αὐτοὶ τελευτᾶτε μεθ' ἡμέρας δώδεκα, καὶ ὁ δούξ μεθ' ἡμέρας εἴκοσι τέσσαρας ἁρπαγήσεται ὑπὸ τῶν ἐναντίων· καὶ μετὰ τρία ἔτη ἐλεύσονται οἱ ἡμέτεροι ἐπὶ τὸ ἆραι τὸ σῶμά μου· ἔχω γὰρ καὶ τὴν σορόν ἔκπαλαι ετοίμην· μὴ οὖν εἰς ἀλλοτρίαν τεθῶ, πα ρακαλον, μηδε κωλύσητε ἀρθῆναι τὸ λείψανον μου, ἵνα εἰς τὰ ἴδια ἀποκομισθῇ ἐν εἰρήνῃ. Ταῦτα εἰπόν τος αὐτοῦ, καὶ εὐξαμένου, ἐκρούσθη τῷ ξίφει καὶ ἐξῆλθεν αἷμα καὶ γάλα, ώστε πάντας θαυμάσαι τοὺς περιεστῶτας. Πολλοὶ δὲ τῶν Ἑλλήνων θεωρή σαντες τὴν καρτερίαν καὶ ὑπομονὴν τῆς ἀκλινοῦς αὐτοῦ πίστεως, μεταβαλλόμενοι τὸν τρόπον, γεγό νασι Χριστιανοί. ᾿Ακούσαντες δὲ καὶ περὶ ὧν προείρηκεν, πλέον ἐστηρίχθησαν· πάντα γὰρ ὅσα προείalienis loculis me ponatis, neque reliquias meas μεθ' ἡμέρας ἑπτά οἱ ρήτορες τελευτήσωσι, καὶ ὑμεῖς detineatis, quominus in proprium locum reportentur. His dictis, securi percussus est, statimque sanguis et lac ex ejus vulneribus effluxit, ita ut omnes mirarentur. Multi vero ex Græcorum numero, cum factum illud vidissent, et victoris martyris patientiam, et constantem atque immobilem fidem animadvertissent, consilium et sententiam priorem mutaverunt. Itaque Christiani facti, ex iis quæ vir ille sanctus prædixerat, magis confirmati sunt. Omnia enim, quæ a beato illo martyre prasdicta fuerant, completa sunt, ita ut et alii complares ex ea re ad Christi fidem conversi fuerint. Martyrio autem functi sunt sanctus Victor et beata Stephana quarto decimo die mensis Novembris in urbe Damasco, imperante Antonino, et πεν, ἐγένοντο, ὡς ἐκ τούτου πολλοὺς πιστεῦσαι τῷ Sebastiano duce. Quare sit gloria Patri et Filio et Spiritui sancto, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Χριστῷ. Ετελειώθη δὲ ὁ ἅγιος καὶ καλλίνικος μάρ τυς τοῦ Χριστοῦ Βίκτωρ σὺν τῇ μακαρίᾳ Στεφανίδι μηνὶ Νοεμβρίῳ ἐνδεκάτῃ, ἐν πόλει Δαμασκῷ τῆς Ἰταλίας, ἐπὶ βασιλέως ᾿Αντωνίνου καὶ Σεβαστιανοῦ δουκός, εἰς δόξαν τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. DE S. SAMPSONE XENODOCHO CONSTANTINOPOLI. (Anno 530 vel 531, Junii die 27. . Acta SS. Bolland. ad hanc diem, Grace et Latine.) COMMENTARIUS PRÆVIUS. § 1. Auctor Vita S. Sampsonis Symeon temporibus vicino, paucis hic juvat apponere, ut Metaphrastes. Leo Allatius, in sua de Symeonum scriptis Diatriba, ubi de Symeone Metaphraste fusius agit, varias sanctorum Vitas, quæ sub ejusdem nomine passim veniunt, tum quod alios auctores præferant, tum quod a scribendi methodo et stylo aɩque ætate Metaphrastis multum aberrent, ei plane abjudicat; alias vero nonnullas tanquam genuinos illius fetus designat, ex quibusde cæteris fieri possit judicium; de Vita tamen Sampsonis Xenodochi nihil pronuntiavit, forte quod Græcum textum videre ei non licuit; difficile enim est de genuino auctoris fetu judicium ferre, nisi eum proprio idiomate loquentem audias. Nos Vitam eam Græce conscriptam, quam ex ms. bibliothecæ Medice regis Franciæ nacti sumus, infra dabimus. Ut autem appareat eam a Symeone Metaphraste esse compositam, quæ fuerit illius scribendi formula et modus, ex Psello ejusdem encomiaste, iisdemque est apud Leonem Allatium in Diatriba prælaudata. 2. «Τὰ γὰρ προοίμια τῶν λόγων αὐτοῦ ἁπτόμενα εὐθὺς τοῦ ὑποκειμένου, καὶ βαρύ τι προϊών, τον του συγγράμματος ἀναφαίνει σκοπόν· καὶ τὴν πά σαν ἐπ᾿ ἐνίοις τῶν λόγων ὑπόθεσιν κεφαλαιωσάμε νος εὐθὺς κατά μέρη τέμνει, πρός τε τὰ πρόσωπα καὶ τοὺς καιροὺς μεθαρμόζεται. Καὶ τὸ μὲν χρώμα τοῦ λόγου τὸ αὐτὸ πᾶσι, καὶ ἡ ποιότης μία τῆς φράσεως, ἡ δέ γε τοῦ ἤθους μεταβολὴ ποικίλη, καὶ ὡς ἂν εἴπῃ τις, τεχνική, οὐ διὰ τὴν τέχνην τὰ πράγματα μεταβάλλουσα, ἀλλὰ τῷ ἑκάστῳ τῶν παραπιπτόντων πραγμάτων τε καὶ προσώπων οἰκεῖον ύφο ερμηνεύουσα· ὡς πρὸς ἀρχέτυπα δὲ τὰ ἀρχαιότερα τῶν πραγμάτων ἐνατενίζων, ἐκείνων τε οὐκ ἀφ ίσταται, ἵνα μὴ δόξῃ ἄλλο τι ποιῶν, καὶ παρὰ τὸ παράδειγμα, καὶ τὴν ὅλην ἰδέαν μετατυποῖ οὐκ ἐν αλλάττων τὴν ύλην, ἀλλὰ τὸ ἡμαρτημένον τῶν εἰδῶν διορθούμενος, οὐδὲ καινοτομῶν τὰς ἐννοίας, ἀλλὰ τὸ τῆς λέξεως σχήμα μετατιθεὶς, ανωμαλίαις τε περι

vertit Allatius: summa πίπτων διηγημάτων ὁ λόγος αὐτῷ, καὶ μεταλλαγαῖς ὑπο- fuisse, et perquam familiarem viro in θέσεων οὐ συγχεῖται, οὐδὲ ταράττεται.» Quæ ita dignitate constituto, Leoni scilicet, o ó marpexio τι καὶ πραιποσίτων είχε χορός, καὶ ός μετῆλθε μὲν τὴν τοῦ Δρουγγαρίου τὴν των πλωίμων, μετα ἦλθε δὲ καὶ τὴν τοῦ Λογοθέτου του Δρόμου άρ- ×ñ³, «qui in patriciorum præpositorumque ordinem relatus fuit, quique rei maritimæ præfecturam ac Logothetæ Cursus publice magistratum gessit,» quæ sunt inter suprema reipublicæ Constantinopolitanæ munera. 3. «Principium ejus orationum statim attingit subjectum, et parum procedens, ostendit sui scripti scopum; et in nonnullis orationibus, cum totum argumentum recapitulet in summam, id statim in partes dividit. Se autem accommodat personis et temporibus, et est quidem omnibus idem color orationis et una qualitas dictionis; morum autem varia est mutatio, et, ut dixerit quispiam, artificiosa, non per artem res mutans, sed, quod unicuique rei et personæ incidenti conveniebat, interpretans. Tanquam autem ad archetypa exemplaria ac res antiquiores intuens, nec ab illis recedit, ne videatur aliquid aliud facere, et ad exemplar quoque totam transmutat dicendi formam, non diversam faciens materiam, sed quod in dicendi genere peccatum erat, corrigens; neque sententias innovans, sed convertens figuram dictionis, et ei incidens oratio in diversitatem narrationum et varietatem argumentorum non confunditur neque perturbatur,» etc. 4. Hæc qui cum Proœmio auctoris contulerit, in eo Metaphrastem agnoscet: in ipso enim initio scriptionis suæ scopum intentumque significat; deinde, quæ documenta ad Sampsonis historiam texendam habuerit, exponit; quæ quamvis inerudite et barbare essent composita, secuturum tamen sese profitetur, quanquam ea meliori stylo metaphrastice exornet. Deinde si totam hujus scriptio- c nis formam, stylum, frequentemque adagiorum, hinc inde erudite intercurrentium, usum consideres, atque ea omnia cum genuinis illius ac germanis fetibus, de quibus constat apud Allatium in præfata Diatriba, ubique Metaphrastem invenies. Præterea certos nos reddit auctor Vitæ hujus in Procemio, se multorum aliorum sanctorum, martyrum quidem labores et certamina, confessorum vero vitas et res gestas diligenter conscripsisse, idque Constantinopoli, ubi S. Sampsonis tumulus cœlestibus clarebat prodigiis; inde et ea narrat miracula, quæ aut ipse oculis conspexit, vel ab oculatis testibus ipse audivit; quæ cui istius temporis auctori ascribentur, nisi Metaphrasti? 5. Hunc non ludimagistrum trivialem fuisse, ut quidam somniarunt, sed summa in republica dignitate excelluisse, utpote qui Magistri et Logothetæ nomine appelletur; quod eorum munus est, qui rationes fiscales vel publicas cognoscunt et disceptant, sumptusque vel et reditus ita dirigunt, ut reipublicae potius quam privatorum munus sustineant; hujus, inquam, dignitatis fuisse Metaphrastem, evidenter demonstratum lector inveniet apud Bollandum nostrum in Præfatione gen. ad Vitas sanctorum, cap. 1, §3, et fusius apud Allatium in Diatriba prædicta. Nostrum vero auctorem conspiease fuisse in republica dignitatis, ex eo licet conjicere, quod in Vita num. 12 asserat se amicum 6. Cum vero alius quidam Leo, qui Leonis patricii ministerio suberat, quique erat protospatharius (id est princeps eorum qui ad corporis custodiam erant deputati) domini sui gratia ac favore, quam ob causam nescio, excidisset, nullusque pro misero intercedere auderet, quod difficilis ad pa. tricium pateret aditus, et asper esset in sermonis congressu, præsertim inter famulos; solus hujus Vita auctor, pro sua scilicet qua apud Leonem patricium pollebat auctoritate et gratia, pertinacem animum ad impetrandam misero veniam interpellare sustinuit, ut ipsemet refert loco præcitato. Inde inferre licet hunc quoque fuisse eximiæ dignitatis atque auctoritaiis, dignumque qui in tanti viri amicitiam familiaritatemque admitteretur. Convenit igitur auctori nostro stylus et scribendi formula Symeonis Metaphrastis, convenit vitæ institutum, convenit dignitas; nunc superest, utrum cum ætate ejusdem convenire possit, perspicere. 7. Floruisse Metaphrastem ultimis annis imperii Leonis Philosophi, qui obiit anno 909, constat ex ipsiusmet testimonio in Vita S. Theoctistes, ubi ait: «Γενομένῳ μοί ποτε κατὰ τὸν Πάρον· γέγονα δέ καὶ γὰρ ἐπὶ Κρήτην διέπλεον ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Λέοντος ἐκεῖσε πεμφθείς· Λέοντος, φημί, του εντυ χοὺς ὄντως βασιλέως, καὶ τὴν εὐτυχίαν Ρωμαίων τῷ τάφῳ ἀναθάψαντος· ἐπεμπόμην δε συστρατευομενος Ημερίῳ τῷ πάνω, τῷ στρατηγικωτάτῳ δηλα δὴ, καὶ ἄρχοντι τοῦ τε δρόμου, καὶ τοῦ στόλου παν τός.... Εστελλόμην τοιγαρούν τοῦτο μὲν ἐκείνῳ συστρατευόμενος, xai προβιβαζόμενος εἰς πεῖραν στρατηγικὴν, οἷα πώλος μητρὶ πρὸς τὰ γενναιότατα τῶν στρατηγημάτων συσκαίρων. Οὕτω γὰρ ἦν ὁ τοῦ μακαρίτου μου τοῦτο Βασιλέως σκοπός· πρεσ σβευόμενος πρὸς τοὺς τὴν Κρήτην ἔχοντας Αρα 6as. Quæ sic Latine sonant Allatio: «Cum aliquando in Paro essem insula; fui autem: nam in Cretam navigabam a Leone beatæ memoriæ eo missus; Leone, inquam, illo vere fortunato imperatore, qui ipsam Romanorum felicitatem secum videtur in sepulcrum intulisse: mittebar autem una militans cum clarissimo illo Hemerio, utpote ducendi exercitus peritissimo, dromi præfecto, qui et universæ classi imperabat.... Mittebar igitur partim cum eo militans, et ad imperatoriæ artis documentum aliquod promovendus, ut equulus matri, ad præclara ejus stratagemata assiliens: id enim præcipue Augustus spectabat partim

ut ad Arabas Cretam obtinentes legatione fun- (ingenii) incomparabiles statim et a primo, ut segerer.» 8. Ex his infert Bollandus noster, in prædicta præfatione, Metaphrastem id temporis non adeo fuisse natu provectum, ut qui imperatoriæ virtutis tirocinium ponere sub veterano duce juberetur, eique additus fuerit ola πwhos µnτpi, «velut equulus matri,» solumque ei tribuit xx ou xxII annorum ætatem. Allatius vero hanc similitudinem non ad ætatem, sed ad docilitatem et disciplinam referens ex ultimis verbis, τοῦτο δὲ πρεσβευόμενος πρὸς τοὺς τὴν Κρήτην ἔχοντας "Αραβας, «partim ut ad Arabas Cretam obtinentes legatione fungerer, concludit, ea in expeditione Metaphrastem provectioris ætatis fuisse, quæ capax esset sustinendæ auctoritatis, atque illius prudentiæ, quæ in legato requiritur: quare annos XL, aut minimum xxxv ei tribuit. Multa quidem ille præter alia eaque gravissima erudite congerit, unde opinionem suam verosimilem reddat. 9. Omnia tamen, quæcunque affert, rem plane non conficiunt, idque solum convincunt, communiter id contingere secundum ordinariun rerum humanarum cursum, non vero absolute, ita factum nunquan esse.Capax etenim est nonnunquam adolescentia rerum maximarum, tum in militia, tum in republica, præsertim si prudentia et exterior corporis species, ut quandoque factum vidimus, ætatis defectum suppleat. Ut alios præteream, Scipio Africanus, quod Romana habet historia, annos xxiv natus, imperator missus est in Hispaniam, C. quam quatuor mensium spatio Carthaginensibus eripuit. Pompeius Magnus, teste Cicerone in Orat. pro lege Manilia, «ineunte adolescentia summi ipse exercitus imperator fuit;» et tamen quanta in moderando dirigendoque exercitu prudentia rerumque usus requiritur! Juvat hic annectere quod refert Beyerlinkin Theatro vitæ hum., verbo: Legatus «Venerant, inquit, superiori ævo ad imperatorem Orientis imberbes legati, quos cum ille despiceret, quod adolescentiores missi essent, libere et audacter dixerunt: Si ex menti lanugine æstimanda sit aptitudo et dignitas, hircos potiores partes habituros. >> 10. Quod igitur in paucis contigit, in Metaphraste contingere potuit, præsertim cum Michael Psellus ipsius encomiastes, ejus in prima ætate ingenium, innatamque quasi prudentiam extollat hisce verbis: «Καὶ τὸ κατὰ πάντων ἀσύγκριτον κράτος καὶ ἀπαράμιλλον, ἦν μὲν εὐθὺς τὸ ἐκ πρώτης, ὡς εἰπεῖν, γενέσεως, καὶ ἐξ ἀνθούσης ἤδη τριχος, ὥσπερ οἱ τῶν λεόντων σκύμνοι, εὐθὺς τὴν ὀφρὺν παραδει κνύοντες, καὶ τῶν ἐπαυχενίων τριχών το λάσιον. Ὑπήνθει γὰρ αὐτῷ τὰ τῆς συνέσεως ἄνθη, καὶ τὸ φρόνημα ρίζαν τινὰ εἶχε βαθεῖαν, καὶ ὁ νοῦς ἐξήστραπτέ τι θαυμάσιον. Ταῦτα δὲ τοῖς μὲν ἄλλοις ἀρκοῦντα ἐτύγχανεν εἰς τελείωσιν, ἐκείνῳ δὲ προχαράγματα τῆς τελείας εγνωρίζετο φύσεως.» Quæ ex interpretatione Allatii ita sonant: «Et vires quidem mel dicam, ortu, etiam florente capillo ostendebat; non secus atque leonum catuli ostendunt protinus supercilium et densam colli jubam. Etenim flores pullulabant intelligentiæ, et habebat prudentiæ profundam quamdam radicem,quodam admirabili fulgore mens micabat. Hæc aliis quidem suffecissent ad perfectionem; in illo autem agnoscebantur veluti quædam prius descriptæ figuræ, quæ perfoctam ejus indolem præsignificabant.» Quid miri igitur, si Metaphrastes id temporis legatione aliqua perfunctus fuerit, prudentia magis quam ætate provectus? forte etiam aliis legatis senioribus honoris causa additus, ut quemadmodum sub Himerio veterano duce rei militaris, ita sub iis rei politicæ inter exteras nationes rudimentum poneret. 11. Quod igitur fieri potuit, factum tantisper supponamus, atque ultimo Leonis Philosophi anno, æræ communis 914, Symeoni Metaphrasti xxx aut xxxii annorum ætatem tribuamus. Poterit tunc ad tempora Nicephori Phocæ pervenisse (qui anno LXII ejusdem sæculi imperium Orientis adeptus fuit) atque octogenario major aliqua etiam elucubrasse. Hoc supposito, videamus an chronologia hæc convenire possit nostro auctori, qui num. 19 narrans miraculum quod Bardæ protospathario accidit, ait: Epóδρα δὲ οὗτος Ρωμανῷ βασιλεῖ τῷ ἐπιεικεῖ τε καὶ χρηστῷ προσῳκείωτο, ὃν καὶ ἴσασι πάντες, υἱὸν Κωνσταντίνου γενέσθαι, τοῦ, τα πάντα συνελόντα sinwv, Baridixwrátov. «Ei vero (Bardæ) magna intercesserat familiaritas cum Romano imperatore benigno et clemente, quem sciunt omnes fuisse filium Constantini, qui (ut omnia semel dicam) fuit imperator egregius, quibus verbis de Romano Constantini Porphyrogeniti filio, ut jam mortuo loqui videtur, nisi forte verti possit: «Ei vero magna intercedebat familiaritas cum Romano imperatore, quem sciunt omnes esse filium Constantini;» atque ita ad Romani imperatoris tempora, qui ab anno 960 ad 63 imperium tenuit, referri posset, alias ad successoris illius Nlcephori Phocæ tempora transferendus, adeoque nihil hic est, quod cum ætate Metaphrastis pugnet. = 12. At terruit me quod num. 15 legatur, ut apud: Surium translatum est, scilicet: «Petit a bono Joanne (ille enim tunc obtinebat imperium) ut cura hujus domus sibi demandaretur; ubi Joannes Zemisces indigitatur, qui anno 969 regnare incepit, ad cujus tempora Metaphrastes ægre potest pertingere, nisi eum nonagenario majorem, Vitam hanc scripsisse fateamur. Quam ob rem pro Joanne scribendum puto Constantinum: idque eo facilius adducor ut credam, quia in ecgrapho nostro Græco nomen Joannes integre scriptum non habetur, sed duabus tantum initialibus litteris 'lw. In authentico igitur nomen Constantinus per compendium scriptum fuerit duabus aut tribus primis litteris Kay tantum expressum; unde extritis edacitate temporis, in prima littera K, duabus transversis li-

