qui non potest comprehendi: sed etiam sacrificavit καὶ ἀπερίληπτος· ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν τέθυκεν ὑπὲρ τῶν seipsum pro ovibus; et in crucem actus, mortem suscepit, et die tertio resurrexit, et in cœlum rursus ascendit, me quoque simul evehens, qui illinc cecideram propter inobedientiam. Hujus sum ego sacerdos, et ei meipsum statui offerre hostiam. Res autem vestra, et vestrorum, ut dicitis, deorum, dignæ sunt nocte et angulis, et quæ lugeantur potius propter interitum et calamitatem quam appetantur maledictis. προβάτων, καὶ σταυροῦ γεύεται καὶ θανάτου, καὶ τριή μερος ἀνίσταται, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἄνεισι πάλιν, συναναφέρων με τὸν ἐκεῖθεν διὰ τὴν παρακοὴν πεπτωκότα· τούτου ἱερεὺς ἐγὼ καὶ τούτῳ προσαγαγεῖν ἐμαυτὸν θυσίαν προήρημαι· τὰ δὲ ὑμέτερα καὶ τῶν ὑμετέρων, ὡς φατε, θεῶν, νυκτὸς ἄξια καὶ γωνίας θρηνούμενα διὰ τὴν ἀπώλειαν καὶ τὴν συμφορὰν μᾶλλον ἢ λοιδορούσ μενα. ΙΒ΄. Τούτοις ὑπερζέσας τῷ θυμῷ Μαξιμιανός, κελεύει τὸν γενναῖον Ανθιμον τὴν ἐπὶ θάνατον ἄγε σθαι· ἄγεται τοίνυν ὁ ἀθλητὴς ἐνακμάζουσαν αὐτῷ τῇ τῶν μελλόντων ἐπαγγελίᾳ ἔχων τὴν ἡδονήν· καὶ τὸν τόπον καταλαβών, ἐν ᾧ διὰ τοῦ θανάτου πρὸς XII. His ita percitus imperator, jubet generosum Anthimum duci ad mortem. Ducitur ergo athleta, spe futurorum habens vigentem lætitiam. Et cum pervenisset ad locum, in quo erat per mortem perventurus ad vitam ad precandum tempore petito et accepto, cum postremo esset precatus, τὴν ζωὴν ἔμελλε διαβήναι, καιρὸν εἰς προσευχὴν et Deum allocutus, ei beatum illud caput amputatur tertio mensis Septembris. Vespere autem accedentes quidam fideles, cum pretiosum corpus illius sustulissent, sancteque et honorifce composuissent, in ipso loco, in quo fuit consummatus, pulchre deponunt, laudantes Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, unam divinitatem et regnum; cui omnis gloria, honor et adoratio in sæcula sæculorum Amen. αἰτήσας, καὶ λαβὼν, καὶ τὰ τελευταία προσευξάμενος καὶ διαλεχθεὶς τῷ Θεῷ, τὴν μακαρίαν ἐκείνην κεφαλὴν ἀφαιρεῖται, τρίτη τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός. Εσπέρας δέ τινες παραγενόμενοι τῶν πιστῶν, καὶ τὸ ἐκείνου σῶμα τὸ τίμιον ἀνελόμενοι, καὶ ὁσίως καὶ λαμ πρῶς περιστείλαντες, παρ' αὐτὸν τὸν τῆς τελειώσεως τόπον διαπρεπῶς ἄγαν κατατιθέασι, δοξάζοντες Παν τέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον, τὴν μίαν θειότητα καὶ βασιλείαν, ᾗ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμην. Vide Euseb. Hist. Eccles. lib. v11, c. 6, et Baron. an. 302. DE SANCTO PHILIPPO APOSTOLO MARTYRE HIERAPOLI IN PHRYGIA. (Maii die 1. Acta Sanctorum Bolland. Maii tom. I, p. 7 Latine; Græce p. 733, ex cod. Vat.) 1. Celebris est ad Kalendas Maii memoria S. Philippi apostoli in antiquissimis Fastis Latinis. Pervetustum Martyrologii Hieronymiani apographum, a mille prope annis exaratum, quo ab initio operis ut nostro usi sumus, quodque Epternacensibus ut suum exigentibus reddidimus,habet præfixum Indiculum de festis apostolorum diebus, et referenda ad Kalendas Maii ista suggerit: «Natalis S.Philippi apostoli, in civitate Hierapoli provinciæ Asiæ.» Verum in contextu Martyrologii ad Kalendas Maii hæc solum leguntur: «Natalis sanctorum apostolorum Philippi et Jacobi.» In apographo Corbeiensi Parisiis excuso ejusdem Martyrologii Hieronymiani ita habetur: «In Asia Hierapoli SS. Philippi apostoli et Jacobi.» De S. Jacobo, qui non spectat ad Hierapolim, mox seorsim agemus. Similia de utroque habentur in antiquioribus Fastis mss. quos non est operæ pretium indicare. Venerabilis Beda in genuino suo Martyrologio, quod ante tomum secundum Actorum Martii ex octo antiquis codicibus edidimus, ista scribit: «In Hierapoli Philippi apostoli, et Jacobi apostoli fratris Domini.» Addit Florus: «Quorum primus in Asia in civitate Hierapoli provinciæ Phrygiæ passus est, ibique cum filiabus suis requiescit.» Rabanus, ætate proximus, sic scribit: «In Hierapoli Philippi apostoli, qui Ebionitarum hæresim exstinxit, et quievit in pace.» Usuardus scripto mandavit hæc verba: «Natale apostolorum Philippi et Jacobi, ex quibus Philippus postquam Scythiam ad fidem Christi convertisset, apud Hierapolim, Asim civitatem, glorioso fine quievit.

6. Actis Latinis subjungimus Acta ex Græco translata: quæ nobis valde antiqua videntur, et a Symeone Metaphraste inter Vitas Sanctorum potius transcripta quam de novo composita: cui vel ideo magis ascribuntur, quia primus et antiquus auctor non est suo nomine notus. Exstant ea, interprete Gentiano Herveto, tomo quinto Vitarum sanctorum Patrum ab Aloysio Lipomano vulgatarum: et ad has Kalendas Maii a Laurentio Surio translata sunt, unde cum Græco collata et nostris notis illustrata damus; ipsum autem Græcum in mss. Vaticanis Venetisque invenimus. Vixit eodem cum Metaphraste sæculo Nicetas Paphlago, qui et David, rhetor disertissimus ac vir sapientissimus: cujus orationes plures transtulit Franciscus Combefis, et in sua Bibliotheca Patrum concionatoria edidit. Earum duæ referuntur ad hasce Kalendas Maii, altera de S. Jacobo Alphæi e duodenario apostolorum numero; altera de S. Philippo apostolo, quæ solum est metaphrasis jam dictorum Actorum. ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΦΙΛΙΠΠΟΝ COMMENTARIUS IN S. PHILIPPUM APOSTOLUM (Ex ms. Greco Vaticano signato 1798. - Interprete Daniele Papebrochio.) 1. Deus Dei Verbum, semper coexsistens Patri Α΄. Ὁ τοῦ Θεοῦ Θεός Λόγος, ἀϊδίως συνὼν τῷ et nullo tempore circumscriptus, propter naturæ Πατρὶ, καὶ ἄχρονος ὤν, εἵλετο καὶ καθ' ἡμᾶς γενέnostræ lapsum voluit nobis assimilari et tempori σθαι ποτέ, καὶ ὑπὸ χρόνον ἐλθεῖν, διὰ τὸ τῆς ἡμε subjici: itaque et Virginis ventre conclusus est, et τέρας ολίσθημα φύσεως· ἐντεῦθεν καὶ Παρθένου sui communione deificavit quod assumpserat. Quo- σαρκί περιγράφεται, καὶ θεοὶ τῇ κοινωνίᾳ τὸ πρόσο niam vero hic ejus in carne adventus salutem erat λημμα. Ἐπεὶ δὲ τῆς μετὰ σώματος ἐπιδημίας αὐτοῦ operaturus omnibus, oportuit etiam ut haberet di- πᾶσι περιποιούσης τὴν σωτηρίαν, θεατὰς τοῦτον vinæ istius et ineffabilis dispensationis spectatores τῆς ἀῤῥήτου θείας οἰκονομίας καὶ κοινωνοὺς τῶν μυ atque participes mysterioruin, per quos supernam στηρίων ἔχειν ἐχρῆν, ὡς ἂν καὶ τῷ γένει παντὶ δι' vocationem generinostro copiose ministraret. Post- αὐτῶν ἐπιδαψιλεύσητε τὴν ἀνάκλησιν· μετὰ τὸ διὰ quam igitur omnem Jordani finitimam regionem πάσης τῆς περιοίκου τε καὶ ὁμόρου τῷ Ἰορδάνῃ χω pervasisset Joannis prædicatio, et gratia Spiritus ρῆσαι τὸ ᾿Ιωάννου κήρυγμα, τὴν χάριν δε διαδοθῆναι operante multi per illum baptizarentur (quando τοῦ Πνεύματος καὶ πολλοὺς ὑπ' ἐκείνου τὸ βάπτισμα etiam Christus meus baptismum suscepit) ipsum δέξασθαι (ἡνίκα δὴ καὶ ὁ ἐμὸς ἐβαπτίσθη Χριστός) incomprehensibile Dei Verbum urbanam frequen- τὰς ἐν ἄστει διατριβὰς ὁ αὐτὸς οὗτος ἀπερίληπτος tiam dimittens (eatenus enim videbatur Hierosoly- τοῦ Θεοῦ Λόγος ἀφεὶς (καὶ γὰρ ἦν τοῖς Ιεροσολύ mis habitasse) venit in Galilæam, in qua etiam tum commorabatur admirabilis Philippus. II. Erat hic ex Bethsaida, civitate Andreæ et Petri, tunc vero in Galilæa præsens: qui statim ab ineunte ætate a parentibus traditus liberalibus disciplinis, cum esset bonæ indolis, et ad quamvis laudabilem scientiam aptæ, statim Mosaicos libros percurrit, et quæcunque de Christo erant prædicta imbibit, quomodo scilicet venturus esset diebus novissimis, et salutem omnibus impertiturus: nec (a) Latine reddidi, Videbatur Hierosolymis habitasse, propter Templum scilicet, cui peculiari modo μοις (α) ἐπιδημῶν) ἐπιγωριάζει τῇ Γαλιλαίᾳ, Β. Τῇδε ὁ θαυμαστὸς ἐνεδήμει Φίλιππος, ἀπὸ Βηθσαϊδα μὲν ῶν, τῆς πόλεως ᾿Ανδρέου και Πέτρου, τῇ Γαλιλαίᾳ δὲ τότε παρών· ὅστις ἐκ πρώτης ἔτι ἡλικίας εὐθὺς μαθήμασιν ὑπὸ τῶν γειναμένων διδακτοῖς ἐξεδόθη· δεξιᾶς δὲ τυχὼν τῆς ἀγωγῆς καὶ πᾶσαν ἐπαινετὴν παιδείαν ἀσκήσας τε ἤδη καὶ παι δευθείς, τὰς Μωσαϊκὰς βίβλους ἐπῄει, καὶ ὅσα περὶ Χριστοῦ προηγορεύετο ἐμυεῖτο, ὡς ἐπ᾿ ἐσχάτων suam præsentiam indulgebat Dei Verbum, etsi alias per essentiam præsens ubique.

VITA S. PHILIPPI APOSTOLI. ελεύσεται καὶ κοινῇ πᾶσιν οἰκονομήσει τὴν σωτη- enim iis qui juventutem docebant, fas erat doctrinam aliam discipulis tradere, nisi prius Moysen edi. dicissent. ρίσων· οὐ γὰρ ἐφεῖτο τοῖς τότε παιδεύουσι πρὸς ἑτέραν μάθησιν τοὺς φοιτητὰς ἐκπονεῖν, εἰ μὴ τὰ Μωσέως πρότερον ἐπιλέξοιντο. Γ. Επιστὰς οὖν ὁ Ἰησοῦς τῇ Γαλιλαίᾳ, καὶ τὸν μέγαν τούτον Φίλιππον ευρηκώς, ἀκολουθεῖν αὐτῷ προετρέπετο· καὶ ὅς ἀκούσας εἰς μνήμην ἧκεν εὐθὺς ὧν ἐκ παιδὸς περὶ Χριστοῦ ἄσκησέ τε καὶ συνελέ ξατο· καὶ τοῦτον ἐκεῖνον εἶναι διέγνω, ὃν αἱ τοῦ Μωσέως βίβλοι ἐλεύσεσθαι ύστερον διεσάφουν. Ενα τεῦθεν οὗτος τῷ καλέσαντι διδασκαλῳ τὸ ἀπὸ τοῦδε συνήν, συμπροϊούσαν τε εἶχε τῷ χρόνῳ τὴν ἀρετὴν, καὶ IH. Veniens igitur in Galilæam Jesus, et magnum hunc Philippum reperiens, sequi se jubet. Hic vero ut vocantem audiit, statim venit in memoriam eorum quæ a puero perceperat collegeratque de Christo ipsumque esse cognovit, quem libri Mosaici venturum demonstrabant. Exinde vocanti se Magistro adhæsit, et paulatim proficiens in virtute, discipulorum præcipuis fuit annumeratus. Quod autem adeptus erat bonum etiam aliis communicare voluit; illudque haud abscondens, primo cui occurrit Nathanaeli (erat hic ei amicus et familiaris a longo tempore) præsentiam venientis, non ut futuram, sed ut jam exsistentem annuntiavit, dicens: Non jam amplius in spe consistit Israelis salus: sed quem propheticæ linguæ in Spiritu prædixerunt Salvatorem, extremo in tempore suscitandum, ipse nunc adest. Hunc ergo cum invenerimus Jesum a Nazareth, neque possimus esse increduli excellentiæ miraculorum ejus, aliis omnibus longum valere jussis conversationem illius suscipiamus. τοῖς τῶν μαθητῶν κορυφαίοις συναριθμεῖτο. Μετασχὼν δὲ οὕτω τοῦ ἀγαθοῦ, κοινωνούς παραλαμβάνει καὶ ἄλλους τῆς μεταλήψεως, καὶ οὐκ ἀποκρύ πτεται ταύτην, ἀλλὰ πρῶτον περιτυχὼν τῷ Ναθαναὴλ, ὃς ἐκ πολλού φίλος αὐτοῦ καὶ συνήθης ἐτύγχανε, τὴν τοῦ ἐρχομένου παρουσίαν, οὐχ ὡς ἔτι μέλλουσιν, ἀλλ' ὡς ἤδη παροῦσαν, εὐηγγελίσατο· Οὐκ ἔτι, λέγων, ἐν ἐλπίσιν ἡ σωτηρία τῷ Ἰσραήλ, ἀλλο ον αἱ προσημαίνουσαι γλῶσσαι καὶ τῷ Πνεύματι Σωτήρα προείπον ἐπ' ἐσχάτων τῷ Ἰσραὴλ ἀναστή πεσθαι, πάρεστι τοῦτον εὑρόντες ἡμεῖς τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ Ἰησοῦν, καὶ τῷ τῶν αὐτοῦ θαυμάτων ὑπερφυεῖ μὴ ἔχοντες ἀπιστεῖν, μακρὰς τοῖς ἄλλοις ἅπασι χαίρειν εἰπόντες, τὴν ἅμα τούτῳ διαγωγήν προει λώμεθα. Δ΄. Τούτοις κατάκρας ελὼν τὸν Ναθαναὴλ, καιτοι δυσανασχετούντα τῷ πράγματι, καὶ μὴ ἂν ἐκ Ναζαρίτ ἀγαθὸν εἶναί τι διατεινόμενον, τοῦ μὲν τὰ τοῦ Ἰσραὴλ πρεσβεύειν ἀφίστησι, πειθήνιον δὲ τῷ Χριστῷ προσάγει τὸν ἄνδρα, (δ) καὶ τοῦτο πρῶτον εὐο νοίας ἀπαραμίλλου παρίστησι γνώρισμα. Ὁ δὲ τῇ ὑγιεῖ αὐτίκα πίστει προσθέμενος παῤῥησιαστικωταρον ἐξεβόησε, Ραββί, λέγων, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ. Εφ᾽ ᾧ καὶ ὁ Χριστὸς αὐτὸς ἡσθεὶς ὡς ἀπὸ γνώμης ἐνδιαθέτου λεχθέντι, ἐκκαλύπτει αὐτῷ τὸ οἰκεῖον, ὥστε καὶ μύστην μειζόνων ἔσεσθαι μυστη ρίων, καὶ βασιλείας Θεοῦ θεατήν· τί γάρ φησι; • Αμήν λέγω ὑμῖν, τὸν οὐρανὸν ἀνεωγότα ὄψεσθε, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαινοντάς τε καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου.» Τὸ ἀπ' ἐκείνου τοιγαροῦν ὁ ἱερώτατος Φίλιππος ταῖς ἱεραῖς μυσταγωγίαις ὑπέχων τὸ οὖς, ὅλος ἐκείνων ἦν τὴν διάνοιαν, μηδεμιᾶς αὐτὸν ἀντισπώσης φροντίδος πρὸς ἕτερα, καὶ τῷ τῆς θειοτέρας γνώσεως φωτὶ τὸν λογισμὸν ἐκαθαίρετο, τήν τε προτέραν ἀποσκευαζό μενος άγνοιαν, και τὸν ἐντὸς ἀνακαινιζόμενος αν θρωπον. Εἰς ἄνδρας τοίνυν ἥκων, τελεωτέραν μὲν η τὴν ἀγάπην τὴν εἰς Χριστὸν προσελάμβανε· τὴν ἴσην δε περὶ αὐτοῦ ἀντελάμβανεν, ὡς ἐν ἴσῳ καὶ υἱοῦ λογισθῆναι Πνεύματος ἄρχων ἐπί καταστῆναι τὴν γῆν. Ε΄. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ τοῦ σωτηριώδους πάθους καιρός ἱνιστήκει, δι' οὗ τῷ παθητῷ γένει περιεγένετο ἡ ἀπάθεια, καὶ ἀδιστάκτως οὗτος τῷ διδασκάλῳ συνήν. Ἐδέησε δὲ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, τῶν Ελλήνων πρεσ1 Joan. 1, 31. IV. His dictis post se Nathanaelem trahens, licet ægre persuasum, et num ex Nazareth boni aliquid esse posset percontantem, a cura Israelis abducit, Christoque obsecuturum stitit, atque hoc primum sinceræ suæ mentis argumentum præbuit. Nathanael vero integra cum fide assistens, liberrime exclamavit: Rabbi, tu es Rex Israel. Quem ut sensit Christus ex animi incommutabilis sententia sic loqui, manifestat ei quod magnorum conscius esset futurus secretorum et regni Dei speculator. Quid enim ail? «Amen,inquit,dico vobis, videbitis coelum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes super Filium hominis¹.» Ex illo ergo tempore sanctissimus Philippus, sacris mysteriis aurem accommodans, toto in illis erat animo, nullique alteri curæ eumadvertens,lumine divinioris cognitionis in mente purgabatur; ac primam exuens ignorantiam, renovabatur quoad hominem interiorem. Progrediente vero ætate perfectiorem erga Christum charitatem assumens, ejus vicissim æqualem erga se recipiebat amorem, ut tanquam filius reputaretur, et loco hæredis esset, atque in adventu Spiritus sancti princeps super omnem terram constitueretur. τὴν κληρονόμου τε πλουτῆσαι τάξιν, καὶ τῇ ἐπελεύσει τοῦ V. Cum autem instaret tempus salutiferæ Passionis,qua passibili naturæ comparanda impassibilitas erat, aderat ipse continue Christo. Contigit vero tunc gentilium legatos aliquos mitti Hierosolymam Sequens linea abest a versione antiqua, fortassis et in MS. Veneto defuit.

ad diei festi spectaculum: qui animo stupefacti, ή βευόντων τινὰς τὴν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα στείλασθαι propter mira sibi de Christo nuntiata (magna enim quædam tunc de eo et fidem omnem excedentia dicebantur, quia Lazarum suscitarat a mortuis, et omnis turba eum laudibus extollebat, et millena alia operabatur miracula) cupiebantin ipsius venire alloquium. Huic porro tam honestæ obsequentes cupidini, Jesum meum sequuntur; et accedentes ad Philippum, causam sui adventus exponunt: Philippus vero nuntiavit primum vocato Andreæ, et simul ambo indicarunt Jesu: qui ipsis Passionem suam et secuturam gloriam explicuit dicens: «Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert 1.» κατὰ θέαν τῆς ἑορτῆς· οὗτοι τοῖς παραδόξοις περὶ τοῦ Ἰησοῦ διαγγελθείσι καταπλαγέντες τὸν νοῦν (μεγάλα γὰρ ἤδη περὶ αὐτοῦ καὶ αὐτοῖς πέρα πίστεως διηγγέλλοντο, ὡς ἀναστήσεις μὲν τὸν Λάζαρον ἐκ νεκρῶν, ευφήμοις δὲ ὑπὸ τοῦ ὄχλου παντὸς παρα πεμφθείη φωναῖς, ἕτερά το μυρία τελέσεις θαύματα) εἰς ἔρωτα τοῦ διὰ λόγων ἐλθεῖν τούτῳ κατέστησαν. Ηττῶνται τοιγαροῦν τοῦ καλοῦ τούτου ἔρωτος, ὡς τὸν ἐμόν τε ἤκουσιν Ἰησοῦ· καὶ τῷ Φιλίππῳ προσελθόντες, τὴν χρείαν διαγγέλλουσι τῆς ἀφίξεως. Ὁ δὲ τῷ πρωτωκλήτῷ ᾿Ανδρέᾳ τὰ περὶ αὐτῶν κοινω σάμενος τῷ Ἰησοῦ σὺν αὐτῷ προσαγγέλλει τὴν ἔλευ σιν, καὶ οὗτος τὰ περὶ τοῦ πάθους αὐτοῖς καὶ τῆς τούτου δόξης τῷ λόγῳ διασημαίνει· • Ἐὰν μὴ ὁ κόκκος, λέγων, τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνη, αὐτὸς μόνος μένει· ἀποθανών δὲ πολὺν φέρει τὸν καρπόν. VI. Et hæc quidem ipsis tunc dixit Christus; cum vero passus et suscitatus a morte, seipsum pluries manifestaret discipulis eosque faceret spectatores rerum humanum captum excedentium; etiam hic magnus Philippus, tanquam socius et particeps ineffabilium mysteriorum, aderat iis quæ fiebant, eorumque unus censebatur. Quando autem Dominus et Salvator noster Jesus Christus omnem susceptæ pro nobis in carne dispensationis ordinem impleverat, et cœlestibus terrena mirabiliter univerat, atque in cœlum susceptus cum gloria ad dexteram Patris consederat, Spiritum quoque consolatorem, prout pollicitus fuerat, in specie linguarum ignearum miserat iis quos habuerat vitæ mortalis socios et conscios secretorum; eodem Spiritu etiam plenus Philippus, accinxit sese ad evangelicum τὸν τοῦ Εὐαγγελίου δρόμον παρεσκευάζετο. ϛ΄. Ταῦτα μὲν οὖν πρὸς ἐκείνους ὁ Χριστὸς διεξήει. Ηνίκα δὲ μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῖς μαθηταῖς πολλάκις ἑαυτὸν παρεδήλου, καὶ θεατὰς καθίστη τῶν ὑπὲρ ἔννοιαν, καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ μέγας Φίλιππος, οἷα συμφοιτητὴς καὶ κοινωνός τῶν ἀποῤῥήτων τοῖς πραττομένοις παρῆν· καὶ τούτων εἷς ἐξητάζετο. Ἤδη μὲν οὖν τοῦ Δεσπότου καὶ Σα τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν διὰ σαρκὸς πᾶσαν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν τελέσαντος, καὶ τοῖς ἐπουρα νίοις παραδόξως (c) ενοποιήσαντος τὰ ἐπίγεια, μετὰ δόξης τε εἰς οὐρανοὺς ἀναληφθέντος, καὶ ἐν δεξιᾷ τῆς τοῦ Πατρὸς μεγαλωσύνης καθίσαντος, τὸ παράκλητόν τε Πνεῦμα τοῖς αὐτόπταις αὐτοῦ καὶ μύσταις κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν ἐν εἴδει γλωσσῶν πυρίνων ἐξαποστείλαντος· τούτου καὶ Φίλιππος πληρωθεὶς, πρὸς cursum. Ζ΄. Ἐπεὶ δὲ οἱ μὲν αὐτῶν τὰς ἐῴας λήξεις, οἱ δὲ τὰς ἐσπερίου; λαχόντες ἐπῄεσαν, βόρειά τε καὶ νότια περιέθεον κλίματα, τὸ προστεταγμένον αὐτοῖς πληροῦντες διάγγελμα· καὶ ὁ θαυμαστὸς οὗτος ἀπόστο λος τὴν ᾿Ασίαν κεκλήρωτο. Ταύτην τε κύκλῳ περειών, καὶ πάσαις μὲν πόλεσιν, ὅλαις δε χώραις ἐπιδημῶν, μυρίον τι πλῆθος καὶ ἀριθμὸν ὑπερβαί συνθέσθαι τῇ εὐσεβείᾳ πεποίηκεν· οὓς καὶ καθάπαξ τῷ τῆς παλιγγενεσίας φωτὶ σημειούμενος, τῷ οὐρανίῳ προσῆγε Πατρί. Καὶ δὴ καὶ τοὺς πάθεσι τισι καὶ νόσοις πιεζομένους, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ οἷς ἐνοικοῦν τι δαιμόνιον κακῶς διετίθει, λόγῳ μόνῳ καὶ χειρὸς ἱερᾶς ἐπαφῆ ἐθεράπευε· νοητῶς μὲν τοὺς ἐπεμβαίνοντας τα καὶ ἀντικειμένους τροπούμενος, του, VII. Tum vero quibusdam ex iis Orientales partes, aliis Occiduas aggredientibus, nonnullis etiam Borealia et Australia climata pervadentibus, et prædicationem sibi demandatam implentibus,admirabilis hic apostolus, sortitus Asiam ipsamque circumiens,et omnes in ea urbes oppidaque pervadens innumerabilem multitudinem adduxit ad pietatem; quos universos lumine regenerationis consignans, coelesti adduxit Patri. Quin et infirmitatibus morbisque afflictos, et a dæmone male infessos, solo verbo sanctæque manus impositione curabat; ipsos quidem adversarios invisibiliter pellens, visibiliter autem salvans eos qui vexabantur, dum eos prædicationis magnificentia et operatione miraculorum stupenda, velut retiis quibusdam, ad veritatis agni- αἰσθητῶς δὲ τοὺς ὑπ' ἐκείνων ἀπατηθέντας ανασω º Joan. x11 24. In aliquo MS. Græco, praeter Asiam, indicatur Lydia, in Menæis Græcis Mysia et Lydia, sed hæ provinciæ sunt in ipsa Asia Minori. (2)Nicetas hæc ita exponit: «Asiæ plagas perlustrans, ac cunctis provinciis et urbibus vitæ doctrinam annuntians, eosque qui ad vitam erant ordinati, veræ per fidem vitæ reconcilians, captos omnes a diabolo, innumerisque erroribus ac sedu- (c) MS. Κενοποιήσαντος, vacuasset, quod non habet ctionibus perditos, sapientiæ divinæ sermonibus ac exhortationibus captivans,ac regenerationis aqua emundans,gratiæque spiritu illuminans atque consummans, in eum modum Patri qui in cœlis est filios asciscebat. Cunctos vero,quivariis languoribus ac morbis tenebantur, autobsessi a dæmonio erant, aut quovis alio sinistro casu afflictabantur, solo sermone ac sacræ contractu manus sanabat.» commodum sensum.

VITA S. PHILIPPI APOSTOLI. et altaria per omnia ibidem loca ordinans et construens, pro cruentis victimis docuit incruentam offerre hostiam, et Evangelii normam etiam in istis observare; atque ita maximum credentium per se numerum adduxit Christo. Cum denique in eo res esset statu. ut omnes quidem deberent transire ad fidem, ipse vero transire ad Dominum, tale quid ei circa finem contigit ἔδει πάντως μεταφοιτῆσαι, ἐκδημίαν τε τὴν πρὸς ζόμενος· οὖς τοῦ τε κηρύγματος μεγαληγορίᾳ, καὶ tionem brevi tempore adduxit. Sacerdotes vero ταῖς παραδόξοις θαυματοποιίαις, οἷά τισι δικτύοις ζωγρῶν τῆς ἀληθείας, ἦγε κατά βραχύ πρὸς ἐπίγνωσιν. Ἱερεῖς δὲ καὶ θυσιαστήρια πανταχοῦ τῶν ἐκεῖ τόπων ἀποτάξας τε καὶ δειμάμενος, ἀντὶ θυσιῶν τῶν ἐπιβωμίων τὴν ἱερὰν ἐν τούτοις τελεῖσθαι μυ σταγωγίαν ἱερῶς παρεσκεύασεν, ὡς τηρεῖσθαι καὶ ἐπ' αὐτοῖς τὸν τοῦ Εὐαγγελίου θεσμόν. Οὕτω μὲν οὖν πολύ τι πλῆθος τῶν δι' αὐτοῦ πιστευσάντων τῷ Χρι στῷ προσηγάγετο ἐπεὶ δὲ καὶ τῶν ἐνθένδε τοῦτον τὸν Κύριον στείλασθαι, τοιόνδε τι περὶ τὸ τέλος αὐτῷ συνηνέχθη. Π. Πόλις ἐστὶ κατὰ τὴν Φρυγίαν ἐπιφανὴς, Πόλις ἱερὰ καλουμένη· αὕτη πολυανθρωπία τῶν άλλων ἀνθήσασα, καὶ πόλεων ἑτέρων μήτηρ ὀνομασθεῖσα, τὸν ἱερώτατον Φίλιππον μετὰ τὸν μυρίον ἐκεῖνον ὑπὲρ τοῦ Εὐαγγελίου δέχεται κάματον. Παραβαλών οὖν οὗτος ὁ μέγας ἀπόστολος, ὥστε κάν ταύτῃ κη ρύξαι τὸ Εὐαγγέλιον, ἐπεὶ ξοάνοις εἶδε ταύτην, καὶ τῶν (α) ἐμπηστικῶν τοῖς ἰοβόλοις, ἐχίδνῃ τινὶ τερατώδει τὸ σέβας, οἴμοι, προσνέμουσαν, ζήλῳ θείῳ τὴν ψυχήν καταπίμπραται, καὶ συντονώτερον προσκεί μενος ταῖς εὐχαῖς, τῇ τοῦ Χριστοῦ ἐπικλήσει τὴν Ολεθρίαν ταύτην καὶ πολλοῖς ἀπωλείας γενομένην αἰτίαν, νεκρὰν αὐτίκα δεικνύει. VIII. Civitas quædam Phrygia, illustris, quæ sancta nominatur etincolarum frequentia præcellit cæteras, atque aliarum mater dicitur, sanctissimum Philippum, post innumeros pro fide labores, excepit. Cum autem huc venisset apostolus ut etiam in ea prædicaret Evangelium, eamque vidisset simulacris et inter pestifera venenata vipers cuidam monstrose cultum deferre, divino succensus est zelo: et orationibus assiduis enixius incumbens, Christique nomen invocans, lethiferam illam belluam, quæ multis fuerat mortis causa, neci dedit. IX. Postquam vero adversus belluam istam crudelem tam bene ei cessisset Domini apellatio, cunctis exinde suadere cœpit, ut in cœlis vivere Deum crederent; neque serpentibus per terram animantibus adhærerent: quando revera Deus est, qui semper exsistens Deus perfectus et incomprehensibilis, postquam visibilem hunc mundum et invisibilem produxisset, etiam hominem formavit ad imaginem magnificentiæ suæ; eumque voluntatis suæ libero ornans arbitrio, paradisi bonis perfrui voluit, solum jubens ut a scientiæ ligno abstineret. Mandata vero prætergressum suaque privatum gratia cum despicere nollet, primum quidem per legem atque prophetas eum erudiit, deinde et consubstantiale sibi Verbum ex intemerata Virgine nasci voluit, itaque in humana apparens similitudine, nostrisque communicans passionibus impassi bilis ipse,ac die tertia resurgens a mortuis, amanter se nobis manifestavit, atque ad cœlos abiit unde descenderat ipsum vero rursus venturum credimus, ut figmentum suum resuscitet, et reddat unicuique secundum opera sua: idipsum quoque scietis etiam vos, divino regenerationis lumine die gnati; purgabitur enim mens vestra ab omni passione turpi, ejusque donis implebimini ad satietatem, si tamen eorum satietas esse possit, et bonorum promissorum hæreditatem obtinebitis. Θ΄. Ἐπεὶ δὲ οὕτω καλῶς ἡ κατὰ τοῦ πικροῦ τού του θηρίου είχεν αὐτῷ πρὸς τὸν Κύριον ἔντευξις, τὸ ἀπὸ τοῦδε πᾶσιν ἐπιεικώς παρήνει καὶ συνεβούλευε, τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἡγεῖσθαι ζῶντα Θεόν, μηδὲ τοῖς ὑπὸ γῆν έρπουσι προσανέχειν βοσκήμασιν· ἐπεὶ καὶ Θεός, ός ὧν ἀεὶ, Θεὸς τελειός τε καὶ ἀπερίληπτος, μετὰ τὸ παραγαγεῖν τόνδε τὸν ὁρατόν τε τοῦτον κόσμου καὶ μὴ ὁρώμενον, κατ' εἰκόνα τῆς αὐτοῦ μεγαλειότητος πλάσας τὸν ἄνθρωπον, καὶ τοῦτον τῷ αὐτο εξουσίῳ τιμήσας, τῶν ἐν παραδείσῳ καλῶν μετέχειν πεποίηκεν, ἀπέχεσθαι τούτου μόνου κελεύσας, ὅπερ ἦν τὸ ξύλον τῆς γνώσεως. Ἐπεὶ δὲ ἡθετηκότα τὴν ἐντολὴν, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειότητος ολισθήσαντα περιιδεῖν ἦν οὐ Θεοῦ, διὰ νόμου τοῦτον πρότερον παιδαγωγήσας καὶ προφητῶν, ἐπ' ἐσχάτων καὶ τὸν ομοφυλ τούτῳ Λόγον ἐκ Παρθένου ἁγνῆς καθ' ἡμᾶς τεχθῆναι εὐδόκησεν ὁ δὲ καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν ἀνθρώπων ἐπιφανεῖς, καὶ πάθεσιν ἡμιλήσας ὁ ἀπαθὴς, διὰ τρίτης τε ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, φιλανθρωπίᾳ ἡμῖν ἱφανέρωσεν ἑαυτόν, καὶ πρὸς οὐρανοὺς ἀπῆρες, ὅθεν ἐτύγχανε καταβεβηκώς· τοῦτον δὲ καὶ αὖθις ήξειν πιστευόμενος, ός πλάσμα μὲν τὸ ἑαυτοῦ ἀναστάσει, ἀποδώσει δὲ ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Εἴσεσθε καὶ ὑμεῖς οἱ δ' ὅτι ἀξιωθέντες τοῦ θείου φωτὸς τῆς ἀναγεννήσεως, καὶ καθαρίσει γὰρ ὑμῖν ευαγούς πάθους παντὸς ἡ διάνοια, πρὸς κόρον δέ, εἰ καὶ μὴ κόρος ὥρισται τούτοις, τῶν παρ' αὐτοῦ χαρίτων πλησθήσεσθε, καὶ ἀγαθῶν τῶν ἐπηγγελμένων κληρονομήσετε. Idem Nicetas: «Sacerdotes et præsules fidelibus præfecit, altaria per loca Domino præfixit, ac sacram sanctorum sacramentorum tradidit formulam.» Cum per viginti annos in Scythia laborasset, ut Aota Latina habent. Idem Nicetas: • Hierapolis urbs Phrygie (α) Εμπηστικός, pestifer, a latina voce Pestis. magna atque illustris, opum abundantia, gloriæque fastigio superba, civium robore ac multitudine nulli forte tunc magnarum per Orientem metropoleon primas concedens.»> Ilerum Nicetas ait, «Hierapolim portentosa cuidam infandæque viperæ tamquam Deo addictam, eamque hostiis non absque dementia placare.»>

X. Hæc et his plura divinitus apostolus disserebat publice ac privatim. Si quos vero præ cæteris videbat suscipere verbum fidei, eos admovebat regenerationis lumini et in ordinem recipiebat sacerdotalem faciebatque animata Christi templa. Ita feliciter progredientem veritatem inimicus ejus videns, cohibere se non potuit quin ei insidiaretur atque offendiculum objiceret. Eis itaque qui tunc in civitate primas tenebant sese insinuans, ipsorumque indignationem velut ignem accendens, primum comprehendi ab eis Philippum fecit, multitudinem in eum subito commovens, tum ei quidquid potuit molestum atque exitiale intulit. Nam qui eum comprehenderant duro incluserunt carceri, duriusque ceciderunt ac flagellarunt; deinde funibus per talos trajectis suspenderunt in altum. Ι΄. Ταῦτα καὶ πλείω τούτων ἰδίᾳ καὶ κοινῇ συνειρῶ ὁ θεῖος ἀπόστολος· οὓς δὲ ἤδη τῶν ἄλλων μᾶλλον δε χομένων τὸν λόγον τῆς πίστεως, τῷ τῆς παλιγγενε σίας τούτους προσῆγε φωτὶ, καὶ τῷ τῶν ἀρχιερέων κατέλεγε τάγματι, καὶ ναοὺς ἐψυχωμένους Χριστῷ καὶ ἁγίους ἀνήγειρεν. Οὕτω κατ' εὐθὺ χωρούσαν ὁρῶν τὴν ἀλήθειαν ὁ ταύτη βασκαίνων ἐχθρός, οὐκ ἀνεκτὰ ἐποιεῖτο, εἰ μὴ σφάλοι τε αὐτῶν καὶ τοῦ πρόσω διακωλύσοι. Ἐντεῦθεν τοὺς τότε καιροῦ τὰς τῆς πόλεως μετιόντας ἀρχὰς ὑπελθών, καὶ οἷα πῦρ ἀναφλέξας αὐτοῖς τὸ ζηλότυπον, συλληφθῆναι μέν ὑπ' αὐτων παρασκευάζει τον Φίλιππον, συχνὴν ἐκ τοῦ αἰφνιδίου κατ' αὐτοῦ χεῖρα κινήσας, ἐπάγει δε τοῦτο πᾶν εἴ τι λυπηρόν καὶ ὀλέθριον. Κατατίθενται μὲν γὰρ οἱ συλλαβόντες αὐτὸν πικρῶς ἐν εἰρκτη, πικρότερον δε μαστιγοῦσι καὶ παίουσιν, εἶτα σχοινέοις τῶν ἀστραγάλων ἐξάψαντες, ἐπὶ μετεώρου κατὰ κεφαλῆς ἀναρτῶσι. XI. Et hoc quidem significare poterat statum - animi, rectam ad superna viam tenentis: non ita tamen eum dimisit Dominus; sed quoniam tunc temporis divinus apostolus Bartholomæus etiam Hierapoli erat, una cum ipso Evangelium annuntians, passionis eum consortem esse voluit ut fuerat prædicationis. Illo ergo, ut diximus, suspenso e talis cruci addicitur Bartholomæus Soror etiam Mariamne corpore et animo virgo, neque magis natura fratri conjuncta quam animo, aderat patienti Philippo, cum quoque patiebatur ac sustinebat cruciatum. Dum autem hæc ferent, contigit res omnino nova: concussa enim terra et tremorem c insolitum patiente, cunctorum animis incubuit formido, qui oblectationis causa ad spectaculum convenerant. Subvertitur funditus locus omnis, atque in profundum in conspicuum dehiscit: simul autem absorbebatur populus, eratque in periculo miserrimæ perditionis. ΙΑ΄. Τὸ δὲ ἄρα τὴν ἐπ᾿ εὐθὺ πρὸς τὰ ἄνω τοῦ ναοῦ πορείαν ὡς τὸ εἰκὸς ὑπεσήμαινε· κἂν οὐκ εἰς ἔσχα τον ἀφῆκεν αὐτὸν ὁ Κύριος ἀπαράκλητον· ἀλλ' ἐπεὶ κατ' ἐκεῖνο τοῦ χρόνου καὶ Βαρθολομαῖος ὁ θεῖος ἀπόστολος συνεπιδημῶν ἦν τούτῳ τῇ Ἱεραπόλει, καὶ συγκαταγγέλλων τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ δὴ τοῦ κη ρύγματος, οὕτω καὶ τοῦ πάθους αὐτῷ κοινωνεῖ· και κείνου τῶν ἀστραγάλων, ὡς ἔφημεν, ἀναρτηθέντος σταυρὸν αὐτὸς κατακρίνεται. Καὶ ἡ ἀδελφὴ δὲ Μα ριάμνη, ή μηδὲν ἧττον μία τὴν φύσιν ἢ τὴν γνώμην αὐτῷ, ἡ καὶ τὸ σῶμα παρθένος καὶ τὴν ψυχήν, παρήν μὲν πάσχοντι Φιλίππῳ τῷ ἀδελφῷ, τὸ δὲ πάθος ὡς οἷόν τε τῇ προαιρέσει συνεφείλκετο καὶ συν εμερίζετο. Εν ὅσῳ δὲ ταῦτα ἐπράττετο, γίνεται τι πράγμα καινόν, σείεται μὲν ἐξαίφνης ἡ γῆ καὶ ἀσυνήθη κλόνον ὑφίσταται, φόβος δὲ ταῖς ἐκείνων διανοίαις ἐνέσκηψεν, ὅσοι τέρψιν ἐποιοῦντο καὶ θέα τρον τὰ ὁρώμενα, (e) διαδομείται ἅπας ὁ χῶρος ἐκεῖνος, καὶ εἰς βάθος κατῄει ἀσυμφανές, συγκατο εσπᾶτο δὲ τῷ ἐδάφει, καὶ πᾶς ὁ λαὸς, καὶ οἴκτιστα παραπολέσθαι διεκινδύνευσεν. ΙΒ΄. Αμηχανία τοίνυν ἐπὶ τῷ κακῷ πάντας εἶχε, καὶ εἰς ἄπορον αὐτοῖς περιίστατο τα βουλεύματα· ὀψὲ γοῦν καὶ σὺν χρόνῳ αἰσθόμενοι, ὡς τῆς εἰς Φίλιππον τιμωρίας καὶ ὕβρεως τὴν δίκην ἐντεῦθεν ὑπέχουσι, περιστάντες τοῦτον σωτῆρα ἐπεβοῶντο, καὶ δεξιάν ὑποτείνειν πρὸς ἀνάσωσιν ἔτουν, μηδε καταπροέσθαι XII. Cum igitur omnes obstupescerent, neque consilium ullum utile expedirent; tandem, licet sero, agnoverunt vindictam se sustinere supplicii et injuriæ Philippo illatæ, eumque circumstantes suum appellabant salvatorem, atque rogabant dexteram eis suam porrigeret, neque despiceret animas ipsius solius causa periclitantes. Narratur autem quod η ψυχάς, ἐπὶ μόνῳ σαλευούσας αὐτῷ. Λέγεται δὲ τού cum ita insisterent precibus, multaque miserationi commovendæ idonea dicerent, neque ab orando cessarent, misertus eorum quæ fiebant Jesus, In Mensis Græcis dicitur: Conversa Nicanoris proconsulis uxor, et Stachys domus a proconsule et populo incensa». In Aliis Græcis MSS. dicitur: «Stachys valde dives et urbis primarius, qui fuerat annis 40 cæcus, et a sancto Philippo illuminatus.»An idem Stachys factus fuerit postea episcopus Byzantinus, ut Menæa addunt, examinabitur ad 31 Octobris, quo colitur. Citatus Nicetas: ‹ Funiculis e calcaneis των οὕτω ταῖς δεήσεσι προσκειμένων, καὶ πολλὰ ἐπὶ ἐλέῳ λεγόντων, καὶ οὐκ ἀνιέντων, τὸν Ἰησοῦν, ἄνω θεν οὖς φιλάνθρωπον ὑποκλίναντα καὶ τὸ γινόμενον vinctum, in sublimi verso in terram capite suspendunt.» Eadem de sancto Bartholomeo habet Nicetas; et in Vita S. Bartholomæi Josephus, forsan Hymnographus, illustranda ad 24 Augusti. Colitur S. Mariamna, Niceta Maria, 17 Februarii,ad quem diem ejus Acta e variis collecta dedimus. (ε) Διαδονείται, corrigo διαδομείται, ut si compositum & δομέω, et tantumdem valeat atque subverto a fundamentis.

