Diplomatic text · vision-corrected (sonnet, OCR-anchored) · Migne scan — scholarios OCR + scan in the Page/Facsimile views — PG column chips mark the printed columns.
Day 11Die 11
col. 969–970page 1 of 56
PG 116:969ἔρχεται. Μετὰ ταῦτα δὲ πέμψας κατὰ τὰ αἰτηθέντα ὁ βασιλεὺς τρεῖς ναοὺς ᾠκοδόμησε, δύο μὲν οὓς αὐτῆς ὁ μέγας εἴρηκεν Ἀμφιλόχιος, ἕτερον δὲ κατὰ θέλησιν Θεοδούλου τοῦ ἀρχιδιακόνου, καὶ αὐτὸν δὲ ἐπ' ὀνόματι τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας τετελεσμένον. Ἐπεὶ δὲ ἤδη οἱ ναοὶ ᾠκοδόμηντο, μετακαλεῖται τὸν μέγαν Βασίλειον ὁ ἱερὸς Ἀμφιλόχιος ἐφ' ᾧ τοὺς νεουργηθέντας τούτους ἐγκαινίσαι ναούς. Ὁ δὲ, καίτοι νόσῳ κατάσχετος ὤν, ἀλλ' οὖν ἐκείνης κρείττων γενόμενος ἀφικνεῖται, καὶ καθιεροῖ τοὺς ναούς, καὶ γίνεται εὐφροσύνη πνευματική, καὶ Πνεύματος ἁγίου ἐπισκόπησις. Δύο δὲ μετὰ ταῦτα παρελθόντων ἐνιαυτῶν τὸν μέγαν ἡ Τριὰς Βασίλειον εἰς τὸν ἀχειροποίητον μετακαλεῖται ναόν, οὗ τὸ ἱερὸν θάψας σῶμα ὁ ἱερὸς Ἀμφιλόχιος οἴκαδε πάλιν ἐπάνεισι, καὶ τῆς προτέρας ἅπτεται διδασκαλίας. Τρισὶ δὲ χρόνοις ὕστερον τῆς τοῦ μεγάλου τελευτῆς Βασιλείου καὶ αὐτὸς πρὸς Κύριον ἐκδημεῖ, τῶν μακρῶν πόνων τὰς ἀμοιβὰς κοιμιούμενος. θ'. Ἡ μέντοι πόλις ὥσπερ ἐπὶ κοινῇ τινι συντρέχουσα συμφορᾷ οὐκ εἶχε πράως τὴν τοῦ ποιμένος στέρησιν ἐνεγκεῖν, ἀλλὰ ἀθυμίᾳ συνείχετο, καὶ θρήνοις ἐκόπτετο, καὶ συναποθέσθαι τὰς ψυχὰς πάντες τῷ ποιμένι προῄρηντο. θάψαντες οὖν ἐντίμως τὸ τίμιον ἐκεῖνο ἀληθῶς σῶμα καὶ πολλὰ δάκρυα καταχέαντες μόλις ποτὲ πείθονται τὸν τάφον ἀπολιπεῖν. Πολλαὶ δὲ θεοσημείαι παρὰ τοῦ εἰδότος τοὺς δοξάζοντας αὐτὸν δοξάζειν Θεοῦ ἐκεῖθεν γεγόνασιν· ὅτι αὐτῷ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις σὺν τῷ μονογενεῖ Υἱῷ καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΔΑΝΙΗΛ ΤΟΥ ΣΤΥΛΙΤΟΥ.
Α'. Ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀριστέων ὁπόταν περὶ πολέμων καὶ ἀγώνων καὶ τροπαίων τις διαλέγηται, αὐ-
VITA S. DANIELIS STYLITE.
έρχεται. Μετὰ ταῦτα δὲ πέμψας κατὰ τὰ αἰτηθέντα
ὁ βασιλεὺς τρεῖς νποὺς ᾠκοδόμησε, δύο μὲν οὕς αὐτῆς ὁ μέγας εἴρηκεν ᾿Αμφιλόχιος, ἕτερον δὲ κατὰ
θέλησιν Θεοδούλου τοῦ ἀρχιδιακόνου, καὶ αὐτὸν δὲ
ἐπ' ὀνόματι τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας τετελεσμένον. Επει
δὲ ἤδη οι ναοί ᾠκοδόμηντο, μετακαλεῖται τὸν μέγαν
Βασίλειον ὁ ἱερὸς 'Αμφιλόχιος ἐφ᾽ ᾧ τοὺς νεουργηθέντας τούτους εγκαινίσαι ναούς. Ὁ δὲ, καίτοι νόσῳ
κατάσχετος ὢν, ἀλλ᾽ οὖν ἐκείνης κρείττων γενόμενος
ἀφικνεῖται, καὶ καθιεροῖ τοὺς ναούς, καὶ γίνεται
εὐφροσύνη πνευματική, καὶ Πνεύματος ἁγίου ἐπισκόπησις. Δύο δὲ μετὰ ταῦτα παρελθόντων ἐνιαυτών
τὸν μέγαν ἡ Τριὰς Βασίλειον εἰς τὸν ἀχειροποίητον
μετακαλείται ναόν, οὗ τὸ ἱερὸν θάψας σῶμα ὁ ἱερὸς
᾿Αμφιλόχιος οἴκαδε πάλιν ἐπάνεισι, καὶ τῆς προτέρας
ἄπτεται διδασκαλίας. Τρισὶ δὲ χρόνοις ὕστερον τῆς
του μεγάλου τελευτῆς Βασιλείου καὶ αὐτὸς πρὸς Κύριον ἐκδημε, τῶν μικρῶν πόνων τὰς ἀμοιβὰς κοι
μιούμενος.
θ'. Η μέντοι πόλις ὥσπερ ἐπὶ κοινῇ τινι συντρέ
χουσα συμφορᾷ οὐκ εἶχε πράω; τὴν τοῦ ποιμένος
στέρησιν ἐνεγκεῖν, ἀλλὰ ἀθυμίᾳ συνείχετο, καὶ θρή -
νοις ἐκόπτετο, καὶ συναποθέσθαι τὰς ψυχὰς πάντες
τῷ ποιμένι προῄρηντο. θάψαντες οὖν ἐντίμως τὸ
τίμιον ἐκεῖνο ἀληθῶς σῶμα καὶ πολλὰ δάκρυα καταχέαντες μόλις ποτὲ πείθονται τὸν τάφον ἀπολιπεῖν.
Πολλαὶ δὲ θεοσημείαι παρὰ, τοῦ εἰδότος τοὺς δοξάζοντας αὐτὸν δοξάζειν Θεοῦ ἐκεῖθεν γεγόνασιν· ὅτι
αὐτῷ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις σὺν
τῷ μονογενεῖ Γἱῷ καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς
αιώνας. Αμήν.
lochio petita erant, tria templa rex construi jussit,
duo nimirum quæ sanctus desideraverat, tertium
autem secundum voluntatem Theoduli archidiaconi, pariter Dei sapientia consecratu:n. His medibus exstructis, sanctus Amphilochius accersit Basilium Magnum ad ista templa inauguranda. Qui
cum e morbo quo tum correptus erat, reconvaluissel, advenit, consecratisque ecclesiis, fit gaudium
spirituale et Spiritus sancti custodia. Duobus abhinc elapsis annis Trinitas magnum Basilium ad
templum non manibus factum evocavit. Cujus
sanctumn corpus ubi sanctus Amphilochius terra
commisit, domum redit et uli prius consueverat,
docendi nunere fungitur. Tandem tribus annis a
morte magni Basilii præterlapsis, ipse quoque ad
Dominum transmigral, longorum certaminum
premium reportaturus.
IX. Civitas autem, ut in publica fieri solet calamilate, congregata non facile tulit pastoris obitum, sed mærore correpta, in planctus et lacri
mas effusa est, ita quidem ut cuncti cum pastore
animam exhalasse optarent. Cum itaque illud
revera venerabile corpus honorifice sepelivissent
et multas fudissent lacrimas, vix a sepulcro discedere sustinuerunt. Multa autem a Deo qui glorificantes ipsum novit glorificare, facta ibi sunt
miracula, cique debetur omnis gloria, honor et
adoratio cum unigenito Filio et sanctissimo Spiritu in sæcula. Amen.
ΔΑΝΙΗΛ ΤΟΥ ΣΤΥΛΙΤΟΥ.
S. PATRIS NOSTRI
DANIELIS STYLITÆ.
(Latine apud Surium ad diem 11 Decembris, Græce ex cod. ms. 1559, sæc. XIV.)
Α'. "Ωσπερ ἐπὶ τῶν ἀριστέων ὁπόταν περὶ πολέ- I. Quemadmodum viris fortibus usuvenit, ut
μων καὶ ἀγώνων καὶ τροπαίων τις διαλέγηται, αύ- quando quis de bellis et certaminibus et tropæis,
PATROL. GR. CXVI.
col. 971–972page 2 of 56
PG 116:971τίκα τε αὐτοῖς ἡ ψυχὴ διανίσταται, καί που καὶ παρατάξεις ἐπιζητεῖ, καὶ πρὸς συμπλοκὴν πολεμίων ὁρμᾷ, καὶ ὅσπερ ἂν μᾶλλον τοὺς περὶ τούτων ἀκούωσι λόγους, ἐπὶ πλέον τε αὐτῶν ἡ ὁρμὴ αὔξεται, καὶ τοιούτων ἔργων εὐθὺς ὀρέγονται· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν τῆς ἀρετῆς ἐραστῶν· ἂν ἀσκητικούς τις αὐτοῖς διέρχηται βίους καὶ διὰ πάσης ἀρετῆς ἤκοντας ὁπόταν θεῷ οἰκειοῦσιν, ἅμα τε διαθερμαίνονται, καὶ τῶν ὁμοίων ἐφίενται, καὶ ὅλως οἰκείως διατίθενται τοῖς λεγομένοις, καὶ παρασκευάζονται πρὸς τὴν μίμησιν. Ὁ γοῦν τοῦ θαυμασίου τούτου Δανιὴλ βίος πῶς οὐχὶ καὶ μόνος ἱκανώτατός ἐστιν ἀρετῆς ἐρῶσαν ψυχὴν εἰς πλείονα ζῆλον ἐκκαῦσαι, καὶ ὅλως αὐτὸν κινῆσαι καὶ καταθέλξαι ; Β΄. Τούτῳ τοίνυν τῷ μακαρίῳ πατρὶς μὲν ἡ τῆς Εὐφράτου καὶ Τίγρητος μεταξὺ κειμένη Μεσοποταμία ἐστί τε καὶ οἰκείως κατονομάζεται· ἐν κώμῃ δὲ τίκτεται πόλει γείτονι Σαμοσάτων· Μαραθὰ ταύτην ἡ ἐγχώριος γλῶττα καλεῖ. Τούτῳ πατὴρ μὲν Ἠλιοῦ, μήτηρ δὲ Μάρθα· τρόπος δὲ τῆς συλλήψεως οὗτος. Πεπήρωτο γὰρ τὴν γαστέρα δεινῶς ἡ μήτηρ, καὶ στείρα ἦν πρὸς παίδων γονήν. Μυρίοις οὖν ἐν εἴδεσι καθεκάστην ὑποβαλλόντων αὐτὴν ἀνδρὸς, γνωστῶν, συγγενῶν, τῶν ἄλλων ἁπάντων, ἐκείνη κακῶς ὑπὸ τούτων πάσχουσα καὶ τὴν καρδίαν ἐδυνωμένη, τί ποιεῖ; Πρὸς τὸν δυνάμενον ταῦτα θεραπεύειν ἀποφεύγει Θεόν, καὶ λάθρα τῆς οἰκίας ἐκ μέσων νυκτῶν ἐξελθοῦσα καὶ τὰς χεῖρας εἰς οὐρανὸν ἄρασα, δάκρυσί τε τὴν γῆν βρέχουσα, Κύριε βασιλεῦ, ἔλεγεν, ὁ τὴν ἀρχὴν ἄρσεν καὶ θῆλυ ποιήσας, ὁ εἰπών, « Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε »· ὁ δοὺς Σάρρᾳ μὲν τὸν Ἰσαάκ, Ἅννῃ δὲ τὸν Σαμουήλ, Ἐλισάβετ δὲ Ἰωάννην· αὐτὸς οὗτος τῆς ὁμοίας ἐλέησον κἀμὲ συμφορᾶς, καὶ πρὸς οἶκτον ἴδε, καὶ τὴν στείρωσιν λύσον, καὶ τὸν ὀνειδισμὸν ἄφελε, καὶ δός μοι τῆς ἀτέκνου κοιλίας καρπόν, ἵνα καὶ τοῦτόν σοι τῷ δεδωκότι προσάξω, καθάπερ ἡ πρὶν Ἅννα τὸν Σαμουήλ. Οὕτω πικρῶς ἐν συντριβῇ πνεύματος κλαύσασα, εἴσω πάλιν τῆς οἰκίας χωρεῖ, καὶ μικρὸν ἀφυπνώσασα φωστῆρας δύο λαμπροὺς τὸ κάλλος ὄναρ ὁρᾷ, τὸ μέγεθος μεγίστους, τὸ σχῆμα δίσκῳ προσεοικότας. Τούτους ἐδόκει τὸν οὐρανὸν λιπόντας, ἠρέμα τε ὑποκατιόντας ἄνωθεν αὐτῆς ὑπὲρ κεφαλῆς γενέσθαι. Ἑωθεν οὖν ἀναστάσης καὶ τῷ ἀνδρὶ τὴν ὄψιν καὶ τοῖς συγγενέσι κοινωσαμένης, ἄλλος μὲν ἄλλο τι τὸ ἀποβησόμενον ἔλεγε· τὸ δὲ ἄρα τοῦ ἐξ αὐτῆς ὑπὲρ ἀστέρα λάμψοντος προδήλωσις ἦν. Γ΄. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ συλλαβοῦσα τέτοκε τὸν μακάριον Δανιήλ, καὶ τῶν ὠδίνων ἀμφοῖν στειρώσεώς τε καὶ ἀθυμίας εὐθὺς ἀπολύεται. Τοιαύτη τῷ μακαρίῳ τὰ τοῦ βίου προοίμια· οὕτω προσῆλθεν
eis statim excitetur animus, et quærat instructas τίκα τε αὐτοῖς ἡ ψυχὴ διανίσταται, καί που καὶ πατ
acies, et manus conserere cupiant cum hostibus, ρατάξεις ἐπιζητεῖ, καὶ πρὸς συμπλοκὴν πολεμίων
et quo plura de his verba feri audiverint, eo magis ὁρμα, καὶ ὅσπερ ἂν μᾶλλον τοὺς περὶ τούτων
eis crescit desiderium,et talia facinora statim ag- ἀκούωσι λόγους, ἐπὶ πλέον τε αὐτῶν ἡ ὁρμὴ αύξε
gredi cupiunt: ita etiam virtutis amatoribus, ται, καὶ τοιούτων ἔργων εὐθὺς ὀρέγονται· οὕτω καὶ
ut si quis eis narret vitas, quæ in monastica ver- ἐπὶ τῶν τῆς ἀρετῆς ἐραστῶν· ἂν ἀσκητικούς τις
santur exercitatione, et per omnem pervadunt vir- αὐτοῖς διέρχηται βίους καὶ διὰ πάσης ἀρετῆς ἤκυν.
tutem, qua Deo conciliat, simul infam mantur, et τας ὁπόται θεῷ οἰκειοῦσιν, ἅμα τε διαθερμαίνονται,
ea cupiunt, quæ sunt sibi convenientia, et ad καὶ τῶν ὁμοίων ἐφίενται, καὶ ὅλως οἰκείως διατιθεν
summam, iis quæ dicuntur, ut quæ sint sibi pro- ται τοῖς λεγομένοις, καὶ παρασκευάζονται πρὸς τὴν
pria, aficiuntur, et se parant ad imitationem. μίμησιν. Ο γοῦν τοῦ θαυμασίου τούτου Δανιήλ βίας
Admirabilis itaque vita hujus Danielis, quemad- πῶς οὐχὶ καὶ μόνος ἱκανώτατός ἐστιν ἀρετῆς ἐρῶmodum vel non sola maxime sufficit ad animum, σαν ψυχὴν εἰς πλείονα ζῆλον ἐκκαῦσαι, καὶ ὅλως αὐτὸν
qui captus est amore virtutis, majore zelo accen- κινῆσαι καὶ καταθέλξαι;
dendum, et ipsum omnino movendum et demulcendum, et suavissimorum laborum exercitationis
afferendam voluptatem, quæ non habet satietatem; Quo est enim admirabilior, eo est etiam utilior:
et si quis eum voluerit æmulari, in modico multam, et quæ cum paucis conferri potest inveniet
virtutem.
II. Huic ergo beato patria quidem erat, quæ in- Β΄. Τούτῷ τοίνυν τῷ μακαρίῳ πατρὶς μὲν ἡ τῆς
ter Euphratem et Tigrim sita, et est, et nominatur Εὐφράτου καὶ Τίγρητος μεταξύ κειμένη ΜεσοποτεMesopotamia. Natus est autem in quodam vico, μία ἐστί τε καὶ οἰκείως κατονομάζεται· ἐν κώμῃ δὲ
vicino urbi Samosatorum: eorum,qui illic habitant, τίκτεται πόλει γείτονι Σαμοσάτων· Μαραθὰ ταύτην
lingua eum vocat Maratha. Ei pater quidem erat ἡ ἐγχώριος γλῶττα καλεῖ. Τούτῳ πατὴρ μὲν Ηλιού,
Eliu, mater vero Martha; fuit autem hic modus μήτηρ δὲ Μάρθα· τρόπος δὲ τῆς συλλήψεως οὗτος.
conceptionis. Malris ejus uterus erat admodum πεπήρωτο γὰρ τὴν γαστέρα δεινῶς ἡ μήτηρ, καὶ
mancus ac mutilus; erat enim sterilis ad liberorum στείρα ἦν πρὸς παίδων γονήν. Μυρίοις οὖν ἐνείδεσ
procreationem. Cum itaque mille probris eam in καθεκάστην ὑποβαλλόντων αὐτὴν ἀνδρὸς, γνωστών,
dies insectarentur maritus, noti, cognati, et omnes συγγενῶν, τῶν ἄλλων ἁπάντων, ἐκείνη κακῶς ὑπὸ
alii, et liberorum egestatem ei acerbe objicerent, τούτων πάσχουσα καὶ τὴν καρδίαν ἐδυνωμένη, τ'
illa ab eis male affecta et corde cruciata, quid fa- ποιεῖ; Πρὸς τὸν δυνάμενον ταῦτα θεραπεύειν α
cit? Confugit ad eum, qui hæc polest curare; et φεύγει Θεόν, καὶ λάθρα τῆς οἰκίας ἐκ μέσων νατές
clam domo media nocte egressa, manus in coelum ἐξελθοῦσα καὶ τὰς χεῖρας εἰς οὐρανὸν ἄρασε, δέtollens, et terram lacrymis irrigans: Domine Rex, κρυσί τε τὴν γῆν βρέχουσα, Κύριε βασιλεῦ, ἔλεγεν,
inquit, qui ab initio masculum et feminarn fecisti, α δ τὴν ἀρχὴν ἄρσεν καὶ θῆλυ ποιήσας, ὁ εἰπὼν, «Δύο
qui dixisti, «Crescite et multiplicaminit;»quidem ξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε· ὁ δοὺς Σάββᾳ μὲν τὸν
disti in sterilitate Saræ quidem Isaac, Annæ autem Ισαάκ, Αννῃ δὲ τὸν Σαμουήλ, Ελισάβετ δὲ Ἰωάν
Samuelem, Elisabethæ vero Joannem; tu quoque νην· αὐτὸς οὗτος τῆς ὁμοίας ἐλέησον κἀμὲ συμφο
meæ similis miserere calamitatis, et me misericor- ρᾶς, καὶ πρὸς οἶκτον ἴδε, καὶ τὴν στείρωσιν λύσον,
diter intuere, et solve sterilitatem, et aufer oppro- καὶ τὸν ὀνειδισμὸν ἄφελε, καὶ δός μοι τῆς ἀτέκνου
brium, et sterilis uteri da mihi fructum, ut eum κοιλίας καρπόν, ἵνα καὶ τοῦτόν
σοι τῷ δεδωκότι
quoque tibi offeram, qui dederis, quomodo prisca προσάξω, καθάπερ ἡ πρὶν 'Αννα τὸν Σαμουήλ. Ούτω
Anna Samuelem. Cum tam acerbe devisset in con- πικρῶς ἐν συντριβῇ πνεύματος κλαύσασα, εἴσω πάν
tritione spiritus, domumrursus ingreditur, et cum λιν τῆς οἰκίας χωρεί, καὶ μικρὸν ἀφυπνώσει
parum dormitasset, videt in somnis duo luminaria, φωστῆρας δύο λαμπροὺς τὸ κάλλος ὄναρ ὁρᾷ, τὸ μέγε
præclara pulchritudine, ingentia magnitudine, G- θος μεγίστους, τὸ σχῆμα δίσκῳ προσεοικότας. Τού
gura autem disco similia. Ea videbatur videre τοὺς ἐδόκει τὸν οὐρανὸν λιπόντας, ἡρέμα τε ὑποκα
coelo relicto sensim descendentia, desuper ejus τιόντας ἄνωθεν αὐτῆς ὑπὲρ κεφαλῆς γενέσθαι. Εω·
imminere capiti. Cum mane autem surrexisset, et θεν οὖν ἀναστάσης καὶ τῷ ἀνδρὶ τὴν ὄψιν καὶ τοῖς
marito visionem et suis cognatis communicasset, η συγγενέσι κοινωσαμένης, ἄλλος μὲν ἄλλο τι τὸ ἀποalius quidem aliquid aliud dicebat eventurum; βησόμενον ἔλεγε· τὸ δὲ ἄρα τοῦ ἐξ αὐτῆς ὑπὲρ ἀστέρα
illud vero erat significatio ejus, quod ex ea erat λάμψοντος προδήλωσις ἦν.
processurum vel ipsis stellis lucidius.
III. Non multum temporis intercessit, ut cum
concepisset, peperit beatum Danielem, et partu
utrisque mox liberatur, nempe et sterilitate, et
animi agritudine. Hæc beato Danieli vitæ fuere
1 Gen. 1, 28.
Γ΄. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ συλλαβοῦσε τέτοιε
τὸν μακάριον Δανιήλ, καὶ τῶν ὠδίνων ἀμφοῖν στει
ρώσεώς τε καὶ ἀθυμίας εὐθὺς ἀπολύεται. Τοιαύτι
τῷ μακαρίῳ τὰ τοῦ βίου προοίμια· οὕτω προσῆλθεν
col. 973–974page 3 of 56
PG 116:973εἰς φῶς τὸ τοῦ φωτὸς ὄντως γέννημα. Πέμπτου μὲν οὖν ὁ ταῖς ἐπέβαινε χρόνου· οὔπω δέ τινος πρὸς τῶν γεννητόρων ὀνόματος ηξίωτο, ἅτε δὲ παρὰ Θεοῦ καὶ τοῦτο βουλομένων τῷ παιδὶ γενέσθαι, ὥσπερ ἄρα καὶ τὴν εἰς τὸν βίον παραγωγήν. Ἀπῆγον μὲν οὖν οἱ γονεῖς εἴς τι σεμνεῖον τὸν παῖδα· συναπῆγον δὲ καὶ ὅσα προσφέρειν εὐσεβεῖς χεῖρες φιλούσι Θεῷ, ἵν᾿ ὁ ἱερὸς ὄντως καὶ ἐν ἱερῷ τόπῳ τὴν κλῆσιν δέξηται. Παραγενομένων οὖν καὶ λεγόντων τῷ τῆς πνευματικῆς μάνδρας προηγουμένῳ ἄλλο τι ὄνομα τῷ παιδὶ θεῖναι, ἔνθους ὥσπερ ὁ θεῖος ἀνὴρ ἐκεῖνος γενόμενος, τοῦτο ἔφη τεθήσεσθαι ὃ ἂν ὁ Κύριος πάντως ἀποκαλύψῃ· καὶ ἅμα πρὸς τὸν παῖδα βλέψας αὐτὸν δὴ τοῦτον, τὸν Δανιὴλ φημί, ἓν ἐκέλευε τῶν τῇ τραπέζῃ κειμένων ἀγαγεῖν βιβλίων (ἔθος γὰρ αὐτοῖς τοῦ ἱεροῦ θυσιαστηρίου προκεῖσθαι τὰς βίβλους κοινῆς ἕνεκα τῶν μοναχῶν ὠφελείας). Αὐτίκα τοίνυν ὁ παῖς ἐποίει τὸ κελευσθέν, καὶ κομίζει βιβλίον οὐχ ὡς ἂν τις εἴποι τύχῃ τινί, ἀλλὰ θείᾳ γνώμῃ καὶ ὁδηγίᾳ βιβάζον ἐκείνην ἢ τὰ τοῦ προφήτου Δανιὴλ εἶχε λόγια. Κρίνας οὖν ὁ ἀνὴρ ὡς ἐξ οὐρανοῦ τοῦτο σύμβολον, ὁμωνύμως εὐθὺς τῷ προφήτῃ τὸν ὁμότροπον ὀνομάζει, καὶ Δανιὴλ τὸν παῖδα θεαρέστως καλεῖ. Δ΄. Εἰ μὲν οὖν εἶξε τοῖς λόγοις τῶν γεννητόρων ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ, τότε ἄν εὐθὺς ἀνετέθη Δανιὴλ τῷ Θεῷ, καὶ ἐκ πρώτης τριχὸς κατελέχθη τοῖς μοναχοῖς. Αὐτοῦ δὲ μὴ πεισθέντος, ἀλλὰ προβαλλομένου τὴν ἡλικίαν καὶ τὸ κομιδή νήπιον, τότε μὲν ἅμα τῷ Δανιὴλ οἴκαδε ἐπανῄεσαν, δόξαν οὕτω τῷ κρείττονι ἵνα μὴ τῇ ἑτέρων, τῇ ἑαυτοῦ δὲ γνώμῃ τὸ ἀγαθὸν ὁ παῖς ἕληται. Εὐθὺς μὲν οὖν πρώτη βλάστη ὁποῖον ἔσται τὸ φυτὸν παρεδήλου καὶ τῶν ἀρετῶν αἱ σκιαὶ ἤδη τῷ διὰ φωτὸς ὁδεύοντι ἠκολούθουν. Μετὰ μικρὸν δὲ τῆς ἡλικίας οὕτω προϊούσης καὶ φανερῶς ἔδειξεν ὅσην καὶ παρ᾽ ἡλικίαν αὐτὴν ηὔξησε τὴν τοῦ πνεύματος. Ἄρτι μὲν γὰρ τοῦ δεκάτου ἔτους ὁ Δανιὴλ ἐπὶ τοῖς δυσὶν ἤπτετο, καὶ μηδενί μηδὲν εἰρηκὼς μηδ᾽ ἐξαγαγὼν τὸ τῆς ψυχῆς βούλημα, ὑπερφρονεῖ μὲν γεννητήρων διὰ Χριστὸν, ὑπερφρονεῖ δὲ συγγενῶν, παρορᾷ δὲ καὶ βίον καὶ τὰ ἐν βίῳ, καὶ κώμην ἐκείνην ἥτις αὐτὸν ἤνεγκε. Πόῤῥω ταύτης ὡσεὶ σταδίοις γενόμενος δώδεκα ἀφικνεῖται μὲν εἴς τι κοινόβιον μοναχῶν· προσπεσὼν δὲ τοῖς ποσὶ τοῦ ἀφηγουμένου ἠξίου καὶ αὐτὸν ἐκείνοις καταλεγῆναι, καὶ τῶν μοναχῶν σχῆμα περιβαλέσθαι. ὡς δὲ τὸ ἀπαλὸν ἐκεῖνος αὐτῷ τοῦ σώματος καὶ νέον προφέρων οὐκ ἔλεγε δυνατὸν εἶναι τὰ τῶν μοναχῶν ὑπελθεῖν, ἐν βραχεῖ γὰρ ἔσται πρὸς τοὺς πόνους ἀπαγορεύων, οἳ πολλοί τέ εἰσι καὶ ἀνδράσιν αὐτοῖς χαλεποί, Ἐγὼ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Δανιήλ, καὶ δι᾽ αὐτὸ τοῦτο παρεγενόμην, ἵν᾽ οὕτω ζήσω μὲν τῷ Χριστῷ, ἀποθάνω δὲ τῇ σαρκί. Εἰ δὲ καὶ μετιόντι μοι τοὺς καλοὺς τούτους πόνους ἔψεται τὸ θανεῖν, βέλτιον ἐμοὶ τοῦτο παθεῖν ἢ τὴν χεῖρα βαλόντα ἐπ᾽ ἄροτρον εὐαγγελικῶς στραφῆναι εἰς τὰ ὀπίσω.
εἰς φῶς τὸ τοῦ φωτὸς ὄντως γέννημα. Πέμπτου μὲν
οὖν ὁ ταῖς ἐπέβαινε χρόνου· οὔπω δέ τινος πρὸς τῶν
γεννητόρων ὀνόματος ηξίωτο, ἅτε δὲ παρὰ Θεοῦ καὶ
τοῦτο βουλομένων τῷ παιδὶ γενέσθαι, ὥσπερ ἄρα καὶ
τὴν εἰς τὸν βίον παραγωγήν. ᾿Απῆγον μὲν οὖν οἱ
γονεῖς εἴς τι σεμνεῖον τὸν παῖδα· συναπῆγον δὲ καὶ
ὅσα προσφέρειν εὐσεβεῖς χεῖρες φιλούσι Θεῷ, ἵν᾿ ὁ
ἱερὸς ὄντως καὶ ἐν ἱερῷ τόπῳ τὴν κλῆσιν δέξηται.
Παραγενομένων οὖν καὶ λεγόντων τῷ τῆς πνευματι
κῆς μάνδρας προηγουμένῳ ἄλλο τι ὄνομα τῷ παιδὶ
θεῖναι, ἔνθους ὥσπερ ὁ θεῖος ἀνὴρ ἐκεῖνος γενόμενος, τοῦτο ἔφη τεθήσεσθαι ὃ ἂν ὁ Κύριος πάντως
ἀποκαλύψῃ· καὶ ἅμα πρὸς τὸν παῖδα βλέψας αὐτὸν
δὴ τοῦτον, τὸν Δανιὴλ φημί, ἓν ἐκέλευε τῶν τῇ τραπέζῃ κειμένων ἀγαγεῖν βιβλίων (ἔθος γὰρ αὐτοῖς τοῦ
ἱεροῦ θυσιαστηρίου προκεῖσθαι τὰς βίβλους κοινῆς g
ἕνεκα τῶν μοναχῶν ὠφελείας). Αὐτίκα τοίνυν ὁ παῖς
ἐποίει τὸ κελευσθέν, καὶ κομίζει βιβλίον οὐχ ὡς ἂν
τις εἴποι τύχῃ τινί, ἀλλὰ θείᾳ γνώμῃ καὶ ὁδηγία βιβάον ἐκείνην ἢ τὰ τοῦ προφήτου Δανιὴλ εἶχε λόγια.
Κρίνας οὖν ὁ ἀνὴρ ὡς ἐξ οὐρανοῦ τοῦτο σύμβολον,
ὁμωνύμως εὐθὺς τῷ προφήτῃ τὸν ὁμότροπον
ὀνομάζει, xxi Δανιὴλ τον παῖδα θεαρέστως
καλεῖ.
promia: sic prodiit in lucem is qui erat revera
fetus luminis. Atque puer quidem quintum annum jam attigerat, nondum autem ei ullum nomen
fuerat impositum a parentibus ut qui hoc quoque
ei vellent dari a Deo, quomodo ejus quoque in
vitam productio ab eo processerat. Duxerunt
ergo parentes puerum in quoddam monasterium.
Simul autem tulerunt quoque quæcunque pis
manus Deo solent offerre, ut hic vere sacer etiam
in sacro loco susciperet appellationem. Cum
vero accessisset, et dicerent præfecto mandra
spiritalis: Quodnam nomen est imponendum
puero? ille vir divinus, divino veluti instinctu affatus, dicit id esse imponendum quod Dominus
omnino revelaverit; et simul ad puerum intuens,
ad hunc, inquam, ipsum Danielem, jussit aferri
unum ex iis libris, qui erant supra mensam
(mos enim erat eis ponere libros super aram saeram, propter communem monachorum utilltatem).
Protinus ergo facit puer id quod ei fuerat imperatum; et affert librum, non forte fortuna, sed divina
voluntate et dictu Dei, librum illum,qui propheta
Danielis babebat eloquia. Cum ille ergo vir judicasset e cœlo datum esse hoc signum,eodem statim
nomine, quo prophetam, vocat eum, qui erat ei moribus similis, et ut Deo placuit, puerum vocat Danielem.
Δ΄. Εἰ μὲν οὖν εἶξε τοῖς λόγοις τῶν γεννητόρων δ IV.Atque si parentum quidem verbis acquievisθεῖος οὗτος ἀνὴρ, τότε ἄν εὐθὺς ἀνετέθη Δανιὴλ τῷ set, hic vir divinus,tunc fuisset Deo Daniel contiΘεῷ, καὶ ἐκ πρώτης τριχὸς κατελέχθη τοῖς μοναχοίς, nuo dedicatus, et ab infantia fuisset cooptatus in
Αὐτοῦ δὲ μὴ πεισθέντος, ἀλλὰ προβαλλομένου την numerun monachorum. Cum is autem non posset
ἡλικίαν καὶ τὸ κομιδή νήπιον, τότε μὲν ἅμα τῷ Δα- “persuaderi, sed teneram causaretur ætatem et niνιὴλ οἴκαδε ἐπανῄεσαν, δόξαν οὕτω τῷ κρείττονι ἵνα miam infantiam,tunc quidem reversi sunt domum
μὴ τῇ ἑτέρων, τῇ ἑαυτοῦ δὲ γνώμῃ τὸ ἀγαθὸν ὁ παῖς cum Daniele, cum ita visum esset ei, qui est suἕληται. Εὐθὺς μὲν οὖν πρώτη βλάστη ὁποῖον ἔσται perior, ut non aliorum, sed sua sententia puer
τὸ φυτὸν παρεδήλου καὶ τῶν ἀρετῶν αἱ σκιαὶ ἤδη bonum eligeret. Atque protinus quidem primum
τῷ διὰ φωτὸς ὁδεύοντι ἠκολούθουν. Μετὰ μικρὸν δὲ germen significabat, qualis futura esset arbor; et
τῆς ἡλικίας οὐτῷ προϊούσης καὶ φανερῶς ἔδειξεν virtutum umbræ jam sequebantur eum, qui per
ὅσην καὶ παρ᾽ ἡλικίαν αὔτην ηὔξησε τὴν τοῦ πνεύ- lucem ambulabat. Paulatim autem ei procedente
ματος. "Αρτι μὲν γὰρ τοῦ δεκάτου ἔτους ὁ Δανιὴλ ἐπὶ ætate, aperte ostendit,quantum incrementum spi
τοῖς δυσίν ἤπτετο, και μηδενί μηδὲν εἰρήχως μηδ' ritus accepisset præter ætatem. Nam jam quidem
ἐξαγαγὼν τὸ τῆς ψυχῆς βούλημα, ὑπερφρονεῖ μὲν altigerat Daniel annum duodecimum et cum neγεννητήρων διὰ Χριστὸν, ὑπερφρονεῖ δὲ συγγενῶν, mini quidquam dixisset, neque voluntatem animi
παρορᾷ δὲ καὶ βίον καὶ τὰ ἐν βίῳ, καὶ κώμην ἐκεί protulisset, despicit quidem parentes propter Chriνην ἔτις αὐτὸν ἤνεγκε. Πόῤῥω ταύτης ὡσεὶ σταδίοις stum, despicit et cogualos, mundumque et qua
γενόμενος δώδεκα ἀφικνεῖται μὲν εἴς τι κοινόβιον μου sunt in mundo,omnibusque relictis,amicis æquaναχῶν • προσπεσὼν δὲ τοῖς ποσὶ τοῦ ἀφηγουμένου libus, vico illo, qui eum tulit, cum procul ab eo
ἠξίου καὶ αὐτὸν ἐκείνοις καταλεγῆναι, καὶ τῶν μονα- abfuisset circiter duodecim stadia, venit quidem
χῶν σχῆμα περιβαλέσθαι. ὡς δὲ τὸ ἀπαλὸν ἐκεῖνος in quoddam cænobium monachorum. Procidens
αὐτῷ τοῦ σώματος καὶ νέον προφέρων οὐκ ἔλεγε δυ- autem ad pedes præfecti sacri gregis, rogabat ut
νατὸν εἶναι τὰ τῶν μοναχῶν ὑπελθεῖν, ἐν βραχεῖ γὰρ ipse quoque cooptaretur in numerum illorum, et
ἔσται πρὸς τοὺς πόνους ἀπαγορεύων, οἳ πολλοί τέ eum monastico amictu indueret. Cum autem ille
εἰσι καὶ ἀνδράσιν αὐτοῖς χαλεποί, Ἐγὼ μὲν οὖν, et corporis imbecillitatem, et teneram statem
ἔφη ὁ Δανιήλ, καὶ δι' αὐτὸ τοῦτο παρεγενόμην, ἵν' objiciens, dixisset non posse eum ea subire quæ
οὕτω ζήσω μὲν τῷ Χριστῷ, ἀποθανω δὲ τῇ σαρκί, subeunt monachi; fore enim,ut brevi defatigetur
Εἰ δὲ καὶ μετιόντι μοι τοὺς καλούς τούτους πόνους laboribus, qui sunt multi et vel ipsis viris diffici
ἔψεται τὸ θανεῖν, βέλτιον ἐμοὶ τοῦτο παθεῖν ἢ τὴν les: vigilia, humicubationes, jejunia, corporis et
χεῖρα βαλόντα ἐπ' ἄροτρον εὐαγγελικώς στραφῆναι εἰς ejus voluntatum perfecta mortificatio, et ideo
τὰ ὀπίσω.
suaderet, ut aliquantum temporis maneret apud
parentes, et nos tantos susciperet labores in ætate tam immatura, et corpore non satis robusto et
adalto: Ego quidem, inquit Daniel, ideo accessi, ut sic quidem Christo vivam, moriar autem carn
col. 975–976page 4 of 56
PG 116:975Ε΄. Ὃς οὖν πολλὰ μὲν εἰπὼν, πολλὰ δὲ καὶ ἀκούσας ὁ τῆς ἱερᾶς ἡγούμενος μάνδρας, οὐκ ἔσχεν αὐτῷ τὴν ὁρμὴν ἀμβλύναι, συμβούλους λαμβάνει τοὺς ἀδελφούς, εἰ δέον αὐτὸν ἐν τῇ κατ᾿ αὐτοὺς εἰσδεχθῆναι μονῇ. Τῶν δὲ τὴν πολλὴν ἔνστασιν τοῦ παιδὸς καὶ τὸ τῆς προθυμίας σύντονον ἐκπλαγέντων καὶ θεῖον εἶναι καὶ τὸ κινοῦν τοῦτο ὑπειληφότων, καὶ πρὸς τὴν παραδοχὴν ἀσμένως καταθεμένων, γίνεται λοιπὸν καὶ Δανιὴλ μετ᾿ αὐτῶν· ὑπὲρ αὐτοὺς δὲ μᾶλλον τῷ κατὰ Θεὸν βίῳ καὶ τῇ πρὸς ἀρετὴν θερμότητι. Βραχὺς δ᾿ ἐν μέσῳ χρόνος, καὶ τοῖς γονεῦσι γνωσθὲν οὗ τέ ἐστι καὶ παρ᾿ οἷς, οἱ μὲν σὺν θαύμασι παραγίνονται πρὸς αὐτόν. Τὸν παῖδα δὲ θεασάμενοι ἑαυτὸν ἀναθέντα καὶ καθιερώσαντα τῷ Θεῷ, οὐδὲν ἀνθρώπινον πεπόνθασιν, οὐδέν πατρικόν· οὐδ᾿ ᾐτήσαντο τὸν φίλτατον αὖθις ἀναλαβεῖν καὶ πρὸς τὰ οἴκοι χωρεῖν, καὶ ταῦτα μήπω τελειωθέντα τῷ μοναχικῷ σχήματι, ἀλλ᾿ ἔργῳ δεῖξαι βουλόμενοι πατέρες ὄντες ἐκείνου, καὶ ἤσθησαν μᾶλλον τῷ γενομένῳ, καὶ πολλὰς δεήσεις τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς προσήγον παρα τοῖς αὐτῶν ὀφθαλμοῖς περιβαλεῖν τῷ υἱῷ τὸ τῶν μοναχῶν ἔνδυμα. Ὁ δὲ περὶ τούτου πάλιν κοινολογεῖται τοῖς μοναχοῖς, καὶ ἐπεὶ κἀκείνους εἶχε συντιθεμένους, κελεύσας ἅπαντας ἐν τῷ κυριακῷ συναχθῆναι, καὶ τὸν ἱερὸν ἐπάσας κανόνα τῷ Δανιὴλ κείρει τε αὐτῷ τὰς τρίχας καὶ τὰ τῶν μοναχῶν ἐνδύει τὸν κατὰ μοναχοὺς ἤδη καὶ βιοῦντα καὶ ζῆν ἐλόμενον. Ἐντειλάμενος δὲ τοῖς αὐτοῦ πατράσι τῆς μονῆς προεστὼς μὴ πυκνὰς ποιεῖσθαι πρὸς τὸν παῖδα τὰς προσελεύσεις, χαίροντας ἐκπέμπει. ς΄. Ἦν οὖν ὁ μακάριος ἐκεῖ Δανιὴλ πνεύματι προκόπτων καὶ κραταιούμενος. Ὃ δὲ τῆς μείζονος αὐτῷ πολιτείας ἀρχὴ καὶ τῶν μετὰ ταύτα καρπῶν ἡ ῥίζα, τοῦτο δὲ καὶ λέξων ἄρχομαι. Ἔρως αὐτοῦ θεῖος τὴν καρδίαν διαθερμαίνει, καὶ σφοδρὸν ἀνάπτει πυρσὸν ἰδεῖν τόπους ἐκείνους ἐν οἷς ὁ Χριστὸς τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεδέξατο πάθος, καὶ οὗ τέθαπται, καὶ ὅθεν ἐξαναστὰς πρὸς οὐρανοὺς ἀνελήλυθεν. Ἅμα δὲ καὶ θεία τις ἐπιθυμία διέφλεγε τὴν ψυχὴν τὸν ἐν ἀσκήσει μέγαν, τὸν ἐπὶ τοῦ στύλου, φημί, θεάσασθαι Συμεών. Καὶ δὴ τῷ παρεστῶτι τῆς μονῆς προσελθὼν ἐκίνει τε τὸ βούλημα, καὶ μὴ ἀποτυχεῖν τῆς αἰτήσεως ἠντιβόλει. Ὁ δὲ τότε μὲν ἑκὼν οὐκ ἐπέτρεπε· μετ᾿ οὐ πολὺ δὲ καὶ ἄκων ἐφῆκεν. Ὡς γὰρ ἦν αὐτῷ ἀναγκαῖον ἐπὶ τὴν Ἀντιόχου φοιτᾶν ἐκκλησιαστικῶν ἕνεκα φροντίδων, τότε δὲ καὶ τὸν Δανιὴλ μεθ᾿ ἑαυτοῦ καί τινας ἄλλους τῶν ἀδελφῶν συμπαραλαβών, τῆς πορείας ἄρχεται. Καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὴν κώμην ἐγένοντο ἣ δὴ καὶ Τελαδὰ ὀνομάζεται, οὗ καὶ ὁ μέγας ἐν ὁσιότητι Συμεὼν τοὺς μακροὺς ἐκείνους τῆς ἀσκήσεως ἀγῶνας διήνυεν. Ἐπεὶ δὲ πρὸς αὐτῷ ἤδη τῷ στύλῳ γένοιντο, ἐθεῶντό τε τὸ τοῦ κίονος ὕψος καὶ τὴν τοῦ τόπου τραχύτητα, καὶ ὅπως ὁ γεννάδας ἐκεῖνος ἔφερε καὶ κρυμὸν χειμῶνος καὶ θέρους φλογμὸν καὶ ἀπειλὴν ὄμβρων καὶ πνευμάτων
Quod si dum hos pulchros suscipiam labores, mors æquetur, melius erit mihi mori, quam abire vacuum, et mittentem manum ad aratrum, ut cum Evangelio dicam, retro converti.
V. Cum ergo multa quidem dixisset, multa au- Ε΄. Ος οὖν πολλὰ μὲν εἰπὼν, πολλὰ δὲ καὶ ἀκού
tem etiam audivisset præfectus sacra mandra,nec σας ὁ τῆς ἱερᾶς ἡγούμενος μάνδρας, οὐκ ἔσχεν αὐτῷ
potuisset ejus vehementem retardare impetum, et τὴν ὁρμὴν ἀμβλύναι, συμβούλους λαμβάνει τοὺς ἀδελ
acrem hunc amorem, fratres adhibet in consilium, φούς, εἰ δέον αὐτὸν ἐν τῇ κατ᾿ αὐτοὺς εἰσδεχθῆναι
an oporteat eum in ipsorum admitti monasterium.Il- μονῇ. Τῶν δὲ τὴν πολλὴν ἕνστασιν τοῦ παιδὸς καὶ τὸ
lis vero pueri magnam mirantibus constantiam, ala- τῆς προθυμίας σύντονον ἐκπλαγέντων καὶ θεῖον εἶcreque et intensum ejus animi studiüm, et existi- καὶ τὸ κινοῦν τοῦτο ὑπειληφότων, καὶ πρὸς τὴν παι
mantibus esse Deum, qui eum moveret,et ut ad- ραδοχὴν ἀσμένως καταθεμένων, γίνεται λοιπὸν καὶ
mitteretur, libenter assentientibus, de cætero est Δανιήλ μετ' αὐτῶν· ὑπὲρ αὐτοὺς δὲ μᾶλλον τῷ κατά
cum eis quoque Daniel, imo vero supra ipsos, Θεὸν βίῳ καὶ τῇ πρὸς ἀρετὴν θερμότητι. Βραχὺς δ
quod ad vitam ex Deo agendam attinet, et ardorem ἐν μέσῳ χρόνος, καὶ τοῖς γονεῦσι γνωσθὲν οὗ τέ ἐστι
ad virtutem. Intercessit parum temporis, et cum καὶ παρ᾽ οἷς, οἱ μὲν σὺν θαύμασι παραγίνονται πρὸς
cognovisset parentes, ubinam sit, et apud quos, αὐτόν. Τὸν πατὸς δὲ θεασάμενοι ἑαυτὸν ἀναθέντε
illi quidem ad eum accedunt cum admiratione. καὶ καθιερώσαντα τῷ Θεῷ, οὐδὲν ἀνθρώπινον περ
Cum vidissent autem puerum seipsum dedicasse, πόνθασιν, οὐδέν πατρικόν· οὐδ᾽ ᾐτήσαντο τὸν φίλτα
et Deo consecrasse, nequaquam eis accidit, quod g τον αὖθις ἀναλαβεῖν καὶ πρὸς τὰ οἴκοι χωρεῖν, καὶ
solet hominibus et parentibus, neque petierunt ταῦτα μήπω τελειωθέντα τῷ μοναχικῷ σχήματα,
charissimum filium ut eum acciperent, et domum ἀλλ' ἔργῳ δεῖξαι βουλόμενοι πατέρες ὄντες ἐκείνου,
reducerent, idque cum nondum esset monastico καὶ ἤσθησαν μᾶλλον τῷ γενομένῳ, καὶ πολλὰς δεήhabitu consummatus; sed revera volentes osten - σεις τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς προσήγον παρα τοῖς
dere se esse illius parentes, valde lalati sunt de αὐτῶν ὀφθαλμοῖς περιβαλεῖν τῷ υἱῷ τὸ τῶν μοναχῶν
eo quod factum fuerat, et multis precibus a mo- ἔνδυμα. Ὁ δὲ περὶ τούτου πάλιν κοινολογεῖται τοῖς
nasterii præfecto contenderunt, ut ante suos ocu- μοναχοῖς, καὶ ἐπεὶ κἀκείνου; εἶχε συντιθεμένους,
los monastico eum amictu indueret. Ille vero hanc κελεύσας ἅπαντας ἐν τῷ κυριακῷ συναχθῆναι, καὶ
rem rursus communicat monachis, et postquam τὸν ἱερὸν ἐπάσας κανόνα τῷ Δανιήλ κείρει τε αὐτῷ
illos quoque vidit assentiri, cum jussisset omnes τὰς τρίχας καὶ τὰ τῶν μοναχῶν ἐνδύει τὸν κατά
congregari in Dominico,et Danieli sacram recitas- μοναχοὺς ἤδη καὶ βιοῦντα καὶ ζῆν ἐλόμενον. Εντειset regulam, tondet ei capillos, et monastico eum λάμενος δὲ τοῖς αὐτοῦ πατράσι τῆς μονῆς προεστώς
induit habitu, qui jam sicut monachi vivebat, et μὴ πυκνὰς ποιεῖσθαι πρὸς τὸν παῖδα τὰς προσελεύσεις,
vivere statuerat. Cum ejus autem præcepisset pa- χαίροντας ἐκπέμπει.
rentibus, ne ad filium frequenter accederent; lætos
privatos filio.
VI. Erat ergo illic beatus Daniel proficiens, etc
invalescens spiritu, et ei crescenti simul quoque
crescebant omnia semina virtutis, et alia quoque
haud ita mullo post accesserunt. Quod autem excellentioris ei fuit vitæ principium, et radix fructuum, qui postea provenerunt, hoc jam sum dicturus. Cor ejus accendit amor divinus, et in eo vehemens excitat desiderium videndi loca illa in
quibus Christus pro nobis est passus, et ubi est
sepultus, et unde, cum surrexisset,ascendit in cælos.Simul autem divina quoque quædam cupiditas
ejus inflammabat animum, videndi virum illum
magnum in exercitatione, Simeonem, inquam,qui
erat in columna; et accedens ad præfectum monasterii, id quod volebat,ei communicavit, et rogavit ne quod petebat,sibi denegaretur. Ille vero η
tunc quidem sua sponte non concessit; paulo post
aulem vel invitus dimisit. Nam cum ei necesse esset venire Antiochiam,propter curas ecclesiasticas,
tunc cum secum assumpsisset Danielem, et quosdam alios fratres, incipit iter ingredi. Εt postquam fuissent in illo vico, qui nominatur Telada,
ubi magnus ille in sanctitate Simeon magnos illos
peragebat labores exercitationis, cum ad ipsam
am venissent columnam, contemplabatur et coemittit, quod quidem est valđe novum, parentes
"
ς'. Ἦν οὖν ὁ μακάριος ἐκεῖ Δανιὴλ πνεύματι
προκόπτων καὶ κραταιούμενος. Ο δὲ τῆς μείζονος
αὐτῷ πολιτείας ἀρχὴ καὶ τῶν μετά ταύτα καρπών
ἡ ῥίζα, τοῦτο δὲ καὶ λέξων ἄρχομαι. Ερως αὐτοῦ
θεῖος τὴν καρδίαν διαθερμαίνει, καὶ σφοδρὸν ἀνάπτει
πυρσὸν ἰδεῖν τόπους ἐκείνους ἐν οἷς ὁ Χριστὸς τὸ
ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεδέξατο πάθος, καὶ οὐ τέθαπται, καὶ
ὅθεν ἐξαναστὰς πρὸς οὐρανοὺς ἀνελήλυθεν.
Αμπ δὲ
καὶ θεία τις ἐπιθυμία διέφλεγε τὴν ψυχὴν τὸν ἐν
ασκήσει μέγαν, τὸν ἐπὶ τοῦ στύλου, φημί, θεάσασθαι
Συμεών. Καὶ δὲ τῷ παρεστῶτι τῆς μονῆς προσελθὼν
εκινοῦτό τε τὸ βούλημα, καὶ μὴ ἀποτυχεῖν τῆς αἱτήσεως ἠντιβόλει. Ὁ δὲ τότε μὲν ἑκὼν οὐκ ἐπέτρεμε· μετ᾿ οὐ πολὺ δὲ καὶ ἄκων ἐφῆκεν. ὡς γὰρ ἦν
αὐτῷ ἀναγκαῖον ἐπὶ τὴν ᾿Αντιόχου φοιτᾶν ἐκκλησια
στικῶν ἕνεκα φροντίδων, τότε δὲ καὶ τὸν Δανιὴλ μεθ'
ἑαυτοῦ καί τινας ἄλλους τῶν ἀδελφῶν συμπαραλα
βών, τῆς πορείας ἄρχεται. Καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὴνὰ
τὴν κώμην ἐγένοντο ἢ δὴ καὶ Τελαδὰν ὀνομάζεται, οὐ
καὶ ὁ μέγας ἐν ὁσιότητι Συμεὼν τοὺς μακροὺς ἐκεί
νου; τῆς ἀσκήσεως ἀγῶνας διήνυεν. Ἐπεὶ δὲ πρὸς
αὐτῷ ἤδη τῷ στύλῳ γένοιντο, ἐθεῶντό τε τὸ τοῦ κίου
νος ὕψος καὶ τὴν τοῦ τόπου τραχύτητα, καὶ ὅπως ὁ
γεννάδας ἐκεῖνος ἔφερε καὶ κρυμὸν χειμῶνος καὶ θέσ
ρους φλογμόν καὶ ἀπειλὴν ὄμβρων καὶ πνευμάτων
col. 977–978page 5 of 56
PG 116:977βίαν καὶ τὴν ἄλλην πᾶσαν τοῦ σώματος κακοπάθειαν, ὡς ταῦτα εἶδον, οἱ μὲν ἄλλοι τῶν ἀνοητοτέρων δόξης ᾤοντο ματαίας τοὺς τηλικούτους τὸν ὅσιον ὑπομένειν ἀγῶνας. Ὁ δὲ μακάριος Δανιὴλ οὐ μόνον ἐξεπλήττετο καὶ ἐθαύμαζεν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν μίμησιν ἠρεθίζετο, καὶ κέντρον ἀγαθοῦ ζήλου τῇ ψυχῇ παρεδέχετο. ὡς δὲ καὶ κάτωθεν βοησάντων ὁ μέγας ἐκεῖνος προκύψας ἄνωθεν ἔφησε θεῖναι κλίμακα, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀνελθεῖν ἦν τότε καλῶς ἰδεῖν ἀκριβὲς τῶν ψυχῶν δοκίμιον· ὁ μὲν γὰρ ποδῶν ἀσθένειαν, ὁ δὲ νεφρών, ὁ δὲ γήρως, ὁ δὲ ἄλλο τι αἰτιασάμενος παρῃτεῖτο τὴν ἄνοδον, ὁ Δανιὴλ δὲ δραμὼν καὶ τοῦ καθηγητοῦ δεηθεὶς καὶ παρ᾽ αὐτοῦ προτραπείς, ἄνεισί τε προθύμως καὶ τὸν μέγαν ἀνασπάζεται Συμεών σὺν ἡδονῇ καὶ θαύματι. Ζ΄. Ἀμέλει καὶ εὐλογίας, ὥσπερ ἔδει, παρ᾽ αὐτοῦ ἀξιωθεὶς τῇ τῆς χειρὸς ἐπιθέσει καὶ τὴν τοῦ μέλλοντος προαγόρευσιν δέχεται. Ἤκουσε γάρ· Ἀνδρίζου, τέκνον, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου. Πόνους γὰρ πολλούς τε καὶ χαλεποὺς ὑπομένειν μέλλεις διὰ Χριστόν, ὃς καὶ πρὸς τὸ γενναίως φέρειν ἐπιρρώσει σου τὴν ψυχήν. Κάτεισιν οὖν ὁ Δανιὴλ μετὰ τὴν γλυκεῖαν ταύτην τοῦ ἀνδρὸς ὁμιλίαν, καὶ πρὸς τὴν ἱερὰν μονὴν ταύτην ἐπάνεισιν. Ἐπεὶ δὲ τὸν τῆς μονῆς προεστῶτα ἐκάλει πρὸς ἑαυτὸν ὁ Θεὸς, ὁ δὲ καλὸς οὗτος Δανιὴλ καλῶς ποιμαίνεσθαι διδαχθεὶς ἄρτι καὶ καλῶς ποιμαίνειν ἐπενοεῖτο, καὶ βίᾳ πρὸς τοῦτο παρὰ τῶν συμφοιτητῶν εἴλκετο· αὐτὸς τῆς φίλης ἡσυχίας μεταποιούμενος, τοῖς μὲν ἐκείνων λόγοις οὐδαμῶς εἴκειν ἔγνω, ἀλλ᾽ ἕτερον αὐτοῖς εἰσηγεῖτο τὸν λυσιτελῶς προστησόμενον· ἑαυτῷ δὲ τὰ βέλτιστα συμβουλεύων ἦν, Ἰδού, λέγων, ἐλεύθερος γέγονας, Δανιήλ, οὐδενὸς κάτοχος. Ἰδοὺ καιρὸς οὗ πρόπαλαι ἤρας· ἔχου τοίνυν καὶ σκοποῦ καὶ ὁδοῦ, καὶ ὃ προσέθου καὶ εἰς πέρας ἀγαγεῖν ἐπείχθητι. Πάντα τοίνυν οὕτω καταλιπών, καὶ μηδενὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἀπόρρητον ἐξειπών, λαθὼν ἔξεισι τῆς μονῆς, καὶ καταλαμβάνει μάνδραν ἐκείνην ᾗ καὶ ὁ τοῦ μακαρίου Συμεὼν ἤδραστο στύλος· ἦν γὰρ τι κάτω περὶ αὐτὸν καὶ κοινόβιον· ἔνθα καὶ τέσσαρας ὅλας ἡμέρας ἐπὶ ταῖς δέκα διενεγκόντα, Συμεὼν ἔτι παρ᾽ αὐτῷ μένειν τὸν Δανιὴλ ἤθελεν. Ἐπεὶ δὲ φίλον τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἠνείχετο ἑτέρῳ πόθῳ κατάσχετος ὤν, τῶν γὰρ ἱερῶν ἐγλίχετο τόπων, καὶ τὴν ἐνδοτέραν ἔρημον ἐπεξήτει· ἀλλὰ τὴν πρὸς τὴν Παλαιστίνην ἀκούων χαλεπὴν εἶναι καὶ ἀδιόδευτον, ἅτε Σαμαρειτῶν πολέμου νόμῳ Χριστιανοῖς ἐπιθεμένων, αὐτὸς τῆς προθυμίας ταύτης ὑφεῖναι μὴ ἀνεχόμενος, ἑαυτὸν ἐπιρρώσας καὶ πείσας θανάτου καταφρονεῖν, πρόθυμος ἦν ἀνύσαι τὸ σπουδαζόμενον. Η΄. Καὶ ἐπειδὴ τῆς ἀποδημίας ἥψατο, συναντᾷ τις αὐτῷ κατὰ τὴν ὁδὸν ἀνὴρ, ὑπὲρ ἡλικίαν πρεσβύτου,
VITA S. DANIELIS STYLITE.
βίαν καὶ τὴν ἄλλην πᾶσαν τοῦ σώματος κακοπάθειαν, ὡς ταῦτα εἶδον, οἱ μὲν ἄλλοι τῶν ἀνοητοτέρων δόξης ᾤοντο ματαίας τους τηλικούτους τὸν ὅσιον
ὑπομένειν ἀγῶνας. Ὁ δὲ μακάριος Δανιὴλ οὐ μόνον
ἐξεπλήττετο καὶ ἐθαύμαζεν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν μίν
μησιν ἠρεθίζετο, καὶ κέντρον ἀγαθοῦ ζήλου τῇ ψυχῇ
παρεδέχετο. ὡς δὲ καὶ κάτωθεν βοησάντων ή μέγας
ἐκεῖνος προκύψας ἄνωθεν ἔφησε θεῖναι κλίμακα, καὶ
πρὸς αὐτὸν ἀνελθεῖν ἦν τότε καλῶς ἰδεῖν ἀκριβές
τῶν ψυχῶν δοκίμιον· ὁ μὲν γὰρ ποδῶν ἀσθένειαν, ὁ
δὲ νεφρών, ὁ δὲ γήρως, ὁ δὲ ἄλλο τι αἰτιασάμενος
παρῃτεῖτο τὴν ἄνοδον, ὁ Δανιὴλ δὲ δραμὼν καὶ τοῦ
καθηγητοῦ δεηθεὶς καὶ παρ᾽ αὐτοῦ προτραπείς, ἄνεισί
τε προθύμως καὶ τὸν μέγαν ἀνασπάζεται Συμεών
σὺν ἡδονῆ καὶ θαύματι.
lumnæ altitudinem, et loci asperitatem, et quemadmodum vir ille generosus et hiemis ferebat algorem, et ætatis calorem, et minas imbrium, et vim
ventorum, et omnem aliam corporis tolerantiam.
Cum hæc viderunt alii quidem insipientiores, existimabant sanctum vana gloria adductum, tanta
sustinere certamina. Beatus autem Daniel non solum eastupebat et mirabatur,sed etiam incitabatur
ad imitationem, et boni zeli stimulum accepit
animo. Cum vero, ubi inferne clamassent, magnus
ille desuper prospiciens, dixisset oportere admovere scalas, et ad ipsum ascendere, tunc pulchre
licuit videre animorum probationem: alius quidem
causatus pedum imbecillitatem, alius renum, alius
senectutem, alius aliquid aliud, recusabat ascendere. Daniel vero cum cucurisset, et magistrum rogasset, et ab eo jussus esset, acsendit prompto et
alacri animo, et magnum salutat Simeonem cum gaudio et admisatione.
Ζ΄. ᾿Αμέλει καὶ εὐλογίας, ὥσπερ ἔδει, παρ᾽ αὐτοῦ VII. Neque vero fuit hic labor Danieli inutilis,
ἀξιωθεὶς τῇ τῆς χειρὸς ἐπιθέσει καὶ τὴν τοῦ μέλο
λοντος προαγορευσιν δέχεται. Ἤκους γάρ "Ανδρίζου, τέκνον, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία του. Πόνους
γὰρ πολλούς τε καὶ χαλαποὺς ὑπομένειν μέλλεις διὰ
Χριστόν, ὃς καὶ πρὸς τὸ γενναίως φέρειν ἐπιβρώσει
σου τὴν ψυχήν. Κάτεισιν οὖν ὁ Δανιήλ μετὰ τὴν
γλυκεῖαν ταύτην τοῦ ἀνδρὸς ὁμιλίαν, καὶ πρὸς τὴν
ἱερὰν μονὴν ταύτην ἐπάνεισιν. Ἐπεὶ δὲ τὸν τῆς μονῆς προεστῶτα ἐκάλει πρὸς ἑαυτὸν ὁ Θεὸς, ὁ δὲ καλο
λὸς οὗτος Δανιὴλ καλῶς ποιμαίνεσθαι διδαχθεὶς ἄρτι
καὶ καλῶς ποιμαίνειν ἐπενοεῖτο, καὶ βίᾳ πρὸς τοῦτο
παρὰ τῶν συμφοιτητῶν εἴλκετο· αὐτὸς τῆς φίλης ήσυχίας μεταποιούμενος, τοῖς μὲν ἐκείνων λόγοις οὐδαμὡς εἴχειν ἔγνω, ἀλλ᾽ ἕτερον αὐτοῖς εἰσηγεῖτο τὸν
λυσιτελώς προστησόμενον· ἑαυτῷ δὲ τὰ βέλτιστα
συμβουλεύων ἦν, Ιδού, λέγων, ἐλεύθερος γέγονας,
Δανιήλ, οὐδενὸς κάτοχος. Ἰδοὺ καιρὸς οὗ πρόπαλαι
ἤρας· ἔχου τοίνυν καὶ σκοποῦ καὶ ὁδοῦ, καὶ ὁ προς
ἔθου καὶ εἰς πέρας ἀγαγεῖν ἐπείχθητι. Πάντα τοίνυν
οὕτω καταλιπών, καὶ μηδενὶ τὸ τῆς ψυχῆς απόῤῥητον ἐξειπών, λαθὼν ἔξεισι τῆς μονῆς, καὶ καταλαμβάνει μάνδραν ἐκείνην ᾧ καὶ ὁ τοῦ μακαρίου Συμεών
ἤδραστο στύλος· ἦν γαρ τι κάτω περὶ αὐτὸν καὶ
κοινόβιον ἔντα καὶ τέσσαρας ὅλας ἡμέρας ἐπὶ ταῖς
δέκα διενεγκόντα, Στρεὸν καὶ ἔτι παρ' αὐτῷ μένειν
τὸν Δανιὴλ ἤθελεν. Ἐπεὶ δὲ φίλον τῷ ὁμοίῳ τὸ
όμοιον, ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἠνείχετο ἑτέρῳ πόθῳ κατάσχετος ὤν, τῶν γὰρ ἱερῶν ἐγλίχετο τόπων, καὶ τήν
ἐνδοτέραν ἔρημον ἐπεξήτει· ἀλλὰ τὴν πρὸς τὴν Πaλαιστίνην ἀκούων χαλεπὴν εἶναι καὶ ἀδιόδευτον, ἅτε
Σαμαρειτῶν πολέμου νόμῳ Χριστιανοῖς ἐπιθεμένων αὐτὸς τῆς προθυμίας ταύτης ὑφεῖναι μὴ ἀvsχόμενος, ἑαυτὸν ἐπιῤῥώσας καὶ πείσας θανάτου καταφρονείν προθυμος ἦν ἀνῦσαι τὸ σπουδαζόμενον.
et ad eum ascensio, sed primum quidem ad virtutem excitatur et instruitur, et redditur vehementius ejus desiderium. Deinde autem ab eo
quoque, ut oportebat, consequitur benedictionem
manus impositione, et futuri suscepit prædictionem; eum enim andivit dicentem vel maxime
prophetice: Esto fortis, fili, et confirmetur cor
tuum. Multos enim et difficiles labores propter
Christum es suscepturus, qui et sufficiens erit
tibi consolatio, et ad eos fortiter ferenlos taum
roborabit animum. Descendit ergo Daniel post
hanc suavem cum eo congressionem, et rursus ad
sacrum redit monasterium. Postquam autem monasterii præfectum ad se vocavit Deus; egregius
vero hic Daniel, qui pasci pulchre didicerat,modo
recte posse pascere putabatur, et vi ad hoc trahebatur a suis condiscipulis; ipse qui gratam consectabatur quidem et silentium, et hoc ambibat,
ut esset reinotus ab omnibus negotiis, et sciens,
quantum ea possit conferre ad virtutem, minime
statuit cedere, sed alium addixit, qui esset cis
utiliter præfuturus, sibi autem optime consuluit:
Ecce, dicens, liber factus es, Daniel. nemini obnoxius. Ecce tempus,quod ante desiderasti. Tuum
ergo persequere scopum, et vim institutum, et
quod proposuisti, perg exsequi. Cum sic ergo
omnia reliquisset, et nulli animi sui arcanum aperuisset, egreditur clam e monasterio, et venit ad
mandram illam, in qua erat sita columna beati
DSimeonis. Infra enim circa eam erat quoddam
monasterium; in quo cum totos quatuordecim
dies transegisset, volebat Simeon Danielem adhuc
apud se manere (simile enim simili delectatur),
ille autem non sustinuit, cum alio teneretur desiderio. Desiderabat enim videre sacra loca, et interiorem quærebat solitudinem: sed viam, quæs
vergit ad Palæstinam, audiens esse difficilem, et prope inviam, utpote quod Samaritani bello invaderent Christianos, ipse non ferens de hoc suo prompto et alacri animi studio aliquid remittere,
cum se confirmasset et sibi mortem contemnere persuasisset, paratus erat exsequi id, cujus studio
tenebatur.
Η. Καὶ ἐπειδὴ τῆς ἀποδημίας ήψατο συναντά τις
αὐτῷ κατὰ τὴν ὁδὸν ἀνὴρ, ύπερ ηλικία πρεσβύτου,
VIII. Cum vero fter esset ingressus, et in via
occurrit vir quidam, cui erat ætas senis, monachi
col. 979–980page 6 of 56
PG 116:979ἡ στολὴ μοναχοῦ, ἡ θρίξ πολιοῦ, πάντα ὁμοίως ἔχων τῷ ἐπὶ τοῦ κίονος Συμεών. Προςειπών οὖν τῷ Δανιὴλ τῇ Σύρων γλώττη, καὶ ἀσπασάμενος ἠρώτα τίς τε αὐτῷ ἡ πορεία καὶ ποῦ φέρουσα. Ὁ δὲ, Εἰ δοκεῖ τῷ Θεῷ, φησίν, ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἄπειμι τόπους. Κἀκεῖνος ὑπολαβών, Καλῶς εἴρηκας, εἶπεν, Εἰ δοκεῖ τῷ Θεῷ. Νῦν δὲ ἔστι σαφῶς ὡς οὐ κατὰ γνώμην θεοῦ τὸ προκείμενον· οὐ γὰρ ἀκήκοας τὴν ἐν Παλαιστίνῃ στάσιν καὶ ταραχήν. Καὶ ὃς, Ἀκήκοα, ἔφη· πλὴν ἀλλ᾽ ἐπὶ Θεῷ τεθάῤῥηκα βοηθὸν ἕξειν αὐτὸν, μάλιστα μὲν οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἐλπίζω πονηρόν με τι προσπεσεῖν· εἰ δέ τι καὶ τοιοῦτον συμβῇ, « εἴτε ζῶμεν, εἴτε ἀποθνήσκομεν, τοῦ Κυρίου ἐσμέν. » Δυσχεράνας οὖν ὁ πολιὸς ἐπὶ τούτῳ, ἀπέστρεφε τε τὴν ὄψιν, καὶ, Οὐκ ἀνέχομαι, ἔλεγε, μὴ γὰρ ἐπιτρέψαι τὸν Θεὸν ἐπιρρίπτειν ἑαυτοὺς παρὰ καιρὸν τῷ θανάτῳ καὶ βιάζεσθαι τὴν ἀναίρεσιν. Ἐκεῖνος ἐστιν ὁ εἰπών· « Ἐὰν διώκωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆσδε τῆς πόλεως, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην. » Τοῦ δὲ μακαρίου εἴξαντος πρὸς τὴν ἔνστασιν, καὶ, Εἰ ἔστιν αὐτῷ δοκοῦν, εἰπόντος, οὐκ ἀναβάλλομαι τὴν ὑποστροφὴν, Οὐ συμβουλεύω δή σοι, φησίν ἐκεῖνος, πάντη τῆς ἀγαθῆς ταύτης ἐπιχειρήσεως ἀποστῆναι, μάταιος γὰρ ἂν εἴην· ἀλλ᾽ εἴ μοι πείθῃ, τὰ ἑῷα χαίρειν πολλὰ φράσας, τὴν ἐπὶ τὸ Βυζάντιον ἐπιστρέψας πορεύου δευτέραν εἰς ἁγιασμοῦ λόγου ὑπάρχουσαν Ἱερουσαλήμ, μᾶλλον δὲ καὶ πρώτην, Ἐπεὶ δὲ τὰ ἐκείνης πρεσβεῖα ταύτῃ νῦν παρὰ θεοῦ δέδοται, ἐν ᾗ πολλῶν μὲν ἀπολαύσεις νεῶν, πολλῶν δὲ θεαμάτων ἱερῶν· καὶ εἴ σοι καὶ καταθύμιον ἥσυχάζειν εἴτε ἐν τῇ ἀνωτέρω Θράκῃ, εἴτε πρὸς τῷ τοῦ Πόντου τῷ στόματι, εὐπορία πολλή, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν σου Θεὸς ἐκπληροῖ. Πρὸς τούτοις οὐ χρὴ νομίζειν ἐν Ἱεροσολύμοις μὲν ἐντυχεῖν τῷ Θεῷ, ἐν δὲ τῇ Βύζαντος οὐδαμῶς· οὐ γὰρ περιγράφεται τὸ θεῖον, ἀγαπητέ. Θ΄. Ταῦτα τοῦ πολιοῦ τῷ Δανιήλ κοινολογουμένων ὁ ἥλιός τε ἤδη πρὸς δυσμὰς ἦν, καὶ αὐτοῖς συνήνει πρός τι μοναστήριον ἡ κατάλυσις. Πυθομένου τοίνυν τοῦ Δανιὴλ εἰ ἐνταῦθα δεῖ καταλῦσαι, Σὺ μὲν, εἶπεν ὁ γηραιός, προλαβὼν εἴσελθε· ἐγὼ δέ σοι κατὰ πόδας ἔψομαι. Ὑπολαβὼν οὖν ὁ μακάριος τῶν ἀναγκαίων τι τοῦ σώματος ἐπείγειν αὐτὸν, τῆς πύλης εἴσω γενόμενος, περιέμενεν. Ὡς δὲ μηκέτι ἐκεῖνος παρῆν, δόξας ὁ Δανιὴλ ἀλλαχοῦ που καταλύειν αὐτὸν προσελθὼν μόνος τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς καὶ τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν μοναχοῖς σεμνὸν φίλημα τὸ τῆς ἀγάπης ἐδίδου σύμβολον. Εἶτα καὶ τροφῆς αὐτῷ παρατεθείσης μετελάμβανεν. Ὡς δὲ καὶ ὕπνου καιρὸν ἔγνω, παραστὰς αὐτῷ πάλιν ὁ γεραιὸς ἐκεῖνα παρήνει πράττειν ἃ καὶ πρόσθεν ἐδίδασκε, καὶ τὸ τάχος καταλαμβάνειν τὴν Βύζαντος. Ἐκεῖνος μὲν οὖν διυπνισθεὶς ἐλογίζετο τίς ἂν εἴη οὗτος, καὶ εἰ ἄνθρωπός τις ἢ τῶν ἀγγέλων εἷς. Ὁ δὲ ὁ μέγας ἦν Συμεὼν ὁ τὴν πολυανθρωποτά-
ADDENDA.
DECEMBER.
vestitus, cana autem coma, et qui erat in omni- ή στολὴ μοναχοῦ, ἡ θρίξ πολιοῦ, πάντα ὁμοίως ἔχων
bus similis Simeoni qui erat in columna. Syra τῷ ἐπὶ τοῦ κίονος Συμεών. Προςειπών οὖν τῷ Δανιὴλ
vero lingua allocutus Danielem, et eum comple- τῇ Σύρων γλώττη, καὶ ἀσπασάμενος ἠρώτα τις τε
zus, rogavit, quonam iter suum dirigeret. Ille au- αὐτῷ ἡ πορεία καὶ ποῦ φέρουσα. Ὁ δὲ, Εἰ δοκεῖ τῷ
tem: Si Deo, inquit, videtur, vado ad loca Θεῷ, φησίν, ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἄπειμι τόπους. Κακετο
sancta. Is vero excipiens: Recte dixisti, inquit, si νος ὑπολαβών, Καλῶς εἴρηκας, εἶπεν, Εἰ δοκεῖ τῷ
Deo videtur. Nunc autem certo scias, id quod est Θεῷ. Νῦν δὲ ἔστι σαφῶς ὡς οὐ κατὰ γνώμην θεῷ τὴ
tibi propositum, non esse ex Dei sententia. Non προκείμενον· οὐ γὰρ ἀκήκοας τὴν ἐν Παλαιστίνη
enim audivisti seditionem et tumultum, qui est in στάσιν καὶ ταραχήν. Καὶ ὃς, ᾿Ακήκοα, ἔφη· πλὴν
Palastina? Ille vero, Audivi, inquit, sed in Den ἀλλ᾽ ἐπὶ Θεῷ τεθάῤῥηκα βοηθὸν ἕξειν αὐτὸν, μάλιστα
confido eum mihi futurum adjutorem; et maxime μὲν οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἐλπίζω πονηρόν με τι προσπε
quidem spero omnino fore, ut ne mali aliquid σεῖν· εἰ δέ τι καὶ τοιοῦτον συμβῇ, ο εἴτε ζῶμεν, εἴτε
nobis omnino accidat. Sin autem aliquid tale ac- ἀποθνήσκομεν, τοῦ Κυρίου ἐσμέν.» Δυσχεράνας οὖν
ciderit, «seu vivamus, seu moriamur, sumus Do- ὁ πολιὸς ἐπὶ τούτῳ, ἀπέστρεφε τε τὴν ὄψιν, καὶ, οὐκ
mini 9.» Illo autem hoc propheticum proferente ἀνέχομαι, ἔλεγε, μὴ γὰρ ἐπιτρέψαι τὸν Θεὸν ἐπιβρ
responsum: «Ne dederis in commotionem pedem πτεῖν ἑαυτοὺς παρὰ καιρὸν τῷ θανάτῳ καὶ βιάζεσαι
tuum, et non dormitabit, qui te custodit, ange- τὴν ἀναίρεσιν. Ἐκεῖνος ἐστιν ὁ εἰπών· «Ἐὰν διώ
lus 3,» cum ad hoc prompto et alacri animo re- κωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆσδε τῆς πόλεως, φεύγετε εἰς τὴν
spondisset Daniel, dicens,omnino bonum esse mori ἄλλην.» Τοῦ δὲ μακαρίου εἴσαντος πρὸς τὴν ἔνστα
propter Christum, id ægre ferens canus, avertit σιν, καὶ. Εἰ ἔστιν αὐτῷ δοκοῦν, εἰπόντος, οὐκ ἀνεβάλfaciem, et: Non fero, dixit. Non enim permisit λομαι τὴν ὑποστροφὴν, Οὐ συμβουλεύω δή σοι, φησίν
Deus, ut nos intempestive in mortem conjiciamus, ἐκεῖνος, πάντη τῆς ἀγαθῆς ταύτης επιχειρήσεως
et ut per vim interfciamur, procuremus. Ille est ἀποστῆναι, μάταιος γὰρ ἂν εἴην· ἀλλ᾽ εἴ μοι πείθη,
enim, qui dixit: «Si persequantur vos ex hac civi- τὰ ἑῷα χαίρειν πολλὰ φράσας, τὴν ἐπὶ τὸ Βυζάντιον
tate, fugite in aliam 4.» Cum autem concessisset επιστρέψας πορεύου δευτέραν εἰς ἁγιασμοῦ λόγου
sanctus objectioni, et dixisset: Si tibi ita videtur, ὑπάρχουσαν Ἱερουσαλήμ, μᾶλλον δὲ καὶ πρώτην,
nihil moror reditum: Non consulo, inquit, ille, Ἐπεὶ δὲ τὰ ἐκείνης πρεσβεῖα ταύτῃ νῦν παρὰ θεοῦ
tibi, ut ab hoc capto omnino desistas, stultus δέδοται, ἐν ᾗ πολλῶν μὲν ἀπολαύσεις νεῶν, πολλῶν
enim essem, sed si mihi credas, jubens multum δὲ θεσμάτων ἱερῶν· καὶ εἴ σοι καὶ καταθύμιον ἦσα
valere regiones Orientales,conversus, vade Byzan- χαται εἶνε ἐν τῇ ἀνωτέρω Θράκη, εἴτε πρὸς τῷ
tiam, quæ, quod attinet ad sanctificationem, est " τοῦ Πόντου τῷ στόματι, εὐπορία πολλή, καὶ τὴν ἐκ
secunda Jerusalem, imo vero est prima. Illius θυμίαν σου Θεὸς ἐκπληροί. Πρὸς τούτοις οὐ χρὴ του
enim privilegia ei nunc a Deo data sunt, in qua μίζειν ἐν Ἱεροσολύμοις μὲν ἐντυχεῖν τῷ Θεῷ, ἐν δὲ
multis quidem tibi licebit frui templis, multis τῇ Βύζαντος οὐδαμῶς· οὐ γὰρ περιγάφεται τὸ θεῖον,
vero sacris spectaculis; et si tibi corde fuerit vi- ἀγαπητέ.
vere in quiete et silentio, aut in superiore Thracia, aut in ipso ore Ponti ejus rei tibi erit magna
facultas, et Deus hac in re tuum implebit desiderium. Præterea non oportet existimare te Deum
quidem esse conventurum Hierosolymis, Bysantii autem minime. Deus enim nequaquam loco circumscribitur, o dilecte.
IX. Hos sermones cano illo conferente cum Daniele,sol erat in occasu; et accidit, ut diverterent
ad quoddam monasterium. Cum audivisset autem Daniel hic esse diversandum: Tu quidem,inquitsenex,
prior ingredere; ego autem te sequar e vestigio.
Existimans ilaque sanctus eum urgere aliquam
corporis necessitatem, portam ingressus, exspectabat. Postquam vero ille non amplius aderat, ratus Daniel eum in aliquo alio loco diversari,solus
accedens ad praefectum monasterii, et ad eos qui
erant sub ipso fratres, honestum dedit osculum,
signum dilectionis. Deinde etiam sumpsit cibum
sibi appositum. Postquam autem somni tempus
esse cognovit, ei rursus assistens senex, suadebat illa facere,quæ prius dicebat, et quamprimum
proficisci Byzantium. Atque ille quidem excitatus,
cogitabat quisnam is esset, et an esset homo aliquis, an unus angelus. Is vero erat magnus ille
3 Rom. xiv, 8. 3 Psal. cxx, 3. 4 Matth. x, 23.
Θ΄. Ταῦτα τοῦ πολιοῦ τῷ Δανιήλ κοινολογουμένω
& ἡλιός τε ἤδη πρὸς δυσμὸς ἦν, καὶ αὐτοῖς συνήνει
πρός τι μοναστήριον ἡ κατάλυσις. Πυθοπένου τοίνυν
τοῦ Δανιὴλ εἰ ἐνταῦθα δεῖ καταλῦσαι, Σὺ μὲν, εἶπεν
δ γηραιός, προλαβὼν εἴσελθε· ἐγὼ δέ σοι κατὰ πόδας
ἔψομαι. Υπολαβὼν οὖν ὁ μακάριος των αναγκαίων
τι τοῦ σώματος ἐπείγειν αὐτὸν, τῆς πύλης εἴσω γενόμενος, περιέμενεν. ὡς δὲ μηκέτι ἐκεῖνος παρῆν,
δόξας ὁ Δανιὴλ ἀλλαχοῦ που καταλύειν αὐτὸν προτ
ελθὼν μόνος τῷ προεστῶτι τῆς μονῆς καὶ τοῖς ὑπ'
αὐτὸν μοναχοῖς σεμνὸν φίλημα τὸ τῆς ἀγάπης ἐδίδου
σύμβολον. Εἶτα καὶ τροφῆς αὐτῷ παρατεθείσης με
τελάμβανεν. ὡς δὲ καὶ ὕπνου καιρὸν ἔγνω, παραστὰς αὐτῷ πάλιν ὁ γεραιός ἐκεῖνα παρήνει πράττειν
& καὶ προσθεν ἐδίδασκε, καὶ τὸ τάχος καταλαμβάνειν
τὴν Βύζαντος. ᾿Εκεῖνος μὲν οὖν διυπνισθεὶς ελογίζετο
τίς ἂν εἴη οὗτος, καὶ εἰ ἄνθρωπός τις ἤ τῶν ἀγγέλων
εἷς. Ο δὲ ὁ μέγας ην Συμεὼν τὴν πολυανθρωποτί
col. 981–982page 7 of 56
PG 116:981τὴν κελεύων αὐτὸν καὶ βασιλίδα καταλαβεῖν τῶν πόλεων, ἵνα καὶ πολλοῖς ὁδὸς οὗτος πρὸς σωτηρίαν γένηται. Δόξαν οὖν οὕτω ποιεῖν μηδενὶ μηδὲν ὁ Δανιὴλ εἰρηκώς· ἐπεὶ δὲ τὰς νυκτερινὰς ᾖσεν ᾠδὰς συνταξάμενος πᾶσι καὶ ἐξελθὼν ἐπὶ τὴν Κωνσταντίνου πόλιν σπουδαίως ἐχώρει, καὶ κατὰ τὸν τοῦ Πόντου εἴσπλουν γενόμενον ὁ τοῦ ἀρχιστρατήγου Μιχαὴλ ναός αὐτὸν ὑποδέχεται, ὃς ἐκεῖ καλῶς ἵδρυται, καὶ εἰς ἡμέρας εἶχεν ἑπτά. Ἀκούσας δὲ τινῶν καὶ περὶ ναοῦ ἑτέρου λεγόντων ὃς κατωτέρω μὲν τοῦ ἱεροῦ καλουμένου διέκειτο, ὁ δὲ τόπος οὕτω παρὰ τῶν ἐγχωρίων φιλέμπορος ὠνομάζετο, καὶ μαθὼν ὅτι τε ἐν αὐτῷ κατοικοῦσι πνεύματα πονηρά, καὶ ὅτι καὶ πλέοντας ἔστιν ὅτε βυθίζουσι, καὶ τοῖς παροδεύουσιν ἐπιτίθενται, καὶ τοῖς προσοικοῦσιν εἰσὶ πονηροὶ γείτονες, καὶ οὐκ ἔστιν ἐκεῖθέν τινα ἐλθεῖν ἀβλαβῆ οὐχ ἕωθεν, οὐχ ἑσπέρας, οὐ μεσημβρίας, ἐν νῷ λαβὼν Ἀντώνιόν τε τὸν μέγαν καὶ τὰ ἐκείνου, καὶ ὅσους κἀκεῖνος ἐκ τῶν δαιμόνων ὑπέμεινε πειρασμούς, καὶ ὡς εἰς ἅπαν αὐτῶν ἐν τέλει τῇ τοῦ Κυρίου δυνάμει περιεγένετο, καὶ ὅσων περιγενόμενος ἠξιώθη τιμῶν, ἐπὶ τὸν ἄθλον καὶ αὐτὸς ἀπέδυ· καὶ δεῖξαι τὸν ναὸν αὐτῷ τοὺς παρόντας εἰπὼν καὶ καταλαβὼν τὰ προπύλια, μέσος τοῦ ναοῦ γίνεται τὸν τοῦ Χριστοῦ σταυρὸν ὥσπερ ὅπλον ἄμαχον ἐπαγόμενος, καὶ ψάλλων ἅμα· « Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου· τίνα φοβηθήσομαι ; » Διὸ δὴ καὶ πρὸ τῆς συμβολῆς αὐτὴν τὴν τῶν δαιμόνων φάλαγγα πτοήσας, ἑκάστην περιῄει γωνίαν δραπετεύοντας τοὺς πολεμίους ἐπιζητῶν, καὶ ἐφ᾽ ἑκάστῃ τούτων γονυκλισίας ἐπιτελῶν. Γ΄. Ἑσπέρα μὲν οὖν ἤδη ἦν, καὶ ὁ τοῦ σκότους ἄρχων παρῆν, καὶ λίθοι κατὰ τοῦ Δανιὴλ ἐῤῥιπτοῦντο, καὶ ἦχος ἠκούετο, καὶ βοὴ συμμιγής, καὶ θόρυβος διηγείρετο. Ὁ δὲ τῇ προσευχῇ καὶ αὖθις προσκαρτερῶν ἀτρέμας ἦν. Εἶτα καὶ πρὸς αὐτούς, « Ἐάν παρατάξητε ἐπ᾿ ἐμὲ παρεμβολήν, ἔλεγεν, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου. » Νύκτα μὲν οὖν ἐκείνην τὴν πρώτην καὶ τὴν μετὰ ταῦτα δευτέραν οὕτω. Τὴν δὲ τρίτην ἀνθρώπους ἑώρα τῷ μεγέθει μεγίστους, τῇ μορφῇ ἀλλοκότους, τῇ ὠμότητι, ὡς εἰκάζειν ἦν, σαρκοβόρους, πάνυ δεινὸν τετριγότας καὶ ἀπειλοῦντας τῷ Δανιήλ, καὶ τῷ φόβῳ τὰς δικολογίας ἀναμιγνύντας, καὶ, Τίς σε, λέγοντας, ἄθλιε, τὰ ἐνταῦθα καταλαβεῖν ἔπεισεν ; ὅτε καὶ μηδὲν ἄλλο, ὅ γε χρόνος ὃν ἐμείναμεν ἐνταῦθα κυρίους ἡμᾶς ἤδη τοῦ τόπου δείκνυσι. Καὶ τούτων οἱ μὲν εἰς θάλατταν αὐτὸν ἐμβαλεῖν ἠπείλουν, οἱ δὲ καὶ αὖθις λίθους ἠφίεσαν εὐμεγέθεις· οὐδεὶς μέντοι αὐτῷ ἐγγίζειν ἐθάρρει. Τί οὖν ποιεῖ ; Πείθεται τῷ Δεσπότῃ, τοῦτο τὸ γένος εἰπόντι νηστείᾳ μόνῃ καὶ προσευχῇ φυγαδεύεσθαι. Καὶ πρῶτα μὲν αὐτὸς ἀντηπείλει, τοσοῦτον γὰρ ἐθάρρει τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει· ἔπειτα ὡς ὅτι μᾶλλον ἀναισχυντοῦντας ἑώρα καὶ θορυβοῦντας, πάντη καταφρονήσας αὐτῶν ἀναφράττει πᾶσαν τὴν εἴσοδον τοῦ ναοῦ δεικνύων ὅτι μόνος βούλεται πρὸς μόνους
τὴν κελεύων αὐτὸν καὶ βασιλίδα καταλαβεῖν τῶν πόλεων, ἵνα καὶ πολλοῖς ὁδὸς οὗτος πρὸς σωτηρίαν γένηται. Δόξαν οὖν οὕτω ποιειν μηδενὶ μηδὲν ὁ Δανιήλ
εἰρηκώς· ἐπεὶ δὲ τὰς νυκτερινὰς ᾖσεν ᾠδὰς συνταξάμενος πᾶσι καὶ ἐξελθων ἐπὶ τὴν Κωνσταντίνου
πόλιν σπουδαίως ἐχώρει, καὶ κατὰ τὸν τοῦ Πόντου
εἴσπλουν γενόμενον ὁ τοῦ ἀρχιστρατήγου Μιχαὴλ ναός
αὐτὸν ὑποδέχεται, ὃς ἐκεῖ καλῶς ἵδρυται, καὶ εἰς
ἡμέρας εἶχεν ἐπτά. Ακούσας δὲ τινῶν καὶ περὶ
ναοῦ ἑτέρου λεγόντων ὃς κατωτέρω μὲν τοῦ ἱεροῦ
καλουμένου διέκειτο, ὁ δὲ τόπος οὕτω παρὰ τῶν
ἐθχωρίων φιλέμπορος ὠνομάζετο, καὶ μαθὼν ὅτι τε
ἐν αὐτῷ κατοικοῦσι πνεύματα πονηρά, καὶ ὅτι καὶ
πλέοντας ἔστιν ὅτε βυθίζουσι, καὶ τοῖς παροδεύουσιν
ἐπιτίθενται, καὶ τοῖς προσοικοῦσιν εἰσὶ πονηροί γείτονες, καὶ οὐκ ἔστιν ἐκεῖθέν τινα ἐλθεῖν ἀβλαβῆ οὐχ
ἕωθεν, οὐχ ἐσπέρα;, οὐ μεσημβρίας, ἐν νῷ λαβὼν
᾿Αντώνιόν τε τὸν μέγαν καὶ τε ἐκείνου, καὶ ὅτους
κἀκεῖνος ἐκ τῶν δαιμόνων ὑπέμεινε πειρασμούς, καὶ
ὡς εἰς ἅπαν αὐτῶν ἐν τέλει τῇ τοῦ Κυρίου δυνάμει
περιεγένετο, καὶ ὅσων περιγενόμενος ἠξιώθη τε -
μῶν, ἐπὶ τὸν ἄθλον καὶ αὐτὸς ἀπέδυ· καὶ δεῖξαι τὸν
ναὸν αὐτῷ τοὺς παρόντας εἰπὼν καὶ καταλαβὼν τὰ
προπύλια, μέσος τοῦ ναοῦ γίνεται τὸν τοῦ Χριστοῦ
σταυρὸν ὥσπερ ὅπλον ἀμαψον ἐπαγόμενος, καὶ ψάλλων άμα· «Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου
τίνα φοβηθήσομαι;» Διὸ δὴ καὶ πρὸ τῆς συμβολῆς
αὐτὴν τὴν τῶν δαιμόνων φάλαγγα πτοήσας, ἑκάστην
περιῄει γωνίαν δραπετεύοντας τοὺς πολεμίους ἐπιζητῶν, καὶ ἐφ᾽ ἑκάστῃ τούτων γονυκλισίας ἐφιτελῶν.
Γ΄. Εσπέρα μὲν οὖν ἤδη ἦν, καὶ ὁ τοῦ σκότους
ἄρχων παρῆν, καὶ λίθοι κατὰ τοῦ Δανιὴλ ἐῤῥιπτούν
το, καὶ ἦχος ηκούετο, καὶ βοὴ συμμιγής, καὶ θόρυβος
διηγείρετο. Ο δὲ τῇ προσευχῇ καὶ αὖθις προσκαρτερῶν ἀτρέμας ἦν. Εἶτα καὶ πρὸς αὐτοὺς, «Εάν πάρατάξητε ἐπ᾿ ἐμὲ παρεμβολήν, ἔλεγεν, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδια μου.» Νύκτα μὲν οὖν ἐκείνην τὴν πρώτην καὶ τὴν μετὰ ταῦτα δευτέραν οὕτω. Τὴν δὲ
τρίτην ἀνθρώπους ἑώρα τῷ μεγέθει μεγίστους, τῇ
μορφῇ ἀλλοκότους, τῇ ὠμότητι, ὡς εἰκάζειν ἦν,
σαρκοβόρους, πάνυ δεινὸν τετριγότας καὶ ἀπειλοῦντης τῷ Δανιήλ, καὶ τῷ φόβῳ τὰς δικολογίας άναμιγνύντας, καὶ, Τίς σε, λέγοντας, ἄθλιε, τὰ ἐνταῦθα
καταλαβεῖν ἔπεισεν; ὅτε καὶ μηδέν ἄλλο, ὅ γε χρό-D
νος ὃν ἐμὲν ἐνταῦθα κυρίους ἡμᾶς ἤδη τοῦ τόπου
δείκνυσι. Καὶ ταύτων οἱ μὲν εἰς θάλατταν αὐτὸν
ἐμβαλεῖν ἡπείλουν, οἱ δὲ καὶ αὖθις λίθους ἠφίεσαν
εὐμεγέθεις· οὐδεὶς μέντοι αὐτῷ ἐγγίζειν ἐθάῤῥει.
Τί οὖν ποιεῖ; Πείθεται τῷ Δεσπότῃ, τοῦτο τὸ γένος
εἶποντι νηστεία μόνῃ καὶ προσευχή φυγαδεύεσθαι.
Καὶ πρῶτα μὲν αὐτὸς αντηπείλει, τοσουτον γὰρ
εθάρρει τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει· ἔπειτα ὡς ὅτι μᾶλλον ἀναισχυντοῦντας ἑώρα καὶ θορυβοῦνται, πάντη
καταφρονήσας αὐτῶν ἀναφρήττει πᾶσαν τὴν εἴσοδον
τοῦ ναοῦ δεικνύων ὅτι μόνος βούλεται προς μόνου;
5 Asrl. xxvi, I. 6 Ibid. 3.
Siineon, qui jubebat eum frequentissimam et civitatum reginam adire civitatem, ut hac esset multis via ad salutem. Cum ergo sic ei visum esset
facere, neque ulli quidquam dixisset, postquam
nocturna cecinit cantica, omnibus valere jussis
egressus, propere contendebat Constantinopolimn,
et cum in ostium Ponti esset ingressus, eum excipit templum Michaelis militiæ principis, quod
illic pulchre est positum; et septem illic dies est
versatus. Cum autem audivisset aliquos dicentes
de alio templo, quod situm quidem erat supra id
quod dicitur Hieron, locus vero ab iis qui incolebant, nominatur Philemporus; et cum accepisset in eo inalos habitare spiritus, et nonnunquam
submergere navigantes, et invadere eos qui transeunt, et malos esse vicinos accolis, et non posse
aliquem eum transmittere illæsum, non mane, non
meridie,non vespere, revocans in memoriam magnum Antonium et res illius, et quam multas ille
quoque a damonibus sustinuerit tentationes, et
quod eos tandem virtute Domini omnino superaverit, et quam multos illis superatis honores sit
assecutus, ipse quoque se ad aggredienda exuit
certamina, et cum jussisset eos qui aderant ei,
templum ostendere, et venisset in atrium, medium
templum ingreditur, Christi crucem tanquam
arma inferens inexpugnabilia, et simul psallens:
• Dominus illuminatio mea et salus mea; quem
timebo 5?» Quamobrem vel ante confictum perterrita ipsa phalange dæmonum, obibat omnes
angulos, quærens fugientes dæmones et in unoquoque eorum flectens genua.
X. Alque jam quidem erat vespera, et aderat
princeps tenebrarum et jaciebantur lapides in Danielem, et sonus audiebatur, et confusa vociferatio et strepitus excitabatur. Ille autem rursus
perseverans in oratione, stabat quietus. Deinde
ad ecs: «Si adversus me, dicebat, structa constiteri: acies,non timebit cor meum 6 Primam ergo
illam noctem, et secundam, quæ postea est consecuta, sic transmisit. Tertia autem vidit homines
magnitudine maximus, forma alienos, crudelitate,
quantum licebat conjicere, carnivoros, horribiliter
stridentes, et minantes Danieli, et metui admiscentes suæ causæ defensionem, dicentes: Quis
tibi, o infelix, ut huc venires, persuasil, quando
etsi nihil aliud, tempus quidem certe, quo hic
fuimus, nos loci dominos utique effecit? El ex
iis alii quidem minabantur se cum in mare esse
jacturos; illi autem rursus maximos lapides immittebant; nemo vero audebat ad eum accilere
propius. Quid ergo facit? Credit Domino, qui dixit
hoc genus expelli solo jejunio et precatione. Et
sic quidem facit, et eos minantes, atque etiam
jacientes parumn ant nihil curans, primum quidem
ipse quoque contra minabatur; tantum enim in
Christi virtute conftebat. Deinde cum eos adhuo
col. 983–984page 8 of 56
PG 116:983αὐτοὺς παλαίειν, καὶ ὅτι οὐδὲ φυγῆς δεῖται προσβαλόντων αὐτῶν, μικρὰν δὲ μόνην διανοίγει θυρίδα θέας τῶν προσιόντων ἕνεκα, καὶ τοῦ τὴν βραχεῖαν τροφὴν τῷ σώματι δέχεσθαι. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ κατήργηται μὲν πᾶσα τῶν δαιμόνων ἡ πονηρὰ ἐνέργεια δυνάμει Χριστοῦ, ἐλεύθερος δὲ πᾶς ὁ χῶρος τῆς ἐξ αὐτῶν ἐπηρείας δείκνυται, καὶ λοιπὸν πάντες ἀνεπιβούλως καὶ ἐλευθέρως ὧδευόν τε καὶ τὴν θάλατταν ἔπλεον.
ΙΑ΄. Φήμη δὲ περὶ αὐτοῦ πανταχῇ διέῤῥει, καὶ ἦν ἰδεῖν ἄνδρας ὁμοῦ καὶ γυναῖκας, νέους καὶ γέροντας, πένητας καὶ πλουσίους, καὶ πᾶν ὅσον τοὺς πέριξ τόπους κατῴκει, ὥσπερ τι ῥεῦμα συνεχεῖ ὁλκῷ πρὸς αὐτὸν φερομένους καὶ διὰ θαύματος ποιουμένους πῶς ὅπου μὲν πρώην ὄλεθρος, ἐκεῖ σωτηρία, ὅπου δὲ δαιμόνων βοαί, ἐκεῖ καὶ νύκτως καὶ μεθ᾿ ἡμέραν ᾠδαὶ πρὸς Θεόν. Ὁ δὲ φθονερὸς Σατᾶν καὶ μισάνθρωπος, μήτε τὴν ἑαυτοῦ ἧτταν μήτε τὴν ὑπομονὴν τοῦ ὁσίου μήτε τὴν τῶν εὐσεβούντων ὠφέλειαν ὁρᾶν ἀνεχόμενος, ἐπὶ τὸ δεύτερον μετῇει σόφισμα, καί τισι τῶν ἐν τῷ ναῷ κεκληρωμένων τοιούτους ἐνίησι λογισμοὺς οἵους πάλαι τοῖς Ἰουδαίοις κατὰ Χριστοῦ, ὡς οὐ καλὸν συγχωρεῖν ἄνθρωπον ἐνταῦθα οἰκεῖν ἄν οὐκ οἴδατε πόθεν ἐστίν, ὃ δὲ καὶ πάντας τῇ φήμῃ πρὸς ἑαυτὸν ἑλκύει, καὶ ἡ ἐκείνου τιμὴ ἄφεσις πάντως ὑμῖν τῶν προσόδων γίνεται. Ἀλλὰ δῆλα ταῦτα τῷ ἐπισκόπῳ ποιήσαντες ἐξελαύνετε θᾶττον αὐτόν. Καὶ ὁ μὲν σπόρος οὗτος· ὁ δὲ σπόρος τοιοῦτος· οἱ δεξάμενοι δὲ τὰ ἄλλοθεν ἢ τοῦ εὐθὺς ταῦτα βλαστῆσαι γνώριμα. Ἅμα γοῦν ἔλαβον τὴν σποράν, ἤνεγκαν τὸν καρπὸν καὶ προσίασι τῷ ἐπισκόπῳ, καὶ ὡς ἡ βουλὴ τὰ κατὰ τὸν ὅσιον ἀπαγγέλλουσιν. Ὁ δὲ ἐπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως (Ἀνατόλιος ἦν), καὶ πῶς, φησίν, ἄνθρωπον κακῶς λέγετε, καὶ ἐξελαύνειν ἐπιχειρεῖτε ὃν οὔτε πόθεν ἐστὶν οἴδατε οὐδὲ οἷος ὁ τρόπος αὐτῷ τῆς διαγωγῆς; Τοὐναντίον μὲν οὖν δέον ἐᾶν αὐτὸν ἐνταυθοί, ἵν᾿ εἰ μὲν ἀγαθὸς εἴη καὶ ἡμῖν κοινωνήσει τῆς ὠφελείας· εἰ δὲ τοὐναντίον αὐτὸς μὲν δικαίως ἐντεῦθεν ἀπελαθῇ, ὑμεῖς δὲ κἀγὼ ὦμεν τά γε τοιαῦτα ἀνέγκλητοι. Οὕτως ἐκεῖνοι ἁλόντες ὑφ᾽ ἑαυτῶν τοιοῦτον γὰρ ἡ κακία ἑαυτῇ πανταχοῦ περιπίπτει, καὶ τοῖς οἰκείοις ἁλίσκεται, αἰσχύνῃ τὰ πρόσωπα καλυφθέντες τοῦ κακουργεῖν ἐπαύσαντο.
ΙΒ΄. Ὡς δὲ καὶ ταύτην αὐτοῦ τὴν ἐπιβουλὴν οὕτω εἶδεν διαλυθεῖσαν ὁ πονηρός, μακρὸν ἂν εἴη λέγειν ὅσας μὲν πάλιν φαντασίας τῶν πρὶν δεινοτέρας ἐπῆγε τῷ μακαρίῳ, ὅσας δὲ τὰς ὀχλήσεις νῦν μὲν ἀπειλῶν αὐτὸν ἀνελεῖν, νῦν δὲ καταποντῶσαι, νῦν δὲ ἄλλο τι δρᾶσαι τῶν ἀβουλήτων, κἂν ὅτι μάλιστα ταῦτα παθεῖν ὑπ᾽ ἐκείνου αὐτός τε καὶ τὸ ὑπ᾽ αὐτὸν στράτευμα πονηρὸν ἔμελλον. Ὡς γὰρ δὴ κἀκεῖνος διαναστὰς προσηύξατο τε καὶ θαῤῥούντως ἐφθέγξατο, Ἰησοῦς ὁ Χριστός, ᾧ ἐπίστευσά τε καὶ πιστεύω, αὐτὸς
ADDENDA.
DECEMBER.
videret se magis impudentnr gerere et tumultuari, αὐτοὺς παλαίειν, καὶ ὅτι οὐδὲ φυγῆς δεῖται προσβαλο
ipsis omnino despectis, obstruit omnem templi λόντων αὐτῶν, μικρὰν δὲ μόνην διανοίγει θυρίδες
aditum, ostendens se solum velle cum eis lu- θέας τῶν προσιόντων ἕνεκα, καὶ τοῦ τὴν βράχεται
clari, et nec fuga quidem egere, si ipsi irruperint, τροφην τῷ σώματι δέχεσθαι. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ,
solam autem aperit fenestram,ut videret acceden- καὶ κατήργηται μὲν πᾶσα τῶν δαιμόνων ἡ πονηρ
tes, et ut corpori exiguum acciperet nutrinen- ἐνέργεια δυνάμει Χριστοῦ, ἐλεύθερος δὲ πᾶς ὁ χῶρος
tum. Non multum intercessit temporis, et Christi τῆς ἐξ αὐτῶν ἐπηρείας δείκνυται, καὶ λοιπὸν πάντες
quidem virtute deleta est omnis illa mala clæmo- ἀνεπιβούλως καὶ ἐλευθέρως ὧδευόν τε καὶ τὴν θέσ
num operatio; redditus est autem universus λατταν ἔπλεον.
locus liber ab illorum insultibus, et deinceps libere, et sine ullis insidiis ambulabant et mare
navigabant.
