Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 31–32page 1 of 20
PG 118:31Χριστοῦ προῤῥήσεων, διὰ τοῦ βιβλίου τούτου φανε ροῦται ἡ διέξοδος. Τὸ γὰρ. «Μείζονα τούτων ποιήσε τε,» διὰ τῆς σκιᾶς τῶν ἀποστόλων θαυματουργούσης, καὶ τῶν σιμικινθίων καὶ τοῦ χρωτός, τὰ παράδοξα ἐνεργούντων, ἀπείληφε πέρας. Ωστε καλῶς ἔχει, τὸ μὲν Εὐαγγέλιον, Χριστοῦ πράξεις λέγειν, τὸ δὲ βιβλίον τῶν Πράξεων τὰς τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Η ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΥΠΘΕΣΙΣ ΔΙΑ ΙΑΜΒΩΝ. Ὁ Παῦλος ὁ ἄυλος ἐκ τῶν πραγμάτων, "Η γραμμάτων πέφηνε τῇ διαστάσει. Τὸ π γὰρ αἴρων, τοῦτο γνώσῃ ῥᾳδίως. Μάλιστα προσχών οἷς β:οὺς ἦν καὶ γράφων. Η Παῦλον αὐτὸν τοῦ Παρακλήτου λέγε. Αραν τὸ πρῶτον γράμμα, καὶ τόνον τέλει Ενθείς, διαγνῷς Πνεύματος τοῦτον. λύραν, ὡς ὄργανόν τε τῆς Θεοῦ μουσουργίας. Ως δάκτυλος γὰρ τοῦτον ἡ θεία χάρις Μερικροτοῦσα καὶ δονοῦσε τὴν κτίσιν, Ελκυσεν, εξήγειρε πρὸς εὐπιστίαν, Δι' ἧς τὸ σωσίκοσμον ἤχησε μέλος. Απολλον ἔῤῥε, καὶ συνεβρέτω τρίπους.. Ζήτω δὲ Παῦλος ἐκ πόλου λαλῶν τρίτου, θέλγων, συνέλκων πάντας εἰς τριττὸν σέβας. Επιστολῶν τούτου γὰρ ἂν δὶς ἑπτάδα Πιστῶς διέλθοις, ζῶντα καρδίας μέσον Τούτου διαγνῷς καὶ λαλοῦντα τὸν λόγον, Ὃς Χριστὸς ὁ ζῶν ἐστι τοῦ Πατρὸς Λόγος. Ακουε τοίνυν τῶν ἐπιστολῶν βάθη Υψη δὲ μᾶλλον συντομωτάτῳ λόγῳ. Επιστολὴν πρώτην δὲ πρὸς 'Ρώμην γράφει, Ως οἷα πρώτην Χριστὸν εἰσδεδεγμένην. Τῇ δευτέρα πλήττει δὲ τοὺς Κορινθίους, Ως πίστιν οὐ τηρούντας ηκριβωμένως. Πάλιν δὲ τούτοις τοὺς ὀνειδισμούς γράφει, Καὶ τὴν ἑαυτοῦ προστιθεὶς παρουσίαν. Τὴν δ' αὖ τετάρτην πρὸς Γαλάτας μὴ κόπους Δύνῷ παρασχεῖν ἐγχαράττει, πρὸς πλάνην Ιουδαϊστῶν, ἐκκυλισθέντας πάλιν. Πρὸς τοὺς Εφεσίους δὲ καὶ Ῥώμης, ένα Σκοπὸν τέθεικεν οἷα πιστοῖς ἐκ λόγων. Τοῦτον γὰρ ἦσαν οὐδαμῶς δεδορκότες Ἔκτην Φιλίππων τοῖς κατοίκοις ἐγγράφει, Ηλείους ἐπαίνους τῶν Κορινθίων πλέκων, Καύχημα τούτου καὶ στέφανον δεικνύων. Εἰς ἑβδόμην δὲ τοῖς Κολοσσαῖς μηνύει, Ως εὐσεβοῦσι πᾶσαν ἐκφεύγειν πλάνην. Καὶ νουθετεῖν ἔγραψεν 'Αρχίππῳ πλέον. Πρὸς Θετταλοὺς δὲ δὶς γράφων, εὐφημίας λόγους ἔγραψεν ὥς τι καὶ πεπονθότας Ἐκ συγγενῶν, καθώς περ ἐν Σιών τινες. Πάλιν δὲ τούτοις ἦν γράφων εὐθυμίας, Καὶ καρτερεῖν τε συμφορῶν ἀθυμίαις. Οἷς καὶ σοφῶς ἔλεξεν αἰῶνος τέλος. Εξῆς ἔγραψε τὴν πρὸς Εβραίους μίαν, Φαίνων άμειψιν πίστεως ἐκ τῶν λόγων, Φωνὰς προφητῶν πρόσθεσίν τε τῶν ὄχλων. Ἡ πρὸς Τιμόθεον δὲ πρώτη, τὸν τρόπον Αρχῆς διδάσκει καὶ τύπους Εκκλησίας. Τὴν τάξιν αὐτὴν καὶ διδάσκεσθαι πόθῳ. Αἰνεῖ δὲ τοῦτον ἡ δὶς ἔξ, καὶ δεικνύει Τὴν πίστιν ἐκ μάμμης τε καὶ μητρός φέρειν, Ψέγει δὲ λοιποὺς, οὐ τὸν Ονησιφόρον. Τιμοθέω δηλοῖ δὲ φεύγειν πᾶν ῥέον, Καὶ τὴν ἑαυτοῦ νῦν τελευτὴν μηνύει. Τὰς αἱρέσεις φῆναι δὲ καὶ μὴ θαυμάσειν Γράψας πρὸς αὐτὸν τοῦ πορευθῆναι τάχος. Τὸ σπένδομαι γὰρ δεῖγμα τρανὸν τοῦ τέλους. Ἐξῆς δὲ Τίτῳ κληρικών καταστάσεις. Καὶ θεσμὸν ἐκοίθησι τῆς ἐκκλησίας. Δέδεκτο καὶ Φιλήμων τὴν δὶς ἑπτάδα, Τὸν δοῦλον Ονήσιμον εἰς ἐλευθέρων Ἐλθόντα τάξιν καὶ μεμαρτυρηκότα, Σκελῶν τε θλάσιν ὡς κεκαρτερικότα Ῥώμης ἐπ' αὐτῆς ἐν χρόνοις τοῦ Τεοτύλου. Ἐν τοῖς χρόνοις δὲ Καίσαρος Τιβερίου, ἂν ἦν ἀριθμὸς ἑπτὰ σὺν δὲς ἐξάδι Παῦλος διδάσκειν ήρκτο τοῦ κηρύγματος, Ἕως Κλαυδίου τῶν χρόνων τρεῖς καὶ δέκα, Οθ᾽ ἡγεμὼν ἦν τῆς Ἰουδαίας Φήλιξ. Υφ᾽ οὗ καθείρχθη Παῦλος ἐν δυσὶ χρόνοις Ἐν Καισαρεία. Καὶ πάλιν τῷ Μορκίῳ. Φήστῳ παραστάς τοὺς ἐτασμούς ἦν φέρων. Καὶ μηχανᾶται τοῦτον ἐκπεφευγέναι, Ζητῶν ἀπελθεῖν ἔνθα Καῖσαρ τυγχάνει. Καὶ στέλλεται τάχιστα πρὸς Ρώμην πόλιν, ἂν ὁ βδελυκτὸς Καίσαρ ἐπρόβει Νέρων. Συνἦν δὲ Παύλῳ συγγραφεὺς τῶν Πράξεων Λουκᾶς, Αρίσταρχός τε συν προθυμία
น
OECUMENUS TRICCE EPISCOPUS.
adfuit, quacunque admiranda per eos acta sunt, Χριστοῦ προῤῥήσεων, διὰ τοῦ βιβλίου τούτου φανεper hunc librum cognoscimus. Spiritu videlicet
hæc per eos operante. Sed et vaticiniorum Christi
decursus per
hunc librum manifestatur. Siquidem
dictum illud: «His majora facietis?» per umbram apostolorum quæ miracula edebat et semicinctia etiam a corpore *, quæ inaudita operabanροῦται ἡ διέξοδος. Τὸ γὰρ. «Μείζονα τούτων ποιήσε
τε,» διὰ τῆς σκιᾶς τῶν ἀποστόλων θαυματουργούσης,
καὶ τῶν σιμικινθίων καὶ τοῦ χρωτός, τὰ παράδοξα
ἐνεργούντων, ἀπείληφε πέρας. Ωστε καλῶς ἔχει,
τὸ μὲν Εὐαγγέλιον, Χριστοῦ πράξεις λέγειν, τὸ δὲ
βιβλίον τῶν Πράξεων τὰς τοῦ ἁγίου Πνεύματος.
tur, completum est. Itaque æquum est ut Evangelium quidem actiones Christi coniineat, liber vero
Actorum sancti Spiritus.
7 Joan. xiv, 12. ³ Act. v, 19.
Η ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΥΠΘΕΣΙΣ
ΔΙΑ ΙΑΜΒΩΝ.
Ὁ Παῦλος ὁ ἄυλος ἐκ τῶν πραγμάτων,
"Η γραμμάτων πέφηνε τῇ διαστάσει.
Τὸ π γὰρ αἴρων, τοῦτο γνώσῃ ῥᾳδίως.
Μάλιστα προσχών οἷς β:οὺς ἦν καὶ γράφων.
Η Παῦλον αὐτὸν τοῦ Παρακλήτου λέγε.
Αραν τὸ πρῶτον γράμμα, καὶ τόνον τέλει
Ενθείς, διαγνῷς Πνεύματος τοῦτον. λύραν,
ὡς ὄργανόν τε τῆς Θεοῦ μουσουργίας.
Ως δάκτυλος γὰρ τοῦτον ἡ θεία χάρις
Μερικροτοῦσα καὶ δονοῦσε τὴν κτίσιν,
Ελκυσεν, εξήγειρε πρὸς εὐπιστίαν,
Δι' ἧς τὸ σωσίκοσμον ἤχησε μέλος.
Απολλον ἔῤῥε, καὶ συνεβρέτω τρίπους..
Ζήτω δὲ Παῦλος ἐκ πόλου λαλῶν τρίτου,
θέλγων, συνέλκων πάντας εἰς τριττὸν σέβας.
Επιστολῶν τούτου γὰρ ἂν δὶς ἑπτάδα
Πιστῶς διέλθοις, ζῶντα καρδίας μέσον
Τούτου διαγνῷς καὶ λαλοῦντα τὸν λόγον,
Ὃς Χριστὸς ὁ ζῶν ἐστι τοῦ Πατρὸς Λόγος.
Ακουε τοίνυν τῶν ἐπιστολῶν βάθη
Υψη δὲ μᾶλλον συντομωτάτῳ λόγῳ.
Επιστολὴν πρώτην δὲ πρὸς 'Ρώμην γράφει,
Ως οἷα πρώτην Χριστὸν εἰσδεδεγμένην.
Τῇ δευτέρα πλήττει δὲ τοὺς Κορινθίους,
Ως πίστιν οὐ τηρούντας ηκριβωμένως.
Πάλιν δὲ τούτοις τοὺς ὀνειδισμούς γράφει,
Καὶ τὴν ἑαυτοῦ προστιθεὶς παρουσίαν.
Τὴν δ' αὖ τετάρτην πρὸς Γαλάτας μὴ κόπους
Δύνῷ παρασχεῖν ἐγχαράττει, πρὸς πλάνην
Ιουδαϊστῶν, ἐκκυλισθέντας πάλιν.
Πρὸς τοὺς Εφεσίους δὲ καὶ Ῥώμης, ένα
Σκοπὸν τέθεικεν οἷα πιστοῖς ἐκ λόγων.
Τοῦτον γὰρ ἦσαν οὐδαμῶς δεδορκότες
Ἔκτην Φιλίππων τοῖς κατοίκοις ἐγγράφει,
Ηλείους ἐπαίνους τῶν Κορινθίων πλέκων,
Καύχημα τούτου καὶ στέφανον δεικνύων.
Εἰς ἑβδόμην δὲ τοῖς Κολοσσαῖς μηνύει,
Ως εὐσεβοῦσι πᾶσαν ἐκφεύγειν πλάνην.
Καὶ νουθετεῖν ἔγραψεν 'Αρχίππῳ πλέον.
Πρὸς Θετταλοὺς δὲ δὶς γράφων, εὐφημίας
λόγους ἔγραψεν ὥς τι καὶ πεπονθότας
Ἐκ συγγενῶν, καθώς περ ἐν Σιών τινες.
Πάλιν δὲ τούτοις ἦν γράφων εὐθυμίας,
Καὶ καρτερεῖν τε συμφορῶν ἀθυμίαις.
Οἷς καὶ σοφῶς ἔλεξεν αἰῶνος τέλος.
Εξῆς ἔγραψε τὴν πρὸς Εβραίους μίαν,
Φαίνων άμειψιν πίστεως ἐκ τῶν λόγων,
Φωνὰς προφητῶν πρόσθεσίν τε τῶν ὄχλων.
Ἡ πρὸς Τιμόθεον δὲ πρώτη, τὸν τρόπον
Αρχῆς διδάσκει καὶ τύπους Εκκλησίας.
Τὴν τάξιν αὐτὴν καὶ διδάσκεσθαι πόθῳ.
Αἰνεῖ δὲ τοῦτον ἡ δὶς ἔξ, καὶ δεικνύει
Τὴν πίστιν ἐκ μάμμης τε καὶ μητρός φέρειν,
Ψέγει δὲ λοιποὺς, οὐ τὸν Ονησιφόρον.
Τιμοθέω δηλοῖ δὲ φεύγειν πᾶν ῥέον,
Καὶ τὴν ἑαυτοῦ νῦν τελευτὴν μηνύει.
Τὰς αἱρέσεις φῆναι δὲ καὶ μὴ θαυμάσειν
Γράψας πρὸς αὐτὸν τοῦ πορευθῆναι τάχος.
Τὸ σπένδομαι γὰρ δεῖγμα τρανὸν τοῦ τέλους.
Ἐξῆς δὲ Τίτῳ κληρικών καταστάσεις.
Καὶ θεσμὸν ἐκοίθησι τῆς ἐκκλησίας.
Δέδεκτο καὶ Φιλήμων τὴν δὶς ἑπτάδα,
Τὸν δοῦλον Ονήσιμον εἰς ἐλευθέρων
Ἐλθόντα τάξιν καὶ μεμαρτυρηκότα,
Σκελῶν τε θλάσιν ὡς κεκαρτερικότα
Ῥώμης ἐπ' αὐτῆς ἐν χρόνοις τοῦ Τεοτύλου.
Ἐν τοῖς χρόνοις δὲ Καίσαρος Τιβερίου,
ἂν ἦν ἀριθμὸς ἑπτὰ σὺν δὲς ἐξάδι
Παῦλος διδάσκειν ήρκτο τοῦ κηρύγματος,
Ἕως Κλαυδίου τῶν χρόνων τρεῖς καὶ δέκα,
Οθ᾽ ἡγεμὼν ἦν τῆς Ἰουδαίας Φήλιξ.
Υφ᾽ οὗ καθείρχθη Παῦλος ἐν δυσὶ χρόνοις
Ἐν Καισαρεία. Καὶ πάλιν τῷ Μορκίῳ.
Φήστῳ παραστάς τοὺς ἐτασμούς ἦν φέρων.
Καὶ μηχανᾶται τοῦτον ἐκπεφευγέναι,
Ζητῶν ἀπελθεῖν ἔνθα Καῖσαρ τυγχάνει.
Καὶ στέλλεται τάχιστα πρὸς Ρώμην πόλιν,
ἂν ὁ βδελυκτὸς Καίσαρ ἐπρόβει Νέρων.
Συνἦν δὲ Παύλῳ συγγραφεὺς τῶν Πράξεων
Λουκᾶς, Αρίσταρχός τε συν προθυμία
col. 33–34page 2 of 20
PG 118:33Τούτου μέχρι γράφει δέ. Παῦλος γὰρ δύο Χρόνους καθεῖρατε καὶ πέπαυτο τοῦ γράφειν. Καὶ Λουκᾶς αὐτὸν ἐκλέλοιπεν αὐτίκα Σὺν Αριστάρχῳ, καὶ διήγεν, φεῦ, μόνος. Ἐξῆς γράφει Παύλου δὲ πᾶν ἀθλημάτων Ευσέβιος κάλλιστα και δρόμου χρόνου. Καὶ πῶς ἄδειαν ἐκ Νέρωνος ἦν ἔχων. Καὶ πῶς διδάσκων ἦν χρόνοις μέτρῳ δέκα. Εκστηθι τὴν Νέρωνος ὡμὴν καρδίαν. Ὅς οὐ μόνον δέδεικτο, φεύ, μητροκτόνος, 'Αλλ᾽ οὖν μανεὶς ἀνεῖλεν Οκταονίαν Τούτου βοηθόν, συγγενεῖς τε μυρίους, Ἔπειτα κ᾿ αὐτοὺς τοὺς μαθητὲς Κυρίου Ωμῶς ἀναιρεῖν ἦρκτο θηριωδία. Ο καὶ προσήχθη Παῦλος, ἦν δ᾽ ἔχων πάλιν Λουκὰν αὐτῷ, καὶ νενέκρωται ξίφεῖ, Ο ζῶν ἀεί τε καὶ λαλῶν καθημέραν. Νέρωνος ἦν δὲ τρεῖς τε καὶ δέκα χρόνος. Ἐκ τοῦ πάθους δὲ Κυρίου χρόνων δέκα Τριστουμένων ἦν ὁ δρόμος σὺν ἐξάδι. Η βίβλος αὐτὴ ταῦτα συμπεριγράφει. Τὴν Ἐκκάλυψιν τὴν Ἰωάννου δέχου, Τοῦ φῶς ἀπεστράψαντος ὡς βροντῆς γόνου. Ο μητροραίστης καὶ γένους ἀναιρέτης, Ὁ τοῦ Διὸς, φεῦ, τὸν τρόπον ὑπηρέτης, Νέρων ὁ δεινὸς καὶ κατεβδελυγμένος, Ωμῆς λεαίνης σκύμνος ἡγριωμένος Ψυχὴ Νέρωνος ή τυραννικωτάτη, Κεῖται νεκρὰ δύσφημος ήτιμωμένη Δεσμοῖς ἀφύκτοις εἰς ἀεὶ πεδουμένη. Εσφαξον, εἶχον άσχετον πάλαι πόθον, Οὓς πλάστα πάντων οὐχ ὅλη χωρεῖ κτίσις, Λόγους χαράξαι σῶν μαθητῶν καὶ φίλων Ἐν παγκάλῳ δὴ καὶ διαυγεῖ πτυκτίῳ, Ἔχειν τε τούτους φῶς, πνοήν. βίου κλέος. Έληξα τοῦ πόθου δὲ νῦν κατ' ἀξίαν, Εκτοσθεν, ἐντὸς, πανταχού καλλωπίσας. Καὶ τοῦτο προστέθεικα τῇ τεχνουργία. Ως βήττα γάρ τις πάντας εὕροι τοὺς τόπους, Κτείνας σύνεινον, εἶτα Χριστοῦ ποιμένος Τὸν ἂρνα Παῦλον γῆς ὅλης τὸν ποιμένα, Νῦν ἐστὶ βρῶμα τοῦ κυνὸς τοῦ Κερβέρου. Παῦλος τρυφᾷ, τρυφῇ δὲ τῆς ζωηφόρου, Φῶς τριττὸν ἁπλοῦν ὡς ὁρῶν θεαρχίας, *Επαθλον εὑρὼν τὴν ἄνω σκηπτουχίαν. Εἰς τὸν ἅγιον Παῦλον. Αἰωνίᾳ μάστιγι συντηρουμένη. Παῦλος δὲ καὶ ζῇ καὶ λαλεῖ καθημέραν, Τὸ τοῦ Θεοῦ πρόσωπον ἐμφανώς βλέπων. Εφ᾽ οἷς μετελθεῖν βούλεται πόνου δίχα, Ὡς εὐθείᾳ πρὶν στάθμῃ προσχὼν ἐμπείρως Τοῖς ἐν πίνακι προσφυώς γεγραμμένοις ᾿Αλλ᾽, ὦ βλύσας ἄβυσσον ἐνθέων λόγων, ὡς ἐκ κρήνης ρεύσεσαν σῶν μυστῶν γλώττης Ψυχὴν ἐμὴν ἄνικμον ἐν καιρῷ δίκης Είης ποτίζω, καινὸν ἄμβροτον πόμα, Ο τοὺς μαθητάς εἶπας ἐκπίνειν τότε. Μονόστιχα εἰς ἕκαστον τῶν συγγραμμάτων τῶν ἐν ταύτῃ τῇ βίβλῳ περιεχομένων. Τῶν Πράξεων ἡ βίβλος ἂς Λουκᾶς γράφει Πιστοῖς Ἑβραίων ἐξ Ιακώβου λόγοι. Πιστοῖς ὁ Πέτρος πρῶτα συντάττειν τάδε. Χριστωνυμοῦσι δεύτεροι Πέτρου λόγοι. Ἤχημα πρῶτον ἐνθέου βροντῆς γόνου. Σύνταγμα τοῦτο δεύτερον τοῦ παρθένου. Επιστολῆς φῶς τῆς τρίτης Ιωάννου. Κλητοῖς ἄπασι ταῦτα μύστης 'ιούδας. Οπερ πέπομφε Παῦλος ἐν Ῥώμῃ λόγον. Πρῶτον σταλέντες ἐν Κορινθίοις λόγοι. Τοῖς ἐν Κορίνθῳ δευτέρα γραφή Παύλου. Ο πρὸς Γαλάτας εὐσεβὴς Παύλου λόγος. Ο Επιστολὴ γραφεῖσα τοῖς Ἐφεσίοις. Ἐπιστολὴ γραφεῖσα Φιλιππησίοις. Κολοσσαεῦσιν ἔνθεος γραφὴ Παύλου. Τὰ βετταλοῖς γραφέντα τὸ πρῶτον Παύλου. Τὰ δεύτερον γραφέντα Θετταλοῖς Παύλου. Τῷ Τιμοθέῳ Παῦλος ἄ πρῶτον γράφει. Πρὸς Τιμόθεον δευτέρα γραφὴ Παύλου. Ἐπιστολὴ γραφεῖτα τῷ Τίτῳ Παύλου. Φιλήμονι γραφείσα ῥῆτις ἐκ Παύλου. Τοῖς εὐσεβοῦσι Παύλος Εβραίοις τάδε. Ἰωάννου μύησις ἡ κεκρυμμένη. Ο ΤΗΝ ΒΙΒΛΟΝ ΕΠΑΝΟΡΘΩΣΑΣ ΤΟΙΣ ΑΝΑΓΙΝΩΣΚΟΥΣΙ Ίστεον, ὦ ἀναγινώσκοντες, ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ βίβλῳ μοῦ τοὺς Ῥωμαίους ἰδόντες τὴν αὐτὴν τῇ προειρη οὐχὶ τὴν αὐτὴν τάξιν εὑρήσετε τῶν τοῦ ἁγίου Παύ λου Ἐπιστολῶν, ἣν καὶ οἱ προγεγραμμένοι στίχοι σημαίνουσι, καὶ τὸ ἀντίγραφον περιεῖλεν, ἐξ οὐ πάντα ταυτί τὰ ἐντυπωθέντα ἐλήφθησαν. Αλλ' ἐλήφθησαν. Αλλ' ἡμεῖς γὰς ἑτέρος δυσὶν ἀντιγράφοις οὐχ ήττον ἐκείνου τῇ τε παλαιότητι καὶ τῇ ὀρθογραφία προϋ χουσι καὶ τιμίοις ἀκολουθήσαντες, ἔτι δὲ καὶ μηδα μένη τηρήσαντας σύνταξιν, ταύτην μάλιστα προειλόμεθα, καὶ τῆς νῦν ἐκδόσεως ἠξιώσαμεν. Ἐκεῖ μὲν γὰρ τὴν πρὸς Εβραίους ἐπιστολὴν πρὸ τῶν δύο των πρὸς Τιμόθεον καὶ τῶν ἐφεξῆς τεταγμένην δωρῶμεν, ὥστε τὴν πρὸς Φιλήμονα τελευταίαν καθίστασθαι, Ενταῦθα δὲ τὴν αὐτὴν πρὸς Ἑβραίους ἐσχάτην πάντων γεγραμμένην ἐφυλάξαμεν. Εῤξωσθε.
33
Τούτου μέχρι γράφει δέ. Παῦλος γὰρ δύο
Χρόνους καθεῖρατε καὶ πέπαυτο τοῦ γράφειν.
Καὶ Λουκᾶς αὐτὸν ἐκλέλοιπεν αὐτίκα
Σὺν Αριστάρχῳ, καὶ διήγεν, φεῦ, μόνος.
Ἐξῆς γράφει Παύλου δὲ πᾶν ἀθλημάτων
Ευσέβιος κάλλιστα και δρόμου χρόνου.
Καὶ πῶς ἄδειαν ἐκ Νέρωνος ἦν ἔχων.
Καὶ πῶς διδάσκων ἦν χρόνοις μέτρῳ δέκα.
Εκστηθι τὴν Νέρωνος ὡμὴν καρδίαν.
Ὅς οὐ μόνον δέδεικτο, φεύ, μητροκτόνος,
PROLEGOMENA.
'Αλλ᾽ οὖν μανεὶς ἀνεῖλεν Οκταονίαν
Τούτου βοηθόν, συγγενεῖς τε μυρίους,
Ἔπειτα κ᾿ αὐτοὺς τοὺς μαθητὲς Κυρίου
Ωμῶς ἀναιρεῖν ἦρκτο θηριωδία.
Ο καὶ προσήχθη Παῦλος, ἦν δ᾽ ἔχων πάλιν
Λουκὰν αὐτῷ, καὶ νενέκρωται ξίφεῖ,
Ο ζῶν ἀεί τε καὶ λαλῶν καθημέραν.
Νέρωνος ἦν δὲ τρεῖς τε καὶ δέκα χρόνος.
Ἐκ τοῦ πάθους δὲ Κυρίου χρόνων δέκα
Τριστουμένων ἦν ὁ δρόμος σὺν ἐξάδι.
Η βίβλος αὐτὴ ταῦτα συμπεριγράφει.
Τὴν Ἐκκάλυψιν τὴν Ἰωάννου δέχου,
Τοῦ φῶς ἀπεστράψαντος ὡς βροντῆς γόνου.
Ο μητροραίστης καὶ γένους ἀναιρέτης,
Ὁ τοῦ Διὸς, φεῦ, τὸν τρόπον ὑπηρέτης,
Νέρων ὁ δεινὸς καὶ κατεβδελυγμένος,
Ωμῆς λεαίνης σκύμνος ἡγριωμένος
Ψυχὴ Νέρωνος ή τυραννικωτάτη,
Κεῖται νεκρὰ δύσφημος ήτιμωμένη
Δεσμοῖς ἀφύκτοις εἰς ἀεὶ πεδουμένη.
Εσφαξον, εἶχον άσχετον πάλαι πόθον,
Οὓς πλάστα πάντων οὐχ ὅλη χωρεῖ κτίσις,
Λόγους χαράξαι σῶν μαθητῶν καὶ φίλων
Ἐν παγκάλῳ δὴ καὶ διαυγεῖ πτυκτίῳ,
Ἔχειν τε τούτους φῶς, πνοήν. βίου κλέος.
Έληξα τοῦ πόθου δὲ νῦν κατ' ἀξίαν,
Εκτοσθεν, ἐντὸς, πανταχού καλλωπίσας.
Καὶ τοῦτο προστέθεικα τῇ τεχνουργία.
Ως βήττα γάρ τις πάντας εὕροι τοὺς τόπους,
Κτείνας σύνεινον, εἶτα Χριστοῦ ποιμένος
Τὸν ἂρνα Παῦλον γῆς ὅλης τὸν ποιμένα,
Νῦν ἐστὶ βρῶμα τοῦ κυνὸς τοῦ Κερβέρου.
Παῦλος τρυφᾷ, τρυφῇ δὲ τῆς ζωηφόρου,
Φῶς τριττὸν ἁπλοῦν ὡς ὁρῶν θεαρχίας,
*Επαθλον εὑρὼν τὴν ἄνω σκηπτουχίαν.
Εἰς τὸν ἅγιον Παῦλον.
Αἰωνίᾳ μάστιγι συντηρουμένη.
Παῦλος δὲ καὶ ζῇ καὶ λαλεῖ καθημέραν,
Τὸ τοῦ Θεοῦ πρόσωπον ἐμφανώς βλέπων.
Εφ᾽ οἷς μετελθεῖν βούλεται πόνου δίχα,
Ὡς εὐθείᾳ πρὶν στάθμῃ προσχὼν ἐμπείρως
Τοῖς ἐν πίνακι προσφυώς γεγραμμένοις·
᾿Αλλ᾽, ὦ βλύσας ἄβυσσον ἐνθέων λόγων,
ὡς ἐκ κρήνης ρεύσεσαν σῶν μυστῶν γλώττης
Ψυχὴν ἐμὴν ἄνικμον ἐν καιρῷ δίκης
Είης ποτίζω, καινὸν ἄμβροτον πόμα,
Ο τοὺς μαθητάς εἶπας ἐκπίνειν τότε.
Μονόστιχα εἰς ἕκαστον τῶν συγγραμμάτων τῶν ἐν ταύτῃ τῇ βίβλῳ περιεχομένων.
Τῶν Πράξεων ἡ βίβλος ἂς Λουκᾶς γράφει
Πιστοῖς Ἑβραίων ἐξ Ιακώβου λόγοι.
Πιστοῖς ὁ Πέτρος πρῶτα συντάττειν τάδε.
Χριστωνυμοῦσι δεύτεροι Πέτρου λόγοι.
Ἤχημα πρῶτον ἐνθέου βροντῆς γόνου.
Σύνταγμα τοῦτο δεύτερον τοῦ παρθένου.
Επιστολῆς φῶς τῆς τρίτης Ιωάννου.
Κλητοῖς ἄπασι ταῦτα μύστης 'ιούδας.
Οπερ πέπομφε Παῦλος ἐν Ῥώμῃ λόγον.
Πρῶτον σταλέντες ἐν Κορινθίοις λόγοι.
Τοῖς ἐν Κορίνθῳ δευτέρα γραφή Παύλου.
Ο πρὸς Γαλάτας εὐσεβὴς Παύλου λόγος.
Ο Επιστολὴ γραφεῖσα τοῖς Ἐφεσίοις.
Ἐπιστολὴ γραφεῖσα Φιλιππησίοις.
Κολοσσαεῦσιν ἔνθεος γραφὴ Παύλου.
Τὰ βετταλοῖς γραφέντα τὸ πρῶτον Παύλου.
Τὰ δεύτερον γραφέντα Θετταλοῖς Παύλου.
Τῷ Τιμοθέῳ Παῦλος ἄ πρῶτον γράφει.
Πρὸς Τιμόθεον δευτέρα γραφὴ Παύλου.
Ἐπιστολὴ γραφεῖτα τῷ Τίτῳ Παύλου.
Φιλήμονι γραφείσα ῥῆτις ἐκ Παύλου.
Τοῖς εὐσεβοῦσι Παύλος Εβραίοις τάδε.
Ἰωάννου μύησις ἡ κεκρυμμένη.
