AUDENDA. APRILIS. ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΑΚΕΨΙΜΟΥ ΙΩΣΗΦ ΚΑΙ ΑΕΙΘΑΛΟΥ. CERTAMEN SANCTORUM ET GLORIOSORUM MARTYRUM ACEPSIMÆ JOSEPH ET EITHALE. (Acla SS. Bolland, ad diem 2 Aprilis, Grace in cod. Paris. 1481.) 1. Furebat in Christianos Saporius rex Persarum, et Maris, qui erant pars Persarum,jussit ut 60s persequerentur. Qui etiam acrius invadentes, cos quos persequebantur, cogebant colere ignean et solem. Qua de causa beatus quoque Acepsimas ab eis comprehenditur, qui ortus quidem erat ex patrin Naesson qua est quidem sita in finibus Persarum; est autem episcopali ornata dignitate), alate senex, ut qui esset octoginta anuos natus: senex prudentia, mitis et moderatus, ab ira alienus, abstinenter vitam agens, egenus impertiens suis facultatibus, intentus orationibus, forma elepans, anima elegantior, et externis motibus iis qui illos cernebant, sign licans interna: constitutionem, et factis et verbis pietatem enuntians, et vitae et veterum dogmatum magister effectus Christia- g nis. Quo factum est, ut totam adversariorum aciem la muam aniversus fortissimum antagonistam in se evocaverit, Circa quem quidem, etiam antequam comprehenderetur, fit tale quid prophetice: 11. Puer quidam demulcebat ejus caput, purgans a peliculis, qui ei afferebant molestiam. 11 ergo ampeaus: Bratum es, inquit, hoe calmum caput glabrum qui quidem propter Christum sartyrium. Ille autem verte fuit latatus, statìm vicissim complexus: Fiat mihi Α'. Ελύττα κατὰ Χριστιανών Σαπώριος ὁ Περσῶν βασιλεὺς, τοῖς μαγοις τε μέρος οὖσι περσῶν τὸν κατ' αὐτῶν ἐπέτρεπε διωγμόν. Οι καὶ ιταμώτερον ἄτε ζηλωταὶ τῶν πατρῴων ἐθῶν, τοῖς διωκομένοις ἐπι τιθέμενοι πυρί τε καὶ ἡλίῳ τὸ σέβας νέμειν ἐξεδιά ζοντο. Οἱ δὴ χάριν καὶ ᾿Ακεψιμᾶς ὁ μακάριος ὑπ' αὐτῶν συλλαμβάνεται ὃς ἐκ πατρίδος μὲν ἄρμητο Νζηασσῶν ὑπὸ τὰ Περσῶν ὅρια αύτη τυγχάνει κει μένη ἐπισκοπικῷ δὲ τετίμητο ἀξιώματα), γεραιός τὴν ἡλικίαν ἔτος που ὀγδοηκοστόν γενόμενος, για ραιος την φρόνησιν, πράος, όργητος, εγκρατεία συζῶν, τοῖς δεομένοις τῶν ὄντων μετα των προς ευχῆς ἐπιμελόμενος, χαρίεις το είδος, χαριέστερος τὴν ψυχὴν, καὶ τῷ ἐκτὸς ἤθει, τὴν ἐντὸς κατάσταση τοῖς ὁρῶσι διασημαίνων, ἔργον τε καὶ λόγῳ τὴν εὐ 5ειαν καταγγέλλων, διδάσκαλος Χριστιανός και βίν καὶ δογμάτων. Ἐξ οὗ καὶ τὴν τῶν ἐναντίων τείπ- :ν, στι πρὸς ἰσχυρότατον ανταγωνιστήν, ἐν ἑκατὸν ὅλον εξεκαλέσατο, περὶ ἐν δτι καὶ πρὸ τοῦ συλλη θῆναι τοιούτον η αχρησικώς γίνεται. Β΄. Προς της κατέσι την ενται καιής, που χλωτών στενών έκατέρων. Την την τον έστες με es, Μακαρία, είπεν, η μελέτη είτε ένα γάρ, στις με καὶ τὰ Χριστὸν μετρησε ο Σ Εσθης την προ και η Σαν Σε ένα smarqanət, Pavan px, tina, in, mà à à-

CERTAMEN S. ACEPSIMÆ ET SOCIORUM. ριά σου. Ἐπεὶ δέ τις συνήθης καὶ φίλος τῷ μακαρίῳ o fili, inquit,secundum verbum tuum.Cum autem Ακεψιμᾷ λεγομένων τούτων παρῆν, ἐπίσκοπος δὲ quidam familiaris et amicus Acepsimæ adesset, καὶ αὐτὸς τῆς ἐν γειτόνων πόλεως ἦν, ήρετο τὸ παι- cum hæc dicerentur (erat vero is quoque vicinæ δίον ὑπομειδιῶν, Εἶπέ μοι, τέκνον, εἰπὲ, εἴ τι καὶ civitatis episcopus), subridens rogavit puerum, παρ' ἡμῶν ἔγνωκας. Ὁ δέ γε θεοφορούμενος παῖς, dicens: Dic mihi, ο fili, scisne de nobis aliquid Καί σοι, ἔφη, πρὸς τὴν πόλιν ἐπανιόντι τὴν σὴν οὐκ Puer autem a Deo inspiratus: Titi quoque,inquit, ἐξέσται ταύτην ἰδεῖν, ἀλλὰ κατὰ τὴν κώμην ᾿Αθρω- ad tuam redeunti civitatem,non licebit eam videre, δαρὰν καταλύσεις τὸν βίον· Ξ δὴ καὶ ἀμφοτέροις sed e vita excedes in pago, qui dicitur thraκατὰ τὴν τοῦ παιδὸς ἐξέβαινε πρόῤῥησιν. ᾿Αλλὰ ταῦ- daran. Quæ quidem ambobus evenerunt, sicut τα μὲν πρὸ τοῦ τὸν μάρτυρα συλληφθήναι. puer praedixeral. Sed hæc quidem,antequam martyr esset comprehensus. III. Cum autem esset captus, et duceretur per domum suam, prope accedens quidam ex familiaribus: Dispone aliquid de domo tua, ei dixit in aurem. Ille vero: Hæc, inquit (illam manu ostendens), non est amplius domus mea. Ego enim mox migro in domu supernam.Cum autem fuisset in civitate Arbel, et productus esset ante principem magorum (erat vero ei nomen Adrachus), rogavit eum, an esset Christianus. Postquam autem magna voce hoc fuisset confessus: Suntne ergo, inquit, vera quæ fama celebrantur, quod conteinnas jussa regia, et quod unum prædicas Deum contra edictum regium? Beata autem illa senectus nullo timore affecta, Quæcunquo, inquit, talia de nobis audivisti, sunt vera. Unum enim Deum prædico convenienter iis quæ sunt apud nos, Scripturis, et eis qui ad me ventitant, consul ut hoc dogma teneant et tueantur. Magus autem: Audivimus, inquit, te aliis praestare prudentia,quæ longo tempore et experientia comprobatur; nunc vero non, sicut audivimus, licet nobis intueri. Nihilo enim melius es affectus, quam puer insipiens. Cujus est enim sapientis aut sanæ mentis, decreta regia despicere, et solem splendidissimum et ignem nolle adorare, quæ quidem ipse quoque rex adorat? Respondit Christi pontifex: Valde mihi videtur desipere imperium Persarum, quod dimisso Creatore,staluerit colere res creatas. Quis enim sanæ mentis in animum induxerit, Dei honorem tribuere iis quæ facta sunt a Deo, sicut vos facitis, vos impie gerentes, et hic ipse rex vester? Ille autem: Nos impia, inquit, facere audes dicere, qui tale elementum adoramus et solem vivificum colimus,o tu vere impie et nugator, et vanæ defensor religionis? Sed nisi tu cesseris jussui imperatoris, et adoraveris eos quos ipse adoral, ne senectus quidem te liberabit,quominus patiaris gravissima, neque quem colis Deum crucifixam. Γ'. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐάλω καὶ διὰ τῆς αὐτοῦ οἰκίας ἤγετο, τῶν συνήθων τις πλησίον γενόμενος. Διάταξαι τι περὶ τοῦ οἴκου, σου πρὸς τὸ οὖς αὐτῳ ἔφη. Ο δὲ, Αὕτη ἤ οἰκία, τῇ χειρὶ δείξας, οὐκ ἔστιν οἰκία μου· ἐγὼ γὰρ ἤδη πρὸς τὴν ἄνω ὅσον οὔπω καὶ μετοικίζομαι. Ἐν τῇ πόλει δὲ ᾿Αρβῇ γεγονὼς καὶ τῷ τῶν μάγων ἀρχηγῷ παραστὰς (ὄνομα αὐτῷ ᾿Αδραχὸς γὰρ ἦν), εἰ Χριστιανὸς εἴη ἐπηρώτᾶτο. ὡς δὲ μεγάλῃ τῇ φωνῇ τοῦτο εἶναι διωμολόγησεν, Οὐκοῦν ἀληθῆ, ἔφη, τὰ περὶ σοῦ φημιζόμένα, ὡς βασιλικῶν τε εἴης προστάξεων καταφρονῶν, καὶ ὡς ἕνα κηρύττεις Θεόν ἀπεναντίας τῷ βασιλική δόγματι. Τὸ δὲ μακάριον ἐκεῖνο γῆρας οὐδὲν ὑποδειλιάσαν, Πάντα ὅσα, φησί, τοιαῦτα περὶ ἡμῶν ἀκήκους ἀληθῆ τυγχάνουσιν ὄντα. Ένα γὰρ κηρύσσω Θεὸν κατὰ τὰς παρ᾽ ἡμῶν θείας Γραφὰς καὶ τοῖς ὡς ἐμὲ φοιτώσι τούτου πρεσβευτάς εἶναι τοῦ δόγματος ὑποτίθημι. Καὶ ὁ μάγος - Φρονήσει σε διαφέρειν τῶν πολλῶν ἀκηκόαμεν, ἤ τις τῷ μακρῷ χρόνῳ καὶ τῇ πείρα δοκιμωτέρα καθίσταται. Νῦν δὲ οὐχ οὕτως ὥσπερ ἠκούσαμεν καὶ ὁρᾶν πάρεστι· διάκεισαι γὰρ παιδὸς ἀφραίνοντος κατ' οὐδὲν ἄμεινον· ἐπεί που τοῦτο συνέσεως ἢ καλῶς ἐχούσης φρενός, τῷ βασιλικών δογμάτων καταφρονεῖν καὶ μὴ προσκυνεῖν ἐθέλειν τῷ τε ἡλίῳ καὶ τῷ πυρὶ, οἷς δῆτα καὶ βασιλεὺς αὐτὸς προσκυνεῖ. Ο τοῦ Χριστοῦ ἀρχιερεὺς ἀπεκρίνατο. Πολλά μοι δοκεῖ ἡ τῶν Περσῶν ἀνοηταίνειν ἀρχὴ, ὅτι τοῦ κτίσαντος ἀφεμένη λατρεύειν ἔγνω τοῖς κτίσμασι. Τίς γὰρ εὐφρονών τὸ τοῦ Θεοῦ σέβας τοῖς ὑπὸ Θεοῦ περιθεῖναι πεποιημένοις ἀνέξοιτο, ὥσπερ ὑμεῖς ποιεῖτε, ἀνόσια ὁρῶντες, καὶ αὐτός γε οὗτος ὁ ὑμέτερος βασιλεύς; Ὁ δὲ, ᾿Ανόσια δρᾷν ἡμᾶς λέγειν τολμᾷς, ἔφη, της λικούτῳ προσκυνοῦντας στοιχείῳ καὶ ζωογόνῳ ἡλίῳ λατρεύοντας, ἀνόσιε τἀληθὲς σὺ καὶ λῆρε καὶ ματαίου προστάτη θρησκεύματος; Αλλ' εἰ μὴ τῷ τοῦ βασιλέως εἴξεις προστάγματι, καὶ προσκυνήσεις οἷς ἄρα καὶ αὐτὸς προσκυνεῖ, οὔτε τὸ γῆρας σε τοῦ μὴ ἀνήκεστά σε παθεῖν ἐξαιρήσεται, οὔθ᾽ ὃν λατρεύεις ἐσταυρωμένον Θεόν. Δ' Εἶν ὁ θεῖος πρεσβύτης, Εμφραχθείη σου τὸ μικρὸν στόμα, κατάρατε, ἔφη, εἴ με δοκεῖς ταῖς ἀπειλαῖς σου μεταπείθειν, ὥστε πατρῴοῦ δόγματος ἀποστῆναι, ὅ παιδόθεν μεμαθηκώς καὶ εἰς τήνδε τὴν πολιὰν ἔσωσα. Εἰ δέ με οὔτε τὸ γῆρας ἐξαιρήσεται, ὡς σὺ ἔφης, οὔθ᾽ ὅν σέβω Θεόν, των ὑμετέρων χειρῶν, οὐ παρὰ τοῦτο χεῖρον ἐγὼ τοῦ κρείττονος ἀνταλλάξομαι. Τί γάρ μοι καὶ ταῖς ὀλίγαις τοῦ ζῆν ἡμέραις; Ἐπεὶ μετ' ὀλίγον τὸ κοινὸν τοῦτο τῆς φύIV. Deinde divinus senex: Tibi obstruatur os scelestum, o exsecrande, si putas te tuis minis mihi posse persuadere, ut defciam a patrio dogmate, quod didici ab ineunte ælate, et ad hanc conservavi canitiem. Si autem neque me, ut dicis, eripiet senectus, neque Deus,quem colo, a vestris manibus, non ideo id quod est praestantius, muLabo deteriori. Quid enim mea interest vivere ho paucos dies? Nam paulo post etiam absque vol

ADDENDA. APRILIS. a me exigetur commune hoc naturæ debitum. Non adorabo solem, non colam ignem. Nemo meam irridebit senectutem; nemo mihi dabit vitio,quod sim vitæ cupidus, ut qui brevi vita vendiderim Cantorum bonorum beatitudinem.Propter hæc ira repletur sceleratus, et sacrosancta senectus statim fagris caditur adeo graviter, ut sanguine quidem totum solum restagnarel, nullus aulem relictus esset locus corporis illæsus. Cum vero parum esset relaxatus a plagis, jubet eum rursus vinctum catenis sisti ante tribunal. Dicebat autem: Ubi est Deus tuus, quem colis, ο Acepsima? Venial, et te e meis manibus eripiat. Deus meus, inquit ille, ο sceleratissime, qui cœlum implet et terram, potest me e tuis manibus eripere. Tu autem cum sis terra et cinis, in quem audes superbire? sub quo sternetur putrefactio, cui vita est morte gravior, qui viventem Deum non cognoveris. Propterea tanquam flos agri exsiccaberis, et vita miserabiliter erersa, traderis igni, qui non potest exstingui: ut quem nunc adoras, illic re ipsa punitus sentias, non esse ignem Deum, sed ipsum quoque alium nosse opificem, qui est etiam Deus omnium, quæ cadunt sub aspectum. σεως χρέος καὶ ὑμῶν ἄνευ ἀπαιτηθήσομαι. Οὐ προςκυνήσω ἡλίῳ, οὐ λατρεύσω πυρί. Οὐδείς μοι καταγελάσει τῆς πολιᾶς, οὐδεὶς ἐγκαλέσει μοι τὸ φιλόζωον, βραχείας ζωῆς, ἀγαθῶν τοσούτων ἀποδεδομένῳ μακαριότητα, θυμοῦ ἐπὶ τούτοις ὁ μικρὸς ὑποπίμπλαται, καὶ μάστιξι τὸ ἱερὸν γῆρας εὐθὺς κατοικία ζεται οὕτω βαρέως ὥστε τῷ αίματι μὲν ἅπαν περ ριλιμνησθῆναι τὸ ἔδαφος, μὴ καταλειφθῆναι δὲ μηδένα τόπον τοῦ σώμανος ἀπαθῆ. Βραχὺ δὲ τῶν πληγῶν ἀνεθέντα αλύσεσι δυσὶ περιδεθέντα κελεύει πάλιν τῷ βήματι παραστῆναι, καὶ, Ποῦ ὁ Θεός σου, ὃν σέβῃ, ᾿Ακεψιμά; ἔλεγεν. Ελθέτω καὶ τῶν ἐμῶν χειρῶν ἐξελέσθω σε. Ο ἐμὸς, ἔφη, Θεός, μιαρώτατε, τὸν οὐρανὸν πληρῶν καὶ τὴν γῆν, δυνατός ἐστι καὶ τῶν σῶν χειρῶν ἐξελέσθαι με. Σὺ δὲ γῆ καὶ σποδός ὢν κατὰ τίνος ἄρα καὶ τολμῆς ὑπερηφανεύσεσθαι, οὗ υποκάτω στρωθήσεται σήψις, ᾧ ἡ ζωή βαρυτέρα θανάτου τὸν ζῶντα μὴ ἔγνωκότι Θεόν. Διὰ τοῦτο ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ οὕτως ζηρανθήσῃ. ἵν᾿ ὅπερ νῦν προσκυνεῖς, τοῦτο ἐκεῖ κολαζόμενος ἔργῳ μάθης οὐ τὸ πῦρ εἶναι Θεόν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἕτερον εἰδέναι δημιουργὸν, ὃς καὶ πάντων ἐστὶ τῶν δρωμένων Θεός. V. His majore ira incenso mago, graviores ca- Ε΄. Τούτοις θυμῷ πλείονι τοῦ μάγου διακαυθέντος, tena sanctum circumligarunt et eum tunc interior βαρύτεραι τὸν ἅγιον περιεδέσμουν ἀλύσεις, καὶ ἡ accepit custodia. Die autem sequenti comprehen- έσωτέρα τέως φυλακὴ ὑπεδέχετο. Τῇ δὲ ἑξῆς καὶ sus eliam fuit maxime venerandus presbyter Jo- ὁ τιμιώτατος κατεσχέθη πρεσβύτερος Ἰωσὴφ ἀπὸ seph, ortus ex pago, qui vocatur Bethlabuca, quod κώμη Βηθλαβουκα καλουμένης ορμώμενος ὅ τοῦ seph,ortus exponitur, recte scribentis; ipse quoque senex et γράφοντος καλῶς ἑρμηνεύεται· γηραιός δὲ αὐτὸς Jam intra terminos Davidicos, ut qui esset sep- καὶ τῶν Δαυϊδικῶν ἐντὸς ὅρων ἑβδομήκοντα τούτοις tuaginta annos natus. Senectuti autem decori erat G υπάρχων. Ἔπρεπε δέ τις τῷ γήρᾳ καὶ χάρις ωραιό quædam gratia, et species venerandos canos red- της τε τὴν τιμίαν πολιὰν ἐπιμᾶλλον ἐφαίδρυνεν, ᾧ debat latiores, cujus anima quidem zelum spirabat, ζήλου μὲν ἔπνεεν ἡ ψυχὴ καὶ τοῦ Χριστιανῶν ἐκτό et dogma Christiauorum mirandum in modum de- πως προΐστατο δόγματος σωφροσύνης τε ἀκριβούς fendebat. Summe vero is deditus erat temperantiæ, εἴχετο. Πρὸς τοῦτο καὶ ὁ σεβασμιώτατος διάκονος et continebatur cor ejus metu divino.Praterea au- Αειθαλᾶς συλλαμβάνεται, Αειθαλᾶς συλλαμβάνεται, κώμη τοῦτον ἐθρέψατο tem comprehenditur etiam in primis colendus dia- Βηθροαδαρά, ἀνὴρ τότε πνεύματι ζέων καὶ τῇ τοῦ conus Æithalas. Eum pagus aluit Bethnoadara, Χριστοῦ ἀγάπῃ σφοδρῶς ἐκπυρούμενος· ἐλεγκτικὸν vir et spiritu fervens, et qui Christi charitate valde δὲ αὐτῷ τὸ ἦθος καὶ παῤῥησίας μεστὸν τὸν Ἡλιοῦ accendebatur. Erant autem ei mores propensi ad τοῦ μεγάλου τρόπον τῷ ἐλευθερίῳ, οἶμαι, τοῦ βίου arguendum,et pleni dicendi libertate instar magni καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἐπόμενον καθαρότητι. Επήνθει Elis, ut qui vita, ut opinor, sequerentur liberta- δέ τις αὐτῷ καὶ σεμνότης ἐκ πάντων περιποιοῦσα tem et anima puritatem. Florebat vero in eo quæ- τῷ ἀνδρὶ τὸ αἰδέσιμον. Ἐπεὶ δὲ ἄμφω παρέστησαν dam quoque gravitas, quæ ei conciliabat ab om- τῷ δικάζοντι βλοσυρῷ όμματι πρὸς αὐτοὺς ἀποβλέnibus venerationem. Cum autem ambo producti, ψας, η δυσθανάτωτον, ἔφη, γένος, ἵνα τί τοὺς τῶν fuissent ante judicem,is torro oculo eos intuens: ἀνθρώπων ἀφελεστέρους υπιόντες τῇ τῶν Χριστια O genus, inquit, perditissimum! cur in simpli- νῶν ὑπάγετε θρησκεία; Ὁ μακάριος ἔφησεν Ἰω ciores homines irrepentes,et vestris doctrinis eo- σήφ· Ἡμεῖ; οὔτε γοητεύειν οὔτε ἀπατᾷν μεμαθής rum oculos præstringentes, deducitis ad falsam καμεν· ἀληθοῦς δὲ καὶ βεβαίου προϊστάμενοι δόγμα Christianorum religionem? Bealus autem dixit Jo- τος τοὺς πλανωμένους περὶ τὸ σέβας χειραγωγούμεν seph: Nos nec uti præstigiis, nec fallere didicimus. πρὸς τὴν ἀλήθειαν, Θεὸν ἕνα διδάσκοντες προσκιVerum autem et stabile dogma defendentes, eos νεῖν δεσπότην μετὰ τῶν ἄλλων ἡλίου τε καὶ πυρός. qui erant circa religionem deducimus ad veritatem, Καὶ ὁ μάγος φησίν· Ποῖον δὲ δόγμα ἀληθείας ἐχόν docentes adorare unum Deumn, qui est cum aliis μενόν ἐστιν ὅπερ ὁ πάσης γῆς βασιλεύων αὐτός τε rebus Dominus solis et ignis. Dixit vero magnus: καὶ μεγιστάνες αὐτοῦ πρεσβεύουσιν ἢ ὅπερ εὐτελεῖς Quodnam autem dogma est veritati consentaneum? καὶ ἠμελημένοι καθ᾿ ἡμᾶς τοὺς ἠπατημένους κηρύτα idne, quod rex totius terra ipse et ejus proceres τουσιν; defendunt,an quod viles et abjecti homines, sicut vos, qui decepti estis, prædican!?

