ANNIBAL TITULI SANCTI CLEMENTIS PRESBYTER CARDINALIS ALBANUS S. R. B. CAMERARIUS, ET BASILICE VATICANÆ ABCHIPRESBYTER, PERENNEM felicitatEM. Basilianum Menologium, cujus alteram semestrem partem Clemens undecimus Sanctitatis Tuæ decessor in ipso adolescentiæ flore ex Græco vetustissimo codice monasterii Cryptæ Ferrata descriptam ab interitu vindicatam Latinitate donaverat, tuis, BEATISSIME PATER, auspiciis in publicam eruditorum hominum utilitatem evulgatur. Et jure quidem meri toque. Ipsa enim sanctorum Acta in magni imperatoris usum jam olim collecta, tuum sibi nomen præscribere gestiunt, tibique gratulari videntur, quod summus Ecclesiæ magister ex hac innocentiæ ac sanctitatis disciplina prodieris; quodque ab ineunte ætate sacris rebus addictus, iisque exercendis toto fere vitæ spatio occupatus, inter maximas aposto licæ dignitatis curas hanc præcipuo loco habeas, aliosque habere peroptes, ut sacræ anti quitatis cognoscendæ illustrandæque studium in dies augeatur. Neque vero casu accidisse existimo, ut opus jamdudum absolutum, preloque multis ante annis destinatum, nunc tandem typis Urbinatibus, quos summa beneficientia complexus es, in lucem prodire po tuerit cum octo spectatissimi Ecclesiæ nostræ Romanæ alumni, virtutibus atque miraculis insignes, sapientissimo Beatitudinis Tuæ judicio in sanctorum canonem relati sunt. Hoc enim Græcam Ecclesiam decebal, ut matrem filia sequeretur; quæque novos sanctos, quos proferat, non habet, antiquos saltem ex toto Oriente in unum volumen collectos exhiberet, simulque testaretur, feracissimas fuisse sanctorum omnis ætatis, ordinis, atque conditionis orientales terras, cum Romano pontifici parerent, perque operarios idoneos colerentur. Quo igitur patrocinio, sanctissime Pater, hanc exspectatissimam editionem complectere, in qua dum decessoris tui Clementis undecimi primos studiorum fructus publici juris facimus, tua plane studia repræsentamus, qui a puero religionis litterarum que exercitationibus animum applicuisti. Hoc insuper enixis assiduisque precibus Deum Optimum Maximum rogamus, ut Græcorum Ecclesiam cum Romana matre sua conjun gens, in eum statum Benedicto XIII pontifice maximo illam restituat, qui Benedicto septimo sedente tum erat, cum Basilius Porphyrogenitus imperator Menologium istud in suum usum describendum curavit. TYPOGRAPHUus candido LECTORI *. Menologium Basilii Porphyrogeniti imperatoris jussu descriptum. pictisquo sanctorum imaginibus or natum, qua parte vices temporum, barbariæ neglectum, et communia librorum fata vitare potuit, Con stantinopoli ad Ludovicum Sfortiam Mediolani ducem allatum fuit: deinde apud Sfondratorum gentem servatum, et a Paulo S. Cæciliæ Cardinali Sfondrato sibi dono datum, Paulus V pontifex maximus bibliothecæ apostolicæ Vaticanæ addixit: idem summis eruditorum hominum laudibus celebratum, et votis expetitum, nunc demum in publicam lucem prodit. Dolebant quidem docti viri tandiu latere præstantissimum codicem,quo nihil esset ad excitandam Christia nam pietatem, ad confirmandam orthodoxæ religionis veritatem, ad ecclesiasticam antiquitatem sacrarum que rerum historiam illustrandam conducibilius; nihil denique nostra ætate gratius litteratis hominibus ad ejusmodi studia cum insigni Ecclesiæ sacræque criticæ fructn certatim incumbentibus, Enimvero curiosis piisque eorum studiis satisfacere utcunque conati sunt de ecclesiastica Græcorum eruditione optime meriti Leo Allatius, et Petrus Arcudius. Ille enim in Dissert. de libris ecclesiasticis Græcorum, § 12, codicis ætatem, præstantiam fortunamque scripto persecutus est. Arcudius vero eumdem Latine vertit, ejusque interpre tationem apud Ferdinandum Ughellum Italie Sacræ tom. VI typis impressam legimus. Verum Allatius scri * Prodiit editio Monologli Urbini MDCCXXVII, 3 vol. fol., miro typorum splendore ornata.