VITA S. PHILIPPI APOSTOLI. οἰατηρήσαντα ἐπιφανῆναι ἀθρόον αὐτοῖς, καὶ τῇ ἐπι- benignam ipsis aurem commodarit, subitoque appaφανεία λωφήσαι μὲν εὐθὺς τὰ δεινά, στηριχθῆναι δι τὸ τέως κλονούμενον ἔδαφος, καὶ τοῖς ἐντεῦθεν θάνατον ἐλεεινώς κινδυνεύουσι θειοτέραν τινὰ ὀφθῆναι τὴν δύναμιν, κλίμακος ἔξιν ἐπέχουσαν, καὶ τὴν άνοδον ῥᾳδίαν παρέχουσαν. Τοῦτο πίστεως πρὸς σωτυρίαν ὁδὸς τοῖς ἀπίστοις ἐγένετο, καὶ μέγα μέν ἅμα τὸν Φίλιππον, μείζονα δὲ καὶ ὃν ἐκεῖνος ἐπρέσβευεν ἐκήρυξε Κύριον. ΙΓ΄. Τὸ ἀπὸ τοῦδε οὖν ἀφεῖναι μεν οἱ σεσωσμένοι τοὺς μαθητὰς τῶν δεσμῶν διὰ σπουδῆς ἐποιοῦντο, καθεῖναι δὲ τούτους τοῦ ξύλου πρὸς τάχος ἠπείγοντο. Καὶ λύουσι μὲν τὸν Βαρθολομαῖον, ὁ Φίλιππος δὲ τούτους επέσχε τῆς πρὸς αὐτὸν ἐγχειρήσεως· ᾔδει γὰρ ὅσον ούπω ἐκδημήσων πρὸς τὸν ποθούμενον, ὅθεν καὶ τοῦ ξύλου ἀπηωρημένος, τοῖς ἀνὰ τὴν πόλιν περὶ τῶν συνοικούντων όλης ἡμέρας ὠμίλει καὶ διελέγετο, τῇ πρὸς τὸν Κύριον πεποιθήσει τὰς αὐτῶν στηρίξας ψυχάς, καὶ ἱκετηρίαν ὑπὲρ τούτων ποιού· μενος, τοῖς ἱεροῖς ἱερῶς συναπῆλθε λογίοις, καὶ πρὸς ἐν ἐγάπα μετεφοίτησε Κύριον, ἐν χειρὶ τούτου τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν παραθέμενος. ΙΔ. Τὸ δέ γε τίμιον αὐτοῦ σῶμα παρὰ Βαρθολο μαίου και Μαριάμνης ὁσίως κατενεχθέν, λαμπρῶς τι τῶν ο ἐπὶ ταφῇ νενομισμένων τυχόν, ύμνοις ἱεροῖς καὶ τιμαῖς ἐν ἐπισήμῳ τόπῳ κατετύθη καὶ ἱερῷ, τεσσαρεσκαιδεκάτην ἄγοντος τότε τοῦ Νοεμβρίου. Βαρθολομαῖος δὲ ἄρα καὶ Μαριάμνη ἐπὶ βραχὺ τῷ τόπου προσμείναντες, καὶ τῷ τιμίῳ τῷδε λειψάνῳ τὰ τῶν ὕμνων καὶ τιμῶν ἀποδόντες, καὶ αὖθις λαμπρότερον βεβαιότερόν τε τοὺς παρόντας περὶ τὴν πίστιν ἐδράσαντες, τῆς ἐπὶ τὰ οἰκεῖα εἴχοντο, τὸ τοῦ Χριστοῦ κηρύττοντες Εὐαγγέλιον. Ότι αὐτῷ πρέ πει πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ προσκύνησις, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ruerit quodque apparitione illa statim cessarit periculum, solumque eatenus tremulum constiterit firmum, etiis qui mortem exspectabant miserabilem divinior quædam apparuerit virtus, scalarum vice serviens, et facilem sursum præbens ascensum. Atque ea res infidelibus facta via fidei ad salutem, magnum quidem esse monstravit Philippum, majorem vero eum quem ipse prædicaverat Dominum. XIII. Qui autem salvati erant festinabant quidem discipulos eximere e vinculis, eosque e lignoquantocius deponere: sed cum Bartholomæum solvissent, prohibuit Philippus ne idem sibi facerent, sciebat enim sese jamjam emigraturum ad illum quem desiderabat ideoque e ligno pendens, die tota loquebatur cum civibus de salute ipsorum, confrmansque eorum animos exhortando et preces pro iis fundens, sancte inter sancta excessit eloquia; atque ad Dominum quem amaverat transiit, animam suam in manus illius commendans. XIV. Venerandum porro illius corpus a Bartholomæo et Mariamne,cum ea splendide persolvissent quæ feriin sepulturis consueverunt, depositum est cum hymnis atque obsequiis sacris in loco sancto ac decenti, decima quarta die Novembris. Bartholomæus autem et Mariamne, modico ibidem commorati tempore, cum iterum venerando illi corpori hymnorum atque exsequiarum justa splendidius persolvissent, et praesentes amplius confrmassent in fide, ad propria reversi sunt, prædicando ubique Evangelium Christi: quia ipsi convenit omnis gloria, honor et adoratio, nunc et semper in sæcula seculorum. Amen. () Ita corrigo, pro ἐπιφανῆ: nam, ἐπὶ ταφῇ, legendum suadet sensus, et ita videtur in MS. Veneto invenisse interpres quo usus Lipomanus.

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΙΑΚΩΒΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΟΝ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΟΘΕΟΝ COMMENTARIUS IN SANCTUM JACOBUM APOSTOLUM ET FRATREM DOMINI (Acta Sanctorum Bolland. ad diem 1 Maii, Grece et Latine.) PROLOGUS. I. Nihil est viro bono et virtutis amatori æque jucundum, et quod nulla minus satietate offendatur, atque justi memoria, et maxime, si passus sit propter Christum. Ea enim illum magis excitat ad lætitiam, quam aurum pecuniæ amatores, et quæcunque sunt visu delectabilia novarum rerum cupidos. Adde quod ipsa justi memoria non solum est jucunda, sed etiam valde utilis; cum aliquem zeli et æmulationis stimulum immittat animis, et ad similia aggredienda excitet. Agedum ergo nos quoque magnum Jacobum in medium adducentes (qui vere est Justus et nominatur, et ut Christi frater vocaretur eximie est assecuus) communem ex rebus illius utilitatem capiamus et voluptatem. Nam licet multi alii, qui in ecclesiastica scribenda historia studium posuerunt, de hoc justo narraverint, et ante omnes Hegesippus et Clemens: quorum ille quidem in quinto suo libro, hic autem in sexta earum, quæ vocantur Hypotyposes, nonnulla ex iis que ab ipso gesta sunt, assumentes, posteris tradiderint: nemo tamen se extendit ad omnia, neque contendit de eo dicere singulatim. Causa autem est quod non fuit eorum institutum de ipso scribere; sed erat quidem eis aliud propositum argumentum: in parte autem, cum ita accidisset, illius meninerunt. Α΄. Οὐχ οὕτως ἡδύ τι τῷ φιλαρέτῳ καὶ δενὶ λυμαινόμενον ὡς μνήμη δικαίου· καὶ διὰ Χριστὸν παθόντος κατέστηκε. Καὶ η πλείων ἐκείνῳ ἢ χρυσὸς τοῖς φιλοχρημά ὅσα τὴν ὥραν ἡδέα τους (α) φιλοκαίνους σύνην παρακαλεῖ. Ἐπεὶ οὖν οὐχ ἡ δεῖα μόν δικαίου μνήμη, ἀλλὰ καὶ λίαν ωφέλιμος, κέντρον ταῖς ψυχαῖς ἐνιεῖσα, καὶ τῶν ἴσων διεγείρουσα· φέρε δὴ καὶ ἡμεῖς τὸν μέγε Ἰάκωβον εἰς μέσον προθέντες, τὸν ἀληθῶν ὄντα τε καὶ ὀνομαζόμενον· ὃς καὶ τὸ ἀδελφ σθαι Χριστοῦ διαφερόντως πεπλούτηκε, και λειαν τὰ ἐκείνου καὶ ἡδονὴν ποιησώμεθα. μὲν γὰρ καὶ ἄλλοις ὑπῆρξε τῶν περὶ τὴν στικὴν ἱστορίαν ἐσπουδακότων περὶ τοῦ τούτου διεξελθεῖν, καὶ πρό γε πάντων Ἡ καὶ Κλήμεντι, ὧν ὁ μέν ἔν γε τῷ πέμπτ ὑπομνήματι, ὁ δὲ ἐν τῇ ἔκτη τῶν καλουμέ τυπώσεων, ἵνια τῶν αὐτῷ πεπραγμένων της παρέδοσαν τοῖς εἰς ὕστερον· ἀλλ᾽ οὐ ἅπαντα καθῆκεν ἑαυτόν, οὐδὲ τὰ κατὰ μέρ ἐφιλοτιμήσατο. Τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι μὴ δὲ τὸ σκοπὸν ἔθεντο· ἀλλ᾽ ἑτέρα μὲν τῷ λόγῳ ὑπό οἱ δὲ ἐν τῷ μέρει τοῦ ἀνδρὸς ἐμέμνηντο, καὶ τ ἀπὸ τοῦ παρήκοντος. CAPUT. Patria, epistola scripta et elucidata. Alim virtutes. Il. Jacobo ergo divino patria fuit Judæa, pater Joseph qui propter insignem virtutem et morum bonitatem,fuit sponsus Virginis, quæ Dominum Hanc aliquorum Græcorum sententiam supra rejecimus, ostendimusque fuisse filium Cleopha, qui secundum aliquos erat dicti S. Josephi frater, Β΄. Ἰακώβῳ τοίνυν τῷ θείῳ, πατρὶς Ιουδ τὴρ Ιωσήφ, ὃς διά τε τὸ τῆς ἀρετῆς περιόν τὴν τῶν τρόπων χρηστότητα, τῇ τὸν Χριστ vel saltem maritus Mariæ, natæ ex al matertera Deiparæ, ideoque dictæ Soror (α) Φιλοκάλους videtur legisse interpres quo Lipomanus usus in ms. Veneto.

VITA S. JACOBI FRATRIS DOMINI. γεννησαμένη παρθένῳ εἰς μνηστήρα ἐτέλευε. Πρᾶξις & nostrum Jesum Christum peperit. Erant autem ejus actiones nomini convenientes: aiunt enim eum fuisse vocatum Obliam quod quidem vult signi⚫ ficare justum. Oculus ejus lenis et placidus, et vere dignus qui consequeretur a Deo misericordiam; aures divinis verbis omnino apertæ: os, in quo, tanquam aliquæ delicis, lex erat perpetuo: manus, quæ semper movebantur ad benefaciendum: venter, omnino suis resistebat appetitionibus: nam ab animatis et vino tota vita usque adeo abstinuit, ut aquam quidem existimaret potum suavissum, quemadmodum et alimentum panem, lacrymarum guttas abundanter miscens cum potione. Norunt obdurata justi genua, et eorum velut emortua caro animi promptitudinem. Pannus eratei gratum induτῇ κλήσει συμβαίνουσα. Ωβλίαν γὰρ αὐτὸν κεκλήσθαί φασιν, ὅπερ δὴ καὶ δηλοῦν τὸν δίκαιον βούλε ται ὀφθαλμὸς λίαν βλέπων, καὶ ἐλέους ὄντως τοῦ παρὰ Θεοῦ ἄξιος· ἀκοὴ ρήμασι θείοις τὸ παράπαν ανεωγμένη, στόμα ὡς τι ἐντρύφημα διὰ παντὸς ἔχον τον νόμου, χείρ πρὸς τὸ εὐποιεῖν ἀεὶ κινουμένη, γαστὴρ πρὸς τὰς ἑαυτῆς ὁρμᾶς ὅλως κατηργημένη. Ἐμψύχων μὲν γὰρ καὶ οἴνου τοσοῦτο παρ' ὅλον τὸν βίον ἀπέσχετο, ὡς ὕδωρ μὲν ἡγεῖσθαι ποτὸν ἥδιστον, τροφὴν δὲ ἄρτον, καὶ τοῖς τῶν δακρύων σταγόσι τὸ μέτρον ὑπερβάλλειν τῆς πόσεως ἴσασι τὰ κατεσκλη κότα γόνατα τοῦ δικαίου, καὶ ἡ τούτοις οἷον ἐναποθανοῦσα δορὰ καὶ τῆς ψυχῆς παρεστῶσα τὸ πρόθυ μου· ῥάκος αὐτῷ φίλον ἔνδυμα, καὶ σινδὼν ἡνίκα τῶν ἱερῶν ἐπιβαίνειν ἔμελλε· νὺξ αὐτῷ καὶ ἡμέρα mentum,et sindon,quando erat ad sacra ascensurus. οὐ διεκρίνετο, ἀλλὰ καὶ νύξ ἐνεργὸς ἐν τοῖς τοῦ φωτός ἔργοις, καὶ ἡμέρα τὴν νυκτερινὴν ἡσυχίαν τῶ απαράχῳ τῆς ζωῆς ὑπεκρίνετο· ποθεινὸς τοῖς οἰκείοις, τοῖς ἀλλοτρίοις αἰδέσιμος, τῷ γὰρ φιλοτίμῳ τῆς ἀρετῆς τοσοῦτο μὴ ὅτι φίλοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς εὐσε βείας ἀμνήτοις ὁ ἀνὴρ ἐτετίμητο, ὡς ἐνίοις αὐτῶν καὶ τὸ τούτου συγγράψαι μαρτύριον, καὶ μὴ μόνον δίκας ατίσαι φάναι τοὺς ἀνελόντας τὸν Δίκαιον, ἀλλὰ καὶ πολλὴ τὴν πόλιν χρήσασθαι συμφορᾷ, καθ' ἦν τὸ μύσος κενο συμβέβηκε, μαρτυρεῖ τῷ λόγῳ Ιώσηπος ἔν γε τῷ εἰποστῷ τῆς ᾿Αρχαιολογίας συγγράμματι τὰ κατὰ τὸν άνδρα διεξιών. Γ΄. Καὶ τοῦτο μὲν δὴ τοσοῦτον· ὅπως δὲ καὶ τἆλλα τοῦ δικαίου διὰ μνήμης τοῖς φιλαρέτοις ὑμῖν ποιη- c σόμεθα; Αρτι μὲν ὁ Κύριος ὑμῖν τοῦ κατὰ σάρκα κεκοινώνηκε μυστηρίου, καὶ ὁ μέγας οὗτος Ιάκω· Εις ἐπὶ τῶν οἰάκων τῆς τῶν Ἱεροσολύμων Ἐκκλησίας καθέζεται· δύο δὲ ὄντων τῶν ἀγόντων ἄνθρωπον εἰς τελείωσιν, θεωρίας φημὶ καὶ πράξεως, ἐξ ὧν αἱ ἀφεται τὸ κράτος ειλήφασιν, ἐξεταστέον ἐν ἑκατέρῳ τοῦ ἀνδρὸς τὸ εὐδόκιμον. Αλλ' ἐπείπερ διὰ θεωρίας μάλιστα πρὸς Θεὸν ἡ ἀνάβασις, πρῶτον τὸ θεωρητι τὸν ἐκείνου καθ᾽ ὅσον οἷόν τε διεξέλθωμεν, εἶτα καὶ τὸ πρακτικὸν εἰς δύναμιν ἐξετάσωμεν· χρῆναι γὰρ οἶμαι τὸν ἐπισκοπικὴν ὀφθαλμὸν τῷ θεωρητικῷ εὐμνύεσθαι πρὸς τῶν ἄλλων, εἰ καὶ τὸ πρακτικὸν ἐπίβασιν εἶναι τοῦ θεωρητικού τινες ὑπειλήφασιν. Ἐνταῦθα τοίνυν δεδόσθω κατά συγχώρησιν τὸ θεωρητικὸν ἡγεῖσθαι τῆς πράξεως, ἐπείπερ τῷ πρακτικῷ τοῦ δικαίου συνῆπται καὶ τὸ μαρτύριον. Δ΄. Αλλ' ἔστι κατανοῆσαι τρανῶς ἐπίσκοπον ποιμαίνοντα μετ' ἐπιστήμης τὸ ποίμνιον, τὸν τῇ καθοκαὶ τοῦ ἀνδρὸς Ἐπιστολῇ ἐντυγχανοντα. Καὶ πρῶτόν γε τὸ ἐν τῇ ἐπιγραφὴ καλὸν μὴ παροπτέον· δηλοῦObliam etiam legitur apud Eusebium, unde hic locus acceptus, et ex hoc apud Rufinum atque Nicephorum:verum male hic ponitur Oblias,quasi significet Justum.cum Eusebius sic habeat ἐκαλεῖτο Δίκαιος καὶ Ὠβλίας ὅ ἐστιν ἑλληνιστί περιοχὴ τοῦ μην καὶ δικαιοσύνη.Quod commodum sensum habet;cum revera Ophlias, juxta Henricum Valesiuin Hebraice dicatur arx populi.Nicolaus tamen Felleru lib.111 Miscellan. sacrum mallet sio legi, éxadsīro PATROL. CR. CXV. Inter noctem et diem nullum erat ei discrimen: sed noctu quoque lucis exercebat opera; et dies, vitæ tranquillitate etturbarum vacuitate,imitabatur plane noctis silentium. Suis erat jucundus, alienis venerandus tantam enim laudem virtutis, non solum apud amicos, sed etiam apud pietatis ignaro fuit affectus, ut nonnulli quoque eorum ejus conscripserint martyrium, et dixerint, non eos solum fuisse pœnas, qui Justum interemerunt; sed civitatem quoque magnam accepisse calamitatem, in qua exsecrandum illud contigit facinus. Ei quod dico, fert testimonium Josephus, in vicesimo libro Antiquitatum id referens. III. Quomodo autem et alia, quæ ad justum pertinent, vobis virtutis amantibus pro dignitate recensebimus? Postquam Dominus carnem nostram assumere dignatus fuit, magnus hic Jacobus tenuit clavum Ecclesiæ Hierosolymitanæ Cum autem duo sint, quæ hominem ducunt ad perfectionem, contemplatio, inquam, et actio, ex quibus vim accipiunt virtutes; examinandum est, quam hic esset in utroque eximius. Sed quoniam maxime per contemplationem ad Deum est ascensus, quoad ejus fieri potest, prius narremus de illius coutemplatione, deinde etiam ejus actionem ponderemus pro viribus. Existimo enim oportere episcopi oculum ante alia delectari vi contemplandi, etiamsi actionem quidam putarunt esse ascensum ad contemplationem. Concedatur ergo, quod contemplatio præcedat actionem, quandoquidem justi actioni conjunctum est etiam martyrium. IV. Quomodo episcopus gregem cum scientia pascere debeat, is aperte potest intelligere, qui Catholicam ejus legit Epistolam. Et primum quidem id, quod est in inscriptione egregium, non est Σαδδικ καὶ 'Ωάμ, ὅ ἐστιν δίκαιος καὶ περιοχὴ τοῦ λαοῦ: nominabatur Saddic et Osliam quod est justus et munitio populi. Judeos scilicet, Christianorum mysteriorum expertes. Græce ad verbum: «Nuper quidem Dominus particeps nobis factus est mysterii secundum caruem, et magnus hic Jacobus Ecclesiæ Hierosolymitanæ tenetclavum;» quse malui clariori paraphrasi explicare.

prætermittendum; protinus enim, et, ut dicitur, a Α' ται γὰρ εὐθὺς ἀπὸ γραμμῆς τοῦ ἁγίου τὸ μέτριον. carceribus, significatur sancti modestia. Sic autem habet 1: «Jacobus Dei et Domini Jesu Christi servus, duodecim tribubus, quæ sunt in dispersione, salutem.» Nam cum ei liceret seipsum vocare apostolum, aut episcopum, aut quod majus est fratrem Domini, quibus nominibus ipsum quoque Paulus significavit scribens ad Galatas², videtur delectari humilioribus; se esse servum Christi Dei significat tribubus Israelis, vel maxime proprium magistri insigne habens moderationem, et ea sibi magis placens, quam episcopatus atque fraternitatis dignitate. V. Sed age, nonnulla, quæ leguntur in Epistola, quantum conceditur, persequamur, per quæ erit ἔχει δὲ οὕτως· «Ἰάκωβος Θεοῦ καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος, ταῖς δώδεκα φυλαῖς ταῖς ἐν τῇ διασπορᾷ χαίρειν.» Εξόν γὰρ αὐτῷ ἀπόστολον καλεῖν ἑαυτόν, ἡ ἐπίσκοπον, ἡ τό γε μεῖζον εἰπεῖν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου, οἷς ὀνόμασιν αὐτὸν καὶ Παῦλος γράφων Γαλάταις ἐδήλωσεν ὁ δὲ τοῖς ταπεινοτέροις φαίνεται χαίρων, καὶ δοῦλον ἑαυτὸν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ταῖς φυλαῖς τοῦ Ἰσραὴλ είναι γνωρίζει· τὸ ἰδιαίτατον τοῦ διδασκάλου παράσημον τὴν μετριοφροσύνην ἔχων, καὶ ταύτῃ σεμνυνόμενος μᾶλλον ἢ τῷ τῆς ἐπισκοπῆς καὶ τῷ τῆς ἀδελφότητος ἀξιώματι. Ε΄. ᾿Αλλ' ὅπως ἔνια καὶ τῶν τῇ Ἐπιστολὴ φερομέ νων κατὰ τὸ ἐγχωροῦν διεξέλθωμεν, δι' ὧν εύληπτον manifesta illius mentis puritas, et accurata do- ἔσται καὶ τῆς διανοίας ἐκείνου τὸ καθαρὸν καὶ ἡ τῆς ctrina. Nam cum fuisset in principio Epistolæ, et contemplante animi oculo considerasset, ut est consequens, quod quisquis ad Deum accedit, incidit in tentationes (Boni enim principium et radix, est Deus: bonum autem, est virtus: via autem, quæ fert ad virtutem, est aspera et difficilis, et multa habet adversa: et ideo evenit omnino, ut qui ad Deum accedunt, in res incidant inæquales): exhortatur sanctos ad invictam patientiam et nunquam cedentem, bonos imitans puerorum præceptores, et qui convenienter legibus decertationis sciunt decer. tare. Dicit enim: «Omne gaudium existimate, fratres mei, quando in tentationes varias incideritis, scientes quod probatio fidei vestræ patientiam operatur [patientia autem perfectum opus habeat, ut in nullo deficiatis. Si cui autem vestrum deest sapientia, petat a Deo, qui dat omnibus absolute, et non exprobra.» Considera autem, cum quanta hortatur sapientia. Non enim solummodo sustinere, διδασκαλίας ἀκρίβεια. Καὶ γὰρ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς Ἐπι στολῆς γενόμενος κρὶ σκοπήσας τῷ θεωρητικῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, ὅτι πάντα δὴ τὸν τῷ Θεῷ προσερ χόμενον ἀκόλουθον πειρασμοῖς περιπίπτειν ἀρχὴ μὲν γὰρ καὶ ρίζα τοῦ ἀγαθοῦ ὁ Θεός, ἀγαθὸν δὲ ἡ ἀρετὴ, ἡ δέ γε πρὸς ἀρετὴν φέρουσα τραχείά τε καὶ προάντης καὶ πολλὰ τὰ ἀντικείμενα ἔχουσα· καὶ διὰ τοῦτο συμβαίνει πάντως τοῖς πρὸς Θεὸν ἐρχομένοις ἀνωμάλοις πράγμασι περιπίπτειν)· τοῦτο δὴ σκοπήσας ἀλείφει τοὺς πιστοὺς πρὸς ὑπομονὴν ἀνένδοτον, τοὺς σοφούς μιμούμενος παιδοτρίβας, καὶ κατὰ νότ μους ἀθλήσεως καλώς γυμνάζειν ἐπισταμένους φησί γάρ· «Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅτ' ἂν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις· «και ἡ αἰτία, «Εἰδότες, φησί, ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως ὑπομονὴν κατεργάζεται (b).» Εἶτα τὸ περὶ τὴν πίστιν ἀναμφίλογον τε καὶ σταθερὸν ὑποτίθησιν· «Ανὴρ δίψυχος, λέγων, ἀκατάστατος ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ,» sed etiam gaudere ingruentibus jubet tentationibus; nec solum gaudere, sed id etiam omne gaudium ducere. Neque vero dicit quaslibet tentationes; sed «Quando in varias incideritis tentationes].» Causa autem est: «Scientes, inquit, quod probatio fdei vestrae patientiam operatur.» Deinde subjungit, in fide debere esse firmitatem, et constantiam, et nullam dubitationem, dicens: «Vir animo duplex, et instabilis in omnibus viis suis.» VI. Quod autem postea dicit, quantam cum venustate habet etiam profunditatem? «Glorietur enim, inquit, humilis quidem in sua altitudine: dives autem in sua humilitate.» Nam cum divitiæ quidem alliciant ad superbiam, paupertas autem ad humilitatem et animi dejectionem; ille contra jubet facere, divitem quidem suam constituere altitudinem in modestis actionibus; pauperem vero hoc ipsum existimare dignitatem non contemnendam, si magno et excelso animo ferat paupertatem. Ita paupertatem et divitias, quæ sunt sæpe multis materia ad peccandum, materiam efficit ad Dei cultum. Deinde rursus cum sciret, cujus gloriæ, et quam multorum bonorum sint tentationes conciliatrices iis qui se fortiter gerunt, repetens dicit: «Beatus 1 Jac. 1, 1 seqq. • Galat. I, 19. ς'. Ο δὲ μετὰ ταῦτα λέγει, πόσον ἔχει μετὰ χάριτος καὶ τὸ βάθος; «Καυχάσθω γάρ, ἔφη, ὁ μὲν τα πεινὸς ἐν τῷ ὕψει αὐτοῦ, ὁ δὲ πλούσιος ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ.» Επεὶ γὰρ ὁ μὲν πλοῦτος ἐπαγωγὸν εἰς ό ἀλαζονείαν, ἡ πενία δὲ ταπεινὸν καὶ μικρόψυχον ἐκεῖνος τοὐναντίον κελεύει ποιεῖν ὕψος ἑαυτοῦ ποιεῖσθαι τὸ μετριάζειν, τὸν πένητα δὲ αὐτὸ τοῦτο ἀξιω μα νομίζειν οὐ τὸ τυχόν, τὸ τὴν πενίαν φέρειν με γαλοψύχως· οὕτω καὶ πενίαν καὶ πλοῦτον, ὄντα τοῖς πολλοῖς πολλάκις εἰς ἁμαρτίαν, ὕλην εἰς Θεοῦ θεραπείαν τίθησι καὶ ἀμφότερα. Επειτα πάλιν εἰδὼς οἷας δόξης, ὅσων ἀγαθῶν πρόξενοι τοῖς καρτεροῦσιν οἱ πειρασμοί, ἐπαναλαμβάνων, ο Μακάριος, φησίν, ἄν θρωπος ὃς ὑπομένει πειρασμόν, ὅτι δόκιμος γενόμενος, λήψεται τον στέφανον τῆς ζωῆς· α τῷ μακαρι Quæ hic sequuntur, uncis inclusa, desunt in nostro ms. Græco. 6) Plura aliquanto habentur in ms. Veneto, quæ vide in versione Latina, ()uncis inclusa. {

VITA S. JACOBI FRATRIS DOMINI. σμῶ καὶ τῇ τῶν στεφάνων ἐλπίδι εὐπαραδέκτους homo qui sustinet tentationem: quoniam cum fuerit τοὺς πειρασμοὺς τοῖς φιλαρέτοις εἶναι παρασκευάζων, μικροῦ δὲ καὶ ὡς ἔρμαιον αὐτοῖς ἡγεῖσθαι, καὶ μεθ᾿ ἡδονῆς ὑποδέχεσθαι. probatus, accipiet coronam vitæ;» beatitudine et spe coronarum efficiens, ut sint viris,bonis acceptæ tentationes, et eas propemodum tanquam lucrum existiment, et cum voluptate excipiant. VII. Neque multorum morbum, qui suas defendentes cupiditates, peccatum dicunt esse a natura, et neque verentur existimare Deum esse causam malorum,reliquit incuratum: sed tanquam medicus præstantissimus auxiliis preservativis utens, huic morbo resistit,dicens: «Nemo qui tentatur dicat: Deo tentor. Deus enim non tentatura malis; ipse autem tentat neminem: unusquique vero tentatura propria concupiscentia attractus et inescatus. Deinde concupiscentia cum concepit, parit peccatum: pecΖ΄. Οὐ μὴν δὲ τὸ τῶν πολλῶν νόσημα, οἳ καὶ ὅπως ιδίας ἐκδικοῦντες ἐπιθυμίας, ἐκ φύσεως εἶναι τὸ ἁμαρτάνειν λέγουσι, καὶ οὐδὲ τὸν Θεὸν αἴτιον τῶν χαχῶν ὀκνοῦσι νομίζειν, κατέλιπεν ἀθεράπευτον· ἀλλ᾿ ὥσπερ τις ἄριστος ιατρός, τοῖς φυλακτικοῖς χρώμενος βοηθήμασι, πρὸς τὴν νόσον ἔσταται ταύτην, «Μηδείς, λέγων, πειραζόμενος λεγέτω, ὅτι ᾿Απὸ Θεοῦ πειράζομαι· ὁ γὰρ Θεὸς ἀπείραστός ἐστι κακῶν, πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα, ἕκαστος δε πειράζεται ὑπὸ τῆς ἰδέας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος· εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν, catum autem perfectum, parit mortem.» Sic vir ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα ἀποκύει θάνατον. «Ούτως ὁ δίκαιος δικαίως μεταξὺ ἀνθρώπων ἐδίκασε καὶ Θεοῦ, ἐκείνῳ μὲν τὸ ἀναίτιον τῶν κακῶν μαρτυρή σας καὶ σιωπὴν πείσας γλώσσας μεγαλορρήμονας, τοῖς ἀνθρώποις δὲ ἐπιγνώμονας τῆς ἑαυτῶν ἀσθε νείας καὶ τῶν ἁμαρτημάτων εἶναι ποιήσας, εὐλόγως τε παρασκευάσας, ἑαυτοῖς μᾶλλον καὶ οὐ Θεῷ τὰ ἐκ πονηρᾶς συνηθείας καὶ ῥᾳθυμίας ἐπιγράφειν σφάλματα, καὶ οὕτω τὸ ταπεινοφρονεῖν μανθάνειν καὶ συγγνώμην αἰτεῖν. Η΄. Ἐκεῖθεν ὅτε τὸν δίκαιον σοφῶς ἀναιροῦντα τὸν επόμενον ἐπὶ τῇ κατορθώσει τοῦ ἀγαθοῦ τύπου, καὶ πείθοντα τῷ Θεῷ μᾶλλον ἢ ἑαυτοῖς λογίζεσθαι τὸ κατορθωθέν· «Μὴ πλανᾶσθε γάρ, φησὶν, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέ λειον ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, παρ' ᾧ οὐκ ἔστι παραλλαγή ἡ τροπῆς ἀποσκίασμα· βουληθεὶς ἀπεκύησεν ἡμᾶς λόγῳ ἀληθείας εἰς τὸ εἶναι ἡμᾶς ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτισμά των.» Ταῦτα καὶ φρονήματος ἀποκενοῦ τύφον, καὶ τὸ Θεῖον παρεκτικὴν ἅμα τοῦ ἀγαθοῦ καὶ ἄτρεπτον εἶναι καὶ ἀναλλοίωτον δείκνυσι, καὶ ὅπως ἐξαίρετον ἢ πρὸς τὰ ἄλλα κτίσματα περὶ τὸν ἄνθρωπον φαίνεται τό κηδεμονικὸν ἔχον. Θ΄. Μετὰ ταῦτα καὶ ἠθικωτέρων άπτεται παραι νέσεων, ο Έστω, λέγων, πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς τὸ ἀκοῦσαι, βραδὺς εἰς τὸ λαλῆσαι, βραδὺς εἰς ὀργήν.» Εἰ γὰρ τὸ λέγειν ταχέως φυλακῆς ἄξιον, τὸ ταχέως ὀργίζεσθαι ποσης μᾶλλον δεῖται τῆς ἀσφαλείας; Ορα δὲ καὶ τοῦ κατὰ ἀλήθειαν Χριστιανού, οἵους εἶναι λέγει τοὺς χαρακτήρας. «Θρησκεία καθαρά καὶ ἁμίαντος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ αὕτη ἐστίν· ἐπισκέ πτεσθαι ὀρφανοὺς καὶ χήρας ἐν τῇ θλίψει αὐτῶν, ἄσπιλον ἑαυτὸν τηρεῖν ἀπὸ τοῦ κόσμου. «Επίσης κελεύει καὶ τοῦ κόσμου ἀφίστασθαι, καὶ τῷ πλησίον προστίθεσθαι· ταῖς γὰρ ἀληθείας, τότε γνησίως τοῖς ἀδελφοῖς συμπαθήσομεν, ότε τῆς τοῦ κόσμου προσπαθείας ἑαυτοῖς ἀπορρήξομεν. Τῷ δὲ εἰπεῖν, «Μὴ ἐν προσωποληψίαις ἔχετε, ἀδελφοὶ, τὴν πίστιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς δόξης,» τὸ κατ' • Jac. 1, 1 seqq. justus juste judicavit inter homines et Deum: illi quidem suo testimonio tribuens, quod non esset auctor malorum, et linguis loquacibus persuadens, ut tacerent; efficiens autem, ut homines suam agnoscerent imbecillitatem et sua peccata; et ut sibi, et non Deo, ascriberent delicta, quæ ex mala consuetudine proveniunt et socordia, et sic discerent se humiliter gerere, et petere veniam. VIII. Præterea videbis justum sapienter perimentem arrogantiam et superbiam,quæ sequitur bonum recte gestum, et persuadentem Deo potius quam sibi ipsis ascribere, quod fuerit recte factum. «Ne erretis igitur, inquit, fratres mei dilecti: omne donum bonum, et omne datum perfectum, desuper descendit a Patre luminum, apud quem non est vicissituddo nec mutationis, obumbratio: volens enim genuit nos verbo veritatis, ut simus nos primitiæ quædam ejus creaturarum.» Hæc et exinaniunt arrogantiam, et ostendunt Deum esse datorem bonorum, et esse immutabilem, nec in eun cadere alterationem: quodque is est eximius, si conferatur cum rebus creatis, et maximam videtur gerere curam hominis. IX. Posthæc accedit ad admonitiones, quæ ad mores magis pertinent: «Sit, dicens, omnis homo velox ad audiendum, tardus ad loquendum, et tardus ad iram.» Si enim velox sermo est cavendus, quanto magis adhibenda est cautio, ne cito irascaris? Vide autem, quomodo figuram veri exprimit Christiani. «Religio pura et immaculata Patri et Deo hæc est visitare orphanos et viduas in afflictione eorum, immaculatum seipsum conservare a mundo.» Ex æquo jubet et a mundo recedere, et ad propinquum accedere: tunc enim vere ac sincere fratrum miserebimur, quando nos separabimus ab affectione in mundum. Dicendo autem³, «Ne in personarum acceptionibus habeatis, fratres fidem Domini nostri Jesu Christi gloriæ,» tollit id quod fit ad ostentationem, docens ne vivamus ut Clarius hoc ex Græco quam quod Latina versio habet: «Deus enim intentator malorum est.»