Ο ΤΗΝ ΒΙΒΛΟΝ ΕΠΑΝΟΡΘΩΣΑΣ ΤΟΙΣ ΑΝΑΓΙΝΩΣΚΟΥΣΙ
34
Ίστεον, ὦ ἀναγινώσκοντες, ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ βίβλῳ μοῦ τοὺς Ῥωμαίους ἰδόντες τὴν αὐτὴν τῇ προειρη
οὐχὶ τὴν αὐτὴν τάξιν εὑρήσετε τῶν τοῦ ἁγίου Παύ
λου Ἐπιστολῶν, ἣν καὶ οἱ προγεγραμμένοι στίχοι
σημαίνουσι, καὶ τὸ ἀντίγραφον περιεῖλεν, ἐξ οὐ
πάντα ταυτί τὰ ἐντυπωθέντα ἐλήφθησαν. Αλλ'
ἐλήφθησαν. Αλλ'
ἡμεῖς γὰς ἑτέρος δυσὶν ἀντιγράφοις οὐχ ήττον
ἐκείνου τῇ τε παλαιότητι καὶ τῇ ὀρθογραφία προϋ
χουσι καὶ τιμίοις ἀκολουθήσαντες, ἔτι δὲ καὶ μηδα
μένη τηρήσαντας σύνταξιν, ταύτην μάλιστα προει
λόμεθα, καὶ τῆς νῦν ἐκδόσεως ἠξιώσαμεν. Ἐκεῖ μὲν
γὰρ τὴν πρὸς Εβραίους ἐπιστολὴν πρὸ τῶν δύο των
πρὸς Τιμόθεον καὶ τῶν ἐφεξῆς τεταγμένην δωρῶμεν,
ὥστε τὴν πρὸς Φιλήμονα τελευταίαν καθίστασθαι,
Ενταῦθα δὲ τὴν αὐτὴν πρὸς Ἑβραίους ἐσχάτην
πάντων γεγραμμένην ἐφυλάξαμεν. Εῤξωσθε.
col. 35–36page 3 of 20
PG 118:35ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ. α. Περὶ τῆς ἐξαναστάσεως διδασκαλίας Χρι στοῦ, καὶ ὀπτασίας πρὸς τοὺς μαθητάς, καὶ περὶ ἐπαγγελίας τῆς τοῦ ἁγίου Ηνεύματος δωρεᾶς, θέας τε καὶ τρόπου τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐνδόξου καὶ δευ τέρας αὐτοῦ παρουσίας. β'. Πέτρου διάλογος πρὸς τοὺς μαθητευθέντας περὶ θανάτου καὶ ἀποστολῆς Ιούδα τοῦ προ δότου· ἐν ᾧ περὶ ἀντεισαγωγής Ματθίου κληρωθέντος χάριτι Θεοῦ διὰ προσευχῆς. γ. Περὶ θείας τοῦ ἁγίου Ηνεύματος ἐπιφοιτήσεως ἐν ἡμέρᾳ Πεντηκοστής γενομένης εἰς τοὺς πιστεύσαντας, ἐν ᾧ Πέτρου κατήχησις περὶ τούτου ἐκ τῶν προφητῶν, περὶ πάθους καὶ ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως Χριστοῦ, δωρεάς τε τοῦ ἁγίου Ηνεύματος· περὶ πίσ στεως τῶν παρόντων, καὶ τῆς διὰ τοῦ βα πτίσματος αὐτῶν σωτηρίας, περὶ ὁμονοίας κοινωφελούς, καὶ προσθήκης τῶν πιστευόν των. δ'. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ θεραπείας τοῦ ἐκ γενε τῆς χωλοῦ, Πέτρου τε κατηχήσεως ἐκλεκτῆς, συμπαθητικής, συμβουλευτικῆς πρὸς σωτη ρίαν αὐτῶν. Ἐν ᾧ ἐπιστασίᾳ τῶν ἀρχιερέων ξήλῳ τοῦ γεγονότος, καὶ κρίσις τοῦ θαύμα της. ε. Περὶ ἀπίστων ἀρχιερέων προσταττόντων, ὡς οὐ δεῖ παρρησιάζεσθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀνανεώσεως τῶν ἀποστόλων εὐχαριστία ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ὑπὲρ τῆς τῶν ἀποστόλων πιστῆς καρτερίας· περὶ ὁμο ψύχου καὶ καθολικῆς κοινωνίας τῶν πιστευσάντων. Ἐν ᾧ περὶ ᾿Ανανίου καὶ Σαπφείρας, καὶ πικρᾶς αὐτῶν τελευτῆς. ς. Ἔτι τοὺς ἀποστόλους ἐμβληθέντας τῷ δε σμωτηρίῳ, ἀγγελος Θεοῦ νύκτωρ ἐξέωσεν, ἐπιτρέψας ἀκωλύτως κηρύσσειν τὸν Ἰησοῦν, ἐν ᾧ ὅτι τῇ ἐξῆς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς πάλιν συλλαβόμενοι, ἐφ᾽ ᾧ μηκέτι διδάσκειν, μα στίξαντες ἀπέλυσαν. Γαμαλιήλ γνώμη πιστή περὶ τῶν ἀποστόλων μετὰ παραδειγμάτων τινῶν καὶ ἀποδείξεων. Γ' Περὶ χειροτονίας τῶν ἑπτὰ διακόνων. η'. Ἰουδαίων ἐπανάστασις καὶ συκοφαντία περι Στεφάνου, αὐτοῦ τε δημηγορία περὶ τῆς πρὸς 'Αβραὰμ διαθήκης τοῦ Θεοῦ, καὶ περὶ
35
ŒECUMENII TRICCÆ EPISCOPI
ΚΕΦΑΛΑΙΑ
ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ.
ACTORUM APOSTOLORUM
CAPITA.
36
1. De doctrina Christi, quæ fuit a resurrectione et
apparitione ad discipulos et de promissione
sancti Spiritus, de visa Christi assumptione, et
de glorioso ejus secundo adventu.
2. Petri concio ad eos quibus notum erat de morte
et apostolatu Judæ proditoris; in quo narratur
etiam de Mathiæ substitutione, qui per orationem
sortitus est apostolatum gratia Dei.
3. De divini Spiritus sancti superventione die Pentecoste facta super eos qui crediderant, in
quo
eliam Petri doctrina e prophetis continetur,
nempe de passione, ressurrectione et assumptione
Christi, donoque Spiritus sancti: de fide eorum
qui præsentes erant per baptisma, de consensu
in communem utilitatem, et uppositione credentium.
4. De claudi a nativitate cura Christi virtute facta,
electaque Petri instructione in qua sese demittit,
et consilium ad illorum salutem adducit: in
quo etiam subditur pontificum animadversio zelo
ejus quod factum erat, et de miraculo decertatio.
5. De incredulis pontificibus qui jubebant ne in nomine Christi palam loquerentur, et redintegratione apostolorum: de Ecclesiæ gratiarum
actione ob fidei apostolorum constantium: de
unanimitate et universali communione credentium. In quo etiam de Anania et Sapphira, acerbaque eorum morte, continetur.
6. Apostolos carceri injectos angelus Dei nocte
eduxit, curam tradens ut ob nullam obstantem
prohibitionem cessarent a prædicatione Jesu, in
quo etim habetur quod postea pontifices rursum
ipsos comprehendentes, postquam jusserunt ne
amplius docerent, cæsos dimiserunt.Gamalielis de
apostolis sententia persuasibilis una cum exemplis nonnullis ac evidentibus probationibus.
7. De elctione septem diaconorum.
8. Judæorum insurrectio et calumnia adversus Stephanum, ejusque concio de Dei erga Abraham
testamento, et de duodecim patriarchis: in quo
α. Περὶ τῆς ἐξαναστάσεως διδασκαλίας Χριστοῦ, καὶ ὀπτασίας πρὸς τοὺς μαθητάς, καὶ
περὶ ἐπαγγελίας τῆς τοῦ ἁγίου Ηνεύματος
δωρεᾶς, θέας τε καὶ τρόπου τῆς ἀναλήψεως
τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐνδόξου καὶ δευ
τέρας αὐτοῦ παρουσίας.
β'. Πέτρου διάλογος πρὸς τοὺς μαθητευθέντας
περὶ θανάτου καὶ ἀποστολῆς Ιούδα τοῦ προδότου· ἐν ᾧ περὶ ἀντεισαγωγής Ματθίου
κληρωθέντος χάριτι Θεοῦ διὰ προσευχῆς.
γ. Περὶ θείας τοῦ ἁγίου Ηνεύματος ἐπιφοιτή
σεως ἐν ἡμέρᾳ Πεντηκοστής γενομένης εἰς
τοὺς πιστεύσαντας, ἐν ᾧ Πέτρου κατήχησις
περὶ τούτου ἐκ τῶν προφητῶν, περὶ πάθους
καὶ ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως Χριστοῦ,
δωρεάς τε τοῦ ἁγίου Ηνεύματος· περὶ πίσ
στεως τῶν παρόντων, καὶ τῆς διὰ τοῦ βα
πτίσματος αὐτῶν σωτηρίας, περὶ ὁμονοίας
κοινωφελούς, καὶ προσθήκης τῶν πιστευόν
των.
δ'. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ θεραπείας τοῦ ἐκ γενετῆς χωλοῦ, Πέτρου τε κατηχήσεως ἐκλεκτῆς,
συμπαθητικής, συμβουλευτικῆς πρὸς σωτη
ρίαν αὐτῶν. Ἐν ᾧ ἐπιστασίᾳ τῶν ἀρχιερέων
ξήλῳ τοῦ γεγονότος, καὶ κρίσις τοῦ θαύμα
της.
ε. Περὶ
ἀπίστων ἀρχιερέων προσταττόντων,
ὡς οὐ δεῖ παρρησιάζεσθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ
Χριστοῦ, καὶ ἀνανεώσεως τῶν ἀποστόλων
εὐχαριστία ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ὑπὲρ τῆς
τῶν ἀποστόλων πιστῆς καρτερίας· περὶ ὁμο
ψύχου καὶ καθολικῆς κοινωνίας τῶν πιστευσάντων. Ἐν ᾧ περὶ ᾿Ανανίου καὶ Σαπφείρας,
καὶ πικρᾶς αὐτῶν τελευτῆς.
ς. Ἔτι τοὺς ἀποστόλους ἐμβληθέντας τῷ δεσμωτηρίῳ, ἀγγελος Θεοῦ νύκτωρ ἐξέωσεν,
ἐπιτρέψας ἀκωλύτως κηρύσσειν τὸν Ἰησοῦν,
ἐν ᾧ ὅτι τῇ ἐξῆς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς πάλιν
συλλαβόμενοι, ἐφ᾽ ᾧ μηκέτι διδάσκειν, μα
στίξαντες ἀπέλυσαν. Γαμαλιήλ γνώμη πιστή
περὶ τῶν ἀποστόλων μετὰ παραδειγμάτων
τινῶν καὶ ἀποδείξεων.
Γ' Περὶ χειροτονίας τῶν ἑπτὰ διακόνων.
η'. Ἰουδαίων ἐπανάστασις καὶ συκοφαντία περι
Στεφάνου, αὐτοῦ τε δημηγορία περὶ τῆς
πρὸς 'Αβραὰμ διαθήκης τοῦ Θεοῦ, καὶ περὶ
col. 37–38page 4 of 20
PG 118:37τῶν δώδεκα πατριαρχών· ἐν ᾧ περὶ τῆς λι μοῦ καὶ πυρωνίας αναγνωρισμοῦ τῶν υἱῶν Ἰακώβ, καὶ περὶ τῆς γενέσεως Μωυσέως, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν αὐτὸν γενομένης θεοφανείας ἐν ὄρει Σινά, περὶ τῆς ἐξόδου και μοσχοποιίας τοῦ Ἰσραὴλ ἄχρι χρόνων Σολομῶντος καὶ τῆς τοῦ ναοῦ κατασκευῆς. Ὁμολογία τῆς υπερουρανίου δόξης Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποκαλυφθείσης Στεφάνῳ, ἐφ' ᾗ λιθόλευτος γε γονώς, ὁ αὐτὸς Στέφανος, εὐσεβῶς έχοι μήθη. Θ΄. Περὶ διωγμοῦ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ταφῆς Στε φάνου, ἐν ᾧ περὶ Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου πολλοὺς ἰασαμένου ἐπὶ τῆς Σαμαρείας. ι. Περὶ Σίμωνος τοῦ Μάγου πιστεύσαντος καὶ βαπτισθέντος σὺν ἑτέροις πλείοσιν· ἐν ᾧ περὶ τῆς Πέτρου καὶ Ἰωάννου πρὸς αὐτοὺς ἀποστολῆς, καὶ ἐπίκλησις τοῦ ἁγίου Πνεύ μπτος ἐπὶ τοὺς βαπτισθέντας. ια. Ὅτι οὐκ ἀργυρίου οὐδὲ ὑποκριταῖς, ἀλλὰ ἁγίοις διὰ πίστεως ἡ μετοχὴ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος δίδοται· ἐν ᾧ τὰ περὶ ὑποκρίσεως καὶ ἐπιπλήξεως Σίμωνος. ιβ. Ὅτι τοῖς ἀγαθοῖς καὶ πιστοῖς εὐοδοῖ τὴν σω τηρίαν ὁ Θεὸς, δῆμον ἐκ τῆς κατὰ τὸν εὐνοῦχον ὑποθέσεως. ιγ. Περὶ τῆς οὐρανόθεν θείας κλήσεως Παυλου εἰς ἀποστολὴν Χριστοῦ. Ἐν ᾧ περὶ ἰάσεως καὶ βαπτίσματος Παύλου διὰ ᾿Ανανίου κατὰ ἀποκάλυψιν Θεοῦ, παῤῥησίας τε αὐτοῦ συν τυχίας τῆς διὰ Βαρνάβα πρὸς τοὺς ἀποστόλους. ιδ. Περὶ Αἰνέα παραλυτικοῦ ταθέντος ἐν Λύδδῃ διὰ Πέτρου ἐν ᾧ τὰ περὶ Ταβηθὰ τῆς φιλο χήρου, έγειρεν ἐκ νεκρῶν ὁ Πέτρος διὰ προσευχῆς ἐν Ἰώππῃ. ιε'. Περὶ Κορνηλίου, ὅσα τε πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγε λος εἶπε, καὶ ὅσα πάλιν Πέτρῳ οὐρανόθεν περὶ κλήσεως ἐθνῶν ἐξεθη. Ἐν ᾧ ὅτι μετα σταλεὶς ὁ Πέτρος ἦλθη προς Κορνήλιον. ἐπανάληψις παρὰ τοῦ Κορνηλίου, ὧν ὁ ἄγγελος ἐπεμαρτύρησε καὶ ὑφηγήσατο αὐτῷ Κοργη λίῳ. Πέτρου κατήχησις εἰς Χριστὸν τοῦ τε ἁγίου Πνεύματος ἐπὶ τοὺς ἀκούοντας δω ρεά· καὶ ὅπως ἐβαπτίσθησαν οἱ ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντες. ις. Ως Πέτρος τὰ καθεξῆς καὶ τὰ ἕκαστα των γεγονότων διηγεῖται τοῖς ἀποστόλοις διακριθεῖσι πρὸς αὐτὸν τὸ τηνίκαδε τὸν Βαρνά σαν εκπέμψασι πρὸς τοὺς ἐν Ἀντιοχεία ἀδελφούς. ις, Προφητεία Αγάβου περί λιμοῦ οἰκουμενικοῦ, καὶ καρποφορία πρὸς τοὺς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ἀδελ φούς. ιη'. Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου κατασφαγή, ἐν ᾧ Ηρώδου· όπως τε Πέτρου σύλληψις προς αὐτὸν ὁ ἄγγελος θείῳ κελεύσματι ἐξείλετο τῶν δεσμῶν. Καὶ ὁ Πέτρος ἐμφανής γενόμε
37
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
τῶν δώδεκα πατριαρχών· ἐν ᾧ περὶ τῆς λι
μοῦ καὶ πυρωνίας αναγνωρισμοῦ τῶν υἱῶν
Ἰακώβ, καὶ περὶ τῆς γενέσεως Μωυσέως, καὶ
τῆς πρὸς αὐτὸν
αὐτὸν γενομένης θεοφανείας ἐν
ὄρει Σινά, περὶ τῆς ἐξόδου και μοσχοποιίας
τοῦ Ἰσραὴλ ἄχρι χρόνων Σολομῶντος καὶ
τῆς τοῦ ναοῦ κατασκευῆς. Ὁμολογία τῆς
υπερουρανίου δόξης Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποκα
λυφθείσης Στεφάνῳ, ἐφ' ᾗ λιθόλευτος γεγονώς, ὁ αὐτὸς Στέφανος, εὐσεβῶς έχοιμήθη.
Θ΄. Περὶ διωγμοῦ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ταφῆς Στε
φάνου, ἐν ᾧ περὶ Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου
πολλοὺς ἰασαμένου ἐπὶ τῆς Σαμαρείας.
ι. Περὶ Σίμωνος τοῦ Μάγου πιστεύσαντος καὶ
βαπτισθέντος σὺν ἑτέροις πλείοσιν· ἐν ᾧ
περὶ τῆς Πέτρου καὶ Ἰωάννου πρὸς αὐτοὺς
ἀποστολῆς, καὶ ἐπίκλησις τοῦ ἁγίου Πνεύ
μπτος ἐπὶ τοὺς βαπτισθέντας.
ια. Ὅτι οὐκ ἀργυρίου οὐδὲ ὑποκριταῖς, ἀλλὰ
ἁγίοις διὰ πίστεως ἡ μετοχὴ τοῦ ἁγίου Πνεύ
ματος δίδοται· ἐν ᾧ τὰ περὶ ὑποκρίσεως καὶ
ἐπιπλήξεως Σίμωνος.
ιβ. Ὅτι τοῖς ἀγαθοῖς καὶ πιστοῖς εὐοδοῖ τὴν σω
τηρίαν ὁ Θεὸς, δῆμον ἐκ τῆς κατὰ τὸν εὐ
νοῦχον ὑποθέσεως.
ιγ. Περὶ τῆς οὐρανόθεν θείας κλήσεως Παυλου
εἰς ἀποστολὴν Χριστοῦ. Ἐν ᾧ περὶ ἰάσεως
καὶ βαπτίσματος Παύλου διὰ ᾿Ανανίου κατὰ
ἀποκάλυψιν Θεοῦ, παῤῥησίας τε αὐτοῦ συντυχίας τῆς διὰ Βαρνάβα πρὸς τοὺς ἀποστό
λους.
ιδ. Περὶ Αἰνέα παραλυτικοῦ ταθέντος ἐν Λύδδῃ
διὰ Πέτρου ἐν ᾧ τὰ περὶ Ταβηθὰ τῆς φιλοχήρου, έγειρεν ἐκ νεκρῶν ὁ Πέτρος διὰ
προσευχῆς ἐν Ἰώππῃ.
ιε'. Περὶ Κορνηλίου, ὅσα τε πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγε
λος εἶπε, καὶ ὅσα πάλιν Πέτρῳ οὐρανόθεν
περὶ κλήσεως ἐθνῶν ἐξεθη. Ἐν ᾧ ὅτι μετασταλεὶς ὁ Πέτρος ἦλθη προς Κορνήλιον. Επα
νάληψις παρὰ τοῦ Κορνηλίου, ὧν ὁ ἄγγελος
ἐπεμαρτύρησε καὶ ὑφηγήσατο αὐτῷ Κοργηλίῳ. Πέτρου κατήχησις εἰς Χριστὸν τοῦ τε
ἁγίου Πνεύματος ἐπὶ τοὺς ἀκούοντας δω
ρεά· καὶ ὅπως ἐβαπτίσθησαν οἱ ἐξ ἐθνῶν
πιστεύσαντες.
ις. Ως Πέτρος τὰ καθεξῆς καὶ τὰ ἕκαστα των
γεγονότων διηγεῖται τοῖς ἀποστόλοις διακρι
θεῖσι πρὸς αὐτὸν τὸ τηνίκαδε τὸν Βαρνά
σαν εκπέμψασι πρὸς τοὺς ἐν Ἀντιοχεία
ἀδελφούς.
ις, Προφητεία Αγάβου περί λιμοῦ οἰκουμενικοῦ,
καὶ καρποφορία πρὸς τοὺς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ἀδελ
φούς.
ιη'. Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου
κατασφαγή, ἐν ᾧ
Ηρώδου· όπως τε
Πέτρου σύλληψις προς
αὐτὸν ὁ ἄγγελος θείῳ κελεύσματι ἐξείλετο
τῶν δεσμῶν. Καὶ ὁ Πέτρος ἐμφανής γενόμε88
etiam de fame, frumenti emptione ac recognitione
filiorum Jacob continetur, et de nativitate Mosi,
divinaque ad eum apparitione facta in monte
Sina, de egressu filiorum Israel, et vituli formatione usque ad tempora Salomonis: de templi
ædificatione. Confessio supercælestis gloriæ Jesu
Christ Stephano revelatæ, in qua lapidatus ipse
Stephanus religiose obdormivit.
9. De persecutione Ecclesiae et sepultura Stephant:
in quo etiam agitur de Philippo apostolo, qui
multos in Samaria curabat.
10. De Simone Mago qui cum pluribus aliis credidit
et baptizatus est: in quo etiam agitur de Petri
et Joannis ad eos legatione, et invocatione sancti
Spiritus super eos qui baptizati erant.
11. Quod non argento, neque simulatoribus, sed.
sanctis per fidem Spiritus sancti communicatio
datur: in quo etiam ponuntur quæ sunt de simulatione ac objurgatione Simonis.
12 Quod sanctorum ac fidelium communi saluti
Deus prosperum tribuat successum, sumpto argumento ex his quæ circa eunuchum contigerunt.
13. De divina Pauli ad Christi apostolatum vocatione cœlitus facta, in quo etiam agitur de salute et baptismate Pauli per Ananiam juxta Dei
revelationem, et loquendi libertate, ac conversatione erga apostolos per Barnabam contracta.
14. De Enea paralytico Lyddæ per Petrum curato:
in quo agitur etiam de Tabitha dilecta vidua,
quam Petrus Joppa per orationem a mortuis
excitavit.
15. De Cornelio, quæque angelus ad eum dixit, et
quæ rursum Petro cœlitus de gentium vocatione
dicta sunt: in quo narratur, quod transmissus
Petrus venerit ad Cornelium Repetuntur a Cornelio quæ angelus fuerat testatus, ipsique Cornelio narraverat. Petri instructio de Christo, ac
Spiritus sancti, super eos qui audiebant, donum:
et quomodo baptizati fuerint, qui ex gentibus
crediderant.
16. Quomodo Petrus deinceps etiam singula eorum
quæ ac'a sunt narrat apostolis adversus ipsum
disceptantibus. Tunc autem Barnabam miserunt ad fratres qui erant Antiochiæ.
17. Prophetia Agabi de generali per orbem fame, et
eleemosyna collecta apud fratres qui erant Antiochiæ.
18. Jacobi apostoli interemptio, in quo narratur Pe
tri ab Herode comprehensio: et quomodo ipsum
angelus divino jussu a vinculis liberavit: et
Petrus ubi fratribus noctu apparuisset, clam
col. 39–40page 5 of 20
PG 118:39νος νύκτωρ τοῖς ἀδελφοῖς ὑπανεχώρησεν. ἐν ᾧ περὶ τῆς φυλάκων κολάσεως. Καὶ μετέπειτα περὶ τῆς τοῦ ἀσεβοῦς Ηρώδου πικρᾶς τε καὶ ὀλεθρίου καταστροφής. ιθ'. ᾿Αποστολή Βαρνάβα και Παύλου πρὸς τοῦ θείου Πνεύματος εἰς Κύπρον, ὅσα τε εἰργάσαντο ἐν ὀνόματι Χριστοῦ εἰς Ελύμαν τὸν μάγον. κ. Παύλου εὐθαλής διδασκαλία εἰς Χριστὸν ἔκ τε τοῦ νόμου καὶ καθεξῆς τῶν προφητῶν, ἱστορικὴ καὶ εὐαγγελική, ἐν ᾧ ἐκλεκτικὴ καὶ συλλογιστική. Περὶ μεταθέσεως τοῦ κηρύ γματος εἰς τὰ ἔθνη, διωγμοῦ τε αὐτῶν ἐκεῖ, καὶ ἀφίξεως εἰς Ικόνιον. καὶ. Ὅπως ἐν Ἰκονίῳ κηρύξαντες τὸν Χριστὸν, πολλῶν Το πιστευσάντων εδιώχθησαν ἀπόστολοι κβ'. Περὶ τοῦ ἐν Δύστροις ἐκ γενετής χωλού ἰαθέντος διὰ τῶν ἀποστόλων· δι' όπερ εἶνα τε θεοί, καὶ μανῆναι τοῖς ἐγχωρίοις ἔδοξαν. Ενθα δὴ καὶ μετέπειτα λιθάζεται ὁ Παῦλος παρὰ τῶν ἀστυγειτόνων Ἰουδαίων. κγ'. Ὅτι οὐ περιτέμνεσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιο στεύσαντας, δόγματι καὶ κρίσει τῶν ἀπο στόλων· ἐν ᾧ Ἐπιστολὴ Ἐπιστολὴ τῶν ἀποστόλων πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν περὶ ὧν ὧν φυλακτέον. Αντίρρησις Παύλου πρὸς Βαρνάβαν διὰ Μάρκον. κδ. Περὶ κατηχήσεως Τιμοθέου, καὶ τῆς κατὰ ἀποκάλυψιν ἀφίξεως Παύλου εἰς Μακεδονίαν, ἐν ᾧ περὶ πίστεως καὶ σωτηρίας τινὸςγυναικός Λυδίας· περὶ ιάσεως τῆς πνεῦμα πύθωνος ἐχούσης παιδίσκης, δι᾿ ἣν τὸν Παῦ λον καθείρξαν οἱ δεσπόται. Περὶ τοῦ συμβάνο τος ἐκεῖ σεισμοῦ καὶ θαύματος, καὶ ὅπως πιο στεύσας ὁ ε!ρκοτοφύλαξ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ ἐβαπτίσθη παραχρῆμα Πανέστιος, ὅτι, παρ ρακληθέντες ἐξῆλθον ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου τότε οἱ ἀπόστολοι. κε'. Περὶ στάσεως γενομένης ἐν Θεσσαλονίκη κηρύγματος ένεκεν, φυγῆς τε Πούλου εἰς Βέροιαν, κἀκεῖθεν εἰς ᾿Αθήνας. κς'. Περὶ τῆς ἐν ᾿Αθήναις ἐπιβωμίου γραφής, φιο λοσόφου τε κηρύγματος καὶ εὐσεβείας Μαύ λου. κι'. Περί Ακύλα καὶ Πρισκίλλης, καὶ τῆς Κορινθίων ἀπειθείας, τῆς τε κατὰ πρόγνωσιν ἐπ' αὐτοὺς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ ἀποκαλυφθείσης Παύλῳ ἐν ᾧ περὶ Κρίσπου αρχισυναγώγου πιστεύσαντος σὺν ἑτέροις τισὶ καὶ βαπτισ σθέντος, ὅτι στάσεως κινηθείσης ἐν Κορίνα θῳ, ὁ Παῦλος ὑπανεχώρησεν, ἐλθών τε εἰς Εφεσον καὶ διαλεχθεὶς ἐξῆλθε· περὶ ᾿Απολο λὼ ἀνδρὸς λογίου τε καὶ πιστοῦ. κη'. Περί βαπτίσματος καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος δωρεάς δοθείσης διὰ προσευχῆς Ηαύ λου τοῖς ἐν Ἐφέσῳ πιστεύσασι, καὶ περὶ Τάσεως τοῦ λαοῦ· ἐν ᾧ περὶ τῶν υἱῶν Σκευά, καὶ ὅτι οὐ δεῖ προσχωρεῖν ἀπίστοις καὶ ἀν
30
OECUMENII TRICCE EPISCOPI
discessit: in quo narratur, et de ultione custodum, et consequenter de impii Herodis misera
acerbaque perditione.
19. Legatio Barnabæ et Pauli a divino Spiritu in
Cyprum, quæque in Elyman magum per Christi
nomen operati sunt.
20. Florens Pauli doctrina ducens ad Christum,
tum ex lege, tum postea ex prophetis, historica
et evangelica, quæ et collectiva est et ratiocinativa. De translatione prædicationis ad gentes,
eorumque ibidem persecutione ac divisione in
Iconium.
21. Quomodo Iconii Christum prædicaverint: cumque multic redidissent, persecutionem passi sunt
apostoli.
22. De claudo a nativitate qui Lystris per apostolos
curatus est: propter quod dii esse, et furore divino agitari visi sunt incolis. Ubi postea lapidatur Paulus a Judæis urbi vicinis.
23. Quod non oporteat ex gentibus credentes circumcidi, juxta decretum ac sententiam apostolorum. in quo ponitur legatio apostolorum, ad
eos qui e gentibus crediderunt, de his quæ observanda erant Altercatio Pauli adversus Barnabam propter Marcum.
24. De instructione Timothei, et Pauli in Macedo
niam juxta revelationem emissione, in quo narratur de fide ac salute cujusdam mulieris Lydiæ:
de salute puellæ habentis spiritum divinatorem,
propter quam domini incluserunt Paulum in
carcerem. De terr:rmotu ac miraculo quod ibi
contigit, et quomodo custos carceris cum credidisset in ipsa nocte, repente rum universa familia baptizatus est. Quod rogati exierint tunc de
carcere apostoli.
23. De seditione facta Thessalonicæ ob prædicationem, fugaque Pauli in Bercam, et inde in Athenas.
26. De scriptura quæ super aram erat Athenis: et
de docta Pauli prædicatione ac ipsius pietate.
27. De Aquila et Priscilla ac Corinthiorum incredulitate, Deique beneplacito, quod Paulo revelatum est secundum providentiam quæ erga illos
erat: in quo etiam agitur de Crispo archisynagogo, qui cum aliis quibusdam credidit et baptizatus est quod seditione Corinthi mota Paulus
clam discessit cumque venisset Ephesum ac disputasset, egressus est: de Apollo viro eloquente ac
Adeli.
28. De baptismale et Spiritus sancti dono per Pauli
orationem dato his qui Ephesi crediderant, et de
salute populi: in quo narratur etiam de filiis
Sceva, et quod non oporteat ad incredulos accedere, eosque qui se reddiderunt fide indignos:
νος
40
νύκτωρ τοῖς ἀδελφοῖς ὑπανεχώρησεν.
ἐν ᾧ περὶ τῆς φυλάκων κολάσεως. Καὶ
μετέπειτα περὶ τῆς τοῦ ἀσεβοῦς Ηρώδου
πικρᾶς τε καὶ ὀλεθρίου καταστροφής.
ιθ'. ᾿Αποστολή Βαρνάβα και Παύλου πρὸς τοῦ
θείου Πνεύματος εἰς Κύπρον, ὅσα τε εἰργάσαντο ἐν ὀνόματι Χριστοῦ εἰς Ελύμαν τὸν
μάγον.
κ. Παύλου εὐθαλής διδασκαλία εἰς Χριστὸν ἔκ
τε τοῦ νόμου καὶ καθεξῆς τῶν προφητῶν,
ἱστορικὴ καὶ εὐαγγελική, ἐν ᾧ ἐκλεκτικὴ καὶ
συλλογιστική. Περὶ μεταθέσεως τοῦ κηρύ
γματος εἰς τὰ ἔθνη, διωγμοῦ τε αὐτῶν ἐκεῖ,
καὶ ἀφίξεως εἰς Ικόνιον.
καὶ. Ὅπως ἐν Ἰκονίῳ κηρύξαντες τὸν Χριστὸν,
πολλῶν Το πιστευσάντων εδιώχθησαν
ἀπόστολοι·
κβ'. Περὶ τοῦ ἐν Δύστροις ἐκ γενετής χωλού
ἰαθέντος διὰ τῶν ἀποστόλων· δι' όπερ εἶνα
τε θεοί, καὶ μανῆναι τοῖς ἐγχωρίοις ἔδοξαν.
Ενθα δὴ καὶ μετέπειτα λιθάζεται ὁ Παῦλος
παρὰ τῶν ἀστυγειτόνων Ἰουδαίων.
κγ'. Ὅτι οὐ περιτέμνεσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιο
στεύσαντας, δόγματι καὶ κρίσει τῶν ἀπο
στόλων· ἐν ᾧ Ἐπιστολὴ
Ἐπιστολὴ τῶν ἀποστόλων
πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν περὶ ὧν
ὧν φυλακτέον.
Αντίρρησις Παύλου πρὸς Βαρνάβαν διὰ
Μάρκον.
κδ. Περὶ κατηχήσεως Τιμοθέου, καὶ τῆς κατὰ
ἀποκάλυψιν ἀφίξεως Παύλου εἰς Μακεδο
νίαν, ἐν ᾧ περὶ πίστεως καὶ σωτηρίας τινὸς
γυναικὸς Λυδίας· περὶ ιάσεως τῆς πνεῦμα
πύθωνος ἐχούσης παιδίσκης, δι᾿ ἣν τὸν Παῦ
λον καθείρξαν οἱ δεσπόται. Περὶ τοῦ συμβάνο
τος ἐκεῖ σεισμοῦ καὶ θαύματος, καὶ ὅπως πιο
στεύσας ὁ ε!ρκοτοφύλαξ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ
ἐβαπτίσθη παραχρῆμα Πανέστιος, ὅτι, παρ
ρακληθέντες ἐξῆλθον ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου
τότε οἱ ἀπόστολοι.
κε'. Περὶ στάσεως γενομένης ἐν Θεσσαλονίκη
κηρύγματος ένεκεν, φυγῆς τε Πούλου εἰς
Βέροιαν, κἀκεῖθεν εἰς ᾿Αθήνας.
κς'. Περὶ τῆς ἐν ᾿Αθήναις ἐπιβωμίου γραφής, φιο
λοσόφου τε κηρύγματος καὶ εὐσεβείας Μαύ
λου.
κι'. Περί Ακύλα καὶ Πρισκίλλης, καὶ τῆς Κοριν
θίων ἀπειθείας, τῆς τε κατὰ πρόγνωσιν ἐπ'
αὐτοὺς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ ἀποκαλυφθείσης
Παύλῳ ἐν ᾧ περὶ Κρίσπου αρχισυναγώγου
πιστεύσαντος σὺν ἑτέροις τισὶ καὶ βαπτισ
σθέντος, ὅτι στάσεως κινηθείσης ἐν Κορίνα
θῳ, ὁ Παῦλος ὑπανεχώρησεν, ἐλθών τε εἰς
Εφεσον καὶ διαλεχθεὶς ἐξῆλθε· περὶ ᾿Απολο
λὼ ἀνδρὸς λογίου τε καὶ πιστοῦ.
