ADDENDA. JUNIUS ΒΙΟΣ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΠΜΩΝ ΠΑΥΛΟΥ ΑΡΚΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΟΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Tor ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ. VITA S. P. N. PAULI CONFESSORIS (Latine apud Surium ad diem 7 Junii. Grace ex cod. Reg. 1481). " I. Quando Constantius, Constantini magni ter-A A'. 'Brizz Ewystávtto; i nŭ pɛyzàou Kanton:- tíus filius, tenebat sceptra Romani imperii. Aria- dvou tim; ulbs = 75 Purexxyne byest si persecutionem moverunt adversus pius, ut ζετο σκήπτρα, διωγμὸν οἱ ἐξ ᾿Αρείου κατά των επο qui ad hæc a Constantio plurimum haberent adjuEx, și Κωνσταντ menti, et Athanasium quidem externina:um maòç mūro shy Ex, xxi Alvino µà accepit Occidens; divinus autem Alexander an- 'Ermita, Υπερόριον εδέχετο τὰ Εσπέρια, Αλέξαντος; tistes Byzantii, cum vitæ fini appropinquasset, B; you Hou ARillum quidem suæ Ecclesiæ constituit successo- πάσας τέλει το ένα με διαδοχον ἐπιοῦ τῇ Ἐ rem: sed cum duɔs præcipuos elegisset ex aliis, zàŋsię zahison, dayiča; àì xà» Z» à à—গ populo hanc dedit optionem, ut si velint quidem lútav się z˝tezov doctorem et virtutibus resplendentem habere z pontificem, Pantum eligerent quam ipse ordinavit Παύλο presbyterum. Sin autem habitu solum gravem, et vestita extrinsecus honestnm, Macedonium qui fuerat jam olim ordinatus diaconus, et jam vergebat at senectutem. Hæc cum eis dixisset, 5 home vñpzę xàlvema kồn. Pūtz i̇lstransit ad sedes meliores, cam fuisset quidem pontifex viginti tres annos, vixisset autem nonaginta octo. zipsov, 3. úmñpys pezastavij saç ngamókapouci de nỹ xzi za Ember Ma pozaúsz; µìv zaiz xal sïxamv Eon, Big ⠀ à v ixthù mpús ente Evenŕjanvez, B'. Tision- [I pisos, kai yupocovetsz ázók Év Buğavaly imunog katź sti ; żylz; Elphone, ñóóvo; stall my ami II. Circa electionem autem eorum qui dicti fuerant, exstitit contentio. Nam Ariani quidem f magis aspiciebant ad Macedonium; orthofexi vero eligebant Panlum 2;. Vincit tamen suff agium orthodoxorum, et eligitur Paulus Byzantii episcopus, in ecclesia quæ appellatur sanctæ Irenes, quam tempus a nova separans.concedit ut vetus nominetur. Constantius autem cum haud ita multo post Constantinopolim rediisset ex Antiochia, iratus fuit electo, quod non ex ejus sententia proMacedonium plane ab Alexandro nominatum Bon fuisse asserit Baronius anno 340, § Sed cum Alexandri episcopi integritatem; sed id commentum Ex se vayaw mong bel Kwyrzyziva „svduevos, &° dayās sīga tov yetsomo - moduŋ sỹ also many, ess Sab ni historici Macedodian, quem si i secuti Anno 340. sunt.

VITA S. PAULI CP. χειροτονίας, καὶ ᾿Αρειανῶν καθίσας συνέδριον τὸν 4 cessisset electio: et congregato Arianorum con- · μὲν Παῦλον σχολάζειν κατεψηφίσατο, Εὐσέβιον δὲ τρίτον ἀμείβοντα θρόνον ἐκ Νικομηδίας τῆς βασιλιδος ἐπίσκοπον ἀναδείκνυσιν. ᾿Αλλ' ὁ μὲν δυσσεβῶς ταῦτα τράξας ὑποστρέφει πάλιν πρὸς 'Αντιόχειαν Ευσέβιος δὲ πάντα λίθον ἐκίνει ὥστε περιελεῖν τοῦ Ἱερου συμβόλου τὸ ὁμοούσιον, ciliabulo, condennavit quidem Paulum, ut quiesceret: Eusebium vero, qui tertio mutabat sedem ex Nicomedia episcopo creat urbis regiæ episcopum. Sed cum ille quidem impie hæc fecisset, revertitur rursus Antiochiam. Eusebius autem omnem movebat lapidem, ut ex sacro symbollo tolleret homousion, id est, consubstantiale. Γ'. Αγεται δὴ τὰ ἐγκαίνια τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ἐκε III. Celebratur dedicatio ecclesiæ Antiochenæ, κλησίας, ἢ Κωνσταντῖνος μὲν ὁ μέγας ἐκ βάθρων quam Constantinus quidem Magnus excitavit a ἀνήγειρε, Κωνσταντινος δὲ καθιερωθῆναι σπουδήν fundamentis, Constantius autem studium adhiἔθετο, καὶ τῇ τῶν ἐγκαινίων προφάσει ἐπίσκοποι buit, ut consecraretur; et dedicationis pretextu συλλέγονται τὸν ἀριθμὸν ἐνενήκοντα. Μάξιμος δὲ ὁ congregantur episcopi numero nonaginta τῶν Ἱεροπολύμων ἔφορος ἀνὴρ εὐσεβὴς οὐ παρῆν, Maximus vero antistes Hierosolymorum, vir pius, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁ Ρώμης Ιούλιος οὔτ᾽ αὐτοπρόσωπος οὔτε non aderat, neque Roma Julius, nec per se, per διά τινος τῶν ὑποτελῶν. Συγκροτεῖται μὲν οὖν ἡ aliquem ex subjectis. Congregatur ergo synodus, σύνοδος παρόντος καὶ Κωνσταντίου. Οἱ δὲ περὶ Εὐσέ· præsente etiam Constantio. Eusebiani aulem stuβιον σπουδήν ἄγουσι πρὸ τῶν ἄλλων ἀποσκευάσχ- dent ante alia, ut deponatur Athanasius. Primam σθαι ᾿Αθανάσιον. Ἐπάγουσι δὲ αὐτῷ πρώτη, αἰτίαν vero in eum intentant accusationem, quod fecerit τὸ παρὰ κανόνα λέγοντες πρᾶξαι, κανόνα ἂν αὐτοί præter regulam;regulam dicentes, quam tunc ipsi τηνικαῦτα ἐξέσθεσαν. Επανελθὼν γὰρ, ἔφασκον, τῆς ediderant. Reversus enim,aiebant, ab exsilio, non ὑπερορίας οὐχὶ κοινῇ γνώμῃ καὶ ψήρῳ, ἀλλ' αὐτὸς communi sententia, sed ipse sibi tradidit episcoἑαυτῷ τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπέτρεψε· καὶ δευτέραν patum. Secundam autem, quod cum in ejus adὅτι κατὰ τὴν εἴσοδον αὐτῷ στάσεως συρραγείσης ventu exorta esset seditio, multi sint mortui. πολλοὶ ἐναπέθανον· τρίτην δὲ τὰ ἐν Τύρῳ πεπραγ- Tertiam, ea quæ facta sunt Tyri. Ex quibus conμένα, ἐξ ὧν καὶ καταψηφισάμενοι του τῆς εὐσεβείας demnato pietatis athleta, ejus lcco constituunt ἀθλητοῦ Γρηγόριον ἀντικαθιστῷσι τούτοις ὁμόφρονα, Gregorium,qui eadem quæ ipsi sentiebat. Εt cum καὶ ταῦτα τολμήσαντες ἐπιτολμῶσι καὶ τὸν μετα- hæc ausi essent, audent etiam fidem transformare; πλασμὸν τῆς πίστεως, οὐδέν μὲν καταφανῶς τῶν nihil quidem aperte reprehendentes eorum quæ ἐν Νικαία μεμψάμενοι, τῷ ὑφάλῳ δὲ καὶ κακοτέ. facta sunt Nicææ,sed improbo et malitioso consilio χνης τῆς διανοίας σπέρματα προκαταβάλλοντες πρὸς – semina prius jacientes ad destruendum homouτὴν τοῦ ὁμοουσίων καθαίρεσιν. Καὶ ἡ μὲν κατὰ sion. Et quæ Antiochiæ quidem habita fuit synoΑντιόχειαν σύνοδος, ταῦτά τε κρίτοι αὖθ᾽ ἕτερα τολ- dus, cumn et hujusmodi alia causa esset, et quosμήματα και τινα κανονίσασα, διαλύεται. dam fecisset canones, fuit soluta. Δ΄. Εὐσέβιος δὲ πρὸς τὸν Ρωμης Ιούλιον διαπρεσβεύεται, τὴν κατὰ ᾿Αθανασίου ψῆφον τεχναζόμενος κυρωθῆναι. Αλλ' οὐδὲ ὧν ἤλπιζεν ἤνυσε. Παύλος δὲ ὁ ἀρχιερεὺς τὴν Ῥώμην καταλαβιών, έτεροί τε ἐπίσκοποι οὐκ ὀλίγοι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ᾿Αθανάσιος, οἳ καὶ κατὰ συσκευὴν ἀπηλάθησαν Εὐσεβίου διήγον ὁμοῦ ἐν τῇ Ῥώμῃ. Ο δε ἱερὸς Ιούλιος, συκοφαντίαν εἶναι μαθὼν τὰ κατὰ τῶν ἀρχιερέων πεπραγμένα, γράμμασιν αὐτοὺς ὀχυρώσας ἐπὶ τὴν ἀνατολὴν ἀποστέλλει, τὸν τε οἰκεῖον ἑκάστῳ θρόνον ἀποδιδοὺς, καὶ συναιτιώμενος νους καθελόντας. Τὰς μὲν οὖν οἰκείας ἐκκλησίας οὗτοι πάλιν ἀναλαμβάνουσι, καὶ τὰς ἐπιστολάς οἷς ἐγράφησαν διαπέμπονται. Εὐσεβίου γαρ ἀποφθαρέντος, Παύλος εἰς τὸν οἰκεῖον θρόνον ἀποναθίσταται· οἱ ὀρειανίζοντες δὲ ἐν τῇ νῦν λεγομένῃ ἐπὶ Παύλον ἐκκλησία χειροτονοῦσι τὸν Μακεδόνιον, ὃς τὸν Γὸν μὲν τῷ Πατρὶ ἀνόμοιον ἐβλασφήμει, παι ραγραφόμενος το ομοούσιον, τὸ δὲ πανάγιον Πνεῦμα καὶ παντελῶς ἀλλότριον τῆς θεότητος. Primo namque Beryti episcopus fuerat, daɛin Nicomedia. Athanas, apol. 2. Anno 341. Per litteras scilicet. Cum semel tantum Paulus Romam venerit, IV. Eusebius autem fungitur legatione apud Julium Romanum episcopum, machinans ut conArmaretur lata in Athanasium sententia. Sed nihil effecit eorum quæ sperabat. Paulus vero pontifex cum Romam venisset et alii non pauci episcopi, quin etiam ipse quoque Athanasius, qui fuerant expulsi, comparatis ab Eusebio insidiis, simul Roma degebant. Sanctus autem Julius cum intellexisset esse calumniam, quæ facta fuerant adversus pontifices, eos litteris munitos mittit ad Orientem, suam unicuique reddens sedem, et eos simul reprehendens, qui ipsos deposuerant. Atque suas quidem ecclesias ii rursus accipiunt, et mitttunt litteras ad eos,ad quos scripta fuerant. Cum Eusebius itaque interiisset, Paulus in suam sedem restituitur. Qui autem partes Arii sequebantur, in ea quæ nunc ad Paulum dicitur, ecclesia eligunt Macedonium: qui blasphene quidem Filium dicebat esse Patri similem, circumscribens homousium sanctissimum autem. Spiritum a divinitate omnino alienum. ut notat Baropius anno 342, § Rursum vero, dicendum est, id accidisse, non modo, sed postquam Hermogene occiso per Constantium expulsus est, ut infra capite 6.

