ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΤΩΝ ΠΑΛΑΙ ΑΓΙΩΝ ΑΝΔΡΩΝ ΥΠΟ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΗΚΑΙΥΠΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΟΥ Ἐκ διαφόρων ὑπομνημάτων συλλεχθεῖσά τε καὶ ἀκριβωθεῖσα εἰς συνοψιν, εἰς τὰς Πράξεις τῶν ᾿Αποστόλων. ENARRATIO VETERUM SANCTORUM VIRORUM AB ANONYMO IMO AB ECUMENIO Ex diversis monumentis collecta et accurate in compendium redacta, in Acta apostolorum. 1 CAPUT PRIMUM. De doctrina Christi, quæ fuit a resurrectione et apparitione ad discipulos: et de promissione sancti Spiritus, de visa Christi assumptione, et de glorioso ejus secundo adventu, I, 1 2. «Priorem quidem librum feci de omni- ■ bus, o Theophile, quæ cœpit Jesus et facere et «docere, usque ad eum diem, quo (cum apostolis * præcepisset per Spiritum sanctum, quos elege- «rat) assumptus est.» Περὶ τῆς ἐξ ἀναστάσεως διδασκαλίας Χριστοῦ καὶ ὀπτασίας πρὸς τοὺς μαθητάς· καὶ περὶ ἐπαγ γελίας τῆς τοῦ ἁγίου Ηνεύματος δωρεάς, θέας τε καὶ τρόπου τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῆς ἐνδόξου καὶ δευτέρας αὐτοῦ παρ ουσίας «Τὸν μὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάμην περὶ πάντ «των, ὦ Θεόφιλε, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοτος ποιεῖν τε καὶ «διδάσκειν, ἄχρι ἧς ἡμέρας, ἐντειλάμενος τοῖς ἀπο- «στόλοις διὰ Πνεύμανος ἁγίου, οὓς ἐξελέξατο, ἀνε «λήφθη. « «Priorem librum» dixit, non Evangelium, cum Λόγον» εἶπε «πρῶτον,» οὐκ Εὐαγγέλιον, καὶ τοι tamen Paulus suum vocet Evangelium, 2 ubi ait: Παύλου Εὐαγγέλιον τὸν ἑαυτοῦ καλοῦντος, ἡνίκα φά- «Juxta Evangelium meum'.» Nam arrogantiam σκει, «Κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον μου.» Το κομπῶδες γὰρ ubique fugiunt. Sicut et Matthaus, «Liber, inquit πανταχοῦ φεύγουσιν. ὡς καὶ ὁ Ματθαῖος, ο Βίβλος, generationis '.. Quod si Marcus dicit: • Initium φάσκων, γενέσεως.» Εἰ δὲ ὁ Μάρκος, «᾿Αρχή, φηEvangelii Jesu Christi ³,» non tamen suam Scri- σι, τοῦ Εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ,» ἀλλ' οὐ τήν pturam vocat Evangelium, sed Christi prædicatio- ἑαυτοῦ συγγραφὴν καλεῖ Εὐαγγέλιον, ἀλλὰ τὸ τοῦ nem. Initium enim prædicationis Christi, fuit pro- Χριστοῦ κήρυγμα. ᾿Αρχὴ γὰρ τοῦ κηρύγματος τοῦ gressus a prædicatione Joannis. Initium vero Χριστοῦ ἡ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάννου πρόοδος. revelationis mysterii Christi et incarnationis ipsius Τῆς δὲ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου ἀποκαλύψεως, fuit nativitas ex Virgine, et quæcunque ad hæc se- καὶ τῆς ἐναθρωπήσεως αὐτοῦ ἀρχὴ, ἡ ἐκ Παρθέ cuta sunt. Quo etiam initio scriptorum suorum νου γεννησις, καὶ ὅσα ἐπὶ τούτοις. Ητινι καὶ ἀρχῇ usus est Matthaus, et idem hic Lucas: quæ scripta ἐχρήσατο τῶν οἰκείων συγγραφῶν Ματθαῖος, καὶ fideles postmodum Evangelia quoque appellare di- αὐτὸς ὁ Λουκᾶς οὗτος· ἃ καὶ Εὐαγγέλια οἱ πιστοὶ gnati sunt, tanquam vere complectentia Evange- μετὰ ταῦτα ἐδικαίωσαν καλεῖν, ὡς τὸ ὄντως Εὐαγ •lium, hoc est, Christi doctrinam. Verum cum ait, γέλιον, τουτέστι, τήν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν πε- «De omnibus,» videtur Joanni * evangelistæ re- ριέχοντα. Τῷ δὲ, «περὶ πάντων,» εἰπεῖν, δοκεῖ ἐναν pugnare: ille namque dicit possibile non esse hæc τιοῦσθαι τῷ εὐαγγελιστῇ Ἰωάννη· εἶχε ὁ μέν φησιν scribere, neque enim mundum posse capere libros οὐκ εἶναι δυνατὸν ταῦτα γράψαι· μηδὲ γὰρ χωρῆσαι qui scriberentur: hic autem de omnibus ait se li- τὰ γραφόμενα βιβλία τὸν κόσμον· ὁ δὲ περὶ πάντων brum fecisse ab exordio usque ad assumptionem., & φησὶ τὸν λόγον πεποιῆσθαι απ' αρχής μέχρι τῆς ἀναλή Quid ergo dicemus? Quod hic se nihil præternis όπως. Τί οὖν φαμεν; Ὅτι περὶ παντων οὗτός φησι 1 II Tim. II, Β. • Matt. 1, 1. * Mart. 1, 1. 4 Joan. xx1, 30, 34.

» τῶν συνεχόντων καὶ κατεπειγόντων μηδὲν παραλι- sisse ait eorum, quæ cohærent ac urgent, in quiπεῖν, ἐξν ὧν ἡ τοῦ κηρύγματος θειότης καὶ ἀλήθεια καταλαμβάνεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάνης περὶ πάνω των τούτων διέλαβεν. Οὐ γὰρ ἐνέλιπόν τι δι' ὧν ἥ τε κατά σάρκα τοῦ Λόγου οικονομία πιστεύεται τε καὶ ἐπιγινώσκεται, καὶ ἡ κατὰ τὴν θειότητα αὐτοῦ μεγαλειότης διαλάμπει τε καὶ ἐμφανίζεται. «" Θεόφιλε.» Ἡγεμὼν ἦν ουτος ὁ Θεόφιλος. Μὴ θαυμάσης δὲ εἰ ἕνεκεν ἀνδρὸς ἑνὸς τοσαύτην φροντίδα κατελά βετο, ὡς δύο αὐτῷ γράψαι πραγματείας ὁλοκλήρους. Καὶ γὰρ φύλαξ ἦν τῆς Δεσποτικῆς φωνῆς τῆς λεγούσης· «Οὐκ ἔστι θέλημα τοῦ Πατρός μου, ἵνα ἀπό ληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων.» - «Ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν·» τὸν παθόντα λέγει καὶ τὰ θαύματα πεποιηκέναι. Η ὅτι δι' ὧν ἔπραττε παρήνει, «"Αχρι 7ς ἡμέρας.» Τὸ ἑξῆς· Αχρι ἧς ἡμέρας ἀνελήφθη. Τὰ δὲ λοιπά, διὰ μέσου. Τὸ δὲ, «Εντειλάμενος τοῖς ἀποστόλοις διὰ Πνεύματος ἁγίου,» ἢ ὅτι πνευματικά τὰ ἐντάλματα δηλοῖ, οὐδὲν κοσμικὸν ἐπιφαίνοντα· ή ἵνα καὶ τὸ Πνεῦμα σύμφυτον ἑαυτῷ παραδείξῃ, ὡς οὐδὲν ἄν ὑπὸ Θεοῦ τελεῖται ἐλλείπον ἔχοντι τῆς ἁγια στικῆς ὑποστάσεως. Τί δὲ τὰ ἐντάλματα; «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αυτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» «Ανελήφθη» δὲ εἶπεν, οὐκ, ᾿Ανέβη· ἔτι γὰρ ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλέγε ται. • Οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ παι «θεῖν αὐτὸν ἐν πολλοῖς τεκμηρίοις.» «᾿Ανελήφθη» εἰπὼν, ἵνα μή τις νομίσῃ ἑτέρου δυνάμει τοῦτο γενέσθαι, ἐπήνεγκεν εὐθὺς καὶ τὸ, ἀπὸ τῆς οἰκείας αὐθεντίας. • Οἷς καὶ παρέστησεν εαυτὸν ζῶντα.» Τὸν αὐτὸν δὲ δεικνὺς καὶ πεπονθότα και ἀναστάντα, συνῆψε τῷ λόγῳ· «Μετὰ τὸ παθεῖν αὐτ τόν.» «Δι' ἡμερῶν» δὲ εἶπε «τεσσαράκοντα,» Οὐκ, Εν ἡμέραις· οὐ γὰρ συνεχῆ τὴν μετ' αὐτῶν διατριβὴν ἐποιεῖτο, ὡς καὶ πρὸ τοῦ πάθους, ἀλλὰ διεσταλμένως, ἅμα μὲν καὶ ποθεινοτέραν αὐτοῖς τὴν ἑαυτοῦ ἐμφάνειαν παρασκευάζων, ἅμα δὲ καὶ τὸ ὑψηλότερον καὶ θεοπρεπὲς αὐτοῦ ἐμφανίζων. «Οπτανόμενος αὐτοῖς.» Τίνος ένεκεν οὐ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀποστόλοις ἐφάνη; Ὅτι φάντασμα ἔδοξεν ἂν τοῖς πολλοῖς. οὐκ εἰ δόσι τὸ ἀπόρρητον τοῦ μυστηρίου. Εἲ γὰρ καὶ αὐτοὶ οἱ μαθηταὶ ἠπίστουν τὴν ἀρχὴν καὶ ἐθορυβοῦντο, τί τοὺς πολλοὺς εἰκὸς ἦν παθεῖν; Διά τοι τοῦτο ἐκ τῶν σημείων ὧν ἔλαβον χάριν ποιεῖν οἱ ἀπόστολοι, ἀναμε φίβολον ποιεῖ τῆς ἀναστάσεως τὴν ἀπόδειξιν καὶ κοι νήν· ὥστε μὴ τοῖς τότε μόνον, ὅπερ ἐκ τῆς ὄψεως ἔμελλε γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς μετὰ ταῦτα φανερὰν γενέσθαι τὴν ἀνάστασιν. • Καὶ λόγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ,» *Matth. xvi, 14. Matth. xvi, 18, 19. bus divinitas ac veritas prædicationis comprehenditur. Etenim ipse quoque Joannes de his omnibus disseruit. Non enim quidpiam eorum reliquerunt, per quæ vel dispensatio Verbi juxta carnem creditur et cognoscitur,vel magnitudo ipsius juxta divinitatem relucet et manifestatur. «O Theophile. Præfectus erat hic Theophilus. Ne autem mireris si unius viri gratia tantum curæ susceperit, ut illi duo integra volumina laboris plena conscriberet. Dominica namque vocis observator erat quæ dicebat «Non est voluntas Patris mei,ut pereat unus pusillorum istorum 5.» - «Et facere et docere.» Eum qui passus est dicit etiam miracula edidisse; aut hoc dicit, quoniam per ea quæ operabaturadmonebat. «Usque ad eum diem.» Ordo est, usque ad eum diem quo assumptus est: cætera per parenthesim interponuntur. Quod autem ait: • Cum apostolis præcepisset per Spiritum sanctum,» vel hoc dicit, spiritualia significans fuisse præcepta. nihil sæculare præ se ferentia, vel etiam ut Spiritum connaturalem sibi demonstret, utpote cui ex divina hypostasi nihil desit eorum quæ a Deo expleri possunt. Quænam autem sunt præcepta? • Euntes 3 docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 6.» Ait autem, «< Assumptus est,» non, Ascendit: nam adhuc de eo tanquam de homine disserit. 1, 3. «Quibus etiam exhibuit seipsum viventem «postquam ipse passus fuerat, compluribus argu- «<< mentis.» Cum dixisset: Assumptus est,» ne quis existimaret alterius hoc factum esse virtute, statim etiam subjunxit, quod propriæ esset auctoritatis: «Quibus etiam exibuitseipsum viventem. Eumdem autem ostendens qui passus fuerat ac resurrexerat, sermoni conjunxit quod sequitur, dicens: «Postquam ipse passus fuerat.» «Per dies quadraginta. Non dixit: In diebus: neque enim continue cum ipsis versabatur, quemadmodum ante passionem, sed differenti modo: simul quidem et desirabiliorem eis reddens suam apparitionem,simul quoque sublimiorem magisque divinum seipsum ostendens. «Apparens illis.» Quam ob causam non omnibus palam, sed apostolis tantum apparuit? Quia vulgo plantasma visum fuisset,quod ignorabat arcanum mysterium. Nam si ipsi quoque discipuli initio increduli erant ac turbabantur,quid verisimile est vulgus passurum fuisse? Propterea ex signis, ad quæ edenda gratiam acceperunt apostoli, indubitatam reddit resurrectionis demonstrationem,omnibusque expositam: adeo ut non his tantum, qui tunc erant, quod ipso aspectu futurum erat, verum etiam posteris omnibus manifesta fieret resurrectio. «Et loquens de regno Dei.»

Hinc discimus quod etiam post resurrectionem docebat discipulos. «Et convescens.» Simul edens ac bibens. Dicitur enim συναλίζων, quasi ἀλῶν, hoc est, sale et mensa communi cans. «Præcepit eis ab Jerosolymis ne discederent, ⚫sed exspectarent promissionem Patris.» Jubebat ne ab Hierosolymis discederent: volens firmiorem reddi apud ipsos resurrectionis sermonem per miracula quæ crucifixi invocatione fierent per tribulationes etiam quas paterentur a Judæis, nec tamen ab ejus amicitia, qui crucifixus fuerat ac resurrexerat, deficerent, sed 4 huic potius commorerentur. Quodsi statim ab Hierosolymis discessissent, nihilque horum fuisset subsecutum, suspecta certe fuisset resurrectio. Præterea quoque multi erant ibidem credituri. Simul etiam exspectare eos oportebat, ne qui dicerent quod notis relictis ad extraneos ostentandi sui gratia accedebant, rursum etiam quia nondum Spiritus virtute armati, inutiles redderentur ad hostium congressus. «Promissionem Patris.» Et ubi hoc Pater promisit? Dicimus ergo quod vel per defectum oportet dictum hoc intelligi, ut subaudiatur præpositio από sitque sensus: Exspectarent a Patre promissionem, quam vobis, inquit, feci de Spiritu sancto; vel etiam quia, sicut ipse ait, Quæ a Patre audivi, hæc annuntio vobis, sancti quoque Spiritus promissio, etiamsi per ipsum facta sit, attamen a Patre erat. Quod si et ab ipso quæris Spiritu, Joel fide dignus est qui sermonem confirmet, dicens: «Effundam de Spiritu meo super omnem carnem '.» «Quam audistis ex me.» Εντεῦθεν μανθάνομεν. ὡς καὶ μετὰ τὴν ἀνάστα σιν ἐδίδασκε τοὺς μαθητάς. «Καὶ συναλιζόμενος.» Συνεσθίων καὶ πίνων. Τουτέστι κοινωνῶν ἀλῶν, κοινωνῶν τραπέζης. • Παρήγγειλεν αὐτοῖς, ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρία ζεσθαι, ἀλλὰ περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός.» « Quando autem audierunt? Quando dixit: «Expedit vobis ut ego abeam; nisi enim ego abiero, Paracletus non veniet ad vos 8.» Rursumque: • Ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis.» Verum si nunquam adbuc advenerat Spiritus, quomodo dixerat: «Accipite Spiritum Accipite Spiritum sanctum 10?» Vel quia hoc dixerat, capaces eos reddens ac idoneos ad Spiritus susceptionem: acceperunt autem quando descendit. Vel quod futurum tanquam præsens dixit. Vel quod Spiritus da tio,aut purgativa est aut perfectiva. Consummata ergo Spiritus superventio in apostolos, et quæ perfectum reddit, adeo ut alios quoque perficiat, tempore Pentecostes facta est, non autem eo præsente venit: nam si tunc Dominus discessisset, Spiritus vero mansisset, non fuisset tanta consolalio: adeo enim ei adhaerebant, ut egre divelli possent. Non statim autem descendit Spiritus, sed post octo fortassis aut novem dies, ut paululum constristati, ei in desiderio ac necessitate promis. 7 Joel 11, 28. & Joan. XVI, ᾿Απὸ Ἱεροσολύμων μὴ ἀφίστασθαι παρηγγύα, βουλόμενος τῇ προσεδρία βεβαιότερον τὸν τῆς ἀνα στάσεως αὐτοῖς καταστήσασθαι λόγον, διὰ τῶν θαυ μάτων, ἅ δι' ἐπικλήσεως ἐγίνετο τοῦ σταυρωθέντος, διὰ τῶν θλίψεων ὧν ἔπασχον μὲν ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων οὐκ ἀφίσταντο δὲ τῆς τοῦ σταυρωθέντος καὶ ἀναστάντος φιλίας, ἀλλ' ὑπεραπέθνησκον τούτου. Εἰ δὲ εὐθὺς ἐχωρίσθησαν Ἱεροσολύμων, καὶ τούτων οὐδὲν ἐπηκολούθησεν, υποπτος ἂν ἡ ἀνάστασις ὑπῆρξεν. "Αλλως τε καὶ πολλοὶ ἦσαν οἱ μέλλοντες πιστεύειν αὐτόθι. "Αμα δὲ καὶ ἔδει περιμένειν αὐτοὺς, ἵνα μή τινες λέγωσιν, ὅτι τοὺς γνωρίμους ἀφέντες, παρὰ τοῖς ξένοις ἦλθον κομπάσαι. "Αμα δὲ καὶ μή πω τῇ τοῦ Πνεύματος θωρακισθέντες δυνάμει, ἄχρηστοι και θίσταντο ἂν πρὸς τὰ τῶν ἀντιπάλων συμπλοκάς. «Τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός.» Καὶ ποῦ τοῦτο ὁ Πατὴρ ἐπηγγείλατο; Φαμὲν οὖν, ὅτι ἤτοι ἐλλειπτικῶς τῆς, ἀπὸ, προθέσεως δεῖ τὸ ῥητὸν ἐκλαμβάνειν, ἵνα ᾖ, περιμένειν ἀπὸ τοῦ Ηατρὸς τὴν ἐπαγγελίαν, ἣν ὑμῖν ἐποιησάμην τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἢ καὶ ὅτι, ὡς αὐτός φησιν· παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκήκοα, ταῦτα ἀπαγγέλλω ὑμῖν· καὶ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπαγγελία, εἰ καὶ δι' αὐτοῦ γέ γονεν, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς ὑπῆρξεν. Εἰ δὲ καὶ παρ' αὐτοῦ ζητεῖς τοῦ Πνεύματος, ὁ Ἰωὴλ ἐχέγο γυος πιστώσασθαι τὸν λόγον, «Εκχεῶ, φάσκων, ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα.» «Ἡν ἡκούσατέ μου.» Πότε δὲ ἤκουσαν; Ὅτε ἔλεγε «Συμφέρει ὑμῖν ένα ἐγὼ ἀπέλθω, ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλησ τος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς.» Καὶ πάλιν «Εγώ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον πέμψει ὑμῖν.» Ατὰρ εἰ μηδέπω παρεγένετο τὸ Πνεύμα, πῶς ἔλεγε·. Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον;» ἤ ὅτι τοῦτο ἔλεγε, δεκτικοὺς αὐτοὺς καὶ ἐπιτηδείους ποιῶν εἰς τὴν ὑποδοχὴν τοῦ Πνεύματος· ἔλαβον δὲ ὅτι κατῆλθεν. Η ὅτι τὸ μέλλον ὡς ἤδη παρὸν εἴρηκεν. "Η ὅτι τοῦ Πνεύ ματος ή δόσις, ἡ μὲν καθαρτική, ἡ δὲ τελειωτική. Ι οὖν τελεία καὶ τελειοποιός, ὥστε καὶ ἑτέρους τε λειοποιεῖν, τοῦ Πνεύματος, τοῖς ἀποστόλοις ἐπιφοίτησις, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Πεντηκοστῆς γέγονεν, οὐκ ἦλθε δὲ παρόντος αὐτοῦ, ὅτι, εἰ ὁ μὲν ἀπῆλθε, τὸ δὲ ἔμεινεν, οὐκ ἦν τοσοῦτον τὸ τῆς παραμυθίας. Σφόδρα γὰρ αὐτοῦ δυσαποσπάστως εἶχον. Οὐ κατῆλθε δὲ τὸ Πνεῦμα εὐθέως, ἀλλὰ μετὰ ὀκτὼ τυ χὸν ἢ ἐννέα ἡμέρας, ἵνα, καὶ μικρὸν ἀθυμήσαντες, καὶ ἐν ἐπιθυμίᾳ καὶ χρείᾳ τῆς ἐπαγγελίας καταστάν - τες, καθαρὰν καὶ ἀπηρτισμένην δέξωνται τὴν ἐπὶ τῇ 7. • Joan. Σιν, 16. 10 Joan. xv; 22.

παρουσίᾳ ἡδονήν. Ρλλως δὲ ἔδει ἐν οὐρανῷ φανῆναι sionis constituti, purum ac perfectum reciperent τὴν ἡμετέραν φύσιν. καὶ τὰς καταλλαγάς γενέσθαι ἀπηρτισμένας, καὶ τότε ἐλθεῖν τὸ Πνεῦμα. Σκόπει δὲ, ἵνα πάλιν μετὰ τὴν ἀνάληψιν μὴ φύγωσι, πῶς τῇ προσδοκία ταύτη καθάπερ τινὶ δεσμῷ κατέχει πάντας αὐτοὺς ἐκεῖσε. «Οτι Ιωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι.» Παρὰ τὴν ἀρχὴν οἱ ἀπόστολοι ὕδατι ἐβαπτίσθη σαν, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ενταῦθα φανερῶς ἤδη τὸ πρὸς Ιωάννου αὐτοῦ ὑπερβαλλον παριστᾷ, οὐχ ὡς ὅτε ἔλεγεν. «Ο μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων Ιωάννου ἐστίν.» Ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας.» Βαπτισθήσεσθε, εἶπεν, ἀλλ᾽ οὐ Βαπτίσω, τὸ ἀκόμιταστον μεταδιώκων. "Αλλως τε καὶ Ἰωάννου τοῦτο προδιδάξαντος, ἐν τῷ εἰπεῖν·. Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί,» περιττή δι' αυ τοῦ προσθήκη. Χωρὶς δὲ ὕδατος οὐ βαπτίζει ἐν τῷ ὑπερών χάριτι; καὶ γὰρ τὸ κυριώτερον τὸ Πνεῦμά ἐστι, δ᾽ οὗ καὶ τὸ ὕδωρ ἐνεργεῖ. Ἐπεὶ καὶ Χριστὸς αὐτὸς Χριστὸς ἄνευ ἐλαίου γέγονε. «Οἱ μὲν οὖν συνελθόντες ἐπηρώτων αὐτὸν, λέγον- «τες· Κύριε, εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀποκαθιστάνεις • τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ;» Σκόπει ἐνταῦθα. Ἐπεὶ πρὸ τοῦ πάθους ἠρώτησαν τὰ περὶ συντελείας τοῦ κόσμου, οὐκ ἔτι περὶ τούτου ἐπερωτῶσιν· ἀλλὰ περὶ βασιλείας κοσμικῆς. Ἔτι γὰρ ἀτελέστερον διέκειντο. Ομοῦ δὲ συνελθόντες ἠρώτων, ἵνα τῷ πλήθει δυσωπήσωσιν. Ακούσαντες δὲ πρὸ τοῦ πάθους, ὅτι οὐδεὶς οἶδε τὴν ἡμέραν, ὅμως καὶ νῦν πάλιν ἐρωτῶσιν Ἐπεὶ γὰρ ἤκουσαν ὅτι μέλλουσι λαμβάνειν τὸ Πνεῦμα, ὡς ἄξιοι λοιπὸν ἤθελον μαθεῖν, καὶ ἀπαλλαγῆναι τῶν δυσχερῶν ἐπει θύμουν. Οὐκ εἶπον δὲ, Πότε; ἀλλ'. Εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ; εἰ νῦν; φασίν. Οὕτως ἐπεθύμουν τὴν ἡμέν ραν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ οὐδὲ τετρανῶσθαί πως αὐτοῖς, τί ποτ᾽ ἦν ἡ βασιλεία. Οὔπω γὰρ ἦν διδάξα, τὸ Πνεῦμα. Εἶπεν δὲ τὸν «Αποκαθιστάνεις,» ὅτι μεί ζονα λοιπόν περὶ αὐτοῦ ἐφαντάζοντο. Διὸ καὶ αὐτὸς ἀνη μένως αὐτοῖς διελέγετο Οὐ γὰρ εἶπεν, Οὐδὲ ὁ Γιός οἶδεν, ἀλλ', «Οὐχ ὑμῶν ἐστι.» Καὶ ἵνα μὴ ἀθυ μήσωσιν, ἐπήγαγεν. «᾿Αλλὰ λήψεσθε δύναμιν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐκεῖνοι μὲν οὐ περὶ τῆς συντελείας ἠρώτησαν, αὐτὸς δὲ δ' οὐκ ἠρώτησαν διδάσκει· ὅτι ἀρίστου διδασκάλου ἐστὶ, μὴ ἢ βούλονται οἱ μαθηταί, ἀλλ᾽ ἄ συμφέρει μαθεῖν, διδασκειν. Διά τοι τοῦτο οὐ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἀπήντησεν, ὡς μηδὲν ἔχου σαν χρηστόν, ἀλλὰ τὸ κατεπείγον ἐδίδασκε· τοῦ Πνεύματος γὰρ ἦν χρεία μάλιστα αὐτοῖς τότε. «Εἶπε δὲ πρὸς αὐτούς· Οὐχ ὑμῶν ἐστι γνῶναι χρόνους ἢ καιρούς.» Πανταχοῦ τῆς τῶν μελλόντων αὐτοὺς ἀποτειχίζει “Matth. x³, 11. 1ª Matth. 111, 11. in ejus adventu gaudium. & Præterea autem oportebat in cœlo nostram comparere naturam, ac perfectam fieri reconciliationem, ac tunc venire Spiritum.Considera autem, ne rursum post assumptum Dominum fugiant, quomodo hac exspectatione, tanquam catena quadam omnes eos illic retineat. 1, 5. «Quia Joannes quidem baptizavit aqua.» Apostoli in initio aqua baptizati sunt, postea vero etiam sancto Spiritu. Hic jam manifeste suam supra Joannem demonstrat potentiam, veluti quando dicebat: «Qui minor est in regno calorum, major Joanne est 11.» «Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non «post multos hos dies. Baptizabimini,dixit; non, Baptizabo,mansuetudi nem amplectens et arrogantiam fugiens: præsertim cum Joannes prius hoc docuisset, dicens: «Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni ",» superfluum esset ut ipse per seipsum adderet. Verum annon per gratiam baptizat in cœnaculo absque aqua? Utique, nam Spiritus efficacior est, per quem etiam aqua operatur, quandoquidem iqse quoque Christus absque oleo inunctus est. I, 6. a Itaque congregati interrogabant eum di- «centes: Domine num in tempore hoc restituis • regnum Israeli?» Considera hic. Quoniam ante passionem de mundi consummatione interrogaverant, non jam de hoc interrogant, sed de mundano regno. Nam adhuc imperfectius affecti erant Simul autem congregati interrogabant, ut multitudine exorarent ac hecterent. Cum autem ante passionem audissent, quod nullus diem nosset, nunc tamen rursum interrogant. Quia enim audierant quod Spiritum essent accepturi, tanquam jam digni, scire hoc volebant et hesitationibus liberari cupiebant. Non autem dixerunt: Quando? sed: Num in tempore hoc? utrum nunc?inquiunt;adeo diem desiderabant. Porro videntur mihi nequaquam perspicue cognovisse quid esset regnum. Nondum enim aderat Spiritus qui eos doceret. Dixerunt autem, «Restituis:» nam majora jam de ipso concipiebant: ideo etiam ipse apertius cum eis disserebat. Non enim dixit, Neque Filius novit, sed: «Non est vestrum.» Et ne constristarentur, subjunxit: «Sed accipietis virtutem,» et cætera. Et illi quidem de consummatione non interrogarunt, ipse vero docet id quod non interrogarunt. Siquidem optimi præcetoris est docere non quæ discipuli discere cupiunt, sed quæ eis utilia sunt. Propterea interrogationi non respondet, ut quæ nihil haberet utilitatis, sed quod magis urgebat docuit: Spiritu namque tunc maxime illis opus erat. 1, 7. «Dixit autem eis: Non est vestrum nosse «tempora vel temporum opportunitates.» Ubique futurarum cognitione rerum privat

ŒECUMENII TRICCE EPISCOPI ipsos: non tanquam ignorans, sed quod sciret nihil γνώσεως, οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ' ὡς μηδὲν αὐτούς, ἐκ illos ex eo juvari ad spiritualem salutem: hinc etiam indefinite prius ait ad illos: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multis hos dies. Quodsi quæras, cur non protinus Spiritum demittit,aut etiam præfinitum tempus non significaverit, disce quod statim ab ascensu Spiritus non veniat, ut magis desideratam efficiat sui susceptionem, neque ad certum diem, ut ad certamen paratos ac decentiores ad ipsius adventum reddat 18. «Quæ Pater posuit in sua potestate.» Advertendum est num dictum hoc aliquid afferat momenti volentibus certum humanarum rerum terminum sive fatum tollere. Quod enim ait: «Quæ Pater posuit in sua potestate, tollit fatum, η Verum si pater posuit, manifestum est quod et Filius posuerit: omnia enim quæ Patris sunt, eliam Filii sunt. " 1. 8.. Sed accipietis virtutem superveniente ■ Spiritu sancto in vos, et eritis mihi testes in «Jerusalem et in universa Judæa, et Samaria, et «usque ad extremum terræ.» Quoniam ante hæc præceperat: «In viam gentium ne abieritis 14,» etc., quod solis missus esset Israelitis: nunc una cum his, et Samaritanis et ca. teris gentibus prædicationem communicat. Simul etiam denuntiat quod per universum orbem pietatis sermo diffunderetur. Quid enim aliud præter hoc significat quod ait: " Usque ad extremum terra?» I. 9. «Et cum hæc dixisset, videntibus illis ele- «vatus est.» ↑ Abducens eos a quovis alio nugamenço, ne rursum ipsum interrogarent, statim cœpit in calum conscendere. Addit autem: «Videntibus, illis. Quando quidem hic situm erat universum fidei negotium ac necessitatis illorum, principium quidem rei videri potuit, finis autem non ita. Propterea quoque astiterunt viri docentes,quod in cœlo requiescat: neque enim visio ad finem pertingebat. In resurrectione vero contrario modo, principium quidem visum non est: superfluum namque fuisset, cum is qui resurrexerat vivens appareret, et sepulcrum vacuum esset: flnis vero manifestus erat, nam vivens ipsis manifestabatur «Et nubes suscepit cum ab oculis eorum. Nubes quidem Dominum suscepit, ut honoris æqualitatem ad Patrem demonstraret. De Patre enim dictum est: Nubes et caligo in circuitu ejus 1. Et incarnatus quidem Deus, nube tanquam vchiculo usus est, nam Dominus erat: Elias vero, igni 1. Ille enim tanquam Dominus universi propria ascendens virtute, terrenum quiddam et quod deorsum fertur, ad ascensum assumit: nec magis ductus quam reducens ipse vehiculum. Elias 13 Joan. xvII, i seqq. 14 Matth. x, τούτου κερδαίνειν τῶν εἰς ψυχικὴν σωτηρίαν, εἰδώς· ἐντεῦθεν καὶ ἀνωτέρω ἀορίστως φησὶ πρὸς αὐτούς· Ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ οὐ μετά πολλὰς ταύτας ἡμέρας. Εἰ δὲ ζητεῖς διὰ τί μὴ παρευθὺ τὸ Πνεῦμα καταπέμπει, ἢ μὴ καὶ τὴν προθεσμίαν ἐσήμανε, μάνθανε ὅτι παραυτίκα μὲν τῆς ἀνόδου τὸ Πνεῦμα οὐ παραγίνεται, ἵνα ποθεινοτέραν αὐτοῦ καταστήσῃ τὴν ὑποδοχήν. Οὐχὶ εἰς ῥητὴν δὲ ἡμέραν, ἀναγωνίους αὐτοὺς καὶ πρὸς τὴν παρουσίαν εὐπρεπεστέρους ποιῶν. • Οὓς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ.» Προσεκτέον εἴ τινα ροπὴν δίδωσι τοῦτο τοῖς βουλομένοις τὸν ὄρον τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἀναι ρεῖν, ἤτοι τὴν εἶμαρμένην. Τῷ γὰρ εἰπεῖν, «Οὺς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσία, ο αναιρεῖ τὸ εἶμαρμένον. ᾿Αλλ' εἰ ὁ Πατὴρ ἔθετο, δῆλον ὅτι καὶ ὁ Υἱός· πάντα γὰρ τὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ εἰσι. « «᾿Αλλὰ λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἐν «τε Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ, καὶ Σα- «μαρείᾳ, καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς.» Ἐπειδὴ πρὸ τούτου παρήγγειλεν. «Εἰς ὁδὸν ἐθω νῶν μὴ ἀπέλθητε,» καὶ τὰ ἐξῆς· μόνοις γὰρ ἀπεστάλθαι τοῖς ἐξ Ισραήλ· νῦν μετὰ τούτων, καὶ Στο μαρεῦσι καὶ τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι τὸ κήρυγμα κατα κοινοῖ. Αμα δὲ καὶ προκαταγγέλλει τὸ, μέχρι πάσης τῆς οἰκουμένης, τὸν τῆς εὐσεβείας λόγον χεθῆναι. Τὸ γάρ, «Ἕως ἐσχατου τῆς γῆς,» τί ἂν ἄλλο ἤν τοῦτο σημαίνει. «Καὶ ταῦτα εἰπὼν, βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη.» ᾿Απάγων αὐτοὺς ἄλλης ἐρεσχελίας, ἵνα μὴ πάλιν αὐτὸν ἐρωτῶσιν, εὐθὺς ἤρξατο τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνό δου. Προστίθησι δὲ τὸ, «Βλεπόντων αὐτῶν,» ἐπειδὴ ἐνταῦθα τὸ πᾶν τῆς πίστεως καὶ τῆς χρείας· αὐτῶν ἡ ἀρχὴ ἴσχυσε τοῦ πράγματος, τὸ δὲ τέλος οὐκ ἔτι. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ παρέστησαν οἱ διδάσκοντες ἄνδρες, ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν καταπαύει· οὐδὲ γὰρ ἡ δρασις ἐξικνεῖτο πρὸς τὸ τέλος. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀναστάσεως, τοὐναντίου, ἡ μὲτ ἀρχὴ οὐχ ὡράθη· παρέλκον γὰρ ἦν, αὐτοῦ τοῦ ἀναστάντος φαινομένου ζῶντος, καὶ τοῦ μνήματος κενοῦ· τὸ δὲ τέλος δῆλον, ζῶν γάρ αὐτοῖς ἐνεφανίζετο. «Καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν «αὐτῶν.» Νεφέλη μὲν ὑπέλαβε τὸν Κύριον, ἵνα τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμότιμον παραστήσῃ. «Νεφέλη γὰρ καὶ γνόφος κύκλῳ αὐτοῦ,» περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται. Καὶ ὁ μὲν σαρκωθείς Θεός, νεφέλῃ ὀχήματι κέχρηται, (Κύριος γάρ), ὁ δὲ Ἡλίας, πυρί. Ὁ μὲν γὰρ, ἅτε Δεσπότης τοῦ παντὸς, καὶ οἰκείᾳ δυνάμει ἀνιών, γεῶδές τι καὶ κατωφερὲς πρὸς τὴν ἄνοδον παραλαμβάνει, οὐ μᾶλλον ἀγόμενος ἢ ἀνάγων τὸ ὄχημα. Δοῦ λος δὲ ὁ Ἠλίας, καὶ διὰ τοῦτο ἀνωφερούς δίφρου 18 Psal. xcvi, 2. 16 IV Reg. II, 1 seqq.

δεόμενος, και ἵππων τὸ τάχος αὐτῷ κατανυόντων vero servus erat, ideoque sursum ferente vehiculo τῆς ἄνω πορείας. Διὸ καὶ ἐπ' ἐκείνου μὲν εἴρηται· Ανέβη Ηλίας ἐν συστεισμῷ ὡς εἰς τὸν οὐρανόν. Ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου, το Ηορευομένου αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανόν. Δύο δὲ ἄνδρες λευχείμονες πιστοῦνται τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀποκατάστασιν τοῦ Κυρίου, διὰ τὸ, «Ἐπὶ δύο ἤ τριῶν μαρτύρων τὸν λόγον καθίστασθαι βέβαιον.» «Καὶ ὡς ἀτενίζοντες ἦσαν, εἰς τὸν οὐρανὸν που • ρευομένου αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ἂνδρες δύο παρειστήκεισαν «αὐτοῖς ἐν ἐσθῆτι λευκῇ.» Ανδρες διὰ τὴν ἐνέργειαν οἱ ἄγγελοι φαινόμενοι χρηματίζουσι, κατὰ τὸ συγγενὲς τοῦ δράματος, ἵνα μη τέλεον ἐκπλήξωσι τοὺς ἤδη τῷ ξένῳ τῆς ἀναλήψεως ἐκπεπληγμένους. • Οἱ καὶ εἶπον· "Ανδρες Γαλιλαῖοι, τί ἑστήκατε «ἐμβλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν;» Ανδρες ἀνδράσιν ἐλάλουν, καὶ ὅμως οὐκ ἦσαν ὁμοούσιοι ἀλλήλοις. • Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ᾽ ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐ- «τὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν. » egens,et equis qui velocitatem itineris illi pararent. Idcirco etiam de hoc dictum est: Ascendit Elias in turbine tanquam in cœlum; de Domino vero: Eunte illo in cœlum. Duo autem viri albis induti confirmant Domini in cœlos restitutionem propter id quod dicitur: «Per duos aut tres testes sermo firmus constituitur 17. I, 10. «Cumque intentis essent oculis,eunte illo «in cœlum et ecce duo viri astiterunt ipsis in «veste alba» Angeli apparentes propter operationem viri appellantur, juxta visionis cognationem: ne omnino consternarent eos qui jam novitate assumptionis perculsi erant. «I, 11. Qui et dixerunt: Viri Galili, quid statis «intuentes in cœlum?» Viri viris loquebantur. nec tamen similis erant substantiæ. «Hic Jesus qui assumptus est a vobis in cœlum, «ita veniet quemadmodum vidistis eum euntem in «calum.» Ἵνα μὴ θορυβῶνται οἱ μαθηταί, καὶ ὡς οίχομέν νου τοῦ διδασκάλου, καὶ τοῦ σώματος αὐτῷ διαρ βυέντος, ἀνέλπιστοι λοιπὸν ὦσι τῆς ἐπ᾿ αὐτῷ προσ δοκίας, καὶ διὰ τοῦτο ἄλλος ἀλλαχοῦ διασκεδασθῶσι δειλίᾳ καὶ φόβῳ· τούτου χάριν ἐφίστανται οἱ ἄν δρες, καὶ τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον αὐτοῖς δηλοῦντες, καὶ τὴν τοῦ προσειλημμένου σώματος διαμονήν τε καὶ σωτηρίαν, δι' ὧν φασιν. Οὗτος ὁ Ἰησοῦς οὕτως ἐλεύσεται πάλιν. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν· Τί ἑστήκατε; ὑπαγορεύουσιν αὐτοῖς, τῆς περὶ τοῦτο ἀφεμένους – Jerosolyma redirent juxta Domini præceptum,quo ἀσχολίας, πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ παραγενέσθαι, κατὰ τὸ τοῦ Κυρίου παράγγελμα, τὸν ᾿Απὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρίζεσθαι. Διὸ καὶ παραγενόμενοι, ἔτι ὑπότρο μοι ὄντες διὰ τὴν τοῦ διδασκάλου ἀπουσίαν, οὐκ εἰς τὴν πόλιν ἀνεστρέφοντο, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ὑπερῶον ἀνέ βησαν, ὡς εἰς ἀσφαλέστερον καὶ κρύφιον τόπον. Λέγει δὲ ὁ Χρυσόστομος, ὡς ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου γέγονεν ἡ ἀνάληψις. Διὸ καὶ ἐπισημαίνεται τὸ, Σαβ βάτου ἔχον ὁδόν· ἵνα μὴ δόξωσιν ὡς ἐν Σαββάτῳ πλείονι τῆς διατάξεως τῆς ἀπὸ τοῦ νόμου χρησάμενοι πεζοπορία. Ne turbentur discipuli, et veluti pereunte & præceptore ac diffluente illi corpore, spe destituantur in posterum qua exspectandus erat, et propterea alius alio dispergatur metu ac timore: ob hanc causam adveniunt viri, et ascensum in cœlum ipsis manifestantes et corporis permanentiam ac salutem his verbis quibus dicunt: Hic Jesus ita rursum veniet. Per hoc autem quod aiunt: Quid statis? admonent illos ut, relicta cura de ea re, «Τότε ὑπέστρεψαν εἰς Ἱερουσαλὴμ ἀπὸ ὅρους τοῦ • καλουμένου Ελαιῶνος, ὅ ἐστιν ἐγγὺς Ἱερουσαλὴμ • Σαββάτου ἔχον ὁδόν.» Μίλιον ἔν, ἡ τοῦ Σαββάτου ὁδὸς, ὥς φησιν Ωριγένης ἐν τῷ πέμπτῳ Στρωματεῖ, δισχιλίων πηχών ὑπῆρχε. Καὶ μᾶλλον ἡ ἁγία σκηνὴ καὶ κιβωτός του σοῦτον διάστημα προελάμβανε τὴν παρεμβολὴν, καὶ ἀπὸ τοσούτου διαστήματος ἐσκήνουν. Ὁ διάστημα ἐξῆν τοῖς προσκυνοῦσι τὴν ἁγίαν σκηνὴν βαδίζειν ἐν Σαββάτῳ. «Καὶ ὅτε εἰσῆλθον, ἀνέβησαν εἰς τὸ ὑπερῷον, οὗ * ἦσαν καταμένοντες, ὅ τε Πέτρος, καὶ Ἰάκωβος, καὶ «Ιωάννης, καὶ ᾿Ανδρέας, Φίλιππος καὶ Θωμᾶς, Βαρ17 Deut. ΣΙΣ, 15. dixerat Ab Jerosolymis ne discederent. Idcirco etiam cum eo accessissent, adhuc subtimidi propter præceptoris absentiam, in civitate non versabantur,sed in cœnaculum ascenderunt, tanquam in tutiorem et occultum locum. Dicit autem Chrysostomus quod die Sabbati facta est assumptio.Ideo etiam annotatur: Ad Sabbati iter: ne videantur, Sabbato, majori usi pedestri itinere quam a lege constitutum esset. I, 12. «Tunc reversi sunt Jerusalem a monte «qui vocatur Oliveti, qui est juxta Jerusalem * (nempe) ad Sabbati iter.» Unum milliare, quod iter erat Sabbati, ut ait Origenes quinto Στρωματων sive Miscellaneorum, duorum millium cubitorum erat. Idque potissimum, quod sanctum tabernaculum et arca tanto interstitio castrorum ordinem præcedebat, et a tanto intervallo tentoria figebant, quo spatio licebat his qui castrametati erant, sanctum tabernaculum Sabbato accedere. 1,13,14.«Et cum introissent,ascenderunt in cena- «culum,ubi manebant et Petrus et Jacobus,et Joan- «nes et Andreas, Philippus et Thomas,Bartholomaus

«et Matthaus, Jacobus Alphæi et Simon Zelotes, «θολομαῖος καὶ Ματθαῖος, Ἰάκωβος ᾿Αλφαίου καὶ • et Judas Jacobi. Hi omnes erant perseverantes «unanimiter in oratione et obsecratione, cum «mulieribus et Maria Matre Jesu, cumque fratri - • bus ipsius.» Σίμων ὁ Ζηλωτὴς, καὶ Ἰούδας Ἰακώβου. Οὗτοι οι πάντες ήσαν προσκαρτεροῦντες ὁμοθυμαδὸν τῇ «προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει, σὺν γυναιξὶ καὶ Μαρία «τῇ Μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ σὺν τοῖς ἀδελφοῖς αὐ «τοῦ.» ἀποστόλων. Ὁ δὲ Πέτρος καὶ συνῆν, καὶ πρὸς τοῦ διδασκάλου διὰ τοῦ τρισσοῦ τῆς ἐρωτήσεως ἀνακέ κληται. Εἰ δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ Μητέρα λαβεῖν τὸν Ιωάννην ἀναγέγραπται εἰς τὰ ἴδια, ἀλλ᾽ οὖν παρόντος Ἰωάννου τοῖς ἀποστόλοις, καὶ αὐτὴ συμπαρῆν. Petrus, interpretans vel cognoscens: Jacobus, Πέτρος, ἐπιλύων ἤ ἐπιγνούς. Ἰάκωβος, πτερνι supplantator laboris.Joannes,gratia Dei: Andreas, στὴς πόνου. Ἰωάννης, χάρις Θεοῦ. ᾿Ανδρέας, δύναdecens potentia vel, condemnatus: Philippus, 03 μις εὐπρεπής, ἢ κατακρινόμενος. Φίλιππος, στόμα viduarum vel os lampadis: Thomas, abyssus vel χερῶν, ἢ στόμα λαμπάδος. Θωμᾶς, ἄβυσσος ἢ δίδυ geminus seu dubius. Bartholomæus, filius ejus μος. Βαρθολομαῖος, υἱὸς κρεμάσας ὕδατα. Ματθαῖος, qui suspendit aquas: Matthaus, donatus: 9 Jaco δεδωρημένος. Ἰάκωβος ᾿Αλφαίου, πτερνισμός. Σίbus Alphai, supplantatio. Simon Zelotes, discipli- μων ὁ Ζηλωτής, μάθησις ζωῆς. Ἰούδας Ιακώβου, na vitæ: Judas Jacobi, hic et Thaddmus vocaba- οὗτος καὶ Θαδδαῖος ἐκαλεῖτο. Καταλέγει τοὺς μαθη tur. Discipulos nominatim recenset, ut ostendat τὰς ὀνομαστὶ, ἵνα δείξῃ, ὡς σφαλέντας περὶ τὸ πάquod, cum passionis tempore lapsi essent. Judas θος, Ιούδας μὲν πάντη ἑαυτὸν ἔξωσε τοῦ χοροῦ τῶν quidem seipsum a choro apostolorum omnino dejecit. Petrus vero et simul erat, et a præceptore per trinam interrogationem revocatus est.Quod si Joannem in sua accepisse Christi Matrem proditum " est, certe cum Joannes una cum apostolis adesset, etiam ipsa simul aderat. Alio modo. Non frustra discipulorum facit catalogum: sed demonstrare volens quod humanum quidpiam passi erant, at non in lapsu permanserant. Siquidem Petrus qui negaverat, amaris lacrymis a negatione absolutus est, veluti ex hoc manifestum est, quod paulo post creditum sit ipsi rationale ovile. Thomas qui incredulus fuerat, ab incredulitate sanatus est, vulneribus ac latere manibus contrectatis. Itaque cum alii omnes simul essent, solus desideratus est Judas. Et Maria Dei Mater aderat, quandoquidem et Joannes, qui hanc in sua acceperat, et fratres aderant. Quid si et Joseph sponsus in vivis erat, utique aderat et ipse: maxime autem hic, qui, dubitantibus filiis suis, nunquam circa dispensationem dubitavit. Sed manifestum est quod jamdudum mortuus erat: quia neque ipse tunc aderat, cum cognati Jesum docentem videre cuperent. Quid enim ait? «Mater tua et fratres tui quærunt te foris 19,» non autem additur: Et pater tuus. CAPUT II. Petri concio ad eos quibus notum erat de morte et apostolatu Judæ proditoris: in quo narratur etiam de Matthiæ substitutione, qui per orationem sortitus est apostolatum gratia Dei. I, 15. «Et in diebus illis surgens Petrus in medio ■discipulorum dixit, eratque turba hominum simul «< fere centum viginti.» Surgit Petrus,non Jacobus,ettanquam ferventior, et velut is cui discipulorum 10 præsidentia commissa erat. Præterea quoque Jacobus modestus erat, orationi ac quieti magis aptus, cæteris videlicet negotia tractantibus. Ideoque Jerosolymitanam præsidentiam illi cedunt. Vide autem quomodo universa communi decreto faciat, etnon ex primatuneque sua auctoritate. Centum autem viginti simul aderant 18 Joan. xix, 26, 27. “Matth. "Αλλως. Οὐ μάτην τὸν καταλογον ποιεῖται τῶν μαθητῶν, ἀλλὰ βουλόμενος παραστῆσαι καὶ τῶν πα θόντων μέν τι, καὶ μὴ ἐναπομεινάντων δὲ τῷ πτώ ματι. Ο μὲν γὰρ ἀρνησαμενος Πέτρος, πικρῷ δακρύῳ τὴν ἄρνησιν ἀπελύσατο, ὡς δῆλον, ἀφ᾽ ὧν μι κρὸν ὕστερον τὸ λογικὸν πιστεύεται ποίμνιον. Ὁ δὲ ἀπιστήσας Θωμᾶς, ἐάθη τὴν ἀπιστίαν τῇ ψηλαφήσει τῶν χειρῶν τραυμάτων καὶ τῆς πλευρᾶς. Ὥστε παντων συνόντων τῶν ἄλλων, μόνος ἀπελείπετο Ἰουδας. Καὶ Μαρία δὲ ἡ Θεοτόκος παρῆν· ἐπεὶ καὶ ὁ ταύτην " παραλαβὼν εἰς τὰ ἴδια Ιωάννης, καὶ οἱ ἀδελφοὶ παρἦσαν. Εἰ δὲ καὶ Ἰωσὴφ ὁ μνηστήρ ἔζη, παρῆν ἄν καὶ αὐτός. Καὶ μάλιστα οὗτος ὁ μηδέ ποτε, ὥσπερ οἱ ἐξ αὐτοῦ, περὶ τὴν οἰκονομίαν ἐνδοιάσας. ᾿Αλλὰ δῆλον ὅτι πάλαι ἐτεθνήκει. Ἐπεὶ μηδὲ ὅτε διδάσκοντα τὸν Ἰησοῦν ἡξίουν οἱ συγγενεῖς θεάσασθαι, καὶ αὐτὸς παρῆν. Τί γάρ φησιν; «Ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου ζητοῦσί σε ἔξω,» ἀλλ' οὐχὶ, Καὶ ὁ πα τήρ. Πέτρου διαλογος πρὸς τοὺς μαθητευθέντας περί θανατου καὶ ἀποστολῆς Ἰούδα τοῦ προδότου· ἐν ᾧ περὶ ἀντεισαγωγής Ματθίου κληρωθέντος χάριτι Θεοῦ διὰ προσευχής. «Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστὰς Πέτρος ἐν «μέσῳ τῶν μαθητῶν εἶπεν· ἦν τε ὄχλος ὀνομάτων «ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὡς ἑκατὸν εἴκοσιν.» ᾿Ανίσταται ὁ Πέτρος, οὐχ ὁ Ἰάκωβος, καὶ ὡς θερ μότερος, καὶ ὡς τὴν προστασίαν τῶν μαθητῶν ἐγε κεχειρισμένος. Αλλων τε καὶ ἐπιεικὴς ἦν ὁ Ἰάκω βος, καὶ μᾶλλον τῇ προσευχῇ καὶ τῇ ἡσυχία ὠφέλιμος, τῶν ἄλλων δηλονότι μεταχειριζόντων τὸ πρᾶ γμα. Διὸ καὶ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις αὐτῷ καθέδρας παραχωροῦσιν. Ὅρα δὲ πάντα κατὰ κοινῆς αὐτὸν γνώμης ποιοῦντα, καὶ οὐκ ἀρχικῶς οὐδὲ μετὰ ἐξου

σίας. Εκατὸν δὲ εἴκοσι συμπαρῆσαν ἀπὸ τῶν πι- ex his qui Domino crediderant. Siquidem et septua στευσάντων τῷ Κυρίῳ. Ησαν γὰρ καὶ ἑβδομήκοντα καὶ πεντακόσιοι, οὕς θεάσασθαι τὸν Κύριον. κριτοτέρων εἶναι καὶ θερμοτέρων. καὶ ἀναστάντα λέγει Ηαῦλος Ἀλλ᾿ εἰκὸς τούτους τῶν ἐγὼ τῶν πρὸς τὸ παρρησιάζεσθαι • Ανδρες ἀδελφοί, ἔδει πληρωθῆναι τὴν Γραφὴ ταύτην, ἢν προείπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ στό «ματος Δαυίδ.» « Παραμυθεῖται αὐτοὺς ἀπὸ τῆς προῤῥήσεως. Καὶ οὐ λέγει, Ην Δαυὶδ εἶπεν, ἀλλὰ, Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ στόματος Δαυίδ. Τ δὲ τοῦτο ἦν; Ὅσα ὁ ρη' περιέχει ψαλμός· ὧν καὶ αὐτὸς μικρὸν ὄπισθεν μνημο νεύσει. Περὶ Ἰούδα δὲ εἰπὼν, ἐπιεικῶς ἅμα μεταχειρίζεται καὶ ἀφιλαπεχθημόνως τὸν λόγον. Οὐ γὰρ λέγει, Τοῦ καταράτου, τοῦ μικροῦ, ἀλλ᾽ ἁπλῶς τὸ γεγενημένον δηλοῖ. Ἐπαγαγὼν δὲ τὸ, Οὗτος μὲν οὖν ἐκτήσατο χωρίον ἐκ μισθοῦ τῆς ἀδικίας, καὶ ὅτι πρηνής γενόμενος ἐλάκησεν, ἤτοι, διεσχίσθη, τὸ μὲν κτήσασθαι οὐκ εἰς τὸν Ἰούδαν ἀναφέρων εἴρηκεν. Οὐ γὰρ αὐτὸς ὠνήσατο τὸ χωρίον, ἀλλ' οἱ ἱερεῖς, ἀπὸ τῶν ῥιφέντων ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀργυρίων ἐν τῷ ναῷ. Ἐπεὶ δὲ μισθὸς ταῦτα τῆς προδοσίας Ἰούδα, ἐκείνῳ καὶ ἡ κτήσις λογίζεται. Καὶ πάλιν, ἐπεὶ εἰς ταφὴν τοῦτο ἀφώρισται, πεπλήρωται ἡ Γραφή. Τό, «Καὶ ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἠρημωμένη.» Τί γὰρ ἐρημότερον τάφων; Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, Πρηνής γενόμενος ἐλά κησε μέσος, ἔδειξεν ὅτι ἅμα τῷ προδοῦναι, ἐκ τῆς ἄγαν ὀλιγωρίας καὶ ῥᾳθυμίας ἐχρήσατο δι' ἀπογνώσεως τῷ τοιούτῳ τέλει. Αγχόνῃ δὲ χρησάμενον εἰ πόντων τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων, εἰ οὗτος νῦν, πρηνῆ γενέσθαι αὐτὸν, καὶ ὅσα ἐξῆς, ἀναγράφει, οὐδὲν εἰς διαφωνίαν. Αμφότερον γὰρ γέγονε, διαῤῥαγέντος τοῦ καλωδίου ὑφ' οὗ ἡ ἀγχόνη, καὶ οὕτω πρηνοῦς ἐπὶ γῆς κατενεχθέντος καὶ λελακηκότος. Εν ὅσῳ δὲ ταῦτα μετὰ μ' ἡμέρας περὶ αὐτοῦ διεξηγεῖται, τὸ παραχρῆμα τῆς προδοσίας ταῦτα γενέσθαι πιστοῦ ται. • Περὶ Ἰούδα τοῦ γενομένου ὁδηγοῦ τοῖς συλλα «βοῦσι τὸν Ἰησοῦν, ὅτι κατηριθμημένος ἦν συν " α ἡμῖν, καὶ ἔλαχε τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης. Οὗτος μὲν οὖν ἐκτήσατο χωρίον ἐκ τοῦ μισθοῦ " τῆς ἀδικίας, καὶ πρηνής γενόμενος ἐλάκησε μέσ «σος, καὶ ἐξεχύθη πάντα τὰ σπλάγχνα αὐτοῦ. Καὶ «γνωστὸν ἐγένετο πᾶσι τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλήμ, ὥστε κληθῆναι τὸ χωρίον ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ α διαλέκτῳ αὐτῶν, ᾿Ακελγαμα, τουτέστι, χωρίον αἵματος. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμών. Γενηθέλω ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἔρημος. καὶ μὴ ἔστω ὁ κατ- «οικῶν ἐν αὐτῇ, καὶ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι · ἕτερος» Ο Ιούδας οὐκ ἐναπέθανε τῇ ἀγχόνῃ, ἀλλ᾽ ἐπεβίω, κατενεχθεὶς πρὸ τοῦ ἀποπνιγῆναι. Καὶ τοῦτο δηλοῦσιν αἱ τῶν ἀποστόλων Πράξεις, ὅτι πρηνής γενόμενος ἐλάκησε μέσος. Τοῦτο δὲ σαφέστερον 20 1 Cor. IV, seqq. ginta erant, et quingenti quos ait Paulus vidisse Dominum postquam resurrexerat 20. Sed hos verisimile est ex bis fuisse qui magis approbati erant et ad liberius loquendum ferventiores. 1. 16. «Viri fratres, oportuit Scripturam hanc «impleri, quam prædixit Spiritus sanctus per os «David.» Consolatur eos a prophetia. Nec ait: Quam David dixit, sed Spiritus sanctus per os David. Quænam autem hæc erant? Quæcunque psalmus centesimus octavus continet: quorum etiam post pauca faciet mentionem. De Juda autem loquens, modeste simul et absque omni invidia tractat sermonem. Neque enim exsecrandum vocat aut scelestum, sed simpliciter quod factum est indicat. Porro quod subjunxerit: Hic itaque adeptus est prædium e mercede iniquitatis, et quod præcipitio crepuit aut diffra ctus est:prius quidem,nempe adeptum esse prædium non ad Judam referens dixit.Neque enim ipse prædium emit sed sacerdotes ex argenteis quos Judas in templo abjecerat: verum quia illi erant merces proditionis Judæ,possessio quoque reputatur ipsius. Rursumque,quia prædium in sepulturam separatum est completa est Seriptura quæ ait: «Commoratio ejus deserta est ".» Quid enim sepulcris magis desertum est? Per hoc autem quod ait, Præcipitio crepuit medius: ostendit quod simul ut prodidit.pres nimia animi pusillanimitate et socordia tali fine per desperationem usus est. Verum cum sacra Evangrlia dicant præfocatione aut suspendio usum, licet hic precipitatum fuisse asserat, et quæcunque deinceps narrantur, nihil ex hoc dissonantiæ consequitur: utrumque enim factum est. Confracto namque funiculo quo præfocatus erat, ita præcipitio in terram decidit ac crepuit. Interim autem dum hæc post quadraginta dies de eo narrantur, protinus hæc a proditione facta fuisse confirmat. *1 Psal. Lxviii, 26; Act. 1, 20. 11 «Ι, 16-20. De Juda qui fuit dux itineris his ■ qui comprehenderunt Jesum, quia annumeratus • erat nobiscum, et sortitus erat sortem ministerii hujus, Siquidem hic adeptus est prædium de «mercede iniquitatis, et pronus crepuit medius, «et effusa sunt omnia viscera ejus. Et innotuit * omnibus habitantibus Jerusalem, ita ut appella- «retur prædium illud proprio illorum idiomate, «Hacaldema, hoc est, Ager sanguinis. Scriptum «est enim in libro Psalmorum: Fiat commoratio «ejus deserta, et non sit qui habitet in ea, et episcopatum ejus accipiat alter 23.» Judas suspendio e vitanon discessit, sed supervixit: dejectus est enim priusquam præfocaretur: idque apostolorum Acta iudicant quod prouuscrepuitmedius Hoc autem planius scripsit Papias Joannis apostoli 28 Psal. cvit, 8.

discipulus, dicens: Ad magnum impietatis exem- ἱστορεῖ Παπίας ὁ Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου μαθητής, plum in hoc mundo permansit Judas. In tantum enim corpore inflatus ut progredi non posset, cum currus levi cursu pertransiret, curru compressus est, ita ut funderentur ejus intestina. Alio modo. Corpore enim adeo inflatus est, ut neque posset progredi qua currus levi cursu pertransibat, imo ne solum quidem capitis tumor. Siquidem et pal pebras oculorum ejus adeo intumuisse ferunt, ut lumen omnino videre non posset, oculi vero illius neque διόπτρας, nempe instrumenti medicorum adminiculo apparere possent, tanta profunditate ab exteriori aspectu erant separati: genitale vero illius membrum omnem excedebat obscoenitatem ac magnitudinem. Porro sanies ac vermes contumeliose confluentes ex toto ipsius corpore ferebantur egredientes, per sola loca secretoria. Post multa vero tormenta et ultiones, quum in suo prædio,ut aiunt, mortuus esset, præfetore prædium illud desertum permansit, et non habitatum usque in hodiernum diem. Sed neque ad boc usque tempus locum illum quisquam præterire potest, nisi obturatis manu naribus. Suggerit autem Lucas hoc loco Judæ supplicium quod statim subsecutum est. Nam imbecilliorum animæ præsentibus refenantur potissimum. Auxil aulem peccatum, 12 vocans eum proditorem supplicium vero, cum hoc etiam illum passum esse commemorat. Hacaldema autem dictum esse prædium, non a Juda, sed a Judæis intendit. Nam ait: Proprio illorum idiomate, nempe Judæis iniquitatem attestantibus. 1, 21-25. «Oportet igitur ut ex his viris qui no- «biscum versati sunt omni tempore, quo intravit et «exivit inter nos Dominus Jesus, exorsus a bapti- «< smate Joannis, usque ad eum diem quo assumptus «est a nobis, unus quispiam constituatur testis «resurrectionis ejus nobiscum. Et statuerunt «duos, Joseph qui vocatur Barsabas, qui cogno- • minatus est Justus, et Mathiam:et orantes dixerunt: «Tu, Domine, qui corda nosti omnium, ostende «utrum ex his duobus elegeris, ut accipiat sortem << ministerii hujus apostolatus, unde prævaricatione «excidit Judas, progrediens in locum suum.» Rem illis communicat ne in pugnam evadat, et in contentionem incidant.Propterea quoque incipiens: Viri fratres (inquit), oportet eligi a vobis, multitudini judicium permittens, simulque et eos qui eligerent venerandos reddens, et seipsum invidia liberans erga illos: tum quia fieri oportebat, tum quod prophetam inducat dicentem: Episcopatum ejus accipiat alter. quibus autem oportet? Ex his qui sui probationem præbuerant tempore quo apud ipsos fuerant congregati. Ideo neque ait: mansuetis, ne cæteros contristaret, visus contumelia afficere. Addidit autem: «Exorsus a baptismate Joannis.» Nam quæ ante hoc acta erant nullus ipsorum noverat qui didicisset ac præsens fuisset, nisi tantum is qui ipsos elegerat, sed per Spiritum discebant. Testem vero dicit resurrectioλέγων· Μέγα ἀσεβείας ὑπόδειγμα ἐν τούτῳ τῷ κόσμῳ περιεπάτησεν Ἰούδας. Πρησθεὶς γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν σάρκα, ὥστε μὴ δύνασθαι διελθεῖν, ἀμάξης ρα δίως διερχομένης, ὑπὸ τῆς ἁμάξης ἐπιέσθη, ὥστε τὰ ἔγκατα αὐτοῦ ἐκκενωθῆναι. Αλλως. Επρήσθη γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν σάρκα, ὥστε μηδὲ ὁπόθεν ἅμαξα ῥᾳδίως διέρχεται, ἐκεῖνον δύνασθαι διελθεῖν, ἀλλὰ μηδὲ αὐτὸν μόνον τὸν τῆς κεφαλῆς ὄγκον. Τὰ μὲν γὰρ βλέφαρα τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ φασι τοσοῦτον ἐξοιδῆσαι, ὡς αὐτὸν μὲν καθόλου τὸ φῶ; μὴ βλέ πειν. Τοὺς ὀφθαλμοὺς δὲ αὐτοῦ μηδὲ ὑπὸ ἱατρικής διόπτρας ὀφθῆναι δύνασθαι, τοσοῦτον βάθος εἶχον ἀπὸ τῆς ἔξωθεν ἐπιφανείας· τὸ δὲ αἰδοῖον αὐτοῦ πά σης μὲν αἰσχύνης ἀηδέστερον καὶ μεῖζον φαίνεσθαι. Φέρεσθαι δὲ αὐτοῦ, τοὺς ἐκ παντὸς τοῦ σώματος συῤῥέοντας ἰχωράς τε καὶ σκώληκας εἰς ὕβριν δι' αὐτῶν μόνον τῶν ἀναγκαίων. Μετὰ δὲ πολλὰς βασά νους καὶ τιμωρίας, ἐν ἰδίῳ φασὶ χωρίῳ τελευτήσαν τος, ἀπὸ τῆς ὀσμῆς ἔρημόν τε καὶ ἀοίκητον τὸ χωρίον μέχρι τῆς νῦν γενέσθαι. ᾿Αλλ' οὐδὲ μέχρι τῆς σήμερον δύνασθαί τινα ἐκεῖνον τὸν τόπον παρελθεῖν, ἐὰν μὴ τὰς ῥῖνας ταῖς χερσὶν ἐπιφράξῃ. Μνημονεύει δὲ ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα τοῦ πάθους τοῦ Ἰούδα τοῦ παρο αυτίκα. Τῶν γὰρ ἀσθενεστέρων αἱ ψυχαὶ τοῖς παροῦσι μάλιστα σωφρονίζονται. Ηὔξησε δὲ οὐ τὴν ἁμαρτίαν, προδότην αὐτὸν ἀποκαλέσας, ἀλλὰ τὴν τιμωρίαν, ὅτι τόδε καὶ τόδε ἔπαθε διεξιών. Ακελδαμὰ δὲ τὸ χωρίον οὐχ ὑπὸ τοῦ Ἰούδα, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων κεκλῆσθαι. Φησί γάρ· Τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ, μαρτυρούντων Ιουδαίων τὸ παρανόμημα. «Δεῖ οὖν συνελθόντων ἡμῖν ἀνδρῶν ἐν παντὶ χρό- «νῳ, ἐν ᾧ εἰσῆλθεν καὶ ἐξῆλθεν ἐφ' ἡμᾶς ὁ Κύριος «Ἰησοῦς, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάν- «νου, ἕως τῆς ἡμέρας, ἧς ἀνελήφθη ἀφ᾽ ἡμῶν, μάρ «τυρα τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ γενέσθαι σὺν ὑμῖν ἕνα «τούτων. Καὶ ἔστησαν δύο, Ιωσήφ, τὸν καλουμε- • νον Βαρσαβάν, ὅς ἐπεκλήθη Ἰοῦστος, καὶ Ματθίαν. «Καὶ προσευξάμενοι εἶπον· Σύ, Κύριε, καρδιογνώ «στα πάντων, ἀνάδειξον ὅν ἐξελέξω ἐκ τούτων τῶν • δύο, ἕνα λαβεῖν τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης · καὶ ἀποστολῆς, ἐξ ἧς παρέβη Ἰούδας πορευθῆναι «εἰς τὸν τόπον τὸν ἴδιον.» ᾿Ανακοινοῦται αὐτοῖς, ἵνα μὴ τὸ πρᾶγμα περιμάχητον γένηται, καὶ εἰς φιλονεικίαν ἐμπέσωσι. Δια τοῦτο καὶ ἀρχόμενος, άνδρες ἀδελφοί, φησί, δεῖ έκλέξασθαι ἐξ ὑμῶν, τῷ πλήθει τὴν κρίσιν ἐπιτρέ πων, καὶ ἅμα καὶ τοὺς ἐκλεγομένους αἰδεσίμους ποιῶν, καὶ ἑαυτῶν ἀπαλλάσσων τῆς πρὸς τοὺς ἄλ λους ἀπεχθείας. Καὶ ὅτι μὲν ἔδει γενέσθαι, καὶ τὸν προφήτην εἰσάγει λέγοντα· Τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι ἕτερος. Ἐκ τίνων δὲ δεῖ; Εκ τῶν διὰ τῆς συνο ελεύσεως τῆς πρὸς αὐτοὺς τῷ χρόνῳ παρασχομέ νων τὸ δοκίμιον ἑαυτοῦ. Διὸ οὐδὲ, Ἐκ τῶν ἐπιεικῶν, εἶπεν, ἵνα μὴ τοὺς ἄλλους λυπήσῃ, ὑβρίζειν δοκῶν. ᾿Αρξάμενος δὲ προσέθηκεν·» ᾿Απὸ τοῦ βαπτίσμα τος Ιωάννου.» Τὰ γὰρ περὶ τούτου, αὐτῶν οὐδεὶς ᾔδει μαθὼν καὶ παγών, εἰ μὴ μόνος ὁ ἐκλεξάμενος, ἀλλὰ Πνεύματι ἐμάνθανον. Τῆς ἀναστάσεως δέ φησι

μάρτυρα. Τοῦτο γὰρ μάλιστα τῆς Ἰησοῦ θεότητος nis. Nam hoc divinitatis Jesu potissimum erat firτὸ κεφάλαιον. Ἐπεὶ καὶ τῶν θαυμάτων αὐτοῦ τῶν πρὸ τοῦ πάθους, πολλοὶ ἦσαν μάρτυρες καὶ τῶν τε θεαμένων ἀπίστων. Αναπληροῦν δὲ τὸν ἀριθμὸν ἔσπευδον τῶν ἀποστόλων, ἵνα μὴ ἡ τοῦ διδασκάλου ἐκλογὴ ὥσπερ ἡκρωτηριασμένη ᾖ. Οὐχὶ πολλοὺς δὲ ἔστησαν, ἀλλὰ δύο μόνους, ἵνα μὴ μείζων ἡ ἀθυμία γένηται, πολλῶν ἀπεκλεγομένων. Βαρσαβᾶς δὲ καὶ Ἰωσὴφ καὶ Ἰοῦστος, ἢ διαστολῆς ὀνόματα ἢ σπου δῆς. Εὐκαίρως δὲ καρδιογνώστην καλοῦσι· καὶ οὐ λέγουσιν, Εκλεξαι, ἀλλὰ, Ανάδειξον τὸν ἐκλεγέντα. Πάντα γὰρ ἔγνωσται καὶ ὥρισται παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ πρὸ τῶν ἐνθυμήσεων ἡμῶν. Κλῆρον δε καλεῖ, τὸ πᾶν τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας δεικνὺς καὶ ἐκλο γῆς, καὶ τῶν παλαιῶν ἀναμιμνήσκων, ὅτι καὶ τοὺς λενίτας οὕτως ἐκληρώσατο. ὡρισμένως δέ, Τῆς δια- β κονίας ταύτης, φησίν· ἦταν γὰρ καὶ ἄλλαι. Τόπον δὲ ἴδιον, ἤτοι τὴν ἀγχόνην καλεῖ, τουτέστιν, ἧς ἄξιον ἑαυτὸν παρεσκεύασεν ὁ Ἰούδας διὰ τῆς προ δοσίας. “Η ὅτι τοῦ Ἰούδα ἐξαπωσμένου, οὗτος ἴδιον σχοίη, τὴν ἐκείνου λαμβάνων ἐπισκοπήν. «Καὶ ἔδωκαν κλήρους αὐτῶν, καὶ ἔπεσεν ὁ κλῆς «ρος ἐπὶ Ματθίαν, καὶ συγκατεψηφίσθη μετὰ τῶν · ἔνδεκα ἀποστόλων.» Οὕτω τέλεον κατηρτισμένοι κλήρῳ, καὶ οὐ ση μείῳ τὸν ἄξιον μανθάνουσιν. Οὐκ ἀδόκιμον δὲ τὸ τοῦ κληροῦ. Εἰ γὰρ ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ ἔσχυσε, χυδαίων ἀνθρώπων κληρωσαμένων, τί ἄν ἐπὶ ἁγίων καὶ προσο ευχῇ τὸ πρᾶγμα ἐπιτρεψάντων; Εἰ γὰρ ἐκείνων ὀρθὴ γνώμη μόνη κατηύθυνε, πολλῷ μᾶλλον ἐνθέων ἀνδρῶν, Περὶ θείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφοιτήσεως ἐν ἡμέρᾳ Πεντηκοστής γενομένης εἰς τοὺς πιστεύσαντας, ἐν ᾧ Πέτρου κατήχησις περὶ τούτου ἐκ τῶν προφητῶν· περὶ πάθους καὶ ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως Χριστοῦ, δωρεᾶς τε τοῦ ἁγίου Πνεύματος, περὶ πίστεως τῶν παρόντων, καὶ τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος αὐτ των σωτηρίας· περὶ ὁμονοίας κοινωφελούς, καὶ προσθήκης τῶν πίστευόντων. • Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς «Πεντηκοστῆς, ἦσαν ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ «αὐτό. Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας, καὶ ἐπλήρωσεν " «ὅλον τὸν οἶκον, οὗ ἦσαν καθήμενοι. Καὶ ὤφθησαν «αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός. Εκά- «θισέ τε ἐφ᾽ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν, καὶ ἐπλήσθησαν · άπαντες Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν «Εταιραις γλώσσαις.» «Ἐν τῷ συμπληρούσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστής.» Τουτέστι, πρὸς τῇ Πεντηκοστῇ, περὶ αὐτὴν ἤδη τὴν ἑορτήν, ὅτι καιρὸς ὡρίμῳ τῷ πνευματικῷ θέρει τὸ δρέπανον ἐπαγαγεῖν, ὅτε διὰ τὴν ἑορτὴν πολλοὶ παρῆσαν καὶ τῶν σταυρωσάντων αὐτὸν, καὶ ἵνα λαμβάνωσι τῆς ἑαυτῶν μιαιφονίας τὸν ἔλεγχον. Αρνω δὲ ἦχος καὶ οὐκ ἀνεπαισθήτως ἡ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτησις, καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἵνα τῷ μὲν ἀθρόῳ καταπλήξῃ καὶ διαναστήσῃ μᾶλλον, καὶ * Jon. 1, 1 seqq. mamentum. Siquidem miraculorum ejus quæ ante passionem edita erant, multi testes erant etiam ineredulorum qui viderant. Studebant autem apostolorum explere numerum, ne præceptoris electio veluti mutila esset et imperfecta. Verum non multos statuerunt, sed solos duos, ne major causaretur tristitia, multorum rejectione. Barsabas vero et Joseph ac Justus, vel distinctionis nomina sunt vel virtutis. Opportune autem cordium vocant cognitorem: nec dicunt: Elige, 13 sed quem elegeris ostende. Omnia namque a Deo cognita sunt ac definita, etiam priusquam animo concipiamus. Sortem præterea appellat, et rem omnem ostendens benignitatis ac electionis esse divinæ, et veterum admonens, quoniam et levitas ita sorte elegit. Determinate autem ait, Ministerii hujus erant enim et alia locum vero suum, aut suspendium vocat, hoc est, quo sese dignum reddidit Judas per proditionem, vel quod repnlso Juda, hic suum aut proprium habeat locum accepto illius episcopatu. 1, 26. «Et dederunt sortes ipsorum, ceciditque «sors super Matthiam: et suffragiis additus est «undecim apostolis.» Cum nondum perfecti sint, eum qui dignus sit sorte et non miraculo discunt. Non est autem impro_ bandum quod sorte flt. Nam si de Jona vim habuit cum abjecti ac profani homines sortem mitterent, quidnam de sanctis qui rem orationi permittuntsentiendum est? Etenim si sola mens illorum recta juste negotium direxit, multo magis divinorum virorum. CAPUT III. De divina Spiritus sancti superventione die Pentecostes facta super eos qui crediderunt, in quo etiam Petri doctrina e prophetis continetur. nempe de passione, resurrectione et assumptione Christi donoque Spiritus sancti: de fide et salute eorum qui præsentes erant per baptisma, de consensu in com. munem utilitatem, et appositione credentium. «Et cum compleretur dies Pentecostes, erant «omnes unanimiter in eodem loco. Et factus est << repente de cœlo sonitus tanquam impetu venientis «flatus vehementis, et replevit totam domum ubi «erant sedentes, et apparuerunt illis divism 14 linguæ in modum ignis, seditque super singulos • eorum: et repleti sunt omnes Spiritu sancto, «cœperuntque loqui aliis linguis.» « • Cum compleretur dies Pentecostes.» Hoc est circa Pentecosten, circa ipsum jam festum: cum tempus esset maturæ messi spirituali falcem immittere quando propter festum multi aderant etiam eorum qui ipsum crucifixerant, et ut acciperent cædisa se perpetratæ increpationem. Repentino autem sonitu et non insensibiliter factus est accessus Spiritus, et de cœlo, ut subita quidem consternatione et magis excitaret, et omnes ad

concurrendumiimpelleret: sensibiliter vero ut mira πάντας συνδραμεῖν παρασκυάσῃ. Τῷ δὲ μετ' αἰσθή culum confirmaret quod omni careret calumnia. Nam si hoc etiam facto sonitu per calumniam ad ebrietatem referebant, quid non dixissent si ita factum non esset? De cœlo autem cum multo impetu, siquidem hoc significare vult per vehementem flatum ut ostendat opus fuisse ejus qui in cœlum assumptus erat, et divinæ potestatis. Quemadmodum etiam super mare Rubrum flabat vehemens ventus auster,.Bene autem in his omnibus per similitudinem locutus est, nempe ὥσπερ, i. tanquam,et ὡσεὶ πυρός,i in modum ignis, ne sensibile quidpiam de Spiritu existimetur. Replevit etiam flatus totam domum, in piscina morem implens: quandoquidem promissum etiam illis erat: «Baptizabimini Spiritu Sancto et igni ":» etiam hoc abundantiæ signum eratac vehementiæ. Ignis vero non replevit domum ne omnino terreret, ac videntes fugere compelleret, et ita nihil testari possent eorum quæ postmodum acta sunt, sed dividitur Spiritus in linguas igneas, residetque super singulos eorum, nempe centum et viginti qui in domo residebant. Siquidem ex una radice erat gratia Paracleti in varia dona divisa, linguaque opus erat quæ Dei magnalia declararet, quæ in modum ignis universa repugnantia corriperet. Porro in specie ignis, nam Spiritus quoque Deus est (Deus autem noster ignis consumens est 25), et ut similitudinem naturæ demonstraret cum Patre, qui ita Mosi in rubo apparet. Præterea super singulos sedet, stabilitatem ac permanentiam signifcans. Dictio enim «Sedit, idem significat quod permansit et requievit. Considera vero quæ apud Joannem, ut ab uno homine 15 cognosceretur, in modum columbæ videtur, descendens super caput Christi. Quando autem multitudinem totam converti oportebat, tanquam ignis. Idque poterant Hebræi ex Veteri quoque Testamento de Deo intelligere, quod ignis consumens esset. Præterea etiam dum discipuli orationi et obsecrationi mutuæque dilectioni incumberent, tunc venit ad eos Spiritus sanctus. II, 4. «Prout ipse Spiritus dabat eloqui illis.» Erant enim scita brevesque sententiæ, quas linguis variis proferebant. II. 5. «Erant autem Jerosolymis habitantes Ju- «dæi, viri religiosi ex omni natione eorum quæ «sunt sub colo.» Quod religiosi essent ex eo ostendit, quod relictis patriis, possessionibus, domibusque dimissis, Jerosolyma eligerent habitare, ut juxta patriam legem ter in anno possent apparere coram Domino Ο II, 6 12. «Facta vero hac voce convenit multi- «tudo, et confusa est, quod audirent unusquisqus lingua sua illos loquentes. Stupebant autem • omnes et mirabantur, dicentes intersese: Nonne • ecce omnes isti qui loquuntur Galilæi sunt? Et «quomodo nos audimus eos propria quisque lingua «nostra in qua nati sumus? Parthi, et Medi, et 83 Exod. πιν, 21· 2 Matth. 111, σεως, ὡς ἂν ἀδιάβλητον τὸ θαῦμα καταστήσῃ. Εἰ γὰρ καὶ τούτου γενομέμου εἰς μέθην τὸ παράδοξον ἐνδιέβαλλον, τί οὐκ ἂν εἶπον μὴ οὕτως γενομένου; Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ δὲ μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης. Τοῦτο γὰρ διὰ τῆς βιαίας πνοῆς βούλεται δηλοῦν, ἵνα δείξῃ, ὅτι τοῦ εἰς οὐρανοὺς ἀναληφθέντος τὸ ἔργον, καὶ τῆς θεϊκῆς δυνάμεως· ὡς καὶ ἐπὶ τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης τὸ βίαιον πνεῦμα τοῦ νότου. Καλῶς δὲ ἐπὶ πάντων τούτων, τὰ κατὰ παραβολὴν τὸ, ὥσπερ, φημὶ, καὶ τὸ, ὡσεὶ πυρὸς, ἵνα μὴ αἰσθητόν τι περὶ τοῦ Πνεύματος νομισθῇ. Επλήρωσε δὲ τὸν οἶκον ὅλον ἡ πνοή, κολυμβήθρας δίκην ἀναπληροῦσα, ἐπεὶ καὶ ἐπήγγελτο αὐτοῖς. «Εν Πνεύματι βαπτισθήσεσθε καὶ πυρί.» Καὶ τῆς δαψιλείας δὲ τοῦτο τεκμήριον, καὶ τῆς σφοδρότητος. Πῦρ γὲ οὐκ ἐπλήρωσε τὸν οἶκον, ἵνα μὴ πάντη ἐκστήσῃ, καὶ φυγεῖν τοὺς ὁρῶντας παρασκευάση, μηδὲν ἔχοντας μαρτυρεῖν τῶν μετὰ ταῦτα γενομένων. Μερίζεται δὲ εἰς γλώσ σας πυρὸς τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐπικάθηται ἐφ᾿ ἕνα ἕκαστον, τῶν ἑκατὸν εἴκοσι δηλονότι, οἳ καὶ τῷ οἴκῳ προσήδρευον. Ἐκ μιᾶς γὰρ ἦν ῥίζης ἡ χάρις τοῦ Παρακλήτου εἴς διάφορα χαρίσματα μεριζομένη. Καὶ γλώσσης ἔδει τρανούσης τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, πυρὸς δίκην ἀναλισκούσης πᾶν τὸ ἀντίθετον. Πυρὸς δὲ ἐν εἴδει, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα, Θεὸς, καὶ ἵνα καὶ διὰ τούτου τὸ ὁμοφυὲς πρὸς τὸν Πατέρα παραστήσῃ, ὃς οὕτω τῷ Μωϋσῇ ἐπὶ τοῦ βάτου ὀπτάνεται. Εφ' ἕνα δὲ ἕκαστον κάθηται, τὸ ἑδραῖον καὶ μόνιμον δηλοῦν. Τὸ γάρ, δηλοῦν. Τὸ γὰρ, «Ἐκάθισε,» τὸ, παρέμεινε καὶ επανεπαύσατο, σημαίνει. Σκόπει δὲ ὅτι ἐπὶ μὲν Ἰωάννου ἑνὶ μέλλον ἀνθρώπῳ γνωσθῆναι, ὡσε περιστερὰ βλέπεται, τῇ κεφαλῇ τοῦ Χριστοῦ ἐπιόν. Ὅτε δὲ πλῆθος ὅλον ἐπιστραφῆναι ἔδει, ὡς πῦρ. Καὶ ὁ εἶχον ἐκ παλαιοῦ Ἐβραῖοι περὶ Θεοῦ διανοεῖ σθαι, ὅτι πῦρ ἐστι καταναλίσκον. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε τῇ προσευχῇ προσεκαρτέρουν οἱ μαθηται καὶ τῇ δεήσει, καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπῃ, τότε αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παραγίνεται. «Καθὼς τὸ Ηνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι. Αποφθέγματα γὰρ ἦσαν, ἃ ταῖς γλώσσαις ταῖς διαφόροις προέφερον. «Ησαν δὲ ἐν Ἱερουσαλὴμ κατοικοῦντες Ἰουδαῖοι «ἄνδρες εὐλαβεῖς ἀπὸ παντὸς ἔθνους τῶν ὑπὸ τὸν «οὐρανόν.» Οτι εὐλαβεῖς δείκνυσι τὸν τὰς πατρίδας καταλι πόντας, καὶ κτήσεις ἀφέντας καὶ οἰκίας, τὴν Ἰερουσαλήμ ελέσθαι κατοικεῖν, ἵνα ἔχωσι κατὰ τὸν πάτριον νόμον τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ὁπτάνεσθαι Θεῷ. Γενομένης δὲ τῆς φωνῆς ταύτης, συνῆλτε τὸ «πλῆθος, καὶ συνεχύθη, ὅτι ἤκουον εἰς ἕκαστος τῇ «ἰδίᾳ διαλέκτῳ λαλούντων αὐτῶν. Ἐξίσταντο δὲ «πάντες καὶ ἐθαύμαζον, λέγοντες πρὸς ἀλλήλους «Οὐκ ἰδοὺ πάντες οὗτοί εἰσιν οἱ λαλοῦντες Γαλι- «λαῖοι; Καὶ πῶς ἡμεῖς ἀκούομεν, ἕκαστος τῇ ἰδίᾳ «διαλέκτῳ ἡμῶν ἐν ᾗ ἐγεννήθημεν; Πάρθοι, καὶ 11. * Deut. 1v, 24; Hebr. x11, 29.

«Μῆδοι, καὶ Βλαμῖται, καὶ οἱ κατοικοῦντες τὴν «Elamitæ, et habitatores Mesopotamis, Judææque «Μεσοποταμίαν, Ἰουδαίαν τε καὶ Καππαδοκίαν. «Πόντον καὶ τὴν ᾿Ασίαν, Φρυγίαν τε καὶ Παμφυλίαν. Αἴγυπτον καὶ τὰ μέρη τῆς Λιβύης τῆς κατὰ Κυ ་་ α ρήνην, καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες Ῥωμαῖοι, Ιουδαϊοί τε «καὶ προσήλυτοι, Κρήτες καὶ "Αραβες, ἀκούομεν ο λαλούντων αὐτῶν ταῖς ἡμετέραις γλώσσαις τὰ «μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ Ἐξίσταντο δὲ πάντες, καὶ διηπόρουν, ἄλλος πρᾶς ἄλλον λέγοντες· Τί ἂν «θέλοι τοῦτο εἶναι;» " Συνεχύθη τὸ πλῆθος, ἤτοι ἐταράχθη, εἰκότως· ἐνόμιζον γὰρ παρέχειν αὐτοῖς πράγματα, διὰ τὰ κατὰ τοῦ Χριστοῦ τολμηθέντα, καὶ τὸ συνειδὸς κατ έσειεν αὐτῶν τὰς ψυχάς. Καὶ οἱ μὲν μια φόνοι οὕτως· οἱ δὲ εὐλαβεῖς ἐθαύμαζον. Γαλιλαίους μὲν ἐπιγινώσκοντες αὐτούς, ταῖς δὲ πατρίοις γλώσσαις αὐτῶν λαλοῦντας. Αλλ' οἱ μὲν ἀποστολοι ᾔδεσαν ἃ λέγούσιν, ὅτι τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, ποίαις δὲ γλώσ. σαις οὐκ ᾔδεσαν, εἰ μὴ οἱ ἀκούοντες ἄνδρες εὐλαβεῖς, οἷον ὁ Σκύθης τυχόν, ἢ ὁ Ἰνδὸς ὅτι Σκυθιστὶ, ἢ διαλέκτῳ Ινδῶν οἱ ἀπόστολοι φθέγγονται. « «Ετεροι δὲ Χλευάζοντες ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους μεμεστωμένοι εἰσίν.» Ήσαν δὲ καί τινες τῶν συνιέντων, χυδαιότεροι ἴσως, ἀπὸ μέθης τὰ τελούμενα εἶναι χλευάζοντες. Εἰ γὰρ μὴ συνίεσαν, οὐδ᾽ ἂν εἰς μέθην τὸ πρᾶγμα διέβαλλον. Εἰ δὲ λαλούντων αὐτῶν συνίεσαν, ἐρεῖς, πῶς ἂν χλευάζειν ἐτόλμησαν; 'Αλλ' ἡ κακία ἐξ ὑπερβαλλούσης πονηρίας, οὐδενός ἐστιν ἄλλου ἢ μόνης τῆς διαστροφῆς αὐτῆς, ὅπως ὅτι δήποτε ἀνευροῦσα τὸ παρὸν διακρούσηται Ὁποῖον καὶ τοῦ Χριστοῦ θαυματουργοῦντος, οὐκ εἶχον μὲν ἀμφιβάλλειν προς τὴν ἐνέργειαν, τῷ δὲ Βεελζεβούλ μεμηνότως ἐπεγράφοντο τὸ πρᾶγμα. Ἐθνῶν δὲ μέμνηται πολε μίων τοῖς Ἰουδαίοις, Κρητών Αράβων, καὶ τῶν ἄλλων, ὧν ταῖς γλώσσαις λαλοῦντες, σύμβολον τοῦτο παρείχοντο, ὡς πάντων τούτων τῇ πίστει κρατήσουσιν Πανταχοῦ δὲ μετὰ τῆς ἀρετῆς ἡ μοχθηρία. Οἱ μὲν εὐ λαβεῖς ἐθαύμαζον, οἱ δὲ ἐχλεύαζον. Ορη δὲ τὴν ἄνοιαν τῶν χλευαζόντων. Γλεύκους, φασί, μεμεστωμένοι εἰσί. Καί το: οὐ τούτου καιρὸς ἦν. Πεντηκοστὴ γὰρ ἦν, ὅτε γλεύκος οὐκ ἔστι. Γλεῦκος γὰρ κυρίως ὁ ἀπ' αὐτῆς τῆς ληνοῦ γλυκὺς ῥέων οἶνος. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ὥρα τρίτη ἦν, ἐν ᾗ ἀπίθανον μεθύειν, καὶ μάλιστα ἀνθρώπους ἐν κινδύνοις καὶ φόβοις ὄντας. Λοιπὸν οὖν τῇ ποιότητι τὸ πᾶν ἐπιγράφουσι, «Γλεύκους, λέγοντες, με μεστωμένοι εἰσίν.» Ἡ γὰρ ιταμότης ἔν ζητεῖ μόνον, εἰπεῖν ὅ τι δήποτε, οὐχ ὅπως τι λόγου ἐχόμενον εἴποι. Τὸ δὲ δεινότερον, ὅτι ἐκείνων θαυμαζόντων καὶ ὁμολογούντων, Ἰουδαίων ὄντων. Γωμαίων, προσηλύτων, τῶν σταυρωσάντων ἴσως, ἐθνῶν σχεδὸν ἁπάντων τοῦτο κηρυττόντων, ὅτι ταῖς γλώσσαις αὐτῶν λαλοῦσιν, εὑρέθησαν ὅμως τινὲς χλευάζοντες. – Αλλως. Τὸ γλεύκους μεμεστωμέ νους φάσκειν τοὺς ἀποστολους· εἶναι, ἀπὸ τῆς ποιό * Matth. πι, 26: Luc. xr, 14. «<et Cappadocia, Ponti et Asia, Phrygiæque et Pamphylia, Ægypti et partium Libyæ ejus quæ «est finitima Cyrenæ, et illic versantes Romani, «Judæique et proselyti, Cretes et Arabes audimus «eos loquentes nostris linguis magnalia Dei. Stu- «pebant autem omnes ac admirabantur, alius ad «alium dicentes: Quidnam vult hoc esse?» Confusa est multido sive turbata, idque merito existimabant enim quod negotium illis facesserent, ob ea quæ adversus Christum temere commiserant, ob quæ etiam conscientia eorum animas concutiebat. Et homicidæ quidem ita se habebant. Religiosi vero admirabantur, cum illos Galilæos esse cognoscerent, et tamen patriis ipsorum linguis loquerentur. Verum apostoli quidem noverant quæ dicerent, nempe quod magnifica Dei: quibus autem linguis ea loquerentur,non noverant nisi viri religiosi qui audiebant, puta Scytha fortassis aut Indus, 16 quod Scythica aut Indorum lingua Apostoli loquerentur. «Alii autem irridentes dicebant: Musto impleti «sunt.» Erant autem et nonnulli eorum qui intelligebant, abjectiores fortassis, quod irridentes, ea quæ fiebant ebrietatis esse dicerent. Nisi enim intelligerent, rem ipsam nequaquam ad ebrietatem calumniantes referrent. Verum dices: Si ipsos loquentes intelligebant, quonam modo irridere audebant? Sed malitia quæ ex nimia pravitate est, a nullo alio quam ab ipsa perversitate procedit: ut quoquo modo inveniat quo præsens bonum obturbet ac repellat. Quale etiam erat quod Christo miracula edente, non poterant quidem ambigere circa vim et efficaciam signorum, sed insanientes rem Beelzebul ascribebant 26. Gentium autem meminit quæ Judais hostes erant, puta Cretum, Arabum, et aliorum, quorum linguis loquentes, signum hoc pra bebant, quod hos omnes fide superaturi essent. Ubique autem sese virtuti admiscet nequitia: pii siquidem admirabantur, alii vero irridebant. Vide autem dementiam irridentium. Musto inquiunt, impleti sunt. Atqui hujus tempus non erat. Siqui dem Pentecostes tempus erat quando nullum est mustum Mustum namque dulce vinum est quod ab ipso fluit torculari. Sed ethora tertia erat, quando non est verisimile ebrios esse homines, potissimum qui in periculis et in timore versantur. Omne itaque negotium qualitati ascribunt, dicentes «Musto impleti sunt.» Improbitas namque id unum quærit ut quoquo modo aliquid dicat, non ut rationabile quidpiam dicat. Verum illud magis admirandum, quomodo illis admirantibus et confitentibus quum Judæi essent, Romanis, proselytis, et iis qui fortassis crucifixerant: gentibus propemodum

ἐστιν οἶνος, ὃς καὶ μᾶλλον εἰς μέθην ἐπιφορος, τῇ γλισχρότητι τῆς γλυκύτητος, ἀθρουστέραν τὴν πρὸς τὰ κοῖλα τοῦ ἐγκεφάλου πλήρωσιν τῆς ἀναθυμιά σεως ἐμποιῶν. Πότερον δὲ συνίεσαν οἱ χλευάζοντες τῶν λεγομένων, ἢ οὔ; Ε: μὲν γὰρ οὐ συνίεσαν, οὐδὲ ἡ χλεύη αὐτῶν εἶχε λόγον. Τί γάρ τινα περιλυπεῖ φλυαρία τις άσημος εἰκῆ προφερόμενος; ᾿Αλλὰ δῆλον ὅτι συνίεσαν μὲν καὶ αὐτοὶ, καὶ ταῦτα δὲ παρὰ πόδας ἔχοντες τοὺς εἰς θαῦμα καταλογιζομένους τὸ πράγμα. Αὐτὶ δὲ κακούργως αὐτὸ ἐνδιέβαλλον, ὅπως ἔθος τοῖς κακούργοις. — "Αλλως. Συνίεσαν μὲν, οὐκ ἠρέσκοντο δὲ τοῖς λεγομένοις. Τὰ γὰρ μεγαλεία ἔλεγον τοῦ Θεοῦ. Ἔθος γὰρ τοῖς πολλοῖς ἂν μὴ ἀρέσ σκωνται τοῖς λεγομένοις, δαιμονὴν ἢ παραπαίειν ἡγεῖσθαι τὸν λέγοντα. ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, omnibus id prædicantibus, nempe quod ipsorum τητος διαβαλλόντων ἐστί. Γλεῦκος γὰρ ὁ γλυκός loquerentur linguis, inventi tamen sint nonnulli qui irriderent. Alio modo. Dicere musto impletos esse apostolos, eorum est qui a qualitate calumniam struunt. Mustum enim dulce vinum est quod etiam ad inebriandum aptius est, lenitate seu aviditate ad dulcedinem, densiorem evaporationis repletionem ad concava cerebri producens. Utrum autem hi qui irridebant, ea quæ dicebantur intelligebant an non? Etenim si non intelligebant, neque eorum irrisio rationi innitebatur. 17 Ut quid autem angit aliquem vilis quæpiam nugacitas temere prolata? Sed manifestum est quod etiam ipsi intelligebant, et maxime coram habentes eos qui rem miraculo ascribebant; et tamen ipsi illam malitiose calumniabantur, ut moris est perversis. Alio modo. Intelligebant quidem, verum non placebant συνίεσαν μὲν τῶν θαυμάτων, δέον δὲ ὑμνεῖν, ὡς eis quæ dicebantur. Alii enim dicebant esse Dei ἐν Βεελζεβούλ γινομένων, διέσυρον. magnifica. Multis siquidem moris est quibus non arrident quæ dicuntur, ut dicentem insanire aut desipere arbitrentur; quemadmodum etiam de Christo intelligebant quidem miracula, sed cum laudare illa oporteret, illi, tanquam in Beelzebul facta essent, conviciabantur. II, 14. «Stans autem Petrus cum undecim, extulit vocem suam, et locutus est illis: Viri «Judai, et qui habitatis Jerusalem universi, hoc «vobis notum sit, et auribus percipite verba mea.» In superioribus quidem sollicitudinem ostendit, cum multitudini permittit electionem ejus qui cum undecim constituendus erat: hic autem dicendi libertatem, Atque id facit neque benevolos habens auditores, sed irridentes ac subsannantes et clamantes: ad hæc cum ipse idiota esset ac illitteratus. Annon ergo factum ejus supra hominem est, quod videlicet silentium ruperit seu loqui tentaverit? Ait autem, «Cum undecim,» indicans quod communi voluntate ac voce ipse os omnium erat: astabant enim undecim tanquam testes eorum quæ dicerentur. Vocem autem extulit: hoc est, cum multa dicendi libertate locutus est, ut statim ab initio cognoscant gratiam Spiritus. Nam qui ante hoc tempus non tulit vilis puella interrogationem, hic in medio populi clamantibus omnibus adeo imperterrite concionatur, ut indubitatum sit hoc resurrectionis indicium. II. 15. «Non enim, sicut vos existimatis, hi ebrii sunt.» Non dixit: Sicut vos irridentes dicitis, sed, Sicut vos existimatis, benignius tractans sermonem, nec aperte volens ostendere ipsos hoc a malitia dixisse, viam illis præstruens ad conversionem ac resipiscentiam. Nam est, inquit, hora diei tertia. Et quid hoc est? Annon contigit hora tertia ebrium esse? Utique, verum id non servit proposito: neque enim illi de ipsis ita existimabant, sed conviciantes atque irridentes hoc dicebant. 1811, 15-21. «Nam est hora dici tertia: sed hoc «est quod dictum fuit per prophetam Joel: Et erit «in novissimis diebus, dicit Deus, effundam de & Spiritu meo super omnem carnem, et propheta- «Hunt Alii ventri et filim vestræ. Juvenes vestri vi- Σταθεὶς δὲ Πέτρος σὺν τοῖς ἔδεκα, ἐπῆρε τὴν «φωνὴν αὐτοῦ, καὶ ἀπεφθέγξατο αὐτοῖς· Ανδρες «Ἰουδαῖοι, καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλὴμ ἅπαν κ τες, τοῦτο ὑμῖν γνωστὸν ἔστω, καὶ ἐνωτίσασθε τὰ • ῥήματά μου.» Ανω μὲν τὴν κηδεμονίαν ἐνδείκνυται, ἐν οἷς τῷ πλήθει ἐπιτρέπει τὴν ἐκλογὴν τοῦ μέλλοντος τοῖς ἔνδεκα συντάττεσθαι, ἐνταῦθα δὲ τὴν παρρησίαν. Καί τοι μηδὲ εὐγνώμονας ἔχων τοὺς ἀκροατάς, ἀλλὰ καὶ γελῶντας καὶ μυκτηρίζοντας καὶ φωνῶντας, καὶ ἰδιώτης ὢν καὶ ἀγράμματος. Πῶς οὖν οὐχὶ ὑπὲρ ἄν θρωπον τὸ πραττόμενον; τὸ ῥῆξαι φωνὴν δηλαδή. «Σὺν τοῖς ἕνδεκα» δὲ λέγει, δηλῶν ὅτι κοινῇ γνώμῃ καὶ φωνῇ πάντων αὐτὸς ἦν στόμα, μάρτυρες δὲ παρειστήκεισαν οἱ ἔνδεκα τοῖς λεγομένοις. Επῆρε δὲ τὴν φωνὴν, τουτέστι μετὰ πολλῆς παῤῥησίας, ἵνα εὐθέως ἀρχομένου μάθωσι τὴν χάριν τοῦ Πνεύ ματος. Ο γὰρ πρὸ τούτου μὴ ἐνεγκών ἐρώτησιν κορασίου εὐτελοῦς, οὗτος ἐν μέσῳ δήμου, φωνώντων ἀπάντων, οὗτος ἀνυποστόλως δημηγορεῖ, ὡς ἀμφισβήτητον τῆς ἀναστάσεως γενέσθαι τοῦτο τεκμήριον. «Οὐ γὰρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, οὗτοι μεθύου· «σιν.» Οὐκ εἶπεν, ὡς ὑμεῖς χλευάζετε, ἀλλ', ὡς ὑπολαμβάνετε, ἐπιεικέστερον μεταχειριζόμενος τὸν λόγον· καὶ οὐκ ἄντικρυς ἀπὸ κακουργίας βουλόμενον αὐτοὺς δεῖξαι τοῦτο λέγοντας, προοδοποιῶν αὐτοῖς τὴν ἐπιστροφὴν καὶ μεταμέλειαν. Ἔστι γάρ, φησίν, ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας. Καὶ τί τοῦτο; Οὐκ ἔστιν ἐν ὥρᾳ τρίτῃ μεθύειν; Αλλ᾽ οὐκ ἔστη πρὸς τοῦτο. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνοι οὕτως εἶχον περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ χλευάζον τες καὶ διασύροντες ἔλεγον. «Εστι γὰρ ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας· ἀλλὰ τοῦτό α ἐστι τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ προφήτου Ἰωήλ. Και α ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγει ὁ Θεὸς, ἐκ • χνῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα. «καὶ προφητικούουσιν οι υιοί όμως και ως θυγατέρες

«ὑμῶν. Οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ «siones videbunt, et seniores vestri somnia som- « πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται. Και «γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου κ ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ Πνεύματός • μου και προφητεύσουσι. Καὶ δώσω τέρατα ἐν τῷ ουρανῷ ἄνω, καὶ σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα α καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ. Ὁ ἥλιος μεταστρα «φήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα, πρὶν «ἤ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπι- «φανῆ. Καὶ ἔσται, πᾶς ὅς ἐὰν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα • Κυρίου, σωθήσεται.» «niabunt. Etiam super servos meos et super an· «cillas meas in diebus illis effundam de Spiritu << meo et prophetabunt. Et dabo prodigia in cœlo «superne, et signa in terra inferne, sanguinem et ignem et vaporem fumi. Sol convertetur in te- << nebras et luna in sanguinem, priusquam veniat «< dies Domini magnus et manifestus. Et continget quod omnis quicunque invocaverit nomen Do- «mini, salvus erit.» « Hoc attentiores interim illos reddidit. Hora vero tertia hæc esse facta non vulgariter intelligendum est, sed quod tunc ignis splendor ostenditur, quando eo neque ad opera utuntur homines, neque ad parandum prandium, quando clarus est dies, quando omnes in foro sunt. Deinde Joel prophetiam subjungit: nulla Christi facta mentione, aut signorum quorum ipsi fuerant spectatores, aut quod hæc ejus fuerat promissio. Nam si hoc dixisset, omnia subvertisset, ac despectui exposuisset: sed Patrem interim inducit qui per prophetam hoc illis promiserat, et invidiam aufert. Nec solis, inquit, apostolis, sed omni carni, sincere videlicet et ex affectu credenti. «Non enim qui dicit mihi, Domine, Domine 27,» inquit, sed qui optima vita hoc facit; non tamen hoc addit; id efficiens ut promissionis sermo minus gravis sit ac levior, quasi sola vocatio sufficiat ad salutem. Illud vero: «Sol convertetur in tenebras,» et paulo ante, " Sanguinem et ignem et vaporem fumi,» hæc de futuro ait judicio. Proprius autem de Hierosolymis dictum est, Τοῦτο προσεκτικωτέρους αὐτοὺς τέως ἐποίησε τὸ δὲ, ἐν τρίτῃ ὥρᾳ ταῦτα γεγενῆσθαι, οὐχ ἁπλῶς. Τότε γὰρ τὸ λαμπρὸν τοῦ πυρὸς δείκνυται, ὅτε οὔτε πρὸς ἔργα ἔχουσιν οἱ ἂνθρωποι, οὔτε πρὸς ἄριστον, ὅτε λαμπρὰ ἡ ἡμέρα, ὅτε πάντες εἰσὶν ἐπ᾿ ἀγορᾶς. Εἶτα τὴν προφητείαν παρήγαγεν τοῦ Ἰωήλ, οὐδαμοῦ τοῦ Χριστοῦ μνημονεύσας ἐνταῦθα, καὶ τῶν σημείων ὧν ἦσαν αὐτόπται, καὶ ὅτι αὐτοῦ τοῦτο ἐπαγγελία. Εἰ γὰρ τοῦτο εἶπε, πάντα ἀνέτρεψεν ἂν, καὶ καταλευσθῆναι ἐποίησεν· ἀλλὰ τὸν Πατέρα τέως εἰσάγει διὰ τοῦ προφήτου ταῦτα αὐτοῖς ἐπαγγειλάμενον, καὶ τὸν φθόνον ὑποτεμνόμενον· οὐ τοῖς ἀποστόλοις μόνον, φησὶ, ἀλλὰ πάσῃ σαρκί, δηλονότι εἰλι κρινῶς πιστευούσῃ, καὶ μετὰ διαθέσεως. Οὐ γὰρ ὁ λέγων μοι, φησί, Κύριε, Κύριε, ἀλλ᾽ ὁ μετὰ βίου ἀρίστου τοῦτο ποιῶν. Οὐ προστίθησι δὲ τοῦτο, αν επαχθέστερον τὸν λόγον τῆς ἐπαγγελίας καὶ κούφον ποιῶν, ὅτι μόνη ἡ ἐπίκλησις ἀρκεῖ πρὸς σωτηρίαν. Τὸ δὲ, «Ο ήλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος,» καὶ τὸ πρὸ τούτου, «Αἷμα καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ,» ταῦτα περὶ τῆς μελλούσης φησὶ κρίσεως, οἰκειότε ρον δὲ καὶ περὶ τῶν Ἱεροσολύμων καὶ τῆς τότε αἱχμαλωσίας, εἴρηται, ἀπὸ τῆς διαθέσεως τῶν παρ σχόντων. "Αλλως τε καὶ κατὰ τὸν Ιώσηπον, πολλὰ τοιαῦτα ἐπροοιμιάσατο τὴν τῶν Ἱεροσολύμων κατα στροφήν. Τὸ δὲ τὴν σελήνην μεταστραφῆναι εἰς αἷμα φασκειν, τῆς σφαγῆς δηλοῖ τὴν ὑπερβολὴν, ὡς προσγειοτέρας τε οὔσης, καὶ δυναμένης ἀπὸ τῆς τοῦ αἰ. ματος ἀναθυμιάσεως τοῦτο πάσχειν. Τὸ μέν τοι, «Πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου την μεγαλην καὶ ἐπιφανή, ο φοβοῦντός ἐστι καὶ κατασείοντος αὐτοὺς τοῖς ἐλπιζομένοις δεινοῖς. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ, φησίν, ἀτιμωρητὶ νῦν ἁμαρτάνετε, θαῤῥεῖτε, ἀλλὰ, προεισόδια ταῦτα ἴστε μεγαλης ἡμέρας καὶ χαλεπῆς εἰς ἀνταπόδοσιν. ᾿Αλλὰ ταῖς ἀπειλαῖς ἐπάγει τινὰ καὶ χρησότητα, προσθεὶς τὸ, «Καὶ πᾶς ὃς ἐὰν ἐπικαλέσητα: τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται.» Καὶ τοῦτο μὲν Παῦλος ὁ ἀπόστολος περὶ Χριστοῦ εἰρή σθαί φησι, νῦν μέντοι, τούτου καιρὸν οὐκ ἔχοντος, οικονομῶν τὸν λόγον παρῆκεν αὐτό. Η • Άνδρες Ισραηλῖται, ἀκούσατε τοὺς λόγους τούς κ τους. Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ «σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ • ὑμῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτο τῇ ὡρι - σμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λα 7 Matth. v, 21.25 Rom. xx, 18. et de captivitate quæ tunc facta est, præsertim cum etiam juxta Josephum multa hujusmodi præludia facta sint ante Hierosolymorum subversionem. Dicere autem lunam in sanguinem esse convertendum, cædis designat multitudinem,tanquam luna cum sit vicinior, possit hoc a sanguinis evaporatione perpeti. Illud sane, «Priusquam veniat dies Domini magnus et manifestus,» terrentis est et concutientis propter exspectata pericula. Ne enim, inquit,eo quod nunc impune peccatis, bono estote animo; sed præludia 19 hæc esse cognoscite magni illius diei ac periculosi quo sequetur operum retributio. Attamen cum minis quamdam etiam subjungit benignitatem, addens: • Et omnis quicunque invocarit nomen Domini,salvus erit 18.» Et hoc quidem Paulus apostolus de Christo dictum esse ait: nunc vero cum hujus non habeat occasionem, quadam sermonis dispensatione hoc prætermisit. II, 22 28. «Viri Israelitæ, audite verba hæc: Je «sum Nazarenum virum a Deo desiguatum ad vos «virtutibus, prodigiis et signis quæ per ipsum «fecit Deus in medio vestri, sicut et ipsi scitis, «hunc definito consilio et præscientia Dei tradi- «tum cum accepissetis, per manus iniquorum

«crucifzum interemistis: quem Deus suscitavit «δόντες, διά χειρῶν ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλετο. ■ solutis doloribus mortis, quatenus impossibile «erat illum teneri ab ea. David enim dicit de «eo: Providebam Dominum in conspectu meo «semper, quoniam a dextris est mihi ne commo «vear. Propter hoc lætatum est cor meum et «exsultavit lingua mea, insuper et caro mea re- «quiescet in spe. Quoniam non derelinques ani- «mam meam in inferno, nec sines ut sanctus tuus «< videat corruptionem.Notas mihi fecisti vias vitæ; replebis me jucunditate cum facie tua ". " » η Quoniam in superioribus vehementer eos reprehendit, nunc ipsos exhilarat, non assentando, sed refocillando. Ideo quoque præfatur, et patris ac progenitoris David meminit,ne conturbet eos quod Jesum in sermone prætulerit. Cum enim statim prophetam audissent, sustinuerunt. Nam si solum Jesum produxisset homicidis hominibus, statim illos offendisset. Propterea etiam non dixit: Credite, sed, Audite: ut magis invidia sermo careret. Ideo quoque de Jesu humilius loquitur. Siquidem • Jesum, inquit, Nazarenum,» nempe a vili abjectaque patria nominans. Deinde, «Designatum,» non de quo ullum haberi posset dubium, sed per opera demonstratum,«quæ per ipsum fecit Deus,» quia a Deo erat, etsi enim Deus fecit, sed per ipsum fecit,et«in medio vestri,»non clam neque in angulo, sed vobis testantibus. Quoniam autem ad ipsorum facinus procedebat quod sese per crucem exeruit, ipsos etiam liberare conatur per hoc quod ait: «Definito consilio et præscientia Dei:» simul quidem ostendens ultroneam ipsius passionem, et quod his quæ definita erant obsecuti sint. 20 Attamen ipsos liberando non omnino sine accusatione relinquit: subdit enim: «Per manus iniquorum interemistis.» Siquidem per manus iniquorum,nempe Judæ ac militum crudeliter,inquit, interemistis Nam si hi qui peregerunt iniqui sunt, etiam ii certe qui interemerunt. Cum ita sensim illos objurgasset, sumpta quoque deinceps audacia manifestius eos carpit dicens: «Quem Deus suscitavit solutis doloribus mortis:» hoc est, ipsa quoque mors ipsum detinens doluit, et veluti grave aliquid passa est. Vetus namque Testamentum ὠδῖνας appellavit, id est, calamitate. Ut cum dicitur, «'δινες,id est,calamitates vel dolores inferni circumdederunt me 30.» Per hoc quod addit: Quatenus impossibile erat illum teneri,» magnitudinem ejus demonstrat, et quod amplius non moritur. Ad hæc prophetam etiam David adducit dicentem non de seipso,sed de eo,ut dictum est, hoc est, de Christo. Et hic quoque ab humilioribus et juxta id quod demissius est prophetiam proposuit, tanquam his quibus opus erat introductoriis sermonibus. «Quatenus impossibile erat.» Ipse enim dicebat: «Nemo tollit animam meam a me, sed ego a meipso pono illam, et ego rursum sumo eam 2º Psal. xv, 8-11. ³⁰ Psal. xvII, 6, Joan. • Ον ὁ Θεὸς ἀνέστησε λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θα «νάτου, καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν «ὑπὸ αὐτοῦ. Δαυίδ γὰρ λέγει εἰς αὐτόν· Προ- «ωρώμην τον Κύριον ἐνώπιόν μου διαπαντός, ὅτι «ἐκ δεξιῶν μου ἐστὶν, ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο εὐφράνθη ἡ καρδία μου. Καὶ ἡγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου, ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει «ἐπ' ἐλπίδι, ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου «εἴς ᾄδου, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθο - «ράν. Εγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς, πληρώσεις με εὐφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου.» « « Ἐπειδὴ καθήψατο αὐτῶν ἀνωτέρω σφοδρῶς, νῦν ἀνίησιν αὐτοὺς, οὐ κολακεύων, ἀλλὰ διαναπαύων καὶ ἀνέσεως ἀξιῶν. Διὸ καὶ προοιμιάζεται, καὶ τοῦ προπάτορος Δαυΐδ μνημονεύει, ἵνα μὴ θορυβήσῃ, ἐπειδὴ τὸν Ἰησοῦν προήνεγκε τῷ λόγῳ. Τοῦ γὰρ προφήτου παρὰ πόδας ἀκούσαντες ἐπέσχον. Εἰ δὲ μόνον τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ προήχθη φονῶσιν ἀνθρώποις, εὐθέως ἂν προσέπτη αὐτοῖς. Διὰ τοῦτο οὐδὲ, Πείσθητε, εἶπεν, ἀλλ᾽, ᾿Ακούσατε. Όπως ἐνεπαχθέ στερον ἦν. Διὰ τοῦτο καὶ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ταπεινότερον φθέγγεται, «Ἰησοῦν γὰρ, φησί, τὸν Ναζωραῖον,» ἀπὸ τῆς εὐτελοῦς πατρίδος ὀνομάζων. Εἶτα, «ἀποδεδειγμένον,» οἷον οὐκ ἀμφισβητούμενον. ᾿Αλλ᾿ ἀποδεδειγμένον διὰ τῶν ἔργων, «ὧν ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς,» ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἦν. Τέως γὰρ εἰ καὶ ὁ Θεὸς ἐποίησεν, ἀλλὰ δι' αὐτοῦ, καὶ ἐν μέσῳ ὑμῶν,» οὐ λάθρα, οὐδὲ ἐν γωνία, ἀλλὰ μαρτυρούν των ὑμῶν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸ διὰ τοῦ σταυροῦ τέλο μημα αὐτῶν προΰβη, πειρᾶται αὐτοὺς καὶ ἀπαλλάσσειν διὰ τοῦ εἰπεῖν, «Τῇ προωρισμένη βουλῇ τοῦ Θεοῦ,» ἅμα μὲν δεικνὺς τὸ τοῦ πάθους αὐτοῦ ἑκούσιον, καὶ ὅτι τοῖς προωρισμένοις ὑπούργησεν, ἀλλὰ καὶ ἀπαλλάσσων, οὐκ ἀφίησιν αὐτοὺς πάντη τοῦ ἐγκλήματος. Επάγει γάρ, ὅτι «Διὰ χειρῶν ἀνόμων ἀνείλετε» διά χειρῶν μὲν γὰρ ἀνόμων, ἤτοι Ἰούδα καὶ τῶν στρατιωτῶν, ὥμως ἀνείλετε· εἰ γὰρ οἱ πράξαντες ἄνομοι, καὶ οἱ ἀνελόντες δηλονότι, οὕτω καθαψάμενος αὐτῶν ἡρέμα, καὶ λοιπὸν τολ μῶν καὶ ἐμφαντικωτέρων άψασθαι φήσας· «Ον ὁ Θεὸς ἀνέστησε, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου.» Τουτέστιν, ὅτι καὶ ὁ θάνατος ὧδινε κατέχων αὐτὸν, καὶ οἰονεὶ δεινὰ ἔπασχεν. ὠδῖνας γὰρ ἡ Παλαιὰ τοὺς κινδύνους φησὶ, καὶ τὰς συμφοράς. Ως ἐπὶ τοῦ, «. 'Ωδίνες ᾅδου περιεκύκλωσάο με.» Διὰ δὲ τοῦ «Καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν αὐτὸν κρατεῖσθαι,» τὸ με γαλεῖον αὐτοῦ παρίστησι, καὶ ὅτι οὐκ ἔτι ἀποθνή σκει. Επὶ τούτοις παράγει καὶ τὸν προφήτην Δαυΐδ λέγοντα, ὡς προείρηται, οὐκ εἰς ἑαυτὸν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν, τουτέστι τὸν Χριστόν. Κἀνταῦθα δὲ ἀπὸ τῶν ταπεινοτέρων, καὶ κατὰ τὸ ταπεινότερον προΰθηκε τὴν προφητείαν, ἅτε εἰσαγωγικωτέρων λόγων δεομένοις. «Καθότι οὐκ ἦν δυνατόν.» Αὐτὸς γὰρ ἔφη, ὅτι «Οὐδεὶς αἵρες τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμοῦ. 'Αλλ' ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ τίθημι αὐτὴν καὶ ἐγὼ πάλιν λαμβάνω αὐτήν.» 31.»