κη'. Περί βαπτίσματος καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύ
ματος δωρεάς δοθείσης διὰ προσευχῆς Ηαύλου τοῖς ἐν Ἐφέσῳ πιστεύσασι, καὶ περὶ
Τάσεως τοῦ λαοῦ· ἐν ᾧ περὶ τῶν υἱῶν Σκευά,
καὶ ὅτι οὐ δεῖ προσχωρεῖν ἀπίστοις καὶ ἀν
col. 41–42page 6 of 20
PG 118:41αξίοις τῆς πίστεως γενομένοις. Καὶ περὶ ἐξομολογήσεως τῶν πιστευόντων· περὶ τῆς ἐν Ἐφέσῳ κινηθείσης στάσεως ὑπὸ Δημη τρίου τοῦ ἀργυροκόπου κατὰ των ἀποστόλων. κι'· Περίοδος Παύλου, ἐν ᾗ τὰ περὶ θανάτου καὶ ἀνακλήσεως Εὐτύχου διὰ προσευχῆς ἐν Τρῳάδι. Παραίνεσίς τε αὐτοῦ ποιμαντικὴ πρὸς τοὺς ἐν Ἐφέσῳ πρεσβυτέρους· ἐν ᾧ παράπλους Παύλου ἀπὸ Ἐφέσου ἄχρι και σαρείας τῆς Παλαιστίνης. λ. Αγάβου προφητεία περὶ τῶν συμβησομένων τῷ Παύλῳ ἐν Ἱερουσαλήμ. λα΄. Παραίνεσις Ἰακώβου πρὸς Παῦλον περὶ τοῦ μὴ δοκεῖν Εβραίους περιτέμνεσθαι. τε λβ'. Περὶ τῆς ἐν Ἱερουσαλὴμ κατὰ τοῦ Παύλου κινηθείσης ἀταξίας, ὅπως αὐτὸν ὁ χιο λίαρχος τοῦ πλήθους ἐξαιρεῖται, ἐν ᾧ Παύ λου κατάστασις περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῆς εἰς ἀποστολὴν αὐτοῦ κλήσεως. Περὶ ὧν ὁ ᾿Ανανίας εἶπε πρὸς τὸν Παῦλον ἐν Δαμασκώ, ὀπτασίας τε καὶ φωνῆς Θεοῦ γενομένης ποτέ πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ἱερῷ· ὅτι μέλλων ἐπὶ τού τοις ὁ Παῦλος τύπτεσθαι, εἰπὼν ὅτι 'Ρωμαῖός εἰμι, ἀνέθη. λγ'. Οσα ὁ Παῦλος καταβὰς εἰς τὸ συνέδριον ἔπαθέ τε καὶ εἶπε· καὶ εὐθυβόλως ἔπραξε. λδ'. Περὶ ἐπιβουλῆς μελετωμένης ὑπὸ Ἰουδαίων κατα Παύλου, και μηνύσεως αὐτῆς πρὸς Λυσίαν. Εν ᾧ ὅτι παρεπέμφθη ὁ Παῦλος τῷ ἡγεμόνι εἰς Καισαρειαν μετὰ στρατιωτῶν καὶ γραμμάτων. λε. Τερτυλλου περὶ Παύλου κατηγορία, καὶ αὐ τοῦ ἀπολογία ἐπὶ τοῦ ἡγεμόνος. λς. Περὶ τῆς Φήλικος διαδοχῆς, καὶ τῆς Φήστου προαγωγῆς, τῆς τε ἐπ' αὐτοῦ ἀνακρίσεως Παύλου καὶ ἐφέσεως. λζ. Αγρίππα και βερνίκης παρουσία, καὶ πεύσεις τῶν κατὰ Παύλον· ἐν ᾧ Παύλου ἀπολογία ἐπ' αὐτῶν περὶ τῆς ἐννόμου θρησκείας αὐτ τοῦ καὶ κλήσεως εἰς τὸ Εὐαγγέλιον· ὡς οὐ δὲν ἀδικεῖ Ἰουδαίους ὁ Παῦλος, Αγρίππας ἔφη τῷ Φήστῳ. λη. Πλούς Παύλου ἐπὶ Ρώμην, κινδύνων τε πλείστων καὶ μεγίστων ἔμπλεως· ἐν ᾧ παρ αίνεσις Παύλου πρὸς τοὺς σὺν αὐτῷ περὶ ἐλπίδος σωτηρίας. Ναυάγιον Παύλου, όπως τε διεσώθησαν εἰς Μελίτην τὴν νῆσον, καὶ ὅσα ἐν αὐτῇ ὁ Παῦλος ἐθαυματούργησεν. λθ'. Ὅπως ἀπὸ Μελίτης, εἰς Ρώμην κατήντησεν ὁ Παῦλος. μ΄. Περὶ διαλέξεως Παύλου τῆς πρὸς τοὺς ἐν Ῥώμη Ἰουδαίους. Εἰσὶ τὰ μὲν αὐτοτελή πεφάκαια μ' Τὰ δὲ τούτοις υποκείμενα μζ.
41
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
αξίοις τῆς πίστεως γενομένοις. Καὶ περὶ ἐξομολογήσεως τῶν πιστευόντων· περὶ τῆς ἐν
Ἐφέσῳ κινηθείσης στάσεως ὑπὸ Δημη
τρίου τοῦ ἀργυροκόπου κατὰ των ἀποστό
λων.
κι'· Περίοδος Παύλου, ἐν ᾗ τὰ περὶ θανάτου καὶ
ἀνακλήσεως Εὐτύχου διὰ προσευχῆς ἐν
Τρῳάδι. Παραίνεσίς τε αὐτοῦ ποιμαντικὴ
πρὸς τοὺς ἐν Ἐφέσῳ πρεσβυτέρους· ἐν ᾧ
παράπλους Παύλου ἀπὸ Ἐφέσου ἄχρι και
σαρείας τῆς Παλαιστίνης.
λ. Αγάβου προφητεία περὶ τῶν συμβησομένων
τῷ Παύλῳ ἐν Ἱερουσαλήμ.
λα΄. Παραίνεσις Ἰακώβου πρὸς Παῦλον περὶ τοῦ
μὴ δοκεῖν Εβραίους περιτέμνεσθαι.
τε
λβ'. Περὶ τῆς ἐν Ἱερουσαλὴμ κατὰ τοῦ Παύλου
κινηθείσης ἀταξίας, ὅπως
αὐτὸν ὁ χιο
λίαρχος τοῦ πλήθους ἐξαιρεῖται, ἐν ᾧ Παύ
λου κατάστασις περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῆς εἰς
ἀποστολὴν αὐτοῦ κλήσεως. Περὶ ὧν ὁ ᾿Ανανίας εἶπε πρὸς τὸν Παῦλον ἐν Δαμασκώ,
ὀπτασίας τε καὶ φωνῆς Θεοῦ γενομένης ποτέ
πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ἱερῷ· ὅτι μέλλων ἐπὶ τού
τοις ὁ Παῦλος τύπτεσθαι, εἰπὼν ὅτι 'Ρωμαῖός
εἰμι, ἀνέθη.
λγ'. Οσα ὁ Παῦλος καταβὰς εἰς τὸ συνέδριον ἔπαθέ
τε καὶ εἶπε· καὶ εὐθυβόλως ἔπραξε.
λδ'. Περὶ ἐπιβουλῆς μελετωμένης ὑπὸ Ἰουδαίων
κατα Παύλου, και μηνύσεως αὐτῆς πρὸς
Λυσίαν. Εν ᾧ ὅτι παρεπέμφθη ὁ Παῦλος
τῷ ἡγεμόνι εἰς Καισαρειαν μετὰ στρατιωτῶν
καὶ γραμμάτων.
λε. Τερτυλλου περὶ Παύλου κατηγορία, καὶ αὐ
τοῦ ἀπολογία ἐπὶ τοῦ ἡγεμόνος.
λς. Περὶ τῆς Φήλικος διαδοχῆς, καὶ τῆς Φήστου
προαγωγῆς, τῆς τε ἐπ' αὐτοῦ ἀνακρίσεως
Παύλου καὶ ἐφέσεως.
λζ. Αγρίππα και βερνίκης παρουσία, καὶ πεύσεις
τῶν κατὰ Παύλον· ἐν ᾧ Παύλου ἀπολογία
ἐπ' αὐτῶν περὶ τῆς ἐννόμου θρησκείας αὐτ
τοῦ καὶ κλήσεως εἰς τὸ Εὐαγγέλιον· ὡς οὐδὲν ἀδικεῖ Ἰουδαίους ὁ Παῦλος, Αγρίππας
ἔφη τῷ Φήστῳ.
λη. Πλούς Παύλου ἐπὶ Ρώμην, κινδύνων
τε
πλείστων καὶ μεγίστων ἔμπλεως· ἐν ᾧ παρ
αίνεσις Παύλου πρὸς τοὺς σὺν αὐτῷ περὶ
ἐλπίδος σωτηρίας. Ναυάγιον Παύλου, όπως
τε διεσώθησαν εἰς Μελίτην τὴν νῆσον, καὶ
ὅσα ἐν αὐτῇ ὁ Παῦλος ἐθαυματούργησεν.
λθ'. Ὅπως ἀπὸ Μελίτης, εἰς Ρώμην κατήντησεν ὁ
Παῦλος.
μ΄. Περὶ διαλέξεως Παύλου τῆς πρὸς τοὺς ἐν Ῥώμη
Ἰουδαίους.
42
item de confessione credentium, de mola Ephesi
seditione a Demetrio fabro argentario adversus
apostolos.
29. Circuitus Pauli, in quo eliam narratur mors
Eutychi et a morte revocatio per orationem
Pauli. Adhortatio ipsius qualem deceat habere
pastorem ad presbyteros qui erant Ephesi: in
quo est et Pauli præternavigatio ab Epheso usque Cæsaream Palæstinam.
30. Agabi prophetia de his qur futura erant, ut
Paulo Jerosolymis contingerent.
31. Adhortatio Jacobi ad Paulum, co quod Paulus
diceretur non judicare Hebræos circumcidendos.
32. De seditione mota Jerosolymis adversus Paulum,
et quomodo ipsum tribunus a multitudine eripuerit, in quo etiam narrat ordine Paulus de
seipso, suique ad apostolatum vocatione. De his
quæ ad Paulum dixit Ananias, ac visione voceque Dei ad eum quondam in templo facta: et
cum post hæc ab eis verberandus esset Paulus:
ubi se Romanum esse dixisset, liberatus est.
33. De his quæ Paulus descendens in concilium passus est et recte sibi consulens fecit.
34. De insidiis Paulo intentatis a Judzis, et quod
Lysiæ judicatæ sint: in quo núrratur quod
transmissus sit Paulus Cæsaream ad præsidem
cum militibus et litteris.
35. Tertulli accusatio adversus Paulum, et ipsius ad
præsidem defensio.
36. De felicis defunctioue Festique successionc, et
Pauli ab eo interrogatione et provocatione.
37. Agrippæ et Bernices adventus, ac interrogationes
de rebus quæ Paulum concernebant: in quo
etiam narratur Pauli ad ea responsio, de legitimo cultu suo et vocatione ad Evangelium:
quod Agrippa dixerit Festo Paulum in nullo
Judæos injuria affecisse.
38. Pauli Romam versus navigatio plurimis maximisque plena periculis: in quo narratur etiam
Pauli exhortatio ad eos qui secum erant de spe
salutis. Naufragium Puuli, et quo modo inco -
lumes evaserunt in Meliten insulam, quæve
miracula Paulus in ea operatus sit.
39. Quomodo a Melite Romam pervenit Paulus.
40. Scita Pauli concio ad Judzos qui Romæ degebant.
Εἰσὶ τὰ μὲν αὐτοτελή πεφάκαια μ'
Τὰ δὲ τούτοις υποκείμενα μζ.
PATROL. GR. CXVIII.
2
col. 43–44page 7 of 20
Caput Primum
PG 118:43ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΤΩΝ ΠΑΛΑΙ ΑΓΙΩΝ ΑΝΔΡΩΝ ΥΠΟ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΗΚΑΙΥΠΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΟΥ Ἐκ διαφόρων ὑπομνημάτων συλλεχθεῖσά τε καὶ ἀκριβωθεῖσα εἰς συνοψιν, εἰς τὰς Πράξεις τῶν ᾿Αποστόλων. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Περὶ τῆς ἐξ ἀναστάσεως διδασκαλίας Χριστοῦ καὶ ὀπτασίας πρὸς τοὺς μαθητάς· καὶ περὶ ἐπαγ γελίας τῆς τοῦ ἁγίου Ηνεύματος δωρεάς, θέας τε καὶ τρόπου τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐνδόξου καὶ δευτέρας αὐτοῦ παρ ουσίας «Τὸν μὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάμην περὶ πάντ «των, ὦ Θεόφιλε, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοτος ποιεῖν τε καὶ «διδάσκειν, ἄχρι ἧς ἡμέρας, ἐντειλάμενος τοῖς ἀπο «στόλοις διὰ Πνεύμανος ἁγίου, οὓς ἐξελέξατο, ἀνε «λήφθη. «» Λόγον» εἶπε «πρῶτον,» οὐκ Εὐαγγέλιον, καὶ τοι 2: Παύλου Εὐαγγέλιον τὸν ἑαυτοῦ καλοῦντος, ἡνίκα φά «» σκει, «Κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον μου.» Το κομπῶδες γὰρ πανταχοῦ φεύγουσιν. ὡς καὶ ὁ Ματθαῖος, ο Βίβλος, φάσκων, γενέσεως. Εἰ δὲ ὁ Μάρκος, ᾿Αρχή, φη σι, τοῦ Εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀλλ' οὐ τήν ἑαυτοῦ συγγραφὴν καλεῖ Εὐαγγέλιον, ἀλλὰ τὸ τοῦ Χριστοῦ κήρυγμα. ᾿Αρχὴ γὰρ τοῦ κηρύγματος τοῦ Χριστοῦ ἡ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάννου πρόοδος. Τῆς δὲ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου ἀποκαλύψεως, καὶ τῆς ἐναθρωπήσεως αὐτοῦ ἀρχὴ, ἡ ἐκ παρθένου γεννησις, καὶ ὅσα ἐπὶ τούτοις. Ητινι καὶ ἀρχῇ ἐχρήσατο τῶν οἰκείων συγγραφῶν Ματθαῖος, καὶ αὐτὸς ὁ Λουκᾶς οὗτος· ἃ καὶ Εὐαγγέλια οἱ πιστοὶ μετὰ ταῦτα ἐδικαίωσαν καλεῖν, ὡς τὸ ὄντως Εὐαγ γέλιον, τουτέστι, τήν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν πε «» * ριέχοντα. Τῷ δὲ, «περὶ πάντων,» εἰπεῖν, δοκεῖ ἐναν τιοῦσθαι τῷ εὐαγγελιστῇ Ἰωάννη· εἶχε ὁ μέν φησιν οὐκ εἶναι δυνατὸν ταῦτα γράψαι· μηδὲ γὰρ χωρῆσαι τὰ γραφόμενα βιβλία τὸν κόσμον· ὁ δὲ περὶ πάντων & φησὶ τὸν λόγον πεποιῆσθαι απ' αρχής μέχρι τῆς ἀναλή όπως. Τί οὖν φαμεν Ὅτι περὶ παντων οὗτός φησι Β.
OECUMENII TRICCE EPISCOPI
ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΤΩΝ ΠΑΛΑΙ ΑΓΙΩΝ ΑΝΔΡΩΝ
ΥΠΟ ΑΝΩΝΥΜΟΥ
ΗΚΑΙΥΠΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΟΥ
Ἐκ διαφόρων ὑπομνημάτων συλλεχθεῖσά τε καὶ ἀκριβωθεῖσα εἰς συνοψιν, εἰς τὰς
Πράξεις τῶν ᾿Αποστόλων.
ENARRATIO VETERUM SANCTORUM VIRORUM
AB ANONYMO
IMO AB ECUMENIO
Ex diversis monumentis collecta et accurate in compendium redacta, in Acta
apostolorum.
44
1 CAPUT PRIMUM.
De doctrina Christi, quæ fuit a resurrectione et apparitione ad discipulos: et de promissione sancti
Spiritus, de visa Christi assumptione, et de glorioso ejus secundo adventu,
I, 1 2. «Priorem quidem librum feci de omni-
■ bus, o Theophile, quæ cœpit Jesus et facere et
«docere, usque ad eum diem, quo (cum apostolis
* præcepisset per Spiritum sanctum, quos elege-
«rat) assumptus est.»
ΚΕΦΑΛ. Δ'.
Περὶ τῆς ἐξ ἀναστάσεως διδασκαλίας Χριστοῦ
καὶ ὀπτασίας πρὸς τοὺς μαθητάς· καὶ περὶ ἐπαγ
γελίας τῆς τοῦ ἁγίου Ηνεύματος δωρεάς, θέας
τε καὶ τρόπου τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ,
καὶ περὶ τῆς ἐνδόξου καὶ δευτέρας αὐτοῦ παρ
ουσίας
«Τὸν μὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάμην περὶ πάντ
«των, ὦ Θεόφιλε, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοτος ποιεῖν τε καὶ
«διδάσκειν, ἄχρι ἧς ἡμέρας, ἐντειλάμενος τοῖς ἀπο-
«στόλοις διὰ Πνεύμανος ἁγίου, οὓς ἐξελέξατο, ἀνε
«λήφθη.
«
«Priorem librum» dixit, non Evangelium, cum Λόγον» εἶπε «πρῶτον,» οὐκ Εὐαγγέλιον, καὶ τοι
tamen Paulus suum vocet Evangelium, 2 ubi ait: Παύλου Εὐαγγέλιον τὸν ἑαυτοῦ καλοῦντος, ἡνίκα φά-
«Juxta Evangelium meum'.» Nam arrogantiam σκει, «Κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον μου.» Το κομπῶδες γὰρ
ubique fugiunt. Sicut et Matthaus, «Liber, inquit πανταχοῦ φεύγουσιν. ὡς καὶ ὁ Ματθαῖος, ο Βίβλος,
generationis '.. Quod si Marcus dicit: • Initium φάσκων, γενέσεως.» Εἰ δὲ ὁ Μάρκος, «᾿Αρχή, φηEvangelii Jesu Christi ³,» non tamen suam Scri- σι, τοῦ Εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ,» ἀλλ' οὐ τήν
pturam vocat Evangelium, sed Christi prædicatio- ἑαυτοῦ συγγραφὴν καλεῖ Εὐαγγέλιον, ἀλλὰ τὸ τοῦ
nem. Initium enim prædicationis Christi, fuit pro- Χριστοῦ κήρυγμα. ᾿Αρχὴ γὰρ τοῦ κηρύγματος τοῦ
gressus a prædicatione Joannis. Initium vero Χριστοῦ ἡ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάννου πρόοδος.
revelationis mysterii Christi et incarnationis ipsius Τῆς δὲ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου ἀποκαλύψεως,
fuit nativitas ex Virgine, et quæcunque ad hæc se- καὶ τῆς ἐναθρωπήσεως αὐτοῦ ἀρχὴ, ἡ ἐκ Παρθέ
cuta sunt. Quo etiam initio scriptorum suorum νου γεννησις, καὶ ὅσα ἐπὶ τούτοις. Ητινι καὶ ἀρχῇ
usus est Matthaus, et idem hic Lucas: quæ scripta ἐχρήσατο τῶν οἰκείων συγγραφῶν Ματθαῖος, καὶ
fideles postmodum Evangelia quoque appellare di- αὐτὸς ὁ Λουκᾶς οὗτος· ἃ καὶ Εὐαγγέλια οἱ πιστοὶ
gnati sunt, tanquam vere complectentia Evange- μετὰ ταῦτα ἐδικαίωσαν καλεῖν, ὡς τὸ ὄντως Εὐαγ
•lium, hoc est, Christi doctrinam. Verum cum ait, γέλιον, τουτέστι, τήν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν πε-
«De omnibus,» videtur Joanni * evangelistæ re- ριέχοντα. Τῷ δὲ, «περὶ πάντων,» εἰπεῖν, δοκεῖ ἐναν
pugnare: ille namque dicit possibile non esse hæc τιοῦσθαι τῷ εὐαγγελιστῇ Ἰωάννη· εἶχε ὁ μέν φησιν
scribere, neque enim mundum posse capere libros οὐκ εἶναι δυνατὸν ταῦτα γράψαι· μηδὲ γὰρ χωρῆσαι
qui scriberentur: hic autem de omnibus ait se li- τὰ γραφόμενα βιβλία τὸν κόσμον· ὁ δὲ περὶ πάντων
brum fecisse ab exordio usque ad assumptionem., & φησὶ τὸν λόγον πεποιῆσθαι απ' αρχής μέχρι τῆς ἀναλή
Quid ergo dicemus? Quod hic se nihil præternis όπως. Τί οὖν φαμεν; Ὅτι περὶ παντων οὗτός φησι
1 II Tim. II,
Β.
• Matt. 1, 1. * Mart. 1, 1. 4 Joan. xx1, 30, 34.
col. 45–46page 8 of 20
PG 118:45τῶν συνεχόντων καὶ κατεπειγόντων μηδὲν παραλιπεῖν, ἐξν ὧν ἡ τοῦ κηρύγματος θειότης καὶ ἀλήθεια καταλαμβάνεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάνης περὶ πάνω των τούτων διέλαβεν. Οὐ γὰρ ἐνέλιπόν τι δι' ὧν ἥ τε κατά σάρκα τοῦ Λόγου οικονομία πιστεύεται τε καὶ ἐπιγινώσκεται, καὶ ἡ κατὰ τὴν θειότητα αὐτοῦ μεγαλειότης διαλάμπει τε καὶ ἐμφανίζεται. «" Θεό φιλε.» Ἡγεμὼν ἦν ουτος ὁ Θεόφιλος. Μὴ θαυμάσης δὲ εἰ ἕνεκεν ἀνδρὸς ἑνὸς τοσαύτην φροντίδα κατελάβετο, ὡς δύο αὐτῷ γράψαι πραγματείας ὁλοκλήρους. Καὶ γὰρ φύλαξ ἦν τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς τῆς λεγούσης· «Οὐκ ἔστι θέλημα τοῦ Πατρός μου, ἵνα ἀπό ληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων.» - «Ποιεῖν τε καὶ διδά σκειν·» τὸν παθόντα λέγει καὶ τὰ θαύματα πεποιηκέναι. Η ὅτι δι' ὧν ἔπραττε παρήνει, «"Αχρι ς ἡμέρας.» Τὸ ἑξῆς· Αχρι ἧς ἡμέρας ἀνελήφθη. Τὰ δὲ λοιπά, διὰ μέσου. Τὸ δὲ, «Εντειλάμενος τοῖς ἀποστόλοις διὰ Πνεύματος ἁγίου,» ἢ ὅτι πνευματικά τὰ ἐντάλματα δηλοῖ, οὐδὲν κοσμικὸν ἐπιφαίνοντα· ή ἵνα καὶ τὸ Πνεῦμα σύμφυτον ἑαυτῷ παραδείξῃ, ὡς οὐδὲν ἄν ὑπὸ Θεοῦ τελεῖται ἐλλείπον ἔχοντι τῆς ἁγια στικῆς ὑποστάσεως. Τί δὲ τὰ ἐντάλματα; «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αυ τοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» «Ανελήφθη» δὲ εἶπεν, οὐκ, ᾿Ανέβη· ἔτι γὰρ ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλέγεται. Οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ παι «θεῖν αὐτὸν ἐν πολλοῖς τεκμηρίοις.» «᾿Ανελήφθη» εἰπὼν, ἵνα μή τις νομίσῃ ἑτέρου δυνάμει τοῦτο γενέσθαι, ἐπήνεγκεν εὐθὺς καὶ τὸ, ἀπὸ τῆς οἰκείας αὐθεντίας. • Οἷς καὶ παρέστησεν εαυ τὸν ζῶντα.» Τὸν αὐτὸν δὲ δεικνὺς καὶ πεπονθότα και ἀναστάντα, συνῆψε τῷ λόγῳ· «Μετὰ τὸ παθεῖν αὐτ τόν.» «Δι' ἡμερῶν» δὲ εἶπε «τεσσαράκοντα,» Οὐκ, Εν ἡμέραις· οὐ γὰρ συνεχῆ τὴν μετ' αὐτῶν διατριβὴν ἐποιεῖτο, ὡς καὶ πρὸ τοῦ πάθους, ἀλλὰ διεσταλμένως, ἅμα μὲν καὶ ποθεινοτέραν αὐτοῖς τὴν ἑαυτοῦ ἐμφάνειαν παρασκευάζων, ἅμα δὲ καὶ τὸ ὑψηλότερον καὶ θεοπρεπὲς αὐτοῦ ἐμφανίζων. «Οπτανόμενος αὐτοῖς.» Τίνος ένεκεν οὐ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀποστόλοις ἐφά νη; Ὅτι φάντασμα ἔδοξεν ἂν τοῖς πολλοῖς. οὐκ εἰ δόσι τὸ ἀπόρρητον τοῦ μυστηρίου. Εἲ γὰρ καὶ αὐτοὶ οἱ μαθηταὶ ἠπίστουν τὴν ἀρχὴν καὶ ἐθορυβοῦντο, τί τοὺς πολλοὺς εἰκὸς ἦν παθεῖν; Διά τοι τοῦτο ἐκ τῶν σημείων ὧν ἔλαβον χάριν ποιεῖν οἱ ἀπόστολοι, ἀναμε φίβολον ποιεῖ τῆς ἀναστάσεως τὴν ἀπόδειξιν καὶ κοι νήν· ὥστε μὴ τοῖς τότε μόνον, ὅπερ ἐκ τῆς ὄψεως ἔμελλε γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς μετὰ ταῦτα φανερὰν γενέσθαι τὴν ἀνάστασιν. Καὶ λόγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ,»
45
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
46
»
τῶν συνεχόντων καὶ κατεπειγόντων μηδὲν παραλι- sisse ait eorum, quæ cohærent ac urgent, in quiπεῖν, ἐξν ὧν ἡ τοῦ κηρύγματος θειότης καὶ ἀλήθεια
καταλαμβάνεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάνης περὶ πάνω
των τούτων διέλαβεν. Οὐ γὰρ ἐνέλιπόν τι δι' ὧν ἥ τε
κατά σάρκα τοῦ Λόγου οικονομία πιστεύεται τε καὶ
ἐπιγινώσκεται, καὶ ἡ κατὰ τὴν θειότητα αὐτοῦ μεγαλειότης διαλάμπει τε καὶ ἐμφανίζεται. «" Θεόφιλε.» Ἡγεμὼν ἦν ουτος ὁ Θεόφιλος. Μὴ θαυμάσης
δὲ εἰ ἕνεκεν ἀνδρὸς ἑνὸς τοσαύτην φροντίδα κατελά
βετο, ὡς δύο αὐτῷ γράψαι πραγματείας ὁλοκλήρους.
Καὶ γὰρ φύλαξ ἦν τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς τῆς λεγούσης· «Οὐκ ἔστι θέλημα τοῦ Πατρός μου, ἵνα ἀπό
ληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων.» - «Ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν·» τὸν παθόντα λέγει καὶ τὰ θαύματα πεποιηκέναι. Η ὅτι δι' ὧν ἔπραττε παρήνει, «"Αχρι 7ς
ἡμέρας.» Τὸ ἑξῆς· Αχρι ἧς ἡμέρας ἀνελήφθη. Τὰ
δὲ λοιπά, διὰ μέσου. Τὸ δὲ, «Εντειλάμενος τοῖς
ἀποστόλοις διὰ Πνεύματος ἁγίου,» ἢ ὅτι πνευματικά
τὰ ἐντάλματα δηλοῖ, οὐδὲν κοσμικὸν ἐπιφαίνοντα· ή
ἵνα καὶ τὸ Πνεῦμα σύμφυτον ἑαυτῷ παραδείξῃ, ὡς
οὐδὲν ἄν ὑπὸ Θεοῦ τελεῖται ἐλλείπον ἔχοντι τῆς ἁγια
στικῆς ὑποστάσεως. Τί δὲ τὰ ἐντάλματα; «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αυτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ
τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» «Ανελήφθη» δὲ εἶπεν,
οὐκ, ᾿Ανέβη· ἔτι γὰρ ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλέγε
ται.
-
• Οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ παι
«θεῖν αὐτὸν ἐν πολλοῖς τεκμηρίοις.»
«᾿Ανελήφθη» εἰπὼν, ἵνα μή τις νομίσῃ ἑτέρου
δυνάμει τοῦτο γενέσθαι, ἐπήνεγκεν εὐθὺς καὶ τὸ,
ἀπὸ τῆς οἰκείας αὐθεντίας. • Οἷς καὶ παρέστησεν εαυτὸν ζῶντα.» Τὸν αὐτὸν δὲ δεικνὺς καὶ πεπονθότα και
ἀναστάντα, συνῆψε τῷ λόγῳ· «Μετὰ τὸ παθεῖν αὐτ
τόν.»
«Δι' ἡμερῶν» δὲ εἶπε «τεσσαράκοντα,»
Οὐκ, Εν ἡμέραις· οὐ γὰρ συνεχῆ τὴν μετ' αὐτῶν
διατριβὴν ἐποιεῖτο, ὡς καὶ πρὸ τοῦ πάθους, ἀλλὰ
διεσταλμένως, ἅμα μὲν καὶ ποθεινοτέραν αὐτοῖς τὴν
ἑαυτοῦ ἐμφάνειαν παρασκευάζων, ἅμα δὲ καὶ τὸ
ὑψηλότερον καὶ θεοπρεπὲς αὐτοῦ ἐμφανίζων.
«Οπτανόμενος αὐτοῖς.»
Τίνος ένεκεν οὐ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀποστόλοις ἐφάνη; Ὅτι φάντασμα ἔδοξεν ἂν τοῖς πολλοῖς. οὐκ εἰ
δόσι τὸ ἀπόρρητον τοῦ μυστηρίου. Εἲ γὰρ καὶ αὐτοὶ
οἱ μαθηταὶ ἠπίστουν τὴν ἀρχὴν καὶ ἐθορυβοῦντο, τί
τοὺς πολλοὺς εἰκὸς ἦν παθεῖν; Διά τοι τοῦτο ἐκ τῶν
σημείων ὧν ἔλαβον χάριν ποιεῖν οἱ ἀπόστολοι, ἀναμε
φίβολον ποιεῖ τῆς ἀναστάσεως τὴν ἀπόδειξιν καὶ κοι
νήν· ὥστε μὴ τοῖς τότε μόνον, ὅπερ ἐκ τῆς ὄψεως
ἔμελλε γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς μετὰ ταῦτα
φανερὰν γενέσθαι τὴν ἀνάστασιν.
• Καὶ λόγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ,»
*Matth. xvi, 14. Matth. xvi, 18, 19.
bus divinitas ac veritas prædicationis comprehenditur. Etenim ipse quoque Joannes de his omnibus
disseruit. Non enim quidpiam eorum reliquerunt,
per quæ vel dispensatio Verbi juxta carnem creditur et cognoscitur,vel magnitudo ipsius juxta divinitatem relucet et manifestatur. «O Theophile.
Præfectus erat hic Theophilus. Ne autem mireris
si unius viri gratia tantum curæ susceperit, ut illi
duo integra volumina laboris plena conscriberet.
Dominica namque vocis observator erat quæ dicebat «Non est voluntas Patris mei,ut pereat unus
pusillorum istorum 5.» - «Et facere et docere.»
Eum qui passus est dicit etiam miracula edidisse;
aut hoc dicit, quoniam per ea quæ operabaturadmonebat. «Usque ad eum diem.» Ordo est, usque
ad eum diem quo assumptus est: cætera per parenthesim interponuntur. Quod autem ait: • Cum
apostolis præcepisset per Spiritum sanctum,» vel
hoc dicit, spiritualia significans fuisse præcepta.
nihil sæculare præ se ferentia, vel etiam ut Spiritum connaturalem sibi demonstret, utpote cui ex
divina hypostasi nihil desit eorum quæ a Deo expleri possunt. Quænam autem sunt præcepta?
• Euntes 3 docete omnes gentes, baptizantes eos
in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 6.» Ait
autem, «< Assumptus est,» non, Ascendit: nam
adhuc de eo tanquam de homine disserit.
1, 3. «Quibus etiam exhibuit seipsum viventem
«postquam ipse passus fuerat, compluribus argu-
«<< mentis.»
Cum dixisset: Assumptus est,» ne quis existimaret alterius hoc factum esse virtute, statim
etiam subjunxit, quod propriæ esset auctoritatis:
«Quibus etiam exibuitseipsum viventem. Eumdem
autem ostendens qui passus fuerat ac resurrexerat,
sermoni conjunxit quod sequitur, dicens: «Postquam ipse passus fuerat.»
«Per dies quadraginta.
Non dixit: In diebus: neque enim continue cum
ipsis versabatur, quemadmodum ante passionem,
sed differenti modo: simul quidem et desirabiliorem eis reddens suam apparitionem,simul quoque
sublimiorem magisque divinum seipsum ostendens.