neolis et ultima forte littera», 'Iw remanserit; ex illius historiæ putat, quæ habeat, nosocomium eoque Joannem fecerint. Cum igitur illa ita commode explicari possint, cæteraque omnia Metaphra. sti conveniant, nihil obest, quominus Vitam S. Sampsonis ei ascribamus, quam in decrepita sua senectute composuerit, postquam plurimorum martyrum et confessorum, ut ipsemet confitetur, res gestas in lucem ediderat. Sampsonis, eodem rogante, a Justiniano erectum, cum Procopius dicat, restauratum, quod jam antea idem Sampson exædificasset. Verum adeo exiguum fuit primum illud Sampsonis ædificium, tam illustre vero tamque magnificum a Justiniano factum, ut nihil veritati detraxisse Metaphrastes videri possit. Quod addit Baronius de conflagratione ejus nosocomii, quam tum contigisse arbitratur, cum sub Anastasio Sanctæ Sophiæ templum exustum fuit; clarum est in historiis non semel illud templum incendiis obnoxium fuisse; Justiniani vero anno v illud nosocomium incensum esse idetn Procopius refert lib. 1 De ædif. et 1 Belli Pers. cap. 24, et Theophanes ad annum v Justiniani. Fortasse 13. Notatum invenio in Indice nostro viatorio, Vitam Sampsonis, quæ incipit, 'Allà per xάpeτοῦ ἔργου και θεραπείας, τῆς πρὸς τὸν μέγαν Σαμfr etc., servari manuscriptam in bibliothecis Vaticana et Vallicellina Romæ; item in Florentina et Taurinensi. Nobis illa pridem extracta fuit ex codice ms., ut jam dixi, Medicao regis Christianissimi, sub hoc titulo, Bios xai modirsía Tov óríov majoris momenti fit in hac re, quod Procopius de Πατρὸς ἡμῶν Σαμψών του ξενοδόχου «Vita et conversatio sancti Patris nostri Sampsonis, exceptoris hospitum.»Latinam impresserunt Lipomanus tomo 6, et ex ipso Surius tomo 2; juxta interpretationem Gentiani Herveti: quam eamdem ego quoque hic retineo, in paucis tamen aliquibus, cum textu Græco collatis, mutatam. § II. — Tempus mortis. 14. Quod ad ætatem Sampsonis attinet, Metaphrastes, Menologium Basilii Porphyrogeniti, Menæa excusa, Origines Constantinopolitanæ ineditæ parte 11, eum floruisse aiunt sub Justiniano imperatore, utpote qui ab eodem sancto in vivis exsistente ab immedicabili morbo fuerit liberatus; atque, ut pro tanto beneficio grates referret, magnificum eidem ædificaverit xenodochium, quod deinde Hospitale S. Sampsonis est appellatum. Ast cardinalis Baronius in Notis ad Martyrologium Romanum, hoc die, ea omnia erroris arguit, ex eo quod Procopius, qui illis temporibus vixit, eaque ob oculos habuit, lib. 1 Edific. Justiniani imp., cap. 2, testetur, Hospitale Sampsonis nomine, ab codem Sampsone erectum, olim incendio conflagrasse; cumque vix quædam remansissent vestigia, illud ipsum hospitale ab eodem Justiniano imperatore munificentius instauratum fuisse, censuque annuo ingentis pecuniæ locupletatum. Cum autem Metaphrastes num. 11 testetur, dictum incendium contigisse post obitum Sampsonis, quando et Sophiæ nobile templum exustum est, ac pariter testetur Marcellinus in Chronico, id contigisse in temporibus Anastasii imperatoris; concludit prælaudatus cardinalis, longe ante Justiniani imperium Sampsonem diem suum obiisse; atque ex eodem Procopio multo magis redarguit Cedrenum, dum ait conflagrasse domum Sampsoniam anno penultimo Justiniani. 15. Has difficultates dissolvit Nicolaus Alemannus in notis ad cap.4 Historiæ arcana Procopii. Juvat ejus verba hic annectere: «Longe antiquiorem Justiniano Sampsonem credit cardinalis Baronius in Notis ad Martyrologium, et vacillare fidem Sampsonis ætate ait: Ανήρ τις θεοσεβὴς ἐν τοῖς ἄνω χρόνοις, Σαμψών ὄνομα. Vir quidam pius qui superioribus annis floruit. At hoc etiam nihil est; nam Procopius librum illum De ædificiis, ubi hoc habet, extremo Justiniani imperio scripsit, nempe sex et triginta atque amplius annis post mortem Sampsonis. Vigebat tamen adeo ejus memoria, ut Justinianus, Novella 59 et 131, ubi de Sampsone loquitur. Ὁ τῆς ὁσίας μνημες Σαμya, dicat, «Sanctæ memoriæ Sampson;» quod (ut obiter notem) cum in antiquis manuscriptis, litteris singularibus S. M. notatum esset, male in Latinis editionibus Novellæ 131 exceptum est:Sanctæ Mariæ Sampson. Quod autem in Metaphraste corrigendum plane censeo, est ratio temporis vitæ Sampsonis et annorum imperii Justiniani; nam antistite Mena Sampsonem superfuisse, haud bene Metaphrastes narrat, cum ante consulatum Behzarii obiisse, ex Novella 59 perspicue constet. Porro ejusdem Novellæ publicatio atque electio Menæ, fere in idem tempus incidunt, nempe circa annum Justiniani x1; at vero ante annum ejus v mortuum Sampsonem fuisse nemo dubitet. Ad hunc calculum revocanda sunt quæ de incendio nosocomii a Metaphraste narrantur. › 16. Hæc erudite Alemannus: at vero, contra quod hic existimat, auctor Chronici Alexandrini amplissimum ea tempestate (anno scilicet quinto Justiniani) fuisse ait nosocomium Sampsonis cum dicat: «Ξενὼν τοῦ Σαμψών ὁ μέγας ἐκαύθη, καὶ ἀπώλοντο οἱ ἐν αὐτῷ ἀνακείμενοι ἄῤῥωστοι. Xenodochium Sampsonis magnum conflagravit, unaque periere qui in eo erant infirmi. › Reparatum autem et reædificatum a Justiniano haud diu postea stetit, siquidem anno xxxvi ejusdem imperatoris rursum arsit, ut scribit Theophanes et ex eo Cedrenus: «Τῷ ἐξ ἔτσι γέγονεν ἐμπυρισμός μέγας, καὶ ἐκαύθη τελείως ο ξενών του ΣαμJoy. Anno (Justiniani) xxxvi factum est incendium magnum, et conflagravit penitus xenodochium Sampsonis.» Quamvis postea reædificatum constet. 17 Quare frustra redarguit erroris Cedrenum

τυρος Μωκίου. Baronius, quod penniimo imperii Justiniani: nno νη· τὸ δὲ λείψανον αὐτοῦ ἐτέθη ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου μάρincendium hoc posuerit: cum non unum, sed duplex illius xenodochii constet fuisse incendium. Dum igitur hæc omnia recte sic explicari possunt, non est cur recedamus a Metaphraste, Synaxariis, Menæisque Græcorum, Sampsonem sub Justiniano vixisse asserentibus. Porro cum primum xenodochii illius incendium accidisse ex supradictis constet anno Justiniani quinto, idque a Metaphraste num. 11 post mortem Sampsonis evenisse asseratur, anno ejusdem imperatoris I aut iv (id est anno Christi 530 vel 531) Sampsonem ad superos emigrasse statuimus. 18. At vero jure merito Alemannus Metaphrastem arguit erroris (qui error etiam est in Synaxariis Menæisque Græcorum) quod num. 4 Sampso. nem a patriarcha C. P. Mena, sacerdotem ordinatum esse referat; tum propter rationes superius ab Alemanno allatas, tum præterea quod Menas ille, antequam dignitatem patriarchalem consequeretur, eodem Justiniano imperante præfuerit xenodochio Sampsonis, cui Sampson ipse usque dum vixit, præfuit, ut refert Nicephorus C. P. in Patriarchis C. P. vocans eumdem Ξενοδόχον τοῦ Σαμψών: et Liberatus diaconus de eodem ait cap. 2: «Fuit iste Menas præpositus xenodochii majoris, quod vocatur Sampson, genere Alexandrinus;» adeoque post mortem Sampsonis solum ad dignitatem patriarchalem est evectus. 20. «Sanctus Pater noster Sampson ex antiqua Roma ducebat originem, Magni Constantini consanguineus: divisis vero inter pauperes omnibus suis facultatibus, et propter Christum mendicans, Constantinopolim se recepit, atque in ipsis sanctorum Prophetarum ecclesiis orationi assidue vacavit. Cum autem privatam et obscuram ageret vitam, Scripturarum divinarum meditationi intentus, virtutibus suis, sanctissimo patriarchæ Menæ enotuit, et ab ipso ordinatus est sacerdos Magnæ ecclesiæ. Cæterum portus salutaris erat pauperibus et infirmis, scientia artis medicæ imbutus. Cum vero imperatorem Justinianum a difficili morbo sanasset, ab hoc maxime dilectus est; ædificatoque xenodochio, ad pauperum et infirmorum solatium, post multa recte facta ac miracula, obdormivit in pace; ipsius vero corpus depositum est in templo S. martyris Mocii.» 21. Similia habent mss. collegii nostri Divionensis et Claromontani, nunc Ludovici Magni. Huic insuper sequens additur dystichon: Εξῆγεν ὁ πρὶν ἐν γνάθου Σαμψών ὕδωρ, Ὁ νῦν δὲ Σαμψὼν ἐκ τάφου βλύζει μύρους. Aquam dedit maxilla Sampsonis prius; Sampsonis at nunc busta stillant balsamum. In Menæis vero excusis Officium habet proprium et Canonem sub hac acrostichide: Cultus ex Menologiis, Mendis, aliisque c Ὑμνῶ σε, Σαμψών, πίστεως θείοις λόγοις. ΙΩΣΗΦ. Fastis. 19. Celebris apud Graecos semper fuit S. Sampsonis memoria, utpote cujus sepulcrum statim a morte miraculis claruerit, et salutarem morbis omnigenis liquorem stillare inceperit; unde illius festum inter solemniora Constantinopolitanæ Ecclesiæ numeratur: in hoc enim festo a judiciis vacandum erat usque ad Officii divini finem, ut constat ex constitutione novella Emmanuelis Commeni imperatoris de Feriis lata anno 1166. Synaxarium imperatoris Basilii Porphyrogeniti in ms. Crypte Ferrata hoc in illo habet elogium: «Σαμψὼν ἐν ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν, ὑπῆρχε μὲν ἐκ τῆς παλαιᾶς Ῥωμης, συγγενής τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου. Παρασχόμενος τὸν πλοῦτον αὐτοῦ πάντα τοῖς πτω χοῖς καὶ πτωχικός διὰ Χριστὸν, Κωνσταντινούπολιν κατέλαβε, καὶ τοῖς ναοῖς τῶν ἁγίων Προφητῶν ἐν αὐτοῖς προσευχόμενος διετέλει. Ησυχίας δὲ λαβόμεν νος, καὶ ταῖς θεοπνεύστους Γραφαῖς ἐμμελετήσας, φανερὸς ἐγένετο δι' ἀρετὴν τῷ ἁγιωτάτῳ πατριάρχη Μηνά, καὶ χειροτονεῖται παρ' ἐκείνου πρεσβύτερος τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας. Καὶ λοιπὸν ἦν λιμὴν σωτής ριος τοῖς πενομένοις καὶ ἀσθενοῦσι, μετέχων καὶ τέχνης ἰατρικῆς. Θεραπεύσας δὲ καὶ τὸν βασιλέα Ἰουστινιανὸν ἀπὸ πάθους δυσιάτου ἐφιλοφρονήθη παρ' ἐκείνου τὰ μέγιστα. Καὶ κτίσας ξενῶνα εἰς ἀνά παυσιν τῶν πτωχῶν καὶ ἀσθενῶν, καὶ πολλὰ κατ ορθώματα και θαύματα ποιήσας, ἐκοιμήθη ἐν εἰρή Sermone, Sampson, te sacro fidei cano. JosePH. Cum autem canon hic nihil habeat particulare, nisi quod in elogio habetur, eum prætermittimus. Elogio duo hi præmittuntur versus: Σαμψών Ομόρρους ἐτροποῦτο μὲν πάλαι. Σαμψὼν δὲ θραύει δαίμονας ἄρδην νέος. Sampson fugavit olim Homorrhæos quidem: Sed vulnerat nunc dæmonas Sampson novus. Additurque etiam præmisso dysticho hexametrum istud, ex quo cognoscitur præcipuus Sampsonis hoo die cultus; Ξεινοδόχος δ' ἐνὶ εἰκάδι ἑβδομάτη θάνε Σαμψών. Xenodochum Sampson vicesima septima tollit. 22. Elogium vero ita habet: Οὗτος ὁ ἅγιος [Σαμψών] ὑπῆρχε Ῥωμαῖος τὸ γένος· ὃς διασκορπί σας τὸν καταλειφθέντα αὐτῷ πλοῦτον ὑπὸ τῶν γονέων τοῖς πένησι καὶ πτωχοῖς, τὴν βασιλεύουσαν κατέλαβε καὶ τοὺς εὐκτηρίους οἴκους καὶ σεβασμίους καταλαβών, καὶ ὁσιότητος αὐτῶν καταπολαύσας, ἡσυ χίαν λαβόμενος, ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς ἐντρύ φα, μόνῳ Θεῷ προσανέχων. Οθεν κατάδηλος γενόμενος τῷ τιμιωτάτω πατριάρχη Μηνά, χειροτονείται ὑπ' αὐτοῦ πρεσβύτερος, εἷς τῶν τοῦ κλήρου γενόμένος. Καὶ ἦν σωτήριος λιμὴν τοῖς πενομένοις καὶ χρηζουσι βοηθείας· καὶ τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης ὧν ἐν πείρᾳ αὐτὸς, καὶ τὸν βασιλέα Ἰουστινιανὸν ἀνιάτῳ πάθει περιπεσόντα ἐλευθέρωσεν. Ἐκ τούτου ὁ βασι

ipsius suasu difcatam in xenodochium erexit. Sanctum præterea supellectili sacræ majoris Ecclesiæ præfecit. Tandem post honestam piamque conversationem, postquam plurimis salutis auctor fuisset, multosque ad zelum et vitæ suæ inculpatæ imitationem excitassel, ibidem quievit, pretiosumque ipsius corpus repositum est in maximo templo S. Mocii,in dies salutari scaturigine medelam morbis afferens, ad laudem et gloriam Christi Dei nostri.» λεὺς ὑπεραγασθεὶς τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρὸς, καὶ σέβας in honore habens, maximam et celebrem domum αὐτῷ ἀπονέμων, τὸν μέγιστον οἶκον καὶ περιβόητον δι' αὐτοῦ ἀνεγείρας, ξενώνα κατεσκεύασε, καὶ σκευοφύλακα τῆς Μεγάλης Εκκλησίας τὸν ᾿Αγιον τοῦτον κατέστησεν. Αὐτὸς δὲ καλῶς καὶ θεοφιλῶς πολιτευ σάμενος, καὶ πολλοῖς πρόξενος σωτηρίας γενόμενος, καὶ πολλοὺς πρὸς ζῆλον καὶ μίμησιν τοῦ αὐτοῦ ἀραιφνούς βίου διαναστήσας, ἐκεῖ μὲν ἀνεπαύσατο, κατετέθη δὲ τὸ τίμιον αὐτοῦ λείψανον ἐν τῷ μεγίστῳ ναῷ τοῦ ἁγίου Μωκίου, καθ᾿ ἑκάστην βρύον ίαματο φόρα νάματα εἰς δόξαν καὶ αἶνον Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. 24. Hujus quoque sancti hoc die nomen inscriptum reperitur Kalendario Syriaco seu Chaldaico, Romæ impresso anno 1624, quod olim anno 1662 Latine reddidit D. Josephus, Italice vero Symon 23. «Sanctus ille (Sampson) genere Romanus erat. Hic distributis inter pauperes divitiis, quæ sibi a parentibus erant relictæ, ad imperatoriam civitatem venit, atque in oratoria et basilicas sese Moyses, ambo collegii Maronitarum alumni. Hujus recipiens, pie locorum illorum sanctitate fruebatur privatamque atque obscuram ducens vitam, divinarum Scripturarum lectione animum oblectabat, soli Deo intentus: unde cognitus a dignissimo patriarcha Mena ab eodem sacerdos ordinatur, factus unus ex clero.Erat vero portus salutaris pauperibus atque ope indigentibus. Cumque rei medicæ esset peritus,ipsum etiam imperatorem Justinianum immedicabili morbo laborantem liberavit. Inde imperator admiratus viri virtutem,eumque magno præterea meminit Martyrologium Arabico-Ægyptium, quod ex Arabico transtulit Gratia Simonius Maronita, postmodum Tripolitanus in Syria archiepiscopus. In hoc Martyrologio sequentem orationem habet cum S. Joanne Eleemosynario communem: «Possedisti omnia, ο Pater sancto Sampson, dum in omnibus fuisti semper assiduus, ditans pauperes, ipsosque alens, et sublevans; precare Christum Deum, ut liberet animas nostras.» ΣΑΜΣΩΝ S. P. N. SAMPSONIS PROLOGUS. Δ΄. Αλλὰ μὴν χάριτος ἔργον καὶ θεραπείας, τῆς πρὸς τὸν μέγαν Σαμψών ἐκπληροῦντες, ἅμα δὲ καὶ μέμψιν τὴν ἐξ ἀνθρώπων ἐκκλίνοντες, εἰς τὸν παρέντα λόγου καθήκαμεν ἑαυτοὺς, καὶ τὸν ἐκείνου συντάξασθαι βίον εὐγνωμόνως ὑπέστημεν. Καὶ πῶς γὰρ οὐ μέμψις εὐλογος καὶ δικαία, εἰ πολλῶν ἑτέρων ἁγίων, τῶν μὲν μαρτύρων, τῶν δὲ καὶ ἄλλως εὐαρε στηκότων Θεῷ, τῶν μὲν ἄθλους καὶ πόνους, τῶν δὲ καὶ βίους καὶ πράξεις κατὰ σπουδὴν συνταξάμενοι, τούτου δὴ τοῦ μεγάλου Σαμψών φαινοίμεθα κατολι 1. Partim quidem magno Sampsoni gratitudinem et cultum debitum exhibentes, partim autem hominum justam vitantes reprehensionem, ad hanc accessimus orationem, et illius scribendæ Vitæ onus libenter suscepimus. Quomodo enim non optimo jure reprehenderemur, si, qui multorum aliorum sanctorum, tum martyrum, tum aliter Deo placitorum, illorum quidem labores et certamina, horum vero vitam et res gestas diligenter conscripsimus, hunc magnum Sampsonem videamur

