autem totam noctem illam in carcere ad ipsius pedes postrata. Simul autem ambo preca bantur, et laudabant Deum. Et circa mediam no ctem magna lux carcerem illustravit, et vox eos sic allocuta est: Vos estis sancti Dei et Christi con fessores, eversoresque idolorum, qui patriam et pe cunias reliquistis, utcum Christo pateremini. monem exaudias, et contralegum præscripta jubes autem Calliopius catenis, et corporis tumore ex me, tanquam homicidam, verberari? Rotam, in quit præfectus, collocate et magnum ignem suc cendite. Rotæ tanta vi alligatus est adolescens, ut totus discerperetur. Quo quidem cruciatu cum acer bissime angeretur: Christe, inquit, præsto sis ser vo tuo, ut ad finem usque laudetur in me nomen tuum, quamvis indignus sim servus tuus: et co gnoscent omnes, eos, qui in te sperant, non con fundi in æternum. Statim igitur accedens angelus Dei, flammam carbonum exstinxit: et ministri, cum vellent rotam volvere, non poterant. Delicata autem ipsius membra totam rotam sanguine consper serunt. Erat enim acutis gladiis circummunita. Jussit autem præfectus eum solvi, et a rota dimo veri. Spectatores dicebant, judicium illud iniquum esse; et dolebant, quod talis adolescens tam acerbe torqueretur. Sed Maximus: Nonne, inquit, dixi tibi, te adolescentia esse petulantem, et propterea gravioribus cruciatibus affectum iri? Canis, inquit Calliopius, impudentissime, tu me sic alloqueris, quasi crudelissima recusem aut deprecer tormenta tua. Infelix, inquit præfectus, credis te contumeliis effecturum, ut te celerius occidendum curem. Ve rum haud ita erit. Diis igitur immola, ut quæ reli qua sunt, tormenta lucrifacias. Non permittet, in quit Calliopius, Christus meus, utpuram meam in Deum fidem pervertas. Arbitratu tuo corpus excru cia, recepturus a Deo in die judicii merita præmia. Qua enim mensura metiris, eadem remetietur tibi. Ferreis,inquit Maximus, catenis vinctum in interio rem carcerem conjicite; nemo curam illius gerat; nemo impiorum amicorum ad eum accedat; bea tura se putet ob ea tormenta, quibus propter ipsius impietatem adversus deos affectus est. Statim igi tur vinctus in carcerem interiorem conjectus est, ubi sine intermissione Deum laudabat. c VI. Cum autem illuxisset, præfectus: Voca, in quit, Christianorum sectæ studiosum Calliopium. Demetrius autem centurio ad Calliopium: Nunc sal tem, inquit, abinsania discede, et imperatorum de cretis obtemperans, diis sacrifica, ut vivas: alio quin ut Magister tuus suffigeris in crucem. Admiror, inquit Calliopius, impudentiam tuam,qui cum sæpe ex me audieris Christianum me esse, et Christia num esse moriturum, et in Christo victurum, tam impudenter pergas veritatem oppugnare. Festino eamdem, quam Magister meus pertulit, mortem op petere. Hæc cum ille dixisset, præfectus ex re sponsis martyris animadvertens eum a proposito de duci non posse, sententiam tulit, ut quinta Sabba torum Paschæ in crucem ageretur. Quod mater ejus intelligens, quinque nummos ministris dedit, ut eum contraria ratione, quam Christus Dominus crucifixus fuit, affigerent cruci. Quinto igitur Sab batorum pronus in caput crucifixus est, et die Pa rasceves animam egit. Et vox de cœlo audita est, ita sonans Veni, civis Christi, et cohæres sancto rum angelorum. V. His auditis, mater, facto testamento, ducen tos quinquaginta servos libertate peculioque dona vit: et quidquid auri, aut argenti, aut vestimento- VII. Mater vero sanctissimi ac beatissimi filii cor rum habebat pauperibus reliquit; possessiones au- pus complexa, et Christum laudans, in ejus com tem Ecclesiæ sanctæ largita est. Tum celeriter in plexu spiritum reddidit. Et accedentes fratres, eo Ciliciam ad sanctissimum filium suum Calliopium rum corpora in loco sacro sepelierunt, collaudantes contendit: et in carcerem ingressa, procidit ante Patrem et Filium et Spiritum sanctum, cui gloria pedes ejus,et vulnerum cruorem abstersit.Sanctus et imperium in sæcula sæculorum. Amen.