«Ανδρες ἀδελφοὶ, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας «πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυΐδ, ὅτι καὶ «ἐτελεύτησε, καὶ ἐτάφη, καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν «ἐν ἡμῖν ἔχει τῆς ἡμέρας ταύτης. Προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς, ὅτι ὅρκῳ ὤμοσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς «ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τοῦ θρόνου, τὸ κατὰ σάρκα ἀναστῆσαι τὸν Χρι «στὸν προϊδὼν ἔλαλησε περὶ μὲν ἀναστάσεως τοῦ «Χριστοῦ, ὅτι οὐκ ἐγκατελείφθη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς • ᾅδου, οὐδὲ ἡ σάρξ αὐτοῦ εἶδε διαφθοράν. Τοῦτον «τὸν Ἰησοῦν ἀνέστησεν ὁ Θεὸς, οὗ πάντες ἡμεῖς «ἐσμεν μάρτυρες.» Τὴν προφητείαν πληρώσας ἄλλων πάλιν ἀπάρχει και προοιμίων. ο "Ανδρες, φησίν, ἀδελφοί.» Όταν γὰρ μέγα τι μέλλῃ ἐρεῖν, οἰκειωτικῷ κέχρηται προοιμίῳ, ἀδελφοὺς καλῶν. Ὡς καὶ ὁ Στέφανος, Αδελ φοὶ καὶ Πατέρες, ἀκούσατε. Εἶτά φησιν, «Εξὸν εἶν πεῖν μετὰ παρρησίας περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυίδ.» Ενθα οὐδὲν βλάπτει, πολλῇ κέχρηται μετριοφρο σύνῃ. Εἰ γὰρ εἶπεν οὕτως ἁπλῶς, ὅτι ταῦτα οὐκ εἴ ρηται περὶ τοῦ Δαυίδ, ἀλλὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ, τρα χὺς ἂν ἔδοξε, καὶ ὀργὴν αὐτοῖς ἐνεποίει μᾶλλον, ἢ πειθηνίους παρείχετο. Ἀλλὰ πολλῇ περὶ τὸν μακάριον Δαυίδ τιμῇ χρησάμενος, εὐπαράδεκτον κατασκευάζει, ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ ἡ μαρτυρία, καὶ πᾶς οὗτος ὁ λόγος οὕτως οἰκονομεῖται. Τῇ γὰρ τοῦ Δαυίδ τελευτῇ καὶ ταφῇ οὐ προσέθηκεν, ὅτι οὐκ ἀνέστη, ἀλλ' ὅτι «Καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡμῖν,» ὅπερ ὅσον τῷ, Οὐκ ἀνέστη. Καὶ οὐδὲ οὕτως ἦλθεν εἰς τὸν Χριστὸν, ἀλλὰ πάλιν ἐγκωμιάζεται ὁ Δαυΐδ, διὰ τοῦ, «Προφήτης οὖν ὑπάρχων,» ἵνα διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον τιμὴν καὶ τὸ γένος τὸ ἀπ' ἐκείνου, τοῦ Χριστοῦ δέξωνται τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐπηγγείλατο αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ὅ μεῖζον καὶ ἀπαράβατον ἦν, τό, Ωμοσε. Τὸ δὲ, «Κατά σάρκα ο κηρύττοντός ἐστιν, ὡς καὶ Θεὸς Χριστός, καὶ σύνεστιν ἀεὶ τῷ Πατρί. Πάντα δὲ τῷ Πατρὶ ἀνατίθησιν, ἵνα τέως παραδέξωνται τὰ λεγόμενα. ᾿Αλλὰ πῶς ἐκάθισεν ἐπὶ θρόνου Δαυὶδ; Ότι βασιλεύει πάντων Ἰουδαίων τε καὶ ἐθνῶν σαγηνευθέντων εἰς τὴν ἐκείνου πίστιν τε καὶ λατρείαν. Τὸ δὲ, «Οὐδὲ ἡ σὰρξ αὐτοῦ εἶδε διαφθοράν,» οὐχ ἧττον τὸ τῆς ἀναστάσεως ἐμφαίνει ἔργον. κ II, 29-32. «Viri fratres, licet apud vos libere «< dicere de patriarcha David quod et defunctus est «et sepultus est, et sepulcrum ejus apud nos «est usque in hodiernum diem. Propheta igi- «tur cum esset, et sciret quod juramento ju- «rasset sibi Deus ut de fructu lumbi ipsius sede- «ret super thronum suum: præscius quod Chri- «tus secundum carnem resurgeret, locutus est de «resurrectione Christi, quod non derelicta sit ani- «ma ejus in inferno, neque caro ejus viderit cor- «ruptionem. Ilunc Jesum suscitavit Deus cujus «nos omnes testes sumus.» Expleta prophetia aliis rursum aggreditur prommiis. «Viri fratres,»inquit.Si quidem cum magnum aliquid dicturus sit, mitiori usus est præfatione, fratres vocans. Quemadmodum et Stephanus 32, Fratres et Patres, audite Deinde ait: «Licet libere dicere de patriarcha David.» Cum nullam inferat injuriam, multa tamen usus est modestia. Nam si ita simpliciter dixisset: Hæc de David non sunt dicta, odiosus utique sermo apparuisset, et iram potius incitasset, quam obsequentes reddidisset. Sed multo honore usus erga beatum David, 31 id efficit ut facile suscipiatur quod de Christo sit testimonium et ita omnis hic sermo dispensatorie ordinatur. Morti siquidem ac sepulcro David non addidit quod non resurrexit, sed quod «Sepulcrum etiam ejus apud nos est,» quod tantumdem est ac si dixisset: Non resurrexit Et neque ita venit ad Christum, sed rursum laudat David, dicens: «Propheta igitur cum esset,» ut per honorem quem ipsi ejusque generi exhibet, suscipiant de Christi resurrectione sermonem. Neque dixit: Promisit ipsi Deus, sed quod majus erat et incommutabile, Juravit. Additio vero illa, «Secundum carnem,» prædicantis est quod Christus etiam sit Deus, semperque cum Patre. Omnia autem ad Patrem refert, ut interim excipiantur quæ dicuntur. Sed quomodo sedit super thronum David? Quia regnat omnibus, Judæisque ac gentibus irretitis, sixe prædicationis sagina ad ejus fidem et cultum attractis. Id etiam quod ait, «Neque caro ejus vidit corruptionem,» non minus resurrectionis opus manifestat. G «Τῇ δεξιᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθεὶς, τήν τε ἐπαγγε «λίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς, • ἐξέχει τοῦτο ὁ νῦν ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. [ «Οὐ γὰρ Δαυΐδ ἀνέβη εἰς τοὺς οὐρανούς.» Καὶ πάλιν τῷ Πατρὶ ἀνατίθησι τὸ γεγονός. Ο δε γὰρ οὕτω τοὺς ἀκροατὰς ἐπισπώμενος. Εἰπὼν δὲ τὸ Υψωθεὶς, καὶ περὶ τῆς ἀναλήψεως ηνίξατο, καὶ ὅτι ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐστι. Διὸ οὐδὲ φανερῶς εἶπεν, ὅτι Ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐστιν. Ἐπεὶ οὖν ἐνταῦθα προέβη, καὶ τῶν σημείων αὐτοῦ ἐμνήσθη καὶ τῆς ἀναστάσεως, λοιπὸν ἐπάγει τὸν Εξέχεεν.» Κατ' ἀρχὰς μὲν γὰρ τὰ πρῶτα ἔλεγεν οὐ τὸν Χριστὸν ἐπαγγείλασθαι τοῦτο διὰ Ἰωὴλ τοῦ προφήτου. Ἐπεὶ δὲ τῶν κατὰ Χριστὸν ἐμνήση παραδόξων, θαῤῥων H Infra vii. PATROL. GR. CXVII. « ΙΙ, 33, 44... Dextera igitur Dei exaltatus, et promissione Spiritus sancti accepta a Patre, ef- «fudit hoc quod nunc vos videtis et auditis. Non «enim David ascendit ad cœlos.» Rursum ad Patrem refert quod factum est: ita enim novit auditores attrahere. Dicens autem, Exaltatus, etiam de assumptione innuit, et quod in calis sit. Nec tamen manifeste dixit: In cœlis est. Quoniam ergo nunc paulum progressus est, et signorum ejus meminit ac resurrectionis, consequenter etiam addit, «Effudit.» Siquidem circa initium Patrem dicebat, non Christum hoc promisisse per Joel prophetam. Postquam autem admirandorum meminit quæ circa Christum facta sunt, audenter

OECUMENI TRICCÆ EPISCOPI. - jam dicit ipsum effudisse. Itaque non de Patre di- Λ ήδη αὐτόν φησιν ἐκχέαι. Ὥστε οὐ περὶ τοῦ Πατρός. cebat Joel: «Effundam,» sed de Christo. «Promissione, inquit, accepta» a Patre: vel qua ipse nobis discipulis promisit, dicens: Et alium Paracletum mittam vobis 33;» vel qua Pater ante passionem ipsi promisit cum ait: Et glorificavi et rursum glorificabo ".» Promissionem vero Patri attribuit, sermonem attemperans, ut facilius ab auditoribus suscipiatur. Quæcunque enim dixerit quispiam,nisi ad id quod utile est direxerit, frustra et vane dicit. Ostendit ergo quod ipsum crux non modo non diminuit, verum etiam clariorem reddidit. 22 Nam quod per Joannem Baptistam eliam ante crucem promisit Paler, nempe: • Ipse vos baptizabit Spiritu sancto et igni st,. hoc post crucem dedit. « II, 34-36. «Sed dicit ipse: Dixit Dominus Do- «mino meo, sede a dextris meis, donec posuero «inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Certo «sciat ergo universa domus Israel quod Dominum «ac Christum fecit Deus hunc Jesum quem vos «crucifixistis.» ἔλεγεν Ἰωὴλ τό, «Εκχεῶ,» ἀλλὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ. «Τὴν ἐπαγγελίαν δὲ λαβών, η φησί, παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἢ ἣν αὐτὸς ἡμῖν τοῖς μαθηταῖς ἐπηγγείλατο, τό, «Καὶ ἄλλον Παράκλητον πέμψυ ὑμῖν,» ἢ ν Πατὴρ πρὸ τοῦ πάθους αὐτῷ ἐπηγγείλατο, διὰ τοῦ, «Καὶ ἐδόξασα καὶ πάλιν δοξάσω.»» Τῷ Πατρὶ δὲ ἀνατίθησι τὴν ἐπαγγελίαν, συσκιάζων τὸν λόγον πρὸς τὸ εὐπαράδεκτον τῶν ἀκροατῶν. Ὅσα γὰρ ἂν εἴπῃ τις, εἰ μὴ πρὸς τὸ συμφέρον τελευτήσει, εἰκῆ καὶ μάτην λέγει. Δείκνυσιν οὖν ὅτι ὁ σταυρὸς οὐ μόνον αὐτὸν οὐκ ἠλάττωσεν, ἀλλὰ καὶ λαμπρότερον εἰργάσατο. Ο γὰρ καὶ διὰ τοῦ Ἰωάννου τοῦ Βαπτι στοῦ πρὸ τοῦ σταυροῦ ἐπηγγείλατο ὁ Πατήρ, τό, «Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, κ τοῦτο μετὰ τὸν σταυρὸν ἔδωκεν. Jam non cum submissione loquitur. Nam ex his quæ dicta sunt sumpsit audaciam. Sed quid ait? Quod David dicit:. Dixit Dominus Domino meo:» et ipso David excellentiorum ipsem ostendit. Quod si David vocat ipsum Dominum multo magis ipsi non respuent. Timorem quoque illis immittit addens: «Donec posuero inimicos tuos.» Et ne sibi fides non habeatur, subjectionem Patri attribuit. Sed magnifica hæc rursus ad id quod humilius est reducit,dicens: «Certo ergo sciat universus Israel quod et Dominum et Christum fecit Deus hune.» Fecit, hoc est ordinavit ac constituit, sed non quod ipsam fecerit substantiam. Sublimius autem quodammodo dixisset de Christo et magis consequens ad ea quæ præcesserant: Certo ergo sciat universus Israel quod a dextris Patris sedet. II, 37, 38. «His autem auditis, compuncti sunt «corde, dixeruntque ad Petrum ac reliquos aposto- «los: Quid faciemus, viri fratres? Petrus autem «dixit ad eos.» Ex eo quod cum benignitate concionem tractaverit, ad compunctionem eos deduxit. Κατενύγησαν vero, hoc est, percussi sunt: senserunt enim animam quæ ipsos condemnabat: ideo remissionem quærunt: et mansuete eos fratres vocant quos prius irridebant. Non dixerunt autem fratres, quasi per hujusmodi appellationem adæquarentur ipsis, sed quantam erga illos familiaritatem contraxissent ostendentes et quoniam Petrus quoque ab initio sermonis ita eos vocaverat, inde habebant et ipsi ansam ita eos appellandi. II, 38-42. Resipiscite et baptizetur unusquisque «vestrum in nomine Jesu Christi ad remissionem «peccatorum: et accipietis donum Spiritus sancti. «Vobis enim facta est promissio 23 et filiis vestris, omnibusque qui longe absunt, quotcunque advoΟ Joan. Σιν, 16. ×4 Joan. xII, 28. 3 Matth. 111, ር «Λέγει δὲ αὐτός· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, «Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου «ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ασφαλῶς οὖν γινω «σκέτω πᾶς οἶκος Ἰσραὴλ, ὅτι Κύριον καὶ Χριστὸν «αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε.» Οὐκ ἔτι μεθ᾽ ὑποστολῆς λέγει. Ἔχει γὰρ ἀπὸ τῶν εἰρημένων θάρσος. ᾿Αλλὰ τί φησιν; ὅτι Δαυΐδ λέγει· «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου,» καὶ τοῦ Δαυΐδ ύψηλότερον αὐτὸν ἀποφαίνει. Εἰ δὲ Δαυΐδ Κύριον αὐτὸν καλεῖ, πολλῷ μᾶλλον αὐτοὶ οὐκ ἀπαξιώσουσι. Καὶ φόβον δὲ ἐφίστησιν αὐτοῖς διὰ τοῦ, «Εως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου.» Καὶ ἵνα μὴ ἀπιστῆται, τῷ Πατρὶ τὴν ὑπόταξιν ἀνατίθησιν. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὸ ταπεινότερον κατάγει, «Ακριβώς οὖν, εἰπών, γινωσκέτω πᾶς Ἰσραὴλ, ὅτι καὶ Κύ ριον καὶ Χριστὸν ὁ Θεὸς αὐτὸν ἐποίησε.» Τὸ, Ἐποίησεν, ἀντὶ τοῦ κατέταξε καὶ κατέστησε, φήσας, ἀλλ' οὐχὶ τοῦ, οὐσίωνεν. Υψηλότερον δέ πως ἂν εἶπε περὶ Χριστοῦ, καὶ τοῖς προκειμένοις ἀκόλουθον· ᾿Ακριβῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς Ἰσραὴλ, ὅτι ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατ τρὸς κάθηται. «Ακούσαντες δὲ, κατενύγησαν τῇ καρδίᾳ, εἶπόν «τε πρὸς τὸν Πέτρον καὶ τοὺς λοιποὺς ἀποστόλους· Τί ποιήσομεν, ἄνδρες ἀδελφοί; Πέτρος δὲ ἔφη πρὸς • αὐτούς.» Τὸ μετ᾿ ἐπιεικείας μεταχειρίσασθαι τὴν δημηγο ρίαν, εἰς κατάνυξιν αὐτοὺς ἤγαγε. Τὸ δὲ, κατενύγη σαν, ἀντὶ τοῦ, ἐπλήγησαν, ἔπαθον τὴν ψυχὴν, ἑαυτῶν κατέγνωσαν. Διὸ καὶ ζητοῦσι τοῦ κακοῦ λύσιν, καὶ οἰκειωτικῶς αὐτοὺς ἀδελφοὺς καλοῦσιν, οὓς πρώην ἐχλεύαζον. Οὐκ ἐξ ἰσότητος δὲ τὸ, ἀδελφοί, εἶπον, ὡς παριταζόμενοι αὐτοῖς διὰ τῆς τοιαύτης κλήσεως, ἀλλ' ὅρον πρὸς αὐτοὺς ᾠκειώθησαν ἐνδεικνύμενοι, Καὶ ἐπειδὴ καὶ Πέτρος ἀρχόμενος τοῦ λόγου ἐκάλε σεν ἐκεῖθεν εἶχον καὶ αὐτοὶ τοῦ οὕτω κελεῖν αὐτοὺς ἀφορμήν. «Μετανοήσατε καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑμῶν ἐπὶ «τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, «καὶ λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. «Ὑμῖν γὰρ ἐστιν ἡ ἐπαγγελία καὶ τοῖς τέκνοις ὑμῶν, καὶ πᾶσι τοῖς εἰς μακράν, ὅσους ἂν προσκα

«λέσηται Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν. Ετέροις τε λόγοις e caverit Dominus Deus noster. Aliisque verbis οι πλείοσι διεμαρτύρετο καὶ παρεκάλει, λέγων: Σώ «θητε ἀπὸ τῆς γενεᾶς τῆς σκολιᾶς ταύτης. Οἱ μὲν «οὖν ἀσμένως ἀποδεξάμενοι τὸν λόγον αὐτοῦ, ἐβαπτίσθησαν. Καὶ προσετέθησαν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ψυχαί ὡσεὶ τρισχίλιαι. Ησαν δὲ προσκαρτεροῦνα τες τῇ διδαχῇ τῶν ἀποστόλων, καὶ τῆ κοινωνίᾳ, καὶ «τῇ κλάσει τοῦ ἄρτοῦ, καὶ ταῖς προσευχαῖς.» Ὡς πάντων στόμα τῶν ἀποστόλων προβεβλημένος, φησὶ, Μετανοήσατε καὶ βαπτισθήτω, οὐ, Πιστεύσατε, ἀλλὰ, «Βαπτισθήτω.» Τοῦτο γὰρ ὁ θεμέλιος τῶν εἰς Χριστὸν πιστευόντων. Τοῦτο οὖν πρῶτον ἀξιοῖ, καὶ μετὰ τοῦτο ἐπάγει τὸ πρὸς τῷ θεμελίω τέλος, ο τὴν δωρεάν λέγων τοῦ ἁγίου Πνεύματος,» ὡς διὰ μέσου τούτου τῆς πίστεως ἀναφαινομένης. Τῷ δὲ εἰπεῖν· «ὑμῖν γὰρ ἡ ἐπαγγελία καὶ τοῖς τέκνοις ὑμῶν, " καὶ πᾶσι τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγὺς,» ἐμφαίνει τὸ μεῖζον τῆς δωρεᾶς, ὡς οὐ μόνον αὐτοῖς ἐπαρκού σης, ἀλλὰ καὶ τοῖς τέκνοις. Καὶ πρὸς τὰ ἔθνη δὲ ἐπιδαψιλεύεται. Τοῦτο γὰρ ἐνίξατο διὰ τοῦ, «Τοῖς μακράν.» ἀλλ᾽ εἰ τοῖς μακρὰν, πολλῷ δήπου μᾶλλον ὑμῖν τοῖς ἐγγύς. Σκόπει δὲ ὅτι τότε τὴν τῶν ἐθνῶν Ανίξατο πίστιν, ὅτε κατανενυγμένους εὗρε καὶ κατεγνωκότας ἑαυτῶν. Ψυχὴ γὰρ ἦταν ἑαυτὴν καταδικάτῃ, οὐκ ἔτι φθονεῖν δύναται. Εγένετο δε πάσῃ ψυχή φόβος, πολλά τε τέρατα «καὶ σημεῖα διὰ τῶν ἀποστόλων ἐγένετο. Πάντας δὲ κ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτό, καὶ εἶχον ἅπαντα «κοινά. Καὶ τὰ κτήματα καὶ τὰς ὑπάρξεις ἐπίπραε σκον, καὶ διεμέριζον αὐτὰ πᾶσι, καθότι ἂν τις χρείαν είχε. Καθ' ἡμέραν τε προσκαρτερούντες «ὁμοθυμαδὸν ἐν τῷ ἱερῷ.» Οὐ γὰρ ὡς τῶν τυχόντων κατεφρόνουν, ἀλλ' ἐπειδὴ πολύς ἦν ὁ Πέτρος ἄνωθεν ῥέων, καὶ τὰ μέλλοντα διὰ τῶν ἐπαγγελιών δεικνύων, εἰκότως ἐφοβοῦντο. Εμαρτύρει γὰρ τῷ λόγῳ τὰ ἔργα. Καθάπερ γάρ καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ πρότερον σημεία, εἶτα διδασκαλία, εἶτα θαύματα, οὕτω καὶ νῦν. Τὸ δὲ τὰς κτήστις πωλεῖν καὶ διαμερίζειν καθὸ ἄν τις χρείαν εἶχε, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ οἰκονομικῶς. Διεμέριζαν γάρ κατ' ἐξίαν. Τὸ δὲ, «Ομοθυμαδόν προσκαρτερούντες, κ οὐ μίαν ἡμέραν, οὐδὲ δύο, ἀλλὰ καθ᾿ ἡμέραν, καὶ μια ψυχῇ. Τῷ δὲ ἱερῷ προσήδρευον οἱ πιστεύοντες, ετε σπουδαιότεροι γεγενημένοι, καὶ περὶ μηδὲν ἔτε. ρον ἔχοντες σπουδάζειν ἐξ εὐλαβείας τῆς περὶ τὸν τόπον, ἢ περὶ τὸ ἱερόν. • Κλωντές τε κατ᾽ οἶκον ἄρτον, » μετελάμβανον · τροφῆς, ἐν ἀγαλλιάσει καὶ ἀφελότητι καρδίας απ «νοῦντες τὸν Θεὸν, καὶ ἔχοντες χάριν πρὸς ὅλον τὸν «λαόν. Ὁ δὲ Κύριος προσετίθει τοὺς σωζομένους ο καθ' ἡμέραν τῇ Ἐκκλησίᾳ.» Οἶκον, τὸ ἱερὸν νῦν λέγει· ἐν αὐτῷ γὰρ ἤσθιον. Toit, • Κλῶντες ἄρτον,» εἶπεν, ἵνα τὸ εὐτελὲς καὶ αὐτόσκευον ὑπεμφήνῃ αὐτῶν τῆς διαίτης. Αρ «plurimis testificabatur et exhortabatur eos, «dicens: Servemini ab hac prava genera- ■ tione. Itaque, qui libenter susceperunt ser- «monem ejus, baptizati sunt: et apposita sunt «< illo die animæ circiter ter mille. Erant au- «tem perseverantes in doctrina apostolica et «communicatione ac fractione panis et orationi- << bus.» Tanquam os omnium apostolorum designatus ait: Resipiscite et baptizetur, non autem Credite, sed Baptizetur; nam hoc fundamentum erat credentium in Christum. Hoc ergo primum petit, et postmodum finem ac perfectionem fundamento subjungit, dicens: «Donum Spiritus sancti,» tanquam fide per hæc media demonstrata. Per hoc autem quod ait: «Vobis enim facta est promissio et filiis vestris, omnibusque qui longe ac prope sunt:» ostendit doni magnitudinem, ut quod non modo ipsis sufficiat, sed et aliis, præterea et gentibus benigne exhibeatur: nam hoc innuit per id quod ait: «His qui longe absunt;» atqui sit his qui longe absunt, multo magis sane vobis qui prope estis. Considera vero quod tunc gentium fidem innuit, quando compunctos invenit ac esse condemnantes. Ubi enim seipsam anima condemnaverit, jam invidere non potest. II, 43-46. «Factus est autem omni animæ timor, «multaque prodigia et signa per apostolos edeban- «tur. Omnes vero credentes erant conjuncti, et ■ habebant omnia communia: et possessiones ac «substantias vendebant, et distribuebant ea omni- «bus, prout cuique opus erat. Et quotidie perse- «verabant unaminiter in templo.» Neque enim more vulgi desipiebant, sed quoniam Petrus multus erat ac vehemens desuper fluendo sive exhortando, et futura promissionibus ostendendo. merito terrebantur. Nam attestabantur sermoni opera. Quemadmodum enim in Christo primum fuerunt signa, deinde doctrina.rursumque miracula, ita et nunc. Possessiones vero distrahentes ac distribuentes prout cuique opus erat, non temere,sed dispensatorie faciebant: namjuxta cujusque dignitatem dividebant. Præterea quod sequitur, «Perseverabant unanimiter,. non uno aut altero die febat, sed quotidie, ut præmisit, idque uno animo. In templo 24 autem residebant credentes tanquam studiosiores ac ferventiores effecti, et circa nihil aliud potentes studium pietatis exercere quam aut circa locum aut circa templum. 11. 46, 47. «Et frangentes juxta domum panem, «simul sumebant cibum cum exsultatione et simplicitate cordis laudantes Deum, et habentes gra- «tiam apud omnem plebem Dominus autem adde- «bat qui salvi fierent quotidie congregationi» Domum dicit nunc templum, nam in ipso edlebant. Vixit autem: Frangentes panem,» ut tenuitas ac simplicitas victus corum appareat. Panem

CECUMENI TRICCE EPISCOPI. enim frangentes, una cibum sumebant, at genio τον γὰρ κλῶντες μετελάμβανον τροφῆς, ἀλλ᾽ οὐκ non indulgebant: ita vitam fidei conformem reddebant: ita se mutuo diligentes gratiam habebant apud omnem plebem: nam licet pontifices præ invidia in eos insurgerent gratiam tamen apud plebem habebant Hoc autem efficiebatur per eleemosynam, puramque conversationem.«In simplicitate cordis,» hoc est in modestia et fragilitate, nihil sublime de se sentientes in bonis actionibus ac eleemssynis quas præstabant: quod maxime Judaicum erat, veluti ex jactabundo Pharisæo manifestum est 86. CAPUT IV. De claudi a nativitate cura Christi virtute facta, electaque Petri iustructione, in qua sese demittit, et consilium ad illorum salutem adducit: in quo etiam subditur pontificum animadversio zelo ejus quod factum erat, et de miraculo decertatio. III, 1. «Simul autem Petrus et Joannes ascen- «debant in templum ad horam orationis nonam.» Magna est horum duorum unanimitas et amicitia. Nam huic innuit Petrus in Domini passione ut præceptorem interrogaret 37. Rursumque ad sepulcrum simul currunt 38. Et item de hoc ait Petrus Christo Hic autem quid? Ascendebant autem in templum, non tanquam adhuc 25 judaizantes,sed viriliter sese demittentes hoc faciebant: utque curato claudo in templo omnes haberent testes quotcunque venissent. Multi enim ibi versabantur ob loci reverentiam. Per hoc autem quod horam significat, docet quod precibus semper icumbebant. Meminit vero et templi, ut utroque, tempore, inquam, et loco, quæ scribit confirmet. Cum autem multa edita sint ab apostolis miracula, prout superius meminit Lucas qui hæc scribit, nullius illorum nominatim fecit mentionem: sed illud tantum scribit quo omnes moti sunt. Nam illa fortassis etiam contemnebantur, eo quod parva viderentur. Aut etiam, quia historia hæc non arrogantiæ gratia ab ipso elaborata est. ἐτρύφων. Οὕτω καὶ τὸν βίον ἀπὸ τῆς πίστεως μετερ ρύθμιζον, καὶ φιλαλλήλως εἶχον πρὸς τὸν λαὸν ὅλον. Εἰ γὰρ καὶ οἱ ἀρχιερεῖς ὑπὸ φθόνου ἐπανέστησαν αὐτοῖς, ἀλλὰ πρὸς τὸν λαὸν χάριν εἶχον. Ἐδείκνυτο δὲ τοῦτο διὰ τῆς ἐλεημοσύνης καὶ καθαρᾶς ἀναστροφῆς· Τὸ δὲ, «Ἐν ἀφελότητι καρδίας,· ἀντὶ τοῦ, ἐν ταπεινώσει καὶ εὐτελείᾳ, μηδὲν ὑψηλὸν φρονοῦντες ἐφ' αἷς ἔπραττον ἀγαθοεργίαις καὶ ἐλεημοσύναις, ὅπερ μάλιστα ἦν Ἰουδαϊκόν, ὡς ἀπὸ τοῦ καυχωμέ νου Φαρισαίου δῆλον. Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ θεραπείας τοῦ ἐκ γενετής χωλοῦ, Πέτρου τε κατηχήσεως ἐκλεκτής, συμπαθητικής, συμβουλευτικῆς πρὸς σωτη ρίαν αὐτῶν. Ἐν ᾧ ἐπιστασία τῶν ἀρχιερέων ζήλῳ τοῦ γεγονότος, καὶ κρίσις τοῦ θαύματος. «Ἐπὶ τὸ αὐτὸ δὲ Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἀνέβαινον «εἰς τὸ ἱερὸν ἐπὶ τὴν ὥραν τῆς προσευχῆς τὴν ἐν- «νάτην.» Πολλὴ ἡ τῶν δύο τούτων ὁμόνοια καὶ φιλία. Τούτῳ γὰρ νεύει ὁ Πέτρος ἐν τῷ Κυρίου πάθει πυθέσθαι τοῦ διδασκάλου, καὶ ἐπὶ τὸν τάφον δὲ πάλιν ὁμοῦ τρέχουσι, καὶ περὶ αὐτῶν πάλιν φησὶν ὁ Πέτρος τῷ Χριστῷ, Οὗτος δὲ τί; ᾿Ανέβαινον δὲ ἐν τῷ ἱερῷ, οὐχ ὡς ἔτι Ἰουδαίζοντες, ἀλλὰ χρη σίμως καὶ συγκαταβατικῶς τοῦτο ποιοῦντες, καὶ ἵνα θεραπευθέντος τοῦ χωλοῦ ἐν τῷ ἱερῷ πάντας ἔχοιεν τοὺς ἑωρακότας μάρτυρας. Πολλοί γάρ συν ᾔεσαν ἐκεῖ, διὰ τὸ σεβάσμιον τοῦ τόπου. Διὰ δὲ τοῦ ἐπισημήνασθαι τὴν ὥραν, διδάσκει ὡς ἀεὶ ταῖς εὐ χαῖς ἐνέχειννο. Μέμνηται δὲ καὶ τοῦ ἱεροῦ, δι᾿ ἀμφοτέρων, φημὶ, τοῦ χρόνου καὶ τοῦ τόπου πιστούμε νος ἄ γράφει. Πολλῶν δὲ θαυμάτων ἐπιτελουμένων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων, ὡς καὶ ἀνωτέρω ἐμνήσθη ὁ ταῦτα γράφων Λουκᾶς, οὐδενὸς ἐκείνων ὀνομαστί μνημονεύει, ἀλλ' ἐκεῖνο γράφει μόνον ἀφ᾽ οὐ πάνω τις ἐκινήθησαν· ἐκεῖνα γὰρ ἴσως καὶ παρεωρῶντο διὰ τὸ σμικρὰ δοκεῖν· ἢ καὶ ὅτι οὐ κόμπου χάριν ἡ συγγραφὴ αὐτῷ αὕτη ἐσπουδάσθη. III, 2-6. «Et quidam vir, qui claudus erat ab «utero matris suæ, bajulabatur: quem ponebant » quotidie ad portam templi quæ dicebatur Spe- ⚫ ciosa, ut peteret eleemosynam ab introeuntibus ⚫ in templum. Is cum vidisset Petrum et Joan- • nem ingressuros in templum, rogabat ut eleemo- «synam acciperet. Delxis autem in eum oculis «Petrus cum Joanne, dixit: Aspice in nos. At ille «intendebat in eos sperans se aliquid accepturum «ab eis. Dixit autem Petrus.» Quomodo claudi nomen non ponit? Quia neque illud noverant apostoli. Homo namque penitus ipsis ignotus erat: idque, ut neque obsequii aut affectionis gratia sanitates perficere videantur, neque ulla Actionis suspicio etiam apud eos qui impudentissimi sunt exoriri possit, quod in gratiam apostolorum quidam ipsis noti confingerent peractas circa se sanitates. Quomodo ergo nomen non interrogaΚ «Καί τις ἀνὴρ χωλὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ ὑπάρχων, ἐβαστάζετο, ὃν ἐτίθουν καθ' ἡμέραν «πρὸς τὴν θύραν τοῦ ἱεροῦ τὴν λεγομένην ωραίαν, «τοῦ αἰτεῖν ἐλεημοσύνην παρὰ τῶν εἰσπορευομένων «εἰς τὸ ἱερόν. Ος ἰδὼν Πέτρον καὶ Ἰωάννην μέλο • λοντας εἰσιέναι εἰς τὸ ἱερὸν, ἠρώτα ἐλεημοσύνην «λαβεῖν. Ατενίσας δὲ Πέτρος εἰς αὐτὸν σὺν τῷ Ἰωάννῃ εἶπε· Βλέψον εἰς ἡμᾶς. Ὁ δὲ ἐπεῖχεν αὐτοῖς, προσδοκῶν τι παρ' αὐτῶν λαβεῖν. Είπε «δὲ Πέτρος.» " α Πῶς οὐ λέγει τὸ ὄνομα τοῦ χωλοῦ; ὅτι οὐδὲ οἱ ἀπόστο λοι ᾔδεισαν αὐτόν. Παντελῶς γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἄγνωσ στος ἦν αὐτῷ. Καὶ τοῦτο, ἵνα μήτε χαριζόμενοι φαί νωνται, καὶ κατὰ προσπάθειαν ποιούμενοι τὰς ἰάσεις, μήτε τις ὑπόνοια ὑποκρίσεως μηδὲ παρὰ τῶν ἀναι σχυντοτάτων ὑπολαμβάνηται, ὅτι πρὸς χάριν τῶν ἀποστόλων τινὲς τῶν αὐτοῖς γνωρίμων τὰς περὶ αὐτοὺς ἰάσεις ὑποκρίνοιντο. Πῶς οὖν οὐκ ἔμαθον × Luc. xviii, 10 seqq. 37 Joan. x≤11, 36. 38 Joan. xx, 4.

μετὰ τὴν ἴασιν τὸ ὄνομα; Ὅτι οὐκ ἦν αὐτοῖς σχολὴ bant post datam sanitatem? Quia otium ipsis non περὶ τὰ μηδὲν λυσιτελοῦντα κατασχολεῖσθαι. Πῶς δὲ αὐτὸν οὐ προσήγαγον ἰαθῆναι τῷ Χριστῷ; ἴσως τινὲς ἦσαν ἄπιστοι οἱ προσεδρεύοντες τῷ ἱερῷ, ὅπουγε οὐδὲ τοῖς ἀποστόλοις αὐτόν προσήγαγον, ἰδόντες αὐτοὺς εἰσιόντας καὶ θαύματα πεποιηκότας τοιαῦτα. Ότι χωλὸς ἦν ἐκ ποιλίας μητρός, τοῦτο πάντες οἱ ἐν τῷ ἱερῷ ᾔδεσαν. Διό καὶ ὡς περιφανοῦς ὄντος ὅτι τοῦτο ἦν, οὐδὲ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἐφρόντιζον πρὸς τὸ τοῦτο αὐτὸν καλεῖν. Αλλ' ἐνίκα τὸ τοῦ πάθους καὶ αὐτὴν τὴν προσηγορίαν αὐτ τοῦ, καὶ ὄνομα αὐτῷ εἰς γνώρισμα κατεξαίρετον τὸ σῖνος ἐγίνετο. Πολλῶν δὲ θαυμάτων, ὡς εἴπομεν, ὑπὸ τῶν ἀποστόλων γινομένων, οὐ προσήγον αὐτὸν τού τοις οἱ Ἰουδαῖοι, ὡς τῷ Χριστῷ, ἤτοι φθονοῦντες, ἢ καὶ δ᾽ ἀπιστίαν. Οὔπω γὰρ ἐνόμιζον τοσοῦτον αὐτοὺς ισχύειν θαυματουργεῖν. erat ut vacarent circa ea quæ nihil conferebant. Verum quomodo illum non adduxerunt ad Christum ut sanaretur? Fortassis increduli quidam erant qui juxta templum residebant, aut in eo ministrabant ubi neque ad apostolos ipsum adduxerunt, cum illos ingredi viderent. et quod talia edidissent miracula. Quod claudus esset ab utero matris, id omnibus notum erat qui in templo degebant ideo etiam cum hoc ita esse cunctis manifestum esset, neque cura illis fuit de nomine Domini ipsius, ad hoc ut ipsum ab illo appellantes nobis significarent, sed de sola ejus imbecillitate, ejusque appellatione: 26 et hæc ægritudo ac damnum factum est ipsi nomen ad præcipuum notumque indicium. Cum autem multa ab apostolis ederentur miracula, veluti diximus, eum ad ipsos non adduxerunt Judæi, sive quod Christo inviderent, sive propter incredulitatem: nondum enim eos arbitrabantur posse operari tantum miraculum. «Αργύριον καὶ χρυσίον οὐχ ὑπάρχε μοι· δ δὲ ἔνω, • τοῦτό σοι δίδωμι. Τοῦτο τὴν παντελῆ τοῦ χρυσοῦ αὐτῶν ἀκτησίαν ἐμφαίνε:. Οὐ γὰρ, ὡς πολλάκις ἡμεῖς φαμεν, ὅτι Ωδε οὐκ ἔχω, οὕτω καὶ αὐτὸς, ἀλλ', «Οὐχ ὑπάρχει, μοι,» φησί, τὸ πάντη μὴ ὑπεῖναι αὐτῷ χρυσίον δηλῶν. «Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, «ἔγειραι καὶ περιπάτει. Καὶ κρατήσας αὐτὸν τῆς δεξιᾶς χειρός, ἤγειρε. Παραχρῆμα δὲ ἐστερεώθησαν • αὐτοῦ αἱ βάσεις καὶ τὰ σφυρά· καὶ ἐξαλλόμενος «ἔστη καὶ περιεπάτει. Καὶ εἰσῆλθε σὺν αὐτοῖς εἰς τὸ ἱερὸν περιπατῶν καὶ ἀλλόμενος καὶ αἰνῶν τὸν Θεόν· • Καὶ εἶδεν αὐτὸν πᾶς ὁ λαὸς περιπατοῦντα καὶ α «νοῦντα τὸν Θεόν. Επεγίνωσκόν τε αὐτὸν, ὅτι οὔτ «τος ἦν ὁ πρὸς τὴν ἐλεημοσύνην καθήμενος ἐπὶ τῇ Ωραίᾳ πύλῃ τοῦ ἱεροῦ. Καὶ ἐπλήσθησαν θάμβους «καὶ ἐκστάσεως ἐπὶ τῷ συμβεβηκότι αὐτῷ. Ὅπερ ὁ Χριστὸς πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀτελέστερον διακειμένων οὐ λόγῳ μόνον θεραπεύων, ἀλλὰ καὶ ἀπτόμενος, τοῦτο καὶ νῦν ὁ Πέτρος ποιεῖ. Αμα δὲ καὶ διὰ τοῦ ἐγεῖραι, τὸ τῆς ἀναστάσεως πιστοῦται μυστήριον, καὶ ἵνα μὴ δόξῃ ἀπὸ ταυτομάτου ἢ αὐτοῦ σχεδιάζοντος τὸ γενόμενον. Πλατο δὲ ἀναστὰς, ἢ ἐπιστῶν τὸ γινόμενον, καὶ πειράζων εἰς ἀσφαλέστε ρον καὶ ἐδραιότερον τὴν βάσιν, ἢ οὐδὲ περιπατεῖν ᾔδει. Τὸ δὲ, «ἐπεγίνωσκον αὐτὸν,» πρόσκειται, ὡς καὶ ἀγνοούμενον λοιπὸν ἀπὸ τοῦ θαύματος. Ο καὶ ἐπὶ τοῦ ἐκ γενετῆς τυφλοῦ. Ἐἰώθαμεν δὲ καὶ ἡμεῖς ταύτῃ κεχρῆσθαι τῇ λέξει ἐπὶ τῶν μόλις γνωριζομέ νων. «Περιπατῶν καὶ ἁλλόμενος.» Ὡς ἀγνοούμενον σχεδὸν τὸ λοιπὸν ἀπὸ τοῦ ἀλλεσθαι τὸν πρὸ τούτου ἀργὸν καὶ τῆς ἑτέρων δεόμενον βοηθείας πρὸς μετάβασιν. «Κρατοῦντος δὲ τοῦ ἰαθέντος χωλοῦ τὸν Πέτρον «καὶ Ἰωάννην, συνέδραμε πρὸς αὐτοὺς πᾶς ὁ λαὸς «ἐπὶ τῇ στοῇ τῇ καλουμένῃ Σολομῶντος, ἔκθαμβοι. • Ἰδὼν δὲ Πέτρος ἀπεκρίνατο πρὸς τὸν λαόν.» » Joan. IX, i seqq. JII, 6. «Argentum et aurum non est mihi: quod • autem habeo, hoc tibi do.» Hoc ipsorum omnimodam auri inopiam demonstrat. Neque enim, quemadmodum nos frequenter dicimus, Hoc loco aut hoc tempore non habeo, ita et ipse: sed: «Non est mihi:» significans om. nino se non possidere aurum. ΙΙΙ, 6-10. «In nomine Jesu Christi Nazareni «surge et ambula. Et apprehensa manu ejus • dextera, erexit eum.Protinus autem consolidata «sunt plantæ illius ac tali, et exsiliens stetit et «ambulabat. Et ingressus est cum eis in templum «inambulans ac saliens laudansque Deum. Et vie ■ dit eum universus populus inambulantem ac laudantem Deum. Agnoveruntque illum quod ipse * esset is qui ad eleemosynam sedebat ad Specio- «sam portam templi. Et impleti sunt admiratione • et stupore super eo quod contigerat illi» Quod Christus frequenter propter imperfectiores faciebat, non solo sermone curans, sed et tactu; hoc nunc et Petrus facit: simulque per hoc quod erigit, resurrectionis confirmat mysterium, et ne videatur factum ab eo qui non rogatus sese ultroneus ingessisset. Erectus autem saliebat, vel facti adhuc incredulus, et tentans ad cautiorem et firmiorem gressum: aut quia ne ambulare quidem noverat. Additum vero est: «Agnoverunt illum,» quasi jam propter miraculum ignotus esset.Simile quoque accidit de cæco a nativitate 30. Solemus autem et nos hac uti dictione, Ἐπιγνώσκω, in his quæ vix cognoscuntur. «Inambulans ac saliens:» quasi jam propter saltum propemodum ignoraretur is qui paulo ante adeo tardus erat ut ad progressum aliorum egeret auxilio. III, 11, 12. «Cum teneret autem claudus,qui sa- «natus fuerat, Petrum et Joannem, cucurrit adeos «totus populus stupefactus ad porticum quæ dice- «batur Solomonis. Intuitus autem Petrus respon- «dit ad populum.

27 Tenebat apostolos post redditam sanitatem, vel ex benevolentia, quasi plausum et favorem illis concilians, vel omnibus ostendens eos qui se sanaverant; aut suspicatus quod si ab eis relinqueretur, rursum a pristino naturæ vitio corriperetur. Arbitrabatur enim se eatenus morbo liberatum esse, dum ipsos teneret, et ab eis contrectaretur: maxime quod Petrus ita illum erigendo curaverat. «Ad porticum quæ dicebatur Salomonis.»Sola hec porticus supererat a Salomonis ædificatione. Exusserat enim templum Nabuchodonosor: rursumque ædificare jusserat Cyrus Persa. III, 12. «Viri Israelitæ, quid admiramini super «hoc? aut nos quid defixis oculis intuemini.quasi ■ propria potentia aut religione effecerimus ut hic «ambularet?» Έκράτει τοὺς ἀποστολους μετὰ τὴν ἴασιν, ἢ ἀπὸ εὐνοίας ὥσπερ εὐφημίαν αὐτοῖς πλέκων, καὶ ἐπιδει κνὺς ἅπασι τοὺς σωτῆρας, ἢ ὑπονοῶν ὡς, εἰ ἀπολειφθείη αὐτῶν, πάλιν ὑπὸ τοῦ πάθους καταληφθείη. Ενόμιζε γὰρ μέχει τούτου ἀπηλλάχθαι τοῦ πάθους, μέχρις ἂν κατέχῃ αὐτοὺς, καὶ ἐτάπτηται αὐτῶν, μάλιστα ὅτι καὶ ὁ Πέτρος κρατήσας αὐτὸν οὕτως ιάσατο. «Ἐπὶ τῇ στοῦ τῇ καλουμένῃ.» Αὕτη μόνη στοὰ ἴστατο ἀπὸ τῆς κατασκευής Σολομῶντος. Ενέπρησε γὰρ τὸ ἱερὸν Ναβουχοδονόσωρ, καὶ ᾠκοδόμησε Κύρος ὁ Πέρσης. Ipsius Israel appellatio duarum rerum suggerit intellectum, nempe laudis a Jacob cui ob Dei obedientiam appellatio Israel adaptata est, ab inferioribus detractis ad sublimia, cœlestia, divina ac intelligibilia et accusationis seminis ejus ab exitu ex Egypto, quod nunquam persuaderi poterat.plenum semper irritationis. Ex utroque ergo nomen Israel illis tribuit: hinc videlicet erubescentiam, quod Deo non pareant, ut progenitor eorum fecerat illinc etiam perditionem, ut qui Ægyptum egressi sunt nec ad promissam servati sunt hæreditatem: quorum duorum reminiscentia per nomen Israel facta,hujus quidem præbebit æmulationem, illorum vero imitationis fugam, timore similis perditionis, ex attentione eorum quæ dicenda sunt. Hæcautem concio majori dicendi libertate plena est; non quod in priori terreretur, sed quoniam cum illi sævi essent et improbi,nequaquam tulissent. Deinde illam quidem incipiens, per procemium attentionem in illis efficit,dicens: Hoc vobis notum sit, et auribus percipite verba mea: hic vero tali præparatione non opus est, neque enim torpebant, sed signum in claudo factum omnes reddidit attentos, et timoris ac consternationis plenos effecit. Vide autem quomodo repellens suam ipsorum gloriam quam signis assecuti erant, nihil magni de ipsis loquitur.Siquidem qui modeste sentit de præclaris suis operibus,magis attrahit auditorem. Ideo quoque ipsi contempta humana gloria seipsos amplius glorificabant, 28 non humanum sed divinum esse demonstrantes quod factum erat. «Quasi propria potentia.»Animadverte quod ait non potentia humana hunc salvum factum esse, sed divina. Nazaræus igitur Deus est cujus nomen illum curavit. III, 13-15. «Deus Abraham et Isaac et Jacob, ⚫ Deus patrum nostrorum glorificavit Filium suum «Jesum, quem vos tradidistis, ac negastis ipsum «coram Pilato, cum ille absolvendum judicasset. • Vos autem sanctum et justum negastis,et postu- «lastis ut virum homicidam donaret vobis, auctor «rem vero vitæ interfecistis, quem Deus suscitavit «a mortuis, cujus nos testes sumus.» Adhuc humilioribus hæret tam in his quæ ipsos « "Ανδρες Ισραηλίται, τί θαυμάζετε ἐπὶ τούτῳ; «ἢ ἡμῖν τί ἀτενίζετε ὡς ἰδίᾳ δυνάμει, ἢ εὐσεβεία «πεποιηκόσι, τοῦ περιπατεῖν αὐτόν;» Η τοῦ ᾿Ισραήλ προσηγορία διττήν ὑποβάλλει τὴν ἔκληψιν· ἐπαίνου, ἀπὸ τοῦ Ἰακώβ, ᾧ θεοπειθείας χάριν ἡ τοῦ Ἰσραὴλ προσηρμόσθη προσηγορία, ἀπὸ τῶν κάτω συρομένων ἐπὶ τὰ οὐράνια καὶ θεῖα καὶ νοητά διαπορθμευθείσα ὕψη· μέμψεως, ἀπὸ τῆς ἐξόδου τῆς ἐξ Αἰγύπτου του σπέρματος αὐτοῦ δυσ αγώγου καὶ ἀπειθούς καὶ παραπικρασμού μεστοῦ. Εξ ἑκατέρου τοίνυν τὸ Ἰσραὴλ ὄνομα αὐτοῖς παρα έχει αἰσχύνην, μὴ θεοπειθοῦσιν ὡς ὁ προπάτωρ ἀπώλειαν, ὡς οἱ ἐξ Αἰγύπτου μὴ τῇ ἐπηγγελμένῃ ἀνασωθέντες κληροδοσία. ων εκατέρων ὑπόμνησις διὰ τοῦ ὀνόματος ἐγγινομένη, τοῦ μὲν ζῆλον παρέξει, τῶν δὲ τὴν μίμησιν διὰ τὸν ὅμοιον όλεθρον ἐκφυγείν, ἐκ προσοχῆς τῶν λεχθησομένων. Πλείονος δὲ αὕτη γέμει τῆς παῤῥησίας ἡ δημηγορία, οὐχ ὅτι ἐν τῇ προτέρᾳ ἐφοβεῖτο, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ χαλεποὶ ὄντες καὶ Ιταμοὶ οὐκ ἂν ἤνεγκαν ἐκεῖνοι. Ἐκ τούτου ἐκείνης μὲν ἀρχόμενος, ἐπιστροφὴν αὐτοῖς ἐργάζεται διὰ τοῦ προοιμίου, Τοῦτο ὑμῖν γνωστόν, λέγων, ἔστω, καὶ ἐνωτίσασθε τὰ βήματά μου· ἐνταῦθα δὲ οὐ δεῖται τῆς τοιαύτης κατασκευῆς. οὐ γὰρ ἐραθύ μουν, ἀλλὰ τὸ σημεῖον τοῦ χωλοῦ ἐπέστρεψεν αὐτ τοὺς ἅπαντας, καὶ δέους καὶ ἐκπλήξεως ἐποίησε μεστούς. Ορα δὲ πῶς διὰ τοῦ παρακρούεσθαι τὴν περὶ αὐτῶν δόξαν τὴν διὰ τῶν σημείων, οὐδὲν περὶ ἑαυτῶν φθέγγεται μέγα, ἅτε τοῦ ἐπὶ μεγάλοις τοῖς ἑαυτοῦ κατωρθωμένοις ταπεινοφρονοῦτος, πλέον ἐφελκομένου τὸν ἀκροατήν. Διόπερ καὶ αὐτοὶ κατα φρονήσαντες τῆς ἀνθρωπίνης δόξης, μᾶλλον ἐδόξα σαν ἑαυτοὺς, οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλὰ θεῖον τὸ γεγονὸς δείξαντες. «ὡς ἰδίᾳ δυνάμει.» Πρόσεχε τῷ εἰρημέ νῳ, ὅτι οὐ δυνάμει ἀνθρωπίνῃ λέγει αὐτὸν ἰαθῆναι, ἀλλὰ θείᾳ. Θεὸς οὖν ὁ Ναζωραίος, οὗ τὸ ὄνομα έθε ράπευσεν αὐτόν. «Ο Θεός Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, ὁ «Θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν ἐδόξασε τὸν Παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν, ὃν ὑμεῖς παρεδώκατε, καὶ ἡρνήσασθε αὐτὸν «κατά πρόσωπον Πιλάτου, κρίναντος ἐκείνου ἀπο- • λύειν. Ὑμεῖς δὲ τὸν ἅγιον καὶ δίκαιον ηρνήσασθε, «' καὶ ἡτήσασθε άνδρα φονέα χαρισθῆναι ὑμῖν, τὸν δὲ «ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ἀπεκτείνατε, ἄν ὁ Θεὸς ἤγειρεν «ἐκ νεκρῶν, οὐ ἡμεῖς μάρτυρες ἐσμεν.» Ετι τῶν ταπεινοτέρων ἔχεται, τῶν περὶ αὐτοὺς

καὶ Χριστοῦ· περὶ ἑαυτοὺς, διὰ τοῦ εἰπεῖν, οὐχ concernunt, quam qum Christum respiciunt: ipsos ἰδίᾳ δυνάμει θαυματουργῆσαι· περὶ Χριστοῦ δὲ, τῷ προσθεῖναι τὸν παῖδα. οὐ γὰρ τὸ αὐτοδόξαστον ἔνι προσθήκην δόξης λαβεῖν. Ταπεινώσας οὖν τὸ καθ᾽ ἑαυτοὺς καὶ Χριστὸν, ἐπαίρει τὸ τῶν Ἰουδαίων κατά Χριστοῦ τόλμημα, καὶ οὐ συσκιάζων ὡς τὸ πρότε ρον. Τοῦτο δὲ ποιεῖ, μᾶλλον αὐτοὺς ἐπαγαγέσθαι βουλόμενος. Οσον γὰρ ἐδείκνυ αὐτοὺς ὑπευθύνους, τοσοῦτον μᾶλλον τοῦτον ἐγίνετο. Διὰ δὲ τοῦ, «Ον ὑμεῖς παρεδώκατε καὶ ἡρνήσασθι,» δύο τὰ ἐγκλήματα. Πιλάτῳ τε γὰρ παρέδωκαν εἰς φόνον, εἰπόντες· «Ἡμῖν οὐδένα ἔξεστιν ἀποκτεῖναι.» ἠρνήσαντο δὲ κράζοντες, «Οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα.» ᾿Αλλά γε δὴ καὶ Μιλάτου Ἕλληνος ὄντος, και μήτε σημεῖον πρὸς Χριστοῦ ἑωρακότος, μήτε προφητῶν ἀκηκοότος περὶ Χριστοῦ, καὶ βουλομένου αὐτὸν ἀπολύειν. αὐτοὶ καὶ θαυματουργοῦντα Χριστὸν τεθεαμέ νοι, καὶ προφητῶν ἐν γνώσει τῶν περὶ αὐτοῦ αὐτοῖς εἰρημένων καταστάντες, οὐκ ἠνέσχεσθε. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, «Φονέα ᾐτήσασθε,» δεινῶς κατεσκεύασεν, ὅτι ἐδύναντο τὸν Χριστὸν ἀπολύειν. Εἰ γὰρ τὸν φο νέα ἀπολυθῆναι ἐποίησαν, τὸν μᾶλλον ὑπαίτιον, οὐ πολλῷ δή που τὸν ἀνεύθυνον; νῦν δὲ ἀπεναντίας, τὸν μὲν ὑπεύθυνον ἐξείλοντο, τὸν δὲ ἀνεύθυνον ἀποκτανθῆναι παρέδωκαν. Εἰπὼν δὲ, «τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς,» δείκνυσιν ὡς αὐτὸς ἑαυτὸν ἀνέστησεν ὁ Χριστός. Τὴν ἀνάστασιν δὲ οὐ προφητῶν ἐμπεδοῖ μαρτυρίαις, ἀλλὰ, ἐπειδὴ ἀξιόπιστος αὐτοῖς ἦν, τῷ Χορῷ τῶν ἀποστόλων. Ἐπεὶ δὲ μετεωρίσας τὸ ἔγ κλημα, ἐλύπει σφοδρῶς, πάλιν ἀνίησιν, ἐπὶ μετάνοιαν αὐτοὺς συνωθῶν, ὅτι τε ἐξ ἀγνοίας τὸ ἔγκλη μα καὶ ἀνοίας, καὶ ὅτι τὸ ἐξ ἀρχῆς τεταγμένον καὶ λόγῳ προφητῶν κεχρησμῳδημένον, οὐκ ἦν παρελ θεῖν. Ἐπεὶ δὲ μέχρι τούτου προέβη, ἤδη καὶ ἑητῶς τὴν μετάνοιαν εἰσηγεῖται κατηναγκασμένως ἀναλαβεῖν, πρός τε ἐξάλειψιν τῶν ἡμαρτημένων, καὶ τρυ φὴν καὶ ἀπόλαυσιν τῶν διὰ μετανοίας καὶ ἀγαθοερ γίας τῶν ἀτελευτήτων ἀγαθῶν εὐμοιρησάντων. κ " quidem,dum ait quod non propria potentia ediderint miraculum; Christum vero, addendo: Gloriacavit Filium suum: neque enim contingit ut gloriæ additamentum accipiat qui ex se glorificatus est. Ubi ergo demisit tam id quod seipsos concernit quam quod Christum: facinus adauget Judæorum adversus Christum: neq e illud inumbrat ut prius. Hoc autem facit magis illos allicere volens. Nam quanto magis ipsos ostendit obnoxios, tanto amplius illud succedit. Per hoc autem, «Quem voς tradidistis et negastis:» duæ ponuntur accusationes.Siquidem Pilato ad cædem tradiderunt, dicentes:«Nobis non licet interficere quemquam 40.» Νe gaverunt autem clamantes: «Non babemus regem præter Cæsarem ".» Atqui sane cum etiam Pilatus gentilis, qui neque signa a Christo viderat, neque prophetas de Christo audierat, vellet tamen ipsum absolvere vos ipsi qui et Christum miracula edentem conspexeratis, et notitiam habebatis prophetarum in his quæ de ipso dixerant, non tamen ab eo vos continuistis Dicens vero: «Homicidam postulastis,» efficaciter probat quod Christum potuerint absolvere. Nam si homicidam absolvi fecerunt qui longe amplius obnoxius erat, an non certe longe facilius potuissent eum absolvere qui crimine carebat? Nunc autem e diverso obnoxium quidem liberarunt, insontem vero ut interimeretur tradiderunt. Præterea dicendo, «Auctorem vitæ,» ostendit quod seipsum suscitaverit ipse Christus. Resurrectionem vero non prophetarum confirmat testimoniis, sed choro apostolorum si ipsis fide dignus erat.29 Deinde vero postquam efferendo crimen eorum,vehementer constristavit, rursum remittit, ad pœnitentiam illos invitans: quod ex ignorantia et insipientia peccaverint, et quod illud quod ab initio constitutum erat ac prophetarum oraculo prædictum non potuerit evitari. Ubi vero hucusque processit, am etiam palam cogendo inducit ad suspiciendam pœnitentiam, tum ad abolitionem delictorum,tum ad deli. cias fruitionemque æternorum bonorum, quæ per pœnitentiam bonorumque operationem percipiuntur. • Καὶ ἐπὶ τῇ πίστει τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, τοῦτον «όν θεωρεῖτε καὶ οἴδατε, ἐστερέωσε τὸ ὄνομα • αὐτοῦ.» Τουτέστι, Τί λέγω, πιπτεύσας ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτ τοῦ ἐστερεώθη; καὶ πρὶν ἢ πιστεῦσαι, τὸ ὄνομα μόνον ἐπικληθὲν ἐστερέωσεν αὐτόν· τοσαύτην πη γάζει τὸ ὄνομα τὴν χάριν. Οὔπω γὰρ ἦν πιστεύσας, ἀλλὰ μόνη ἡ ἐπίκλησις τοῦ ὀνόματος τὸ πᾶν εἰργά σατο. «Καὶ ἡ πίστις ἡ δι᾿ αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτῷ τὴν «ολοκληρίαν ταύτην ἀπέναντι πάντων ὑμῶν. Τίς δὲ ἡ πίστις ἡ δι' αὐτοῦ κηρυχθεῖσα, αὐτὸς ἐρω μηνεύει. «Ἵνα γ νώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθῆ,» καὶ εξής. Ἵνα γὰρ μή τις εἴπῃ, Οὐκοῦν κἂν ἄπιστος ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα αὐτοῦ.κἂν ἐπὶ θεραπείᾳ ἀπίστου, οὐδὲν ἧττον ἡ ἴασις προχωρήσει, εἴπερ ἡ ἐπίκλησις μόνη τοῦ ὀνόματος εστερέωσεν· ἵνα οὖν μή τις τοῦτο εἶπη, ἐπήγαγο· «Καὶ ἡ πίστις ἡ δι' αὐτοῦ.» III, 16. «Et ob fidem nominis ejus, hunc quem «vos videtis et nostis, consolidavit nomen ipsius.» Hoc est, Quid dico quod qui credidit in nomine ejus consolidatus sit? imo etiam priusquam crederet, nomen tantum invocatum consolidavit illum: tantam manat nomen illius gratiam: nondum enim crediderat, sed sola nominis invocatio rem omnem peregit. «Et fides quæ per eum est. dedit ipsi integrita- ⚫ tem istam in conspectu omnium vestrum.» Quæ autem sit fides quæ per eum est, ipse declarat, ubi ait: «Ut cognoscant te solum verum Deum 4,» etc. Ne quis enim dicat: Itaque etiamsi infidelis invocet nomen ipsius, etiamsi in curatione increduli id flat, nihilominus salus subsequetur, si quidem sola nominis invocatio consolidavit hunc. Ne quis ergo hoc dicat, subjunxit: «Et fides quæ Joan. xym, 31. “Joan. xix, 15. 49 Joan. xvII, 3.

ἰάσεις, ἀλλὰ δεῖται καὶ ψυχῶν δυναμένων ἀξιωθῆναι τῆς χάριτος. Ὑπὸ γὰρ ἀπίστων τὸ ὄνομα ἐπικαλούμενον, καὶ ἀπίστου μέλλοντος μένειν τοῦ τῆς Τάσεως δεομένου, οὐκ ἂν τὸ οἰκεῖον ἐνεργήσειεν. Τὸ μὲν οὖν εἰπεῖν, Τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐστερέωσεν αὐτὸν, ὑψηλὸν καὶ τέλειον, καὶ ἐτράχυνεν ἂν τοὺς Ἰου δσίους. Τὸ δὲ, Ἡ πίστις ἡ δι' αὐτοῦ, ταπεινόν. Ὁ δὲ, τὰ μὲν εῇ φύσει νέμων τοῦ πράγματος, τὰ δὲ τῇ διαθέσει καὶ τῇ δυνάμει τῶν ἀκροατῶν, μίγνυσι τα πεινὰ ὑψηλοῖς διὰ τὸ εὐπαράδεκτον. per eum est:» hoc est, magnum quidem est no- Τουτέστι, μέγα μέν ἐστι τὸ ὄνομα, καὶ βρύον men, et a quo emanant sanitates, sed opus est etiam animabus quæ gratia digna haberi possint. Siquidem nomen ab infidelibus invocatum, cum is etiam qui salute eget permansurus est incredulus, nequaquam suum sortietur effectum. Dicere itaque, Nomen ipsius consolidavit istum, sublime ac perfectum est, et Judæos exacerbavit: illud vero Fides quæ per eum est, humile, Ipse autem partim quidem ex rei natura sermonem distribuit, partim vero juxta auditorum affectum et potentiam, hu. milia permiscens sublimibus, quo facilius sermo excipiatur. ΙΙΙ, 17-20. «Et nunc, fratres, novi, quod per «< ignorantiam feceritis sicut et principes vestri. «Deus autem quæ prænuntiaverat per os omnium «suorum prophetarum, passurum esse Christum, • complevit hoc modo. Resipiscite igitur et con- «vertimini 30 quo deleantur peccata vestra: ut «< veniant tempora refrigerationis a conspectu Do- «mini.» Novi, inquit, quod per ignorantiam feceritis, eo quod plures vestrum videam converti et salvos feri. Siquidem noverat quod non ignoranter fecis sent, sed ita dicebat, ostium illis penitentiæ aperiens. Ideo ait: Resipiscite, non de commissis in cruce (nam de illis prædixit quod per ignorantiam facta essent), sed de aliis delictis. Dicens autem: «Tempora refrigerationis,» futurum ostendit ut in multas miserias incidant, et bellis vastentur: hic enim sermo ad eum qui deplorandus est cupitque consolationem, aptari potest «Ut veniant tempora refrigerationis,» inquit. Ut temporibus videlicet refrigerationis refocillarentur: quæ a conspectu Domini sive divina et paterna substantia dicit adducenda. Neque enim verisimile erat eos qui per passionem in Filium injurii fuerant,non accepturos dignam ultionem,quam etiam a Romanis nacti sunt militibus per Vespasianum et Titum ii qui Judaicam adversus Christum insaniam exercuerant. Neque solum propria politia destituti sunt, verum etiam post suæ metropolis templique eversionem, vitam quoque ducunt erraticam toto mundo dispersi et usque ad hujus mortalis vitæ consummationem ita perdurantes, nunquam refrigerationem consequentur. In eo enim Christi de cœlis adventu, unicuique juxta condigna rependet præmia. Horum autem quæ tunc futura sunt, cognitionem Judæis nunc proponit, ut horum timore pœnitentiam magis strenue arripiant. Mittatque eum qui ante prædicatus • est vobis Jesum Christum, quem oportet quidem • cœlo suscipi usque ad tempora instaurationis «omnium, quæ locutus est Deus per os omnium «sanctorum suorum a sæculo prophetarum. Vide quomodo ordine procedat. lu priori siquidem concione resurrectionem ac in cœlis sessionem innuit: hic autem manifestum etiam adven tum quem vocat tempus refrigerationis, per quod » Καὶ νῦν, ἀδελφοί, οἶδα, ὅτι κατὰ ἄγνοιαν ἐπράξατε, ὥσπερ καὶ οἱ ἀρχόντες ὑμῶν. Ὁ δὲ Θεὸς ἄ προκατήγο γειλε διὰ στόματος πάντων τῶν προφητῶν αὐτοῦ, παθεῖν τὸν Χριστὸν, ἐπλήρωσεν οὕτως. Μετανοήσατε οὖν καὶ ἐπιστρέψατε εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι ὑμῶν τὰς ἁμαρτίας, ὅπως ἂν ἔλθωσι καιροί αναψύξεως ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου.» " Ἔγνων, φησὶ, ὅτι κατὰ ἄγνοιαν ἐπράξατε, ἐξ ὧν ὁρῶ πολλοὺς ὑμῶν ἐπιστρέφοντας καὶ σωζομένους. δει μὲν γὰρ ὅτι οὐ κατὰ ἄγνοιαν, ἀλλ᾽ οὕτως ἔφη, θύραν αὐτοῖς ἀνοίγων μετανοίας. Διὸ λέγει· Μετανοήσατε, οὐ περὶ τῶν ἐν τῷ σταυρῷ τετολμημένων (ἔφθη γὰρ εἰπὼν περὶ ἐκείνων, ὅτι ἐν ἀγνοία), ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων ἀμαρτιῶν. Εἰπὼν δὲ, «Καιροί αναψύξεως,» δείκνυσι ταλαιπωρίαις πολλαῖς μέλλον τας αὐτοὺς περιπίπτειν, καὶ κατεργασθησομένους πολέμων. Πρὸς γὰρ τὸν κλαυσόμενον καὶ παραμυ θίας ἐπιθυμοῦντα οὗτος ἂν ὁ λόγος ἀρμόσειεν. • Όπως ἂν ἔλθωσι, φησί, και οι αναψύξεως.» Κατὰ τοὺς τῆς ἀναψύξεως καιρούς δηλαδή, οὓς ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου, εἴτουν τῆς θείας καὶ πατρι κῆς οὐσίας πρυτανευθῆναι, φησίν. Οὐδὲ γὰρ εἰκὸς, τοὺς εἰς τὸν Υἱὸν ἐνυβρίσαντας διὰ τοῦ πάθους, μὴ τὴν ἀνταμοιβὴν εὐρεῖν, ἢν καὶ ἀνεῦρον ὑπὸ τῶν Ρωμαϊκών στρατοπέδων διὰ Ουεσπασιανοῦ καὶ Τι του οἱ τῇ Ἰουδαϊκῇ κατὰ Χριστοῦ ἐγκαρτερήσαντες λύσσῃ. Καὶ οὐ μόνον καθ᾿ ἑαυτοὺς πολιτεύειν ἐστέρηνται, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν τῆς μητροπόλεως αὐτῶν καὶ τοῦ ναοῦ κατασκαφὴν, καὶ βίον ἄγουσι πλάνον κατὰ παντὸς διασπαρέντες, καὶ μέχρι τῆς τοῦδε τοῦ φθαρτοῦ βίου συντελείας διατηροῦντες, οὐ μή ποτε τύχοιεν ἀναψύξεως. Κατὰ γὰρ ταυτὴν ἡ τοῦ Χριστοῦ ἀπ᾿ οὐρανοῦ παρουσία, ἑκάστῳ τῶν κατὰ ἀξίαν πόνων βραβεύσει τὰ ἔπαθλα. Τούτων δὲ τῶν τηνικαῦτα ἐσομένων γνῶσιν νῦν ἐντίθησιν Ιουδαίοις, ὡς ἄν τῷ φόβῳ τούτων γεννικώτερον τὴν μετάνοιαν ἐπισπάσωνται. «Καὶ ἀποστείλῃ τὸν προκεκηρυγμένον νμῖν Ἰησ σοῦν Χριστὸν, ἐν δεῖ οὐρανὸν μὲν δέξασθαι ἄχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως πάντων, ὧν ἐλάλησεν ὁ Θεὸς διὰ στόματος πάντων ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν ἀπ' αἰῶνος.» Ορα πῶς ὁδῷ προβαίνει. Ἐν μὲν τῇ πρώτῃ δημητ γορίᾳ, τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἡνίξατο κάθισιν, ἐνταῦθα κάθισιν, ἐνταῦθα δὲ καὶ τὴν ἐμφανῆ παρουσίαν, ήν καιρὸν φησιν ἀναψύξεως, ἐν ᾧ τοὺς τῆς ἀναστάς

σεως δηλοῖ καιρούς. Οὓς καὶ Παῦλος ἐπιζητεῖ, λέ- significat tempora resurrectionis: quæ et Paulus γων Yε inquirit dicens: «Et nos qui sumus in hoc tabernaculo ingemiscimus gravati 43.» 81 Nihil autem vetat ut dicat quispiam tempora refrigerationis ea esse, quæ secuta sunt Hierosolymorum expugnationem. Siquidem dies afflictionis illorum et quibus in captivitatem ducebantur, propter electos abbreviavit Christus ", ut credentes inveniant refrigerium, et serventura vehementi illa miseria et necessitate. Superius autem, dicens, Deus autem quæ prænuntiaverat, non ponit Scripturæ testimonium de crucifixione, quia singula illa cum multis ipsorum accusationibus ac supplicio adversus illos dicta sunt, nec voluit omnino eos contristare. Simplicius vero usus est his quæ de Christo erant, sermonem juxta auditorum humilitatem dispensans. Nam missio Domini a cœlo ad id adducta est quod in eo visibile erat sive humanum in cœlum vero susceptio, in futurum refertur. «Quem oportet cœlo suscipi,» inquit. Atqui jam susceptus est tempore assumptionis. Sed hoc potius usus est sermone quam qui magis proprius esset, tanquam videlicet magis eo assuetus: ut cum in sua Epistola de Christo loquitur: «Accipiens enim a Deo Patre potestatem voce ad eum delapsa de cœlo 45.» Exigit enim sermonis contextus ut «Accipiens» pro «Accepit» sumatur, ut intellectus exprimatur. Hoc itaque etiam in loco, «Quem oportet suscipi.» Oportet pro oportebat positum est. Aut quoniam ejus in colum assumptio non ab omnibus conspecta est propriis oculis, sinit eos interim sua uti suspicione. Dicendo tamen cœlum ad ejus qui missus erat susceptionem paratum esse his qui vigenti magis sunt ingenio demonstravit per hoc quod ait: Quem oportet cœlo suscipi, quod, cum Filius sit et coæternus Deo Patri et a Patre missus, a quo ut mediator et arbiter constitutus est, tanquam Patris Filius et Unigenitus, etiam indubitato ad cœlum redeat: ut qui ex cœlo descenderat, rursumque in paternas ædes nullo prohibente suscipiatur, et ibidem unde juxta dispensationem ad hæc inferior venerat, iterum in sede collocetur: ut Filius ac cælestis confirmetur, utque demonstretur eumdem rursum tanquam approbatum a cœlo venturum. Præterea ut hæc manifestius nota sint, ad Mosen ac prophetas remittit. Moses quidem ait: «Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus noster mei similem 46.» Et David de ejus de cœlo descensionem assimilat «pluviæ descendenti in vellus 47.» 32 Deinde ipsos ad prophetas transmissos, iterum consolatur, tanquam constitutos qui nascerentur filii obedientes prophetarum, et si non natura. tamen gratia pər munificentiam largientis. Habet namque et filium natura: verum magnum est discrimen ejus qui natura Filius est ad eos qui sunt adoptione • Καὶ ἡμεῖς οἱ ἐν τῷ σκήνει τούτῳ στενάζου μεν βαρούμενοι.» Εἰ δέ τις καὶ τοὺς μετὰ τὴν ἅλω σιν λέγει καιροὺς ἀναψύξεως, οὐδὲν κωλύει. Καὶ γὰρ τοὺς τῆς κακώσεως αὐτῶν αἰχμαλωσίας διὰ τοὺς ἐκλεκτοὺς ἐκολόβωσεν ὁ Χριστός, ἵνα οἱ πιστεύσαν τις εύρωσιν ἀνάψυσιν, καὶ διασωθῶσιν ἀπὸ τῆς σφοδρᾶς ἐκείνης τακαιπωρίας καὶ ἀνάγκης. Εἰπὼν δὲ ἀνωτέρω, Ὁ δὲ θεὸς ἃ προκατήγγειλεν, οὐ τίθησι μαρτυρίαν Γραφικὴν περὶ τῆς σταυρώσεως, ὅτι ἑκάστη αὐτῶν μετὰ πολλῶν ἐγκλημάτων καὶ κοι λάσεως τῆς καὶ αὐτῶν εἴρηται, καὶ οὐκ ἐβούλετο τέως λυπῆσαι. Αφελέστερον δὲ κέχρηται τοῖς περὶ Χριστόν, τῇ ταπεινώσει τῶν ἀκροατῶν οἰκονομῶν τὸν λόγον. Πρὸς γὰρ τὸ ὁρώμενον τοῦ Κυρίου, εἴτουν τό ἀνθρώπινον, ἡ ἀπ᾽ οὐρανοῦ αὐτοῦ ἀποστολή παρηνέχθη, ἐπὶ τὸ μέλλον δὲ ἡ πρὸς οὐρανὸν αὐτοῦ ὑποδοχή, «Ον γάρ, φησί, δεῖ οὐρανὸν ὑποδέξασθαι,» καίτοι ὑπεδέδεκτο ἤδη κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀναλήψεως. Αλλὰ τούτῳ ἢ ἰδιωτικώτερον κέχρηται τῷ λόγῳ, συνήθως τῇ ἑαυτοῦ ἐπιστολῇ, ἐν ᾗ φησι περὶ Χριστοῦ «Λαβών γὰρ ἐξουσίαν παρὰ Θεοῦ Πατρός, φωνής αὐτῷ ἀπ᾿ οὐρανοῦ ἐνεχθείσης. Καὶ γὰρ τὸ, «Λαβών,» ἀντὶ τοῦ, ἔλαβεν,» ή σύνταξης του λόγου ἀπαιτεῖ, πρὸς τὸ τὸ νόημα διαρθρωθῆναι. Ωστε κάνταῦθα τό, «Ον δεῖ ὑποδέξασθαι,» τὸ, Δεῖ, ἀντὶ τοῦ, ἔδει, εἰλήφθαι. Η ἐπεὶ μὴ πᾶσιν ἡ εἰς οὐρανοὺς αὐτοῦ ἀνάληψις καὶ αὐτοψία ὡράθη, τέως αὐτοὺς τῇ ἑαυτῶν ὑπολήψει χρῆσθαι ἐξ. Όμως οὐρανὸν εἰπὼν πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ ἀπεσταλμένου ήτοιμάσθαι, ἐνέφηνε τοῖς ζωτικωτέροις διὰ τοῦ. Ὃν δεῖ οὐρανὸν ὑποδέξασθαι, Υἱὸν ὄντα καὶ συναίδιον τῷ Πατρὶ, & καὶ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀποσταλέντα, ἀφ' οὗ διητᾶτο ὁμέστιος τῷ Πατρὶ, ὡς Υἱὸς καὶ Μονογενὴς, καὶ ἀναντιῤῥήτως εἰς οὐρανὸν ἀνερχόμενοι, ὡς ἐξ οὐρανοῦ κατιόντα, καὶ πάλιν εἰς τὴν πατρῲαν ἀπαρ· αιτήτως εἰσδεχόμενον εστίαν, καὶ ἀφ' οὗ κατὰ τὴν οἰκονομίαν κατῆλθεν, ἐκεῖ πάλιν ἐνθρονιζόμε νον, ὡς τή, Υἱὸς καὶ οὐράνιος, ἐμπεδώσηται, καὶ ἀποφαίνηται τὸν αὐτὸν πάλιν προσδόκιμον ἐλεύσεσθαι ἀπ' οὐρανοῦ. Καὶ ἵνα ταῦτα γνωσθῇ τηλαυγέ στερον, ἐπὶ Μωσέα παραπέμπει καὶ τοὺς προφήτας Μωσία μεν, ο Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ὡς ἐμέ.» καὶ Δαυΐδ δὲ, ὡς ὑετὸν ἀπεικάζοντα τὴν ἐξ οὐρανοῦ αὐτοῦ ὡς ἐπὶ πόκον κατάβασιν. Καὶ ἁπλῶς ἐπὶ τοὺς προφήτας αὐτοὺς παραπέμ ψας. πάλιν αὐτοὺς ψυχαγωγεί, ὡς υἱοὺς γενησομένους κατηκόους τῶν προφητῶν καταστάντας, εἰ καὶ μὴ φύσει, ἀλλὰ χάριτι διὰ τὴν μεγαλοδωρεὰν τοῦ παρο έχοντος. Ἔχει γὰρ καὶ φύσει Γιόν. Πολὺ δὲ τὸ διάφορον τοῦ φύσει πρὸς τοὺς θέσει. Οἱ μὲν γὰρ διὰ τῆς τῶν προφητῶν πνευματικής υιοθετήθησαν παιδείας, ὁ δὲ φυσική σχέσει κατευμεγεθεῖ τὴν υἱότητα. — Αλλως· Τό, «Ον δεῖ οὐρανὸν μὲν δέξασθαι,» τέθειται ἀντὶ τοῦ, Ἀνάγκη ἐστὶ δέξασθαι αὐτὸν, Στε δὴ Θεὸν ὑπάρχοντα. Πῶς οὖν οὐκ εἶπεν· Ον οὐρανὸς ἐδέξατο; Τοῦτο ὡς περὶ τῶν ἄνω χρόνων | II Cor. v. 4º 4 Matth. xxiv, 22. "II Petr. 1, 17. 46 Deut. xviii, 18. 47 Psal. LXXI, 8.

Η CECUMENII TRICOE EPISCOPI. flit. Hi enim spirituali prophetarum fliatione ad- διαλεγομενός φησι. Διὰ δὲ τοῦ • Αχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως,» τὴν αἰτίαν δηλοῖ, διὰ τί νῦν οὐκ ἔτι ἔρχεται. ᾿Αποκαταστῆναι δεῖ, φησὶ καὶ εἰς πέρας ἐλθεῖν ἅπαντα, καὶ τότε ἐλεύσεται· optati sunt, ille vero naturali dispositione filiationem obtinet. Alio modo. Illud quidem: «Quem oportet suscipi, o positum est ac si diceretur: New cesse est ipsum suscipi, ut qui sane Deus sit. Quomodo ergo non dixit, Quem cœlum suscepit? Hoc tanquam de superioribus temporibus disserens loquitur. Cæterum quod aii: «Usque ad tempora instorationis, «causam manifestat quare nunc adhuc non veniat. Oportet inquit, instaurari et ad terminum venire universa, et tunc veniet. III, 22. 23. «Moses siquidem ad patres dixit: «Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus noster «e fratribus vestris mei similem: ipsum audietis «juxta omnia quæ locutus fuerit vobis. Continget «autem: Omnis anima quæ non audierit prophe- «tam illum, exterminabitur e populo.» Quid illud est. Mei similem? Nascitur Christus in Bethlehem, et Moses in Egypto: ille Israelita, sicut etiam hic, juxta carnem: ille e geners9 sacerdotali, veluti Christus ex David propter Virginem: Pharao illum persequitur, hunc Herodes: infantes occidit ille, infantes et hic interemit, et uterque masculos: per matrem servatur ille, per matrem et cum matre servatus est et hic: in capsula ille et ad ripam fluminis, hic etiam in Lyco Ægypti civitate juxta idem flumen: ab allena ille, nemps filia Pharaonis, nutritus est, et hic in aliena civitate quæ Pharaoni subjecta fuerat. Hæc autem dixerim, non Dominum servo conferens,sed locum et tempus assimilans, et veritatem in umbra describens. III, 24. «Omnes quoque prophetæ a Samuele, «et deinceps, quotquot locuti sunt, etiam an- «nuntiaverunt dies istos.» Etiam hic subaudiendum est: Ad patres nostros, ut sit sensus: Omnes quoque quotquot locuti sunt ad patres nostrus. III, 25, 26. «Vos estis filii prophetarum et te- «stamenti, 33 quod testatus est Deus ad patres «nostros, dicens ad Abraham: et per semen tuum • benedicentur omnes families terra 48. Vobis pri- «mum Deus, suscitato Filio suo Jesu, misit eum «qui benediceret vobis dum converteremini unus. «quisque a malitiis vestris.» «Vos estis alii prophetarum:» hoc est, ne timeatis, neque existimetis vos alienos esse a promissionibus vos estis filii prophetarum. itaque vobis dicebant, et propter vos hæc facta sunt. Vos quidem estis flii prophetarum, ipse vero Filius Dei est, qui participavit in se Patris substantiam, ac seipsum aliis participandum dedit. «Vos estis filii prophetarum et testamenti.» Filii, hoc est hæredes: nam si filius, et hæres: hæredes vero non re center inscripti, sed tanquam alii. Et ut ostendat quod quantum est ex adoptione, utique si veliut, hæredes sunt et ipsi tanquam filii: ideo etiam ut Aliis, inquit, misit Filium. Misit quidem et aliis, sed vobis primum: neque id tantum sed primum quiΗ Gen. XXII, 18, « Μωϋσῆς μὲν γὰρ πρὸς τοὺς πατέρας εἶπεν, ὅτι Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν «ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ὡς ἐμέ. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε «κατὰ πάντα όσα ἂν λαλήσῃ πρὸς ὑμᾶς. Εσται δὲ, «πᾶσα ψυχή ἥτις ἂν μὴ ἀκούσῃ τοῦ προφήτου ἐκεί «νου, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ λαοῦ.» Τί ἐστι τὸ, ὡς ἐμέ; Γεννᾶται ἐν Βηθλεὲμ ὁ Χρι στὸς, καὶ Μωϋσῆς ἐν Αἰγύπτῳ. Ισραηλίτης ἐκεῖνος, ὡς οὗτος, τὸ κατὰ σάρκα. Ἐκ γένους ἱερατικοῦ ἐκεῖ• νος, ὡς οὗτος ἐκ Δαυίδ διὰ τὴν Παρθένον. Φαραὼ ἐπ᾿ ἐκείνου, Ηρώδης ἐπὶ τούτου. Βρέφη φονεύει ἐκεῖνος, βρέφη δὲ οὗτος ἀναιρεῖ· ἀῤξενικὰ ἐκεῖνος, καὶ οὗτος. Διὰ μητρὸς σώζεται ἐκεῖνος, διὰ Μητρός ἐσώθη καὶ μετὰ Μητρὸς καὶ οὗτος. Ἐν λάρνακι ἐκεῖνος καὶ παρὰ ποταμόν, ἐν Λυκὼ καὶ οὗτος τῇ παρὰ τὸν αὐτὸν ποταμὸν Αἰγυπτίᾳ πόλει. Ὑπὸ ἀλλοφύλου ἐκεῖνος τῆς Φαραωνίτιδος ἐτρέφετο, ὑπὸ πόλεως καὶ οὗτος Φαραωνίτιδος ἀλλοφύλου ἐτρέφετο. Ταῦτα δὲ οὐ συγκρίνων λέγω τὸν Δεσπότην τῷ δούλῳ, ἀλλὰ καιρὸν καὶ τρόπον συγκρίνων, καὶ ἀλή θειαν ἐν σκιᾷ διαγράφων. «Καὶ πάντες δὲ οἱ προφῆται ἀπὸ Σαμουήλ, καὶ τῶν καθεξῆς, ὅσοι ἐλαλησαν, καὶ κατήγγειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας.» Προσυπακουστέον κάνταῦθα τὸ πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν, ἵνα ᾖ. Καὶ πάντες δὲ ὅσοι ἐλάλησαν πρός τοὺς πατέρας ἡμῶν. « «Ὑμεῖς ἐστὲ υἱοὶ τῶν προφητῶν καὶ τῆς διαθή «κης, ἧς διέθετο ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς Πατέρας ἡμῶν, λίγων πρὸς ᾿Αβραάμ. Καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου εὐλογηθήσονται πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῆς γῆς· ὑμῖν «πρῶτον ὁ Θεός, ἀναστήσας τὸν Παῖδα αὐτοῦ Ἰη- «σοῦν, ἀπέστειλεν αὐτὸν εὐλογοῦντα * τῷ ἀποστρέφειν ἕλαστον ἀπὸ τῶν «ὑμῶν.» ὑμᾶς, ἐν πονηριῶν «Ὑμεῖς ἐστὲ υἱοὶ τῶν προφητῶν,» ἀντὶ τοῦ, Μὴ πτοεῖσθε μηδε νομίζετε ηλλοτριῶσθαι ἑαυτοὺς τῶν ἐπαγγελιῶν. Ὑμεῖς ἐστὲ υἱοὶ τῶν προφητῶν, ὥστε ὑμῖν ἔλεγον. καὶ δι᾿ ὑμᾶς ταῦτα γέγονεν. Ὑμεῖς μὲν, φησίν, ἐστὲ υἱοὶ τῶν προφητῶν, οὗτος δὲ Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ, ἐπιμερίσας κατὰ τὴν οὐσίαν τὸν Πατέρα, ἐκείνοις δὲ καὶ ἑαυτόν. «Ὑμεῖς ἐστε υἱοὶ τῶν προφητῶν καὶ τῆς διαθήκης.» Υἱο!, ἀντὶ τοῦ, κληρονίμοι. Εἰ γὰρ υἱὸς, καὶ κληρονόμος, κληρονόμοι δὲ οὐ προσφάτως ἐγγραφέντες, ἀλλ' ὡς υἱοὶ καὶ ἵνα δείξη ὅτι ὅσον ἀπὸ τῆς υἱοθεσίας, εἰ ἄρα καὶ αὐτοὶ βούλονται, κληρονόμοι εἰσὶ καὶ αὐτοὶ ὡς υἱοί, διὸ καὶ ὡς υἱοῖς Υἱὸν ἀπέστειλε, 'Απέστειλε μὲν καὶ ἑτέροις, ἀλλ᾽ ὑμῖν πρῶτον· καὶ

COMMENT. IN AOTA APOSTOLORUM. οὐδὲ μόνον, ἀλλὰ πρώτοις μὲν οἰονεί προηγουμένως dem et præcipue vobis, qui tamen eum crucifixisti τοῖς σταυρώσασι καὶ ἀποκτείνασι. Καὶ πότε; Οὐ νῦν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ, καὶ πρὸ τοσοῦτον τολμήματος, καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Διὸ καὶ φησιν, «Ὑμῖν πρῶτον ἀναστήσας αὐτόν.» Τί ποιῆσαι; Εὐλογῆσαι καὶ σῶσαι ὑμᾶς, εἰ ἄρα καὶ αὐτοὶ ἕλοισθε ἐπιστρέψαι ἀπὸ τῶν κακῶν ὑμῶν. «Λαλούντων δὲ αὐτῶν πρὸς τὸν λαὸν ἐπέστησαν «αὐτοῖς οἱ ἱερεῖς, καὶ ὁ στρατηγὸς τοῦ ἱεροῦ, καὶ οἱ • Σαδδουκαίοι διαπονούμενοι διὰ τὸ διδάσκειν τὸν • λαόν, καὶ καταγγέλλειν ἐν τῷ Ἰησοῦ τὴν ἀνάστασιν «τὴν ἐκ νεκρῶν. Καὶ ἐπέβαλον αὐτοῖς τὰς χεῖρας, «καὶ ἔθεντο εἰς τήρησιν εἰς τὴν αὔριον· "Ην γὰρ ἑσπέρα ήδη. Πολλοὶ δὲ τῶν ἀκουσάντων τὸν λό- «γον ἐπίστευσαν.» et interemistis. Et quando misit? Non nunc solum, sed et ante passionem priusquam tantum facinus perpetratum esset. et post resurrectionem. Unde ait: «Suscitato Filio suo, misit eum.» Quo tandem fine? Ut benediceret ac salvaret vos, si sane etiam ipsi converti velitis a malis vestris. IV, 1-4. «Loquentibus autem illis ad populum «supervenerunt eis sacerdotes, ac dux templi et «Sadducæi, dolentes eo quod docerent populum et • annuntiarent per Jesum resurrectionem mortuo- «rum: et injecerunt eis manus, posueruntque eos ■ in custodiam in posterum diem: erat enim jam «vespera. Multi autem ex eis qui audierant sermo- «nem, crediderunt.. Vide quo modo res disponantur. Primum omnes simul irrisi sunt, deinde in concionibus celebres effecti, cum etiam grande edidissent miraculum: ita jam tandem postquam libere locui fuissent, permittente Deo, in pericula incidunt ac certaminibus tanguntur. Considera vero Judæorum progressum ac crementum ad crudelitatem, nempe quod qui prius in Christo capiendo proditorem quærebant nunc ipsi manus injiciunt, audaciores facti post passionem, habebant enim ducem, ut his qua facta essent publicum rursus crimen 34 affigerent, nec propriam ulcisci viderentur injuriam, quod ubique facere nituntur. Coram multitudine autem apostolos vinxerunt, ut eos etiam qui vide• rent timidiores redderent. Sed contrarium accidit. Nam multi ex his qui audierant sermonem, crediΟρα πῶς οἰκονομεῖται τὰ πράγματα. Πρῶτον ἐχλευάσθησαν πάντες ὁμοῦ. Εἶτα εὐδοκιμήσαντες ἐν ταῖς δημηγορίαις, καὶ θαῦμα ἐργασάμενοι μετὰ ταῦτα μέγα, οὕτω δὴ λοιπὸν μετὰ τὸ θαῤῥῆσαι, Θεοῦ συγχωρήσαντος, εἰς κινδύνους ἐμβαίνουσι, καὶ τῶν ἀγώνων άπτονται. Θέα δὲ τὴν εἰς ιταμότητα προκου πὴν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ τὸν παραδώσοντα ζητοῦντες, νῦν αὐτοὶ τὰς χεῖρας ἐπιβάλλουσι, θρασύτεροι γεγονότες μετὰ τὸν σταυρόν. Εἶχον γὰρ καὶ τὸν στρατηγόν, ἵνα πάλιν δημόσιον ἔγκλημα περ ριθῶσι τοῖς γεγενημένοις, καὶ μὴ ὡς ἰδιωτικόν ἐκδικῶσι, ὅπερ πανταχοῦ σπουδάζουσι ποιεῖν. Ενώπιον δὲ τοῦ πλήθους τοῦ ἀποστόλων ἐδέσμευσαν, ἵνα καὶ αὐτοὺς ὁρῶντας δειλοτέρους ἐργάσωνται. Ἀλλὰ τουναντίον ἐγένετο. Πολλοὶ γὰρ τῶν ἀκουσάντων τὸν λόγον ἐπίστευσαν. Ορᾷς θείαν ενέργειαν φανεράν; καὶ μὴν καὶ τοὺς ἤδη πιστεύσαντας ἀσθενεστέρους G derunt. Vides manifeste divinam efficaciam? Atqui ἔδει γενέσθαι. 'Αλλ' ή Πέτρου δημηγορία Πνεύματι Θείῳ συγκροτουμένη αὐτῆς αὐτῶν ζῆς ψυχῆς ἔψατο. Κατ' ἰδίαν δὲ αὐτοὺς ἐξετάζουσιν, ἵνα μὴ ἀπὸ τῆς παῤῥησίας αὐτῶν οἱ ἀκούοντες κερδήσωσιν. «Καὶ ἐγενήθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν ὡσεὶ χιλιά «δες πέντε. Εγένετο δὲ ἐπὶ τὴν αύριον συναχθῆναι «αὐτῶν τοὺς ἄρχοντας καὶ πρεσβυτέρους καὶ γραμ «ματεῖς εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ᾿Ανναν τὸν ἀρχιερέα, «καὶ Καϊάφαν, καὶ Ἰωάννην, καὶ ᾿Αλέξανδρον, καὶ «ὅσοι ἦσαν ἐκ γένους ἀρχιερατικοῦ. Καὶ στήσαντες «αὐτοὺς ἐκ τῷ μέσῳ, ἐπυνθάνοντο.» • Χιλιάδες πέντε.» Διὰ γὰρ τοῦτο προέλεγεν, ἐπὶ τῶν πεντάκις χιλίων· «Δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν.» Τουτέστι, πεντακισχιλίους κορέσετε πίστεως καὶ ἡμεῖς μετὰ τοῦτα. «Εν ποία δυνήσει ἤ ἐν ποίῳ ὀνόματι ἐποιήσατε τοῦτο ὑμεῖς;» Καὶ μὴν ᾔδεισαν· πονούμενοι γάρ, ἐν τῷ καταγ γέλλειν ἐν τῷ Ἰησοῦ τὴν ἀνάστασιν, κατέσχον αὐτούς. Ερωτῶσι δὲ, προσδοκῶντες αὐτοὺς, τὸ δικαστήριον καὶ τὸ πλῆθος φοβηθέντας, ἐξάρνους γενέσθαι, καὶ τὸ πᾶν διὰ τούτου κατωρθωκέναι νομίζοντες. Ὅρα γὰρ πῶς κακούργως ἐρωτῶσιν. Εβούλοντο γὰρ τοὺς * Matth. xiv, 16. eos etiam qui crediderant oportuit reddi imbecilliores: sed Petri concio, divino adjuta Spiritu, ipsas eorum animas tetigerat. Privatim autem interrogant, ne ex ipsorum libertate loquendi auditores lucrum reportarent. IV, 4 7. «Et factus est numerus virorum circi- «< ter quinque millium. Accidit autem postero die «< ut congregarentur principes et seniores ac scriba Hierosolymis, simulque Annas princeps sacerdo- « «tum ac Caiphas, Joannesque ac Alexander et «quotquot erant e genere sacerdotali, ipsosque «in medio positos interoge bant.» « Quinque millia.» Ob hoc enim prædixerat, de quinque millibus: «Date illis vos quod edant 49:» hoc est, vos etiam postmodum quinque millia fide saturate. IV, 78. «Qua potentia aut quo nomine fecistis, «< hoc vos?» Atqui sciebant: dolentes enim quod annuntia rent per Jesum resurrectionem, tenuerunt eos: interrogabant tamen existimantes eos judicium ac multitudinem veritos, esse negaturos, totumque negotium per hoc corrigendum arbitrantes. Vide autem quam subdole interrogant, Malebant enim

CECUMENI TPICCE EPISCOPI. apostolos fateri suum esse opus quam potentim ἀποστόλους μᾶλλον ἑαυτῶν εἶναι τὸ ἔργον ὁμολογεῖν Christi. Et adverte quod neque nominare volebant ἢ τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ. Ὅρα δὲ πῶς οὐδὲ ὀνο claudi sanitatem: neque enim dicunt quidnam sit μέσαι ἤθελον τὴν θεραπείαν τοῦ χωλοῦ· οὐ γὰρ λέω sed, «fecistis hoc» illi vero hos quidem cum ho- γουσι ποῖον, ἀλλ', «Εποιήσατε τοῦτο.» Οἱ δὲ ὠνόμα nore nominarunt dicentes: Principes populi: ubi σαν μὲν αὐτοὺς μετὰ τιμῆς, εἰπόντες· Αρχοντες autem ad rem venerunt, non abstinuerunt ab ac- λαοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἦλθον εἰς τὸ πρᾶγμα, οὐκ ἀφίσταν cusatione quæ opportuna esset. Aiunt enim: Nos ται τοῦ πρέποντος ἐλέγχου. Φασὶ γὰρ, ὅτι Μάλιστα quidem tanquam bene meritos maxime coronari μὲν ἐχρῆν στεφανοῦσθαι ἡμᾶς ὡς εὐεργέτας, ἐπειδὴ oportuit. Verum quoniam judicamur seu examina- δὲ κρινόμεθα, γνωστὸν ἔστω ἔστω παντὶ τῷ τοῦτο mur, notum sit universo populo: hoc enim magis γὰρ πλέον αὐτοὺς ἐλύπει. eos contristabat. IV, 8-14. «Principes populi et seniores Israel, si • nos hodie examinamur super beneficio homini • infirmo praestito, per quod hic salvus factus est, «notum sit vobis et universo 85 populo Israel: * quod per nomem Jesu Christi Nazarmi quem vos «crucifixistis, quem Deus suscitavit a mortuis: «per hoc (inquam) iste astat coram vobis sanus. «< Hic est ille lapis qui rejectus est a vobis ædifi- «cantibus, qui factus est in caput anguli, et non «est per ullum alium salus. Neque enim est aliud «nomen datum hominibus sub cœlo per quod * oporteat nos salvos fieri. Videntes autem Petri «ac Joannis in dicendo constantiam, compertoque • quod homines essent illi terati et idiotæ, mira- «bantur, et agnoscebant eos quod cum Jesu fuis- «sent; hominem autem videntes stantem cum eis «qui sanatus fuerat, nihil poterant contradicere.» «Principes populi,» quantum ae magistratum in popularem turbam. Seniores Israel, quantum ad intelligentiam ac peritiam docendi populum qui a terrenis ad diviniora sublevatur. Nam in duo divisit cœlum auditorum, tanquam hinon ex æquo possint intelligere quæ dicuntur: sed quibusdam leviter quodammodo auscultantibus quæ proferuntur, alii sane profundius ac efficacius animo reponunt quæ nuntiantur. Quoniam ergo tanquam curam gerentes muneris ad quod electi estis. voluistis nos hodie examinare, qui beneficium infirmo homini contulimus: et non potius ex ipso opere venerationem cum admiratione illi tribuistis, cujus nomine tantum bonum effectum est: quonian, inquam, in tantum errorem incidistis, quid aliud hinc agendum est, quam ut nos a profundo sopore vos excitemus, dicentes et vobis et plebi quod per hoc nomen id effecerimus? Nomen autem vocat hoc loco opinionem quæ de eo habetur et gloriam, quemadmodum etiam psalmographus dum ait: «Quam'admirabile est nomen tuum in universa terra *!» Quæ opinio adeo vilis apud vos effecta est, ut non solum venerandus non sit judicatus, verum etiam eum qui tale nomen habet, maleficorum morti subjeceritis. Nazareum autem eum vocat a loco in quo illum esse natum suspicabantur: et hic quoque in humilioribus quæ de Christo sunt versatur, ut manifestius reddat quod 36 veræ gloriæ nihil officiat abjectio quæ est aqud ho50 Psal. VIII, 10. " «Αρχοντες τοῦ λαοῦ καὶ πρεσβύτεροι τοῦ Ἰσραὴλ, «εἰ ἡμεῖς σήμερον ανακρινόμεθα ἐπὶ εὐεργεσίᾳ ἀν «θρώπου ἀσθενοῦς, ἐν τίνι οὗτος σέσωστα:, γνωστὸν «ἔστω πᾶσιν ὑμῖν καὶ παντὶ τῷ λαῷ Ισραήλ, ὅτι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζαραίου, εν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε, ἄν ὁ Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν «ἐν τούτῳ οὗτος παρέστηκεν ἐνώπιον ὑμῶν ὑγιής. «Οὗτός ἐστιν ὁ λίθος ὁ ἐξουθενωθεὶς ὑφ᾽ ὑμῶν τῶν οἰκοδομούντων. ὁ γενόμενος εἰς κεφαλὴν γωνίας, καὶ «οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ἡ σωτηρία. Οὔτε γὰρ ὄνομά • ἐστιν ἕτερον τὸ δεδομένον ἐν ἀνθρώποις ἐν ᾧ δεῖ «σωθῆναι ἡμᾶς. θεωροῦντες δὲ τὴν τοῦ Πέτρου παρ- «ῥησίαν καὶ 'Ιάννου, καὶ καταλαβόμενοι, ὅτι ἄνθρω «ποι ἀγράμματοί εἰσι καὶ ἰδιῶται, ἐθαύμαζον, ἐπε εγίνωσκόν τε αὐτοὺς, ὅτι σὺν τῷ Ἰησοῦ ἦσαν. Τον «δὲ ἄνθρωπον βλέποντες σὺν αὐτοῖς ἑστῶτα τὸν τε • θεραπευμένον, οὐδὲν εἶχον ἀντειπεῖν.» « «Αρχοντες τοῦ λαοῦ,» κατὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ χυδαίου ὄχλου «Πρεσβύτεροι του Ισραήλ, η κατὰ τὸ διδασκαλικὴν καὶ συνεκτικὸν τοῦ ἀπὸ τῶν γηίνων πρὸς τὰ θειότερα ἀναγομένου λαοῦ. Εἰς δύο γὰρ διεῖλε τῶν ἀκροατῶν τὸν ἐσμόν, ὡς ἂν τούτων ἐξ ἴσου τῶν λεγομένων μὴ ἐχόντων τὴ συνιέναι, ἀλλὰ τῶν μὲν ἀκροθιγώς πως τῶν λεγομένων, ἀκροωμένων, τῶν δε δραστικώτερον καὶ βαθύτερον τῇ ψυχῇ παραπεμπόντων τὸν ἀγγελλόμενον. Ἐπεὶ τοίνυν ὡς ἐπι μελησόμενοι τῆς πρὸς ἢν προεκρίθητε τάξεως, ἡμᾶς σήμερον ανακρίνειν εἵλεσθε, τοὺς ἐπὶ εὐεργεσίᾳ ἀν θρώπου ἀσθενοῦς ὑπουργηκότας, καὶ οὐχὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ἔργου μετὰ τοῦ θαυμάζειν καὶ τὸ σεβάσμιον ἐκείνῳ προσνέμετε, οὗ τῷ ὀνόματι τὸ τοιοῦτον ἐνήρ. γηται ἀγαθὸν, εἰ ἐπὶ τοσοῦτον τὸ πλημμελὲς ὑμῖν περιγέγονεν, τί τὸ ἀπὸ τοῦδε, ἢ ἡμᾶς ὑμᾶς ἔδει ὡς ἐκ κάρου βαθέος ἐξανιστῶν, λέγοντας καὶ ὑμῖν καὶ τῷ ὄχλῳ, ὡς ἐν τῷ ὀνόματι τούτῳ...: Ὄνομα νῦν τὴν ὑπόληψιν λέγων καὶ τὴν δόξαν. Ὡς καὶ δ Ψαλμῳδὸς ἡνίκα λέγει· «ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ!» Ητις υπόληψις τοσοῦτον παρ' ὑμῖν κα χυδαίωται, ὡς μὴ μόνον μὴ σεβάσμιον δόξαι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ᾧ τὸ ὄνομα πρόσεστι, τῷ κακούργων θα νάτῳ ὑποβαλεῖν. Ναζωραῖον δὲ ἀπὸ τοῦ τόπου καλεῖ ἀφ᾽ οὗ γενέσθαι αὐτὸν ὑπόληψις, τοῖς ταπεινοτέροις κανταῦθα περὶ Χριστοῦ ἐνδιατρίβων, ὡς ἂν ἐναργές παράσχοι ὡς οὐδὲ ἡ κατὰ ἀνθρώπους εὐτέλεια τῇ ἀληθεῖ δόξῃ λυμανεῖται, ἂν μόνον οξυδερκής ὁ διαβλέπων ᾖ. Διὸ καὶ πρὸς αἰσχύνην αὐτῶν πρὸς οὓς δ

λόγος, φησὶ τὸ, «Εσταυρώσατε,» προσνέμει παρ- mines, si modo sit qui rem acutius perspiciat. ευθύς τό, «Ηγειρεν ἐκ νεκρῶν.» Τίς ἤγειρεν; Ό Θεός Ἐπεὶ γὰρ ὑμῖν διαφθονουμένοις ἔδοξε τῷ τῶν νακούργων θανάτῳ ἀχρειοῦν τὴν ἀπὸ τῶν θαυμάτων δόξαν αὐτοῦ (διὸ καὶ ἔλεγον, «Τί ποιοῦμεν; ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος πολλὰ σημεῖα ποιεῖ»), τῷ σταυρῷ μὲν ὑμῶν ἀντέθηκε τὴν ἀνάστασιν. Τίς; Ὁ Θεὸς ἀναστήσας αὐτόν. Τῷ Πατρὶ γὰρ προσνέμει την ἀνάστασιν, ἐπεὶ καὶ κοινὸν ἔργον πᾶν δ θεοπρεπές, πλὴν τῶν ὑποστατικών χαρακτηρισμῶν τῆς ζωχρο χικῆς Τριάδος, καὶ ἵνα δείξῃ αὐτοὺς κἀντεῦθεν θεομαχοῦντας. Τὸ γὰρ οἰκείᾳ δυνάμει οὐκ ἐνεχώρει τέως εἰπεῖν οὕτω γυμνόν, καὶ πρὸς ἀνθρώπους ὀργῶντας τὰ ἑαυτῶν συστῆσαι, ἀφ' οὗ καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνῃ οὐχ ὑπετάγησαν. «Εν τούτῳ οὖν τῷ ὀνόματι, ὁ Πέτρος φησὶν, οὗτος παρέστηκεν ὑγιής.» Διὰ τοῦ, παρέστηκε, δὲ τὸ, «Ανώρθωται, κ ὑπεσήμανε. Καὶ τὸ, «Οὗτός ἐστιν ὁ λίθος,» τὴν ἀναφορὰν οὐ πρὸς τὸν χωλὸν ἔχει, ἀλλὰ πρὸς τὸν Ἰησοῦν Χριστόν, οὗ τῷ ὀνόματι ἔρωται ὁ χωλός *Ος λίθος ὑφ᾽ ὑμῶν μὲν τὴν οἰκοδομὴν τεταγμένων ἐξ ευθενοῦται, εἰς κεφαλὴν δὲ γωνίας τοῦ τῆς πίσ στεως γέγονεν οἴκου, ἀμφοτέρους συνάπτων τοὺς τοίχους, τὸν ἐξ Ἰουδαίων λαὸν, καὶ τὸν ἐξ ἐθνῶν, εἰς μιᾶς πίστεως συμφωνίαν. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ τὸ, «Εν ἄλλῳ οὐκ ἔστιν ἡ σωτηρία,» τὸ ψαλμικόν ἐστιν ἐξαπλοῦν λόγιον, τό, «Παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, κ οἷονεῖ ἡ συνοχή, καὶ ὁ σύνδεσμος ὁ σωτήριος, οὗ πᾶς ἄνθρωπος οὐκ ἐξ οὐδενὸς ἄλλου ἢ παρὰ μόνου γέν γονε τοῦ ἀκρογωνιαίου λίθου. Ὅτι «Με δὲ ἕτερόν τι ὄνομά ἐστι, η τουτέστι, δόξα σεβάσμιος, εἰ μὴ μόνη αὕτη ἡ ἐπὶ Χριστὸν τὸν ἀκρογωνιαίον λίθον πίστις, τὰς ἄλλας παρευδοκιμεῖν ἔχουσα πίστεις, ὡς ἐπ' αὐτῇ τὸ σωτήριον δεδομένον μόνῃ. Περὶ ἀπίστων ἀρχιερέων, προσταττόντων ὡς οὐ δεῖ παρρησιάζεσθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χρι στοῦ, καὶ ἀνανεώσεως τῶν ἀποστόλων. Εὐχα ριστία ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ὑπὲρ τῆς των ἀποστόλων πιστῆς καρτερίας. Περί ὁμοψύχου καὶ καθολικῆς κοινωνίας τῶν πιστευσάντων. Ἐν ᾧ περὶ ᾿Ανανίου καὶ Σαπφείρας, καὶ πι κρᾶς αὐτῶν τελευτής. «Κελεύσαντες δὲ αὐτοὺς ἔξω τοῦ συνεδρίου «ἀπελθεῖν, συνέβαλον πρὸς ἀλλήλους, λέγοντες «Τί ποιήσομεν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; ὅτι μὲν γὰρ γνωστὸν σημείον γέγονε δι' αὐτῶν, πᾶσι τοῖς • κατοικοῦσιν Ιερουσαλήμ φανερόν. Καὶ οὐ δυνά * μεθα ἀρνήσασθαι. Αλλ' ἵνα μὴ ἐπὶ πλεῖον διανε «μηθῇ εἰς τὸν λαὸν, ἀπειλησώμεθα αὐτοῖς, μηκέτι «λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τούτῳ μηδενὶ ἀνθρώπων. • Καὶ καλέσαντες αὐτούς, παράγγειλαν αὐτοῖς, τὸ • καθόλου μὴ φθέγγεσθαι, μηδὲ διδάσκειν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ δὲ Πέτρος καὶ Ἰωάννης «ἀποκριθέντες, πρὸς αὐτοὺς εἶπον. Εἰ δίκαιόν ἐστιν κ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ὑμῶν ἀκούειν μᾶλλον ἢ τοῦ • Θεοῦ, κρίνατε οὐ δυνάμεθα γὰρ ἡμεῖς ἄ εἴδομεν Η Joan. Σ1, 47 68 Rom. IX, 30. ‹³ Psal. cxvii, 23. Ideo quoque in eorum confusionem ad quos erat sermo, ubi dixisset: «Crucifixistis,» statim addit, «Suscitavit a mortuis.» Quis suscitavit? Deus. Quoniam enim vobis ejus opinioni ac gloriæ invidentibus, placuit abolere morte infandis debita, eam quæ a miraculis illi crescebat gloriam (nam idcirco dicebant: Quid facimus? quia hic homo multa signa facit "»), cruci quidem vestra resurcectionem opposuit. Quis? Deus qui suscitavit eum Patri siquidem resurrectionem attribuit, et quia omne divinum opus commune est, præter illa quæ vivificæ Trinitatis personas designant: e ut hinc quoque illos Deo adversari ostendat: nondum enim temporis occasio sinebat ut ita nude diceret propria potentia eum resurrexisse,polissimum apud homines qui sua stabilire nitebantur, et ideo Dei justitiæ non erant subjecti 51. «Per hoc ergo nomen (ait Petrus) iste astat sanus.» Verbo «Astat,» subindicat «Erectus est.» Et quod ait: «Hic est lapis,» non ad claudum refertur, sed ad Jesum Christum, cujus nomine roboratus est claudus. Qui lapis a vobis quidem ædificium ordinantibus reprobatus est, factus est autem in caput anguli in ædificio fidei, utrumque conjungens parietem, nempe Judaicum populum atque gentilem,in unius fidei concordiam. Considera vero quod etiam id quod sequitur, «Per alium non est salus,» Psalmista explanat oraculum quo dicitur, «Domino factus est iste,» tanquam copula ac conjunctio salutaris, id indicans quod omnis hono a nullo alio quam a solo angulari lapide factus est «Neque aliud ullum nomen est,» hoc est vene… randa gloria, nisi sola fides in Christum lapidem angularem,quæ potens est omnem aliam obscurare fidem, ut in qua sola datum est salutare. 37 CAPUT V. De incredulis pontificibus qui jubebant ne in nomine Christi palam loquerentur. et redintegratione apostolorum: de Ecclesiæ gratiarum actione ob fidei apostolorum constantiam. De unanimitate et universali communione credentium. In quo etiam de Anania et Sapphira acerbaque eorum morte continetur. IV, 15-23. «Cum autem jussissent illus e concilio «secedere. conferebant mutuo, dicentes: Quid facie - *mus his hominibus? Siquidem conspicuum signum «editum est per eos omnibus habitantibus Jerusalem «manifestum,nec possumus negare. Sed ne ulterius «dispergatur in populum, minis interminemurip. «sis ne deinceps loquantur de nomine hoc ulli «hominum. Cumque vocassent eos. præceperunt • ne omnino loquerentur, aut docerent de no- «mine Jesu. Petrus vero et Joannes dixerunt ad «eos: An justum sit coram Deo vos audire magis «quam Deum, judicate. Non possumus enim quæ «vidimus et audivimus non loqui. At illi additis «minis dimiserunt eos, non invenientes quonam

«modo illos punirent propter populum, quod om. nes glorificarent Deum super eo quod acciderat. «Erat enim plus quam quadraginta annorum «homo in quo editum erat signum hoc sanationis. «Dimissi autem venerunt ad suos.» Cum a prioribus afflictionibus nondum respirassent apostoli, dispensatione quadam in alias incidebant. Siquidem primum. subsannati suntomnes tanquam ebrii, habita suspicione ob efficaciam ignotarum illis linguarum Secundo, in pericula incidunt. Hæc tamen non sese statim subsequuntur. S8 sed primum concionibus collaudati et per claudi miraculum ad dicendi libertatem velut exercitati, Deo potissimum permittente, hinc certaminibus tanguntur. Tu vero Judæorum technas malosque nisus hinc mihi considera. In Christo enim quærebant qui eum traderet, hic autem ipsimet injiciunt manus confidentiores jam ac audaciores post crucem effecti, cum etiam templi duce ad temerarium facinus usi sint, ad publicum crimen facta invertentes, et non ad privatas ulciscendum injurias, prout illis moris erat. Neque recta ad incurrendum in apostolos tetenderunt, nempe appetente vespera: quæ Judæis quidem favit ut ad malos conatus temporis spatio juvarentur, in metum conjiciendo apostolos per custodiam, et hinc emollire eos provide cogitando: apostolis vero mora Dei dispensatione ordinata est. ut ferent audentiores. Quinimo coram multi100 «καὶ ἠκούσαμεν, μὴ λαλεῖν. Οἱ δὲ προσαπειλησά «μενοι ἀπέλυσαν αὐτοὺς, μηδὲν εὑρίσκοντες, τό, πῶς «κολάσωνται αὐτοὺς διὰ τὸν λαὸν, ὅτι πάντες ἐδόξα- «ζον τὸν Θεὸν ἐπὶ γεγονότι. Ετῶν γὰρ ἦν πλειό «νων τεσσαράκοντα ὁ ἄνθρωπος, ἐφ᾿ ὃν ἐγεγόνει τὸ «σημεῖον τοῦτο τῆς ἰάσεως. Απολυθέντες δὲ ἦλθον πρὸς τοὺς ἰδίους.» Ούπω τῶν προτέρων ἀναπευσάντων τῶν ἀποστό λων πειρασμῶν, εἰς ἑτέρους ἐνέβαινον οἰκονομικῶς, Πρῶτον μὲν γὰρ ἐχλευάσθησαν εἰς μέθην πάντες, ὑποπτευθέντες τὴν τῶν ἀγνώστων αὐτοῖς γλωσσῶν ενέργειαν. Δεύτερον, εἰς κινδύνους ἐμβαίνουσιν. Οὐκ ἐφεξῆς δὲ ταῦτα, ἀλλὰ πρῶτον ταῖς δημηγορίαις εὐδοκιμήσαντες, καὶ οἱονεὶ ἐγγυμνασάμενοι πρὸς παῤῥησίαν διὰ τοῦ θαύματος τοῦ χωλοῦ, μάλιστα Θεοῦ συγχωρήσαντος, τὸ ἐντεῦθεν τῶν ἀγώνων - πτονται. Σκόπει δέ μοι ἐντεῦθεν τὴν τῶν Ἰουδαίων κακοπραγμοσύνην. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὸν παραδώσοντα αὐτὸν ἐζήνουν, ἐνταῦθα δὲ αὐτοὶ τὰς χεῖρας ἐπιβάλλουσι, θρασύτεροι καὶ τολμητίαι και ταστάντες λοιπὸν μετὰ τὸν σταυρόν. Αφ᾿ οὗ καὶ τῷ στρατηγῷ τοῦ ἱεροῦ πρὸς τὴν τόλμην ἐχρήσαντο, εἰς δημόσιον ἔγκλημα, καὶ οὐκ ἰδιωτικόν, τὰ γενόμενα μετατρέποντες, ὡς ἔθος αὐτοῖς. Οὐκ ἐχρήσαντο δὲ παρευθὺ τῇ κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπισυστάσει, ἐσπέρας δῆθεν ἐπιλαβούσης. Καὶ τοῖς Ἰουδαίοις μὲν ἐπὶ κακουργία χρήσασθαι τῇ ἐκεχειρία ὑπῆρξεν, εἰς πτόαν ἐμβάλλουαι διὰ τῆς φυλακῆς, καὶ ταύτῃ μα λάξαι αὐτοὺς προμηθουμένοις τοῖς ἀποστόλοις δὲ ἡ ἀναβολὴ πρὸς τὸ θρασυτέρους γενέσθαι ᾠκονομήθη. ᾿Αλλὰ γε δὴ καὶ τὸ ἐνώπιον μὲν τοῦ πλήθους δεσμῆς σαι, λαθραίως εὲ ἀνακρῖναι, τῆς ἄκρας ἦν δολιότη· τος, φοβούντων μὲν τοὺς δεσμουμένους κατενώπιον τοῦ πλήθους, ἐταζόντων δὲ ὑπὸ δικαστηρίῳ δῆθεν ὡς παρανομοῦντας· κατ᾿ ἰδίαν δὲ, τῷ μὴ τῇ τούτων παρρησίᾳ τοὺς θεατὰς τὸ βέλτιον ελέσθαι, καὶ ὑπὸ θαύματι τῶν ἐταζομένων. Εν ποίᾳ δὲ δυνάμει καί τοι εἰδότες ἐρωτῶσι (πῶς γὰρ οὐκ εἰδότες οἱ διὰ τὸ καταγγέλλειν τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀνάστασιν κατέχον τες αὐτούς;). οἰόμενοι τῷ δέει τοῦ δικαστηρίου ἐξάμνους αυτούς γενέσθαι, καὶ τὸ πᾶν αὐτοῖς οὕτως ἐρωτῶσι διὰ τούτου ὑπάρξαι. «Εποιήσατε, ο δέ φα σιν, οἷον, Ποίᾳ δυνάμει ἐποιήσατε, ὡς αὐτῶν, οὐ τοῦ Χριστοῦ τῇ δυνάμει τοῦ ἐνηργημένου. Αλλ᾿ οὐδὲ ὀνομαστὶ τοῦ χωλοῦ ἔφασαν. Απεπνίγοντο γὰρ tudine eos vinxisse, clam vero examinare, summi - doli erat; quo terrerent eos, qui coram multitudine vincirentur, et sub tribunali examinarentur, videlicet tanquam transgressores; seorsim vero ne dicendi libertate spectatores quod sanius est eligerent, etiam ob eorum qui examinarentur admirationem ac miraculum. Per quam vero potestatem, quanquam scientes, interrogant (quomodo enim ignorare poterant, qui propterea eos tenuerant quod Christi resurrectionem annuntiarent?) existimantes eos timore tribunalis negaturos: et quasi, ipsis ita interrogantibus, negotiam omne successurum esset. «Fecistis» autem dicunt, nempe, Qua potestate fecistis. tanquam ipsorum, non Christi potestate peractum esset. Sed neque nominatim claudum dixerunt: ex hoc enim adeo angeban- τούτῳ ὡς μηδ' ὀνομάσαι ἐθέλειν τὴν θεραπείαν. tur, ut neque curam nominare vellent.Ideo respon. dit Petrus Nomine Jesu Christi Nazareni, quem vos crucifixistis, cum abjecta patria et passionem dicens et resurrectionem.Prædicamus, inquit, humilia, propter eximiam resurrectionem gloriantes. Ubi autem his sermonibus eos stimulasset, adjungit etiam quæ a Scriptura sunt, lapidem dicens angularem, et si quid antea de hac re a nobis tractatuin est. Considera vero quod ubi docere opportunum est,etiam prophetias adducunt. 39 ut in priori concione: quando autem solum libere loqui, sententiam ferunt: Neque enim est aliud nomen Διόπερ ὁ Πέτρος, Τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε, ἀπεκρίνατο, σὺν τῇ εὐτελεῖ πατρίδι καὶ τὸ πάθος εἰπὼν καὶ τὴν ἀνάστασιν. Κηρύττομεν τὰ ταπεινὰ διὰ τοῦ ὑπερο φυοῦς τῆς ἀναστάσεως ἐμπῦμπεύοντες. Τούτοις τοῖς λόγοις πλήξας αὐτοὺς, προστίθησι καὶ τὰ ἀπὸ τῆς Γραφῆς, τὸν λίθον φημὶ τὸν ἀκρογωνιαῖον, καὶ εἴ τι περὶ τούτου προδιείληπται ἡμῖν. Σκόπει δὲ, ὅτι ὅτε μὲν διδάξαι ἐγρῆν, καὶ προφητείας προάγουσιν ὡς ἐπὶ τῆς πρώτης δημηγορίας, ὅτε δὲ παῤῥησιάστο σθαι μόνον, ἀποφαίνονται. Οὔτε γὰρ ἐστιν ἕτερον ὄνομα, φησί, τὸ δεδομένον. Καὶ τί τοῦτο, εἴρηται

CONMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. ήδη. Πρός Πιλάτον δὲ οὐκ ἄγουσι τοὺς ἀποστόλους datum,inquit. Et quid hoc sit. jam dictum est Verum ὡς τὸν Χριστὸν, ἀλλ' αὐτοὶ κρίνουσιν, αἰσχυνόμενοι καὶ ἐρυθριάζοντες τὰ πρότερον, καὶ δεδοικότες μὴ ἀπὸ τούτων καὶ ὑπὲρ ἐκείνου ἐγκληθῶσι. «Καὶ ἀπήγγειλαν ὅσα πρὸς αὐτοὺς δὲ ἀρχιερεῖς «καὶ οἱ πρεσβύτεροι εἶπον. Οἱ δὲ ἀκούσαντες ὁμο • θυμαδόν ἦταν φωνὴν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ εἶπον» (οὐχὶ φιλοτιμίας ἕνεκεν διηγοῦνται, ἀλλὰ τῆς Χρι στοῦ χάριτος τὰ τεκμήρια ἐπιδεικνύντες)· • Δέσ α σποτα, σὺ ὁ Θεὸς, ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν «γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, ὁ κ δια στόματος Δαυΐδ παιδός σου εἰπών.» Ορα πῶς ἐστιν ηκριβωμένη καὶ κατὰ καιροὺς ἡ τούτων εὐχή· ὅτε μὲν γὰρ τὸν ἄξιον εἰς ἀποστολὴν Αξίουν δειχθῆναι αὐτοῖς· Σύ, εὔχονται, Κύριε, καρο διογνώστα πάντων. Προγνώσεως γάρ ἦν ἐκεῖ χρεία. Ἐπειδὴ δὲ ἐνταῦθα τοὺς ἀντικειμένους επιστομισθῆναι ἐχεῖν, ο Δέσποτα,» ἐπιβοῶνται. Καὶ ὥσπερ συνθήκας ἀπαιτοῦντες αὐτὸν τὴν προφητείαν εἰς μέσον ἄγουσιν, ἅμα καὶ ἑαυτοὺς παραμυθούμενοι, ὅτι εἰκῆ καὶ κατ' αὐτῶν καὶ κενῶς μελετῶσιν οἱ ἐχθροί. Σκόπει δὲ καὶ ἐπιείκειαν. Οὐ γὰρ εὔχονται καταῤῥάξαι αὐτοὺς καὶ καταβαλεῖν, ἀλλ᾽, Επιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὲς αὐτῶν, καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετά παρρησίας πάσης λαβεῖν τὸν λόγον σου ἐν τῷ τὴν χεῖρά σου ἐκτεῖναι, τουτέστιν ἐν τῷ τὴν ἄμαχόν σου δύναμιν περιέπειν ἡμᾶς. Τοῦτο γὰρ ἐνταῦθα ἡ χείρ. Τὴν ἄμαχον γὰρ δύναμιν δηλοῦν βούλεται, ὡς ἐπὶ τοῦ, «Ἡ χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσεν.» Ἐπὶ δὲ τοῦ ἀνωτέρω, τό, «Ἡ χείρ σου καὶ ἡ βουλή σου προώρισε,» ἡ χεὶρ τὸ μετὰ λόγου καὶ δεόντως παρὰ Θεοῦ τὰ πάντα διεξάγεσθαι δηλοῖ· ὅτι καὶ μόνη ἡ σύνθετος φύσις καὶ λογική, ἥτις οὐκ ἀλλη ἢ ἄνθρω πος, χειρὶ ὡς ἐπἶπαν τὰ χρειωδέστατα εκτελεῖν εἴωθεν. «Ινα τί ἐφρύαζαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν • κενά; παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρο «χοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου α καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Συνήχθησαν γὰρ «ἐπ' ἀληθείας ἐπὶ τὸν ἅγιον παϊδά σου Ἰησοῦν, ὃν «ἔχρισας, Ηρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλάτος.» apostolos non ducunt ad Pilatum quemadmodum Christum, sed ipsi judicant: imprimis quidem rubore ac pudore affecti, deinde timentes ne ab his etiam de illo accusarentur. IV, 23 25. «Et nuntiaverunt quæcunque ad eos «pontifices ac seniores dixerant. At illi cum au- «dissent, uno animo elevaverunt vocem ad Deum «ac dixerunt» (non cupiditate laudis inducti isthæc commemorant, sed Christi gratiæ signa demonstrant): «Domine, tu es Deus qui fecisti co- «lum et terram, ac mare, quæque in eis sunt; «qui per os David pueri tui dixisti.» Vide quam absoluta sit juxtaque temporum occasiones horum precatio.Siquidem quando dignum ad apostolatum demonstrari sibi cupiebant, precantes dicebant: Tu, Domine, cordium cognitor omnium; ibi enim præcognitionis erat necessitas. Hic autem quoniam adversariorum ora obturare oportebat. «Domine.» inclamant. Et tanquam pacti fidem ab eo postulantes, prophetiam in medium proferunt: simul et seipsos consolantes, quod absque causa contra ipsos vaneque conarentur inimici. Considera quoque et modestiam: neque enim cupiunt discerpere aut perdere, sed, Respice, inquiunt, ad minas eorum, et da servis tuis ut cum omni libertate sermonem tuum loquantur, manum tuam porrigendo, hoc est, fovendo nos inexpugnabili tua potentia. Id enim significat hoc loco manus. Vult enim inexpugnabilem significare potentiam, veluti cum ait: «Manus tua gentes disperdidit ". In superioribus autem verbis, ▪ Manus tua et consilium tuum antea decreverant.» Manus significat omnia decenter et cum ratione a Deo ordinari, quoniam sola composita rationalisque natura, quæ non alia est quam homo, manu ut plurimum quæ utilissima sunt efficere solet. Ποια έθνη εφρύαξαν κατὰ τοῦ Χριστοῦ; Τὰ τῶν Ἰουδαίων, δηλονότι. Εἰ γὰρ καὶ Ἰουδαῖοι ἦσαν πάντες, ἀλλ᾽ οὖν ἐκ διαφόρων ἐθνῶν, ἐν οἷς ἦταν δια εσπαρμένοι. Τὸ δὲ, «Ποιῆσαι ὅσα ἡ χείρ σου, η τουτο ἐστιν, οὐκ αὐτοὶ ἴσχυσαν, ἀλλὰ σὺ εἶ ὁ τὸ πᾶν ἐπι· τρέψας καὶ εἰς πέρας ἀγαγών, ὁ εὐμήχανος καὶ σοδ φός. Συνήλθον μὲν γὰρ ἐκεῖνοι ὡς ἐχθροὶ, καὶ φο νικῇ προαιρέσει, ἐποίουν δὲ ἃ σὺ ἐβούλου. «Σὺν ἔθνεσι καὶ λαοῖς Ἰσραήλ.» Ἐν Ἱερουσαλὴμ Ἑβραῖοι μετὰ Καϊάφα καὶ 'Αννα, λαοὶ μετὰ Πιλάτου. Psal. XXXXIII, IV, 25 27. «Quare fremuerunt nationes et po- «puli meditati sunt inania? Astiterunt reges «terræ et principes convenerunt in unum adver- «sus Dominum et adversus Christum ejus. Con- «venerunt enim vere adversus sanctum puerum «tuum Jesum quem uuxeras, 40 Herodes simul «<et Pontius Pilatus.» Quænam nationes adversus Christum fremuerunt? Nationes videlicet Judaorum. Nam etsi omnes Judæi erant attamen ex variis nationibus veniebant inter quas dispersi erant. «Ut facerent quæcunque manus tua:» hoc est, non ipsi potuissent, sed tu es qui rem omnem permittebas et ad finem deducebas, nempe prudens ac sapiens. Illi siquidem convenerant tanquam inimici et truculenta volentate, sed faciebant quæ tu volebas. «Cum gentibus et populis Israel.» In Jerusalem Hebræi cum Caipha et Anna, populi cum Pilato.