XI. Hujus vero rei fama manavit in omnes par- ΙΑ΄. Φήμη δὲ περὶ αὐτοῦ πανταχή διέῤῥει, καὶ
tes, et licebat videre viros simul et mulieres, ju- ἦν ἰδεῖν ἄνδρας ὁμοῦ καὶ γυναῖκας, νέους καὶ γέρον
venes et senes, pauperes et divites, qui habitabant τας, πένητας καὶ πλουσίους, καὶ πᾶν ὅσον τους
circumcirca in locis finitimis, tanquam fuentum πέριξ τόπους κατῴκει, ώσπερ τι ρεῦμα συνεχεί
aliquod, continuo tractu ad cum ferri, et admirari, ὁλκῷ πρὸς αὐτὸν φερομένως και δια θαύματος
quonam modo, ubi nuper quidem erat exitium, ποιουμένους πῶς ὅπου μὲν πρώην ὄλεθρος, έχει
illic sit salus; ubi autem dæmonum vociferatio- σωτηρία, ὅπου δὲ δαιμόνων βοπὶ, ἐκεῖ καὶ νύκτως
nes, illic noctu et diu canantur ad Deum cantica. καὶ μεθ᾿ ἡμέραν ᾠδαὶ πρὸν Θεόν. Ὁ δὲ φθονερός
Invidus vero Satan, et hominum inimicus, neque Σατᾶν καὶ μισάνθρωπος, μήτε τὴν ἑαυτοῦ ἦταν
de se pariam victoriam, neque sancti patientiam, μήτε τὴν ὑπομονὴν τοῦ ὁσίου μήτε τὴν τῶν εὐσε
neque piorum videre sustinens utilitatem, ad se- βούντων ὠφέλειαν ὁρᾶν ἀνεχόμενος, ἐπὶ τὸ δεύτερο
cundum aggreditur callidum commentum; et μετῇει σόφισμα, καί τισι τῶν ἐν τῷ ναῷ κεκληρω
quibusdam ex iis qui in templo cooptati erant in μένων τοιούτους ἐνίησι λογισμοὺς οἵους πάλαι του
clerum, tales immittit cogitationes, quales olim Ἰουδαίοις κατὰ Χριστοῦ, ὡς οὐ καλόν συγχωρείν
Judais adversus Christum, non bonum esse per- ἄνθρωπον ἐνταῦθα οἰκεῖν ἄν οὐκ οἴδατε πόθεν ἐστίν,
mittere homini hic habitare, quem ignoretis unde o δὲ καὶ πάντας τῇ φήμῃ πρὸς ἑαυτὸν ἐλκύει,
sit. Ille autem et fama omnes ad se attrahit, et il- καὶ ἡ ἐκείνου τιμὴ ἄφεσις πάντως ὑμῖν τῶν προσ
lius honor est omnino diminutio vestrarum vecti- όδων γίνεται. ᾿Αλλὰ δῆλα ταῦτα τῷ ἐπισκόπῳ πατ·
galium. Sed significate, dicebat, hæc episcopo, σαντες ἐξελαύνετε θᾶττον αὐτόν. Καὶ ὁ μὲν στοές
et eum cito expellit. Et sator quidem hic est: tale οὗτος· ὁ δὲ σπόρος τοιοῦτος· οἱ δεξάμενοι δὲ τα
autem semen. Qui vero acceperant, non ex ἄλλοθεν ἢ τοῦ εὐθὸς ταῦτα βλαστῆσαι γνώριμα.
alio noti, quam quod hæc continuo produxerint. "Αμα γοῦν ἔλαβον τήν σποράν, ἤνεγκαν τὸν καρ
Cum primum semen acceperunt, fructum produ- πον καὶ προσίασι τῷ ἐπισκόπῳ, καὶ ὡς ἡ βουλὴ τὰ
xerunt: et accedunt ad episcopum, et de sancto κατὰ τὸν ὅσιον ἀπαγγέλλουσιν. Ὁ δὲ ἐπίσκοπος
renuntiant. Episcopus autem Constantinopolitanus Κωνσταντινουπόλεως (Ανατόλιος ἦν), καὶ πῶς,
(is erat Anatolius), Et quomodo, inquit, de ho- φησίν, ἄνθρωπον κακῶς λέγετε, καὶ ἐξελαύνειν
nine maledicitis, et expellere aggredimini,quem, ἐπιχειρεῖτε ὂν οὔτε πόθεν ἐστὶν οἴδατε οὐδὲ οἷος ὁ
unde sit, nescitis, neque quænam sit ejus vitæ τρόπος αὐτῷ τῆς διαγωγής; Τοὐναντίον μὲν οὖν
radio; cum contra oporteat quidem cum illic δέον ἐᾶν αὐτὸν ἐνταυθοί, ἵν᾿ εἰ μὲν ἀγαθὸς ἦν καὶ
sinere, ut si sit quidem bonus, nos quoque facial ἡμῖν κοινωνήσει τῆς ὠφελείας· εἰ δὲ τοὐναντίον τ
participes utilitatis: sin aulem contra, ipse qui- τὸς μὲν δικαίως ἐντεῦθεν ἀπελαθῇ, ὑμεῖς δὲ κἀγὼ
dem hinc jure expelletur, vos vero et ego hac in ὦμεν τά γε τοιαῦτα ἀνέγκλητοι. Οὕτως ἐκεῖναι
re vacabimus reprehensione. Sic illi a seipsis ἁλόντες ὑφ᾽ ἑαυτῶν τοιοῦτον γὰρ ἡ κακίαν ἑαυτῇ
capti (res enim est ejusmodi vitium,ipsum quidem p πανταχοῦ περιπίπτει, καὶ τοῖς οἰκείοις αλίσκεται,
in seipsum cadit, et a rebus suis capitur) præ pu- αἰσχύνῃ τὰ πρόσωπα καλυφθέντες τοῦ κακουργείν
dore vultus tegentes cessarunt ab improbitate.
XII. Postquam autem eorum insidias sic vidit
malignus esse irritas, longum esset dicere, quam
multas quidem rursus visiones prioribus graviores
beato intulerit, quam multas autem molestias et
vexationes, nunc quidem minas se eum interempturum,nunc vero in nari submersurum, nunc au·
tem aliquid aliud facturum eorum quæ nollet,
eliamsi maxime et ipse et malus ejus exercitus ab
ipso hæc erant passuri. Nam postquam ille surgens
oravit, et audacter est locutus, dicens: Dominus
ἐπαύσαντο.
ΙΒ'. Ως δὲ καὶ ταύτην αὐτοῦ τὴν ἐπιβουλὴν οὕτω
ε δεν διαλυθεῖσαν ὁ πονηρός, μακρὸν ἂν εἴη λέγειν
ὅσας μὲν πάλιν φαντασίας τῶν πρὶν δεινοτέρας ἐπῆγε
τῷ μακαρίῳ, ὅσας δὲ τὰς οχλήσεις νῦν μὲν ἀπειλών
αὐτὸν ἀνελεῖν, νῦν δὲ καταποντῶσαι, νῦν δὲ ἄλλο τι
δρᾶσει τῶν ἀβουλήτων, κἂν ὅτι μαλιστα ταῦτα 21θεῖν ὑπ' ἐκείνου αὐτὸς τε καὶ τό ὑπ᾽ αὐτὸν στρέ
τευμα πονηρὸν ἔμελλον. ὡς γὰρ δὴ κἀκεῖνος δια
Ως
ναστὰς προσηύξατο τε καὶ θαῤῥούντως ἐφθέγξατο,
Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἄν ἐπίστευσά τε καὶ πιστεύω, αὐτὸς
τ
col. 985–986page 9 of 56
PG 116:985ὑμᾶς εἰς τὴν ἄβυσσον καταποντώσειε τὴν ἐσχάτην· ἐκεῖνοι τότε πικρὸν ὀλολύξαντες καὶ γοερὸν ἀνακράξαντες, καὶ τῷ δοκεῖν τὰ πρόσωπα τύπτοντες νυκτερίσιν ὁμοιωθέντες, αὐτοῦ ἐκείνου ταῦτα βλέποντος τοῦ ὁσίου ἐξῆλθόν τε, καὶ ἀπιόντες ᾤχοντο. Ο δὲ μηδέποτε τοῦ ἐπηρεάζειν παυόμενος, νομίζων, εἰ πυκνῶς αὐτῷ, καθάπερ ἐν πολιορκίᾳ, προσβάλοι, ὀψὲ γοῦν χαλάσαι τοῦ μακαρίου τὸ φρόνημα δυνατός ἔσται, καὶ ἐπὶ τρίτην πεῖραν καὶ κακουργίαν χωρεῖ, καὶ τοὺς προτέρους αὐτῷ συκοφάντας ἐπισείει καὶ αὖθις μετὰ τοῦ αὐτοῦ μηχανήματος. Οἱ δὴ καὶ προσελθόντες τῷ ἐπισκόπῳ, ὥσπερ ἤδη τὰ μέγιστα ἀδικούμενοι, κακοῦργον τὸν ὅσιον εἴρωνά τε καὶ ἀπατεῶνα ἐκάλουν, καὶ ὅτι Δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι φορτικός τε καὶ μόνον βλεπόμενος. Κἀκεῖνος ἥττων ἤδη γενόμενος τῶν ὀχλήσεων, πέμψας εὐθὺς ἄγει τὸν Δανιὴλ παρ' αὐτὸν καὶ πυνθάνεται τίς τε ὢν καὶ πόθεν καὶ τίνων δεόμενος, καὶ ἐπὶ πᾶσι ποίας ἄρα περὶ τὸ θεῖον δόξης ἐχόμενος τούτοις τοῖς μέρεσιν ἐπεδήμησεν. Ὁ δὲ τοῦ μεγίστου καὶ πρώτου τῆς εἰς Χριστὸν ὀρθοδόξου πίστεως πρῶτα μνησθείς, οὕτω δὴ καὶ τἄλλα συνεῖρε, πατρίδα καὶ γένος, καὶ τέλος ὅτι θεία τοῦτον ἐκίνησεν ἀποκάλυψις τὸ Βυζάντιον τε ἰδεῖν καὶ τὰ ἐνταῦθα καταλαβεῖν. Ταῦτα ὡς ἤκουσεν ὁ ἐπίσκοπος, ὑπανέστη καὶ περιεπτύξατο, καὶ ὡς θεῖον ἀτεχνῶς ἄνδρα ἐτίμησε, καὶ τοῖς κατ' αὐτοῦ λέγουσιν ἐπετίμησε. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως ἐστρατήγηται καλῶς τῷ μεγάλῳ· οὐκ ἦν δὲ πάντως τὸν τὴν Χριστοῦ πολιτείαν ἐπανελόμενον μὴ καὶ τὴν τάξιν τῆς πολιτείας εἰς δυνατὸν φανῆναι μιμούμενον. Ὥσπερ οὖν ὁ τούτου Δεσπότης μετὰ τὸν πειρασμὸν φαίνεται τῶν σημείων ἀρχόμενος, οὕτω δὴ καὶ οὗτος, πλὴν ὅσον καὶ τοῦτον ἐκείνου κινοῦντος καὶ τούτου τῇ ἐκείνου δυνάμει κατορθούντος τὰ θαύματα. ΙΓ΄. Ἡμέραι παρῆλθον οὐχὶ συχναί, καὶ νόσος ἐπισκήπτει τῷ πατριάρχῃ δεινή, ἣ καὶ ἱκέτην αὐτὸν γενέσθαι τοῦ ὁσίου ποιεῖ, καὶ μεταστέλλεται τοῦτον εὐθύς, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ δεηθῆναι δεῖται Χριστὸν βοηθῆσαι κάμοντι. Τοῦ δὲ τὰ γόνατα μόνον εἰς εὐχὴν κλίναντος παρῆν ἐπήκοος ὁ Χριστὸς φθάνων μικροῦ καὶ τὴν αἴτησιν· καὶ ἡ νόσος ῥᾴων ἦν, καὶ ὁ ἀρχιερεὺς ἀπαθής. Καὶ οὕτω μὲν τὰ τοῦ θαύματος· οὐ μᾶλλον δὲ ἄν τις αὐτὸν ἐκπλαγείη τῆς θεραπείας ἢ τῆς ἐπὶ τῇ θεραπείᾳ χρηστότητος. Ὡς γὰρ ἰάσατο τοῦτον, ᾔτει μισθὸν τῆς ἰάσεως· ὁ δὲ ἦν ἀφεθῆναι τοῖς διαβεβληκόσι τὸ ὄφλημα. Ὁ δὲ ἀρχιερεὺς ἀσμένως τε πρὸς τὴν αἴτησιν διετέθη, καὶ, Πῶς γὰρ μὴ ἀφήσω, ἔφη, οἷς μικροῦ δέον καὶ χάριν ὁμολογεῖν ὅτι σὲ τὸν ἐμὸν σωτήρα παρέσχον ἰδεῖν, καὶ πρὸς ἡμᾶς φοιτῆσαι κατέστησαν αἴτιοι; Ἐπεὶ δὲ πρὸς αὐτὸν καὶ μοναστηρίου καὶ δώρων καὶ τοῦ συνεῖναι τούτῳ διαπαντὸς ἐμέμνητο, Εἴ με θέλεις, φησὶν ὁ μέγας, τὰ μέγιστα θεραπεύειν, ἔα τὰ τῷ Θεῷ καὶ ἐμοὶ δοκοῦντα ποιεῖν. Καὶ οὕτω δὴ πρὸς τὸν ναὸν σὺν πολλῇ καὶ λαμπρᾷ τῇ δορυφορίᾳ
ὑμᾶς εἰς τὴν ἄβυσσον καταποντώσειε τὴν ἐσχάτην• Jesus Christus, in quem credidistis et credo,
ἐκεῖνοι τότε πικρὸν ὀλολύξαντες καὶ γοερὸν ἀνακράξαντες. καὶ τῷ δοκεῖν τὰ πρόσωπα τύπτοντες
νυκτερίσιν ὁμοιωθέντες, αὐτοῦ ἐκείνου ταῦτα βλέποντος τοῦ ὁσίου ἐξῆλθόντε, καὶ ἀπιόντες ᾤχοντο.
Ο δὲ μηδέποτε τοῦ ἐπηρεάζειν παυόμενος, νομίζων,
εἰ πυκνῶς αὐτῷ, καθάπερ ἐν πολιορκία, προσβάλοι,
ὀψὲ γούν χαλάσαι τοῦ μακαρίου τὸ φρόνημα δυνατός
ἔσται, καὶ ἐπὶ τρίτην πεῖραν καὶ κακουργίαν χωρεί,
καὶ τοὺς προτέρους αὐτῷ συκοφάντας ἐπισείει καὶ
αὖθις μετὰ τοῦ αὐτοῦ μηχανήματος. Οἱ δὴ καὶ προσελθόντες τῷ ἐπισκόπυ, ὥσπερ ἤδη τα μέγιστα ἀδικούμενοι, κακούργον τὸν ὅσιον εἴρωνά τε καὶ ἀπατεῶνα ἐκάλων, καὶ ὅτι Δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι φορτικός τε καὶ μόνον βλεπόμενος. Κἀκεῖνος ἔττων ἤδη
γενόμενος τῶν ὀχλήσεων, πέμψας εὐθὺς ἄγει τὸν
Δανιήλ παρ' αὐτὸν καὶ πυνθάνεται τίς τε ὢν καὶ
πόθεν καὶ τίνων δεόμενος, καὶ ἐπὶ πᾶσι ποίας ἄρα
περὶ τὸ θεῖον δόξης ἐχόμενος τούτοις τοῖς μέρεσιν
ἐπεδήμησεν. Ὁ δὲ τοῦ μεγίστου καὶ πρώτου τῆς εἰς
Χριστὸν ὀρθοδόξου πίστεως πρώτα μνησθείς, οὕτω
δὴ καὶ τἄλλα συνεῖρε, πατρίδα καὶ γένος, καὶ τέλος
ὅτι θεία τοῦτον ἐκίνησεν ἀποκάλυψις τὸ Βυζάντιον
τε ἰδεῖν καὶ τὰ ἐνταῦθα καταλαβεῖν. Ταύτα ὡς
ἤκουσεν ὁ ἐπίσκοπος, ὑπανέστη καὶ περιεπτύξατο,
κρὶ ὡς θεῖον ἀτεχνῶς ἄνδρα ἐτίμησε, καὶ τοῖς κατ'
αὐτοῦ λέγουσιν ἐπετίμησε. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως
ἐστρατήγηται καλῶς τῷ μεγάλῳ· οὐκ ἦν δὲ πάντως
τὸν τὴν Χριστοῦ πολιτείαν ἐπανελόμενον μὴ καὶ τὴν
τάξιν τῆς πολιτείας εἰς δυνατὸν φανῆναι μιμούμε -
νον. Ωσπερ οὖν ὁ τούτου Δεσπότης μετὰ τὸν πειρα- c
σμὸν φαίνεται τῶν σημείων ἀρχόμενος, οὕτω δὴ καὶ
οὗτος, πλὴν ὅσον καὶ τοῦτον ἐκείνου κινοῦντος
καὶ τούτου τῇ ἐκείνου δυνάμει κατορθούντος τὰ
θαύματα.
ΙΓ΄. Ἡμέραι παρῆλθον οὐχὶ συχναι, καὶ νότος
Επισκήπτει τῷ πατριάρχη δεινή, ἢ καὶ ἱκέτην αὐτὴν γενέσθαι τοῦ ὁσίου ποιεῖ, καὶ μεταστέλλεται
τοῦτον εὐθὺς, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ δεηθῆναι δεῖττι Χριστὸν βοηθῆσαι κάμοντι. Τοῦ δὲ τὰ γόνατα μόνον
εἰς εὐχὴν κλίναντος παρῆν ἐπήκοος ὁ Χριστὸς φθάνων μικροῦ καὶ τὴν αἴτησιν· καὶ ἡ νόσος ῥᾴων ἦν,
καὶ ὁ ἀρχιερεὺς ἀπαθῆς. Καὶ οὕτω μέν τὰ τοῦ θαύματος· οὐ μᾶλλον δὲ ἄν τις αὑτὸν ἐκπλαγείη τῆς
θεραπείας ἤ τῆς ἐπὶ τῇ θεραπεία χρηστότητος. Ως
γὰρ ιάσατο τοῦτον, ἔτει μισθὸν τῆς ἰάσεως· ὁ δὲ
ἦν ἐρεθῆναι τοῖς διαβεβληκόσι τὸ ἄφλημα. Ο δὲ
ἀρχιερεὺς ἀσμένως τε πρὸς τὴν αἴτησιν διετέθη,
καὶ, Πῶς γὰρ μὴ ἀφήσω, ἔφη, οἷς μικροῦ δέον καὶ
χάριν ὁμολογεῖν ὅτι σὲ τὸν ἐμὸν σωτήρα παρέσχον
ἰδεῖν, καὶ πρὸς ἡμᾶς φοιτῆσαι κατέστησαν αἴτιοι;
Ἐπεὶ δὲ πρὸς αὐτὸν καὶ μοναστηρίου καὶ δώρων
καὶ τοῦ συνεῖναι τούτῳ διαπαντὸς ἐμέμνητο, Εἴ με
θέλεις, φησὶν ὁ μέγας, τὰ μέγιστα θεραπεύειν, ἔα τὰ
δ
τῷ Θεῷ καὶ ἐμοὶ δοκοῦντα ποιεῖν. Καὶ οὕτω δὴ
πρὸς τὸν ναὸν σὺν πολλῇ καὶ λαμπρᾷ τῇ δορυφορία
ipse vos in ultimum abyssum demerserit: illi tunc
acerbe ululantes et flebiliter clamantes, et suas facies, ut videbantur, pulsantes, assimilati vespertilionibus,illo ipso hæc alspiciente sancto, egressi
sunt et abierunt. Ille autem nunquam cessans injuriam facere, existimans quod si eum sape tanquam in urbis obsidione invaderet, tandem poterit beati spiritus et generosum animum deprimere
ac frangere, accedit ad maleficii tertiam probationem, et adversus eum rursus commovet priores calumniatores. Qui cum accessissent ad episcopum, perinde ac jam maximis affecti injuriis,
sanctum vocabant maleficum, simulatoremque et
deceptorem; dicebantque ejus consuetudinem
esse eis intolerabilem, ut qui vel solo aspectu sit
molestus et importunus. Ille vero jam victus &
tot vexa'ionibus, ad se accersit Danielem, et rogat
quisnam sit, et unde, et quibusnam rebus opus habens, et postremo, quamnam in Deum tenens
opinionem, in has partes venerit Ille aulem cum
ejus, quod est maximum et primum, nempe orthodoxæ in Christum Gdei, primum meminisset,
alia deinde contexuit, patriam,et genus,et finem:
nempe quod eum divina moverit revelatio, ut videret Byzantium, et in hæc loca veniret. Hæc
cum audivisset episcopus, assurrexit, et eum est
amplexus, et eum tanquam virum revera divinum honoravit. Atque hæc quidem sic recte gesta
fuerant a magno Daniele Fleri autem omnino non
poterat, ut qui Christi vitæ institutum susceperat, non eliam ejus vitæ agenda ordinem pro
viribus videretur imitari. Quomodo ergo ejus Do
minus cum tentationibus signa videtur inchoasse,
ita hic quoque, nisi quatenus ille bunc movebat,
et hic illius virtute faciebat miracula.
XIII. Non multi dies præterierunt,ct vehemens
morbus invadit patriarcham: qui etiam efficit, ut
is fieret sancto supplex, et eum continuo accerseret, ut pro ipso Christum rogaret, ut laboranti
opem ferret. Cum is autem solum genua flexisset ad orationem, adfuit Christus exaudiens propemodum antevertens petitionem: convaluitque
et sanus evasit patriarcha. Εt sic quidem miraculum; non magis autem est admirandus propter
curationen, quam propter benignitatem in curaDtione. Nam postquam eum sanavit, petiit mercedem sanationis; ea vero erat, ut iis qui calumniali fuerant, remitteretur debitum. Pontifex
autem ei libenter concessit petitionem, et: Quomodo enim, inquit, non remillam, quibus parum
abest quin etiam agam gratias, quod effecerint,
ut te viderem, qui mihi dedieti salutem, et fuerunt causa, ut tu ad nos venires? Cum autem
apud eum et monasterii, et donorum, et ut cum
eo perpetuo esset, meminisset: Si vis me, inquit ille magnus, magno studio prosequi,sine me
Credili, legendum videtur, aut intelligendum, ut Jacobus ait: Damones credunt, et contremiscunt.
col. 987–988page 10 of 56
PG 116:987παραπεμφθείς, καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ τοῖς προτέροις ποιήσας, καὶ διαφράξας τὴν εἴσοδον διά τινος μικρᾶς ὀπῆς ὡμίλει τοῖς προσιοῦσιν. Ἐννέα τὰ μεταξὺ διῆλθον ἔτη, καὶ ἐπὶ τὴν τελεωτέραν αὐτὸν πολιτείαν ἡ πρόνοια καλοῦσα φανερῶς τὰ μέλλοντα προεδήλου. Ὁρᾷ γὰρ ἐν ἐκστάσει γενόμενος στύλον νεφέλης, καὶ οὗτος ὑψοῦ λίαν ἐπῆρτο, καὶ καταντικρὺ αὐτοῦ ἀπῃώρητο· καὶ ὁ θαυμαστὸς Συμεὼν ὑπὲρ κεφαλῆς τοῦ στύλου ἐφίστατο. Δύο δὲ αὐτῷ συμπαρίσταντο νεανίσκοι· καὶ ἡ ἐσθῆς αὐτοῖς λαμπρὰ καὶ ἀστράπτουσα. Ἄνωθεν οὖν ἀπὸ τῆς τοῦ στύλου κεφαλῆς ἀκούει φωνῆς, Δεῦρο πρός με, λεγούσης, Δανιήλ ἄνελθε. Τοῦ δὲ, Καὶ πῶς ἐγώ, κύριε, πρὸς τοσοῦτον ὕψος ἀρθῆναι δυνήσομαι; ἀποκριναμένου, ἐπιτρέψαι τοῖς συνοῦσιν αὐτῷ νεανίσκοις τὸν Συμεὼν κατελθεῖν, καὶ ἀναλαβόντας πρὸς αὐτὸν ἀγαγεῖν· οἱ καὶ κατακεκελευσμένα πεποιηκότες, αἴρουσί τε κεῖνον καὶ ἱστῶσι πλησίον αὐτοῦ. Κἀκεῖνος εὐθὺς τοῦτον περιπτυξάμενος εἰς οὐρανὸν ἀνεφέρετο, καὶ ἅμα μέγα ἐφώνει, Ἀνδρίζου, Δανιήλ, ἴσχυε, καὶ στῆθι γενναίως. Καὶ ἐπειδὴ πάνυ λαμπρὸν περιήχησεν ἡ φωνή, φοβερὰ γὰρ ἐῴκει εἶναι καὶ ὁμοία βροντῇ, ὁ Δανιὴλ πληγεὶς τὴν ἀκοὴν καὶ συνταραχθεὶς ἐξ ὀνειράτων ὥσπερ ἀνήνεγκε. ΙΔ΄. Τοῦτο τὴν μέλλουσαν αὐτῷ κατὰ τὸν Συμεὼν πολιτείαν προανεφώνει, καὶ ὅτι δεῖ αὐτὸν καὶ στύλου ἐπιβῆναι καὶ τόπον παραπολὺ τοῦ στύλου μεταλλάξαι ὑψηλότερον. Οὕτως αὐτῷ πάντα γνώμῃ τοῦ Κρείττονος ἐπεραίνετο, καὶ μετὰ μικρὸν καὶ ἡ μηλωτὴ Ἠλιοῦ τῷ κατὰ τρόπον Ἐλισσαίῳ ἐπέμπετο. Ἐπέμπετο δὲ οὕτως· Ἐστέλλετο μὲν παρὰ τοῦ Συμεὼν τῷ βασιλεῖ Σέργιος ὁ τούτου μαθητὴς δῶρον αὐτῷ παντὸς κακοῦ ἀποτρόπαιον τὸ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς κάλυμμα (κουκούλλαν τόδε καλεῖν σύνηθες) κομίζον αὐτῷ· τοῦ δὲ βασιλέως πρὸς ἄλλοις τὴν ψυχὴν ἔχοντος καὶ φροντίσι δημοσίαις ἀσχολουμένου, Θεοῦ ταῦτα πάντως οἰκονομοῦντος, ὁ ῥηθεὶς οὗτος Σέργιος ἀναπλεῦσαι διέγνω, καὶ τὴν μονὴν ἣν Ἀκοιμήτων ἐπονομάζουσι καταλαβεῖν ἔσπευδεν. Ἐπεὶ γοῦν ἀναπλέων σύσσωμα τισὶ τοῦ Δανιὴλ προσήγγιζε τόπῳ, καθάπερ ἐκ συνθήματος εὐθὺς ἐν τοῖς ἁπάντων στόμασιν ὁ μακάριος ἦν. Καὶ οἱ μὲν αὐτοῦ τῆς ὑπομονῆς ἐμέμνηντο, οἱ δὲ τῶν εὐχῶν, οἱ δὲ τῶν ἰάσεων, οἱ δὲ ὅτι τὸν τόπον δαίμοσιν ὄντα κάτοχον εὐημέρωσε· καὶ νῦν ἀκινδύνως μὲν οἱ ἐν θαλάσσῃ πλέουσιν, ἀβλαβῶς δὲ οἱ ἐν γῇ πεζεύουσι. Μανθάνει ταῦτα καὶ Σέργιος ὁ τὸ πολύτιμον δώρημα πιστευθείς, καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς ἔρωτα κινηθεὶς πυνθάνεται τίς ἐστος καὶ ὅπου, καὶ εἰ δυνατὸς αὐτῷ ἐντυχεῖν. Οἱ δὲ τόν τε τόπον προθύμως ὑπέδειξαν, καὶ τῇ γῇ προσορμίσαντες, αὐτοί τε πρὸς τὸν ὅσιον σύναμα Σεργίῳ ἀφικνοῦνται. ὃς καὶ σφόδρα φιλοφρόνως τὸν μακάριον ἀσπασάμενος, τὰ μὲν αὐτὸς ἐξηγεῖται, τὴν φημὶ τοῦ Συμεὼν τῶν ἐνθένδε ἀπαλλαγήν, καὶ ὃ παρ᾽ αὐτοῦ κομίζει τῷ βασιλεῖ δώρον. Πρός σε μᾶλλον
ADDENDA.
DECEMBER.
ea facere, quæ Deo et mihi videntur. Εt sic ad παραπεμφθείς, καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ τοῖς προτέροις
templum missus cum magno et præclaro co- ποιήσας, καὶ διαφράξας τὴν εἴσοδον διὰ τινος μικρές
mitatu, cum eadem fecisset quæ prius, et aditum όπῆς ὠμίλει τοῖς προσιοῦσιν. Εννέα τὰ μεταξύ
obstruxisset, per parvum quoddam foramen col- διῆλθον ἔτη, καὶ ἐπὶ την τελεωτέραν αὐτὸν πολιτείαν
loquebatur cum iis qui accedebant. Novem interim ἡ πρόνοια καλοῦσα φανερώς τὰ μέλλοντα προεδήλου.
anni præterierant, et eum ad vitam perfectiorem δρα φὰρ ἐν ἐκστάσει γενόμενος στύλον νεφέλης,
vocans Providentia aperte ostendit futura. Cum καὶ οὗτος ὑψοῦ λίαν ἐπῆρτο, καὶ καταντικρὺ αὐτοῦ
enim fuisset in exstasi, videt columnam nubis, et ἀπῃώρητο· καὶ ὁ θαυματὸς Συμεὼν ὑπὲρ κεφαλῆς
ea admodum sublime erat sublata, et ex adverso τοῦ στύλου ἐφίστατο. Δύο δὲ αὐτῷ συμπαρίσταντο
ejus pendebat in aere; et admirabilis Simeon sta- νεανίσκοι· καί ἡ ἐσθῆς αὐτοῖς λαμπρὰ καὶ ἀστρά
bat super caput columnæ. Simul autem cum eo πτουσα. Ἄνωθεν οὖν ἀπὸ τῆς τοῦ στύλου κεφαλης
duo astabant adolescentes; eratque eis vestis ἀκούει φωνῆς, Δεύρο προς με, λεγούσης, Δανιήλ
clara et refulgens. Desuper vero ex capite colum- ἄνελθε. Τοῦ δὲ, Καὶ πῶς ἐγώ, κύριε, πρὸς τοσοῦτον
næ audit vocem dicentem: Hue ad me ascende, ύψος ἀρθῆναι δυνήσομαι; ἀποκριναμένου, ἐπιτρέDaniel. Cum is autem respoulisset, Εt quomodo ψαι τοῖς συνοῦσιν αὐτῷ νεανίσκοις τὸν Συμεών
potero ego,domine,in tantam extolli altitudinem? β κατελθεῖν, καὶ ἀναλαβόντας πρὸς αὐτὸν ἀγαγεῖν· οἱ
jussit Simeon iis qui cum ipso erant, adolescen- καὶ κατακεκελευσμένα πεποιηκότες, αἴρουσί τε κεί
tibus, ut descenderent, et assumptum ad se dedu- ἱστῶσι πλησίον αὐτοῦ. Κἀκεῖνος εὐθὺς τοῦτον περιcerent. Qui cum imperata fecissent, eum tollunt πτυξάμενος εἰς, οὐρανὸν ἀνεφέρετο, καὶ ἅμε μέγε
et prope ipsum statuunt. Ille autem eum statim ἐφώνει, ᾿Ανδρίζου, Δανιήλ, ίσχυε, καὶ στῆθι γεν
amplexus, simul in cœlum eum tollebat, et magna ναίως. Καὶ ἐπειδὴ πάνυ λαμπρὸν περιήχησεν ἡ
voce clamabat: Esto fortis, Daniel; te strenuum φωνή, φοβερά γὰρ ἐῴκει εἶναι καὶ ὁμοία βροντή,
ac robustum præbe, et sta pulchre ac generose. ὁ Δανιήλ πληγείς τὴν ἀκοὴν καὶ συνταραχθεὶς ἐξ
Postquam vero vox admodum clara eum circumso- ὀνειράτων ὥσπερ ἀνήνεγκε,
nabat (visa est enim terribilis, et tonitrui similis), Daniel cui percossæ et conturbatæ erant aures,
ex somno quodammodo ad se rediit.
XIV. Hoc futurum ejus vitæ institutum,Simeo- ΙΔ΄. Τοῦτό τὴν μέλλουσαν αὐτῷ κατὰ τὸν Συμεών
nis instituto conveniens, prius significavit, et quod πολιτείαν προανεφώνει, καὶ ὅτι δεῖ αὐτὸν καὶ στό
oportebat eum et columnam ascendere, et transire λου ἐπιβῆναι καὶ τόπον παραπολὺ τοῦ στύλου μεταλ
ad locum, columna longe excelsiorem. Sic sen- θεῖν ὑψηλότερον. Οὕτως αὐτῷ πάντα γνώμη του
ten:ia et voluntate Omnipotentis,ab eo effecta sunt Κρείττονος ἐπεραίνετο, καὶ μετὰ μικρὸν καὶ ἡμιomnia, et ad eum paulo post missa est pellis ovilla λωτή Ηλιού τῷ κατὰ τρόπον Ελισσαίῳ ἐπέμπτα.
ab Elia,ad eum, inquam, qui moribus erat Eliseo Επέμπετο δὲ οὕτως· Εστέλλετο μὲν παρὰ τοῦ Σι
similis. Sic autem missa est. Simeone ad impe- μεν τῷ βασιλεῖ Σέργιος ὁ τούτου μαθητής δώρον
ratorem missus quidem erat Sergius, ejus di- αὐτῷ παντὸς κακοῦ ἀποτρόπαιον τὸ ἐπὶ τῆς κεφα
scipulus, ad eum deferens donum, omnia mala τῆς κάλυμμα (κουκούλλαν τόδε καλεῖν σύνηδες) και
depellens, nempe tegmen quod habebat in capite; μίζον αὐτῷ· τοῦ δὲ βασιλέως πρὸς ἄλλοις τὴν ψυχὴν
sulent autem id vocare cucullam. Cum autem im- ἔχοντος καὶ φροντίσι δημοσίαις ἀσχολουμένου, Θεού
perator haberet animum aliis intentum, et esset in ταῦτα πάντως οικονομοῦντος, δ ῥηθεὶς οὗτος Σέρ
curis publicis occupatus, Deo hæc omnia provi- γιος ἀναπλεῦσαι διέγνω, καὶ τὴν μονὴν ἣν ᾿Ακοιμήτ
dente et dispensante, hic, quem diximus, Sergius των επονομάζουσι καταλαβεῖν ἔσπευδεν. Ἐπεὶ γούν
slatuit navigare et redire; et contendebat perve- ἀναπλέων σύταμα τισὶ τοῦ Δανιήλ προσήγγιζε τόπῳ,
nire ad monasterium, quod nominant Acæmeto- καθάπερ ἐκ συνθήματος εὐθὺς ἐν τοῖς ἁπάντων στο
rum,id est, non dormientium. Cum ergo ipse re- μασιν ὁ μακαριος ἦν. Καὶ οἱ μὲν αὐτοῦ τῆς ὑπομο
vertens cum quibuslam aliis accessisset prope lo-D νῆς ἐμέμνηντο, οἱ δὲ τῶν εὐχῶν, οἱ δὲ τῶν ἰάσεων,
cum Danielis, statim tanquam signo dato, beatus οἱ ὲ ὅτι τὸν τόπον δαίμοσιν ὄντα κάτοχον ευημέρωσε
erat in ore omnium. Et alii quidem meminerant καὶ νῦν ἀκινδύνως μὲν οἱ ἐν θαλάσσῃ πλέουσιν,
ejus tolerantiæ; alii autem precum, alii vero cu- ἀβλαβῶς δὲ οἱ ἐν γῇ πεζεύουσι. Μανθάνει ταύτα
rationum, alii vero, quod mansuefecit locum, qui και Σέργιος ὁ τὸ πολύτιμον δώρημα πιστευθείς, καὶ
possidebatur a damnonibus: et nunc quidem qui τὴν ψυχὴν πρὸς ἔρωτα κινηθεὶς πυνθάνεται τις επ
sunt in mari, sine periculo navigant; illæsi au- τος καὶ ὅπου, καὶ εἰ δυνατὸς αὐτῷ ἐντυχεῖν. Οἱ δὲ
tem iter obeunt ii qui sunt in via pedites. Hæc τόν τε τόπον προθύμως ὑπέδειξαν, καὶ τῇ γῇ προσ
intelligit Sergius, cui commissum fuerat donum οκείλαντες, αὐτοί τε πρὸς τὸν ὅσιον σύναμα Σεργία
pretiosissimum; et cum ejus desiderio motus ἀφικνούνται. ὃς καὶ σφόδρα φιλοφόνως τὸν μπαίν
fuisset animus, rogat quisnam hic sit, et ubi, et ριον ἀσπασάμενος, τὰ μὲν αὐτὸς ἐξηγεῖται, τὴν π
an liceat eum convenire. Illi vero et locum alacri- τοῦ Συμεὼν φημὶ τῶν ἐνθένδε ἀπαλλαγήν, καὶ ὁ παρ'
ter ostenderunt, et cum in terram appulisset, ipsi αὐτοῦ κομίζει τῷ βασιλεῖ δώρου. Προς σε μάλλον
Vide Baron. anno 300. Leonem intellige.
col. 989–990page 11 of 56
PG 116:989Εἰπὼν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλθαι. Τὰ δὲ πάλιν παρὰ τοῦ Δανιὴλ ἀκούει ἢ ὁ Θεὸς αὐτῷ περί τε τοῦ Συμεὼν καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἐγνώρισε πολιτείας. Ἅπερ ἀκούσας ὁ Σέργιος καὶ τὸ ἱερὸν αὐτίκα δώρημα ἐκβαλὼν τῷ Δανιὴλ δίδωσι, καὶ ἑαυτὸν ἐκείνῳ προσπαραδίδωσιν ἀπὸ τοῦ πατρὸς τοῦ Συμεὼν πρὸς πατέρα μετοικίζεσθαι λέγων τὸν Δανιήλ. Καὶ ταῦτα μὲν ἐπράττετο τῇδε.
ΙΕ΄. Τὸ θεῖον δὲ πάλιν τὰ συνήθη ποιοῦν ἠρέθιζε τὸν Δανιὴλ ὄψει τινὶ θειοτέρᾳ βίου παντὸς ὑψηλοτέρου καὶ μείζονος ἅψασθαι πολιτείας, ἐκλογῆς αὐτὸν σκεύος κατὰ Παῦλον προειδὼς ἐσόμενον. Καὶ ἡ ὄψις οὐ τῷ Δανιήλ, ἀλλὰ τῷ Σεργίῳ μᾶλλον παρίστατο. Ἐδόκει γὰρ τρεῖς αὐτῷ νεανίσκους ἐλθόντας εἰπεῖν· Ἀναστάς, Σέργιε, λέγε τῷ ἀββᾶ Δανιήλ· Ὁ τῆς ἐν τῷ ναῷ κατοικίας χρόνος ἤδη πεπλήρωται· δεῦρο λοιπόν, καὶ πρὸς μείζονας ἀγῶνας παρασκευάζου. Δήλην οὖν αὐτῷ τοῦ Σεργίου τὴν θείαν ὄψιν πεποιηκότος, ἐπείπερ ἔγνωστο τῷ ἀνδρὶ τοῖς τοῦ Κρείττονος νεύμασι τὸ παράπαν μὴ ἀντιλέγειν· ἄλλως τε δὲ καὶ τῇ προτέρᾳ τῆς ὀπτασίας ὄψει καὶ ἡ δευτέρα συνέβαινε, καὶ πρὸς τούτοις καὶ τὸ τοῦ Συμεὼν ἔνδυμα τῆς τοιαύτης πολιτείας ὁ ἀῤῥαβὼν ἦν, πέμπεται Σέργιος τούς τε λόφους καὶ τοὺς μᾶλλον ἐρημικούς τόπους ὅσοι ἐκεῖσε καταμαθεῖν οὗ κίονα προσῆκον ἱδρῦσαι καὶ βίον ζῆσαι τὸν φιλήσυχον ἐπιτήδειον· ὃς καὶ μέρη τινὰ τοῦ λόφου καλῶς διερευνησάμενος, ἐπειδὴ κατ᾽ ἐκεῖνο τόπου ἔνθα ἔδει στῆναι τὸν κίονα παραγένοιτο, σύ, Θεὲ πάντων, καὶ τοῦτο δεικνύεις. Ὁρᾷ γοῦν ὁ ῥηθεὶς Σέργιος περιστερὰν αὐτίκα λευκήν· καὶ αὕτη πτερυσσομένη πυκνὰ καὶ μικρὸν αὖθις ἀνιπταμένη πάλιν κατέπιπτε. Δόξας οὖν θήραμα ταύτην εἶναι καὶ βρόχοις ἡμμένην σπεύδει τε ἐπ᾽ αὐτήν, καὶ ὑπὸ χεῖρα λαβεῖν ἐπείγεται. Ἡ δὲ εὐθὺς ἀποπτᾶσα καὶ ὀφθαλμοῖς ἄληπτος ἦν. Οὕτω δῆλον τὸ σύμβολον δεξάμενος τῆς ἱδρύσεως, καταμαθὼν δὲ καὶ αὐτὸς ὅπως εἶχεν ὁ τόπος ἐπιτηδείως, κάτεισι πρὸς τὸν ἅγιον, καὶ πάντα κατὰ μέρος μεθ᾽ ἧς εἶδεν ὁράσεως ἀπαγγέλλει. Ὁ δὲ ἤσθη τε ἀκούσας, καὶ τὸν τόπον καταλαβεῖν ἔσπευδε. Δωρεῖται δὴ Μάρκος μὲν φίλος αὐτῷ καὶ τἄλλα συνήθης τὸν κίονα· γενομένου δὲ καὶ τοῦ συνήθως καλουμένου μοδίου καὶ τῇ κεφαλῇ τοῦ στύλου προσαρμοσθέντος, κελεύει περὶ μέσας αὐτῷ νύκτας τοῦ ναοῦ τὸν τοῖχον διατρηθῆναι, καὶ οὕτω πάντες λαθὼν ἀνῄει. Εἶτα καὶ προσευχὴν ἐπιλέγει μεθ' ἡδονῆς οὕτως ἔχουσαν· Δόξα σοι, Χριστὲ ὁ Θεὸς, ὅτι τοιούτων κἀμὲ ἀγαθῶν καὶ πολιτείας τοιαύτης ἠξίωσας. Ἀλλ' αὐτὸς οἶδας, Δέσποτα, ὅτι σοι μόνῳ θαῤῥῶν τὸν κίονα ἀναβαίνω καὶ τὸν ἀγῶνα τοῦτον ὑπέρχομαι. Δέξαι μου τὴν πρόθεσιν, ἐνίσχυσον πρὸς τὸν δρόμον, τελείωσον τὸ ἐγχείρημα. Οὕτως ὁ μακάριος οὐ κατὰ πνεῦμα μόνον τελεῖν οὐράνιος, ἀλλὰ καὶ ὡς οἷόν τε κατὰ σῶμα ἐξεδιάζετο, καὶ τοῦ λοιποῦ
VITA S. DANIELIS STYLITE.
Εἰπὼν παρὰ τοῦ
Θεοῦ ἀπεστάλθαι. Τὰ δὲ πάλιν accedunt ad sanctum, et una cum eis Sergius,
παρὰ τοῦ Δανιὴλ ἀκούει ἢ ὁ Θεὸς αὐτῷ περί τε τοῦ Qui cum benigne admodum beatum salutasset,alia
Συμεὼν καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἐγνώρισε πολιτείας. quidem ipse exponit, Simeonis, inquam, hinc
*Απερ ἀκούσας ὁ Σέργιος καὶ τὸ ἱερὸν αὐτίκα δώρημα decessum, et quod ab ipso donum ferret ad imἐκβαλὼν τῷ Δανιὴλ δίδωσι, καὶ ἑαυτὸν ἐκείνῳ προσ- peratorem, dicens Danieli, id ad eum potius esse
παραδίδωσιν ἀπὸ τοῦ πατρὸς τοῦ Συμεὼν πρὸς που missum, quam ad illum, ad quem ipse id mitti
τέρα μετοικίζεσθαι λέγων τον Δανιήλ. Καὶ ταῦτα opinaretur. Alia autem rursus audit a Daniele,
μὲν ἐπράττετο τῇδε.
quæ ei Deus significavit de Simeone, et de vita
ejus vitæ instituto congruenter agenda. Quæ quidem cum audisset Sergius, sacrum statim donum
ejiciens, id donat Danieli, a patre Simeone dicens migrare ad patrem Danielem. Et hæc quidem sic
fiebant.
ΙΕ΄. Τὸ θεῖον δὲ πάλιν τὰ συνήθη ποιοῦν ἠρέθιζε
τὸν Δανιὴλ ὄψει τινὶ θειοτέρᾳ βίου παντὸς ὑψηλοτέρου καὶ μείζονος άψασθαι πολιτείας, ἐκλογῆς αὐτὸν
σκεύος κατὰ Παῦλον προειδὼς ἐσόμενον. Καὶ ἡ ὄψις
οὐ τῷ Δανιήλ, ἀλλὰ τῷ Σεργίῳ μᾶλλον παρίστατο.
Εδόκει γὰρ τρεῖς αὐτῷ νεανίσκους ἐλθόντας εἰπεῖν·
Αναστάς, Σέργιε, λέγε τῷ ἀβος Δανιήλ· Ὁ τῆς ἐν
τῷ ναῷ κατοικίας χρόνος ἤδη πεπλήρωται· δεῦρο
λοιπὸν, καὶ πρὸς μείζονος ἀγώνας παρασκευάζου.
Δήλην οὖν αὐτῷ τοῦ Σεργίου τὴν θείαν ὄψιν πε·
ποιηκότος, ἐπείπερ ἔγνωστο τῷ ἀνδρὶ τοῖς τοῦ
Κρείττονος νεύμασι τὸ παράπαν μὴ ἀντιλέγειν.
ἄλλως τε δὲ καὶ τῇ προτέρᾳ τῆς ὀπτασίας ὄψει και
ἡ δευτέρα συνέβαινε, καὶ πρὸς τούτοις καὶ τὸ τοῦ
Συμεὼν ἔνδυμα τῆς τοιαύτης πολιτείας ὁ ἀῤῥαβὼν
ἦν, πέμπεται Σέργιος τους τε λόφους καὶ τοὺς μᾶλ
λον ἐρημικούς τόπους ὅσοι ἐκεῖσε καταμαθεῖν οὗ
κίονα προσῆκον ἱὁρῦσαι καὶ βίον ζῆσαι τὸν φιλήσυχον ἐπιτήδειον· ὃς καὶ μέρη τινὰ τοῦ λόφου καλῶς
διερευνησάμενος, ἐπειδὴ κατ᾽ ἐκεῖνο τόπου ἔνθα ἔδει
στῆναι τὸν κίονα παραγένοιτο, σύ, Θεὲ πάντων, καὶ
τοῦτο δεικνύεις. Ορι γοῦν ὁ βηθείς Σέργιος περι
στερὰν αὐτίκα λευκήν· καὶ αὕτη πτερυσσομένη
πυκνὰ καὶ μικρὸν αὖθις ἀνιπταμένη πάλιν κατέπιπτε.
Δόξας οὖν θήραμα ταύτην εἶναι καὶ βρόχοις ἡμμένην
σπεύδει τε ἐπ᾿ αὐτὴν, καὶ ὑπὸ χεῖρα λαβεῖν ἐπείγε
ται. Ἡ δὲ εὐθὺς ἀποπτᾶτα καὶ ὀφθαλμοῖς ἄληπτος
ἦν. Οὕτω δῆλον τὸ σύμβολον δεξάμενος τῆς ἱδρύσεως,
καταμαθὼν δὲ καὶ αὐτὸς ὅπως εἶχεν ὁ τόπος ἐπιτηδείως, κάτεισι πρὸς τὸν ἅγιον, καὶ πάντα κατὰ
μέρος μεθ᾿ ἧς εἶδεν ὁράσεως ἀπαγγέλλει. Ὁ δὲ ἤσθη
τε ἀκούσας, καὶ τὸν τόπον καταλαβεῖν ἔσπευδε.
Δωρεῖται δὴ Μάρκος μὲν φίλος αὐτῷ καὶ τἄλλα συν
Αθῆς τὸν κίονα· γενομένου δὲ καὶ τοῦ συνήθως
καλουμένου μοδίου καὶ τῇ κεφαλῇ τοῦ στύλου προσ- η
αρμοσθέντος, κελεύει περὶ μέσας αὐτῷ νύκτας τὸν
τοῦ ναοῦ τοῖχον διατρηθῆναι, καὶ οὕτω πάντες
λαθὼν ἀνῄει. Εἶτα καὶ προσευχὴν ἐπιλέγει μεθ'
ἡδονῆς οὕτως ἔχουσαν· Δόξα σοι, Χριστὲ ὁ Θεὸς, ὅτι
τοιούτων κἀμὲ ἀγαθῶν καὶ πολιτείας τοιαύτης ἠξίωσας. ᾿Αλλ' αὐτὸς οἶδας, Δέσποτα, ὅτι σοι μόνῳ θαῤῥῶν τὸν κίονα ἀναβαίνω καὶ τὸν ἀγῶνα τοῦτον
ὑπέρχομαι. Δέξαι μου τὴν πρόθεσιν, ἐνίσχυσον πρὸς
τὸν δρόμον, τελείωσον τὸ ἐγχείρημα. Οὕτως ὁ μακάριος οὐ κατὰ πνεῦμα μόνον τελεῖν οὐράνιος, ἀλλὰ
καὶ ὡς οἷόν τε κατὰ σῶμα ἐξεδιάζετο, καὶ τοῦ λοιποῦ
7 Act. iv, 15.
XV. Deus autem rursus consueta faciens, incilabat Danieler visione quadam diviniore, ut
aggrederetur vivendi rationem majorem et sublimiorem, vas eum electionis, quomodo Paulum 7,
præsciens futurum. Apparuit vero visio non Danieli, sed potius Sergio. Videbantur enim tres ad
eum venisse adolescentes, et dixisse: Surge, Sergi,
dic abbati Danieli: Expletum est tempus tum in
templo habitationis. Adesto deinceps, et ad majora
parare certamina. Cum ergo ei Sergius divinam
aperuisset visionem, quoniam is statuerat non
repugnare omnibus nuribus Omnipotentis, et ali. qui
priori quoque visioni secunda consentiebat; et
præterea Simeonis etiam indumentum erat arrha
talis vitæ degendæ, mittitur Sergius, ut disceret
loca magis solitaria, quæ illic sunt, ut oporteal
ponere columnam, et aptum ad agendam vitam in
quiete et silentio. Qui cum partes quasdam fastigii
montis pulchre esset perscrutatus, postquam venisset in illum locum, in quo oportebat stare
columnam,tu, Deus omnium,hoc quoque ostendis.
Videt ergo protinus dictus Sergius albam colum.-
bum, quæ alas frequenter expandens, et parum
rursus subvolans, iterum decidebat. Arbitratus
ergo eam esse captam et vinctam laqueis,ad eam
festinat, et contendit eaun capere manibus. llla
vero cum statim evolasset, ne oculis quidem poteral apprehendi. Cum tamen evidens accepisset
signum statuendæ columnæ, et ipse quoque satis
intellexisset,quam esset aptus locus,descendit ad
sanctum, et omnia sigillatim renuntiat cuin ea,
quam viderat, visione. Ille autem et lælatus est,
cum audivisset, et ad locum venire cupiebat. Dat
vero Marcus quidem ei amicus et alio qui familiaris columnam. Cum autem factus esset is quo -
que, qui solet vocari modius, et capiti columna
fuisset adaptatus, jubet circa mediam noctemn
perforari sibi templi parietem; et ita, omnes latens, ascendit. Deinde etiam cum gaudio concipit
preces, quæ ita habebant: Gloria tibi, Christe
Deus, quod me talibus bonis et tali vile instituto
es dignatus. Sed tu scis, ο Domine, quod te solo
fretus hanc ascendo columnam, et hoc certamen
subeo. Suscipe meum propositum; confirma me
ad cursum; captum meum absolve.Sic beatus ille
non spiritu solum esse coelestis, sed etiam, quoad
col. 991–992page 12 of 56
PG 116:991μόνος ἦν ἐν τῷ κίονι, μεθόριον ἑαυτὸν θέμενος οὐρανοῦ τε καὶ τῆς γῆς, σαρκὶ μὲν καὶ πνεύματι ἀφιστάμενος, πρὸς δὲ τὸν ἐπειγόμενος. ΙΕ΄. Ταῦτα δὲ τὸν βάσκανον ὀφθαλμὸν οὐκ ἦν ἐνεγκεῖν, οὐδ᾽ αὐτῷ ἐκείνῳ τῷ τοῦ φθόνου πατρὶ φορητά. Ἀλλ᾽ ὁ τοῦ τόπου Κύριος εἰς γνῶσιν τούτων ἐλθὼν, Γελάσιος ἐκείνῳ τοὔνομα, ἀλογίστῳ θυμῷ τὴν ψυχὴν διαταραχθεῖς, ἢ μᾶλλον δαιμονίως σκαιότητι κινηθείς, καὶ κατὰ τοῦ ὁσίου ἀνδρὸς ἐκμανείς, καὶ ἡ αἰτία τὸ μὴ γνώμῃ ἐκείνου τὸν στῦλον ἐν τοῖς ἐκείνου ἱδρύσασθαι, ἀγγέλλει μὲν βασιλεῖ τὸ πραχθέν, ἀγγέλλει δὲ τοῦτο καὶ Γενναδίῳ, οὗτος γὰρ ἐπίσκοπος Κωνσταντινωπόλεως μετὰ τὴν Ἀνατολίου καθίστατο τελευτήν. Βασιλεῖ μὲν οὖν λέγων ἀνήκοος ἦν· ὁ δὲ ἐπίσκοπος εἴτε φθόνῳ εἴκων ἢ καὶ τῷ δεηθέντι χαριζόμενος, οὐ τοῦ στύλου κατενεχθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιτιμίῳ ὑποβληθῆναι τὸν ἅγιον ἐδικαίου. Ἀνεισιν οὖν ὁ Γελάσιος ὅλος ὀργῆς ὢν συχνοὺς καὶ ἄλλους μεθ᾿ ἑαυτοῦ συμπαραλαβών, καὶ τοῦ στύλου τὸν ἅγιον ἐθέλων κατενεγκεῖν. Ἀλλ᾽ ὁ ἀεὶ θαυμαστὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ Κύριος οἷα καὶ νῦν ἐποίει, ἐκεῖνόν τε θρασυνόμενον ἀναστέλλων καὶ τὸν αὐτοῦ θεράποντα δοξάζων κρυπτόμενον· εἰδίας γὰρ ἀκριβοῦς οὔσης καὶ τοῦ ἀέρος ἀλαμπὲς οὐδὲν ἔχοντος νέφη τε συνέδραμε παραυτίκα καὶ ὁμίχλη προσέπιπτε, καὶ ὑετὸς φαιδρὸς καὶ χάλαζα συγκατεφέροντο. Καὶ τοσοῦτον ταύτης ἡ ἐμβολὴ καὶ ἡ τῆς ἄνωθεν ὀργῆς ἀπειλὴ ὡς καὶ τὰ τῶν ἀμπελῶν ἀποῤῥεῦσαι φύλλα, μὴ ὅτι μετὸν καρπόν, τρυγητὸς γὰρ ἦν. Οὐδὲ ταῦτα ἐπέσχε τὴν τοῦ παραφρονοῦντος ἀσυνεσίαν· ἀλλὰ καὶ ἐγγὺς ἐκεῖνος τοῦ ἀπολέσθαι γενόμενος, οὐδὲ οὕτως ἐμάνθανε σωφρονεῖν, οὐδ᾽ ὅσον ἐπλούτει Δανιὴλ τὴν ἄνωθεν χάριν ἠξίου μαθεῖν· ἀλλὰ πνευστιῶν καὶ διάβροχος σὺν τοῖς ἀμφ᾽ αὐτὸν ἐπελθὼν ἠγανάκτει, διηπείλει, ἐβόα, κατενεγκεῖν τὸν ὅσιον ἐπεχείρει. ΙΖ΄. Ἐπεὶ δὲ οἱ συνέντες τὰ βέλτιστα εἰσηγοῦντο, ὡς οὔτε ὁ κίων ἔγγιστα τοῦ ἀγροῦ, λέγοντες, ἐντεῦθέν τε οὐδὲ μίαν ὄχλησιν ἕξει, ὅτι μὴ καὶ εὐχῶν μᾶλλον ἀπολαύσει πολλῶν, καὶ λυσιτελήσει αὐτῷ τὰ μέγιστα γείτων ἀγαθὸς ὤν· ἐπεὶ ταῦτα ἔλεγον, ἔπειθον. Καὶ τότε μὲν ἐκέλευε κατελθεῖν δι᾽ αἰδοῦς, οἶμαι, τοὺς παρόντας ποιούμενος, ἵνα μὴ μάτην ἀφικέσθαι δοκῇ, ὕστερον δὲ αὐτῷ καὶ τὴν ἄνοδον ὑπισχνεῖτο, καὶ ἀνελθόντα μένειν ἐφ᾽ ὅσον βούλοιτο. Ἐπεὶ γοῦν κλίμακος προσερεισθείσης τῷ κίονι κατῄει ὁ ὅσιος, καὶ δὴ πρὸς τὴν ἕκτην ἔτι βαθμίδα τὸν πόδα ἤρειδεν, οἶκτος ἔλαβε τὸν ἀμείλικτον, ὁρῶντα πόδας ἐκείνους ὡς ἑτέρους κίονας οὓς αἱ πάννυχοι στάσεις καὶ πανημέριοι οἰδοῦντας καὶ ἡλκωμένους καὶ τραυμάτων πλήρεις ἐδείκνυον· ὃ καὶ πρὸς ἔκπληξιν θεασάμενος ὥρκωσε τε πάλιν τὸν ὅσιον ἀνελθεῖν, καὶ συγγνώμην ᾔτει τοῦ ἐγχειρήματος. Ὕστερον δὲ αὐτῷ καὶ τὸν κίονα ἵστησιν ὑψηλότερον, καὶ τὸ πάχος στεῤῥότερον, καὶ τὴν βάσιν,
ADDENDA.
ejus fieri poterat, corpore esse contendebat; et
de catero solus erat in columna, seipsum collocans in coli et terra confinio; ab hac quidem
recedens carne et spiritu, ad illud autem contendens.
DECEMBER.
μόνος ἦν ἐν τῷ κίονι, μεθόριον ἑαυτὸν θέμενος ουρα
νοῦ τε καὶ τῆς γῆς, σαρκὶ μὲν καὶ πνεύματι
ἀφιστάμενος, πρὸς δὲ τὸν ἐπειγόμενος.
"
XVI.Hæc autem non poterat invidus ferre ocu- 15. Ταῦτα δὲ τὸν βάσκανον ὀφθαλμὸν οὐκ ἦν ἐνεγ
lus, neque patri iuvidiæ erant illa tolerabilia. Sed κεῖν, οὐδ᾽ αὐτῷ ἐκείνῳ τῷ τοῦ φθόνου πατρὶ φορητά.
cum loci dominus ad horum venisset cognitionem 'Αλλ' ὅ τοῦ τόπου Κύριος εἰς γνῶσιν τούτων ἐλθὼν, Γε-
(erat autem illi nomen Gelasius),inconsiderate ira λάσιος ἐκείνῳ τοὔνομα, ἀλογίστῳ θυμῷ τὴν ψυχὴν διαanimo perturbatus,aut potius demonis importuni- ταραχθεῖς, ἢ μᾶλλον δαιμονίως σκαιότητι κινηθείς, καὶ
tale commotus, et adversus sanctum virum furore κατὰ τοῦ ὁσίου ἀνδρὸς ἐκμανείς, καὶ ἡ αἰτία τὸ μὴ γνώ
percitus (causa autem præterebatur,quod non eam μῃ ἐκείνου τὸν στῦλον ἐν τοῖς ἐκείνου ἱδρύσασθαι, έγε
posuisset voluntate illius) imperatori quidem renun- γέλλει μὲν βασιλεῖ τὸ πραχθέν, ἀγγέλλει δὲ τοῦτο
Liat id quod factum fuerat. Renuntiat autem etiam και Γενναδίῳ, οὗτος γὰρ ἐπίσκοπος Κωνσταντινωπό
Gennadio (is enim constitutus fuerat episcopus λεως μετὰ τὴν ᾿Ανατολίου καθίστατο τελευτήν. Βασι
Constantinopolitanus pust decessum Anatol). At λεῖ μὲν οὖν λέγων ἀνήκοος ἦν· ὁ δὲ ἐπίσκοπος εἴτε
que ab imperatore quidem dicens non fuit exaudi- φθόνω εἴκων ἢ καὶ τῷ δεηθέντι χαριζόμενος, οὐ τοῦ
tus; episcopus vero invidia motus, seu ei qui roga- στύλου κατενεχθήναι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιτιμίῳ ὑποrat concedens, non solum censebat sanctum a co- βληθῆναι τὸν ἅγιον ἐδικαίου. Ανεισιν οὖν ὁ Γελάσιος
lumna dejiciendum, sed etiam penæ subjiciendum. ὅλος ὀργῆς ὢν συχνοὺς καὶ ἄλλους μεθ᾿ ἑαυτοῦ συμRedit ergo Gelasius totus ira percitus, alios quoque παραλαβών, καὶ τοῦ στύλου τὸν ἅγιον ἐθέλων κατο
multos secum assumens, et e columna sanctum ενεγκεῖν. 'Αλλ᾽ ὁ ἀεὶ θαυμαστὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ
volens detrahere. Sed qui semper in sanctis suis Κύριος οἷα καὶ νῦν ἐποίει, ἐκεῖνόν τε θρασυνόμενον
est admirabilis Dominus,qualia nunc quoque fecit, αναστέλλων καὶ τὸν αὐτοῦ θεράποντα δοξάζων
illum audacter insultantem reprimens, et ejus ser- κρυπτόμενον· εἰδίας γὰρ ἀκριβούς οὔσης καὶ τοῦ
vum,qui erat occultus,gloriosum efficiens Nam cum αέρος ἀλαμπὲς οὐδὲν ἔχοντος νέφη τε συνέδραμε
esset maxima serenitas essetque aer purus et lim- παραυτίκα καὶ ὁμίχλη προσέπιπτε, καὶ ὑετὸς φαγ
pidus, nubes repente concurrerunt, et orta est cali- δαῖος καὶ χάλαζα συγκατεφέροντο. Καὶ τοσοῦτον
go, et vehemens pluvia et grando deorsum fereba- ταύτης ἡ ἐμβολὴ καὶ ἡ τῆς ἄνωθεν ὀργῆς ἀπειλὴ ὡς
tur. Tantusque erat ejus impetus,et tam ingentes καὶ τὰ τῶν ἀμπελων ἀποῤῥεῦσαι φύλλα, μὴ ὅτι με
minæ iræ supernæ, ut etiam vitium caderent folia c τὸν καρπὸν, τρυγητὸς γὰρ ἦν. Οὐδὲ ταῦτα έπιχε
el pampini, non solum fructus: erat enim tunc τὴν τοῦ παραφρονοῦντος ἀσυνεσίαν· ἀλλὰ καὶ ἐγγὺς
tempus vindemia. Sed nec hæc quidem reprime- ἐκεῖνος τοῦ ἀπολέσθαι γενόμενος, οὐδὲ οὕτως ἐμέν
bant amentis stultitiam.Sed cum non multum ab- θανε σωφρονεῖν, οὐδ᾽ ὅσον ἐπλούτει Δανιὴλ τὴν
fuisset, quin ille periret, ne sic quidem discebat ἄνωθεν χάριν ήξίου μαθεῖν· ἀλλὰ πνευστιῶν καὶ
sapere, et se moderate gerere; neque volebat scire, διάβροχος σὺν τοῖς ἀμφ' αὐτὸν ἐπελθὼν ἡγανάκτει,
quanla superna gratia locupletatus esset Daniel. διηπείλει, ἐβόα, κατενεγκεῖν τὸν ὅσιον ἐπεχείρει.
Sed anhelans, et madefacius, cum iis qui circa eun erant, aggressus, indignabatur, minabatur,
clamabat, et dejicere sanctum aggrediebatur.
XVIII. Sed postquam qui cum eo erant, ei quæ
ΙΖ΄. Ἐπεὶ δὲ οἱ συνέντες τὰ βέλτιστα εἰσηγοῦντο,
erant optima,suggesserunt, dicentes nec esse co- ὡς οὔτε ὁ κίων ἔγγιστα τοῦ ἀγροῦ, λέγοντες, ἐντεῦ
lumnam agro propinquam, et hinc ei nullam futu- θέν τε οὐδὲ μίαν ὄχλησιν ἕξει, ὅτι μὴ καὶ εὐχῶν
ram molestiam; imo vero eum percepturun fruc- μᾶλλον ἀπολαύσει πολλῶν, καὶ λυσιτελήσει αὐτῷ τὰ
tum multarum orationum,et ei futurum valde uti- μέγιστα γείτων ἀγαθὸς ὤν· ἐπεὶ ταῦτα ἔλεγον,
lem, cum sit bonus vicinus; postquam hæc dixe- ἔπειθον. Καὶ τότε μὲν ἐκέλευε κατελθεῖν δι' αἰδοῦς,
runt, persuaserunt. Et tunc quidem jussit descen- οἶμαι, τοὺς παρόντας ποιούμενος, ἵνα μὴ μάτην
dere, pudore, ut arbitror, motus propter eos qui άφικέσθαι δοκῇ, ὕστερον δὲ αὐτῷ καὶ τὴν ἄνοδον
aderant, ne videretur frustra venisse; postea au- ὑπισχνείτο, καὶ ἀνελθόντα μένειν ἐφ' ὅσον βούλοιτο.
tem ei rursus pollicebatur ascensum, et cum rur. Ἐπεὶ γοῦν κλίμακος προσερεισθείσης τῷ κίνη
sus ascendisset, quantum voluisset, mansurum, κατῄει ὁ ὅσιος, καὶ δὴ πρὸς τὴν ἕκτην ἔτι βαθμίδα
Cum autem, columnæ admotis scalis, sanctus de- τὸν πόδα ἤρειδεν, οἶκτος ἔλαβε τον αμείλικτον,
scenderet, et jam in sexto gradu pedem figeret, ὁρῶντα πόδας ἐκείνους ὡς ἑτέρους κίονας οὓς αἱ
eum qui erat inflexibilis, cepit misericordia, dum πάννυχοι στάσεις καὶ πανημέριοι οἰδοῦντας καὶ ἠλε
illos videret pedes tanquam alias columnas, quos κωμένους καὶ τραυμάτων πλήρεις εδείκνυον· δ καὶ
per tolas mocles et dies stationes reddiderant tu- πρὸς ἔκπληξιν θεασάμενος άρκωσε τε πάλιν τὸν
midos et ulceratos, et vulneribus plenos.Quæ ille ὅσιον ἀνελθεῖν, καὶ συγγνώμην ἔτει τοῦ ἐγχειρή
cum stupore contemplatus, et sanctum adjuravit, ματος. Ὕστερον δὲ αὐτῷ καὶ τὸν κίονα ἵστησιν ὕψης
ut rursus rediret, et audacis sui capti petiit veniam. λότερον, καὶ τὸ πάχος στεῤῥότερον, καὶ τὴν βάσιν,
col. 993–994page 13 of 56
PG 116:993καὶ τἆλλα πολυτελέστερον, γνώριμα καὶ αὐτῷ βασιλεῖ τὰ τῆς ἀπομονῆς ἐκείνου καὶ τῆς καρτερίας θέμενος. Ἕρχει μὲν οὖν καὶ ταῦτα πλεῖστά τε καὶ μεγάλα τυγχάνοντα δεῖξαι τὸν τοῦ ὁσίου βίον καὶ ἧς αὐτὸς ἠξίωτο παρὰ Θεοῦ χάριτος. Ο δὲ λόγος μικρὰ ταῦτα καὶ οιονεί στοιχεῖα καὶ ἀρχὰς λογιζόμενος τὰ πολλῷ μείζονα τούτων δηλοῦν ἐπίγεται. ΙΒ'. Ηκέ τις μετὰ μικρὸν πρὸς τὸν ὅσιον τὸ γένος Θρᾷς, τὴν ἡλικίαν γεγηρακὼς, τὰς τοῦ βίου ἀφορμὰς ἔχων ἀπὸ τοῦ τὰ συμβόλαια γράφειν, νομικὸν τοῦτον εἶποι Ἕλλην ἀνήρ. Οὗτος παῖδα φέρων μονογενῆ πνεύματι πονηρῷ κάτοχον, θεὶς αὐτὸν πρὸ τοῦ κίονος δάκρυά τε ἔῤῥει τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ ῥήματα προσετίθει τῶν δακρύων ἐλεεινότερα. Ορα γὰρ πόσας εἶχε πρὸς ὀδυρμὸν ἀφορμὰς, τὴν φύσιν, τὴν πολιάν, τὴν τοῦ παιδὸς νεότητα, τὸ ἐπὶ μόνῳ τούτῳ σαλεύειν, τὸ μακρὰν ἐστάλθαι καὶ πολλὴν ταλαιπωρῆσαι πορείαν, καὶ ταῦτα δαιμονῶντι καὶ οὕτως ἀτάκτως καὶ μανικῶς ἔχοντι. Καὶ τέλος προσθεὶς ὅτι Τριακοστὴ αὕτη ἡμέρα ἐζύτου τὸ σὸν ὄνομα τὸ πονηρὸν ἀνακράξει πνεῦμα, τὴν εὐκίνητον ψυχὴν πρὸς ἔλεον εὐθὺς εἶχεν αὐτῷ συμπαθοῦσαν. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλε συμπαθεῖν ὁ τοῦ Χριστοῦ μιμητής ; Εἰ σὺ οὖν, ἔφη, δι᾿ ἐμοῦ πιστεύεις ἰαθῆναι τὸν παῖδα, δοθήσεταί σοι κατὰ τὴν πίστιν σου. Καὶ ἅμα τοῦ ἐλαίου αὐτὸν ἐκέλευε ποτισθῆναι τῶν ἐκεῖσε ἁγίων, οὐ γενομένου βάλλει μὲν αὐτὸν εὐθὺς ἐπ᾿ ἐδάφους τὸ χαλεπὸν δαιμόνιον, καὶ πολλοῖς αἰκίζει σπαράγμασιν, εἶτα μέγα βοῆσαν ἐν οἰμωγῇ, Εξέρχομαι. φεύ! ἐξέρχομαι. Ογδόης ἤδη παρούσης ἡμέρας μέλαν ὁ δαιμονῶν ἐξεμέσας αἷμα καὶ πεπηγὸς εὐχαῖς ἰᾶτο τοῦ ἀοιδίμου Πατρὸς, καὶ ὑγιῶς ἔχων τῷ ἑαυτοῦ πατρὶ παραδίδοται. Ὁ δὲ τὴν παῖδα λαβὼν τῇ μὲν γλώττη πρὸς εὐχαριστίαν ἐχρῆτο τοῖς δάκρυσι δὲ πρὸς χαράν. Ἔστι γὰρ καὶ ἡδονῆς δάκρυα, ὅταν ἐξ ἄκρας ἀθυμίας χαρᾶς ἀκρότητες τὴν ψυχὴν λαβοῦσαι τὸ πιεζόμενον νέφος εὐθὺς λύσωσι, καὶ τῇ τῶν δακρύων φυσικῇ λιβάδι σὺν ἡδονῇ χρήσωνται. Οὕτως ὁ παῖς οὐκ ἰᾶται μόνον τοῦ πονηροῦ δαίμονος, ἀλλὰ καὶ κατὰ δαιμόνων εὐθὺς ὁπλίζεται τῷ Θεῷ αὐτὸν τοῦ Πατρὸς μετὰ τὴν θεραπείαν καθιερώσαντος, καὶ τὸ τῶν μοναχῶν ἐνδῦναι σχῆμα καὶ τὸν βίον παρασκευάσαντος, τῷ ἰατρῷ τε τοῦ σώματος παραδόντος καὶ ἰατρὸν γενέσθαι καὶ τῆς ψυχῆς καταξιώσαντος· ὃς καὶ καθαρῶς τῷ καθαρῷ προσῆλθε τὴν τοῦ βίου πᾶσαν ἀπολιπών ματαιότητα. Εν μὲν δὴ τοῦτο καὶ οὕτως ἔχον· ὕστερον δὲ τούτου οὐδαμῶς ἔλαττον. ΙΘ'. Κύρῳ τινὶ ὑπάρχῳ μὲν γεγονότι τὸ πρότερον, ὕστερον δὲ καὶ θρόνου ἐπισκοπῆς ἐπιβάντι, τὸ ἐν τῇ Φρυγία Κοτυάειον οὕτη ἦν, καὶ ταύτης ἱκστάντι διά τινα κατ᾿ αὐτοῦ κινηθεῖσαν διαβολήν, θυγάτριον ἦν, Ἀλεξανδρία ταύτῃ τὸ ὄνομα. Αὕτη τῷ προτέρῳ τὰ ὅμοια ἐπεπόνθει, καὶ ὑπὸ δαίμονος ὠχλεῖτο δεινῶς. Ο οὖν ταύτης πατὴρ τὸν ὅσιον ἐπὶ νοῦν λαβὼν ἄγει πρὸς αὐτὸν τὴν παῖδα τῇ φυσικῇ στοργῇ θέρμην
καὶ τἆλλα πολυτελέστερον, γνώριμα καὶ αὐτῷ βασι·
λεῖ τὰ τῆς ἀπομονῆς ἐκείνου καὶ τῆς καρτερίας
θέμενος. Ἕρχει μὲν οὖν καὶ ταῦτα πλεῖστά τε καὶ
μεγάλα τυγχάνοντα δεῖξαι τὸν τοῦ ὁσίου βίον καὶ ἧς
αὐτὸς ἠξίωτο παρὰ Θεοῦ χάριτος. Ο δὲ λόγος μικρὰ
ταῦτα καὶ οιονεί στοιχεῖα καὶ ἀρχὰς λογιζόμενος τὰ
πολλῷ μείζονα τούτων δηλοῦν ἐπίγεται.
Postea vero ei quoque columnam posuit excelsiorem, et crassitudine validiorem,basique et cæeteris magnificentiorem, et de illius patientia et
tolerantia imperatorem reddidit certioremn. Atque hæc quidem sufficerent, quæ sunt plurima,
et maximna ad sancti vitam ostendendam,et gratiam,
quam ipse a Deo erat assecutus. Oratio autem hæc
parva esse considerans, et tanquam clementa ac principia, quæ sunt his longe majora, properat
declarare.
ΙΒ'. Ηκέ τις μετὰ μικρὸν πρὸς τὸν ὅσιον τὸ γένος XVIII. V. nit paulo post quidam ad sanctum, Trax
Θρᾷς, τὴν ἡλικίαν γεγηρακὼς, τὰς τοῦ βίου ἀφορμάς quidem genere, ætate autem senex, qui ex scriἔχων ἀπὸ τοῦ τὰ συμβόλαια γράφειν, νομικὸν τοῦτον bendis contractibus sibi victumn parabat: νομικον,
εἶποι Ἕλλην ἀνήρ. Οὗτος παῖδα φέρων μονογενῆ id est, legis peritum, vocant Græci. Is filium
πνεύματι πονηρῷ κάτοχοι, θεὶς αὐτὸν πρὸ τοῦ ferens unigenam, qui a maligno detinebatur spi
κίονος δάκρυά τε ἔῤῥει τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ ῥήματα ritu, cum eum posuisset ad columnam, et ei lacryπροσετίθει τῶν δακρύων ἐλεεινότερα. Ορα γὰρ πόσας mæ fluebant ex oculis, et adjunxit verba lacryεἶχε πρὸς ὀδυρμὸν ἀφορμὰς, τὴν φύσιν, τὴν πολιάν, β mis magis miserabilia. Vide enim, quam multas
τὴν τοῦ παιδὸς νεότητα, τὸ ἐπὶ μόνῳ τούτῳ σαλεύειν, felus habebat occasiones: naturani, canitiem,
τὸ μακρὰν ἐστάλθαι καὶ πολλὴν ταλαιπωρῆσαι flii adolescentiam, quod propter eum solum labo
πορείαν, καὶ ταῦτα δαιμονῶντι καὶ οὕτως ἀτάκτως raret, quod longe esset profectus, et magni itineris
καὶ μανικῶς ἔχοντι. Καὶ τέλος προσθεὶς ὅτι Τριακο- labores esset perpessus, idque cum esset puer
στη αὕτη ἡμέρα ἐζύτου τὸ σὸν ὄνομα τὸ πονηρὸν dæmoniacus, et tanta esset ejus vexatio et immoἀνακράξει πνεῦμα, τὴν εὐκίνητον ψυχὴν πρὸς ἔλεον deratio. Εt cum postremo addidisset, esse jam
εὐθὺς εἶχεν αὐτῷ συμπαθοῦσαν. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ tricesimon diem, ex quo noinen illius malignus
ἔμελλε συμπαθεῖν ὁ τοῦ Χριστοῦ μιμητής; Εἰ σὺ clamaret spiritus, ejus animus, qui facile moveοὖν, ἔφη, δι͵ ἐμοῦ πιστεύεις ἰαθῆναι τὸν παῖδα, δο- batur misericordia. ipsius statim et misertus.
θήσεταί σοι κατὰ τὴν πίστιν σου. Καὶ ἅμα τοῦ Quidni enim misericordia movendus erat Christi
ἐλαίου αὐτὸν ἐκέλευε ποτισθῆναι τῶν ἐκεῖσε ἁγίων, discipulus? Si tu ergo, inquit, credis fore, ut per
οὐ γενομένου βάλλει μὲν αὐτὸν εὐθὺς ἐπ᾿ ἐδάφους τὸ sanetur tuus filius, dabitur tibi secundum fidem
χαλεπὸν δαιμόνιον, καὶ πολλοῖς αἰκίζει σπαράγμασιν, tuam; et simul eum jussit potari oleo a sanctis,
εἶτα μέγα βοῆσαν ἐν οἰμωγῇ, Εξέρχομαι. φεύ! qui illic erant. Quod cum factum esset, statim
ἐξέρχομαι. Ογδόης ἤδη παρούσης ἡμέρας μέλαν ὁ c quidem eum humi jacit sævum dæmonium, eumδαιμονῶν ἐξεμέσας αἷμα καὶ πεπηγὸς εὐχαῖς ἰᾶτο que valde laniat ac lacerat. Deinde magna voce
τοῦ ἀοιδίμου Πατρὸς, καὶ ὑγιῶς ἔχων τῷ ἑαυτοῦ cum luctu clamat, Egredior heu, inquit, egrediπατρὶ παραδίδοται. Ὁ δὲ τὴν παῖδα λαβὼν τῇ μὲν or. Cum dies jam adesset oclavus, ubi damoniaγλώττη πρὸς εὐχαριστίαν ἐχρῆτο τοῖς δάκρυσι δὲ cus nigrum et concretum evomuisset sanguinem,
πρὸς χαράν. Ἔστι γὰρ καὶ ἡδονῆς δάκρυα, ὅταν ἐξ gloriosi Patris sanatus est precibus, et sanus et
ἄκρας ἀθυμίας χαρᾶς ἀκρότητες τὴν ψυχὴν λαβοῦ- recte se habens suo patri est traditus. Ille autem
σαι τὸ πιεζόμενον νέφος εὐθὺς λύσωσι, καὶ τῇ τῶν cum accepisset filium, lingua quidem utebatur ad
δακρύων φυσικῇ λιβάδι σὺν ἡδονῇ χρήσωνται. Οὕτως agendas gratias,lacrymis vero ad latitiam. Sunt enim
ὁ παῖς οὐκ ἰᾶται μόνον τοῦ πονηροῦ δαίμονος, ἀλλὰ etiam laetitiæ lacrymæ, quando summam animi agriκαὶ κατὰ δαιμόνων εὐθὺς ὁπλίζεται τῷ Θεῷ αὐτὸν tudinem summa excipientes latitis, nubem qua
τοῦ Πατρὸς μετὰ τὴν θεραπείαν καθιερώσαντος, καὶ premebat, protinus depulerint, et naturali fuτὸ τῶν μοναχῶν ἐνδῦναι σχῆμα καὶ τὸν βίον παρα- xione lacrymarum usæ fuerint cum voluptate. Sic
σκευάσαντος, τῷ ἰατρῷ τε τοῦ σώματος παραδόντος puer non solum curatur a malo dæmone, sed
καὶ ἰατρὸν γενέσθαι καὶ τῆς ψυχῆς καταξιώσαντος etiam continuo armatur adversus dæmones, cum
ὃς καὶ καθαρῶς τῷ καθαρῷ προσῆλθε τὴν τοῦ βίου" pater post curationem cum Deo consecrasset, et
πᾶσαν ἀπολιπών ματαιότητα. Εν μὲν δὴ τοῦτο καὶ ut monasticum amictum et vitam susciperet, effeοὕτως ἔχον· ὕστερον δὲ τούτου οὐδαμῶς ἔλαττον. cisset. et medico corporis eum tradidisset, et ro
gasset ut esset etiam medicus animæ; qui etiam purus ad purum accessit, omni mundanæ vitæ
relicta vanitate. Hoc quidem fuit unum ejusmodi; alterum autem eo non inferius.
ΙΘ'. Κύρῳ τινὶ ὑπάρχῳ μὲν γεγονότι τὸ πρότερον,
ὕστερον δὲ καὶ θρόνου ἐπισκοπῆς ἐπιβάντι, τὸ ἐν τῇ
Φρυγία Κοτυάειον οὕτη ἦν, καὶ ταύτης ἱκστάντι διά
τινα κατ᾿ αὐτοῦ κινηθεῖσαν διαβολήν, θυγάτριον ἦν,
᾿Αλεξανδρία ταύτῃ τὸ όνομα. Αὕτη τῷ προτέρῳ τὰ
ὅμοια ἐπεπόνθει, καὶ ὑπὸ δαίμονος ὠχλεῖτο δεινῶς.
Ο οὖν ταύτης πατὴρ τὸν ὅσιον ἐπὶ νοῦν λαβὼν ἄγει
πρὸς αὐτὸν τὴν παῖδα τῇ φυσικῇ στοργῇ θέρμην
XIX. Cuidam Cyro, qui prius quidem fuit præ
ses, postea autem ascendit etiam ad sedem episcopalem civitatis in Phrygia,cui nomen erat Colysium,
et ab illo postea discesserat propter quamdam
notam adversus eum calumniam, erat filia nomine
Alexandria. Ea eodem modo erat affecta, quo ille
quem prius diximus, et graviter vexabatur a damnone. Ejus ergo pater, cum sanctus ei venisset in
col. 995–996page 14 of 56
PG 116:995ἄλλην κεράσας καὶ τὴν ἐκ πίστεως. Ἅμα οὖν αἱ τοῦ ἁγίου χεῖρες τῇ κεφαλῇ αὐτῆς ἐπετίθεντο, τὸ πνεῦμα ἐφυγαδεύετο, καὶ ὑγιὴς εὐθὺς ἡ πάσχουσα καθεωρᾶτο. Ἀμέλει καὶ τῷ τοιούτῳ θαύματι θαῦμα συνή πτετο ἕτερον. Ἤδη γὰρ ὁ Κῦρος τὰ μεγάλα θαῤῥῶν πρὸς τὸν ἅγιον τῇ αὐτοῦ χάριτι καταχρώμενος ἦν. Ὅθεν καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ τῶν ἀγρῶν αὐτοῦ τὴν φροντίδα πεπιστευμένου δαιμονῶσαν καὶ ταύτην οὖσαν πρὸς αὐτὸν ἤγαγε, καὶ θαῤῥῶν οὐχ ἡμάρτι νεν, ἀλλὰ καὶ ταύτην μετὰ τῆς θυγατρὸς εἶχε δαι μονίας λύσης κεκαθαρμένην· ὑπὲρ ὧν δὴ καὶ με γάλας ὁμολογῶν χάριτας (καὶ γὰρ περὶ λόγους εἶχε καὶ τὴν Ἑλληνικὴν σοφίαν πεπαίδευτο) ἐπίγραμμα τῷ ὕστερον αὐτῷ ἱδρυθέντι κίονι ἐνεκόλαψεν ἔχον οὕτως· ἵσταται ἀνὴρ πάντοθεν ἀρνύμενος καὶ οὐ τρομένων ἀνέμους· τροφῇ δ᾽ ἀμβροσίῃ τρέφεται καὶ ἀναίμονι δίψῃ, τεύχεα ῥιζώσας κίονι διχθαδίῳ. Σι μεὼν δὲ ῥίζα ὑμνέων κηρύττων μητρὸς ἀπειρογάμου. Κ΄. Τὰ δὲ ἑξῆς ἡμέρα ἦν ἡ κυρία τῶν ἡμερῶν. Ἀνήρ δέ τις τῶν παρὰ τὴν Εὔξεινον πόντον οἰκούν των ἧκε παῖδα κομίζων δαίμονι μὲν καὶ αὐτὸν κατάσχετον ὄντα, πλὴν τἄλλα κωφόν τε καὶ ἄλαλον καὶ ὁποῖον δὴ τὸν Χριστὸν θεραπεῦσαι τὰ εὐαγγέλια. Ὡς οὖν ἤδη τῷ στύλῳ προσήγγιζον ὁ παῖς μετὰ τοῦ πατρὸς, ἐκτινάξας ὁ δαίμων τὸν παῖδα καὶ τῶν κρατούντων αὐτὸν ἀποσπάσας ὥλισε πρὸς τὴν κλί μακα ἥτις ἐρηρεισμένη τότε τῷ στύλῳ ἐτύγχανε. Καὶ ὁ μὲν εὐθὺς τῆς κλίμακος ἐπιβὰς ἀνήκει, ὁ δὲ ὅσιος ἄνωθεν ὁρῶν ἐδέετο τοῦ Θεοῦ. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἂν ὑπὸ τοῦ δαίμονος ῥιφεὶς τῆς κλίμακος κατεάγη, εἰ μὴ προκατέσχεν οὗτος τὸν δαίμονα τῇ εὐχῇ; Οὔκουν αὐτῷ τὰς χεῖρας ἐπέθηκεν, οὐδὲ ἅπερ ἐπὶ τοῖς ἔμπροσθεν εἰώθει ποιεῖν ἔδρασεν, ἀλλ᾽ ἄνω μὲν ἐκεῖνος ηὔχετο, κάτω δὲ ὢν ὁ παῖς ἔτι καὶ μήπω τὰ μέσα τῆς κλίμακος ἐφθακὼς τῆς θεραπείας ἀπέλαυεν. Ἑνὸς ἔτι μόνου μνησθεὶς τῶν ἄλλων ἐν καιρῷ πάλιν ἰδίῳ μνησθήσομαι. ΚΑ΄. Λέων ὁ μέγας ἐκράτει μὲν τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς, ἥκιστα δὲ καὶ φύσεως εἶχε κρατεῖν, ἀλλ᾽ ἐξω μένος ἠμοίρει γονῆς. Τί οὖν ποιεῖ; Ἐπὶ τὸν πάντων κρατοῦντα καταφεύγει Θεόν, μεσίτῃ πρὸς αὐτὸν τὸν Δανιὴλ χρησάμενος. Καὶ ὃς ὑπήκουσε, καὶ ὅτι τέξεται ἡ γυνὴ τὸ ἐπιὸν ἔτος εὐθὺς ἐμήνυε. Γέγονεν οὖν αὐτὸ πρᾶγμα τὸ ῥῆμα, καὶ ταῖς εὐχαῖς εἶξεν ἡ φύ σις οὐ δοῦναι μόνον υἱὸν, ἀλλὰ καὶ κατ᾽ ἐκεῖνον δὴ τὸν καιρὸν δοῦναι καθ᾽ ὃν τὸ θεοφόρον στόμα τοῦ ἁγίου προέλεξεν. Οὕτως ἐκεῖνος οὐ μόνον εὐχῆς καρ πὸς ἦν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐδίδου ἔχειν δι᾽ εὐχῆς υἱούς. Ταῦτα καὶ βασιλεὺς αὐτῷ ἀμειβόμενος, τρίτου θε μέλιον κίονος αὐτῷ κατεβάλετο. ΚΒ΄. Τῆς φήμης οὖν τὸν ἅγιον ἀπανταχοῦ δια κηρυττούσης ἀφικνεῖται πρὸς αὐτὸν καὶ ἡ βασιλὶς Εὐ δοκία ἐκ τῆς Ἀφρικῆς ἄρτι χώρας ἀνασωθεῖσα, καὶ πολλὴν μὲν αἰτῶ, πολλὴν δὲ τιμὴν νέμουσα ἀξιοῦσα
mentem, ad ipsum ducit filiam, naturali benevolentiæ alium commiscens ardorem nempe fidei.
Simul atque ergo saucti manus ejus capiti fuerunt
imposita, fugatus est spiritus, et quæ laborabat,
statim conspecta est sana. Porro autem huic quoque miraculo fuit allerum conjunctum. Jam enim
Cyrus sancto valde conβdens, ejus utebatur gratia.
Unde etiam uxorem ejus, cui suorum agrorum
fuerat mandala cura,quæ ipsa quoque erat dæmoniaca, duxit ad ipsum. Neque eum sua fefellit
fiducia, sed ea quoque eur Gilia mundlata fuit a
rabie dæmonis. Pro quibus iis utique magnas ei
habens et agens gratias (erat enim vir doctus, et
humanis litteris eruditus), in posita illic columna
epigramma postea insculpsit, quod sic habet: Hic η
slat vir, undique impetitur, et ventos non timet.
Ambrosio autem utitur alimento, et siti experte
sanguinis actis vero radicibus,fundavit aedificium
columna duplici. Est autem radix Simeon, filium
Sed hæc quidem sic.
XX. Deinceps vero erat quidem dies, omnium
dierum præcipuus. Vir autem quidam ex iis, qui
prope Euxium pontum habitabant, venit afferens
filium, qui ipse quoque possidebatur quidem a
dæmone, sed erat alioqui et surdus et multus, et
qualem curasse Christum docent Evangelia. Cum
autem columnæ jam appropinquarent filius cum
patre, excutiens puerum dæmon, et avellens eum
ab ipsis, qui ipsum tenebant, impulit euni ad scalas, quæ tunc quidem fuerant admolæ columnæ;
et ille quidem protinus ascendebat scalas; sanctus,
vero desuper aspiciens, Deum rogabat. Quomodo
enim von a dæmone scalis projectus, fuisset confractus, nisi is retinuisset dæmonem precatione?
Non ergo ei manus imposuit, neque fccit, quæ
aliis facere consueverat sed ille quidem precabatur superius. Puer autem cum esset adhuc inferius, et ad medias scalas nondum pervenisset, sanitalen est assecutus. Cum unius tautum fecero
mentionem, aliorum suo tempore meminero.
XXI. Magnus Leo,qui Romanum quidem imperium,
naluram autem regere non poterat, sed proles ei
deerat mascula, quid facit? Confugit ad Deum omnium Dominum, apud ipsum Daniele usus intercessore. Ille vero paruit, et anno sequenti pariturain esse uxorem protinus significavit. Res ergo,
ut dixerat, successit, et natura cessit precibus:
non solum ad hoc, ut darel Glium, sed ad hoc
eliam, ut daret illo tempore, quo sancti os divinum
prædixerat. Sic ille non solum erat filius precationis, sed etiam per preces dabat aliis ut haberent filios. Idcirco eum remunerans imperator,
tertiæ columnæ ei jecit fundamentum.
ἄλλην κεράτας καὶ τὴν ἐκ πίστεως. "Αμα οὖν αἱ τοῦ
ἁγίου χειρας τῇ κεφαλῇ αὐτῆς ἐπετίθεντο, τὸ πνεῦμα
έφυγαδεύετα, καὶ ὑγιὴς εὐθὺς ἡ πάσχουσα καθεώ
ρᾶτο. ᾿Αμέλει καὶ τῷ τοιούτῳ θαύματι θαῦμα συνή
πτετο ἕτερον. Ηδη γὰρ ὁ Κῦρος τὰ μεγάλα θεῤῥών
πρὸς τὸν ἅγιον τῇ αὐτοῦ χάριτι καταχρώμενος ἦν.
Ὅθεν καὶ τὴν γυναῖκα τοῦ τῶν ἀγρῶν αὐτοῦ τὴν
φροντίδα πεπιστευμένου δαιμονῶσιν καὶ ταύτην
ούσαν πρὸς αὐτὸν ἤγαγε, καὶ θαῤῥῶν οὐχ ἡμάρτινεν, ἀλλὰ καὶ ταύτην μετὰ τῆς θυγατρὸς εἶχε επ
μονίας λύσης κεκαθαρμένην· ὑπὲρ ὧν δὴ καὶ με
γάλας ὁμοιῶν χάριτος (καὶ γὰρ περὶ λόγους εἶχε
καὶ τὴν Ἑλληνικὴν σοφίαν πεπαίδευτο ἐπίγραμμα
τῷ ὕστερον αὐτῷ ιδρυθέντι κίονι ἐνεκόλαχεν ἔχον
οὕτως· ἵσταται ἀνὴρ πάντοθεν ἀρνύμενος καὶ οἱ
τρομένων ἀνέμους· τροφῇ δ᾽ ἀμβροσίῃ τρέφεται καὶ
αναίμονι δίψῃ, τεύχεα ριζώσας κίονι διχθαδίῳ. Στο
μεὼν δὲ ῥίζα ὑδέα κηρύττων μητρὸς ἀπειρογάμου.
prædicans matris, quæ non est experta nuptias.
Κ'. Τὰ δὲ ἑξῆς ἡμέρα ἦν ἡ κυρία τῶν ἡμερῶν,
'Ανήρ δέ τις τῶν παρὰ τὴν Εὔξεινον πόντον οἰκούν
των Εκε παῖδα κομίζων δαίμονι μὲν καὶ αὐτὸν
κατάσχετον ὄντα, πλὴν τἄλλα κωφόν τε καὶ ἄλαλον
καὶ ὁποῖον δὴ τὸν Χριστὸν θεραπεῦσαι τὰ Εὐαγγέ
λια. Ως οὖν ἤδη τῷ στελῳ προσήγγιζον ὁ παῖς μετά
τοῦ πατρὸς, ἐκτινάξας ὁ δαίμων τὸν παῖδα καὶ τῶν
κρατούντων αὐτὸν ἀποσπάσας Κλασε πρὸς τὴν κλι
μακα ἥτις ἔρηρεισμένη τότε τῷ στύλῳ ἐτύγχαν.
Καὶ ὁ μὲν εὐθὺς τῆς κλίμακος ἐπιβὰς ἀνήκει, δ τ
ὅσιος ἄνωθεν ὁρῶν ἐδέετο τοῦ Θεοῦ. Καὶ πῶς τὰ
οὐκ ἂν ὑπὸ τοῦ δαίμονος ῥιφεὶς τῆς κλίμακας κ
τεάγη, εἰ μὴ προκατέσχεν οὗτος τὸν δαίμονα τη
εὐχῇ; Οὔκουν αὐτῷ τὰς χεῖρας ἐπέθηκεν, οὐδὲ ἅπερ
ἐπὶ τοῖς ἔμπροσθεν εἰώθει ποιεῖν ἔδρασεν, ἀλλ' ἐνώ
μὲν ἐκεῖνος ηὔχετο, κάτω δὲ ὢν ὁ παῖς ἔτι καὶ μήπω
τὰ μέσα τῆς κλίμακος ἐφθακὼς τῆς θεραπείας ἀπέσ
λαυεν. Ενὸς ἔτι μόνου μνησθεὶς τῶν ἄλλων ἐν καιρῷ
πάλιν ἰδίῳ μνησθήσομαι.
ΚΑ'. Λέων ὁ μέγας εκράτει μὲν τῆς Ῥωμαίων
ἀρχῆς, ἥκιστα δὲ καὶ φύσεως εἶχε κρατεῖν, ἀλλ' ἐξω
μενος ἡμοίρει γονῆς. Τί οὖν ποιεῖ; Ἐπὶ τὸν πάντων
κρατοῦντα καταφεύγει Θεόν, μεσίτῃ πρὸς αὐτὸν τὸν
Δανιὴλ χρησάμενος. Καὶ ὃς ὑπήκους, καὶ ὅτι τέξε
ται ἡ γυνὴ τὸ ἐπιὸν ἔτος εὐθὺς ἐμήνυς. Γέγονεν οὖν
αὐτὸ πρᾶγμα τὸ ῥῶμα, καὶ ταῖς εὐχαῖς εἶξεν ἡ φύ
σις οὐ δοῦναι μόνον υἱὸν, ἀλλὰ καὶ κατ᾽ ἐκεῖνον δεὶ
τὸν καιρὸν δοῦναι καθ᾽ ἂν τὸ θεοφόρον στόμα του
ἀγίου προέλεξεν. Οὕτως ἐκεῖνος οὐ μόνον εὐχῆς καί
ἦν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐδίδου ἔχειν δι᾽ εὐχῆς υἱούς.
Ταῦτα καὶ βασιλεὺς αὐτῷ ἀμειβόμενος, τρίτου θε
μέλιον κίονος αὐτὸν κατεβάλετο.
ΚΒ'. Τῆς φήμης οὖν τὸν ἅγιον ἀπανταχού δικα
ρυττούσης αφικνείται πρὸς αὐτὸν καὶ ἡ βασιλὶς Εἰ
δοκία ἐκ τῆς ᾿Αφρων ἄρτι χώρας ἀνασωθεῖσι, καὶ
πολλὴν μὲν αἰτω, πολλὴν δὲ τιμὴν νέμουσα ἀξιοῦσε
XXII. Cum fama ergo sanctum ubique prædicaret,
ad eum venit imperatrix Eudocia quæ nuper
servata ex Africa; et magnain quidem ei reverentiam, multum autem tribuens honorem, ei
Eudocia servata ex Africa dicitur, quod a Genserico Wandalorum rege captiva in Africam deducta, post dimissa est.
col. 997–998page 15 of 56
PG 116:997τε αὐτὸν τοῦ μὲν κίονος κατελθεῖν, φοιτῆσαι δὲ πρὸς τοὺς αὐτῆς τόπους, καὶ τούτους οἰκῆσαι. Πολλοὶ δὲ μοι, ἔλεγεν, οὗτοι, καὶ ἅμα μὲν ἡσυχίας φίλοι, ἅμα δὲ καὶ παραμυθίαν ἄλλην ορέγειν δυνάμενοι. Ο δὲ τῆς ἀγαθῆς αὐτὴν γνώμης ἀποδεχόμενος οὐκ ἔκρινε μεταβαίνειν, ἀλλ' ἐνταῦθα δὴ διακαρτερεῖν ἔνθα καὶ παρὰ Χριστοῦ πεφύτευτο τῇ ἀρετῇ ῥιζοῦσθαι, καὶ τὸν καρπὸν διδόναι κατὰ καιρὸν τὸν προσήκοντα. Ταῦτα καὶ τοιαῦδ᾽ ἕτερα λέξας καὶ εὐλογίας αὐτὴν ἀξιώσας ἐκπέμπει. Καὶ τότε δὴ πρὸς τὸν τοῦ Γελασίου κίονα μεταβαίνει, καὶ ἅμα τῷ στύλῳ, ὑψηλότερος γὰρ ἦν, καὶ αὐτῷ τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπεδίδου, καὶ πολιτείας ὑψηλοτέρας ἐπελαμβάνετο. Οὐκ ἔμελλε δὲ ἄρα οὔτε τῷ διαβόλῳ οὔτε τοῖς ἐκείνου ἐνεκτά ταῦτα εἶναι. Διά τοι ταῦτα αὐτὸς μὲν ὑπῆρχεν ὁ κάμινον αὐτῷ πάλιν τῶν πειρασμῶν ἀνάπτων, ἐκέχρητο δὲ τοῖς ἐν Βυζαντίῳ τῶν αἱρετικῶν παισὶν ὑπηρέταις. Οὗτοι γύναιόν τι τῶν ἑταιριζομένων παραλαβόντες ᾗ τὸ μὲν γένος Ἀσία, πλεύσασα δὲ εἰς Βυζάντιον, φορισμὸν ἑαυτῇ φεῦ! ἀπὸ τοῦ οἰκείου σώματος πονηρὸν ἐποιεῖτο. Ταύτην λόγοις ἐξαπατήσαντες καὶ ὅρκοις πείσαντες καὶ χρημάτων ἐπαγγελία ὅλην πρὸς ὅπερ ἠβούλοντο παρορμήσαντες, παρασκευάζουσι πρὸς τὸν ἅγιον ἀπελθεῖν, καὶ ἢ ἐκείνῳ ἢ ἕν γε τῶν αὐτοῦ μαθητῶν ἔρωτα ἐνσπεῖραι καὶ πρὸς ἐπιθυμίαν ἄτοπον ἐκκαλέσασθαι. Ἄνεισι τοιγαροῦν ἡ ἀκόλαστος πρὸς τὸν σώφρονα, πρὸς τὴν καθαρὰν ψυχὴν ἡ ἀκάθαρτος ἀκολούθων πλῆθος ἐπαγομένη, φαντάσμασί τε καὶ σχήμασι βδελυροῖς χρωμένη καὶ χρυσίων περιβολῇ, καὶ κοσμίων ἄλλων ἐπιπλοκῇ, κλέπτειν οἰηθεῖσα καὶ δελεάζειν ὀφθαλμοὺς ἐκείνους, οὐδὲν πρόσγειον, οὐδὲν τῶν ὑλικῶν ἀγαπήσαντας. Παραμείνασα δέ τινι τῶν ἀγρῶν ἧς του τε κίονος ἦν ἀντικρὺ καὶ τῆς μάνδρας τῶν λογικών θρεμμάτων τῶν τοῦ καλοῦ τοῦδε ποιμένος Δανιήλ, καὶ προσεποιείτο νοσεῖν, ἵν᾽ εἰ δυνατὸν καὶ αὐτῷ μὲν τῷ ἁγίῳ ψυχικῆς ἀῤῥωστίας αἰτία γένοιτο· εἰ δ᾽ οὖν, τοῖς γε μαθηταῖς ἐκείνου τὴν λύμην ἐνθείη. ΚΓ'. Ὡς δὲ ἐπὶ πολὺν χρόνον παραμεινάσῃ ἅπαν αὐτῇ τὸ σόφισμα μάταιον ἦν, κατέρχεται μὲν πρὸς τοὺς ἀποστείλαντας, λέγει δὲ ἡ κατάπτυστος, καὶ καταψεύδεται τοῦ ἁγίου, ἃ μὲν μήτι γε τῷ μεγάλῳ ἐκείνῳ ἐπὶ νοῦν ἦλθε (τοῦτο γὰρ ὁ σφόδρα τῶν λογισμῶν ἐκκρουσθεὶς ἐπίστευσεν), ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν ἐκείνου φοιτητῶν οὐδενὶ, πολλοῦ γε δεῖ. Τὰ δὲ ἦν ὡς Ἑάλω μὲν κατ' ἄκρας ἐμοῦ Δανιήλ, ἐδέξατο δὲ τῇ ψυχῇ τὸ βέλος, καὶ τέλος ὡς ἐπέτρεψε τοῖς μαθηταῖς ἀγαγεῖν με διὰ τῆς κλίμακος πρὸς αὐτόν· ἐμοῦ δὲ, φησὶ, μὴ ἀνασχομένης ἐβουλεύσαντο ἀνελεῖν τοῦ τὴν ἀκολασίαν ταύτην λαθεῖν· καὶ ἰδοὺ μόλις τὰς χεῖρας αὐτῶν διαδράσασα τῇ φυγῇ σέσωσμαι. Οὕτω τῆς μαινάδος ἐξέλεγκτα διαψευδομένης ἥρπαζον ἐκεῖνοι τοὺς λόγους ὡς ἀληθεστάτοις προσέχοντες· ὃ γὰρ ἐβούλοντο, ταῦτα καὶ ἀληθῆ εἶναι ᾤοντο, καὶ τοῖς ἄλλοις παρέπεμπον. Ἀλλὰ γὰρ ὁ αὐτὸς ἦν κἀνταῦθα Θεὸς καὶ τὸ τῆς δίκης ἄφυκτον καὶ ἀλάθητον. Τί οὖν γίνεται, καὶ πῶς ταῦτα οἰκονομεῖται; Πνεῦμα πονηρὸν ἐπὶ τὴν φαύλην καὶ ψευδολόγον εὐθὺς πέμπεται,
VITA S. DANIELIS STYLITA.