placeamus ominibus,neque quæramus gloriam ex ἐπίλεξιν γινόμενον ἀναιρεῖ, διδάσκων μὴ πρὸς ἀρέσ hominibus,humilia et abjecta cogitantes: sed Deum solum amemus, et ejus quod fit habeamus ipsum laudatorem, et remunerationem ab eo exspectemus. Dicendo vero eum legem implere regiam, qui diligit proximum sicut seipsum, excitat ad fratrum dilectionem, ex ejus qui legem tulerat dignitate, sciens hujus præcepti magnitudinem et pulchritu· dinem et quod plena legis adimpletio, est dilectio in proximum: et hoc ipsum est summa bonorum. ✗. Quomodo autem movet ad misericordiam? Terrens immisericordi et inevitabili, quod illic est, judicio. «Judicium, inquit, sine misericordia ei, qui non fecit misericordiam:» per hoc concedens, ut misericordia glorietur plus quamjudicium, quatenus illi dat victoriam. Quin etiam ita dicit fidem opus habere actione, sicut corpus eget spiritu: absque ea autem esse mortuam et inutilem, ut non confidamus in eo solum quod credamus, et inaniter gloriemur. Hoc autem probat statim, Abraham et Raab adducens in testimonium: illum quidem, qui cum fide Isaac quoque obtulit; hanc autem quæ speculatores per aliam viam transmisit. Et quid opus est, ut singula enumerem? Vix ullam prætermisit ex virtutibus moralibus, ad quam non incitaverit virum pium ac religiosum, cum multa probabilitate, gratia ac jucunditate. Is linguæ legem dedit,ut qui et in tempore tacendum, etin tempore dicendum accurate doceret. Is paterne docet sequi quidem veritatem, a falso autem abstinere. Porro autem linguam quoque maledicam et calumniatricem plurimum accusat. Et de propinquo clanculum detrahere, aut etiam eum judicare, ab animis hominum procul propulsat. XI. Tuum opus est, o Juste divites quoque rursus et pauperes admonere: illos quidem, ne confidant in divitiis: hos autem, ut mala ferant patien· ter, ut qui sint tolerantiæ accepturi mercedem, quæ non potest auferri et illis quidem infidelitatis argumentum divitias objicere, ut qui in eis confidant, et non in Dei sinu, qui nunquam exhauritur; his autem, tanquam prophetam annuntiare, quod pro foribus stat is qui judicat. Illud autem, non perjurium solum, sed vel ipsum omninojusjurandum declinari debere, cujusnam alterius, quam linguæ justæ fuerit admonitio, dicentis * «Ante omnia, fratres mei, nolite omnino jurare, neque per colum, i, neque per terram, neque ullum aliud juramentum: sit autem vestrum, Certe certe, et, Non non, ne sub judicio decidatis.» Eos, qui sunt sereno et tranquillo animo, docet, ut se muniant oratione; eos, qui ægrotant, ut oleo utantur cum oratione sacerdotis ad unctionem, et id habeant pro morbi medicina, utpote quod oratio, cui opera ferunt auxilium maxima possit efficere. Quid opus • Jac. v. 12. σκειαν βιοῦν ἀνθρωπίνην, μηδὲ τὴν ἐξ ἀνθρώπων ἐπιζητεῖν δόξαν, χαμαίζηλα φρονούντας καὶ ταπεινά ἀλλὰ Θεὸν μόνον φιλεῖν, καὶ ἐπαινέτην ἔχειν τοῦ γινομένου, καὶ παρ' αὐτοῦ τὴν ἀντίδοσιν ἀπεκδέχεσθαι. Τῷ δὲ καὶ νόμον φάναι βασιλικὸν ἐκπληρούν τὸν ἀγαπῶντα τὴν πλησίον ὡς ἑαυτὸν, πρὸς τὴν τῶν ἀδελφῶν ἀγάπην διερεθίζει τῷ ἀξιώματι τοῦ νομοθετ τήσαντος, τῆς ἐντολῆς ταύτης εἰδὼς τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος, καὶ ὅτι πλήρωμα νόμου ἡ πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπη, καὶ τοῦτο δὴ τοῦτο τῶν ἀγαθῶν τὸ κεφά λαιον. Ι΄. Οπως δὲ καὶ πρὸς ἔλεον διεγείρει; Μάλα σου φῶς δυσωπῶν τῷ ἀνηλεεῖ καὶ ἀπαρακλήτῳ τῆς ἐκεῖ θεν κρίσεως. «'Ανέλεον γὰρ ἔφη τήν κρίσιν τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεον·» καὶ κατακαυχᾶσθαι ἔλεον κρίσεως, τούτῳ διδοὺς ἤπερ ἐκείνῃ τὰ νικητήρια. ᾿Αλλὰ καὶ τὴν πίστιν οὕτω δεῖσθαί φησι τῆς πράξεως, ὡς δεῖται τὸ σώμα του πνεύματος· ταύτης δε χωρίς νεκρὰν οἷον ὑπάρχειν αὐτὴν καὶ ἀνόνητον· ἵνα μὴ τὸ πιστεύειν μόνον ἐπιθαῤῥῶμεν καὶ διὰ κενῆς ἐγ καυχώμεθα. Καὶ πείθει τοῦτο λέγων, εὐθὺς τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τὴν Ῥαάβ παράγων εἰς μάρτυρας, τὸν μὲν μετὰ τῆς πίστεως καὶ τὸν Ἰσαὰκ προσενέγ κοντα, τὴν δὲ τοῖς κατασκόποις δι' ἑτέρας ὁδοῦ πα ραπεμφθεῖσαν. Καὶ τί με δεὶ τὰ καθ' ἕκαστον ἀρι θμεῖσθαι; σχεδόν γὰρ οὐδὲ μίαν ὑπέλιπε τῶν ήθε κῶν ἀρετῶν, πρὸς ἢν οὐκ ἠρέθισε τὸν φιλόθεον, μετὰ πολλοῦ τοῦ πιθανοῦ καὶ τῆς χάριτος. Οὗτος τῇ γλώσσῃ θεσμὸν ἐπέθηκε, σιωπᾷν τε κατὰ καιρὸν καὶ λέγειν ἀκριβωσάμενος· οὗτος τῆς μὲν ἀληθείας ἔχει σθαι, τοῦ ψεύδους δὲ καὶ μίαν απέχεσθαι πατρικώς διδάσκει· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῆς φιλοψόγου γλώττης καὶ διαβόλου πλεῖστα κατηγορεί, καὶ τὸ λάθρα δὲ τοῦ πλησίον καταλαλεῖν, ἢ καὶ κρίνειν τῆς τῶν ἀνθρώπων διανοίας μακρὰν ἀπωθεῖται. ΙΑ΄. Σὸν ἔργον, ὦ δίκαιε, καὶ τὸ πλουσίοις αὖθις καὶ πένησι παραινέσαι, τοὺς ἐπὶ τῷ πλούτῳ μὴ πεποιθέναι, τοὺς δὲ μακροθύμως φέρειν ὡς ληψομένους μισθὸν τῆς ὑπομονῆς ἀναφαίρετον· κἀκείνοις μὲν ἔλεγχον τῆς ἀπιστίας τὸν πλοῦτον τιθέναι, ἅτε δὴ ἐπ' αὐτῷ θαῤῥήσασι, καὶ μὴ κόλποις τοῖς μηδέποτε κενουμένοις· τοῖς δὲ οἶα προφήτης εὐαγγελίζεσθαι πρὸ τῶν θυρῶν ἐστάναι τὸν κρίναντα. Τὸ δὲ μὴ τὴν ἐπιορκίαν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν ὅρκον ἁπλῶς ἐκτρέ πεσθαι, τίνος άλλης ἡ τῆς δικαίας γλώττης παραίνεσις, πρὸ πάντων λεγούσης «Αδελφοί μου, μὴ ὀμνύετε ὅλως, μή τε τὸν οὐρανόν, μή τε τὴν γῆν, μή τε ἄλλον ὅρκον τινά· ἔστω δὲ ὑμῶν το Ναὶ Ναί· καὶ τὸ Οὐ Οὐ· ἵνα μὴ εἰς ὑπόκρισιν πέσητε.» Τούς ἐνθυμοῦντας ἀσφάλειαν ἑαυτῶν ποιεῖσθαι τὴν προσ ευχὴν διδάσκει, τοὺς νοσοῦντας ἐλαίῳ μετὰ προσευ χῆς ἱερέως εἰς ἀλοιφὴν χρῆσθαι, καὶ τοῦτο τῆς νόσου ποιεῖν ἴαμα· ὡς τῆς εὐχῆς ἄρα τῆς διὰ τῶν ἔργων βοηθουμένης, ἐνεργεῖν τὰ μέγιστα δυναμένης. Τί δε χρὴ τὰ τῆς γλυκείας ταύτης Επιστολῆς πάντα διαλαβεῖν, ἐξὸν ἐντυγχάνειν αὐτῇ τῷ βουλομένῳ κἀκεῖθεν

VITA S. JACOBI FRATRIS DOMINI. ὡς ἐκ πηγῆς ἀρύεσθαι, καὶ γευσάμενον πιστοῦσθαι, est omnia persequi, quæ hæc continet Epistola, καὶ οὕτως ἀξιόχρεων μάρτυρα γίνεσθαι τῶν ᾿Ιακώβου καλῶν; cum eam possit qui velit legere, et illinc haurire tanquam ex fonte, et gustando factis probare, et íta fide dignus esse testis eorum, quæ pulchre dicuntur a Jacobo? CAPUT II. Synodus Hierosolymis habila. Estimatio singularis apud apostolos et Judæos. Martyrium. ΙΒ΄. Ἔστι δε κάντεῦθεν τὸ ἀξιοχρέων ἐκείνου καὶ δυνατὸν ἐν λόγῳ μαθεῖν. Ζήτησις κατὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν κατέστη ποτέ, εἰ δεῖ τοὺς ἐξ ἐθνῶν προσιόντας τῷ λόγῳ τῆς χάριτος κατὰ τὸ ἔθος Μωσέως λοιπόν περιτέμνεσθαι. Οἱ ἐπὶ τῆς ᾿Αντιόχου τοίνυν ἀδελφοὶ τοῖς κατὰ τὰ Ἱεροσόλυμα ἀποστόλοις τὴν κρίσιν ἐπέτρεψαν, Παύλου καὶ Βαρνάβα διακονοῦντων προς τὸ ζητούμενον. Τῆς δὲ ἐν Ἱεροσολύμοις Εκκλησίας εἰς τοῦτο συναθροισθείσης, καὶ Πέτρου τοῦ τῶν ἀπο· στόλων πρώτου προεστηκότος τῆς πίστεως, καὶ τὰ τῆς εὐσεβείας σπέρματα καταβάλλοντος· «"Ανδρες ἀδελφοί, φησὶν ὁ Ἰάκωβος, Συμεὼν ἐξηγήσατο καθώς πρῶτον ὁ Θεὸς ἐπεσκέψατο λαβεῖν ἐξ ἐθνῶν λαὸν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ τούτῷ συμφωνοῦσιν οἱ λόγοι τῶν προφητών.» Εἶτα ἐπιθεὶς τὰ τοῦ προφήτου ῥήματα, τοῖς ζητουμένοις ὄντως ἐπεψηφίζετο «Κρίνω ἐγώ, λέγων, μὴ παρενοχλεῖν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐπιστρέφουσιν ἐπὶ τὸν Θεὸν, ἀλλὰ ἐπιστεῖλαι αὐτοῖς ἀπέχει σθαι ἀπὸ τῶν ἀλισγημάτων τῶν εἰδώλων, τῆς πορνείας, καὶ τοῦ αἵματος, καὶ τοῦ πνικτοῦ.» Οὕτως ἔφη, καὶ ὁ λόγος ἔργον ἐγένετο, καὶ τὸ παρὰ τοῦ Ἰακώβου ψηφισθεν εἰς τύπον τοῖς ἀποστόλοις ἐγρά φετο, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ παρεδίδοτο· οὕτω καὶ παρ' αὐτοῖς εἶχε τοῖς ἀποστόλοις ὁ ἀνὴρ τὸ αἰδέσιμόν. ΙΓ΄. ᾿Αλλ' ἔστιν ἀκοῦσαι καὶ Παύλου οἷα περὶ αὐ τοῦ Γαλάταις ἐπέσταλκεν. «᾿Ανῆλθον, φησὶ, εἰς Ἱε ροσόλυμα ἱστορῆσαι Πέτρον, ἕτερον δὲ τῶν ἀποστό λων οὐκ εἶδον, εἰ μὴ Ἰάκωβεν, τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου,» ώς μεγάλου τινὸς ὄντος καὶ ἀξίου μνήμης τοῦ θεάσασθαι τὸν Ἰάκωβον. Οἷος δέ ἐστι καὶ αὐτῷ τῷ Παύλω παραινῶν ὁ Ἰάκωβος, ὁ τὰ τῶν Πράξεων ἐπιών σαφῶς εἰσεται. «Γενομένων γὰρ ἡμῶν, φησὶ ὁ Λουκάς, εἰς Ἱεροσόλυμα, ἀπεδέξαντο ἡμᾶς πάντες οἱ ἀδελφοί· τῇ δὲ ἐπιούσῃ εἰσῆλθεν ὁ Παῦλος σὺν ἡμῖν πρὸς Ἰάκωβον, πάντες τε παρεγένοντο πρὸς XII. Porro autem hinc quoque sciri potest, quanta esset ejus auctoritatis et dicendi facultas. Fuit aliquando quæstio Antiochiæ, an oporteret eos qui ex gentibus ad verbum veritatis accedebant, more Mosaico deinceps circumcidere. Fratres ergo, qui erant Antiochim, apostolis commorantibus Hierosolymis permiserunt judicium, Paulo et Barnaba usi ministris ad proponendum id de quo quærebatur. Cum vero quæ Hierosolymis erat Ecclesia ad hoc esset congregata, et Petrus primus apostolorum præesset fidei, et jaceret semina pietatis: «Viri fratres, inquit Jacobus, Simon exposuit quomodo primum Deus visitavit sumere ex gentibus populum nomini suo; et ei consentiunt propheta".» Deinde cum subjunxisset verba unius prophetæ, de iis quæ quærebantur hanc tulit sententiam: «Judico ego, dicens, non esse molestia efficiendos eos, qui ex gentibus ad Deum convertuntur: sed scribendum ad eos, ut se abstineant a contaminationibus simulacrorum, fornicatione, et sanguine, et suffocato *.» Sic dixit, et quod dixerat, deductum est ad effectum: et quod a Jacobo fuerat decretum, scriptum est ab apostolis, et Ecclesiæ pro forma fuit tradi. tum. Tanta apud apostolos fuit ejus reverentia. XIII. Sed licet etiam audire, quidnam Paulus de eo scribat ad Galatas: «Ascendi, inquit, Hierosolymam ad videndum Petrum. Alium autem apostolum non vidi, nisi Jacobum fratrem Domini 7: utpote quod res esset magna, et digna quæ mandaretur memoriæ, videre Jacobum. Qualibus autem monitionibus ad Paulum usus sit Jacobus, aperte sciet, qui legerit Actus apostolorum «Cum nos enim (inquit Lucas) venissemus Hierosolymam, exceperunt nos omnes fratres. Sequenti autem die ingressus est Paulus nobiscum ad Jacobum, et αὐτὸν οἱ πρεσβύτεροι· καὶ ἀσπασάμενος αὐτοὺς omnes accesserunt presbyteri: quos cum salutasεξηγήσατο καθ' ἐν ἔκαστον ὧν ὁ Θεὸς ἐποίησε τοῖς ἔθνεσιν διὰ τῆς διακονίας αὐτοῦ. Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἐδόξαζον τὸν Θεὸν, εἰπόντες τῷ Παύλῳ· Θεωρεῖς, ἀδελφέ, πόσαι μυριάδες εἰσὶν ἐν τοῖς Ἰουδαίοις τῶν πεπιστευκότων, καὶ πάντες ζηλωταὶ τοῦ νόμου ὑπάρχουσιν· κατηχήθησαν δὲ περὶ σοῦ, ὅτι ἀποστα τίαν διδάσκεις ἀπὸ Μωσέως τοὺς κατὰ τὰ ἔθνη πάντας Ιουδαίους. 'Αλλὰ τοῦτο ποίησον ὅ σοι λέγομεν αγνίσθητε σὺν (c) τοῖς οὖσιν ἀδελφοῖς, καὶ δαπάνησου, καὶ γνώσονται ότι περὶ ὧν κατήχηνται περὶ σοῦ οὐδέν ἐστι.» Πάντως δὲ Ἰακώβου δέον ὑπολαμβάνειν 5 Act. xv, 14, 15. • Ibid. 19. 7 Galat. 1, 19. set, exposuit singulatim unumquodque eorum, quæ Deus fecit gentibus per ministerium suum. Illi autem cum audiissent, glorificaverunt Deum, dicentes Paulo: Vides, frater quam multa millia sunt inter Judæos eorum qui crediderunt, et sunt omnes legis æmulatores: de te autem audierunt, quod tu doces a Mose defectionem Judæos omnesqui sunt in gentibus. Sed fac hoc, quod tibi dici, mus sunt nobis viri quatuor, votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum illis, et impende in illis, ut radant capita: et cognoscent (c) Etiam hic locus ex Act. xxi magis integre habetur in eadem versione. ☐

διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τῷ Λουκᾷ πρόκειται κατεξαίρετον, ὅτι «Παύλος (α) εἰσέλθοι σὺν ἡμῖν πρὸς Ἰάκωβον.» Τοσοῦτον ἐν ἀποστόλοις Ιακώβῳ τὸ συγκεχωρηκός, καὶ οὕτως ἦν ἐπιφανής τε καὶ ἀξιότιμος, τοῦτο μὲν καὶ ἀπὸ τῆς ἀρετῆς ἔχων, τοῦτο δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ ἀδελφὸς εἶναι τοῦ Κύριου προσειληφώς. omnes, quod quæ de te audierunt, nihil sunt ®.» εἶναι τὰ ῥήματα, οἷα τῆς Ἐκκλησίας κατάρχοντος· Oportet autem omnino existimare hæc verba esse Jacobi, ut qui esset princeps illius Ecclesiæ; propterea enim hoc egregie a Luca est additum: «Paulus nobiscum ingressus est ad Jacobum.» Tantum inter apostolos tribuebatur Jacobo, et adeo erat clarus, et habebatur in tanto honore, partim quidem hoc habens ex virtute, partim autem hoc nactus ex eo quod esset frater Domini. ΙΔ΄. Ἰούδας δὲ τὴν ἑβδόμην Επιστολὴν τῶν και θολικῶν γράφων, ἐκ τίνος ἄρα δῆλον ἑαυτὸν ποιεῖ, καὶ πῶς τὴν ἐπιγραφὴν τίθησιν; «Ἰούδας Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος, ὁ ἀδελφὸς δὲ Ἰακώβου, τοῖς ἐν Θεῷ Πατρὶ ἠγαπημένοις.» Οὐχ οὕτως ἀπὸ τῶν βασιλικών τούτων καὶ διακένων αξιωμά XIV. Judas autem, qui catholicarum septimam scripsit Epistolam, quanam ex re seipsum significat, et quomodo facit inscriptionem? «Judas Jesu Christi servus, frater autem Jacobi, iis qui sunt dilecti in Deo Patre.» Non ex imperatoriis et inanibus dignitatibus sibi tantum claritatis tribuunt, qui sunt in mundo splendidi, quantum ille sciebat gloriari των, ex eo, quod esset et diceretur frater Jacobi Si autem est Judæ gloria dici fratrem Jacobi, quanto est ipsi Jacobo major, quod Christi frater nominetur? Ipse enim solus assecutus fuit hæc privilegia, et dignus est habitus, qui solus vocaretur frater Domini. XV. Hic ergo magnus et divinus Jacobus erat sanctus (ut sacra dicunt Eloquia) ex utero matris suæ. Quamobrem statim post Christum, primun Pontificem, accipit clavum Ecclesiæ Hierosolymitanæ, et solus in Sancta sanctorum perpetuo ingreditur Non enim semel, sicut iis qui legi et umbrae coelestium serviebant, concedebatur ingressus: sed sic ingrediebatur, ut qui solus posset ingredi propter puritatem. Ingrediens autem, se inclinabat in genua, et populo conciliabat remissionem peccatorum, melius quam Moses: adeo ut instar camelorum ei genua obdurescerent, eo quod ea flecteret assidue: sic enim nobis Deus, qui homo factus est, orandum tradit. Propter insignem autem justitiam, vocabatur Justus Oblias quod lingua nostra significat comprehensionem populi et justitiam. XVI. Caeterum, quomodo prophets prius significaverunt, quidam ex septem hæresibus, quo- * Act. ΧΧΙ, 20 seqq. Cum Jacobo ex matre Maria solus frater Joseph assigneturin Evangelio, dicendum erit Judam fuisse Jacobi fratrem, ex eodem quidem patre Cleopha, sed ex altera matre. Iterum Christus, Marci vi, vocatur a Nazarenis frater Jacobi et Joseph, et Judæ et Simonis. Paulus etiam I Cor. ix, 5, Fratres Domini nominat, Judam verosimiliter et Simonem intelligens, ex duodenario numero apostolorum duos, sed forte minus propinquos: ut Jacobus hic (nam de fratre Josepho, qui potuit ante Christum obiisse, nihil legitur) solus et autonomastice Adelphothei gloriosum cognomentum retinuerit. Scilicet, etc. (d) Textus habet εἰσήει. (e) Vide notata ad versionem Latinam num.10. Hic addo in ms. Greco, primum Ιουλίας, hic vero οἱ κατὰ κόσμον λαμπροὶ τὸ ἐπίσημον έαυ τοῖς περιποιοῦνται, ὅσον ἐκεῖνος ἀπὸ τοῦ ἀδελφός εἶναι καὶ λέγεσθαι Ιακώβου σεμνύνεσθαι ἔγνω. Εί δὲ τούτῳ δόξα τὸ ἀδελφὸν Ἰακώβου λέγεσθαι, πόση ἐκείνῳ μᾶλλον ἀπὸ τοῦ ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου κατονομάζεσθαι; αὐτὸς γὰρ καὶ μόνος τῶν πρεσβείων ἔτυχε τούτων, καὶ ἀδελφὸς Κυρίου μόνος λέγεσθαι κατηξίωται. ΙΕ΄. Ὁ τοίνυν μέγας οὗτος καὶ θεῖος Ιάκωβος ἅγιος ἦν, ὡς τὰ ἱερά φασι Λόγια, ἐκ κοιλίας μητρός αὐτοῦ· διὸ καὶ, μετὰ Χριστὸν εὐθὺς τὸν πρῶτον ἀρχιερέα, τῆς τῶν Ἱεροσολύμων Ἐκκλησίας τοὺς οἴακας έγχειρίζεται, καὶ μόνος εἰς τὰ ᾿Αγια τῶν ἁγίων δια παντὸς εἰσπορεύεται· οὐδὲ γὰρ ἅπαξ, καθάπερ τοῖς τῷ νόμῳ καὶ τῇ σκιᾷ τῶν ἐπουρανίων λατρεύσασιν, έγχωρούν ἦν, ἀλλ᾽ οὕτως εἰσῄει ὡς μόνος εἰσιέναι δυνάμενος διὰ καθαρότητα. Εισερχόμενος δε, κείμε νος ἐπὶ τῶν γονάτων ευρίσκετο, καὶ τῷ λαῷ τῶν ἡμαρτημένων άφεσιν, κρεῖττον ἢ κατὰ Μωσέα τε ποιούμενος, ὡς ἀπεσκληκέναι αὐτῷ τὰ γόνατα κατά τὰς καμήλους, διὰ τὸ ἐπὶ γόνυ τοῦτον διαπαντός κάμπτεσθαι· οὕτω γὰρ ἡμῖν ὁ Θεός, γενόμενος ἄν θρωπος, τὰ τῆς εὐχῆς παραδίδωσι. Διὰ μέντοι δικαιοσύνης ὑπερβολὴν δίκαιος ἐκαλεῖτο καὶ (e) Οβλίας, ο καθ' Ελληνας περιοχὴ δηλοῦται τοῦ λαοῦ καὶ δικαιοσύνη. 15'. Ωσπερ γοῦν οἱ προφῆται πρότερον δεδηλώσ κασι, τινές μέντοι τῶν ἑπτὰ αἱρέσεων, ὧν ᾿Ανανος Greece εἰς τὰ ᾿Αγια ἁγίων. Ast Hegesippus ex quo ista deducta, solum habet: Τούτῳ μόνῳ ἐξῆν εἰς τὰ ἅγια εισιέναι. Erat Sancta sanctorum locus, in quem semel in anno intrabat supremus pontifex. At Sancta locus, in quem quotidie intrabant sacerdotes. Et licet sanctus Jacobus non esset sacerdos Judæorum, tamen illi sanctitatis existimatio tantam conciliarat auctoritatem, ut intranti in sancta nullus resisteret. Commodius dixisset Saddic et Oblias, ut duplex interpretatio sequens, duplici Hebraicæ voci responderet. Hegesippus apud Eusebium, hæc verba etiam Ιουλίας scribi, quæ ex Eusebio censuimus corrigenda.

VITA S. JACOBI FRATRIS DOMINI. tunc sacerdos quando Paulus appellato Cæsare, Romam a Festo vinctus, missus est ad Neronem) cum essent frustrati spe insidiarum, quas struxerant adversus Paulum, convertuntur contra Jacobum fratrem Domini. Hæc autem in illum facere ausi sunt. Cum Justum intercepissent medium, petebant ab eo negationem fidei in Christum coram toto populo,et ex ipso sunt, sciscitati: Die nobis, ο Juste, dicentes, quodnam est ostium Jesu Ille vero verbum eorum confirmans, et qualis dicebatur Justus volens videri, justam similiter vocem emisit, Hic est, inquiens, Filius Dei Jesus Christus. Atque nonnulli quidem credebant iis quæ dicebantur a Jacobo; alii autem minime credebant, et ἐξηγεῖτο (ἱερεὺς δὲ ἦν τότε ὁ ᾿Ανανος· ἡνίκα Παῦλος rum dux erat Ananus (Erat autem Ananus ἐπιβοησάμενος Καίσαρα πρὸς Ῥώμην ὑπὸ τοῦ Πιο στου δεσμώτης ἐστέλλετο παρὰ Νέρωνα)· οὗτοι γούν οἱ τῶν τοιούτων αἱρέσεων, τῆς ἐλπίδος καθ᾿ ἣν Παύλῳ τὴν ἐπιβουλὴν ἐξήρτυον ἁμαρτάνοντες, ἐπὶ Ίκωβον τρέπονται, τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου· τοιαῦτα γὰρ αὐτοῖς καὶ κατ᾽ ἐκείνου τετόλμητο. Καὶ μέσον ἑαυτῶν ἀπολαβόντες τὸν Δίκαιον, ἄρνησιν τῆς εἰς τὸν Χριστὸν πίστεως ἐπὶ παντὸς τοῦ λαοῦ ἐξεζήτουν αυτ τὸν, καὶ παρ' αὐτοῦ ἐπυνθάνοντο· Εἰπὲ ἡμῖν, ὦ Δίσ και, λέγοντες, τίς ἐστιν ἡ θύρα τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ δε, πιστούμενος τὴν ἐκείνων φωνὴν, καὶ δίκαιος, ὥσπερ γοῦν ἐκαλεῖτο, φανήναι βουλόμενος, δικαίαν καὶ τὴν φωνὴν δίδωσιν, Οὗτός ἐστιν, λέγων, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ Ἰησοῦς ὁ Χριστός. Τινὲς μὲν οὖν αὐτῶν τοῖς ὑπὸ τοῦ Ἰακώβου λεγομένοις πιστεύοντες ἦσαν· οἱ δὲ ἠπίστουν convenienter non recta traditioni et errori. Quæτι καὶ ἀντέλεγον κατὰ παράδοσιν οὐκ ὀρθὴν καὶ πλάνην· αἱ γὰρ αἱρέσεις αὗται παρὰ Ἰουδαίοις (ὡς τὰ θειά ρασι Λόγια) οὔτε ἀνάστασιν ἐπρέσβευον, οὔτε ἐρχό μενον ἀποδοῦναι ἐκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Πολλοὶ μέντοι καὶ διὰ τὸν Ἰάκωβον τῷ τῶν πιστευόντων χορῷ συνετάττοντο, καὶ θόρυβος πολὺς τοὺς ἄρχοντας εἶχε τῶν Ἰουδαίων ἅτε διὸ τῶν Φαρισαίων καὶ Γραμματέων φασκόντων, ὅτι κινδυνεύει πᾶς ὁ λαὸς, Ἰησοῦν τὸν Χριστ τὸν προσδοκῶν. ΙΖ΄. Προσελθόντες τοιγαροῦν Ἰακώβῳ· Παρακα λοῦμέν σε, Δίκαις, μάλα δεινῶς ἔλεγον, ἐπίσχες τὸν λαόν, ἐπείπερ ἐπλανήθη εἰς Ἰησοῦν ὡς αὐτὸν ὄντα Χριστόν· ἀλλ' ὅπως πείσῃς τοὺς κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα περὶ τοῦ Ἰησοῦ συνεληλυθότας, μὴ πλα νασθαι περὶ αὐτοῦ· σοὶ γὰρ πάντες πειθόμεθα· καὶ μαρτυροῦμέν σοι, ἡμεῖς τε καὶ πᾶς ὁ λαός, ὅτι δίκαιος εἶ, καὶ πρόσωπον οὐ λαμβάνεις· τὴν μαρτυρίαν ταύτην, τὸ δίκαιον εἶναι, καὶ τὸ πρόσωπον μὴ λαμβά νειν, τούτου χάριν ἐκείνῳ προσενέγκοντες ἵν᾽ ἐκ τοῦ δικαίου κλέψωσι μᾶλλον αὐτόν, καὶ πρόσωπα ἐκείνων λαβεῖν ἀναπείσωσι τῇ κολακείᾳ διαφθαρέντα. Επὶ τὸ πτερύγιον οὖν, φησὶν, ἀναβὰς στῆθι τοῦ ἱεροῦ, ἵνα ῂς ἱπιφανὲς τῷ λαῷ, καὶ ἀκουστά σου τὰ ῥήματα γένηται. διὰ γὰρ τὸ Πάσχα συνεληλύθασιν αἱ φυλαὶ ἅπα· σαι μετὰ τῶν ἐνθνῶν. Ἔστησαν οὖν οἱ τε Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὸν Ἰάκωβον ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ καὶ φωνή γεγωνοτέρα, Δίκαιο, ἔφησαν, σοὶ πάντες ὀφείλομεν πείθεσθαι ἐπείπερ ὁ λαὸς ὀπίσω πλανᾶται τοῦ Ἰησοῦ, ὃν πάντες ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου σταυρὸν ὑπομεμενηκότα γινώσκομεν: ἀπάγγειλον ἡμῖν τίς ἡ θύρα τοῦ Ἰησοῦ. ΙΗ΄. Ἐπεὶ οὖν ὁ καιρὸς ἐκάλει τὸν ἀριστέα στῆναι connectens periodo priori, de honorificis cognomentis Jacobo per Judæes additis, ait, wę oi προφῆται δηλοῦσι περὶ αὐτοῦ sicut prophetæ de eo declarant nec facile est explicare quos istic Prophetas significet: suspicor applicata ei quædam loca, quæ alias de Messia sub nomine Justi inveniuntur: ut cum dicitur Sapientiæ ur: «Opprimamus et circumveniamus Justum.» Josephus, lib. x:Ι, cap. 8, trium duntaxat hæreseon meminit, Pharisæ, Sadduceæ, et Essenæ at septem a se prius descriptas in Commentariis hic ait Hegesippus, cui credimus, et Josephum locum tres præcipuas nominasse. dam enim hæreses apud Judæos (ut divina dicunt Eloquia) neque tenebant resurrectionem, neque credebant Deum venturum, ut redderet unicuique secundum opera sua. Atque multi quidem propter Jacobum relati sunt in numerum credentium: magna autem murmuratio exorta est inter principes Judeorum, utpote quod dicerent Pharisei et Scribæ in periculum venire universum populum, exspectantem Jesum Christum. XVI. Cum ergo accessissent ad Jacobum: Te valde rogamus, o Juste, dicebant, cohibe populum: in errorem enim inductus est de Jesu, quod ipse sit Christus et fac, ut iis qui die Paschæ convenerint, de Jesu persuadeas, ne de ipso fallantur. Tibi enim nos credimus et tibi ferimus testimonium, et universus populus, quod sis justus, et personam non accipias: hoc autem testimonium, quod esset justus, et personam non acciperet, ideo illi tribuebant, ut ex hoc Justi nomine eum ad se allicerent, et persuaderent, ut illorum personas acciperet, corruptus assentatione. Asendens ergo, inquiunt, sta supra templi pinnaculum, ut cernaris a toto populo, et verba tua audiantur: nam propter Pascha convenerunt omnes tribus cum gentibus Statuerunt ergo Scribæ et Pharisæi Jacobum supra templi pinnaculum, et alta voce dixerunt: Juste, debemus omnes tibi credere. Quoniam igitur populus errat post Jesum, quem omnes scimus passum esse mortem sub Pontio Pilato, nobis enuntia, quid tibi videatur de Jesu. XVIII. Cum ergo tempus vocaret, ut vir fortis Hic Actorum xxIII et deinceps vocatur Ananias, princeps sacerdotum. Ostium poni videtur pro exitu seu fine: intendebant enim, ut simpliciter respondendo quod obiisset in cruce videretur ejus divinitatem negare. Non solum quarumcunque tribuum Israelitas, sed etiam gentiles ad diem festum undequaque solitos Hierosolymam ascendere, notius ex Evangelio est, quam ut contra Scaligerum probari debeat cujus etiam scrupulo de gentibus templum non ingredientibus facile satisfacit ipse locus, in eam partem prospectum habens,ad quam gentilibus quoque fas fuerit accedere.

resisteret mendacio, non est cunctatus, neque metu κατὰ τοῦ ψεύδους. οὐ μέλλων ἦν οὐδε δειλίᾳ τὴν prodidit veritatem: sed et animo et lingua liberrimus, et magnam protinus vocem emittens: «Quid me rogatis, inquit, de Jesu? Ipse sedet in cœlo ad dexteram virtutis Patris sui, venturus posthac in nubibus cœli, ut judicet orbem terræ in justitia.» Cum multi autem fuissent persuasi ab hoc Jacobi testimonio, clamarentque et dicerent, Hosanna Filio David Scribas et Pharisæos subiit magna ejus, quod factum fuerat, penitentia, et inter se dicebant Male fecimus, qui tale testimonium Jesu præbuerimus. Agedum ergo Jacobum dejiciamus, ut populus metu retardatus non credat Jesu. Cum sic dixissent, magna voce clamarunt:0!o! Justus quoque erravit. ἀλήθειαν προδιδούς, ἀλλὰ καὶ ψυχὴν καὶ γλώτταν ἐλευθερώτατος, καὶ μεγάλην εὐθὺς ἀφεὶς τὴν φωνήν «Τί με ερωτᾶτε περὶ τοῦ Ἰησοῦ; λέγων, καὶ αὐτὸς κάθηται ἐν τῷ οὐρανῷ ἐν δεξιᾷ τῆς δυνάμεως τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, ἐρχόμενος μετά ταῦτα ἐπὶ τῶν νεφε λῶν τοῦ οὐρανοῦ κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιο σύνῃ.» Καὶ πολλῶν πληροφορηθέντων ἐπὶ τῇ μαρτυρία ταύτῃ τοῦ Ἰακώβου, κραζόντων τε καὶ λεγόντων • Ωσαννὰ τῷ Υἱῷ Δαβίδ, πολλὴ τοὺς Γραμματεῖς τότε καὶ Φαρισαίους εἰσῄει μετάνοια τοῦ πραχθέντος καὶ πρὸς ἀλλήλους, Κακῶς ἐποίησαμεν, ἔλεγον, σοιαύτην μαρτυρίαν παρασχόντες τῷ Ἰησοῦ δεῦτε τοιγαρούν, καταλάβωμεν τὸν Ἰάκωβον, ἵν᾿ ὁ λαός οὕτω φόβῳ περισχεθέντες μὴ πιστεύσωσι τῷ Ἰησοῦ. Οὕτως εἰπόντας μέγα τι βεβοήκασιν· Ω! ῶ! καὶ ὁ Δίκαιος ἐπλανήθη. XIX. Cum ergo ascendissent in templi pinnaculum, eum statim dejiciunt. Et ne sic quidem desistentes ab insania, dicebant: Justum obruamus lapidibus. Et cœperunt in eum jaculari lapides, quoniam dejectus non erat mortuus. Sed conversus (Ο sanctam animam! )figit humi genua dicens: Domine Deus Pater, dimitte eis, nesciunt enim quid faciunt; eamdem vocem, quam Stephanus, divinus quoque emittens Jacobus. Cum sic ergo eum appeterent lapidibus, unus ex sacerdotibus, qui erant filii Recham, filii Rechabim, de quibus fert testimonium Jeremias propheta, clamavit, dicens: Cessate: quid facitis? Justus pro nobis precatur. Quidam autem ex eis, accepto fuste ex officina fullonis, quo comprimebat vestes, valide infligit ejus capiti: et sic Justus tradidit animam. Quem acceperunt et sepelierunt prope templum Dei. XX, Quicunque autem erant, in civitate moderati et probi, et videbantur leges accurate servare, hoc tulerunt graviter, et clam mittunt ad Agrippam (erat enim is successor tetrarchie Herodis) rogantes, ut scriberet ad Ananum, ne talia auderet. Neque enim recte fecisse dicebant, quod fecerat magno Jacobo. Quidam autem ex eis Albino quoque procedentes obviam, venienti Alexandria (ipsum enim post Festum elegit Casar procuratorem Judare) eum docent, non licere Anano absque ejus sententia sedere in concilio. Albinus igitur, credens iis qui dixerant, iratus scribi ad Ananum, minans eum daturum pœnas admissi facinoris. Rex vero Agrippa, Anano deposito a sacerdotio, cum fuisset Ponifex non plures quam tres menses, alterum ejus loco constituit. Mala autem extrema invaserunt Judæos post mortem Jacobi: horum testis est Josephus Judæus, qui nihil celavit veritatis. Ast Rechabitæ, de quibus Hieremiæ xxxv, ex Madianitis inter Judæos habitantibus erant, uti, ex x Numerorum liquet; quomodo ergo ex iis sacerdotes erant? Glossema igitur hoc de suo adjecerit vel Hegesippus vel Eusebius, eo quod legereΙΘ΄. ᾿Αναβάντες οὖν ἐπὶ τὸ πτερύγιον εὐθὺς καταβάλλουσι· καὶ μηδὲ οὕτω τῆς μανίας στάντες, ἔλε γον· Λιθάσωμεν τὸν Δίκαιον. Καὶ ἤρξαντο λιθάζειν αὐτὸν, ἐπείπερ καταβληθεὶς οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ στραφείς, ὦ ψυχῆς ἁγίας! τίθησι τὰ γόνατα, λέγων· Κύριε Θεέ Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς, οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι· τὴν αὐτὴν τῷ Στεφάνῳ φωνὴν ἀφεὶς καὶ ὁ θεῖος Ἰάκωβος. Οὕτως οὖν λιθοβολούντων αὐτόν, εἰς τῶν ἱερέων, τῶν υἱῶν Ῥηχανί, υἱοῦ Ῥαχαβὴν, τῶν ὑπὸ Ἰερεμίου τοῦ προφήτου μαρτυρουμένων, ἔκραξε λέγων • Παύσασθε, τί ποιεῖσθε; εὔχεται ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Δίκαιος. Καί τις αὐτῶν, ἀπὸ τῶν κναφέων τὸ ξύλον λαβῶν, ἐν ᾧ ἀπεπίαζον τὰ ἱμάτια, ἐπάγει λίαν κατὰ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ· καὶ οὕτως ὁ Δίκαιος παραδίδωσι τὴν ψυχήν. Καὶ λαβόντες αὐτὸν θάπτουσι πλησίον τοῦ ναοῦ τοῦ Θεοῦ. ΙΚ΄. Οσοι δὲ τῶν κατὰ τὴν πόλιν ἐπιεικέστατοι, καὶ τὰ περὶ τοὺς νόμους ἀκριβεῖς ἐδόκουν, βαρέως ἤνεγκαν ἐπὶ τούτῳ· καὶ πέμπουσι κρύφα πρὸς τὸν Αγρίππαν (οὗτος γὰρ τῆς Ἡρώδου τετραρχίας διά δοχος ἦν) ἀξιοῦνται ἐπιστεῖλαι Ανάνῳ, μὴ τοιαῦτα τολμᾷν, μηδὲ γὰρ τὸ κατὰ τὸν μέγαν τοῦτον Ἰάκω βον ὀρθῶς καταπράξαι. Τινὲς δὲ αὐτῶν καὶ τῷ ᾿Αλο βίνῳ ὑπαντήσαντες, ἀπὸ τῆς ᾿Αλεξανδρείας όδοιποροϋντι (αὐτὸν γὰρ μετὰ φῆστον ἐχειροτόνησε Καῖσαρ τῆς Ἰουδαίας ἐπίτροπον διδάσκουσι μὴ ἐξεῖναι τῷ Ανάνῳ χωρίς γνώμης αὐτοῦ καθίσαι συνέδριον. ᾿Αλβί νος δὲ τοῖς εἰποῦσι πεισθεὶς, γράφει μετ' ὀργῆς πρὸς τὸν ᾿Ανανον, δίκας ἀπειθῶν ὑποσχεῖν αὐτὸν τοῦ τοιούδε τολμήματος. Αγρίππας μέντοι ο βασιλεύς, ἀφελὼν τῆς ἱερωσύνης τὸν ᾿Ανανον, ἄρξαντα μῆνας οὐ πλείους τριῶν, ἕτερον ἀντ᾽ ἐκείνου κατέστηκε. Τὰ μέντοι κακῶν ἔσχατα, μετὰ τὴν Ἰακώβου τελευτὴν, Ιουδαίους κατείληφε· καὶ μάρτυς τούτων Ἰουδαῖος Ιώσηπος, μηδὲν τῆς ἀληθείας ὑποκρυψάμενος. tur filius Rechab, adductus in hunc errorem:cum nomen hoc fere potuerit etiam ex Aaronis familia aliquis, sicut ex Judæis multi gesserunt nomen Ismaelis, quos ridiculum foret Ismaelitas dicere.