«Ut facerent quæcunque manus tua et consilium «tuum antea fieri decreverant.» Idem significant manus et consilium. Nulla enim consilii necessitas, cui adest potentia. Facta sunt ergo quæcunque ab initio ordinasti Apostolorum it que precatio non erat ad repellendas molestias, sed pro evangelicæ orationis successu; neque enim dicebant, Libera, sed, Da servis tuis, ut cum libertate loquantur. IV, 29 31. «Et nunc, Domine, respice ad minas • eorum, et da servis tuis, ut cum omni libertate «sermonem tuum loquantur: manum tuam por- «rigendo ad hoc, ut sanatio et signa ac prodigia «edantur, per nomen sancti Filii tui Jesu. Cum- «que orassent illi, motus est locus in quo erant «congregati, et repleti sunt omnes Spiritu san- «cto, ac loquebantur sermonem Dei cum liber- «tate.»> «Ποιῆσαι ὅσα ἡ χείρ σου καὶ ἡ βουλή σου προώρισε γενέσθαι.» Τὸ αὐτὸ βούλεται δηλοῦν ἡ χεὶρ καὶ ἡ βουλή. Δύο ναμις γὰρ ᾧ πρόσεστιν, οὐ χρεία βουλῆς. Όσα οὖν διέταξας ἐξ ἀρχῆς γέγονεν. Οὐ παραιτήσεως δὲ τῶν δυσχερῶν ἡ τῶν ἀποστόλων εὐχὴ, ἀλλ᾽ ὑπὲρ εὐοδώ σεων τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Οὐ γὰρ εἶπον, Εξελοῦ, ἀλλὰ, Δὸς τοῖς δούλοις σου, μετὰ παῤῥη σίας λαλεῖν. «Καὶ τὰ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὲς αὐτ «τῶν, καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου, μετα παῤῥησίας πάσης λαλεῖν τὸν λόγον σου, ἐν τῷ τὴν χεῖρά σου «εκτείνειν σε εἰς ἴασιν, καὶ σημεῖα καὶ τέρατα γε- «νέσθαι διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἁγίου παιδός σου 1η- «σοῦ. Καὶ δεηθέντων αὐτῶν, ἐσαλεύθη ὁ τόπος ἐν «ᾧ ἦσαν συνηγμένοι. Καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες ་་ «Πνεύματος Αγίου, καὶ ἐλάλουν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ «μετὰ παῤῥησίας.» Σύμβολον τοῦ ἀκουσθῆναι τὴν δέησιν αὐτῶν, δ σεισμός· ἔστι δὲ ὅτε καὶ ὀργῆς. Τὸ δὲ πλησθῆναι Πνεύματος ἁγίου, δηλοῖ τὸ, ὅλους τῆς ἐνεργείας τοῦ δοθέντος αὐτοῖς θείου Πνεύματος γενέσθαι, μικρὸν ἀπὸ τῶνδε τῶν σαρκικῶν ἀποστρεφομένους. "Η ότι ἀνεζωπυρίσθησαν, καὶ ἀνεκαίετο ἐν αὐτοῖς τὸ χάρι σμα, δι' ὅπερ ἐλάλουν μετὰ παρῤῥησίας, ἀφειδοῦνα τες τῶν σωματικών κινδύνων. Αφ' οὗ καὶ καρδία καὶ ψυχή, οἱονεὶ καὶ τοῖς νοεροῖς κινήμασι. Τοῦτο γὰρ νῦν ἡ καρδία βούλεται, ἅτε και πρώτη τῆς τοῦ ζώου ὑποστάσεως ὑφισταμένη καὶ τοῖς ζωτικοῖς. Ταῦτα γὰρ ὑπαινίττεται διὰ τῆς καρδίας καὶ τῆς ψυχῆς πρὸς ἕν κατάλυμα τὴν ὁρμὴν ποιουμένων. Τὸ Signum quod audita esset oratio, fuit terræmotus interdum vero accidit ut iræ signum sit. Repleri autem Spiritu sancto significat totos addictos esse datæ ipsis operationi divini Spiritus et parum a rebus averti carnalibus: vel quod incensi erant, et ardebat in eis donum, propter quod loquebantur cum libertate, corporea pericula despicientes, a quo etiam dono erat cor et anima, tanquam origo motibus intellectualibus. Nam cor id nunc significat, veluti primum subsistentiæ animalis, quod etiam vitalia sustinet. Hæc enim subindicat per cor et animam quæ ad unum concurrunt compositum Quod autem dicitur: «Erat,» Dei manutenentiam significatad conservandam ani. δέ. «'ν,, τὸ πρὸς εὐαρέστησιν συντεῖνον Θεοῦ. mi placabilitatem. 48 Nam intelligentis argumentum est contemnere pericula, vivacis autem indicium absolutam esse circa corporalia temperaturam. 1. nempe ut pauca, et quantum ad tenuiter vivendum satis sint, habenti sufficiant: summam autem habeat curam ut egentibus provideatur. Præterea de eo quod commotus est locus, hoc etiam intelligere oportet quod factus est terræmotus ut incredulos quidem ac comminantes terreret, apostolos vero in audaciam adduceret. Finis siquidem ac necessitas talium signorum erat ut ipsi confirmarentur. 1V, 32. Multitudinis autem credentium erat • cor unum et anima una: nec quisquam eorum «quæ possidebat aliquid suum esse dicebat, sed «erant illis omnia communia.» Mutuus amor inter eos erat etiam ex præceptoris Christi jussu, cum dixerat: «Per hoc cognoscent omnes quod mei sitis discipuli, si dilectionem habueritis inter vos mutuam 5.» Ideo etiam quisque proximum reputans tanquam seipsum, nihil eorum quæ possidebat sibi ipsi proprium vindicando retinebat sed in communem utilitatem proferebat. Unde etiam gratiam magnam ait illis ex mutua dilectione accessisse: ex eo enim quod nihil sibi * Joan. KIII, 35. Τοῦ νοεροῦ γὰρ ἔλεγχος, τὸ ἀφειδεῖν τῶν κινδύνων. Τοῦ ζωτικοῦ δὲ γνώρισμα, τὸ περὶ τὰ σωματικὰ τὴν διεξαγωγὴν ἐξηκριβῶσθαι, ὡς ὀλίγα μὲν καὶ ὅσον ἀποζῇν, χορηγεῖσθαι τῷ κεκτημένῳ, τὸ πᾶν δὲ τοῖς βίου, σπανίζουσι καρποφορεῖσθαι. Ετι περὶ τοῦ σα λευθῆναι τὸν τόπον, καὶ τοῦτο νοῆσαι δεῖ, ὡς φορ βῶν μὲν τοὺς ἀπίστους καὶ ἀπειλοῦντας ὁ σεισμός ἐγένετο, εἰς θάρσος δὲ ἀγὼν τοὺς ἀποστόλους, ἐπειδὴ ἀρχὴ ἦν καὶ χρεία τῶν τοιούτων σημείων πρὸς τὸ αὐτοὺς στερεωθῆναι. «Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάνυων ἦν ἡ καρδία «καὶ ἡ ψυχὴ μία. Καὶ οὐδὲ εἰς τι τῶν ὑπαρχόντων «αὐτῷ ἔλεγεν ἴδιον εἶναι, ἀλλ᾽ ἦν αὐτοῖς ἅπαντα «κοινά, η Τὸ φιλάλληλον, καὶ ἐξ ἐγγύης προσῆν αὐτοῖς τοῦ διδασκάλου Χριστοῦ, δι' ὧν ἔλεγεν «Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις.» Διόπερ καὶ ἔκαστος ὡς ἑαυτὸν ἡγούμενος τὸν πλησίον, οὐδὲν τῶν ὑπαρχόντων ἑαυτῷ ἐξιδιαζόμενος κατεῖχεν, ἀλλ᾽ εἰς κοινοχρησίαν προσ ετίθει. Ἐξ οὗ καὶ χάριν φησὶ μεγάλην αὐτοῖς ἐπελθεῖν ἀπὸ τῆς φιλαλληλίας Τῷ γὰρ μὴ ἐξιδιάζεσθαι, οὐδεὶς ἦν ἐνδεὶς ἐν αὐτοῖς. Ὅπερ του, «'Ανοίγεις

σὺ τὴν χεῖρά σου, καὶ ἐμπιπλᾷς πᾶν ζῶον,» μίμησις ipsis vindicarent,nullus inter eos egens erat,quod ἦν. illius Davidici dicti imitatio erat: «Aperis tu manum tuam, et imples omne animal 66. • Καὶ μεγάλῃ δυνάμει ἀπεδίδουν τὸ μαρτύριον οἱ «ἀπόστολοι τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, «χάρις τε μεγάλη ἦν ἐπὶ πάντας αὐτούς. Οὐδὲ γὰρ · ἐνδεής τις ὑπῆρχεν ἐν αὐτοῖς. Ὅσοι γὰρ κτήτορες χωρίων ἢ οἰκιῶν ὑπῆρχον, πωλοῦντες ἔφερον τὰς κ τιμὰς τῶν πιπρασκομένων. Η " Τὸ, ἀπεδίδουν, καθάπερ ἐγχειρισθέντας αὐτούς τι, δείκνυσι, καὶ ὡς περὶ ὀφλήματος λέγει αὐτό. Δια γὰρ τῶν θεοσημειῶν, θείαν δύναμιν ἐδείκνυον ὄντα τὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστάντα, * Καὶ ἐτίθουν παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων. «Διαδίδοτο δὲ ἑκάστῳ καθότι ἂν τις χρείαν εἴ «χεν.» Τὸ παρὰ τοὺς πόδας τὰς τιμὰς τιθέναι τῶν ἀποστόλων, ἀλλὰ μὴ πρὸς τὰς χεῖρας, τὴν πολλὴν τιμὴν, καὶ εὐλάβειαν τῶν προσαγόντων δηλοῖ. Ὅτι δὲ οὐκ εἰς τὰς χεῖρας ἐτόλμων δοῦναι, αὐτοὺς κυρίους ἦν ποιεῖν καὶ οἰκονόμους, ὡς ἐκ κοινῶν ἀναλίσκοντας ταμείων, καὶ μὴ ὡς ἐξ ἰδίων διὰ χειρῶν. Ἔτι τὸ πρὸς τοὺς πόδας, καὶ σέβας αὐτοῖς περιεποίει, και ὀνείδους ἀφῂρει τὴν ἔνδειαν τῶν τρεφομένων. Εδίδουν δὲ, ὡς ἐκ κοινῶν ταμείων χορηγουμένων. «Ἰωσῆς δὲ ὁ ἐπικληθεὶς Βαρνάβας ὑπὸ τῶν ἀπο- «στόλων, δ ἐστιν, υἱὸς παρακλήσεως, Λευίτης, Κύ- • ποιος τῷ γένει, ὑπάρχοντος αὐτοῦ ἀγροῦ, πωλή ο σας ἤνεγκε τὸ χρῆμα, καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς πόδας «τῶν ἀποστόλων. >>> Πρῶτον μέμνηται τοῦ κατωρθωκότος, ήγουν τοῦ Ἰωσί, εἰς ἔλεγχον μείζονα ᾿Ανανίου, ὅτι τοσούτων ὄντων τῶν ταῦτα ποιούντων, καὶ τοσούτων σημείων, καὶ τοσαύτης χάριτος, ὑπ᾽ οὐδενὸς τούτων ἐπαιδεύθη. Τῷ δὲ Ἰωσῇ ἀπὸ τῶν ᾿Αποστόλων ἡ κλῆσις ἐπρο τανεύθη, μαρτύριον ἀρετῆς φιλοικτίρμονος. Λευίτης δὲ ὤν, Κύπριος ἐχρημάτιζεν, ὅτι ὁ νόμος ἤδη ἐλύετο, καὶ μετῴκουν ἐξ Ἰουδαίας ὅπου ἂν τις βούλοιτο. Το δὲ βαρνάβας ἐξ Ἰουδαίας γλώσσης εἰς Ἑλλάδα ἀνα. πτυσσόμενον, υἱὸν παρακλήσεως παριστᾷ, οιονεί παραμυθίας καὶ οἰκτιρμοῦ. Προπαρασκευὴ δὲ τοῦτο τοῦ κατὰ ᾿Ανανίαν καὶ Σάπφειραν ὀλεθρίου διηγήματος. Μιμήσε: γὰρ καὶ οὗτος τοῦ Ἰωσῆ, τὸν ἀργὸν ἀποδόμενος, μὴ καταλλήλως χρησάμενος τῇ ἀρχῇ καὶ τῷ τέλει, ἔλαθεν ἑαυτῷ ὄλεθρον διαθέμενος. «Ανήρ δέ τις 'Ανανίας ονόματι σὺν Σαπφείρῃ τῇ «γυναικὶ αὐτοῦ ἐπώλησε κτῆμα, καὶ ἐνοσφίσατο «ἀπὸ τῆς τιμῆς, συνειδυίας καὶ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, κ καὶ ἐνέγκας μέρος τι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστό • λων ἔθηκεν.» Ολοτελῶς γὰρ Σατανικῆς μανίας μεστός, ὁ αὐθ ορμήτως καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης καὶ βίας ἑλόμενος τὸ χρηστόν, ἅμα δὲ τῇ ἀρχῇ τὴν περὶ τὸ ἀγαθὸν ζέσιν 3ª Psal. cxxxxiv, 16. PATHOL. GR. CXVJJI. » «IV, 33, 34. Et magna virtute reddebant apo- «stoli testimonium resurrectionis Domini Jesu, «gratiaque magna erat super ipsos: neque enim «quispiam egens erat inter illos. Nam quotquot • possessores prædiorum aut ædium erant inter ■ eos, vendentes afferebant pretia eorum quæ «vendebantur.» Dictio, reddebant, tanquam aliquid fuerit eis concreditum significat, et hoc veluti de debito dicit. Nam per divina signa divinam ostendebant potentiam ejus qui a mortuis surrexisset. «IV, 35. Et ponebant ad pedes apostolorum. «Distribuebatur autem singulis prout cuique «opus erat.» Ad pedes apostolorum pretia ponere et non ad manus, magnum indicat honorem ac reverentiam eorum qui afferebant Quod autem in manibus dare non audebant, erat illos constituere dominos ac dispensatores, utex omnibus promptuariis consumerent,et non 42 per manus de propriis. Præterea quod dicitur «ad pedes,» et venerationem illis addebat, et indigentiam eorum qui alerentur probro liberabat. Distribuebatur autem tanquam e communibus et abundantibus promptuariis. «IV, 36, 37. Joses autem, qui cognominatus «est Barnabas ab apostolis, quod est, filius con- «solationis, Levites, Cyprius genere, cum habe- «ret agrum, vendidit eum, et attulit pretium, po- «suitque ad pedes apostolorum.» Primum ejus meminit qui præclarum facinus operatus est, nempe ipsius Jose,ad majorem Ananiæ confutationem: quod, cum tanti essent qui talia agerent et tanta signa, tantaque gratia, nullo horum correctus sit. Ipsa autem Jose appellatio ab apostolis inducta est in testimonium virtutis animi erga pauperes propensi. Cum autem levites esset, Cyprius dicebatur, quod lex jam soluta esset,et a Judæa transmigrabant quo quisque vellet. Dictio autem Barnabas ab Hebraica lingua in Latinam traducta filium designat consolationis, nempe pietatis erga pauperes. Hoc autem tanquam præludium est ad narrationem perditionis Ananiæ et Sapphire. Nam et hic ipsius Jose imitatione agro divendito, non convenienti modo usus principio et fine, ignoravit quod sibi ipsi perditionem conciliaret. «V, 1, 2. Virautem quidam Ananias nomine cum «Sapphira uxore sua vendidit possessionem et «fraudavit de pretio, conscia eliam uxore sua, et «allatam partem quamdam posuit ad pedes apo- «stolorum.» Omnino enim Satanica insania plenus erat, qu cum proprio instinctu et non ex necessitate, aut vi aliqua quod bonum est elegisset, simul tamen ut

incepit, in fervore boni tepidior factus est, et cen. κατεψυγμένος, καὶ τὸ χρῆμα ὅλον ἀναλώσας. Τρία δὲ sum omnem perdidit. Tria autem tunc edita sunt circa eumdem signa: cognitio occultorum, exterrefactio curæ mentis, et præterea interitus jussa subsecutus. • V, 3 6. Dixit autem Petrus: Anania, cur im- «plevit Satanas cor tuum, ut mentireris Spiritui «sancto et fraudares de pretio agri? Nonue ma- «nens (non venditus) tibi mansit,et divenditus in «tua erat potestate? Quare posuisti in corde tuo • rem istam? Non es mentitus hominibus,48 sed «Deo. Audiens autem Ananias hos sermones col- «lapsus exspiravit. Et factus est timor magnus • super omnes qui hæc audiebant. Surgentes au- «tem juvenes amoverunt eum et elatum sepelie- << runt. >> «Anania, cur implevit,» etc. Neque enim invitos vos trahimus? sed cum ultrones placuerit vobis offerre Deo victimam, rursus vos ipsos ad proprium usum insumere sacrilegium indubie est. Ideo quoque sacrilegorum pœna percussi sunt. Quanam? morte: nam hoc significat ἐξέψυξεν, veluti exaruit, hoc est, vitali humore privatus est. Ideo etiam vivens dicebatur apud veteres diɛρός, quod idem significat quod ὑγρός, id est, humidus. V, 7-9. «Intercessit autem trium ferme hora- «rum intervallum, et uxor ejus nesciens quod «acciderat, introivit. Dixit autem ei Pe- «trus: Dic mihi, num tanti agrum vendidistis? «At illa dixit: Etiam, tanti. Petrus vero ait ad «eam: Cur conspiratum est inter vos ut tentaretis • Spiritum Domini? Ecce pedes eorum qui sepelierunt virum tuum ad ostium adsunt, et effe- «< rent te. > « Vide quod non vocabat eam Petrus, sed exspectabat ut ipsa dum vellet ingrederetur, data illi potestate et resipiscendi, et non impudenter ingrediendi. Ingressa est autem ignorans quæ circa virum acciderant: quia neque illi audebat quisquam detegere timore ac reverentia magistri. Atqui horarum trium intervallum sufficiens erat ut per multos spargeretur, sed timore continentes effecerat.Nam et hoc admirans Lucas evangelista, utrumque posuit, et horarum spatium et mulieris ignorantiam. Interrogans autem quanti agrum vendiderant, veniæ illi occasionem præbebat, tanquam non apud illam, sed apud virum sita fuerit potestas vendendi et fraudandi: et quoniam in dolo conformem viro reperit, simili quoque pana condemnavit. Novit enim contemptus divinorum eum quoque in iram incendere qui est ab ira alienus. His etiam fidem facit sermonibus illa traditio sub Mose mansuetissimo, ut lapidibus obrueretur, qui Sabbato ligna collegerat 10. Et ibi quidem transgressio apparuit in his quæ decentia erant, hic autem sacrilegium: 44 siquidem 67 Num. xv, 32 seqq. κατὰ ταυτὸν τηνικαῦτα σημεία λαθραίων γνῶσις, μελέτης διανοίας ἐκφόβησις, καὶ ἐπὶ τούτοις ἀναίρεσις ἐκ προσταγμάτων. «Εἶπε δὲ Πέτρος Ανανία, διὰ τί ἐπλήρωσεν ὁ • Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου, ψεύσασθαί σε τὸ Πνεῦμα «τὸ ἅγιον, καὶ νοσφίσασθαί σε ἀπὸ τῆς τιμῆς τοῦ α χωρίου; οὐχὶ μένον σοι ἔμεινε, καὶ πραθὲν ἐν τῇ «σῇ ἐξουσίᾳ ὑπῆρχε; τί ὅτι ἔθον ἐν τῇ καρδίᾳ σου «τὸ πρᾶγμα τοῦτο; οὐκ ἐψεύσω ἀνθρώποις, ἀλλὰ · τῷ Θεῷ. ᾿Ακούων δὲ ᾿Ανανίας τοὺς λόγους τούτους, πεσὼν ἐξέψυξε. Καὶ ἐγένετο φόβος μέγας ἐπὶ «πάντας τοὺς ἀκούοντας ταῦτα. ᾿Αναστάντες δὲ οἱ νεώτεροι συνέστειλαν αὐτὸν, καὶ ἐξενέγκαντες ἔθα τι ψαν. « «Ανανία, διὰ τί,» καὶ τὰ ἑξῆς. Μὴ γὰρ, φησίν, ἄκοντας ὑμᾶς ἕλκομεν; τὸ αὐθαιρέτως ὑμῖν δοκι μασθὲν εἰς Θεοῦ καλλιέρημα, αὖθις αὐτοὺς εἰς ἑαυ τῶν χρείαν δαπανᾷν, ἱεροσυλία ἀναντίῤῥητος. Διὸ καὶ τῷ τῶν ἱεροσύλων καθυπεβλήθησαν προστίμῳ. Τίνι τούτῳ; θανάτῳ· τοῦτο γὰρ τὸ ἐξέψυξεν, οἱονεὶ ἐξη ράνθη, τουτέστι, τῆς ζωτικῆς νοτίδος ἐστέρηται, Διὸ καὶ διερὸς, ὁ ζῶν, παρὰ τοῖς παλαιοῖς εἴρηται, ἐν ἴσω τοῦ, ὑγρός. « « Εγένετο δὲ ὡς ὁρῶν τριῶν διάστημα, καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ μὴ εἰδυῖα τὸ γεγονὸς, εἰσῆλθεν. Απ- «εκρίθη δὲ αὐτῇ ὁ Πέτρος Ειπέ μοι, εἰ τοσούτου. «τὸ χωρίον ἀπέδοσθε; Ἡ δὲ εἶπε, Ναὶ, τοσούτου. «Ὁ δὲ Πέτρος εἶπε πρὸς αὐτήν· Τί ότι συνεφωνήθη «ὑμῖν πειρᾶσαι τὸ πνεῦμα Κυρίου; ἰδοὺ οἱ πόδες τῶν θαψάντων τὸν ἄνδρα σου, ἐπὶ τῇ θύρᾳ, καὶ ἐξοί «σουσί σε. « Ορα ὅτι οὐκ ἐκάλει ὁ Πέτρος, ἀλλ' ἀναμένει, ὡς αὐτὴν εἰσελθεῖν ὅτε βούλεται, διδοὺς αὐτῇ ἐξουσίαν καὶ τοῦ μεταμεληθῆναι, καὶ τοῦ μὴ ἀναιδῶς εἰσελθεῖν. Εἰσῆλθε δὲ τὰ κατὰ τὸν ἄνδρα μὴ εἰδυΐα, ὅτι μηδέ τις ἐτόλμα αὐτῇ ἐξειπεῖν, φόβῳ καὶ τιμῇ τοῦ διδασκάλου. Καίτοι γε ὡρῶν τριῶν διάστημα ἱκανὸν ἦν εἰς πολλοὺς διαδοῦναι. Ἀλλ᾿ ὁ φόβος αὐτοὺς ἐγε κρατεῖς ἐποίει. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ Εὐαγγελιστής Λουκας θαυμάζων, ἄμφω τέθεικε, καὶ τὸ τῶν ὡρῶν διάστημα, καὶ τὴν τῆς γυναικὸς ἄγνοιαν. Ερωτῶν δὲ πόσου τὸ χωρίον ἀπέδοντο, αὐτῇ παρείχε συγγνώ μης ἀφορμὴν, ὡς οὐκ ἐπ' αὐτῇ, ἀλλὰ ἐπὶ τῷ ἀνδρὶ τῆς ἐξουσίας κειμένης τοῦ ἀποδόσθαι καὶ τοῦ νοσφί σασθαι. Καὶ ἐπειδὴ σύμφωνον εὗρε τῇ δολιότητι τοῦ ἀνδρός, τῷ ὁμοίῳ καὶ αὐτὴν ὑποτιμάται κακῷ. Ο δε γὰρ ἡ καταφρόνησις θείων καὶ τὸν ἀόργητον ἐκκαίειν πρὸς ὀργήν. Πίστις τῶν λόγων, καὶ ἡ τοῦ ἐν Σαβ βάτῳ ξυλευομένου ὑπὸ Μωϋσέως τοῦ πραοτάτου πρὸς λιθολευστίαν ἔκδοσις. Καίτοι ἐκεῖ μὲν ἐντολῆς περὶ τὰ καθήκοντα παράβασις ὡρᾶτο, ἐνταῦθα δὲ ἱεροσυλία. Τὰ γὰρ τῷ Θεῷ ἀνατεθέντα πρὸς διατροφὴν τῶν ἀπό ρων, αὐτοὶ εἰς περιττὰς αὐτῶν χρείας ανήλισκον,

ἀποσωρευθεῖσι, τὸ ἐνδεὲς ἀναπληροῦν. Σκόπει δὲ καὶ τοῦτο, πῶς πρὸς τοὺς οἰκείους σφοδρῶς διατίθενται. Οὐ γὰρ βούλονται τοὺς ἅπαξ ἀξιωθέντας πνευματι κῆς χάριτος, καὶ τῆς μετ᾿ αὐτῶν συναναστροφής τυχόντας, κλέπτας καὶ ἱεροσύλους εἶναι. Ἐν δὲ τοῖς ἀλλοτρίοις οὐ κέχρηνται τιμωρίᾳ, ἵνα μὴ δόξωσι καὶ μὴ θέλοντας τοὺς ἀνθρώπους, τῷ φόβῳ της τιμωρίας ἐκβιάζεσθαι προσέρχεσθαι τῆ πίστει. Αλλ' εἴπερ ὁ Σατανᾶς πληρώσας τὴν καρδίαν ᾿Ανανίου τὸ πᾶν εἰργάσατο, τίς ἡ τοσαύτη καταδρομῆ ἐπὶ τὸν ᾿Ανα ή νίαν; Αλλ' οὐχὶ μάτην, ἀλλ' ἐνδίκως, ἐπὶ τοσοῦτον Σατανᾷ ἑαυτὸν χωρητικόν καταστήσαντα. qua Deo ad egentium alimentum reposita erant, Ταῖς ἀνάγκαις γὰρ ἱκανὸν τοῖς εἰς κοινὸν ταμεῖον ipsi ad superfluos suos usus insumebant. Necessitatibus enim satis erat ut ex his quæ ad commune promptuarium asservarentur, indigentiam complerent. Considera vero et hoc, quomodo ad familiares vehementer affciantur Etenim nolunt eos, qui spiritualem gratiam semel adepti sunt, aut suam conversationem, fures aut sacrilegos esse. In extraneis autem non sunt usi supplicio, ne viderentur uolentes quoque homines supplicii cogere timore, ut ad fidem accederent. Verum si Satanas impleto corde Ananiæ rem omnem peregit, quæ tanta est hæc adversus Ananiam severitas? Atqui non temere, sed juste id actum est, cum is sese adeo Satanæ capacem præbuisset. V. 10, 11. «Confestim autem cecidit ad pedes «ejus et exspiravit. Ingressi vero juvenes repe- «rerunt eam mortuam, et extulerunt ac sepe- «lierunt juxta virum suum. Factusque est timor «magnus super universam congregationem, et su- * per omnes qui audiebant.» Quomodo ad pedes ejus? quia juxta eum stabat; Petrus vero stetit juxta eam, ut si resipiscere vellet ac confiteri, non vereretur alios qui audirent. Non est arrogantiæ quod Petrus prudentissimus eos qui lapsi erant terruerit, sed doctrinæ futurorum præcognitivæ quæ multa hominum peccata evertebat. Tunc enim cum Evangelii semina jacere cœpissent, statimque exorta zizania conspexissent, prudenter ea protinus evulserunt. Sic et Moses in exordio legis transgressorem in parvo etiam peccato lapidibus obrui jussit, dicens Deum eam tulisse sententiam. Idem quoque et in protoplastis contigit, qui ob esum ligni adeo condemnati sunt *; nam pestilente flagellato cautior erit insipiens, juxta sacram parcmiam 5. Itaque etiam in his ultio cessit in lucrum iis qui præsentes erant et videbant quæ fiebant. Quanquam aliis quoque præcedentibus signis nonnullus exoriebatur timor, at non tantus. Ita cognoscitur Dominus judicia faciens 60: comprehenso in operibus manum suarum peccatore, 45 ex facto quod circa illum accidit, salutaris oritur in aliis timor. Quemadmodum et in ultione Oze "; hujus namque supplicium multis timori fuit, tanquam observantibus, ea quæ Deo servata sunt, inaccessa ac intangibilia esse debere profanis. Hic vero considerandum est ex ablatione funerum Ananiæ et uxoris ejus, per eos qui mortuos efferebant, legem esse abjectam. Neque enim qui motuum tetigerant Ananiam, immundi permanserunt usque ad vesperam, sed ipsi etiam ad funus uxoris ejus præstiterunt ministerium. V, 12. 16. «Per manus vero apostolorum ede- ■ bantur signa et prodigia multa in populo. Et «erant unanimiter omnes in porticu Salomonis. «Cæterorum autem nemo audebat se illis conjun- * Gen. rii seqq. 50 Prov. xix, 25. 60 Psal. 1Χ, " «Επεσε δὲ παραχρῆμα παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, «καὶ ἐξέψυξεν. Εἰσελθόντες δὲ οἱ νεανίσκοι, εὗρον αὐτὴν νεκράν, καὶ ἐξενέγκαντες ἔθαψαν πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς. Καὶ ἐγένετο φόβος μέγας ἐφ' ὅλην «τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας α ταῦτα.» Πῶς παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ; Ότι πλησίον αὐτοῦ ειστήκει. Πλησίον δὲ αὐτὴν ἔστησεν, ἵνα εἰ βούλοιτο μετανοῆσαι καὶ ὁμολογῆσαι, μὴ αἰσχύνοιτο τοὺς ἄλλους ὡς ἀκούοντας. Οὐκ ἀπονοίας δὲ ἐστιν ὁ κατὰ τῶν πταισάντων φόβος τοῦ σοφωτάτου Πέτρου, ἀλλὰ διδασκαλίας προγνωστικῆς, τῆς πολλὰ τῶν ἀνθρώπων προϊωμένης ἁμαρτήματα. Τότε γὰρ ἀρξάμενοι τὰ τοῦ Εὐαγγελίου καταβάλλεσθαι σπέρματα, καὶ εὐθὺς παραντείλαντα ἑωρακότες ζιζάνια, σοφῶς ἂν τὰ παραχρῆμα ἐξέτιλον. Οὕτω καὶ Μωσῆς τὸν ἐν προοιμίοις τοῦ νόμου παραβάτην, καὶ ἐπὶ βραχεῖ ἁμαρ τήματι καταλευσθῆναι προσέταξε, τὸν Θεὸν φέτας ἀποφήνασθαι τοῦτο, Τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν πρωτοπλάστων, ἐπὶ ξύλου γεύσει οὕτω καταδικασθέντων. Λοιμοῦ γὰρ μαστιγουμένου πανουργότερος ἄφρων γίνεται, κατὰ τὴν ἱερὰν παροιμίαν. Ὥστε καὶ ἐπὶ τούτων ἡ τιμωρία εἰς κέρδος προχώρησε τοῖς παροῦσι καὶ ὁρῶσι τὰ δρώμενα. Καίτοι γε καὶ ἄλλων προβάντων σημείων, ἀλλ' οὐκ ἦν φόβος τοσοῦτος. Οὕτω γινώσκεται Κύριος κρίματα ποιῶν. Ἐν γὰρ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτοῦ, τοῦ ἁμαρτωλοῦ τῷ ἐπ' ἐκεῖνον δράματι ὁ σωτήριος τίκτεται τοῖς ἄλλοις δ φόβος. Ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ὀζα τῆς τιμωρίας. Η γὰρ τούτου κόλασις φόβος ὑπῆρξε τοῖς πολλοῖς, ὡς τὰ τῷ Θεῷ ἀνακείμενα ἀνέπαφα τοῖς ἀνιέροις διατηρεῖσθαι. Επισημαντέον δὲ ἐντεῦθεν ἀπό γε τῆς ἐκφορᾶς τῶν νεκρῶν ᾿Ανανίου καὶ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, διὰ τῶν αὐτῶν νεκροστόλων, καταφρονούμενον τὸν νόμον. Οὐδὲ γὰρ οἱ νεκροῦ ἀψάμενο: ᾿Ανανίου, ἀκάθαρτοι διέμειναν ἕως ἑσπέρας, ἀλλ᾽ οἱ αὐτοὶ καὶ τῷ τῆς γυναικὸς ὑπούργησαν νεκρῷ. «Διὰ δὲ τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων ἐγένετο σημεῖα «καὶ τέρατα ἐν τῷ λαῷ πολλά. Καὶ ἦσαν ὁμοθυμα «δὸν ἅπαντες ἐν τῇ στον Σολομῶντος. Τῶν δὲ τοι «πῶν οὐδεὶς ἐτόλμα κολλάσθαι αὐτοῖς ἀλλ' ἐμεγά 1 II Reg, IV, i seqq.

ŒŒECUMENII TRICCE EPISCOPI • gere, sed magnificabat eos populus. Magis autem • λυνεν αὐτοὺς ὁ λαός. Μᾶλλον δὲ προσετίθεντο «accedebant credentes Domino, multitudo nempe • πιστεύοντες τῷ Κυρίῳ, πλήθη ἀνδρῶν τε καὶ γυα «virorum simul ac mulierum, ita ut per plateas «ναικῶν, ὥστε κατὰ τὰς πλατείας ἐκφέρειν τοὺς «efferrent infirmos, ponerentque in lectulis et «ἀσθενεῖς, καὶ τιθέναι ἐπὶ κλινῶν καὶ κραββάτων, grabbatis, ut venientis Petri vel umbra quem- «ἵνα ἐρχομένου Πέτρου κἂν ἡ σκιὰ ἐπισκιάσῃ τινὶ «piam illorum obumbraret. Conveniebat autem • αὐτῶν. Συνήρχετο δὲ καὶ τὸ πλῆτος τῶν πέριξ πόσ «et multitudo vicinarum civitatum Jerusalem, «λεων εἰς Ιερουσαλήμ, φέροντες ἀσθενεῖς καὶ ὀχλου- «< afferens ægros ac vexatos a spiritibus immundis, μένους ὑπὸ πνευμάτων ἀκαθάρτων, οἵτινες έθερα «qui sanabantur omnes.» «πεύοντο ἅπαντες.» Tu vero mihi intuere quomodo apostolorum vita procedebat. Tristitia primum accidit propter assumptionem, deinde lælitia propter Spiritus sancti descensum rursum tristitia propter subsannantes, deinde lætitia propter fideles et factum signum: ad hæc tristitia quod tenerentur, deinde lætitia propter responsionem. Iterum hic a signis et illustratione lætitia, sed asummo sacerdote et his qui eos comprehenderunt tristitia. Idipsum quoque apud veteres quotquot juxta Dei præcepta vixerunt quispiam invenire poterit. Ne mireris autem quomodo a suis domibus discedentes, in templo versabanturjuxta porticum Salomonis, et quomodo permittebantur. Jam enim cunctis terrori erant propter multitudinem signorum per eos editorum. Nam hoc etiam vult significare ex eo quod ait: «Per manus vero apostolorum edebantur signa et prodigia multa in populo,» statimque subjungit: «Cæterorum autem nemo audebat se conjungere illis,» hoc est, neque ad ipsos quisquam appropinquare audebat. 46 «Sed magnificabat eos populus.» Quisnam? Judaicus. Quos? Apostolos. Et quid erat magnifaciendum? Quod Christi fidei assentirent. Præterea etiam quod infirmos suos efferrent cives in vicos et plateas civitatis in lectulis et grabbatis, ut per umbram Petri prolongatam consequerentur salutem, quod in Christo non contigit. Sed ille hoc quoque opus promiserat cum diceret; «Qui credit in me opera quæ ego facio et ille faciet, et his majora faciet.» Itaque etiam hæc a promittente Christo contigerunt apostolis, et erga eos qui cre. debant et erga eos qui curabantur et circa eos qui puniebantur, qualis fuit Ananias. Nam etsi Apostoli modeste de se sentientes, miraculorum operationes ad præcentorem referebant, per nomen ejus hæc efficientes: attamen vita eorum virtusque vere evangelica, idonea erat quæ plurimum collaudaretur, magnumque assequeretur præmium in his qui ita vivere delegissent. CAPUT VI. Apostolos carceri injectos angelus Dei nocte eduxit, curam tradens, ut ob nullam obstantem prohibitionem cessarent a prædicatione Jesu, in quo etiam habetur quod postea pontifices rursum ipsos comprehendentes, postquam jusserunt ne amplius docerent, cæsos dimiscrunt. Gamalielis de apostolis sententia fidelis una cum cum exemplis nonnullis ac evidentibus probationibus. V, 17-26. «<< Exsurgens autem princeps sacerdo- «tum et omnes qui cum eo erant, quæ est secta 68 Joan. Σιν, 12. Ορα δὲ μοι πῶς ὁ τῶν ἀποστόλων ὑφαίνετο βίος. Αθυμία πρώτη γέγονε διὰ τὴν ἀνάληψιν· Εἶτα εὐθυμία διὰ τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον. Πάλιν ἀθυ μία διὰ τοὺς χλευάζοντας, εἶτα εὐθυμία διὰ τοὺς πιστοὺς καὶ τὸ σημεῖον. Πάλιν ἀθυμία διὰ τὸ κατα σχεθῆναι, εἶτα εὅθυμία διὰ τῆς ἀπολογίας. Πάλιν ἐνταῦθα ἀπὸ τῶν σημείων καὶ τῆς λαμπρότητος εὐθυμία, ἀπὸ δὲ τοῦ ἀρχιερέως καὶ τῶν συλλαβόντων ἀθυμία. Καὶ ἐπὶ τῶν παλαιῶν δὲ ὅσοι κατὰ Θεὸν ἕζησαν τὸ αὐτὸ εὕροι τις ἂν. Μὴ θαυμάσης δὲ, φησί, πῶς τῶν ἑαυτῶν οἰκιῶν ἀποστάντες, ἐν τῷ ἱερῷ διήγον κατὰ τὴν στον Σολομῶνος, καὶ πῶς συνεχωροῦντο. Φοβεροὶ γὰρ ἦσαν ἅπασιν ἤδη τῷ πλήθει τῶν δι' αὐτῶν ἐνεργουμένων θαυμάτων. Τοῦτο γὰρ καὶ βούλεται δηλοῦν ἐν τῷ φάσκειν τὸ, «Διὰ τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων ἐγίνετο σημεῖα καὶ τέρατα πολλὰ ἐν τῷ λαῷ», καὶ εὐθὺς ἐπιφέρειν, • Τῶν δὲ λοιπῶν οὐδεὶς ἐτόλμα κολλᾶσθαι αὐτοῖς·» τουτέστιν, οὐδὲ προσεγγίζειν τις αὐτοῖς ἐτόλμα. «'Αλλ' ἔμελλε μεγαλύνειν αὐτοὺς ὁ λαός.» Τίς; δ Ἰουδαϊκός. Τίνας; τοὺς ἀποστόλους. Καὶ τί τὸ μεγαλεῖον; τὸ μετὰ τοῦ τῇ πίστει προστίθεσθαι τοῦ Χριστοῦ, ἔσι καὶ τοὺς ἀσθενεῖς αὐτῶν ἐκφέρειν κατὰ τὰς ῥύμας καὶ τὰς πλατείας τῆς πόλεως ἐπὶ κλινῶν καὶ κραββάτων, ὡς ἂν τῆς σκιᾶς Πέτρου ρωννύειν εὐμεγεθούσης τυγχάνωσι. Όπερ ἐπὶ Χριστοῦ οὐκ ἐγένετο, ἀλλὰ ταὶ τοῦτο ἔργον τοῦ ἐπαγγειλαμένου καὶ εἰπόντος· «Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα ἐγώ ποιώ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει.» Ωστε καὶ ταῦτα ἀπὸ τοῦ ἐπαγγειλαμένου Χριστοῦ συνήντα τοῖς ἀποστόλοις, διὰ τῶν πιστευσάντων, διὰ τῶν θεραπευομένων, διὰ τῶν κολαζο μένων, ὡς ὁ ᾿Ανανίας. Εἰ γὰρ καὶ αὐτοὶ οἱ ἀπόστολοι μετριοφρονούντες, τῷ διδασκάλῃ ἀνετίθεσαν τὰς θαυματουργίας, ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ταύτας συμπε ραινόμενοι, ἀλλὰ καὶ ὁ βίος αὐτῶν καὶ ἡ ἀρετὴ ἀποστολικὴ οὖσα ἱκανὰ τὸ μεγαλεῖον βραβεῦσαι τοῖς οὕτω προαιρουμένος βιοῦν. ΚΕΦΑΛ. Τ. Ετι τοὺς ἀποστόλους ἐμβληθέντας τῷ δεσμωτη ρίῳ, ἄγγελος Θεοῦ νύκτωρ ἐξέωσεν, ἐπιτρέ ψας ἀκωλύτως κηρύσσειν τὸν Ἰησοῦν. Εν ὅτι τῇ ἐξῆς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς πάλιν συλλαβό μενοι, ἐφ᾽ ᾧ μηκέτι διδάσκειν, μαστίξαντες ἀπέλυσαν. Γαμαλιήλ γνώμη πιστὴ περὶ τῶν ἀποστόλων μετὰ παραδειγμάτων τινών καὶ ἀποδείξεων. «Αναστὰς δὲ ὁ ἀρχιερεὺς καὶ πάντες οἱ σὺν αὐτῷ, «ἡ οὖσα αἵρεσις τῶν Σαδδουκαίων ἐπλήσθησαν ζήλου

«cerunt manus in apostolos, 47 posueruntque eos «in custodia publica. Angelus autem Domini nocte aperuit ostia carceris, ipsisque eductis dixit: Ite «et stantes in templo loquimini populo omnia «verba vitæ hujus. At illi, cum hæc audissent, ■ intraverunt diluculo in templum ac docebant. ■ Adveniens autem princeps sacerdotum, et qui «cum eo erant, convocaverunt concilium, uni- «versumque senatum filiorum Israel, et miserunt «ad carcerem, ut illi adducerentur. Accedentes «autem ministri non invenerunt eos in carcere: «< reversique nuntiaverunt dicentes: Carcerem «quidem clausum invenimus cum omni diligentia, «et custodes foris stantes, verum ubi aperuis- «semus, neminem intus reperimus. Cum autem «audissent hos sermones et pontifex et dux «templi principesque sacerdotum, ambigebant de «illis quidnam hoc factum esset. Quidam vero «adveniens nuntiavit eis: Ecce viri quos posui- «stis in carcere stant in templo docentque po- «pulum. Tunc abiit dux cum ministris, ac duxit «illos sine vi.» • καὶ ἐπέβαλον τὰς χεῖρας αὐτῶν ἐπὶ τοὺς ἀποστό- «Sadducæorum, repleti sunt æmulatione, et inje- «λους, καὶ ἔθεντο αὐτοὺς ἐν τηρήσει δημοσίᾳ. Αγγε - λος δὲ Κυρίου διὰ τῆς νυκτὸς ἤνοιξε τας θύρας «τῆς φυλακῆς, ἐξαγαγὼν δὲ αὐτοὺς εἶπε· Πορεύεσθε «καὶ σταθέντες λαλεῖτε ἐν τῷ ἱερῷ τῷ λαῷ πάντα στὰ ῥήματα τῆς ζωῆς ταύτης. Ακούσαντες δὲ εἰσ- «ἦλθον ὑπὸ τὸν ὄρθρον εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ ἐδίδασκον. «Παραγενόμενος δὲ ὁ ἀρχιερεὺς καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, • συνεκάλεσαν τὸ συνέδριον καὶ πᾶσαν τὴν γερουσίαν «τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἀπεστειλαν εἰς τὸ δεσμω «τήριον, ἀχθῆναι αὐτούς. Οἱ δὲ ὑπηρέται παραγε α νόμενοι, οὐχ εὗρον αὐτοὺς ἐν τῷ φυλακῇ. Ανα ο στρέψαντες δὲ ἀπήγγειλαν, λέγοντες, ὅτι τὸ μὲν «δεσμωτήριον εὕρομεν κεκλεισμένον ἐν πάσῃ ἀστ φαλείᾳ, καὶ τοὺς φύλακας ἔξω ἑστῶτας πρὸ τῶν «θυρών. Ανοίξαντες δὲ, ἔσω οὐδένα εὕρομεν. Ως «δὲ ἤκουσαν τοὺς λόγους τούτους ὅ τε ἱερεὺς καὶ «ὁ στρατηγὸς τοῦ ἱεροῦ καὶ οἱ ἀρχιερεῖς, διηπό- «ρουν περὶ αὐτῶν, τι ἂν γένοιτο τοῦτο. Παραγενό- * μενος δέ τις ἀπέγγειλεν αὐτοῖς, ὅτι Ἰδοὺ οἱ ἄνω δρες οὓς ἔθεσθε ἐν τῇ φυλακῇ, εἰσὶν ἐν τῷ ἱερῷ • ἑστῶτες καὶ διδάσκοντες τὸν λαόν. Τότε ἀπελθὼν «ὁ στρατηγὸς σὺν τοῖς ὑπηρέταις, καὶ ἤγαγεν αὐτοὺς «οὐ μετὰ βίας. » Τούτων τελουμένων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων, δι' ἃ καὶ πλῆθος τῷ κηρύγματι προσεπορίζετο, καὶ τῶν πιστῶν τὸ πλῆθος πελάγει ἐνάμιλλον ἤδη καθίστατο τῇ καθ᾿ ἑκάστθν ἐπιδόσει· ἀναστὰς, φησὶν, ὁ ἀρχιερεύς· τουτέστι διεγερθεὶς, κινηθεὶς ἐπὶ τοῖς γινομένοις, σφοδρότερον αὐτοῖς ἐπιτίθεται, μάλιστα τῶν Σαδδουκαίων αὐτὸν ἀπανθρωπότερον ἐκκαιόντων δρώντων τῇ στυγουμένῃ αὐτοῖς ἀναστάσει, τοὺς ἀποστόλους τὸ πᾶν κατορθοῦντας. Χριστὸν γὰρ ἀναστάντα κηρύσσοντες, ταύτης εἰς πίστιν τη τοῦ ἀναστάντος ονόματι θαυματουργοῦντες ἀπεφαίνοντο, οὐκ ἂν τοῦτο συμβαῖνον εἶχε ψεῦδος τὸ πρᾶγμα ὑπέτρε χεν. Οὕτως οὖν ἐκτεθηριωμένοι καὶ πρὸς φόνον τῶν ἀποστόλων παρασκευαζόμενοι, τέως μὲν φυλακῆς ἀσφαλείς συνέχουσιν, οὐ παρευθὺς ἀγαγόντες εἰς κρίσιν, αὐτοὶ δὲ τῷ ἐνδοσίμῳ τὴν μετάγνωσιν αὐ τοῖς διὰ τοῦ δέους τῆς εἰρκῆς πανούργως μαιευόμενοι. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν οὕτως. Θεὸς δὲ τῇ διὰ και κουργίαν ἀναβολῇ, τοὺς μὲν τῷ εἰς μάτην πεπονηρεῦσθαι κατήσχυνε, τοὺς ἀποστόλους δὲ τῇ διὰ θείου ἀγγέλου τῆς φυλακῆς ἐκβολῇ μᾶλλον ἐστερέωσε, καὶ ἃ χρὴ καὶ ὅποι προσκαρτεροῦντας ἐνερ γεῖν, συνέτισεν. Αγνοίας δὲ τῆς ἀγγελικῆς ἀντιλήψεως τοὺς μιαιφόνους μεσολαβούσης, καθ᾿ ὃν καιρὸν ανεβάλοντο το τρὸς κρίσιν τοὺς ἀποστόλους παρ ραστῆσαι, οὐκ ἐλέει (πῶς γὰρ οἱ πλεῖον ἔφεων πρὸς ὀργὴν ἀφωρμημένοι;), ἀλλ᾽ ἵνα πρῶτον μὲν τοὺς οἰηθέντας τὸ ἑαυτῶν βούλημα διὰ τῆς κατοχῆς ἐκτελεῖν, καὶ τούτῳ φραξαμένους, εἶτα ἡστοχηκότας τῶν μελετηθέντων διὰ τῆς θείας ἐπισκοπῆς, ἡ ἀπορία τῶν βεβουλευμένων παιδεύση, θείαν εἶναι τὴν δύναμιν. Η γὰρ ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου τῆς φυλακῆς ὑπεξαγωγή, τοῖς μὲν ἀποστόλοις εἰς παραμυθίαν, τοῖς Ιουδαίοις δὲ εἰς ὠφέλειαν καθίστατο. Ἔλαβε δὲ τοὺς Ἰουδαίους, ἵνα πρῶτον, ὡς ἔφην, ἐν ἀπορίᾳ γενόHis ab apostolis peractis, propter quæ multitudo prædicationi attendebat, et fidelium numerus quotidiano incremento jam maris arenæ æqualis febat: exsurgens,inquit,princeps sacerdotum, hoc est erectus, commotus ob ea quæ contingebant, vehementius in eos irruit: maxime Sadducæis inhumanius eum inflammantibus, cum viderent apostolos omnem movere lapidem ad probandam resurrectionem, cui ipsi adversabantur. Cum enim Christum resurrexisse prædicarent, etiam ad resurrectionis confirmationem, ejus qui resurrexerat nomine miracula edere demonstrabantur: quod nequaquam contigisset si res mendacio subserviret. Ita ergo efferati et ad cædem apostolorum præparati, interim quidem carceris securitate eos asservant, non statim ad judicium ducentes, sed versute ansa timoris carceris, facti pænitentiam ab illis quærentes. Et illi quidem ita afflicti erant. Deus autem per moram quæ erat ad malum conatum, illos quidem pudore affecit, quod frustra malignati sint, apostolos vero carceris eductione per divinum angelum magis 48 roboravit: et quibus in rebus et ubi cum perseverantia anniti oporteret, edocuit. Cum autem ignorantia angelici auxilii cruentos homines intercepisset, eo tempore quo apostolos judicio exhibere distulerant, non misericordia moti, quomodo enim hoc fieri potuisset, cum plus quam serpentes ad iram excitati essent? sed ut primum quidem opinatos per detentionem explere suam voluntatem, nam in hunc finem carcere illos incluserant, deinde per divinam visitationem conceptis rebus frustratos, ipsa concilii inopia circa ea quæ decreverant, doceret divinam esse potentiam angeli: namque e carcere eductio apostolis quidem ad con-

δευθῶσι, θείαν εἶναι τὴν δύναμιν. Οἱ δὲ τοσοῦτον ἐπηρώθησαν, ὥστε οὐδὲ τοὺς βδελυκτοτάτους αὐτοῖς ἀποστόλους θαῤῥῆσαι μετά βίας τοῦ ἱεροῦ ἀφελ. κῦσαι. Αφ᾿ οὗ καὶ δῆλον ὡς συνετώτερος ὁ ἀγελαῖος ὄχλος τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀρχόντων, θάττων ἐκείνων τῶν ἀμαθῶν, τούτων τῶν νομικῶν, ταῖς θεοσημείαις τὸ σωτήριον ἐπισπασαμένων. Διόπερ ἐρωτῶσιν οἱ νοσο μικοὶ ἐπὶ πολλῇ τῇ γνώσει τῶν θεοσημείῶν καὶ πληροφορία· «Οὐ παραγγελία παρηγγείλαμεν ὑμῖν μὴ λαλεῖν;» καίτοι εἰ παραγγελίᾳ μόνῃ, τίς ἡ φυλακὴ καὶ ἡ πολλὴ ἀσφάλεια; πρὸς γὰρ τῇ καθείρξει καὶ φύλακες προσήδρευον, ὧν οὐ μνήμη ν γ εἰς ἀποκρυβὴν τῆς ἀγγελικής θαυματουργίας. Πλὴν ἔστιν εἰπεῖν· Εἰ τῇ πραγγελία ὑμῶν καὶ ἢ παρ' ἡμῶν πρὸς φυλακὴν συγκατάθεσις προσετέθη, εύλογοι αἱ νῦν ἐπ' ἀθέτησιν ἀνακρίσεις τε καὶ εὐθῦναι. Εἰ δὲ τούτων οὐδὲν, ἀφρόνων αἱ νῦν ὡς ἐπὶ παραβάσει ἐπικλήσεις. solationem. Judais vero ad utilitatem exhibita est. μενοι, εἰ θέλοιεν, καταλήψωνται καὶ αὐτοὶ καὶ παί Ignorarunt autem Judæi divinam esse potentiam, ut primum in agendorum perplexitate constituti sicut aiebam, si vellent comprehenderentur et ipsi ac docerentur. Illi vero adeo excæcati sunt, ut neque auderent vi a templo abstrahere apostolos. quos tamen maxime abominabantur. Ex quo etiam manifestum est gregariam turbam prudentiorem fuisse Judaicis principibus: quod cum illi rudes essent, a divinis signis salutem citius amplexi sint qnam legisperiti. Ideo post multam divinorum signorum notitiam ac certitudinem interrogant legisperiti: Nonne præcepto præcipimus vobis ne loqueremini: Atqui si solo præcepto, quorsum custodia magnumque munimentum? Siquidem custodes quoque assidebant carceri, quorum nulla modo fit mentio ad occultationem angelici miraculi verum dicere possent apostoli: Si præcepto vestro noster etiam assensus ad observantiam adjunctus est, rationabiles essent nunc ob spretum si nihil horum, dementium sunt modo, velut ob transgressionem appellationes. V, 26, 27. ▪ Timebant enim plebem, ne lapidi- «bus opprimerentur. Adductos autem illos sta- «tuerunt in concilio: et interrogavit eos princeps «sacerdotum dicens.» O dementiam istorum! qui turbæ quidem prudentiam latenti timore cognoverant, similiter et Dei, qui manifeste suos semper de manibus eorum tanquam volucres eripiebat: nec tamen unquam adoptari cupiebant. 49 V, 28 «Nonne præcepto præcepimus vobis, ne «doceretis in hoc nomine? et ecce replestis Jeru- «salem doctrina vestra.» Vir propudiosus et improbus et stultus eos interrogavit, «Nonne præcepto, etc.» Præceptum quidem jam dictum est plenum esse temeritatis, et superfluum esse eadem eisdem de rebus repetere. V, 28, 29. «Et vultis inducere super nos san- ⚫guinem viri hujus. Respondens autem Simon «Petrus et apostoli, dixerunt.» Adhuc eis nudus homo videbatur. Ut autem ostendant necessarium fuisse præceptum, et ut suæ providerent saluti, utque multitudinem adversus illos exacerbarent, hæc dicebant. præceptum interrogationes simul et examina. At V, 29-31. «Obedire oportet Deo magis quam ho- «minibus. Deus patrum nostrorum suscitavit «Jesum, quem vos interemistis suspensum in «ligno. Hunc principem et Salvatorem Deus exal- «tavit dextera sua.» Vide quanta fuerit eorum, qui interrogabantur, modestia: neque enim cum ferocitate respondent: siquidem præceptores erant, nec indignabantur, sed miserabantur eorum, idque intendebant, ut illos errore eximerent. Non enim adversus ipsos rixati sunt: aut elati dono signorum a Deo per eos editorum, contumeliose illis responderunt, ipsos adversus stimulum calcitrare docentes: sed primum quidem aiunt obedientiam Deo promptius « Εφοβοῦντο γὰρ τὸν λαὸν, ἵνα μὴ λιθασθῶσιν. Αγαγόντες δὲ αὐτοὺς ἔστησαν ἐν τῷ συνεδρίῳ. Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτοὺς ὁ ἀρχιερεύς. » Ως τῆς ἐμβροντησίας τῶν ἐπ' ἀδήλῳ μὲν τῷ φόβῳ τοῦ ὄχλου τὸ σῶφρον ἐπεγνωκότων, τοῦ Θεοῦ δὲ τοῦ προδήλως ἀεὶ τῶν χειρῶν αὐτῶν καθάπερ πτηνούς τοὺς ἑαυτοῦ ἐξαρπάζοντος: μηδ' ἣν τινα ὥραν υἱο ποιεῖσθαι προθυμουμένων! • Οι παραγγελία παρηγγείλαμεν ὑμῖν, μὴ διδά- «σκειν ἐτὶ τῷ ὀνόματι τούτῳ; καὶ ἰδοὺ πεπληρώ- «κατε τὴν Ιερουσαλὴμ τῆς διδαχῆς ὑμῶν.» Ὁ ἀναίσχυντος καὶ ἰταμὸς καὶ μωρὸς ἠρώτησεν αὐτοὺς, «Οὐχὶ παραγγελίᾳ,» καὶ ἑξῆς. Η μὲν παραγ γελία ὅτι μεστὴ ἐμπληξίας, εἴρηται ἤδη, καὶ παρέλ κον τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν ἐπαναλαμβάνουσι. « «Καὶ βούλεσθε ἐπαγανεῖν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου; Αποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος καὶ οἱ Απόστολοι, εἶπον.» Ἔτι αὐτοῖς ψιλὸς ἄνθρωπος ἐδόκει. Ἵνα δὲ δεί ξωσιν ὅτι ἀναγκαία ἦν ἡ παραγγελία, καὶ φειδοῖ τῆς οἰκείας σωτηρίας, καὶ ἵνα τραχύνωσι κατ' αὐτῶν τὸ πλῆθος, ταῦτα ἔλεγον. «Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις. Ο . Θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν ἤγειρεν Ἰησοῦν, ὃν ὑμεῖς διαχειρίσασθε κρεμάσαντες ἐπὶ ξύλου. Τοῦτον δ «Θεὸς ἀρχηγὸν καὶ Σωτῆρα ὕψωσε τῇ δεξιᾷ αὐ «τοῦ.» " Σκόπει δὲ ὅση ἡ ἐπιείκεια τῶν ἐξεταζομένων. Οὐ γὰρ θρασέως ἀποκρίνονται. Διδάσκαλοι γὰρ ἦσαν, καὶ οὐκ ὠργίζοντο, ἀλλ᾽ ἡλέουν αὐτοὺς, καὶ ἐσκόπουν ὅπως αὐτοὺς ἀπαλλάξωσι τῆς πλάνης. Οὐ γὰρ ἐνάμιλλον αὐτοῖς, ἐπὶ τῇ δι' αὐτοὺς θεοσημείᾳ ἐπαιρόμενοι, ὑβριστικῶς αὐτοῖς κέχρηνται, μὴ πρὸς κέντρα λακτίζειν αὐτοὺς συνετίζοντες. ᾿Αλλὰ πρῶτ τον μὲν τῷ Θεῷ πειθήνιον προτιμότερον φάσκουσιν ἀνθρώπων ἀνατιθέναι, ἀποῤῥητότερον αὐτοὺς δι

ελέγρχοντες ὡς καταφόνητὰς τῶν δι' αὐτοὺς θεόθεν referendam esse quam hominibus: occultius ipsos εκτελουμένων, εἶτα δὲ καὶ ὅτι ἂν ἄνθρωπον ψιλόν ἀπεκάλεσαν, τοῦτον εἶναι καὶ Σωτῆρα καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένον, ὡς καὶ ἐκ νεκρῶν αὐτὸν ἀναστῆσαι. Τὸ γὰρ οἰκεία φάσκειν ἰσχύϊ οὐκ ἀσφαλὲς τέως ἐρεῖν, ὡς ἂν μὴ ἀντίθεος τούτῳ νομίζοιτο. Τοῦτον δὲ τὸν ὑπὸ Θεοῦ ὑψωθέντα αὐτοὺς διαχρήσασθαι θανάτῳ σταυροῦ, ὅσου τοῦ κατακρίματος ὑπόδικον, ὡς ἀπὸ χάρου βαθέος ἐξανιστῶν, προτρέπεται ἐννοεῖν. «Δοῦναι μετάνοιαν τῷ Ἰσραὴλ, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτ «τιῶν.» Οὕτω μετεωρίσας τὸν περὶ τοῦ σταυροῦ λόγον, καὶ ὡς ἀσύγγνωστον κατάκριμα τοῖς τῇ αὐτῇ κατὰ Χριστὸν λύσσῃ ἐναποκαθημένοις, ὥσπερ τοῦ τοσούτου άχθους ἀποφορτισμὸν αὐτοῖς μηχανώμενος, φησίν. Αλλ᾽ οὗτος μὲν ὑφ᾽ ὑμῶν ἀτιμωθείς, ὑπὸ Θεοῦ δὲ ὑψωθεὶς, ἔδωκε πνεῦμα μετανοίας τῷ Ἰσραὴλ, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, οὐδὲν τῆς διὰ τὸν σταυρὸν εἰς αὐτὸν παροινίας, εἰς ἀποστροφὴν δυναμένης ἄγειν, καθότι ὁ ὑπὸ Θεοῦ ὑψωθεὶς ἀμνησικακεῖ πρὸς τοὺς διὰ πειθοῦς αὐτὸν ἐπεγνωκότας. Ὄρα δὲ πῶς καὶ δι' ἔργων καὶ ῥημάτων παιδευόμενοι Ἰουδαῖοι, οὐ προσεἶχον, διὸ καὶ ἡ κατάκρισις αὐτῶν δικαία. Δι' ἔργων μὲν, συγχωρῶν τοὺς ἀποστόλους εἰς δεσμωτήρια δεσμωτήρια ἔγεσθαι μὲν, θαυμασίως δὲ λύεσθαι. Διὰ ῥημάτων δὲ, ἵνα καὶ Ἰουδαῖοι διὰ τοῦ λόγου τῶν ἀποστόλων, καὶ πάντες παιδεύωνται. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἀπόστο λοι εἰς παρρησίαν ἀλείφονται. Οἱ μὲν οὖν ἄλλοι κατενύγησαν, καὶ τῇ πειθοῖ τῶν λόγων κοινωνοί τῶν ἀποστόλων γεγόνασιν. Ὁ ἀρχιερεὺς δὲ καὶ οἱ ἄρχοντες κατὰ τῶν ἀποστόλων διεπρίοντο, φονῶντες κατ᾿ αὐτῶν, ἐπεὶ λοιπὸν ἐκφανέστερον ἢ κατὰ Χριστοῦ αὐτῶν λύσσα προῄει ὡς οὐ δικαία, ἀλλὰ φθόνῳ καὶ ἐπὶ ὅμοιον φόνον αὐτοὺς προάγουσα. Διὸ καὶ φασι· «Βούλεσθε τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ἐφ' ἡμᾶς ἀγαγεῖν;» αἷμα τὸν φόνον λέγοντες, ὡς καὶ ὁ Θεὸς πρὸς τὸν Κάϊν «Φωνὴ αἵματος τοῦ ἀδελφοῦ σου,» ἀντὶ τοῦ ὁ φόνος. Ταῦτα δὲ ἔφασκον. Ἰουδαῖοι, φειδοῖ δῆθεν τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας, τὸ πλῆθος κατὰ τῶν ἀποστόλων τραχύνοντες. accusantes tanquam contemptores eorum, quæ propter illos peracta erant. Deinde etiam quod is quem ipsi nudum hominem appellant, et Salvator erat, et Deus tantum illius curam habuerat, ut a mortuis ipsum suscitaret.Nam dicere illum propria surrexisse virtute, interim tutum nondum erat, ne apud hunc existimaretur Deo contrarius. Ut autem a profundo excitet sopore, exhortatur ad intelligendum quantæ damnationi sit obnoxium ipsos hunc a Deo exaltatum morte crucis interemisse. «Ad dandam pænitentiam Israel, ac remissio- • nem peccatorum.» 50 Cum sermonem de cruce adeo sublimasset, ettanquam irremissibilem exhibuisset dan nationem his qui furori adversus Christum intentato adhæserant, veluti tanti doloris exonerationem eis excogitans, ait: Sed hic a vobis quidem contumelia affectus, a Deo vero exaltatus,dedit spiritum penitentiæ ipsi Israel, ac remissionem peccatorum,adeo ut debacchatio in eum per crucem admissa non possit efficere, ut a vobis avertatur, eo quod is qui a Deo exaltatus est injuriarum obliviscitur erga illos qui per obedientiam illum agnoverint. Vide autem quomodo Judæi et per opera et per verba correpti non obtemperarunt, ideoque eorum condemnatio justa est. Per opera quidem, cum Deus apostolos in carceres duci permittit, sed admirando modo liberat. Per verba vero, ut et Judæi per apostolorum sermones et cætcri omnes corriperentur ac erudirentur. Imo et ipsi quoque apostoli ad libere loquendum inunguntur. Alii itaque compuncti sunt, et per obedientiam participes facti sunt sermonum apostolicorum: summi vero sacerdotes ac principes furore adversus apostolos agitabantur illorum mortem appetentes: utjam manifestius sit eorum adversus Christum furorem non quasi justum processisse, sed ex invidia, qui ad hujusmodi cædem ipsos producat.Ideo etiam aiunt: «Vultis inducere super nos sanguinem viri hujus?» sanguinem appellantes cadem Quemadmodum etiam Deus ad Cain: «Vox sanguinis fratris tui 68,hoc est cædes. Hæc autem dicebant Judæi,multitudinem contra apostolos exacerbantes, ac si id tantum quærerent,ut suæ saluti parceretur. «Καὶ ἡμεῖς ἐσμεν αὐτοὶ μάρτυρες τῶν ῥημάτ «των τούτων.» Ποίων; ὅτι ἄφεσιν, ὅτι μετάνοιαν ἐπηγγείλατο. Ἡ γὰρ ἀνάστασις ἦν λοιπὸν ἤδη ὡμολογημένη. «Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον, δ ἔδωκεν ὁ Θεὸς τοῖς • πειθαρχοῦσιν αὐτῷ. Οἱ δὲ ἀκούσαντες διεπρίοντο, · καὶ ἐβουλεύοντο ἀνελεῖν αὐτούς. Ὅτι ἄφεσιν δίδωσι, καὶ ἡμεῖς μαρτυροῦμεν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ οὐκ ἂν ἐπῆλθεν, εἰ μὴ πρότερον αἱ ἁμαρτίαι ἐλέλυντο. Ταπεινοφροσύνμς δὲ ὁ τοιοῦτος λόγος. Οὐ γὰρ ἡμῖν εἴρηται ἀποκληρωτικῶς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, ἀλλὰ τῇ κοινοποιούσῃ προενήνεκται πάντων τῶν πειθαρχούντων αὐτῷ. Ὥστε εἰ Gen. IV, V, 32. «Et nos sumus ipsi testes horum, quæ «dicimus.» Quorum? quod remissionem, quod pœnitentiam promiserit: nam resurrectio jam in confesso erat. V, 33. «Insuper et Spiritus sanctus, quem dedit «Deus obedientibus ipsi. Hæc autem cum audissent «dissecabantur ac consultabant, ut interficerent «illos.» Quod remissionem tribuat, et nos testes sumus, et Spiritus sanctus, qui nequaquam supervenisset nisi primum soluta fuissent peccata. Hujusmodi autem sermo modesti animi est: neque enim dictum est nobis solis, qui eum diligimus distribuendo munera, 51 sed communi sermone ad omnes prola-

α tum est qui ipsi obtemperant. Ita ut etiam si illi καὶ αὐτοὶ πείθοιντο, μὴ ἀμοιρησειν τῆς αὐτοῦ δωobedirent, non fraudarentur parte doni ipsius ob ρεᾶς, τῇ διὰ τὸν σταυρὸν παρανομία. transgressionem quæ propter crucem commissa est. «V. 34-36. Surgens autem quidam in concilio «Pharismus nomine Gamaliel, legis doctor, in «pretio habitus apud totum populum, jussit ut paulisper foras secederent apostoli, dixitque ad «alios Viri Israelita, attendite vobis ipsis super «hominibus istis quid acturi sitis. Ante hos enim «dies exstitit Theudas, dicens se esse aliquem: «< cui adhæsit numerus virorum circiter quadrin- «gentorum: qui occisus est, omnesque quotquot «ei adhærebant dissipati sunt, et ad nihilum re- «dacti.» «᾿Αναστὰς δέ τις ἐν τῷ συνεδρίῳ Φαρισαῖος ἀνό- «ματι Γαμαλιήλ, νομοδιδάσκαλος, τίμιος παντὶ τῷ «λαῷ, ἐκέλευσεν ἔξω βραχύ τι τοὺς ἀποστόλους «ποιῆσαι, εἶπέ τε πρὸς αὐτούς. ᾿Ανδρες Ισραηλί «ται, προσέχετε ἑαυτοῖς ἐπὶ τοῖς ἀνθρώποις τού- «τοις, τί μέλλετε πράσσειν. Πρὸ γὰρ τούτων τῶν ἡμερῶν ἀνέστη Θευδάς, λέγων εἶναί τινα ἑαυτόν. «Ο προσεκολλήθη ἀριθμὸς ἀνδρῶν ὡσεὶ τετρακο- «σίων. Ος ἀνῃρέθη, καὶ πάντως ὅσοι ἐπείθοντο αὐ • τῷ διελύθησαν καὶ ἐγένοντο εἰς οὐδέν.» « Οὗτος ὁ Γαμαλιὴλ ὁ τοῦ Παύλου διδάσκαλος ἦν. Ὂν διδάσκαλον ὄντα καὶ τὰς κατὰ νόμον κρίσεις εὐδόκιμον, μὴ πιστεῦσαι εἰς τόδε, εἰ καὶ μὴ διόλου ἐννοεῖν, ἐσχάτης ἀνοίας ἐστί. Καὶ δῆλον ἀπὸ τῶν ῥημάτων αὐτοῦ, ἃ καὶ ὅτι συνέσει διέφερεν, ἱκανὰ παριστᾷν. Καὶ δῆλον δὲ καὶ ἀπ᾿ αὐτῶν τῶν πραγ μάτων. Τὸ γὰρ κελεῦσαι τοὺς ἀποστόλους ἐκβληθῆ και τοῦ συνεδρίου, πρὸς τὸ ἐμφύβους αὑτοὺς καταστῆσαι, ἔτι καὶ ἑαυτῷ τὸ ἀνύποπτον περιεποίει, τοῦ μὴ ὡς ὁμογνώμοσι χαριζόμενον, τοὺς λόγους ποιεῖσθαι. Διόπερ οὐδὲ πολλῇ σφοδρότητι χρῆται, ἀλλ' ὡς ὑπὸ θυμοῦ μεθύουσιν οὕτω φησί «Προσέχετε ἑαυτοῖς τί μέλλετε πράττειν,» οιονεί, Μὴ ὡς ἔτυχε φέρεσθε. Εἶτα καὶ παραδείγματα ἀσυνέτως ἐπὶ τοῖς τοιούτοις χρησαμένων καὶ ἀλυσιτελῶς ἑαυτοῖς, προφέρει Θευδᾶν καὶ Ἰούδαν τὸν Γαλιλαίον, οἱ μὴ πρὸς αἴσιον ἑαυτοῖς ἐκβεβήκασι πέρας. Οὐ παλαιὰ Ο δὲ τὰ παραδείγματα, ἀλλὰ νεαρά, καὶ ὧν αὐτόπται πολλοί. Ὡς ἂν ἡ πεῖρα, τὸ μὴ πρὸς ὅμοιον καταντῆσαι πέρας φυλάξηται τῶν παραδειγμάτων· εἶτα ὡς τούτοις ἐξομαλίσας τὸν λόγον, ἀποστῆναι πειράσηται τοὺς ἀκροατὰς τῆς κατὰ τῶν ἀποστόλων, ἐπισ βουλῆς, μήπως, εἰ πρὸς ἀνεμπόδιστον ἀφώρμηνται τέλος, ἅπερ ἔχει Θεὸν συλλήπτορα, λάθοιμεν, φησίν, ἐπὶ θεομαχίαν ἀποτελευτῶντες, καὶ οὕτως οὐ κατ' ἐκείνων ἀλλὰ καθ᾿ ἑαυτῶν ὁπλιζόμενοι πεφυκότος τοῦ κατὰ τοῦ τῷ Θεῷ δοκοῦντος βάλλειν ἐπῖχειροῦντος, εἰς τὸ καθ᾿ ἑαυτοῦ καταντᾶν. Εἰ γὰρ ἀνθρωπίνης ὁρμῆς ἔχεται, περιττὴ ἡ κατ' αὐτῶν ἀγανάκτησις. Τῇ γὰρ ἀρχῇ καὶ ὁ ἀφανισμὸς σύνδρομος, ὥστε τὰ παραδείγματα ὑπαινίττεται. Οὐκ εἶπε δὲ προφανῶς, τὸ τῶν ἀποστόλων ἐκ Θεοῦ, ἢ ἐξ ἀνθρώπων ὁρμῆς κεκινήσθαι, ἀλλ᾽ ἐνδοιαστικῶς. Εἰ μὲν γὰρ εἶπεν ὅτι ἐκ Θεοῦ, ἀντέλεγον ἂν εὐθέως ἐκεῖνοι. Εἰ δὲ ἐξ ἀνα θρώπων, προχείρους πάλιν ἐποίει αὐτοὺς κατὰ τῶν ἀποστόλων. Διὰ τοῦτο σοφῶς τὸν λόγον οἰκονομή σας, περιμεῖναι τὸ τέλος κελεύει, καὶ μὴ προπετῶς κατά πράγματος ἀγνοουμένου φέρεσθαι. Πρὸς γὰρ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν ὁ μαχόμενος, οὐκ ἐκεῖνο, ἀλλο ἑαυτὸν καταλύει. Εἰ μὲν γὰρ ἀνθρώπινον, φῆσί, τί δεῖ πραγμάτων ὑμῖν; εἰ δὲ θεῖον, οὐδὲ μετὰ πραγμπτων δυνήσεσθε αὐτὸ καταλῦσαι, ὡς μὴ προπετῶς δόξαι κατὰ πραγμάτων ἀγνοουμένων χωρεῖν· Hic Gamaliel Pauli præceptor erat.Hunc ergo qui præceptor erat, et in judiciis legis approbatus, adhuc non credere, quanquam perfecte nonintellige. ret, extremæ erat dementiæ. Et manifestum est ex verbis ejus, quæ etiam satis ostendunt quod prudentia excelleret. Et etiam ex factis suis patet. Nam jubendo apostolos ejici a consilio, ut ipsis terrorem incuteret, seipsum quoque suspicio - ne liberabat,qua putaretur verba facere in gratiam illorum, qui ejusdem cum ipso essent sententiæ. Ideo neque magna vehementia usus est, sed tanquam temulentis pre furore ait: «Attendite vobis ipsis quid acturi sitis, ac si diceret: Non temere feramini. Deinde eorum quoque exempla in medium adducit,qui sapienter ac sibi ipsis inutiliter consulentes propter hujusmodi interempti sunt, nempe Theudam ac Judam Galilæum, qui ad auspicatum sibi terminum non pervenerunt. At non vetera profert exempla, sed recentia, et quorum multi fuerant ipsi conspectores: ut experientia caveat, ne in similem exemplorum terminum incurrat. Deinde ut sermone his emollito tentet auditores evertere a damno apostolis inferendo: ne quomodo, si ea quæ Deum habent auxiliatorem sine ullo impedimento finem sortiuntur, imprudenter, inquit, Deo repug. nantes hos occidamus: atque ita non adversus illos, sed adversus nos ipsos armemur. Qui enim conatur rei Deo probats adversariis seipsum oppugnare solet 52 Nam si humano hæret consilio, superfua est adversus ipsos indignatio: finis namque ac ejus e medio sublatio similiter procedet ut initium, prout exempla subindicant. Non autem manifeste dixit apostolorum factum,Dei aut hominum motum esse consilio,sed ambigue. Etenim si ex Deo dixisset, protinus illi contradixissent: si vero ex hominibus, rursum promptos adversus apostolos reddidisset.Propterea sapienter temperato sermone finem exspectare jubet, et non temere ferri adversus rem quæ ignoretur Qui euim pugnat adversus in quod Deo probatur, non illud, sed seipsum perdit. Etenim si humanum est, inquit, quid vobis necesse est facessere negotium? si vero divinum, neque susceptis molestiis poteritis ipsum dissolvere, et ita non videtur temere procedendum adversus res quæ ignorantur.

«Μετὰ τοῦτον ἀνέστη Ἰούδας ὁ Γαλιλαῖος ἐν ταῖς «ἡμέραις τῆς ἀπογραφῆς, καὶ ἀπέστησε λαὸν ἱκα- «νὸν ὀπίσω αὐτοῦ. Κἀκεῖνος ἀπώλετο. Καὶ πάντες «ὅσοι ἐπείθοντο αὐτῷ διεσκορπίσθησαν. Καὶ τὰ νῦν • λέγω ὑμῖν, ο «V. 37, 38. Post hunc exstitit Judas Galilæus in • diebus descriptionis, et multum avertit post se populum illeque periit, et quotquot paruerant «ei dispersi sunt. Et de rebus præsentibus dico «vobis.»> Verisimile est Galilæos temporibus Pilati in seditionem motos fuisse, dogmata sequentes Judæ Gali1mi. Dogma autem Jude prout etiam Josephus in læi. postremis Antiquitatum Judaice historic libris ostendit 65, multam præ se ferebat ambitionem, propter strenuitatem religionis. Dicebat enim nullum oportere vel ore tenus Dominum appellare, neque ullius honoris aut benevolentiæ gratia, et ita neque eum qui regno potiretur. Et multi ipsorum, ne Cæsarem dominum vocarent, miserrima perpessi Ἐοίκασιν οἱ Γαλιλαῖοι κατὰ τοὺς χρόνους Πιλάτου ἐστασιακέναι, δόγμασιν ἑπόμενοι Ἰούδα τοῦ Γαλι λαίου. Εν δὲ τὸ δόγμα τοῦ Ἰούδα, ὡς καὶ Ἰωσηπος ἐν τοῖς τελευταίοις τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀρχαιολογίας ἔδειξεν, φαντασίαν ἐξαποστέλλον πολλὴν δι' εὐσέ βειαν εὐτονίας. Κύριον γὰρ μηδὲ μέχρι στόματος ἔφασκε δεῖν τινα λέγειν, μηδὲ κατά τινα τιμὴν καὶ φιλοφροσύνην. Οὕτω δὲ μηδὲ τὸν βασιλεύοντα. Καὶ πολλοί γε αὐτῶν διὰ τὸ μὴ εἰπεῖν Καίσαρα κύριον, χαλεπωτάτας αἰκίας ὑπέμειναν. Οἱ καὶ ἐδίδασκον, μὴ δεῖν παρὰ τὰς διατεταγμένας ἐν τῷ νόμῳ Μω- sunt supplicia.li etiam docebant non oportere alias σέως, θυσίας ἑτέρας ἀναφέρεσθαι τῷ Θεῷ. Διόπερ καὶ ἐκώλυον τὰς ὑπὸ τῆς γερουσίας τοῦ λαοῦ παραδεδομένας γίνεσθαι περὶ τῆς σωτηρίας τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ Ῥωμαίων ἔθνους. Εἰκὸς οὖν ἐπὶ τούτοις ἀγανακτοῦντα πρὸς Γαλιλαίους τὸν Πιλᾶτον κελεῦσαι παρ' αὐταῖς αἷς ἐδόκουν κατὰ τὸν νόμον προσφέρειν θυσίαις αὐτοὺς ἀναιρεθῆναι. Ως τότε αναμιχθῆναι ταῖς προσφερομέναις θυσίαις εὸ αἷμα τῶν προσαγομένων, καθὰ καὶ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ ἐμφέρεται. «Απόστητε ἀπὸ τὴν ἀνθρώπων τούτων, καὶ «δάσατε αυτούς. Ὅτι ἐᾶν ᾗ ἐξ ἀνθρώπων ἡ βουλὴ «ἢ τὸ ἔργον τοῦτο, καταλυθήσεται. Εἰ δὲ ἐκ Θεοῦ «ἐστιν, οὐ δυνήσεσθε καταλύσαι αὐτό, πή ποτε καὶ • θεομάχοι εὐρεθῆτε. Επείσθησαν δὲ αὑτῷ. Και * προσκαλεσάμενοι τοὺς ἀποστόλους, δείραντες παρἤγγειλαν μὴ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. «Καὶ ἀπέλυσαν αὐτούς. Οἱ μὲν οὖν ἐπορεύοντο χαί «ροντες ἀπὸ προσώπου τοῦ συνεδρίου, ὅτι ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ κατηξιώθησαν ἀτιμασθῆναι. Πᾶ- «σάν τε ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ καὶ κατ᾽ οἶκον οὐκ «ἐπαύοντο διδάσκοντες καὶ εἴαγγελιζόμενοι Ἰησοῦν «τὸν Χριστόν, η " " Οὐκ εἶπεν ὅτι ἐκ Θεοῦ ἐστιν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἀνθρώπι νον τὸ ἔργον. Πρὸς γὰρ τὸ ἐκ Θεοῦ, εὐθὺς ἐκεῖνοι ἀντέλεγον ἂν, τὸ δὲ ἐξ ἀνθρώπων, θρασυτέρους ἐποίει κατὰ τῶν ἀποστόλων. Διόπερ ὅρα σύνεσιν ἀνθρώπου, σοφῶς τὸν λόγον οἰκονομοῦντος. Περιμεἶναι τὸ τέλος κελεύει. Οὐκ εἶπε δέ. Καὶ ἐὰν μὴ καταλύσητε αὐτὸ, γνῶτε ὅτι ἀπὸ θιοῦ ἐστιν, ἀλλ᾽ Ἐὰν ἐκ Θεοῦ ἐστιν, οὐ καταλυθήσεται. Τὸ μὲν γὰρ τῆς ἐκείνων λογισθείη ἀπηνείας, τὸ δὲ τῆς θείας δυνάμεως· Ἐπείσθησαν δὲ τῷ μὴ παρουσίᾳ τῶν ἀποστόλων ταῦτα ῥηθῆναι, ἀλλὰ χωρίς. Ἔτι δὲ καὶ ὅτι συνεπιγνώμων αὐτοῖς νομισθεὶς, καὶ τὴν ἔκβασιν ὡς ἂν καὶ γένοιτο δεδοικώς, ὥσπερ καὶ αὐτοῖς ὑπετίθει. Πρὸς δὲ καὶ ἡ γλυκύτης τῶν λόγων μετὰ τοῦ δικαίου συνεβάλετο αὐτῷ πρὸς τὸ πεῖσαι. Αλλ', εἰ ἐπείσθησαν, πῶς ἔδειραν; Επείσθησαν τῆς σφαγῆς ἀποσχέσθαι. Τοῦτο γὰρ ὠργων μανιωδῶς. Εδειραν δὲ τῷ μὴ δόξαι ἀφρόνως ὁρμηθῆναι καὶ κατὰ ἀνεκβάτων. Καὶ ἦν τῳ Lib. XVI, 1 et 2. & Luc. 15, 1. præter assignatas in lege Mosis victimas exhiberi Deo, ideoque prohibebant traditas a senatu ac populo fieri pro salute regis ac gentis Romanorum. Verisimile ergo est Pilatum propter ista Galilæis indignatum jussisse, inter sacrificia quæ juxta legem offerre videbantur, ipsos interimi: ut tunc mistus sit oblatis hostiis sanguis eorum qui capiebantur, prout etiam in Evangelio juxta Lucam refertur 65. 58» V, 38-42. Abstinete ab hominibus istis, et ■ sinite illos. Nam si fuerit ex hominibus consilium «aut opus hoc, dissolvetur: sin autem ex Deo est, «non poteritis illud dissolvere, ne quando et Deo «repugnare reperiamini. Persuasi sunt autem ab «eo. Cumque advocassent apostolos, casis præce- «perunt ne loquerentur in nomine Jesu, et dimi- ■ serunt eos. Illi itaque ibant gaudentes a conspectu «concilii: quod digni essent, ut pro nomine ejus «contumelia afficerentur. Et quotidie in templo et «in singulis domibus non cessabant docere et «annuntiare Jesum Christum.» Non dixit quod ex Deo esset, sed neque quod humanum esset opus. Nam dicenti quod ex Deo,illi statim contradixissent: si vero dixisset quod ex hominibus,audaciores contra apostolos reddidisset. Vide ergo hominis prudentiam qui sapienter dirigebat sermonem. Jubet autem exspectare finem. Neque dixit: Si non dissolveritis illud, scitote quod ex Deo est, sed, Si ex Deo est, non dissolvetur. Illud enim daretur feritati illorum, hoc autem divinæ potentim. Persuasi sunt autem,cum hæc in apostolorum præsentia non dicerentur, sed illis foras ejectis, tum quod is qui rem una cum ipsis explorabat, rei eventum, hocne an illo modo succederet, formidabat, quemadmodum etiam illis suggerebat. Præterea autem sermonum lenitas una cum æquitate ad persuadendum, fuerunt ipsi auxilio. Verum si persuasi sunt, quomodo flagris illos ceciderunt? Persuasi quidem sunt, ne occiderent,

τῆς ἀρετῆς τοῦ συμβούλου, τὸ δὲ μαστίξαι τῆς τῶν συμβουλευθέντων δευσοποιοῦ μανίας. Ορα δὲ καὶ τῶν ἀποστόλων τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἐπίδοσιν. Καὶ δι' ὧν ἐλπίζοντο καταγωνίζεσθαι θλιβερών, μάλιστα διὰ τούτων ἐπαλειφομένους πρὸς ἐνεργεστέραν χωρεῖν καὶ ἀκαταπληκτοτέραν διδασκαλίαν, ὡς μὴ ἐν παραβύστῳ, ἀλλὰ καὶ αὖθις ἐν τῷ ἱερῷ ἀφ᾿ οὗ συνε ελήφθησαν, καὶ ὅποι δὴ ἀλλαχοῦ τὸν Χριστὸν εὐαγ γελίζεσθαι, τὸ μάταιον τῶν ἐπηρεασάντων τοῖς ἀκροαταῖς ἐμπομπεύοντας. nam hoc furibunde exoptabant: attamen cecide- ὄντι, τὸ μὲν τὴν σφοδρότητα αὐτῶν καταλυθῆναι, runt,ne viderentur insipienter ea tentasse quæ ipsis impossibilia erant. Ad hæc revera accidebat, ut truculentiam quidem illorum dissolvi, ex virtute esset consiliarii,verberare autem apostolos, eorum qui imbuta insania persuasi erant. Vide autem apostolorum ad meliora incrementum. Nam per afflictiones quibus devincendi sperabantur,magis exer cebantur, ut ad eficaciorem magisque imperterritam doctrinam procederent, ut non in occulto, sed statim in templo quoque unde comprehensi erant, ubivis etiam alibi Christum annuntiarent, eorum qui vim eis intulerant vanitatem auditoribus ostentantes. 54 CAPUT VII. De electione septem diaconorum. «VI, 1, 2. In his autem diebus cum multiplicaΚΕΦΑΛ. Ζ'. Περὶ χειροτονίας τῶν ἑπτὰ διακόνων. «Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ταύταις πληθυνόντων τῶν «rentur discipuli, exortum est murmur Græcorum «μαθητῶν, ἐγένετο γογγυσμὸς τῶν Ἑλληνιστών πρὸς τοὺς Εβραίους, ὅτι· παρεθεωροῦντο ἐν τῇ διακονίᾳ τῇ καθημερινῇ αἱ χῆραι αὐτῶν. Προσκα «λεσάμενοι δὲ οἱ δώδεκα τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν, «εἶπον. Οὐκ ἀρεστόν ἐστιν ἡμᾶς καταλείψαντας τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ διακονεῖν τραπέζαις.» << adversus Hebræos, eo quod despicerentur in «ministerio quotidiano viduæ ipsorum. Cæterum «duodecim illi cum advocassent multitudinem «discipulorum, dixerunt: Non est æquum ut nos, «derelicto sermone Dei, ministremus mensis.» Non in eisdem diebus, sed in quibusdam sequen- Οὐκ ἐν ταῖς αὐταῖς ἡμέραις, ἀλλ' ἔν τισι τῶν tibus. Verum more Scripturæ facturus narrationis μετ᾿ ἐκείνας. Τῷ γρασικῷ δὲ ἔθει, ἀρχὴν δια exordium, hoc modo etiam nunc procedit. Έλλη- ηγήσεως καταβαλέσθαι μέλλων, οὕτω πρόεισι καὶ νῦν. νιστές autem vocat non Græcos religione, sed Grace Ελληνιστὰς δὲ οὐ τὴν θρησκείαν, ἀλλὰ τοὺς Ελληloquentes. Per murmur vero, alterius tentationis νιστὶ φθεγγομένους καλεῖ. Διὰ δὲ τοῦ γογγυσμοῦ, genus enarrat, non ab extrinsecis exortum, sed ab ἄλλου πειρασμοῦ εἶδος ἐξαγγέλλει, οὐκ ἀπὸ τῶν ἔξω his qui intus erant. Hoc enim apostolorumprobita-· θεν, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν ἐντός. Τοῦτο γὰρ τὸ δόκιμον τῶν tem demonstrat, qui undique et intrinsecus et ex-· ἀποστόλων παριστᾷ, πανταχόθεν μὲν πολεμουμένων trinsecus impugnabantur, undique autem palmam ἀπὸ τῶν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς, πάντοθεν δὲ τὸ ἀριστεῖον referebant. Nam cum duodecim illi multitudinem ἀποφερομένων. Προσκαλεσάμενοι γὰρ οἱ δώδοκα τὸ advocassent, illos nempe qui ex eorum qui designan- " πλῆθος, τοὺς καὶ ἀπολαύειν μέλλοντας τῆς προστα di erant præfectura, commodum erant reportaturi, σίας τῶν προχειριζομένων, αὐτοῖς ἐπιτρέπουσι τὴν electionem ipsis permittunt: indignum judicantes ἐκλογὴν, ἀναξίους κρίνοντες ἑαυτοὺς περὶ τραπεζοsese circa mensarum apparatum impediri postposito ποιίαν ἀπασχολεῖσθαι, τοῦ κατὰ Θεὸν λόγου λιγωverbo divino. Unde electos crearunt diaconos, non ρηκότας. Ὅθεν τοὺς ἐκλεγέντας εἰς διακόνους έχει juxta gradum qui nunc est in Ecclesia, sed διακό- ροτόνησαν, οὐ κατὰ τὸν νῦν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις βανους, id est, ministros: ut omni cum diligentia ct θμὸν, ἀλλὰ τοῦ διανέμειν μετὰ ἀκριβείας καὶ ὀρφα non neglectim distribuerent viduis simul et orphanis νοῖς καὶ χήραις τὰ πρὸς διατροφὴν καὶ μὴ κατα ea quæ ad alimentum reposita erant: idque potis - ημελημένως, μάλιστα δὲ χήραις καὶ ὀρφανοῖς δι' οὓς simum viduis et orphanis, propter quos maxime μάλιστα ὁ γογγυσμός. Διακονίαν δὲ καλεῖ τὴν ἐλεη exortum erat murmur. Vocat autem ministerium μοσύνην, ὡς καὶ τοὺς ποιοῦντας θεραπεύουσαν, καὶ quotidianum eleemosynam, ut quæ et facientibus τοὺς εὐεργετουμένους σεμνύνουσαν. Οὐκ ἦν δὲ καὶ medicinæ loco sit, et beneficio affectos honoret. Non κίας τὸ παροραθῆναι τὰς χήρας, ἀλλὰ ῥᾳθυμίας τῶν erat autem malitiæ quod viduæ contemnerentur, πολλῶν. Διὸ καὶ φροντίδος ἀξιωθὲν ἐπαύσατο τὸ λυsed ignaviæ multorum. Ideoque ubi dignum visum ποῦν. Η καὶ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Τοῦτο γὰρ τὸ τῆς διακονίας ὄνομα δηλοῦν βούλεται. Λήϊτον γὰρ τὸ δημόσιον καλοῦσιν Ἕλληνες ταμεῖον, παρόσον εἰς αὐτὸ πᾶς τις κατεσπευσμένως ἴεται· προσφέρειν Η φιλοτίμως αὐτῷ εὐπόρηται πρὸς χορηγίαν κοινήν. est ut cura adhiberetur, sedatus est animi dolor. Vel etiam publicam dicunt administrationem. Nam hoc significare vult nomen διακονία. Siquidem Græci publicum penu λήϊτον appellant, quod 55 quisque magno studio contendit liberaliter in illud inferre ad communem impensam quæ sibi abundant. VI, 3-7. «Circumspicite ergo, fratres, viros ex «vobis testimonio comprobatos septem, plenos • Spiritu sancto et sapientia, quos constituamus a super hoc negotio. Nos vero orationi et admi- «nistrationi sermonis incumbemus. Placuitque ó «᾿Επισκέψασθε οὖν, ἀδελφοί, ἄνδρες ἐξ ὑμῶν «μαρτυρουμένους ἑπτὰ, πλήρεις Πνεύματος ἁγίου • καὶ σοφίας, οὓς καταστήσομεν ἐπὶ τῆς χρείας ταύ- «της. Ἡμεῖς δὲ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου προσκαρτερήσομεν. Καὶ Κρεσεν ὁ λόγος

« ἐκ ἐνώπιον παντὸς τοῦ πλήθους. Καὶ ἐξελέξαντο Στέ- «sermo coram tota multitudine. Et elegerunt Ste * φανον ἄνδρα πλήρη πίστεως καὶ Πνεύματος ἁγίου. «καὶ Φίλιππον, καὶ Πρόχορον, καὶ Νικάνορα, και «Τίμωνα, καὶ Παρμενᾶν, καὶ Νικόλαον προσήλυτον «Αντιοχέα· οὓς ἔστησας ἐνώπιον τῶν ἀποστόλων. «Καὶ προσευξάμενοι ἐπέθηκαν αὐτοῖς τὰς χεῖρας. «Καὶ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ηὔξανε, καὶ ἐπληθύνετο • ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἐν Ἱερουσαλήμ σφόδρα. «Πολύς τε όχλος τῶν ἱερέων ὑπήκουον τῇ πίστει.» Πεπληρωμένους Ηνεύματος ἁγίου καὶ σοφίας εἶναι τοὺς ἐκλεχθησομένους ἡ τῶν ἀποστόλων ἐπίσκηψις βούλεται. Οὐ γὰρ τῶν τυχόντων, κακηγορίαν φέρειν ὀρφανῶν καὶ χηρῶν, ὡς οὐδὲ τῶν ἀναλισκόντων. Κἂν γὰρ μὴ κλέπτης ᾖ, βάθυμος δὲ καὶ παροράσει ἀπολλὺς πάντα, ἢ θρασὺς καὶ ἐπὶ τῷ τυχόντι παρακινούμενος, οὐδὲν ὄφελος τῆς προστασίας, εἰ μὴ p μετὰ ἀνοχῆς τῶν φλυάρων. Τοῦτο μέγιστον δεῖγμα φιλοσοφίας. Ηὔξανε δὲ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ καταβάσει, φησίν, ὅση τῆς ἐλεημοσύνης δεικνὺς ἡ ἰσχύς, ὡς καὶ τῶν ἱερέων του συστήματος μὴ ἀστοχῆσαι τῆς προσλήψεως. • planum, virum plenum fide et Spiritu sancto, et «Philippum, et Prochorum, et Nicanorem, et Ti- • monem, et Parmenam, et Nicolaum, proselytum «Antiochenum: quos statuerunt in conspectu apostolorum Et cum orassent, imposuerunt eis «manus. Et sermo Dei crescebat ac multiplicabatur «< numerus discipulorum in Jerusalem valde, mul- «taque turba sacerdotum obtemperabat fidei.» Impletos esse Spiritu sancto et sapientia eos qui eligendi essent, apostolorum obtestatio requirit. Neque enim quorumvis est maledicentiam ferre orphanorum et viduarum, sicut neque eorum qui ipsos exedunt ac devorant. Nam licet fur non fuerit, segnis tamen suaque negligentia omnia perdens, aut temerarius quidquid occurrerit pervertens, nihil utilitatis supra præfectura afferrent, nihil ex tolerantia nugatorum quod maximum est sapientiæ indicium. Dicit autem quod serms Dei hujusmodi quasi descensu crescebat ostendens quanta sit vis eleemosynæ', adeo ut ne cœtus quidem sacerdotum a scopo aberraverit quin simul assumpta sit. Ιουδαίων ἐπανάστασις καὶ συκοφαντι κατὰ Στεφάνου, αὐτοῦ τε δημηγορία περὶ τῆς πρὸς Αβραὰμ διαθήκης τοῦ Θεοῦ, καὶ περὶ τῶν δώ δεκα πατριαρχῶν. Ἐν ᾧ περὶ τῆς λιμοῦ καὶ πυρωνίας καὶ ἀναγνωρισμοῦ τῶν υἱῶν ᾿Ιακώβ, καὶ περὶ τῆς γενέσεως Μωσέως, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν γενομένης θεοφανείας ἐν ὄρει Σινᾷ. Περὶ τῆς ἐξόδου καὶ μοσχοποιίας τοῦ Ἰσραὴλ ἄχρι χρόνων Σολομῶντος, καὶ τῆς τοῦ ναοῦ Ο κατασκευῆς. Ὁμολογία τῆς ὑπερουρανίου δόσ ξης Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποκαλυφθείσης Στε φάνω. Εφ' ή λιθόλευτος γεγονώς ὁ αὐτὸς Στέφανος, εὐσεβῶς ἐποιμήθη. «Στέφανος δὲ πλήρης πίστεως καὶ δυνάμεως «ἐποίει τέρατα καὶ σημεῖα μεγάλα ἐν τῷ λαῷ.» Κοινῆς οὔσης τῆς χειροτονίας τῶν ἑπτὰ, οὗτος τῷ ἐπιτηδειοτέρῳ τῆς ἐκλογῆς πλείονα τὴν χάριν ἐπ εσπάσατο. Ο γὰρ πρὸ τῆς χειροτονίας τέρατα μὴ ποιῶν, ἅτε μηδὲ διάδηλος ὤν, ὅτε διὰ τῆς χειροτονίας γνώριμος κατέστη, τότε καὶ τὸ ἐπὶ τῇ χειροτο νία χάρισμα διεδείκνυτο, ἵνα φανερὸν ἢ ὅτι οὐκ ἀρ· κεῖ μόνη ἡ χάρις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς χειροτονίας εἰς χάριτος προσθήκην, κατὰ τὸ διάφορον τῶν δεχομέν νων ἐξ ἑτοιμότητος. « «Ανέστησαν δέ τινες τῶν ἐκ τῆς συναγωγῆς τῆς «λεγομένης Λιβερτίνωνι καὶ Κυρηναίων, καὶ ᾿Αλεξανδρίων, καὶ τῶν ἀπὸ τῆς Κιλικίας, καὶ ᾿Ασίας, «συζητοῦντες τῷ Στεφάνῳ, καὶ οὐκ ἴσχυον ἀντι- • στῆναι τῇ σοφίᾳ, καὶ τῷ πνεύματι ᾧ ἐλάλει. Τότε «ὑπέβαλον ἄνδρας λέγοντας, ότι ᾿Ακηκόαμεν αὐτοῦ «λαλοῦντος ῥήματα βλάσφημα εἰς Μωσῆν καὶ τὸν «Θεόν. Συνεκίνησαν τε τὸν λαὸν καὶ τοὺς πρεσβυτέρους · καὶ τοὺς γραμματεῖς.» " ᾿Ανάστασιν πάλιν τὸν παροξυσμὸν αὐτῶν φησι καὶ τὴν ὁρμὴν οὐ μόνον ἀφ᾽ ἑαυτῶν, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἑτέρου πλήθους τάχα συζητεῖν ἱκανοῦ καὶ σοφι56 CAPUT VIII. Judæorum insurrectio et calumnia adversus Stephanum, ejusque concio de Dei erga Abraham testamento, et de duodecim patriarchis: in quo etiam de fame, tentatione ac recognitione filiorum Jacob continetur, et de nativitate Mosi, divinaque ad eum apparitione facta in monte Sina, de egressu filiorum Israel et vituli formatione usque ad tempora Salomonis, ac templi ædificationem. Confessio snpercolestis gloriæ Jesu Christi Stephano revelata in qua lapidatus ipse Stephanus religiose obdormivit. VI, 8. «Porro Stephanus, plenus fide ac fortitu- «dine faciebat prodigia et signa magna in po- «pulo.» Cum communis fuerit illorum septem designatio, hic majori ad electionem idoneitate copiosiorem contraxit gratiam. Qui euim ante electionem prodigia non faciebat, ut qui noc satis cognitus erat, ubi per electionem cognitus effectus est, tunc etiam donum quod electionem consecutum erat demonstrabatur, ut manifestum fiat quod non sola sufficiat gratia, sed opus est quoque addi electionem ad gratiæ augmentum jxta præstantiam eorum qui ex promptitudine suscipiuntur. VI, 9-12. «Exorti sunt autem quidam de congregatione quæ dicebatur Libertinorum, et Cyre- «nensium,et Alexandrinorum, et eorum qui erant << a Cilicia et Asia disputantes cum Stephano, et «non poterant resistere sapientiæ et spiritui quo loquebatur. Tunc subordinarunt viros qui dice- «rent: Audivimus eum loquentem verba blasphe- «ma in Mosen 57 ac Deum. Commoveruntque «plebem et seniores ac scribas.» Rursum ἀνάστασιν dicit ipsorum exacerbationem et impetum, non a suis tantum, verum etiam ab alia multitudine, qua fortassis ad disputandum et

phandum idonea erat, nempe Libertinorum στεύειν, Αιβερτίνων καὶ Ἀλεξανδρέων, καὶ Κυρη ναίων, καὶ Κιλίκων, καὶ Ἀσιανῶν. Καὶ ὥσπερ δι ἑτέρου πλήθους ἡ συζήτησις, οὕτω καὶ δι᾿ ἑτέρων ἡ κατηγορία, καὶ τὸ σχῆμα δολοπλόκων καὶ ἀπεγνωσμένων. Κωλθέντες γὰρ ὑπὸ Γαμαλιήλ μηδὲν κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπιχειρεῖν, καὶ μηδὲν ἔχοντες κατ ἐκείνων ἐγκαλεῖν, Στεφάνῳ τὰ νῦν συκοφαντικῶς ἐπιτίθενται, ἀστοχήσαντες τῆς διὰ τῶν λογολεσχών συζυτήσεως. Λιβερτίνους δὲ τοὺς Ρωμαίους καλεῖσθαι τάχα φησίν, ἀπὸ Λιβίας τῆς Αὐγούστου γυναικὸς ἐπιφημίσαντες ἑαυτοὺς καθότι καὶ περιφανὴς ἡ γυνὴ, καὶ δι᾿ ἀρετὴν στεργομένη διαφερόντως ὑπὸ Αὐγούστου. ᾗ δὴ καὶ αὐτὴ εἰς ἀντάμειψιν, τῷ τάφῳ τοῦ Αὐγούστου προσκαρτεροῦσα διέζησεν. — "Αλλως· Λιβερτίνων καὶ Κυρηναίων τῶν ἐπέκεινα Αλεξανδρείας, ἅτε περὶ σοφιστικὴν τὸ κράτος ἀποφερο μένων παρ' Εβραίοις. ἂν καὶ διάφοροι συναγωγαί ἐν Ἱερουσαλὴμ κατὰ ἔθνη ἐναυλιζομένων. Διὸ καὶ συναγωγὰς εἶχον τόπους ἀφωρισμένοςς ἐπ' ἀναγνώ σει τῶν Μωσέως νόμων. Πολλοὶ γὰρ τῶν ἐπιδημούν των προσκυνήσεως χάριν εἰς Ἱερουσαλήμ, μάλιστα κατὰ τὸ Πάσχα, δ οὐκ ἐξῆν ἔξω τελεῖν τῆς Ἱερουσαλὴμ, συνδιέτριβον ἐν αὐτῇ. Ὡς ἂν οὖν μὴ συνεχῶς ἀναγκάζωνται ἀπὸ πατρίνων ἀποδημεῖν, φοιτῶντες εἰς Ἱερουσαλὴμ προσήδρευον ἐκεῖ. Λιβερτί νους δὲ τοὺς Ῥωμαίων ἀπελευθέρους ἐκάλουν. Στε φάνου τοίνυν ἀπαξιοῦντος αὐτοῖς ἅτε πεπωρωμένοις τῇ καρδίᾳ προσομιλεῖν, αὐτοὶ τῇ ἑαυτῶν ματαιότητι θαῤῥοῦντες, ἐπὶ τὸ συςητεῖν αὐτῷ προεφέροντο. Πρὸς αὐτὸν δὲ μόνον, οὐ πρὸς ἕτερον, τὸ μὲν, φθόνῳ τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ τελουμένων σημείων, ὡς ἂν εἴπωcandrinorum, et Cyrenensium,et Cilicum, et ɔrum. Et quemadmodum per unam multitu1 est disputatio, ita et per alios est accusatio, ma dolos texentium ac deploratorum. Prohienim a Gamaliele, ut nihil contra apostolos arent, imo nihil habentes adversus illos accuonis, Stephanum de præsentibus rebus calumse aggrediuntur, a veri inquisitione aberrantes gaci loquacitate. Libertinos autem dicit fortassis ari Romanos, quod a Livia Augusti conjuge psos celebres reddiderint: eo quod et mulier rcelebris esset, et ab Augusto, virtutis gratia, imie adamaretur: cui sane ipsa quoque id reendit, ut ad Augusti sepulcrum toleranti animo erseveraverit. Alio modo: Libertinorum et Cyre- η lensium, qui erant a civitate, quæ est trans Alexandriam: nempe circa sophisticen vires ac gloriam apud Hebræos habentium: quorum variæ congregationes Hierosolymis erant, inhabitantium more gentium. Ideo quoque synagogas habebant, nempe loca separata ad lectionem legum Mosaicarum. Multi siquidem eorum, qui adorationis gratia Jerusalem accedebant, maxime circa Pascha, quod non licebat extra Jerusalem celebrare, in ea agebant. Ne enim continue cogerentur a patriis locis peregre agere frequentando Jerusalem, ibidem residebant. Libertinos autem appellabant, qui a Romanis manumissi erant. Stephano igitur indignum ducente cum eis tanquam corde excæcatis conversari, ipsi, suæ vanitati fidentes, ad disputandum cum eo processerunt.Solum autem ad eum, non ad εἰς ἀπορίαν αὐτὸν παραστήσειαν, αἰσχύνην αὐτῷ alium: tum quidem invidia eorum, quæ edebantur ab eo signorum, ut si forte ad hæsitantiam ac consilii inopiam eum adigerent, pudore suffunderent, tanquam insipienter se habentem in his quæ sibi delegata essent; tum etiam ut distractione disputationis erga ipsos, causa illi essent ut a signis vacaret. Cum itaque his de causis illi instarent, insuper maligno quoque animo ad quippiam adversus legem dicendum impellerent, ad quod etiam omne studium illorum tendebat: 58 ipse malitiam eorum aggressus, initio facit hoc, ut acriori certamine quod illis præcipuum erat aggrediatur, ac divini qui in eo erat Spiritus et sapientiæ virtute os ipsis obstruat. Deinde etiam ad ea quæ isti decernebant, obscurius quam ut possint intelligere, quædam in medium affert. Propter quod et ipsi jam deinceps clam procedebant, et ipse postea apertissime, quod in animo erat eis proponebat. Quidnam? Certe legis cessationem, quam non exprimebat, sed innuebat. Nam si id manifeste expressisset, falsis non fuisset eis opus testibus, quod ipsi qr dem finis optatus fuit, illis vero perditionem paravit. «Et insurgentes corripuerunt eum, adduxerunt- «que in concilium.» Furtivos ubique nituntur aggressus: Christum comprehendentes per viros homicidas, gladios, noctis lampadum facumque auxilio, ferentes. Petrum reliquosque apostolos a templo, nunc autem προσπορίσωσι, τῶν πρεσβευομένων ἀμαθῶς ἔχοντι· τὸ δὲ, καὶ ὡς τῷ περισπασμῷ τῆς πρὸς αὐτοὺς συν ζητήσεως, σχολὴν αὐτῷ τῶν σημείων περιποιοῖντο. Διὰ ταῦτα οὖν ἐπικειμένων αὐτῶν καὶ πρὸς τούτοις εἰπεῖν τι ἐπαγόντων φιλοπονήρως κατὰ τοῦ νόμου, δι' ὃ καὶ ἡ πᾶσα σπουδή, αὐτὸς φθάσας τὸ φιλοπό νηρον αὐτῶν, τοῦτο ποιεῖ κατ' ἀρχὰς ἀγωνιστικώτερον αὐτοῖς ἀρχὴν ἐφορμήσας, καὶ τῇ δυνάμει τοῦ ἐν αὐτῷ θείου Πνεύματος καὶ σοφίας εἰς ἀφασίαν αὐτοὺς συνελάσας· εἶτα καὶ πρὸς ἃ ἐβούλοντο οὗτοι αἰνιγματωδέστερον συμβαλῶν, ὡς οὐδὲ πρὸς τοῦτο συνετῶς ἔχειν. Διά τοι τοῦτο καὶ λῃστρικώτερον τὸ ἀπὸ τοῦδε ἐχώρουν ἤδη. Καὶ αὐτὸς τὸ ἀπὸ τοῦδε γυμνότατα τὸ δι' ἐπιθυμίας αὐτοῖς ἐπετίθει. Τι τοῦτο; τὴν τοῦ νόμου κατάπαυσιν. Ην οὐκ ἔλεγε μὲν, ᾑνίττετο δέ. Ἐπεὶ εἰ φανερῶς ἔλεγεν, οὐκ ἂν ἐδέοντο τῶν ψευδομαρτύρων. Οπερ αὐτῷ μὲν τ ποθούμενον τέλος, ἐκείνοις δὲ τὴν ὄλεθρον ἐθησαύρ σιν. «Καὶ ἐπιστάντες συνήρπασαν αὐτὸν, καὶ ἤγα «εἰς τὸ συνέδριον. " Πανταχοῦ τοῦ λῃστρικοῦ ἔχονται· Χριστὸν μὲν φονώντων ἀνθρώπων ὑπὸ λαμπάσι καὶ φανοῖς μαχαιροφορούντων συλλαμβάνοντες. Πέτρον καὶ λοιποὺς ἀποστόλους ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ, καὶ νῦν δὲ

φανον ἀπὸ τοῦ διδασκαλικοῦ τόπου ἐπὶ τὸ συνέδριον et Stephanum judicandum, a doctrinæ loco ad κριθησόμενον ἁρπάζοντες. concilium rapientes. α Εστησάν τε μάρτυρας ψευδείς, λέγοντας· Ο «ἄνθρωπος οὗτος οὐ παύεται ῥήματα βλάσφημα λα «λῶν κατὰ τοῦ τόπου τοῦ ἁγίου τούτου καὶ τοῦ νο • μου. 'Ακηκόαμεν γὰρ αὐτοῦ λέγοντος, ὅτι ὁ Ἰη «σοῦς ὁ Ναζωραίος οὗτος καταλύσει τὸν τόπον τοῦ δ - τον, καὶ ἀλλάξει τὰ ἔθη ἃ παρέδωκεν ἡμῖν Μω- «σῆς ο Υπέβαλον ἄνδρας λέγοντας, ὅτι 'Ακηκόαμεν αὐτ τοῦ ῥήματα βλάσφημα λαλοῦντος εἰς Μωϋσῆς καὶ τὸν Θεόν.» Τίνα δὲ τὰ ῥήματα; «Ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος οὗτος καταλύσει τὸν τόπον τοῦτον.» Καὶ μὴν εἴρηκε τοῦτο Στέφανος, εἰ καὶ μὴ γυμνῶς οὕς τως. Πῶς οὖν ὑποβολιμαῖοι οὗτοι και ψευδομάρτυρες; ὅτι οὐχ ὥσπερ ἤκουσαν, καὶ ἐληρώδουν. Αλλ' ἐπειδή ἄλλως μὲν ἤκουσαν, ἄλλως δὲ νῦν αὐτοὶ προχώρουν, εἰκότως καὶ ψευδομάρτυρες αναγράφονται. ὡς γὰρ ἐπὶ Χριστοῦ τὸ δυνάμενον καταλύ σαι τὸν ναὸν, ψευδομαρτυρία (οὐ γὰρ Χριστὸς εἶπε, Λύσω, ἀλλὰ, ο Λύσατε,» ἐκείνοις τὸ λῦσαι, οὐχ ἑαυτῷ ἀνατιθεὶς, δι᾿ ὅ καὶ ψευδεῖς)· οὕτω καὶ νῦν ψευδεῖς, οἱ τῷ Ναζωραίῳ τὸν Στέφανον φάσκοντες τὴν κατάλυσιν τοῦ νόμου καὶ τοῦ τόπου ἀνατιθέναι. Καὶ τοῦτο ποιεῖν ἄνδρα Ναζωραῖον δηλονότι αὐτοχειρὶ, καὶ οὐ Θεὸν καὶ διὰ Ῥωμαϊκῶν στρατοπέδων. Τὰ δὲ Μωϋσέως ἔθη προδήλως ὁ αὐτὸς Θεὸς, καὶ διὰ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν καὶ ἀποστόλων, ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἠλλοίωσεν. Τὸ δὲ, ὁ Ναζωραίος, ονειδιστι κῶς. Στέφανος δὲ οὐδαμοῦ Ναζωραῖον εἴρηκε τὸν Χριστὸν, εἰ μὴ οἱ Ἑβραίων ἄρχοντες. Αὐτὸς δὲ σε βάσμιον ἀεὶ τὸν Χριστὸν καὶ δίκαιον ὑπὸ προφητῶν καταγγελλόμενον, καὶ συμπαρόντα ἀεὶ τῷ Θεῷ. Ὡς δῆλον καὶ ἀπὸ τῶν προκειμένων αὐτοῦ λόγων. Οἷς καὶ συναπῆλθε τοῦ μοχθηροῦ τούτου ζῆν ἀπολυθείς. «Καταλύσει τὸν τόπον τοῦτον.» Πολλὴ γὰρ ἦν αὐτοῖς εὐλάβεια περὶ τοῦ ναοῦ, ἅτε καὶ μετοικεῖν βουλομένοις. Διπλῆ δὲ κατηγορία εἰ ἀλλάξει τὰ ἔθη, καὶ ἕτερα ἐντεισάξει. Προεβάλλετο δὲ πανταχοῦ ὁ Μω σῆς, ἐπειδὴ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐ σφόδρα ἔμελλεν αὐτοῖς, ὡς τὰ Μωσέως. Οὕτως ὅλως ἔζων πρὸς μόνην τὴν τοῦ πλήθους δόξαν. «Καὶ ἀτενίσαντες εἰς αὐτὸν ἅπαντες οἱ καθεζό «μενοι ἐν τῷ συνεδρίῳ, εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ • ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου. Εἶπε δὲ ὁ ἀρχιερεὺς, Εἰ ἄρα ταῦτα οὕτως ἔχει; Ὁ δὲ ἔφη. ◉ " • Εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ.» Οὕτως ἔστι καὶ ἐν ἐλάττονι βαθμῷ ὄντα, ἐπίχαριν καὶ λαμπρὸν ὁρᾷσθαι. Ἵνα οὖν πληγῶσιν οἷς ἔμελλεν ἐρεῖν, τῷ καταπληκτικῷ τοῦ προσώπου εἰς τὸ τῶν λόγων εὐπαρά δεκτον προοιμιάζει. «Ανδρες ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, ἀκούσατε.» α Ορα αὐτὸν οὐκ ἐπιτρέχοντα τῷ διδάσκειν, ἀλλ' ἀναγκαζόμενον ὑπὸ τῶν ζητούντων. Καὶ ἐπειδὴ ἐκρά. τει τῷ λόγῳ καὶ τοῖς σημείοις, ἀφόρητος ἦν αὐτοῖς * Matth. xxvi, 21. ότι Joan. 11, 19. VI, 13, 14. «Ac statuerunt falsos testes, qui di • cerent: Homo iste non cessat loqui verba blas- «phema adversus locum sanctum hunc et legem. «Audivimus enim eum dicentem, quod Jesus Na- «zarenus hic demolietur locum hunc, et mutabit «instituta quæ tradidit nobis Moses.» Submiserunt viros, qui dicerent: «Audivimus eum loquentem verba blasphema adversus Mosen, ac Deum.» Quænam autem sunt ea verba? «Quod Jesus Nazarenus hic demolietur locum hunc.» Atqui hoc dixit Stephanus, etsi non adeo aperte: quomodo ergo sunt hi supposititii falsique testes? Quia non ut audierant ita narrabant: sed alio quidem modo audierant, nunc vero ipsi alio modo proferebant: merito itaque falsi testes esse refe runtur. Quemadmodum enim de Christo quod posset templum dissolvere falsum fuit testimonium 66, (neque enim Christus dixerat, Solvam, sed, «Solvite 68,» ad illos, non ad se referens resolutionem) ita et nunc mendaces sunt qui Stephanum aiunt legis ac loci demolitionem Nazareno attribuere; 59 quodque vir Nazarenus suis videlicet manibus faceret, et non Deus etiam per Romanos exercitus. Mosis vero instituta manifeste Deus ipse per discipulos suos et apostolos in melius commutavit. Nazarenus autem contumeliose dictus est. Nam Stephanus nequaquam Nazarenum dixit Christum, sed Hebræorum principes: ipse venerandum semper Christum ac justum a prophetis annuntiatum, Deoque semper dixit astantem, veluti etiam ex propositis ejus sermonibus manifectum est, cum quibus una discessit ab hac vita flagitiosa absolutus. «Demolietur locum hunc. ■ Multus siquidem de templo illis metus erat, ut qui etiam propter illud, locum habitationis mutassent. Duplex autem erat accusatio: quod instituta mutaturus esset.et eorum loco alia inducturus. Ubique etiam obtendebatur Moses quandoquidem Dei placita non æque illis curæ erant ut Mosi: ita ad solam multitudinis gloriam, vitam omnino dirigebant. VI, 15; VII, 1-2. «Et intuentes eum universi «qui sedebant in consilio, viderunt faciem ejus «< tanquam faciem angeli. Dixit autem princeps «sacerdotum: Num hæc ita se habent? At ille «ait.» «Viderunt faciem ejus.» Ita contingit etiam illum qui in inferiori gradu est gratiosum ac splendidum videri. Ut ergo sermonibus quos dicturus erat consternarentur, a faciei stupore, quo facilius verba ejus excipiantur, sumit exordium. «Viri fratres et patres, audite.» Vide quod se ad docendum non inseruerit, sed ab his qui interrogaverunt coactus sit. Et quoniam verbis ac signis vincebat, intolerabilis eis erat.