τε αὐτὸν τοῦ μὲν κίονος κατελθεῖν, φοιτῆσαι δὲ πρὸς rogans ipsum,ut de columna quidem descenderet,
τοὺς αὐτῆς τόπους, καὶ τούτους οἰκῆσαι. Πολλοὶ δὲ ad sua vero loca veniret, et ea habilaret. Sunt
μοι, ἔλεγεν, οὗτοι, καὶ ἅμα μὲν ἡσυχίας φίλοι, ἅμα autem, dicebat ea, mihi mulla, et simul quidem
δὲ καὶ παραμυθίαν ἄλλην ορέγειν δυνάμενοι. Ο δὲ amica silentio,et quæ possint aliam præbere conτῆς ἀγαθῆς αὐτὴν γνώμῃς ἀποδεχόμενος οὐκ ἔκρινε solationem. Ille vero bonam ejus mentem accipiens
μεταβαίνειν, ἀλλ' ἐνταῦθα δὴ διακαρτερεῖν ἔνθα καὶ et laudans,statuit non transmigrare, sed in eo loco
παρὰ Χριστοῦ πεφύτευτο τῇ ἀρετῇ ῥιζοῦσθαι, καὶ perseverare, in quo fuerat a Christo plantatus,et
τὸν καρπὸν διδόναι κατὰ καιρὸν τὸν προσήκοντα. virtutis radices in eo agere, et fructum convenienΤαῦτα καὶ τοιαῦδ᾽ ἕτερα λέξας καὶ εὐλογίας αὐτὴν tem dare suo tempore. Cum hæc et alia dixisset
ἀξιώσας ἐκπέμπει. Καὶ τότε δὴ πρὸς τὸν τοῦ Γελα- «jusmodi, et benedictione eam impertiisset, emittit.
σίου κίονα μεταβαίνει, καὶ ἅμα τῷ στύλῳ, ὑψηλότε- Tunc autem transit ad columnam Gelasii, et simul
ρος γὰρ ἦν, καὶ αὐτῷ τὰ τῆς ἀρετῆς ἐπεδίδου, καὶ cum columna (erat enim excelsior) ei quoque aucta
πολιτείας ὑψηλοτέρας ἐπελαμβάνετο. Οὐκ ἔμελλε δὲ est virtus; et vitæ institulum aggressus est excelάρα οὔτε τῷ διαβόλῳ οὔτε τοῖς ἐκείνου ἐνεκτά εius. Non erant autem futura hac tolerabilia, neque
ταῦτα εἶναι. Διά τοι ταῦτα αὐτὸς μὲν ὑπῆρχεν ὁ diabolo, neque illius asseclis. Propterea ipse quiκάμινον αὐτῷ πάλιν τῶν πειρασμῶν ἀνάπτων, ἐκέ- dem ei rursus accendit fornacem tentationum
χρητο δὲ τοῖς ἐν Βυζαντίῳ τῶν αἱρετικῶν παισὶν usus est vero ministris hæreticis, qui erant Byzanὑπηρέταις. Οὗτοι γύναιόν τι τῶν ἑταιριζομένων πα- tți. Isti cum quamdam sumpsissent mulierem ex
ραλαβόντες ᾗ τὸ μὲν γένος ᾿Ασία, πλεύσασα δὲ εἰς meretricibus,quæ erat quidem genere Asiana, ei
Βυζάντιον, φορισμὸν ἑαυτῇ φεῦ! ἀπὸ τοῦ οἰκείου aulem erat nomen Bassiana; cum navigassel vero
σώματος πονηρὸν ἐποιεῖτο. Ταύτην λόγοις ἐξαπατή- Byzantium, improbum, proh dolor! quaestum faσαντες καὶ ὅρκοις πείσαντες καὶ χρημάτων επαγγε- ciebat suo corpore.Eam cum verbis decepissent,e
λία ὅλην πρὸς ὅπερ ἠβούλοντο παρορμήσαντες, πα- promissa pecunia, totam ad id quod volebant,inciρασκευάζουσι πρὸς τὸν ἅγιον ἀπελθεῖν, καὶ ἢ ἐκείνῳ tassent, efficiunt ut vadat ad sanctum, et vel ilἢ ἐν γε τῶν αὐτοῦ μαθητῶν ἔρωτα ἐνσπεῖραι καὶ lum, vel unum ex suis discipulis, ad amorein ilπρὸς ἐπιθυμίαν ἄτοπον εκκαλέσασθαι. ῎Ανεισι τοι- liciat, et ad fœdam provocet libidinem. Proficisγαροῦν ἡ ἀκόλαστος πρὸς τὸν σώφρονα, πρὸς τὴν citur ergo impudica ad pudicum, impura anima
καθαρὰν ψυχὴν ἡ ἀκάθαρτος ἀκολούθων πλῆθος ἐπα- ad mundam, comitum secum ducens multitudiγομένη, φαντάσμασί τε καὶ σχήμασι βδελυροῖς χρω- nem, splendida externa utens specie, et libidinoμένη καὶ χρυσίων περιβολῇ, καὶ κοσμίων ἄλλων sis gestibus, aureoque amictu et alio intertexto
Επιπλοκῇ, κλέπτειν οἰηθεῖσα καὶ δελεάζειν ὀφθαλ- ornatu, arbitrala se allecturam et inescaturam
μοὺς ἐκείνους, οὐδὲν πρόσγειον, οὐδὲν τῶν ὑλικῶν illos oculos, qui nihil terrenum, nihil ex materia
ἀγαπήσαντας. Παραμείνασα δέ τινι τῶν ἀγρῶν ἧς concretum dilexerunt. Manens autem in quodam
του τε κίονος ἦν ἀντικρὺ καὶ τῆς μάνδρας τῶν λο- agro, qui erat ex adverso columnæ, et maudra
γικών θρεμμάτων τῶν τοῦ καλοῦ τοῦδε ποιμένος Δα- rationis compolum pecorum hujus egregii pastoνιήλ, καὶ προσεποιείτο νοσεῖν, ἵν᾽ εἰ δυνατὸν καὶ ris Danielis, simulabat se ægrolare; ut, si feri
αὐτῷ μὲν τῷ ἁγίῳ ψυχικῆς ἀῤῥωστίας αἰτία γέ- posset, vel ipsi quidem sancto ægrotationis animi
νοιτο· εἰ δ᾽ οὖν, τοῖς γε μαθηταῖς ἐκείνου τὴν λύμην causa esset; sin minus, illius saltem discipulis
ἐνθείη.
afferret perniciem.
ΚΓ'. ὡς δὲ ἐπὶ πολὺν χρόνον παραμεινάσῃ ἅπαν
XXII. Cum autem postquam longo tempore
αὐτῇ τὸ σέφισμα μάταιον ἦν, κατέρχεται μὲν πρὸς mansisset, inane et irritum erat callidum ejus cæτοὺς ἀποστείλαντας, λέγει δὲ ἡ κατάπτυστος, καὶ και plum, descendit quidem ad eos,qui miserant; dicit
ταψεύδεται τοῦ ἁγίου, ἃ μὲν μήτι γε τῷ μεγάλῳ ἐνεί vero exsecranda, et ea mentitur de sancto, quæ
νμ ἐπὶ νοῦν ἦλθε (τοῦτο γὰρ ὁ σφόδρα τῶν λογισμών non solum magno illi nunquam in mentem veneἐκκρουσθεὶς ἐπίστευσεν), ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν ἐκείνου φοι- runt (hoc enim ne qui valde quidem a mente
τητῶν οὐδενὶ, πολλοῦ γε δεῖ. Τὰ δὲ ἦν ὡς Ἐάλω μὲν η discessit, crediderit, sed nec ulli ex illius disciκατ' ἄκρας ἐμοῦ Δανιήλ, ἐδέξατο δὲ τῇ ψυχῇ τὸ βέ pulis, multum quidem abest. Hæc autem erant:
λος, καὶ τέλος ὡς ἐπέτρεψε τοῖς μαθηταῖς ἀγαγεῖν Mei amore, dicebat, valde quidem captus erat Daμε διὰ τῆς κλίμακος πρὸς αὐτόν· ἐμοῦ δὲ, φησὶ, niel; animo vero telum acceperat, et laudem cum
μὴ ἀνασχομένης ἐβουλεύσαντο ἀνελεῖν τοῦ τὴν ἀκο- jussisset suos discipulos, ut me sursum ad ipsum
λασίαν ταύτην λαθεῖν· καὶ ἰδοὺ μόλις τὰς χεῖρας per scalas deducerent, ego autern, inquit, passa
αὐτῶν διαδράσασα τῇ φυγῇ σέσωσμαι. Οὕτω τῆς μαι non essem, me occidendi consilium ceperunt, ut
νάδος εξέλεγκτα διαψευδομένης ήρπαζον ἐκεῖνοι τους hæc lateret intemperantia. Et ecce vix manue
λόγους ὡς ἀληθεστάτοις προσέχοντες· ὃ γὰρ ἐβού- eorum efugiens, mihi fuga consului. Sic menλοντο, ταῦτα καὶ ἀληθῆ εἶναι ᾤοντο, καὶ τοῖς ἄλλοις tiente mænade, et ea dicente, hæc verba illi
παρέπεμπον, ᾿Αλλὰ γὰρ ὁ αὐτὸς ἦν κἀνταῦθα Θεὸς arripuerunt perinde ac verissima (quæ enim vo
καὶ τὸ τῆς δίκης ἄφυκτον καὶ ἀλάθητον. Τί οὖν γί- lebant, ea etiam vera putabantur), et ea ad alios
νεται, καὶ πῶς ταῦτα οἰκονομεῖται; Πνεύμα πονη- transmittebant. Verum enimvero hic quoque erat
ρὸν ἐπὶ τὴν φαύλην καὶ ψευδολόγον εὐθὺς πέμπεται, idem Deus, et justitia, quæ neque potest vitari
col. 999–1000page 16 of 56
PG 116:999καὶ ἄκον ἄκουσαν ἐξειπεῖν ἀναγκάζει τήν τε πρὸς ἐκείνην τῶν αἱρετικῶν ἀπάτην, καὶ τὴν αὐτῆς πάλιν ψευδολογίαν καὶ τὸ μηχάνημα. Λαβόντες οὖν τύπην οἱ τῆς πόλεως καὶ πρὸς τὸν ὅσιον ἀγαγόντες θεραπεύειν ἠξίουν. Ὁ δὲ ἀληθὲς Χριστοῦ μαθητής τοῦ φήσαντος ἐβδομηκοντάκις ἑπτὰ δεῖν τοῖς ἀδελφοῖς ἀφιέναι τὰ ὀφειλήματα, καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἀγαπᾶν, ἀμφοτέρας ἅμα τὰς ἐντολὰς πράξει μιᾷ συνεπέρανε, τὴν μὲν τῷ τὸ ἀδίκημα συγχωρήσαι, τῇ δὲ τῷ καὶ τῇ συμφορᾷ συναλγήσει, μᾶλλον δὲ τὸ καὶ τέλεον αὐτὴν ἀνορθώσασθαι εὐχῇ τε χρησάμενος, καὶ ἔλαιον αὐτὴν τῶν ἁγίων οἷόν τι ποτίσας ἀλεξίκακον φάρμακον, τὸ μὲν πονηρὸν πνεῦμα ὥς τι τῶν ἰοβόλων εὐθὺς ἀπελαύνει, ὑγιᾶ δὲ τὴν πάσχουσαν παραδίδωσι τοῖς οἰκείοις. Ἣ καὶ τῷ ἐκείνου περιπλεκεῖσα κίονι πολλὰς μὲν τὰς εὐχαριστίας, πολλὰς δὲ καὶ τὰς πρὸς Θεὸν ἐπαγγελίας τὸ λοιπὸν ἐποιεῖτο, ἅτε διπλῆν ἐκφυγοῦσα νόσον, οὐ τὴν φαινομένην μόνον καὶ φαινομένου πράγματος βλάβην ἔχουσαν, ἀλλὰ πολλῷ πλέον τὴν ἀφανῆ καὶ αὐθαίρετον καὶ ψυχὴν ἀθάνατον κολάζειν ἀθάνατα δυναμένην. ΚΔ΄. Οὐ μόνον δὲ τὴν ἄρτι προσπεσοῦσαν ὁ μακάριος νόσον ἰάσασθαι δυνατός, ἀλλὰ κατὰ τοὺς ἀγαθοὺς τῶν ἰατρῶν καὶ τὴν ἐσομένην γνώναι, καὶ τὸ μάλλον προφητικῶς καὶ ἰδεῖν καὶ εἰπεῖν εὐστοχῶς. Μέλλουσαν γοῦν τῇ μεγάλῃ πόλει μεγάλην ἐπελθεῖν καὶ τὴν ἀπειλήν, ἄνωθεν δεξάμενος οὗτος τὴν ἀποκάλυψιν τῷ τε ἐπισκόπῳ Γενναδίῳ μηνύει συνανωτέρᾳ χρῆσθαι τῇ εὐχῇ κελεύσας. Ἀλλὰ δὴ καὶ τῷ βασιλεῖ Λέοντι προλέγει τὰ ὅμοια, καὶ δὶς τῆς ἑβδομάδος κοινὰς ἐπιτρέπει τὰς λιτανείας γίνεσθαι· ὅπως γὰρ αὐτοῖς ἐγγυᾶται καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ ὁρμὴν ἐπόσθαι πραοτέραν. Οὗτοι μὲν οὖν τῶν τοῦ ἁγίου παραγγελμάτων ὀλιγωρήσαντες πείρᾳ μαθεῖν ἔμελλον, ἅπερ ἁμαρτιῶν πλῆθος εἰς ἔργον ἐλθεῖν παρεσκεύαζε. Δηλώσει δὲ προϊὼν ὁ λόγος. Ἐπεὶ δὲ καὶ θύτην ἄξιον τοῦ θείου ἀμνοῦ τὸν Δανιήλ ἔδει γενέσθαι, ἤδη τούτῳ προτεθυκότα καὶ σῶμα καὶ τὴν ψυχήν, κινεῖ μὲν ἄνωθεν τὸν κρατοῦντα τὸ πνεῦμα, κινεῖ δὲ καὶ Γεννάδιον ὁ κρατῶν, καὶ ἐπιστέλλει συχνούς τῆς ἐκκλησίας λαβόντα πρὸς τὸν μέγαν ἀνελθεῖν καὶ τῇ τοῦ ἱερέως αὐτὸν τελειώσαι χειροτονίᾳ. Τοῦ δὲ ὡς εἶχε ταῦτα πεποιηκότος, ὁ πολὺς τὰ μέλλοντα προορᾶν πρῶτον μὲν τὴν πρὸς αὐτὸν ἄφιξιν τῷ πνεύματι προγινώσκει· ἔπειτα ὡς ἐκεῖνος ἤδη κατὰ τὸν στύλον γενόμενος ἔκπαλαι μὲν ἐρᾶν ἔφη τῆς πρὸς αὐτὸν ἀνόδου, ἐκκλησιαστικαῖς δὲ φροντίσιν εἴργεσθαι τορὸς παρασχεῖν τῇ ἐπιθυμίᾳ, νυνὶ δὲ ἥκειν, αὐτόν τε ἰδεῖν καὶ εὐχῶν αὐτοῦ καὶ λόγων καταπολαῦσαι· ἠξίου δὲ καὶ τὴν κλίμακα στῆναι. Μάτην, φησὶν ὁ προφητικώτατος Δανιὴλ πρὸς αὐτόν, κόπου σοι κατέστη πρόξενος ὁ κινήσας σε πρὸς ἡμᾶς. Τοῦτο ἔκπληξιν ἅμα καὶ δέος ἐμβάλει τῷ ἱερεῖ, ἔκπληξιν μὲν ὅπως οὕτω τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ τὸν τρόπον διέγνω, δέος δὲ ὅτι καὶ τὰ τῆς γνώμης αὐτοῦ τῷ μεγάλῳ φανερὰ ἦν· οὐδὲ γάρ, εἰ μὴ παρὰ τοῦ κρατοῦντος ἠνάγκαστο, ἐπένευσεν ἄν ποτε ἀνιέναι.
nec oblivioni mandari. Quid ergo accidit, et quo- καὶ ἄκον ἄκουσαν ἐξειπεῖν ἀναγκάζει τήν τε προς
modo hæc dispensantur? Malus spiritus statim έκείνην τῶν αἱρετικῶν ἀπάτην, καὶ τὴν αὐτῆς πάν
mittitur ad malam et mendacem feminam, et invi- λιν ψευδολογίαν καὶ τὸ μηχάνημα. Δαβόντες οὖν τύtus invitam cogit effari fraudem hæreticorum in τὴν οἱ τῆς πόλεως καὶ πρὸς τὸν ὅσιον ἀγαγώντες
illam, et suum rursus mendacium et machinatio- θεραπεύειν ἠξίουν. Ὁ δὲ ἀληθὲς Χριστοῦ μαθητής
nem. Cum eam ergo accepissent cives, et ad san- τοῦ φήσαντος ἐβδομηκοντάκις ἑπτὰ δεῖν τοῖς ἀδελ
clum duxissent,rogabant sanctum ut curaret. file φοῖς ἀφιέναι τὰ ὀφειλήματα, καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἁγιο
autem verus Christi discipulus, qui dixit septua- πᾶν, ἀμφοτέρας ἅμα τὰς ἐντολὰς πράξει μια συνε
gesies septies oportere fratribus remittere debita, πέρανε, τὴν μὲν τῷ τὸ ἀδίκημα συγχωρήσαι, τῇ
et diligere inimicos, ambo simul præcepla una δὲ τῷ καὶ τῇ συμφορά συναλγήσει, μᾶλλον δὲ τὸ
exsecutus est actione, illud quidem, condonando και τέλεον αὐτὴν ἀνορθώσασθαι εὐχῇ τε χρησάμενος,
injuriam, hoc vero, miserendo calamitatis, imo καί ἔλαιον αὐτὴν τῶν ἁγίων οἷόν τι ποτίσας αλεξί
vero eam splendide erigendo, et sanitati restitu- κακον φάρμακον, τὸ μὲν πονηρὸν πνεῦμα ὥς τι τῶν
endo. Nam cum oratione usus, eam oleo sanctorum Ιοβόλων εὐθὺς ἀπελαύνει, ὑγιὰ δὲ τὴν πάσχουσαν
tanquam salutari aliquo polasset medicamento, παραδίδωσι τοῖς οἰκείοις. "Η καί τῷ ἐκείνου περιπλεmalum quidem spiritum,tanquam aliquid venena- κεῖσα κίονι πολλὰς μὲν τὰς εὐχαριστίας, πολλὰς δὲ
tum, statim expellit; eam autem, quæ laborabal, καί τὰς πρὸς Θεὸν ἐπαγγελίας τὸ λοιπὸν ἐποιεῖτο,
suis sanam reddit. Quæ etiam illius complexa co- ἅτε διπλῆν ἐκφυγοῦσα νόσον, οὐ τὴν φαινομένης
lumnam,magnas quidem agens gratias, et deinde μόνον και φαινομένου πράγματος βλάβην ἔχουσαν,
multa Deo promittens, ut quæ duplicem morbum ἀλλὰ πολλῷ πλέον τὴν ἀφανῆ καί αυθαίρετον και
effugisset, non solum eum qui apparebat et dami- ψυχὴν ἀθάνατον κολάζειν ἀθάνατα δυναμένην.
num afferebat rei quæ videbatur, sed multo magis eum qui latebat, eratque voluntarius, et sua
sponte susceptus, et animam immortalem punire poterat immortaliter.
XXVI.Non solum autem morbum,qui modo in- ΚΔ΄. Οὐ μόνον δὲ τὴν ἄρτι προσπεσοῦσαν ὁ μακά
ciderat, poterat curare sanctus, sed etiam ritu ριος νόσον ἰάσασθαι δυνατός, ἀλλὰ κατὰ τοὺς ἀγιbonorum medicorum, et futurum nosse, et quod θοὺς τῶν ἰατρῶν καὶ τὴν ἐσομένην γνώναι, καὶ τὸ
eral eventurum, prophetice et videre et dicere μάλλον προφητικῶς καί ἰδεῖν καί εἰπεῖν εὐστοχεύτε
certissima poterat conjectura. Magnam quidem τος. Μέλλουσαν γοῦν τῇ μεγάλῃ πόλει μεγάλην ἐπελ.
certe urbem magnas adorturas esse minas, cum a θεῖν καὶ τὴν ἀπειλὴν, ἄνωθεν δεξάμενος οὗτος τὴν
superis accepisset revelationem,eam episcopo si- ἀποκάλυψιν τῷ τε ἐπισκόπῳ Γενναδίῳ μηνύει συνα
gnificat Genuadio, jubens contentiore uti preca- νωτέρᾳ χρῆσθαι τῇ εὐχῇ κελεύσας. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ τ
tione. Quin etiam imperatori Leoni prædicit similia, βασιλεῖ Λέοντι προλέγει τὰ ὅμοια, καὶ δὶς τῆς ἰδ
et bis in hebdomada jubet communes fieri suppli- μάδος κοινὰς ἐπιτρέπει τὰς λιτανείας γίνεσθαι· οπι
cationes. Sic enim eis pollicetur iram Dei futuram γὰρ αὐτοῖς ἐγγυᾶται καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ ὁρμὴν ἐπο
mitiorem. Atque ii quidem sancti præceptis con- σθαι πραοτέραν. Οὗτοι μὲν οὖν τῶν τοῦ ἁγίου και
temptui habitis,erant ipsa intellecturi experientia, ραγγελμάτων ολιγωρήσαντες πείρα μαθεῖν ἔμελλον,
ea quæ multitudo peccatorum effecit, ut ad effectum ἅπερ ἁμαρτιῶν πλῆθος εἰς ἔργον ἐλθεῖν παρεσκεύαζε.
deducerentur. Procedens autem id declarabit ora- Δηλώσει δὲ προϊὼν ὁ λόγος. Επεὶ δὲ καὶ θύτην ἄξιον
tio.Quoniam autem divini quoque Agni sacrificato - τοῦ θείου ἀμνοῦ τὸν Δανιήλ ἔδει γενέσθαι, ἤδη τούτῳ
rem oportebat esse Danielem, qui jam ei prius sa- προτεθυκότα καὶ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν, κινεῖ μὲν
crificaverat et corpus et animain, e superis quidem ἄνωθεν τὸν κρατοῦντα τὸ πνεύμα, κινεῖ δὲ καὶ 13movet imperatorem Spiritus,movet aulem Genna- νάδιον ὁ κρατῶν, καὶ ἐπιστέλλει συχνούς τῆς ἐκκλη
dium quoque impera:or,et ad eum scribit, ut acσίας λαβόντα πρὸς τὸν μέγαν ἀνελθεῖν καὶ τῇ τοῦ
ceptis multis ex Ecclesia, veniat ad magnum Da. ἱερέως αὐτὸν τελειώσαι χειροτονία. Τοῦ δὲ ὡς εἶχε
nielem,et eum consummet ordine sacerdotali. Cum ταῦτα πεποικότος, ὁ πολὺς τὰ μέλλοντα προοράν
is vero hac fecisset,qui prævidendi quidem futura πρῶτον μὲν τὴν πρὸς αὐτὸν ἄφιξιν τῷ πνεύματ
magnam habebat potestatem, primum quidem spi- προγινώσκει· ἔπειτα ὡς ἐκεῖνος ἤδη κατὰ τὸν στι
ritu præcognoscit futurum ad se adventum; deinde λον γενόμενος ἔκπαλαι μὲν ἐρᾶν ἔφη τῆς πρὸς αὐτὸν
cum ille jam venisset ad columnam,dixit se jam- ἀνόδου, ἐκκλησιαστικαῖς δὲ φροντίσιν είργεσθαι τον
pridem desiderasse ad eum ascendere, sed curas ρος παρασχεῖν τῇ ἐπιθυμίᾳ, νυνὶ δὲ ἥκειν, αὐτόν
prohibuisse ecclesiasticas, ne finem imponeret suo τε ἰδεῖν καὶ εὐχῶν αὐτοῦ καὶ λόγων καταπολεύει,
desiderio, nunc autem venire, ut et ipsum videret, ἠξίου δὲ καὶ τὴν κλίμακα στῆναι, Μάτην, φησὶν ὁ
ejusque precibus frueretur et sermonibus. Rogabat προφητικώτατος Δανιὴλ πρὸς αὐτὸν, κόπου σοι και
vero, ut scala quoque adhiberentur. Frustra, in- τέστη πρόξενος ὁ κινήτας σε πρὸς ἡμᾶς. Τούτο
quit ei prædicendi magna vi præditus Daniel, hunc έκπληξιν ἅμα καὶ δέος ἐμβάλει τῷ ἱερεῖ, ἔκπλησι
laborem ut susciperes, procuravit, qui te ad nos μὲν ὅπως οὕτω τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ τὸν τρόπον διέγνω,
movit. lloc simul et stuporem et metum affert sa- δέος δὲ ὅτι καὶ τὰ τῆς γνώμης αὐτοῦ τῷ μεγάλω
cerdoti; stuporem quidem, quodam modo sic ejus φανερά ήν· οὐδὲ γάρ, εἰ μὴ παρὰ του κρατούντος
cognovit adventum, timorem autem, quod mens ἠνάγκαστο, ἐπένευσεν ἄν ποτε ἀνιέναι.
p
col. 1001–1002page 17 of 56
PG 116:1001ΚΕ΄. Ἐπεὶ δὲ πολλὰ μὲν τοῦ ἐπισκόπου, πολλὰ δὲ καὶ τῶν ἐπομένων τῷ ἐπισκόπῳ τεθῆναι τὴν κλίμακα δεηθέντων καὶ ἀνελθεῖν ἀπηγόρευσεν ὁ ἀήττητος, ἤδη δὲ καὶ ὁ ἥλιος κατὰ μέσας εἰστήκει τὰς κεφαλὰς θερμαῖς αὐτὰς βάλλων ταῖς ἀκτῖσι, καὶ τὸ πλῆθος δίψει καὶ καύσωνι ὁ ἐπίσκοπος φλεγομένους ἑώρα, τί ποιεῖς ; Κάτωθεν μὲν ἐπιτρέπει τῷ ἀρχιδιακόνῳ τὰς συνήθεις εὐχὰς ὑπαγορεύσαι αὐτὸς δὲ προσευξάμενος χειροτονεῖ τὸν μέγαν καὶ μὴ παρόντα πρεσβύτερον καὶ ἅμα τὸ πλῆθος, Καὶ ἄξιος, ἐπεβόων ἐπὶ τὸν ἀληθῶς ἄξιον. Οὕτω τοῦ πατριάρχου Γενναδίου ἱερέα τε τὸν Δανιήλ ὀνομάσαντος καὶ, Ἰδού, εἰρηκότος, καὶ ὁ λαός σοι τὴν γενομισμένην ἀφῆκε φωνὴν ἐπὶ τούτῳ, καὶ Θεὸς ἄνωθεν δι᾿ ἐμοῦ σοι τὴν χεῖρα ἐπέθηκε, καὶ ἁπλῶς πάντα τὰ τῆς ἱερωσύνης ἐδέξω σύμβολα· λείπεται γοῦν τὴν κλίμακα τῷ κίονι ἐρεισθῆναι, ἵνα καὶ τῆς ἱερᾶς μετάσχης θυσίας, καὶ πάντα ὑπείξῃς τῷ καλοῦντι Θεῷ. Τὸ γνοὺς ὁ μακάριος μὴ ἂν ἀθεεὶ ταῦτα γενέσθαι, ἀλλὰ κἀκεῖνον συνευδοκῆσαι τοῖς γενομένοις, τήν τε κλίμακα τεθῆναι κελεύει, καὶ τὸν οὐράνιον μαργαρίτην, τὴν θείαν φημὶ κοινωνίαν, καὶ δίδωσι καὶ λαμβάνει. Εἶτα καὶ τἄλλα πάντα τοῖς ἱερεῦσιν εἰωθότα ποιήσας καὶ τοῦ πλήθους ὑπερευξάμενος, ἀφῆκε χαίροντας ὁμοῦ καὶ θαυμάζοντας· τὸ μὲν διὰ τὴν πρόγνωσιν καὶ τὴν ἐπαινετὴν ὄντως δειλίαν, τὸ δὲ ὅτι μόγις μὲν, πείθεται δὲ ὅμως αὐτὸς μὲν τὴν ἱερωσύνην λαβεῖν, ἐκείνοις δὲ τὰ τῆς εὐχῆς παρασχεῖν καὶ τῆς εὐλογίας. Ταῦτα δηλα καὶ τῷ βασιλεῖ γίνεται, καὶ τῆς ὁμοίας αὐτὸν ἐμπίπλησιν ἡδονῆς καὶ ἐκπλήξεως. ΚϚ΄. Οὐδὲν οὖν μέγα οὐδὲ τῆς ἀρχῆς φρονήσας οἰκεῖον, ἀλλὰ μαθὼν ὅσον ἐστὶ βασιλείας ἀρετὴ τιμιώτερον, ἄνεισι καὶ αὐτὸς πρὸς αὐτὸν, καὶ ὥσπερ τὸν τύφον καὶ τὴν βασίλειον ὀφρὺν κάτω λιπὼν καὶ ἀπολυσάμενος, βάλλει μὲν ἑαυτὸν εἰς γῆν, ἅπτεται δὲ τῶν ἱερῶν ἐκείνου ποδῶν, καθαπερεὶ τῷ ταῦτα ποιεῖν μείζον ἢ κατὰ βασιλέα τιμώμενος. Ἁψάμενος δὲ πληρούται θαύματος ἢ πρότερον ὁ Γελάσιος· πόδες γὰρ ἐκεῖνοι λίαν ἐξῳδηκότες ἦσαν καὶ ὅλως βρύοντες ἕλκεσι, καὶ ἦν φρικτὸν ὁμοῦ καὶ οἰκτρὸν ἰδεῖν καὶ ἄψασθαι. Τότε γοῦν ὁ βασιλεὺς αὐτὸν καὶ διττῶν βάσιν κιόνων δωρεῖται οὓς αὐτὸς ἔδρυσε, διχθάδιον τὸν στῦλον ἐπονομάσας· οὗ καὶ Δανιήλ ἐπιβαίνων ἔχαιρεν. Ἐκεῖνός τε γὰρ τῷ ὕψει μάλλον ἐπῆρτο, καὶ οὕτως ἅμα πρὸς ἄσκησιν ἐπετείνετο, θέρους μὲν φλογοδέστερον αὐτὸν βάλλοντος τοῦ ἡλίου, χειμῶνος δὲ ψυχρότερον τοῦ ἀέρος. Ὡς δὲ καὶ τῆς τῶν ἀνέμων βίας, χιόνος τε καὶ χαλάζης ἰσχυρῶς ἐπιτεταμένων καὶ ἥκιστα φορητὴν ἐπιδεικνύντων τὴν καρτερίαν, ἀμέλει καὶ πολλὰ τὰ θαύματα ἠκολούθει· ὅπερ ἐμοὶ τὸ μῆκος φεύγοντι τοῦ λόγου οὐ πάντα ῥᾴδιον ἐξειπεῖν, ἀλλὰ τὰ καιριώτατα μόνον ὡς ἡ ὑπόσχεσις. Ὁ δὲ μηδὲ βουλομένῳ δυνατὸν παρελθεῖν, τοῦτο νῦν ὡς ἔχω λόγου πειράσομαι διηγήσασθαι.
VITA S. DANIELIS STYLITE.
ejus magno erat Danieli manifesta. Neque enim, nisi coactus fuisset ab imperatore, ad eum unquam
venire annuisset.
ΚΕ΄. Ἐπεὶ δὲ πολλὰ μὲν τοῦ ἐπισκόπου, πολλὰ XXV. Cum autem et episcopus,et qui sequebantur
δὲ καὶ τῶν ἐπομένων τῷ ἐπισκόπῳ τεθῆναι τὴν episcopum,multum rogavissent, ut admoverentur
κλίμακα δεηθέντων καὶ ἀνελθεῖν ἀπηγόρευσεν ὁ
αήττητος, ἤδη δὲ καὶ ὁ ἥλιος κατὰ μέσας εἰστήκει
τὰς κεφαλὰς θερμαῖς αὐτὰς βάλλων ταῖς ἀκτῖσι,
καὶ τὸ πλῆθος δίψει καὶ καύσωνι ὁ ἐπίσκοπος φλεγομένους ἑώρα, τί ποιεῖς; Κάτωθεν μὲν ἐπιτρέπει
τῷ ἀρχιδιακόνῳ τὰς συνήθεις εὐχὰς ὑπαγορεύσαι
αὐτὸς δὲ προσευξάμενος χειροτονεῖ τὸν μέγαν καὶ
μὴ παρόντα πρεσβύτερον καὶ ἅμα τὸ πλῆθος, Καὶ
ἄξιος, ἐπεβόων ἐπὶ τὸν ἀληθῶς ἄξιον. Οὕτω τοῦ
πατριάρχου Γενναδίου ἱερέα τε τὸν Δανιήλ ονομάσαντος καὶ, Ιδού, εἰρηκότος, καὶ ὁ λαός σοι τὴν
γενομισμένην ἀφῆκε φωνὴν ἐπὶ τούτῳ, καὶ Θεὸς
ἄνωθεν δι᾿ ἐμοῦ σοι τὴν χεῖρα ἐπέθηκε, καὶ ἁπλῶς
πάντα τὰ τῆς ἱερωσύνης ἐδέξω σύμβολα - λείπεται
γοῦν τὴν κλίμακα τῷ κίονι ἐρεισθῆναι, ἵνα καὶ τῆς
ἱερᾶς μετάσχης θυσίας, καὶ πάντα ὑπείξῃς τῷ και
λοῦντι Θεῷ. Τὸ γνοὺς ὁ μακάριος μὴ ἂν ἀθεεὶ ταῦτα
γενέσθαι, ἀλλὰ κἀκεῖνον συνευδοκῆσαι τοῖς γενομένοις, τήν τε κλίμακα τεθῆναι κελεύει, καὶ τὸν οὐ
ράνιον μαργαρίτην, τὴν θείαν φημὶ κοινωνίαν, καὶ
δίδωσι καὶ λαμβάνει. Εἶτα καὶ τἄλλα πάντα τοῖς
ἱερεῦσιν εἰωθότα ποιήσας καὶ τοῦ πλήθους ὑπερευξάμενος, ἀφῆκε χαίροντας ὁμοῦ καὶ θαυμάζοντας·
τὸ μὲν διὰ τὴν πρόγνωσιν καὶ τὴν ἐπαινετὴν ὄντως
δειλίαν, τὸ δὲ ὅτι μόγις μὲν, πείθεται δὲ ὅμως αὐτὰς μὲν τὴν ἱερωσύνην λαβεῖν, ἐκείνοις δὲ τὰ τῆς
εὐχῆς παρασχεῖν καὶ τῆς εὐλογίας. Ταῦτα δηλα καὶ
τῷ βασιλεῖ γίνεται, καὶ τῆς ὁμοίας αὐτὸν ἐμπίπλησιν
ἡδονῆς καὶ ἐκπλήξεως.
ΚϚ'. Οὐδὲν οὖν μέγα οὐδὲ τῆς ἀρχῶς φρονήσας
οἰκεῖον, ἀλλὰ μαθὼν ὅσον ἐστὶ βασιλείας ἀρετὴ τιμιώτερον, ἄνεισι καὶ αὐτὸς πρὸς αὐτὸν, καὶ ὥσπερ
τὸν τύφον καὶ τὴν βασίλειον ὀφρὺν κάτω λιπὼν καὶ
ἀπολυσάμενος, βάλλει μὲν ἑαυτὸν εἰ; γῆν, ἅπτεται
δὲ τῶν ἱερῶν ἐκείνου ποδῶν, καθαπερεὶ τῷ ταῦτα
ποιεῖν μείζον ἢ κατὰ βασιλέα τιμώμενος. Αψάμενος
δὲ πληρούται θαύματος ἢ πρότερον ὁ Γελάσιος·
πόδες γὰρ ἐκεῖνοι λίαν ἐξῳδηκότες ἦσαν καὶ ὅλως
βρύοντες ἕλκεσι, καὶ ἦν φρικτὸν ὁμοῦ καὶ οἰκτρὸν
ἰδεῖν καὶ ἄψασθαι. Τότε γοῦν ὁ βασιλεὺς αὐτὸν καὶ
διττῶν βάσιν κιόνων δωρεῖται οὓς αὐτὸς ἔδρυσε,
διχθάδιον τὸν στῦλον επονομάσας· οὗ καὶ Δανιήλ
ἐπιβαίνων ἔχαιρεν. Ἐκεῖνός τε γὰρ τῷ ὕψει μάλλον ἐπῆρτο, καὶ οὕτως ἅμα πρὸς ἄσκησιν ἐπετείνετο, θέρους μὲν φλογοδέστερον αὐτὸν βάλλοντος
τοῦ ἡλίου, χειμῶνος δὲ ψυχρότερον τοῦ ἀέρος. Ὡς
δὲ καὶ τῆς τῶν ἀνέμων βίας, χιόνος τε καὶ χαλάζης
ἰσχυρῶς ἐπιτεταμένων καὶ ἥκιστα φορητὴν ἐπι
δεικνύντων τὴν καρτερίαν, ἀμέλει καὶ πολλὰ τὰ
θαύματα ἠκολούθει· ὅπερ ἐμοὶ τὸ μῆκος φεύγοντι
τοῦ λόγου οὐ πάντα ῥᾴδιον ἐξειπεῖν, ἀλλὰ τὰ και
ριώτατα μόνον ὡς ἡ ὑπόσχεσις. Ο δὲ μηδὲ βουλομένῳ
δυνατὸν παρελθεῖν, τοῦτο νῦν ὡς ἔχω λόγου πειράσομαι
διηγήσασθαι.
PATROL. GR. CXVI.
η
scala, et ad eum ascenderet, prohibebat vero
invictus Daniel; imminebat autem jam sol meliis
eorum capitibus, calidis eus feriens radiis, et videbat episcopus multitudinem sili et astu torreri.
Jubet inferius quidem archidiacono preces dicere
consuetas. Ipse autem cum esset precatus, ordinat
magnum Danielem etiam non præsentem, presbyterum, et simul multitudo de eo qui erat vere di
gnus, clamabat, Dignus. Cum sic patriarcha Genna
dius Danielam nominasset sacerdotem, et, Ecce,
dixisset,et tibi populus justam de more propterea
emisit vocem, et Deus desuper tibi per me manum
imposuit, et omnia, ut semel dicam, suscepisti
signa sacerdotii. Restal ergo, ut scala admoreantur columns, ut sis etiam sacri particeps sacrif.
cii, et Deo vocanti omnino cedas. Tunc cum beatus
cognovisset Daniel hæc non fieri sine Dei numine,
sed ei quoque grala esse et accepta, quæ facta
sunt, jubet poni scalas, et coelestem margaritam,
divinam, inquam,communionem,et dat et accipit.
Deinde cum etiam fecisset alia omnia, quæ solent
fieri a sacerdotibus, et precatus esset pro multitudine, eos dimisit lælantes simul et admirantes,
partim quidem propter præscientiam et vere laudabilem timiditatem, partim autem quod vix quidem, persuadetur tamen ipse quidem accipere
sacerdotium,illis vero præbere preces et benedictionem. Hæc imperatori quoque significantur, et
simili eum replent lætitia et admiratione.
XXVI. Cum non ergo ingentes, qui sunt imperii
proprii,sumpsisset spiritus, sed didicisset quautur
sit virtus imperio praestantior,ipse quoque ad eum
ascendit, et perinde ac si regium fustum et supercilium reliquisset inferius, et se exuisset, se quidem
humi prosternit, tangit autem sacros illius pedes,
quasi hac faciendo magis honoraretur, quam quod
esset imperator. Quos cum tetigisset, impletur ad
miratione,sicut prius Gelasius; erant enim illi pedes valde tuinentes,et omnnino scalentes ulceribus,
eratque simul horribile et miserabile illos videre
et tangere. Tunc ergo imperator donat eum basi
geminarum columnarum, quas ipse posuit,duplicem eam columnam nominans. Quam ascen
dens lalabatur Daniel. Nam et illa erat sublimior
Daltitudine, et hæc etiam extendebatur ad exercitationem, estate quidem, ardentius eum sole
feriente; hieme autem aere frigidius. Cum vero
et vis ventorum, nivisque et grandinis vehemen
ter impeteret, et violentiam ostenderent minime tolerabilem,certe mulla consequebantur miracula: quæ quidem mihi, vitanti prolixitatem ora
tionis, non sunt omnia uictu facilia: sed solum,
quæ sunt præcipua, ut sumn pollicitus.Quod auten
nec si velim quidem, possum præterire, hoc nunc,
quantum potero assequi oratione,conabor narrare.
col. 1003–1004page 18 of 56
PG 116:1003ΚΖ'. Ἄρτι μὲν ἀρχὴν εἶχε τοῦ ἐνιαυτοῦ ἡ περιοδος, καὶ μὴν ἐνειστήκει ὃν Ῥωμαίοι Σεπτέμβριον καλοῦσιν, ἐν ᾧ καὶ τῷ μεγαλομάρτυρι Μάμαντι ἑορτὴν ἄγουσιν οἱ φιλόθεοι. Ἑσπέρας οὖν, ὅτε τοῖς εὐσεβέσι τὰ τῆς ἑορτῆς προτελεῖται καὶ πάννυχος ἄγεται, τέλος ἡ προφητεία τοῦ μεγάλου λαμβάνει, καὶ ἄφνω τῇ μεγίστη βασιλίδι τῶν πόλεων ὁ ἐμπρησμὸς ἄρχεται, καὶ τοσοῦτον ἤρθη, καὶ οὕτως ἴσχυσεν, ὡς μικροῦ πᾶσαν ἐκτρίψαι τὴν πόλιν. Ἤρξατο μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ παραθαλασσίου τείχους, ὃ καὶ νεώριον ὀνομάζουσι, φθάνει δὲ καὶ εἰς τὸν τοῦ Κωνσταντίνου φόρον καὶ ἕως Ἰουλιανοῦ λιμένος περιχωρεῖ, ὡσανεὶ μέσην τὴν πόλιν περιζωσάμενον. Ἔνθεν τοι καὶ πᾶν σῶμα κατελαμβάνετο, πᾶν δὲ τὸ ληφθὲν εὐκόλως ἀπώλλυτο, καὶ τὸ πῦρ οὕτως ὑλοτροφούμενον ἐπὶ μεγίστην ἤρθη τὴν φλόγα· καὶ κακὸν ἄμαχον ἦν παντὸς τοῦ πρὸς ἄμυναν ἐπιφερομένου μηδὲν ἀνύειν ἐλεγχομένου. Διὰ ταῦτα καὶ πολλὰς μὲν οἰκίας, πολλοὺς δὲ ναούς, πρὸς δὲ καὶ πλήθη ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν διετρπεν ἐπινεμόμενον· πολλοὶ δὲ μέρη τε καὶ μέλη τοῦ σώματος ἃ τὸ πῦρ ἐπῆλθεν εὐθὺς ἀκρωτηριάζοντο. Καὶ ἦσαν οὕτως ἡμιφλεγεῖς καὶ ἡμίτομοι, ἐλεεινότεροι τῶν εἰς τέλος ἀπολωλότων τοῖς οἰκείοις γινόμενοι. Ἐν οὖν κίνδυνος τὸ θρυλλούμενον θαῦμα τῆς οἰκουμένης, τὴν Κωνσταντίνου φημί, τῷ τῶν Σοδόμων ἐμπρησμῷ πάσχουσαν ἰδεῖν παραπλήσια. Μόλις οὖ, ὡς ἐν τοσούτῳ κακῷ ἡ τε τοῦ ἁγίου πρόῤῥησις αὐτοῖς εἰσῄει, καὶ τῶν ἐκείνου μόνων εὐχῶν ἧττον γενέσθαι τὸ δεινὸν πιστεύουσιν. Ἔλεντοι καὶ ταχεῖ πολλῷ πρὸς αὐτὸν θέουσιν· ὁ μὲν χρημάτων ἀποκλαιόμενος στέρησιν, ὁ δὲ δούλων, οἰκίας, ἕτερος φίλων, καὶ ὁ μὲν συγγενῶν, ὁ δὲ γυναικὸς καὶ παίδων αὑτοῦ, ὁ δὲ καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν προσόντων. Ἐφ᾽ οἷς οὕτω περιαλγῆ τὸν ἅγιον ἦκαν, ὡς καὶ δακρύων ὅλον ὑποπλησθέντα, ῥαθυμίαν αὐτῶν καταγνῶναι, ὅτι, πολλὰ τούτοις διαμαρτυρουμένου τε καὶ προλέγοντος μετανοίᾳ τὸ δεινὸν ἐκφυγεῖν οὐχ ἡγάπησαν, Νινευῖται μόνον ἐν τῷ πάθεῖν, οὐχὶ καὶ ἐν τῷ μεταγνώναι γενόμενοι. Ταῦτα λέγων ἐκείνοις μὲν καὶ οὕτως εὐχῆς τε καὶ νηστείας ἐπιμελεῖσθαι παρήνει, καὶ αὐτὸς δὲ τὰς χεῖρας εἰς οὐρανὸν ἄρας τὴν ἐκεῖθεν ἐπεκαλεῖτο βοήθειαν, καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν ὥσπερ αὐτοῖς τὴν ἀρχὴν, οὕτω δὴ καὶ τὸ τέλος τῆς συμφορᾶς εἰρηκὼς τούτους ἀπέλυσεν. Ἑπτὰ γάρ, φησίν, ἡμέραι, καὶ ἡ τοῦ πυρὸς ἀπειλὴ στήσεται. Οὕτως ἐκεῖνός τε εἶπε, καὶ τὸ ἔργον ἀκόλουθον ἦν, καὶ τὸ πῦρ οὐκέτ᾽ ἦν. Τότε καὶ τοὺς ἄλλους καὶ τοὺς ἐν τέλει πάντας, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν κρατοῦντα φόβος λαμβάνει, καὶ τὴν βασιλίδα παρελαβὼν οἰκτρὸς οἰκέτης τοῦ μακαρίου γίνεται, πρὸς μὲν τὸ παρελθὸν συμπάθειαν, πρὸς δὲ τὸ μέλλον ἀσφάλειαν ἐξαιτούμενος. ΚΗ'. Ἤδη μὲν οὖν μετὰ τὰς φθινοπωρινὰς τροπὰς τοῦ καιροῦ μεταβαλόντος χειμὼν ἦν, καὶ χειμὼν λόγου μὲν κρείττων, τῆς δὲ τοῦ γενναίου ψυχῆς ἡττώμενος, ὑετῶν δὲ πλείστη καταφορὰ καὶ καταγὶς ἀνέμων σφοδρά. Ἐστασίαζε δὲ καὶ πρὸς ἑαυτὰ τὰ πνεύματα, καὶ ἔπνεεν ἅμα πολλὰ καὶ οὕτως ἄγρια ὡς καὶ τὰς σιδηρᾶς τῶν κιόνων λαβάς, αἳ τὴν
ADDENDA.
DECEMBER.
XXVII.Jam pridem quidem principium habebat ΚΖ'. "Αρτι μὲν ἀρχὴν εἶχε τοῦ ἐνιαυτοῦ ἡ περιοanni ambitus, et mensis instabat, quem Romani δος, καὶ μὴν ἐνειστήκει ὃν Ῥωμαίοι Σεπτέμβριον
vocant Septembrem, in quo magni martyris Ma- καλοῦσιν, ἐν ᾧ καὶ τῷ μεγαλομάρτυρι Μάμαντι
mantis festum pii celebrant. Vespere ergo, quando ἑορτὴν ἄγουσιν οἱ φιλόθεοι. Εσπέρας οὖν, ὅτε τοῖς
festum a piis præparatur,et tota nocte agitur vigi- εὐσεβέσι τὰ τῆς ἑορτῆς προτελεῖται καὶ πάννυχος
lia,finem accipit magni Danielis prophetia, et re- ἄγεται, τέλος ἡ προφητεία τοῦ μεγάλου λαμβάνει,
pentein maxima et regia civitate incipit incendium, καὶ ἄφνω τῇ μεγίστη βασιλίδι τῶν πόλεων ὁ ἐμπρηquod usque adeo est excitatum, et adeo invaluit, σμὸς ἄρχεται, καὶ τοσοῦτον ἤρθη, καὶ οὕτως ἴσχυut fere universam contriverit civitatem. Nam cepit σεν, ὡς μικροῦ πᾶσαν ἐκτρίψαι τὴν πόλιν. Ερξατο
quidem a muro,qui est propter mare, quem etiam μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ παραθαλασσίου τείχους, ὃ καὶ νεώ
nominant navale; pervenit autem usque ad forum ριον ὀνομάζουσι, φθάνει δὲ καὶ εἰς τὸν τοῦ Κωνσταν
Constantini, et pertigit ad portum Juliani, quasi τίνου φόρον καὶ ἕως Ιουλιανού λιμένος περιχωρεί,
mediam cinxisset civitatem. Quo in loco et com- ὡσανεὶ μέσην τὴν πόλιν περιζωσάμενον. Ενθεν του
prehensa sunt universa corpora; quæcunque vero καὶ πᾶν σῶμα κατελαμβάνετο, πᾶν δὲ τὸ ληφθέν
fuere comprehensa, facile perierunt; et sic pastus εὐκόλως ἀπώλλυτο, καὶ τὸ πῦρ οὕτως ὑλοτροφούμεν
ignis,in maximam crevit flammam,eratque malum β νον ἐπὶ μεγίστην ἤρθη την φλόγα· καὶ κακὸν ἅμε
inexpugnabile; quippe cum quidquid ad opem fe- χον ἦν παντὸς τοῦ πρὸς ἄμυναν ἐπιφερομένου μηrendam aferebatur, argueretur nihil proficere. δὲν ἀνύειν ἐλεγχομένου. Διὰ ταῦτα καὶ πολλὰς μὲν
Quapropter multas quidem domus, multa autem οἰκίας, πολλοὺς δὲ ναούς, πρὸς δὲ καὶ πλήθη ἐν
templa, virorumque et mulierum prosepsit depa- δρῶν τε καὶ γυναικῶν διετρπεν ἐπινεμόμενον· πολλοί
scens multitudinem: multi vero,partibus et mem- δὲ μέρη τε καὶ μέλη τοῦ σώματος & τὸ πῦρ ἐπῆλθεν
bris corporis, quæ invaserat ignis, statim mutila- εὐθὺς ἀκρωτηριάζοντο. Καὶ ἦσαν οὕτως ημιφλεγεί;
bantur, erantque semiustulati,et media parte cæsi, καὶ ἡμίτομοι, ἐλεεινότεροι τῶν εἰς τέλος ἀπολωλότων
miserabiliores iis,qui omnino cum suis perierant. τοῖς οἰκείοις γινόμενοι. Εν οὖν κίνδυνος τὸ θρυλλού
Erat ergo periculum, ne, quod vulgo celebratur μενον θαῦμα τῆς οἰκουμένης, τὴν Κωνσταντίνου φημί
orbis terra miraculum, Constantini, inquam,civi- τῷ τῶν Σοδόμων ἐμπρησμῷ πάσχουσαν ἰδεῖν παι
tas, cerneretur pati similia incendio Sodomorum. ραπλήσια. Μόλις οὖ, ὡς ἐν τοσούτῳ κακῷ ἡ τε τοῦ
Vix tandem,ut in tanto malo, eis venit in mentem ἁγίου πρόῤῥησις αὐτοῦ εἰσῄει, καὶ τῶν ἐκείνου μόνων
sancti Danielis prædictio, et credunt fore, ut illius εὐχῶν ἧττον γενέσθαι τὸ δεινὸν πιστεύουσιν. Ελεν
solurn precibus malum vincatur. Hinc factum est, τοι καὶ ταχει πολλῷ πρὸς αὐτὸν θέουσιν ὁ μὲν χρημέν
ut ad eum magna celeritate currerent,ille quidem των ἀποκλαιόμενος στέρησιν, ὁ δὲ δούλων,
pecunim deflens privationem, hic servorum, alius – οἰκίας, ἕτερος φίλων, καὶ ὁ μὲν συγγενών, ὁ
domus, alius amicorum; et hic quidem cognato- ναικὸς καὶ παίδων αὑτοῦ, ὁ δὲ καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν
ram,ille vero uxoris et suorum filiorum, alius au- προσόντων. Εφ᾽ οἷς οὕτω περιαλγῆ τὸν ἅγιον 1ηtem omnium facultatum. Propter quæ sanctum καν, ὡς καὶ δακρύων ὅλον ὑποπλησθέντα, ῥαθυμίαν
tanto dolore affecere, nt totus repletus lacrymis, αὐτῶν καταγνῶναι, ὅτι, πολλὰ τούτοις διαμαρτυ
eos damnaret negligentiæ, quod ipso eis multum ρουμένου τε καὶ προλέγοντος μετανοία
τὸ δεινὸν
testificante et prædicente, malum penitentia vi- Εκφυγεῖν οὐχ ἡγάπησαν, Νινευίται μόνον ἐν τῷ πιο
tare non curarint: ut qui in patiendo solum fue- θεῖν, οὐχὶ καὶ ἐν τῷ μεταγνώναι γενόμενοι. Ταύτα
rint Ninivitæ, non etiam in penitendo. Hæc dicens, λέγων ἐκείνοις μὲν καὶ οὕτως εὐχῆς τε καὶ νηστείας
illis quidem sic suadebat curam gerere orationis επιμελεῖσθαι παρήνει, καὶ αὐτὸς δὲ τὰς χεῖρας εἰς
et jejunii. Quin etiam ipse quoque manus in cœlum οὐρανὸν ἄρας τὴν ἐκεῖθεν ἐπεκαλεῖτε βοήθειαν, καὶ
tollens, illinc implorabat auxilium; et post oratio- μετὰ τὴν εὐχὴν ὥσπερ αὐτοῖς τὴν ἀρχὴν, οὕτω δὴ
nem, cum eis dixisset Gnem calamitatis,eos dimi- καὶ τὸ τέλος τῆς συμφορᾶς εἰρηκώς τούτους ἀπέλυ
sil.Post septem, inquit,dies cessabunt minæ ignis. σεν. Ἑπτὰ γάρ, φησίν, ἡμέραι, καὶ ἡ τοῦ πυρή
Sic ille dixit, et res est consecuta. Septino enim ἀπειλὴ στήσεται. Οὕτως ἐκεῖνός τε εἶπε, καὶ τὸ ἔργον
die non erat amplius ignis. Tunc et alios, et eos ακόλουθον ἦν, καὶ τὸ πῦρ οὐκέτ᾽ ἦν. Τότε καὶ τοὺς
qui gerebant magistratus, quin etiam ipsum impe- ἄλλους καὶ τοὺς ἐν τέλει πάντας, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν
ratorem incessit metus, et secum assumpta impe- κρατοῦντα φόβος λαμβάνει, καὶ τὴν βασιλίδα παρεratrice, fit supplex beato Danieli, pro eo quidem, λαβὼν οἰκτρὸς οἰκέτης τοῦ μακαρίου γίνεται, πρὸς μὲν
quod pralerierat, nisericordiam, securitatem au- τὸ παρελθὸν συμπάθειαν, πρὸς δὲ τὸ μέλλον ἀσφάλει
tem in futurum postulaus.
ἐξαιτούμενος.
XXVIII. Atque jam quidem post autumnalem
conversionem mulato tempore erat hiems, et
hiems major,quam ut eam possit explicare oratio;
quæ tamen superabatur ab invicto generosi animo.
Cadebant autem imbres plurimi, et ventorum erat
procella vehemens. Venti vero eliam inter se agi-
. tabant seditionem, et multi simul spirabant, et
ΚΗ'. Ἤδη μὲν οὖν μετὰ τὰς φθινοπωρινές τρο
πὰς τοῦ καιροῦ μεταβαλόντος χειμών ἦν, καὶ χει
μὼν λόγου μὲν κρείττων, τῆς δὲ τοῦ γενναίου ψυχής
ήττώμενος, ὑετῶν δὲ πλείστη καταφορὰ καὶ καταγὶς ἀνέμων σφοδρά. Εστασίαζε δὲ καὶ πρὸς ἑαυτά
τὰ πνεύματα, καὶ ἔπνεεν ἅμα πολλὰ καὶ οὕτως
ἄγρια ὡς καὶ τὰς σιδηρᾶς τῶν κιόνων λαβας, αἱ τὴν
col. 1005–1006page 19 of 56
PG 116:1005συμβολήν τε τῶν δύο συνεῖχον κιόνων καὶ τὸν Δανιὴλ ἄνωθεν ἔφερον βιαίως ἀποσπασθῆναι, μόνῳ δὲ συνειλῆφθαι τούτους στυλαρίῳ μικρῷ ὃ μεταξύ τούτων ἐτύγχανεν ἐμβληθέν. Ἅμα γοῦν προσέπιπτε καταιγίς, καὶ οἱ κίονες ἐκραδαίνοντο, καὶ ὁ δίκαιος ἄνωθεν ὡσεὶ κλάδος δένδρου τῇδε κἀκεῖσε περιεφέρετο καὶ συμπεριήγετο τῇ πνοῇ· βοαὶ δὲ σὺν δάκρυσι τῶν μαθητῶν κάτωθεν, καὶ ὀφθαλμοὶ πρὸς μόνον ἐκεῖνον βλέποντες, καὶ προσδοκία λυπηρὰ μία ἡ τοῦ πατρὸς αὐτῶν στέρησις. Ἀλλ' οὐκ ἤδη καὶ ἡ τοῦ Δανιὴλ ἐλπὶς ἡ πρὸς Κύριον ἐσαλεύετο, ἀλλ' ἐπὶ ταύτης τῆς ἀῤῥαγοῦς πέτρας ὁ μακάριος στηριζόμενος μηδενὶ μηδὲν φθεγγόμενος μηδὲ εἰ τοῦτο συμβῇ δεδοικὼς (τί γὰρ δεινὸν αὐτῷ τὸ θανεῖν, ᾧ τὸ ἐνταῦθα μένειν κατὰ τὸν Δαυΐδ φυλακή ;), ἄνω τὸν νοῦν ἔχων καὶ προσευχόμενος ἐκαρτέρει. Ἐκέκραξεν οὖν ὁ δίκαιος, καὶ ὁ Κύριος αὐθὺς εἰσήκουσεν αὐτοῦ, καὶ ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ ὡς ἐκ τοῦ πλοίου πρὶν τοὺς ἀνέμους ἐπιτιμᾷ, καὶ παραχρῆμα γαλήνη καὶ νηνεμία πολλή. Καὶ τὰ μὲν τῶν ἀνέμων οὕτως. ΚΘ΄. Ἐπεὶ δὲ ἔδει μὴ τὰ πνεύματα μόνον, ἀλλὰ καί τινας τῶν τὴν Ἀρείου μαινομένων μανίαν σχεῖν καὶ τῆς ταραχῆς, καὶ τοῦτο δι' ἐκείνου σοφώτατα, ὥσπερ εἴωθεν, οἰκονομεῖται. Καὶ σκοπεῖτε ὅπως τὴν οἰκονομίαν ποικίλην καὶ δι' ἄλλων ἕτερα πλέκειν πολλάκις οἶδεν ἡ πρόνοια. Ἔγνω βασιλεὺς ἃ συμβέβηκε τῷ ὁσίῳ, καὶ τὸν στῦλον ἰδεῖν ἔσπευδε, τοῦτο μὲν δίκας ἐπιθήσων τοῖς μὴ βεβαίως τὰς λαβὰς εἰργασμένοις, τοῦτο δὲ τοῦ λοιποῦ ταύτας πρὸς ἀσφάλειαν συναρμόσαι. Ἀλλ' ἐκείνους μὲν ἡ τοῦ μεγάλου πραότης τῆς αὐτοκράτορος ἀπειλῆς ἐξαιρεῖται θάνατον αὐτοῖς ἀπειλοῦντος, κατιόντι δὲ τοῦ ὄρους τῷ βασιλεῖ κίνδυνος οὐ μικρὸς συνηνέχθη. Δέος γὰρ κατὰ τὴν τύχην ἐκταράξαν τὸν ἵππον, οὗ ἐπιβεβηκὼς αὐτὸς ἦν, καὶ πτοηθεὶς καὶ τοὺς ἐμπροςθίους πόδας πρὸς τὸ ὄρθιον ἀνατείνας ὕπτιος μὲν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ὁ ἵππος εὐθύς, ὕπτιος δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς σὺν αὐτῷ, τὸ δὲ τῆς βασιλικῆς καθέδρας ἔμπροσθεν ὑπερανεστηκὸς ἐπιτρίβει τῷ βασιλεῖ τὸ μέτωπον, καὶ τὸν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς στέφανον πόῤῥωθεν ἐκκρούει· ἔνθα συμβαίνει τοὺς ἐν αὐτῷ μαργάρους ἄλλον ἀλλαχοῦ διασκεδασθῆναι. Ἀλλὰ καὶ Δανιὴλ τῇ εὐχῇ προφθάσας τὸν πονηρὸν χαλεποῦ θανάτου σώζει τὸν βασιλέα, καὶ χωρὶς οὕτω κινδύνου τὴν ἐπάνοδον ἐποιεῖτο. Ἀλλ' ἐνταῦθά μοι τῆς διηγήσεως τὸ κεφάλαιον καὶ ὅπως οἶδεν ἡ Πρόνοια παραδόξως οἰκονομεῖν. Λ΄. Ὁ τοῦ βασιλέως ἱπποκόμος, ὡς δὲ ἡ κοινὴ ἂν εἴποι καὶ συνήθης γλῶττα, τῶν ἵππων ὁ κόμης Ἰορδάνης οὕτω καλούμενος, ἐνόσει μὲν πάντα τὸν πρὸ τοῦ χρόνον τὴν ἄθεσμον Ἀρείου μανίαν. Τότε δὲ τὸν τοῦ βασιλέως κίνδυνον ὑποπτήξας καί, μήπως ὀργῆς αἴτιον αὐτῷ γένηται τὸ συμβάν, δρόμῳ πρὸς τὸν ὅσιον ἀφικνεῖται. Ὁ δὲ οὐ μόνον αὐτῷ τὴν ἐκ τοῦ κρατοῦντος φόβον λύσειν ὑπέσχετο, ἀλλὰ καὶ τῆς πονηρᾶς αὐτὸν ἀπαλλάξαι κακοδοξίας, ἣ παντὸς ἄλλου κίνδυνός ἐστι χαλεπώτερος, ἤκουσε
συμβολήν τε τῶν δύο συνεῖχον κιόνων καὶ τὸν Δανιὴλ adeo violenti et immanes, ut ferreas ansas columἄνωθεν ἔφερον βιαίως ἀποσπασθῆναι, μόνῳ δὲ συνειλῆφθαι τούτους στυλαρίῳ μικρῷ ο μεταξύ τούτων ἐτύγχανεν ἐμβληθέν. Αμπ γοῦν προσέπιπτε
καταιγίς, και οι κίονες ἐκραδαίνοντο, καὶ ὁ δίκαιος
ἄνωθεν ὡσεὶ κλάδος δένδρου τῇδε κἀκεῖσε περιεφέρετο καὶ συμπεριήγετο τῇ πνοῇ· βοαί δὲ σὺν δάκρυσι
τῶν μαθητῶν κάτωθεν, καί ὀφθαλμοί πρός μόνον
ἐκεῖνον βλέποντες, καί προσδοκία λυπηρὰ μία ἡ τοῦ
πατρὸς αὐτῶν στέρησις. ᾿Αλλ' οὐκ ἤδη καί ἡ τοῦ
Δανιὴλ ἐλπίς ἡ προς Κύριον ἐσαλεύετο, ἀλλ' ἐπί
ταύτης τῆς ἀῤῥαγούς πέτρας ὁ μακάριος στηριζόμενος μηδενί μηδὲν φθεγγόμενος μηδὲ εἰ τοῦτο
συμβῇ δεδοικώς (τί γὰρ δεινὸν αὐτῷ τὸ θανεῖν, ᾧ
τὸ ἐνταῦθα μένειν κατὰ τὸν Δαυΐδ φυλακή;), ἄνω τον
νοῦν ἔχων καὶ προσευχόμενος ἐκαρτέρει. Εκέκραξεν οὖν ὁ δίκαιος, καί ὁ Κύριος αὐθὺς εἰσήκουσεν
αὐτοῦ, καὶ ἀνοθεν ἐξ οὐρανοῦ ὡς ἐκ τοῦ πλοίων πρίν
τοὺς ἀνέμοις ἐπιτιμά, και παραχρῆμα γαλήνη και
νηνεμία πολλή, Καί τὰ μὲν τῶν ἀνέμων οὗτος.
a
ΚΘ'. Ἐπεὶ δὲ ἔδει μὴ τὰ πνεύματα μόνον, ἀλλὰ
καί τινας τῶν τὴν ᾿Αρείου μαινομένων μανίαν στην
και της ταραχής, καί τοῦτο δι᾽ ἐκείνου σοφώτατα,
ὥσπερ εἴωθεν, οἰκονομεῖται. Καί σκοπείτε όπως
τὴν οἰκονομίαν ποικίλην και δι᾿ ἄλλων ἕτερα πλέκειν
πολλάκις οἶδεν ἡ πρόνοια. Ἔγνω βασιλεὺς & συμβέβηκε τῷ ὁσίῳ, καὶ τὸν στῦλον ἰδεῖν ἔσπευδε, τοῦτο
μὲν δίκας ἐπιθήσων τοῖς μὲ βεβαίως τὰς λαβὰς
εἰργασμένοις, τοῦτο δὲ τοῦ λοιποῦ ταύτας
δὲ τοῦ λοιποῦ ταύτας πρὸς
ἀσφάλειαν συναρμόσαι. ᾿Αλλ' ἐκείνους μὲν ἡ τοῦ
μεγάλου πραότης τῆς αὐτοκράτορος ἀπειλῆς ἐξαιρεῖται θάνατον αὐτοῖς ἀπειλοῦντος, κατιόντι δὲ τοῦ
ὄρους τῷ βασιλεῖ κίνδυνος οὐ μικρός συνηνέχθη.
Δέος γὰρ κατὰ τὴν τύχην ἐκταράξαν τὸν ἵππον, οὗ
ἐπιβεβηκὼς αὐτὸς ἦν, και πτοηθείς καὶ τοὺς ἐμπροςθίους πόδας πρὸς τὸ ὄρθιον ἀνατείνας ὕπτιος μὲν
ἐπί τοῦ ἐδάφους ὁ ἵππος εὐθὺς, ὅπτιος δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς σὺν αὐτῷ, τὸ δὲ τῆς βασιλικῆς κατέδρας
ἔμπροσθεν ὑπερονεστηκός επιτρίβει τῷ βασιλεῖ τὸ
μέτωφον, καὶ τὸν ἐπί τῆς κεφαλῆς στέφανον ποῤῥω
δεν εκκρούει ἔνθα συμβαίνει τοὺς ἐν αὐτῷ μαργάρου ἄλλον ἀλλαχοῦ διασκεδασθῆναι. ᾿Αλλὰ καί Δανιὴλ τῇ εὐχῇ προφθάσας τὸν πονηρὸν χαλεπῦ θανάτου σώζει τὸν βασιλέα, καί χωρίς οὕτω κινδύνου
τὴν ἐπάνοδον ἐποιεῖτο. ᾿Αλλ' ἐνταῦθά μοι της διηγήσεως τὸ κεφάλαιον καί ὅπως οἶδεν ἡ Πρόνοια παραδόξως οἰκονομεῖν.
Δ΄. Ὁ τοῦ βασιλέως ἱπποκόμος, ὡς δὲ ἡ κοινὴ
ἂν εἴποι και συνήθης γλώττα, τῶν ἵππων ὁ κόμης Ιορδάνης οὕτω καλούμενος, ενόσει μὲν πάντα
τὸν πρὸ τοῦ χρόνον τὴν ἄθεσμον ᾿Αρείου μας
νίαν. Τότε δὲ τὸν τοῦ βασιλέως κίνδυνον ὑποπτήξας
καί, μήπως ὀργῆς αἴτιον αὐτῷ γένηται το συμβάν,
δρόμῳ πρὸς τὸν ὅσιον ἀφικνεῖται. Ο δὲ οὐ μόνον
αὐτῷ τὴν ἐκ τοῦ κρατοῦντος φόβον λύσειν ὑπέσχετο,
ἀλλὰ καὶ τῆς πονηρᾶς αὐτὸν ἀπαλλάξαι κακοδοξίας,
ἢ παντὸς ἄλλου κίνδυνός ἐστι χαλεπώτερος, ήκουσε
narum,quæ duas columnas inter se committebant
et conjungebant,et Danielem in alto ferebant, violenter avellerent, ille autem in parva sola contineretur columnnella,quæ inter eas erat injecta.Simul
ergo et procella irruebat, et conquassabantur columnnæ, et justus superne,tanquam ramus arboris,
huc et illuc circumferebatur, et fatu circumagebatur: Inferius autem vociferabantur discipuli lacrymantes; et in illum solum convertebant oculos,et una
eis erat acerba exspectatio, Patris eorum privatio.
Sed non itidem lababat spes Danielis in Dominum,
sed super hanc firman petram fundatus beatus,
nemini quidquam loquens, neque si hoc evenerit
pertimuscens (quid enim ei grave erat mori, cui
hic manere, Davidi congruenter, erat carcer?)
perseverabat mentem sursum erigere, et orare.
Clamavit ergo justus, et Dominus statim exaudivit
eum, et desuper e cœlo,sicut e navi prius, ventos
increpat, et repente tranquillitas fuit et serenitas.
Et ventorum quidem res ita habuit.
XXIX.Cum autem non spiritus solum, sed etiam
quosdam ex iis qui Ariana laborabant insania,
coerceri oporteret a perturbatione: boc quoque
prudentissime,ut consueverat, per illum providetur. Et videte, quam vario uti consilio et multiplici
dispensatione, et alia per alia contexere sape scit
providentia. Noveral imperator,quæ justo Danieli
acciderant; et contendit ad ridendam columnam,
partim quidem ponas sumpturus de iis qui ansas
non effecerant firmas et validas; partim vero, ut
eos tuto de catero committeret. Sed illos quidem
magni Danielis mansuetudo eripit a minis imperatoris,inortem eis minantis. Descendenti autem de
monte imperatori non parvum accidit periculum.
Nam cum quidam metus equum forte fortuna perturbasset, quem ipse ascenderat, isque conterritus,
pedes erexisset anteriores,supinus quidem statim
humi jacebat equus, supinus autem etiam cum eo
imperator: id vero, quod ante stabat super sellam
regiam, frontem contrivit imperatori, et quæ erat
in capite, coronam procul expellit. Quo tempore
contigit, eas quæ erant in ipsa, margaritas, aliam
alio dispergi. Sed Daniel quoque cum oratione
prævenisset malignum, a mala morte servat impeDralorem; et sic reversus fuit sine periculo. Sed
hoc in loco est caput narrationis, et quomodo novit Providentia admirabili uti consilio et dispensatione.
XXX. Equiso imperatoris, aut, ut eum vulgaris
et consuela lingua vocat, comes equorum, omni
quidem anteriori tempore laborabat nefaria Arii
insania. Tunc autem et imperatoris timens periculum, et ne quod acciderat, ei iram conciliaret,
cursu venit ad sanctum. ille vero non solum euai
metu ab imperatore, sed etiam mala est pollicitus
se esse liberaturum opinione, quæ est quovis alio
periculo gravior. Hæc audivit equiso, et cum mitibus ac placidis ejus suasionibus opinionem Arii
col. 1007–1008page 20 of 56
PG 116:1007τούτων ὁ ἱπποκόμος καὶ πραείαις αὐτοῦ καὶ μελιχραῖς παραινέσεσι τὴν τοῦ Ἀρείου δόξαν ἐξομοτάμενος τὰ τῶν ὀρθοδόξων φρονεῖ. Ὁ μὲν οὖν ὅσιος πέμπει πρὸς βασιλέα ὅτι τε Ἰορδάνης τὴν ἀπάτην ἀπαρνησάμενος τοῖς ὀρθοῖς στοιχεῖ δόγματι, καὶ ὅτι δίκαιός ἐστι μάλιστα καὶ δι᾽ αὐτὸ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὴν πρὸς ἐμὲ ἄφιξιν τῆς παρὰ σοῦ συγγνώμης τυχεῖν. Ὁ δὲ ἀντεπιστέλλει ὅτι τῆς μὲν τοῦ κινδύνου αἰτίας οὐκ ἄλλος τις αἴτιος ἢ αὐτὸς ἐμαυτῷ οὕτω πρὸ τῶν σῶν ὀφθαλμῶν τοῦ ἵππου ἐπιβῆναι τολμήσας, ἀλλὰ μὴ πολὺ πεζὸς τοῦ ἱεροῦ κίονος ἀποστάς. Ἀπὸ γοῦν τοῦ παρόντος τοῦτο πάσῃ κηλακῇ φυλάξομαι. Ἰορδάνῃ δὲ οὐ μόνον οὐ χαλεπαίνω, ἀλλὰ καὶ πολὺ μᾶλλον ἥδομαι ὅτι τὸ ἐμὲ τοῦ ἵππου πεσεῖν ἀφορμὴ αὐτῷ πρὸς τὸ προκείμενον ἀναστῆναι γεγένηται. Τοσαύτη δὲ ἦν τοῦ λοιποῦ πρὸς τὸν ὅσιον ἡ αἰδὼς, ὥστε οὐ μόνον αὐτὸς τοῖς προσήκουσιν ἐτίμα τοῦτον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ὥς τι χρῆμα οὐράνιον τὸν ἄνδρα ἐδείκνυ. ΛΑ΄. Μετὰ μικρὸν γοῦν συμβὰν τὸν βασιλέα Λαζῶν πρὸς τὸν αὐτοκράτορα Ῥωμαίων παραγενέσθαι συνθηκῶν ἕνεκα, τάλλα μὲν ὑπερβὰς, λαβὼν δὲ αὐτὸν καὶ πρὸς τὸν ὅσιον ἀγαγών, Τοῦτο, ἔφη, τῆς ἐμῆς βασιλείας τὸ θαῦμα. Κἀκεῖνος πρὸς τοσοῦτον ἐξέστη τὴν καρτερίαν ἰδὼν, ὥστε μὴ τὸν ἅγιον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν κίονα ἐφ᾽ οὗ ἴδρυτο σὺν δάκρυσι προσκυνῶν ὁ βάρβαρος πολλὰς ἀφίει φωνὰς πεπαιδευμένης φρενὸς καὶ μαθούσης πολλά, Εὐχαριστῶ σοι, λέγων, ἐπουράνιε βασιλεῦ, ὅτι με πρὸς τὸν ἐπὶ γῆς βασιλέα παραγενόμενον οὐράνιον ἀνδρὸς πολιτείαν ἔλαξας, καὶ τοιούτων με μυστηρίων γενέσθαι θεατὴν κατηξίωσας. Οὕτως ἀμφοτέροις ὁ μέγας ἀξιοθαύμαστος ἐνομίσθη ὥστε καὶ τῶν συνθηκῶν ἄρα ἐκεῖνον ὁριστὴν καταστῆσαι, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν δὲ αὖθις Γουβάζιος ὁ Λαζῶν βασιλεὺς ὑποστρέψας τοῖς τε ὑπὸ χεῖρα διηγεῖτο τὸ θαῦμα, καὶ διὰ μνήμης ἀεὶ τὸν ὅσιον ἐποιεῖτο, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτι πρὸς τὸ Βυζάντιον στέλλων οὐχὶ καὶ πρὸς αὐτὸν ἔπεμπε γράμματα οὐ μόνον ταῖς προσρήσεσιν ὁριζόμενα, ἀλλὰ καὶ περὶ πλείστου ποιούμενα τὸ μεμνήσθαι τούτου καὶ τῆς ἐκείνου ὑπερεύχεσθαι βασιλείας. Οὕτω πάντες τὴν δικαίαν τῆς ὑπομονῆς ἐξεπλήττοντο καὶ οἰκεῖοι καὶ ξένοι, καὶ ἰδιῶται καὶ βασιλεῖς, καὶ Ῥωμαῖοι καὶ βάρβαροι, καὶ προσιόντες ὡς ἀγγέλῳ προσήεσαν, καὶ ἀπιόντες πόῤῥωθεν εἰς ἐπικουρίαν ἐκάλουν, καὶ ᾔτουν τι δι᾽ εὐχῆς, καὶ ἐτύγχανον. ΛΒ΄. Ἱκανὰ μὲν οὖν καὶ τὰ πρώην τὴν ἐκείνου καρτερίαν γνωρίσαι, καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἄνθρωπον οἱ ἀγῶνες αὐτῷ καὶ τὰ σκάμματα. Ἐπεὶ δὲ μοι τὸ σπουδαζόμενον μηδέν τι τῶν καιριωτάτων παραλιπεῖν, προσθήσω τι καὶ ἕτερον τοῖς εἰρημένοις μεῖζον εἰς καρτερίας λόγον καὶ θαῦμα τοῦ δυναμώσαντος. Χειμὼν ἦν, καὶ χειμὼν κρυμώδης καὶ χαλεπός· θύελλαι δὲ αὖθις τῶν ἀνέμων σφοδραὶ καὶ δεινότεραι τῶν προλαβουσῶν· ἅμα δὲ τῇ πνοῇ καὶ νιφετὸς χιόνος συχνῆς. Τὰ μὲν οὖν πνεύματα σφοδρότερον ἐπιῤῥάξαντα τὸ ἐκ δέρματος αὐτῷ κουκούλιον ἐκριπίζουσι τοῦ τραχήλου, καὶ πρός τινα τῶν ὑποκειμένων ἀκοντίζουσι φάραγγα· σὺν τοῖς πνεύμασι δὲ ἡ
ADDENDA.
DECEMBER.
abjurasset, ea sentit, quæ orthodoxi. Atque sanctus τούτων ὁ ἱπποκόμος καὶ πραείαις αὐτοῦ καὶ μέλιquidem scribit ad imperatorem,quod et Jordanes, χραῖς παραινέσεσι τὴν τοῦ ᾿Αμείου δόξαν ἐξομοτά
abnegata deceptione,in rectis incedit dogmatibus, μενος τὰ τῶν ὀρθοδόξων φρονεῖ. Ὁ μὲν οὖν ὅσιος
et quod vel propter hoc ipsum est justissimus; πέμπει πρὸς βασιλέα ὅτι τε Ιορδάνης τὴν ἀπάτην
quin etiam huc ad me venit, ut a te veniam conse- ἀπαρνησάμενος τοῖς ὀρθοῖς στοιχεῖ δόγματι, καὶ
queretur. Ille autem contra rescribit: Periculi qui- ὅτι δίκαιός ἐστι μάλιστα καὶ δι' αὐτὸ τοῦτο, ἀλλὰ
dem mei causa non alius fuit, quam ipse mihi,qui καὶ τὴν πρὸς ἐμὲ ἄφιξιν τῆς παρὰ σοῦ συγγνώμης
sic ausus sim ascendere ante tuos oculos.et non pe- τυχεῖν. Ὁ δὲ ἀντεπιστέλλει ὅτι τῆς μὲν τοῦ κινδύν
des procul abii a sacra columna.Hoc autem dein- νου αἰτίας οὐκ ἄλλος τις αἴτιος ἢ αὐτὸς ἐμαυτή
ceps diligenter cavebo.Jordani vero non modo non οὕτω πρὸ τῶν σῶν ὀφθαλμῶν τοῦ ἵππν ἐπιβῆναι
irascor, ut etiam valde lætor, quod meus ex equo τολμήσας, ἀλλὰ μὴ πολὺ πεζὸς τοῦ ἱεροῦ κίονο
casus, ei causa fuerit, ut, qui jacebat, surgeret. De ἀποστάς. ᾿Απὸ γοῦν τοῦ παρόντος τοῦτο πάσῃ κ
catero autem tanta erat imperatoris in sanctum λακῇ φυλάξομαι. Ιορδάνῃ δὲ οὐ μόνον οὐ χαλεπαίνω,
reverentia, ut non solum ipse honoraret eum iis ἀλλὰ καὶ πολὺ μᾶλλον ἔδομαι ὅτι τὸ ἐμὲ τοῦ ἵππω
quæ oportebat, sed etiam aliis eum, tanquam rem πεσεῖν ἀφορμὴ αὐτῷ πρὸς τὸ προκείμενον ἀναστῆ
coelestem, ostenderet.
και γεγένηται. Τοσαύτη δὲ ἦν τοῦ λοιποῦ πρὸς τὸν
ὅσιον ἡ αἰδὼς, ὥστε οὐ μόνον αὐτὸς τοῖς προσήκουσιν ἐτίμα τοῦτον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ὥς τ
χρῆμα οὐράνιον τὸν ἄνδρα ἐδείκνυ.
XXXI. Itaque cum paulo post contigisset regem
Larorum venire ad imperatorem Romanorum,
causa faciendi foederis,aliis quidem prætermissis,
eum vero accipiens et ducens ad sanctum: Hoc
est, inquit, mei imperii miraculum. Ille autem usque adeo obstupuit, ejus videns tolerantiam atque
fortitudinem, ut non solum sanctum, sed etiam
columnam,in qua erat positus,cum lacrymis adorans, multas voces emitteret barbarus valde eruditæ
mentis, et quæ multa didicerat: Ago tibi gratias,
dicens, Rex celestis, quod mihi,qui ad terrenum
regem veneram, cœlestem hujus viri vitam ostenderis,et dignum me censueris,qui essem spectator
talium mysteriorum. Adeo autem utrisque magnus
ille visus est dignus admiratione, ut ambo illum
ad definienda foedera arbitrum constituerent. Porro
autem cum domum revertisset Gubazius, rex Lazorum, et subjectis sibi populis narrabat miraculum, et sancti semper meminerat, neque unquam
mittebat Byzantium, quin ad eum quoque scriberet litteras, quæ non terminabantur solis salutationibus, sed etiam plurimi faciebant ejus meminisse, et rogabant ut oraret pro suo regno. Adeo
stupebant omnes justi tolerantiam, et propinqui et
hospites,et privati et reges, et Romani et Barbari:
el accedentes, accedebant tanquam ad angelum,
et abeuntes,ejus invocabant auxilium, et precibus
ab eo aliquid petebant, et impetrabant.
XXXII. Atque sufficiunt quidem ea quæ nuper
dicta sunt ad significandam illius fortitudinem: et
quod quæ ab eo suscipiebantur certamina, erant
majora, quam ut homini convenirent. Quoniam
aulem hoc maxime studeo, nihil prætermittere
eorum quæ sunt præcipua, adjiciam iis quæ dicta
sunt, majus quiddam, quod attinet ad fortitudinem
et tolerantiam, et ad eum admirandum, qui dedit
illi vires. Erat hiems, eaque glacialis, et valde
aspera; vehementes vero rursus ventorum procel1æ, et graviores præcedentibus; simul autem cum
vento densa quoque nix decidebat. Venti itaque
vehementius ingruentes, ei ex pelle confectam
ο
ΛΑ'. Μετὰ μικρὸν γοῦν συμβὰν τὸν βασιλέα Λαζών
πρὸς τὸν αὐτοκράτορα Ρωμαίων παραγενέσθαι συν
θηκῶν ἕνεκα, τάλλα μὲν ὑπερβὰς, λαβὼν δὲ αὐτὸν
καὶ πρὸς τὸν ὅσιον ἀγαγών, Τοῦτο, ἔφη, τῆς ἐμῆς
βασιλείας τὸ θαῦμα. Κἀκεῖνος πρὸς τοσοῦτον ἐξέστη
τὴν καρτερίαν ἰδὼν, ὥστε μὴ τὸν ἅγιον μόνον, ἀλλὰ
καὶ τὸν κίονα ἐφ᾽ οὗ ἴδρυτο σὺν δάκρυσι προσκυνών
ὁ βάρβαρος πολλὰς ἀφίει φωνὰς πεπαιδευμένης φρέ
νὸς καὶ μαθούσης πολλὰ, Εὐχαριστῶ σοι, λέγων,
ἐπυράνια βασιλεῦ, ὅτι με πρὸς τὸν ἐπὶ γῆς βασι
λέα παραγενόμενον οὐράνιον ἀνδρὸς πολιτείαν ἔλα
ξας, καὶ τοιούτων με μυστηρίων γενέσθαι θεατές
κατηξίωσας. Οὕτως ἀμφοτέροις ὁ μέγας ἀξιωθεί
μαστος ενομίσθη ὥστε καὶ τῶν συνθηκών άρα
ἐκεῖνον ὁριστὴν καταστῆσαι, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν
δὲ αὖθις Γουβάζιος ὁ Λαζών βασιλεὺς ὑποστρέψεις
τοῖς τε ὑπὸ χεῖρα διηγεῖτο τὸ θαῦμα, καὶ διά μη.
μης ἀεὶ τὸν ὅσιον ἐποιεῖτο, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτι προς
τὸ Βυζάντιον στέλλων οὐχὶ καὶ πρὸς αὐτὸν ἔπεμπε
γράμματα οὐ μόνον ταῖς προσρήσεσιν οριζόμενα,
ἀλλὰ καὶ περὶ πλείστου ποιούμενα τὸ μεμνήσθαι
τούτου καὶ τῆς ἐκείνου ὑπερεύχεσθαι βασιλείας.
Οὕτω πάντες τὴν δίκαιον τῆς ὑπομονῆς ἐξεπλήτ
τοντο καὶ οἰκεῖοι καὶ ξένοι, καὶ ἰδιῶται καὶ βασι
λεῖς, καὶ Ῥωμαῖοι καὶ βάρβαροι, καὶ προσιόντες ὡς
ἀγγέλω προσήεσαν, καὶ ἀπιόντες πόῤῥωθεν εἰς ἐπι
κουρίαν ἐκάλουν, καὶ ᾔτουν τι δι᾽ εὐχῆς, καὶ ἐτύγο
χανον.
ΑΒ΄ ἱκανὰ μὲν οὖν καὶ τὰ πρώην τὴν ἐδείνου καρ
τερίαν γνωρίσαι, καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἄνθρωπον οἱ ἀγώ
νες αὐτῷ καὶ τὰ σκάμματα. Ἐπεὶ δὲ μοι το σπου
δαζόμενον μηδέν τι τῶν καιριωτάτων παραλιπείν,
προσθήσω τι καὶ ἕτερον τοὺς εἰρημένοις μείζον εἰς
καφτερίας λόγον καὶ θαῦμα τοῦ δυναμώσαντος.
Χειμών ἦν, καὶ χειμών κρυμώδης και χαλεπός
θύελλαι δὲ αὖθις τῶν ἀνέμων σφοδραὶ καὶ δεινότερα
τῶν προλαβουσῶν·
τῶν προλαβουσῶν ἅμα δὲ τῇ πνοῇ καὶ νιφετός
χιόνος συχνής. Τὰ μὲν οὖν πνεύματα σφοδρότερον
ἐπιῤῥάξαντα τὸ ἐκ δέρματος αὐτῷ κουκούλιον έκρι
πίζουσι τοῦ τραχήλου, καὶ πρός τινα τῶν ὑποκειμέν
νων ἀκοντίζουσι φάραγγα· σὺν τοῖς πνεύμασι δὲ ἡ
col. 1009–1010page 21 of 56
PG 116:1009χιών κατὰ πρόσωπον προσβάλλει πολλὴ καὶ ψυχρά. Ὁ δὲ οὐ γὰρ ὑπὸ στέγην εἶχε δραμεῖν ὅλης νυκτός, ὦ ψυχῆς ἀχειρώτου δεσμοῖς τοῦ σώματος!) δέχεται γυμνῷ τῷ σώματι πάντα ὁμοῦ, τὸ δριμὺ τῆς ὥρας, τὴν χιόνα, τὰ πνεύματα, τὴν πῆξιν τὴν περὶ τὴν ἔω τὴν ἀλγεινήν. Ἔφανεν ἡμέρα, καὶ τὸ δεινὸν οὐκ ἔληγεν, ἀλλ᾽ ἴσχυε μᾶλλον, καὶ ὁ χειμὼν ἐπετείνετο. Τοῖς δὲ φοιτηταῖς μηχανὴ οὐδὲ μία τῆς θύρας προσκύψαι, καὶ ὁ βοηθήσων οὐδεὶς. Ἡμέραν μὲν ἐκείνην ὅλην καὶ τὴν ἐπιοῦσαν νύκτα πολὺ δριμυτέραν οὖσαν οὕτως ὁ γενναῖος διακαρτέρει. Ἄρτι δὲ τρίτη μὲν ἦν τῷ χειμώνι, τὸ δὲ ἄγριον τοῦ κρυμοῦ ὑπελώρα, καὶ τὴν κλίμακα τῶν μαθητῶν οἱ θερμότεροι προσερείσαντες, καὶ αὐτίκα σπουδῇ πολλῇ ἀναβάντες, ὁρῶσι θέαμα φρικτόν, ὦ Δέσποτα καὶ Θεέ, καὶ πρὸ τοῦ ἰδεῖν μὲν αὐτοῖς ὁ ἐλπισθεὶς ὅμως δέ τι καὶ μᾶλλον φοβερώτερον πρὸς τὴν ὄψιν φανέν, τὸν ὅσιον τοῦ περιβολαίου μὲν ἤδη γεγυμνωμένον, τῷ δὲ κρυστάλλῳ πάντοθεν περιεσταμένον καὶ τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν ὄψιν καὶ τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ σώματος, οὐ μόνον δὲ ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα ἀποπαγέντα καὶ πρὸς κρύσταλλον τά γε εἰς ψυχρότητα καὶ πῆξιν μεταβληθέντα κρυστάλλινον ἄν τις ὠνόμασεν αὐτὸν ἄνθρωπον (καὶ τί γὰρ ἄλλο;) ἢ νεκρὸν ἕνεκά τε τοῦ μηδὲ πνοὴν ἔχειν νομίζεσθαι. Θερμοῖς οὖν ὕδασι μόλις τὸν πάγον λύσαντες, ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ σῶμα περιῤῥαντίσαντες, καὶ σπόγγοις ἐξαπονίσαντες, ἐπειδὴ μεθ᾽ ἱκανὸν εἰς ἑαυτὸν ἐκεῖνος ἐλθὼν καὶ ὥσπερ ἐκ θανάτου τὴν πνοὴν αὖθις λαβὼν ἀπειλήφει καὶ τὴν φωνήν, Ἵνατί μοι, φησί, πράγματα παρέχειν ὑμεῖς βούλεσθε, καὶ ἡδέως ὑπνώττοντι ἐνοχλεῖτε; Ἄρτι γάρ τὸν Κύριον εἰς ἐπικουρίαν ἐκκαλουμένῳ μικρὸν ἀρυπνώσαί μοι γέγονε. Πλὴν ἀλλ᾽ εἴη γε ὑμῖν, ὦ τέκνα, τοῦ πατρὸς οὕτω φροντίζουσι. Καὶ, Δότε δή μοι, ἔφη, καὶ περιστείλασθαι, αἰσχυνόμενος, οἶμαι, διὰ τὴν γύμνωσιν, ἀλλ᾽ οὐχὶ θέρμης δεόμενος. Οἱ δὲ προσήνεγκάν τε αὐτῷ περιβόλαια ἕτερον, καὶ ἐνέδυσαν θείας εὐφροσύνης χιτῶνα κατὰ τὸν προφήτην ἐνδεδυμένον.
ΑΓ΄. Πολλὰ γοῦν μετὰ ταῦτα καὶ τοῦ φιλοχρίστου βασιλέως ἀξιοῦντος καὶ δεομένου (ἧκε γὰρ καὶ μέχρις αὐτοῦ ταῦτα), ὡς Εἰ καὶ μὴ σοῦ χάριν, ἀλλ᾽ ἕνεκά γε ἡμῶν καὶ τῆς ὠφελείας τῆς ἡμετέρας, φεῖσαι τῶν παραβόλων τούτων κινδύνων, καὶ μὴ οὕτως αὐτόχειρ, μικροῦ, ἑαυτοῦ γενόμενος ἡμᾶς τε ὀρφανοὺς ἀπολίπῃς, αὐτὸς δὲ ἐξάγειν ἑαυτὸν δόξῃς τοῦ βίου καὶ πρὸ καιροῦ. Ταῦτα καὶ τούτων πλείω σὺν δάκρυσι τοῦ κρατοῦντος δεομένου καὶ ἅμα τῶν ποδῶν ἁπτομένου μόλις ἠνέσχετο μικρόν γοῦν αὐτῷ γενέσθαι στέγην, αἰδεσθεὶς τὰ τοῦ βασιλέως δάκρυα. Καὶ τοῦτο εἴρηκε μέντοι πολλάκις, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ νῦν ἐρῶ, ὡς οὐδὲν ἦν τῷ βασιλεῖ θαῦμα οὐδὲ ἐδύνει μείζον τῆς τοῦ μεγάλου καρτερίας καὶ τῆς πολιτείας ἐκείνης. Πάντας οὖν οἳ διαπρεσβεύοντο πρὸς αὐτόν, εἴτε βασιλεῖς εἶεν εἴτε πρέσβεις, εἴθ᾽ οὑ·
χιών κατὰ πρόσωπον προσβάλλει πολλὴ καὶ ψυχρά.
Ο δὲ οὐ γάρ ὑπὸ στέγεν εἶχε δραμεῖν ὅλης νυκτός,
ὦ ψυχῆς ἀχειρώτου δεσμοῖς τοῦ σώματος!) δέχεται
γυμνῷ τῷ σώματι πάντα ὁμοῦ, τὸ ὁριμὺ τῆς ὤρας,
τὴν χιόνα, τὰ πνεύματα, τὴν πῆξιν τὴν περὶ τὴν ἔω
τὴν ἀλγεινήν. "Εφανεν ἡμέρα, καὶ τὸ δεινὸν οὐκ
ἔληγεν, ἀλλ᾽ ἴσχυε μᾶλλον, καὶ ὁ χειμὼν ἐπετείνετο.
Τοῖς δὲ φοιτηταῖς μηχανὴ οὐδὲ μία τῆς θύρας προς
κύψαι, καὶ ὁ βοηθήσων οὐδεὶς. Ημέραν μὲν ἐκείνην
ὅλην καὶ τὴν ἐπιοῦσαν νύκτα πολὺ δριμυτέραν οὖσαν
οὕτως ὁ γενναῖος διακαρτέρει. "Αρτι δὲ τρίτη μὲν
· ἦν τῷ χειμώνι, τὸ δὲ ἄγριον τοῦ κρυμοῦ ὑπελώρα,
καὶ τὴν κλίμακα τῶν μαθητῶν οἱ θερμότεροι προσερείσαντες, καὶ αὐτίκα σπουδῇ πολλῇ ἀναβάντες,
ὁρῶσι θέαμα φρικτόν, ὦ Δέσποτα καὶ Θεὲ, καὶ πρὸ
τοῦ ἰδεῖν μὲν αὐτοῖς ὁ λπισθὲν ὅμως δέ τι καὶ μᾶλλον
φοβερώτερον πρὸς τὴν ὄψιν φανέν, τὸν ὅσιον τοῦ
περιβολαίου μὲν ἤδη γεγυμνωμένον, τῷ δὲ κρυσταλλῳ πάντοθεν περιεσταμένον καὶ τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν
ὄφιν καί τὰ λοιπὰ μέρη του σωματος, οὐ μόνον δὲ
ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα ἀποπαγέντα καὶ πρὸς
κρύσταλλον τὰ γε εἰς ψυχρότητα καὶ πῆξιν μεταβληθέντα κρυστάλλινον ἄν τις ὠνόμασεν αὐτὸν ἄνθρωπου (καὶ τί γὰρ ἄλλο;) ἢ νεκρὸν ἕνεκά τε τοῦ μηδὲ
ποὴν ἔχειν νομίζεσθαι. Θερμοῖς οὖν ὕδασι μόλις
τὸν πάγον λύσαντες, ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ σῶμα περιῤῥαντίσαντες, καὶ σπόγγοις ἐξαπονίσαντες, ἐπειδὴ μεθ'
ἱκανὸν εἰς ἑαυτὸν ἐκεῖνος ἐλθὼν καὶ ὥσπερ ἐκ θανάτου τὴν πνοήν αὖθις λαβὼν ἀπειλήφει καὶ τὴν φωνὴν,
Ινατί μοι, φησί, πράγματα παρέχειν ὑμεῖς βούλεσθε,
καὶ ἡδέως ὑπνώττοντι ἐνοχλεῖτε; "Αρτι γάρ τόν
Κύριον εἰς ἐπικουρίαν ἐκκαλουμένῳ μικρὸν ἀρυπνώσαί μοι γέγονε. Πλὴν ἀλλ᾽ εἶγε ὑμῖν, ὦ τέκνα, τοῦ
πατρὸς οὕτω φροντίζουσι. Καὶ, Δότε δή μοι, ἔφη,
καὶ περιστείλασθαι, αἰσχυνόμενος, οἶμαι, διὰ τὴν
γύμνωσιν, ἀλλ᾽ οὐχὶ θέρμης δεόμενος. Οἱ δὲ προσἡνεγκάν τε αὐτῷ περιβόλαια, ἕτερον, καὶ ἐνέδυσαν
θείας εὐφροσύνης χιτῶνα κατά τὸν προφήτην ἐνδε
ξυμένον.
cucullam flando expellunt, et in vallem quamdam
subjectam jaculantur. Cum ventis autem multa quoque nix et frigida ejus faciem impetebat. Ille autem
(neque enim habebat tectum, ad quod confugeret)
tota nocte (o invictam vinculis corporis animam!)
nudo corpore omnia suffert, temporis acerbitatem,
nivem, ventos, asperam circa aurorain concretionem et conglaciationem. Apparet dies, et malum
non cessabat, sed magis invalescebat, et hiems intendebatur. Discipuli autem nullo modo poterant e
porta prospicere, neque erat ullus, qui ei opem ferret. Totum ergo illum diem et sequentem noctem,
quæ fuit multo acerbior, hic vir generosus fortiter
et constanter pertulit.Jam tertius quidem erat dies
tempestatis, desierat vero effera glacies, et cum
scalasadmovissent,qui erant ferventiores ex discipulis, et propere ascendissent, vident, o Domine
Deus, horrendum spectaculum, et quod antequam
vidissent quidem, ab eis exspectabatur, ipso tamen
aspectu visum est terribilius: sanctum amictu
quidem jam nudatum, glacie vero omni ex parte
comprehensum, et capite et facie, et reliquis parbus corporis, neque hoc solum, sed etiam ipso
corpore omnino concretum, et in glaciem, si frigus
spectes et concretionem, conversum; eum quis
glacialem hominem nominaverit (quid enim aliud?)
aut mortuum, quod existimaretur ne posse quidem
spirare. Cum calidis ergo aquis solvissent glaciem,
qnin etiam corpus aspersissent, postquam ille ad
se rediisset, et tanquam e morte suscitatus, spiritum recepisset, vocem quoque accepit, et dixit:
Cur mihi vultis exhibere negotium, et suaviter
dormientem vexatis? Nam cum modo Domini invocarem auxilium, accidit mihi, ut parum dormilarem. Caeterum bene sit vobis, o filii, qui Palris
tantam curam geritis. Date autem mihi, inquit,
quo me induam; erubescens, ut arbitror, propter
nuditatem, non autem calore indigens. Illi vero
alium amictum ad eum attulerunt, et eum induerunt, tunica divinæ lætitiæ indutum, ut dicam
cum propheta 8.
ΑΓ΄. Πολλὰ γοῦν μετὰ ταῦτα καὶ τοῦ φιλοχρίστου
βασιλέως ἀξιοῦντος καί δεσμένου (ἧκε γὰρ καὶ μέχρις αὐτοῦ ταῦτα), ὡς Εἰ καὶ μὴ σοῦ χάριν, ἀλλ'
ἕνεκά γε ἡμῶν καὶ τῆς ὠφελείας τῆς ἡμετέρας,
φεῖσαι των παραβόλων τούτων κινδύνων, καὶ μὴ οὔτως αυτόχειρ, μικρού, ἑαυτοῦ γενόμενος ἡμᾶς τε όρο "
φανοὺς ἀπολίπης, αὐτὸς δὲ ἐξάγειν ἑαυτὸν δόξῃς
τοῦ βίου καὶ πρὸ καιροῦ. Ταῦτα καὶ τούτων πλείω
σὺν δάκρυσι τοῦ κρατοῦντος δεομένου καὶ ἅμα τῶν
πολῶν ἀπτομένου μόλις ήνέσχετο μικρόν φοῦν αὐτῷ
γενέσθαι στέγην, αἰδεσθεὶς τὸ τοῦ βασιλέως δάκρυα.
Καί τοῦτο εἴρηκε μέντοι πολλάκις, οὐδὲν δὲ ἧττον
καὶ νῦν ἐρῶ, ὡς οὐδὲν ἦν τῷ βασιλεῖ θαύμα οὐδὲ
ἐδύνει μείζον τῆς τοῦ μεγάλου καρτερίας καὶ τῆς
πολιτείας ἐκείνῳ. Πάντας οὖν οἳ διαπρεσβεύοντο πρὸς
αὐτόν, εἴτε βασιλεῖς εἶεν εἴτε πρέσβεις, εἴθ᾽ οὔ; όνο8 Isa. Lx1, 10.