«Apparens illis.»
Quam ob causam non omnibus palam, sed
apostolis tantum apparuit? Quia vulgo plantasma
visum fuisset,quod ignorabat arcanum mysterium.
Nam si ipsi quoque discipuli initio increduli erant
ac turbabantur,quid verisimile est vulgus passurum
fuisse? Propterea ex signis, ad quæ edenda gratiam acceperunt apostoli, indubitatam reddit resurrectionis demonstrationem,omnibusque expositam: adeo ut non his tantum, qui tunc erant,
quod ipso aspectu futurum erat, verum etiam
posteris omnibus manifesta fieret resurrectio.
«Et loquens de regno Dei.»
col. 47–48page 9 of 20
PG 118:47συναλίζων, ἀλῶν, από Εντεῦθεν μανθάνομεν. ὡς καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐδίδασκε τοὺς μαθητάς. «Καὶ συναλιζόμενος.» Συνεσθίων καὶ πίνων. Τουτέστι κοινωνῶν ἀλῶν, κοινωνῶν τραπέζης. Παρήγγειλεν αὐτοῖς, ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρί α ζεσθαι, ἀλλὰ περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πα τρός.» ᾿Απὸ Ἱεροσολύμων μὴ ἀφίστασθαι παρηγγύα, βουλόμενος τῇ προσεδρία βεβαιότερον τὸν τῆς ἀνα στάσεως αὐτοῖς καταστήσασθαι λόγον, διὰ τῶν θαυ μάτων, ἅ δι' ἐπικλήσεως ἐγίνετο τοῦ σταυρωθέντος, διὰ τῶν θλίψεων ὧν ἔπασχον μὲν ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων οὐκ ἀφίσταντο δὲ τῆς τοῦ σταυρωθέντος καὶ ἀνα στάντος φιλίας, ἀλλ' ὑπεραπέθνησκον τούτου. Εἰ δὲ εὐθὺς ἐχωρίσθησαν Ἱεροσολύμων, καὶ τούτων οὐδὲν ἐπηκολούθησεν, υποπτος ἂν ἡ ἀνάστασις ὑπῆρξεν. "Αλλως τε καὶ πολλοὶ ἦσαν οἱ μέλλοντες πιστεύειν αὐτόθι. "Αμα δὲ καὶ ἔδει περιμένειν αὐτοὺς, ἵνα μή τινες λέγωσιν, ὅτι τοὺς γνωρίμους ἀφέντες, παρὰ τοῖς ξένοις ἦλθον κομπάσαι. "Αμα δὲ καὶ μή πω τῇ τοῦ Πνεύματος θωρακισθέντες δυνάμει, ἄχρηστοι και θίσταντο ἂν πρὸς τὰ τῶν ἀντιπάλων συμπλοκάς. «Τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός.» Καὶ ποῦ τοῦτο ὁ Πατὴρ ἐπηγγείλατο; Φαμὲν οὖν, ὅτι ἤτοι ἐλλειπτικῶς τῆς, ἀπὸ, προθέσεως δεῖ τὸ ῥητὸν ἐκλαμβάνειν, ἵνα ᾖ, περιμένειν ἀπὸ τοῦ Ηα τρὸς τὴν ἐπαγγελίαν, ἣν ὑμῖν ἐποιησάμην τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἢ καὶ ὅτι, ὡς αὐτός φησιν· παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκήκοα, ταῦτα ἀπαγγέλλω ὑμῖν· καὶ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπαγγελία, εἰ καὶ δι' αὐτοῦ γέ γονεν, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς ὑπῆρξεν. Εἰ δὲ καὶ παρ' αὐτοῦ ζητεῖς τοῦ Πνεύματος, ὁ Ἰωὴλ ἐχέγο γυος πιστώσασθαι τὸν λόγον, «Εκχεῶ, φάσκων, ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα.» «Ἡν ἡκούσατέ μου.» Πότε δὲ ἤκουσαν; Ὅτε ἔλεγε «Συμφέρει ὑμῖν ένα ἐγὼ ἀπέλθω, ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλησ τος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς.» Καὶ πάλιν «Εγώ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον πέμψει ὑμῖν.» Ατὰρ εἰ μηδέπω παρεγένετο τὸ Πνεύμα, πῶς ἔλεγε·. Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον;» ἤ ὅτι τοῦτο ἔλεγε, δεκτικοὺς αὐτοὺς καὶ ἐπιτηδείους ποιῶν εἰς τὴν ὑπο δοχὴν τοῦ Πνεύματος· ἔλαβον δὲ ὅτι κατῆλθεν. Η ὅτι τὸ μέλλον ὡς ἤδη παρὸν εἴρηκεν. "Η ὅτι τοῦ Πνεύ ματος ή δόσις, ἡ μὲν καθαρτική, ἡ δὲ τελειωτική. Ι οὖν τελεία καὶ τελειοποιός, ὥστε καὶ ἑτέρους τε λειοποιεῖν, τοῦ Πνεύματος, τοῖς ἀποστόλοις ἐπιφοίτησις, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Πεντηκοστῆς γέγονεν, οὐκ ἦλθε δὲ παρόντος αὐτοῦ, ὅτι, εἰ ὁ μὲν ἀπῆλθε, τὸ δὲ ἔμεινεν, οὐκ ἦν τοσοῦτον τὸ τῆς παραμυθίας. Σφόδρα γὰρ αὐτοῦ δυσαποσπάστως εἶχον. Οὐ κατῆλθε δὲ τὸ Πνεῦμα εὐθέως, ἀλλὰ μετὰ ὀκτὼ τυ χὸν ἢ ἐννέα ἡμέρας, ἵνα, καὶ μικρὸν ἀθυμήσαντες, καὶ ἐν ἐπιθυμίᾳ καὶ χρείᾳ τῆς ἐπαγγελίας καταστάντες, καθαρὰν καὶ ἀπηρτισμένην δέξωνται τὴν ἐπὶ τῇ Σιν,
47
OECUMENII TRICCÆ EPISCOPI
Hinc discimus quod etiam post resurrectionem
docebat discipulos.
«Et convescens.»
Simul edens ac bibens. Dicitur enim συναλίζων,
quasi ἀλῶν, hoc est, sale et mensa communi
cans.
«Præcepit eis ab Jerosolymis ne discederent,
⚫sed exspectarent promissionem Patris.»
Jubebat ne ab Hierosolymis discederent: volens
firmiorem reddi apud ipsos resurrectionis sermonem per miracula quæ crucifixi invocatione fierent per tribulationes etiam quas paterentur a
Judæis, nec tamen ab ejus amicitia, qui crucifixus
fuerat ac resurrexerat, deficerent, sed 4 huic potius
commorerentur. Quodsi statim ab Hierosolymis
discessissent, nihilque horum fuisset subsecutum,
suspecta certe fuisset resurrectio. Præterea quoque
multi erant ibidem credituri. Simul etiam exspectare eos oportebat, ne qui dicerent quod notis
relictis ad extraneos ostentandi sui gratia accedebant, rursum etiam quia nondum Spiritus virtute armati, inutiles redderentur ad hostium
congressus.
«Promissionem Patris.»
Et ubi hoc Pater promisit? Dicimus ergo quod
vel per defectum oportet dictum hoc intelligi, ut
subaudiatur præpositio από sitque sensus: Exspectarent a Patre promissionem, quam vobis, inquit,
feci de Spiritu sancto; vel etiam quia, sicut ipse
ait, Quæ a Patre audivi, hæc annuntio vobis,
sancti quoque Spiritus promissio, etiamsi per ipsum
facta sit, attamen a Patre erat. Quod si et ab ipso
quæris Spiritu, Joel fide dignus est qui sermonem
confirmet, dicens: «Effundam de Spiritu meo super omnem carnem '.»
«Quam audistis ex me.»
48
Εντεῦθεν μανθάνομεν. ὡς καὶ μετὰ τὴν ἀνάστα
σιν ἐδίδασκε τοὺς μαθητάς.
«Καὶ συναλιζόμενος.»
Συνεσθίων καὶ πίνων. Τουτέστι κοινωνῶν ἀλῶν,
κοινωνῶν τραπέζης.
• Παρήγγειλεν αὐτοῖς, ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρία ζεσθαι, ἀλλὰ περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός.»
«
Quando autem audierunt? Quando dixit: «Expedit vobis ut ego abeam; nisi enim ego abiero,
Paracletus non veniet ad vos 8.» Rursumque:
• Ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit
vobis.» Verum si nunquam adbuc advenerat
Spiritus, quomodo dixerat: «Accipite Spiritum
Accipite Spiritum
sanctum 10?» Vel quia hoc dixerat, capaces eos
reddens ac idoneos ad Spiritus susceptionem: acceperunt autem quando descendit. Vel quod futurum tanquam præsens dixit. Vel quod Spiritus da
tio,aut purgativa est aut perfectiva. Consummata
ergo Spiritus superventio in apostolos, et quæ perfectum reddit, adeo ut alios quoque perficiat,
tempore Pentecostes facta est, non autem eo præsente venit: nam si tunc Dominus discessisset,
Spiritus vero mansisset, non fuisset tanta consolalio: adeo enim ei adhaerebant, ut egre divelli possent. Non statim autem descendit Spiritus, sed
post octo fortassis aut novem dies, ut paululum
constristati, ei in desiderio ac necessitate promis.
7 Joel 11, 28.
& Joan. XVI,
,
᾿Απὸ Ἱεροσολύμων μὴ ἀφίστασθαι παρηγγύα,
βουλόμενος τῇ προσεδρία βεβαιότερον τὸν τῆς ἀνα
στάσεως αὐτοῖς καταστήσασθαι λόγον, διὰ τῶν θαυ
μάτων, ἅ δι' ἐπικλήσεως ἐγίνετο τοῦ σταυρωθέντος,
διὰ τῶν θλίψεων ὧν ἔπασχον μὲν ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων
οὐκ ἀφίσταντο δὲ τῆς τοῦ σταυρωθέντος καὶ ἀναστάντος φιλίας, ἀλλ' ὑπεραπέθνησκον τούτου. Εἰ δὲ
εὐθὺς ἐχωρίσθησαν Ἱεροσολύμων, καὶ τούτων οὐδὲν
ἐπηκολούθησεν, υποπτος ἂν ἡ ἀνάστασις ὑπῆρξεν.
"Αλλως τε καὶ πολλοὶ ἦσαν οἱ μέλλοντες πιστεύειν
αὐτόθι. "Αμα δὲ καὶ ἔδει περιμένειν αὐτοὺς, ἵνα μή
τινες λέγωσιν, ὅτι τοὺς γνωρίμους ἀφέντες, παρὰ
τοῖς ξένοις ἦλθον κομπάσαι. "Αμα δὲ καὶ μή πω τῇ
τοῦ Πνεύματος θωρακισθέντες δυνάμει, ἄχρηστοι και
θίσταντο ἂν πρὸς τὰ τῶν ἀντιπάλων συμπλοκάς.
«Τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός.»
Καὶ ποῦ τοῦτο ὁ Πατὴρ ἐπηγγείλατο; Φαμὲν οὖν,
ὅτι ἤτοι ἐλλειπτικῶς τῆς, ἀπὸ, προθέσεως δεῖ τὸ
ῥητὸν ἐκλαμβάνειν, ἵνα ᾖ, περιμένειν ἀπὸ τοῦ Ηατρὸς τὴν ἐπαγγελίαν, ἣν ὑμῖν ἐποιησάμην τοῦ ἁγίου
Πνεύματος, ἢ καὶ ὅτι, ὡς αὐτός φησιν· παρὰ
τοῦ Πατρὸς ἀκήκοα, ταῦτα ἀπαγγέλλω ὑμῖν· καὶ ἡ
τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπαγγελία, εἰ καὶ δι' αὐτοῦ γέ
γονεν, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς ὑπῆρξεν. Εἰ δὲ
καὶ παρ' αὐτοῦ ζητεῖς τοῦ Πνεύματος, ὁ Ἰωὴλ ἐχέγο
γυος πιστώσασθαι τὸν λόγον, «Εκχεῶ, φάσκων, ἀπὸ
τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα.»
«Ἡν ἡκούσατέ μου.»
Πότε δὲ ἤκουσαν; Ὅτε ἔλεγε «Συμφέρει ὑμῖν ένα
ἐγὼ ἀπέλθω, ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλησ
τος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς.» Καὶ πάλιν «Εγώ
ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον πέμψει
ὑμῖν.» Ατὰρ εἰ μηδέπω παρεγένετο τὸ Πνεύμα, πῶς
ἔλεγε·. Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον;» ἤ ὅτι τοῦτο ἔλεγε,
δεκτικοὺς αὐτοὺς καὶ ἐπιτηδείους ποιῶν εἰς τὴν ὑποδοχὴν τοῦ Πνεύματος· ἔλαβον δὲ ὅτι κατῆλθεν. Η
ὅτι τὸ μέλλον ὡς ἤδη παρὸν εἴρηκεν. "Η ὅτι τοῦ Πνεύ
ματος ή δόσις, ἡ μὲν καθαρτική, ἡ δὲ τελειωτική.
Ι οὖν τελεία καὶ τελειοποιός, ὥστε καὶ ἑτέρους τε
λειοποιεῖν, τοῦ Πνεύματος, τοῖς ἀποστόλοις ἐπιφοίτησις, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Πεντηκοστῆς γέγονεν,
οὐκ ἦλθε δὲ παρόντος αὐτοῦ, ὅτι, εἰ ὁ μὲν ἀπῆλθε,
τὸ δὲ ἔμεινεν, οὐκ ἦν τοσοῦτον τὸ τῆς παραμυθίας. Σφόδρα γὰρ αὐτοῦ δυσαποσπάστως εἶχον. Οὐ
κατῆλθε δὲ τὸ Πνεῦμα εὐθέως, ἀλλὰ μετὰ ὀκτὼ τυ
χὸν ἢ ἐννέα ἡμέρας, ἵνα, καὶ μικρὸν ἀθυμήσαντες,
καὶ ἐν ἐπιθυμίᾳ καὶ χρείᾳ τῆς ἐπαγγελίας καταστάν -
τες, καθαρὰν καὶ ἀπηρτισμένην δέξωνται τὴν ἐπὶ τῇ
7. • Joan. Σιν, 16. 10 Joan. xv; 22.
col. 49–50page 10 of 20
PG 118:49παρουσίᾳ ἡδονήν. Ρλλως δὲ ἔδει ἐν οὐρανῷ φανῆναι τὴν ἡμετέραν φύσιν. καὶ τὰς καταλλαγάς γενέσθαι ἀπηρτισμένας, καὶ τότε ἐλθεῖν τὸ Πνεῦμα. Σκόπει δὲ, ἵνα πάλιν μετὰ τὴν ἀνάληψιν μὴ φύγωσι, πῶς τῇ προσδοκία ταύτη καθάπερ τινὶ δεσμῷ κατέχει πάντας αὐτοὺς ἐκεῖσε. «Οτι Ιωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι.» Παρὰ τὴν ἀρχὴν οἱ ἀπόστολοι ὕδατι ἐβαπτίσθησαν, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ενταῦθα φανερῶς ἤδη τὸ πρὸς Ιωάννου αὐτοῦ ὑπερβαλλον παριστᾷ, οὐχ ὡς ὅτε ἔλεγεν. «Ο μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων Ιωάννου ἐστίν.» Ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας.» Βαπτισθήσεσθε, εἶπεν, ἀλλ᾽ οὐ Βαπτίσω, τὸ ἀκόμ ιταστον μεταδιώκων. "Αλλως τε καὶ Ἰωάννου τοῦτο προδιδάξαντος, ἐν τῷ εἰπεῖν·. Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί,» περιττή δι' αυ τοῦ προσθήκη. Χωρὶς δὲ ὕδατος οὐ βαπτίζει ἐν τῷ ὑπερών χάριτι; καὶ γὰρ τὸ κυριώτερον τὸ Πνεῦμά ἐστι, δ᾽ οὗ καὶ τὸ ὕδωρ ἐνεργεῖ. Ἐπεὶ καὶ Χριστὸς αὐτὸς Χριστὸς ἄνευ ἐλαίου γέγονε. «Οἱ μὲν οὖν συνελθόντες ἐπηρώτων αὐτὸν, λέγον «τες· Κύριε, εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀποκαθιστάνεις τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ;» Σκόπει ἐνταῦθα. Ἐπεὶ πρὸ τοῦ πάθους ἠρώτησαν τὰ περὶ συντελείας τοῦ κόσμου, οὐκ ἔτι περὶ τούτου ἐπερωτῶσιν· ἀλλὰ περὶ βασιλείας κοσμικῆς. Ἔτι γὰρ ἀτελέστερον διέκειντο. Ομοῦ δὲ συνελθόντες ἠρώτων, ἵνα τῷ πλήθει δυσωπήσωσιν. Ακούσαντες δὲ πρὸ τοῦ πάθους, ὅτι οὐδεὶς οἶδε τὴν ἡμέραν, ὅμως καὶ νῦν πάλιν ἐρωτῶσιν Ἐπεὶ γὰρ ἤκουσαν ὅτι μέλλουσι λαμβάνειν τὸ Πνεῦμα, ὡς ἄξιοι λοιπὸν ἤθελον μαθεῖν, καὶ ἀπαλλαγῆναι τῶν δυσχερῶν ἐπει θύμουν. Οὐκ εἶπον δὲ, Πότε; ἀλλ'. Εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ; εἰ νῦν; φασίν. Οὕτως ἐπεθύμουν τὴν ἡμέν ραν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ οὐδὲ τετρανῶσθαί πως αὐτοῖς, τί ποτ᾽ ἦν ἡ βασιλεία. Οὔπω γὰρ ἦν διδάξα, τὸ Πνεῦμα. Εἶπεν δὲ τὸν «Αποκαθιστάνεις,» ὅτι μεί ζονα λοιπόν περὶ αὐτοῦ ἐφαντάζοντο. Διὸ καὶ αὐτὸς ἀνη μένως αὐτοῖς διελέγετο Οὐ γὰρ εἶπεν, Οὐδὲ ὁ Γιός οἶδεν, ἀλλ', «Οὐχ ὑμῶν ἐστι.» Καὶ ἵνα μὴ ἀθυ μήσωσιν, ἐπήγαγεν. «᾿Αλλὰ λήψεσθε δύναμιν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐκεῖνοι μὲν οὐ περὶ τῆς συντελείας ἠρώτησαν, αὐτὸς δὲ δ' οὐκ ἠρώτησαν διδάσκει· ὅτι ἀρίστου διδασκάλου ἐστὶ, μὴ ἢ βούλονται οἱ μαθηταί, ἀλλ᾽ ἄ συμφέρει μαθεῖν, διδασκειν. Διά τοι τοῦτο οὐ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἀπήντησεν, ὡς μηδὲν ἔχου σαν χρηστόν, ἀλλὰ τὸ κατεπείγον ἐδίδασκε· τοῦ Πνεύματος γὰρ ἦν χρεία μάλιστα αὐτοῖς τότε. «Εἶπε δὲ πρὸς αὐτούς· Οὐχ ὑμῶν ἐστι γνῶναι χρόνους ἢ καιρούς.» Πανταχοῦ τῆς τῶν μελλόντων αὐτοὺς ἀποτειχίζει
49
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
50
παρουσίᾳ ἡδονήν. Ρλλως δὲ ἔδει ἐν οὐρανῷ φανῆναι sionis constituti, purum ac perfectum reciperent
τὴν ἡμετέραν φύσιν. καὶ τὰς καταλλαγάς γενέσθαι
ἀπηρτισμένας, καὶ τότε ἐλθεῖν τὸ Πνεῦμα. Σκόπει
δὲ, ἵνα πάλιν μετὰ τὴν ἀνάληψιν μὴ φύγωσι, πῶς
τῇ προσδοκία ταύτη καθάπερ τινὶ δεσμῷ κατέχει
πάντας αὐτοὺς ἐκεῖσε.
«Οτι Ιωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι.»
Παρὰ τὴν ἀρχὴν οἱ ἀπόστολοι ὕδατι ἐβαπτίσθη
σαν, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ενταῦθα
φανερῶς ἤδη τὸ πρὸς Ιωάννου αὐτοῦ ὑπερβαλλον
παριστᾷ, οὐχ ὡς ὅτε ἔλεγεν. «Ο μικρότερος ἐν τῇ
βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων Ιωάννου ἐστίν.»
Ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ οὐ
μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας.»
Βαπτισθήσεσθε, εἶπεν, ἀλλ᾽ οὐ Βαπτίσω, τὸ ἀκόμιταστον μεταδιώκων. "Αλλως τε καὶ Ἰωάννου τοῦτο
προδιδάξαντος, ἐν τῷ εἰπεῖν·. Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί,» περιττή δι' αυ
τοῦ προσθήκη. Χωρὶς δὲ ὕδατος οὐ βαπτίζει ἐν τῷ
ὑπερών χάριτι; καὶ γὰρ τὸ κυριώτερον τὸ Πνεῦμά
ἐστι, δ᾽ οὗ καὶ τὸ ὕδωρ ἐνεργεῖ. Ἐπεὶ καὶ Χριστὸς
αὐτὸς Χριστὸς ἄνευ ἐλαίου γέγονε.
«Οἱ μὲν οὖν συνελθόντες ἐπηρώτων αὐτὸν, λέγον-
«τες· Κύριε, εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀποκαθιστάνεις
• τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ;»
Σκόπει ἐνταῦθα. Ἐπεὶ πρὸ τοῦ πάθους ἠρώτησαν
τὰ περὶ συντελείας τοῦ κόσμου, οὐκ ἔτι περὶ τούτου
ἐπερωτῶσιν· ἀλλὰ περὶ βασιλείας κοσμικῆς. Ἔτι
γὰρ ἀτελέστερον διέκειντο. Ομοῦ δὲ συνελθόντες
ἠρώτων, ἵνα τῷ πλήθει δυσωπήσωσιν. Ακούσαντες
δὲ πρὸ τοῦ πάθους, ὅτι οὐδεὶς οἶδε τὴν ἡμέραν, ὅμως
καὶ νῦν πάλιν ἐρωτῶσιν Ἐπεὶ γὰρ ἤκουσαν ὅτι
μέλλουσι λαμβάνειν τὸ Πνεῦμα, ὡς ἄξιοι λοιπὸν
ἤθελον μαθεῖν, καὶ ἀπαλλαγῆναι τῶν δυσχερῶν ἐπει
θύμουν. Οὐκ εἶπον δὲ, Πότε; ἀλλ'. Εἰ ἐν τῷ χρόνῳ
τούτῳ; εἰ νῦν; φασίν. Οὕτως ἐπεθύμουν τὴν ἡμέν
ραν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ οὐδὲ τετρανῶσθαί πως αὐτοῖς,
τί ποτ᾽ ἦν ἡ βασιλεία. Οὔπω γὰρ ἦν διδάξα, τὸ
Πνεῦμα. Εἶπεν δὲ τὸν «Αποκαθιστάνεις,» ὅτι μεί
ζονα λοιπόν περὶ αὐτοῦ ἐφαντάζοντο. Διὸ καὶ αὐτὸς
ἀνη μένως αὐτοῖς διελέγετο Οὐ γὰρ εἶπεν, Οὐδὲ ὁ
Γιός οἶδεν, ἀλλ', «Οὐχ ὑμῶν ἐστι.» Καὶ ἵνα μὴ ἀθυ
μήσωσιν, ἐπήγαγεν. «᾿Αλλὰ λήψεσθε δύναμιν,» καὶ
τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐκεῖνοι μὲν οὐ περὶ τῆς συντελείας
ἠρώτησαν, αὐτὸς δὲ δ' οὐκ ἠρώτησαν διδάσκει· ὅτι
ἀρίστου διδασκάλου ἐστὶ, μὴ ἢ βούλονται οἱ μαθηταί,
ἀλλ᾽ ἄ συμφέρει μαθεῖν, διδασκειν. Διά τοι τοῦτο
οὐ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἀπήντησεν, ὡς μηδὲν ἔχου
σαν χρηστόν, ἀλλὰ τὸ κατεπείγον ἐδίδασκε· τοῦ
Πνεύματος γὰρ ἦν χρεία μάλιστα αὐτοῖς τότε.
«Εἶπε δὲ πρὸς αὐτούς· Οὐχ ὑμῶν ἐστι γνῶναι
χρόνους ἢ καιρούς.»
Πανταχοῦ τῆς τῶν μελλόντων αὐτοὺς ἀποτειχίζει
“Matth. x³, 11. 1ª Matth. 111, 11.
in ejus adventu gaudium. & Præterea autem oportebat in cœlo nostram comparere naturam, ac perfectam fieri reconciliationem, ac tunc venire Spiritum.Considera autem, ne rursum post assumptum
Dominum fugiant, quomodo hac exspectatione,
tanquam catena quadam omnes eos illic retineat.
1, 5. «Quia Joannes quidem baptizavit aqua.»
Apostoli in initio aqua baptizati sunt, postea
vero etiam sancto Spiritu. Hic jam manifeste
suam supra Joannem demonstrat potentiam, veluti quando dicebat: «Qui minor est in regno
calorum, major Joanne est 11.»
«Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non
«post multos hos dies.
Baptizabimini,dixit; non, Baptizabo,mansuetudi
nem amplectens et arrogantiam fugiens: præsertim cum Joannes prius hoc docuisset, dicens:
«Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni ",»
superfluum esset ut ipse per seipsum adderet. Verum annon per gratiam baptizat in cœnaculo
absque aqua? Utique, nam Spiritus efficacior est,
per quem etiam aqua operatur, quandoquidem
iqse quoque Christus absque oleo inunctus est.
I, 6. a Itaque congregati interrogabant eum di-
«centes: Domine num in tempore hoc restituis
• regnum Israeli?»
Considera hic. Quoniam ante passionem de
mundi consummatione interrogaverant, non jam de
hoc interrogant, sed de mundano regno. Nam
adhuc imperfectius affecti erant Simul autem congregati interrogabant, ut multitudine exorarent ac
hecterent. Cum autem ante passionem audissent,
quod nullus diem nosset, nunc tamen rursum interrogant. Quia enim audierant quod Spiritum
essent accepturi, tanquam jam digni, scire hoc
volebant et hesitationibus liberari cupiebant. Non
autem dixerunt: Quando? sed: Num in tempore
hoc? utrum nunc?inquiunt;adeo diem desiderabant.
Porro videntur mihi nequaquam perspicue cognovisse quid esset regnum. Nondum enim aderat
Spiritus qui eos doceret. Dixerunt autem, «Restituis:» nam majora jam de ipso concipiebant: ideo
etiam ipse apertius cum eis disserebat. Non enim
dixit, Neque Filius novit, sed: «Non est vestrum.»
Et ne constristarentur, subjunxit: «Sed accipietis virtutem,» et cætera. Et illi quidem de consummatione non interrogarunt, ipse vero docet id
quod non interrogarunt. Siquidem optimi præcetoris est docere non quæ discipuli discere cupiunt,
sed quæ eis utilia sunt. Propterea interrogationi
non respondet, ut quæ nihil haberet utilitatis,
sed quod magis urgebat docuit: Spiritu namque
tunc maxime illis opus erat.
1, 7. «Dixit autem eis: Non est vestrum nosse
«tempora vel temporum opportunitates.»
Ubique futurarum cognitione rerum privat
col. 51–52page 11 of 20
PG 118:51γνώσεως, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ' ὡς μηδὲν αὐτούς, ἐκ η τούτου κερδαίνειν τῶν εἰς ψυχικὴν σωτηρίαν, εἰδώς ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω ἀορίστως φησὶ πρὸς αὐτούς Ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ οὐ μετά πολλὰς ταύτας ἡμέρας. Εἰ δὲ ζητεῖς διὰ τί μὴ παρευθὺ τὸ Πνεῦμα καταπέμπει, ἢ μὴ καὶ τὴν προ θεσμίαν ἐσήμανε, μάνθανε ὅτι παραυτίκα μὲν τῆς ἀνόδου τὸ Πνεῦμα οὐ παραγίνεται, ἵνα ποθεινοτέραν αὐτοῦ καταστήσῃ τὴν ὑποδοχήν. Οὐχὶ εἰς ῥητὴν δὲ ἡμέραν, ἀναγωνίους αὐτοὺς καὶ πρὸς τὴν παρουσίαν εὐπρεπεστέρους ποιῶν. Οὓς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ.» Προσεκτέον εἴ τινα ροπὴν δίδωσι τοῦτο τοῖς βου λομένοις τὸν ὄρον τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἀναι ρεῖν, ἤτοι τὴν εἶμαρμένην. Τῷ γὰρ εἰπεῖν, «Οὺς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσία, ο αναιρεῖ τὸ εἱμαρμένον. ᾿Αλλ' εἰ ὁ Πατὴρ ἔθετο, δῆλον ὅτι καὶ ὁ Υἱός πάντα γὰρ τὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ εἰσι. «᾿Αλλὰ λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἐν «τε Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ, καὶ Σα «μαρείᾳ, καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς.» Ἐπειδὴ πρὸ τούτου παρήγγειλεν. «Εἰς ὁδὸν ἐθω νῶν μὴ ἀπέλθητε,» καὶ τὰ ἐξῆς· μόνοις γὰρ ἀπε στάλθαι τοῖς ἐξ Ισραήλ· νῦν μετὰ τούτων, καὶ Στο μαρεῦσι καὶ τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι τὸ κήρυγμα κατα κοινοῖ. Αμα δὲ καὶ προκαταγγέλλει τὸ, μέχρι πάσης τῆς οἰκουμένης, τὸν τῆς εὐσεβείας λόγον χεθῆναι. Τὸ γάρ, «Ἕως ἐσχατου τῆς γῆς,» τί ἂν ἄλλο ἤν τοῦτο σημαίνει. «Καὶ ταῦτα εἰπὼν, βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη.» ᾿Απάγων αὐτοὺς ἄλλης ἐρεσχελίας, ἵνα μὴ πάλιν αὐτὸν ἐρωτῶσιν, εὐθὺς ἤρξατο τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνό δου. Προστίθησι δὲ τὸ, «Βλεπόντων αὐτῶν,» ἐπειδὴ ἐνταῦθα τὸ πᾶν τῆς πίστεως καὶ τῆς χρείας· αὐτῶν ἡ ἀρχὴ ἴσχυσε τοῦ πράγματος, τὸ δὲ τέλος οὐκ ἔτι. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ παρέστησαν οἱ διδάσκοντες ἄνδρες, ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν καταπαύει· οὐδὲ γὰρ ἡ δρασις ἐξικνεῖτο πρὸς τὸ τέλος. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀναστάσεως, τοὐναντίου, ἡ μὲτ ἀρχὴ οὐχ ὡράθη· παρέλκον γὰρ ἦν, αὐτοῦ τοῦ ἀναστάντος φαινομένου ζῶντος, καὶ τοῦ μνήματος κενοῦ· τὸ δὲ τέλος δῆλον, ζῶν γάρ αὐτοῖς ἐνεφανίζετο. «Καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν «αὐτῶν.» Νεφέλη μὲν ὑπέλαβε τὸν Κύριον, ἵνα τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμότιμον παραστήσῃ. «Νεφέλη γὰρ καὶ γνόφος κύκλῳ αὐτοῦ,» περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται. Καὶ ὁ μὲν σαρκωθείς Θεός, νεφέλῃ ὀχήματι κέχρηται, (Κύριος γάρ), ὁ δὲ Ἡλίας, πυρί. Ὁ μὲν γὰρ, ἅτε Δεσπότης τοῦ παντὸς, καὶ οἰκείᾳ δυνάμει ἀνιών, γεῶδές τι καὶ κατωφερὲς πρὸς τὴν ἄνοδον παραλαμβάνει, οὐ μᾶλλον ἀγόμενος ἢ ἀνάγων τὸ ὄχημα. Δοῦ λος δὲ ὁ Ἠλίας, καὶ διὰ τοῦτο ἀνωφερούς δίφρου
81
ŒECUMENII TRICCE EPISCOPI
52
ipsos: non tanquam ignorans, sed quod sciret nihil γνώσεως, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ' ὡς μηδὲν αὐτούς, ἐκ
illos ex eo juvari ad spiritualem salutem: hinc
etiam indefinite prius ait ad illos: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multis hos dies.
Quodsi quæras, cur non protinus Spiritum demittit,aut etiam præfinitum tempus non significaverit,
disce quod statim ab ascensu Spiritus non veniat,
ut magis desideratam efficiat sui susceptionem,
neque ad certum diem, ut ad certamen paratos ac
decentiores ad ipsius adventum reddat 18.
«Quæ Pater posuit in sua potestate.»
Advertendum est num dictum hoc aliquid afferat
momenti volentibus certum humanarum rerum
terminum sive fatum tollere. Quod enim ait:
«Quæ Pater posuit in sua potestate, tollit fatum, η
Verum si pater posuit, manifestum est quod et
Filius posuerit: omnia enim quæ Patris sunt,
eliam Filii sunt.
"
1. 8.. Sed accipietis virtutem superveniente
■ Spiritu sancto in vos, et eritis mihi testes in
«Jerusalem et in universa Judæa, et Samaria, et
«usque ad extremum terræ.»