ADDENDA. V. Cum Athanasius autem suam recepisset ecclesiam,qui considebant rursus Antiochiæ etenim rursus convenerant, conantes vicissim criminari Julium Romanum episcopum) protinus impium Gregorium,quem ipsi præter leges elegerant, mittunt Alexandriam. Et cum quidem reducebat prætor Alexandria, secum ducens septem millia mim litum. Quod cum rescivisset Athanasius, Romam iterum navigavit. Populus autem Alexandrinus non ferens rem tam nefariam, ecclesiam, quæ vocabatur Dionysii, non recte id faciens, exussit. Cum vero rescivisset Constantius, qui agebat Antiochia,Paulum præconem veritatis in suam sedem esse restitutumn. jubet Hermogeni duci exercitus,qui mittebatur in partes Traciæ, exturbare eum ex ecclesia. Et ille quidem cum venisset Ccnstantinopolim, studebat facere, ut ei fuerat imperatum. Populus autem non est hoc passus, sed et domum ejus incendunt, et ipsum extractum interimunt. tQuod quidem cum audiisset Constantius, ægerrime ulit quod factum fuerat: et cum ipse venisset in civitatem, sanctum quidem Paulum ex ea expellit: et civitatem multat frumento, ablato ei dimidio doni,quod illius pater benignus scilicet et clemens Constantinus, ei donaverat. Erat autem summa donationis octoginta millia panum quotilianorum. Irascebatur autem etiam Macedonio, non solum, quod prater ejus sententiam fuisset electus, sed etiam propter cades, quas ipse, seditionem agitans, fuerat causa faciendi. VI. Eo ilaque dimisso, venit Romam et versabatur simul cum Athanasio. Refert ergo, quæ passus fuerat, Romano episcopo: et rursus munitus ejus litteris et Constantis imperatoris, statim revertitur, et sua sedi restituitur, cum magno gaudio exceptus a civitate. Constantius autem rursus id factum ægre tulit, et rursus ab eo prodit jussus, qui justum mittat in exsilium. Itaque cum eum accepisset præfectus Philippus, sanctum quidem mittit in exsilium, ejus vero loco in ecclesia reponit sancti Spiritus hostem Macedonium. Processit autem missio exsilium non aperte, sed ex insidiis. Caules enim Hermogenis reddidit Philippum cautiorem ad malefaciendum: et honorifice quidem vocat Dei pontificem ad lavacrum, quod appellatur Zeuxippus, anquam propter quædam in communi utilia et arcana consilia: et illinc mittit in aulam imperatoris, et per ipsam deinde Thessalonicam, quæ fuit patria ejus majoribus, et ei quidem est prohibitum ascendere ad partes Orientis, non autem in propinquas regiones. VII. Impius autem Macedonius. militari manu ei serviente, equitans simul cum præfecto, Dei Hoc tempore venit Romam Paulus, neque in s dem suam, nisi post concilium Sardicenso litte ris Constantis, anno Dn. 748, restitutus est, ut infra, capite 9, narratur. Quæ vero hic narrantur de Philippi in Paulum injuriis, restitutione Macedonii, et martyrio Marciani et Martyrii, contigerunt JUNIUS. " Ε΄. ᾿Αθανασίου δὲ τὴν ἰδίαν ἀναλαβόντος εκκλησ σίαν, οἱ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ πάλιν συνεδρεύοντες (καὶ γὰρ συνήεσαν, ἀντεγκαλεῖν ἐπιχειροῦντες Ἰουλίῳ τῷ Ῥώς μης) τὸν δυσσεβῆ Γρηγόριον διὰ τάχους, ὃν αὐτοὶ παρανόμως εχειροτόνησαν, εἰς τὴν ᾿Αλεξάνδρου ἐξαποστέλλουσι, καὶ κατήγεν αὐτὸν ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρείας στρατηγός, ἑπτακισχιλίους στρατιώτας μεθ᾿ ἑαυτοῦ επαγόμενος. Ο μαθὼν ᾿Αθανάσιος εἰς τὴν Ῥωμην πάλιν ἀπέπλευσεν, Ο δὲ τῶν ᾿Αλεξανδρέων λαὸς οὐκ ἐνεγκὼν τὸ ἔκθεσμον, τὴν καλουμένην Διονυσίου ἐκκλησίαν, οὐκ ὀρθῶς ποιοῦντες, ἐνέπρησαν. Μαθών δὲ Κωνστάντιος ἐν ᾿Αντιοχείς διάγων ὡς Παῦλος ὁ τῆς ἀληθείας κῆρυξ εἰς τὸν ἴδιον ἀποκατέστη θράνον, Ερμογένει τῷ στρατηλάτῃ ἐντέλλεται πρὸς τὰ τῆς Θράκης ἐκπεμπομένῳ μέρη, ἐξῶσαι τοῦτον τῆς Εκκλησίας. Καὶ ὁ μὲν τὴν Κωνσταντίνου θράσας, έσπούδαζεν ᾗ προστέτακτο δρᾷν· τὸ πλῆθος δὲ οὐκ ήνείχετο, ἀλλὰ τήν τε οἰκίαν αὐτοῦ κατακαίουσι, καὶ αὐτὸν σύροντες διαφθείρουσιν· ὅπερ ἀκούσας Κων στάντιος δι᾿ ὀργῆ τὸ πραχθὲν ἐποιήσατο, καὶ αὐτὸς τὴν πολιν καταλαβὼν τὸν μὲν ὅσιον Παῦλον ἀπελαύνει ταύτης, ζημιοῖ δὲ καὶ τὴν πόλιν τὸ σιτηρέσιον ἀφελὼς αὐτῆς τὸ ἥμισυ τῆς δωρεᾶς ἦν ὁ ἐκείνου πατήρ, ὁ φιλάνθρωπος, δηλαδή Κωνσταντίνος, αὐτῇ ἐδωρήσατο. Ἦν δὲ τὸ ὅλον τῆς δωρεᾶς ἡμερήσιοι ἄρτοι μυριάδες οκτώ. ωργίζετο δὲ καὶ κατὰ Μακε. δονίου οὐ μόνον ὅτι παρὰ τὴν αὐτοῦ κεχειροτόνητο γνώμην, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς φόνους ὧν αὐτὸς στασιάζων γέγονε αἴτιος. Γ'. Όμως ἐάσας αὐτὸν ὁ μακάριος Παῦλος καταλαμβάνει τὴν Ῥώμην, καὶ ᾿Αθανασίῳ συνῆν. Ανα φέρει γοῦν ἃ πεπόνθοι τῷ Ρώμης, καὶ αὖθις τοῖς παρ᾽ αὐτοῦ, ἔτι δὲ καὶ τοῖς Κώνσταντος τοῦ βασιλέος κατοχυρωθεὶς γράμμασι, παραυτίκα τε ἐπάνεισι, καὶ τῷ οἰκείῳ θρόνῳ μετὰ πολλῆ; αὐτὸν θυμενίας τῆς πόλεως ὑποδεξαμένης εγκαθιδρύεται. Καὶ πάλιν δ Κωνστάντιος δι᾽ ὀργῆς τὸ γινόμενον ἐτίθετο, καὶ πάλιν πρόσταγμα εἰς ὑπερορίαν ἅγιον τὸν δίκαιον· καὶ γὰρ τοῦτοῦ δεξάμενος ὁ ὕπαρχος Φίλιππος, ἐξορίζει μὲν τὸν ὅσιον, ἀντικαθίστησι δὲ τῇ τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίᾳ τὸν Πνευματομάχον Μακεδόνιον. Τὸ δὲ τῆς ὑπερορίας οὐκ ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς, ἀλλ' ἐξ ἐνέδρας προῆλο θεν ὁ γάρ τοῦ Ερμογένους φόνος συμώτερόν τι κακουργῆσαι τὸν Φίλιππον ἀπειργάσατο· καὶ καλεῖ μὲν σὺν τιμῇ τὸν τοῦ Θεοῦ ἀρχιερέα εἰς τὸ λουτρὸν ὧν ἐπώνυμον Ζεύξιππος, ὡς ἐπὶ κοινωφελέσι δήθεν καί τισι βουλεύμασι μυστικούς, κακείθεν εἰς τὰς βασιλείους ἐκπέμπει αὐλὰς, καὶ δι' αὐτῶν εἰς Θεσσα λονίκην, ἢν καὶ οἱ αὐτοῦ πρόγονοι πατρίδα εἶχον, καὶ τοῖς μὲν τῆς ἀνατολῆς ἐπιβαίνειν μέρεσιν ἐκεχω λυτο, ταῖς δὲ πλησιαζούσαι οὐκ ἔτι. Ζ΄. Ο δέ γε δάσσεβὴς Μακεδόνιος, στρατιωτικής χειρὸς ὑπηρετούσης, συνεποχούμενος τῷ ὑπάρχῳ εἰς prius occiso Constante, ut infra cap. 10, quando per eumdem Philippum in Caucasum relegatus est et occisus. Vide Baronium anno 342 5 Rursum vero, anno 348. es anno 351, § Nes igitur quæ de Pauli.

VITA S. PAULI CP. τὴν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν παρεισδύεται, τῆς διαφθορᾶς invadit Ecclesiam, cum se extendisset interitus ad εἰς πεντήκοντα καὶ τρισχιλίους παραταθείσης. Ταύ- ter mille et quinquaginta. Hujus contumelia τῆς τῆς παροινίας καὶ Μαρκιανὸς συναπέλαυσε καὶ fuerunt etiam participes Marcianus et Martyrius, Μαρτύριος, ἀναγνῶσται καὶ τῷ θείῳ Παύλῳ ὑπο- qui erant lectores el scribæ divini Pauli, ut qui γραφείς τυγχάνοντες, ἄτε δὴ καὶ αὐτῶν παῤῥησίᾳ ipsi quoque libere prædicarent homousion. Sic συγκηρυττόντων τὸ ὁμοούσιον. Οὕτω τοίνυν ταῖς ergo Christianorum cædibus Ecclesi inimicus τῶν Χριστιανῶν σφαγαῖς ὁ τῆς Ἐκκλησίας ἐχθρὸς collocatur in sedibus ecclesiasticis. Quo quidem τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς θρόνοις ἐγκαθιδρύεται· καθ᾽ ὅν tempore el Constantius Magnam construit eccleδὴ καιρὸν καὶ Κωνστάντιος τὴν Μεγάλην ἐκκλησίαν, siam, quæ denominatur a Dei sapientia, et diviἐπώνυμον δὲ αὐτῇ ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, νεουργεῖ, καὶ nus Paulus tertio paulo post venit in Italiam, Παῦλος τὸ τρίτον ὁ θεσπέσιος μετ' ολίγον εἰς Ἰτα- et accepto Athanasio socio certaminis, docent λίαν παραγίνεται, καὶ ᾿Αθανάσιον τὸν σύναθλον λα- Constantem ea quæ passi fuerant; qui erat quidem βὼν, ἀναδιδάσκουσιν ἢ πεπόνθεσαν Κώνσταντα, τὸν imperator Occidentis, erat vero frater Constantii. τῆς ἑσπέρας μὲν βασιλεύοντα, ἀδελφὸν δὲ τυγχά- Cum ille autem diligenter didicisset, ea quæ νοντα Κωνσταντίου. Ο δὲ τὰ ἔκθεσμα ῶν ὑπέστησαν nefarie passi fuerant, scribit ad fratrem, ut tres ἀκριβέστερον ἐκμαθών, γράφει τῷ ἀδελφῷ τρεῖς episcopi ad eum veniant ab Oriente, reddituri παρ' αὐτὸν ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς ἐπισκόπους ἀφικέσθαι, rationem eorum quæ in Alhanasium et Paulum οἳ λόγον ποιήσονται τῶν περὶ ᾿Αθανάσιον καὶ Παῦλον sunt perpetrata, et simnul in scriptis allaturi expoτολμημάτων, ἅμα δὲ καὶ τὴν τῆς πίστεως ἔγραφαν sitionem fidei. Et Romam quidem mittuntur ἔκθεσιν διακομίσονται πρὸς αὐτόν. Καὶ μὴν δὴ καὶ quatuor episcopi, Narcissus Cilix et Theodorus τέσσαρες τῶν ἐπισκόπων πρὸς τὴν Ῥώμην ἐκπέμ- Thrax et Marces Chalcedonensis, et Marcus πονται, Νάρκισσος τε ὁ Κίλιξ καὶ Θεόδωρος ὁ Θρᾷς, Syrus fi cum Romam venissent, cum Athaδ Μάρκης ὁ Χαλκηδόνος και Μάρκος ο Σύρος. Οὗτοι nasio quidem et Paulo non ausi sunt disserere: τὴν Ῥώμην καταλαβόντες τοῖς περὶ ᾿Αθανάσιον καὶ cum autem eam quæ ab eis Antiochiæ exposita Παῦλον εἰς λόγους μὲν ἐλθεῖν οὐκ ἐθάρσησαν, τὴν δὲ fuerat, fidem celassent, et aliam