CERTAMEN S. ACEPSIMÆ ET SOCIORUM. VI. Viles quidem et abjecti homines sumus nos, respondit Christi sacerdos, hoc jubente Christi præcepto, quoniam non in divitiis et superbia visum est Deo nostro viam hominis dirigere.Et ideo ncs sape nostra sponte nos humiles redditus,facultales nostras prodigentes pauperibus, pro iis nos accepturus æternas exspectantes divitias. Nam si in congreganlis divitiis studium poneremus, tantum ex nostris manibus commodi percepissemus, et lantas opes collegissemus, quanlas nec tibi quidem licet, qui eas colligis ex pauperibus, et metis alienos labores. Ncs enim propriis manibus laborantes, juste quæsitis pauperes impertimus. Vos autem soli avaritia dediti et plura habendi cupiditati, non solum nihil ipsi operamini, sed præterea etiam aufertis aliena. Quoniam vero nos quoque dicis amare divitias: quodnam in eis bonum inesse animadvertentes, nos ad eas parandas defigeremus? Non sunt eæ fugitiva et valde infideles? Non hodie quidem huic adsunt, cras vero migrant ad alium, priori domino quodaminodo abnegato? Non magnam in eum, qui possidet, concitant invidiam? Non em labores et bella aperte architectantur? Non latronum et furum attrahurt oculos? Quod si dicis ex iis aliquam oriri voluplalem, aut gloriam, magnum quid esse repulas? quidnam ea differet a somniis et umbris? Parva affecit voluptate; deinde cum adventarit vespera, exstincta est et redacta in nihilum. Quod si etiam in præsenti vita parum manserit, mors tamen jam adveniens, eam quoque habet simul abeuntem; acerba autem supplicia eum, qui se hic dedidit voluptatibus, tenebunt perpetuo. Ϛ'. Εὑτελεῖς μὲν ἡμεῖς, ὁ τοῦ Χριστοῦ ἱερεὺς ἀπεκρίνατο, τοῦτο τῆς ἐντολῆς Χριστοῦ κελευούσης ἐπεὶ οὐκ ἐν πλούτῳ καὶ ὑπερηφανίᾳ εὐδόκησεν ὁ Θεός ἡμῶν ὁδὸν ἀνθρώπου κατευθύνεσθαι· διὰ τοῦ το καὶ πολλάκις γοῦν ἐκόντες ἑαυτοὺς ταπεινούμεν, τὰ ὄντα πένησι προϊέμενοι, πλοῦτον ἀντιλαβεῖν αἰώνιον ἐκδεχόμενοι καὶ δόξαν τὴν οὐδέποτε δια πίπτουσαν. Σὺ δὲ ὁ ἐπὶ πλούτῳ προσκαίρῳ καὶ ματαία δόξῃ τὰ μεγάλα φυσῶν ὡς καπνὸς παρελεύσῃ, καὶ ὡς χαὺς ὑπὸ πνεύματος ἐκφυσηθήσῃ. Ὁ μάγος, Υμεῖς, εἶπεν, δκνῳ δουλούμενοι ἀργίαν τε περὶ πλείονος ἔργου ποιούμενοι περιέρχεσθε τας οἰκίας προσαῖταί τινες ἄθλιοι καὶ χερσὶ προσέχοντες άλλοτρίαις. Εφ᾽ ᾧ δὲ ἐρχῆν ἐπαισχύνεσθαι, τούτῳ μᾶλο λον ὑμεῖς ἐγκαυχάσθε· ὁ γὰρ πλοῦτος πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπέραστός τε δεινῶς καὶ ἀξισπούδαστος, οὗ τίς η ὑμῖν πιστεύσει μὴ ἐρᾷν; Ο μακάριος, Επειδή, φήσίν, ἀργίαν ἡμῖν ὠνείδισες, καὶ προσαίτας ἐκάλεσας, ἐρωτῶν μάνθανε παρὰ τῶν εἰδότων ὡς εἴγε πλοῦτον ἀθλοῖσαι διὰ σπουδῆς ἡμῖν γέγονε, τοσοῦτον ἂν τῶν ἡμετέρων ἀπωνάμεθα χειρῶν ὅσος οὐδὲ σοι σχεδὸν πρόσεστιν ἀπὸ τῶν πενήτων αὐτὸν ἐρανιζομένῳ, πόνους τε ἀλλοτρίους καλαμωμένῳ. Ημείς μὲν γὰρ ἰδίαις χερσὶ πονούμενοι, περισμοῦ δικαίου κοινωνούμεν τοῖς δεομένοις· ὑμεῖς δὲ πλεονεξία προσκείμενοι οὐ μόνον οὐδ᾽ ὁτιοῦν αὐτοὶ ἐργάζεσθε, ἀλλὰ προσαφαιρεῖσθε καὶ τὰ ἀλλότρια. Ότι δὲ ἡμᾶς πλούτου ἔφης ἐρᾷν, τί τὸ προσὸν ἐκείνῳ κατανοήσαντες ἀγαθὸν, προσδεδέσθαι ἂν αὐτῷ εἴχομεν; Οὐχὶ δραπέτης ἐστὶν καὶ κομιδῆ ἄπιστος; Οὐχὶ τούτῳ μὲν πρόσεστι νυν, αύριον δὲ πρὸς ἄλλον μεταφοιτᾷ c τὸν πρὸ τοῦ δεσπότην ὥσπερ ἐξαρνησάμενος; Οὐ πόνων οὗτος καὶ πολέμων δημιουργὸς ἄντικρυς; Οὐχὶ λῃστῶν καὶ κλεπτῶν ἐφέλκεται ὀφθαλμοὺς; Εἰ δὲ τὴν ἐκ τούτου φῇ ἡ δόξαν ᾗ μέγα τι τὴν δόξαν λογίζῃ, τί τῶν ὀνείρων αὕτη διαφέρει καὶ τῶν σκιών; Ολίγον εὔφρανεν, εἶθ᾿ ἑσπέρας καταλαβούσης, ἀπέσβη καὶ πρὸς τὸ μὴ ἐν ᾤχετο. Εἰ δὲ καὶ μικρόν τι τῷ παρόντι βίῳ συμπαραμείνοι, ἀλλ' ὁ θάνατος ἤδη καταλαβὼν καὶ αὐτὴν ἔχει συναπιοῦσαν πικραὶ δὲ κολάσεις τὸν ἐνταῦθα ταῖς ἡδοναῖς ἐφέντα διὰ παν τὸς ἕξουσιν, VIL. Haec cum sic dicerentur, interpellans magus: Has, inquit, prolixas mittens nugas, maximo deo soli et igni cullum, ut par est, exhibe. Ad hac dixit Christi adorator: Ne erres, neque putes to hoc unquam tuis esse centemplaturum oculis: me, inquam, relicto effectore solis et ignis, illius opera adorare, et adeo repugnare meis verbis et doctrina. Crudelissimus autem magus, postquam audivit hæc verba, ira accensus, jubet statim eum extensum verbari virgis mali punica, cujus rami erant spinosi. Cum vero sacras illas carnes laniarent alii interitus: Ago tibi gratias, dicebat athleta, in coelum extendens oculos, quod dignatus sis me meo sanguine tinctum, peccati sordes pure abluere. Lictores autem propter ea, quæ dixerat, in ipsum magis ira repleti, tum plagis ita consciderunt, ut νοκ quoque ei interrumperetur. Deinde duabus catenis circumdatum, includunt in carcere, et pulchrum vel inviti solatium dantes Acepsimam. Illic enim fuerat prius inclusus. Ζ΄. Οὕτω λεγομένων ἐγκόψας ὁ μάγος, Εάσας τους μικρούς λήρους, φησίν, τῷ μεγίστῳ Θεῷ Ηλίῳ καὶ τῷ φανοτάτῳ πυρὶ τὴν προσκύνησιν ὡς θέμις ἀπόδος. Πρὸς ταῦτα Μὴ πλανῶ, εἶπεν ὁ προσκυνητὴς τοῦ Χριστοῦ, μηδὲ τοῦτο οἴου θεάσασθαί ποτε τοῖς σοῖς ὀφθαλμοῖς καταλιπόντα με τὸν ποιητὴν ἡλίου καὶ τοῦ πυρὸς τοῖς ἐκείνου ποιήμασι προσκυνῆσαι τοῖς τε λόγοις καὶ τῇ ἐμαυτοῦ διδαχῇ ἀπεναντίας οὕτω γινόμενον. Ὁ δὲ πολὺς τὴν ὡσμότητα μάγος, ἐπεὶ τούτων ἤκουσε τῶν ῥημάων, διακαυθεὶς τῷ θυμῷ κελεύει παραχρῆμα διαταθέντα ῥάβδοις ῥῶν θαμινοῖς ὄζοις ἠκανθωμέναις αὐτὸν μαστίζεσθαι. Ως δὲ τὰς ἱερὰς ἐκείνας σάρκας οἱ τῆς ἀπωλείας υἱοὶ κατέξαινον, Εὐχαριστῶ σοι, εἶπεν ὁ ἀθλης τής, εἰς οὐρανόν ἀνατείνας τοὺς ὀφθαλμούς, ὅτι με τῷ ἐμῷ κατηξίωσας αἵματι βαπτισθέντα τὸν τῆς ἁμαρτίας ρύπον καθαρῶς ἀπολούσασθαι. οἱ δὲ δήμίοι ἐφ᾽ οἷς εἴρηκεν ὀργῆς μᾶλλον ἐπ' αὐτῷ πληρωθέντες οὕτω κατέκοψαν ταῖς πληγαῖς ὡς ἐκκοπῆναι τούτῳ καὶ τὴν φωνήν. Εἶτα δυσὶ περιβαλόντες ἁλύσεσι δεσμωτηρίῳ κατακλείουσι καλὸν αὐτῷ καὶ ήκοντες παραμύθιον τὸν θεῖον δεδωκότες Ακεψιμάν, ἐκεῖ γὰρ ἔτυχε προκατακλεισθείς. "

-n APRILIS. ADDENDA. VIII. Ad venerandum autem aspiciens Æithalam Η΄. Πρὸς δὲ τὸν τιμιώτατον ἀποβλέψας Αειθαλᾶν, judex, qui erat animo implacabilis: Tu vero quid ὁ τὴν ψυχὴν ἀμείλικτος δικαστής· Σὺ τί λέγεις, dicis,inquit? Implebisne jussum regis, et adorabis έφη, πληροῖς τὸ τοῦ βασιλέως πρόσταγμα, καὶ προσmaximum solem, et gustabis sanguinem, et cum κυνεῖς τῷ μεγίστῳ ἡλίῳ, ἀπογεύσει τε αἵματος καὶ muliere habebis consuetudinem, et liberaberis ab γυναικὶ ὁμιλεῖς καὶ ῥύῃ τῶν ἐπηρτημένων σοι ἀναγ iis quæ tibi impendent, malis: an eris etiam, sicut κών, ἢ καὶ αὐτὸς ἀπειθεῖς τοῖς ἄλλοις ὁμοίως; Ὁ alii, contumax et inobediens? Christi autem δὲ τοῦ Χριστοῦ μάρτυς ᾿Αειθαλᾶς, τὸ τῆς εὐσεβείας martyr Æithalas, vere semper florens et coelestis ὄντως ἀειθαλὲς φυτὸν καὶ οὐράνιον ἔργον, Τοῦτο, ἔφη, planta pietatis: Tuæ, inquit, immunda et caninæ τῆς σῆς ἀκαθάρτου καὶ κυνώδους ορέξεως, τὸ αἷμά appetitionis est hoc munas, sanguinem gustare, et των ἀπογεύεσθαι καὶ ἀντὶ τοῦ Θεοῦ τὰ τοῦ Θεοῦ σέ pro Deo, quæ Dei sunt, colore. Absit autem, ut βεσθαι. Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο χαλεπῶς οὕτω τυφλώτα ઠ ego adeo cæcutiam corporis et animæ oculis, ut τειν καὶ τοὺς τοῦ σώματος καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλhunc videns solem, ad eum usque consistam, et μοὺς ὡς ὁρῶντι τόνδε τὸν ἥλιον μέχρις αὐτοῦ στῆς Deum omnino putem id quod apparet, et non ulle- ναι, καὶ Θεὸν ἁπλῶς ἡγήαασθαι τὸ φαινόμενον, καὶ rius progredior sinceriore oculo cogitationis, et μὴ προσωτέρω χωρῆσαι, διανοίας ὀφθαλμῷ τρανοτέ Deum quidem id, quod movet: rem vero creatam re- Βρῳ, καὶ Θεὸν μὲν τὸ κινοῦν, κτίσμα δὲ λογίσασθαι palem id, quod movetur. Si autem mihi sic ju- τὸ κινούμενον. Εἰ δέ μοι οὕτω κρίσεως ἔχοντι καὶ dicanti et plagas et mortem. minaris, non ideo πληγὰς καὶ θάνατον ἀπειλεῖς, οὐ παρὰ τοῦτο με mihi persuadebis, ut discam tuum dogma, et ne- πείσεις τὸ σὸν δόγμα μεταμαθεῖν καὶ τὴν εὐσέβειαν gem veram religionem. Propter hæc iratus im- ἀπαρνήσασθαι. Οργισθεὶς ἐπὶ τούτοις ὁ δυσσεβής, pius: Sed nullus, inquit, sanæ mentis mortem 'Αλλ᾿ οὐδεὶς ἀνθρώπων εὐφρονῶν, ἔφη, θάνατον ἂν vilæ prætulerit, idque propter stultam et minime πρὸ τῆς ζωῆς ἕλοιτο, καὶ ταῦτα ματαίας χάριν καὶ consideratam constantiam. Quamobrem nec tibi οὐ λεγομένης ἐνστάσεως· ὅθεν οὐδὲ πιστευτέον σοι credendum est dicenti te paratum esse nori pro λέγοντι, προθύμως ἔχειν ὑπὲρ τοῦ δόγματός σου tuo dogmate et religione. Respondit Sanctus: Ve- καὶ τῆς θρησκείας ἀποθανεῖν. Ὁ ἅγιος ἀπεκρίνατο. stri, qui a vana spe pendent, et nullam æternæ οἱ καθ᾽ ὑμᾶς ἐπὶ γεναῖς αἰωρούμενοι ταῖς ἐλπίσι vila habent exspectationem, postquam hinc exces- καὶ μή τινα προσδοκίαν μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδηserint,jure existimari potuerint esse et vitæ cupidi, μίαν ἔχοντες ἀτελευτήτου ζωῆς, εἰκότως ἂν καὶ φιet amantes corporis. Quorum autem spe vera et λοζωεῖν οὗτοι καὶ φιλοσωματεῖν νομίζοιντο. Οἷς δὲ Arma alitur anima, quod et ea sit immortalis, et ἀληθεῖς ἐλπίδες καὶ βέβαιοι τὴν ψυχὴν ὑποτρέφουσιν sit rursus cum suo corpore coitura post mortis ὡς αὐτή τε ἀθάνατος εἴη καὶ τῷ ἰδίῳ πάλιν σώματι dissolutionem, et æternæ vitæ futura particeps, iis συνελθοῦσα μετὰ τὴν τοῦ θανάτου διάλυσιν αἰωνίου præsens vila res est parva et contemnenda, et μέλλοι ζωῆς κοινωνεῖν, τούτοις ἄρα καὶ ἡ παροῦσα mors minime terribilis. Verax est enim Deus no. ζωὴ χρήμα σμικρὸν καὶ εὐκαταφρόνητον καὶ ὁ θάνα ster et magister, qui dicit: «Νolite timere ab iis τος ἥκιστα φοβερός. Αψευδής γὰρ ὁ ἡμέτερος Θεὸς qui occidunt corpus, animam autem non possunt καὶ διδάσκαλος, «Μὴ φοβηθῇς,» λέγων, «ἀπὸ τῶν occidere 1. ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τήν δέ ψυχὴν ἀποκτεῖναι μὴ δυναμένων. ο IX. Tunc jubet vir ille ferus ejus quidem manus alligari poplitibus, et longum lignum in medio utriusque transadigi, sex autem viros robustos ab utriusque ligni extremis conscendentes, fortiter premere sacrosanctum illud corpus, de industra factis saltibus, et ossa ejus confringere et dissol— vere. Deinde etiam mali quoque Persica virgis eum verberari. Indomitus autem ille athleta, et p cujus nulla re frangebatur spiritus, perinde ac si nullum dolorem sentiret a tam insigni cruciatu,mnagno et excelso animo aspiciens ad judicem: Ut videtur, inquit, corpora hominum, quæ discerpuntur, tibi aliquam afferunt voluptatem, instar canum aut corvorum eis impleri cupienti. Scias ergo me nullam ducere rationem horum tormentorum, quæ a te inferuntur. Aut ergo nova excogita supplicia, aut scito me ea nihil facere. Magus autem statim conversus ad lictores: Gur, inquit, misericorditer fagris geditis impium? Videte enim, 1 Luc. xi, 7. Θ΄. Τότε κελεύει ὁ θηριώδης ἔκεῖνος τὰς μὲν χεῖα ρας αὐτοῦ ταῖς ἰγνύαις προσδεθῆναι, ξύλον τε μας χρὸν μέσον ἀμφωτέρωθεν διελαθήναι, ἓξ δὲ ἄνδρας ἐξ ἑκατέρων ἄκρων τοῦ ξύλου ἐπιβεβηκότας ἀτεχνῶς ισχυροὺς ἐῤῥωμένως πιέζειν τοῖς ἐπίτηδες άλμασι τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο σῶμα καὶ τὰ ὀστᾶ συνθλῶντας καὶ διαλύοντας, ἐπὶ τούτοις καὶ ῥάβδοις ῥοῶν ἀνηλεώς αὐτὸν τύπτεσθαι. Ὁ δὲ ἀδάμας ἀθλητὴς ἐκεῖνος καὶ τὸ φρόνημα ὑπ᾽ οὐδενὸς ταπεινούμενος ὥσπερ ἀπό νως καὶ ἀναλγήτως πρὸς βασάνου τοιαύτην ύπερβολὴν διακείμενος, εὐγενές τι καὶ μεγαλόφρον προς τὸν δικαστὴν ἀπολέψας. ὡς ἔοικεν, ἡδονήν σοι τινὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων, ἔφη, σώματα διασπαρασσόμενα ἐμποιεῖ τὸν κυνῶν ἢ κοράκων τρόπον, ἐμπίπλασθαι τούτων ἐφιεμένῳ. Γνώθι τοιγαροῦν σαφῶς ὡς οὐδείς μοι λόγος τῶν παρὰ σοῦ τούτων επαγομένων βασάνων. Η τοίνυν καινοτέρας ἐπινόει, ἢ ταύτας ἴσθι τὸ μηδέν μοι λογιζομένας. Ὁ δὲ μάγος αὐτίκα πρὸς τους δημίους ἐπιστραφείς, ἵνα τί πρὸς ἔλεον, ἔφη,

CERTAMEN S. ACEPSIMÆ ET SOCIORUM. μαστίζετε τὸν ἀνύσιον; ὁρᾶτε γὰρ ὅπως φειδούς quomodo dum ei parcitis,ad nos incessendos conἀξιούμενος πρὸς τὰς καθ᾿ ἡμῶν ὕβρεις κατά πολλήν tumeliis maxima invehitur libertate. Illi vero, χωρεῖ τὴν ἐλευθερία». Οἱ δὲ, ὥσπερ τινὶ κέντρῳ τῷ veluti quodam stiinulo ejus sermone excitati, tam λόγῳ διαναστάντες, οὕτως ἐπέθεντο κραταιῶς ὡς ἐκ furtiter invaserunt, ut ex gravitate eorum qui τῆς τῶν ἐπιβεβηκότων τῷ ξύλῳ βαρύτητος καὶ τῆς ascenderant, et ex vehementia eorum qui tendeτῶν τεινόντων σφοδρότητος τῆς ὠμότητος τε πῶν bant, et ex crudelitate eorum qui flagellabant, ματιζόντων τέλεον παρεθῆναι μὲν αὐτῷ τὰς ἀρμο- compages quidem corporis ei fuerint dissoluts, νίας τοῦ σώματος, συνθλασθῆναι δὲ τὰ ὀστᾶ καὶ τὰς ossa autem sint confracta,et carnes sint discepta. σάρκας καταξανθῆναι, Διαβαστάσαντες οὖν αὐτὸν, Eum ergo portantes,quoniam pedibus minime uti ἐπεὶ μὴ χρῆσθαι τοῖς ποσὶν ἠδύνατο ὥσπερ τι φορ- poterat, tanquam onus aliquod projiciunt vi in τίον τῇ φυλακῇ προσρίπτουσιν, ἔνθα δὴ καὶ ἡ τῶν custodiam, in qua etiam inclusum erat illud par ἁγίων δυὰς κατάκλειστος ἦν. 1. Πέντε διῆλθον ἡμέραι, καὶ τούτους τοῦ δεσμω τηρίου ἐξαγαγόντες εἰς τόπον ὅς ἐκαλεῖτο Παράδεισος ἄγουσιν, οὗ δὴ καὶ πλησίον ναὸς ἐτύγχανεν ὢν τοῦ παρ' αὐτῶν σεβομένου πυρός, ἐν ᾧ προκαθίσας ὁ μικρός, Εἴπατέ μοι τὸ τάχος, πρὸς τοὺς ἁγίους φησίν, ἔτι τῷ αὐτῷ τῆς ἀνοίας ἐπιμένετε λογισμῷ, ἤ τι κρεῖττον ὑμῖν μεταβεβούλευται καὶ σωτήριον; Οἱ ἅγιοι ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος εὐθὺς ἀπεκρίναντο * Γνωστὸν ἔστω σοι, δικαστά, ὅτι ἂν ἐξ ἀρχῆς λογισμὸν εἴχομεν, τούτῳ καὶ εἰσέτι στοιχοῦντες ἐσμεν, καὶ μέχρι τέλους τὸν αὐτὸν ἕξομεν, οὐκ ἀπειλεῖς, οὐ βασάνοις, οὐ δωρεαίς, οὐδενὶ ἄλλῳ τὸ παράπαν μετατιθέμενοι. Ένα γὰρ Θεὸν προσκυνοῦμεν, καὶ αὐτὸν μόνον Κύριον εἶναι τῶν ὄντων πάντων ἐγνώκας μεν. Τούτων ἀκούσας ὁ μάγος, βασάνου πάλιν ἑτέραν ἐπενόει καινοτομίαν, καὶ κελεύει σχοινίοις αὐτοὺς διά τε τῶν μασχαλῶν καὶ τῆς ὀσφύος καὶ τῶν κνημῶν περιζώσαι, καθ᾽ ἕκαστον δὲ ζωστήρα ξύλον ἐμβάλλεσθαι, καὶ περιδινεῖσθαι, καὶ τῷ σχοινίῳ στερ ῥῶς στρεβλοῦσθαι· οὐ γενομένου θέαμα χαλεπὸν ἦν καὶ ὀφθαλμοῖς ἡμέροις δακρύων ἄξιον. Τὰ μὲν γὰρ ξύλα περιειλεῖτο, αἱ σχοῖνοι δὲ συνεστρέφοντο, κάνε τεῦθεν σάρκες τε ἐπιέζοντο, καὶ ἡ συντριβή μάλα δεινή. Καὶ γὰρ τοῖς πόῤῥω διεστηκόσι ψόφος οἷος ἐκ τῶν ὀστῶν ἠκούστο. Ἦν δὲ τὸ τῇ βασάνῳ ἐπιλεγόμενον· Τῷ θελήματι τοῦ βασιλέως μὴ ἀντιτάσσεσθε. Εἶτα το πρὸς τῶν ἁγίων ἀντιφθεγγόμενον· Οἱ τῷ τοῦ βασιλέως ὑμῶν θελήματι καθυπείκοντες τῷ τοῦ Θεοῦ θελήματι ἀντιλέγουσι. Τρίτη μὲν οὖν ὥρα ἦν ὅτε ἡ βάσανος ἤρχετο· μέχρι δὲ καὶ ἔκτης οὕτω πασχόντων τῶν ἀθλητῶν παρετείνετο. “ Α'. ᾿Απαγορεύσας οὖν μᾶλλον ὁ δικαστής εἰς τὸ δεσμωτήριον αὐτοὺς πάλιν ἐκέλευσεν ἀπαχθῆναι. Διὸ δὴ καὶ ἀπήχθησαν οὐ ποσὶν οἰκείοις, ἀλλ᾽ ὑφ᾽ ἑτέ. ρων αὐτοὶ διαβασταζόμενοι τῷ παντάπασιν νενεκρῶσθαι. Παρήγγελτο δὲ τοῖς φυλάττουσιν ὡς, εἰ φωραθείη τις τροφῆς αὐτοῖς κοινωνῶν ἢ ποτοῦ ἢ ἐνδύματος, ἐσχάταις ὑποβληθήσεται τιμωρίαις. Εἰς ταύτην οὖν τὴν εἰρητὴν οἱ τοῦ Χριστοῦ στρατιῶται πᾶσαν κάκωσιν δι' αὐτὸν ὑπομένοντες, ἐπὶ τρισὶ χρόνοις ἐγκεκλεισμένοι διέμειναν, οὐδὲ μίαν ἤ τοῦ λιμοῦ λύσιν, ἡ τῶν ἐν τῇ φυλακῇ κακῶν παραμυθίαν εὑρίσκοντες, εἰ μή τινες τῶν συνδεσμωτῶν κατοικτείραντες βραχύ τι τροφῆς κατὰ τὸ λελητὸς αὐτοῖς ὥρεξαν. Οἱ γὰρ τῇ εἰρητῇ προσκαθήμενοι φύλακες ἠλέουν μὲν αὐτοὺς τῶν συμφορῶν καὶ τοῦ γήρως, PATROL, GR. CXVI. sanctorum. X. Cum quinque dies præteriissent, eos e carcere eduxerunt, et duxerunt in locum, qui vocabatur Paradisus, prope quod erat templum ignis, qui ab eis colebatur. In quo cum præsedisset ille sceleratus: Ocius mihi dicite, inquit sanctis, an adhuc permaneatis in eadem stuita cogitatione, an consilium mutaveritis in aliquid melius et salutare. Sancti tanquam uno ore protinus responderunt: Notum tibi sit, judex,quod quam ab initio habuimus cogitationem, in ea adhuc persistimus, et perpetuo persistemus, non minis, non tormentis, non donis, nullo denique alio omnino mutati, sed unum Deum adoramus, et eumdem solum esse Dominum omnium eorum quæ sunt, cognovimus. Hæc cum audiissel magus, aliud rursus novum excogital tormentum, et jubet eos cingi funibus per axillas et lumbos et tibias, in unoquoque autem cingulo lignum injici et circumagi, et fune vehementer torqueri. Quod cum factum esset, erat acerbum spectaculum, et mitibus oculis lacrymabile. Nam ligna quidem cir cumagebantur, funes autem convertebantur, et carnes inde premebantur, et ossa conterebantur. Erat vero valde gravis contritio; etenim iis quoque qui procul erant remoti, audiebatur fragor ossium. Erat autem id quod eis dicebatur inter tormenta: Voluntati regis nolite repugnare. Deinde id quod e contrario dicebatur a sanctis: Qui regis vestri voluntali cedunt, Dei voluntali resislunt. Atque erat quidem hora tertia, quando cœpit tormentum, usque ad sextam autem sic patientibus athletis est productum. XI. Defessus itaque judex, jussit eos rursus abduci in carcerem.Quamobrem fuerunt abducti, non suis pedibus, sed portali ab aliis quod ii essent omnino morte affecti. Imperatum autem fuerat custodibus, ut si deprehensus fuisset aliquis, eos vel cibo vel polu vel indumento impertiens,is ultimo subjiceretur supplicio. In hunc ergo carcerem conjecti Christi milites, omnem afflictionem, omnem vexationem propter ipsum sustinentes, tres annos inclusi permanserunt: nullam aut famis recreationem, aut malorum, quæ erant in custodia, invenientes consolationem, nisi aliqui ex iis qui erant simul vincti, eorum miserli, parum quid nutrimenti eis latenter præbuissent. Qui enim in carcere assidebant custodes, cor