VITA S. ACACII CAPPADOCIS. ό ΚΑ' Ταῦτα οὕτω συνῆλθεν, καὶ προσετέθη τοῖς ἁγίοις ὁ ἅγιος, τοῖς μάρτυσιν ὁ μάρτυς, τοῖς δικαίοις ό ὁ δικαιος καὶ ὢν καὶ ὀνομαζόμενος· ἐν ἐπισκόποις πρῶτος τὸν μαρτυρικὸν ἀναδησάμενος στέφανον. Εν μὲν γὰρ προφθάσας ἐν διακόνοις ὁ Στέφανος, ἐν ἀποστόλοις ὁ Ζεβεδαίου Ἰάκωβος· νῦν δὲ ὁ ἀρχιερεὺς τῷ πρώτῳ ἀρχιερεῖ Χριστῷ ἠκολούθησεν, ὁ μάρτυς τῷ ὑπὲρ τοῦ κόσμου παντὸς τὸ αἷμα τὸ ἴδιον ὑποσχόντι. Πόσων σοι θείων ἀξιωμάτων πόσοι χρεω στοῦνταί σοι στέφανοι, τῷ μαθητῇ, τῶ ἀρχιερεῖ, τῷ δικαίῳ, τῷ θεαδέλφῳ, τῷ μάρτυρι, τῷ ὅ τι ἂν τις εἶποι τῶν ἀγαθῶν ἐκ περιουσίας ἔχοντι, εἰς δόξαν Πατέρος, Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, τῆς μιᾶς καὶ ἀχωρίστου Θεότητος, ᾗ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ μεγαλοπρέπεια, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. XXI. Hæc ita evenerunt, Sanctus additus est sanctis, Martyr martyribus, justis qui Justus erat et nominabatur, quippe primus inter episcopos fuit martyrica corona redimitus. Nam inter diaconos quidem præcessit Stephanus, inter apostolos Zebedæi Jacobus: nunc autem pontifex Christum primum Pontificem est secutus; martyr eum, qui pro universo mundo proprium præbuit sanguinem. Quam multarum divinarum dignitatu quam multæ tibi debita sunt corona, discipulo, pontifici, justo, Dei fratri, martyri? qui quidquid boni dixerit quispiam, habes ex abundantia: ad gioriam Patris, Filii et Spiritus sancti, quæ est una et inseparabilis divinitas, etquam decet omnis honor et magnificentia, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΕΝΔΟΞΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΚΑΚΙΟΥ ΚΑΠΠΑΔΟΚΟΣ. MARTYRIUM SANCTI ET EGREGII CHRISTI MARTYRIS ACACII CAPPADOCIS (Surius ad diem 8 Maii; Græce nunc primum prodit ex. cod. Reg. Paris 1334, sæc. xII.) Δ΄. Τρίτον τοῦτο τοῦ μισοκάλου καὶ παμπονήρου δράκοντος λαίλαπι κινήσαντος κατὰ τῶν τοῦ Θεοῦ δούλων ἐπὶ Μαξιμιανοῦ τοῦ γαμβρού Διοκλητιανού, υἱοῦ δὲ καὶ ὑπερασπιστοῦ τοῦ Σατανᾶ, εὐθέως καὶ τὰ πονηρὰ καὶ ἀσεβῆ διατάγματα τούτου κατὰ πᾶς σαν χώραν ἐπεφοίτησεν, ἔνθα προσέττατεν, ὥστε ἐν πάσῃ πόλει, εἴ τις μὴ βούλοιτο τῇ θεραπείᾳ τῶν θεών προσιέναι, τοῦτον ἀπαραιτήτως πάση τιμωρία ὑποβληθῆναι. Καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τοὺς ἔξω αρχοντας ἐθέσπισεν, φόβῳ πάντα καὶ κινδύνου βασιλικού γέμοντα· πρὸς δὲ τούτοις καὶ τοῖς τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ ἡγεμόσι ταῦτα παρηγγέλλετο, ώστε εἴ τις τῶν στρα τιωτῶν μὴ ὑπείκη τοῖς προστάγμασι τοῦ βασιλέως εἰς τὴν θεραπείαν τῶν θεῶν, μᾶλλον δε δαιμόνων, τοῦτον δέσμιον τοῖς ἔξω δικαστηρίοις δίδοσθαι εἰς τιμωρίαν. Β΄. Εν τούτῳ τοίνυν τῷ καιρῷ καὶ τὰ κατὰ τὸν μακάριον καὶ ἅγιον μάρτυρα τοῦ Χριστοῦ ᾿Ακάκιον τὸν ἀληθῶς φερωνύμως τῇ θείᾳ πράξει μαρτυρηθέντα καὶ μηδὲν τοῦ κακοῦ μετασχόντα ἢ πράξαντα τι τῆς πονηρᾶς καὶ κακεντρεχοὺς αὐτοῦ μηχανῆς· οὗτος δὲ ἦν ὁ ἅγιος, γένους μεν Καππαδοκῶν, τῷ δε τύχη στρατιώτης, τῇ δὲ προθέσει ἀθλητὴς τοῦ Χρι στοῦ· καὶ ταῦτα ἐκόσμει, καὶ γένος, καὶ στρατείαν, I. Cum tertio bonorum omnium hostis, et omni ex parte improbissimus draco diabolus, adversus Dei servos turbinem commovisset sub Maximino Diocletiani genero, et ipsius Satanæ filio ac propugnatore, statim impia ejus edicta per omnes regiones missa sunt. Edictis autem illis id præcipiebatur, ut in omni urbe, si quis esset, qui nollet deorum culturam obire, sine remissione aliqua omnibus suppliciis ac tormentis subjiceretur. Edicta vero ipsa omni terrore et regalibus minis ac periculis referta erant. Ad hæc et exercitus ducibus præceptum fuit, ut si quis e militibus imperatoris edicto, quod ad deorum vel ad dæmonum potius culturam pertineret, non obediret, ille vinculis astrictus, tribunalibus ad supplicia perferenda traderetur. II. Tempore illo sancti Acacii martyris facta efiloruerunt, qui rei ipsa nomen suum comprobavit, cum nihil omnino malorum dæmonum particeps fuerit, neque quidquam egerit, quod cum malitiosi diaboli machinis conveniret. Hic vir sanctissimus fuit genere Cappadox, et conditione quidem miles, at proposito et voluntate, Christi athleta; itaque et genus, et ordinis dignitatem exornavit. Ejus fa:

Φόρμου τινὸς ταξιαρχοῦντος τῶν λεγομένων του ἀριθμοῦ κατὰ μὲν τὴν τῶν Ῥωμαίων γλώτταν Μαρτησίων, καλουμένων, κατὰ δὲ τὴν τῶν Ἑλλήνων ᾿Αρείων, στρατευομένου δὲ αὐτοῦ τῷ ἀριθμῷ κεν τυρίωνος, καὶ ἔκαστον τῶν στρατιωτών προσκαλού μένου τοῦ φήρμον, καὶ πειρωμένου τὰ τῆς γνώμης ἑκάστου, καὶ πολλοὺς τὰ μὲν κολακείαις, τὰ δὲ καὶ ἀπειλεῖς δελεάζοντος εἰς τὴν ἀπώλειαν, ὡς ἔφθασεν καὶ εἰς αὐτὸν ἡ πεῖρα τοῦ ἄρχοντος, ἀνέκραγεν ὁ Μακάριος φωνή μεγάλη λέγων· Ἐγὼ Χριστιανός ἐγεννήθην, καὶ εἰμὶ, καὶ ἔσομαι, τοῦ Κυρίου μου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦτο παρακελευομένου καὶ θέλοντος· καὶ γὰρ καὶ γονέων καὶ γένους Χριστιανοῦ εἰμι τοῦτο οὖν τρίτον ἀπόπειραν ποιουμένου τοῦ φήρ ctum hoc modo se habuit: Cum Firmus quidam καὶ ἀξίωμα. Τὰ δὲ κατ' αὐτὸν οὕτως ἔχει τὸν τρόπον. militaris ordinis esset tribunus eorum qui Romanorum lingua Martii, Greece vero 'Αρειοι dicebantur, et sub eo tribuno centurio esset Acacius, Firmus ipse singulos milites ad se accersitos tentabat, ut quem animum quisque haberet, experiri ac scire posset. Cumque multos pertim assentationibus, partim minis ad idolorum superstitionem atque interitum allexisset, posteaquam tribuni tentatio ad Acacium pervenit, tunc beatus ille clara voce: Christianus, inquit, ego natus fui: itaque Christianus et sum, et ero, Domino meo Jesu Christo hoc approbante: nam et ex parentibus, et ex majoribus Christianis natus sum. Hoc cum ille dixisset, et Firmus tertio eum tentaret, ac modo gravibus minis, modo promissis ingentibus promptam animi μου καὶ ποτὲ μὲν ἀπειλῇ βαρείᾳ, ποτὲ δὲ μείζοσιν alacritatem et ejus constantiam debilitare, et illum ad se trahere conaretur, ita constans et immobilis in Christi confessione beatus ille perstitit, ut deinceps Firmus coactus fuerit, prout edicto regio jubebatur, virum sanctum Acacium vinculis astrictum, ad Bibianum quemdam mittere, qui totius exercitus imperium administrabat. III. Cum igitur hic pro tribunali sederet, et eos interrogaturus esset, qui Dei confessionem profitebantur, Antoninus scriba ad Bibianum hæc detulit: Pridie hujus diei, Bibiane præses, Firmus eorum, qui Martii dicuntur, tribunatum gerens, Acacium centurionem vinctum misit ad potestatem tuam, quippe qui dominorum nostrorum et invictorum Augustorum edicto parere noluerit, eo quod Christianorum religionem sequatur. Diligentur quoque causam ipsius ad te scripsit. Bibianus tunc dixit: Recitentur, quæ ad me scripta sunt ab optimo viro Firmo tribuno. Recitata autem sunt, quæ scripta erant in hanc sententiam. Flaccus Firmus Bibiano duci salutem: Acacium centurionem sub me tri. buno militantem, multumque a nobis partim illecebris, partim promissis, partim etiam minis provocatum, ut a Christianorum secta discederet, cum se Christianum esse asseveraret, et in ea confessione constanter permaneret, ego invictorum ac triumphantium imperatorum nostrorum jussis obediens, illum vinctum ad te misi, qui tormentis ac suppliciis subjici debet, ut legibus ipsis obediat. IV. Hac epistola recitata, Bibianus dixit: Addu catur Acacius, quem tribunus dicit. Adest ille, inquit, Antoninus Commentariorum præfectus. Aca cius vero tunc illic stetit ridenti vultu: quæ res futurum ejus viri gaudium figurabat. Judex igitur illi dixit: Quodnam tibi nomen est? Respondit ille Optabile et mihi et toti generi meo nomen est a Christo derivatum: illud vero, quo humano usu appellor, Acacius est. Ad hæc Judex: Quare, inquit, Acacius nominatus, ut ipse dicis, malus nunc es, non obediens editis imperatorum? Hoc ὑποσχέσεσιν ἐκμαλάξαι αὐτοῦ τὸ πρόθυμον βουλομέν νου καὶ ἐξέλκοντος, ἔμεινεν ἀσάλευτος ὁ Μακάριος τῇ ὁμολογία, ὡς λοιπὸν ἀναγκασθῆναι τὸν φήρμον καὶ κατὰ τὸ πρόσταγμα το βασιλικόν δεδεμένον ἀποστείλαι τὸν ἅγιον ᾿Ακάκιον Βιβιανῷ τινι τῶ δι έποντι τὴν καθόλου τοῦ στρατοῦ ἀξίαν. Γ. Τούτου οὖν καθεσθέντος πρὸ τοῦ βήματος καὶ ἐπερώτησιν μέλλοντας ποιεῖσθαι τῶν εἰς τὸν Θεὸν τὴν ὁμολογίαν ἐσχηκότων, ᾿Αντωνίνος κομενταρήσιος αναφέρει τῷ Βιβιανῷ λέγων· Κύριέ μου, τῇ χθες ἡμέρᾳ Φόρμος ὁ τριβοῦνος τῶν λεγομένων Μαρτησίων ᾿Ακάκιον τινα στρατιώτην ὄντα τοῦ νουμέρου αὐτοῦ δέσμιον παρέπεμψεν πρὸς τὴν σὴν ἐξουσίαν, ὡς μὴ βουληθέντα εἶξαι τῷ προστάγματι τῶν δεσποτῶν ἡμῶν των αηττήτων Αὐγούστων, τῇ δὲ τῶν Χριστιανῶν θρησκείᾳ ἐξακολουθοῦντα, ἀκριβῶς γράφ ψας καὶ τὴν αἰτίαν αὐτοῦ τῇ σῇ ἀρετῇ. Βιβιανὸς εἶπεν· ᾿Αναγνωσθήτω πρότερον τὰ γραφέντα τῇ ἐμῆ καθοσιώσει παρὰ τοῦ κυρίου μου καὶ ἐναρέτου Φήρ μου τοῦ ταξιαρχου· καὶ παρευθὺ ἀνεγνώσθη. Ην δε τα γραφέντα τοιαῦτα· Φλάβιος Φῆρμος τῷ κατὰ πάντα μοι σεβασμίῳ Βιβιανῷ χαίρειν. ᾿Ακάκιον στρατιώτην τοῦ ἀριθμοῦ τυγχάνοντα τοῦ ὑπ᾿ ἐμὲ που λὰ παρ' ἡμῶν τοῦτο μὲν κολακείαις καὶ ὑποσχέσεσι προτραπέντα, τοῦτο δὲ καὶ ἀπειλαῖς ὑπομνησθέντα, Χριστιανὸν δὲ ἑαυτὸν λέγοντα καὶ ἀκλινῶς περὶ τού του ἔχοντα, πληρῶν τὸ πρόσταγμα τῶν ἀηττήτων τροπαιούχων βασιλέων ἡμῶν, ἀπέστειλα δέσμιον τῇ η σῇ στεῤῥότητι, ὀφείλοντα πρῶτον ἐρωτηθῆναι, εἶθε οὕτως στρέβλαις ὑποβληθῆναι καὶ τιμωρίαις, ὅπως εἴξη τοῖς τῶν αὐτοκρατόρων νόμοις. Δ΄. Αναγνωσθείσης δὲ τῆς ἐπιστολῆς, Βιβιανός λέγει· Εἰσαχθήτω ᾿Ακάκιος ὁ καὶ ἐπιζητούμενος. ᾿Αντωνίνος κομενταρήσιος λέγει· Έστηκε, κύριε. Σταθεὶς δὲ ὁ μακάριος 'Ακάκιος πρὸ τοῦ βήματος Βιβιανοῦ, εἶχεν τὸ πρόσωπον ὥσπερ ῥόδον μειδιῶν καὶ ἀνθοῦντα, ἤδη προεικονιζόμενος τὴν χαρὰν τὴν μέλλουσαν αὐτὸν διαδέχεσθαι. Λέγει αὐτῷ ὁ δικαστής· Τίς καλείσαι; Ὁ ἅγιος Ακάκιος εἶπεν· Τὸ ποθεινόν ὄνομα ἐμοί τε καὶ παντὶ τῷ γένει μου Χριστιανός· τὸ δὲ τῆς χρήσεως τῆς πρὸς ἀνθρώπους ᾿Ακάκιος. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Καὶ διὰ τί, φησίν, ᾿Ακάκιος

VITA S. ACACTI CAPPADOCIS. λεγόμενος, καθώς λέγεις, κακὸς φαίνει, μὴ πειθό- enim significant, quæ nobis a Firmo tribuno scripta sunt. Tum Acacius: Captiosis sermonibus mecum agis, o judex; verum ego tibi affirmo ob eam rem justius me Acacium nominari, quod nolim demonum istorum sanguinem vorantium malitiæ particeps fieri, neque cum Græcis communicare, qui talibus obtemperant. At judex dixit: Undenam tu es, qui tam temerario sermone te jactas? Quorsum, inquit Acacius, de patria me interrogas? Cui judex Quoniam rerum usum habemus, et patriarum mores recte novimus, propterea hoc a te quæsivi, ut pro ejus patriæ, ex qua tu es, moribus ac dignitate me in hac quæstione præstem. Tum Acacius: Genere, inquit, Achivus sum, in Cappadocia vero natus: quo loco cum parentes mei μενος τοῖς θεσπίσμασιν τῶν αὐτοκρατόρων; τοῦτο γὰρ καὶ σημαίνει τὰ γραφέντα ἡμῖν παρὰ Φόρμου του ταξιάρχου. Ο άγιος ᾿Ακάκιος εἶπεν· Κατατοψία ζει μου, ὦ δικαστά· ἐγὼ δέ σοι λέγω, ότι κατὰ τοῦτο μᾶλλον ᾿Ακάκιος λέγομαι· οὐ γάρ θέλω μετασχεῖν τῆς κακίας καὶ πονηρίας τῶν ἀθλίων καὶ αἱμοβόρων δαιμόνων ἤ τῶν τούτοις πειθομένων Ελλή708. Ὁ δικαστής εἶπεν· Πόθεν ὁρμώμενος οὕτω καταθρασύνῃ τῷ λόγῳ; Ὁ ἅγιος Ακάκιος εἶπεν· Τί γὰρ τοῦτο ποιή, ὅτι ἐρωτᾷς περὶ τῆς πατρίδος; Ο δικαστὲς εἶπεν· Ἐπειδὴ ἔμπειροι γεγόναμεν καὶ τὰ ἤθη τῶν πατρίδων ἐπιστάμεθα, διὰ τοῦτο ἐπηρώτησά σε, ἵνα πρὸς τὸ ἦθος τῆς πατρίδος σου ἀκούσας, οὕτω καὶ χρήσωμαι ἐν τῷ παρόντι προστάγματι. Ὁ ἅγιος Ακάκιος εἶπεν· Γένει μὲν εἰμὶ habitarent, ad exercitum veni, ubi et multos ex ᾿Αχαιός, ἐγεννήθην δὲ ἐν Καππαδοκία· ἐκεῖσε τοί νῦν καὶ τὴν κατοίκησιν τῶν γονέων μου ἐχόντων, ἐπὶ στρατείαν ἦλθον, ὅθεν μάλιστα καὶ πολλοὺς τῶν συστρατιωτών μου προλαβόντας μάρτυρας τοῦ Χριστοῦ γνωρίζω, ἀλλὰ καὶ γείτονας καὶ συνηλικιώ τας μου. Βούλομαι οὖν ἐκείνοις α' μᾶλλονκολουθήσ σαι, εἴπερ τοῖς λεγομένοις νόμο ιςά ρπὑμῶν ἀνθρώπων ἀκοῦσαι τοῖς μετ᾿ αὐτῶν φθειρομένοις τῇ παραλλαγῇ τοῦ βίου τούτου. Ε΄. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Μὴ νομίσης, ᾿Ακάκιε, τὰς τυχούσας σε τιμωρίας ἐκδέξασθαι· καὶ γὰρ καὶ τὸ πάτριόν σου ληρώδες καὶ ἀπότομον θάρσος τοῦτο ζητεῖ. Ὥστε οὖν πάντα σου τὸν λογισμὸν ἐκεῖνον ρίψας, θέλησον πειθαρχῆσαι τοῖς νόμοις τῶν βασιλέων τῇ πρὸς τοὺς θεοὺς θεραπείᾳ, δι' οὖς κρατοῦσιν G οἱ τὰ πάντα νικῶντες καὶ διέποντες Αύγουστοι, αἰδεσθῆναι δὲ καὶ ἡμᾶς καὶ τὸ βῆμα ἡμῶν, καὶ μὴ νομίσης εἶναι πάντων φρονιμώτερος, ἀπονοίᾳ ἀκαίρῳ κεχρημένος, εἰς ἄνθρωπόν τινα, ὡς φασιν ὑποδικον τοῖς νόμοις γεγενημένον, τὰς ἐλπίδας ἔχων. Ὁ ἅγιος Ακάκιος λέγει· Σφάλλει, δικαστά, δεινὴν πλάνην τοῦ Σατανᾶ πλανώμενος· οὐ γὰρ διὰ τὴν θεραπείαν τῶν θεῶν, ὧν λέγεις, κρατοῦσιν οἱ βασιλεῖς, ἀλλὰ διὰ την συγχώρησιν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ εὐσπλάγχνου Θεού τοῦ τὰ πάντα ποιήσαντος καὶ διακυβερνώντος· τὸ δι εἰς ἄνθρωπον ὑπόδικον, ὡς σὺ λέγεις, ἔχειν με, δια καστά, τὰς ἐλπίδας, γνῶθι, ὅτι ἄνθρωπος μὲν δι' ἡμᾶς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησους Χριστὸς ἐπεφάνη τῷ κόσμῳ, ἵνα σώσῃ ἡμᾶς· Θεὸς δὲ ὧν ἀληθινὸς καὶ φέρων τὴν ἀποῤῥητον αὐτοῦ οἰκονομίαν, ἣν οὐκ ἂν δυνήσῃ ἀκοῦσαι ἡ γνῶναι, εἰ μὴ πρῶτον ἑαυτὸν εὐτ τριπίσης τῇ πίστει· πῶς ἄν κατ' αξίαν διηγήσομαί σύγ; Θεός γὰρ ὢν ἀληθινός, ὡς ἔφην, τὴν φύσιν καὶ έτοιος αδιαίρετος ὑπάρχων, καί συναἴδιος ἀεὶ τοῦ Πατρός, ἐν ἰδίοις, ὅτι ἠθέλησεν, καιροῖς ἐτέλεσεν τὸ οργον τῆς ἡμετέρας σωτηρίας, καὶ τῆς κατακρίσεως ως Σατανά, τοῦ ἀπ' ἀρχῆς βασκαίνοντος, ἠλευθέ ΐτρεν. 5΄. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Καὶ εἰ κατ᾽ αὐτοῦ πράσσουσιν οἱ βασιλεῖς, πῶς οὐκ ἀμείβεται τούτους ὁ Χριστός σου, ὁ τὴν οἰκονομίαν, ὥσπερ σὺ ἔφης, δι' ἡμᾶς βαστάσας, εἶχε ἐστὶν Θεὸς ἀληθινὸς καὶ δυνα meis commilitonibus ante me Christi martyres fuisse accepi: quin etiam vicinos et æquales meos, tales fuisse cognovi: quibus et signorum gratiam post ipsorum mortem a Deo ipso impartitam vidimus. illos igitur sequi malui, quam eas quas vos leges dicitis, cum humanæ illæ sint, et una cum hominibus post vitæ hujus excessum corrumpantur. V. Ad hæc judex: Ne putes mediocres cruciatus tibi parandos esse; etenim ista patriæ tuæ nugacitas et mira temeritas hoc expostulant. Ne igitur hæc patiaris, abjice omnes istas cogitationes, et imperatorum legibus obtempera, deorum cultui serviens, quorum nutu omnium victores ac rectores Augusti rerum potiuntur: nos etiam et tribunal hoc nostrum reverero, neque putes te omnium esse prudentissimum, temeritate ista importuna nunc abutentem, et in homine illo, quem penis secundum legem decretis subjectum fuisse aiunt, spes tuas collocantem. Erras, inquit Acacius, o judex, gravissimis Satanæ fallaciis deceptus; non enim propter eorum deorum, quos tu dicis, cultum imperio Cæsares Augusti potiuntur, sed benigni Dei omnia gubernantis concessione hoc efficitur. Quod autem dicis, in homine condemnato (ut ipse ais) me spem collocasse, scito Jesum Dominum nostrum hominem nostri causa factum, in mundum hunc venisse, ut nobis salutem daret: qui cum idem esset verus Deus, mira quadam et immensa providentia humanam suscepit naturam, et eam in se habuit. Id vero tu neque cognoscere, neque audire poteris, nisi prius teipsum fidei Christianæ accommodaveris. Cum enim natura, ut dixi, esset verus Deus, et Verbum a Patre non divisum, sed cum illo semper coæternum, propriis, quibus ipse voluit, temporibus nostræ salutis opus perfecit, et a Satanæ ipsius, qui ab initio nobis inviderat, condemnatione ac servitute nos liberavit. VI. Ad hac judex dixit: Si imperatores ipsi contra eum faciunt, curet illos non punit Christus iste tuus, qui, ut ipse dicis, humanam naturam nostri causa suscepit? Facile enim imperatores punire

potest, si est Deus vere potens. Ex hoc ipso, in- τός; Ὁ ἅγιος ᾿Ακάκιος εἶπεν· Ἐκ τούτου γὰρ μᾶλο quit Acacius, eum, ac ejus bonitatem et potentiam cognoscere potes, quod cum injuriæ illi fiant, non statim pœnas vobis refert, sed diutius exspeclat, ut vos Græcos peniteat, qui cultum et venerationėm Deo congruentem, dæmonibus affertis. Ad hæc et servorum, qui ei grati sunt, electionem ac progressum hoc modo compellere vult. Itaque hac providentia utitur. Nam si statim vobis pœnam inferre vellet, et vos ipsi in perpetuum periissetis, et ipsius servi manifesti non fierent; quin etiam gratiæ ipsius potentia otiosa permansisset. Quomodo enim Dominus noster gloriose laudari posset, nisi diuturna in vestris sceleribus puniendis patientia uteretur? Nunc vero hæc ita fieri permittit, ut et vos, qui non resipiscitis, sed diuturnam ipsius patientiam respuentes, in vestra sævitia persistitis, et ab eo magis magisque desciscentes, ad interitum properatis, vestra culpa condemnemini, et nos, qui ejus imperium agnovimus, perpetuo cum illo vivamus. Quin etiam ipsius gloria in illis hominibus manifestior fiet, qui scelera sua recognoscentes, vitam emendaverint. λον, δικαστά, ὀφείλεις γνωρίσαι αὐτόν, καὶ τὴν ἀγα θότητα αὐτοῦ, καὶ τὴν δύναμιν, ὅτι καὶ ὑβριζόμενος οὐκ εὐθέως ἀνταποδίδωσιν ἡμῖν, ἐκδεχόμενος ὑμῶν τῶν Ἑλληνων τὴν μετάνοιαν καὶ ἐπιστποφὴν, τῶν τὸ αὐτῷ πρέπον σέβας τοῖς δαίμοσι προσφερόντων ἔτι δὲ καὶ τῶν εὐαρεστούντων αὐτῷ δούλων τὴν ἐκλογὴν καὶ προκοπὴν βουλόμενος ἐκτελέσαι, οὕτως ᾠκονόμησεν. Εἰ γὰρ ἡβούλετο εὐθέως ὑμῖν ἀποδοῦναι καὶ ὑμᾶς ἀπόλλυσθαι αιωνίως, καὶ οἱ δοῦλοι απ τοῦ οὐκ ἐγίνοντο φανεροί, ἀλλὰ καὶ ἡ δύναμις τῆς χάριτος αὐτοῦ ἀργὴ διέμενεν. Καὶ πῶς εἶχεν δοξα. σθῆναι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, εἰ μὴ ἦν μακρόθυμος ἐπὶ ταῖς πονηρίαις ὑμῶν; Νῦν δὲ συγ χωρεῖ ταῦτα οὕτως γενέσθαι, ἵνα καὶ ὑμεῖς ὅσοι οὐ μετανοεῖτε, ἀλλὰ καταπτύσαντες τῆς ἀνοχῆς καὶ τῆς μακροθυμίας αὐτοῦ ἐμμένετε τῇ ὠμότητι ὑμῶν καὶ τῇ ἀποστάσει τῆς ἀπωλείας αὐτοκατάκριτοι γένησθε, καὶ ἡμεῖς δὲ ἐκ προθέσεως τὴν δεσποτείαν αὐτοῦ ἐπιγνόντες, ζήσωμεν ἀϊδίως σὺν αὐτῷ καὶ ἡ δόξα δε αὐτοῦ φανερωθῇ διὰ τῶν μετανοούντων ἀνθρώπων καὶ διορθουμένων τὸν ἑαυτῶν βίον. Ζ΄. Βιβιανὸς εἶπεν· 'Ακάκιε, ἔμαθες γράμματα, ὅτι οὕτως προσόχως ἀποκρίνῃ· μὰ τοὺς θεοὺς ἐνδεχό μενον λόγον εἶπας, ὅσον τὸ ὑπ' ἐξουσίαν εἶναι Θεοῦ τὴν τῶν ἀνθρώπων σωτηρίαν. Ὁ ἅγιος Ακάκιος εἶπεν· Ἐν τούτῳ γὰρ μᾶλλον, ὦ δικαστὰ, ὀφείλεις γνωρίσαι τὴν δύναμιν καὶ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τοῦ πάντων ἡμῶν Δεσπότου, ὅτι μὴ μαθόντος τὰ δοκοῦντα VII. Tunc Bibianus: Litteras forsan didicisti, ob idque sic diserte respondes. Nam per deos ipsos sermonem rationi consentaneum habuisti, ut hominum salutem sub Dei potentia esse ostenderes. Ex hoc ipso, inquit Acacius, Dei omnium dominatoris potentiam et gratiam agnoscere potes, quod cum non didicerim litteras illas, quæ vobis valde optabiles videntur, nisi tantum pauca quædam ad @ ὑμῖν περισπούδαστα γράμματα, εἰ μὴ μόνον ὀλίγα divinarum Litterarum lectionem necessaria, ipse Deus pro nobis miserabilibus suis servis respondet, facitque ut ab omnibus hominibus, quin etiam ut et a vobis ipsis, qui eruditi estis, laudemur. Nam et ab initio cum dispensationis divinæ opus perfceret, et suum ipsius regnum orbi terrarum prædicandum curaret, non hominibus genere aut divitiis, orationisve aut litterarum facultate præstantibus ad Evangelii sui prædicationem, sed piscatoribus et publicanis, ac pauperibus quibusdam usus est. Hoc autem fecit, ut ejus potentia, quæ mentem omnem exsuperat, cognosceretur, sancto ac divino Spiritu ejus discipulos adjuvante. πρὸς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν θείων Γραφών, αὐτὸς ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἐλεεινῶν δούλων αὐτοῦ ἀπολογεῖ τε καὶ ποιεῖ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ ὑφ' ὑμῶν τῶν πεπαιδευμένων ἐπαινεῖσθαι· καὶ γὰρ ἀπ᾿ ἀρχῆς πληρῶν τὴν οἰκονομιαν καὶ μέλλων κηρύσσειν ἐν τῷ κόσμῳ τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν, οὐκ ἐχρήσατο ἀνθρώ ποις ἤ γένει, ἢ πλούτῳ, ἢ λόγῳ, ἤ γράμμασι δυνα τοῖς πρὸς τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, ἀλλ' ἀλιεῦσι καὶ τελώναις, καὶ παντελῶς ἐν πτωχαῖς περιουσίαις ἐχρήσατο. Τοῦτο δὲ ἐποίησεν ὁ φιλάνθρωπος Θεός, ἵνα ἡ ὑπερβάλλουσα πάντα νοῦν δύναμις αὐτοῦ γνωρισθῇ, τοῦ θείου καὶ ἁγίου Πνεύματος ἐν πᾶσι συνεργοῦντος αὐτοῖς. VIII. Post hæc judex: Omittens ego, quod oppor Η΄. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Ἐγὼ ἐάσας τὸ καίριον, tune mihi faciendum est, tecum nugor, qui talia ὡς εἰπεῖν ληρῶ μετὰ σοῦ τοιαῦτα διαλεγόμενος· οἶδας disseris. Tu scis imperatorum edicta omni terrore plena vobis proposita esse, ut vos Christiani homines vel sacrificetis, et deos ipsos colatis, in omnibus rebus vos illis subjicientes atque eo modo honores ab illis reportetis: vel, si sacrificare nolueritis, condemnemini, et suppliciis ac pœnis subjiciamini. Velim igitur dicas, num diis ipsis sacrifices, et legibus obtemperes, an teid facturum neges. Respondit Acacius: Sæpe et a Firmo interrogatus, Christianum me esse confessus sum. Quod ergo dixi, iterum dico, me Christianum esse, et impuris dæmonibus non sacrificare. Ego, inquit judex, etiam nunc ætatem istam tuam misericordia δε, ότι παντὸς φόβου ἡμῖν ἐστι γέμοντα τα προστά γματα τῶν αὐτοκρατόρων, ὥστε ἡ θύοντας καὶ θερα πεύοντας τοὺς θεοὺς ὑμᾶς τοὺς Χριστιανοὺς ἐν πᾶσι ὅτι ὑπηκόους αὐτοὺς γενομένους καὶ τιμᾶς παρ' αὐτῶν κομίζεσθαι, τοὺς δὲ μὴ θύοντας τιμωρεῖσθαι κατὰ κράτος. Θύεις οὖν τοῖς θεοῖς καὶ πειθαρχεῖς τοῖς νόμοις τῶν βασιλέων, ἢ ἀκμὴν ἀντιλέγεις; Ὁ ἅγιος Ακάκιος εἶπεν· Καὶ ἐπὶ φήρμου πολλάκις έπερω τηθείς, ὠμολόγησα Χριστιανὸν ἑαυτὸν εἶναι, καὶ πάλιν λέγω ὅτι Χριστιανός εἰμι, καὶ οὐ θύω δαίμοσιν ἀκα θάρτοις ποτέ. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Ἐγὼ ἔτι τὸ τῆς ἡλικίας σου μέτρον οίκτείρω· ὁρῶ γάρ σε μὴ πλέον εἴκοσι καὶ ε' ἐτῶν ὄντα· ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ στρατιώτου

! VITA S. ACACII CAPPADOCIS. σχῆμα αιδεσθείς, οὐκ ἠθέλησα τιμωρίαις σε υποβα- prosequor. Video enim te non amplius quam viginti λεῖν· ἐὰν δὲ ἐμμένεις τῇ μωρίᾳ ἐκείνῃ, ἀναγκάσεις με τον επαγαγεῖν σοι βασάνους πικρὰς καὶ ἀνηκέστους. Ο άγιος Ακάκιος εἶπεν· Ο βούλει, ποίει ἐν τάχει, κἀγὼ γὰρ ὁ νῦν ποιῶ οὐκ ἔστι μωρόν, ἀλλὰ καὶ πάνυ φρόνιμον, ἵνα τὸν ποιήσαντά με καὶ μέχρι τοῦ νῦν προκούμενόν μοι μὴ ἐγκαταλείπω. τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν. Ο δικαστής εἶπεν· Πῶς μόνον έφης εἶναι ἀληθι νὸν Θεόν, οπότε λέγεις, τὸν Χριστὸν Υἱὸν εἶναι Θεοῦ; ἀνάγκη πᾶσα, εἰ Υἱὸς καὶ ἴσος εἴη τῷ Πατρὶ, δύο αὐτ τοὺς εἶναι, λοιπὸν καὶ οὐχὶ ἕνα Θέον. Δύο εἶναι καὶ αὐ τοὶ λέγοντες θεοὺς, πῶς νῦν ἕνα ἐκφωνεῖς; ᾿Αναγκάζεις με γὰρ ληρολογεῖν μετὰ σοῦ, οὕτως ἔκθεσμα καὶ ἀνάρ μοστα ὁμιλῶν. quinque annos natum. Quin etiam militarem dignitatem reveritus, nolui te statim tormentis subjicere. At si diutius in ista tua insania persistes, coges me inevitabilibus tormentis te subjicere. Ad hæc Acacius Quod volo facere non stultum, sed valde prudens et Deo gratum opus est, ut eum, qui me creavit, et ad hunc usqus diem providentia sua prosecutus est, non deseram: illum, inquam, ipsum, qui solus est verus Deus. Quomodo, inquit judex, dixisti solum esse verum Deum, cum dicas Christum Dei Filium esse? Omnino enim necesse est, at si Filium est, et Patri par sit; et ila non unus, sed duo sint dii. Cum igitur et ipsi duos Deos dicatis, quare nunc unum Deum profers? Cogis enim me tecum nugari, cum ista tu nunc absurda et inconcinna dicas: Θ΄. Ὁ ἅγιος ᾿Ακάκιος εἶπεν Πιστεύω τῷ Ἰησοῦ τῷ σταυρωθέντι ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, δοθῆναι μοι λόγον διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ τοῦ ἁγίου πρὸς τὴν ἱπερώτησιν ταύτην τοῦ διασαφῆσαι αὐτήν· οὐ γὰρ ἡ τυχοῦσα ἐστιν αὕτη ἐπερώτησις, πῶς δύο λέγοντες θεούς, ένα προσκυνεῖν Θεὸν ἐπαγγελλόμεθα· ἐγὼ δὲ σοι λέγω, δικαστά, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀχώριστον εἶναι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ εἶναι μεν τρία πρόσωπα ἐν τρισὶ προσηγορίαις, μίαν δὲ δύναδε μιν καὶ θεότητα τούτων τῶν ὀνομάτων ὑπάρχειν ένα δε λέγομεν Θεὸν ἔχοντα καὶ Λόγον, καὶ ἄνευ τοῦ ζωτικού Πνεύματος μὴ εἶναι. Δίδωμι δέ σοι καὶ ὑπόδειγμα ἐγχωροῦν ὅσον πρὸς τὴν ἡμετέραν άνθρωπίνην δύναμιν ἐν τούτῳ· ὥσπερ ὁ βασιλεὺς ὁ νῦν, ὃν σὺ ἐπιγράφεις δεσπότην, ἐγὼ γὰρ ἄνθρωπον αὐτὸν λέγω, ἀλλὰ καὶ κρίσει μείζονι ὑποκείμενον, ἔχει δι υἱὸν καὶ λέγεται, εἰ τύχοι, οὗτος Μαξιμιανός, ὁ δὲ υἱὸς αὐτοῦ Μαξέντιος, καὶ εἰσὶ δύο μὲν πρόσωπα, ἡ δε φύσις αὐτῶν, τοῦτ' ἔστιν τῆς ἀνθρωπότητος, μία καὶ ἡ βασιλεία μία καὶ ἀδιαίρετος τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ· τιμᾶται γὰρ ὁ υἱὸς διὰ τὸν πατέρα, καὶ ὁ πατὴρ διὰ τὸν υἱόν· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τῆς θείας οὐσίας μίας οὔσης καὶ ἀτρέπτου, Θεοῦ τε καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, καὶ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ τοῦ ἁγίου· εἷς καὶ ἀληθὴς Θεὸς ὁ παρ' ἡμῶν προσκυνού μένος. IX. Tum Acacius: Ego credo, et in Jesu, qui sub Pontio Pilato crucifixus fuit, spem habeo, futurum, ut mihi per sanctum ejus Spiritum sermonis facultas suggeratur, qua interrogationi tuæ respondere, et quaestionem tuam explicare possim. Non vulgaris quæstio hæc est, quare cum duos nominemus, unum Deum a nobis coli profteamur. Dico igitur tibi et Spiritum sanctum a Patre et Filio esse inseparabilem, ac tres quidem personas esse in tribus appellationibus, sed unam tamen horum nominum potentiam esse ac divinitatem. Unum autem dicimus Deum, habentem et Verbum, et Spiritum sanctum. Absurdissimum enim esset, Deum sine Verbo, et sine vitali Spiritu dicere. Idque exemplo tibi ostendam, ad hanc ipsam rem explicandam accommodato, quatenus humanæ facultatis conditio patitur. Quemadmodum imperator, qui nunc est, quem tu dominum, ego vero hominem dico, et majori judicio subjectum, et filius ejus (quorum qui pater est, Maximianus dicitur, filius autem Maxentius appellatur) duo quidem illi sunt, sedipsorum tamen naturæ, humanæ, inquam,conditionis ratio una est, imperiumque patris et filii unum et inseparabile; honoratur et enim filius per patrem, et pater per filium. Eodem modo et Deus consideratur: nam cum divina Patris, Verbi, et Spiritus sancti essentia, una eademque sit immutabilis, propterea unus, et vere Deus est, qui a nobis colitur. Ι΄. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Πολλάκις καὶ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐμοῦ προτρεψαμένου σε, σὺ τοῖς λόγοις σου τούτοις τοῖς μηδέν σε ὠφελοῦσι μεταβαλεῖν με βού λει· πείσθητι οὖν μοι, καὶ θύσον, καὶ ἐπίγνωθι τοὺς πατρώους θεούς, δι' οὖς τὰ πάντα συνέστηκεν· ἐπὶ πολύ γάρ σου έφεισάμην. Ὁ ἅγιος Ακάκιος λέγει· Μή με νομίσης φόβοις κτυπεῖν ἔχεις τὸ σῶμά μου εἰς μάστιγας ἔτοιμον· ὡς βούλει, χρῶ αὐτῷ· τὸν δὲ λογισμὸν τῆς ψυχῆς μου οὔτε σύ, οὔτε ὁ αὐτοκράτωρ σου, οὔτε ἡ παρουσία τῶν δαιμόνων σου δύναται μετατρέψαι ἐπὶ τὸ φαῦλόν ποτε. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Ἐπεὶ οὖν οὕτως βούλει, ανάγκη μοι πᾶσα εἰς αἰκισμούς χωρήσαι κατὰ σοῦ καὶ τὸ πρόσταγμα τὸ βασιλικὸν πληρῶσαι· ἀδύνατον γάρ σε τοιαύτη εξετάσει ἱποπεσόντα, ἀναχωρήσαι οὕτως καταπαίξαντα τοῦ X. Ad hæc judex: Sæpe, inquit, te hortatus sum, ut ad rem propositam redeas; at tu istis tuis sermonibus nullam libi utilitatem afferentibus, studes me a proposito abducere. Fac igitur, quod ipse dico, et sacrificium offeras, ac patrios deos agnoscas, per quos omnia hæc constiterunt. Diutius enim tibi peperci. Cui acacius: Ne putes, terroribus istis me perculsum iri. En habes corpus meum ad flagella excipienda paratissimum; utere illo, ut libet mentem vero et animi mei propositum neque tu, neque imperator tuus neque dæmonum tuorum præsentia unquam pervertere, et ad scelus compellere poterit. Tunc illi judex: Ergo, quando tu ita vis, omnino necesse est verberibus ac tormentis te subjicere, et imperatoris edictum exsequi. Nam

fieri non potest, ut tali quæstioni subjectus, sic δικαστηρίου. Καὶ θυμωθεὶς ὁ ἄρχων πρὸς τὴν τάξιν λέγει· Πήξατε τέσσαρας πάλους ἐν τῇ γῇ καὶ ἐκεῖ ἐνδήσαντες αὐτόν, νευροῖς ὠμοῖς χρήσασθε αὐτῷ καθ' εκάτερα μέρη νώτου καὶ κοιλίας, ἵνα μάθη μὴ φλυαρεῖν τοσαῦτα καὶ νομίζειν εἰδέναι τι, μηδὲν ἐπιστάμενος. Δεθέντος δὲ αὐτοῦ ἐν τοῖς τέσσαρσι πάλοις καὶ μαστιζομένου σφοδρῶς καθ' εκάτερα μέρη τοῦ σώματος, αὕτη μόνη ἐγένετο παρ' αὐτοῦ φωνή· Ιησοῦ Χριστέ, βοήθει μοι, τῷ ταπεινῷ δούλῳ σου! Κύριε, μή με έγκαταλείπης! redeas, judicium nostrum illudens. Tunc præses furore percitus, et cohortem affatus: Figite, inquit, quatuor vectes, et in illis Acacium alligate, crudisque nervis ipsius terga et ventrem verberate, ut discat alia non nugari, neque putet se aliquid scire, cum nihil sciat. Videamus an ipsius Deus auxilium ei afferat, ejusque mens ac propositum quam firmum et immutabile sit, experiamur. Cum igitur Acacius in illis vectibus alligatus esset; et ejus terga undique verberarentur, hanc solam vocem ille emittebat: Christe, opem feras mihi humili servo tuo; Domine Deus, ne me derelinquas. XI. Cum vero sex carnifices vicissim illum verberarent, et ejus sanguis in terram abunde diffunderetur, totumque corpus vulneribus acerbissimis laniatum esset, judex ipse cum miserabiles illas plagas videret, et martyris mentein ac voluntatem constantem atque immobilem esse animadverteret: Num, inquit, nunc sacrificabis? ltane miser dici, quam amicus imperatorum esse maluisti? Ad hæc dixit Acacius: Nequaquam ego sacrifico: habeo enim Dominum meum Jesum Christum opem mihi ferentem; itaque istis tuis cruciatibus robustiorem ac promptiorem me reddidisti. Hactenus enim tormentorum exspectatio, aliqua ex parte cogitationes meas perturbabat: cum vero vis illata est, ethæc pati copi, per Jesum Christum mihi potentiam suggerentem, robustissimus factus sum, et ad omnia tormenta suscipienda paratissimus. Deo ipso sine dubitatione aliqua confisus. Tum judex: Ista, inquit, dicis, quoniam majora tormenta tibi non intuli. Sed ego temeritatem istam tuam dejiciam. Eo enim, quod hactenus tibi peperci, audacem, ut dicis, te reddidi. Cui Acacius: Fac celerrime quidquid vis. Quos enim cruciatus mihi afferre cogitas, illi utilitatem mihi afferent: et quo majora tormenta adhibebis, eo majorem Domini mei gratiam invitus mihi conciliabis. Hæc, inquit judex, loqueris, quoniam corpus tuum nondum verberibus laceratum est. Tum Acacius: Jam dixi, ut faceres, quidquid vis, non enim impuris dæmonibus sacrifico, neque voluntati tuæ, aut patris tui Satanæ morem gero. His auditis, judex commotus dixit: Plumbeis aminis ejus maxillas contundite, ne iste nostra diuturna in eum patientia temerario modo abutatur. Post hæc Aracius: En factum est, quod voluisti, neque quidquam amplius profecisti;non enim malæ artes tuæ meam in Christum charitatem superabunt. Sacrifica, inquit judex, et ab imminentibus reliquis tormentis liber esto. Respondit Acacius: Nunquam (ut dixi) sacrificabo: tantum enim imminentes cruciatus despicio, quantum et antecedentes non curavi, Deo ipso mihi animos suggerente. XII. Ad hæc judex: Quomodo, inquit tu miles atque illiteratus, ita causam tuam agis? Cui Acacius: Putasne propria virtute nos hæc respondere? Minime, inquam, nos hac facimus, sed locuples et ΙΑ΄. Καὶ ἀλλαγέντων ἐπ' αὐτῷ ἐξ δημίων τῶν καὶ τυπτόντων αὐτὸν, καὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ τὴν γῆν πληρώσαντος, καὶ ὅλου τοῦ σώματος αὐτοῦ χαλεπῶς διατεθέντος τοῖς τραύμασιν, ὁ δικαστὴς ὁρῶν τὸ πάθος ἐλεεινὸν γεγενημένον καὶ τὸν λογισμόν τοῦ μάρτυρος ἀμετακίνητον ὄντα, λέγει πρὸς αὐτόν· Θύεις, Ακάκις, ἢ ἀκμὴν ἀντιλέγεις; σὺ γὰρ όλω ἄθλιος μάλλον φανῆναι ἡ φίλος γενέσθαι τῶν βασι λέων. Ὁ ἅγιος Ακάκιος λέγει· Οὐ θύω ποτέ· ἔχω γὰρ τὸν Κύριον μου Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν βοηθοῦντά μοι ἀεί· ἐμὲ γὰρ ἐκ τῶν βασάνων σου τούτων ίσχυα ρώτερον μᾶλλον καὶ θαρσαλεώτερον κατέστησας· ἕως γὰρ ἄρτι ἡ προσδοκία τῶν δεινῶν κἂν ἐν μέρει τὸν λογισμόν μου ἐτάραττεν, γενομένη δὲ ἡ πεῖρα τοῦ πάθους καὶ ἐνεχθεῖσα διὰ τὸν ἐνδυναμοῦντά με Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, σφόδρα με γενναιώτατον ἐποίησεν πρὸς πᾶσαν τιμωρίαν πιστεύσαντα άδιακρίτως τῷ Θεῷ· Ὁ δικαστής εἶπεν· Ἐπειδὴ τὰς μειζονάς σοι τιμωρίας οὐδέποτε ἐπήγαγον, ταῦτα λέγεις· ἐγὼ σου το θράσος καθαιρῶ τούτο· φεισά μενος γάρ σου, θαρσαλέον σε, ὡς λέγεις, πεποίηκα. Ὁ ἅγιος Ακάκιος λέγει· Ποίει διὰ τάχους ὁ θέλεις· ᾶς γὰρ νομίζεις βασάνους μοι ἐπάγειν, εἰς ὠφέλειάν μου εἰσιν· καὶ ὅσον μειζονάς μοι επιφέρεις κολάσεις, τοσοῦτον καὶ ἐν τῷ Κυρίῳ χάριν άκων χαρίζῃ. Ο δικαστής λέγει· Ταῦτα λαλεῖς, ᾿Ακάκιε, ἐπειδὴ τὸ σῶμά σου οὐδέπω κατεξάνθη τοῖς αἰκισμοῖς. Ὁ ἅγιος ᾿Ακάκιος εἶπεν· Καὶ ἤδη σοι ἔφην, καὶ πάλιν λέγω, ποίει ὅ θέλεις· οὐ θύω γάρ δαίμοσι ἀκαθάρτοις, οὔτε μὴν ποιῶ τὸ θέλημά σου, οὐδὲ τοῦ πατρός σου, του Σατανᾶ. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Θλάσατε αὐτοῦ τὰς σιαγῶνας μολιβδίσιν, ἵνα μὴ ἀπαυθαδίζηται τῇ ἡμετέρᾳ ἐπ' αὐτῷ μακροθυμίᾳ. Καὶ τούτου ἐν τάχει γενομέ νου, ὁ ἅγιος ᾿Ακάκιος εἶπεν· Ιδε καὶ ἐν τούτῳ ὅ ἠθέλησας, ἐποίησας, τύραννε, καὶ οὐδὲν πλέον ὠφέ λησας· οὐ γὰρ νικήσουσιν αἱ κακοτεχνίαι σου τὴν εἰς Χριστόν μου ἀγάπην. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Θύσον λοιπὸν καὶ ἀπαλλάγηθι τῶν μενουσών σε βασάνων. Ὁ ἅγιος Ακάκιος λέγει· Εἶπόν σοι, ὦ δικαστά, πολλάκις, ὅτι οὐ θύω δαίμοσι ποτε· τοσοῦτον γὰρ τῶν μελλουσῶν βασάνων κατέπτυσα, ὅσον καὶ τῶν ἤδη προλαβουσῶν οὐκ ἐφρόντισα, τοῦ Θεοῦ μου χορο ηγοῦντός μοι τὴν δύναμιν. ΙΒ΄. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Πῶς στρατιωτης ὧν καὶ ἀγράμματος, ᾿Ακάκιε, οὕτως ετοίμως ἀπολογῆσαι; Ὁ ἅγιος Ακάκιος εἶπεν· Τί γάρ; νομίζεις ἡμᾶς ἀπολογεῖσθαι ἐξ ἰδίας σκέψεως ἡ μαθήσεως; Οὐχέ·