XXXIII. Postea autem multum eum rogante et
obsecrante Christi amante imperatore (hæc enim
ad eum usque pervenerunt) et dicente: Si non tua
causa, at nostra et nostra utilitatis, parce istis nim
mis præcipitibus et projectis periculis: et ne, tibi
ipsi mortem propemodum consciens,et nos orbos relinquas, et ipse ante tempus videaris e vita teipsumn
educere.Hæc et his plura dicente imperatore etrogante, et pedes simul prehensante, vix sustinuit ut
sibi parum saltem feret tectum, reveritus lacrymas
imperatoris. Iloc quidem jam a me dictum est, nihilominus tamen nunc quoque dicam. Nullum erat,
nec videbatur imperatori majus miraculum magni
Danielis tolerantia et vita. Omnes ergo, qui apud
eum fungebantur legatione, sive essent reges, sive
legati, aliquos quidem per alios alios vero etiam
col. 1011–1012page 22 of 56
PG 116:1011μάζουσι ῥῆγας, τοὺς μὲν δι᾽ ἑτέρων, τοὺς δὲ καὶ δι᾽ ἑαυτοῦ πρὸς τὸν ὅσιον ἀνῆγεν. Κἀκεῖνοι μᾶλλον ὁρῶν τες ἤ ἀκούοντες ἐξεπλήττοντο, καὶ οὕτως ὑπέστρεφον εὐλογούμενοι καὶ τὴν ψυχὴν βελτίους γενόμενοι. Ὅτι δὲ καὶ τὰ μέλλοντα ὡς ἤδη παρόντα ὁρᾶν ἄνω θεν εἶχε λαχών, πολλαχῆ μὲν τοι καὶ ἐκ τῶν ἀνωτέρω δεδήλωται· ἔστι δὲ καὶ δεῖγμα σαφές. Φήμη τις πανταχοῦ διέῤῥει Γιζήριχον τῶν ῥῆγα τῶν Βανδάλων Ῥωμαίοις ἐπιστρατεύειν πολλῇ τῇ παρεσκευῇ καὶ πλείονι τῷ θράσει χρώμενον, καὶ ὡς ἤδη τὴν Ἀλεξάνδρειαν βαρείᾳ καταλαμβάνει χειρὶ ἆθλον ἑαυτῷ ταύτην ποιῆσαι βουλόμενος. Ἦν οὖν ἀγὼν οὐ μικρὸς τοῖς ἐν τέλει καὶ αὐτῷ βασιλεῖ, ὃς καὶ ταχὺ ἐπὶ τὸ εἰωθὸς τρέχει τῆς ἀθυμίας φάρμακον, καὶ γνωρίζει τῷ ὁσίῳ τὴν φήμην. Ὁ δὲ ὥσπερ οὐ προορῶν, ἀλλ᾽ ἐν ὀφθαλμοῖς ὁρῶν ἤδη τὰ συμβησόμενα, εὐθὺς ἔφη οὐ μόνον Γιζήριχον τὴν Ἀλεξάνδρειαν οὐχὶ κατα λήψεσθαι, ἀλλὰ καὶ κατὰ πάντα τἄλλα ἄπρακτον πρὸς τὴν οἰκίαν ἐπαναζεύξαι. Πάντως οὐδὲν δεῖ τὸ ἐκβὰν προστιθέναι τοῖς τὸν ἄνδρα γινώσκουσι· γέγονε γὰρ οὐ μετὰ πολὺ καθὼς ἡ θεοφέρος γλῶσσα τοῦ Δανιὴλ προηγόρευσεν. ΛΔ΄. Τούτων δὲ οὖν καὶ ἄλλων πλειόνων ἕνεκα καὶ θαυμασιωτέρων ἀμείβεσθαι τὸν μέγαν ὁ βασιλεὺς βουληθεὶς, ἐπεὶ ἄλλως οὐκ ἦν, οἰκίσκους γοῦν τοῖς ἐκείνου μαθηταῖς γενέσθαι παρακαλεῖ, ἵν᾽ ἔχωσι, φησὶν, εἰς κατοικίαν οὗτοι τῷ σώματι. Ὁ δὲ ὅσιος· Ἤν μὲν εἴρηκας, φησὶ πρὸς αὐτὸν, καταβαλέσθαι οἰκοδομὴν οὐ στέργειν ἔχω· οὐδὲ γὰρ τῷ μακαρίτῃ Συμεὼν προσεγένετό ποτε. Σὺ δὲ, εἴ τί μοι βούλει καὶ καθ᾽ ἡδονὴν ποιεῖν, ἀγαγεῖν μοι τὸ ἐκείνου λείψανον ἐνταυθοῖ σπεῦσον καὶ πᾶσαν ἀπέχων τὴν ἀμοιβὴν ἀξιόχρεων. Τότε δὴ ἄσμενος ὁ κρατῶν ἐπιτάττει τοῦτο μὲν ἱερὸν οἶκον τῷ Συμεὼν πρὸ τοῦ στύλου Δανιὴλ πρὸς βορρᾶν οἰκοδομηθῆναι, τοῦτο δὲ καὶ οἰκίας θέσθαι τοῖς ἁναβαίνουσιν ἐπὶ τὸ ὄρος ξένοις καὶ τοῖς μαθηταῖς τοῦ μεγάλου, πολλὰ καὶ τότε πρὸς τοῦτο τοῦ ὁσίου ἀπαγορεύοντος. Ὡς δὲ θᾶττον οἱ ἐπὶ τὴν Ἀντιόχειαν σταλέντες βασιλέως οὕτω παρακελευσαμένου ἀνήγοντο, δηλοῖ μὲν ὁ μέγας τῷ ἐπισκόπῳ τῆς πόλεως τὴν ἀνακομιδὴν τοῦ σκή νους κηρύξαι αὐτόν τε τοῦτον ἐπὶ βασιλικοῦ καθε ζόμενον ὀχήματος τὰ λείψανα τοῖς κόλποις περικρατοῦντα καὶ οὕτω τὴν πορείαν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις ποιεῖσθαι, καὶ ἀγαγόντας πρὸς τὸ τοῦ ἀρχιστρατήγου ἱερὸν θέσθαι ἐκεῖ τὴν θείαν μυσταγωγίαν ἐπιτελέσαντας. Τούτων δὴ καὶ τελουμένων καὶ σὺν πολλῇ καὶ λαμπροτάτη δορυφορίᾳ τῶν λειψάνων προπεμπομένων πολλὰ δι᾽ αὐτῶν κατὰ τὴν πάροδον τερατουργῶν ὁ Κύριος διεδείκνυτο· ἃ δὴ καθεξῆς διηγεῖσθαι πάντως οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ. Ἐπεὶ δὲ τέλος εἶχε καὶ τὰ τῶν λειψάνων αὐτοῦ τε τοῦ ἱερέως καὶ πάντων τῶν συνεπομένων σὺν ἡδονῇ πρὸς τὸν ὅσιον ἀνελθόντων, τοσαύτας αὐτῶν ἡ ἡδίστη ψυχὴ διὰ τῶν λόγων κατέχει χάριτας, καὶ τοσοῦτον τὸ ἀληθῶς μέλι τὰς ἐκείνων ψυχαῖς ἐναπέλυσε, περὶ φιλοπτωχίας αὐτοῖς καὶ φιλαδελφίας καὶ ἀγάπης τε καὶ κρίσεως καὶ ἀνταποδόσεως καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων διαλεξάμενος, καὶ πείσας οὕτω δακρύειν ὑφ᾽ ἡδονῆς ὅσον ἐν πείρᾳ γεγενημένοι.
ADDENDA.
per se deduxit ad sanctum. Illi vero magis stupebant videntes, quam audientes, et sic redibant bem
nedicentes, et anima effecti meliores. Quod autem
ut futura quoque videret, tanquam jam praesentia,
a superis acceperat, a me quidem jam sape superius ostensum est. Est vero hujus quoque rei manifestum indicium. Quædam fama in omnes partes
manabat, Genserichum regem Vandalorum bellum
gerere adversus Romanos magno appararu et majore audacia, et quod jam cum magna manu pervenit Alexandriam, eam sibi volens belli facere
præmium. Non parum ergo animo angebatur magistratus, et ipse imperator: qui etiam cito currit
ad consuetum medicamentum animi agritudinis,
et sancto famam significat. Ille vero tanquam non
prævidens, sed jam videns oculis ea quæ erant
eventura, dixit protinus, non solum Genserichum
Alexandriam non esse occupaturum, sed in omnibus etiam aliis, re infecta, domum esse reversurum. Omnino nihil opus est adjicere id quod evenit
iis qui virum uoruni. Factum est enim non multo
post, sicut divina Danielis lingua prædixit.
DECEMBER.
μάζουσι ῥῆγας, τοὺς μὲν δι᾽ ἑτέρων, τοὺς δὲ καὶ δι'
ἑαυτοῦ πρὸς τὸν ὅσιον ἀνῆγεν. Κἀκεῖνοι μᾶλλον ἡμῶν.
τες ἤ ἀκούοντες εξεπλήττοντο, καὶ οὕτως ὑπέστρι
φον εὐλογούμενοι καὶ τὴν ψυχὴν βελτίους γενόμενος,
Ὅτι δὲ καὶ τὰ μέλλοντα ὡς ἤδη παρόντα ὁρᾶν ἄνω
θε, εἶχε λαχών, πολλαχῆ μὲν τοι καὶ ἐκ τῶν ἀνωτέρω
δεδήλωται· ἔστι δὲ καὶ δεῖμα σαφές, Φήμη τις
πανταχού διέῤῥει Γιζήριχον τῶν ῥῆγα τῶν Ἰουνδάλων
Ῥωμαίοι: ἐπιστρατεύειν πολλῇ τῇ παρεσκευῇ καὶ
πλείονι τῷ θράσει χρώμενον, καὶ ὡς ἤδη τὴν ᾿Αλεξάν
δρειαν βαρεία καταλαμβάνει χειρὶ ἄθλον ἐππο
ταύτην ποιῆσαι βουλόμενος. Η, οὖν ἀγὼν οὐ μικρός
τοῖς ἐν τέλει καὶ αὐτῷ βασιλεῖ, δς καὶ ταχὺ ἐπὶ τὸ
εἰωθὸς τρέχει τῆς ἀθυμίας φάρμακον, καὶ γνωρίζει
τῷ ὁσίῳ τὴν φήμην. Ὁ δὲ ὧνπερ οὐ προορῶν, ἀλλ᾽
Bἐν ὀφθαλμοῖς ὁρῶν ἤδη τὰ συμβησόμενα, εὐθὲς ἔφη
οὐ μόνον Γιζήριχον τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν οὐχὶ κατα
λήψεσθαι, ἀλλὰ καὶ κατὰ πάντα τἄλλα ἀπρακτο
πρὸς τὴν οἰκίαν ἐπαναζεύξαι. Πάντως οὐδὲν δεῖ τὸ
ἐκβὰν προστιθέναι τοῖς τὸν ἄνδρα γινώσκουσι γέγονε
γὰρ οὐ μετὰ πολὺ καθὼς ἡ θεοφέρος γλῶσσα του
Δανιήλ προηγόρευσεν,
XXXIV. Propter hæc ergo, et multa alia his admirabiliora, volens imperator magnum remunerari
Danielem, quoniam alia ratione non licebat, rogat
at fiat saltem domuncula illius discipulis: Ut habeant, inquit, suo corpori habitationem. Sanctus
vero: Si dixisti quidem, inquit, de exstruendo
ædifcio, non potest id mihi esse gratum. Neque
enim beato Simeoni unquam adfuit. Tu autem si
velis facere mihirem gratam, festina huc adducere
ilius reliquias, et rem mihi gratissimam,acceptam
tibi feram. Tunc libens jubet imperator:tumutsacro
domus ædificetur Simeoni, ante columnam Danielis
ad boream: tum vero, ut domus quoque fierent
hospitibus, qui ad montem ascendebant, et magni
Danielis discipulis, etsi ei sanctus multum prohiberet. Cum autem qui missi fuerant Antiochiam,
sic jubente imperatore, reliquias attulissent, significabat quidem magnus Daniel episcopo urbis, ut
prædicet et publice annuntiet exportationem tabernaculi, et ut ipse sedeat in vehiculo imperatoris, sinu tenens reliquias, et sic iter faciat cum
psalmis et hymnis, et cum eas deduxerit ad templum militis principis Michaelis, illic divinam celebret mystagogiam. Quæ cum peragerentur, et
magno et splendidissimo comiratu deducerentur,
multa per ipsa in transitu facere miracula conspectus est Dominus: quæ quidem sigillatim omnino
narrare, non est præsentis temporis. Postquam autem finem acceperunt ea quæ pertinebant ad reliquias, et ipse sacerdos, et omnes qui simul consequebantur, cum gaudio ad sanctum ascenderunt,
maximas suavissima anima in eos verbis effudit
gratias, et mellis plurimum revera scalere fecit in
illorum animis, de amore in pauperes et in fratres,
de charitate, et judicio, et renumeratione, et de
aliis hujusmodi apud eos verba faciens.
μενος, και πείσας οὕτω δακρύειν ὑφ᾽ ἡδονῆς ὅσον
ἐν πείρα γεγενημένοι,
ΑΔ'. Τούτων δὲ οὖν καὶ ἄλλων πλειόνων ένεκα επ
θαυμασιωτέρων αμείβεσθαι τον μέγαν ο βασιλεύς
βουληθεὶς, ἐπεὶ ἄλλως οὐκ ἦν, οἰκίσκους γοῦν τοῖς
ἐκείνου ματηθεῖς γενέσθαι παρακαλεῖ, ἵν᾿ ἔχουν,
φησὶν, εἰς κατοικίαν οὗτοι τῷ σώματι. Ὁ δὲ ὅπως
"Ην μὲν εἴρηκας, φησὶ πρὸς αὐτὸν, καταβαλέσθαι
οἰκοδομὴν οὐ στέργειν ἔχω· οὐδὲ γὰρ τῷ μερίτη
Συμεὼν προσεγένετό ποτε. Σὺ δὲ, εἴ τί μοι βούλει
και καθ᾽ ἡδονὴν ποιεῖν, ἀγαγεῖν μοι τὸ ἐπίνω
λείψανον ἐνταυθοί σπεῦσον καὶ πᾶσαν ἀπέχων την
ἀμοιβὴν ἀξιόχρεων. Τότε δὴ ἄσμενος ο κρατών
ἐπιτάττει τοῦτο μὲν ἱερὸν οἶκον τῷ Συμεών πρὸ τοῦ
στύλου Δανιήλ πρὸς βυῤῥαν οἰκοδομηθῆναι, τούτο
δὲ καὶ οἰκεία; θενέσθαι τοῖς ἁγιοῦσιν ἐπὶ τὸ ὄρος
ξένοις καὶ τοῖς μαθηταῖς τοῦ μεγάλου, πολλὰ καὶ
τότε πρὸς τοῦτο τὸν ὅσιον ἔχων ἀπαγορεύονται ως
δὲ θᾶττον οἱ ἐπὶ τὴν ᾿Αντιόχειαν σταλέντες βασιλέας
οὕτω παρακελευσαμένου ἀνήγοντο, δηλοῖ μὲν ὁ μέγας
τῷ ἐπισκόπῳ τῆς πόλεως τὴν ἀνακομιδὴν τοῦ σκήν
νους κηρύξας αὐτός τε τοῦτον ἐπὶ βασιλικού καθεστ
οχήματος τὰ λείψανα τοῖς κόλποις περικρατούντα
καὶ οὕτω τὴν πορείαν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις ποιεῖσθαι,
καὶ ἀγαγόντας πρὸς τὸ τοῦ ἀρχιστρατήγου ἱερὸν
θέσθαι ἐκεῖ τὴν θείαν μυσταγωγίαν ἐπιτελέσαντες.
των δὴ καὶ τελουμένων καὶ σὺν πολλῇ καὶ λαμπρο
τάτῃ δορυφορίᾳ τῶν λειψάνων προπεμπομένων πολλέ
δι' αὐτῶν κατὰ τὴν πάροδον τερατουργῶν ὁ Κύριος
διεδείκνυτο· ἃ δὴ καθεξής διηγεῖσθαι πάντως οὐ τοῦ
παρόντος καιροῦ. Ἐπεὶ δέ τέλος εἶχε καὶ νὰ τῶν
λειψάνων αὐτοῦ τε τοῦ ἱερέως καί πάντων με των
συνεπομένων σὺν ἡδονῇ πρὸς τὸν ὅσιον ἀνελθόντων,
τοσαύτας αὐτῶν ἡ ἡδίστῃ ψυχὴ διὰ τῶν χαρίτων
κατέχει χάριτας, καὶ τοσοῦντον τὸ ἀληθῶς μέλι της
ἐκείνων ψυχαῖς ἐναπέλυσε, περὶ φιλοπτωχίας αύτη
καὶ φιλαδελφίας καὶ ἀγάπης τε καὶ κρίσεως κ
ἀνταποδόσεως καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων διαλεξα
ἐκεῖνοι μόνοι γινώσκουσιν οἱ τῶν δακρύων τούτων
col. 1013–1014page 23 of 56
PG 116:1013ΛΕ΄. Οὐ μόνον δὲ ἐφ᾽ οἷς αὐτὸς ἐποίει τὸ περιὸν ἐδήλου τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ ἐφ᾽ οἷς ἔπασχον οἱ κακίζειν αὐτὸν οὐκ ἐρυθριῶντες. Τινός γοῦν ποτε τῶν ἐγγιζόντων αὐτῷ (ἔσφαλτο δὲ οὗτος περὶ τὸ σέβας) λοιδορουμένου τῷ ὁσίῳ καὶ τῶν παρόντων καὶ ἀκουόντων ἐπιτιμώντων αὐτῷ, ἔσωθεν τοῦ ἐνδύματος αὐτὸς τὴν χεῖρα βαλὼν καὶ ἰχθὺν ὠπτημένον ἐξαγαγών, Ἴδε, φησί, τοῦτον καὶ ἄλλους πολλούς πρὸ τοῦ καταλαβεῖν ὑμᾶς ἤσθιεν ὁ παρ' ὑμῖν κριταῖς ἐγκρατής. Εἶπε, καὶ εὐθὺς ἡ δίκη τὸν ἄνδρα μετῄει. Ἐπεὶ γὰρ μετὰ μικρὸν αὐτός τε ἀληθῶς μετέλαβε τοῦ ἰχθύος, καὶ γυναικὶ καὶ τέκνοις φαγεῖν ἔδωκε, μανία τούτους λαμβάνει, καὶ δαιμονῶντες πάντες ἐδείκνυτο. Οἱ παρόντες τοίνυν, τὴν αἰτίαν αἰσθόμενοι καὶ τῆς διπλῆς μανίας τοῦτον οἰκτείραντες, λαβόντες ἄγουσι πρὸς τὸν ὅσιον. Ὁ δὲ μὴ μόνον πρᾶος πρὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας ὤν, ἀλλὰ καὶ τὰς συμφορὰς αὐτῶν εἰς τοὐναντίον περιιστῶν, ἐπειδὴ ἐξομολογουμένους ἑώρα καὶ δεομένους, εὐξάμενος τῆς τε μανίας ἀπήλλαττε καὶ τοῦ χαλεπωτέρου δαίμονος τῆς κενοδοξίας. Οἱ καὶ μετὰ ταῦτα τοσοῦτον ἀπώναντο τῆς αὐτοῦ θεραπείας ὡς καὶ τὴν εὐχαριστίαν ἀνάγραπτον εἶναι βουλόμενοι ἀργύρῳ τὸν ἐκείνου χαρακτῆρα τυπώσαι, καὶ ἑαυτοὺς ὑπὸ τοὺς πόδας παραθείναι, γράψαι τε τοὔνομα καὶ τὴν εὐχαριστίαν προσπαραγράψαι, καὶ αὐτῷ τῷ τοῦ ἀρχιστρατήγου ναῷ παραθεῖναι. Τοσαύτη δὲ ἦν ἐν τοῖς χείλεσι τῷ μακαρίῳ πειθώ, καὶ οὕτως ὁ λόγος αὐτῷ μικροῦ τῷ βίῳ ταυτὸν ἠδύνατο θέλξαι ψυχὴν καὶ πεῖσαι τὴν στενὴν ἐλέσθαι ὁδὸν, ὥστε οὐ μόνον τοὺς ἐπ' αὐτὸ τοῦτο πρὸς αὐτὸν ἀνιόντας ἢ καὶ ἄλλως ἐπιεικεῖς καὶ ἡμέρους δακρύειν καὶ περιέχεσθαι τούτου ἐρωτικῶς ἔπειθεν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἰταμοὺς καὶ ἀγρίους τὰ ὅμοια διετίθει. Καὶ δεῖγμα σαφές. ΛΕ΄. Ἔδρανός τις τὴν κλῆσιν, τὸ γένος ἐκ Γαλατῶν, ἄλλως ἀνδρικὸς καὶ κατὰ χεῖρα γενναίος, αἵμασι καὶ πολέμοις ἐντεθραμμένος, καὶ μέντοι καὶ πολλὰς ἀριστείας ἀπενεγκάμενος, ἔχων δὲ καὶ ὑφ᾽ αὐτὸν συχνοὺς καὶ πάντας ἀγαθοὺς τὰ πολέμια, τοῦτον ἡ φήμη φέρουσα καὶ ταῖς βασιλέως δίδωσιν ἀκοαῖς. Ὁ δὲ εὐθὺς ἐκεῖνον καὶ τοὺς ὑπ᾽ ἐκεῖνον μεταπεμψάμενος τούτους μὲν ἄλλαις δωρεῖται τιμαῖς, τῷ δὲ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν αὐτοῦ ἵππων ἐγχειρίζει, κόμητα τοῦτον καλεῖν σύνηθες, ὡς καὶ ἀνωτέρω φθάσας ὁ λόγος ἐδήλωσε. Στέλλει δὲ καὶ αὐτὸν, ὡς εἰώθει, ἰδεῖν τε τὸν μέγαν καὶ εὐλογίας ἐκείνου μεταλαβεῖν. Ὁ δὲ πρὸς αὐτὸν ἀπελθὼν, καὶ τόν τε βίον καταμαθὼν καὶ τοῖς λόγοις τὰ ὄντως ὠφέλιμα διδαχθείς, καὶ ἀλλοίωσιν οἷόν τινα θείαν ἀλλοιωθείς, καὶ εἰς πρόβατον ἐκ λύκου μεταβληθείς, στρατείαις μὲν καὶ πολέμοις μακρὰ χαίρειν εἶπε καὶ ταῖς ἐκ βασιλέως τιμαῖς, καὶ ὁ πρὸ τοῦ χρόνον ἅπαντα πρὸς αἵματα καὶ σφαγὰς ἐγγεγυμνασμένος (καὶ τί γὰρ ἄλλο ἐστὶ στρατιώτης, καὶ ταῦτα βάρβαρος ;) φιλόσοφος οὗτος εὐθὺς καὶ Χριστοῦ τοῦ πράου μαθητὴς ἦν, κείρασθαί τε τὴν κόμην καὶ συνταγῆναι τοῖς αὐτοῦ φοιτηταῖς ἐδεῖτο. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν μέγαν δώρα ταῖς αὐτοῦ δεή-
ΛΕ΄. Οὐ μόνον δὲ ἐφ᾽ οἷς αὐτὸς ἐποίει τὸ περιὸν
ἐδήλου τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ ἐφ᾽ οἷς ἔπασχον οἱ
κακίζειν αὐτὸν οὐκ ἐρυθριῶντες. Τινός γοῦν ποτε
τῶν ἐγγιζόντων αὐτῷ (ἔσφαλτο δὲ οὗτος περὶ τὸ
σέβας) λοιδορουμένου τῷ ὁσίῳ καὶ τῶν παρόντων
καὶ ἀκουόντων ἐπιτιμώντων αὐτῷ, ἔσωθεν τοῦ ἐνδύματος αὐτὸς τὴν χεῖρα βαλὼν καὶ ἰχθὺν ὠπτημένον ἐξαγαγών, Ιδε, φησί, τοῦτον καὶ ἄλλους πολλούς
πρὸ τοῦ καταλαβεῖν ὑμᾶς ἤσθιεν ὁ παρ' ὑμῖν κριταῖς
ἐγκρατής. Εἶπε, καὶ εὐθὺς ἡ δίκη τὸν ἄνδρα μετῄει.
Επεὶ γὰρ μετὰ μικρὸν αὐτός τε ἀληθῶς μετέλαβε
τοῦ ἰχθύος, καὶ γυναικὶ καὶ τέκνοις φαγεῖν ἔδωκε,
μανία τούτους λαμβάνει, καὶ δαιμονῶντες πάντες
ἐδείκνυτο. Οἱ παρόντες τοίνυν, τὴν αἰτίαν αἰσθή.
μενος καὶ τῆς διπλῆς μανίας τοῦτον οἰκτείραντες,
λαβόντες άγουσι πρὸς τὸν ὅσιον. Ὁ δὲ μή μόνον g
πρᾶος πρὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας ὤν, ἀλλὰ καὶ τὰς
συμφορὰς αὐτῶν εἰς τοὐναντίον περιιστῶν, ἐπειδὴ
ἐξομολογουμένους ἑώρα καὶ δεομένους, εὐξάμενος
τῆς τε μανίας ἀπήλλαττε καὶ τοῦ χαλεπωτέρου δαίμονος τῆς κενοδοξίας. Οι καὶ μετὰ ταῦτα τοσοῦτον
ἀπώναντο τῆς αὐτοῦ θεραπείας ὡς καὶ τὴν εἶχαν
ριστίαν ἀνάγραπτον εἶναι βουλόμενοι ἀργύρῳ τὸν
ἐκείνου χαρακτῆρα τυπώσαι, καὶ ἑαυτοὺς ὑπὸ τοὺς
πόδας παραθείναι, γράψαι τε τοὔνομα καὶ τὴν εὐχαριστίαν προσπαραγράψαι, καὶ αὐτῷ τῷ τοῦ ἀρχιστρατήγου ναῷ παραθεῖναι. Τοσαύτη δὲ ἦν ἐν τοῖς χείλεσι
τῷ μακαρίῳ πειθώ, καὶ οὕτως ὁ λόγος αὐτῷ μικροῦ
τῷ βίῳ ταυτὸν ἠδύνατο θέλξαι ψυχὴν καὶ πεῖσαι τὴν
στενὴν ἐλέσθαι ὁδὸν, ὥστε οὐ μόνον τοὺς ἐπ' αὐτὸ
τοῦτο πρὸς αὐτὸν ἀνιόντας ἢ καὶ ἄλλως ἐπιεικεῖς καὶ
ἡμέρους δακρύειν καὶ περιέχεσθαι τούτου ἐρωτικῶς
ἔπειθεν, αλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἰταμοὺς καὶ ἀγρίους τὰ
ὅμοια διετίθει. Καὶ δεῖγμα σαφές.
15. "Εδρανός τις τὴν κλῆσιν, τὸ γένος ἐκ Γαλατῶν, ἄλλως ἀνδρικὸς καὶ κατὰ χεῖρα γενναίος, αίμασι
καὶ πολέμοις ἐντεθραμμένος, καὶ μέντοι καὶ πολλὰς
ἀριστείας ἀπενεγκάμενος, ἔχων δὲ καὶ ὑφ᾽ αὐτὸν
συχνούς καὶ πάντας ἀγαθοὺς τὰ πολέμια, τοῦτον ἡ
φήμη φέρουσα καὶ ταῖς βασιλέως δίδωσιν ἀκοπts.
Ὁ δὲ εὐθὺς ἐκεῖνον καὶ τοὺς ὑπ᾽ ἐκεῖνον μεταπεμψάμενος τούτους μὲν ἄλλαις δωρεῖται τιμεῖς, τῷ δὲ
τὴν ἐπιμέλειαν τῶν αὐτοῦ ἵππων ἐγχειρίζει, κόμητα
τοῦτον καλεῖν σύνηθες, ὡς καὶ ἀνωτέρω φθάσας ὁ
λόγος ἐδήλωσε. Στέλλει δὲ καὶ αὐτὸν, ὡς εἰώθει,
ἰδεῖν τε τὸν μέγαν καὶ εὐλογίας ἐκείνου μεταλαβειν.
Ὁ δὲ πρὸς αὐτὸν ἀπελθὼν, καὶ τόν τε βίον καταμαθὼν καὶ τοῖς λόγοις τὰ ὄντως ὠφέλιμα διδαχθείς,
καὶ ἀλλοίωσιν οἷόν τινα θείαν αλλοιωθεὶς, καὶ εἰς
πρόβατον ἐκ λίκου μεταβληθείς, στρατείαις μὲν καὶ
πολέμοις μακρά χαίρειν εἶπε καὶ ταῖς ἐκ βασιλέως
τιμαῖς, καὶ ἡ πρὸ τοῦ χρόνον ἅπαντα πρὸς αἵματα
καὶ σφαγάς ἐγγεγυμνασμένος (καὶ τί γὰρ ἀλλο ἐστὶ
στρατιώτης, καὶ ταῦτα βάρβαρος;) φιλόσοφος οὗτος
εὐθὺς καὶ Χριστοῦ τοῦ πράου μαθητής ἦν, κείρασθαί
τε τὴν κόμην καὶ συνταγῆναι τοῖς αὐτοῦ φοιτηταίς
ἐδεῖτο. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν μέγαν δώρα ταῖς αὐτοῦ δεή1014
XXXV. Non solum autem in iis quæ ipse facie
bat, ostendebat præstantiam suæ virtutis,sed etiam
in iis quæ patiebantur ii qui non erubescebant eum
maledictis insequi. Cum quidam certe aliquando
ex iis qui ad eum accedebant (fuerat vero is lapsus in vera religione) sanctum maledictis incesseret, et qui aderant et audiebant, eum increm
parent, ipse cum manum intra indumentum injecisset, et piscem assatum eduxisset: Ecce, inquit,
hunc et alios multos comedebat, qui vestro judicio
est abstinens. Statim autem justitia virum est
persecuta. Postquam enim et ipse paulo post revera de pisce comedit, uxorique eum dedit et liberis comedendum, eos invadit furor, et a damone
possessi conspecti sunt ab omnibus. Qui ergo aderant, cum causam sensissent, duplicem furorem
miserati, eos accipiunt et ducunt ad sanctum. Ille
vero cum non solum esset mitis erga peccatores,
sed etiam calamitates converteret in contrarium,
postquam vidit confitentes, precatus, eos liberavit
a furore, et a graviore dæmone, nempe a mala
opinione. Qui etiam postea tantum fructum acceperunt ex ejus curatione, ut volentes esse descriptam suam gratiarum actionem, ex argento illius
Gguram effinxerint, et seipsos sub ejus pedibus
posuerint, et nomen scripserint, et gratiarum actionem ascripserint, et militiæ principis templo
dedicaverint. In beati autem Danielis labris tanta
eratsalularis persuasio, et ejus oratio propemodum
æque ac vita, poterat delinire animum,et persua
dere, ut viam angustam eligerent, ut non solum
G eos qui ad hoc ipsum ad eum ascendebant, aut
erant alioqui miles et mansueti, fere et ejus magno
amore capi persuaderet, sed eos ipsos qui erant
etiam impudentes et agrestes, similiter efficeret.
Hujus autem rei apertum est indicium.
XXXVI. Quidam nomine Edranus,genere Gelata
fortis alioqui et manu stenuus, in sanguine et
bellis educatus, qui etiam in multis locis se praclarissime gesserat, et suo imperio parentes habebat multos, et eos omnes in bello fortes. Ejus
fama pervenit usque ad aures imperatoris. Is
autem cum illum, et eos qui ejus parebant inperio, accersivisset, eos quidem aliis afficit honoribus, illi vero tradit curam suorum equorum;
solet is vocari comes, sicut superius diximus.
Porro autem ipsum quoque mittit, ut solebat, ad
magnum videndum Danielem, et accipiendam ejus
benedictionem.Cum vero ad eum venisset, et ejus
vitam didicisset,et sermonibus ea quæ vere erant
utilia, doctus esset, et divina quadam mulatus
esset mutatione, et ex lupo in ovem esset conver
sus, militias quidem et bella et honores imperatoris
multum valere jussit, et qui toto ante tempore ad
sanguinem et cadem erat exercitatus (quid enim
aliud est miles, idque barbarus?), is repente
philosophus, et mitis Christi erat discipulus: et
rogabat, ut referretur in numerum ejus discipulorum. Postquam autem videt magnum Danielem
col. 1015–1016page 24 of 56
PG 116:1015σεσιν ἥκοντα, ὁ μαθητὴς ἐκείνου πολλῶν ἄλλων διδάσκαλος γίνεται, καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ πάντας προσκαλεσάμενος οἰκείους τε καὶ γνωστοὺς καὶ ἄλλως προσήκοντας παραινεῖ κἀκείνους τὴν αὐτὴν ὁδεῦσαι τούτῳ. Ἡ δὲ παραίνεσις οἷα καὶ πρὸς ῥητόρων γλώσσαν ἀμιλληθῆναι, καὶ τὴν νικῶσαν λαβεῖν· ἧς καὶ ἥδιστα διαμνημονεύσω, καὶ ὑμᾶς οἶδ' ὅτι μετ' ὀλίγον ἔξω συνηδομένους. ΛΖ'. Ἐγώ, φησί, τοῦ λοιποῦ τῷ ἐπουρανίῳ ἔγνων στρατεύεσθαι βασιλεῖ· πέπεικα γὰρ ἐμαυτὸν ὅτι μηδὲν ὠφελήσει ἄνθρωπον, ἐὰν ὅλον τὸν κόσμον κερδήσῃ, καὶ ζημιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Τί δὲ καὶ τὸ τοῦ πολέμου κέρδος ἡμῖν ἢ πάντως ξίφη καὶ φόνοι καὶ αἵματα καὶ σφαγαί; Ποία δὲ καὶ τούτοις οὐ πρόσεστι συμφορὰ καὶ προσέτι βλάβη ψυχῆς, ἐν οἷς ὅ τε πεσὼν δικαίως πέπτωκε; Τί γὰρ ἐπολέμει καὶ τοῖς ὁμογενέσιν; ἥ τε τὸν ἀναιρῶν ἀνδροφόνος πάντως καὶ ἐναγής; Τί γὰρ καὶ χρημάτων ἢ δόξης χάριν κενῆς τὸ τοσοῦτον ἐτόλμα; Ἀλλὰ λέοντες μὲν, ὦ ἄνθρωποι, καὶ παρδάλεις καὶ λύκοι καὶ εἴ τι τούτων ἐστὶν ἀγριώτερον, οὔποτε κοινὴν ἱστῶσι πρὸς ἀλλήλους τὴν μάχην· ἡμῖν δὲ οἷς καὶ φύσει τὸ ἥμερον καὶ λόγος πρόσεστι τὸ παρὰ φύσιν ἄγριον καταστέλλων, ἀλλὰ δὲ καὶ οἶκτον ἐγείρων καὶ τῆς κοινῆς ὑπομιμνήσκων φύσεως, πρὸ δὲ πάντων οἷς μήτε ἀδικεῖν μήτε ἀντιλέγειν ὅλως ἀδικουμένοις ἡ μεγίστη τῶν ἐντολῶν, καὶ ταῦτα ἐγγύθεν ἔχουσι τὸ παράδειγμα αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν ἡμέτερον δηλαδὴ Δεσπότην, ὃς ἐπὶ σφαγὴν ἑλκόμενος ἠκολούθει (ἄπιτοι πόσον ἐπὶ τὸ διάφορον Δεσπότου καὶ δούλων·) πῶς ἔχει πάντα καλῶς, ὅτε καὶ τοῦ μὴ ταῦτα ποιεῖν πολλὰς καὶ ἀμοιβὰς ἔχομεν, καὶ τοῦ ποιεῖν πολλὰς τὰς κολάσεις; Εἰ δέ τι χρὴ καὶ τοῖς ἀδικοῦσιν ἀντεπιτίθεσθαι, δέον πάντως τὴν μεγάλην χεῖρα καὶ ὑψηλὴν εἰς ἐκδίκησιν ἡμῶν ἐκκαλεῖσθαι, ἵν' οὕτω μᾶλλον ἡμεῖς τὰ ἐκείνης ποιοῦντες σφοδροτέραν τοῖς ἐχθροῖς δῶμεν καὶ τὴν πληγήν. Τοίνυν εἰ βούλεσθε, ταῦτα μὲν ἐᾶτε, μείνετε δὲ σὺν ἐμοὶ, καὶ τὸν κατὰ Θεὸν ἑλώμεθα βίον. Εἰ δ' οὖν, ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ πορευέσθω· οὐδέν πλέον προσαναγκάσω· Χριστῷ κἂν τούτῳ ἑπόμενος, ὃς πολλοῖς ἡμᾶς καὶ ἄλλοις τιμήσας τῷ αὐτεξουσίῳ πρώτῳ τετίμηκε. ΛΗ'. Ταῦτα εἰ μὴ καὶ κατὰ ἄνδρα βάρβαρον ἦν, ἀλλ' εἴ τις τὴν χάριν τοῦ θείου Πνεύματος λογισθείς, καὶ ὅτι οὗτος ἄξιος ἐκείνης τυχεῖν, εὑρήσει πάντως ὅτι δυνατὸς ἦν καὶ ταῦτα καὶ τὰ τούτων φθεγγέσθαι ὑψηλότερα. Δέδεικται δὲ αὐτίκα καὶ τῆς παραινέσεως ἡ ἰσχύς. Δύο γὰρ βαρβάρους κομιδῇ θείας ἀνηκόους διδασκαλίας ἔπεισε πάντων ἀτεμένους σὺν αὐτῷ βιοτεύειν· τοῖς ἄλλοις δὲ χρήματα τῶν προσηκόντων αὐτῷ δοὺς καὶ κατασπασάμενος ἐφῆκε πορεύεσθαι ὅποι ἂν αὐτοὶ βούλοιντο. Ἐκεῖνος μέντοι καὶ οἱ σὺν αὐτῷ τῷ ἱερῷ τῆς ἀποταγῆς κανόνι στοιχήσαντες τὸ σχῆμα τῶν μοναχῶν ταῖς ἁγίαις χερσὶ δέχονται, καὶ Τίτος ὁ Ἔδρανος φιλοθέως μετονομάζεται.
ADDENDA.
suis precibus annuere, illius discipulus ft doctor
multorum aliorum! et cum omnes, qui erant cum
ipso, advocasset familiares et notos, et qui alioqui
ad eum attinebant, suadet illis, ut eadem, qua
ipse, via ingrederentur. Adhortatio vero fuit ejusmodi, quæ posset vel cum lingua certare oratorum, et ferre victoriam. Ejus ego memoriæ mandabo, quæ sunt jucundissima, et scio fore, ut ea
quoque vobis placeant.
XXXVII. Ego, inquit, statui deinceps Regi militare coelesti. Mihi enim persuasi nihil profuturum homini, si totum mundum lucrifaciat, et
damnum suæ animæ patiatur. Quodnam autem ad
nos ex bello lucrum redit,nisi omnino gladii, cades, sanguis et strages? Quænam vero in his
non inest calamitas, et præterea detrimentum
animæ? In quibus, et qui cecidit, juste cecidit.
Quid enim bellum gerebat cum iis qui sunt ejusdem
generis? et qui interficit, est omnino parricida et
exsecrandus.Cur enim propter pecuniam aut inanem gloriam tantum facinus ausus est suscipere?
Sed leones quidem, o homines, et pardi, et lupi,
ut si quid est his agrestius, cunquam commune
inter se bellum gerunt. Nobis autem quibus natura adest mansuetudo, et oratio quæ opprimit
feritatem, quæ est præter naturam: quin etiam
movet misericordiam, et communem naturam
revoral in memoriam, ante omnia vero, quibus,
ut neque injuriam faciamus, neque contradicamus
omnino, si nobis fal injuria, est maximum præ
ceptum: idque cum prope habeamus exemplar,
illum ipsum scilicet nostrum Dominum, qui cum
traheretur ad cadem, sequebantur (atqui quanta
est differentia inter Dominum et servum?), quomodo hæc se recte habent, quando et si hæc non
faciamus, multas habemus remunerationes; si
faciamus autem, multa supplicia? Quod si etiam
oportet vicissim invadere eos qui nos invadunt,
oportet omnino magnam manum et excelsam invocare ad nos defendendos ac vindicandos ut sic
nos potius facientes ea quæ ille præcipit, vehementiores plagas imponamus inimicis. Hæc ergo si
vultis, sinite; mecum autem manele; et vilam
quæ est ex Deo, eligamus. Sin minus, unusquisque
necessitatem, in hoc quoque Christum sequens
mum honoravit libero arbitrio.
XXXVIII. Hæc etsi non videantur esse barbari
nominis,si quis tamen reputaverit gratiam divini
Spiritus, et quod is dignus esset ean assequi, inveniet omnino eum potuisse hac dicere, et his
excelsiora. Mox autem ostensa est etiam vis suasionis. Duobus enim Barbaris, qui divinam doctrinam ne auditione quidem acceperant, persuasit ut, omnibus dimissis, simul cum eo viverent:
aliis vero cum dedisset pecunias ex iis quas habe bat
et eos valere jussisset, permisit ut irent quo vellent.Ille autem et qui cum eo erant, renuntiationis sacram sequentes regulam, habitum monachorum sancti manibus accipiunt, et Edranus mutato
DECEMBER.
σεσιν ήκοντα, ὁ μαθητὴς ἐκείνου πολλῶν ἄλλων δι
δάσκαλος γίνεται, καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ πάντας προσκα
λεσάμενος οἰκείους τε καὶ γνωστοὺς καὶ ἄλλως προς
ήκοντας παραινεῖ κἀκείνους τὴν αὐτὴν ὁδεῦσαι τούτῳ.
Ἡ δὲ παραίνεσις οἷα καὶ πρὸς ῥητόρων γλώσσαν
ἀμιλληθῆναι, καὶ τὴν νικῶσαν λαβεῖν· ἧς καὶ ἤδισε
διαμνημονεύσω, καὶ ὑμᾶς οἶδ' ὅτι μετ' ὀλίγον ἔξω
συνηδομένους.
ΛΖ'. Εγώ, φησί, τοῦ λοιποῦ τῷ ἐπουρανίῳ ἔγνων
στρατεύεσθαι βασιλεῖ· πέπεικα γὰρ ἐμαυτὸν ὅτι μηδὲν ὠφελήσει ἄνθρωπον, ἐὰν ὅλον τὸν κόσμον κερδήσῃ, καὶ ζημιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτου. Τί δὲ καὶ τὸ
τοῦ πολέμου κέρδος ἡμῖν ἡ πάντως ξίφη και φόνοι
καὶ αἵματα καὶ σφαγεί; Ποία δὲ καὶ τούτοις οἱ
πρόσεστι συμφορὰ καὶ προσέτι βλάβη ψυχῆς, ἐν οἷς
ὅ τε πεσὼν δικαίως πέπτωκε; Τί γὰρ ἐπολέμει καὶ
τοῖς ὁμογενέσιν; ἥ τε τὴν ἀναιρῶν ἀνδροφόνος πάνω
τως καὶ ἐναγής; Τί γὰρ καὶ χρημάτων ἢ δόξης χάριν
κενῆς τὸ τοσοῦτον ἐτόλμα; ᾿Αλλὰ λέοντες μὲν, ο
ἄνθρωποι, καὶ παρδάλεις καὶ λύκοι καὶ εἴ τι τούτων
ἐστὶν ἀγριώτερον, οὔποτε κοινὴν ἱστῶσι πρὸς ἐλα
λήλους τὴν μάχην· ἡμῖν δὲ οἷς καὶ φύσει τὸ ἤμερον
καὶ λόγος πρόσεστι τὸ παρὰ φύσιν ἄγριον καταστέλο
λων, ἀλλὰ δὲ καὶ οἶκτων ἐγείρων καὶ τῆς κοινῆς
υπομιμνήσκων φύσεως, πρὸ δὲ πάντων οἷς μήτι
ἀδικεῖν μήτε ἀντιλέγειν ὅλως ἀδικουμένοις ἡ μεγίστη
τῶν ἐντολῶν, καὶ ταῦτα ἐγγύθεν ἔχουσι τὸ παράδειγμα
αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν ἡμέτερον δηλαδή Δεσπότην, κ
ἐπὶ σφαγὴν ἑλκόμενος ἡκολούθει («πίτοι πότον ἐπὶ
τὸ διάφορον Δεσπότου καὶ δούλων;) πῶς ἔχει πάν
καλῶς, ὅτε καὶ τοῦ μὴ ταῦτα ποιεῖν πολλές κ
άμοιβὰς ἔχομεν, καὶ τοῦ ποιεῖν πολλὰς τὰς κολάσεις;
Ε' δέ τι χρὴ καὶ τοῖς ἀδικοῦσιν ἀντεπιτίθεσθαι, δέον
πάντως τὴν μεγάλην χεῖρα καὶ ὑψηλὴν εἰς ἐκδίκησε
ἡμῶν ἐκκαλεῖσθαι, ἵν' οὕτω μᾶλλον ἡμεῖς τὰ ἐκείνη
ποιούντες σφοδροτέραν τοῖς ἐχθροῖς δῶμεν καὶ τὴν
πληγήν. Τοίνυν εἰ βούλεσθε, ταῦτα μὲν ἐᾶτε, μείνετ
δὲ σὺν ἐμοὶ, καὶ τὸν κατὰ Θεὸν ἐλώμεθα βίον.
δ' οὖν, ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ πορευέσθω οὐδέν π
πλέον προσαναγκάσω Χριστῷ καν τούτῳ ἑπόμενες,
ὃς πολλοῖς ἡμᾶς καὶ ἄλλοις τιμήσας τῷ αὐτεξουσί
πρώτῳ τετίμηκε.
viam suam ineat. Nullum ego majorem imponam
qui cum nos multis quoque aliis honorasset, priΛΗ΄. Ταῦτα εἰ μὴ καὶ κατὰ ἄνδρα βάρβαρον ἦν,
ἀλλ᾽ εἴ τις τὴν χάριν τοῦ θείου Πνεύματος λογισθείς,
καὶ ὅτι οὗτος ἄξιος ἐκείνης τυχεῖν, εὑρήσει πάντως
ὅτι δυνατὸς ἦν καὶ ταῦτα καὶ τὰ τούτων φθεγγέσθαι
Υψηλότερα. Δέδεικται δὲ αὐτίκα καὶ τῆς παραινές
σεως ἡ ἰσχύς. Δύο γάρ βαρβάρους κομιδή θείας ένα
ηκόους διδασκαλίας ἔπεισε πάντων ἀτεμένους σαν
βιοτεύειν αὐτῷ· τοῖς ἄλλοις δὲ χρήματα τῶν προσή
των αὐτῷ δοὺς καὶ κατασπασάμενος έφῆκε πορεία
εσθαι ὅποι ἂν αὐτοὶ βούλοιντο. Ἐκεῖνος μέντοι καὶ οἱ
σὺν αὐτῷ τῷ ἱερῷ τῆς ἀποταγῆς κανόνι στοιχήσεν
τὸ σχῆμα τῶν μοναχῶν ταῖς ἁγίου χερσὶ δέχονται,
καὶ Τίτος ὁ Ἔδρανος φιλοθέως μετονομάζεται. θα
col. 1017–1018page 25 of 56
PG 116:1017μὲν οὐδὲ βασιλεὺς αὐτὸς ἡγνόησε τὸ πραχθὲν, ἀλλὰ καὶ μαθὼν βαρέως τὸ γεγονὸς ἔφερε, καὶ τὸν ονειδίσιντα τῷ ᾿Εδράνῳ τὴν ἀναχώρησιν ἀποστέλλει. Ὡς δὲ ἐκεῖνόν τε ἀμετάθετον εὗρε τῆς γνώμης, καὶ γράμμασιν ἐπιστώθη τοῦτο τοῖς τοῦ ὁσίου, ἀπογνοὺς τὴν ὑποστροφὴν οὐδὲν ἔγνω προστιθέναι πλέον. Αὐτὸν δὲ τὸν Τίτον τοσοῦτον εἰσέδυ τοῦ μεγάλου ζῆλος καὶ μίμησις ὥστε καὶ τὴν ἐκείνου τροφήν πολυπραγμονεῖν καὶ περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι τί ἂν ἐσθίῃ μαθεῖν. Καὶ ἐπειδὴ οὐχ ἑώρα τῶν ἄλλων ἀδελφῶν μετὰ τὰς ἑσπερίους ᾠδὰς πρὸς ἀνάπαυσιν τρεπομένων, αὐτὸς ἐξιὼν λάθρα τοῦ κοιμητηρίου τῶν κιόνων ὄπισθεν ὑπεκρύπτετο τὸν ὅσιον περιεργαζόμενος· ὥστε διὰ ταῦτα καὶ τῆς νυκτερινῆς πολλάκις ψαλμῳδίας ἀπολιμπανόμενος ῥαθυμίας παρείχε τοῖς ἀδελφοῖς δόκησιν. Ἐπεὶ δὲ ὅλαις ἑπτὰ ἡμέραις οὐδὲν ἐμάνθανε πλέον, ἐκκαλύπτει τὸν λογισμὸν τῷ ὁσίῳ, καὶ εἴ τι ἄρα ὅλως ἐσθίει καὶ πίνει μαθεῖν ἐπηρώτα. Τοῦ δὲ τοῦτο μὲν διαβεβαιώσαντος, ἀλλὰ προσθέντος ὅτι Τοσοῦτον χρῶμαι τροφῆ ὅσον τὸν δεσμὸν τοῦ σώματος συγκρατεῖν· οὐ γὰρ ζῶμεν ἵνα τρυφῶμεν, ἀλλὰ τρεφόμεθα μᾶλλον ἵν᾿ ἔχοιμεν ζῇν· ἐκείνῳ μὲν προσκυνήματι τὴν ὑποταγὴν γνωρίσας ἀπῆλθεν· οὕτω δὲ τοῦ λοιποῦ πρὸς τροφὴν εἶχε καὶ πρὸς ὕπνον πεφυλαγμένως ὡς τροφῆς μὲν τοσοῦτον μετέχειν ὅσον ἀποζῇν μόνον. ΚΘ'. Πρὸς ὕπνον δὲ οἶαν ἐπεδείξατο ὁ γεννάδας λύτταν; Σχοινίοις τῶν μασχαλῶν ἑαυτὸν πρὸς μέσον ἐξαρτήσας ἀέρα, σανίδα παρὰ τὸ στῆθος ἁπλοῖ, καὶ τῇ σανίδι βιβλίον ἐπιτίθησιν, ἵν᾽ ἄμφω καὶ οὕτως ἀνηρτημένῳ ἀναγινώσκειν παρῇ, κἂν ὑπὸ τοῦ καμάτου δεήσῃ ποτὲ πρὸς ὕπνον τραπῆναι ἡ σανὶς τὴν κεφαλὴν δέχεται μικρά τινα παραμυθουμένη τὴν βίαν τῆς φύσεως. Ἦν μὲν οὖν καὶ αὐτῷ βασιλεῖ διὰ τὴν ἀρετὴν ὁ Τίτος ἐράσμος· καὶ ὁπότε παρὰ τὸν ὅσιον ὁ βασιλεὺς ἀνῄει, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀπῄει, καὶ ὑποέστρεφε πολλὴν καρπούμενος τὴν ὠφέλειαν. ᾿Εκεῖνος μὲν οὖν οὕτω πολιτευσαμένος ἐν εἰρήνῃ ἐπὶ ταὐτὸ ἐκοιμήθη. Οὐ μόνος δὲ ἐκεῖνος πρὸς ἀρετὴν ἔβλεψεν οὕτως, ἀλλὰ καὶ τῶν οἰκετῶν αὐτῷ εἷς, ᾿Ανατόλιος ὄνομα τῷ ἀνδρί· καὶ ζῶντος ἐκείνου σὺν ἐκείνῳ τὴν τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας ζυγὸν ἔφερε, καὶ ἀπιόντος πλέον ἔτι τὴν ἀρετὴν ἤσκει, καὶ πολλοῖς ἄλλοις ἐκοινώνει τῆς ὠφελείας, οὕτως ἡ τοῦ πνευματικοῦ πατρὸς κατὰ τριγονίαν ἐσώζετο χάρις, καὶ γέγονεν οὕτω τὸ γένος τά γε πρὸς ἀρετὴν εὔφορον ᾿Ανατολίῳ. Δώδεκα γὰρ αὐτῷ μαθηταὶ τὸν χορὸν ἐπλήρουν τὸν ἴσον ἐκείνῳ ζῆλον πρὸς τὰ καλὰ πνέοντες· καὶ οἶκος ὕστερον αὐτῷ συνίστατο ἱερὸς καὶ σεμνεῖον, καὶ περιβόητος ἦν ὁ ἀνήρ. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὴν εἰς τοσοῦτον. Μ'. Ἡμῖν δὲ πάλιν ἐπανιτέον ὅθεν ἐξέβημεν. Τίνα δὲ τὰ ἐπὶ τούτοις τῷ θαυμαστῷ Δανιὴλ, καὶ ποίοις θαύμασιν ἀναλόγως ἐδοξάσθη τοῦ βίου; Ζεύγνυσι μὲν ὁ βασιλεὺς Λέων Ζήνωνι τῷ ἐξ Ἰσαυρίας ᾿Αριάδνην τὴν θυγατέρα ὡραίαν ἤδη γάμου γεγενημένην, ἐπ' αὐτοῦ τε αὐτὸν ἐπιθαλαμίῳ δοξάζει τιμῇ.
μὲν οὐδὲ βασιλεὺς αὐτὸς ἡγνόησε τὸ πραχθὲν, ἀλλὰ ἡ nomine pie vocatur Titus. Neque vero ipse imperaκαὶ μαθὼν βαρέως τὸ γεγονὸς ἔφερε, καὶ τὸν ονει- tor ignoravit id quod factum fuerat,sed cum resciδίσιντα τῷ ᾿Εδράνῳ τὴν ἀναχώρησιν ἀποστέλλει. Ως visset, id agre ferebat, et mittit, qui Edrano
δὲ ἐκεῖνόν τε ἀμετάθετον εὗρε τῆς γνώμης, καὶ γράμ- exprobret ejus recessum. Postquam autem, qui
μασιν ἐπιστώθη τοῦτο τοῖς τοῦ ὁσίου, ἀπογνοὺς τὴν missus fuerat, cognovit illum immutabilem, et fuit
ὑποστροφὴν οὐδὲν ἔγνω προστιθέναι πλέον. Αὐτὸν hoc etiam sancti litteris confirmatum, desperato
δὲ τὸν Τίτον τοσοῦτον εἰσέδυ τοῦ μεγάλου ζῆλος καὶ reditu statuit nihil amplius addere. Ipsum vero
μίμησις ὥστε καὶ τὴν ἐκείνου τροφήν πολυπραγμος Titum tantus subiit magni zelus et imitatio, ut
νεῖν καὶ περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι τί ἂν ἐσθίῃ μαθεῖν. illius etiam nutrimentum curiose inquireret, et
Καὶ ἐπειδὴ οὐχ ἑώρα τῶν ἄλλων ἀδελφῶν μετὰ τὰς magnifaceret scire quidnam comederet. Et quoεσπερίους ᾠδὰς πρὸς ἀνάπαυσιν τρεπομένων, αὐτὸς niam non videbat, aliis fratribus post cantica veἑξιών λάθρα του κοιμητηρίου τῶν κιόνων ὄπισθεν spertina se ad quietem conferentibus, ipse clam
ὑπεκρύπτετο τὸν ὅσιον περιεργαζόμενος· ὥστε διά egrediens e dormitorio, latebat post colummas, et
ταῦτα καὶ τῆς νυκτερινῆς πολλάκις ψαλμῳδίας sanctum curiose indagans, præbuit fratribus spe
ἀπολιμπανόμενος ῥαθυμίας παρείχε τοῖς ἀδελφοῖς ciem quamdam et opinionem socorulis. Sed cum
δόκησιν. Ἐπεὶ δὲ ὅλαις ἑπτὰ ἡμέραις οὐδὲν ἐμάνθανε η tolis septem diebus nihil rescivit, cogitationem
πλέον, ἐκκαλύπτει τὸν λογισμὸν τῷ ὁσίῳ, καὶ εἴ τι suam sancto aperit, et rogat, ut dicat an quid com
ἄρα ὅλως ἐσθίει καὶ πίνει μαθεῖν ἐπηρώτα. Τοῦ δὲ medat et bibat. Cum is autem se comedere et
τοῦτο μὲν διαβεβαιώσαντος, ἀλλὰ προσθέντος ὅτι bibere affirmasset, sed adjecisset: Tanto utor aliΤοσοῦτον χρῶμαι τροφῆ ὅσον τὸν δεσμὸν τοῦ σω- mento,quantum sufficit ad vinculum corporis conματος συγκρατεῖν· οὐ γὰρ ζῶμεν ἵνα τρυφῶμεν, tinendum: non enim vivimus gratia deliciarum,
ἀλλὰ τρεφόμεθα μᾶλλον ἵν᾿ ἔχοιμεν ζῇν· ἐκείνῳ μὲν sed potius nutrimur, ut possimus vivere: ille
προσκυνήματι τὴν ὑποταγην γνωρίας ἀπῆλθεν quidem adoratione suam signifcans submissionem,
οὕτω δὲ τοῦ λοιποῦ πρὸς τροφὴν εἶχε καὶ πρὸς ὕπνον abiit: de cælero autem in cibo et somno tanta
πεφυλαγμένως ὡς τροφῆς μὲν τοσοῦτον μετέχειν cautione usus est et observatione, ut cibi quidem
ὅσον ἀποζῇν μόνον.
tantum sumeret, quantum sufficit ad vivendum.
ΚΘ'. Πρὸς ὕπνον δὲ οἶαν ἐπεδείξατο ὁ γεννάδας
λύτταν; Σχοινίοις τῶν μασχαλῶν ἑαυτὸν πρὸς μέσον
Εξαρτήσας μέρα, σανίδα παρὰ τὸ στῆθος ἀπλοῖ, καὶ τῇ
σανίδι βιβλίον ἐπιτίθησιν, ἵν᾽ ἄμφω καὶ οὕτως ἀνηρτημένῳ ἀναγινώσκειν παρῇ, κἂν ὑπὸ τοῦ καμάτου
δεήσῃ ποτὲ πρὸς ὕπνον τραπῆναι ἡ σανὶς τὴν κεφαλὴν δέχεται μικρά τινα παραμυθουμένη την βίαν
τῆς φύσεως. Ἦν μὲν οὖν καὶ αὐτῷ βασιλεῖ διὰ τὴν
ἀρετὴν ὁ Τίτος ἐράσμος· καὶ ὁπότε παρὰ τὸν ὅσιον
ὁ βασιλεὺς ἀνῄει, καὶ μρὸς αὐτὸν ἀπῄει, καὶ ὑπὸ
έστρεφε πολλὴν καρπούμενος τὴν ὠφέλειαν. ᾿Εκεῖνος
μὲν οὖν οὕτω πολιτευσαμένος ἐν εἰρήνῃ ἐπιτοαυτὸ
Εκοιμήθη. Ο μόνος δὲ ἐκεῖνος πρὸς ἀρετὴν ἔβλεψεν
οὕτως, ἀλλὰ καὶ τῶν οἰκετῶν αὐτῷ εἰς, ᾿Ανατόλιος
ὄνομα τῷ ἀνδρί· καὶ ζῶντος ἐκείνου σὺν ἐκείνῳ τὴν
τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας ζυγὸν ἔφερε, καὶ ἀπιόντος
πλέον ἔτι τὴν ἀρετὴν ἤσκει, καὶ πολλοῖς ἄλλοις
ἐκοινώνει τῆς ὠφελείας, οὕτως ἤ τοῦ πνευματικού
πατρὸς κατὰ τριγονίαν ἐσώζετο χάριν, καὶ γέγονεν
οὕτω τὸ γένος τὰ γε πρὸς ἀρετὴν εὔφορον ᾿Ανατολίῳ.
Δώδεκα γὰρ αὐτῷ μαθηταὶ τὸν χορὸν ἐπλήρουν τὸν
ἴσον ἐκείνῳ ζῆλον πρὸς τὰ καλὰ πνέοντες· καὶ οἶκος
ὕστερον αὐτῷ συνίστατο ἱερὸς καὶ σεμνεῖον, καὶ
περιβόητος ἦν ὁ ἀνήρ. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὴν εἰς τοσοῦτον.
Μ'. Ἡμῖν δὲ πάλιν ἐπανιτέον ὅθεν ἐξέβημεν, Τίνα
δὲ τὰ ἐπὶ τούτοις τῷ θαυμαστῷ Δανιὴλ, καὶ ποίοις
θαύμασιν ἀναλόγος εδοξάσθη του βίου; Ζεύγνυσι
μὲν ὁ βασιλεὺς Λέων Ζήνων! τῷ ἐξ Ισαυρίας
᾿Αριάδνην τὴν θυγατέρα ωραία ἤδη γάμου γεγενημένην, ἐπ' αὐτοῦ τε αὐτὸν ἐπιθαλαμίᾳ δοξάζει τιμή.
XXXIX. Adversus somnum autem qualem osten -
dit generosus hic vir decertationem? Cum se funibus ab axillis medium suspendisset in aere, ad
pectus extendit tabulam, et librum imponit tabula
ut utrumque faceret, nempe ut et sic suspensus
posset legere, et si a labore aliquando oporteret
ad somnum converti, tabula caput exciperet,parum
consolans vim naturae. Atque erat ipse quoque
Titus imperatori chorus propter virtutem; et
quando ad sanctum ascendebat imperator, ad
ipsum quoque ibat et redibal, ex eo magnam
capiens utilitatem. Atque ille quidem cum sic
vitam instituisset, in pace ibidem obdormiit. Non
colum autem ipse sic aspexit ad virtutem, sed
unus quoque ex ejus famulis, nomine Anatolius,
qui illo vivente, una cum eo ferebat jugum vitæ
ex Christo agendæ; et ab eo abscedente, adhuc
magis virtutem exercuit, et multos alios partici
pes fecit utilitatis. Sic spiritualis Patris in triplici prole conservabatur gloria, et sic fuit genus
fertile, quod ad virtutem attinet, Anatolio. Duodecim discipuli ei chorum implebnt, parem illi
zelum spirantes ad ea quæ sunt pulchra et hom
naste; et ei postea sacra ædes constituitur et
monasterium, et vir erat clarus et insignis. Sed
hæc quidem hactenus.
XL. Nobis autem revertendum est, unde digressi sumus. Quænam sunt ea quæ postea facta
sunt ab admirabili Dadiele, et quibusnam miraculis vitæ convenienter effectus est gloriosus?
Imperator quidem Leo suam filiam Ariadnam jam
nubilem conjunxit matrimonio Zenoni Jsaurico et
col. 1019–1020page 26 of 56
PG 116:1019εἶτα καὶ κατὰ τῶν βαρβάρων ἐκπέμπει λείαν τέ θρακῶν ποιουμένων. Ὁ δὲ σύναμα τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν ἄρχουσιν ἐπὶ τὴν ἐξεταν βοήθειαν, ἐπὶ τὸν μακάριον ἄνεισι Δανιήλ. Κἀκεῖνος προφητικῶς ἀποφθέγγεται καὶ ἀπαθῆ κακῶν ὑποστρέψειν προαγορεύει τον Ζή νωνα, καὶ ὅτι πρὸς τίνων μὲν ἐπιβουλευθήσεται ὕστερον περιέσται δὲ τῆς ἐπιβουλῆς. Ἤρκέι ταύτα, καὶ οὐδὲν ἔδει πλέον εἰπεῖν, ἀλλ' ἐκ τῶν προλαβόντων ὅτι καὶ ταῦτα οὕτως καθὼς ἔφη γέγονεν ἀκριβῶς εἰδέναι. Όμως λεχθήσεται ταῦτα καὶ κατὰ μέρος· πρὸς γὰρ φιλοθέους ἀκοὰς ὁ λόγος καὶ πάντα διψώ σας μαθεῖν. Ηδη μὲν ὁ βασιλεὺς Λέων ἐξ ἀνθρώπων ἐγένετο, καὶ ὁ ἐξ ᾿Αριάδνης τῷ Ζήνωνι παῖς, ὁ μικρός, φημί, Λέων, ὃς καὶ παρὰ τοῦ πάππου βα σιλεὺς ἀνηγόρευτο, ἐπεί δια τὸ τῆς ἡλικίας κομιδή νήπιον οὐκ εἶχεν ὅλως ἐπιτηδείως πρὸς τηλικαύτην ἀρχὴν, Ζήνων ὁτοῦ παιδὸς πατὴρ παρὰ τῆς συγκλή του βουλῆς ἐπὶ τὸ σκῆπτρον ἀνήγετο. Τούτω γούν τῷ Ζήνωνι ὁμοῦ μὲν συνάρχων παῖς εὐθὺς ἐτελεύτε ἡ δὲ βασιλεία μόνῳ συνάγεται τῷ πατρί. Πάντων δ' ἐν ἠρεμίᾳ τῶν Ρωμαϊκών καθεστώτων, φθόνος αὐτῷ παρὰ τῶν συγγενῶν ἀνῆπτο δεινος, και, κατά τόν προφήτην μέσος ἄδικον ἐμίσουν αὐτόν. Καὶ οἱ έπιβουλεύοντες ῎Αρματος και Βασιλίσκος. Ἐπεὶ γοῦν Ζήνων πολλάκις ᾔσθετο τῆς ἐπιβουλῆς, πάσης μὲν ἄλλης βοηθείας ὑπερορᾷ, ὁ δὲ πρὸς τὸν ὅσιον ἄνεισι, καὶ ἀναγγέλλει τὸ πᾶν. Κἀκεῖνος τί μὲν οὐχί προεφήτευσε τῶν συμβησομένων αὐτῷ ; τί δὲ οὐ τῶν προφητευθέντων ἐγένετο ; Ὁ μὲν αὐτὸν τῆς βασι λείας ἐκβληθῆναι προείπε, καί ἐν τῇ ὑπερορίᾳ τρα φῆναι, καὶ τροφῆς ἀπορία χλόην φαγεῖν, καὶ πάλιν ὕστερον παρὰ τῶν μισούντων ἀνακληθῆναι, καὶ κατὰν βασιλείαν ἐπανελθεῖν, καὶ ἐν αὐτῇ τὸ τοῦ βίου δέξασθαι πέρας. Ὁ δὲ πρῶτον μὲν, ὡς οἱ προλεχθέντες διὰ τῆς βασιλίδος αὐτῷ Βηρίνης τὴν ἐπιβουλὴν ἔῤῥαπτον, ἐκὼν ὑπεξέστη τῆς βασιλείας, εἰδὼς ὡς οὐκ ἂν ἄλλος γένοιτο, νυκτὸς αὐτῷ πρὸς τὴν φυγὴν συνεπιλαβούσης καὶ ὑετοῦ πολλοῦ καὶ τὸν πορθμόν λάθρα του πόντου διαπεράσας εἰς τὴν Ισαυρίαν εὐθύς μετά γυναικὸς ἦν. ΜΑ'. ᾿Αλλ' ἐνταῦθα τοῦ λόγου γενόμενος οὐκ οἶ ὅπη τράπωμαι πολλῶν ἅμα παρακαλούντων καὶ ἀνα θελκόντων καὶ τὴν ὠφέλειαν ὁμοτίμων καὶ τὴν τάξιν συγχρόνων. Πολλά γὰρ τῷ μεγάλῳ ἐν ταυτῷ καταρ θοῦτο, ἅμα τε τὰ τῆς προφητείας ἐξετελεῖτο, καὶ αὐτὸς ὑπὲρ εὐσεβείας ἵστατο. Πότερον οὖν ἐκεῖνα ἢ ταῦτα διηγητέων ; Οἶμαι δὴ τῶν μὲν προβῥήσεων κόρον ἔχειν ὑμᾶς καὶ μὴ πλειόνων ἐρᾷν, τὸν δὲ ὑπὲρ εὐσεβείας ζῆλον ἐπιζητεῖν. ᾿Αρπάζει μὲν, ὡς ὁ λό γος, τὸ σκήπτρον ὁ Βασιλίσκος· δεινὸν δὲ καὶ κατά τῆς Ἐκκλησίας εὐθὺς τοῦ Θεοῦ συρίττει, καὶ περί τὴν ἔνσαρκον οικονομίαν Χριστου βλάσφημα τινα καὶ νόθα ληρεί. ᾿Ακάκιον δὲ τὸν τῆς ἀρχιερωσύνης
nuptiali eum honore consulatus afficit. Deinde εἶτα καὶ κατὰ τῶν βαρβάρων ἐκπέμπει λείαν τέ
etiam eum mittit adversus Barbaros qui popula- Θρακών ποιουμένων. Ὁ δὲ σύναμα τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν
bantur Thraciam. Ille autem simul cum iis qui άρχουσιν ἐπὶ τὴν ἐξεταν βοήθειαν, ἐπὶ τὸν μακάριον
ejus imperio parebant, principibus ad velox auxi- ἄνεισι Δανιήλ. Κἀκεῖνος προφητικῶς ἀποφθέγγεται
lium, nempe beatum ascendit Danielem. Ille vero καὶ ἀπαθῆ κακῶν ὑποστρέψειν προαγορεύει τον Ζή
prophetice effatur et prædicit illæsum reversurum νωνα, καὶ ὅτι πρὸς τίνων μὲν ἐπιβουλευθήσεται
Zenonem, et aliquos quidem esse et postea stru- ὕστερον περιέσται δὲ τῆς ἐπιβουλῆς. Ἤρκέι ταύτα,
cturos insidias, eum autem insidiis fore superio- καὶ οὐδὲν ἔδει πλέον εἰπεῖν, ἀλλ' ἐκ τῶν προλαβόντων
rem. Sufficiebant hæc quidem, et nihil amplius ὅτι καὶ ταῦτα οὕτως καθὼς ἔφη γέγονεν ἀκριβῶς
dicere oportebat, sed ex iis quæ præcesserunt, εἰδέναι. Όμως λεχθήσεται ταῦτα καὶ κατὰ μέρος
quod hæc quoque ita ut dixit, facta sunt, certo πρὸς γὰρ φιλοθέους ἀκοὰς ὁ λόγος καὶ πάντα διψώ
scire.Dicentur tamen hæc quoque sigillatim; apud σας μαθεῖν. Ηδη μὲν ὁ βασιλεὺς Λέων ἐξ ἀνθρώ
pias enim aures habetur oratio, et quæ omnia πων ἐγένετο, καὶ ὁ ἐξ ᾿Αριάδνης τῷ Ζήνωνι παῖς, ὁ
scire sitiunt. Jam quidem ex hominibus Leo ex- μικρός, φημί, Λέων, ὃς καὶ παρὰ τοῦ πάππου βα
cesserat imperator, et filius ex Zenone susceptus, σιλεὺς ἀνηγόρευτο, ἐπεί δια τὸ τῆς ἡλικίας κομιδή
parvus, inquam, Leo, qui etiam ab avo fuerat νήπιον οὐκ εἶχεν ὅλως ἐπιτηδείως πρὸς τηλικαύτην
renuntiatus imperator, quoniam propter nimis te- ἀρχὴν, Ζήνων ὁτοῦ παιδὸς πατὴρ παρὰ τῆς συγκλή
neram ætatem non erat omnino idoneus ad tantum του βουλῆς ἐπὶ τὸ σκῆπτρον ἀνήγετο. Τούτω γούν
administrandum imperium,Zeno pater pueri, a se- τῷ Ζήνωνι ὁμοῦ μὲν συνάρχων παῖς εὐθὺς ἐτελεύτε
natu ad sceptrum est perductus. Huic ergo Zenoni ἡ δὲ βασιλεία μόνῳ συνάγεται τῷ πατρί. Πάντων
ejus quidem in imperio collega flius statim de- δ' ἐν ἠρεμίᾳ τῶν Ρωμαϊκών καθεστώτων, φθόνος
cessit: imperium autem ad solum patrem redit. αὐτῷ παρὰ τῶν συγγενῶν ἀνῆπτο δεινος, και, κατά
Omnibus vero rebus Romanis quietis ac tranquil τόν προφήτην μέσος ἄδικον ἐμίσουν αὐτόν. Καὶ οἱ
lis, gravis in eum exarsit invidia a cognatis: et έπιβουλεύοντες ῎Αρματος και Βασιλίσκος. Ἐπεὶ γοῦν
ut dicam cum Propheta, Iniquo odio oderant Ζήνων πολλάκις ᾔσθετο τῆς ἐπιβουλῆς, πάσης μὲν
ipsum 9. > Insidiatores aulem erant Armatus et ἄλλης βοηθείας ὑπερορᾷ, ὁ δὲ πρὸς τὸν ὅσιον ἄνεισι,
Basiliscus. Cum ergo sape Zeno sensisset insidias, καὶ ἀναγγέλλει τὸ πᾶν. Κἀκεῖνος τί μὲν οὐχί προomne quidem aliud despicit auxilium, ascendit εφήτευσε των συμβησομένων αὐτῷ; τί δὲ οὐ τῶν
autem ad sanctum, et ei renuntiat universun. προφητευθέντων ἐγένετο; Ὁ μὲν αὐτὸν τῆς βασι
Ille vero quid non ei prædixit eorum, quæ erant λείας ἐκβληθῆναι προείπε, καί ἐν τῇ ὑπερορίᾳ τρα
eventura? Quid vero non factum est eorum quæ c φῆναι, καὶ τροφῆς ἀπορία χλόην φαγεῖν, καὶ πάλιν
prædicta fuerant? Prædixit quidem fore ut ex im- ὕστερον παρὰ τῶν μισούντων ἀνακληθῆναι, καὶ κα
perio expelleretur, et in exsilio aleretur et præ τὰν βασιλείαν ἐπανελθεῖν, καὶ ἐν αὐτῇ τὸ τοῦ βίου
cibi inopia herba vesceretur, et ab iis qui ipsum δέξασθαι πέρας. Ὁ δὲ πρῶτον μὲν, ὡς οἱ προλεχθέν
oderant, potea revocaretur, et ad imperiuin rever- της διὰ τῆς βασιλίδος αὐτῷ Βηρίνης τὴν ἐπιβουλὴν
teretur, et in eo vitæ finem acciperet. Ille autem, ἔῤῥαπτον, ἐκὼν ὑπεξέστη τῆς βασιλείας, εἰδὼς ὡς
cum primum quidem prædicti, ab imperatrice οὐκ ἂν ἄλλος γένοιτο, νυκτὸς αὐτῷ πρὸς τὴν φυγὴν
Verina incitati, ei struebant insidias, libens cessit συνεπιλαβούσης καὶ ὑετοῦ πολλοῦ καὶ τὸν πορθμόν
imperio, sciens fieri non posse aliter, ei ad fugam λάθρα του πόντου διαπεράσας εἰς τὴν Ισαυρίαν εὐ
opem ferente nocte et multo imbre; et cum θύς μετά γυναικὸς ἦν.
Ponti fretum clam transjecisset, cum uxore venit
in Isauriam.
α
XLI. Sed cum ad hunc locuin pervenit oratio,
nescio quo me vertam cum me multa simul
vocent et vicissim trahant, quæ sunt et ulililate paria, et ordine æqualia. Multa enim ab
magna Daniele simul praeclare gerebantur, et simul
effecta reddebantur ea quæ prædixerat; et ipse in
acie stabat pro pietate. Utrum ergo sunt illa,
an hæc narranda? Existimo prædictionem vos
quidem jam accepisse satietatem, neque plures
cupere; ejus auten zelum pro pietate requirere.
Sceptra quidem, ut dictum est, arripit Basiliscus:
borribiliter vero statim sibilat adversus Dei Ecclesiam,et die carnis a Christo susceptæ dispensatione
9 Psal. XXIV,
Videtur deesse, die, aut aliud quippiam.
ΜΑ'. ᾿Αλλ' ἐνταῦθα τοῦ λόγου γενόμενος οὐκ οἶ
ὅπη τράπωμαι πολλῶν ἅμα παρακαλούντων καὶ ἀνα
θελκόντων καὶ τὴν ὠφέλειαν ὁμοτίμων καὶ τὴν τάξιν
συγχρόνων. Πολλά γὰρ τῷ μεγάλῳ ἐν ταυτῷ καταρ
θοῦτο, ἅμα τε τὰ τῆς προφητείας ἐξετελεῖτο, καὶ
αὐτὸς ὑπὲρ εὐσεβείας ἵστατο. Πότερον οὖν ἐκεῖνα ἢ
ταῦτα διηγητέων; Οἶμαι δὴ τῶν μὲν προβῥήσεων
κόρον ἔχειν ὑμᾶς καὶ μὴ πλειόνων ἐρᾷν, τὸν δὲ ὑπὲρ
εὐσεβείας ζῆλον ἐπιζητεῖν. ᾿Αρπάζει μὲν, ὡς ὁ λό
γος, τὸ σκήπτρον ὁ Βασιλίσκος· δεινὸν δὲ καὶ κατά
τῆς Ἐκκλησίας εὐθὺς τοῦ Θεοῦ συρίττει, καὶ περί
τὴν ἔνσαρκον οικονομίαν Χριστου βλάσφημα τινα
καὶ νόθα ληρεί. ᾿Ακάκιον δὲ τὸν τῆς ἀρχιερωσύνης
col. 1021–1022page 27 of 56
PG 116:1021θρόνον κοσμοῦντα τοῦ μὲν ὀρθοῦ προϊστάμενον λόγου, τῇ δὲ τῶν ἐκείνου δογμάτων ζάλη θερμότητι πνεύματος καὶ παρρησίᾳ σφοδρῶς ἀντιπνέοντα, σφαγῇ παρανόμῳ δοῦναι βουλεύεται. Τοῦτο πολλούς μὲν τῶν μοναστῶν, πολλοὺς δὲ συνῆξε καὶ τῶν μιαγάδων, καὶ συνδραμὼν ἅπαν τὸ ποίμνιον ἔσωζε τὸν ποιμένα διαφθαρῆναι κινδυνεύοντα. Ἐκέκριτο δὴ οὖν καὶ τὸν μέγαν εἰς ἐπικουρίαν καλεῖν, καὶ δηλοῖ τῷ πραΰ τὰ τῆς λύττης ἡ ἱερεύς. Ὁ δὲ τὴν κακουργίαν σοφὸς ὁ βασιλεὺς τοῦτο γνοὺς γνωρίζει τῷ Δανιήλ καὶ αὐτὸς τοῦτον αὐτὸν εἶναι μᾶλλον τὸν ἱερέα τῆς τοιαύτης ταραχῆς αἴτιον. Τήν τε γάρ πόλιν, φησίν, ἐπανίστασθαί μοι ποιεῖ, καὶ τὸ στρατιωτικὸν διαστρέφει, καὶ σκώμματα συμφορεῖ, καὶ ψόγους ἐπιτρίβει, καὶ μυρίοις χρῆται τοῖς καθ᾿ ἡμῶν· τῷ τοι καὶ δι' εὐχῆς μᾶλλον κατὰ τοῦ ἐπισκόπου δέον τῷ βασιλεῖ συμμαχεῖν. ΜΒ'. Ἀλλ' ἐνταῦθά μοί τις σκοπείτω τοῦ θαυμαστοῦ Δανιὴλ καὶ τὸ ἐν διακρίσει σοφώτατον καὶ τὸ πρὸς Χριστοῦ παράταξιν γενναιότατον· ὧν τὸ μὲν ἐν τῷ φωρᾶται τὴν κακουργίαν ἔδειξε, τὸ δὲ τὸ μὴ μόνον ὑβρίσαι τὸν εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἐνυβρίζοντα, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα ἀπειλῆσαι, καὶ προφητικῶς αὐτῷ φθέγξασθαι, Διαῤῥήσσων, φησί, διαῤῥήξει τὴν βασιλείαν σου ὁ Θεὸς, καὶ ἄλλα δὲ τούτοις προσθεῖναι ἃ τοσοῦτον εἶχε τὸ δάκρυον, καὶ καθικέσθαι τῆς καρδίας ἠδύνατο ὡς μηδὲ τὸν τοὺς λόγους διακομίζοντα διὰ στόματος θαῤῥῆσαι ταῦτα τῷ βασιλεῖ. Οὕτω μὲν οὖν ἐκεῖνος ἀπῄει· ὁ δὲ ἀρχιερεὺς μικροῦ πάντας τῶν ἐπισκόπων συναγαγὼν στέλλει πρὸς τὸν μέγαν ἐπὶ τὴν ὑπὲρ Χριστοῦ συμμαχίαν παρακαλῶν, καὶ ὅτι τῆς ἐκείνου μόνης ἂν εἴη καὶ γλώττης καὶ ἀρετῆς πρὸς ἔκτοπον οὕτω βλασφημίαν διαμάχεσθαι καὶ τὸν ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας πόλεμον ἀναδέξασθαι. Οὗτοι μὲν οὖν ἀπελθόντες ἀπήγγελλον ταῦτα· ἐπειδὴ δὲ τοῦ στύλου κατελθεῖν τὸν μακάριον ἄγαν αὐτῷ δυσχερές, καὶ ἀνένευε, τί μηχανᾶται πάλι, ὁ πατριάρχης; Κάμψαι πρὸς τοῦτο βουλόμενος πέμπει καὶ αὖθις τοὺς ἐπισκόπους πενθήρεις αὐτῷ φανῆναι κελεύσας, ἐλεεινοῖς τε χρήσασθαι καὶ λόγοις καὶ σχήμασι, δάκρυά τε προχέειν, ἰσχυρότατον εἰς πειθὼ φάρμακον, καὶ πάντοθεν κάμψειν ἐπιχειρεῖν, Μίμησαί σου, λέγοντας, τὸν πρῶτον καθηγητὴν καὶ διδάσκαλον. Ἐν γὰρ τοῖς ὑπὲρ Χριστοῦ τὰ Χριστοῦ μιμεῖσθαι καλόν. Ἔκλινε κἀκεῖνος οὐρανοὺς, καὶ κατέβη τὴν τῶν ἀνθρώπων πραγματευόμενος σωτηρίαν. Τί οὖν ἄτοπον καὶ σὲ τοῦ στύλου πρὸς βραχὺ κατελθεῖν, καὶ κινδυνεύουσαν ἀπολέσθαι σῶσαι τὴν Ἐκκλησίαν, ὑπὲρ ἧς ὃν αὐτὸς φιλεῖς καὶ τοῦ ἰδίου αἵματος οὐκ ἐφείσατο; Αὐτὴν σοι δόκει παρεστάναι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ φωνὴν ἀφιέναι, καὶ χεῖρας εἰς ἐπικουρίαν ἐκτείνειν. ΜΓ'. Τούτοις καὶ ἄλλοις πλείοσι τοὺς ἐπισκόπους οἱονεὶ προπαιδεύσας ὁ πατριάρχης, καὶ ὅλως περιπα-
VITA S. DANIELIS STYLITE.
θρόνον κοσμοῦντα τοῦ μὲν ὀφθοῦ προϊστάμενον λόγου, τῇ δὲ τῶν ἐκείνου δογμάτων ζάλη θερμότητι
πνεύματος καὶ παρρησία σφοδρῶς ἀντιπνέοντα,
σφαγῇ παρανόμῳ δοῦναι βουλεύεται. Τούτο πολλούς
μὲν τῶν μοναστῶν, πολλοὺς δὲ συνῆξε καὶ τῶν μια
γάδων, καὶ συνδραμὼν ἅπαν τὸ ποίμνιον ἔσωζε τὸν
ποιμένα διαφθαρῆναι κινδυνεύοντα. Εκέκριτο δὴ οὖν
καὶ τὸν μέγαν εἰς ἐπικουρίαν καλεῖν, καὶ δηλοῖ τῷ
πραῳ τὰ τῆς λύττης ἡ ἱερεύς. Ὁ δὲ τὴν κακουργίαν
σοφὸς ὁ βασιλεὺς τοῦτο γνούς γνωρίζει τῷ Δανιήλ
καὶ αὐτὸς τοῦτον αὐτὸν εἶναι μᾶλλον τὸν ἱερέα τῆς
τοιαύτης ταραχῆς αἴτιον. Τήν τε γάρ πόλιν, φησίν,
ἐπανίστασθαί μοι ποιεῖ, καὶ τὸ στρατιωτικόν διαστρέφει, καὶ σκώμματα συμφορεῖ, καὶ ψόγους ἐπιτρίβει,
καὶ μυρίοις χρῆται τοῖς καθ᾿ ἡμῶν· τῷ τοι καὶ δι'
εὐχῆς μᾶλλον κατὰ τοῦ ἐπισκόπου δέον τῷ βασιλεῖ
συμμαχείν.
nugatur quædam blasphema et adulterima. Aca
cium autem, qui tunc sedem tenebat pontifcalem,
qui rectam quidem defendebat rationem, illius
autem dogmatum tempestati, spiritus fervore, et
dicendi libertate vehementer resistebat, vult iniqua
morte multare. Hoc cum multos quidem congregasset ex iis qui vitam agunt solitariam, et ex iis
qui promiscue vivunt et communiter, et grea concurrisset universus, servavit pastorem, qui ne
periret, veniebat in periculum. Decretum fuerat
magnum quoque Danielem vocare in auxilium, et
viro miti sacerdos imperatoris rabiem significat.
Cum autem, qui erat sapiens ad malefciendum,
hoc cognovisset imperator, ipse quoque Danioli
significat, hunc ipsum potius sacerdotem fuisse
causam hujus tumultus. Nam et facil civitatem
adversus me insurgere, et milites corrumpit ac
pervertit, et me maledicta congerit, et probra inurit, et adversus ma facit innumerabilia. Quocirca oportet te, aiebat, precibus tuis imperatori potius opem ferre contra episcopum.
ΜΒ'. ᾿Αλλ' ἐνταῦθά μοί τις σκοπείτω τοῦ θαυμαστοῦ Δανιὴλ καὶ τὸ ἐν διακρίσει σοφώτατον καὶ
τὸ πρὸς Χριστοῦ παράταξιν γενναιότατον· ὧν τὸ μὲν
ἐν τῷ φωρᾶται τὴν κακουργίαν έδειξε, τὸ δὲ τὸ μὴ
μόνον ὑβρίσαι τὸν εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ ἀλεθιτοῦ Θεοῦ ἐνυβρίζοντα, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα ἀπειλῆσαι, καὶ προφητικῶς αὐτῷ φθέγξασθαι, Διαῤῥήσων,
φησί, διαῤῥήξει τὴν βασιλείαν σου ὁ Θεὸς, καὶ ἄλλα
δὲ τούτοις προσθεῖναι ἃ τοσοῦτον εἶχε τὸ δάκρυον,
καὶ καθικέσθαι τῆς καρδίας ἠδύνατο ὡς μηδὲ τὸν
τους λόγους διακινούμενον διὰ στόματος θαῤῥῆσαι
ταῦτα τῷ βασιλεῖ. Οὕτω μὲν οὖν ἐκεῖνος ἀπῄει· ὁ
δὲ ἀρχιερεὺς μικροῦ πάντας τῶν ἐπισκόπων συνεγχγὼν στέλλει πρὸς τὸν μέγαν ἐπὶ τὴν ὑπὲρ Χριστοῦ
συμμαχίαν παρακαλών, καὶ ὅτι τῆς ἐκείνου μόνης
ἂν εἴη καὶ γλώττης καὶ ἀρετῆς πρὸς ἔκτοπον οὕτω
βλασφημίαν διαμάχεσθαι καὶ τὸν ὑπὲρ τῆς ᾿Εκκλησίας πόλεμον ἀναδέξασθαι. Οὗτοι μὲν οὖν ἀπελθόντες ἀπήγγελλον ταῦτα· ἐπειδὴ δὲ τοῦ στύλου κατελθεῖν τὸν μακάριον ἄγαν αὐτῷ δυσχερές, καὶ ἀνένευε,
τί μηχανᾶται πάλι, ὁ πατριάρχης; Κάμψαι πρὸς
τοῦτο βουλόμενος πέμπει καὶ αὖθις τοὺς ἐπισκόπους
πενθήρεις αὐτῷ φανῆναι κελεύσας, ἐλεεινοῖς τε
χρήσασθαι καὶ λόγοις καὶ σχήμασι, δάκρυά τε προχέειν, ἰσχυρότατον εἰς πειθώ φάρμακον, καὶ πάνω
τοθεν κάμψειν ἐπιχειρεῖν, Μίμησαί σου, λέγοντας,
τὸν πρῶτον καθηγητὴν καὶ διδάσκαλον. Ἐν γὰρ τοῖς
ὑπὲρ Χριστοῦ τὰ Χριστοῦ μιμεῖσθαι καλόν. Εκλινε
κἀκεῖνοις οὐρανοὺς, καὶ κατήβη τὴν τῶν ἀνθρώπων
πραγματευόμενος σωτηρίαν. Τί οὖν άτοπον καὶ σὲ
τοῦ στύλου πρὸς βραχὺ κατελθεῖν, καὶ κινδυνεύουν
σαν ἀπολέσθαι σῶσαι τὴν ᾿Εκκλησίαν, ὑπὲρ ἧς ὃν
αὐτὸς φιλεῖς καὶ τοῦ ἰδίου αἵματος οὐκ ἐφείσατο;
Αὐτὴν σοι δόκει παρεστάναι τὴν Ἐκκλησίαν, και
φωνὴν ἀφιέναι, καὶ χεῖρας, εἰς ἐπικουρίαν ἐκτείνειν.
scenderis, et qua venit in periculum, ne pereat,
prio non pepercit sanguini? Existima tibi ipsam
manus auxilium.
ΜΙ. Τούτοις καὶ ἄλλοις πλείοσι τοὺς ἐπισκόπους
οἰενεὶ προπαιδεύσας ὁ πατριάρχης, καὶ ὅλως περιπχXLII. Sed hic mihi consideret aliquis, admirabilis Danielis et in discernendo summam sapientiam, et in dimicando pro Christo fortitudinem et
generositatem. Quorum illud quidem ostendit in
deprehendendo maleficio: hoc vero, quod non solumn
probro afecerit eum qui susceptam a vero Deo
humanitatem probro afficiebat, sed etiam maximas
minas in eum intenderit, et prophetice ei effalus
sit: Disrumpens, inquit, disrumpet Deus regnum
tuum, et alia adjecerit, quæ cor ejus usque adeo
poterant mordere et tangere, ut nec ille quidem,
qui minister erat futurus verborum, ausus fuerit
hæc ore renuntiare imperatori, sed a magno petierit, ut litteris, iisque obsignatis, hac significarentur imperatori. Et sic ille quidem recessit. Pontifex
autem cum omnes fere eximios congregasset
episcopos, mittit ad magnum Danielem, eum adhortans ut suum pro Christo daret auxilium, dicens
illius (sse solius linguæ et virtutis adversus adeo
absurdam depugnare blasphemiam, et suscipere
bellum pro Ecclesia. Atque isti quidem profecti,
hæc significarunt. Quoniam vero sancto erat valde
difficile e columna descendere, et renuebat, quid
rursus mahinatur patriarcha, volens euin ad id
hectere? Rursus mittit episcopos, jubens eos ei
apparere mastos, utique miserabilibus et verbis
et gestibus, et profundere lacrymas, validissimum
medicamentum ad persuasionem, et omni ratione
conari eum flectere, Imitare, dicentes, primnum
magistrum et præceptorem. In iis enim quæ sunt
facienda pro Christo, pulchrum est Christum imitari. Declinavit ille quoque e cælis et descendit,
procurans salutem hominum. Quid ergo absurdi
fuerit, sit tu quoque aliquantisper e columna deservaris Ecclesiam, pro qua ipse eam amans proastare Ecclesiam, et vocem emittere, et extendere
XLIII. Cum his et aliis pluribus episcopos prius
instruxisset patriarcha, et omnino exercuisset, ut
col. 1023–1024page 28 of 56
PG 116:1023θέστατα τὴν αἴτησιν ὑπελθεῖν προγυμνάσας, ἐκπέμπει. Τῶν δὲ τὰ ἐπιτεταγμένα ποιούντων καὶ κάτωθεν ἐν ἱκετῶν σχήματι σὺν δάκρυσιν ἐκβοώντων, τὸ μὲν πρῶτον ὁ ὅσιος ἠγανάκτει τοῖς δρωμένοις, καὶ ἠνιᾶτο. Ἔπειτα, ὡς ἔτι μᾶλλον προσκαρτερούντας εὕρα, καὶ πληθύνοντας δέησιν, δάκρυά τε θερμὰ μετὰ κραυγῆς οἰκτρᾶς ἀφιέντας, οὐκ εἶχεν ὅ τι καὶ δράσειεν ἡ συμπαθὴς ἐκείνη ψυχὴ πρὸς ἑκατέρας μεριζομένη τῆς διανοίας. Ὅταν μὲν γὰρ εἰς τοὺς ἱερέας καὶ τὰ τῶν ἱερέων ἀπεῖδε δάκρυα πρὸς τὴν δέησιν ἐπεκλᾶτο· ὅταν δὲ πρὸς τὸν στύλον καὶ τοὺς ἐν τῷ στύλῳ πόνους καὶ τὴν περιπόθητον ἡσυχίαν, ἄτεγκτος ἦν. Οὕτως οὖν τῶν λογισμῶν αὐτῷ μαχομένων καὶ ὥσπερ ἰσοστατούντων τὴν ἐκ τῆς ἄνωθεν κρίσεως ἐζήτει ῥοπήν· καὶ εἰς προσευχὴν αὐτοῦ στάντος, εὐθὺς ἐξ οὐρανοῦ φωνὴ τὴν τε κάθοδον αὐτῷ παρακελευομένη καὶ τὴν πρὸς τὸν στῦλον πάλιν ὑποστροφήν. Οὕτως οὖν αὐτὸν οἱ ἐπίσκοποι σὺν χαρᾷ λαβόντες εἰς τὸν ἱεράρχην ἀπῆγον, οὐκ ἔστιν εἰπεῖν οἵας ἐκεῖνου πάλιν πληρωθέντος τῆς εὐφροσύνης καὶ μεθ᾽ ὅσης τοῦτον τῆς τιμῆς ὑποδεξαμένου. Εὐθὺς μὲν οὖν ὁ τοῦ Χριστοῦ στρατιώτης τρέπει τὸν ἀντιτεταγμένον, αὐτὸν μὴ φανείς· τοῖς λόγοις δὲ μόνον ὥσπερ ἀκροβολισμοὺς χρησάμενος, οἷς καὶ δι᾽ ἐπιστολῆς πρότερον νέον προσαγορεύσας Διοκλητιανὸν καὶ δι᾽ ἀμφοῖν φοβήσας, ταῖς τε τοῦ παρόντος αἰῶνος τιμωρίαις, οἷόν τι ποιηρὸν ἀνδράποδον φεύγειν ἔπεισε. Τὴν γὰρ ἀπειλὴν δείσας, καὶ ἀπόκρισιν δοὺς ὡς Ἰδού σοι καὶ τὴν πόλιν χαρίζομαι, καὶ τοὺς ἐν τῇ πόλει πάντας, αὐτὸς γυμνασίας πρόφασιν ἔξω τῶν τῆς πόλεως ὅρων ἐχώρει. ΜΔ'. Ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτως ἀνῆκεν ὁ ἀριστεύς, ἀλλὰ τὸν δραπέτην ὡς ῥίψασπιν ἐδίωκε στρατιώτην, καὶ λαβεῖν εἰς ἔλεγχον ἐπεζήτει, καὶ πρὸς αὐτὸν διαμιλληθῆναι τὰ μονομάχια. Ἅπτεται γοῦν τῆς ἐκεῖσε φερούσης. Καὶ ὅρα μοι ζῆλον ἀγωνιστοῦ. Τῶν γὰρ ποδῶν αὐτῷ τῇ ἀσκήσει πεπονηκότων καὶ ὁδεύειν οὐ δυναμένων, ἀλλοτρίους δανείζεται πόδας, καὶ ὑπ᾽ ἑτέρων ἤγετο βασταζόμενος. Ἆρ᾽ οὖν ἡ πορεία τούτῳ κενὴ καὶ θαυμάτων ἐκτός; Οὐμενοῦν· καὶ ἥδιστα μὲν ἂν καὶ πάντων ἐμνήσθην· ἀλλὰ τριῶν ἐξειργόντων, τοῦ τῆς διηγήσεως μήκους, τῆς ἀσθενείας τοῦ λόγου, καὶ ἵνα μὴ τῷ πάντα ἐθέλειν εἰπεῖν ἀπόκορον ὑμᾶς θέμενος ῥᾳθύμους ἔχω ἐν τοῖς καιριωτέροις, τὰ πολλὰ παρεῖς, ὀλίγων μνήμην ποιήσομαι. Λεπρός τις αὐτῷ καθ᾽ ὁδὸν προσελθὼν ἀφῆκε φωνήν, ἣν καὶ ὁ πάλαι λεπρὸς τῷ Χριστῷ· πλὴν ὅσον ὁ μὲν Υἱόν, ὁ δὲ δοῦλον ἐκάλει Θεοῦ, καὶ θεραπείας ἐδεῖτο τυχεῖν· καὶ τὸν ταῦτα δυνάμενον θεραπεύειν ἀπολιπὼν ὁμοιοπαθεῖ προσῆλθες ἀνθρώπῳ τῶν ὑπὲρ δύναμιν ἐπαιτῶν; Πλὴν ἀλλ᾽ εἴ τι πιστεύεις οὐκ ἐκεῖνον μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς αὐτοῦ θεράποντας δυνατοὺς εἶναι ταὐτὸ θεραπεύειν, ἔσται σοι καὶ δι᾽ ἡμῶν ἴασις, ὡς πεπίστευκας. Ὡς δὲ ἐκεῖνος ταῦτά τε ὡμολόγει, καί ἔτι μᾶλλον ἠξίου τὴν ἴασιν, οἶκτος ἅμα καὶ θαῦμα τὸν μέγαν εἰσῄει, τὸ μὲν πρὸς τὴν νόσον, τὸ δὲ πρὸς τὸ ζέον τῆς πίστεως· καὶ στραφεὶς σημεῖα
ADDENDA.
DECEMBER.
aptissime ad monendam misericordiam, et maxime θέστατα τὴν αἴτησιν ὑπελθεῖν προγυμνάσας, ἐκπέμmiserabiliter ad proponendam accederent peti- πει. Τῶν δὲ τὰ ἐπιτεταγμένα ποιούντων καὶ κάτωθεν
tionem; illis autem imperata facientibus, et in- ἐν ἱκετῶν σχήματι σὺν δάκρυσιν ἐκβοώντων, τὸ μὲν
ferne supplicum ritu cum lacrymis clamantibus, πρῶτον ὁ ὅσιος ἠγανάκτει τοῖς δρωμένοις, καὶ ἡνιᾶτο.
primum quidem ea quæ fiebant, agre ferebat Έπειτα, ὡς ἔτι μᾶλλον προσκαρτερούντας χώρα, καὶ
sanctus, et angebatur animo. Deinde cum videret πληθύνοντας δέησιν, δάκρυά το θερμὰ μετὰ κραυγής
magis perseverantes, et vehementius precantes, οἰκτρᾶς ἀφιέντας, οὐκ εἶχεν ὅ τι καὶ δράσειεν ἡ συμet cum miserabili clamore calidas lacrymas emit- παθὴς ἐκείνη ψυχὴ πρὸς ἑκατέρας μεριζομένη της
tentes, nesciebat quid ageret illa misericors ani- διανοίας. Ὅταν μὲν γὰρ εἰς τοὺς ἱερέας καὶ τὰ τῶν
ma, ad ulrasque distracta cogitationes. Quando ξερέων ἀπεῖδε δάκρυα πρὸς τὴν δέησιν ἐπεκλᾶτον
enim ad sacerdotes, et ad sacerdotum intuebatur ὅταν δὲ πρὸς τὸν στύλον καὶ τοὺς ἐν τῷ στύλῳ πόνους
lacrymas, movebatur; quando autem ad columnam καὶ τὴν περιπόθητον ἡσυχίαν, άτεγκτος ἦν. Οὕτως
et eos qui sunt in ea labores, et optabilissimam οὖν τῶν λογισμῶν αὐτῷ μαχομένων καὶ ὥσπερ ίσο
quietem, erat inflexibilis. Sic ergo inter se con- στατούντων τὴν ἐκ τῆς ἄνωθεν κρίσεως εζήτει ρώς
tendentibus cogitationibus, et in æquilibrio quo- μην καὶ εἰς προσευχὴν αὐτοῦ στάντος, εὐθὺς ἐξ
dammodo positis, quærit momentum superni ju- οὐρανοῦ φωνὴ τὴν τε κάθοδον αὐτῷ παρακελευομένη
dicii et eo stante ad orationem, vox statim e καὶ τὴν πρὸς τὸν στῦλοι πάλιν ὑποστροφήν. Οὕτως
calo exsistit, quæ jubet ei ut et descendat, et οὖν αὐτὸν οἱ ἐπίσκοποι σὺν ἐδολῇ λαβόντες εἰς τὸν
rursus revertatur ad columnam. Sic eum cum ἱεράρχην ἀπῆγον, αὐὰ ἔστιν εἰπεῖν οἵας εκείνου πάν
gaudio excipientes episcopi, deduxerunt ad pon- λιν πληρωθέντας τῆς εὐφροσύνης καὶ μεθ᾽ ὅσης του
tificem: qui, dici non potest, quanta rursus fuerit τον τῆς τιμῆς ὑποδεξαμένου. Εὐθὺς μὲν οὖν ὁ τοῦ
plenus laetitia, et quanto eum honore exceperit. Χριστοῦ στρατιώτης τρέπει τὸν ἀντιτεταγμένον, απ'
Alque statim quidem Christi miles vertit adver- μὴ φανείς· τοῖς λόγοις δὲ μόνον ὥσπερ ἀκροβολισμούς
sarium, eisi ei in conspectum non venerit, verbis χρησάμενος, οἷς καὶ δι' ἐπιστολῆς πρότερον νέον
autem solum, tanquam eminus emissis jaculis, προσαγορεύσας Διοκλητιανὸν καὶ δι᾽ ἀμφοῖν φοβήσεις,
usus sit, sicut etiam per eam quam prius miserat ταῖς τε τοῦ παρόντος αιώνος σιμωρίαις, οἷόν τι ποιη
epistolam, novum appellans Diocletianum, et cum ρὸν ἀνδράποδον φεύγειν ἔπεισε. Τὴν γὰρ ἀπειλήν
per utraque eum ferruisset, nempe et præsentis δείσας, καὶ ἀπόκρισιν δοὺς ὡς Ιδού σαι καὶ τὴν
sæculi, et futuri supplicia, tanquam improbum πόλιν χαρίζομαι, καὶ τοὺς ἐν τῇ πόλει πάντας, αὐτὸς
mancipium, persuasit ut fugeret. Minarum erimc γυμνασίας πρόφασιν ἔξω τῶν τῆς πόλεως δράση
timore affectus cum respondisset: Ecce tibi con- έχώρει.
cedo civitatem, et omnes qui sunt in ea, ipse
civitatis.
prætextu exercitationis processit extra termines
XLIV. Sed nec si quidem eum dimisit vir for- ΜΔ'. 'Αλλ' οὐδὲ οὕτως ἀνῆκεν ὁ ἀριστεύς, ἀλλὰ
tissimus, sed fugientem, tanquam qui clypeum τὸν δραπέτην ὡς ρίψασπιν ἐκίωκε στρατιώτην, κα
abjecisset, persequebatur militem, et contendebat λαβεῖν εἰς ἔλεγχον ἐπεζήτει, καὶ πρὸς αὐτὸν διαμιλο
eum apprehendere, ut argueret, et cum eo singu- ληθηναι τὰ μονομάχια, Απτεται γοῦν τῆς ἐκεῖσε
lari certaret certamine. Iuit ergo viamn, quæ illac φερούσης. Καὶ ὅρα μοι ζῆλον ἀγωνιστοῦ. Τῶν γέρ
ferebat. Vide autem mihi zelum athletæ. Nam cum ποδῶν αὐτῷ τῇ ἀσκήσει πεπονηκότων καὶ ὁδεύειν
ei pedes laborassent exercitatione, et non possent οὐ δυναμένων, ἀλλοτρίους δανείζεται πόδας, καὶ ὑπ'
ingredi, commodato accipit alios pedes, et duce- ἑτέρων ἤγετο βασταζόμενος. ᾿Αρ᾽ οὖν ἡ πορεία τούτῳ
batur portalus ab aliis. Fuitne vero ejus iter κενὴ καὶ θαυμάτων ἐκτός; Ούμενουν. καὶ ἥδιστο
inane et absque miraculis? Nequaquam; et liben- μὲν ἂν καὶ πάντων ἐμνήσθην· ἀλλὰ τριῶν ἐξειρ
tissime quidem omnium meminissem; sed cum tria γόντων, τοῦ τῆς διηγήσεως μήκους, τῆς ἀσθενείας
prohibeant, nempe et prolixitas narrationis; di- τοῦ λόγου, καὶ ἵνα μὴς τῷ πάντα ἐθέλειν εἰπεῖν άπο
cendi facultatis imbecillitas, et ne, si velim omnnia κορετς ὑμᾶς θέμενος ῥᾳθύμους ἔχω ἐν τοῖς καιρίω
dicere, cum vos exsatiavero, sitis socordiores in τέροις, τὰ πολλὰ παρεῖς, ὀλίγων μνήμην ποιήσομε,
iis quæ sunt præcipua, multis prætermissis, pau- Λεπρός τις αὐτῷ καθ᾿ ὁδὸν προσελθὼν ἀφήκε φωνὴν,
corum meminero. Quidam leprosus ad eum in ἢν καὶ ὁ πάλαι λεπρὸς τῷ Χριστῷ πλὴν ὅσον ὁ μὲν
via accedens, einisit vocem, quam olim etiam ad rϊόν, ὅ δὲ δοῦλον ἐκάλει Θεοῦ, καὶ θεραπείας ἐδεῖτο
Christum, nisi quod ille quidem Filium, hic autem τυχεῖν· καὶ τὸν ταύτα δυνάμενον θεραπεύειν ἀπολι
servum Dei vocabat, et rogabat ut ab eo asseque- πων ομοιοπαθεί προσῆλθες ἀνθρώπῳ τῶν ὑπὲρ ούretur curationem. lile vero: Quid tibi vis, inquit, ναμιν ἐπαιτῶν; Πλὴν ἀλλ᾽ εἴ τι πιστεύεις οὐκ ἐκε:-
quod eo relicto qui hæc potest curare, accessisti ad νον μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς αὐτοῦ θεράποντας δυνατούς
hominem,qui est similibus obnoxius affectionibus, είναι ταυτὸ θεραπεύειν, ἔσται σοι καὶ δι' ἡμῶν ἴσας,
ea postulans,quæ ejus vires superant? Verum enim- ὡς πεπίστευκας. ὡς δὲ ἐκεῖνος ταῦτά τε ώμολό
vero si quidem credis,non illum solum, sed etiam γε, καί ἔτι μᾶλλον ἡξίου τὴν ἴασιν, οἶκτος ἅμα καὶ
ejus ministros posse hæc curare, erit tibi per nos θαῦμα τὸν μέγαν εἰσῄει, τὸ μὲν πρὸς τὴν νόσον, τὸ
quoque, ut credidisti, sanatio. Cum autem ille hæc δὲ πρὸς τὸ ζέον τῆς πίστεως και στραφείς σημεία
col. 1025–1026page 29 of 56
PG 116:1025νει τοῖς ἑπομένοις, χείράς τε αἴρειν εἰς οὐρανὸν, καὶ δάκρυσι τὸ θεῖον ἐξιλεοῦσθαι. Εἶτα κατ' ἐκείνου πρόσταγμα τῇ θαλάσσῃ τὸ σῶμα λουσάμενος καὶ καθαρισθεὶς (οὐ μακρὰν γὰρ ἦν), ὑγιὴς ὅλος τοῖς παροῦσι ἐδείκνυτο. Οἳ καὶ τὸ πραχθὲν θεασάμενοι καὶ λαβόντες ὡς εἶχε τὸν ἰαθέντα γυμνόν, τί μὲν οὐκ ἐποίουν, τί δὲ οὐκ ἔλεγον, τί δὲ οὐκ ἔπασχον; Ἐθαύμαζον, ἐβόων, ἐδόξαζον, ἐξεπλήττοντο. Ἐκίνει μὲν αὐτοῖς ἡ πίστις πρὸς εὐχαριστίαν τὴν γλώτταν, ἐπεῖχε δὲ τοὺς λόγους τὸ θαῦμα, καὶ πρὸς τὴν ἔκπληξιν ἀφώνους ἐδείκνυε. Καὶ μὴν καὶ λέγοντες οὐκ εἶχον ὅ τι καὶ λέξουσι, τὴν τούτου πίστιν ἢ τὴν ἐκείνου χάριν ἢ τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν. Ὀφθαλμοὶ δὲ πάντων πρὸς μόνον ἐκεῖνον, καὶ μία φωνὴ καὶ διήγησις, ὁ λεπρός τε καὶ ἡ ἐκείνου κάθαρσις. Ἵνα καὶ πλείονες ὦσι τοῦ παραδόξου μάρτυρες, καὶ εἰς τὸν μέγιστον τοῦ Θεοῦ ναὸν ἀφικνοῦνται καὶ ἐπὶ ἀκρίβαντος ἱστῶσι τὸν ἄνδρα παρόμοια τῷ Ζακχαίῳ ποιοῦντες. Καὶ γὰρ κἀκεῖνον ἡ πίστις ἐπὶ συκομορέαν ἀνελθεῖν ἐπεισε· καὶ τούτοις αὖθις ἐφ' ὑψηλοῦ στῆναι τὸν ἰαθέντα ἡ ὁμοία ζέσις τοῦ Πνεύματος. Τίς τὰ ἐπὶ τῷ μακαρίῳ τότε γενόμενα διηγήσαιτο; ΜΕ'. Συῤῥέουσιν ἐπ' αὐτὸν ὀλίγου δεῖν πᾶσα ἡ πόλις, οἱ μὲν νοσοῦντες ἐφέσει τῆς θεραπείας, ἐγγύθεν ἔχοντες τὸ παράδειγμα, τὸν ἰαθέντα λεπρόν, οἱ δὲ ὑγιαίνοντες ἰδεῖν τε τοὺς θεραπευομένους καὶ τῆς τῶν θαυμάτων θέας μὴ ἀμοιρῆσαι. Ἡ δὲ ἠκολούθει τῇ πίστει τῶν προσιόντων θαύματα καὶ λόγου κρείττω καὶ ἀκοῆς. Ἐπεὶ δὲ καὶ λαμπρῶς οὕτω προπεμπόμενος ὁ μέγας ἔνθα δὴ καὶ ὁ βασιλεὺς ἦν ἔγγιστα τῶν τοῦ Ἑβδόμου ἀνακτόρων ἐγένετο, ἀνήρ τις Γότθος τὸ γένος διὰ θυρίδος προκύψας ἄνωθεν, καὶ οὕτω τὸν ὅσιον ἰδὼν προπεμπόμενόν τε καὶ βασταζόμενον εἰς μαλακίαν αὐτόν ἀποσκώπτει καὶ εἰρωνικῶς ἀποφθέγγεται· Ἰδού, φησὶ, καὶ ὁ νέος ὕπατος. Ταῦτα ἔφη, καὶ εὐθὺς ἀπώνατο τοῦ ληρήματος. Κατενεχθεὶς γὰρ ἐκεῖθεν νεκρὸς ἐπὶ γῆς ἔκειτο. Ὁρῶσι τὸ γεγονὸς οἱ σωματοφύλακες, καὶ λύπης ἅμα καὶ ὀργῆς πληρωθέντες, ἄλλως τε δὲ καὶ δέει περιληφθέντες μήτι καὶ ἕτερος τῶν περὶ αὐτοὺς ἢ αὐτὸς βασιλεὺς ὅμοιόν τι πρὸς τὸν μέγαν παραφθεγξάμενος τοῖς αὐτοῦ περιπέσοι, οὐκ εἴων εἴσω τὸν ὅσιον χωρήσαι τῶν βασιλείων. Ὡς δὲ καὶ πολλὰ πειρωμένων τῶν σὺν αὐτῷ παρεισοῦναι, ἄλλως ἡ ὄχλησις ἦν, τότε καὶ τὸν κονιορτὸν εὐαγγελικῶς ἀποτινάξασθαι τῶν ποδῶν τοὺς περὶ αὐτὸν ὁ ὅσιος παραινέσας, καὶ αὐτὸς πρώτος τοῦτο ποιήσας ἀνέστρεφεν. Οὐ μὴν οὐδὲ τότε κενός· συχνοὶ γὰρ τῶν στρατιωτῶν καὶ μόνον ἐπὶ βραχὺ φανέντα τοῦ ἀγγελικοῦ τρόπου καὶ σχήματος ἐκπλαγέντες αὐτὸν εὐθὺς ὡς εἶχον συνείποντο. Ἀμῄει μὲν οὕτω τὴν ἐπὶ Βύζαντος ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος. ΜϚ'. Ὁ δὲ κρατῶν δυσωπηθεὶς ὥσπερ τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἀρετὴν, καὶ δείσας μή τι καὶ αὐτῷ χαλεπὸν ἐπέλθοι διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον ὑπεροψίαν, πέμψας ὅτι τάχος ὑποστρέψαι παρακαλεῖ.