Quoniam ante hæc præceperat: «In viam gentium ne abieritis 14,» etc., quod solis missus esset
Israelitis: nunc una cum his, et Samaritanis et ca.
teris gentibus prædicationem communicat. Simul
etiam denuntiat quod per universum orbem pietatis sermo diffunderetur. Quid enim aliud præter
hoc significat quod ait: " Usque ad extremum
terra?»
I. 9. «Et cum hæc dixisset, videntibus illis ele-
«vatus est.»
↑ Abducens eos a quovis alio nugamenço, ne
rursum ipsum interrogarent, statim cœpit in
calum conscendere. Addit autem: «Videntibus,
illis. Quando quidem hic situm erat universum
fidei negotium ac necessitatis illorum, principium
quidem rei videri potuit, finis autem non ita.
Propterea quoque astiterunt viri docentes,quod in
cœlo requiescat: neque enim visio ad finem pertingebat. In resurrectione vero contrario modo,
principium quidem visum non est: superfluum
namque fuisset, cum is qui resurrexerat vivens
appareret, et sepulcrum vacuum esset: flnis vero
manifestus erat, nam vivens ipsis manifestabatur
«Et nubes suscepit cum ab oculis eorum.
Nubes quidem Dominum suscepit, ut honoris
æqualitatem ad Patrem demonstraret. De Patre
enim dictum est: Nubes et caligo in circuitu ejus 1.
Et incarnatus quidem Deus, nube tanquam vchiculo usus est, nam Dominus erat: Elias vero,
igni 1. Ille enim tanquam Dominus universi
propria ascendens virtute, terrenum quiddam et
quod deorsum fertur, ad ascensum assumit: nec
magis ductus quam reducens ipse vehiculum. Elias
13 Joan. xvII, i seqq.
14 Matth. x,
5.
τούτου κερδαίνειν τῶν εἰς ψυχικὴν σωτηρίαν, εἰδώς·
ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω ἀορίστως φησὶ πρὸς αὐτούς·
Ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ οὐ μετά
πολλὰς ταύτας ἡμέρας. Εἰ δὲ ζητεῖς διὰ τί μὴ
παρευθὺ τὸ Πνεῦμα καταπέμπει, ἢ μὴ καὶ τὴν προθεσμίαν ἐσήμανε, μάνθανε ὅτι παραυτίκα μὲν τῆς
ἀνόδου τὸ Πνεῦμα οὐ παραγίνεται, ἵνα ποθεινοτέραν
αὐτοῦ καταστήσῃ τὴν ὑποδοχήν. Οὐχὶ εἰς ῥητὴν δὲ
ἡμέραν, ἀναγωνίους αὐτοὺς καὶ πρὸς τὴν παρουσίαν
εὐπρεπεστέρους ποιῶν.
• Οὓς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ.»
Προσεκτέον εἴ τινα ροπὴν δίδωσι τοῦτο τοῖς βουλομένοις τὸν ὄρον τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἀναι
ρεῖν, ἤτοι τὴν εἶμαρμένην. Τῷ γὰρ εἰπεῖν, «Οὺς ὁ
Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσία, ο αναιρεῖ τὸ εἶμαρμένον. ᾿Αλλ' εἰ ὁ Πατὴρ ἔθετο, δῆλον ὅτι καὶ ὁ Υἱός·
πάντα γὰρ τὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ εἰσι.
«
«᾿Αλλὰ λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου
Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἐν
«τε Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ, καὶ Σα-
«μαρείᾳ, καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς.»
Ἐπειδὴ πρὸ τούτου παρήγγειλεν. «Εἰς ὁδὸν ἐθω
νῶν μὴ ἀπέλθητε,» καὶ τὰ ἐξῆς· μόνοις γὰρ ἀπεστάλθαι τοῖς ἐξ Ισραήλ· νῦν μετὰ τούτων, καὶ Στο
μαρεῦσι καὶ τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι τὸ κήρυγμα κατα
κοινοῖ. Αμα δὲ καὶ προκαταγγέλλει τὸ, μέχρι πάσης
τῆς οἰκουμένης, τὸν τῆς εὐσεβείας λόγον χεθῆναι.
Τὸ γάρ, «Ἕως ἐσχατου τῆς γῆς,» τί ἂν ἄλλο ἤν
τοῦτο σημαίνει.
«Καὶ ταῦτα εἰπὼν, βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη.»
᾿Απάγων αὐτοὺς ἄλλης ἐρεσχελίας, ἵνα μὴ πάλιν
αὐτὸν ἐρωτῶσιν, εὐθὺς ἤρξατο τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνό
δου. Προστίθησι δὲ τὸ, «Βλεπόντων αὐτῶν,» ἐπειδὴ
ἐνταῦθα τὸ πᾶν τῆς πίστεως καὶ τῆς χρείας· αὐτῶν
ἡ ἀρχὴ ἴσχυσε τοῦ πράγματος, τὸ δὲ τέλος οὐκ ἔτι.
Διὰ τοῦτο δὲ καὶ παρέστησαν οἱ διδάσκοντες ἄνδρες,
ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν καταπαύει· οὐδὲ γὰρ ἡ δρασις
ἐξικνεῖτο πρὸς τὸ τέλος. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀναστάσεως,
τοὐναντίου, ἡ μὲτ ἀρχὴ οὐχ ὡράθη· παρέλκον γὰρ
ἦν, αὐτοῦ τοῦ ἀναστάντος φαινομένου ζῶντος, καὶ
τοῦ μνήματος κενοῦ· τὸ δὲ τέλος δῆλον, ζῶν γάρ
αὐτοῖς ἐνεφανίζετο.
«Καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν
«αὐτῶν.»
Νεφέλη μὲν ὑπέλαβε τὸν Κύριον, ἵνα τὸ πρὸς τὸν
Πατέρα ὁμότιμον παραστήσῃ. «Νεφέλη γὰρ καὶ γνόφος κύκλῳ αὐτοῦ,» περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται. Καὶ ὁ
μὲν σαρκωθείς Θεός, νεφέλῃ ὀχήματι κέχρηται,
(Κύριος γάρ), ὁ δὲ Ἡλίας, πυρί. Ὁ μὲν γὰρ, ἅτε
Δεσπότης τοῦ παντὸς, καὶ οἰκείᾳ δυνάμει ἀνιών,
γεῶδές τι καὶ κατωφερὲς πρὸς τὴν ἄνοδον παραλαμβάνει, οὐ μᾶλλον ἀγόμενος ἢ ἀνάγων τὸ ὄχημα. Δοῦ
λος δὲ ὁ Ἠλίας, καὶ διὰ τοῦτο ἀνωφερούς δίφρου
18 Psal. xcvi, 2. 16 IV Reg. II, 1 seqq.
col. 53–54page 12 of 20
PG 118:53δεόμενος, και ἵππων τὸ τάχος αὐτῷ κατανυόντων τῆς ἄνω πορείας. Διὸ καὶ ἐπ' ἐκείνου μὲν εἴρηται Ανέβη Ηλίας ἐν συστεισμῷ ὡς εἰς τὸν οὐρανόν. Ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου, το Ηορευομένου αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανόν. Δύο δὲ ἄνδρες λευχείμονες πιστοῦνται τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀποκατάστασιν τοῦ Κυρίου, διὰ τὸ, «Ἐπὶ δύο ἤ τριῶν μαρτύρων τὸν λόγον καθίστασθαι βέβαιον.» «Καὶ ὡς ἀτενίζοντες ἦσαν, εἰς τὸν οὐρανὸν που ρευομένου αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ἂνδρες δύο παρειστήκεισαν «αὐτοῖς ἐν ἐσθῆτι λευκῇ.» Ανδρες διὰ τὴν ἐνέργειαν οἱ ἄγγελοι φαινόμενοι χρηματίζουσι, κατὰ τὸ συγγενὲς τοῦ δράματος, ἵνα μη τέλεον ἐκπλήξωσι τοὺς ἤδη τῷ ξένῳ τῆς ἀναλήψεως ἐκπεπληγμένους. Οἱ καὶ εἶπον· "Ανδρες Γαλιλαῖοι, τί ἑστήκατε «ἐμβλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν;» Ανδρες ἀνδράσιν ἐλάλουν, καὶ ὅμως οὐκ ἦσαν ὁμοούσιοι ἀλλήλοις. Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ᾽ ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐ «τὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν. Ἵνα μὴ θορυβῶνται οἱ μαθηταί, καὶ ὡς οίχομέν νου τοῦ διδασκάλου, καὶ τοῦ σώματος αὐτῷ διαρ βυέντος, ἀνέλπιστοι λοιπὸν ὦσι τῆς ἐπ᾿ αὐτῷ προσ δοκίας, καὶ διὰ τοῦτο ἄλλος ἀλλαχοῦ διασκεδασθῶσι δειλίᾳ καὶ φόβῳ· τούτου χάριν ἐφίστανται οἱ ἄν δρες, καὶ τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον αὐτοῖς δηλοῦντες, καὶ τὴν τοῦ προσειλημμένου σώματος διαμονήν τε καὶ σωτηρίαν, δι' ὧν φασιν. Οὗτος ὁ Ἰησοῦς οὕτως ἐλεύσεται πάλιν. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν· Τί ἑστήκατε; ὑπαγορεύουσιν αὐτοῖς, τῆς περὶ τοῦτο ἀφεμένους – ἀσχολίας, πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ παραγενέσθαι, κατὰ τὸ τοῦ Κυρίου παράγγελμα, τὸν ᾿Απὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρίζεσθαι. Διὸ καὶ παραγενόμενοι, ἔτι ὑπότρομοι ὄντες διὰ τὴν τοῦ διδασκάλου ἀπουσίαν, οὐκ εἰς τὴν πόλιν ἀνεστρέφοντο, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ὑπερῶον ἀνέ βησαν, ὡς εἰς ἀσφαλέστερον καὶ κρύφιον τόπον. Λέγει δὲ ὁ Χρυσόστομος, ὡς ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου γέγονεν ἡ ἀνάληψις. Διὸ καὶ ἐπισημαίνεται τὸ, Σαβ βάτου ἔχον ὁδόν· ἵνα μὴ δόξωσιν ὡς ἐν Σαββάτῳ πλείονι τῆς διατάξεως τῆς ἀπὸ τοῦ νόμου χρησάμενοι πεζοπορία. «Τότε ὑπέστρεψαν εἰς Ἱερουσαλὴμ ἀπὸ ὅρους τοῦ καλουμένου Ελαιῶνος, ὅ ἐστιν ἐγγὺς Ἱερουσαλὴμ Σαββάτου ἔχον ὁδόν.» Μίλιον ἔν, ἡ τοῦ Σαββάτου ὁδὸς, ὥς φησιν Ὠριγένης ἐν τῷ πέμπτῳ Στρωματεῖ, δισχιλίων πηχών ὑπῆρχε. Καὶ μᾶλλον ἡ ἁγία σκηνὴ καὶ κιβωτός του σοῦτον διάστημα προελάμβανε τὴν παρεμβολὴν, καὶ ἀπὸ τοσούτου διαστήματος ἐσκήνουν. Ὁ διάστημα ἐξῆν τοῖς προσκυνοῦσι τὴν ἁγίαν σκηνὴν βαδίζειν ἐν Σαββάτῳ. «Καὶ ὅτε εἰσῆλθον, ἀνέβησαν εἰς τὸ ὑπερῷον, οὗ * ἦσαν καταμένοντες, ὅ τε Πέτρος, καὶ Ἰάκωβος, καὶ «Ιωάννης, καὶ ᾿Ανδρέας, Φίλιππος καὶ Θωμᾶς, Βαρ ΣΙΣ, Στρωματων
53
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
84
δεόμενος, και ἵππων τὸ τάχος αὐτῷ κατανυόντων vero servus erat, ideoque sursum ferente vehiculo
τῆς ἄνω πορείας. Διὸ καὶ ἐπ' ἐκείνου μὲν εἴρηται·
Ανέβη Ηλίας ἐν συστεισμῷ ὡς εἰς τὸν οὐρανόν.
Ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου, το Ηορευομένου αὐτοῦ εἰς τὸν
οὐρανόν. Δύο δὲ ἄνδρες λευχείμονες πιστοῦνται τὴν
εἰς οὐρανοὺς ἀποκατάστασιν τοῦ Κυρίου, διὰ τὸ,
«Ἐπὶ δύο ἤ τριῶν μαρτύρων τὸν λόγον καθίστασθαι
βέβαιον.»
«Καὶ ὡς ἀτενίζοντες ἦσαν, εἰς τὸν οὐρανὸν που
• ρευομένου αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ἂνδρες δύο παρειστήκεισαν
«αὐτοῖς ἐν ἐσθῆτι λευκῇ.»
Ανδρες διὰ τὴν ἐνέργειαν οἱ ἄγγελοι φαινόμενοι
χρηματίζουσι, κατὰ τὸ συγγενὲς τοῦ δράματος, ἵνα
μη τέλεον ἐκπλήξωσι τοὺς ἤδη τῷ ξένῳ τῆς ἀναλήψεως ἐκπεπληγμένους.
• Οἱ καὶ εἶπον· "Ανδρες Γαλιλαῖοι, τί ἑστήκατε
«ἐμβλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν;»
Ανδρες ἀνδράσιν ἐλάλουν, καὶ ὅμως οὐκ ἦσαν
ὁμοούσιοι ἀλλήλοις.
• Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ᾽ ὑμῶν εἰς τὸν
οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐ-
«τὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν.
»
egens,et equis qui velocitatem itineris illi pararent.
Idcirco etiam de hoc dictum est: Ascendit Elias
in turbine tanquam in cœlum; de Domino vero:
Eunte illo in cœlum. Duo autem viri albis induti
confirmant Domini in cœlos restitutionem propter
id quod dicitur: «Per duos aut tres testes sermo
firmus constituitur 17.
I, 10. «Cumque intentis essent oculis,eunte illo
«in cœlum et ecce duo viri astiterunt ipsis in
«veste alba»
Angeli apparentes propter operationem viri appellantur, juxta visionis cognationem: ne omnino
consternarent eos qui jam novitate assumptionis
perculsi erant.
«I, 11. Qui et dixerunt: Viri Galili, quid statis
«intuentes in cœlum?»
Viri viris loquebantur. nec tamen similis erant
substantiæ.
«Hic Jesus qui assumptus est a vobis in cœlum,
«ita veniet quemadmodum vidistis eum euntem in
«calum.»
Ἵνα μὴ θορυβῶνται οἱ μαθηταί, καὶ ὡς οίχομέν
νου τοῦ διδασκάλου, καὶ τοῦ σώματος αὐτῷ διαρ
βυέντος, ἀνέλπιστοι λοιπὸν ὦσι τῆς ἐπ᾿ αὐτῷ προσ
δοκίας, καὶ διὰ τοῦτο ἄλλος ἀλλαχοῦ διασκεδασθῶσι
δειλίᾳ καὶ φόβῳ· τούτου χάριν ἐφίστανται οἱ ἄν
δρες, καὶ τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον αὐτοῖς δηλοῦντες,
καὶ τὴν τοῦ προσειλημμένου σώματος διαμονήν τε
καὶ σωτηρίαν, δι' ὧν φασιν. Οὗτος ὁ Ἰησοῦς οὕτως
ἐλεύσεται πάλιν. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν· Τί ἑστήκατε;
ὑπαγορεύουσιν αὐτοῖς, τῆς περὶ τοῦτο ἀφεμένους – Jerosolyma redirent juxta Domini præceptum,quo
ἀσχολίας, πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ παραγενέσθαι, κατὰ
τὸ τοῦ Κυρίου παράγγελμα, τὸν ᾿Απὸ Ἱεροσολύμων
μὴ χωρίζεσθαι. Διὸ καὶ παραγενόμενοι, ἔτι ὑπότρο
μοι ὄντες διὰ τὴν τοῦ διδασκάλου ἀπουσίαν, οὐκ εἰς
τὴν πόλιν ἀνεστρέφοντο, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ὑπερῶον ἀνέ
βησαν, ὡς εἰς ἀσφαλέστερον καὶ κρύφιον τόπον.
Λέγει δὲ ὁ Χρυσόστομος, ὡς ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου
γέγονεν ἡ ἀνάληψις. Διὸ καὶ ἐπισημαίνεται τὸ, Σαβ
βάτου ἔχον ὁδόν· ἵνα μὴ δόξωσιν ὡς ἐν Σαββάτῳ
πλείονι τῆς διατάξεως τῆς ἀπὸ τοῦ νόμου χρησάμενοι
πεζοπορία.
Ne turbentur discipuli, et veluti pereunte & præceptore ac diffluente illi corpore, spe destituantur
in posterum qua exspectandus erat, et propterea
alius alio dispergatur metu ac timore: ob hanc
causam adveniunt viri, et ascensum in cœlum
ipsis manifestantes et corporis permanentiam ac
salutem his verbis quibus dicunt: Hic Jesus ita
rursum veniet. Per hoc autem quod aiunt: Quid
statis? admonent illos ut, relicta cura de ea re,
«Τότε ὑπέστρεψαν εἰς Ἱερουσαλὴμ ἀπὸ ὅρους τοῦ
• καλουμένου Ελαιῶνος, ὅ ἐστιν ἐγγὺς Ἱερουσαλὴμ
• Σαββάτου ἔχον ὁδόν.»
Μίλιον ἔν, ἡ τοῦ Σαββάτου ὁδὸς, ὥς φησιν Ωριγένης ἐν τῷ πέμπτῳ Στρωματεῖ, δισχιλίων πηχών
ὑπῆρχε. Καὶ μᾶλλον ἡ ἁγία σκηνὴ καὶ κιβωτός του
σοῦτον διάστημα προελάμβανε τὴν παρεμβολὴν, καὶ
ἀπὸ τοσούτου διαστήματος ἐσκήνουν. Ὁ διάστημα
ἐξῆν τοῖς προσκυνοῦσι τὴν ἁγίαν σκηνὴν βαδίζειν ἐν
Σαββάτῳ.
«Καὶ ὅτε εἰσῆλθον, ἀνέβησαν εἰς τὸ ὑπερῷον, οὗ
* ἦσαν καταμένοντες, ὅ τε Πέτρος, καὶ Ἰάκωβος, καὶ
«Ιωάννης, καὶ ᾿Ανδρέας, Φίλιππος καὶ Θωμᾶς, Βαρ17 Deut. ΣΙΣ, 15.
dixerat Ab Jerosolymis ne discederent. Idcirco
etiam cum eo accessissent, adhuc subtimidi propter præceptoris absentiam, in civitate non versabantur,sed in cœnaculum ascenderunt, tanquam
in tutiorem et occultum locum. Dicit autem Chrysostomus quod die Sabbati facta est assumptio.Ideo
etiam annotatur: Ad Sabbati iter: ne videantur,
Sabbato, majori usi pedestri itinere quam a lege
constitutum esset.
I, 12. «Tunc reversi sunt Jerusalem a monte
«qui vocatur Oliveti, qui est juxta Jerusalem
* (nempe) ad Sabbati iter.»
Unum milliare, quod iter erat Sabbati, ut ait
Origenes quinto Στρωματων sive Miscellaneorum,
duorum millium cubitorum erat. Idque potissimum, quod sanctum tabernaculum et arca tanto
interstitio castrorum ordinem præcedebat, et a
tanto intervallo tentoria figebant, quo spatio licebat his qui castrametati erant, sanctum tabernaculum Sabbato accedere.
1,13,14.«Et cum introissent,ascenderunt in cena-
«culum,ubi manebant et Petrus et Jacobus,et Joan-
«nes et Andreas, Philippus et Thomas,Bartholomaus
col. 55–56page 13 of 20
Caput II
PG 118:55««θολομαῖος καὶ Ματθαῖος, Ἰάκωβος ᾿Αλφαίου καὶ Σίμων ὁ Ζηλωτὴς, καὶ Ἰούδας Ἰακώβου. Οὗτοι οι πάντες ήσαν προσκαρτεροῦντες ὁμοθυμαδὸν τῇ «προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει, σὺν γυναιξὶ καὶ Μαρία «τῇ Μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ σὺν τοῖς ἀδελφοῖς αὐ «τοῦ.» ἀποστόλων. Ὁ δὲ Πέτρος καὶ συνῆν, καὶ πρὸς τοῦ διδασκάλου διὰ τοῦ τρισσοῦ τῆς ἐρωτήσεως ἀνακέκληται. Εἰ δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ Μητέρα λαβεῖν τὸν Ιωάννην ἀναγέγραπται εἰς τὰ ἴδια, ἀλλ᾽ οὖν παρόντος Ἰωάννου τοῖς ἀποστόλοις, καὶ αὐτὴ συμπαρῆν. Πέτρος, ἐπιλύων ἤ ἐπιγνούς. Ἰάκωβος, πτερνιστὴς πόνου. Ἰωάννης, χάρις Θεοῦ. ᾿Ανδρέας, δύνα 03 μις εὐπρεπής, ἢ κατακρινόμενος. Φίλιππος, στόμα χερῶν, ἢ στόμα λαμπάδος. Θωμᾶς, ἄβυσσος ἢ δίδυμος. Βαρθολομαῖος, υἱὸς κρεμάσας ὕδατα. Ματθαῖος, 9 δεδωρημένος. Ἰάκωβος ᾿Αλφαίου, πτερνισμός. Σί μων ὁ Ζηλωτής, μάθησις ζωῆς. Ἰούδας Ιακώβου, οὗτος καὶ Θαδδαῖος ἐκαλεῖτο. Καταλέγει τοὺς μαθη τὰς ὀνομαστὶ, ἵνα δείξῃ, ὡς σφαλέντας περὶ τὸ πά θος, Ιούδας μὲν πάντη ἑαυτὸν ἔξωσε τοῦ χοροῦ τῶν "Αλλως. Οὐ μάτην τὸν καταλογον ποιεῖται τῶν μαθητῶν, ἀλλὰ βουλόμενος παραστῆσαι καὶ τῶν πα θόντων μέν τι, καὶ μὴ ἐναπομεινάντων δὲ τῷ πτώ ματι. Ο μὲν γὰρ ἀρνησαμενος Πέτρος, πικρῷ δα κρύῳ τὴν ἄρνησιν ἀπελύσατο, ὡς δῆλον, ἀφ᾽ ὧν μι κρὸν ὕστερον τὸ λογικὸν πιστεύεται ποίμνιον. Ὁ δὲ ἀπιστήσας Θωμᾶς, ἐάθη τὴν ἀπιστίαν τῇ ψηλαφήσει τῶν χειρῶν τραυμάτων καὶ τῆς πλευρᾶς. Ὥστε παν των συνόντων τῶν ἄλλων, μόνος ἀπελείπετο Ἰουδας. Καὶ Μαρία δὲ ἡ Θεοτόκος παρῆν· ἐπεὶ καὶ ὁ ταύτην " παραλαβὼν εἰς τὰ ἴδια Ιωάννης, καὶ οἱ ἀδελφοὶ παρ ἦσαν. Εἰ δὲ καὶ Ἰωσὴφ ὁ μνηστήρ ἔζη, παρῆν ἄν καὶ αὐτός. Καὶ μάλιστα οὗτος ὁ μηδέ ποτε, ὥσπερ οἱ ἐξ αὐτοῦ, περὶ τὴν οἰκονομίαν ἐνδοιάσας. ᾿Αλλὰ δῆλον ὅτι πάλαι ἐτεθνήκει. Ἐπεὶ μηδὲ ὅτε διδάσκον τα τὸν Ἰησοῦν ἡξίουν οἱ συγγενεῖς θεάσασθαι, καὶ αὐτὸς παρῆν. Τί γάρ φησιν; «Ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου ζητοῦσί σε ἔξω,» ἀλλ' οὐχὶ, Καὶ ὁ πα τήρ. ΚΕΦΑΛ. Β'. Πέτρου διαλογος πρὸς τοὺς μαθητευθέντας περί θανατου καὶ ἀποστολῆς Ἰούδα τοῦ προδότου· ἐν ᾧ περὶ ἀντεισαγωγής Ματθίου κληρωθέντος χάριτι Θεοῦ διὰ προσευχής. «Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστὰς Πέτρος ἐν «μέσῳ τῶν μαθητῶν εἶπεν· ἦν τε ὄχλος ὀνομάτων «ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὡς ἑκατὸν εἴκοσιν.» ᾿Ανίσταται ὁ Πέτρος, οὐχ ὁ Ἰάκωβος, καὶ ὡς θερ μότερος, καὶ ὡς τὴν προστασίαν τῶν μαθητῶν ἐγε κεχειρισμένος. Αλλων τε καὶ ἐπιεικὴς ἦν ὁ Ἰάκω βος, καὶ μᾶλλον τῇ προσευχῇ καὶ τῇ ἡσυχία ὠφέλιμος, τῶν ἄλλων δηλονότι μεταχειριζόντων τὸ πρᾶ γμα. Διὸ καὶ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις αὐτῷ καθέδρας παραχωροῦσιν. Ὅρα δὲ πάντα κατὰ κοινῆς αὐτὸν γνώμης ποιοῦντα, καὶ οὐκ ἀρχικῶς οὐδὲ μετὰ ἐξου
55
OECUMENII TRICCE EPISCOPI
56
«et Matthaus, Jacobus Alphæi et Simon Zelotes, «θολομαῖος καὶ Ματθαῖος, Ἰάκωβος ᾿Αλφαίου καὶ
• et Judas Jacobi. Hi omnes erant perseverantes
«unanimiter in oratione et obsecratione, cum
«mulieribus et Maria Matre Jesu, cumque fratri -
• bus ipsius.»
-
Σίμων ὁ Ζηλωτὴς, καὶ Ἰούδας Ἰακώβου. Οὗτοι
οι πάντες ήσαν προσκαρτεροῦντες ὁμοθυμαδὸν τῇ
«προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει, σὺν γυναιξὶ καὶ Μαρία
«τῇ Μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ σὺν τοῖς ἀδελφοῖς αὐ
«τοῦ.»
ἀποστόλων. Ὁ δὲ Πέτρος καὶ συνῆν, καὶ πρὸς τοῦ
διδασκάλου διὰ τοῦ τρισσοῦ τῆς ἐρωτήσεως ἀνακέ
κληται. Εἰ δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ Μητέρα λαβεῖν τὸν
Ιωάννην ἀναγέγραπται εἰς τὰ ἴδια, ἀλλ᾽ οὖν παρόντος Ἰωάννου τοῖς ἀποστόλοις, καὶ αὐτὴ συμπαρῆν.
-
Petrus, interpretans vel cognoscens: Jacobus, Πέτρος, ἐπιλύων ἤ ἐπιγνούς. Ἰάκωβος, πτερνι
supplantator laboris.Joannes,gratia Dei: Andreas, στὴς πόνου. Ἰωάννης, χάρις Θεοῦ. ᾿Ανδρέας, δύναdecens potentia vel, condemnatus: Philippus, 03 μις εὐπρεπής, ἢ κατακρινόμενος. Φίλιππος, στόμα
viduarum vel os lampadis: Thomas, abyssus vel χερῶν, ἢ στόμα λαμπάδος. Θωμᾶς, ἄβυσσος ἢ δίδυ
geminus seu dubius. Bartholomæus, filius ejus
μος. Βαρθολομαῖος, υἱὸς κρεμάσας ὕδατα. Ματθαῖος,
qui suspendit aquas: Matthaus, donatus: 9 Jaco δεδωρημένος. Ἰάκωβος ᾿Αλφαίου, πτερνισμός. Σίbus Alphai, supplantatio. Simon Zelotes, discipli- μων ὁ Ζηλωτής, μάθησις ζωῆς. Ἰούδας Ιακώβου,
na vitæ: Judas Jacobi, hic et Thaddmus vocaba- οὗτος καὶ Θαδδαῖος ἐκαλεῖτο. Καταλέγει τοὺς μαθη
tur. Discipulos nominatim recenset, ut ostendat τὰς ὀνομαστὶ, ἵνα δείξῃ, ὡς σφαλέντας περὶ τὸ πάquod, cum passionis tempore lapsi essent. Judas θος, Ιούδας μὲν πάντη ἑαυτὸν ἔξωσε τοῦ χοροῦ τῶν
quidem seipsum a choro apostolorum omnino
dejecit. Petrus vero et simul erat, et a præceptore
per trinam interrogationem revocatus est.Quod si
Joannem in sua accepisse Christi Matrem proditum " est, certe cum Joannes una cum apostolis
adesset, etiam ipsa simul aderat. Alio modo.
Non frustra discipulorum facit catalogum: sed
demonstrare volens quod humanum quidpiam
passi erant, at non in lapsu permanserant. Siquidem Petrus qui negaverat, amaris lacrymis a negatione absolutus est, veluti ex hoc manifestum est,
quod paulo post creditum sit ipsi rationale ovile.
Thomas qui incredulus fuerat, ab incredulitate
sanatus est, vulneribus ac latere manibus contrectatis. Itaque cum alii omnes simul essent, solus
desideratus est Judas. Et Maria Dei Mater aderat,
quandoquidem et Joannes, qui hanc in sua acceperat, et fratres aderant. Quid si et Joseph sponsus in vivis erat, utique aderat et ipse: maxime
autem hic, qui, dubitantibus filiis suis, nunquam
circa dispensationem dubitavit. Sed manifestum
est quod jamdudum mortuus erat: quia neque
ipse tunc aderat, cum cognati Jesum docentem
videre cuperent. Quid enim ait? «Mater tua et
fratres tui quærunt te foris 19,» non autem additur: Et pater tuus.
CAPUT II.
Petri concio ad eos quibus notum erat de morte et
apostolatu Judæ proditoris: in quo narratur etiam
de Matthiæ substitutione, qui per orationem sortitus est apostolatum gratia Dei.
I, 15. «Et in diebus illis surgens Petrus in medio
■discipulorum dixit, eratque turba hominum simul
«< fere centum viginti.»
Surgit Petrus,non Jacobus,ettanquam ferventior,
et velut is cui discipulorum 10 præsidentia commissa erat. Præterea quoque Jacobus modestus
erat, orationi ac quieti magis aptus, cæteris videlicet negotia tractantibus. Ideoque Jerosolymitanam
præsidentiam illi cedunt. Vide autem quomodo universa communi decreto faciat, etnon ex primatuneque
sua auctoritate. Centum autem viginti simul aderant
18 Joan. xix, 26, 27. “Matth.
XII, 49.
"Αλλως. Οὐ μάτην τὸν καταλογον ποιεῖται τῶν
μαθητῶν, ἀλλὰ βουλόμενος παραστῆσαι καὶ τῶν πα
θόντων μέν τι, καὶ μὴ ἐναπομεινάντων δὲ τῷ πτώ
ματι. Ο μὲν γὰρ ἀρνησαμενος Πέτρος, πικρῷ δακρύῳ τὴν ἄρνησιν ἀπελύσατο, ὡς δῆλον, ἀφ᾽ ὧν μι
κρὸν ὕστερον τὸ λογικὸν πιστεύεται ποίμνιον. Ὁ δὲ
ἀπιστήσας Θωμᾶς, ἐάθη τὴν ἀπιστίαν τῇ ψηλαφήσει
τῶν χειρῶν τραυμάτων καὶ τῆς πλευρᾶς. Ὥστε παντων συνόντων τῶν ἄλλων, μόνος ἀπελείπετο Ἰουδας.
Καὶ Μαρία δὲ ἡ Θεοτόκος παρῆν· ἐπεὶ καὶ ὁ ταύτην
" παραλαβὼν εἰς τὰ ἴδια Ιωάννης, καὶ οἱ ἀδελφοὶ παρἦσαν. Εἰ δὲ καὶ Ἰωσὴφ ὁ μνηστήρ ἔζη, παρῆν ἄν
καὶ αὐτός. Καὶ μάλιστα οὗτος ὁ μηδέ ποτε, ὥσπερ
οἱ ἐξ αὐτοῦ, περὶ τὴν οἰκονομίαν ἐνδοιάσας. ᾿Αλλὰ
δῆλον ὅτι πάλαι ἐτεθνήκει. Ἐπεὶ μηδὲ ὅτε διδάσκοντα τὸν Ἰησοῦν ἡξίουν οἱ συγγενεῖς θεάσασθαι, καὶ
αὐτὸς παρῆν. Τί γάρ φησιν; «Ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ
ἀδελφοί σου ζητοῦσί σε ἔξω,» ἀλλ' οὐχὶ, Καὶ ὁ πα
τήρ.
ΚΕΦΑΛ. Β'.
Πέτρου διαλογος πρὸς τοὺς μαθητευθέντας περί
θανατου καὶ ἀποστολῆς Ἰούδα τοῦ προδότου· ἐν ᾧ
περὶ ἀντεισαγωγής Ματθίου κληρωθέντος χάριτι
Θεοῦ διὰ προσευχής.
«Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστὰς Πέτρος ἐν
«μέσῳ τῶν μαθητῶν εἶπεν· ἦν τε ὄχλος ὀνομάτων
«ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὡς ἑκατὸν εἴκοσιν.»