CECUMENII TRICCÆ EPISCOP! μὴ δόξῃ τὸ πρᾶγμα ἐπήρεια εἶναι. Τὸν μὲν γὰρ Θεὸν οὐκ ἐφοβοῦντο, πρὸς δὲ τὴν τῶν ἀνθρώπων δόξαν ἐπέβλεπον. Σοφὸν δὲ τῷ ὄντι καὶ μεγαλοφροσύνης μεστὸν τὸ προοίμιον. Τῇ γὰρ τῶν ὀνομάτων οἰκειώ σει βούλεται παριστῶν, ὡς πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ πατέρας ὑβριστικόν τι καὶ ἐπιζήμιον εἰσηγεῖσθαι οὐκ ἔμφρονος. Αλλ' ὃ καὶ δόξαν οἶδε καὶ κέρδος περιποιεῖν, ἀνδρὸς τοῦτο τὴν φύσιν ἐξακριβοῦντος, καὶ σωτηρίως τοῖς πρὸς οὓς ὁ λόγος ἀποφθεγγομένου. 'Αλλ' ἐφ' ὑμῖν, φησίν, οὐδὲν ἔστι τοιοῦτο κατανοεῖν. Οπερ γὰρ ἐμοὶ ἡ τῶν ἀδελφῶν καὶ πατέρων ὑποβάλο λεται κλῆσις, ἀπεναντίας τούτου, ὥσπερ ἐπιλελησμέ νους τῆς κοινῆς φύσεως χωροῦντας ὑμᾶς ἀναθεωρῶ, τοῦ πρὸς ἡμᾶς ἀδιακρίτου μίσους, παρευδοκιμεῖν Ealsum vero testimonium mercede conductorum Ἡ δὲ ψευδομαρτυρία τῶν μισθωθέντων εἰσήγετο, ἵνα inductum est, ne violentia in negotio suboleat. Siquidem Deum non timebant, sed ad hominum gloriam respiciebant. Est autem vere sapiens ac animi magnitudine plenum exordium. Nominum etenim proprietate demonstrare intendit prudentis non esse, injuriosum quidpiam, aut quod damnum afferat adversus fratres ac patres inducere: id autem afferre quod et gloriam novit et lucrum parere, hoc demum viri est natura absoluti, quique salutifere ad eos loquitur ad quos est sermo. At de vobis inquit, nihil tale concipi potest: quod enim vocationis fratrum ac patrum mihi facta sit 60 mentio, in contrarium hujus actum est, cum vos tanquam communis naturæ oblitos procedere animadvertam indiscreto erga nos odio, quod vos inducit ad ea ἐμποιοῦντος ὑμῖν καὶ τὰ πρὸς θείαν ῥοπὴν ἀναγός quoque prætergrediendum, quæ ad divinam referuntur potentiam. Nam ut cætera omittam, horum vobis memoriam suggero, quæ non sine divina potentia finem sortiuntur, signorum, inquam, ac prodigiorum per nos editorum, quorum et vos testes estis, quæ non alio modo prosperum sortirentur effectum. Sed postquam Stephanum per fratrum ac patrum appellationem, hæc obscure designantem comperimus: nunc etiam consideremus magna ac divinitus afflata sapientia. VII, 25. Deus gloriæ apparuit patri nostro «Abraham, cum esset in Mesopotamia, prius - «quam habitaret in Charran, dixitque ad eum: «Egredere de terra tua et de cognatione tua, et «veui in terram quamcunque ostendero tibi.Tunc • egressus de terra Chaldæorum habitavit in Char- «ran: et inde, postquam mortuus est pater ejus, * transtulit eum in terram hanc, in qua vos nunc «habitatis, et non dedit illi hæreditatem in ea, «ne vestigium quidem pedis.» μενα. Ἵνα γὰρ τ' ἄλλα ἀφεὶς, τὴν τούτων ὑμῖν ἀναθῶ μνήμην, ἅ θείας οὐκ ἄμοιρα τέλος θεῖναι ροπῆς, τὰ δι' ἡμῶν φημι σημεῖα καὶ τέρατα, ὧν καὶ ὑμεῖς μάρτυρες, οὐκ ἄλλως ἐνεργεῖσθαι κατευοδούμενα. ᾿Αλλὰ ταῦτα διὰ τῆς τῶν ἀδελφῶν καὶ πατέρων ὑπαινιξάμενον κλήσεως Στέφανον κατειληφότες, σκοπῶμεν ἤδη καὶ τὰ πρὸς τούτοις οὐ κατὰ τὸ τυχόν, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς κείμενα τῆς ἐνθέου σοφίας. quæ his addita sunt non vulgari modo, sed cum «Ὁ Θεὸς τῆς δοσης ὤφθη τῷ πατρὶ ἡμῶν «Αβραὰμ ὄντι ἐν τῇ Μεσοποταμία, πρὶν ἢ κατοικῆ· «σαι αὐτὸν ἐν Χαρράν, καὶ εἶπε πρὸς αὐτόν· Εξελθε «ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ «δεῦρο εἰς γῆν, ήν ἄν σοι δείξω. Τότε ἐξελθὼν ἐκ • γῆς Χαλδαίων, κατώκησεν ἐν Χαῤῥάν. Κἀκεῖθεν μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ μετώκισεν «αὐτὸν εἰς τὴν γῆν ταύτην εἰς ἦν ὑμεῖς νῦν κατοι- «κεῖτε. Καὶ οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ κληρονομίαν ἐν αὐτῇ, «οὐδὲ βῆμα ποδός.» « » Ορα κάνταῦθα πῶς ἐκ προοιμίων τὴν δόξαν αὐτ τῶν καθαιρεῖ, τὴν δέξαν οὐ τῷ ναῷ, οὐ τῷ ἔθνει ἀνατιθεὶς, ἀλλὰ μόνῳ Θεῷ. Τὸ γὰρ, «ὁ Θεὸς τῆς δόξης, ἀντὶ τοῦ, ὁ δεδοξασμένος, εἴρηται, Θείς. Οὗτος δὲ ὁ δεδοξασμένος, ἐξ ἀμηχάνων εὐμήχανα δρῶν, καὶ τοὺς ἀτίμους ἐντίμους ποιῶν, καὶ ἡμᾶς ποιήσει. Ο γὰρ τοῖς ἐξ αἰῶνος ἀμηχάνῳ ἀνθρώποις σοφίᾳ διαταξάμενος, οὗτος ἐκεῖνος νῦν, τὰ δόξαντα τούτοις ἀμήχανα ἐπὶ τὸ εὐμήχανον προάγειν βεβούληται. Καὶ ἵνα τοῦτο πιστὸν ᾖ, ᾽Αβραὰμ τῷ λόγῳ παράγεται Vide et hic quomodo statim ab exordio tollit eorum gloriam, referendo gloriam non ad templum neque ad gentem, sed ad solum Deum. Nam quod ait Deus gloriæ, idem est ac si dictum sit, Deus glorificatus. Hic autem Deus glorificatus est eo quod is qui ex perplexis ac difficilibus commoda facit et facilia, atque ex ingloriis reddit gloriosos, etiam nos tales efficiet. Siquidem qui immensa sapientia hominibus a sæculo imperavit, idem ipse nunc ea quæ his visa sunt impossibilia, ad facilitatem perducere voluit. Ulque hoc fat credibile, καὶ ἡ κατ᾽ αὐτὸν ἱστορία, ὃς οὐκ ἐν ναῷ, οὐ διὰ θυσ Abraham ejusque historia in medium adducitur, qui non in templo, non per hostias, Dei apparitionem nactus est cum in Mesopotamia esset. Hæc autem profert, veluti jam dictum est, demonstrans Deum gloriosum, quod in illis fecit, posse et in nobis facere, quodque occultum est manifestum constituere. Atqui cum multæ nationes ac reges dolose cum Abraham ejusque semine congrederentur, illi quidem ad nihilum redacti sunt, quod autem humilius, factum est sublimius. Si ergo Deus gloriæ in his ita dispensavit, 61 oportet, inquit, considerare ne et in nobis talia contingant. — σιῶν, τῆς Θεοῦ ἐμφανείας ἠξίωται ἐν τῇ Μεσοποτα· μία. Ταῦτα δὲ προκομίζει, ὡς ἤδη εἴρηται, παριστῶν ὡς ὁ δεδοξασμένος Θεὸς ὅπερ ἐπ' ἐκείνων καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν δυνατὸς ποιῆσαι, καὶ ἐξ ἀφανείας εἰς ἐμφά νειαν περιστῆσαι. Καίτοιγε πολλῶν ἐπιβούλως αὐτῷ ᾿Αβραὰμ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ ἐθνῶν καὶ βασιλέων προσενεχθέντων, ἀλλ᾽ οἱ μὲν ἠφανίσθησαν, ἐπὶ μεῖζον δὲ τὸ ταπεινότερον προΰβη. Εἰ οὖν οὕτως ἐπὶ τούτων ὁ τῆς δόξης Θεὸς ᾠκονομεῖν, φησί, χρή καὶ περὶ ἡμᾶς μὴ τὰ ὅμοια ἀροβῇ. — "Αλλως· Ορα πῶς αὐτοὺς ἀπάγει τῶν σωματικῶν, καὶ τέως ἀπὸ τοῦ τόπου, Θεῷ τὴν δόξαν, οὐ τῷ τόπῳ προσνέμων,

Αὐτὸς γὰρ ἡ τῆς δόξης πηγή, μὴ δεόμενος τῆς παρ' Alio modo. Vide quomodo ipsos a corporalibus ὑμῶν, φησί, διὰ τοῦ ναοῦ δόξης. Τῆς Γραφῆς δὲ λεγούσης, Θάρρα τον πατέρα τοῦ Ἀβραὰμ ἐξορμίσαι ἐκ γῆς Χαλδαίων ἐξελθεῖν, πῶς νῦν Στέφανος τῷ Αβραὰμ ἀνατίθησι τὸν χρηματισμὸν τοῦτον; πρὸς 8 ἔστιν εἰπεῖν, ὡς τῷ ᾿Αβραὰμ μὲν ὁ χρηματισμὸς δ γέγονεν, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ παιδὸς ὁρμὴ ἐκ χρηματισμού οὐκ εἶχεν ἀντιλέγειν καν πατήρ, τῷ ὑποδείγματι τούτῳ εἰς ἀπείθειαν ἀποσκάπτων τους νῦν, οὕτω προάγει τὸν λόγον. Πῶς γὰρ οὐκ ἀπειθεῖν ἐξελέγχονται, εἰ Θάῤῥα μὲν παιδὸς οὐκ ἀντεῖπεν ὁρμῇ, αὐτοὶ δὲ μετὰ θεοσημείῶν πεῖραν οὐ μόνον ἀπειθοῦντες, ἀλλὰ καὶ φθόνῳ πρὸς φόνον τῶν ταῖς θεοσημείαις δοξάζεσθαι ἀξίων, δυσμενῶς προσφερόμενοι διατε λοῦσι; abducit, et interim a loco, gloriam Deo, non loco attribuens. Ipse etenim gloria fons est, non egens gloria, quæ per templum a nobis est. Cum autem dicit Scriptura Thare patrem Abraham egressum esse, ut proficisceretur de terra Chaldæprum, quomodo nunc Stephanus ipsi Abrahaın oraculum hoc attribuit? Ad quod dici potest quod ipsi quidem Abraham divinum responsum datum est, sed Seriptura patri attribuit,quoniam filii consilio quid a divino erat oraculo non contradixit, quanquam pater esset, hoc exemplo detegens præsentium inobedientiam. Utrum enim esse inobedientes non convincuntur, cum Thare consilio filii non contra. dixerit, ipsi vero post divinorum signorum experientiam non solum increduli, verum etiam præ invidia ad cædem hostiliter eos aggrediendo perseverent, qul ob divina signa glorificari merentur? «Καὶ ἐπηγγείλατο αὐτῷ δοῦναι εἰς κατάσχεσιν «αὐτὴν, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ᾿ αὐτόν, οὐκ «ὄντος αὐτῷ τέκνου. Ελάλησε δὲ οὕτως· Θεὸς, ὅτι «ἔσται τὸ σπέρμα αὐτοῦ πάροικον ἐν γῇ ἀλλοτρία, α καὶ δουλώσουσιν αὐτό, καὶ κακώσουσιν ἔτη τετρα- «κόσια. Καὶ τὸ ἔθνος ᾧ ἐὰν δουλεύσωσι, κρινῶ ἐγώ, «εἶπεν ὁ Θεός. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐξελεύσονται καὶ λα α τρεύσουσί μοι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ. Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ • διαθήκην περιτομῆς. Καὶ οὕτως ἐγέννησε τὸν «Ἰσαάκ, καὶ περιέτεμεν αὐτὸν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόη, «καὶ ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἰακώβ, καὶ ὁ Ἰακώβ τοὺς δώσ α δεκα πατριάρχας. Καὶ οἱ πατριάρχαι ζηλώσαντες «τὸν Ἰωσήφ, ἀπέδοντο εἰς Αἴγυπτον. Καὶ ἦν ὁ Θεὸς «μετ᾿ αὐτοῦ, καὶ ἐξείλετο αὐτὸν ἐκ πασῶν τῶν θλί • ψεων αὐτοῦ. Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ χάριν καὶ σοφίαν • ἐναντίον Φαραώ βασιλέως Αἰγύπτου, Καὶ κατέστησεν «αὐτὸν ἡγούμενον ἐπ' Αίγυπτον, καὶ ὅλον τὸν οἶκον «αὐτοῦ. Ἦλθε δὲ λιμὸς ἐφ' ὅλην τὴν γῆν Αἰγύπτου «καὶ Χαναάν, καὶ θλίψις μεγάλη, καὶ οὐχ εὔρισκον «χορτάσματα οι πατέρες ἡμῶν. Ἀκούσας δὲ Ἰακώβ «ὄντα σἶτα ἐν Αἰγύπτῳ, ἐξαπέστειλε τοὺς πατέρας «ἡμῶν πρῶτον. Καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ ἀνεγνωρίσθη Ιωο σὴφ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Καὶ φανερὸν ἐγένετο τῷ «Φαραῷ τὸ γένος τοῦ Ἰωσήφ. Υποστείλας δὲ Ἰωσὴφ • μετακαλέσατο τὸν πατέρα αὐτοῦ Ἰακώβ, καὶ πᾶσαν «τὴν συγγένειαν ἐν ψυχαῖς ἐβδομήκοντα πέντε. Κατέβη δὲ Ἰακώβ εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἐτελεύτησεν αὐτὸς καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν, καὶ μετετέθησαν εἰς «Συχέμ, καὶ ἐτέθησαν ἐν τῷ μνήματι, ὅ ὠνήσατο Αβραὰμ τιμῆς ἀργυρίου παρὰ τῶν υἱῶν Ἐμμόρ * τοῦ Συχέμ. Καθὼς δὲ ἤγγιζεν ὁ χρόνος τῆς ἐπαγ να γελίας, ἧς ὤμοσεν ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραὰμ, ηὔξησεν ὁ «λαὸς καὶ ἐπληθύνθη ἐν Αἰγύπτῳ, ἄχρις οὗ ἀνέστη «βασιλεὺς ἕτερος, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ.» Ἐκ πολλῶν διὰ τῆς προκειμένης δημηγορίας ή μα κάριος Στέφανος ἀπελέγχει καὶ τὴν ἑαυτοῦ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους εὐμένειαν, καὶ τὴν ἐκείνων πρὸς αὐ τὸν ἀγριότητα. Τὸ γὰρ ὡς πρὸς ἀδελφοὺς καὶ πατέρας ἀποτείνειν τὸν λόγον, τί ἄν ἄλλο διὰ τούτων τῶν ὀνομάτων δείκνυται, ἢ τὸ κατ᾽ ἀξίαν, τῆς συγγενείας πρὸς αὐτοὺς φέρεσθαι; τοὺς Ἰουδαίους δὲ μικρὸν · τούτῳ προσανέχοντας, τοῖς δὲ δι' αὑτοῦ μᾶλλον ση- • VII, 5.18 Et promisit illi eam se daturum possi- «dendam, etsemini ejus post ipsum,cum non ha- «beret filium. Locutus est autem ita Deus quod fu- «< turum esset semen ejus inquilinum in terra aliena, * et servituti ipsum subjecturi essent maleque tra- «< ctaturi annis quadringentis. Et gentem cuicunque «servierint judicabo ego, dicit Deus. Et post hac «exibunt et servient mihi in loco isto. Et dedit ei «< testamentum circumcisionis. Atque hic genuit «Isaac, et circumcidit eum octavo die, et Isaac Ja- «cob, et Jacob duodecim patriarchas. Et patriar- «chæ invidia accensi Joseph vendiderunt in «Ægyptum: et erat Deus cum eo, et eripuit eum «ex omnibus afflictionibus ipsius, et dedit ei gra- * tiam et sapientiam coram Pharaone rege Ægypti. «Constituitque eum præfectum super Ægyptum «ac totam domum suam. Venit autem fames su- «per universam terram Ægypti et Chanaan, ma- * gnaque afflictio, nec inveniebant cibos patres «nostri. Audiens autem Jacob quod frumenta es- «eent in Ægypto misit patres nostros primum, » cumque secundo missi essent, agnitus est a fra- «tribus suis, et innotuit Pharaoni genus Joseph. • 62 Misit autem Joseph accersitum patrem suum Jacob, omnemque cognationem in animabus «septuaginta quinque. Et descendit Jacob in • Ægyptum, mortuusque est ipse et patres noiri. «Et translati sunt in Sichem, positique sunt in «sepulcro, quod emit Abraham pretio argenti a «filiis Emor filii Sichem. Cum autem instaret tem- • pus promissionis, quam promisit Deus Abrahim, «crevit populus et multiplicatus est in Egypto «donec exortus est alius rex, qui non noverat «Joseph.» In præsenti concione beatus Stephanus multis demonstrat et suam erga Judæos benevolentiam. et illorum erga se ferocitatem. Nam quod tanquam ad fratres ac patres intendat sermonem, quid aliud his indicat nominibus quam quod secundum cognationis dignitatem ad illos feratur, Judi vero parum huic affectui deferant, sed potius adversus signa per ipsum facta crudeliter affecti sint? Ideo

quoque Stephanus in illorum improbitate, quæ ex μειοις ὑποβλεπτικῶς προσκειμένους; διὸ καὶ Στέ infecto animo erat, liberius coarguenda occupatus est. Et promissionem, quæ ad patres facta est, ob quam efferebantur, ostendit ante cum locum, ante circumcisionem, ante sacrificia, ante templum factam esse: et neque hi circumcisionem aut legem acceperant quod digni fuissent, sed solius obedientiæ merces erat sola terra. Et neque data circumcisione completa est promissio, quod etiam hæc in figura contingerent. Considera vero, quod si pater Thare non fuit socius peregrinationis cum filio Abraham eo quod indignus esset, multo magis filii, etiamsi plurimum viæ confecerint. Abraham itaque adeo fuit obtemperans, ut et cognationem et patriam solo motus oraculo reliquerit Quod si hic ita se habuit, quomodo hi, qui in omnibus inobedientes esse deprehenduntur, in filios Abrahæ reputabuntur? Neque enim vitæ nativitas, sed morum imitatio filiationem conciliat: quoniam ita quoque monstris mala fortuna natis, quod legitimum ac naturale est posset attribui. 63 lloc modo quanquam dictionis serie non procedat, magna tamen abbreviati sermonis, intelligentia progrediens, et illorum impudentiam ad Christi usque passionem coarguens passus est quæ verisimile erat eum pati oportere, qui malos argueret. Et promisit se illi daturum.» Hic deinceps Abrahæ procedit historia, quæ tota patriarchæ narrat tolerantiam ad eventum usque promissionum. Siquidem Abraham ejusque nepotes, qui circa divinas promissiones longanimes fuerunt, demonstrat percelebres,negligentes vero similes præsentibus tunc auditoribus qui et ipsi illorum calamitates absque dilatione una cum eis assequentur, abstractis ab eorum manibus bonis quæ sperabant. φανος τῇ ἐκείνων ἀπὸ χρώματος κακεντρεχεία παρ ῥησιαστικώτερον ἐπεμβαίνων κατείληπται. Καὶ δεί κνυσι τὴν πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίαν, ἐφ᾽ ἣν μέγα ἐφρόνουν, πρὸ τοῦ τόπου γενομένην, πρὸ τῆς περιτο μῆς, πρὸ τῆς θυσίας, πρὸ τοῦ ναοῦ. Καὶ ὅτι οὐδὲ κατ' ἀξίαν οὗτοι ἔλαβον οὐδὲ περιτομήν, οὐδὲ νόμον, ἀλλὰ τῆς ὑπακοῆς μόνης ὁ μισθὸς ἦν ἡ γῆ μόνη, Καὶ οὐδὲ περιτομῆς δοθείσης ἡ ἐπαγγελία πληροῦ ται, καὶ ὅτι τύποι ἦταν ταῦτα. Σκόπει δὲ ὅτι, εἰ ὁ πατὴρ Θάῤῥα οὐκ ἐκοινώνησε τῷ υἱῷ ᾽Αβραὰμ τῆς ἀποδημίας ἀπὸ τῶν Χαλδαίων, διὰ τὸ ἀνάξιος εἶναι, πολλῷ μᾶλλον τὰ παιδία, κἄν δόξωσιν ἐπὶ πολὺ προελθεῖν τῆς ὁδοῦ. ᾽Αβραὰμ μὲν οὖν οὕτω πειθήνιος ἐγένετο, ὡς καὶ γένος καὶ πατρίδα ἀπὸ χρηματισμοῦ ψιλοῦ ἐκλιπεῖν. Εἰ δὲ οὗτος οὕτως, πῶς οὗτοι ἐν πᾶσιν ἀπειθεῖς καταλαμβανόμενοι, εἰς τέκνα τοῦ ᾿Αβραὰμ λογισθήσονται; οὐ γὰρ ἡ ζωώδης σύστασις, ἀλλ᾽ ἡ τῶν τρόπων μίμησις τήν υἱότητα προξενεῖ. Ἐπεὶ οὕτω γε καὶ τέρασι τὸ γνήσιον τοῖς δυστυχῶς φύσασι προσνεμηθείη. Οὕτω κἂν εἰ μὴ τῇ λέξει προελθών, τῇ γοῦν τοῦ συντετμημένου λόγου πολυ νοίᾳ προβάς, και μέχρι τοῦ κατὰ Χριστὸν πάθους τὴν ἀναίδειαν ἀπελέγξας, ἔπαθεν ὑπὸ τῶν ὅσα εἰκὸς τὸν ἐλέγχοντα κακούς, παθεῖν. Καὶ ἐπηγγείλατο δοῦναι αὐτῷ. ᾿Απὸ τούτων λοιπὸν ἡ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ Ιστορία πρόεισιν, ἥτις ἅπασα τὸ προσκαρτερικόν ἐπὶ ταῖς τῶν ἐπαγγελιῶν ἐκβάσεσι τοῦ πατριάρχου διεξιοῦσα, τὸν ᾿Αβραὰμ μὲν καὶ τοὺς κατ' αὐτὸν, τοὺς περὶ τὰς θείας ἐπαγγελίας καρτερικούς, ἀοιδίμους ἀποφαίνει, τοὺς ὀλιγώρους δε, ὁμοίους τῶν παρόντων τηνικαῦτα ἀκροατῶν, οἱ καὶ αὐτοὶ τῶν αὐτῶν ἐκείνοις ἀκληρημάτων ἀνυπερθέτως τεύξονται, ἐξ αὐτῶν χειρῶν, τῶν ἐλπιζομένων αὐτοῖς, ῥυϊσκο μένων. Quæ tamen omnia parva sunt, si ad extremum in Christum ausum commensurentur. Ideo quoque duri cervice et incircumcisi corde ac auribus dicuntur: propter quæ et prophetarum homicidæ esse coarguuntur, imo ipsius etiam Christi, qui et interitum et novissimam ipsis dispersionem rependet. Tanta itaque sunt, quæ videre contingit in hoc abbreviato sermone prudentissimæ concionis Stephani divina præditi sapientia, quorum etiam juxta nostram tenuitatem sumptum intellectum hactenus ordinavimus secundum qualitatem dati nobis sermonis, finem una cum principio contrahentes: in ipso sermone, a quo latex hic divinitus scaturiens effluxit, nos oblectantes. Jam autem utile erit per partes ea quoque interpretari, juxta nostram possibilitatem, quæ majorem desiderant moram. Non enim frustra ad concionantis roborationem assumpta est Abrahæ ejusque deinceps nepotum historia: sed ut ostendatur, et majorum circa id quod divinum est facilis obedientia, et minorum ob improbos mores inobedientia. Et primum quidem exemplum ex Abraham profertur, quod non oporteat accelerare ea quæ divinis promissis deferuntur, quia neque Abraham acceleΑπερ ἅπαντα ὅμως μικρὰ παραμετρούμενα πρὸς τὸ ἔσχατον κατὰ Χριστοῦ τόλμημα. Διὸ καὶ σκληρο τράχηλοι καὶ ἀπερίτμητοι τῇ καρδίᾳ, καὶ τοῖς ὡσὶ παραβεβυσμένοι. Δι᾽ ἅ καὶ φονεῖς προφητῶν τὸν ὅλε θρον καὶ ἀπηλέγχθησαν, καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ. Ος καὶ τὴν ἐσχάτην αὐτοῖς βραβεύσει διασποράν. "Α μὲν οὖν ἐνθεωρηθῆναι εἰκὸς τῶν κατὰ τὸν συντετμημένον λόγον τῆς θεοσόφου Στεφάνου σοφῆς δημηγορίας το θησαυρισμένων, τοσαῦτα· ὧν καὶ τὸ ἡμέτερον εὐτε λὲς κατὰ τὸ ἐνάμιλλον τῆς προσούσης ἡμῖν καθαριό τητος λαβὸν τὴν σύνεσιν τῇδε κατετάξαμεν, συνελόντ τες πρὸς τῇ ἀρχῇ καὶ τὸ πέρας, αὐτῷ τε λόγῳ, ἀφ᾿ οὗ καὶ τὸ θεόβλυστον τοῦτο ἐῤῥύτ, νάμα, ἐπαναπαύσαντες. ᾿Αλλὰ γὰρ σοφὸν ἤδη καὶ τοῖς κατὰ μέσ ρος χρήσασθαι, κατὰ τὸ ἡμῖν ἐφικτὸν ἐμφιλοχωρού σιν. Οὐ γὰρ μάτην εἰς ἐπίῤῥωσιν παρελήφθη τοῦ δημηγοροῦντος, ἡ κατὰ τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τῶν καθ' ἑξῆς ἀπογόνων αὐτοῦ ἱσαορία, ἀλλ' ὡς ἂν δειχθῇ καὶ τῶν προγόνων ἡ περὶ τὸ θεῖον εὐπείθεια, καὶ τῶν ἀπογόνων ἡ ἐκ σκαιοῦ τρόπου ἀπείθεια, Καὶ πρῶτον μὲν ὑπόδειγμα ἐξ ᾿Αβραάμ, τὸ μὴ ἐπιταχύ νειν τὰ ταῖς θείαις ἐμφερόμενα επαγγελίαις. Ὅτι μηδὲ ᾽Αβραὰμ τὴν ἀπ' Αιγύπτου τῶν ἀπογόνων ἔξοδον, τῆς κατοχῆς αὐτῶν ἐπὶ τετρακόσια ἔτη πα

ραταθῆναι δηλωθείσης, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς κακώσεως rari petiit nepotum ab Ægypto egressum: cum καὶ δουλώσεως. Δουλώσεως δὲ οὐ τῆς τυχούσης, ἀλλὰ τῆς ἀνυποίστου. Ότι μηδὲ ὡς δούλοις, ἀλλ᾿ ὡς ἐχε θροῖς ἐχρῶντο. Καὶ οὐ δήπου δέησις ἐξ ᾿Αβραὰμ συν τέμνειν τὸν χρόνον, ἀλλ᾽ ὅτι μόνον μικρὸν εἰς ἀναψυχὴν ἡ ἀντέκτισις πρὸς τοὺς κακοῦντας ἐξ αὐτοῦ τσότου κρίνειν ἐπαγγειλαμένου τοὺς ἐχθρωδῶς τοὺς οὐδὲν ἠδικηκότας ἐπανῃρημένους. Τὸ δὲ ἀπὸ Πε σίδος εἰς Παλαιστίνην τὰς ἐπαγγελίας περαίνεσθαι προσδοκᾷν, καὶ οὐδὲ διὰ τὸ μακροδαπὲς εἰς τὸ ἀδύνατον περιιστῶν τὴν ἐπαγγελίαν, τὸ πᾶν ἀναθέμενον τῇ τοῦ ἐπαγγειλαμένου δυνάμει, πόσης, τῆς πρὸς Θεὸν σύμβουλον πεποιθήσεως, πρὸς τούτοις ὁ ζῆλος τῶν ἀδελφῶν πρὸς τὸν Ἰωσήφ, καὶ ἀμνησικακία ἐν τῷ μὴ ἀνταποδοῦναι καίπερ δυνηθέντα, τῶν κεκακωμένων, ἀλλ' ἀγαθοῖς ἀνταμείψασον:. Μετὰ ταῦτα ἔλεγχος τῶν ἀπροφασίστως κατὰ Χριστοῦ καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ λυσσωδῶς κινουμένων. manifestata esset ei defentio, quæ ad quadringen tos annos proroganda erat, idque cum multa afflictione et subactione in servitutem, subactione vero non qualibet, sed intolerabili.siquidem illis non ut servis, sed ut inimicis utebantur. 64 Et certe nulla profertur ab Abraham deprecatio de abbreviando tempore, sed paululum quiddam duntaxat ad refocillationem præstitum, nempe respondens adversus affligentes ultio, ab eo qui se judicaturum promisit illos, qui hostiliter eos interimerent, qui nihil injuriæ ipsi intulissent. Animari vero ad exspectandas a Perside in Palæstinam promissiones, et neque propter longam moram ac rerum magnitudinem detorquere promissionem ad impossibilitatem, quia totum in promittentis potestate reponitur, quantæ est erga Deum qui id suadet confidentiæ? Præterea invidia fratrum adversus Joseph ponitur et injuriarum oblivio, in eo quod, cum posset, non ultus sit eos qui se afflixerant, quin potius beneficia rependit. Post hæc subjungitur eorum correptio, qui aperte ac furibunde movebantur adversus Christum ejusque discipulos. «Οὗτος κατασοφισάμενος τὸ γένος ἡμῶν, ἐκάκωσε κ τοὺς πατέρας ἡμῶν, τοῦ ποιεῖν ἔκθετα τὰ βρέφη «αὐτῶν, εἰς τὸ μὴ ζωογονεῖσθαι.» Κατασοφισάμενος, τουτέστι πανούργοις ἐπινοίας, αὐτῶν περιγενέσθαι βουλευσάμενος. Σοφισμός γάρ ἐστι βεβιασμένη ἐξήγησις. Δι' δ ὧδε ἡ ἔμφασις λέγει, τὸ βιαίως αὐτοῖς ἐπιθέσθαι δηλονότι· ὅθεν καὶ σοφιστὰς τοὺς γόητας καλοῦσιν, ὡς τὸ ἀληθὲς δι' ἀπάτης καὶ σοφισμῶν κρύπτοντας. Εφεξῆς τῶν περὶ ᾿Αβραὰμ εἰρημένων, ἐκ χρηματισμοῦ τὴν τῶν ἀπογόνων αὐτ τοῦ ὑπὸ Αἰγυπτίων δηλοῖ ταλαιπωρίαν. Ης καὶ ἀν τισήκωτίς ἐστιν ἀναψύχουσα ὁ τῶν Αἰγυπτίων ὅλε θρος, ὃς ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ αὐτοῖς κατὰ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν ἐπηρτῆσθαι ὑπεσημαίνετο. Ὡς μὴ τῇ ἐπιφορᾷ τῶν ἀνιώντων, ἀπόγνωσις τῶν σωτηρίων, πρὸς ἀπιστίαν ἐξολισθῆσαι παράσχῃ. Σκόπει καὶ τὸ ἐχέγγυον τῆς πίστεως τῶν ἐπαγγελλομένων. Ποῖον τοῦτο; τὴν περιτομὴν τῶν γεννητικών μορίων αὐτοῖς μόνοις οὐκ ἄλλοις γνώριμον τοῖς μὴ πεπονθόσιν. Ἐξ ὧν δὴ πάντων τὸ πειθήνιον ὄρα τῶν χρησ ματιζομένων. ᾿Αλλὰ καὶ καθ᾿ ὄν χρόνον ἡ τῶν κα κουχουμένων Αγγιζεν ἔξοδος, ἐπὶ τὸ μᾶλλον ἡ τῶν κακούντων ὕβρις προβᾶσα, τὴν τῶν ἀῤῥένων ταῖς μαίαις φθορὰν εἰσγήσατο. 'Αλλ' ἐπὶ μὲν ταῖς ἄλλαις κακώσεσι, τὸ πλέον τοὺς κακουμένους πληθύνεσθαι ἀντεξήγετο, ἐνταῦθα δὲ πρὸς τῷ διαμαρτεῖν τῶν και κουργημάτων, καὶ αὐτὸν Μωσέα τὸν ὀλοθρεύσοντα αὑτοὺς παρὰ προσδοκίαν διασώζει, καὶ βασιλείου η τροφῆς ἀξιοῖ καὶ ἐπιμελείας. Πρὸς τί δὲ παρελήφθη καὶ τοῦτο; Πρὸς ὑποδήλωσιν τοῦ καὶ νῦν μὴ ἀπογινώσκειν, τοὺς κατὰ Χριστοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ μαθη τῶν ὀπλιζομένους τῶν ὁμοίων τυχεῖν, ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν συλλαμβανομένους. Τὸ δὲ τῆς περιτομῆς σημείον ἐπὶ τοῖς γεννητικοῖς μορίοις τοῦτο δηλοῦν βούλεται. Τὸ προκάλυμμα τὸ τοῖς γεννάρχαις ἐν τῷ παραδείσω, φθόνῳ τοῦ ἀρχεκάκου ἄρεως ὑποφυὲν, ἀφ᾽ οὗ καὶ ἀξιοπιστότερος ἔδοξε τοῦ πεποιηκότος Θεοῦ περὶ τὴν γεῦσιν τοῦ ξύλου. Τοῦτο PATROL. GR. CXVIII. V, 19. «Hic circumveniens genus nostrum «afflixit patres nostros, ut exponerent infantes «suos, ne in vita servarentur.» Κατασοφισάμενος, id est circumveniens, hoc est decernens quo pacto versutis technis superior eis sufficeretur. Nam σοφισμός coacta interpretatio dicitur. Propter quod ita significanter dicit, violenter videlicet illis imponere volens. Unde et σοφιστάς vocant impostores, utpote veritatem fraude ac dolo occultantes. Post ea quæ de Abraham dicta sunt ex divino responso, significat nepotum ipsius ærumnas ab Ægyptiis toleratas quarum eliam compensatio recreans, Egyptiorum est interitus, qui ab ipso Deo illis circa mare Rubrum impendisse significatus est, ne discruciantium rerum impetu, desperatio salutarium causam præbeat collabendi in infidelitatem. Considera etiam quæ sit fidei securitas de his quæ promittuntur. Quænam illa est, inquies? Nempe quod circumcisio genitalium partium ipsis solis data, insigne fuerit, non iis quibus non contigerat. Ex quibus omnibus eorum intuere obedientiam, qui divina acceperant responsa. Sed et tempore, quo afflictorum instabat egressus, amplius progressa est affligentium inju - ria, quæ obstetrices admonit ad masculorum perditionem. Verum in aliis quidem afflictionibus id oppositum est quod afflicti amplius multiplicabantur. 65 Hæc autem improbitas præterquam quod in malis dolis intento frustrabatur, Mosen etiam, qui ipsos perditurus erat præter exspectationem servavit, ac regia educatione curaque dignum effecit. Quo autem fine id assumptum est? Ad indicandum quod neque nunc negandum sit iis, qui adversus Christum ejusque discipulos armantur, similia contingere, qui in operibus manuum suarum comprehenduntur. Signum vero circumcisionis in partibus genitalibus id significare vult, nempe operimentum quo se primi parentes operuerunt in

£40 paradiso, natum invidia serpentis, qui principium ἀναιρεῖσθαι ἡ περιτομὴ εἰσηγήσατο τῷ πρὸς Θεὸν τὸ ζῆν μετατάττοντι, κατὰ μὲν τὴν Μωϋσέως νομοθεσίαν τῶν ἀπὸ γενεῖς ἐθίμων ἐπιτάττουσα τὴν το ριαίρεσιν. Ἔτι δὲ καὶ καιρὸν τοῦτο τῆς κατὰ Χρο στὸν ἐπιδημίας προβάλλεται. Καθ' ὅν τὰ σκιώδη πάντ τα καὶ τυπικὰ ἐπὶ τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀλήθειαν μεταφέρονται. "Οθεν τοὺς οὕτω μεταποιεῖσθαι μὴ ἀνεχομένους εἰς σκληροτραχήλους καὶ ἀπεριτμήτους προβαίνων ἀπεικάσει, σκληροτραχήλους μὲν, πρὸς τὴν τοῦ θείου Πνεύματος ὑποταγήν, ἀπεριτμήτους δὲ τὴν καρδίαν καὶ τὰ ὦτα, ὡς μὴ ἀνεχομένους καταλο λήλως τοῖς καιροῖς ἀφοσιοῦσθαι τὰ πράγματα. Ε: δι τὸ τοῦ Ἰωσὴφ θαυμαστὸν, ὅτι ὑπ' ἀδελφῶν ἐπράθη, καὶ ἔσωσεν αὐτοὺς ὁ πραθεὶς, τοῦτο θαυμασιώτερον, ὅτι ὁ βασιλεὺς ἔτρεφεν αὐτὸν τὸν μέλλοντα καθαιρήσειν αὐτοῦ τὴν ἀρχήν. Τὸ δὲ ποιεῖν ἔκθετα τὰ βρέφη, δείκνυσι μὴ βουλόμενον φανερῶς τὴν τούτων ἀναίρεσ σιν ποιεῖσθαι. Καὶ ὅρα ὅτι δ᾽ ὧν ὁ διάβολος ἐπεχεί. ρει καταλύειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Θεοῦ, διὰ τούτων ηύξετο. Φυγαδεύεται Μωσῆς, ἀλλ' ἐν τῇ φυγαδείᾳ τῆς ὄψεως ἐκείνης ἀξιοῦται, καὶ τὴν δημαγωγίαν ἐγχειρίζεται. Οὕτω καὶ τὸν πραθέντα δοῦλον ποιεῖ βασιλεύειν ἔνθα ἐνομίζετο δοῦλος. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς ἐν τῷ θανάτῳ τὴν δύναμιν ἐπεδείξατο καὶ τὸ κράτος. Οὕτως εὐμήχανος ὁ Θεὸς, καὶ ἀκατάλη πτος ἡ πρόνοια αὐτοῦ. et caput est malorum: ex quo etiam fide dignior habitus est quam Deus circa ligni esum. Hoc abjicere circumcisio eum adhortabatur, qui vitam secundum Deum transmutabat, juxta Mosi quidem legislationem eorum præcipiens amputationem quæ a natura solent amputari. Præterea vero etiam tempus adventus Christi designat: quo uni· versa umbratica ac Agurativa ad evangelicam veritatem transferuntur. Unde eos qui ita corrigi non sustinent in sequentibus duros cervice ac incircumcisos esse describit: duros quidem cervice,ad subjiciendum se divino Spiritui: incircumcisos autem corde et auribus, utpote non tolerantes mutuo datis occasionibus expiari, aut attingi in rebus. Quod si admirandum erat in Joseph quod sit venditus a fratribus, ipsos tamen venditus servaverit illud magis admiratione dignum quod rex eum nutrierit. qui ipsius principatum erat subversurus. Ostendit autem faciens infantes exponi quod non vellet eos manifeste occidi. Et vide quod diabolus per ea provexerit Dei promis sionem, per quæ conabatur eam dissolvere. In exsilium relegatur Moses, sed in exsilio visionem illam adipiscitur, et populi ducatus illi committitur: ita venditum quoque servum ibi regnare facit ubi servus habebatur 68. Et ipse Christus in morte potentiam demonstravit ac robur, adeo sapiens est Deus, et incomprehensibilis providentia ejus. » • Ἐν ᾧ καιρῷ ἐγεννήθη Μωϋσῆς. Καὶ ἦν ἀστεῖος «τῷ Θεῷ, ὅς ἀνετράφη μῆνας τρεῖς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ «πατρός. Ἐκτεθέντα δὲ αὐτὸν ἀνείλετο ἡ θυγάτηρ • Φαραὼ παὶ ἀνεθρέψατο αὐτὸν ἑαυτῇ εἰς υἱόν Και «ἐπαιδεύθη Μωϋσῆς πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων, ἦν δὲ «δυνατὸς ἐν έργοις καὶ ἐν λόγοις. ὡς δὲ ἐπληροῦτο «αὐτῷ τεσταρακονταετής χρόνος, ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρ «δίαν αὐτοῦ, ἐπισκέψασθαι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ τοὺς • υἱοὺς Ισραήλ. Καὶ ἰδών τινα ἀδικούμενον, ἐμύ. καὶ ἐποίησεν ἐκδίκησιν τῷ καταπονους «νατο, «μένα.» Ἐν αὐτῷ τοίνυν τῷ καιρῷ ἐγεννήθη, φησί, Μωσής, καὶ ἦν ἀστεῖος τῷ Θεῷ, τουτέστιν εὐάρεστος, ἤτοι θεοφιλής· [ ἀστεῖος κυρίως ὁ ἐν παιδικῇ ἡλικία κατὰ σῶμα ἀμώμητος. Ἐκτεθέντα δὲ αὐτὸν ἡ θυγά της Φαραὼ ἀνελομένη πᾶσαν σοφίαν Λιγσπτίων ἐδίδαξεν. Ἐκ τούτου δῆλον, ὡς οὐκ ἀποβλητέα πάντη VII, 20 24. «Quo tempore natus est Moses, • fuitque gratus Deo, qui nutritus 66 est tribus «mensibus in domo patris, expositum autem «ipsum tulit filia Pharaonis, et educavit eum sibi ■ in filium. Et eruditus est Moses in omni sapientia Egyptiorum, eratque potens in operibus et «sermonibus. Ut autem expletum est illi qua- «draginta annorum tempus, subiit in cor ejus, ut «inviseret fratres suos filios Israel. Cumque vidisset quemdam injuria affici, defendit eum, et «ultus est vicem ejus qui affligebatur. Illo igitur tempore natus est,inquit, Moses, fuitque ἀστεῖος, id est gratus, sive dilectus Deo. Vel ἀστεῖος proprie, hoc est, in puerili quoad corpus ætate irreprehensibilis. Expositum autem ipsum cum tulisset flia Pharaonis,edocuit omni sapientia Ægyptiorum. Εx hoc manifestum est non ejicien· dam esse omnem externæ scripturæ eruditionem. ἐστὶν ἢ τῶν ἔξωθεν τῆς Γραφῆς παίδευσις. Τρόπῳ Siquidem encomii vice dictum est quod Moses eruditus est omni sapientia Ægyptiorum. De tribus quoque pueris ac Daniele dicitur quod super omnes eminebant Chaldaorum sapientia cæterisque scientiis 60. Oportet autem paululumn illis adharere eos.qui Scripturæ divinitus inspiratæ immorantur. Neque enim Moses neque Ananias, aut Daniel pe. regrinam didicerunt eruditionem, nisi necessitate ac coactione dominorum: in nullo etenim ea usi sunt, nisi forte quis dicat quod bonum sit eam discere ad evertendas illorum fraudes. * Sap. x, 14. 60 Dan. 1, 17. γὰρ ἐγκωμίου εἴρηται, ὡς ἐπαιδεύθη Μωσῆς πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων. Καὶ περὶ τῶν τριῶν παίδων καὶ Δανιήλ, ὡς ὑπερέβαλλον πάντας ἐν τῇ Χαλδαίων φιλοσοφίᾳ, καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐπιστήμαις. Δεῖ δὲ ἐπ᾿ ὀλίγον αὐταῖς προσέχειν, τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ ἐμπ μένοντας Οὔτε γὰρ Μωϋσῆς, οὔτε οἱ περὶ ᾿Ανανίαν καὶ Δανιὴλ ἔμαθον ἂν τὴν ξένην παιδείαν, εἰ μὴ ἀνάγ κῃ καὶ βίᾳ δεσποτών. Καὶ γὰρ ἐν οὐδενὶ αὐτῇ κέν χρηνται, εἰ μή που φαίη ἂν τις, ὅτι καλὸν αὐτὴν μαθεῖν πρὸς τὸ ἀνατρέψαι τὰς ἐκείνων ἀπάτας.

«Πατάξας τὸν Αἰγύπτιον.» 'Ανεῖλε Μωϋσῆς τὸν Αἰγύπτιον, οὐ θυμῷ εἶξας, οὐδὲ ὀργῇ κινηθείς. ζήλῳ δέ. Πᾶν δὲ ὁ ἐὰν γένηται εἰς λό. γον Θεοῦ, εὐσέβειά ἐστι, κἂν φόνος ᾖ διὰ Θεὸν, οὐκ ἔστι φόνος. Ὁ γοῦν Φινεές δύο ἐν μιᾷ χειρὶ φονεύ σας, ἤκουσεν· «Εστη Φινεὲς καὶ ἐξιλάσατο, καὶ ἐκό - πασεν ἡ θραύσις, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύ νην.» Διάφορος γὰρ ἡ προαίρεσις φονέως καὶ εὐσε βοῦντος, κἂν τὸ γινόμενον πράγμα ἕν. Τὸ τοίνυν γενόμενον διὰ Μωϋσέως, σημεῖον ἦν ὅτι μέλλει ὁ Θεὸς διὰ Μωϋσέως Αἰγυπτίους ἀποκτείνειν, τοὺς δὲ λεγομένους Ισραηλίτας σώζειν. Καὶ ὧδε μὲν τὰ Μωσέως. θεωρίας δὲ τῆς ἀνωτάτω συνθήσει πάλιν ἡμῖν ὁ λόγος τὴν οἰκονομίαν, τὴν ἐπὶ Χριστῷ. Εὑρὼν γὰρ ὁ Σωτὴρ δεινὴν ὑπομένοντας τὴν πλεονεξίαν τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ (ἐπεπήδα γὰρ εἰς β αὐτοὺς ὥσπερ συντρίβων ὁ Σατανᾶς), ἐλεήσας, ἐλευθεροῦν ἐσκέπτετο. Απεκτονὼς δὲ τρόπον τινὰ τὸν ἀδικεῖν ᾑρημένον, κατέκρυψεν εἰς γῆν, τουςἐστιν ἐν τοῖς ὑποχθονίοις κατέκλεισεν εἰς ᾄδην. Προκατακλείσας τοίνυν ὥσπερ εἰς ἔδην τὸν Σατανᾶν ὁ Σωτὴρ, δικαιοσύνης ἐφαίνετο βραβεὺς τοῖς ἐξ ἴσο ραήλ. Οἱ δὲ ἐφ᾽ οἷς ἔμελλον εὐχαριστεῖν ἔφασκον, «Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τα δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν Βεελζε βούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων.» Διά τοι τοῦτο καὶ μεταπεφοίτηκεν ἐκ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καθάπερ καὶ Μωσῆς μετετέθη εἰς γῆν Μαδιάμ, καὶ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκάλει συναγωγήν. «Ενόμιζε δὲ συνιέναι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, ὅτι ὁ «Θεὸς διὰ χειρὸς αὐτοῦ δίδωσιν αὐτοῖς σωτηρίαν. «Οἱ δὲ οὐ συνῆκαν. Τῇ τε ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ ὤφθη αὐ κ τοῖς μαχομένοις, καὶ συνήλασεν αὐτοὺς εἰς εἰρή «νην, εἰπών· "Ανδρες, ἀδελφοί ἐστε ὑμεῖς. Ινα τί «ἀδικεῖτε ἀλλήλους; Ὁ δὲ ἀδικῶν τὸν πλησίον, ἀπώ- «σατο αὐτὸν, εἰπών· Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ «δικαστὴν ἐφ' ἡμᾶς; μὴ ἀνελεῖν με σὺ θέλεις, ὅν τρόπον ἀνεῖλες χθὲς τὸν Αἰγύπτιον; Εφυγε δὲ Μωσῆς ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ, καὶ ἐγένετο πάροικος ἐν κ γῇ Μαδιάμ, οὗ ἐγέννησεν υἱοὺς δύο.» Η Σκόπει, φησίν, καὶ ἐντεῦθεν τὸ ἀχάριστον, καὶ πρὸς τοὺς εὐεργέτας ἐπίβουλον τῶν Ἰουδαίων. Μωϋσῆς μὲν γὰρ ὁ μετὰ θυμοῦ ἀνελών τὸν ἀδικουντα τὸν ὁμοεθνῆ, ἐπιεικῆς νῦν προσφέρεται τῷ ἀδικοῦντι. Ὁ δὲ τῇ πατρών χρώμενος κατὰ τῶν εὐεργετῶν ἀσελγείς, ἀπώσατο αὐτὸν μᾶλλον ἐνδιαβάλλων, καὶ ἐπὶ ὄλεθρον, τὸν σωτήριον τῷ ὁμοεθνεῖ φόνον τοῦ Αἰγυπτίου τὸν κατεργασάμενον Μωσέα περιστοιχῶν. ᾗ δὴ τρόπῳ καὶ κατὰ Χριστοῦ διεγένοντο ἐπὶ ταῖς εὐεργεσίας αὐτοῦ τὸν ὄλεθρον τοῦ εὐεργέτου βουλεύοντες. Διὸ καί φασι· «Τί ποιοῦμεν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος πολλὰ σημεῖα ποιεῖ;» «Καὶ πληρωθέντων ἐτῶν τεσσαράκοντα, ώφθη «αὐτῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ τοῦ ὄρους Σινα αγγελος Κυρίου • ἐν φλογί πυρὸς βάτου. Ο δὲ Μωϋσῆς ἰδὼν ἐθαύ «Percusso Ægyptio.» Occidit Moses Egyptium non animi furori obsecundans, neque ira motus, sed zelo. Omne autem quodcunque factum fuerit juxta Dei verbum.pietas est, etiamsi cædes fuerit Dei intuitu, jam non est cædes. Certe cum Phinees duos una manu interemisset 70 audivit: «Stetit Phinees, et placuit, et quievit plaga,ac reputatum est ipsi ad justitiam.» Diversa namque est voluntas homicidæ et ejus qui pietatem exercet, etiamsi peractum opus sit unum. Factum itaque per Mosen signum fuit quod Deus per Mosen Ægyptios occideret, dictos autem Israelitas servaret. Et ita quidem se habent quæ ad Mosen attinent. Verum sermo hic rursum nobis su. premæ contemplationis dispensationem concinnabit, quæ in Christo fuit. 67 Siquidem cum invenisset Deus lsraelitas indignam sustinere violentiam (nam insilierat in eos Satanas veluti comminuens acdevorans), misertus consideravit ut liberaret. Cum autem modo quodam interemisset qui injuriam intulerat, abscondit in terram, hoc est, in subterraneis locis conclusit in infernum.Prius enim in infernum velut occluso Satana, visus est Israelitis justitia premium tribuisse. At illi cum gratias agere debuissent, dicebant: «Hic non ejicit dæmonia uisi per Beelzebul principem demoniorum ".. Propterea etiam ex Judæa transmigravit in Galilæam, sicut et Moses translatus est in terram Madiam, et vocavit transınigrationem gentium. « VII, 25-29. «Existimabat autem intelligere fra- ■ tres suos, quod Deus per manum ejus daret «ipsis salutem: illi vero non intellexerunt. Et «sequenti die conspectus est illis litigantibus, et redegit eos in concordiam, dicens: Viri, vos «fratres estis, ut quid vos invicem læditis? Is • autem, qui primo irrogabat injuriam repulit «eum, dicens: Quis te constituit principem ac «judicem super nos? Num tu me vis interficere, quemadmodum interfecisti heri Ægyptium? Fu- «git autem Moses ad verbum hoc, factusque est «advena in terra Madiam.et generavit filios duos.» Hinc quoque ingratitudinem, inquit, considera et insidias Judæorum erga bene de se meritos. Moses siquidem qui animi excandescentia illum interemit, qui alterum sibi congentilem afficiebat injuria, mansuete tunc cum eo agit qui injuriam irrogat. At ille patria utens adversus benefactores procacitate, eum magis illata contumelia repulit: ac Mosen ad perditionem venatur, qui cædem suo contribuli salutiferam Ægypto intulerat. Quo sane modo etiam adversus Christum affecti fuerunt. ob ejus benefacta mortem bene de se merito meditantes. Ideo etiam dicunt: «Quid facimus, quia hic homo multa signa edit”?» 68 VII, 30 32. «Et expletis annis quadraginta, «apparuit ei in deserto montis Sina angelus «Domini in flamma ignis rubi. Intuitus autem * Num. xxv, 7 seqq.” Psal. av, 30, 31.” Matth. xı, 24. 7 Joan. xı, 47.

«Moses admiratus est visum: cumque accederet, «μασε τὸ δραμα Προσερχομένου δὲ αὐτοῦ κατανο7- «ut attenderet, facta est vox Domini ad eum: . Ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, «et Deus Isaac, et Deus Jacob.» » In Filium Dei vocat nunc angelum,quemadmodum et alibi hominem. Ipse namque est magni consilii angelus. Ideo quoque paulo post ostendit eum beato Mosi dicentem: «Ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, et Isaac, et Jacob 14. flamma autem ignis rubi manifestatur. Siquidem in specie quoque ignis et in monte Sina Deus demonstratur, dando legem. Quæ igilur ratio est? Sacra Scriptura divinam naturam igni assimilat propter omnipotentiam.et quod omnia consumat: hominem vero lignis et herbis. Dicit enim alibi: «Deus ignis consumens est 75, et rursum: «Homo, sicut fenum dies ejus ".» Sed quemadmodum ignis est spinis intolerabilis, sic et divinitas humanitati. Attamen in Christo simul concurrit factaque est tolerabilis,velut quidpiam operiens purum accessum propriæ naturæ ignis, ut in eo suscipi posset, quemadmodum et in spinis ignis. Quod autem carnem suo interitu reddat meliorem, ænigmatice manifestare potest ignis in rubo, qui lignum omnino servabat incorruptum. Capax enim effecta est divinitatis humanitas: et hoc mysterium in Christo factum est. VII, 32-36. «Tremebundus vero Moses non • audebat attendère. Dixit autem ei Dominus: ■ Solve calceamentum pedum tuorum: locus «enim in quo stas. terra sancta est. Videns vidi «afflictionem populi mei, qui est in Egypto, et «gemitum eorum audivi, descendique ut libera- «rem eos Et nunc veni ac mittam te in Ægyptum. «Hunc Mosen quem negaverunt, dicentes: Quis te «constituit principem ac judicem? hunc,inquam, «Deus principem ac liberatorem misit per ma- «num angeli,qui apparuerat ei in rubo. Hic eduxit «eos edens prodigia 69 et signa in Egypto et «< in mari Rubro, ac in deserto annis quadraginta.» Quanquam non iisdem dictionibus apparent positæ in Exodo voces 77, eodem tamen sensu positæ sunt. Neque enim multum differunt έντρομος et ἔμφυβος, id est tremebundus et expaveractus. Hæc autem dicunt de visu circa rubum tremendo et timendo quod ipse maneret incorruptus. Similiter et in narratione circa montem Sina Deo enim dixit Moses: «Expavefactus sum et tremebundus 78, » alternatis ac geminatis usus dictionibus. Stupefactus itaque visu beatus Moses addebat consequnter illud, dicens alibi apud seipsum, «Aggressus videbo visionem hanc magnam, quid sit quod non exuratur rubus 79.» Sed prohib it eum statim Dominus, dicens: Ne appropinques huc, pedisque calceamentum solvi jubet. Ecce «σαι, ἐγένετο φωνή Κυρίου πρὸς αὐτόν· Ἐγὼ δ • Θεὸς τῶν πατέρων σου, ὁ Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς «Ισαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ.» " «Αν Τὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἄγγελον νῦν καλεῖ, καθάπερ καὶ ἄνθρωπον ἀλλαχοῦ. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Διὸ καὶ μετ' ὀλίγον δείκνυσιν αὐτὸν λέγοντα τῷ μακαρίῳ Μωϋσεῖ· «Ἐγὼ ὁ Θεὸς τῶν παρ τέρων σου, ὁ Θεὸς ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ. ο Ἐν φλογί πυρὸς βάτου δὲ διαδείκνυται. Ἐν εἴδει γὰρ πυρὸς καὶ ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ ὁ Θεὸς διαφαίνεται τὸν νόμον διδούς. Τίς οὖν ὁ λόγος; Πυρὶ τὴν θείαν παρ εικάζει φύσιν τὸ γράμμα τὸ ἱερὸν, διὰ τὸ παναλκές, ξύλοις τε καὶ πόαις τὸν ἂνθρωπον. Φησί γάρ που «Ὁ Θεὸς πῦρ καταναλίσκον ἐστί.» Καὶ πάλιν, θρωπος, ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ.» 'Αλλ' ὥσπερ ἐστὶν οὐ φορητὸν ἀκάνθαις τὸ πῦρ, οὕτω καὶ θεότης ἀνθρωπότητι. Πλὴν ἐν Χριστῷ συνέβη και γέγονεν οἰστὴ, οἱονεὶ περιστέλλον τι τὴν ἄκρατον τοῦ τῆς ιδίας φύσεως πυρὸς προσβολήν, ἵνα γένηται χωρη τὸ, καθάπερ καὶ ἀκάνθαις τὸ πῦρ. Ὅτι δὲ τὴν σάρκα τὴν ἑαυτοῦ φθορᾶς ἀπετέλει κρείττονα, δια δείξειεν ἂν αἰνιγματωδῶς τὸ ἐπὶ τῇ βάτῳ πῦρ, ἀδια λώβητον παντελῶς τηρῆσαν τὸ ξύλον. Κεχώρηκε γὰρ θεότης ἐν ἀνθρωπότητι. Καὶ τοῦτο γέγονεν ἐν Χριστῷ τὸ μυστήριον. « « « Έντρομος δε γενόμενος Μωϋσῆς, οὐκ ἐτόλμα «κατανοήσαι. Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Κύριος· Λῦσον τὸ ὑπό δημα τῶν ποδῶν σου· ἡ γὰρ τύπος ἐν ᾧ ἕστηκας, «γῆ ἁγία ἐστίν. Ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ «μου, τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοῦ στεναγμοῦ αὐτῶν ἤκουσα, καὶ κατέβην ἐξελέσθαι αὐτούς. Καὶ νῦν δεῦρο, καὶ ἀποστελῶ σε εἰς Αἴγυπτον. Τοῦτον τὸν Μωϋσῆν, ὃν ἡρνήσαντο εἰπόντες, Τίς σε κατέστη «σεν ἄρχοντα καὶ δικαστήν; τοῦτον ὁ Θεὸς ἄρχοντα «καὶ λυτρωτὴν ἀπέστειλεν ἐν χειρὶ ἀγγέλου, τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἐν τῇ βάτῳ. Οὗτος ἐξήγαγεν αὐτ «τους, ποιήσας τέρατα καὶ σημεῖα ἐν τῇ Αἰγύπτῳ, «καὶ ἐν ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ, καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἔτη τισσαράκοντα.» « « Εἰ καὶ μὴ αὐταῖς λέξεσι φαίνεται ἐν τῇ ᾿Εξόδῳ κειμένη ἡ φωνὴ, ἀλλ᾽ οὖν ἰσοδύναμος κεῖται. Οὐ πολὺ γὰρ διοίσει τὸ ἔντρομος τοῦ ἔμφοβος γενόμενος. Λέγεται δὲ ταῦτα περὶ τοῦ κατὰ τὴν βάτων ὁράματος, μενούσης τῆς αὐτῆς διαφορᾶς τοῦ φοβεροῦ καὶ ἐμφής 6ου, καὶ ἐν τῇ διηγήσει τῇ περὶ τοῦ Σινᾶ ὄρους. Ἐπ' αὐτοῦ γὰρ εἶπε Μωϋσῆς· «Εμφοβός εἰμι καὶ ἔντρομος,» ἐκ παραλλήλου ταῖς λέξεσι χρησάμενος. Κατατεθηπὼς τοίνυν τὴν ὄψιν ὁ μακάριος Μωσῆς προσετίθει λοιπόν, ἐκεῖνό που λέγων ἐν ἑαυτῷ· «Παρελθὼν ὄψομαι τὸ δραμα τοῦτο τὸ μέγα, τί ὅτι οὐ κατακαίεται ἡ βάτος.» ἀλλ᾽ εἴργει λέγων εὐθὺς ὁ Κύριος, Μὴ ἐγγίσης ὧδε. Καὶ τοῦ ποδὸς ἀπολύειν προστάττεται τὸ ὑπόδημα. Ἰδοὺ δν πρὸ μικροῦ ἂγγε λον εἶπεν, νῦν δείκνυσιν αὐτὸν Κύριον ὄντα καὶ Θεόν 78 Exod. xix, 1; 14 Isa. IX, 6. 75 Deut. IV, 24; Hebr. xu, 29. " Psal. CII, 15. " Exod. 11, Hebr. x1, 21. 19 Exod. 111, 3. 1 seqq.

Αὐτὸς γὰρ ἐστιν ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγελος και 4 quem paulo ante dixit angelum, nunc eum Domi Θεοῦ Υἱός. Τί οὖν ἐστι τὸ δηλούμενον διὰ τοῦ ὑποδήματος αίνιγμα; ᾿Αναγκαῖον εἰπεῖν, νεκρότητος καὶ φθορᾶς τὸ ὑπόδημα είναι σημείον. Επερ ἐστὶ πᾶν ὑπόδημα ζώου λείψανον τεθνεώτος ᾔδη. Δεῖ τοίνυν πάσης νεκρᾶς καὶ σαρκικῆς φαντασίας ὥσπερ ὑποδη μάτων τινῶν λύσαι τὸν ἐπὶ τῶν θείων θεωρημάτων ἀναβῆναι πειρώμενον νοῦν, καὶ τὸ κατὰ Χριστὸν νοῆσαι μυστήριον. ᾿Απρόσιτος τοίνυν ἐν τῷ νομῳ καὶ τῇ παιδαγωγική λατρείᾳ ὁ Χριστός (νόμου γάρ πρόσωπον ὁ Μωϋσῆς), εἰ μή που τὸν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας προαποτρίψοιντο μολυσμόν, καὶ τὴν ἐν τύποις ἔτι καὶ σκιαῖς προαπώθοιντο λατρείαν. Εἰ δὲ βουλη θεῖεν ἀπολύσασθαι τὸ προδηλωθὲν ὑπόδημα, ἐγγιοῦσι τότε Χριστῷ, τὴν ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείαν προσιέμενοι. «Οὗτός ἐστιν ὁ Μωϋσῆς ὁ εἰπὼν τοῖς υἱοῖς Ἰσ • ραήλ. Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ.» Τοῦτο ἐπήγαγεν ὁ μακάριος Στέφανος, αινιττομε νος αὐτοῖς τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον, καὶ δεικνύς ὅτι Καὶ ὁ Μωσῆς περὶ αὐτοῦ ὑμῖν λελάληκε. Ηροαναφωνεῖ γὰρ πάλιν τὴν τοῦ ἰδίου γεννήματος ἐνανθρώ πησιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως, ó καὶ ὅτι δεύτερος ἐφ' ἡμᾶς νομοθέτης αναδειχθήσεται, λαλήσας μὲν πάλιν τοῖς ἀρχαιοτέροις αὐτὸς δι' ἀγγέ λων τὸν νόμον, ἐν δὲ τοῖς τελευταίοις καιροῖς αὐτουργός εἰς ἡμᾶς ἀναδεδειγμένος, καὶ καινῆς διαθήκης χρηματίσας ἄγγελος, ὁ μεγάλῆς βουλῆς τῆς τοῦ Πατρός άγγελος. Καὶ τοῦτό ἐστι δηλοῦν τὸ, «Ὡς ἐμὲ,» τουτέστι νομοθέτην. Προφήτην δὲ καλεῖ τὸν τῶν προφητῶν Κύριον διὰ τὸ ἀνθρώπινον. «Ὡς ἐμέ, ο ἐξουθενημένον ὑφ᾽ ὧν ἔδει τιμηθῆναι. Εκάτερος νόμου ἔδωκε, σημεία πρότερον ποιήσας· ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτως αὐτῶν οὐδετέρου ἠθέλησαν ὑπακοῦσαι. num esse ostendit ac Deum. Ipse enim est magni consilii Angelus ac Dei Filius. Quod ergo ænigma per calceamentum significatur? Necesse est, ut dicatur calceamentum esse mortificationis signum ac corruptionis. Certe omne calceamentum mortui jam animalis reliquum est. Οportet igitur mentem eam, quæ conatur ad divinas ascendere contemplationes, Christique intelligere mysterium, omni mortua ac carnali solvi imaginatione. Non ergo per legem cultumque ministerialem ad Christum possunt accedere (Moses namque legis personam gerebat), nisi inquinationem, quæ a peccato contracta est, cultumque, qui adhuc in figuris et umbris est, antea repulerint. Si autem prædicto calceamento absolvi velint, tunc appropinquant Christo, cultum qui in Spiritu et veritate est comprobantes. VII, 37. «Hic est Moses, qui dixit filiis Israel: Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus vester • de fratribus vestris, similem mei.» « Hoc subjunxit beatus Stephanus indicans eis quod in Christo peractum erat mysterium, ac ostendens quod Moses quoque de ipso locutus esset illis. Rursum enim 70 Deus ac Pater per sapientissimum Mosen proprii Filii incarnationem prædicit, ut qui alter legislator ad nos designandus esset: qui quidem veteribus quoque per angelos legem locutus esset: novissimis autem temporibus auctor ipse ad nos designatus, qui novum testamentum tanquam angelus ipse sanciret, magni consilii Patris angelus sive nuntius: et hoc per id significatum est quod dicitur, «Similem mei,» hoc est legislatorem. Vocat autem prophetam Dominum prophetarum propter humanitatem: «similem mei,» contemptum ab his a quibus debuit honorari. Uterque legem dedit, signis primum editis sed ne sic quidem alicui ipsorum obtemperare voluerunt. «Αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Οὗτός ἐστιν ὁ γενόμενος ἐν τῇ · ἐκκλησίᾳ ἐν τῇ ἐρήμῳ μετὰ τοῦ ἀγγέλου τοῦ λά «λοῦντος αὐτῷ ἐν τῷ ὄρει Σινῷ, καὶ τῶν πατέρων «ἡμῶν. Ος ἐδέξατο λόγον ζῶντα δοῦντα ἡμῖν. Ο «οὐκ ἠθέλησαν ὑπήκοοι γενέσθαι οἱ πατέρες ἡμῶν, «ἀλλ᾽ ἀπώσαντο καὶ ἐστράφησαν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν «εἰς Αἴγυπτον, εἰπόντες τῷ ᾿Ααρών· Ποίησον ἡμῖν «θεούς, οι προπορεύσονται ἡμῶν. Ὁ γὰρ Μωσης κ οὗτος, ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, οὐκ κ οίδαμεν τί γέγονεν αὐτῷ. Καὶ ἐμοσχοποίησαν ἐν «ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, καὶ ἀνήγαγον θυσίαν τῷ «εἰδώλῳ, καὶ εὐφραίνοντο ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν • αὐτῶν. Έστρεψε δὲ ὁ Θεὸς, καὶ παρέδωκεν αὐτούς «λατρεύειν τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, καθώς γέγρα • πται εν βίβλῳ τῶν προφητῶν· Μὴ σφάγια και ο θυσίας προσηνέγκατέ μοι ἔτη τεσσαράκοντα ἐν τῇ ἐρημψ, οἶκος Ισραήλ;» " Σκόπει ὅτι πρῶτον αὐτοὺς εἰσάγει θυσίας ἀνενεγ κόντας, καὶ τότε τοῖς εἰδώλοις. Ἐπεὶ πρὸ τούτου οὐ. δαμοῦ θυσίας ὄνομα, ἀλλὰ προστάγματα ζῶντα, καὶ VII, 37-42. «Ipsum audietis. Hic est, qui fuit «in congregatione in deserto in monte Sina, cum «angelo ei loquente in monte Sina, et cum patri- «bus nostris, qui accepit verbum vivens dare ■ nobis, cui noluerunt obedientes esse patres «nostri: sed repulerunt et conversi sunt corde «suo in Egyptum, dicentes ad Aaron: Fac nobis «deos, qui præcedant nos: Moses enim hic, qui «eduxit nos de terra Ægypti, nescimus quid ac- ■ ciderit ei. Et fecerunt vitulum in diebus illis, et ■ obtulerunt hostiam idolo, ac lætabantur super «operibus manuum suarum. Convertit se autem ■ Deus et tradidit eos, ut colerent militiam cœli, «sicut scriptum est in libro Prophetarum: Nun- «quid victimas et hostias obtulistis mihi quadra- «ginta annis in deserto, domus Israel?» Considera quod primum inducit eos offerentes hostias, et tunc quod eas idolis obtulerunt. Nam antea nusquam invenitur Quefac nomen, sed præ-

ἀλλὰ καὶ τὸ μὴ εἶναι χρείαν τῶν θυσιῶν δεικνύς, ἐν τῷ λέγειν. Μὴ σφάγια, καὶ ἐξῆς, ἀντὶ τοῦ, Οὐκ ἔχετε εἰπεῖν ὅτι ἀπὸ τοῦ θύειν τῷ Θεῷ κἀκείνοις ἐθύετε, ἀλλ᾽ ἐκείνοις πρότερον ἐθύσατε, καὶ ταῦτα, ἐν τῇ ἐρήμῳ ἔνθα ὑμῶν προειστήκειν μάλιστα. Ορα δὲ πᾶσαν τὴν δημηγορίαν, πῶς ἰσχυρῶς καὶ ἀνεπαχθῶς ἵσταται πρὸς ὅλην αὐτῶν τὴν κατηγορίαν, μονονουχί λέγων, ὅτι Καὶ εἶπον τόν τε ναὸν λυθήσεσθαι, καὶ τα ἔθη καὶ τὰς θυσίας ἀλλαγήσεσθαι, οὐδὲν εἰμι ξένον εἴρηκώς. Μωσῆς γὰρ, ἐφ᾽ ᾧ μέγα φρονεῖν δοκεῖτε, ἔτη τεσσαράκοντα οὔτε θυσίας προσήνεγκεν, οὔτε ναὸν ἀνέστησεν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ Δαυΐδ, οὐδέ τις ἄλλων ἐν τῷ μέσῳ, καίτοι κατακληροδοτουμένης ὑμῖν τῆς γῆς. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ προφῆται ὡς μὴ ὄντα ἀναγκαῖα ταῦτα οὕτω περὶ αὐτῶν ἀποφαίνονται. Μωσήν δὲ νῦν πῶς σχηματίζεσθε διεκδικεῖν, ὅν ἀπώσαντο καὶ οἱ πατέρες ὑμῶν καὶ ὑμεῖς; καὶ ἁπλῶς διὰ πάσης ἔστιν ἰδεῖν τῆς δημηγορίας, σοφῶς τε ἅμα καὶ ἐπιεικῶς καὶ δρι μέως τὴν κατηγορίαν αὐτῶν διαλυομένην. cepta erant de viris et rationalibus animalibus. λόγια ζῶντα. Παράγει δὲ τὴν μαρτυρίαν οὐχ ἁπλῶς, Testimonium autem inducit non utcumque, sed quod ostendat nullam esse hostiarum necessitatem, in eo quod ait: Nunquid victimas et hostias, etc., ac si dicat: licere non potestis quod eum Deo sacrificaretis, etiam illis offerebatis, sed illis primum immolastis. Et hæc quidem in deserto ubi longissima fuit mora vestra. Vide autem integram concionem, quam fortiter et absque odio in tota illorum accusatione perseveret, tantum non dicens: Et si templum dixerim dissolvendum, et 71 instituta hostiasque immutanda, nihil novi dixi. Moses siquidem, in quo plurimum gloriari videmini, annis quadraginta neque hostias obtulit, neque templum erexit, sed neque David, neque quispiam aliorum in medio positorum, idque cum jam sorte data ac divisa vobis esset terra. Sed et prophetæ tanquam de rebus non necessariis, ita de his pronuntiant. Quo autem pacto Mosen nunc vos ulcisci fingitis, quem repulerunt et patres vestri et vos? Utque uno verbo dicam, tota concione videre est quam sapienter simul et modeste et acute illorum accusatio dissolvatur. VII, 43. «Et suscepistis tabernaculum Moloch, «et sidus Dei vestri Rephpham, figuras quas feci- * stis, ut adoraretis eas. Et transferam vos trans «Babylonem.» Moloch, sive Molchom dicitur. Erat autem hoc simulacrum Moabitarum, habens lapidem transparentem ac pretiosum in modum luciferi extrema frontis parte. Rephpham vero species est tenebrarum. Nam cum ascendisset Moses in montem, conflaverunt vitulum et provoluti sunt ad cultus astrorum, factoque tabernaculo statuerunt simulacrum, quod appellarunt Moloch. Est autem Mου loch, si quis interpretetur, rex eorum, Repupha vero tenebra, aut excæcatio. Susccpistis itaque tabernaculum Moloch, hoc est regis vestri; quis autem ille est? Astrum Dei vestri Rephpham.quod etiam fuit vobis ad excæcationem. Obtenebrata sunt enim corda vestra. Quoniam autem Moabitarum insaniam explevistis, quæ Damasci vicina regio est, propterea proficiscimini trans Damascum, hoc est, in Babylonem. Εt licet propheta dixerit. «Trans Damascum» (nam ita habet translatio Septuaginta), beatus tamen Stephanus ait, «Trans Babylonem,» sequens editionem Hebræorum, vel quod terminus Damascenorum Syrorumque regionis sit Babylon. VII, 44-46. ■ Tabernaculum testimonii fuit pa- «tribus nostris in deserto, sicut ordinaverat illis «loquens ad Mosen, ut faceret illud secundum «formam quam viderat. Quod etiam induxerunt «patres nostri, qui successerunt cum Jesu in «possessionem gentium, quas expulit Deus a «facie patrum nostrorum, usque ad 72 dies Da- «vid, qui nactus est gratiam coram Deo, et petiit «< ut inveniret tabernaculum Deo Jacob.» Tabernaculum testimonii, hoc est jussorum Dei, quod tabernaculum Mosi in monto Sina a • Καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ. καὶ τὸ • ἄστρον τοῦ Θεοῦ ὑμῶν Ῥεφφάν, τοὺς τόπους οὕς «ἐποιήσατε, προσκυνεῖν αὐτοῖς. Καὶ μετοικῶ ὑμᾶς «ἐπέκεινα Βαβυλῶνος.» Μολόχ, ήτοι Μολχόμ. Εἴδωλον δὲ τοῦτο Μωαβιτῶν, λίθον ἔχον διαφανῆ καὶ ἐξαίρετον εἰς ἑωσφόρου τύ πον ἐπὶ μετώπου ἄκρου. Ῥεφφὰν δέ ἐστιν εἶδος σκοτασμοῦ. ᾿Ανελθόντος γὰρ εἰς τὸ ὄρος Μωσέως, με μοσχοποιήκασί τε καὶ ταῖς τῶν ἄστρων προσ εκυλίσθησαν λατρείαις και σκηνοποιησάμενοι ἔστη σαν εἴδωλον, ὃ κεκλήκασι Μολόχ. Ἑρμηνεύεται δὲ τὸ μὲν Μολόχ, βασιλεὺς αὐτῶν, Ρεφρὰ δὲ σκοτασμός, ἢ τύφλωσις. Ανελάβετε τοίνυν τὴν σκηνὴν τοῦ Μου λ.χ. τουτέστι τοῦ βασιλέως ὑμῶν. Τίς δὲ οὗτος; Τὸ ἄστρον τοῦ Θεοῦ ὑμῶν Ῥεφρά, ὁ καὶ γέγονεν ὑμῖν εἰς τύφλωσιν. Ἐσκοτίσθησαν γὰρ αἱ καρδίαι ὑμῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὴν τῶν Μωαβιτών μανίαν πεπληρώκατε, ἥτις ἐστὶ γείτων Δαμασκού, διὰ τοῦτο πορεύεσθε Δαμασκοῦ ἐπέκεινα, τουτέστιν, εἰς Βαβυλῶνα. Εἰ δὲ καὶ ὁ προήτης «ἐπέκεινα Δαμασκοῦ» εἰρήκει (οὕτω γὰρ ἡ τῶν Ἑβδομήκοντα ἔκδοσις ἔχει), ἀλλ' ὁ μακάριος Στέφανος «ἐπέκεινα Βαβυλῶνος» φησίν, ἀκολου θήσας τῇ Ἑβραίων ἐκδόσει. Η ὅτι τέρμα τῆς Δαμασκηνῶν καὶ Σύρων χώρας ἡ Βαβυλὼν τυγχάνει. >> «Ἡ σκηνή του μαρτυρίου ἦν τοῖς πατράσιν ἡμῶν «ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθώς διετάξατο ὁ λαλῶν τῷ Μωσῇ, «ποιῆσαι αὐτὴν κατὰ τὸν τύπον, ὃν ἱωράκει Ην «καὶ εἰσήγαγον διαδεξάμενοι οἱ πατέρες ἡμῶν μετὰ Ἰησοῦ ἐν τῇ κατασχέσει τῶν ἐθνῶν, ὧν ἔξωσεν ὁ «Θεὸς ἀπὸ προσώπου των πατέρων ἡμῶν, ἕως τῶν * ἡμερῶν Δαυΐδ· ὃς εὗρε χάριν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. «Καὶ ᾐτήσατο εὑρεῖν σκήνωμα τῷ Θεῷ Ἰακώβ.» Σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου, τουτέστι τῶν προσταγμά των τοῦ Θεοῦ· ἡ ἐν τῷ ὄρει Σινῷ τῷ Μωσεί παρώ

δειχθεῖσα ὑπὸ Θεοῦ, ἔλεγετο διὰ τὸ ὑπὸ Θεοῦ διατε- Deo demonstratum est. Propterea autem dictum τάχθαι αὐτὴν, ἵνα μάρτυρα τὸν Θεὸν ἔχωσιν, ὅτι ἐν τῷ ὄρει ἡ ὑπογραφή ταύτης γέγονε, καὶ αὐτὸς αὐτὴν διετάξατο τῷ Μωσεί. «Σολομῶν δὲ ᾠκοδόμησεν αὐτῷ οἶκον. Αλλ' οὐχ «ὁ Ὕψιστος ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, καθὼς κ ὁ προφήτης λέγει· Ο οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῇ α ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδομή. • σετέ μοι; λέγει Κύριος, ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύ «σεώς μου; οὐχὶ ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα;» est ipsum a Deo constitutum esse, ut Deum testem haberent, quod ejus delineatio in monte fuerit, et ipse illud Mosi descripserat. « VII, 47 50. «Solomon autem adificavit ei do- «mum. Sed Excelsissimus ille non in manufactis «templis habitat, quemadmodum ait Propheta: «Cœlum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum. Quam domum ædificabitis mihi ■ dicit Dominus, aut quis locus requietionis meæ «erit? nonne manus mea fecit hæc omnia?» Quadringentesimo octogesimo anno egressionis fliorum Israel ex Ægypto cepit Solomon edificare in Jerusalem templum, veluti docet tertius liber Regum 80. Propterea autem tanto post tempore ab ascensu Israel ex Ægypto difcatum est templum, ut postquam in montibus circumerrando laborassent, unum locum, qui esset in Jerusalem, diligerent, quem Deus in honore habuisset. Hi vero cum intellectu tardi essent, Deique sermonum imperiti, existimantes Jerusalem Dei civitatem esse, in ipsa solum habitare dicebant. Eos itaque convincit Deus quod perparce glorifcarent eum, et ait: Qualem domum mihi ædificabitis, qui cœlum habeam in thronum, terram vero in scabellum pedum? Ipsis enim qui naturam ejus suspicabantur contractam esse, locisque conclusam aperte demonstrare oportuit quod ubique esset nihilque ejus capax esset, quin potius ipse per omnes transit, eoque plenum est cœlum, plena est et terra. Τῷ τετρακοσιοστῷ τεσσαρακοστῷ ἔτει τῆς ἐξόδου τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ἤρξατο ὁ Σολομῶν οἰκοδομεῖν ἐν Ἱερουσαλὴμ τὸν ναὸν, ὡς ἡ τρίτη τῶν Βασιλειῶν διδάσκει βίβλος. Διὰ τοῦτο δὲ μετὰ τοσοῦτον χρόνον τῆς ἐπανόδου τῆς ἀπ᾿ Αἰγύπτου τοῦ Ἰσραὴλ ὁ ναὸς ᾠκοδομήθη, ἵνα τῇ εἰς τὰ ὄρη περιπλανήσει ἀποκαμόντες, τὸν ἕνα τόπον τὸν ἐν Ιερουσαλὴμ ἀγαπήσωσιν, ὃν ὁ Θεὸς ἐποίησε τίμιον. Οὗτοι δὲ βραδεῖς ὄντες εἰς σύνεσιν, καὶ τῶν περὶ Θεοῦ λόγων ἀνεπιστήμονες, καὶ Θεοῦ πόλιν οἰηθέντες εἶναι τὴν Ἱερουσαλήμ, ἐν αὐτῇ δὴ καὶ μόνῃ κατοικεῖν αὐτὸν ἔλεγον. Σμικρά τοιγαροῦν δοξάζοντας ἐλέγχει ὁ Θεὸς καί φησι· Ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι θρόνον ἔχοντι τὸν οὐρανὸν, καὶ ὑποπόδιον τὴν γῆν; Εδει γὰρ τοῖς συνεστάλθαι καὶ περιωρίσθαι τόποις τὴν αὐτοῦ φύσιν ὑπειληφόσι καταδείξαι σαφῶς, ὅτι τε εἴη πανταχοῦ, καὶ χωρεῖ μὲν αὐτὸν οὐδὲν, ἥκει δὲ μᾶλλον διὰ πάντων αὐτός, καὶ πλήρης μὲν ὁ οὐρανὸς αὐτοῦ, μεστὴ δὲ ἡ γῆ, Σκληροτράχηλοι καὶ ἀπερίτμητοι τῇ καρδίᾳ καὶ κ τοῖς ὠσίν Τίνος ένεκεν μέχρι τούτου πράως δημηγορήσας, ἐνταῦθα τραχέως τῷ λόγῳ κέχρηται; Ὅτι ἑώρα αὐτ τοὺς μὴ προσέχοντας τοῖς λογομένοις· «Ὑμεῖς ἀεὶ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε.» Οὐκ εἶπε, τῷ Θεῷ ἀντιπίπτετε, ἀλλὰ, τῷ Πνεύ ματι τῷ ἁγίῳ. Οὕτως οὐδεμίαν οἶδε διαφοράν, ἐπεὶ καὶ τὸ Πνεῦμα θεός, κἂν μὴ δοκῇ τοῖς ἀθέοις. Ὑμεῖς τοίνυν ἀεὶ, φησίν, ἀντιπίπτετε τῷ Θεῷ. Ὅτε γὰρ ἐβούλετο θυσίας εἶναι, τὐκ ἐθύετε αὐτῷ, ὅτε δὲ οὐ βούλεται, θύετε. Ὅτε εἱστήκει ὁ ναός, εἴδωλα έθε ραπεύετε. Οτε βούλεται χωρίς ναοῦ θεραπεύε σθαι, τὸ ἐναντίον ποιεῖτε, ὅμοια τοῖς πατράσιν ὑμῶν διαπραττόμενοι. • Ὡς οι πατέρες ὑμῶν, καὶ ὑμεῖς.» Δείκνυσι τὸ κακὸν ἄνωθεν εἰς αὐτοὺς κατιόν, Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐποίει, Ἐπειδὴ μεγάλα ἀεὶ ἐπὶ τοῖς πατράσιν ηὔχουν. «Τίνα τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οι πατέρες «ὑμῶν;» Ταῦτα λέγοντα τὸν μακάριον Στέφανον ἀληθεύειν αὐτὸν οἴδαμεν, Πνεύματι ἁγίῳ φθεγγόμενον. Απο δεῖξαι δὲ ἀπὸ τῆς παλαιᾶς διαθήκης, πῶς μέμφε so III Reg. vi, seqq. 61 Joan. 17. VII, 51. «Duri cervice et incircumcisi corde «auribus.» Quam ob causam, cum hactenus mansuete concionatus esset, aspero nunc utitur sermone? Quia videbat illos animo non advertere his quæ dicebantur. «Vos semper Spiritui sancto resistitis.» 78 Non dixit, Deo resistitis, sed, Spiritui sancto, adeo nullam inter hæc novit differentiam: quandoquidem etiam Spiritus est Deus ", quanquam iis non videatur qui Deum non colunt. Vos itaque sem⚫ per, inquit, Deo resistitis.Nam quando hostias offerri volebat, vos illi non sacrificabatis: quando autem non vult, sacrificatis. Quando consistebat templum, simulacra venerabamini: quando vult sinc templo coli, contrarium facitis, similia patribus vestris operantes. «Sicut patres vestri, ita et vos.» Ostendit malum superne ad eos descendere. Ita et Christus ostendebat: quoniam plurimum semper de patribus gloriabantur. VII, 52. «Quem prophetarum non occiderunt «patres vestri?» Novimus beatum Stephanum cum hæc assereret vere dicere, ut qui per Spiritum sanctum loqueretur. Demonstrat autem a veteri instrumento, quo

jure patres accuset illorum, qui in Jesum non ται τοῖς πατράσι τῶν εἰς τὴν Ἰησοῦν ἀπιστούντων credebant, quod persecuti sint prophetas et occiderint: neque enim posset facere ab his qui feruntur Novi Testamenti libris. Si ergo, inquit, illos occidistis, qui de ejus adventu pronuntiabant, quid mirum si et ego qui prænuntiatum prædico, a vobis interimar? Non ignorabat autem quod ab eis esset occidendus, cum plenus esset Spiritu sancto, ideoque absque metu usus est loquendi liber tate. VII, 52, 53. «Et occiderunt eos, qui prænun- «tiabant de adventu justi illius, cujus vos nunc proditores et occisores fuistis, qui accepistis le «gem ad dispositiones angelorum, et non ser- «vastis.» ὡς διώξωσι τοὺς προφήτας καὶ ἀποκτείνωσιν, οὐ δυνατὸν ἀπὸ τῶν φερομένων βιβλίων τῆς καινῆς διαθήκης. Εἰ τοίνυν, φησί, τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως αὐτοῦ ἀνείλετε, οὐδὲν θαυμαστὸν καὶ ἐμὲ κηρύττοντα τὸν προκαταγγελθέντα, ὑφ᾽ ὑμῶν ἀναιρεθῆναι. Οὐκ ἡγνόει δὲ τεθνηξόμενος ὑπ' αὐτῶν, πλήρης ὤν Πνεύματος ἁγίου. Διὸ καὶ ἀνυποστόλως κέχρηται παῤῥησία. Καὶ ἀπέκτειναν τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ κ τῆς ἐλεύσεως τοῦ δικαίου, οὗ νῦν ὑμεῖς προδόται «καὶ φονεῖς γεγένησθε. Οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον «εἰς διαταγὰς ἀγγέλων καὶ οὐκ ἐφυλάξατε. Τοῦ δικαίου φησί, δεικνὺς ὅτι ἐκεῖνος δίκαιος, λίαν ἄδικοι οἱ ἐκεῖνον ἀνηρηκότες. Δίκαιον δὲ αὐτὸν καλεῖ, ὃ οὐδὲ ἐκεῖνον ἠδύναντο ἀρνήσασθαι. Οὐδα μου γὰρ καὶ τοι λίαν ὄντες αὐθάδεις, ἐν οὐδενὶ αὐτὸν ἀδικίας ᾐτιάσαντο. Πῶς γὰρ τὸν μηδὲ στέγην ἔχοντα; Δίκαιον δὲ τὸν Ἰησοῦν ἐκάλει, ἐπισπάσασθαι αὐτοὺς βουλόμενος. Προδότας δὲ αὐτοῦ καὶ φονεῖς τούτους καλεῖ, ὡς κοινωνοὺς ὄντας τοῖς σταυρώσασιν αὐτὸν, καί τοι, φησὶ νόμον λαβόντας διατάξεις ἔχοντα, απ τινες ἰσάγγελον ἐποίουν πολιτείαν ἔχειν τοὺς τελοῦν τὰς αὐτόν. Τοῦτο γάρ ἐστιν, «οἵ τινες ἐλάβετε τὸν νό μον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων.» Τινές δὲ καὶ τοῦτο λέγειν φασί, τὸν ὑπ' ἀγγέλων διαταχθέντα καὶ ἐγχειρι σθέντα δι' ἀγγέλου τῷ Μωϋςεῖ, τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἐν τῇ βάτῳ. Εἰς διαταγάς, ἀντὶ τοῦ, κατὰ τὰς διατα γὰς, καθὼς ἐκεῖνοι διετάξαντο τῷ Μωσεῖ, ὀφθέντες ἐν τῇ βάτῳ καὶ ἐν τῷ ὄρει. Justi inquit, ostendens quod si ille justus erat, valde iniqui erant qui illum occiderunt. Justum autem illum vocat, quod neque illi negare poterant. Quanquam enim admodum præfracti ac contumaces erant, in nullo tamen eum injustitiæ accusabant: quomodo enim hoc facerent, cum ne domum quidem haberet? Justum autem vocat Jesum, volens eos attrahere. Ipsius vero proditores et occisores dicit, quod eorum essent participes, qui ipsum crucifixerant, idque cum legem. inquit, accepissent ordinationes habentem, quæ facerent eos qui ipsam opere complerent angelis similem servare politiam. Hoc namque quod ait: 74• Qui accepistis legem ad dispositiones angelorum. >> Quidam vero etiam hoc aiunt illum dicere, quod per angelos statuta esset, et Mosi tradita per angelum, qui ipsi in rubo apparuit. Ε'ς διατα γὰς. id est, in vel ad dispositiones, hoc est, secundum dispositiones, quemadmodum illi statuerant, Mosi apparentes in rubo et in monte. VII, 54, 55. «Audientes autem hæc dissecaban- «tur cordibus suis, et stridebant dentibus suis in «eum. Cum autem esset plenus Spiritu sancto, «intentis in cœlum oculis, vidit gloriam Dei.» Si eum occidere volebant, quomodo non statim occidebant? Quia verisimilem sceleri occasionem præterere volebant. Nam injuria adversus ipsos non erat rationabilis pretextus ad interemptionem sed ad ejectionem aut ad flagellationem fortassis, ad occisionem vero causa sufficiens non erat. Alioqui etiam neque ipsius contumelia erat, sed prophetæ adversus illos accusatio, nec videri volebant i::terimere illum ob proprias injurias, quemadmodum neque Christum. Etenim contenti non erant homicidium perpetrare, sed et gloriæ ejus nocere conabantur. Siquidem metuebant, ne celebris magis redderetur, si ob injuriam ipsis illatam interimeretur. «Et Jesum stantem a dextris Dei, et ait: Ecce «video cœlos apertos, et Filium hominis stantem «a dextris Dei.» Stantem et non sedentem vidit Jesum beatus Stephanus, ut suam exhibeat Christus protectionem et magnam suo athlete tribuat alacritatem. «Ακούοντες δὲ ταῦτα διεπρίοντο ταις καρδίαις «αὐτῶν, καὶ ἔβρυχον τοὺς ὀδόντας αὐτων ἐπ' αὐτόν. Ὑπάρχων δὲ πλήρης Πνεύματος ἁγίου, ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶδε δόξαν Θεοῦ.» " Εἰ ἐβούλοντο ἀνελεῖν, πῶς οὐκ ἀνείλον τότε εὐ θέως ε Ότι προφασιν εὔλογον ἤθελον περιθεῖναι τῷ τολμήματι. Η γὰρ εἰς αὐτοὺς ὑβρις οὐκ ἦν εὔλογος πρόφασις πρὸς ἀναίρεσιν, ἀλλ' ἀπελάσαι μὲν ἢ μπ στίξα: ἴσως, ἀνελεῖν δὲ οὐκ εὔλογος αξία. Αλλως δὲ οὐδὲ ἦν ἡ ὕβρις αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ προφήτου κατ' αὐτῶν κατηγορία. Καὶ οὐκ ἤθελον δοκεῖν διὰ τὰ εἰς αὐτοὺς αὐτὸν ἀνελεῖν, ὥσπερ οὐδὲ τὸν Χριστόν. Οὐ γὰρ ᾑροῦντο εἰς τὴν μιαιφονίαν, ἀλλ᾽ ἔσπευδον καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ βλάψαι. Ἐδεδίεσαν γὰρ μὴ ἀναιρούμε νος διὰ τὴν εἰς αὐτοὺς ὕβριν, αἰδεσιμώτερος γέν νηται. «Καὶ Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ «εἶπεν· Ἰδοὺ θεωρῶ τοὺς οὐρανοὺς ἀνεψγμένους. «καὶ Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν ἑστῶτα τοῦ «Θεοῦ.» Ἐστῶτα καὶ οὐχὶ καθήμενον ὁ μακάριος Στέφανος ὁρᾷ τὸν Ἰησοῦν, ἵνα δείξῃ τὴν ἀντίληψιν τὴν εἷς αὐτὸν, καὶ πολλὴν τῷ ἀθλητῇ τὴν προθυμίαν παρά-

σκῇ, τὸ τοῦ βοηθοῦντος ἐπιδείκνυται σχῆμα. Αλλως auxiliantis enim habitus ostenditur. Praeterea vero τε δέ, ἐφειδὴ τὸ καθίσαι φορτικὸν ἦν αὐτοῖς, ἵστα σθαι αὐτὸν εἶπε τέως, τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ αἰνιξά μεν ος· ὅτι δὲ οὐχ ἵσταται, ἀλλὰ κάθηται, κα ὁ Παυλος ἔδειξεν, εἰπὼν ὅτι συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ. «Κράξαντες δὲ φωνῇ μεγάλη, συνέσχον τὰ ὦτα • αὐτῶν, καὶ ὥρμησαν ὁμοθυμαδὸν ἐπ' αὐτόν. Καὶ • ἐκβαλόντες ἔξω τῆς πόλεως έλιθοβόλουν.» Συνέσχον, οἱ κατὰ τοῦ ἁγίου ψευδομαρτυρήσαντες. «Καὶ οἱ μάρτυρες ἀπέθεντο τὰ ἱμάτια παρὰ τοὺς «πόδας νεανίου, καλουμένου Σαύλου. Καὶ ἐλιθοβό • λουν τὸν Στέφανον, ἐπικαλούμενον καὶ λέγοντα.» Μαρτυρας λέγει, οὓς ὑπέβαλον καταψευδομαρτυρῆσαι αὐτοῦ. Καὶ δείκνυσι τοὺς δοκοῦντας μάρτυρας, ὅτι πλέον ἦσαν παρεσκευασμένοι πρὸς τὸν φόνον, είχε καὶ τὰ ἱμάτια ἀπετίθεντο πρὸς τὸ εἶναι εὐστα λεῖς καὶ κούφοι εἰς τὸ βάλλειν τοῖς λίθοις. Φησὶ δὲ ὅτι καὶ ὁ μέλλων ὕστερον κήρυξ εἶναι τῆς οἰκουμέ νης, καὶ αὐτὸς συνέπρατττε τότε τῷ φόνῳ, δεικνὺς ὅτι θεία τις καὶ παράδοξος καὶ οὐ κατὰ ἄνθρωπον γέγονεν αὐτοῦ ἡ μετὰ ταῦτα μεταβολή. Τὸ δὲ, Κύριε Ἰησοῦ. δέξαι τὸ πνεῦμά μου, δεικνύοντος ἦν καὶ διδάσκοντος ὅτι οὐκ ἀπόλλυται. «Κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου. Εντεῦθεν δείκνυται μηκέτι εἰς ᾅδου τὰς τῶν δι καίων ἀπιέναι ψυχὰς τῶν σωμάτων ἀπαλλαττομένας, καθὰ καὶ πρώην, πέμπεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος διὰ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χρι στοῦ. · Θεὶς δὲ τὰ γόνατα, ἔκραξε φωνῇ μεγάλῃ. Κύριε, «μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Καὶ τοῦτο α εἰπὼν ἐκοιμήθη. Σαῦλος δὲ ἦν συνευδοκῶν τῇ ἀντιρέπει αὐτοῦ. Η Ότι δὲ προσευξαμένου αὐτοῦ μὴ στῆσαι αὐτοῖς εἰς ἁμαρτίαν τὸν ἑαυτοῦ θάνατον, εἰ ἀφέθη αὐτοῖς ἡ ἁμαρτία, ξητῆσαι ἄξιον. Καὶ φαμεν, εἰ μετενόησαν, ἀφείθη. Καὶ γὰρ ὁ μυρίας αὐτὸν βάλλων χερσί, καὶ διώξας τὴν Ἐκκλησίαν Παῦλος, τῆς Ἐκκλησίας προστάτης ἐγένετο. Περὶ διωγμοῦ τῆς ᾿Εκκλησίας καὶ ταφῆς Στεφάνου, ἐν ᾧ περὶ Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου, πολλοὺς Ιασαμένου ἐπὶ τῆς Σαμαρείας " «Εγένετο δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ διωγμός μέγας «ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις. Πάντες α τε διεσπάρησαν κατὰ τὰς χώρας τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας, πλὴν τῶν ἀποστόλων. Συνεκόμισαν δὲ * τὸν Στέφανον ἄνδρες εὐλαβεῖς, καὶ ἐποιήσαντο κοπε «τὸν μέγαν ἐπ' αὐτῷ. Σαῦλος δὲ ἐλυμαίνετο τὴν ᾿Εκ • κλησίαν, κατὰ τοὺς οἴκους εἰσπορευόμενος, σύρων το ἄνδρας καὶ γυναῖκας, παρεδίδου εἰς φυλακήν. Οἱ μὲν «οὖν διασπαρέντες διῆλθον εὐαγγελιζόμενοι τὸν λό- · ε γον. quoniam grave eis fuisset audire quod sederet, stare interim dixit, designans ipsius resurrectionem. Quod autem non stet, sed sedeat, etiam Paulus ostendit, dicens, quod simul resuscitavit simulque sedere fecit inter cœlestes ad dextram suam. VII, 56, 57. • Exclamantes autem voce magna, «< Continuerunt aures suas, et impetum fecerunt «unanimiter in eum. Et ejectum eum extra civi- «tatem lapidabant. » Continuerunt, qui adversus sanctum tulerunt falsum testimonium. VII, 57, 58. «Et testos deposuerunt vestimenta • 75 ad pedes adolescentis, qui vocabatur Saulus. «Εt lapidabant Stephanum, invocantem ac dicen- «tem.» Testes dicit quos subornaverant ut adversus illum ferrent falsum testimonium, ostenditque eos, qui testes videbantur, promptiores ad cadem fuisse quandoquidem etiam vestes deposuerunt quo expeditiores essent ac leviores ad jaciendos lapides Id autem ait. quoniam is etiam, qui universi orbis prædicator futurus erat, ipse quoque ad cædem cooperabatur: ostendens quod divina quædam et admiranda supraque hominem fuerit ejus conversio. Quod vero ait, «Domine Jesu, accipe spiritum meum,» demonstrantis erat ac docentis quod non periret. «Domine Jesu, accipe spiritum meum.» Hinc ostenditur justorum animas a corporibus liberatas nequaquam in infernum descendere quemadmodum et antea, sed transmitti potius in manus Dei viventis per omnium nostrum Salvatorem Christum. VII, 59. «Positis autem genihus clamavit voce «magna: Domine, ne statuas illis hoc peccatum. «Cumque hoc dixisset, obdormivit. Saulus autem * consentiebat in necem ejus.» Cum autem ipse precatus sit, ne sua mors illis in peccatum statueretur, dignum est ut inquiramus utrum peccatum fuerit illis remissum. Et dicimus quod his, qui resipuerunt, remissum est. Siquidem Paulus, qui illum innumeris petiit manibus et persecutus est Ecclesiam, factus est defensor Ecclesia. CAPUT IX. De persecutione Ecclesir, et sepultura Stephani: in quo etiam agitur de Philippo apostolo, qui multos in Sumaria curabat. VIII, 1-4. «Facta est autem in illo die persecutio «magna adversus Ecclesiam, quæ erat Hierosoly- «nis, omnesque dispersi 76 sunt per regiones «Judææ et Samariæ, præter apostolos. Curaverunt «autem Stephanum una viri religiosi, ac fecerunt «planctum magnum super eum. Saulus vero de- «vastabat Ecclesiam, per singulas domos intrans, << trahensque viros ac mulieres, tradebat in custo- «diam. Illi itaque dispersi peragrabant annun- «tee verbum Dei.»