καὶ ὅσον ἀπὸ τοῦ παραδοξοποιοῦ τάφου γειτονοῦντος ἡμῖν; καὶ ταῦτα, μηδένα τῶν πρὸ ἡμῶν εὐρόντες τῆς αὐτῆς ἡμῖν γενόμενον διανοίας, καὶ τὸν ἐκείνου βίον συγγραψάμενον φιλοπόνως. Καί με οὐ λέληθε τὸ τοῦ θεοφιλοῦς ἀνδρὸς καὶ ἀρχιερέως, ἀλλὰ καὶ παιδείας οὐ [μικρὸν] ἔχοντος, εἰς τὸν Μέγαν συντε θεν ἐγκώμιον· ἐγὼ δὲ βίον λέγω, κατά μέρος συντεταγμένον, καὶ τὰ ἐκείνου διαλαμβάνονται πρὸς ἀκρίβειαν, πρὸς δὲ καὶ τῶν θαυμασίων μνήμην άρ κούντως ποιούμενον. Τοῦτο γὰρ οὔθ᾽ ἑτέρους ἔγνω· μεν ἄχρι καὶ νῦν δράσαντας, οὔθ᾽ ἡμεῖς ποιῆσαι δυνατοὶ τυγχάνομεν ὄντες, πάμπολυ τοῖς χρόνοις ἀπολειπόμενοι· καὶ ἀκριβώσασθαι τά γε τοῦ βίου καλῶς μὴ δυνάμενοι, πλὴν ὅσον ἐπιμελέστερον αὐτὰ διελ θεῖν, καὶ ὀλίγα τῶν θαυμάτων εἰς δόξαν Θεοῦ παραθέσθαι τοῖς φιλοθέοις· ᾧ γὰρ ἐνετύχομεν ἐκ τοῦ κλήρου λαβόντες μικρῷ συντάγματι Βίου, τοῦτο δὲ οὔτε ῥᾳθύμως μόνον ἔδοξε συντετάχθαι, ἀλλὰ καὶ παιδείας τὸν συνθέμενον ἐνδεῶς ἔχοντα μαρτυρεῖ, μᾶλλον δὴ ταῦτα περὶ ὧν πεποίηται τὴν ἐξήγησιν, οἱ μὲν οὖν ἐντελῶς ἔχουσιν οὐδ᾽ ἀκριβωμένως, πολλῷ δὲ μᾶλ λον ἀκριβείας ἀπολιμπάνονται· πρὸς δὲ καὶ ᾧ συν τάγματι πάλιν ώμιληκότες ἐσμεν, παραπλησίως εύν ρομεν ἔχον καὶ τῆς, ὡς φασι, κεραμείας πεποιημένον ἐγκώμιον μὲν εἶναι τοῦ θείου Σαμψών ἐπιγεγραμμέ νον καὶ μερικὴν ἔχον τινὰ διήγησιν τῶν ἐκείνῳ βεβιωμένων, πάνυ δε φειδωλῶς καὶ μικρολόγως τῶν αὐτοῦ θαυμάτων απογεύων τοὺς φιλοκάλους. Ο δε πλέον ἐστὶ πάντων, τὸ ταράττον ἡμᾶς, ὅτι καὶ αὐτοὶ contemnere, praesertim cum is adeo nobis pro- γωροῦντες, καὶ μάλιστα οὕτως ἐγγυτάτω κειμένου pinquus, et sepulcro, ubi mirabilia operatur, propemodum vicinus sit? Adde quod nullum ex iis, qui nos praecesserunt, invenerimus, qui fuerit ejusdem, cujus nos animi, et Vitam illius scriptis exacte mandaverit. Non quidem me latet, a viro pio et pontifice, et non parum erudito, magni Sampsonis compositum fuisse encomium. Ego autem de Vita loquor distincte composita, quæ et res ab illo præclare gestas accurate tractet, et miraculorum ejus mentionem faciat sufficientem. Hoc enim qui præstiterint, in hodiernum usque diem, neque alios novimus, neque nos præstare possumus, qui ab illis temporibus sumus multum remoti; neque possumus ejus vitam perfecte prosequi, sed solum eam referre paulo diligentius, et pauca ex ejus miraculis viris piis ad Dei gloriam exponere. Ejus enim parvum Vitæ opusculum, in quod, a clero acceptum, incidimus, visum nobis est non solum negligenter compositum, sed ipsum etiam testatur, eum, qui id composuit, nihil habuisse eruditionis; imo vero nec ea ipsa, quæ narrat, satis perfecte et absolute traduntur, et longe absunt a summa perfectione. Quin etiam illud opus, quo diu usi sumus, comperimus s0 habere similiter, et ex eadem (ut aiunt) factum esse fidelia; idque inscriptum quidem esse Encomium divini Sampsonis, et habere singularem quamdam narrationem eorum, quæ ab illo in vita gesta sunt: sed parce admodum, et tenuiter viris bonis praebens gustum ejus miraculorum. Quod c ὅσον ἀπὸ τῆς τῶν πεπραγμένων ἐξηγήσεως (οὐδὲ γὰρ autem nos omnium maxime conturbat, est, quod ipsi illorum narrationem (neque enim aliunde quidquam habemus) sequi debeamus. Ea de causa petimus nobis dari veniam ab iis qui legent ea quæ sunt, a nobis elaborata, ut nos non condemnent negligentiæ, neque hanc minime examinatam rejiciant narrationem. Neque enim nostrum est hoc opus, ut prius diximus, sed illorum potius, quos sumus secuti. Illud itaque Herodoti hic poterit commode dici: esse potius Istiæi calceum, etiamsi ipsum induerit Aristagoras. παρὸν ἄλλοθεν) ἀκολουθεῖν αὐτοῖς μέλλομεν. Ταύτη τοι καὶ συγγνώμην ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων τοῖς περ πονημένοις ἡμῖν αὐτοῦμεν, ὥστε μὴ ἀμέλειαν, μηδ' ὀλιγωρίαν τῆς ἀβασανίστου ταύτης καταψηφίζεσθαι διηγήσεως· οὐδὲ γὰρ ἡμέτερον, ὥσπερ ἔφημεν, τὸ προκείμενον ἔργον, ἀλλ' ἐχνῶν ἑτέρων παρακολούθημα. Τοιγαροῦν κἀνταῦθα τὸ Ηροδότειον ἐκεῖνο λέγε σθαι χώραν ἔξει, Ιστιαίου τὸ ὑπόδημα μᾶλλον εἶναι, εἰ καὶ 'Αρισταγόρας αὐτὸ ἐπεδύσατο. Εχει μέντοι τόδε οὕτως. CAPUT I. Sampsonis genus, patria, studium, benignitas in pauperes et ægrotos; erga imperatorem beneficium, obitus. II. Hic ergo magnus, et cujus omnem orbem terræ pervasit fama, Sampson, genus quidem duxit ex illa celebri et inclyta Roma. Ortus est autem non ex ignobilibus nec vulgaribus parentibus, sed valde honestis et claris: quorum magnæ quidem erant opes, genus autem ducebatur ex sanguine imperatoris Sed cum viri hujus maximi res externæ ita se haberent, neque internas unquam neglexit. Nam et virtutis magnam curam gerebat, et divinæ Scripturæ lectioni erat intentus, et tanΒ΄. Ὁ μέγας οὗτος καὶ διὰ πάσης βεβοημένος τῆς οἰκουμένης Σαμψών, είλκε μὲν τὸ γένος ἐκ τῆς περιωνύμου καὶ διαφανούς Ῥώμης, προῆλθε δὲ οὐκ ἐξ ἀσήμων ἄρα τινῶν, οὐδὲ τῶν ἐπιτυχόντων, ἀλλὰ καὶ λίαν εὐγενῶν τε καὶ περιδόξων πλούτου μὲν περιουσίαν βαθέως εχόντων, βασιλικῷ δὲ αἱματι κατὰ γένος φαιδρυνομένων. Πλὴν ἀλλὰ τῶν θύραθεν ὁ Παμμέγας οὕτως ἔχων, οὐδὲ τῶν οἰκίων ἡμέλει πόθεν· καὶ γὰρ ἀρετῆς ἐφρόντιζε λίαν, καὶ τῇ τῆς θείας Γραφῆς ἐντεύξει σπουδῇ προσέκειτο, καὶ ὡς Menologium Constantini Porphyrogeniti habet, eum fuisse consanguineum Constantini Magni, Menma excusa nihil habent de ipsius familia.

τινος ηδίστης τροφῆς ἐμμελῶς εἴχετο, καὶ δι' ὀλίγου quam jucundissimo cibo ei diligenter adherebat πρὸς πᾶσαν αὐτῆς τὴν γνῶσιν ἀφίκετο. Μηδε ἱατρι κῆς, τῆς φιλανθρώπου τέχνης, ο φιλανθρωπότατος ἀμελήσας. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτῇ φιλοπόνως προσενεχθείς, καί τοι ὀλίγα μὲν ὑπῆρχε τῇ τέχνῃ χρώμενος, τῶν δ' άλλων παρεχώρει τῷ θεουργῷ τῆς χάριτος νοσή ματα καὶ πάθη ἀνίατα θεραπεύων, καὶ ὡς προκά λυμμα τῆς χάριτος ἐπιχειρῶν τῇ τέχνῃ διὰ ταπεινοφροσύνης ὑπερβολήν. et brevi tempore venit ad omnem ejus cognitionem. Verum cum neque medicinam, quæ ars valde conducit humanæ saluti, vir humanissimus neglexisset, sed se etiam ei diligenter dedisset, etsi arte parum admodum ad quæstum sit usus, in pauperibus tamen cessit divinæ gratiæ ministerio, morbos curans immedicabiles, et tanquam gratiæ velamento arte utens propter summam humilitatem. III. Postquam autem ejus parentes e vita excessissent, non amplius cunctabatur, nec differebat; sed apta usus occasione, utpote quod nullus esset prohibiturus, ea faciebat, quæ sibi videbantur, et breves periturasque divitias commutabat cum Γ΄. Ὡς δὲ καὶ οἱ πατέρες αὐτοῦ τὸν βίον ἀπέλι που, οὐκ ἔτι μέλλων ἦν, οὐδ᾽ ἀναβαλλόμενος, ἀλλ' ὡς καιροῦ λαβόμενος ἐπιτηδείου, ἅτε μηδενὸς ὑπο άρχοντος τοῦ κωλύσοντος, τὰ κατὰ γνώμην ἐποίει, και πλούτου μεν φθαρτοῦ καὶ προσκαίρου πλοῦτον αἰώνιον αντηλλάττετο κατὰ τὴν θείαν τοῦ Δεσπότου æternis, obtemperans voci Dominica, jubenti venφωνὴν, ἢ τὰ ὑπάρχοντα πωλῆσαι κελεύει καὶ παρασχεῖν ἐλεημοσύνην, ἐντεῦθεν τε βαλάντια μὴ πα λαιούμενα κτήσασθαι. Εδίδου δὲ τὸν πλοῦτον, οὐ κατὰ μικρὸν οὐδε φειδομένως, οὔτε μὴν κατὰ στράγγα ρέων, άλλα καὶ λίαν χύδην καὶ ἀνειμένως, ἀμφοῖν χειροῖν, τὸ τοῦ λόγου, πρὸς τὰς τῶν πενής των ή πεινώντων ἀπαντλῶν γαστέρας, καὶ τούτο οὐχ άπαξ, οὐδὲ δῖς, ἀλλὰ διὰ παντὸς τοῦ βίου ποιούμενος· ἡλικιῶτις γὰρ αὐτῷ καὶ σύντροφο; ἄχρι τέ λους ἡ ἐλεημοσύνη. Τὰς δὲ τῶν δούλων ἀγελας οὐκ ότι μένειν παρ' ἑαυτῷ ἠξίου, οὐδὲ τῶν ὁμοδούλων ὑπερηφάνως κατ' αὐθεντίαν, ἀλλ᾽ ἐλευθερίας μᾶλλον εὐγενῶς ἠξίου, αὐτάρκεις αὐτοῖς παρέχων καὶ τὰς πρὸς τὸ ζῆν ἀφορμάς. Τί γὰρ ἐδεῖτο τῆς ἐξ ἀνθρώ πως δουλείας ὁ δοῦλον ἑαυτὸν τῷ Κυρίῳ γνήσιον ἀφν οσιωσάμενος; Οὕτω γοῦν περὶ τὰ ὄντα διατεθεις, τῶν προσκαίρων καὶ οἱονεὶ δεσμῶν τινων ἀναθεὶς, κού φος ἦν ἀτεχνῶς καὶ εὔζωνος, καὶ τῷ ἐνὶ μὲν χιτώνι ἑνὶ δὲ τῶν οἰκετῶν ἀρκούμενος. Εἶτα καὶ τὴν Ῥώ μην απολιπὼν ὁ Γεννάδας, πρὸς τὴν νέαν ταύτην ἀφανεῖται Ρώμην, τὴν τοῦ θείου Κωνσταντίνου, φημι· ἀφ᾿ ἧς μὲν αἰτίας κινηθείς πρὸς τοῦτο λέγειν οὐκ ἔχω πλὴν οὐκ ἀθεεὶ πάντως, οὐδ᾽ ἀλυσιτελῶς τῷ λαμπρᾷ ταύτη καὶ βασιλίδι τῶν πόλεων ἐνδεσημηκώς, ᾧ καὶ τὸ ἱερὸν αὐτοῦ ἐναπόκειται σῶμα, θησαυρός άσυλος, πλοῦτος ἀδάπανος, νοσημάτων πάντων αλεξιτήριον. dere ea quæ quis habet, et præbere eleemosynam¹, et hinc parare crumenas, quæ minime veterascunt. Dabat vero opes non parce, idque nec tenuiter uec guttatim distillans, sed profuse admodum et large, ambabus, ut dicitur, manibus effundens in ventres pauperum, aut esurientium; idque non semel, aut bis, sed per totam vitam: connata enim cum ipso et connutrita usque ad mortem fuit eleemosyna. Servornm autem greges nolebat amplius apud se manere, neque in servos uti arroganter imperio: sed potius libertate ingenue dignabatur, eis abunde præbens, quod ad victum sufficeret. Quid enim ei opus erat servitute hominum, qui se verum et germanum servum Domino consecraverat?Sic itaque erga facultates affectus, rebusque tem poralibus tanquam vinculis exutus, erat revera levis et accinctus, et una quidem tunica, uno autem famulo contentus. Deinde Roma relicta hicvir egregius in hanc novam venit Romam, divini, inquam, Constantini civitatem. Atque quanam quidem eum causa permoverit, nequaquam possum dicere. Sed non sine Dei numine, neque omnino inutiliter versatus in hac regia est civitate, in qua est etiam sacrum ejus corpus repositum, thesaurus sacrosanctus, divities, quæ minime consumuntur, omnium morborum remedium. IV. Hic ergo omni ex parte magnus Sampson, cum ad hanc pervenisset civitatem, in quadam Δ΄. Ὁ γοῦν τὰ πάντα μέγας Σαμψών τὴν μεγά λην τήνδε πόλιν καταλαβών, ἐν σμικρᾷ μέν τινι φαύλῃ διήγεν οἰκίᾳ, ἐν δὲ τῷ πλησίον κήδεσθαι που parva et humili domo habitabat, in proximi cura λὺς ἦν τὴν γὰρ οἰκίαν ταύτην φιλανθρωπίας ὑποθεσιν καὶ ἰατρεῖον άμισθον ποιησάμενος, τοὺς νόσῳ πιεζομένους ξενίζων ἦν καὶ φιλαδέλφως ὑποδεχόμε νος, καὶ μὴ μόνον ἐπιμελείας ἀξιῶν πάσης, ὥσπερ οἱ τῆς τέχνης βούλονται νόμοι, ἀλλὰ καὶ τροφῆς κοι νωνῶν καὶ στρωμνῆς, ἀκολούθως ταῖς τοῦ Χριστοῦ ἐντολαῖς, καὶ τοῦτο μὲν τὰ τῆς τέχνης, τοῦτο δὲ μᾶλλον καὶ τὰ τῆς χάριτος ἐνδεικνύμενος. Που γάρ τέχνης ἔργον δαίμονας ἀπελαύνειν, καὶ παθῶν ἀνιάτων θαυματουργεῖν ἴασιν, ὁ ἐκείνῳ δρᾶσαι, οἷα δὴ καὶ τὸ θελῆσαι ῥᾴδιον καὶ ἁπλῶς; Αλλου μὲν ἄλλο * Matth. xix. gerenda assiduus. Nam cum hanc domum benignitatis argumentum, et gratuitam fecisset officinam, eos, qui morbo premebantur, hospitio excipiebat, et fraterne tractabat: nec solum in eos omni utebatur cura et diligentia, ut volunt leges artis, sed et cibum, et cubile eis impertiebat, secundum Christi præcepta, partim quidem artis suæ, partim vero divinæ gratiæ beneficia imper. tiens. Quid enim? An artis opus est dæmones expellere, et morborum mirabilem efficere cura. tionem? Quæ quidem ei facere, non minus quam

velle, erat facile. Et alteri quidem aliquid aliud, τι· Σαμψὼν δὲ ἡ ξενοδοχία καὶ φιλανθρωπία καὶ ὁ Sampsoni autem hospitalitas et benignitas, et in egentes misericordia, erat adeo propria, ut propemodum ipsi naturalis fieret, sicut soli quidem est illuminare, igni autem urere. Hinc etiam innotuit ei qui tunc erat Christi Pontifex: bonitatis enim splendor et decus eos, qui eam exercent, cito propalat. ls autem erat Menas virtute non obscurus. Ab illo ordinatur sacerdos, triginta jam annos natus, et paulo plus. Deinde et ei innotuit, qui administrabat imperium. Id autem ex eo accidit. περὶ τοὺς ἐνδεεῖς οἴκτος τὸ ἰδιαίτατον, ὡς μικρού καὶ εἰς φύσεως ἀποβαίνειν ἀναγκαιότητα, οἷον ἡλίῳ μὲν τὸ φωτίζειν, πυρὶ δὲ τὸ καίειν. Εντεῦθεν καὶ τῷ τηνικαῦτα ἀρχιερεῖ τοῦ Χριστοῦ δῆλος γίνεται (ἀρετὴ γὰρ πρᾶγμα ἴσα φωτί λάμπον, ὅθεν καὶ ταχύ λίαν ἀνακηρύττει τοὺς μετιόντας). Μήνας οὗτος ἦν ὁ τὴν ἀρετὴν οὐκ ἄδηλος, καὶ ἱερεύς· ὑπ' ἐκείνου χειροτονείται τριάκοντα ήδη γεγονώς ὕτη, καὶ μικρόν τι πρός. Εἶτα καὶ τῷ τὴν βασι λείαν διέποντι φανερός γίνεται· παρ' αἰτίαν δι τοιαύτην. Ε΄. Ἰουστινιανὸς μὲν ἦν ὁ κρατῶν, οὗ καὶ ὁ τῆς ἀρχῆς χρόνος πολὺς, καὶ ὁ βίος ἐπιφανής. Τούτῳ νόσος ἐνσκήπτει μάλα βαρεῖα τῶν αἰδοίων αὐτῷ πονηV. Justinianus quidem erat, qui imperabat, cujus et imperii diuturnum fuit tempus et vita illustris. Ei morbus incubuit valde gravis, cum ei male affecta essent pudenda, et vesica ρῶς ἐχόντων, καὶ τῆς κύστεως έλκει χαλεπῷ κακωgravi laboraret ulcere. Atque ille quidem patiebatur, et laborabat, nec dolores ferre poterat. Ei autem erat circumfusum examen medicorum et circa eum, ut mos est, aderant magno studio disputantes qui ad promittendum quidem, et ad bona spe implendum sunt valde prompti, ut qui et ejus manum, qui laborat, hinc incitent, et efficiant, ut sit ad dandum alacrior: ut autem promissa deducant ad effectum, et laborantem liberent ab eo quod eum male habet, non solum brevi non possunt efficere, sed neque longa mora et dilatione, neque longi temporis utentes auxilio: sed parati quidem sunt eorum qui laborant, accu sare tarditatem, au etiam ad id, quod est dete. rius, proclivitatem, ut qui vel præceptis non acquiescant, vel cibo et potu non ea, qua par est, cautione utantur: se autem, et ea, qua ad curandum adhibent, medicamenta minime repro. hendunt. Quid ergo imperator? Postquam vidi eos multa quidem dicere, et magna verba loqui, nihil autem conferre ad curationem, imo vero lædere, et majores dolores afferre, ipse agitabatur quidem doloribus, ferre vero non poterat. Atque omnes quidem medicos ex æquo condemnans, ut inutiles, in malam rem abire jussit: ad Deum autem confugit, et ei magno studio adhæret, et illinc quærit auxilium. Nonnunquam enim egestas docet, quid nobis sit utile; et efficit, ut discamus, undenam verum veniat auxilium: «Auxilium enim matum, inquit, a Domino. ο VI. Cum itaque vehementer petiisset, non tarde consequitur, sed ei in somnis ostenditur multitudo medicorum, qui ordine quidem astabant, honesta vero, et quæ sacerdotibus conveniebat, erant veste induti. Vidit autem quemdam accedentem eunuchum, ex auro quidem contexta veste indutum, Præposito vero amictu similem, qui visus est ostendere unum quemquam ex medicis, quo sit • Psal. cxx, 2. Patriarcha Mena non potuisse Sampsonem ordinari sacerdotem dictum est in Comment. præviom. 18. θείσης. Ο μὲν οὖν ἔπασχέ τε καὶ ἔκαμνε καὶ τὰς ὀδύνας φέρειν, οὐ δυνατὸς ἦν· ἱατρῶν δὲ σμήνος αὐτ τῷ περιεκέχυτο καὶ περὶ αὐτὸν, ὥσπερ ἔθος, σπουδαιολογούμενοι παρήσαν, οἱ ἐπαγγείλασθαι μὲν καὶ ἀγα θῶν ἐλπίδων πληρῶσαι κομιδὴ πρόχειροι, ἅτε δὴ καὶ τὴν χεῖρα τοῦ κάμνοντος ἐντεῦθεν ὑποκινούντες, καὶ προθυμοτέραν εἰς ἐπιδόσεις εἶναι παρασκευάζοντες· εἰς ἔργον δὲ τὸ ἐπαγγελθέν ἀγαγεῖν, καὶ τοῦ λυποῦντος ἀπαλλάξαι τὸν πιεζόμενον, οὐ μόνον οὐκ ἐν ὀλί γῳ δυνατοὶ ποιεῖν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τριβῇ καὶ μελλήσει πολλάκις, οὐδὲ τὸν μακρόν χρόνον λαμβάνοντες εἰς βοήθειαν· ἀλλ᾽ ἕτοιμοι μᾶλλον τους πάσχοντας αἰτιᾶσθαι τῆς βραδύτητος, ἡ καὶ τὰς πρὸς τὸ χεῖρον συμβαινούσας περιπετείας, ὡσεὶ μὴ τοῖς παραγγέλμασιν είκοντας, ἢ περὶ τὰς βρώσεις ἢ πόσεις ἀφυλάκτως ἔχοντας· ἑαυτοῖς δὲ καὶ οἷς κέχρηνται εἰς θεραπείαν φαρμάκοις, μέμψιν οἱ βέλτιστοι προσάπτουσιν οὐδεμίαν. Τί οὖν ὁ βασιλεύς; ἐπὶ πολλὰ μὲν αὐτοὺς λέγοντας ἑώρα καὶ μεγαλορρημονούντας, οὐδὲν δὲ πρὸς θεραπείαν ἀνύοντας, ὅτι μὴ καὶ βλάπτοντας καὶ ἀκεσίαν ἅπαντας ἀποδεικνυμένους, αὐτ τός τε οδύναις ἐβάλλετο μεν, φέρειν δὲ οὐκ ἠδύνατο. ἰατρῶν μὲν ἐπ' ἴσης πάντων τὸ ἀνωφέλητον καταγνούς, οιμώζειν ἔφασκε· προσφεύγει δὲ μᾶλλον Θεῷ, καὶ αὐτοῦ λίαν ἐμμελῶς περιέχεται, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ζητεῖ βοήθειαν. Ἔστι γὰρ ὅτε δὴ καὶ ἡ ἀπορία δι δάσκαλος ἡμῖν τοῦ λυσιτελοῦντος γίνεται, καὶ ὅθεν ἡ ἀψευδής ήκει βοήθεια, μανθάνειν ποιεῖ. «Η γὰρ βοήθειά μου, φησί, παρὰ Κυρίου.» 5. Θερμῶς τοιγαροῦν αἰτήσας, οὐ βραδέως επισ τυγχάνει, ἀλλὰ κατ᾿ ὄναρ αὐτῷ δείκνυται ἰατρῶν πλῆθος στιχηδόν παριστάμενοι, τὴν μέν τοι στολὴν ἱεροπρεπῶς περικείμενοι· εὐνοῦχον δέ τινα παρ ελθόντα ἐώρα, χρυσουφῇ μὲν περιβεβλημένον, Πραι ποσίτῳ δὲ τὴν ἀναβολὴν ὅμοιον, ὃς καὶ ὑποδεικνύειν αὐτῷ ἐῴκει τῶν ἰατρῶν ἕκαστον, ὅπως ἔχει προστ ώπου καὶ ἡλικίας καὶ παραστήματος, ἐφ' οἷς ἕνα Regnavit Justinianus Magnus ab anno Christi 527 ad 463.