220' VITA S. ACACII CAPPADOCIS. sanctus Dei Spiritus servis suis liberam orationem et patientiam suppeditat, illis providens, quemadmodum Salvator ipse discipulos suos docuit, cum sic dixit: «Quando vos tradiderint principibus propter nomen meum, ne solliciti sitis, quomodo, aut quid loquamini: dabitur enim vobis in illa hora, quid dicatis: non enim vos estis, qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobist.» Antoninus scriba dixit sancto martyri: Et quænam tibi, miser, utilitas futura est, si de talibus rebus admonitus persuaderi non vis, ac postea gravioribus tormentis adductus, imperatorum edicto parebis? Abi, et te ipsum admoneas, inquit Acacius, nam si neque præsidem ipsum, neque minas illius, neque cruciatus in me illatos, Dei ope adjutus curavi, putasne me talem esse qui te audiam? Tum judex ministris dixit: Acacium impium hominem olim militem, in carcere interiore tribus lignis alligatum custodite, et gravibus catenis ejus collum ac totum corpus circumdate, sequentis diei judicio reservandum: neque a suæ gentis hominibus illum videri permittite, ne forte ab ipsis beatus prædicetur, et ad futuras quæstiones constantior inveniatur. ἀλλὰ τὸ πλούσιον καὶ ἅγιον Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ χορηγεί τοῖς δούλοις αὐτοῦ τὴν πολλὴν καὶ ἄφθονον τοῦ λόγου παρρησίαν καὶ τὴν ὑπομονὴν, καθὼς καὶ ὁ Σωτὴρ ἐδίδαξεν, προσειπὼν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· «Οτ' ἄν, φησί, παραδίδωσιν ὑμᾶς τοῖς ἄρχουσι διὰ τὸ όνομά μου, μὴ μεριμνήσητε, πῶς ἢ τί λαλήσητε· δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τὸ τί εἴπητε οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. ᾿Αντώνιος κοι μενταρήσιος λέγει τῷ ἁγίῳ μάρτυρι· Τί ὠφελεῖς, ἄθλια, τοιαῦτα νουθετηθεὶς καὶ μὴ πεισθεὶς, ἐὰν ύστερον μετὰ βασάνων βαρυτέρων ποιήσῃς τὸ πρόσω ταγμα τῶν βασιλέων; Ὁ ἅγιος Ακάκιος εἶπεν • Υπαγε! νουθέτησον σεαυτόν, ταλαίπωρε! Εἰ γὰρ τοῦ ἄρχοντός σου καὶ τῶν ἀπειλῶν αὐτοῦ καὶ τῶν ἐπενεχθεισῶν μοι ὑπ' αὐτοῦ βασάνων οὐκ ἐφρόντισα μ χάριτι τοῦ Θεοῦ μου, σοῦ ἔχω ἀκοῦσαι; Ὁ δικαστής λέγει· ᾿Ακάκιον τὸν ἀκαθοσίωτον στρατιώτην γενόμενόν ποτε, ὑπὸ ἀσφαλὴν φρουρὰν τὴν ἐνδοτέραν εἰς τρία κεντήματα του ξύλου βαλόντες, περίθετε σίσερα βαρέα κατὰ τοῦ τραχήλου καὶ κατὰ παντὸς τοῦ σώματος, τηρηθησόμενον μοι τῇ ἑξῆς δικασίμῳ· μὴ ὁρᾶσθαι δὲ αὐτὸν ὑπὸ τῶν συνέθνων συγχωρούμενον καθόλου, μή ποτε μακαριζόμενος ὑπ' αὐτῶν, εὐτονώτερος ἡμῖν πρὸς τὴν μέλλουσαν ἐξαίτησιν εὑρεθῆ. ΙΓ΄. Καὶ ἀπήχθη ὁ μακάριος ἐν τῇ φρουρᾷ χαίρων ἐπί τε τῇ παρελθούσῃ ἐπερωτήσει καὶ ἐπὶ τῶν μελ λόντων ἀγαθῶν ἀπολήψει παρὰ τοῦ ἀψευδοῦς Θεοῦ· καὶ ἐποιήσεν ἐν τῇ φυλακῇ τῆς Πειρίνθου ἡμέρας ἱπτά. Εγένετο δὲ τὸν Βιβιανὸν γράμματα δέξασθαι παρὰ Λικινίου τοῦ ἐπάρχου του προλαβεῖν αὐτὸν εἰς τὸ Βυζάντιον· ἐκέλευσεν δὲ καὶ τοὺς δεσμώτας " ἀκολουθῆσαι αὐτῷ. Ὁ οὖν μακάριος μάρτυς 'Ακάκιος καὶ τῷ ὄγκῳ τῶν τραυμάτων τρυχόμενος καὶ τῷ πόνῳ τοῦ σώματος στενοχωρούμενος, ἔτι δὲ καὶ τῷ πλήθει τῶν σιδήρων βαρυνόμενος, καὶ τῇ ἐφήξει τῶν δημίων τῶν ἐν τῇ ὁδῷ ταλαιπωρούμενος, καὶ τῷ καμάτῳ τῆς πορείας θλιβόμενος, καὶ τῇ ἐνδείᾳ τῶν σιτίων ἐκλιμπανόμενος, καὶ τῷ μὴ συγχωρεῖσθαί τινα των γνωστών συνέθνων ὁρᾷν αὐτὸν πρὸς τὸ ζῆν λοιπὸν ἐξαπορούμενος, ἐπακολουθούντων καὶ τῶν σὺν αὐτῷ δεσμωτῶν ἐν τῇ ὁδῷ καὶ τῶν κατεπειγόν των αὐτοὺς δημίων, ηύξατο τῷ Θεῷ, ἀξιώσας πρόσ τερον τους δημίους, συγχωρηθῆναι αὐτῷ εὔξασθαι· καὶ σταθεὶς ἐν τόπῳ τινὶ, ηύξατο προς Κύριον καὶ εἶπεν· Δόξα σοι, ὁ κατὰ τὸ πολὺ ἔλεός σου ποιῶν καὶ τὰ ἐλέη σου μετὰ τῶν ἀγαπώντων τὸ ὄνομά σου· δόξα σοι, τῷ καὶ ἐμὲ τὸν ἁμαρτωλὸν καλέσαντι εἰς τὸν κλῆρον τοῦτον· δόξα σοι, Ἰησοῦ, τῷ εἰδότι τὴν ἀσθένειαν τῆς σαρκὸς ἡμῶν καὶ δόντι μοι ἐν ταῖς βασάνοις τὴν ὑπομονήν. Ἐπεὶ οὖν βλέπεις, Κύριέ μου, πολλὰ τὰ συνέχοντά με κακὰ καὶ τοῦ μέλλειν ἐκδημήσαι τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τοῦ σώματος, αὐτός οὖν, Δέσποτα Κύριε, ἀπόστειλον ἄγγεθον πρός με ιαματικόν, ιώμενόν με ἀπὸ τῶν περιεχουσῶν με ὀδυνῶν καὶ ἀναγκῶν, καὶ κέλευσον καταξιωθῆναι με οἴῳ δήποτε τρόπῳ μόνον ἀποφάσει δικαστοῦ τελειω ' Matth. x, 19. XIII. Ductus igitur fuit beatus Acacius in carcerem, tum præterita confessione quam professus fuerat, tum futuris bonis, quæ a Deo vero accepturus erat, valde lætus: mansitque in carcere in urbe Perintho septem dies. Interea Bibianus accepit litteras a Flaccino, ut Byzantium se conferret: jussit autem et eos qui erant in carcere, illum sequi. Beatus igitur martyr Acacius, et vulnerum tumore, et corporis labore afflictus, ad hæc et illis multis ferreis catenis gravatus, militumque in via urgentium importunitate, et itineris lassitudine, ac ciborum inopia, denique notorum hominum, e quibus neminem videre permittebatur, absentia valde morens, et de vita ipsa desperans, cum et alii vincti eum sequerentur, et carnifices urgerent, petiit a carnificibus, ut orandi Dei potestatem illi facerent. Gum igitur quodam in loco stetisset, ita Deum precatus est: Gloria sit tibi, Deus, qui pro tua clementia in eos misericordem te præbes, qui diligunt nomen tuum: gloria, inquam, tibi sit, qui et me in peccatis viventem, ad hanc sortem tuam vocasti: gloria tibi, Jesu, qui nostra carnis infirmitatem novisti, et ut tormenta fortiter ferrem, patientiam mihi præbuisti. Quoniam igitur vides, mi Domine, multis malis me oppressum, ita ut anima ipsa e corpore meo excessura videatur, tu ipse, Domine, mitte angelum, qui me curet, et ab angustiis, quibus opprimor, me sanet; ac velis mihi hoc concedere, ut quacunque ratione, modo judicis sententia decretum sit, martyrium compleam, et apud te sim. Cum ita Deum oraret, vox e nube demissa est (erat enim aer ipse nubibus contextus): Esto,

Acaci, robustus et fortis. Vox autem illa fuit ita θῆναι ἐν εἰρήνῃ καὶ εἶναί με παρὰ σοί, ὅτι σοῦ ἐστιν clara, ut carnifices et alii vincti eam audientes admirarentur, ac dicerent: Numquid et nubes loquuntur? An unquam tale quid auditum est, ut nunc ipsi audivimus? Hæc dicentes, de ea re ambigebant. Multi vero ex iis, qui vincti ducebantur, cum hæc audissent, in Dei Filium crediderunt, et ad martyris pedes se abjicientes, eum rogarunt, ut Christianæ fidei doctrinam ipsis exponeret. ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν. Καὶ εὐξαμένου αὐτοῦ ταῦτα, φωνὴ ἐγένετο ἐκ νεφέλης (ἦν γὰρ ὁ ἀὴρ συγκεχυμένος). Ισχυε καὶ ἀνδρίζου. Ακάκιε· ἐγὼ γάρ είμι πάντοτε μετὰ σοῦ· ὡς καὶ τοὺς δημίους καὶ τοὺς δεσμώτας ἀκούσαντας τὴν φωνὴν θαυμάζειν καὶ λέγειν· 'Αρα και νεφέλη λαλεῖ; ἡ ἠκούσθη ποτέ, ὡς νῦν ἠκούσαμεν; Καὶ διη πόρουν περὶ τούτου. Πολλοὶ δὲ τῶν δεσμωτῶν ἀκούσ σαντες ταῦτα, ἐπίστευσαν τῷ λόγῳ καὶ Θεῷ καὶ προσέπεσαν τῷ μακαρίῳ μάρτυρι Ακακίῳ, ἀξιοῦντες, αὐτόν, εκτεθῆναι αὐτοῖς τὸν λόγον τῆς πίστεως. XIV. Tunc igitur martyr Acacius una cum illis iter faciens: «Ego, inquit, paulum temporis miles fui, sed apud sacerdotes educatus, quin etiam genus e sacerdotibus ducens, memini audire ipsos hæc docentes, quemadmodum Deus ipse, cum homini, qui e paradiso exciderat, salutem dare, et ab inferis cum educere vellet, misit in hunc mundum coæternnm Verbum suum. Veniens igitur Filius Dei, carnem suscepit ex sancta Virgine Maria, et figura apparens ut homo, crucem sustinuit, ut Adami, qui Deo non obediverat, peccatum per crucis lignum emendaret, et condemnationis remissionem ei condonaret, ipse pro nobis noster Dominus debitum solvens; nam eo quod in cruce fixus fuit, chirographum, quod contra nos erat, discidit, et peccatum dissolvit, et propria morte delevit mortem, et iuferos expoliavit, omnemque diaboli potestatem confudit atque infirmavit. Cumque totum diaboli exercitum profligasset, portasque æreas confregisset, ac vectes ferreos contrivisset, triduo e mortuis resurgens, humano generi resurgendi fa- Ο cultatem præbuit, ut omnes omnibus futuris sæculis viveremus. Hic enim mundus ad breve tempus manet, et nihil est.» Hæc omnia cum illi audivissent, ad Christi fidem conversi sunt. Postridie vero noctis tempore eo in loco, in quo erant, viderunt quosdam splendida veste indutos et militari habitu ornatos cum Acacio ipso loquentes. Quidam autem ex his qui eos viderant, existimabant Acacii commilitones atque amicos esse, qui metuentes imperatorem, noctis tempore Acacium viserent. Alii vero visionem aliquam divinam eam fuisse dicebant. Cum autem postea nocte Byzantium venissent, et simul in unam domum conjecti essent, rursus viderunt eosdem angelos cum Acacio loquentes, et vulnera, quæ erant in illius corpore, aqua ferventi abluentes, eumque curantes, ita ut omnes, qui et tune, et superiore nocte illos viderant, dicerent, vere sanctorum angelorum visionem martyri oblatam fuisse. XV. Postridie vero cum martyr in carcerem interiorem conjectus, et judicis jussu ligno ac ferreis vinculis ligatus fuisset, aliique vincti in exteriore carcere servarentur, rursus multa lumina nocte accensa apud martyrem ipsum et viros alios viderunt, e vinculis eum solventes atque curantes, alios ό ΙΔ΄. Τότε γοῦν ὁ ἅγιος μάρτυς σὺν αὐτοῖς ὁδεύων ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν, ἀδελφοί, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ἐγενόμην στρατιώτης, αὐξηθεὶς εἰς χεῖρας ἱερέων· ἀλλὰ καὶ γένος ἔχων ἱερατικόν, μέμνημαι αὐτῶν διδασκόντων, ὅτι ὁ φιλάνθρωπος Θεός θέλων τὸν ἐκπεσόντα ἐκ τοῦ παραδείσου σῶσαι καὶ ἀναγαγεῖν αὐτὸν ἐκ τοῦ ᾅδου, ἀπέστειλεν τὸν συναίδιον αὐτοῦ Υἱὸν καὶ Λόγον εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἐλθὼν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ σαρκοῦται ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου Μαρίας καὶ σχήματι φανείς ὡς ἄνθρωπος, σταυρὸν ὑπέμεινεν ἑκουσίως δι' ἡμᾶς, ἵνα τοῦ ᾿Αδάμ τὴν παρακοὴν πάλιν διὰ ξύλου τοῦ σταυροῦ ἱάσηται καὶ δώσει αὐτῷ τὴν ἄφεσιν τῆς καταδίκης. Αὐτὸς οὖν ὑπὲρ ἡμῶν τὸ χρέος ἀποδοὺς ὁ Κύριος ἡμῶν, καὶ διὰ τὸ προσηλωθῆναι τῷ σταυρῷ, σχίσας τὸ καθ᾿ ἡμῶν χει ρόγραφον καὶ λύσας τὴν ἁμαρτίαν, καὶ διὰ τοῦ οἰκείου θανάτου θανατώσας τὸν θάνατον, καὶ νεκρώ σας τὸν ᾄδην, καὶ καταισχύνας καὶ ἐξουδενώσας τὴν δύναμιν πᾶσαν τοῦ διαβόλου καὶ πάσης τῆς στρα τείας αὐτοῦ, συνθλάσας τε πύλας χαλκας καὶ μου χλούς σιδηροὺς συντρίψας διὰ τῆς ἁγίας καὶ τριημέ ρου αὐτοῦ ἀναστάσεως, χαρίζεται τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ζωὴν, ἵνα και συνζήσωμεν πάντες αὐτῷ εἰς τοὺς μέλλοντας αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ταῦτα τοίνυν ἀκούσαντες, πάντες ἐπίστευσαν τῷ λόγῳ τοῦ Χριστοῦ, τῶν δὲ πιστευσάντων τινὲς ἰδοὺ ἐν τῇ ἐπιούση ἑσπέρα ἐν τῇ μονῇ ἔνθα ἔμειναν ἐν τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ εἶδον λαμπροφοροῦντάς τινας άνδρας, σχήματι στρατιωτικῷ περιβεβλημένους καὶ ὁμιλοῦντας αὐτῷ· καὶ οἱ μὲν τῶν εἰδότων ἐνόμι ζον φίλους αὐτοῦ εἶναι συστρατιώτας καὶ ὡς διὰ τὸν βασιλικόν φόβον ἐληλυθέναι ἐν νυκτὶ πρὸς αὐτὸν τοῦ ἐπισκέψασθαι αὐτόν· οἱ δὲ ἕτεροι ὀπτασίαν τινὰ ἀπόῤῥητον εἶναι ἔλεγον. Πάλιν δὲ τῇ ἐπιούση νυκτὶ ἐλθόντες ἐν τῷ Βυζαντίῳ καὶ βληθέντες ὁμοῦ ἐν οἴκῳ ἑνὶ ἐν τῇ φυλακῇ, εἶδον πάλιν τοὺς αὐτοὺς ἄνδρας ἤτοι ἁγίους ἀγγέλους ὁμιλοῦντας αὐτῷ καὶ καταν τλοῦντας ὕδατι θερμῷ τὰ τραύματα τοῦ σώματος αὐτοῦ καὶ θεραπεύοντας αὐτόν, ὡς πάντας θεασαμέ νους τότε τὰ παράδοξα καὶ τῇ προτέρᾳ νυκτὶ εἰπεῖν· Οπτασία τις ἁγίων ἀγγέλων τῷ ἁγίῳ μάρτυρι ἐγένετο. ΙΕ΄. Τῆ δὲ ἐπιούση ἡμέρᾳ βληθέντος τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ακακίου εἰς τὴν ἐνδοτέραν φυλακὴν ἐν τῷ ξύλῳ καὶ τοῖς σιδήροις, κατὰ τὸ πρόσταγμα του ἄρχοντος, ἐστιγμένου καὶ τρυχωμένου καὶ τῶν ἄλλων δεσμωτῶν εἰς τὴν ἐξωτέραν φυλακὴν ὄντων, εἶδον πάλιν φῶτα πολλὰ ἐν τῇ νυκτὶ ἀπτόμενα πρὸς τὸν

VITA S. ACACII CAPPADOCIS. μάρτυρα, καὶ τοὺς ἄνδρας τοὺς μὲν λύοντας αὐτὸν vero cibum ipsi afferentes: idque cum sapius vidissent, carceris custodem adduxerunt, ut ipse quoque propriis oculis factum videns, de re illa certior fieret. Eam rem cum custos carceris visam obstupuisset, multis amicis narravit. Præses vero, septimo die postquam Byzantium venit, martyrem ad se duci jubens: Vocetur. inquit, Acacius, impiæ Galilæorum religionis patronus. Cui Antoninus scriba: En præsto est ille, quem quæris. Cum igitur ante tribunal martyr constitisset, ejusque vultum hilarem, velut angeli alicujus aspectum, præses vidisset, obstupuit; sperabat enim futurum, ut tum vulneribus corporis, tum vinculorum ærumnis, ac ciborum penuria corpore consumptum, et de via multa fessum videret. Cum igitur aliter se habenlem vidisset, ejus pluchritudinem atque hilaritatem sic admiratus est, ut cohorti diceret: Annon vobis, milites pessimi, præcepi, ut hominem istum in interiorem carcerem conjectum in ligno ligaretis, ferreisque et gravissimis ac multis vinculis ejus collum et totum corpus constringeretis, ita ut ipsius florens ætas iis ligaminibus angeretur ac languesceret, neque sineretis aliquem ipsum visere, nisi qui cibum illi afferret? Quomodo igitur ipsum, velut athletam quemdam pinguem factum video: quin etiam longe pulchriorem ac venustiorem, quam antea fuerat? ὰ τῶν δεσμῶν καὶ θεραπεύοντας αὐτόν, τοὺς δε τροφὴν αὐτῷ προσφέροντας, καὶ ταῦτα τὰ παράδοξα ἐν πλείοσιν ἀγωγαῖς θεασάμενοι, καὶ τῷ δεσμοφύλακι ἀνενέγκαντες, ἐποίησαν καὶ αὐτὸν αὐταῖς ὄψεσι πληροφορηθῆναι, ὅθεν καὶ ὁ καπικλάριος ἐκπλαγείς ἐφ᾽ οἷς ἐθεάσατο, πολλοῖς τῶν φίλων αὐτοῦ ἀπελθὼν ἐφανέρωσεν. Ὁ δὲ ἄρχων μετὰ τὸ ἐλθεῖν αὐτὸν ἐν τῷ Βυζαντίῳ, μετὰ ἑπτὰ ἡμέρας καθίσας πρὸ τοῦ βήματος, ἐξήτησεν τὸν μάρτυρα λέγων· Κάλει τὸν Ακάκιον τὸν τῆς ἀσεβούς θρησκείας τῶν Γαλιλαίων συνήγορον. Αντωνίνος κομενταρήσιος εἶπεν· Εστηκεν, κύριε. Σταθέντος δὲ πρὸ τοῦ βήματος τοῦ μάρα τυρος, ἰδὼν ὁ δικαστὴς τὸ πρόσωπον τοῦ ἁγίου φαιδρὸν ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου, ἐξεπλάγη. Ηλπιζεν γὰρ αὐτὸν ὁ δικαστὴς ἐκ τῶν τραυμάτων του σώματος, καὶ ἐκ τῆς θλίψεως τῶν δεσμῶν, καὶ ἐκ τῆς ἐνδείας τῶν σιτίων, καὶ τοῦ κόπου τῆς πολλῆς ὁδοῦ καταπεπονημένον σφόδρα και τεταριχευμένον ἰδεῖν τῷ σώματι, ὡς θαυμάσαντα αὐτὸν καὶ ἐκπλαγέντα ἐπὶ τε τῇ ὡραιότητι αὐτοῦ καὶ τῇ τοῦ προσώπου φαιδρότητι, εἰπεῖν πρὸς τὴν τάξιν· Ω κάκιστοι καὶ πονηροί στρατιῶται, οὐχὶ ἐκέλευσα ὑμᾶς εἰς τὴν ἐσωτέραν φυλακὴν ἐν τῷ ξύλῳ εἰς τρία κεντήματα βαλεῖν σιδήροις τε βαρυτάτοις καὶ πολλοῖς κατὰ τοῦ τραχήλου καὶ τῶν ποδῶν, καὶ κατὰ παντὸς τοῦ σώς ματος αὐτοῦ βληθῆναι, ὡς τῇ τούτων ἀγχόνη τὸ ἱαμαῖον καὶ ἀνθοῦν τῆς ἡλικίας αὐτοῦ καταπονηθῆναι καὶ μήτε ἐπισκέπτεσθαί τινας αὐτὸν πλὴν τοῦ τὴν βρῶσιν αὐτοῦ εἰσφέροντος; πῶς οὖν ὁρῶ αὐτὸν οὕτως νῦν τεθραμμένον ὡς ἀθλητὴν, ἀλλὰ καὶ τῷ κάλλει προστεθημένον καὶ πολύ χαριέστερον αὐτὸν γεγονότα; Ις. Αντωνίνος κομενταρήσιος εἶπεν. Μὰ τὴν σὴν G ἀρετὴν καθώς προσέταξας, εἰς πάσας τὰς τιμωρίας ἱμβέβληται καὶ ἐκ Περίνθου κατὰ τὴν ὁδὸν τὰ σί· θηρα φορῶν, ἦλθεν ἕως τῶν ὧδε. Ἐὰν οὖν δοκῇ τῇ ἐξουσίᾳ σου ἐφιδεῖν καὶ τὰ σίδηρα καὶ σταθμίσαι αὐτά, ὧδε εἰσίν· μέχρι γὰρ τοῦ δικαστηρίου τούτου να περιηρέθησαν ἀπ' αὐτοῦ· ἐπερωτήσαι δὲ ἡ ἐξου σία σου καὶ τὸν δεσμοφύλακα μετὰ ἀπειλῆς, εἰ μὴ οὕτως προστέτακτο αὐτῷ κατὰ τὴν κελευσίν σου. Ο δικαστής εἶπεν· Εἰσαχθήτω ὁ δεσμοφύλαξ. Του δε εισαχθέντος, ἔφη πρὸς αὐτὸν ὁ δικαστής: Διά τί, τρισκατάρατε, κατὰ τὸ προσταχθέν σοι οὐκ ἐποίη σας, ἀλλ᾽ οὕτως αὐτὸν τεθραμμένον καὶ ἀνειλημμέν του ήγαγες ἡμῖν, ὡς μέλλοντα πάμμαχον ἡμῖν ποιήσαι; Ὁ Ἅγιος ᾿Ακάκιος εἶπεν· Τὸ ἐμήν σοι πάμμαχον, ὦ δικαστά, τετήρηταί σοι ἐν οὐρανῷ, ἔμπροσθεν του αἰωνίου καὶ ἀληθινοῦ ἀθλοθέτου Χριστοῦ, τοῦ καὶ τὴν φαιδρότητα καὶ ῥωσίν μοι παρασχόντος· ὁ Κύριες μου καὶ Θεὸς οὕτως θεραπεύει τοὺς δούλους αυτοῦ ῥήματι μόνῳ. Ὁ δικαστής· Κλάσατε αὐτοῦ τοὺς οδόντας, ἵνα μὴ λαλῇ μὴ ἐπερωτώμενος. Και πρὸς τὸν δεσμοφύλακα λέγει· Τί λέγεις σύ, τρισ. κατάρατε; ΙΖ΄. Κάσσιος δεσμοφύλαξ εἶπεν Μὰ τὴν σὴν ἀρε τὴν τὰ μὲν προσταχθέντα πάντα καὶ μετὰ προσθή και κακῶν γεγόνασιν αὐτῷ· ἄλλοι δὲ ἦσαν οἱ δου ρυφορούντες αὐτὸν ὡς καὶ οἱ δέσμιοι πάντες οἱ σὺν αὐτῷ ἐπίστανται, καὶ εἰ ἄλλως λέγω, κεφαλὴν ἔχω· δέομαί σου, ἐξουσίαν ἔχεις, ποίει ὁ βούλει· έθεω PATROL. GR. CXV. XVI. Tum Antoninus scriba: Ita quidem factum est, ut jussisti; in omnes enim ærumnas illas, quas dixisti, conjectus, et ex urbe Perintho hucusque per totam viam ferreis vinculis astrictus fuit. Quod si amplitudini tum visum fuerit vincula ipsa ferrea videre, eaque ponderare, en illa hic sunt. Nam usque ad hoc tribunal homo iste his ferreis vinculis exutus non fuit. Quære a carceris custode minas adhibens, et vide, an ita illi jussum sit, quemadmodum tu præcepisti. Tum judex: Veniat, inquit, huc custos carceris. Cum venisset ille, judex ita eum interrogavit: Quare, scelestissime custos, facere noluisti, quod jussus es, sed ita nutritum atque instauratum istum ad nos duxisti, quasi bellator quidam futurus nobis esset? Ad hæc Acacius: Mea, inquit,pugnandi virtus e ccelo a vero illo certaminis præfecto Jesu Christo servata est, qui et robur mihi attulit. Dominus enim meus ita curat servos suos solo verbo. Tum judex: Confringite ejus dentes, ut non loquatur, nisi cum interrogatus fuerit. Iterum autem custodem carceris interrogans: Quidnam, inquit, scelestissime, respondes? XVII. Tum Cassius custos carceris respondit: Per tuam amplitudinem juro, exsecutum me fuisse quæcunque te jussisti, et insuper alia mala his addidisse; sed fuere alii, qui hunc hominem curaverunt, ut sciunt omnes qui una cum ipso vincti erant. Quod si rem aliter se habere cognoveris, en caput

meum presto est: potestatem habes: quæso facias ροῦμεν γὰρ πλειστάκις λαμπροφοροῦντάς τινας, ώστ quidquid vis. Videbamus enim sæpius quosdam περ σρατιώτας, καὶ ἄλλους ὡς σχολαστικούς, καὶ veste splendida ornatos milites, aliosque urbanis viris, alios Medis quibusdam similes esse censebamus, qui una cum ipso versabantur, quique ejus vulnera curabant, et diligenter abstergebant, multisque cibariis propositis, una cum eo vescebantur. Hæc omnia homines, qui ex urbe Perintho una cum eo vincti ducti sunt, tum in via, tum hic cum sæpius vidissent, mihi retulerunt: ita ut ego, cum ipsis non crederem, et verum scire cuperem, meis oculis videns id cognoverim. At si quando repente, cum hæc spectarem, ingredi ad eum voluissem, et ab illis quærere undenam illuc ingressi essent, aut quinam forent illi,quos una cum ipso vidissem, sæpius ad eum ingressus, neque quemquam illorum, neque quidquam e cibariis illis videbam, sed hunc solum ligno alligatum, preces ad Deum fundentem, et mientem. ἑτέρους ὡς ἱατροὺς εἶναι ἐνομίζομεν, συνόντας αὐτῷ, καὶ ἐπιμελουμένους, καὶ τῷ ὕδατι καταντλοῦντας τὰ τραύματα αὐτοῦ, ἅμα δὲ καὶ συνεσθίοντας αὐτῷ, πολλῶν ἀγαθῶν προκειμένων αὐτοῖς. Ταῦτα πάντα ταὶ οἱ δέσμιοι ἀπὸ τῆς Περίνθου έρχομενοι μετ' αὐτοῦ ἰδόντες καὶ ὧδε πλειστάκις ἀνήνεγκαν μοι, ὥστε καὶ ἐμὲ αὐτοψὶ πεισθῆναι μὴ πιστεύοντα αὐτοῖς. Εἴ ποτε δὲ ἀνοίξας τὴν κατῆναν εἰσελθεῖν ἠβουλήθην, αιφνιδίως θεωρῶν ταῦτα, ἐπερωτῆσαι αὐτοὺς βουληθείς, πόθεν ἄρα εἰσῆλθον ἢ τίνες εἰσὶν ἐκεῖνοι οὓς ἔβλεπον μετ' αὐτοῦ, εἰσελθὼν δὲ πολλά κις πρὸς αὐτόν, οὐδένα ἐξ αὐτῶν εὕρισκον οὐδὲ τῶν προκειμένων αὐτοῖς ἀγαθῶν, ἀλλὰ τοῦτον μόνον ἐν τῷ ξύλῳ τεταμένον εὐχόμενόν τε καὶ δοξάζοντα τὸν Θεὸν αὐτοῦ, ὅτε δὲ καὶ ὕπνῳ κατακείμενον. divinam gloriam laudantem, interdum vero dorΙΗ΄. Ὁ δικαστής εἶπεν· Σὺ χρήματα παρὰ τῶν συνέθνων αὐτοῦ λαβὼν, παίζειν θέλεις τὸ δικαστή ριον. Καὶ θυμωθεὶς ἐκέλευσεν, καταυχενίοις αὐτῷ μολίβδεσι χρήσασθαι. Ὡς δὲ ἐβασανίζετο ὁ δεσμο φύλαξ, ἐβόα καὶ ἔλεγεν· Δέομαί σου, εἰ ἄλλως εἶπον, ἀποκτεινόν με. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Οὐκ οὖν γόητα αὐτὸν ἀποφέρεις; Ὁ δεσμοφύλαξ εἶπεν· Ἐγὼ ὁ εἶδον, εἶπον· εἰ δὲ ἔστιν γόης, οὐκ οἶδα. Ὁ δὲ μακάριος Ακάκιος ἑστὼς καὶ ἀκούων ταῦτα ἐγέλασε ἐπὶ τῇ ἀφροσύνῃ αὐτῶν, καὶ τοῦτο κλασθεὶς τοὺς σιαγό νας, ὡς τὸν δικαστὴν πάλιν ὀργισθέντα Καταπαῖξαι ἡμῶν ἦλθες, λέγων, θαῤῥῶν ταῖς γοητείαις σου; XVIII. Tum judex: Pecunias, inquit, ab Acacii contribulibus accepisti, ob idque judicium vis eludere. Ac statim furore percitus, plumbeis virgis ejus terga pulsari jussit. Quin cum cruciaretur, vociferans dicebat: Quæso, judex, ut si res aliter se habet, quam dixi, me interfcias. Tum ille: Veneficum igitur hominem hunc esse affirmes opus est. Cui carceris custos: Ego, inquit, quod vidi,dico, neque scio, veneficusne sit, an non. Hæc cum beatus Acacius audiret, illorum stultitiam irridebat, quamvis fractis esset maxillis. Itaque judex ipse rursus furore accensus, Acacio dixit: Tune venisti ut nos derideres, præstigiis ac veneficiis tuis confi. ᾿Απεκρίθη Ἀκάκιος· Ἐγὼ μὲν οὐ καταπαίζω ως sus? Ego, inquit Acacius, non rideo, quod vestra pernicie gaudeam: imo sempiternam vestram condemnationem multum doleo. Vos autem ipsi vestram vitam irridetis, qui verum illum Deum cœli et terra, maris et omnium quæ in eis sunt, effectorem dereliquistis, et lapides ipsos adoratis. Tum Judex ei dixit: Ne putes ista tua constantia me victum iri; non sinam te vivere, nisi diis sacrifices, et invictorum imperatorum edictis obedias. Cui Acacius: Si timerem minas tuas, statim tibi obtemperans, fecissem quod jubes; quoniam vero sententia mea melior est,quam tua,minas istas nihil timeo: fac, quod libet. ἐπιχαίρων τῇ ἀπωλείᾳ ὑμῶν· ἀλλὰ καὶ σφόδρα λυποῦμαι περὶ τῆς ἀϊδίου ὑμῶν κρίσεως. Παίζετε δὲ ὑμεῖς τὴν ἑαυτῶν ζωνή, καταλιπόντες τὸν ἀληθινὸν Θεόν, τὸν ποιήσαντα τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ λίθοις προσκυνοῦντες. Ὁ δικαστὴς εἶπεν· Μὴ νομίσῃς με νικῆσαι τῇ εὐτονίᾳ σου· οὐκ ἐῶ σε ζῆσαι, ἐὰν μὴ θύσης καὶ πληρώσης τὸ προσταχθέν σοι ὑπὸ τῶν ἀηττήτων αὐτοκρατόρων βασιλέων. Ακάκιος λέγει· Εἰ ἐφοβούμην σου τὰς ἀπειλάς, ἀπό πρώτης ἄν πεισθεὶς σοι ἐποίουν ὅ λέγεις· ἐπειδὴ δὲ ὁ λογισμός μου καλλίων σου ἐστι καὶ οὐ φοβοῦμαί σου τὰς ἀπειλάς, ποίει ὅ θέλεις. ΙΘ΄. Τότε θυμωθεὶς ὁ δικαστὴς λέγει· Θύεις λοι XIX. Tunc Judex furore percitus: Sacrificasne, inquit, an adhuc pergis insanire? Respondit Aca πὸν ἢ ἔτι ἐπιμένεις τῇ μωρίᾳ σου; 'Ακάκιος εἶπεν· cius: Tu pergis id facere, qui homines, a quibus nihil mali commissum est neque aliquid in te peccatum fuit, sic injuste consumis? Hæc cum audisset judex, jussit virgas quernas afferri, et ejus terga ac ventrem verberari. Cumque decem homines vicissim Acacii corpus verberarent, martyr ipse tormentis aflictus, sic clamabat: Christe, adjuva humilem servum tuum. Iratus autem judex, jussit ventrem amplius verberari. Cumque decem illi homines hoc fecissent, et beatus martyr doleret, voce magna dixit: Domine Jesu Christe, adjuva servum tuum Acacium. Iloc cum ab eo dictum fuisΕπιμένεις σὺ ἀνθρώπους μηδὲν πράξαντας κακὸν ἢ ἀδικήσαντας, ἀδίκως οὕτως ἀναλίσκων; Ακούσας δε ταῦτα ὁ δικαστής, κελεύει μηλενας ράβδους ἐνεχθή ναι καὶ κατὰ τοῦ νώτου καὶ τῆς κοιλίας τύπτεσθαι αὐτόν, Αλλαγέντων δὲ δέκα ἀνθρώπων τυπτόντων αὐτὸν, ὁ μάρτυς ἐν ταῖς βασάνοις ἐβόα λέγων· Χριστε, βοήθει μοι τῷ ταπεινῷ δούλῳ σου. Καὶ θυμωθεὶς ὁ δικαστής κελεύει κατὰ τῆς κοιλίας τύπτεσθαι αὐτόν. ᾿Αλγήσας δὲ ὁ μακάριος ἀνεβόησε φωνῇ μα γάλῃ, καὶ εἶπεν· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, βοήθει τῷ δούλῳ σου 'Ακακίῳ. Τούτου ῥηθέντος ὑπ' αὐτοῦ, εὐθέως φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐγένετο λέγουσα αὐτῷ.