Vide quomodo Deus inimicorum adversus Christum insidias ad bonum finem deducat. Dispersi namque multo plures irretiebant evangelica sagena quam ante persecutionem. Apostoli vero non sunt dispersi, sed Hierosolymis erant. Ubi enim potissima erat oppugnatio, ibi primos ac præcipuos mililes in acie stare oportebat, cæterisque proponi in exemplum fortitudinis et audaciæ. Verum si religiosi erant, qui Stephanum sepelierunt, quomodo planctum fecerunt? Aut quia nondum perfecti erant, aut quod planxerint tanto præfecto, tanto patrocinio, tanta doctrina, tantisque signis privati et quod mitem illum ac benignum conspiciebant mortuum, lapidibusque oppressum. Vill, 4-9. «Philippus autem digressus in civita- «tem Samariæ prædicabat illis Christum. Intende- • bant autem turbæ his, quæ a Philippo diceban- «tur, unanimiter audientes ac videntes signa quæ «edebat. Spiritus enim immundi ex multis, qui ab «ipsis tenebantur, clamantes magna voce exibant. Multi autem paralytici et claudi curati sunt. «Factumque est gaudium magnum in illa civi- << tate.»> Non est hic Philippus apostolus, qui inter duodecim numeratus est, sed unus ex septem, qui cum Stephano delectus fuerat ad gubernationem viduarum. Id autem verum esse hinc manifestum est. Solis enim apostolis Hierosolymæ derelictis, cæterorum vero discipulorum aliis alibi dispersis, prout jam dictum est, omnes circa Judææ ac Samariæ regiones dispersi sunt, præter apostolos. Inter hos ergo dispersos erat iste Philippus, qui et Simonem instruxit in Samaria. Et cum eunuchum juxta divinum baptizasset oraculum, 77 a Domini Spiritu repositus est Azoti, venitque Cæsaream, quæ ipsi patria erat. Cum enim in persecutione, quæ fuerat tempore Stephani, tentatus fuisset, ac timuisset ne et ipse similium particeps fleret periculorum, domum rnrsum petiit. Præterea si unus erat apostolorum, cum in Samaria baptizaret, habebat utique auctoritatem doni Spiritus: et nequaquain Petrus ac Joannes ab Hierosolymis ad eos descendentes, Spiritus gratiam illis tribuissent. Hic itaque tantum baptizat utpote discipulus, gratiam vero perficiunt apostoli, quibus talis doni auctoritas concessa erat. CAPUT X. De Simone mago, qui cum pluribus aliis credidit, et baptizatus est: in quo etiam agitur de Petri et Joannis ad eos legatione, et invocatione sancti Spiritus super eos, qui baptizati erant. VIII, 9 15. «Vir autem quidam nomine Simon, qui • antea in ea civitate exercebat artem magicam ac «dementaverat gentem Samariæ, dicens se esse «quempiam magnum, cui auscultabant omnes a «minimo usque ad maximum, dicentes: Iste est «virtus Dei, quæ vocatur magna. Auscultabant au- << tem ei propterea quod multo tempore magicis «artibus dementasset eos. Verum cum credidissent Ὅλα πῶς ὁ Θεὸς τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν εἰς χρηστὸν ἅγει τέλος. Διασπαρέντες γὰρ πολὺ πλείους ἐταγήνευσαν, ἢ πρὶν διωχθῆναι. Οἱ δέ ἀπόστολοι οὐ διεσπάρησαν, ἀλλ᾽ ἦσαν ἐν Ἱεροσολύμοις. Ενθα γὰρ πλείων ὁ πόλεμος, ἐκεῖ παρατάττεσθαι τοὺς πρωταγωνιστὰς ἔδει, καὶ προκεῖσθαι τοῖς ἄλλοις ἀνα δρείας καὶ θάρσους ὑπόδειγμα. Ε: δὲ εὐλαβεῖς οἱ θά ψαντες τὸν Στέφανον, πῶς ἐποιήσαντο κοπετόν; Η ὅτι οὔπω ἦταν τέλειοι, ἢ ὅτι ἐκόψαντο, προστασίας τοσαύτης, διδασκαλίας τοιαύτης, σημείων τοιούτων ἀποστερούμενοι, καὶ ὁρῶντες πρᾶον ἐκεῖνον καὶ ἡμε ρον νεκρόν, λιθόλευστον κείμενον. «Φίλιππος δὲ κατελθὼν εἰς πόλιν τῆς Σαμαρείας • ἐκήρυσσεν αὐτοῖς τὸν Χριστόν. Προσεῖχόν τε οἱ ὄχλοι «τοῖς λεγομένοις ὑπὸ τοῦ Φιλίππου, ὁμοθυμαδόν ἐν «τῷ ἀκούειν αὐτοὺς, καὶ βλέπειν τὰ σημεῖα ἃ ἐποίει. • Πολλῶν γὰρ τῶν ἐχόντων πνεύματα ἀκάθαρτα, • βοῶντα μεγάλη φωνῇ, ἐξήρχετο. Πολλοὶ δὲ παρα- «λελυμένοι καὶ χωλοὶ ἐθεραπεύθησαν. Καὶ ἐγένετο • χαρά μεγάλη ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ. » Οὐχ ὁ ἀπόστολος Φίλιππος, ὁ ἐν τοῖς δώδεκα καταλεγόμενος, οὗτός ἐστιν, ἀλλ᾽ εἷς τῶν ἑπτὰ, ὁ μετὰ Στεφάνου ἐπιλεγεις πρὸς τὴν τῶν χηρῶν οἰκονομίαν. Ὅτι δὲ ἀληθές ἐστιν. ἐντεῦθεν δῆλον. Τῶν γὰρ ἀποστόλων μόνων ἐν Ἱεροσολύμοις παραλειφθέντων, τῶν δὲ λοιπῶν μαθητῶν ἄλλων ἀλλαχόσε διασπαρέν των, κατὰ τὸ ἐρημένον ἤδη, πάντες δὲ διεσπάρησαν κατὰ τὰς χώρας τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας, πλὴν τῶν ἀποστόλων. Ἐν τοῖς διασπαρεῖσιν ἦν καὶ οὗ τος ὁ Φίλιππος, ὃς καὶ τὸν Σίμωνα κατήχησεν ἐν Σαμαρείᾳ, καὶ κατὰ θεῖον χρησμὸν τὸν Εὐνοῦχον βαπτίσας, ὑπὸ Πνεύματος Κυρίου εἰς Αζωτον εὑρέθη, πρὸς δὲ Καισάρειαν ὥρμησε τὴν αὐτὸν ἐνεγκοῦσαν, Τῆς γὰρ ἐπὶ Στεφάνου λύπης πειρασθεὶς, καὶ δείσας μὴ τῶν ὁμοίων μετάσχῃ, ἐπαλινόστησεν οἴκαδε. *Αλλως τε, εἰ ὁ βαπτίσας ἐν Σαμαρείᾳ εἷς τῶν ἀποστόλων ἦν, εἶχεν ἂν τὴν αὐθεντίαν τῆς τοῦ Πνεύματ τος δόσεως, καὶ οὐκ ἂν Πέτρος καὶ Ἰωάννης καταβάντες ἀπὸ Ιεροσολύμων πρὸς αὐτοὺς τὴν τοῦ Πνεύ ματος παρέσχοντο χάριν. Οὗτος οὖν βαπτίζει μόνον, ὡς μαθητής, τελειοῦσι δὲ τὴν χάριν οἱ ἀπόστολοι, οἷς ἡ τῆς τοιαύτης δόσεως αὐθεντεία ἐδέδοτο. Περὶ Σίμωνος τοῦ Μάγου, πιστεύσαντος καὶ βα πτισθέντος σὺν ἑτέροις πλείοσιν· ἐν ᾧ περὶ τῆς Πέτρου καὶ Ἰωάννου πρὸς αὐτοῦ ἀποστο λῆς, καὶ ἐπίκλησις τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπὶ τοὺς βαπτισθέντας. • Ανήρ δέ τις ονόματι Σίμων προϋπῆρχεν ἐν τῇ «πόλει, μαγεύων καὶ ἐξιστῶν τὸ ἔθνος τῆς Σαμα «ρείας, λέγων εἶναί τινα ἑαυτὸν μέγαν, ᾧ προσεῖχον α ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου, λέγοντες· Οὗτός ἐστιν ἡ • δύναμις τοῦ Θεοῦ. ἡ μεγάλη. Προσεῖχον δὲ αὐτῷ, α διὰ τὸ ἱκανῷ χρόνῳ ταῖς μαγείας ἐξεστηκέναι αυτ «τούς. Οτε δὲ ἐπίστευσαν τῷ Φιλίππῳ εὐαγγελιζο «μένῳ τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ ὀνό

«ματος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐβαπτίζοντο ἄνδρες τε «Philippo evangelizanti de regno Dei et de nomine κ καὶ γυναῖκες. Ὁ δὲ Σίμων καὶ αὐτὸς ἐπίστευσε, «καὶ βαπτισθείς ἦν προσκαρτερῶν τῷ Φιλίππῳ, «θεωρῶν τε δυνάμεις καὶ σημεῖα γινόμενα, ἐξίστα- «το. 'Ακούσαντες δὲ οἱ ἐν Ἱεροσολύμοις ἀπόστολοι, • ὅτι δέδεκτα: ἡ Σαμάρεια τον λόγον τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ «έστειλαν πρός αὐτοὺς τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην, οἷο «τινες καταβάντες, προσηύξαντο περὶ αὐτῶν, ὅπως • λάβωσι Πνεῦμα άγιον.» «Jesu Christi,baptizabantur viri simul ac mulieres. «Simon autem et ipse credidit, cumque baptizatus ■ esset, adhærebat Philippo, et videns virtutes ac «signa quæ fiebant, stupens admirabatur.Cum au- *tem audissent apostoli qui erant Hierosolymis, «quod recepisset Samaria verbum Dei, miserunt «ad eos Petrum ac Joannem. 78 Qui cum descen- «dissent, oraverunt pro ipsis, ut acciperent Spiri- «tum sanctum.» Hoc loco indicandum est non oportere ad magos accedere quod si deceptus ad eos accesserit, quantocius separetur: perseverantis namque in his rebus stuporem mentis adducit, ne possit quis intelligere ad dijudicandum. Hic itaque Simon cum magus esset apostolisque blandiretur,et sicut cæteri a Philippo, qui unus ex septem erat, inter multos baptizatus esset, non tamen per impositionem manuum apostolorum Spiritum sanctum accipit. Quid ergo? An a Philippo baptizati non acceperant Spiritum sanctum? Spiritum sanctum acceperant quidem, quoad peccatorum remissionem, sed non acceperant quantum ad signorum editionem. Unde intuitus Simon quod per manuum impositionem daretur, accessit ad apostolos sumpta audacia, ut illum sibi mercaretur. Antequam enim alios videret Spiritum ad edenda signa accipientes. non audebat petere. Quomodo autem talem baptizavit Philippus? Eodem modo, quo et Christus Judam elegit. Quomodo vero ipsum non occidit Petrus ut Ananiam? Quoniam in veteri quoque Testamento unus interemptus est, qui ligna Sabbato collegerat 82, ad correctionem cæterorum.cum nullus alius hoc passus sit. Licet autem intelligere quod in datione Spiritus sancti sensible quidpiam admirandum contingebat, neque enim alioqui Simon ad petendum accessisset, nisi hoc conspexisset Quomodo autem cum id non vidisset apostolos pecuniarum gratia facientes, ausus est offerre pecunias? Quia non errantis erat.sed tentantis. Propterea etiam Petrus, «Cor tuum, inquit, non est rectum:» ostendens quod neque illa laterent ipsum quæ in ejus mente tractabantur. Vide autem Simonis impudentiam. Cum enim ipsum petere opor tuerit, ut Spiritum acciperet: quoniam id illi studio non erat, petit ul aliis daret. Volebat enim PhiΣημειωτέον ὅτι οὐ δεῖ πλησιάζειν μάγοις. Εἰ δὲ τις απατηθεὶς ἐπλησίασεν, ἀφιστάσθω ταχέως. Ἡ γὰρ ἐπιμονὴ ἡ ἐν αὐτοῖς εἰς ἔκστασιν ἄγει φρε νῶν, ὥστε μή συνιέναι διακρῖναι. Οὗτος τοίνυν δ Σίμων ὑποκορισάμενος τοὺς ἀποστόλους μάγος ὑπάρχων, καὶ ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ὑπὸ Φιλίππου τοῦ ἑνὸς τῶν ἑπτὰ, βαπτισθεὶς μετὰ πολλῶν, οὐ μέν τοι ἐδέξατο διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τῶν ἀποστό λων τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Τί οὖν; οἱ βαπτισθέντες ὑπὸ Φιλίππου οὐκ ἔλαβον Πνεῦμα ἅγιον; Πνεῦμα μὲν ἅγιον ἔλαβον τὸ τῆς ἀφέσεως, τὸ δὲ τῶν σημείων οὐκ ἔλαβον. Ὅθεν ὁ Σίμων ἰδὼν ὅτι δίδοται διὰ τῆς ἐπι θέσεως τῶν χειρῶν, προσῆλθε τοῖς ἀποστόλοις ἀπο τολμήσας αὐτῷ ἐμπορεύσασθαι. Πρὶν γὰρ ἰδεῖν ἐτέρους λαμβάνοντας τὸ τῶν σημείων Πνεῦμα οὐκ ἐθάρξει αἰτῆσαι. Πῶς δὲ τὸν τοιοῦτον ὁ Φίλιππος ἐβαπτισεν; ὡς καὶ τὸν Ἰούδαν Χριστὸν ἐξελέξατο. Πῶς δὲ αὐτὸν οὐκ ἀνεῖλον ὡς τὸν Ἀνανίαν; Ὅτι καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ εἷς ἀνηρέθη ὁ τὰ ξύλα συλλέξας, εἰς σωφρονισμὸν ἑτέρων, οὐδεὶς δὲ ἕτερος τοῦτο πέπονθεν. Εστι δὲ συνιδεῖν ὅτι ἐν τῇ δόσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος, α'σθητόν τι ἐγίνετο παράδοξον. Καὶ γὰρ ὁ Σίμων οὐκ ἂν προσῆλθεν αἰτῶν, εἰ μὴ τοῦτο ἐθεά σατο. Πῶς δὲ μὴ ἰδὼν τοὺς ἀποστόλους χρημάτων τοῦτο πράττοντας, ἐτόλμησε χρήματα προσενεγκεῖν; Ὅτι οὐκ ἦν ἀγνοίας, ἀλλὰ πειράζοντος. Δι' ὃ καὶ ὁ Πέτρος, Η καρδία σου οὐκ ἔστιν εὐθεῖα, δεικνύς, ὅτι οὐδὲ τὰ ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ σκευωρηθέντα ἔλαθεν αὐτόν. Ορα δὲ τὴν ἀναισχυντίαν τοῦ Σίμωνος. Δέον γὰρ αὐτὸν αἰτῆσαι Πνεῦμα λαβεῖν ἅγιον, ἐπειδὴ οὐκ ἔμελεν αὐτῷ τούτου, ἵνα δ.δῷ ἑτέροις αἰτεῖ. Ἤθελε γὰρ καὶ Φιλίππου δόξαι λαμπρότερος, Ο γὰρ Φίλιπο πος εἷς ὢν τῶν ἑπτὰ, διάκονος ὤν, οὐκ εἶχεν ξου σίαν διὰ τῆς χειροθεσίας αὐτοῦ, διδόναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ὅτι δὲ τοῦτο ἀληθὲς, καὶ τὸ τῶν σημείων Πνεῦμα οὐκ ἔλαβεν, δρα πῶς φίσιν, ὅτι θεωρῶν δυνάμεις τε καὶ σημεῖα γινόμενα, ἐξίστατο, καὶ προσ- lippo quoque videri clarior. Nam Philippus unus ex ἦλθε τοῦτο αὐτῶν. septem, cum diaconus esset, potestatem non habebat, ut ad manuum suarum impositionem daret Spiritum sanctum. Quod autem hoc verum sit, quod Spiritum ad edenda signa non acceperit, vide quomodo dicat quod videns virtutes ac signa quæ fiebant stupens admirabatur, et hoc petiturus accessit. «Οὔπω γὰρ ἦν ἐπ᾽ οὐδενὶ αὐτῶν ἐπιπεπτωκός, «μόνον δὲ βεβαπτισμένοι ὑπῆρχον εἰς τὸ ὄνομα τοῦ «Χριστοῦ Ἰησοῦ. Τότε ἐπετίθουν τὰς χεῖρας ἐπ' αὐτ • τοὺς, καὶ ἐλάμβανον Πνεῦμα ἅγιον.» Πρόδηλον ὅτι οἱ ὑπὸ Φιλίππου ἐν Σαμαρεία βαπτι * Num. xv, 32. 79 VIII, 16, 17. «Nondum enim in quemquam «illorum illapsus fuerat,sed baptizatı tantum erant «in nomine Domini Jesu. Tunc imponebant ma- «nus super illos, et accipiebant Spiritum san- «ctum. > Manifestum est eos, qui a Philippo in Samaria

ἔχειν χάρισμα τοιοῦτον· ἐπειδὴ οὗτος, ὡς ἔφημεν, εἴς των ἑπτὰ ἦν. Οὗτοι γὰρ δυνάμεις μὲν ἔλαβον ποιεῖν σημεῖα, οὐχὶ δὲ καὶ Πνεῦμα διδόναι ἑτέροις· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ τῶν ἀποστόλων ἐξαίρετον. Αλλως τε δὲ οὐ κατήγαγε τὸ Πνεῦμα ὁ Φίλιππος ἐπὶ τοὺς ὑπ' αὐτοῦ βαπτισθέντας, ἤτοι τιμῶν τοὺς ἀποστόλους. Οὐ γὰρ ὡς εὐτελῆς καὶ ἀνάξιος (ὁπότε καὶ αὐτὸς ανεγράφη σημεία πεποιηκὼς ἐν ἰάσεσι νόσων, καὶ έκβολαῖς δαιμόνων), ἀλλ᾽ ὅτι οὐκ ηὔξατο τοῦτο αὐτοῖς ὑπάρξαι, ὡς ἀκμὴν μὴ οὖσιν ἐπιτηδείοις πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος ὑποδοχὴν, ὁπότε καὶ ὁ Σίμων βαπτι σθεὶς ὑπ᾽ αὐτοῦ, ἀκμὴν τὰ τῆς σαρκὸς φρονῶν ᾔτει τοὺς ἀποστόλους διὰ χρημάτων δόσεως λαβεῖν ἐξου σίαν, ᾧ ἐὰν ἐθέλῃ διὰ τῆς τῶν χειρῶν ἐπιθέσεως baptizati erant non accepisse Spiritum sanctum, σθέντες οὐκ ἦσαν λαβόντες Πνεῦμα ἅγιον, διὰ τὸ μὲ eo quod donum hujusmodi non haberet: quando. quidem, ut diximus, hic unus ex septem erat. Nam hi virtutem quidem ad edenda signa acceperant, non autem ut cæteris quoque darent hujusmodi Spiritum: hoc enim apostolis servatum erat. Præterea Philippus in eos, qui a se baptizati erant Spiritum illabi non fecit, honorans videlicet apostolos. Neque enim tanquam abjectus et indignus (quando etiam de ipso proditum est quod signa ediderit in sanitatibus morborum, ejectionibusque dæmonum), sed quod non oraverit, ut hoc illis. contingeret. nondum videlicet aptis ad Spiritus susceptionem: quando et Simon qui ab eo baptizatus erat, quæ carnis sunt adhuc sapiens, petebat ab apostolis dono pecuniarum accipere potesta- δοῦναι Πνεῦμα ἅγιον. tem, ut cuicunque vellet, manuum impositione daret Spiritum sanctum. VIII, 18, 19. «Intuitus autem Simon quod per «impositionem manuum apostolorum daretur eis Spiritus sanctus, obtulit eis pecunias, dicens: «Date et mihi potestatem istam, ut cuicunque im- «posuero manus, accipiat Spiritum sanctum.» Scelestus hic Simon non fidei gratia, pecunias offerens. hoc sibi contingere cupiebat: sed quo sibi quæstus ac occasio pecuniarum hoc fieret. Accessit enim, ut accepta hujusmodi gratia ditesceret per signa: quemadmodum antea imaginaria solum operans dæmonum auxilio, sive tentans apostolos hoc faciebat, volens accusationem capessere. Ideo etiam audit: «Non est tibi pars in sermone isto, cor enim tuum non est rectum coram Deo. Resipisce igitur si forte remittatur ibi peccatum 83.» Præviderat namque Petrus eum ad penitentiam non convertendum, propterea dicit, «< Si forte remittatur.» Illud siquidem quod addit, • Orate vos,» non penitentia est aut conversionis, 80 sed d functoria tantum purgationis pretextu dicebat: ubi enim lacrymæ sunt et confessio? Hoc autem demonstrat rem esse correctu difficilem multaque pœnitentia opus habere. si qui in eamdem rem divinam offendant, in quam offendit et Simon, qui existimabat Spiritum sanctum pecuniæ obsecundare ad efficaciam operationis habeudam. CAPUT IV. Quod non argento neque simulatorihus, sed sanctis per fidem Spiritus sancti commutatio datur: in quo etiam ponuntur quæ sunt de simulatione ac objurgatione Simonis. VIII. 19-23. «Petrus autem dixit ad eum: Pe «cunia tua tecum sit in perditionem, quoniam • donum Dei existimasti pecuniis parari. Non est • tibi pars neque sors in sermone isto: cor enim «tuum non est rectum coram Deo. Resipisce igitur ■ ab hoc vitio, et roga Deum si forte remittatur «tibi cogitatio cordis tui. Nam in felle amaritudi- «nis et collatione iniquitatis video te esse. Re- » Act. viu, 21, «Θεασάμενος δὲ ὁ Σίμων, ὅτι διὰ τῆς ἐπιθέσεως «τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων δίδοται τὸ Πνεῦμα τὸ «ἅγιον, προσήνεγκεν αὐτοῖς χρήματα, λέγων· Δότε «καμοὶ τὴν ἐξουσίαν ταύτην, ἵνα ᾧ ἐὰν ἐπιθῶ τὰς «χεῖρας, λαμβάνῃ Πνεῦμα ἅγιον.» Ὁ μιαρὸς οὗτος Σίμων, οὐ πίστεως ἕνεκεν προςφέρων τὰ χρήματα, ᾔτει τοῦτο γενέσθαι αὐτῷ, ἀλλ᾽ ὥστε πορισμὸν αὐτῷ χρημάτων καὶ ἀφορμὴν γε νέσθαι τοῦτο Προσῆλθε γὰρ ὥστε, δεξάμενος τοιαύ την χάριν, πλουτῆσαι διὰ τῶν σημείων, κατά πρώην φαντασίαν ἐνεργῶν διὰ τῶν δαιμόνων, ἤτοι πειράζων τοὺς ἀποστόλους τοῦτο ἐποίει, βουλόμενος κατά ηγορίαν περιβαλεῖν. Διὸ καὶ ἀκούει· «Οὐκ ἔστι σοι μερὶς ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ· ἡ γὰρ καρδία σου οὐκ ἔστιν εὐθεῖα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Μετανόησον οὖν, εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σοι τὸ ἁμάρτημα.» Προᾔδει γὰρ αὐτὸν ὁ Πέτρος μὴ πρὸς μετάνοιαν ἐπιστρέψοντα. Διὰ τοῦτο φησιν, «Εἰ ἀφεθήσεταί σοι.» Το γάρ, «Δεήθητε ὑμεῖς,» οὐ μετανοίας καὶ ἐπιστροφῆς, ἀλλὰ μόνον ἀφοσιώσεως ἕνεκα ἔφη· ἐπεὶ, ποῦ τὰ δάκρυα καὶ ἡ ἐξομολόγησις; Τοῦτο δὲ δεικνύντος ἐστιν ὡς δυσκατόρθωτον τὸ πρᾶγμα, καὶ πολλῆς δεόμενον μετανοίας, τοῖς εἰς αὐτὸ τὸ θεῖον ἐξαμαρτάνουσιν, εἰς δ καὶ Σίμων ἐξήμαρτεν, ἀργυρίου ὑπακούειν εἰς τὰς ἐνεργείας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἡγησάμενος. τι οὐκ ἀργυρίου οὐδὲ ὑποκριταῖς, ἀλλὰ ἁγίοις διὰ πίστεως ἡ μετοχὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δίδοται· ἐν ᾧ τὰ περὶ ὑποκρίσεως καὶ ἐπιπλήξεως Σίμωνος. Πέτρος δὲ εἶπε πρὸς αὐτόν· Τὸ ἀργύριόν σου σὺν «σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν, ὅτι τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ ἐνό- «μισας διὰ χρημάτων κτᾶσθαι. Οὐκ ἔστι σοι μερὶς «οὐδὲ κλῆρος ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἡ γὰρ καρδία σου «οὐκ ἔστιν εὐθεῖα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ Μετανόησον «οὖν ἀπὸ τῆς κακίας σου ταύτης; καὶ δεήθητι τοῦ «Θεοῦ, εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σοι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας «σου. Εἰς γὰρ χολὴν πικρίας, καὶ σύνδεσμον ἀδικίας

! uf ὁρῶ σε ὄντα. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Σίμων, εἶπε· Δεν- • θητε ὑμεῖς ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς τὸν Κύριον, ὅπως μη- « «δὲν ἐπέλθῃ ἐπ᾿ ἐμὲ, ὢν εἰρήκατε. Οἱ μὲν οὖν δια μαρτυράμενοι καὶ λαλήσαντες τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, «ὑπέστρεψαν εις Ιερουσαλήμ, πολλάς τε κώμας τῶν «Σαμαρειτῶν εὐηγγελίσαντο. ο «Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοί.» Οὐκ ἔστι ταῦτα ἀρω μένου, ἀλλὰ παιδεύοντος, ὡς ἄν τις εἴποι· Τὸ ἀργύριόν σου συναπόλοιτό σοι μετὰ τῆς προαιρέσεως. Οὐ κολάζει δὲ νῦν τὸν Σίμωνα ὁ Πέτρος καθὰ καὶ πρώην τὸν ᾿Ανανίαν, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἀνάγκης ή πίστις, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τὰ τῆς μετανοίας ε'σαγάγῃ. Αρκεῖ γὰρ πρὸς διόρθωσιν τὸ ἐλέγξαι, καὶ τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ εἰ πεῖν. καὶ τὸ, ἐκεῖνον ὁμολογῆσαι, ὅτι ἐάλω. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Δεήθητε ὑμεῖς ὑπὲρ ἐμοῦ, τοῦτό ἐστιν ὁμο λογοῦντος, εἰ καὶ μὴ ἀπὸ ὀρθῆς καὶ σφοδρᾶς διαθέσεως ἐλέγετο· Ὅτι τοῖς ἀγαθοῖς καὶ πιστοῖς εὐοδοῖ τὴν σωτη ρίαν ὁ Θεός, δῆλον ἐκ τῆς κατὰ τὸν εὐνοῦχον ὑποθέσεως. «Αγγελος δὲ Κυρίου ἐλάλησε προς Φίλιππον, • λέγων· ᾿Ανάστηθι, καὶ πορεύου κατὰ μεσημβρίαν α ἐπὶ τὴν ὁδὸν τὴν καταβαίνουσαν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ «εἰς Γάζαν, αὕτη ἐστὶν ἔρημος. Καὶ ἀναστὰς ἐπο- «ρεύθη. Καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ Αιθίοψ, εὐνοῦχος, δυνάστης • Κανδάκης τῆς βασιλίσσης Αἰθιόπων, ὃς ἦν ἐπὶ «πάσης της Γάζης αὐτῆς, ἐληλύθει προσκυνήσων «εἰς Ἱερουσαλήμ· ἦν τε ὑποστρέφων καὶ καθήμενος «ἐπὶ τοῦ ἅρματος αὐτοῦ, καὶ ἀνεγίνωσκε τὸν προς φήτην Ησαΐον. Εἶπε δὲ τὸ Πνεῦμα τῷ Φιλίππω. • Πρόσελθε καὶ κολλήθητι τῷ ἁρματι τούτῳ. Προσο δραμὼν δὲ ὁ Φίλιππος ἤκουσεν αὐτοῦ ἀναγινώσκον· « " - τος τὸν προφήτην Ησαίαν, καὶ εἶπεν· "Αρά γε για νώσκεις ἃ ἀναγινώσκεις; Ὁ δὲ εἶπε, Ηῶς γὰρ ἄν δυναίμην, ἐὰν μή τις οδηγήσῃ με; Ηαρεκάλεσέ το «τὸν Φίλιππον ἀναβάντα καθίσαι σὺν αὐτῷ. Ἡ δὲ «περιοχὴ τῆς Γραφῆς ἦν ἀνεγίνωσκεν, ἦν αὕτη» « Διὰ τί μη τῷ εὐνούχῳ φαίνεται ὁ ἄγγελος καὶ ἔγει αὐτὸν πρὸς Φίλιππον; Ότι ἴσως οὐκ ἂν ἐπείσθη, ἀλλ' ἐξεπλάγη μᾶλλον. Οὐ γὰρ ἦν ὡς ὁ Κορα νήλιος οὗτος. • Κατὰ μεσημβρίαν.» Οὐκ ἄν ἀπὸ Ἱεροσολύμων προς μεσημβρίαν ἀπῄει, ἀλλὰ πρὸς ἄκτον· ἀπὸ δὲ Σαμαρείας, ἔνθα Φίλιππος ὁ τῶν ἑπτὰ διέτριβε καὶ ἐδίδασκε τότε, πρὸς μεσημβρίαν ἐστὶν ἡ ὁδός. Τὸ δὲ, «Αὕτη ἐστὶν ἔρημος, Αὕτη ἐστὶν ἔρημος.» εἶπεν, ὥστε μὴ φοβηθῆναι τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπιστασίαν. Γυναῖκες δὲ ἦρχον ἐκείνης τῆς Αἰθιοπίας, ὧν καὶ ἡ Κανδάκη κατά διαδοχήν μία, ἧς ὁ εὐνοῦχος ὑπῆρχε ταμίας τῶν βασιλικῶν θησαυρῶν. Ιστέον δὲ ὅτι Κανδάκην Α' θίοπες πᾶσαν τὴν τοῦ βασιλέως μητέρα καλοῦσιν, ἐπειδὴ πατέρα Αἰθίοπες οὐκ ἀναφέρουσιν, ἀλλ' ὡς ὄντας υἱοὺς ηλίου παραδιδόασιν· ἑκάστου δὲ τὴν μητέρα καλοῦσι Κανδάκην. «Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς • ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ • Ανοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ « «spondens autem Simon dixit: Orate vos pro me apud Dominum, ne quid veniat in me horum, «quæ dixistis. Et illi quidem testificati ac locuti «verbum Dei, reversi sunt Jeresolymam, multis- «que vicis Samaritanorum prædicabant Evange- «lium.» «Pecunia tua tecum.» Non sunt hæc exsecrantis, sed corripientis, veluti si quis dicat: Pecunia tua simul tibi pereat cum hujusmodi voluntate. Non punit autem nunc Simonem Petrus quemadmodum prius Ananiam, ut ostendat fidem non esse necessitatis sive coactionis: sed ut ad ea polius inducat quæ pœnitentiæ sunt. Ad correctionem enim sufficit arguisse, et ea quæ in corde erant dixisse ac illum confessum esse quod deprehensus esset. 81 Siquidem dicere,Orate vos pro me,confitentis est: quanquam hoc non a recto vehementique affectu diceretur. CAPUT XII. Quod sanctorum ac fidelium communi saluti Deus prosperum tribuat successum, sumpto argumento ex his, quæ circa ennuchum contigerunt. «VIII, 26-32. Angelus autem Domini locutus est «ad Philippum, dicens: Surge et vade meridiem «versus, ad viam quæ descendit ab Jerusalem ad «Gazam.hæc est deserta. Surgensque profectus est. • Et ecce vir Ethiops.ennuchus, præfectus Canda- «ces reginæ Æthiopum, qui præerat universæ Gazæ «ipsius, venerat adoraturus Jerosolyma: et rever- «tebatur sedens super currum suum legebatque «Isaiam prophetam. Dixitautem Spiritus Philippo: «Accede et adjungere huic currui. Cumque accur ■ risset Philippus, audivit eum legentem Isaiam • prophetam, et dixit: Intelligisne qum legis? At «ille ait Quinam enim possim nisi quispiam me «manuduxerit? Rogavitque Philippum, ut ascen- «deret ac sederet secum. Argumentum vero Scri- • pturæ, quam legebat erat hoc.» Quam ob causam ennucho non apparet angelus ipsumque ducit ad Philippum? Quoniam fortassis non credidisset, sed magis perterritus fuisset. Neque enim erat qualis Cornelius. «Meridiem versus.» Non a Jerosolymis ad meridiem tendebat,sed ad septentrionem: a Samaria vero, in qua Philippus unus ex septem versabatur tunc et docebat, via erat meridiem versus Dixit aulem, Hac est deserta,» ut non metueret Judæorum principatum. Mulieres autem82imperabantilli Ethiopia, quarum una per successionem erat Candace: cujus ennuchus præerat conclavi thesaurorum regiorum.Sciendum autem quod Æthiopes omnem regis matrem Candacen appellant: siquidem Æthiopes regum patrem non referunt, sed illos tanquam veros solis filios tradunt: uniuscujusque autem matrem Candacen appellant. ■ VIII. 32 36. Tanquam ovis ad occisionem ductus «est, et sicut agnus coram tondente se mutus, sic «non aperuitos suum. In humilitate ipsius judicium

«ejus sublatum est. Generationem autem ejus quis «ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη. Τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς • enarrabit? Quoniam elevatur a terra vita ejus. «Respondens autem ennuchus Philippo dixit: Ob- «secro de quo dicit hoc propheta,de seipso,an de * alio quopiam? Aperiens autem Philippus os • suum, et incipiens ab hac Scriptura, annuntiavit «illi Jesum. Cumque irent per viam, venerunt ad «quamdam aquam, et ait ennuchus.» β α διηγήσεται; Ὅτι αἱρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐ «τοῦ. ᾿Αποκριθεὶς δὲ ὁ εὐνοῦχος τῷ Φιλίππῳ, εἶπε· • Δέομαί σου, περὶ τίνος ὁ προφήτης λέγει τοῦτο; περὶ ἑαυτοῦ, ἢ περὶ ἑτέρου τινός; ᾿Ανοίξας δὲ ὁ «Φίλιππος τὸ στόμα αὐτοῦ, καὶ ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς Γραφῆς ταύτης, εὐηγγελίσατο αὐτῷ τὸν Ἰησοῦν. «Ὡς δὲ ἐπορεύοντο κατὰ τὴν ὁδὸν, ἦλθον ἐπί τι ὕδωρ, • καί φησιν ὁ εὐνοῦχος. δ » 'Εντεῦθεν τὸ ἑκούσιον τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ πείρᾳ τῶν οικονομουμένων σημαίνεται. Ὡς γὰρ πρόβατον ἀγόμενον εἰς θυσίαν, ἢ ἀμνὸς ἐναντίου τοῦ κείροντος αὐτὸν (ἀνάγκῃ δὲ δαμαζόμενος οὐδὲ βληχᾶσθαι τὸ ἐνδόσιμον ἔχει), οὕτως ἑκὼν ἐν τῷ πάσχειν ἐσιώπα. Τὸ δὲ, «Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη, ο δηλοῖ τὴν παράνομον κρίσιν ἐπ' αὐτῷ γενομένην, τῆς ἀληθείας κρυβείσης. Τὸ δὲ, «Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται;» ἐπενεγκών, δείκνυσιν αὐτὸν ἀγενεαλόγητον. Ἦν μὲν γὰρ αὐτὸς καὶ ἀγενεαλόγητος ὡς Θεὸς, καὶ κατὰ σάρκα γεννώμενος ὡς ἀπογραφής μενος. Ητοι τὴν μετὰ τὴν ἀνάστασιν γενομένην δόξαν, καὶ τὴν εὐγενῆ αὐτοῦ ἀξίαν, ἢν ἡ τῶν οἶκος νομηθέντων ὑπέδειξε πεῖρα, τίς ἔσται ἱκανὸς λόγῳ φράσαι; αὐτοῦ μὲν θανάτῳ ὑποβαλλομένου, πάντων δὲ εἰς ἀφθαρσίαν χάριτι αὐτοῦ ζωοποιουμένων, καὶ πίστει λυτρουμένων. Εἶτά φησιν. «Ὅτι αἵρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ,» τουτέστιν ἐπαίρεται, καὶ ύψηλοτέρα τῶν ἐπὶ γῆς ἐστιν ἡ ζωὴ αὐτοῦ, τουτέστιν ἡ πολιτεία. Αἴρεται δὲ καὶ ἑτέρως καὶ ὑπὲρ πάντας ἐστὶν ἡ ζωὴ αὐτοῦ, τουτέστιν ἡ ὕπαρξις τοῦ Μονογενοῦς, ὅταν ἔξω νοεῖται σαρκὸς, καὶ οὔπω καθ᾿ ἡμᾶς γενόμενος. Αὐτοῦ γὰρ εἰς θάνατον ἑκουσίως καταβεβηκότος, ήρθη ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ καὶ μετεωρίο σθη, καὶ ὑπερανέβη τοὺς οὐρανούς, ὅτι βασιλεὺς ὑπῆρχε τῆς δόξης, καὶ ἡ αὐτοῦ ζωὴ κατὰ φύσιν, καὶ Κύριος τῶν δυνάμεων· εἰ καὶ διὰ τὴν περὶ ἡμᾶς οἰκονομίαν καὶ τὴν ἐκούσιον κένωσιν, τῆς κατὰ τὸ πάθος ἐπὶ γῆς ἀτιμίας καὶ ἀδοξίας ἡνέσχετο, τοῦτο διδούσης εὐλόγως αὐτῷ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν αὐτῷ καὶ ἀδιαιρέτως ἡνωμένης σαρκός, περὶ ἦν τὸ πάθος, καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἀτιμία συνέβαινε κατὰ Θεοῦ μὲν τολμωμένη τοῦ σεσαρκωμένου, ψαῦσαι δὲ μὴ δυνα μένη τοῦ ἀπαθοῦς, ὅπερ ἀμήχανον. Τοῦτον τοίνυν εἶναι τὸν Ἰησοῦν, καὶ πεπληρῶσθαι ἐν αὐτῷ τὴν Γραφὴν ὁ Φίλιππος ταύτην τῷ εὐνούχω εὐαγγελί ζεται· ᾧ καὶ πεισθεῖς, καὶ παραντίκα βαπτισθεὶς επέμφθη εἰς τὰ κλίματα τῆς Αἰθιοπίας, κηρύξων τοῦθ᾽ ὅπερ αὐτὸς ἐπίστευσε, Θεὸν μὲν ἵνα διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυγμένον, τούτου δὲ τὸν Υἱὸν τὴν κατὰ ἄνθρωπον ήδη πεποιῆσθαι παρουσίαν, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθαι, καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα οι προφῆται λέγουσι περὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐνταῦθα πεπλήρωται ἡ λέγουσα προφητεία, «Αιθιοπία προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ.» Hinc significatur spontanea Christi voluntas in aggrediendis his quæ ordinata erant. Sicut enim ovis, quæ ad victimam ducitur, vel agnus coram tondente se (qui autem nulla necessitate cogitur, neque balandi habet occasionem), ita cum sponte pateretur, tacebat. Quod autem sequitur, «In humilitate ipsius judicium ejus sublatum est,» signifcat iniquum judicium in ipsum inductum occultata veritate. Rursum inferens, «Generationem ejus quis enarrabit?» ostendit ipsum ἀγενεολόγητον esse, nempe quod origo generis ipsius dari non possit. Siquidem ipse et γενεαλόγητος erat tanquam Deus, et descriptus ac in censum relatus tanquam juxta carnem generatus. Sive: gloriam, quæ post resurrectionem ipsi accesserat, ac generosam ipsius dignitatem. quam experientia rerum ordinatarum manifestavit, quis idoneus erit, ut sermone edisserat? cum ipse quidem morti subjectus fuerit, universi vero ad incorruptionem gratia ejus vivificati sint fideque redempti. Deinde ait,. Quoniam elevatur de terra vita ejus. » Hoc est attollitur ac sublimior est his, qum in terra sunt vita ejus, id est conversatio. Elevatur autem et alio modo,ac super omnes est vita ejus, hoc est substantia Unigeniti, cum separatim a carne intelligitur 83 nondumque ad nos accedens.Cum enim ad mortem spontanee descenderit, elevata esta terra vita, sublimisque effecta est, ac supergressa est cœlos 83. quia rex gloriæ erat. et vita ejus naturalis, Dominusque virtutum: quanquam propter dispen - sationem circa nos ac spontaneam exinanitionem, in passione contumeliam et ignominiam sustinue. rit, dante hoc ei merito carne. quæ personaliter ac inseparabiliter ei unita erat, circa quam afflictio etexinde contumelia contigit: audens quidem adversus Deum incarnatum, non tamen potens impassibilem attingere, id enim impossibile erat. Hunc igitur esse Jesum, et hanc in eo completam esse Scripturam Philippus ennucho denuntiat:cui etiam obediens, statimque baptizatus, missus est ad regionem Æthiopiæ, prædicaturus hoc quod ipse crediderat: Deum quidem unum esse per prophetas prædicatum, hujus autem Filium jam secundum humanitatem advenisse ac factum esse, et ut ovem ad occisionem ductum esse, et cætera quæcunque dicunt de ipso prophetæ. Et hic completa est prophetia, quæ ait: «Æthiopia præveniet manus ejus Deo 86.» «VIII, 36-40. Ecce aqua, quid prohibet quo «Ιδού ὕδωρ, τί κωλύει με βαπτισθῆναι; Εἶπε δὲ * Psal. VIII, 3. * Psal. Lxvii, 34.

ὁ Φίλιππος· Εἰ πίστεύεις ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, ἔξ- «minus baptizer? Dixit autem Philippus: Si credis εστιν. ᾿Αποκριθεὶς δὲ εἶπε Πιστεύω τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸν Ἰησοῦν Χριστόν· καὶ ἐκέλευσε στῆναι τὸ ἅρμα. Καὶ κατέβησαν ἀμφότεροι εἰς τὸ ὕδωρ, ὅ τε Φίλιππος καὶ ὁ εὐνοῦχος, καὶ ἐβάπτισεν αὐτόν ω Ἐπισταστέον ὡς πολλὴ ἡ σπουδὴ ὑπῆρχε τελείως Χριστιανίζουσι περὶ τὸ αἰσθητὸν βάπτισμα. Διττοῦ γὰρ ὄντος τοῦ διδομένου, ότὲ μὲν δι' ὕδατος, ὁτὲ δ. ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, οὐ διὰ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ ἐν Πνεύματι βαπτίσματος, κατεφρόνουν τοῦ σωματικωτέρου. Συμβάλλεται γὰρ καὶ τοῦτο εἰς σωτηρίαν καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ σώματος. «Οτε δὲ ἀνέβησαν ἐκ τοῦ ὕδατος, Πνεῦμα Κυρίου ἤρπασε τὸν Φίλιππον, καὶ οὐκ εἶδεν αὐτὸν οὐκ ρ «ἔτι ὁ εὐνοῦχος. Επορεύετο γὰρ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ «χείρων. Φίλιππος δὲ εὐρέθη εἰς ῎Αζωτον. Καὶ • διερχόμενος εὐηγγελίζετο τὰς πόλεις πάσας ἕως «τοῦ ἐλθεῖν αὐτὸν εἰς Καισάρειαν. » Συμφερόντως τὸν Φίλιππον ήρπασε τὸ Πνεῦμα, ἐπεὶ ἠξίωσεν ἂν καὶ συμπαρελθεῖν αὐτῷ ὁ εὐνοῦχος. Καὶ ἐλύπησεν ἂν ἐκεῖνος ἀνανεύσας καὶ ἀρνησάμενος, οὔπω καιροῦ ὄντος. Καὶ αὐτὸς ὁ Φίλιππος μέγα ἐκέρδανεν, ὅπερ ήκους περὶ Ἰεζεχιὴλ καὶ Αββακούμ καὶ ἐπ' αὐτῷ γενόμενον ἰδών. Δείκνυται δὲ πολλὴν ὁδὸν ἀπελθών, εἶχε ἐν ᾿Αζώτῳ εὑρέθη. Ἐκεῖ γὰρ αὐτὸν ἔστησεν, ἔνθα λοιπὸν καὶ εὐαγγελίο σασθαι αὐτὸν ἔλει, καὶ εἰς Καισάρειαν ἐντεῦθεν τὴν ἐνεγκοῦσαν ἀπελθεῖν. Περὶ τῆς οὐρανόθεν θείας κλήσεως Παύλου εἰς ἀποστολὴν Χριστοῦ ἐν ᾧ περὶ βάσεως καὶ βαπτίσματος Παύλου διὰ ᾿Ανανίου κατὰ ἀποκάλυψιν Θεού, παρρησίας τε αὐτοῦ καὶ συντυχίας τῆς διά Βαρνάβα πρὸς τοὺς ἀποστό λους. Η «Ο δὲ Σαῦλος ἔτι ἐμπνέων ἀπειλῆς καὶ φόνου · εἰς τοὺς μαθητὲς τοῦ Κυρίου, προσελθὼν τῷ · ἀρχιερεῖ ἡτήσατο παρ' αὐτοῦ ἐπιστολὰς εἰς Δαμασκὸν πρὸς τὰς συναγωγές, ὅπως ἐάν τινας εὕρῃ τῆς ὁδοῦ όντας ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας, δεδεμένους ἀγάγῃ εἰς Ἱερουσαλήμ. Ἐν δὲ τῷ πυρεύεσθαι, ἐγένετο αὐτὸν ἐγγίζειν τῇ Δαμασκῷ. Καὶ ἑξαίφνης «περιήστραψεν αὐτὸν φῶς ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κ πεσὼν ἐπὶ τὴν γῆν, ἤκουσε φωνὴν λέγουσαν αὐτῷ· «Σαούλ, Σαούλ, τί με διώκεις; Εἶπε δὲ, Τίς εἶ, Κύ- · μιε; Ὁ δὲ Κύριος εἶπεν· Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς, ὃν «σε διώκεις Σκληρών σοι προς κέντρα λακτίζειν. • Τρέμων τε καὶ θαμβῶν εἶπε· Κύριε, τί με θέλεις α ποιῆσαι; Καὶ ὁ Κύριος πρὸς αὐτόν. ᾿Ανάστηθι καὶ · εσελθε εἰς τὴν πόλιν, καὶ λαληθήσεταί σοι, τί σε κ δεῖ ποιεῖν. Οἱ δὲ ἄνδρες οἱ συνοδεύοντες αὐτῷ, «εἰπτήκεισαν ἐννεο!, ἀκούοντες μὲν τῆς φωνῆς, μηδένα δὲ θεωροῦντες. 'Ηγέρθη δὲ ὁ Σαῦλος ἀπὸ στῆς γῆς, ἀνεψγμένων τε τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ, «οὐδένα ἔβλεπε. Χειραγωγοῦντες δὲ αὐτὸν, εἰσ «ήγαγον εἰς Δαμασκόν, καὶ ἦν ἡμέρας τρεῖς μὴ «βλέπων.» • Τῆς ὁδοῦ ὄντας.» Οδὸν ἐκάλουν, τὴν εἰς Χρισ «ex toto corde, licet. Respondens autem, ail: «Credo Filium Dei esse Jesum Christum: jussitque «sisti currum. Ac descederunt ambo in aquam, Philippus simul et eunuchus, et baptizavit • eum.. Animadvertendum est multum fuisse studium his qui perfecte Christiani fiebant, circa sensibile baptisma. Cum enim dupliciter daretur, nempe per aquam, et in Spiritu sancto ac igni: propter excellentiam baptismatis quod erat in Spiritu, non despiciebant illud quod magis corporale erat. Confert enim et hoc ad salutem ac resurrectionem corporis. «VIII, 39, 40. Cum autem ascendissent ex aqua, «Spiritus Domini rapuit Philippum: nec amplius «vidit eum eunuchus. Ibat enim per viam suam • gaudens. Philippus vero repertus est Azoti: et pertransiens evangelizabat civitatibus cunctis, «donec veniret Cesaream.» « 84 Utiliter Spiritus rapuit Philippum, quoniam voluisset sane et eunuchus congredi, et ille abnuens ac denegans, cum nondum tempus esset, ipsum utique contristasset. Ipse quoque Philippus plurimum lucri fecit, videns in ipso completum quod apud Ezechiel et Habacuc audierat. Ostenditur quoque lor.gum iter digressus, si Azoti repertus est.lbi euim eum statuit ubi deinceps prædicare ipsum oportebat, et hinc in Cæsaream patriam suam discedere. CAPUT XIII. De divina Pauli ad Christi apostolatum vocatione cœlitus facta: in quo etiam agitur de salute_et baptismate Pauli per Ananiam juxta Dei revelationem, et loquendi libertate, ac conversatione erga apostolos per Barnabam contracta. Π « «ΙΧ, 1-9. Saulus autem adhuc spirans minas ac «cædem adversus discipulos Domini, accessit ad «principem sacerdotum, petiitque ab eo epistolas, «quas Damascum perferret ad synagogas. ut si quos invenisset,qui ejus viæ essent, viros ac mulieres, «vinctos duceret Jerusalem. Et cum iter faceret contigit ut appropinquaret Damasco. Et repente «circumfulsit eum lux de cœlo, delapsusque in «terram audivit vocem dicentem sibi; Saul Saul, «quid me persequeris? Ait autem: Quis es, Do- «mine? Et dixit Dominus: Ego sum Jesus, quem «tu persequeris. Durum est tibi contra stimulos «calcitrare. Isque tremens ac stupens, dixit: «Domine, quid me vis facere? Et Dominus ad ■ eum: Surge et ingredere civitatem, ac dicetur «tibi quid te oporteat facere. 85 Viri autem qui co- «mites erant itineris, stabant attoniti, audientes quidem vocem, neminem tamen videnes. Sur- «rexit autem Saulus de terra, apertisque oculis «neminem videbat. Ipsum vero manuducentes «< introduxerunt Damascum. Et erat triduo non «videns.» «Quæ ejus viæ essent.» Viam appellabant fidem

in Christum verum Deum nostrum. quam prædica- στὸν τὸν ἀληθῆ Θεὸν ἡμῶν, ἣν ἐκήρυττον οἱ ἀπόστο λοι, πίστιν· καὶ μάλα εἰκότως. Δι' αὐτῆς γὰρ εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν, καὶ οὐ δι᾿ ἄλλης τινός εἰσερχόμεθα. ᾿Αληθεστέρῳ δὲ λόγῳ, ὁδὸν τὴν πολιο τείαν ἀκουστέον, ὡς παρὰ τῷ Ἡσαΐᾳ «"Ινα τί ἐπλάνησαν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου;» τουτέστι τῆς κατὰ σὲ πολιτείας. Πὕτως οὖν ἐνταῦθα ὁδὸν, τὴν κατὰ Χριστὸν εἶπε πολιτείαν καὶ ἐν οἷς ἄλλοις ὁδοῦ μνημονεύει, τὸ κατὰ Χριστὸν κήρυγμα καὶ τὴν κατ' αὐτὸν σημαίνει πολιτείαν Ἴσως καὶ ὡς εὐτελίζον τες καὶ διασύροντες οὕτως αὐτοὺς ἐκάλουν. Καὶ γὰρ τὸν ἄτιμον εἰώθασι καλεῖν ἄνθρωπον ἐξ ὁδοῦ. Οὐκ ἐζήτησε δὲ ἐξουσίαν ἐκεῖ τιμωρήσασθαι αὐτοὺς, ἀλλ᾽ ἀγαγεῖν εἰς Ἱερουσαλήμ, ὅτι μετὰ πλείονος τῆς ἐξουσίας ταῦτα ήθελε πράττειν. Ἐν πόλει δὲ ἡ ὀπτασία οὐ γίνεται, ἀλλ᾽ ἐν τῇ ὁδῷ ἐφ' ἡσυχία, ὡς μὴ ἐξεῖναι τὸ περὶ αὐτὸν γεγονὸς άλλους άλλως διηγεῖσθαι, ἀλλ' αὐτὸς ἀξιόπιστος εἴη διηγεῖσθαι ὡς καὶ τὴν ὄψιν ἰδὼν, καὶ τὸ πάθος ὑποστάς. Οὐ πάντας δὲ τυφλοῖ εἰ μὴ Παῦλον μόνον, ἵνα μὴ κοινὸν καὶ ὡς ἀπὸ τύχης τὸ πάθος νομισθῇ, ἀλλὰ θείας προνοίας. Διὰ τί δὲ μὴ ἐπίστευσαν οἱ σὺν αὐτῷ; Ἵνα ὦσιν ἀξιόπιστοι μαρτυροῦντες τὸ περὶ Παῦλον. Εἰ γὰρ ἐπίστευσαν, ἔδοξαν ἂν πρὸς χάριν μαρτυρεῖν. «Ακούοντες μὲν τῆς φωνῆς.» Οὐ τῆς ἄνωθεν ἤκουσαν φωνῆς οἱ συνόντες τῷ Παύλῳ, ἀλλὰ τῆς τοῦ Παύλου. Οὐδένα δὲ ἐθεώρουν πρὸς ὅν ἀπεκρίνατο· ὁ δὲ Παῦλος μόνος τῆς ἄνωθεν. Καὶ γὰρ προϊὼν αὐτὸν εἰσάγει λέγοντα τὸν Παῦλον «Οἱ δὲ σὺν ἐμοὶ ὄντες τὸ μὲν φῶς ἐθεάσαντο, καὶ ἔμφοβοι ἐγένοντο, τὴν δὲ φωνὴν οὐκ ἤκουσαν τοῦ λαλοῦντός μοι.» Εἰ γὰρ τῆς φωνῆς ήκουσαν ἐκείνης, οὐκ ἂν ἠπίστησαν. Τὸν δὲ Παῦλον ὁρῶντες ἀποκρινόμενον, ἐθαύμαζον. Διὰ τοῦτο δὲ οὐκ ἐξ ἀρχῆς τοῦτο γέγονεν, ἵνα δειχθῇ ὄντως ὅτι ἀνέστη Χριστός. Ὁ γὰρ ἐλαύνων αὐτὸν καὶ ἀπι Ο στῶν αὐτοῦ τῇ ἀναστάσει, καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ διώκων, πόθεν ἐν ἐπίστευσεν, εἰ μὴ πολλὴ ἦν τῆς ἀναστάσεως ἢ ἰσχύς; bant apostoli et merito sane.Siquidem in regnum calorum per illam et non per aliam ullam ingredimur. Veriori autem sermone via intelligenda est conversatio, velut apud Isaiam: «Ut quid errare nos fecerunt a via tua 37?» Hoc est a conversatione, quæ tuis convenit placitis. Ita ergo et hic viam appellavit conversationem secundum Christum. Sic et aliis locis ubi vim meminit. prædicationem secundum Christum significavit, aut conversationem juxta placita Christi. Forte etiam quasi attenuantes aut detrahentes ita eos vocabant. Siquidem obscurum sive ignobilem solent appellare hominem e via seu e trivio. Non petivit autem potestatem eos ibi puniendi, sed adducendi Jerosolyma quod hæc majori auctoritate fieri vellet. In civitate vero non accidit visio, sed in via per quietem, ne aliis liceret alio modo narrare quod circa ipsum contigisset, sed ipse fide dignus esset ad referendum, qui visionem vidisset, et casum perpessus fuisset. Non omnes autem excæcat, sed solum duntaxat Paulum, ne communis afflictio existimaretur, et quæ casu contigisset, sed a divina providentia. Quare autem non crediderunt ii qui cum eo erant? Ut fide digni testes essent ejus quod circa Paulum contigerat.Nam si credidissent, viderentur ad gratiam testificari. «Audientes quidem vocem.» Non eam quæ desuper delapsa erat vocem audierunt hi qui cum Paulo erant, sed Pauli vocem Ipsum etenim Paulum in sequentibus inducit dicentem: «lt qui mecum erant, lumen quidem viderunt et exterriti sunt, vocem autem non audierunt ejus qui loquebatur mecum 88. Si enim vocem illam audissent nequaquam increduli permansissent. Paulum vero respondentem videntes mirabantur. Ideo autem hoc ab initio actum non est, 86 ut ostenderelur quod vere surrexerit Christus. Nam is qui illum ejiciebat nec ejus credendo resurrectioni etiam ipsius discipulos persequebatur, unde credidisset, nisi magna esset vis resurrectionis ejus? «Et non comedit neque bibit.» Quam ob causam? Quoniam seipsum mirum in modum pœna dignum judicabat ob Ecclesiæ persecutionem, tristisque Deum deprecabatur ut sibi remitteret. IX, 10 12. Erat autem quidam discipulus Da- «masci nomine Ananias: et dixit ad illum per «visum Dominus: Anania. At ille ait: Ecce ego, η «Domine. Et Dominus ad eum: Surge et vade in «vicum qui vocatur Rectus, ac quære in domo «Juda Saulum nomine Tarsensem: ecce enim * orat. Viditque per visum virum nomine Ana- «niam introeuntem, et imponentem sibi manum «ut visum reciperet.» Ut quid, obsecro, nullum magnorum qui fide dignus esset traxit, aut ad Pauli instructionem transmisit, sed Ananiam qui unus erat ex Septua87 Isa, LXIII, 17. 88 Infra, XXII. " Καὶ οὐκ ἔφαγεν οὐδὲ ἔπιεν.» Διὰ τί; Ὅτι λίαν ἑαυτοῦ κατέγνω ἐπὶ τῷ διωγμῷ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ λυπούμενος παρεκάλει τὸν Θεὸν ἀφεθῆναι αὐτῷ « «"Ην δέ τις μαθητής εν Δαμασκῷ ὀνόματι Ανα «νίας· καὶ εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος ἐν δράματι, «Ανανία. Ὁ δὲ εἶπεν· Ἰδοὺ ἐγώ, Κύριε. Ὁ δὲ Κύριος πρὸς αὐτόν· ᾿Αναστάς πορεύθητι ἐπὶ τὴν βύμην τὴν καλουμένην Εὐθεῖαν, καὶ ζήτησον ἐν οἰκίᾳ Ἰούδα Σαῦλον ὀνόματι Ταρσέα· ἰδοὺ γὰρ προσεύχεται. Καὶ εἶδεν ἐν δράματι ἄνδρα ονόματι «᾿Ανανίαν εἰσελθόντα, καὶ ἐπιτιθέντα αὐτῷ χεῖρα, «ὅπως ἀναβλέψῃ. « " Τί δή ποτε οὐδένα τῶν ἀξιοπίστων καὶ μεγάλων ελκυσεν, οὐδὲ μετέστησε πρὸς τὴν τοῦ Παύλου κατήγησιν, ἀλλ' ᾿Ανανίαν ὄντα τῶν ἑβδομήκοντα;

Επειδή οὐκ ἔμελλε δι' ἀνθρώπων ἐνάγεσθαι, ἀλλὰ ginta? Quoniam per omines inducturus eum non δι' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ. Ἐπεὶ καὶ οὗτος ἐδίδαξε μὲν ^ erat, sed per ipsum Christum. Siquidem nihil eum docuit, sed tantum baptizavit. Simul enim ut illuminatus esset, magnam Spiritus gratiam a zelo animique promptitudine attracturus erat. Hinc autem intelligendum est illas narrari debere visiones aut somnia quæ in communem sunt utilitatem, conferuntque ad Dei cultum, quæ Domini assistentiam habentautangelorum Contingitautem et privata per somnum videri, quæ non debent referri. Attamen quanquam hic privata erat Sauli utilitas, at certe admiranda quæ accidit salus, rursum ad divinum cultum asciscit hominem: et ob id tanquam de communi utilitate loqui de ea oportuit. • Surge et vade. oportuit. ▪ Surge et vade.» Et hic Ananias diaconus erat, prout ipse Paulus in canonibus testaαὐτὸν οὐδὲν, ἐβάπτισε δὲ ξ μόνον. "Αμα γὰρ φωτι σθεὶς ἔμελλε πολλὴν ἐπισπάσασθαι τοῦ Πνεύματος χάριν ἀπὸ τοῦ ζήλου καὶ τῆς προθυμίας. Ἐντεῦθεν δὲ σημειωτέον ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὀνείρατα δεῖ λέγεσθαι, ἅπερ κοινωφελῆ ἐστι, καὶ συμβάλλεται εἰς θεοσέ βειαν, ὅσα ἔχει τοῦ Κυρίου τὴν παράστασιν ἢ ἀγω γέλων. Ἔστι δὲ καὶ κατ' ὄναρ ἰδικά, ἃ οὐκ ὀφείλει λαλεῖσθαι. Πλὴν, εἰ καὶ ἰδικὴ τοῦ Σαύλου ἡ ὠφέλεια, ἀλλ᾽ οὖν ἴασις παράδοξος συμβᾶσα, πάλιν εἰς θεο σέβειαν τῶν ἄνθρωπον προσκαλεῖται· καὶ διὰ τοῦτο ὡς κοινωφελῆ ἐκλαλεῖσθαι ἔδει. «Αναστὰς πορεύ θητι.» Καὶ οὗτος ὁ ᾿Ανανίας διάκονος ἦν, ὡς αὐτὸς Παῦλος μαρτυρεῖ ἐν τοῖς κανόσι. Τοῦτο δὲ γέγονε διὰ τὸ μὴ παρεῖναι πρεσβύτερον ἐν Δαμασκῷ ἕνεκεν τοῦ γεγονότος διωγμοῦ. «Καὶ εἶδεν ἐν ὁράματι.» Οὐκ ἠδύνατο γὰρ ἰδεῖν καθ᾽ ὕπαρ, ἐπειδὴ πηρὸς ἦν. ᾿Απεκρίθη δὲ ᾿Ανανίας. Κύριε, ἀκήκος ἀπὸ «πολλῶν περὶ τοῦ ἀνδρὸς τούτου, ὅσα κακὰ ἐποίησε «τοῖς αγίοις σου ἐν Ἱερουσαλήμ. Καὶ ὧδε ἔχει ἐξ- «ουσίαν παρὰ τῶν ἀρχιερέων δῆσαι πάντας τοὺς • ἐπικαλουμένους τὸ ὄνομά σου. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν • ὁ Κύριος" Πορεύου, ὅτι σκεῦος ἐκλογῆς μοί εστιν «οὗτος, τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου ἐνώπιον ἐθνῶν «καὶ βασιλέων, υἱῶν τε Ισραήλ. Εγώ γάρ υπου δείξω αὐτῷ ὅσα δεῖ αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματός μου α παθεῖν. Απῆλθε δὲ ᾿Ανανίας, καὶ εἰσῆλθεν εἰς στὴν οἰκίαν· καὶ ἐπιθεὶς ἐπ᾿ αὐτὸν τὰς χεῖρας εἶπε· • Σαούλ ἀδελφέ. ο • Ακήκοα ἀπὸ πολλῶν.» Ταῦτά φησιν ὁ ᾿Ανανίας, οὐχ ὡς ἀπιστῶν τοῖς λεγομένοις, οὐδὲ ἡπατῆσθαι νομίζων τὸν Χριστόν· μὴ γένοιτο! ἀλλὰ φο βούμενος καὶ τρέμων. Εἰκὸς γὰρ ἦν αὐτοὺς ἐν φόβῳ ὄντας περιεργάζεσθαι, ώστε μανθάνειν τὰ κατ᾿ αὐτῶν ὁριζόμενα ἐπεὶ πόθεν ἦν δῆλον αὐτοῖς, ὅτι καὶ ὧδε ἐξουσίαν ἔχει παρὰ τῶν ἀρχιερέων;) καὶ λέγειν, ὅτι Τούτων ὄντων πῶς δύναται ταῦτα γενέσθαι; Τί οὖν ὁ Κύριος ὁ ταῖς καρδίαις ἐμβατεύων κατὰ Παύλου ἐμαρτύρησε; Δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἔπι φυσικὴ ἡ κακία αὐτῷ. Σκεῦος γάρ, φησὶν, ἐκλογῆς ἐστι. Διὰ τοῦτο, φησίν, ἔδειξεν ὅτι δόκιμος ἐστι· τὸ δόκιμον γὰρ τις ἐκλέγεται σκεῦος. Καί οὐ μόνον πιστὸς ἔσται, φησὶν, ἀλλὰ καὶ διδάσκαλος καὶ κῆρυξ τῆς οἰκουμένης, ἀλλὰ καὶ πείσεται πολλὰ ὑπὲρ ἐμοῦ. Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Σκεῦος ἐκλογῆς μοί ἐστι, καὶ ὅτι βαστάσει τὸ ὄνομά μου. Ἐπεὶ δὲ ἀκού σας ὁ ᾿Ανανίας ὅτι τυφλός ἐστιν ὁ Παῦλος, ἐχάρη, και μονονουχὶ τοῦτο λέγει διὰ τῶν αὐτοῦ ῥημάτων. Καλῶς ἔχει, ἄφες αὐτὸν πεπηρῶσθαι· τί με κελεύεις ἀνεῖξαι τοὺς ὀφθαλμοὺς; ἵνα πάλιν κολάσῃ; Οὐ μόνον, φησίν, οὐδὲν ἐργάσεται δεινὸν, ἀλλὰ καὶ πείσεται πολλὰ ὑπὲρ ἐμοῦ. «Ο Κύριος ἀπέσταλκέ με ὁ ὀφθεὶς τοι ἐν τῇ ὁδῷ κ ή ἤρχου, ὅπως ἀναβλέψῃς καὶ κλησθῇς Πνεύματος ἁγίου. Καὶ εὐθέως απέπεσον ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν PATROL. GR. CXVIII. tur. Id autem factum est, quod Damasci propter motam persecutionem non adesset presbyter.. Et vidit per visum.» Neque enim revera videre potuit, quoniam cæcus erat. ΙΧ, 13-17. «Respondit autem Ananias: Domine, «audivi ex mullis de viro hoc, quanta mala fece- «rit sanctis tuis Jerosolymis. Et hoc loco pote- «statem habet a principibus sacerdotum vinciendi «omnes qui invocant 87 nomen tuum. Dixit autem ■ ad eum Dominus: Vade, quoniam vas electum «est mihi iste, ut portet nomen meum coram gentibus et regibus, ac filiis Israel. Ego enim «ostendam illi quanta oporteat eum pro nomine «meo pati. Et abiit Ananias, introivitque in «domum, et impositis illi manibus dixit: Saul «frater.» ◉ • Audivi ex multis.» Hæc dicit Ananias, non tanquam incredulus his quæ dicebantur, neque errare Christum existimans: absit! sed timens ac tremens. Erat enim versimile quod cum in timore essent, sciscitabantur, ut discerent quæ contra se definita erant. (Alioqui enim quomodo illis manifestum esset quod etiam hic haberet potestatem a principibus sacerdotum?) Itaque dicebat: Cum hæc ita sint, quomodo possunt ista fieri? Quid ergo Dominus, in eorum cordibus habitans, adversus Paulum testabatur? Ostendit non esse naturale illi vitium. Nam vas electum est, inquit. Propterea ostendit quod probatus sit: nam probatum ras quivis eligit. Nec solum, inquit, fidelis erit, sed et præceptor ac prædicator universi orbis, multaque pro me patietur. Propterea ait, Vas electum mihi est, et nomen meum portabit. Quoniam autem Ananias audiens quod cæcus esset Paulus, gavisus est, et propemodum verbis suis hoc dicit: Bene se habet, sine eum excæcatum esse: ut quid me jubes ejus oculos aperire? an ut rursum vinciat? ut rursum puniat? ideo ait Non solum nihil mali operabitur, sed et multa pro me tol rabit. IX. 17-19. «Dominus misit me qui apparuit tibi ■ in via qua veniebas, ut visum recipias, et im. plearis Spiritu sancto. Statimque deciderunt ab

CECUMENIUS TRICOÆ EPISCOPUS. «oculis ejus tanquam squamm, et visum rece- «αὐτοῦ ὡσεὶ λεπίδες, ἀνέβλεψε τε καὶ ἀναστὰς «pit, ac surgens baptizatus est. Cumque acce- «pisset cibum confortatus est. Fuit autem Saulus «cum discipulis qui erant Damasci dies ali- «quot.» • Qui apparuit tibi.» Atqui non dixit ei Christus Ego illi apparui, sed hoc a Spiritui sancto didicit. Verum non fuit ab eo visus. Utique rebus ipsis et efficacia visus fuit et apparuit. Non dixit autem: 88 Qui te excmcavit, improperium declinans, sed qui apparuit tibi.gDecidunt autem squamæ, vehementiam cæcitatis ostendentes, sanita - tisque certitudinem. ΙΧ, 20-25. «Et confestim in synagogis prædica- • bat Christum, quod hic esset Filius Dei. Stupe- «bant autem omnes qui eum audiebant, ac dice- • bant: Nonne hic est qui expugnabat Jerosolymis «eos qui invocabant nomen istud? Et huc ad hoc • venit ut vinctos educeret illos ad principes sacer- «dolum? Saulus vero magis invalescebat, et con- «fundebat Judæos qui habitant Damasci, confir- «mans hunc esse Christum. Expletis autem diebus «compluribus, inierunt inter se Judæi consilium «ut ipsum occiderent. Verum notæ factæ sunt «Saulo insidiæ eorum. Et asservabant portas die «ac nocte ut ipsum occiderent. Acceptum autem «eum discipuli noctu per murum demiserunt sub- * mittentes in sporta.» «Prædicabat Christum in synagogis.» Nempe cum legem didicisset, ora illis obturabat, nec sinebat loqui, sed a Scripturis contrarium ostendebat. «Confirmans,» hoc est, cum mansuetudine docens Jesum esse Christum Dei Filium. At illi insidiabantur ut ipsum occiderent: verum a muro per discipulos demissus est in sporta, ac fuga servatus est. Considera quod jam discipulos quoque nactus erat, adeo totus ardebat ac prædicatione perficiebatur: atque eo ipso quod tardius accessisset, promptior efficiebatur. Et quanquam hinc migrare cuperet, attamen hominum quoque salutem amabat: propter quod etiam frequenter hujusmodi comminiscebatur, servans seipsum servans seipsum prædicationi; nec reeusabat humanis uti inventis, ubi temporis occasio expeteret. · ἐβαπτίσθη, καὶ λαβὼν τροφὴν ἐνίσχυσεν. Εγένετο • δὲ ὁ Σαῦλος μετὰ τῶν ἐν Δαμασκῷ μαθητῶν «ἡμέρας τινάς.» «Ο ὀφθεὶς σοι.» Καὶ μὴν οὐκ εἶπεν αὐτῷ ὁ Χριστός, ὅτι Ὤφθην αὐτῷ, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἔμαθεν. Καὶ μὴν οὐκ ὤφθη. Ναὶ διὰ πραγμάτων καὶ τῆς ἐνεργείας ὤφθη. Οὐκ εἶπε δὲ, Ὁ πηρώσας σε, ἐκκλίνων τὸν ὀνειδισμόν, ἀλλ', Ὁ ὀφθεὶς σοι. Ἐκπίπτουσι δὲ λεπίδες, τὸ σφοδρὸν δεικύουσαι τῆς τυφλώσεως, καὶ τὸ ἀναμφίβολον τῆς ἰάσεως. « " «Καὶ εὐθέως ἐν ταῖς συναγωγαῖς ἐκήρυσσε τὸν «Χριστόν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ. Ἐξ- «ίσταντο δὲ πάντες οἱ ἀκούοντις, καὶ ἔλεγον· Οὐχ «οὗτός ἐστιν ὁ πορθήσας ἐν Ἱερουσαλὴμ τοὺς ἐπι καλουμένους τὸ ὄνομα τοῦτο; Καὶ ὧδε εἰς τοῦτο «ἐλήλυθεν, ἵνα δεδεμένους αὐτοὺς ἀγάγῃ ἐπὶ τοὺς ἀρχιερεῖς; Σαῦλος δὲ μᾶλλον ἐνεδυναμοῦτο καὶ συνέχυνε τοὺς Ἰουδαίους τοὺς κατοικοῦντας ἐν • Δαμασκῷ. συμβιβάζων ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός. «Ὡς δὲ ἐπληροῦντο ἡμέραι ἱκαναὶ, συνεβουλεύ • σαντο οἱ Ἰουδαῖοι ἀνελεῖν αὐτόν. Εγνώσθη δὲ τῷ «Σαύλῳ ἡ ἐπιβουλὴ αὐτῶν. Παρετήρουν τε τὰς πύ κ λας ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς, ὅπως αὐτὸν ἀνέλωσι. Λαβόντες δὲ αὐτὸν οἱ μαθηταὶ νυκτός, καθῆκαν διὰ κ τοῦ τείχους, χαλάσαντες ἐν σπυρίδι.» «Ἐκήρυσσε τὸν Χριστὸν ἐν ταῖς συναγωγαίς.» Ατε νομομαθής ὧν ἐπεστόμιζεν αὑτοὺς, καὶ οὐκ εἴα φθέγγεσθαι, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἐδείκνυε. «Συμβιβάζων,» τουτέστι, μετ᾿ ἐπιεικείας διδάσκων, ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θοῦ. Οἱ δὲ ἐπι εβούλευον ὥστε ἀνελεῖν αὐτόν· ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ τείχους ἐν σπυρίδι ἐγαλᾶτο διὰ τῶν μαθητῶν, καὶ διεσώζετο φυγάς· Σκόπει ὅτι ἤδη καὶ μαθητάς ἦν κτησάμενος, οὕτως ὅλως ἐκαίετο καὶ ἐπεπλήρωτο τοῦ κηρύγμα τος, καὶ τὸ βραδύτερον αὐτὸν προσελθεῖν προθυ μότερον ἐποίει. Μὲ γὰρ καὶ ἐπεθύμει τῆς ἐντεῦθεν ἀποδημίας, ἀλλ᾽ ὅμως καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἤρα σωτηρίας· δι᾿ ὃ καὶ πολλάκις τοιαῦτα ἐμηχανᾶτο, τηρῶν ἑαυτὸν τῷ κηρύγματι· καὶ οὐ παρητεῖτο καὶ ἀνθρωπίνοις χρήσασθαι μηχανήμασιν, ἡνίκα ἀπῄτει καιρός. ΙΧ, 26 28 «Cum autem Saulus venisset Jeru- • Παραγενόμενος δὲ ὁ Σαῦλος ἐν Ἱερουσαλήμ, «salem, tentabat se adjungere discipulis: et omnes «ἐπειρᾶτο κολλᾶσαι τοῖς μαθηταῖς· καὶ πάντες «illum timebant, non credentes quod esset disci- «pulus. Barnabas vero apprehensum illum duxit << ad apostolos, narravitque ipsis quomodo in via • vidisset Dominum 89 et quod locutus esset ei: • et quomodo Damasci strenue se gessisset in no- «mine Jesu. Eratque cum ipsis intrans et exiens «Jerosolymis, ac cum fiducia loquens in nomine «Domini Jesu.» Digna hic suboritur dubitatio quomodo in Epistola ad Galatas dicat quod non abierit Jerosolymam, sed in Arabiam, et rursum Damascum, ac post tres annos Jerosolymam ut videret Petrum, «ἐφοβοῦντο αὐτὸν, μὴ πιστεύοντες ὅτι ἐστὶ μαθη «τής. Βαρνάβας δὲ ἐπιλαβόμενος αὐτὸν, ἤγαγε πρὸς «τοὺς ἀποστόλους, καὶ διηγήσατο αὐτοῖς πῶς ἐν τῇ «ὁδῷ εἶδε τὸν Κύριον, καὶ ὅτι ἐλάλησεν αὐτῷ· καὶ «πῶς ἐν Δαμασκη ἐπα ῥησιάσατο ἐν τῷ ὀνόματι «τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ ἦν μετ᾿ αὐτῶν εἰσπορευόμενος εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ παῤῥησιαζόμενος ἐν τῷ ὀνόματι «τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ.» « Αξιον ἑνταῦθα διαπορῆσαι, πῶς ἐν μὲν τῇ πρὸς Γαλάτας φησίν, ὅτι οὐκ ἀπῆλθον εἰς Ἱεροσόλυμα ἀλλ' εἰς ᾿Αραβίαν καὶ Δαμασκὸν, καὶ μετὰ τρία ἔτη εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἱστορῆσαι Πέτρον καὶ ὅτι

οὐδένα τῶν ἀποστόλων εἶδον. Ἐνταῦθα δὲ τοὐναντίον quodque nullum cæterorum viderit apostolorum 80 φησίν, ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τοὺς ἀποστόλους ὁ Βαρνάδας. Η τοίνυν τούτό φησιν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας Ἐπιστολῇ, ὅτι οὐκ ἀπῆλθεν, ὥστε ἀναθέσθαι. Φησὶ γὰρ, ὅτι οὐ προσανεθέμην, οὐδὲ ἀπῆλθον εἰς Ἱερο σόλυμα. Η εἰ μὴ τοῦτο, δῆλον ὅτι ἡ ἐπιβουλὴ ἡ ἐν Δαμασκῷ οὐκ εὐθέως μετὰ τὸ πιστεῦσαι γέγονεν, ἀλλὰ μετὰ τὸ ἐλθεῖν αὐτὸν ἀπὸ Αραβίας μετὰ ἔτη τρία, Η εἰ μὴ τοῦτο πάλιν, αὐτὸς μὲν οὐκ ἀπῆλθε πρὸς τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ τοῖς μαθηταῖς ἐπειρᾶτο κολλάσθαι, μετριάζων, ἄ τε διδάσκαλος ῶν καὶ οὐ μαθητής. Βαρνάβας δὲ αὐτὸν καὶ πρὸς τοὺς ἀποστό λους ἄγει, καὶ διηγεῖται άτε εἶδεν ἃ τε ἐπαρρησιάσπτο. Διὰ τοῦτο ἀπῆλθον, φησίν, ἵνα πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους ἀπέλθω· οὐδὲν γοῦν παρ᾽ αὐτῶν ἔμαθον. Η ταύτην τὴν ἄνοδον λάμβανε ὥστε εἶναι οὕτως, ὅτι ἀπῆλθεν εἰς ᾿Αραβίαν, εἶτα ἦλθεν εἰς Δαμασκόν, εἶτα εἰς Ἱεροσόλυμα, εἶτα εἰς Συρίαν. *Η εἰ μὴ τοῦτο πάλιν, ὅτι αὖθις ἀνῆλθεν εἰς Ἱεροσόλυμα, εἶτα εἰς Δαμασκὸν ἐξεπέμφθη, εἶτα εἰς Αραδίππ, εἶτα εἰς Δαμασκὸν πάλιν, εἶτα εἰς Και σάρειαν. Καὶ τότε διὰ δεκατεσσάρων ἐτῶν ἀνέβη πάλιν εἰς Ἱεροσόλυμα, ἴσως ὅτε τοὺς ἀδελφοὺς ἀν ήγαγε μετὰ Βαρνάβα. Η εἰ μὴ τοῦτο, ἕτερον λέγει καιρόν. Καὶ γὰρ ὁ ἱστοριογράφος πολλὰ ἐπιτέμνει, καὶ πολλοὺς συνάγει καιρούς. Δοκεί δέ μοι ὁ Βαρνά βας ἄνωθεν αὐτῷ εἶναι φίλος. Ην δὲ ἄνθρωπος ἐπιεικὴς καὶ χρηστὸς σφόδρα· διὸ καὶ υἱὸς παρακλή σεως φερωνύμως ἐλέγετο· ὅθεν καὶ εὐπρόσιτος γέγονε τῷ ἀνδρί. • Ελάλει τε καὶ συνεζήτει πρὸς τοὺς Ἕλληνι κ στάς οἱ δὲ ἐπεχείρουν αὐτὸν ἀνελεῖν. Επιγνόντες «δὲ οἱ ἀδελφοί, κατήγαγον αὐτὸν εἰς Καισάρειαν, «καὶ ἐξαπέστειλαν αὐτὸν εἰς Ταρσόν.» Ελληνιστάς φησι τοὺς Ελληνιστί φθεγγομένους, καὶ σφόδρα σοφῶς. Οἱ γὰρ ἄλλοι, τουτέστιν οἱ βαθεῖς Εβραῖοι, οὐδὲ ἰδεῖν αὐτὸν ἠθέλησαν. «Αἱ μὲν οὐκ Ἐκκλησίαι καθ᾽ ὅλης τῆς Ἰουδαίας «καὶ Γαλιλαίας καὶ Σαμαρείας εἶχον εἰρήνην, οἶκος • δομούμεναι καὶ πορευόμεναι τῷ φόβῳ τοῦ Κυ «ρίου, καὶ τῇ παρακλήσει ποῦ ἁγίου Πνεύματος «ἐπληθύνοντο.» Αἱ μὲν οὖν Εκκλησίαι.» Μέλλει λέγειν ὅτι κάτεισιν ἐκεῖθεν ὁ Πέτρος· ἵνα οὖν μὴ φόβον τοῦτο νομίσῃς, προείπεν ὅτι εἰρήνην εἶχον αἱ Ἐκκλησίαι. Ὅτε μὲν γὰρ ἡ ἀκμὴ τοῦ πολέμου ἦν, εν Ιεροσολύμοις διέτριβον οἱ ἀπόστολοι· ὅτε δὲ εἰρήνη, καὶ εθῖς ἄλλοις ἐκήρυττον. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περί Αινία παραλυτικοῦ ἰαθέντος ἐν Λύδδῃ διὰ Resi Πέτρου. Εν ᾧ τὰ περὶ Τα ηθὰ τῆς φιλοχήσου, ἐν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν ὁ Πέτρος, διὰ προσευχῆς ἐν ώππῃ. «Εγένετο δε, Πέτρον διερχόμενον διὰ παντῶν, · κατελθεῖν καὶ πρὸς τοὺς ἁγίους τοὺς κατοικοῦντας • Δύδαν. Βρε δὲ ἐκεῖ ἄνθρωπόν τινα Αἰνέαν ζωή. • ματι, ἐξ ἐτῶν ὀκτὼ κατακείμενον ἐπὶ κραββάτῳ, Galat. 1, 17 sqq. " Hic autem ait contrarium, quod duxerit eum Barnabas ad apostolos. Aut igitur hoc dicit in Epistola ad Galatas, quod non abiit ut ad eos referret. Ait enim ibidem: Non contuli me neque abii Jerosolymam; aut si hoc non placet manifestum est quod insidiæ quæ Damasci parabantur, non continuo factæ sunt ubi ille credidisset, sed cum ab Arabia post annos tres rediisset. Rursumque si id non placet, ipsa quidem non abiit ad apostolos, sed discipulis aliis tentabat se adjungere, modeste de se sentiens, cum tamen præceptor esset et non discipulus. Barnabas vero ipsum etiam ad aposto los ducit, narratque et quæ viderit et quæ palam locutus sit Propter hoc, inquit, profectus sum, ut ad eos qui ante me fuerant apostoli venirem. Nihil igitur ab eis didici. Vel hunc reditum sic accipe ut ita sit quod abierit in Arabiam, deinde venerit Damascum, deinde Jerosolymam, deinde in Syriam. Aut si nec hoc quidem satisfacit, quod rursum Jerosolymam redierit, deinde Damascum emissus sit. postmodum in Arabiam, exinde rursum Damascum, postea Cæsaream: et tunc post quatuordecim annos rursus ascendit Jerosolyma: fortassia quando fratres adduxit cum Barnaba. Quod si hoc non est, aliud dicit tempus. Historiographus enim multa abbreviat, multaque contrahit tempora. Videtur autem mihi Barnabas etiam antea fuisse illi amicus. Erat enim homo benignus et admodum suavis: ideo quoque filius consolationis ex nomine dicebatur: unde et accessu fecilis fuit viro. IX. 29. 30. «Loquebaturque et disputabat adver- «sus Græcos: at illi nitebantur occidere illum. «Quod ubi cognovissent fratres, 90 deduxerunt «eum Cæsaream et emiserunt ipsum Tarsum.» Græcos vocat Græce loquentes, idque sapienter admodum. Alii enim, nempe qui intime Hebræi erant, ne videre quidem ipsum voluerunt. IX. 31. Igitur Ecclesia per universam Judæam «et Galilæam ac Samariam pace fruebantur; et «ædificabantur versantes in timore Domini, et ■ consolatione Sancti spiritus multiplicabantur.» • Igitur Ecclesia.» Dicturus est quod descen derit inde Petrus: ne orgo timoris id esse arbitreris. prædixit quod Ecclesim pace fruebantur. Siquidem quando belli vigor erat, Jerosolymis versabantur Apostoli: quando vero pax, etiam aliis prædicabant. CAPUT XIV. De Anea Paralytico Lyddæ per Petrum curato: in quo agitur etiam de Tabitha dilecta vidua, quam Petrus Joppa per orationem a mortuis excitavit. IX, 32 35. «Contigit autem ut Petrus, dum per «omnes peragraret, deveniret etiam ad sanctos qui «habitabant Lyddæ. Repperit autem ibi hominem * quemdam nomine Æneam, ab annis octo decum.

CECUMENII TRICCE EPISCOPUS. «Αἰνέα, ἵαταί σε ὁ Ἰησοῦς Χριστός Αναστηθι καὶ «bentem in grabbato, qui erat paralyticus: et ait «δς ἦν παραλελυμένος, καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ Πέτρος. «illi Petrus: Anea, sanet le Jesus Christus. Surge • ac sterne tibi ipsi. Et protinus surrexit. Viderunt- «que eum omnes qui habitabant Lyddæ et Assa- «rone, qui conversi sunt ad Dominum.» Non exspectavit viri fidem, neque interrogavit an sanari vellet: nulli dum enim propriæ potentiæ indicia ibi experti erant: merito igitur non exigebatur a viro fides, siquidem neque a claudo exegerant. 91 Admultorum enim maxime consolationem conduxit hoc miraculum insignis quippe vir erat. Quemadmodum ergo Christus, cum signa facere inciperet, fidem non exigebat, ita neque hi. Jerosolymis namque merito fides erga eos præcessit ut venientis Petri vel umbra quempiam illorum obumbraret. Multa enim facta erantibi signa, hic autem hoc primum accidit: signa itaque partim fiebant ut alii ad fidem attraherentur, partim vero ut credentes consolarentur. ΙΧ, 36-42. «Joppæ autem erat quædam discipula «nomine Tabitha, quæ per interpretationem dicitur Dorcas. Hæc plena erat bonis operibus ac ■ eleemosynis'quas præstabat. Accidit autem diebus «illis ut infirmitate gravata moreretur. Quam ubi «lavissent, posuerunt in cœnaculo. Cum vero esset «Lydda vicina Joppa, audissentque discipuli quod «Petrus esset in ea, miserunt ad eum rogantes ne ■ gravaretur venire usque ad se. Exsurgens autem «Petrus venit cum illis. Cumque advenisset, du- «xerunt illum in cœnaculum, et circumsteterunt «eum omnes viduæ flentes, et ostendentes tunicas «ac vestes quas faciebat cum esset cum ipsis Dor- «cas. Petrus vero ejectis foras omnibus, positis genibus oravit, conversusque ad corpus dixit: «Tabitha, surge. At illa aperuit oculos suos, viso- • que Petro resedit. Data autem illi manu, erexit, «et cum vocasset sanctos ac viduas, exhibuit eam «vivam. Idque innotuit per totam Joppen, et cre- «diderunt multi in Dominum.» « " «Nomine Tabitha,» etc. Ostenditur ex nomine quod hæc vigilans erat ac sobria, quemadmodum δορκάς, id est caprea. Multa namque nomina etiam dispensatione ponuntur,sua efficacia appellationem significantia quæ consequitur. «Contigit autem ut hæc infirmitate gravata moreretur. Quam ubi lavissent, fecerunt cuncta quæ in mortuo fieri consueverunt: et tunc Petrum accersiverunt. Hoc autem non fecerunt priusquam moreretur: indi· gnum 92 ducentes ob talia vexare discipulos et a prædicatione avellere. Nam et propterea dicit quod viciuus erat locus. Id enim per modum succisiva operæ petebant,siquidem discipula erat.. Cum esset cum ipsis Dorcas.» Quod dicitur fuisse una cum ipsis, animi illius modestiam significat, quod cum viduis convivebat ac versabatur ac si una fuisset e vulgo. Quid igitur Petrus? Omnes foras ejicit, ne acrym arum tumultu turbaretur; positisque genibus " στρώσον σεαυτῷ. Καὶ εὐθέως ἀνέστη. Καὶ εἶδον «αὐτὸν πάντες οἱ κατοικοῦντες Λύδδαν καὶ τὸν ᾿Ασ σάρωνα, οἵτινες ἐπέστρεψαν ἐπὶ τὸν Κύριον.» Οὐκ ἀνέμεινε τὴν πίστιν τοῦ ἀνδρός, οὐδὲ ἡρώτης σεν, εἰ βούλοιτο θεραπευθῆναι· οὔπω γὰρ ἦσαν τεκμήρια τῆς οἰκείας πάσχοντες δυνάμεως. Εἰκότως τοίνυν οὐκ ἀπητεῖτο τὴν πίστιν ὁ ἀνὴρ. Οὐδὲ γὰρ τὸν χωλὸν ἀπῄτησαν. Μάλιστα μὲν οὖν καὶ πρὸς πολλῶν παράκλησιν γέγονε τὸ θαῦμα· ἐπίσημος γὰρ ἦν ὁ ἀνὴρ· Καθάπερ οὖν ὁ Χριστὸς ἀρχόμενος τῶν σημείων, οὐκ ἀπῄτει πίστιν, οὕτως οὐδὲ οὗτοι. Εν Ἱεροσολύμοις μὲν γὰρ εἰκότως ἡ πίστις αὐτῶν προεγένετο, ἵνα ἐρχομένου Πέτρου κἂν ἡ σκιὰ ἐπισκιάσῃ τινὶ αὐτῶν. Πολλὰ γὰρ ἐκεῖ ἐγένετο σημεῖα. Ἐνταῦθα δὲ τοῦτο πρῶτον ἐπιβαίνει. Τὰ μὲν γὰρ τῶν σημείων ὑπὲρ τοῦ τοὺς ἄλλους ἔπισπάσασθαι ἐγίνετο, τὰ δὲ καὶ ὑπὲρ τῆς τῶν πιστευόντων παρα κλήσεως. « «Εν Ιόππῃ δέ τις ἦν μαθήτρια ονόματι Ταβηθι, «ἢ διερμηνευομένη λέγεται Δορκάς. Αὕτη ἦν πλή «ρης ἀγαθῶν ἔργων καὶ ἐλεημοσυνῶν ὧν ἐποίει. «Εγένετο δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, ἀσθενήσασαν αὐτὴν ἀποθανεῖν. Λούσαντες δὲ αὐτὴν, ἔθηκαν ἐν ὑπερῴῳ. Εγγὺς δὲ οὔτης Λύδδης τῇ Ἰόππῃ, οἱ μαθηταὶ ἀκούσαντες, ὅτι Πέτρος ἐστὶν ἐν αὐτῇ, • ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν, παρακαλοῦντες, μὴ ὀκνή - «σαι διελθεῖν ἕως αὐτῶν. ᾿Αναστὰς δὲ Πέτρος συνε «ἦλθεν αὐτοῖς, ὃν παραγετόμενον ἀνήγαγον εἰς τὸ «ὑπερῷον, καὶ περιέστησαν αὐτῷ πᾶσαι αἱ χήραι «κλαίουσαι, καὶ ἐπιδεικνύμεναι χιτῶνας καὶ ἱμάτ «τια, ὅσα ἐποίε: μετ᾿ αὐτῶν οὖσα ἡ δορκάς. Εκ· «βαλῶν δὲ ἔξω πάντας ὁ Πέτρος, θεὶς τὰ γόνατα προσηύξατο, καὶ ἐπιστρέψας πρὸς τὸ σῶμα, εἶπε· Ταβηθὰ, ἀνάστηθι. Ἡ δὲ ἤνοιξε τοὺς ὀφθαλμοὺς «αὐτῆς, καὶ ἰδοῦσα τὸν Πέτρον, ἀνεκάθισε. Δοὺς δὲ Η «αὐτῇ χεῖρα, ἀνέστησεν αὐτήν· φωνήσας δὲ τοὺς ἁγίους καὶ τὰς χώρας, παρέστησεν αὐτὴν ζῶσαν. «Γνωστὸν δὲ ἐγένετο καθ᾽ ὅλης τῆς Ἰόππης, καὶ «πολλοὶ ἐπίστευσαν ἐπὶ τὸν Κύριον.» « Ὀνόματι Ταβηθα, καὶ τὰ ἑξῆς.» Δείκνυται ὅτι αὕτη φερωνύμως ἦν ἐγρηγορυία καὶ νήφουσα ὥσπερ δορκάς. Πολλὰ γὰρ καὶ οἰκονομικῶς ὀνόματα τίθεται, δηλοῦντα τῇ ἐνεργείᾳ τὴν προσηγορίαν ἀκολουθοῦσαν. «Συνέβη τοίνυν ταύτην ἀρρωστήσα σαν ἀποθανεῖν. Λούσαντες δὲ αὐτὴν,» τὰ ἐπὶ νεκρῷ πάντα ἐποίησαν. Καὶ τότε ἀποστείλαντες μετακα λούνται Πετρον. Οὐκ ἐποίησαν δὲ τοῦτο πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν, ἀνάξιον ἡγούμενοι ὑπὲρ τῶν τοιούτων σκύλλειν τοὺς μαθητάς, καὶ τοῦ κηρύγματος παρασπᾷν. Ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦτο λέγει ὅτι ἐγγὺς ἦν. Ἐν τάξει γὰρ παρέργου τοῦτο ᾔτουν· μαθητρία γὰρ ἦν. «Μετ' αὐτων οὖσα ἡ Δοκράς.» Τό, «μετ᾿ αὐτῶν,» τὴν ταπεινοφροσύνην αὐτῆς δηλοῖ, ὅτι συνῆν αὐταῖς καὶ συνδιῃτατο ὡς μία τῶν πολλῶν οὖσα. Τί οὖν ὁ Πέτρος; Πάντας ἐκβάλλει ἔξω, ὥστε μὴ συγχυθῆναι τοῖς δάκρυσι μηδὲ ταραχθῆναι. Καὶ θεὶς τὰ γύνατα προσηύξατο. Οὐ πάντα γὰρ μετὰ τῆς αὐτῆς εὐχος

λίας τὰ σημεῖα ἐποίουν. Εἶτα φωνήσας, καὶ δοὺς oravit. Neque enim omnia signa eadem facilitate αὐτῇ χεῖρα ἀνέστησεν αὐτήν, διὰ μὲν τοῦ ῥήματος τὴν αὐτῇ ζωὴν δωρούμενος, τὴν δὲ δύναμιν διὰ τῆς χειρὸς παρασχών. Σημειωτέον δὲ ὅτι οὐ μόνοις τοῖς ἀπί στοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἁγίοις ἐγίνετο σημεῖα οικονομινῶς, ἵνα καὶ ἂλλοι πιστεύσωσιν. Ἰδοὺ γὰρ μετὰ τὸ σημεῖον τοῦτο πάλιν πολλοὶ ἐπίστευσαν, ὡς εἶναι πάλιν τὰ σημεῖα τοῖς ἀπίστοις. Οὐ γὰρ ἄλλως ἐπί στευσαν εἰ μὴ πάλιν εἶδον σημεῖα, τῶν ἁγίων καὶ δίχα τοῦ σημείου πιστευόντων ὅτι δυνατὸς ἀναστῆσαι αὐτὴν, ἐπεὶ πῶς ἂν αὐτὸν μετεστείλαντο; Εγένετο δὲ ἡμέρας ἱκανὰς μεἶναι αὐτὸν ἐν Ἰόππῃ και παρά τινι Σίμωνι βυρσεῖ.» Οὐ παρὰ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἐπισήμων μένει Πέτρος, ἀλλὰ παρὰ βυρσεῖ, διὰ πάντων εἰς ταπεινοφροσύνην ἡμᾶς ἐνάγων, οὔτε τοὺς εὐτελεῖς τ'σχύνεσθαι ἀφιείς, οὔτε τοὺς μεγάλους επαίρεσθαι. Ἐδέοντο γὰρ αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας οἱ διὰ τὰ σημεῖα πιστεύσαντες εἰς τὸν ὑπ' αὐτοῦ κηρυττόμενον Θεὸν Ἰησοῦν τὸν Χρι στόν. Περὶ Κορνηλίου, ὅσα τε πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος εἶπε, καὶ ὅτα πάλιν Πέτρῳ οὐρανόθεν περί κλήσεως ἐθνῶν ἐβέθη ἐν ᾧ ὅτι μετασταλείς ὁ Πέτρος ἦλθε προς Κορνήλιον. Επανάληψις παρὰ τοῦ Κορνηλίου, ὧν ὁ ἄγγελος ἐπεμαρτύ ρησε καὶ ὑφηγήσατο αὐτῷ Κορνηλίῳ. Πέτρου κατήχησις εἰς Χριστὸν τοῦ τε ἁγίου Πνεύματος ἐπὶ τοὺς ἀκούοντας δωρεά· καὶ ὅπως ἐβαπτίσθησαν οἱ ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντες· «'Ανὴρ δέ τις ἦν ἐν Καισαρείᾳ ὀνόματι Κορνήλιος, Ο κ εκατοντάρχης ἐκ σπείρης τῆς καλουμένης Ἰταλικῆς, «εὐσεβὴς καὶ φοβούμενος τὸν Θεὸν σὺν παντὶ τῷ οἴκῳ «αὐτοῦ, ποιῶν τε ἐλεημοσύνας πολλὰς τῷ λαῷ, καὶ «δεόμενος τοῦ Θεοῦ διὰ παντός. Εἶδεν ἐν δράματι φα νερῶς ὡσεὶ ὥραν ἐννάτην τῆς ἡμέρας ἄγγελον τοῦ * Θεοῦ εἰσελθόντα πρὸς αὐτόν, καὶ εἰπόντα αὐτῷ Κορνήλιο. Ὁ δὲ ἀτενίσας αὐτῷ, καὶ ἔμφοβος γενό- «μενος εἶπε· Τί ἐστι, Κύριε; Εἶπε δὲ αὐτῷ· Αἱ προσ ευχαί σου καὶ αἱ ἐλεημοσύναι σου ἀνέβησαν εἰς • μνημόσυνον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Καὶ νῦν πέμψον εἰς «Ἰόππην ἄνδρας, και μετάπεμψαι Σίμωνα τὸν ἐπισ καλούμενον Πέτρον. Οὗτος ξενίζεται παρά τινι Σί- * μωνι βαρσεῖ. Οὐ μνημονεύονται δ τε Αιθίοψ καὶ ὁ Κορνήλιος, ὅτι ἐν ἀξιώματι, ἀλλ' ὅτι ὑπὸ τοῦ πλούτου καὶ τοῦ ὄγκου τοῦ περὶ αὐτοὺς οὐκ ἐκωλύθησαν ἐν εὐλαβεία πολιτεύεσθαι. Οὗτος μὲν οὖν οὐκ ἔστιν Ἰουδαῖος, οὐδὲ τῶν ὑπὸ τῶν νόμων, ἀλλ᾽ ἤδη προειλήφει την ἡμετέραν πολιτείαν. Τοῦτον ἰδὼν ὁ τῆς εὐηθείας ὀφθαλμός, ὅτι καλὰ μὲν τὰ ἔργα, νεκρὰ δὲ, ἔτι πίσ στιν οὐκ ἔχοντα, ἀποστέλλει βραβεύσοντα τοῖς ἔργοις ἔγγελον, ὡς καλῶς ἀθλοῦντα στεφανώσαι τῇ πίστει. Τοῦτο δὲ ποιεῖ καὶ εἰς πληροφορίαν Πέτρου, μᾶλλον δὲ τῶν ἀσθενεστέρων. Εννάτῃ δὲ ὥρᾳ ότε φρον τίδων ἡφίετο, καὶ ἐν ἡσυχίᾳ ἦν καὶ κατανύξει. μὲ τοῦτο δὲ τὸν ἄνδρα ποιεί γνώριμον καὶ δῆλον ὁ συγγραφεύς, ἵνα μή τις εἴποι ὅτι ψεύδεται. ἢ edebant: deinde vocavit, dataque manu erexiteam: verbo quidem donans illi vitam,manu vero præbens ipsi vires. Adnotandum est autem quod non solis incredulis sed et sanctis dispensative signa fiebant, ut et alii crederent. Ecce enim rursus post hoc signum multi crediderunt,ut iterum signa sic edita sint infidelibus; siquidem alioqui non credidissent, nisi rursum signa vidissent, cum sancti etiam absque signo crederent quod potens esset illam ex" citare quo modo enim alioqui ipsum accersivis sent? IX, 43. «Contigit autem ut diebus multis mane- «ret Joppæ apud Simonem quemdam coriarium.» Non apud alium quempiam insignium manet Petrus, sed apud coriarium, per omnia nos ad animi modestiam inducens: neque abjectos sinens pudore suffundi,neque magnos extolli. Ejus namque doctrina indigebant hi qui propter signa in Deum Jesum Christum, qui ab ipso prædicabatur, crediderant. CAPUT XV. De Cornelio, quæque angelus ad eum dixit.et quæ rursum Petro cœlitus de gentium vocatione dicta sunt in quo narratur quod transmissus Petrus venerit ad Cornelium Repetuntur a Cornelio quæ angelus fuerat testatus ipsique Cornelio narrave - rat. Petri instructio de Christo, ac Spiritus sancti super eos qui audiebant donum: et quomodo baptizati fuerint qui ex gentibus crediderant. X, 1-6. «Vir autem quidam erat Cæsareæ no- «mine Cornelius, centurio ex cohorte quæ dicitur «Italica, religiosus ac timens Deum cum tota fa • milia sua, præstans eleemosynas multas plebi, deprecansque Deum semper. Vidit per visum «manifeste,ferme hora diei nona,angelum Dei in- «gressum ad se, ac dicentem sibi: Corneli. At ille • defixis in eum oculis timoreque correptus dixit: «Quid est, Domine? Dixit autem illi: Orationes «tuæ et eleemosynæ tuæ ascenderuntin memoriam «coram Deo. Et nunc mitte viros Joppen, et ac- «< cerse Simonem qui cognominatur Petrus. Hic «hospitatur apud Simonem quemdam coriarium.» Non memorantur Æthiops ac Cornelius, eo quod in dignitate constituti erant, sed quod ob divitias et fastum prohibiti non fuerint quin versarenturin pietate. Siquidem hic Judæus non est neque eorum qui sub lege erant, sed jam nostrum vivendi modum assumpserat. Hunc intuitus pietatis oculus, quod bona quidem essent, attamen mortua, cum fidem adhuc non 94 haberent mittit qui opera dirigat eisque præmium acquirat, nempe angelum, ut bene certamen per fidem coronaret, idque hora nona, quando curis solvebatur et in quiete erat ac compunctione. Propter hoc autem virum reddit notum ac manifestum auctor,ne quis eum mentiri dicat.ideo quoque dignitatem significavit addens:

OECUMENIUS TRICCE EPISCOPUS. • Ex cohorte quæ dicitur Italica» Σπείρα autem, Δι' δ καὶ τὴν ἀξίαν ἐδήλωσεν. «Ἐκ σπείρης εἰπὼν id est cohors, est quam nunc νούμερον dicimus. τῆς καλουμένης Ἰταλικῆς.» Σπεῖρα δέ ἐστιν δ και λοῦμεν νῦν νούμερον. X, 6. 7. «Cui domus est juxta mare. Hic dicet «tibi quid te oporteat facere. Ut autem discessit angelus qui loquebatur Cornelio, vocavit duos «famulos et militem religiosum ex his qui ei ad- «< hærebant.» Segregata ab urbibus loca sectabantur apostoli, utpote solitudinis ac quietis amici. Quid autem si et alium contigisset esse Simonem? Ecce signum dat quod habitet juxta mare. Verum causam non dixit,ne ipsum enervaret, sed in cupiditate ac desiderio audiendi esse dimisit. X, 8 10. «Cumque narrasset illis omnia, misit «eosin Joppen Postridie vero facientibus illis iter, «jamque appropinquantibus civitati. ascendit Pe «trus in superiorem domus partem ut oraret circa «horam sextam: et cum e-uriret, voluit gustare «cibum: cumque illi appararent.» Vide animi modestiam Neque enim dixit: Vocate ad me Petruin: nolebat siquidem dignitatis nomine eum accersere. Propterea narravit omnia ut etiam persuaderet: adeo vir modestus erat. Atqui nihil magni concipi poterat de viro qui apud coriarium diversabatur. X, 10-13. • Irruit super eum mentis excessus, «videtque cœlum apertum, et descendens ad se «vas quoddam velut linteum magnum quatuor ■ initiis alligatum, submitti a cœlo in terram: in «quo erant omnia quadrupedia terræ,et bestiæ ac • reptilia, volatiliaque cœli. Et facta est vox ad «eum.» " Έκστασις significat et consternationem quæ in admiratione contingit, et cum extra sensibilia factus quispiam ad spiritualia deducitur. Ex hoc itaque manifestum 95 est quod spiritualis quædam veluti visio ipsi facta sit,et tanquam anima quodammodo » Linteum illud Videtque. a corpore excedente. signum erat sublime universi orbis. Quatuor vero initia quatuor sunt elementa. Vas autem apparens crassiorem designat mundum. Porro varia anımantia signa sunt status hominum. Aut. ut apertius dicam, sindon est Ecclesia. Bestia vero quæ in ea erant, gentes sunt. Ecclesiam itaque conspexit quatuor Evangeliis alligatam, in qua erant omnes gentes. X, 13-29. «Surge, Petre, macta et vescere. Ait «autem Petrus: Nequaquam. Domine, quia nun- «quam edi quidquam commune et immundum. Et «vox rursus ad eum: Quod Deus purificavit tu «< commune ne dixeris. Hoc autem tertio factum «est. Et rursum receptum est vas in calum.Dum- • que apud sese hæsitaret Petrus quænam es-et «visio quam vidisset ecce viri qui missi erant a «Cornelio percontati de domo Simonis, astiterunt «ad januam,et evocato quopiam interrogabant an ■ Simon qui cognominaretur Petrus, haberet illic hospitium. Petro vero cogitante de visione, dixit " Ο «ᾧ ἐστιν οἰκία παρὰ θάλασσαν. Οὗτος λαλήσει «σοι, τί σε δεῖ ποιεῖν. ὡς δὲ ἀπῆλθεν ὁ ἄγγελος ὁ «λαλῶν τῷ Κορνηλίῳ, φωνήσας δύο τῶν οἰκετῶν αὐτ «τοῦ, καὶ στρατιώτην εὐσεβῆ τῶν προσκαρτερούντων αὐτῷ.» « Τὰ ἀνακεχωρημένα τῶν πόλεων ἐδίωκων οἱ ἀπόστολοι, ἐρημίας ὄντες φίλοι καὶ ἡσυχίας. Τί δὲ εἰ συνέβη καὶ ἄλλον εἶναι Σίμωνα; Ἰδού, ἔστι σημεῖον τὸ παρὰ θάλασσαν οἰκεῖν. Οὐκ εἶπε δὲ διὰ τί, ἵνα μὴ έκλύσῃ αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἀφῆκεν αὐτὸν ἐν ἐπιθυμίᾳ καὶ πόθῳ τῆς ἀκροάσεως γενέσθαι. «Καὶ ἐξηγησάμενος αὐτοῖς ἅπαντα, ἀπέστειλεν «αὐτοὺς εἰς τὴν Ἰόππην. Τῇ δὲ ἐπαύριον ὁδοιπορούν «των ἐκείνων, ἀνέβη Πέτρος ἐπὶ τὸ δῶμα προσεύ εξασθαι περὶ ὥραν ἕκτην. Εγένετο δὲ πρόσπεινος, · καὶ ἤθελε γεύσασθαι· παρασκευαζόντωνδὲ ἐκείνων. Ὅρα τὸ ἄτυφον. Οὐ γὰρ εἶπε, Καλέσατέ μου Πέτρον· οὐ γὰρ ἠξίου ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος αὐτὸν μεταπέμψασθαι. Διὰ τοῦτο ἐξηγήσατο ἅπαντα, ὥστε καὶ πεῖσαι. Οὕτω μέτριος ἦν ὁ ἀνήρ. Καί τοι οὐδὲν μέγα φαντασθῆναι ἦν περὶ ἀνδρὸς καταγομένου παρὰ βυρτεῖ. « «Επέπεσεν ἐπ' αὐτὸν ἔκστασις. Καὶ θεωρεῖ τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγμένον, καὶ καταβαῖνον ἐπ' αὐτὸν • σκεῦός τι ὡς ὀθύνην μεγάλην, τέσσαρσιν ἀρχαῖς δεδεμένον, καὶ καθιέμενον ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν ᾧ ὑπῆρχε πάντα τὰ τετράποδα τῆς γῆς, καὶ τὰ θη «ρία, καὶ τὰ ἑρπετὰ, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ. «Καὶ ἐγένετο φωνὴ πρὸς αὐτόν.» « " » Ἡ ἔκστασις δηλοῖ καὶ τὴν ἐπὶ θαυμασμῷ ἔκ· πληξιν, καὶ τὸ ἔξω τῶν αἰσθητῶν γενέσθαι ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ὁδηγούμενον. Ἐκ τούτου δῆλον ὅτι πνευματική τις ὡσανεί θεωρία γέγονεν αὐτῷ, τοῦ σώματος, ὡς ἂν εἴποι τις, ἐξεστηκυίας τῆς ψυχῆς. «Καὶ θεωρεῖ. Σύμβολον τῆς οἰκουμένης ἀπάσης ἀκρότατον, τὴν ὀθίνην ἐκείνην. Αἱ δὲ τέσσαρες ἀρ χαὶ τὰ τέσσαρα στοιχεία δηλοῦσι. Τὸ δὲ φανέν σκεῦος τὸν παχύτερον κόσμον σημαίνει. Τὰ δὲ διά φορά ζώα. τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐπὶ καταστάσεως σύμβολα. Η, ἵνα σαφέστερον εἴπω, σινδὼν ἡ Ἐκ κλησία. Τὰ δὲ ἐν αὐτῇ θηρία, οἱ ἐξ ἐθνῶν. Ἔθει σατο τοίνυν τὴν Ἐκκλησίαν τέσσαρσιν Εὐαγγελίοις διδεμένην, ἐν ᾗ ὑπῆρχε πάντα τὰ ἔθνη. «᾿Αναστάς, Πέτρε, θὅσον καὶ φάγε. Ὁ δὲ Πέτρος «εἶπε, Μηδαμώς, Κύριε, ὅτι οὐδε ποτε ἔφαγον πᾶν * κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον. Καὶ φωνὴ πάλιν ἐκ δευτέρου α πρὸς αὐτόν. "Α Θεὸς ἐκαθάρισε, τὸ μὴ κοίνου. Τοῦτο «δὲ ἐγένετο ἐπὶ τρίς. Καὶ πάλιν ἀνελήφθη τὸ σκεῦος «εἰς τὸν οὐρανόν. ὡς δὲ ἐν ἑαυτῷ διηπόρει ὁ Πέα προς τ' ἂν εἴη τὸ ὅραμα δ' εἶδε, καὶ ἰδοὺ οἱ ἄνδρες οἱ «ἀπεσταλμένοι ἀπὸ τοῦ Κορνηλίου, διερωτήσαντες «τὴν οἰκίαν Σίμωνος. ἐπέστησαν ἐπὶ τὸν πυλῶνα, καὶ φωνήσαντες ἐπυνθάνοντο εἰ Σίμων ὁ ἐπικαλούμε «νος Πέτρος ἐνθάδε ξενίζεται. Τοῦ δὲ Πέτρου ἐνθυ μουμένου περὶ τοῦ ὁράματος, εἶπεν αὐτῷ τὸ πνεῦ "

«μα. Ιδού άνδρες ζητοῦσί σε· ἀλλ᾽ ἀναστας κατά- «ei Spiritus; Ecce viri quærunt te: surge itaque, βηθι, καὶ πορεύου σὺν αὐτοῖς, μηδὲν διακρινόμε " Π «νος, διότι ἐγὼ ἀπέσταλκα αὐτούς. Καταλὰς δὲ «Πέτρος πρὸς τοὺς ἄνδρας τοὺς ἀπεσταλμένους «ἀπὸ Κορνηλίου πρὸς αὐτόν, εἶπεν· Ἰδοὺ ἐγώ εἰμι ὂν ζητεῖτε. Τίς ἡ αἰτία δι' ἣν πάρεστε; Οι «δὲ εἶπον· Κορνήλιος ὁ ἑκατοντάρχης, ἀνὴρ δίκαιος «καὶ φοβούμενος τὸν Θεόν, μαρτυρούμενός τε καὶ «ὑπὸ ὅλου τοῦ ἔθνους. τῶν Ἰουδαίων, ἐχρηματίσθη • ὑπὸ ἀγγέλου ἁγίου, μεταπέμψασθαί σε εἰς τὸν οἶ «κον αὐτοῦ, καὶ ἀκοῦσαι βήματα παρὰ σοῦ. Εἰσκαλεσάμενος οὖν αὐτοὺς ἐξένισε. Τῇ δὲ ἐπαύριον ὁ Πέτρος ἐξῆλθε σὺν αὐτοῖς, καί τινες τῶν ἀδελφῶν «τῶν ἀπὸ Ιόππης συνῆλθον αὐτῷ. Καὶ τῇ ἐπαύριον εἰσῆλθον εἰς τὴν Καισάρειαν. Ὁ δὲ Κορνήλιος ἦν • προσδοκῶν αὐτοὺς, συγκαλεσάμενος τους συγγε- «νεῖς αὐτοῦ καὶ τοὺς ἀναγκαίους φίλους. Ὡς δὲ «ἐγένετο εἰσελθεῖν τὸν Πέτρον, συναντήσας αὐτῷ «ὁ Κορνήλιος πεσὼν ἐπὶ τοὺς πόδας προσεκύνησεν. «Ὁ δὲ Πέτρος αὐτὸν ἔγειρε, λέγων. ᾿Ανάστηθι, «κἀγὼ αὐτὸς ἄνθρωπός εἰμι. Καὶ συνομιλῶν αὐτῷ, «εἰσῆλθε, καὶ εὐρίσκει συνεληλυθότας πολλούς, ἔφη «τε πρὸς αὐτούς Ὑμεῖς ἐπίστασθε, ὡς ἀθέμιτόν α ἐστιν ἀνδρὶ Ἰουδαίῳ κολλᾶσθαι ἡ προσέρχεσθαι ἀλλοφύλῳ. Καὶ ἐμοὶ ὁ Θεὸς ἔδειξε, μηδένα κοινὸν κ ἤ ἀκάθαρτον λέγειν ἄνθρωπον· διὸ καὶ ἀναντιρ «ῥήτως ἦλθον μεταπεμφθείς. ο « K Γῆ μὲν ἡ σινδών, τὰ δὲ ἐν αὐτῇ θηρία, οἱ ἐξ ἐθνῶν. Τὸ δὲ, «Θῦσον καὶ φάγε,» ὅτι κἀκείνους δεῖ προσεἶναι. Τὸ δὲ τρίτον τοῦτο γενέσθαι, τὸ βάπτισμα. Ὡς δὲ διηπόρει ὁ Πέτρος, εὐκαίρως ἦλθον οἱ ἄνδρες, δ τὴν ἀπορίαν λύοντες. Εὐκόλως γὰρ ἡ ψυχὴ δέχεται – τὴν λύσιν. Πρότερον δὲ ἐν ἀπορίᾳ ἐγένετο, ὥσπερ καὶ ὁ Ἰωσὴφ πρότερον συνεχωρήθη θορυβῆναι, καὶ τότε ἦλθεν ὁ ἄγγελος. «Καὶ φωνήσαντες ἐπυνθά νοντο.» Ατε εἰς εὐτελῆ ο κίαν κάτωθεν ἐπυνθάνοντο, καὶ οὐ γείτονας ἠρώτων. Πολλὴ δὲ τοῦ Πνεύματος ἡ ἐξουσία εἰπόντος, ὅτι «Εγὼ ἀπέσταλκα αὐτούς.» Καταβὰς δὲ Πέτρος τὴν αἰτίαν πυνθάνεται διὰ τί, ἵνα ἄν μὲν εὐθέως κατεπείγῃ, συνεξέλθη, ἂν δὲ μή, ἵνα ξενίσῃ αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον. Τὸ δὲ συναπελθεῖν τῷ Πέτρῳ τινὰς τῶν ἀπὸ Ἰόππης ἀδελφῶν, οἶκονομικῶς. Ωστε είναι μάρτυρα μετὰ ταῦτα, ὅταν ἀπολογήσασθαι δέῃ Πέτρον πρὸς τοὺς μαθητάς, ὅτι και διεκρίθη ὑπὸ τοῦ Πνεύματος μή διακρίνεσθαι. Το θηριωδές τε καὶ ἄλογον εἶδος τῶν ἀνθρώπων θύσαι ὁ Πέτρος διακελεύεται, ἵνα καθαρθέντων αὐτῶν τὸ λειπόμενον ἐδώδιμον γένηται. Γυμνῶς ὁ τῆς εὐσεβείας παραδίδοται λόγος, οὐχ απαξ εἰπούσης τῆς θείας φωνῆς, ὅτι οὐκ ἔστι κοινὸν ὅπερ ὁ Θεὸς ἐκχε θάρισεν, ἀλλὰ τείς· ἵνα μάθωμεν τῇ μια φωνῇ Θεόν καθαρίζοντα τὸν Πατέρα, καὶ τῇ ἑτέρᾳ Θεὸν καθαρίζεντα τὸν Μονογενῆ, καὶ τῇ ἄλλῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ίσως ἐπὶ γόνατα κείμενος εἶδε τὴν ὀπτασίαν. Δι' δ καὶ ἡ φωνὴ πρὸς αὐτόν, «Αναστάς, Πέτρε, φησί, θύω σον καὶ φάγε. • Δείκνυται δὲ ὅτι θεῖον ἦν τὸ γινόμενον, τό τε ἄνωθεν ἰδεῖν, καὶ ἐν ἐκστάσει γενέσθαι so Matt. 1, 20. δ << descende et proficiscere cum eis nihil hæsitans, " quoniam ego misi illos. Descendens igitur Petrus «ad viros qui missi erant a Cornelio ad ipsum «dixit: Ecce ego sum ille quem quæritis. Quæ « «causa est propter quam venistis? Atilli dixerunt. «Cornelius centurio, vir justus ac timens Deum, «et testimonium habens ab universa gente Judæo. «rum, oraculum accepit ab angelo sancto ut ac- «cerseret te in domum suum, et audiret verba abs ■te. Intro vocatos igitur eos recepit hospitio. Se- «quenti vero die Petrus profectus est cum illis, et quidam ex fratribus qui ab Joppe erant,comitati «sunt eum. Postridie vero ingressi sunt Cæsa- «ream.Porro Cornelius exspectabat eos, convocatis «cognatis suis ac necessariis amicis. 96 Ut autem ■ contigit introisse Petrum, obviam progressus ei «Cornelius adoravit, procidens ad pedes ejus. At «Petrus erexit eum, dicens: Surge, et ego ipse «homosum. Etcolloquens cum illo intravit, offen- «ditque multos, qui convenerant, et ait ad illos: «Vos scitis non esse fas viro Judæo conjungi aut «accedere ad alienigenam: Deus tamen ostendit «mihi nullum communem aut immundum dici • hominem: quapropter etiam incunctanter veni «accersitus.» Terra quidem sindon est, bestiæ vero quæ in ea erant, gentes sunt. Dicitur autem, «Macta et vescere,» quod etiam illos oporteat accedere. Tertio vero id fieri, baptisma denotat Cum vero hæsitaret Petrus, opportune venerunt viri, qui hæsitantiam solverent. Anima enim solutionem facile suscipit. Primum tamen in ambiguitate fuit: quemadmodum et Joseph permissus est primum turbari, et tunc venit angelus 90.. Et evocato quopiam interrogabant,» non a vicinis inquirebant. Magna est autem Spiritus autoritas, qui ait: «Ego misi illos.» Descendens autem interrogabat causam propter quam venerint, ut si quidem confestim necesse sit, congrediatur sin autem, ut illos in domum suscipiat hospitio Quod etiam nonnulli fratrum, qui a Joppe erant simul abierint cum Petro, dispensatorie factum est, ne postmodum testimonia Petro deessent, quando ipsum fratribus respondere oporteret,quod etiam prohibitus esset, ne quidquam adjudicaret. Ferinum ac irrrtionale hominum genus Petrus mactare jubetur, ut ipsis purificatis edibile flat quod relinquitur. Nude traditur pietatis sermo, cum non semel divina voce dicitur non esse commune quod Deus purificavit, sed tertio: ut prima voce discamus Patrem esse Deum qui purificat, al· tera Unigenitum quoque esse Deum qui purificat, tertia præterea sanctum illum Spiritum. Fortassis genibus inhærens viderat visionem: propterea etiam vox ad illum ait: «Surge, Petre, macta et vescere.» Ostendit autem divinum esse quod su.