εὐπρεπή, vultu, ætate et habitu; inter quos unum, qui erat specie humilis, canis decorus, vestitu honestus et compositus, diligentius curare, ut notus esset imperatori et efficere, ut sciret qualis esset in omnibus, et dixisse: Hic solus, et nullus ex aliis, tibi potest dare, ut a morte libereris. Postquam autem a somno fuit excitatus imperator, verum judicans esse somnium (ut crederet enim, effecerat is qui providerat ut videret, et quæ visa fuerant, erat re ipsa confirmaturus), impletur quidem gaudio accersit autem statim medicos. Et illi quidem convenerunt, et se ei omnes coram stiterunt. Hic vero unumquemque lustrabat, diligentissime perscrutans, et non minus examinans quam aurum lapis Lydius, vultumque et figuram ὄντα τὸ πρόσχημα ταπεινήν, τὴν πολιὰν τὴν ἔνδυσιν εὐσταλή, γνωρίσαι τε τοῦτον τῷ βασιλεῖ ἐμμελέστερον καὶ οἷος ἐστι πάντων παρασκευάσαι καταμαθεῖν, καὶ ὡς αὐτὸς μόνος, οὐ μέν τοι τῶν ἄλ λων οὐδεὶς, φάναι, δυνατός σοι δοῦναι τοῦ πάθους ἀπαλλαγήν. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὕπνου ἀνείθη ὁ βασιλεὺς, ἀληθῆ κρίνας τὸν ὄνειρον (ἐποίει γὰρ πιστεύειν καὶ ταῦτα οἰκονομήσας ἰδεῖν καὶ μέλλων ἐξ ἔργου τὰ ὁραθέντα πιστώσασθαι), χαρᾶς μεν πληρούται· μετα καλεῖται δὲ τοὺς ἱατροὺς εὐθέως. Καὶ οἱ μὲν συνῆλθον καὶ εἰς ὄψιν αὐτῷ παρέστησαν ἅπαντες· ὁ δ᾽ ἐπῄει ἕκαστον φιλοπραγμονῶν ἐσχάτως, καὶ βασανίζων οὐχ ἧττον, ἢ τὸν χρυσὸν ἡ Λυδία λίθος, πρόσο ωπόν τε καὶ σχῆμα καὶ ἡλικίαν κατὰ τὰ ὑποδει χθέντα παράσημα διὰ τῶν ὀνείρων. Ως δὲ οὐδεν τῶν παρόντων έώρα τοιόνδε γνώρισμα, λύπη και et ætatem, secundum signa, quæ erant ostensa ἀπορίᾳ συνείχετο, καὶ οἷα διψητικώτερος ἔτι καθ ίστατο τοῦ ἐπαγγελθέντος ἀποτυγχάνων. Εντεύθενε πολλή τε καὶ θερμὴ καὶ ὀξειᾶ ζήτησις, επαγγελία το δωρεῶν καὶ τιμῶν μεγίστων, ἃς ὁ τὸν ἄνδρα τὸν ζητούμενον ἐμφανίσων, ἀκολούθως οἷς εἶδε συμβό· λοις ο βασιλεύς, ἔμελλεν εὐθὺς λήψεσθαι. Ὁ μὲν οὖν ἐζητεῖτο λίαν ἐκθύμως, καὶ τὸ γνώρισμα ἦν, οὐ κατὰ τοῦ Πελοπος, ὥσπερ οἶδεν ὁ μύθος, ἀπὸ τοῦ ὤμου, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ περιόντος τῆς ἀρετῆς καὶ προς ηγουμένως ἀπὸ τοῦ μετριοπαθούς καὶ συνεσταλ μένου. Ζ΄. Επεὶ δὲ καὶ ἔτι δυσχερὴς ἦν ἡ εύρεσις (ἐκρύ πτετο γὰρ οὐ τὴν μορφὴν μεταβάλλων, οἷα δὴ καὶ τὸν Πρωτέα πλάττουσιν, ἀλλ' οἰκονομίᾳ τινὶ θειοτέρᾳ τούτου συμβαίνοντος, ἵνα καὶ ἡ βραδεία δήλωσις ἔτι μᾶλλον αὐτὸν ἐπιπόθητον καταστήση) ὀψὲ καὶ μόλις τῶν ἱατρῶν τις τῶν βασιλικῶν, τῷ μὲν βασιλεῖ γνώριμος, συνήθης δὲ τῷ Μεγάλῳ, καὶ τὰ ἐκείνου ἄριστα συνειδώς, οὐ τὰ τῆς ἀρετῆς μονον, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς χάριτος τε καὶ τῶν θαυμάτων, ἔνθεν αὐτῷ καὶ συμβαλεῖν ῥᾴδιον ἦν, ἐκεῖνον εἶναι τὸν ἰασόμενον, αὐτὸς οὗτος δῆλον εὐθὺς τὴν Μέγαν τῷ βασιλεῖ καθα ίστησε καὶ χαρᾶς αὐτῷ γίνεται πρόξενος, ὅσης οἱ πάθει σωματικῷ κάμνοντες καὶ ἀπαλλαγῆς ἐφιέμε· νοι, δυνατοὶ μόνον συνεῖναι. Εὐθὺς μὲν οὖν εἰς ὄψιν ὁ θαυμαστὸς αὐτῷ παρῄει Σαμψών· οὐδὲ γὰρ οὐδὲ βραχὺ τὸ μέσον ἀκοῆς φημι, καὶ τῆς θέας γενέσθαι παρῆκεν· οὕτως αὐτὸν ἡ τοῦ ἰδεῖν ἰσχυρῶς εἷλεν ἐπιθυμία. Ἰδὼν οὖν ἀνέγνω καλῶς ἀπὸ τῶν νυκτός ὁραθέντων τὰ μεθ' ἡμέραν φαινόμενα, οἷον ὀφθαλ μῶν ἡμερότητα, μορφῆς ἱλαρότητα, ἠθῶν εὐ κοσμίαν, πώγωνος αὐχμηρίαν, ὀμμάτων κατήφειαν, σύμβολά τι αὐτῷ ἐπιτρέποντα μετριοφροσύνης. Ταῦτα ἐκεῖνος, προσιόντος τοῦ θαυμαστού, θεασάμενος, οὐδὲ καθεκτός ἦν ἔτι, ἀλλ' ἀναστὰς ἐξ ἀμέτρου περιχαρείας περιβάλλει τε τὸν εὐτελῆ τὸ φαινόμε νον, ὁ τὴν βασιλείαν περίβλεπτος, καὶ φιλεῖ ἀγαν ἡδέως, οὐ στόμα μόνον, ἀλλὰ καὶ κεφαλήν. Η μὴν αὐτὸς εἶ, λέγων, Πάτερ, αὐτὸς εἶ, ὁ κατ᾿ ὄναρ μοι παραδόξως ἐπιφανείς, ἀλλὰ καὶ τὸ πάθος τὸ ἐμὸν ἐπαγγελθεὶς ἰάσασθαι. Οὕτως εἰπὼν, εὐθὺς εἰς τὰ προσωτέρω συνεισῄει τῶν βασιλείων ἐγκρατής ὡς per somnia. Postquam autem nullum vidit tale signum in eis qui aderant, dolore afficiebatur, et perplexo erat animo, multoque factus est avidiors quod nondum esset promissum assecutus. Hinc diligens facta est inquisito, donorumque et maximorum honorum promissio, quos esset accepturus qui virum ostenderet ex iis indiciis quæ viderat imperator. Hic quidem diligenter quærebatur; signum autem, quo cognosceretur erat, non quomodo Pelopis (ut narrat fabula) humerus; sed virtus insignis, et præcipue moderati mores et compositi. VII. Cum autem esset difficilis inventio (celabatur enim, non formam mutans, ut fingunt proteum, sed quodam divino hoc eveniente consilio, ut tardior ostensio eum redderet magis desiderabilem), vix tandem unus ex medicis imperatoris, notus quidem imperatori, magno autem Sampsoni familiaris, et qui res illius optime noverat, non virtutem solum, sed etiam gratiam et miracula, eum manifestum reddit. Hinc autem illi facile erat conjicere, eum esse qui illum erat curaturus. Hic ergo ipse magnum illum Sampsonem notum reddit imperatori, et ei tantam conciliat lætitiam, quantam ii, qui laborant morbo corporis. et ab eo cupiunt liberari, soli possunt intelligere. Atque statim quidem venit admirabilis Sampson: neque enim inter visum et auditura intercessit tempus vel brevissimum: tantum ejus videndi imperatorem ceperat desiderium. Cum vero eum vidisset, ex iis quæ noctu visa fuerant, pulchre recognovit ea quæ cernebantur interdiu, utpote oculorum mansuetudinem, formæ hilaritatem, morum honestatem, barbæ squalorem, aspectus tristitiam, et quæ eum decebant signa moderationis. Hæc cum ille, admirabili accedente Sampsone, esset contemplatus, non potuit amplius contineri, sed surgens præ immoderata lætitia, eum qui specie vilis erat et abjectus, ipse, qui erat insignis imperio, amplectitur, et suaviter admodum osculatur, non os solum, sed etiam caput, dicens: Certe, ο Pater, tu es ipse, qui mihi admirabiliter in somnis apparuisti: quin etiam te morbum meum pollicitus es

curaturum. Haec cum dixisset, statim ingressus ἐκείνου τῆς τε Ὁσίου χειρός, οὐδὲ γὰρ στο μέγα τί est in regiæ penetralia, Sanctum illum manu te- ποιεῖν ἐκείνην τιμῶν, ἧς ἀπολαῦσαι θαυματουργούσης nens: neque enim existimabat se magnum quid ἔμελλεν. facere, illam honorans, cujus admirabilem virtutem mox esset experturus. VIII. Postquam autem ingressus est imperator, et eum habuit secum sedentem, nondum sua erga eum benignitate satiatus, plura adhuc faciebat. Ejus manus capiens, suis imponebat oculis, et eas cum maxima voluptate deosculans, et in eas distillans lacrymas, lætabatur. Morbi enim, qui eum premebat, necessitas efficiebat, ut homo appareret potius quam imperator, et qui humanis flectebatur miseriis, quam qui imperatoria efferebatur magnificentia. Verumenimvero hæc magna imperatoris moderatio et religio, gravem Sancto injecit molestiam, et perinde ac si ei feret injuria, et in eum nimia exerceretur molestia, non potuit tenere silentium, sed: Ne sic feceris, o imperator, neque tam demisse et abjecte, exclamabat; nec eo quod te ipse immodice dejicias et deprimas, efficias, ut damner arrogantiæ. In quo enim sum communibus hominibus superior, qui sum miser, et peccatis obnoxius, et opus habeo magna Christi benignitate et clementia? Verumenimvero bæc tua fidei abundantia et fervor, est futuri a Christo auxilii certus nuntius, qui est Rex regum, et potest omnia facere. Cum hæc dixisset, imposuit manum parti affectæ. Et ea quidem suo fungebatur officio. Ipse autem copia humilitatis volens celare abundantiam gratis, quibusdam rebus, ( quas parti laboranti ex arte imposuit, curationem conabatur ascribere. Sed medicinam, quæ applicabatur, vincebat, quæ celabatur, verltas: et qui in aliis fuerat cognitus rerum effector mirabilium, in hæc quoque fuit cognitus fecisse miraculum. Non multi enim dies præterierunt, et imperator fuit omnino liberatus a morbo, et est integram assecutus sanitatem, repletusque est lætitia et admiratione, illa quidem propter recupe ratam valetudinem, hac autem propterea, quod qui eum sanum fecerat, Deo esset familiaritate conjunctus. Η΄. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰσῆλθεν ἔνδον βασιλεύς, καὶ συγ καθήμενον αὐτὸν εἶχεν, οὔπω κόρον δεχόμενος τῆς φιλοφροσύνης, ἔτι καὶ πλέον ἐποίει, λαμβάνων αὐτοῦ τὰς χεῖρας, ομμασιν ἐτίθει τοῖς ἑαυτοῦ καὶ καταφι λῶν μεθ' ὅσης εἴποι τις ἡδονῆς, καὶ δάκρυα καταστάζων αὐτῶν ἡδετο· ἡ γὰρ τοῦ πιέζοντος πάθους ἀνάγκη ἄνθρωπον αὐτὸν ἐποίει μᾶλλον ἡ βασιλέα δείκνυσθαι καὶ ἀνθρωπίναις καλυπτόμενον ἀθλιότησιν ή μεγαλοπρεπείαις βασιλικαῖς ἐπαιρόμενον. Πλὴν ἀλλ᾽ ἡ πολλὴ αὕτη τοῦ βασιλέως μετριοπάθεια καὶ τὸ σέβας βαρύτητα καὶ λύπην ἐμβέβληκεν τῷ Ὁσίῳ, καὶ ὥσπερ ἄδικόν τι πάσχων, καὶ εἰς μετριοφροσύνην πλεονεκτούμενος οὐκ ἤνεγκε σιωπάν ἀλλὰ, Μὴ οὕτω ποίει, ὦ βασιλεῦ, μὴ οὕτως ἡρέμα καὶ ταπεινῶς, ὑπεφώνει, μηδὲ τῷ ἀμέτρως ἐθέλειν αὐτὸν ταπεινῶσαι, ἐμοὶ κρῖμα προξενήσας υπεροψίας. Τί γάρ πλέον ἔχω ἐγὼ τῶν κοινῶν ἀνθρώ πων, ταλαίπωρος ὢν καὶ ἁμαρτίαις ὑπεύθυνος, καὶ πολλῆς τῆς παρὰ Χριστοῦ χρηστότητος καὶ φιλανθρωπίας ἐπιδεής; Πλὴν ἀλλὰ τὸ ἄφθονόν σου τοῦτο τῆς πίστως καὶ θερμόν ἀγγελός σοι γίνεται ἀψευδὴς τῆς ἀπὸ Χριστοῦ βοηθείας, τοῦ Βασιλέως δὴ τῶν βασιλευόντων καὶ πάντα δυναμένου ποιεῖν. Οὕτως εἰπών, χεῖρα ἐπετίθει τῷ πάσχοντι μέρει καὶ ἡ μὲν ἐνήργει τὰ ἑαυτῆς· ὁ δὲ κρύπτειν ἐθέλων ταπεινοφροσύνης περιουσία χάριτος ἀφθονίαν, ἐπιθέμασί τισι τοῖς ἐκ τέχνης, ἃ τῷ ἀλγούντι μέρει ἐπέβαλλεν. ἐπιγράφειν ἐπειρᾶτο τὴν ἴασιν. Αλλ' ἐνίκα ἐπιπλαττομένην οὕτω θεραπείαν ἡ ὑποκρυπτομένη ἀλήθεια, καὶ ὁ ἐν πολλοῖς καὶ ἀλλοῖς θαυματο ουργός γνωρισθεὶς κἂν τούτῳ δὲ θαυματουργῶν ἐγνωρίζετο. Οὐ πολλαὶ παρῆλθον ἡμέραι καὶ ὁ βασι λεὺς ὅλως ἀπηλλάγη του πάθους καὶ καθαρᾶς ἀπ' έλαυσεν ὑγιείαις, πλήρης τε ἦν εὐφροσύνης καὶ θαύ ματος, τῆς μὲν διὰ τὴν ἀνάστρωσιν, τοῦ δὲ διὰ τὴν τοῦ ὑγιάσαντος πρὸς Θεὸν οἰκείωσιν. IX. Deinde etiam, ut tantæ curationis beneficio Θ΄. Επειτα και ὡς ἀμειψόμενος τὸ μέγα τῆς θε responderet, B. Sampsoni aurum donavit splen- ραπείας δωρήμασιν ἐπικαίροις, χρυσόν τε ἐδίδου dide ac magnifice, et quæcunque poterant incitars η μεγαλοψύχως, καὶ ἄλλα ὅσα δὴ ἐπιθυμίαν οἶδε desiderium ejus, qui secundum carnem vivit. Illi autem tenuiter et frugaliter vivere, erat bonum per se expetendum omnibus quidem divitiis beatius, quavis vero gloria ac dignitate excellentius. Imperatoris certe liberalitatem et munificentiam opportunis et validis recusavit recusationibus: Illa mihi das, dicens, o imperator, quæ lubenter reliqui propter Christum, ut qui multas possiderem pecunias, et multas haberem possessionesQuomodo ergo ea accipiam, sine quibus vivere aperte comperi utilius esse, et a quibus prudenter discedentem Deo esse conjunctum, dilucide est ostensum? Quod si pro summa tua benignitate et παρακαλεῖν, τοῦ κατὰ σάρχα ζῶντος φημι· ἐκείνῳ δὲ τὸ λιτῶς οὕτω καὶ ἡμελημένως ζήν, αὐθαίρετον ἀγαθόν, παντὸς μὲν πλούτου μακαριώτερον, πάσης δε δόξης ἀξιωματικώτερον· ἀμέλει καὶ τὸ τοῦ βασι λέως φιλότιμόν τε καὶ μεγαλόδωρον εὐκαίροις καὶ ἰσχυραῖς διεκρούσατο ἀπολογίαις. Ἐκεῖνά μοι δίδως, ὦ βασιλεῦ, εἰπὼν, ὧν αὐτὸς ἡδέως ἐξέστην διὰ Χρι στόν, πολλὰ μὲν ἐκ κτήμασι, πλεῖστα δὲ καὶ ἐν χρήμασι κεκτημένος. Πῶς οὖν ἐγὼ λήψομαι ταῦτα, ὧν τὸ ζῆσαι χωρίς φανερῶς εὗρον ὠφελιμώτατον, καὶ ὧν τὸ ἀποστῆναι φρονίμως. Θεῷ οἰκειωθῆναι καθα ρῶς ἀποδέδεικται; Εἰ δὲ βούλει διὰ πολλὴν χρηστός τητα καὶ φιλανθρωπίαν κεχαρισμένον ἡμῖν τί γίνε