VITA S. DANIELIS STYLITE.
νει τοῖς ἑπομένοις, χείράς τε αἴρειν εἰς οὐρανὸν, καὶ ἡ confitebatur, et adhuc magis rogabat ut sanaretur,
δάκρυσι τὸ θεῖον ἐξιλεοῦσθαι. Εἶτα κατ' ἐκείνου
πρόσταγμα τῇ θαλάσσῃ τὸ σῶμα λουσάμενος καὶ
καθαρισθεὶς (οὐ μακρὰν γὰρ ἦν), ὑγιὴς ὅλος τοῖς παροῦσι ἐδείκνυτο. Οἳ καὶ τὸ πραχθὲν θεασάμενοι καὶ
λαβόντες ὡς εἶχε τὸν ἰαθέντα γυμνόν, τί μὲν οὐκ
ἐποίουν, τί δὲ οὐκ ἔλεγον, τί δὲ οὐκ ἔπασχον; Εθαύ
μαζον, ἐβόων, ἐδόξαζον, ἐξεπλήττοντο. Εκίνει μὲν
αὐτοῖς ἡ πίστις πρὸς εὐχαριστίαν τὴν γλώτταν,
ἐπεῖχε δὲ τοὺς λόγους τὸ θαῦμα, καὶ πρὸς τὴν ἔκπληξιν ἀφώνους ἐδείκνυε. Καὶ μὴν καὶ λέγοντες οὐκ
εἶχον ὅ τι καὶ λέξουσι, τὴν τούτου πίστιν ἢ τὴν ἐκείτου χάριν ἢ τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν. Οφθαλμοὶ δὲ
πάντων πρὸς μόνον ἐκεῖνον, καὶ μία φωνὴ καὶ διήγης
σις, ὁ λεπρός τε καὶ ἡ ἐκείνου κάθαρσις. "Ινα καὶ
πλείονες ὦσι τοῦ παραδόξου μάρτυρες, καὶ εἰς τὸν
μέγιστον τοῦ Θεοῦ ναὸν ἀφικνοῦνται καὶ ἐπὶ ἀκρίβαν
τος ἱστῶσι τὸν ἄνδρα παρόμοια τῷ Ζακχαίῳ ποιοῦντις. Καὶ γὰρ κἀκεῖνον ἡ πίστις ἐπὶ συκομορέαν ἀνελ»
θεῖν ἐπεισε· καὶ τούτοις αὖθις ἐφ' υψηλου στήναι
τὸν ἰσθέντα ἡ ὁμοία ζέσις τοῦ Πνεύματος. Τίς τὰ
ἐπὶ τῷ μακαρίῳ τότε γενόμενη διηγήσαιτο;
misericordia simul et admiratio magnum subiit
Danielem: misericordia quidem,propter morbum,
admiratio autem, propter fervorem fidei; et conversus, significat iis qui sequebantur, ut et manus
tollant in coelum, et Deum placent lacrymis.Deinde
cum illius jussu is mari corpus lavisset, et fuisset
mundalus (non procul enim aberat), ostensus est
lolus sanus iis qui aderant. Qui cum aspexissent id
quod factum fuerat, et nudum accepissent cum,
qui fueral curatus, quid non faciebant? quid non
dicebant? quo non animi motu aficiebantur? Admirabantur, clamabant, glorificabant, obstupescebant. Movebat quidem fides eis linguam ad graliarum actionem; verba autem sustinebat admiratio.
et efficiebat, ut præ stupore obrutescerent. Quin
etiam dicentes, nesciebant quidnam dicturi essent,
hujusne tiden,an illius gratiam, an Dei potentiam.
Oculi autem omnium in illum solum erant conjecli, voxque una erat et narratio, leprosus et illius
mundatio. Ut ergo essent plures testes hujus rei
admirabilis, veniunt ad maximum Dei templum, ot
virum illum in suggesto statuunt, facientes sicut Zachæus. Nam illi quoque persuasit fides, ut ascenderet sycomorum, et his rursus, ut n alto statuerent eum qui curatus fuerat, persuasit similis fervor spiritus. Quis, quæ tunc propter magnum Danielem fiebant, narraverit?
ΜΕ'. Συῤῥέουσιν ἐπ᾽ οὐτὸν ὀλίγου δεῖν πᾶσα ἡ XLV. Confluit ad eum universa fere civitas,
πόλις, οἱ μὲν νοσοῦντες ἐφέσει τῆς θεραπείας, ἐγγύς ægrotantes quidem desiderio sanationis, prope
θεν ἔχοντες τὸ παράδειγμα, τὸν ἰαθάντα λεπρόν, οἱ δὲ habentes exemplar, leprosum qui fuerat curatus;
ὑγιαίνοντες ἰδεῖν τε τοὺς θεραπευομένους καί τῆς subi autem, ut viderent eos qui curabantur, et
τῶν θαυμάτων θέας μὴ ἀμοιρῆσαι. ἡ δὲ ἡκολούθει spectaculo miraculorum minime privarentur.Qua
τῇ πίστει τῶν προσιόντων θαύματα καὶ λόγου κρείττω vero eorum qui accedebant, Gidem sequebantur
καὶ ἀκοῆς, Επεὶ δὲ καὶ λαμπρῶς οὕτω προπεμπός miracula, sunt majora, quam ut verbis exprimi
μενος ὁ μέγας ἔνθα δὴ καὶ ὁ βασιλεὺς ἦν ἔγγιστα possint, et auribus percipi. Cum autem sic splen
τῶν τοῦ ῾Εβδόμου ανακτόρων ἐγένετο, ἀνήρ τις dide comitatus magnus ille Daniel ad locum, in
Γότθος τὸ γένος διὰ θυρίδος προκύψας ἄνωθεν, καὶ quo erat imperator, fuit prope palatia Septimi, vir
οὕτω τὸν ὅσιον ἰδὼν προπεμπόμενόν τε καὶ βαστα- quidam Gottbus genere, desuper prospiciens per
λόμενον εἰς μαλακίαν αὐτόν ἀποσκώπτει καὶ εἰρω- fenestram, cum sanctumn vidisset sic deduci et porνικῶς ἀποφθέγγεται· Ιδού, φησὶ, καὶ ὁ νέος ὕπατος. tari, ejus irridel mollitiem, et ironice eloquitur:
Ταῦτα ἔφη, καὶ εὐθὺς ἀπώνατο του ληρήματος. Ecce, inquit, novus consul. Hæc dixit, et statim
Κατενεχθεὶς γὰρ ἀκεῖθεν νεκρὸς ἐπὶ γῆς ἔκειτο, accepit fructum suarum nugarum; illinc enim deΟρῶσι τὸ γεγονὸς οἱ σωματοφύλακες, καὶ λύπης turbatus, humi jacebat mortuus. Vident quod faἅμα καὶ ὀργῆς πληρωθέντες, ἄλλως τε δὲ καὶ δέει ctum fuerat satellites, et dolore simul et ira reπεριληφθέντες μήτι καὶ ἕτερος τῶν περὶ αὐτοὺς ἢ pleti, et alioqui timore correpti, ne vel alius ex
αὐτὸς βασιλεὺς ὅμοιόν τι πρὸς τὸν μέγαν παραφθεγ- suis, vel ipse imperator simile quid adversus maξάμενος τοῖς αὐτοῦ περιπέσοι, οὐκ εἴων εἴσω τὸν gnum illum locutus, in eadem incideret, non sineὅσιον χωρήσαι τῶν βασιλείων. ὡς δὲ καὶ πολλὰ bant sanctum ingredi regiam. Cum vero iis qui
πειρωμένων τῶν σὺν αὐτῷ παρεισοῦναι, ἄλλως ἡ ρ cum eo erant, conantibus ingredi, alioqui magna
ὄχλησις ἦν, τότε καὶ τὸν κονιορτόν εὐαγγελικώς erat perturbatio, tunc cum evangelice pedum suoἀποτινάξασθαι τῶν ποδῶν τοὺς περὶ αὐτὸν ὁ ὅσιος rum exculere pulverem, eos qui cum ipso erant
παραινέσας, καὶ αὐτὸς πρώτος τοῦτο ποιήσας ἀνέ- hortatus esset sanctus, et ipse hoc fecisset, reverστρεφεν. Οὐ μὴν οὐδὲ τότε κενός· συχνοί γὰρ τῶν sus est; sed neque tunc vacuus. Mulli enim miliστρατιωτῶν καὶ μόνον ἐπὶ βραχὺ φανέντα τοῦ ἀγγε- tes, qui cumn eum parum solum vidisseut, mures
λικοῦ τρόπου και σχήματος ἐκπλαγέντες αὐτὸν εὐθὺς et habitum stupuissent evangelicum, eum statim
ὡς εἶχον συνείποντο. ᾿Αμῄει μὲν οὕτω τὴν ἐπὶ sunt consecuti. Et sic quidem vadit Byzantium
Βύζαντος ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος.
homo Dei.
δ
ΜϚ'. Ὁ δὲ κρατῶν δυσωπηθεὶς ὥσπερ τὴν τοῦ
ἀνδρὸς ἀρετὴν, καὶ δείσας μή τι καὶ αὐτῷ χαλεπὸν
ἐπέλθοι διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον ὑπεροψίαν, πέμψος
ὅτι τάχος ὑποστρέψαι παρακαλεῖ. Ὁ δὲ οὐχ ὅπως
XLVI. Imperator autem viri reveritus virtutem,
et veritus ue quid ei grave accideret propter illius
contemptionem, mittit ad cum quamprimum, et
regat ut revertatur. ille vero non modo ferus, sed
col. 1027–1028page 30 of 56
PG 116:1027καμφθείς, ἀλλὰ καὶ μάλλον παροξυνθεὶς καὶ φήσεις ὡς τὸν οὐράνιον βασιλέα παραπικραίνειν ἐπιχειρῶν, αὐτὸς πολὺ μᾶλλον ἑαυτῷ θησαυρίζει κακά, εἶτα καί προσθεὶς ὡς καὶ τῆς ἐντεῦθεν ἐκπεσεῖται μετ' ὀλίγον ἀρχῆς, καὶ τὴν ἐκεῖθεν οὐκ ἐκφεύξεται ἀπειλήν· ταῦτα εἰπὼν κἂν εἴ τις ἐνὴν ἀπολειφθεὶς κονιορτός τῷ χιτώνι καὶ αὐτὸν ἀποτινάξάμενος, ἐχώρει θαρῥῶν. Ἅμα ταῦτα τῷ βασιλεῖ διηγγέλλετο, καὶ ὁ τῶν ἀνακτόρων αὐτομάτως κατέπιπτε πύργος, καθαπερεί διὰ τῶν ἀψύχων τὸν ἀλαζόνα τοῦ Θεοῦ παιδεύειν ἐθέλοντος. Τίνα δὲ καὶ προσιόντι τῷ ὁσίῳ τὰ θαύματα (ὥσπερ γὰρ τῆς πόλεως μετὰ τούτων ἐξῄει, οὕτω καὶ εἰσιόντι πάλιν αὐτὰ συνείπετο, οἷς καὶ τὸ τῆς φάναι τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως τὴν θεραπεύοντε προπεμπούσης), ἐκ τούτων ὀλίγα διὰ τὸν χώρον ὡς ἐν παραδρομῇ θεὶς ἐπὶ τὰ λειπόμενα μετελεύσομαι. ΜΖ΄. Δύο μὲν αὐτῷ νεανίσκοι τὸ πρῶτον ἰῶντο δαίμοσιν ἐνοχλούμενοι· ἔπειτα γυνή τις ἄλλη Συνγαία τὴν πίστιν, θυγάτριον ἔχουσα καὶ οἷα μάρτυρας τῆς φλεγμαινούσης ψυχῆς τὰ τῶν ὀφθαλμῶν προχέουσα δάκρυα, καὶ δι' αὐτῶν ζητοῦσα τὴν θεραπείαν, ὑγιᾶ μὲν τὴν παῖδα λαμβάνει, χαρὰν δὲ ἀντὶ λύπης κομισαμένη οἴκαδε ἐπανῄει. Εἶτα καὶ διὰ τῆς πόλεως μέσης τῷ ὁσίῳ χωροῦντι τῶν τῆς βουλῆς τις πατρικίων τὰ Ζακχαίου καὶ αὐτὸς μιμησάμενος καὶ τῷ ἰδίῳ οἴκῳ κατὰ θερμὴν τὴν πίστιν εἰσοικισάμενος, τῆς ὁμοίας ἔτυχεν εὐλογίας. Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς αὐτῷ ἤδη τῷ μεγίστῳ τοῦ Θεοῦ ναῷ ἦν, καὶ τῷ πατριάρχῃ συνὴν μετὰ πολλῆς αὐτὸν δεξαμένῳ τῆς ἡδονῆς ὁμοῦ καὶ τιμῆς, κἀνταῦθα τοῖς μὲν ἄλλοις καινά, ἑαυτῷ δὲ συνήθη θαυματουργεῖ. Ὄφις ποθὲν ἐρπύσας καὶ τοῖς τοῦ μεγάλου ποσὶ συσπειρηθεὶς φοβερὸν θέαμα ἦν καὶ πρὸς ἄμυναν τῶν παρόντων ἐπιδραμόντων κἀκείνοις μὲν τὴν δειλίαν κατονειδίζει, αὐτὸς δὲ τῷ ὄφει θαρρούντως ἀπειλησάμενος καὶ ὡς ὑπηρέτῃ κατὰ πολλὴν αὐθεντίαν ἐγκελευσάμενος, Πορεύου, φησί, καὶ φωλεοῦ τοῦ συνήθους ἔχου καὶ τῶν ὑπὸ γῆν καταδύσεων. Ὁ δὲ ὥσπερ μὴ ἀντιλέγειν δυνάμενος ἕρπει τε πρὸς τὸν τοῖχον αὐτίκα καὶ ὑπὸ τοῖς πάντων ὀφθαλμοῖς διαῤῥήγνυται. ΜΗ΄. Ταῦτα καὶ Ῥαῒς περὶ τοῦ μεγάλου μαθοῦσα, γυνὴ τὴν μὲν πίστιν τῶν πάνυ θερμοτάτων καὶ εὐσεβῶν, τὴν δὲ δόξαν τῶν ἄγαν ἐπιφανῶν, προθύμως τε συνδραμοῦσα καὶ παραπλησίως τῇ πόρνῃ τοὺς ἐκείνου πόδας δάκρυσι βρέχουσα, παρεκάλει δι' εὐχῆς αὐτῇ γενέσθαι υἱόν. Ὡς δὲ κάτω κειμένη τοῦ ποδὸς αὐτοῦ τὸν ταρσὸν ἐκκεκομμένον τῇ ἀσκήσει τοῦ τένοντος ἐθεάσατο, καταπλήττεται τὴν ὑπομονήν, καὶ φωνὰς τῇ Χαναναίᾳ παραπλησίας ἀφίησι. Διδοῦσα γὰρ σπαρτίον ἠξίου τῷ ποδὶ ἐκείνῳ περιελίξαντα πάλιν αὐτῇ δοῦναι τοῦτο βοῶσα πλήρωμα τῆς αἰτήσεως. Ὁ δὲ πρῶτον μὲν οὐκ ἠνείχετο· ἔπειτα καὶ τοῖς ἐκείνης δυσωπηθεὶς δάκρυσι, πρὸς δὲ καὶ τοῖς τοῦ ἐπισκόπου καὶ τῶν λοιπῶν καμφθεὶς ῥήμασιν, οὐ μόνον αὐτῷ σπαρτίον περιελίξας δέδωκεν, ἀλλὰ καὶ παιδίον αὐτὴν τεκεῖν προεσήμανε, καὶ τὴν τοῦ
ADDENDA.
etiam magis irritatus, cum dixisset, quod qui coelestem Regem conatur exacerbare,ipse multo magis malorun thesaurum sibi recondit; et deinde
adjecisset etiam fore, ut hic brevi excidat ab inperio, et eas quæ illic sunt minas non effugiat.
Hæc cum dixisset, et si quis in tunica remiserat
pulvis, eum excussisset, processit fidenti animo.
Cum hæc annuntiarentur imperatori, simul etiam
sua sponte cecidit turris palatii, perinde ac si per
res animas arrogantem et insolentem hominen
Deus vellet erudire. Quænam autem ab accidente
sancto facta sunt miracula (quomodo enim ex urbe
cum eis est egressus, ita etiam ingredientem ipsam
rursus sequebantur, quodammodo ipsa, ut ita dicam, Dei virtute famulum deducente) cum ex his
pauca, eaque propter satietatem, veluti cursim
adduxero, transibo ad ea quæ supersunt.
DECEMBER.
καμφθείς, ἀλλὰ καὶ μάλλον παροξυνθεὶς καὶ φήσεις
ὡς τὸν οὐράνιον βασιλέα παραπικραίνειν ἐπιχειρῶν,
αὐτὸς πολὺ μᾶλλον ἑαυτῷ θησαυρίζει κακά, εἶτα καί
προσθεὶς ὡς καὶ τῆς ἐντεῦθεν εκπεσεῖται μετ' ολίγον
ἀρχῆς, καὶ τὴν ἐκεῖθεν οὐκ ἐκφεύξεται ἀπειλὴν
ταῦτα εἰπὼν κἂν εἴ τις ἐνὴν ἀπολειφθείς κονιορτός
τῷ χιτώνι καὶ αὐτὸν ἀποτιναλάμενος, εχώρει θερα
ῥῶν. "Αμα ταῦτα τῷ βασιλεῖ διηγγέλλετο, καὶ ὁ τῶν
ἀνακτόρων αὐτομάτως κατέπιπτε πύργος, καθαπερεί
διὰ τῶν ἀψύχων τὸν ἀλαζόνα τοῦ Θεοῦ παιδεύειν
ἐθέλοντος. Τίνα δὲ καὶ προσιόντι τῷ ὁσίῳ τὰ θαύ
ματα (ὥσπερ γὰρ τῆς πόλεως μετὰ τούτων ἐξῄει,
οὕτω καὶ εἰσιόντι πάλιν αὐτὰ συνείπετο οἷς καὶ τὸ
τῆς φάναι τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως τὴν θεραπεύοντε
προπεμπούσης), ἐκ τούτων ὀλίγα διὰ τὸν χώρον ὡς
ἐν παραδρομῇ θεὶς ἐπὶ τὰ λειπέμενα μετελεύσομαι.
XLVII. Duo quidem ab ipso adolescentes pri- ΜΖ΄. Δύο μὲν αὐτῷ νεανίσκοι τὸ πρῶτον ἰῶντα
mum sanantur, quæ vexabantur a dæmonibus. δαίμοσιν ἐνοχλούμενοι· ἔπειτα γυνή τις ἄλλη ΣενDeinde mulier quædam alia Gide Chananæa, quæ γαία τὴν πίστιν, θυγάτριον ἔχουσα καὶ οἷα μάρτυρας
habebat filiam, et veluti aestuantis animi testes la- τῆς φλεγμαινούσης ψυχῆς τὰ τῶν ὀφθαλμῶν προ
crymas profundebat ex oculis, et per eas quærebat χέουσα δάκρυα, καὶ δι' αὐτῶν ζητοῦσε τὴν θεραπείαν,
curationem, sanam quidem accipit Gliam; latitiam για μὲν τὴν παῖδα λαμβάνει, χαρὰν δὲ ἀντὶ λύπης
autem referens pro mærore,domum rediit. Deinde κομισαμένη οἴκαδε ἐπανῄει. Εἶτα καὶ διὰ τῆς πόλεως
cum sanctus per mediam procederet civitatem, μέσης τῷ ὁσίῷ χωροῦντι τῶν τῆς βουλής τις πατρι
patricius quidam ex senatu, qui ipse quoque Za- κίων τὰ Ζακχαίου καὶ αὐτὸς μιμησάμενος καὶ τῷ
chum est imilatus, cum eum ferventi Gide domo ἰδίῳ οἴκῳ κατὰ θερμὴν τὴν πίστιν εἰσοικισάμενος,
sua accepisset, Zachæo quoque similem consecutus τῆς ὁμοίας ἔτυχεν ευλογίας. Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς αὐτῷ
fuit benedictionem. Postquam autem fuit in ipso ἤδη τῷ μεγίστῳ τοῦ Θεοῦ ναῷ ἦν, καὶ τῷ πατριάρχη
maximo Dei templo, et simul versatus fuit cum συνὴν μετὰ πολλῆς αὐτὸν δεξαμένῳ τῆς ἡδονῆς ὁμοῦ
patriarcha, qui ipsum cum magna simul latitia ac- c και τιμῆς, κἀνταῦθα τοῖς μὲν ἄλλοις καινὰ, ἑαυτῷ δ
cepit et honore, hic quoque aliis quidem nova, συνήθη θαυματουργεί. Ὄφις ποθὲν ἐρπύσας καὶ τὰς
sibi vero solita facit miracula. Serpens, qui ali- τοῦ μεγάλου ποσί συσπειρηθεὶς φοβερόν θέαμα ἦν
cunde prorepserat, et se magni Danielis pedibus καὶ πρὸς ἄμυναν τῶν παρόντῶν ἐπιδραμόντων κα
per spiras involverat, erat terribile spectaculum; νοις μὲν τὴν δειλίαν κατονειδίζει, αὐτὸς δὲ τῷ ὄρει
et cum ad eum defendendum, qui aderant, accur- θαῤῥούντως ἀπειλησάμενος καὶ ὡς ὑπηρέτη κατά
rissent, illos quidem insimulat timiditatis; ipse πολλὴν αὐθεντίαν ἐγκελευσάμενος, Πορεύου, φησί,
autem serpenti audacter ac fidenter minatus, cum καὶ φωλεοῦ τοῦ συνήθους ἔχου καὶ τῶν ὑπὸ γῆν και
ei tanquam ministro magna imperasset auctori ταδύσεων. Ὁ δὲ ὥσπερ μὴ ἀντιλέγειν δυνάμενος
tale: Vade, inquit, et tuas latebras repete,et spe- έρπει τε πρὸς τὸν τοῖχου αὐτίκα παὶ ὑπὸ τοῖς πάντων
cus subterraneos. Ille vero perinde ut qui non ὀφθαλμοῖς διαῤῥήγνυται.
posset contradicere, statim repit ad parietem, et
in conspectu omnium disrumpitur.
XLVIII. Hæc cum de magno Daniele didicisset
mulier Rais, fide quidem ferventissima et maxime
pia, gloria autem valde insignis, prompto et alacri
animo ad eum occurrens, et similiter atque illa meretrix, illius pedes rigans lacrymis, precibus ab eo
contendit ut sibi nasceretur flius. Cum autem
humi dejecta vidisset ejus pedis soleam,exercitatione a tendine discissam, stupet tolerantiam, et
emittit voces Chananeæ similes. Dans enim funicu·
lum, rogat ut cum circa illius pedem involverit, ei
rursus reddat: Hæc est, inquiens, summa meæ
petitionis.Ille vero primum quidem non sustinebat,
Deinde molus etiam illius lacrymis, et præterea
episcopi et caterorum verbis flexus, non solum
cum lunem circumvolvisset, ei reddidit, sed etiam
signifcavit fore, ut ipsa pareret filium,et prædixit
ΜΗ'. Ταῦτα καὶ Ραὶς περὶ τοῦ μεγάλου μαθούσε,
γυνὴ τὴν μὲν πίστιν τῶν πάνυ θερμοτάτων καὶ εἰ
σεβῶν, τὴν δὲ δόξαν τῶν ἄγαν ἐπιφανών, προθύμως
τε συνδραμοῦσα καὶ παραπλησίως τῇ πόρνῃ τοὺς
εκείνου πόδος δάκρυσι βρέχουσα, παρεκάλει δ' εὐχῆς
αὐτῇ γενέσθαι υἱόν. ὡς δὲ κάτω κειμένη τοῦ ποὺς
αὐτῷ τὸν ταρσὸν ἐκκεκομμένον τῇ ἀσκήσει τοῦ ανοντος ἐθεάσατο, καταπλήττεται τὴν ὑπομονὴν, καὶ
φωνὰς τῇ Χαναναίᾳ παραπλησίας ἀφίησι. Διδούσε
γὰρ σπαρτίον ἠξίου τῷ ποδὶ ἐκείνῳ περιελίξαντα
πάλιν αὐτῇ δοῦναι τοῦτο βοῶσα πλήρωμα τῆς αἰτή
σεως. Ο δὲ πρῶτον μὲν οὐκ ἠνείχετο· ἔπειτα καὶ
τοῖς ἐκείνης δυσωπηθεὶς δάκρυσι, πρὸς δὲ καὶ τοῖς
τοῦ ἐπισκόπου καὶ τῶν λοιπῶν καμφθεὶς ρήμασιν,
οὐ μόνον αὐτῷ σπαρτίον περιελίξας δέδωκεν, αλλά
καὶ παιδίον αὐτὴν τεκεῖν προεσήμανε, καὶ τὴν τοῦ
col. 1029–1030page 31 of 56
PG 116:1029παιδὸς κλῆσιν προανεφώνησε, Ζήνωνα, φάσκων, ὦ γύναι, τὸν πατέα καλέσεις. Καὶ οὕτω μὲν ὁ ἅγιος, Εγὼ δὲ οὐδὲν ἄρτι πλέον ἐρῶ· δῆλον γὰρ ὅτι γέγονεν ἐπεὶ μηδὲν διέπιπτε τῶν ὑπ᾽ ἐκείνου προλεγομένων. Διὰ ταῦτα καὶ τὸν ὅσιον ὁ βασιλεὺς δεδοικώς, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ἀντιπνέειν ὅλως ἐκκλίνων τέχνῃ καὶ κοι λακείᾳ τοῦτον μετελθεῖν ἐπεχείρει· καὶ ἐπειδὴ πολὺ λάκις αὐτὸν παραγενέσθαι καὶ διὰ πολλῶν δεηθείς οὐκ ἔπειθεν, αὐτὸς πρὸς αὐτὸν ἦλθε, καὶ ἐν οἰκέτου σχήματι προσκυνεῖ, καὶ ποδῶν ἅπτεται τῶν ἐκείνου, συγγνώμης δῆθεν ἀξιωθῆναι δεόμενος. Ὁ δὲ καὶ τίς γὰρ ἐκείνου διορᾷν ταῦτα ὀξυωπέστερος;) ἐκεῖνον μὲν τότε πολλοῖς τοῖς ὀνείδεσι πλύνει· ὕστερον δὲ καὶ τὸ τοὺς πολλοὺς λανθάνον ἀνακαλύπτει, Τὸ τα πεινὸν ἐκεῖνο καὶ συντετριμμένον, εἰπὼν, ὑπόκρισις καὶ μηχάνημα ἦν, ὑπὸ δασεῖ κωδίῳ τὸ χαλεπὸν αὐ τοῦ καὶ ἄγριον συγκαλύπτων. ᾿Αλλὰ διὰ τάχους ὄψε ται τὸν πάντα διορῶντα τοῦ Θεοῦ ὀφθαλμὸν καὶ τὴν κραταιὰν χεῖρα καὶ τοὺς δυνατούς καταβάλλουσαν, Ο μακάριος τοσαῦτα θαυματουργήσας καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ πολέμιον τρέψας, καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἶκα ταστήσας, ἀλλὰ δὴ καὶ προφητεύσας τὰ μέλλοντα, πάλιν ἐπὶ τὸν στῦλον γίνεται, καὶ τῶν ἀγώνων τε καὶ πόνων εὐψύχως ἀντιλαμβάνεται. ΜΘ΄. Οὐ πολὺς ἐν μέσῳ χρόνος, καὶ Βασιλίσκος μὲν, ὡς ἡ τοῦ Δανιὴλ πρόῤῥησις, τῶν βασιλείων ἐκβάλλεται, Ζήνων δὲ πάλιν τῶν σκήπτρων τε πε ριέχεται, καὶ αὐτῷ τὰ τῶν προῤῥήσεων πέρας ἐλάμ βανε, πρὸς τὸν μέγαν τε καὶ μετὰ τῆς γυναικός ἄνεισι καταλλήλους μὲν τῶν προῤῥήσεων τὰς ἐκβί. σεις ἰδὼν, ἀξίας δὲ τῶν ἐκβάσεων ἀποδώσων εὐχαριστίας. "Ηδη δὲ τοῦ λόγου τὸ τέλος ζητοῦντος καὶ τῷ τοῦ μεγάλου βίῳ συναναπαυθῆναι προθυμουμένου, μικρὸν ἔτι τοῖς ἐκείνου θαύμασιν ἐντρυφήσωμεν, Ανήρ τις χρυσοχόος τὴν τέχνην παιδίον ἔσχεν ἑβδό μου μὲν ἤδη τοῦ ἔτους ἁπτόμενον, οὕπω δὲ καὶ βα δίζειν δυνάμενον, ἀλλὰ κατὰ τὰ ἑρπυστικὰ τῶν ζώων ἐν τῷ κινεῦσθαι τῇ κοιλίᾳ χρώμενον. Τοῦτον οἱ τοκεῖς λαβόντες προτιθοῦσι τοῦ στύλου, καὶ αὐτοὶ κατωθεν οἰκτρόν τι καὶ δακρυῶδες ἐπικωχύοντες καὶ αὐτοὺς τοὺς ὁρῶντας ἐξεκαλοῦντο πρὸς δάκρυα. Ο δὲ ὅσιος ἄνωθεν διακύψας, καὶ τοῦτο μὲν ἐπιτιμήσει, τοῦτο δέ καὶ παραινέσει τὸ τέντος αὐτοῖς στή σας, τῷ ἱερῷ προσκαρτερείν κελεύει τῷ Συμεών οἴκῳ, καὶ τοῖς σεπτοῖς χρῆσθαι λειψάνοις, καὶ οἷόν τι λυτήριον ταῦτα τοῖς ποσὶ τοῖς νόσῳ πεδεδημένοις ἐπιτιθέναι. Εἶπε, καὶ γέγονε. Καὶ κατὰ τὴν ἑβδόμην " εὐχῆς ὡς ἔθος ὑπὸ τοῦ μάκαρος τελουμένης (ὦ θαυ μασίων έργων!) δημιουργό Κύριε, αλλόμενον εὐθὺς τὸ παιδίον ὁρῶσι τῶν κιόνων τε τοὺς βαθμοὺς ἀνα βαῖνον καὶ τῷ στύλῳ περιπλεκόμενον, Ν."Ετερός τις ἐκ τῆς ἀνατολῆς τὴν πορείαν ποιούμενος περιπίπτει λῃσταῖς. Οἱ δέ πληγὰς αὐτῷ, κατὰ τοὺς Ἱεροὺς λόγους εἰπεῖν, ἐπιθέντες καὶ λαβόντες & ἐπεφέρετο, οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν γονάτων αὐτῷ; νεύρα συγκόψαντες, ημιθανή καταλείπουσι. Τοῦτον ὁδοιπόροι τινές οὕτωσὶ κείμενον θεασάμενοι καὶ φιλανθρώπως διαβαστάσαντες εἰς τὴν πόλιν "Αγκυραν ἀποφέρουσιν, ἐκ γειτόνων οὖσαν, καὶ τῷ (ο
παιδὸς κλῆσιν προανεφώνησε, Ζήνωνα, φάσκων, ὦ
γύναι, τὸν πατέα καλέσεις. Καὶ οὕτω μὲν ὁ ἅγιος,
Εγὼ δὲ οὐδὲν ἄρτι πλέον ἐρῶ· δῆλον γὰρ ὅτι γέγονεν·
ἐπεὶ μηδὲν διέπιπτε τῶν ὑπ᾽ ἐκείνου προλεγομένων.
Διὰ ταῦτα καὶ τὸν ὅσιον ὁ βασιλεὺς δεδοικώς, καὶ τὸ
πρὸς αὐτὸν ἀντιπνέειν ὅλως ἐκκλίνων τέχνῃ καὶ κοι
λακείᾳ τοῦτον μετελθεῖν ἐπεχείρει· καὶ ἐπειδὴ πολὺ
λάκις αὐτὸν παραγενέσθαι καὶ διὰ πολλῶν δεηθείς
οὐκ ἔπειθεν, αὐτὸς πρὸς αὐτὸν ἦλθε, καὶ ἐν οἰκέτου
σχήματι προσκυνεῖ, καὶ ποδῶν ἅπτεται τῶν ἐκείνου,
συγγνώμης δῆθεν ἀξιωθῆναι δεόμενος. Ὁ δὲ καὶ
τίς γὰρ ἐκείνου διορᾷν ταῦτα ὀξυωπέστερος;) ἐκεῖνον
μὲν τότε πολλοῖς τοῖς ὀνείδεσι πλύνει· ὕστερον δὲ
καὶ τὸ τοὺς πολλοὺς λανθάνον ἀνακαλύπτει, Τὸ τα
πεινὸν ἐκεῖνο καὶ συντετριμμένον, εἰπὼν, ὑπόκρισις
καὶ μηχάνημα ἦν, ὑπὸ δασεῖ κωδίῳ τὸ χαλεπὸν αὐτοῦ καὶ ἄγριον συγκαλύπτων. ᾿Αλλὰ διὰ τάχους ὄψεται τὸν πάντα διορῶντα τοῦ Θεοῦ ὀφθαλμὸν καὶ τὴν
κραταιὰν χεῖρα καὶ τοὺς δυνατούς καταβάλλουσαν,
Ο μακάριος τοσαῦτα θαυματουργήσας καὶ τὸν τοῦ
Θεοῦ πολέμιον τρέψας, καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἶκαταστήσας, ἀλλὰ δὴ καὶ προφητεύσας τὰ μέλλοντα,
πάλιν ἐπὶ τὸν στῦλον γίνεται, καὶ τῶν ἀγώνων τε
καὶ πόνων εὐψύχως ἀντιλαμβάνεται.
ΜΘ΄. Οὐ πολὺς ἐν μέσῳ χρόνος, καὶ Βασιλίσκος
μὲν, ὡς ἡ τοῦ Δανιὴλ πρόῤῥησις, τῶν βασιλείων
ἐκβάλλεται, Ζήνων δὲ πάλιν τῶν σκήπτρων τε περιέχεται, καὶ αὐτῷ τὰ τῶν προῤῥήσεων πέρας ἐλάμβανε, πρὸς τὸν μέγαν τε καὶ μετὰ τῆς γυναικός
ἄνεισι καταλλήλους μὲν τῶν προῤῥήσεων τὰς ἐκβί.
σεις ἰδὼν, ἀξίας δὲ τῶν ἐκβάσεων ἀποδώσων εὐχαριστίας. "Ηδη δὲ τοῦ λόγου τὸ τέλος ζητοῦντος καὶ τῷ
τοῦ μεγάλου βίῳ συναναπαυθῆναι προθυμουμένου,
μικρὸν ἔτι τοῖς ἐκείνου θαύμασιν ἐντρυφήσωμεν,
Ανήρ τις χρυσοχόος τὴν τέχνην παιδίον ἔσχεν ἑβδόμου μὲν ἤδη τοῦ ἔτους ἁπτόμενον, οὕπω δὲ καὶ βαδίζειν δυνάμενον, ἀλλὰ κατὰ τὰ ἑρπυστικὰ τῶν
ζώων ἐν τῷ κινεῦσθαι τῇ κοιλίᾳ χρώμενον. Τοῦτον
οἱ τοκεῖς λαβόντες προτιθοῦσι τοῦ στύλου, καὶ αὐτοὶ
κατωθεν οἰκτρόν τι καὶ δακρυῶδες ἐπικωχύοντες
καὶ αὐτοὺς τοὺς ὁρῶντας ἐξεκαλοῦντο πρὸς δάκρυα.
Ο δὲ ὅσιος ἄνωθεν διακύψας, καὶ τοῦτο μὲν ἐπιτιμήσει, τοῦτο δέ καὶ παραινέσει τὸ τέντος αὐτοῖς στή
σας, τῷ ἱερῷ προσκαρτερείν κελεύει τῷ Συμεών
οἴκῳ, καὶ τοῖς σεπτοῖς χρῆσθαι λειψάνοις, καὶ οἷόν
τι λυτήριον ταῦτα τοῖς ποσὶ τοῖς νόσῳ πεδεδημένοις
ἐπιτιθέναι. Εἶπε, καὶ γέγονε. Καὶ κατὰ τὴν ἑβδόμην "
εὐχῆς ὡς ἔθος ὑπὸ τοῦ μάκαρος τελουμένης (ὦ θαυμασίων έργων!) δημιουργό Κύριε, αλλόμενον εὐθὺς
τὸ παιδίον ὁρῶσι τῶν κιόνων τε τοὺς βαθμοὺς ἀναβαῖνον καὶ τῷ στύλῳ περιπλεκόμενον,
Ν."Ετερός τις ἐκ τῆς ἀνατολῆς τὴν πορείαν ποιούμενος περιπίπτει λῃσταῖς. Οἱ δέ πληγὰς αὐτῷ, κατὰ
τοὺς Ἱεροὺς λόγους εἰπεῖν, ἐπιθέντες καὶ λαβόντες &
ἐπεφέρετο, οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν γονάτων
αὐτῷ; νεύρα συγκόψαντες, ημιθανή καταλείπουσι.
Τοῦτον ὁδοιπόροι τινές οὕτωσὶ κείμενον θεασάμενοι
καὶ φιλανθρώπως διαβαστάσαντες εἰς τὴν πόλιν
"Αγκυραν ἀποφέρουσιν, ἐκ γειτόνων οὖσαν, καὶ τῷ
etiam nomen filii, Zenonem, dicens, o mulier,
vocabis filium. Εt sic quidem sanctus. Ego autem
nihil dicam amplius. Clarum est enim ita evenisse; nihil enim excidebat ex iis quæ ab illo
prædicebantur. Propter sanctum quoque timens
imperator, et et omnino repugnare declinans,
eum aggreditur arte et blanditiis, et cum ipse
sape eum, et per multos, ut ad ipsum veniret
precatus, non persuadebat, ipse ad eum venit,
et ritu supplicis adorat, et illius pedes prehensat,
rogans ut sibi detur venia. Ille autem (quis enim
ad ea videnda erat ipso perspicacior?) ' illum
quidem multis tunc probris insequitur. Deinde
etiam aperit id quod multos latebat: Humilitas
illa, dicens, et contritio est artificiosa simulatio,
densa relle tegens importunitatem ejus et immanitatem, sed cito videbitis, qui omnia perspicit
Dei oculum, et validam manum, quæ etiam potentes dejicit. Atque cum sic quidem sanctus tam
multa fecisset miracula, Deique vertisset et profigasset hostem, et res Ecclesia bene constituiset, quin etiam futura prædixisset, revertitur ad
columnam, et certamina ac labores magno et
forti animo suscipit.
XLIX Non multum interfluxit temporis,et Basiliscus quidem ut a magno prædictum fuerat Daniele, a regia expellitur, et Zeno rursus sceptra
tenet, et finem acceperunt ejus prædictiones,et ad
magnum Danielem venit Zeno cum uxore, videns
quidem convenientes exitus prædictionum,eventu
autem dignas redditurus gratias. Jam vero finem
quærente oratione, et cum magni Danielis vita volente simul requiescere, in illius miraculis adhuc
parum perjucunde immorabimur. Vir quidam artifcio aurifex habebat puerum, qui septimum quidem jam annum attingebat, nondum autem poterat
ingredi, sed serpentium ritu ventre utens,ee movendo reptabat. Sumpserunt eum parentes, et posuerunt ante columnam; ipsi autem infra miserabiliter et debiliter ejulantes, ipsos quoque qui
videbant, provocabant ad lacrymas. Sanctus vero
ex alto despiciens,cum partim quidem increpando,
partim autem admonendo eorum luctum sedassel,
jubet ut perseverent in sacra de Simeonis, et ve
nerandis utantur reliquiis, et ea tanquam aliquod
solvens medicamentum, morbo vinctis imponant
pedibus. Dixit, et facta sunt. Et septimo die cum
de more precatio fieret a beato (ο admirabilium
operum opifex Domine!), vident statim puerum salientem,et gradus ascendentem, et columnam amplectentem.
L. Quidam alius iter faciens ad Oriente, incidit
in latrones, qui cum ei plagas,ut cum sacra dicam
Scriptura, imposuissent,quæ secum habebat, auferunt; quin etiam cum ejus genuum nervos exsecuissent, relinquunt semimortuum. Eun quidem
viatores cum vidissent sic jacentem, et benigne
sustulissent,ferunt in propinquam civitatem Ancyram,et id civitatis episcopo significant, a quo mal-
col. 1031–1032page 32 of 56
PG 116:1031ἐπισκόπῳ τῆς πόλεως δῆλον ποιοῦσι, παρ' οὗ πολλῶν ἰατρῶν χερσὶν ἐκδοθεὶς καὶ πολλῆς τῆς σπουδῆς παρ' ἐκείνων ἀξιωθεὶς τὰ τραύματα μὲν ὑγιάζεται, κύριος δὲ τοῦ βαδίζειν οὐδαμῶς γίνεται. Οὕτω γὰρ τῆς ἱερᾶς ἀγκύρας ὁ Δανιὴλ αὕτη κατὰ τὸ ἀληθές δραξάμενος ἦν. Πολλοῖς οὖν δάκρυσι τὸν ἐπίσκοπον πείσας ἐπὶ τὸν μέγαν αὐτὸν ἀποστεῖλαι, τούτου γάρ ἕνεκα καὶ διώμνυτο τὴν πορείαν ποιήσασθαι, οἷος φόρτος ἄψυχος τοῖς ὑποζυγίοις ἐπιτεθείς, ἀπάγεται πρὸς τὸν ὅσιον. Εἶτα τῷ στύλῳ παρατεθείς, τί μὴ πρὸς οἶκτον ἔλεγε, τί μὴ πρὸς ἔλεον ἐποίει, ποίων θρήνων ὑπερβολὴν ἀπελίμπανεν; Ἐβόα, ἐδάκρυε, ταῖς χερσὶν ᾐτεῖτο, τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς δι' αὐτὸν ὁδοῦ ὑπεμίμνησκε, τὰ ἐκ τῶν λῃστῶν ἐδείκνυ κακά. Ἀλλ' ἐνταῦθά μοι σκόπει τοῦ δικαίου τὸ ἄτυφον καὶ μισό δοξον· καὶ ὅπως τοσαύτην εἶχε πρόνοιαν τοῦ φεύγειν τιμὴν ὅση τοῖς ἄλλοις τοῦ δόξης ἀπολαύειν ἐπιθυμία. Ἵνα γὰρ ἑτέρῳ τὴν ἴασιν ἐπιγράφωνται, τῷ τοῦ Συ μεὼν αὐτοὺς εὐστηρίῳ παρέπεμπεν, εἰ καὶ οὕτω μάλιστα μεῖζον αὐτῷ ἡ δόξα περιηχεῖτο. Ἀλλ' ἐπαν ιτέον ὅθεν ἐξέβημεν. Ὡς γὰρ ἐκεῖνος τοῖς βαστάσασιν εἰς ὃν προσετέτακτο τοῦ Συμεὼν ἀπηνέχθη νεών, καὶ τῷ ἐκ τῶν λειψάνων ἐλαίῳ καθεκάστην ἐχρίστο, ἕκτη μὲν ἦν ἄρτι περὶ τὴν ἕω, τοῦ δὲ μεγάλου περὶ τὰς ἑωθινὰς ᾠδὰς ἱσταμένου ταὐτὸν τῷ προτέρῳ καὶ περὶ τοῦτον ἐγίνετο. Ἄφνω τε γὰρ ἐπὶ τοὺς πόδας ἵσταται, καὶ δρομαίως τοὺς βαθμοὺς ἀναβαίνει, καὶ τῷ στύλῳ περιπλακεὶς τῷ θεῷ τε καὶ τῷ τούτου θεράποντι τὴν εὐχαριστίαν ἐδίδου. Ἀλλὰ τί μὴ μεῖζον λέγω; Ἱππάσιός τις τὴν ἀξίαν καὶ τὴν πί στιν ἑκατοντάρχης, ὥσπερ πρώην ὁ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις περιᾳδόμενος· οὗτος τοίνυν, εἴποτέ τινα τῶν οἰκείων ἢ συγγενῶν ἢ παίδων ἢ δούλων νόσῳ ἐναγ κοτισχεθέντα, ῥῆμα μόνον διὰ γραφῆς ἐπεζήτει τοῦ ὁσίου, καὶ τὴν ἐπιστολὴν τῷ νοσοῦντι ἐπιτιθεὶς εὐθὺς ὥσπερ τινὰ δραπέτην τὴν νόσον φεύγειν ἐποίει. Ἑνὸς ἔτι μνησθεὶς ἐπὶ τὴν τοῦ μεγάλου μετάστασιν βαδιοῦμαι. ΝΑ'. Γυνή τις υἱὸν ἔχουσα δύο πρὸς τοῖς δέκα χρό νοις τὴν ἡλικίαν ἐκ γενετῆς ἄλαλον, αὕτη κατὰ τὸ λεληθὸς προσελθοῦσα καὶ τῇ μάνδρᾳ τοῦ ὁσίου προ θεῖσα τὸν φίλτατον μετὰ χρηστῶν ἄπεισι τῶν ἐλπί δων. Ὁρῶσι τοίνυν οἱ μοναχοὶ τὸν παῖδα, καὶ λαβόντες ἄγουσι πρὸς τὸν ὅσιον. Ὁ δὲ καὶ μόνον ἰδών ἐκέλευε συνεῖναι τούτοις λειτουργὸν αὐτὸν τοῦ θεοῦ ἐσόμενον. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τὸ ἄλαλον εἶναι τὸν παῖδα τῷ μακαρίῳ ἐγνώρισαν, χρίεσθαι τῷ τῶν ἁγίων ἐλαίῳ τὴν ἐκείνου γλῶτταν προστάσσει. Τίς ἂν περι δράμοι τὰ μετὰ ταῦτα; Ὑποπτεύουσι τὴν μητέρα ἀπὸ πενίας ἐπιψεύσασθαι τῷ φιλτάτῳ τὴν ἀφωνίαν, ἵν' αὐτόθεν ὁ παῖς αὐτῇ διατρέφοιτο· καὶ προσιόντες μὲν αὐτῷ φόβους ἵστων καὶ δείματα, ἵνα ἐκταραχθεὶς φθέγξηται, οἱ δὲ καθεύδοντα βέλεσιν ἔπλησσον ἢ ξύλοις ὀξέσι, καὶ αἰφνιδίως τῶν ὕπνων ἀνίστων, ἵνα καὶ βοήσας ἤ τι παρειπὼν φωραθῇ. Ὁ δὲ πολλὰ μὲν καὶ αὐτὸς ὑπὸ τῆς ὀδύνης ἐθέλων εἰπεῖν, τῷ δὲ τοῦ πάθους ἰσχυρῷ δεσμῷ τὴν γλῶτταν πεπεδημένος
ADDENDA.
DECEMBER.
torum medicorum traditus manibus, cum ad eum ἐπισκόπω τῆς πόλεως δῆλον ποιοῦσι, παρ' οὗ πολλῶν
curandum ab eis adhibitum esset omne studium, Ιατρῶν χερσὶν ἐκδοθεὶς καὶ πολλῆς τῆς σπουδῆς
sanantur quidem vulnera,sed nequaquam restitui- παρ' ἐκείνων ἀξιωθεὶς τὰ τραύματα μέν ὑγιάζεται,
tur ad hoc,ut posset ingredi. Nondum enim is re- κύριος δὲ τοῦ βαδίζειν οὐδαμῶς γίνεται. Οὕτω γὰρ
vera sacram anchoram apprehenderat Danielem. τῆς ἱερᾶς ἀγκύρας ὁ Δανιὴλ αὕτη κατὰ τὸ ἀληθές
Cum multis ergo lacrymis persuasisset episcopo, δραξάμενος ἦν. Πολλοῖς οὖν δάκρυσι τὸν ἐπίσκοπον
ut ipsum ad magnum mitteret Danielem (hac enim πείσας ἐπὶ τὸν μέγαν αὐτὸν ἀποστεῖλαι, τούτου γάρ
de causa jurabat se iter esse ingressum),tanquam ἕνεκα καὶ διώμνυτο τὴν πορείαν ποιήσασθαι, οἷς
onus inanimum impositum jumentis, ducitur ad φόρτος ἄψυχος τοῖς ὑποζυγίοις ἐπιτεθείς, ἀπάγετα
sanctum. Deinde columnnæ impositus, quil non ad πρὸς τὸν ὅσιον. Εἶτα τῷ στύλῳ παρατεθείς, τί μὴ
movendam dicebat misericordiam? quas non vel πρὸς οἶκτον ἔλεγε, τί μὴ πρὸς ἔλεον ἐποίει, ποίεν
maximas afferebat lamentationes? Clamabal,lacry- θρήνων ὑπερβολὴν ἀπελίμπανεν; Εβός, εδάκρυα,
mabator,manibus petebat,oculis revocabat in me- ταῖς χερσὶν ᾐτεῖτο, τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς δι' αὐτὸν ὁδοῦ
moriam iter propter eum suspectum, ostendebat ὑπεμίμνησκε, τὰ ἐκ τῶν λῃστῶν ἐδείκνυ κακά. ᾿Αλλ'
mala quæ acceperat a latronibus. Sed hic mihi con- ἐνταῦθά μοι σκόπει τοῦ δικαίου τὸ ἄτιμον καὶ μισό
sidera,quam esset hic magnus a fastu alienus, et η δοξον· καὶ ὅπως τοσαύτην είχε πρόνοιαν τοῦ φεύγειν
quantum oderat gloriam; et quemadmodum in fu- τιμὴν ὅση τοῖς ἄλλοις τοῦ δόξης ἀπολαύειν ἐπιθυμία.
giendo honore tantum posuerit studii, quantum "Ινα γὰρ ἑτέρῳ τὴν ἴασιν ἐπιγράφωνται, τῷ του Σύ
alii ad gloriam consequendam feruntur cupiditate. μεὼν αὐτοὺς εὐστηρίῳ παρέπεμπεν, εἰ καὶ οὕτω
Ut enim alii ascriberent curationem,eos transmite μάλιστα μείζον αὐτῷ ἡ δόξα περιηχεῖτο. 'Αλλ᾽ ἐπαν
tebat ad Simeonis oratorium; eliamsi major ad ip- ιτέον ὅθεν ἐξέβημεν, ὡς γὰρ ἐκεῖνος τοῖς βαστάσιο
sum ex eo rediret gloria. Sed revertendum est,
σιν εἰς ὃν προσετέτακτο τοῦ Συμεὼν ἀπηνέχθη, νεών
unde digressi sumus. Postquam enim ille portatus καὶ τῷ ἐκ τῶν λειψάνων ἐλαίῳ καθεκάστην ἐχρίστο,
fuit ad templum Simeonis, ad quod jussus fuerat, Έκτη μέν ἦν άρτι περὶ τὴν ἕω, τοῦ δέ μεγάλου περί
et quod ex reliquiis sumitur, oleo quotidie unge- τὰς ἑωθινὰς ᾠδὰς ἱσταμένου ταυτὸν τῷ προτέρῳ καὶ
batur, jam quidem erat sextus dies circa auroram, περὶ τοῦτον ἐγίνετο. Αφνω τε γὰρ ἐπὶ τοὺς πόδι;
cumn staret magnus Daniel ad cantica matutina, ἵσταται, καὶ δρομαίως τους βαθμούς ἀναβαίνει, καὶ
idern huic quoque accidit,quod priori; nam et re- τῷ στύλῳ περιπλακείς τῷ θεῷ τε καὶ τῷ τούτου
pente consistit supra pedes, et cursim gradus θεράποντι τὴν εὐχαριστίαν ἐδίδου. ᾿Αλλὰ τί μὴ
ascendit, et columnam amplexus, Deo et ejus mi- μεῖζον λέγω; Ιππάσιός τις τὴν ἀξίαν καὶ τὴν εἰ
nistro agebat gratias. Sed cur non dico id, quod στιν ἑκατοντάρχης, ὥσπερ πρώην ὁ ἐν τοῖς Εὐαγγε
est majus? Quidam Hippasius, et auctoritate et fide Ο λοις περιᾳδόμενος· οὗτος τοίνυν, εἴποτέ τινα τ
centurio erat, sicut is qui celebratur in Evangeliis. οἰκείων ή συγγενῶν ἢ παίδων ἢ δούλων νόσῳ ένα
Hic ergo si quando vidisset aliquem ex familiari- περισχεθέντα, ῥῆμα μόνον διὰ γραφῆς ἐπεζήτει τη
bus,aut cognatis, aut filiis, aut servis morbo im- ὅσιον, καὶ τὴν ἐπιστολὴν τῷ νοσοῦντι ἐπιτιθεὶς εὐσ
plicatum,a sancto scriptis verbum solum requirebat, θέως ὥσπερ τινὰ δραπέτην τὴν νόσον φεύγειν ἐποίε
el ægrotanti imponens epistolam, statim morbum Ενὸς ἔτι μνησθεὶς ἐπὶ τὴν τοῦ μεγάλου μετάστασιν
tanquam aliquem fugitivum fugabat. Cum unius βαδιοῦμαι.
adhuc meminero,accedam ad magni Danielis migrationem.
LI. Mulier quædam habens filium, duodecim
annos natum, ab ortu mutum; ea, inquam, cum
latenter accessisset, et in sancti mandra charissimum posuisset,cum bona spe recedit. Vident ilaque monachi puerum, et cum euin sumpsissent,
ducunt ad sanctum. Ille vero cum eum solum vidisset, jussit ut cum eis versaretur, futurus ipse
Dei minister. Postquam autem signdicarunt beato
puerum esse mutum, jubet illius linguam ungi oleo
sanctorum. Quis præterierit ea quæ sunt postea
consecuta? Suspicantur matrem propter paupertatem mentiendo dixisse filium esse mutum, ut ex eo
aleretur filius: et accedentes,alii quidem ei incuLiebant terrorem, ut sic conturbatus loqueretur;
alii autem telis pungebant dormientem,aut linguis
acutis,et repente e somnis excitabant,ut clamasse,
et aliquid interim dixisse deprehenderetur. Is vero
cum vellet ipse quidem mulla dicere præ dolore,
valido autem morbi vinculo linguam haberet præΝΑ'. Γυνή τις υἱὸν ἔχουσα δύο πρὸς τοῖς δέκα χρό
νοις τὴν ἡλικίαν ἐκ γενετῆς ἄλαλον, αὕτη κατὰ τὸ
λεληθὸς προσελθοῦσα καὶ τῇ μάνδρα τοῦ ὁσίου προ
θεῖσα τὸν φίλτατον μετὰ χρηστῶν ἄπεισι τῶν ἐλεί
δων. Ὁρῶσι τοίνυν οἱ μοναχοὶ τὸν παῖδα, καὶ λαβόι·
τες ἄγουσι πρὸς τὸν ὅσιον. Ο δὲ καὶ μόνον ιδών
ἐκέλευε συνεῖναι τούτοις λειτουργὸν αὐτὸν τοῦ θεοῦ
ἐσόμενον. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τὸ ἄλαλον εἶναι τὸν κατὰς
τῷ μακαρίῳ ἐγνώρισαν, χρίεσθαι τῷ τῶν ἁγίων
ἐλαίῳ τὴν ἐκείνου γλῶτταν προστάσσει. Τίς ἂν περι
δρόμοι τὰ μετὰ ταῦτα; Υποπτεύουσι τὴν μητέρα απ
πενίαν ἐπιψεύσασθαι τῷ φιλτάτῳ τὴν ἀφωνίαν, ἵν'
αὐτόθεν ὁ παῖς αὐτῇ διατρέφοιτο· καὶ προσιόντες
μὲν αὐτῷ φόβους ἴστων καὶ δείματα, ἵνα ἐκταραχθείς
φθέγξηται, οἱ δὲ καθεύδοντα βέλεσιν ἔπλησσον ἡ
ξύλοις οξέσι, καὶ αἰφνιδίως τῶν ὕπνων ἀνίστων, ἵνα
καὶ βοήσας ἤ τι παρειπών φωραθῇ. Ὁ δὲ πολλὰ μὲν
καὶ αὐτὸς ὑπὸ τῆς ὀδύνης ἐθέλων εἰπεῖν, τῷ δὲ τῷ
πάθους ἰσχυρῷ δεσμῷ τὴν γλῶτταν πεπεδημένος
col. 1033–1034page 33 of 56
PG 116:1033ἄφωνος ἦν, πολλά βοῶν τῷ τῆς καρδίας πρὸς τὸν Θεὸν στόματι. Ἦκεν ἡ πρώτη κυρία τῶν ἡμερῶν, καὶ τοῦ διακόνου τὸ τοῦ Χριστοῦ Εὐαγγέλιον συνήθως μέλλοντος ὑπαναγινώσκειν, ὡς πρότερον, τὸ τοῦ εὐαγγελιστοῦ ὄνομα τοῖς λαοῖς ἐξεφώνησε, προφθάσας πάντας ὁ παῖς, τὸ, Δόξα σοι, Κύριε, καθαρᾷ, ἔφη, καὶ μεγίστη φωνῇ· καὶ τὸ λοιπὸν οὕτω τῆς ἱερᾶς λειτουργίας συμψάλλων τῷ πλήθει καὶ συναποκρινόμενος διετέλεσε. Πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα τῷ μεγάλῳ κατώρθωτα μήτε λόγῳ ῥητά, μήτε διὰ τὸν κόρον ἀκοῇ χωρητά. ΝΒ΄. Πλὴν ἀρκέσει καὶ ταῦτα δεῖξαι ὅσην ἐκεῖνος ἐπλούτει τὴν πρὸς Θεὸν παῤῥησίαν, καὶ ὅσην κἀντεῦθεν εἶχε τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἐγγύτητα. Τοῦτο δὲ μόνον ἐρῶ καὶ ὡς περὶ τὰ ῥηθέντα ἐπισφραγίσομαι, ὅτι τοσοῦτον ἦν αὐτῷ μετὰ πολλῶν καὶ μεγίστων θαυμάτων τὸ ἐπιεικές τε καὶ μέτριον, καὶ οὐχ ἁπλῶς μέτριον, ἀλλὰ καὶ συντετριμένον, κατὰ τὸν θεῖον φάναι Δαυίδ, καὶ εἰς ἄκρον ἧκον τῆς ταπεινώσεως, ὥστε οὐ μᾶλλον ἄν τις ἐθαύμασεν αὐτὸν τῆς ἐνεργείας τῶν παραδόξων ὅσον τοῦ τοιαῦτα διενεργοῦντα μηδὲν πλέον ἔχειν τῶν πολλῶν οἴεσθαι. Ἀμέλει καὶ τοσοῦτον εἰς ἀρετὴν προσέχων σφόδρα περὶ τοῦ κρίνειν τὰ τῶν ἄλλων εὐλαβῶς εἶχε καὶ πεφεισμένως. Καὶ τὸ ἐν παντὶ δὲ περὶ Θεοῦ καὶ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς τι διδάσκειν οὕτως ἐπίφοβον ἦν αὐτῷ καὶ πεφυλαγμένον, ὡς καί ποτέ τινων περὶ θεολογίας φιλοπευστούντων, καὶ ἄτοπά τινα δῆθεν ὑπὸ ἱερέων τολμώμενα προτεινόντων καὶ διενοχλούντων αὐτῷ, Εἰ μὲν περὶ Θεοῦ, φησίν, ἐστὶν ὁ ἀγών, αὐτάρκης ἡμῖν ὁ τῶν ἀποστόλων χορὸς καὶ αἱ θεολόγοι τῶν Πατέρων φωναί, καὶ οὐδὲν δέον περαιτέρω περιεργάζεσθαι· εἰ δὲ καὶ περὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων καὶ ἱερέων ὑμῖν τὸ ἀμφίβολον, ταῦτα πάντα τῇ τοῦ Θεοῦ κρίσει συγχωρητέον καὶ τοῖς ἐξ ἐκείνου τὴν τοιαύτην παραλαβοῦσιν ἀρχήν. Ἡμῖν δὲ ἀγαπητὸν καὶ ὑφ᾽ ἑτέρων ποιμαίνεσθαι καὶ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς σκοπεῖν, ἀλλὰ μὴ τῶν περιττῶν τούτων καὶ βλαβερῶν ἔχεσθαι ζητημάτων. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. ΝΓ. Ὁ δὲ λόγος ἤδη πρὸς τὸ τέλος ἥκοντος τοῦ ἁγίου, καὶ αὐτὸς μέλλει καταλήγειν εἰς σιωπήν. Πλὴν ἀλλὰ μικρά τινα κανταῦθα πρὸ τοῦ τέλους εἰπόντες οὕτω τὸν λόγον διαναπαύσομαι. Ἔγνω μὲν ὁ προφητικὸς ἐκεῖνος σὺν ἅπασι τοῖς λοιποῖς καὶ τὴν ἑαυτοῦ πρὸς Κύριον ἐκδημίαν καὶ τοῖς μαθηταῖς τοῦτο φανερῶς προηγόρευσεν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ κυρία ἤδη ἐγγίζουσα ἦν ἐγγράφως αὐτοῖς τὰ τῆς εὐλογίας ὥσπερ τινὲς ἄλλοι τὰ τῆς οὐσίας χαρίζονται, καὶ ὑπογραφεὺς αὐτῷ διηκόνει, καὶ οὕτως ἔχουσα ἡ διάταξίς· Ἐγώ, φησί, τέκνα καὶ ἀδελφοὶ (ἀμφότερα γὰρ ὑμεῖς), τὸ μὲν ὅτι πνευματικῶς ὑμᾶς ἔτεκνα, τὸ δὲ ὅτι κοινῶς ἅπαντας ὁ Θεός· πρὸς τοῦτον ἤδη τὸν κοινὸν Πατέρα πορεύομαι. Πλὴν οὐκ ὀρφανοὺς ἐάσω τοὺς ἐμοὶ ποθεινούς, πατρὸς ἐρημίαν ὀδυρομένους, ἀλλ᾽ ὑπ᾽ ἐκείνῳ πατρὶ τὴν ὑμῶν πρόνοιαν καταλείπω, ὃς δὴ τὰ πάντα ὑμῶν ἐμὲ πεποίηκεν. Αὐτὸς οὖν ὁ
j
=
=
ἄφωνος ἦν, πολλά βοῶν τῷ τῆς καρδίας πρὸς τὸν
Θεὸν στόματι. Ἦκεν ἡ πρώτη κυρία τῶν ἡμερῶν,
καὶ τοῦ διακόνου τὸ τοῦ Χριστοῦ Εὐαγγέλιον συνήθως
μέλλοντος ὑπαναγινώσκειν, ὡς πρότερον, τὸ τοῦ εὐαγγελιστοῦ ὄνομα τοῖς λαοῖς ἐξεφώνησε, προφθάσας
πάντας ὁ παῖς, τὸ, Δόξα σοι, Κύριε, καθαρᾷ, ἔφη,
καὶ μεγίστη φονῇ· καὶ τὸ λοιπὸν οὕτω τῆς ἱερᾶς
λειτουργίας συμψάλλων τῷ πλέθει καὶ συναποκρινόμενος διετέλεσε. Πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα τῷ μεγάλῳ
κατώρθωτα μήτε λόγω ῥητά, μήτε διὰ τὸν κόρον
ἀκοῆ χωρητά.
ΝΒ΄. Πλὴν ἀρκέσει καὶ ταῦτα δεῖξαι ὅσην ἐκεῖνος
ἐπλούτει τὴν πρὸς Θεὸν παῤῥησίαν, καὶ ὅσην κἀντεῦθεν εἶχε τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἐγγύτητα. Τοῦτο δὲ
μόνον ἐρῶ καὶ ὡς περεὶ τὰ ῥηθέντα ἐπισφραγίσομαι,
ὅτι τοσοῦτον ἦν αὐτῷ μετὰ πολλῶν καὶ μεγίστων
θαυμάτων τὸ ἐπιεικές τε καὶ μέτριον, καὶ οὐχ ἁπλῶς
μέτριον, ἀλλὰ καὶ συντετριμένον, κατὰ τὸν θεῖον
φάναι Δαυίδ, καὶ εἰς ἄκρον ἧκον τῆς ταπεινώσεως,
ὥστε οὐ μᾶλλον ἄν τις ἐθαύμασεν αὐτὸν τῆς ἐνεργείας τῶν παραδόξων ὅσον τοῦ τοιαῦτα διενεργοῦντα
μηδὲν πλέον ἔχειν τῶν πολλῶν οἴεσθαι. ᾿Αμέλει καὶ
τοσοῦτον εἰς ἀρετὴν προσέχων σφόδρα περὶ τοῦ κρίνειν τὰ τῶν ἄλλων εὐλαβῶς εἶχε καὶ πεφεισμένως.
Καὶ τὸ ἐν μαντὶ δὲ περὶ Θεοῦ καὶ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς τι
διδάσκειν οὕτως ἐπίφοβον ἦν αὐτῳ καὶ πεφυλαγμένον, ὡς καί ποτέ τινων περὶ θεολογίας φιλοπευστούντων, καὶ ἄτοπά τι να δῆθεν ὑπὸ ἱερέων τολμώμενα
προτεινόντων καὶ διενοχλούντων αὐτῷ, Εἰ μὲν περὶ
Θεοῦ, φησίν, ἐστὶν ὁ ἀγών, αὐτάρκης ἡμῖν ὁ τῶν
ἀποστόλων χορὸς καὶ αἱ θεολόγοι τῶν Πατέρων φω-.
ναι, καὶ οὐδὲν δέον περαιτέρω περιεργάξεσθαι· εἰ
δὲ καὶ περὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων καὶ ἱερέων
ὑμῖν τὸ ἀμφίβολον, ταῦτα πάντα τῇ τοῦ Θεοῦ κρίσει
συγχωρητέον καὶ τοῖς ἐξ ἐκείνου τὴν τοιαύτην παραλαβοῦσιν ἀρχήν. Ἡμῖν δὲ ἀγαπητὸν καὶ ὑφ᾽ ἑτέρων ποιμαίνεσθαι καὶ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς σκοπεῖν, ἀλλὰ
μὴ τῶν περιττῶν τούτων καὶ βλαβερῶν ἔχεσθαι ζητημάτων. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως.
ΝΓ. Ὁ δὲ λόγος ἤδη πρὸς τὸ τέλος ἥκοντος τοῦ
ἁγίου, καὶ αὐτὸς μέλλει καταλήγειν εἰς σιωπήν.
Πλὴν ἀλλὰ μικρά τινα κανταῦθα πρὸ τοῦ τέλους
εἰπόντες οὕτω τὸν λόγον διαναπαύσομαι. Εγνω μὲν
ὁ προφητικὸς ἐκεῖνος σὺν ἔπασι τοῖς λοιποῖς καὶ τὴν
ἑαυτοῦ πρὸς Κύριον ἐκδημίαν καὶ τοῖς μαθηταῖς
τοῦτο φανερῶς προηγόρευσεν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ κυρία
ἤδη ἐγγίζουσα ἦν ἐγγράφως αὐτοῖς τὰ τῆς εὐλογίας
ὥσπερ τινὲς ἄλλοι τὰ τῆς οὐσίας χαρίζονται, καὶ
ὑπογραφεὺς αὐτῷ διηκόνει, καὶ οὕτως ἔχουσα ἡ διάταξίς· Εγώ, φησί, τέκνα καὶ ἀδελφοὶ ἀμφότερα γὰρ
ὑμεῖς), τὸ μὲν ὅτι πνευματικῶς ὑμᾶς ἔδινα, τὸ δὲ
ὅτι κοινῶς ἀπάντως ὁ Θεός· πρὸς τοῦτον ἤδη τὸν
κοινὸν Πατέρα πορεύομαι. Πλὴν οὐκ ὀρφανοὺς ἐάσω
τοὺς ἐμοὶ ποθεινούς, πατρὸς ἐρημίαν ὀδυρομένους,
ἀλλ᾽ ὑπ' ἐκείνῳ πατρὶ τὴν ὑμῶν πρόνοιαν καταλείπω,
ὃς δὴ τὰ πάντα ὑμῶν ἐμὲ πεποίηκεν. Αὐτὸς οὖν ὁ
10 Psal. L, 19.
PATROL. GR. CXVI.
peditam, erat mutus, ore cordis multa loquens ad
Deum. Venit dierum primus et præcipuus; et cum
diaconus Christi Evangelium esset de more lecturus, cum primum nomen evangelistæ efatus est
populis, omnes puer præveniens, dixit pura et
maxima voce, «Gloria tibi, Domine;» et sic deinceps per totum sacrum ministerium perseveravit
simul cum populo canere et respondere. Atque
multa quidem alia a magno Daniele gesta sunt,
quæ neque verbis explicari possunt,neque propter
satietatem capi auribus.
LII. Verum enim vero sufficient hæc ad ostendendum, quanta ille fiducia esset dives apud Deum,
et quanta ei cum illo intercederet conjunctio. Hoc
autem solumn dicam, et ea quæ dicta sunt, veluti
obsignabo,quod cum multis et maximis miraculis,
tanta erat ei lenitas et moderatio; et non solum
moderatio,sed ut cum divino David dicam 10, contritio et summa humilitas, ut non magis eum quis
admiretur propter operationem miraculorum,quam
quod cum lalia operaretur, nihil existimaret se
plus habere aliis. Quin etiam cum virtute tantum
præstaret, in judicio de aliis ferendo erat admo
dum cautus et parcus. Quam vero esset in omni re
a fastu et superbia alienus, quis dixerit? Eorum
aulem, quæ supra nos sunt,adeo timebat et cavebal docere aliquid, ut cum quidam, qui de theologia libenter sciscitabantur,quædam etiam absurdla
proponerent,quæ audebant facere sacerdotes, et ei
exhiberent molestiamn: Si a vobis quidem,diceret
de Deo disceptatio, vobis suffcit chorus apostolorum, et quæ de Deo disserunt Patrum voces, neque
opus est curiose ulterius inquirere. Quod si de rebus humanis et sacerdotibus vobis est controversia,sunt hæc omnia Dei judicio relinquenda, et iis
qui ab illo talem acceperunt administrationem:
nobis vero satis esse debet,si ab aliis pascamur,et
ea considereinus et inquiramus, quæ ad nos pertinent, non autem has supervacaneas et noxias persequamur quæstiones. Et hæc quidem sic habent.
LIII. Oratio autem, cum jam venial sanctus ad
frem, desitura est ipsa quoque in silentium. Ve
rum enimvero cum hic quoque pauca quædam ante
finem dixerimus,sic sistemus orationem. Cognovit
quidem vir ille propheticus cum reliquis omnibus,
suam quoque ad Dominum migrationem, idque
Αperte suis prædixit discipulis. Cum autem præstitutus dies jam appropinquarel, benedictionem eis
reliquit in scriptis, sicut quidam alii facultates,
eique deserviit scriba, et tale fuit ejus testamen
tum: Ego, inquit, o filii et fratres (ambo enim vos
estis,tum quod vos genui spiritualiter, tum vero,
quod Deus est communis pater omnium), ad hunc
communem Patrem jam vado,sed non orbos relinquam mihi dilectos, deflentes patris solitudinem,
sed illi Patri vestri relinquo curam, qui cum vobis
omnibus me creavit Ipse ergo, qui omnia fabrica33
col. 1035–1036page 34 of 56
PG 116:1035πάντα λόγῳ καὶ σοφίᾳ δημιουργήσας, εἶτα καὶ οὐρανοὺς κλίνας, καὶ κατελθὼν ἐπὶ γῆς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν θανών τε καὶ ἀναστὰς, αὐτὸς ἔσται μεθ' ὑμῶν· ὡς μὲν σοφὸς, φυλάττων ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ὡς δὲ δεσπότης εἰς τὸ αὐτοῦ θέλημα συντηρῶν, ὡς δὲ καὶ πατήρ, κἂν εἴ τι σφαλῆτε, φιλανθρώπως ἀνακαλούμενος καὶ πνευματικῶς ὑμῖν τὰς ἀγκάλας ἁπλῶν· ὡς δὲ καὶ ὑπὲρ ἡμῶν εἰς θάνατον προέμενος ἑαυτόν, καὶ ὑμᾶς ἀλλήλοις ὁμονοίᾳ συνάψει, καὶ ἓν εἶναι παρασκευάσει τῷ πνεύματι. Ταπεινοφροσύνης ἔχεισθε, ὑπακοῇ δουλεύετε, φιλοξενίας ἐρᾶτε, νηστείας, ἀγρυπνίας, ἀκτημοσύνης, τῆς πρώτης καὶ μεγίστης τῶν ἐντολῶν ἀγάπης, τὰ πρὸς εὐσέβειαν ὀρθῶς ἔχοιτε, τὰ ζιζάνια τῶν αἱρετικῶν φυλάττεσθε, τῆς μητρὸς ὑμῶν τῆς Ἐκκλησίας κομιδῆ μὴ χωρίζεσθε. Ἄν ταῦτα πάντα ποιῆτε, τέλειοι τὴν ἀρετὴν ἔσεσθε. ΝΔ'. Ταῦτα φιλοθέοις χείλεσιν ὑπηγόρευσε, καὶ ὑπαναγνωσθῆναι πᾶσι τοῖς μοναχοῖς ἐκέλευσε, περὶ τοὺς βαθμούς τῆς κλίμακος ἱσταμένοις, καὶ τὸν ἐκείνου χωρισμὸν ὀλοφυρομένοις. Λέγεται δὲ καὶ τοῦτο περὶ αὐτὸν θεαθῆναι τρισὶ πρότερον τῆς τελευτῆς ἡμέραις· νυκτὸς ἤδη μεσούσης συνδραμεῖν πάντας· καὶ πρὸς αὐτὸν ἀπαντῆσαι τοὺς ἀπ' αἰῶνος ἁγίους, προφήτας, Ἀποστόλους, μάρτυρας καὶ πάντας ὁσίους, ἀλλὰ καὶ δυνάμεις τινὰς οὐρανίους, οἳ φιλοφρόνως τὸν μέγαν ἠσπάζοντο, καὶ τὴν θείαν ἐπιτελέσαι μυσταγωγίαν ἐπέτρεπον, ἣν καὶ ὤφθη τελέσας αὐτός τε τῶν ἀχράντων μυστηρίων μετελαβὼν καὶ μεταδεδωκὼς οἷς ἦν ἄξιον. Ἄρτι μὲν οὖν ὁ μέγας περὶ τὰς ἐσχάτας ἀναπνοὰς ἦν, καὶ αὐτὸς ὁ τῶν ἱερέων πρόεδρος, Εὐφήμιος οὗτος ἦν (ἤδη γὰρ Ἀκάκιος ἐτεθνήκει), μετὰ τῶν εἰς τὴν ἐκδημίαν παρῆν, παρῆν δὲ καὶ ἡ πιστοτάτη Ῥαΐς, καὶ τις ἀνὴρ δαίμονι κάτοχος πρὸς τὸν στύλον ἐχώρει, ὡς τήν τε τῶν ἁγίων ἐπιδημίαν τὴν πρὸς τὸν ὅσιον φανερῶς ἐβόα, ὀνομαστί τε τούτους ἐκάλει, καὶ τῶν ἀγγέλων ὡς δραμόντων ἐμέμνητο, εἶτα καὶ προσετίθει ὅτι τρίτην ὥραν τῆς ἡμέρας ἐχούσης αὐτὸς πρὸς Κύριον ὁ Δανιὴλ ἐπελεύσεται, καὶ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα τῆς χρονίας οἰκήσεως θεοκινήτως ἀπελαθήσεται, ἃ δὴ καὶ ἀμφότερα κατὰ τὸν καιρὸν ἀπήντα. Ἡ μέντοι προρρηθεῖσα Ῥαΐς φιλοτίμως τὰ πρὸς ταφὴν ἐνήρχει, καὶ συχνοὺς τῶν τεχνιτῶν ἀγαγοῦσα στύρακά τε ἐνεσθαι προστάξασα κάτωθεν τοῦ στύλου βάσεως καὶ μέχρι τῆς κορυφῆς δᾳδούχους κατ' ἑκατέρου μέρους τοῦ στύρακος περιέστησε, ταῖς χερσὶ λαμπάδας κατέχοντας καὶ ᾄδοντας τὰ ἐξόδια, καὶ οὕτω τὸν νεκρὸν ἐκείνη κατενεγκοῦσα ἐν σορῷ τίθησι μολυβδίνῃ, σώζουσα κἀν τούτῳ τὴν τοῦ μεγάλου διάταξιν. Ἐπέσκηψε γὰρ ἐκεῖνος τοῖς μαθηταῖς ὅτι κἂν βασιλεῖς κἂν ἄλλοι τινὲς εἶεν πολυτελείᾳ τὴν σορὸν ὑπερβαλεῖν ἀλλήλους φιλονεικοῦντες μὴ παραδέξασθαι, ἀλλ' ἐκεῖσε δὴ καὶ οὕτως τὸ σῶμα κατατεθῆναι, ἔνθα δηλαδὴ καὶ ὅπως ἡ πιστοτάτη Ῥαΐς βούλοιτο. Καὶ ὁ ἀκάθαρτος δαίμων πολλὰ σπαράξας τὸν ἄνθρωπον ἀπηλαύνετο. ΝΕ'. Καὶ ἄλλα δέ τινα θαύματα κατεπράχθη. Τρεῖς
ADDENDA.
tus est ratione et sapientia, et deinde cœlos quoque inclinavit, et descendit in terram 11, et mortuus
est, et resurrexit pro nobis, ipse erit vobiscum:
ut sapiens quidem,vos servans a maligno; ut Dominus autem,ad suam conservans voluntatem; ut
pater vero,si forte aberretis, benigne revocans, et
spiritualiter ulnas nobis extendens; ut autem qui
se pro nobis ad mortem tradiderit, vos eliam inter
vos invicem conjunget concordia, et efficiet,ul sitis
unum spiritu.Sectemini humilitatem, servite obedientia, amate hospitalitatem, jejunium,vigiliam,
paupertatem, et quod est primum et maximum præceptum, charitatem; quæ ad pietatem pertinent,
recte tenete. Hæreticorum zizania cavete; a matre
vestra Ecclesia minime separemini. Si hac omnia
feceritis, eritis virtute perfecti.
DECEMBER.
πάντα λόγῳ καὶ σοφίᾳ δημιουργήσος, εἶτα καὶ ούριο
νοὺς κλίνας, καὶ κατελθὼν ἐπὶ γῆς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν
θανών τε καὶ ἀναστὰς, αὐτὸς ἔσται μεθ' ὑμῶν· ὡς
μὲν σοφὸς, φυλάττων ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, ὡς δὲ δεσπό
της εἰς τὸ αὐτοῦ θέλημα συντηρῶν, ὡς δὲ καὶ παο
τήρ, κἂν εἴ τι σφαλῆτε, φιλανθρώπως ἀνακαλούμε
vας και πνευματικῶς ὑμῖν τὰς ἀγκάλας ἁπλῶν· ὡς
δὲ καὶ ὑπὲρ ἡμῶν εἰς θάνατον προέμενος ἐαυτόν,
καὶ ὑμᾶς ἀλλήλοις ὁμονοίᾳ συνάψει, καὶ εν εἶναι
παρασκευάσει τῷ πνεύματι. Ταπεινοφροσύνης ἔχει
σθε, ὑπακοῇ δουλεύετε, φιλοξενίας ἐρᾶτε, νηστείας,
ἀγρυπνίας, ἀκτημοσύνης, τῆς πρώτης καὶ μεγίστης
τῶν ἐντολῶν ἀγάπης, τὰ πρὸς εὐσέβειαν ὀρθῶς ἔχοιτε,
τὰ ζιζάνια τῶν αἱρετικῶν φυλάττεσθε, τῆς μητρός
ὑμῶν τῆς Ἐκκλησίας κομιδῆ μὴ χωρίζεσθε. "Αν
ταῦτα πάντα ποιήτι, τέλειοι τὴν ἀρετὴν ἔσεσθε.
ΝΔ'.
Ταῦ φιλοθέοις χείλεσιν ὑπηγόρευσε, καὶ
ὑπαναγνωσθῆναι πᾶσι τοῖς μοναχοῖς ἐκέλευσε, περὶ
τοὺς βατμούς τῆς κλίμακος ἱσταμένοις, καὶ τὸν
εκείνου χωρισμὸν ὀλοφυρομένοις. Λέγεται δὲ καὶ
τοῦτο περὶ αὐτὸν θεαθῆναι τρισὶ πρότερον τῆς το
λευτῆς ἡμέραις· νυκτὸς ἤδη μεσούσης συνδρομείν
πάντας· καὶ πρὸς αὐτὸν ἀπαντῆσαι τοὺς ἀπ᾿ αἰῶνος
ἁγίους, προφήτας, Αποστόλους, μάρτυρας καὶ πάν
τας, ὁσίους, ἀλλὰ καὶ δυνάμεις τινάς οὐρανίους, οι
φιλοφρόνως τὸν μέγαν ήσπάζοντο, καὶ τὴν θείαν
ἐπιτελέσαι μυσταγωγίαν ἐπέτρεπον, ἦν καὶ ὤφθη
τελέσας αὐτὸς τε τῶν ἀχράντων μυστηρίων μετελε
6ὼν καὶ μεταδεδωκώς οἷς ἦν ἄξιον. Αρτι μὲν οὖν ὁ
μέγας περὶ τὰς ἐσχάτας ἀναπνοὰς ἦν, καὶ αὐτὸς ὁ
τῶν ἱερέων πρόεδρος, Εὐφήμιος οὗτος ἦν (ἤδη γὰ
'Ακάκιος ετεθνήκει), μετὰ τῶν εἰς τὴν ἐκδημών
παρῆν, παρῆν δὲ καὶ ἡ πιστοτάτη Ῥαὶς, και τη
ἀνὴρ δαίμονι κάτοχος πρὸς τὸν στύλον ἐχώρει, ὡς
τήν τε τῶν ἁγίων ἐπιδημίαν τὴν πρὸς τὸν ὅσιον φετ
νερώς ἑβόα, ὀνομαστί τε τούτους ἐκάλει, καὶ τῶν
ἀγγέλων ὡς δραμόντων ἐμέμνητο, εἶτα καὶ προσο
ετίθει ὅτι τρίτην ὥραν τῆς ἡμέρας ἐχούσης αυτός τ
πρὸς Κύριον ὁ Δακιὴλ ἐπελεύσεται, καὶ τὸ ἀκάθαρτον
πνεῦμα τῆς χρονίας οἰκήσεως θεοκινήτως ἀπελαθής
σεται, ἃ δὴ καὶ ἀμφότερα κατὰ τὸν καιρὸν ἀπήνα,
Η μέντοι προῤῥηθεῖσα Ραὶς φιλοτίμως τὰ πρὸς
ταφὴν ἐνήρφει, καὶ συχνούς τῶν τεχνιτῶν ἀγαγούσε
στύρακά τε ενέσθαι προστάξασα κάτωθεν του στο
λου βάσεως καὶ μέχρι τῆς κορυφῆς δαδούχους κ
ἑκατέρου μέρους τοῦ στύρακος περιέστησε, ταῖς
χερσὶ λαμπάδας κατέχοντας καὶ ᾄδοντας τὰ ἐξόδια,
καὶ οὕτω τὸν νεκρὸν ἐκείνη κατενεγκοῦσα ἐν σοφά
τίθησι μολυβδίνη, σώζουσα καν τούτῳ τὴν τοῦ μεγά
λου διάταξιν. Επέσκηψε γὰρ ἐκεῖνος τοῖς μαθηταῖς
ὅτι κἂν Βασιλεῖς κἂν ἄλλοι τινὲς εἶεν πολιτελείς τ
την σορὸν ὑπερβαλεῖν ἀλλήλους φιλονεικοῦντες μή
παραδέξασθαι, ἀλλ᾽ ἐκεῖσε δὴ καὶ οὕτως τὸ σώμα
κατατεθῆναι, ἔνθα δηλαδὴ καὶ ὅπως ἡ πιστο:πι
Ραὶς βούλοιτο. Καὶ ὁ ἀκάθαρτος δαίμων πολλά στο
ράξας τὸν ἄνθρωπον ἀπηλαύνετο.
LIV. Hæc piis labris dictavit, et jussit legi ab
omnibus monachis, stantibus ad scalarum gradus,
et defentibus illius separationem. Dicitur autem
hoc visum esse circa eum; nempe tribus diebus
ante mortem, jam media nocte concurrisse et ad
eum convenisse sanctos, qui fuerunt a sæculo,
prophetas, apostolos, martyres,et omnes denique
sanctos,qui et magnum benigne salatarunt, et jusserunt eum divinum celebrare mysterium. Quod
quidem celebravit, et intemerata ipsa sumpsit sacramenta, et iis quibus par erat impertiit. Atque
jam quidem magnus extremum agebat spiritum, et
ipse antistes episcoporum (is erat Euphenius),jam
enim mortuus erat Acacius, cum aliis veniebat ad
emigrationem. Aderat autem Rais quoque fidelissima, et vir quidam, qui possidebatur a dæmone, G
pergebat ad columnam; qui et sanctorum ad sanctum adventum clamando aperte significabat, et
eos suis appellabat nominibus, et ipsorum, ut qui
convenissent, meminerat angelorum. Deinde etiam
adjiciebat fore ut tertia hora hujus diei ipse Daniel
excedat ad Dominum, et a diuturna habitatione
immundus expellatur spiritus. Quæ utraque suo
tempore evenerunt. Quæ prius dicta est autem
Rais, magnifice parabat ea quæ pertinebant ad sepulturam; et cum multos adduxisset artifices, et
jussisset fieri tumultum in inferiore parte basis columnæ, et usque ad fastigium, statuit ex utraque
parte tumuli homines, qui faces ferrent, et lampades tenerent manibus, et ea canerent,quæ cani
solent in decessu. Cumque illa corpus infra detulisset, in plumbeo id ponit loculo, in hoc quoque
servans magni Danielis testamentum. ille enim
mandavit discipulis, seu imperatores, seu reges,
aut ulli alii,se invicem superare contendant in loculi sumptu et magnifcentia, nolite suscipere:
sed illic et sic corpus deponi sinite, ubi et quomodo voluerit Rais Gdelissima. Hæc ergo peracta
sunt, et expulsus est immundus dæmon, cum
multum hominem discerpisset.
LV. Porro autem quædam quoque alia effecta sunt
11 Psal. XVII, 40.
ΝΕ', Καὶ ἄλλα δε τινα θαύματα κατεπράχθη, Τρεις
Day 26Die 26
col. 1037–1038page 35 of 56
PG 116:1037γὰρ δι᾿ ἀστέρων σταυροὺς ἡμέρας οὔσης τοῦ ἡλίου λαμπρότατον ἀπολάμποντος σὺν πολλῷ τῷ κάλλει καὶ ἀνθηρᾷ τῇ αὐτῇ φανῆναι λέγεται, καὶ τούτοις ἐπάνω τῆς τιμίας ἐκείνης στῆναι σορού· ἀλλὰ δὴ καὶ περιστερὰς ἵπτασθαι λευκοτάτας, τὴν ἀεὶ συνοῦσαν αὐτῷ χάριν δηλούσης τοῦ Πνεύματος. Οὕτω μὲν οὖν τὸ ἱερὸν τοῦ Δανιὴλ σῶμα χερσὶ τοῦ πρώτου κατετέθη ἀρχιερέως, κἀκείνῳ πάλιν τὰ λείψανα τῶν ἐν Βαβυλῶνι τριῶν παίδων ἄνωθεν ἐπετέθη, τοῦ ὁσίου καὶ τοῦτο ἐντειλαμένου ὅπως μὴ τῷ ἐκείνου λειψάνῳ μᾶλλον, ἀλλὰ τοῖς ἐπικειμένοις αὐτῷ προσκυνῶσιν οἱ προσιόντες. Οὕτω τῆς ἀνθρωπίνης δόξης ἔσπευδε καὶ μετὰ τελευτὴν ὁ μακάριος ξένος δείκνυσθαι. Τοιοῦτος ὁ ἐκ γενετῆς τῷ μεγάλῳ βίος μέχρι καὶ τελευτῆς· τοιαῦτα τὰ κατορθώματα. Ὃς, διὰ πάσης ἀσκήσεως καὶ παντοδαπῆς ἀγώνων ἰδέας ἐλθὼν καὶ τοσούτοις διαλάμψας ἔργοις πλήρης τε ἡμερῶν γεγονὼς τῶν τε ἀνθρωπίνων καὶ τῶν τοῦ Πνεύματος, ἐν γήρᾳ καλῷ καταλύει τὸν βίον εἰς ὀγδοήκοντα παρατείνας ἔτη καὶ μῆνας τρεῖς. ΝϚ'. Φασὶ δὲ αὐτὸν καὶ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς τοσοῦτον γενέσθαι τῷ χρόνῳ κατάκομον, ὡς τέσσαρσι μὲν διαιρεῖσθαι βοστρύχοις, τὸ δὲ μήκος καὶ εἰς πάχεις τέσσαρας παρατείνεσθαι· βαθὺς δὲ καὶ τὸν πώγωνα ἦν εἰς δύο καὶ τοῦτον βοστρύχους ἔχων διῃρημένον. Ἐκεῖνος μὲν οὕτω ζήσας ἀπανεπαύσατο· ἡμῖν δὲ ἀρχέτυπον ἀγαθὸν τὸν ἑαυτοῦ καταλελοιπε βίον, οὐχ ἵνα μόνον ἐπαινῶμεν ἢ καὶ θαυμάζωμεν, ἀλλὰ καὶ ὡς δυνατὸν μιμώμεθα. Ὁ μὲν γὰρ ἔπαινος πρὸς αὐτὸν φέρεται μόνον· ἡ δὲ μίμησις τῶν ὀφειλομένων αὐτῷ ἀγαθῶν καὶ ἡμᾶς μετέχειν παρασκευάζει χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΙΝΔΟΥ ΚΑΙ ΔΟΜΝΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΔΙΣΜΥΡΙΩΝ ΤΩΝ ΕΝ ΝΙΚΟΜΗΔΕΙΑ ΜΑΡΤΥΡΗΣΑΝΤΩΝ.
Α'. Ἄρτι Μαξιμιανοῦ δεύτερον ἔτος ἄγοντος ἐν τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ καὶ τοῦ τῆς ἀσεβείας χειμῶνος χα-
VITA SS. INDÆ ET DOMNÆ.
γὰρ δι᾿ ἀστέρων σταυροὺς ἡμέρας οὔσης τοῦ ἡλίου
λαμπρότατον ἀπολάμποντος σὺν πολλῷ τῷ κάλλει
καὶ ἀνθηρᾷ τῇ αὐτῇ φανῆναι λέγεται, καὶ τούτοις
ἐπύνω τῆς τιμίας ἐκείνης στῆναι σορού· ἀλλὰ δὴ
καὶ περιστερὰς ἵπτασθαι λευκοτάτας, τὴν ἀεὶ συνοῦ
σαν αὐτῷ χάριν δηλούσης τοῦ Πνεύματος. Οὕτω
μὲν οὖν τὸ ἱερὸν τοῦ Δανιὴλ σῶμα χερσὶ τοῦ πρώτου
κατετέθη ἀρχιερέως, κἀκείνῳ πάλιν τὰ λείψανα τῶν
ἐν Βαβυλῶνι τριῶν παίδων ἄνωθεν ἐπετέθη, τοῦ ὁσίου
καὶ τοῦτο ἐντειλαμένω ὅπως μὴ τῷ ἐκείνου λειψάνῳ
μᾶλλον, ἀλλὰ τοῖς ἐπικειμένοις αὐτῷ προσκυνῶσιν
οἱ προσιόντες. Οὕτω τῆς ἄνθρωπίνης δόξης ἔσπευδε
καὶ μετὰ τελευτὴν ὁ μακάριος ξένος δείκνυσθαι.
Τοιοῦτος ὁ ἐκ γενετής τῷ μεγάλῳ βίος μέχρι καὶ
τελευτῆς· τοιαῦτα τὰ κατορθώματα. Ὃς, διὰ πασης
ἀσκήσεως καὶ παντοδαπῆς ἀγώνων ἰδέας ἐλθὼν καὶ
τοσούτοις διαλάμψας ἔργοις πλήρης τε ἡμερῶν γεγονὰς τῶν τε ἄνθρωπίνων καὶ τῶν τοῦ Πνεύματος, ἐν
γήρα καλῷ καταλύει τὸν βίον εἰς ὀγδοήκοντα παρατείνας ἔτη καὶ μῆνας τρεῖς.
ΝϚ'. Φασὶ δὲ αὐτὸν καὶ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς
τοσοῦτον γενέσθαι τῷ χρόνῳ κατάκομον, ὡς τέσσαρσι
μὲν διαιρεῖσθαι βοστρύχοις, τὸ δὲ μήκος καὶ εἰς
πάχεις τέσσσαρας παρατείνεσθαι· βαθὺς δὲ καὶ τὸν
πώγωνα ἦν εἰς δύο καὶ τοῦτον βεστρύχους ἔχων διῃρημενον. Ἐκεῖνος μὲν οὕτω ζήσας ἀπανεπαύσατο·
ἡμῖν δὲ ἀρχέτυπον ἀγαθὸν τὸν ἑαυτοῦ καταλελοιπε
βίον, οὐχ ἵνα μόνον ἐπαινῶμεν ἢ καὶ θαυμάζωμεν,
ἀλλὰ καὶ ὡς δυνατὸν μιμώμεθα. Ὁ μὲν γὰρ ἔπαινος
πρὸς αὐτὸν φέρεται μόνον· ἡ δὲ μίμησις τῶν ὀφειλομένων αὐτῷ ἀγαθῶν καὶ ἡμᾶς μετέχειν παρασκευάζει χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος νῦν καὶ
ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
miracula. Tres enim per stellas cruces, cum dies
esset et sol luceret clarissimus,cum summa pulchritudine et splendore dicuntur apparuisse, et stetisse
super pretiosum illum foculum. Quin etiam volasse columbæ candidissimæ, quæ cum eo semper
est, gratiam Spiritus significantes. Sic ergo sacrum
illud corpus Danielis depositum fui manibus primi pontificis. Rursus illi quoque fuerunt impositæ reliquiæ trium puerorum, qui erant Babylone,
cum sic jussisset sanctus, ne tam illius reliquias,
quam eos qui erant ei impositi, adorarent accedentes. Sic sanctus ab humana gloria studuit ostendi alienus etiam post decessum. Talis fuit vila
magni Danielis ab ortu usque ad decessum; talia
ejus sunt benefacta. Qui cum obiisset omnem exer
citationem, et omne genus certaminis, et tam
multis clarus fuisset operibus,effectus plenus dierum, tam humanorum, quam spiritus, in senectute bona excedit e vita,cum ad octogesimum annum pervenisset et menses tres.
LVI. Aiunt autem cum quoque capillis capitis
processu temporis adeo evasisse comatum,utquadruplici quidem coma discriminarentur,longitudo
autem eoruin ad quatuor cubitos produceretur.
Barba quoque erat ei densa, quæ ipsa quoque bifariam discriminabatur. Atque illa quidem cum
sic vixisset, requievit; nobis autem pulchrum exemplar suam reliquit vitam,non solum ut laudemus, aut etiam ut admiremur, sed ut pro viribus
quoque imitemur. Laus enim ad eum fertur solum,
Cimitatio autem non facit, ut simus etiam participes
bonorum, quæ ei debentur; gratia et clementia
Domini nostri Jesu Christi, cui gloria et potentia
cum Patre ejus, qui caret principio,et sanctissimo
et bono et vivifico ejus Spiritu, nunc et semper,
et in sæcula sæculorum. Amen.
ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ
ΙΝΔΟΥ ΚΑΙ ΔΟΜΝΑΣ
ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΔΙΣΜΥΡΙΩΝ ΤΩΝ ΕΝ ΝΙΚΟΜΗΔΕΙΑ ΜΑΡΤΥΡΟΣΑΝΤΩΝ.
MARTYRUM SANCTORUM MARTYRUM
INDÆ ET DOMNÆ
ET SANCTORUM VIGINTI MILLIUM QUI NICOMEDIÆ PASSI SUNT
(Latine apud Surium ad diem 26 Decembris; Græce ex cod. ms. Reg. 1553, sæc. xiv.)
Α'. "Αρτι Μαξιμιανοῦ δεύτερον ἔτος ἄγοντος ἐν τῇ I. Maximiano jam secundum annum agente in
Ρωμαίων ἀρχῇ καὶ τοῦ τῆς ἀσεβείας χειμῶνος χα- imperio Romanorum, et minilante gravem temHorum festum ait Metaphrastes celebrari uno die post natalem Christi, Martyrologium Romaum 28 Decembris.
col. 1039–1040page 36 of 56
PG 116:1039λεπὸν ἀπειλοῦντος καὶ ὅσον οὕτω κατὰ τῶν εὐσεβῶν ἐκραγήσεσθαι μέλλοντος, ἤνθει μὲν καὶ οὕτω τὰ τῶν Χριστιανῶν, καὶ ὥσπερ ἐν ἡδίστῳ τῆς εὐσεβείας ἔαρι φαιδρυνόμενα ἦν. Τοῦτο δὲ τὸ ἔαρ καὶ ἄλλοι μὲν ἐποίουν τῶν ὀρθοδόξων ὅσοι καὶ τῶν καιρῶν ἀνώτεροι ἦσαν, καὶ τὸ δόγμα τῆς εὐσεβείας φανερῶς ᾖδον κατὰ τὸν τέττιγα, πρὸ δὲ πάντων ἡ τῆς ἡμετέρας Ἐκκλησίας μουσικὴ χελιδών, ὁ πολὺς τὴν ὀρθοδοξίαν καὶ τὴν ἐπὶ ταύτην παῤῥησίαν Κύριλλος. Οὗτος, τὴν Νικομήδους τῷ τρόπῳ μᾶλλον ἢ τῆς ἐπισκοπῆς θρόνῳ κοσμῶν, καὶ τὸν βίον δηλαδὴ τῷ λόγῳ σύμφωνον ἔχων, ἱερά τε φροντιστήρια συνεκράτει, καὶ ἀσκητηρίων ἐπεμελεῖτο· τά τε ἤδη γεγονότα συνεῖχον καὶ καινὰ τοῖς παλαιοῖς ἐποικοδομῶν. Ἀνῆπτο οὖν, ἀνῆπτο τὸ πῦρ ἐκεῖνο τῆς εὐσεβείας, ὃ καὶ ἡ θεία φησὶ καὶ βασιλικὴ φωνή· «Πῦρ ἦλθον βαλεῖν εἰς τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη;» Ὃ καὶ τοσοῦτον ἐτράφη καὶ ἴσχυσεν ὡς καὶ αὐτῶν ἐπιλαβέσθαι τῶν βασιλείων καὶ συχνοὺς τῶν περὶ αὐτὰ πεῖσαι καὶ χρυσὸν καὶ πλοῦτον ἀφέντας, ὃς τοῦτο μᾶλλον σβέννυσι τὸ πῦρ, χερσὶν αὐτῶν πενήτων ἐγκαταθεῖναι, καὶ ὅλους Χριστοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ μερίδος γενέσθαι.