OECUMENH TRICCÆ EPISCOPUS. perne viderit et in mentis excessu positus, 97 tum καὶ τὸ φωνὴν ἐκεῖθεν ἐνεχθῆναι, καὶ τὸ τρὶς ὁμολοquod vox inde descenderit, et quod tertio illa esse impura testatus sit. Præterea quod e cœlo venerint, eoque retracta sint, magnum est purificationis argumentum Hoc autem propter illos actum est quibus postmodum rem narraturus est. Ipse siquidem audierat, «In viam gentium ne abieritis 91.» Quod item vox tertio facta est, ostendit ipsi visionis veritatem. Manifestum est autem quod non de omnibus cibis pronuntiatum esse sermonem voluerit, quo ait: «Nunquam edi quidquam commune aut immundum,» ut et boves et capræ avesque ac volucres communia apud eum dicerentur, cum a Judæis ortus esset Petrus. Nam Judæi carnes edunt, nec apud eos interdicitur carnium esus. Cum itaque ipse ab initio edisset,aut saltem donec ad Salvatorem accessisset, manifestum est certe quod non universaliter pronuntiaverit, dicens: «Commune et immundum,» sed de his quæ lex communia dicebat et immunda. Et tamen cum de his faceret Petrus sermonem, quæ in lege communia erant et immunda. Deus qui sanctæ Christi Ecclesiæ signum tradiderat, nihil ipsi commune existi mandum ducebat, omnia namque ipsi munda sunt «quæ cum gratiarum actione sumuntur 98.» Sed quanquam de gentium vocatione subobscurus sermo fuerit ne eos qui in præputio erant communes aut impuros esse dicerent, Petri tamen sermo homines non designabat, sed ea quæ in lege interdicta erant, prout demonstratum est. γῆσαι ὅτι ἀκάθαρτα ἦν ἐκεῖνα. Καὶ τὸ ἐκεῖθεν ήκειν, καὶ τὸ ἐκεῖ ἀνασπασθῆναι, μέγα δείγμα καθαρότητος. Τοῦτο δὲ γίνεται διὰ τοὺς μετὰ ταῦτα οἷς μέλλει εξω ηγεῖσθαι. Ἐπεὶ αὐτὸς ἤκουσε τό «Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε.» Τὸ δὲ ἐπὶ τρὶς τὴν φωνὴν γενέσθαι, δείκνυσιν αὐτῷ τὸ ἀληθὲς τῆς ὀπτασίας. Δῆλον δέ ἐστιν ὅτι μὴ κατὰ πάντων τῶν βρωμάτων διεξεληλυ θέναι τὸν λόγον ἐβούλετο, τῷ λέγειν, ὅτι «Οὐδέ ποτε ἔφαγον κοινὸν καὶ ἀκάθαρτον,» ὡς καὶ βόας, καὶ αἴγας καὶ πρόβατα καὶ ὄρνεις κοινὰ λέγεσθαι παρ' αὐτῷ, τῷ ἐξ Ιουδαίων ὁρμᾶσθαι Πέτρον. Ἰου δαῖοι γὰρ σάρκας ἐσθίουσι, καὶ κρεωφαγία παρ' αὐτ τοῖς οὐκ ἀπηγόρευται Αρα οὖν αὐτοῦ βεβρωκότος ἀπ' ἀρχῆς, ἡ καὶ ἕως τοῦ συναντῆσαι τῷ Σωτῆρι, πῶς οὐκ ἔστι δῆλον ὅτι οὐ κατὰ πάντων ἀπεφήνατο, «Τὸ κοινὸν καὶ ἀκάθαρτον,» ἀλλὰ περὶ ὧν ἔλεγεν ὁ νόμος κοινῶν καὶ ἀκαθάρτων; Ὅμως περὶ τούτων ποιουμένου τὸν λόγον τοῦ Πέτρου, τῶν ἐν νόμῳ δη λονότι κοινῶν τε καὶ ἀκαθάρτων, ὁ Θεὸς τῆς ἁγίας Χριστοῦ Ἐκκλησίας τὸν χαρακτῆρα παραδιδοὺς ἔλε- - γεν αὐτῷ μηδὲν κοινὸν ἡγεῖσθαι. πάντα γὰρ αὐτῷ ἐστι καθαρὰ «μετ᾿ εὐχαριστίας καὶ εὐλογίας Θεοῦ λαμβανόμενα.» Αλλ' εἰ καὶ περὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν τὸ αἴνιγμα, ἵνα μὴ ἡγήσηται τοὺς ἐν ἀκροβυστία, κοινοὺς ἢ ἀκαθάρτους, ὅμως ὁ λόγος τοῦ Πέτρου οὐ περὶ ἀνθρώπων εἶχε τὴν ἔμφασιν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐν τῷ νόμῳ ἀπηγορευμένων, ὡς δέδεικται. «Interrogo ergo quam ob causam accersistis me.. Jam Petrus rem omnem etiam a militibus audierat, sed vult primum eos confiteri, ac fidei subditos effici. X, 30. «Et Cornelius dixit: quarto usque ad «hanc horam die jejunabam, et hora nona ora- «bam in domo mea.» Videtur hic sibi ipsi asperiorem vivendi modum præfixisse, idque certis quibusdam diebus. Ideo enim dixit: «quarto die.» Quando ergo apparet ipsi angelus, hi; dies unus est, alter autem is quo abierunt,qui a Cornelio missi erant. tertius quo ve· nerunt,el quarto comparuit circiter horam tertiam postquam oravit. 98 vide ergo precationis magnitudinem quando seipsum provexit ad pietatem, tunc apparet ipsi angelus. Χ. 30-35. «Εt ecce vir stelit coram me in veste • splendida (vir dicit et nun angelus, adeo mode- «stus erat), et ait: Corneli, exaudita est deprecatio «tua, et cleemosynæ tuæ in memoria habitæ sunt «coram Deo. Mitte ergo aliquos Joppen, et accerse «Simonem, qui cognominatur Petrus: hic diver- «satur in domo Simonis coriarii juxta mare, qui «ubi venerit ioquetur tibi. Statim ergo misi ad te, «et tu bene fecisti qui adveneris. Nunc ergo omnes «nos, teste Deo,adsumus,aut audiamus quæcunque οι Matth. x, 5. * I Tim. 1v, 4. «Πυνθάνομαι οὖν τίνι λόγῳ μετεπέμψασθέ με.» α Ηδη τὸ πᾶν ὁ Πέτρος ἤκουσε καὶ παρὰ τῶν στρατιωτῶν· ἀλλὰ βούλεται πρῶτον αὐτοὺς ὁμολογῆσαι, καὶ ὑπευθύνους ποιῆσαι τῇ πίστει. «Καὶ ὁ Κορνήλιος ἔφη· Ἀπὸ τετάρτης ἡμέρας «μέχρι ταύτης τῆς ὥρας ἤμην νηστεύων, καὶ τὴν «ἐννάτην ώραν προσευχόμενος ἐν τῷ οἴκῳ μου.» Βοικεν οὗτος καιροὺς ὡρικέναι ἑαυτῷ βίον ἀκρι βεστέρου, καὶ ἔν τισιν ἡμέραις. Διὰ γὰρ τοῦτο εἶπεν, «᾿Απὸ τετάρτης ἡμέρας.» Οτε οὖν φαίνεται αὐτῷ ὁ ἄγγελος, αὕτη μία ἡμέρα· καὶ ἣν ἀπῆλθον οἱ πεμφθέντες παρὰ Κορνηλίου μία καὶ ἂν ἦλθον, μία· καὶ τετάρτη ἐφάνη ὡσεὶ τρίτην ὥραν, μεθ᾽ ἦν προσω ηύξατο. Ὅρα οὖν τὸ μέγεθος τῆς εὐχῆς, ὅτε ἐπέδω κεν ἑαυτὸν εἰς εὐλάβειαν, τότε φαίνεται αὐτῷ ὁ ἄγο Ο γελος. • Καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ ἔστη ἐνώπιόν μου ἐν ἐσθῆτι λαμ «πρᾷ (ἀνὴρ λέγει καὶ οὐκ ἂγγελος, οὕτως ἦν άτυφος), «και φησιν Κορνήλιε, εἰσι κύσθη σου ἡ προσευχή, «καὶ αἱ ἐλεημοσύναι σου ἐμνήσθησαν ἐνώπιον τοῦ «Θεοῦ. Πέμψον οὖν εἰς Ἰόππην, καὶ μετακάλεσαι Σία «μωνα, ὃς ἐπικαλεῖται Πέτρος. Οὗτος ξενίζεται ἐν οἰκίᾳ Σίμωνος βυρσέως παρὰ θάλασσαν, ὃς παραγε νόμενος λαλήσει σοι. Ἐξ αὐτῆς οὖν ἔπεμψα πρὸς σέν «σύ τε καλῶς ἐποίησας παραγενόμενος. Νῦν οὖν πάνω «τες ἡμεῖς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πάρεσμεν, ἀκοῦσαι «

«πάντα τὰ προστεταγμένα σοι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ᾿Ανοίξας «tibi præcepta sunt a Deo. Aperiens autem Petrus «δὲ Πέτρος τὸ στόμα, εἶπεν· Ἐπ᾿ ἀληθείας καταλαμβάνομαι, ὅτι οὐκ ἔστι προσωπολήπτης ὁ Θεός· « « «ἀλλ᾽ ἐν παντὶ ἔθνει ὁ φοβούμενος αὐτὸν καὶ ἐργα ζόμενος δικαιοσύνην, δεκτὸς αὐτῷ ἐστι.» Δικαιοσύνην» ἀντὶ τοῦ πᾶσαν ἀρετήν. « • Τὸν λόγον ὅν ἀπέστειλε τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, εὐαγγελιζόμενος εἰρήνην διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὗτός κ ἔστι πάντων Κύριος. Υμεῖς οἴδατε τὸ γενόμενον α ῥῆμα καθ' ὅλης τῆς Ἰουδαίας, ἀρξάμενον ἀπὸ τῆς «Γαλιλαίας, μετὰ τὸ βάπτισμα δ ἐκήρυξεν Ιωάννης, «Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέθ. Ταῦτα λέγει διὰ τοὺς παρόντας, ἵνα καὶ ἐκείνους ἐπισπάσηται εἰς πίστιν. Ὅμως δίδωσι τοῖς υἱοῖς Ισραὴλ τὸ ἐξαίρετον, ἵνα μὴ νομίσωσιν ἐν τάξει ἀπεῤῥιμμένων εἶναι. Οὗτός ἐστι, φησί, πάντων Κύ ριος. • ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυ- «νάμει, ὃς διῆλθεν εὐεργετῶν καὶ ἰώμενος πάντας • τοὺς καταδυναστευομένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ὅτι ὁ • Θεὸς ἦν μετ᾿ αὐτοῦ. Καὶ ἡμεῖν ἐσμεν μάρτυρες «πάντων ὧν ἐποίησεν ἔν τε τῇ χώρᾳ τῶν Ἰουδαίων «καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ, ὃν ἀνεῖλον κρεμάσαντες ἐπὶ «ξύλου. Τοῦτον ὁ Θεὸς ἤγειρε τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ «ἔδωκεν αὐτὸν ἐμφανῆ γενέσθαι οὐ παντὶ τῷ λαῷ, «ἀλλὰ μάρτυσι τοῖς προκεχειροτονημένοις ὑπὸ τοῦ • Θεοῦ ἡμῖν.» Τὸ κεχρίσθαι Ἰησοῦ Πνεύματι ἁγίῳ ὑπὸ Θεοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον δεῖ νοεῖν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκένωσεν ἑαυτὸν, καὶ παραπλησίως ἡμῖν μετέσχεν αἷματος καὶ σαρκός, ταῦτα ἅπερ ἔχει κατά φύσιν, ὡς Θεὸς λαμβάνειν λέγεται διὰ τὸ ἀνθρώπινον. Δέχεται γὰρ οὐχ ἑαυτῷ, καθ' δ Θεὸς Λόγος ἐστὶν (δια γὰρ ἦν αὐτοῦ), ἀλλ᾽ ἡμῖν, ὡς ἐν ἀπαρχῇ δι' ἑαυτοῦ. «Οίτινες συνεφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ, «μετὰ τὸ ἀναστῆναι αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Καὶ παρήγ γειλεν ἡμῖν κηρύξαι τῷ λαῷ καὶ διαμαρτύρασθαι, • ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτής «ζώντων καὶ νεκρῶν. « Εντεῦθεν τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ διαβεβαιοῦται, ἐκ τοῦ συμφαγεῖν αὐτῷ μετα τὴν ἀνάστασιν. Οὐδὲ γὰρ ἀναστὰς ἐποίησε τι σημεῖον· αὕτη γὰρ ἡ ἀνάστασις μέγα σημεῖον ἦν. Ταύτης δὲ οὐδὲν σημεῖον ἦν ὡς τὸ φαγεῖν καὶ πιεῖν. «Τούτῳ πάντες οἱ προφῆται μαρτυροῦσιν ἄφεσιν [ κι άμα τῶν λαβεῖν διὰ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ πάντα * τὸν πιστεύοντα εἰς αὐτόν.» Ὅσοι, φησί, προφῆται ἐλάλησαν περὶ ἁμαρτιῶν ἀφέσεως, ἐν τούτῳ τῷ Ἰησοῦ εἶπον αὐτὰς ἀφίεσθαι. Οὕτω καὶ Ἡσαΐας, τὸ αὐτοῦ εἰσφέρων πρόσωπον, λέγει· «'Εγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἁμαρτίας σου, καὶ τὰς ἀνομίας σου.» «Ετι λαλοῦντος τοῦ Πέτρου τὰ ῥήματα ταῦτα, «ἐπέπεσε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ πάντας τοὺς «ἀκούοντας τὸν λόγον· καὶ ἐξέστησαν οἱ ἐκ περιτο «os dixit: Vere comperio quod non sit persona- «rum respectus coram Deo: sed in quavis gente «qui timet ipsum et operatur justitiam, is acceptus «est illi.» «Justitiam,» hoc est omnem virtutem. Χ, 36-38. «Hic est sermo,quem misit Deus filiis «Israel annuntians pacem per Jesum Christum, «hic est omnium Dominus. Ipsi scitis rem, quæ «< accidit per totam Judæam, cum incepisset a Ga. «lilæa post baptisma, quod prædicavit Joannes, «nempe de Jesu Nazareno.» Hæc propter eos dicit, qui præsentes erant, ut etiam illos ad fidem attrahat: id tamen quod præcipuum est dat filiis Israel, ne se in ordine rejectorum esse arbitrentur. Hic est,inquit, omnium Dominus. « X, 38-41. «Quomodo unxerit eum Dominus «Spiritu sancto et virtute, qui ambulavit benefa- «ciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, quoniam Deus erat cum illo.Et nos testes sumus «omnium,quæ fecit in regione Judæorum et Jero- «solymis: quem occiderunt suspensum in ligno. «Hunc Deus suscitavit tertio die,et exhibuiteum,ut «appareret non omni populo, sed testibus prius ad hoc a Deo delectis, nimirum nobis.» Unctum esse Jesum a Spiritu sancto, secundum humanitatem intelligere oportet. 99 Quoniam enim exinanivitsemetipsum, et proxime ad nos accedens participavit carne et sanguine: hæc quæ secundum naturam habet.ut Deus accipere dicitur propter humanitatem. Accipit namque, non sibi, secundum quod Deus Verbum est (nam propria illius erant), sed nobis, tanquam in primitiis per seipsum. " X, 41-42. «Qui comedimus ac bibimus una cum ipso, postquam resurrexit a mortuis.Et præcepit «< nobis,ut prædicaremus populo ac testificaremur «quod ipse sit ille,qui constitutus est a Deo judex «vivorum ac mortuorum.» Hinc Christi resurrectionem confirmat, quod cum eo post resurrectionem comederint. Neque enim a resurrectione fecit aliquod signum: ipsa namque resurrectio magnum erat signum, resurrectionis autem nullum tale signum erat, quale est edisse ac bibisse. Χ, 43. «Huic omnes prophetæ testimonium fe- • cerunt quod remissionem peccatorum accepturus • sit per omnem ejus quisquis credit in ipsum.» Quotquot, inquit, prophetæ locuti sunt de peccatorum remissione, per hunc Jesum dixerunt ea remitti Sic et Isaias, assumpta ejus persona, ait: «Ego sum, qui deleo iniquitates tuas, et peccata tua 93.» X, 44 48. «Cumque adhuc loqueretur Petrus «verba hæc, illapsus est Spiritus sanctus in omnes qui audiebant sermonem: et obstupuerunt hi qui J

ECUMENII TRICOÆ EPISCOPI «ex circumcisione crediderant, quotquot comitati «fuerant Petrum, quod et in gentes donum sancti «< Spiritus effusum esset. Audiebant enim illos lo - • quentes linguis ac magnificantes Deum. Tunc << respondit Petrus: Nunquid prohibere quispiam «potest, ne aqua baptizentur hi qui Spiritum san- «ctum acceperunt sicut et nos? Et jussit eos bapti- «zari in nomine Domini. Tunc rogaverunt eum, ut • remaneret dies aliquot. Ubi credidissent quod per baptisma omnino fit remissio peccatorum tunc super eos descendit Spiritus. Hoc autem, Deo præordinante, accidit 100 ad magnam Petri defensionem. Neque vulgari modo Spiritus supervenit, sed et linguis loquebantur, quod in stuporem induxit eos, qui comites fuerant: propter quod etiam Petrus confestim eos baptizari jussit in nomine Domini. Nec dixit: Quorsum aqua opus est, cum supervenerit in eos Spiritus sanctus? Noverat enim, quod in aqua complerentur divina signa, nempe sepultura ac mortificatio, resurrectio et vita Quemadmodum enim nobis facile est bapti - zare ac emergere, ita Deo facile est sepelire veterem hominem novumque demonstrare. Hoc autem tertio fit, ut agnoscamus quod potentia Patris et Filii et Spiritus sancti hoc efficitur. Quidam autem demonstrari dicunt tertio die factam Christi resurrectionem, quæ hoc in nobis efficiat. CAPUT XVI. Quomodo Petrus deinceps etiam singula eorum, quæ acta sunt narrat apostolis adversus ipsum disceptantibus. Tunc autem Barnabam miserunt ad fratres, qui erant Antiochiæ. Ο ΧΙ, 1-20. «Audierunt autem apostoli ac fratres, «qui erant in Judæa, quod et gentes recepissent ■ verbum Dei. Cumque rediisset Petrus Jerosolyma, «disceptabant adversus illum, qui erant ex cir- ■ cumcisione dicentes: Ad viros præputium ha- «bentes introisti et edisti cum illis. Re autem ab «initio repetita Petrus exposuit illis ordinem, di- • cens: Ego in civitate Joppe orabam, vidique in a mentis excessu visionem, descendere vas quoddam • ceu linteum magnum,quatuor initiis emissum ex ■ cœlo, et venit usque ad me. In quod cum inten- «dissem oculos, animadverti et vidi quadrupedia «terra,ac bestias,et reptilia. volatiliaque coli. Au- «divi autem et vocem dicentem mihi: Surge,Petre, «macta et vescere. Dixi autem: 101 Nequaquam «Domine, quia nihil commune aut immundum un- «quam introivit in os meum. Responditque mihi «rursum vox de cœlo: Quæ Deus mundavit tu ne «communia dixeris. Hoc autem contigit tertio. «Rursumque subducta sunt omnia in cœlum. Et «ecce repente tres viri aderant ad domum in qua • eram, e Casarea missi ad me. Dixitque mihi Spi- «ritus, ut congrederer cum illis nihil hæsitans. • Comitati sunt autem me el sex fratres bi. Et ingressi sumus domum viri: isque retulit nobis « «quomodo vidisset angelum domi suæ astantem «as dicentem sibi Mitte viros Joppen et acoerse α «μῆς πιστοί, ὅσοι συνῆλθον τῷ Πέτοῳ, ὅτι καὶ ἐπὶ «τὰ ἔθνη ἡ δωρεὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκκέχυται. • Ἤκουον γὰρ αὐτῶν λαλούντων γλώσσαις καὶ με γαλυνόντων τὸν Θεόν. Τότε ἀπεκρίθη ὁ Πέτρος· «Μή τι τὸ ὕδωρ κωλῦσαι δύναταί τις, τοῦ μὴ βα- «πτισθῆναι τούτους, οἵτινες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔλα α βον, καθὼς καὶ ἡμεῖς; Προσέταξέ τε αὐτοὺς βα < πτισθῆναι ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου. Τότε ἠρώτη «σαν αὐτὸν ἐπιμεἶναι ἡμέρας τινάς.» Ὅτε ἐπίστευσαν ὅτι πάντως τὸ βάπτισμα ἄφετίς ἐστιν ἁμαρτιῶν, τότε ἐπῆλθεν αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα. Τοῦτο δὲ γίνεται προοικονομοῦντος ἀπολογίαν μεγάλην τῷ Πέτρῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐκ ἁπλῶς τὸ Πνεῦμα ἐπῆλθεν, ἀλλὰ καὶ γλώσσαις ἐλάλουν, ὅπερ ἐξέ πληπτε τοὺς συνελθόντας. Δι' ὃ καὶ ὁ Πέτρος προσω έταξεν εὐθέως αὐτοὺς βαπτισθῆναι ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου. Καὶ οὐκ εἶπε, Τίς ἡ τοῦ ὕδατος χρεία, τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιπεσόντος αὐτοῖς; Ηδει γὰρ ὅτι θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, τάφος καὶ νέο κρωσις, καὶ ἀνάστασις, καὶ ζωή. "Ωσπερ γὰρ εὔκο λον ἡμῖν βαπτίσασθαι καὶ ἀνανεῦσαι, οὕτως εὔκολον τῷ θάψαι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀναδείξαι τὸν νέον. Τρίτον δὲ τοῦτο γίνεται, ἵνα γνῶμεν ὅτι δυνάμει Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος τοῦτο γίνεται. Τινὲς δὲ φασιν, ἵνα δειχθῇ ἡ τριήμερος ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ τοῦτο κατεργαζογένου ἐν ἡμῖν. Ὡς Πέτρος τὰ καθεξῆς καὶ τὰ ἕκαστα των γεν γονότων διηγεῖται τοῖς ἀποστόλοις διακρι θεῖσι πρὸς αὐτόν. Τὸ τηνίκα δὲ τὸν Βαρνάβαν ἔπεμψαν πρὸς τοὺς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ἀδελφούς. «Ηκουσαν δὲ οἱ ἀποστολοι καὶ οἱ ἀδελφοί, οἱ ὄνο α τες κατὰ τὴν Ἰουδκίαν, ὅτι καὶ τὰ ἔθνη ἐδέξαντο στὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὅτε ἀνέβη Πέτρος εἰς α Ἱεροσόλυμα, διεκρίνοντο πρὸς αὐτὸν οἱ ἐκ περιτο α μας, λέγοντες, ὅτι πρὸς ἄνδρας ἀκροβυστίαν ἔχοντας εἰσῆλθες, καὶ συνέφαγες αὐτοῖς. ᾿Αρξάμενος «δὲ ὁ Πέτρος ἐξετίθετο αὐτοῖς καθεξῆς, λέγων· Εγώ «ήμην ἐν πόλει Ιόππη προσευχόμενος, καὶ εἶδον ἐν Η εκστάσει δραμα, καταβαίνον σκεῦός τι ὡς ὀθόνην • μεγάλην, τέσσαρσιν ἀρχαῖς καθιεμένην ἐκ τοῦ οὐ α ρανοῦ, καὶ ἦλθεν ἄχρις ἐμοῦ. Εἰς ἣν ἀτενίσας, «κατενόουν καὶ εἶδον τὰ τετράποδα τῆς γῆς. καὶ τὰ «θηρία, καὶ τὰ ἑρπετὰ, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρα «νοῦ. Ἤκουσα δὲ φωνῆς λεγούσης μοι· Αναστάς, ο Πέτρε, θῦσον καὶ φάγε. Εἶπον δέ· Μηδαμῶς, Κύσ «ριε, ὅτι πᾶν κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον οὐδέποτε εἰσῆλ «θεν εἰς τὸ στόμα μου. Απεκρίθη δέ μοι φωνὴ ἐκ «δευτέρου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, «σὺ μὴ κοίνου. Τοῦτο δὲ ἐγένετο ἐπὶ τρίς. Καὶ πά- «λιν ἀνεσπάσθη ἅπαντα εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ ἰδοὺ «ἐξ αὐτῆς τρεῖς ἄνδρες ἐπέστησαν ἐπὶ τὴν οἰκίαν «ἐν ᾗ ἤμην, ἀπεσταλμένοι ἀπὸ Καισαρείας πρός «με. Είπε δέ μοι τὸ πνεῦμα, συνελθεῖν αὐτοῖς, μη· «δὲν διακρινόμενον. Ἦλθον δὲ σὺν ἐμοὶ καὶ οἱ εξ ἀδελφοὶ οὗτοι, καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ • ἀνδρός. Απήγγειλέ τε ἡμῖν, πῶς εἶδε τὸν ἄγγελον «ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ σταθέντα καὶ εἰπόντα αὐτῷ· «

" « • Απόστειλον εἰς Ἰόππην ἄνδρας, και μετάπεμψαι. Simonem cognomento Petrum.qui tibi ea dictuΣίμωνα τὸν ἐπικαλούμενον Πέτρον, ὅς λαλήσει βή- «rus est per quæ salveris.et tu. et universa domus «ματα πρὸς σέ, ἐν οἷς σωθήσῃ σὺ καὶ πᾶς ὁ οἶκός ⚫ tua.Cumque loqui cœpissem.illapsus est Spiritus «σου. Ἐν δὲ τῷ ἄρξασθαι με λαλεῖν ἐπέπεσε τὸ «sanctus in illos,quemadmodum et in nos ab initio. «Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτοὺς, ὥσπερ καὶ ἐφ' ἡμᾶς «Recordatus sum autem verbi Domini, quod dixe- • ἐν ἀρχῇ. Εμνήσθην δὲ τοῦ βήματος Κυρίου, ὡς «rat: Joannes quidem baptizavit aqua. vos autem ἔλεγεν· Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ baptizabimini Spiritu sancto. Si ego donum α βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Εἰ οὖν τὴν ἴσην æquale dedit illis feus. sicut et nobis,cum credi- «δωρεὰν ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, ὡς καὶ ἡμῖν πιστευ «dissemus in Dominum Jesum Christum,ego sane «σασιν ἐπὶ τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐγὼ δὲ τίς «quis eram qui possem obsistere Deo? His autem «Αμην δυνατός κωλύσαι τὸν Θεόν; 'Ακούσαντες δὲ << auditis obticuerunt, et glorificaverunt Deum, dí- «ταῦτα, ἡσύχασαν, καὶ ἐδόξασαν τὸν Θεόν, λέγονο «centes: Igitur et gentibus Deus pœnitentiam α τες· Αραγε καὶ τοῖς ἔθνεσιν ὁ Θεὸς τὴν μετάνοιαν «concessit ad vitam. Et illi quidem qui dispersi «ἔδωκεν εις ζωήν. Καὶ οἱ μὲν οὖν διασπαρέντες «fuerant ex afflictione, quæ orta fuerat ob Stepha- «ἀπὸ τῆς θλίψεως τῆς γενομένης ἐπὶ Στεφάνῳ, «num, perambulaverunt usque ad Phonicen et «διῆλθον ἕως Φοινίκης καὶ Κύπρου καὶ ᾿Αντιοχείας, «Cyprum ac Antiochiam, nemini loquentes illum μηδενὶ λαλοῦντες τὸν λόγον, εἰ μὴ μόνον Ιου- ■ sermonem, nisi solis Judæis. Erant autem ex eis ο δαίοις. Ησαν δέ τινες ἐξ αὐτῶν ἄνδρες Κύπριοι καὶ quidam viri Cyprii et Cyrenenses.» * Κυρηναίοι, ο Δείκνυσιν ὁ Πέτρος διὰ τῆς ἀπολογίας, ἑαυτὸν μὲν οὐδαμοῦ αἴτιον, πανταχοῦ δὲ τὸν Θεόν. Εν έχει στάσει γὰρ αὐτὸς ἐποίησε, φησί, τὸ σκεῦος αὐτὸς ἔδειξεν· ἐγὼ καὶ ἀντεῖπον· καὶ πάλιν αὐτὸς εἶπε, καὶ οὐδὲ οὕτως ἤκουσα. Τὸ Πνεῦμα ἐκέλευσεν ἀπελ θεῖν, καὶ ἀπελθὼν οὐδὲ οὕτως ἔδραμον. Εἶπον ὅτι ὁ Θεὸς ἔπεμψε, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐβάπτισα, ἀλλὰ πάλιν ὁ Θεὸς τὸ πᾶν εργάσατο. Ὁ Θεὸς αὐτὸς ἐβάπτισεν, οὐκ ἐγώ. Ετι γάρ μου λαλοῦντος αὐτοῖς, ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἐλάλουν γλώσσαις, καὶ ἐμεγάλυνον τὸν Θεὸν καθὼς καὶ ἡμεῖς. «Οἵτινες εἰσελθόντες εἰς ᾿Αντιόχειαν ἐλάλουν «πρὸς τοὺς Ἑλληνιστὰς εὐαγγελιζόμενοι τὸν Κύ «ριον Ἰησοῦν. Καὶ ἦν χεὶρ Κυρίου μετ᾿ αὐτῶν. «Πολύς τε ἀριθμὸς πιστεύσας ἐπέστρεψεν ἐπὶ τὸν • Κύριον. Ηκούσθη δὲ ὁ λόγος εἰς τὰ ὦτα τῆς Ἐκ «κλησίας τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις περὶ αὐτῶν· καὶ • ἐξαπέστειλαν Βαρνάβαν διελθεῖν ἕως Αντιοχείας. ◉ • Ος παραγενόμενος, καὶ ἰδὼν τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, ἐχάρη, καὶ παρεκάλει πάντας, τῇ προθέσει τῆς · καρδίας προσμένειν τῷ Κυρίῳ. Ν «Πρὸς τοὺς Ἕλληνιστάς.» Ίσως διὰ τὸ μὴ εἰδέναι Εβραϊστὶ, Έλληνας αὐτοὺς ἐκάλουν. Ελάλουν τοί τον καὶ πρὸς αὐτοὺς εὐαγγελιζόμενοι τον Κύριον Ἰησοῦν, καὶ ἐπίστευο, ἅπαντες, ἐπειδὴ. φησί, χειρ Κυρίου ἦν μετ' αὐτῶν· τουτέστι, σημεία εργά ζοντο. Διὰ τοῦτο γὰρ ἡ τῶν σημείων ἀνάγκη γέγονεν τα πιστεύσωσιν. " . Ὅτι ἦν ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ πλήρης Πνεύπατος ἁγίου καὶ πίστεως. Καὶ προσετέθη ὄχλος ἱκανὸς * τῷ Κυρίῳ. Ἐξῆλθε δὲ εἰς Ταρσόν ὁ Βαρνάβας • αναζητήσαι Σαῦλον· καὶ εὑρὼν αὐτὸν, ήγαγεν • αὐτὸν εἰς 'Αντιόχειαν. Εγένετο δὲ αὐτοὺς ἐνιαυ· • τὸν ὅλον συναχθῆναι τῇ ἐκκλησίᾳ, καὶ διδάξαι ὄχλον «ἱκανόν,» Διὰ τί μὴ Παύλῳ γράφουσιν, ἀλλὰ Βαρνάβαν πέμε πουσιν; Ὅτι οὔπω τοῦ ἀνδρὸς ᾔδεισαν τὴν ἀρετήν. Οὐκ ἀντίκειται δὲ τούτῳ τὸ, «Οὐδεὶς ἀγαθὸς ἢ μόνος ὁ Θεός.» Οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι Θεὸν μόνον ἀγα Η Lao. ΣΤΗ11, 10 Ostendit sua apologia Petrus se nequaquam fuisse causam, sed ubique Deum Nam ipse me, inquit in mentis excessum constituit, ipse vas demonstravit, ego vero etiam contradixi: rursumque idem ipse dixit, et neque sic audivi. Spiritus jussit ut congrederer, 109 congressus ne ita quidem procurri. Dixerunt Deum misisse, et nec sic baptizavi,sed rursum Deus rem omnem effecit. Deus baptizavit,non ego.Nam dum adhuc loquerer,illapsus est in illos Spiritus sanctus, et loquebantur linguis, et magnificabant Deum, sicut et nos. ΧΙ, 20-23. «Qui ingressi Antiochiam loqueban «<tur ad Græcos annuntiantes Dominum Jesum: «eratque manus Lomini cum illis, et multus nu- • merus credidit et ad Dominum conversus est. «Pervenit autem rumor ad aures Ecclesiæ. qua «erat Jerosolymis super his: et miserunt Barna- «bam, ut iret Antiochiam. Qui cum pervenisset «ac vidisset gratiam Dei, gavisus est, et hortaba- «tur omnes.ut proposito cordis perseverarent ad- «hærere Domino.» «Ad Græcos.» Fortassis eo quod Hebraice sonare non possent, Græcos ipsos appellant. Loquebantur ergo et ad eos, annuntiantes Dominum Jesum, et credebant omnes: quoniam,inquit,manus Domini erat cum illis: hoc est, signa operabantur. Propter hoc enim fuit signorum necessitas ut crederent. XI, 24-26. «Erat enim vir bonus ac plenus Spi- «ritu sancto et fide.Et addita est multa turba Do- «mino. Profectus est autem Barnabas Tarsum, ut «quæreret Saulum, quo invento, duxit eum Antio- ■ chiam. Accidit autem. ut annum totum cum ea ■ congregatione versarentur, multamque docerent «< turbam. > Quam ob causam Paulo non scribunt, sed Barnabam mittunt? Quia illius viri nondum virtutem noverant.Huic non repugnat quod dicitur: «Nemo bonus nisi solus Deus *.» Neque enim hoc ipsum

CECUMENII TRICCE EPISCOPUS. estDeum solum bonum esse quod virum bonum esse. θὸν εἶναι, καὶ ἄνδρα ἀγαθὸν ὑπάρχειν. Ὁ μὲν γὰρ Ille siquidem natura bonus est, eum principium ac fons sit bonorum: vir autem non natura bonus est, sed virtutis assumptione habet ut bonus sit. Non enim simpliciter bouus dicitur, sed vir bonus. In hunc ergo sensum etiam illud accipitur, «Bonus homo 93» et «Euge serve bone et fidelis ",» aliaque his similia. 103 «Et discipuli nominarentur primum Antio- «chim Christiani. • Pauli hoc quoque facinus egregium in tantam eferri meretur sublimitatem ut quodvis signum. Cum enim tam multi essent in Judæa qui credidissent, nihil tale factum est, sed ibi fides in Christum via dicebatur. Advertendum autem quod ob id potissimum digna habita est Antiochia sede pontificia, quoniam ibi primum statuerunt, ut discipuli nominarentur Christiani. Hoc autem nomen multitudini deorum ac variæ in illis divinitati opponitur. CAPUT XVII. Prophetia Agabi de generali per orbem fame et eleemosyna collecta apud fratres, qui erant Antiochie. XI, 27-30. ■ His autem diebus supervenerunt a ■ Jerosolymis prophetæ Antiochiam: surgensque «unus nomine Agabus significabat per Spiritum «famem magnam futuram in universo orbe, quæ «accidit sub Claudio Casare. Discipuli autem, ⚫ prout cuique suppetebat,decreverunt quisque in • subsidium mittere habitantibus in Judaa fratri- «bus: quod et fecerunt, mittentes ad presbyteros «per manum Barnabæ ac Sauli.» Non est huic contrarium quod a Domino dictum est: «Lex et propheta "» usque ad Joannem. Nam hoc de illis dixerat prophetis qui ejus adventum prædixerant. Ne igitur ob id postmodum factam esse famem æstimarent, quod subintroisset Christianismus, prædicit illam Spiritus sanctus. Hoc autem et Christus prædixerat "; non quod id ab initio fieri oportuerit, sed propter mala, quæ adversus apostolos fiebant. Longanimis quidem erat Deus, verum cum nimium urgerent, magna accidit fames, Judæis futura designans mala. Quod si propter istos fuissent, oportuisset potius et illam quæ erat cessare. Nam magis laudari debuissent, qui quod suum erat faciebant, nempe occidebant, 104 puniebant, cruciabant, undique persequebantur. Propterea ergo pestis facta est, quanquam miseri non intelligebant: et compatiebantur illis in hoc Christiani. Advertendum est quod etiam presbyterorum dignitatem habebant apostoli. Aliis quoque capitibus significatum est quod diaconorum et episcoporum gradum habebant. κατ' οὐσίαν ἀγαθὸς ὑπάρχει, ἀρχὴ καὶ πηγὴ ὢν τῶν ἀγαθῶν· ὁ δὲ ἀνὴρ οὐ κατ' οὐσίαν, ἀλλ' ἐν ἀναλήψει ἀρετῆς ἔχει τὸ ἀγαθὸν εἶναι. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ἀγαθός, ἀλλ' ἀνὴρ ἀγαθός. Εἰς τοῦτο οὖν λήψῃ καὶ τὸ, «᾿Αγα θὸς ἄνθρωπος,» καὶ τὸ, «Εὔγε, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ,» καὶ τὰ τούτοις ὅμοια. * Χρηματίσαι το πρῶτον ἐν Ἀντιοχείς τοὺς μας «θητὰς Χριστιανούς.» Παύλου καὶ τοῦτο τὸ κατόρθωμα εἰς τοσοῦτον ἐπᾶραι ὕψος ὥσπερ τι σημεῖον τὸ ὄνομα. Ἐν γὰρ τῇ Ἰουδαίᾳ τοσούτων ὄντων τῶν πιστευσάντων, οὐδὲν τοιοῦτον γέγονεν, ἀλλ᾽ οἱ τῆς ὁδοῦ ἤκουον. Σημειωτέον δὲ ὅτι διὰ τοῦτο μᾶλλον ἡ ᾿Αντιόχεια θρόνου ἠξιώθη ἀρχοντικοῦ, ἐπειδὴ ἐκεῖ πρῶτον ἐχρημάτισαν οἱ μαθηταὶ καλεῖσθαι Χριστιανοί. Τοῦτο δὲ τὸ ὄνομα πολυθείας ἐστὶν ἀντίπαλον. Προφητεία Αγάβου περί λιμοῦ οἰκουμενικοῦ, καὶ καρποφορία πρὸς τοὺς ἐν ᾿Αντιοχεία αδελ φούσ. «Εν ταύταις δὲ ταῖς ἡμέραις κατῆλθον ἀπὸ • Ἱεροσολύμων προφῆται εἰς ᾿Αντιόχειαν. 'Αναστάς «δὲ εἷς ἐξ αὐτῶν ὀνόματι Αγαβος, ἐσήμανε διὰ κ τοῦ Πνεύματος, λιμόν μέγαν μέλλειν ἔπεσθαι ἐφ' «ὅλην τὴν οἰκουμένην, ὅστις καὶ ἐγένετο ἐπὶ Κλαυ • δίου Καίσαρος. Τῶν δὲ μαθητῶν καθώς τύπου «ρεϊτό τις, ὥρισαν ἕκαστος αὐτῶν εἰς διακονίαν. πεμψαι τοῖς κατοικοῦσιν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἀδελφοῖς «ὁ καὶ ἐποίησαν, ἀποστείλαντες πρὸς τοὺς πρεσου «τέρους διὰ χειρὸς Βαρνάβα καὶ Σαύλου.» Οὐκ ἔστιν ἐναντίον τούτῳ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἴρη μένον· «Ο νόμος καὶ οἱ προφῆται» ἕως Ἰωάννου, Τοῦτο γὰρ περὶ ἐκείνων φησὶ τῶν προφητῶν τῶν τὴν παρουσίαν αὐτοῦ προαναφωνησάντων. Ἵνα οὖν μὴ νομίσωσιν ὅτι διὰ τοῦτο ὁ λιμός γέγονεν, ὅτι Χριστιανισμὸς εἰσῆλθε, προλέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Χριστὸς προεἶπεν, οὐκ ἐπειδὴ τοῦτο ἐξ ἀρχῆς γενέσθαι ἔδει, ἀλλὰ διὰ τὰ κακὰ τὰ εἰς τοὺς ἀποστόλους γενόμενα. Καὶ ἐμακροθύμει ὁ Θεός· ὡς δὲ ἐνέκειντο, λιμός μέγας γίνεται, μηνύων τοῖς Ἰουδαίοις τὰ ἐσόμενα κακά. Εἰ δὲ δι' αὐτοὺς ἦν, ἔδει πάντως καὶ ὄντα παύσασθαι. Εὐδοκιμῆσαι γὰρ μᾶλλον ἐχρῆν αὐτοὺς ὅτι τὸ αὐτῶν ἐποίουν, ἀνα χρουν, εκόλαζον, ἐτιμώρουν, πανταχόθεν ἐδίωκον. Διὰ τοῦτο τοίνυν καὶ ὁ λιμός γέγονεν, εἰ καὶ οὐ συνῆκαν οἱ τάλανες, καὶ συνέπασχον αὐτοῖς εἰς οι τοῦτο οἱ Χριστιανοί. Σημειωτέον ὅτι καὶ πρεσβυτές ρων εἶχον ἀξίαν οἱ ἀπόστολοι. Καὶ ἐπὶ ἄλλων δὲ κεφαλαίων σεσημείωται ὅτι διακόνων καὶ ἐπισκόπων εἶχον βαθμόν. es Matth. III, 35. * Matth. xxv, 21, 23. "Matth. 11, 12. * Matth. xxiv,

OECUMENII TRICCÆ EPISCOPUS. Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου κατασφαγή· ἐν ᾧ Πέ. τρου σύλληψις πρός Ηρώδου· ὅπως τε αὐτὸν ὁ ἄγγελος θείῳ κελεύσματι ἐξείλετο τῶν δε σμῶν. Καὶ ὁ Πέτρος ἐμφανής γενόμενος να χτωρ τοῖς ἀδελφοῖς ὑπανεχώρησεν. Ἐν ᾧ περὶ τῆς τῶν φυλάκων κολάσεως, καὶ μετέπειτα περὶ τῆς τοῦ ἀσεβοῦς Ἡρώδου πικρᾶς τε καὶ ὀλεθρίου καταστροφής. «Κατ' ἐκεῖνον δὲ τὸν «ὁ βασιλεὺς τὰς χεῖρας «Εκκλησίας. " καιρὸν ἐπέβαλεν Ηρώδης κακῶσαί τινας τῶν ἀπὸ τῆς Ἐκεῖνον καιρόν φησι τὸν ἐπὶ Κλαυδίου Καίσαρος. Γάϊος αὐτοκράτωρ Ρωμαίων Αγρίππαν καθίστησι βασιλέα τῆς Ἰουδαίας, τὸν Ἡρώδην ἐξωρίσας δι' αἰσχρότητα βίου ἐς Λουγδούνῳ τῆς Γαλλίας σὺν τῇ γυναικὶ Ηρωδιάδι. Οὗτός ἐστιν ὁ κατὰ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου βασιλεύσας, ὡς ἱστορεῖ Ιώσηπος ἐν τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ λόγῳ τῆς ᾿Αρχαιολογίας, καὶ Εὐσέβιος ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας. Η οὖν διαφωνία τοῦ ὀνόματος ἐνταῦθα τὸ λέγειν ἀντὶ ᾿Αγρίππα Ἡρώδην, ἢ κατέσφαλμα, ὡς εἰκὸς γραφικὴν γέγονεν, ἢ κατὰ διωνυμίαν εἴρηκεν, ἐπεὶ καὶ ὁ χρόνος καὶ αἱ πράξεις τὸν αὐτὸν δεικνύουσιν ᾿Αγρίππαν ἐπὶ Κλαυδίου Καίσαρος, ὃς μετὰ Γαϊον γέγονεν αὐτοκράτωρ. «᾿Ανεῖλε δὲ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ἰωάννου μας «χαίρα. Καὶ ἰδὼν ὅτι ἀριστόν ἐστι τοῖς Ἰουδαίοις, «προσέθετο συλλαβεῖν καὶ Πέτρον. Ησαν δὲ ἡμέ «ραι τῶν ἀζύμων. ὖν καὶ πιάσας, ἔθετο εἰς φυλα- • κήν.» Ινα γάρ μηδεὶς λέγῃ ὅτι διὰ τοῦτο ἀκινδύνως p CAPUT XVIII. Jacobi apostoli interemptio: in quo narratur Petri ab Herode comprehensio: et quomodo ipsum angelus divino jussu a vinculis liberavit et Petrus ubi fratribus noctu apparuisset, clam discessit: in quo narratur et de ultione custodum et consequenter de impii Herodis misera acerbaque perditione. XII, 1. «Eodem autem tempore injecit Herodes «rex manus, ut affligeret quosdam de Ecclesia,» Tempus illud dicit quod erat sub Claudio Cæsare. Caius imperator Romanorum Agrippam constituit Judææ regem, Herode ob vitæ turpitudinem Lugdunum Galliæ relegato cum uxore Herodiade. Hic est qui tempore passionis Domini regnabat, veluti scribit Josephus libro decimo octavo historiæ Antiquitatum, et Eusebius secundo libro Ecclesiasticæ historiæ. Vel ergo hoc loco nominis dissonantia est, quod pro Agrippa ponatur Herodes et scriptoris lapsu contigit, ut verisimile fit: aut juxta nominis geminationem dixit, quoniam tempus et acta eumdem ostendunt Agrippam sub Claudio Cæsare, qui post Caium factus est imperator. 105 XII, 2-4. «Occidit autem Jacobum fratrem «Joannis gladio. Videns autem quod gratum esset • Judais. processit apprehendens et Petrum. Erat «autem dies azymorum.Quem etiam apprehensum posuit in carcerem.» « Ne quis enim dicat quod propterea sine periculo καὶ ἀδεως κατατολμῶσι τοῦ θανάτου, ἅτε ἐξαρπά. ac sine limore morti sese opponerent, nimirum ζοντος αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ, διὰ τοῦτο συγχωρεῖ καὶ ἀναιρεθῆναι καὶ τοὺς κορυφαίους, πείθων αὐτοὺς τοὺς ἀναιροῦντας, ὅτι οὐδὲ ταῦτα ἀφίστησιν αὐτοὺς καὶ κωλύει. " Παραδοὺς τέσσαρσι τετραδίοις στρατιωτῶν φυ- «λάσσειν αὐτὸν, βουλόμενος μετὰ τὸ Πάσχα ἀναγα- «γεῖν αὐτὸν τῷ λαῷ. Ὁ μὲν οὖν Πέτρος ἐτηρεῖτο «ἐν τῇ φυλακῇ· προσευχὴ δὲ ἦν ἐκτενὴς γινομένη • ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας πρὸς τὸν Θεὸν ὑπὲρ αὐτοῦ. «Ότε δὲ ἔμελλεν αὐτὸν προάγειν ὁ Ἡρώδης, τῇ «νυκτὶ ἐκείνῃ ἦν ὁ Πέτρος κοιμώμενος μεταξύ δύο «στρατιωτῶν, δεδεμένος ἀλύσεσι δυσί· φύλακές τε πρὸ τῆς θύρας ἐτήρουν τὴν φυλακήν. Καὶ ἰδοὺ ἄγο « γελος Κυρίου ἐπέστη, καὶ φῶς ἔλαμψεν ἐν τῷ «οἰκήματι· πατάξας δὲ τὴν πλευρὰν τοῦ Πέτρου, «ήγειρεν αὐτὸν, λέγων· ᾿Ανάστα ἐν τάχει. Καί ἐξ- «έπεσον αὐτοῦ αἱ ἁλύσεις ἐκ τῶν χειρῶν. Εἶπέ τε ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτόν· Περίζωσαι, καὶ ὑπόδησαι τὰ « Η «σανδάλιά σου. Εποίησε δὲ οὕτως. Καὶ λέγει αὐτῷ. Τέσσαρσι τετραδίοις.» Τουτέστι τὸν ἀριθμὸν δέκα ἕξι τετράκις γὰρ τέσσαρες γίνεται δέκα εξ ἴσως καθ' ἑκάστην φυλακήν, τουτέστι τριωρίαν, εξκαι φύλακας τέσσαρας. Εἰσὶ δὲ φύλακες τέσσαρες κατὰ τριωρίαν φυλακή λεγομένη, ὡς εἶναι τὸ δωδε κάωρον τῆς ὅλης νυκτός, φυλακάς τέσσαρας· ἐν αἷς ἀνὰ τεσσάρων στρατιωτῶν φυλασσόντων, οἱ πάντες τὸν ἀριθμὸν δέκα ἕξ. Οὐκ ἦν ἐν ἀγωνίᾳ οὐδὲ ἐν φόβῳ Deo ipsos eripiente, ideo occidi quoque permittit et duces præcipuos: ipsos declarans homicidas, quod neque hæc illos avocent aut prohibeant. XII, 4-8. «Tradens quatuor quaternionibus mili- «tum asservandum: volens post Pascha producere «eum populo. Petrus itaque servabatur in carcere: «< cæterum precatio fiebat sine intermissione ab «Ecclesia ad Deum pro eo.Cum autem producturus «esset eum Herodes, in ipsa nocte dormiebat Petrus ■ inter duos milites vinctus catenis duabus et cus- «todes ante ostium custodiebant carcerem.Et ecce angelus Domini astitit, et lumen refulsit in habi- « «taculo: percussoque latere Petri excitavit eum, «dicens: Surge velociter. Et exciderunt ejus «catenæ de manibus. Dixitque angelus ad eum: • Præcingere et subliga soleas tuas. Et fecit sic.» «Quatuor quaternionibus,» hoc est sedecim: siquidem quater quatuor constituunt sedecim. Fortassis ut singulis vigiliis, id est ternis quibusque horis essent quatuor custodes. Sunt autem quatuor custodes per ternas horas dispositi φυλακή, id est custodia appellati: ut sint universa nocte, nempe duodecim horarum spatio quatuor custodia: in quibus, servantibus vicissim quatuor militibus,

ριον. Ἔλαμψε δέ, φησὶν, ὥστε καὶ ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι τὸν Πέτρον, καὶ μὴ νομίσαι φαντασίαν εἶναι. Τὸ δὲ «ἐν τάχει» οὐ θορυβοῦντος, ἀλλὰ, πείθοντος μὴ ἀναβάλλεσθαι. Ορα δὲ τοὺς Ἰουδαίους ἐν ταῖς ἡμέ ραις τῶν ᾿Αζύμων τοιαῦτα πράττοντας. omnes numerum sexdecim constituunt. Non erat Πέτρος, ἀλλ᾽ ἐκάθευδε, τὸ πᾶν βίψας ἐπὶ τὸν Κύρ Petrus in angustia aut timore, sed dormiebat omni negotio in Deum rejecto. Dicit autem lumen refulsisse, ut et videret et audiret Petrus, nec phantasma esse existimaret. Quod vero ait: «Velociter,» non tumultuantis est, sed suadentis cunctandum non esse Vide autem qualia operentur Judæi in diebus Azymorum. 106 XII, 8 11. «Et ait illi: Circumda tibi pallium «tuum et sequere me. Et exiens sequebatur eum: et «< nesciebat quod verum esset id quod fiebat per angelum, sed putabat se visum videre. Cum autem præterissent primam ac secundam custodiam, «venerunt ad portam ferream, quæ ducit in civi- • tatem. quæ ultro aperta est eis. Cumque exissent, «processerunt vicum unum, et continuo discessit «angelus ab eo. Et Petrus ad se reversus, dixit: «Nunc scio vere quod miserit Dominus angelum • suum, et eripuerit me de manu Herodis omnique • exspectatione plebis Judæorum.» " » «Περιβαλοῦ τὸ ἱμάτιόν σου, καὶ ἀκολούθει μοι. • Καὶ ἐξελθων ἠκολούθει αὐτῷ. Καὶ οὐκ ᾔδει ὅτι «ἀληθές ἐστι τὸ γινόμενον διὰ τοῦ ἀγγέλου· ἐδόκει α δὲ δραμα βλέπειν. Διελθόντες δὲ πρώτην φυλακὴν «καὶ δευτέραν, ἦλθον ἐπὶ τὴν πύλην τὴν σιδηρᾶν, «τὴν φέρουσαν εἰς τὴν πόλιν, ἥτις αὐτομάτη ἠνοί- «χθη αὐτοῖς. Καὶ ἐξελθόντες προσῆλθον ῥύμην " μίαν, καὶ εὐθέως ἀπέσθη ὁ ἄγγελος ἀπ' αὐτοῦ. • Καὶ ὁ Πέτρος γενόμενος ἐν ἑαυτῷ, εἶπε· Νῦν οἶδα «ἀληθῶς, ὅτι ἐξαπέστειλε Κύριος τὸν ἄγγελον αὐτ «τοῦ, καὶ ἐξείλετο με ἐκ χειρὸς Ἡρώδου, καὶ πά • σης τῆς προσδοκίας τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων.» Τοῦ Κυρίου εἰπόντος τοῖς μαθηταῖς, «Μὴ κτή σησθε χρυσὸν μηδὲ ἄργυρον, μηδὲ δύο χιτώνας, μηδὲ ὑποδήματα, μηδὲ ζώνην, μηδὲ ῥάβδον,» πῶς ὁ Πέτρος παρὰ τὸ πρόσταγμα εποίει, ἔχων ἱμάτια καὶ ζώνην καὶ ὑποδήματα; Ἔτι δὲ καὶ ὁ Παῦλος ὅταν παραγγέλλῃ Τιμοθέω γράφων, Τὸν φαιλόνην δν ἀπέλιπον ἐν Τρωάδι παρὰ Κάρπω, ερχόμενος φέρε, Ιδού φαιλόνην εἶχεν, καὶ οὐκ ἂν ἔχοι τις εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἕτερον οὐκ εἶχεν ὅν ἐφόρει. 'Αρα παρήκουσε τοῦ Χριστοῦ; Τί οὖν ἐστιν; Τὰ ἐπιτάγματα ἐκεῖνα πρὸς καιρὸν ἦν, καὶ οὐ διὰ παντός. Οτι δὲ ἀληθές ἐστι, Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής μαρτυρεῖ. Φησὶ γὰρ εἰν ρηκέναι τὸν Χριστὸν τοῖς μαθηταῖς· Οτε ἀπέστειλα ὑμᾶς «ἕτερ βαλαντίου, καὶ πήρας, καὶ ζώνης, καὶ ὑποδημάτων,» μή τι ὑστέρησεν ὑμῖν; Λέγουσιν αὐτῷ. Οὔ. Λέγει δὲ αὐτοῖς· Οὐκοῦν λοιπὸν κτήσασθε. Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο τότε ἐπέταξε; Τὴν δύναμιν αὐτοῦ δεῖξαι βουλόμενος. Εἰ τοίνυν ἔδει ἕνα χιτῶνα ἔχειν Παῦλον, εἰ πλύνειν αὐτὸν ἔδει, γυμνὸν αὐτὸν ἐχρῆν οἴκοι καθῆσθαι, ἢ γυμνὴν περιιέναι καὶ ἀσχημονεῖν χρείας καλούσης; Οὐκ ἔδει τοιγαροῦν Παῦ λον ἐπὶ τοσούτοις κατορθώμασι περιιόντα τὴν οἰκουμένην δι' ματίου ἔνδειαν οἴκοι καθῆσθαι, καὶ τηλικούτοις πράγμασιν ἐμποδίζειν. Τί δέ, εἰ κρυμὸς ἐπετέθη σφοδρὸς, καὶ κατέβρεξεν ἢ ἐπί γωσεν; ὅν ἐφόρει χιτῶνα πῶς ἂν ξηραίνεσθαι ἦν; 11 πάλιν γυμνὸν ἐχρῆν καθῆσθαι; τί δὲ, εἰ ψύχος κατέτεινε τὸ σῶμα, τήκεσθαι ἔδει καὶ μὴ φθέγγεσθαι; καὶ τί ἂν εἴη τούτου χαλεπώτε ρονι οὐδὲ γὰρ ἀδαμάντινα σώματα αὐτοῖς κατα εσκεύαστο. Τί οὖν; ἀπόλλυσθαι ἐχρῆν; Οὐδαμῶς. Τοῦτο δὲ, κακώς εΐρηται, τότε ἐπέταξε, τὴν δύναμιν αὐτοῦ δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι οὐδενὸς τῶν ἐπιτηδείων ὑστερήσουσιν. Cum Dominus discipulis dixerit. << Ne possideatis aurum neque argentum, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque zonam,neque baculum 90, quomodo Petrus contra Domini jussum faciebat, duas tunicas habens zonamque et calceamenta? Præterea Paulus quoque cum Timotheo scribens præciperet, «Pænulan quam reliqui Troade apud Carpum, veniens afferas.» ecce panulam habebat, nec poterit quispiam dicere quod alteram non habuerit quam gestabat. An ergo Christo non paruit? Quid igitur dicendum est? Præcepta illa non semper, sed ad tempus servanda dabantur. Quod autem hoc verum sit, Lucas evangelista testatur. Ait enim christum dixisse discipulis: Quando misi vos 2 «sine loculis et pera zonaque ac calceamentis, num aliquid defuit vobis? Aiunt illi: Nihil. Dicit autem eis: Igitur deinceps poss dete. Verum quam ob causam id tunc præceperat? Volens potentiam suam ostendere. Cæterum si Paulum unicam tunicam habere oportuit, si illam lava· re couveniebat, an nudum domi sedere ipsum oportuisset, aut nudum circumire ac verecunde se gerere vocante necesstate? Non oportuit itaque Paulum, qui propter tot præclara facinora mundum circumibat, ob pallii indigentiam domi desidere, ac hujusmodi rebus impediri. Quid autem si vehemens algor urgeret? si etiam magna pluvia in eum descendisset, quomodo tunica quam gestaret exsiccari posset, an rursum oporteret nudum sedere?Quid præterea si corpus prostravisset frigus,an tabescere oporteret et non loqui? 107 Et quid esse posset hac re miserius? neque enim adamantina corpora ipsis data erant. Quid ergo? perirene oporteret? Nequaquam. Hoc autem, sicut dictum est, tunc jusserat, suam volens ostendere potentiam, quod XII, 12 15. «Et dum cognovisset, venit ad do- «mum Mariæ mat is Joannis, qui cognominabatur • Marcus, ubi erant multi congregati et orantes. Ubi ** Matth. x, 10. 1 II Tim. 1v, 13. * Luc. XXII, 35. nulla re ad vitam necessaria carerent. «Συνιδών τε, ἦλθεν ἐπὶ τὴν οἰκίαν Μαρίας τῆς • μητρός Ιωάννου τοῦ ἐπικαλουμένου Μάρκου, οὐ • ἦταν ἱκανοὶ συνηθροισμένοι καὶ προσευχόμενοι

«ut subauscultaret, nomine Rhode, et agnita voce «Petri, præ gaudio non aperuit vestibulum,sed in- «trocurrens renuntiavit stare Petrum ante vesti- «bulum. At illi dixerunt ad eam: Insanis? Illa «vero affirmabat sic se habere.» «Κρούσαντος δὲ τοῦ Πέτρου τὴν θύραν τοῦ πολῶ «autem pulsasset ostium vestibuli, prodiit puella α νος, προσῆλθε παιδίσκη ὑπακοῦσαι, ὀνόματι Ρόδη, «καὶ ἐπιγνοῦσε τὴν φωνὴν τοῦ Πέτρου, ἀπὸ τῆς χα «ρᾶς οὐκ ἄνοιξε τὸν πυλῶνα, εἰσδραμοῦσα δὲ ἀπήγ » γειλεν ἑστάναι τον Πέτρον πρὸ τοῦ πυλῶνος. Οἱ δὲ «πρὸς αὐτὴν εἶπον, Μαίνῃ; Ἡ δὲ διισχυρίζετο οὔ · τως ἔχειν. » Τί έστι, «συνιδών;» Ὅτι οὐχ ἁπλῶς ἀπελθεῖν δεῖ, ἀλλ᾽ ἀμείψασθαι τὸν εὐεργέτην «Τοῦ ἐπικαλουμέν νου Μάρκου.» Ἴνα δείξῃ ὅτι οὐ τοῦ ἀεὶ συνόντος αὐτοῖς Ἰωάννου τὴν μητέρα φησί, καὶ τὸ παράσημον αὐτοῦ τέθεικε, φησί γάρ, «Τοῦ ἐπικαλουμένου Μάρκου.» Οὗτος δὲ ἦν, ὁ καὶ τὸ κατὰ Μάρκον Εὐαγγέλιον συγγραψάμενος, ὁ ἀνεψιός Βαρνάβα, περὶ οὗ Παῦλος γράφει Τιμοθέψ «Μάρκον ἀναλαβὼν ἅγε μετά σεαυτοῦ. "Εστι γάρ μοι εὔχρηστος εἰς διακονίαν.» « « «Οἱ δὲ ἔλεγον, ὅτι ἄγγελος αὐτοῦ ἐστιν. Ὁ δὲ Πέτρος ἐπέμενε κρούων. Ανοίξαντες δὲ εἶδον αὐτ «τὸν, καὶ ἐξέστησαν. Κατασείσας δὲ αὐτοῖς τῇ χειρὶ * σιγαν. διηγήσατο αὐτοῖς, πῶς ὁ Κύριος αὐτὸν ἐξω ἠναγεν ἐκ τῆς φυλακής, εἶπε δέ· Απαγγείλατε «Ἰακώβῳ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ταῦτα· Καὶ ἐξελθὼν ἐπορεύθη εἰς ἕτερον τόπον. Γενομένης δὲ ἡμέρας «ἦν ταραχος οὐκ ὀλίγος ἐν τοῖς στρατιώταις, τί ἄρα «ὁ Πέτρος ἐγένετο. Ἡρώδης δὲ ἐπιζητήσας αὐτὸν, • καὶ μὴ εὑρὼν, ἀνακρίνας τοὺς φύλακας, ἐκέλευ α σεν ἀπαχθῆναι, καὶ κατελθὼν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας κ εἰς τὴν Καισάρειαν, διέτριβεν. Ἐν δὲ Ηρώδης θυμομαχών Τυρίοις καὶ Σιδονίοις. Ομοθυμαδὸν δὲ ο μαρῆσαν πρὸς αὐτόν, καὶ πείσαντες Βλάστον τὸν «ἐπὶ τοῦ κοιτῶνος σοῦ βασιλέως, ἡτοῦντο εἰρήνην, «διὰ τὸ τρέφεσθαι αὐτῶν τὴν χώραν ἀπὸ τῆς βασια λικῆς.». «"Αγγελος αὐτοῦ ἐστιν.» Ἐκ τούτου δῆλον, ὅτι ἕκαστος ἡμῶν ἄγγελον ἔχει. Ἐκεῖνοι δὲ τοῦτο ἀπὸ τοῦ καιροῦ προσεδόκησαν. Φησί γάρ· «Οπου εἰσὶ συνηγμένο εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ.» ὅπου δὲ ὁ Χριστὸς, ἀνάγκη εἶναι καὶ ἀγγέλους, καὶ τὰς ὅλας δυνάμεις. «Εξελθὼν δὲ ὁ Πέτρος ἐπορεύθη εἰς ἕτερον τόπον.» Οὐ γὰρ ἐπείραζε τὸν Θεόν. Δυο νατὸν δὲ ἦν τῷ Θεῷ καὶ τοὺς φύλακας ἐξελέσθαι. ᾿Αλλ' εἰ τοῦτο, ἐνομίσθη ἂν φυγὴ εἶναι τὸ πρᾶγμα. Μᾶλλον γὰρ αὐτὸν ἔλυπει τὸ ἐμπαιχθῆναι, ὥσπερ ὑπὸ τῶν μάγων, τὸν αὐτοῦ πάππον μᾶλλον ἐποίει διαπρίεσθαι καὶ καταγέλαστον εἶναι. [Διὰ τί δὲ μὴ καί οἱ κύλακες κολάζονται; ἀμφότεροι μὲν ἦσαν ἄξιοι τιμωρίας. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ κρίσεως οὐκ ἔστι καιρός, ὁ μάλιστα ὑπεύθυνος κολάζεται.] «Τακτῇ δὲ ἡμέρᾳ ὁ Ηρώδης ἐνδεδυμένος ἐσθῆτα α βασιλικήν, καὶ καθίσας ἐπὶ τοῦ βήματος, ἐδημη * γάρει πρὸς αὐτούς. Ὁ δὲ δῆμος ἐπεφώνει. Θεοῦ · φωνὴ, καὶ οὐκ ἀνθρώπου. Παραγρῆμα δὲ ἐπάτα- «ξεν αὐτὸν ἄγγελος Κυρίου, ἀνθ' ὧν οὐκ ἔδωκε δό- «ξαν τῷ θεω· καὶ γενόμενος σκωληκόβρωτος ἐξω έψυξεν. Ὁ δὲ λόγος τοῦ Θεοῦ ηὔξανε καὶ ἐπλη- Quid est, «dum cognovisset?» Nempe quod non utcunque abscedere oporteret, sed vices rependere benefactori. «Qui cognominabatur Marcus,» Ut scias quod matrem non dicat ejus Joannis, qui semper cum eis versatus erat, illius signum addidit, ait enim: «Qui cognominabatur Marcus.» Hic autem erat qui Evangelium secundum Marcum conscripsit, nepos Barnabæ, de quo Paulus scribit Timotheo «Marcum assumptum adducito una tecum, est enim mihi perutilis ad ministerium ³. » ΧΙΙ, 15 20. «1lli autem dicebant: Angelus ejus «est: Petrus vero perseverabat pulsans. Cum au- «tem aperuissent, viderunt eum et obstupuerunt. «Cum innuisset autem eis mota manu.ut tacerent, «narravit ipsis quomodo eduxisset eum Dominus «<e carcere, etait: Nuntiate Jacobo et fratribus hæc. «Et egressus abiit in alium locum. Ubi vero dilu- «xisset, erat turbatio non parva inter milites, quid- «nam accidisset de Petro. Herodes autem cum re- «quisisset eum nec invenisset, examinatos custo- • des jussit abduci; descendensque a Judæa Cæsa- «ream, ibi commoratus est. Erat autem Herodes «infensus Tyriis ac Sidoniis. At illi uno animo ve- • nerunt ad eum: et persuaso Blasto, qui praeerat «cubiculo regis petebant pacem, eo 108 quod ▪ aleretur regio eorum annona regis. · Angelus ejus est.» Ex hoc manifestum est quemque nostrum habere angelum. Illi vero hoc a temporis occasione existimabant. Ait enim: «Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum *.» Ubi autem est Christus, necesse est simul esse et angelos, universasque potestates. «Et egressus Petrus abiit in alium locum.» Non enim tentabat Deum. Possibile autem Deo erat simul et custodes eripere: verum si id actum fuisset, res judicata fuisset esse fuga. Magis autem contristabat eum quod illusus esset, quemadmodum tempore magorum avum ipsius id amplius dissecari faciebat quod ludibrio habitus esset 4. Il Tim rv, 11. Matth XVIII, 20. * Matth. 11, 10. ΧΙΙ, 21-25. «Statuto autem die Herodes vestitus «veste regia sedit pro tribunali.et concionabaturad «eos. Populus vero acclamabat: Vox Dei et non «hominis. Confestim autem percussit eum angelus «Domini, eo quod non dedisset gloriam Deo: et «erosus a vermibus exspiravit Cæterum Dei sermo «crescebat ac multiplicabatur. Barnabas autem et

OECUMENII TRICCE EPISCOPUS • Saulus reversi sunt Jerusalem expleto ministerio, «θύνετο. Βαρνάβας δὲ καὶ Σαῦλος ὁπέστρεψαν εἰς «assumpto et Joanne, qui cognominabatur Marcus.» " Ιερουσαλήμ, πληρώσαντες τὴν διακονίαν, συμπα ραλαβόντες καὶ Ἰωάννην τὸν ἐπικληθέντα Μάρ Η ΚΟΥ.» «Ο δὲ δῆμος ἐπεφώνει, ο Καὶ τί πρὸς τοῦτον, εἰ ἐκεῖνοι ἐβόησαν; Ότι κατεδέξατο τὴν φωνὴν, ὅτι άξιον ἑαυτὸν ἐνόμισεν εἶναι τῆς κολακείας. Εἰ δὲ οὗτος ἀκούσας ὅτι φωνὴ Θεοῦ καὶ οὐκ ἀνθρώπου, καίτοι μηδὲν εἰπὼν, τοιαῦτα ἔπαθε, πολλῷ μᾶλλον ὁ Χριστὸς, εἰ μὴ Θεὸς ἦν, αὐτὸς ἀεὶ λέγων, ὅτι Τὰ ῥήματα ταῦτα οὐκ ἔστιν ἐμέ, και, "Αγγελοί μοι ὑπο ηρετοῦσι. Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν καιρὸν, τρίτον ἔτος ᾿Αγρίππα βασιλεύοντι παρῆν ἐν Καισαρείᾳ τῇ πρόσ τερον Στράτωνος πύργος καλουμένη. Συνετέλει δὲ ἐνταῦθα θεωρίας εἰς τὴν Καίσαρος τιμήν, ἑορτήν τινα ταύτην ἐπιστάμενος. Δευτέρᾳ δὲ τῶν θεωριών ἡμέρᾳ στολὴν ἐνδὺς ἐξ ἀργύρου πεποιημένην πᾶσαν, ὡς θαυμάσιον ὑφὴν εἶναι, παρῆλθεν εἰς θέατρον ἀρ χομένης ἡμέρας· ἔνθα ταῖς πρώταις τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων ἐπιβολαῖς ὁ ἄργυρος καταυγασθείς θαυμα σίως ἀπέστιλβε, μα μαϊρόν τι φέρον, καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν ἀτενίσασι φρικώδες. Εὐθὺς δὲ οἱ κόλακες ἄλ λος άλλοθεν ἐβόων φωνάς, ὡς Θεὸν προσαγορεύοντες εὐμενῆ εἶναι ἐπιλέγοντες. Εἰ καὶ μέχρι νῦν ὡς ἄνθρωπον ἐφοβήθημεν, ἀλλὰ τούντεῦθεν κρείττονά σε τῆς φύσεως ὁμολογοῦμεν. Οὐκ ἐπέπληξε δὲ τούτους ὁ βασιλεὺς, οὐδὲ τὴν κολακείαν ἀσεβοῦσαν ἀπεστρέψατο· Ανακύψας γοῦν μετ' ὀλίγον τὸν βουβῶνα, τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς ὑπερκαθεζόμενον εἶδεν ἐπὶ σχοινίου τινός, ἄγγελον τοῦτον εὐθὺς ἐνόησε κακὸν εἶναι, καὶ οὔποτε τῶν ἀγαθῶν γενόμενον. Διακάρδιον οὖν ἔσχεν οδύνην, ἄθρους δ' αὐτῷ τῆς κοιλίας προσήθρησεν ἄλγημα μετὰ στοδρότητος ἀρξάμενον. ᾿Αναθορῶν οὖν πρὸς τοὺς φίλους, Ὁ Θεὸς παρ' ὑμῖν ἐγώ, φησίν, ἤδη καταστρέφειν ἐπείγομαι τὸν βίον, παραχρῆμα τῆς εἰμαρμένης τὰς ἄρτι μου καταψευσαμένας φωτ νὰς ἐλεγχούσης, ὁ κληθεὶς ἀθάνατος ὑφ᾽ ὑμῶν, ἤδη θανεῖν ἀπάγομαι. «Populus vero acclamabat.» Et quid ad hunc si illi vociferabantur? Quia vocem suscepit. quod seipsum hujusmodi assentatione dignum arbitraretur. Quod si hic quia audivit, Vox Dei et non hominis, quanquam nihil dixit, talia passus est: quanto magis Christus si Deus non fuisset, cum ipse semper diceret, «Verba hæc non sunt mea;»et: «Angeli mihi ministrant *.» Hoc autem tempore tertio regni Agrippæ anno venit Cæsaream, quæ prius Turris Stratonis vocabatur.Hic autem celebrabat θεωρίας, id est spectacula ad honorem Cæsaris, sciens hæc festum quoddam esse. Secundo vero spectaculorum die vestem indulus totam ex argento contextam, 100 sic ut admiranda appareret textura, inchoante die ad theatrum accessit: ubi primis radiis solaribus sese objicientibus, argentum miro modo illustratum resplendebat, fulgorem quemdam præ seferens ac horrorem, his qui intentos in ipsum defigerent oculos. Statimque assentatores alius aliunde voces emittebant tanquam Deumsalutantes,benignum esse asserendo. Etsi, inquiunt, hactenus quasi hominem veriti sumus, jam tamen posthac te majorem ea natura confitemur. Hos autem non increpavit rex neque impiam assentationem aversatus est. Suspiciens itaque paulo post, bubonem capiti suo imminentem vidit super quemdam funiculum:hunc statim angelum malum intellexitesse,et nullo pacto bonorum nuntium. Sensit ergo dolorem circa præ. cordia, ac repentinus ventris dolorcum vehementia illum corripuit. Amicos igitur circumspiciens:Ego, inquit, qui deus apud vos habeor, jam vitæ finem imponere cogor, eum factum arguat falsas esse voces, quæ modo de me ferebantur: et qui a vobis immortalis dictus sum, jam ad mortem rapior. Verum quare non etiam assentatores puniuntur? Utrique sane supplicio digni erant: verum cum nondum tempus sit judicii; is punitur qui maxime obnoxius est crimini. XIII, 1. Erant autem quidam in Ecclesia quæ erat «Antiochia prophetæ ac doctores: nempe Barna- ■ bas et Simon qui vocabatur Niger, Luciusque Cyrenensis, et Manahen Herodis tetrarchæ «collactaneus et Saulus.» Ecce cujusque conversatio, et non prima a puero educatio salvat. Vide enim Manahen cum quo fuerit educatus qui tamen prophetiæ donum adeptus est. CAPUT XIX. Legatio Barnabæ ct Pauli a divino Spiritu in Cyprum, qua'que in Elymam magum per Chrisli nomen operati sint. XIII, 2 8. «Cum itaque ministrarent illi Do- • mino ac jejunarent, dixit Spiritus sanctus: Se- • gregate mihi Barnabam et Saulum in opus ad «quod advocavi eos Cumque jejunassent et oras- «sent, imposuissentque eis manus, dimiserunt. • Joan. vi. « • Ησαν δέ τινες ἐν Ἀντιοχείᾳ κατὰ τὴν οὖσαν Ἐκκλησίαν προφῆται καὶ διδάσκαλοι, δ τε Βαρνά «βας. καὶ Σίμων ὁ καλούμενος Νίγερ, καὶ Λούκιος «ὁ Κυρηναῖος, Μαναήν τε Ηρώδου του τετράρχου σύντροφος, καὶ Σαῦλος.» « Ἰδοὺ ὁ τρόπος ἑκάστου, καὶ οὐχ ἡ ἐπ παιδὸς ἀνατροφή σώζει. Όρα γὰρ τὸν Μαναήν τίνος σύντροφος ὢν προφητείας ἠξιώθη. ΚΕΦΑΛ. ΙΘ'. Αποστολή Βαρνάβα και Παύλου πρὸς τοῦ θείου Η εύματος εἰς Κύπρον, ὅσα τε εργάσαντο ἐν ὀνόματι Χριστοῦ εἰς Ελύμαν τὸν μάγον. « Λειτουργούντων δὲ αὐτῶν τῷ Κυρίῳ, καὶ ντο «στενόντων, εἶπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· 'Αφορίσατε «δή μοι τὸν Βαρνάβαν καὶ τὸν Σαῦλον εἰς τὸ ἔργον • εἰς ὅ προσκέκλημαι αὐτούς. Τότε νηστεύσαντες καὶ α προσευξάμενοι, καὶ ἐπιθέντες τὰς χεῖρας αὐτοῖς,

" " ■ Seleuciam.et inde navigarunt in Cyprum,et cum «essent Salamine, annuntiaverunt verbum Dei in «synagogis Judæorum. Habebant autem et Joan. «nem ministrum. Et peragrata insula usque ad << Paphum invenerunt quemdam magum pseudo- • prophetam Judæum, cui nomen Bariesus, qui erat «cum proconsule Sergio Paulo viro prudente. Hic «accersitis Barnaba et Saulo cupiebat audire ver- «bum Dei. Resistebat autem illis Elymas magus: «sic enim interpretatur nomen ejus: quærens «avertere proconsulem a fide. «ἀπέλυσαν. Οὗτοι μὲν οὖν ἐκπεμφθέντες ὑπὲρ τοῦ «Ipsi itaque emissi a Spiritu sancto descenderunt «Πνεύματος τοῦ ἁγίου κατῆλθον εἰς τὴν Σελεύκειαν, «κἀκεῖθεν δὲ ἀπέπλευσαν εἰς τὴν Κύπρον· καὶ γε • νομενοι ἐν Σαλαμῖνι, κατήγγελλον τὸν λόγον τοῦ «Θεοῦ ἐν ταῖς συναγωγαῖς τῶν Ἰουδαίων. Εἶχον δὲ «καὶ Ἰωάννην ὑπηρέτην. Διελθόντες δὲ τὴν νῆσον ἄχρι Πάφου, εὗρόν τινα μάγον ψευδοπροφήτην «Ἰουδαῖον, ᾧ ὄνομα Βαριησοῦν, ὅς ἦν σὺν τῷ ἀνθ * υπάτῳ Σεργίῳ Παύλῳ ἀνδρὶ συνετῷ. Οὗτος προσο «καλεσάμενος Βαρνάβαν καὶ Σαύλον, ἐπεζήτησεν κ ἀκοῦσαι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. 'Ανθίστατο δὲ αὐτοῖς «Ελύμας ὁ μάγος οὕτως γὰρ μεθερμηνεύεται τὸ ὄνομα αὐτοῦ), ζητῶν διαστρέψαι τὸν ἀνθύπατον ἀπὸ • τῆς πίστεως.» « Τί ἐστι «Λειτουργούντων;» τουτέστι, κηρυτ Quidnam est «Ministrantibus?» hoc est prædiτόντων. «Αφορίσατέ μοι εἰς τὸ ἔργον.» Τουτέστιν cantibus. «Segregate mihi in opus, id est, ad εἰς ἀποστολὴν. Ὑπὸ τίνων δὲ χειροτονεῖται; Ὑπὸ Λουκίου τε καὶ Μαναήν, μᾶλλον δὲ ὑπὸ τοῦ πνεύματος. Χειροτονεῖται δὲ ὥστε μετ' ἐξουσίας κηρύτ τειν. Ἐν Σελευκείᾳ δὲ οὐδὲν τρίβουσιν, εἰδότες ὅτι ἀπὸ τῆς γείτονος πόλεως ἐκαρπώσαντο ἄν πολλὴν τὴν ὠφέλειαν. « «Σαῦλος δὲ ὁ καὶ Παῦλος, πλησθεὶς Πνεύματος • ἁγίου, καὶ ἀτενίσας εἰς αὐτὸν, εἶπεν· Ω πλήρης «παντὸς δόλου, καὶ πάσης ῥᾳδιουργίας, υἱὲ διαβόλου, ἐκθρὲ πάσης δικαιοσύνης, οὐ παύση διαστρέφων • τὰς ὁδοὺς Κυρίου τὰς εὐθείας; Καὶ νῦν ἰδοὺ χεὶρ «τοῦ Κυρίου ἐπὶ σὲ, καὶ ἔσῃ τυφλὸς μὴ βλέπων τὸν • ἥλιον ἄχρι καιροῦ. Παραχρῆμα δὲ ἐπέπεσεν ἐπ' «αὐτὸν ἀχλὺς καὶ σκότος, καὶ περιάγων ἐζήτει χειραγωγούς. Τότε ἰδὼν ὁ ἀνθύπατος τὸ γεγονός, ἐπίσ- • τευσεν, ἐκπλησσόμενος ἐπὶ τῇ διδαχῇ τοῦ Κυρίου. «᾿Αναχθέντες δὲ ἀπὸ τῆς Πάφου οἱ περὶ τὸν Παῦλον, • ἦλθον εἰς Πέργην της Παμφυλίας.» « • Σαῦλος δὲ ὁ καὶ Παῦλος.» ἵνα μὴ ταύτῃ καὶ τῶν ἀποστόλων ἔλαττον ἔχῃ ὁ Παῦλος, μεθίστησιν αὐτοῦ ὁ Θεὸς τὸ ὄνομα, καὶ Σαῦλον ὄντα Παῦλον ἐκάλεσε, καὶ ὅπερ ἔσχεν ἐξαίρετο, ὁ κορυφαῖος τῶν μαθητῶν, τοῦτο καὶ αὐτὸς κτήσηται, καὶ πλείονος οἰκειώσεως ὑπόθεσιν λάβῃ. Ἵνα οὖν δείξῃ, ὅτι οὐκ ἦν θυμοῦ τὰ βήματα Παύλου, ἢ πρὸς Ελύμαν ἔφη τὸν μάγον, διὰ τοῦτο προλαβὼν εἶπε, «Ηλησθείς Πνεύματος ἁγίου.» Οὐ γὰρ κολάζοντος, ἀλλ' ἐπιστρέ φοντος ἦν ταῦτα τὰ ῥήματα. Εἰ γὰρ κολάζοντος ἦν, διαπαντὸς ἂν ἐποίησε τυφλόν· νῦν δὲ οὐ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἄχρι καιροῦ, ἵνα πείσῃ τὸν ἀνθύπατον. Τὸ γὰρ, «Αχρι καιρού, ο δριον τῇ γνώμῃ διδοὺς ἔφη,ἐν ἑαυτῇ ἔχειν τοῦ φωτὸς τὴν ἀπόληψιν τὸν τρόπον μεταξαλοῦσαν πρὸς τὸ βέλτιον· ᾧ γὰρ αὐτὸς προσήχθη ση μείῳ, τούτῳ καὶ τοῦτον ἠβουλήθη προσαγαγεῖν. Οὐκ θρα τιμωρία ἦν, ἀλλ᾽ ἴασις. «Ιωάννης δὲ ἀποχωρήσας ἀπ' αὐτῶν ὑπέστρεψεν «εἰς Ἱεροσόλυμα. Αὐτοὶ δὲ διελθόντες ἀπὸ τῆς Πέρα «γης παρεγένοντο εις Αντιόχειαν τῆς Πισιδίας, καὶ «εἰσελθόντες εἰς τὴν συναγωγὴν τῇ ἡμέρᾳ τῶν • Σαββάτων, ἐκάθισαν. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, ἀπέστειλαν οἱ ἀρχισυν PATROL. GR. CXVIII. apostolatum.A quibus autem creantur? Lucio et Manale, imo magis a spiritu. Creantur autem ut cum auctoritate prædicent. Seleuciæ vero nihil cunctati sunt, scientes quod a proxima civitate plurimam colligerent fructuum utilitatem. XIII, 9-13. «Saulus autem qui et Paulus, reple- «tus Spiritu sancto, intentis in eum oculis dixit: «O plene omni dolo, omnique versutia, fili dia- «boli, inimice omnis justitia, non cessas subver- «tere vias Domini rectas? Et nunc ecce manus «Domini super te, erisque cæcus, non videns 30- «lem usque ad tempus. Et protinus cecidit in eum «caligo ac tenebræ, et circumiens quærebat qui «se manu duceret. Tunc proconsul cum vidisset quod acciderat, credidit, admirans super do- « «ctrina Domini. Cum autema Papho solvisset Pau- «lus, venerunt Pergen Pamphylia. » «Saulus autem qui et Paulus.» Ne vel in hoc minor esset apostolis Paulus.nomen ejus transmutat Deus, cumque Saulus diceretur Paulum vocavit, quodque præcipuam habuit 111 princeps apostolorum, id ipse quoque adeptus est, ut magis familiaritatis argumentum acciperet. Præmisit quoque, dicens, «Plenus Spiritu sancto:» quo ostenderet Pauli verba non ex ira esse quæ ad Elymam magum locutus est. Neque enim punientis verba hæc erant, sed convertere nitentis. Nam si punientis fuissent, fecisset eum semper esse cæcum: nunc autem non hoc facit, sed usque ad tempus,ut proconsulem in suam sententiam adduceret. Siquidem dixit, «usque ad tempus,» dans menti terminum ut in seipsa lumen reciperet, quo mores in melius commutaret, quippe signo quo ipse adductus est, etiam hunc adducere nitebatur.Non itaque supplicium erat, sed curatio. XIV, 13 15. «Joannes autem segregatus ab eis «reversus est Jerosolyma. Ipsi vero loca varia ⚫ pertranseuntes, a Perga venerunt Antiochiam «Pisidiæ, ingressique synagogam die Sabbatorum «sederunt. Post lectionem autem legis ac prophe- «tarum miserunt principes synagogæ ad eos, di7

• centes: Viri fratres, si quis est in vobis sermo «άγωγοι πρὸς αὐτούς, λέγοντες. Ανδρε, ἀδελφοι· • exhortationis ad plebem, dicite.» • εἰ ἔστι λόγος ἐν ὑμῖν παρακλήσεως πρὸς τὸν λαόν, • λέγετε. ο • Joannes autem segregatus.» Hic est Joannes qui et Marcus dictus est, nepos Barnabæ: qui etiam Evangelium secundum Marcum conscripsit, et Petri apostolorum principis discipulus, de quo ait in Epistola Salutat vos Marcus filius meus 7. Hic igitur, tanquam Paulo cum suis in longiorem viam missis, segregatur ab eis, quanquam minister esset, eo quod labores et pericula ferre non posset. CAPUT XX. Florens Pauli doctrina ducens ad Christum tum ex lege, tum postea ex prophetis, historica et evangelica, quæ et collectiva est et ratiocinativa. De translatione prædicationis ad gentes, eorumque ibidem persecutione ac discessione in Iconium. XIII, 16 19. «Surgens autem Paulus indicto «manu silentio ait: Viri Israelitæ, quique 112 time- «<tis Deum, audite. Deus populi hujus elegit patres «nostros, et populum in altum extulit, cum es- «sent incolæ in terra Egypti: brachioque excelso «eduxit eos ex illa: et circiter quadraginta anno- * rum tempus mores eorum sustinuit in deserto. ■ Et deletis septem gentibus in terra Chanaan.» Antiochiæ Pisidiæ prædicabat Paulus. In synagogas autem introierunt in habitu Judæorum ne expellerentur, sed ita rem omnem corrigerent. «Septem gentibus;» nempe Chetmis. Gergessis, Amorrhæis, Chananæis, Pheresmis, Evais et Jebusmis. " XIII, 19-24. Sorte distribuit ipsis terram eo- • rum. Et post hæc, scilicet annis quadringentis «quinquaginta, dedit judices u-que ad Samuelem «prophetam Et exinde postulaverunt regem, de- ■ di que illis Deus Saul filium Cis, virum de «tribu Benjamin annis quadraginta. Illoque amoto «suscitavit eis David in regem, cui testimonium «reddens, dixit: Inveni David filium Jessæ virum «secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates «meas. Hujus ex semine Deus sicut promiserat «adduxit Israeli Salvatorem Jesum, antea prædi- «cante Joanne ante faciem introitus ejus baptis- «mum pœnitentiæ Israeli.» «Inveni David, " etc. Advertendum est hæc verba nequaquam eadem dictionum serie haberi in libro Regnorum aut solum a Samuele dicta esse ad Saul hoc modo: «Et nunc regnum tuum non permanebit et quæret Dominus sibi hominem secundum cor suum, et præcipiet illi Dominus ut imperet super populum suum: quia non servasti quæcunque præcepit tibi Dominus*.» Et hinc assumens Paulus ita dixit: Inveni David filium Jessæ virun secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas «Ante faciem introitus ejus.» Introitum vocat incarnationem. I Petr. v, 13. I Reg. xi, 13. " · Ιωάννης δὲ ἀποχωρήσας.» Οὗτός ἐστιν ᾿Ιωάννης ὁ καὶ Μάρκος κληθείς, ὁ ἀνεψιός Βαρνάβα, δ καὶ τὸ κατὰ Μάρκον Εὐαγγέλιον συγγραψάμενος καὶ μαθητής Πέτρου τοῦ κορυφαίου, περὶ οὗ φησιν ἐν τῇ Ἐπιστολῇ· «Ασπάζεται ὑμᾶς Μάρκος ὁ υἱός μου.» Οὗτος τοίνυν ἅτε ἐπὶ μακροτέραν στελλομέν νων ὁδὸν τῶν περὶ Παῦλον, ἀναχωρεῖ ἀπ' αὐτῶν, καίτοι γε ὑπηρέτης ὤν, διὰ τὸ μὴ φέρειν αὐτὸν τοὺς κινδύνους. Παύλου εὐθαλής διδασκαλία εἰς Χριστὸν ἔκ τε τοῦ νόμου καὶ καθεξῆς τῶν προφητῶν, Ιστορικὴ καὶ εὐαγγελική, ἐν ᾧ ἐκλεκτικὴ καὶ συλ λογιστική. Περὶ μεταθέσεως τοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἔθνη, διωγμοῦ τε αὐτῶν ἐκεῖ καὶ ἀφίξεως εἰς Ικόνιον, " «Αναστὰς δὲ Παῦλος καὶ κατασείσας τῇ χειρὶ, «εἶπεν· "Ανδρες Ἰσραηλῖται, καὶ οἱ φοβούμενοι τὸν • Θεόν, ἀκούσατε. Ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ τούτου ἐξελέξατο «τοὺς πατέρας ἡμῶν, καὶ τὸν λαὸν ὕψωσεν ἐν τῇ παροικίᾳ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ. Καὶ μετὰ βραχίονος ὑψηλοῦ ἐξήγαγεν αὐτοὺς ἐξ αὐτῆς. Καὶ ὡς τεσσα • ράκοντα ἔτη χρόνον τροποφόρησεν αὐτοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ καθελών ἔθνη ἑπτὰ ἐν γῇ Χαναάν. ο Ενταῦθα πρῶτον ἐν ᾿Αντιοχείᾳ τῆς Πισιδίας κηρύττει Παῦλος. Εἰς τὰς συναγωγὰς δὲ εἰσῇεσαν ἐν σχήματι Ἰουδαίων, ὥστε μὴ ἐλαύνεσθαι, καὶ οὕτω τὸ πᾶν κατώρθουν. «Έθνη ἑπτά· ο Χεταίους, Γεργεσαίους, Αμορβαίους, Χαναναίους, Φερεζαίους, Εὐαίους, καὶ Ιεβουσαίους « «Κατεκληρονόμησεν αὐτοῖς τὴν γῆν αὐτῶν. Καὶ «μετὰ ταῦτα ὡς ἔτεσι τετρακοσίοις καὶ πεντήκοντα, • ἔδωκε κριτὰς ἕως Σαμουὴλ τοῦ προφήτου. Κἀκεῖ • θεν ᾐτήσαντο βασιλέα, καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς «τὸν Σαούλ υἱὸν Κὶς, ἄνδρα ἐκ φυλῆς Βενιαμίν, ἔτη «τεσσαράκοντα. Καὶ μεταστήσας αὐτὸν ἔγειρεν αὐτ • τοῖς τὸν Δαυίδ εἰς βασιλέα, ᾧ καὶ εἶπε μαρτυρή « • σας. Εὗρον Δαυίδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὅς ποιήσει πάντα τὰ θελήματά μου. Τούτου ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ σπέρματος κατ' ἐπαγγε «λίαν ἤγαγε τῷ Ἰσραὴλ Σωτῆρα Ἰησοῦ, προκηρύσ ξαντος Ιωάννου.» » καὶ τὰ ἑξῆς. Σημειωτέον ὡς * Εύρον Δαυΐδ, οὐδαμοῦ αὐτολεξεί ταῦτα τὰ ῥήματα κεῖται ἐν τῷ βίβλῳ τῶν Βασιλειῶν, ἢ μόνον προφητικῶς ἀπὸ τοῦ Σαμουήλ είρημένα πρὸς τὸν Σαούλ, οὕτως· «Καὶ νῦν ἡ βασιλεία σου οὐ στήσεται· καὶ ζητήσει Κο ριος ἑαυτῷ ἄνθρωπον κατὰ τὴν καρδίαν αὐτοῦ, καὶ ἐντελεῖται Κύριος αὐτῷ εἰς ἄρχοντα ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐφύλαξας ὅσα ἐνετείλατό σοι Κύριος.» Καὶ ἐντεῦθεν ὁ Παῦλος οὕτως εἴρηκε, τό, Εὗρον Δαυτὸ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει πάντα τὰ θελήματά μου. «Πρὸ προσώπου τῆς εἰσόδου αὑτοῦ» βάπτισμα μετανοίας τῷ Ἰσραήλ. Εἴσοδον τὴν σάρκωσιν λέγει.

" CONMENT. IN ACTA APOSTOLORUM. «ὡς δὲ ἐπλήρου Ἰωάννης τὸν δρόμον, έλεγε «Τίνα με ὑπονοεῖτε εἶναι; οὐκ εἰμὶ ἐγώ, ἀλλ᾿ ἰδοὺ ἔρχεται μετ' ἐμὲ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸ ὑποδημα «τῶν ποδῶν λύσαι. "Ανδρες ἀδελφοί, υἱοὶ γένους «᾿Αβραάμ, καὶ οἱ ἐν ὑμῖν φοβούμενοι τὸν Θεὸν, «ὑμῖν ὁ λόγος τῆς σωτηρίας ταύτης ἀπεστάλη. Οι «γὰρ κατοικοῦντες ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ οἱ ἄρχοντες «αὐτῶν τοῦτον ἀγνοήσαντες, καὶ τὰς φωνὰς τῶν α προφητῶν, τὰς κατὰ πᾶν Σάββατον ἀναγινωσκο- - μένας, κρίναντες ἐπλήρωσαν· καὶ μηδεμίαν αἰτίαν κ θανάτου εὐροντες, ᾑτήσαντο Πιλάτον ἀναιρεθῆναι «αὐτόν. Ὡς δὲ ἑτέλεσαν ἅπαντα τὰ περὶ αὐτοῦ • γεγραμμένα, καθελόντες ἀπὸ τοῦ ξύλου ἔθηκαν εἰς • μνημείον.» Ἰωάννης μαρτυρεῖ, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ πάντων ἐπ' αὐτὸν ἀγόντων τὴν δόξαν, αὐτὸς αὐτὴν ἀποκρούεται. Οὐ γὰρ ἐστιν ἴσον μηδενός διδόντος καὶ πολλων παρεχόντων τιμὴν διωθεῖσθαι. Τὸ δὲ, «Ὑμῖν ὁ λόγος,» τὴν εὐγένειαν δείκνυσι τὴν Ἰουδαϊκήν. Πιλάτου δὲ μνημονεύει, ἵνα μειζόνως κατηγορῶνται ὡς ἀνδρὶ παραδόντεν ἀλλοφύλῳ. Τὸ δὲ, «Ητήσαντο,» χάριν ἔλαβον, φησίν, ὡς ἐκείνου μὴ θέλοντος· ὃ καὶ Πέτρος λέγει σαφέστρον· Ἐκείνου κρίναντος ἀπολύειν. . Ὁ δὲ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, ὃς ὤφθη «ἐπὶ ἡμέρας πλείους τοῖς συναβασιν αὐτῷ ἀπὸ κ τῆς Γαλιλαίας εἰς Ιερουσαλήμ. Οϊτινές εἰσι μάρ • τυρες αὐτοῦ πρὸς τὸν λαόν. Καὶ ἡμεῖς ὑμᾶς εὐαγγελιζόμεθα τὴν πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίαν " «γενομένην, ὅτι ταύτην ὁ Θεὸς ἐκπεπλήρωκε τοῖς • τέκνοις αὐτῶν ἡμῖν.» Οὐδὲν ἄτοπον τὸ τὸν Ἰησοῦν ἐγηγέρθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ λέγεσθαι. Εἰ γὰρ Ἰησοῦς οὐκ ἄλλος ἐστὶν ἢ ὁ Λόγος ὁ σαρκωθείς, οὗτος δὲ ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ Πατρὸς, δι᾿ οὗ πάντα ἐνεργεῖ, κατὰ τὸ, Χριστὸς Θεοῦ δύναμις, αὐτὸς ἑαυτὸν ἀνεστακέναι νοηθήσεται, καίτοι ἐγηγέρθαι λεγόμενος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ἐφ᾿ ὃν ὡς ἀρχὴν καὶ αἰτίαν άχρονον ἅπαντα ἀναφέρεται. Ἐπεὶ καὶ αὐτός φησι· «Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.» " ναστήσας Ἰησοῦν, ὡς καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ τῷ πρώτῳ γέγραπται. Υιός μου εἴ σύ, εγώ σήμερον «γεγέννηκά σε.» Ἐπειδὴ τὸ Ἰησοῦς ὄνομα ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου και κῶς ἐκλαμβάνουσί τινες, καὶ προλαβὼν εἶπε, τεθεῖσθαι τὸν λόγον ἐν μνημείῳ, ἵνα μὴ τις υπολάβη ἔσαρκον αὐτὸν εἰρηκέναι τὸν λόγον, πάλιν αὐτὸν Ἰησοῦν καλεῖ, οὐδαμοῦ διαίρεσιν διδοὺς τῷ σαρκω θέντι Λόγῳ μετὰ τὴν ἕνωσιν, πανταχοῦ τῶν ἀσεβῶν ἐμφράττον τὰ στόματα. «Υιός μου εἴ σύ.» Ταῦτα ἐκ τοῦ καλμοῦ τῇ ἐνανθρωπήσει τοῦ Χριστοῦ πρέ πει τὰ ρήματα, ἥτις χρονικὴν εἶχε τὴν ἐπιφοίτησιν. Τὸ γὰρ, Σήμερον καὶ Αὔριον, ἡμερῶν ἐστι παραστατικόν. Οὗτος δὲ καθὸ Λόγος, ἀχρόνως παρὰ τοῦ Πατρὸς τίκτεται. ' Joan. u, 19. XIII, 25-29. «At cum Joannes impleret cursum, «dicebat: Quem me arbitramini esse? non sum < ego, sed ecce venit post me cujus non sum dignus «soleam pedum solvere. Viri fratres, filii generis «Abraham, et qui 113 inter vos timent Deum, vo- «bis verbum salutis hujus missum est. Qui enim «< habitant Jerusalem et principes eorum, cum << ignorarent eum, vocesque prophetarum quæ per • omne sabbatum leguntur, condemnato eo com- «pleverunt, nullaquë mortis causa inventa petie- • runt a Pilato ut interimeretur. Cumque exples- «sent omnia quæ de eo scripta erant,depositum de Η ligno posuerunt in monumento.» Joannes testimonium reddit, non vulgari modo, sed ipsam gloriam quam ad ipsum deferebant repellens. Neque enim æquale est gloriam rejicere cum illam nullus offert, et cum plerique tribuunt. Cum autem dicit, «Vobis verbum, et cætera,» generositatem ostendit Judæorum. Pilati vero meminit, ut acrius eos argueret, ut qui viro tradiderint alienigenæ. Et quod addit,. Petierunt,» Munus, inquit, acceperunt quasi illo nolente: quod apertius dicit Petrus: Cum ille absolvendum judicasset. XIII, 30 33. «Deus autem excitavit ipsum a «mortuis, qui apparuit per dies multos his qui «una cum eo ascenderant a Galilæa Jerosolymam: «qui testes ejus rei sunt coram populo. Et nos vo- «bis annuntiamus quod eam quæ ad Patres nos- «tros facta est repromissionem, Deus adimpleve- «rit nobis fliis illorum.» Nihil absurdum est quod Jesus dicatur a Deo excitatus. Siquidem Jesus non alius est quam Verbum incarnatum: hoc autem est potentia Patris, per quod omnia facta sunt: secundum quod Christus qui Dei potentia est ipse seipsum excitasse intelligitur. Et quidem is dicitur excitatus esse a Patre, ad quem ut ad principium causamque intemporalem omnia referuntur: quoniam ipse quoque ait «Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud 9.» «Resuscitato Jesu sicut in Psalmo primo scri- «ptum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te. • Quoniam nomen Jesus nonnulli de homine male accipiunt, et præmiserat quod posueridt Verbum in monumento, rursum ne quis suspicetur 114 ipsum dixisse Verbum sine carne, vocat ipsum Jesum: nunquam Verbo incarnato admittens separationem post factam semel unionem, ubique impiorum obturans ora. ■ Filius meus es tu, hodie genui te.» Hæc psalmi verba Christi incarnationi aptantur, quæ temporalem habuit accessionem. Siquidem Hodie et Cras dierum demonstrativa sunt. Porro quatenus hic est Verbum intemporaliter a Patre generatur.

ŒECUMENII TRICCE EPISCOPI. ΧΙΙΙ, 34-37. «Quod autem suscitavit eum a «mortuis, jam non amplius reversurum in corru- • plionem, ita dixit: Dabo vobis sancta David «-fidelia. Ideo quoque alio in loco dicit: Nou «concedes ut sanctus tuus videbat corruptionem. «David siquidem ubi sua ætate deservisset, «consilio Dei dormivit et appositus est ad pa- «tres suos viditque corruptionem: is autem quem «Deus excitavit non vidit corruptionem.» Advertendum est igitur quod non oporteat confiteri corpus Salvatoris ac Dei nostri Jesu Christi fuisse mortale post resurrectionem aut passibile, neque ante resurrectionem impassibile, hoc est incorruptibile et immortale. Nam incorruptionem secundum id provenientem quod peccato non est obnoxium, manifestum est quod ab ipso incarnationis tempore habuerit. ΧΙΙΙ. 38, 39. «Notum igitur vobis sit, viri fra- «tres, quod per hunc remissio peccatorum vobis «annuntiatur, et ab omnibus a quibus non po- «tuistis per legem Mosi justificari, per hunc quis- «quis credit justificatur. » Quare testimonium non adjunxit quo persuaderetur per hunc fieri remissionem peccatorum? Quia hoc ei studio erat tandem ostendere quod resurrexisset: quo dato illud indubitatum erat. Hoc etenim magni stuporis erat, quomodo Israel qui filius primogenitus erat, propter quem periit Egyptus, inimicis Babyloniis traditus esset in gladio et captivitate ac servitute. ΧΙΙΙ, 40-42.. Videte ergo ne superveniat vobis quod dictum est in prophetis. Videte contempto- «res et admiramini ac evanescite, quia opus ■ operor ego in diebus vestris, quod non credetis si «quis enarraverit 115 vobis. Cum autem egressi «essent e synagoga Judæorum, rogabant gentes «ut sequenti sabbato loquerentur sibi verba.» Ὅτι δὲ ἀνέστησεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, μηκέτι • μέλλοντα υποστρέφεν εἰς διαφθοράν, οὕτως ε. «ρηκεν, ὅτι Δώσω ὑμῖν τὰ ὅσια Δαυΐδ τὰ πιστά. «Διὸ καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει. Οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου «ἰδεῖν διαφθοράν. Δαυίδ μὲν γὰρ ἰδίᾳ γενεᾷ ὑπηρε «τήσας, τῆ τοῦ Θεοῦ βουλῇ ἐκοιμήθη, καὶ προσε «ετέθη πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ, καὶ εἶδε διαφθο ράν. Ον δὲ ὁ Θεὸς ἤγειρεν οὐκ εἶδε διαφθο «ράν,» Κ Σημειωτέον τοίνυν ὅτι οὐ δεῖ τὸ σῶμα τοῦ Σωτῆς ρος καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ τὴν ἀνάστασιν παθητὸν ὁμολογεῖν, ἤτοι παθῶν δεκτικὸν οὐδὲ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἀπαθές, τουτέστιν ἄφθαρ τον καὶ ἀθάνατον. Τὴν γὰρ κατὰ τὸ ἀναμάρτητον ἀφθαρσίαν, πρόδηλον ὡς εἶχεν ἐξ αὐτοῦ τοῦ καιροῦ τῆς σαρκώσεως. • Γνωστὸν οὖν ἔστω ὑμῖν, ἄνδρες ἀδελφοί, ὅτι διὰ «τούτου ἡμῖν ἄφεσις ἁμαρτιῶν καταγγέλλεται, «καὶ ἀπὸ πάντων ὧν οὐκ ἐδυνήθητε ἐν τῷ νόμῳ «Μωσέως νικαιωθῆναι, ἐν τούτῳ πᾶς ὁ πιστεύων «δικαιούται.» Διὰ τί οὐκ ἐπήγαγε μαρτυρίαν δι' ἧς ἔμελλον πείθεσθαι ὅτι ἄφεσις ἁμαρτιῶν δι' αὐτοῦ γίνεται Ὅτι τὸ σπουδαζόμενον τοῦτο ἦν, τὸ δεῖξαι τέως ὅτι ἀνέστη. Τούτου δὲ ὡμολογημένου, ἐκεῖν ἀναμφι σβήτητον. Καὶ γὰρ ἦν πολλῆς ἐκπλήξεως πῶς ὁ Ισραήλ, υἱος πρωτόκος ώνομασμένος, δι᾿ ἂν ἡ Αἴγυπτος ἀπώλετο, παραδέδοται τοῖς ἐχθροῖς τοῖς Βαβυλωνίοις ἐν μαχαίρᾳ καὶ αἰχμαλωσίᾳ καὶ δου λείᾳ. «Βλέπετε οὖν μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ὑμᾶς τὸ εἰρημένον κ ἐν τοῖς προφήταις. Ιδετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ θαυ «μέσατε, καὶ ἀφανίσθητε, ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι «ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ᾧ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν «τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν. Ἐξιόντων δὲ ἐκ τῆς συν- «αγωγῆς τῶν Ἰουδαίων, παρεκάλουν τὰ ἔθνη εἰς «τὸ μεταξὺ σάββατον, λαληθῆναι αὐτοῖς τὰ ῥής «ματα.» Κατακεκραγύτος τοῦ προφήτου ᾿Αββακούμ τῆς ἀδίκου κρίσεως καὶ τῆς ἄγαν ἀνεξικακίας τοῦ Θεοῦ, καὶ λέγοντος· Ινα τί μοι ἔδειξαν κόπους καὶ πόσ νους; Οτι ἐξεναντίας μου γέγονε κρίσις, καὶ ὁ κριτῆς λαμβάνει, καὶ ἀσεβὴς καταδυναστεύει τὸν δί καιον, καὶ οὐ διεξάγεται εἰς τέλος κρῖμα· ἀποκρί νεται ὁ Θεὸς, τοῖς ἀδικοῦσι τὰς ἐσομένας συμφορὰς Ubi clamasset propheta Habacuc adversus injustum judicium et nimiam Dei tolerantiam, ac dixisset: quare ostenderunt mihi labores ac molestias? quoniam factum est contra me judicium, et judex accipit, et impius et opprimit justum nec perducitur in finem ac perfectionem judicium: respondet Deus, iniquis futuras calamitates prænuntians. Admiranda vero dicit quæ futurum est προαπαγγέλλων. Θαυμάσια δὲ λέγει τὰ αὐτοῖς συμut eis contingant. Et hæc tanta ac alia dicit sui magnitudine, ut non credantur si quis narravit vobis, inquit. Porro μεταξύ σάββατον vocavit futu rum ac proximum sabbatum, sicut infra declarat. ΧΙΙ. 43-49. «Soluto autem cætu secuti sunt • multi Judæi ac religiosi proselyti Paulum ac «Barnabam, qui alloquentes suadebant eis ut «permanerent in gratia Dei; ac sequenti sabbato «universa propemodum civitas convenit ad «audiendum verbum Dei. Visis autem turbis Ju- «dæi repleti sunt zelo, et contradicebant his quæ βήσεσθαι μέλλοντα. Ταῦτα δὲ, φησί, τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα τὸ μέγεθός ἐστιν ὡς καὶ ἀπιστεῖσθαι εν τις αὐτὰ ὑμῖν προαπαγγείλειεν. «Καὶ τῶν σεβομένων προσηλύτων τῷ Παύλῳ καὶ «τῷ Βαρνάβα, οἵτινες προσλαλοῦντες ἔπειθον αυτ «τοὺς ἐπιμένειν τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ, τότε ἐρχομένῳ • Σαββάτῳ σχεδόν πᾶσα ἡ πόλις συνήχθη ἀκοῦσαι «τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ ᾿Ιδόντες δὲ οἱ Ἰουδαῖοι τοὺς ὄχλους, ἐπλήσθησαν ζήλου. Καὶ ἀντέλεγον τοῖς «ὑπὲρ τοῦ Παύλου λεγομένοις, ἀντιλέγοντες καὶ

• βλασφημούντες. Παρρησιασάμενοι δὲ ὁ Παῦλος και • a Paulo dicebantur, contradicentes ac blasphe «ὁ Βαρναβας, εἶπον· ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον πρῶτον «λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἀπο • ωθεῖσθε αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀξίους κρίνετε ἑαυτοὺς τῆς «αἰωνίου ζωῆς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη. Οὕτως «γὰρ ἐντέταλται ἡμῖν ὁ Κύριος. Τέθεικά σε εἰς φῶς «ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτηρίαν ἕως ἐσχάτου τῆς α γῆς. ᾿Ακούοντα δὲ τὰ ἔθνη ἔχαιρε, καὶ ἐδόξαζον «τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, καὶ ἐπίστευσαν ὅσοι ἦσαν «τεταγμένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Διεφέρετο δὲ ὁ «λόγος τοῦ Κυρίου δι' ὅλης τῆς χώρας.» " Σεβομένους ἐνταῦθά τε καὶ προϊὼν τοὺς περὶ τὸ οἰκεῖον σέβας θερμοὺς καὶ διαπύρους καὶ ζηλωτὰς τῶν ἄλλων μᾶλλον καλεῖ. Καὶ γὰρ οἱ τοιούτοι καὶ θάττον των άλλων τὴν εἰς Χριστὸν παρεδέχοντο πί στιν, ἅτε δὴ τὴν ὑπεροχὴν αὐτῆς καὶ τὸ μεγαλεῖον δυνάμενοι συνορᾷν, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνῳ πάθει, ἀλλ᾽ ἀληθείας σκοπῷ καὶ εὐσεβείας ἔρωτι καὶ ὃ προκατ εἶχον σέβας, τούτου ζηλωταί καθιστάμενοι. Καὶ αὖ παλιν οἱ τοιοῦτοι κατὰ τῶν μαθητῶν μᾶλλον καὶ τοῦ κηρύγματος παρωξύνοντο καὶ ἐμαίκοντο, ὡς περισ σότερον τῶν ἄλλων ζῆλον ἔχειν περὶ τὸ οἰκεῖον σέβας ἐπιδεικνύμενοι. Η σεβομένους ἰδίως τοὺς προσηλύ τους καλεῖ. Καὶ δημηγορῶν ἔμπροσθεν καὶ λέγων· Ανδρες Ισραηλῖται καὶ οἱ ἐν ὑμῖν φοβούμενοι τὸν Θεόν, φοβουμένους τὸν Θεὸν τοὺς προσηλύτους ἐκάλει, τοὺς μὲν ἀπὸ τοῦ γένους σεμνύνων, καὶ Ἰσραηλίτας ἐξονομάζων, τοὺς δὲ ὅτι μὴ τοῦτο εἶχεν εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς θρησκείας ἰσάζων. ἵνα μή τις εὐο λαβείας είναι νομίσῃ τὸ, Οὐκ ἀξίους κρίνετε ἐπυτοὺς, διὰ τοῦτο πρῶτον εἶπεν, ᾿Απωθεῖσθε αὐτὸν, καὶ τότε, Στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη. Οὐκ εἶπέ δὲ, Καταλιμπάνομεν ὑμᾶς, ἀλλ᾽, ὡς Δυνατόν, φησὶ, καὶ ἐνταῦθα πάλιν στραφήναι. ' «mias loquentes Tunc sumpta fiducia Paulus et «Barnabas dixerunt: vobis oportebat primum «loqui verbum Dei: sed quoniam repellitis illud «et indignos judicatis vos ipsos æterna vita «ecce convertimur ad gentes: sic enim præcepit «nobis Dominus. Posui te in lucem gentium ut «sis in salutem usque ad extremum terræ. Au- «dientes autem gentes gravisæ sunt et glorifica- «bant verbum Domini. Et crediderunt quotquot «erant ordinati ad vitam æternam. Divulgabatur » autem verbum Domini per universam regio- » nem. Religiosos et in hoc loco et in progressu vocat eos qui circa proprium cultum ferventes et ardentes erant, ac majores præ cæteris æmulatores. Siquidem tales etiam Christi fidem ante alios susceperunt, ut qui possent ejus excellentiam ac magnitudinem conspicere, et non humano affectu, sed veritatis intuitu ac pietatis amore, ejusque cultus quem prius acceperant 116 æmulatores constituti. Rursum e diverso qui tales erant, adversus discipulos et prædicationem magis irritabantur ac insaniebant, ostendentes quod vehementiorem zelum circa proprium cultum præ cæteris haberent. Aut religiosos proprie vocat proselytos. Etenim eum in superioribus concionaretur ac diceret Viri Israelitæ et qui timetis Deum, timentes Deum vocabat proselytos illos quidem a genere honorans et Israelitas appellans, hos vero quia id dicere non poterat, ac religione adæquans. Ne quis pudoris ac modestiæ existimaret esse quod dicitur, indignos indicatis vos ipsos idcirco præmisit: Repellitis illud: et tunc addit: Convertimur ad gentes. Non dixit autem: Relinquimus vos, sed quod fieri possit ut rursum, inquit, hic conversemur. XIII, 50 52. Judæi vero incitaverunt mulie- «res religiosas et honestas, primosque civitatis, • et excitaverunt persecutionem in Paulum ac «Barnabam: et ejecerunt eos de finibus suis. At «illi excusso pulvere pedum suorum in eos, vene- «runt Iconium. Porro discipuli replebantur gau- «dio et Spiritu sancto.» • Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι παρώξυναν τις σεβομένες γυα «ναῖκας καὶ τὰς εὐσχήμονας, καὶ τοὺς πρώτους τῆς «πόλεως, καὶ ἐπήγειραν διωγμὸν ἐπὶ τὸν Παῦλον «καὶ τὸν Βαρνάβαν· καὶ ἐξέβαλον αὐτοὺς ἀπὸ τῶν δρίων αὐτῶν. Οἱ δὲ ἐκτιναξάμενοι τὸν κονιορτὸν τῶν «ποδῶν αὐτῶν ἐπ' αὐτοὺς, ἦλθον εἰς Ικόνιον. Οἱ δὲ «μαθηταὶ ἐπληροῦντο χαρᾶς καὶ Πνεύματος Αγίου. Ἐνταῦθα πληροῦσιν ὁ προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Κύ ριος, λέγων· Ἐὰν μή τις ὑμᾶς δέξηται, ἐκτινάξατε τὸν κονιορτὸν τῶν ποδῶν ὑμῶν. Οὗτοι δὲ οὐ μόνον verem pedum vestrorum. Hi vero non modo οὐκ ἐδέξαντο, ἀλλὰ καὶ ἀπήλασαν αὐτοὺς τῶν ὁρίων αὐτῶν, ὅπερ ἐστὶ χεῖρον· Οὐδὲ γὰρ κονιορτόν θέλει ἔχειν τοὺς μαθητὰς ὁ Κύριος ἐπὶ τῶν ποδῶν ἐκ τῆς τῶν ἀνοσίων ἀνθρώπων γῆς, δεικνύντας διὰ τούτου ὅτι οὐδὲν ἐκομίσαντο ἀπὸ τῶν ἀπειθῶν. Δεῖγμα δέ ἐστιν ὁ κονιορτὸς τοῦ κόπου ὃν ὑπέμειναν δι' αὐτούς. Όπως ἐν Ικονίῳ κηρύξαντες τὸν Χριστὸν πολλῶν τι πιστευσάντων ἐδιώχθησαν οἱ ἀπόστολοι· «Εγένετο δὲ ἐν Ικονίῳ κατὰ τὸ αὐτὸ εἰσελθεῖν Hic complent quod illis præcepit Dominus, dicens: Si quis non susceperit vos, excutite pulnon susceperunt, verum etiam expuerunt eos a finibus suis, quod pejus est. Neque enim Dominus discipulos vult habere pulverem pedibus adherentem e terra impiorum hominum: ut per hoc ostenderent se nihil efferre ab incredulis. Est autem pulvis indicium laboris quem propter ipsos passi sunt CAPUT XXI. Quomodo Iconii Christum prædicaverint: cumque multi credidissent persecutionem passi sunt apostoli. XIV, 16. «Accidit autem Iconii ut ipsi simul

« λαλῆσαι οὕτως, ὥστε πιστεῦσαι Ἰουδαίων τε καὶ «Ελλήνων πολὺ πλῆθος. Οἱ δὲ ἀπειθοῦντες Ἰουδαῖοι «ἐπήγειραν καὶ ἐκάκωσαν τὰς ψυχὰς τῶν ἐνθῶν «κατὰ τῶν ἀδελφῶν. Ικανὸν μὲν οὖν χρόνον διέτρι ψαν παρρησιαζόμενοι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, τῷ μαρτυ « «introirent synagogam, et loquerentur ut sic crede- «αὐτοὺς εἰς τὴν συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων, καὶ «rentJudaorum 117 simul et Græcorum copiosa «multitudo. Qui vero increduli erant Judæi con- «citaverunt ac corruperunt animos gentium ad- «< versus fratres. Multo igitur tempore demorati sunt «fortiter agentes per Dominum, qui testimonium perhibebat sermoni gratiæ suæ, dabatque ut signa ac prodigia fierent per manus eorum. Divisa ■ est autem multitudo civitatis et hi quidem «stabant a Judæis, illi vero ab apostolis. Cum- ⚫ que factus esset impetus gentium pariter ac «Judæorum una cum principibus suis ut vim «inferrent, eosque lapidarent, re cognita confu- ■ gerunt ad civitates Lycaoniæ Lystram et Derben ac finitimam regionem, ibique prædicabant • Evangelium.» «Confugerunt.. Notandum hoc loco non opor tere nos in pericula conjicere, sed si opus sit, etiam ad tempus fugere, cum Ecclesiæ duces hoc fecerint, tanquam volentes prædicationem commode extendere, magisque persecutionibus augeri. CAPUT XXII. De claudo a nativitate qui Lystris per apostolos curatus est propter quod dii esse, et furore divino agitari visi sunt incolis, ubi postea lupidatur Paulus a Judais urbi vicinis. Χιν, 7-21. «Εt quidam vir Lystris debilis pedi- «bus sedebat: qui cum ab utero matris claudus «esset nunquam ambulaverat. Hic audivit Paulum «<loquentem qui intuitus eum, vidensque quod «fidem haberet et ut salvus fieret, dixit magna «voce: Surge in pedes tuos rectus. Et exsillit, et «ambulabat. Turbæ vero cum vidissent quod • fecerat Paulus, sustulerunt vocem suam sermone «Lycaonico, 118 dicentes: Dii hominibus assimi- «lati descenderunt ad nos. Et vocabant Barnabam «Jovem, Paulum vero Mercurium, quod is esset dux «sermonis. Sacerdos autem Jovis, qui ante civita- «tem illorum erat, allatis tauris et coronis ad «vestibula cum turbis volebat immolare. Quod «ubi audierunt apostoli Barnabas et Paulus, con- ■ scissis vestibus suis insilierunt in turbam, cla- «mantes ac dicentes: Viri, ut quid ista facitis? «nos quoque similiter affectibus et malis obnoxii, «sumus homines, annuntiantes ut ab istis vanis ⚫ convertamini ad Deum vivum, qui fecit cœlum et • terram, mare et omnia quæ in eis sunt: qui in ⚫ præteritis generationibus sinebat omnes gentes «ingredi viis suis. Quanquam non expertem testi- «monii seipsum esse sinebat, dum beneficia con- «ferret, de cœlo dans nobis pluvias ac tempora «fructifera, implens cibo et lætitia corda nostra. Et hæc dicentes vix compescuerunt turbas ne «sibi immolarent: supervenerunt autem quidam «ab Antiochia et Iconio Judæi, qui cum persua- • sissent turbis ac Paulum lapidassent, extraxerunt «cum e civitate existimantes mortuum esse. Cir- «cumdantibus autem eum discipulis surrexit et ■ intravit civitatem: ac postero die profectus est «ροῦντι τῷ λόγῳ τῆς χάριτος αὐτοῦ, διδόντι σημεῖα «καὶ τέρατα γενέθαι διὰ τῶν χειρῶν αὐτῶν. Ἐσχίο «σθη δὲ τὸ πλῆθος τῆς πόλεως, καὶ οἱ μὲν ἦσαν σὺν · τοῖς Ἰουδαίοις, οἱ δὲ σὺν τοῖς ἀποστόλοις. ὡς δὲ ἐγένετο ὁρμὴ τῶν ἐνθνῶν τε καὶ Ἰουδαίων σὺν τοῖς ἄρχουσιν αὐτῶν, ὑβρίσαι καὶ λιθοβολῆσαι αὐτοὺς, Η «συνιδόντες κατέφυγον εἰς τὰς πόλεις τῆς Λυκαονίας «Λύστραν καὶ Δέρβην, καὶ τὴν περίχωρον, κἀκεῖ ἦσαν εὐαγγελιζόμενοι.» " Κατέφυγον. Σημειωτέον ἐνταῦθα ὅτι οὐ δεῖ ἐπιῤῥίπτειν ἡμᾶς τοῖς κινδύνοις, ἀλλ᾽ εἰ δέοι, καὶ φεύγειν πρὸς καιρόν, τῶν κορυφαίων τοῦτο ποιούντων, ὥσπερ ἐπίστηδες ἐκτεῖναι βουλομένους τὸ κήρυγμα. καὶ διὰ τῶμ διωγμῶν μᾶλλον αὐξάνεσθαι. Περὶ τοῦ ἐν Λύστροις ἐκ γενετής χωλοῦ ἱαθέντος διὰ τῶν ἀποστόλων· δι' όπερ εναί τε θεοί, καὶ μανῆναι τοῖς ἐγχωρίοις ἔδοξαν· ἔνθα δή καὶ μετέπειτα λιθάζεται ὁ Παῦλος παρὰ τῶν ἀστυγειτόνων Ἰουδαίων. " Kal τις ἀνὴρ ἐν Λύστροις ἀδύναντος τοῖς ποσὶν α ἐκάθητο. χωλὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ ὑπάρχων, ὃς οὐδέποτε περιεπεπατήκει. Οὗτος ἤκους τοῦ «Παύλου λαλοῦντος. Ος ἀτενίσας αὐτῷ καὶ ἰδὼν, «ὅτι πίστιν έχει τοῦ σωθῆναι, εἶπε μεγάλῃ τῇ φωνῇ. «᾿Ανάστηθι ἐπὶ τοὺς πόδας σου ὀρθός. Καὶ ῆλλετο, «καὶ περιεπάτει. Οἱ δὲ ὄχλοι ἰδόντες ὃ ἐποίησεν ὁ Παῦλός, ἐπῆραν τὴν φωνὴν αὐτῶν Λυκαονιστί, λέα γοντες· Οἱ θεοὶ ὁμοιωθέντες ἀνθρώποις κατέβησαν α πρὸς ἡμᾶς. Εκάλουν τε τὸν μὲν Βαρνάβαν, Δια, «τὸν δὲ Παῦλον, Ἑρμῆν, ἐπειδὴ αὐτὸς ἦν ὁ ἡγούμε «νος τοῦ λόγου. Ὁ δὲ ἱερεὺς τοῦ Διὸς, τοῦ ὄντος πρὸ «τῆς πόλεως αὐτῶν, ταύρους καὶ στέμματα ἐπὶ τοὺς • πυλῶνας ἐνέγκας, σὺν τοῖς ὄχλοις ἤθελε θύσιν. «Ακούσαντες δὲ οἱ ἀπόστολοι Βαρνάβας και Παῦλος, α διαρρήξαντες τὰ ἱμάτια αὐτῶν, εἰσεπήδησαν εἰς • τὸν ὄχλον, κράζοντες καὶ λέγοντες· "Ανδρες, τί α ταῦτα ποιεῖτε; καὶ ἡμεῖς ομοιοπαθεῖς ἐσμεν ὑμῖν • ἄνθρωποι, εὐαγγελιζόμενοι ὑμᾶς ἀπὸ τούτων τῶν • ματαίων ἐπιστρέφειν ἐπὶ τὸν Θεὸν τὸν ζῶντα, ὃς «ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασ «σαν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὃς ἐν ταῖς παρ- «ψχημέναις γενεαῖς εἴασε πάντα τὰ ἔθνη πορεύεσθαι «ταῖς ὁδοῖς αὑτῶν. Καίτοι γε οὐκ ἀμάρτυρον ἑαυ • τὸν ἀφῆκεν ἀγαθοποιων, οὐρανόθεν ἡμῖν ὑε «τοὺς διδούς, καὶ καιροὺς καρποφόρους, ἐμπι «πλῶν τροφῆς καὶ εὐφροσύνης τὰς καρδίας ἡμῶν. «Καὶ ταῦτα λέγοντες μόλις κατέπαυσαν τοὺς ὄχλους «τοῦ μὴ θύειν αὐτοῖς. Επῆλθον δὲ ἀπὸ ᾿Αντιοχείας α και Ικονίου Ἰουδαῖοι, καὶ πείσαντες τοὺς ὄχλους, «καὶ λιθάσαντες τὸν Παῦλον, ἔσυρον ἔξω τῆς πόλε «ως, νομίσαντες αὐτὸν τεθνάναι. Κυκλωσάντων δὲ «αὐτὸν τῶν μαθητῶν, ἀναστὰς εἰσῆλθεν εἰς τὴν πόλ

COMMENT. IN AOTA APOSTOLORUM. «λιν· καὶ τῇ ἐπαύριον ἐξῆλθε σὺν τῷ Βαρνάβᾳ εἰς «cum Barnaba Derbem. Et cum prædicassent Δέρβην. Εὐαγγελισάμενοί τε τὴν πόλιν ἐκείνην, «καὶ μαθητεύσαντες ἱκανούς, ὑπέστρεψαν εἰς τὴν • Λύστραν καὶ 'Ικόνιον καὶ ᾿Αντιόχειαν, ἐπιστηρίζον- «τες τὰς ψυχὰς τῶν μαθητῶν, καὶ παρακαλοῦντες «ἐμμένειν τῇ πίστει, καὶ ὅτι δια πολλῶν θλίψεων «δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ.» α Διαρρήξαντες τὰ ἱμάτια.» Εθος ἐστὶν Ἰουδαίοις ἐπὶ ταῖς κατὰ Θεοῦ δυσφημίαις περιῤῥηγνύναι τὰ ἱμάτια· Καὶ γοῦν ὁ Καϊάφας, υἱὸν ἑαυτὸν τοῦ Θοῦ λέγοντος τοῦ Χριστοῦ, περιέῤῥηξε τὴν ἐσθῆτα, διακεκραγώς τε καὶ λέγων, ὅτι ἐδυσφήμησε. Τοῦτο περ πράχασι καὶ οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ Βαρνάβας καὶ Παῦλος, ἐνταῦθα θεοὶ νομισθέντες, ἀπὸ διαθέσεως ψυχῆς ἀποστρεφόμενοι τὰ γινόμενα, καὶ πένθους ποιοῦντες σημεῖα. Πένθος γὰρ ἦν ὄντως εἶχε ἔμελλον θεοὶ νομίζεσθαι καὶ εἰδωλολατρίαν εἰσάγειν, ἣν ἦλθον καταλῦσαι. • Χειροτονήσαντες δὲ αὐτοῖς πρεσβυτέρους κατ' • Εκκλησίαν, προσευξάμενοι μετὰ νηστειῶν, παρ «έθεντο αὐτοὺς τῷ Κυρίῳ εἰς ὅν πεπιστεύκεισαν, «Καὶ διελθόντες τὴν Πισιδίαν, ἦλθον εἰς Παμφυλίαν. «Καὶ λαλήσαντες ἐν Πέργῃ τὸν λόγον, κατέβησαν εἰς «Αττάλειαν κἀκεῖθεν ἀπέπλευσαν εἰς Μίλητον, ὅθεν κ ἦσαν παραδεδομένοι τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ εἰς τὸ ἔργον «δ' ἐπλήρωσαν. Παραγενόμενοι δὲ καὶ συναγαγόντες «τὴν Ἐκκλησίαν, ἀνήγγειλαν ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς α μετ' αὐτῶν, καὶ ὅτι ἔνοιξε τοῖς ἔθνεσιν θύραν πίσ «στεως. Διέτριβον δὲ ἐκεῖ χρόνον οὐκ ὀλίγον σὺν τοῖς * μαθηταῖς.» Διὰ τί οὐδὲ ἐν Κύπρῳ οὐδὲ ἐν Βαμαρείᾳ ἐποίησαν πρεσβυτέρους οἱ ἀπόστολοι, ἀλλὰ ἐνταῦθα: Ότι ἐκεῖναι μὲν ἐγγὺς ἦσαν τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ ᾿Αντιοχείᾳ ὁ λόγος ἐκράτει· ἐνταῦθα δὲ πολλῆς ἐδέοντο παραμυθίας, καὶ μάλιστα οἱ ἐξ ἐθνῶν ὀφείλοντες πολλὰ διδάσκει σθαι. Σημειωτέον δὲ ὅτι οἱ περὶ Παῦλον καὶ Βαρνά βαν ἐπισκόπων εἶχον ἀξίαν, ἐξ ὧν ἐχειροτόνουν οὐ μόνον διακόνους, ἀλλὰ καὶ πρεσβυτέρους· καὶ ὅτι μετὰ νηστειῶν καὶ εὐχῶν ἐποίουν οἱ μαθηταὶ τὰς χειροτονίας. Σημείωσαι δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι εἰς Μίλη τον έχειροτο ήθησαν οἱ περὶ Βαρνάβαν καὶ Παῦλον, ἄλλο δὲ ἀντίγραφον εὗρον ἔχον ἀντὶ Μιλήτου, εἰς Αντιόχειαν· δ καὶ πιθανώτερον. Ότι οὐ δει περιτέμνεσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύο σαντας, δόγματι καὶ κρίσει τῶν ἀποστόλων; ἐν ᾧ ἀποστολὴ τῶν ἀποστόλων, πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν περὶ ὧν φυλακτέον· Αντίῤῥησις Παύ λου πρὸς Βαρνάβαν διὰ Μάρκον. «Καί τινες κατελθόντες ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας ἐδίδα- «σκον τοὺς ἀδελφούς, ὅτι Ἐὰν μὴ περιτέμνησθε τῷ «ἔθει Μωσέως, οὐ δύνασθε σωθῆναι, Γενομένης οὖν • στάσεως καὶ συζητήσεως οὐκ ολίγης τῷ Παύλῳ α καὶ τῷ Βαρνάβα πρὸς αὐτοὺς, ἔταξαν ἀναβαίνειν • Παῦλον καὶ Βαρνάβαν, καί τινας ἄλλους ἐξ αὐτῶν «πρὸς τοὺς ἀποστόλους καὶ πρεσβυτέρους εἰς Ιερου 1º Matth. xxv1, 65. " «civitati illi multosque docuissent, reversi sunt Lystram et Iconium et Antiochiam, denuo con- » firmantes animas discipulorum. et exhortantes «ut perseverarent in fide quodque per multas afo «<flictiones oporteat nos intrare in regnum Dei.» ■ Conscissis vestibus.» Moris erat Judæis ob hujusmodi in Deum blasphemias vestes discindere. Itaque et Caiphas, cum Christus se Dei Filium dixisset, emisso clamore vestem discidit, dicens: Blasphemiam locutus est 10. Hoc quoque fecerunt divini discipuli Barnabas et Paulus, cum hoc loco dii haberentur,animi affectu aversi ac rejicientes ea quæ fiebant, luctusque signa facientes. 11 Vere enim luctus fuisset si hoc secutum fuisset ut dii existimarentur, ac idololatriam inducerent, ad quam venerant dissolvendam. XIV, 22-27. «Cumque creassent illis per singu- «las Ecclesias presbyteros, precatique essent cum ⚫ jejunio, commendaverunt eos Domino in quem «crediderant. Peragrataque Pisidia venerunt in «Pamphyliam. Et cum locuti essent verbum Pergæ, «< descenderunt Attaliam, et inde solverunt Mile- «tum, unde erant traditi gratiæ Dei in opus quod compleverunt. Et ubi venissent ac congregassent Ecclesiam, retulerunt quæcunque fecisset Domi- «nus secum, quodque aperuisset gentibus ostium «fidei. Commorati sunt autem ibi multum temporis «cum discipulis. " » Quam ob rem neque in Cypro, neque in Samaria creaverant apostoli presbyteros, sed hoc loco? Quia illæ regiones prope Jerusalem et prope apostolos erant; Antiochiæ vero jam sermo robur acceperat. Hic autem magna consolatione egebant, et maxime gentes quas multa doceri oportebat Notandum vero quod Paulus et Barnabas episcoporum dignitatem habebant: neque enim solum diaconos creabant, verum etiam presbyteros. Præterea quod cum jejuniis et obsecrationibus discipuli electione perage - bant. Denique hoc quoque animadverte quod ad urbem Miletum Barnabas et Paulus creati sint. Aliud tamen exemplar nactus sum in quo scriptum erat pro Mileto, Antiochia idque verisimilius est. 120 CAPUT XXIII. Quod non oporteat x gentibus credentes circumcidi, Djuria decretum ac sententiam apostolorum: in quo ponitur legatio apostolorum ad eos qui e gen. tibus crediderunt, de his quæ observanda erunt. Altercatio Pauli adversus Barnabam propter Mar - cum. XV, 1-5. «Et quidam qui descenderant a Ju- «dæa docebant fratres: Nisi circumcidamini se- «< cundum morem Mosi, non potestis salvi fleri. • Cum ergo seditio ac disceptatio orta esset non • parva Paulo ac Barnabæ adversus illos, statue «runt ut ascenderent Paulus ac Barnabas. et qui- «dam alii ex illis ad apostolos ac presbyteros Je-

" «rosolyma super hac quæstione. Illi ergo deducti • σαλὴμ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Οἱ μὲν οὖν «< a congregatione pertransibant Phoenicen ac Sa- «mariam, narrantes conversionem gentium, et «afferebant gaudium magnum omnibus fratribus. Cumque venissent Jerusalem, suscepti sunt a «congregatione et ab apostolis ac presbyteris, et «annuntiabantquæcunque Deus fecisset cum ipsis. «< Surrexerunt autem quidam de secta Pharisæorum qui crediderant, dicentes, quod oporteret cir- «cumcidere eos ac præcipere ut servarent legem «Mosi.» Quomodo in Epistola ad Galatas ait: Neque ascendi Jerosolyma ad eos qui ante ne erant apostoli 11, neque contuli Evangelium quod prædico in gentibus? Hic autem ait quod statuerunt, ut Paulus et Barnabas ascenderent Jerosolyma ad apostolos ac presbyteros? Primo quidem dicimus quod non ipse ascendit, sed ab aliis missus est. Secundo quod non accesserit utinstrueretur, 121 sed ut aliis suaderet. Ipse siquidem ab initio hujus fuit sententiæ, quam etiam apostoli postea confirmarunt, quod non esset necesse circumcidi. Verum cum interim illis non videretur fide dignus esse, sed his qui erant Jerosolymis adhærebant, ascendit, non ut quidpiam sibi amplius persuaderetur, sed ut contradicentibus persuaderet,quod hi etiam qui Jerosolymis erant, istis suffragarentur. - Non qui ex gentibus crediderant, sed qui ex Judæis petebant ut credentes circumciderentur,cæteraque legis carnalia exercerent: quos utpote volentes ad propriam gloriationem circumcidere credentes, non receperunt discipuli qui tamen ex circumcisione erant: neque enim sua quærebant,sed communem mundi utilitatem ac salutem. XV, 6-9. «Conveneruntque apostoli ac presby- «teri ut dispicerent de hoc sermone. Cum autemı «magna disceptatio fuisset, surgens Petrus dixit «ad eos: Viri fratres, vos scitis quod ab antiquis «diebus Deus in nobis elegit, ut per os meum au- «dirent gentes verbum Evangelii ac crederent. Et qui novit corda Deus. testimonium præbuit illis, << dato eis Spiritu sancto sicut et nobis, nihilque «discrevit inter nos et illos, fide purificatis eorum «cordibus.» « Fortassis aderant qui olim accusaverant Petrum de Cornelio, et similiter qui profecti fue. rant cum eo, propterea ipsos testes adducit. Quid est autem hoc quod sequitur. «In nobis elegit?» Hoc est in Palæstina, vel præsentibus nobis. «< Nihilque discrevit inter nos et illos, dato eis Spiritu sancto sicut et nobis, fide purificatis eorum cordibus.» Hoc est facta purificatione peccato11 Galat, 1, 17. Sequentia præmittebantur quæ in Græco non comparent: Etiam hinc conjici potest quod aliam quamdam dignitatem habebant apostoli quæ pre- « « προπεμφθέντες ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας διήρχοντο τὴν «Φοινίκην καὶ Σαμάρειαν, ἐκδιηγούμενοι τὴν ἐπι- «στροφὴν τῶν ἐθνῶν, καὶ ἐποίουν χαρὰν μεγάλην «πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς. Παραγενόμενοι δὲ εἰς Ἱερουσαλήμ, ἀπεδέχθησαν ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας καὶ τῶν · ἀποστόλων καὶ τῶν πρεσβυτέρων, ἀνήγγειλάν «τε ὅσα ὁ Θεὸς ἐποίησε μετ᾿ αὐτῶν. Ἐξανέστησαν «δέ τινες τῶν ἀπὸ τῆς αἱρέσεως τῶν Φαρισαίων «τῶν πεπιστευκότων, λέγοντες, ὅτι δεῖ περιτέμνειν αὐτοὺς, παραγγέλλειν τε τηρεῖν τὸν νόμον Μωσέως. ο Πῶς ἐν τῇ προς Γαλάτας Επιστολῇ, Οὐδὲ ἀνῆλθον φησίν, εἰς Ἱερυσόλυμα πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους, οὐδὲ ἀνεθέμην τὸ Εὐαγγέλιον δ κηρύσσω ἐν τοῖς ἔθνεσι· ἐνταῦθα δέ φησιν, ὅτι ἔταξαν Παῦλον και Βαρνάβαν ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα πρὸς τοὺς ἀποστόλους καὶ πρεσβυτέρους; Καί φαμεν, ὅτι πρῶ τον μὲν οὐκ αὐτὸς ἀνῆλθεν, ἀλλ' ἀπεστάκη παρ' ἑτέρων. Δεύτερον δὲ ὅτι οὐ μαθησόμενος παρεγένετο, ἀλλ' ἑτέρους πείσων. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐξ ἀρχῆς, ταύτης εἴχετο τῆς γνώμης ἦν καὶ οἱ ἀπόστολοι μετὰ ταῦτα ἐκύρωσαν, τὸ μὴ δεῖν περιτέμνεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἐδόκει τέως αύτοις ἀξιόπιστος εἶναι, ἀλλὰ τοῖς ἐν Ἱεροσολύμοις προσεῖχον, ἀνῆλθεν, οὐκ αὐτός τι πει σόμενος πλεῖον, ἀλλὰ πείσων τοὺς ἀντιλέγοντας, ὅτι καὶ οἱ ἐν Ἱεροσολύμοις τούτοις ψηφίζονται. - Οὐχ οἱ ἀπὸ ἐθνῶν πιστοὶ, ἀλλ᾽ οἱ ἀπὸ Ἰουδαίων ἀπῄτουν τοὺς πιστοὺς περιτέμνεσθαι, καὶ ἄλλα τοῦ νόμου σαρκικά ποιεῖν· οὐχ ὡς εἰς ἰδίαν καύχησιν θέλοντας περιτέ μνειν τοὺς πιστοὺς, οὐκ ἀπεδέξαντο οἱ μαθηταὶ καίτοι ἐκ περιτομῆς ὄντες· οὐ γὰρ τὸ ἑαυτῶν ἐζήτουν, ἀλλὰ τὸ κοινωφελὲς τοῦ κόσμου καὶ σωτήριον. • Συνήχθησαν δὲ οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ πρεσβύτεροι «ἰδεῖν περὶ τοῦ λόγου τούτου. Πολλῆς δὲ συζητή - σεως γενομένης, ἀναστὰς Πέτρος εἶπε πρὸς αὐτ «τούς· "Ανδρες αδελφοί, ὑμεῖς ἐπίστασθε, ὅτι ἀφ' ἡμερῶν ἀρχαίων ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν ἐξελέξατο, διὰ α τοῦ στόματός που ἀκοῦσαι τὰ ἔθνη, τὸν λόγου του Εὐαγγελίου καὶ πιστεῦσαι. Καὶ ὁ καρδιογνώΗ • στης Θεὸς ἐμαρτύρησεν αὐτοῖς, δοὺς αὐτοῖς τὸ «Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καθὼς καὶ ἡμῖν, καὶ οὐδὲν διέκρινε μεταξὺ ἡμῶν τε καὶ αὐτῶν, τῇ πίσ * στε: καθαρίσας τὰς καρδίας αὑτῶν. ο « Ἴσως παρῆσαν οἱ ἐγκαλέσαντες αὐτῷ πάλαι ἐπὶ Κορνηλίου, καὶ εἰσελθόντες μετ' αὑτοῦ, διὰ τοῦτο παράγει αὐτοὺς μάρτυρας. Τί δέ ἐστι τὸ, «Εν ἡμῖν ἐξελέξατο;» Τουτέστιν ἐν Παλαιστίνη παρόντων ἡμῶν. «Καὶ οὐ διέκρινε, φησί, μεταξὺ ἡμῶν τε καὶ αὐτῶν, δοὺς αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καθὼς καὶ ἡμῖν, τῇ πίστει καθαρίσας τὰς καρδίας αὐτῶν, ο τουτέστι καθαρισμόν ποιήσας τῶν ἀπὸ τῆς καρδίας sbyterorum dignitatem excederet, propter quam non simul assumuntur ipsi cum presbyteris.