ADDENDA. quidem calamitatum miserebantur et senectutis; sed cum nihil possent facere, quod ad eorum pertineret curationem propter metum judicis, solum ex eorum malis dolorem accipiebant, et afferebant lacrymas commiserationis. APRILIS. οὐδὲν δὲ τῶν εἰς θεραπείαν δρᾶσαι διὰ τὸν τοῦ δικαστοῦ φόβον δυνάμενοι συνήλγουν αὐτοῖς μόνον καὶ τὸ τῆς συμπαθείας προσέφερον δάκρυον. XII. Deinde post illam acerbam et diuturnam ΙΒ΄. Εἶτα μετὰ τὴν πικρὰν ἐκείνην καὶ πολυχρό afflictionem, cum esset in eo loco Sapores (is au- νιον κάκωσιν Σαβωρίου κατὰ τὸν αὐτόθι τόπον γεν tem dicebatur Bithmada) eos educit e custodia is νομένου (Βιθμαδα οὗτος ἐλέγετο), ἐξάγει τῆς φυλα cui fuerat commissum,ut eos castigaret. Dixisses, τῆς ὁ κολάζειν αὐτοὺς πιστευθείς. Εἶπες ἂν ἰδὼν si vidisses, illos esse umbræ similes; adeo longa ἐκείνους ἐοικέναι σκιᾷ· οὕτως ἦσαν ὑπὸ τῆς μας aflictione extabuerant. Deinde eos sistit ad tri- χρᾶς κακοπαθείας ἐκτετηκότες. Εἶτα τῷ τοῦ ᾿Αρ bunal Ardasabor; erat autem is princeps omnium δασαβώρ παρίστησι βήματι· ἄρχων δὲ οὗτος πάνω magorum, qui erant in Perside. Ille vero statim των τῶν ἐν Περσίδι μάγων ἐτύγχανεν ὧν. Καὶ ὅς εὐeis dixit: Quid autem, estis Christiani? Sancti θὺς πρὸς αὐτούς· Τί δαί, Χριστιανοί ἐστε; Καὶ οἱ vero. Certe, dixerunt, Christiani, et solum Deum άγιοι, Ναί, εἶπον, Χριστιανοί, καὶ τῷ μόνῳ ζῶντι vivum adorantes,et ipsi soli servientes. Tyrannus Θεῷ προσκυνοῦντες καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύοντες. autem: Videtis, dixit, quemadmodum quæ vobis Καὶ ὁ τύραννος· ὁρᾷς, εἶπεν, ὅπως αἱ ἐνεχθεῖσαι illata sunt tormenta, attulerunt vobis magnam βάσανοι πολλὴν ὑμῖν τὴν ταλαιπωρίαν ἐμπεποιήκαafflictionem, multo autem magis diuturna vexatio σιν, ἐπὶ πλέον δὲ, οἶμαι, καὶ ἡ χρονία κάκωσις τε et inclusio; ea enim et formam vobis mutavit, et καὶ κάθειρξις. Αὕτη γάρ τάς τε μορφὰς ὑμῖν ήλ effecit ut ita extabesceretis. Quamobrem vobis λοίωσε, καὶ δεινὴν οὕτω τὴν σύντηξιν ἐνειργάσατο - consulerim, ut mihi pareretis afferenti ea quæ διὸ καὶ συμβουλεύσαιμι ἂν ὑμῖν πεισθῆναί μοι τὰ sunt vobis conducibilia, et vobis parcatis, et soler λυσιτελοῦντα εἰσηγουμένῳ καὶ φείσασθαι ἑαυτῶν, lucidum adoretis. Sin minus, restat ut gravissima ἡλίῳ τε τῷ φαεινῷ προσκυνῆσαι· εἰ δ᾽ οὖν, τὸ λειπόmorti subjiciamini. μενόν ἐστι θανάτῳ ὑμᾶς ὑπαχθῆναι χαλεπωτάτῷ. XIII. Respondit sanctus Acepsimas: Non me latet summo esse tibi studio dogma patrium; et hoc tibi esse propositum,si modo fieri posset, vel vi vel persuasione efficere, ut omnes attrahas ad eamdem religionem. Hoc autem de nobis nunquam tibi veniat in mentem, ut putes vel blanditiis vel minis vel aliis intentatis malis posse nobis persuadere, ut defciamus a nobis semel confirmato dogmate et a confessione. Parati enim sumus omnia pati potius, quam a fde in Christum deficere. Non ignoro, inquit tyrannus, quod cum vobis Christianis mors putetur esse quies, omne studium a vobis ad hoc ponatur,ut iis fruamini,quorum spem concepistis, sed non licebit vobis cito consequi id,quod desideratis. Nam cum prius vestras carnes paulatim consumpsero, acerbum vitæ finem vobis imponam. Cui sanctus: Et jamn prius, inquit, a nobis audisti, et nunc id quoque certo scias, quod neque tuorum tormentorum, neque minarum nos ullam ducimus rationem. Nam qui in pracedentibus malis nobis manum præbuit adjutricem, ipse nunc quoque nobis feret opem, et efficiet, ut non difficiliter feramus ea quæ nobis intentabuntur. El si velis facere periculum noEt stræ in profundo senio fortitudinis, nihil obstat. Scies enim te frustra laborare, et aggredi ea quæ sunt inutilia. XIV. Propter hæc ira repletus judex, jubet afferri flagella ex corio crudo confecta, et subjici eorum oculis. Deinde dicit sanctis: Juro, inquit, per ipsum magnum Deum et inclytam fortunam Saporis, nisi imperio ejus obedieritis, his vestras carnes consumam, vestri nulla motus misericordia. Quod si etiam contigerit,ut vos citius moriamini, ΙΓ΄. Ὁ ἅγιος ᾿Ακεψιμᾶς ἀπεκρίνατο • Οὗ με διέλασ θεν ὡς ὑπερβάλλουσά σοι σπουδὴ περὶ τὸ πάτριον δόγμα καὶ τοῦτο πρόθεσις, εἴπερ ἄρα καὶ δυνατὸν ἦν ἢ βίᾳ ἢ πειθοί σοι κατορθωθῆναι, τὰ πάντας πρὸς τὴν αὐτὴν ἑλκύσαι θρησκείαν. Τοῦτο δὲ περὶ ἡμῶν μηδὲ εἰς νοῦν ἀναβήτω σοι ὡς ἢ θωπείαις ἢ ἀπει λαῖς ἢ κακῶν ἄλλαις ἐπιφοραῖς μεταπείσεις ἡμᾶς ἀποστῆναι τοῦ ἅπαξ βεβαιωθέντος ἡμῖν δόγματος καὶ τῆς ὁμολογίας. Ετοίμως γὰρ ἔχομεν πάντα παθεῖν μᾶλλον ἢ τῆς πρὸς Χριστὸν ἀποστῆναι πιο στεως. Οὐκ ἀγνοῶ, ἔφη ὁ τύραννος, ως παρ' ὑμῖν τοῖς Χριστιανοῖς εἰς ἀνάπαυσιν εἶναι τοῦ θανάτου νομιζομένου σπουδὴ πᾶσα πρὸς τοῦτον διὰ τὴν τῶν έλπιζομένων ἀπόλαυσιν· ἀλλ᾽ οὐκ ἐξέσται ὑμῖν εἰς τάχος του ποθουμένου μεταλαχεῖν· πρότερον γὰρ ὑμῶν κατὰ βραχὺ τὰς σάρκας ἐκδαπανήσας, οὕτω πικρὸν ὑμῖν τὸ τέλος τῆς ζωῆς ἐπιθήσω. Καὶ ὁ ἅγιος· "Ηδη παρ' ἡμῶν καὶ πρότερον ἤκουσας, καὶ νῦν μάνθανε περὶ τούτου βεβαίως ως οὔτε τῶν σῶν βα σάνων, οὔτε τῶν ἀπειλῶν λόγος ἡμῖν τὸ παράπαν οὐδ᾽ ὁ τυχών. Ο γὰρ ἐν τοῖς προλαβοῦσι δεινοῖς χεῖ ρα βοηθόν παρασχόμενος, αὐτὸς καὶ νῦν ἐπικουρῶν ἔσται, καὶ ἀπόνως φέρειν παρασκευάζων τὰ ἐπαγό μενα. Καὶ εἰ βούλει πεῖραν λαβεῖν τῆς ἐν τῷ βαθεῖ γήρα καρτερίας ἡμῶν, οὐδὲν τὸ κωλύον· εἴσῃ γὰρ ἐπὶ ματαίῳ πονούμενος καὶ ἀνηνύτοις ἐπιχειρῶν. ⋅ ΙΔ΄. θυμοῦ πληρωθεὶς ἐν τούτοις ὁ δικαστής μας στιγας κελεύει βύρσης ὡμῆς ἐνεχθῆναι, τεθῆναι δὲ κατὰ πρόσωπον· εἶτα πρός τοὺς ἁγίους, Αὐτὸν ὄμνυμε τον μέγαν, ἔφη, Θεὸν καὶ τὴν εὐκλεᾶ τυχην Στο πωρίου, εἰ μὴ τῷ αὐτοῦ πεισθῆτε προστάγματι, τούς τοις ὑμῶν ἀναλώσω τὰς σάρκας, οὐδένα οίκτον ποιού μενος. Εἰ δὲ καὶ τάχιον ὑμῖν γένηται μαστιζομέν

CERTAMEN S. ACEPSIME ET SOCIORUM. νοις ἀποθανεῖν, ἀλλ᾽ ἐγὼ καὶ οὕτως αἰκίσομαι τοὺς dum flagris cædimini, at ego sic quoque puniam νεκρούς, καὶ κατὰ μέλος διατεμὼν ὀρνέοις τε καὶ vel mortuos, et membratim dissectos, projiciam κυσὶν ἐπιρρίψω. Ὁ ἅγιος εἶπεν ᾿Ακεψιμᾶς. Εἰς avibus et canibus. Sanctus autem dixit Acepsimas: κτίσμα ομόσαντί σοι καὶ οὐ Θεόν, ἀλλὰ καὶ τύχην Cum per creatam, et non per Deum juraveris, ἀνθρώπου, δέδοικα μήπως οὐ μελήσει περὶ τῶν όρο et eliam per fortunam hominis; vereor ne non sit κων, οὐδ᾽ ἀπαράβατα φυλαχθήσονται τὰ ὀμωμοσμέ- tibi cure jusjurandum, et non serves ea quæ sunt να. Εἰ δ' ἀσφαλῶς ἔχεις ταῦτα καὶ βεβαίως, ἰδού σου a te jurata. Si autem ea servare omnino constiτὰ ἡμῶν σώματα, χρῶ κατὰ γνώμην μηδένα οἴκτον tuisti, ecce tibi nostra corpora, iis utere ut libet, ἡμῶν, ὡς ἔφης, μηδὲ φειδώ ποιούμενος. Οὕτως εἰ nulla ut dicis, nostri motus misericordia, neπόντος ὁ μικρὸς ἐκέλευε δικαστής τὰς χεῖρας διατα- que nobis quidquam parcens. Cum sic dixisset, θέντα κατά τε νώτων καὶ στέρνων ἰσχυρῶς τύπτες jussit sceleratus judex eum, extensis manibus, σθαι. Εἰς τοῦτο δὲ προῆλθον ὠμότητος οἱ παστίζοντες valde verberari in dorso et in pectore. Eo vero ὡς ἐνδοῦναι μηδ' ὅλως, ἕως αἱ σάρκες ἀποσπώμεναι crudelitatis processerunt qui flagellabant, ut nihil τῶν ὀστέων εἰς γῆν τῷ αἵματι συγκατέῤῥεον. Ὁ δὲ omnino intermiserint, donec carnes avulsa ab osκήρυξ ἐβόα· Πείσθητι τῷ τοῦ βασιλέως θελήματι, sibus, simul cum sanguine in terrant defluerent. καὶ ζῶθι. Τῷ δὲ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερεῖ ἕως μὲν ἰσχὺς Præco autem clamabal: Pare regis voluntati, et ἦν, ἀντεβός. Εγὼ τὸ τοῦ ἐμοῦ Θεοῦ θέλημα μᾶλλον vive. Dei vero pontifex, donec erant ei vires, αὐτῷ δυναμούμενος τελειώσω· τοῦ δὲ βασιλέως contra clamabat: Ego Dei mei voluntatem, viriὑμῶν οὐδ᾽ ἄκροις ὠσὶ παραδέχομαι, Ἐπεὶ δὲ τὰ τε bus ab eo acceptis, exsequar, vestri autem regis τῆς φωνῆς αὐτῷ διεκόπτετο, καὶ τὰ τῆς δυνάμεως voluntatem ne summis quidem auribus accipio. ἤδη κατὰ βραχὺ διελύετο, ὁ θάνατός τε ὅσον ούπω Cum autem et vox ei interrumperetur, et vires παρῆν, τὸ ὄμμα ὑψοῦ διάρας, καὶ τὴν εἰς Θεὸν ὁμοι jam paulatim dissolverentur, et mors jamjam adλογίαν διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἀνανεύσεων; ἀπαράτρες esset, oculis in cœlum sublatis, cum in Deum πτον σώζειν βεβαιωσάμενος, ἐν αὐτῇ τῇ τῶν δεινῶν confessionem conservare drmam et immobilem καρτερία τὴν αήττητον ἐκείνην ψυχὴν τῷ ἀγωνοθέ- annuendo asseverasset, in ipsa rerum gravium et τῇ Θεῷ παρέθετο. difficilium tolerantia, invictam illam animam tradidit Deo agonotheta. ΙΕ΄. Ἔτι δὲ θυμοῦ πνέοντες οι πικροί κολασταί καὶ νεκρὸν ἤδη σῶμα νόμῳ τῷ τῶν κοράκων ᾐκίζοντο. Εἶτα ὠθήσαντες ἐπὶ κεφαλὴν καὶ κατὰ τὴν πλατείαν ὡς τι τῶν βεβήλων οἱ μικροί ρίψαντες φύ- c λακας ἐφιστῶσι τοῦ μηδὲ ταφῆς ὑπό τοῦ τῶν φιλοχρίστων ἀξιώθῆναι, δαιμόνων ἰσχυρότατον δέος ἐκτρίψαι φιλονεικούντες οἱ ἐκείνων ὄντες θεραπευταὶ προθυμότατοι. Τρισὶ δὲ ὕστερον ἡμέραις τῶν φυλάκῶν ἀσχολουμένων ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τῆς θυγατρός τοῦ τῶν ᾿Αρμενίων φημὶ βασιλέως, ἥτις εἰρήνης ὅμηρον τῷ τῆς Περσίδος τότε βασιλεύοντι παρεσχέθη, παρὰ Χριστιανῶν κλέπτεται, θησαυρὸς ὄντως οὐδέ ποτε δαπανώμενος. 15΄. Οὕτως οὖν τοῦ μακαρίου ᾿Ακεψιμα δεκάτην ἄγοντος τοῦ ᾿Οκτωβρίου τρόπον ὃν εἴρηται τὸ πέρας τῆς ζωῆς δεξαμένου, ὁ ἱερώτατος Ἰωσὴφ μετ᾿ αὐτ τὸν εἰσήγετο, ᾧ προσσχὼν ὁ βέβηλος δικαστής, Εώρακας, εἶπε, τὸν ἑταῖρον τὸν σὸν οἵῳ πικρῷ τέλει τοῦ ζῆν ἀπηλλάγη· Καὶ σὺ τοίνυν, εἰ μὴ τοῖς ἐμοῖς λόγοις πεισθῷς, ταῖς ὁμοίαις ὑποβληθεὶς κολάσεσι τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ θάνατον ὑποστήσῃ. Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ θεῖος ἱερεὺς, "Ο καὶ πρότερον, ἔφη, τῷ πρὸ σοῦ κρίκαι λαχόντι τὰ ἡμέτερα εἴρηκα, τοῦτο καὶ πρὸς σὲ νῦν ἐρῶ, ὡς οὔποτε κτίσμα προτιμήσομαι του Δημιουργοῦ, οὐδὲ προσκυνήσω κτίσει παρὰ τὸν κείσαντα ἕως δὴ τοῦ ἐμοῦ κύριός εἰμι λογισμοῦ. Πολλῇ πρὸς ταῦτα ὁ ἀρχῶν τῇ λύσσῃ καταληφθείς, ἐκέλευσε καὶ αὐτὸν ὁμοίως τῷ προλαβόντι διατεθέντα ταῖς βοείαις μαστίζεσθαι, κήρυκά τε ἐπιφωνεῖν, τὸ τοῦ βασιλέως ποιοῦντα θέλημα σώζεσθαι, Ὁ δέ, Εἰς ἐστιν Θεός, ἀνεβόα, καὶ πλὴν αὐτου οὐδαμῶς ἕτερος, ᾧ καὶ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμὲν, ᾧ καὶ τὴν λοXV. Adhuc autem iram spirantes acerbi illi tortores, in corpus jam mortuum steviebant instar corvorum. Deinde dum præcipitem impulissent, et in plateam tanquam profanum aliquid scelerati projecissent; adhibent custodes, ut ne sepulturam quidem consequeretur ab ullo ex Christi amanlibus, maximum metum demonum depellere contendentes, qui rerera erant illorum cultores promplissimi. Tribus autem diebus postea occupatis custodibus propter adventum Gliæ regis Armeniorum, quæ ut esset obses pacis, tunc data fuit regi Persarum, surripitur a Christianis revera thesaurus, qui uunquam consumitur. XVI. Cum sic ergo B. Acepsimas decimo Octobris eo modo, quo dictum est, finem vite accepisset, sanctissimus Joseph post eum fuit introductus. Ad quem se propius admovens judex profanus: Vidisti, inquit, quam acerba morte amicus tuus fuit vita privatus, et tu nunc quoque, nisi meis monilis pareas, similibus subjectus suppliciis, eamdem quam ille, mortem subibis. Divinus autem Dei sacerdos: Quod, inquit, prius dixi ei cui judicandi munus ante te obtigerat, hoc nunc quoque tibi dicam, quod nunquam creatori præferam rem creatam: neque id, quod est conditum, adorabo, sed conditorem, quandiu fuero compos mentis. His dictis, præses correptus magno furore, jussit eum similiter extensum atque priorem, fagellari bouin nervis, et acclamare praeconem, eum fore salvum, si regis pareat voluntali. Ille aulem: Uuus est Deus, exclamabat, et præter ipsum nullas alius, in quo et vivimus et movemur et s

ADDENDA. cui etiam cultum offerimus rationalem, regia jussa parum curantes. Cum vero multas horas verberaius, fere jam esset morte affectus, arbitrati eum esse mortuum, sustulerunt, et in forum projecerunt. Deinde cum rescivissent aliquas spiritus reliquias adhuc in eo manere, includunt in carcere. date XVII. Post eum autem tertius fuit introductus sapiens Athalas. Cui judex: Vita, inquit, et morte propositis ante tuos oculos, gloriaque et ignominia, ne eligas deterius,relicto meliori; nec eamdem ipeas viam, quam ii qui præcesserunt, qui sua stultitia dignum vitæ exitum acceperunt. Tu autem meum sequens consilium, et maximos honores consequeris, et munera a rege accipies. Sin minus, cum tibi causa fueris suppliciorurn innumerabilium, omnibus quoque jucundissima luce per vim privaberis. Divinus autem Æithalas: Me, inquit, puderet coli et terra, si cum mei amici,qui et premebantur senectute, et aetate processerant, fortissime decertaverint, ipse et vitæ cupidus, et tormenta extimescens conspicerer,qui sum ætate vegetiore. Non, per Christi mei mortem, ero vitæ hic agendæ cupidus. Non pro iis quæ videntur, bonis, non pro asperis rebus prodam pietatem. Propter hæc magna exstitit ira præsidis: et in sanctum illata sunt flagella. Ille autem ipsum sordidum canem vocavit et ignavum, et: Quomodo, inquit, mens tua est infrma et imbecilla, ita etiam tormenta, quæ sunt infelicium et abjectarum animarum terricula, non vero fortium virorum, quorum animi desiderio Christi sunt inflammati. " XVIII. His judex obstupefactus, qui erat mente captus:Quid hoc, dixit confessoribus, sibi vult,quod isti, qui dicuntur Christiani, vitam presentem despicientes, mortem tantopere sitiunt? Illi autem: Quoniam, aiunt, a patribus traditas attendentes doctrinas, credunt alium esse mundum, præsenti longe meliorem et admirabiliorem, propter quem vitam quoque præsentem despiciunt. Interim autem dum hæc dicerentur, et temporis prolixitate, et ab iis qui ipsum torquebant, vehementissima plagarum illatione, corporis quidem, quod multum decertaverat, dissolvebantur compages; carnes vero, quæ lacerabantur, cum ipso sanguine in p terram defluebant. Cum eum autem jussisset parum relaxari judex, tanquan ejus motus miseri. cordia: Si volueris, inquit, parere jussui regis, sunt apud nos medici, qui plagis tuis cito medebuntur. Cui statim sanctus: Si solo verbo, inquit, posses meis mederi plagis, o tu, qui es mente et anima saucius, ne sic quidem tibi animum adhiberem, cum ea suadeas, quæ sunt plane stulta et remota ab intelligentia. Tentans dixi, inquit judex; nam etiamsi tu velles parere jussui regis, hoc tibi nihil prodesset, cum plagæ jam tibi mortem procurent. Quamobrem ego quidem eficiam, ut sis exemplo omnibus Christianis, ne APRILIS. γικὴν λατρείαν προσάγομεν, βραχέα των βασιλικῶν φροντίζοντες προσταγμάτων. ὡς δὲ ἐπὶ πολλαῖς ταῖς ὥραις τυπτόμενος σχεδὸν ἤδη καὶ νενέκρωτο, νομι σαντες αὐτὸν τεθνάναι ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἄραντες ἔδε ριψαν. Εἶτα μαθόντες ἔτι λείψανον τι πνεύματος αὐ τῷ παραμένειν, ἐπὶ τὴν εἰρκτὴν κατακλείουσι. ΙΖ΄. Μετα δὲ τοῦτον τρίτος Αειθαλᾶς ὁ σοφὸς εἰσ ήγετο, πρὸς ἐν ὁ δικάζων, Καὶ ζωῆς, ἔφη, καὶ θανάσ του προκειμένων ἐν ὀφθαλμοῖς σου, δόξης τε καὶ ἀτιμίας, μὴ τὸ χεῖρον, ἕλῇ, τὸ κρεῖττον καταλιπών, μηδὲ αὐτὴν βαδίσαι τοῖς προλαβοῦσιν, οἱ τῆς ἑαυτῶν ἀφροσύνης ἄξιον ἀπηνέγκαντο καὶ τὸ τέλος. Σὺ δὲ ἀλλὰ τῇ ἐπῇ πειθόμενος συμβουλῇ, τιμῶν τε μεγίς στων αξιωθήσῃ καὶ βασιλικῶν οίων ἐπιτεύξῃ τῶν δωρεῶν. Εἰ δ᾽ οὖν, μυρίων σεαυτῷ γενόμενος αἴτιος τιμωριῶν, εἶτα καὶ τοῦ ποθεινοῦ πᾶσι φωτός βιαιό τατα στερηθήσῃ. Ο δέ γε θεῖος Αειθαλᾶς, Αἰσχυ ναίμην ἂν, ἔφη, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, εἰ τῶν ἐμῶν ἑταίρων καὶ γήρᾳ τρυχομένων καὶ ἡλικία προς βεβηκότων, ἔπειτα καρτερώτατα διηγωνισμένων, αὐτὸς φιλοζωῶν καὶ ὑποπτήσσων σου τὰς βασάνους ὀφθείην τὴν ἡλικίαν ἔχων ἀκμαιοτέραν. Οὐ, μὲ τὸν τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ θάνατον, οὐ φιλοψυχήσω, οὐ προσ δώσω τῶν δοκούντων ἀγαθῶν, οὐ τῶν χαλεπῶν τὴν εὐσέβειαν. θυμὸς τὸ ἐπὶ τούτοις πολὺς τοῦ ἄρχοντος. μαστίγων ἐπιφωρεὶ κατὰ τοῦ ἁγίου. Ο δὲ ῥυπαρὸν αὐτὸν ἀπεκάλει κύνα καὶ ἀγεννῆ καὶ, Ὥσπερ ὁ νοῦς ὁ σὸς ἔλεγε, σαθρός τε καὶ ἀσθενὴς, οὕτω δὴ καὶ αἱ βάσανοι μορμολύκεια ψυχῶν ἀθλίων εἰσὶ καὶ ταπει νῶν, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνδρῶν γενναίων καὶ Χριστοῦ πόθῳ τὰς ψυχὰς ἐκπεπυρωμένων. αξ ΙΕ΄. Εκπλαγεὶς ἐπὶ τούτοις ὁ φρενόληπτος δικαστης, Τί τοῦτο, πρὸς τοὺς συνεδριάζοντας ἔφη, πῶς οἱ λεγόμενοι οὗτοι Χριστιανοὶ τῆς παρούσης καταφρονοῦντες ζωῆς, ἐκτόπως οὕτω διψῶσι τὸν θάνατον Οἱ δέ, Ότι πατροπαραδότοις, ἔφησαν, προσέχοντες διδαχαῖς, ἄλλον εἶναι κοσμον πιστεύουσι, τοῦ παρόν τος κατά πολύ βελτίω τε καὶ θαυμασιώτερον, οὗ χάριν καὶ τῆς παρούσης ὑπερορῶσι ζωῆς. Ἐν ὅσῳ δὲ ταῦτα ἐλέγετο τῇ τε τῆς ὡρας παρατάσει καὶ ταῖς τῶν αἰκιζόντων αὐτὸν σφοδροτάταις ἐπιφοραῖς α μὲν τοῦ πολυάθλου σώματος ἁρμονίας διελύοντο, σάρκες δὲ ξεόμεναι αὐτῷ αἵματι κατὰ γῆς ἔῤῥεον. Ἐπὶ βραχὺ δὲ τοῦτον ἀνεθῶναι κελεύσας, ὥσπερ ἔλεον αὐτοῦ λαβὼν ὁ δικάζων, Αλλ' εἰ βουληθείῳς, ἔφη, τῷ βασιλικῷ πεισθῆναι προστάγματι, εἰσὶ παρ' ἡμῖν ἰατροὶ οἴ σου τὸ τάχος ιάσονται τὰς πληγάς. Πρὸς ὄν εὐθὺς ὁ μακάριος· Εἰ λόγῳ μόνῳ τὰς ἐμὰς εἶχες ἰᾶσθαι πληγὰς, ὦ τραυματία σὺ καὶ φρένας καὶ τὴν ψυχὴν, οὐδ᾽ οὕτως ἄν σοι προσέσχον ἐφ᾽ οἷς ἀνόητα παραινεῖς. Πειράζων εἴρηκα, φησιν ὁ δικάζων. ἐπεὶ καὶ θελήσαντί σοι τάχα τῷ τοῦ βασιλέως είξαι προστάγματι οὐδὲν ἦν παρὰ τοῦτο πλέον τῶν πληγών ἤδη τὸν θάνατον σοι μνηστευομένων· ὅθεν ἔγωγε Χριστιανοῖς πᾶσιν ὑπόδειγμα γενέσθαι σε παρασκευάw τοῦ μὴ ἀδεῶς οὕτω τοῖς κατὰ τῶν ἀρχόντων 56ρεσι χρῆσθαι. ᾿Αλλ' εἰ καὶ ἐν ἄλλοις, ὁ ἱερώτατο