plis suis exposita codicis raritate, curiosorum desiderium auxit; et Arculii interpretatio haud satis accu rata, Græci textus necessitatem lectoribus ostendit; in hujus præsertim ætatis et critica artis luce, quæ ex interpretationibus ad consulendes destas magis accenditur. Itaque cardinalis Joseph Maria Thomasius, morum sanctitate et sacra eruditione deleberimus, cum ejus thesauri pretium optime nosset, curas suas ad illum vulgandum contulit: quod assiduis votis optaverat; fecissetque, nisi virum eximium in clericorp regalariour ordine tune agentem, voluntate institutoque pauperem, impensarum magnitudo deterraistė: Godicis enim dignitatem supra cæteras laudes commendant quadringentæ ac triginta imagi ges ab illustribus Basiliani ævi artificibus minio depictæ, quæ sanctorum martyrum, confessorum, Sacerdotum, monachorum, virginum, mulierum, tortorum, tyrannorum, judicum, vestes, arma, sedes, ornalus; necnon ædium, templorum, tribunalium, structuram, formam, apparatum, oculis exbibent quibus ære incidendis et excipiendis non modica vis auri fuisset impendenda. Sed Clementi XI, pontifici maximo, bæc laus reservabatur, ut publicam rem faceret, quæ bactenus magnorum principum fuerant pretiosa cimelia: cujus providentia codicem quovis auro cariorem, vetustate tamen jam fatiscentem, et picturis prope fugientibus obsolescentem, in pristinum ornatum restituit; cujus sumptibus tabulæ omnes exceptæ fuissent, nisi mors intercessisset. Inchoato operi supremam manum imposuere ejusdem successores Innocentius, et Benedictus XIII, quorum ille dum præclarum antiquitatis monimeutum munificentia sua complectitur, in vivis esse desiit; hic non tabulas modo perfecit, sed elegantissimos etiam Græcos typos ad procurandam editionem liberaliter suppeditavit. Illud tamen supererat, ut jactura alterius partis, quæ jam olim misere intercidit, ad integritatem opta tissimi operis atcunque resarciretur; et adjectis ex aliquo non inferioris ævi manuscripto codice sex pos terioribus mensibus, sanctorum si minus tabulas, Vitas saltem per integrum anni circulum digestas, absolutamque Menologii corpus acciperent sacrarum rerum studiosi. Hoc autein subsidium a domestica etiam Clementis XI manuscriptorum bibliotheca, lectissimis omnium linguarum monimentis locupletis sima, imo vero ab ipsis illius schedis, atque a primis adeo ejus pueritiæ exercitationibus impetravi mus. Is enim vix anuum ætatis decimum septimum egressus, ex vetustis codicibus monasterii Cryptæ Ferratæ alteram illam Basiliani Menologii partem, quam periisse litterati viri dolebant, a se inventam, sua manu Græce descripserat, et accuratissima interpretatione Latinam fecerat: quam etsi modestia ejus plane singularis diuturnis tenebris oppressit, publica tamen utilitas diutius latere non patitur. Mutilo igitur operi semestrem alteram partem illius diligentia conservatam Latineque redditam adjungi mus; ut partim ab interitu ereptum, partim e tenebris erutum, partim Latinitate donatum, immortali ejus nomini posteritas acceptum referat. Bollandiani socii eruditis tanti adolescentis laboribus aliquot collectionis suæ menses locupletarunt, Græca sanctorum gesta ad calcem Martii, Aprilis, Maii, et Julii, ex eommentariis Albanis adjicientes. Etsi autem Latinas eorumdem mensium, simul et Junii