αὐτῶν ἐξιόντων ἁμαρτημάτων. Οὗτος δὲ ὁ καθαρι- rum, quæ a corde eorum egrediuntur. Hæc auσμὸς ἔοικε περιτομῇ, καὶ ἀντὶ τῆς ἐν σαρκὶ περιτο μῆς δίδοτα: ἡ ἐν πνεύματι περιτομή καθαρίζουσα τῇ πίστει τῇ εἰς Χριστὸν τὰ κρυπτά. Ὅτι δὲ οὐ κοινωφελὴς ἡ σαρκική περιτομή, ἐντεῦθεν δεί κνυται, ὅτι μόνῳ τῷ ἄῤῥενι ἐδόθη. Ἐν δὲ Χριστῷ Ἰησοῦ τῇ ἀληθινῇ πίστει «οὐκ ἔνι ἄρξεν καὶ θῆλυ, οὐκ ἔνι δοῦλος ἢ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι Ἕλλην ή Βάρβα ρος, ἀλλὰ πάντες ἓν ἐσμεν. » «Νῦν οὖν τί πειράζετε τὸν Θεὸν, ἐπιθεῖναι «ζυγὸν ἐπὶ τὸν τράχηλον τῶν μαθητῶν, ὃν οὔτε • οἱ πατέρες ἡμῶν, οὔτε ἡμεῖς ἰσχύσαμεν βαστά «σαι; ᾿Αλλὰ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ πιστεύομεν σωθῆναι καθ᾽ ὅν τρόπον και • κεῖνοι. Ἐσίγησε δὲ πᾶν τὸ πλῆθος, καὶ ἤκουον Βαρνάβα και Παύλου ἐξηγουμένων ὅσα ἐποίη «σεν ὁ Θεὸς σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τοῖς ἔθνεσι δι' «αὐτῶν. Μετὰ δὲ τὸ σιγῆσαι αὐτούς.» " • Τί πειράζετε τὸν Θεόν;» Τουτέστι τί ἀπιστεῖτε τῷ θεῷ, ὡς οὐκ ἰσχύων τί φησι σῶσαι τῇ πίστει τοὺς προσερχομένους αὐτῷ; Σημειωτέον δὲ ὅτι τὰ δυσκατόρθωτα ἐπιτάγματα τῆς σαρκὸς οὐ δεῖ ἐπικλῆν τισιν, οἷον ἄκραν νηστείαν, ἤ γυο μνότητα, η σιωπήν, εἰ μή γέ τις ἑαυτῷ ταῦτα ἐπιτάξη. Εἰ γὰρ καὶ δυσχερῆ, ἀλλὰ μὴν οὐ κατ ορθώματα, καὶ γενόμενα ὑπὸ πολλῶν καὶ γινό μενα. «᾿Αλλὰ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ πιστεύομεν σωθῆναι.» Ὥσπερ γὰρ πάλαι μὲν ὁ νόμος τοὺς διαφυλάττοντας τὰ ἐν αὐτῷ εἰρημένα ἔσωζεν, οὕτω νῦν ἡ χάρις καὶ δίχα τῆς τοῦ νόμου παραφυλακῆς διὰ τῆς πίστεως σώζει. «Απεκρίθη Ἰάκωβος, λέγων, "Ανδρες ἀδελφοὶ • ἀκούσατέ μου.» Οὗτος ὁ Ἰάκωβος ὁ τῶν Ἱεροσολύμων ὑπὸ Κυρίου προχειρισθεὶς ἐπίσκοπος υἱὸς Ἰωσὴφ ἦν τοῦ τέτ κτονος, ἀδελφὸς δὲ κατὰ σάρκα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Συνετῶς δὲ ἀπό τε νέων, ἀπό τε παλαιῶν βεβαιοῦται τῶν προφητῶν τὸν λόγον. Οὐ γὰρ εἶχε τι πράγμα δεῖξαι, καθάπερ Πέτρος δηλαδὴ καὶ Παῦλος. Καλῶς δὲ οἰκονομεῖται δι' ἐκείνων ταῦτα γενέσθαι τῶν οὐ μελλόντων χρο νίζειν τοῖς Ἱεροσολύμοις. Τοῦτον δὲ τὸν διδάσκοντα αὐτοὺς μὴ εἶναι ὑπεύθυνον, μηδὲ μὴν ἀπεσχίσθαι τῆς γνώμης. tem purificatio similis circumcisioni, et loco circumcisionis, quæ ft in carne, datur circumcisio in spiritu, purificans fide quæ in Christum est occulta scelera.Quod autem in communem non cedat utilitatem circumcisio carnis, ex eo liquet quod solis data sit masculis. In Christo autem Jesu per veram fidem «non est masculus et femina, non est servus 122 et liber, non est Græcus aut Barbarus, sed omnes unum sumus 12. » XV, 10-12. «Nunc ergo quid tentatis Deum, ut • imponatur jugum super cervices discipulorum «quod neque patres nostri neque nos portare po- «tuimus? sed per gratiam Domini Jesu credimus «nos salvandos quemadmodum et illi. Tacuit au- «tem tota multitudo; et audiebant Barnabam ac • Paulum narrantes quæ signa ac prodigia fecisset «Deus inter gentes per ipsos.» «Quid tentatis Deum?» Hoc est quare increduli estis Deo, quasi fide salvare non posset ad se accedentes? Notandum vero quod difficilia illa carnis præcepta non oportet quibusvis imponere ut longum extremumque jejunium.nuditatem aut silentium nisi quis sibi ipsi hæc imponat. Quanquam enim difficilia sunt, non sunt tamen egregia facinora, licet a multis facta sint et adhuc fiant. << Sed per gratiam Domini Jesu credimus nos salvandos.>> Quemadmodum enim lex olim observantes quæ in ea dicebantur salvabat,ita nunc gratia etiam, sine legis observatione, per fidem salvat. XV, 13. «Et postquam conticuissent, respondit «Jacobus, dicens: Viri fratres, au lite me.» Jacobus hic Jerosolymorum a Domino creatus episcopus, filius erat Joseph fabri, frater autem secundum carnem Domini nostri Jesu Christi. Docte autem tum a recentioribus, tum a veteribus prophetis confirmat sermonem.Neque enim potuit factum aliquod demonstrare quemadmodum Petrus et Paulus Recte autem ordinatur ut per illos opera flerent qui non multo tempore moram facerent Jerosolymis Hic autem qui eos loceret, nulli foret culpa obnoxius, neque animo corruptus esset. « XV, 14. «Simeon narravit quenadmodum Deus primum visitaverit ut sumeret exgentibus popu- «Συμεὼν ἐξηγήσατο, καθώς πρῶτον ὁ Θεὸς ἐπεσκέψατο λαβεῖν ἐξ ἐθνῶν λαὸν ἐπὶ τῷ ὀνόματι «lum in nomine suo.» «αὐτοῦ, η Τινὲς Συμεὼν τὸν ἐν τῷ Λουκά προφητεύσαντα, «Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα,» φασί. «Καὶ τούτῳ συμφωνοῦσιν οἱ λόγοι των προφητῶν, καθώς γέγραπται· Μετὰ ταῦτα ἀναα στρέψω, καὶ ἀνοικοδομήσω τὴν σκηνὴν Δαυτό τὴν πεπτωκυΐαν, καὶ τὰ κατεσκαμμένα αὐτῆς ἀνοι «κοδομήσω, καὶ ἀνορθώσω αὐτήν, ὅπως ἂν • ἐκζητήσωσιν οἱ κατάλοιποι τῶν ἀνθρώπων τὸν 13 Galat. II, 28. 18 Luo. 11, 29. Quidam hunc esse Simeonem dicunt, qui apud Lucam prophetavit: «Nunc dimittis servum tuum, Domine 13. » 123 XV, 18-21. «Et huic consonant libri pro- «phetarum, sicut scriptum est: Post hæc revertar, «rursumque ædificabo tabernaculum David quod «collapsum est, et diruta ejus instaurabo, et eri- «gam illud: ut requirant qui reliqui sunt homines «Dominum, et omnes gentes super quas invocatum

" CECUMENII TRICⱭÆ EPISCOPI. a est nomen meum, dicit Dominus qui facit hæc • Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἔθνη, ἐφ' οὕς ἐπικέκληται «omnia. Nota sunt a sæculo Deo omnia opera sua. Quapropter ego censeo non obturbandum esse ■ illis qui ex gentibus convertuntur ad Deum, sed «scribendum esse illis ut abstineant se ab inqui- <<namentis simulacrorum et scortatione et suffo- «cato et sanguine. Moses enim ab ætatibus anti- «quis in singulis civitatibus habet qui ipsum «prædicent in synagogis ubi per omne sabbatum • legitur.» > est «τὸ ὄνομά μου ἐπ' αὐτοὺς, λέγει Κύριος, ὁ ποιῶν «ταῦτα πάντα. Γνωστὰ ἀπ' αἰῶνος ἐστι τῷ Θεῷ πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Διὸ ἐγὼ κρίνω, μὴ «παρενοχλεῖν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐπιστρέφουσιν «ἐπὶ τὸν Θεόν, ἀλλὰ ἐπιστεῖλαι αὐτοῖς τοῦ ἀπο έχεσθαι τῶν ἀλισγημάτων τῶν εἰδώλων, καὶ τῆς πορνείας, καὶ πνικτοῦ, καὶ τοῦ αἵματος. Μωσής «γὰρ ἐκ γενεῶν ἀρχαίων κατὰ πόλιν τοὺς κηρύσσον «τας αὐτὸν ἔχει ἐν ταῖς συναγωγαῖς κατὰ τῶν Σάββα «τὸν ἀναγινωσκόμενος.» + Οἱ μὲν Ἰουδαῖοι εἰς τὴν μετὰ τὴν αἰχμαλω σίαν οἰκοδομὴ τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις ναοῦ τοῦτο εἰρῆσθαι νενοήκασι. Τοῦτο δὲ οὐκ ἔστιν ἀληθές· καὶ μετὰ τοῦτο γὰρ πολλάκις κατέστραπται· δὲ προφητεία αἰωνίαν τὴν τὴν ἀνοικοδόμησιν ἐπαγγέλλεται. Οἱ δὲ εἰς τὸν Ζοροβάβελ τοῦτο εἰρῆσθαι λέγοντες, οὐ καλῶς νενοήκασιν, ὡς ἐκ Δαυΐδ τὸ γένος κατάγοντα· οὐκ ἔστι δὲ οὐδὲ τοῦτο ἀληθές. Ο γὰρ Ζοροβάβελ ὀλίγον ἡγεμονεύσας χρόνον, τοῦ θανάτου τὸν δρον ἐδέξατο. Ἡ δὲ προφητεία αἰωνίων ἀγαθῶν ἐπαγγελίαν περιέχει, καὶ τῶν ἐθνῶν ἁπάντων εἰς Θεὸν ἐπίγνωσιν· ων οὐδὲν τοῖς ὑπὸ Ζοροβάβελ γεγενημένοις συμβαίνον εὑρίσκομεν· πρόδηλον τοίνυν ὅτι εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ταύτην εἰρῆσθαι νοήσομεν. Ο γὰρ Κύριος ἡμῶν ἐκ Δαυίδ κατάγων κατὰ σάρκα τὸ γένος, τὴν πρὸς τὸν Δαυΐδ γεγενημένην ἐπαγγε λίαν ἐπλήρωσεν. «Ο γάρ λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,» τὴν ἐκ Δαυτὸ ἀναλαβὼν σκηνήν. Εικότως οὖν ὁ προφητικός λόγος τοῦ Δαυΐδ τὴν σκηνὴν ἀνοικοδομηθήσεσθαι λέγει, καὶ οὐκ ἐπ' ὀλίγον χρόνον, ἀλλὰ πάσας τὰς ἡμέρας τοῦ αἰῶνος· ἐπαγγέλλεται δὲ τοῖς ἔθνεσι τῆς θεο γνωσίας τὸ δῶρον, τουτέστι τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐπι στρέψαντας εἰς Χριστὸν, καὶ κληθέντας τῷ ὀνό ματι τοῦ Χριστοῦ. ῎Αλλοι δὲ εἰς τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν αὐτοῦ τοῦτο εἰρῆσθαί φασι. Τὴν γὰρ εἰς θάνατον αὐτοῦ πεσούσαν σκηνήν, τουτέστι τὸ ἀπὸ γῆς σαρκίον ἐγείραντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τότε πᾶν τὸ ἀνθρώπινον πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀνέστη σχῆμα, καὶ πάντα ἡμῶν τὰ κατεῤῥιμμένα πρὸς νέαν όψιν ἐγήγερται συνεγηγέρμεθα γὰρ τῷ Χριστῷ. Κατέσκαψε μὲν γὰρ ὁ θάνατος τὰς ἁπάν των σκηνάς. Ανῳκοδόμησε δὲ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν Χριστῷ. Οὐκ ἦν γὰρ ετέρως ἀναστῆναι τὴν Judæi quidem hoc de ædificatione templi Jerosolymitani post captivitatem intellexerunt. Hoc autem non est rectum: nam post hoc quoque sæpius eversum est: prophetia vero sempiternam promittit ædificationem. Qui autem de Zorobabel dictum esse asserunt, ut qui genus (inquiunt) a David deduxerit: non bene intellexerunt neque hoc rectum est. Nam Zorobabel ubi parvo gubernasset tempore. mortis terminum accepit: prophetia vero sempiternorum bonorum promissionem continet, omniumque gentium erga Deum agnitionem quorum nihil de his qui sub Zorobabel fuerunt, contigisse invenimus. Manifestum igitur quod hanc de Domino nostro Jesu Christo dictam esse intelligemus: Dominus enim noster genus secundum carnem a David deducens, promissionem quæ ad David facta est complevit. Verbum enim caro factum est ", et habitavit sive tentorium posuit inter nos (nam est εσκήνωσεν), sumpto ex David tentorio sive tabernaculo. Merito ergo sermo propheticus ipsius David tabernaculum rursum ædificandum dicit, idque non ad parvum tempus dicit, sed ad omnes dies sæculi.Promittitur autem gentibus donum cognitionis divinæ, hoc est iis qui ex gentibus ad Christum conversi fuerint.et nomine Christi vocati. Alii vero de resurrectione ejus ex mortuis hoc esse dictum aiunt. 124 Cum enim Deus ac Pater tabernaculum ejus quod in mortem occiderat,hoc est quod carneum erat, a terra excitasset, tunc omne genus humanum ad veterem restituit formam: et omnia nostra quæ diruta erant, in novam faciem excitata sunt: simul enim cum Christo surreximus.Siquidem mors omnium diruit tabernacula, Deus vero et Pater per Christum ædificavit ac restituit. Neque enim alio modo poterat excitari natura nostra, nisi manum præberet qui η φύσιν τὴν ἡμετέραν, μὴ τοῦ τὴν ἀρχὴν διαπλάillam ab initio formaverat, ac regeneratione quæ fit per aquam et spiritum superne, disponeret. Vere enim ceciderat casu immedicabili, et cui manu illa robusta opus esset, idque futurum dicit ut non ad modicum tempus nobis contingat, sed ad dies sæculi: erit enim inamissibile in nobis bonum immortalitalis: tunc autem et qui reliqui, inquit, fuerunt homines post eos qui ex Israel crediderunt, eum qui vere et natura Deus est cognoverunt, veteri errore relicto. Vocabuntur autem omnes quo14 Joan. 1, 14. σαντος αὐτὴν, χεῖρα ὀρέξαντος, καὶ διατυπώ σαντος ἄνωθεν τῇ δι' ὕδατος αναγεννήσει καὶ πνεύματος. Επεπτώκει γὰρ ὄντως πτῶμα ἀνιατον, καὶ τῆς κραταιᾶς ἐκείνης δεόμενον χειρός. Καὶ τοῦτο ἡμῖν οὐκ εἰς χρόνον φησὶν ὑπάρξειν μικρὸν, ἀλλ᾽ εἰς ἡμέρας αἰῶνος. Αναπόβλητον γὰρ ἐν ἡμῖν τὸ τῆς ἀφθαρσίας ἀγαθόν. Τότε δέ, φησί, καὶ οἱ κατάλοιποι τῶν ἀνθρώπων μετὰ τοὺς πεπιστευκότας ἐξ Ἰσραὴλ, τὸν φύσει καὶ ἀληθῶς ἐγνώκασι Θεόν, τῆς ἀρχαίας πλάνης ἀποφοιτήσαντες. Κλη-

θήσονται δὲ, φησί, καὶ πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἐπ᾿ que gentes, inquit, et super has erit nomen meum αὑτοῖς ἔσται τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐφ᾽ οἷς καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐπικέκληται, «Οὕς γὰρ προέγνω, καὶ προώρισε,» φησί. " «< «Τότε ἔδοξε τοῖς ἀποστόλοις καὶ τοῖς πρεσβυτέροις σὺν ὅλῃ τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐκλεξαμένους ἄνω ὅρας ἐξ αὐτῶν πέμψαι εἰς Αντιόχειαν σὺν Παύλῳ «καὶ Βαρνάβα, Ιούδαν τὸν ἐπικαλούμενον Βαρσαβάν, «καὶ Σίλαν, ἄνδρας ἡγουμένους ἐν τοῖς ἀδελφοῖς, γράψαντες διὰ χειρῶν αὐτῶν τάδε· Οἱ ἀπόστολοι, καὶ κ οἱ πρεσβύτεροι, καὶ οἱ ἀδελφοί, τοῖς κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν καὶ Βυρίαν καὶ Κιλικίαν ἀδελφοῖς τοῖς ἐξ «ἐθνῶν, χαίρειν. Ἐπειδὴ ἠκούσαμεν, ὅτι τινὲς ἐξ ἡμῶν ἐξελθόντες ἐτάραξαν ὑμᾶς λόγοις, ένα α σκευάζοντες τὰς ψυχὰς ὑμῶν, λέγοντες περιτέμνε «σθαι καὶ τηρεῖν τόν νόμον, οἷς οὐ διεστειλάμεθα, ἔδοξεν ἡμῖν γενομένοις ὁμοθυμαδόν, ἐκλεξαπένους Άνδρας πέμψαι πρὸς ὑμᾶς, σὺν τοῖς ἀγαπητοῖς ἡμῶν Βαρνάβᾳ καὶ Παύλῳ, ἀνθρώποις παραδεδώα κόσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυ «ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ᾿Απεστάλκαμεν οὖν Ιού • δαν καὶ Σίλαν, καὶ αὐτοὺς διὰ λόγου ἀπαγγέλλοντας «τὰ αὐτά. "Εδοξε γὰρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ «ἡμῖν, μηδὲν πλέον ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος, πλὴν «τῶν ἐπάναγκες τούτων, ἀπέχεσθαι ειδωλοθύτων, «καὶ αἵματος, καὶ πνικτοῦ, καὶ πορνείας, ἐξ ὧν δια «τηροῦντες ἑαυτοὺς εὖ πράξετε. Εῤῥωσθε· Οι «μὲν οὖν ἀπολυθέντες, ἦλθον εἰς ᾿Αντιόχειαν, καὶ συναγαγόντες τὸ πλῆθος, ἐπέδωκαν τὴν ἐπιστολὴν, κι ἀναγνόντες δὲ ἐχάρησαν ἐπὶ τῇ παρακλήσει Ἰού «δας τε καὶ Σίλας καὶ αὐτοὶ προφῆται ὄντες, διὰ Η super quas ab initio quoque invocatum est: «Quos enim præscivit, hos et prædefinivit 85. « » XV, 22-36. «Tunc visum est apostolis et presbyteris cum tota congregatione, ut delectos ex «sese viros mitterent Antiochiam cum Paulo et «Barnaba, Judam nempe cognomento Barsabam et «Silam viros primarios inter fratres, missis per «manus eorum litteris in hanc sententiam:Apostoli «et presbyteri ac fratres his qui sunt Antiochiæ et «in Syria ac Cilicia fratribus, qui sunt ex genti- «bus, salutem. Quoniam audivimus quod quidam «e nobis egressi turbaverunt vos verbis, labefa- «< ctantes animos vestros, jubentes vos circumcidi «ac servare legem, quibus non præceperamus: «visum est nobis unanimiter congregatis delectos «< viros mittere ad vos cum dilectis nostris Barnaba «et Paulo, hominibus qui exposuerunt animas «suas pro nomine Domini nostri Jesu Christi. Mi- «simus erg Judam et Silam, qui et ipsi vobis «< verbis referent eadem. Visum est enim Spiritui << sancto ac nobis, ne quidem amplius imponeremus «vobis oneris quam hæc necessaria: 125 videlicet «ut abstineatis vos ab his quæ sunt immolata si- «mulacris et sanguine et suffocato et scortatione, «a quibus vosipsos conservando benefacietis. Va- «lete. Illi ergo dimissi venerunt Antiochiam, et «congregata multitudine reddiderunt epistolam: «quam cum legissent, gavisi sunt super consola- «tione.Judas autem et Silas cum essent et ipsi pro- • λόγου πολλοῦ παρεκάλεσαν τοὺς ἀδελφούς, καὶ «pheta, sermone copioso cohortali sunt fraires «ἐπεστήριξαν. Ποιήσαντες δὲ χρόνον ἀπελύθησαν α μετ' εἰρήνης ἀπὸ τῶν ἀδελφῶν πρὸς τοὺς ἀποστό «λους. Εδοξε δὲ τῷ Σίλᾳ ἐπιμεῖναι αὐτοῦ. Παῦ • λος δὲ καὶ Βαρνάβας διέτριβον ἐν Ἀντιοχεία δι • δάσκοντες καὶ εὐαγγελιζόμενοι μετὰ καὶ ἑτέρων «πολλῶν τὸν λόγον τοῦ Κυρίου. Μετὰ δέ τινας ἡμέρας εἶπε Παῦλος πρὸς Βαρνάβαν Επιστρέ «ψαντες δὴ ἐπισκεψώμεθα τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν - κατὰ πᾶσαν πόλιν, ἐν αἷς κατηγγείλαμεν τὸν «λόγον τοῦ Κυρίου, πῶς ἔχουσι.» «Εκλεξαμένους ἄνδρας ἐξ αὐτῶν πέμψαι. Εδε: μὴ τὴν ἐπιστολὴν παρεῖναι μόνον, ἵνα μὴ λέ γωσιν ὅτι συνήρπασαν ἄλλο ἀντ᾿ ἀλλου εἰπόντες, ἀλλ᾿ ὥστε καὶ ἀξιοπιστότερον γενέσθαι τὸ πρᾶγμα, πέμπουσι τοὺς παρ' αὐτῶν, ἵνα ἀνύποπτοι ὦσι Βαρνάβας καὶ Παῦλος. Ινα δὲ μὴ δόξῃ διαβολῆς εἶναι Παύλου καὶ Βαρνάβα τὸ ἐκείνους ἀποσταλῆναι, ἐγκωμιάζουσιν αὐτούς. ᾿Ανθρώποις, φασί, παραδεδω κόσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. «Ἔδοξε, φασί, τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν.» Οὐδαμοῦ γὰρ περὶ τούτων διελέχθη ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ οὗτοι ἀπὸ τοῦ νόμου ταῦτα λέγουσιν. Ἵνα οὖν μὴ δόξῃ ἀνθρώπινον εἶναι, τῷ ἁγίῳ Πνεύματι 'φατι. Καὶ ἵνα διδαχθῶσιν ὅτι καὶ αὐτοὶ ἀποδέχονται καίτοι ἐν περιτομῇ ὄντες, ἐπε ** Rom. vını, 30. «ac confirmaverunt. Commorali autem illic ali- «quantum temporis dimissi sunt cum pace a fra- «tribus ad apostolos. Visum est autem Silm ma- «nere ibidem. Paulus autem et Barnabas demo- «rabantur Antiochiæ docentes et annuntiantes «cum aliis etiam compluribus verbum Domini. «Post aliquot autem dies dixit ad Barnabam Pau- «<lus: Revertentes jam visitemus fratres nostros «per omnes civitates in quibus annuntiavimus «verbum Domini, quomodo se habeant.» «Ut dilectos ex sese viros mitterent.» Oportebat non solam adesse epistolam, ne dicerent quod arripuissent aliud pro alio scribentes Verum ut res quoque majorem haberet fidem, mittunt quosdam ex suis ut Paulus ac Barnabas suspecti non essent. Ne autem suspicio subesse putetur de Paulo et Barnaba, quod illi sint missi, laudant eos: Hominibus, inquiunt, qui exposuerunt animas suas pro nomine Domini nostri Jesu Christi. «Visum est.aiunt, Spiritui sancto ac nobis.» Nusquam enim de his disseruit Christus, sed hi a lege hæc dicunt. Ne ergo humanum esse videretur, aiunt Spiritui sancto visum esse. Utque demonstrarent quod et ipsi susciperent quanquam in circumcisione essent, addunt: Et nobis. Etenim potuissent etiam

CECUMENI TPICCE EPISCOPI. absque litteris hæc manifestare, sed ut suspi- άγουσι. Καὶ ἡμῖν. [δύναντο μὲν γὰρ καὶ χωρὶς cione careret, et tanquam lege scripta hæc feri volentes scribunt epistolam. Rursum ut lege persuaderent, et quatuor hæc fieri prohiberent,cateros mores eis permiserunt Quæ sunt autem hæc? «Ut abstineatis, inquit, ab his quæ sunt immolata simulacris et sanguine ct suffocato ac scortatione.» Per suffocatum vero cmdem prohibent. 126 XV, 37, 38. «Barnabas autem consulebat • ut assumerent et Joannem cognomento Marcum. «Paulus vero judicabat eum qui defecerat ab ipsis ex Pamphylia, nec ierat cum eis in opus, non «esse assumendum.» Joannes cognomento Marcus comes ipsis fuerat ad cursum evangelicum a Palæstina usque ad Pamphyliam deinde apostolis constanter cursum prosequentibus, ac indefesso animo ad certamina obarmatis, Marcus homo segnis nec sufficiens ad tantum cursum, et ad certamina ac pericula quæ in quaque civitate emergebant, cursui apostolorum renuntians reversus est in Palestinam, non Christum abnegans,sed longum gravemque cursum devitans. Paulus autem ac Barnabas pietatis fructibus pleni, etiam Jerosolimitanæ Ecclesiæ prædicantes Evangelium, labores nequaquam devitare decreverunt. Cum igitur gentes omnes Paulum ac Barnabam ob egregia facinora laudibus eveherent, Marcus contristatus est et animo compunctus, et fortassis ita cogitavit: Si nunc socius fuissem laborum, nunc quoque particeps essem et laudum, η et ita decrevit una cum apostolis ad prædicationem exire. Barnabas igitur ipsum pœnitudine ductum suscepit: Paulus vero contendebat, dicens: Non expedit eum qui nobiscum non est profectus ad opus Domini, simul assumere. Dissensio itaque justitiæ erat, et non iræ. Paulus siquidem quod justum est quærebat, Barnabas vero quod benignum est ac humanum. Marcus itaque simul cum Barnaba versabatur, studiose agens et circumcurrens: Paulus vero in cœtibus præcipiebat ne susciperetur Marcus, non quo illum contristaret, sed ut studiosius ageret. Ut autem cognovit Paulus Marcum diligentem factum essé ac secundo sese purgasse, jam incipit eum assumere, et ait: «Salutat vos Marcus consobrinus Barnabæ, de quo accepistis mandata: si venerit ad vos excipite eum 16. XV, 39-41. «Facta est autem exacerbatio ita ut << alter ab altero sejungeretur, et Barnabas quidem «< assumpto Marco navigaret in Cyprum: Paulus ■ vero allecto Sila 127 profectus est, traditus gra- ■ tiæ Dei a fratribus Et perambulabat Syriam ac «Ciliciam confirmans Ecclesias. Exacerbatio, inquit, facta est, non odium aut riza. Tantum autem potuit exacerbatio ut separaγραμμάτων ταῦτα δηλῶσαι, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀνύποπτον, καὶ ὥστε νόμον ἔγγραφον βουλόμενοι ταῦτα γενέσθαι, γράφουσι τὴν ἐπιστολήν. Πάλιν ὥστε πεισθῆναι τῷ νόμῳ, καὶ τὰ τέσσαρα ταῦτα ἀπαγορεύσαντες ποιεῖν, τὰ ἔθη τὰ λοιπὰ ἑαυτοῖς συνεχώρησαν. Τί δέ ἐστι ταῦτα; «᾿Απέχεσθαι, φασίν, εἰδωλοθύτων, καὶ αἵματος, καὶ πνικτοῦ, καὶ πουνείας.» Δια δὲ τοῦ ἀπέχεσθαι πνικτοῦ, τὸν φόνον ἀπείργουσι. * Βαρνάβας δὲ ἐβουλεύσατο συμπαραλαβεῖν τὸν «Ἰωάννης τὸν καλούμενον Μάρκον. Παῦλος δὲ ἠξίου «τὸν ἀποστάντα ἀπ' αὐτῶν ἀπὸ Παμφυλίας, καὶ μὴ «συνελθόντα αὐτοῖς εἰς τὸ ἔργον, μὴ συμπαραλαβεῖν «τοῦτον.» Ιωάννης ὁ καλούμενος Μάρκος ἦν συνοδοιπορῶν αὐτοῖς εἰς τὸν εὐαγγελικὸν δρόμον, ἀπὸ Παλαιστί νης μέχρι Παμφυλίας. Εἶτα τῶν ἀποστόλων εὐτόνῳ κεχρημένων δρόμῳ, καὶ ἀκαμπεῖ τῇ ψυχῇ πρὸς τοὺς ἀγῶνας ὁπλιζομένων, Μάρκος ὡς ἄνθρωπος ναρ κήσας, καὶ μὴ εὐτονῶν πρὸς τὸν δρόμον τὸν τοσοῦτον, καὶ πρὸς τοὺς ἐν ἑκάστῃ πόλει ἀνακύπτοντας ἀγῶνας καὶ κινδύνους, ἀποκαξάμενος τῷ δρόμῳ τῶν ἀποστόλων, ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Παλαιστίνην, οὐ Χριστὸν ἀρντ, σάμενος, ἀλλὰ τὸν δρόμον τὸν πολὺν καὶ βαρὺν παραιτησάμενος. Παῦλος δὲ καὶ Βαρνάβας καρπῶν εὐσεβείας γέμοντες, καὶ εὐαγγελιζόμενοι τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπικλησίαν, τοὺς πόνους οὐχὶ ἀπαγορεύειν ἐβουλεύσαντο οὐδαμῶς. Τῶν ἐθνῶν οὖν πάντων ἐπαινούντων τὸν Παῦλον καὶ τὸν Βαρνάβαν ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν, ὁ Μάρκος λυπηθεὶς επλήγη τὴν ψυχὴν, καὶ ἴσως ἐνενόησε λέγων, ὅτι Εἰ ἡμην κοινωνὸς τῶν πόνων, ἐγενόμην ἂν ἄρτι καὶ κοινωνὸς τῶν ἐπαίνων· καὶ ἐβουλεύσατο τοῖς ἀποστόλοις συνεξελθεῖν εἰς τὸ κήρυγμα. Ο οὖν Βαρο νάβας μετανοήσαντα αὐτὸν ἐδέξατο, ὁ δὲ Παῦλος έφιλονείκε: καὶ ἔλεγε, Τὸν μὴ συνελθόντα ἡμῖν εἰς τὸ ἔργον Κυρίου, οὐ δεῖ συμπαραλαμβάνειν. Ἡ οὖν στάσις δικαιοσύνης ἦν, οὐ θυμοῦ. Ὁ μὲν γὰρ Παι λος ἐζήτει τὸ δίκαιον, ὁ δὲ Βαρνάβας τὸ φιλάνθρωπ πον. Συνῆν τοίνυν ὁ Μάρκος τῷ Βαρνάβα σπουδάζων καὶ τρέχων, ὁ δὲ Παῦλος ἐν ταῖς ἐκκλησίαις παρήγο γειλε μὴ δεχθῆναι τὸν Μάρκον, οὐχ ἵνα λυπήσῃ, ἀλλ᾽ ἵνα σπουδαιότερον ποιήσῃ. ὡς δὲ εἶδεν ὁ Παῦ λος προλαβόντα τὴν σπουδὴν τὸν Μάρκον καὶ ἀπο λογησάμενον διὰ τῶν δευτέρων, ἄρχεται αὐτὸν παρατίθεσθαι, καί φησιν· κ Ασπάζεται ὑμᾶς Μάρκος ὁ ἀνεψιός Βαρνάβα, περὶ οὗ ἐλάβετε ἐντολὰς, ἐὰν ἔλθῃ δέξασθε αὐτόν.» • Εγένετο οὖν παροξυσμὸς ὥστε ἀποχωρισθῆναι κ αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, τόν τε Βαρνάβαν παραλα α βόντα τὸν Μάρκον ἐκπλεῦσαι εἰς Κύπρον. Παῦλος «δὲ ἐπιλεξάμενος Σίλαν, ἐξῆλθε, παραδοθείς τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν. Διήρχετο δὲ τὴν Συρίαν καὶ Κιλικίαν ἐπιστηρίζων τὰς Εκκλη - σίας.» α Παροξυσμός, φησίν, ἐγένετο, οὐκ ἔχθρα, οὐδὲ φιλονεικία. Τοσοῦτον δὲ ἴσχυσεν ὁ παροξυσμός, ὥστε 1º Coloss. IV,

χωρίσαι αὐτοὺς ἀπ᾽ ἀλλήλων· εἰκότως· ὅπερ ἕκαστος ret eos a se invicem; et jure optimo, quod quisὑπέλαβεν εἶναι λυσιτελές, τοῦτο μετὰ ταῦτα προς γκατο διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον κοινωνίαν. Δοκεῖ δὲ κατὰ σύνεσιν γεγενῆσθαι ὁ χωρισμὸς, καὶ πρὸς ἀλλήλους εἰπεῖν, ὅτι Ἐπειδὴ ἐγὼ βούλομαι, σὺ δὲ οὐ βούλει, ἵνα μὴ μαχώμεθα, διανειμώμεθα τους τόπους. Ὥστε πάνυ εἴκοντες ἀλλήλοις τοῦτο ἐποίουν. Εβούλετο γὰρ στῆναι τὸ Παύλου ὁ Βαρνάβας, δι' ὃ καὶ ἀνεχώρησεν. Ὅμως δὲ καὶ ἐν τοῖς προφήταις τοῦτο εὑρίσκομεν, καὶ γνώμας διαφόρους, καὶ διά φορά ἤθη οἷος ὁ Ηλίας αὐστηρὸς, ὁ Μωσής προος· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα σφοδρότερος ἐστιν ὁ Παῦλος του Βαρνάβα. Πάνυ δὲ ὠφέλει τὸν Μάρκον ἡ μάχη αὕτη. Τὸ μὲν γὰρ Παύλου φοβερὸν ἐπέστραφεν αὐτὸν, τὸ δὲ Βαρνάβα χρηστὸν ἐποίει μηκέτι ἀπολειφθῆναι. Ὥστε μάχοντπι μὲν, πρὸς ἕν δὲ τέλος β autem benignitas effciebat ne amplius relinquereἀπανδᾷ τὸ κέρδος. Καὶ γὰρ Παῦλον ορῶν αἱρούμενον ἀποστῆναι, πάνυ ἐφοβήθη καὶ κατέγκνω ἑαυτοῦ, καὶ Βαρνάβαν ὁρῶν οὕτως αὐτοῦ ἀντεχόμενον, πάνυ ἂν αὐτὸν ἐφίλησε. Καὶ διωρθοῦτο ὁ μαθητής διὰ τῆς μάχης τῶν διδασκάλων, τοσοῦτον ἀπεῖχε τοῦ σκανδαλισθῆναι. Ὡς γὰρ εἶδεν ἑαυτὸν οὕτως ἐκβλη θέντα διὰ τὴν βαθυμίαν ὑπὸ τοῦ Παύλου, ἔσπευδε τῇ προθυμίᾳ ἐν τῷ δευτέρῳ δρόμῳ καλύψαι τὴν προτέραν νοχάλειαν, πάνυ ὠφεληθεὶς ἀπὸ τῆς ἀκριβείας του Παύλου. Τί οὖν; ἐχθροὶ ἀνεχώρησαν; Μη γένοιτο! Ότι δὲ οὐ γέγονεν ἔχθρα τοῖς ἀποστόλοις, δείκνυται πανταχοῦ μετὰ τοῦτο Βαρνάβας πολλῶν ἐγχωρίων ἀπολαύων παρὰ Παύλου ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς. Περὶ κατηχήσεως Τιμοθέου, καὶ τῆς κατὰ ἀποκάλυψιν ἀφίξεως Παύλου εἰς Μακεδονίαν· ἐν ᾧ περὶ πίστεως καὶ σωτηρίας τινός γυναικὸς Λυδίας· περὶ ἰάσεως τῆς πνεῦμα πύθωνος ἐχούσης παι δίσκης, δι᾽ ἦν τὸν Παῦλον καιβεῖρξαν οι δεσπόται. Περὶ τοῦ συμβάντος ἐκεῖ σεισμοῦ καὶ θαύματος, καὶ ὅπως πιστεύσας ὁ εἰρατοφύλαξ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ ἐβπαπτίσθη παραχρήμα παντέστιος, ὅτι παρακληθέντες ἐξῆλθον ἐν τοῦ δεσμωτηρίου τότε ἀπόστολοι. «Κατήντησε δὲ εἰς Δέρβην και Λύστραν· καὶ «13ου μαθητής τις ἦν ἐκεῖ ὀνόματι Τιμόθεος, υἱὸς α γυναικός τινος Ἰουδαίας πιστῆς, πατρὸς δὲ Ελλη «νος, ὃς ἐμαρτυρεῖτο ὑπὸ τῶν ἐν Λύστροις καὶ Ἰκου νίῳ ἀδελφῶν. Τοῦτον ἠθέλησεν ὁ Παῦλος σὺν αὐτῷ «ἐξελθεῖν. Καὶ λαβὼν περιέτεμεν αὐτὸν διὰ τοὺς «Ἰουδαίους, τοὺς ὄντας ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις· «ᾔδεισαν γὰρ ἅπαντες τὸν πατέρα αὐτοῦ ὅτι Ελ- «λην ὑπῆρχεν. Ὡς δὲ διεπορεύοντα τὰς πόλεις, παρεδίδουν αὐτοῖς φυλάσσειν τὰ δόγματα τα κει κριμένα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων καὶ πρεσβυτέρων «τῶν ἐν Ἱερουσαλήμ. Αἱ μὲν οὖν Ἐκκλησίαι ἐστε «ρεοῦντο τῇ πίστει, καὶ ἐπερίσσευον τῷ ἀριθμῷ ο καθ᾿ ἡμέραν.» ◉ «Δόγματα» κέκληκε τὴν ἀποχὴν τῶν εἰδωλοθύ των, πορνείας τε καὶ αἵματος, καὶ πνικτοῦ· ἅπερ εἰς κανονικῆς ζωῆς ὁρᾷ διατύπωσιν. Ταῦτα γὰρ que utile esse ducebat. hoc postmodum communicatione erga illum comprobavit. Videntur autem duce quoque prudentia hanc fecisse separationem, et ad se invicem dixisse: Quoniam ego hoc volo, tu autem non vis, ne pugemus, locis potius separemur. Idque faciebant tanquam plurimum invicem cedentes. Volebat enim Barnabas ut Pauli sententia staret, propter quod etiam separatus est. Attamen hoc in prophetis quoque reperimus duod di versas habuerint sententias moresque diversos: veluti Elias austerus fuit. Moses autem mansuetus: ita sane et hoc loco Paulus vehementior est Barnaba. Hæc vero contentio plurimum Marco profuit. Siquidem Pauli terroripsum convertebat: Barnaba tur, aut ille discederet. Itaque contendunt quidem: attamen in unum finem lucrum occurrit. Etenim videns Paulum eligentem potius separari quam ipsum assumere, admodum timuit seseque condemnavit videns autem Barnabam adeo se complectentem, vehementer eum dilexit et emendabatur discipulus contentione præceptorum, tantum abfuit ut offendiculum inde susciperet. Cum enim videret se ob segnitiem ita rejectum a Paulo, secundo cursu studuit per diligentiam tegere priorem inertiam, adjutus plurimum Pauli asperitate. Quid ergo? inimicine segregati sunt? Absit! Quod autem nec inimicitia inter apostolos contigerit, postmodum ostenditur, dum ubique Barnabas multis encomiis a Paulo in epistolis extollitur. 198 CAPUT XXIV. De instructione Timothei, et Pauli in Macedoniam juxta revelationem emissione: in quo narratur de fide ac salute cujusdam mulieris Lydiæ; de salute puellæ habentis spiritum divinatorem, propter quam domini incluserunt Paulum in carcerem. De terræmotu ac miraculo quod ibi contigit, et quomodo custos carceris cum credidisset in ipsa nocte repente cum universa familia baptizatus est. Quod rogati exierint tunc de carcere apostoli. XVI, 1-5. «Pervenit autem Derben ac Lystram: «et ecce discipulus quidam erat ibi nomine Ti- «< motheus filius mulieris cujusdam Judææ fidelis, «< cæterum patre Græco. Huic testimonium bonum «reddebant qui Lystris erant et Iconii fratres. «Hunc voluit Paulus secum proficisci: et assum- «ptum circumcidit eum propter Judæos, qui erant «in illis locis. Noverant enim omnes quod pater «ejus esset Græcus. Cum autem pertransirent «civitates, tradebant eis servanda decreta quæ «ordinata erant ab apostolis ac presbyteris qui «erant Jerosolymis. ltaque Ecclesiæ confirma- • bantur fide, et abundabant numero quotidie.» • Tradebant eis servanda decreta.» Puta abstinere ab idolothytis, id est cibis qui fuissent simulacris immolati, scortatione, sanguine et suffocato:

OECUMENI TRICCÆ EPISCOPI. quæ regularis vitæ informationem respiciunt: hæc βίον ῥυθμίζει σώφρονα, καὶ λογίκοῖς ἀνθρώποις πρέenim prudentem vitam dirigunt et rationalibus aptantur hominibus. XVI, 6-8. «Cumque, peragrassent Phrygiam et «Galaticam 129 regionem ac prohibiti essent a «Spiritu sancto ne verbum in a siam disseminarent profecti in Mysiam tentabant ire in Bithyniam, «et non permisit eos Spiritus. Ubi autem pertran- • sissent Mysiam, descenderunt Troadem. » In Asia et Bithynia vetat Spiritus ne verbum disseminent apostoli, præcius hæresim eorum qui Spiritum impugnarent dominaturam illis qui ibi degerent. XVI, 8. «Et visio per noctem ostensa est Paulo. ‹ Vir quidam Macedo stabat deprecans eum ac di- «cens: Profectus in Macedoniam esto nobis au- • xilio.» Non jam per angelum, sicut Philippus et Cornelius, sed per visionem humanius instruitur. Nam ubi facilior erat persuasio, more magis humano: ubi vero multa vi opus erat, magis divino modo fiebat apparitio Quoniam enim asciscebatur solum ut prædicaret, ad hoc per somnium ei apparet: ubi vero prædicare non permittebatur, ad hoc revelatur Spiritus sanctus. Profecti inquit, in Mysiam tentabant etiam ire in Bithyniam, et non permisit eos Spiritus. Jam enim non operabatur Spiritus quæ facilia erant, sed satis ad hoc erat vel somnium. XVI, 9. «Ut autem visum vidit, statim quæsivi- «mus proficisci in Macedoniam, certi facti quod «vocasset nos Dominus ad evangelizandum eis. «Cum igitur a Troade solvissemus, recto cursu «venimus Samothracem, et postero die Neapolim, << et inde Philippos quæ est prima partis Macedo- «niæ civitas colonia. In ea autem urbe diebus «aliquot commorabamur.» Sciendum in his civitatibus una cum Paulo fuisse et Lucam: ut ex his apparet quibus suam personam simul complectitur, dicens: Quæsivimus, recto cursu venimus, aliaque similia. XVI, 13-15. «Εt die Sabbatorum egressi sumus «<e civitate juxta flumen, ubi moris erat fieri pre- «calionem: sedentesque loquebamur mulieribus «quæ convenerant. Et quædam mulier nomine «Lydia purpurarum venditrix civitatis Thyatiro- << rum colens Deum audivit, cujus Dominus aperuit «cor, 130 ut intenderet his quæ a Paulo diceban- «tur. Cumque baptizata esset una cum familia «sua, deprecata est, dicens: Sijudicastis me fide- «lem Domino esse, ingressi domum meam, in ea «manete Et adegit nos.» Non solum ubi synagoga erat, sed etiam foris precabantur, tanquam locum aliquem ad hoc separantes, nempe Judæi nimium corporalibus dediti. Aut potius quoniam ob Judæorum paucitatem non ποντα. «Διελθόντες δὲ τὴν Φρυγίαν καὶ τὴν Γαλατικὴν «χώραν, κωλυθέντες ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος «λαλῆσαι τὸν λόγον ἐν τῇ Ἀσίᾳ, ἐλθόντες κατὰ «τὴν Μυσίαν, ἐπείραζαν κατὰ τὴν Βιθυνίαν που «ρεύεσθαι, καὶ οὐκ εἴασεν αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα. Παρελθόντες δὲ τὴν Μυσίαν κατέβησαν εἰς «Τρωάδα.» « Ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ καὶ Βιθυνία κωλύει τὸ Πνεῦμα λαλῆσαι τὸν λόγον τοὺς ἀποστόλους, προγινώσκων τὴν τῶν πνευματομάχων αἵρεσιν κυριεύειν. « «Καὶ δραμα διὰ τῆς νυκτὸς ὤφθη τῷ Παύλῳ. Ανήρ τις ἦν Μακεδών ἱστώς, παρακαλῶν αὐτὸν «καὶ λεγων, Διαβὰς εἰς Μακεδονίαν βοήθησον ἡμῖν. Οὐκ ἔτι δι' ἀγγέλου καθάπερ Φίλιππος ἢ Κορνή λιος, ἀλλὰ δι' δράματος φαίνεται αὐτῷ ἀνθρωπινώτεραν. Ενθα γάρ εὔκολον τὸ πεισθῆναι, ἀνθρωπινώτερον· ἔνθα δὲ πολλὴ βία, θειότερον. Ἐπειδὴ γὰρ κηρύξαι μόνον ἐπήγετο, εἰς τοῦτο, ὄναρ φαίνεται αὐτῷ. Ο κηρύξαι δὲ οὐκ ἤνείχετο, εἰς τοῦτο τὸ Ηνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποκαλύπτει. Ελθόντες γὰρ φησί, κατὰ τὴν Μυσίαν ἐπείρασαν καὶ κατὰ τὴν Βιθυνίαν πορεύεθαι, καὶ οὐκ εἴασεν αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα. Οὐ γὰρ δὴ καὶ τὰ εὔκολα τὸ Πνεῦμα εργάζετο, ἀλλ' ἤρχει καὶ ὄναρ. «Ὡς δὲ τὸ ὅραμα εἶδεν, ευθέως ἐζητήσαμεν «ἐξελθεῖν εἰς τὴν Μακεδονίαν, συμβιβάζοντες, ὅτι προσκέκληται ἡμᾶς ὁ Κύριος ευαγγελίσασθαι αὐ « «τούς. Αναχθέντες οὖν ἀπὸ τῆς Τρωάδος εὐθυδρομήσαμεν εἰς Σαμοθράκην, τῇ τε ἐπιούσῃ εἰς Νεά πολιν, ἐκεῖθέν τε εἰς Φιλίππους, ἥτις ἐστὶ πρώτη «τῆς μερίδος τῆς Μαλεδονίας πόλις Κολωνία. Ημεν «δὲ ἐν αὐτῇ τῇ πόλει διατρίβοντες ἡμέρας τινάς.» « Σημειωτέον ὅτι σὺν τῷ Ηαύλῳ ἦν ἐν ταῖς πόλεσι ταύταις καὶ ὁ Λουκᾶς, ὡς ἐξ ὧν καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ συμπαραλαμβάνει, λέγων· Εζητήσαμεν, εύ θυδρομήσαμεν, καὶ τὰ ὅμοια. « «Τῇ τε ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων ἐξήλθομεν ἔξω τῆς «πόλεως, παρὰ ποταμὸν οὐ ἐνομίζετο προσευχὴ «εἶναι· καὶ καθίσαντνες ἐλαλοῦμεν ταῖς συνελθού- «σαις γυναιξί. Καί τις γυνὴ ονόματι Λυδία πορφυροπῶλις πόλεως Θυατείρων, σεβομένη τὸν Θεὸν ἤκουσεν. Ης ὁ Κύριος διήνοιξε την καρδίαν, προσέχειν τοῖς λαλουμένοις ὑπὸ τοῦ Παύλου. Ὡς «δὲ ἐβαπτίσθη καὶ ὁ οἶκος αὐτῆς, παρεκάλεσε λέ- «γουσα· Εἰ κεκρίκατέ με πιστὴν τῷ Κυρίῳ εἶναι, «εἰσελθόντες, εἰς τὸν οἶκόν μου μείνατε. Καὶ παρο «εβίασεν ἡμᾶς.» « « Οὐ μόνον ἔνθα συναγωγὴ ἦν, ἀλλὰ καὶ ἔξω τύ χοντο, ὥσπερ τόπον τινὰ ἀφορίζοντες, ἅτε σωματι κώτεροι ὄντες οἱ Ἰουδαῖοι. Η μᾶλλον μὴ οὔ σης ἐκεῖ συναγωγῆς διὰ τὸ σπάνιον, παρὰ τὸν που

ταμὸν ἔξω τῆς πόλεως λάθρα συνήγοντο, οἱ δῆθεν erat ibi synagoga, juxta flumen extra civitatem θεοσεβεῖς. Νεάπολιν δὲ τὴν νῦν Χριστόπολιν λέγει. « Εγένετο δὲ πορευομένων ἡμῶν εἰς προσευχήν, «παιδίσκην τινὰ ἔχουσαν πνεῦμα Μύθωνος, ἀπαντῆ- «σαι ἡμῖν, ἥτις εργασίαν πολλὴν παρείχε τοῖς κυσ «ρίοις αὐτῆς μαντευομένη. Αὕτη κατακολουθήσασα «τῷ Παύλῳ καὶ ἡμῖν ἔκραζε λέγουσα· Οὗτοι οἱ «ἄνθρωποι δούλοι τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου εἰσὶν, • οίτινες καταγγέλλουσιν ἡμῖν ὁδὸν σωτηρίας. «Τοῦτο δὲ ἐποίει ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Διαπονηθείς «δὲ ὁ Παῦλος καὶ ἐπιστρέψας, τῷ πνεύματι εἶπε, • Παραγγέλλω σοι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐξελθεῖν ἀπ' αὐτῆς. Καὶ ἐξῆλθεν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ. «Ιόντες δὲ οἱ κύριοι αὐτῆς ὅτι ἐξῆλθεν ἡ ἐλπὶς «τῆς ἐργασίας αὐτῶν, ἐπιλαβόμενοι τὸν Παῦλον «καὶ τὸν Σίλαν, εἵλκυσαν εἰς τὴν ἀγορὰν ἐπὶ τοὺς «ἄρχοντας. Καὶ προσαγαγόντες αὐτοὺς τοῖς στρατ «ηγοῖς, εἶπον· Οὗτοι οἱ ἄνθρωποι ἐκταράσσουσιν «ἡμῶν τὴν πόλιν, Ἰουδαῖοι ὑπάρχοντες, καὶ κατο «αγγέλλουσιν ἔθη, ἄ οὐκ ἔξεστιν ἡμῖν παραδέ «χεσθαι οὐδὲ ποιεῖν Ῥωμαίοις οὖσι. Καὶ συνεπέστη «ὁ ὄχλος κατ' αὐτῶν. Καὶ οἱ στρατηγοί περιῤῥή «ξαντες αὐτῶν τὰ ἱμάτια ἐκέλευον ῥαβδίζειν. Πολ- «λάς τε ἐπιθέντες αὐτοῖς πληγάς, ἔβαλον εἰς φυλακήν, παραγγείλαντες τῷ δεσμοφύλακι ἀσφαλῶς «τηρεῖν αὐτούς. Ος παραγγελίαν τοιαύτην εἰληφώς · ἔβαλεν αὐτοὺς εἰς τὴν ἐσωτέραν φυλακήν, καὶ τοὺς • πόδας αὐτῶν ήσφαλίσατο εἰς τὸ ξύλον. Κατὰ δὲ τὸ «μεσονύκτιον Παῦλος καὶ Σίλας προσευχόμενοι ὕμνουν τὸν Θεόν· ἐπηκροῶντο δὲ αὐτῶν οἱ δέσμιοι. ο Λέγεται ἡ Πυθία αὕτη γυνή τις οὖσα ἐπικαθῆσθαι τῷ τρίποδι τοῦ ᾿Απόλλωνος, διαιροῦσα τὰ σκέλη, εἶθ᾽ οὕτως πνεῦμα πονηρὸν κάτωθεν αναδιδόμενον καὶ διὰ τῶν γεννητικῶν αὐτῆς διαδυόμενον μορίων, πληροῦν τὴν γυναῖκα τῆς μανίας, καὶ ταύτην τὰς τρίχας λύουσαν λοιπὸν βακχεύεσθαί τε καὶ ἀφρὸν τοῦ στόματος ἀφιέναι, καὶ οὕτως ἐν παροινία γενομένην τὰ τῆς μανίας φθέγγεσθαι ῥήματα. Τί δήποτε καὶ ὁ δαίμων ταῦτα ἐφθέγγετο; 'Εβούλετο λοιπὸν ἀξιόπιστον ἑαυτὸν ποιεῖν. Εἰ γὰρ προσήκατο αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ὁ Παῦλος, πολλοὺς ἂν καὶ τῶν πιο στῶν ἡπάτησεν, ἅτε ὑπ᾽ ἐκείνου δεχθείς. Διὰ τοῦτο ἀνέχεται καθ' ἑαυτοῦ εἰπεῖν ἵνα στήσῃ τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸς συγκαταβάσει κέχρηται πρὸς τὴν ἀπώλειαν. Τὸ μὲν οὖν πρῶτον οὐ προσήκατο Παι λος, ἀλλὰ διέπτυσεν οὐ βουλόμενος άπλως ἐπιῤῥί πτειν τοῖς σημείοις. Ὡς δὲ ἐπέμενε τοῦτο ποιῶν, καὶ τὰ ἔργον ἐδείκνυ, τότε ἐκέλευσεν αὐτῷ ἐξελθεῖν. Διαπονηθεὶς γὰρ, φησὶν ὁ Παῦλος, τουτέστι κινηθείς καὶ δη χθεὶς, καὶ ἀληθῆ λέγουσαν επιστομίσας, ἐκέ λευσεν ἐξελθεῖν ἐξ αὐτῆς τὸ δαιμόνιον, διδάσκων ἡμᾶς, μηδε τῇ ἀληθείᾳ συνηγορεῖν προσποιουμένους δέχεσθαι δαίμονας, ἀλλὰ πᾶσαν αὐτοῖς ἀποτειχίζειν πλάνης ὁδὸν, καὶ ἀποφράττειν προς τὰ παρ᾽ αὐτοῦ πάντα, τὴν ἀκοήν. ◉ Αφνω δὲ σεισμὸς ἐγένετο μέγας, ὥστε σαλευ • θῆναι τὰ θεμέλια τοῦ δεσμωτηρίου· ἀνεῴχθησαν clam congregabantur, qui videlicet Deum colebant. Neapolim autem dicit quæ nunc Christopolis appellatur. « XVI, 16-25. «Contigit autem cum iremus ad precationem ut puella quædam habens spiritum «Pythonis occurreret nobis, quæ quæstum ma- «gnum præstabat dominis suis divinando. Hæc «subsecuta Paulum ac nos, clamabat dicens: «< Isti homines servi Dei summi sunt.qui annuntiant a vobis viam salutis. Id autem faciebat ad multos «dies. Paulus vero ægre ferens et conversus, dixit • ad spiritum: Præcipio tibi per nomen Jesu Chri- «sti ut exeas ab ea. Et exiit eadem hora. Videntes «autem domini ejus quod abisset spes quæstus «sui, apprehensum Paulum et Silam traxerunt in «forum ad principes, et offerentes magistrati - «bus, dixerunt: Hi homines conturbant civitatem «nostram cum sint Judæi, et annuntiant instituta «quæ non licet nobis suscipere neque servare.cum • simus Romani. Concurritque turba adversus eos: «et magistratus scissis vestibus suis jusserunteos virgis cædi. Cumque multas plagas eis imposuis- «sent, conjecerunt eos in carcerem, pracipientes «< custodi carceris ut diligenter servaret eos. Qui << præcepto hujuscemodi accepto conjecit eos in «interiorem carcerem, pedesque eorum strinxit ligno. Media autem nocte Paulus ac Silas lauda- «bant Deum: et auscultabant eos qui vincti «erant.» « Pythia dicitur mulier quae piam quæ insidere solet tripodi Apollinis divaricatis cruribus, deinde hoc modo spiritus pravus 131 inferne ascendens, et per partes ejus genitales transiens, mulierem insania replebat, et hanc solutis crinibus sub hæc bac. chari, spumamque ore cogebat emittere, et ita in debacchatione constitutam, insaniæ verba proferre. Verum quare et hæc dæmon loquebatur? Volebat in posterum fide dignum facere suum testimonium, Si enim Paulus illud admisisset, multos sane etiam credentium fefellisset, tanquam ab illo susceptus. Propterea patitur ea dici quæ contra ce faciunt quo sua statuat et illa sui demissione ad aliorum perditionem utitur. Paulus itaque initio non quidem admisit, sed contempsit nolens temere ad signa prosilire. Verum cum hoc faciendo perseveraret, negotiumque ipsi facesseret, tunc eum jussit egredi. Διαπονηθείς enim,inquit,Paulus.hoc est commotus et molestia affectus, obserato ore etiam vera dicenti, jussit dæmonium ab ea egredi: docens nos ut neque prætextu ferendi patrocinium veritati dæmones suscipiamus, sed omnem fraudis viam illis præcludamus, et ad omnia quæ illorum sunt, aures obturemus. XVI, 26. «Repente vero terræmotus factus est «magnus, adeo ut concuterentur fundamenta care

«ceris, ac protinus aperta sunt omnia ostia, cun- «τε παραχρῆμα αἱ θύραι πᾶσαι, καὶ πάντων τὰ «ctorumque vincula soluta sunt.» Terræmotus factus est tantus ut carceris custodem expergefaceret: ostia vero aperta sunt, ut factum admiraretur et crederet. Neque enim hæc ad ostentationem facta sunt,sed ad salutem. Hæc autem non viderunt qui vincti erant, nam ita certe omnes fugissent. XVI, 27-30. «Εrperrectus autem custos carce- «ris cum videret januas carceris apertas, evaginato • gladio seipsum interfecturus erat, existimans «aufugisse vinctos. Clamavit autem Paulus voce «magna, dicens: Ne quid feceris tibi ipsi mali, «universi enim hic sumus. Postulato itaque lu- «mine accurrit, et tremefactus accidit Paulo et «Silæ ad pedes, illisque foras productis ait, Do- «mini, quid me oportet facere quo salvus fiam?A «illi dixerunt: Crede in Dominum Jesum, et sal- «vus eris tu ac domus tua. 132 Et locuti sunt ei «verbum Domini, omnibusque, qui erant in domo «ejus. Et assumptis ipsis ea noctis hora, abluit plagas et baptizatus est ipse omnesque dome- «stici ejus continuo. Et cum eos perduxisset in «domum suam, apposuit eis mensam ac lætatus «est, quod cum universa familia credidisset Deo. Cumque dies ortus est, miserunt magistratus lictores qui dicerent: Dimitte homines illos.Nun- «tiavit autem custos carceris verba hæc Paulo: «Miserunt magistratus ut dimittamini.Nunc igitur egressi ite in pace.» « « « Experrectus custos carceris.» Hic est Stephanas cujus meminit Paulus priore ad Corinthios Epistola. XVI, 37-40. «Paulus autem dixit ad eos: Cæsos «nos publicem in«licta causa, cum simus Romani, a conjecerunt in carcerem, et nunc occulte nos «ejiciunt? Non profecto, sed veniant ipsi ac nos «educant. Nuntiaverunt autem lictores magistrati- «bus verba hæc. Timueruntque audito quod Ro- «mani essent. Et venientes deprecati sunt eos, eductosque rogabant ut egrederentur civitatem. • Egressi autem e carcere introierunt ad Lydiam, «visisque fratribus consolati sunt eos, et profecti «sunt.» «Casos nos publice.» Duplicem ostendit expostulationem, cum ait:Cæsos ergo nos publice,etc. quia et Romanos, et indicta causa et publice. Etenim dispensatorie humanas rationes frequenter comminiscitur, ne tanquam judicio damnatus videretur esse dimissus, aut sicut is qui deliquisset, et ne res attribueretur beneficio ipsorum. Sciens etiam quod oporteat principibus ac potestatibus esse subjectos, vocabat seipsum Romanum. Fortassis enim omnem terram etiam Judæam, Roma. norum imperator obtinebat. Nam et ipsi pendebant tributa Cæsari: non adjicientes principatum ac 17 1 Cor. 1, 46. α δεσμὰ ἀνέθη. Ο σεισμὸς γέγονεν ὥστε ἀφυπνισθῆναι τὸν δεσμού φύλακα· αἱ θύραι δὲ ἀνεῴχθησαν ὥστε θαυμάσαι τὸ γεγονὸς καὶ πιστεῦσαι· οὐ γὰρ πρὸς ἐπίδειξιν ταῦτα ἐγένετο, ἀλλὰ πρὸς σωτηρίαν. Ταῦτα δὲ οἱ δεσμῶται οὐχ ἑώρων· ἡ γὰρ ἂν ἔφυγον ἅπαντες. «Ε « • Έξυπνος δὲ γενόμενος ὁ δεσμοφύλαξ, καὶ ἰδὼν «ἀνεψγμένας τας θύρας τῆς φυλακῆς, σπασάμενος Π μάχαιραν ἔμελλεν ἑαυτὸν ἀναιρεῖν, νομίζων ἐκπεφευγέναι τους δεσμίους: Εφώνησε δὲ φωνῇ μεγά «λῃ ὁ Παῦλος, λέγων· Μηδὲν πράξης σεαυτῷ και «κόν· ἅπαντες γάρ ἐσμεν ἐνθάδε. Αἰτήσας δὲ φῶτα εἰσεπήδησε, καὶ ἔντρομος γενόμενος προσέπεσε «τῷ Παύλῳ καὶ τῷ Σίλφ· καὶ προαγαγὼν αὐτοὺς «ἔξω, ἔφη· Κύριοι, τί με δεῖ ποιεῖν, ἵνα σωθῶ; «Οἱ δὲ εἶπον· Ηίστευσον ἐπὶ τὸν Κύριον Ἰησοῦν, α καὶ σωθήσῃ σὺ καὶ ὁ οἶκός σου. Καὶ ἐλάλησαν αὐτ «τῷ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, καὶ πᾶσι τοῖς ἐν τῇ • οἰκίᾳ αὐτοῦ. Καὶ παραλαβὼν αὐτοὺς ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τῆς νυκτός, ἔλουσεν ἀπὸ τῶν πληγῶν, καὶ ἐβαπτίσθη αὐτὸς, καὶ οἱ αὐτοῦ πάντες παραχρῆ • μα. Αναγαγών τε αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, α παρέθηκε τράπεζαν, καὶ ἡγαλλιᾶτο, πανοικὶ πε· «πιστευκώς τῷ Θεῷ. Ἡμέρας δὲ γενομένης, ἀπο «έστειλαν οἱ στρατηγοὶ τοὺς ῥαβδούχους, λέγοντες· «᾿Απόλυσον τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους. Απήγγειλε δὲ • ὁ δεσμοφύλαξ τοὺς λόγους τούτους πρὸς τὸν Παῦ «λον, ὅτι ἀπεστάλκασιν οἱ στρατηγοὶ ἵνα ἀπολυθῆτε. • Νῦν οὖν ἐξελθόντες πορεύεσθε ἐν εἰρήνῃ.» • Έξυπνος γενόμενος ὁ δεσμοφύλαξ. • Οὗτός ἐστιν ὁ Στεφανᾶς, οι μνημονεύει Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κου ρινθίους πρώτῃ. • Ὁ δὲ Παῦλος ἔφη πρὸς αὐτούς· Δείραντες ἡμᾶς «δημοσίᾳ ἀκατακρίτους, ἀνθρώπους Ρωμαίους • ὑπάρχοντας, ἔλαβον εἰς φυλακήν, καὶ νῦν λάθρα • ἡμᾶς ἐκβάλλουσιν; Οὐ γὰρ, ἀλλὰ ἐλθόντες αὐτοὶ «ἐξαγαγέτωσαν. ᾿Ανήγγειλαν δὲ τοῖς στρατηγοῖς οἱ ῥαβδούχοι τὰ ῥήματα ταῦτα. Καὶ ἐφοβήθησαν, • ἀκούσαντες ὅτι Ῥωμαῖοί εἰσι. Καὶ ἐλθόντες παρ- • εκάλεσεν αὐτοὺς, καὶ ἐξαγαγόντες ἠρώτων ἐξελ- «θεῖν τῆς πόλεως. Ἐξελθόντες δὲ ἐκ τῆς φυλακής • εἰσῆλθον εἰς τὴν Λυδίαν, καὶ ἰδόντες τοὺς ἀδελφοὺς παρεκάλεσαν αὐτοὺς καὶ ἐξῆλθον.» «Δείραντες ἡμᾶς δημοσίᾳ.» Δείκνυσι διπλοῦν τὸ ἔγκλημα, επών· Δείραντες οὖν ἡμᾶς δημοσίᾳ, καὶ τὰ ἐξῆς, ὅτι καὶ Ῥωμαίους, καὶ ἀκατακρίτους, καὶ δημοσίᾳ. Καὶ ἀνθρώπινα γὰρ κατεσκεύαζε διά τινα οἰκονομίαν πολλάκις, ἵνα μὴ δόξη ὡς κατάδικος ἀπολύεσθαι καὶ ὡς ἡμαρτηκώς, καὶ ἵνα μὴ τῆς χά ριτος αὐτῶν ἢ τὸ πρᾶγμα. Καὶ εἰδὼς ὅτι δεῖ ἀρχαῖς καὶ ἐξουσίαις ὑποτάσσεσθαι, ἐκάλει ἑαυτὸν Ῥω μαῖον. Σχεδὸν γὰρ πάσης τῆς γῆς καὶ αὐτῆς τῆς Ἰουδαίας ὁ Ρωμαίων βασιλεὺς ἐκράτει. Οἵτινες καὶ φόρον ἐτέλουν Καίσαρι, μὴ ἀποσειόμενοι τὴν ἀρχὴν καὶ δεσποτείαν τὴν Ῥωμαϊκὴν, ὥσπερ οἱ λοι

APOST ποὺ Ἰουδαῖοι φρεναπατῶντες ἑαυτοὺς, οἵτινες τὸν dominium Romanum,quemadmodum ceteri Judgi μὲν Θεόν μόνον ἔλεγον ἴδιον βασιλέα οὐ μὴν ἄνθρω- seipsos seducentes, qui Deum solum proprium πον, ἔργοις δὲ αὐτοῖς ὡς ὑποτελεῖς οἰκέται φόρον Regem esse dicebant et non hominem: re tamen ἐτέλουν, τὸ μὲν ὄνομα ἀρνούμενοι, ἔργοις δὲ ὑπο ipsa tanquam tributarii subditi pendebant triκείμενοι· οὓς καὶ ἐπόρθησεν Οὐεσπασιανὸς ὡς μὴ buta: nomen quidem abnegantes, re autem subὑποτασσομένους. jecti quos etiam Vespasianus tanquam non subjectos expugnavit. Περὶ στάσεως γενομένης ἐν Θεσσαλονίκη κηρύ γματος ἕνεκεν., φυγῆς τε Παύλου εἰς Βέροιαν, κἀκεῖθεν εἰς ᾿Αθήνας «Διοδεύσαντες δὲ τὴν ᾿Αμφίπολιν καὶ ᾿Απολλω- «νίαν, ἦλθον εἰς Θεσσαλονίκην, ὅπου ἦν ἡ συναγωγὴ * τῶν Ἰουδαίων, κατὰ δὲ τὸ εἰωθὸς τῷ Παύλῳ, εἰσ- «ἦλθε πρὸς αὐτούς. Καὶ ἐπὶ Σάββατα τρία διελέ- «γετο αὐτοῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν, διανοίγων καὶ • παρατιθέμενος, ὅτι τὸν Χριστὸν ἔδει παθεῖν, καὶ «ἀναστῆναι ἐκ νεκρῶν· καὶ ὅτι Οὗτός ἐστιν ὁ Χρι κ στὸς Ἰησοῦς, ὃν ἐγὼ καταγγέλλω ὑμῖν.» « « Ἐπειδὴ ουτοι πρὸς τὰ σημεῖα ἐναντίως εἶχον, ὡς πλάνους καὶ γύητας διαβάλλοντες, ὧδε ἀπὸ τῶν Γραφῶν πείθει, οὐκ ἔχων ταύτην τὴν ὑπόνοιαν. «Καί τινες ἐξ αὐτῶν ἐπείσθησαν, καὶ προσεκλη- • ρώθησαν τῷ Παύλῳ καὶ τῷ Σίλα, τῶν τε σεβομέ α νων Ελλήνων πολὺ πλῆθος, γυναικῶν τε τῶν πρώτων οὐκ ὀλίγαι. Ζηλώσαντες δὲ οἱ ἀπειθοῦντες Ἰουδαῖοι, καὶ προσλαβόμενοι τῶν ἀγοραίων τινὰς ἄνδρας πονηρούς, καὶ ὀχλοποιήσαντες, ἐθορύβουν «τὴν πόλιν· ἐπιστάντες τε τῇ οἰκίᾳ Ιάσονος ἐζή- «τοὺν αὐτοὺς ἀγαγεῖν εἰς τὸν δῆμον. Μὴ εὑρόντες «δὲ αὐτοὺς, ἔσυρον τὸν Ἰάσονα και τινας ἀδελφούς «ἐπὶ τοὺς πολιτάρχας βοῶντες, ὅτι Οἱ τὴν οἰκουμέν • νην ἀναστατώσαντες, οὗτοι καὶ ἐνθάδε πάρεισιν, «οὕς ὑποδέδεκται Ιάσων. Καὶ οὗτοι πάντες ἀπὸ α έναντι τῶν δογμάτων Καίσαρος πράσσουσι, βασι α λέα λέγοντες ἕτερον εἶναι Ἰησοῦν. Ετάραξαν δὲ «τὸν ὄχλον καὶ τοὺς πολιτάρχας ἀκούοντας ταῦτα. «Καὶ λαβόντες τὸ ἱκανὸν παρὰ τοῦ Ἰάσονος καὶ τῶν λοιπῶν, ἀπέλυσαν αὐτούς. Οἱ δὲ ἀδελφοὶ εὐθέως κ διὰ τῆς νυκτὸς ἐξέπεμψαν τόν τε Παῦλον καὶ τὸν «Σίλαν εἰς Βέῤῥοιαν. Οἵτινες παραγενόμενοι, εἰς τὴν συναγωγὴν ἀπῄεσαν τῶν Ἰουδαίων.» Σεβομένους Ελληνας τοὺς ἐξ Ἰουδαίων μὲν ὄντας, Ελληνὶστὶ δὲ φθεγγομένους καλεῖ, διὰ τὸ φυλάττειν τὸν νόμον ἢ τοὺς ἐξ Ελλήνων προσηλότους, τους δαίων ὑπάρχοντας. «Οὗτοι δὲ ἦταν εὐγενέστεροι τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ, «οἵτινες ἐγέξαντο τὸν λόγον μετὰ πάσης προθυμίας, α τὸ καθημέραν ἀνακρίνοντες τὰς Γραφάς, εἰ ἔχει «ταῦτα οὕτως. Πολλοὶ μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν ἐπιστευ- «σαν, καὶ τῶν Ελληνίδων γυναικῶν τῶν εὐσχημό «νων, καὶ ἀνδρῶν οὐκ ὀλίγοι. Ὡς δὲ ἔγνωσαν οἱ «ἀπὸ τῆς Θεσσαλονίκης Ἰουδαῖοι, ὅτι καὶ ἐν τῇ Βεῤῥοία κατηγγέλη ὑπὸ τοῦ Παύλου ὁ λόγος τοῦ « «Θεοῦ, ἦλθον κἀκεῖ σαλεύοντες τοὺς ὄχλους.» • Οὗτοι δὲ ἦσαν εὐγενέστεροι.» Τό, εὐγενέστεροι, ἀντὶ τοῦ, ἐπιεικέστεροι, φησίν. Οὐχ ὡς ἄπιστοι δὲ PATROL. GR. CXVIII. CAPUT XXV. 133 De seditione facta Thessalonicæ ob prædicationem, fugaque Pauli in Beræam,et inde in Athenas. XVII, 1-3. «Cumque iter fecissent per Amphi- «polim et Apolloniam, venerunt Thessalonicam «ubi erat Synagoga Judzorum. Et juxta consue- «tudinem suam Paulus introivit ad eos: et per «< tria Sabbata disserebat eis ex Scripturis, ad- «< aperiens,citatisque testimoniis comprobans opor- «tuisse pati Christum et resurgere a mortuis, «quodque hic esset Christus Jesus, quem ego, «inquit, annuntio vobis.» Quoniam hi signis adversabantur, calumniantes veluti seductores essent ac præstigiatores, hic a Scripturis persuadet, ut sic nulla haberi posset suspicio. XVII, 4-10. «Et quidam ex eis crediderunt et «adjuncti sunt Paulo et Silæ, ac religiosorum «Græcorum multitudo magna, mulieresque pri- «marim non paucm. Zelo autem commoti Judai • increduli, assumptis etiam quibusdam circum- > foraneis viris malis, turbaque coacta concitaverunt «civitatem, et urgentes domum Jasonis, quære- «bant eos producere ad populum. Cumque non in- «venissent eos, trahebant Jasonem et quosdam • fratres ad principes civitatis, clamantes: Hi qui «terrarum orbem conturbarunt, huc quoque «venerunt, quos clanculo excepit Jason, et hi • omnes contra decreta Cæsaris faciunt, regem «alium dicentes esse Jesum. Concitaverunt autem «turbam ac magistratus civitatis audientes eos. «Et accepta satisfactione ab Jasone et a cæteris, «dimiserunt eos. Fratres vero confestim per noc- «< tem emiserunt 134 Paulum simul et Silam in ■ Berœam. Qui cum advenissent, profecti sunt in «synagogam Judæorum.» Religiosos Græcos vocat eos, qui cum ex Judæi essent, Græce tamen loquebantur: religiosos autem eo quod legem servarent: aut proselytos Judmorum, qui ex Græcis erant. XVII, 11-13. «Hi autem generosiores erant inter «eos, qui degebant Thessalonicæ, qui sermonem a susceperunt cum omni animi promptitudine, «scrutantes quotidie Scripturas, an hæc ita se «haberent. Et multi quidem crediderunt ex eis, et << Græcæ mulieres honestæ virique non pauci. Ut «autem cognoverunt Thessalonicenses Judæi, quod • et Berœæ prædicatum esset a Paulo verbum Dei, «venerunt etiam ibi commoventes turbas.» ροι «Hi autem generosiores erant.» Ευγενέστε dicit volens significare æquiores. Hi vero non

tanquam increduli indagabant sive scrutabantur οὗτοι ἀνέκρινον, ἤτοι ἐξηρεύνων τὰς Γραφάς (ήδη Scripturas (jam enim crediderant), sed tanquam expertes traditionis veterum prophetarum, et propterea fide robustiores effecti sunt, cum scrutarentur Scripturas ac invenirent veterum sermonibus consona esse opera dispensationis Domini in carne. XVII, 14, 15. «Statinque tunc Paulum emise- ■ runt fratres, ut iret velut ad mare. Silas autem «et Timotheus remanserunt ibi. Qui vero prose- • quebantur Paulum deduxerunt eum Athenas «usque et accepto mandato ad Silam ac Timo- «theum, ut quam celerrime venirent ad se, pro- «< fecti sunt.» Dispensatione quadam fugit hic Apostolus, non timore correptus, sed et prædicationem augere η volens, et furorem eorum laborans exstinguere. 185 CAPUT XXVI. De scriptura, quæ super aram erat Athenis: et de docta Pauli prædicatione, ac ipsius pietate. XVII, 16, 17. «Paulus autem cum Athenis eos «exspectaret, irritabatur spiritus ejus in ipso, cum «< videret idolorum cultui deditam civitatem. Dis- «putabat itaque in synagoga cum Judæis et religiosis, et in foro quotidie cum his quos nactus << fuisset.»> « Παρωξύνετο non hic iram dicit aut indignationem: longe enim ab ira et indignatione est gratia. Quid ergo est παρωξύνετο? Hoc est, incitabatur, non ferebat, sed tabescebat: sicut etiam alibi ait: Facta est autem exacerbatio inter eos, etc. XVII, 18. «Quidam autem Epicurei et Stoici «philosophi conflictabantur cum eo, et quidam • dicebant: Quid vult spermologus hic dicere? «alii vero: Novorum dæmoniorum videtur an- «nuntiator esse, quod Jesum et resurrectionem «annuntiaret eis.» γὰρ ἦσαν πεπιστευκότες), ἀλλ᾽ ὡς ἄμοιροι τῆς τῶν παλαιῶν προφητῶν παραδόσεως, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλ λον πιστότεροι γινόμενοι, ἐρευνῶντες τὰς Γραφάς, καὶ εὐρίσκοντες τοῖς τῶν παλαιῶν λόγοις συνάδοντα τὰ περὶ τῆς ἐνσάρκου τοῦ Κυρίου οικονομίας πράγματα. « « «Εὐθέως δὲ τότε τὸν Παῦλον ἐξαπέστειλαν οἱ ἀδελφοί, πορεύεσθαι ὡς ἐπὶ τὴν θάλασσαν. Ὑπο έμενον δὲ ὅ τε Σίλας καὶ ὁ Τιμόθεος ἐκεῖ. Οἱ δὲ «καθιστῶντες τὸν Παῦλον ἔγαγον αὐτὸν ἕως ᾿Αθη «νῶν, καὶ λαβόντες ἐντολὴν πρὸς τὸν Σίλαν καὶ Τιμόθεον, ἵνα ὡς τάχιστα ἔλθωσι πρὸς αὐτὸν, " «ἐξήεσαν» Οἰκονομικῶς ἐνταῦθα, οὐ δειλιῶν, ἔφυγεν ὁ ᾿Απόστολος, ἄλλως τε καὶ τὸ κήρυγμα αὔξειν βουλόμενος, καὶ τὸν θυμὸν αὐτῶν κατασβέσαι πραγματευόμένος. ΚΕΦΑΛ. Κς. Περὶ τῆς ἐν ᾿Αθήναις ἐπιβωμίου γραφής, φιλοσόφου τε κηρύγματος, καὶ εὐσεβείας Παύλου. «Ἐν δὲ ταῖς ᾿Αθήναις ἐκδεχομένου αὐτοὺς τοῦ «Παύλου, παρωξύνετο τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ, «θεωροῦντι κατείδωλον οὖσαν τὴν πολιν. Διελέγετο μὲν οὖν ἐν τῇ συναγωγῇ τοῖς Ἰουδαίοις καὶ τοῖς «σεβομένοις, καὶ ἐν τῇ ἀγορᾷ κατὰ πᾶσαν ἡμέραν α πρὸς τοὺς παρατυγχάνοντας.» «Παρωξύνετο.» Οὐκ ὀργὴν ἐνταῦθά φησιν, οὐδὲ ἀγανάκτησιν· ὀργῆς γὰρ καὶ ἀγανακτήσεως πόῤῥω τὸ χάρισμα. Τί οὖν ἐστι τὸ, Παρωξύνετο; ἀντὶ τοῦ, διηγείρετο, οὐκ ἔφερεν, ἀλλ' ἐτήκετο, καθὰ καὶ ἀλλαχοῦ φησιν. Εγένετο δὲ παροξυσμὸς μεταξὺ αὐοῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. • Τινὲς δὲ τῶν Ἐπικουρείων καὶ τῶν Στωϊκῶν α φιλοσόφων συνέβαλλον αὐτῷ, καί τινες ἔλεγον. Τί «ἂν θέλει ὁ σπερμολόγος οὗτος λέγειν; Οἱ δέ. Ξέ- «νων δαιμονίων δοκεῖ καταγγελεὺς εἶναι, ὅτι τὸν • Ἰησοῦν καὶ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῖς εὐηγγελίζετο.» Οἱ μὲν Επικούρειοι αὐτόματον καὶ ἐξ ἀτόμων δοξάζουσιν εἶναι τὸ πᾶν· οἱ δὲ Στοϊκοὶ σῶμα καὶ ἐκπύρωσιν. Τινὲς οὖν ἐξ αὐτῶν ἐπὶ γνώσει μέγα φρονοῦντες, ἀνοήτως ἐπιγελῶντες τὸν θεσπέσιον Παῦλον, Τί ἂν θέλοι ὁ σπερμολόγος οὗτος;» ἔλεγον (ἐπειδὴ γὰρ ὄρνεόν ἐστιν ὁ σπερμολόγος βραχύ καὶ εὐτελὲς, οὔτε πρὸς βρῶσιν, οὔτε πρὸς τέρψιν ἐπιτήEpicurei quidem casualiter et ex indivisibilibus omnia componi arbitrabantur: Stoici vero corpus ac inflammationem. Quidam itaque de scientia superbientes, divinum Paulum stolide irridebant, dicentes: Quidnam vult spermologus iste? Quoniam enim spermologus avicula parva est ac vilis, neque ad cibum neque ad ullam apta voluptatem, quæ abjecta in triviis semina solet colligere: δειον, τὰ ἐν τοῖς τριόδοις ἐῤῥιμμένα τῶν σπερμάτων idcirco viles homines sermoneque indignos spermologos vocabant. Item novorum dæmoniorum doctorem eum esse dicebant, quoniam Jesum ac resurrectionem annuntiabat. Siquidem resurrectionem deum quempiam esse existimabant, ut qui etiam feminas colere solent: deos enim suos vocabant dæmonia. 136 XVII, 19–21. «Et apprehensum cum duxe- «runt ad Areopagum, dicentes: possumusne scire, • quæ sit ista nova, quæ a te refertur doctrina? «nova siquidem ingeris auribus nostris. Volumus «ergo scire quidnam velint hæc esse. Athenienses εἰωθὸς συλλέγειν, τοὺς εὐτελεῖς καὶ οὐκ ἀξίους λό γου, σπερμολόγους ἐκάλουν)· καὶ ξένων δαιμονίων ἔφασκον αὐτὸν εἶναι διδάσκαλον, ἐπειδὴ τὸν Ἰησοῦν καὶ τὴν ἀνάστασιν εὐηγγελίζετο. Καὶ γὰρ καὶ τὴν ἀνάστασιν θεόν τινα εἶναι ἐνόμιζον, ἅτε εἰωθότες καὶ θηλείας σέβειν· δαιμόνια γὰρ τοὺς θεοὺς αὐτῶν ἐκάλουν. « «Επιλαβόμενοί τε αὐτοῦ, ἐπὶ τὸν Αρειον πάγον ἤγαγον, λέγοντες· Δυνάμεθα γνῶναι τίς ἡ καινὴ «αὕτη ἡ ὑπὸ σοῦ λαλουμένη διδαχή; ξενίζοντα γάρ «τινα εἰσφέρεις εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν. Βουλήμεθα • οὖν γνῶναι, τί ἄν θέλοι ταῦτα εἶναι. ῾Αθηναῖοι δὲ

• πάντες καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες ξένοι εἰς οὐδὲν ἕτερον «autem omnes, quique illic versabantur hospites, «ηὑκαίρουν, ἤ λέγειν τι καὶ ἀκούειν καινότερον.» » Ηγαγον αὐτὸν, φησιν, ἐπὶ τὸν ᾿Αρειον πάγον, οὐχ ὡς τι μαθεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε κολάσεσθαι, ἔνθα αξ φονικαὶ δίκαι. "Αρειος δὲ πάγος ἐλέγετο ὁ τόπος, ἐπειδὴ ὁ ῞Αρης· ὡς φασι, τῆς μοιχείας ἐκεῖσε δίκας ἔδωκε. Πάγος δὲ ὁ ὑψηλὸς τόπος. ἐν γὰρ ὄχθῳ τινὶ ἦν ἐκεῖνο τὸ δικαστήριον, Οθεν καὶ Η άγαρχοι καλοῦνται παρά τισιν οἱ τῶν τόπων ἤ κωμῶν ἂρχοντες. " «Σταθεὶς δὲ ὁ Παῦλος ἐν μέσῳ τοῦ ᾿Αρείου πάγου, «ἔφη. "Ανδρες Αθηναῖοι, κατὰ πάντα ὡς δεισιδαι μονεστέρους ὑμᾶς θεωρῶ. Διερχόμενος γὰρ καὶ • ἀναθεωρῶν τὰ σεβάσματα ὑμῶν, εὗρον καὶ βωμόν, «ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο, ΑΓΝΩΣΤΟ ΘΕΟ Ον οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγὼ καταγγέλλω «ὑμῖν.» Δύο αἰτίας εἶναι λέγουσι τοῦ ἐπιγράφεσθαι ᾿Αθή νησι τῷ βωμῷ, ΑΓΝΩΣΤΟ ΘΕΟ. Οἱ μὲν γάρ φασιν, ὡς Φιλιππίδην ἔπεμψαν ᾿Αθηναῖοι πρὸς Λακεδαιμονίους περὶ συμμαχίας, ἡνίκα Πέρσαι ἐπεστράτευσαν τῇ Ἑλλάδι. ἢ κατὰ τὸ Παρθένιον ὄρος Πανός φά σμα ἐντυχὸν ᾐτιᾶτο μὲν ᾿Αθηναίους ὡς ἀμελοῦντας μὲν αὐτοῦ, ἄλλους δὲ θεοὺς θεραπεύοντας, καὶ βοηθεῖν ἐπηγγέλλετο. Νικήσαντες οὖν, ἐκείνῳ τε ἀνέστησαν ναὸν, καὶ βωμὸν ὠκοδόμησαν. Καὶ ὡς φυσ λαττόμενοι μὴ τὸ αὐτὸ δὴ καὶ ἄλλοτε πάθοιεν, παρ ἐντες τινὰ θεὸν ἄγνωστον αὐτοῖς, ἀνέστησαν τὸν βωμὸν ἐκεῖνον ἐπιγράψαντες, ΑΓΝΩΣΤΟ ΘΕΟ, τοῦτο λέγοντες, ὅτι καὶ εἴ τις ἕτερος ἀγνοοῖτο παρ' ἡμῶν, εἰς τιμὴν ἐκείνου οὗτος δὴ παρ᾽ ἡμῶν ἐγη - γέρθω, ὡς ἄν ἵλεως ἡμῖν εἴη, εἴπερ ἀγνοούμενος μὴ θεραπεύοιτο. "Αλλοι δέ φασιν, ὅτι λοιμὸς κατέσκηψε ποτε ᾿Αθήνησι, καὶ εἰς τοσοῦτον αὐτοὺς ἐξέκαυσεν, ὡς μηδὲ τῶν λεπτοτάτων σινδόνων ἀνέχεσθαι. Τοὺς νομιζομένους οὖν αὐτῶν θεοὺς θεραπεύοντες οὐδὲν ἀπώναντο. Εννοήσαντες οὖν ὅτι ἴσως ἔστι θεὸς, ὃν αὐτοὶ κατέλιπον ἀγέραστον, ὁ τὸν λοιμὸν καταπέμψας, νέον δειμάμενοι βωμὸν, καὶ ἐπιγράψαντες, ΑΓΝΩΣΤΟ ΘΕΩ, καὶ θύσαντες, εὐθέως ἐθεραπεύθησαν. Τοῦτον οὖν Χριστὸν Ἰησοῦν εἶναί φησι τῶν ἁπάντων Θεὸν ὁ Παῦλος, ἂν καὶ καταγγέλλειν αὐτοῖς ἔφασκεν. Ἔστι δὲ ἡ πᾶσα τοῦ βωμοῦ ἐπιγραφὴ τοιαύτη θεοῖς Ασίας καὶ Εὐρώπης καὶ Λιβύης, Θεῷ ἀγνώστῳ καὶ ξένῳ. • Ο Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ «ἐν αὐτῷ, οὗτος οὐρανοῦ καὶ γῆς Κύριος ὑπαρχων, «οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, οὐδὲ ὑπὸ «χειρῶν ἀνθρώπων θεραπεύεται προσδεόμενός τινος, «αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν κατὰ πάντα· «ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων, • κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς.» Ινα μὴ νομίσωσιν ἕνα τῶν πολλῶν εἶναι Θεόν, Nomine δεισιδαιμονεστέροις, i superstitiosiores usus est, pro religiosiores. Est enim δεισιδαίμων, sive superstitiosus, quæ damonia veritus, «ad nihil aliud vacabant, nisi ut quidpiam vel «dicerent vel audirent novi.» «Duxerunt ipsum ad Areopagum.» Non ut aliquid discerent, sed ut ibi puniretur ubi agebantur causæ criminales. Areopagus autem erat locus quidam sic dictus, quoniam ibi Mars, ut ferunt, adulterii penas dedit. Πάγος vero excelsus locus est siquidem in colle quodam erat locus ille judicii. Unde etiam apud nonnullos πάγαρχοι appellantur locorum ac oppidorum præsides. « XVII, 22, 23. «Stans autem Paulus in medio • Martii pagi, ait: Viri Athenienses, per omnia fere superstitiosiores vos video. Præteriens enim ac «contemplans delubra vestra, reperi et aram in «qua inscriptum erat: IGNOTO DEO. Quem igitur ignorantes colitis, hunc ego annuntio vobis.» Duas vero causas referunt cur apud Athenienses inscriptum fuerit arm: Ignoto Deo. Siquidem aliqui dicunt, quod Athenienses Philippidem miserant ad Lacedæmonios de ferendo auxilio, cum Persa exercitum ducerent in Græciam. Quorum nuntiis juxta Parthenium montem Panis spectrum obviam factum, Athenienses accusabat, quod, se neglecto, alios deos colerent: et auxilium promisit. Cum itaque victoria potiti essent, templum illi erexerunt aramque ædificarunt et tanquam observantes ne vel idem sane vel aliud simile ipsis accideret, si quempiam ignotum sibi deum prætermitterent, aram illam erexerunt, inscribentes: Ignoto Deo, dicentes: Si quis adhuc alius a nobis ignoretur, in ejus honorem hæc ara a nobis erecta esto, quo nobis propitius sit, licet, cum ignoretur, non colatur. Alii vero aiunt pestem quondam Athenis grassatam fuisse, adeoque illos exusisse, ut neque sindones tenuissimas possent tolerare. 137 Cum igitur colerent eos, qui apud ipsos dii habebantur. nihil adjumenti senserunt.Intelligentes itaque quem dam fortassis esse deum, quem ipsi absque honore reliquissent, qui pestem immisisset, novam exstruxerunt aram ac inscripserunt, Ignoto Deo. Cumque ipsi sacrificassent, statim curati sunt. Hunc ergo Christum Jesum esse Deum omnium dicit Paulus, quem se illis annuntiare dicebat. Tota autem aræ inscriptio hæc est: Diis Asiæ et Europæ Dac Libye, Deo ignoto et peregrino. FVII, 21-26. «Deus qui condidit mundum, ac «omnia quæ in eo sunt, hic cœli et terræ cum «sit Dominus, non in manufactis templis habitat, «nec manibus humanis colitur indigens aliquo, «cum ipse det vitam et halitum per omnia: fecit- «que ex uno sanguine omne genus hominum, ut a inhabitaret super universam faciem terræ.» Ne unum e vulgo deorum existimarent esse omnia pro numinibus colit, et lapidem et lignum et spiritum.

Deum, qui ab ipso prædicaretur, corrigendo sub τὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ κηρυττόμενον, διορθοῦται ἐπάγων. jungit: «Non in manufactis templis habitat.» Habitat siquidem in templis, verum non in his, sed in anima humana. Neque enim in templo Jerosolymorum habitare dicitur, sed operari. Neque manibus hominum apud Judæos colebatur, sed mente: quoniam nec illa ita expetebat quasi egeret. Num, inquit, edam carnes taurorum? aut sanguinem hircorum potabo? etc. XVII, 26-29. «Præfiniens destinata tempora «< terminosque habitationis eorum, ut quærerent «Deum, si forte palpent eum et inveniant, quam- «vis non longe absit ab unoquoque nostrum. In «ipso enim vivimus et movemur ac sumus, sicut «et quidam vestrorum poetarum dixerunt: Nam «hujus etiam progenies sumus. Cum ergo Dei «genus simus, non debemus existimare auro vel «argento, seu lapidi arte sculpto, et invento ho- «minis Numen esse simile.» «Præfiniens destinata tempora.» Præfinivit, inquit, ut Deum quærerent: at non semper hoc destinavit, sed constitutis temporibus: 148 ostendens quod nunc cum repererint, ne quæsitum quidem. Quandoquidem enim non quæsitum invenerunt, demonstrat adeo manifestum eum fuisse, veluti si quid in medio situm contrectetur. Neque enim in hoc loco inveniebatur sic ut non alibi, neque in hoc tempore erat sic ut in alio non esset: Omni itaque tempore omnique loco potuissent eum invenire: ita namque disposuerat ut neque loco ullo arceretur, neque tempore. Nam hoc ipsum sane illis maxime adjumento erat, quod ubique esset Deus omnique tempore perduraret. Et hoc est quod ait: «Atqui non longe abest ab unoquoque nostrum.» Nam prope omnes est, ubicunque terrarum sint adeoque prope est ut absque eo nulli vita sit. «In ipso enim vivimus et movemur ac sumus.» Quemadmodum in corporali exemplo, sicut impossibile est ignorare aerem, qui ubique diffunditur, nec longe ab unoquoque nostrum abest, quin potius in nobis est, ita sane et omnium Conditorem Deum ignorare non possumus. Ab ipso enim habemus ut simus, ut operemur, ut non pereamus. Deinde etiam vaticinium illis inducit Arati poetæ cujusdam inter eos qui apud ipsos fuerat, ad sui sermonis confirmationem: «Nam hujus etiam progenies sumus,» inquit. Et hic quidem de ipso Creatore illud assumit. quanquam de Jove hoc dictum esse ferant: non dicens ipsum illi aptasse, sed quod proprie ad ipsum aptari possit. Etenim quædam dicta etiam ad ipsum recte aptantur, quanquam id nesciant Græci, sed ad alium illa retulerint: quemadmodum et illud est, Ignoto Deo, et quædamalia. Genus autem Dei nos esse dicit Paulus: non ut illi aiunt, sed alio sensu: hoc est familiares, proximos: ut si quis dicat domesticos aut vicinos. XVII, 30-34. «Tempora itaque ignorantiæ cum hactenus dissimularit Deus, nunc annuntiat om- • Οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ. Οἰκεῖ μὲν γὰρ ἐν ναοῖς, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν τούτοις, ἀλλ' ἐν ἀν θρωπίνῃ ψυχή. Οὐδὲ γὰρ ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἱεροσο λύμων λέγεται οἰκεῖν, ἀλλ' ἐνεργεῖν. Οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων παρὰ Ἰουδαίοις ἐθεραπεύετο, ἀλλ' ὑπὸ διανοίας· ἐπεὶ κἀκεῖνά γε οὐκ ἐζήτει οὕτως ὥσπερ δεόμενος. Φησὶ γὰρ, Μὴ φάγωμαι κρέατα ταύ ρων; ή αἷμα τράγων πίωμαι; καὶ τὰ ἑξῆς. « Ορίσας προστεταγμένους καιροὺς καὶ τὰς «ὁροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν, ζητεῖν τὸν Θεόν, εἰ ἄρα με ψηλαφήσειεν αὐτὸν καὶ εὕροιεν, καίτοιγε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν ὁπο άρχοντα. Εν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ κ ἐσμὲν, ὡς καί τινες τῶν καθ᾽ ὑμᾶς ποιητῶν εἰρή- «κασι. Τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐρμέν. Γένος οὖν ὑπάρ «χοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν, χρυσῷ «ἤ ἀργύρῳ ἢ λίθω χαράγματι τέχνης καὶ ἐνθυμή • σεως ἀνθρώπου τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον.» «Ορίσας προστεταγμένους καιρούς.» ρισε, φησί, ζητῆσαι τὸν Θεόν ἀλλ' οὐ διὰ παντὸς τοῦτο ὥρισεν, ἀλλὰ προστεταγμένους καιρούς, δεικνὺς ὅτι νῦν οὐχὶ ζητήσαντες εὗρον. Ἐπειδὴ γὰρ ζητή σάντες οὐχ εὗρον, δείκνυσιν ὅτι οὕτως ἣν φανερός, ὥσπερ ἄν εἰς μέσον τι πηλαφώμενον· οὐ γὰρ ἐνα ταῦθα μὲν ἦν οὐρανὸς, ἀλλαχοῦ δὲ οὔ. Οὐδὲ ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ ἦν, ἐν ἄλλῳ δὲ οὔ· ὥστε κατὰ πάντα καιρὸν καὶ κατὰ πᾶσαν ὀροθεσίαν δυνατὸν αὐτὸν εὐρεῖν· οὕτως γὰρ ᾠκονόμησεν, ὥστε μήτε τόπῳ κωλύεσθαι, μήτε χρόνῳ. Αὐτὸ γὰρ δὴ τοῦτο μάλιστα αὐτοῖς συνεβάλλετο, τὸ πανταχοῦ εἶναι τὸν οὐρανὸν, τὸ ἐν παντὶ χρόνῳ ἑστάναι. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ φησι, «Καί γε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν ὄντα.» Πᾶσι γὰρ ἐγγὺς ἐστι τοῖς πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης οὔσι· καὶ οὕτως ἐγγύς ἐστιν, ὡς χωρὶς αὐτοῦ μὴ ζῆν. «Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν κα κινούμεθα καὶ ἐσμέν.» Ωσπερ ἐν σωματικῷ ὑπο δείγματι, ὡς ἀδύνατον ἀγνοῆσαι τὸν ἀέρα πανταχοῦ κεχυμένον, καὶ οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἐκάστου ἡμῶν ὑπάρχοντα, μᾶλλον δὲ καὶ ἐν ἡμῖν ὄντα, οὕτω δὴ καὶ τὸν τῶν ὅλων δημιουργὸν Θεόν. Παρ' αὐτοῦ γάρ ἐστιν ἡμῖν τὸ εἶναι, τὸ ἐνεργεῖν, τὸ μὴ ἄπο ολέσθαι. Εἶτα καὶ χρῆσιν αὐτοῖς ᾿Αράτου ἐπάγει ἑνός τινος τῶν παρ' αὐτοῖς ποιητῶν εἰς κατασκευὴν τοῦ ἑαυτοῦ λόγου. «Τοῦ γὰρ καὶ γένος εσμέν,» σησί. Καὶ οὗτος μὲν περὶ τοῦ Δημιουργοῦ αὐτὸ λαμβάνει, εἰ καὶ περὶ τοῦ Διὸς τοῦτο εἰρῆσθαί φασιν, οὐ τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ λέγων, ἀλλὰ τοῦτο κυρίως ἐπ᾿ αὐτῷ ἁρμόζειν λέγων. Εἴρηται μὲν γάρ τινα καὶ πράττεται εἰς αὐτόν, ἀλλ' οὐκ ἴσασι τοῦτο Ἕλληνες, ἀλλ᾽ εἰς ἕτερον αὐτὰ νενοήκασιν, ὥσπερ ἐστὶ καὶ τὸ, « Αγνώστῳ Θεῷ,» καὶ ἕτερά τινα. Γένος δὲ Θεοῦ ἡμᾶς εἶναί φησιν ὁ Παῦλος, οὐχ ὡς ἐκεῖνοί φασιν, δ ἀλλ᾽ ἑτέρῳ νῷ, τουτέστιν, οἰκείους, ἐγγυτάτους, ὡς ἂν εἴποι τις, παροίκους ἢ γείτονας. • Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας υπεριδών «ὁ Θεὸς, τὰ νῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώποις πᾶσι

«πανταχού μετανοεῖν. Διότι ἔστησεν ἡμέραν, ἐν ᾗ «nibus hominibus, ut ubique resipiscant eo quod " « μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχών πᾶσιν, ἀναστή «σας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. ᾿Ακούσαντες δὲ ἀνάστασιν «νεκρῶν, οἱ μὲν ἐχλεύαζον, οἱ δὲ οἶπον· ᾿Ακουσόμεθά «σου πάλιν περί τούτου. Καὶ οὕτως ὁ Παῦλος ἐξῆλ- «θεν ἐκ μέσου αὐτῶν. Τινὲς δὲ ἄνδρες κολληθέντες «αὐτῷ, ἐπίστευσαν· ἐν οἷς καὶ Διονύσιος ὁ ᾿Αρεο - παγίτης, καὶ γυνὴ ὀνόματι Δάμαρις, καὶ ἕτερος «σὺν αὐτοῖς, ο «Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ τοῦτό φησιν, ὅτι οὐδεὶς κολάζεται τούτων, ἀλλ᾽ ὅτι οὐδεὶς τῶν θελόντων μετανοεῖν. Οὐ περὶ τῶν ἀποθανόντων γὰρ τοῦτό φησιν, ἀλλὰ περὶ τού των οἷς παραγγέλλει. Οὐκ ἀπαιτεῖ λόγον ὑμᾶς, φησί, περὶ τῶν προτέρων ἐτῶν τῆς ἀγνοίας ὑμῶν. Οὐκ εἶπε δὲ, παρεῖδεν, ἤ, εἴασεν, ἀλλ', «Υπερείδε·» τουτέστιν, οὐκ ἀπαιτεῖ κόλασιν ὡς ἀξίους ὄντας κολάσεως. Περί Ακύλα καὶ Πρισκίλλης, τῆς Κορινθίων ἀπειθείας, τῆς τε κατὰ πρόγνωσιν ἐπ' αὐτοὺς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ ἀποκαλυφθείσης Παύλῳ " ἐν ᾧ περὶ Κρίσπου αρχισυναγώγου πιστεύ σαντος σὺν ἑτέροις τισὶ καὶ βαπτισθέντος, ὅτι στάσεως κινηθείσης ἐν Κορίνθῳ ὁ Παῦλος ὑπανεχώρησεν, ἐλθών τε εἰς Ἔφεσον καὶ διαλεχθεὶς ἐξῆλθε· περὶ ᾿Απολλὼ ἀνδρὸς λογίου τε καὶ πιστοῦ. «Μετὰ δὲ ταῦτα χωρισθεὶς ὁ Παῦλος ἐκ τῶν • ᾿Αθηνῶν, ἦλθεν εἰς Κόρινθον· καὶ εὐρών τινα ■ statuit diem in quo judicaturus est orbem terra - «rum in justitia, per eum virum quem decreverat, «fide omnibus præstita cum excitarit illum a «mortuis. Cum audissent autem resurrectionem «mortuorum, alii quidem irridebant, alii vero «dixerunt: Audiemus te de hoc iterum. Sic • Paulus exivit e medio eorum. Quidem autem viri «aduærentes ei crediderunt, inter quos et Diony- «sius 139 Areopagita, et mulier nomine Damaris, «aliique cum eis.» • Tempora itaque ignorantiæ,» etc. Non hoc dicit quod nemo de illis puniatur, sed quod nullus eorum qui resipiscere volunt. Non de mortuis hoc dicit, sed de his quibus nunc annuntiat. Non repetit, inquit, a vobis rationem de præteritis ignorantis vestræ annis. Non autem dixit, contempsit aut permisit, sed, dissimulavit, hoc est, supplicium non expetit, cum tamen digni sint supplicio. CAPUT XXVII. De Aquila et Priscilla, ac Corinthiorum incredulitate, Deique placito quod Paulo revelatum est, secundum providentiam, quæ erga illos erat: in quo etiam agitur de Crispo archisynagogo, qui cum aliis quibusdam credidit et baptizatus est: quod seditione Corinthi mota Paulus clam discessit, cumque venisset Ephesum ac disputasset, egressus est de Apollo viro eloquente ac fideli. XVIII, 1-8. «Post hæc Paulus digressus Athenis venit Corinthum et nactus quendam Judæum «Ἰουδαῖον ὀνόματι Ακύλαν, Ποντικόν τῷ γένει, nomine Aquilam Ponticum genere, qui nuper προσφάτως ἐληλυθότα ἀπὸ τῆς Ἰταλίας, καὶ Πρίν «σκιλλαν γυναῖκα αὐτοῦ, διὰ τὸ διατεταχέναι Κλαύ α διον, χωρίζεσθαι πάντας τοὺς Ἰουδαίους ἐκ τῆς «Ρώμης, προσῆλθεν αὐτοῖς, καὶ διὰ τὸ ὁμότεχνον «εἶναι, ἔμενε παρ' αὐτοῖς καὶ εἰργάζετο. Ησαν «γὰρ σκηνοποιοὶ τὴν τέχνην. Διελέγετο δὲ ἐν τῇ Η συναγωγῇ κατὰ πᾶν Σάββατον, ἔπειθέ τε Ἰου «δαίους καὶ Ἕλληνας. Ὡς δὲ κατῆλθον ἀπὸ τῆς «Μακεδονίας ὅ τε Σίλας καὶ ὁ Τιμόθεος, συνείχετο «τῷ Πνεύματι ὁ Παῦλος διαμαρτυρόμενος τοῖς Ἰου ο δαίοις τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν. Αντιτασσομένων δὲ • αὐτῶν καὶ βλασφημούντων, ἐκτιναξάμενος τὰ «ἱμάτια, εἶπε πρὸς αὐτούς· Τὸ αἷμα ὑμῶν ἐπὶ «τὴν κεφαλὴν ὑμῶν. Καθαρὸς ἐγὼ ἀπὸ τοῦ νῦν «εἰς τὰ ἔθνη πορεύσομαι. Καὶ μεταβὰς ἐκεῖθεν «εἰς οἰκίαν τινὸς ὀνόματι Ιούστου, σεβομένου τὸν • Θεόν, οὗ ἡ οἰκία ἦν συνομοροῦσα τῇ συναγωγή. • Κρίσπος δὲ ὁ ἀρχισυνάγωγος ἐπίστευσε τῷ Κυρίῳ • σὺν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, καὶ πολλοὶ τῶν Κορινθίων ἀκούσαντες ἐπίστευον καὶ ἐβαπτίζοντο.» " «Τὸ αἷμα ὑμῶν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ὑμῶν.» Τοῦτο λέγει ὁ Παῦλος ἐκτιναξάμενος τὰ ἱμάτια, ὥστε μὴ ῥήματι μόνον, ἀλλὰ καὶ πράγματι φοβῆσαι. Διὸ καὶ σφοδρότερον τοῦτο εἰπὼν, Τὸ αἷμα ὑμῶν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ὑμῶν, ἀφίσταται αὐτῶν. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Εκαστος τῶν ἀποστατούντων Χριστοῦ, ὅς ἐστι ζωή, δοκεῖ ἑαυτὸν φονεύειν, ἀπὸ τῆς ζωῆς μεταβαίνων εἰς θάνατον, τὸ αἷμα αὐτοῦ τρόπον η venerat ab Italia, et Priscillam uxorem ejus, eo quod præcepisset Claudius omnes Judæos Roma decedere accessit ad eos, et quia ejusdem erat artifcii, manebat apud ipsos et operabatur. Erat autem ars illorum texere tabernacula. Disputabat vero per omne Sabbatum in synagoga, suadebatque Judais et Græcis. Cum autem 140 venissent e Macedonia Silas et Timotheus, coartabatur spiritu Paulus testificans Judæis Jesum esse Christum. Contradicentibus autem ipsis ac blasphema loquentibus, excussis vestimentis, dixit ad eos: Sanguis vester super caput vestrum: mundus ego posthac ad gentes vadam. Et migrans inde intravit in domum cujusdam nomine Justi colentis Deum, cujus domus erat contigua synagoga. Crispus vero archisynagogus credidit Domino cum tota domo sua, multique Corinthiorum audientes credebant ac baptizabantur.» " Sanguis vester super caput vestrum,» Hoc dixit Paulus excussis vestibus, ut non verbo solum, sed et opere eos terreret, ideoque cum hoc vehementius protulisset, Sanguis vester super caput vestrum, ab eis discedit. Est autem ac si diceret: Unusquisque eorum, qui a Christo, qui vita est, discedunt, seipsum judicatur occidere, transiens a vita ad mortem sanguinem suum quodammodo fundens per

cmdem quam sibi ipsi infert. Hoc itaque dicit: τινὰ ἐκχέων, διὰ τῆς σφαγῆς ἣν ἐπιφέρει ἑαυτῷ. Quoniam vos ipsos incredulitate jugulatis, hujus facti vosipsi causam subite, cum ego culpa caream. Hinc autem colligere licet quod qui seipsum jugulat, judicium homicidæ subit ac supplicium apud Dominum. XVIII 9-16. «Dixit autem Dominus nocte per visionem Paulo: Ne timeas, sed loquere et ne taceas, eo quod ego sim tecum, et nemo adorietur te, ut affligat te, multus enim mihi populus est in hac civitate. Sedit autem ibi annum et sex menses docens eos verbum Dei. Cæterum cum Gallio ageret proconsulem Achaia, insurrexerunt uno animo Judæi in Paulum, et adduxerunt eum ad tribunal, dicentes: Contra legem hic suadet hominibus colere Deum. Cum autem Paulus pararet aperire os, dixit Gallio ad Judæos Si qua injuria esset aut facinus malum, o Judæi, merito vos sustinerem: si vero quæstio est de sermone et nominibus ac lege 141 quæ apud vos est, vos ipsi videritis; judex enim ego horum nolo esse. Et abegit eos a tribunali.» «Nocte per visionem. Notandum quod viderit Paulus Dominum Jesum per somnium. Propter quod etiam ipse dicebat: Nonne Jesum Christum Dominum nostrum vidi? Sive autem per somnium, sive vigilans Jesum viderit, nulla est discrepantia: attamen in die etiam ipsi apparuit. XVIII, 17. «Apprehensum autem omnes Græci Τοῦτο οὖν φησιν, ᾿Ανθ᾿ ὧν σφέζετε ἑαυτοὺς διὰ τῆς ἀπιστίας, αὐτοῦ τούτου ὑμεῖς ὑπόσχετε δίκην, ἐμοῦ ἀθώου ὄντος. Ἐντεῦθεν δὲ ἔστι συνιδεῖν, ὅτι ὁ σφάζων ἑαυτόν, τιμωρεῖται ὡς φονεύς παρὰ τῷ Θεῷ. " «Εἶπε δὲ ὁ Κύριος δι' δράματος ἐν νυκτὶ τῷ «Παύλῳ· Μὴ φοβοῦ, ἀλλὰ λάλει καὶ μὴ σιωπήσῃς, • διότι ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ· καὶ οὐδεὶς ἐπιθήσεται «σοι τοῦ κακῶσαί σε, διότι λαός ἔστι μοι πολύς «ἐν τῇ πόλει ταύτῃ. Ἐκάθισέ τε ἐνιαυτὸν καὶ «μῆνας ἕξ, διδάσκων αὐτοὺς τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. «Γαλλίωνος δὲ ἀνθυπατεύοντος τῆς ᾿Αχαΐας, κατεπέστησαν ὁμοθυμαδὸν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ Παύλῳ, καὶ ἤγαγον αὐτὸν ἐπὶ τὸ βῆμα, λέγοντες, ὅτι παρὰ «τὸν νόμον οὗτος ἀναπείθει τοὺς ἀνθρώπους σέβε «σθαι τὸν Θεόν. Μέλλοντος δὲ τοῦ Παύλου ἀνοίγειν «τὸ στόμα, εἶπεν ὁ Γαλλίων πρὸς τοὺς Ἰουδαίους. «Εἰ μὲν οὖν ἦν ἀδίκημά τι ἢ ῥᾳδιούργημα πονηρόν, «ὦ Ἰουδαῖοι, κατὰ λόγον ἂν ἠνεσχόμην ὑμῶν. Εἰ «δὲ ζήτημά ἐστι περὶ λόγου καὶ ὀνομάτων καὶ «νόμου τοῦ καθ᾽ ὑμᾶς, ὄψεσθε αυτοί· κριτὴς γὰρ ἐγὼ τούτων οὐ βούλομαι εἶναι. Καὶ ἀπήλασεν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ βήματος.» " «Δι' δράματος ἐν νυκτί.» Σημειωτέον ὅτι εἶδε τὸν Κύριον Ἰησοῦν ὁ Παῦλος δι᾽ ὀνείρου. Δι' δ καὶ αὐτὸς ἔλεγεν· Οὐχὶ Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἑώρακα; εἴτε δὲ δι᾿ ὀνείρου, εἴτε ἐγρηγορὼς ἐθεάσατο τὸν Ἰησοῦν, οὐδεμία διαφορά· πλὴν καὶ ἐν ἡμέρᾳ ὤφθη αὐτῷ. Επιλαβόμενοι δὲ πάντες οἱ Ἕλληνες Σωσθένην Sosthenem principem synagogæ percutiebant «τὸν ἀρχισυνάγωγον, ἔτυπτον ἔμπροσθεν τοῦ βήμα- «τος, καὶ οὐδὲν τούτων τῷ Γαλλίωνι ἔμελεν. ante tribunal, neque quidquam eorum Gallioni cura erat.» Aut Sosthenem propterea percutiebant, quoniam ipse Paulo magis adhæreret, quemadmodum etiam Crispus princeps synagoga: aut in tantum insaniæ impellebantur, ut suo frustrati intento cum Paulum verberaturi fuissent, Sosthenem synagogæ principem verberarent: sive propterea ipsum verberabant, quoniam Paulum omnino decreverant occidere, et Sosthenes ipsos prohibuerat. XVIII, 18. «Paulus vero postea commoratus dies multos, cum vale dixisset fratribus, enavigavit in Syriam, et cum eo Priscilla et Aquila, posteaquam raserat in Cenchreis caput; habebat enim votum.» Rursus descendit Paulus in Syriam, et cum eo Priscilla et Aquila, cum rasisset, inquit, caput. Radere autem caput ex voto, Judaicum erat; oportebat autem ut sacrificium factum esset, quod factum adhuc non erat post verberatum Sosthenem: jam enim lex soluta erat, quandoquidem conscientia arcebantur. XVIII, 19-21. «Devenitque Ephesum, et illos ibi reliquit. Ipse vero ingressus synagogam disputabat cum Judæis. Rogantibus autem eis, ut ampliori tempore maneret apud eos, non annuit, sed valedixit eis, dicens: Oportet omnino » Ητοι διὰ τοῦτο ἔτυπτον τὸν Σωσθένην, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ἦν μᾶλλον προστιθέμενος τῷ Παύλῳ, ὡς καὶ Κρίσπος ὁ ἀρχισυνάγωγος· ἢ εἰς τοσοῦτον ἦσαν ἐληλακότες μανίας, ὡς ἀποτυχόντες τοῦ σκοποῦ ἑαυτοῦ ἀντὶ τοῦ τύπτειν τὸν Παῦλον, Σωσθένην τὸν ἀρχισυνάγωγον ἔτυπτον· Η διὰ τοῦτο ἔτυπτον αὐτὸν, ἐπειδὴ μᾶλλον ἠβουλήθησαν φονεῦσαι τὸν Παῦλον, καὶ Σωσθένης διεκώλυσεν αὐτούς. «Ὁ δὲ Παῦλος ἔτι προσμείνας ἡμέρας ἱκανὰς, «τοῖς ἀδελφοῖς ἀποταξάμενος, ἐξέπλει εἰς τὴν Συρίαν, καὶ σὺν αὐτῷ Πρίσκιλλα καὶ ᾿Ακύλας, κει- «ράμενος τὴν κεφαλὴν ἐν Κεγχρεαῖς· εἶχε γὰρ Ο «εὐχήν.» " Πάλιν κάτεισι Παῦλος εἰς Συρίαν, καὶ σὺν αὐτῷ Πρίσκιλλα καὶ ᾿Ακύλας, κειράμενος, φησί, τὴν κεφα λήν. Τὸ δὲ κείρασθαι τὴν κεφαλὴν κατ᾽ εὐχὴν, Ἰου δαϊκὸν ἦν. Εδει δὲ καὶ θυσίαν γενέσθαι, ἥτις οὐκ ἐγένετο ἔτι μετὰ τὸ τυφθῆναι τὸν Σωσθένην· ἤδη γὰρ ὁ νόμος κατελύετο, ἐπειδὴ τῷ συνειδότι κατεί δ χοντο. " Κατήντησε δὲ εἰς Εφεσον, καὶ ἐκείνους κατέλι- «πεν αὑτοῦ. Αυτὸς δὲ εἰσελθὼν εἰς συναγω «γὴν διελέχθη τοῖς Ἰουδαίοις. Ερωτώντων δὲ αὐ «τῶν, ἐπὶ πλείονα χρόνον μεῖναι παρ' αὐτοῖς, οὐκ «ἐπένευσεν, ἀλλὰ ἀπετάξατο αὑτοῖς, εἰπών· Δεῖ

«με πάντως τὴν ἑορτὴν τὴν ἐρχομένην ποιῆσαι εἰς «me festum quod instat agere Jerosolymis, sed • Ιεροσόλυμα· πάλιν δὲ ἀνακάμψω πρὸς ὑμᾶς τοῦ «Θεοῦ θέλοντος. Καὶ ἀνήχθη ἀπὸ τῆς Ἐφέσου.» Τοὺς περὶ ᾿Ακύλαν, φησί, κατέλιπεν εἰς Εφεσον [τοῦτο δὲ ἐποίησεν εἰκότως] ὡς διδάξαντας. Τοσοῦτον γὰρ αὐτῷ συγγενόμενοι χρόνον, πολλὰ ἔμαθον. Καὶ ὅμως τῆς συνηθείας αὐτοὺς οὐκ ἀπήγαγεν οὐδέπω τῆς Ἰουδαϊκῆς. Τί δή ποτε, προφήτης ὢν, ὁ Παῦλος, καὶ εἰδὼς ὅτι ἔμελλεν ἀναστρέφειν, οὐχ ἁπλῶς ἀναστρέφειν ἐπηγγείλατο, ἀλλὰ προστιθεὶς, τοῦ Θεοῦ θέλοντες; Ἡμᾶς διδάσκει μηδὲν περὶ τῶν μελλόντων ὑπισχνεῖσθαι ποιεῖν, δίχα τοῦ εἰπεῖν, τοῦ Θεοῦ θέα λοντος. Οὐ γάρ τις οἶδε τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα ἡμέρα. • iterum revertar ad vos, Deo volente. Et solvit «Epheso.»> Priscillam,inquit,et Aquilam reliquit Ephesi, hoc autem merito fecit, tanquam ibi docentes. Cum enim tanto tempore cum eo versati essent, 142 plurima didicerant: nec tamen a Judaica consuetudine ipsos adhuc abducere potuerat. Quam ob causam, cum propheta esset Paulus, sciretque зe reversurum, non simpliciter promisit se reversurum, sed addidit, Deo volente? Nempe docens nos ne quid de futuris polliceamur nisi addentes, Deo volente. Nemo enim novit quid pariturus insequens dies. XVIII, 22-28. «Cumque descendisset Caesaream «et ascendisset ac salutasset ecclesiam, descendit " «Καὶ κατελθὼν εἰς Καισαρειαν, ἀναβὰς καὶ ἀσπα σάμενος τὴν ἐκκλησίαν, κατέβη εἰς ᾿Αντιόχειαν. Καὶ ποιήσας χρόνον τινά, ἐξῆλθε, διερχόμενος Β. Antiochiam. Et commoratus ibi aliquantum temκαθεξῆς τὴν Γαλατικὴν χώραν καὶ Φρυγίαν, ἐπι «poris, profectus est, perambulans ex ordine Gaστηρίζων πάντας τοὺς μαθητάς· Ἰουδαῖος δὲ τις ■ laticam regionem ac Phrygiam, confirmans om- ᾿Απολλώς ονόματι, Αλεξανδρεὺς τῷ γένει, ἀνὴρ «nes discipulos. Judæus autem quidam Apollos λόγιος, κατήντησεν εἰς Ἔφεσον, δυνατὸς ὢν ἐν «nomine, Alexandrinus genere, vir eloquens, deταῖς Γραφαῖς. Οὗτος ἦν κατηχημένος τὴν ὁδὸν «venit Ephesum, potens in Scripturis. Hic erat τοῦ Κυρίου, καὶ ζέων τῷ πνεύματι ἐλάλει, και «institutus in via Domini: et fervens spiritu loἐδίδασκεν ἀκριβῶς τὰ περὶ τοῦ Κυρίου, ἐπιστά quebatur, ac docebat diligenter ea quæ sunt μενος μόνον τὸ βάπτισμα Ιωάννου. Οὗτός τε • Domini, sciens tantum baptisma Joannis. Et hic ἤρξατο παῤῥησιάζεσθαι ἐν τῇ συναγωγῇ. Ακού- «capit libere loqui in synagoga. Quem cum audisσαντες δὲ αὐτοῦ ᾿Ακύλας και Πρίσκιλλα, προσελά- «sent Priscilla et Aquila, assumpserunt eum, atβοντο αὐτὸν, καὶ ἀκριβέστερον αὐτῷ ἐξέθεντο τὴν «que exactius exposuerunt ei viam Domini. Cum τοῦ Θεοῦ ὁδόν. Βουλομένου δὲ αὐτοῦ διελθεῖν εἰς «autem vellet ire in Achaiam exhortati fratres scriτὴν ᾿Αχαΐαν προτρεψάμενοι οἱ ἀδελφοὶ ἔγραψαν τοῖς pserunt discipulis, ut susciperent eum. Qui cum μαθηταῖς ἀποδέξασθαι αὐτόν. Ος παραγενόμενος «venisset, contulit multum his qui crediderant συνεβάλετο πολύ τοῖς πεπιστευκόσι διὰ τῆς χάρι «per gratiam: vehementer enim Judæos revinceτος· εὐτόνως γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις διακατηλέγχετο, «bat, publice ostendens per Scripturas Jesum esse δημοσίᾳ ἐπιδεικνὺς διὰ τῶν Γραφῶν εἶναι τὸν Χρισ στὸν Ιησούν.» « Τινὲς φασιν, ὡς ὁ ᾿Απολλώς οὗτος ὁ αὐτός ἐστιν ᾿Απελλῆς ὁ τῶν Κορινθίων ἐπίσκοπος, περὶ οὗ φησιν ἀλλαχοῦ Ἐγὼ ἐφύτευσα, ᾿Απολλὼς ἐπότισεν, ο Η τοίνυν διώνυμος ὁ ἀνὴρ, ἢ ἄλλως, μετεποιήθην θάτερον τῶν ὀνομάτων, εἰς τὸ λοιπόν. «Επιστάμε νος μόνον τὸ βάπτισμα Ιωάννου.» Αξιον ζητῆσαι πῶς, εἰ τὸ βάπτισμα μόνον Ἰωάννου ἠπίστατο, οὕτως τῷ Πνεύματι ἔζει. Τὸ γὰρ Πνεῦμα οὐχ οὕτως ἐδίδοτο. Καὶ εἰ οἱ μετὰ τοῦτον ἐδεήθησαν τοῦ βαπτίσματος τοῦ Χριστοῦ, πολλῷ μᾶλλον καὶ οὗτος ἐδεήθη ἄν. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν; οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐφεξῆς ἔθηκεν ἀμφότερα. Δοκεῖ τοίνυν οὗτος εἶναι τῶν ἑκατὸν εἴ κοσι, τῶν μετὰ τῶν ἀποστόλων βαπτισθέντων. Η εἰ μὴ τοῦτο, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Κορνηλίου γέγονε γεγό νηται καὶ ἐπὶ τούτῳ. 'Αλλ' οὐδὲ βαπτίζεται. Τούτου οὖν ἀκριβῶς ἐξετασθέντος, δοκεῖ τοῦτο μὴ εἶναι, ὅτι καὶ βαπτισθῆναι αὐτὸν ἔδει. Ἐπεὶ οἱ δώδεκα οἱ ἄλλοι, οὐδὲν ᾔδεισαν ἀκριβῶς, οὐδὲ τὰ περὶ Ἰησοῦ. Εἰκὸς δὲ αὐτὸν καὶ βαπτισθῆναι. Εἰ δὲ οὗτοι οἱ Ἰωάννου, μετὰ τὸ βάστισμα πάλιν ἐβπαπτίζοντο ἔδει καὶ τοὺς μαθητὲς τοῦτο ποιῆσαι. « «< Christum. Quidam dicunt quod hic Apollos fuerit Apelles Corinthiorum episcopus, de quo ait alibi: «Ego plantavi, Apollos rigavit 17:» binominis itaque vir erat. Aut aliter. Translatum est alterum nomen in id quod posterius habuit. «Sciens tantum baptisma Joannis.» Dignum est ut inquiramus quomodo, si baptisma tantum Joannis sciebat, adeo spiritu fervebat? non enim Spiritus eo modo dabatur. Præterea si quibusdam post susceptum Joannis baptisma opus fuit Christi baptismati, utique multo magis huic opus fuisset. Quid ergo dicendum est? Neque enim temere unum post aliud posuit. Videtur ergo unus esse ex centum viginti, qui una cum apostolis Spiritu baptizati sunt. 148 Aut si hoc non placet, id quod Cornelio factum est, etiam in hoc accidit. Atqui non baptizatur. Si tamen hoc exacte disquiratur, apparet non ita esse, quia etiam baptizatum ipsum fuisse oportuit. Quandoquidem duodecim alii (de quibus statim sequitur) nihil exacte noverant, ne de his quidem quæ Jesum concernerent. Versimile tamen est et hunc baptizatum fuisse. Nam si hi qui Joannis discipulierant, accedentes ad fidem etsi baptisma susceperant, rursum baptizabantur, oportebat discipulos quoque idipsum facere. - 1 Cor. ut, 6.