CERTAMEN S. ACEPSIMÆ ET SOCIORUM. μάρτυς, ἀλλόκοτα πολλάκις εἴρηκας και ψευδῆ, νῦν, tam secure magistratus afficiant contumeliis. Sed ἄφη, καὶ μὴ βουλόμενος τὰ ἀληθῆ ἔλεξας, καὶ ὅ si in aliis, inquit sanctissimus martyr, dixisti πάντως οὐκ εἰς μακρὰν ἀποβήσεται· ὑπόδειγμα sæpe aliena et falsa, nunc, etiamsi nolles, dixisti γὰρ με τῷ ὄντι ἀγαθὸν καὶ τοῖς ἔπειτα θήσεις καρω vera, et quod est omnino propediem eventurum. τερίας καὶ γενναιόνητος, οἵ καθάπερ εἰς ἀρχέτυπον Me enim revera bonum posteris exemplum statues τι τὴν ἡμετέραν ἀφορῶντες ὑπομονὴν, ῥᾳδίως τοῦ fortitudinis et animi magnitudinis, qui tanquam ad τε καὶ τῶν ὁμοίως εχόντων τὰς βασάνους οἴσου- exemplar aliquod, ad nostram intuentes tolerantiam facile ferent tua et tui similium tormenta. σιν. η ΙΘ'. Εκπληξις ἐπὶ τοῖς ῥηθεῖσι κατέσχε τὸν δικα στὴν, καὶ δὴ τινα τῶν παρ' αὐτῷ μέγα δυναμένων προσκαλεσάμενος (ὃς Αδέσχε μὲν ἐλέγετο, ἐκ πόλεως δὲ ὤρμητο ᾿Αρβήλ καλουμένης), Τούτους παραλαΐων, ἔφη, πρὸς τὴν σὴν ἄπαγε πόλιν Χριστιανῶν χερσὶ καταλευσθησομένους· τοῦτο γὰρ μοι τὸ δικαστῆριον τὸ σὸν καταπράξασθαι βούλομαι, δι᾿ ἣν αἰτίαν οὐδὲ τὸν διὰ ξίφους αὐτῶν ἐπενεγκεῖν ἠθέλησα θάνατον. Παραυτίκα γοῦν ἀχθοφόροις ζώσις ὥσπερ τινὰ τῶν ἐψύχων ἐπιφορτίσας αὐτοὺς καὶ περιδεσμήσας, τὴν ἐπὶ τὴν πατρίδα ἐκεῖνος ἐστέλλετο· ἐπεὶ μὴ δυνατῶς εἶχον ἐγκαθῆσθαι τοῖς ζώοις, ἐσχάτην ὑποστάντες τῶν μελῶν πάρεσιν· ὅθεν ἐῤῥίπτοντο κατὰ γῆς ἐν οἷς ἔδει καταλύειν αὐτοὺς οἷά τινα νεκρὰ σώματα. Καὶ δῆτα κατὰ τὴν πόλιν ἀχθέντας ᾿Αρβήλ δεσμωτήριόν τι δέχεται αὐτοὺς ζοφῶδες καὶ ἀλαμπες, ἐν ᾧ σήψεως τῶν σαρκῶν ἀπὸ τῶν πληγῶν αὐτοῖς ἐπιγενομένης {χώρ τε πολλὺς ἀπέῤῥει, καὶ ὀδύ και τῶν ἁγίων δριμύταται καθικροῦντο, καὶ μάλιστα τῷ μὴ ἐφεῖσθαί τινι τῶν Χριστιανών ὡς αὐτοὺς εἰσελθεῖν καὶ μικρᾶς γούν τινος ἐπιμελείας αὐτοὺς ἀξιῶσαι. Γυνὴ δέ τις εὐσεβὴς καὶ φοβουμένη τὸν Κύριον ἐν τοῖς ὁρίοις τῆς αὐτῆς πόλεως παροικοῦσα ἀωρὶ τῶν νυκτῶν ἀφίκετο πρὸς τὸ δεσμωτήριον, καὶ “ χρήμασιν ἱκανῆς τους φύλακας θεραπεύασα κατιπράξατο ἑαυτῇ τὸ τοὺς ἁγίους οὕτω λεληθότως ἀνα. λαβεῖν καὶ πρὸς τὸν ἑαυτῆς οἶκον οὐ μακρὰν ὄντα χερσὶ τῶν ἑαυτῆς θεραπόντων διαβασταζομένους ἀγαγεῖν. Εἶτα προθεῖσα τούτους οὐδὲ φθέγξασθαι δυναμένους, ἐκμάσσει μὲν αὐτοῖς τὸν ἰχῶρα, ἐπίς δέ τισι φαρμάκοις παραμυθεῖναι τὰς ἀλγηδόνας, 6θονίοις περιδεσμεί, καθαρούς μύροις χρίει πολυτελέσι, καὶ οὕτω διὰ πάντων τὸ θεραπευτικόν τε καὶ φιλόχριστον ἐπιδείκνυται, καταφιλοῦσα μὲν τὰ μαρτυρικά μέλη, καὶ τούτοις ἐπιδακρύουσα, ἰχῶρι δὲ τῷ ἐξ αὐτῶν ἀποστάζοντι ἑαυτὴν ὑπαλείφουσα. Κ'. Οψὲ δὲ καὶ μόλις ἀνενεγκὼν ὁ μακάριος Ιω σήφ, Τὸ μὲν περὶ ἡμᾶς του συμπαθὲς καὶ φιλότιμον, ὦ ἱερώτατον, ἔφη, γύναιον, ἀπόδεκτον καὶ Θεῷ καὶ τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ ἀθλοῦσιν ἡμῖν· τὸ δὲ οὕτως ἡμᾶς δακρύειν ἀμέτρως πόῤῥω τῆς ἀψευδοὺς τῶν Χριστιανῶν ἐλπίδος καὶ τῆς ἡμῶν πίστεως. Πρὸς ὃν ἡ σεμνοτάτη γυναικῶν. Ἐμοὶ μὲν χαρᾶς ἡ ψυχὴ πληρούται, λογιζομένη όπως τοσαύτην ὑμῖν ὁ χριστὸς ἐνέθηκε τὴν ἀνδρείαν, ὥστε πρὸς τηλικαύτην ὀδυνῶν δριμύτητα διακαρτερῆσαι· ᾔσθεν δ᾽ ἂν ἐπιπλέον καὶ εἰ τῷ μαρτυρίῳ τελειωθέντας εἶδον ὑμᾶς. Το δὲ δακρύειν φύσεως ἀνθρωπίνης ἴδιον οἶκτον ἐπὶ τῷ συγγενεῖ λαμβρανούσης. ᾿Αλλὰ μὴ λυπεῖσθαί σε, ὁ θεῖος Ἰωσὴρ ἀπεκρίνατο, μηδὲ δακρύειν ἡμῶν ἔνεκεν χρὴ, ἐπισταμένην πάντως ὡς αἱ διὰ Χριστὸν XIX. His, quæ dicta sunt, fuit obstupefactus jadex;et accersito quodam ex iis, qui apud eum multum poterant, qui dicebatur quidem Adesche (or tus autem erat ex civitate, quæ vocabatur Arbel): Hos, inquit, accipe, et duc ad tuam civitatem, Christianorum manibus obruendos lapidibus. Volo enim tuam solertiam hoc mihi eficere. Propter quam causam nec eis quidem gladio volui mortem afferre. Cum eos ergo onerariis jumentis tanquam inanimum aliquid imposuisset et alligasset, ille profectus est in patriam, quoniam non poterant insidere jumentis, cum essent eorum membra omnino dissoluta. Quamobrem humi jaciebantur in iis locis, in quibus eos oportebat diverseri, tanquam mortua corpora. Et cum adducti essent in civitatem Arbel, eos accipit carcer obscurus et tenebricosus, in quo cum putrefacto carnium eis ex plagis orta esset, effluebat multa sanies, et sancto gravissimi dolores invadebant, et maxime, quod non permitteretur ulli ex Christianis ad eos accedere, et eorum ullam curam gerere. Quædam autem mulier pia et timens Dominum,quæ habitabat in finibus hujus civitatis, intempesta nocte venit ad carcerem, et multis pecuniis delinitis custodibus, effecit ut sanctos latenter acciperet, et domum suam, quæ non longe aberat, servorum suornm manibus portatos duceret. Deinde iis productis, qui nec loqui quidem poterant, eis abstergis saniem, lenibus autem quibusdam medicamentis sedat eorum dolores, mundis alligat linteis, unguentis ungit pretiosis, et in omnibus ostendit quam esset pia et Christi amans, osculans quidem membra martyrum, et eis illacrymans, sanie autem quæ ex eis distillabat, seipsam inungens. XX. Cum vix tandem autem ad se redisset Joseph: Tua quidem, inquit, in nos misericordia et munificentia,o sacrosancta mulier, Deo erit accepta et nobis qui pro eo decertamus. Nos autem tam immodice defere est multum remotum & vera et certa spe Christianorum et nostra fide. Cui honestissima mulier: Mihi quidem animus est gaudio repletns, consideranti, quod Christus vobis tantam dederit fortitudinem, ut magno animo ferretis tantam dolorum acerbitatem: magis autem latata essein, si vos vidissem martyrio consummatos. Lacrymari vero est proprium humanæ naturæ quæ movetur misericordia ejus, quod est sibi genere conjunctum. Sed non oportet te dolore afici. neque lacrymari propter nos, respondit div

ADDENDA. APRILIS. και Joseph, cum omnino scias, quod quæ propter θλίψεις αἰωνίου πρόξενοι εὐφροσύνης καὶ βασιλείας Christum suscipiuntur afflictiones,æternam conci- οὐρανῶν καθίστανται. Ἤδη δὲ τῆς ἡμέρας ὑπαυγε lient latitiam et regnum calorum. Die autem illum ζούσης τῇ εἰρκτῇ πάλιν κατὰ τὸ λεληθὸς ἀποδίδον cescente, rursus latenter restituuntur in carcerem. XXI. Cum sex autem menses prætertissent, deponitur quidem a magistratu is, qui sanctos acceperat,ut lapidibus obruerentur: alius aulem eo savior ei succedit, nemine Zeroth, cui etiam rex imperaverat, ut comprehensi Christiani, Christianorum manibus obruti, interimerentur. Cum ergo venisset ad civitatem, et ignis templum esset ingressus, ut ignem adoraret, ei dixerunt ignis adoratores: Sunt quidam hic jam longo tempore Christiani in tula inclusi custodia, qui prius, ut nobis fuit significatum, gravissimis subjecti suppliciis ac tormentis, non potuerunt induci, ut suam abnegarent religionem. Hæc cum ipse audivisset, eos statim jubet sisti pro tribunali, et eis dicit: Cum rex Sapores munitas quidem et validas everterit civitates, et multas gentes oppugnatu difficiles redegerit in servitutem, quomodo vos, qui estis quidem in ejus potestate, ejus autem terræ habetis usum. fructum, perindeac qui ab eo defeceritis, ejus jussa tantopere despicitis? Ad hæc Joseph ille admirabilis: Si lyrannidem, inquit, et rebelliorum aliquam movissemus adversus regem vestrum, opporteret om - nino ipsum illatis armis et coacto exercitu nos invadere, aut alium certe adversus nos mittere, qui esset et manu fortis, et rerum experientia preditus, et ad ducendum exercitum idoneus. Sed tantum abest, ut nos talia aggrediamur, ut non alium, sed te adversus nos emiserit, qui cum feminis potius, quæ degunt in thalamis, quam cum viris pugnare studueris. Nos enim nosipsos tanquam oves tradidimus ad occisionem, ut qui diderimus esse subjecti omnibus potestatibus. XXII. Dixit præses: Me ad iram, ut videtur, provocans, ut vitam tibi citius adimam,nos his insecta - ris contumeliis. Sed non assequeris id, quod desideras. Longo enim tempore et mora te protraham, et multis tormentis te paulatim cousumam. Jubet ergo eum funibus vinctum a summis pedibus,suspendi capite, exsiccatis autem boum nervis ei plagas infligi. Sic ergo venæ aperta tormentorum violentia, tanquam ex fonte præbebant fluxum sanguinis. Qui vero circumsislebat populus, judi-D cem accusans immanitatis, ad misericordiam movebatur et ad lacrymas, stupens sacrosancti senis tolerantiam. Quidam autem ex magnis, qui circumsistebant,secreto accedentes ad martyrem, dicebant: Clam nobiscum ingredere in nostri Dei templum, si a multis aspici erubescis, et cum sacrifcaris, liberare a suppliciis. Ille autem: Dis - cedite a me, clara voce dixit: discedite, qui operamini iniquitatem, quoniam Dominus exaudixit deprecationem meam.Deinde cum tres horæ jam præteriissent, jubet eum relaxatum a vinculis coram se sisti, et, Quil, inquit, pares jussui regis, et vitam morti præfers, an non? Respondit sanctus: ΚΑ'. Εξ δὲ διεληλυθότον μηνῶν παραλύεται μὲν τῆς ἀρχῆς ὁ τοὺς ἁγίους ἐπὶ τῷ καταλευσθῆναι παραλαβών, ἕτερος δὲ τοῦτον δεινότερος διαδέχεται, τοὔνομα Ναζερώθ, ᾧ καὶ πρόσταγμα βασιλικόν ἦν ὥστε τοὺς συλληφθέντας Χριστιανούς χερσὶ Χριστια νῶν λίθοις βαλλομένους ἀναιρεῖσθαι. Επιστάντι γοῦν τῇ πόλει καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ναὸν εἰσελθόντι διὰ προσκύνησιν οἱ τοῦ πυρὸς λατρευταί, Εἰσί τινες, εἶπον, ἐνταῦθα Χριστιανοί συχνὸν ἤδη χρόνον ἐν ἀσφαλεῖ φρουρῇ κατακεκλεισμένοι, οἳ καὶ πρότερον, ὡς ἡμῖν ἐγνώσθη, αἰκισμοῖς σφόδρα χαλεπῶς ὑπο βληθέντες τῆς ἰδίας οὐκ ἐπείσθησαν έξαρνοι γενέσθαι θρησκείας. Τούτων αὐτὸς ἀκούσας παραχρῆμα τοὺς ἁγίους τῷ βήματι παραστῆναι κελεύει, καὶ φησι πρὸς αὐτούς· Τοῦ βασιλέως Σαπωρίου πόλεις μὲν ὀχυράς καταστρεψαμένου, ἔθνη τε πλεῖστα καταδουλωσαμένου δυσκαταγώνιστα, πῶς ὑμεῖς ὑπὸ τὴν αὐτ τοῦ μὲν χεῖρα τελοῦντες, τὴν αὐτοῦ δὲ καρπούμενοι γῆν, ὥσπερ ἀποστάται τινὲς πολλὴν αὐτοῦ κατέγνωτε τῶν προσταγμάτων ὀλιγωρίαν; Πρὸς ταῦτα ὁ θαυ μαστός Ἰωσήφ, Εἰ τυραννίδα τινὰ καὶ ἀποστασίαν, ἔφη, κατὰ τοῦ βασιλέως ὑμῶν κεκινήκαμεν, έδει πάντως αὐτὸν ὅπλα τε καὶ στρατὸν ἐπαγομενον ἡμῖν επιθέσθαι, ἤ γοῦν ἕτερον καθ᾿ ἡμῶν ἐκπέμψαι τὸν καὶ χειρα γενναῖον καὶ πεῖραν ἱκανὸν καὶ στρατη γεῖν δεξιώτατον. ᾿Αλλὰ τοσοῦτον ἡμεῖς ἀπέχομεν τοιούτοις ἐπιχειρεῖν, ὥστε οὐκ ἄλλον, ἀλμὰ σὲ καθ᾽ ἡμῶν ἐκπέμψαι, τὸν γυναιξὶ μᾶλλον θαλαμευομέναις ἢ ἄνδράσι διαμάχεσθαι μεμελετηκότα. Ἡμεῖς γὰρ ὡς πρόβατα ἑαυτοὺς ἐπὶ σφαγὴν ἐκδεδώκαμεν, ὡς ἂν ὑποτάσσεσθαι πάσαις ἐξουσίαις κεκελευσμένοι, ΚΒ'. Ο ἄρχων εἶπεν· 'Ως ἔοικε, τὸν ἐμὸν ἀνερε θίζων θυμὸν ἐπὶ τὸ τάχιον σε τοῦ ζῆν ἀπαλλάξαι ταῖς ὕβρεσι ταύταις καθ᾿ ἡμῶν κέχρησαι. ᾿Αλλ᾽ οὐκ ἐπιτεύξῃ τοῦ παθουμένου· χρόνῳ γὰρ καὶ τριβῇ παραδώσω σε καὶ πολλαῖς βασάνοις κατ᾿ ὀλίγον ἐξαναλώσω. Κελεύει τοίνυν σχοινίοις ἄκρων ἐκδεθέντα ποδῶν κατὰ κεφαλῆς κρεμασθῆναι, βοείαις δὲ ξηραῖς τὰς πληχὰς ἐπιξαίνεσθαι. Οὕτως οὖν αἱ φλέβες τῷ βιαίῃ τῶν αἰκισμῶν ἀναστομωθεῖσαι ὡς ἐκ πηγής παρεῖχον τὰ αἵματα καταῤῥεῖν. Τὸ δὲ περιεστὸς πλῆθος τὴν τοῦ δικαστού μεμφόμενον ἀγριότητα πρὸς οἶκτον κινοῦντο καὶ δάκρυα, τὸν ἱερὸν πρεσούτην τῆς ὑπομονῆς ἐκπληττόμενοι. Τινὲς δὲ τῶν περιεστώτων μάγων ἐν ἀποῤῥήτῳ προσιόντες τῷ μάρτυρι, Εἴσελθε μεθ᾿ ἡμῶν, ἔλεγον, εἰς τὸν τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ναὸν ἐν κρυφή, εἴ γε καὶ τὴν τῶν πολλών ὄψιν αἰσχύνῃ, καὶ θύσας, ἀπαλλάγηθι τῶν κοι λάσεων. Ο δὲ, ᾿Απόστητε ἀπ᾿ ἐμοῦ, εἶπε λαμπρᾷ τῇ φωνῇ, ἀπόστητε, οἱ τὴν ἀνομίαν ἐργαζόμενοι, ὅτι Κύριος τῆς δεήσεως μου εἰσήκουσεν. Εἶτα τριῶν ὡρῶν ἤδη διελουσῶν κελεύει ἀνεθέντα τῶν πληγῶν αὐτῷ παραστῆναι καὶ, Τί, φησί, πείθῳ τῷ τοῦ βασιλέως προστάγματι, καὶ τὸ ζῆν τοῦ ἀποθανεῖν ἀνταλλάττη

CERTAMEN S. ACEPSIMÆ ET SOCIORUM. δ ἢ οὔ; Ὁ ἅγιος ἀπεκρίνατο; Μὴ γένοιτό μοί ποτε Absit, ut ego unquam eam vitam cupiam, in qua τοιαύτης ἐπιθυμῆσαι ζωῆς ἐν ᾗ ἴδοι με ὁ ἥλιος αὐτῷ me sol viderit sibi potius, quam ejus effectori, μᾶλλον ἢ τῷ ποιητῇ αὐτοῦ τὴν προσκύνησιν ἀπονέ- tribuentem adorationem. Quid autem? estne tibi, μοντα. Τί δαὶ, καὶ προτιμητέος σοι, εἶπεν, ὁ θάνατος inquit, mors vitæ præponenda? Sanctus dixit: τῆς ζωῆς; Ὁ ἅγιος ἔφη· Ναί· ὁ γὰρ θάνατος οὗτος Certe. Hæc enim mors mihi vitam æternam conciπροξενός μοι ζωής γίνεται αἰωνίου ἀγαθῶν τε πολ- liat, et est nobis causa multorum bonorum, quæ λῶν ἡμῖν καθίσταται αἴτιος 2 οὔτε ὀφθαλμοῖς ἐστι nec possunt cerni oculis, nec audiri auribus, nec Θεατὰ οὔτε ὡσὶν ἀκουστά, οὔτε μὴν καταληπτὰ δια- mente comprehen/li. Ad hæc ille ironice loquens, νοίᾳ. Πρὸς ταῦτα ὁ εἴρων ἐκεῖνος καὶ χλευαστής et veluti irridens martyris responsionem: Magnas οἷά περ ἐγγελῶν τῷ μάρτυρι τῆς ἀπολογίας, Μεγά- ergo, inquit, nobis debes agere gratias, si tam λας οὖν ἡμῖν, ἔφη, τὰς χάριτας ὀφείλεις ὁμολογεῖν, multa bona tibi conciliavimus. Omnino autem εἴ σοι τηλικούτων ἀγαθῶν πρόξενοι καθεστήκαμεν. efficies, ut eorum quoque simus tecum participes, Πάντως δὲ καὶ ἡμᾶς κοινωνοὺς αὑτῶν γενέσθαι σοι ut qui tibi fuerimus adjutores ad acquirendam παρασκευάσεις, ἅτε δὴ καὶ συνεργούς σοι γενομένους talem beatitudinem. Sanctus autem: Ne ironice, πρὸς τὴν κτῆσιν τῆς τοιᾶσδε μακαριότητος. Ὁ ἅγιος, inquit, nobiscum agas, o judex. Nam nos quidem Μὴ εἰρωνεύον, εἶπε, τὰ πρὸς ἡμᾶς, δικαστά· ἡμεῖς et inimicos diligere, et iis qui nos odio habent, μὲν γὰρ καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἀγαπᾶν καὶ τοὺς μισοῦν. 5 benefacere,a divino præcepto didicimus. Caeterum τας καλῶς ποιεῖν παρὰ τῆς θείας ἐντολῆς πεπαι- quandiu sumus vivi in vila præsenti, Deum precaξεύμεθα· πλὴν ἀλλ᾽ ἕως ἐν τῷ παρόντι βίῳ ζῶντες mur, ut ab errore discedentes, discatis pietatem ἐσμεν, ἀμέλει καὶ εὐχόμεθα τῆς πλάνης ὑμᾶς ἀπο- et veram religionem, ut vobis quoque sit pars et στάντας μεταμαθεῖν τὴν εὐσέβειαν ὡς ἂν εἴη καὶ sors in futuro in Dei bonis, quæ dici nequeunt. ὀμῖν μερὶς καὶ κλῆρος ἐν τοῖς ἀφράστοις τοῦ Θεοῦ Non est autem nobis datum vel a supplicio eripere, ἀγαθοῖς· ἐν δὲ τῷ μέλλοντι οὐχ ἡμῖν δέδοται κολά- vel bona dare. Hoc est enim in solius Dei positum σεως ἐξαιρεῖσθαι ἢ τὰ ἀγαθὰ διδόναι· τοῦτο γὰρ τῷ potestate, qui habet etiam potestatem judicandi Θεῷ κεῖται μόνῳ τῷ καὶ ἐξουσίαν ἔχοντι κρίνειν vivos et mortuos. ζῶντάς τε καὶ νεκρούς. ΚΓ'. Ὁ ἄρχων ἔφη· Τὰς τοιαύτας ἐρεσχελίας ἐν XXIII. Dixit præses: Ejusmodi contentionibus τῷ παρόντι καταλιπὼν καὶ τὰ ὀνειροπολούμενά σου missis in præsentia et iis bonis quæ a te somniantur, ταυτὶ ἀγαθὰ, τῳ βασιλικῷ προστάγματι πείσθητι. pare regis imperio. Τe enim talibus et tantis subjiἘπεὶ τηλικαύταις ὑποβαλῶ σε τιμωρίαις ὡς διὰ σοῦ ciam suppliciis, ut per te alii quoque persuadeanκαὶ τοὺς ἄλλους πεισθῆναι Χριστιανοὺς τῶν ἐν χερσὶ tur Christiani, ea quæ tenent manibus, nequaτὰ ἐν ἐλπίσι μηδαμῶς ἀνταλλάττεσθαι. Ὁ ἅγιος, G quam commutare cum iis quæ spe apprehendeΤοῦτο γάρ μοι ἔφεσις, εἶπε, καθάπερ δὴ καὶ αὐτὸς runt. Sanctus autem: Hoc,ut ipse quoque nosti, ἔγνωκας, τὸ διὰ τάχους πρὸς τὰς αἰωνίους παρα- maxime cupio, quam citissime transmitti ad meterπεμφθῆναι μονάς. Κἂν ἄλλας δὲ μυρίας ἐπαγάγης nas mansiones. Quod si mihi alios innumerabiles μοι τιμωρίας, κάν μετὰ σὲ ἕτερος, τετελειωμένος ἐν intuleris cruciatus, aut etiam post te alius, conτῇ Χριστοῦ ἀγάπῃ εὑρεθήσομαι· ἔχω γὰρ τὸν ἐν- summatus inveniar in Christi gratia. Habeo enim ισχύοντα με θεόν, δι᾿ ὃν καὶ ταῦτα ὑπομένειν Deum me confrmantem, propter quem hæc pati προήρημαι. Χριστιανοῖς δὲ οὐ προτροπὴ πρὸς ἄρ- constitui. Non ero autem, ut tu dicis, Christianis νησιν εὐσεβείας, ὡς σὺ ἔφης, διὰ τῶν σῶν ἔσομαι adhortatio ad negandam pietatem propter tua torβασάνων, ἀλλὰ παράκλησις μᾶλλον πρὸς θεοσέβειαν menta, sed incitamentum potius ad verum Dei αὐτοὶ γάρ με καθορῶντες ἐν γήρᾳ τοιούτῳ τὰς σάς cultum. Ipsi enim me videntes in tali senectute παρὰ φαῦλον ποιούμενον τιμωρίας, ὑπόδειγμα καλὸν tuos vilipendere cruciatus, habebunt pulchrum ἔζουσι γενναιότητος, καὶ τῆς μιμήσεως οὐκ ἀπολει exemplar fortitudinis, nec deerit illis, quem imiφθήσονται. Τούτων ἀκούσας ὁ ἄρχων καὶ τὸ τοῦ tentur. His auditis, prases beati senis interrita μακαρίου γέροντος ἀκατάπληκτον ἐκπλαγείς, ὑπό constantia obstupefactus, jubet portatum ab aliquiτινων διαβασταχθέντα κελεύει, ἐπεὶ μὴ βαδίζειν bus, quoniam ingredi non poterat, rursus includi ἠδύνατο, τῷ δεσμωτηρίῳ πάλιν κατακλεισθῆναι. in carcere. ΚΔ'. Εἶτα πρὸς τὸν μακάριον ἀποβλέψας Αειθα λάν, καὶ σὺ, φησί, τῆς αὐτῆς ἔχῃ παραπληξίας, καὶ τὴν τοῦ μεγίστου φωστῆρος διαπτύεις προσκύνης σιν; Ὁ τῆς ἀληθείας κῆρυξ ἀποκρίνεται· Ζῇ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ τοῦ ζῶντος Θεοῦ Υἱὸς, εἰς ὃν ἐκ νεότητος ἤλπισα, ὡς ἀμετάθετον ἔχω τὸν λογισμόν· καὶ οὐδεὶς μεταπείσει με τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν τοῖς αὐτοῦ κτίσμασιν ἀπονείμαι. Ἐπεὶ τούτων ο αλαζών ἐκεῖνος καὶ βάρβαρος ἤκουσεν, ἐκδεθῆναι τῶν ἀστραγάλων κελεύει τὸν ἅγιον, τῷ ξύλῳ το προσαναρτᾶσθαι, καὶ ταῖς βοείαις μαστίζεσθαι. Ὁ δὲ μεγάλῃ XXIV. Deinde aspiciens ad beatam Aithalam: Tene quoque, inquit, invasit idem stupor, et maximi luminaris recusas adorationem? Respondet præco veritatis: Vivit Dominus Jesus Christus, vivi Dei Filius,in quem speravi a juventute, quod immutabilem habeo cogitationem: nec mihi ullus persua serit, ut Dei honorem tribuam rebus ab ipso crealis. Postquam hac audivit ille superbus et barbaror, jubet sanctum alligari talis, et ligno appendi. Ille autem magna voce praedicabat se esse Christianum. Magis erat defessus fagris cadendo impius, c