composuissent, ὑπ' αὐτῶν ἐν τῇ ᾿Αντιόχου ἐκτεθεῖσαν πίστιν ἀπο- quæ aperte quidem nihil continebat blasphemum, κρύψαντες, ἑτέραν τε συνθέντες κατὰ τὸ φανερὸν sed non tuebatur homoousion,tradunt imperatori, μὲν οὐδὲν βλάσφημον περιέχουσαν, τὸ μέντοι ὁμοού. et cum nihil amplius nec fecissent, nec passi fuisστον οὐ πρεσβεύουσαν, ἐπιδιδόασι τῷ βασιλεῖ, καὶ sent, redierunt. πλέον οὐδὲν οὔτε δράσαντες οὔτε παθόντες αὖθις ἀνέστρεψαν. Η΄. Τριετίας δὲ διαδραμούσης πάλιν οἱ τῆς ἀνατολῆς συναθροίζονται, καὶ πίστιν ἄλλην συντάττουσι, καὶ τοῖς ἐν Ιταλίᾳ ἐκπέμπουσι. Διακονοι δὲ ἦσαν τοιούτου συντάγματος Εὐδόξιος ὁ τηνικαῦτα Γερμανικείας ἐπίσκοπος καὶ Μαρτύριος καὶ ὁ τῆς Μοψουεστίας Μακεδόνιος. Η δὲ τῆς πίστεως αὐτῶν ἔκθεσις καὶ αὕτη τὰ μὲν ἄλλα τῇ προεκτεθείση παραπλησίως εἶχε, προσθήκαις δέ τισι ταῖς κατὰ τὸ τέλος ἀλλοκότοις εἰς τὸ μακρότερον ἐξετείνετο. Ο δὲ κατὰ τὴν Ῥώμην τῶν ἀρχιερέων σύλλογος οὐ προσεδέξατο ταύτην, ἀρκεῖσθαι φάμενοι τῷ συμβόλῳ τῆς πίστεως ὃ ἡ ἐν Νικαίᾳ προηγόρευσε σύνοδος. Οὕτω δὲ πάντα ταραχῆς κατεχούσης, καὶ συγκυτικῆς ἔριδός, κηρύσσεται σύνοδος οἰκουμενική γνώμη τοῖν δυοῖν βασιλέοιν μετὰ ἐνδέκατον ἔτος τῆς τοῦ εὐσεβε στάτου Κωνσταντίνου τοῦ πατρὸς αὐτῶν τελευτῆς. Συνῆλθον οὖν ἐν Σαρδικῇ ἐκ μὲν Εσπέρας ἐπίσκοποι πλείους ἢ τριακόσιοι, ἐκ δὲ τῆς ᾿Ανατολῆς ἓξ μόνοι καὶ ἑβδομήκοντα. Καὶ οἱ τῆς Εῴας τοῖς ἐκ τῆς δύο σεως εἰς ὁμιλίαν συνελθεῖν οὐκ ἐπένευον· τὸ δὲ αἴτιον ὅτι Παῦλος αὐτοῖς καὶ ᾿Αθανάσιος οἱ τῆς εὐσεβείας συνεδρίαζον ἀθληταί. 9'. Ως δὲ οὔτε οἱ τῆς εὐσεβείας τοὺς περὶ ᾿Αθα νάσιον ἀπεσκευάζοντο, οὔτε οἱ τῆς αἱρέσεως τῆς Anno 342. Neroniadis episcopus. Heracleæ antistes. Arethusa episcopus. VIII. Cum triennium autem præteriisset, rursus congregantur episcopi Orientales, et aliam fidem componunt, et emittunt ad eos, qui sunt in Italia. Hujus vero scripti fuere ministri Eudoxius, qui tunc erat episcopus Germaniciæ, et Martyrius, et Macedonius Mopsuestiæ. Erat autem eorum fidei expositio alioqui eadem cum ea, quæ prius fuerat exposita,sed alienis quibusdam in fne additionibus extendebatur longius. Pontificum aulem, qui erat Romæ, cætus eam minime admisit, dicentes se contentos esse symbolo fidei, quod Nicana pronuntiavil synodus. Cum essent autem omnia plena tumultu et contentione,indicitur ecumenica synodus sententia duorum imperatorum. undecimo anno post decessum imprimis pii imperatoris Constantini, eorum patris. Convenerunt ergo Sardicen ab Occidente quidem plusquam trecenti episcopi,ex Oriente autem soli septuaginta sex. Episcopi vero Orientis non admittebant ad colloquium episcopos Occidentis. Causa autem erat, quod Paulus et Athanasius, athletæ pietatis, cum eis considebant IX. Cum vero nec defensores veræ religionis amoverent Athanasium, nec hæretici desisterealab Anno 347. Baronius anno 347, 8 Quod rursum spectat, putat Paulum interfuisse synodo Sardiccnsi, secuius Theodoretum lib. 1, cap, 5.

ADDENDA. JUNIUS. inimicitiis, quas gerebant in athletas,a se invicem πρὸς τοὺς ἀθλητὰς ἔχθρας ὑπέλεγον, διασχίζοντα scinduntur: et cum Philippos,quæ est Macedoniæ ἀπ' ἀλλήλων, καὶ τὴν ἐν Μακεδονία Φιλίππου οἱ ἐξ civilas, venissent Orientales, congregantur: et ᾿Ανατολῇς καταλαβόντες συναθροίζονται, καὶ τηνι tunc aperte anathemati subjiciunt homousion. καῦτα εἰς τὸ ἐμφανὲς τὸ ὁμοούσιον ἀναθεματίζουσιν· Qui autem erant Sardice, eos absentes condemnant οἱ ἐν Σαρδικῇ δὲ τούτους μὲν ἐρήμῃ δίκῃ καταδικάet deponunt tanquam calumniatores; quæ vero ζουσι, καὶ καθαιροῦσιν ὡς συκοφάντας· τὴν ἐν Νικ Nicææ confirmata fuerat, fidem corroborant, et καίᾳ δὲ κυρωθεῖσαν πίστιν.... ὧν τὴν γνῶσιν ὁ τῶν anathemati subjiciunt ομοιούσιον id est, es- Εσπερίων βασιλεὺς Κώνστας λαϊων, ἀναδιδάσκει τε sentiæ similitudinem. Quæ cum cognovisset Con- διὰ γραμμάτων τὸν ἀδελφὸν Κωνστάντιον, καὶ παρstans imperator Occidentis, per litteras docet fra- αινεῖ εὐμονῶς διακεῖσθαι πρὸς Παῦλον καὶ ᾿Αθανα trem Constantium, et suadet ut sit clemens et be- σιον, καὶ μηδαμῶς αὐτοῖς ἐμποδὼν ἴστασθαι πρὸς nignus in Paulum et Athanasium; etne sit eis im- τὴν τῶν οἰκείων ἀποκατάστασιν θρόνων, προστιθεὶς pedimento, quominus suis sedibus restituantur; ὡς, εἰ μὴ ἑκὼν τοῖς δικαίως ἔχουσι κατανεύσει, αύadjiciens quod nisi volens faveret iis qui jure nitun- τὸς παραγεγονὼς καὶ ἄκοντος τὸ δίκαιον τοῖς ἡδικηtur, ipse veniet, et eo invito jus reddet iis qui affi- μένοις ἀποδοίη. Δείσας οὖν τὴν τοῦ ἀδελφοῦ ἀπειλὴν ciuntur injuria. Fratris itaque minas extimescens p ὁ Κωνστάντιος τὸν μὲν ὅσιον Παῦλον τῇ ἰδίᾳ ἐπίσκοConstantius, sanctum quidem Paulum non prohi- πῇ οὐκ ἐκώλυσεν ἐνιδρύεσθαι, τὸν δὲ σύναθλον ᾿Αθα buit restitui suo episcopatui: ejus autem νάσιον διαφόροις ἐπιστολαῖς παρ' αὐτὸν καλεῖ, καὶ certaminis socium Athanasium diversis ad se ἐλθόντα εὐμενῶς προσδέχεται, καὶ τῷ οἰκείῳ θρόνῳ accersit litteris, et cum venisset, benigne accipit, ἀποκαθίστησιν. Οὕτω μὲν ὁ πολὺς ταραχος ἐγαληνία, et sum sedi restituit. Sic quidem magna pertur- καὶ ἡ Ἐκκλησία τοὺς τῆς εὐσεβείας ἔχαιρειν ἔχουσα balio redacta fuit ad tranquillitatem, et Ecclesia προμάχους. gaudebat se habere defensores pietatis. X. Cum autem Magnentius invasisset tyrannidem, et interemisset Constantem imperatorem Occidentis, rursus Arianæ insaniæ procella orbis terrarum conturbabat ecclesias: et rursus quidem fugit Athanasius: ejus autem sedem arripit Gregorius (16', et relegatur Paulus Cucusum Armenim pietatis defensor. Quo in loco per laqueum consunmatur martyrio (17),impiis noctu irruentibus. Constantinopoli autem ejus loco introducitur im - pius Macedonius, et extruduntur pastores ex aliis ecclesiis, eas vero rursus invadunt lupi,et gentium in Christianos crudelitatem contendit obscurare insania Macedonii. Et universus quidem Oriens malis affligebatur, præcipue autem Constantinopolis. Quo tempore Angelius quoque episcopus Novatianorum, ut qui ipse quoque tueretur homousion, mittitur in exsilium; eratque malum, quod non potest explicari, non solumn procedens usque ad pontifices et sacerdotes,sed etiain feminas et pueros,qui Macedonii repellebant communionem,occupans. Nam ubera quidem feminarum, o insaniam! partim quidem in arcarum tegumenta injecta et compressa exscindebantur,partim autem ferro, et alia in alios excogitabantur gravia supplicia. Nam quæ vel a Deo alienos gentiles adversus communem naturam excogitare impediebat pudor, ea tunc facere impiis venit in mentem. XI. Extendit rabiem Macedonius etiam adversus regionem Paphlagonum; audierat enim multos ex orthodoxis et Novalianis in ea versari, et eflicit, a quatuor cohortes armatorum militum adversus eos mittantur, et armis cogantur ad impietatem. (1 4) Ei ror es',et legendum ανόμοιον, id est Filii a l'aire essentiæ dissimilitudinem. Paulus anno 348 et Athanasius apno 349 restituuntur. τύ Ι. Μαγνεντίου δὲ τυραννίδα ἐπιθεμένου, καὶ Κών σταντα τὸν τῆς Εσπέρας βασιλεύοντα ἀνελόντος, πάλιν ἡ τῆς ᾿Αρείου λύσσης καταιγὶς τὰς τῆς οἰκου μένης ἐτάραττε· καὶ φεύγει μὲν πάλιν ᾿Αθανάσιος, ἁρπάζει δὲ τὸν αὐτοῦ θρόνον Γρηγόριος, καὶ ὑπερορίζεται Παῦλος ἐν Κουκουσῷ τῆς ᾿Αρμενίας, ὁ τῆς εὐσεβείας ὑπέρμαχος. Ενθα καὶ τῷ δι᾽ ἀγχόνης τῶν δυσσεβών νύκτωρ ἐπισπευδόντων τελειούται μαρτυ ρίῳ. ᾿Αντεισάγεται δὲ τῇ Κωνσταντινουπόλει ὁ ουτο σεδης Μακεδόνιος, καὶ ἐξωθοῦνται καὶ τῶν ἄλλων ἐκκλησιῶν οἱ ποιμένες, ἐπεισπηδῶσι δὲ αὖθις οἱ λύκοι, καὶ τὴν κατὰ Χριστιανῶν Ελλήνων ὡμότητα ή Μακεδονίου μανία κρύπτειν ἐφιλονείκει. Καὶ πᾶσα μὲν ἡ ἀνατολὴ τοῖς δεινοῖς διεφθείρετο, ἡ Κωνσταν τίνου δὲ κατὰ τὸ ἐξαίρετον, ὅτε καὶ ῾Αγγέλιος ὁ τῶν Ναυατιανῶν ἐπίσκοπος, οἷα δὴ καὶ αὐτὸς τὸ ὁμοούσιον πρεσβεύων, ὑπερορίζεται. Καὶ ἦν ἀδιήγητος τὸ και κν, οὐ μέχρις ἀρχιερέων ὁδεύον, ἀλλὰ καὶ γυναῖκας καὶ παῖδας ὅσοι τὴν Μακεδονίου παρωθοῦντο κοινωνίαν, ἐπιτεινόμενον. Μαστοὶ γὰρ γυναικῶν, ὦ τῆς μανίας! οἱ μὲν κιβωτῶν καλύμμασιν ἐμβαλλόμενοί τε καὶ συμπιεζόμενοι ἐξεκόπτοντο, οἱ δὲ σιδήρω, ἄλλαι τε κατ᾿ ἄλλων χαλεπαὶ κολάσεις ἐπενσοῦντο Da γὰρ καὶ τοὺς ἀθέους Έλληνας κατὰ τῆς κοινῆς φύσεως ἐπινοεῖν αἰδὼς ἀνεχαίτιζε, πράττειν τότε τοῖς δυσσεβέσιν ἐπὶ νοῦν ἧκεν, ΙΑ΄. Εκτείνει την λύσσαν Μακεδόνιος καὶ ἐπὶ τὴν τῶν Παφλαγόνων χώραν· πολλοὺς γὰρ ήκηκόει και τῶν ὀρθοδοξων καὶ τῶν ἀπὸ Ναυάτου ἐν αὐτῇ διατρί βειν· καὶ τέσσαρας φάλαγγας στρατιωτων Ενόπλων παρασκευάζει σταλῆναι κατ᾿ αὐτῶν, καὶ τοῖς ὅπλοις Non Gregorius, sed Georgius. Vide vitam Athanasii 2 Mail. Anno 351.