Βʹ. Ταῦτα δὲ ἀκούσαντι Μαξιμιανῷ ἀνεκτὰ ὅλως οὐκ ἦν· ἀλλὰ καὶ διπλοῦ αὐτῷ περιῤῥαγέντος πολέμου, ὧν τὸν μὲν αὐτὸς ἦν κατὰ τῆς εὐσεβείας κινῶν, τὸν δὲ ἔθνη τινὰ πρὸς αὐτὸν ἐκπολεμωθέντα, μερίζεται μὲν ἐπὶ πολὺ τὴν ψυχήν. Λογιζόμενος δὲ προσῆκον εἶναι τὸ τῶν βαρβάρων πρότερον, ἅτε καὶ φοβερώτερον, διενεγκεῖν, τὸν τῆς εὐσεβείας αὖθις ἐπιστρέψας ἀσφαλῶς, ἔφη, κινήσω, καὶ διδάξω καλῶς μετὰ τῶν προπατόρων θεῶν τοὺς πρὸς αὐτοὺς ὑβρίζοντας μὴ ἄν ἄλλοτέ ποτε τοιαῦτα κατ᾿ ἐκείνων νεανιεύεσθαι. Οὗτος μὲν δὴ τοιαῦτα κινήσας χείλη τε δόλια ἐν καρδίᾳ καὶ γλῶσσαν μεγαλοῤῥήμονα καὶ τῶν βαρβάρων ἐξῄει· ὁ δὲ τῶν εὐσεβῶν πυρσὸς ἔτι μᾶλλον ἀνῆπτο, καὶ οἱ τοῦ Χριστοῦ στρατιῶται πρὸς παράταξιν ηὐτρεπίζοντο. Ἐν τούτοις ἤνθησέ τι ἁδρὸν καὶ καλὸν φυτὸν εὐσεβείας, παρθένος σφόδρα καλὴ τὴν κλῆσιν Δόμνα, τὴν δόξαν ἐπιφανής, ἐν θαλάμῳ τεθραμμένη βασιλικῷ παρὰ τοῦ ψευδωνύμου βασιλέως πρότερον τοῖς ψευδωνύμοις θεοῖς καθιερωθεῖσα, οἳ ἔνδον τῶν βασιλείων ἱδρύντο, πρώτη τε τῶν ἱερειῶν καταστᾶσα καὶ θυσίας πάσης καὶ τελετῆς τῶν ματαίων θεῶν κατάρχουσα. Ἀλλὰ γὰρ ἐζήτει τὸ ἀγαθὸν δένδρον καὶ γῆν ἀγαθὴν καὶ ἡ κατάκαρπος ἐλαία ἐν οἴκῳ στῆναι Θεοῦ καὶ τὸν καρπὸν εὔχρηστον ἀποδοῦναι. Αὕτη γοῦν τοῦ τῆς πίστεως λόγου πλατυνομένου, εἰς ἀκοὴν ἐλθοῦσα τῶν θείων Γραφῶν καὶ οἰκειότητι γνώμης τὸν σπινθῆρα τῆς εὐσεβείας ἁρπάσασα ἔρωτος ἐν βραχεῖ πληροῦται πνευματικοῦ, καὶ λαβοῦσα βίβλον ἐκείνην Παύλου, φημί, τοῦ τῷ λόγῳ τὴν οἰκουμένην περιλαβόντος καὶ τὰς πράξεις τοῦ λοιποῦ τῶν ἀποστόλων χοροῦ πάνυ σπουδαίως καὶ προσεχῶς διεξῄει· καὶ γνοῦσα τοὺς λόγους ὡς μὲν ἀληθεῖς, ὡς δὲ ἡδεῖς, ὡς δὲ, τὸ μεῖζον πάντων, ψυχωφελεῖς, παντοία ἦν· ἤδετο, ἐξεπλήττετο, λύπης
pestatem impietatis, et mox in pios erepturo, sic
quoque forebant quidem res Christianorum, et
latae erant tanquam in jucundissimo vere pietatis.
Hoc autem ver faciebant alii quoque ex orthodoxis,
qui et temporibus erant superiores, et pietatis dog·
ma aperte canebant sicut cicadæ: præ cæteris vero
omnibus, Ecclesia nostra musica hirundo, qui
propter rectam in fide sententiam, et in ea dicendi libertatem,fuit celebratus Cyrillus. Is Nicomediam moribus magis ornans,quam sede episcopali
et vitam orationi habens consentientem, monasteria constituebat, et eorum curam gerebat, et
ea quæ jam facta fuerant continens, et nova præter vetera adificans. Accensus ergo, accensus
fuerat ignis ille pietatis, de quo etiam dicit vox
regia:: Ignem veni mittere in terram: et quid,
volo, nisi ut ardeat?» 13 Qui etiam tantum est
nutritus, et tantum invaluit, ut etiam ad ipsam
veniret regiam, et multis ex iis qui erant in ipsa,
persuaderet ut relicto auro et divitiis, quæ hunc
ignem exstinguunt, eas in manus pauperum immitterent, Christumque et ejus partes omnino
sequerentur.
λεπὸν ἀπειλοῦντος καὶ ὅσον οὕτω κατὰ τῶν εὐσεβῶν
εκραγήσεσθαι μέλλοντος, ἤνθει μὲν καὶ οὕτω τὰ τῶν
Χριστιανῶν, καὶ ὥσπερ ἐν ἡδίστῳ τῆς εὐσεβείας
ἔαρι φαιδρυνόμενα ἦν. Τοῦτο δὲ τὸ ἔαρ καὶ ἄλλοι
μὲν ἐποίουν τῶν ὀρθοδόξων ὅσοι καὶ τῶν καιρῶν
ἀνώτεροι ἦσαν, καὶ τὸ δόγμα τῆς εὐσεβείας φανερώς
ήδον κατὰ τὸν τέττιγα, πρὸ δὲ πάντων ἡ τῆς ἡμετέ
ρας ᾿Εκκλησίας μουσική χελιδών, ὁ πολὺς τὴν ὀρθο
δοξίαν καὶ τὴν ἐπὶ ταύτην παῤῥησίαν Κύριλλος. Ού
τος, την Νικομήδους τῷ τρόπῳ μᾶλλον ἢ τῆς ἐπισ
σκοπῆς θρόνῳ κοσμῶν, καὶ τὸν βίον δηλαδὴ τῷ λόγο
σύμφωνον ἔχων, ἱερά τε φροντιστήρια συνεκράτει,
καὶ ἀσκητηρίων ἐπεμελεῖτο τά τε ἤδη γεγονότα συνε
έχων και καινὰ τοῖς παλαιοῖς ἐποικοδομών. ᾿Αναστο
οὖν, ἀνῆπτο τὸ πῦρ ἐκεῖνο τῆς εὐσεβείας, ὅ καί ἡ
θεία φησί και βασιλική φωνή, «Πύρ ἦλθον βαλεῖν
εἰς τὴν γῆν, καὶ τί θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη;» Ο και
τοσοῦτον ἐτράφη καί ἴσχυσεν ὡς καί αὐτῶν ἐπιλαβέσθαι τῶν βασιλείων καί συχνοὺς τῶν περὶ αὐτὰ πεῖκαι χρυσὸν καὶ πλοῦτον ἀφέντας, ὃς τοῦτο μάλλον
σβέννυσι τὸ πῦρ, χερσίν αὐτῶν πενήτων εγκαταθεί.
ναι, και όλους Χριστοῦ καί τῆς αὐτοῦ μερίδος για
νέσθαι.
II.Cum hæc autem audivisset Maximianus, non Β'. Ταῦτα δὲ ἀκούσαντι Μαξιμιανῷ ἀνεκτὰ ὅλως
erant ea omnino tolerabilia; sed cum etiam du- οὐκ ἦν ἀλλὰ καὶ διπλοῦ αὐτῷ περιῤῥαγέντος παίς
plex ei bellum erupisset, quorum ipse quidem u- μου, ὧν τὸν μὲν αὐτὸς ἦν κατὰ τῆς εὐσεβείας κινῶν,
num movebat contra pietatem, alterum vero con- τὴν δὲ ἔθνη τινὰ πρὸς αὐτὸν ἐκπολεμωθένα, μερίζει
tra ipsum quædam gentes, ab eo bello devictæ, ται μὲν ἐπὶ πολὺ τὴν ψυχών. Λογιζόμενος δὲ προστ
ejus diu distrahebatur animus. Cum vero consi- κον εἶναι τὸ τῶν βαρβάρων πρότερον, ἅτε και φούν
derasset oportere prius bellum conficere Barba- ρώτερον, διενεγκεῖν, τόν τῆς εὐσεβείας αὖθις ἐπιrorum, ut quod esset terribilius: Religionis, inquit, ναστρέψας ἀσφαλῶς, ἔφη, κινήσω, καὶ διδάξω καλες
bellum reversus tuto movebo, et pulchre docebo μετὰ τῶν προπατόρων θεῶν τοὺς πρὸς αὐτοὺς τ
cum majorum meorum diis,eos qui ipsos aficiunt βρίζοντας μὴ ἂν ἄλλοτέ ποτε τοιαῦτα κατ' ἐκείνων
contumeliis, numquam eis tam vehementer et tam νεανιεύεσθαι. Οὗτος μὲν δὴ τοιαύτα κινήσας χείλη τ
temere insultare. Cum is sic quidem et labra in δόλια ἐν καρδίᾳ καὶ γλῶσσαν μεγαλοῤῥήμονα καὶ
corde dolosa, et linguam movisset magna et su- τῶν βαρβάρων ἐξῄει· ὁ δὲ των εὐσεβῶν πυρσός ἔτι
perba loquentem, egressus est contra Barbaros. μᾶλλον ἀνῆπτο, καὶ οἱ τοῦ Χριστοῦ στρατιώται πρὸς
Piorum autem fax adhuc magis accendebatur, et παράταξιν ηὐτρεπίζοντο. Εν τούτοις ἤνθησέ τι και
Christi milites parabantur ad aciem. Inter eos no- δρὸν καὶ καλὸν φυτὸν εὐσεβείας, παρθένος σφόδρα
ruit læta quædam et pulchra planta pietatis, virgo καλὴ τὴν κλῆσιν Δόμνα, τὴν δόξαν ἐπιφανής, ἐν θα
admodum pulchra, Domma nomine, gloria insi- λάμψ τεθραμμένη βασιλικῷ παρὰ τοῦ ψευδωνύμου
gnis, in thalamo educata imperatorio, ab impio βασιλέως πρότερον τοῖς ψευδωνύμοις θεοίς καθιερω
imperatore iis qui falso nominantur, ejus diis con- θεῖσα, οι ἔνδον τῶν βασιλείων ἵδρυντο, πρώτη, τι
secrata, qui collocati erant intra regiam: et con- τῶν ἱερειῶν καταστῦσα καὶ θυσίας πάσης καὶ τελετή
stituta prima sacerdotum, et præfecta sacrificiis et τῶν ματαίων θεῶν κατάρχοντα. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐζήτει τὸ
mysteriis omnibus deorum inanium. Verum enim
vero bona arbor quærebat bonam terram, et ferax
olea stare in domo Dei, et fructum reddere utilem.
Ipsa ergo,cum fidei sermo dilataretur, et ad divinarum Scripturarum venisset auditionem, et mentis aptitudine rapuisset scintillam pietatis, brevi
impletur amore spirituali, et cum illum librum
accepisset, Pauli, inquam,qui serinone complexus
ast orbem terra,et actiones reliqui chori apostolo.
rum,diligenter et continenter ea percurrit: et cum
cognoxisset ea, quæ dicebantur, esse et vera, et
delectabilia, et quod est omnium maximum, ani4 Luc. xii, 49.
γαθὸν δέδρον καὶ γῆν ἀγαθὴν καὶ ἡ κατάκαρπος
ἐλπίπ, ἐν οἴκῳ στῆναι Θεοῦ καὶ τὸν καρπὸν εὐχρη
στον ἀποδοῦναι. Αὕτη γοῦν τοῦ τῆς πίστεως λόγου
πλατυνομένου, εἰς ἀκοὴν ἐλθοῦσα τῶν θείων Γραφών
καὶ οἰκειότητι γνώμης τὸν σπινθῆρα τῆς εὐσεβείας
ἁρπάσασα ἔρωτος ἐν βραχεῖ πληροῦνται πνευματικού,
καὶ λαβοῦτο βίβλον ἐκείνην Παύλου, φημί, τοῦ τῷ
λόγῳ τήν οἰκουμένην περιλαβόντες καὶ τὰς πράξεις
τοῦ λοιποῦ τῶν ἀποστόλων χοροῦ πάνω σπουδαίας
καὶ προεχῶς διεξήει· καὶ γνοῦσα τοὺς λόγους απ
μὲν ἀληθεῖς, ὡς δὲ ἡδεῖς, ὡς δὲ, τὸ μεῖζον πάντων,
ψυχωφελείς, παντοία ἦν· ἤδετο, ἐξεπλήττετο, λύπη;
col. 1041–1042page 37 of 56
PG 116:1041τὴν ψυχὴν ἐπληροῦτο· Ἥδετο μὲν ἐφ᾽ οἷς τοιούτῳ ἔτυχε θησαυρῷ· ἐξεπλήττετο δὲ τὴν τῶν Χριστιανῶν πίστιν κατανοοῦσα καὶ τὸ φιλάληθες αὐτῆς καὶ οἰκεῖον πρὸς ἀρετὴν ἀποδεχομένη· ἠνιᾶτο δὲ τὴν ζημίαν τὴν μέχρι τούτου λογιζομένη καὶ νύχτα βαθεῖαν τὰ προλαβόντα νομίζουσα.
Γ΄. Ἀμέλει καὶ τῆς εὐσεβοῦς ταύτης πίστεως γλιχομένη μηδὲν ὅλως μελλήσασα μεταστέλλεται τινα κρυφίως ἑνὸς τῶν τῆς βουλῆς θυγατέρα, τὴν μὲν δόξαν Χριστιανήν, παρθένον δὲ καὶ αὐτὴν εἰς ἀκρίβειαν τὰ τῆς ἀληθοῦς λατρείας ἐρῶσα μαθεῖν καὶ ὁδηγῷ ταύτῃ χρήσασθαι πρὸς τὴν θεοσέβειαν, παρ᾽ ἧς καὶ τὰ κάλλιστα μυσταγωγηθεῖσα, ἐπὶ τὸ βάπτισμα σπεύδει καὶ τὸν ἀρχιερέα Κύριλλον μέσων νυκτῶν κλέψασα τὴν αἴσθησιν πάντων, καταλαμβάνει. Κἀκεῖνος ἐμμελῶς τὰς θείας ἁπάσας αὐτῇ Γραφάς, εἶτα καὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ σφραγίσας, τότε μὲν κατηχουμένην αὐτὴν ποιεῖ, καὶ προτελεῖσθαι τὰ εθισμένα παρὰ τοῦ τῶν εὐλαβῶν διακόνων ἐπιτάττει. Ἡ δὲ τούτοις τε ἅμα καὶ νηστείᾳ καὶ προσευχῇ προσέχουσα οὐκ ἔλαττον τοῦ ταῦτα ποιεῖν τὸ λανθάνειν ποιοῦσαν εἶχε διὰ σπουδῆς. Οὐκ ἔστιν οὖν ὅστις αὐτῇ ταῦτα συνήδει ὅτι μὴ μόνος ὁ καὶ τὴν ἀρετὴν παραπλήσιος εὐνοῦχός τις ὄνομα μὲν Ἴνδης, τὸ δὲ γένος βάρβαρος, εἰ καὶ τὸ ἦθος αὐτῷ μὴ κατὰ βάρβαρον ἦν, ἀλλ᾽ ἥμερόν τε καὶ προσηνὲς καὶ πολλὴν διαγγέλλων τὴν ἔνδον ἡρεμίαν καὶ γαληνότητα. Οὗτος οὐ μόνον ὁμοίως αὐτῇ τῇ πίστει προσέδραμεν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ μαρτύριον, τοῦ καιροῦ καλοῦντος πρῶτον ἑαυτὸν φέρων ἐπέδωκεν. Ἄμφω μὲν οὖν, ὡς ἡ προθεσμία παρῆν τοῦ βαπτίσματος, ἀξιοῦνται, καὶ τὸν οὐράνιον δέχονται μαργαρίτην, καὶ οὕτως ἐπὶ τῇ πρώτῃ γεννήσει τυχεῖαν ἡ παῖς ἀναγεννᾶται καὶ τὴν δευτέραν, οὔπω πλεῖον ἢ δέκατον μόνον ἐπὶ δυσὶν ἔτος γενομένη.
Δ΄. Ἐπεὶ δὲ τὸν θεμέλιον ἰσχυρῶς κατεβάλετο καὶ ἐν τῇ πέτρᾳ ἤδη τῇ ἀῤῥαγεῖ ἐῤῥίζωτο τῷ Χριστῷ τότε καὶ τἄλλα ἐποικοδομεῖ, τροφῆς μὲν αἰσθητῆς καὶ πομάτων ἀμελῶς ἔχουσα, ἄρτου δὲ νοητοῦ μᾶλλον καὶ θείων ῥημάτων ἐξεχομένη, πρὸς δὲ καὶ ζητοῦσα οὐχ᾽ ὅπως αὐτῇ τὸ ῥηθὲν μόνον εἰς νοῦν ἐμπαγῇ, ἀλλὰ καὶ ὅπως ἂν εἰς ἔργον ἐκβαίη· μᾶλλον δὲ οὐδὲ χρόνου πρὸς ταῦτα ἐδεῖτο· ἅμα γὰρ ἤκουσέ τι τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τὸ ἀκουσθὲν εὐθὺς εἰς ἔργον προῆγε. Τὴν θείαν γοῦν ποτε βίβλον τῶν ἀποστολικῶν ἐπιοῦσα πράξεων, ἐπεὶ κατ᾽ ἐκεῖνο τοῦ λόγου ἐγένετο ἔνθα οἱ τὰ κτήματα πωλοῦντες τὰς τιμὰς ἔφερον, καὶ παρὰ τοὺς πόδας ἐτίθουν τῶν ἀποστόλων, εἰς νοῦν τοῦτο καὶ ἐκείνη βάλλεται, καὶ ὅσος ἦν αὐτῇ χρυσὸς καὶ ἄργυρος ἐσθής τε πολυτελὴς ἀθροίσασα, εἶτα τοῖς ἰδίοις οἰκέταις ἐπιθεῖσα νυκτὸς ἄπεισι, καὶ τὸν ἅγιον ἀξιοῖ Κύριλλον δέξασθαι ταῦτα, ἐπεὶ καὶ αὐτῇ τὴν ἀποστολικὴν πρὸς ἐκεῖνον αἰδὼ διασώζει, καὶ ἰδίαις χερσὶ πένησι διανεῖμαι. Ἃ δὴ καὶ ὡς αὐτῇ βούλημα διαπραξαμένη οὐδενὸς εἰδότος
VITA SS. INDÆ ET DOMNÆ.
τὴν ψυχὴν ἐπληροῦτο· "Ηδετο μεν ἐφ᾽ οἷς τοιούτῳ ἔτυ- mæ utilia, varie afficiebatur, lælabatur, admiraba
χε θησαυρῷ· ἐξεπλήττετο δὲ τὴν τῶν Χριστιανῶν
πίστιν κατανοοῦσα καὶ τὸ φιλάληθες αὐτῆς καὶ οἶκεῖον πρὸς ἀρετὴν ἀποδεχομένη· ἠνιᾶτο δὲ τὴν ζημίαν τὴν μέχρι τούτου λογιζομένη καὶ νύχτα βαθεῖαν
τὰ προλαβόντα νομίζουσα.
Γ΄. ᾿Αμέλει καὶ τῆς εὐσεβοῦς ταύτης πίστεως γλι
χομένη μηδὲν ὅλως μελλήσασα μεταστέλλεται τινα
κρυφίως ἑνὸς τῶν τῆς βουλής θυγατέρα, τὴν μὲν δοξαν Τριστιανήν, παρθένον δὲ καὶ αὐτὴν εἰς ἀκρίβειαν τὰ τῆς ἀληθοῦς λατρείας ἐρῶσα μαθεῖν καὶ
ὁδηγῷ ταύτη χρήσασθαι πρὸς τὴν θεοσέβειαν, παρ'
ῆς καὶ τὰ κάλλιστα μυσταγωγηθεῖσα, ἐπὶ τὸ βάπτισμα σπεύδει
καὶ τὸν ἀρχιερέα Κύριλλον μέσων
νυκτῶν κλέψασα τὴν αἴσθησιν πάντων, καταλαμβάνει. Κἀκεῖνος ἐμμελῶς τὰς θείας ἁπάσας αὐτῇ Γραφάς, εἶτα καὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ στραγίσας, τότε μὲν κατηχουμένην αὐτὴν ποιεῖ, καὶ
προτελεῖσθαι τα εθισμένα παρά τοῦ τῶν εὐλαβῶν
διακόνων ἐπιτάττει. Ἡ δὲ τούτοις τε ἅμα καὶ νηστείᾳ καὶ προσευχῇ προσέχουσα οὐκ ἔλαττον τοῦ
ταῦτα ποιεῖν τὸ λανθάνειν ποιοῦσαν εἶχε διὰ σπου
δῆς. Οὐκ ἔστιν οὖν ὅστις αὐτῇ ταῦτα συνήδει ὅτι μὴ
μόνος ὁ καὶ τὴν ἀρετὴν παραπλήσιος εὐνοῦχός τις
ὄνομα μὲν Ινδης, τὸ δὲ γένος βάρβαρος, εἰ καὶ τὸ
ἦθος αὐτῷ μὴ κατὰ βάρβαρον ἦν, ἀλλ᾽ ἤμερόν τε καὶ
προσηνὲς καὶ πολλὴν διαγγέλλων τὴν ἔνδον ἡρεμίαν
καὶ γαληνότητα. Οὗτος οὐ μόνον ὁμοίως αὐτῇ τῇ
πίστει προσέδραμεν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ μαρτύριον,
τοῦ καιροῦ καλοῦντος πρῶτον ἑαυτῶν φέρων ἐπέδω- "
κεν. Αμφω μὲν οὖν, ὡς ἡ προθεσμία παρῆν τοῦ
βαπτίσματος, ἀξιοῦνται, καὶ τὸν οὐράνιον δέχονται
μαργαρίτην, καὶ οὕτως ἐπὶ τῇ πρώτη γεννήσει το
χεῖαν ή παῖς ἀναγεννᾶται καὶ τὴν δευτέραν, οὔπω
πλεῖον ἢ δέκατον μόνον ἐπὶ δυσὶν ἔτος γενομένη.
"
Δ'. Ἐπεὶ δὲ τὸν θεμέλιον ἰσχυρῶς κατεβάλετο καὶ
ἐν τῇ πέτρα ἤδη τῇ ἀῤῥαγεῖ ἐῤῥίζωτο τῷ Χριστῷ
τότε καὶ τἄλλα ἐποικοδομεί, τροφῆς μὲν αἰσθητῆς
καὶ πομάτων ἀμελῶς ἔχουσα, ἄρτου δὲ νοητοῦ μᾶλο
λον καὶ θείων ῥημάτων ἐξεχομένη, πρὸς δὲ καὶ ζητοῦσα οὐχ͵ ὅπως αὐτῇ τὸ ῥηθὲν μόνον εἰς νοῦν ἐμπαγῆ, ἀλλὰ καὶ ὅπως ἂν εἰς ἔργον ἐκβαίη· μᾶλλον δὲ
οὐδὲ χρόνου πρὸς ταῦτα ἐδεῖτο· ἅμα γὰρ ἤκους τι
τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τὸ ἀκουσθὲν εὐθὺς εἰς ἔργον p
προηγε. Τὴν θείαν γοῦν ποτε βίβλον τῶν ἀποστολικῶν ἐπιοῦτα πράξεων, ἐπεὶ κατ' ἐκεῖνο τοῦ λόγου
ἐγένετο ἔνθα οἱ τὰ κτήματα πωλοῦντες τὰς τιμὰς
ἔφερον, καὶ παρὰ τοὺς πόδας ἐτίθουν τῶν ἀποστόλων, εἰς νοῦν τοῦτο καὶ ἐκείνη βάλλεται, καὶ ὅσος ἦν
αὐτῇ χρυσὸς καὶ ἄργυρο; ἐσθής τε πολυτελὴς ἀθροί.
σασα, εἶτα τοῖς ἰδίοις οἰκέταις ἐπιθεῖτά νυκτὸς ἄπο
εἰσ', καὶ τὸν ἅγιον ἀξιοι Κύριλλον δέξασθαι ταῦτα,
ἐπεὶ καὶ αὐτῇ τὴν ἀποστολικὴν πρὸς ἐκεῖνον αἰδὼ
διασώζει, παὶ ἰδίαις χερσὶ πένησι διανείμαι. "Α δὴ
καὶ ὡς αὐτῇ βούλημα διαπραξαμένη οὐδενὸς εἰδότος
2 Act. 1x, 34.
tur, dolore animi implebatur. Lælabatur quidem
quod in talem thesaurum incidisset: admirabatur
autem, considerans fidem Christianorum: ejusque
veri studium et conjunctionem cum virtute suscipiens angebatur vero, damnum quod eousque
acceperat, reputans, et noctem profundam ea,
quæ præcesserant, existimans.
III. Hanc certe piam fidem desiderans, nihil omnino cunctata, accersit quamdam filiam unius ex
senatoribus (quæ opinione quidem erat Christians,
erat autem ipsa quoque virgo perfecta verum
cullum scire desiderans, et uti ea duce ad religionem. qua in mysteriis pulcherrime instituta,
properat ad baptismum: et media nocte, inscienlibus omnibus, venit ad Cyrillum pontificem. Ille
autem cun modulate divinas ei cecinisset Scriplaras, et veneranda Christi cruce eam obsignasset,
tunc quidem eam facit catechumenam: et jubet ea,
quæ de more prius fiunt, fieri a pio quodam diacono; erat autem ei nomen Agapius. Illa vero cum
et his, et jejunio et orationi simul vacaret, non
minus hæc agens studio latere, quam hæc facere. Non erat itaque aliquis, qui horum esset
conscins, nisi solus quidam eunuchus, qui erat
ei virtute similis, Indes quidem nomine, genere
autem barbarus, eliamsi ejus mores non essent
barbaris similes, sed mites et mansueti, et qui
signifcabant magnam internam quietem et tranquillitatem. Is non solum, æque atque ipsa, ad
fidem accessit: sed etiam, vocante occasione, se
primum tradidit martyrio. Ambo ergo, quando
venit tempus praestitutum,assequuntur baptismum,
et sic post primam generationem, cito puella
secundo quoque regeneratur, cum non nata esset
plures quam quatuordecim annos.
IV. Postquam autem valide jactum fuit fundamentum, et in firma petra, nempe Christo, jam
radices egerat, tunc alia quoque superadificavit,
alimentum quidem sensile et potum negligens, pani autem, qui intelligentia percipitur, et divinis
verbis adhærens: et præterea quærens non solum,
quomodo, quod dictum fuerat, in animo imprimeretur, sed etiam, quomodo exiret in opus, atque
adeo ad ea non opus fuit ei tempore. Simulatque
enim divinam audiebat Scripturam, statim, quod
audiebat, producebat ad effectum. Cum itaque aliquando legeret librum Actionum Apostolicarum,
ubi pervenit ad illum locum, in quo, qui vendebant possessiones, afferebant pretia ad pedes aposto
lorum, 9 illa hoc quoque, facere constituit, et cum
collegisset, quidquid auri habebat et argenti et vestis
pretiosæ, et ea suis imposuisset famulis, noctu abit
et sanctum rogat Cyrillum, ut ea accipiat, quoniam
in illum apostolicam serval reverentiam; et ut
suis manibus ea distribuet pauperibus. Quæ quidem
col. 1043–1044page 38 of 56
PG 116:1043ὑπέστρεφε, καὶ ὁ συνήθης αὐτὴν θάλαμος αὖθις εἶχεν. Ε΄. Κύριλλος μὲν οὖν μετὰ μικρὸν ὁ ταύτης κατὰ πνεῦμα πατὴρ πρὸς τὸν πάντων Πατέρα καὶ θεὸν ἐκδημεῖ πολλῶν παραδόξων ἐν τῷ τέλει τῷ αὐτοῦ συνδεδραμηκότων· ἡ δὲ μακαρία παῖς τὰς αὐτοῦ παραινήσεις οὐχ ἁπλῶς ἤκουσεν, ἀλλὰ καὶ τῷ τῆς διανοίας ἐνέκυψε βάθει. Τοιγαροῦν ἡμέρας μὲν ὅλης ἐκείνη τε καὶ ὁ τὴν ἀρετὴν αὐτῇ ἐοικὼς Ἵνδης νηστείᾳ καθαιρόμενοι τὰς ψυχὰς, προσευχῇ τε καὶ τοῖς ἱεροῖς λόγοις προσκείμενοι ἑσπέρας τροφῆς ἐμέμνηντο. Καὶ ἡ τροφὴ ἄρτος ἦν ξηρός, καὶ ἡ πόσις ὕδωρ· ἃ δὲ λαμβάνειν ἐκ βασιλέως ετάχθησαν, πενήτων ἐτρύφων γαστέρες, ἵν᾿ ὁμοῦ καὶ φιλανθρωπίαν κατορθοῦντες ὦσι. Καὶ τὴν ἐγκράτειαν οὕτω ποιοῦντες, λανθάνειν μὲν ἔσπευδον τοὺς πολλούς· δυνατὸν δὲ οὐκ ἦν τὸ ὄρος κρυβῆναι καὶ τὸν λύχνον ὑπὸ τὸν μόδιον κεῖσθαι, καὶ τὸν θησαυρὸν ἀφανῆ κατὰ γῆς κρύπτεσθαι, ἀλλὰ καθ᾿ ὃν ἐρῶ τρόπον φανέντες τοῖς μὲν ὀρθοδόξοις σωτήριον ὑπόδειγμα γίνονται, τοῖς ἀσεβέσι δὲ καὶ μοχθηροῖς ἔλεγχος, οἱ τοσοῦτον ἀπέσχον ἀπολαῦσαι τῆς ἀρετῆς ἐκείνων, ὅσον καὶ δίκας ἀπήτουν καὶ ἔγκλημα αὐτοῖς προέτεινον τὴν ἐγκράτειαν· τὸ γὰρ τῆς εὐσεβείας ἐλάνθανον ἔτι, καὶ οὕπω φωραθέντες αὐτοῖς ἐτύγχανον. Ϛ΄. Ἐπεὶ δὲ τὰ τῆς νηστείας δῆλα τῷ τῆς βασιλικῆς θεραπείας κατέστησαν φροντιστῇ, δέον τῆς φιλανθρωπίας θαυμάσαι, δέον ἐκπλαγῆναι τῆς ἐγκρατείας, ὁ δὲ καὶ μᾶλλον ἐπὶ μάστιγας τρέπεται καὶ ξαίνων πολλὰς ἠνάγκαζε λέγειν οὗ αὐτοῖς τὰ διδόμενα προχωρεῖ. ὡς δὲ ἐκεῖνοι μαθόντες τὰ κατορθώματα, καὶ μάλα γενναίως διεκαρτέρουν ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ εἰπεῖν προαιρούμενοι, καὶ ἵνα μὴ καὶ τὸ τῆς φιλανθρωπίας ῥεῦμα τὸ εἰς τοὺς δεομένους ἀνακοπῇ, εἴς τις τῶν εὐνούχων τῷ ἄρχοντι παραστὰς καὶ τὸ γένος Πέρσης καὶ τὴν ἀσέβειαν, ἀναδεικνὺς αὐτῶν τὴν ἀρετὴν ὡς κακίαν διέξεισι, καὶ κατηγορεῖ ὅτι τε ἀγνεύουσι, καὶ βρωμάτων ἀπέχονται, καὶ ἃ λαμβάνουσι πρὸς τροφὴν νυκτὸς ἐνδεέσι Χριστιανοῖς παρέχουσι, καὶ ὅτι δὴ τὰ παρὰ τοῦ βασιλέως τοῖς κατὰ τοῦ βασιλέως τροφὴ γίνεται. Εἰ βούλει δέ καὶ σαφέστερον γνῶναι, πάρεστί σοι καὶ τὸ ταμεῖον ἀνοίξαντι ὄψιν ἀδήλων ποιήσασθαι τὰ φαινόμενα. Ἤκουσεν ὁ ἄρχων, καὶ ἄσμενος τὸν ἐναργῆ δεξάμενος ἔλεγχον τὰς κλεῖς ἀπ᾿ αὐτῶν ἀφαιρεῖται, καὶ διανοίξας εὗρεν εὐθὺς, οὐ μὴν ὥσπερ αὐτὸς ἤλπιζεν, ἀλλὰ τὰ ἀληθῶς τίμια, τόν τε τοῦ θείου Σωτῆρος τύπον καὶ βιβλίον ἱερὰν, τὰς τῶν ἀποστόλων θεοφιλεῖς Πράξεις, καὶ πρὸς αὐτοῖς τὴν ἀκτημοσύνην ἐν μέγαν τῶν εἰς οὐρανοὺς θησαυριζόντων πλοῦτον, ἧς τὰ κείμενα ψίαθοι δύο κατὰ ψιλοῦ τοῦ ἐδάφους κείμεναι, ἡ φιλότιμος στρωμνὴ Δόμνης καὶ Ἵνδης τῶν εὐγενῶν τῷ ὄντι καὶ μακαρίων, πρὸς δὲ καὶ κεραμοῦν τι θυμιατήριον καὶ λύχνον ξύλινόν τι λαρνακίδιον ἐν ᾧ τὴν ἱερὰν προσφορὰν ἧς μετελάμβανον ἀπετίθεσαν. Ταύτην οὖν τὴν βιβλον καὶ τὸ λαρνάκιον
ADDENDA.
DECEMBER.
cum,
at volebat, nemine sciente effecisset reversa ὑπέστρεφε, καὶ ὁ συνήθης αὐτὴν θάλαμος αὖθις εξω
est, et solitus eam rursus habebat thalamus.
χεν.
V. Atque Cyrillus quidem ejus pater secundum Ε΄. Κύριλλος μὲν οὖν μετὰ μικρὸν ὁ ταύτης κατὰ
spiritum paulo post excedit ad omnium Patrem πνεῦμα πατὴρ πρὸς τὸν πάντων Πατέρα καὶ θεὸν
et Deum; beats autem puella ejus monita non le- έκδημεί πολλῶν παραδόξων ἐν τῷ τέλει τῷ αὐτοῦ
viter audiit, seul etiam in animi profunde ea celavit. συνδεδραμηκότων· ἡ δὲ μακαρία ππῖς τὰς αὐτοῦ
Toto itaque die illa, et qui virtuti erat similis In- παραινήσεις οὐχ ἁπλῶς ἤκουσεν, ἀλλὰ καὶ τῷ τῆς
des, animam jejunio expurgantes, orationique et διανοίας ἐνέκυψε βάθει. Τοιγαροῦν ἡμέρας μὲν
sacris eloquiis vacantes, noctu cibum sumebant. ὅλης ἐκείνη τε καὶ ὁ τὴν ἀρετὴν αὐτῇ ἐοικὼς ἵνα
Alimentum autem erat panis siccus, et aqua potus. δης νηστεία καθαιρόμενοι τὰς ψυχὰς, προσευχή τ
Quæ vero constitutum fuerat ut ab imperatore ac- καὶ τοῖς ἱεροῖς λόγοις προσκείμενοι ἐσπέρας τροφῆς
ciperent, iis ventres pauperum fruebantur, ut be- ἐμέμνηντο. Καὶ ἡ τροφὴ ἄρτος ἦν ξηρός, καὶ ἡ πό
nignitatem simul recte exercerent et abstinentiam. σις ὕδωρ· ἃ δὲ λαμβάνειν ἐκ βασιλέως ετάχθησαν,
Sic facientes, conabantur quidem multos latere; πενήτων ἐτρύφων γαστέρες, ἵν᾿ ὁμοῦ καὶ φιλανθρω
sed fieri non poterat, ut mons absconderetur, et πίαν κατορθούντες ώσι. Καὶ τὴν ἐγκράτειαν οὕτω
lucerna poneretur sub modio, et thesaurus lateret ποιοῦντες, μανθάνειν μὲν ἔσπευδον τοὺς πολλούς·
in terra abditus Sed cum eo, quem dicam, modo δυνατὸν δὲ οὐκ ἦν τὸ ὄρος κρυβῆνοι καὶ τὸν λύχνον
δέ
apparuissent, orthodoxis quidem funt exemplum ὑπὸ τὸν μόδιον κεῖσθαι, καὶ τὸν θησαυρὸν αφανή και
salutare, impiis autem et improbis validum ad τὰ γῆς κρύπτεσθαι, ἀλλὰ καθ᾿ ὃν ἐρῶ τρόπον φανέν
eos convincendos argumentum. Qui tantum abe- τες τοῖς μὲν ὀρθοδόξοις σωτήριον υπόδειγμα γίνον
rant, ut ex illorum virtute fructum perciperent, ut ται, τοῖς ἀσεβέσι δὲ καὶ μοχθηροῖς ἔλεγχος, οἱ τοσού
etiam pœnas ab eis expeterent, et eis crimen in- τον ἀπέσχον ἀπολαῦσαι τῆς ἀρετῆς ἐκείνων, ὅσον καὶ
tenderet abstinentiam; eorun enim adhuc late- δίκας ἀπήτουν καὶ ἔγκλημα αὐτοῖς προέτεινον τὴν
bat pietas, nec ab ipsis adhuc deprehensi fuerant. ἐγκράτειαν· τὸ γὰρ τῆς εὐσεβείας ἐλάνθανον ἔτι, καὶ
οὕπω φωραθέντες αὐτοῖς ἐτύγχανον.
VI. Postquam autem manifestum evasit eorum
jejunium ei qui gerebat curam sumptus aulæ imperatoris, cum oporteret admirari benignitatem,
et stupere abstinentiam, ille potius processit ad
flagra,et eos diu cædens, vim afferebat ut dicerent,
quonam proficiscantur ea quæ eis dantur. Cum illi
autem, qui didicerant celare recte facta, ea forti &
et generoso animo sustinerent, mori malentes,
quam dicere, ne quod in egentes manabat, rescinderetur fluentum benignitatis, quidam eunuchus
accedens ad praefectum, Persa genere et impietate,
ac initio eorum virtutem defert et accusat tamquam
vitium: quod scilicet se caste gerant, ela cibisabstineant: et quæ accipiunt ad alimentum, ea pauperibus Christianis præbeant: et quod, quæ ab imperatore proficiscuntur, dantur ad alimentum iis
qui sunt contrarii imperatori. Quod si velis id scire
apertius, licet tibi aperto penario ex iis quæ apparebunt, intelligere ea quæ sunt obscura. Audiit
præfectus, et cum libenter evidentem admisisset
probationem, ab eis aufert claves; et cum aperuisset, invenit protinus, sed non ut ipse sperabat, sed
ea, qua vere erant veneranda, nempe et divinæ
crucis figuram, et librum sacrosanctum, nempe
apostolorum Deo gratas Actiones; et præterea possessionum vacuitatem eorum qui in coelis magnum
thesaurum recondebant. cujus præclaræ opes erant
duæ storeæ, in nudo solo strata vere generosorum
et beatorum Domnæ et Indæ magnifica supeller;
fictile præterea thuribulum et lucerna, et lignea arcula, in qua reposuerant sacram oblationem(2), cujus
Illustre exemplum communionis sub una
specie. Olim autem persecutionis tempore fideles eucharistiam domum secum asportabant, et diu asserΓ' Ἐπεὶ δὲ τὰ τῆς νηστείας δῆλα τῷ τῆς βασ
λικῆς θεραπείας κατέστησαν φροντιστῇ, δέον της
φιλανθρωπίας θαυμάσαι, δέον ἐκπλαγήναι τις
ἐγκρατείας. Ὁ δὲ καὶ μᾶλλον ἐπὶ μάστιγας τ
καὶ ξαίνων πολλὰς ἠνάγκαζε λέγειν οὐ αὐτοῖς π
διδόμενα προχωρεῖ. ὡς δὲ ἐκεῖνοι μαθόντες τὰς
τορθώματα, καὶ μάλα γενναίως διεκαρτέρουν απε
μᾶλλον ἢ εἰπεῖν προαιρουμένοι, καὶ ἵνα μὴ καὶ τ
τῆς φιλανθρωπίας ῥεῦμα τὸ εἰς τοὺς δεομένους
ἀνακοπῇ, εἰς τις των εὐνούχων τῷ ἄρχοντι περα
στὰς καὶ τὸ γένος Πέρσης καὶ τὴν ἀσέβειαν, ἀναδει
αὐτῶν τὴν ἀρετὴν ὡς κακίαν διέξεισι, καὶ κατηγορ
ότι τε ἀγνεύουσι, καὶ βρωμάτων ἀπέχονται, καὶ ἐ
λαμβάνουσι πρὸς τροφὴν νυκτὸς ἐνδεέσι Χριστιανοῖς
παρέχουσι, καὶ ὅτι δὴ τὰ παρὰ του βασιλέως τοῖς
κατὰ τοῦ βασιλέως τροφή γίνεται. Εἰ βούλει δέ καὶ
σαφέστερον γνῶναι, παρέστί σοι
καὶ τὸ ταμεῖον
ἀνοίξαντι ὄψιν ἀδήλων ποιήσασθαι τὰ φαινόμενα,
"Ηκουσεν ὁ ἄρχων, καὶ ἄσμενος τὸν ἐναργή δεξάμενος ἔλεγχον τὰς κλεῖς ἀπ᾿ αὐτῶν ἀφαιρεῖται, καὶ
διανοίξας εὗρεν εὐθὺς, οὐ μὴν ὥσπερ αὐτὸς ἤλπιζεν,
ἀλλὰ τὰ ἀληθῶς τίμια, τόν τε τοῦ θείου Σωτήρος
τύπον καὶ βιβλον ἱερὰν, τὰς τῶν ἀποστόλων θεός
λεῖς Πράξεις, καὶ πρὸς αὐτοῖς τὴν ἀκτημοσύνην εν
μέγαν τῶν εἰς οὐρανοὺς θησαυριζόντων πλούσ
ῆς τὰ κείμενα ψίαθοι δύο κατὰ ψιλοῦ τοῦ ἐδάφους
κείμεναι, ἡ φιλότιμος στρωμνή Δόμνης και το
τῶν εὐγενῶν τῷ ὄντι καὶ μακαρίων, πρὸς δὲ καὶ κι
ραμοῦν τι θυμιατήριον καὶ λύχνον ξύλινον τι λε
νακίδιον ἐν ᾧ τὴν ἱερὰν προσφορὰν ἧς μεταλάμβαν
ἀπετίθεσαν. Ταύτην οὖν τὴν βιβλον καὶ τὸ λάρνακ
vabant, et clam sumebant; quod de vini specie
fieri non poterat.
col. 1045–1046page 39 of 56
PG 116:1045διον εὐαγῆς εὐνοῦχος λαβών, ἠρώτα ποῦ τε αὐτοῖς ὁ χρυσὸς, καὶ ἡ πολυτελὴς ἐσθὴς καὶ ἡ κομψὴ ἄλλη σκευὴ καὶ περιβλεπτος. ὡς δὲ καὶ αὖθις ἐκεῖνοι μηδένα τῶν ἐρωτήσεων ποιούμενοι λόγον σκώπτοντες εἰστήκεσαν, βασάνοις αὐτοῖς ἐξεδίδου. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἠλέγχετο παίων εἰς κενὸν τοὺς ἀδάμαντας· ἤκουε γὰρ παρ' αὐτῶν τὸ παράπαν οὐδέν. Τὸ μέντοι ἱερὸν ἐκεῖνο βιβλίον, πρὸς δὲ καὶ τὸ λαρνακίδιον, ὡς οὐδὲν αὐτῷ χρήσιμα, αὐτοῦ καταλείπει παρὰ τῷ ταμιείῳ. Τούτους δὲ ἀλλαχοῦ κατακλεισθῆναι κελεύει ἕως ἀνενέγκῃ τῷ βασιλεῖ. Ἡ μὲν οὖν παρθένος, ὡς ἐξήγετο ἤδη τοῦ ταμιείου διαλαθοῦσα πάντας καὶ τὸ βιβλίον εὐφυῶς ἄρατα (μικρὸν γὰρ ἦν καὶ οἷον εὐχερῶς κρύπτεσθαι), τῷ ἱματίῳ αὐτῆς περιέστειλε· κατ' αὐτὴν δὲ καὶ ὁ θαυμαστὸς Ἰνδῆς τὸ ξύλινον σκεῦος ἦρε· καὶ οὕτως ἔχοντες ἀπήχθησαν τε καὶ ἐνεκλείσθησαν. Τούτοις οὕτω καθειργμένοις χρόνου συχνὸν μόνος ὁ ζῶν ἄρτος τροφὴ ἦν, καὶ τὸ τῆς θείας χάριτος πόμα ποτόν. ἂν δὲ καὶ τὸ σῶμα κοινωνεῖν ἀναγκαῖον, τοσοῦτον ἐστέρηντο ὅσον οὐδὲν ὕδατος ἀπολαύσαι παρῆν· τοῦτο γὰρ ἡ τοῦ ἀπηνοῦς ἄρχοντος ἐντολή, ὅπως αὐτοὶ γαστέρας δεομένων ἐπλήρουν, λιμῷ τοιούτῳ κατεργασθέντες διάφθαρεῖεν, καὶ δίκην φιλανθρωπίας ὑπόσχωσι τὴν ὠμότητα. Ζ'. Τοσαύτη γοῦν ἡ τῆς ἀπηνείας ἐπίτασις ἦν, καὶ τὸ τῆς κακοπαθείας ἀφόρητον, ὡς καὶ νόσῳ τὴν παρθένον ἀλῶναι, νεαροῦ σώματος πρὸς τοσαύτην οὐκ ἀντισχόντος ταλαιπωρίαν. Ἀλλ' οὐκ ἦν πάντως ἐπὶ πολὺ παριδεῖν ἐκείνους, ᾧ καὶ πτηνῶν μέλλει καὶ τῶν θηρίων. Ἀλλὰ νὺξ μὲν ἦν· ἐπίστανται δὲ οὐρανίων δυνάμεις ἀγγέλων, οἳ πολλῷ τῷ φωτὶ τούτους περιαστράψαντες, καὶ τὴν τράπεζαν ὑποπλήσαντες ἐδεσμάτων, αὖθις πρὸς οὐρανὸν ἀνεφοίτων. Οἱ δὲ τῶν προκειμένων μετεῖχον εὐθύς, οὐδεμίαν μνήμην τῶν προλαβόντων ἀλγεινῶν ποιούμενοι· καὶ τοῦτο μὲν ἡσθέντες τῇ τῶν φανέντων αὐγῇ, τοῦτο δὲ καὶ τῇ τῶν προσφερομένων ἡδονῇ, τὸ Δαυϊδικὸν ἐκεῖνο ὑπέψαλλον ἄγαν ἐπικαίρως, ὡς· «Ἐν στέατος καὶ ποιότητος ἐπλήσθη ἡ ψυχή μου, καὶ χείλεσιν ἀγαλλιάσεως αἰνέσει τὸ στόμα μου.» Ἡμέρα μὲν οὖν ἤδη παρῆν· παρῆν δὲ καὶ ὁ ἄρχων ἐπὶ σκοπῷ τοῦ μαθεῖν εἰ τοῦ λιμοῦ ἥττηνται, ἵν᾿ οὕτω χρήσηται πειθομένοις. Ἐπεὶ δὲ τοὐναντίον ἑώρα φαιδροὺς μὲν καὶ χαρίεντας τὴν ὄψιν, πολλῷ δὲ χαριεστέρους ὄντας καὶ τὴν ψυχὴν, ἀπολιπὼν τὸ βιάζεσθαι ἅτε μηδὲν ἐπ' ἐκείνοις ἀνύσιμον ὄν, ἐπὶ τὸ πείθειν ἐχώρει. Καὶ τὸν πρᾶον ὑποκρινάμενος, ἐκέλευε τὸ λοιπὸν ἀπαθεῖς κακῶν διάγειν αὐτοὺς καὶ τῶν εἰς χρείαν κατακόρως μετέχειν, βρωμάτων τέ φημι καὶ χρημάτων, πρὸς δὲ καὶ ἐσθῆτος οὐδὲν τῶν προλαβόντων ἔλαττον. Ἀλλ' οὐκ ἐδεῖτο χρημάτων ἡ παρθένος καὶ ἱματίων· ἐδεῖτο μὲν, ἀλλ' οὐχ᾽ ἑαυτῆς, τῶν πενήτων δὲ εἵνεκα· παρ' ἢ δὴ καὶ συχνῶν ἡμερῶν ἄσιτος αὐτὴ διετέλει, ἵνα πλουσίως τοῖς ἄλλοις μεταδιδόναι τροφῆς. Καὶ δήποτε πλῆθος ἐπ' αὐτὴν συῤῥέον πενήτων θεασαμένη
VITA SS. INDÆ ET DOMNÆ.
διον εὐαγῆς εὐνοῦχος λαβών, ἠρώτα ποῦ τε αὐτοῖς fiebant participes. Hunc ergo Gbrum et arculam
ὁ χρυσὸς, καὶ ἡ πολυτελὴς ἐσθὴς καὶ ἡ κομψὴ ἄλλη cum impius accepisset eunuchus, rogabat ubi es
σκευὴ καὶ περιβλεπτος. ὡς δὲ καὶ αὖθις ἐκεῖνοι set eis aurum vestisque pretiosa, et alia suppellex
μηδένα τῶν ἐρωτήσεων ποιούμενοι λόγον σκώπτον- elegans et magnifica. Cum autem illi rursus inτες εἰστήκεσαν, βασάνοις αὐτοῖς ἐξεδίδου, ᾿Αλλὰ καὶ terrogationum nullam ducentes rationem, starent
οὕτως ἠλέγχετο παίων εἰς κενὸν τοὺς ἀδάμαντας· tacentes, eos tradidit torquendos. Sed sic quoque
ἤκουε γὰρ παρ' αὐτῶν τὸ παράπαν οὐδέν. Τὸ μέντοι reipsa est expertus se frustra pulsare adamantes;
ἱερὸν ἔκεῖνο βιβλίον, πρὸς δὲ καὶ τὸ λαρνακίδιον, ὡς ab eis enim uihil omnino audivit. Sacer vero ille
οὐδὲν αὐτῷ χρήσιμα, αὐτοῦ καταλείπει παρὰ τῷ τας liber, et præterea arcula, ut quæ nihil ei essent
μιείῳ. Τούτους δὲ ἀλλαχοῦ κατακλεισθῆναι κελεύει utilia, illic ab eo relicta sunt in penario. Eos auἕως ἀνενέγκῃ τῷ βασιλεῖ. Ἡ μὲν οὖν παρθένος, ὡς tem jubet alibi includi, donec retulisset ad impeΕξήγετο ἤδη τοῦ ταμιείου διαλαθοῦσα πάντας καὶ τὸ ratorem. Atque virgo quidem, cum jam educereβιβλίον εύφυως ἄρατα (μικρὸν γὰρ ἦν καὶ οἷον εὐ- tur e penario, cum inscientibus omnibus scire
χερῶς κρύπτεσθαι), τῷ ἱματίῳ αὐτῆς περιέστειλε librum sustulisset (erat enim parvus, et qui poteκατ' αὐτὴν δὲ καὶ ὁ θαυμαστὸς Ινδης τὸ ξύλινον rat facile abscondi) in sua eum veste reposuit.
σκεῦος ἦρε· καὶ οὕτως ἔχοντες ἀπήχθησαν τε καὶ Eodem modo Indes quoque admirabilis vas susἐνεκλείσθησαν. Τούτοις οὕτω καθειργμένοις χρόνου tulit ligneum, et ita abducti sunt et inclusi. His
συχνὸν μόνος ὁ ζῶν ἄρτος τροφὴ ἦν, καὶ τὸ τῆς θείας sic inclusis longo tempore, solus panis vivus erat
χάριτος πόμα ποτών. ἂν δὲ καὶ τὸ σῶμα κοινωνεῖν nutrimentum, et divinæ gratia potio, erat potus.
ἀναγκαῖον, τοσοῦτον ἐστέρηντο ὅσον οὐδὲν ὕδατος Quæ autem corpus necesse est sumere, iis adeo
ἀπολαύσαι παρῆν· τοῦτο γὰρ ἡ τοῦ ἀπηνοῦς ἄρχον· privati fuere, ut ne aquam quidem possent asseτις ἐντολή, ὅπως αὐτοὶ γαστέρας δεομένων ἐπλή- qui. Erat enim hic immitis præfecti jussus, ut
ρουν, λιμῷ τοιούτῳ κατεργασθέντες διάφθαρεῖεν, καὶ propterea, quod ipsi egentium ventres satiaverant,
δίκην φιλανθρωπίας ὑπόσχωσι τὴν ὠμότητα.
tali fame confecti interirent, et pro benignitate
poenas luerent sævitia.
Ζ'. Τοσαύτη γοῦν ἡ τῆς ἀπηνείας ἐπίτασις ἦν, καὶ VII. Tanta ergo fuit indigentia, et afflictio tam
τὸ τῆς κακοπαθείας ἀφόρητον, ὡς καὶ νόσῳ τὴν intolerabilis, ut virgo in morbum incideret, cum
παρθένον ἀλῶναι, νεαρού σώματος πρὸς τοσαύτην juvenile corpus non ferret tantam vexationem. Sed
οὐκ ἀντισχόντος ταλαιπωρίαν. Αλλ' οὐκ ἦν πάντως fieri non poterat ut eos haberet despicatui ille, cui
ἐπὶ πολὰ παριδεῖν ἐκείνους, ᾧ καὶ πτηνῶν μέλλει καὶ sunt cura volucres et bestia, et qui aperit manum,
τῶν θηρίων. ᾿Αλλὰ νὺξ μὲν ἦν· ἐπίστανται δὲ οὐρα- et implet omne animal benedictione 3. Sed nox
νίων δυνάμεις ἀγγέλων, οἳ πολλῷ τῷ φωτὶ τούτους quidem erat, accedunt autem virtutes caelestium
περιαστράψαντες, καὶ τὴν τράπεζαν ὑποπλήσαντες angelorum; qui cum multa luce eos circumfulἐδεσμάτων, αὖθις πρὸς οὐρανὸν ἀνεφοίτων. Οἱ δὲ sissent, et mensam cibis implessent, rursus reversi
τῶν προκειμένων μετεῖχον εὐθύς, οὐδε μίαν μνήμην sunt in cœlum. Illi autem ea quæ erant proposita,
τῶν προλαβόντων ἀλγεινῶν ποιούμενοι· καὶ τοῦτο statim sumpserunt, malorum quæ præcesserant,non
μὲν ἡσθέντες τῇ τῶν φανέντων αὐγή, τοῦτο δὲ καὶ amplius recordantes: et partim quidem eorum
τῇ τῶν προσφερομένων ἡδονῇ, τὸ Δαυϊδικὸν ἐκεῖνο quæ apparuerant, splendore, partim vere eorum
ὑπέψαλλον ἄγαν ἐπικαίρως, ὡς ο Εν στέατος και quæ ipsis oblata sunt, voluptate exhilarati, illud
ποιότητος ἐπλήσθη ἡ ψυχή μου, καὶ χείλει ἀγαλλιά- Davidicum admodum opportune cecinerunt:«Tanσεως αἰνέσει τὸ στόμα μου.» Ἡμέρα μὲν οὖν ἤδη quam ex adipe et pinguedine repleta est anima
παρῆν· παρῆν δὲ καὶ ὁ ἄρχων ἐπὶ σκοπῷ τοῦ μαθεῖν mea, et labiis exsultationis laudabit us meum.»
εἰ τοῦ λιμοῦ ἥττηνται, ἵν᾿ οὕτω χρήσηται πειθομέ- Atque dies quidem jam aderat, aderat autem præνοις. Ἐπεὶ δὲ τοὐναντίον ἑώρα φαιδροὺς μὲν καὶ fectus quoque, ut sciret an fame victi essent, ut sic
χαρίεντας τὴν ὄψιν, πολλῷ δὲ χαριεστέρους ὄντας καὶ eos haberet obtemperantes. Postquam vero contra
τὴν ψυχὴν, ἀπολιπὼν τὸ βιάζεσθαι ἅτε μηδὲν ἐπ᾿ Deos vidit latos et vultu alacres, anima autem
ἐκείνοις ἀνύπιμον ὅν, ἐπὶ τὸ πείθειν ἐχώρει. Καὶ τὸν mullo alacriores, mittens vim afferre, ut quod in
πρᾶον ὑποκρινάμενος, ἐκέλευε τὸ λοιπὸν ἀπαθεῖς· eis nihil prodesset, agressus est persuadere, et
κακῶν διάγειν αὐτοὺς καὶ τῶν εἰς χρείαν κατακόρως simulans mansuetudinem, jussit eos deinceps deμετέχειν, βρωμάτων τέ φημι καὶ χρημάτων, πρὸς δὲ gere nullis malis affectos, et abunde eis dari, quæ
καὶ ἐσθῆτος οὐδὲν τῶν προλαβόντων ἔλαττον. Αλλ' erant ad usum necessaria, cibum, inquam, peοὐκ ἐδεῖτο χρημάτων ἡ παρθένος καὶ ἱματίων· ἐδεῖτο cuniam et vestes, non minus quam antea. Sed virμὲν, ἀλλ' οὐχ᾽ ἑαυτῆς, τῶν πενήτων δὲ εἵνεκα· παρ' go nihil egebat pecuniis et vestibus; imo vero
ἢ δὴ καὶ συχνῶν ἡμερῶν ἄσιτος αὐτὴ διετέλει, ἵνα egebat quidem, sed non sua causa, sed pauperum;
πλουσίως τοῖς ἄλλοις μεταδιδόναι τροφῆς. Καὶ δή- quibus etiam vestimenta discindens, distribuebat;
ποτε πλῆθος ἐπ' αὐτὴν συῤῥέον πενήτων θεασαμένη et quomodo existimabat esse necessarium corpori
3 Psal. cxLIV, 16. 4 Psal. LXIII, 6.
col. 1047–1048page 40 of 56
PG 116:1047καὶ ὥσπερ τροφοῦ φίλης λύσαι τὸν λιμὸν αὐτοῖς δεομένων, ἀπορία ληφθεῖσα, καὶ οὐδὲν ἀναλώσει πρὸς τοσοῦτον πλῆθος ἐξαρκοῦν ἔχουσα, πρὸς τὸν κόσμον ἀπεῖδε τὸν ἑαυτῆς, καὶ ζώνην ἐκείνην ἡ λίθοις βρίσθουσα καὶ μαργάροις ἦν, ἄλλα τε ὅσα χρυσὸς διεκόσμει καὶ ἄργυρος, πάντα ἐν ἀποδέσμῳ περιλαβοῦσα, καθίησι διὰ τῆς θυρίδος, καί τινι τῶν εὐλαβῶν διακόνων, Ἀγάπιος αὐτῷ τοὔνομα, παραπέμπει, ἀξιοῖ τε πωλεῖν, καὶ τὸ ἐντεῦθεν χρυσίον διελεῖν πένησι. Ταῦτα οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὅσῳ πλήθει τῶν δεομένων ἐξήρκεσεν εἰς τροφὴν, ἀλλὰ καὶ ὅσους κατὰ μίμησιν τῶν πλουσίων πρὸς τὸν τῶν δεομένων ἔλεον παρεκάλεσεν. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἔδει τὴν οὕτω μὲν ἁγνὴν, οὕτω δὲ καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν ἀρετὴν μετιοῦσαν, εἴτε καὶ πρὸς εὐποιίαν πολλῷ ῥέουσαν ἐν σκηνώμασιν ἁμαρτωλῶν καὶ βασιλείοις αὐλαῖς κατοικεῖν, ἄνωθεν καὶ τοῦτο οἰκονομεῖται. Καὶ σκοπεῖτε δὴ τὴν οἰκονομίαν ὅπως σοφή. Η΄. Εἰς νοῦν αὕτη βαλομένη τὸν θεοπάτορα, καὶ ἃ ἐκεῖνος ὑπεκρίθη σκηνὴν ἐν καιρῷ τοῦ φεύγειν ἀπὸ προσώπου Σαούλ, καὶ ὅπως ἑαυτῷ τὸ πρόσωπον ἀλλοιώσας τὸν ἔκφρονα ὑπεκρίθη, καὶ οὕτω τὰς τῶν ἀληθῶς ἀφρόνων ἐξέφυγε χεῖρας, καὶ ἦρε τὸ τρόπαιον, τοιοῦτο δή τι καὶ αὐτὴ μηχανᾶται καὶ ὑποκρίνεται τοὺς ὀφθαλμοὺς διαστρέφουσα, καὶ τὰ σίελα παραπτύουσα χείρας τε κροτοῦσα καὶ ἀτάκτους ἀφιεῖσα φωνὰς, καὶ ποτὲ μὲν κλαίουσα, ποτὲ δὲ παρελώσα σὺν οὐδενὶ καιρῷ τε καὶ κόσμῳ. Ταῦτα τῶν ἐν τοῖς βασιλείοις δρώντων τοὺς μὲν οἶκτος, τοὺς δὲ καὶ θαῦμα εἰσῄει, ἔστι δὲ οὕς καὶ ἀμφότερα εἶχεν ὁμοῦ τε καὶ ἔκπληξις. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ ὠμότητας τὴν ψυχὴν ἄρχων ἐκεῖνος παρὰ τοῦ τῶν προσεδρευόντων αὐτῇ πυθόμενος, ἀλλὰ δὴ καὶ ὄψει τοὺς τὸ γινόμενον ἀλγεῖν ἐῴχει καὶ παθαίνεσθαι τὴν ψυχήν· ἐπεὶ καὶ τότε μάλιστα σφοδρῶς ἡ μάρτυς ὑπεκρίθη τὸ πάθος, τότε δὴ καὶ ὁ ἄρχων τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῇ ἐπιβεβληκὼς ἦν. Ὅθεν καὶ περιδεὴς γίνεται καὶ πολλοὺς ἐφίστησιν αὐτῇ φύλακας μή τι καὶ πάθοι βασιλέως ἀπόντος δεινὸν καὶ κατὰ κρημνοῦ ἑαυτὴν ὠθησαμένη κινδύνου πρόξενος αὐτῷ καταστῇ. Ἐπεὶ οὖν χρόνος μὲν τοῖς φύλαξιν ἐτρίβη συχνός, ἡ δὲ τὴν σκηνὴν οὐκ ἔλυσεν, ἀλλὰ πάνυ σώφρονι λογισμῷ προσεποιεῖτο τὸν ἄφρονα, ἦν δὲ καὶ τοῖς φυλάττουσιν ὀχληρὰ τὴν μὲν ἀκοὴν αὐτῶν ἀσήμοις λυποῦσα φθόγγοις, σχήματι δὲ παραφόροις ἀηδίαν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμβάλλουσα, ἔστι δ' ὅτε καὶ τὸν ὕπνον ταῖς κραυγαῖς ἀφαιροῦσα, καὶ ὅλως ἦν αὐτοῖς λυπηρὰ, οὐ μόνον καὶ ἄκοντες αὐτὴν πρὸς Χριστιανοὺς πέμπουσιν, οὗ καὶ ἐκ πολλοῦ ἤρα, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν Χριστιανῶν δύναμιν ὁμολογοῦσι καὶ μὴ βουλόμενοι. Προσελθόντες γὰρ τῷ εὐνούχῳ ἠξίουν μάλα θερμῶς εἰς Χριστιανοὺς ἐκπεμφθῆναι ταύτην· αὐτούς τε γὰρ ἔφησαν καμάτου ἀπαλλαγήσεσθαι οὐκέτι φορητοῦ, κἀκείτην ὡς τάχιστα ἰαθήσεσθαι πρὸς αὐτῶν. Εἰσὶ γέ τοι, εἶπον, παρ' αὐτοῖς καὶ ἄλλοι τὴν μανίαν αὐτῇ παρόμοιοι, οὓς οὐκ οἶδα μὲν ὅπως, σώφρονας ποιεῖν
ADDENDA.
DECEMBER.
alimentum, ita etiam suæ animæ necessarium, καὶ ὥσπερ τροφοῦ φίλης λύσαι τὸν λιμὸν αὐτοῖς δεοaliis præbere nutrimentum. Quocirca multis diebus μένων, ἀπορία ληφθεῖσα, καὶ οὐδὲν ἀναλώσει πρὸς
permanebat jejuna, ut possent abunde aliis præ- τοσοῦτον πλῆθος ἐξαρκοῦν ἔχουσα, πρὸς τὸν κόσμον
beri mutrimenta. Et tunc quoque cum vidisset ἀπεῖδε τὸν ἑαυτῆς, καὶ ζώνην ἐκείνην ἡ λίθοις βρίσ
multitudinem pauperum ad se confluentium, et θουσα καὶ μαργάροις ἦν, ἄλλα τε ὅσα χρυσὸς διεκόtanquam charam nutricem, ut famem ab eis pro- σμει καὶ ἄργυρος, πάντα ἐν ἀποδέσμῳ περιλαβοῦσε,
pulsaret rogantium, dubia animi, ut quæ nihil καθίησι διὰ τῆς θυρίδος, καί τινι τῶν εὐλαβῶν διαposset impendere, quod sufficeret tantæ multitu- κόνων, ᾿Αγάπιος αὐτῳ τοὔνομα, παραπέμπει, άξιο!
dini, ad suum mundum aspexit, et cum zonam τε πωλεῖν, καὶ τὸ ἐντεῦθεν χρυσίον διελεῖν πένησιο
illam, quæ plena erat gemmis et margaritis, et alia Ταῦτα οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὅσῳ πλήθει τῶν δεομένων
quæ erant auro ornata et argento, oninia vinculo εξήρκεσεν εἰς τροφὴν, ἀλλὰ καὶ ὅσους κατά μίμησιν
uno comprehendisset, demittit per fenestram, et τῶν πλουσίων πρὸς τὸν τῶν δεομένων ἔλεον παρεtransmittit ad pium quemdam diaconum, cui no- κάλεσεν. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἔδει τὴν οὕτω μὲν ἁγνὴν, οὕτω
men erat Agapius; rogatque ut vendat, et aurum, δὲ καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν ἀρετὴν μετιοῦσαν, εἴτε
quod ex eo redibit, dividat pauperibus. Dici non καὶ πρὸς εὐποιίαν πολλῷ ῥέουσαν ἐν σκηνώμασιν
potest, quantæ pauperum multitudini hæc suffe- ἁμαρτωλῶν καὶ βασιλείοις αὐλαῖς κατοικεῖν, ἄνωθεν
cerint ad alimentum, sed neque quam multos καὶ τοῦτο οἰκονομεῖται. Καὶ σκοπεῖτε δὴ τὴν οἰκονομίαν
divites sui imitatione provocaverit ad opem feren- όπως σοφή.
dam egentibus. Cum autem non oporteret eam, quæ erat adeo casta, et quæ sic alias exercebat
virtutes, et quæ magno ferebatur fluento ad beneficentiam, habitare in tabernaculis peccatorum,
et in aula regia, huic etiam rei providetur a superis. Videte autem quam sapienter.
VIII. Dei parentem Davidem in animo versans, et Η΄. Εἰς νοῦν αὕτη βαλομένη τὸν θεοπάτορα, καὶ ἐν
id quod ille simulavit eo tempore, quo fugerat a ἐκεῖνος ὑπεκρίθη σκηνὴν ἐν καιρῷ τοῦ φεύγειν ἀπὸ
facie Saul, et quemadmodum vultu suo mutato, προσώπου Σαούλ, καὶ ὅπως ἑαυτῷ τὸ πρόσωπον άλse finxit esse emotæ mentis, et sic effugit manus λοιώσας τὸν ἔκφρονα ὑπεκρίθη, καὶ οὕτω τὰς τῶν
eorum qui erant vere insipientes, et de eis erexit ἀληθῶς ἀφρόνων ἐξέφυγε χεῖρας, καὶ ἦρε τὸ τρό
tropaum, tale quid ipsa quoque excogitat et fingit, ππιον, τοιοῦτο δή τι καὶ αὐτὴ μηχανᾶται καὶ ὑπο
invertens oculos, et salivam exspuens, et manus κρίνεται τοὺς ὀφθαλμοὺς διαστρέφουσα, καὶ τὰ σίελς
percutiens, et voces emittens inordinatas, et ali- παραπτύουσα χείρας τε κροτοῦσα καὶ ἀτέκτους.
quando quidem lacrymans, aliquando autem άριεῖσα φωνὰς, καὶ ποτὲ μὲν κλαίουσα, ποτὲ δὲ π
ridens intempestive et indecore. Har cum vide- γελώσα σὺν οὐδενὶ καιρῷ τε καὶ κόσμῳ. Ταῦτα τ
rent ii qui erant in regia, alii quidem, misere- ἐν τοῖς βασιλείοις δρώντων τοὺς μὲν οἶκτος, τοὺς ἢ
bantur, aii vero etiam mirabantur, nonnulli c καὶ θαῦμα εἰσῄει, ἔστι δὲ οὔς καὶ ἀμφότερα έλει
autem simul et misericordia movebantur, et stu- ὁμοῦ τε καὶ ἔκπληξις. Όπερ οὖν καὶ ὁ ὡμότητας
pebant. Quod quidem cum audiisset crudelis- τὴν ψυχὴν ἄρχων ἐκεῖνος παρὰ τοῦ τῶν προσεδρευν
simus præfectus ab aliquo ex iis qui ei asside- των αὐτῇ πυθόμενος, ἀλλὰ δὴ καὶ ὄψει τοὺς τὸ γινόbant, et vidisset etiam id quod fiebat, visus est μενον ἀλγεῖν ἐᾤχει καὶ παθαίνεσθαι τὴν ψυχήν
dolere et animo ægre ferre. Nam tunc virgo maxi- ἐπεὶ καὶ τότε μάλιστα σφοδρῶς ἢ μάρτυς ὑπεκρίθη
me morbum simulabat, quando præfectus in eam τὸ πάθος, τότε δὴ καὶ ὁ ἄρχων τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῇ
conjecisset oculos. Unde etiam timore afficitur,et ἐπιβεβληκὼς ἦν. "Οθεν καὶ περιδεὴς γίνεται καὶ πολὺ
ei plures adhibet custodes, ne absente imperatore, λούς ἐφίστησιν αὐτῇ φύλακας μή τι καὶ πάθοι βασ
aliquid ei grave accederet, et se deorsum præcipi- λέως ἀπόντος δεινὸν καὶ κατὰ κρημνοῦ ἑαυτὴν ὠθι
lans, veniret in periculum. Postquam aulem mul. σαμένη κινδύνου πρόξενος αὐτῷ καταστῇ. Επεὶ οὖν
tum temporis contritum est a custodibus; illa vero χρόνος μὲν τοῖς φύλαξιν ετρίβη συχνός, ἡ δὲ τὴν
quam susceperat, personam non dimillebat, sed σκηνὴν οὐκ ἔλυσεν, ἀλλὰ πάνυ σώφρονι λογισμό
prudenti admodum cogitatione simulabat se esse προσεποιεῖτο τὸν ἄφρονα, ἦν δὲ καὶ τοῖς φυλάττουσιν
insipientem: et molesta erat iis qui eam custodie- οχληρὰ τὴν μὲν ἀκοὴν αὐτῶν ἀσήμοις λυποῦσε πριν
bant, eorum quidem vexans aures inconditis vo- γατς, σχήματι δὲ παραφόροις ἀηδίαν τοῖς ὀφθαλμοῖς
cibus, stultis autem figuris eorum oculis adferens ἐμβάλλουσα, ἔστι δ' ὅτε καὶ τὸν ὕπνον ταῖς κραυγες;
molestiam, et nonnunquam eis somnum adimnens ἀφαιροῦσα, καὶ ὅλως ἦν αὐτοῖς λυπηρὰ, οὐ μόνον καὶ
clamoribus, et eis omnino molestiam afferens, ἄκοντες αὐτὴν πρὸς Χριστιανοὺς πέμπουσιν, οὗ ἐς
non solum vel inviti eam mittunt ad Christianos, καὶ ἐκ πολλοῦ ἤρα, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν Χριστιανών
quod quidem a jamdiu cupiebat, sed etiam δύναμιν ὁμολογοῦσι καὶ μὴ βουλόμενοι. Προσελθόνfalentur, licet nolentes, Christianorum poten- τες γὰρ τῷ εὐνούχῷ ἠξίουν μάλα θερμῶς εἰς προ
tiam. Accedentes enim ad eunuchum, vehemen- στιανοὺς ἐκπεμφθῆναι ταύτην· αὐτούς τε γὰρ ἔρη
ter rogabant, ut ea mitteretur ad Christianos. σαν καμάτου απαλλαγήσασθαι οὐκέτι φορητού, κακεί
Forte enim dicebant, ut et ipsi liberarentur a την ὡς τάχιστα ἰαθήσεσθαι πρὸς αὐτῶν. Εἰσὶ γέρ
malo non tolerabili, et illa ab ipsis quam primum εἶπον, παρ' αὐτοῖς καὶ ἄλλοι τὴν μανίαν αὐτῇ περ
curaretur. Sunt enim, dicebant, apud nos alii όμοιοι, οὓς οὐκ οἶδα μὲν ὅπως, σώφρονας ποιείν
col. 1049–1050page 41 of 56
PG 116:1049ὅμως καὶ ὑγιάζειν λέγονται. Τοῦτο ἐκεῖνοι μὲν ὑπὲρ ἑαυτῶν ᾔτησαν ὀχλήσεως δήπου πάσης ἀπαλλαγῆναι γλιχόμενοι· ὁ δὲ Θεὸς τὸ τῇ παρθένῳ διὰ πολλῆς ὑπάρχον ἐπιθυμίας χωρῆσαι αὐτῇ κατὰ γνώμην παρασκευάζει· ἐλάνθανον γὰρ, τὸ τοῦ λόγου, ἵππον εἰς πεδίον ἀνέντες, καὶ δελφίνα καθ᾽ ὕδατος. Ἀκούει ταῦτα ὁ ἄρχων, καὶ δὴ καὶ αὐτὸς ἀνεθῆναι τῆς περὶ αὐτὴν φροντίδος ἐρῶν τὸν ἅγιον εὐθὺς Ἄνθιμον (ἐπίσκοπος δὲ οὗτος τότε Νικομηδείας μετὰ Κύριλλον ἦν) μεταστέλλεται. Ὃς καὶ παρελθὼν εὐθὺς καὶ ἅτε λαβὼν ἐκ Θεοῦ τὰ ἐν μυχῷ καρδίας εἰδέναι, γινώσκει τε τὰ κατὰ τὴν παρθένον τῷ πνεύματι καὶ ὅσον αὐτῇ φρενῶν βάθος ὑπὸ πλάσματι τῆς μωρίας ἐκρύπτετο συνιδών, αὐτὸς μὲν σιωπῶν εἱστήκει, καὶ ἡ παρθένος δὲ ὁμοίως ἰδοῦσα τὸν ἱεράρχην οὐδὲν ἔτι παράφορον ἢ μανικὸν ἐπεδείκνυ, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἂν καὶ αὐτὴν ἐκείνου τὴν ὄψιν δυσωπηθεῖσα τὸ μετὰ ταῦτα σωφρόνως εἶχε καὶ γαληνίως, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐκπλήττεσθαι τοὺς παρόντας ἐπιλογιζομένους ὅσον ἴσχυσε καὶ μόνον εὐσεβὴς ὀφθεὶς ὀφθαλμός. Ὁ μὲν οὖν ἄρχων παραλαβεῖν τὸν ἐπίσκοπον τὴν παρθένον ἠξίου σὺν ταύτῃ δὲ καὶ τὸν Ἰνδὴν καὶ ἀμφοτέρους φυλακῇ δοῦναι πρεπούσῃ παρά τινι τῶν οἴκων τῶν ἱερῶν καὶ χρήματα δὲ συμπαρεδίδου τά γε εἰς τροφὴν καὶ χρείαν σώματος ἱκανά. Ὁ δὲ τούτους μὲν καὶ λίαν ἀσμένως, οὐ μὴν ἐδέξατο καὶ τὰ χρήματα, ἀλλ᾽ ἐκείνους ἀσκητηρίῳ τινὶ παρέπεμψεν οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὅσον ἡδομένους ἅτε κατὰ νοῦν αὐτοῖς ἐκβάσης τῆς μεταθέσεως. Θ΄. Ἦν δὲ τότε καὶ Μαξιμιανῷ τρόπαια κατὰ τῶν ἐναντίων ἐξειργασμένα, τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ σοφῶς παρανοίγοντος τὴν πρὸς σωτηρίαν ὁδόν, ἵνα οὔτινος χειρὶ κατορθοῦται ταῦτα ζητήσας ἐπιγνῶναι τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλ᾽ ἐκεῖνος τυφλώττων ἀκριβῶς ἐν τούτοις ἐπικουρίᾳ θεῶν ψευδωνύμων τὴν νίκην ἐπιγράφων ἦν, καὶ τοσοῦτον ἀπεῖχεν ἀληθεῖ θεῷ τὴν χάριν ὁμολογεῖν, ὅσον καὶ θεομαχεῖν ἐπείγετο καὶ τἄλλα δεύτερα θεὶς ἐκθύμως κατὰ Χριστιανῶν ὠπλίζετο, ἑορτάς τε τοῖς δαίμοσι καὶ θυσίας ἐπιτελῶν, κἂν τὰ πρῶτα τὴν ἀλωπεκῆν ὑποδὺς δώροις τε καὶ τιμαῖς ὑπεποιεῖτο τὸ πλῆθος καὶ ἀφανῆ εἶναι τὴν κακίαν ἠβούλετο. Θέατρον οὖν πολυανθρωπότατον αὐτῷ συνηθροίζετο, καὶ ὁ ἀγὼν οὗτος πρὸς Χριστιανοὺς οὐ δῆλος ἦν κατ᾽ ὄψιν αὐτοῖς συνιστάμενος, ἀλλὰ πολὺ τὸ ἀσαφὲς ἔχων καὶ δολερὸν καὶ κακότεχνον· ἃ γὰρ εἴδωλα τὰ χρυσῷ μὲν τοῖς ἀσεβέσι τιμώμενα, βόθυνον δὲ ἀπωλείας αὐτοῖς ἀντιχαριζόμενα, ταῦτα δὴ τὰ χρυσᾶ καὶ ὅσα πάλιν ἀργύρου πεποίητο προφέρων ὁ δυσσεβὴς εἰς θρόνους προετίθει βασιλικούς, καὶ στέμμασιν ἐστεφάνου, καὶ τέλος ταύρους αὐτοὺς καταθύων περιρραντίζειν τὰ πλήθη τοὺς μικροῖς ἐπέταττεν ἱερεῦσι βοηθοῦ τυγχάνων καὶ τοῦ καιροῦ. Καὶ γὰρ ἦσαν τότε τερπνοῖς ἀκούσμασι τοῦ θεάτρου προσκεχηνότες. Ὅσοι μὲν οὖν ἦσαν ἀσφαλεῖς τὴν εὐσέβειαν καὶ τὰ Χριστιανῶν αὐτοῖς οὐ μόνον τῶν ὀνομάτων, ἀλλὰ καὶ εἰς καρδίαν ἐνδεδυκότα, οὗτοι φωράσαντες τὸ γινόμενον καὶ
VITA SS. INDÆ ET DOMNÆ.
όμως καὶ ὑγιάζειν λέγονται. Τοῦτο ἐκεῖνοι μὲν ὑπὲρ quoque ei insania similes quos, nescimus quomoἑαυτῶν ᾔτησαν οχλήσεως δήπου πάσης ἀπαλλαγῆναι
γλιχόμενοι· ὁ δὲ Θεὸς τὸ τῇ παρθένῳ διὰ πολλῆς
ὑπάρχον ἐπιθυμίας χωρῆσαι αὐτῇ κατὰ γνώμην
παρασκευάζει· ἐλάνθανον γὰρ, τὸ τοῦ λόγου, ἵππον
εἰς πεδίον ἀνέντες, καὶ δελφίνα καθ᾽ ὕδατος. Ακούει
ταῦτα ὁ ἄρχων, καὶ δὴ καὶ αὐτὸς ἀνεθῆναι τῆς περὶ
αὐτὴν φροντίδος ἐρῶν τὸν ἅγιον εὐθὺς ᾿Ανθιμον (ἐπί
σκοπος δὲ οὗτος τότε Νικομηδείας μετά Κύριλλον
ἦν) μεταστέλλεται. "Ος καὶ παρελθὼν εὐθὺς καὶ ἅτε
λαβὼν ἐκ Θεοῦ τὰ ἐν μυχῷ καρδίας εἰδέναι, γινώσκει τε τὰ κατὰ τὴν παρθένον τῷ πνεύματι καὶ ὅσον
αὐτῇ φρενών βάθος ὑπὸ πλάσματι τῆς μωρίας ἐκρύπτετο συνιδών, αὐτὸς μὲν σιωπῶν εἰστήκει, καὶ ἡ
παρθένος δὲ ὁμοίως ἰδοῦσα τὸν ἱεράρχην οὐδὲν ἔτι
παράφορον ἢ μανικὸν ἐπεδείκνυ, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἂν καὶ β
αὐτὴν ἐκείνου τὴν ὄψιν δυσωπηθεῖσα τὸ μετὰ ταῦτα
σωφρόνως εἶχε και γαληνίως, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐκπλήτα
τεσθαι τοὺς παρόντας ἐπιλογιζομένους ὅσον ἴσχυσε
καὶ μόνον εὐσεβὴς ὀφθεὶς ὀφθαλμός. Ὁ μὲν οὖν ἄρχων παραλαβεῖν τὸν ἐπίσκοπον τὴν παρθένον ἠξίου
σὺν ταύτῃ δὲ καὶ τὸν Ἰνδην καὶ ἀμφοτέρους φυλακῇ
δοῦναι πρεπούσῃ παρά τινι τῶν οἴκων τῶν ἱερῶν
καὶ χρήματα δὲ συμπαρεδίδου τά γε εἰς τροφὴν καὶ
χρείαν σώματος ἱκανά. Ο δὲ τούτους μὲν καὶ λίαν
ἀσμένως, οὐ μὴν ἐδέξατο καὶ τὰ χρήματα, ἀλλ' ἐκεί.
ναν ἀσκητήριῳ τινὶ παρέπεμψεν οὐκ ἔστιν εἰπεῖν
ὅσον ἡδομένους ἄτε κατὰ νοῦν αὐτοῖς ἐκβάσης τῆς
μεταθέσεως.
Θ΄. Ἦν δὲ τότε καὶ Μαξιμιανῷ τρόπαια κατὰ τῶν
ἐναντίων ἐξειργασμένα, τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ σοφῶς παρανοίγοντος τὴν πρὸς σωτηρίαν ὁδὸν, ἵνα οὔτινος χειρὶ κατορθοῦται ταῦτα ζητήσας ἐπιγνῶναι τὴν ἀλήθειαν. Αλλ'
ἐκεῖνος τυφλώττων ἀκριβῶς ἐν τούτοις ἐπικουρίᾳ θεῶν
ψευδωνύμων τὴν νίκην ἐπιγράφων ἦν, καὶ τοσοῦτον
ἀπεῖχεν ἀληθεῖ θεῷ τὴν χάριν ὁμολογεῖν, ὅσον καὶ θεομαχεῖν ἐπείγετο καὶ τἄλλα δεύτερα θεὶς ἐκθύμως κατὰ
Χριστιανῶν ὠπλίζετο, ἑορτάς τε τοῖς δαίμοσι καὶ θυσίας ἐπιτελῶν, κἂν τὰ πρῶτα τὴν ἀλωπεκήν ὑποδὺς
δώροις τε καὶ τιμαῖς ὑπεποιεῖτο τὸ πλῆθος καὶ ἀφανῆς εἶναι τὴν κακίαν ἠβούλετο. Θέατρον οὖν πολύ
ανθρωπότατον αὐτῷ συνηθροίζετο, καὶ ὁ ἀγὼν οὗτος
πρὸς Χριστιανοὺς οὐ δῆλος ἦν κατ' ὄψιν αὐτοῖς συνι
στάμενος, ἀλλὰ πολὺ τὸ ἀσαφὲς ἔχων καὶ δολερὸν
καὶ κακότεχνον· ἃ γὰρ εἴδωλα τὰ χρυσῷ μὲν τοῖς
ἀσεβέσι τιμώμενα, βόθυνον δὲ ἀπωλείας αὐτοῖς ἀντιχαριζόμενα, ταῦτα δὴ τὰ χρυσῷ καὶ ὅσα πάλιν
ἀργύρου πεποίητο προφέρων ὁ δυσσεβῆς εἰς θρόνους
προετίθη βασιλικούς, καὶ στέμμασιν ἐστεφάνου, καὶ
τέλος ταύρους αὐτοὺς καταθύων περιῤῥαντίζειν τὰ
πλήθη τους μικροῖς ἐπέτταττεν ἱερεῦσι βοηθού τυγχάνων καὶ τοῦ καιροῦ. Καὶ γὰρ ἦσαν τότε τερπνοις
ἀκούσμασι τοῦ θεάτρου προσκεχηνότες. Οσοι μὲν
οὖν ἦσαν ἀσφαλεῖς τὴν εὐσέβειαν καὶ τὰ Χριστιανών
αὐτοῖς οὐ μόνον τῶν ὀνομάτων, ἀλλὰ καὶ εἰς καρδίαν ἐνδεδυκότα, οὗτοι φωράσαντες τὸ γινόμενον καὶ
Baron. ad an. 901,
"
do dicuntur sanare, et facere ut sint sane mentis. Hoc illi quidem pro se petierunt, cupientes
liberari ab omni molestia; Deus autem id, quod
virgo impense cupiebat, facit ut ei succedat ex
sui animi sententia. Nesciebant enim se, ut dicitur, equum in campum immittere, et delphinuin
in aquam. Audit hæc præfectus, et cupiens ipse
quoque liberari hac ejus cura, statim sanctum Anthimum (erat autem hic tunc Nicomedia episcopus
post Cyrillum) accersit. Qui cum statim accessisset,
et ut, qui a Deo accepisset notitiam eorum quæ
erant in profund» cordis, spiritu cognoscit de
virgine; et cum, quam profunda sapientia sub simulatione stultitiæ lateret, intellexisset, ipse quidem tacens constitit; virgo vero cum similiter vidisset pontifcem, nullum amplius præ se ferebat
furorem aut arentiam,sed perinde ac ipsum illius
aspectum reverita, se moderate gerebat et placide,
adeo ut ipsi qui aderant stuperent, considerantes
quantam vim habeat vel solum conspectus pius
oculus. Præfectus ergo rogavit episcopum, ut
assumeret virginem, cum ea autem etiam Indem
et ut eos in sacra aliqua ade traderet in custodiam honestam. Simul etiam dedit pecunias, quæ
ad alimentum sufficerent et usus corporis necessarios. Ille autem hos quidem valde libenter suscepit,
sed non etiam pecunias. Eos vero misit ad quoddam monasterium, dici non potest, quantum 18tantes, quod successisset eis cœptum ex sententia.
IX.Jam autem Maximiano tunc erecta erant tropasa adversus inimicos Deo ei sapienter viam
aperiente ad salutem, ut cum quæsiisset, cujusnam manu hæc recte gererentur, agnosceret veritatem. Sed ille in his plane cæcutiens, deorum
qui falso dicuntur, auxilio ascribebat victoriam, et
tantum aberat, ut vero Deo ageret gratias, ut
etiam properaret adversus Deum bellum gerere;
et aliis postpositis, acri animo armabatur adversus
Christianos, damonibus festa peragens et sacrili
cia, etiamsi primo vulpinam pellem induens, donis
et honoribus clam se insinuabat in populi benevolentiam, et suam esse rectam volebat improbitatem. Theatrum itaque frequentissimum ab eo fuit
congregatum. Non aperte autem ostendebatur hoc
certamen comparari adversus Christianos, sed
obscure, dolose et malitiose instruebatur. Simulacra enim, quæ auro quidem honorabantur ab impiis; fossam vero interitus eis vicissim largiebantur, haec, inquam, aurea, et quæ rursus facla
fuerant ex argento, producens impius, posuit in
sede regali, et coronis redimiit; et tandem eis
tauros sacrificans, jussit exsecrandis sacerdotibus
aspergere populum, temporis quoque ea re utens
auxilio. Tunc enim ore hianti attendebant jucun
da theatri acroamata. Quicunque ergo in pietate
quidem erant firmi et stabiles, et quorum animos
col. 1051–1052page 42 of 56
PG 116:1051μηδὲ αὐτὴν τὴν ὅρασιν ἐνεγκόντες ἁγνοῦ θεάτρου, τὸ ἑαυτῶν αἷμα δοῦναι μᾶλλον ἢ αἵματι μολύνθῆναι τοιούτοις εὐγενῶς προελόμενοι· οἷς δὲ ἡδονὴ καὶ ἄνεσις περὶ πλείονος ἦν, ἐπ' αὐτοῖς ἐμιέχραίνοντο καὶ τὰ σώματα μετριωτάτης ἀπολαύσεως κἀκεῖθεν τὰς τιμωρίας ἑαυτοῖς ταμιεύσαντες. Ι'. Ἀλλὰ γὰρ ὁ πολὺς οὗτος καὶ πρόθυμος εἰς ἀσέβειαν Μαξιμιανὸς οὐκέτι λαθραίως, ἀλλὰ φανερῶς ἀσεβεῖν βουλόμενος, λόγους καθῆκε πρὸς τοὺς συνειλεγμένους, χαλεπῆς ὅπως ἀσεβείας ἀθέτης, Ποῖ, λέγων, φέρεσθε, ἄνθρωποι, τὸ σκότος τοῦ φωτὸς προτιμῶντες καὶ μὴ θεοὺς εἶναι νομίζοντες, ἀφ' ὧν τόδε τὸ πᾶν ἐξήρτηται; Οὐχ ὁρᾶτε τὰς νίκας καὶ τροπαῖα; οὐχ ὁρᾶτε πλῆθος ἀγαθῶν ἐπ' ἀγαθοῖς τιθέμενον, καὶ ὅπως τὰ μὲν ὄντα καλῶς ἔχει καὶ καλῶς, τὰ δὲ προσγίνεται καθ' ἑκάστην, καὶ ὧν πρότερον ἦμεν κύριοι, δεσπόζομεν νῦν; εἰ τὴν δόξαν αὐξανομένην; οὐ τὴν βασιλείαν εὐρυνομένην; οὐ πόλεις, τὰς μὲν ὑποφόρους οὖσας, τὰς δὲ μελλούσας, καὶ τὰς μὲν ἑαλωκυίας ἤδη, τὰς δὲ καὶ ἁληφθησομένας; οὐκ ἐθνῶν βασιλεῖς ἐν ἀνδραπόδων μοίρᾳ λογιζομένους; οὐ πάντα κατὰ γνώμην ἡμῖν ἀναινόμενα; Τίνων ἄρα προνοίᾳ παραχωρεῖ ταῦτα; πεισάτωσαν ὑμᾶς ὡρῶν εὐκρασίαι, ὄμβρων συμμετρίαι, καρπῶν εὐφορίαι, μᾶλλον δὲ ὁ σύμπας χρόνος καρποφορῶν καὶ πάντα πρὸς εὐθηνίαν βλέποντα. ΙΑ'. Οὕτως ἐκείνου γλώσσῃ περιττῇ φθεγγομένου, καὶ τοῖς μὴ οὖσι τὰ ὄντα ψευδῶς ἐπιγράφοντος, ἔτι τε καὶ ἄλλα συνείρειν ἐθέλοντος, οὐκ ἀνῆκεν ὁ οὗ τὰ κρίματα ἀληθινὰ δεδικαιωμένα τὸ ψεῦδος πλέον τῆς ἀληθείας κατακαυχήσασθαι, ἵνα μὴ καὶ ἄλλοις πρὸς διαστροφὴν εὐκόλοις ἀπωλείας πρόφασις καταστῇ· ἀλλὰ μεταξὺ λέγοντος, αἰθρίας οὔσης καὶ ἡλίου τὸ μεσημβρινὸν φλέγοντος ἄφνω κτύπος πολλὺς κατεῤῥάγη βροντῶν, καὶ πῦρ ἐκ νεφελῶν ἐξέβλητο, καὶ σκότος ἅμα βαθὺ, καὶ χάλαζα μετὰ πνευμάτων συχνή, καὶ τὸ δεινὸν μικροῦ καὶ φωνὴν ἀφίει χαλεπὴν εἶναι Θεοῦ κινηθέντος ὀργήν. Οἱ μὲν γὰρ καὶ μόνῃ τῇ βροντῇ καὶ ἀκοὴν καὶ ψυχὴν πληγέντες αὐτοῦ που παρὰ τὴν γῆν ἡμιθνῆτες κατέπιπτον· οἱ δὲ ὥρμησαν μὲν εἰς φυγήν, πολλῷ δὲ χαλεπώτερον ἑαυτοὺς διέθηκαν ὑπ' ἀλλήλων συμπατηθέντες, καὶ βίαιαν οὕτως εὑρόντες τοῦ βίου κατάστρεφον. Καὶ αὐτὸς δ' ἂν ὁ δυσσεβὴς βασιλεὺς μικροῦ ἐξαπώλετο, εἰ μὴ ἐλάττων ἴσως ἡ τιμωρία παρὰ Θεοῦ δοκίμαστο, τῆς ἄξιος ἦν ἐκεῖνος παθεῖν. Οὐ μέντοι τῶν εἰρημένων τὰ τῶν φόβων ἵστησιν ὁ Θεός, ἀλλὰ καὶ ποταμοὶ τῇ τῶν ὑδάτων φορᾷ πλημμυρήσαντες, ἄρδην τὰ λήϊα παρασύραντες, τοὺς τῶν γεωργῶν πόνους θαλάσσῃ παρέδοσαν, καὶ ταῦτα θέρους ὄντος, καὶ πολλῆς μᾶλλον ἐλπιζομένης τῆς ἀφθονίας. Ἀλλὰ τῆς Μαξιμιανοῦ καθικέσθαι ψυχῆς καὶ πεῖσαι
ADDENDA.
religio Christiane non solum usque ad nomina,
sed etiam ad cor usque penetraverat; ii, cum id
quod febat, deprehendissent, et nec ejus quidem
conspectum ferre potuissent, & theatro recesserunt,
suum potius sanguinem profundere, quam tali
sanguine pollui, præclare eligentes. Quibus aulem
pluris fiebat voluptas et recreatio, iis polluebantur animæ et corpora, ex modica, proh dolor,
plicia.
DECEMBER.
μηδὲ αὐτὴν τὴν ὅρασιν ἐνεγκόντες άχνα
τρού, τὸ ἔαυτῶν εἶμε δοῦναι μᾶλλον
θῆναι τοιούτοις εὐγενώς προελόμενα,
δυνὴ καὶ ἄνεσις περὶ πλείονος ἦν, επ
έχραίνοντο καὶ τὰ σώματα μετριαστάσεις, και
χαγωγίας βαρυτάτες ἐκεῖθεν τάς τιμάς
ταμιεύσαντες.
delectatione sibi gravissima recondentes
X. Sed enim Maximianus, qui toto animi impetu Ι'. 'Αλλὰ γὰρ ὁ πολὺς οὗτος καὶ πρόθημα της
ferebatur ad impietatem, non amplius lalenter, βειαν Μαξιμιανὸς οὐκέτι λαθραίως, ελλε
sed aperte volens se impie gerere, hos habuit ser- ρῶς ἀσεβεῖν βουλόμενος, λόγους καθήκε
mnones apud cos, qui erant congregati, qui quidem συνειλεγμένους, χαλεπῆς ὅπως ἀείζητε
gravissimam redolebant impietatem: Quo abitis, Ποτ, λέγων, φέρεσθε, ἄνθρωποι, τὸ σκέτες τέν
dicens, o homines, luci tenebras præferentes, et τὸς προτιμῶντες καὶ μὴ θεοὺς εἶναι καί να
non deos esse putantes, a quibus dependet hoc g τόδε τὸ πᾶν ἐξήρτηται; Οὐχ οράτε τας τ
universum? Non videtis victorias et lropea? πεία; οὐχ ὁρᾶτε πλῆθος ἀγαθῶν ἐπ' αγαθ
Non videtis bona plurima quæ bonis adjiciuntur, θέμενον, καὶ ὅπως τὰ μὲν ὄντα καλῶς ἔχει τ
et quemadmodum quæ sunt, recte quidem se ha- λῶς, τὰ δὲ προσγίνεται καθ᾿ ἑκάστην, νε
bent, et sunt in tuto, alia vero accedunt quotidie, πρότερον ἦμεν κύριοι, δεσπόζομεν νῦν; εἰ της
et quorum non eramus prius domini, in ea nunc αυξανομένην; οὐ τὴν βασιλείαν εὐρυνομένης;
doninatum obtinenus? Non gloriam, quæ auge- πόλεις, τὰς μὲν ὑποφόρους οὖσας, τὰς δὲ μελλο
tur? non imperium, quod dilatatur? Non civitates, καὶ τὰς μὲν ἑκλωκυίας ἤδη, τὰς δὲ καὶ
qua partim quiden sunt tributariæ, partim ληφθησομένας; οὐκ ἐθνῶν βασιλεῖς ἐν ἀνδρεῖ
autem sunt futura; et partim quidem jam caplæ μοίρα λογιζομένους; οὐ πάντα κατά γνώμαι
sunt, partim vero sunt jamjam capiendæ? Non ἀνόμενα; Γίνων ἄρα προνοία παραχωρεί
gentium reges, qui sunt reputati pro mancipiis? πεισάτωσαν ὑμᾶς ὁρῶν εὐκρασίας, ὄμβρων
Non omnia, quæ eveniunt nobis ex sententia? τρίαι, καρπῶν εὐφορίαι, μᾶλλον δὲ ὁ σύμπες
Cujusnam ergo hac contingunt providentia! Vobis καρποφορῶν καὶ πάντα πρὸς εὐθηνίαν βλέποντα.
persuadent temporum temperationes, moderatæ pluviæ, fructuum fertilitates; imo vero unim
tempus fructus producens, et spectantia omnia ad abundantiam.
XI. Cum ille copiosa lingua sic loqueretur, et c
iis, qui non sunt, ea quæ sunt falso ascriberet, et
alia adhuc vellet contexere, non permisit ex alto
is cujus sunt judicia vera justificata, mendacium
amplius gloriari adversus veritatem, ne aliis quoque, qui erant ad pervertendum faciles, causa esset interitus. Sed inlerin dum loqueretur, cum
esset dies serenus, et sol regionem ureret meridianam, repente erupit sonus multorum tonitruum,
et elisas fuit ignis ex nubibus, et profunde simul
tenebræ, et densa grando cum ventis vehementibus, et maluin hoc horrendum, vocem propemodum
emittebat, esse gravem Dei commoti iram. Nam
alii quidem solo tonitru auribus et animo perculsi, ibi in terram cadebant semimortui; alli vero
in fugam quidem se conjecerunt, se autem multo
gravius affecerunt, ut qui fuerint a se invicem
conculcati, et sic vitæ violentum invenerint exitum. Ipse quoque impius imperator propemodum
periit, periturus fortasse, nisi Deus judicasset id
minus esse supplicium, quam qucd ille dignus
erat pali. Non usque autem ad ea quæ dicta sunt,
stitit Deus terrores, sed fluvii quoque aquarum
impetu inundantes, et segetes funditus evellentes,
agricolarum labores in mare deportarunt: idque
cum esset estas, et speraretur fore, ut longo temΙΑ΄, οὕτως ἐκείνου γλώσσῃ περιττῇ φθεγγα
καὶ τοῖς μὴ οὐσι τὰ ὄντα ψευδῶς ἐπιγράφοντα
τε καὶ ἄλλα συνείρειν ἐθέλοντος, οὐκ ἀνῆκεν
οὗ τα κρίματα ἀληθινὰ δεδικαιωμένα τὸ μελω
πλέον τῆς ἀληθείας κατακαυχήσασθαι, ἵνα
ἄλλοις πρὸς διαστροφὴν εὐκόλοις ἀπωλείας το
καταστῇ· ἀλλὰ μεταξὺ λέγοντος, αἰθρίας οπ
ἡλίου τὸ μεσημβρινόν φλέγοντος ἄρνω κτύπος
λὺς κατεῤῥάγη βροντῶν, καὶ πῦρ ἐκ νεφελών |
ότι, καὶ σκότος ἅμα βαθὺ, ἀπὶ χάλαζα μετὰ τ
των συχνή, καὶ τὸ δεινὸν μικροῦ καὶ φωνή
χαλεπήν εἶναι Θεοῦ κινηθέντος ὀργήν. Οἱ μ
καὶ μόνῃ τῇ βροντῆ καὶ ἀκοὴν καὶ ψυχὴν τ
τες αὐτοῦ που παρὰ τὴν γῆν ἡμιθνήτες κατέπ
Doἱ δὲ ὥρμησαν μὲν εἰς φυγήν, πολλῷ δὲ χαλ
ρον ἑαυτοὺς διέθηκαν ὑπ᾽ ἀλλήλων συμπατι
καὶ βιαίαν οὕτως εὑρόντες τοῦ βίου κατασ
καὶ αὐτὸς δ᾽ ἂν ὁ δυσσεβής βασιλεὺς μικρού
πώλετο, εἰ μὴ ἐλάττων ἴσως ἡ τιμωρία παρά Π
δοκίμαστο, τις ἄξιος ἦν ἐκεῖνος παθεῖν. Οὐ μ
τῶν εἰρημένων τὰ τῶν φόβων ἴστησιν ὁ Θεὸς
καὶ ποταμοὶ τῇ τῶν ὑδάτων φορά πλημμύρα
ἄρδην τὰ λήϊα παρασύραντες, τοὺς τῶν γ
πόνους θαλάσση, παρέδοσαν, καὶ ταῦτα θέρου
καὶ πολλῆς μᾶλλον ἐλπιζομένης τῆς ἀνομορία
λὰ τῆς Μαξιμιανοῦ καθικέσθαι ψυχῆς καὶ
Alludit ad victoriam de Persis et Parthis obtentam, qua ultra Ctesiphontem imperium
pagavit.
col. 1053–1054page 43 of 56
PG 116:1053τῆς ἀσεβείας ἀνεγκεῖν κούφον κομιδῆ τὸ γεγονὸς καὶ μικρόν. Ὅτι γὰρ αὐτὸς ἐκεῖνος Μαξιμιανὸς ἦν μηδὲν διατεθείς, ἄμεινον δείξει τὰ παρὰ πόδας. Ζητήσας γὰρ μετὰ ταῦτα τὸ γραμματεῖον ᾧ τὰ ὀνόματα τῶν τοῖς πρώτοις τῶν ψευδωνύμων δώδεκα θεῶν ὑπηρετωμένων ἐγκείμενα ἦν, ἐπεὶ δὲ καὶ μὴ Δόμνα καὶ Ἰνδὴς σὺν τοῖς ἄλλοις εὑρίσκετο, καὶ σφόδρα σπουδαίως ὅπως εἶχε τὰ κατ᾽ αὐτοὺς ἐπυνθάνετο. ΙΒ΄. Ὡς δὲ ἤκουσε παρὰ τοῦ ἀρχιευνούχου ὅτι Δόμνα μὲν τῶν φρενῶν ἐκπέσοι, ἔστι δὲ νῦν παρὰ τοῖς ταῦτα θεραπεύειν ἐπισταμένοις, σύνεστι δὲ καὶ Ἰνδὴς αὐτῇ φυλακῆς χάριν καὶ ὑπουργίας, ἐκεῖνος ἤδη τῷ θυμῷ φλεγμαίνων καὶ μέγα ἀνακραγών, Ὦ κάκιστε ἀνθρώπων, ἔφη, Δόμναν μὲν δαιμονῶσαν ἴσως οὐκ ἀπὸ τρόπου τῆς τῶν θεῶν ἀπέστησας λειτουργίας· τί δὲ παθὼν καὶ Ἰνδῆν θεραπευτὴν ὄντα τῶν μεγάλων θεῶν αὐτῇ συναπέστησας καὶ τό γε εἰς σὲ ἧκον ἐρήμους ὑπηρεσίας ἀνῆκας αὐτούς; Ἐγὼ δὲ ἀλλ᾽ αὐτοὺς ὄμνυμι τοὺς θεοὺς ὡς οὐμενοῦν οὐ παρελεύσεται ἡ ἀξία τοῦ τολμήματος δίκη, εἶπε καὶ οὐκ ἠμέλει, ἀλλὰ τὸ λειτούργημα τῶν καμήλων αἱ ἐν τῇ χώρᾳ Κλαυδιουπολιτῶν ἐτύγχανον οὖσαι, ἐγχειρισθῆναι οἱ ἐπέταττεν ὄγκου αὐτὸν ἀρχοντικοῦ καταγαγὼν καὶ πρὸς ἐσχάτην ἀδοξίαν περιιστάς· εἶτα καὶ Ἰνδῆν ἐκέλευσε παραστῆναι καὶ τὰ πρὸς θεοὺς εἰωθότα καὶ αὖθις ποιεῖν. Ὁ δὲ παρελθὼν τὰ συνήθη πρὸς ἀλήθειαν ποιῶν ἦν, καὶ θεοῖς μὲν καὶ θεαῖς καὶ τοῖς τούτων ἱερουργοῖς πολλὰ χαίρειν ἢ οἰμώζειν μᾶλλον εἰπὼν αὐτὸς προσανεῖχε μόνῳ Θεῷ προσευχαῖς τε καὶ νηστείαις ἐνασχολούμενος, καὶ μὴ μόνον οὐδὲν πρὸς τὴν ἐκείνων ἀσέβειαν καθυφείς, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς τῶν ἠπατημένων εἰς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν ἐκκαλούμενος. Ἐπαγωγὸν γὰρ εἰς πειθὼ λόγος, ὁπόταν ἔχῃ καὶ βίον αὐτῷ συμφθεγγόμενον· ὥσπερ οὖν εἶχε καὶ Ἰνδής, καὶ διὰ τοῦτο πολλοὺς τῷ Θεῷ προσῆγε, καὶ ἅλας ἀτεχνῶς θεῖον ἦν ἑαυτόν τε συγκρατῶν καὶ τοὺς ἄλλους διακρατεῖν δυνάμενος. Ἀλλὰ τὰ μὲν ἐκείνου τοιαῦτα· Μαξιμιανῷ δὲ οὐκ ἦν ἀνεκτὸν βαρβάρων μὲν πάντων περιγενέσθαι δοκεῖν καὶ βλέμματι μόνῳ μυριάδας ὄχλων φοβεῖν, ἡττᾶσθαι δὲ τῶν οἰκείων, καὶ ταῦτα νέων οὕτω καὶ ἀτελῶν ὅτι τὴν ἡλικίαν. ΙΓ΄. Ἀμέλει γοῦν καὶ λύσας κατὰ μικρὸν ὅπερ εἶχε πρόσχημα γοῦν τι φιλανθρωπίας, φανερῶς μὲν ἦν τῷ Χριστῷ μαχόμενος, ναούς τε ἱεροὺς καθαιρῶν καὶ οἴκους δαίμοσιν ἀνοικοδομῶν, ἄρχοντας δὲ δεινοὺς μὲν εἰπεῖν, ὠμοὺς δὲ κολάσαι κατὰ πᾶσαν πέμπων τὴν οἰκουμένην, οἷς οὐκ ἤρκει κατὰ Χριστιανῶν ἡ παρ᾽ ἑαυτῶν ὠμότης, ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ βασιλέως ἀπήνεια προσετίθετο. Παρήγγελλε γὰρ ἀπειθοῦσι Χριστιανοῖς μηδὲν ἀφιέναι, ἀλλ᾽ οὕτω κολάζειν, ὡς τῶν ὀφθαλμῶν ἐκείνου συνεξεταζόντων αὐτῷ καὶ θεωμένων τὴν τοῦ βήματος αὐστηρίαν, τὴν περὶ τὸ ἐξετάζειν περιέργειαν, τὸ περὶ τὰς κολάσεις καινουργὸν καὶ φιλόνεικον, καὶ ὡς ἐκεῖνος ἂν εἴη ὁ πλεῖον αὐτῷ χαριζόμενος, ὁ καὶ πλείονα δήπου κολάζων Χριστιανούς. Οὕτω τοὺς ἄρχοντας διεμεθίσας ἐξέπεμπεν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ παράδειγμα
VITA SS. INDE ET DOMNÆ.