atque Augusti, interpretationes idem Clemens XI confecit; in ipsius tamen schedis, quæ supersunt, Aprilis tantum et Maius integri; Martii priores viginti; Junii ac Julii aliquot dies Latine versi, propriaque ejus manu exarati conspiciuntur reliqui quorsum cesserint, quove fato aut delitescant aut interierint, incompertum. Monachi Baciliani Cryptæ Ferrate Augustom mensen, qui ex Albano apographo exciderat, aliquot foliis mutilum, ex eodem autographo Græce, recentioribusque Menologiis Græce supplentes. Latinam ejusdem versionem adornarunt. Cæteros Martii, Junii ac Iulii dics e Græco sermone Latinos fecit P,) Petrus Benedictus e Societate Jesu, Syrus Maronita, vir Latinis, Græcis, Hebraicis, Syriacis, Arabicisque literis excultissimus, qui ejusdem Clementis XI jussu, martyrum etiam Persarum historiam ab antiquissimo Syro scriptore exaratam, aliorumque sanctorum res gestas in præstantissimis codicibus Syriacis descriplas, quos idem pontifex ex Orientis latebris eductos, una cum pluribus aliis linguarum orientalium selectis manuscriptis, in biblio theca Vaticana ad communem utilitatem dedicavit, in Latinum sermonem convertit, easdemque typis propediem edendas exspectamus. Quam vero Petri Arcudii nomine Ughellus vulgavit priorem semestrem Menologii partem, a cl. V. Josepho Simonio Assemano sacros, basilica Vaticanæ presbytero beneficiato, qui eosdem codices orien⚫ tales in bibliotheca Clementino-Vaticana recensuit, castigatam novaque propemodum interpretatione donatam edimus: a Græco enim texta quam longissime distabat, quemadmodum facta collatione perspi cuum reditur: multa siquidem ab interprete perperam adjecta vel prætermissa; quædam alio prorsus, quam textus patitur, sensu exposita; corrupta alicubi sanctorum etiam nomina; ubique demum paraphrasim potius, quam fidelem versionem cernere est: adeo, ut genuinum Arcudii viri Græco Latineque doctissimi fetum esse, eruditi vix crederent, nisi Ughellus id affirmaret. In altera semestri parte, quam, ut supra dictum est, Clementi XI debemus, avulsis ob codicis vetusla tem nonnullis foliis, dies aliquot desiderantur: nimirum Janii IX, X, XI, Augusti IV, XIII, XIV, XXVIII, XXIX, XXX, XXXI. Eos ex Menæis excusis descriptos Latineque versos adjicimus. Sanctorum imagines, ut in autographo Vaticano conspiciuntur, sic ad vivum ære incisas damus: sunt enim pretiosa antiquitatis momenta, etsi ab arte pingendi nonnihil recedunt, Pictorum autem nomina,
quæ ad marginem singularum imaginum in eodem autographo exstant hæc sunt: Pantaleo Simeon, Michael Blachernita, Georgius, Menas, Simeon Blachernita, Michael parvus, Nestor. Eamdem in bujus editionis margine quadringenties ac trigesies repetere, nullius operæ pretium duximus. Menologio præmittimus testimonia virorum illustrium de utraque ejus parte: ex quibus constat primo Basilium imperatorem, cui Menologium tribuitur, non Macedonem esse, qui anno Christi 886 imperium tenebat, ut card. Baronius existimavit; sed Porphyrogenitum, qui sæculo integro posterior Macedone fuit quod Allatius et Ughellus demonstrant. Secundo, semestrem alteram partem, cujus initium a mense Martio ducitur, quamque Bollandiani socii in monasterio Cryptæ Ferratæ repertam dicunt, a Joanne Francisco Albano iis Græce Latineque transmissam fuisse ante annum Christi 1668 quo mensem Martium ex Basiliano Menologio edidere, quemadmodum Joannes Ciampinus in Diario anni 1676 testatur, Subjungimus Græcam Petri Possini e Soc. Jesu ad eumdem Joannem Franciscum Albanum epistolam scriptam die 26 Decembris anni 1661, ex qua palam fit, præclarum