VITA S. PAULI CP. πρὸς τὴν ἀσέβειαν ἐκβάζεσθαι. οἱ δὲ κατὰ τὸ Μave Qui autem habitabant Mantineum, coacta multiτίνειον οἰκοῦντες εἰς πλῆθος συστάντες καὶ ζήλῳ τῆς εὐσεβείας, δρέπανα καὶ ἀξίνας καὶ πᾶν τὸ παρατυχὸν ὅπλα ποιησάμενοι, ἀντιπαρατάττονται τους στρατιώταις· εἶτα συμβολῆς γενομένης, πολλοὶ μὲν διαφθείρονται καὶ τῶν Παφλαγόνων, τῶν δὲ στρατιωτῶν πλὴν ὀλίγων ἅπαντες. Αὕτη τοίνυν ἡ μιαιφόνος καὶ ἀναιδής πρᾶξις οὐ παρὰ τῶν ἠδικημένων μόνον, ἀλλὰ καὶ παρὰ νῶν οἰκείως εσχοόντως ἔχειν Μακεδονίῳ μίσος ἀνήγειρε δίκαιον· ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν βασιλέα παρώξυνε πρὸς ἀπέχθειαν. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ τὸ σῶμα Κωνσταντίνου τοῦ εὐσεβεστάτου, φημί, βασιλέως ἐδόκει γὰρ ὁ οἶκος ἐν ᾧ κατέκειτο ἐγγὺ; εἶναι τοῦ καταπεσεῖν) λαβὼν ἄνευ γνώμης αὐτοῦ εἰς τὸν τοῦ ἁγίου Ακακίου νεών μετεκόμισε, καὶ ἐπειδὴ πᾶσιν ἡ μετάθεσις οὐ συνεδόκει, ἀλλὰ πολλοῖς ἀνόσιον ἐνομίζετο τὰ τῶν κατοιχομένων ἀνομύττεσθαι σώματα, καὶ τότε βασιλέως ἐν εὐσεβεία διαλάμψαντος, φόνος ἐῤῥύη πολὺς, καὶ τῶν πολλῶν καὶ ἀνηκέστων κακῶν ὧν ἐτόλμα Μακεδόνιος, μικράν τινα δίκην ἀπέτισε, τοῦ ἀξιώματος την καθαίρεσιν. ΙΒ΄. Εκράτει δ' οὖν ὅμως τὰ ᾿Αρείου δι' ὅλης τε τῆς Κωνσταντίου βασιλείας, καὶ ἔτι μᾶλλον κατὰ τοὺς Ο άλεντος τοῦ δυσσεβεστάτου χρόνους, ἕως ἂν ἐκεῖνον μὲν ἡ θεία μετῆλθε δίκη, Θεοδόσιον δὲ τὸν ἐξ Ισπανίας ψήφω δικαίᾳ Γρατιανοῦ τοῦ τὰ Εσπέρα περιέποντος εἰς τὸν βασίλειον τῆς ἀνατολῆς ἀνεβίβασε θρόνον, καὶ τῇ ὀρθοδοξίᾳ δι' αὐτοῦ τὸ κράτος ἐβράβευσεν. ᾿Αλλ' οὕτω μὲν ἡ ᾿Αρείου αἵρεσις τὰς ἐκκλη. σίας ἐπὶ τεσσαράκοντα έτη κατανεμηθεῖσα, τῇ Θεοδοσίου εὐσεβείᾳ ἐξωστρακίξεκο, καὶ τὸ ὀρθόδοξον τοῖς οἰκείοις ἐνεκαλλωπίζετο δικαιώματι. Συγκροτεί γούν ὁ αὐτὸς θεοφιλέστατος βασιλεὺς σύνοδον, διὰ μελέτης ἔχων καὶ τοὺς ἀπὸ Μακεδονίου πρὸς ἕνωσιν συναγάγεῖν τοῖς ὀρθοδοξοῦσι καὶ πρεσβεύουσι τὸ ἱμούσιον διὸ καλεῖ καὶ τοὺς προεστῶτας αὐτῶν τῆς αἱρέσεως, καὶ συνῆλθον τῶν ὀρθοδοξούντων ἀπὸ μὲν ᾿Αλεξανδρείας Τιμόθεος, ἐξ Ιεροσολύμων δὲ Κύριλλος, Με λέτιος δὲ ἐξ ᾿Αντιοχείας, Γρηγόριος τε παρὴν ὁ Θεο λόγος, καὶ ᾿Ασχόλιος ὁ Θεσσαλονίκης, καὶ ὁ Νύσσης Γρηγόριος, καὶ ἄλλοι πολλοί· πεντήκοντα γὰρ καὶ ἑκατὸν ἦσαν αὐτῶν ὁ πᾶς σύλλογος. Του δ' αἱρετικού στίφους ἡγεῖτο μὲν ὁ Κυζίκου Ελεύσιος, καὶ Μαρκιανὸς ὁ Λαμψάκου, καὶ ὁ Ἐφέσου Εὐήτιος, καὶ ἄλλοι τινές, ἓξ οἱ πάντες καὶ τριάκοντα συγκερα - λαιννύμενοι. [Γ. Παρήνει δε βασιλεύς ἴε αὐτὸς καὶ ὅσον ὀρθός δοξον τοὺς τῆς αἱρετικῆς μοίρας συνελθεῖν εἰς όμοφροσύνην, καὶ πρεσβεῦσαι τὸ ὁμοούσιον, ὑπομιμνήσκοντες ὡς καὶ τὴν τῶν ὀρθοδόξων κοινωνίαν αὐτεπάγγελτα προσεδέχοντο. Τὸ δὲ αἱρετικὸν τῶν δικαίων ἐλέγχων και φιλανθρώπων παραινέσεων οὐδένα ποιήσαστες λόγον, τῆς οἰκείας οὐ μεθίεντο δυσσεβείας Εκβάλλονται τοίνυν διὰ τοῦτο καὶ τοῦ συνεδρίου και τῆς πόλεως, καὶ ἡ σύνοδος χειροτονεῖ τὸν Νεκτάριον, συγκλητικού μὲν αἵματος ὄντα, ἀρχὴν δὲ τὴν τοῦ Anno 359. tudine, curn zelo pietatis falces et secures et quidquid se obtulerat pro armis accepissent adversus milites, prodeunt in aciem. Dein le commisso prælio, multi quidem interierunt, etiam Paphlagonum, ex militibus autem omnes, paucis exceptis. Hoc ergo crudele et impudens facinus non solum apud eos qui erant affecti injuria, sed etiam apud eos qui videbantur bene velle Macedonio, justum odium excitavit. Non hoc autem solum, sed etiam quod corpus Constantini, in primis, inquam, pii imperatoris (videbatur enim ædes, in qua erat situm, minari ruinam) acceptum sine ejus sententia transtulrat in templum Sancti Acacii. Et quoniam non placebat omnibus translatio, sed multis videbatur impium elodi corpora mortuorum, ut maxime imperatoris, qui fuit pietate insignis, facta et magna cades, et mullorum et gravium malorum, quæ fecerat Macedonius, parvas quasdem luit penas, dignitatis scilicet depositionem XII. Vigebat tamen res Arii per totum imperium Constantii, et adhuc magis temporibus impii Valentis, donec de illo quidem sumpsit penas divina justitia, Theodosium autem Hispanum, justa sententia Gratiani, qui administrabal Occidentem, ad sedem imperatoriam provexit Orientis, et fidei orthodox per ipsun robur acquisiit. Sed sic quidem Arii hæresis, quæ quadraginta anncs depopulata fuerat ecclesias, pietate Theo- “dosii fuit exterminata, et tides orthodoxa fuit exornata sus justis honoribus. Congregat itaque idem pius imperator synodum, studens Macedonianos in concordiam redigere cum orthodoxis et iis, qui tuebantur homousion. Quamobrem Vocal eos, qui præerant eorum hærei; et convenerunt ex orthodoxis ab Alexandria quidem Timotheus, ab Hierosolymis Eutein Cyrillus, Me'etius ab Antiochia; aderatque Gregorius Theologus, et Ascholius Thessalonicensis, et Gregorius Nyssenus, et multi alii; erant enimn centum et quinquaginta catus eorum universus. Hæretica autem calervae dux erat quidem Elensius Cyzicenus, et Marcianus Lampsacenus, et Evelius Ephesinus, et alii, qui erant omnes si:nul triginta sex. f XIII. Admonebat autem imperator, et quotquot erant orthodoxi, eos qui sequebantur partes hreticorum, ut cum eis consentirent, et tuerentnr homousion, in memoriam revocantes, quod orthodoxoun communionem sua sponte admiserunt. Hæretici autem justarum reprehensionum et be niguarum admonitionum nullam ducentes rationem, suam non dimittebant impietatem. Propter - ea ergo ejiciuntur e concilio et e civitate. Synodus autem eligit Nectarium, qui erat quidem e sanguino Anno 381.