τῆς ἀσεβαίας ἀνεγκεῖν κούφον κομιδῆ τὸ γεγονὸς καὶ
μικρόν. Οτι γὰρ αὐτὸς ἐκεῖνος Μαξιμιανὸς ἦν μηδὲν
διατεθείς, ἄμεινον δείξει τὰ παρὰ πόδας. Ζητήσας
γὰρ μετὰ ταῦτα τὸ γραμματεῖον ᾧ τὰ ὀνόματα τῶν
τοῖς πρώτοις τῶν ψευδωνύμων δώδεκα θεῶν ὑπηρετωμένων ἐγκείμενα ἦν, ἐπεὶ δὲ καὶ μὴ Δόμνα
καὶ ἵνδης σὺν τοῖς ἄλλοις εὑρίσκετο, καὶ σφόδρα
σπουδαίως ὅπως εἶχε τὰ κατ' αὐτοὺς ἐπυνθάνετο.
ΙΒ΄. 'Ως δὲ ἤκους παρὰ τοῦ ἀρχιευνούχου ὅτι Δόμνα
μὲν τῶν φρενῶν ἐκπέσοι, ἔστι δὲ νῦν παρὰ τοῖς
ταῦτα θεραπεύειν ἐπισταμένοις, σύνεστι δὲ καὶ Iyδης αὐτῇ φυλακής χάριν καὶ ὑπουργίας, ἐκεῖνος ἤδη
τῷ θυμῷ φλεγμαίνων καὶ μέγα ἀνακραγών, Ὦ κάκιστε ἀνθρώπων, ἔφη, Δόμναν μὲν δαιμονῶσαν ἴσως
οὐκ ἀπὸ τρόπου τῆς τῶν θεῶν ἀπέστησας λειτουρ- -
γίας· τί δὲ παθὼν καὶ Ινδης θεραπευτὴν ὄντα τῶν "
μεγάλων θεῶν αὐτῇ συναπέστησας καὶ τό γε εἰς σὲ
ῆκον ἐρήμους ὑπηρεσίας ἀνῆκας αὐτούς; Εγώ δὲ
ἀλλ᾽ αὐτοὺς ὄμνυμι τοὺς θεοὺς ὡς οὐμενοῦν οὐ παρελεύσεται ἡ ἀξία τοῦ τολμήματος δίκη, εἶπε καὶ οὐκ
ἠμέλει, ἀλλὰ τὸ λειτούργημα τῶν καμήλων αἱ ἐν τῇ
χώρα Κλαυδιου πολιτῶν ἐτύγχανον οὖσαι, ἐγχειρισθῆς
ναί οἱ ἐπέταττεν ὄγκου αὐτὸν ἀρχοντικού καταγαγὼν καὶ πρὸς ἐσχάτην ἀδοξίαν περιιστάς· εἶτα καὶ
Ινδην ἐκέλευσε παραστῆναι καὶ τὰ πρὸς θεοὺς εἰωθότα καὶ αὖθις ποιεῖν. Ὁ δὲ παρελθὼν τὰ συνήθη
πρὸς ἀλήθειαν ποιῶν ἦν, καὶ θεοῖς μὲν καὶ θεαῖς
καὶ τοῖς τούτων ἱερουργοῖς πολλὰ χαίρειν ἢ οἱμώζειν
μᾶλλον εἰπὼν αὐτὸς προσανεἶχε μόνῳ Θεῷ προσευχαῖς τε καὶ νηστείαις ἐνασχολούμενος, καὶ μὴ μόνον
οὐδὲν πρὸς τὴν ἐκείνων ἀσεβειαν καθυφεὶς, ἀλλὰ καὶ G
πολλοὺς τῶν ἠπατημένων εἰς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν ἐκκαλούμενος. Επαγωγὸν γὰρ εἰς πειθώ
λόγος, ὁπόταν ἔχῃ καὶ βίον αὐτῷ συμφθεγγόμενον·
ὥσπερ οὖν εἶχε καὶ Ινδης, καὶ διὰ τοῦτο πολλοὺς τῷ
Θεῷ προσῆγε, καὶ ἄλας ἀτεχνῶς θεῖον ἦν ἑαυτόν τε
συγκρατῶν καὶ τοὺς ἄλλους διακρατείν δυνάμενος.
᾿Αλλὰ τὰ μὲν ἐκείνου τοιαῦτα· Μαξιμιανῷ δὲ οὐκ
ὴν ἀνεκτὸν βαρβάρων μὲν πάντων περιγενέσθαι do
κεῖν καὶ βλέμματι μόνῳ μυριάδας ὄχλων φοβεῖν, ἡτε
τᾶσθαι δὲ τῶν οἰκείων, καὶ ταῦτα νέων οὕτω καὶ
ἀτελῶν ὅτι τὴν ἡλικίαν.
ΙΓ΄. ᾿Αμέλει γοῦν καὶ λύσας κατὰ μικρὸν ὅπερ
εἶχε πρόσχημα γούν τι φιλανθρωπίας, φανερῶς μὲν
ἦν τῷ Χριστῷ μαχόμενος, ναούς τε ἱερούς καθαιρών
καὶ οἴκους δαίμοσιν ἀνοικοδομῶν, ἄρχοντας δὲ δει -
νὺς μὲν εἰπεῖν, ὡμοὺς δὲ κολάσαι κατὰ πᾶσαν ἔχω
πέμπων τὴν οἰκουμένην, οἷς οὐκ ἤρχει κατὰ Χριστιανῶν ἡ παρ' ἑαυτῶν ὠμότης, ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ βασιλέως ἀπήνεια προσετίθετο. Παρήγγελλε γὰρ ἀπειθοῦσι Χριστιανούς μηδὲν ἀφιέναι, ἀλλ᾽ οὕτω κολάζειν, ὡς τῶν ὀφθαλμῶν ἐκείνου συνεξεταζόντων
αὐτῷ καὶ θεωμένων τὴν τοῦ βήματος αὐστηρίαν,
τὴν περὶ τὸ ἐξετάζειν περιέργειαν, τὸ περὶ τὰς και
λάσεις καινουργὸν καὶ φιλόνεικον, καὶ ὡς ἐκεῖνος
ἂν εἴη ὁ πλεῖον αὐτῷ χαριζόμενος, ὁ καὶ πλείονα δήπου κολάζων Χριστιανούς. Οὕτω τοὺς ἄρχοντας διεμεθίσας ἐξέπεμπεν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καί παράδειγμα
pore non plueret. Fuit tamen, quod factum est,
admodum leve et parvum ad penetrandum Maximiani animum, et persuadendum ut resipisceret ab impietate. Nam cum postea quæsiisset
schedulam, in qua erant nomina eorum qui falso
dicuntur dii, ministrabant,quoniam Domina et Indes non inveniebantur cum aliis, dolore simul et
ira implebatur, et diligenter percontabatur, quomodo res eorum se haberent.
XII. Postquam autem audivit ab archieunucho,
Domnæ quidem emotam esse mentem, eam vero
nunc esse apud eos, qui ea sciunt curare; cum ea
autem esse Indem, ut eam custodiat, et ei inserviat, ille jam ira æstuans, et valde vociferans:
O pessime hominum,inquit,Domnam quidem,quæ
vexabatur a damone, fortasse non immerito amovisti a deorum ministerio.Quidnam autem te movit, ut Indem quoque, magnorum deorum cultorem, cum ea amandares, et quantum in te fuit,
eos a ministerio desertos dimitteres? Sed ipsos
juro deos, te justas sceleris penas non esse
evasurum. Dixit,neque quod dixerat neglexit, sed
ministerium camelorum, qui erant in regione
Claudiopolitana, ei tradi imperavit, ei auctoritatem detrahens præfecture, et eum ad extremam
ducens ignominiam. Deinde Indem quoque jussit
adduci,et ea rursus facere quæ diis consueverat.
Ιlle vero cum accessisset, faciebat revera,quæ consueverat, deosque et deas et eorum sacerdotes valere, vel potius flare jubens,ipse soli Deo vacabat,
in orationibus versans et jejuniis, et non solum ad
eorum impietatem minine se dimittens,sed multos
etiam ex iis qui decepti fuerant,ad veritatis agnitionem revocans. Res est enim, quæ ad veritatem inducit oratio, quando habet etiam vitam ei
consentientem. Hac itaque ratione Indes multos
ad Deum adduxit; et erat revera sal divinus, qui
et seipsum continebat, et alios poterat continere.
Sed tales quidem erant res illius: Maximiano autem erat intolerabile, videri quidem omnes superasse barbaros, et solo aspectu terrere populi
multa millia: vinci vero a suis, idque cum essent
adeo juvenes, et aetate imperfecta.
XIII. Cum itaque paulatim solvisset, quamcunque habebat speciem humanitatis, aperte quidem
pugnabal cum Christo, sacra templa diruens, et
Dædes dæmonibus edificans; præfectos autem, et
in dicendo formidabiles, et in puniendo crudeles
mittens per universum orbem terra: quibus non
sufficiebat sua adversus Christianos crudelitas, sed
accedebat etiam immasitas imperatoris. Jubebat
enim, ut Christianis non obedientibus nihil cederent, sed sic punirent, tanquam oculi illius una
examinarent et spectarent tribunalis austeritatem,
et in examinando curiositatem, et in puniendo novam inventionem atque vehementiam: dicens
eam illi plurimum gratifcaturum,qui pluribus seppliciis afficeret Christianos.Sic incitatos emittebat
præfectus, verum enim vero seipsum quoque eis
col. 1055–1056page 44 of 56
PG 116:1055ἑαυτὸν ἐδίδου καὶ πρωτότυπον εἰς ἀπανθρωπίαν· ἐπεὶ καὶ πρῶτος αὐτὸς ἦν κτείνων, κολάζων, αἴρων, ἐλαύνων, τί μὴ βίαιον καὶ τυραννικὸν ἐργαζόμενος; μᾶλλον δὲ καὶ πολλάκις οὐκ ἄκρατον ἐπάγων τὴν βίαν, ἀλλὰ καὶ πειθοῖ κεραννὺς καὶ οἱονεὶ δέλεαρ αὐτὴν προτεινόμενος, ἵνα καὶ μᾶλλον οὕτως ἀγριώτερος γίνηται, καὶ τοῦ κολάζειν εὐλογωτέρας ἔχῃ τὰς ἀφορμὰς τῷ μὴ λόγοις ἐθέλειν μόνοις τοὺς εὐσεβεῖς πείθεσθαι. Οὗτος, ἐπειδὴ καὶ τὸν ἀγιώτατον Ἄνθιμον πολλὰ ζητήσας μὴ εὕροι, αὐτὸς εἴσω τῆς Ἐκκλησίας, οἷόν τι θηρίον ποικίλον καὶ δολερὸν εἰσελθών, πλήθει τε στρατευμάτων καὶ δορυφόρων ταύτην περιλαβών, εἶτα καὶ ἐπιείκειαν ὑποδύς, ἵν' οἱ μὲν τὸ πλῆθος καὶ τὴν ἰσχὺν ὑποπτήξωσιν, οἱ δὲ πρὸς τὴν ἐπίχρηστον ὁρῶντες φιλανθρωπίαν πειθοῖ συναρπάζωνται, καὶ οὕτως ὥσπερ δεσμοῖς δυσὶν ἰσχυροῖς, φόβῳ καὶ πειθοῖ τοὺς εὐσεβεῖς συνδήσας αἰχμαλώτους ἀγάγῃ πρὸς τὴν ἀσέβειαν, τοιαῦτα σκεψάμενος λόγου πρὸς τὸ πλῆθος ἤρξατο τοιούτου. ΙΔ΄. Ἐγὼ καὶ πρὸς ἔθνη βάρβαρα τὸν ἐμὸν ζυγὸν δυσχεραίνοντα καὶ Ῥωμαίων νόμοις μὴ πειθαρχοῦντα οὐκ εὐθὺς τὸ δόρυ κινῶ, οὔτε μὴν χρῶμαι τοῖς βέλεσιν, οὐδὲ τὴν διὰ ξίφους ἐπάγω σφαγήν· ἀλλὰ τοὺς ἀγαθοὺς μιμοῦμαι τῶν ἰατρῶν, ῥήμασι μαλακοῖς τὸ πρῶτον καὶ φιλανθρώποις ὥσπερ ἐλαίῳ διαμαλάσσων τὸ οἴδημα. Εἶθ' οὕτως ἐπειδὰν ἴδω σφόδρα δυσιάτως ἔχοντας καὶ τὸ ἕλκος ὕπουλον καὶ πάνυ βαθύ, τότε δὴ καὶ καυτῆρι χρῶμαι, καὶ ἐν τομῇ οὕτω λίαν αὐστηρῶς καὶ περιωδύνως, ὡς μήποτε τινὰ τὴν ἀρχὴν ἐμοῦ φανῆναι φιλανθρωπότερον, μήτε μετὰ τὸν ἔλεον καὶ τὴν ἐπιείκειαν βιαιότερον. Ὑμᾶς δὲ μὴ γένοιτό ποτε πειραθῆναί μου τετελεσμένου καὶ πρὸς ὀργὴν ἔχοντος· ἀλλὰ προσελθόντες τοῖς μεγάλοις θεοῖς σπένδετε καὶ εὐμενέσιν ὑμᾶς ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν ἐκκαλεῖσθε, ἵν' οὕτω καὶ τὰ παρ' ἡμῶν προσυπάρξῃ, τιμαὶ καὶ ἀρχαὶ καὶ χρήματα καὶ τὸ ἐν πρώτοις ὑμᾶς εἶναι τῶν ἐμῶν ἑταίρων καὶ φίλων. Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον βαρβάρους μὲν ἀλλογλώσσους τοσαύτης παρ' ἡμῶν ἀπολαύειν τῆς ἀνεξικακίας, ὑμᾶς δὲ Ῥωμαίων νόμοις ἐντεθραμμένους, καὶ τὰ Ἑλλήνων πεπαιδευμένους, πρὸς δὲ καὶ ἐμοὺς ὑπηκόους ὄντας, μὴ διὰ πάντων σώζειν τὸ εὐπειθές, ἀλλὰ περὶ τὰ καιριώτατα μᾶλλον ἀπειθεῖν δείκνυσθαι, καὶ πόλεμον ἄντικρυς πρὸς τὸν ὑμέτερον αἴρεσθαι βασιλέα, ὡς ἐντεῦθεν βασιλικῆς ἐκπίπτειν εὐμενείας καὶ πλουσιοδώρου χρηστότητος; Ἀπόστητε τοιγαροῦν τῆς ἀτόπου ταύτης θρησκείας, ἀπόστητε· εἰ δ' οὖν, ἀλλ' οὐ μακρὰν ἡ δίκη. Ὁράτε τοῦτον τὸν οἶκον ἐφ' ᾧ καὶ πεποίθατε· πυρὶ δοὺς αὐτόν, κἀμᾶς ὁμοῦ συνδιαφθερῶ, καὶ εἴσεσθε πάντως ὅσον κακὸν θράσος ἄλογον καὶ γνώμης ἐντιτυπία. ΙΕ΄. Οὕτω τοῦ δεινοῦ Μαξιμιανοῦ ἐπιείκειαν ἀπηνείᾳ συνάψαντος κακῶν τε ἀπειλαῖς καὶ ἀγαθῶν ὑποσχέσεσι τὸν λόγον ποικίλαντος, Γλυκέριος ὁ σοφός, ὁ θεῖος ὄντως θύτης καὶ ἱερεύς, καὶ τοὺς λόγους αὐτοὺς καταθύσαι σπεύδων τῷ ὑπ' αὐτοῦ ἱερουργουμένῳ Χριστῷ, ἐπίτομον πάνυ καὶ καιρίαν δοὺς τὴν
ostendebat exemplar archetypum ad inhumanitatitem, Nam ipse quoque erat primus occidens,
puniens,de medio tollens,expellens, quid non violentum agens et tyrannicum? imo vero sape quoque non vim meram afferens, sed eam etiam miscens persuasione, et ipsain porrigens tanquam
escam, ut sic quoque feret savior, et haberet
probabiliores puniendi occasiones,quod nollent pii
parere verbis solis. Is cum sanctissimum Anthimum diu quæsitum non invenisset, ipse ingressus
ecclesiam, tanquam fera aliqua varia et dolosa,
cum exercituum et satellitum multitudine eam circumdedisset, et deinde etiam lenitatis personam
subiisset, ut alii quidem formidarent vim et multitudinem, alii autem ad sibi utilem intuentes benignitalem, abducerentur a persuasione, et cum η
sic tanquam duobus fortibus vinculis, timore et
persuasione pios colligasset, captivos ducebat ad
pietatem. Cum hæc apud se cogitasset, ad populum talem habuit orationem.
XIV. Ego etiam adversus gentes barbaras, quæ
meum jugum ferre recusant, et non parent Romanorum legibus, non statim moveo hastam, neque utor jaculis, neque gladio eis cadem affero,
sed bonos imitor medicos,mollibus primum verbis et benignis, perinde ac oleo, tumorem emolliens.
Deinde postquam videro eos esse valde immedicabiles ulcusque eorum valde malignum et profundum,
tunc utor cauterio, et jam aspera et acerba seclione, ut neque ab initio me videatur aliquis humanior, neque post misericordiam et mansuetudio
nem violentior. Absit autem, ut vos me unquam
sentialis conturbatum et iratum; sed accedentes,
libate magnis diis, et rogate,ut vos benignis intueantur oculis, ut sic a nobis quoque consequamini
honores, magistratus et pecunias, et sitis inter meos primos amicos et familiares. Quemadmodum
enim non est absurdum, Barbaros quidem,qui sunt
alterius linguæ, nostra tam æquo animo ferre, vos
vero in Romanorum legibus educatos,et in rebus
Græcorum eruditos, et mihi subjectos, non in omnibus servare obedientiam,sed in rebus præcipuis videri inobedientes, et bellum aperte suscipere
contra vestrum imperatorem,ut ideo excidatis ab
imperatoris benevolentia, et larga munificentia?
Recedite ergo, recedite ab hac falsa religione.
Sin minus, pena non procul aberit. Videte hanc
medem, in qua confidistis. Eam igni mandans,
vos quoque simul perdam, et scielis omnino,
quantum sit malum, a ratione aliena audacia, et
mentis pervicacia.
ἑαυτὸν ἐδίδου καὶ πρωτότυπον εἰς ἀπανθρωπίαν·
ἐπεὶ καὶ πρῶτος αὐτὸς ἦν κτείνων, κολάζων, είναι
ρῶν, ἐλαύνων, τί μὴ βίαιον καὶ τυραννικὸν ἐργαζό
μενος; μᾶλλον δὲ καὶ πολλάκις οὐκ ἄκρατον ἐπέγων τὴν βίαν, ἀλλὰ καὶ πειθοί κεραννὺς καὶ οἱονεὶ
δέλεαρ αὐτὴν προτεινόμενος, ἵνα καὶ μᾶλλον οὕτως
ἀγριώτερος γίνηται, καὶ τοῦ κολάζειν εὐλογωτέρας
ἔχῃ τὰς ἀφορμὰς τῷ μὴ λόγοις ἐθέλειν μόνοις τοὺς
εὐσεβεῖς πείθεσθαι. Οὗτος, ἐπειδὴ καὶ τὸν ἀγιώτατον
"Ανθιμον πολλὰ ζητήσας μὴ εὕροι αὐτὸς εἴσω τῆς
Εκκλησίας, οἷόν τι θηρίον ποικιλον καὶ δολερὸν εἰσ
ελθών πλήθει τε στρατευμάτων καὶ δορυφόρων ταύ
την περιλαβών, εἶτα καὶ ἐπιείκειαν ὑποδός, ἵν' ο
μὲν τὸ πλῆθος καὶ τὴν ἰσχὺν ὑποπτήξωσιν, οἱ δὲ
πρὸς τὴν ἐπίχρηστον ὁρῶντες φιλανθρωπίαν πειθοί
συναρπάζωνται, καὶ οὕτως ὥσπερ ἄμμασι δυσὶν
ισχυροίς, φόβῳ καὶ πειθοῖ τοὺς εὐσεβεῖς συνδήσεις
αἰχμαλώτους ἀγάγῃ πρὸς τὴν ἀσέβειαν τοιαῦτα
σκεψάμενος λόγου πρὸς τὸ πλῆθος ἤρξατο τοιούτω.
ΙΔ΄. Ἐγὼ καὶ πρὸς ἔθνη βάρβαρα τὸν ἐμὸν ζυγὸν
δυσχεραίνοντα καὶ Ῥωμαίων νόμοις μὴ πειθαρχοῦντα οὐκ εὐθὺς τὸ δόρυ κινῶ οὔτε μὴν χρώμα
τοῖς βέλεσιν, οὐδὲ τὴν διὰ ξίφους ἐπάγω σφαγήν
ἀλλὰ τοὺς ἀγαθοὺς μιμούμαι τῶν ἰατρῶν, ῥηματι
μαλακοῖς τὸ πρῶτον καὶ φιλανθρώποις ὥσπερ ἐλέφ
διαμαλάσσων τὸ οἴδημα. Εἶθ᾽ οὕτως ἐπειδὰν ἴδω
σφόδρα δυσιάτως ἔχοντας καὶ τὸ ἕλκος ὕπουλον καὶ
πάνω βαθό, τότε δὴ καὶ καυτήρι χρώμαι, καὶ ε
τομῇ οὕτω λίαν αὐστηρῶς καὶ περιωδύνως ὡς μήπ
τινὰ τὴν ἀρχὴν ἐμοῦ φανῆναι φιλανθρωπότερον μήν
τε μετὰ τὸν ἕλεον καὶ τὴν ἐπιείκειαν βιαιότερον.
Υμᾶς δὲ μὴ γένοιτό ποτε πειραθήναί μου τετελε
μένου καὶ πρὸς ὀργὴν ἔχοντος· ἀλλὰ προσελθόντες
τοῖς μεγάλοις θεοῖς σπένδετε καὶ εὐμενέσιν ὑμᾶς όρο
θαλμοῖς ἰδεῖν ἐκκαλεῖσθε, ἵν' οὕτω καὶ τὰ παρ' ἡμῶν
προσυπάρξῃ, τιμαὶ καὶ ἀρχαὶ καὶ χρήματα καί τὸ
ἐν πρώτοις ὑμᾶς εἶναι τῶν ἐμῶν ἑταίρων καὶ φίλων.
Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον βαρβάρους μὲν ἀλλογλώσσους
τοσαύτης παρ' ἡμῶν ἀπολαύειν τῆς ἀνεξικακίας,
ἡμᾶς δὲ Ῥωμαίων νόμοις ἐντεθραμμένους, καὶ τὰ
Ελλήνων πεπαιδευμένους, πρὸς δὲ καὶ ἐμοὺς ὑπηρ
κόους ὄντας, μὴ διὰ πάντων σώζειν τὸ εὐπειθὲς,
ἀλλὰ περὶ τὰ καιριώτατα μᾶλλον ἀπειθεῖν δείχν
σθαι, καὶ πόλεμον ἄντικρυς πρὸς τὸν ὑμέτερον αἶρεσθαι βασιλέα, ὡς ἐντεῦθεν βασιλικῆς ἐκπίπτειν
εὐμενείας καὶ πλουσιοδώρου χρηστότητος; Απόστητε
τοιγαροῦν τῆς ἀτόπου ταύτης θρησκείας, ἀπόστητε·
εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ᾽ οὐ μακρὰν ἡ δίκη. Οράτε τουτον
τὸν οἶκον ἐφ᾽ ᾧ καὶ πεποίθατε, πυρὶ δοὺς αὐτὸν κεί
ὑμᾶς ὁμοῦ συνδιαφθερῶ, καὶ εἴσεσθε πάντως ὅσον
κακὸν θράσος ἄλογον καὶ γνώμης εντιτυπία.
ΙΕ΄. Οὕτω τοῦ δεινοῦ Μαξιμιανοῦ ἐπιείκειαν ἀπ
ηνεία συνάψαντος κακῶν τε ἀπειλεῖς καὶ ἀγαθόν
ύποσχέσεσι τὸν λόγον ποικίλαντος, Γλυκέριος ο σοφός,
ὁ θεῖος ὄντως θύτης καί ἱερεύς, καὶ τοὺς λόγους εν
τοὺς καταθύσαι σπεύδων τῷ ὑπ' αὐτοῦ ἱερουργο
μένῳ Χριστῷ ἐπίτομον πάνυ και καιρίαν δοὺς τὴν
XV. Cum dirus Maximianus sic immanitati con -
junxisset humanitatem,et malorum minis et bonorum promissis variasset orationem, qui instar mellis dulcem habebat linguam sapiens Glycerius, qui
eral revera divinus sacrificus et sacerdos, et sua
verba studebat sacrificare Christo, cui sacrificabal
(*) De hac persecutione instaurata consule Baron. an. 301.
col. 1057–1058page 45 of 56
PG 116:1057ἀπολογίαν τήν τε γλῶσσαν ἐπέδησε Μαξιμιανῷ, καὶ τὰς φρένας διέσεισε, καὶ σὺν ὀργῇ θαύματος ἐπλήρωσε τὴν ψυχήν. Ἔφη γάρ· οὔτε τῶν ἐπαγγελιών σου καὶ δωρεῶν ἐφιέμεθα, βασιλεῦ, οὔτε τῶν ἀπειλῶν ὅλως ἐπιστρεψόμεθα. Τὰς μὲν γὰρ πόσας ἂν καὶ ποίας ὀρέξεις ὡς δυτηθῆναι θέλξαι ψυχὴν τῶν ἴσας καὶ ὀνείροις τοῖς τοῦ κόσμου πᾶσι προσεχόντων τερπνοῖς, κακὸν δὲ τί ἂν καὶ ἀπειλήσεις τοῖς ζημίαν μᾶλλον λογιζομένοις τὸ μὴ τὰ χαλεπώτατα ὑποστῆναι διὰ Χριστόν; Ἂν δὲ λέγεις καὶ ἐφ᾽ οἷς ἄρα καὶ ἐγκαυχά, τοῖς κατὰ τῶν ἐθνῶν δήπου τροπαίοις ταῦτα μᾶλλον πρὸς ἡμῶν ἔσονται, καὶ τοῖς ἐμοῖς συμφθέγξονται λόγοις. Ὅταν γὰρ οὐ ὁ πλείστους νενικηκὼς ὅσον οὔπω γυναικῶν καὶ παίδων ὀρθῇ ἡττημένος, τῶν τὰ Χριστιανῶν, φημί, σεβομένων, πῶς οὐχὶ πολλῷ πλέον ἡ τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ δύναμις ἔσται καταφανής; Καὶ πρὸς τούτοις τίς οὕτως ἐμβρόντητος καὶ ἠλίθιος, ὡς εὐθὺς ἐκλαθέσθαι τῶν τῷ πρὸ μικροῦ βροντῶν τε καὶ κεραυνῶν, καὶ τῆς φρικτῆς ἐκείνης θεοσημείας θανάτων τε τῶν βιαίων καὶ τοῦ μικροῦ δεῖν καταποντισμοῦ καὶ τῆς τῶν καρπῶν ἀπωλείας, καὶ θεοῖς ταῦτα σοῖς, ἀλλὰ μὴ τῷ ἀληθεῖ μᾶλλον ἐπιγράψαι Θεῷ, εὐκαίρως, ὦ βασιλεῦ, τὴν ὀργὴν ἐπάγοντι κατὰ τῶν ἐκείνους καὶ τιμώντων καὶ σεβομένων; Μὴ γοῦν οὕτω θαῤῥήσης τὸν καθ᾿ ἡμῶν πόλεμον· ἔστι καὶ ἡμῖν ἄνωθεν ὅπλα, οἷς ὥσπερ οἱ σοὶ δορυφόροι παρὰ σοῦ σήμερον, οὕτω δὴ καὶ παρὰ τοῦ βασιλέως τῶν ὅλων ἡμεῖς φυλαττόμεθα, δι᾿ ὧν καὶ ἀντιταξόμεθά σοι καὶ νικήσομεν νίκην κομιδῆ παραδοξοτάτην. Βαλλόμενοι γὰρ ἀνελοῦμεν, καὶ πίπτοντες τὸ κατὰ σοῦ στησόμεθα τρόπαιον. ις. Ἤκουσε ταῦτα ὁ βασιλεύς, καὶ τῷ τομῷ τῶν λόγων ὥσπερ εἰς μέσην διακοπεὶς τὴν καρδίαν κρύψαι νῦν τὸ πάθος ἐν ἀποῤῥήτῳ τῆς ψυχῆς διανοηθεὶς οὐδὲν πλέον εἰπὼν ἢ δράσας τοῦ ναοῦ ἔξεισιν. Ὁ μέντοι εὐσεβὴς ἐκεῖνος λαὸς τῷ μὲν Θεῷ δόξαν, Γλυκερίῳ δὲ τῷ σοφῷ τοιαύτας ἕκαστος προσιόντες ἐδίδοσαν τὰς φωνάς· ὡς γλυκέα τῷ λαρυγγί μου τὰ λόγια σου, ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί μου. Μαξιμιανῷ δὲ οὐκ ἔμελλεν ὁ θυμὸς ἐπὶ πολὺ καθεκτὸς εἶναι, ἀλλὰ σφύζων ἐν αὐτῷ πείθει χερσὶ στρατιωτικαῖς τῇ ἐκκλησίᾳ προσιόντα Γλυκέριον συλληφθῆναι, ἀνάρπαστόν τε πρὸς αὐτὸν ἀχθῆναι· ὃν δὴ καὶ τῷ ἐκείνου βήματι παραστάντα, μηδὲν ἐρωτήσας τύπτεσθαι βουνεύροις ἐκέλευεν οὕτω σφοδρῶς, ἕως τοὺς μὲν τύπτοντας ἡ ἰσχύς, ἐκεῖνον δὲ μαστιζόμενον ἐξέλιπεν ἡ φωνή· καὶ κήρυκι δὲ τοιαῦτα ἐπιλέγειν αὐτῷ τυπτομένῳ, Φείδου τὰ πολλὰ γλώττης, Γλυκέριε. Μὴ ἀλαζών, μὴ στασιαστής, μὴ αὐθάδης. Τίμα Ῥωμαίων ἔθη, αἰδοῦ βασιλεῖς. Οὕτω μὲν ἐπέταττε Μαξιμιανός· ἀλλ᾽ οὔτε βασανίζων ἔπεισεν, οὔτε ταῦτα ἐπάδων κατεδυσώπησεν, ἀλλὰ κρείττων ὁ μάρτυς καὶ τῶν δημίων χειρῶν, καὶ τῶν ἐπαδομένων φωνῶν τὸν ἑαυτοῦ βασιλέα ἐζήτει, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἐξεκαλεῖτο βοήθειαν ὅπως εἶχε καὶ φωνῆς καὶ δυνάμεως, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, λέγων, ὥσπερ δή με ὑπὲρ σοῦ λέγειν ἐῤῥώσας, οὕτω δὴ καὶ ὑπὲρ σοῦ πάσχειν ἐν-
VITA SS. INDÆ ET DOMNÆ.
ἀπολογίαν τήν τε γλῶσσαν ἐπέδησε Μαξιμιανῷ, brevem et opportunam dans responsionem; et linκαὶ τὰς φρένας διέσεισε, καὶ σὺν ὀργῇ θαύματος guam vinxit Maximiano, et cor ejus conturbavit
ἐπλήρωσε τὴν ψυχήν. Ἔφη γάρ οὔτε τῶν ἐπαγγε- et labefecit, et simul cum ira ejus animum repleλιών σου καὶ δωρεῶν ἐφιέμεθα, βασιλεῦ, οὔτε τῶν vit admiratione. Dixit enim: Neque tua promissa
ἀπειλῶν ὅλως ἐπιστρεψόμεθα. Τὰς μὲν γὰρ πόσας et dona desideramus, o imperator, neque tuas
ἂν καὶ ποίας ὀρέξεις ὡς δυτηθῆναι θέλξαι ψυχὴν τῶν minas omnino curamus. Illa enim quomodo appeἴσας καὶ ὀνείροις τοῖς τοῦ κόσμου πᾶσι προσεχόντων teremus, aut qnoinodo ea nostrum delinirent aniτερπνοῖς, κακὸν δὲ τί ἂν καὶ ἀπειλήσεις τοῖς ζημίαν mum, qui, quæcunque sunt mundi, habemus pro
μᾶλλον λογιζομένοις τὸ μὴ τὰ χαλεπώτατα ὑποστή- somniis? Malum autem quid iis miniteris, qui pasναι διὰ Χριστόν; Αν δὲ λέγεις καὶ ἐφ᾽ οἷς ἄρα καὶ nam potius existimant, non vel gravissima sustineἐγκαυχά, τοῖς κατὰ τῶν ἐθνῶν δήπου τροπαίοις ταῦ re propter Christum? Quæ vero dicis, et de quiτα μᾶλλον πρὸς ἡμῶν ἔσονται, καὶ τοῖς ἐμοῖς συμ- bus gloriaris de tropæis, inquam, adversus genφθέγξονται λόγοις. "Οταν γὰρ οὐ ὁ πλείστους νενικηκώς ies erectis, ea magis stabunt a nobis et meis verὅσον ούπω γυναικῶν καὶ παίδων ὀρθῇς ἡττημένος, bis suffragabuntur. Quando enim qui vicisti pluriτῶν τὰ Χριστιανών, φημί, σεβομένων, πῶς οὐχὶ mus mox conspectus es victus a feminis et pueπολλῷ πλέον ἡ τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ δύναμις ἔσται η ris, ob iis, inquam, qui colunt religionem Christiκαταφανής; Καὶ πρὸς τούτοις τίς οὕτως ἐμβρόντη- anam, quemadmodum non erit mei Christi virtus
τος καὶ ἠλίθιος, ὡς εὐθὺς ἐκλαθέσθαι τῶν τῷ πρὸ μι- multo manifestior? Et præterea quis est adeo atto
κροῦ βροντῶν τε καὶ κεραυνῶν, καὶ τῆς φρικτής nitus et stultus, ut sit oblitus tonitruum et fulmi
Εκείνης θεοσημείας θανάτων τε τῶν βιαίων καὶ τοῦ num, quæ paulo ante fuerunt, et illius horrenda
μικροῦ δεῖν καταποντισμοῦ καὶ τῆς τῶν καρπῶν Dei signifcationis, mortisque violentæ, et ejus,
ἀπωλείας, καὶ θεοῖς ταῦτα σοῖς, ἀλλὰ μὴ τῷ quæ prope fuit,submersionis et fructuum interitus:
ἀληθεῖ μαλλον ἐπιγράψαι Θεῷ, εὐκαίρως, ὦ βασι- et quod hæc tuis diis, non autem vero potius Deo
λεῦ, τὴν ἀργὴν ἐπάγοντι κατὰ τῶν ἐκείνους καὶ τις ascripseris, qui opportune, o imperator,infert iram
μώντων καὶ σεβομένων; Μὴ γοῦν οὕτω θαῤῥήσης adversus eos, qui illos honorant et colunt? Ne sic
τὸν καθ᾿ ἡμῶν πόλεμον· ἔστι καὶ ἡμῖν ἄνωθεν ὅπλα, ergo bellum contra nos susceperis. Sunt nobis arοἷς ὥσπερ οἱ σοὶ δορυφόροι παρὰ σοῦ σήμερον, οὕτω ma quoque desuper, quibus sicut hodie tui a te
δὴ καὶ παρὰ τοῦ βασιλέως τῶν ὅλων ἡμεῖς φυλαττό- satellites, ita nos & rege munimur universorum,
μεθα, δι᾿ ὧν καὶ ἀντιταξόμεθά σοι καὶ νικήσομεν νί- per quæ et contra te in aciem prodibimus, et
κιν κομιδῆ παραδοξοτάτην. Βαλλόμενοι γὰρ ἀνελοῦ- adipiscemur victoriam valde admirabilem. Perμεν, καὶ πίπτοντες τὸ κατὰ σοῦ στησόμεθα τρό- cussi enim, interimemus: et cadentes, contra te
tropæum erigmus.
παιον.
ις. Ἤκουσε ταῦτα ὁ βασιλεὺς, καὶ τῷ τομῷ τῶν
XVI. Hæc audiit imperator, et secantibus verλόγων ὥσπερ εἰς μέσην διακοπεὶς τὴν καρδίαν κρύ- bis in medio corde quodammodo sauciatus, animi
ψαι νῦν τὸ πάθος ἐν ἀποῤῥήτῳ τῆς ψυχῆς διανοηθείς motum in presentia celare habens in animo, et
οὐδὲν πλέον ἐἰπὼν ἢ δράσας τοῦ ναοῦ ἔζεσιν. Ὁ nihil amplius dicens aut faciens, e templo egrediμέντοι εὐσεβὴς ἐκεῖνος λαὸς τῷ μὲν Θεῷ δόξαν, tur. Pius autem ille populus, Deo quidem gloriam,
Γλυκερίῳ δὲ τῷ σοφῷ τοιαύτας ἕκαστος προσιόντες sapienti vero Glycerio, pro se quisque tales voces
ἐδίδοσαν τὰς φωνὰς ὡς γλυκέα τῷ λαγυγγί μου τὰ edidit: Quam dulcia gutturi meo eloquia tua,
λόγια σου, ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί μου! Μαξιμιανῷ supra mel ori meo s!» Non futurum autem erat,
δὲ οὐκ ἔμελλεν ὁ θυμὸς ἐπὶ πολὺ καθεκτὸς εἶναι, ut Maximianus iram din cohiberet, sed apud se fuἀλλὰ σφύζων ἐν αὐτῷ πείθει χερσὶ στρατιωτικαῖς τῇ rore percitus, jubet Glycerium euntem ad eccleἐκκλησίᾳ προσιόντα Γλυκέριον συλληφθῆναι, ἀνάρ- siam comprehendi manu militari, et correptum,
παστόν τε πρὸς αὐτὸν ἀχθῆναι· ὃν δὴ καὶ τῷ ἐκεί ad se adduci. Quicum ad ad illius tribunal esse adτου βήματι παραστάντα, μηδὲν ἐρωτήσας τύπτεσθαι ductus, nihil interrogatum jussit verberari boum
βουνεύροις ἐκέλευεν οὕτω σφοδρώς, ἕως τοὺς μὲν η nervis tam vehementer, donec verberantes,jussit diτύπτοντας ἡ ἰσχὺς, ἐκεῖνον δὲ μαστιζόμενον ἐξέλι- vires, illum autem, qui cædebatur, vox deficeret.
πεν ἡ φωνή· καὶ κύρυκι δὲ τοιαῦτα ἐπιλέγειν αὐτῷ Præconi quoque ei, dum verberabatur, jussit diτυπτομένῳ, Φείδου τὰ πολλὰ γλώττης, Γλυκέριο. Μὴ cere: Lingua parcius utere, ο Glyceri. Ne sis arἀλαζών, μὴ στασιαστής, μὴ οὐθάδης, Τίμα Ῥω- rogans, nec seditiosus, nec insolens. In honore
μαίων ἔθη, αἰδοῦ βασιλεῖς. Οὕτω μὲν ἐπέταττε Μα- habe mores Romanorum; reverere imperatores.
ξιμιανός· ἀλλ᾽ οὔτε βασανίζων ἔπεισεν, οὔτε ταῦτα Sic quidem imperavit Maximianus: sed neque
ἐπάδων κατεδυσώπησεν, ἀλλὰ κρείττων ὁ μάρτυς torquens persuasit, neque hac cantans eum
καὶ τῶν δημίων χειρῶν, καὶ τῶν ἐπαδομένων φωνών affecit pudore, sed cum esset martyr superior et
τὸν ἑαυτοῦ βασιλέα ἐζήτει, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἐξεκα- manibus lictorum, et vocibus quæ ei incartabanλεῖτο βοώθειαν όπως εἶχε καὶ φωνῆς καὶ δυνάμεως, tur, quærebat suum Regem, et tota voce et viribus
Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, λέγων, ὥσπερ δή με ὑπὲρ σοῦ illius invocabat auxilium; Domine Jesu Christe,
λέγειν ἔῤῥώσας, οὕτω δὴ καὶ ὑπὲρ σοῦ πάσχειν ἐν dicens, quomodo me, ut pro te dicerem, corrobo5 Psalm. CXLII, 103.
col. 1059–1060page 46 of 56
PG 116:1059ἴσχυσον, ἀγαθὲ, ἵνα τῇ προσθήκῃ τῶν ἀλγεινῶν μείζων μοι καὶ ἡ τῶν βραβείων ἀντίδοσις γένηται. Τοῦτο καθάπερ πυρὶ πῦρ προστεθὲν Μαξιμιανῷ πλείονα τὸν θυμὸν ἀνῆψεν. Αὐτὸς δὲ τοὺς παίοντας εἰς τοσοῦτον ἠρέθισε τύπτειν, ἕως τὸ σῶμα τοῦ μάρτυρος οὐδὲν τῶν ἀψύχων ἀπεοικὸς ἐπὶ γῆς ἔκειτο τοῦ αἵματος μὲν ἤδη κενωθέντος, αὐτῆς δὲ σαρκὸς προδαπανηθείσης, καὶ τῶν ὀστῶν μόνων ψιλῶν ὑποφαινομένων. ὅπερ οἶκτον ἐνέβαλεν οὐ ταῖς εὐσεβέσι μόνον καὶ φιλανθρώποις ψυχαῖς, ἀλλὰ δὴ καὶ ταῖς τῶν ἀπίστων· ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ Μαξιμιανῷ τῷ καὶ αὐτοῦ λίθου τὴν ψυχήν σκληροτέρῳ. ΙΖ΄. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ Γλυκέριον ἑώρα καὶ οὕτως ἔχοντα, καὶ νεκροῦ μὲν οὐδὲν μικροῦ διαφέροντα, τὴν γλώτταν δὲ κινοῦντα μόνην ἐν θερμῷ πνεύματι καὶ, Χριστιανός εἰμι, λέγοντα, Χριστοῦ δοῦλος τοῦ μόνου Θεοῦ. Εἷς ἐμοὶ κύριος, εἷς δεσπότης, εἷς βασιλεύς· μὴ ἐνεγκὼν ἐκεῖνος τὴν παῤῥησίαν λυθῆναι μὲν αὐτὸν τῶν δεσμῶν κελεύει, ἔξω δὲ τῆς πόλεως ἀπαχθέντα τὸν διὰ πυρὸς ὑποστῆναι θάνατον. Ἀχθεὶς οὖν ὁ γεννάδας ἐπὶ τὸν ὁρισθέντα τόπον, καὶ πρὸς ἕω στάς, τοῦτο μὲν χάριν ὡμολόγει τῷ ἐκ πολλῶν αὐτὸν παγίδων ῥυσαμένῳ Χριστῷ, τοῦτο δὲ καὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἀπανταχοῦ θερμῶς ὑπερηύξατο εὐσεβῶν. Εἶτα τὴν τοῦ Χριστοῦ σφραγίδα τῷ ἑαυτοῦ ἐπιβαλὼν σώματι προσηλώθη τῷ ξύλῳ, ἱερὸν θύμα κριὸς ἄμωμος τῷ δι᾽ ἡμᾶς ξύλῳ προσηλωθέντι· καὶ τοῦ πυρὸς δὲ κάτωθεν ἀναφθέντος ὁλοκαυτώθη τῷ Ἰησοῦ θυσία εὐπρόσδεκτος, καλλιέρημα θεῖον τῷ ἄνω προσήκον Χριστοῦ θυσιαστηρίῳ. Τί δὴ τὸ ἐντεῦθεν; ἆρα συνῆκε Μαξιμιανὸς ἐκ τούτων τὸ τῶν εὐσεβῶν ἀμετάθετον; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀλλ᾽ ἀγομένων τῶν μικρῶν αὐτοῦ θυσιῶν, ἐν τῷ ἐντὸς τῶν βασιλείων δώδεκα θεῶν παρῆσαν μὲν οἱ ἀσεβοῦντες λευκαῖς καὶ φιλοτίμοις στολαῖς τὴν ἑαυτῶν ἀπώλειαν ἑορτάζοντες. Μόνος δὲ Ἴνδης μελανειμονῶν, καὶ αὐτῶν σφόδρα τῶν τελουμένων ὑπεραλγῶν ἐν οἰκίσκῳ καθείρξας ἑαυτὸν μάλα σκοτεινῷ τὴν τῶν ἀσεβῶν ἀπώλειαν κατωδύρετο. ΙΗ΄. Ἀγγέλλεται καὶ ταῦτα τῷ βασιλεῖ, καὶ ἀνάγπαρτος αὐτῷ καὶ οὗτος εὐθὺς γίνεται, καὶ ὑπ᾽ ἐκείνῳ δικαστῇ παρίσταται κριθησόμενος. Ὡς δὲ καὶ πρὸ τῆς φωνῆς ἀπήγγειλεν ἡ ἐσθής, ὅτι πένθους αὐτῷ τὰ γινόμενα, κατηφείας ἐκρίνετο ἄξια, κελεύει χερσὶν αὐτοῦ καὶ ποσὶν ἁλύσεις περιβαλόντας καὶ τῷ τραχήλῳ κλοιὸν κατάκλειστον ἐν δεσμωτηρίῳ. Ἴνδην μὲν οὖν εἶχεν ἡ φυλακή· Μαξιμιανὸς δὲ καὶ Δόμναν ἐζήτει, καὶ ὥσπερ μέθῃ τῇ μανίᾳ τὰς φρένας βλαβεὶς καὶ ὧν ἤκουσε περὶ αὐτῆς ἐκλαθόμενος, Ποῦ, ἔλεγε συχνῶς, Δόμνα; ποῦ ἡ θεράπαινα τῶν θεῶν; ποῦ Ἀρτέμιδός τε καὶ Ἀθηνᾶς ἱέρεια; Αὖθις οὖν ἐξ ὑπαρχῆς αὐτῷ τὰ δοκοῦντα τῇ παρθένῳ συμβῆναι λέγουσι καὶ τὰ κατὰ τὸν εὐνοῦχον ὡς εἶχε γνωρίζουσιν. Ὁ δὲ πολλὰ τοῦ ἀρχιευνούχου κατειπὼν καὶ
rasti, ita etiam, o bone, da mihi vires, ut pro te
patiar, ut accessione eorum quæ sunt tristia, sit
mibi præmiorum major remuneratio. Hoc tanquam
ignis igni additum,Maximiano majorem iram accendit; ipse autem eos, qui percutiebant, cousque ut
verberarent incitavit, donec corpus martyris humi
jaceret, nihil differens ab inanimis: sanguine quidem jam exinanito, pelle vero vento tumefacta, et
ipsa carne prius consumpta et nudis solis ossibus
apparentibus. Quod quidem movit misericordia
non solum pios et humanos animo,sed etiam animos infidelium. At non Maximianum, cujus animus erat lapide durior.
XVII. Sed postquam sic affectum Glycerium, et
a mortuo quidem nihil prope differentem, solam
autem linguam moventem vehementi spiritu, et p
dicentem: Sun Christianus, servus Christi, qui
solus est verus Deus; unus est mihi Dominus,
unus Rex. Non ferens ille loquendi libertatem,
jubet eum quidem solvi a vinculis, abductum
veru extra civitatem, igne creatum mortem subires. Ductus ergo generosus ille ad locum constitulum, et stans ad orientem, partim quidem
Christo egit gratias qui eum a multis liberaral periculis; partim autem pro se vehementer oravit,
et pro piis, qui erant ubique. Deinde cum Christi
signam suo adhibuisset corpori, fuit affixus ligno,
sacra victims, aries carens omni vitio,ei qui ligno,
propter nos fuit affixus. Igne autem subtus accenso,
Jesu fuit oblatum holocaustum et sacrifcium acceptabile, et divina hostia supernæ conveniens. Quid
vero? hincne intellexit Maximianus pios esse immutabiles? Multum abest; sed cum exsecranda
ejus hostis ducerentur ad templum duodecim deorum, quod erat intra regiam, aderant quidem
impii, candidis et magnifices vestibus celebrantes
festum sui interitus. Solus autem Indes atris indutus vestibus, et cum hæc celebrarentur, maximo
dolore affectus, cum se in valde tenebrosa inclusisset domuncula, impiorum dedebat interitum.
XVIII. Renuntiantur hæc quoque imperatɔri,et
is statim ab ipso arripitur, et sistitur ab illo judice
judicandus. Cum autem etiam antequam loqueretur, ei renuntiaret vestis, quod quæ febant,ab eo
censebantur digna luctu et tristitia, jussit ejus
manibus et pedibus injectis catenis, et collo collari,
eum servari inclusum in carcere. Atque Indem
quidem habebat custodia; Maximianus vero Dom.
nam quoque quærebat, et furore perinde ac ebrietate lasa ratione, et oblitus eorum quæ de ipsa
audiverat, dicebat assidue: Ubi est Domna? Ubi
est sacerdos Dianæ et Minerva? Rursus ergo ei
dicunt de inlegro, quæ videbantur accidisse virgini, et quæ fecerat eunuchus, ita ut res se habebat significant. Ille autem cum multa dixisset
5 Psal. cxvIII, 103.
Scilicet quod Christiana esset.
ίσχυσον, ἀγαθὲ, ἵνα τῇ προσθήκῃ τῶν ἀλγεινῶν μείζων μοι καὶ ἡ τῶν βραβείων ἀντίδοσις γένηται. Τοῦτο
καθάπερ πυρί πῦρ προστεθέν Μαξιμιανῷ πλείονα
τὸν θυμὸν ἀνῆψεν. Αὐτὸς δὲ τοὺς παίοντας εἰς τοσοῦ
τὸν ἠρέθισε τύπτειν, ἕως τὸ σῶμα τοῦ μάρτυρος οὐ.
δὲν τῶν ἄψύχων ἀπεοικὸς ἐπὶ γῆς ἔκειτο τοῦ αἵματος
μὲν ἤδη κενωθέντος, αὐτῆς δὲ σαρκὸς προδαπανηθεί
σης, καὶ τῶν ὀστῶν μόνων ψιλῶν ὑποφαινομένων.
ὅπερ οἶκτον ἐνέβαλεν οὐ ταῖς εὐσεβέσι μόνον καὶ φι
λανθρώποις ψυχαῖς, ἀλλὰ δὴ καὶ ταῖς τῶν ἀπίστων·
ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ Μαξιμιανῷ τῷ καὶ αὐτοῦ λίθου τὴν
ψυχήν σκληροτέρῳ.
ΙΖ΄. 'Αλλ' ἐπεὶ Γλυκέριον ἑώρα καὶ οὕτως ἔχοντα,
καὶ νεκροῦ μὲν οὐδὲν μικροῦ διαφέροντα, την γλώτα
ταν δὲ κινοῦντα μόνην ἐν θερμῷ· πνεύματι καὶ,
Χριστιανός είμι, λέγοντα, Χριστοῦ δοῦλος τοῦ μόνου
Θεοῦ. Εἰς ἐμοὶ κύριος, εἰς δεσπότης, εἰς βασιλεύς·
μὴ ἐνεγκὼν ἐκεῖνας τὴν παῤῥησίαν λυθῆναι μὲν αὐ
τὸν τῶν δεσμῶν κελεύει, ἔξω δὲ τῆς πόλεως ἀπαχθέντα τὸν διὰ πυρὸς ὑποστῆναι θάνατον. ᾿Αχθεὶς οὖν
ὁ γεννάδας ἐπὶ τὸν ὁρισθεντα τόπον, καὶ πρὸς ἕω
στὰς, τοῦτο μὲν χάριν ὡμολόγει τῷ ἐκ πολλῶν αὐτὸν
παγίδων ῥυσαμένῳ Χριστῷ, τοῦτο δὲ καὶ ἑαυτοῦ καὶ
τῶν ἀπανταχοῦ θερμῶς ὑπερηύξατο εὐσεβῶν. Εἶτι
τὴν τοῦ Χριστοῦ σφραγίδα τῷ ἑαυτοῦ ἐπιβαλών σω·
ματι προσηλώθη τῷ ξύλω, ἱερὸν θύμας κριὸς ἄμιν
πος τῷ δι' ἡμᾶς ξύλῳ προσηλωθέντι· καὶ τοῦ πυρὸς
δὲ κάτωθεν ἀναφθεντος & λοκαυτώθη τῷ Ἰησοῦ θυ
σία εὐπρόσδεκτος, καλλιέρημα θεῖον τῷ ἄνω προσήκον Χριστοῦ θυσιαστηρίῳ. Τί δὴ τὸ ἐντεῦθεν; έχε
συνῆκε Μακιμιανὸς ἐκ τούτων τὸ τῶν εὐσεβῶν ἀμετάθετον; Πολλοῦ γε καὶ δετ' ἀλλ᾽ ἀγομένων τῶν
μικρῶν αὐτοῦ θυσιῶν, ἐν τῷ ἐντὸς τῶν βασιλείων
δώδεκα θεῶν παρῆσαν μὲν οἱ ἀσεβοῦντες λευκαῖς καὶ
φιλοτίμοις στολαῖς τὴν ἑαυτῶν ἀπώλειαν ἑορτά
ζοντες. Μόνος δὲ Ινδης μελανειμονῶν, καὶ αὐτῶν
σφόδρα τῶν τελουμένων ὑπεραλγῶν ἐν οἰκίσκῳ καθ
είρξας ἑαυτὸν μάλα σκοτεινῷ τὴν τῶν ἀσεβῶν ἀπώ
λειαν κατωδύρετο
ΙΗ'. ᾿Αγγέλλεται καὶ τοῦτα τῷ βασιλεῖ, καὶ ἀνάγ
παρτος αὐτῷ καὶ οὗτος εὐθὺς γίνεται, καὶ ὑπ᾽ ἐκείνῳ
δικαστῇ παριςταται κριθησόμενος. Ὡς δὲ καὶ πρὸ τῆς
φωνῆς ἀπήγγειλεν ἡ ἐσθῆς, ὅτι πένθους αὐτῷ τὰ
γινόμενα, κατηφείας ἐκρίνετο άξια, κελεύει χερσὶν
αὐτοῦ καὶ ποσὶν ἀλύσεις περιβαλόντας καὶ τῷ τρε
χήλῳ κλοιόν κατάκλειστον ἐν δεσμωτηρίῳ. Ινην
μὲν οὖν εἶχεν ἡ φυλακή Μαξιμιανὸς δὲ καὶ Δόμναν
ἐζήτει, καὶ ὥσπερ μέθῃ τῇ μανίᾳ τὰς φρένας αρχ
λεὶς καὶ ὧν ἤκουσε περί αὐτῆς ἐκλαθόμενος, Που,
έλεγε συχνῶς, Δόμνα; ποῦ ἡ θεράπαινα τῶν θεῶν;
ποῦ ᾿Αρτέμιδός τε καί ᾿Αθηνᾶς ἱέρεια; Αὖθις οὖν
ἐξ ὑπαρχῆς αὐτῷ τα δοκοῦντα τῇ παρθένῳ συμβί
ναι λέγουσι καὶ τὰ κατὰ τὸν εὐνοῦχον ὡς εἶχε γνωρί
ζουσιν. Ὁ δὲ πολλὰ τοῦ ἀρχιευνούψου κατειπὼν καὶ
col. 1061–1062page 47 of 56
PG 116:1061οὐχ ἥκιστα δυσχεράνας, ὅτι καὶ ζῶν ὅλως τετήρητο, κελεύει αὐτοῦ μὲν ἀποτμηθῆναι τὴν κεφαλὴν, τὴν δὲ παρθένον ἐν τοῖς ἀσκητηρίοις ἀναζητεῖσθαι, καὶ πρὸς τοὺς ἐκείνου θεοὺς ἀνασώζεσθαι. Ταῦτα μαθοῦσα ἡ τοῦ ἀσκητηρίου προεστώσα, παρ' ᾧ ἡ ἁγία ἀνδρικώτατα διανοηθεῖσα, ἀνδρείᾳ καὶ κουρᾷ καὶ στολῇ κοσμήσασα τὴν παρθένον, εὐχάς τε αὐτῇ σὺν δάκρυσι τῆς ὁδοῦ φύλακας παρασχούσα, καὶ ἡγεμόνας τοῦ ἱεροῦ θαλάμου ταύτην ἐκπέμπει λαθούσα.
ΙΘ'. Ἀλλ' ὁ μικρὸς ζητῶν οὐκ ἐπαύετο, καὶ ἀπορῶν κατὰ πάντων ἐλύττα κοινῇ τῶν ἀσκητηρίων. Σεμνεῖα μὲν οὖν ἱερὰ πάντα δεινῶς κατελύετο· αἱ παρθένοι δὲ πρὸς ὕβριν αἰσχρῶς ἐξεδίδοντο, παρθένοι φεῦ! ἃς οὔποτε οὐδὲ ὀφθαλμοῖς ἀρρένων ἰδεῖν ἀνεκτόν. Καὶ ἦν οὕτω διὰ πάντων ἡ συμφορὰ καθάπερ ὑπὸ πολεμίων ἁλισκομένης πόλεως. Ὅσαις γοῦν αὐτῶν ἐῤῥωμένως εἶχε τὰ σώματα, καὶ οὔτε γῆρας οὔτε τις νόσος ἀπεῖργε τοὺς πόδας, αὗται πρὸς φυγὴν εὐθὺς εἶδον, καὶ πρὸς ὄρη καὶ σπήλαια καὶ τὰς ἀδήλους ἐσχατιὰς πρὸς τάχος ἐχώρουν, τὴν μετὰ θηρίων διαγωγὴν ἑλόμεναι μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις συνοικείν, πολλῷ θηρίων ἀγριωτέροις καὶ ὑβρίζειν εἰς σώματα παρθενίαν μελετήσαντα μηδὲν ἄσεμνον ἡγουμένοις. Ἀλλ᾽ ἐψεύσθης ὄντως τῆς ἐπινοίας ὁ πάντων ἐχθρός· καὶ δι᾿ ὧν ἤλπισας τυραννῆσαι, δι' αὐτῶν τούτων ἔσχες καταλυομένην τὴν τυραννίδα. Οὐδὲ γὰρ ἡμέλησεν ὁ ἐκ Παρθένου Θεὸς μὴ καὶ ταύτας ἐν μέσῳ δημίων τὰς παρθένους διατηρῆσαι, καὶ ὥσπερ τὴν πίστιν, οὕτω δὲ καὶ τὴν σωφροσύνην αὐτὰς προδοῦναι μὴ συγχωρῆσαι. Ἐν ταύταις ὥσπερ οὖν ἐν διαφανέσι καὶ λαμπροῖς ἄστρασι μία τις ὑπερέλαμπε θαυμασίως τὸν σελήνης τρόπον ὥρᾳ καὶ γένει καὶ ἀρετῇ πρὸς τὰς ἄλλας διαφερόντως ἔχουσα. Αὕτη Θεοφίλα μὲν ἐκαλεῖτο· πολὺ δὲ μᾶλλον ἐπὶ τῶν ἔργων τοῦτο ἐδείκνυτο.
Κ'. Ὡς γὰρ οὕτως ἦν ἐκείνη τὴν ὄψιν περικαλλής, εἵλκετο δὲ τοῖς δημίοις, καὶ ἤδη πρὸς τὸ τῆς ὕβρεως ἐργαστήριον βιαίως εἰσήγετο, χεῖρας ἅμα καὶ ὀφθαλμοὺς ἄρασα καὶ εἰς οὐρανὸν περιπαθὲς βλέψασα, Ἰησοῦ μου, εἶπεν, ὁ ἐμὸς ἔρως, ὁ ἐμὸς ἐραστής, τὸ ἐμὸν φῶς, ἡ πνοή, ὁ ἐμὸς τῆς ἁγνείας φύλαξ καὶ τῆς ζωῆς, ἴδε τὴν σοὶ νυμφευθεῖσαν, ἴδε, ἄμωμε νυμφίε, καὶ σπεῦσον, ὅτι μηδὲ εὔξασθαί σοι καιρός. Μὴ ψευσθῶ τῆς ὁμολογίας· μὴ προδῷς με θηρίοις· μὴ λύκοι τὸ σὸν θρέμμα διασπαράξωσι. Τήρησον ἀγνείαν, ἀγνείας πηγή, ἵνα καὶ τὸ ὄνομά σου νῦν μάλιστα δοξασθῇ, τὸ καὶ ὑπ᾿ ἀγγέλων νοερῶς δοξαζόμενον. Ταῦτα ἐκείνη μὲν σὺν δάκρυσιν ηὔξατο· ἐτέλει δὲ ὁ Θεός. Ἀλλὰ καὶ προσεκτέον τῷ διηγήματι. Εἰσάγεται πρὸς τὸ καταγώγιον ἡ παρθένος. Ἡ δὲ καὶ ἐν καιρῷ τοιῷδε καὶ τόπῳ τῶν προσηκόντων οὐκ ἐξελάθετο· ἀλλ᾽ ὅπερ εἶχεν εἰς κόλπον εὐθὺς ἐκβαλοῦσα τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον ἄνοιξέ τε καὶ ἀναγνώσεως ἤρχετο. Εἷς δὲ τῶν ἀκολάστων οἴστρῳ κατάσχετος ἐκμανεῖ παρ᾽ αὐτὴν εἰσῄει, ὡς ἄχρι μέν τινος ἤκουεν ἀναγινωσκούσης. Ὡς δὲ ἐγγὺς ἤδη ἦν φόβῳ τε ἀμέτρῳ παραχρήμα συνείχετο, καὶ τρόμῳ ἰσχυρῶς ἐκλογεῖτο, καὶ εἰς γῆν νεκρὸς κατεβάλλετο.
VITA SS. INDÆ ET DOMNÆ.
οὐχ ἥκιστα δυσχεράνας, ὅτι καὶ ζῶν ὅλως τετήρητο, de archieunucho, et valle ægre tulisset, quod ei
κελεύει αὐτοῦ μὲν ἀποτμηθῆναι τὴν κεφαλὴν, τὴν vita fuisset conservata,jubet ei quidem caput anδὲ παρθένον ἐν τοῖς ἀσκητηρίοις ἀναζητεῖσθαι, καὶ putari: virginem vero quæri in ministeriis, et diis
πρὸς τοὺς ἐκείνου θεοὺς ἀνασώζεσθαι. Ταῦτα μα- illius servari. Hæc cum rescivisset ea quæ monaθοῦσα ἡ τοῦ ἀσκητηρίου προεστώσα, παρ' ᾧ ἡ ἁγία sterio præerat, in quo erat sancta, in primis virili
ἀνδρικώτατα διανοηταμένη, ἀνδρείᾳ καὶ κουρᾷ καὶ suscepta cogitatione, virili tonsu et veste ornata
στολῇ κοσμήσασα τὴν παρθένον, εὐχάς τε αὐτῇ σὺν virgine, et preces cum lacrymis ei præbens via
δάκρυσι τῆς ὁδοῦ φύλακας παρασχούσα, καὶ ἡγεμό- custodes et duces, eam clam emittit ex sacro
νας τοῦ ἱεροῦ θαλάμου ταύτην ἐκπέμπει λαθούσα,
thalamo.
ΙΘ'. 'Αλλ' ὁ μικρὸς ζητῶν οὐκ ἐπαύετο, καὶ ἀπο
ρῶν κατὰ πάντων ἐλύττα κοινῇ τῶν ἀσκητηρίων.
Σεμνεῖα μὲν οὖν ἱερὰ πάντα δεινῶς κατελύετο· αἱ
παρθένο: δὲ πρὸς ὕβριν αἰσχρῶς ἐξεδίδοντο, παρθένοι φεῦ! ἂς οὔποτε οὐδὲ ὀφθαλμοῖς ἀβρένων ἰδεῖν
ἀνεκτόν. Καὶ ἦν οὕτω διὰ πάντων ἡ συμφορὰ καθάπερ ὑπὸ πολεμίων αλισκομένης πόλεως. Οσαις γοῦν p
αὐτῶν ἐῤῥωμένως εἶχε τὰ σώματα, καὶ οὔτε γῆρας
οὔτε τις νόσος ἀπεῖργε τους πόδας, αὗται πρὸς φυγὴν εὐθὺς εἶδον, καὶ πρὸς ὅρη καὶ σπήλαια καὶ τὰς
ἀδήλους ἐσχατιὰς πρὸς τάχος ἐχώρουν, τὴν μετὰ θηρίων διαγωγὴν ἑλόμεναι μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις συν
οικείν, πολλῷ θηρίων ἀγριωτέροις καὶ ὑβρίζειν εἰς
σώματα παρθενίαν μελετήσαντα μηδὲν ἄσεμνον
ἡγουμένοις. ᾿Αλλ᾽ ἐψεύσθης ὄντως τῆς ἐπινοίας ὁ
πάντων ἐχθρός· καὶ δι᾿ ὧν ἤλπισας τυραννῆσαι, δι'
αὐτῶν τούτων ἔσχες καταλυομένην τὴν τυραννίδα.
Οὐδὲ γὰρ ἡμέλησεν ὁ ἐκ Παρθένου Θεὸς μὴ καὶ ταύτας ἐν μέσῳ δημίων τὰς παρθένους διατηρῆσαι, καὶ
ὥσπερ τὴν πίστιν, οὕτω δὲ καὶ τὴν σωφροσύνην αὐτὰς προδοῦναι μὴ συγχωρῆσαι. Εν ταύταις ὥσπερ
οὖν ἐν διαφανέσι καὶ λαμπροῖς ἀστρασι μία τις
ὑπερέλαμπε θαυμασίως τὸν σελήνης τρόπον ὥρᾳ καὶ
γένει καὶ ἀρετῇ πρὸς τὰς ἄλλας διαφερόντως έχουσα.
Αὕτη Θεοφίλα μὲν ἐκαλεῖτο· πολὺ δὲ μᾶλλον ἐπὶ
τῶν ἔργων τοῦτο ἐδείκνυτο.
Κ'. Ως γὰρ οὕτως ἦν ἐκείνη τὴν ὄψιν περικαλ
λης, εἴλκετο δὲ τοῖς δημίοις, καὶ ἤδη πρὸς τὸ τῆς
ὕβρεως ἐργαστήριον βιαίως εἰσήγετο, χέτρας ἅμα
καὶ ὀφθαλμοὺς ἄρασα καὶ εἰς οὐρανὸν περιπαθές
βλέψασα, Ιησού μου, εἶπεν, ὁ ἐμὸς ἔρως, ὁ ἐμὸς
ἐραστής, τὸ ἐμὸν φῶς, ἡ πνοή, ὁ ἐμὸς τῆς ἁγνείας
φύλαξ καὶ τῆς ζωῆς, ἴδε τὴν σί νυμφευθεῖσαι, ἴδε,
ἄμωμε νυμφίε, καὶ σπεύσον, ὅτι μηδὲ εὔξασθαί σοι
καιρός. Μὴ ψευσθῶ τῆς ὁμολογίας· μὴ προδῷς με
θηρίοις· μὴ λύκοι τὸ σὸν θρέμμα διασπαράξωσι,
Τήρησον ἀγνείαν, ἀγνείας πηγή, ἵνα καὶ τὸ ὄνομά
σου νῦν μάλιστα δοξασθῇ, τὸ καὶ ὑπ᾿ ἀγγέλων νοερος δοξαζόμενον. Ταῦτα ἐκείνη μὲν σὺν δάκρυσιν
ηὔξατο· ἐτέλει δὲ ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ καὶ προσεκτέον τῷ
διηγήματι. Εισάγεται πρὸς τὸ καταγώγιον ἡ παρθένος, Ἡ δὲ καὶ ἐν καιρῷ τοιᾧδε καὶ τόπῳ τῶν προσηκόντων οὐκ ἐξελάθετο· ἀλλ᾽ ὅπερ εἶχεν εἰς κόλπον
εὐθὺς ἐκβαλοῦσα τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον ἄνοιξέ τε καὶ
ἀναγνώσεως ἤρχετο. Εἰς δὲ τῶν ἀκολάστων οἴστρῳ
κατάσχετος έκμανεῖ παρ᾽ αὐτὴν εἰσῄει, ὡς ἄχρι μὲ,
τινος ήκουεν ἀναγινωσκούσης. Ως δὲ ἐγγὺς ἤδη ἦν
φόβῳ τε ἀμέτρῳ παραχρήμα συνείχετο, καὶ τρόμῳ
Ισχυρῶς ἐκλογεῖτο, καὶ εἰς γῆν νεκρὸς κατεβάλλετο,
XIX. Sed sceleratus non cessabat quærere; et
cum eam non inveniret, furebat communiter in
omnia monasteria. Atque sacra quidem omnia monasteria crudeliter diruebantur; virgines vero turpiter probris afficiebantur, virgines proh dolor!
quas ne masculorum quidem oculis videri erat unquam tolerandum; atque ita per omnia pervadebat
calamitas, quasi capta esset civitas ab hostibus.
Quibuscunque ergo earum erant corpora valentia,
et neque senectus,neque morbus aliquis tardabat
carum pedes, ipsæ statim fugam spectabant, et ad
montes et speluncas et ignotas solitudines celeriter
abibant, malentes vitam degere cum feris, quam
habitare cum hominibus, feris longe immauioribus,
et qui corpora virginitatem exercentia probro afficere inhonestum non esse existimant. Sed eo, quod
cogitaras, frustratus es,o inimice omnium: et per
quæ sperasti tyrannidem exercere, per ea ipsa
facta fuit tibi tyrannis. Non enim neglexit Deus,
qui natus est ex Virgine, ipsas virgines vel in medio
lictorum conservare, et quomodo fidem, ita etiam
continentiam ipsas prodere non permittere. Inter
eas autem tanquam inter claras et lucidas stellas,
una mirandum in modum resplendebat instar lunæ,
et pulchritudine et genere et virtute aliis praestans.
Ea vero vocabatur Tbeophila. Hoc autem longe
melius res ipsa ostendit.
XX. Cum enim illa esset vultu adeo formos8,
traheretur autem a lictoribus,et jam ad probri ac
contumelia officinam violenter introduceretur, ma -
nus simul et oculos in colum tollens, et miserabiliteraspiciens: Mi Jesu, dixit, meus amor,mea lux,
meus spiritus, meus custos castitalis et vitæ, vide
eam quæ est tibi desponsa. Vide,o sponse, in quem
nulla cadit reprehensio, et festina: quoniam nec
est quidem tempus precandi, ne pactum conventum fallam, ne prodas me bestiis, ne lupi tuam
pecudem dilanient.Serva,sponse,sponsam: meam
conserva castitatem, fons castitatis,ut tutum quoque nomen nunc maxime glorificetur ab angelis.
Hæc illa quidem oravit cum lacrymis: effecta autem Deus reddidit. Sed est adhibendus animos
narrationi. Introducitur virgo in postibulum; illa
vero etiam in tali loco et lempore non est oblita
eorum quæ oportuit, sed protinus ejiciens id quod
habebat in sinu, id autem erat sacrosanctum
Evangelium, aperuit, et dabat operam lectioni.
Unus vero ex intemperantibus, astro insano percitus, ad eam ingreditur, qui aliquantisper quidem
eam audiit legentem. Cum autem jam prope esset,
col. 1063–1064page 48 of 56
PG 116:1063καὶ ἦν οὕτω πρὸς τοῖς ποσὶ Θεοφίλης ἄπνευστὶ κείμενος. Ὧραι παρῆλθον συχναὶ, καὶ τοῖς ἄλλοις δόξαν, ἐπεὶ μὲν ἐξῄει, ἀκορέστως ἔχειν αὐτὸν τῆς παρθένου. ὡς δὲ εἰσῇει καὶ ἕτερος καὶ αὐτὸς ἤδη καταστὰς πλησίον, φωτὶ μὲν ἀποῤῥήτῳ περιαστράπτεται, εἶτα σκότος ἐκ τοῦ φωτὸς δέχεται καὶ πηρωθεὶς τὰς ὄψεις, ἐζήτει περιιὼν οὐ τὴν παρθένον ἔτι, ἀλλ' ὅπως ἂν ἀπτώτως ἐξέλθοι τὴν θύραν. ΚΑ'. Ταῦτα πολλῶν μὲν παθόντων, ἐνίων δὲ καὶ τὰ φρικωδέστερα, οὐκέτι λοιπὸν οὐδενὶ καταθύμιον εἰσελθεῖν· ἀλλ᾽ εἴπερ τις καὶ εἰσῄει, οὐκ ἔρωτι ληφθεὶς ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ ἱστορῆσαι μόνον ἐρῶν τὰ γεγενημένα. Ἐπεὶ δὲ καὶ πλείους εἰσῆλθον, ὁρῶσιν ἐ καὶ ἰδεῖν φοβερὸν καὶ εἰπεῖν τοῖς ἄλλοις παραδοξότατον, τὴν παῖδα μὲν εὐκόσμως καθεζομένην καὶ τῇ βίβλῳ ἐγκύπτουσαν, νεανίσκον δέ τινα ταύτῃ παρεστῶτα φωτὶ μὲν ἀῤῥήτῳ, κάλλει δὲ ἀποῤῥήτῳ βολίδας ὥσπερ ἀστραπῆς τῶν ὄψεων ἀποπέμποντα. Ταῦτα ὡς εἶδον ἀπεπάγησάν τε τῷ δέει καὶ ὀψὲ καὶ μόλις, Τίς Θεὸς ὡς ὁ Χριστιανῶν Θεός, ἐξεβόησαν, καὶ ἅμα τὴν θέαν οὐ φέροντες φεύγειν ἠπείγοντο, καὶ σὺν πολλῷ τῷ τάχει τῆς οἰκίας ἐξῄεσαν, πάντες μὲν ἀσελγείας ἐπιλαθόμενοι, ἔνιοι δὲ καὶ αὐτὴν ἐξομοσάμενοι τὴν ἀσέβειαν. Οὐ μὴν οὐδὲ Μαξιμιανὸς ἠγνόησε ταῦτα· ἀλλὰ μαθὼν ὅπως ἡ μὲν παρθένος ἀχείρωτος καὶ αὐτοῖς ἄρα τοῖς φυλάττουσι στρατιώταις, πολλοὶ δὲ τῶν ἐκείνου μᾶλλον κεχείρωνται καὶ θεοσεβεῖν ἐδιδάχθησαν, γοητείᾳ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν ἐπέγραφε, καὶ ὅτι τέχναις οἱ Χριστιανοί, λέγων πρὸς ἀπάτην ταῦτα τῶν πολλῶν πράττουσιν. Ἀλλ' ἐκεῖνος μὲν ταῦτα λέγων ἑαυτὸν μᾶλλον ἠπάτα, καὶ ὅσοι τοιούτοις ἦσαν λήροις προσέχοντες. ΚΒ'. Ὁ δὲ πλήρης φωτὸς ἐκεῖνος, ὁ τῇ κόρῃ παρεστάναι φαινόμενος, τῆς οἰκίας αὐτὴν ὑπεξαγαγὼν τῷ οἰκείῳ φωτὶ προάγων ὡδήγει· εἶτα καὶ μέχρι τῆς ἱερᾶς ἐκκλησίας ἀπαγαγὼν τῷ πυλῶνι ἐφίστησι, καὶ, Εἰρήνη σοι, προσειπὼν, ἀπιὼν ᾤχετο. Ἡ δὲ φόβῳ συνείχετο καὶ χαρᾷ· φόβῳ μὲν διὰ τὴν ἐκείνου κατάλειψιν, χαρᾷ δὲ, ὅτι ἀσελγῶν οὕτω χεῖρας ἐκφύγοι μηδὲν ἄσεμνον ὑπομείνασα. Προσελθοῦσα τοίνυν κόπτει τὴν θύραν ἤδη τοῦ λαοῦ ἠθροισμένου καὶ τὰ νυκτερινὰ συνήθως τῷ Θεῷ ᾄδοντος. Ὡς δὲ τοῦ τῶν πυλῶν ψόφου ἤσθετό τις τῶν διακόνων, καὶ ἥτις ἦν ἐκείνη μαθὼν τοῖς ἔνδον τῆς ἐκκλησίας ἀπήγγειλε, συρρέουσι μὲν ὡς αὐτὴν πάντες· ἦν γὰρ καὶ ἄλλως ἐκ γένους τῶν ἐπισήμων, ὥσπερ ἠκούσαμεν, πολλῷ δὲ τὴν ἀρετὴν ἐπισημοτέρα. Ταύτην οὖν ἰδόντες, καὶ τίνος μὲν διέδρα, εἰδὲ καὶ βουλομένους μεμαθηκότες, καὶ οἷα κατ' αὐτῶν ἐκείνη τῶν ἀκολάστων θαυματουργήσασα, ποίας μὲν οὐκ ἐκίνουν δακρύων πηγὰς, ποίας δὲ οὐκ ἠφίουν πρὸς Θεὸν φωνάς, ἐν ἀρχῇ μὲν τὴν παρθένον τῆς ἁρπαγῆς οἰκτείροντες, ἐπὶ τέλει δὲ τοὺς μὲν ἀσεβεῖς ταλανίζοντες, ἐκείνην δὲ τίνων οὐκ ἀξιοῦντες μακαρισμῶν; Ἡ δὲ ῥίπτει μὲν ἑαυτὴν εἰς γῆν καὶ τῶν
ADDENDA. DECENBER.
καὶ ἦν οὕτω πρὸς τοῖς ποσὶ Θεοφίλης απνευστί κείν
μενος. Ἄραι παρῆλθον συχναὶ, καὶ τοῖς ἄλλοις δόξαν, ἐπεὶ μὲν ἐξῄει, ἀκορέστως ἔχειν αὐτὸν τῆς παρ
θένου. ὡς δὲ εἰσῇει καὶ ἕτερος καὶ αὐτὸς ἤδη και
ταστὰς πλησίον, φωτὶ μὲν ἀποῤῥήτῳ περιαστράπτεται, εἶτα σκότος ἐκ τοῦ φωτὸς δέχεται καὶ πηρωθείς
τὰς ὄψεις, ἐζήτει περιιὼν οὐ τὴν παρθένον ἔτι, ἀλλ'
ὅπως ἂν ἀπτώτως ἐξέλθοι τὴν θύραν.
a maximo metu invaditur, et tremore valde agitatur, et humi procumbit mortuus, et sic jucebat
ad pedes Theophils,non spirans. Multa horse præ
terierant, et cum aliis visum esset, quoniam non
exibat, eum non posse satiari virgine, ubi alius
quoque ingreditur, ipse quoque jam prope stans,
lucis quidem, quæ verbis exprimi non potest, fulgore illustratur; deinde eum a luce tenebra excipiunt, et obtutu orbatus, quærebat obiens, non amplius virginem, sed quemadmodum citra offensionem exiret extra fores.
XXI. Cum multi quidem talia passi essent, et
nonnulli etiam magis horribilia, nulli fuit amplius
cordi ingredi, sed et si quis ingrediebatur, non
ingrediebatur captus amore,sed solum volens scire
ea quæ facta fuerant. Postquam autem ingressi
sunt complures, vident ea quæ et ad videndum
erant terribilia, et ad dicendum aliis maxime admirabilia, puellam quidem honeste sedentem, et
libro incumbentem, adolescentem autem quemdam prope eam stantem, luce quidem ineffabili,
pulchritudine vero incredibili,veluti quædam tela
fulguris emittentem ex oculis. Hæc postquam viderunt, et netu diriguerunt, et vix tandem: Quis
est sicut Christianorum Deus? exclamaverunt, et
simul non ferentes spectaculum, recte secum agi
putabant, si fugerent, et celeritate maxima domo
exibant, omnes quidem obliti libidinis, nonnulli
autem etiam ipsa impietate abjurala. Sed neque
hæc ignoravit Maximianus, sed eum rescivisset
virginem quidem non posse capi ab iis qui ipsam
servabant, militibus, quin etiam multos ex suis
esse victos, et didicisse Deum pie colere, Dei gratiam ascribebat incantationi: dicens Christianos
uti artificiis ad vulgus decipiendum. Sed ille quidem hæc dicens, seipsum potius decipiebat, et
quicunque his nugis animum adhibebant.
XXII. Ille autem plenus lumine, qui videbatur
virgini assistere, cum eam domo eduxisset, suo
lumine præcedens deducebat. Deinde cum etiam
adduxisset usque ad sacram ecclesiam, eam statuit in vestibulo; et cum, Pax tibi, dixisset, recessit. Eam autem invasit et metus, et gaudium.
Metus quidem,quod ille eam reliquisset; gaudium
vero, quod libidinosorum manus sic effugisset,
nihil passa indecorum. Accedens ergo, pulsat
ostiam populi jam congregati, et nocturna de
more Deo canentis. Cum autem januæ strepitum p
sensisset quidam diaconus, et quænam esset rescivisset, renuntiavit iis qui erant intra ecclesiam.
Omnes itaque ad eam confluunt. Nam alioqui erat
etiam illustri genere,sicut audivimus; virtute autem multo illustrior. Cum eam ergo vidissent, et
quos et quidnam volentes efugisset, intellexissent,
et quænam illa in eos fecisset miracula,quosnam
quidem fontes lacrymarum non moverunt? quasnam autem voces ad Deum non emiserunt? in
principio quidem raptum virginis miserantes, in
fine vero impios quidem miseros ducentes: iliam
vero quibusnam non persequuntur beatitudinibus?
ΚΑ'. Ταῦτα πολλῶν μὲν παθόντων, ἐνίων δὲ καὶ
τὰ φρικωδέστερα, οὐκέτι λοιπὸν οὐδενὶ καταθύμιον
εἰσελθεῖν· ἀλλ᾽ εἴπερ τις καὶ εἰσῄει, οὐκ ἔρωτι ληφθεὶς ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ ἱστορῆσαι μόνον ἐρῶν τὰ γεγενημένα. Ἐπεὶ δὲ καὶ πλείους εἰσῆλθον, ὁρῶσιν ἐ
καὶ ἰδεῖν φοβερὸν καὶ εἰπεῖν τοῖς ἄλλοις παραδοξότα
τον, τὴν παῖδα μὲν εὐκόσμως καθεζομένην καὶ τῇ
βίβλῳ ἐγκύπτουσαν, νεανίσκον δέ τινα ταύτῃ πιο
ρεστῶτα φωτὶ μὲν ἀῤῥήτῳ, κάλλει δὲ ἀποῤῥήτων βου
λίδας ὥσπερ ἀστραπῆς τῶν ὄψεων ἀποπέμποντα,
Ταῦτα ὡς εἶδον ἀπεπάγησάν τε τῷ δέει καὶ ὀψὲ καὶ
μόλις, Τίς Θεὸς ὡς Χριστιανῶν Θεός, ἐξεβόησαν,
καὶ ἅμα τὴν θέαν αὖ φέροντες φεύγειν ἠπάπων, καὶ
σὺν πολλῷ τῷ τάχει τῆς οἰκίας ἐξῄεσαν, πάντες μὲν
ασελφείας ἐπιλαθόμενοι, ἔνιοι δὲ καὶ αὐτὴν ἑξομο
σάμενοι τὴν ἀσέβειαν. Οὐ μὴν οὐδὲ Μαξιμιανός
ἠγνόησε ταῦτα· ἀλλὰ μαθὼν ὅπως ἡ μὲν παρθένος
ἀχείρωτος καὶ αὐτοῖς ἄρα τοῖς φυλάττωσι στρατιώταις, πολλοὶ δὲ τῶν ἐκείνου μᾶλλον κεχείρωνται
καὶ θεοσεβεῖν ἐδιδάχθησαν, γοητεία τὴν τοῦ Θεοῦ
χάριν ἐπέγραφε, καὶ ὅτι τέχναις οἱ Χριστιανοί, λέγον
πρὸς ἀπάτην ταῦτα τῶν πολλῶν πράττουσιν. 'λλ'
ἐκεῖνος μὲν ταῦτα λέγων ἑαυτὸν μᾶλλον ὠπάτα, καὶ
ὅσοι τοιούτοις ἦσαν λήροις προσέχοντες.
ΚΒ'. 'Ο δὲ πλήρης φωτὸς ἐκεῖνος, ὁ τῇ κόρῃ περεστάναι φαινόμενος, τῆς εἰκίας αὐτὴν ὑπεξαγαγών
τῷ οἰκείῷ φωτὶ προάγων ὡδήγει· εἶτα καὶ μέχρι
τῆς ἱερᾶς ἐκκλησίας ἀπαγαγὼν τῷ πυλῶνι ἐφίστησι,
καὶ, Εἰρήνη σοι, προσειπών, άπιων ᾤχετο. Η δὲ
φόβῳ συνείχετο καὶ χαρᾷ· φόβῳ μὲν διὰ τὴν ἐκείνου
κατάλειψιν, χαρᾷ δὲ, ὅτι ἀσελγών οὕτω χεῖρας
ἐκφύγοι μηδὲν ἄσεμνον ὑπομείνασα. Προσελθούσε
τοίνυν κόπτει τὴν θύραν ἤδη τοῦ λαοῦ ἠθροισμένου
καὶ τὰ νυκτερινὰ συνήθως τῷ Θεῷ ᾄδοντος. Ως δ
τοῦ τῶν πυλῶν ψόφου ἤσθετό τις τῶν διακόνων, καὶ
ἥτις ἦν ἐκείνη μαθὼν τοῖς ἔνδον τῆς ἐκκλησίας
ἀπήγγειλε, συρρέουσι μὲν ὡς αὐτὴν πάντες “ἦν γὰρ
καὶ ἄλλος ἐκ γένους μεμαθηκότες τῶν ἐπισήμων,
ὥσπερ ἠκούσαμεν, πολλῷ δὲ τὴν ἀρετὴν ἐπισημο
τέρα. Ταύτην οὖν ἰδόντες, καὶ τίνος μὲν διέδρα, εί
δὲ καὶ βουλομένους μεμαθηκότες, καὶ οἷα κατ' αυτ
τῶν ἐκείνη τῶν ἀκολάστων θαυματουργήσεις, ποιες
μὲν οὐκ ἐκίνουν δακρύων πηγὰς, ποίας δὲ οὐκ ἠπίουν
πρὸς Θεὸν φωνάς, ἐν ἀρχῇ μὲν τὴν παρθένον τῆς
αρπαγῆς οἰκτείροντες, ἐπὶ τέλει δὲ τοὺς μὲν ἀσεβεῖς
ταλανίζοντες, ἐκείνην δὲ τίνων οὐκ ἀξιοῦντες μαχαρισμῶν; Ἡ δὲ ῥίπτει μὲν ἑαυτὴν εἰς γῆν καὶ τῶν
col. 1065–1066page 49 of 56
PG 116:1065ἱερῶν θυσιαστηρίου ἅπτεται κιγκλίδων, δακρύει δὲ οὕτως, ὡς καὶ τοὺς ὁρῶντας εἰς ὅμοιον κινῆσαι πάνθος καὶ δακρύων βοάς, κοινή τε πρὸς Θεὸν εὐχαριστία ἐκ καρδίας θερμῆς γίνεται. Ἀλλὰ τὰ μὲν τῆς παρθένου τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα. ΚΓ'. Μαξιμιανῷ δὲ ἄρα τῷ πονηρῷ καὶ τοὺς ὑπηρετοῦντας ἔδει πονηροὺς εἶναι καὶ τῆς αὐτῆς, ὡς φασι, κεραμείας. Ὅσοι τοίνυν Μαξιμιανὸν εὐσεβοῦντες ἐλάνθανον, οὗτοι καθάπερ οἱ θηρατικοὶ τῶν κυνῶν ἀνιχνεύοντες κατεμήνυον. Οἵ γε καὶ κατὰ Δωροθέου τὸν αὐτοῦ θυμὸν ἀνεκαίωσι, Δωροθέου τοῦ τὴν μὲν δόξαν καὶ τὴν πολιτικὴν ἀξίαν ἐπιφανούς (πραιπόσιτον Ἰταλῶν γλῶττα ταύτην οἶδε καλεῖν), ἐπιφανεστέρου δὲ τὴν εὐσέβειαν. Κατὰ τούτου γοῦν καὶ Μαρδονίου καὶ Μυγδονίου καὶ τοῦ προῤῥηθέντος Ἰνδοῦ καὶ ἄλλων δή τινων θερμοτάτων μὲν τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, περιβλέπτων δὲ τὴν εἰς βασιλέα τιμήν, βέλη διαβολῆς πέμπουσιν· οὗτοι δηλαδὴ ὧν οἱ ὁδόντες ὅπλα καὶ βέλη, καὶ ἡ γλῶσσα, κατὰ τὰ ἱερὰ φάναι λόγια, μάχαιρα ὀξεία. Εἰ παῖδας, λέγοντες, ὦ βασιλεῦ, καὶ τούτους οἰκοῦντας ἐν τοῖς βασιλείοις τοῖς σοῖς καὶ τῶν σῶν ὄντας ὑπηκόων ὑποτάττειν ἀδυνατεῖς, τί δὴ καὶ τοὺς ἄλλους πείθειν ἀπιχειρεῖς, ἀνήνυτα κάμνων καὶ ματαίως ταλαιπωρῶν; Σχολῇ γὰρ ἂν οὗτοι μεταπεισθεῖεν τοῦ δόγματος, ἐκείνους ὁρῶντες ἡδέως ἡμῶν καταμοκωμένους καὶ παρ' οὐδὲν τὸ αὐστηρὸν τοῦ σοῦ βήματος τιθεμένους. Ὅρα γὰρ εἰς ὅσον ἡ περιφρόνησις· ὅτι μὴ μόνον ἀντιδοξοῦντες αὐτοὶ κατολιγωροῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοις ἀποκρυπτομένοις τῶν ὁμοδόξων τροφάς τε παρέχουσι, καὶ πρὸς τοὺς κινδύνους ἀλείφουσιν· οὐ μὲν ἀλλὰ καὶ τοῖς πολλῷ διεστῶσι γράμματα διαπέμπουσιν, ἅμα τε τὴν δόξαν αὐτοῖς ἐπιρρωνύντες καὶ παρακαλοῦντες πρὸς ἔνστασιν. Ἄλλως τε δὲ καὶ ὃ ἂν κατ᾿ αὐτῶν τε καὶ ἧς ἔχονται θρησκείας τὸ σὸν κράτος ἐπινοήσεις, τοῦτο ἐκείνοις κατάφωρον δι᾿ αὐτῶν εὐθὺς γίνεται. ΚΔ'. Ἀνήφθη πρὸς ὀργὴν ἐντεῦθεν ὁ Μαξιμιανός, καὶ θᾶττον ἢ λόγος παραστῆναι αὐτῷ τοὺς ἁγίους ἐκέλευε. Καὶ οἱ μὲν παρέστησαν, οὐδὲν δείσαντες οὐδὲ ἴχνος τι φόβου τοῖς προσώποις ἐπισημήναντες. Ὁ δὲ δριμύτατον ἐμβλέψας αὐτοῖς, ὁ κάκιστα ἀπολούμενοι, ἔφη, ὦ πάντων ἀνθρώπων ἀχαριστότατοι, τί δήποτε τοσαύτης παρ' ἡμῖν ἀπολαύοντες τῆς ἐπιφανείας καὶ μικροῦ μόνοι τὰ βασίλεια σκήπτρα πεπιστευμένοι οὕτω κακοὶ περὶ τὸν εὐεργέτην ἠλέγχθητε; οἱ γε ἀντὶ πολλῶν ἡμᾶς τῶν εὐεργεσιῶν οἵαις ἀμείβεσθε Ἰησοῦν τινα βασιλέα ἑαυτοῖς τε ἐπιγράφοντες καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπιφημίζοντες καὶ τοὺς ἡγεμόνας τῆς καινῆς ταύτης θρησκείας ἐπιμελῶς κρύπτοντες, προνοίας τε πάσης ἀξιοῦντες καὶ περιθάλποντες, οὓς ἐξώλεις ἐγὼ θέσθαι καὶ ἀνωνύμους τὸ κάλλιστόν τε καὶ πρῶτον τῶν ἐμῶν εἶναι τροπαίων ἐλογισάμην. Ἢ οὐ ταῦτα ἀληθῆ, ἢ οὐ πάντως οὕτως ἔχει καὶ τοῦ λόγου μᾶλλον τοῖς πράγμασιν; Οἱ δὲ κυνὸς ὥσπερ ὑλακτοῦντος μηδὲ μετρίως
VITA SS. INDE ET DOMNE.
ἱερῶν θυσιαστηρίου ἅπτεται κιγκλίδων, δακρύει δὲ Illa autem seipsam quidem jacit humi, et arg
οὕτως, ὡς καὶ τοὺς ὁρῶντας εἰς ὅμοιον κινῆσαι πάν
θος καὶ δακρύων βοάς, κοινή τε πρὸς Θεὸν εὐχαριστία ἐκ καρδίας θερμῆς γίνεται. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν τῆς
παρθένου τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα.
sacros tangit cancellos, flet vero tam vehementer,
ut eos etiam qui videbant, ad similem moveret
affectionem et fluenta lacrymarum, fitque communis ad Deum gratiarum actio toto pectore. Sed
ita quidem se habebant res virginis.
ΚΓ'. Μαξιμιανῷ δὲ ἄρα τῷ πονηρῷ καὶ τοὺς XXIII. Improbo autem Maximiano oportebat imὑπηρετοῦντας ἔδει πονηροὺς εἶναι καὶ τῆς αὐτῆς, probos etiam esse ministros, et ex eadem, ut aiunt,
8 φασι, κεραμείας. Όσοι τοίνυν Μαξιμιανὸν εὐσε fidelia. Quicunque ergo pie Deum colentes latebant
βοῦντες ἐλάνθανον, οὗτοι καθάπερ οἱ θηρατικοὶ τῶν Maximianum, ii illos non secus ac venatici canes
κυνῶν ἀνιχνεύοντες κατεμήνυον. Οἵ γε καὶ κατὰ Δω- investigantes, significabant. Qui quidem etiam adροθέου τὸν αὐτοῦ θυμὸν ἀνεκαίωσι, Δωροθέου τοῦ versus Dorotheum, qui gloria quidem et civili
τὴν μὲν δόξαν καὶ τὴν πολιτικὴν ἀξίαν ἐπιφανούς dignitate insignis, ut qui præpositus vocaretur
(πραιπόσιτον Ιταλῶν γλῶττα ταύτην οἶδε καλεῖν), ab Italis, pietate autem erat insignior. Adversus
ἐπιφανεστέρου δὲ τὴν εὐσέβειαν. Κατὰ τούτου γοῦν eum ergo, et Mardonium, et Mygdonium, et, qui
καὶ Μαρδονίου καὶ Μυγδονίου καὶ τοῦ προῤῥηθέντος η prius dictus est, Indem, et quosdam alios, fide
Ινδου καὶ ἄλλων δή τινων θερμοτάτων μὲν τὴν εἰς quidem in Christum acerrimos, imperatoris autem
Χριστὸν πίστιν, περιβλέπτων δὲ τὴν εἰς βασιλέα honore claros, immittunt tela calumnia. Hi sciτιμὴν, βέλη διαβολῆς πέμπουσιν· οὗτοι δηλαδὴ ὧν licet, quorum dentes arma et sagittæ, et lingua,
οἱ ὁδόντες ὅπλα καὶ βέλη, καὶ ἡ γλῶσσα, κατὰ τὰ ut dicam cum sacra Scriptura ®, gladius acutus,
ἱερὰ φάναι λόγια, μάχαιρα οξεία. Εἰ παῖδας, λέγον- dicentes: Si servos, o imperator, et eos qui in
τες, ὦ βασιλεῦ, καὶ τούτους οἰκοῦντας ἐν τοῖς βασι- tua regia habitant, et sunt tibi subjecti, non potes
λείοις τοῖς σοῖς καὶ τῶν σῶν ὄντας ὑπηκίων ὑποτάτε subjugare, cur aliis conaris persuadere, inutiliter
τειν ἀδυνατεῖς, τί δὴ καὶ τοὺς ἄλλους πείθειν ἀπιχει- laborans, et frustra le crucians? Li enim ægre
ρεῖς, ἀνήνυτα κάμνων καὶ ματαίως ταλαιπωρῶν; potuerint abduci a dogmate, illos videntes nos
Σχολῇ γὰρ ἂν οὗτοι μεταπεισθεῖεν τοῦ δόγματος, suaviter irridentes, et tui tribunalis austeritatem
ἐκείνους ὁρῶντες ἡδέως ἡμῶν καταμοκωμένους καὶ nihili facientes. Vide enim, quousque procedit
παρ' οὐδὲν τὸ αὐστηρὸν τοῦ σοῦ βήματος τιθεμένους. eorum contemptus. Non solum ipsi contemnunt
Ορα γὰρ εἰς ὅσον ἡ περιφρόνησις· ὅτι μὴ μόνον contraria sentientes, sed aliis quoque, qni latent,
ἀντιδοξουντες αὐτοὶ κατολιγωροῦσιν, ἀλλὰ καὶ qui eadem quæ ipsi sentiunt, et alimenta suppeἄλλοις ἀποκρυπτομένοις τῶν ὁμοδόξων τροφάς τε ditant, et ad certamina parant et instruunt. Quin
παρέχουσι, καὶ πρὸς τοὺς κινδύνους ἀλείφουσιν· etiam mittunt litteras ad eos qui procul distant,
οὐ μὲν ἀλλὰ καὶ τοῖς πολλῷ διεστῶσι γράμματα δια- simul et eos confirmantes in sententia, et exhorπέμπουσιν, ἅμα τε τὴν δόξαν αὐτοῖς ἐπιρρωνύντες tantes ad constantiam. Et alioqui quidquid adκαὶ παρακαλοῦντες πρὸς ἔνστασιν. "Αλλως τε δὲ καὶ versus ipsos, et quam habent religionem, tua
ὃ ἂν κατ᾿ αὐτῶν τε καὶ ἧς ἔχονται θρησκείας τὸ σὸν excogitaverit potentia, id statim per illos ab ipsis
κράτος ἐπινοήσεις, τοῦτο ἐκείνοις κατάφωρον δι' αὖ- deprehenditur.
τῶν εὐθὺς γίνεται.
ΚΔ'. Ανήφθη πρὸς ὀργὴν ἐντεῦθεν ὁ Μαξιμιανος,
καὶ θᾶττον ἢ λόγος παραστῆναι αὐτῷ τοὺς ἁγίους
ἐκέλευε. Καὶ οἱ μὲν παρέστησαν, οὐδὲν δείσαντες
οὐδὲ ίχνος τι φόβου τοῖς προσώποις ἐπισημήναντες,
Ο δὲ δριμύτατον ἐμβλέψας αὐτοῖς, ο κάκιστα ἀπολούμενοι, ἔφη, ὦ πάντων ἀνθρώπων ἀχαριστότατοι,
τί δήποτε τοσαύτης παρ' ἡμῖν ἀπολαύοντες τῆς ἐπιφανείας καὶ μικρού μόνοι τὰ βασίλεια σκήπτρα
πεπιστευμένοι οὕτω κακοὶ περὶ τὸν εὐεργέτην ἠλέγχθητε; οἱ γε ἀντὶ πολλῶν ἡμᾶς τῶν εὐεργεσιών
οἴαις ἀμείβεσθε Ἰησοῦν τινα βασιλέα ἑαυτοῖς τε
ἐπιγράφοντες καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπιφημίζοντες καὶ
τοὺς ἡγεμόνας τῆς καινῆς ταύτης θρησκείας έπιμεσ
λῶς κρύπτοντες, προνοίας τε πάσης ἀξιοῦντες καὶ
περιθάλποντες, οὓς ἐξώλεις ἐγὼ θέσθαι καὶ ἀνωνύμους τὸ κάλλιστόν τε καὶ πρῶτον τῶν ἐμῶν εἶναι
τροπαίων ελογισάμην. Ἡ οὐ ταῦτα ἀληθῆ, ἢ οὐ
πάντως οὕτως ἔχει καὶ τοῦ λόγου μᾶλλον τοῖς πράγμασιν; Οἱ δὲ κυνὸς ὥσπερ ὑλακτοῦντος μηδὲ μετρίως
6 Psal. Lvi, 5,
PATROL. GR. CXVI.