ADDENDA. APRILIS. sanctus aliquid loqueretur remissum et indignum τῇ φωνῇ Χριστιανὸν ἑαυτὸν ἀνεκήρυττεν. ᾿Απειρήκει ea quæ pro Christo est ostendenda, fortitudine. μαστίζων ὁ ἀπεβὴς μᾶλλον ἢ ὁ ἅγιος ὑφειμένον Jubet ergo eum de ligno deponi, et ejus loco τι φθέγγεται καὶ τῆς ὑπὲρ Χριστοῦ καρτερίας ανά induci Manichæum, qui coram martyre aperte suam ξιον. Κελεύει τοιγαροῦν τοῦ ξύλου κατενεχθῆναι, abjuraret religionem. Jubens ergo torquere Mani- και τινα Μανιχαῖον ἐπ' ἀτόποις τισὶν ἀλόντα εἰς τὸ chaum,cogebat ad negandum. Ille autem primum μέσον ἀχθῆναι, καὶ, Ὄρα, φησὶ τῷ μάρτυρι, τὴν quidem resistebat, et adversus plagas videbatur οἰκείαν αὐτὸν θρησκείαν περιφανῶς ἐξομνύμενον. decertare. Cum autem violentius verbera intenta- Αικίζεσθαι οὖν ἐπιτρέψας τὸν Μανιχα τον ηνάγκαζε rent, qui flagellabant, et eum plagæ vehementer πρὸς τὴν ἄρνησιν. Ὁ δὲ ἀντείχετο μὲν τὰ πρῶτα, urgerent, victus a doloribus, statim inliciabatur; καὶ πρὸς τὰς πληγὰς ἐῴκει διαγωνίζεσθαι. Επεὶ et, Anathema Maneti et ejus dogmatibus, exclam δὲ βιαιότερον οἱ μαστίζοντες ἐπετίθεντο, καὶ ἰσχυ mabat. Afferunt itaque ad eum formicam, juben- ρῶς αὐτοῦ καθίκοντο αἱ πληγαὶ, ηττηθεὶς τῶν πό tes interficere. Ille autem eam statim accepit et νων ἔξαρνος εὐθὺς γίνεται, καὶ, Ανάθεμα Μάνε στι interfecit. Propter quod sanctus laetitia diffusus, et καὶ τοῖς αὐτοῦ δόγμασιν, ἐξεβόν. Καὶ δῆτα προσob id, quod factum fuerat, ridens propemodum: άγουσιν αὑτῷ μύρμηκα προστάσσοντες ἀνελεῖν. Ο Gravia passus, inquit, defecit adorator Manetis,et 3 δὲ ἀπέκτεινε παραχρῆμα λαβών. Εφ᾽ ᾧ διαχυθεὶς cædem fecisse est convictus, ut qui Deum suum ὁ ἅγιος καὶ οἷον ἐπιγελάσας τῷ γενομένῳ. Τεταλαι interemit. Ego autem meipsum beatum existimo, πώρηται, ἔφη, ὁ τοῦ Μάνεντος λατρευτὴς, καὶ φόνου at Paulus, quod Christi virtute aporte corroboratus, εάλω τὸν ἑαυτοῦ Θεὸν ἀνελών. Ἐγὼ δὲ μακάριον qui dixit: «Ego vici mundum,» conservo spiri- έμαυτὸν ἤγημαι κατὰ Παῦλον, ὅτι Χριστοῦ τῇ δυνάtum et animum idvictum. μει περιφανῶς κραταιούμενος τοῦ εἰπόντος, «Εγώ νενίκηκα τὸν κόσμον,» αήττητόν μου τὸ φρόνημα συντηρώ. XXV. Propter hæc ira repletus insanus judex,spinosis mali Persica virgis jubet sanctum verberari. Plaga autem sic eum confecerunt, ut prope esset mutus, et nec sentiret quidem verbera quæ infigebantur. Quamobrem cum eum traxissent, tanquam jam mortuum, foras ejiciunt. Quidam autem ex magis, cum forte illud corpus vidisset nudatum, et naturae contemplatione motus esset misericor- c dia, panno eum operit. Qui vero erant ejusdem, cujus ipse, religionis, cum aspexissent, quod ab eo factum fuerat, criminantur eum apud præsidem: qui eum acerbis statin cadit flagellis, et ab immisericordibus eam accipit mercedemn misericordia. Beatum autem Æithalam adhuc spirantem tradunt in custodiam. Cum vero accepisset judex, maximum quemdam præsidem, nomine Saborium,in ejus vicum advenisse, qui appellabatur Marcellaria, ei martyrum mandat examinationem. Ille autem, non minus impius et sævus quam præcedentes, aspiciens ad sanctos: Vestrain, inquit,reveritus canitien, et vestra misertus afflictionis, suadeo ut solem adloretis, et gustetis sanguinem sacrificiorum,ut a morte acerba liberali omnibus jucundam vitam lucrifacialis. Sancti autem tanquam uno ore dixerunt: Carnivoris canibus mos est sanguinem gustare, non hominibus.Tibi vero potius convenit iis exsaliari, qui es instar canis rabiosus, et latras, et efferaris in eum qui te fecit. XXVI. Postquam autem jussit sanctos flagris cadi, eorum misericodia moti, qui circumstar bant: Decoctione, dicebant, gustata loco sanguinis, servemini, et liberemini ab iis quæ vobis inminent, suppliciis. Illi vero responderunt: Absil, ut vel gustu, vel ullo alio modo inguinemus puriatem nostra fidei, et hanc longævam senectutem τύπτει ΚΕ΄. Θυμοῦ πληρωθεὶς ἐπὶ τούτῳ ὁ παράφορος δικαστής ῥάβδοις ῥοῶν ἐξηκανθωμέναις προστάττει τὴν ἅγιον. Οὕτω δὲ κατειργάσαντο αὐτὸν αἱ πληγαὶ ὡς καὶ ἀφωνον σχεδόν γενέσθαι, καὶ μηδὲ τῶν ἐπιφανῶν ἐπαισθάνεσθαι· ὅθεν καὶ ὡς ἤδη τεθνηκότα σύραντες ἔξω ῥίπτουσιν. Εἰς δὲ τῶν μά γων τὸ καρτερικὴν ἐκεῖνο σῶμα γυμνωθὲν θεασάμενος, και τι φιλάνθρωπον παθὼν πρὸς τὴν φύσιν, ῥάκει τοῦτο καλύπτει. Οι δὲ τῆς αὐτῆς ἐκείν θρησκείας τὸ γεγονὸς θεασάμενοι διαβάλλουσιν απ τὸν πρὸς τὸν ἄρχοντα, καὶ παραχρήμα πικραίς αικίζεται μάστιξι, καὶ μισθὸν τοῦτο τῆς συμπαθείας παρὰ τῶν λίαν ἀσυμπαθῶν δέχεται. Τὸν μέντοι μας χάριον ᾿Αειθαλᾶν εμπνέοντα ἔτι τῷ δεσμωτηρίῳ παραδιδοῦσι. Μαθών δέ τινα ὁ δικαστής ἄρχοντα τῶν μεγίστων Σαβώριον τοὔνομα τῇ αὐτοῦ κώμῃ ἐπιδε δημηκέναι, Μαρκελλαρία αὕτη ἐλέγετο φερωνύμως, τούτῳ τὴν τῶν μαρτύρων ἐξέτασιν ἐπιτρέπει. Ο δὲ τοῖς προλαβοῦσιν ὁμοίως ἔχων ἀσεβείας καὶ ἀγριότη τος, ἀποβλέψας πρὸς τοὺς ἁγίους, Καὶ τὴν πολιάν ὑμῶν, εἶπεν, αἰδούμενος καὶ τῆς ταλαιπωρίας οἰκτε!- ρων ὑμᾶς παραινώ προσκυνῆσαι ἡλίῳ καὶ τοῦ ἐκ τῶν θυσιών αἵματος ἀπογεύσασθαι ἵνα πικρού θανάτ του ῥυσθέντες τὴν γλυκεῖαν πάσι ζωὴν κερδήσητε. οἱ ἅγιοι ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος πρὸς αὐτὸν, Τοῖς σαρκοβόροις, εἶπον, εἴθισται αυσὶν αίματος ἀπογεύεσθαι, οὐκ ἀνθρώποις. Σοὶ δὲ μᾶλλον ἐμφορεῖσθαι τοιούτων προσήκει κυνὸς ἔχοντι λύσσαν, καὶ τοῦ πεποιηκότος καθυλακτοῦντι καὶ ἀγριαίνοντι. ΚϚ'. ὡς δὲ καὶ μαστίζεσθαι τοὺς ἁγίους ἐκές λευεν, ἔλεον δῆθεν αὐτῶν οἱ περιεστηκότες λαμβά νοντες, Εψήματος, ἔλεγον, ἀντὶ αἵματος κατὰ τὸ λανθάνον ἀπογευσάμενοι σώθητε, καὶ τῶν ἐπηρτης μένων ἀπαλλάγητε τιμωριών. Οἱ δὲ, Μὴ γένοιτο ἡμῖν, ἀπεκρίναντο, μήτε σχήματι μήτε ἄλλως τὸ καθαρὸν ἐπηλυγάσαι τῆς ἡμῶν πίστεως καὶ τὸ που

CERTAMEN S. ACEPSIMÆ ET SOCIORUM. λυχρόνιον τοῦτο καταισχύναι γῆρας. Ὁ δὲ ποικίλος dedecore afficiamus. Versutus autem ille presses ἄρχων ἐκεῖνος καὶ κομιδῆ πονηρός, ᾿Αλλ' εἰ κρέας ὑμῖν, ἔφη, καθαρὸν ἐνεχθείη, οὐδὲ τούτου ἂν ἀπο γεύσοισθε; Οἱ ἅγιοι εἶπον· Ἐξ ἀκαθάρτου τί καθαρὸν, καὶ ἐκ χειρῶν σῶν τῶν μεμολυσμένων τί ποτε ἂν ἀμόλυντον ᾖ; Πισῶν τοίνυν τῶν τοιούτων σοι μηχανῶν ἀφέμενος ταχεῖαν τὴν καθ᾿ ἡμῶν ἀπόφασιν ἐπενεγκεῖν προθυμήθητι· εἰκῇ γὰρ κοπιᾷς, εἰς ἀέρα δέρων καὶ παίων ἀμαθῶς τὸν ἀδάμαντα. Κοινή τοι· γαροῦν μετὰ τῶν συνεδρευόντων διασκεψάμενο! τε καὶ ψηφισάμενοι χερσὶ Χριστιανῶν τοὺς ἁγίους κατα λευσθῆναι πλῆθος Χριστιανῶν συναθροίζουσι, μεθ' ὧν καὶ τὴν θαυμασίαν κατέλαβον Ισδάνδουλ. Καὶ δῆρε τὸν μακάριον Ἰωσὴφ πάλιν διαβαστάσαντες, εἰς τὸ κριτήριον παριστῶσι. Νεύει οὖν τῷ ἡγεμόνι ὁ ἅγιος πρὸς αὐτὸν ἐγγίσαι ὥς τι τῶν ἀποῤῥήτων ἀκουσομένῳ. Τοῦ δὲ εὐθέως παραγενομένου καὶ πλησιάσαντος, σιέλου τὸ στόμα πληρώσας ὁ μάρτυς, τοῦ μικροῦ ἐκείνου καταπτύει προσώπου, Ούκ αἰσχύνει, ἐπειπών, ἀναιδέστατε, ἀγρίως οὕτω καὶ δυσμενῶς κατὰ τῆς κοινῆς ταύτης νεανιευόμενος φύσεως καὶ σώμα ἤδη νενεκρωμένον αὖθις εἰς ἐξέτασιν ἄγων; Ὁ δὲ καὶ παρὰ τῶν συνεδρευόντων πολλὰ τῆς πέριττης ταύτης ωμότητος κατονειδισθεῖς καὶ γέλωτα οὐδὲ ὅσον εἰπεῖν ὀφλήσας πρὸς τὴν ἰδίαν πάλιν καθέδραν ὑποστρέφει κατησχυμμένος. et admodum malus: At si ad vos, inquit, pura caro fuerit allata, ne eam quidem gustabitis? Sancti dixerunt: Ex immundo quidnam mundum, et ex pollutis tuis manibus quidnam fuerit impollutum? Omnibus ergo missis his tuis machinationibus, in nos velis cito proferre sententiam. Frustra enim laboras aerem verberans, et per inscitiam eum pulsans, qui non potest domari. Cum ergo communiter cum iis qui considebant, consultassent, et tulissent sententiam, ut sancti Christianorum manibus obruerentur lapidibus, congregant Chrislianorum multitudinem, cum quibus comprehen derunt etiamn admirabilem illam Isdandul; et cum beatum Joseph rursus expertassent, sistunt eum Bin prætorio. Sanctus autem annuit praesidi, ut ad se accedat propius, ut qui arcanum aliquid esset ab eo auditurus. Cum is vero statim accessisset propius, martyr os implens saliva, exsecrandum illum vultum conspuit, et: Non te pudet, inquit, o impudentissime,tam immaniter et lam hostiliter in hanc communem insultare naturam, et corpus jam morte affectum, rursus producere ad examinationem? Ille aulem ab iis quoque, qui considebant, propter hanc nimiam crudelitatem probris affectus, et mirandum in modum irrisus, ad suam cathedram redit pudore affectus. ΚΖ'. Τὸν δὲ ἅγιον ποῤῥωτέρω που διαστήσαντες XXVII. Cum autem sanctum paulo longius diκαὶ ὀπίσω τὼ χεῖρε δεσμήσαντες βόθρον αὐτῷ διορύτω movissent, et manus pone vinxissent, fossam ei σουσι, καὶ καθέντες μέχρις οσφύος αὐτὸν χωννύου- fodiunt, et eum ad lumbos usque demissum, infoσιν. Εἶτα τοὺς συλληφθέντας περιιστῶσι Χριστια- diunt. Deinde comprehensos circumsistunt Chriνούς, καὶ παίοντες βάλλειν τὸν ἀοίδιμον λίθοις slianos, et pulsantes, jubent eos virum inclytum διεκελεύοντα. Μεθ᾽ ὧν καὶ τὴν ἱερὰν Ἰσδανδουλ τὰ appetere lapidibus. Cum quibus sacrosanctam quoὅμοια ποιεῖν ἐπειγόντων, ἐκείνη, ᾿Απὸ τοῦ αἰῶνος, que Isdandul, ut similia faceret, urgentibus, dixit ἔφη, οὐδὲν ἤκουσται τοιοῦτον, ὥστε γυναῖκα κατ' ἀν- illa: Nihil unquam a seculo tale fuit auditum, ut δρῶν ὀσίων χεῖρα ἐκτείνειν καταναγκάζεσθαι, ὥσπερ cogatur femina extendere manum adversus viros νῦν ὑμεῖς ποιεῖτε, ἀποσχόμενοι μὲν τοῦ κατὰ τῶν sanctos, quomodo vos nunc facilis, qui adversus ἐχθρῶν ἀγωνίζεσθαι καθ' ἡμῶν αίροντες όπλα καὶ inimiccs quidem non decertalis, in nos autem arma τὴν πατρίδα εἰρήνην άγουσαν αἱμάτων καὶ σφαγῶν tollitis, et patriam,quæ degit in pace,sanguine et ἐμπιπλῶντες. Οἱ δὲ οβελίσκον μακρῷ καλάμῳ παρα- caede impletis. Illi vero obelisco longæ arundini δεσμήσαντες κεντεῖν αὐτῷ τὸν ἅγιον διεκελεύοντο. alligato,eo sanctum pungere imperabant. Illa auΚἀκείνη, Μὴ γένοιτό μοι, ἔφη, δρᾶσαι τοιοῦτον· ὡς tem: Absit, inquit, ut ego id faciam. Nain ego id ἔγωγε ἡδέως ἂν πρότερον τῇ ἐμῇ καρδίᾳ τοῦτο ἐκ- prius libenter cordi neo affixero, quam per ipsum καταπλήξαιμι ἢ πρὸς βραχὺ τοῦ ἁγίου δι' αὐτοῦ sanctum corpus vel minimum attingam.Sic illa quiψαύσω σώματος. Οὕτως ἡ μὲν ἀνδρικὴν ἐπιδειξαμένη dem virilem ostendens constantiam, conspecta est τὴν ἔνστασιν, κρείττων τῆς ἐπινοίας ὤφθη τῶν μιαι- η potentior quam cogitarant parricide.Sanctum auφόνων· τὸν δὲ ἅγιον τοσαύταις νιφάτι λίθων συνέχω- tem tam crebris lapidum nivibus obruerunt, ut σαν ὡς μόνην ὁρᾶσθαι τὴν κεφαλὴν τοῦ λοιποῦ σώ cerneretur solum caput, reliquo corpore obruto ματος τῇ σωρείᾳ τῶν λίθων συγκεχωσμένου. Ην δή lapidum congerie. Quod quidem caput cum quidam τις τῶν ἀσεβῶν ἀρχόντων ἔτι κινουμένην ἑωρακώς ex impiis principibus vidisset adhuc moveri, jubet ἑνὶ τῶν δημίων κελεύει χειροπληθῆ λίθον λαβόντι uni ex lictoribus, ut accepto lapide, quantum poἄνωθεν αὐτῇ ἐπαρεῖναι· οὗ δὴ γενομένου καὶ τῷ τοῦ terat manus capere, in id desu; er immitteret. Quod λίθου βάρει τέλεον αὐτῆς συντριβείσης, τὴν τιμίαν quidem cum factum esset, et pondere lapidis caput ψυχὴν ὁ μακάριος τῷ Χριστῷ παρατίθησι. Φυλάκων esset contritum, beatus Christo tradit pretiosam τοίνυν Επιστασίαις τὸ πολύτιμον ἐκεῖνο σώμα καθά- animam. Atque venerandum quidem illud corpus, περ θησαυρός τις συνετηρεῖτο. Τριῶν δὲ διελθουσῶν adhibitis custodibus, conservabatur tanquam theἡμερῶν καὶ τετάρτης ἤδη ἐπικαταλαβούσης, σεισμός saurus aliquis. Cum tres autem dies præteriissent, μέγας οἷος καὶ φοβερὸς γίνεται· εἶθ' οὕτως ἀστρα- et jam advenisset quartus, exstitit magnus et terriτῶν ὑποφαινομένων βροντών τε μεγίστων ἐπικαταρ- bilis terra motus. Deinde cum sic apparerent fu

ADDENDA. APRILIS. gura, et maxima tonitrua cum eis erumperent, Αριγνυμένων αὐτοῖς πῦρ οὐρανόθεν κατενεχθὲν ἀποIgnis e colo demissus custodes quidem redigit in τεφροί μὲν τοὺς φύλακας, τὸν σωρὸν δὲ τῶν λίθων cinerem, lapidum vero congeriem educit tanquam οἷά τινα χοῦν ἐκφορεῖ τὴν ἐπὶ τῷ μάρτυρι τιμὴν pulverem, leo omnibus reddente manifestum ho- τοῦ Θεοῦ φανερὰν πᾶσι καθιστῶντος· τὸ σῶμα δὲ norem in martyrem; corpus autem non apparet, ἀφανὲς γίνεται, εἴτε τοῦ Θεοῦ τοῦτο οἷς οἶδε τρόποις seu quod Deus providisset, ut id transferretur iis μεταθεῖναι οἰκονομήσαντος, εἴτε ἀνθρωπίνων ἀνελο quos ipse novit, modis, seu quod hominum ma- μένων χειρῶν. nus id sustulissent. XXVIII. Venerandum autem Æithalam cum in vicum, qui dicitur Patrias, abduxissent, eficiunt ut Christianorum manibus ipse quoque obruatur lapidibus. Cujus corpus monachi quidam ex iis qui illic habitabant, noctu ad venientes, inscientibus custodibus id auferunt, revera furtum laudabile facientes, et rem luce dignam, non tenebris. Deinde cum ei justa fecissent,deponunt in quodam loco insigni. Quo autem in loco sanctum contigit interimi, facit Deus admirabiliter quiddam,dignum et sua potentia,et gloria martyris. Planta quædam myrti illic enata, efficitur omne genus morborum liberatio. Cum quinque ergo annis per hanc plantam sic ferent miracula,qui gentium falsam teuebant religionem, invidia moli,et non ferentes intueri hac miracula ad confutandam falsam eorum religionem, plantam exscindunt radicitus. Multi vero ex iis qui erant animo purgati, longo tempore videbant lucem in eo loco, et divinas virtutes ascendentes, et gloriam emittentes ei qui sanctos suos glorificat. Consummatus autem fuit Christi martyr ithalas mense Junio, eamdem constantiam et fortitudinem, quam ii qui ante ipsum fuerunt consummati, ad mortem usque ostendens, auxilio et gratia Christi veri Dei nostri: quem decet gloria et honor, cum principio carente ejus Patre, et sanctissimo et vivifco Spiritu, nunc et semper, et in secula sæculorum. Amen. ΚΗ'. 'Αειθαλᾶν δὲ τὸν τιμιώτατον εἰς κώμην Πατριὰς καλουμένην ἀπαγαγόντες Χριστιανῶν χερσὶ καὶ αὐτὸν καταλευσθῆναι παρασκευάζουσιν· οὗ τὸ σῶμα μοναχοί τινες τῶν ἐκεῖ κατοικούντων νυκτὸς ἐπελθόντες καὶ διαλαθόντες τοὺς φύλακας ὑφαιρούσι, κλέμμα ὄντως ἐπαινετὸν ἐργασάμενοι καὶ πράγμα οὐ σκότους, ἀλλὰ φωτὸς ἄξιον. Εἶτα καὶ τὰ νενομισμένα δράσαντες ἐπ᾿ αὐτῷ ἐν τόπῳ τινὶ τῶν έπισήμων κατατιθοῦσιν. Ενθα δὴ τὸν ἅγιον ἀναιρεσ θῆναι συνέλη, θαυματουργεῖ Θεὸς ἄξιόν τι καὶ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως καὶ τῆς τοῦ μάρτυρος δόξης. Φυτὸν γάρ τι μυῤῥίνη φυείσα νοσημάτων γίνεται παντοίων ἀπαλλαγή. Ἐπὶ πέντε τοιγαροῦν χρόνοις τῶν θαυ μάτων οὕτω διὰ τοῦδε τοῦ φυτοῦ τελουμένων, οἱ τὰ Ελλήνων θρησκεύοντες φθόνῳ βαλλόμενοι τὴν ψυ χήν, καὶ τὰ παράδοξα δὴ ταῦτα ἐπ᾿ ἐλέγχῳ τῆς αὐτῶν θρησκείας οὐ φέροντες καθορᾷν, αὐταῖς ῥίζαις ἐκτέμνουσι τε τὸ φυτὸν καὶ πυρὶ νέμουσι. Πολλοὶ δὲ τῶν τὴν ψυχὴν ἐκκεκαθαρμένων ἐφ' ικανόν χρόνον φῶτα περὶ τόνδε τὸν χῶρον ἑώρων καὶ δυνάμεις θείας ἀνιούσας ὥσπερ καὶ κατιούσας καὶ δόξαν ἀναπεμπούσας τῷ τοὺς ἁγίους αὐτοῦ δοξάζοντι. Ετιλειώθη δὲ ὁ τοῦ Χριστοῦ μάρτυς ᾿Αειθαλᾶς κατὰ τὸν Ἰούνιον μήνα, τὴν ἴσην τοῖς πρὸ αὐτοῦ τελειω θεῖσι μάρτυσιν ἔνστασιν τε καὶ καρτερίαν ἄχρι θανάτου ἐπιδειξαμένος βοηθεία και χάριτι Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτῷ Πατρὶ καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

VITA S. AMBROSII. BIOU ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΕΔΙΟΛΑΝΟΥ. VITA ET CONVERSATIO PATRIS NOSTRI AMBROSII EPISCOPI MEDIOLANENSIS. (Aprilis die 4. — Ex cod. Gr. Paris. 1458. Exstat quidem Operibus Ambrosii ed. Bened. præfixa, sed initio mutila et cum multa varietate.) Οὗτος ὁ ἐν ἁγίοις ᾿Αμβρόσιος ἀνὴρ ἀξιέπαινος, ἐν τῇ τῆς Ῥώμης συγκλήτῳ ἐν πλείστοις ἀξιώμασιν διαπρέψας, ὃς καὶ τὴν ἡγεμονίαν ἐμπεπίστευτο πάσης τῆς Ἰταλίας παρὰ τῶν εὐσεβῶν βασιλέων Κωνσταντίνου καὶ Κώνστα υἱῶν τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, ἀμύητος μὲν τοῦ θείου βαπτίσματος ὑπῆρχεν, βίον δὲ καθαρώτατον καὶ ἐνάρετον ἐκέκτητο, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ θείᾳ σοφίᾳ καὶ συνέσει τῆς γνώσεως τῶν Γραφῶν, τῆς τε ἔξω παιδείας καὶ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἔμπειρος ἦν, δικαιοκρίτης τε καὶ ἀπροσωπόληπτος δικαστὴς ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡγεμονίας γενόμενος πᾶσαν πονηρὰν πρᾶξιν καὶ παράνομον διελέγχων καὶ διορθούμενος. Ὅπως δὲ εἰς τὴν τῆς ἐπισκοπῆς ἀρχὴν προεχειρίσθη θεία ψήφῳ ἐρῶ. Α΄. Ουαλεντινιανού τοίνυν μετὰ τελευτὴν Ἰω. βιανοῦ τὰ σκήπτρα τῆς βασιλείας δεξαμένου, τὸν ἴδιον ἀδελφὸν Οὐαλην ἐκ Πανονίας ἀγαγὼν κοινωνὸν ποιεῖται τῆς βασιλείας, καὶ τῆς ᾿Ασίας αὐτῷ παραδοὺς τὰ σκήπτρα καὶ μέντοι καὶ τῆς Αἰγύπτου, ἐχυτῷ τὴν Εὐρώπην ἀπένειμε, καὶ τὴν Ῥώμην κατα λαβὼν πᾶσαν τὴν δύσιν εὐνομίαν ἐξεπαίδευσεν, ἀπὸ τῶν τῆς εὐσεβείας κηρυγμάτων ἀρξάμενος. Β΄. Αυξεντίου γάρ, ὅς τὴν ᾿Αρείου μὲν εἰσεδέξατο λώβην, Μεδιολάνων δὲ τὴν ᾿Εκκλησίαν εμπεπιστευμένου ἐν πλείσταις ἀπεκηρύχθη συνόδοις, τὸν βίον ὑπεξελθόντος, μεταπεμψάμενος τοὺς τῆς ἐπισκοπῆς Ουαλεντινιανὸς ὁ βασιλεὺς, τοιοίσδε πρὸς αὐτοὺς ἐχρή. σατο λόγοις - Ιστε σαφῶς, ὅτε δὴ τοῖς θείοις λόγοις ἐντεθραμμένοι, ὁποῖον εἶναι προσήκει τὸν ἀρχιερωσύ της ἠξιωμένον, καὶ ὡς οὐ χρὴ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ βίῳ τοὺς ἀρχομένους ῥυθμίζειν, καὶ πάσης ἀρετῆς ἑαυτὸν ἀρχέτυπον προτιθέναι, καὶ μάρτυρα ἔχειν τῆς Hic incipit. Vita in ed. Bened. S. Ambrosij. Sanctus Ambrosius, vir laudibus cumulatissimus, plurimis senatus Romani dignitatibus functus, totius quoque Italiæ præfectus nominatus & piis imperatoribus Constantino et Constante, Constantini Magni,aliis, divino baptismate perfunctus, vitæ integritate et virtute, imo divina quoque sapientia et G Scripturarum divinitus inspiratarum cognitione praeditus fuit. Sed judex quoque justus sine acceptione personarum, in præfectura sua omnem malam actionem avertit puniritque. Hic quomodo divina voluntate in archiepiscopum provectus sit jam referam. I. Cum Valentinianus post Joviani mortem sceptrum imperii suscepisset, fratrem suum Valen tem ex Pannonia accersons, summa potestatis consorten fecit: et sceptro Asiæ atque etiam Agypti in eum transcripto, Europam, sibi retinuit, et Romam petens. universos Occidentis populos ad veram adduxit Dei cognitionem, a pietatis prædicatione ante omnia regnum auspicatus. II. Etenim Auxentio, qui Arii schisma fuerat amplexus; οι Ecclesiam Mediolanensem commissam habens, in inultis synodis abdicatus est, vila defuncto, imperator Valentinianus cum episcopus ad se vocasset, apud eos usus est his sermonibus: Aperte nostis. quemadmodum homines decet innutritos divinis verbis, qualem esse hunc conveniat, qui ad honorem episcopatus promoveatur; et qua ratione subditos non verbo tantum, verum et vita regere debeat, et exemplar omnis virtutis