ADDENDA. JUNIUS. senatorio, tunc autem gerebat magistratum prae- πραίτωρος τότε μετιόντα. ἂν δὲ οὗτος τὸν τρόπον toris; erat vero is moribus milissimus. Confirmat ἐπιεικέστατοι. Βεβαιοί δὲ ἡ ἁγία σύνοδος αὕτη καὶ autem ista quoque sancta synodus expositionem fidei, quam constituit concilium Nicænum: et assentitur omnibus imperator, et curat cum magna exportari reverentia e Cucusso confessoris Pauli sacras reliquias, et eis procedunt obviam longe ante Chalcedonem,quicunque ex episcopis aderant Nectario: et cum multis hymnnis et comitatu magno eas per mediam portantes civitatem,in ecclesia, qum fuit quidem exstructa sub nomine sanctæ Irenes (antiqua autem sic vocatur, quam Constantinus imperator ex modica excitavit ad ingentem latitudinem et magnitudinem, cui etiam præsedit), ad breve tempus deposuerunt, et cum hymnos nocturnos peregissent, mane rursus tota civilas;cum pari honore et gloria in ea quæ ex ejus nomine nunc appellalur, ecclesia,omnibus pontificibus et clero, et ipso simul cum eis assistente imperatore, in sepulcro, quod sanctos excipit, deponunt, eum honorantes longis et prolixis hymnodiis, propterea quod magnos labores et gravia certamina fortiter perpessus pro pietate, evasit in cœlis dignus præmiis immortalibus, in Christo Jesu Domino nostro, quem decet omnis honor, majestas et magnificentia, nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. ἂν ἡ ἐν Νικαίᾳ διετυπώσατο της πίστεως ἔκθεσιν, Καὶ σύμψηφος πᾶσιν ὁ βασιλεὺς γίνεται, ἀνακομίζει τε μετὰ πολλοῦ τοῦ σεβάσματος ἀπὸ Κουκουσοῦ καὶ τοῦ ὁμολογητοῦ Παύλου ἱερὸν λείψανον, καὶ ἀπαντῶσι τῶν ἐπισκόπων αὐτῷ πρὸ πολλοῦ τῆς Χαλκηδόνος, ὅσοι Νεκταρίῳ παρῆσαν, καὶ μετὰ πολλῆς ὑμνολο γίας καὶ τῆς ὤλλης ὑποδέχονται τοῦτο δορυφορίας, διὰ μέσης τε τῆς πόλεως αὐτὸ κομίζοντες εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἢ ἐπ' ὀνόματι μὲν Εἰρήνης ἵδρυται τῆς ἁγίας (ἡ ἀρχαία δὲ οὕτω προσαγορεύεται ἣν Κωνσταντῖνος ὁ βασιλεὺς εἰς πλάτος τε καὶ μέγεθος ἐκ βραχυτέρας ἀνήγειρεν, ἧς καὶ προήδρευε), πρὸς ὀλίγον ἀπέθεντο, καὶ παννύχιον ὑμνῳδίαν τελεσάμενοι, τρο θρου πάλιν ἡ πόλις πᾶσα μετὰ τῆς ἴσης καὶ ὁμοίας τιμῆς καὶ δόξης εἰς τὴν νῦν ἐπώνυμον αὐτοῦ ἐκκλησίαν, πάντων τε τῶν ἀρχιερέων καὶ τοῦ κλήρου, καὶ αὐτοῦ συμπαρόντος τοῦ βασιλέως τῷ ἁγιοδόχων τάφω κατατιθοῦσι, μακραῖς καὶ παννύχοις αὐτὸν ὑμνῳδίαι; καταγεραίροντες, ἀνθ' ὧν πόνοις μακροῖς καὶ τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶσιν ἐγκαρτερήσας τῶν ἐν οὐρα νοῖς ἀκηράτων γερῶν γέγονεν ἄξιος, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει τιμὴ πᾶσα, μεγαλωσύνη τε καὶ μεγαλοπρέπεια, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΞΩΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΝΑΖΑΡΙΟΥ, ΓΕΡΒΑΣΙΟΥ, ΠΡΟΤΑΣΙΟΥ ΚΑΙ ΚΕΛΣΟΥ VITA ET CERTAMEN SANCTORUM ET GLORIOSORUM CHRISTI MARTYRUM NAZARII, GERVASII, PROTASII ET CELSI. (Græca exscripsimus ex cod. Reg. 1512, sæculi πι. Latine ediderat Surius ad diem 19 Junii). I. Nerone tenente sceptra imperii Romanorum, c Α'. Νέρωνος ἄρτι τὰ ῾Ρωμαίων σκῆπτρα διέποντος Nazarius admirabilis, tanquam stella quædamn lucida fulgebat in sua patria Eum enim habebat Roma veluti imaginem virtutis aliquam, illius glorians moribus. Nam hæc quidem erat patria Nazario. Parentes auten, alter quidem Libycus, altera ὁ θαυμαστός Ναξάριος οἷά τις τῶν διαφανῶν ἀστέρων ἐν τῇ οἰκείᾳ πατρίδι ἐξέλαμπεν· εἶχε γὰρ καὶ τούτον ἡ Ῥώμη ὥσπερ τι ἄγαλμα, τοῖς ἐκείνου τρό ποις σεμνυνομένη. Πατρὶς μὲν γὰρ αὕτη τῷ Ναζαρία, πατέρες δὲ ὁ μὲν Λίβος, ἡ δὲ Ρωμαία καὶ αὐτὴ τὸ γέν

VITA S. NAZARII ET SOCIORUM Σως, πλούσιοι μὲν ἄμφω καὶ βίον καὶ ἀρετὴν, ὑπὸ καθηΖητῇ δὲ Πέτρῳ τῷ τοῦ χοροῦ κορυφαίῳ τῶν μαθητῶν ᾧ Θεῷ μᾶλλον οἰκειωθέντες καὶ τελειωθέντες ὕδατί τε 2 καὶ πνεύματι· τούτους ὥσπερ εὐσεβείας ὁ Θεὸς ἀμειΞόμενος, καθάπερ πάλαι ποτὲ τὸν ᾿Αβραὰμ τῆς φι- · Βοξενίας υἱὸν, αὐτοῖς καὶ κληρονόμον τῆς ἀρετῆς Είμα καὶ τῆς περιουσίας τὸν Ναζάριον δίδωσιν. Ὁ Σὲ οἷα πρὸς Θεοῦ δεδομένος, ὅλον Θεῷ πάλιν ἑαυτὸν Εντιδίδωσι. Καὶ υἱοθετεῖται μὲν αὐτὸς ἀπὸ Λίνου τῷ - Θείῳ βαπτίσματι, ὃς ἦν Πέτρου μετὰ τοῦ θρόνου καὶ τῆς ἀρετῆς διάδοχος· τελεωτέρας δὲ ἀπτόμενος ηλικίας, τελεωτέρας καὶ τῆς χάριτος ἀξιοῦται. Συνηύξανε γὰρ αὐτῷ αὐξομένῳ τὴν αὔξιν τὴν ἑαυτοῦ καὶ πολὺς ἐπὶ Χριστὸν ἔρως καὶ πλεῖον μᾶλλον ἐδείκνυτο, καὶ θερμότερος. Β'. Ἐπεὶ δὲ ὁ ἐν αὐτῷ τῆς εὐσεβείας πυρσὸς ἐπὶ μέγα ήρετο ἤδη, καὶ πολλοὺς ἐπὶ τὸν ἄνδρα εκάλει, τοὺς θορύβους ὥσπερ καὶ τὴν συνεχῆ ἄφιξιν τῶν εἰς αὐτὸν παραβαλλόντων ἐγκλίνων, ἔγνω πατρίδα καὶ οἰκείους ἀπολιπεῖν, καὶ ἐν ἀλλοτρίᾳ γενέσθαι, ὅπως τῷ ποθουμένῳ τε κατά μόνας συγγένοιτο, καὶ ἀνακηρύξῃ πολλοῖς τὴν εὐσέβειαν. Τὸν ἐπιβάλλοντα τοίνυν αὐτῷ κλῆρον παρὰ τῶν τεκόντων λαβὼν ἔξεισι τῆς πατρίδος, καὶ πόλιν ἐκ πόλεως ἀμείβων οἷς ἂν ἐπισταίη ἐκ τῶν ὄντων ἐπήρκει· ἔπειτα καὶ τὴν μείζονα χορηγίαν καὶ πρὸς τὴν ἀληθῆ τῆς Τριάδος γνῶσιν ἐχειραγώγει. Καὶ δήποτε παρὰ πόλιν ἀφικόμενος Πλακεντίναν καὶ τῇ Μεδιολάνων ἐπιστὰς, Προτασίῳ καὶ Γερβασίῳ τοῖς θαυμαστοῖς ἐντυγχάνει, κατακλείστοις μὲν ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος Ιταλίας Ανουλίνου διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν γενομένοις, ταῖς παραδοξοποιίαις δὲ καὶ τοῖς θαύμασι καὶ πρὸς τὰς ὁμόρους χώρας ἐφαπλομένοις. Γ'. Ἐντυχὼν οὖν τοῖς ἀνδράσιν ὁ θεῖος Ναζάριος τῇ τε τῆς πίστεως καὶ τῇ τῆς ἀρετῆς κοινωνία τού τους οἰκειωθείς (έγγίνεται γάρ τι φίλτρον τοῖς τῶν ἴσων ἐρῶσιν οὐχ ἧττον ἢ τοῖς τοῦ αὐτοῦ κοινωνοῦσιν αἴματος), πρὸς τὴν μαρτυρίαν αὐτοὺς ὑπαλείφει, καὶ θήγει τούτοις τὸν πρὸς Χριστὸν ἔρωτα. Εντεύθεν τοῦ ἀνδρὸς φήμη πανταχόσε διαδοθείσα φθάνει και μέχρι τοῦ ἄρχοντος ᾿Ανουλίνου. Ὁ δὲ παραστησάμενος τὸν Ναζάριον οἷα σύμβουλός τε αὐτῷ καθίσταται, καὶ μὴ ἀσεβεῖν μηδὲ ἐνυβρίζειν εἰς τοὺς ἐκείνου θεοὺς παραινεῖ· εἶτα ἐπειδὴ ἔγνω τὸν ἅγιον οὐδὲ ἀκοῆς ἀξίαν ἡγούμενον τὴν αὐτοῦ συμκουλήν, (τί γάρ οὕτως ἐπιτήδειον εἰς ὕβριν ὡς τὰ βδελύγματα;) παίει κατὰ τῶν σιαγόνων πολλὰς, καί ὥσπερ τι άγος ὁ ἐναγέστατος ἀτίμως αὐτὸν τῆς πόλεως ἀπελαύνει, Τοῦτο δὲ ὅσῳ μέγα εἰς τιμωρίαν ἐδόκει τῷ δικαστῃ, τοσούτῳ μείζον εἰς εὐεργεσίαν ἐλογίσθη τῷ Ναζαρίμ ὅτι καὶ πληγῶν διὰ τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ παθόντα Χριστὸν ἠξίωτο. Εξῄει τοίνυν οὐ σιωπῶν, οὐδὲ τὴν γλῶτταν ἄφθογγος καὶ τῷ δέει πεπεδημένος, ἀλλὰ τῆς συν ήθους ἐχόμενος διδασκαλίας, καὶ πολλοὺς τῶν ἀπίστων εἴσω τῆς τοῦ Χριστοῦ σαγήνης ποιούμενος. Κατὰ γοῦν τὴν νύκτα εκείνην ἐδόκει Ναζαρίῳ ἡ μήτηρ vero ipsa quoque erat Romana genere, ambo quidem diviles et facultatibus et virtute: Petro autem institutore, chori discipulorum principe, Deo reddili magis familiares, aquaque et spiritu consummati. Eoram pietatem Deus veluti remuuerans, quomodo olim Abrahæ hospitalitatem, eis dedit filium hæredem simul virtutis et bonorum, Nazarium. Ille autem, tanquam a Deo datus, se rursus totum tradit Deo. Et ipse quidem in divino adoplatur baptismale a Lino, qui erat ipsius Petri sedis et virtutis successor. Cum autem ad perfectiorem pervenisset latem, perfectiorem quoque gratiam consequitur. Ipse enimn simul augebatur, et sui accipiebat incrementum, et magnus ejus amor in Christum reddebatur major et ferventior. II. Cum vero pietatis, quæ erat in ipso, fax valde esset in altum sublata, et multos ad eum vocaret, et tumultus et continuum eorum qui ad ipsum accedebant adventum declinans, statuit patriam et suos relinquere necessaries, el versari in aliena, ut et cum eo, quem desiderabat, seorsum colloqueretur, et multis prædicaret pietatem. Cum ergo hæreditatem, quæ ad eum pertinebat, accepisset a parentibus, egreditur e patria: et ex una civitate transiens in aliam, ad quoscunque accessisset, iis opem ferebat ex quis facultatibus. Deinde etiam eis majora suppeditabat, ut qui eos deduceret ad veram Trinitatis cognitionem. Εt cum venisset Placentiam, et accessissel Mediolanum,convenit Gervasium et Protasium viros admirabiles, qui ab Italiæ quidem præside Anulino jam fuerant in carcerem inclusi propter suam in Christum confessionem; iis autem, quæ fiebant præter omnium opinionem, et miraculis extendebantur fama ad finitimas etiam regiones. III.Cum eos ergo divinus convenisset Nazarius, fidei et virtutis communione eis effectus familiaris ingeneratur enim quidam amor in iis qui earumdem rerum amore tenentur, non minus quarn in consanguineis eos incitat,et eis animum addit ad martyrium, et reddit acriorem eorum in Christum amorem. Hinc Nazarii fama in omnem partem di spersa, pervenit etiam usque ad præsidem Anulinum. Ille autem cum sisti curasset Nazarium, ft ei tanquam consiliarius, et suadet ne sit impius, nec illius deos probris insectetur et contumeliis. Deinde postquam cognovit sanctum ne dignum quidem, quod audiretur, putare consilium (quid enim est ad probris appetendum aptius, quam multa quæ coluntur simulacra?) ejus maxillis multos impingit colaphos,et tanquam aliquod piaculum vir exsecrandus eum cum probro et dedecore expellit e civitate. Hoc autem quantum judici vide batur magnum ad supplicium, tantum Nazario existimatum est majus ad beneficium, quod dignus habitus sit plagas accipere propter Christum, qui pro ipso passus est.Egressus est ergo non silons, neque elinguis ac mutus, et metu vinctus, sed