σθαι, μᾶλλον [θεῷ γενέσθω] καὶ οὕτω δὴ καὶ πρὸς humanitate nobis aliqua in re gratifcari cupias, ἡμᾶς τὸ γεγονὸς διαβήσεται. Ἔσται δὲ τοῦτο, εἰ id fiat Deo potius, et ita quod factum fuerit, ad πλησίον του ἐμοῦ οἰκίσκου, ὃν τε αὐτὸς οἰκῶ, καί nos quoque transibit. Fiet autem hoc, si prope τινας τῶν νοσήματι κατόχων εἰσάγων ἐπιμελείας ὡς meam domunculam, quam et ipse habito, et aliἐμὴ δύναμις ἀξιῶ, οἶκον τοῖς νόσῳ κάμνουσιν ἐπιτή- quos ex iis, qui morbis laborant, eo introducens δειον αὐτὸς ἐγερεῖς. Τοῦτο γάρ σοι ἀοίδιμον ὄνομα curo pro viribus, ægrotantibus domum aptam exθήσει καὶ προξενήσει μισθὸν ἀναφαίρετον. Ἤκουσεν citaveris. Hoc enim tibi et clarum nomen pariet, ὁ βασιλεὺς, καὶ τὸ αἰτηθὲν ὡς δωρεάν μᾶλλον ἡ et conciliabit mercedem, quæ auferri non poterit. αἴτησιν ἀσμένως προσήκατο. Καὶ παραχρήμα (καὶ Audivit imperator, et quod petitum fuerat, libenγὰρ ἦν τότε καὶ τὸν θεῖον ἐπ' ὀνόματι τῆς τοῦ Θεοῦ ter admisit, tanquam donum potius, quam petitioσοφίας ναόν κατασκευασόμενος) καὶ αὐτὸν ἐπέταττε nem. Et statim (tunc enim divinum construebat συνοικοδομεῖσθαι προθυμία το ψυχῆς, καὶ οἰκοδο templum nomine Dei Sophiæ) jussit ut id quoque μούντων πολυχειρίᾳ, καὶ δαψιλείᾳ παντὸς ἀναλώμα simul ædificaretur prompto et alacri animi studio, τος, αὐτοῦ μὲν παρέχοντος φιλοτίμως, κατὰ δὲ τὸ et eorum quæ ædificabant, magna multitudine, et ἀρέσκον τῷ Μεγάλῳ τῆς οἰκοδομίας τελευτουργου omnium impensarum copia, ipso quidem suppeμένης. Ἐπεὶ δὲ καὶ ᾠκοδόμητο λίαν φιλοκάλως ditante liberaliter, ex magni vero Sampsonis senκαὶ μεγαλοπρεπώς, καὶ ὀνόματος αὐτοῦ ἠξιοῦτο, tentia effecto ædificio. Postquam autem pulchre et εὐθὺς ἐκείνῳ τε ἐπετράπετο, καὶ αὐτὸς ἦν ὁ magnifice fuit ædificatum, et ab ejus fuit nomine θεῖος Σαμψών, ὁ τὴν τοῦ οἴκου προστασίαν πεπιστευ denominatum, protinus illi fuit permissum. Et μένος. ipse erat divinus ille Sampson, cui commissa fuerat domus administratio X. Adjicit autem imperator aliud quoque dignum imperatoria munificentia. Non exiguam enim suorum bonorum partem, et non sine egregio proposito, huic ædi sanctæ consecrat, sumplam, scilicet ex prædis, quas admirabilis ille Belisarius ad eum attulerat e terra Assyriorum quæ revera erant præclaræ et opimæ. Deinde domum quoque munit donis possessionum, quæ et ad alios ejus sumptus sufficiebant, et ad alimenΙ΄. Προστίθησιν ὁ βασιλεὺς καὶ ἕτερον, βασιλικῆς ἄξιον μεγαλοδωρίας, ἀπόμοιραν οὐκ ὀλίγην, οὐδ᾽ ἐξ ὀλέγης προαιρέσεως τῷ ἁγίῳ τούτῳ οἴκῳ καθιερούν, ἐκ προνομῆς δήπου διαιρεθεῖσαν, ἧς ὁ θαυμαστὸς Βελισάριος ἀπὸ τῆς τῶν ᾿Ασσυρίων γῆς ἐκείνῳ προσαγαγών ἦν, λαμπρᾶς τῷ ὄντι καὶ φιλοτίμου. Εἶτα καὶ κτημάτων δωρεαῖς κρατύνει τὸν οἶκον, ἱκαν νῶς ἐχόντων εἰς τε ἄλλας αὐτοῦ δαπάνας καὶ πρὸς ἰατρῶν σιτηρέσια, καὶ τῶν ἑτέρας επιτετραμμένων αὐτοῦ λειτουργίας. Ἐπὶ πολλοῖς οὖν τοῖς χρόνοις ού. tum medicorum, et eorum,quibus erant alia comτως ὁ Μακάριος διαρκέσας ἐν ταῖς τῶν καμνόντων ἐπιμελείαις, καὶ πατρικῶς πάντων καὶ λίαν κηδε μονικώς, προμηθούμενος, ἐπεὶ καὶ εἰς βαθὺ γῆρας ἤδη παραδὺς ἦν, καὶ ἀδυνάτως ἔχον αὐτῷ τὸ σῶμα τὴν τελευτὴν ἔδινε, νοσοῦν μὲν ὀλίγα καὶ οἷα προοίμια δείκνυσθαι ταῦτα καὶ ἀφορμὴ θανάτου. Θνή. σκει δὲ οὐκ ἀθυμῶν, οὐδὲ βαρυνόμενος, οὐδὲ τὴν μετάθεσιν δυσχεραίνων κατὰ τὰς φιλοσωμάτους ψυ χάς τε καὶ φιλοκόσμους, ἀλλὰ πράως καὶ ἱλαρῶς, ἅτε γοῦν δ' ἀκριβῶς ἐπιστάμενος ὑφ' οὗ καλεῖται, καὶ ἐξ οἷας περιφορᾶς εἰς οἷαν κατάστασιν μεταβαίνει, καὶ οἶαι τὴν μακαρίαν αὐτοῦ ψυχὴν ἀπολαύσεις ἐκδέξον· ται ἐκ γὰρ τῶν πόνων τὰς ἀντιδόσεις, ἐκ τῶν σπερμάτων τε ᾔδει καὶ τοὺς καρπούς. Η μὲν οὖν ἀξιοθεος ἐκείνου καθαρὰ ψυχὴ πρὸς οὐρανίους οἰκήσεις μεταφοιτά τὸ δὲ ἱερὸν σῶμα καὶ ἅγιον τῷ Erat hoc xenodochium, ut habet Cangius in Constantinopoli Christiana lib. Iv, inter ædem Sophianam et ædem Irenes. Et, ut ibidem ait Cangius,exstat Epistola Innocentii III Pontificis lib.x111, epist. 17, qua confirmat præceptori et Fratribus hospitalis S.Sampsonis Constantinopolitani donationem cancelli, quod Garelis nuncupatur, factum ab Henrico imperatore CP. Meminit etiain istius xenodochii Jacobus de Vitriaco in Hist.Occident.. cap. 29, his verbis: «Quemadmodum sunt hospitalia sancti Spiritus in Romana urbe et S. Sampsonis in Constantinopolitana civitate,et B.Antonii in ipso capite, et B. Mariæ Ronsciovallis in introitu Hispaniæ, et alia quædam Deo grata et missa munera. Cum multos autem annos sic transegisset ille beatus in cura gerenda ægrotorum, de quibus omnibus erat instar patris sollicitus, et jam ad gravem devenisset senectutem, et corpus imbecillum ei mortem parturiret, parum quidem ægrotat, et quod posset ostendi esse proœmium et occasio mortis. Moritur autem non tristis, neque graviter et ægre ferens decessum, ut solent animæ quæ corporis et mundi nimio tenentur amore: sed placide et hilariter, ut qui pulchre sciret a quo vocaretur, et a qua perturbatione ad quam transiret requiem, et quantæ voluptates essent beatam ejus animam excepturæ. Ex laboribus enim remunerationes, et fructus noverat ex seminibus. Atque Deo quidem digna et munda illius anima ad colestem transit habitationem: sacrum vero et sanpauperibus peregrinis, seu infirmis valde necessaria. (5,Transferri id oportet post mortem Sampsonis vivente etenim Sampsone xenodochium hoc satis misere habebat, ut habetur infra sub finem num. 17: quamvis, quoad structuram attinet, satis magnificum fuerit, ut dictum est in Commentario previo num. 15. Hæc non intelligenda sunt post conditum a Justiniano xenodochium: verum de cura et sollicitudine quam etiam prius ægrotis et pauperibus impenderat post structum enim xenodochium unum alterumve aunum tantum supervixit.

κατατίθεται ἅτε δὴ καὶ συγγένειαν έλκειν ἐκεῖθεν τοῦ Μεγάλου φημιζομένου, καὶ οἰκείως ἔχειν, οὐ κατὰ σῶμα μόνον, ἀλλὰ καὶ πλέον κατὰ ψυχὴν δηλαδὴ καὶ τοὺς τρόπους. Όσοις δὲ τοῖς θαύμασιν ἐδοξάσθη ὁ τὰ πάντα θαυμασιώτατος, οὐ κατὰ τὴν ἐνταῦθα ζωὴν ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ τὸν θάνατον πολλῷ μᾶλλον, οὔτε γλῶττα δυνατή λέγειν, οὔτε ἀκοὴ παρα δέχεσθαι. Πῶς γὰρ, οὐ μηδὲ μέχρι καὶ νῦν οἱ τῶν θαυμάτων ἔστησαν ῥύακες· μᾶλλον δὲ οὐδὲ στήσονται, ἕως ἂν ἐκεῖνος ὁ αὐτὸς ᾖ, καὶ τοῖς αὐτοῖς χρῆται σπλάγχνοις ὑπὲρ ἀνθρώπων πρὸς Θεὸν διαπρεσβευόμε νος; Ολίγα τοίνυν, εἰ δοκεῖ, πρὸς δόξαν Θεοῦ καὶ τὴν ἀκουόντων ἡδονὴν καὶ ὠφέλειαν, τῶν μετὰ τὴν ἐντεῦ θεν αὐτοῦ μετάθεσιν γενομένων τῷ λόγῳ μεταλη ctum ejus corpus deponitur honorabiliter in μεγίστῳ ναῶ Μωκίου τοῦ μάρτυρος πανσέπτως εγω maximo templo Mocii martyris utpote quod magnus ille Sampson ex eo diceretur trahere cognationem, non corpore solum, sed multo magis animo et moribus. Quam multis autem clarus fuerit miraculis, qui est in rebus omnibus maxime admirabilis, non in vita solum, sed etiam multo magis post mortem, neque lingua potest dicere, neque auris admittere. Quomodo enim, cujus nec in hodiernum quidem diem constiterunt fluenta miraculorum? Imo vero nec consistent quidem, donec ille idem fuerit, et ejusdem misericordiæ ad intercedendum pro hominibus apud Deum. Pauca ergo, si videtur, ad Dei gloriam, et eorum, qui audiunt, delectationem ac utilitatem ex iis quæ post ejus hinc excessum facta sunt, prosequatur πτέον. oratio. CAPUT II Miracula post mortem. XI. Et primum quidem sit, quod et multæ linguæ canunt, et libri ferunt, et omnes credunt, quod in populari tumultu, adversus Justinianum, magnum illum et clarissimum imperatorem excitato accidit Illo tempore audacissimorum atque imprimis temerariorum hominum manus, ignem ferentes, præclarissimas et ditissimas ædes aggrediuntur, atque principium incendio dant a maximo templo Dei Sophiæ, quod cum in orbem omnia exedisset, deinde serpens venit usque ad præclaras ædes divini Sampsonis, et tectum arripit celeriter, et fremens ulterius procedit: existimabaturque fore, ut mox tota domus omnino interiret. Quid ergo est postea consecutum? Multæ quidem ex adverso in eo movebantur manus grata ( et piæ, nihil non facientes, nihil non molientes eorum quæ possunt fieri ad ignis cohibendum impetum. Sed malum erat inexpugnabile. et omne superabat auxilium. Vincitur tamen, et eo fuit potentior cura magni Sampsonis. Fuerunt enim, fuerunt, qui tunc digni sunt habiti divinum videre Sampsonem per tectum circumcirca cursitantem, et ignem increpantem, et veluti frementem, et admirabiliter ejus impetum retardantemn. Cujus quidem aspectu ignis veluti obstupefactus retrocessit: deinde cum tonitru repente erupisset, copiosa quoque affluxit pluvia, quo factum est, ut ignis exstingueretur, et domus conservaretur illæsa præter tectum De S. Mocio martyre actum est die 11 Maii. Hæc seditio facta est anno v Justiniani, atque excitata est a Victoriatis, ita appellatis, quod pro tessera τὸ Νίκα Vince, assumerent. Hanc fuse describunt Procopius de bello Pers. lib. 1, cap. 24, et Chronicon Alexandrinum ad annum v Justiniani, etc. ΙΔ΄. Καὶ πρῶτον γα τοῦτο, ὁ καὶ γλῶτται πολλαὶ ᾄδουσι, καὶ βίβλοι φέρουσι, καὶ πάντες, πιστεύουσι, καὶ ὁ κατὰ τὴν τοῦ μεγάλου, φημί, καὶ μέγα ἐν βασιλεῦσι λάμψαντος Ἰουστινιανοῦ τοῦ δήμου του ράν, ἥτις γε κατ' αὐτοῦ συνέστη, γενέσθαι συνέβη· καὶ ὅπως πάντολμοί τινες χεῖρες καὶ φιλοκίνδυνοι, πῦρ ἀνάψασαι, τοῖς λαμπροῖς τῶν οἴκων καὶ πολυχρύσοις, κατὰ τὸ ἐξαίρετον ἐπιτίθενται. ᾿Αρχεται μὲν οὖν τὸ κακὸν ἀπὸ τοῦ μεγίστου ναοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, καὶ τὰ κύκλῳ διανεμηθὲν ἅπαντα, εἶτα καὶ μέχρι τοῦ λαμπροῦ τοῦδε οἴκου τοῦ θείου Σαμ ψὼν ἔρπον ἔρχεται, καὶ τῆς ὀροφῆς ὀξέως ἐπιλαμβάνεται καὶ τὸ προσωτέρω βρέμον ἐπῄει, ἐπίδοξον τε ἦν ὅσον οἴπω, καὶ παντελῶς θέσθαι τῷ οἴκῳ φθοράν. Τί τοίνυν τὸ μετὰ ταῦτα; πολλαὶ μὲν ἀντιστρόφως ταῖς προλαβούσαις ἐκινοῦντο περὶ αὐτὸν χεῖρες φιλοχάριστοι καὶ φιλάνθρωποι, τί μὴ ποιοῦ σαι, καὶ τί τῶν γενέσθαι δυναμένων οὐ μηχανώμε ναι πρὸς ἐπίσχεσιν τῆς τοῦ πυρὸς ῥύμης· ἀλλὰ τὸ δεινὸν ἄμαχον ἦν, καὶ πάσης ισχυρότερον βοη θείας· ἡττᾶται δ' οὖν ὅμως, καὶ κρείττων ἡ τοῦ Με γάλου προστασία γίνεται, Ησαν γάρ, ἦσαν, οἱ τὸν θεῖον τότε Σαμψών ἠξιοῦντο θεωρεῖν, κύκλῳ τῆς ὁρα φῆς περιθέοντα, ἐπιτιμῶντά τε τῷ πυρὶ, καὶ οἱονεὶ ἐμβριμώμενον, καὶ τῆς ὁρμῆς αὐτῷ παραδόξως αναχαιτίζοντα, οὗ καὶ τὴν θέαν ἐκεῖνο ὥσπερ καταπλαγέν, εἰς τοὐπίσω τε ἐχώρει, καὶ ἀνεκόπτεΤο ἔπειτα βροντῆς ἀθρόον καταῤῥαγούσης, ὄμβρος, οἷος δαψιλὴς ἐπεῤῥύη, ὡς ἐντεῦθεν, τὸ μὲν πῦρ ἀποσβέσαι, διασωθῆναι δὲ καὶ τὸν οἶκον πλὴν τῆς ὀροφής ἀπαθῆ. Hoc miraculum ægre conciliari potest cum eo, quod habet Chronicon præcitatum. asserens, quod in prædicto tumultu populari. Ξενών του Σαμψὼν ὁ μέγας εκαύθη, καὶ ἀπώλοντο οἱ ἐν αὐτῷ ἀνακείμενοι άρρωστοι. Magnum Sampsonis xenodochium conflagravit, et interierunt qui in illo decumbebant infirmi.

ΙΒ΄. Προσκείσθω καὶ ἕτερα 'τῶν θαυμάτων, οὐ τὰ πολλοῖς προτερον γενόμενα χρόνοις, δι᾿ ἀπορίαν και νῶν καὶ προσφάτων οὐδὲ γὰρ ἐκλείπουσιν ἄχρι καὶ νῦν τῶν ποταμῶν μιμούμενα τοὺς ρέοντας αεννάως), ἀλλὰ τὰ μικρῷ πρόσθεν γεγενημένα, ἵνα καὶ πλέον οὕτω πιστὰ εἴη, τὰ μὲν αὐτοὺς ἐκείνους διηγουμέ νους ἔχοντα, τοὺς τῶν χαρίτων ἀποναμένους, γλώτα τας φιλαλήθεις καὶ τῷ ψεύδει παντάπασιν ἀπεχθα νομένας· τὰ δὲ τοὺς γένει προσήκοντας ἢ ὑπηρετήσαντας ή άλλως ᾠκειωμένους αὐτοῖς ἐκείνοις τοῖς των θαυμάτων πεπειραμένοις. Αὐτίκα γοῦν Θεοδώ ριτος, ὁ τῷ Σπαθαροκουβικουλαρίων διαπρέπων τά γματι, ᾧ πολλὴ γε ἡ ἀρετὴ μαρτυρεῖται, χρηστότης μετὰ τῆς ἀληθείας, καὶ μετριοπαθὴς ἐπιείκεια· Οὗτος ὑπηρέτης ἦν, καὶ ὑπηρετῶν οἰκειότατος Λέοντος ἐκείνου φημὶ, ὂν ὁ τῶν Πατρικίων τε και πραιποσίτων είχε χορός, καὶ ὃς μετῆλθε μὲν τὸν του Δρουγγαρίου τῶν πλωίμων, μετῆλθε δε καὶ τὴν του Λογοθέτου τοῦ δρόμου ἀρχὴν, ἐφ᾽ ᾧ καὶ τέθνη κεν οὐ πλέον μετὰ τὸν ἐκείνου θάνατον, ἢ μήνες τὸ μέγιστον, πέντε. Τούτῳ τοιγαροῦν τῷ Θεοδωρίτῳ, καὶ ἕτερος ἦν [Λέων τοὔνομα] τῶν συνυπηρετούντων τῷ περιφανεῖ Λέοντι, ἀλλὰ καὶ οἰκείως ἐχόντων καὶ τις, πρωτοσπαθάριος τε γὰρ ἦν, καὶ ὡς σύνηθες ὀνομάζειν, ἐπὶ τοῦ Μαγκλαβίου, φίλος το τῷ Θεοδωρίτῳ ἐς τὰ μάλιστα καὶ συνυπηρέτης ὁμός ψυχος. Τούτῳ τοίνυν τῷ Λέοντι ἡ Δρουγγάριος κατά τινα πρόφασιν χαλεπήνας, ἐξ όψεώς τε ἔθετο, καὶ παρρησίας αὐτὸν ἀπέστησε τῆς συνήθους, χρόνον οὐχὶ βραχύν. Μάρτυς εἰμὶ και αὐτὸς τῆς πρὸς τὸν Λέοντα χαλεπότητος τοῦ ἀνδρὸς, καὶ τὴν ἀποστρο- indignationis, vidique aversionem ejus et diutur XII. Adjiciantur alia quoque miracula, non quæ multis ante annis facta sunt, quod desint nova et recentia (non enim in hodiernum usque diem deficiunt, utpote perennes imitantia fluvius), sed ea quæ paulo ante contigerunt, ideoque sunt magis credibilia; quæque relata fuerunt, tum ab iis ipsis, qui beneficia consecuti sunt, viris veridicis, et omnis mendacii osoribus: tum ab illis, qui aut consanguinei, aut famuli, aut aliter familiares fuerunt iis, in quibus miracula patrata sunt. Adsit igitur Theodoritus, Spatharocubicularius insignis cujus testatissima est virtus, probitas, veracitas, et summa animi moderatio. Is erat famulus, et famulorum familiarissimus, et fidelissimus Leonis illius, qui erat ex ordine patriciorum, et præpositorum, quique gessit magistratum DrunBarii classiariorum, necnon ratiocinatoris cursus; in quo diem clausit extremum, non amplius quam menses, ut summum, quinque post obitum illius. Erat Theodorito huic etiam socius ex numero secum famulantium illustri Leoni, et ipse Leo dictus, domino suo charus atque familiaris. Erat enim protospatharius et ut mos est nominare in Manclabio Hic summus erat Theodoriti amicus, et unanimis socius in ministerio. Huic autem Leoni cum aliqua de causa succensuisset Drungarius, eum habuit suspectum, et tempore non parvo eum a consueta removit familiaritate, et ab ea, quam prius habebat, fducia. Sum quoque ego testis Drungarii adversus Leonem τὴν οἶδα, καὶ τὴν χρονίαν ἀπόστασιν. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἠξίουν ὑπὲρ τοῦ Λέοντος, φίλος ὧν καὶ συν ήθως τῷ Δρουγγαρίῳ. Ηνιᾶτο τοίνυν ὁ Λέων μάλα σφοδρῶς καὶ ἀθυμίᾳ συνείχετο, καὶ τὴν λύπην εἶχε, καὶ αὐτῶν ὀστέων απτομένην καὶ μυελῶν, καὶ ἰσχυρῶς τήκουσαν. Εν δὲ τὸ λυποῦν οὐ μόνον τοῦ Λέοντος, ἀλλὰ μὲν καὶ Θεοδώριτος τὸν αὐτὸν εἷλκε ζύγου του λόγου, καὶ συνήλγει αὐτῷ καὶ συνέπασχε, νόμοις εἴκων φιλανθρωπίας, ἅτε δὴ φίλος ὧν καὶ συνυπηρέτης, ὥσπερ ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσεν. ΙΓ΄. Ταύτη τοίνυν μηδὲ φέρων οὕτω πάσχοντα τὸν Λέοντα καθορᾷν, ἀπετολμα δηλαδὴ καὶ παρεκινδύνευε τοῖς λόγοις τοῖς πρὸς τὸν ἑαυτῶν δεσπότην (σφόδρα γὰρ δυσπρόσιτος τε καὶ δυσομίλητος ὁ ἀνὴρ, και μάλιστα ἐν ὑπηρέταις) καὶ ἠξίου περὶ αὐτοῦ τρόπον τὸν ἔμφρονα· Οἴχεται, λέγων, ο Λέων οίχε ται· δέος μὴ καὶ δρᾶσαι μέν τι τῶν χαλεπῶν, ὅπερ ἄντικρυς οὐ βουλόμεθα, μηδὲ θανάτου καταστώμεν Spatharii erant, qui custodiæ corporis imperatoris erant deputati, a voce Σπάθα, quæ majo rem gladium significat, quo illi armabantur. Vide Cangium in Glossario Græco-Barbaro. Spatharocubicularius, qui simul spatharii et cubicularii munere fungebatur. Drungarius, id est praefectus, a voce Δρούγ 70s. quæ Globum militum significat. Leunclavius in Onomastico Turcico ita Græcis appellari ait baculum tribuni, quem instar sceptri gerit, forte a voce Latina truncus, ut ait Cangius; quem consule nam separationem. Imo ego quoque rogavi pro Leone, ut qui essem Drungario amicus et familiaris. Valde itaque angebatur Leo, et magna afficiebatur animi ægritudine, dolorque vel ipsa ossa et medullas tangebat, et valde consumebat. Quin etiam Theodoritus idem jugum trahebat, ut dicitur, ejusque movebatur misericordia, gravique dolore afficiebatur, legibus cedens amicitiæ, ut qui esset amicus, et in ministerio socius, ut prius est ostensum. XIII. Cum itaque ferre non posset, Leonem sic affici, ausus est verbis suum aggredi dominum (neque enim facilis ad eum patebataditus, et asper erat in sermonis congressione, maxime inter famulos) et prudenti inita ratione, pro eo rogavit: Perit, dicens, Leo perit: timendum est, ne sibi grave aliquid faciat, quod quidem certe nolimus, neque simus auctores ejus mortis. Miser enim jam in utroque Glossario. Hic Drungarius ad classis præfecturam refertur. Λογοθέτης του Δρόμου erat is, qui rationes cursus publici expendebat. Vide Cangium ibidem. Πρωτοσπαθάριος, Praefectus custodum corporis. Μαγκλάβιον Clavam significat, qua armabantur qui erant imperatoriæ cohortis; hic vero sumitur pro ipsa cohorte imperatoria. Rursum vide Cangium.