ADDENDA. - APRILIS. Γ΄. Ταῦτα τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως Ουαλεντινιανό εἰρηκότος ἡ σύνοδος αὐτὸν ἠξίου ψηφίσασθαι στο φόν τε ὄντα καὶ εὐσεβείᾳ κοσμούμενον. Ὁ δὲ ἔφη· Μείζον ἢ καθ᾿ ἡμᾶς τὸ ἐγχείρημα· ὑμεῖς γὰρ τῆς θείας ἠξιωμένοι χάριτος καὶ τὴν αἴγλην ἐκείνην εἰσδεδεγμένοι ἄμεινον ψηφιεῖσθε. Οὗτοι μὲν ἐξελθόντες καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐβουλεύοντο· οἱ δὲ τὴν πόλιν εκείνην οἰκοῦντες ἐστασίαζον, οἱ μὲν τοῦτον, οἱ δὲ ἐκεῖνον προβληθῆναι φιλονεικοῦντες. Οἱ μὲν γὰρ τῆς Αὐξει τίου νόσου μετειληχότες τοὺς ὁμόφρονας ἐψηφίζονται οἱ δὲ τῆς ὑγιαινούσης μοίρας ὁμογνώμονα ἐζήτουν ἔχειν ἀρχιερέα. seipsum proponere, ac demum doctrina suæ testem & διδασκαλίας την πολιτείαν. Τοιοῦτον δὴ οὖν καὶ νῦν habere vita institutionem. Taleın igitur et nunc in τοῖς ἀρχιερατικοῖς ἐγκαθιδρύσατε θρόνοις, ὅπως καὶ episcopali throno collocate, ut nos a quibus impe. ἡμεῖς οἱ τὴν βασιλείαν ιθύνοντες εἰλικρινώς εὐτῷ rium gubernatur, sincere inclinemus ei capita τὰς ἡμετέρας ὑποκλίνωμεν κεφαλὰς, καὶ τοὺς παρ' nostra, et faclas ab eo reprehensiones tanquam ἐκείνου γινομένους ἐλέγχους ὡς ἰατρικὴν ἀσπασών medicam curationem excipiamus; cum enim simus μεθα θεραπείαν· ἀνθρώπους γὰρ ἡμᾶς ὄντας καὶ homines, etiam offendamus omnino necesse est. προσπταίειν ἀνάγκη πάντως. III. Religiosum imperatorem Valentinianum ita locutum rogabat conventus, ut ipse suffragium ferret,quippe qui sapientia et pietate ornatus esset. Ille vero: Vires meas, inquit, longe superat talis conatus: at vos qui divina gratia decorati, et hoc eodem splendore donati estis, magis congrue feretis suffragium. Isti igitur hinc exeuntes apud se deliberaverunt. Cives porro illius urbis seditionem inter se commovebant, hi quidem illum, illi autem hunc 8 præponi contendentes. Qui enim Aurentii lux erant infecti, secum sentientibus sufragabantur: illi ex adverso, qui saniori a parte slabant, expetebant fidei consortem habere antistitem. Itaque diximus Ambrosius in Romanorum clarus senatu, post alia multa bonorum fastigia, per id temporis præfecturam Italiæ a piis imperatoribus Constantino et Constante obtinuerat. Is erat sane vir vita purus, et virtutis amator, probatus autem et verbis et opere; sapientia vero quæ hauritur e sacris Litteris, enutritus, tametsi necdum initiatus esse. Quin etiam eloquentia græcanica et poetica facultate exercitatus erat, æquus pariter et sanus rerum arbiter, nec non omnis actionis pravæ quæsitor accuratus. IV. Ambrosius certior factus harum turbarum, et ne quid novi acciderit veritus, multa cum celeritate ecclesiam petiit, ambarumque patrium motus sopivit. Illi vero, deposita contentione,communem emiserunt vocem, ipsummet beatum Ambrosium ordinari sibi pastorem simul poscentes. Quæ imperator cum cognovisset, statim edixit laudabilem eumdem virum et initiari, et consecrari; noverat enim illius mentem magis rectam, esse qualibet libra, ejusque suffragium omni regula " accuratius. Suspicatus autem est etiam non sine Dei calculo id contigisse,rem conjiciens ex eorum consensione, qui sententiis ante dissidebant. V. Postquam vero sacratissimi baptismi donum Ambrosius adeplus fuit, et gratiam accepit episcopalem, Salvatori atque Domino hujusmodi hymnum optimus imperator (his enim rebus aderat præsens), dicitur obtulisse: Gratia tibi, Domine omnipotens et Salvator noster, quod huic eidem viro ego quidem corpora commissi, tu vero animas, οι judicium meum ostendisti justum fuisse. VI.Elapsis porro paucis diebus, cum majori usus libertate idem hic divus Ambrosius imperatorem alloquerentur, eum arguebat, ut puta ob negotia quædam a præfectis ejus haud recte facta; imperator, Equidem, ait, hanc tuam libertatem pridem noveram,et sciens prudensque non modo non sum refragalus, sed etiam calculum meum una contuli tum ordinationi. Medicare igitur, sicuti divine lex præcipit, vulnera animarum nostrarun. VII. Hæc itaque cum Valentinianus magnus et pius imperator Mediolani dixisset atque fecisset, el Δ΄. Ταύτην την στάσιν μαθὼν ᾿Αμβρόσιος ὁ ἀοίδιμος, ὁ τοῦ ἔθνους τὴν πολιτικὴν ἡγεμονίαν πεπιστευμένος, καὶ φοβηθείς μή τι νεώτερον γένηται, σὺν τάχει τὴν ἐκκλησίαν κατέλαβε, καὶ εἰρήνευσεν ἀμφότερα τὰ μέρη. Οἱ δὲ τῆς μάχης ἐκείνης παυσάμενοι κοινὴν ἀφήκαν φωνὴν, αὐτὸν τὸν μακάριον 'Αμβρόσιον ἐξαιτοῦντες ποιμένα ἑαυτῶν προβληθῆ. ναι· ἔτι δὲ οὗτος ἀμύητος ἦν. Ταῦτα μαθὼν ὁ βασ σιλεὺς προσέταξε παραυτίκα και μυηθῆναι καὶ χει ροτονηθῆναι τοῦτον τὸν ἀξιέπαινον ἄνδρα. Έδει γὰρ αὐτοῦ πάσης μὲν στάθμης εὐθυτέραν οὖσαν τὴν γνώσ μην, παντὸς δὲ κανόνος ἀκριβεστέρας τὰς ψήφους· ὑπέλαβε δὲ καὶ θείαν εἶναι τὴν ψῆφον τοῦ ἀνδρὸς ἐκ τῆς τὰ ἐναντία φρονούντων τεκμαιρόμενος συμφων νίας. Ε΄. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τῆς θείας τοῦ παναγίου βαπτί σματος ἀπέλαυσε δωρεᾶς, καὶ τὴν ἀρχιερατικὴν ἐδέξατο χάριν τοῦτο, ὁ πάντα ἄριστος βασιλεὺς προσενηνοχέναι λέγεται τῷ Σωτῆρι καὶ Δεσπότῃ τὸν ὕμνον (καὶ γὰρ τοῖς γεγενημένοις παρήν) - Χάρις σοι, Δέσποτα παντοκράτωρ καὶ Σῶτερ ἡμέτερα, ὅτι τὸς τῷ ἀνδρὶ ἐγὼ μὲν ἐνεχείρισα σώματα, σὺ δὲ ψυχάς, καὶ τὰς ἐμὰς ψήφους δικαίας απέφηνας. Γ'. Ἐπειδὴ δὲ ὀλίγων διελθουσῶν ἡμερῶν ὁ θεῖος οὗτος 'Αμβρόσιος σὺν παῤῥησίᾳ πλείστῳ τῷ βασιλεῖ διαλεγόμενος ἐμέμψατο ὡς οὐκ εὖ παρὰ τῶν ἀρχόν των γεγενημένοις τισίν· ὁ βασιλεὺς ἔφη - Ταύτην σου καὶ πάλαι ᾔδειν τὴν παῤῥησίαν, καὶ σαφῶς ἐπιστάμένος οὐ μόνον οὐκ ἀντεῖπον, ἀλλὰ καὶ σύμψηφος τῆς χειροτονίας γεγένημαι. Ἰάτρευε οὖν, ὡς ὁ θεῖος ὑπαγορεύει νόμος, τὰ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν πλημμελή ματα. Ζ΄. Ταῦτα μὲν ἐν Μεδιολάνῳ καὶ εἶπε καὶ δέδρα κεν Ουαλεντινιανὸς ὁ μέγας καὶ εὐσεβὴς βασιλεύς.

VITA S. AMBROSII. Οὗτος καλῶς διοικήσας πάντα τὰ τῆς βασιλείας καὶ pulchre quidem constituissel imperium, recta ὀρθοδοξία διαλάμψας ἀνεπαύσατο βασιλεύσας ἐπὶ ἔτη vero fidei professione refulsisset, sexto decimo ις'. Κατέλιπε δὲ διαδόχους τοὺς παῖδας αὐτοῦ Γρα- imperii anno vita decedit: successores autem τιανὸν καὶ Οὐαλεντινιανόν τὸν νέον. Τῆς δὲ ἀνατολῆς relinquit flios suos Gratianum juniorumque Vaἐβασίλευεν Οὐάλης ὁ ἀδελφὸς Οὐαλεντινιανοῦ τοῦ με lentinianum, Valente fratre in Orientis regionibus γάλου, ὅστις τῆς ᾿Αρειανῆς λώδης μετεῖχεν. Οὗτος rerum potiente, eo scilicet qui Arianis in perfdia συμβαλών πόλεμον μετὰ τῶν Γότθων, ἡττηθεὶς καὶ sese conjunxit. Hic quidem cum Gothis pugna προσφυγώ, εἰς ἀχυρῶνα ἐν αὐτῷ πυρὶ κατεκάη. congressus atque devictus, in paleariam casam Γρατιανὸς δὲ ὁ Ουαλεντινιανοῦ μὲν υἱὸς, Ουάλεντος confugiens, igne ibidem interiit: in Gratianum δὲ ἀνεψιός, πᾶσαν τὴν τῶν Ῥωμαίων ηγεμονίαν παρ- autem Valentiniani quidem filium, Valentis vero ex έλαβεν. Πρῶτον μὲν γὰρ τὰ τῆς Εὐρώπης καὶ πάσης fratre nepotem recidit universa Romanæ ditionis τῆς Δύσεως παρὰ τοῦ πατρὸς παρειλήφει σκήπτρα potentia; primum enim a patre non modo scepπαρέλαβε δὲ καὶ τὴν ᾿Ασίαν καὶ τὰ λειπόμενα τῆς trum Europa, verum etiam totius Occidentis Λιβύης, ἄπαιδος ἀναιρεθέντος τοῦ Οὐάλεντος. Εὐσε relictum cepit: deinde vero, cum sine liberis βὴς δὲ ὢν κατὰ τὸν πατέρα ἀνεκαλέσατο πάντας τοὺς Valens e medio sublatus esset, Asiam quoque, et ἐπισκόπους οὔσπερ Ουάλης ὁ θεῖος αὐτοῦ ἐξώρισεν quidquid in Africa reliqui erat, is obtinuit. Quoὑπερμαχῶν τῆς ᾿Αρειανῆς αἱρέσεως. Μαθὼν δὲ Γρα- niam autem patris exemplo colebat pietatem,epiτιχνὸς τὴν Θράκην ληϊζομένην ὑπὸ τῶν τὸν Ουάλεντα scopos omnes, quos Valens in gratiam Ariana καυσάντων βαρβάρων, καταλιπών τὴν Ἰταλίαν εἰς hæresis patria ejectos extorres feceral, ab exsilio τὴν Πανονίαν ἀφίκετο. ipse revocavit. Idem etiam cum a barbaris, dum Valens imperaret, bello victoribus devastatam esse Thraciam comperisset, relicta Italia, in Pannoniam venit. Η΄. Κατ᾽ ἐκτῖνον δὲ τὸν καιρον Θεοδόσιος διά τε τὴν τῶν προγόνων περιφάνειαν καὶ διὰ τὴν οἰκείαν ἀνδρείαν ονομαστότατος ἦν, καὶ τούτου χάριν ὑπὸ τοῦ φθόνου τῶν ὁμοτίμων βαλλόμενος ἐν ταῖς Σπανίαις διέτριβεν. Ἐν ἐκείναις γὰρ ἔφυ τε καὶ ἐτράφη, Απορῶν δὴ οὖν ὁ βασιλεὺς Γρατιανός ὅ τι χρὴ δρᾶς σαι (φυσηθέντες γὰρ ἐκ τῆς νίκης οἱ βάρβαροι δύσμαχοι ἦσάν τε καὶ ἐδόκουν), τότε οὖν τὴν Θεοδοσίου στρατηγίαν λύσιν ὑπέλαβε τῶν κακῶν γίνεσθαι. Αὐτ τίκα δὴ οὐκ ἐκ τῶν Σπανιῶν τὸν ἄνδρα μεταπεψάμενὸς καὶ στρατηγὸν χειροτονήσας μετὰ τῆς συνει-C λεγμένης ἐξέπεμψεν στρατιᾶς. Ο δὲ τῇ πίστει φρχξάμενος θαρσαλέως ἐξώρμησε, καὶ τῆς Θρᾴκης ἐπιβὰς καὶ συμβαλὼν πόλεμον μετὰ τῶν βαρβάρων κατὰ κράτος ἐνίκησεν· οὐκ ἐνεγκόντες γὰρ ἐκεῖνοι οἱ μὲν ἔφυγον, οἱ δὲ ἐδίωκον. Πολὺς δὲ φόβος τῶν βαρβάρων ἐγένετο· οὐ μόνον γὰρ ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἀλλήλων ἐκτείνοντο. ipsis quanto enim majores erant horum copiæ, inferebant. θ'. Οὕτω δὲ σχεδόν πάντων ἀναιρεθέντων τῶν βαρβάρων ολίγοι λαβεῖν δυνηθέντες διέβησαν τὸν Ἴστρον. Ἐσθεὶς δὲ ὁ βασιλεὺς Γρατιανὸς ὡς ἄριστα ψηφισάμενος αὐτὸν στρατηγὸν βασιλέα κεχειροτόνηκε, καὶ τῆς Οὐάλεντος μοίρας τὰ σκῆπτρα παρέδωκεν. Καὶ αὐτὸς μὲν ἐπὶ τὴν Ιταλίαν ἐξώμησεν, ἐκεῖνον δὲ εἰς τὴν δοθεῖσαν ἡγεμονίαν παρέπεμψεν. Εὐθὺς δὴ οὖν τὴν βασιλείαν παραλαβὼν τῆς τῶν Ἐκ κλησιῶν πρὸ τῶν ἄλλων συμφωνίας ἐπεμελήθη, καὶ τοὺς τῆς οἰκείας ἡγεμονίας ἐπισκόπους εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν δραμεῖν παρηγγύησεν· αὕτη γὰρ μόνη τῆς ᾿Αρειανικῆς ἐμπέπληστο λωβης· ἡ γὰρ Εσπέρα τῆς νόσου ταύτης ἐλευθέρα διέμεινεν. Κωνσταντίνος γὰρ καὶ Κώνστας οἱ Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου υἱοὶ τὴν πατρῴην πίστιν ἀνήρατον διετή ρουν, καὶ πάλιν Ουαλεντινιανὸς ἀκραιφνή διεγύλαξε τὴν εὐσέβειαν τὸ δὲ τμῆμα τὸ ἔον, πολλαχόθεν VIII. Sub idem tempus Theodosius quoque,cum ob majorem nobilitatem, tum ob propriam gene rositatem celeberrimus erat: et æqualium suorum invidentia pulsus,in Hispaniis agebat, ubi et natus fuerat et educatus. Ignorans igitur imperator Gratianus quid facto opus esset; infati enim ex victoria barbari propemodum invicti erant et habebantur: militarem Theodosii peritiam malorum fore depulsionem arbitratus est. Et confestim ex Iberis, quæ Hispania etiam nominatur, hominem accersens, ac bello præfciens, cum exercitu collecto misit. Hic autem invictis armis, orthodoxa nimirum fide circummunitus, magna cum fiducia adversus hostilem aciem procedit. Et Thraciam ingressus, is quidem per vim prælio vicit: barbari vero ne vel primum sustinentes impetum, statim omnes simul terga dederunt; et multa eorum non solum a Romanis cædes facta est, verum etiam jam a se tanto magis sibi potius quam hostibus damnum IX. His itaque prope omnibus ita deletis, pauci admodum, qui potuerunt se occultare, Danubium trajiciunt.Latus igitur Gratianus quod belli summam credidisset Theodosio, imperatorem eum statim declarat, et ei ditionis, qua Valens ante poliebatur,sceptrum committit. Et ipse quidem ad Italiæ administrationem transivit,illum autem ad concessum dimittit imperium. Regalem igilur Theodosius capessens dignitatem,concordia Ecclesiarum, quam maxime poterat, curam gerebat, et episcopos proprie ditionis,ut convenirent Constantinopolim, exhortatus est: hac enim sola referta fuerat Ariana peste,cum illa partes quæ ad occasum erant positæ, ab isto morbo liberæ essent. Nam Constantino atque Constante Constantini Magni filiis paternam Adem intemeratam conser - vantibus, et rursus Valentiniano pietatem dome

ADDENDA. APRILIS. sticam neutiquam prodente, Orientalis portio variis locis hanc luem admisit, quæ cum Alexandris prius cepisset, in ulteriores plagas progrediebatur. X. Hæc quidem Gratiano adhuc superstite agebantur, Postea vero cum ipse indolem suam in rebus bellicis jam ostenderet, ac civilates cum modestia atque justitia regeret, per insidias vita excessit, flios quidem qui regno succederent, nullos relinquens, fratrem vero admodum juvenem, et patri cognominem, successoremn imperii faciens. Tum vero quidam Maximus, spretra Valentiniani pueritia, Occidentalis imperii thronum usurpavit, XI. Per id etiam temporis Justina, magni quidem Valentiniani conjux, mater autem junioris, quæ doctrina Arianæ semen dudum exceperat, illud alio manifestavit. Zelum enim mariti sui erga fidem orthodoxam perspectum habens, quoad ille in vivis fuit, latere conata est: cum vero mentem filii teneram esse atque nobilem non ignoraret, fraudem suam in medium proferre non dubitavit. Hic vero suggestiones matris utiles putans, et propter metatem escam illecebrosam naturæ intuitus, derepente incidit in laqueum. Quapropter magnus Ambrosius, qui omnem quidem Arianam fallaciam ex Italia jam pridem expulerat, cum acciperet puerum quoque Valentinianum in ipsam incidere, juvenis animam ab ea libertate, quantum in ipso erat, salegebat. Hic autem virum illum suspectum habebat quasi adversarium, et adversus eum perinde ac professum hostem paratus erat. XII. Hic porro in memoriam ei revocabat paternam pietatem, et ut quam acceperat hereditatem, integram conservaret, obtestabatur: docebat autem quodnam dogmatum discrimen esset, et quemadmodum hac quidem omnia Christi doctrina, apostolorumque prædicationi apte congruerent, illa e contrario spiritualem oppugnarent legislationem. At vero puer, utpote qui puer esset, et a matre decepta blanditiis illectus, et verbis armabatur, et militibus armatis Ecclesia ambitus circumcingebat. XIII. Postea vero quam maximum illum præliatorem, divinum Ambrosium, eorum quæ ab illo febant, nihil deterruit (is enim ista tanquamn puerorum terriculainenta existimabat), ille impendio moleste ferens, ipsum extra templorum limina erire jussit. Hic autem, Sponte mea, inquit, illud facere,atque ovium clausas lupis prodere,etiamsi sanguis profundendus sit, minime feram. Verum si tus voluntatis est intus me interfci, gladium, inquit, vel securim mihi admove; hujusmodi necem ego amplectar quam libentissime. Et ista quidem divus Ambrosius. XIV.Exacto autem spatio temporis non exiguo, certior factus est Maximus eorum conatuum, quos contra clarissimum veritatis præconem attentarunt. Mittit igitur Valentiniano, qui cumn a bello adversus τὴν λώβην ταύτην ἐδέξατο ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας άρξα μένης τῆς αἱρέσεως. Τούτου δή είνεκα μόνης της οἰκείας βασιλείας τοὺς ἐπισκόπους εἰς τὴν Κωνσταν τινούπολιν συναθροισθῆναι προσέταξε, ποιήσας την σύνοδον. 1. Ταῦτα μὲν Γρατιαν ἔτι περιόντος ἐγένετο· ἐπειδὴ δὲ ἐκεῖνος ἔν τε πολέμοις ἀριστεύων καὶ τὰς πόλεις σωφρόνως τε καὶ δικαίως ἰθύνων ἐς ἐπιβου λῆς ἐτελεύτησε, παῖδας μὲν οὐ καταλιπών κληρονό μους τῆς βασιλείας, ἀδελφὸν δὲ κομιδή νέον ὁμώνυ μον τοῦ πατρὸς διάδοχον τῆς βασιλείας καταλέλοιπεν Μάξιμος δή, τῆς Οὐαλεντινιανοῦ καταφρονήσεις να τητος, ἤρπασεν. ΙΑ΄. Κατ᾽ ἐκεῖνον δὲ τὸν χρόνον Ἰουστίνα, Ούπλενο τινιανοῦ μὲν γαμετὴ τοῦ μεγάλου, τοῦ δὲ νέου μήλο τηρ, ἃ πάλαι τῆς ᾿Αρειανικῆς διδασκαλίας ἐδέξατο σπέρματα δωλα πεποίηκεν τῷ παιδί. Τοῦ μὲν γὰρ ὁμοζύγου τὸ θερμὸν ἐπισταμένη τῆς πίστεως λαθεῖν ἅπαντα τὸν χρόνον εσπούδασε· τοῦ δὲ παιδὸς τὸ το φρενῶν ἁπαλὸν καὶ εὐπαράγωγον θεωμένη, προστα νεγκεῖν τὴν ἐξαπάτην ἐθάῤῥησεν. Ο δέ τῆς μητρός τὰς ὑποθήκας ὀνησιφόρους ὑπολαβὼν, εἰς γὰρ τὸ τῆς φύσεως δέλεαρ ἀποβλέπων, τὸ θανατηφόρον ἄγκιστρον ἐν τῇ ψυχῇ περιέπειρεν. Ο δὲ μέγας Αμβρόσιος πᾶσαν μὲν καὶ πρώην ᾿Αρειανικὴν πλάνην ἐκ πάσης τῆς Ιταλίας ἐκποδὼν ἐποίησεν· μαθὼν δὲ καὶ τὸν νέον Ουαλεντινιανὸν ταύτην εἰσδέχεσθαι τὴν νόσον, έσπευδεν ἐκ τῆς τοῦ νέου ψυχῆς ἀποκιῶσαι ταύτην τὴν νόσον· αὐτὸς δὲ οἷον ἀντίπαλον τὸν ἄνδρα ἐδόκει εἶναι, ΙΒ” Ο δὲ τῆς τε τοῦ πατρὸς ἀνεμίμνησκεν εὐσε βείας, καὶ τὸν κλῆρον παρέβαλε φυλάττειν ὃν παρέ λαβεν ἄσυλον. Εδίδασκε δὲ καὶ τὴν τῶν δογμάτων διαφοράν, καὶ ὅπως τὰ μὲν τῇ τοῦ Κυρίου διδασκα λίᾳ καὶ τοῖς τῶν ἀποστόλων συμβαίνει κηρύγμασιν· τὰ δὲ ἄντικρύ; ἐστιν ἐναντία καὶ τῇ πνευματικῇ νου μοθεσία μαχόμενα. Ο δὲ νέος οἷα δὴ νέος καὶ παρὰ μητρὸς ἠπατημένης θελγόμενος οὐ μόνον οὐ προσίετο τὰ λεγόμενα παρὰ τοῦ ἀρχιερέως, ἀλλὰ καὶ θυμοῦ πλήρης ἐγίνετο καὶ λόχοις ὁπλιτῶν τε καὶ πελταστῶν τοὺς ἐκκλησιαστικούς περιβόλους ἐκύκλου. ΙΓ΄. Επειδὴ δὲ τὸν μέγιστον ἐκεῖνον ἀριστέα, τὸν γεῖον. ᾿Αμβρόσιον, οὐδὲν ἐφόβησε τῶν ὑπ' αὐτοῦ για νομένων (μορμολύκεια γὰρ ὑπέλαβε ταύτα μετρα. κυλλίοις ὑπό τινων προσφερόμενα) τότε δὴ χαλεπής νας προφανώς, αὐτὸν ἐκέλευσε τῶν ἱερῶν ἔξω βῆναι προθύρων. Ο δέ, Εκὼν μὲν, ἔφη, τοῦτο οὐ δράσω, οὐδὲ προδώσω τοῖς λυκοις τον τῶν προβάτων σηκόν, οὐδὲ τοῖς βλασφημοῦσι τὸν θεῖον παραδώσομεν νεών ἀλλ᾽ εἴ ςοι κτεῖναι δοκεῖ, ἔνδον ἐπένεγκαί μοι τὸ τί φος ἢ τὴν ἀξίνην· ἀσπασίως γὰρ δέξομαι τὴν τοιαύτην σφαγήν. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ θεῖος Αμβρό σιος. ΙΔ΄. Χρόνου δὲ συχνού τριβομένου μεμάθηκε μὲν ὁ Μάξιμος τὰ κατὰ τοῦ μεγαλοφώνου κήρυκος τῆς ἀληθείας τολμώμενα· ἐπέστειλε δὲ τῷ Ουαλεντινιανώ, τὸν κατὰ τῆς εὐσεβείας πόλεμον καταλύσαι παρ-