ADDENDA. JUNIUS. pergens docere ut consueverat, et multos infideles ή ἐπιστᾶσα προτρέπειν αὐτῷ καὶ τὰς τῶν Γαλλιών inducens intra Christi sagenam. Porro autem illa περιελθεῖν πόλεις, καὶ ταύταις τὰ σπέρματα της nocte visa est mater Nazario adesse, et eum hor- ἀληθείας καταβαλεῖν. Ὁ δὲ ὑπὸ τῆς μητρὸς αὐτῷ tari, ut obiret Galliæ civitates, et in eis jaceret είρημένον ἐν τῇ Μελίᾳ (πόλις δὲ αὕτη των Γαλλιών) semina veritatis, Ille autern, ut ei a matre dictum γίνεται, πάντας τε οἷς ἂν συνενεχθείη προς θεογνω fuerat,venit Meliam (est autem ea una Gallia civi- σίαν καθοδηγεῖ, καὶ ἀνακηρύττει τρανῶς τὴν εὐσέ tas), et omnes, quos convenisset, deducit ad Dei βειαν. cognitionem, et aperte prædicat pietatem. IV. Interim autem ad eum accedit femina quæ- Δ΄. Εν τούτῳ δὲ πρόσεισί τις αὐτῷ γυνή τῶν dam illustris et ex primis civitatis, adducens quem ἐπιφανῶν τε καὶ πρώτων τῇ πόλει, ὃς είχε παιδι habebat filium nomine Celsium, jam tres annos Κέλτιον προσάγουσα, τρίτον ἔτος ἤδη γεγονότα, και natum, et deponit ipsum in ejus manibus: Seque- ταῖς αὐτοῦ χερσὶ παρατίθεται, ᾿Ακολουθήσει σοι ο tur te hic puer, dicens, in omni via, donec ipso παῖς οὗτος ἐν πάσῃ ὁδῷ, εἰποῦτα, ἕως καὶ αὐτὸς ἄξιος quoque dignus evaserit,qui sislatur ante thronum γένηται τῷ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ θρόνῳ συμπιε Domini Christi. Et illa quidem discelit. Nazarius ραστῆναι. Καὶ ἡ μὲν ἀπαλλάττεται· ὁ δὲ ἡδέως τὸν autem infantem libenter accipit, quem propemo- παῖδα δέχεται καὶ μόνον οὐκ ἐπὶ τῶν ἀγκαλον περιέdum in ulnis circumferebat. Cumque preces dixis- φερεν, εὐχάς τε αὐτῷ τὰς συνήθεις ἐπιλέγει καὶ sel consuelas, cum per baptismum efficit Deo οικειοι Θεῷ διὰ τοῦ βαπτίματος· ἐπεὶ μηδὲ τιμὴν familiarem: quoniam nec alium noverat verum ἑτέραν ᾔδει ἀληθινὴν ὅτι μὴ πρὸς τὸ θεῖον οἰκείωσιν. honorem, nisi cum Deo conjunctionem et familia- Οὕτω τοιγαροῦν ἔχων Ναζάριος καὶ οὕτω τὰς τῶν ritatem. Sic ergo se habens Nazarius, et Galliarum Γαλλιών πόλεις τῇ διδασκαλία περιλαμβάνων, οὐδὲ civitates sic doctrina complectens, ne illarum qui· τὸν ἄρχοντα τοῦτον Δεινόῦτον ἐλελήθει, ἀλλὰ μετ dem praesidem latuit Dinobaum. Itaque accersitus τάπεμπτός τε αὐτῷ μετὰ τοῦ παιδὸς ἥκει Κελσίου, ad eum, venit cum puero Celsio: et e quo quidem καὶ οἴου μὲν γένους ἔφυ, τίνων δὲ πατέρων, τίνος genere esset natus, quibusnam autem parentibus, δὲ θρησκείας ἐστὶ πυνθανομένῳ Δεινοβάῳ, Εγώ, et cujusnam sit religionis, percontanti Dinobao: ἔφη, τὸ μὲν γένος εἰμὶ Ρωμαῖος, πρεσβεύω δὲ τὰ Ego quidem, inquit, genere sum Romanus; Chri- Χριστιανῶν, καὶ Θεὸν ὁμολογῶ τὸν ἐσταυρωμένον. stianam autem sequor religionem, et Deum confi. Τότε λέγεται πρὸς ὀργὴν κινηθέντα Δεινόσχον, Δει teor eum, qui fuit crucifixus. Tunc fertur Dino- μόνιον ἔχεις, φάναι. Η τί γε ἄλλο ἡ τοσαύτη βούλε bans, ad iram motus,dixisse: Habes damonium. c ταί σοι φλυαρία; Οὐκ ἔστι σοι πατήρ; οὐκ ἔστι μήQuid enim aliud sibi volunt hæ tartæ nuga? Non της; Ὁ δὲ, Εἰ δαιμόνιον εἶχον, εἶπεν, οὐκ ἂν οὕς est tibi pater? non est tibi mater? ille vero: Si σέβεις δαίμονας σὺ αὐτὸς, ᾔσχυνον καὶ καθύβριζον, damonium haberem, inquit, non quos tu colis, Καὶ ὁ Δεινόβιος, μὴ κατασχὼν τὴν μανίαν, τὸν μὲν damones insectarer probris et contumeliis. Dino- παῖδα Κέλσιον τῶν ἐκείνου χειρῶν ἀποσπάσας πλη baus autem furorem non valens continere, cum γαῖς ἐπιβάλλει οὐ φορηταῖς, ὁ παῖς ταῖς φρεσὶ τὸν puerum quidem Celsium abstraxisset ex illius ina- πολιὸν τὴν σύνεσιν· εἶτα καὶ τῇ εἰρατῇ ἐμβάλλει, nibus, intolerandis eum plagis afficit, ingenio ταμιευόμενος εἰς τὴν ὑστεραίαν. Ἡ γὰρ πολλὴ ὠμός puer eum, qui erat canus prudentia. Deinde eum της καὶ ἀπάνθρωπον οὐδὲ ἡλικίας αὐτῷ τοιαύτης conjicit in carcerem,,in sequentem diem eum re- ἔλεον οὐδένα ἐδίδου, ὅπερ ἂν καὶ πρὸς ἄλογα ζῶς servans. Magna enim crudelitas et in humanitas καὶ πρὸς νεκρὰ φυτὰ φιλάνθρωπος πάθοι ψυχή, καὶ ne tantulæ quidem ælatis movebatur misericordia. φειδοῦς αὐτὰ ἀξιώσειεν. ᾿Εδέχετο μὲν οὖν τὰς ἀνυπο Quod quidem eliam in brula animantia et novas οίστους πληγές διὰ Χριστὸν ἠδέως ὁ παῖς Κέλσιος, plantas clementi et beniguæ evenerit animæ; ea τοῦτο μόνον ψελλίζούσῃ γλώσσῃ ἐπιφθεγγόμενος, Ο namque digna, quibus precatur, censuerit. Atque Θεός, ᾧ ἐγὼ λατρεύω, αυτός σε κρινεί, δικαστά intolerabiles quidem plagas propter Christum puer καὶ παρακνίζων καὶ αὑτὸς Δεινόβαον τῷ περὶ τὸν libenter accipiebat Celsius, balbutiente lingua hoc Χριστὸν πόθῳ, καθάπερ πολλῷ πρότερον Ιουδαίους solum dicens: Deus, cui ego servio, ipse te judi- ὁ τῶν ηλίκων παίδων χορός, ὑμνοῦντες τὸν ἐμὸν cabit, o judex, irritans ipse quoque Dinobaum Ἰησοῦν, καὶ αἶνον αὐτῷ καταρτίζοντες. propter suum in Cristum desiderium, sicut diu ante Judæos æqualium puerorum chorus, meum Jesum hymnis celebrantes et laudem ei perficientes. V. Quædam autem insignis femina, nomine Dinomeda,consulit conjugi Dinobai, ut suadeat marito,ut moveatur misericordia pueri ætatis, et simul etiam absolval Nazariumn. Illa autem hæc marito communicat, quomodo olim uxor Pilato. Postridie itaque cum sedem judiciariam ascendissel Dinobaus, et adduxisset Nazarium, suadebat pro viribus, ut assentiretur impietati. Ne eum enim tunc puniret, prohibebant uxoris suasiones. Ε΄. Γυνὴ δέ τις τῶν περιβλέπτων, όνομα Δεινομένα, συμβουλεύει τῇ Δεινοβάῳ οἶκτον τῆς τοῦ παιδὸς ἥλιο κίας καὶ αὐτοῦ Ναζαρίου λαβεῖν, καὶ ἅμα δὲ Ναζίριον ἀπολῦσαι. Η δὲ τῷ ἀνδρί τε ταῦτα κοινολογεῖται, οἷς ποτε τάχα ἡ γαμετὴ τῷ Φιλάτῳ, καὶ τῇ ὑστε ραία ἐπὶ τὸν δικαστικών θρόνον ἀναβὰς Δεινόβιος τὸν Ναζάριόν τε ἀγαγών παρήνει ὡς οἷόν τε συνο θέσθαι τῇ ἀσεβεία. Κολάζειν γὰρ τέως αὐτὸν ἐκώλυον αἱ παραινέσεις τῆς γυναικός. Ἐπεὶ δὲ πείθειν οὐκ