VITA S. ACACII CAPPADOCIS. Με φοβοῦ, ᾿Ακάκιε, ἀλλὰ θάρσει· σὲ γὰρ δεῖ μετά set, statim vox de colo venit, ac dixit: Ne timeas, τῶν πατέρων του ἀπιέναι καὶ εὐφρανθῆναι ὧδε, όπου νῦν ὁμολογεῖς τὸ ὄνομά μου. Καὶ γενομένης τῆς φωνής ταύτης, οι τύπτοντες αὐτὸν ναρκήσαντες ἔστησαν ἐννεοί, μὴ δυνάμενοι τὰς χεῖρας κινῆσαι, ὥστε ἐπὶ τοῦτο ἀποῤῥηθῆναι τὸν ἄρχοντα, καὶ θυ μωθῆναι σφόδρα, και πέμψαι τὸν ἅγιον Ακάκιον Φλακκίνῳ τῷ ἀνθυπάτῳ τῆς Εὐρώπης μετὰ καὶ ἀναφορᾶς γράψαντα οὕτως· Acaci, sed esto bono animo; decet enim te cum patribus tuis esse, et cœlo versantem oblectari, eo quod nunc nominis mei confessionem profitearis. Cum hæc vox audita esset, homines illi qui martyrem verberabant, torpescentes tanquam muti effecti sunt, neque manus ipsas amplius movere poterant, ita ut judex ipse ambigeret, et furore accensus, sanctum illum martyrem Acacium ad majora judicia, hoc est, ad Flaccinum proconsulem Thraciæ mitteret, qui et relationem talem ad eum scripsit: Κ΄. Τῷ κατὰ πάντα θαυμασιωτάτῳ καὶ μεγίστω XX. Admirabili et maximo judici Flaccino proδικαστῇ Φλακκίνῳ ἀνθυπάτῳ Βιβιανὸς ὁ αἰδεσιμώ consuli, Bibianus imperatorum devotissimus saluτατος καθολικός· ᾿Ακάκιον τὸν τῆς ἀσεβοῦς θρησ tem Acacium, impiæ Christianorum religionis σκείας τῶν Χριστιανῶν συνήγορον πεμθρέντα μοι patronum, a Firmo Martiæ legionis tribuno ad me παρὰ Φόρμου τοῦ ταξιάρχου τῶν ἀριθμοῦ Μαρτη· missum, neque volentem iis parere, quæ ab invictis σίων καὶ μὴ βουλόμενον εἴχειν τοῖς προσταχθεῖσίν imperatoribus nostris præcepta sunt, cum viginti τὰ παρὰ τῶν ἀηττήτων βασιλέων ἡμῶν· πρὸ γὰρ diebus ante ad me missum acceperim, et vehemenτούτων τῶν εἴκοσι ἡμερῶν ἀποσταλέντα δεξάμενος ter de ipso inquisiverim, nihil amplius profeci: αὐτὸν καὶ στιβαρῶς τὴν κατ' αὐτοῦ ἀνάκρισιν ποιη- propositi enim sui tenax est. Quoniam vero potestas σάμενος, οὐδεν πλέον ἴσχυσα ἐνεργῆσαι εἰς αὐτὸν tua plus timoris afferre potest, propterea hominem πλὴν κόπους καὶ θυμόν· τοῦ προκειμένου γὰρ αὐτοῦ hunc cum actis, quæ de ilio a me composita sunt, σκοποῦ ἔχεται ἐπιμελῶς. Ἐπεὶ οὖν πλέον ο φόβος cum te præstantissimum virum esse sciam, ad te πρόσεστιν τῇ μεγίστη σου ἐξουσίᾳ, τοῦτον μετὰ τῶν misi. Cum igitur Flaccinus has litteras accepisset, πραχθέντων εἰς αὐτὸν παρὰ τῇ ἐμὴ βραχύτητα jussit martyrem in carcere quidem concludi, sed serἀπέστειλα ἐπὶ τὴν μεγίστην σου ἐξουσίαν, αἱκίσας vari tamen sine vinculis, et remota custodia illa tam αὐτὸν πλεῖστα ἐκ τοῦ δικαστηρίου καὶ οὕτως παρα- atroci. Uxorem enim Christianam Flaccinus habeπέμψας τὴν λαμπρότητά σου· οὕτως κατὰ τὴν τῶν bat, a qua rogatus, et jurejurando clam astrictus βασιλικών προσταγμάτων διάταξιν πράξεις εἰς αὐτόν. fuerat, ut qui propter Chrsti fidem ab ipso inquireΈρρωσο. Δεξάμενος δὲ ὁ Φλακκῖνος τὰ γράμματα bantur, non diu, neque multum ab eo cruciaτου Βιβιανοῦ, ἐκέλευσεν ἐγκλεισθῆναι τὸν ἅγιον rentur. μάρτυρα Ακάκιον ἄνευ δεσμῶν ἐν τῇ φυλακῇ. Γυναῖκα γὰρ εἶχεν ὁ Φλακκῖνος Χριστιανὴν, καὶ ἦν ἀξιωθεὶς καὶ ορκισθεὶς λάθρα παρ' αὐτῆς, ὥστε διὰ τὸν λόγον τοῦ Χριστοῦ παρ' αὐτοῦ ἐξεταζομένους μὴ ἐπὶ πολὺ τιμωρεῖσθαι παρ' αὐτοῦ. ΚΑ'. Μετά οὖν ἄλλας πέντε ἡμέρας προκαθίσας ὁ ανθύπατος Φλακκῖνος ἐπὶ τοῦ βήματος, ἐκέλευσεν ἐχθῆναι τὸν μάρτυρα. Τοῦ δὲ ἐλθόντος, προσέταξεν αναγνωσθήναι τὰ ἐπ' αὐτῷ πεπραγμένα παρὰ Βιβιανοῦ, καὶ ἀναγνωσθέντων αὐτῶν, ὡς κατέμαθεν ὁ δικαστὴς τὴν αὐστηρίαν τῆς ἐπ᾿ αὐτῷ ἐξετάσεως, τήν τε ἔνστασιν καὶ ἀκλινῆ ὁμολογίαν τοῦ μάρτυρος καὶ τῶν ἐπ' αὐτῷ γεγονότων παραδόξων θαυμάτων, αιτιασάμενος τον Βιβιανὸν ὡς μὴ τάχειον αὐτὸν ἀκλόντα, ἀλλ' εἰς τοσαύτην ἀκρίβειαν καὶ ἐπερών τησιν πρὸς ἄνθρωπον στρατιώτην πεποιηκοτα, προσε έταξε ξίφει ἀποτμηθῆναι τὴν κεφαλὴν τοῦ μάρτυρος πρὸ τῆς πόλεως Βυζαντίου, εἰπών ᾿Ακάκιον, τὸν των Γαλιλαίων σύμμαχον και λιποτακτήσαντα τῇ συμμαχία των τροπαιούχων αὐτοκρατόρων ἡμῶν, βία ταύτη μᾶλλον αἱρησάμενον τὸ τέλος αὐτοῦ θᾶτα XXI. Jussit igitur Flaccinus post quinque dies Acacium martyrem ad se duci, et ejus acta recitari, quæ Bibianus confecerat. Quibus recitatis, inquisitionis, quæ a Bibiano facta fuerat, austeritatem et martyris constantiam, stabilemque confessionem, et miracula per ipsum facta cognovit, Bibianumque accusavit, quod non celeriter eum interfecerat, sed tam exquisite adversus militarem hominem se gesserat; jussitque martyris caput abscindi ante urbem Byzantium, ita pronuntians: Acacium Galilæorum adjutorem, et nostrorum imperatorum tropæis insignium desertorem, qui operam dedit, ut quamprimum vitæ suæ finem talem videret, sicut quaestiones de eo factæ docuerunt: hunc, inquam, hominem legibus non obedientem, tribunal nostrum jubet gladio percuti, et capite privari. τὴν ἰδεῖν, ὡς ἡ κατ' αὐτὸν ἐξέτασις τῶν στρέβλων ἐδίδαξεν, τοῦτον κελεύει τὸ δικαστήριον τοῖς νομοις μὴ πειθόμενον ξέρει τὴν κεφαλὴν ἀποκοπῆναι. ΚΒ΄. ὡς δὲ ἔγνω ὁ μακάριος τῆς κλήσεως αὐτοῦ πλειούμενου τὸ ἔργον, βραβεύσαντος αὐτῷ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, ἀνεβόησεν καὶ εἶπεν· Ω πότοις στόμασι, Χριστέ, εὐλογήσω σε, ζωῆς ἀρχηγέ, Τὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ὅτι οὕτως ἐλεήμων καὶ μακρόθυμος εἶ ἐπ᾿ ἐμὲ, τὸν ἁμαρτωλὸν, εἰς τοιοῦτον κλήρον καταξιώσας με. Καὶ ἀπαχθεὶς ἔξω τῆς πόλ XXII. Postea vero, quam beatus Acacius vocationis suæ opus jamjam perficiendum cognovit, Spiritu sancto ita decernente, clamans sic ait: Quam multis linguis te laudare vellem, Christe, Dux vitæ, et Fili Dei, quoniam ita misericors et benignus es in me peccatis obnoxium, qui et tali sorte me dignatus fuisti. Cumque ductus fuisset

extra urbem Byzantium in locum ubi martyrium λεως, εἰς τὸν τόπον οὗ ἡμελλε τελειοῦσθαι, ἀξιώσας obeundum illi erat, rogavit carnifices, ut paulisper τοὺς δημίους, ὥστε ἐπιτραπῆναι αὐτῷ ῥοπὴν ὥρας Dei orandi facultatem ei concederent. Itaque positis εὔξασθαι, θεὶς τὰ γόνατα αὐτοῦ ηὔξατο λέγων· Δόξα in terra genibus, has preces ad Deum misit: Gloria σοι, ὁ Θεός, καὶ τῇ μεγαλοπρεπείᾳ σου τῇ ἀνυπερtibi Deus, et immensæ tuæ magnificentiæ convenit βλήτῳ πρέπει αἴνεσις τῷ οὕτω ἐνδοξαζομένῳ ἐν τοῖς laudatio, qui sic gloriosum in nobis peccatorum ἁμαρτωλοῖς ἡμῖν· ὅσῳ γὰρ ἡμῖν χαρίζῃ καὶ παρ onere gravatis te ostendis. Quo enim majora bene- ορᾶς τὰς ἀνομίας ἡμῶν, τοσοῦτον μᾶλλον πλεονάζει ficia nobis largiris, et quo magis iniquitates nostras ἡ δόξα τῆς ἀγαθότητός σου. Εὐλογητὸν τὸ ὄνομα τῆς remittis, eo abundantius benignitatis tuæ gloria δόξης, σου Κύριε, ὅτι οὕτως εὐδόκησας ἐν τῷ μονοrelucet. Benedictum sit nomen gloriæ tuæ, quod ita γενεῖ σου Υἱῷ, καὶ τῷ Πατρί σου τῷ ἁγίῳ, καὶ τῷ faciendum probasti, ut in Filio tuo unigenito et Spi- ζωοποιῷ Πνεύματι τιμῆσαι τὸν ἄνθρωπον, ὃν κατ' ritu sancto hominem ipsum honorares, et nunc me εἰκόνα σὴν καὶ ὁμοίωσιν ἔπλασας, καὶ νῦν με, Δέσ tantis beneficiis indignum propter bonitatem tuam σποτα ἀγαθε, ἀνάξιον ὄντα καὶ ταπεινὸν, εἰς τοιαύad talem gloriam invitasti, non propter mea opera. την δόξαν καὶ χαρὰν ἤγαγες διὰ τὴν σὴν ἀγαθότητα Benedico igitur tibi, Domine Deus sanctus Israel, καὶ συμπάθειαν, οὐ διὰ τὰ ἐμὰ ἔργα καὶ τοὺς ἀγῶν cum unigenito Filio tuo, et sancto Spiritu, quoniam νας. Δες οὖν ἔλεος καὶ μισθὸν τοῖς ἐπικαλουμένοις tua est gloria, tuus honor, nunc et semper, et in τὸ ὄνομά σου, Κύριε, καὶ τοῖς τιμῶσι καὶ μεμνημέ sæcula sæculorum. Amen. Hæc cum dixisset, gladio νοις τῆς μαρτυρίας ἡμῶν μισθὸν οὐράνιον δωρῆσαι percussus fuit, et capite truncatus. Itaque marty καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, νῦν τε καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, rium perfecit sanctus Acacius octavo die mensis καὶ τὰ ταμιεῖν αὐτῶν ἔμπλησον παντὸς ἀγαθοῦ Maii, imperatore Maximiano. Ejus autem corpus viri πρόσδεξαι δε, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, καὶ τὴν ἐμὴν pii ac religiosi collegerunt, et omni studio ac diligen- ψυχὴν καὶ συγκαταριθμησόν με μετὰ τῶν ἐκλεκτῶν tia funus ipsius curaverunt eo in loco, qui Staurius σου ἐν τῇ ἀναστάσει τῆς ἀτελευτήτου σου βασιλείας appellatur,imperante Maximiano tyranno, regnante εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Καὶ ταῦτα autem super nos Domino nostro Jesu Christo: cui εἰπὼν ὁ ἅγιος μάρτυς, ἀπετμήθη τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ gloria sit et imperium in sæcula sæculorum. Amen τῷ ξίφει· καὶ συνέστειλαν ἄνδρες εὐλαβεῖς τὸ τιμιον αὐτοῦ σῶμα καὶ ἐκήδευσαν μετά πάσης ἐπιμελείας ἐν τόπῳ ἐπικαλουμένῳ Σταυρίῳ. Ετελειώθη δὲ ὁ ἅγιος μάρτυς τοῦ Χριστοῦ ᾿Ακάκιος μηνὶ Μαίῳ, ὀγδόη, βασιλεύοντος Μαξιμιανοῦ τοῦ τυράννου, καθ' ἡμᾶς δὲ βασιλεύοντος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Acta sanctæ Glyceriæ virginis, martyris Heracles in Thracia, et B. Alexandri Romani, martyris Driziparæ in Thracia, quæ apud Lipomanum et Surium exstant; Metaphraste abjudicant socii Bollandiani ad Maii diem 13 et 14, «cum stylus concisus sit et ab ejus periodico scribendi genere alie. nissimum;» quod agnoscens Leo Allatius, in genuinis Metaphraste scriptis dignoscendis versatissimus, acta hæc inter illa enumerat quæ sub nomine Metaphrastæ, sed errore communi, referuntur a Lipomano et Surio.

VITA S. BONIFACII. ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΒΟΝΙΦΑΤΙΟΥ. MARTYRIUM SANCTI MARTYRIS BONIFACII APUD TARSUM METROPOLIM CILICIÆ. (Anno 290. Latine apud Surium ad diem 5 Junii, Græce in Actis Sanctorum Bolland, ad diem 14 Maii.) 1. Aliorum quidem Christi martyrum certamina magnum lucrum viris bonis afferunt: nam et communis naturæ maxima est quæ naturam superant, facta ostendunt: et vincentem quidem Christum, aperte autem victum el probro ac dedecore affectum inimicum. Præterea impios quidem manifestissime arguunt: pios vero magis confirmant et corroborant, et ad spiritalem decertationem acriores reddunt et vehementiores. Et hæc quidem in illis, in quibus reliqua quoque vita congruit cum martyrio, et a pueris eis coaluit virtutis exercitatio. Si quis autem ab initio quidem ignavam et dissolutam vitam egerit, postea vero bonis adeo splenduerit, ut repente martyrii coronam arripuerit, quidnam potest esse hac gratia præstantius apud Δ΄. Καὶ τὰ τῶν ἄλλων τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων άλλα πολύ τε καὶ μέγα τοῖς σπουδαίοις τὸ κέρδος περιποιεῖ· τῆς τε γὰρ κοινῆς φύσεως ὑπερφυῇ καὶ μέγιστα κατορθώματα παριστά, καὶ τὸν μὲν Χριστόν καῶντα, τὸν ἐχθρὸν δὲ νικώμενόν τε καὶ προφανῶς αἰσχυνόμενον· πρὸς τούτοις, τοὺς μὲν ἀσεβεῖς περιφανέστατα διελέγχει, τοὺς εὐσεβεῖς δὲ μᾶλλον ἐπιμαννύει, καὶ πρὸς τὴν πνευματικὴν ἅμιλλαν τοὺς θερμοτέρους διερεθίζει. Καὶ ταῦτα μὲν ἐπ᾿ ἐκείνων, ἐφ᾽ ὧν καὶ ὁ λοιπός βίος τῷ μάρτυρι σύμφωνος, καὶ ἐκ παίδων ἡ τῆς ἀρετῆς ἄσκησις σύντροφος. Εἰ δὲ τις ᾗ τὸν βίον τὴν μὲν ἀρχὴν ἐῤῥᾳθυμηκώς, μετά ταῦτα δὲ τοσοῦτον ἐκλάμψας τοῖς ἀγαθοῖς, ὡς ἀθρόον καὶ μαρτυρίου στέφανον ὑφαρπάσαι, ποίαν ἀπολείπει τοῦτο χάριτος τοῖς εὐσεβέσιν ὑπερβολὴν; ἐπεὶ καὶ φύσει τὸ παρελπίδα Χριστόν, πολὺ τοῦ συνήθους pios? Nam natura quoque id, quod præter spem, ἱπιτερπέστερον. Εἰς τοῦτο δὲ καὶ ἡ τοῦ ἀπολωλότος προβάτου δηλαδή εὕρεσις τῷ Δεσπότῃ φέρει. Τοιοῦτον οὖν καὶ Βονιφάτιον ἔγνωμεν, τὸν περιώνυμον τοῦ Χριστοῦ ἀθλητήν· οὔπερ ἄρα καὶ ἄξιον μὴ τὴν ἄθλη σιν παριδεῖν, ἀλλὰ μνήμῃ ὡς οἷόν τε καὶ γραφῇ παραδοῦναι. Ἔχει δὲ οὕτως. Β. Ην τις ἐν Ῥώμη γυνή, Αγλαΐς τούνομα, ὀνόματι δὲ τούτῳ καὶ τἆλλα συνῳδὰ ἠκολούθει, γένος τι, καὶ ὥρα, καὶ πλοῦτος, ἐφ᾽ οἷς ἀγλαΐζεσθαι ταύτην επιεικώς ἦν. Γένος μὲν γὰρ τῶν εὐπατριδών, καὶ τῶν ἀνθυπάτου λαχόντων τιμῆς· ὥρα δὲ σὺν νεότητι, καθ᾽ ἣν ἂν πρὸς ἔρωτας θερμωτέρως σχοίη γυνή πλούτος δε βαθὺς καὶ καταχρήσασθαι ἱκανὸς πᾶσι τούτοις ἐπιγενόμενον· καὶ τὸ αὐτεξούσιον τὸ τῆς ἐπιθυμίας πῦρ ἰσχυρῶς ἐφῆπτε, καὶ πρὸς ἀτός πους αὐτὸν ἔρωτας παρεκάλει. Ούτω τοιγαρούν Αγλαίς πλουτούσα, καὶ ἀγαθοῖς τῆς γῆς θάλλουσα, διὰ ταῦτά τε καὶ ἐρώτων ἀκρατῶς ἔχουσα, τινὶ τῶν ἐπιτρόπων αὐτῆς εἴτουν φροντιστῇ τῶν κτημάτων (ὁ καλὸς οὗτος ἦν Βονιφάτιος, οὐκ (α) αγχινοία μονη Luc. xv, 4 seqq. boni evenit, est delectabilius eo quod est consuetum. Eo tendit ovis quoque perditæ a Domino inventio 1. Talem ergo novimus quoque fuisse hunc inclytum Christi martyrem Bonifacium. Cujus non æquum est despicere certationem: sed eam litterarum mandare monimentis. Sic autem habet: 11. Erat Romæ mulier quædam nomine Aglais. Hoc autem nomen consequebantur etiam alia congruentia, genus et species et divitiæ, quæ ei magnum splendorem et decus afferebant. Nam genus quidem erat patritiorum, et eorum, qui proconsularem honorem sunt assecuti: species vero cum juventute, quæ efficere possint, ut mulier sit amori vehementius dedita luculentæ autem divitiæ, et quæ vel ad eis abutendum satis essent. His omnibus accedens libera vivendi potestas, ignem valide accendebat, et ad turpes amores incitabat. Cum esset ergo adeo dives Aglais, et terræ bonis floreret, et propterea incontinenter uteretur amoribus, ea cum quodam ex suorum bonorum procuratori- (α) Αγχίνοια ingenii solertia Herveto vertitur, nobis alibi necdum lecta vox et barbariem prima sui parte spirans,

τῶν ἄλλων κρατῶν) μίξισιν οὐ καλαῖς ἐχρ γὰρ αἰσχύνομαι ταῦτα λέγων, ἔχων καὶ μετ' δείξαι θείαν ὄντως καὶ θαυμασίαν μεταβολήν. τε δὲ καὶ οἶνον μὲν ἐρώτων τὸ καταρχὰς ἦν· οὐ μὴν τἆλλα τοιοῦτος· ἀλλὰ καὶ χρημάτα όπτης κομιδὴ μεγαλοψυχώτατος, καὶ δεομένοι διανείμαι φιλοτιμώτατος, καὶ φιλοξενίαν εἰς άλλος φιλοφρονέστατος. Οπότε γοῦν ἴδοι τι ὁδοιπορούντων, ή καύσωνι καὶ δίψει τηκομι χιόνι καὶ ψύχει προσπηγνυομένους, ἡ ἄλλως ὁδοιπορίας βαρυνομένους, αὐτὸς ἐπισπεύδων ὑπήντα, καὶ τοῦ μόχθου διαναπαύσασθαι πο καὶ εἴξαντας εἰς τὴν οἰκίαν εἰσαγαγὼν ἐξένιζ φρόνως, καὶ λόγοις ἅμα καὶ ἔργοις πᾶν ὅπι bus (is erat pulcher Bonifacius, non ingenii solum καὶ τῇ πρὸς αὐτὴν ευνοίᾳ, πολλῷ δὲ καὶ ὡρ solertia et in eam benevolentia, sed etiam alia specie longe superans) non honestis utebatur congressionibus; non erubesco enim hæc dicere, cum paulo post possim ostendere vere divinam et admirabilem mutationem. Alioqui autem a vino quidem et amoribus vincebatur ab initio: sed et pecuniæ erat contemptor magnificentissimus, et ad eas egentibus distribuendas longe liberalissimus, et hospitalitati deditus, si ullus alius. Si quando ergo vidisset aliquos ex viatoribus, aut æstu et siti eliquatos, aut nive et frigore concretos, aut alia ratione itinere gravatos, ipse festinans hilariter eis ibat obviam, et rogabat ut a labore requiescerent: et cum cessissent, in domum suam introductos hospitio benigne accipiebat, et verbis et ἀηδες διέλυε. Ταῦτα καὶ πρὸ τοῦ μαρτυρίου factis eorum omnem propulsabat molestiam. Hæc etiam ante martyrium ornabant Bonifacium. Neque est ille solummodo examinandus et spectandus ex aliis sed sunt etiam conjungenda ea,quæ sunt meliora. Bonifacius enim aliquid quidem voluptati,plurimam vero partem tribuens virtuti,et pulcherrima genera virtutis accurate exercens, ne esset perfectus ex hoc solo prohibebatur, quod non ess perans. III. Cæterum non multo interjecto tempore hæc quoque labes, tanquam in toto mundo et pulchro corpore, eluitur, et quod ex vitio suscipiebatur dedecus, tegitur longe majori gloria. Non sustinuit enim Dominus despicere animam, adeo omni ex parte pulchram, perpetuo inquinari unius vitii turpitudine: sed placuit omnino divinarum rationum dispensationi, martyrico etiam sanguine purpureumetregiumei colorem indere. Quonam modo autem hoc sit effectum, et quodnam sit jactum fundamentum martyrii, parata est docere oratio. Adhuc quidem vigebat persecutio in Christianos, et profunda illa caligo simulacrorum totum simul occupabat Orientem. Subit autem illius dominam salutaris cogitatio, et cor ejus penetrat vehemens quoddam et invictum desiderium reliquiarum martyrum. Quoniam vero existimabat Bonifacio nullum esse fideliorem, aut ad in his serviendum diligen- 'tiorem, ei sicut carnalem et turpem, ita etiam laudabilem et beatum amorem communicat, et eum seorsum accipiens, Scis, inquit, frater, qualibus simus coinquinati peccatis, nec nobis curæ esse τον Βονιφάτιον· καὶ οὐχ ἁπλῶς ἐκεῖνον ἄλλων δοκιμαστέον, ἀλλὰ συναπτέον πάντως βελτίονα· Βονιφάτιος γὰρ τὸ μὲν ἡδονῇ, τὸ 1 καὶ τῇ ἀρετῇ νέμων, καὶ τὰ κάλλιστα τῆς εἴδη πρὸς ἀκριβείαν ἡσκηκώς, τὸ μὴ τέλει παρὰ μήνου τοῦ μὴ σωφρονεῖν ἐκωλύετο. ' Γ΄. Πλὴν οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ· καὶ ὁ σπίλι καθάπερ ὅλῳ καθαρῷ καὶ περικαλλεί σώματ θαίρεται· καὶ ἡ ἐκ τοῦ πάθους αἰσχύνη πολλῷ δόξῃ περικαλύπτεται. Οὐ γὰρ ἡνέσχετ ψυχὴν οὕτω παριδεῖν τὰ πάντα καλὴν, ἑνὸς αἴσχει διὰ τέλους μολύνεσθαι· ἀλλ᾽ εὐδόκησε θειοτέρων λόγων οἰκονομία, καὶ μαρτυρικώ ἀλυοργὲς αὐτῇ καὶ βασιλικόν χρώμα πει Όπως δὲ τοῦτο διῳκονόμηται, καὶ οἷα τῷ μ καταβέβληται ή κρηπις, έτοιμος διδάσκειν Ηκμαζε μὲν καὶ ἔτι ὁ κατὰ Χριστιανῶν καὶ ὁ εἰδωλικὸς ἐκεῖνος καὶ βαθὺς κατὰ πάι τῆς Εῴας ἐπεκράτει ζόφος· ὑπέρχεται δὲ τὴν δέσποιναν σωτήριος λογισμὸς, καὶ τὴν καρδία διατρέχει δριμύς τις ἔρως καὶ ἄμαχος μαρτυρικών. Επεὶ δὲ οὐδένα Βονιφατίου ἡγεῖτο πιστότερον, ή τοιούτοις ὑπουργεῖν στερον, τοῦτον δὴ καὶ κοινωνόν, ὥσπερ τοῦ ε καὶ ἀτίμου, οὕτως ἄρα καὶ τοῦ ἐπαινετοῦ τ ρίου ποιεῖται ἔρωτος. Καὶ ἰδιαζόντως ἀπολ Οἶδας, φησίν, ἀδελφέ, οἵαις συνεχράνθηκα τίαις, μηδέν τι μέλλον ἡμῖν, ὅτι Θεῷ παρασι aliquid, quod exspectamus futurum ut sistamur προσδοκώμεν καὶ χαλεπὰς τούτων ὑποσχεῖν ante Deum, et pro his gravia subeamus supplicia. Cæterum audivi a quodam viro pio, quod si quis eos, qui propter Christum passi et affecti sunt martyrio, in honore habuerit et coluerit, magna quædam et præclara eum illinc ex eo manet remuneratio, et eadem, qua illi, fruetur beatitudine. Multi autem nunc quoque, ut, aiunt, pro Christo pulchra adeunt certamina. Τu vero (etenim jam venit tempus, ut meus ostendat Bonifacius, qua sit in hos affectione) ad hæc mihi inservi, et omni studio eo vadens, propera ad me afferre aliquid e sacris his reliquiis: ut cum eas honorifice deposueλάσεις· πλὴν ἀλλ᾽ ἐπυθόμην τινὸς τῶν εὐσεβ ὡς εἴ τις τοὺς διὰ Χριστὸν παθόντας καὶ μ σαντας διὰ τιμῆς μετέλθοι καὶ θεραπείας, π αὐτοῦ ἐκεῖθεν καὶ λαμπρὰ περιμένει ἀντίδοι τῆς αὐτῆς ἐκείνοις ἀπολαύσει μακαριότητος. δὲ καὶ νῦν, ὡς φασιν, ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ ὑπὸ Χρισ καλὸν ἀγῶνα διαγωνίζονται· σὺ δὲ (και γι καιρός, όπως περὶ ἡμᾶς ἔχει τὸν ἐμὸν φαν Βονιφάτιον) πρὸς ταῦτά μοι καθυπούργησο σπουδῇ τῇ πάση παραγενόμενος, τῶν ἁγίων λειψάνων ἀγαγεῖν ἐπείχθητι, ὡς ἂν ἐντίμω καταθέμενοι, καὶ ἱεροὺς ἐπιδημησάμενοι

VITA S. BONIFACII. φύλακάς τε αὐτοὺς καὶ σωτῆρας διαπαντὸς ἔχοιμεν. rimus, et sacras ædes eis adificaverimus, eos sem Ταῦτα πρὸς αὐτὸν εἰρηκυῖα, ἐπεὶ πρὸς ἑκόντα ἔλεγε καὶ προθυμον τὴν ὑπηρεσίαν, χρυσίον ἐγχειρίζει συχνόν· οὐδὲ γὰρ ἐξῆν λείψανόν τι μάρτυρος προῖκα λαβεῖν, ἀλλὰ τὸ πολὺ τῶν Χριστιανῶν περὶ αὐτὰ φίλτρου πορισμοῦ τοῖς ἀσεβέσι πρόφασις ἦν, καὶ πολλοῦ πρὸς ἐκείνους αὐτὰ παρέχειν ἐποίει. Τούτου οὖν ἔνεκα, συχνὸν τὸ χρυσίον, καὶ ἵνα καὶ πένησιν εἰς διανομὴν ἀρκέσῃ. Συνεκπέμπει δὲ καὶ ἱππεῖς έωδεκα, μύρα τε καὶ σινδόνας καὶ τἆλλα ὅσα προσἶκον εἰς τιμὴν τοῖς ἁγίοις. ᾿Αλλὰ προσεκτέον· ἐνταῦθα γὰρ ἤκομεν ἔνθα καὶ τὸ τοῦ διηγήματος χαριέ πατον. per habeamus custodes et servatores. Hæc cum ei dixisset, et se libenter id ministerium promptoque et alacri animo obiturum ostendisset, tradit ei multum auri. Neque enim licebat gratis accipere ullas martyrum reliquias, sed Christianorum magnus in eas amor, erat impiis causa lucri, et efficiebat ut nonnisi magni eas emptas præberent. Ea de causa mittit multum auri, et ut etiam haberet, quod distribueret pauperibus. Mittit autem cum eo equos quoque duodecim, et unguentum, et sindonas, et quæcunque alia usuierant adhonorandos sanctos. Sed est attendendum; huc enim venimus, ubi est narratio jucundissima. IV. Cum jam Bonifacius esset iter ingressurus, Δ΄. Ὡς ήδη πορείας ἔμελλεν ὁ Βονιφάτιος ἄπτεσθαι, εὐθὺς, ὥσπερ ὑπὸ γραμμῆς τὴν ἑαυτοῦ νίκην statim quasi graphice victoriam suam et coronam καὶ τὸν στέφανον προσημαίνων· Εἰ δέ πως, ἔφη, ὦ δέσποινα, ταύτης μὲν διαμαρτεῖν τῆς ἐγχειρήσεως, δεύτερος δε, ὁ φασι, πλοῦς τὸ ἐμόν σοι σώμα προσε τεχθείη, ἄρα σοι ἂν τοῦτο μέτριον εἴη τοῦ σκοπού παραμύθιον, καὶ τιμῆς ἄξιον παρὰ σοῦ νομισθείη; Καὶ ταῦτα μὲν ἴσως ἐκεῖνος παίζων πρὸς τὴν δέτποιναν ή σπουδάζων ὁ δὲ Θεὸς τὸ μέλλον ὥσπερ διὰ τῆς ἐκείνου προηγόρευσε γλώττης. Η μέντοι Αγλαΐς· Οὐ καιρός, ἔφη, Βονιφάτις, παιδιᾶς οὐδὲ λόγων τοιούτων, ὧν ἀποσχόμενον εὐλαβῶς ἔχειν προτρέπομαι καὶ κοσμίως, ἐπεὶ καὶ τοιούτοις ὑπηρετεῖν μέλλεις, ὧν ἡμᾶς, μὴ ὅτι γε ψαύειν, ἀλλὰ καὶ βλέπειν τοὺς ἀναξίους πάντολμον καὶ θρασύ. Τούτοις ἀρκούντως ἐπιτιμήσασα καὶ ἐντρέψασα, καὶ ὥσπερ ἀντὶ παιδιᾶς ἀκαίρου εἰς φόβον εύλογον τὴν ἐκείνου ψυχὴν καταστήσασα, εἶτα καὶ, Ὁ Θεός, ἐπειτοῦσα, ὁ δι' ἡμᾶς μορφὴν δούλου λαβὼν καὶ τὸ ἑαυ τοῦ αἷμα ἐκχέας, αὐτὸς παρίδοι τὰ πταίσματά μου καὶ ἀποστελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ ἔμπροσθέν σου, καὶ καθευθυνεῖ τὰ διαβήματά σου πρὸς τούτοις καὶ δεξιὰν αὐτῷ τὴν ἐπάνοδον εὐξαμένη ἐξέπεμψε. Τὸν δε Βονιφάτιον ὤνησαν μὲν οὐ μετρίως τε καὶ οἱ τῆς δεσποίνης λόγοι, καὶ πρὸς τὰ θεῖα τε καὶ σεβάσμια περιδες κατέστησαν, ὅθεν οὔτε κρεῶν ήπτετο κατά τὴν πορείαν, οὔτε μὴν οἴνῳ ἐχρῆτο· εἰσήει δὲ αὐτὸν καὶ λογισμός, ὥσπερ παιδαγωγός ἀγαθός, ότιπερ, Οἷα δράσας, οἷα μέλλω χερσὶν ἀνάγνοις μετακομί ζειν; Καὶ τῷ δέει τούτῳ ἠρέμα τι τῆς πρὸς τὸ σῶμα προσπαθείας κατωλιγώρει, καὶ ἑαυτῷ προσέχειν ἐπείθετο· φόβος μὲν γὰρ πατὴρ προσοχῆς· ἡ δὲ γα λήνης μήτηρ καὶ καταστάσεως, αὕτη δὲ τὴν συναί. σθησιν, ὥσπερ ἐν ἀπαράχῳ τινὶ καὶ καθαρῷ ὕδατι, τὰ αὐτῆς αἴσχη διαβλέπειν ποιεῖ· καὶ οὕτως ἀρχαί καὶ ῥίζαι τῆς μετανοίας φύονται, ἢ δὴ τότε καὶ Βονιφάτιον καλῶς συνειλήφει, καὶ ἤδη πρὸς βίου ἀκρίσ Εκαν απονεύων φανερὸς ἦν, τῆς μὲν παχυτέρας ταύτης καὶ περιστῆς τροφῆς, ὥσπερ ἔφημεν, ἀπεχόμενος, εὐχῆς δι ἀδιαλείπτου καὶ νηστείας κατὰ τὴν πορείαν ἐχόμενος. Ε΄. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐπιβὰς τῆς ᾿Ασίας κατὰ τὴν ὑμνουμένην τῆς Κιλικίας Ταρσόν ἐγένετο, ἔνθα δὴ præsignificans: Si forte, inquit, ο domina, quemadmodum contingit, ut hoc quidem cœpto frustreris: secunda vero, ut aiunt, navigatio, meum ad te corpus afferat: fueritne hoc tibi mediocre tui instituti ac scopi solatium, et apud te habendum in honore? Et hæc quidem ille fortasse magis ludens apud dominam, quam agens serio: Deus autem id, quod erat futurum, prædixit per illius linguam. Aglais vero: Non est, ο Bonifaci, inquit, tempus ludendi, neque horum verborum, a quibus abstinentem jubeo, ut pie et honeste te geras. Nam iis es inserviturus, quæ nos non solum tangere, sed etiam aspicere indignos, nimiæ est audaciæ et temeritatis. Cum his satis increpasset, et pudore affecissel, et pro ludo intempestivo ad justum et rationi consentaneum metum illius animam traduxisset et dixisset: Deus, qui servi fore mam propter nos accipit, et suum effudit sanguinem, ipse ad mea non aspiciat delicta, et mittat angelum suum ante te, et dirigat gressus tuos. Deinde faustum ei precata reditum, eum emittit. Bonifacio vero non mediocriter quidem profuerunt verba dominæ, et ut res divinas et religiosas revereretur, effecerunt. Hinc factum est ut in itinere nec carnes tangeret, nec vino uteretur, Subibat autem ejus quoque mentem cogitatio, veluti quidam bonus pædagogus: Qualia sunt quæ feci, et qualia sum impuris manibus portaturus? Propter hunc vero metum, sensim negligebat pristinam suam in corpus affectionem, et ut sibi attenderet, sibi persuadebat. Nam metus quidem est mater tranquillitatis et quietis; ea vero parit conscientiam, quæ facit, ut anima tanquam in pura aliqua et non turbata aqua, sua intueatur dedecora et sic nascuntur principia et radices pœnitentiæ. Jam tunc autem pulchre conceperat Bonifacius, etjam aperte ostendebat, se inclinare ad vitam perfectam et accuratam, ut qui a crassis quidem et supervacaneis, ut diximus, abstineret alimentis, assiduis vero precibus et jejuniis vacaret in itinere. V. Postquam autem ascendisset in Asiam, et ad celebratam in Cilicia pervenisset Tarsum, quo in