extabuit, et est sane consumptus, non ferens tuam αἴτιοι· τέτηκε γὰρ ὁ δυστυχής ἤδη καὶ διδαπάνηται, aversationem; et statim amittet etiam animam. Hoc cum non semel, sed sæpedixisset, assiduitate et opportuna persuasione belle reconciliat Leoni dominum suum; jubeturque ipsum adducere in conspectum ejus. Ille vero præ nimio gaudio ac festinatione (dum forte debebat per scalas descendere) impeditum alicubi pedem graviter luxat; jacetque sine voce, immobilis et dolore fractus, ac ægre tandem delatus est ad lectum. Tres dies præterierant, et ipse sic jacebat supinus, mutus, stupefactus, somni et cibi expers, nec aquam quidem admittens, nec omnino se movens, sed veluti lecto affixus, et a re inanima nihil differens. Sanctum tamen etiam tacendo rogans, videt eum stantem ad extremum lecti, tangentem talum pedis ηλωμένος καὶ τῆς ἀψύχου διαφέρων οὐδέν. Δεόμενος affecti, et dicentem: Surge, nihil erit tibi amplius mali. Simul autem atque hoc dixit, simul disparuit, spectante Theodorito, et præ stupore nihil loquente. Postquam vero magnus ille Sampson procul fuit ab oculis, ad se redit Theodoritus, et novo veluti spiritu animatur, sibique restituitur; oris quoque et linguæ usum recipiens, læta voce glorificabat Deum subsusurrabatque: Sanctus iste est Sampson; et statim ministrum est allocutus, dicens: Surge, Basili (ita enim is vocabatur), et da mihi vestem, ut me induan: et simul pedem tetigit. Eum autem videns sanum, alteri manum admovit, qui erat illæsus ab initio. Rei enim admirabilitas eum reddebat prope emotæ mentis, et erat tanquam sui oblitus, et dubitans et hæsitanti similis. Nimium enim gaudium et bonum inexspectatum ac præter opinionem eveniens, mentem solet dimovere. Ubi autem comperit ambos esse sanos, alacri statim animo et pedibus tendit ad sepulcrum ejus, qui misero curationem impertierat, et beneficium ei refert acceptum, gratiasque pie agit, ut solet gratus et memor animus. τὴν ἀποστροφὴν οὐ φέρων τὴν σὴν, καὶ ὅσον οὔπω ἀποβάλλει καὶ τὴν ψυχήν. Τοῦτο οὐχ ἅπαξ εἰρηκώς, ἀλλὰ καὶ πολλάκις. τῷ συνεχεῖ καὶ εὐκαίρῳ πείθει, καὶ τὴν καταλλαγὴν πρεσβεύει καλῶς τῷ Λέοντι. Εἶτα καὶ εἰς ὄψιν αὐτὸν ἀγαγεῖν κελευσθεὶς, ἐκεῖνος ἐκ τῶν ἄγαν περιχαρείας (κλίμακα οὕτω συμβάν κατιών) καὶ τῷ τάχει συμποδισθεὶς, διάστροφος το καὶ ἔξεδρος τὴν τοῦ ποδὸς ἁρμογὴν γίνεται· καὶ εὐ θὺς ἀφωνός τε καὶ ἀκίνητος ἦν, ὑπὸ τῆς περιωδυ νίας ἀποῤῥαγείς, ἡ κλίνη τε εἶχε τοῦτον, μόγις πρὸς αὐτὴν ἐκκεκομισμένον. Τρεῖς παρῆλθον ἡμέραι, καὶ αὐτὸς οὕτως ἔκειτο ύπτιος, ἄφωνος αϋπνός τε καὶ ἀχανῆς καὶ ἄσιτος, οὐδὲ ὕδατος προσιέμενος οὐδα μῶς, οὐδὲ κινηθεὶς ὅλως· ἀλλ' οίονεὶ τῇ κλίνη προσμέντοι καὶ σιωπῶν τοῦ ῾Αγίου, ὁρᾷ τοῦτον παρὰ τοὺς πρόποδας ἑστηκοτα τῆς κλίνης, τοῦ ἀστραγάλου τὸν ἐπαφώμενον τοῦ πεπονθότος ποδός, καὶ Ἔγειραι, ειρηκότα, κακόν γάρ ἐστί σοι τὸ παράπαν οὐ δέν· ἅμα τε ἔφη τοῦτο, καὶ ἅμα ἐξῄει, βλεπόντων τοῦ Θεοδωρίτου τῶν ὀφθαλμῶν. τοῦ στόματος μηδὲ φθέγγεσθαι δυναμένου, Επειδὴ καὶ ὁ Μέγας πόῤῥου τῶν ὀφθαλμῶν ἦν, ἐπάνεισι μὲν εἰς ἑαυτὸν ὁ Θεοδώριτος, καὶ οἱονεὶ ψυχοῦται, καὶ κινουμένῳ παρόμοιος δείκνυται, φωνὴν δὲ καὶ τὸ στόμα ὥσπερ πρότερον εἶχε, δοξάζων τε ἦν τὸν Θεόν, φωνή φαιδροτέρῳ, ὡς δὲ καὶ ὑποφθεγγόμενος, Ὁ ἅγιος ἐστι Σαμψων. Καὶ αὐτίκα [πρὸς] τὸν ὑπηρετούμε. νον, ᾿Ανάστα, ἔφη, Βασίλειο (οὕτω γὰρ ἐκαλεῖτο), καὶ τὸ ἱμάτιον μοι δὸς ἐπενδύσασθαι. Καὶ ἅμα τοῦ ποδός ήπτετο, καὶ ὑγιὰ τοῦτον ὁρῶν, θατέρῳ τὴν χεῖρα προσῆγε τῷ ἐξ ἀρχῆς ἀπαθεῖ· ἐδείκνυ γάρ αὐτὸν μικροῦ καὶ ἔκφρονα ἡ παραδοξοποιία τοῦ πράγματος, καὶ ὥσπερ ἐκλαθόμενος ἑαυτοῦ, καὶ ἀμφιγνοῶν διέκειτο, καὶ ἀπορουμένῳ ἐοίχει. Αλλως τι δὲ καὶ ἡ περιχέρεια καὶ τὸ ἀδόκητον ἀγαθόν, οἶδεν ἐξιστὴν οὐ μετρίως. Ὡς οὖν καὶ ἀμφοτέρους ΙΔ΄. Τῷ Θεοδωρίτῳ δὴ τούτῳ καὶ ἑτέρῳ θαύματι, ὅ περὶ τὸν ἑαυτοῦ πέπρακται κύριον (δῆλος δὲ ἤδη, τίς οὗτός ἐστιν ἐξεγένετο υπουργῆσαι, ἀλλ' ὅπως ἄρα καὶ ἐξεγένετο. Του Δρουγγαρίου Λέοντος, τοῦ δὲ ἱππαζομένου ποτέ, συμβαίνει τὸν ἵππον τοίχῳ ό ἐῤῥῶσθαι διέγνω, αὐτίκα πρόθυμος προθύμοις ποσί, πρὸς τὸν τοῦ θεραπεύσαντος τάφον, ὁμολογεῖ τε τὴν χάριν, καὶ τὴν εὐχαριστίαν, ὥσπερ οἶδεν εὐγνώμων ψυχή, θεοφιλῶς ἀποδίδωσι. XIV. Huic vero Theodorito accidit, ut Sanctus ille in alio quoque miraculo, quod circa dominum, ejus factum est (quisnam autem is sil, jam ostensum est) inserviret. Sed quomodo id accidit? Cum Drungarius hic Leo aliquando equitaret, evenit, ut equus illius pedem muro allidens, eum feriret προσαῤῥάξαντα τὸν ἐκείνου πόδα πλῆξαι χαλεπῶς. graviter Male autem se habebat pes, non brevi aliquo tempore, sed multis diebus. Deinde cum sic affectus ostenderetur medicis, eos ad necessariam sectionem et chirurgicam operationem propellebat. Atque erat quidem dies quartus, quo medicis visum fuerat sic facere. Et Nicolaus (erat autem is quoque unus ex iis qui serviebant Drungario, et ejus domum complebant) statuerat ipsi afferre sectionem. Illa vero nocte apparent Teodorito iviri tres, domum Drungarii ingredientes, habitu et amictu Romani. Quibus factus obviam, Quonam itis? rogavit. Illi autem voce et aspectu placido: Ad dominum tuum accedimus. Ad hæc autem Εἶχε τοιγαροῦν πονηρῶς ὁ ποὺς, οὐ παρ' ὀλίγον, ἀλλ' ἐν ἡμέραις συχναίς Εἶτα καὶ τοῖς ἰατροῖς οὕτως ἔχων ἐπιδεικνύμενος, πρὸς τομὴν αὐτοὺς ἀναγκαίως παρεκάλει καὶ χειρουργίαν. Η μὲν οὖν ἡμέρα το τράς, ὅτι οὕτω δέδοκται τοῖς ἰατροῖς ὁρᾷν· καὶ ὁ Νι κόλαος (εἴς δὲ καὶ αὐτὸς τούτων ἦν, τῷ Δρουγγαρίω τε υπηρετούμενος καὶ τὸν αὐτοῦ οἶκον συμπληρούν) ὡρίζετο ἐπενεγκεῖν αὐτὸς τὴν τομήν. Κατὰ δὲ τὴν νύκτα ἐκείνην, ἐπιφαίνονται τῷ Θεοδωρίτῳ ἄνδρες τρεῖς, τὸν οἶκον εἰσιόντες τοῦ Δρουγγαρίου, τὸ σχῆμα Ῥωμαῖοι καὶ τὴν περιβολήν. Οἷς ὑπαντησας, Που δὲ ἡ ἄφιξις; ἤρετο· Καὶ αὐτοὶ πραείᾳ ἅμα φωνῇ, πράῳ δὲ καὶ τῷ βλέμματι, Πρὸς τὸν κύριόν σου

int πονδε παρεμεν, εἶπον. Πρὸς ταῦτα τῷ Θεοδωρίτῳ Theodorito venit in mentem, ut diceret: Sed vos, λέγειν ἐπῄει· 'Αλλ' ηγνόηται καὶ ὑμῖν τοῖς κυρίοις, οἷα λύπη τῷ δρουγγαρίῳ τῷγε νῦν ἔχει, καὶ ὡς τήμερον μέλλον τοῖς ἰατροῖς τομὴν τῷ ποδὶ ἐκείνου ἐπενεγκεῖν; Οἱ δὲ, Οὔ, φασίν, ἀλλὰ τοῦτό σοι μὴ παραδεκτέον· ἡμεῖς γὰρ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα της Παρασκευής, καὶ αὐτὸν ἐποψόμεθα. Εωθεν οὖν τοὺς ιατροὺς ἔργου έχεσθαι βουλομένους, καὶ τῷ ποδὶ ἐπαγαγεῖν τὴν τομήν, εἶργεν ὁ Θεοδώριτος, ό ἐπιμνησθεὶς αὐτίκα τῆς ὄψεως, κακείνοις ὅπως εἶχεν ἐξηγησάμενος, καὶ αὐτοὶ δὲ μαθόντες, καὶ οὐ παροπτέαν εἶναι τὴν ὄψιν εὐσεβῶς κρίναντες, ἐπε εἶχον. ὡς δὲ καὶ ἡ Παρασκευὴ παρὴν (ὦ Χριστέ, τῶν σῶν μεγαλείων, ὡς θαυμαστὸς εἶ ὁ Θεὸς ἐν τοῖς σοῖς ἁγίοις! ) ὁ ποὺς ἦν, οἷος πρὸ τοῦ παθεῖν, ἀκραιφνὴς καὶ ὅλος ὑγιεινότατος, οὐχ ὅπως τομῆς, ἀλλ' οὐδέ τινος ἄλλες ἐπιμελείας δεόμενος. ΙΕ΄. Οὐ ταύτης μόνον οὗτος ὁ περιφανὴς Λέων, ἀλλὰ καὶ ἑτέρας ἀπέλαυσε τοῦ μεγάλου θαυματουρ γίας· νόσῳ τῶν βαρυτάτων περισχεθείς, τοῖς τε άλλοις τοῦ σώματος μέρεσιν ἀδυνάτοις, τοῖς δὲ γόνασι μᾶλλον ὡς σχεδόν ἀχρήστοις αὐτοῖς, καὶ μηδὲ ἐνερο γοῖς οὖσιν, εκέχρητο· ἐν μὲν γὰρ ὁμαλεῖ τόπῳ καὶ πεδινῷ βαδίζειν ἴσως αὐτῷ κατὰ σχολὴν οὐκ ἀδύνα του, κλίμακα δὲ ἀνελθεῖν, ἡ ὁδεῦσαι πρὸς ἄναντα, ἐν τῶν Ηρακλείων άθλων αὐτῷ τὸ ἐγχείρημα. Ιατρῶν οὖν πάντων καὶ τῶν ἄλλων βοηθειών επαγγελλομένων, οὐδὲν πλέον τῶν ἐπαγγελιῶν ἀπέλαυσε καὶ ταῖς ἐλπίσιν ἐνησθῆναι μόναις. Εἶτα τῆς τοῦ ᾿Αγίου μνήμης ἐπιλαβούσης, φρονεῖ τι θεοσεβέστερον καὶ πρὸς τὸ ὠφελεῖν ἀληθέστερον, τῶν ἄλλων πάντων ὡς ἀνοήτων υπεριδὼν τῷ ἐκείνου προσεὶς τάφῳ, ἐν Ο γενόμενος πραγματείαις μὲν οὐ χρῆταί τισιν, οὔτε πολυημέροις ἄλλως προσεδρίαις, εὐχῇ δὲ μόνη τότε καὶ ἀλοιφῇ τοῦ ἐκεῖθεν βλύζοντος μύρου ἐπὶ τοῖς γόνασιν αὐτοῦ τοῖς πεπονηκόσιν οὐ γενομένου, ἀποβάλλεται μὲν εὐθέως τὰς τῆς νόσου πέδας, ῥώννται δὲ τοὺς πόδας ῥῶσιν ἐντονωτάτην. Ἔπειτα καὶ ὑγιαίνοντι ὅλῳ σώματι καὶ ἡδομένη ψυχῇ πρὸς τὸν οἶκον ἐπάνεισι τὸν οἰκεῖον. Πλὴν ἀλλὰ δεῖξαι βουλόμενος, ότι μὴ πρὸς ράθυμον ψυχὴν, περὶ τὰς χάριτας ἡ εὐεργεσία, ἀλλὰ πρὸς εὐγνώμονα μᾶλλον καὶ θεραπευτικὴν, ἐπείπερ ὁ τοῦ θείου τοῦδε Σαμψών οἶκος κάμνων ἦν τότε καὶ εἰς γόνυ κλιθείς, ὅσον ἐν χρήματι καὶ ἀναλώμασι τοῖς εἰς δέον, αἰτεῖται τὸν χρηστὸν Κωνσταντίνου (ἐκεῖνος γὰρ ἦν ὁ τότε κρατῶν ἐγχειρισθῆναι οἱ τοῦ οἴκου τοῦδε τὴν προστασίπν. Ὁ μὲν οὖν ἐδίδου, ᾔδει γὰρ οἷος τὴν ἐπιμέλειαν ὁ ἀνὴρ, αὐτὸς δὲ λαβών, οὐκ ἀνίει, καὶ χειρὶ, τὸ τοῦ λόγου, καὶ ποδὶ συμβαλλόμενος, καὶ πᾶσαν εἰσάγων ἐκεῖ τὴν σπουδὴν, ἕως ἀνέστησέ τε καὶ ἀρκούντως ἔχειν καθ' ἑαυτὸν παρεσκεύασεν. η o domini, latet, quanto in præsentia dolore laboret Drungarius, et quod sint hodie medici illius pedi sectionem adhibituri? Illi autem: Nequaquam, inquiunt et tu id ne credideris. Nos enim ad ipsum venturi sumus in Parasceve, et malum ejus inspecturi. Mane ergo medicos jam volentes manum admovere operi, et pedi inferre sectionem, prohibuit Theodoritus, statim recordatus visionis, et eis narrans quemadmodum ea se habuisset. Quam cum ipsi intellexissent, et visionem non esse despiciendam pie judicavissent, abstinuerunt. Cum verojam adesset Parasceve (o tua, Christe, magnalia! «Quam admirabilis Deus in sanctis tuis!») pes erat qualis antequam læderetur, purus, et totus sanus, non modo nulla sectione, sed nec ulla alia indigens curatione. XV. Non hoc solum insignis hic Leo, sed aliud quoque a magno Sampsone est consecutus miraculum. Morbo enim gravissimo laborans, alias quidem corporis sui partes habebat plane impeditas; genua vero propemodum inutilia, et quæ suo officio minime fungi poterant. In loco enim plano et æquali utcunque fortassis ingredi poterat scalas autem ascendere, aut per locum acclivem incedere, erat ipsi labor Herculeo major. Ex medicis vero omnibus, et cæteris qui aliquam ei opem ferre pollicebantur, nihil præter promissa et spem bonam est assecutus. Deinde cum eum subiisset memoria Sancti, agitat animo aliquid magis pium, et magis aptum ad medelam. Aliis omnibus despectis, tanquam inutilibus, accedit ad illius sepulcrum. Ad quod cum venisset, non utitur quidem aliquibus negotiosis vacationibus, neque multas alioqui dies illic assidet, sed sola precatione et unctione unguenti, quod illinc scaturit, utitur liniens genua male habentia. Quod cum factum esset, continuo morbi incommodis liberatus, pedibusque novo robore firmiter confirmatus fuit et mox toto sanus corpore, et lætus animo domum revertitur. Verum enimvero cum vellet ostendere, non in ignavum hominem, et beneficii accepti immemorem, id fuisse collatum, sed in virum gratum et pium; quoniam divini hujus Sampsonis domus tunc male sarta tectaque ruinam minabatur, oblatis pecuniis ac sumptibus opportunis, quod attinebat ad pecunias et sumptus opportunos, petit a bono Constantino (ille enim tunc obtinebat imperium) ut cura illam restaurandi sibi demandaretur. Atque ille quidem ded it. Sciebat enim quanta esset viri industria et diligentia. Ipse autem cum accepisset, non remittebat, sed omnem rudentem apte movebat, et manibus, ut dicitur, pedibusque confundebat, et omne ad id studium adhibebat, donec eam restituit, et quantum in se fuit,effecit, ut sanus bene se haberet. •Psal. Lxvu, 36. In Ecgrapho Græco scriptum erat 'Ia, pro quo Constantinum posui, scilicet PorphyrogeniPATROL. CR. CXV. tum, qui ab anno 912 usque ad 60 tenuit imperium. Vide Comment. Præv. num. 12,