᾿Ανίσταται ὁ Πέτρος, οὐχ ὁ Ἰάκωβος, καὶ ὡς θερ
μότερος, καὶ ὡς τὴν προστασίαν τῶν μαθητῶν ἐγε
κεχειρισμένος. Αλλων τε καὶ ἐπιεικὴς ἦν ὁ Ἰάκω
βος, καὶ μᾶλλον τῇ προσευχῇ καὶ τῇ ἡσυχία ὠφέλιμος, τῶν ἄλλων δηλονότι μεταχειριζόντων τὸ πρᾶ
γμα. Διὸ καὶ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις αὐτῷ καθέδρας
παραχωροῦσιν. Ὅρα δὲ πάντα κατὰ κοινῆς αὐτὸν
γνώμης ποιοῦντα, καὶ οὐκ ἀρχικῶς οὐδὲ μετὰ ἐξου
col. 57–58page 14 of 20
PG 118:57σίας. Εκατὸν δὲ εἴκοσι συμπαρῆσαν ἀπὸ τῶν πι στευσάντων τῷ Κυρίῳ. Ησαν γὰρ καὶ ἑβδομήκοντα καὶ πεντακόσιοι, οὕς θεάσασθαι τὸν Κύριον. κριτοτέρων εἶναι καὶ θερμοτέρων. καὶ ἀναστάντα λέγει Ηαῦλος Ἀλλ᾿ εἰκὸς τούτους τῶν ἐγὼ τῶν πρὸς τὸ παρρησιάζεσθαι Ανδρες ἀδελφοί, ἔδει πληρωθῆναι τὴν Γραφὴ ταύτην, ἢν προείπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ στό «ματος Δαυίδ.» Παραμυθεῖται αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προῤῥήσεως. Καὶ οὐ λέγει, Ην Δαυὶδ εἶπεν, ἀλλὰ, Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ στόματος Δαυίδ. Τ δὲ τοῦτο ἦν; Ὅσα ὁ ρη' περιέχει ψαλμός· ὧν καὶ αὐτὸς μικρὸν ὄπισθεν μνημονεύσει. Περὶ Ἰούδα δὲ εἰπὼν, ἐπιεικῶς ἅμα μετα χειρίζεται καὶ ἀφιλαπεχθημόνως τὸν λόγον. Οὐ γὰρ λέγει, Τοῦ καταράτου, τοῦ μικροῦ, ἀλλ᾽ ἁπλῶς τὸ γεγενημένον δηλοῖ. Ἐπαγαγὼν δὲ τὸ, Οὗτος μὲν οὖν ἐκτήσατο χωρίον ἐκ μισθοῦ τῆς ἀδικίας, καὶ ὅτι πρηνής γενόμενος ἐλάκησεν, ἤτοι, διεσχίσθη, τὸ μὲν κτήσασθαι οὐκ εἰς τὸν Ἰούδαν ἀναφέρων εἴρηκεν. Οὐ γὰρ αὐτὸς ὠνήσατο τὸ χωρίον, ἀλλ' οἱ ἱερεῖς, ἀπὸ τῶν ῥιφέντων ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀργυρίων ἐν τῷ ναῷ. Ἐπεὶ δὲ μισθὸς ταῦτα τῆς προδοσίας Ἰούδα, ἐκείνῳ καὶ ἡ κτήσις λογίζεται. Καὶ πάλιν, ἐπεὶ εἰς ταφὴν τοῦτο ἀφώρισται, πεπλήρωται ἡ Γραφή. Τό, «Καὶ ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἠρημωμένη.» Τί γὰρ ἐρημότερον τάφων; Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, Πρηνής γενόμενος ἐλά κησε μέσος, ἔδειξεν ὅτι ἅμα τῷ προδοῦναι, ἐκ τῆς ἄγαν ὀλιγωρίας καὶ ῥᾳθυμίας ἐχρήσατο δι' ἀπογνώσεως τῷ τοιούτῳ τέλει. Αγχόνῃ δὲ χρησάμενον εἰ πόντων τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων, εἰ οὗτος νῦν, πρηνῆ γενέσθαι αὐτὸν, καὶ ὅσα ἐξῆς, ἀναγράφει, οὐδὲν εἰς διαφωνίαν. Αμφότερον γὰρ γέγονε, διαῤῥαγέντος τοῦ καλωδίου ὑφ' οὗ ἡ ἀγχόνη, καὶ οὕτω πρηνοῦς ἐπὶ γῆς κατενεχθέντος καὶ λελακηκότος. Εν ὅσῳ δὲ ταῦτα μετὰ μ' ἡμέρας περὶ αὐτοῦ διεξηγεῖται, τὸ παραχρῆμα τῆς προδοσίας ταῦτα γενέσθαι πιστοῦται. Περὶ Ἰούδα τοῦ γενομένου ὁδηγοῦ τοῖς συλλα «βοῦσι τὸν Ἰησοῦν, ὅτι κατηριθμημένος ἦν συν α ἡμῖν, καὶ ἔλαχε τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης. Οὗτος μὲν οὖν ἐκτήσατο χωρίον ἐκ τοῦ μισθοῦ τῆς ἀδικίας, καὶ πρηνής γενόμενος ἐλάκησε μέσ «σος, καὶ ἐξεχύθη πάντα τὰ σπλάγχνα αὐτοῦ. Καὶ «γνωστὸν ἐγένετο πᾶσι τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλὴμ, ὥστε κληθῆναι τὸ χωρίον ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ α διαλέκτῳ αὐτῶν, ᾿Ακελγαμα, τουτέστι, χωρίον αἵματος. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμών. Γενη θέλω ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἔρημος. καὶ μὴ ἔστω ὁ κατ «οικῶν ἐν αὐτῇ, καὶ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι ἕτερος» Ο Ιούδας οὐκ ἐναπέθανε τῇ ἀγχόνῃ, ἀλλ᾽ ἐπε βίω, κατενεχθεὶς πρὸ τοῦ ἀποπνιγῆναι. Καὶ τοῦτο δηλοῦσιν αἱ τῶν ἀποστόλων Πράξεις, ὅτι πρηνής γενόμενος ἐλάκησε μέσος. Τοῦτο δὲ σαφέστερον Ι,
57
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
58
σίας. Εκατὸν δὲ εἴκοσι συμπαρῆσαν ἀπὸ τῶν πι- ex his qui Domino crediderant. Siquidem et septua
στευσάντων τῷ Κυρίῳ. Ησαν γὰρ καὶ ἑβδομήκοντα
καὶ πεντακόσιοι, οὕς
θεάσασθαι τὸν Κύριον.
κριτοτέρων εἶναι καὶ
θερμοτέρων.
καὶ ἀναστάντα λέγει Ηαῦλος
Ἀλλ᾿ εἰκὸς τούτους τῶν ἐγὼ
τῶν πρὸς τὸ παρρησιάζεσθαι
• Ανδρες ἀδελφοί, ἔδει πληρωθῆναι τὴν Γραφὴ
ταύτην, ἢν προείπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ στό
«ματος Δαυίδ.»
«
Παραμυθεῖται αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προῤῥήσεως. Καὶ
οὐ λέγει, Ην Δαυὶδ εἶπεν, ἀλλὰ, Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον
διὰ στόματος Δαυίδ. Τ δὲ τοῦτο ἦν; Ὅσα ὁ ρη' περιέχει ψαλμός· ὧν καὶ αὐτὸς μικρὸν ὄπισθεν μνημο
νεύσει. Περὶ Ἰούδα δὲ εἰπὼν, ἐπιεικῶς ἅμα μεταχειρίζεται καὶ ἀφιλαπεχθημόνως τὸν λόγον. Οὐ γὰρ
λέγει, Τοῦ καταράτου, τοῦ μικροῦ, ἀλλ᾽ ἁπλῶς τὸ
γεγενημένον δηλοῖ. Ἐπαγαγὼν δὲ τὸ, Οὗτος μὲν
οὖν ἐκτήσατο χωρίον ἐκ μισθοῦ τῆς ἀδικίας, καὶ ὅτι
πρηνής γενόμενος ἐλάκησεν, ἤτοι, διεσχίσθη, τὸ μὲν
κτήσασθαι οὐκ εἰς τὸν Ἰούδαν ἀναφέρων εἴρηκεν. Οὐ
γὰρ αὐτὸς ὠνήσατο τὸ χωρίον, ἀλλ' οἱ ἱερεῖς, ἀπὸ
τῶν ῥιφέντων ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀργυρίων ἐν τῷ ναῷ. Ἐπεὶ
δὲ μισθὸς ταῦτα τῆς προδοσίας Ἰούδα, ἐκείνῳ καὶ ἡ
κτήσις λογίζεται. Καὶ πάλιν, ἐπεὶ εἰς ταφὴν τοῦτο
ἀφώρισται, πεπλήρωται ἡ Γραφή. Τό, «Καὶ ἡ
ἔπαυλις αὐτοῦ ἠρημωμένη.» Τί γὰρ ἐρημότερον
τάφων; Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, Πρηνής γενόμενος ἐλά
κησε μέσος, ἔδειξεν ὅτι ἅμα τῷ προδοῦναι, ἐκ τῆς
ἄγαν ὀλιγωρίας καὶ ῥᾳθυμίας ἐχρήσατο δι' ἀπογνώσεως τῷ τοιούτῳ τέλει. Αγχόνῃ δὲ χρησάμενον εἰ
πόντων τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων, εἰ οὗτος νῦν, πρηνῆ
γενέσθαι αὐτὸν, καὶ ὅσα ἐξῆς, ἀναγράφει, οὐδὲν εἰς
διαφωνίαν. Αμφότερον γὰρ γέγονε, διαῤῥαγέντος
τοῦ καλωδίου ὑφ' οὗ ἡ ἀγχόνη, καὶ οὕτω πρηνοῦς
ἐπὶ γῆς κατενεχθέντος καὶ λελακηκότος. Εν ὅσῳ δὲ
ταῦτα μετὰ μ' ἡμέρας περὶ αὐτοῦ διεξηγεῖται, τὸ
παραχρῆμα τῆς προδοσίας ταῦτα γενέσθαι πιστοῦ
ται.
• Περὶ Ἰούδα τοῦ γενομένου ὁδηγοῦ τοῖς συλλα
«βοῦσι τὸν Ἰησοῦν, ὅτι κατηριθμημένος ἦν συν
"
•
-
α
ἡμῖν, καὶ ἔλαχε τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης.
Οὗτος μὲν οὖν ἐκτήσατο χωρίον ἐκ τοῦ μισθοῦ
"
τῆς ἀδικίας, καὶ πρηνής γενόμενος ἐλάκησε μέσ
«σος, καὶ ἐξεχύθη πάντα τὰ σπλάγχνα αὐτοῦ. Καὶ
«γνωστὸν ἐγένετο πᾶσι τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλήμ, ὥστε κληθῆναι τὸ χωρίον ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ
α διαλέκτῳ αὐτῶν, ᾿Ακελγαμα, τουτέστι, χωρίον
αἵματος. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμών. Γενηθέλω ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἔρημος. καὶ μὴ ἔστω ὁ κατ-
«οικῶν ἐν αὐτῇ, καὶ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι
· ἕτερος»
-
Ο Ιούδας οὐκ ἐναπέθανε τῇ ἀγχόνῃ, ἀλλ᾽ ἐπεβίω, κατενεχθεὶς πρὸ τοῦ ἀποπνιγῆναι. Καὶ τοῦτο
δηλοῦσιν αἱ τῶν ἀποστόλων Πράξεις, ὅτι πρηνής
γενόμενος ἐλάκησε μέσος. Τοῦτο δὲ σαφέστερον
20 1 Cor. IV,
6
seqq.
ginta erant, et quingenti quos ait Paulus vidisse
Dominum postquam resurrexerat 20. Sed hos verisimile est ex bis fuisse qui magis approbati erant
et ad liberius loquendum ferventiores.
1. 16. «Viri fratres, oportuit Scripturam hanc
«impleri, quam prædixit Spiritus sanctus per os
«David.»
Consolatur eos a prophetia. Nec ait: Quam David
dixit, sed Spiritus sanctus per os David. Quænam
autem hæc erant? Quæcunque psalmus centesimus
octavus continet: quorum etiam post pauca faciet
mentionem. De Juda autem loquens, modeste simul
et absque omni invidia tractat sermonem. Neque
enim exsecrandum vocat aut scelestum, sed simpliciter quod factum est indicat. Porro quod subjunxerit: Hic itaque adeptus est prædium e mercede iniquitatis, et quod præcipitio crepuit aut diffra
ctus est:prius quidem,nempe adeptum esse prædium
non ad Judam referens dixit.Neque enim ipse prædium emit sed sacerdotes ex argenteis quos Judas in
templo abjecerat: verum quia illi erant merces proditionis Judæ,possessio quoque reputatur ipsius. Rursumque,quia prædium in sepulturam separatum est
completa est Seriptura quæ ait: «Commoratio ejus
deserta est ".» Quid enim sepulcris magis desertum est? Per hoc autem quod ait, Præcipitio crepuit medius: ostendit quod simul ut prodidit.pres
nimia animi pusillanimitate et socordia tali fine per
desperationem usus est. Verum cum sacra Evangrlia dicant præfocatione aut suspendio usum, licet
hic precipitatum fuisse asserat, et quæcunque
deinceps narrantur, nihil ex hoc dissonantiæ consequitur: utrumque enim factum est. Confracto
namque funiculo quo præfocatus erat, ita præcipitio in terram decidit ac crepuit. Interim autem dum
hæc post quadraginta dies de eo narrantur, protinus hæc a proditione facta fuisse confirmat.
*1 Psal. Lxviii, 26; Act. 1, 20.
•
11 «Ι, 16-20. De Juda qui fuit dux itineris his
■ qui comprehenderunt Jesum, quia annumeratus
• erat nobiscum, et sortitus erat sortem ministerii
hujus, Siquidem hic adeptus est prædium de
«mercede iniquitatis, et pronus crepuit medius,
«et effusa sunt omnia viscera ejus. Et innotuit
* omnibus habitantibus Jerusalem, ita ut appella-
«retur prædium illud proprio illorum idiomate,
«Hacaldema, hoc est, Ager sanguinis. Scriptum
«est enim in libro Psalmorum: Fiat commoratio
«ejus deserta, et non sit qui habitet in ea, et
episcopatum ejus accipiat alter 23.»
Judas suspendio e vitanon discessit, sed supervixit:
dejectus est enim priusquam præfocaretur: idque apostolorum Acta iudicant quod prouuscrepuitmedius
Hoc autem planius scripsit Papias Joannis apostoli
28 Psal. cvit, 8.
col. 59–60page 15 of 20
PG 118:59ἱστορεῖ Παπίας ὁ Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου μαθητής, διόπτρας, λέγων· Μέγα ἀσεβείας ὑπόδειγμα ἐν τούτῳ τῷ κόσμῳ περιεπάτησεν Ἰούδας. Πρησθεὶς γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν σάρκα, ὥστε μὴ δύνασθαι διελθεῖν, ἀμάξης ρα δίως διερχομένης, ὑπὸ τῆς ἁμάξης ἐπιέσθη, ὥστε τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἐκκενωθῆναι. Αλλως. Επρήσθη γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν σάρκα, ὥστε μηδὲ ὁπόθεν ἅμαξα ῥᾳδίως διέρχεται, ἐκεῖνον δύνασθαι διελθεῖν, ἀλλὰ μηδὲ αὐτὸν μόνον τὸν τῆς κεφαλῆς ὄγκον. Τὰ μὲν γὰρ βλέφαρα τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ φασι τοσοῦ τον ἐξοιδῆσαι, ὡς αὐτὸν μὲν καθόλου τὸ φῶ; μὴ βλέ πειν. Τοὺς ὀφθαλμοὺς δὲ αὐτοῦ μηδὲ ὑπὸ ἱατρικής διόπτρας ὀφθῆναι δύνασθαι, τοσοῦτον βάθος εἶχον ἀπὸ τῆς ἔξωθεν ἐπιφανείας· τὸ δὲ αἰδοῖον αὐτοῦ πά σης μὲν αἰσχύνης ἀηδέστερον καὶ μεῖζον φαίνεσθαι. Φέρεσθαι δὲ αὐτοῦ, τοὺς ἐκ παντὸς τοῦ σώματος συῤῥέοντας ἰχωράς τε καὶ σκώληκας εἰς ὕβριν δι' αὐτῶν μόνον τῶν ἀναγκαίων. Μετὰ δὲ πολλὰς βασά νους καὶ τιμωρίας, ἐν ἰδίῳ φασὶ χωρίῳ τελευτήσαντος, ἀπὸ τῆς ὀσμῆς ἔρημόν τε καὶ ἀοίκητον τὸ χω ρίον μέχρι τῆς νῦν γενέσθαι. ᾿Αλλ' οὐδὲ μέχρι τῆς σήμερον δύνασθαί τινα ἐκεῖνον τὸν τόπον παρελθεῖν, ἐὰν μὴ τὰς ῥῖνας ταῖς χερσὶν ἐπιφράξῃ. Μνημονεύει δὲ ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα τοῦ πάθους τοῦ Ἰούδα τοῦ παρο αυτίκα. Τῶν γὰρ ἀσθενεστέρων αἱ ψυχαὶ τοῖς πα ροῦσι μάλιστα σωφρονίζονται. Ηὔξησε δὲ οὐ τὴν ἁμαρτίαν, προδότην αὐτὸν ἀποκαλέσας, ἀλλὰ τὴν τιμωρίαν, ὅτι τόδε καὶ τόδε ἔπαθε διεξιών. Ἀκελδαμὰ δὲ τὸ χωρίον οὐχ ὑπὸ τοῦ Ἰούδα, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων κεκλῆσθαι. Φησί γάρ· Τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ, μαρτυρούντων Ιουδαίων τὸ παρανόμημα. «Δεῖ οὖν συνελθόντων ἡμῖν ἀνδρῶν ἐν παντὶ χρό «νῳ, ἐν ᾧ εἰσῆλθεν καὶ ἐξῆλθεν ἐφ' ἡμᾶς ὁ Κύριος «Ἰησοῦς, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάν «νου, ἕως τῆς ἡμέρας, ἧς ἀνελήφθη ἀφ᾽ ἡμῶν, μάρ «τυρα τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ γενέσθαι σὺν ὑμῖν ἕνα «τούτων. Καὶ ἔστησαν δύο, Ιωσήφ, τὸν καλούμενον Βαρσαβάν, ὅς ἐπεκλήθη Ἰοῦστος, καὶ Ματθίαν. «Καὶ προσευξάμενοι εἶπον· Σύ, Κύριε, καρδιογνώ «στα πάντων, ἀνάδειξον ὅν ἐξελέξω ἐκ τούτων τῶν δύο, ἕνα λαβεῖν τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης καὶ ἀποστολῆς, ἐξ ἧς παρέβη Ἰούδας πορευθῆναι «εἰς τὸν τόπον τὸν ἴδιον.» ᾿Ανακοινοῦται αὐτοῖς, ἵνα μὴ τὸ πρᾶγμα περιμάχητον γένηται, καὶ εἰς φιλονεικίαν ἐμπέσωσι. Δια τοῦτο καὶ ἀρχόμενος, άνδρες ἀδελφοί, φησί, δεῖ έκλέξασθαι ἐξ ὑμῶν, τῷ πλήθει τὴν κρίσιν ἐπιτρέπων, καὶ ἅμα καὶ τοὺς ἐκλεγομένους αἰδεσίμους ποιῶν, καὶ ἑαυτῶν ἀπαλλάσσων τῆς πρὸς τοὺς ἄλ λους ἀπεχθείας. Καὶ ὅτι μὲν ἔδει γενέσθαι, καὶ τὸν προφήτην εἰσάγει λέγοντα· Τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι ἕτερος. Ἐκ τίνων δὲ δεῖ; Εκ τῶν διὰ τῆς συνο ελεύσεως τῆς πρὸς αὐτοὺς τῷ χρόνῳ παρασχομένων τὸ δοκίμιον ἑαυτοῦ. Διὸ οὐδὲ, Ἐκ τῶν ἐπιεικῶν, εἶπεν, ἵνα μὴ τοὺς ἄλλους λυπήσῃ, ὑβρίζειν δοκῶν. ᾿Αρξάμενος δὲ προσέθηκεν·» ᾿Απὸ τοῦ βαπτίσματος Ιωάννου.» Τὰ γὰρ περὶ τούτου, αὐτῶν οὐδεὶς ᾔδει μαθὼν καὶ παγών, εἰ μὴ μόνος ὁ ἐκλεξάμενος, ἀλλὰ Πνεύματι ἐμάνθανον. Τῆς ἀναστάσεως δέ φησι
59
CECUMENII TRICCE EPISCOPI
-
60
discipulus, dicens: Ad magnum impietatis exem- ἱστορεῖ Παπίας ὁ Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου μαθητής,
plum in hoc mundo permansit Judas. In tantum
enim corpore inflatus ut progredi non posset, cum
currus levi cursu pertransiret, curru compressus
est, ita ut funderentur ejus intestina. Alio modo.
Corpore enim adeo inflatus est, ut neque posset
progredi qua currus levi cursu pertransibat, imo
ne solum quidem capitis tumor. Siquidem et pal
pebras oculorum ejus adeo intumuisse ferunt, ut
lumen omnino videre non posset, oculi vero illius
neque διόπτρας, nempe instrumenti medicorum
adminiculo apparere possent, tanta profunditate ab
exteriori aspectu erant separati: genitale vero illius
membrum omnem excedebat obscoenitatem ac magnitudinem. Porro sanies ac vermes contumeliose
confluentes ex toto ipsius corpore ferebantur egredientes, per sola loca secretoria. Post multa vero
tormenta et ultiones, quum in suo prædio,ut aiunt,
mortuus esset, præfetore prædium illud desertum
permansit, et non habitatum usque in hodiernum
diem. Sed neque ad boc usque tempus locum illum
quisquam præterire potest, nisi obturatis manu
naribus. Suggerit autem Lucas hoc loco Judæ
supplicium quod statim subsecutum est. Nam
imbecilliorum animæ præsentibus refenantur potissimum. Auxil aulem peccatum, 12 vocans eum
proditorem supplicium vero, cum hoc etiam
illum passum esse commemorat. Hacaldema autem
dictum esse prædium, non a Juda, sed a Judæis
intendit. Nam ait: Proprio illorum idiomate,
nempe Judæis iniquitatem attestantibus.
1, 21-25. «Oportet igitur ut ex his viris qui no-
«biscum versati sunt omni tempore, quo intravit et
«exivit inter nos Dominus Jesus, exorsus a bapti-
«< smate Joannis, usque ad eum diem quo assumptus
«est a nobis, unus quispiam constituatur testis
«resurrectionis ejus nobiscum. Et statuerunt
«duos, Joseph qui vocatur Barsabas, qui cogno-
• minatus est Justus, et Mathiam:et orantes dixerunt:
«Tu, Domine, qui corda nosti omnium, ostende
«utrum ex his duobus elegeris, ut accipiat sortem
<< ministerii hujus apostolatus, unde prævaricatione
«excidit Judas, progrediens in locum suum.»
Rem illis communicat ne in pugnam evadat, et in
contentionem incidant.Propterea quoque incipiens:
Viri fratres (inquit), oportet eligi a vobis, multitudini judicium permittens, simulque et eos qui
eligerent venerandos reddens, et seipsum invidia
liberans erga illos: tum quia fieri oportebat, tum
quod prophetam inducat dicentem: Episcopatum
ejus accipiat alter. quibus autem oportet? Ex
his qui sui probationem præbuerant tempore quo
apud ipsos fuerant congregati. Ideo neque ait:
mansuetis, ne cæteros contristaret, visus contumelia afficere. Addidit autem: «Exorsus a baptismate Joannis.» Nam quæ ante hoc acta erant
nullus ipsorum noverat qui didicisset ac præsens
fuisset, nisi tantum is qui ipsos elegerat, sed per
Spiritum discebant. Testem vero dicit resurrectioλέγων· Μέγα ἀσεβείας ὑπόδειγμα ἐν τούτῳ τῷ κόσμῳ
περιεπάτησεν Ἰούδας. Πρησθεὶς γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον
τὴν σάρκα, ὥστε μὴ δύνασθαι διελθεῖν, ἀμάξης ρα
δίως διερχομένης, ὑπὸ τῆς ἁμάξης ἐπιέσθη, ὥστε τὰ
ἔγκατα αὐτοῦ ἐκκενωθῆναι. Αλλως. Επρήσθη
γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν σάρκα, ὥστε μηδὲ ὁπόθεν
ἅμαξα ῥᾳδίως διέρχεται, ἐκεῖνον δύνασθαι διελθεῖν,
ἀλλὰ μηδὲ αὐτὸν μόνον τὸν τῆς κεφαλῆς ὄγκον. Τὰ
μὲν γὰρ βλέφαρα τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ φασι τοσοῦτον ἐξοιδῆσαι, ὡς αὐτὸν μὲν καθόλου τὸ φῶ; μὴ βλέ
πειν. Τοὺς ὀφθαλμοὺς δὲ αὐτοῦ μηδὲ ὑπὸ ἱατρικής
διόπτρας ὀφθῆναι δύνασθαι, τοσοῦτον βάθος εἶχον
ἀπὸ τῆς ἔξωθεν ἐπιφανείας· τὸ δὲ αἰδοῖον αὐτοῦ πά
σης μὲν αἰσχύνης ἀηδέστερον καὶ μεῖζον φαίνεσθαι.
Φέρεσθαι δὲ αὐτοῦ, τοὺς ἐκ παντὸς τοῦ σώματος
συῤῥέοντας ἰχωράς τε καὶ σκώληκας εἰς ὕβριν δι'
αὐτῶν μόνον τῶν ἀναγκαίων. Μετὰ δὲ πολλὰς βασά
νους καὶ τιμωρίας, ἐν ἰδίῳ φασὶ χωρίῳ τελευτήσαν
τος, ἀπὸ τῆς ὀσμῆς ἔρημόν τε καὶ ἀοίκητον τὸ χωρίον μέχρι τῆς νῦν γενέσθαι. ᾿Αλλ' οὐδὲ μέχρι τῆς
σήμερον δύνασθαί τινα ἐκεῖνον τὸν τόπον παρελθεῖν,
ἐὰν μὴ τὰς ῥῖνας ταῖς χερσὶν ἐπιφράξῃ. Μνημονεύει
δὲ ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα τοῦ πάθους τοῦ Ἰούδα τοῦ παρο
αυτίκα. Τῶν γὰρ ἀσθενεστέρων αἱ ψυχαὶ τοῖς παροῦσι μάλιστα σωφρονίζονται. Ηὔξησε δὲ οὐ τὴν
ἁμαρτίαν, προδότην αὐτὸν ἀποκαλέσας, ἀλλὰ τὴν
τιμωρίαν, ὅτι τόδε καὶ τόδε ἔπαθε διεξιών. Ακελδαμὰ δὲ τὸ χωρίον οὐχ ὑπὸ τοῦ Ἰούδα, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν
Ἰουδαίων κεκλῆσθαι. Φησί γάρ· Τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ,
μαρτυρούντων Ιουδαίων τὸ παρανόμημα.
«Δεῖ οὖν συνελθόντων ἡμῖν ἀνδρῶν ἐν παντὶ χρό-
«νῳ, ἐν ᾧ εἰσῆλθεν καὶ ἐξῆλθεν ἐφ' ἡμᾶς ὁ Κύριος
«Ἰησοῦς, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάν-
«νου, ἕως τῆς ἡμέρας, ἧς ἀνελήφθη ἀφ᾽ ἡμῶν, μάρ
«τυρα τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ γενέσθαι σὺν ὑμῖν ἕνα
«τούτων. Καὶ ἔστησαν δύο, Ιωσήφ, τὸν καλουμε-
• νον Βαρσαβάν, ὅς ἐπεκλήθη Ἰοῦστος, καὶ Ματθίαν.
«Καὶ προσευξάμενοι εἶπον· Σύ, Κύριε, καρδιογνώ
«στα πάντων, ἀνάδειξον ὅν ἐξελέξω ἐκ τούτων τῶν
• δύο, ἕνα λαβεῖν τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης
· καὶ ἀποστολῆς, ἐξ ἧς παρέβη Ἰούδας πορευθῆναι
«εἰς τὸν τόπον τὸν ἴδιον.»
᾿Ανακοινοῦται αὐτοῖς, ἵνα μὴ τὸ πρᾶγμα περιμάχητον γένηται, καὶ εἰς φιλονεικίαν ἐμπέσωσι. Δια
τοῦτο καὶ ἀρχόμενος, άνδρες ἀδελφοί, φησί, δεῖ
έκλέξασθαι ἐξ ὑμῶν, τῷ πλήθει τὴν κρίσιν ἐπιτρέ
πων, καὶ ἅμα καὶ τοὺς ἐκλεγομένους αἰδεσίμους
ποιῶν, καὶ ἑαυτῶν ἀπαλλάσσων τῆς πρὸς τοὺς ἄλ
λους ἀπεχθείας. Καὶ ὅτι μὲν ἔδει γενέσθαι, καὶ τὸν
προφήτην εἰσάγει λέγοντα· Τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ
λάβοι ἕτερος. Ἐκ τίνων δὲ δεῖ; Εκ τῶν διὰ τῆς συνο
ελεύσεως τῆς πρὸς αὐτοὺς τῷ χρόνῳ παρασχομέ
νων τὸ δοκίμιον ἑαυτοῦ. Διὸ οὐδὲ, Ἐκ τῶν ἐπιεικῶν,
εἶπεν, ἵνα μὴ τοὺς ἄλλους λυπήσῃ, ὑβρίζειν δοκῶν.