VITA S. NAZARII ET SOCIORUM. εἶχε, τῆς πόλεως ἀπελαύνει τὸν ἄνδρα, πράως οὕτω Postquam autem non potuit persuadere, eum exπρὸς αὐτὸν φθεγξάμενος· Α' τῆς συζύγου μου συμβουλίαι πάσης ἐλεύθερον ἀφιᾶσί σε τιμωρίας. Απεισιν οὖν ἐκεῖθεν Ναζάριος παρὰ τὴν γείτονα Τίμερον μετὰ τοῦ παιδὸς Κελσίου· πόλις δὲ ἡ Τίμερος αὕτη καὶ τῶν προσοίκων τῇ Μελίᾳ. Παρ' αὐτῇ τοίνυν διῃτᾶτο ταῖς περὶ Θεοῦ καὶ θείαις ἐκείναις διδασκαλίαις τὴν τοῦ Χριστοῦ ποίμνην αὔξων καὶ τοὺς πολλού; πρὸς ἐπίγνωσιν ἐπαγόμενος. Οὐκ ἔφερε δὲ πάντως ὁ τὴν βασκανίαν ὠδίνων διάβολος τὰ τοῦ πράγματος ἔχοντα οὕτως. Πῶς γάρ, εἰ διάβολος ἦν ἐκεῖνος καὶ ἀπ᾿ ἀρχῆς τοῖς ἀγαθοῖς ἀντικείμενος; Αμέλει καὶ τὸν ἄρχοντα τῆς πόλεως ὑπελθὼν πείθει τὰ περὶ Ναζαρίου Νέρωνι τῷ Βασιλεῖ μηνύσαι. Ὡς οὖν ἐκείνῳ τὰ περὶ τοῦ ἀνδρὸς ἐγνωρίσθη, γραμματα κατὰ πάσης ἐφοίτα τῆς ὑπηκόου Ναζάριον έρευ. νᾶσθαι κατὰ σπουδὴν ἐπιτρέποντα, καὶ τὸν εὑρόντα γε ὡς αὐτὸν ἄγειν. pellit e civitate, sic eum placide allocutus: Uxoris meæ consilia te liberum dimittunt ab omni cruciatu. Illinc ergo abit Nazarius in vicinam Temerum cum puero Celsio. Est autem hæc urbs Temerus propinqua Meliæ. In ea crgo vitam agebat, divinis suis doctrinis augens gregem Christi, et multos inducens ad agnitionem. Non ferebat autem omnino, qui invidiam parturiebat, diabolus res ila se habentes. Quomodo enim, si ille erat diabolus, et qui ab initio bonis adversabatur? Blandis itaque verbis aggrediens, præsidem civitatis, persuadet, ut Neroni imperatori significet de Nazario. Cum ergo de Nazario ei esset significatum, missa sunt littera per universam illam regionem, jubentes summo studio quæri Nazarium, et eum, qui invenisset, ad ipsum ducere. 5. Ἐπεὶ δὲ κρύπτεσθαι τὸν ἄνδρα οὐκ ἦν οἷς ἐν VI. Cum autem is latere non posset, ut qui in τῷ περιφανεῖ τῆς ἀρετῆς ἑστῶτα καὶ ὑπ᾽ αὐτῆς με- illustri staret loco virtutis, et magno ore ab ipsa γάλῳ στόματι κηρυττόμενον, ταχὺ τοῖς ἐρευνῶσιν prædicaretur, cito invenitur ab iis, qui scrutaεὑρίσκεται. Οἱ δὲ, ἐπεὶ δῆλος αὐτοῖς γέγονεν, ἤδη bantur. Illi autem, cum is jam eis evasisset maniχαίροντες χαίροντα Νέρωνι παριστῶσι. Τί οὖν ἐκεῖνος; festus, lati latum sistunt ante Neronem. Quid ergo Τῶν κολαστηρίων αὐτῷ προκειμένων κολακείαις ille? Propositis ei tormentis, assentationibus agὑπήρχετο τὸν Ναζάριον, ἵνα τοῖς μὲν φόβον, ταῖς δὲ gressus est Nazarium, ut cum illis quidem ei terμαλακίαν ἐνθεὶς πείσοι πρὸς τὸ αὐτοῦ βούλημα με rorem attulisset, his autem eum emolliisset, perταθέσθαι. Ναζάριος δὲ τὸ παράπαν ἀμετάθετος ἦν, suaderet ei, ut transiret ad suam voluntatem. Naὥσπερ ὑπὸ τούτων μᾶλλον πρὸς τὴν μαρτυρίαν στο zarius vero erat omnino immobilis, ut qui ab μούμενος, οὐ χαυνούμενος, καὶ διὰ τοῦτο καὶ πλείονι bis ad martyrium magis acueretur, non autem τῇ ἐνστάσει χρώμενος. Νέρων οὖν οὐκ ἔχων ὅ τι emolliretur. Et ideo majori utebatur constantia. δράσεις, φυλακῇ τέως τὸν ἄνδρα μετὰ τοῦ παιδὸς Cum nesciret ergo Nero quid ageret, tunc eum δίδωσι. Βραχὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ Νέρωνα μὲν πάλιν cum puero tradit in custodiam. Parum intercessit ὁ δικαστικὸς εἶχε θρόνος, Ναζάριος δὲ εἰσήγετο μετὰ temporis, et Neronem quidem rursus sedes habuit τοῦ παιδός· καὶ πάλιν ὁμοίως νῦν μὲν πολὺς ἦν ὁ judiciaria. Introductus autem fuit Nazarius cum Νέρων ταῖς ἀπειλαῖς, νῦν δὲ ταῖς κολακείαις ἡδὺς quero. Et rursus similiter, nunc quidem minis καὶ ταῖς ὑποσχέσεσιν. ὡς δὲ ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐνστά- vehemens erat Nero, nunc autem suavis blanditiis σεως τὸν ἄνδρα ἑώρα, ἀπογνοὺς τῷ οὕτως ὑπαγα- et promissis. Postquam autem vidit eum tanta es80 γέσθαι Ναζάριον, τῷ τῆς θαλάσσης ἐναποῤῥιφῆναι constantia, desperans sic posse induci Nazarium, βυθῷ μετὰ τοῦ παιδὸς προστάσσει Κελσίου, ὅπως jubet eum injici in profundum maris cum puero μηδὲ ὁρᾶν ἔχοι οὓς μηδὲ ζῇν οὕτω διακειμένους Celsio, ut nec eus quidem posset videre, quos ne ἐβούλετο. ᾿Αλλ᾽ ἦσαν ἀληθεῖς πάντως οἱ τοῦ θεόφρο- volebat quidem vivere sic affectos. Sed erant omniνος Ησαίου λόγοι, ὥσπερ πρὸς αὐτοὺς εἰρημένοι no vera, quæ dixit divinus Isaias, tanquam de eis • Εάν διαβαίνης δι᾽ ὕδατος, μετὰ σοῦ εἰμι, καὶ prænuntiata: Si transieris per aquam,lecum sum: ποταμοὶ οἱ συγκλείσουσί σε καὶ ἐὰν διέλθῃς διά et non te concludent fluvii. Et si transieris per πυρός, οὐ μὴ κατακαυθῇς.» Επεὶ γὰρ αὐτοὺς ὁ βυθός ignem, non combureris. Nam cum jam essent in εἶχεν ἤδη, καὶ οἱ τῇ θαλάσσῃ ῥίψαντες προσεδόκων profundo,et qui eos jecerant, crederent fore, ut a πολὺ τῶν ἰχθύων βρῶμα περιμάχητον αὐτοὺς γενέ- multis piscibus devorarentur magna contentione, σθαι, ἀγγελική τις δύναμις ἄνωθεν καταβασα του angelica quædam virtus desuper advolavit, et e βυθοῦ ἀνεσώσατο, καὶ τῇ χέρσῳ ἀβλαβεῖς αὐτοὺς profundo servavit, et illasos eos terra reddidit, ἀποδέδωκε, τοῦ παιδὸς Κελσίου διὰ τὸ τῆς ἡλικίας puero Celsio propter ætatem adhuc imperfectam, ἀτελὲς ἔτι ναυτίας, ὥσπερ εἰκὸς, καὶ ἀηδίας ὑπου nausea et fastidio pleno, ut est consentaneum. πλησθέντος. ᾿Αλλ' εὐχῇ τοῦτον καὶ τύπῳ σταυροῦ καὶ Sed precibus et signo crucis, et divino osculo θείῳ φιλήματι ὑγια Ναζάριος δείκνυσιν. eum salvum reddidit Nazarius. Ζ'. ᾿Αγρεύει τὸ θαῦμα τοῦτο καθάπερ ἰχθύας καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς θαλάσσης αὐτοὺς καθέντας του Νέρωνος ὑπηρέτας. Τὸ γὰρ ἀπὸ τούτου ἀκόλουθοι γεγόνασι τῷ ἁγίῳ, καὶ οὕτω αὐτῷ προσετέθησαν ὡς καὶ τοῦ προτέρου βίου πολλὰ μεταμέλειν αὐτοῖς, καὶ ὅτι μὴ ἐκ πολλοῦ Νέρωνος ἀποστάντες ἐκείνῳ προσεῖχον, VIL.Capit,tanquam pisces,hoc miraculum Neronis quoque servos, qu, ipsos in mare demiserant. Sanctum enim deinceps sunt secuti, et ila se ei adjunxerunt, ut prioris vitæ magna ducerentur penitentia, et agre ferrent quod non diu ante, relicto Nerone, animum illi adhibuissent, Terra ergo

ADDENDA. cum puero reditus Nazarius, transit cum eo ad civitatem, quæ dicitur Tenusa; et illinc profectus, venit Mediolanum, rursus quoque priorem pergens dare doctrinam, et dulci polare nectare eos, qui erant vere filii regni. Sed cives rursus ei non per. mittebant libere predicare veram religionem, sed eum comprehenderunt, et eum praesidi Anulino, qui ei prius multas impegerat alapas, tradiderunt, vel per illos, ut verius dicam, is qui fuit ab initio invidus, et odio habuit homines. ille autem jubet eum rursus includi in priori custodia. Nazario autem ipsa custodia erat inullis regiis pretiosior, pratum floridum, novus paralisus. In eam enim ingressus versabatur cum Gervasio at Protasio sociis certaminis: a quibus assidue ille, tanquam ab aliquibus funinibus, irrigatus, carpebat suavissimos flores illorum consuetudinis, ut propemo· dum gratias haberet Anulino, quod eum rursus conjunxisset cum iis quos desiderabat. Cum eis ergo congressus, et magnam accepit utilitatem, ut ipse etiam vicissim intulit ea quæ erant utilia; et eos satis ad certamina, et puerum incitavit Celsium: quem puerum quidem sermo, perfectum autem ostendit actio. VIII. Anulinus autem cum de Nazario singula exacte didicisset, mirabatur quemadmodam potuisset effugere Neronem sciebat enim, quam esset fariosus et quam ferus Nero), lupum agnus, ut aiunt. Hinc etiam de sancto Nazario et ejus sociis cum facit litteris certiorem, rogans quidnam juberel, ut faceret sanctis. Ille autem cum audivisset Nasarium adhuc esse superstitem, cædem spirabat adversus liclores, quibus jusserat, ut eum in maris prcfun. dum injicerent; et præ ira e sede exsiliens cum vociferatione currebat per regiam,clamans insidiatores, ingratos, adversus deos impios, et cupiebat eos invenire, ut ipsos etiam interimeret simul cum martyribus, ignorans stolidus, quod Deus potest non solum a mari servare eum qui in ipso habuerit fiduciam,sed etiam ipsum mare exsiccare. Testatur autem divus David dicens, eum posuisse fluvios in desertum contra autem,deserta in locus aquarum f, Cum eos ergo multum quasivisset, et non invenisset, sic litteris exponit suam adversus sanctos sententiam: Quoniam ii, qui ante nos ascenderunt in hanc excelsam imperii sedem, non solum eos, qui in maximos deos erant impii, morte sua damnabant sententia, sed etiam, si invenirentur aliqui, qui maleficiis et prestigiis multos corrumper rent, par quoque in eos statuebant supplicium, nostra quoque decernit potentia, quod isti quamprimum vita priventur, gladio capitibus eorum amputatis: deinde eorum corpora objiciantur feris ad devorandum, ut ne omnium quidem communem consequantur sepulturam. Sit ergo tibi curæ id, quod in praesentia jussi, exsequi. Est enim mihi 1 Psal. CXI, 35. JUNIUS. δεινῶς ἄχθεσθαι. ᾿Αποδοθεὶς τοίνυν μετὰ τοῦ παιδὸς τῇ χέρσῳ Ναζάριος εἰς πόλιν Τένουσαν λεγομένην σὺν αὐτῷ μεταβαίνει, κἀκεῖθεν ἀπάρας ἐν Μεδιολάνοις γίνεται, τῆς προτέρας καὶ αὖθις διδασκαλίας ἐχόμενος, καὶ νέκταρ ἡδὺ τοὺς υἱοὺς ὄντως ποτίζων τῆς βασιλείας. ᾿Αλλὰ πολιν αὐτὸν οἱ τῆς πόλεως τὸ τῆς εὐσεβείας κήρυγμα διαγγέλλειν οι παρείχον ἐλευθερίως, ἀλλὰ τῷ ἄρχοντι ᾿Ανουλίνῳ τῷ πολλὰς αὐτῷ καὶ πρότερον κατά κατὰ τῶν παρειῶν πείσαντι, συλλαβόντες παραδιδοῦσιν, ή δι' ἐκείνων, μάλλον φιλαληθῶς εἰπεῖν, ὁ ἐξ ἀρχῆς βάσκανος καὶ μισάν θρωπος. Ὁ δὲ εἰς τὴν προτέραν καὶ αὖθις φρουράν κατάκλειστον προστάττει γενέσθαι. Νεζερί, ο