· MENSIS JUNHUS. XVI. Nec hoc quoque prætermittendum, quod eumdem habet, qui passus est, et eumdem, qui curavit. Nam qui passus quidem est, fuit insignis Leo: Sampson autem divinus, qui curavit. Hyelos est unus morbus ex iis qui corrumpunt oculos hominum. Qui cum in illius canthum incubuisset, eum valde premebat. Eum cum aliquis exsecuisset medicus, ledebat potius, quam juvabat in hoc solo excusandus, quod non sua sponte damnum attulit. Fit enim sectio maxima, et valde periculosa, quam ipsam quoque divinus curat Sampson, dum illius unguento ungitur frequentius, quodam admodum parvo relicto foramine, idque dedita opera, et propter utilitatem. Nam per ipsum humor quidam facile effluens, et oculo et capiti multum profuit. XVII Adjiciatur aliis magni Sampsonis miracu. lis miraculum quoque Genesii. Nam præter terrorem, habet etiam in se jucunditatem, et est auditu dignissimum. Hic ergo Genesius erat quidem unus ex clero; fuit autem multos annos minister xenodochii; non minus enim, quam triginta annorum fuit ejus ministerium. Erat autem in eo admodum socors et negligens. Una itaque nocte accedens Sanctus, multas ei plagas inflixit, dicens: Cur non ea præbes, quibus egent infirn.i? et cur negligenter versaris in hoc tuo ministerio? Hæc autem non in somnis, neque per nudam solum visionem facta, sed opere ipso mox manifestata fuerunt. Mane enim mutum quidem erat os Genesio, livor autem et tibices manifesti in corpore, non minus, quam lingua, quod factum fuerat, significabant. Cum itaque quidnam sibi accidisset, rogatus explicare non posset, ei datur charta, in qua scripsit, quomodo se habuissent ea quæ facta fuerant. Tres interim dies præterierunt, et ille quidem adhuc erat elinguis. Cum hæc autem jam audiisset Drungarius, non amplius contineri poterat, sed ad sacram domum statim accedit, cupiens per interrogationem et responsionem audire apertius, ea quæ facta fuerant: sed modum non inveniens propter vincula, quibus adhuc erat astrieta lingua ægrotantis, rem committit precibus: Sancte Dei, dicens, scis, scis quanta mea sit in te fides, et quam fuerim in tuo ministerio diligens, concede, ut Genesius sua ipse lingua, quæ passus est, enuntiet. Cum ille sic esset precaturus, non fuit fraudatus sua petitione; sed ab ipso rogatus Genesius, primum quidem balbutiebat, exiliterque et intercise loquebatur, et ea dicebat, quæ minus intelligi poterant Lingua autem ei paulatim relaxata, omnia explicat, adjiciens etiam aliquid de domo magni Sampsonis, propter illam enim indignatio præcipue orta erat: quæ quidem domus, dum vir sanctus adhuc vivebat inter homines superstes, nullius pretii erat, et contemnebatur; Τελοπή, inquit Cangius in Glossario Græco oarbaro, est vitium in accipitribus, cum scilicet Boulos quasi vitreos habent. Idem videtur signifi300 Ις΄. Οὐδὲ τοῦτο παραλιπεῖν ἄξιον, ὁ καὶ τὸν ία σάμενον καὶ τὸν αὐτὸν ἐπὶ ἄμφω ἰαθέντα σημαίνει· ὁ μὲν γὰρ ἦν ὁ περιφανὴς Λέων, Σαμψὼν δὲ ὁ θεῖος ὁ ἱασάμενος. Τέλωψ τὸ πάθος ἓν ἐστι καὶ τοῦτο τῶν ὀφθαλμοὺς ἀνθρώπων ἐπισαινόντων, ὅ, καὶ τῷ ἐκείνου κανθῷ ἐπισκήψαν, ἐπίεξεν ἰσχυρῶς. Τοῦτο ἰατρῶν τις ἐκκόψας, βλάπτων ὑπῆρχε μᾶλλον ἢ ὠφελῶν, καὶ τούτῳ μόν, δηλαδὴ μὴ πονηρευόμενος, ὅτι μὴ ἐκὼν ἐπῆγε τὴν βλάβην μεγίστη γὰρ ἡ τομὴ γίνεται καὶ ἄκρως ἐπισφαλής, ἂν καὶ αὐτὴν ὁ θεῖος ἱᾶται Σαμψών, τῷ ἐκείνου θαμινώτερον ἐπιχρισμένην, μικρᾶς τινος ἄγαν υπολειφθείσης ὁπῆς, καὶ αὐτῆς κατὰ πρόνοιαν δηλαδὴ καὶ τοῦ ὠφε λεῖν ἔνεκεν· διὰ τῆς αὐτῆς γὰρ ικμάς τις εὐχερῶς ἀποῤῥέουσα, τὰ μεθ' ὅλα τῷ τέ ὀφθαλμῷ καὶ τῇ κεφαλῇ συνέτεινε. 17΄. Προσθήτω καὶ τὸ τοῦ Γενεσίου τοῖς ἄλλοις τοῦ Μεγάλου θαύμασιον· ἔχει γάρ μετὰ τοῦ φοβεροῦ καὶ τὸ χαρίεν, καὶ ἔστιν ἐπιεικῶς ἀξιάκουστον. Ο τοίνυν Γενέσιος οὗτος ἦν μὲν εἰς τῶν τοῦ κλήρου, ἦν δὲ καὶ ὑπουργῶν περὶ τὰς τοῦ ξενῶνος τοῦδε λειτο ουργίας, ἔτη συχνά· καὶ γὰρ οὐκ ἐλάττων ἢ χρόνοι τριάκοντα ή υπηρεσία. Ετύγχανε δὲ ὧν ἀμελὴς περὶ αὐτὴν καὶ ἀτέχνως ράθυμος. Ταύτη τοι καὶ μιὰ τῶν νυκτῶν, ἐπιστὰς αὐτῷ ὁ ᾿Αγιος, πληγὰς ἐντείνει πολλὰς, Διὰ τί μή, λέγων, παρέχεις ὧν χρείαν οἱ κάμνοντες ἔχουσι, καὶ διὰ τί περὶ ταύτην σου τὴν διακονίαν ὀλιγώρως έχεῖς; Ταῦτα δὲ οὐκ ὄναρ οὐδὲ μέχρι καὶ ψιλῆς φαντασίας ἔτυχεν εἰργασμένα, ἀλλ' ἐπ' αὐτῶν ἄντικρυς τῶν ἔργων καὶ ἡ ὑποδειξις φα νερά· ἔωθεν γὰρ ἄφωνον μὲν ἦν τῷ Γενεσίῳ τὸ στό μα, μελανίαι δὲ καὶ πελιδνώσεις περὶ τὸ σῶμα διαφανεῖς, γλώττης οὐκ ἔλαττον ἀπαγγέλλουσαι τὰ πραχθέντα. Ἐπεὶ οὖν καὶ ἐρωτώμενος ὁ πεπόνθοι, διασαφῆσαι ἀδύνατος ἦν, χάρτης αὐτῷ δίδοται, καὶ τούτῳ, ὅπως εἶχεν, ἐντίθησι τὰ γεγενημένα. Τρεῖς τὸ μεταξὺ παρῆλθον ἡμέραι, καὶ ὁ μὲν ἄγλωττος" τῷ δὲ δρουγγαρίῳ τῶν πεπραγμένων ἀκουστῶν ἤδη γενομένων, οἷος ἐκεῖνος οὐδὲ καθεκτὸς ἦν ἔτι, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἱερὸν οἶκον τὸ παραυτίκα γίνεται. Καὶ δια ψῶν μὲν διὰ πεύσεως καὶ ἀποκρίσεων ἀκοῦσαι τρα νέστερον τὰ γεγενημένα· ἀπορῶν δὲ διὰ τὰς έγκειο μένας ἔτι πέδας τῇ γλώσσῃ τοῦ πεπονθότος, εὐχὴν τὰ τοῦ πράγματος ἐπιτρέπει· Αγιε τοῦ Θεοῦ, λέο γων, εἴ μου σύνοιδας τὴν πίστιν ὅση πρὸς σέ, καὶ ὅπως ἐμμελέστατος ἐγὼ περὶ τὴν λειτουργίαν, δὸς αὐτῇ γλώττη μοι τὸν Γενέσιον ὃ πέπονθεν ἀπαγγεῖ λαι. Οὕτως ἐκεῖνος εὐξάμενος, οὐ διήμαρτε τῆς αἰτήσεως, ἀλλ' ἐρωτώμενος ὑπ' αὐτοῦ ὁ Γενέσιος, πρῶτα μὲν ὑποβαταρίζων ἦν, αμυδρώς τε καὶ διακεκομμέ νως υποφθεγγόμενος καὶ ἧττον συνετά λέγων· κατ' ὀλίγον δὲ ἀνεθείσης αὐτῷ τῆς γλώττης πάντα διασα φεῖ, προσθεὶς καὶ τὰ περὶ τῆς Μεγάλου οἰκίας. Δι' ἐκείνην γὰρ καὶ μᾶλλον ἡ ἀγανάκτησις, ἥτις ζῶντι μὲν τῷ ᾿Αγίῳ, καὶ ἔτι περιόντι τῷ βίῳ, φαύλως εἶχε καὶ ἱκανῶς ἐξουδενοῦντο· μεταστάντος δε προς care Υελώψ. Non adeo scilicet xenodochio Sampsonis (dum hic viveret) prospectum erat de reditibus e

Θεόν, καὶ ἤδη φανεροῦ γενομένου τὴν ἁγιότητα, ἔδει post mortem vero ejus et manifestatam sanctimo πάντως αὐτὴν καὶ τιμῆς ἀξιοῦσθαι, καὶ ὡς ἐκείνου οικίαν λογίζεσθαι· ὁ δὴ καὶ γέγονεν εὐσεβῶς τε καὶ φιλοθέως· εἰς γὰρ ναόν μεταβέβληται, καὶ ἁγιστείας ἀξιοῦται τῆς προσηκούσης. niam, debebat omni veneratione honorari ac veluti ipsius domus reputari. Quod quidem factum est pie et religiose: mutata enim est in templum, et assecuta est eam, quam par est, venerationem. XVIII. Sed neque quod in Eustratium factum est miraculum, qui est in protospathariorum quidem relatus numerum (est autem adhuc vivus et superstes) parvum est et vulgare, et indignum commemoratu. Nam ei quidem valde dolebat alter ex oculis. Cum ei autem esset amicus, et familiaris Leo protospatharius, quem prius diximus ministrasse Drungario, cui etiam fuerat ab illo commissa cura xenodochii, et vidisset eum affici tanto ΙΗ΄. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τὸ πρὸς τὸν Εὐστράτιον θαῦμα, ὅς τοῦ καταλόγου μὲν τῶν προσπαθαρίων ἐστὶ (ἔτι δὲ τῶν καὶ περιὼν δείκνυται), μικρόν οἷον καὶ τὸ τυχὸν καὶ οὐδὲ μνήμης ἄξιον. Ηλγει μὲν γὰρ ἐκεῖνος ὀφθαλμῶν δὴ καὶ ἕτερον, καὶ λίαν σφοδρῶς· φίλος δὲ ἦν αὐτῷ καὶ συνήθης ὁ πρωτοσπαθάριος Λέων, ῖν καὶ ὑπηρετεῖσθαι τῷ δρουγγαρίω φθάσαντες ἐδηλώσαμεν, ὃς καὶ τὴν τοῦ ξενῶνος προστασίαν ἐπιτετραμμένος ἦν ἐξ ἐκείνου, ὀδύναις οὕτω βαλλόμε νον ταῖς ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἐπιδών· Εἰ ποιήσεις, ἔφη, dolore oculi: Si feceris, inquit, o amice Eustrati, φίλε Εὐστράτι, ὅπερ ἐγώ σοι ὑπόθωμαι, οὐδὲν ἔξεις τὸ κωλύον, ἔχων τὸν ὀφθαλμὸν ὑγιά. Ερομένου δε τοῦ Εὐστρατίου. Τί ποτε ἐστιν ὁ ποιήσω; Ελαίου δεῖται ὁ ξενών, ἔφη, καὶ εἰ παρέξεις τὸ πρὸς τὴν χρείαν, ἀναμφιλέκτως ὑγιανεῖς· ὅμως, εἰ βούλει, καὶ ἐγγράφους σου τούτου παρέξω τὰς πίστεις. Ούτως ἔφη, καὶ οἱ λόγοι οὐ μέχρι καὶ λόγων ἔστησαν, ἀλλ' ήδη καὶ εἰς ἔργον ἐξέβαινον· ἐπιθαρσήσας τῇ τοῦ Μεγάλου δυνάμει, καὶ οἷς ἑώρα ὑπ' αὐτοῦ θαυ ματουργουμένοις ὁ Λέων πιστοῖ τὸν Εὐστράτιον διὰ γραφές, οὕτως ἐχούσης· Ἐγὼ Λέων πεποιθως ἐπὶ τῇ τοῦ ᾿Αγίου δυνάμει, καὶ ἡ πρὸς αὐτὸν ἐμβεβαίω και πίστει, ἐγγυωμαί σοι τῷ Εὐστρατίῳ, παρέχοντι γάρ σοι τό γε πρὸς τὴν χρείαν τοῦ οἴκου ἔλαιον, παρέξει σοι καὶ ὁ Μέγας τὴν ἐκ Θεοῦ ἔλεον καὶ τὸν c ὀφθαλμὸν ἀλγήσεις οὐκέτι. Ὁ μὲν οὖν ᾿Αγιος ἔφθανε τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ποιῶν τὴν ἐκείνου δόσιν, καὶ ἀπαθῆ καὶ ἀνάλγητον εἶχε τὸν ὀφθαλμόν ὁ Εὐστράτιος. Ἐκεῖνος δε, κατὰ τὸ ἀδόμενον, ἅμ' ηλέητο, καὶ τέίνηκεν ἡ χάρις· ωλιγώρησε γάρ ὧν ἐπηγγείλατο, μετὰ τὸ τυχεῖν ὧν ἐβούλετο λίαν ἀναξίως καὶ σφαλες βῶς, χορηγός τε ἐλαίου τοῦ πρὸς τὸν ἱερὸν οἶκον είδε βραχέως ἦν. Αλλ' ὁ Μέγας νυκτὸς ἐκείνῳ ἐπισ γενείς (δεῖ δε χρήσασθαι τοῖς αὐτοῦ λογοις), Ἐμοὶ, ἔφη, ἐμπαίζεις; Φρενοι τὸν Εὐστράτιον ἡ ἀληθὲς αυτη ὄψις, καὶ δέους αὐτὸν ἐμπίπλησιν· ἅμα γάρ φωτὶ τὸ ἔλαιον ἅπαν πρὸς τὸν Λέοντα ἐπιπέμψας, Απέτιτά σοι, φησὶν, ἤδη τὸ χρέος· αὐτὸς δέ μοι ἐξ. θέου τὸν ᾿Αγιον, οὔτε γὰρ δυνατὸς ἐγὼ φέρειν τὰς παρ' αὐτοῦ ἀπειλάς. ΙΘ'. Τὸ δὲ περὶ τὸν πρωτοσπαθάριον Βάρδας γεγνός μικροῦ καὶ πίστεως ἐστι κρεῖττον, ὃς ἐτύγ χας μὲν ἀδελφός ῶν Ἰωάννου, φημί, τοῦ πατρι κίου, τοῦ ἐκ Μακεδόνων τὸ γένος έλκοντος· σφόδρα δὲ οὗτος Ρωμανῷ βασιλεῖ τῷ ἐπιεικεῖ τε καὶ χρηστῷ προσῳκειοῦτο, ὅν καὶ ἴσασι πάντες υἱὸν Κων σαντίνου γενέσθαι, τοῦ, τὰ πάντα συνελόντα εἰπών, βασιλικωτάτου. Τούτῳ τοιγαροῦν τῷ Βάρδᾳ πάθος censibus, quamvis structura satis esset magnifi- id quod ego tibi suggessero nihil, habebis, quod prohibeat, quod minus sanum habeas oculum. Cum vero rogasset Eustratius, dicens: Quidnam est, quod sum facturus? Oleo, inquit, opus est xenodochio: quod si præbueris, convalesces citra ullam dubitationem: et, si ita velis, id ego mandabo litteris; quod tibi polliceor. Sic ait, et verba non in solis verbis constiterunt, sed etiam processerunt ad opus. Magni enim Sampsonis virtute fretus, et iis, quæ ab eo vidit fieri, miraculis, Eustratio fidem facit per scripturam, quæ sic habebat Ego Leo fretus virtute sancti Sampsonis, et fide, qua sum in eum confirmatus, spondeo ac fide jubeo tibi Eustratio, quod præbenti tibi ad usum ejus domus oleum, præbebit quoque magnus Sampson a Deo misericordiam, neque tibi amplius dolebit oculus. Atque Sanctus quidem prævenit illius donationem, illæsumque et omnis doloris expertem oculum habuit Eustratius. Ille autem simul (ut vulgo dicitur) et misericordiam est assecutus, et memoria ejus illi mortua est. Contempsit enim quæ erat pollicitus, postquam, quæ voluit, est consecutus, indigne admodum et periculose; et sanctæ domui ne nimium quidem præbuit oleum. Sed cum Magnus illi noctu apparuisset (oportet autem uti ejus verbis): Me, inquit, habes ludibrio? Efficit vero hæc visio, ut ad se redeat Eustratius, timore correptus. Nam cum diluculo totum oleum misset ad Leonem: Jam, inquit, exsolvi tibi debitum: tu autem placa mihi Sanctum. Neque enim possum ferre ejus minas. XIX. Quod autem in protospatharium Bardam factum est, fidem prope superat. Erat hic frater Joannis patricii, qui ducebat genus ex Macedonia, et magna ei intercesserat familiaritas cum Romano imperatore, benigno et clemente, quem sciunt omnes fuisse filium Constantini: qui (ut omnia semel dicam) fuit imperator egregius. Huic ergo Bardæ morbus incumbit in latus isque longe Romanus imperator, Constantini Porphyrogenitis filius, regnavit ab anno 960 ad 61.

καὶ τὸ πάθος ἰατρῶν παῖδες κατονομάζουσιν), ὁ καὶ ἅπασαν αὐτοῦ τὴν πλευρὰν μικροῦ περιέσχε, καὶ εἰς πέντε μὲν ἐπὰς διατέτρητο, οδύνας δὲ ἀφορήτους ἐδίδου τῷ πάσχοντι· καὶ γὰρ οὐ μέχρις ἐκείνου τὸ τῆς κακίας πικρὸν ἔστη· ἀλλὰ μὴν καὶ εἰς τὸν μας στὸν ἐκ τῆς πλευρᾶς διεδόθη, ἢ καὶ ἑτέρα τις ἀνεδόθη πικροτάτη παραφυάς, καὶ μέγαν αὐτὸν καὶ ἐξω ῳδηκοτα διέθηκε· καὶ τὸ πάθος ηύξετο καὶ ἰσχυρὸν ἦν, ὡς καὶ τοῖς ἰατροῖς κρεῖττον ἰάσεως εἶναι δόξαι, καὶ τὰς τῆς ζωῆς αὐτῷ ἐλπίδας ἀπαγορεῦσαι. Επεί δὲ καὶ ἡ τοῦ Ἁγίου μνήμη ἐγγίζουσα ἦν, ἰατροὶ πάντες, καὶ οἱ οὕτω καλούμενοι χαρτουλάριοι, καὶ ὅσοι ἕτεροι ἔμελλον εἰς τὴν ἐπιοῦσαν, ὥσπερ είθισμένον αὐτοῖς, εἰς τὸν τοῦ λαμπρού μάρτυρος Μωgravissimus (eum morbum medici vocant carbun. τῇ πλευρᾷ ἐπισκήπτει, παντάπασι χαλεπόν (ἄνθρα culum) qui totum fere latus comprehendebat, et quinque habebat foramina, laboranti vero affe rebat dolores intolerabiles. Etenim neque hic mali constitit acerbitas, sed etiam usque ad mamillam ex latere dimanavit, aut etiam propagatum est quoddam aliud tuber acerbissimum, quod eam maxime tumefecit, ex quo crevit morbus, itaque invaluit; ut videretur etiam medicis superari non posse, ipsique omnem spem longioris vitæ abjicerent. Cum autem Sancti appropinquaret festivitas, medici omnes, et qui vocantur Chartularii et quicunque die sequenti erant, ut mos est eis, venturi in templum præclari martyris Mocii, et solitas peracturi precationes vespere, eo relicto, plane animum despondente, et omni bona spe vacuo, κίου ναὸν ἀφικέσθαι, καὶ τὴν συνήθη λιτὴν ἐκτελέrecesserunt. Ipse autem mane quemdam accersit ex chartulariis, Michaelem nomine, ostiarium, qui hæc mihi narravit. Xenodochio vero tunc præerat Bardas, qui ipse morbo laborabat: ad quem cum venisset ostiarius ille, vidissetque stantem erectum, mundis indutum vestibus et sanum, impletur admiratione. Putans autem eum decipere, et esse remotæ mentis: Hei mihi! inquit, quid tibi accidit? Sed tu, respondit Bardas, cur omittens Deo, quam par est, dare gloriam, fles potius et vociferaris, perinde ac si lugeres? Michael autem eo quod præter spem acciderat, spectaculo magis obstupefactus, diligenter eum interrogabat, et ardebat discere quod factum fuerat. Ille vero clara et elata voce statim cœpit dicere: Res enim ejusmodi est nimia exsultatio. νόμενον. Ὁ χάρεια. σαι· τήνδε τὴν ἑσπέραν ἀπολιπόντες αὐτὸν ἤδη ἀπειρημένον, καὶ ἀγαθῶν ἐλπίδων ἔρημον, ἀπιόντες ᾤχοντο, Εωθεν δὲ οὗτος μετακαλεῖταί τινὰ τῶν χαρτουλαρίων ὁ ὀστιάριος Μιχαὴλ οὗτος ἦν), ὃς καὶ ταῦτά μοι διηγήσατο· ξενοδόχος δὲ τηνικαῦτα ὁ Βάρδας, ὁ τῷ πάθει τούτῳ κατειλημμένος, ἐτύγχανεν ῶν. Ἐπεὶ οὖν οὗτος ἀφίκετο πρὸς αὐτὸν, ἑστηκότα ὁρᾷ, καθαρά τε ἱματισμένον, καὶ ὑγιεινῶς διακεία μενον· οὕτως ἰδὼν ἔχοντα, πληρούται μεν θάμβους, παραφρονεῖν δὲ αὐτὸν οἰομενος καὶ ἐξεστηκέναι, Οὐαί μοι, φησί, τί σοι γέγονεν; Καὶ ὅς· ᾿Αλλὰ σύ γε ἀπολιπών, ἔφη, τὸ δόξαν, ὥσπερ ἄρα χρὴ, τῷ Θεῷ προσάγειν, οἱμώξεις μᾶλλον, καὶ ὅμοια τοῖς θρηνοῦσι βοᾷς; Πλὴν ἀλλ᾽ ὁ Μιχαήλ, καὶ ἔτι πλέον τῷ παρ' ἐλπίδα θεάματι ξενιζόμενος, ἠρώτα τε καὶ διεπυνθάνετο ἐμμελῶς, καὶ ἐδίψα μαθεῖν τὸ γεν δε λέγειν εὐθὺς ἤρξατο λαμπροτέρᾳ γλώττη καὶ πομπικῶς· τοιοῦτον ὄντως ἡ περιXX. Postquam inquit, me ita affectum relinquentes, domo recessistis, ego a morbi doloribus agitatus, et quod nulla relicta esset spes vitæ, victus ægritudine et maxime, quod non mihi liceret cum aliis venire ad Sancti sepulcrum, et cum ipsis celebrare festivitatem ejus, totam noctem transegi insomnis. Sic autem jacens, video quemdam senem, egressum a templo domus meæ (videbatur vero esse monachus) procedere usque dum venisset in medium hujus domus; qui me despiciens: Tibi dico, inquit, surge. Cumque ego responderem Quomodo hoc mihi imperas? Non enim possum. Ille bis et ter eadem repetiit. Tandem autem: Ego tibi dico, inquit, surge, et ad sancti Sampsonis sepulcrum vade quam primum. Cum hoc dixisset, ego statim me parum e lecto, exilui, et illum vidi rursus reversum in templum, ex quo mihi visus fuerat egressus, et tandem omnino sublatus est ex oculis. Tunc vero plane surrexi, et visus sum liberatum esse ab omni dolore et mamillæ tumore ambabus astringens manibus, sensi spiritum quemdam retro "Ανθραξ, Carbunculus, est ulcus crustosum a sanguine, in atram bilem converso et infervescente excitatum. Ο Κ΄. Επεί με, φησι, καταλιπόντες οὕτως ἔχοντα, οἴκαδε αὐτοὶ ἐχωρεῖτε, ἐγώ, ὑπό τε τῶν τοῦ πάθους ὀδυνῶν βαλλόμενος, ὑπό τε τοῦ ἀπεγνῶσθαί μοι τὰς τῆς ζωῆς ἐλπίδας ἀθυμίᾳ νικώμενος, καὶ μᾶλλον ὅτι μὴ καὶ αὐτὸς ἠξίωμαι σὺν τοῖς ἄλλοις εἰς τὸν τοῦ ῾Αγίου τε τάφον οἴχεσθαι, καὶ τὰ τῆς μνήμης συνεορτάσαι, ἀγρυπνος μετὰ ἅπασαν τὴν νύκτα δι ἦλθον. Οὕτω δε κείμενος, ὁρῶ γέροντά τινα τοῦ ναοῦ τοῦ οἴκου μου ἐξεληλυθότα (έῴκει δὲ καὶ μοναχός εἶναι)· οὗτος μέσον τῆς οἰκείας ταύτης παραστάς, καὶ ἀπιδὼν πρός με· Σοὶ λέγω, φησί, ἔγειραι. Ἐμοῦ δέ· Πῶς τοῦτο ἔφης; οὐδὲ γὰρ δύναμαι, φθεγξαμέ νου· ἐκεῖνος καὶ δὶς καὶ τρὶς προσετίθει, ούτωσὶ λέγων. Τελευταίον δε, Εγώ σοι λέγω, φησί, έγειραι καὶ εἰς τὸν τοῦ ἁγίου Σαμψὼν τάφον ἀπῆλθε προς τάχους. Οὕτως εἰπόντος, εὐθὺς ἐγὼ μικρόν τι τῆς κλίνης ἐμαυτὸν ἀνέσχον· κἀκεῖνον ἐθεώμην εἰς τὸν ναόν, ὅθεν μοι ἐξελθὼν ἐφάνη, αὖθις ἐπανελθόντα, καὶ τέλος, ἀφανῆ γενόμενον. Καὶ τότε δὴ ὅλος ἐξαν έστη, καὶ ἐῴκειν ὀδύνης ἀπηλλάχθαι πάσης· τότε οἴδημα τοῦ μαστοῦ ἀμφοῖν ἐπισφίγγων, πνεύματος ἠσθόμην ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ὄπισθεν ὑπαφιεμένου. Chartularii sunt, quibus chartarum publicarum custodia mandabatur. De his vide Cangium.