᾿Αρξάμενος δὲ προσέθηκεν·» ᾿Απὸ τοῦ βαπτίσμα
τος Ιωάννου.» Τὰ γὰρ περὶ τούτου, αὐτῶν οὐδεὶς
ᾔδει μαθὼν καὶ παγών, εἰ μὴ μόνος ὁ ἐκλεξάμενος,
ἀλλὰ Πνεύματι ἐμάνθανον. Τῆς ἀναστάσεως δέ φησι
col. 61–62page 16 of 20
PG 118:61μάρτυρα. Τοῦτο γὰρ μάλιστα τῆς Ἰησοῦ θεότητος τὸ κεφάλαιον. Ἐπεὶ καὶ τῶν θαυμάτων αὐτοῦ τῶν πρὸ τοῦ πάθους, πολλοὶ ἦσαν μάρτυρες καὶ τῶν τε θεαμένων ἀπίστων. Αναπληροῦν δὲ τὸν ἀριθμὸν ἔσπευδον τῶν ἀποστόλων, ἵνα μὴ ἡ τοῦ διδασκάλου ἐκλογὴ ὥσπερ ἡκρωτηριασμένη ᾖ. Οὐχὶ πολλοὺς δὲ ἔστησαν, ἀλλὰ δύο μόνους, ἵνα μὴ μείζων ἡ ἀθυμία γένηται, πολλῶν ἀπεκλεγομένων. Βαρσαβᾶς δὲ καὶ Ἰωσὴφ καὶ Ἰοῦστος, ἢ διαστολῆς ὀνόματα ἢ σπου δῆς. Εὐκαίρως δὲ καρδιογνώστην καλοῦσι· καὶ οὐ λέγουσιν, Εκλεξαι, ἀλλὰ, Ανάδειξον τὸν ἐκλεγέντα. Πάντα γὰρ ἔγνωσται καὶ ὥρισται παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ πρὸ τῶν ἐνθυμήσεων ἡμῶν. Κλῆρον δε καλεῖ, τὸ πᾶν τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας δεικνὺς καὶ ἐκλο γῆς, καὶ τῶν παλαιῶν ἀναμιμνήσκων, ὅτι καὶ τοὺς λενίτας οὕτως ἐκληρώσατο. ὡρισμένως δέ, Τῆς διαβ κονίας ταύτης, φησίν· ἦταν γὰρ καὶ ἄλλαι. Τόπον δὲ ἴδιον, ἤτοι τὴν ἀγχόνην καλεῖ, τουτέστιν, ἧς ἄξιον ἑαυτὸν παρεσκεύασεν ὁ Ἰούδας διὰ τῆς προ δοσίας. “Η ὅτι τοῦ Ἰούδα ἐξαπωσμένου, οὗτος ἴδιον σχοίη, τὴν ἐκείνου λαμβάνων ἐπισκοπήν. «Καὶ ἔδωκαν κλήρους αὐτῶν, καὶ ἔπεσεν ὁ κλῆς «ρος ἐπὶ Ματθίαν, καὶ συγκατεψηφίσθη μετὰ τῶν ἔνδεκα ἀποστόλων.» Οὕτω τέλεον κατηρτισμένοι κλήρῳ, καὶ οὐ ση μείῳ τὸν ἄξιον μανθάνουσιν. Οὐκ ἀδόκιμον δὲ τὸ τοῦ κληροῦ. Εἰ γὰρ ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ ἔσχυσε, χυδαίων ἀνθρώπων κληρωσαμένων, τί ἄν ἐπὶ ἁγίων καὶ προσο ευχῇ τὸ πρᾶγμα ἐπιτρεψάντων; Εἰ γὰρ ἐκείνων ὀρθὴ γνώμη μόνη κατηύθυνε, πολλῷ μᾶλλον ἐνθέων ἀνδρῶν, ΚΕΦΑΛ. Γ. Περὶ θείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφοιτήσεως ἐν ἡμέρᾳ Πεντηκοστής γενομένης εἰς τοὺς πιστεύσαντας, ἐν ᾧ Πέτρου κατήχησις περὶ τούτου ἐκ τῶν προφητῶν· περὶ πάθους καὶ ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως Χριστοῦ, δωρεᾶς τε τοῦ ἁγίου Πνεύματος, περὶ πίστεως τῶν παρόντων, καὶ τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος αὐτ των σωτηρίας· περὶ ὁμονοίας κοινωφελούς, καὶ προσθήκης τῶν πίστευόντων. Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς «Πεντηκοστῆς, ἦσαν ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ «αὐτό. Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας, καὶ ἐπλήρωσεν «ὅλον τὸν οἶκον, οὗ ἦσαν καθήμενοι. Καὶ ὤφθησαν «αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός. Εκά «θισέ τε ἐφ᾽ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν, καὶ ἐπλήσθησαν άπαντες Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν «Εταιραις γλώσσαις.» «Ἐν τῷ συμπληρούσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεν τηκοστής.» Τουτέστι, πρὸς τῇ Πεντηκοστῇ, περὶ αὐτὴν ἤδη τὴν ἑορτήν, ὅτι καιρὸς ὡρίμῳ τῷ πνευ ματικῷ θέρει τὸ δρέπανον ἐπαγαγεῖν, ὅτε διὰ τὴν ἑορτὴν πολλοὶ παρῆσαν καὶ τῶν σταυρωσάντων αὐτὸν, καὶ ἵνα λαμβάνωσι τῆς ἑαυτῶν μιαιφονίας τὸν ἔλεγ χον. Αρνω δὲ ἦχος καὶ οὐκ ἀνεπαισθήτως ἡ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτησις, καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἵνα τῷ μὲν ἀθρόῳ καταπλήξῃ καὶ διαναστήσῃ μᾶλλον, καὶ
61
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
62
μάρτυρα. Τοῦτο γὰρ μάλιστα τῆς Ἰησοῦ θεότητος nis. Nam hoc divinitatis Jesu potissimum erat firτὸ κεφάλαιον. Ἐπεὶ καὶ τῶν θαυμάτων αὐτοῦ τῶν
πρὸ τοῦ πάθους, πολλοὶ ἦσαν μάρτυρες καὶ τῶν τε
θεαμένων ἀπίστων. Αναπληροῦν δὲ τὸν ἀριθμὸν
ἔσπευδον τῶν ἀποστόλων, ἵνα μὴ ἡ τοῦ διδασκάλου
ἐκλογὴ ὥσπερ ἡκρωτηριασμένη ᾖ. Οὐχὶ πολλοὺς δὲ
ἔστησαν, ἀλλὰ δύο μόνους, ἵνα μὴ μείζων ἡ ἀθυμία
γένηται, πολλῶν ἀπεκλεγομένων. Βαρσαβᾶς δὲ καὶ
Ἰωσὴφ καὶ Ἰοῦστος, ἢ διαστολῆς ὀνόματα ἢ σπου
δῆς. Εὐκαίρως δὲ καρδιογνώστην καλοῦσι· καὶ οὐ
λέγουσιν, Εκλεξαι, ἀλλὰ, Ανάδειξον τὸν ἐκλεγέντα.
Πάντα γὰρ ἔγνωσται καὶ ὥρισται παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ
πρὸ τῶν ἐνθυμήσεων ἡμῶν. Κλῆρον δε καλεῖ, τὸ
πᾶν τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας δεικνὺς καὶ ἐκλο
γῆς, καὶ τῶν παλαιῶν ἀναμιμνήσκων, ὅτι καὶ τοὺς
λενίτας οὕτως ἐκληρώσατο. ὡρισμένως δέ, Τῆς δια- β
κονίας ταύτης, φησίν· ἦταν γὰρ καὶ ἄλλαι. Τόπον
δὲ ἴδιον, ἤτοι τὴν ἀγχόνην καλεῖ, τουτέστιν, ἧς
ἄξιον ἑαυτὸν παρεσκεύασεν ὁ Ἰούδας διὰ τῆς προ
δοσίας. “Η ὅτι τοῦ Ἰούδα ἐξαπωσμένου, οὗτος ἴδιον
σχοίη, τὴν ἐκείνου λαμβάνων ἐπισκοπήν.
«Καὶ ἔδωκαν κλήρους αὐτῶν, καὶ ἔπεσεν ὁ κλῆς
«ρος ἐπὶ Ματθίαν, καὶ συγκατεψηφίσθη μετὰ τῶν
· ἔνδεκα ἀποστόλων.»
Οὕτω τέλεον κατηρτισμένοι κλήρῳ, καὶ οὐ ση
μείῳ τὸν ἄξιον μανθάνουσιν. Οὐκ ἀδόκιμον δὲ τὸ
τοῦ κληροῦ. Εἰ γὰρ ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ ἔσχυσε, χυδαίων
ἀνθρώπων κληρωσαμένων, τί ἄν ἐπὶ ἁγίων καὶ προσο
ευχῇ τὸ πρᾶγμα ἐπιτρεψάντων; Εἰ γὰρ ἐκείνων
ὀρθὴ γνώμη μόνη κατηύθυνε, πολλῷ μᾶλλον ἐνθέων
ἀνδρῶν,
ΚΕΦΑΛ. Γ.
Περὶ θείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφοιτήσεως
ἐν ἡμέρᾳ Πεντηκοστής γενομένης εἰς τοὺς
πιστεύσαντας, ἐν ᾧ Πέτρου κατήχησις περὶ
τούτου ἐκ τῶν προφητῶν· περὶ πάθους καὶ
ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως Χριστοῦ, δωρεᾶς
τε τοῦ ἁγίου Πνεύματος, περὶ πίστεως τῶν
παρόντων, καὶ τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος αὐτ
των σωτηρίας· περὶ ὁμονοίας κοινωφελούς,
καὶ προσθήκης τῶν πίστευόντων.
• Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς
«Πεντηκοστῆς, ἦσαν ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ
«αὐτό. Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος
ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας, καὶ ἐπλήρωσεν
"
«ὅλον τὸν οἶκον, οὗ ἦσαν καθήμενοι. Καὶ ὤφθησαν
«αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός. Εκά-
«θισέ τε ἐφ᾽ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν, καὶ ἐπλήσθησαν
· άπαντες Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν
«Εταιραις γλώσσαις.»
«Ἐν τῷ συμπληρούσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστής.» Τουτέστι, πρὸς τῇ Πεντηκοστῇ, περὶ
αὐτὴν ἤδη τὴν ἑορτήν, ὅτι καιρὸς ὡρίμῳ τῷ πνευματικῷ θέρει τὸ δρέπανον ἐπαγαγεῖν, ὅτε διὰ τὴν
ἑορτὴν πολλοὶ παρῆσαν καὶ τῶν σταυρωσάντων αὐτὸν,
καὶ ἵνα λαμβάνωσι τῆς ἑαυτῶν μιαιφονίας τὸν ἔλεγχον. Αρνω δὲ ἦχος καὶ οὐκ ἀνεπαισθήτως ἡ τοῦ
Πνεύματος ἐπιφοίτησις, καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἵνα τῷ
μὲν ἀθρόῳ καταπλήξῃ καὶ διαναστήσῃ μᾶλλον, καὶ
* Jon. 1, 1 seqq.
mamentum. Siquidem miraculorum ejus quæ ante
passionem edita erant, multi testes erant etiam
ineredulorum qui viderant. Studebant autem apostolorum explere numerum, ne præceptoris electio
veluti mutila esset et imperfecta. Verum non multos statuerunt, sed solos duos, ne major causaretur
tristitia, multorum rejectione. Barsabas vero et
Joseph ac Justus, vel distinctionis nomina sunt vel
virtutis. Opportune autem cordium vocant cognitorem: nec dicunt: Elige, 13 sed quem elegeris
ostende. Omnia namque a Deo cognita sunt ac definita, etiam priusquam animo concipiamus. Sortem
præterea appellat, et rem omnem ostendens benignitatis ac electionis esse divinæ, et veterum admonens, quoniam et levitas ita sorte elegit. Determinate autem ait, Ministerii hujus erant enim et
alia locum vero suum, aut suspendium vocat,
hoc est, quo sese dignum reddidit Judas per proditionem, vel quod repnlso Juda, hic suum aut
proprium habeat locum accepto illius episcopatu.
1, 26. «Et dederunt sortes ipsorum, ceciditque
«sors super Matthiam: et suffragiis additus est
«undecim apostolis.»
Cum nondum perfecti sint, eum qui dignus sit
sorte et non miraculo discunt. Non est autem impro_
bandum quod sorte flt. Nam si de Jona vim habuit
cum abjecti ac profani homines sortem mitterent,
quidnam de sanctis qui rem orationi permittuntsentiendum est? Etenim si sola mens illorum recta juste
negotium direxit, multo magis divinorum virorum.
CAPUT III.
De divina Spiritus sancti superventione die Pentecostes facta super eos qui crediderunt, in quo etiam
Petri doctrina e prophetis continetur. nempe de
passione, resurrectione et assumptione Christi donoque Spiritus sancti: de fide et salute eorum qui
præsentes erant per baptisma, de consensu in com.
munem utilitatem, et appositione credentium.
«Et cum compleretur dies Pentecostes, erant
«omnes unanimiter in eodem loco. Et factus est
<< repente de cœlo sonitus tanquam impetu venientis
«flatus vehementis, et replevit totam domum ubi
«erant sedentes, et apparuerunt illis divism 14
linguæ in modum ignis, seditque super singulos
• eorum: et repleti sunt omnes Spiritu sancto,
«cœperuntque loqui aliis linguis.»
«
• Cum compleretur dies Pentecostes.» Hoc est
circa Pentecosten, circa ipsum jam festum: cum
tempus esset maturæ messi spirituali falcem
immittere quando propter festum multi aderant
etiam eorum qui ipsum crucifixerant, et ut acciperent cædisa se perpetratæ increpationem. Repentino autem sonitu et non insensibiliter factus est
accessus Spiritus, et de cœlo, ut subita quidem
consternatione et magis excitaret, et omnes ad
col. 63–64page 17 of 20
Caput III
PG 118:63πάντας συνδραμεῖν παρασκυάσῃ. Τῷ δὲ μετ' αἰσθή ὥσπερ, ὡσεὶ πυρός,i Ο πιν, σεως, ὡς ἂν ἀδιάβλητον τὸ θαῦμα καταστήσῃ. Εἰ γὰρ καὶ τούτου γενομέμου εἰς μέθην τὸ παράδοξον ἐνδιέβαλλον, τί οὐκ ἂν εἶπον μὴ οὕτως γενομένου; Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ δὲ μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης. Τοῦτο γὰρ διὰ τῆς βιαίας πνοῆς βούλεται δηλοῦν, ἵνα δείξῃ, ὅτι τοῦ εἰς οὐρανοὺς ἀναληφθέντος τὸ ἔργον, καὶ τῆς θεϊκῆς δυνάμεως· ὡς καὶ ἐπὶ τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης τὸ βίαιον πνεῦμα τοῦ νότου. Καλῶς δὲ ἐπὶ πάντων τούτων, τὰ κατὰ παραβολὴν τὸ, ὥσπερ, φημὶ, καὶ τὸ, ὡσεὶ πυρὸς, ἵνα μὴ αἰσθητόν τι περὶ τοῦ Πνεύματος νομισθῇ. Επλήρωσε δὲ τὸν οἶκον ὅλον ἡ πνοή, κολυμβήθρας δίκην ἀναπληροῦσα, ἐπεὶ καὶ ἐπήγγελτο αὐτοῖς. «Εν Πνεύματι βαπτισθήσεσθε καὶ πυρί.» Καὶ τῆς δαψιλείας δὲ τοῦτο τεκμήριον, καὶ τῆς σφοδρότητος. Πῦρ γὲ οὐκ ἐπλήρωσε τὸν οἶκον, ἵνα μὴ πάντη ἐκστήσῃ, καὶ φυγεῖν τοὺς ὁρῶντας παρασκευάση, μηδὲν ἔχοντας μαρτυρεῖν τῶν μετὰ ταῦτα γενομένων. Μερίζεται δὲ εἰς γλώσ σας πυρὸς τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐπικάθηται ἐφ᾿ ἕνα ἕκαστον, τῶν ἑκατὸν εἴκοσι δηλονότι, οἳ καὶ τῷ οἴκῳ προσήδρευον. Ἐκ μιᾶς γὰρ ἦν ῥίζης ἡ χάρις τοῦ Παρακλήτου εἴς διάφορα χαρίσματα μεριζομένη. Καὶ γλώσσης ἔδει τρανούσης τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, πυρὸς δίκην ἀναλισκούσης πᾶν τὸ ἀντίθετον. Πυρὸς δὲ ἐν εἴδει, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα, Θεὸς, καὶ ἵνα καὶ διὰ τούτου τὸ ὁμοφυὲς πρὸς τὸν Πατέρα παραστήσῃ, ὃς οὕτω τῷ Μωϋσῇ ἐπὶ τοῦ βάτου ὀπτάνεται. Εφ' ἕνα δὲ ἕκαστον κάθηται, τὸ ἑδραῖον καὶ μόνιμον δηλοῦν. Τὸ γάρ, δηλοῦν. Τὸ γὰρ, «Ἐκάθισε,» τὸ, παρέμεινε καὶ επανεπαύσατο, σημαίνει. Σκόπει δὲ ὅτι ἐπὶ μὲν Ἰωάννου ἑνὶ μέλλον ἀνθρώπῳ γνωσθῆναι, ὡσε περιστερὰ βλέπεται, τῇ κεφαλῇ τοῦ Χριστοῦ ἐπιόν. Ὅτε δὲ πλῆθος ὅλον ἐπιστραφῆναι ἔδει, ὡς πῦρ. Καὶ ὁ εἶχον ἐκ παλαιοῦ Ἐβραῖοι περὶ Θεοῦ διανοεῖσθαι, ὅτι πῦρ ἐστι καταναλίσκον. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε τῇ προσευχῇ προσεκαρτέρουν οἱ μαθηται καὶ τῇ δεήσει, καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπῃ, τότε αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παραγίνεται. «Καθὼς τὸ Ηνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι. Αποφθέγματα γὰρ ἦσαν, ἃ ταῖς γλώσσαις ταῖς διαφόροις προέφερον. «Ησαν δὲ ἐν Ἱερουσαλὴμ κατοικοῦντες Ἰουδαῖοι «ἄνδρες εὐλαβεῖς ἀπὸ παντὸς ἔθνους τῶν ὑπὸ τὸν «οὐρανόν.» Οτι εὐλαβεῖς δείκνυσι τὸν τὰς πατρίδας καταλιπόντας, καὶ κτήσεις ἀφέντας καὶ οἰκίας, τὴν Ἰε ρουσαλήμ ελέσθαι κατοικεῖν, ἵνα ἔχωσι κατὰ τὸν πάτριον νόμον τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ὁπτάνεσθαι Θεῷ. Γενομένης δὲ τῆς φωνῆς ταύτης, συνῆλτε τὸ «πλῆθος, καὶ συνεχύθη, ὅτι ἤκουον εἰς ἕκαστος τῇ «ἰδίᾳ διαλέκτῳ λαλούντων αὐτῶν. Ἐξίσταντο δὲ «πάντες καὶ ἐθαύμαζον, λέγοντες πρὸς ἀλλήλους «Οὐκ ἰδοὺ πάντες οὗτοί εἰσιν οἱ λαλοῦντες Γαλι «λαῖοι; Καὶ πῶς ἡμεῖς ἀκούομεν, ἕκαστος τῇ ἰδίᾳ «διαλέκτῳ ἡμῶν ἐν ᾗ ἐγεννήθημεν; Πάρθοι, καὶ
03
CECUMENII TRICCÆ EPISCOPI
64
concurrendumiimpelleret: sensibiliter vero ut mira πάντας συνδραμεῖν παρασκυάσῃ. Τῷ δὲ μετ' αἰσθή
culum confirmaret quod omni careret calumnia. Nam
si hoc etiam facto sonitu per calumniam ad ebrietatem referebant, quid non dixissent si ita factum non
esset? De cœlo autem cum multo impetu, siquidem
hoc significare vult per vehementem flatum ut ostendat opus fuisse ejus qui in cœlum assumptus erat,
et divinæ potestatis. Quemadmodum etiam super
mare Rubrum flabat vehemens ventus auster,.Bene
autem in his omnibus per similitudinem locutus est,
nempe ὥσπερ, i. tanquam,et ὡσεὶ πυρός,i in modum
ignis, ne sensibile quidpiam de Spiritu existimetur.
Replevit etiam flatus totam domum, in piscina morem implens: quandoquidem promissum etiam illis erat: «Baptizabimini Spiritu Sancto et igni ":»
etiam hoc abundantiæ signum eratac vehementiæ.
Ignis vero non replevit domum ne omnino terreret, ac videntes fugere compelleret, et ita nihil testari possent eorum quæ postmodum acta sunt, sed
dividitur Spiritus in linguas igneas, residetque super singulos eorum, nempe centum et viginti qui
in domo residebant. Siquidem ex una radice erat
gratia Paracleti in varia dona divisa, linguaque
opus erat quæ Dei magnalia declararet, quæ in
modum ignis universa repugnantia corriperet.
Porro in specie ignis, nam Spiritus quoque Deus
est (Deus autem noster ignis consumens est 25), et
ut similitudinem naturæ demonstraret cum Patre,
qui ita Mosi in rubo apparet. Præterea super singulos sedet, stabilitatem ac permanentiam signifcans. Dictio enim «Sedit, idem significat quod
permansit et requievit. Considera vero quæ apud
Joannem, ut ab uno homine 15 cognosceretur, in
modum columbæ videtur, descendens super caput
Christi. Quando autem multitudinem totam converti
oportebat, tanquam ignis. Idque poterant Hebræi
ex Veteri quoque Testamento de Deo intelligere,
quod ignis consumens esset. Præterea etiam dum
discipuli orationi et obsecrationi mutuæque dilectioni incumberent, tunc venit ad eos Spiritus sanctus.
II, 4. «Prout ipse Spiritus dabat eloqui illis.»
Erant enim scita brevesque sententiæ, quas linguis variis proferebant.
II. 5. «Erant autem Jerosolymis habitantes Ju-
«dæi, viri religiosi ex omni natione eorum quæ
«sunt sub colo.»
Quod religiosi essent ex eo ostendit, quod relictis patriis, possessionibus, domibusque dimissis,
Jerosolyma eligerent habitare, ut juxta patriam
legem ter in anno possent apparere coram Domino
Ο
II, 6 12. «Facta vero hac voce convenit multi-
«tudo, et confusa est, quod audirent unusquisqus
lingua sua illos loquentes. Stupebant autem
• omnes et mirabantur, dicentes intersese: Nonne
• ecce omnes isti qui loquuntur Galilæi sunt? Et
«quomodo nos audimus eos propria quisque lingua
«nostra in qua nati sumus? Parthi, et Medi, et
83 Exod. πιν, 21·
2 Matth. 111,
σεως, ὡς ἂν ἀδιάβλητον τὸ θαῦμα καταστήσῃ. Εἰ
γὰρ καὶ τούτου γενομέμου εἰς μέθην τὸ παράδοξον
ἐνδιέβαλλον, τί οὐκ ἂν εἶπον μὴ οὕτως γενομένου;
Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ δὲ μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης. Τοῦτο
γὰρ διὰ τῆς βιαίας πνοῆς βούλεται δηλοῦν, ἵνα δείξῃ,
ὅτι τοῦ εἰς οὐρανοὺς ἀναληφθέντος τὸ ἔργον, καὶ
τῆς θεϊκῆς δυνάμεως· ὡς καὶ ἐπὶ τῆς Ἐρυθράς
θαλάσσης τὸ βίαιον πνεῦμα τοῦ νότου. Καλῶς δὲ
ἐπὶ πάντων τούτων, τὰ κατὰ παραβολὴν τὸ, ὥσπερ,
φημὶ, καὶ τὸ, ὡσεὶ πυρὸς, ἵνα μὴ αἰσθητόν τι περὶ
τοῦ Πνεύματος νομισθῇ. Επλήρωσε δὲ τὸν οἶκον
ὅλον ἡ πνοή, κολυμβήθρας δίκην ἀναπληροῦσα, ἐπεὶ
καὶ ἐπήγγελτο αὐτοῖς. «Εν Πνεύματι βαπτισθήσεσθε
καὶ πυρί.» Καὶ τῆς δαψιλείας δὲ τοῦτο τεκμήριον,
καὶ τῆς σφοδρότητος. Πῦρ γὲ οὐκ ἐπλήρωσε τὸν
οἶκον, ἵνα μὴ πάντη ἐκστήσῃ, καὶ φυγεῖν τοὺς
ὁρῶντας παρασκευάση, μηδὲν ἔχοντας μαρτυρεῖν
τῶν μετὰ ταῦτα γενομένων. Μερίζεται δὲ εἰς γλώσ
σας πυρὸς τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐπικάθηται ἐφ᾿ ἕνα
ἕκαστον, τῶν ἑκατὸν εἴκοσι δηλονότι, οἳ καὶ τῷ
οἴκῳ προσήδρευον. Ἐκ μιᾶς γὰρ ἦν ῥίζης ἡ χάρις
τοῦ Παρακλήτου εἴς διάφορα χαρίσματα μεριζομένη.
Καὶ γλώσσης ἔδει τρανούσης τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ,
πυρὸς δίκην ἀναλισκούσης πᾶν τὸ ἀντίθετον. Πυρὸς
δὲ ἐν εἴδει, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα, Θεὸς, καὶ ἵνα καὶ
διὰ τούτου τὸ ὁμοφυὲς πρὸς τὸν Πατέρα παραστήσῃ,
ὃς οὕτω τῷ Μωϋσῇ ἐπὶ τοῦ βάτου ὀπτάνεται. Εφ'
ἕνα δὲ ἕκαστον κάθηται, τὸ ἑδραῖον καὶ μόνιμον
δηλοῦν. Τὸ γάρ,
δηλοῦν. Τὸ γὰρ, «Ἐκάθισε,» τὸ, παρέμεινε καὶ
επανεπαύσατο, σημαίνει. Σκόπει δὲ ὅτι ἐπὶ μὲν
Ἰωάννου ἑνὶ μέλλον ἀνθρώπῳ γνωσθῆναι, ὡσε
περιστερὰ βλέπεται, τῇ κεφαλῇ τοῦ Χριστοῦ ἐπιόν.
Ὅτε δὲ πλῆθος ὅλον ἐπιστραφῆναι ἔδει, ὡς πῦρ.
Καὶ ὁ εἶχον ἐκ παλαιοῦ Ἐβραῖοι περὶ Θεοῦ διανοεῖ
σθαι, ὅτι πῦρ ἐστι καταναλίσκον. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε τῇ
προσευχῇ προσεκαρτέρουν οἱ μαθηται καὶ τῇ δεήσει,
καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπῃ, τότε αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον παραγίνεται.
«Καθὼς τὸ Ηνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι.
Αποφθέγματα γὰρ ἦσαν, ἃ ταῖς γλώσσαις ταῖς
διαφόροις προέφερον.
«Ησαν δὲ ἐν Ἱερουσαλὴμ κατοικοῦντες Ἰουδαῖοι
«ἄνδρες εὐλαβεῖς ἀπὸ παντὸς ἔθνους τῶν ὑπὸ τὸν
«οὐρανόν.»
Οτι εὐλαβεῖς δείκνυσι τὸν τὰς πατρίδας καταλι
πόντας, καὶ κτήσεις ἀφέντας καὶ οἰκίας, τὴν Ἰερουσαλήμ ελέσθαι κατοικεῖν, ἵνα ἔχωσι κατὰ τὸν
πάτριον νόμον τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ὁπτάνεσθαι Θεῷ.
Γενομένης δὲ τῆς φωνῆς ταύτης, συνῆλτε τὸ
«πλῆθος, καὶ συνεχύθη, ὅτι ἤκουον εἰς ἕκαστος τῇ
«ἰδίᾳ διαλέκτῳ λαλούντων αὐτῶν. Ἐξίσταντο δὲ
«πάντες καὶ ἐθαύμαζον, λέγοντες πρὸς ἀλλήλους
«Οὐκ ἰδοὺ πάντες οὗτοί εἰσιν οἱ λαλοῦντες Γαλι-
«λαῖοι; Καὶ πῶς ἡμεῖς ἀκούομεν, ἕκαστος τῇ ἰδίᾳ
«διαλέκτῳ ἡμῶν ἐν ᾗ ἐγεννήθημεν; Πάρθοι, καὶ
11. * Deut. 1v, 24; Hebr. x11, 29.
col. 65–66page 18 of 20
PG 118:65«Μῆδοι, καὶ Βλαμῖται, καὶ οἱ κατοικοῦντες τὴν « «Μεσοποταμίαν, Ἰουδαίαν τε καὶ Καππαδοκίαν. «Πόντον καὶ τὴν ᾿Ασίαν, Φρυγίαν τε καὶ Παμφυλίαν. Αἴγυπτον καὶ τὰ μέρη τῆς Λιβύης τῆς κατὰ Κυ α ρήνην, καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες Ῥωμαῖοι, Ιουδαϊοί τε «καὶ προσήλυτοι, Κρήτες καὶ "Αραβες, ἀκούομεν ο λαλούντων αὐτῶν ταῖς ἡμετέραις γλώσσαις τὰ «μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ Ἐξίσταντο δὲ πάντες, καὶ διηπόρουν, ἄλλος πρᾶς ἄλλον λέγοντες· Τί ἂν «θέλοι τοῦτο εἶναι;» Συνεχύθη τὸ πλῆθος, ἤτοι ἐταράχθη, εἰκότως ἐνόμιζον γὰρ παρέχειν αὐτοῖς πράγματα, διὰ τὰ κατὰ τοῦ Χριστοῦ τολμηθέντα, καὶ τὸ συνειδὸς κατέσειεν αὐτῶν τὰς ψυχάς. Καὶ οἱ μὲν μια φόνοι οὕτως οἱ δὲ εὐλαβεῖς ἐθαύμαζον. Γαλιλαίους μὲν ἐπιγινώσκοντες αὐτούς, ταῖς δὲ πατρίοις γλώσσαις αὐτῶν λαλοῦντας. Αλλ' οἱ μὲν ἀποστολοι ᾔδεσαν ἃ λέ γούσιν, ὅτι τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, ποίαις δὲ γλώσ. σαις οὐκ ᾔδεσαν, εἰ μὴ οἱ ἀκούοντες ἄνδρες εὐλαβεῖς, οἷον ὁ Σκύθης τυχόν, ἢ ὁ Ἰνδὸς ὅτι Σκυθιστὶ, ἢ δια λέκτῳ Ινδῶν οἱ ἀπόστολοι φθέγγονται. «Ετεροι δὲ Χλευάζοντες ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους μεμεστωμένοι εἰσίν.» Ήσαν δὲ καί τινες τῶν συνιέντων, χυδαιότεροι ἴσως, ἀπὸ μέθης τὰ τελούμενα εἶναι χλευάζοντες. Εἰ γὰρ μὴ συνίεσαν, οὐδ᾽ ἂν εἰς μέθην τὸ πρᾶγμα διέβαλλον. Εἰ δὲ λαλούντων αὐτῶν συνίεσαν, ἐρεῖς, πῶς ἂν χλευάζειν ἐτόλμησαν; 'Αλλ' ἡ κακία ἐξ ὑπερβαλλούσης πονηρίας, οὐδενός ἐστιν ἄλλου ἢ μόνης τῆς διαστροφῆς αὐτῆς, ὅπως ὅτι δήποτε ἀνευ ροῦσα τὸ παρὸν διακρούσηται Ὁποῖον καὶ τοῦ Χριστοῦ θαυματουργοῦντος, οὐκ εἶχον μὲν ἀμφιβάλλειν προς τὴν ἐνέργειαν, τῷ δὲ Βεελζεβούλ μεμηνότως ἐπ εγράφοντο τὸ πρᾶγμα. Ἐθνῶν δὲ μέμνηται πολε μίων τοῖς Ἰουδαίοις, Κρητών Αράβων, καὶ τῶν ἄλλων, ὧν ταῖς γλώσσαις λαλοῦντες, σύμβολον τοῦτο παρείχοντο, ὡς πάντων τούτων τῇ πίστει κρατήσουσιν Πανταχοῦ δὲ μετὰ τῆς ἀρετῆς ἡ μοχθηρία. Οἱ μὲν εὐ λαβεῖς ἐθαύμαζον, οἱ δὲ ἐχλεύαζον. Ορη δὲ τὴν ἄνοιαν τῶν χλευαζόντων. Γλεύκους, φασί, μεμεστωμένοι εἰσί. Καί το: οὐ τούτου καιρὸς ἦν. Πεντηκοστὴ γὰρ ἦν, ὅτε γλεύκος οὐκ ἔστι. Γλεῦκος γὰρ κυρίως ὁ ἀπ' αὐτῆς τῆς ληνοῦ γλυκὺς ῥέων οἶνος. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ὥρα τρίτη ἦν, ἐν ᾗ ἀπίθανον μεθύειν, καὶ μάλιστα ἀνθρώπους ἐν κινδύνοις καὶ φόβοις ὄντας. Λοιπὸν οὖν τῇ ποιότητι τὸ πᾶν ἐπιγράφουσι, «Γλεύκους, λέ γοντες, με μεστωμένοι εἰσίν.» Ἡ γὰρ ιταμότης ἔν ζητεῖ μόνον, εἰπεῖν ὅ τι δήποτε, οὐχ ὅπως τι λόγου ἐχόμενον εἴποι. Τὸ δὲ δεινότερον, ὅτι ἐκείνων θαυμαζόντων καὶ ὁμολογούντων, Ἰουδαίων ὄντων. Γωμαίων, προσηλύτων, τῶν σταυρωσάντων ἴσως, ἐθνῶν σχεδὸν ἁπάντων τοῦτο κηρυττόντων, ὅτι ταῖς γλώσσαις αὐτῶν λαλοῦσιν, εὑρέθησαν ὅμως τινὲς χλευάζοντες. – Αλλως. Τὸ γλεύκους μεμεστωμέ νους φάσκειν τοὺς ἀποστολους· εἶναι, ἀπὸ τῆς ποιό πι,
65
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
66
«Μῆδοι, καὶ Βλαμῖται, καὶ οἱ κατοικοῦντες τὴν «Elamitæ, et habitatores Mesopotamis, Judææque
«Μεσοποταμίαν, Ἰουδαίαν τε καὶ Καππαδοκίαν.
«Πόντον καὶ τὴν ᾿Ασίαν, Φρυγίαν τε καὶ Παμφυλίαν.
Αἴγυπτον καὶ τὰ μέρη τῆς Λιβύης τῆς κατὰ Κυ
་་
α ρήνην, καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες Ῥωμαῖοι, Ιουδαϊοί τε
«καὶ προσήλυτοι, Κρήτες καὶ "Αραβες, ἀκούομεν
ο λαλούντων αὐτῶν ταῖς ἡμετέραις γλώσσαις τὰ
«μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ Ἐξίσταντο δὲ πάντες, καὶ
διηπόρουν, ἄλλος πρᾶς ἄλλον λέγοντες· Τί ἂν
«θέλοι τοῦτο εἶναι;»
"
Συνεχύθη τὸ πλῆθος, ἤτοι ἐταράχθη, εἰκότως·
ἐνόμιζον γὰρ παρέχειν αὐτοῖς πράγματα, διὰ τὰ
κατὰ τοῦ Χριστοῦ τολμηθέντα, καὶ τὸ συνειδὸς κατ
έσειεν αὐτῶν τὰς ψυχάς. Καὶ οἱ μὲν μια φόνοι οὕτως·
οἱ δὲ εὐλαβεῖς ἐθαύμαζον. Γαλιλαίους μὲν ἐπιγινώσκοντες αὐτούς, ταῖς δὲ πατρίοις γλώσσαις αὐτῶν
λαλοῦντας. Αλλ' οἱ μὲν ἀποστολοι ᾔδεσαν ἃ λέγούσιν, ὅτι τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, ποίαις δὲ γλώσ.
σαις οὐκ ᾔδεσαν, εἰ μὴ οἱ ἀκούοντες ἄνδρες εὐλαβεῖς,
οἷον ὁ Σκύθης τυχόν, ἢ ὁ Ἰνδὸς ὅτι Σκυθιστὶ, ἢ διαλέκτῳ Ινδῶν οἱ ἀπόστολοι φθέγγονται.
«
«Ετεροι δὲ Χλευάζοντες ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους
μεμεστωμένοι εἰσίν.»
Ήσαν δὲ καί τινες τῶν συνιέντων, χυδαιότεροι
ἴσως, ἀπὸ μέθης τὰ τελούμενα εἶναι χλευάζοντες.