διαναπαύσασθαι, αὐτούς τε καὶ ἵππους ἔν τινι τῶν ἐκεῖθεν ξενισθέντας, αὐτὸς δὲ μηδὲ τῆς ὁδοῦ τὴν κόνιν ἐκτιναξάμενος, ὡς εἶχε ποδῶν ἐχώρει τοὺς ποθουμένους μάρτυρας ἱστορῆσαι. Καὶ παριὼν εἰς τὸ στάδιον, ὁρᾷ τοῦ μὲν δήμου πολύ τι πλῆθος συνειλεγμένον κατά θέαν τῶν πραττομένων, βασάνοις δὲ τοὺς ἁγίους ποικίλαις ἐκδιδομένους, καὶ ἐν μὲν ἐγκαλουμένους ἅπαντας τὴν εὐσέβειαν, οὐ ταῖς αὐτ ταῖς δὲ τιμωρίαις ὑπαγομένους, ἀλλὰ τοσαύταις, ὡς σχεδόν μηδένα τὴν ἴσην κατακρίνεσθαι τῷ ἑτέρῳ, καίτοι καὶ πνεύματι συνημμένους, καὶ στόματι, οὐδὲν ἧττον τὰ αὐτὰ φθεγγομένους. Ὁ μὲν γὰρ ἤρτητο ἐπὶ κεφαλὴν, κάτωθεν δὲ αὐτοῦ πῦρ ὑπο έστρωτο· ὁ δὲ ξύλοις τέσσαρσι διατέτατο· άλλο; ἐπρίζετο, ἄλλος ξεόντων χερσὶν ἐλεπτύνετο· καὶ τοῦ μὲν ὄψεις, τοῦ δὲ χεῖρες ἐξεκόπτοντο καὶ τῶν μὲν διὰ τοῦ τραχήλου πάσσαλος ἐλασθεὶς τῇ γῇ προσεπήγνυτο, τῷ δὲ χεῖρες μὲν ὄπισθεν περιήγοντο, πόδες δε πονηρῶς ἀντανακλώντο, καὶ ἀμφοτέρων οὗτο δεσμηθέντων, ράβδοις αὐτὸς τὰ ὀστᾶ συνετρίβετο ἄλλον, ὦ τῆς πολλῆς μανίας τῶν ἀσεβῶν! καὶ χεῖ ρας ἦν ἰδεῖν ἅμα καὶ πόδας ἀφαιρεθέντα, καὶ δίκην σφαίρας ἐπὶ γῆς κυλιόμενον. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα πά σχοντες οἱ γενναῖοι, καθάπερ οὐ βίαιόν τι λυπηρὸν ὑφιστάμενοι, ἀλλ᾽ οἱονεὶ τὰ σώματα καινιζόμενοι, καί τινα πρὸς τὸ κρεῖττον ἀλλοίωσιν ὑπομένοντες, ὥσπερ ἄρα καὶ ἦν, οὕτως ἔχαιρον, τῆς θείας ἄντι κρυς ἐπιβοηθούσης αὐτοῖς δυνάμεως καὶ πρὸς τὸν ἀγῶνα ἐνισχυούσης· οὐ γὰρ ἄλλως δυνατὸν ἦν ἀν θρωπείαν φύσιν ταῦτα διενεγκεῖν, καὶ τότε σὺν ἡδονῇ, μὴ τῆς ἄνωθεν χειρὸς συνεφαπτομένης. Ταῦτα καὶ Βονιφάτιος ὁρῶν, καὶ οὐχ ἁπλῶς ὁρῶν, ἀλλ᾽ ἐπιμε λῶς ἕκαστα καὶ φιλοπόνως ἐξακριβούμενος, καὶ τοῦτο μὲν ἐκπληττόμενος τῆς καρτερίας τοὺς μάρ τυρας τοῦτο δὲ καὶ τῶν ἴσων αὐτοῖς στεφάνων ἀξιωθῆναι γλιχόμενος, ὅλος ἔνθους γενόμενος, πρὸς τὸ θέατρου καταβαίνει, καὶ τοῖς πᾶσι ἑαυτὸν ἐπίδηλον παρασχών, εἴκοσι τοὺς μάρτυρας ὄντας πάντας καθ' ένα περιβάλλει καὶ περιπτύσσεται εἶτα καὶ εἰς ἐπήκοον πάντων μεγάλη φωνή, Μέγας ὁ τῶν Χριστια νῶν Θεός, μέγας ὁ τοῖς ἀθληταῖς συμμαχῶν, ἐξεβόη σεν. Οὕτως εἰπών, τῶν μαρτύρων αὖθις γεγηθώς εἴχετο, παρεκαθέζετο, ποθεινὸς τοὺς πόδας περιεπτύσσετο· οἷς δὲ μὴ πόδες, τὰ λειπόμενα μέλη του σώματος κατησπάζετο, μακαρίζων, ἐπιθαῤῥύνων, loco etiam decertabant martyres, aliis quidem καὶ οἱ μάρτυρες ἠγωνίζοντο, τοῖς μὲν ἄλλοις ἐφῆκε permisit, ut ipsi et equi quiescerent, apud quemdam illic hospitio excepti. Ipse vero ne viæ quidem excusso pulvere, profectus est ad videndum desideratos martyres. Et cum venisset in stadium, videt populi quidem magnam collectam multitudinem ad ea videnda, quæ fiebant; sanctos autem variis affici tormentis, et unum quidem omnibus crimen objici, nempe pietatem ac veram religionem, non eosdem vero subire cruciatus, sed tam multos, ut nemo fere eodem damnaretur supplicio, etsi spiritu essent conjuncti, et ore nihilominus eadem loquerentur. Nam alius quidem pendebat capite, subter vero ignis erat substratus: alius autem erat extensus quatuor lignis. Alius serra secabatur. Alius discerpentium manibus comminuebatur: et illius quidem oculi effodiebantur, hujus autem manus amputabantur, et huic quidem per collum palus transactus, terræ erat affixus illi vero manus pene circumagebantur, pedes autem contra improbe refringebantur, et utrisque sic vinctis similiter ossa conterebantur. Alium (o magnam impiorum insaniam!) licebat videre mutilatum manibus et pedibus, et humi instar globi devolutum. Sed etsi hæc paterentur viri generosi et fortes, tanquam non subirent aliquid violentum et molestum, sed perinde ac si eorum renovarentur corpora, et sustinerent quamdam in melius mutationem, sicut erat revera, lætabantur, eis divina virtute ferente auxilium, et confirmante ad certamen: non poterat enim aliter fieri, ut humana hæc pateretur natura, idque cum gaudio, nisi superna eos manus tangeret. Hæc videns Bonifacius, et non solum videns, sed etiam sedulo et diligenter singula considerans, et partim quidem stupens martyrum constantiam, partim autem pares coronas consequi desiderans, totus Deo afflatus, descendit in theatrum: et cum se fecisset manifestum omnibus, martyres, qui erant omnes viginti, singulatim amplectitur. Deinde etiam omnibus audientibus magna voce, Magnus est, inquit, Deus Christianorum: Magnus est, qui athletas sua ope adjuvit. Hæc cum dixisset, rursus lætus adhærebat martyribus, cum magno desiderio prehensabat et amplectebatur pedes. Quibus autem deerant pedes, eas, quæ restabant, partes corporis: beatos quidem eos pronuntians propter animi forti- δεόμενος· μακαρίζων μὲν τῆς ἀνδρείας καὶ ὧν προtudinem, et propterea, quæ passi fuerant, et quod breve sit id, quod est reliquum, et mox futura sit liberatio a laboribus et æterna lætitia: pro se autem rogans, ut esset eis socius certaminum, et particeps coronarum, quas sunt habituri a Christo. VI. Cum autem fieri non posset, ut hæc laterent, maxime cum vocem altius sustulisset, præses per multitudinem acrius defigens oculos, et videns Bonifacium: Quis hic est, inquit, qui nos usque adeo negligit et magnos deos? Ille ipse ergo dicat, accedens propius. Postquam autem ille adfuit, ó πεπόνθεισαν, ἐπιθαῤῥύνων δὲ καὶ πρὸς ἃ παθεῖν ἔμελλον, ότι το βραχὺ τὸ λειπόμενον, καὶ πόνων ἀπαλλαγὴ μετ' ὀλίγον καί εὐφροσύνη αιώνιος· ὑπὲρ ἑαυτοῦ δὲ δεόμενος, ὥστε καὶ κοινωνὸς αὐτοῖς τῶν ἀγώνων καὶ συμμέτοχος τῶν παρὰ Χριστοῦ γενέσθαι στεφάνων. 5. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα μαθεῖν οὐχ οἷόν τε ἦν, ἅτε καὶ τῆς φωνῆς ἐπὶ μεῖζον ἀρθείσης, ὁ ἄρχων ὀξύτερον ἀτενήσας διὰ τοῦ πλήθους, καὶ τὸν Βονιφάτιον θεα σάμενος· Τίς οὗτος, εἶπεν, οὕτως ἀμελῶς καὶ ἡμῶν καὶ τῶν μεγάλων ἔχει θεῶν; Αὐτὸς τοιγαροῦν ἐκεῖνος, αὐτὸς ὁ ἐγγύτερος παραστὰς λεγέτω. Ἐπεὶ δ

VITA S. BONIFACII. vero mei fretus virtute, ex conservis fideles quidem diligo, te autem et tuos tanquam ingratos despicio. Præses vero: Hæc quidem mitte dicere in præsentia. Dic autem nomen tuum et studium. Bouifacius autem: Primum quidem mihi nomen, et quo maxime vocari gaudeo, Christianus. Quod si vis etiam scire nomen mihi impositum a parentibus, Bonifacius. Præses vero sancto adhuc loquente, eum interpellans: Age ergo, inquit, ο Bonifaci, priusquam tangam carnes tuas, et ossa, pare et fac imperata, et accedens sacrifica diis propitiis. Hoc enim tibi multa bona conciliabit: deorum amicitiam, a rebus gravibus et asperis liberationem, divitiarumque et maximorum honoκαὶ παρέστη, ἐρωτηθείς· Εἰμὶ μὲν, ἔφη, Χριστια- rogatus: Sum quidem, inquit, Christianus; Domini νός, τῇ δὲ τοῦ ἐμοῦ Δεσπότου δυνάμει θαῤῥῶν τῶν ὁμοδούλων τοὺς μὲν πιστοὺς φιλῶ, σοῦ δὲ καὶ τῶν σῶν ὡς ἀγνωμόνων ὑπερφρονῶ. Καὶ ὁ ἄρχων· Ταῦτα μὲν λέγειν, τόγε νῦν, ἔα· λέγε δε τήν τε κλή σιν τὴν σὴν καὶ τὸ ἐπιτήδευμα. Ὁ δὲ Βονιφάτιος· Ονομα μὲν ἐμοὶ τὸ πρῶτον καὶ ὁ μᾶλλον χαίρω καλούμενος, Χριστιανός· εἰ δὲ καὶ τὸ ἐκ γονέων τοῦτο βούλει μαθεῖν, Βονιφάτιος. Καὶ ὁ ἄρχων, ἔτι τοῦ ῾Αγίου λέγοντος ἐκκόψας. "Αγε δὴ οὖν, ἔφη, Βονιφάτιο, πρὶν ἡ τῶν σαρκῶν σου καὶ τῶν ὀστῶν ἄψωμαι, πείθου ποιεῖν τὰ κεκελευσμένα, καὶ προσελθὼν θύε τοῖς εὐμενέσι θεοῖς· τοῦτο γάρ σοι πολλὰ προξενήσει τὰ ἀγαθὰ, φιλίαν θεῶν, ἀπαλλαγὴν χαλεπῶν, καὶ παροχὴν πλούτου καὶ μεγίστων τιμῶν. Πρὸς ταῦτα ὁ μάρτυς. Οὐδὲ ἀποκρίνασθαί σοι, φησί, rum suppeditationem. Ad hæc martyr: Ne tibi δίκαιον· πλὴν ἀλλὰ τοῦτό γε ὁ καὶ πολλάκις ἔφην, ἐρῶ, Χριστιανὸς ἐγώ· τοῦτο μόνον παρ' ἡμῶν ἄκουε· αὐτὸς δε, εἰ μὴ ἀνέχῃ, ὅ τι βούλει, τῷ σώματι χρῶ. Ζ΄. Ἐπὶ τούτοις χαλεπήνας ὁ ἄρχων, ἐπὶ κεφαλὴν αὐτὸν κρεμασθῆναι κελεύει, καὶ ἰσχυρῶς μὲν ξέςσθαι· τὴν βάσανον δὲ παρατείνεσθαι, ἄχρι διαφανὴς τὰ ὀστὰ γίνηται. Καὶ ταῦτα μὲν ὥσπερ ἐκεῖνος ἐκέλευε οὕτω δὴ καὶ πρὸς τάχος τοῖς δημίοις ἐπράτω τετο· ὁ δὲ Χριστοῦ μάρτυς καθάπερ οὐ τῷ διασπᾶ σθαι τὰς σάρκας, ἀλλὰ τῷ διαιρεῖσθαι τῶν ἁγίων μᾶλλον ἀλγῶν, τοὺς ὀφθαλμοὺς μὲν ἤρειδεν ἐπ᾿ ἐκεί νους, αὐτήν τε τὴν ὄψιν ποθῶν, καὶ ἅμα ὡς πρὸς καλόν παράδειγμα βλέπων τοὺς ἐκείνων διὰ Χρι στὸν ἄθλους. Ὡς οὖν εἶδον αὐτὸν ὁ ἄρχων οὐδὲν ἀπὸ τῆς βασάνου ταύτης ὑφέντα τοῦ παρόντος σκοπού, μικρόν ἀνεθῆναι κελεύει, καὶ πάλιν ὥσπερ ἐκ διαλείμματος προσβάλλων τῷ μάρτυρι, καὶ τοιόνδε τρόπου αποπειρᾶσθαι αὐτοῦ βουλόμενος, Γενέσθω φησίν, ὦ Βονιφάτις, τὰ παθήματα ταῦτα, μαθήματα πρὸς τὸ βέλτιον, καὶ πεῖραν τῶν ἀνηκέστων τούτων λαβών οδυνών, όψις γοῦν, ἄθλιε, σεαυτὸν οἰκτείρας τῶν μανουσών σε κολάσεων, πρόσελθε θύσων. Ὁ δὲ Άγιος· Εμὲ θύειν ἐπιτάττων, ἀσύνετε, οἴει δυνατ τοῖς ὅλως ἐπιχειρεῖν; Ἐγὼ θεοῖς προσελεύσομαι, ὧν μόνη τοῦτον προσηγορία μηδ' ἀκοαῖς φορητη; σοι, Η΄. Θυμός πάλιν τὸν ἄρχοντα κατέσχεν οὐκ ἀνε κτός, καὶ καλαμοι ὀξυνθέντες εὐθὺς κατὰ τῶν ὀνύχων αὐτῷ ἐνεπείροντο. Οἶδ' ὅ τι πεπόνθατε καὶ πρὸς μόνην τὴν ἀνοήν· ἐσχάτως γὰρ ἡ βάσανος χαλεπή. 'Αλλ' ὁ μάρτυς, εἰς οὐρανὸν ἀτενῶς ἀναβλέψας, καὶ ὥσπερ ὅλην ἐκεῖ μετὰ τῆς διανοίας θεὶς καὶ τὴν αἴσθησιν, οὐδε βραχὺ γοῦν ἐφρόντιζε τῆς ὀδύνης • ἀλλ᾽ εὐκόλως αὐτὸς ἔφερε μᾶλλον, ἡ ὁ ἄρχων προσέταττεν· ὡς οὖν καὶ αὕτη τῷ δυσσεβεῖ διακενὴς ἡ βάσανος ἐξηλέγχετο, ἑτέραν αὖθις πικρὰν τιμωρίαν ἐξ ὠμότητός τε καὶ πονηρίας ἐπινοεῖ, καὶ κελεύει τὸ στόμα διανοιγέντι τῷ μάρτυρι μόλυβδον αὐτῷ ἔρχε θῆναι σφόδρα διακαέντα. Ἐπεὶ οὖν ἔγνω τοῦτο ο ἀθλητὴς, καὶ χεῖρας ἅμα καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς τὸν Θεὸν ὑψώσας, Δέσποτα μου, ἔφησεν, Ἰησοῦ Χριστέ, κρείττονα με τῶν ἤδη προλαβουσῶν δείξας τιμω ριῶν, καὶ νῦν παράστηθί μοι, μόνη ἐμοὶ παράκλησις, quidem, inquit, justum est respondere; hoc tamen, inquit, dicam, quod smpe dixi; Sum Christianus; hoc solum audi a nobis. Si hæc autem non feras, fac quod tibi libuerit. VII. Hæc cum dixisset, præses jubet eum suspendi præcipitem, et fortiter quidem cædi; tormentum autem extendi, donec ossa fiant manifesta. Et hæc quidem, sicut ille jussit, quamprimum facta sunt a lictoribus: Dei autem martyr tanquam non dolens quod carnes distraherentur, sed potius, quod separaretur a sanctis, in illos quidem defigebat oculos, simul etipsam desiderans visionem, et tanquam ad pulchrum exemplar, intuens ad illorum propter Christum certamina. Postquam ergo vidit eum præses hoc tormento nihil remisisse de suo scopo, jubet eum paululum relaxari et rursus interjecto aliquo intervallo aggrediens martyrem, et hoc modo volens eum tentare: Sint tibi, inquit, o Bonifaci, hæ perpessiones, documenta ejus quod est melius, et intolerabiles hos jam expertus dolores, tandem, o infelix, tui misertus, propter ea quæ te manent supplicia, accede sacrificaturus. Sanctus autem: Mihi jubens sacrificare, o stolide, existimas te ea aggredi, quæ possint fieri? Ego ad deos accedam, cum vel sola eorum appellatio sit auribus intolerabilis? VIII. Ira rursus intoleranda invasit præsidem, et acutæ mox arundines ei transfixæ sunt per ungues. Scio vos vel ad solum auditum exhor. ruisse; est enim tormentum longe gravissimum. Sed martyr, fixis oculis cœlum intuens, perinde ac si totum sensum illic cum mente posuisset, ne minimum quidem curabat cruciatum: sed ferebat ipse facilius, quam præses imperabat. Postquam ergo impio hoc tormentum fuit inane et irritum, alium rursus excogitat acerbum cruciatum ex immanitate et ex improbitate: et jubet martyris ore aperto plumbum valde candens ei infundi. Postquam ergo hoc cognovit athleta, manus simul et animum extollens ad Dominum: Domine mi, inquit, Jesu Christe, qui me fecisti fortiorem iis, qui jam præcessere, cruciatibus, nunc quoque adsis mihi, qui es sola mea consolatio, me levans

dolore: et aperte ostende te mihi opem ferre ad κουφίζων με τῆς ὀδύνης, καὶ εἰς τὴν κατὰ τοῦ Σαparandam victoriam adversus Satanam et hunc præsidem. Pro te enim et tua gloria, ut scis, decerto. Hæc dixit, et sanctos simul rogavit, ut ei opem ferrent suis precibus ad decertationem. Atque illi quidem ei precabantur victoriam et finem martyrii exstitit autem tunc quoque Christi virtutis opus plane admirabile. Nam cun tormentum jam esset paratum, et Bonifacius tanquam quidam strenuus athleta staret; exspectans adversarium: alii vero martyres, utpote non solum decertatores, sed eorum etiam, quæ in hoc fiebant, acres spectatores,et magis quam ille animo anxii,ei quidem, ut diximus, simul precarentur victoriam: tunc quæ erat congregata populi multitudo, et alioqui ex iis quæ præcesserant, mota erat misericordia martyrum: partim autem ægre ferebat nimiam præsidis crudelitatem, et propter utraque hæc sanctorum in rebus asperis et gravibus non solum tolerantiam, sed etiam lætitiam stupebat, et sic deducebatur ad fidem in Christum, universa repente simul tollit confusum clamorem, et mente et voce consentientem: Magnus est Deus Christianorum; magnus es Rex, Christe; omnes in te credimus. Hæc et omnes clamabant, et simul aram quidem, quæ illic est, evertebant, presidem autem lapidibus appetebant. Ille vero, timore affectus et suæ vitæ metuens, ut qui veniret in periculum, ne mox periret, fuga sum saluti consulit, turpiter dimisso heatro. IX. Hæc alium quidem quamvis efferatum et immanem, ira tamen placabilem, persuasissent eadem sentire, quæ alii, et effecissent ut ad Christum accederet: at non illum sceleratum et exsecrandum. Sed tantum abfuit, ut ipse ex timore et ex hac admirablii populi consensione, aliquam acceperit utilitatem, ut statuerit etiam rem agere majori contentione, et ira eum incitante, certamen instaurare. Mane ergo presidens in tribunali, cum curasset in suum conspectum produci martyrem, et illus exprobrabat pietatem, et quod Dominus noster fuisset crucifixus, ridebat. Cum hæc autem non ferens martyr pergeret gravioribus probris vicissim insectari judicem, pro veris et justis verbis rursus luit supplicium: et statim lebes pice repletus et valde accensus suscepit mar-up tyrem. Sed cum hoc quoque feret, non neglexit Deus ex alto facere consueta miracula. Nam cum angelus e cœlo descendisset, illius quidem corpus, sicut etiam corpora trium puerorum, conservavit illæsum flamma autem repente in orbem circumfusa, cum apprehendisset quosdam ex iis qui astabant, infidelibus eadem fecit quæ olim Babylone. X. Tunc impius, timens quidem Christi virtutem, sed ne sic quidem quidquam de impietate remittens, sed tanquam ipse quoque mutari erubescens, aut amplius sanctum videre vivum, arguentem deorum illius imbecillitatem, eum morte τανᾶ καὶ τοῦ ἄρχοντος τοῦδε νίκην μοι φάνηθι συν αιρόμενος· σοῦ γὰρ ἕνεκεν καὶ τῆς σῆς δόξης, ὡς οἶδας, ὑπεραθλῶ. Ταῦτα ἔλεγε· καὶ τῶν ἁγίων ἅμα ἐδεῖτο, εὐχαῖς αὐτῷ συνεπιλήψεσθαι πρὸς τὴν ἄθλησιν. Οἱ μὲν οὖν αὐτῷ τήν τε νίκην καὶ τὸ τοῦ μαρτυρίου τέλος ἐπεύχοντο. Γίνεται δὲ καὶ τότε τῆς τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως ἔργον ἀξιοθαύμαστον. Επει γὰρ ἤδη καὶ ἡ βάσανος εὐπρεπὴς ἦν, καὶ ὁ Βονιφά τιος ὥσπερ τις παλαιστής γενναῖος εἱστήκει περιμέν νων τὸν ἀνταγωνιστήν, οἱ ἄλλοι δὲ μάρτυρες, ὡς ἂν οὐκ ἀγωνισταί μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπὶ τούτῳ δρω μένων θερμοί θεαταί, καὶ μᾶλλον ἡ ἐκεῖνος ἀγω· νιώντες, τὴν νίκην, ὥσπερ ἔφημεν, συνεπηύχοντο· τότε δὴ τὸ συνειλεγμένον πλῆθος, καὶ ἄλλως καὶ τῶν προλαβόντων κατά μικρόν, τοῦτο μὲν πρὸς τοὺς μάρτυρας πταινόμενον, τοῦτο δὲ καὶ πρὸς τὸ λίαν ὠμὸν τοῦ ἄρχοντος δισχεραίνον, καὶ δι᾿ ἄμφω ταῦτα τὴν ἐπὶ τοῖς δεινοῖς τῶν ἁγίων οὐχ ὅσον ὑπομονὴν ἀλλὰ καὶ ἡδονὴν ἐκπληττόμενον, καὶ οὕτω πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν ἤδη χειραγωγούμενοι πίστιν, αἴρουσιν μὲν ἄρνω πάντες βοὴν συμμιγή, μιᾷ δὲ ἀνακράζουσι γνώμῃ τε καὶ φωνῇ, Μέγας ὁ Θεὸς τῶν Χριστιανῶν· μέγας εἶ, Χριστέ βασιλεύ, πάντες εἰς σε πιστεύομεν. Ταῦτα πάντες τε ἀνέκραζον, καὶ ἅμα τὸν μὲν ἐκεῖσε βωμὸν κατέστρεφον, τὸν δὲ ἄρχοντα λίθοις ἔβαλλον ὃς καὶ κατάφοβος καὶ περιδιὴς περὶ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς γεγονώς, καὶ ὥσπερ ὅσον οὔπω κινδυνεύων ἀπολωλέναι, φυγῇ μόνη πιστεύει τὴν σωτηρίαν, ἐπ' αἰσχύνῃ λύσας τὸ θέατρον. Θ΄. Ταῦτα δὲ ἄλλον μὲν θηριώδη τινὰ καὶ ἀτί θασσον, πλὴν ἱκσιμον τὴν ὀργὴν, ἐπέσχον ἄν, καὶ τὰ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις φρονῆσαι, καὶ τῷ Χριστῷ προσελθεῖν παρεσκεύασεν· ἀλλ' οὐχὶ καὶ τὸν μιαρόν ἐκεῖνον· ἀλλὰ τοσοῦτον ἀπέσχεν αὐτὸς ἀπόνασθαί τι τοῦ φόβου καὶ τῆς παραδόξου ταύτης τοῦ πλήθους συμπνοίας, ὅσον ἔγνω καὶ φιλονεικότερος καταστῆναι, καὶ σπουδάζειν, ἅτε καὶ τῆς ὀργῆς αὐτὸν εἰς τοῦτο παροξυνούσης, τὴν ἧτταν ἀναμαχέσασθαι. Εωθεν οὖν τοῦ βήματος προκαθίσας, καὶ ὑπ' ὄψιν αὐτῷ παραστήσας τὸν μάρτυρα, τήν τε εὐσέβειαν ὠνείδιζε τὴν ἐκείνου, καὶ τὸ ἐσταυρῶσθαι τὸν Δεσπότην ἡμῶν ἐχλεύαζεν. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα μὴ φέρων ὁ μάρτυς πιο κροτέραις ύβρεσι διετέλει τον δικαστὴν ἀμειβόμενος δίκην, ὑπεῖχε πάλιν ῥημάτων ἀληθῶν καὶ δικαίων. Καὶ λέβης εὐθέως, πίσσης τε ἀναπλησθεὶς καὶ λά βρως υποκαείς, τὸν ἀθλητὴν ὑπεδέχετο. ᾿Αλλὰ καὶ τούτου δὴ γενομένου, Θεὸς ἄνωθεν οὐκ ἠμέλει τὰ συνήθη θαυματουργών. "Αγγελος γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καταβὰς, τὸ μὲν ἐκείνου σῶμα, ὥσπερ καὶ τὰ τῶν τριῶν παίδων, ἔφύλαττεν ἀπαθές· κύκλῳ δὲ ἡ φλόξ ἐξαπίνης περιχυθεῖσα, καί τινας τῶν παρεστώτων ἀπίστων διαλαβοῦσα, τὰ αὐτὰ τοῖς ἐν Βαβυλώνι πάλαι διέθηκε. Ι΄. Τότε ὁ δυσσεβὴς τὴν μὲν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν φοβηθείς, μηδέν δὲ μηδὲ οὕτω τῆς ἀσεβείας ἀνεῖς, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐπαισχυνόμενος τὸ καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος μεταβαλέσθαι, ἡ τὸν ᾿Αγιον ἐν ζῶσιν ὁρᾶν ὅτι τὴν τῶν ἐκείνου θεῶν ἀσθένειαν διελέγχοντα, θάνατον

VITA S. BONIFACII. quidem legibus imperatorum, verbis autem nostris nequaquam cessit, et diis propitiis noluit sacrif care, sed crucifixum potius colere tanquam Deum, jubeo caput ense amputari. Et ita eum assumentes satellites, e judiciali educunt tribunali. Victoria autem insignis Christi martyr, gaudebat quidem tanquam non ad mortem, sed ad vitam potius, sicut etiam revera ita habebat, proficisceretur, cum petiisset ab iis qui ipsum abducebant, ut ei parum temporis concederent, stans ad orientem precatus est: Domine mi, dicens, Domine Deus, cito me præveniant miserationes tuæ, et nunc adsis mihi adjutor, ne mihi malignus aliquid afferat impedimenti propter ea, quæ in insipientia mihi αὐτοῦ κατακρίνει, οὕτως εἰπών· Βονιφάτιον, βασι- condemnat, sic dicens: Bonifacio, qui non paruit λέων μὲν ἀπειθήσαντα νόμοις, ἡμετέροις δὲ λόγοις οὐδαμῶς εἶξαντα, καὶ μηδὲ θύσαι τοῖς εὐμενέσι θεοῖς θελήσαντα, ἀλλὰ τῷ ἐσταυρωμένῳ μᾶλλον ὡς Θεῷ προσανέχοντα, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐκτμηθῆναι κελεύω. Καὶ οὕτως αὐτὸν οἱ δορυφόροι παραλαβόντες, τοῦ δικαστικοῦ ἐξάγουσι βήματος. Ὁ δὲ καλλίνικος τοῦ Χριστοῦ μάρτυς ἔχαιρε μὲν οἷον οὐκ ἐπὶ τελευτήν, ἀλλ᾽ ἐπὶ ζωὴν μᾶλλον, ὥσπερ ἄρα καὶ ἦν, που ρευόμενος. Βραχὺ δὲ αὐτῷ ἐνδοῦναι τοὺς ἀπάγοντας αιτησάμενος, στὰς πρὸς ἀνατολὰς ηύχετο· Κύριέ Κύριέ μου, λέγων, καὶ Θεέ, ταχὺ προκαταλαβέτωσαν με οἱ οἰκτιρμοί σου, καὶ παραστηθί μοι καὶ νῦν βοηθὸς, ἵνα μηδέν μοι ο πονηρὸς ἐμποδῶν γένηται, διὰ τὰς ἐν ἀφροσύνη προγεγενημένας μοι ἁμαρτίας· ἀλλὰ πρόσδεξαι μου τὴν ψυχὴν ἐν εἰρήνῃ, καὶ τοῖς ὑπὲρ præcesserunt peccata: sed suscipe animam meam σου τὸ αἷμα ἐκχέασι, καὶ μέχρι τέλους τὴν πίστιν διατηρήσασι, καμε συναρίθμησον· ῥύσαι δὲ καὶ τὸ τῷ αἱματί σου περιποιηθεν ποίμνιον, τὸν σὸν λαόν, μοῦ Χριστέ, τὸν περιούσιον, δυσσεβείας πάσης καὶ πλάνης ἐλληνικῆς, ὅτι εὐλογητὸς εἶ καὶ μένων εἰς τοὺς αἰῶνας. Ταῦτα ηύξατο, καὶ τὴν εὐχὴν τὸ ξίφος εὐθὺς διεδέχετο, καὶ τὴν σεπτὴν ἐτέμνετο κεφαλήν. Θαυμα τουργεῖ δέ τι κάνταῦθα Θεὸς, καὶ αἷμα ὁμοῦ καὶ γάλα τῆς τομῆς ῥυῆναι ποιεῖ, ὡς τὸ μὲν τῆς φύσεως εἶναι, τὸ δε τῆς εὐσεβοῦς πίστεως. Καὶ οὕτω τὸ θαῦμα μέγα φανὲν εἰς ἔκπληξιν, μεῖζον ἂν εἰς ὠφέλειαν, άνδρας τῶν ἀπίστων πεντήκοντα καὶ πεντακοσίους (δ) τῷ Χριστῷ πεῖσαν ἀκολουθεῖν, καὶ τὴν εἰδωλικήν πλάνην μυσαχ θέντας ἀπολιπεῖν. ΙΔ΄. Τοιοῦτο Βονιφατίῳ τῆς ζωῆς τὸ πέρας· οὕτως τὸ εἰκῆ καὶ ἄλλως ἐπελθὸν καὶ προῤῥηθὲν ὑπ' αὐτοῦ τέλος εἴληφεν. Οἱ δέ, πρὸς ζήτησιν ἐκείνῳ τῶν λει ψάνων συνεκπεμφθέντες, ταῦτα μὲν ἀγνοοῦντες, περ ριερχόμενοι δὲ ἀνὰ πᾶσαν τὴν πόλιν, ἐπεὶ ζητοῦντες αὐτὸν οὐχ εὑρισκον, οἰόμενοι ταῖς οὐ καλαῖς αὐτὸν συνήθως χαρίζεσθαι ἡδοναῖς, Ἤπου ἐκεῖνος ἄρτι, πρὸς ἑαυτοὺς ἔλεγον, ἡ πάντως γυναιξὶ σύνεστιν, ἡ καὶ προσεδρεύει ποτοῖς ὡς τὰ πολλά. Ταῦτα ἐν νῷ στρέφοντες, ὥσπερ ἐσχατον αὐτοὶ διεσάφησαν, συνο αντωσί τινι τῶν πολιτῶν τοῦ τότε κομενταρησίου τυγχάνοντι ἀδελφῷ, καὶ τοῦδε διαπυνθάνονται, εἴ τινα ίδοι (ξένον Ρωμαίον). (c) Ξένον μέν τινα, ἔρασκε, τὴν χορὸς ἐν τῷ σταδίῳ τὸν μαρτυρικὸν ἀγῶνα διαγωνίσασθαι, καὶ ξίφει τελειωθῆναι· μηδὲν δε μηδέπω ἀκριβῶς εἰδέναι, εἰ καὶ οὗτος αὐτὸς ὁ ζητούμενος. ᾿Αλλ' εἶπατέ μοι, φησίν, ὁποῖος τίς ἐστι καὶ τὴν ὄψιν, καὶ τίνα δὲ τὰ παράσημα τῆς μορφῆς. Ω δε ἐκεῖνοι λόγῳ τὸν ἄνδρα ἐζωγράφουν, ὅτι τὸ μὲν σώμα αὐτῷ βραχύ, ξανθὴ δὲ ἡ θρίξ καὶ τἆλλα ὅσα χαρακτηρίσαι Βονιφάτιον ἱκανά· Οὗτος ἐκεῖνος, ἔφη, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, οὗτος ἄρα, καὶ ἄλλος οὐδείς. Οἱ δὲ τὴν μὲν ἀρχὴν διηπίστουν, καὶ ἡτατῆσθαι τὸν άνδρα ᾤοντο· Σὺ δὲ Βονιφάτιον ἀγνοεῖς, λέγοντες, (δ) Hunc numerum unde acceperit Metaphrastes nescio, Latina solum indefinite dicunt quod multi. in pace, et inter eos, qui pro te sanguinem effuderunt, et fidem usque ad finem conservarunt, me quoque adnumera. Libera autem tuo quoque pretioso sanguine acquisitum gregem, tuum populum, mi Christe, peculiarem, ab omni impietate et errore gentilium: quoniam es benedictus et manens in sæcula. Hæc est precatus, et preces statim ensis est consecutus, et amputatum fuit caput venerandum. Facit autem hic quoque Deus aliquod miraculum, et sanguinem cum lacte facit fluere ex vulnere: adeo ut ille quidem esset naturæ, hoc vero piæ fidei et sic miraculum, quod magnum visum erat ad stuporem, majus fuit ad utilitatem: quod quingentis et quinquaginta viris infidelibus persuasit, ut Christum sequerentur, et errorem simulacrorum abominantes relinquerent. XI. Hic fuit exitus vitæ Bonifacii. Ita quod illi temere venerat in mentem, accepit eum finem, quem ipse prædixerat. Qui autem cum eo missi fuerant ad quærendas reliquias,hæc quidem ignorantes, totam vero civitatem obeuntes, quoniam quærentes ipsum non inveniebant, putantes eum non pulchris, ut solebat, operam dare voluptatibus Certe ille (dicebant apud se) modo vel omnino coit mulieribus, aut in iis locis desidet, ut id magna ex parte facit. Hæc animo versantes, ut ipsi postremo explicarunt, occurrunt cuidam civi, qui erat frater Commentariensis, et eum interrogant, an vidisset aliquem hospitem illuc accedentem. Ille autem dicebat, heri quemdam hospitem in stadio marlyricum decertasse certamen, et ense fuisse consummatum: se vero non certo scire, an is sit, qui ab eis quæreretur. Sed dicite mihi, inquit, qualisnam est aspectu, et quæ sunt ejus formæ insignia? Cum autem illi hominem verbis describerent, nempe quod breve quidem esset ei corpus, flavi vero capilli, et alia quæ satis erant ad exprimendam formam Bonifacii: Hic est ille, inquit, quem vos quæritis. Illi autem in initio quidem non credebant, et eum putabant (c) Deerant hæc ecgrapho nostro, ex Latina versione suppleta.

esse deceptum, dicentes: Non nosti Bonifacium, καὶ οἷος ὁ βίος αὐτῷ, πρὸς ἡδονὰς μᾶλλον καὶ ἀνέσεις ἔχων, καὶ ἐκ διαμέτρου τῷ μαρτυρικῷ βίῳ ἀπέναν τίας κείμενος. Ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος μηδὲν εἶναι τὸ ἐμποδὼν ἔλεγεν ἐπὶ τὸ στάδιον παρελθεῖν, καὶ τῷ σώματι αὐτῷ προστυχεῖν, εἴξαντες ἐκεῖνοι παρέρχονται μεν εἰς τὸν τόπον, τοῦ ἀνδρὸς αὐτοῖς ἡγουμένου· εἶτα καὶ τὴν νεκρὸν ὑποδείξαντος, τὰς ὄψεις ἐκεῖνοι τῷ σώ ματι προσβαλόντες τῆς κεφαλῆς ἄνευ κειμένῳ, ὅσον ἦν ἀπὸ τούτου τὸν Βονιφάτιον ἀνεγίνωσκον εἶτα καὶ τὴν κεφαλὴν ευρόντες χωρίς που κειμένην, καὶ τῷ αὐτῆς συνάψαντες σώματι, αὐτὸν ἐκεῖνον εἶναι πιστεύσαντες θάμβει συνείχοντο, καὶ δέει τὴν ψυχὴν συνεστέλλοντο· καὶ γὰρ ἐδεδοίκεσαν, μή τι καὶ μηνίσῃ αὐτοῖς, ὧν εἰς διάνοιαν αὐτοῦ κατηγόρουν, ἀπὸ μόνου τοῦ προλαβόντος αὐτὸν κρίνοντες, καὶ μὴ qualisnam sit ei vita, et quam propensa ac proclivis ad voluptates, et quam ex diametro vitæ repugnet martyricæ. Cum vero ille diceret, nihil obstare, quominus ipsi accederent ad stadium, et corpus ipsum aspicerent, illi cedentes, accedunt quidem, viro illo eos ducente. Qui cum etiam eis corpus ostendisset, illi conjectis in corpus oculis, quod jacebat sine capite, vel ex hoc solo agnoscobant Bonifacium. Deinde etiam cum invenissent caput seorsum jacens, et ejus corpori conjunxissent, illum ipsum esse credentes, obstupuerunt: et timore contractus fuit eorum animus. Timebant enim, ne eis aliquid succenseret, quod ejus mentem accusassent, eum judicantes ex eo solo, quod praecesserat, et nescientes, quali vitæ principio εἰδότες οἵῳ προοιμίῳ βίου οἷον τέλος ἐπέθηκε χαρι qualem et quam jucundum finem imposuisset. Sed mor metum ademit martyr, se placide et benigne in eos gerens. Nam postquam caput fuit conjunctum corpori (tu es omnium Dominus, o Christe Rex, qui glorificas eos, qui te glorificant), sensim quidem aperit oculos: eos autem intuetur amice et placide, loquentis specaim præ se ferens, et ostendens se eis bene velle, et probrorum, quæ in eum ingesserant, minime meminisse. Illi vero acerbe flentes, et calidas lacrymas effundentes: Ne memineris, dicebant, serve Jesu, nostrarum iniquitatum, neque probrorum, quibus te divinum et sacrosanctum caput stulte sumus insectati. Cum sic sibi sanctum placassent, et ejus reliquias, corpus, inquam, et caput quingentis aureis emis. c τυχόντες, καὶ τὸ λείψανον αὐτοῦ, τὸ σῶμά τέ φημι sent, et odoriferis aromatibus et unguentis unxissent,et candidis lineis involvissent, et in honorifica capsa imposuissent, Romam reversi sunt, sua nibil interesse arbitrantes accipere allerius martyris reliquias, cum illum haberent qui jam erat sibi notus, et qui eos germane et sincere amplectitur, et dat eis fidele testimonium supernæ defensionis. XII. Interim autem, dum isti domum proficiscebantur, advenit ad Aglaidem visio, nempe angelus e caelo, dicens: Suscipe eum, qui aliquando quidem fuit tuus famulus, nunc autem est frater noster et comminister: suscipe eum qui prius quidem erat famulus, nunc autem est tuus dominus, et eum pie honora: ut qui sit tuæ qiudem servator animæ, custos autem vitæ. Illa autem surgens tremebunda, et ex ecclesiastico choro aliquos insignes assumens, et cum magno honore procedens obviam corpori martyris, id quidem suscipit, et valde honorifice deponit et magnifice, stadiis quinquaginta procul a Roma: sacram vero ei mdem instruit, materia insignem et pulchritudine, et talem, qualem omnino oportebat suscipere corpus talis animæ: ut non spiritus solus haberet æternum tabernaculum, sed illius quoque corpus frueretur domo conveniente: in qua in hodiernum usque diem fiunt multa admirabilia, et έστατον. Αλλ' ὅσον οὔπω καὶ τὸν φόβον ὁ μάρτυς ἐξείλε, λίαν προσηνῶς αὐτοῖς καὶ φιλανθρώπως προσενεχθείς· ὡς γὰρ ἡ κεφαλὴ συνήφθη τῷ σώματι (σὺ εἶ πάντων Κύριος, Χριστέ βασιλεῦ, ὁ δοξάζων τους σε δοξάζοντας! ) διανοίγει μὲν ἠρέμα τοὺς ὀφθαλμούς, ἀτενίζει δὲ πρὸς αὐτοὺς φιλικόν τι καὶ ήμερον, ώσπερεί φθεγγομένη τῷ σχήματι, καὶ δηλοῦσα, ὅτι καὶ λίαν εὐμενῶς τὰ πρὸς αὐτοὺς ἔχει, καὶ οὐδὲν ὧν ἄρα καὶ ἐξύβρισαν εἰς καρδίαν μνησι κακεῖ. Οἱ δὲ πάνυ πικρὸν ἀνακλαύσαντες, καὶ δάκρυα θερμὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἀποστάξαντες, Μὴ μνησθεὶς ἡμῶν, ἔφησαν, δοῦλο Κυρίου, ἀνομιῶν, μηδ᾽ ὧν γε ἡμεῖς εἴς σε τὴν θείαν ὄντως καὶ ἱερὰν κεφαλὴν ἀφρόνως πεπαρῳνήκαμεν. Οὕτως ἵλεω τοῦ ῾Αγίου καὶ τὴν κεφαλὴν, χρυσίων ὅλων πεντακοσίοις ἐξωνησάμενοι, μύροις εὐωδιάσαντες, καὶ λευκαῖς ὀθόναις περιβαλόντες, και φιλοτίμῳ θήκη ἐνθέμενοι τὴν ἐν Ρώμη ὄπισθεν ἀνεχώρουν, μηδὲν αὐτοῖς ὅλως προσῆκον νομίσαντες, ἄλλου μάρτυρος ἀναλαβεῖν λείψανον, ἐκείνου δὴ ἔχοντες ἤδη τοῦ πάνυ γνωρίμου, καὶ ὃς γνησίως αὐτοὺς ἀσπάζεται. Καὶ πιστὰ δίδωσιν ἐντεῦθεν μαρτυρία τῆς ἄνωθεν προστασίας. ΙΒ΄. Ἐν ᾧ δὲ οὗτοι τὴν οἴκαδε ἐπορεύοντο, καὶ ὄψις θεία τῇ ᾿Αγλαΐδι ἐπιφοιτᾷ, ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ λέγων, Δέξαι τόν ποτε μὲν δοῦλον ὑπάρχοντα σόν, νῦν δὲ ἡμέτερον ἀδελφὸν καὶ συλλειτουργόν. Δέξαι τὸν πρὶν μὲν οἰκέτην, νυνὶ δέ σου Δεσπότην· καὶ τίμησον εὐλαβῶς, οἷα δὴ τῆς σῆς μὲν ψυχῆς σωτῆρα, φύλακα δὲ τῆς ζωῆς. Ἡ δὲ διαναστάσα σύντρομος, καί τινας τῶν ἐπιφανῶν τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ κλήρου παραλαβοῦτα, καὶ σὺν πολλῇ τιμῇ τῷ μαρτυρικῷ αὐτοῦ σώματι ὑπαντήσασα, δέχεται μὲν τοῦτο καὶ κατατίθησιν ἄγαν σεμνῶς τε καὶ φιλοτίμως, σταδίοις πεντήκοντα τῆς Ῥώμης ἀπέχον· οἶκον δὲ αὐτῷ διαν ίστησιν ἱερόν, τῇ τε ὕλῃ καὶ τῷ κάλλει λαμπρόν, καὶ τοιοῦτον οἷον ἔδει πάντως ψυχῆς τοιαύτης σώμα λαχεῖν, ἵνα μὴ τὸ πνεῦμα μόνον σκηνὴν ἔχῃ τὴν οὐρανίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα δὴ τὸ ἐκείνου οἰκίας ἀπολαύῃ τῆς προσηκούσης· ἐν ᾗ καὶ εἰς ἔτι πολλὰ τῶν παραδόξων ἐπιτελεῖται, καὶ δαίμονες μὲν ἀθρόως φυγαδεύονται, νόσοι δὲ ἀοράτοις νεύμασιν ἀπελαύο