adolescentem ineunte anno ætatis tertiodecimo (natus enim fuit mense Julio anni 1649) in Græcæ linguæ studio usque adeo profecisse, ut non solam pure emondateque, sed eleganter etiam ornateque litteras ea ligua conscribere. Ut opus in duas partes divideretur, Græcus textus in binas semestres distributus postulare videbatur. Verum quia priorem partem quadringente ac triginta sanctorum imagines duplo majorem posteriore efficiunt; Menologium in tres partiri necesse fuit, quarum pars prima Septembrem, Octobrem ac Novembrem; altera Decembrem, Januarium et Februarium; tertia reliquos sex anni menses com plectitur. Illis fruere, amice Lector; editionemque eminentissimo ac reverendissimo domino Annibali tit. S. Clementis presbytero cardinali Albano S. R. E. camerario, et basilica Vaticanæ archipresbytero, Clementis XI fratris filio de republica liiteraria optime merenti, acceptam referto, cujus consilio, studio, sumptibus in tuum commodum cedit. Card. Baronius ad annum 886 de Basilio Macedone imp. Ad eumdem Basilium rursus spectat (ne quid prætermittatur antiquitatis) quod scribendum curavit, et augendam Græcorum Menologium; quod etiam exornavit imaginibus, quibus singulorum exprime rentor certamina. In cujus fronte ejusmodi scriptum invenimus iambis versibus epigramma in scripto codice Vincentii Pinelli Patavio ad nos Ferrariam, cum illic essemus cum pontifice, misso. Basilius imperator hujus climatis In pace prœstans, atque rebus bellicis. Et pellibus pactum, séquens ex ordine Pulchras fereas imagines ut sideras. Exstat autographum ipsius Basili volumen imaginibus magni pretii decoratum per dies singulos, singulosque sanctos, de quibus mentio babetur in versibus. Vidimus et legimus nobis concessum a Paulo Sfondrato Sanctæ Cæciliæ cardinali, nepote felicis memoriæ Gregorii papæ decimi quarti. Leo Allatius in dissertatione de Libris Ecclesiasticis Græcorum, § 12. Menologia non alia sunt (et erit duodecimus liber) quam quæ Lalinus Martyrologia vel Kalendaria dixerit, nec aliud in illis habetur nisi vel sanctorum vitæ quolibet die per totum annum summatim expo sitæ, vel quorum vitæ non habentur commemoratio, nullaque ibi aut officii ordinandi, aut recitandi series continetur. Verum est tamen sæpissime Meuologiorum horum partem, camque non minimam in Menæis Inter Canones post odam sextam esse digestam, ut size alterius libri ope, qui officium in ecclesia aut domi recitat, habeat unde colebrandorum sanctorum historiolas et commemorationes legati. Hoc Me nologium apud Græcos non unum est, sed pro opportunitate temporis variam quoque faciem induit; aliud quippe est quod nobis Latine tantum ex versione cardinalis Sirleti, Canisius in Antiquis Lectionibus repræsentavit: aliud quod separatim hinc inde manuscriptum adbuc in bibliothecis, et Barberina po tissimum, quod et antiquissimum est, asservatur: quæ nec omnia sibi invicem respondent; aliud quod in Menæcis Græcorum insertum est: aliud quod post divinas Horas, Evangelium, Apostolum, aliosque libros legitur. Menologium ex Menæis Græcorum erutum, et in linguam Græcorum vernaculam versum a Maximo Margunio Cytherorum episcopo edidit Antonius Pinellas Venetiis anno 1529, in-1. Baronius, anno Domino 886, refert Basilium Macedonem imperatorem Græcorum Menologium scri. bendum curasse et augendum, atque etiam imaginibus exornasse, quibus singulorum sanctorum expri merentur certamina: cujus ipsum autographum vidimus, et legimus concessum nobis a Paulo Sfon drato S. Cæciliæ cardinali, nepote Gregorii papa XIV. Menologium hoc, auro gemmisque pretiosias