VITA S. AMBROSII. Αγγυῶν, καὶ παραινῶν μὴ προέσθαι τὴν πατρώαν Ξεὐσέβειαν· προστέθεικεν δὲ καὶ τοῦ πολέμου τὴν ἀπειλήν, εἰ μὴ πείθοιτο· καὶ μέντοι καὶ τὸ ἔργον τοῖς λόγοις ἐπέθηκεν. Τὴν γὰρ στρατιὰν ἀγείρας ἐπὶ τὴν Μεδιολάνων ὥρμησεν, ἔνθα ἐκεῖνος διήγεν, Ο δὲ μαθὼν τὴν ἔφοδον εἰς Ιλλυριούς ᾤχετο φεύτων, τῇ πείρα μαθὼν τίνων ἐκ τῆς μετρώας απώνατο συμβουλῆς. pietatem ipsam suscepto discedere moneret,hortareturque paternam ne abjiceret religionem. Nisi autem morem gereret, gravissimum eidem bellum minitabatur, et re quidem ipsa collecto exercitu, Mediolanum versus pronovii; hanc enim sedem Valentinianus elegerat ad habitandum. Hic vero irruptionem ejus cum accepisset, in Illyriam fuge se contulit, hac ipsa experientia compertum habens, quantuin materna consilia ipsi prodessent. ΙΕ΄. Πυθόμενος δὲ Θεοδόσιος ὁ πανεύφημος βασιXV.At imperator Theodosius ubi rescivit et quæ λεύς τὰ παρὰ τοῦ νέου Ουαλεντινιανού πραχθέντα Maximus adversus juniorem Valentinianum molieκαὶ τὰ παρὰ Μαξίμου τοῦ τυράννου γραφέντα, ἔγραψε batur, et rursus quænam ad eum idem scripsisset, τῷ πεφευγότι νέῳ μὴ χρῆναι θαυμάζειν εἰ τῷ βα- litteris significat juveni fugienti non esse quod σιλεῖ τὸ δέος, τῷ δὲ τυράννῳ τὸ κράτος συνέζευκται ο quis admiraretur, si regi timor, tyranno robur τῇ γὰρ εὐσεβείς πεπολέμηκε μὲν ὁ βασιλεὺς, ὁ δὲ conjunctus esset. Nam pietati, inquit, rex bellum τύραννος ἐπικούρησεν· καὶ ὁ μὲν ταύτην προέμενος β intulit, tyrannus vero auxiliatus est: et ille quiἀποδιδράσκει γυμνός, ὁ δὲ ταύτῃ καθωπλισμένος dem ipsam deserens, nudus aufugit: hic e conτοῦ γεγυμνωμένου κρατεῖ· τῇ γὰρ εὐσεβείᾳ καὶ ὁ trario illa arunatus, victoriam refert ex denudato: ταύτης σύνεστι νομοθέτης. pietati enim ipsius legislator adjutor fuit. 15. Ταῦτα μὲν οὖν πόῤῥω ὢν ἐπέστειλεν· ἐπει δὴ δὲ τὴν φυγὴν μεμαθηκώς εἰς ἐπικουρίαν ἀφίκετο, καὶ τὴν μὲν οἰκείαν καταλελοιπότα βασιλείαν, εἰς δὲ τὴν αὐτοῦ παραγενόμενον εἶδεν· πρῶτον μὲν τῇ ψυχῇ τὴν θεραπείαν προσήνεγκε, καὶ τὴν ἐπιγενομέτην τῆς ἀσεβείας ἐξήλασε νόσον, καὶ εἰς τὴν πανρώαν εὐσέβειαν ἐπανήγαγεν· εἶτα θαῤῥεῖν παρεγγυήσας καὶ κατὰ τοῦ τυράννου στρατεύσεις ἀναι μωτὶ μὲν τῷ νέω τὴν βασιλείαν παρέδωκε, τὸν δὲ τύραννον ἀπέκτεινεν· ἀδικεῖν γὰρ ὑπέλαβε, και τὰς πρὸς Γρατιανὸν γεγενημένας παραβαίνειν συνθήεἰ μὴ ποινὴν τοὺς ἀπεκτονότας εἰσπράξαιτο τῆς σφαγῆς. Οὗτος ὁ πιστότατος βασιλεὺς κατὰ τῆς πλάτης τῆς ἑλληνικῆς μετέθηκε την σπουδήν πᾶσαν, καὶ νόμους ἔγραψε, τὰ τῶν εἰδώλων τεμένη καταλυθῆναι κελεύων, κας, ΙΖ΄. Κωνσταντίνος μὲν γὰρ ὁ πάσης ἀξιώτατος εὐφημίας πρῶτος, εὐσεβεία τὴν βασιλείαν κοσμήσας, καὶ τὴν οἰκουμένην ἔτι μεμηνόταν ὁρῶν, τὸ μὲν τοῖς δαίμοσι θύειν παντάπασιν ἀπηγόρευσε, τοὺς δὲ τούτων ναούς οὐ κατέλυσεν, ἀλλὰ ἀβάτους εἶναι προσε έταξεν· καὶ μέντοι καὶ οἱ τούτου παῖδες τοῖς πατρῴοις ἠκολούθησαν ἔχνεσιν· Ἰουλιανὸς δὲ ἀνενεών σατο τὴν ἀσέβειαν, καὶ τῆς παλαιᾶς ἐξαπάτης ἐξῆς με την φλόγα. Ἰωβιανὸς δὲ τὴν βασιλείαν παραλαβών, πάλιν τὴν τῶν εἰδώλων διεκώλυσε θεραπείαν καὶ Οὐαλεντινιανὸς δὲ ὁ μέγας τοῖς αὐτοῖς κεχρημένος νόμοις, ἴθανε τὴν Εὐρώπην· ὁ δὲ Οὐάλης πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις ἐπέτρεψε θρησκεύειν ή βούλονται, καὶ τὰ θρησκευόμενα θεραπεύειν· μόνοις δὲ πολεμῶν διετέλει τοῖς τῶν ἀποστολικῶν ὑπερμαχοῦσι δογμάτων. Πάντα γοῦν τὸν τῆς ἐκείνου βασιλείας χρόνον καὶ τὸ ἐπιβώμιον ἥπτετο πύρ, καὶ σπονδὰς καὶ θυσίας τοῖς εἰδώλοις προσέφερον, καὶ τὰς δημοθοινίας κατὰ τὴν ἀγορὰν ἐπετέλουν, καὶ οἱ τὰ Διονύσου ὄργια τετελεσμένοι μετὰ τῶν αἰγίδων ἔτρεχον, τοὺς κύνας ἐπισπῶντες καὶ μεμηνότες καὶ βακχεύοντες καὶ τἄλλα δρῶντες ἢ τὴν τοῦ διδασκάλου πονηρίαν ἐδήλου, XVI.Hæc igitur per epistolam, cum longo tractu esset dissitus, nuntiavil: postquam vero in auxilium venit,et illum, proprio quidem relicto imperio, in suo prasenten vidit; primum quidem medicinam adhibuit ejus animæ, et impietatis, qua laborabat,morbum expellens, in pietatem patriam ipsum reduxit. Deinde illum conddere jubens, εt contra tyrannum inferens signa, illi quidem sine sanguine reddit imperium, tyrannum auten supplicio afficit. Enimvero violare se credidit inita pacta cum Gratiano, nisi ab illis, qui hunc principem trucidaverant, ponas repeteret. Atque idem imperator fdelissimus etiam adversus gentilium errores omnem contulit diligentiam, legesque promulgavit, quibus idolorum templa destrui præcipiebat. XVII.Etenim Constantinus Magnus,omni laude ac praedicatione quam dignissimus, pietate ornavit imperium: ac totum orbem etiam tune insanientem videns,dæmonibus quidem sacrificare omnino prohibuit, eorum autem fana stare permisit, ab eis arceri quemlibet jubens. Et quidem hujus filii paternis institere vestigiis: Julianus vero renovavit impietatem,nec non erroris jam exsoleti vehementiorem dammam accendit. At Jovianus adeptus imperium, rursus idolorum cultum proscripsit. Εt magnus quoque Valentinianus iisdem plane legibus usus, Europam rexit. Quod vero ad Valentem, cunctis quidem aliis adorare permisit, quomodo vellent,et quæ adorabant, palam colere: in hos aulem solus, a quibus dogmata apostolica propugnabantur, bellum gerere non intermisit. Omni ergo tempore quo is regnavit, ignis allari superpositus accendebatur, et libatioues atque hostias idolis afferebant, et in plateis convivia publica celebrabant, et qui peragebant Bacchi orgia, cum caprinis pellibus currebant,canes secum trabentes, et insanientes, et debacchantes, et committentes alia hujusmodi, quæ nequitiam magistri sui palam facerent.

APRILIS. ΙΗ΄. Θεοδόσιος δὲ ὁ πιστότατος βασιλεὺς ταῦτα πιο ριετλε πάντα, ὥσπερ ἂν εἰ μηδὲ τὴν ἀρχὴν γεγονότα, καὶ πλείω Χριστιανοῖς ἀντεισηνέγκατο ἕτερα. ᾿Αλλὰ γὰρ τοῦ κοινοῦ τῶν ἀνθρώπων άνωθεν πολεμίου της ἄρχος διαφυγεῖν ἁπάσας οὐ ῥᾴδιον· πολλάκις γάρ τις διαδράσας τῆς ἀσελγείας τὸ πάθος, τῇ τῆς πλε ονεξίας ἴσως αλίσκεται παγίδι, Εἰ δὲ καὶ ταύτης κρείττων φανείη, ἑτέρωθεν ὑποφύεται πάλιν του φθά νου τὸ βάραθρον· κἂν τοῦτο δὲ πάλιν ὑπερπηδέσῃ, τὸ τοῦ θυμοῦ δίκτυον εὑρήσει προκείμενον καὶ ἄλα λας δὲ μυρίας τοῖς ἀνθρώποις τίθησ: παγίδας ὁ που νηρός, ἀγρεύων εἰς ὀλεθρον. Καὶ τὰ μὲν πάθη τοῦ σώματος ὑπουργοῦντα ἔχει ταῖς κατὰ τῆς ψυχῆς τε κταινομέναις ὑπ᾽ αὐτοῦ μηχαναῖς· μόνος δὲ ἐγρηγο ρὼς ὁ νοῦς περιγίνεται, τῇ περὶ τὰ θεῖα τροπῇ τῶν μηχανημάτων διελέγχων τὴν κακουργίαν. Τῆς ἀνα "θρωπείας δὴ οὖν φύσεως καὶ ὁ θαυμάσιος βασιλεις μετασχὼν οὗτος οὐδὲ τῶν ἐκείνης παθῶν άγευστος ἔμεινεν· ἀλλά τις ἀμετρία τῷ δικαίῳ θυμῷ προσγε νομένη άπηνές τι ὤδινε καὶ παράνομον, ὥσπερ δὴ οὖν αὐτίκα ῥηθήσεται· οὐ γὰρ κατηγορίαν ἔχει μό νον τοῦ θαυμαστοῦ βασιλέως, ἀλλὰ καὶ εὐφημίαν μνήμης ἀξιωτάτην, καὶ μάλιστα τὴν τοῦ γενναίου τούτου ᾿Αμβροσίου διαδεχθεῖσαν ἐνταῦθα παῤῥησίαν, καὶ τὸν πολὺν ἐκεῖνον ᾧ περὶ τὴν εὐσέβειον ἐκέχρητο ζῆλον· δηλώσει δ᾽ οὖν ὅμως ὁ λόγος. ADDENDA. XVIII. Fidelissimus autem imperator Theodosius isthac omnia e medio ita sustulit, ac si ab initio non exstitissent: in quorumn vicem Christianis instituit alia plura. Sed enim ejus qui a primis retro temporibus hostis hominum est, omnia retia non nisi ægro effugiuntur; sæpius enim aliquis cum luxuris morbum evaserit, avaritia laqueo forsan capitur: si autem illa fuerit major aliunde rursus livoris vorago subnascitur: et licet hanc denuo transilierit, plagas iracundiæ offendet præparatas: et sexcentas alias hominibus tendiculas instruit malignus ille, qui in hominum venatur perniciem. Sane quidem corporeos motus machinis adversus animam ab eo fabricatis habet cooperantes: mens autem illa quæ vigilans fuerit, sola superat, propensione in res divinas machinationum illius niafiliam reprinens. Quapropter cum humanæ naturæ particeps esset imperator ille admirabilis, perturbalionum illius expers non semper fuit. Verum excussus nescio quis iræ legitimæ conjunctus, crudele quiddam parturiit atque injustum; de quo videlicet statim dicetur. Neque enim tantuin reprehensionem habet admirabilis imperatoris, sed eliam prædicationem memoria admodum dignam: maxime vero generosi illius Anbrosii libertatem huc succedentem, ac multum illum, quo ulebatur in rebus ad pietatem pertinentibus, animi fervorem. Quidquid illud sit, tamen declarabit oratio. XIX.Thessalonica civitas magna est, ac populis frequens,attributa quidem Macedonibus,Thessalis autem atque Achaiæ caput, quemadmodum et aliarum multarum, quotquot subjiciuntur Illyriæ prefecto.Seditione igitur illic exorta, quidam magistratuum lapidati sunt, et per vias iracli, vitamque turpissimo exitu finierunt. Rex igitur eorum quæ acciderant,nuntiis excandescens,ea non moderate tulit: sed omnem stomachum contra omnes effundens, et injustos exserens gladios, insontes cum nocentibus interfecit, nimirum septem millia, ut memoratur cum nullum prorsus ab eo judicium præmissum esset. ΙΘ'. Θεσσαλονίκη πόλις ἐστὶ μεγάλη καὶ πολυάνο θρωπος, τελοῦσα μὲν εἰς Μακεδόνας, ἡγουμένη δὲ καὶ Θετταλίας καὶ ᾿Αχαΐας καὶ ἄλλων πολλῶν ἐθνῶν ὅσε Gὑπό τῷ τῶν Ἰλλυριῶν ὑπάρχῳ κεῖται, Στάσεως τοίς Gs νυν ἐν αὐτῇ γενομένης κατελεύσθησάν τε καὶ κατεσύρησαν τῶν ἀρχόντων τινὲς, καὶ τὸν βίον αἴσχιστα οὕτω κατέστρεψαν. Ο οὖν βασιλεὺς ταῖς τῶν συμβάν των ἀωγελίαι; ἀναφλεγεὶς οὐκ ἤνεγκε πράως· άλλα πάντα θυμὸν πάντων ἀφεὶς καὶ ἄδικα ξίφη γυμνώσας, τοὺς ἀθώους μετὰ τῶν ὑπευθύνων ἀνεῖλεν, ἑπτὰ χιο λιάδας ο λέγεται, μηδὲ μιᾶς αὐτῷ κρίσεως ήγησι μένης. XX. Calamitatem hanc adeo lugendam ubi re- Κ'. Ταύτην μαθὼν τὴν δακρύων γέμουσαν συμφορὰν scivit magnus Ambrosius, venienti Mediolanum im- δ μέγα; ᾿Αμβρόσιος, ἀφικόμενον εἰς τὴν Μεδιολάνων peratori, et in templum Dei ex more ingredi cu- τὸν βασιλέα καὶ συνήθως εἴσω τοῦ θείου παρελθεῖν pienti, eminus obviam progrediens, ne portas βουληθέντα ναοῦ, πόῤῥωθεν προϋπαντήσας, οὐδὲ τῶν quidem templi intrare permisit: «Nescis, in- ἱερῶν εἴασε πυλῶν ἐπιβῆναι, Οὐκ οἶσθα, λέγων, ὡς quiens, uti videtur, nefariæ cædis, quæ peracta ἔοικεν, ὦ βασιλεῦ, τῆς εἰργασμένης μιαιφονίας τὸ est, magnitudinem: neque post ipsum iracundia μεγέθος, οὐδὲ μετὰ τὴν τοῦ θυμοῦ λῆξιν ὁ λογισμὸς tuæ finem, ratione cognoristi quale facinus ausus ἐπέγνω τὸ τολμηθέν· οὐκ ἐᾷ γὰρ ἴσως τῆς βασιλείας fueris. Enimvero te fortasse non sinit imperialis ή δυναστεία ἐπιγνῶναι τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλ᾽ ἐπιπροpotentia crimen cognoscere, sed rationi objecta σθεῖ ἡ ἐξουσία τῷ λογισμῷ. Χρὴ μέντοι τὴν φύσιν auctoritatis lumen adimit. Verumtamen natura εἰδέναι, καὶ τὸ ταύτης θνητόν τε καὶ διαῤῥέον, καὶ necesse est habeat ipsa se perspectam, et simul τὸν πρόγονον χοῦν ἐξ οὗ γεγόναμεν καὶ εἰς ὃν ἀπορ tum quod inest illi mortalis ac fluxi tum progeni- ῥέομεν, καὶ μὴ τῷ ἄνθει τῆς ἀλουργίδος ἀποβουκας tricem illam glebam, unde facti sumus, et in quam λουμένην, ἀγνοεῖν τοῦ καλυπτομένου σώματος τὴν dissolvimur: non vero purpura fore fascinata, ἀσθένειαν. Ομοφυῶν ἄρχεις, ὦ βασιλεῦ, καὶ μὴν δὴ operti corporis ignorare debet infirmitatem.Sub- καὶ ὁμοδούλων· εἰς γὰρ πάντων δεσπότης καὶ βασι ditis qui eadem tecum natura constant, imperas, λεὺς ὁ τῶν ὅλων δημιουργός. Ποίοις τοίνυν ὀφθαλ Ο rex, iuno etiam conservis tuis; unus enim Do- μοῖς ὄψεις τὸν τοῦ κοινοῦ Δεσπότου νεών; Ποίοις δὲ

VITA S. AMBROSII. ὁ ἔδαφος ἐκεῖνο πατήσεις τὸ ἅγιον; Πῶς δὲ minus et rex omnium est, omnium videlicet creaΤρας ἐκτενεῖς θερμοῦ ἔτι σταζούσας αίματος; tor.Quibus ergo oculis communis Domini templum ὃς τοιαύταις ὑποδέξῃ χερσὶ τοῦ Δεσπότου τὸ adspicies, quibusve pedibus sanctum hoc paviον σῶμα; Πῶς δὲ καὶ τῷ στόματι προσοίσεις mentum premes? quomodo autem manus extenια τὸ τίμιον, τοσούτων διὰ τὸν θυμόν παρανό- des,calenti adhuc sanguine stillantes,aut quomodo ἷμα ἐκχέας; ᾿Απιθι τοίνυν, καὶ μὴ πειρω τοῖς talibus manibus excipies sacrosanctum Domini corως τὴν προτέραν αὔξειν παρανομίαν, καὶ δέ- pus, et or etiam pretiosum sanguinem admovebis, ὸν δεσμὸν ᾧ θεὸς ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης ἄνωθεν cum per iræ impotentiam tantum sanguinis contra σύμψηφος. Ιατρικός δὲ οὗτος καὶ ὑγιείας jus omne ac fas effu leris? Abscede igitur, et ne λόξενος, εἰ μή που αθεράπευτα πάσχειν προη- aggrediaris priorem culpam secunda cumulare; et excipe illud vinculum quod cœlitus judicio suo illud tibi medicinale, ac sanitatis conciliator, nisi universorum Dominus confirmat.Erit autem insanabile vulnus perpeti elegeris. . Τούτοις εἴξας ὁ βασιλεὺς τοῖς λόγοις τοῖς τοις νόμοις ἐντεθραμμένος ὢν ᾔδει σαφῶς τίνα ῶν ἱερέων, τίνα δὲ τῶν βασιλέων ἴδια), στένων καὶ δακρύων ἐπανῆλθεν εἰς τὰ βασίλεια. Ογδόου 5 ρελθόντος ἐξ ἐκείνου μηνὸς ἦκε μὲν ἡ τοῦ Σωἡμῶν γενέθλιος ἑορτή· καθῆστο δὲ πρὸς τοῖς ίοις βαρύτατα πενθῶν Θεοδόσιος. Τοῦτο Ρουτις μάγιστρος τηνικαῦτα ἰδὼν, προσελθὼν οἷα ηστὸς αὐτῷ καὶ συνήθης ἐπυνθάνετο τὴν αἱὉ δὲ πικρὸν ἀνοιμώξας καὶ θερμότερον προὁ δάκρυον. Σὺ μὲν, ὦ Ρουφῖνε, παίζεις, ἔφη, ὰρ ἐμῶν οὐκ ἐπαισθανῃ κακῶν· ἐγὼ δὲ στένω λοφύρομαι, τὴν ἐμαυτοῦ συμφορὰν ἀναλογιζόὅπως τοῖς μὲν οἰκέταις καὶ τοῖς προσαίταις ται ὁ θεῖος νεώς, καὶ εἰσίασιν ἀδεῶς, καὶ τὸν ἀντιβολούσι Δεσπότην· ἐμοὶ δὲ καὶ αὐτὸς , καὶ πρὸς τοῦτο ὁ οὐρανὸς ἀποκέκλεισται • ται γὰρ τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς, «"Ο ἂν δή. λεγούσης, «ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον τοῖς οὐρανοῖς.» '. Ο δὲ Ρουφίνος ὑπουργῆσαι τῷ βασιλεῖ τὰ θεραπείαν βουλόμενος καὶ χάριν εὔκαιρον παεν. Δραμοῦμαι, ει σοι δοκεῖ, ἔφη, καὶ τὸν ἀρ- : πείσω πολλά, φησί, δεηθεὶς λύσαί σε τῶν ν. Αλλ' οὐ πεισθήσεται, ἔφη ὁ βασιλεύς· οἶδα γὼ τῆς ᾿Αμβροσίου ψήφου τὸ δίκαιον· οὐ γὰρ εἰς τῆς βασιλείας τὴν ἐξουσίαν τὸν θεῖον παεται ποτε νόμον. Επειδὴ δὲ καὶ ἄλλοις πλείοσι έμενος ο Ρουφίνος λόγοις πείσειν ὑπέσχετο τὸν ᾿Αμβρόσιον, ἀπελθεῖν αὐτὸν ὁ βασιλεὺς κατὰ ἐκέλευε, καὶ αὐτὸς δὲ ὑπὸ τῆς ἐλπίδος δελεαἠκολούθησε μετὰ βραχὺ ταῖς ὑποσχέσεσι τοῦ νου πιστεύσας. Αὐτίκα γοῦν τὸν Ρουφῖνον ς ᾿Αμβρόσιος, «Τὴν τῶν κυνῶν, ἔφη, ἀναίδειαν, φῖνε, ζηλοῖς, καὶ οὔτε ἐρυθριᾷς, οὔτε δέδιας, τον κατὰ τῆς θείας λυττήσας εἰκόνος;» Επειδή Ρουφίνος ἠντιδύλει, καὶ τὸν βασιλέα μετά μια ἥξειν ἔλεγεν, ὑπὸ τοῦ θείου ζήλου πυρποληθεὶς ὁ Αμβρόσιος, «Εγώ, ἔφη, ὦ 'Ρουφίνε, φημί ὅτι τα τῶν ἱερῶν αὐτὸν ἐπιβῆναι προθύρων· εἰ δέ ς τυραννίδα τὴν βασιλείαν μεθίστησι, δέξομαι μεθ᾿ ἡδονῆς τὴν σφαγήν.» am calcet sin autem is regiam potestatem tale.» PATROL. GR. CXVI. XXI. Imperator parens his sermonibus (nam cum a puero in legibus divinis esset educatus, quæ ad sacerdotes pertinerent,quæve ad reges, perspie cue noverat). gemitus ac lacrymas simul profundens, in palatium se recipit. Octavo autem mense ab hinc elapso,venit quidem Salvatoris nostri natale festum, Theodosius vero in regia sedens amarissime flebat. Id Rufinus quidam tunc temporis magister palatii cum pervidisset, ad eum accedens, homo videlicet domino utilis ac faniliaris, causam rogabat. Tum vero ille acerbe gemens,et calidioribus manans felibus: Tu quidem, inquit, ladis, Rufine; mea enim mala non sentis. Ego autem gemno atque deploro meam ipsius calamitatem,dum mecum reputo divinum templum famulis etiam atque mendicis apertum esse,ingressumque illuc tutum ac liberum patere illis, ut proprium Dominum ipsi conveniant: mili autem hoc inter dicitur, et præterea colum etiam interclusum est. Memini quippe Dominicæ vocis,qua promulgatur: «Quidquid ligaveritis super terram, erit ligatum et in cœlis. › XXII. Rufinus vero medicinam regi ministrare volens, ac tempestivum beneficium illi præbere: Curram, inquit, si tibi placet,et episcopo id persuadebo multis precibus,ut te a vinculis istis absolvat. Sed non ille persuadebitur,ait imperator; quam enim justum Ambrosii judicium sit, compertum habeo. Nec porro ille unquam committet, ut imperialis potenti respectu divinam legem transgrediatur. At posteaquam adhibitis pluribus aliis rationibus, Rufinus promittebat a magno Ambrosio rem se haud dubie impetraturum, jussit imperator quam citissime illum abire. Ipse autem spe inescatus, post non multum temporis secutus est, ut qui Rufini promissionibus fiden laberet. Confestim vero allocutus Rufinum divus Ambrosius: «Canum, inquit, impudentiam, Rufine,imitaris; et neque erubescis, neque pertimescis, cum tanta rabie adversus imaginem Dei savicris?» Ubi vero institit Rufinus, et imperatorem brevi spatio interjecto venturum dixit, incensus divino zelo divinus Ambrosius: «Ego, inquit,o Rufine,prædico me prohibiturum, ne vel ipsum templi vein tyrannidem vertat, me necem excepturum cum