Εἶτα καὶ τὴν σύνοικον ἡδέως φωνήσας, Δοκῶ μοι, emitti e latere. Deinde conjugem hilariter alloἔφην, μηδὲ ὀδυνᾶσθαι, ἀλλὰ σὺ τοὺς ἐπικειμένους τῇ πληγῇ δεσμούς λύσον ἡρέμα. Καὶ αὐτὴ οὕτως ἐποίει, καὶ ἀηδία πολλὴ ταύτην εἶχε, και, Οίμοι [ἔφη], τις οὗτος ὁ ἀμανίτης ὁ τῇ πληγῇ ἐπικείμενος; Τὸ δὲ ἦν διασεσημμένη σὰρξ καὶ ἀπόβλητος τοῖς ἀμφίοις συνεκσπαθεῖσα. Οὕτως ἰαθεὶς ἐγὼ καὶ παραδόξως αναῤῥωσθεὶς, οὐκ ἔτι οἷός εἰμι ἐμαυτὸν ἐπέχειν, ἀλλὰ τῇ τοῦ ἱασαμένου πειθόμενος ἐντολῇ, πρὸς τὸν αὐτοῦ ἄπειμι τάφον, τοῖς ἄλλοις συνεορτάσων. Ούτως εἰπὼν, οὕτω δὴ καὶ παραχρῆμα ἐποίει, καὶ πρὸς τον Αγιον πλήρης ἡδονῆς καὶ χαρᾶς ἀπῄει, τοῖς συναντῶσι μέντοι καὶ ἀπιστόν τι χρῆμα ἐδόκει, καὶ τὴν ὄψιν ἀμφισβητήσιμον. cutus: Mihi videor, inquam, nihil mali sentire; sed tu sensim solve vincula plage imposita. Ea autem sic fecit, non sine magna, qua afficiebatur, molestia; et, Hei mihi, dixit: Quis est hic aminates qui plagæ est impositus? id vero erat caro putrefacta et separata, quæ una cum pannis evulsa fuerat. Sic ego sanatus, et præter spem et opinionem pristinæ restitutus valetudini, non me potui amplius continere, quin parerem curatoris mei præcepto, et me conferrem ad ejus sepulcrum, cum aliis festum celebraturus. Cum sic dixisset, statim quoque sic fecit, et ad Sanctum abiit plenus gaudio et lætitia. Iis autem, qui ei fiebant obviam, res videbatur incredibilis, et vel de suis dubitabant oculis. ΚΑ΄. Συντετάχθω τοῖς προλαβοῦσι καὶ αὐτὸ τοῦ Γεωργίου τὸ θαῦμα· οὐ φαύλον γάρ, οὐδὲ τὸ τυχόν, οὐδ᾿ ὥστε καὶ παριδεῖν ἄξιον. Οὗτος οἰκέτης μὲν ἐτύγχανεν ὢν μοναχού τινος καὶ ἱερέως, Εφραίμ τούνομα, τῷ τοῦ ὕδρωπος δὲ περισχεθεὶς πάθει, καὶ τῷ ἱερῷ οἴκῳ τοῦ Μεγάλου ανακλιθείς· ἔπειτα τὴν χρονίας κατάκλισιν δυσχεράνας, απολιπών τόν ἱερὸν τοῦ δεσπότου οἰκίσκον ἄπεισιν. Ὁ μὲν οὖν δεσπότης οὐκ ἀνίει παραινῶν αὐτῷ καὶ ὑποτιθέμενος ἀνελθεῖν αὖθις καὶ τῷ τοῦ ᾿Αγίου οἴκῳ προσμεῖναι· ἐπεὶ δὲ μὴ ἔπειθεν ἐφείδετο γὰρ αὐστηροτέρων ῥη μάτων διὰ τὴν τοῦ πάθους βαρύτητα)· Κἂν γοῦν εἴσω τοῦ εὐκτηρίου εἴσελθε, ἔφη, αὐτὴν τοῦ ῾Αγίου προσκυνήσων εἰκόνα εἶτα τοῦ ἐλαίου λαβών τε καὶ ἀλειψάμενος τῇ κοίτῃ τῇ σῇ, ἀνακλίθητι. Καὶ ὃς c ἐποίει τὸ κελευσθέν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡμερα, ἦν, ἐκεῖ λεύετο μεν παρὰ τοῦ δεσπότου καὶ ἔτι τὰ ὅμοια ποιεῖν· ὁ δέ, Αλλ' ἐγώ, φησίν, ἔῤῥωκα, καὶ τῇ τοῦ Αγίου δυνάμει καθαρᾶς ἀπέλαυκα ὑγιείας· ταύτης γὰρ τῆς νυκτός κατ᾿ ὄναρ ἐπιφανείς μοι ὁ ῞Αγιος τῆς τε κοιλίας μου ήψατο, καὶ εἴρηκέ μοι· "Απιθι υγιαίνων, οὐδὲν γὰρ ἔτι σου τῶν κακῶν ἐνοχλεῖ. Οὐδ᾽ ἄρκει πρὸς πίστιν αὐτὰ τῷ δεσπότη· ἀλλὰ καὶ πείραν προσήγε, καὶ περιειργάζετο πρόσωπόν τε ἐκείνου, καὶ κοιλίαν, καὶ πόδας, καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τε καὶ μέρη, καὶ ἐπεὶ οὐδὲ λείψανόν τε ἑώρα οὐδὲ ἴχνος του πάθους οὐδὲν, δόξῃ τῇ πρὸς Θεὸν ἐχρῆτο καὶ εὐχαριστίᾳ τῇ πρὸς τὸν ᾿Αγίου, ἱατροῦ τε τυχὼν ἀμίσθου καὶ ἀψευδούς, καὶ ὑγιῶς ἔχοντα τὸν p bra, cum nullas morbi reliquias, aut vestigia reοἰκέτην ὁρῶν. XXI. Conjungatur præcedentibus Georgii quoque miraculum: non est enim leve, nec vulgare, neque ullo modo contemnendum. Is erat minister monachi cujusdam et sacerdotis, nomine Ephraim. Cum autem hydrope laboraret, et in sacra magni Sampsonis æde esset repositus, omnia quidem repulit, quæ ei a medicis prius erant ad medelam adhibita, utpote a quibus omnibus nihil opis sensisset. Deinde cum ægre ferret, quod tamdiu illic decumberet, sacra illa æde relicta, abiit in domini domunculam. Non cessabat autem dominus eum monere et hortari, ut reverteretur, et in Sancti domo adhuc maneret. Cum vero non persuaderet (a verbis enim abstinebat asperioribus propter morbi gravitatem): Oratorium, inquit, saltem ingredere, adoraturus ipsam Sancti imaginem: deinde cum oleum acceperis, et te unxeris, in tuo lecto recumbe. Ille autem fecit, quod jussus fuerat. Postquam vero advenit, jubebatur quidem a domino adhuc facere similiter; ille autem: Sed ego, inquit, jam convalui, et Sancti virtute sum integram assecutus sanitatem. Hæc enim nocte mihi apparens in somnis Sanctus, meum ventrem tetigit, et dixit mihi: Abi, cum sis sanus; nihil enim mali te vexat amplius. Hac autem ad fidem domino faciendam non suffecerunt: sed ipsemet periculum facere voluit, et diligenter scrutatus vultum ejus, et ventrem, et pedes, et reliqua memperiret, Deum laudavit, et Sancto egit gratias, quod in ipso medicum nactus fuisset, qui certissimam famulo suo sine mercede reddidisset salutem. ΚΒ. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ τῆς Εἰρήνης πάθος ὁμοίως ἦν ἔχουν δρων γὰρ καὶ αὐτὸ πάθος τὸ χαλεπώτατον, καὶ ἀστείας δὴ καὶ θαυμασιωτέρας ἔτυχε τῆς ἰά σεως. Ἡ μὲν οὖν Εἰρήνη γυνή τις ἦν ἑνὸς τῶν τῷ ἱερῷ οἴκῳ διακονούντων, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἀνακλιθεῖσα, πρὸς μὲν τῶν ἰατρῶν ἀπείρητο τὴν ὑγίειαν. Ὁ μέν· Ο τα Αγιος νυκτὸς ἐπιστὰς μετά τινων καὶ ἑτέρων δύο, μεθ' ὧν μὲν εἴωθεν ὡς τὰ πολλὰ ἐπιφαίνεσθαι, τοὺς θείους τε ἀναργύρους εἶναι τούτου; φασὶ Κοι Amanites, fungi species. XXII. Similis fuit Irenæ cujusdam morbus, quæ etiam ipsa hydrope laborabat, eoque gravissimo; ac ideo magis solemnis, magisque miranda fuit ejus curatio. Habebat illa maritum ex eorum numero, qui ædi sacræ inserviunt, in qua et ipsa decumbebat, desesperans salutem a medicis obti nendam. Sanctus autem noctu apparens cum aliis duobus; cum quibus ut plurimum solebat apparere (eos vere esse dicunt divinos illos, qui sine ulla

medentur pecunia, Cosmam et Daminanum) eam σμᾶν καὶ Δαμιανόν, ἤρετο πρῶτον αὐτὴν ὁ ᾿Αγιος, primum interrogavit, quidnam mali pateretur. Illa τί ἂν καὶ πάσχουσα εἴη. Ἡ δὲ ὑποδεικνύναι ἐδόκει· autem videbatur ipsum malum ostendere; Sanctus καὶ ὁ ῞Αγιος ἐνὶ τούτων προσλαβὼν ὑπεραίνετο· Του vero unum e sociis suis alloqui, et dicere: Opor- μὴν αὐτῆς δεῖ τῷ μηρῷ ἐπιθεῖναι. Καὶ ὁ μὲν οὕτως tet ejus femori adhibere sectionem. Et ille quidem ἐποίει. 'Η δὲ, ὥσπερ ὀδύνης αισθομένη τινός, διυπνί sic fecit. Mulier autem, ut quæ dolorem quemdam ζετο, ἔγνω δὲ οὐδὲν ὧν πέπονθεν. Ὡς δὲ καὶ ἡμέρα senserat, e somno est excitata; nihil vero cogno- ἦν, ἡ ὑπηρέτες αὐτῇ προσελθοῦσα, καὶ ὕδωρ ὑπὸ τῆ vit ex iis quæ passa fuerat. Cum autem diluxisset, κλίνη κεχυμένον ἰδοῦσα, οὐράν τε αὐτὸ εἶναι, ὡς τὸ ad eam accedens famula, vidensque aquam sub εἰκός, οἰηθεῖσα, τὸ ἄκοσμον αὐτῇ ὠνείδιζε, καὶ ἀτε lecto fusam, arbitrata, ut erat verisimile, eam esse χνῶς ἄσχημον, ὅτι μὴ ἀνέστη, καὶ μὴ ἐκάλεσε μηurinam: exprobravit ipsi, quod turpiter indecore δεμίαν τῶν ὑπηρετουμένων, ἀλλὰ καὶ τὰ ἱμάτια se gereret, et quod neque surrexisset, neque ul- ᾔσχυνεν οὕτω μετά των στρωμάτων. Η δε ήρνεῖτο lam vocasset ex ancillis, sed inquinasset et vestes μηδὲν τοιοῦτον εἰργάσθαι, λέγουσα· Μηδαμώς. et stragula. Illa autem negabat, dicens, se nihil Επειτα τοῦ χιτῶνος ἀνασταλέντος, τῆς τομῆς τε tale fecisse. Deinde remota tunica, cum visa esset διαφανείσης, καὶ τοῦ ὑγροῦ καταῤῥέοντος, ὁ μὲν ἰατρὸς sectio, et humor effluens, cognitus inde fuit medi- δῆλος ἦν, αὐτή τε ὑγιὴς ἐδείκνυτο, καὶ οἴκαδε καλῶς cus: et ipsa sana exstitit, et domum cum gaudio est reversa. XXIII. Atque hæc sufficiunt ad cognoscendam gratiam quæ magno Sampsoni data fuit. Quid enim (ut est in tragoedia) numerare oportet innumerabilia (22)? Etenim qualia facta sunt, nunquam cessant fieri, sed fluminum instar se habent; atque ideo miraculum unum sufficit pro omnibus, tanquam flumen divinitus fluens, quod procedit e sepulcro viri sancti, et quotidie oritur tamquam e fonte. Procedit autem non semper: sed paucis diebus ante festum Thaumaturgi quidam veluti humor apparet, qui deinde paulatim augetur, et remanet post festum sic scaturiens, donec aliquot, dies præterierint: deinde cessat. Atque hoc modo, c ut opinor, majori est in honore et admiratione, quam si perpetuo flueret. Quoniam sic servare certum, et nunquam aberrans tempus fluendi et deficiendi, præterquam quod id gratius et admirabilius sit, est etiam magis venerabile. Quod enim est perpetuum, affert fortasse etiam satietatem; satietas autem inducit contemptionem. XXIV. Hoc est, quod tibi a nobis offertur donum, maxime Pater Sampson, nescio quidem, an ex tui animi sententia, sed certe pro nostris viribus. Quod quidem benigne et placide accipias, qui es benignissimus morborumque nostrorum, atque ideo animæ potius, quam corporis, bonus sis medicus dux et custos totius nostræ vitæ, Christum reddens mihi propitium. Quem ipse quidem insi- -gniter dilexisti, ego autem peccatorum multitudine, hei mihi, plusquam dici possit, provocavi ad iram: quem decet omnis gloria, honor et adoratio nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. ἐπανήρχετο. ΚΓ'. ᾿Αρχεῖ τούτοις γεύματος τὴν ὅλην αποδειχθή και του Μεγάλου χάριν. Τί γάρ, κατὰ τὴν τραγῳδίαν, ἀναρίθμητα μετρήσασθαι δεῖ; καὶ γὰρ οὐδέποτε ταῦτα λεγόμενα λήγουσιν· ἀλλὰ τοῖς τῶν ποταμῶν ρεύμασιν ἔχουσιν ὁμοίως· ἄλλως δέ τε καὶ ἑνὸς ἀντὶ πάντων ἀρκοῦντος, τοῦ θεοῤῥύτου, φημὶ, νάματος, ὁ πρόεισι μὲν τοῦ τάφου, καὶ τοῦτον ἔχει γένεσιν καὶ πηγήν· πρόεισι δὲ οὐκ ἀεὶ, ἀλλ᾽ ὀλίγαις μεν πρότερον ἡμέραις τῆς τοῦ θαυματουργοῦ ἑορτῆς, οἷα να τὶς ὑποφαίνεται· ἔπειτα καὶ τὸ ὀλίγον αὔξεται, καὶ διαμένει μετὰ τὴν ἑορτὴν, ούτωσὶ πηγάζον, ἕως και τινες ἡμέραι παρέλθοιεν, εἶτα παύεται. Πλὴν οἶμα ταύτῃ θαυμαζόμενον καὶ τιμιώτερον, ἢ εἰ διηνεκῶν καὶ ἀλήκτως διετέλει ῥέον· ἐπεὶ τόγε συντηρεῖν οὐ. τως ἀπλανή τε καὶ ἀδιάψευστον τὸν καιρὸν τὸν τῆς ἐπιῤῥοῆς, φημὶ, καὶ τὸν τῆς ἐκλείψεως μετὰ τοῦ θαυμασιώτερον καὶ χαριέστερον εἶναι, μᾶλλον ἐστι καὶ σεβασμιώτερον· τὸ γὰρ διηνεκές ἴσως καὶ προσκορές· ὁ δὲ κόρος πρᾶγμα φέρον εἰς κατα· φρόνησιν. ΚΔ΄. Τοῦτό τοι τὸ παρ' ἡμῶν προσαγόμενον δώ ρημα, μέγιστε Πατρῶν, Σαμψών, οὐκ οἶδα μὲν, εἰ κατά γνώμην τὴν σὴν, κατὰ δύναμιν δὲ πάντως τὴν ἡμετέραν, ὁ καὶ δέχοιο προσηνῶς τε καὶ φιλανθρώ πως, ὁ πανταχοῦ φιλάνθρωπος, καὶ τῶν παθῶν καὶ νόσων τῶν ἡμετέρων, καὶ μᾶλλον τῶν ψυχικῶν, ἐσω τρὸς εἴης χρηστός, ἡγεμὼν καὶ φύλαξη παντός τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς βίου· λεών μοι τιθεὶς τὸν Χριστὸν, ὃν αὐτὸς μὲν διαφερόντως ἠγάπησας, ἐγὼ δὲ πλήθει ἁμαρτιῶν, οἶμοι, ἀδιηγήτως παρώργισα· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. His annotatis minime contentus fuisset eruditus Commentator, sed quoque novam versionem adornare voluisset, si per vitam licuisset; quæ versio minus presse inhærens Græcorum verborum ordini, et periodis usque ad fastidium aurium Latinarum prolixit; multo clarius exhibuisset sensum auctoris, magisque intercisa minus fatigasset lectorem. Sed quod hic non potuit, morte immatura preveniente; neque nos modo possumus, prelo moram non ferente: quamvis tamen negare nolimus, plura etiam nos in textu emendasse inter corrigendum typothetarum errata.