Εἰ γὰρ μὴ συνίεσαν, οὐδ᾽ ἂν εἰς μέθην τὸ πρᾶγμα
διέβαλλον. Εἰ δὲ λαλούντων αὐτῶν συνίεσαν, ἐρεῖς,
πῶς ἂν χλευάζειν ἐτόλμησαν; 'Αλλ' ἡ κακία ἐξ
ὑπερβαλλούσης πονηρίας, οὐδενός ἐστιν ἄλλου ἢ
μόνης τῆς διαστροφῆς αὐτῆς, ὅπως ὅτι δήποτε ἀνευροῦσα τὸ παρὸν διακρούσηται Ὁποῖον καὶ τοῦ Χριστοῦ
θαυματουργοῦντος, οὐκ εἶχον μὲν ἀμφιβάλλειν προς
τὴν ἐνέργειαν, τῷ δὲ Βεελζεβούλ μεμηνότως ἐπεγράφοντο τὸ πρᾶγμα. Ἐθνῶν δὲ μέμνηται πολε
μίων τοῖς Ἰουδαίοις, Κρητών Αράβων, καὶ τῶν
ἄλλων, ὧν ταῖς γλώσσαις λαλοῦντες, σύμβολον τοῦτο
παρείχοντο, ὡς πάντων τούτων τῇ πίστει κρατήσουσιν
Πανταχοῦ δὲ μετὰ τῆς ἀρετῆς ἡ μοχθηρία. Οἱ μὲν εὐ
λαβεῖς ἐθαύμαζον, οἱ δὲ ἐχλεύαζον. Ορη δὲ τὴν ἄνοιαν
τῶν χλευαζόντων. Γλεύκους, φασί, μεμεστωμένοι
εἰσί. Καί το: οὐ τούτου καιρὸς ἦν. Πεντηκοστὴ γὰρ
ἦν, ὅτε γλεύκος οὐκ ἔστι. Γλεῦκος γὰρ κυρίως ὁ
ἀπ' αὐτῆς τῆς ληνοῦ γλυκὺς ῥέων οἶνος. ᾿Αλλὰ καὶ
ἡ ὥρα τρίτη ἦν, ἐν ᾗ ἀπίθανον μεθύειν, καὶ μάλιστα
ἀνθρώπους ἐν κινδύνοις καὶ φόβοις ὄντας. Λοιπὸν
οὖν τῇ ποιότητι τὸ πᾶν ἐπιγράφουσι, «Γλεύκους, λέγοντες, με μεστωμένοι εἰσίν.» Ἡ γὰρ ιταμότης ἔν
ζητεῖ μόνον, εἰπεῖν ὅ τι δήποτε, οὐχ ὅπως τι
λόγου ἐχόμενον εἴποι. Τὸ δὲ δεινότερον, ὅτι ἐκείνων
θαυμαζόντων καὶ ὁμολογούντων, Ἰουδαίων ὄντων.
Γωμαίων, προσηλύτων, τῶν σταυρωσάντων ἴσως,
ἐθνῶν σχεδὸν ἁπάντων τοῦτο κηρυττόντων, ὅτι ταῖς
γλώσσαις αὐτῶν λαλοῦσιν, εὑρέθησαν ὅμως τινὲς
χλευάζοντες. – Αλλως. Τὸ γλεύκους μεμεστωμέ
νους φάσκειν τοὺς ἀποστολους· εἶναι, ἀπὸ τῆς ποιό
-
* Matth. πι, 26: Luc. xr, 14.
•
«<et Cappadocia, Ponti et Asia, Phrygiæque et
Pamphylia, Ægypti et partium Libyæ ejus quæ
«est finitima Cyrenæ, et illic versantes Romani,
«Judæique et proselyti, Cretes et Arabes audimus
«eos loquentes nostris linguis magnalia Dei. Stu-
«pebant autem omnes ac admirabantur, alius ad
«alium dicentes: Quidnam vult hoc esse?»
Confusa est multido sive turbata, idque
merito existimabant enim quod negotium illis
facesserent, ob ea quæ adversus Christum temere
commiserant, ob quæ etiam conscientia eorum
animas concutiebat. Et homicidæ quidem ita se
habebant. Religiosi vero admirabantur, cum illos
Galilæos esse cognoscerent, et tamen patriis ipsorum linguis loquerentur. Verum apostoli quidem
noverant quæ dicerent, nempe quod magnifica Dei:
quibus autem linguis ea loquerentur,non noverant
nisi viri religiosi qui audiebant, puta Scytha fortassis aut Indus, 16 quod Scythica aut Indorum
lingua Apostoli loquerentur.
«Alii autem irridentes dicebant: Musto impleti
«sunt.»
Erant autem et nonnulli eorum qui intelligebant,
abjectiores fortassis, quod irridentes, ea quæ fiebant ebrietatis esse dicerent. Nisi enim intelligerent, rem ipsam nequaquam ad ebrietatem calumniantes referrent. Verum dices: Si ipsos loquentes
intelligebant, quonam modo irridere audebant?
Sed malitia quæ ex nimia pravitate est, a nullo alio
quam ab ipsa perversitate procedit: ut quoquo
modo inveniat quo præsens bonum obturbet ac
repellat. Quale etiam erat quod Christo miracula
edente, non poterant quidem ambigere circa vim
et efficaciam signorum, sed insanientes rem Beelzebul ascribebant 26. Gentium autem meminit quæ
Judais hostes erant, puta Cretum, Arabum, et aliorum, quorum linguis loquentes, signum hoc pra
bebant, quod hos omnes fide superaturi essent.
Ubique autem sese virtuti admiscet nequitia: pii
siquidem admirabantur, alii vero irridebant. Vide
autem dementiam irridentium. Musto inquiunt,
impleti sunt. Atqui hujus tempus non erat. Siqui
dem Pentecostes tempus erat quando nullum est
mustum Mustum namque dulce vinum est quod ab
ipso fluit torculari. Sed ethora tertia erat, quando
non est verisimile ebrios esse homines, potissimum qui in periculis et in timore versantur. Omne
itaque negotium qualitati ascribunt, dicentes
«Musto impleti sunt.» Improbitas namque id unum
quærit ut quoquo modo aliquid dicat, non ut rationabile quidpiam dicat. Verum illud magis admirandum, quomodo illis admirantibus et confitentibus quum Judæi essent, Romanis, proselytis, et iis
qui fortassis crucifixerant: gentibus propemodum
col. 67–68page 19 of 20
PG 118:67ἐστιν οἶνος, ὃς καὶ μᾶλλον εἰς μέθην ἐπιφορος, τῇ γλισχρότητι τῆς γλυκύτητος, ἀθρουστέραν τὴν πρὸς τὰ κοῖλα τοῦ ἐγκεφάλου πλήρωσιν τῆς ἀναθυμιάσεως ἐμποιῶν. Πότερον δὲ συνίεσαν οἱ χλευάζοντες τῶν λεγομένων, ἢ οὔ; Ε: μὲν γὰρ οὐ συνίεσαν, οὐδὲ ἡ χλεύη αὐτῶν εἶχε λόγον. Τί γάρ τινα περιλυ πεῖ φλυαρία τις άσημος εἰκῆ προφερόμενος; ᾿Αλλὰ δῆλον ὅτι συνίεσαν μὲν καὶ αὐτοὶ, καὶ ταῦτα δὲ παρὰ πόδας ἔχοντες τοὺς εἰς θαῦμα καταλογιζομένους τὸ πράγμα. Αὐτὶ δὲ κακούργως αὐτὸ ἐνδιέβαλλον, ὅπως ἔθος τοῖς κακούργοις. — "Αλλως. Συνίεσαν μὲν, οὐκ ἠρέσκοντο δὲ τοῖς λεγομένοις. Τὰ γὰρ μεγαλεία ἔλεγον τοῦ Θεοῦ. Ἔθος γὰρ τοῖς πολλοῖς ἂν μὴ ἀρέσ σκωνται τοῖς λεγομένοις, δαιμονὴν ἢ παραπαίειν ἡγεῖσθαι τὸν λέγοντα. ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, τητος διαβαλλόντων ἐστί. Γλεῦκος γὰρ ὁ γλυκός συνίεσαν μὲν τῶν θαυμάτων, δέον δὲ ὑμνεῖν, ὡς ἐν Βεελζεβούλ γινομένων, διέσυρον. Σταθεὶς δὲ Πέτρος σὺν τοῖς ἔδεκα, ἐπῆρε τὴν «φωνὴν αὐτοῦ, καὶ ἀπεφθέγξατο αὐτοῖς· Ανδρες «Ἰουδαῖοι, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλὴμ ἅπαν κ τες, τοῦτο ὑμῖν γνωστὸν ἔστω, καὶ ἐνωτίσασθε τὰ ῥήματά μου.» Ανω μὲν τὴν κηδεμονίαν ἐνδείκνυται, ἐν οἷς τῷ πλήθει ἐπιτρέπει τὴν ἐκλογὴν τοῦ μέλλοντος τοῖς ἔνδεκα συντάττεσθαι, ἐνταῦθα δὲ τὴν παρρησίαν. Καί τοι μηδὲ εὐγνώμονας ἔχων τοὺς ἀκροατάς, ἀλλὰ καὶ γελῶντας καὶ μυκτηρίζοντας καὶ φωνῶντας, καὶ ἰδιώτης ὢν καὶ ἀγράμματος. Πῶς οὖν οὐχὶ ὑπὲρ ἄν θρωπον τὸ πραττόμενον; τὸ ῥῆξαι φωνὴν δηλαδή. «Σὺν τοῖς ἕνδεκα» δὲ λέγει, δηλῶν ὅτι κοινῇ γνώμῃ καὶ φωνῇ πάντων αὐτὸς ἦν στόμα, μάρτυρες δὲ παρειστήκεισαν οἱ ἔνδεκα τοῖς λεγομένοις. Επῆρε δὲ τὴν φωνὴν, τουτέστι μετὰ πολλῆς παῤῥησίας, ἵνα εὐθέως ἀρχομένου μάθωσι τὴν χάριν τοῦ Πνεύ ματος. Ο γὰρ πρὸ τούτου μὴ ἐνεγκών ἐρώτησιν κορασίου εὐτελοῦς, οὗτος ἐν μέσῳ δήμου, φωνώντων ἀπάντων, οὗτος ἀνυποστόλως δημηγορεῖ, ὡς ἀμφι σβήτητον τῆς ἀναστάσεως γενέσθαι τοῦτο τεκμήριον. «Οὐ γὰρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, οὗτοι μεθύου «σιν.» Οὐκ εἶπεν, ὡς ὑμεῖς χλευάζετε, ἀλλ', ὡς ὑπο λαμβάνετε, ἐπιεικέστερον μεταχειριζόμενος τὸν λό γον· καὶ οὐκ ἄντικρυς ἀπὸ κακουργίας βουλόμενον αὐτοὺς δεῖξαι τοῦτο λέγοντας, προοδοποιῶν αὐτοῖς τὴν ἐπιστροφὴν καὶ μεταμέλειαν. Ἔστι γάρ, φησίν, ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας. Καὶ τί τοῦτο; Οὐκ ἔστιν ἐν ὥρᾳ τρίτῃ μεθύειν; Αλλ᾽ οὐκ ἔστη πρὸς τοῦτο. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνοι οὕτως εἶχον περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ χλευάζοντες καὶ διασύροντες ἔλεγον. «Εστι γὰρ ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας· ἀλλὰ τοῦτό α ἐστι τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ προφήτου Ἰωήλ. Και α ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγει ὁ Θεὸς, ἐκ χνῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. «καὶ προφητικούουσιν οι υιοί όμως και ως θυγατέρες
67
CECUMENII TRICCÆ EPISCOPI
68
ἐστιν οἶνος, ὃς καὶ μᾶλλον εἰς μέθην ἐπιφορος, τῇ
γλισχρότητι τῆς γλυκύτητος, ἀθρουστέραν τὴν πρὸς
τὰ κοῖλα τοῦ ἐγκεφάλου πλήρωσιν τῆς ἀναθυμιά
σεως ἐμποιῶν. Πότερον δὲ συνίεσαν οἱ χλευάζοντες
τῶν λεγομένων, ἢ οὔ; Ε: μὲν γὰρ οὐ συνίεσαν,
οὐδὲ ἡ χλεύη αὐτῶν εἶχε λόγον. Τί γάρ τινα περιλυπεῖ φλυαρία τις άσημος εἰκῆ προφερόμενος; ᾿Αλλὰ
δῆλον ὅτι συνίεσαν μὲν καὶ αὐτοὶ, καὶ ταῦτα δὲ παρὰ
πόδας ἔχοντες τοὺς εἰς θαῦμα καταλογιζομένους τὸ
πράγμα. Αὐτὶ δὲ κακούργως αὐτὸ ἐνδιέβαλλον, ὅπως
ἔθος τοῖς κακούργοις. — "Αλλως. Συνίεσαν μὲν, οὐκ
ἠρέσκοντο δὲ τοῖς λεγομένοις. Τὰ γὰρ μεγαλεία
ἔλεγον τοῦ Θεοῦ. Ἔθος γὰρ τοῖς πολλοῖς ἂν μὴ ἀρέσ
σκωνται τοῖς λεγομένοις, δαιμονὴν ἢ παραπαίειν
ἡγεῖσθαι τὸν λέγοντα. ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ,
omnibus id prædicantibus, nempe quod ipsorum τητος διαβαλλόντων ἐστί. Γλεῦκος γὰρ ὁ γλυκός
loquerentur linguis, inventi tamen sint nonnulli
qui irriderent. Alio modo. Dicere musto impletos
esse apostolos, eorum est qui a qualitate calumniam struunt. Mustum enim dulce vinum est quod
etiam ad inebriandum aptius est, lenitate seu aviditate ad dulcedinem, densiorem evaporationis repletionem ad concava cerebri producens. Utrum
autem hi qui irridebant, ea quæ dicebantur intelligebant an non? Etenim si non intelligebant, neque
eorum irrisio rationi innitebatur. 17 Ut quid
autem angit aliquem vilis quæpiam nugacitas temere prolata? Sed manifestum est quod etiam ipsi
intelligebant, et maxime coram habentes eos qui
rem miraculo ascribebant; et tamen ipsi illam malitiose calumniabantur, ut moris est perversis. Alio
modo. Intelligebant quidem, verum non placebant συνίεσαν μὲν τῶν θαυμάτων, δέον δὲ ὑμνεῖν, ὡς
eis quæ dicebantur. Alii enim dicebant esse Dei ἐν Βεελζεβούλ γινομένων, διέσυρον.
magnifica. Multis siquidem moris est quibus non arrident quæ dicuntur, ut dicentem insanire aut
desipere arbitrentur; quemadmodum etiam de Christo intelligebant quidem miracula, sed cum laudare
illa oporteret, illi, tanquam in Beelzebul facta essent, conviciabantur.
II, 14. «Stans autem Petrus cum undecim, extulit vocem suam, et locutus est illis: Viri
«Judai, et qui habitatis Jerusalem universi, hoc
«vobis notum sit, et auribus percipite verba mea.»
In superioribus quidem sollicitudinem ostendit,
cum multitudini permittit electionem ejus qui cum
undecim constituendus erat: hic autem dicendi libertatem, Atque id facit neque benevolos habens
auditores, sed irridentes ac subsannantes et clamantes: ad hæc cum ipse idiota esset ac illitteratus.
Annon ergo factum ejus supra hominem est, quod
videlicet silentium ruperit seu loqui tentaverit?
Ait autem, «Cum undecim,» indicans quod communi voluntate ac voce ipse os omnium erat:
astabant enim undecim tanquam testes eorum quæ
dicerentur. Vocem autem extulit: hoc est, cum
multa dicendi libertate locutus est, ut statim ab
initio cognoscant gratiam Spiritus. Nam qui ante
hoc tempus non tulit vilis puella interrogationem,
hic in medio populi clamantibus omnibus adeo
imperterrite concionatur, ut indubitatum sit hoc
resurrectionis indicium.
II. 15. «Non enim, sicut vos existimatis, hi
ebrii sunt.»
Non dixit: Sicut vos irridentes dicitis, sed, Sicut vos existimatis, benignius tractans sermonem,
nec aperte volens ostendere ipsos hoc a malitia
dixisse, viam illis præstruens ad conversionem ac
resipiscentiam. Nam est, inquit, hora diei tertia.
Et quid hoc est? Annon contigit hora tertia ebrium
esse? Utique, verum id non servit proposito: neque enim illi de ipsis ita existimabant, sed conviciantes atque irridentes hoc dicebant.
1811, 15-21. «Nam est hora dici tertia: sed hoc
«est quod dictum fuit per prophetam Joel: Et erit
«in novissimis diebus, dicit Deus, effundam de
& Spiritu meo super omnem carnem, et propheta-
«Hunt Alii ventri et filim vestræ. Juvenes vestri vi-
-
Σταθεὶς δὲ Πέτρος σὺν τοῖς ἔδεκα, ἐπῆρε τὴν
«φωνὴν αὐτοῦ, καὶ ἀπεφθέγξατο αὐτοῖς· Ανδρες
«Ἰουδαῖοι, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλὴμ ἅπαν
κ τες, τοῦτο ὑμῖν γνωστὸν ἔστω, καὶ ἐνωτίσασθε τὰ
• ῥήματά μου.»
Ανω μὲν τὴν κηδεμονίαν ἐνδείκνυται, ἐν οἷς τῷ
πλήθει ἐπιτρέπει τὴν ἐκλογὴν τοῦ μέλλοντος τοῖς
ἔνδεκα συντάττεσθαι, ἐνταῦθα δὲ τὴν παρρησίαν.
Καί τοι μηδὲ εὐγνώμονας ἔχων τοὺς ἀκροατάς, ἀλλὰ
καὶ γελῶντας καὶ μυκτηρίζοντας καὶ φωνῶντας, καὶ
ἰδιώτης ὢν καὶ ἀγράμματος. Πῶς οὖν οὐχὶ ὑπὲρ ἄν
θρωπον τὸ πραττόμενον; τὸ ῥῆξαι φωνὴν δηλαδή.
«Σὺν τοῖς ἕνδεκα» δὲ λέγει, δηλῶν ὅτι κοινῇ
γνώμῃ καὶ φωνῇ πάντων αὐτὸς ἦν στόμα, μάρτυρες
δὲ παρειστήκεισαν οἱ ἔνδεκα τοῖς λεγομένοις. Επῆρε
δὲ τὴν φωνὴν, τουτέστι μετὰ πολλῆς παῤῥησίας,
ἵνα εὐθέως ἀρχομένου μάθωσι τὴν χάριν τοῦ Πνεύ
ματος. Ο γὰρ πρὸ τούτου μὴ ἐνεγκών ἐρώτησιν
κορασίου εὐτελοῦς, οὗτος ἐν μέσῳ δήμου, φωνώντων
ἀπάντων, οὗτος ἀνυποστόλως δημηγορεῖ, ὡς ἀμφισβήτητον τῆς ἀναστάσεως γενέσθαι τοῦτο τεκμήριον.
«Οὐ γὰρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, οὗτοι μεθύου·
«σιν.»
Οὐκ εἶπεν, ὡς ὑμεῖς χλευάζετε, ἀλλ', ὡς ὑπολαμβάνετε, ἐπιεικέστερον μεταχειριζόμενος τὸν λόγον· καὶ οὐκ ἄντικρυς ἀπὸ κακουργίας βουλόμενον
αὐτοὺς δεῖξαι τοῦτο λέγοντας, προοδοποιῶν αὐτοῖς
τὴν ἐπιστροφὴν καὶ μεταμέλειαν. Ἔστι γάρ, φησίν,
ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας. Καὶ τί τοῦτο; Οὐκ ἔστιν ἐν
ὥρᾳ τρίτῃ μεθύειν; Αλλ᾽ οὐκ ἔστη πρὸς τοῦτο. Οὐδὲ
γὰρ ἐκεῖνοι οὕτως εἶχον περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ χλευάζον
τες καὶ διασύροντες ἔλεγον.
«Εστι γὰρ ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας· ἀλλὰ τοῦτό
α ἐστι τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ προφήτου Ἰωήλ. Και
α ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγει ὁ Θεὸς, ἐκ
• χνῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα.
«καὶ προφητικούουσιν οι υιοί όμως και ως θυγατέρες
col. 69–70page 20 of 20
PG 118:69ὑμῶν. Οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται. Και «γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου κ ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ Πνεύματός μου και προφητεύσουσι. Καὶ δώσω τέρατα ἐν τῷ ουρανῷ ἄνω, καὶ σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα α καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ. Ὁ ἥλιος μεταστρα «φήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα, πρὶν «ἤ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπι «φανῆ. Καὶ ἔσται, πᾶς ὅς ἐὰν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται.» Τοῦτο προσεκτικωτέρους αὐτοὺς τέως ἐποίησε τὸ δὲ, ἐν τρίτῃ ὥρᾳ ταῦτα γεγενῆσθαι, οὐχ ἁπλῶς. Τότε γὰρ τὸ λαμπρὸν τοῦ πυρὸς δείκνυται, ὅτε οὔτε πρὸς ἔργα ἔχουσιν οἱ ἂνθρωποι, οὔτε πρὸς ἄριστον, ὅτε λαμπρὰ ἡ ἡμέρα, ὅτε πάντες εἰσὶν ἐπ᾿ ἀγορᾶς. Εἶτα τὴν προφητείαν παρήγαγεν τοῦ Ἰωήλ, οὐδαμοῦ τοῦ Χριστοῦ μνημονεύσας ἐνταῦθα, καὶ τῶν σημείων ὧν ἦσαν αὐτόπται, καὶ ὅτι αὐτοῦ τοῦτο ἐπαγγελία. Εἰ γὰρ τοῦτο εἶπε, πάντα ἀνέτρεψεν ἂν, καὶ καταλευσθῆναι ἐποίησεν· ἀλλὰ τὸν Πατέρα τέως εἰσάγει διὰ τοῦ προφήτου ταῦτα αὐτοῖς ἐπαγγειλάμενον, καὶ τὸν φθόνον ὑποτεμνόμενον· οὐ τοῖς ἀπο στόλοις μόνον, φησὶ, ἀλλὰ πάσῃ σαρκί, δηλονότι εἰλι κρινῶς πιστευούσῃ, καὶ μετὰ διαθέσεως. Οὐ γὰρ ὁ λέγων μοι, φησί, Κύριε, Κύριε, ἀλλ᾽ ὁ μετὰ βίου ἀρίστου τοῦτο ποιῶν. Οὐ προστίθησι δὲ τοῦτο, αν επαχθέστερον τὸν λόγον τῆς ἐπαγγελίας καὶ κούφον ποιῶν, ὅτι μόνη ἡ ἐπίκλησις ἀρκεῖ πρὸς σωτηρίαν. Τὸ δὲ, «Ο ήλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος,» καὶ τὸ πρὸ τούτου, «Αἷμα καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ,» ταῦτα περὶ τῆς μελλούσης φησὶ κρίσεως, οἰκειότερον δὲ καὶ περὶ τῶν Ἱεροσολύμων καὶ τῆς τότε αἱ χμαλωσίας, εἴρηται, ἀπὸ τῆς διαθέσεως τῶν παρ σχόντων. "Αλλως τε καὶ κατὰ τὸν Ιώσηπον, πολλὰτοιαῦτα ἐπροοιμιάσατο τὴν τῶν Ἱεροσολύμων κατα στροφήν. Τὸ δὲ τὴν σελήνην μεταστραφῆναι εἰς αἷμα φασκειν, τῆς σφαγῆς δηλοῖ τὴν ὑπερβολὴν, ὡς προσ γειοτέρας τε οὔσης, καὶ δυναμένης ἀπὸ τῆς τοῦ αἰ. ματος ἀναθυμιάσεως τοῦτο πάσχειν. Τὸ μέν τοι, «Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου την μεγαλην καὶ ἐπιφανή, ο φοβοῦντός ἐστι καὶ κατασείοντος αὐτοὺς τοῖς ἐλπιζομένοις δεινοῖς. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ, φησίν, ἀτιμωρητὶ νῦν ἁμαρτάνετε, θαῤῥεῖτε, ἀλλὰ, προ εισόδια ταῦτα ἴστε μεγαλης ἡμέρας καὶ χαλεπῆς εἰς ἀνταπόδοσιν. ᾿Αλλὰ ταῖς ἀπειλαῖς ἐπάγει τινὰ καὶ χρησότητα, προσθεὶς τὸ, «Καὶ πᾶς ὃς ἐὰν ἐπι καλέσητα: τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται.» Καὶ τοῦτο μὲν Παῦλος ὁ ἀπόστολος περὶ Χριστοῦ εἰρή σθαί φησι, νῦν μέντοι, τούτου καιρὸν οὐκ ἔχοντος, οικονομῶν τὸν λόγον παρῆκεν αὐτό. Η Άνδρες Ισραηλῖται, ἀκούσατε τοὺς λόγους τούς κ τους. Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ «σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτο τῇ ὡρι σμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λα
69
COMMENT. IN ACTA APOSTOLORUM.
70
«ὑμῶν. Οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ «siones videbunt, et seniores vestri somnia som-
«
πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται. Και
«γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου
κ ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ Πνεύματός
• μου και προφητεύσουσι. Καὶ δώσω τέρατα ἐν τῷ
ουρανῷ ἄνω, καὶ σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα
α καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ. Ὁ ἥλιος μεταστρα
«φήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα, πρὶν
«ἤ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπι-
«φανῆ. Καὶ ἔσται, πᾶς ὅς ἐὰν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα
• Κυρίου, σωθήσεται.»
«niabunt. Etiam super servos meos et super an·
«cillas meas in diebus illis effundam de Spiritu
<< meo et prophetabunt. Et dabo prodigia in cœlo
«superne, et signa in terra inferne, sanguinem et
ignem et vaporem fumi. Sol convertetur in te-
<< nebras et luna in sanguinem, priusquam veniat
«< dies Domini magnus et manifestus. Et continget
quod omnis quicunque invocaverit nomen Do-
«mini, salvus erit.»
«
.
Hoc attentiores interim illos reddidit. Hora vero
tertia hæc esse facta non vulgariter intelligendum
est, sed quod tunc ignis splendor ostenditur, quando
eo neque ad opera utuntur homines, neque ad parandum prandium, quando clarus est dies, quando omnes in foro sunt. Deinde Joel prophetiam
subjungit: nulla Christi facta mentione, aut signorum quorum ipsi fuerant spectatores, aut quod
hæc ejus fuerat promissio. Nam si hoc dixisset,
omnia subvertisset, ac despectui exposuisset: sed
Patrem interim inducit qui per prophetam hoc illis
promiserat, et invidiam aufert. Nec solis, inquit,
apostolis, sed omni carni, sincere videlicet et ex
affectu credenti. «Non enim qui dicit mihi, Domine, Domine 27,» inquit, sed qui optima vita hoc
facit; non tamen hoc addit; id efficiens ut promissionis sermo minus gravis sit ac levior, quasi sola
vocatio sufficiat ad salutem. Illud vero: «Sol convertetur in tenebras,» et paulo ante, " Sanguinem
et ignem et vaporem fumi,» hæc de futuro ait judicio. Proprius autem de Hierosolymis dictum est,
Τοῦτο προσεκτικωτέρους αὐτοὺς τέως ἐποίησε τὸ
δὲ, ἐν τρίτῃ ὥρᾳ ταῦτα γεγενῆσθαι, οὐχ ἁπλῶς.
Τότε γὰρ τὸ λαμπρὸν τοῦ πυρὸς δείκνυται, ὅτε
οὔτε πρὸς ἔργα ἔχουσιν οἱ ἂνθρωποι, οὔτε πρὸς
ἄριστον, ὅτε λαμπρὰ ἡ ἡμέρα, ὅτε πάντες εἰσὶν ἐπ᾿
ἀγορᾶς. Εἶτα τὴν προφητείαν παρήγαγεν τοῦ Ἰωήλ,
οὐδαμοῦ τοῦ Χριστοῦ μνημονεύσας ἐνταῦθα, καὶ τῶν
σημείων ὧν ἦσαν αὐτόπται, καὶ ὅτι αὐτοῦ τοῦτο
ἐπαγγελία. Εἰ γὰρ τοῦτο εἶπε, πάντα ἀνέτρεψεν ἂν,
καὶ καταλευσθῆναι ἐποίησεν· ἀλλὰ τὸν Πατέρα τέως
εἰσάγει διὰ τοῦ προφήτου ταῦτα αὐτοῖς ἐπαγγειλάμενον, καὶ τὸν φθόνον ὑποτεμνόμενον· οὐ τοῖς ἀποστόλοις μόνον, φησὶ, ἀλλὰ πάσῃ σαρκί, δηλονότι εἰλι
κρινῶς πιστευούσῃ, καὶ μετὰ διαθέσεως. Οὐ γὰρ ὁ
λέγων μοι, φησί, Κύριε, Κύριε, ἀλλ᾽ ὁ μετὰ βίου
ἀρίστου τοῦτο ποιῶν. Οὐ προστίθησι δὲ τοῦτο, αν
επαχθέστερον τὸν λόγον τῆς ἐπαγγελίας καὶ κούφον
ποιῶν, ὅτι μόνη ἡ ἐπίκλησις ἀρκεῖ πρὸς σωτηρίαν.
Τὸ δὲ, «Ο ήλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος,» καὶ
τὸ πρὸ τούτου, «Αἷμα καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ,»
ταῦτα περὶ τῆς μελλούσης φησὶ κρίσεως, οἰκειότε
ρον δὲ καὶ περὶ τῶν Ἱεροσολύμων καὶ τῆς τότε αἱχμαλωσίας, εἴρηται, ἀπὸ τῆς διαθέσεως τῶν παρ
σχόντων. "Αλλως τε καὶ κατὰ τὸν Ιώσηπον, πολλὰ
τοιαῦτα ἐπροοιμιάσατο τὴν τῶν Ἱεροσολύμων κατα
στροφήν. Τὸ δὲ τὴν σελήνην μεταστραφῆναι εἰς αἷμα
φασκειν, τῆς σφαγῆς δηλοῖ τὴν ὑπερβολὴν, ὡς προσγειοτέρας τε οὔσης, καὶ δυναμένης ἀπὸ τῆς τοῦ αἰ.
ματος ἀναθυμιάσεως τοῦτο πάσχειν. Τὸ μέν τοι,
«Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου την μεγαλην καὶ
ἐπιφανή, ο φοβοῦντός ἐστι καὶ κατασείοντος αὐτοὺς
τοῖς ἐλπιζομένοις δεινοῖς. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ, φησίν,
ἀτιμωρητὶ νῦν ἁμαρτάνετε, θαῤῥεῖτε, ἀλλὰ, προεισόδια ταῦτα ἴστε μεγαλης ἡμέρας καὶ χαλεπῆς εἰς
ἀνταπόδοσιν. ᾿Αλλὰ ταῖς ἀπειλαῖς ἐπάγει τινὰ καὶ
χρησότητα, προσθεὶς τὸ, «Καὶ πᾶς ὃς ἐὰν ἐπικαλέσητα: τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται.» Καὶ
τοῦτο μὲν Παῦλος ὁ ἀπόστολος περὶ Χριστοῦ εἰρή
σθαί φησι, νῦν μέντοι, τούτου καιρὸν οὐκ ἔχοντος,
οικονομῶν τὸν λόγον παρῆκεν αὐτό.
Η
• Άνδρες Ισραηλῖται, ἀκούσατε τοὺς λόγους τούς
κ τους. Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ
ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ
«σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ
• ὑμῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτο τῇ ὡρι
- σμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λα
7 Matth. v, 21.25 Rom. xx, 18.
-
et de captivitate quæ tunc facta est, præsertim
cum etiam juxta Josephum multa hujusmodi præludia facta sint ante Hierosolymorum subversionem. Dicere autem lunam in sanguinem esse convertendum, cædis designat multitudinem,tanquam
luna cum sit vicinior, possit hoc a sanguinis evaporatione perpeti. Illud sane, «Priusquam veniat
dies Domini magnus et manifestus,» terrentis est
et concutientis propter exspectata pericula. Ne
enim, inquit,eo quod nunc impune peccatis, bono
estote animo; sed præludia 19 hæc esse cognoscite magni illius diei ac periculosi quo sequetur
operum retributio. Attamen cum minis quamdam
etiam subjungit benignitatem, addens: • Et omnis
quicunque invocarit nomen Domini,salvus erit 18.»
Et hoc quidem Paulus apostolus de Christo dictum
esse ait: nunc vero cum hujus non habeat occasionem, quadam sermonis dispensatione hoc prætermisit.
II, 22 28. «Viri Israelitæ, audite verba hæc: Je
«sum Nazarenum virum a Deo desiguatum ad vos
«virtutibus, prodigiis et signis quæ per ipsum
«fecit Deus in medio vestri, sicut et ipsi scitis,
«hunc definito consilio et præscientia Dei tradi-
«tum cum accepissetis, per manus iniquorum
Continue reading PG 118: Commentaria in Acta Apostolorum →≣ entire volume