VITA SS. VICTORIS ET CORONÆ. νονται, εἰσὶ δὲ οἱ καὶ τὰς ψυχὰς ὑγιῶς ἔχοντες τῇ dæmones quidem repente fugantur, morbi vero πίστει βελτίους γίνονται. ΙΓ΄. Καὶ ἡ μακαρία δε ᾿Αγλαῖς ἄνωθεν αὐτῆς τὴν ψυχὴν ὑποτυποῦντος τοῦ μάρτυρος, πάντα τὰ προσόντα ἀποδομένη καὶ διελοῦσα πτωχοίς, οὕτω τοῦ λοιπου διεβίου καλῶς τε καὶ φιλαρέτως, οὐ σώφρονα μόνον καὶ παρθενικὸν βίον ασπασαμένη, ἀλλὰ καὶ τραχυτάτην άσκησιν ὅλομένη κατὰ τῆς προλαβούσης φαυλότητος, ὡς καὶ χάριτος θαυμάτων ἀξιωθῆναι, καὶ δαίμονας οὓς ὑποσκελίζοντας εἶχε πρότερον ἐξ ἀνθρώπων ἐλαύνειν. Ὁ δὲ ἀσκητικός αὐτῇ βίος πεντεκαίδεκα ἔτη· οὕτω τὸν καλὸν ὑπνώσασα ὕπνον τῷ μάρτυρι προσετέθη. Τοιοῦτον ᾿Αγλαίδι καὶ Βονιφατίῳ πέρας ἀπήντησεν, οὕτω δὴ καὶ αὐτοὶ τὴν καλὴν ἀλλοίωσιν ἠλλοιώθησαν, πάθεσι μεν σαρκι κοῖς ἀνθρωπίνως δουλεύσαντες, πάθη δὲ ὑπὲρ ἄνθρωπου διὰ Χριστὸν ὑπομείναντες, καὶ κατὰ παθῶν ἀτίμων νεανικώς ἀνδρισάμενοι, εἰς δόξαν Πατρός, Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ᾧ πρέπει τιμὴ καὶ προσε κύνησις, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. expelluntur natibus, qui non cadunt sub aspectum. Sunt autem nonnulli, qui cum non sint sani animis, fide fiunt meliores. XIII. Porro autem beata Aglais, martyre ejus informante animam, cum omnes suas facultates distribuisset, et divisisset pauperibus, de cætero honeste vixit et e virtute, non solum temperantem et castam vitam amplectens, sed etiam asperrimam eligens exercitationem adversus præcedentem nequitiam, ut etiam digna haberetur dono miraculorum, et dæmones quos prius habebat ipsam supplantantes, expelleret ex hominibus. Monastica autem ejus vita duravit quindecim annis, et cum pulchrum sic somnum obdormisset, adjecta est martyri. Talis fuit Aglaidis fnis et Bonifacii. Sic fuit quidem pulchra eorum mutatio, ut qui carnis quidem affectionibus humanitus servierint, humanam vero superarint naturam patiendo pro Christo, et adversus vitia se viriliter et fortiter gerentes, ad gloriam Patris, et Filii, et sancti Spiritus, quem decet honor et gloriatio nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΒΙΚΤΟΡΟΣ ΚΑΙ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΣ. MARTYRIUM SS. VICTORIS ET CORONÆ. (Latine apud Surium ad diem 14 Maii; Grece ex cod. Reg. Paris. 1519, sæc. XII. EDIT. PATR.). Δ΄. Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, ἐν αἷς ἐδιώκοντο οἱ G Χριστιανοί, ὑπὸ τοῦ τότε βασιλέως τῶν Ῥωμαίων *Αντωνίνου, ἐθνικοῦ τυγχάνοντος, καὶ Σεβαστιανοῦ τοῦτό τε δουκός, ἦν τις ἀνὴρ ἀπὸ Ιταλίας στρατιώ της Χριστιανός, εὐλαβὴς πάνυ καὶ φοβούμενος τὸν Θεόν, ὀνόματι Βίκτωρ. Τούτῳ ὁ δοὺξ εἶπεν· Γράμ ματά μοι ηνέχθησαν τοῦ βασιλέως κελεύοντα ὑμᾶς τοὺς Χριστιανοὺς θύειν τοῖς θεοῖς ἀνυπερθέτως, τοὺς δὲ ἀπειθοῦντας τιμωρίαις δεῖναις ὑποβάλλεσθαι· ἐπίθυσον οὖν καὶ σὺ, Βίκτωρ. Εφη πρὸς αὐτὸν ὁ ἅγιος Βίκτωρ· Ἐγὼ στρατιώτης εἰμὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ ἀθανάτου Θεοῦ καὶ οὐχ ὑπακούω θνητῷ βασιλεῖ· ἡ γὰρ τούτου βασιλεία πρόσκαιρός ἐστι καὶ παρερχομένη· ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτήρος Ἰησοῦ Χριστοῦ βασιλείᾳ ἀθάνατός ἐστι καὶ αἰωνία· καὶ ὁ μένων ἐν αὐτῇ κληρονομεί ζωὴν αἰώνιον. Ὁ δοὺξ λέγει· Τοῦ βασιλέως ἡμῶν τυγχά ταις στρατιώτης· πείσθητι οὖν καὶ ὑπάκουσον τοῦ 1. Quo tempore Antoninus, gentium supersti tionem sequens, Romanum tenebat imperium. Sebastiano duce, persecutio adversus Christianos homines commota est. Erat autem miles quidam genere Italus et Christianus, qui Deum valde reverebatur ac metuebat, huicque nomen erat Victor. Eum virum dux ille, quem supra diximus, sic affatus est: Venerunt ad nos litteræ ab imperatore, quæ jubent vos Christianos diis sacrificare: illos vero, qui edicto non obediunt, suppliciis gravissimis subjici oportere. Sacrifica igitur, Victor: ne animæ periculum subeas. Tum sanctus Vtctor. Ego, inquit, miles sum magni Regis Jesu Christi, immortalis, inquam, illius imperatoris, neque mortali regi obediam. Hujus enim imperium tempore circumscribitur, et caducum est: Dei autem mei et Salvatoris Jesu Christi regnum est immortale atque æternum: cujus qui particeps effi-

εἶπεν· Καὶ ὅτι αὐτῷ ἐστρατευόμην καὶ τὰ αὐτοῦ ἐφρόνουν, Κυρίῳ τῷ Θεῷ μου ἐν τῷ κρυπῷ ἐλά τρευον, καὶ νῦν οὐ δύναμαι καταλείψαι αὐτὸν καὶ εἰδώλοις ἐπιθύσαι· ποίει οὖν ὁ θέλεις εἰς ἐμέ· τοῦ μὲν γὰρ σώματός μου ἐξουσίαν ἔχεις, τῆς δὲ ψυχῆς ὁ Θεός μόνος, ὁ δυνάμενος σῶσαι καὶ ἀπολέσαι. meum in manu tua est: animæ vero potestatem citur, æternæ vitæ sortem percipiet. Tunc ail προστάγματος αὐτοῦ καὶ ἐπίθυσον. Ὁ ἅγιος Βίκτωρ dux: Cum imperatoris nostri miles sis, obtempera imperatoris edicto, et diis sacrifica. Ad hæc respondit sanctus Victor: Si ego quo tempore sub imperatore militabam, tunc etiam Domino et Deo meo occulte serviebam, quomodo nunc committere possum, ut illo derelicto, idolis vestris sacrificem? Itaque fac quidquid libet. En corpus Deus habet, qui salutem et ruinam afferre potest. II. Tum dux ille: Video te multa sapientia ornatum, eaque in respondendo valde utentem. Mea, inquit Victor, sapientia non est ex me, sed Deus meus illam mihi contulit. Ad hæc præses: Libera teipsum a multis cruciatibus, et diis sacrifica. Quinimo libenter, inquit Victor, cruciatum quemvis patiar, ne sacrificia talia offeram: sed et illud afirmo, vehementer me gaudere, quod dignus factus sim, qui pro Christi nomine tormenta paliar, et cœlesti illo Rege frui sperem. Ad hæc dux ille: Nunquid Christianorum sacerdos es tu, qui tam prudenter nobis respondes? Hoc, inquit Victor, munere indignus sum ego, sed Christi mei gratia me talem effecit: hæc enim his, qui recto corde sunt, et Christi mandata observant, sapientiam et omnia bonarum rerum copiam ex suis illis immensis divitiis largitur. Quemadmodum enim agricola ipse cum terram colit, paratam eam reddit ad fructus ferendos: ita et Dei sapientia ac gratia eos a quibus observatur, fortes, sapientes, ac tales reddit, qui Deo ipsi fructum ferre possint: ne que permittit, ut ab hostibus superari queant. III. Tum dux ait: Num tu mori decrevisti? Respondit Victor: Hujusmodi mors his vitam conciliat, qui brevia hæc tormenta fortiter ad extremum usque perferunt. Ad hæc dux ille: Sententiamne istam Grmam habes? Maxime, inquit Victor. Tum dux digitorum Victoris compages eousque confringi jussit, quoad e pelle ipsa exirent. Quo facto, Victor ait: Gratias ago Deo meo, quod gratiam suam propiorem mihi ostendit. Tunc quæsivit ab eo dux, quare cibum non sumeret. Cui respondit Victor: Habeo ipse spiritualem cibum, quo fit ut non esuriam in æternum.Tum ille jussit fornacem accendi, et Victorem in eam conjectum ad tertium usque diem servari. Factumque fuit ita. Tertio autem die cum ille opinare- ῃ tur Victorem ab igne consumptum fuisse, jussit fornacem aperiri, et martyris cineres in flumen demergi. Patefacta igitur fornace, invenerunt Victorem ipsum vivum, et Deum laudantem, quod ignis ejus corpus non tetigerat. Mox jussit dux venena pestifera cum carnibus commista edenda illi proponi. Quæ cum a venefico quodam homine porrecta ei fuissent, sanctus martyr Victor ait: Mihi quidem non liceret carnes gustare, sed ut cognoscas veneficia tua nihili esse, en istas carnes comedam. Cumque illas e manibus venefici hominis accepisset, Christum precatus, ejusmodi Β΄ Λέγει αὐτῷ ὁ δούξ· Ορῶ σε ἐν τῇ ἀπολογία σου πολλὴν σοφίαν περικείμενον· σχέψαι οὖν τὸ συμ. φέρον. Ὁ ἅγιος Βίκτωρ λέγει· Η ἐμὴ σοφία, ὦ δια καστά, οὐκ ἔστιν ἐξ ἐμοῦ, ἀλλ' ὁ Θεός μου ἐδωρήσατό μοι αὐτήν. Ὁ δοὺξ λέγει· Ρύσαι σεαυτὸν ἀπὸ πολλῶν βασάνων, καὶ προσελθὼν θύσον τοῖς θεοῖς. Ο άγιος Βίκτωρ εἶπεν· Ἐγὼ ὑπὲρ τοῦ μὴ θύσαι ἡδέως βασανίζομαι καὶ πλέον διισχυρίζομαι διαγω νιζόμενος, ὅτι κατηξιώθην ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ βασανίζσθῆναι καὶ εἰς τὴν ἀγαθὴν ἐλπίδα ἐλθεῖν τοῦ Βασιλέως τῶν οὐρανῶν. Λέγει αὐτῷ ὁ δούξ· Μὴ ἱερεὺς εἶ τῶν Χριστιανῶν, ὅτι οὕτως συν στῶς ἀποκρίνη; Ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπον· Ἐγὼ ταύτης τῆς μεγίστης χάριτος καὶ δωρεὰς ἀνάξιος είμε· ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ μου χάρις ἤγαγέ με εἰς τοῦτο· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ παρέχουσα τοῖς εὐθέσι τῇ καρδία καὶ τοῖς φυλάσσουσι τὰς ἐντολὰς τοῦ Χριστοῦ σοφίαν καὶ σύνεσιν μετέχειν παντὸς ἀγαθοῦ· ὥσπερ γάρ γεωργός καλλιεργών αὐτοῦ τὴν γῆν ἑτοιμάζει αὐτὴν εἰς καρποφορίαν, οὕτως καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία τους ἐλπίζοντας εἰς αὐτὴν ἐνδυναμοῖ, καὶ σοφίζει, καὶ ποιεῖ καρποφορεῖν τῷ Θεῷ, μή συγχωρούσα τῷ [ ἐχθρῷ περιγενέσθαι αὐτῶν. Γ΄. Σεβαστιανὸς ὁ δοὺξ εἶπεν· Ἔκρινας μᾶλλον τὸν θάνατον ἐλέσθαι ἡ τὴν ζωήν; Ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπεν· Οὗτος ὁ θάνατος ζωὴν αἰώνιον προξενεῖ τοῖς μέχρι τέλους ύπομένουσι τὰς προσκαίρους ταύτας βασάνους. Λέγει αὐτῷ ὁ δούξ· Καὶ ὅλως ταύτης ἐπεκράτησας τῆς γνώμης; Ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπεν· Ναί. Τότε ὁ δοὺξ ἐκέλευσε συγκλασθῆναι τὰς ἁρμο νίας τῶν δακτύλων αὐτοῦ, ἕως ἂν ἐκ τῆς δορᾶς ἐξέλθωσιν. Ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπεν· Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου πάντοτε, ὅτι ἤγγισεν ἡ χάρις αὐτοῦ εἰς ἐμέ. Λέγει αὐτῷ ὁ δούξ· Διὰ τί τὴν ἄνοιάν σου οὐ λαμβάνεις; Ο άγιος Βίκτωρ εἶπεν. Οτι βιαίως καὶ ἀδίκως ἀπαιτεῖται, καὶ οὔτε λαμβάνειν οὔτε ἐσθίειν βούλομαι ἐξ αὐτῆς· ἔχω δὲ τὴν πνευματικὴν τροφὴν καὶ οὐ μὴ πεινάσω εἰς τὸν αἰῶνα. Ταῦτα ἀκούσας ὁ δούξ, ἐκέλευσεν ἐκκαῆναι κάμινον καὶ ἐμβληθῆναι αὐτὸν ἐν αὐτῷ, ἄχρις ἡμερῶν τριῶν· καὶ ἐγένετο οὕτως. Μετὰ δὲ τὰς τρεῖς ἡμέρας, νομίσας ὁ δοὺξ ἀνηλῶσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ πυρὸς, ἐκέλευσεν ἀνοιγῆναι τὴν κάμινον καὶ ῥιφῆναι τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ εἰς τὸν ποτα. μόν· καὶ ἀνοίξαντες αὐτὴν, εὗρον αὐτὸν ζῶντα καὶ δοξάζοντα τὸν Θεόν, δι' ὅτι οὐδ᾽ ὅλως ήψατο αὐτοῦ τὸ πῦρ. Τότε ἐκέλευσεν ὁ δοὺξ φάρμακα αναιρετικά δοθῆναι αὐτῷ φαγεῖν μετὰ κρεῶν· καὶ ἐπιδοθέντων αὐτῷ τῶν φαρμάκων ὑπὸ τοῦ μάγου, ἔφη ὁ ἅγιος Βίκτωρ· Οὐκ ἐξόν μοι ἦν κρεῶν ἅψασθαι· ἵνα δε γνῶς, ὅτι οὐδέν εἰσιν αἱ μαγείαί σου, καὶ καταφρονῶ

VITA SS. VICTORIS ET CORONÆ. αὐτάς, ἐσθίω ἀνυπερθέτως. Καὶ δεξάμενος ἐκ τῶν carnibus vesci capit, neque quidquam mali pasχειρῶν τοῦ μάγου, προσευξάμενος τῷ Χριστῷ, ἦρ ξατο ἐσθίειν καὶ φαγὼν οὐδὲν ἔπαθεν κακόν. Ὁ δὲ μάγος ἐπὶ τῇ οἰκεία μαγεία καταισχυνθείς, προσήγαγεν αὐτῷ πάλιν ἕτερα φάρμακα τῶν προτέρων δεινότερα καὶ λέγει αὐτῷ Καὶ νῦν δέξαι καὶ φάγε καὶ ἐὰν φαγών μηδέν πάθης κακόν, καταλιμπάνω μου τὰς μαγείας, καὶ πιστεύω κἀγὼ τῷ Θεῷ ᾧ λατρεύεις. Λαβόντος δὲ τοῦ μακαρίου Βίκτορος, και φαγόντος, καὶ μηδέν παθόντος κακόν, ἀνεβόησε μετά φωνῆς ὁ μάγος καὶ εἶπεν· Ἐνίκησας, ψυχὴν ἀπολ λυμένην ἐξ ᾄδου ἀναγαγών· ὥσπερ γάρ ανδριάς χαλκούς παλαιωθεὶς καὶ ὑπὸ τοῦ τεχνίτου σμηχθεὶς ἀνακαινοῦται, οὕτως καὶ ὁ ἄνθρωπος ὁ ἐν κακοῖς παρ λαιωθείς, ἐὰν ἐπιστρέψῃ, σώζει αὐτὸν ὁ Θεὸς τῇ αὐτοῦ χάριτι. Τότε ο μάγος παραχρήμα κατέκαυσε πυρ πάσας τὰς μαγικὰς αὐτοῦ βίβλους καὶ πᾶσι τοῖς ὑπάριχουσὶν αὐτοῦ ἀποταξάμενος, γέγονεν Χριστιανός. Δ΄. Τούτων δὲ πάντων οὕτως γενομένων, ἔφη δοὺς τῷ μακαρίῳ Βίκτορι· ἐπίθυσον τοῖς μεγίστοις θεοῖς, καὶ γενοῦ λοιπόν συνετὸς καὶ φρόνιμες. Ὁ άγιος Βίκτωρ εἶπε, Ἐγὼ πάντοτε συνετός εἰμι τὸν Θεὸν ἐπιγνώσκων· Ο δούξ εἶπεν· Τοῦτο οὐκ ἔστι σύνεσις, ἀλλὰ μωρία, τὸ μὴ βούλεσθαι θύειν τοῖς θεοῖς. Ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπεν· Τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεός, ἵνα τοὺς σοφούς καταισχύνη. Εφη πρὸς αὐτὸν ὁ δούξ· Ποῦ γέγραπται ταῦτα; Ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπεν· Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἐδίδαξεν ἡμᾶς. Ὁ δούξ εἶπεν Οὐκοῦν Θεὸς ἦν ὁ Παῦλος; Ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπεν· Παῦλος Θεὸς οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ Θεοῦ, ἀπόστολος καὶ σοφὸς ἀρχιτέκτων· ἐπὶ γὰρ τῷ θεμε λέῳ τῷ τεθέντι ᾠκοδόμησε καὶ ἐπλήρωσε τήν οίκου μένην τῆς διδαχῆς αὐτοῦ· καὶ λαβὼν σοφίαν παρά Θεοῦ, ἔσχεν ἐν ἑαυτῷ τὸ πλήρωμα τῶν Γραφῶν καὶ ἔδειξεν ὁδὸν τοῖς σωθῆναι βουλομένοις. Ὁ δοὺξ εἶπεν· Παῦσαι λοιπὸν τῆς μωρίας σου ταύτης, καὶ θύσον τοῖς θεοῖς, ἐπεὶ οὐκ ὠφελήσουσί σε τὰ ῥήματα ταῦτα. Ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπεν· Οὐκ εἰμὶ μωρός, ἀλλὰ πάνυ φρόνιμος τον Θεον μου μὴ ἀρνούμενος μωροί δε εἰσι καὶ ἄφρονες οἱ ἀκούοντές σου καὶ δαίμοσι θύου τες· καὶ γὰρ ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ διάβολος ἀπ' ἀρχῆς ψεύστης ἐστὶν καὶ τὴν ἀλήθειαν οὐκ ἔγνω, ὡς καὶ ὑμεῖς οἱ διάκονοι αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ αἱ καρδίαι ὑμῶν πεπήρωνται, τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας μὴ ἔχουσαι. Ε΄. Τότε θυμωθεὶς ὁ δοὺς ἐκέλευσε τὰ νεύρα ὅλου τοῦ σώματος αὐτοῦ ἀποκοπῆναι, καὶ τούτου γενομέτου, εἶπεν ὁ ἅγιος Βίκτωρ Ταύτα πάντα πάσχων ὑπὸ σοῦ, οὐδ' ὅλως ήσθόμην ἀλγηδόνος, διὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν ἐνδυναμοῦσαν με, ὥσπερ γὰρ κέντρον ἀπὸ ποδός ἐκφερόμενον συνεκφέρει ἑαυτῷ τὴν και κουχίαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀλγηδόνα καὶ ἀνάπαυσιν παρέχει τῷ σώματι, οὕτως κἀγὼν τῶν νεύρων μου αποσπασθέντων, πάνυ ἀνεπαυσάμην διὰ τὴν ἐν Χρι στῷ πίστιν καὶ τὴν ἐνισχύουσαν με χάριν. Τότε πάρ λιν ὁ δούξ ἐπὶ πλεῖον ὀργισθείς, ἐκέλευσεν ἔλαιον σφοδρᾶς πυρωθῆναι καὶ ἐπιχεθῆναι αὐτῷ κατὰ τῶν 'I ' 11 Cor. 1, 27. I Cor. III, 11, 12. Joan. vill, 44. sus est. Veneficus autem ille pro suis veneficiis erubescens, alia quædam obtulit prioribus illis pejora: Hæc inquiens, accipe: quæ cum comederis, si nihil mali passus fueris, statim artem magicam derelinquam, et credam etiam ipse Deo quem tu colis. Cum igitur beatus Victor venena illa comedisset, neque quiddam mali passus fuisset, veneficus ille magna voce clamans: En, inquit, vicisti, et animam meam jamdiu perditam, ab inferis eduxisti. Sicut enim statua ærea, quæ jam inveterata est, a fabro aliquo expolita renovatur: ita et me miserum, in malis inveteratum, Deus ipse sua gratia renovans convertit, et ad salutem traduxit. Itaque veneficus ille omnes suos libros magicos igni combussit, et omnibus rebus renuntians, Christianus factus est. IV. Cum hæc ita se haberent, dux ad beatum Victorem conversus: Sacrifica, inquit, diis maximis, et esto prudens. Victor respondit: Ego prudens semper sum, cum Deum cognoscam. Non est, inquit dux, prudentiæ, sed stultitiæ signum, nolle diis ipsis sacrificare. Ad hæc sanctus Victor: Stulta mundi elegit Deus, ut sapientes confundat 1. Tunc ait dux: Et ubinam hoc scriptum legitur? Cui respondit Victor: Paulus apostolus nos hæc docuit. Num, inquit ille, Deus erat Paulus? Cui Victor: Minime Paulus Deus est, sed Dei apostolus, et sapiens architectus: ædificavit enim super fundamentum quod positum fuerat *, et doctrina sua orbem terrarum replevit: qui cum sapientiam sibi a Deo traditam accepisset, divinarum Litterarum plenam perfectamque notitiam in se habuit, et his, qui salvi esse cupiunt, viam ostendit. Tunc ait dux Desine in posterum ab ista insania et diis sacrifica; non enim tibi proderunt verba ista tua. Manime, inquit Victor, insanus ego sum, sed valde prudens, cum Deum meum non negem. Insani et dementes sunt, qui te audiunt, et dæmonibus victimas offerunt: Etenim pater vester diabolus mendax est, et in veritate non stetit: sicut et vos, qui estis illius ministri. Quin etiam corda vestra excæcata sunt, veritatis notitiam non habentia. V. Tunc furore accensus dux ille, jussit totius corporis martyris nervos divelli. Quo facto, dixit sanctus Victor: Cum omnia hæc a te patior, nullum omnino sensus dolorem percipio propter Dei gratiam, quæ me corroborat. Quemadmodum enim aculeus a pede alicujus evulsus, secum una dolorem omnem aufert, et corpori deinde requiem præbet: ita et ego, nervis meis divulsis, maxime recreatus sum, divina gratia me corroborante. Tunc dux magis magisque iratus jussit oleum vehementer calefieri, et in occultas partes corporis infundi. Quo facto, beatus martyr ait: Tam

suave mihi fervens hoc oleum visum est, quam κρυπτῶν μελῶν. Καὶ τούτου γενομένου εἶπεν ὁ μα gelida aqua, cum ei datur, qui propter nimium restum siti laborat: cum eam enim biberit, valde recreatur. Tunc dux furore intolerabili correptus, jussit, in ligno martyrem suspendi, et igneas ejus corpori faces admoveri. Ille vero divina gratia magis corroboratus, earum lampadum faces non sentiebat. Μox ad illum dux: Sacrifica, inquit, diis,diu enim te pertuli. Respondit Victor: Minime faciam quod tu vis, sed quod vult Deus meus: quem precor, ut sacrificium purum atque castum meipsum illi offerre possim, in cujus potestate anima et corpus meum est. VI. Tunc jussit venenum cum aceto mistum in ejus fauces injici. At beatus Victor ait: Acetum et venenum hoc mihi videtur mel et favus esse. Id autem facit Christus ipse. Cum autem dux liberam ejus orationem non ferret, illius oculos compungi jussit. Cui dixit Victor: Cum corporis mei visum excæcaveris, tunc interiori animæ sensu acutius videbo. Corporei enim oculi mundi hujus vanitatem aspiciunt at cordis acies veram illam intuetur lucem. Cogis me, inquit dux, multa et magna tormenta tibi afferre: Et ego gratias ago Deo meo, qui facultatem et robur mihi præstat sustinendi tormenta tua. Ut igitur libet, me crucies, neque ulla in re mihi parcas: paratus enim sum omnes ærumnas, quascunque mihi attuleris, libenter perpeti, Deo ipso mihi vires suggerente. κάριος Βίκτωρ· Οὕτως μοι τὸ ἐκπυρωθεν τοῦτο ἔλαιόν ἐστιν, ὥσπερ ύδωρ δοθέν ελθόντι ἀπὸ καύσω νός τινι διψῶντι καὶ πιόντι, καὶ ἀναψύξαντι. Ὁ δε δουξ θυμῷ ἀκατασχέτῳ συσχεθείς, ἐκέλευσεν πάλιν κρεμασθῆναι αὐτὸν ἐν τῷ ξύλῳ καὶ λαμπάδας πυρός προσενεχθῆναι τῷ σώματι αὐτοῦ. Ὁ δὲ μακάριος Βίκτωρ ταῦτα πάσχων οὐδ᾽ ὅλως ἠσθάνετο τῶν λαμπάδων, ἀλλ᾽ ἐνεδυναμοῦτο πλέον ὑπὸ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Μετὰ δὲ ταῦτα εἶπεν αὐτῷ ὁ δούξ· Επίσ θυσον λοιπόν· πολλὰ γὰρ σου ήνεσχόμην. Ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπεν· Οὐ τὸ σὸν θέλημα ποιῶ, ἀλλὰ τὸ τοῦ Θεοῦ μου, καὶ εὔχομαι προσαγαγεῖν αὐτῷ θυσίαν καθα ρὰν καὶ ἁγνὴν ἐμαυτῷ, ὅτι αὐτὸς καὶ ψυχῆς καὶ σώματος ἐξουσιάζει. ϛ΄. Καὶ ἐκέλευσεν πάλιν ὁ δοὺξ κονίαν μετὰ όξους εἰς τὰ βραχεῖα αὐτοῦ ἐμβληθῆναι· καὶ τούτου για νομένου ὁ ἅγιος Βίκτωρ εἶπεν Τὸ ὄξος καὶ ἡ κονία ἐμοὶ ὥσπερ μέλι καὶ κηρίον εἰσὶ διὰ τὸν Χριστόν. Τότε μὴ φέρων τὴν παῤῥησίαν αὐτοῦ ὁ δούξ, ἐκέ λευσε τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ἐκκεντηθῆναι· καὶ λέγει αὐτῷ ὁ ἅγιος Βίκτωρ· Οτ᾽ ἂν τὴν τοῦ σώματος πηρώσῃς ὅρασιν, τότε διὰ τῆς ἔνδον ὁράσεως πλέον ὁρῶ τοῖς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς, ὡς εἶπεν Πέτρος ὁ ἅγιος ἀπόστολος, ότι ο Εάν κατανοήσητε τὸν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμόν, οὐ χρείαν ἔχετε τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ σώματος· οἱ γὰρ ὀφθαλμοὶ τοῦ σώματος βλέπουσι τὰ μάταια τοῦ κόσμου τούτου, οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ τῆς καρ δίας τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁρῶσιν.» Ὁ δοὺξ εἶπεν· Αναγκάζεις με πολλὰς καὶ μεγάλας σοι ἐπιθεῖναι κολάσεις. Ο άγιος Βίκτωρ εἶπεν. Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου τῷ ἐνισχύσαντί με ὑπομένειν τὰς βασάνους σου· ὡς οὖν θέλεις, κόλαζε με καὶ μή μου φείδου. ἔτοιμος γάρ εἰμι πάντα πόνον ὑπὸ σοῦ ἐπαγόμενον μοι ὑπομεῖναι, τοῦ Θεοῦ μοι παρέχοντος δύναμιν καὶ ὑπομονὴν. VII. Tunc ait dux: Suspendite hominem istum capite in terram revoluto, quoad sanguis ex ejus naribus in terram defluat. Illo igitur suspenso milites discesserunt, eumque tres dies ita suspensum dereliquerunt. Cum vero tertius dies præterüisset, illuc reversi, cum vivum reperissent, quem mortuum fuisse crediderant, statim excæcati sunt Sed beatus Victor misericordia commotus, Deum orans: In nomine, inquit, Domini mei Jesu Christi visum recipite. Itaque restituta militibus videndi facultate, abierunt illi, et duci omnia, quæ facta fuerant, retulerunt. Tunc ille magis iratus est, et militibus præcepit, ut Victorem degluberent. Cui beatus martyr: Licet, inquit, corporis pellem abstuleris, mentem tamen ipsam et cogitationes meas non superabis. Tunc militis cujusdam uxor, Stephana nomine, cum illic præseus esset, annos sexdecim nata, voce magna clamavit: Beatus es, Victor, et beata sunt opera tua sancta. Sacrificium tuum Deo acceptum est, ut Abelis victima, quoniam teipsum obtulisti recto corde. Sic Deus te accepit, ut Enoch illum virum justum, qui translatus est, ne gustaret mortem, quoad certum tempus præterierit. Justus factus es, ut Noe, bonorum operum fructibus refertus. PerΖ΄. Τότε ὁ δοὺς ἐκέλευσε κρεμασθῆναι αὐτὸν και τακέφαλα, ἕως ἂν ἐκ τῶν ῥινῶν αὐτοῦ αἷμα ρεύση ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ἐάσαντες αὐτὸν οἱ στρατιῶται κριμάμενον, ἀπῆλθον ἀπ' αὐτοῦ ἕως ἡμερῶν τριῶν· μετὰ δὲ τὸ τέλος τῶν τριῶν ἡμερῶν παρεγένοντο πρὸς αὐτὸν, νομίζοντες αὐτὸν ἤδη τεθνάναι· καὶ θεασάμενοι αὐτὸν παραχρῆμα ἐτυφλώθησαν. Σπλαγχνι σθεὶς δὲ ἐπ' αὐτοῖς ὁ ἅγιος Βίκτωρ καὶ προσευξάτινος εἶπον· Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου μου Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' ὃν ἐγὼ ἐνθάδε κρέμαμαι, ἀναβλέψατε Οἱ δὲ στρατιῶται ἀναβλέψαντες παραχρῆμα καὶ ἀπελθόντες ἀπήγγειλαν τῷ δουκὶ πάντα τὰ γεγενη μένα. Καὶ ὀργισθεὶς ὁ δοὺς ἐκέλευσεν αὐτὸν ἐκδαρ θῆναι καθ' ὅλου τοῦ σώματός μου δορὰν ἀφέλης, Βίκτωρ Εἰ καὶ τὴν τοῦ σώματός μου δορὰν ἀφέλης, ἀλλὰ κατὰ τοῦ λογισμού ποιῆσαί τι οὐ δύνασαι. Τότε γυνή τις στρατιώτου τινὸς ἐκ τῆς αὐτοῦ παρεμβολής ὀνόματι Στεφανίς, ἐκεῖσε παρεστώσα, οὖσα ὡς ἐτῶν ἐξκαίδεκα, ἀνεβόησε λέγουσα· Μακάριος εἶ, Βίκτωρ, καὶ παμμακάρια τὰ ἔργα σου τὰ ἅγια· προσδεχθείη σου ἡ θυσία ὡς ἡ θυσία τοῦ ᾿Αβελ, ότι προσήνεγκας ἑαυτὸν ἐν εὐθύτητι καρδίας· καὶ ὁ Θεὸς προσεδέξατο ὡς Ενώχ τὸν δίκαιον, ὃς μετετέθη, ἵνα μὴ γεύσηται θανάτου τοῦ αἰῶνος τούτου, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ ὁρισμένος χρόνος· ἐδικαιώθης ώσπερ Νώε πεπληρωμένος καρο

VITA SS. VICTORIS ET CORONÆ. sua. Credidisti, ut Abraham; obtulisti te Deo, ut Isaac; tentationes sustinuisti, ut Jacob; sapiens effectus es, ut Joseph, cui rerum futurarum prænotio concessa fuit. Certamina ipsa, ut Job ille, fortiter pertulisti, qui multas tentationes perpessus, hostem diabolum expugnavit. Isaiam æmulatus es, qui a rege Manasse medius scissus est. Te ignis flamma non attigit, quemadmodum nec Nabuchodonosoris flammæ tres illos pueros attigerunt. Spem tuam in Deo ipso collocasti, ut David filius Jesse. Vidi duas coronas e cælo demissas, unam majorem, alteraın minorem: et majorem quidem illam tibi allatam ab angelis duodecim, minorem vero ad me missam audivi. Nam etsi vas infirmum ego sum, nihilominus tamen et ipsa parata sum certamen subire, ac cœleste regnum assequi studeo. τῶν ἀγαθῶν· τέλειος εἰ καὶ δίκαιος ὥσπερ ἐκεῖνος fectus ac justus tu es, ut ille fuit in generatione ἐν ὅλῃ τῇ γενεᾷ αὐτοῦ· ἐπίστευσας ὥσπερ ᾿Αβραάμ προσήνεγκας ἑαυτὸν τῷ Θεῷ ὡς Ἰσαάκ· ὑπέμεινας πειρασμούς ὡς Ἰακώβ, ἡνίκα ἐδιώκετο ὑπὸ Ἡσαν· ἐσοφίσθης ὥσπερ Ἰωσήφ, ᾧ ἐγνώσθη τὰ ἀποβησόμενα περὶ τοῦ λιμοῦ· καὶ ἐγένου φρόνιμος καὶ πιστός· ἤθλησας ὡς Ἰώβ, ὃς πολλοὺς πειρασμούς ὑπομείνας, ἐνίκησε τὸν ἐχθρὸν· ἐζήλωσας τὸν Ἡσαίαν, ὃς μέσον ἐπρίσθη ὑπὸ Μανασσή. Οὐχ ἥψατό σου τὸ πῦρ, ὡς οὐδὲ τοῦ Ναβουχοδονόσορ τῶν τριῶν παίδων· ἤλπισας ἐπὶ Κύριον ὡς Δαυὶδ ὁ τοῦ Ἱεσσαί· ἀπέλαβες τὴν σοφίαν Σολομῶντος, ἕως ἂν νικήσης τοῦ ἀντιπάλου τὰς μεθοδείας. Προσδεχθείη σου ή θυσία, ὡς ἡ τοῦ Σαμουήλ· ἐγένου εἰς ὀσμὴν εὐωδίας, ὡς Ελεά ζαρος ἐν τῇ ἱερατείᾳ αὐτοῦ· προσδεχθείη σου τὸ τοῦ διωγμού αἷμα, ὡς τοῦ Δανιὴλ διὰ τῶν ὀνειρά· των· εἶδον γὰρ δύο στεφάνους ἀπὸ οὐρανοῦ φερομέν τους, ένα μείζονα καὶ ἕνα ἐλάσσονα· καὶ τὸν μὲν μείζονα σοὶ φερόμενον ὑπ' ἀγγέλων δώδεκα, τὸν δὲ ἐλάσσονά πεμπόμενον. Εἰ γὰρ καὶ σκεῦος εἰμι ἀσθενες, ἀλλ' ὅλως κἀγὼ ἀγωνίζομαι καὶ σπουδάζω τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐπιτυχεῖν. Η΄. Ὁ δὲ δοὺξ ἀκούσας ταῦτα, ἐθυμώθη λίαν καὶ εκέλευσεν προσαχθῆναι αὐτὴν αὐτῷ καὶ λέγει αὐτῇ· Σὺ τίς εἶ; Ἡ δὲ εἶπεν· Χριστιανή. Ο δε δοὺξ εἶπεν· Πόσων ἐτῶν εἰ; Ἡ δὲ ἁγία εἶπεν· Δεκαπέντε ἐτῶν καὶ μηνῶν ὀκτώ. Λέγει αὐτῷ ὁ δούξ· Πρὸ ἐξεύχθης ανδρί; Ἡ ἁγίᾳ Στεφανὶς εἶπεν· Πότε ἐνιαυτοῦ ἑνὸς καὶ μηνῶν τεσσάρων. Ὁ δούξ εἶπεν· Καὶ διὰ τί οὕτως ταχέως ἀφῆκας τὸν κόσμον; Ἡ ἁγία Στεφανὶς εἶπεν· Ἐπειδὴ ἵνα μετὰ παῤῥησίας ἀπαντήσω τῷ προσδοκωμένῳ Σωτηρί μου Ἰησοῦ Χριστῷ, τῷ ἐπου ρανίῳ καὶ ἀθανάτῳ Νυμφίῳ· ὁ γὰρ ἐπίγειος νυμφίος πρόσκαιρός ἐστι καὶ θνητός, ὁ δὲ ἐπουράνιος, καὶ αἱ Χριστού δωρεαί ἀθάνατοι, καὶ ἀκίνητοι, καὶ ἀδιάλυτοι, καὶ αἰώνιοί εἰσιν. Ὁ δοὺξ εἶπεν· Παυσαμένη τῆς ἀνωφελούς ταύτης φλυαρίας, προσελθοῦσα θύσον τοῖς θεοῖς, μὴ ποικίλαις τιμωρίαις καὶ δειναῖς βασα είσας σε ἀπολέσω. Ἡ ἁγία εἶπεν· Εγώ Στεφανίς καλούμαι, ἡ στέφανος ἀπόκειται ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπιθύω, ἵνα κομίσωμαι αὐτὸν παρὰ τοῦ δικαίου καὶ ἀληθινοῦ ἀθλοθέτου Χριστοῦ. μοι VIII. Hæc cum dux ille audivisset, valde iratus est, et jussit feminam illam ad se duci, quam sic affatus est: Quænam es tu? Christiana, inquit illa, ego sum. Tum dux ab ea quæsivit, quot annos nata esset. Cui Stephana, quindecim annos et menses octo se natam esse respondit. Quæsivit præterea dux, quandiu vixisset cum viro, cui conjuncta fuerat. Cui respondit illa, se annum unum et menses quatuor cum eo vixisse. Et quare, inquit dux, tam cito mundum reliquisti? Ad hæc ita sancta Stephana: Reliqui brevem et fragilem mundi hujus decorem, et terrenas ac fallaces corporis voluptates, ut fdenti animo Salvatori meo Jesu Christo, quem exspectamus, occurrere valeam, ut illi videlicet divino et cœlesti Sponso; terrestris enim sponsus ad tempus est et mortalis. Tum dux: Desistas, inquit, ab ista nugacitate inutili, et ad deos accedens, illis sacrifices, ne novis et gravioribus tormentis te cruciatam consumam. At illa dixit: Ego vocor Stephana, cui corona in cœlis reposita est. Quamobrem sacrificia ista vestra non offeram, ut a vero illo certaminum præside Christo coronam recipere possim. Θ΄. Ταῦτα ἀκούσας ὁ δοὺξ καὶ σφόδρα θυμωθείς, ἐκέλευσε δύο δένδρα φοινίκων καμφθέντα ἀλλήλαις κολληθῆναι ταῖς κορυφαῖς κἀκεῖσε δεθῆναι τὴν μα καρίαν ἐκ τῶν δύο ποδῶν· καὶ ἀπολυθῆναι αὐτὰ ἀθρόως ἀπ' ἀλλήλων. Τούτου δὲ μετὰ πολλοῦ τοῦ τάχους γενομένου, διεσχίσθη μέσον ἡ ἁγία ἀθλοφόρος τοῦ Χριστοῦ Στεφανίς, καὶ ἐγένετο εἰς μέρη δύο ἐν τοῖς δυσὶ φοίνιξι, καὶ οὕτως ἐτελειώθη ἐν εἰρήνῃ καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτῆς ἐπλήρωσεν πιστῶς, ἀπολαβοῦσα τὸν στέφανον τῆς νίκης παρὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τὸν δὲ ἅγιον Βίκτορα ἐκέ λουσεν ὁ δούξ τραχηλοκοπηθῆναι. Ὁ δὲ καλλίνικος μάρτυς τοῦ Χριστοῦ ἀκούσας τῆς ἀποφάσεως ταύτης εἶπεν· Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου πάντοτε, τῷ χαρισαμένῳ μοι τὴν νίκην ταύτην καὶ δωρεάν μέχρι τέτους. Μέλλων δε τελειοῦσθαι ὁ μακάριος Βίκτωρ λέγει τοῖς κυαιστωναρίοις· Γνωστὸν ἔστω ὑμῖν, ὅτι PATROL. GR. CXV. IX. His auditis, dux ille furore nimio accensus, jussit Stephanam duabus palmarum arboribus incurvatis alligari, et repente arbores illas dimitti. Quo facto, bellatrix et martyr Stephana duabus illis palmis in duas partes discerpta est: itaque in pace martyrium perfecte in Christo complevit. Sanctum vero Victorem jussit securi percuti. Qui cum ejusmodi sententiam de se latam audivisset, sic ait: Gratias ago Deo meo, qui tali et tanto dono me prosequitur. Cum igitur martyrium beatus Victor obiturus esset, hæc dixit quæstoribus: Post septem dies vestri oratores morientur, et vos ipsi post duodecim moriemini; dux vero post viginti quatuor ab adversariis captivus ducetur; nostri autem homines post tres annos venient ad tollendum corpus meum: habeo enim et loculos jampridem mihi paratos. Vos igitur rogo, ne in