XXIV. Illis fuit ad iram accensus Maximianus,
et dicto citius jussit sanctos ad se adduci. Et aderant quidem illi nihil timentes, neque ullum for
midinis vestigium vultu præ se ferentes. Ille autem
torvis ipsos oculis intuens, Ο pessime perdendi,
inquit, omnium bominum ingratissimi, cur tantam a nobis adepti claritatem, et soli propemodum
sceptris præfecti imperatoriis,tam mali deprehensi
Destis in benefactorem: qui pro multis nostris in
vos benefciis qualem refertis gratiam, Jesum quemdam vobis et aliis regem ascribere dictitantes, et
nova hujus religionis duces sedulo celantes, et eis
omni studio providentes, eosque foventes, quos
funditus interire, et ne nomen quidem eorum remanere, reputavi esse pulcherrimum et primum
meorum tropæorum? An non hæc sunt vera, et
quæ factis magis arguuntur,quam verbis? Illi autem tanquam latrantem canem ne tantillum quidem
curantes, neque existimantes esse tempus respon34
col. 1067–1068page 50 of 56
PG 116:1067ἐπιστρεφόμενοι μηδὲ μὴν ἀποκρίσεως εἶναι τὴν καιρὸν ἡγούμενοι, σιωπῶντες εἱστήκεσαν. Ὁ Μαξιμιανὸς καὶ ἔτι τὴν σιωπὴν παράθηκεν τοῦ θυμοῦ θέμενος. Οὐ μὰ τοὺς ἀθανάτους, ἔφη, θεούς, οὐ φειδοῖ χρήσομαι καθ' ὑμῶν, ἀλλὰ πᾶν εἶδος κολαστηρίων ἐπαγαγών σάρκας τε δαπανήσας καὶ ὀστᾶ συντρίψας καὶ πυρὶ φλέξας ἀτάφους κυσὶ καὶ ὄρνεσι ἐκδώσω βοράν, αὐτούς τε ὑμᾶς ἀξίως κολάζων καὶ τοῖς ἄλλοις φόβον ἐμβάλλων τοῦ μὴ τοῖς ἴσοις ἐπιχείρειν. ΚΕ΄. Οὐδὲ ταῦτα τοῖς ἁγίοις εἰς φόβον· ἀλλ᾽ εὐθὺς καὶ ζώνας λύσαντες καὶ χλανίδας ἀποδυσάμενοι πρὸς τὸν τοῦ μαρτυρίου δρόμον ἔστησαν εὐτρεπεῖς, ὁμοῦ καὶ ψυχῇ καὶ γλώττῃ Χριστιανοὺς ἑαυτοὺς καὶ Χριστοῦ δούλους εὐθαρσῶς ὀνομάζοντες. Εἶτα καὶ πρὸς τὸν Μαξιμιανόν, Ἡμῖν, ὦ τύραννε, εἶπον, εἰς παρὰ σοῦ τιμῆς καὶ τῶν ματαίων τούτων ἀξιωμάτων οὐδὲν ἐμέλησεν οὐδέποτε καὶ βραχύ. Τί γὰρ δεήσει τοιαύτης τιμῆς, ὅ γε μέλλοι Θεοῦ διιστῶσι δουλοῦν δαίμοσι; Τοιαῦτα γὰρ τῶν ἀσεβῶν ὑμῶν τὰ χαρίσματα, ἃ δὴ καὶ φεύγοντες μᾶλλον, οὐχὶ διώκοντες, οὐ μόνον σοι τούτων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ σώματος καὶ τῆς ζωῆς ἐξιστάμεθα. Ἐπεὶ ταύτῃ κοὕτως εἶχον παρασκευῆς καὶ φρονήματος, ἐκέλευσεν Μαξιμιανὸς χείρας ὁμοῦ καὶ πόδας διαταθέντας βουνεύροις ὠμοῖς ἰσχυρῶς τύπτεσθαι. Καὶ αὐτίκα ἓξ ἐφ᾽ ἑνὶ ἑκάστῳ δήμιοι περιστάντες ἄχρι πέρατος τῆς ἡμέρας αὐτοὺς ἔτυπτον, οὐδένα οἶκτον οἱ μιαροὶ τῆς κοινῆς λαμβάνοντες φύσεως, καὶ ταῦτα τὴν γῆν ὁρῶντες τῷ ἐκείνων αἵματι πρὸς βάθος φοινισσομένην. Οἱ δὲ μάρτυρες ταῦτα μὲν ἔφερον γενναίως, μηδὲ φθογγὴν ἀφιέντες· τοῖς ἔνδον δὲ κινήμασι τῆς ψυχῆς τὸν δι᾽ ὃν ταῦτα ὑπέμενον δοξάζοντες ἦσαν. Φρουρὰ τὰς μάστιγας διεδέχετο κλοιοῖς μὲν τοὺς τραχήλους, ἀλύσεσι δὲ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας ξύλῳ διαδεθέντας. Μαξιμιανὸς δὲ καθάπερ χειμάρῥους κατὰ ληΐον φερόμενος ἤδη κατὰ πάντων λοιπὸν τῶν εὐσεβούντων ἐχώρει. Καὶ ἄρχοντες μὲν πρὸς ταῦτα ὑπηρετεῖν ἐκελεύοντο οἵ γε διαφορώτατοι τὴν ἀσέβειαν, πᾶν δὲ τὸ ἀρχόμενον ὁ Θεὸν εἶναι τὸν Χριστὸν ὡμολόγει, τοῖς κολασταῖς τε ὁμοῦ παρεδίδοτο, καὶ πολλαῖς βασάνοις ἐλεεινῶς κατεκόπτετο. Καὶ οὕτω μὲν καθεκάστην τῷ ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν θύσαντι θύματα λογικὰ προσήγοντο τῷ μαρτυρικῷ φιλοθέως ὁλοκαυτούμενα. ΚϚ΄. Ἔδει δὲ ἄρα καὶ τὴν μεγίστην τῶν ἑορτῶν τὴν Χριστοῦ γένναν ἀφθονώτερα τῷ τικτομένῳ προσενεγκεῖν θύματα. Ἤγετο μὲν γὰρ ἡ τῶν γενεθλίων αὕτη τοῦ Χριστοῦ ἑορτή, πᾶν δὲ ὅσον εὐσεβὲς εἰς δοξολογίαν ἠθροίζετο. Οἱ δὲ ὅσον τοῦ βεβήλου Μαξιμιανοῦ θεραπευταὶ βέβηλοι προσελθόντες, Ἐπειδή, φασίν, ὦ βασιλεῦ, κατὰ τήνδε τὴν ἡμέραν ἑορτῶν ὧν οἴδασι τὴν μεγίστην τελοῦσι Χριστιανοί, ἅτε καὶ τὸν Θεὸν αὐτῶν τεχθῆναι σήμερον μυθευόμενοι, καὶ πανδημεὶ πάντες εἰς τὴν ἑορτὴν συναθροίζονται· ἄγε δὴ μὴ ἐκ μέσης ἡμᾶς τῆς σαγήνης τὸ θήραμα διαδράσει· ἀλλὰ στρατιώταις μὲν αἱ τοῦ ναοῦ εἴσοδοι προκαταληφθήτωσαν, βωμὸς δὲ στήτω πρὸ τῶν πυλῶν. καὶ κήρυκες παραστάντες ὑποφωνείτωσαν
sionis, steterunt silentes. Maximianus vero, cum
silentio magis esset ejus irritatus animus. Non,
per deos immortales, inquit, non vobis parcam,
sed cum omne genus supplicii vobis intulero, et
carnes consumpsero, et ossa contrivero, et igne
combussero, relinquam insepultos, a canibus et
avibus comedendos, et vos ipsos puniens pro
meritis, et aliis metu incutiens, ne talia aggrediantur.
ἐπιστρεφόμενοι μηδὲ μὴν ἀποκρίσεως εἶναι τὴν
ο
καιρὸν ἡγούμενοι, σιωτῶντες εἰστήκεσαν. Ὁ
Μαξιμιανὸς καὶ ἔτι τὴν σιωπὴν παράθηκαν τοῦ
θυμοῦ θέμενος. Οὐ μὰ τοὺς ἀθανάτους, ἔφη, θεούς,
οὐ φειδοῖ χρήσομαι καθ' ὑμῶν, ἀλλὰ πᾶν εἶδος και
λαστηρίων ἐπαγαγών σάρκας τε δαπανήσας καὶ ἐστὶ
συντρίψας καὶ πυρὶ φλέξας ἀτάφους κυσὶ καὶ ὀρνέες
ἐκδώσω βοράν, αὐτούς τε ὑμᾶς ἀξίως κολάζων καὶ
τοῖς ἄλλοις φόβον ἐμάλλων τοῦ μὴ τοῖς ἴσας ἐπ
χείρειν.
ἄρι
ΚΕ΄. Οὐδὲ ταῦτα τοῖς ἁγίοις εἰς φόβον· ἀλλ᾽ εἶδος
καὶ ζώνας λύσαντες καὶ χλανίδας ἀποδυσάμενοι πρὸς
τὸν τοῦ μαρτυρίου δρόμον ἔστησαν εὐτρεπεῖς, μα
καὶ ψυχῇ καὶ γλώττη Χριστιανοὺς ἑαυτοὺς καὶ Χρ
στοῦ δούλους εὐθαρσώς ὀνομάζοντες. Εἶτε καὶ πρὸς
τὸν Μαξιμιανόν, Ἡμῖν, ὦ τύραννε, εἶπον, εις
παρὰ σοῦ τιμῆς καὶ τῶν ματαίων τούτων ἀξιωμέν
των οὐδὲν ἐμέλησεν οὐδέποτε καὶ βραχύ. Τί γας
δεήσαι τοιαύτης τιμῆς, ὅ γε μέλλοι Θεοῦ διιστῶσι
δουλοῦν δαίμοσι; Τοιαῦτα γὰρ τῶν ἀσεβῶν ὑμῶν τ
χαρίσματα, ἃ δὴ καὶ φεύγοντες μᾶλλον, οὐχὶ διώ
κοντες, οὐ μόνον σοι τούτων, ἀλλὰ καὶ αὐτου για
σώματος καὶ τῆς ζωῆς ἐξιστάμεθα. Ἐπεὶ ταύτι κ
οὕτως εἶχον παρασκευῆς καὶ φρονήματος, ἐκέλες
Μαξιμιανός χείρας ὁμοῦ καὶ πόδας διαταθέντες
βουνεύροις ώμοῖς ἰσχυρῶς τύπτεσθαι. Καὶ αὐτίες
ἓξ ἐφ᾽ ἑνὶ ἑκάστῳ δήμιοι περιστάντες ἄχρι πέρα
τῆς ἡμέρας αὐτοὺς ἔτυπτον, οὐδένα οἶκτον οι μικροί
τῆς κοινῆς λαμβάνοντες φύσεως, καὶ ταῦτα τὴν γῆν
ὁρῶντες τῷ ἐκείνων αἵματι πρὸς βάθος φοινισταμέν
νην. Οἱ δὲ μάρτυρες ταῦτα μὲν ἔφερον γενναίας
μηδὲ φθογγήν ἀφιέντες· τοῖς ἔνδον δὲ κινήμασι τῆς
ψυχῆς τὸν δι᾽ ἂν ταῦτα ὑπέμενον δοξάζοντες ἧσει,
Φρουρὰ τὰς μάστιγας διεδέχετο γλοιοῖς μὲν τοὺς
τραχήλους, ἀλύσεσι δὲ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πύλε
ξύλῳ διαδεθέντας. Μαξιμιανὸς δὲ καθάπερ χειμερ
ῥους κατὰ ληΐον φερόμενος ἤδη κατὰ πάντων λει
πὸν τῶν εὐσεβούντων ἐχώρει. Καὶ ἄρχοντες μὲν πρὸς
ταῦτα ὑπηρετεῖν ἐκελεύοντο οι γε διαφορώτατοι τὴν
ἀσέβειαν, πᾶν δὲ τὸ ἀρχομενον δ Θεὸν εἶναι τὸν Χρισ
στὸν ὡμολόγει, τοῖς κολασταῖς τε ὁμοῦ παρεδίδοτο,
καὶ πολλαῖς βασάνοις ἐλεεινῶς κατεκόπτειο. Κα
οὕτω μὲν καθεκάστην τώ ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν θύο
σαντι θύματα λογικά προσήγοντο τῷ μαρτυρική
XXV. Nec hæc quidem sanctis timorem attulerunt, sed statim et solutis zonis, et chlamydibus
exutis, stabant parati ad cursum martyrii, uno ore
et animo se esse Christianos et Christi servos audacter nominantes. Deinde etiam Maximiano: Nobis, o tyranne, dixerunt, honores tui, et vanæ hæ
dignitates ne tantillum quidem unquam curæ fuerunt. Quid enim opus fuerit tali honore, qui a Deo
disjungens, est redacturus in servitutem dæmonum? Sunt enim talia vestra impiorum dona, quæ
fugientes, tantum abest ut persequentes, non solum iis tibi cedimus, sed etiam ipso corpore et vita.
Cum ii ita essent parati, et tales essent eorum spiritus, jussit Maximianus, ut extensis simul manibus et pedibus, crudelibus bonum nervis fortiter
verberarentur. Et statim sex unumquemque circumsistentes lictores, magna parte diei eos perpetuo verberabant, nulla scelerati moti communis
natura misericordia, idque cum viderent terram
eorum sanguine effectam purpuream. Martyres
autem hæc quidem ferebant fortiter, ne vocem
quidem emittentes: internis vero animi motibus
glorificabant eum, propter quem hæc sustinebant.
Flagella excipiebat carcer, cum essent eorum colla
vincta collaribus, manus autem catenis, et pedes
compedibus. Maximianus vero tanquam torrens,
qui fertur per segeles, per omnes deinceps pios
pervadebat. Et ad hæc quidem jubebantur inservire præsides ac præfecti, qui erant impietate
eximii. Quicumque autem ejus parebant imperio,
qui Christum esse Deum confitebantur, tortoribus
simul tradebantur et variis tormentis laniabantur
aniserabiliter. Et sic quidem quotidie ei, qui seipsum pro nobis sacrificavit, rationalia offerebantur
sacrificia, pio martyrio effecta holocaustum. φιλοθέως ὁλοκαυτούμενα.
XXVI. Oportebat autem festorum maximum ΚϚ'. "Εδει δὲ ἄρα καὶ τὴν μεγίστην τῶν ἑορτῶν
Christi Natalem, ei qui nascebatur, copiosiora P τὴν Χριστοῦ γένναν ἀφθονώτερα τῷ τικτομένῳ προσ
offerre sacrificia. Nam ortus quidem Christi dies ενεγκεῖν θύματα. Ηγετο μὲν γὰρ ἡ τῶν γενεθλίων
festus agebatur: quidquid autem est pium, congre- αὕτη τοῦ Χριστοῦ ἑορτὴ, πὰν δὲ ὅσον εὐσεβὲς εἰς
gabatur ad glorificationem. Profani vero Maximiani δοξολογίαν ἠθροίζετο. Οἱ δὲ ὅσον τοῦ βεβήλου Μεξι
profani ministri accedentes: Quoniam, inquiunt, μιανοῦ θεραπευταί βέβηλοι προσελθόντες, Ἐπειδή,
o imperator, hodie festorum quæ norunt, maxi- φασίν, ὦ βασιλεῦ, κατὰ τήνδε τὴν ἡμέραν ἑορτῶν
mum celebrant Christiani, ut qui hodie Deum ὧν οἴδασι την μεγιστην τελοῦσι Χριστιανοί, ἄνε καὶ
suum natumn esse fabulentur, et celeberrimo totius τὸν Θεὸν αὐτῶν τεχθῆναι σήμερον πυθευόμενοι, καὶ
populi concursu ad festum conveniunt, age ne ex πανδημεί πάντες εἰς τὴν ἑορτὴν συναρθροίζονται·
media sagena nos præda effugiat. Sed militibus ἄγε δὴ μὴ ἐκ μέσης ἡμᾶς τῆς σαγήνης· τὸ θήραμα
quidem præoccupentur templi aditus; stet autem διαδράσει· ἀλλὰ στρατιώταις μὲν αἱ τοῦ ναοῦ εἶσ
ara ante portas; accedentes vero praecones ju- οδοι προκαταληφθήτωσαν, βωμὸς δὲ στήτω πρὸ τῶν
beant quidem omnes e templo egredi, et nibil πυλῶν. καὶ κήρυκες παραστάντες ὑποφω είπωσαν
col. 1069–1070page 51 of 56
PG 116:1069μὲν τοῦ ναοῦ πάντας καὶ μηδὲν ἀναδυομένῷ βωμῷ θύειν. Εἰ δὲ μὴ πείθοιντο, σὸν τὸ ταῦτα καὶ τῆς σῆς ἀρχῆς τε καὶ σοφῆς κρίΕἰ δὲ καὶ τοῦτο λέγειν ἐπιτρέπεις ἡμῖν, περιτὸν ναὸν οἱ στρατιῶται διαλαβόντες τοὺς ς εὐθέως διαφθειράτωσαν, καὶ οὕτως ἐκείἐν ἐκ μέσου ποιήσεις λύπην ὄντας περὶ τὰ τατα τῶν σῶν ὑπηκόων, σαυτὸν δὲ φροντίδος ίξεις τὴν σὴν πιεζούσης ψυχήν οὐ μετρίως, ἄρα καὶ ἡμῖν γνώριμον. Οὔπω πέρας ὁ λόγος καὶ ὑπολαβὼν Μαξιμιανός, Ὄμνυμι, τοὺς μεγίστους θεοὺς ἐκ πολλοῦ μὲν τὰ εἰρηκαὶ αὐτὸς στρέφειν εἰς νοῦν, οὐκ οἶδα δ᾽ ὅ εἰς ἔργον οὐκ ἤνεγκα τὴν ἐπινοίαν. Ἀλλὰ ὑμῖν, ὦ θεοί, ἀνθ' ὧν ἐννοῆσαι καὶ αὐτοὺς, ως τὸ λυσιτελοῦν πρόθεσθε. Καὶ ἅμα κελεύει νοτεκτήρων τοὺς πρώτους χειρὶ μεγάλη στρατὴν ἐκκλησίαν περιλαβόντας φρύγανα καὶ τι ἄλλο εὔπρηστον ὕλης κύκλῳ συμφορήσαντας παραθεμένους, βωμὸν στῆσαι πρὸς τῇ τοῦ ναοῦ εἶτα τοὺς κήρυκας ὑπὸ λαμπρᾷ τῇ φωνῇ εἴπειν ἐξιέναι τε πάντας καὶ προσέρχεσθαι τῷ θύοντας. Εἰ δὲ καὶ ἀπειθῶς ἔχοιεν, αὐτίκα τὰς πύρας αὐτοῖς ἀσφαλῶς ἐπικλείσαντας καὶ ἄλλαθεν ἂν καὶ εἴη ἔξοδος ἐπιφραξαμένους ὑφάπτειν πῦρ, ὡς ἂν οὕτω πάντες αὐτῶν ἅμα συνδιαφθεῖρεν, καὶ τοῦ πυρὸς ἀξία δαπάνη γένωνται. Καὶ μὲν ὁ βασιλεύς. Ἄγγελος δὲ παραχρῆμα πρὸς τὴν ἐκκλησίαν πέμπεται τὰ κεκελευσμένα παρὰ βασιλέως εἰπεῖν. Ἐλθὼν οὖν εἰς μέσον, καὶ μέγα βοήσας, Ἄνθρωποι, Μαξιμιανός, εἶπεν, ὁ τῆς οἰκουμένης δεσπότης, πρὸς ὑμᾶς ἐκπέμψας δυοῖν ὑμῖν δίδωσι αἵρεσιν, ἢ θύσαι (πάρεστι γὰρ καὶ βωμὸς εὐτρεπής), ἢ μὴ θύοντας ὁμοῦ σύμπαντας διαφθαρῆναι· τὸ γὰρ πῦρ ἑτοῖμον. Ὃ τοίνυν βούλεσθε, τὸ τάχος αἱρεῖσθε. Ὁ μὲν τοσαῦτα εἰπὼν ἐπαύετο. Ὁ δὲ τῆς ἐκκλησίας ἀρχιδιάκονος πυρὶ θείας χάριτος τὴν καρδίαν διακαιόμενος, στὰς παρὰ τὸ τοῦ θυσιαστηρίου κέρας, Ὦ φίλτατοι, εἶπεν, ἐμοὶ καὶ ἀλλήλοις ὁμόψυχοι ἀδελφοί, οὐκ ἴστε ὅπως ἄρτι καὶ αὐτοὶ τὰ τῶν τριῶν παίδων ἐπιόντες οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὅσον αὐτοὺς ἐθαυμάζομεν τε τῆς ἀνδρίας καὶ τῆς πρὸς τὴν εὐσέβειαν καρτερίας ἐξεπληττόμεθα, καὶ ὅπως οὐχ ὡς πυρὸς μέσον ἑστῶτες, ἀλλ᾽ ἐν μαλακῇ τινι πόᾳ χορεύοντες, αὐτοί τε ὕμνουν, καὶ τὴν κτίσιν ὅλην εἰς ὕμνον ἐκάλουν τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ; Τούτους ἡμεῖς οὐ μακαρίους μόνον ἐκρίνομεν, ἀλλὰ καὶ κοινωνοί γενέσθαι τῶν στεφάνων αὐτοῖς ἐπιθυμητικῶς εἴχομεν. Ἐπεὶ οὖν καὶ νῦν καιρός ἐστιν ὁ καλῶν καὶ τρόπος τῶν βασιλευόντων ὅμοιος (εἰ γὰρ καὶ τοῖς ὀνόμασι διαφέρουσιν, ἀλλὰ τῇ γε ὠμότητι καὶ τῇ ἀσεβείᾳ καὶ ταῦτα συμβαίνουσι), γενώμεθα καὶ ἡμεῖς ὅμοιοι κατ᾽ εὐσέβειαν τοῖς τότε διαγωνισαμένοις. Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον ἐκείνους μὲν καὶ παῖδας ὄντας καὶ οὐδὲ τριῶν πλείονας, ἄλλως τε δὲ καὶ μήπω μηδὲν παράδειγμα παραλαβόντας εἰς εὐσεβείας παράστασιν, οὕτω περιβλέπτως διαγωνίσασθαι, ἡμᾶς δὲ καὶ τὸ πλῆθος οὐκ εὐαριθμήτους ὑπάρχοντας, ἀλλὰ καὶ
!VE,
VITA SS. INDE ET DOMNÆ.
τι
μὲν τοῦ ναοῦ πάντας καὶ μηδὲν ἀναδυομέ- cunctantes ara sacrificare. Sin autem non pareant,
ᾧ βωμῷ θύειν. Εἰ δὲ μὴ πείθοιντο, σὸν τὸ quid sit deinceps agendum, statuere tui est impe
ταῦτα καὶ τῆς σῆς ἀρχῆς τε καὶ σοφῆς κρί- rii et judicii. Quod si hoc quoque nobis permittis
Εἰ δὲ καὶ τοῦτο λέγειν ἐπιτρέπεις ἡμῖν, περι- dicere, igne templum circumcirca comprehendenτὸν ναὸν οἱ στρατιῶται διαλαβόντες τους les milites, protinus perdant eos qui non obtempe
ς εὐθέως διαφθειράτωσαν, καὶ οὕτως ἐκεί- rant. Et sic illos quidem de medio tolles, qui in
ἐν ἐκ μέσου ποιήσεις λύπην ὄντας περὶ τὰ rebus præcipuis perniciem afferunt tuis populis; te
τατα τῶν σῶν ὑπηκόων, σαυτὸν δὲ φροντίδος autem liberabis a cura, quæ tuum animum premit
ίξεις τὴν σὴν πιεζούσης ψυχήν οὐ μετρίως, non mediocriter,sicut nos non ignoramus.Nondum
ἄρα καὶ ἡμῖν γνώριμον. Οὔπω πέρας ὁ λόγος finem acceperat oratio, excipiens autem Maximiaκαὶ ὑπολαβὼν Μαξιμιανός, Ομνυμι, nus: Juro, inquit, maximos deos, me hæc jam diu
τοὺς μεγίστους θεοὺς ἐκ πολλοῦ μὲν τὰ εἰρη- versasse in animo. Nescio vero,quid factum sit,ut
καὶ αὐτὸς στρέφειν εἰς νοῦν, οὐκ οἶδα δ᾽ ὅ ea quæ cogitaram, nondum sim exsecutus. Sed
εἰς ἔργον οὐκ ἤνεγκα τὴν ἐπινοίαν. ᾿Αλλὰ vobis magnas, o dii, ago gratias, quod effeceritis,
ὑμῖν, ὦ θεοί, ἀνθ' ὧν ἐννοῆσαι καὶ αὐτοὺς, ut his quoque opportune veniret in mentem, quod
ως τὸ λυσιτελοῦν πρέθεσθε. Καὶ ἅμα κελεύει ° esset conducibile, et simul jubet, ut primi ex proνοτεκτήρων τοὺς πρώτους χειρὶ μεγάλη στρα- tectoribus, cum magna manu militum ecclesiam
· τὴν ἐκκλησίαν περιλαβόντας φρύγανα και circumdedissent, sarmentis et quacunque alia maτι ἄλλο εὔπρηστον ὕλης κύκλῳ συμφορήσαντας teria, quæ facile accenditur, in orbem congesta et
ραθεμένους, βωμὸν στῆσαι πρὸς τῇ τοῦ ναοῦ apposita, ad templi portam aram statuerent:
εἶτα τοὺς κήρυκας ὑπὸ λαμπρᾷ τῇ φωνῇ deinde, ut præcones clara voce proclamarent, ut
ειν ἐξιέναι τε παντας
παντας καὶ προσέρχεσθαι τῷ omnes exirent, et ad aram accederent sacrificaΟύγοντας. Εἰ δὲ καὶ ἀπειθῶς ἔχοιεν, αὐτίκα turi. Quod si non parerent, portis statim optime
ρας αὐτοῖς ἀσφαλῶς ἐπικλείσαντας καὶ ἀλλα- clausis, et omni alio eis obstructo exitu, ignem
ὅθεν ἂν καὶ εἴη ἔξοδος ἐπιφραξαμένους ὑpi- accenderent, ut sic omnes una cum ipso templo
πῦρ, ὡς ἂν οὕτω πάντες αὐτῶν ἅμα συνδια- perirent, et ut digni sunt, ab igne consumerentur.
ῖν, καὶ τοῦ πυρὸς ἀξία δαπάνη γένωνται. Καὶ Et hæc quidem imperator.
μὲν ὁ βασιλεύς.
δ
οιμον.
XXVII. Nuntius autem statim mittitur ad ecclesiam, ut diceret, quæ jussus fuerat ab imperatore.
In medium itaque accedens, et magna voce clamans: O honines, Maximianus, inquit, orbis terra
dominus, me ad vos misso, alterius ex duobus dat
vobis optionem, ut aut diis sacrificetis (adest enim
ara parala), aut, si non pareatis, omnes simul
pereatis, præsto enim est ignis. Quod ergo vultis,
quamprimum eligite. Cessavit ille, cum hæc dixisset. Ecclesiæ autem archidiaconus, cum ei esset
cor accensum igne divinæ gratia, stans ad cornu
altaris, Ο vos,inquit, mei fratres, et inter vos invicem unanimes, nescitis quemadmodumquæatribus
pueris facta sunt, paulo ante persequentes, dici non
potest, quantum eorum admirabamur virtutem, et
eorum in pietate stupebamus fortitudinem,etquem.
admodum non tanquam stantes in medio ignis,
sed in molli aliqua herba choros ducentes, ipsi et
hymnum canebant, et omnem creatam naturam
ad universorum Deum laudandum vocabant? Hos
nos non solum judicabamus beatos, sed eorum
quoque coronarum cupiebamus esse socii. Quoniam
ergo et nunc nos vocal tempus, et suut inores imperatorum similes; uam etsi nominibus differunt,
al crudelitate et impietate maxime conveniunt;
eficiamur nos quoque pietate similes iis qui tunc
decertarunt. Quomodo enim non esset absurdum,
illos quidem, cum essent pueri, et nec plures tribus, et alioqui cum nullum adhuc accepissent
exemplum animi magnitudinis in tuenda pietate,
lam praeclare decertasse? Nos vero, qui et multi-
. "Αγγελος δὲ παραχρῆμα πρὸς τὴν ἐκκλησίαν
:εται τὰ κεκελευσμένα παρὰ βασιλέως εἰπεῖν.
Ιὼν οὖν εἰς μέσου; καὶ μέγα βοήσας, "ΑνθρωΤαξιμιανός, εἶπεν, ὁ τῆς οἰκουμένης δεσπότης,
ὸς ὑμᾶς ἐκπέμψας δυοῖν ὑμῖν δίδωσι αἵρεσιν,
: θύσαι (πάρεστι γὰρ καὶ βωμὸς εὐτρεπής), ή
ῦντας ὁμοῦ σύμπαντας διαφθαρῆναι· τὸ γὰρ
Ο τοίνυν βούλεσθε, τὸ τάχος αἱρεῖσθε.
ν τοσαῦτα εἰπὼν ἐπαύετο. Ὁ δὲ τῆς ἐκκλησίας
άκονος πυρὶ θείας χάριτος τὴν καρδίαν διαἷς, στὰς παρὰ τὸ τοῦ θυσιαστηρίου χέρας,
ντες, εἶπεν, ἐμοὶ καὶ ἀλλήλοις ὁμόψυχοι άδελὐκ ἴστε ὅπως ἄρτι καὶ αὐτοὶ τὰ τῶν τριῶν
ἐπιόντες οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὅσον αὐτοὺς ἐθαυἐν τε τῆς ἀνδρίας καὶ τῆς πρὸς τὴν εὐσέβειαν
μας ἐξεπληττόμεθα, καὶ ὅπως οὐχ ὡς πυρὸς
ἑστῶτες, ἀλλ᾽ ἐν μαλακῇ τινι πόα χορεύοντες,
τε ὕμνουν, καὶ τὴν κτίσιν ὅλην εἰς ὕμνον ἑκά.
τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ; Τούτους ἡμεῖς οὐ μακαμόνον ἐκρίνομεν, ἀλλὰ καὶ κοινωνοί γενέσθαι
τεφάνων αὐτοῖς ἐπιθυμητικῶς εἴχομεν. Ἐπεὶ
αὶ νῦν καιρός ἐστιν ὁ καλῶν καὶ τρόπος τῶν
ντων ὅμοιος (εἰ γὰρ καὶ τοῖς ὀνόμασι διαφέἀλλὰ τῇ γε ὠμότητι καὶ τῇ ἀσεβείᾳ καὶ
ι συμβαίνουσι), γενώμεθα καὶ ἡμεῖς ὅμοιοι
ὐσέβειαν τοῖς τότε διαγωνισαμένοις. Πῶς γὰρ
τοπον ἐκείνους μὲν καὶ παῖδας ὄντας καὶ οὐδὲ
τριῶν πλείονας, ἄλλως τε δὲ καὶ μήπω μηδὲν
γμα παραλαβόντας εἰς εὐσεβείας παράστασιν,
περιβλέπτως διαγωνίσασθαι, ἡμᾶς δὲ καὶ τὸ
οὐκ εὐαριθμήτους ὑπάρχοντας, ἀλλὰ καὶ
col. 1071–1072page 52 of 56
PG 116:1071παραδειγμάτων ἐφορώντας τοσούτων, ὀρθῶς εὐχόμεναι καὶ γενναίως ἔχοντες, καὶ μέ τι τὸν καιρὸν ἁρπάσει, καὶ καταφρονήσει μὲν χείρας ζωῆς ὑπὲρ τοῦ πεποιηκότος ἡμᾶς θα τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ ἡμῶν εἰς θάνατον δε μαρτύριον δὲ τῆς ἐξηγοῦς ἡμῶν πίστεως τὴ τῶν θάνατον παρασχεῖν; Ταῦτα δέ φημι κα ἐπεὶ δ μία τις ὑπὲρ τούτων ἀντάσεις ἦν λίαν τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὰ μισθαποδοσίας παραβαλλόμενα, καὶ ζωὴ μὲν τις καὶ αἰώνιος ἀντὶ τῆς ἐπιπόνου ταύτης καὶ χείας, δόξα δὲ οὐδαμῶς λήγουσα ἀντὶ τῆς ἐ καὶ ῥᾳδίως μεταπιπτούσης, πλοῦτός τε ἄσυλ ἡδονή μηδέποτε πρὸς λύπην μεταχωρούσα ἔτι συμπαραμένειν ἀγαπήσομεν τοῖς πέρος οὐχὶ πρόφασιν μᾶλλον πρὸς τὴν ἐκεῖ δόξαν τὸ Χριστοῦ θάνατον εὑρόντες ὡς τάχος μεταθησ καὶ τὸ ἄλλο ποιοῦντες, ἄξιοι θρηνεῖσθαι τα φρονούντων ἐν κριθησόμεθα; Μνήσθητε, μέλ καὶ πρὸς τὸ θυσιαστήριον ἀποβλέψατε. Τόν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ ἡμέτερος ἀληθὴς Δεσπότης. Ο ἡμεῖς ὑπὲρ τούτου ἐν τόπῳ τότε ἁγίῳ τις προησόμεθα, καὶ ὥς τινα θυσίαν ἐκείνῳ τ ταύτης ὁλοκαυτώσομεν; ΚΘ΄. Οὕτως εἰπών, παρέθηκε πάντας ἐδ ἠρέθισε, καὶ πρὸς τὸν θάνατον ἑτοίμως ἔχι διφητικῶς παρεσκεύασεν. Αὐτίκα τοίνυν ὁμ ἐκείνῳ τὴν μακαρίαν φωνήν, Χριστιανοί ἐσμεν, Χριστιανοί, καὶ τοῖς θεοῖς σου, βασι λεῦ, οὐ λατρεύσομεν. Ταῦτα ἠγγέλλετο μὲν Μαξιμια δὲ μηδὲ τὸ τοῦ λόγου πέρας ἀναμείνας τὸ τὸ λενε κατ᾽ αὐτῶν ἀνάψαι, καὶ σὺν τῷ ναῷ κι σαι πάντας, ὡς μηδένα τούτων μήτ᾽ ἐλέους μήτε μὴν ἄλλως λαθόντα, δυνατὸν γενέσθαι γεῖν. Οἱ γοῦν εὐσεβεῖς τοὺς κατηχουμένους συναγαγόντες ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας καὶ παισίν, καὶ τούτους εἰς τέσσαρα διαστήσαν ἂν ταχύτητος τοῦ καιροῦ δεομένου, τῷ θείῳ σματι τελειοῦσι, μύρῳ τε χρίουσι, καὶ τῶν τῶν μυστηρίων μεταδιδούσι. Παρῆσαν δὲ καὶ βασιλέως ἀντίκα, καὶ τὸ πῦρ ἀνῆπτον· πανταχόθεν εἰς ὕψος ἤρετο, καὶ τὴν ἐκκλησί περιλαβὸν εἰς μίαν κορυφὴν ἀνήει, πάντα τε καὶ τὰ ἔνδον ἐπινεμόμενον. Τὸ μὲν οὖν βρέμον ἐπῄει· οἱ δὲ ἔνδον μέγα πρὸς Θεὸν ὁ ξον, καὶ τὴν τῶν παίδων ᾄδον φωνήν, πάρε χορείαν καλοῦντες τὴν κτίσιν· καὶ οὐ πρὶν γοῦντες ἐπαύσαντο ἢ τέλεον ὁλοκαρπωθῆνε θύματα, ἱερεῖα ἁγνά, τῷ ὑπὲρ τοῦ κόσμου σ σθέντι ἀμνῷ. ΚΘ΄. Πέντε διῆλθον ἡμέραι, καὶ τὸ πῦρ τί ἐνέμετο. Ἤδη δὲ τῆς φλογὸς παυσαμένης μὲν οὐδεμία ἦν ἀπό τε τῆς καύσεως τῶν σω καὶ τοῦ καπνοῦ· εὐωδία δὲ μᾶλλον ὑπῄτι σφόδρα ἡδεῖα, ἀκτίς τε διεφαίνετο χρυσ ποικίλον τι καὶ χαρίτων μεστὸν ἱλαρῶς ἀπ
ADDENDA.
DECEMBER.
tudine sumus prope innumerabiles, et multi, qui- παραδειγμάτων επορώντας τοσούτων, όρθη
bus nihil deest ad perfectam ætatem, et quibus est ευχώντας καὶ ἐγεννῶς ἔχοντες, καὶ μέ 1
eliam tanta exemplorum copia,videri vite cupidos τι τὸν καιρὸν ἁρπάσει, καὶ καταφρονήσει μὲν
et ignavo abjectoquo esse animo, et non cblatam χείρας ζωῆς ὑπὲρ τοῦ πεποιηκότος ήμας θα
occasionem tanquam lucrum arripere, et hanc, τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ ἡμῶν εἰς θάνατον δε α
quæ est ad tempus,vitam despicere pro Deo, qui μαρτύριον δὲ τῆς ἐξηγοῦς ἡμῶν πίστεως τὴ
nos fecit, et suam animam dedit pro nobis ad mor- τῶν θάνατον παρασχείν; Ταύτα δέ φημι κα
· ἐπεὶ δ
tem, testimonium autem Grmæ et infraclæ nostræ μία τις ὑπὲρ τούτων ἐντάσεις ἦν
fidei nostram praebere mortem? Hæc autem dico, λίαν τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὰ
etiamsi nulla esset pro bis remuneratio. Cum vero μισθαποδοσίες παραβαλλόμενα, καὶ ζωὴ μὲν
sint valde parvæ hujus temporis passiones, si con- τις καὶ αἰώνιος ἀντὶ τῆς ἐπιπόνο, ταύτης καὶ
ferantur cum iis quæ sunt illic remuneration bus; χείας, δόξα δε ουδαμώς λήγουσα ἀντὶ τῆς ἐ
et vita quidem expers molestiæ et alerna, pro hac καὶ ῥᾳδίως μεταπιπτούσης, πλοῦτός τε άσυλ
brevi et laboriosa; gloria autem nunquam cessans ήδονή μηδέποτέ προς λύπην μεταχωρούσε
pro inida et quæ facile excidit; et divitiæ quæ ἔτι συμπαραμένειν ἀγαπήσομεν τους περος
surripi nequeunt,et voluptas,quæ nunquam transit οχι πρόφασιν μᾶλλον πρὸς τὴν ἐκεῖ δόξαν τὸ
ad molestiam, nos adhuc in presentibus manere Χριστοῦ θάνατον εὑρόντες ὡς τάχος μεταθησ
concupiscemus, et non polius cum ad eam quæ est και το 2ο άλλο ποιοῦντες, ἄξιοι θρηνεῖσθαι τα
illic gloriam,pro Christo subeundo mortem, inve- φρονούντων εν κριθησόμεθα; Μνήσθητε, μέλ
nerimus perveniendi occasionem, quamprimum καὶ πρὸς τὸ θυσιαστήριον ἀποβλέψατε. Τόν
subibimus? Et quidnam aliud facientes, ab iis qui ὑπὲρ ἡμῶν ὁ ἡμέτερος ἀληθὴς Δεσπότης. Ο
sapiunt, judicabimur, nisi digni, qui lugeamur? ἡμεῖς ὑπὲρ τούτου ἐν τόπῳ τότε ἁγίῳ τις
Mementote, imo vero aspicite ad aram. Verus προησόμεθα, καὶ ὥς τινα θυσίαν ἐκείνῳ τ
enim noster Dominus fuit pro nobis sacrificatus. ταύτης ολοκαυτώσομεν;
Non nos quoque pro eo in loco sancto animas profundemus et veluti quoddam sacrificium e
igni offeremus in holocaustum?
XXVIII. Cum sic dixisset, omnes incitavit, et
effecit ut moriendi vehementi tenerentur desiderio.
Simul itaque cum illo beatam illam vocem exclamaveruul, Christiani sumus, Christiani, et deos
tuos, o imperator, non colemus. Hæc Maximiano
quidem amiuntiabantur; ille autem cum ne finem
quidem exspectasset orationis, jussit in eos ignem
accendi, et eos una cum templo exuri, ut nullus
eorum nec misericordiam consecutus, neque latens posset efugere. Pii vero cum omnes congregassent simul catechumenos, viros et mulieres, et
pueros, eosque in quatuor divisissent, utpote quod
tempus postularet celeritatem, eos divino baptismo
perficiunt, et chrismate ungunt, et eos intemeratis impertiunt sacramentis. Protinus autem
aderant ministri quoque Imperatoris, et ignem accendebant; illeque omni ex parte tollebatur in altum; et cum totam comprehendisset ecclesiam,
in unum ascendebat verticem, omnia tam quæ
erant extra eam quam quæ intra, depascens. Fre-D
mens itaque malum ingruebat gravissimum; illi
autem intus magna voce ad Deum clamabant, et
canebant canticum puerorum, omnem creatam
naturam vocantes ad choream; neque prius cessarunt glorificare, quam oblata essent accepla sacrificia, casts hostiæ agno, qui fuit pro mundo
mactatus.
XXIX. Quinque dies transierant, et ignis depascebat materiam. Cum vero flamma jam cessassel,
Dallas quidem teter odor sentiebatur, nec ex corporibus, nec ex fumo; spirabat autem potius quidam
suavis et mire fragrans odor. Apparebat vero quidam radius, auri rutilantis speciem præ se ferens,
ΚΟ. Οὕτως εἰπών, παρέθηκε πάντας εδ
ἠρέθισε, καὶ πρὸς τὸν θάνατον ἑτοίμως ἔχι
διφητικώς παρεσκεύασεν. Αὐτίκα τοίνυν όμ
ἐκείνῳ τὴν μπορία, φωνήν, Χριστιανοί
ἐδέων, Χριστιανοί, καὶ τοῖς θεοῖς σω, βασι
λατρεύσομεν. Ταύτα ήγγέλλετο μὲν Μαξιμια
δὲ μηδὲ τὸ τοῦ λόγου πέρας ἀναμείνας τὸ τὸ
λενε κατ' αὐτῶν ἀνάψαι, καὶ σὺν τῷ ναῷ κι
σαι πάντας, ὡς μηδένα τούτων μήτ' ἐλέους·
μήτε μὴν ἄλλως λαθόντα, δυνατόν γενέσθαι
γεῖν. Οἱ γοῦν εὐσεβεῖς τοὺς κατηχουμένους
συναγαγόντες άνδρας τε καὶ γυναῖκας καὶ
παισὶν ἦν, καὶ τούτους εἰς τέσσαρα διαστήσαν
ἂν ταχύτητος τοῦ καιροῦ δεομένου, τῷ θείῳ
σματι τελειοῦσι, μύρῳ τε χρίουσι, καὶ τῶν
των μυστηρίων μεταδιδούσι. Παρῆσαν δὲ καὶ
βασιλέως αντίκα, καὶ τὸ πῦρ ἀνῆπτον·
πανταχόθεν εἰς ὕψος ἤρετο, καὶ τὴν ἐκκλησί
περιλαβον εἰς μίαν κορυφὴν ἀνήει, πάντα·
τε καὶ τὰ ἔνδον ἐπινεμόμενον. Τὸ μὲν οὖν
βρέμον ἐπῇει· οἱ δὲ ἔνδον μέγα πρὸς Θεὸν ὁ
ξον, απὶ τὴν τῶν παίδων ᾄδον φωνὴν πάρε
χορείαν καλοῦντες τὴν κτίσιν· καὶ οὐ πρὶν
γοῦντες ἐπαύσαντο ἢ τέλεον ὁλοκαρπωθῆνει
θύματα, ἱερεῖα ἀγνά, τῷ ὑπὲρ τοῦ κόσμου ο
σθέντι ἀμν.
ΚΘ΄. Πέντε διῆλθον ἡμέραι, καὶ τὸ πῦρ τί
ἐνέμετο. Ηδη δὲ τῆς φλογός παυσαμένης
μὲν οὐδὲ μία ἦν ἀπό τε τῆς καύσεως τῶν σα
καὶ τοῦ καπνοῦ· εὐωδία δὲ μᾶλλον ὑπίτι
σφόδρα ήδεῖα, ἀκτίς τε διεφαίνετο χριστη
ποικίλον τι καὶ χαρίτων μεστὸν ἱλαρῶς ἀπ
col. 1073–1074page 53 of 56
PG 116:1073πουσα, οἷον ἥλιος διαυγάζει. Μαξιμιανὸς δὲ πάντων ἤδη νομίσας κεκρατηκέναι καὶ τῶν τοῦ ἀγῶνος ἀνεθῆναι φροντίδων, θεάτροις εἱστία τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ δρόμοις ἵππων δηλαδὴ καὶ ἀνθρώπων. Τὸ δὲ ἄρα οὐ κρατῆσαι, ἀλλὰ κρατηθῆναι πολλῷ πλέον ἦν, καὶ μᾶλλον ἔτι τοὺς εὐσεβεῖς προῆγε παῤῥησιάζεσθαι. Δηλώσει δὲ τὰ ἑξῆς. Προσῳκοδόμητο μὲν τὸ θέατρον μέγιστον ἱερὸν Δήμητρος τῆς παρ' αὐτοῖς μεγίστης θεᾶς. Παρελθὼν δὲ ἐκεῖνος σὺν παντὶ τῷ δήμῳ καὶ τῷ στρατῷ τὰ τῶν θυσιῶν μύση τελῶν ἦν. Εἷς δέ τις τοῦ στρατιωτικοῦ καταλόγου, Ζήνων ὄνομα, ζήλου πνέων κατὰ τῶν ἀσεβούντων, οὐ φέρων οὕτω τὴν εὐσέβειαν ὑβριζομένην ὁρᾶν, ἐφ' ὑψηλοῦ στάς, Πλανᾷ, βασιλεύ, ἔφη, λίθοις ἀναισθήτοις θύων καὶ ξύλοις κωφοῖς· τοῦτο γὰρ τὸ φαινόμενον· τὸ δέ γε ἀληθῶς καὶ νοούμενον ἀπάτη δαιμόνων τοὺς λατρευτὰς ἀπάγουσα πρὸς ἀπώλειαν. Σύνες, ὦ Μαξιμιανέ, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τούτους δὴ καὶ τοὺς ἔνδον διάρης εἰς οὐρανὸν ζήτησον ἐκ τῶν ὁρωμένων τὸν κτίστην, τὸν δημιουργὸν ὁποῖος ἐστιν· ἀπὸ τῶν κτισμάτων κατάμαθε, καὶ σέβειν Θεὸν εὐσεβῶς διδάχθητι, οὐχ αἵμασι καὶ κνίσσαις ἀλόγων, ἀλλὰ ψυχαῖς ἀνθρώπων καθαραῖς καὶ καρδίαις ἁγναῖς ἡδόμενου. Λ'. Ταῦτα Μαξιμιανός, ἀκούσας λίθων ἐκέλευε βάρει τὰς σιαγόνας αὐτοῦ θλάττεσθαι, καὶ ἅμα ἐβόα τοῖς μὲν δημίοις εὐτονωτέρας τὰς καταφοράς ποιεῖσθαι, τῷ δὲ ἁγίῳ, μὴ λοιδορείσθαι θεοῖς. Οὕτω γοῦν πάσχοντι τῷ ἁγίῳ πάντες μὲν οἱ ὀδόντες ἀπηνῶς ἐξεκρούσθησαν, αἱ σιαγόνες συνετρίβησαν, καὶ ἤδη μικρὰ πνέοντα καὶ ὅσον οὔπω πρὸς τὸ θανεῖν συνωθούμενον ἔξω τῆς πόλεως ἀπαχθῆναι κελεύει, καὶ ξίφει τὴν παρρησιασαμένην κεφαλὴν ἐκτμηθῆναι. Καὶ οὕτως ὁ γενναιότατος Ζήνων τάχει πολλῷ τὸ μακάριον διανύσας τοῦ μαρτυρίου στάδιον τὴν κεφαλὴν ἀποτέμνεται, καὶ πρὸς Χριστὸν τὴν πάντων κεφαλὴν ἀναφέρεται. Ἔμελλε δὲ καὶ ὁ περὶ τὸν Δωρόθεον ἱερὸς χορός, ὑφ' οὕτω καλῷ ταττόμενος διδασκάλῳ, τῷ θείῳ, φημί, Ἀνθίμῳ, μὴ οὕτως ἀστεφανώτους ἔχειν τὰς κεφαλάς· ἀλλ' ᾠκονομεῖτο καὶ ταῦτα παρὰ τῆς θείας ἄνωθεν χάριτος· καὶ γράμματα μὲν τοῦ ἱεροῦ Ἀνθίμου ἐπέμπετο πρὸς αὐτοὺς, ἐν χώρᾳ μέν τινι αὐτοῦ κρυπτομένου, ἐκείνοις δὲ φανερῶς ἀγωνιζομένοις εὐχῇ τῶν ἀγώνων ἄριστα συνεφαπτομένου. Τοῦτο ἐπεὶ τοῖς τοῦ παρανόμου βασιλέως ὑπασπισταῖς δῆλον γέγονεν, αὐτά τε τὰ γράμματα καὶ τὸν ἐκεῖνα πεπιστευμένον τῷ βασιλεῖ παριστῶσιν. Ὁ δὲ τοῦτον ἰδὼν, ἐπελθὼν δὲ καὶ τὰ γεγραμμένα (ἐγγέγραπτο δὲ οἷα εἰκὸς ἀβούλητα μὲν ἐκείνῳ χαρίεντα δὲ καὶ σωτήρια), θυμῷ πολλῷ ῥέων ἐπέταττε τὴν εἰς τάχος αὐτῶν παράστασιν. Εὐθὺς οὖν ἐκεῖναι παρίσταντο. ΛΑ'. Καὶ ὁ βασιλεύς. Ἆρα μὴ μάταιος τὴν εἴκασίαν ἐγὼ προλέγων ὡς ἐμοῦ μέν ἀπέστητε· μᾶλλον δὲ ἤδη, κατάρατοι, καὶ κατεξανέστητε, πρὸς ἕτερον δὲ λίαν ἐκπεπολεμωμένον ἡμῖν ἀπεκλίνατε. Καὶ
!
VITA SS. INDE ET DOMNÆ.
πουσα, οἷον ἥλιος διαυγάζει. Μαξιμιανὸς δὲ πάντων varium quemdam edens et valde gratum splendoἤδη νομίσας κεκρατηκέναι καὶ τῶν τοῦ ἀγῶνος
ἀνεθῆναι φροντίδων, θεάτροις εἱστία τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ὁμόμοις ἵππων δηλαδὴ καὶ ἀνθρώπων. Τὸ
δὲ ἄρα οὐ κρατῆσαι, ἀλλὰ κρατηθῆναι πολλῷ πλέον
ἦν, καὶ μᾶλλον ἔτι τοὺς εὐσεβεῖς προῆγε παῤῥησιάζεσθαι. Δηλώσει κὲ τὰ ἑξῆς. Προσῳκοδόμητο μὲν τὸ
Θέατρον μέγιστον ἱερὸν Δήμητρος τῆς παρ' αὐτοῖς
μεγίστης γεᾶς. Παρελθὼν δὲ ἐκεῖνος σὺν παντὶ τῷ
δήμῳ καὶ τῷ στρατῷ τὰ τῶν θυσιῶν μύση τελῶν ἦν.
Εἷς δε τις τοῦ στρατιωτικού καταλόγου, Ζήνων ὄνομα,
ζήλου πνέων κατὰ τῶν ἀσεβούντων, οὐ φέρων οὕτω
τὴν εὐσέβειαν ὑβριζομένην ὁρᾶν, ἐφ' ὑψηλού στάς,
Πλανᾷ, βασιλεύ, ἔφη, λίθοις ἀναισθήτοις θύων καὶ
ξύλοις κοφοῖς· τοῦτο γὰρ τὸ φαινόμενον· τὸ δέ γε
ἄν ἀληθῶς καὶ νοούμενον ἀπάτη δαιμόνων τοὺς
λατρευτὰς ἀπάγουσα πρὸς ἀπώλειαν. Σύνες, ὦ
Μαξιμιανέ, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τούτους δὴ καὶ τοὺς
ἔνδον διάρης εἰς οὐρανὸν ζήτησον ἐκ τῶν ὁρωμένων
τὸν κτίστην, τὸν δημιουργὸν ὁποῖος ἐστιν· ἀπὸ τῶν
κτισμάτων κατάμαθε, καὶ σέβειν Θεὸν εὐσεβῶς διδάχθητι, οὐχ αἵμασι καὶ κνίσσαις ἀλόγων, ἀλλὰ ψυχαῖς ἀνθρώπων καθαραῖς δὲ καρδίαις ἁγναῖς, ἡδόμενου.
rem, quomodo sol lucet, qui modo apparet in
Oriente. Maximianus autem existimans se jam om
nes vicisse et relaxatum esse a curis certaminis, theatris pascebat oculos, et equorum scilicet
et hominum curriculis.Illud vero non erat vincere,
sed potius victum esse, idque magis induxit pios,
ut libere loquerentur. Ostendunt autem, quæ sequuntur. Ante theatrum quidem erat ædifcatum
maximum fanum Cereris quæ erat apud eos dea
maxima. Accedens autem ille cum universo populo
et excrcitu, exsecranda peragebat sacrifcia. Quidam vero ex numero militari, Zeno nomine, zelo
plenus adversus impios, non ferens sic pietatem
allici contumelia, stans in allo: Erras, inquit, ο
imperator insensibilibus sacrificans lapidibus et
mulis lignis; hoc enim est, quod apparet; id autem, quod est revera et intelligitur, est fraus daimonum, quæ suos cultores abducit ad interitum.
Intellige, ο Maximiane, et hos oculos et internos
in cœlum tollens, quære ex iis quæ videntur,
creatorem; qualis sit opifex, disce ex operibus, et
disce Deum pie colere, qui non sanguine et nidore
rationis expertium animantium, sed mundis hominum delectatur animis, et mundo corde.
Λ'. Ταῦτα Μαξιμιανός, ἀκούσας λίθων ἐκέλευε XXX. Hæc cum audiissel Maximianus, jubet
βάρει τὰς σιαγόνας αὐτοῦ θλάττεσθαι, καὶ ἅμα ἐβόα pondere lapidum ejus maxillas confringi et simul
τοῖς μὲν δημίοις εὐτονωτέρας τὰς καταφοράς ποιεῖ- clamabat lictoribus quidem, ut fortiter perculeσθαι, τῷ δὲ ἁγίῳ, μὴ λοιδορείσθαι θεοῖς. Οὕτω γοῦν rent, sancto autem, ne deos maledictis appeteret.
πάσχοντι τῷ ἔγίω πάντες μὲν οἱ ὀδόντες ἀπηνώς Sic ergo patienti sancto omnes quidem dentes sunt
ἐξεκρούσθησαν, αἱ σιογόνες συνετρίβησαν, καὶ ἤδη immaniter excussi, maxilla vero sunt contrita:
μικρὰ πνέοντα καὶ ὅσον οὔπω πρὸς τὸ θανεῖν συν et jam parum spirantem et mox moriturum jubet
ωθούμενον ἔξω τῆς πόλεως ἀπαχθῆνοι κελεύει, καὶ abduci extra civitatem, et amputari caput, quod
ξίφει την παρρησιασαμένην κεφαλὴν ἐκτμηθῆναι. libere erat locutum. Et sic Zeno generosissimus,
Καὶ οὕτως ὁ γενναιότατος Ζήνων τάχει πολλῷ cum magna celeritate perigisset beatum stadium
τὸ μακάριον διανύσας τοῦ μαρτυρίου στάδιον τὴν martyrii, truncatur capite, et sursum fertur ad
κεφαλὴν ἀποτέμνεται, καὶ πρὸς Χριστὸν τὴν πάνω Christum caput omnium. Sacer quoque chorus,
των κεφαλὴν ἀναφέρεται. "Εμελλε δὲ καὶ ὁ περὶ τὸν qui erat circa Dorotheum, qui a tam bono institueΔωρόθεον ἱερὸς χορός, ὑφ' οὗτων καλῷ ταττόμενος batur magistro, divino, inquam, Anthimo, non sic
διδασκαλῳ, τῷ θείῳ, φημί. Ανθίμῳ, μὴ οὕτως erat habiturus capita incoronata, sed hac quoque
ἀστευανώτους ἔχειν τὰς κεφαλάς· ἀλλ᾽ ᾠκονομεῖτο superne dispensabantur ac providebantur a divina
καὶ ταῦτα παρὰ τῆς θείας ἄνωθεν χάριτος· καὶ gratia. Et a sacrosancto quidem Anthimo ad eos
γράμματα μὲν τοῦ ἱεροῦ ᾿Ανθίμου ἐπέμπετο πρὸς mittebantur littera, ipso quidem in quodam vico
αὐτοὺς, ἐν χώμῃ μέν τινι αὐτοῦ κρυπτομένου, εκεί- delitescente, illos autem aperte decertantes ad
νοις δὲ φανερῶς ἀγωνιζομένοις εὐχῇ τῶν ἀγώνων suscipienda strenue certamina precibus adjuvante.
ἄριστα συνεφαπτομένου. Τοῦτο ἐπεὶ τοῖς τοῦ παρανύ- Hoc postquam evasit manifestum scelerati impeμου βασιλέως υπασπισταῖς δῆλον γέγονεν, αὐτά τε ratoris satellibus, et ipsas litteras, et eum, cui
τὰ γράμματα καὶ τὸν ἐκεῖνα πεπιστευμένον τῷ βα- erant data, adducunt ad imperatorem. Ille autem
σιλεῖ παριστῶσιν. Ὁ δὲ τοῦτον ἰδὼν, ἐπελθὼν δὲ cum eum vidisset et legisset quæ scripta erant:
καὶ τὰ γεγραμμένα (ἐγγέγραπτο δὲ οἷα εἰκὸς ἀβού. scripta vero erant, ut est verisimile, quæ ille quiλητα μὲν ἐκείνῳ χαρίεντα δὲ καὶ σωτήρια), θυμῷ dem nolebat, pulchra autem erant et salutaria:
πολλῷ ῥέων ἐπέταττε τὴν εἰς τάχος αὐτῶν παρά- ira æstuens, jussit eos quamprimum adduci. Illi
στασιν. Εὐθὺς οὖν ἐκεῖναι παρίσταντο.
ergo statim sunt adducti.
ΛΑ'. Καὶ ὁ βασιλεύς. Αρα μή μάταιος τὴν είχαν
σίαν ἐγὼ προλέγων ὡς ἐμοῦ μέν ἀπέστητε; μᾶλλον
δὲ ἤδη, κατάρατοι, καὶ κατεξανέστητε, πρὸς ἕτερον
δὲ λίαν ἐκπεπολεμωμένον ἡμῖν ἀπεκλίνατε. Καὶ
Baron. ad an. 302.
XXXI. Imperator autem: Vanane, inquit, fuit
mea conjectura, cum prædicerem, vos a me defecisse? Imo vero, exsecrandi, jam eliam adversus
me insurrexistis, ad alium autem, cum quo nos
col. 1075–1076page 54 of 56
PG 116:1075ἅμα τὴν ἐπιστολὴν ἀναγινώσκειν ἐδίδου. Ἐπέτρεπε δὲ καὶ τὸν ἐπιφερόμενον εἰσαχθῆναι· ὃν ἄρα καὶ οἱ μάρτυρες θεασάμενοι πάνυ τὴν ψυχὴν ἤσθησαν, καὶ οὕτως ὡς εἶχον καὶ πόῤῥωθεν ὄντες σχήματι καὶ νεύματι κατησπάζοντο. Μαξιμιανὸς δὲ ὄγκον ἑαυτῷ περιθεὶς ἀρχικὸν, καὶ ἀπηνὴς πρὸς ἐκεῖνον βλέψας, Λέγε μοι, ἔφη, δύστηνε, τίς ὁ ταῦτά σοι δοὺς, καὶ ποῦ δήποτε γῆς εἴη κρυπτόμενος. Ὁ δὲ διάκονος μέγα πρὸς Θεὸν πρότερον σιωπῇ βοήσας, αἰτησάμενός τε στόματος παροχὴν κατὰ τὴν ἀψευδεστάτην ἐπαγγελίαν. Ὁ μὲν τὰ γράμματα δούς, ἔφη, ποιμὴν ὢν καὶ μακρὰν ὑπάρχων τὸ ποίμνιον συγκροτεῖ καὶ παραθήγει πρὸς τὴν εὐσέβειαν, καὶ μάλιστα ὅτι ἂν καὶ λύκων αἴσθηται καὶ θηρίων ἐπιδρομῆς· τότε γὰρ καὶ διάτορόν τι σημαίνει τῷ ποιμνίῳ καὶ πάνυ λαμπρόν· ἃ δὲ καὶ λέγει οὐχ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τοῦ πρώτου ποιμένος ἔχει παραλαβών, «Μὴ φοβηθῆτε, λέγοντος, ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι.» Τίς μὲν οὖν τὰ γράμματα δοὺς εἴρηκα· ὅπου δὲ καὶ ἔστιν οὐκ ἂν εἴποιμι· μανία γὰρ ἂν εἴη σαφὴς ποιμένος προδότην γενέσθαι τὸν πολλῆς ἀπονάμενον ἐκείνου τῆς ὠφελείας· ὅς γε καὶ χωρὶς ἡμῶν ὅσον οὔπω φανερὸς καταστήσεται. Μηδὲ γὰρ δύνασθαι πόλιν κρύπτεσθαι ἐπάνω ὄρους κειμένην ἡ θεία καὶ φιλαλήθης ἔφη φωνή. ΛΒ΄. Ταῦτα τῆς ἁγίας γλώττης ἀνδρειότατα λεχθέντων ὁ Μαξιμιανός, οὐχ ὑπομείνας τὴν παῤῥησίαν, ἐκτομὴν αὐτῆς κατακρίνει· εἶθ' οὕτω λίθοις ἐπὶ κελεύει καταλευσθῆναι. Καὶ ὁ μὲν οὕτω μετὰ τὴν τῆς ἱερᾶς γλώττης ἀφαίρεσιν, εἶτα καὶ τοῖς λίθοις βαλλόμενος, τῶν μὲν βελῶν ἐφρόντιζεν οὐδαμῶς· ἀλλὰ τοῦ σώματος τοῦ μὲν ἤδη ταῖς βολαῖς ἐκτριβέντος ἡ ψυχὴ ἔτι καὶ μᾶλλον ἤρετο, καὶ ὑψοῦτο, καὶ πρὸς οὐρανοὺς ἀνεφέρετο, τῷ ἀκρογωνιαίῳ λίθῳ Χριστῷ συναφθησομένη. Ἔτι Μαξιμιανῷ πολὺς ὁ θυμός· διὸ καὶ τοὺς περὶ Δωρόθεον βάσανοι πολυειδεῖς περιελάμβανον. Καὶ τοῖς μὲν δημίοις αἱ χεῖρες ἔκαμαν, ἐκείνοις δὲ ἡ ἔνστασις οὐδαμῶς ἔλεγε, τὸν βασιλέα ἐπιβοωμένοις Χριστὸν, καὶ τῶν βασάνων ὡς φαύλων καὶ ἀσθενῶν ἥκιστα ἐπιστρεφομένοις, μᾶλλον δὲ καὶ ὡς τρυφὰς ἐκείνας λογιζομένοις καὶ τῷ τυράννῳ ὀξύτερον τὴν ἀσέβειαν ὀνειδίζουσιν. Ἐφ' οἷς καὶ αὐτὸς ἤδη καμών, ἀπαγορεύσας, τὸ μὲν θανεῖν κοινῶς ἀπάντων καταψηφίζεται, διαφόρους δὲ τὰς ἀποφάσεις ἐκφέρει, Δωρόθεον μὲν ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐκτμηθῆναι, Μαρδόνιον δὲ ζῶντα καυθῆναι, καὶ Μυγδόνιον εἰς βόθρον βληθέντα καταχωσθῆναι, Γοργόνιον δὲ καὶ Ἰνδὴν καὶ Πέτρον λίθοις μυλικοῖς τοὺς τραχήλους περιδεθέντας εἰς θάλασσαν ἐκριφῆναι. Καὶ οὕτως ἐτελειώθησαν οἱ καλλίνικοι τοῦ Χριστοῦ μάρτυρες καὶ διαφόροις τῆς τελευτῆς τρόποις μιᾷ τῇ πρὸς τὸν δεσπότην ὁδῷ χρησάμενοι. Ταῦτα καὶ ἡ εὐγενὴς Δόμνα μαθοῦσα τοῦτο μὲν τὴν ψυχὴν ἤδετο, καὶ μάλιστα Ἰνδοῦ ἕνεκεν τοῦ πάντα αὐτῇ σύμπνου καὶ ὁμοψύχου· τοῦτο δὲ καὶ πρὸς μίμησιν ἠρεθίζετο καὶ τῶν αὐτῶν ἄθλων αὐτοῖς καὶ τῶν ἐπάθλων ἐγλίχετο. Ὅθεν
acre bellum gerimus, transfugistis. Et simul dat ἅμα τὴν ἐπιστολὴν ἀναγινώσκειν ἐδίδου. Επέτρεπε
eis legendam epistolam. Jussit vero eum quoque,qui δὲ καὶ τὸν ἐπιφερόμενον εἰσαχθῆναι· δν ἄρα καὶ οἱ
apportaverat illam introduci. Quem cum vidissent μάρτυρες θεασάμενοι πάνω τὴν ψυχὴν ἤσθησαν, καὶ
martyres, valde lætati sunt animo, eumque, etsi οὕτως ὡς εἶχον καὶ πόῤῥωθεν ὄντες σχήματι καὶ
procul starent, vultu et nutu salutarunt. Maximianus νεύματι κατησπάζοντο. Μαξιμιανὸς δὲ ὄγκον ἑαυτῷ
autem fastum quemdam et spiritum suscipiens περιθεὶς ἀρχικὸν, καὶ ἀπηνὴς πρὸς ἐκεῖνον βλέψας,
principis, et immaniter eum intuens: Dic mihi, Λέγε μοι, ἔφη, δύστηνε, τίς ὁ ταῦτά σοι δοὺς, καὶ
inquit, infelix, quis est, qui hæc tibi tradidit, et που δήποτε γῆς εἴη κρυπτόμενος. Ο δε διάκονος
ubinam latet terrarum? Diaconus vero, cum ma- μέγα πρὸς Θεὸν πρότερον σιωπῇ βοήσας, αίτησή
gna voce tacite ad Deum prius clarnasset, et peliis- μενός τε στόματος παροχὴν κατὰ τὴν ἀψευδεστάτην
set, ut convenienter verissimæ promissioni dare- ἐπαγγελίαν. Ὁ μὲν τὰ γράμματα τους, ἔφη, ποιμὴν
tur sibi oris apertio: Qui lilleras, inquit, dedit, ὢν καὶ μακρὰν ὑπάρχων τὸ ποίμνιον συγκροτεί και
cum sit pastor, et procul absit, gregem cohortatur παραθήγει πρὸς τὴν εὐσέβειαν, καὶ μάλιστα ὅτι ἂν
et incitat ad pietatem: et maxime cum senserit in- καὶ λύκων αἴσθηται καὶ θηρίων ἐπιδρομῆς· τόπ
cursionem luporum et ferarum. Tunc enim alla et γὰρ καὶ διάτορόν τι σημαίνει τῷ ποιμνίῳ καὶ πάνω
clara voce suo gregi imperat, et quæ sint facienda β λαμπρόν· Ρ δὲ καὶ λέγει οὐχ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τοῦ προ
significat. Quæ autem dicit, non sunt sua, sed ea του ποιμένος ἔχει παραλαβών, «Μή φοβηθήτε, λέο
accepit a primo pastore,qui dicit: «Νolite timere γοντος, ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ
eos qui occidunt corpus, animam autem non pos- ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι.» Τίς μὲν οὖν τέ
sunt occidere 7. Atque dixi quidem,quisnam de- γράμματα δοὺς εἴρηκα· ὅπου δὲ καὶ ἔστιν οὐκ ἐν
derit litteras: ubinam autem sit, non dicam. εἴποιμι· μανία γὰρ ἂν εἴη σαφὴς ποιμένος προϊό
Aperta enim fuerit insania, pastoris esse prodito- την γενέσθαι τὸν πολλῆς ἀπονάμενον ἐκείνου τῆς
rem eum qui ex illo maximam accepit utilitatem: ὠφελείας· ὅς γε καὶ χωρὶς ἡμῶν ὅσον ούπω φανερός
qui etiam absque nobis mox fiet manifestus. Non καταστήσεται. Μηδὲ γὰρ δύνασθαι πόλιν κρυβετα
posse enim abscondi civitatem supra montem po- ἐπάνω ὄρους κειμένην ἡ θεία καὶ φιλαλήθης έφη
sitam, vox divina dixit, et veri amatrix 8.
φωνή.
XXXII. Hæc eum fortissime dixisset lingua sancla, non ferens Maximianus dicendi libertatem, ut
ipsa amputaretur,eum condemnat. Deinde sic jubet
eum obrui lapidibus.Et ille quidem post sacra lingum ablationem sic obrutus lapidibus, tela quidem
nihil curabat; sed corpore quidem jar. attrito jaculationibus,partim autem obruto lapidibus, adhuc
magis erigebatur, et in calos extollebatur anima,
Christo angulari lapidi conjungenda. Adhuc vehementer irascebatur Maximianus. Quocirca Dorotheum cum suis multiplicia excepere supplicia. Illis
vero minime perpetua defuit constantia, Christum
invocantibus, et tormenta et levia et imbecilla mi.
nime curantibus, vel potius reputantibus illa pro
deliciis,et tyranno impietatem acerbius exprobrantibus. Quamobrem ille jam defessus, communiter
quidem omnes morte condemnat, diversas autem
pronuntial sententias, Dorotheo quidem ense caput
amputari, Mardonium autem vivum cremari, et
Mygdonium in fossam projectum obrui, Gorgonium p
vero et Indem et Petrun, molaribus lapidibus
eorum collis alligatis, in mare jacl. Et ita sunt,
consummatis victoriis insignes Christi martyres
vario genere mortis, una via ingressi ad Dominum.
Hæc cumn casta rescivisset Domna, partim quidem
lstabatur animo, et maxime propter Indem, qui
erat unius cum ipsa animi et spiritus; partim autem ad imitationem quoque incitabatur,et eademn,
quæ ipsis evenerant, cupiebat certamina et præmia.
Unde nec despexit Dominus suam sponsam: quæ
vestem quidem habebat mundam a nuptiis, sic au7 Matth. x, 28. 8 Matth. v, 14.
ΛΒ'. Ταῦτα τῆς ἁγίας γλώττης ἀνδρειότατα λέξη.
μένης ὁ Μαξιμιανός, οὐχ ὑπομείνας τὴν περησίην,
Εκτομὴν αὐτῆς κατακρίνει· εἶθ' οὕτω λίθοις επ
κελεύει καταλευσθῆναι. Καὶ ὁ μὲν οὕτω μετὰ τὴν
τῆς ἱερᾶς γλώττης ἀφαίρεσιν, εἶτα καὶ τοῖς λίθος
"βαλλόμενος, τῶν μὲν βελῶν ἐφρόντιζεν ουδαμώς
ἀλλὰ τοῦ σώματος τοῦ μὲν ἤδη ταῖς βολαῖς εκτριβές
τος ἡ ψυχὴ ἔτι καὶ μᾶλλον ἤρετο, καί ὑψοῦτο, σε
πρὸς οὐρανοὺς ἀνεφέρετο, τῷ ἀκρογωνιαίμ λίθω Ιο
στῷ συναφθῆσομένη, Ετι Μαξιμιανῷ πολὺς ὁ θυμός
διὸ καὶ τοὺς περὶ Δωρόθεον βάσανοι πολυειδείς π
ελάμβανον. Καὶ τοῖς μὲν δημίοις αἱ χεῖρες ἔκαμαν,
ἐκείνοις δὲ ἡ ἔνστασις οὐδαμῶς ἔλεγε, τὸν βασιλές
ἐπιβοπμένοις Χριστὸν, καὶ τῶν βασάνων οἷς φτύλων
καὶ ἀσθενῶν ἥκιστα ἐπιστρεφομένοις, μᾶλλον δὲ καὶ
ὡς τρυφὰς ἐκείνας λογιζομένοις καὶ τῷ τυράννῳ
κρότερον τὴν ἀσέβειαν ὀνειδίζουσιν. Εφ᾽ οἷς καὶ τὰ
τὸς ἤδη καμών, ἀπαγορεύσας, τὸ μὲν θανεῖν κοινώς
ἀπάντων καταψηφίζεται, διαφόρους δὲ τὰς ἀποφάσεις
ἐκφέρει, Δωρόθεον μὲν ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐκτμηθή.
ναι, Μαρδόνιον δὲ ζῶντα καυθῆναι, καὶ Μυγδόνιον ε
βόθρον βληθέντα καταχωσθῆναι, Γοργόνιον δὲ π
Ινδην καὶ Πέτρον λίθοις μυλικοῖς τοὺς τραχηλική
περιδεθέντας εἰς θάλασσαν έκριφῆναι. Καὶ εὐσ
ἐτελειώθησαν οἱ καλλίνικοι τοῦ Χριστοῦ μάρτυρες κ
διαφόροις τῆς τελευτῆς τρόποις μιᾷ τῇ πρὸς τὸν 11
σπότην ὁδῷ χρησάμενοι. Ταῦτα καὶ ἤ ξυνε δόμο
μαθοῦσα τοῦτο μὲν τὴν ψυχὴν ἤδετο, καὶ μέλιτ
Ινδου ἕνεκεν τοῦ πάντα αὐτῇ σύμπνου καὶ ομοψύχο
τοῦτο δὲ καὶ πρὸς μίμησιν ἠρεθίζετο καὶ τῶν το
ἄθλων αὐτοῖς καὶ τῶν ἐπάθλων ἐγλίχετο. Ὅθεν ε
col. 1077–1078page 55 of 56
PG 116:1077παρείδε Κύριος τὴν αὐτοῦ νύμφην οὕτω καθαρὰν μὲν τοῦ γάμου τὴν στολὴν ἔχουσαν, οὕτω δὲ καὶ δάκρυσιν αὐτὴν καθεκάστην ἐπιλευκαίνουσαν, μὴ καὶ μαρτυρικῷ αἵματι ταύτην φοινίξαι καὶ ὅλην ἐξίαν τοῦ κάλλους αὐτοῦ δεῖξαι τὴν νύμφην, καίτοι καὶ τοῦ παρόντος αὐτῇ βίου μηδὲν ἀπολειπομένου μαρτυρικοῦ ἀξιώματος, ἅτε δὴ τῷ πολυχρονίῳ τε τῆς ἀσκήσεως καὶ τῷ σκληρῷ τῆς διαίτης πιέζοντας ἰσχυρῶς, ἄντρῳ μὲν κρυπτομένης αὐτῆς ὑπογαίῳ, καὶ τοῦτο, ὡς ἂν εἴποις, τάφῳ καταχθονίῳ, ποτὸν δὲ ποιουμένης τὴν ἔνδον οὖσαν πηγήν, καὶ τροφὴν ὁμοίως τὰς παρὰ τὸ χεῖλος δήπου τοῦ ἄντρου βοτάνας. ΑΓ'. Οὕτω πρὸς ἄσκησιν ἔχουσα, τότε τοῦ ὄρους κατῄει, καὶ παριοῦσα τὴν πόλιν ἐν ἀνδρικῷ σχήματι (τούτῳ γὰρ Ἀγάπη ἡ κατὰ πνεῦμα μήτηρ αὐτὴν ἀμφιάσασα τῶν ἀκολάστων ἐκείνων χειρῶν ἐξεκλεψε) τὴν μακαρίαν ταύτην Ἀγάπην ἐζήτει. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἔμαθεν ὡς καὶ αὐτὴ τὸν μαρτυρικὸν ἤνυσε δρόμον, ὁλοκαύτωμα τῷ Κυρίῳ σύναμα καὶ ἄλλαις πολλαῖς παρθένοις ἐν τῷ πυριφλέκτῳ γενομένη ναῷ, πάσχει τὴν ψυχὴν ἡ γενναία, οὐχ ὅτι τέθνηκεν ἡ Ἀγάπη περιαλγήσασα, ἀλλ᾽ ὅτι μὴ καὶ αὐτὴ μᾶλλον συντέθνηκε τῇ Ἀγάπῃ, καὶ ἴσης κεκοινώνηκε τελευτῆς· καὶ στᾶσα πρὸς τῷ καυθέντι ναῷ κλαυθμῷ τὴν σποδὸν ἐκίρνα. Ἤδη δὲ κλινούσης ἡμέρας θεία χάριτι πρὸς τὴν ὁδὸν τοῦ μαρτυρίου φωτιζομένη καὶ ἀγομένη πρὸς τοῦτο πάντοθεν, κατῄει ἐπὶ τὴν θάλατταν. Καὶ ἰδοὺ παρὰ τὸν αἰγιαλὸν ἁλιεῖς ἤδη τὰ δίκτυα καταρτίζοντες, καὶ τὰς κώπας ἔχοντες εὐτρεπεῖς. Ἢν ἰδόντες ἐκεῖνοι οὕτω τε ἐσταλμένην καὶ κατ᾿ ἄνδρα τὴν ἀναβολὴν ἔχουσαν οὐκ ἀπὸ τοῦ ὄντος, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ δοκοῦντος μᾶλλον, ἐκάλουν, Ἐλθέ, λέγοντες, νεανίσκε, τοῦ πόνου ἡμῖν συλληψόμενος, ἵνα καὶ κοινωνόν σε θῶμεν τῆς ἄγρας. Ἡ δὲ πρόθυμον ἀκοὴν ἐπεῖχε, καὶ ἐμβᾶσα τοὺς τῶν ἀλιέων καὶ ὀφθαλμοὺς αὐτίκα καὶ ψυχὴν ἔθραττεν, ὁρῶντας ἄνδρα μὲν τὸ φαινόμενον, ἦθος δὲ καὶ κάλλος παρθενικόν, καὶ πολλὴν τὴν εἰδὼ ταῖς ὄψεσιν αὐτῆς ἐπικαθημένην. Πλὴν ἀλλὰ καθέντες πρὸς ἄγραν εὐθὺς τὰ δίκτυα, σὺν πολλῷ καμάτῳ τῆς γῆς ἀνεῖλκον ὡς ἂν μεγάλου τινὸς περὶ αὐτὰ βάρους αἰσθόμενοι. Ἤδη δὲ καὶ παρὰ τὸν αἰγιαλὸν ἐλθόντες, ὁρῶσιν ἀνὰ τὴν νύκτα, σελήνης τὸν ζόφον διασαφούσης, καὶ πλῆθος μὲν ἰχθύων περιληφθέν, καὶ σώματα περὶ τὴν γαστέρα τοῦ δικτύου νεκρά. ΑΔ'. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν περὶ τὴν ὄψιν ἐκταραχθέντες, λύπῃ τε καὶ δέει τὰ σώματα τῶν δικτύων ἐκτιναξάμενοι, καὶ τῇ γῇ παραθέντες, αὐτά τε τὰ δίκτυα συλλεξάμενοι εἰς τὴν ἀντιπέραν ἠπείγοντο μεθορμίσασθαι, σύμπλουν αὐτοῖς ἔχειν ἀξιοῦντες καὶ τὴν παρθένον. Ἐπεὶ δὲ μὴ ἔπειθον, ἄρτον αὐτῇ τὸν μισθὸν καὶ ἰχθύας ἐπιδόντες ἀπέπλεον. Ἡ δὲ Ἰνδοῦ καὶ τῶν ἐκείνῳ συνάθλων τὸν θάνατόν τε καὶ τὸν τοῦ θανάτου τρόπον, ὥσπερ ἔφημεν, ἤδη μαθοῦσα, ἐπέστη μὲν τοῖς σώμασιν, ἀνεσκόπει δὲ καὶ περιέστρεψεν ἱκανῶς, εἶτα καὶ πρὸς ἀκρίβειαν ἕκαστα κατεμάνθανεν. Ἐπεὶ οὖν οἱ χαρακτῆρες αὐτῇ καὶ τὰ σύμβολα ὅλου τοῦ σώματος τοὺς ἁγίους εἶναι σαφῶς ὑπηγόρευον, χερσὶ τοῦτα περιλαβοῦσα καὶ χείλη
VITA SS. INDE ET DOMNÆ.
παρείδε Κύριος τὴν αὐτοῦ νύμφην οὕτω καθαρὰν μὲν
τοῦ γάμου τὴν στολὴν ἔχουσαν, οὕτω δὲ καὶ δάκρυ.
σιν αὐτὴν καθεκάστην ἐπιλευκαίνουσαν, μὴ καὶ μαρω
τυρικῷ αίματι ταύτην φοινίξαι καὶ ὅλην ἐξίαν τοῦ
κάλλους αὐτοῦ δεῖξαι την νύμφην, καίτοι καὶ τοῦ
παρόντος αὐτῇ βίου μηδὲν ἀπολειπομένου μαρτυρικοῦ ἀξιώματος, ἅτε δὴ τῷ πολυχρονίῳ τε τῆς ἀσκήσεως καὶ τῷ σκληρῷ τῆς διαίτης πιέζοντας ισχυρώς,
ἄντρῳ μὲν κρυπτομένης αὐτῆς ὑπογαίῳ, καὶ τοῦτο,
ὡς ἂν εἴποις, τάφῳ καταχθονίῳ, ποτὸν δὲ ποιουμένης
τὴν ἔνδον οὖσαν πηγήν, καὶ τροφὴν ὁμοίως τὰς παρὰ
τὸ χεῖλος δήπου τοῦ ἄντρου βοτάνας.
tem eam eliam lacrymis quotidie dealbabat, quod
non eam sanguine marlyrii redderet purpuream,
et totam sponsam efficeret dignam ejus pulchritudine, etsi præsens ejus vila nihil abesset a dignidata martyrii, ut quæ tam et diuturnitate exercitationis el aspera vivendi ratione eam premeret,
cum ipsa et in antro lateret subterraneo, eoque
ejusmodi, ut terrestre dici posset sepulcrum, et
potus ejus esset fons, qui in eo erat, et cibus
similiter herba, qui erant in margine spelunc
ΑΓ'. Οὕτω πρὸς ἄσκησιν ἔχουσα, τότε τοῦ ὄρους XXXIII. Cum ea sie se gereret in exercitatione,
κατῄει, καὶ παριοῦσε τὴν πόλιν ἐν ἀνδρικῶ σχήματι tunc descendit de monte, et veniens in civitatem
(τούτῳ γὰρ ᾿Αγάπη ἡ κατὰ πνεῦμα μήτηρ αὐτὴν adhuc in veste virili (ea enim ipsam indutam
ἀμφιάσασα τῶν ἀκολάστων ἐκείνων χειρῶν ἐξεκλεψε) Agape, ejus mater secundum spiritum, suffurata
τὴν μακαρίαν ταύτην ᾿Αγάπην ἐζήτει. Ἐπεὶ δὲ καὶ est ab illis impudicis et intemperantibus manibus),
ἔμαθεν ὡς καὶ αὐτὴ τὸν μαρτυρικὸν ὄνυσε δρόμον, beatam hanc quærebat Agapen. Postquam autem
ολοκαύτωμα τῷ Κυρίῳ σύναμα καὶ ἄλλαις πολλαῖς intellexit eam quoque cursum confecisse martyrii,
παρθένοις ἐν τῷ πυριφλέκτῳ γενομένη ναῷ, πάσχει effectam liolocaustum Domino cum multis aliis virτὴν ψυχὴν ἡ γενναία, οὐχ ὅτι τέθνηκεν ἡ ᾿Αγάπη ginibus in templo, quod fuerat exustum, magnum
περιαλγήσασα, ἀλλ᾽ ὅτι μὴ καὶ αὐτὴ μαλλον συντέο animo dolorem accipit, non ægre ferens quod
θνηκε τῇ ᾿Αγάπῃ, καὶ ἴσης κεκοινώνηκε τελευτῆς· mortua esset Agape, sed potius quod non cum ipsa
καὶ στᾶσα πρὸς τῷ καυθέντι ναῷ κλαυθμῷ τὴν σπο- Agape esset mortua, et paris fuisset mortis socia:
δὸν ἐκίρνα. "Ηδη δὲ κλινούσης ἡμέρας θεία χάριτι stansque ad templum exustum, fetu miscebat ciπρὸς τὴν ὁδὸν τοῦ μαρτυρίου φωτιζομένη καὶ ἀγο- nerem. Diu vero jam divina gratia eam vocante ad
μένη πρὸς τοῦτο πάντοθεν, κατῄει ἐπὶ τὴν θάλατταν. viam martyrii, illuminata et ad id omni ex parte
Καὶ ἰδοὺ παρὰ τὸν αἰγιαλὸν ἁλιεῖς ἤδη τὰ δίκτυα ducta, descendit ad mare. Ecce autem piscatores
καταρτίζοντες, καὶ τὰς κώπας ἔχοντες εὐτρεπεῖς. "Ην in littore slantes, jam parantes retia, et habentes
ἰδόντες ἐκεῖνοι οὕτω τε ἐσταλμένην καὶ κατ᾿ ἄνδρα remos paratos. Quam cum illi tunc vidissent veste
τὴν ἀναβολὴν ἔχουσαν οὐκ ἀπὸ τοῦ ὄντος, ἀλλ᾽ ἀπὸ ς virili sic indutan, non ex eo quod erat, sed ex
τοῦ δοκοῦντος μᾶλλον, ἑκάλουν, Ελθε, λέγοντες, νεα eo potius, quod videbatur, eam vocarunt: Veni,
νίσκε, τοῦ πόνου ἡμῖν συλληψόμενος, ἵνα καὶ κοινω- dicentes adolescens, nobis opem laturus, ut te
νόν σε θῶμεν τῆς ἄγρας. Η δὲ πρόθυμον ἀκοὴν ἐπεῖχε, etiam prælæ faciamus participem. Illa autem alaκαὶ ἐμβᾶσα τοὺς τῶν ἀλιέων καὶ ὀφθαλμοὺς αὐτίκα cri animo eis obtemperavit. Ingressa vero, piscaκαὶ ψυχὴν ἔθραττεν, ὁρῶντας ἄνδρα μὲν τὸ φαινόμε- torum statim conturbavit oculos et animos, cum
νον, ἦθος δὲ καὶ κάλλος παρθενικὸν, καὶ πολλην τὴν videreut eam videri quidem virum, mores autem
εἰδὼ ταῖς όψεσιν αὐτῆς ἐπικαθημένην. Πλὴν ἀλλὰ et virginalem pulchritudinem et pudorem in ejus
καθέντες πρὸς ἄγραν εὐθὺς τὰ δίκτυα, σὺν πολλῷ oculis insidere. Verum enimvero cum ad piscanκαμάτῳ τῆς γῆς ἀνεῖλκον ὡς ἂν μεγάλου τινὸς περὶ dum retia demisissent,cum inagno laboread terram
αὐτὰ βάρους αισθόμενοι. "Ηδη δὲ καὶ παρὰ τὸν avellerunt, perinde ac si magnum aliquod ponαἰγιαλὸν ἐλθόντες, ὁρῶσιν ἀνὰ τὴν νύκτα, σελήνης dus in eis sentirent. Jam vero cum prope littus
τὸν ζόφον διασαφούτης, καὶ πλῆθος μὲν ἰχθύων πε- venissent, noctu vident, luna depellente caliginem,
ριληφθέν, καὶ σώματα περὶ τὴν γαστέρα του δικτύου etcomprehensam piscium multitudinem,et corpora
νεκρά.
mortua in ventre retis.
ΑΔ'. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν περὶ τὴν ὄψιν ἐκταραχθέν
τες, λύπῃ τε καὶ δέει τὰ σώματα τῶν δικτύων ἐκτι
ναξάμενοι, καὶ τῇ γῇ παραθέντες, αυτά τε τὰ δίκτυα
συλλεξάμενοι εἰς τὴν ἀντιπέραν ἠπείγοντο μεθορμίσασθαι, σύμπλουν αὐτοῖς ἔχειν ἀξιοῦντες καὶ τὴν
παρθένον. Επεὶ δὲ μὴ ἔπειθον, ἄρτον αὐτῇ τὸν μισθὸν καὶ ἰχθύας ἐπιδόντες ἀπέπλεον. Η δὲ Ινδον
καὶ τῶν ἐκείνῳ συνάθλων τὸν θάνατόν τε καὶ τὸν
τοῦ θανάτου τρόπον, ὥσπερ ἔφημεν, ἤδη μαθοῦσα,
ἐπέστη μὲν τοῖς σώμασιν, ανεσκόπει δὲ καὶ περιέστρεψεν ἱκανῶς, εἶτα καὶ πρὸς ἀκρίβειαν ἕκαστα
κατεμάνθανεν. Επεὶ οὖν οἱ χαρακτῆρες αὐτῇ καὶ τὰ
σύμβολα ὅλου επ τοῦ σώματος τοὺς ἁγίους εἶναι σαν
τῶ, ὑπηγόρευον, χερσὶ τοῦτα περιλαβοῦσα καὶ χείλη
XXXIV. Atque illi quidem visione conturbati,
cum præ dolore et metu corpora excussissent, et
in terra deposuissent, retibus collectis, contendebant transmittere in religionem, quæ erat ex adverso, volentes in navi secum vehere virginein.
Cum autcm non persuaderent, dato ei pro mercede pane et piscibus, abierunt. Illa vero cum
Indæ et illius sociorum et mortem et genus mortis, ut prius diximus, jam arcepisset, accessit
quidem ad corpora: diligenter autem consideravil el versavit, et deiule eliam singula accurate
didicit. Postquam vero fguræ et totius corporis
signa illos esse sanctos aperte significabant, ea manibus accipiens, et eis labra magno admovens de-
col. 1079–1080page 56 of 56
PG 116:1079ποθεινῶς αὐτοῖς περιθεῖσα, θερμῶς ἠσπάζετο καὶ αὐτὴν ὅλην ἔχουσα τὴν ψυχὴν συνασπαζομένην, εἴθ᾽ οὕτω καὶ δάκρυον ἡδὺ κατασπείσασα τῶν σωμάτων. Ἐν ᾧ ταῦτα ἐποίει, ὁρᾷ πλοῖον πρὸς αὐτὸν ἤδη φερόμενον τὸν αἰγιαλὸν τὴν ὀθόνην ἄρτι χαλάσαν καὶ κώπαις ἠρέμα μόναις σαλεύον εἰς γῆν. Προσελθοῦσα γοῦν ἡ παρθένος καὶ τὸ τῶν ναυτῶν πλήρωμα προσαγορεύσασα ὡς ἐχρῆν ὑποδείκνυ καὶ τοὺς ἰχθύς. Ὁ δὲ ναύκληρος πωλεῖν αὐτὴν οἰηθεὶς ἐπυνθάνετο παραχρῆμα πόσου ἂν πρίαιτο. Ἡ δὲ προίκα ἔλεγε καὶ πρὸς χάριν διδόναι. Ὡς δὲ ἐκεῖνος μὲν ἀπιστῶν ἐμέμνητο καὶ αὖθις τιμῆς, ἡ δὲ σιωπῶσα εἱστήκει, καὶ χεῖρα προέτεινε χαρίζεσθαι ἐοικυῖαν, Πρὸς αὐτοῦ τοῦ, ὁ ναύκληρος, τοῦ Χριστοῦ, πόσον, ἔφη, πωλεῖς; Τότε τῷ ὅρκῳ ἡ γενναία εὐσεβῆ εἶναι τὸν ἄνδρα μαθοῦσα, οὐδὲν ἠβούλετο κρύπτειν, ἀλλ᾽ ἔξω παρὰ τὸν αἰγιαλὸν ἐκκαλεσαμένη ἐδείκνυ τε τὰ σώματα τῶν ἁγίων, καὶ κοινωνὸν ἐποιεῖτο τῆς περὶ αὐτὰ καλλίστης ὑπηρεσίας, ὧν τε εἴη διασαφήσασα, καὶ ὅπως ὑπὲρ Χριστοῦ θάνοιεν οἱ μάρτυρες ἐξηγησαμένη. ΛΕ΄. Ὁ ναύκληρος οὖν ἀκούσας σινδόνας καινὰς καὶ στολὰς λευκὰς μύρα τε αὖθις καὶ θυμιάματα τοῦ πλοίου εὐθὺς ἐξῆγε, καὶ διεπονεῖτο πρὸς τὴν κατέθεσιν. Δόμνα δὲ οἷς εἶχεν ὕδασι καθαροῖς τὰ σώματα καὶ πολλῷ πρότερον τοῖς δάκρυσι πλύνασα, καὶ σὺν τῷ ναυκλήρῳ αἰδοῖ πάσῃ τιμίως αὐτὰ περιστείλασα, εἶτα καὶ κοινῇ ταῦτα διαβαστάσαντες παρὰ τῷ τῆς πόλεως τείχει ἐχόμενα τοῦ χειμάρρου πρὸς τῇ πύλῃ τῇ παρὰ θάλασσαν, οὗ δὴ οἱ περὶ τὸν Δωρόθεον τὸ τέλος ἐδέξαντο, ἐκεῖσε ταῦτα κατορύξαντες ἔθηκαν. Ὁ μέντοι ναύκληρος τὴν παρθένον, ἅτε ὁμόδοξον ἀδελφὸν εἶναι κρίνας κατὰ Χριστὸν (ἄνδρα γὰρ εἶναι ἔτι ᾤετο), ἐδεῖτο συνεῖναι, καὶ μηδαμῶς ἀποστῆναι τούτου παρ᾽ ὅλην αὐτοῦ τὴν ζωήν. Ἡ δὲ οὐκ ἦν εἴκουσα, ἀλλ᾽ ἠξίου αὐτὸν μὲν ὁδοῦ ἔχεσθαι, ἐκείνην δὲ παραμένειν εἰποῦσα, ὅτι τό γε τῆς ἐμῆς ζωῆς τέλος ἐγγύς. Ὅθεν οὔτε σῶμα τὸ ἐμὸν τῶν σωμάτων τούτων οὔτε τῶν ψυχῶν ὅλως ἀποστῆναι δεῖ τὴν ψυχήν. Ἐκεῖσε τοιγαροῦν ὑπομείνασα ἀδιασπάστως εἴχετο τῶν λειψάνων, ἀσπαζομένη, προσευχομένη, ἀρώμασί τε καὶ θυμιάμασι τὴν πρὸς αὐτὰ δεικνύσα τιμήν, προσκαταβαλομένου καὶ τοῦ ναυκλήρου πρὸς τὴν χορηγίαν τούτων ἱκανὰ χρήματα. ΛϚ΄. Οὐκ ἦν δὲ πάντως τοὺς ἐν σκότει καθεζομένους τὸ τοῦ φωτὸς ἔργον διαλαθεῖν, μηδὲ τὴν πρὸς τὸ μαρτύριον Δόμνας ἐπιθυμίαν ἀτελῆ ὀφθῆναι. Ὅθεν καὶ δῆλα ταῦτα Μαξιμιανῷ γίνεται, καὶ μαθὼν ὡς οὕτως ἐκείνη τῶν ἁγίων ἐρωτικῶς περιέχεται, μέγα ἀνακαγχάσας, ὁ πολλοῦ γέλωτος ἢ μυρίων μᾶλλον δακρύων ἄξιος, Προσῆκόν ἐστιν, εἶπε, καὶ ταύτην τὸν ἴσον ἐκείνοις θάνατον ὑποσχεῖν καὶ οὕτως ἔργῳ μαθεῖν ὅτι μάτην ἀνθρώποις οὐδὲν πλέον μετὰ θάνατον ἔχουσι τοσαύτας ἐκείνη προσφέρει τιμάς. Εἶπε καὶ τοὺς ἀποκτενοῦντας ἐξ αὐτῆς ἔπεμπεν. Ἐν ᾧ προσευχομένην ἐκεῖνοι παρ᾽ αὐτῷ δὴ τῷ τόπῳ καταλαβόντες, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀποτέμνουσι, καὶ τὸ σῶμα παραδιδοῦσι πυρί. Προστίθεται ταύτῃ μετὰ βραχὺ καὶ Ἄνθιμος ὁ σοφὸς, πολλοὺς πρότερον
ADDENDA.
siderio, ardenter amplectebatur, tota ejus anima
simul quoque amplectente. Cum hæc faceret, videt navem jam ferri ad ipsum littus, velo jam
demisso, et solis remis sensim ad terram appellere. Accedens igitur virgo, cum nautas, ut decebat, appellasset, ostendit etiam pisces. Nauclerus autem cam illos vendere existimans, slatim rogavit quanti venderet. Illa vero dixit se eos
dare gratis. Cum autem ille quidem non credens,
rursus meminisset pretii, illa vero staret tacens,
et manum porrigeret, quæ videbatur vello grati
ficari: Per ipsum Christum, inquit nauclerus,
quanti vendis? Tunc ex jurejurando intelligens
generosa virgo eum esse pium, nihil voluit eum
celare, sed cum eum foras evocasset ad littus,
ostendit ei corpora sanctorum, et adhibuit eum
in societatem pulcherrimi ministerii, aperiens
quorumnam essent, et narrans quemadmodum
pro Christo mortui essent martyres.
XXXV.Nauclerus autem cum hæc audiisset, novas sindonas, et vestes candidas, unguentaque et
suffitus e navi statim attulit, et in eis deponendis
laboravit. Domna vero cum iis quas habebat,aquis
mundis,et lacrymis prius lavasset corpora et cum
nauclero honorifice et cum omni reverentia ea
composuisset, et ea deinde communiter portassent
ad murum civitatis, qui est proximus torrenti, ad
portam civitatis, ubi etiam Dorotheus cum suis
finem vitæ acceperat, illic ea in fossa posuerunt.
Atque nauclerus quidem virginem, ut qui judicas- “
set eam esse fratrem ejusdem,cujus ipse in Christo
sententia (eam enim adhuc virum esse putabat),
rogavit ut secum esset, et toto vitæ tempore nunquam ab eo discederet. Illa vero non admisit, sed
euin quidem rogavit ut captum iter persequeretur, se autem dixit mansuram: Quoniam, inquit,
prope est vitæ finis. Quare nec meum corpus ab his
corporibus, nec animam omnino decet ab his
animis sejungi. Cum illic ergo remansisset, indivulsa adhærebat reliquiis, aromatibus et suffitibus
eis honorem exhibens, nauclero satis pecuniæ
suppeditante ad ea comparanda.
XXXVI. Fieri autem non poterat, ut eos qui
erant in tenebris, lateret opus lucis; neque martyrii, quo Domna tenebatur, desiderium videretur
imperfectum. Quamobrem deferuntur hæc ad Maximianum,qui cum intellexisset,quod illa sanctos
rum tanto amore capta esset, magnum edens cachinnum, qui multo risu, vel plurimis potius lacrymis erat dignus, Par est, inquit, ut ea quoque
parem illis mortem subeat, et sic reipsa discat,
quod hominibus nihil post mortem amplius habentibus illa frustra tantos honores exhibet. Dixit, et
statim misit, qui eam interfcerent. Quam cum
etiam comprehendissent in loco orantem, caput
ense amputant, idque igni tradunt. Et paulo post
adjungitur sapiens quoque Anthimus, qui doctriDECEMBER.
ποθεινῶς αὐτοῖς περιθεῖσα, θερμῶς ἡσπάζετο καὶ
αὐτὴν ὅλην ἔχουσα τὴν ψυχὴν συνασπαζομένην,
εἴθ᾽ οὕτω καὶ δάκρυον ἡδὺ κατασπείσασα τῶν σωμά
των. Ἐν ᾧ ταῦτα ἐποίει, ὁρᾷ πλοῖον πρὸς αὐτὸν ἤδη
φερόμενον τὸν αἰγιαλὸν τὴν ὀθόνην ἄρτι χαλάσαν καὶ
κώπαις ηρέμα μόναις σαλεύον εἰς γῆν. Προσελθούσε
γοῦν ἡ παρθένος καὶ τὸ τῶν ναυτῶν πλήρωμα προςαγορεύσασα ὡς ἐχρῆν ὑποδείκνυ καὶ τοὺς ἰχθύς. Ὁ
δὲ ναύκληρος πωλεῖν αὐτὴν οἰηθεὶς ἐπυνθάνετο το
ραχρῆμα πόσου ἂν πρίκιτο. Η δὲ προίκα ἔλεγε καὶ
προς χάριν διδόναι. Ως δὲ ἐκεῖνος μὲν ἀπιστῶν
εμέμνητο καὶ αὖθις τιμῆς, ἡ δὲ σιωπῶσε ειστήκει,
και χεῖρα προέτεινε χαρίζεσθαι ἐοικυίαν, Πρὸς Σύν
τοῦ, ὁ ναύκληρος, τοῦ Χριστοῦ, πόσον, ἔφη, πωλεῖς;
Τότε τῷ ὅρκῳ ἡ γενναία εὐσεβῆ εἶναι τὸν ἄνδρα
μαθοῦσα, οὐδὲν ἠβούλετο κρύπτειν, ἀλλ᾽ ἔξω περά
τὸν αἰγιαλὸν ἐκκαλεσαμένη εδείκν τε τὰ σώματα
τῶν ἁγίων, καὶ κοινωνὸν ἐποιεῖτο τῆς περὶ αὐτὰ
καλλίστης υπηρεσίας, ὧν τε εἴη διασαφήσασα, κα
ὅπως ὑπὲρ Χριστοῦ θάνοιεν οι μάρτυρες ἐξηγησε
μένη.
δ
ΛΕ΄. Ο ναύκληρος οὖν ἀκούσας σινδόνας κοινές
καὶ στολὰς λευκὰς μύρα τε αὖθις καὶ θυμιάματα τοῦ
πλοίου εὐθὺς ἐξῆγε, καὶ διεπονεῖτο πρὸς τὴν κατέσ
θεσιν. Δόμνα δὲ οἷς εἶχεν ὕδασι καθαροῖς τὰ σώματα
καὶ πολλῷ πρότερον τοῖς δάκρυσι πλύνασα, καὶ ον
τῷ ναυκλήρῳ αἰδοι πάσῃ τιμίως αὐτὰ περιστείλετε,
εἶτα καὶ κοινῇ ταῦτα διαβαστάσαντες παρὰ τῷ τῆς
πόλεως τείχει ἐχόμενα του χειμάρρου πρὸς τῇ είδη
τῇ παρὰ θάλασσαν, οὗ δὴ οἱ περὶ τὸν Δωρόθεον τ
τέλος ἐδέξαντο, ἐκεῖσε ταῦτα κατορύξαντες ἔθηκαν
Ο μέντοι ναύκληρος τὴν παρθένον, ἅτε ὁμόδοξη
ἀδελφὸν εἶναι κρίνας κατὰ Χριστὸν (άνδρα γὰρ εἰτει
ἔτι ᾤετο), ἐδεῖτο συνεῖναι, καὶ μηδαμῶς ἀποστῆναι
τούτου παρ' ὅλην αὐτοῦ τὴν ζωήν. Η δὲ οὐκ ἦν
χετο, ἀλλ᾽ ἠξίου αὐτὸν μὲν ὁδοῦ ἔχεσθαι, ἐκείνην ἢ
παραμένειν εἰποῦσα, ὅτι τό γε τῆς ἐμῆς ζωῆς τέλος
ἐγγύς. "Οθεν οὔτε σῶμα τὸ ἐμὸν τῶν σωμάτων του
των οὔτε τῶν ψυχῶν ὅλως ἀποστῆναι δεῖ την ψυχήν.
Εκεῖσε τοιγαροῦν ὑπομείνασα ἀδιασπάστως είχε α
τῶν λειψάνων, ἀσπαζομένη, προσευχομένη, ἀρώμα
τε καὶ θυμιάμασι τὴν πρὸς αὐτὰ δεικνύσα τιμήν,
προσκαταβαλομένου καὶ τοῦ ναυκλήρου πρὸς τὴν
χορηγίαν τούτων ἱκανὰ χρήματα.
ΑϚ'. Οὐκ ἦν δὲ πάντως τοὺς ἐν σκότει καθεζομέν
νους τὸ τοῦ φωτὸς ἔργον διαλαθεῖν, μηδὲ τὴν πρ
τὸ μαρτύριον Δόμνας ἐπιθυμίαν ἀτελῆ ὀφθῆναι,
Οθεν καὶ δῆλα ταῦτα Μαξιμιανῷ γίνεται, καὶ μεθών
ὡς οὕτως ἐκείνη τῶν ἁγίων ἐρωτικῶς περιέχετα
μέγα ἀνακαγχάσας, ὁ πολλοῦ γέλωτος ἢ μυρίων μέλο
λον δακρύων ἄξιος, Προσῆκόν ἐστιν, εἶπε, καὶ ταύτην
τὸν ἴσον ἐκείνοις θάνατον ὑποσχεῖν καὶ οὕτως ἔχει
μαθεῖν ὅτι μάτην ἀνθρώποις οὐδὲν πλέον μετά β
νατον ἔχουσι τοσαύτας ἐκείνη προσφέρει τιμάς. Εἶπ
καὶ τοὺς ἀποκτενοῦντας ἐξ αὐτῆς ἔπεμπεν. "Εν ε
προσευχομένην ἐκεῖνοι παρ᾽ αὐτῷ δὴ τῷ τόπῳν κατα·
λαβόντες, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀποτέμνουσι, καὶ τ
σῶμα παραδιδούσι πυρί. Προστίθεται ταύτη μετά
βραχὺ καὶ ᾿Ανθιμος ὁ σοφὸς, πολλούς πρότερον
Continue reading PG 116: S. Demetrii Martyris Acta →≣ entire volume