ἡ φρουρά αὕτη πολλών βασιλείων τιμιωτέρα γίνεται, λειμών εξανθής, νέος παράδεισος. Εκεῖσε γὰρ εἰσελ θὼν Γερβασίω τε καὶ Προτασίῳ τοῖς συνάθλοις συνήν, ὑφ' ὧν ὅσαι ὧραι καθάπερ ὑπό τινων ποταμῶν ἐκείν νης ἀρδευομένης τὰ ἤδιστα τῆς ἐκείνων ὁμιλίας ἄνθη, δρεπόμενος ἦν, ὡς μικροῦ καὶ χάριν ὁμολογεῖν 'Ανουλίνῳ ὅτι καὶ πάλιν αὐτὸν συνῆψε τοῖς ποθουμένοις. Συγγενόμενος τοιγαρούν τοῖς ἀνδράσι πολλῆς τ ἀπέλαυσεν ὠφελείας, καὶ αὐτὸς ἐν τῷ μέρει, τὰ πρὸς ὠφέλειαν ἀντεισήγαγεν, ἱκανῶς τε αὐτοὺς πρὸς τοὺς ἀγῶνας καὶ τὸν παῖδα Κέλσιον ὤλειψε, Κέλσιον δν πατὸς μὲν ὁ λόγος, τέλειον δὲ ἡ πρᾶξις παρίστησιν. Η'. ᾿Ανουλίνος δὲ καὶ γὰρ τὸ μανικὸν ἐκεῖνο καὶ θηριώδες ᾔδει τοῦ Νέρωνος ἀκριβῶς) τὰ περὶ Ναζα ρίου μαθὼν ἐν θαύματι ἐποιεῖτο, πῶς ἄρα καὶ Νέα ρωνα φυγεῖν ηδυνήθη, τὸν λύκον, φασίν, ὁ ἀμνός. Εντεῦθεν καὶ γράμμασιν αὐτῷ τὰ περὶ τοῦ ἁγίου καὶ τῶν συνάθλων γνώριμα καθιστά, προσθεὶς ὅτι καὶ πῶς αὐτῷ τὸ λοιπὸν προστάττει χρήσασθαι τοῖς ἁγίοις. Ὁ δὲ ἀκηκοὼς ἔτι Ναζάριον περιεῖναι, πολύ κατὰ τῶν ἐπιταγέντων αὐτὸν δημίων τῷ βυθῷ τῆς θεο λάσσης ἐναφεῖναι τὸ φονικὸν ἐπνέει, ὑπὸ τῆς ὀργῆς τ καὶ τοῦ θρόνου ἀνέθορε, καὶ μετὰ βοῆς τὰ βασίλεια διέθει, τοὺς ἐπιβούλους κεκραγώς, τοὺς ἀχαρίστους, τοὺς περὶ τοὺς θεοὺς ἀσεβεῖς, ἐζήτει τε αὐτοὺς έρευ ρεῖν ἵνα καὶ συνανέλῃ τοῖς μάρτυσιν, ἀγνοῶν ὁ μάς ταιος ὅτι δυνατόν Θεῷ μὴ ὅτι φε θαλάσσης σῶσαι τὸν ἑαυτῷ πεποιθότα, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν δήπου ξηράνει τὴν θάλασσαν. Καὶ μαρτυρεῖ Δαυὶδ ὁ θεῖος, θεῖναι λέγων αὐτὸν ποταμοὺς εἰς ἔρημον, ἔμπαλιν δὲ καὶ τὴν ἔρημον εἰς λίμνας ὑδάτων. Πολλὰ τοίνυν ἐκζη. τήσας, ἐπεὶ μὴ ἐφεῦρε, γράμμασι τὴν κατὰ τῶν ἁγίων ἀπόφασιν ἐκτίθεται οὕτως· Επειδήπερ οἱ πρὸ ἡμῶν ἐπὶ τὸν ὑψηλὸν τοῦτον τῆς βασιλείας ἀναβάντες θρόνον οὐ τοὺς περὶ μεγίστους μόνον δυσσεβοῦντας θεοὺς ψήφῳ θανάτου κατέκρινον, ἀλλ' εἰ καί τινες εὑρίσκοιντο μαγγανείαις ἄρα καὶ γύρω τείπις τοὺς πολλοὺς ἀποφθείροντες, καὶ αὐτοῖς ἴσην την τιμωρίαν ἐπεψηφίζοντο, θεσπίζει καὶ τὸ ἡμέτεσ ρον κράτος ὅτι τάχος αὐτοὺς τοῦ ζῆν στερηθῆναι, ξίφει τὰς κεφαλὰς ἐκτμηθέντας, εἶτα θηρσὶ τοὺς νεκροὺς αὐτῶν εἰς βορὰν προτεθῆναι, ὡς ἂν μηλ τῆς κοινῆς ἁπάντων ἀξιωθεῖεν ταφῆς. Ἐπιμελὲς οὖν τό παρόν σοι τοῦτο γενέσθω πρόσταγμα εἰς πέρας

VITA S. NAZARII ET SOCIORUM. ἐξενεγκεῖν· μέλει γάρ μοι τῆς εἰς τοὺς θεοὺς τιμῆς, ἡ majori curæ honorare deos, quam curam gerere μέλει πλέον ἢ τῶν τοῦ κοινοῦ φροντίδων. reipublica. Θ'. Ταῦτα ἐπειδὴ ᾿Ανουλίνῳ τὰ γράμματα ἧκεν, IX. Postquam hæ litteræ venerunt ad Anulinum, εὐθὺς τὴν ἐπὶ θάνατον ἄγεσθαι τοὺς μάρτυρας jubet statim ad mortem duci martyres. Illi autem ἐπιτάττει. Οἱ δὲ τῷ τοῦ σταυροῦ τύπῳ φραξάμενοι munili Agora crucis, admodum lati exierunt, ut ἐξῄεσαν οὕτω φαιδρῶς, ὥσπερ οὐ πρὸς θάνατον, ἀλλὰ qui non ad mortem, sed ad vitam potius (quod πρὸς ζωὴν μᾶλλον, ὅπερ καὶ ἀληθὲς ἦν, τὴν αἰωνίαν verum erat)æternam vocarentur: et contendebant καλούμενοι, καὶ ἄλλος ἄλλον προφθάσαι φιλονεικούν alius alium prævenire, et pulchro decertabant τες καὶ τὴν καλὴν ἅμιλλαν ἁπιλλώμενοι, δεδοικότες certamine, timentes ne Neronem suæ pæniteret μὴ Νέρωνι μεταμελήσῃ τῆς ἀποφάσεως, καὶ τοῦ sententia, et beatumn Gnem non assequerentur. μακαρίου τέλους ἀπολειφθῶσιν. Ἐπειδὴ δὲ Κυρίῳ Postquam autem Domino confitentes, pervenerunt ἐξομολογούμενοι τὸν τῆς τελειώσεως κατέλαβον τό- ad locum consummationis, invidens Christianis που, φθονήσας ὁ πονηρὸς Χριστιανοῖς τῆς εὐεργεσίας malignus beneficium, persuadet lictoribus,ut prius πείθει τοὺς δημίους ἀπελάσαι πρότερον τοὺς ἐκεῖ abigerent pios, qui illic aderant, ne omnino frueπαρόντας θεοσεβεῖς, ἵνα μὴ τοῦ ἁγιασμοῦ πάντως rentur sanctificatione sanguinis sanctorum, qui τοῦ ἐκκενουμένου αἵματος τῶν ἁγίων παραπολαύ- effundebatur,et sic martyrum capita amputarent. σαιεν, καὶ οὕτω τὰς τῶν μαρτύρων ἀποτεμεῖν κε- Sed sic quoque a spe dedicit exsecrandus, et φαλάς. 'Αλλ' ἐσφάλη τῆς ἐλπίδος, κἂν ταῦτα ὁ μια parum commodi accepit ex improbitate. Pretiosa ρὸς καὶ ὀλίγα τῆς πονηρίας απώνατο. Τὰ γὰρ τῶν enim sanctorum reliquiæ, Nazarii, inquam, et ἁγίων τίμια λείψανα, Ναζαρίου φημὶ καὶ Γερβασίου Gervasii cum sociis, a Christianis quibusdam, non σὺν τοῖς συνέθλοις, Χριστιανοί τινες οὐκ ἀθεεὶ μὲν sine Dei numine molis, clam ablatae, deposits κινηθέντες, λάθρα δὲ ὑφελόμενοι παρὰ τῇ τῆς πό sunt honorifice apud portam civitatis, quæ etiam λεως πύλῃ ἡ καὶ Ῥωμαία καλεῖναι, τιμίως κατέθεντο, vocatur Romana, quarto decimo mensis Octobris. τεσσαρεσκαιδεκάτην τότε τοῦ Οκτωβρίου ἐπέχον Paulo post autem divini martyres in somnis apτος. Ολίγῳ δὲ ὕστερον οἱ θεῖοι μάρτυρες ὄναρ τινί parent cuidam ex iis qui erant amici martyrum, τῶν φιλομαρτύρων ἐπιστάντες τὴν τῶν σωμάτων jubentes, ut eorum corpora assumeret. Proprium ἀνάληψιν ἐγγυώμενοι ἁγίων τούτῳ καὶ φιλανθρώπων est hoc sanctarum et benignarum animarum non ψυχῶν ἴδιον οὐχ ἵνα αὐτοὶ δοξασθῶσι, πῶς γὰρ; οἵ ut ipsi glorificentur, (quomodo enim, qui propter γε διὰ τὴν ἐκεῖθε μακαριότητα πάσης τῆς ἐνταῦθα eam, quæ illic est, beatitudinem, contempserunt δόξης ὑπεριδόντες, ἀλλ᾽ ἵνα τῇ εὐρέσει τους φιλευσε omnem, quæ est hic, gloriam?) sed ut piis ac reliβεῖς ὠφεμήσωσιν. Ο δὲ τῇ ὄψει λίαν ἡσθεὶς ἀναστὰς Biosis prodessent inventione. Ille autem visione εὐθὺς τά τε ἅγια λείψανα σεβασμίω; ἔκεῖθεν ἀναλαμ- valde lælatus, statim surgens, et cum veneratione βάνει, καὶ τῷ ἰδίῳ παρατίθεται οἴκῳ. Οἶδεν ἡ ἐκεί- illinc sanctas assunt reliquias, et domi suæ deνου παρημένη θυγάτηρ τὸ γεγονὸς τῇ τῶν μαρτύρων ponit. Non quod factum fuerat ejus filia, quæ erat ἐπεστασίᾳ τὴν προτέραν εὐθὺ; ῥεῦσιν ἀπολαβοῦσα. paralytica; nam adventu martyrum priorem recuΕλάνθανε μὲν οὖν ἡ τῶν μαρτυρικῶν ἐκείνων λειψά- peravit valetudinem. Atque latuit quidem martyνων θησαυρός, ἐν τῷ του ἀνδρὸς οἴκῳ κρυπτόμενος ricarum reliquiarum thesaurus absconsus in ejus ἕως ἐπὶ τὸν μέγαν Θεοδόσιον, ὃς ἐξ Ιβηρίας τῆς νῦν ædibus, donec ad magnum Theodosium, qui ex Ισπανίας καλουμένης εἷλκε τὸ γένος, τὰ 'Ρωμαίων Iberia, quæ nunc Hispania dicitur, duxit genus, μετέπεσε σκήπτρα. pervenerunt sceptra Romani imperii. 1. Ἐπεὶ δὲ οὗτος μετὰ τὴν Ουάλεντος τοῦ θεομά X. Cum autem is post Dei hostem Valentem, a του κατὰ τὴν Ορᾴκην ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἀναίρεσιν barbaris in Tracia interfectum, esset constitutus ἐπὶ τῆς ἀρχῆς κατέστη, τὰ περὶ τὸ θεῖόν τε ἀγαθὸς imperator, et in Deum erat pius, si ullus alius,et εἴπερ τις ἕτερος ἦν, καὶ δὴ καὶ μαρτύρων τιμαίς martyrum lætabatur honoribus, tunc quoque saεὐφραινόμενος· τότε καὶ τὰ ἱερὰ τούτων λείψανα τῇ cræ eorum reliquia, tanquam thesaurus, reconΜεδιολάνων θησαυρίζεται ἐκκλησία, Ναζαρίου, φημί, duntur in ecclesia Mediolanensi, Nazarii, inquam, καὶ Γερβασίου, Προτασίου τε καὶ Κελσίου, τῶν περι- et Gervasii, Prostasii et Celsii, inclytorum Christi βλέπτῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων. Τίνες δὲ καὶ οἱ martyrum. Quinam autem fuerunt administri in περὶ τὴν μετακομιδὴν τούτων καὶ τὴν κατάθεσιν transferendis et deponendis his reliquiis? Ambreυπουργήσαντες; Αμβρόσιος ὁ τὴν ἀρετὴν περιβόητος sius ille virtute clarus, et qui tunc decorabat seκαὶ τῆς τῶν Μεδιολάνων Εκκλησίας τότε θρόνοις dem Ecclesia Mediolanensis. Is primus est extem ἐμπρέπων. Οὗτος δὴ πρῶτος ἐλειτούργει τῇ μεναθέσει cutus ministerium translationis, ut cui non illotis οὐκ ἀνίπτοις, 5 λέγεται, χερσὶν ἀλλὰ καὶ λίαν και (quod dicitur) manibus, sed valde mundis munda θαραῖς τὰ καθαρὰ πιστευόμενος πρὸς δὲ καὶ κλῆρον fuerint credita. Præterea autem universus clerus ἅπας καὶ οἱ ἐν τέλει γλώσσαις ἀδούσαις, χερσὶ λαμ- et omnes magistratus, linguis hymnos canentes, et πάδας φορούσαις, τὰ πολλῷ πλέον τῶν λαμπάδων τοῖς quas manibus gestabant, lampadibus ea illustranθαύμασι διαλάμποντα· Τυφλοί μὲν γὰρ ἕως αὐτὸν tes, quæ tamen magis miraculis resplendebant,quam χειραγωγηθέντες φῶς τε εὐθὺς εἶδον, καὶ οὐχ ὑπὸ lampadibus. Nam cæci quidem manu deducli ad χειραγωγῷ ἔβαινον ἔτι, ἀλλὰ τοὺς ἑαυτῶν ἔχοντες eas usque reliquias, lucem statim aspexerunt, nec PATROL. GR. CXVI.