ADDENDA. APRILIS. Ο XXIII. His auditis, Rufinus et Ambrosii mentem a ΚΙ'. Τούτων ὁ Ρουφίνος ἀκούσας μηνύει τε αυτ imperatori per quemdam illico nuntiavit, et ut ma- τίκα διά τινος τῷ βασιλεῖ τὴν τοῦ ἀρχιερέως γν neret in palatio, exhortatus est. Imperator vero, μην, καὶ μένειν εἴσω τῶν βασιλείων παρήνεσιν. Ὁ qui ad medium forum jam pervenerat, cum hæc δὲ βασιλεὺς ἤδη κατὰ μέσην τὴν ἀγορὰν ταύτα μεν audivit: Ego pergam, inquit, et insaniæ meæ po- θών, ᾿Απειμι, έφη, καὶ τὰς δικαίας δέξομαι παραnas exsolvam. Postquam vero in sacrum septum vizς. Ἐπειδὴ δὲ τοὺς ἱερούς περιβόλους κατέλαδες, jam ventum fuit, in Dei quidem ædes non erat in- εἰς μὲν τὸν θεῖον οὐκ εἰσεληλύθει νεών· ἐν δὲ τῷ gressus, verum in salutatoria domo consederal, ἀσπαστικῷ οἴκῳ καθῆστο, ἐκλιπαρῶν τῶν δεσμῶν suis se vinculis solvi flagitans. ἀπολυθῆναι. αλλα XXIV. Ille vero tyrannicum vocabat ejus adven- ΚΔ'. Ο δὲ τυραννικὴν ἐκάλει τὴν παρουσίαν, κα tum,ac Theodosium contra Deum furere, nec non κατὰ Θεοῦ μεμηνέναι τὸν Θεοδόσιον ἔλεγε, καὶ τοὺς ipsius leges calcare pronuntiabat.Imperator aulem ἐκείνου νόμους πατεῖν. Ο δὲ βασιλεὺς ἐν συντριβή in contritione cordis ac spiritu humilitatis: Non καρδίας καὶ πνεύματι ταπεινώσεως, Οι θρασύνο audacia efferor, inquit, adversus leges, nec sa- μαι, ἔφη, κατὰ τῶν κειμένων νόμων, οὐδὲ παρανό crum limen contra jus et fas terere aggredior: sed μως ἐπιβῆνα: τῶν ἱερῶν προθύρων έφιεμαι obsecro te, ut me vinculorum nexu liberes, et cle- σέ μοι λύσαι τὸν δεσμὸν ἀξιῶ, καὶ τὴν τοῦ κοινοῦ mentia communis Domini ob oculos tibi posita, Δεσπότου φιλανθρωπίαν λογίσασθαι, καὶ μὴ κλεί mihi non præcladas illam januam, quam Dominus σχί μοι θύραν, ἣν πᾶσι τοῖς μεταμελεία χρωμένας ipse cunctis aperuit pœnitentibus. Qualem ergo, ὁ Δεσπότης ἀνέωξε. Καὶ ὁ ἀρχιερεὺς, Ποίαν ότι, episcopus ait, penitentiam ostendisti post tan- ἔφη, μεταμέλειαν ἔδειξας μετά τοιαύτην παρακο tum scelus? quibusve medicamentis vulnera ista μίαν; Ποίοις δὲ φαρμάκοις τὰ δυσίατα ἐθεράπευτας ad sanandum difficillima coire fecisti? Ad hæc τραύματα; καὶ ὁ βασιλεὺς ἐν συντετριμμένου πνεύ imperator in contrito spiritu rursus retulit: Tuum ματι αὖθις, Σὸν ἔργον, ἔφησε, πάντως καὶ δείξει est omnino et præcipere, et commiscere medica- καὶ κεράσαι φάρμακα. Τότε ὁ θεῖος ᾿Αμβρόσιος, mina. Tum vero divus Ambrosius: Quandoqui- Επειδὴ τῷ θυμῷ δικάζειν ἐπιτρέπεις, ἔφη, καὶ εὐχή dem, inquit, iræ propriæ permittis judicium, et λογισμὸς τὴν γνῶσιν, ἀλλὰ ὁ θυμὸς ἐκφέρει, γράψον non ratio,sed animi æslus sententiam fert: legem νόμον του θυμοῦ τὰς ψήφους ἀργὰς ποιοῦντα καὶ hujusmodi velim sancias, quæ decretum quodvis περιττάς, καὶ τριάκοντα ἡμέρας αἱ φονικαὶ καὶ δημευ iræ impetu,otiosum reddat ac superfluum: capitis τικαὶ μενέτωσαν γνώσεις ἐν γράμμασι, τὴν τοῦ vero sententiæ vel exsilii triginta dies scripta ma- λογισμού προσδεχόμεναι κρίσιν. Διελθουσῶν δὲ τῶν neant, rationis judicium opperientes. Exactis au- c τριάκοντα ἡμερῶν οἱ τὰ ἐγνωσμένα γεγραφότες tem triginta diebus, qui exararunt decreta illa, δεικνύτωσαν αὐτὰ, καὶ τηνικαῦτα τοῦ θυμοῦ πεπτι eadem exhibeant: et iracundia tamdiu requiela, μένου καθ᾿ ἑαυτὸν δικάζων ὁ λογισμὸς ἐξεταζέτω τὰ secum ipsa ratio judicans, priorem expendat co- εγνωσμένα, καὶ σκεπτέσθω ἄρά γε δίκαια ἢ μὴ οὐ gnitionem, examinetque justane illa sit, an secus τως ἔχοντα εἶεν. Εἰ μὲν οὖν ἄδικα εὕροι, διαῤῥησ habebat. Siquidem porro iniquum inveniant, discer- γνύτω τὰ γεγραμμένα, καὶ τὴν ψῆφον ἄκυρον ποιείτω· pat scripta, et sententiam irritam reddat: sin au- εἰ δὲ δίκαια, μένοι· οὕτω καὶ ὁ τῶν τριάκοντα ήμε tem æqua fuerit, ita maneat; nec triginta dierum ρῶν ἀριθμὸς οὐ λυμανεῖται τοῖς ὀρθῶς ἐγνωσμέ. numerus labefactabit recte judicata. XXV. Admonitionem hanc imperator ultro admittens,et secum optime agi sibi persuadens, continuo jussit legen præscribi,quam et litteris propriæ manus ralam ac firmam esse voluit. His ila factis, divus Ambrosius imperatoris vinculum solvit: imperator autem sumpta in templum intrandi fiducia, non stans, neque in genua procumbens, Dominum precabatur, sed in solum nudum dejectus ac prostratus, Davidicam illam emisit vocem: «Adhæsit, inquiens, pavimento anina nea: Vivifica me secundum verbum tuum 1.» Et crines manibus vellens, et faciem contundens, et profusis lacrymis irrigans pavimentum, veniam consequi properabat. Postquam autem ad offerenda sacra unensæ munera vocavit tempus, cum fetibus non minus copiosis surgens,gradus altaris scandit: oblatione vero porrecta, intra cancellos, ut illi moris erat, mansit. Sed nullo modo, ut hæc dissimularet,abs se impetravit sacer Ambrosius: allo4 Psal. CXVII, 25. νοις. ་ ΚΕ΄. Ταύτην ὁ βασιλεὺς δεξάμενος τὴν εἰσήγησιν, καὶ ἄριστα ἔχειν ὑπολαβών, εὐθὺς γραφῆναί τε τὸν νόμον ἐκέλευσε, καὶ τοῖς οἰκείας χειρὸς ἐβεβαίωσε γράμμασι. Τούτου δὲ γενομένου διέλυσε τὸν δεσμὸν & θεῖος ᾿Αμβρόσιος, καὶ ὁ βασιλεὺς εἴσω θαρρήσας γενέσθαι τοῦ θείου ναοῦ, οὐχ ἑστὼς τὸν Δεσπότην ἱκέτευσεν, οὐδὲ τὰ γόνατα κλίνας, ἀλλὰ πρηνὴς ἐπὶ γυμνοῦ πεσὼν τοῦ ἐδάφους τὴν Δαυιδικὴν ἀφῆκε φωνήν, «Εκολλήθη, ο λέγων, • Εκολλήθη,» λέγων, «τῷ ἐδάφει η ψυχή μου· ζησόν με κατὰ τὸν λόγον σου ο καὶ ταῖς χερσὶ τίλλων τάς τρίχας, καὶ τὸ μέτωπον τύπτων, καὶ τοῖς τῶν δακρύων σταγόσι τὸ ἔδαφος καταῤῥαίνων, συγκ γνώμης ἠντιβόλει τυχεῖν. Επειδὴ δὲ καὶ ὁ καιρὸς εκάλει τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ τὰ δῶρα προσενεγκεῖν, ἀναστὰς μετὰ τῶν ἴσων δακρύων τῶν ἀνακτόρων ἐπέβη· προσενεγκὼν δὲ, ἔνδον, ὥσπερ εἰώθει, παρὰ τὰς κιγο κλίδας μεμένηκεν. Αλλ' οὐδὲν ταῦτα ὁ ἱερὸς 'Αμ. βρόσιος σιγῆσαι ἠνέσχετο, ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν τόπων διδάσκει διάφορον. Καὶ πρῶτα μὲν ἤρετο εἴ τις

", VITA S. AMBROSII. be pospeso corum discrimen illum edocuit.Et primum quidem, wɔ, num quid postularet, interrogabat. Imperatore autem respondente, participationem divinorum mysteriorum sese præstolari, ministrum adhibens archidiaconum clare professus est: Interiora, o imperator, nisi unis sacerdotibus non sunt adeunda. Egredere igitur, et eamdem cum aliis laicis stationem serva; purpura enim reges, nequaquam vero sacerdotes facit. lepes á zal 4. The stew. οδόσιος ἀσμέAWTEY » μεμένηκεν, 5. Toszú papa äyzuzɩ, to tzv za toŭ τὴν τῆς πίσ οῦ θαυμαστοῦ λεύς παιδευov av ολιν ἐπανελ XXVI. Hanc autem compellationem similiter boni consulens fidelissimus Theodosius,contra exposuit non temeritate intra cancellos se remansisse, verum quia Constantinopoli hoc didicerat. Tantæ virtutis. et imperator et episcopus luce fulgebant! Equidem enim utrumque suspicio, hunc videlicet generosam Bob libertatem, illum vero propter facilem obedientiam: et hujus quidem zelum ferventem, illius ero fidem sinceram. Quin hæc etiam, quæ imperatorem sub admirando illo Ambrosio edidicerat Mediolani, reversus Constantinopolim ipsa observavit, neque illorum omisit quidquam. ἐς τὸν θετῶν XXVII. Etenim quodam die festo eum deuuo voδώρα προς· cante in Dei templum, ubi sacræ mensæ dona obτις ἐκκλησίας Exxla tulit, statim regressus est. Ecclesiæ autem præTμside, is vero erat tunc Nectarius, interrogante: vast Quare tu intus non remansisti? imperator moleste νας βασι ἐδιδάχθην τὸ On to ferens: Quid inter imperatorem, inquit, et episcodászdov, pum sit discrimimis, vix tandem didici; quoniam xxhoúpavov. veritatis magistrum difficulter inveni, Ambrosium Etal scilicet, qui solus digne vocatur episcopus. Usque adeo correptio prodest, quæ ab homine virtute claro proficiscitur. είας ὁ βασι Ociwy xútov Exo 5 yàp knñ λὰ τὸν θεῖον ix to μKeto - Empowy, XXVIII. Alia quoque imperatori fuit utilitatis causa. Enimvero ipsius conjux adsidue illum admonebat divinæ legis, in qua se ipsam diligenter ei accurate exercuerat. Nec enim illam imperii potestas exstollebat, sed in ea magis accendebat Dei amorem; magnitudo enim beneficii erga ejusdem auctorem majus amoris incentivum excitabat. Quare statim ab initio eorum qui corporea cæcitate aut membrorum omnium debilitate afflicti erant, Spol: Soup- omnimodam gerebat curam, non domesticorum aut Évn, xx ɛię satellitum opera utens, at ipsa operi manus adhixxxás bens; et in ipsorum tuguria ingredi non dedignata nowy to unicuique necessaria suppeditabat. Ipsa etiam Vooua, ecclesiarum circumeundo invisens hospitia, miniSpac amostrabat ægrotis, eisque obsequium et curam adhiMov poopt bebat, ollas nimirum fervefaciens, jusculum præ1x2 Caou- gustans, patinam afferens, porrigens panem, pocula proluens, et alia exercens omnia, quæ famulorum atque ancillorum opera judicantur. Solebat autem assidue conjugem his compellare: Te semper, o marite, animo reputare convenit, et quid olim fueris, et quem in gradum nunc perveneris; ista enim lecum indesinenter si recogites, in benefactorem : 0px- tuum ingratus nunquam evades, sed imperium,quod accepisti, administrabis æquis legibus; quia etiam ratione debitum largitori ejus exsolves obsequium. XXIX.Cum semper illa ejusmodi uteretur verbis Ősz oixew Ost - θει δὲ συνε σε, wavep, ⠀, tỉ đề yếLOUμevos ox οἷά τινα κα-

ADDENDA. quæ virtutis seminibus pulchram in conjuge irrigationem et incrementum præbere possent, prius ipsa quam vir fato functa est. Contigit autem post aliquod tempus ab ejus morte tale quid fieri,unde palam innotesceret,quonam imperator erga cam animo, quantave charitate esset affectus. Cogente siquidem bellorum frequentia, imperator rei pecuniariæ inopiam tolerans,tributa indixit civitatibus. Urbs igitur Antiochia cum alias urbes tributis illis subditas conspiceret, pecunias vero per vim exigi,ac nulla admissa excusatione; commune hoc vectigal nequaquam ferens,sed turbarum occasionem hinc arripiens, qualia vulgus facere solet, patravit: et nobilissima Placilla, hoc enim erat imperatrici nomen, æream statuam solo adfixit, ipsam etiam plures civitatis vicos pertrahens. APRILIS. Αλὴν ἀρδείαν καὶ πρόσφορον τοῖς τῆς ἀρετῆς ἀνα δρὸς ἔφερε σπέρμασι. Προτέρα μέντοι τοῦ συζύγο ἐτελεύτησε, καὶ συνέβη μετὰ χρόνον τινὰ τῆς τελευτῆς τοιόνδε τι γενέσθαι ὅπερ τὴν πολλὴν ἐκείνην τοῦ βασιλέως περὶ αὐτὴν διάθεσιν καὶ φιλοστοργίας ἀπέδειξεν. Υπὸ γὰρ τῶν συχνῶν πολέμων ἀναγκαζόμενος ὁ βασιλεὺς καὶ χρημάτων σπανίζων, φόρους ταῖς πόλεσιν ἐπεγράψατο. Η 'Αντιόχου τοίνυν ρολογούμενας τὰς ἑτέρας πόλεις ὁρῶσα καὶ σὺν βα τὰ χρήματα καὶ ἀπαραιτήτως εισπραττομένας, τὸ κοινὸν τοῦτο τέλος οὐκ ἐνεγκούσα, ἀλλὰ τε ὁποῖα φιλεῖ ὄχλος πρόφασιν εἰς ἀταξίαν λαμβάνων ἔδρασε, καὶ τὴν χαλὴν εἰκόνα τῆς πανευφήμου Πλακιλλης (τοῦτο γὰρ ἦν ὄνομα τῇ βασιλίδι) κατένεγκε καὶ ἐπὶ πολὺ τῆς πόλεως καταθυράμενος. ' Α΄. Ταῦτα πυθόμενος ὁ βασιλεὺς καὶ χαλεπήνας, ὥσπερ εἰκὸς ἦν, τά τε τῆς πόλεως ἀφείλετο δίκαιο, καὶ τῇ γείτονι πόλει Αποδικείᾳ τῇ παρὰ θάλασσα δέδωκε τὴν ἡγεμονίαν, ταύτα μάλιστα νομίζων εύτοὺς ἁγιάσειν· ἐζηλοτύπει γὰρ ἡ Λαοδίκεια τὴν Αντιόχειαν ἄνωθεν. Μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ἐμπιπρὴν ἠπείλει καὶ καταλύειν καὶ εἰς κώμην τὸ ἄστυ με ταβαλεῖν. Οἱ δὲ ἄρχοντες καὶ ἀνεῖλόν τινας παρ' αὐτὸ συλλαβόντες τὸ τόλμημα πριν γνῶναι τὸν βασι λέα τὴν τραγῳδίαν. Ταῦτα δὲ πάντα ὁ βασιλεὺς ἠπείλει μὲν, οὐ μὴν παραχρῆμα ἐποίει, τοῦτο το νόμου κωλύοντος ὃν ᾿Αμβρόσιος ὁ μέγας τεθῆναι περ ήνισεν. Ἐπειδὴ δὲ παρὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν ἧκον οἱ τάς ἀπειλὰς ἐκείνας κομίζοντες (Ελλένιχός τε στρατηγός τηνικαύτα ὢν καὶ Καισάριος τῶν βασιλείων ἡγούμε νος, μάγιστρον δὲ οἱ Ρωμαῖοι καλοῦσι τὸν ταύτήν ἔχοντα τὴν ἀρχὴν), ἐν δέει μὲν ἦσαν ἅπαντες τὰς ἀπειλὲς περιπεφρικότες· οἱ δὲ τὴν ὑπώρειαν οἱ κοῦντες τῆς ἀρετῆς ἀθληταί (πολλοὶ δὲ ἦσαν κατ' ἐκεινο καιρού) συνήχθοντο τοῖς τῇ ἀπειλῇ ὑποδε βλημένοις, καὶ περιέτρεχον πανταχου, καὶ ὑπὲρ τῶν καλαζομένων ὡς δυνατὸν παρεκάλουν. XXX.Imperator, hac re ad se delata,tantum molestia, quantum decebat, hinc percipiens,eam civitatem propriis legibus ablatis mullat, vicinamque urbem Laodiceam,quæ propter littus marissita est, illi præficit, hac potissimum via ipsi gre se facere persuasum habens; namque Antiochiam a longo tempore æmulabatur Laodicea. Insuper autem illam se incensurum ac deleturum minilabatur, nec non in pagum eamdem se conversurum:proceres vero nonnullis in ipso facinoris actu correptis, antequam tragoediam resciret princeps, mortem irrogarunt. Εt hæc quidem cuncta commitabatur Theodosius,non tamen illico exsequebatur, probibente hoc nimirum lege,quam hortatu sua magnus Ambrosius ferendam curaverat. Sed posteaquam qui minas illas ferre jussi sunt, venerunt in urbem Antiochiam dux autem erat tunc Hellenichus, et Cæsarius præfectus prætorianis, magister vero a Romanis dicitur, qui adeptus est hanc dignitatem), universi quidem in metu versabantur,minarum exitum reformidantes. Virtutis autem ilii athletæ, qui ad radices montium habitabant, quorum ingens erat tunc multitudo, iis quos percellebat comminatio, compatiebantur, et circumquaque cursantes, de iis viris qui supplicio fuerant affecti, quantum licebat, alios solabantur. XXXI. Unus autem ex illis erat vir sanctus, exornatus omni virtute, et qui die nocteque puras orationes omnium Salvatori offerebat. Hic nec imperatoris iram metuens, nec eorum qui missi erant, potestatem animo repulans, cum in mediam urbem venisset, et amiculo alterum lega. torum apprehendisset, jussit utrumque ex equis descendere. Hi vero parvum seniculum, eumque vili panno vestitutum conspicati, primo quidem indignabantur. At cum postea quidam ex iis qui sequebantur, virtutem viri manifestassent, continuo desilierunt ex equis, et illius genua complexi, veniam petierunt. Vir autem sanctus, ac divina plenus sapientia, tali apud eos usus est oratione: Dicile, ο cara capita, imperatori: Non imperator solum, verum etiam homo existis: ne igitur so. lum imperium, sed ipsam quoque naturam consideres; cum enim homo sis, ejusdem naturæ consortibus imperas. Humana porro natura ad ΛΑ'. Εἰς δέ τις ἐξ αὐτῶν ἀνὴρ ἅγιος, ἀρετῇ πάση κεκοσμημένος καὶ νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν τῷ Σω τῆρι τῶν ὅλων καθαρὰς προσφέρων εὐχές, οὗτος οὔτε τοῦ βασιλέως καταπλαγείς τὴν ὀργὴν οὔτε αποσταλέντων τὴν ἐξουσίαν εἰς νουν λαβών, κατά μέσον τὸ ἄστυ γενόμενος. καὶ τῆς χλανίδος θατέρω τῶν ἀποσταλέντων ἀρχόντων λαβόμενος, ἀμφοτέρους ἐκ τῶν ἵππων καταβῆναι κελεύει. Οἱ δὲ μικρόν τι γερόντιον εὐτελῆ ῥάκια περιβεβλημένον ἰδόντες, τὸ πρῶτον μὲν καὶ χαλεπῶς ἔφερον, ἔπειτα δέ τινες τῶν συνεπομένων τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἐδήλωσαν ἀρετήν κατεπήδησάν τε τῶν ἵππων εὐθὺς, καὶ τῶν ἐκείνου γονάτων λαβόμενοι συγγνώμην ἐζήτουν. Ὁ δὲ ὅσιος ἀνὴρ τῆς θείας σοφίας ἐμφορηθεὶς τοιοίσδε πρὸς αὐ τοὺς ἐχρήσατο λόγοις· Εἴπατε δή, ὦ φίλοι ἄνδρες, τῷ βασιλεῖ· Οὐ βασιλεὺς εἶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωπος μὴ τοίνυν πρὸς μόνην ὅρα τὴν βασιλείαν, ἀλλὰ καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν λογίζου· ἄνθρωπος γὰρ ὤν, ὁμο φυῶν βασιλεύεις. Κατ' εἰκόνα δὲ θείαν καὶ ὁμοίως

VITA S. AMBROSII. σιν πάντως ἡ τῶν ἀνθρώπων δεδημιούργηται φύσις· μὴ τοίνυν ἐμῶς οὕτω καὶ ἀπηνῶς τοῦ Θεοῦ τὴν εἰκόνα κέλευε κατασφάττεσθαι· παροξύνει; γὰρ οὕτω τὸν Δημιουργὸν, τὴν ἐκείνου κολάζων εἰκόνα. Σκόπησον γοῦν ὡς καὶ σὺ χαλκῆς ἕνεκα δυσχεραίτων εἰκόνος ταῦτα ποιεῖς. Ὅσον δὲ τῆς ἀψύχου διαφέρει ἡ ἔμψυχος καὶ ζῶσα καὶ λογική, δῆλον ἔπασι τοῖς τε νοῦν ἔχουσιν ὁμοίως καὶ αἴσθησιν. Πρὸς δὲ - τούτοις λογισάσθω κἀκεῖνο· ὡς ἡμῖν μὲν ῥᾴδιον 5. ἀντὶ τῆς εἰκόνος τῆσδε πολλὰς δημιουργῆσαι χαλΤι κᾶς αὐτῳ δὲ προφανῶς ἀδύνατον μίαν γοῦν τῶν * ἀναιρεθέντων δημιουργῆσαι τρίχα. ΑΒ΄. Τούτων ἀκούσαντες οἱ θαυμαστοὶ ἄνδρες · ἐκεῖνοι, μηνύουσι τῷ βασιλεῖ τὰ εἰρημένα καὶ τὴν = τοῦ θυμοῦ κατέσβεσαν φλόγα· ὡς ἀντὶ των ἀπειλῶν ἐκείνων ἀπολογίαν τε αὐτίκα γράψαι καὶ τῆς ὀργῆς τὴν αἰτίαν δηλώσαι. Οὐκ ἔδει γάρ, ἔφη, ἐμοῦ πλημ- - μελήσαντος, γυναίκα πάσης εὐφημίας ἀξιωτάτην τοσαύτην μετὰ τελευτὴν δέξασθαι παροινίαν· κατ' ἐμοῦ δὲ ἐχρῆν τὸν θυμὸν τοὺς ἀγανακτούντας ὁπλίσαι. Προσετίθει δὲ τοῦτο, ὡς ἀλύει καὶ ἀνιᾶται τις νας ὑπὸ τῶν ἀρχόντων ἀνῃρῆσθαι μαθών. Οὕτω μὲν οὖν ὁ φιλόχριστος βασιλεὺς καὶ τοιαῦτα ὑπὸ τοῦ θαυμαστοῦ ᾿Αμβροσίου πεπαίδευτο, καὶ τοσαύτης παρ' αὐτοῦ τῆς χάριτος καὶ τῆς πνευματικῆς ὠφελείας ἀπέλαυσεν, ΑΓʹ. Ο δὲ θεῖος οὗτος ᾿Αμβρόσιος, ὃν εἴρηται τρόπον, ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίᾳ ἐν ὀρθοδόξοις δόγμασι διαλάμψας, ζηλωτής τε καὶ ὑπέρμαχος της ἀληθείας γενόμενος, καὶ ἐποικοδομήσας ἐπὶ τῷ θε μελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητών, λόγους τε ὀρθοδοξίας καὶ διδασκαλίας ἐκθέμενος, καὶ πᾶσαν ὑπὸ ᾿Αρείου καὶ ᾿Απολλιναρίου καινισθεῖσαν αἵρεσιν ἀπελάσας, πάντα τε τὰ τῆς αὐτοῦ ἐκκλησίας καλῶς διαθέμενος, καὶ εἰς βαθὺ γῆρας Ελάσας, πλήρης τε ἡμερῶν γενόμενος, ἀνεπαύσατο ἐν εἰρήνῃ, τεθεὶς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ Μεδιολάνων, μνήμην ἀληθῆ τὸν αὐτοῦ βίον καταλιπὼν καὶ τὰ κατορθώματα· ὧν ζηλωτὰς καὶ ἡμᾶς γενέσθαι καταξιώσειε, καὶ τῶν αὐτῶν ἀμοιβῶν ἐκείνῳ καὶ τῶν στεφάνων ἐπιτυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. μ “ imaginem ac similitudinem divinam omnino eflicta est; quocirca noli tam crudeliter alque immaniler imaginem Dei jugulandam præcipere; sic enim ad iram concitas Artificem, dum in ejus effigiem animadvertis. Perpende igitur quemadmodum tu ipse propter figuram æream graviter commotus isla designas. Quanto autem imago spirans et viva et rationalis potior est, quam inanima, perspicuum est omnibus, qui quidem mente ac sensu sint præditi. Præterea et hoc secum reputel, nobis utique expeditum esse pro statua ista plures æreas alias conflare: illi e contrario prorsus impossibile, eorum, qui necali sunt, vel unum crinem procudere. XXXII. His auditis, admirabiles illi viri quæ dicta fuerant, significant imperatori et iracundia flammam exstinguunt; ita ut minarum istarum loco quam primum sui scriberet excusationem, et iræ suæ causam exponeret. Non decebat enim, inquiebat, me delinquente, uxorem meam prædicatione omni longe dignissimam tantum contumeliæ post mortem sustinere: sed eos qui animo suo obtemperarunt, contra me oportebat iracundiam arare suam. His præterea subjunxit illud, angi se animi atque dolere quod cognovisset a præfectis morte affectos quosdam fuisse. Hoc itaque modo imperator Christi amicus, talibusque præceptis ab admirabili Ambrosio fuerat institutus, tantamque gratiam ac spiritualem utilitatem ab eo perceperat. XXXIII. Divinus autem hic Ambrosius in Ecclesia, quemadmodum dictum est, orthodoxis dogmatis fulgens, æmulatorque veritatis facius et propugnator, cum super fundamentum aposto lorum ac prophetarum ædificasset, nec non rectæ doctrinæ ac disciplinæ verba exposuisset, fugata qualibet hæresi ab Ario atque Apollinario recens invecla, et Ecclesia sua in omnibus optime constituta, in profundam progressus senectutem, ac dierum plenus, in pace requievit. Tumulatus est in ecclesia Mediolanensi, veram memoriam sui relinquens, propriam utique vitam et recte facta: quorum ut nos quoque evadamus imitatores, eademque cum illo præmia atque coronas oblineamus,ipse dignetur,gratia et benignitate Donini nostri Jesu Christi, cui honor est atque potestas in saecula saeculorum. Amen.