CAPUT XXVIII. De baptismate et Spiritu sancti dono per Pauli adorationem dato his qui Ephesi crediderant, et de salute populi: in quo narratur etiam de filiis Sceva et quod non oporteat ad incredulos accedere, eosque qui se reddiderunt fide indignos: item de confessione credentium, de mota Ephesi seditione a Demetrio fabro argentario adversus apostolos. XIX, 1-3. «Accidit autem cum Apollos esset Corinthi, ut Paulus, peragratis superioribus • partibus veniret Ephesum, et repertis quibusdam «< discipulis dixit ad eos: Num Spiritum sanctum ■ accepistis posteaquam credidistis? At illi dixe- «runt ad eum: Imo neque sitne Spiritus sanctus «audivimus. Et ait ad illos: Quo ergo baptizati Περὶ βαπτίσματος καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεάς δοθείσης διὰ προσευχῆς Παύλου τοῖς ἐν Εφέσῳ πιστεύσασι καὶ περὶ ἰάσεως τοῦ λαοῦ. Ἐν ᾧ περὶ τῶν υἱῶν Σκευᾶ καὶ ὅτι οὐ δεῖ προσχωρεῖν ἀπίστοις καὶ ἀναξίοις τῆς πίστεως γενομένοις· καὶ περὶ ἐξομολογήσεως τῶν πιστευόντων, περὶ τῆς ἐν Εοέσῳ κινηθείσης στάσεως ὑπὸ Δημη τρίου τοῦ ἀργυροπόπου κατὰ τῶν ἀποστόλων. « Ἐγέτετο δὲ ἐν τῷ τὸν ᾿Απολλὼ εἶναι ἐν Κορίνθῳ, Παῦλον διελθόντα τὰ ἀνωτερικά μέρη, ἐλθεῖν εἰς Ἔφεσον· καὶ εὐρών τινας μαθητὰς εἶπε πρὸς αὐ τοὺς· Πνεῦμα ἅγιον ἐλάβετε πιστεύσαντες; Οἱ δὲ εἶπον πρὸς αὐτόν· 'Αλλ' οὐδὲ εἰ Πνεῦμα ἅγιον ἔστιν ἡκούσαμεν. Εἶπέ τε πρὸς αὐτούς· Εἰς τί οὖν ἐβαπτίσθητε; Οἱ δὲ εἶπον· Εἰς τὸ Ἰωάννου «estis? Illi vero dixerunt: Joannis baptismate.» βάπτισμα.» Unde hi, cum Ephesi habitarent Joannis habebant baptisma? Fortassis antea profecti erant Jerosolyma et Joannem accesserant ac baptizati erant,neque Jesum noverant, ideoque non dicit eis, Creditis in Jesum? sed, Num Spiritum accépistis? idque cum sciret eos non habere: sed vult ipsos hoc dicere, ut ubi cognoverint quibus careant, statim ea expetant. 144 XIX, 4 8. «Dixit autem Paulus: Joannes «quidem baptizavit baptismo pœnitentiæ, populo «loquens, ut in eum, qui post ipsum venturus erat «crederent, hoc est in Christum Jesum. His au- «ditis, baptizati sunt in nomine Domini Jesu. ■ Cumque imposuisset illis manus Paulus, venit • Spiritus sanctus super eos, et loquebantur lin- «guis ac prophetabant. Erant autem omnes viri • fere duodecim. Ingressus autem synagogam ■ libere loquebatur, ad tres menses disputans et «suadens de regno Dei.» Joannis baptismate vaticinatur, eosque inducit dicens quod hoc vellet Joannis baptisma. Deinde ostenditur parvi momenti fuisse baptisma Joannis. Neque enim dixit remissionis fuisse, sed pœnitentim. Postmodum baptizatos eos in nomine Donini, dicit sub manibus Pauli Spiritum statim accipere. Hunc autem non videbant, nam invisibilis est, sensibile tamen illius efficacim argumentum dabat gratia. Et unus quidem Persarum lingua protinus loquebatur, alter autem Romanorum, tertius vero Indorum, et alius similiter alia quadam: idque p externis propalabat Spiritum in eo esse, qui loquebatur: ostendente Deo quod Spiritus haberet hic intimam potestatem. XIX, 9, 10. «Cum autem quidam indurarentur «nec crederent, maledicentes viæ Domini coram multitudine, digressus ab illis segregavit disci- «pulos, quotidie disputans in schola cujusdamn ty- «ranni. Idque factum est per biennium: ita ut • omnes qui habitabant in Asia audirent sermonem «de Domino Jesu, Judæi simul et Græci.» «Maledicentes viæ.» Yiam dicit Christum aut Επιστάμενος μόνον τὸ βαπτισμα Ιωάννου. Αξιον ζητῆσαι πῶς, εἰ τὸ βάπτισμα μόνον Ιωάννου ἡπίστατο, οὕτως τῷ πνεύματι ἔζει· τὸ γὰρ πνεῦμα οὐχ οὕτως ἐδίδοτο. Καὶ εἰ οἱ μετὰ τοῦτον ἐδεήθησαν τοῦ βαπτίσματος τοῦ Χριστοῦ, πολλῷ μᾶλλον καὶ οὗτος ἐδεήθη ἄν. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν; οὐδε γὰρ ἁπλως ἐφξῆς ἔθηκεν ἀμφότερα. Δοκεῖ τοίνυν οὗτος εἶναι τῶν ἑκατὸν εἴκοσι, τῶν μετὰ τῶν ἀποστόλων βαπτισθέντων· «Εἶπε δὲ Παῦλος· Ιωάννης μὲν ἐβάπτισε βάπτι κ σμα μετανοίας, τῷ λαῷ λέγων, εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτὸν ἵνα πιστεύσωσι, τουτέστιν εἰς τὸν Χρι στὸν Ἰησοῦν. 'Ακούσαντες δὲ ἐβαπτίσθησαν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Καὶ ἐπιθέντος αὐτοῖς τοῦ Παύλου τὰς χεῖρας, ἦλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ᾿ αὐτοὺς, ἐλάλουν τε γλώσσαις καὶ προεφήτεσον. Ησαν δὲ οἱ πάντες ἄνδρες ὡσεὶ δέκα δύο. Εἰσελθὼν δὲ εἰς τὴν συναγωγὴν, ἐπαρρησιά ζετο, ἐπὶ μῆνας τρεῖς διαλεγόμενος καὶ πείθων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ᾿Απὸ τοῦ βαπτίσματος Ιωάννου προφητεύει, καὶ ἐνάγει αὐτοὺς ὅτι τοῦτο βούλεται τὸ βάπτισμα Ἰωάν νου. Εντεῦθεν δὲ δείκνυται ὅτι ἀντελὲς ἦν τὸ βάπτισμα Ιωάννου. Οὐ γὰρ εἶπεν ἀφέσεως, ἀλλὰ μετα· νοίας εἶναι. Εἶτα βαπτισθέντας αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου, φησὶν ὑπὸ τῶν χειρῶν Παύλου εὐθέως τὸ Πνεῦμα λαμβάνειν. Τοῦτο δὲ οὐχ ἑώρων· ἀόρατον γάρ ἐστιν. Αἰσθητὸν δὲ ὅμως τινὰ ἔκεγχον ἐδίδου τῆς ἐνεργείας ἐκείνης ἡ χάρις. Καὶ ὁ μὲν τῇ Περσῶν, ὁ δὲ τῇ Ῥωμαίων, ὁ δὲ τῇ Ἰνδῶν, ὁ δὲ ἑτέρᾳ τινὶ τοι· αὐτῇ εὐθέως ἐφθέγγετο γλώσσῃ. Καὶ τοῦτο ἐφανέρου τοῖς ἔξωθεν, ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστιν ἐν αὐτῷ τῷ φθεγ γομένῳ, δεικνὺς ὁ Θεὸς ὅτι τοῦτό ἐστι τῆς ἐξουσίας τῆς ἀνωτάτω. «Ὡς δέ τινες ἐσκληρύνοντο καὶ ἠπείθουν, κακολογοῦντες τὴν ὁδὸν ἐνώπιον τοῦ πλήθους, ἀποστὰς ἀπ' αὐτῶν, ἀφώρισε τοὺς μαθητάς, καθ᾿ ἡμέραν διαλεγόμενος ἐν τῇ σχολῇ τυράννου τινός. Τοῦτο δὲ ἐγένετο ἐπὶ ἔτη δύο· ὥστε πάντας τοὺς κατοι κοῦντας τὴν ᾿Ασίαν, ἀκοῦσαι τὸν λόγον τοῦ Κυρίου Ιησού, Ιουδαίους τε καὶ Ἕλληνας·» «Κακολογοῦντες τὴν ὁδόν.» Η όδον λέγει τὸν Unde hæc habuerit Heintenius interpres non videmus. Græca e regione posita non respondent et jam pagina superiori leguntur. EDIT.

Χριστόν, ἢ τὴν πίστιν τὴν ἀληθῆ. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ fdem veram: nam hæc via est, quæ deducit ad ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ἐντεῦθεν δὲ διδάσκει ἡμᾶς, ἀπὸ τῶν βλασφημούν των τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ Χωρίζεσθαι τοὺς εἰς αὑτὸν πιστεύοντας. «Δυνάμεις τε οὐ τὰς τυχούσας ἐποίει ὁ Θεὸς διὰ • τῶν χειρῶν Παύλον· ὥστε καὶ ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας ἐπιφέρεσθαι ἀπὸ τοῦ χρωτὸς αὐτοῦ σουδάρια, ἢ σι- «μικίνθια, καὶ ἀπαλλάσσεσθαι ἀπ' αὐτῶν τὰς νόσους. κ τάτε πνεύματα τὰ πονηρὰ ἐξέρχεσθαι ἀπ' αὐτῶν.» «Σουδάρια καὶ σιμικίνθια.» Αμφότερα νομίζω λινοειδῆ εἶναι πλὴν τὰ μὲν σουδάρια ἐπὶ τῆς κεφα λῆς ἐπιβάλλεται, τὰ δὲ σιμικίνθια ἐν ταῖς χερσὶ κατα ἔχουσιν οἱ μὴ δυνάμενοι ωράρια φορέσαι, οἷοί εἰσιν οἱ φοροῦντες ὑπατικὰς στολὰς ἢ γουβία πρὸς τὸ ἀπομάττεσθαι τὰς ὑγρότητας τοῦ προσώπου, οἷον, ἱδρῶτας, πτύελον, δάκρυον, καὶ τὰ ὅμοια. «Επεχείρησαν δέ τινες ἀπὸ τῶν περιερχομένων «Ἰουδαίων ἐξορκιστῶν, ὀνομάζειν ἐπὶ τοὺς ἔχοντας «τὰ πνεύματα τὰ πονηρὰ, τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ιη- «σοῦ, λέγοντες· Ορκίζομεν ὑμᾶς τὸν Ἰησοῦν, ἄν ὁ • Παῦλος κηρύσσει. Ησαν δέ τινες υἱοὶ Σκευᾶ Ἰου «δαίου ἀρχιερέως ἑπτὰ, οἱ τοῦτο ποιοῦντες. 'Απο- «κριθὲν δὲ τὸ πνεῦμα τὸ πονηρὸν, εἶπε· Τὸν Ἰηὰ σοῦν γινώσκω, καὶ τὸν Παῦλον ἐπίσταμαι, ὑμεῖς «δὲ τίνες ἐστέ; Καὶ ἐφαλλόμενος ἐπ᾿ αὐτοὺς ὁ ἄνε «θρωπος ἐν ᾧ ἦν τὸ πνεῦμα τὸ πονηρὸν, καὶ κατα- • κυριεύσας αὐτῶν, ἴσχυσεν ἐπ' αὐτῶν, ὥστε γυ- «μνοὺς καὶ τετραυματισμένους ἐκφυγεῖν ἐκ τοῦ οἴ «κου ἐκείνου. Τοῦτο δὲ ἐγένετο γνωστὸν πᾶσιν «Ἰουδαίοις τε καὶ Ἕλλησι τοῖς κατοικοῦσι τὴν «Εφεσον. Καὶ ἐπέπεσε φόβος ἐπὶ πάντας αὐτοὺς, καὶ • ἐμεγαλύνετο τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ.» «Ἰουδαίων ἐξορκιστῶν.» Αὐτὴ ἡ λέξις δείκνυσιν ὅτι οὐχ ὡς πιστεύοντες τῷ Ἰησοῦ οἱ ἐξορκισταὶ ἐξώρκιζον τὰ ἀκάθαρτα πνεύματα τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ πειράζοντες. Δι᾿ ὃ καὶ ὡς μὴ ὄντες πιστοὶ, ὡς τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμά φησι, τῆς προπετ τείας δεδώκασι πρὸς ἀλίγον δίκην. Διήλεγξε γὰρ αὐτ τοὺς, καὶ τὴν σκηνὴν αὐτῶν φανερὰν ἐποίησε σφόδρα θυμωθεὶς ὁ δαίμων, ὡς ἂν εἴ τις περὶ τῶν ἐσχάτων κινδυνεύων ὑπό τινος ἐχθροῦ διελέγχοιτο, καὶ πάντα εἰς ἐκεῖνον ἀφεῖναι βούλοιτο τὸν θυμόν. «Πολλοί τε τῶν πεπιστευκότων ἤρχοντο ἐξομολοα γούμενοι καὶ ἀναγγέλλοντες τὰς πράξεις αὑτῶν. «Ικανοὶ δὲ τῶν τὰ περίεργα πραξάντων, συνενέγ- «καντες τὰς βίβλους κατέκαιον ἐνώπιον πάντων «καὶ συνεψήφισαν τὰς τιμὰς αὑτῶν, καὶ εὗρον άρο γυρίου μυριάδας πέντε. Οὕτως κατὰ κράτος ὁ λό- «γος τοῦ Κυρίου ηὔξανε καὶ ἴσχυεν. ὡς δὲ ἐπλη «ρώθη ταῦτα, ἔθετο ὁ Παῦλος ἐν τῷ πνεύματι διελ- • θὼν τὴν Μακεδονίαν καὶ ᾿Αχαΐαν, πορεύεσθαι εἰς «Ἱερουσαλήμ, εἰπὼν, ὅτι Μετὰ τὸ γενέσθαι με «ἐκεῖ, δεῖ με καὶ 'Ρώμην ἰδεῖν. ᾿Αποστείλας δὲ εἰς «τὴν Μακεδονίαν δύο τῶν διακονούντων αὐτῷ, Τι- «μόθεον καὶ Ἔραστον, αὐτὸς ἐπέσχε χρόνον εἰς τὴν «Ασίαν. Εγένετο δὲ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον τάρα «χος οὐκ ὀλίγος περὶ τῆς ὁδοῦ. Δημήτριος γάρ τις «ὀνόματι, ἀργυροκόπος, ποιῶν ναούς ἀργυρούς ᾿Αρ α regnum calorum. Hinc autem docet nos, ut ab iis, qui convicia jactant in Filium Dei, separentur qui in eum credunt. ΧΙΧ, 11, 12. «Virtutesque non vulgares edebat Deus per manus Pauli: ita ut etiam super infirmos deferrentur a corpore ejus sudaria et semicinctia,et cederent 145 ab eis morbi, spiritusque pravi egrederentur ab eis. >> «Sudaria et semicinctia.» Utraque existimo linei generis fuisse: attamen sudaria quidem super caput tenduntur, semicinctia vero in manibus tenent qui horaria gestare non possunt, veluti sunt qui consulares gestant stolas aut gubia ad abstergendos a facie humores, nempe sudores, salivam, lacrymas, ac similia. «ΧΙΧ, 13-17. Tentaverunt autem quidam ex circumeuntibus Judæis exorcistis, invocare super eos qui pravos habebant spiritus, nomen Domini Jesu, dicentes: Adjuramus vos per Jesum, quem Paulus prædicat. Erant autem quidam filii Sceva Judæi principis sacerdotum septem, qui hoc faciebant. Respondens autem spiritus malus, dixit: Jesum novi, et Paulum scio, vos autem quinam estis? Et insiliens in eos homo in quo erat spiritus malus, eisque do. minatus, invaluit contra eos, ita ut nudi et vulnerati effugerent de domo illa. Hoc autem innotuit omnibus Judæis simul et Græcis qui habitabant Ephesi ceciditque timor super omnes illos, ac magnificabatur nomen Domini Jesu.» «Judæis exorcistis.» Hæc dictio ostendit quod non tanquam exorcista in Jesum credentes,impuros spiritus adjurabant in nomine Domini, sed tentantes propter quod etiam, cum fideles non essent, sicut impurus spiritus dicit, sum temeritatis brevi pœnas dederunt. Confutavit enim illos, ac fraudem eorum apertam omnino fecit commotus ira spiritus: veluti si quis positus in extremis periculis ab aliquo inimico arguatur, omnemque in illum effundere velit furorem. " ΧΙΧ, 18 34. Multique credentium veniebant ⚫ confirmantes et annuntiantes facta sua. Multi «quoque ex iis qui curiosas artes exercuerant, «comportatos libros 146 exusserunt coram omni- «bus: et supputatis illorum pretiis, inveneruntar- «genti quinquaginta millia. Ita fortiter crescebat «verbum Domini ac confirmabatur. His autem «expletis proposuit Paulus in spiritu transita Mace- «donia et Achaia proficisci Jerosolyma, dicens: «Postquam ibi fuero,oportet meet Romam videre. «Missis autem duobus ex iis qui sibiministrabant, ■ videlicet Timotheo et Erasto, ipse mansit ad tempus «in Asia. Ortus est autem illo tempore tumultus «non exiguus de ipsa via. Quidam enim nomine «Demetrius faber argentarius, qui faciebat delubra «argentea Dianæ, præstabat artificibus non par-

" « ὀλίγην· οὓς συναθροίσας, καὶ τοὺς περὶ τὰ τοιαῦτα «ἐγράτας, εἶπεν· Ανδρες, ἐπιστασθε, ὅτι ἐν ταύ- «τῆς τῆς ἐργασίας ἡ εὐπορία ἡμῶν ἐστι· καὶ θεω «ρεῖτε καὶ ἀκούετε, ὅτι οὐ μόνον Εφέσου, ἀλλὰ σχεδὸν πάσης τῆς Ἀσίας ὁ Παῦλος οὗτος πείσας μετέστησεν ἱκανὸν ὄχλον, λέγων, ὅτι οὐκ εἰσὶ «θεοὶ οἱ διὰ χειρῶν γινόμενοι. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο • κινδυνεύει ἡμῖν τὸ μέρος εἰς ἀπελεγμὸν ἐλθεῖν, «ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς μεγάλης θεᾶς Αρτέμιδος ἱερὸν «εἰς οὐδὲν λογισθῆναι, μέλλειν τε καὶ καθαιρεισθαι τὴν μεγαλειότητα αὐτῆς, ἣν ὅλη ἡ Ἀσία καὶ ἡ οἱ α κουμένη σέβεται. Ακούσαντες δὲ καὶ γενόμενοι • πλήρεις θυμοῦ ἔκραζον λέγοντες· Μεγάλη η Αρ «τεμις Εφεσίων! Καὶ ἐπλήσθη ἡ πόλις όλη τῆς «συγχύσεως, ὥρμησάν τε ὁμοθυμαδὸν εἰς τὸ θέα «τρον συναρπάσαντες Γάϊον καὶ Αρίσταρχον «Μακεδόνας συνεκδήμους του Παύλου. Τοῦ δὲ Παύλου · βουλομένου εἰσελθεῖν εἰς τὸν δῆμον, οὐκ εἴων αὐτὸν «οἱ μαθηταί. Τινὲς δὲ καὶ τῶν ᾿Ασιαρχῶν, ὄντες «αὐτῷ φίλοι, πέμψαντες πρὸς αὐτὸν, παρεκάλουν, «μὴ δοῦναι ἑαυτὸν εἰς τὸ θέατρον. Αλλοι μὲν οὖν κ άλλο τι ἔκραζον. Ην γὰρ ἡ ἐκκλησία συγκεχυ μένη. Καὶ οἱ πλείους οὐκ ᾔδεισαν, τίνος ένεκεν «συνεληλύθεσαν. Ἐκ δὲ τοῦ ὄχλου προεβίβασαν • Αλέξανδρον, προβαλόντων αὑτὸν τῶν Ἰουδαίων. Ὁ «vum quæstum: quibus.convocatis et his qui simi- " τέμιδος, παρείχετο τοῖς τεχνίταις εργασίαν οὐκ «lium rerum erant opifices,dixit: Viri,scitis quod «ex hoc opificio quæstus nobis est et videtis ac «auditis, quod non solum Ephesi, sed per totam «pene Asiam Paulus hic persuasit, avertitque «multam turbam, dicens: Non sunt dii qui mani- «bus fiunt. Non solum autem hæc pars nobis in «periculum venit ne reprobetur, verum etiam ne «magnæ Dianæ templum in nihilum reputetur, «futurumque sit ut etiam destruatur majestas ejus, «quam tota Asia et orbis colit. His auditis repleti «sunt ira, et exclamaverunt, dicentes: Magna «Diana Ephesiorum! Impletaque est tota civitas • confusione, et impetum fecerunt uno animo in «theatrum, correpto Caio et Aristarcho Macedo- «nibus comitibus Pauli. Cumque vellet Paulus «intrare ad populum, non passi sunt discipuli. «Quidam autem ex Asiæ primoribus qui erant «amici ejus, misso ad eum nuntio, rogabant ne «se daret in theatrum.Alii itaque aliud clamabant. «Erat enim concio confusa, et plerique nescie- «bant qua ex causa convenissent. De turba autem «protraxerunt Alexandrum, propellentibus eum «Judæis. Alexander vero postulato manu silentio, «volebat rationem reddere populo. 147 Cumque «cognovissent eum esse Judæum, vox orta est «una ab omnibus ferme ad horas duas clamanti- «bus, Magna Diana Ephesiorum!» «Confitentes et annuntiantes facta. Oportet quemque fidelem dicere peccata sua ac demittere seipsum coarguendo,sic ut non amplius illa faciat, ut justificetur juxta id quod dictum est: «Dic tu primum iniquitates tuas, ut justificeris 18.» Notandum vero etiam in sequentibus quod hi, qui in Christum crediderunt, magicos libros non distraxerunt quanquam pretiosi essent, ut qui pulcherrima quæque eorum quæ in vita gerebantur continebant, sed exusserunt: licet alii hujusmodi ibi adessent, qui eos libros sibi parare vellent. Primum quidem ne quis letiferæ corruptionis,quæ ab illis procedebat particeps fieret. Deinde vero ne quidpiam ex hujusmodi criminis pretio acquirerent. Quemadmodum enim interdictum erat, ne lucrum a fornicatione partum Deo offerretur: ita neque hujusmodi sceleris argentum poni ad pedes ῃ apostolorum justum judicabant, aut facile suscipiendum. ΧΙΧ, 35 40. «Et cum sedasset scriba turbam, «dixit: Viri Ephesii, quis enim est hominum, «qui nesciat Ephesiorum civitatem ædituam esse «magnæ Dianæ deæ et a Jove delapsæ? Cum igi- «tur his nemo contradicat, oportet vos sedatos «esse, nihilque præcipitanter agere. Adduxistis • enim homines istos neque sacrilegos neque con- «tumeliosos in deam vestram. Quodsi Demetrius 10 Isa. XLIII, 9. < «δὲ Αλέξανδρος κατασείσας τὴν χεῖρα, ἤθελεν ἀπο- « · λογεῖσθαι τῷ δήμῳ. Ἐπιγνόντων δὲ ὅτι Ἰουδαῖός «ἐστι, φωνὴ ἐγένετο μία ἐκ πάντων, ὡς ἐπὶ ὥρας δύο • κραζόντων Μεγάλη ἡ "Αρτεμις Εφεσίων!» « « Εξομολογούμενο: καὶ ἀναγγέλλοντες τὰς πραξεις.» Δεῖ πάντα πιστὸν λέγειν τὰς ἑαυτοῦ ἁμαρτ τίας, καὶ ἀποτάττεσθαι διὰ τοῦ ἑαυτὸν ἐλέγχειν, τοῦ μηκέτι ποιεῖν τὰ αὐτὰ, ἵνα δικαιωθῇ κατὰ τὸ εἰρη μένον· Λέγε σὺ πρῶτος τὰς ἁμαρτίας, ἵνα δι καιωθῇς.» Σημειωτέον δὲ καὶ ἐν τοῖς ἐφεξῆς ὅτι καίτοι πολυτίμους οὔτας τὰς γοητικὰς αὑτῶν βίβλους, ὡς τῶν ἐν βίῳ ἔχουσῶν τὰ κάλλιστα, οἱ εἰν Χριστὸν πιστεύσαντες, οὐκ ἐπώλησαν, ἀλλ᾽ ἔκαυσαν, καίτοιγε ἄλλων ἐκεῖσε τοιούτων ὄντων τῶν θελόντων τὰς βίβλους κτήσασθαι, πρῶτον μὲν ἵνα μή τις με τάσχῃ τῆς ἀπ᾽ αὑτῶν ψυχοφθόρου λύμης, ἔπειτα δὲ ἵνα μὴ ἀπὸ τοιαύτης αιτίας κτήσωνται τι. Ωσπερ γὰρ τὸ ἀπὸ πορνείας κέρδος απηγόρευται προσάγειν Θεῷ, οὕτως οὐδὲ τὸ τῆς αἰτίας ταύτης ἀργύριον τες θῆναι παρὰ τοὺς τῶν ἀποστόλων πόδας δίκαιον ἔκρινας ἢ εὐαποδεκτον. «Καταστείλας δὲ ὁ γραμματεὺς τὸν ὄχλον, φη- «σίν· "Ανδρες Ἐφέσιοι, τίς γάρ ἐστιν ἄνθρωπος «ὃς οὐ γινώσκει τὴν Ἐφεσίων πολιν νεωκόρον οὔ «σαν τῆς μεγάλης θεάς Αρτέμιδος καὶ τοῦ Διοπε- «τοῦς; 'Αναντιῤῥήτων οὖν ὄντων τούτων, δέον ἐστὶν «ὑμᾶς κατεσταλμένους ὑπάρχειν, καὶ μηδὲν προπε κ τὲς πράσσειν. Ηγάγετε γὰρ τοὺς ἄνδρας τούτους, «οὔτε ἱεροσούλους, οὔτε βλασφημοῦντας τὴν θεὰν

«ὑμῶν. Εἰ μὲν οὖν Δημήτριος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ «quique cum eo sunt artifices habent adversus " «τεχνίται πρός τινα λόγον· ἔχουσιν, ἀγοραῖοι ἄγον «ται, καὶ ἀνθύπατοί εἰσιν· ἐγκαλείτωσαν ἀλλήλοις. «Εἰ δέ τι περὶ ἑτέρων ἐπιζητεῖται, ἐν τῇ ἐννόμῳ «ἐκκλησίᾳ ἐπιλυθήσεται. Καὶ γὰρ κινδυνεύομεν ἐγκαλεῖσθαι στάσεως περὶ τῆς σήμερον, μηδενὸς «αἰτίου ὑπάρχοντος, περὶ οὐ δυνησόμεθα δοῦναι • λόγον τῆς συστροφής ταύτης. Καὶ ταῦτα εἰπὼν · ἀπέλυσε τὴν ἐκκλησίαν.» " Δείκνυσι πολλὴν εἶναι τὴν δεισιδαιμονίαν τῶν Εφεσίων ὁ γραμματεὺς, ἔκ τε τοῦ κοσμεῖν τὸν ναὸν δ τῆς ᾿Αρτέμιδος, καὶ τὸ εἴδωλον αὐτῆς τιμῆν, ὅπερ καὶ Διοπετὲς ἔλεγον, ὡς ἐκ τοῦ Διὸς πεπτωκός. Ἤτοι γὰρ τὸ ὅστρακον ἔλεγον ἐκεῖνο πάντες Διοπετὲς τὸ ἐξ οὐρανοῦ παρὰ τοῦ Διὸς πεμφθέν, ἤτοι καταπτὴν καὶ γενόμενον ἀπ᾿ οὐρανοῦ ἄγαλμα, ήτοι το Παλλά διον, καθὼς ἐμύθευον οἱ Ἕλληνες πρὸς κατάπληξιν τῶν ἀκεραιοτέρων, ὅπερ ἄνωθεν ἐκ τοῦ Διὸς δια πλασθῆναι ᾤοντο, καὶ οὐκ ἐξ ἀνθρώπων. Η Διοπε τοὺς, τοῦ ναοῦ τοῦ Διὸς ἤτοι τοῦ στρογγυλοειδοῦς. Η καὶ ἱερὸν ἕτερον οὕτως ἐκαλεῖτο παρ᾽ αὐτοῖς. Νεωκόρον δὲ, ἀντὶ τοῦ ἱερόδουλόν φησι. Κόρημα γὰρ ἐστι τὸ σάρωμα, ἀφ᾽ οὗ καὶ νεωχόρος, ὁ τὸν ναὸν κορῶν καὶ σαρῶν. «᾿Αγοραῖοι ἄγονται,» καὶ τὰ ἑξῆς εἶδος ἦν δικαστῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ εὐτελῶν οἱ Αγοραῖοι, οἵτινες ἐδίκαζον τοῖς πένησι καὶ ἀγοραίοις ἀνθρώποις· δι᾿ ὃ καὶ ἀγοραῖοι ἐκαλοῦντο. Ὥσπερ ιἰσιν ἐκδικοι κατὰ πόλεις τινάς· οἱ δὲ ἀνθύπατοι τῆς τῶν πλουσίων ἤ τῶν ἐγκλημάτων δίκης ὑπήκουον. Λέγονται δὲ ἀγοραῖοι καὶ οἱ δικολόγοι, παρὰ τὸ ἀγορεύειν λεχθέντες, ὃ ἐστι δημηγορεῖν. « aliquem causam, forenses judices admittuntur, a et proconsules sunt: accusent invicem. Si quid «autem de rebus aliis quaritis, legitima conten- «tione dirimetur. Nam periculum est ne seditioa tionis hodiernæ rei fiamus, cum nulla subsit • causa, unde poterimus reddere rationem hujus «concursus. Et hic dictis concionem dimisit.» Ostendit historiographus magnam Ephesiorum fuisse superstitionem, tum in ornando Dianæ templo, tum in honorando ejus simulacro, quod e calo quoque delapsum dicebant: διοπετές 148 enim dicitur veluti quod a Jove decidit: sive enim ὄστρακον illud, id est testam, vocarent omnes διοπετές quod e culo missum esset a Jove, sive statuam, quæ devolasset, et a carlo formata esset: sive Pailadium illud, quemadmodum Græci fabulabantur, ad stuporem his qui simpliciores erant imittendum quod superne a Jove formatum esse putabant, et non ab hominibus: in idem redit. Aut διοπετούς, i. a Jove delapsi, nempe templi Jovis; sive templi, quod rotundam habebat formam, aut etiam aliud quoddam templum apud eos ita vocabatur. Dicit autem νεωκόρον, i. æditum sive templum purgantem et ornantem. Nam κόρημα purgatio dicitur, unde νεωκόρος, qui templum ornat ac verrit, nempe adituus. «Forenses judices admittuntur,» etc. Αγοραίοι genus erat humilium in Asia judicum, qui pauperibus ac forensibus hominibus judicabant: propter quod etiam αγοραῖοι vocabantur: quemadmodum sunt ἔκδικοι, i. defensores aut ultores quidam in nonnullis civitatibus: ἀνθύπατοι vero, id est jroconsules erant divitum judices, aut qui criminum causam audiebant. Dicuntur autem et άyopzio: oratores ipsi aut advocati παρὰ τὸ ἀγορεύειν, hoc est a concionando sic dicti. Περίοδος Παύλου, ἐν ᾗ τὰ περὶ θανάτου καὶ ἀνακλή σεως Εὐτύχου διὰ προσευχῆς ἐν Τρωάδι. Παραίνε σίς τε αὐτοῦ ποιμαντικὴ πρὸς τοὺς ἐν Ἐφέσῳ πρεσ βυτέρους· ἐν ᾧ παράπλους Παύλου ἀπὸ Ἐφέσου ἄχρι Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης. «Μετὰ δὲ τὸ παύσασθαι τὸν θόρυβον προσκαλεσά μενος ὁ Παῦλος τοὺς μαθητάς, καὶ ἀσπασάμενος, ἐξῆλθε πορευθῆναι εἰς τὴν Μακεδονίαν. Διελθὼν δὲ τὰ μέρη ἐκεῖνα, καὶ παρακαλέσας αὐτοὺς λόγῳ πολλῷ, ἦλθεν εἰς τὴν Ελλάδα. Ηοιήσας τε μῆνας τρεῖς, γενομένης αὐτῷ ἐπιβουλῆς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων μέλλοντι ἀνάγεσθαι εἰς τὴν Συρίαν, ἐγένετο γνώμη τοῦ ὑποστρέφειν διὰ Μακεδονίας. Συνεί πετο δὲ αὐτῷ ἄχρι τῆς ᾿Ασίας Σωσίπατρος Βερ ῥοαῖος, Θεσσαλονικέων δὲ Ἀρίσταρχος και Σπο κοῦνδος, καὶ Γάϊος καὶ Δε βαῖος καὶ Τιμόθεος. ᾿Ασιανοὶ δὲ Τυχικὸς καὶ Τρόφιμος. Οὗτοι προελθόντες ἔμενον ἡμᾶς ἐν Τρωάδι· ἡμεῖς δὲ ἐξεπλεύσαμεν μετὰ τὰς ἡμέρας τῶν ᾿Αζύμων ἀπὸ Φιλίππων, καὶ ἤλθομεν πρὸς αὐτοὺς εἰς τὴν Τρωάδα ἄχρις ήμε ρῶν πέντε· οὗ διετρίψαμεν ἡμέρας ἑπτά. Ἐν δὲ τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων, συνηγμένων τῶν μαθητῶν τοῦ κλᾶσαι ἄρτον, ὁ Παῦλος διελέγετο αὐτοῖς, μέλλων CAPUT XXIX. Circuitus Pauli, in quo etiam narratur mors Eutychi et a morte revocatio per orationem Pauli. Adhortatio ipsius qualem deceat habere pastsrem, ad presbyteros qui erant Ephesi: in quo est Pauli præternavigatio ab Epheso usque Casareum et Palastinam. ΧΧ, 1-16. «Postquam autem cessavit tumultus, «vocatis ad se Paulus discipulis, et complexus il- «los profectus est, ut iret in Macedoniam. Cum- «que perambulasset partes illas et multo sermone «exhortatus eos fuisset, venit in Græciam, ibique ⚫peractis mensibus tribus cum essent instructæ illi • insidim a Judais soluturo in Syriam, 149 habebat «in animo, ut reverteretur per Macedoniam. Co- «mitatus est autem eum usque ad Asiam Sosipater ⚫ Berrhœensis: Thessalonicensium vero Aristar- • chus et Secundus, et Caius Derbæus ac Timo- «theus Asiani autem Tychius ac Trophimus. «Hi cum præcessissent expectarunt nos Troade: «nos autem abnavigamus post dies Azymorum a ■ Philippis, venimusque ad eos Troadem intra dies «quinque, ubi demorati sumus diebus septem. «Uno autem die sabbatorum, cum venissent discipuli ad frangendum panem, Paulus disse- «

«rebat eis profecturus postridie, protraxitque ser- ἐξιέναι τῇ ἐπαύριον· παρέτεινε τε τὸν λόγον μέχρι «monem usque in mediam noctem. Erant autem «lucernæ mullæ in cœnaculo, ubi erant congre- " «gati. Sedens autem quidam adolescens nomine Eutychus in fenestra, cum degravaretur somno «profundiori, disserente diu Paulo, magis depres- «sus decidit ex tertio cœnaculo deorsum, et «< sublatus est mortuus. Cum descendisset autem • Paulus incubuit super eum et complexus dixit: «Nolite turbari, anima enim ejus in ipso est. * Cumque ascendisset et fregisset panem ac de- «gustasset, diu collocutus usque ad diluculam, «ita demum profectus est. Adduxerunt autem «puerum viventem, et consolationem non medio- «crem acceperunt. Nos autem conscensa navi sol- «vimus versus Asson, inde excepturi Paulum: ita β «enim constituerat ipse, terra iter facturus. Cum • autem convenisset ad nos Asson, recepto eo «venimus Mitylenem: et inde navigantes se- «quenti die venimus contra Chium. Postridie vero «appulimus Samum, et commorati Trogyllii, «proximo die venimus Miletum. Proposuerat enim «Paulus præternavigare Ephesum, ne commoran- «dum ei esset in Asia. Festinabat enim ut si pos- «sibile sibi esset, diem Pentecostes ageret Jeroso- • lymis.» 150 «Caius Derbæus ac Timotheus.» Cæterorum quidem patrias unde orti erant exprimit, notiores eos reddens in Timotheo vero solo nomine contentus est, quod hic a suis moribus et virtute suffciens haberet cognitionis indicium; et quod etiam antea patris illius fecisset mentionem, cum diceret Pervenit autem Derben ac Lystram, et ecce discipulus erat ibi nomine Timotheus. Quod si Derbæus gentilicium nunc est et non proprium; tunc etiam hoc loco fortassis fecit patriæ mentionem. μεσονυκτίου. Ησαν δὲ λαμπάδες ἱκαναὶ ἐν τῷ ὑπέρῴῳ, οὗ ἦσαν συνηγμένοι. Καθήμενος δέ τις νεανίας ονόματι Εὔτυχος ἐπὶ τῆς θυρίδος, καταφερόμενος ὕπνῳ βαθεῖ, διαλεγομένου τοῦ Παύλου, ἐπὶ πλεῖον κατενεχθεὶς ὑπὸ τοῦ ὕήνου, ἔπεσεν ἀπὸ τοῦ τριστέγου κάτω, καὶ ἤρθη νεκρός. Καταβὰς δὲ δ Παῦλος ἐπέπεσεν αὐτῷ· καὶ συμπεριλα βὼν, εἶπε· Μὴ θορυβεῖσθε. Ἡ γάρ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν αὐτῷ ἐστιν. Αναστὰς δὲ καὶ κλάσας ἄρτον καὶ γευεάμενος, ἐφ᾽ ἱκανόν τε ὁμιλήσας ἄχρι αὐγῆς, οὕτως ἐξῆλθεν. Ηγαγον δὲ τὸν παῖδα ζῶντα, καὶ παρεκλήθησαν οὐ μετρίως. Ἡμεῖς δὲ προελθόντες ἐπὶ τὸ πλοῖον, ἀνήχημεν εἰς τὴν Ασσον, ἐκεῖθεν μέλλοντες ἀναλαμβάνειν τὸν Παῦλον· οὕτως γὰρ ἦν διατεταγμένος, μέλλων αὐτὸς πεζεύειν. ὡς δὲ συνέβαλεν ἡμῖν εἰς τὴν Ασσον, ἀναλαβόντες αὐτ τὸν, ἤλθομεν εἰς Μιτυλήνην κἀκεῖθεν ἀποπλεύσ σαντες, τῇ ἐπιούσῃ κατηντήσαμεν ἄντικρυ Χίου. Τῇ δὲ ἑτέρᾳ παρεβάλομεν εἰς Σάμον και μείναντες ἐν Τρωγυλλίῳ, τῇ ἐχομένῃ ἤλθομεν εἰς Μίλητον. Έκρινε γὰρ ὁ Παῦλος παραπλεῦσαι τὴν Ἔφεσον, ὅπως μὴ γένηται αὐτῷ χρονοτριβῆσαι ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ. Εσπευδε, γὰρ εἰ δυνατὸν ἦν αὐτῷ, τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς γενέσθαι εἰς Ἱεροσό λυμα.» «Γάϊος Δερβαίος καὶ Τιμόθεος.» Τῶν μὲν ἄλλων καὶ τὰς πατρίδας λέγει, ὅθεν ἦσαν, γνωριμωτέρους ἐντεῦθεν ποιῶν. Ἐπὶ δὲ Τιμοθέῳ ἡρκέσθη μόνῳ τῷ ὀνόματι, ὅτι τε αὐτὸς ἐκ τῶν αὐτοῦ τρόπων καὶ τῆς ἀρετῆς ἐξαρκοῦ εἶχε τὸ γνώρισμα, καὶ ὅτι καὶ πρὶν μνήμη αὐτοῦ τῆς πατρίδος ἐποιήσαντο, ἐν οἷς ἔλεγε· Κατήντησε δὲ εἰς Δέρβην καὶ Λύστραν, καὶ ἰδοὺ μα θητής τις ἦν ἐκεῖ ὀνόματι Τιμόθεος. Εἰ δὲ καὶ τὸ Δερβαῖος νῦν ἐθνικόν ἐστι καὶ μὴ κύριον, καὶ νῦν τάχα τῆς πατρίδος ἐμνημόνευσεν. «᾿Απὸ δὲ τῆς Μιλήτου πέμψας εἰς Εφεσον, μετα εκαλέσατο τους πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας. Ὡς δὲ παρεϋένοντο πρὸς αὐτὸν, εἶπεν αὐτοῖς. Ὑμεῖς ἐπίστασθε ἀπὸ πρώσης ἡμέρας, ἀφ᾿ ἧς ἐπέβην εἰς τὴ ᾿Ασίαν, πῶς μεθ᾽ ὑμῶν τὸν πάντα χρόνον ἐγε νόμην, δουλεύων τῷ Κυρίῳ μετὰ πάσης ταπεινο - φροσύνης, καὶ πολλῶν δακρύων καὶ πειρασμῶν τῶν συμβάντων μοι ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν Ἰουδαίων, ὡς οὐδὲν ὑπεστειλάμην τῶν συμφερόντων, ΧΧ, 17-21. «Mileto autem missis Ephesum nuntiis, accersivit presbyteros Ecclesim. Cumque pervenissent ad ipsum, dixit eis: vos scitis a primo die dum ingressus sum Asiam, quomodo vobiscum omni tempore fuerim serviens Domino cum omni animi modestia, multisque lacrymis ac tentationibus, quæ mihi acciderunt ex indiis Judæorum; ut nihil suffugerim eorum quæ vobis utilia essent, quin annuntiarem vobis, et docerem vos publice ac per singulas domos, te- τοῦ μὴ ἀναγγεῖλαι ὑμῖν, καὶ διδάξαι ὑμᾶς δημο stificans Judæis simul et Græcis eam quæ erga Deum est pœnitentiam ac fidem erga Dominum nostrum Jesum.» Quoniam multi loquendi modum ignorant, maxime novi testamenti, quo episcopi nominantur presbyteri. ac presbyteri episcopi: hoc tum hinc animadverti potest, tum ex Epistola ad Titum, et ex ea quæ est ad Philippenses, prioreque ad Timotheum. Ex hoc itaque Actorum loco de ea re potest haheri certa persuasio; ita enim scriptum est: Mileto autem missis Ephssum nuntiis, accersivit presbyteros Eccleeiæ, et non dixit episcopos. σίᾳ καὶ κατ' οἴκους, διαμαρτυρόμενος Ἰουδαίοις τε καὶ Ἕλλησι τὴν εἰς τὸν Θεὸν μετάνοιαν, καὶ πίστιν τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν.» Ἐπειδὴ λανθάνει τοὺς πολλοὺς ἡ συνήθεια, μάλιστα τῆς Καινῆς Διαθήκης, τοὺς ἐπισκόπους πρεσβυτέρους ὀνομάζουσα, καὶ καὶ τοὺς πρεσβυτέρους ἐπισκό πους, σημειωτέον τοῦτο ἐντεῦθεν; καὶ ἐκ τῆς πρὸς Τίτον Επιστολῆς, ἔτι δὲ καὶ πρὸς Φιλιππησίους, καὶ ἐκ τῆς πρὸς Τιμόθεον πρώτης. ᾿Απὸ μὲν οὖν Ηρά ξεων ἐντεῦθεν ἔστι πείσθῆναι περὶ τούτου. Γέγρα πται γὰρ οὕτως· ᾿Απὸ δὲ τῆς Μιλήτου πέμψας εἰς Εφεσον, μετεκαλέσατο τοὺς πρεσβυτέρους τῆς Ἐκε

κλησίας, καὶ οὐκ εἴρηκε τοὺς ἐπισκόπους. Εἶτα ἐπι- Deinde subjungit: «In quo vos Spiritus sanctus φέρει· «Ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον ἔθετο ἐπισκό πους, ποιμαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν.» ᾿Απὸ δὲ τῆς πρὸς Τίτον Επιστολῆς, «Καταστήσεις κατά πόλιν πρε σβυτέρους, ὡς ἐγώ σοι διεταξέμην.» ᾿Απὸ δὲ τῆς πρὸς Φιλιππησίους· «Τοῖς οὔτιν ἐν Φιλίπποις σὺν ἐπισκόποις καὶ διακόνοις.» Οἶμαι δὲ ὅτι καὶ ἐκ τῆς προτέρας πρὸς Τιμόθεον αναλογισάμενον τοῦτο ἐκλαβεῖν ἔστι. «Εἴ τις γάρ, φησίν, ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ. Δεῖ οὖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι.» Καὶ μετ᾿ ὀλίγα· «Χήρα καταλεγέσθω μὴ ἐλάττων ἐτῶν ἑξήκοντα.» Κανὼν γάρ ἐστιν Ἐκε κλησίας, διαγράφων ὁποῖον εἶναι δεῖ τὸν τοιοῦτον. «Μετὰ πάσης ταπεινοφροσύνης καὶ πολλῶν δα κρύων.» Ενταῦθα χαρακτῆρα διδασκαλίας δείκνυσι, τὸ ἄφθονον, τὸ ἄκνον, καὶ τὸ συμπαθές. Επασχε γὰρ ὑπὲρ τῶν ἀπολλυμένων, ὑπὲρ τῶν ἀπολλόντων. Καὶ τὸ ταπεινὸν, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ πάσης, φησί, ταπεινοφροσύνης πολλὰ γὰρ εἴδη τῆς ταπεινοορούνης, ἐν λόγῳ ἐν ἔργῳ, πρὸς ἄρχοντας, πρὸς ἀρχομένους «Καὶ τὸ τὰ συμφέροντα λέγειν.» Ην γὰρ ἃ οὐκ ἔδει μαθεῖν. Ωσπερ γὰρ τό τινα κρύπτε σθα: φθόνου, οὕτω τὸ τὸ πᾶν λέγειν αὐτοῖς, ἀνοίας. Καὶ διὰ τοῦ προσέθηκε· Τῶν συμφερόντων, οὐκ εἰπεῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ διδάξαι. «Καὶ νῦν ἰδοὺ ἐγὼ δεδεμένος τῷ πνεύματι πορεύομα: εἰς Ἱερουσαλήμ, τὰ ἐν αὐτῇ συναντήσοντά μο: μὴ εἰδὼς, πλὴν ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατὰ πόλιν διαμαρτύρεται λέγον, ότι δεσμά με καὶ θλί ψεις μένουσιν. Ἀλλ᾿ οὐδενὸς λόγον ποιοῦμαι. Οὐδὲ ἔχω τὴν ψυχήν μου τιμίαν ἐμαυτῷ, ὡς τελειώσαι τὸν δρόμον μου μετὰ χαρᾶς καὶ τὴν διακονίαν, ἣν ἔλαβον παρὰ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, διαμαρτύρασθαι τὸ Εὐαγγέλιον τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Καὶ νῦν ἰδοὺ ἐγὼ οἶδα, ὅτι οὐκ ἔτι ὄψεσθε τὸ πρόσωπόν μου ὑμεῖς πάντες ἐν οἷς διῆλθον, κηρύσσων τὴν βασι λείαν τοῦ Θεοῦ. Διαμαρτύρομαι ὑμῖν ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ, ὅτι καθαρὸς ἐγὼ ἀπὸ τοῦ αἵματος πάντων. Οὐ γὰρ ὑπεστειλάμην ὑμῖν τοῦ μὴ ἀναγγεῖλαι πᾶσαν τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ.» Ἐνταῦθα εἰς τὸ, Δεδεμένος, δεῖ ὑποστίξαι, ἵνα τ διάνοια τοιαύτη· Πορεύομαι εἰς Ἱερουσαλήμ, προ γνοὺς διὰ τοῦ πνεύματος τὰ ἐσόμενα, πορεύομαι δὲ δέσμιος ὤν. Εἶτα ἵνα μὴ δεσμὸν ἢ ἀνάγκην νομίσῃ τις, καὶ ἵνα δείξῃ ὅτι ἑκὼν ἀπέρχεται, φησίν, ὅτι Κατὰ πόλιν δεσμά με καὶ θλίψεις μένουσιν. «Καθα ρός είμι, φησίν, ἀπὸ τοῦ αἵματος πάντων,» εἰ νυ στάξαντες ἀποθάνητε ἀπὸ τοῦ φονευτοῦ τῶν ψυχῶν τὸ γὰρ τοῦ διδασκάλου, φησί, πεποίηκα,τῷ ἀπαγγεῖλαι ὑμῖν τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ. ῎Αρα ὁ μὴ λέγων, ὑπεύ θυνος τοῦ αἵματός ἐστι, τουτέστι τῆς σφαγῆς αὐτῶν. Δείκνυσι τοίνυν ὅτι κἀκεῖνοι ἂν μὴ ποιῶσιν, ὑπεύθυ νοί εἰσι τοῦ ἰδίου αἵματος· δι' δ καὶ φοβεῖ αὐτούς· Προσέχετε οὖν ἑαυτοῖς καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν 10 Tim. 1, 5, 30 Philipp. 1, 1. 8 I Tim. 111. posuit episcopos ad regendum Ecclesiam Dei.» Ex Epistola vero ad Titum: «Et constitues per sin gulas civitates presbyteros sicut ego tibi ordinaram 19.» Ex Epistola ad Philippenses: «Qui sunt Philippis una cum episcopis ac diaconis 20.» Opinor autem quod ex priore quoque ad Timotheum a conjectura idipsum intelligi potest. «Si quis inquit, episcopatum appetit, honestum opus desiderat. Oportet igitur episcopum irreprehensibilem esse 21.» 151 Et post pauca: «Vidua eligaturnon minor sexaginta annis.» Est enim Ecclesiæ regula, describens qualem esse oporteat eum,qui hujusmodi est. «< Cum omni animi modestia multisque lacrymis.» Hoc loco signum doctrinæ demonstrat, nempe invidia fastuque carere accondolescere. Patiebatur namque, et pro peruutibus et pro his qui perdebant.Et item humilitas nec qualiscunque, sed cum omni,inquit, animi modestia sive humilitate: multæ enim sunt humilitatis species, nempe in sermone, in opere,ad principes. ad eos qui gubernantur. «Eorum quæ vobis utilia essent.» Nam erant quæ non expediebat discere. Sicut quædam occultare datur invidiæ, ita rursum rem omnem eis aperire,insipientiæ. Et propterea addidit: Eorum quæ vobis utilia essent, ea inquam non dicere tantum, verum etiam docere. XX, 22-24. «Et nunc ecce ego alligatus Spiritu proficiscor Jerusalem, quæ in ea mihi obventura sunt ignorans, nisi quod Spiritus sanctus per singulares civitates testificatur, dicens quod vincula et afflictiones me maneant. Verum nihil me movet. Neque vitam meam habeo mihi in ullo pretio: ut consummen cursum meum cum gaudio, et ministerium quod accepi a Domino Jesu, ad testificandum Evangelium gratiæ Dei. Et nunc ecce ego scio quod posthac non videbitis faciem meam vos omnes per quos transivi prædicans regnum Dei. Quapropter contestor vos hodierno die, quod mundus ego sim a sanguine omnium. Non enim subterfugi quo minus annuntiarem vobis omne consilium Dei.» Subdistinctio hoc loco ponenda est post dictionem, Alligatus, ut sit hæc sententia: Proficiscor Jerusalem præscius per Spiritum quæ mihi ventura sint, proficiscor autem alligatus. Deinde ne quis catena aut necessitate alligatum existimet, utque ostendat quod sponte proficiscatur: Per singulas, inquit, civitate vincula et afflictiones me manent. «Mundus a sanguine omnium,» si obdormientes occidamini ab homicida animarum: quod enim præceptoris est peregi, nempe ut annuntiarem vobis Dei consilium. Itaque qui non annuntiat, reus sanguinis est, 152 hoc est cædis eorum. Ostendit igitur illos quoque, nisi ea compleverint, reos proprii fore sanguinis: propter quod etiam terret eos. XX, 28-32. «< Attendite igitur vobis cunctoque gre-

gi: in quo vos Spiritus sanctus posuit episcopos ad ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔθετο ἐπισκόπους ποι regendum Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo. Ego enim novi hoc, quod ingressuri sint post discessum meum lupi graves in vos, non parcentes gregi. Et ex vobis ipsis exorientur viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se. Idcirco vigilate, memores quod per triennium nocte ac die non cessaverim cum lacrymis monere unumquemque. Et nunc commendo vos fratres Deo et sermoni gratiæ ipsius, qui potens est superstruere et dare hæreditatem inter sanctificatos omnes. >> μαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἢν περιεποιήσατο διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος. Ἐγὼ γὰρ οἶδα τοῦτο, ὅτι εἰσελεύσονται μετὰ τὴν ἄφιξίν μου λύκοι βαρεῖς εἰς ὑμᾶς, μὴ φειδόμενοι τοῦ ποιμνίου. Καὶ ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀναστήσονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμ μένα, τοῦ ἀποσπᾶν τοὺς μαθητὲς ὀπίσω αὐτῶν. Δι' ὁ γρηγορεῖτε, μνημονεύοντες, ὅτι τριετίαν νύκτα καὶ ἡμέραν οὐκ ἐπαυσάμην μετά δακρύων νουθε τῶν ἕνα ἕκαστον. Καὶ τὰ νῦν παρατίθημι ὑμᾶς ἀδελφοί, τῷ Θεῷ, καὶ τῷ λόγῳ τῆς χάριτος αὐτοῦ, τῷ δυναμένῳ ἐποικοδομῆσαι καὶ δοῦναι ὑμῖν κληρονομίαν ἐν τοῖς ἡγιασμένοις πᾶσιν. Δύο προτάσσει ποιεῖν τοὺς διδασκάλους. Οὔτε γὰρ τὸ ἑτέρους κατορθοῦν μόνον ἔχει κέρδος, οὔτε τὸ ἑαυ Duo præcipit ut faciant præceptores.Neque enim lucrum affert alios tantum corrigere: neque suiipsius curam tantum habere, hujusmodi enim sui- τοῦ μόνου ἐπιμελεῖσθαι· ὁ γὰρ τοιοῦτος φίλαυτος. ipsius tantum amor est. Advertendum autem quod eos appellet nunc episcopos, quos in superioribus dixit presbyteros: aut ideo quod necesse est super rationales Ecclesiæ greges in specula esse: ne quis fide agrotet,ne quis esuriat aut sitiat,an quispiam reprehensione egeat vel coercitione. Aut episcopos vocat hic eos qui vere sunt episcopi XX, 33-38. «Argentum et aurum aut vestem nullius concupivi: sed ipsi scitis quod necessitatibus meis, et his qui mecum sunt suppeditaverint manus hæ. Omnia commonstravi vobis, quod sic laborantes oporteat suscipere imbecilles, ac meminisse verborum Domini Jesu, quoniam ipse dixit: Beatum est dare potius quam accipere. Cumque hæc dixisset, positis genibus suis oravit cum omnibus illis. Magnus autem fletus coortus est omnium, et ruentes in collum Pauli osculabantur eum dolentes, maxime ob sermonem quem dixerat, quod amplius faciem ejus non essent visuri. Et deducebant eum ad navem.» Ꮯ 153 «Argentum et aurum,» etc. Malorum radicem tollit,nempe avaritiam. Neque enim simpliciter dicit,Non accepi, sed, Neque concupivi. Deinde ostendit quod vera eleemosyna ex propriis laboribus fieri debeat egentibus: ex alienis siquidem dare non est honestum. Postmodum ad hujus etiam confirmationem, vaticinium Domini voce dictum esse asserit, quod nunc in Scriptura non invenitur: et fortassis id absque scriptura tradiderunt apostoli. Aut ideo quod ratiocinando quispiam habere potest dictum esse aliis verbis idipsum significantibus.Non dixit autem malum esse accepisse et ita elargiri, sed quod melius sit non accepisse. Hoc enim compassionis est erga imbecilles. Nam dare ex alienis, ne honestum quidem est. Est itaque primus gradus sua abjicere: secundus necessaria sibi suppeditare, tertius etiam aliis: quartus eum qui prædicat, et ita accipiendi potestatem habet, non accipere. Hic itaque multo melior est inopibus. XX, 14. Cum autem contigisset nos ab eis • avulsos solvisse, recto cursu venimus Coum, et Σημειωτέον δὲ ὅτι οὕς ὀπίσω φησὶ πρεσβυτέρους, ὧδε ἐπισκόπους καλεῖ, ἤτοι διὰ τὸ τοὺς πρεσβυτέρους ἀνάγκην ἔχειν ἐποπτεύειν τὰ τῆς ᾿ἐκκλησίας λογικὰ ποίμνια, μή τις ἀσθενῇ τῇ πίστει, μή τις πεινά ἤ διψᾷ, εἰ ἐλέγχου καὶ ἐπιστροφῆς δεῖται. [1 ἐπισκόπους ὧδε τοὺς ὄντως ἐπισκόπους καλεῖ. «Αργυρίου καὶ χρυσίου ἤ ἱματισμοῦ οὐδενὸς ἔπεθύμησα· αὐτοὶ δὲ γινώσκετε ὅτι ταῖς χρείαις μου καὶ τοῖς οὖσι μετ᾿ ἐμοῦ ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες αὗται. Πάντα ὑπέδειξα ὑμῖν, ὅτι οὕτως κοπιῶντας δεῖ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἀσθενούντων. Μνημονεύειν τε τῶν λόγων τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ὅτι αὐτὸς εἶπε· Μακάριόν ἐστι διδόναι μᾶλλον ἢ λαμβάνειν. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, θεὶς τὰ γόνατα αὐτοῦ, σὺν πᾶσιν αὐτ τοῖς προσηύξατο. ἱκανὸς δὲ ἐγένετο κλαυθμὸς πάνω των. Καὶ ἐπιπεσόντες ἐπὶ τὸν τράχηλον τοῦ Παύ. λου, κατεφίλουν αὐτὸν, ὀδυνώμενοι μάλιστα ἐπὶ τῷ λόγῳ, ᾧ εἰρήκει, ὅτι οὐκ ἔτι μέλλουσι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ θεωρεῖν. Προέπεμπον δὲ αὐτὸν εἰς τὸ πλοῖον.» • Αγυρίου ή χρυσίου,» καὶ τὰ ἑξῆς. Τὴν ρίζαν ἀναιρεῖ τῶν κακῶν τὴν φιλαργυρίαν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς φησιν, Οὐκ ἔλαβον, ἀλλ᾽, Οὐδὲ ἐπεθύμησα. Εἶτα δείκνυσιν ὅτι ἡ ἀληθὴς ἐλεημοσύνη ἐκ τῶν ἰδίων κόπων ὀφείλει γίνεσθαι τοῖς ἐνδεέσιν, ἐπεὶ ἐκ τῶν ἀλλοτρίων διδόναι οὐ καλόν. Εἶτα καὶ χρῆσιν εἰς και τασκευήν τούτου διὰ φωνῆς τοῦ Κυρίου εἰρῆσθαί φησιν, ὅπερ νῦν οὐχ εὕρηται ἐν Γραφῇ· καὶ ἴσως ἀγράφως παρέδωκαν οἱ ἀπόστολοι. Η ἐξ ὧν ἄν τις συλλογίσαιτο δυνατὸν εἰρῆσθαι δι' ἐτέρων λέξεων τοῦτο δηλουσῶν. Οὐ τοῦτο δέ φησιν ὅτι κακὸν τὸ λαβεῖν καὶ μεταδιδόναι, ἀλλὰ βέλτιον τὸ μὴ λαβεῖν, Τοῦτο γὰρ συμπαθείας τῆς πρὸς τοὺς ἀσθενεῖς. Τὸ γὰρ ἐκ τῶν ἀλλοτρίων διδόναι οὐ καλόν. Ἔστι τοί νυν εἷς βαθμὸς βίψαι τὰ αὑτοῦ, δεύτερος ἑαυτῷ ἐπαρκεῖν, τρίτος καὶ ἑτέροις, τέταρτος, τὸ καὶ κηρύττοντα καὶ ἐξουσίαν ἔχοντα λαμβάνειν, μὴ λαμβάνειν. Ὥστε πολὺ τῶν ἀκτημόνων οὗτος βελτίων ἐστί. «Ως δὲ ἐγένετο ἀναχθῆναι ἡμᾶς ἀποσπασθέντας «ἀπ' αὐτῶν, εὐθυδρομήσαντες ἤλθομεν εἰς τὴν Κω

« τῇ δε ἐξῆς εἰς τὴν Ρόδον, κακεῖθεν εἰς Πάταρα. Καὶ «sequenti die Rhodum, et inde Pataram. Et nacti εὑρόντες πλοῖον διαπερῶν εἰς Φοινίκην, ἐπιβάντες «ἀνήχθημεν. ᾿Αναφανέντες δὲ τὴν Κύπρον, καὶ • καταλιπόντες αὐτὴν εὐώνυμον, ἐπλέομεν εἰς Συρίαν, καὶ κατήχθημεν εἰς Τύρον· ἐκεῖσε γὰρ ἦν κ τὸ πλοῖον ἀποφορτιζόμενον τὸν γόμον. Καὶ ἀνευα ρόντες δὲ τοὺς μαθητάς, ἐπεμείναμεν αὐτοῦ ἡμέ «ρας ἑπτά· οἵτινες τῷ Παύλῳ ἔλεγον διὰ τοῦ Πνεύ ματος, μὴ ἀναβαίνειν εἰς Ἱερουσαλήμ.» Ο λέγει τοῦτό ἐστι· Μὴ εὑρίσκοντες πλοῖον ἀπερχόμενον εἰς Καισάρειαν, ἀλλ᾽ εἰς Φοινίκην, ἀνήλθο μεν εἰς αὐτό· καὶ Κύπρον δὲ εἰάσαμεν καὶ Συρίαν. Τὸ γὰρ, Καταλιπόντες αὐτὴν εὐώνυμον, οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ᾽ ὅτι οὐδὲ ἐγγὺς γενέσθαι τῆς Συρίας ἔσπευδον. Ἦλθον οὖν εἰς Λυκίαν, καὶ τὴν Κύπρον ἀφέντες, εἰς Τύρον κατέπλευσαν· ἐκεῖσε γὰρ τὸ πλοῖον ἀπεφόρτισε τὸν γόμον. Οὐ τοῦτό φησιν ὅτι τὴν παραίνεσιν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐποιοῖτο, ἀλλ᾽ ὅτι διὰ τοῦ Πνεύματος εἰδότες. Οὐ γὰρ ἁπλῶς αὐτῷ τὰ δεινὰ προὔλεγον, ἀλλ᾽ ὅτι ἀναβῆναι οὐ χρὴ, φειδόμενοι αὐτοῦ. «Οτε δὲ ἐγένετο ἡμᾶς ἐξαρτίσαι τὰς ἡμέρας, ἐξελθόντες ἐπορευόμεθα, προπεμπόντων ἡμᾶς πάντων σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις ἕως ἔξω τῆς πόσ λεως. Καὶ θέντες τὰ γόνατα ἐπὶ τὸν αἰγιαλόν προσευξάμεθα. Καὶ ἀσπασάμενοι ἀλλήλους, ἐπέβημεν εἰς τὸ πλοῖον· ἐκεῖνοι δὲ ὑπέστρεψαν εἰς τὰ ἴδια. Ἡμεῖς δὲ τὸν πλοῦν διανύσαντες ἀπό Τύρου, κατηντήσαμεν εἰς Πτολεμαίδα, καὶ ἀσπασάμενοι τοὺς ἀδελφοὺς, ἐμείναμεν ἡμέραν μίαν παρ' αὐτοῖς. Τῇ δὲ ἐπαύριον ἐξελθόντες οἱ περὶ G τὸν Παῦλον, ἦλθον εἰς Καισάρειαν. Καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸν οἶκον Φιλίππου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ὄντος ἐκ τῶν ἑπτὰ, ἐμείναμεν παρ' αὐτῷ. Τούτῳ δὲ ἦσαν θυγατέρες παρθένοι τέσσαρες προφητεύου σαι.» «Εξαρτίσαι τὰς ἡμέρας.» Τὸ ἐξαρτίσαι ἀντὶ τοῦ, πληρῶσαι, φησί· Μετὰ γὰρ τὸ πληρῶσαι τὰς τεταγ μένας ἡμέρας, τουτέστι μετὰ τὰ ἄζυμα, εἰς Τρωάδα ἦλθον δι᾿ ἡμερῶν πέντε. Σημειωτέον ὅτι τοῦ διακότου Φιλίππου ἦσαν αἱ θυγατέρες, ὥστε οὖν καὶ τῷ κοινωνήσαντι γάμων διακονεῖν ἔξεστι. Σημείωσαι δὲ, ὅτι αἱ προφήτιδες αἱ θυγατέρες αὐτοῦ παρθένοι ἦσαν, καὶ ὅτι ἤσκουν δι᾽ εὐλάβειαν μᾶλλον τοῦτο, ὥστε καὶ προφητείας ἠξιῶσθαι. Ὥστε δῆλον ὅτι περισπούδαστον ἦν καὶ αὐταῖς ἡ παρθενία. Εἰ γὰρ μὴ ἦν περισπούδαστον, οὐκ ἂν προσέθηκεν ὁ συγ γραφεὺς ὅτι καὶ παρθένοι ἦσαν. Αγάβου προφητεία περὶ τῶν συμβησομένων τῷ Παύλῳ ἐν Ἱερουσαλήμ. «Επιμενόντων δὲ ἡμῶν ἡμέρας πλείους, κατ ἦλθέ τις ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας προφήτης ονόματι Αγαβος. Καὶ ἐλθὼν πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἄρας τὴν ζώνην τοῦ Παύλου, δήσας τε αὐτοῦ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, εἶπε· Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, οὕτως «navem quæ trajiceret in Phoenicen, ea conscensa • solvimus. Cumque cepisset nobis apparere Cy- " «prus, relicta ea ad sinistram, navigavimus versus Syriam, et delati sumus Tyrum: nam huc navis exponebat onus. Repertisque discipulis mansimus «< ibidem diebus septem: qui Paulo dicebant per «Spiritum, ne ascenderet Jerusalem.» Tantum est ac si diceret: Cum navem non inveniremus abeuntem Cæsaream, sed in Phoenicen, illum conscendimus: Cyprum autem et Syriam præterlegimus. Quod enim ait, Relicta ea ad sinistram, non temere dictum est, sed quod neque Syriæ appropinquare studebant. Venerunt ergo iu Lyciam, relictaque Cypro, descenderunt navigio Tyrum, nam eo exposuit navis onus. «Qui dicebant per Spiritum.»Non intelligit quod per Spiritum adhortatio fieret, sed quod per Spiritum noverant. Neque enim aperte pericula prædicebant, sed quod non expediret ascendere, idque compassione moti dicebant. 154 ΧΧ, 5-9.. Cumque dies explessemus, profecti ibamus, deducentibus nos omnibus una cum uxoribus et filiis, donec exissemus civitatem: positisque genibus in littore precati sumus. Et consalutatis inviccm, nos navem conscendimus, illi vero redierunt ad sua. Nos autem navigatione explicita a Tyro descendimus Ptolemaidam, salutatisque fratribus mansimus diem unum cum illis. Postridie vero nos, qui eramus cum Paulo, egressi venimus Cæsaream. Et ingressi domum Philippi evangelistæ, qui erat unus e septem, mansimus apud eum. Huic autem erant quatuor filiæ virgines prophetantes. >> Εξαρτίσαι τὰς ἡμέρας. Verbum ἐξαρτίσαι ponit pro complere. Nam postquam completi fuissent constituti dies, hoc est post dies azymorum, vererunt Troadem diebus quinque. Advertendum filias fuisse Philippo diacono. Itaque diaconi esse possunt et hi qui participes fuerunt nuptiarum. Animadverte præterea quod prophetides ejus filiæ virgines erant, et quod propter pudorem magis hoc assequebantur ut et prophetia diguæ haberentur. Manifestum itaque est quod magno studio servaba tur apud eos virginitas: nisi enim digna esset pro qua certaretur, nequaquam addidisset scriptor historia, quod etiam virgines erant. CAPUT XXX. Agabi prophetia de his quæ futura erant, ut Paulo Jerosolymis contingerent. ΧΧΙ, 10-14. «Cumque permaneremus dies complures, advenit quidam a Judma propheta nomine Agathus. Is cum ad nos pervenisset, tulit cingulum Pauli, et alligans sibi manus et pedes, dixit: Hæc dicit Spiritus sanctus: Virum cujus est cingulum hoc, sic alligabunt Jerosolymis Ju-

155 dei, tradentque in manus gentium. Cum δήσουσιν ἐν Ἱερουσαλήμ Ἰουδαῖοι, καὶ παραδώ que hæc audivissemus, rogabamus et nos et qui illius loci erant, ne ascenderet Jerusalem. Tunc respondit Paulus, ac dixit: Quid facitis flentes et affligentes cor meum? Ego non solum vinciri, sed et mori paratus sum Jerosolymis pro nomine Domini Jesu. Et cum ille non persuaderetur, acquievimus dicentes:» Domini voluntas fiat. CAPUT XXXI. Adhortatio Jacobi ad Paulum, eo quod Paulus diceretur non judicare Hebræos circumcidendos. ΧΧΙ, 15-25. «Post hos autem dies parati conscendebamus Jerusalem. Venerunt autem una quidam ex discipulis a Cæsarea nobiscum, adducentes secum apud quem hospitaremur, Mnasonem quemdam Cyprum veterem discipulum. Cumque venissemus Jerosolyma, libenter exceperunt nos fratres. Postero vero die introibat Paulus nobiscum ad Jacobum, omnesque conve nerunt presbyteri. Quos ubi salutasset, narrabat per singula, quæ Deus fecisset in gentibus per ministerium ipsius. At illi cum audissent, glorificabant Deum, dixeruntque ei: Vides, frater, quot millia sint Judæorum qui crediderunt? omnesque studiosi sectatores sunt legis. Audierunt autem de te quod defectionem doceas a Mose omnes qui inter gentes sunt Judæos, dicens, non debere eos circumcidere filios, neque secundum instituta vivere. Quid est ergo? Omnino oportet convenire multitudinem, audient enim te venisse. Hoc ergo fac quod tibi dicimus. Sunt nobis quatuor viri votum habentes super se; his assumptis 156 purifica te cum illis, et impende super illis, ut radant capita, sciantque omnes quod quæ de te audierunt nihil sunt, sed ambulas et ipse custodiens legem. De gentibus autem quæ crediderunt nos significavimus, decernentes, ne quid hujusmodi observent nisi ut caveant ab idolothytis et sanguine, et suffocato, et scortatione.» «Επισκευασάμενοι.» » Hoc est, cum ea quæ ad iter necessaria erant accepissemus. «Vides, frater, quot millia.» Consilium ei dant et non jubent Jacobus et qui cum eo erant, propter quod etiam suadent.Nam dispensationis erat illa condescensio non legislationis.Itaque prædicationis offensio aut impedimentum non erat, sed dispensatio. Nam qui Jerosolymis ex Judæis crediderant, instituta legalia adhuc servare volebant. «His assumptis purifica te cum illis.» Suadent ei ut opere defensionem paret, non sermone.Hoc itaque dicunt; Tu porrige, quæ juxta legem offeruntur pro eis, hostias; ut suspicionem solvas, et ostendas quod non solum non doceas quæ legi contraria sunt, imo quod et ipse serves quæ in lege jubentur. Ne autem dicat, Si gentes hoc didicerint, offendiculum inde patienσοισιν εἰς χεῖρας ἐθνῶν. Ὡς δὲ ἠκούσαμεν ταυτα, παρεκαλοῦμεν ἡμεῖς τε καὶ οἱ ἐντόπιοι, τοῦ μὴ ἀναβαίνειν αὐτὸν εἰς Ἱερουσαλήμ. Απεκρίθη τε ὁ Παῦλος, Τί ποιεῖτε κλαίοντες καὶ συνθρύπτοντές μου τὴν καρδίαν; Ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν εἰς Ἱερουσαλήμ έτοιμως ἔχω ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Μὴ πειθομένου δὲ αὐτοῦ, ἡσυχάσαμεν, εἰπόντες· Τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου γενέσθω.» Παραίνεσις Ιακώβου πρὸς Παῦλον; περὶ τοῦ μὴ δοκεῖν Εβραίους περιτέμνεσθαι. «Μετὰ δὲ τὰς ἡμέρας ταύτας ἐπισκευασάμενοι, ἀνεβαίνομεν εἰς Ιερουσαλήμ. Συνήλθον δὲ καὶ τῶν μαθητῶν ἀπὸ Καισαρείας σὺν ἡμῖν, ἄγοντες παρ' ᾧ ξενισθῶμεν, Μνάσωνί τινι Κυπρίῳ ἀρχαίῳ μαθητῇ. Γενομένων δὲ ἡμῶν εἰς Ἱεροσόλυμα, ἀσμένως ἐδέξαντο ἡμᾶς οἱ ἀδελφοί. Τῇ δὲ ἐπιούσῃ εἰσῄει ὁ Παῦ λος σὺν ἡμῖν πρὸς Ἰάκωβον, πάντες τε παρεγένοντο οι πρεσβύτεροι. Καὶ ἀσπασάμενος αὐτοὺς, ἐξηγεῖτο καθ᾿ ἕν ἕκαστον, ὧν ἐποίησεν ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἔθνεσι διὰ τῆς διακονίας αὐτοῦ. Οἱ δὲ ἀκούσαντες, ἐδόξαζον τὸν Κύριον, εἶπὸν τε αὐτῷ· θεωρεῖς, ἀδελφὲ, πόσαι μυριάδες εἰσὶν Ιουδαίων τῶν πεπιστευκότων; καὶ πάντες ζηλωταὶ τοῦ νόμου ὑπάρχουσι. Κατηχή - θησαν δὲ περὶ σοῦ, ὅτι ἀποστασίαν διδάσκεις ἀπὸ Μωσέως, τοὺς κατὰ τὰ ἔθνη πάντας Ἰουδαίους, λέγων, μὴ περιτέμνειν αὐτοὺς τὰ τέκνα, μηδὲ τοῖς ἔθεσι περιπατεῖν. Τί οὖν ἐστι; Πάντως δεῖ πλῆθος συνελθεῖν· ἀκούσονται γὰρ ὅτι ἐλήλυθας. Τοῦτο οὖν ποίησον, ὃ σοι λέγομεν. Εἰσὶν ἡμῖν ἄνδρες τέσσαρες εὐχὴν ἔχοντες ἀφ' ἑαυτῶν· τούτους παραλαβών, ἀγνίσθητι σὺν αὐτοῖς, καὶ δαπάνησον ἐπ' αὐτοῖς, ἵνα ξυρήσωνται τήν κεφαλὴν, καὶ γνῶσι πάντες, ὅτι ὧν κατήχηνται περὶ σοῦ οὐδέν ἐστιν, ἀλλὰ στοιχεῖς καὶ αὐτὸς τὸν νόμον φυλάσσων. Περὶ δὲ τῶν πεπιστευκότων ἐθνῶν ἡμεῖς ἐπεστείλαμεν, κρίναντες, μηδὲν τοιοῦτον τηρεῖν αὐτοὺς, εἰ μὴ φυλάσσεσθαι αὐτοὺς τό τε εἰδωλόθυτον, καὶ τὸ αἷμα, καὶ πνικτὸν, καὶ πορνείαν.» » «Επισκευασάμενοι.» Τουτέστι, τὰ πρὸς ὁδοιπο ρίαν λαβόντες. «θεωρεῖς, ἀδελφὲ, πόσαι μυριάδες. Συμβουλεύουσιν, οὐκ ἐπιτάττουσι τούτῳ οἱ περὶ τὸν Ιάκωβον· ὅθεν καὶ πείθουσιν. Οικονομίας γὰρ ἦν ἡ συγκατάβασις, οὐ νομοθεσίας. Οὐκ ἄρα ἐγκοπὴ τοῦ κηρύγματος τοῦτο ἦν, ἀλλ᾽ οἰκονομία. Οἱ γὰρ ἐν Ἱεροσολύμοις πιστεύσαντες ἀπὸ Ἰουδαίων, τὰ ἔθη τὰ νομικὰ ἤθελον ἔτι φυλάττειν. «Τούτους παραλαβὼν ἁγνίσθητι σὺν αὐτοῖς.» Εργῳ τὴν ἀπολογίαν ποιῆσαι αὐτῷ συμβουλεύουσιν, οὐ λόγῳ. Τοῦτο οὖν φασι· Τὰς προσφερομένας ὑπὲρ αὐτῶν κατὰ τὸν νόμον θυσίας, σὺ παρασχε, ἵνα λύσῃς τὴν ὑποψίαν, καὶ δείξῃς, ὅτι οὐ μόνον οὐ διδάσκεις ἔξω τοῦ νόμου, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ αὐτὸς φυλάττεις τὰ ἐν τῷ νόμῳ. Ἵνα δὲ μὴ λέγῃ, ὅτι ᾿Αν τὰ ἔθνη τοῦτο μάθωσι, σκανδαλεσθήσονται, ἐπάγει λοιπόν· «Περὶ δὲ τῶν πεπιστευ-

į κότω. ἐθνῶν ἡμεῖς ἐπεστείλαμεν, φησί, μηδὲν τοι- tur, deinceps subjungit: De gentibus autem qua οὗτον τηρεῖν αὐτούς. Ωσπερ οὖν ἡμεῖς ἐκείνοις ἐπε ετάξαμεν, καίτοι Ἰουδαίοις κηρυττοντες, οὕτω καὶ σὺ τοῖς ἔθνεσι κηρύττων, σύμπραξον ἡμῖν. Συγκα τάβασις γὰρ τοῦτό ἐστι, μηδὲν ὑποπτεύσης. Καὶ τὸ ἐν Ιεροσολύμοις δὲ τοῦτο ποιεῖν φορητον. Ποίησον οὖν τοῦτο ἐνταῦθα, ἵνα ἐξῇ σοι ἔξω ποιεῖν ἐκεῖνο. Εἶτα ἐπείσθη αὐτοῖς, καὶ ἐξυρᾶτο καὶ πάντα τὰ Ἰουδαϊκὰ ἐπετέλεσεν. Περὶ τῆς ἐν Ιερουσαλήμ κατὰ τοῦ Παύλου κινη θείσης αταξίας, ὅπως τε αὐτὸν ὁ χιλίαρχος τοῦ πλήθους ἐξαιρεῖται. Ἐν ᾧ Παύλου κατά στασις περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῆς εἰς ἀποστολὴν αὐτ τοῦ κλήσεως. Περὶ ὧν ὁ Ανανίας εἶπε πρὸς τὸν Παῦλον ἐν Δαμασκώ, ὁπτασίας те και φωνῆς Θεοῦ γενομένης ποτὲ πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ἱερῷ ὅτι μέλλων ἐπὶ τούτοις ὁ Παῦλος τύπτεσθαι, εἰπὼν ὅτ, 'Ρωμαῖός εἰμι, ἀνέθη. crediderunt nos significavimus ne quid hujusmodi observent Quemadmodum ergo nos illis hæc jussimus. cum tamen Judæis prædicemus, ita et tu qui gentibus prædicas, opitulare nobis. Condescensio hæc est,ne quid verearis. Et hoc Jerosolymis facere tolerabile est. Hic ergo fac istud, ut tibi foris liceat illud facere. Tandem persuasus est ab eis et abrasus est, omniaque Judaica instituta perfecit. 157 CAPUT XXXII. De commotione mota Jerosolymis adversus Paulum, et quomodo ipsum tribunus a multitudine eripuerit: in quo etiam narrat ordine Paulus de seipso, suisque ad apostolatum vocatione. De his quæ ad Paulum dixit Ananias, ac visione voceque Dei ad eum quondam in templo facta: et cum post hæc ab eis verberandus esset Paulus, ubi se Romanum esse dixisset liberatus est. XXI, 26-38. «Tunc Paulus, assumptis viris, in sequenti die cum eis purificatus intravit in templum, annuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. Dum autem jam septem dies pene expleti essent, Judæi qui ab Asia erant, cum vidissent eum in templo, conturbarunt totum populum, et injecerunt in eum manus clamentes: Viri Israelitæ, succurrite. Hic est homo qui adversus populum et legem, et locum hunc omnes ubique docet insuper et Græcos induxit in templum, et profanavit sanctum locum hunc. Viderant namque Trophimum Ephesinum in civitate cum ipso,quem existimarunt quod in templum induxisset Paulus. Commotaque est universa civitas, et factus est concursus populi, et apprehensum Paulum protrahebant e templo, statimque clausæ sunt fores. Quærentibus autem illum occidere, nuntiatum est tribuno cobortis, quod tota conturbata esset Jerusalem. Qui statim assumptis militibus ac centurionibus, decurrit ad 158 illos. Illi autem cum vidissent tribunum ac milites, cessaverunt percutere Paulum. Tunc accedens tribunus apprehendit eum, jussitque alligari catenis duabus, et interrogabat quisnam esset, et quid fecisset. Alii autem aliud clamabant in turba. Cumque nihil certi cognoscere posset præ tumultu, jussit duci eum in castra. Et cum venisset ad gradus, contigit ut portaretur a militibus propter violentiam turbæ. Sequebatur enim populi multitudo clamans Tolle eum. Et dum cœpisset duci in castra Paulus, ait tribuno: Licetne mihi loqui ad te? Qui dixit: Græce nosti? Nonne tu es ille Ægyptius, qui ante hos dies tumultum concitasti et eduxisti in desertum quatuor millia virorum sicariorum?» «Τότε ὁ Παῦλος, παραλαβὼν τοὺς ἄνδρας, τῇ ἐγομένῃ ἡμέρᾳ σὺν αὐτοῖς ἀγνισθεὶς εἰσῄει εἰς τὸ Ιερόν, διαγγέλλων τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγνισμοῦ, ἕως οὗ προσηνέχθη ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν ἡ προσφορά. ὡς δὲ ἔμελλον αἱ ἑπτὰ ἡμέραι συντελεῖσθαι, οἱ ἀπὸ τῆς Ασίας Ἰουδαῖοι, θεασάμενο: αὐτὸν ἐν τῷ ἱερῷ, συνέχεον πάντα τὸν ὄχλον, καὶ ἐπέβαλον τὰς χεῖρας ἐπ᾿ αὐτὸν, κράζον• τες. 'Ανδρες Ισραηλίται, βοηθεῖτε. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ὁ κατὰ τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦ νόμου, καὶ τοῦ τόπου τούτου πάντας πανταχοῦ διδάσκων. Ἔτι τε καὶ Ἕλληνας εἰσήγαγεν εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ κεκοίνωκε τὸν ἄνιον τόπον τοῦτον. Πίσαν γὰρ ἕω· ρακότες Τρόφιμον τὸν Ἐφέσιον ἐν τῇ πόλει σὺν αὐαῷ, ὃν ἐνόμιζον, ὅτι εἰς τὸ ἱερὸν εἰσήγαγεν ὁ Παῦλος. Ἐκινήθη τε ἡ πόλις όλη, καὶ ἐγένετο συνδρομὴ τοῦ λαοῦ· καὶ ἐπιλαβόμενοι τοῦ Παύλου, εἴλκον αὐτὸν ἔξω τοῦ ἱεροῦ, καὶ εὐθέως εκλείσθησαν αἱ θύραι. Ζητούντων δὲ αὐτὸν ἀποκτεῖναι, ἀνέβη φάσις τῷ χιλιάρχῳ τῆς σπείρας, ὅτι ὅλη συγκέχυται Ἱερουσαλήμ. ὓς ἐξαυτῆς παραλαβών στρα τιώτας καὶ ἑκατοντάρχους, κατέδραμεν ἐπ᾿ αὐτούς. Οἱ δὲ ἰδόντες τὸν χιλίαρχον καὶ τοὺς στρατιώτας, ἐπαύσαντο τύπτοντες τὸν Παῦλον. Ἐγγίσας δὲ ὁ χιλίαρχος ἐπελάβετο αὐτοῦ, καὶ ἐκέλευσε δεθῆναι ἀλύσεσι δυσὶ, καὶ ἐπυνθάνετο τίς ἂν εἴη, καὶ τί ἐστι πεποιηκώς. Αλλοι δὲ ἄλλο τι ἐβόων ἐν τῷ ὄχλῳ. Μὴ δυνάμενος δὲ γνῶναί τι ἀσφαλὲς διὰ τὸν θόρυ βον, ἐκέλευσεν άγεσθαι αὐτὸν εἰς τὴν παρεμβολήν. " Ὅτε δὲ ἐγένετο ἐπὶ τοὺς ἀναβαθμούς, συνέβη βα στάζεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν, διὰ τὴν βίαν τοῦ ὄχλου. Ἠκολούθει γὰρ ἐὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ, κράζον. Αίρε αὐτόν. Μέλλων τε εἰσάγεσθαι εἰς τὴν παρεμβολὴν ὁ Παῦλος, λέγει τῷ χιλιάρχῳ· Εἰ Εξεστί μοί εἰπεῖν πρὸς σέ; Ὁ δὲ ἔφη, Ελληνιστί γινώσκεις; Οὐκ ἄρα σὺ εἶ ὁ Αἰγύπτιος, ὁ πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν ἀναστατώσας, καὶ ἐξαγαγὼν εἰς τὴν ρίων;» Αἶρε αὐτόν.» Εθος τοῖς Ἰουδαίοις ταύτην λέγειν τὴν φωνὴν κατὰ τῶν δικαίων, ὡς καὶ κατὰ τοῦ PATROL. GR. CXVIII. ἔρημον τους τετρακισχιλίους ἄνδρας τῶν Σικα * Tolle eum.» Hanc vocem moris erat Judæis dicere adversus justos: quemadmodum etiam con-

tra Dominum: Tolle, tolle, hoc est aufer eum eA Κυρίου, «Αίρε αυτόν, ἀντὶ τοῦ, Επαρον αὐτὸν ἐκ τῶν vivis. Alii vero dicunt hoc esse quod Romana consuetudine apud nos dicunt: Inter signa eum injice. << Nonne tu es ille Ægyptius?» Hic Ægyptius homo quidam erat rerum novarum studiosus et impostor ac praestigiator. Volens ergo diabolus Paulum facere participem criminum quæ sibi congruebant, quemadmodum etiam sub Christo tempore illo, incitavit ipsum ut portentosa operaretur inter Judæos. Quoniam autem dicit tribunus: Nonne tu es ille Egyptius, hanc protinus suspicionem a se rejecit declarato genere ac religione. Etenim alibi dicit sese legitimum Christi cultorem. Vocantur autem sicarii latrones, genere ensium utentes qui proxime ad eorum accedunt magnitudinem quos Psrsæ acinacas dicunt: inflexione vero ac curvatura iis similes sunt quos Romani sicas appellant: a quibus etiam illi latrocinium exercentes appellationem acceperunt. Alii vero sectam quamdam apud Judæos esse dicebant. Tres siquidem apud Judæos sectæ erant in genere, nempe Pharisæi, Sadducæi et Esseni: hique vitam severiorem ducebant, invicem diligentes, ac temperate admodum viventes: ideo quoque Esseni dicebantur quasi ὅσιοι, i. sancti: alii vero Sicarios ipsos appellabant, sive zelotas. 159 ΧΧΙ, 39, 40; XXII, 1-29. «Dixit autem Paulus: Ego quidem homo sum Judæus Tarsensis, non obscuræ Cilicum civitatis civis. Rogo autem te, permitte mihi loqui ad populum. Cumque ille permisisset, Paulus stans in gradibus, annuit manu ad plebem: et magno silentio facto alloζώντων. Αλλοι δὲ οὕτω φασί, τουτέστιν ὅ παρ' ἡμῖν λέγουσι κατὰ τὴν Ῥωμαϊκὴν συνήθειαν· Ἐν τοῖς σίγνοις αὐτὸν ἔμβαλε. «Οὐκ ἂρα σὺ εἶ ὁ Αἰγύπτιος.» Οὗτος ὁ Αἰγύπτιος, ἂνθρωπός τις ἦν νεωτεροποιὸς καὶ στατιασὴς καὶ ἀπατεῶν καὶ γόης. Καὶ θέλων ὁ διάβολος κοινωνὸν ποιεῖν Παῦλον τῶν ἐκείνῳ προσο ηκόντων ἐγκλημάτων, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, διήγειρεν αὐτὸν τερατεύε σθαι ἐν τοῖς Ἰουδαίοις. Ἐπειδὴ δέ φησιν ὁ χιλίαρ χος, Σὺ εἶ ὁ Αἰγύπτιος, εὐθέως αὐτὸν ταύτης ἀπὸ ήγαγε τῆς ὑποψίας, καὶ τὸ ἔθνος εἰπὼν, καὶ τὴν θρησκείαν. Καὶ γὰρ ἀλλαχοῦ ἔννομον ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ καλεῖ. Σικάριοι δὲ λέγονται λῃσταὶ ξιφειδίοις χρώμενοι, παραπλησίοις μὲν τὸ μέγεθος τοῖς τῶν Περσῶν ἀκινάκαις, ἐπικαμπέσι δὲ καὶ ὁμοίοις ταῖς ὑπὸ Ῥωμαίων καλουμέναις σίκαις, ἀφ᾽ ὧν καὶ τὴν προσηγορίαν οἱ λῃστεύοντες ἔλαβον. Αλλοι δὲ αἱρεσίν τινα παρὰ Ἰουδαίοις ἔφασαν εἶναι· Τρεῖς γάρ εἰσιν αἱρέσεις γενικαὶ παρὰ Ἰουδαίοις, Φαρισαῖοι, Σαδδουκαῖοι, καὶ Ἐσσηνοί· οὗτοι τὸν βίον σεμνότερον ἀσκοῦσι, φιλάλληλοι ὄντες καὶ ἐγκρατεῖς· διὸ καὶ Εσσηνοί προσαγορεύονται, ήγουν ὅσιοι· ἄλλοι δὲ αὐτοὺς Σικαρίους ἐκάλεσαν, ήγουν ζηλωτάς. quebatur lingua Hebræa, dicens: Viri fratres et patres, audite meam quam nunc ad vos loquor excusationem. Cum autem audissent quod Hebræa lingua sibi loqueretur, magis præstiterunt silentium, et dixit: Ego quidem sum vir Judaeus, natus in Tarso Cilicia, cæterum educatus in hac civitate ad pedes Gamalielis, institutus accurate in patria lege, Dei zelo ductus, sicut et vos omnes estis hodie qui hanc viam persecutus sum usque ad mortem, alligans tradensque in carceres viros pariter ac mulieres: sicut et princeps sacerdotum mihi testis est et universa seniorum congregatio: a quibus etiam epistolis ad fratres acceptis Damascum proficiscebar, adducturus et illos qui ibi essent vinctos Jerusrlem ut punirentur. Accidit autem iter facienti et appropinquanti ῃ Damasco circiter meridiem, ut subito de cœlo circumfulgeret me lux multa, cecidique in solum, et audivi vocem dicentem mihi: Saul, Saul, quid me persequeris? Ego vero respondi: Quis es, Domine? Dixitque ad me: Ego sum Jesus Nazarenus, quem tu persequeris. Et qui mecum erant, lumen quidem viderunt et exterriti sunt, vocem autem non audierunt ejus qui loquebatur mecum. Dixi autem: Quid faciam, Domine? Dominus autem dixit mihi: Surge et vade Damascum, et ibi dicetur tibi de omnibus quæ ordinata sunt ut tu facias. Cumque non viderem præ • Εἶπε δὲ ὁ Παῦλος· Ἐγὼ ἄνθρωπος μέν εἰμι Ἰουδαῖος Ταρσεύς, τῆς Κιλικίας οὐκ ἀσήμου πό λεως πολίτης. Δέομαι δέ σου, ἐπίτρεψόν μοι λαλή σαι πρὸς τὸν λαόν. Επιτρέψαντος δὲ αὐτοῦ, ὁ Παῦ λος ἑστὼς ἐπὶ τῶν ἀναβαθμῶν, κατέσεισε τῇ χειρὶ τῷ λαῷ. Πολλῆς δὲ σιγῆς γενομένης, προσεφώνει τῇ Ἐβραΐδι διαλέκτῳ. Ανδρες ἀδελφοὶ καὶ πα τέρες, ἀκούσατέ μου τῆς πρὸς ὑμᾶς νῦν ἀπολογίας. Ακούσαντες δὲ ὅτι Εβραίοι διαλέκτῳ προσφωνεί αὐτοῖς. μᾶλλον παρέσχον ἡσυχίαν, καί φησιν· Ἐγὼ μέν εἰμι ἀνὴρ Ἰουδαῖος, γεγεννημένος ἐν Ταρσῷ τῆς Κιλικίας, ἀνατεθραμμένος δὲ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ παρὰ τοὺς πόδας Γαμαλιήλ, πεπαιδευμένος κατὰ ἀκρίβειαν τοῦ πατρῴου νόμου, ζηλωτής ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ, καθὼς πάντες ὑμεῖς ἐστε σή μερον· ὃς ταύτην τὴν ὁδὸν ἐδίωξα ἄχρι θανάτου, δεσμεύων και παραδιδοὺς εἰς φυλακὰς ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας· ὡς καὶ ὁ ἀρχιερνὺς μαρτυρεῖ μοι καὶ πᾶν τὸ πρεσβυτέριον. Παρ' ὧν καὶ ἐπιστολὰς δεξάμενος πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς, εἰς Δαμασκὸν ἐπο ρευόμην, άξων καὶ τοὺς ἐκεῖσε ὄντας δεδεμένους εἰς Ἱερουσαλὴμ ἵνα τιμωρηθῶσιν. Εγένετο δέ μοι πορευομένῳ καὶ ἐγγίζοντι τῇ Δαμασκώ περί με σημβρίαν, ἐξαίφνης ἐκ τοῦ οὐρανοῦ περιαστρέψαι φῶς ἱκανὸν περὶ ἐμέ· ἔπεσόν τε εἰς τὸ ἔδαφος, καὶ ἤκουσα φωνῆς λεγούσης μοι· Σαούλ, Σαούλ, τί με διώκεις; Ἐγὼ δὲ ἀπεκρίθην, Τίς εἶ, Κύριε; Επέ τε πρός με· Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραίος, δν σὺ διώκεις Οἱ δὲ σὺν ἐμοὶ ὄντες τὸ μὲν φῶς ἐθεάσαντο, καὶ ἔμφοβοι ἐγένοντο, τὴν δὲ φωνὴν οὐκ ἤκουσαν τοῦ λαλοῦντός μοι. Εἶπον δὲ, Τί ποιήσω, Κύριε. Ὁ δὲ Κύριος πρός με. 'Αναστὰς πορεύου εἰς Δαμασκόν, κἀκεῖ σοι λαληθήσεται περὶ πάντων, ὧν τέτακταί σοι ποιῆσαι. Ὡς δὲ

οὐκ ἐνέβλεπον ἀπὸ τῆς δόξης τοῦ φωτὸς ἐκείνου, claritate ac fulgore luminis illius, per manum χειραγωγούμενος ὑπὸ τῶν συνόντων μνι, ἦλθον εἰς deductus a comitibus qui mecum erant, veni Δαμασκόν. Ανανίας δέ τις ἀνὴρ εὐσεβὴς, κατὰ τὴν νόμον μαρτυρούμενος ὑπὸ πάντῶν τῶν κατοικούν των Ἰουδαίων, ἐλθὼν πρός με καὶ ἐπιστες, εἶπε μοι· Σαούλ ἀδελφέ, ἀνάβλεψον. Καγώ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἀνέβλεψα εἰς αὐτόν. Ὁ δὲ εἶπεν· Ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν προεχειρίσατό σε γνῶναι τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἰδεῖν τὸ δίκαιον, καὶ ἀκοῦσαι φωνὴν ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ, ὅτι ἔσῃ μάρτυς αὐτῷ πρὸς πάνω τας ἀνθρώπους, ὧν ἑώρακας καὶ ἤκουσας. Καὶ νῦν τί μέλλεις; ᾿Αναστὰς βάπτισαι καὶ ἀπόλουσαι τὰς ἁμαρτίας σου ἐπικαλεσάμενος τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου. Εγένετο δέ μοι ὑποστρέψαντι εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ προσευχομένου μου ἐν τῷ ἱερῷ, γενέσθαι με ἐν ἐκστάσει, καὶ ἰδεῖν αὐτὸν λέγοντα μοι Σπεῦσον καὶ ἔξελθε ἐν τάχει ἐξ Ιερουσαλήμ, διότι οὐ πά ραδέξονταί σου τὴν μαρτυρίαν περὶ ἐμοῦ. Καγώ εἶπον· Κύριε, αὐτοὶ ἐπίστανται, ὅτι ἐγὼ ἤμην ἐγὼ ἤμην φυλακίζων καὶ δέρων κατὰ τὰς συναγωγάς τοὺς πιστεύοντας ἐπὶ σέ. Καὶ ὅτε ἐξεχεῖτο τὸ αἷμα Στε φάνου τοῦ μάρτυρός σου, καὶ αὐτὸς ἤμην ἐφεστὼς καὶ συνευδοκῶν τῇ ἀναιρέσει αὐτοῦ, φυλάσσων αὐτοῦ, φυλάσσων τὰ ἱμάτια τῶν ἀναιρούντων αὐτόν, Καὶ εἶπε πρός με· Πορεύου, ὅτι ἐγὼ εἰς ἔθνη μακρὰν ἐξαποστελῶ σε. Ἤκουον δὲ αὐτοῦ ἄχρι τούτου τοῦ λόγου, καὶ ἐπἦραν τὴν φωνὴν αὐτῶν, λέγοντες· Αῖρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον· οὐ γὰρ καθῆκον αὐτὸν ζῇν. Κραζόντων δὲ αὐτῶν, καὶ ῥιπτόντων τὰ ἱμάτια, καὶ κοι νιορτόν βαλλόντων εἰς τὸν ἀέρα, ἐκέλευσεν αὐτὸν ὁ χιλίαρχος ἄγεσθαι εἰς τὴν παρεμβολήν, εἰπὼν, μάστιξιν ἀνετάζεσθαι αὐτὸν, ἵνα ἐπιγνῷ δι᾽ ἢν αἰτίαν οὕτως ἐπεφώνουν αὐτῷ. Ὡς δὲ προέτεινεν αὐτὸν τοῖς ἱμᾶσι, εἶπε πρὸς τὸν ἐστῶτα ἑκατόντα αρχον ὁ Παῦλος Εἰ Εἰ ἄνθρωπον Ῥωμαῖον καὶ ἀκατάκριτον ἔξεστιν ὑμῖν μαστίζειν; 'Ακούσας δὲ ὁ ἑκατόνταρχος, προσελθὼν ἀπήγγειλε τῷ χιο λιάρχῳ, λέγων Ορα τί μέλλεις ποιεῖν· ὁ γὰρ ἄνθρωπος οὗτος Ῥωμαῖος ἐστι. Προσελθὼν δὲ ὁ χιλίαρχος, εἶπεν αὐτῷ· Λέγε μοι, εἰ σὺ Ῥωμαῖος εἴ; Ὁ δὲ ἔφη, Ναί· Ἀπεκρίθη τε ὁ χιλίαρχος· Ἐγὼ πολλοῦ κεφαλαίου τὴν πολιτείαν ταύτην έκτησάμην. Ὁ δὲ Παύλος ἔφη· Ἐγὼ δὲ καὶ γεγένημαι. Εὐθέως οὖν ἀπέστησαν ἀπ' αὐτοῦ οἱ μέλλοντες αὐτὸν ἀνετάζειν. Καὶ ὁ χιλίαρχος δὲ ἐφοβήθη ἐπιγνούς, ὅτι Ῥωμαῖος ἐστι, καὶ ὅτι ἦν αὐτὸν δεδεκώς.» Πῶς φησιν ὁ Παῦλος, «Ἐγὼ μὲν εἰμι ἀνὴρ Ἰου δαῖος Ταρσεύς, τῆς Κιλικίας οὐκ ἀσήμου πόλεως πολίτης,» καὶ μετὰ μικρόν· «Εἰ ἄνθρωπον Ρωμαῖον καὶ ἀκατάκριτον,» καὶ τὰ ἑξῆς; Πῶς οὖν ταῦτα εἰπὼν, οὐδὲ ἐν ἑτέρῳ καιρῷ, ἀλλ᾽ ἐν αὐτῷ τούτῳ ἐν ᾧ ταῦτα ἔλεγε, καὶ πρὸς τοὺς αὐτοὺς ἀκροατάς φησιν· Εἰ ἄνθρωπον Ῥωμαῖον καὶ ἀκα τάκριτον ἔξεστιν ὑμῖν μαστίζειν; Καὶ τοῦ χιλιάρχου πυθανομένου· Εἰ σὺ Ῥωμαῖος εἶ, διεβεβαιοῦτο ὅτι Ῥωμαῖος ἦν, καὶ οὐχ ἁπλῶς τοῦτο λέγων, ἀλλά φησιν, ὅτι «Ἐγὼ καὶ γεγέννημαι;» Εξ αὐτοῦ τού του μάλιστα δῆλον ὅτι ἠλήθευεν. Εἰ γὰρ ἐν ἄλλῳ Damascum. Ananias autem vir religiosus, secundum legem testimonio probatus omnium habitantium illic Judæorum, veniens ad me et astans, dixit mihi: Saul frater, recipe visum. Et ego eadem hora, visu recepto, vidi illum. At ille dixit: Deus patrum nostrorum præparavit te ut cognosceres 160 voluntatem suam, videresque id quod justum est, et audires vocem ex ore ejus: eris enim illi testis apud omnes homines eorum quæ vidisti et audisti.Et nunc quid cunctaris? Exsurge et baptizare, ac peccata tua ablue invocato no_ mine Domini. Accidit autem cum reversus essem Jesrusalem et orarem in templo, ut raperer extra me, et viderem eum, dicentem mihi: Festina et exi velociter Jerosolymis, quoniam non recipient testimonium tuum de me. Et ego dixi: Domine, ipsi sciunt quod ego pertrahebam in carcerem, et cædebam in singulis synagogis eos qui credebant in te. Et cum funderetur sanguis Stephani testis tui, ego quoque assistebam, et assentiebar morti illius, et custodiebam vestimenta interficientium illum. Et dixit ad me: Vade quoniam ego ad gentes procul mittam te. Audiebant autem eum usque ad hoc verbum, et sustulerunt voces suas, dicentes: Tolle de terra hominem istiusmodi, non enim fas est eum vivere. Cumque vociferarentur et projicerent vestimenta ac pulverem jactarent in aerem, jussit tribunus eum induci in castra, et imperavit eum flagris examinari, ut sciret propter quam causam ita clamarent adver. sus eum. Et ubi loris eum astrinxisset, dixit astanti sibi centurioni Paulus: Num hominem Romanum ac indemnatum licet vobis flagellare? Quo audito, centurio accessit ad tribunum, et nuntiavit ei, dicens: Vide quid facturus sis: hic enim homo Romanus est. Accedens autem tribunus dixit illi: Dic mihi: num tu Romanus es? At ille dixit: Etiam. Et respondit tribunus: Ego mulla summa jus civitatis hujus comparari. Paulus autem ait: Ego vero et natus sum. Protinus ergo discesserunt ab illo qui eum fuerant examinaturi. Tribunus quoque timuit ubi rescivit quod Romanus esset, et quod vinxisset eum.» Quonammodo dicit Paulus, «Ego quidem 161 sum Judæus Tarsensis, non obscura Cilicum civitatis civis, • et paulo post: «Num hominem Romanum ac indemnatum?» etc. Quomodo ergo cum hæc dixisset non alio tempore, sed eo ipso quo hæc dixerat et coram eisdem auditoribas ait: Num hominem Romanum ac indemnatum licet vobis flagellare? Et interrogante tribuno: Num tu Romanus es? Romanum se esse confirmavit: nec id simpliciter dicens, sed etiam ait: «Ego vero et natus sum?»Ex hoc ergo potissimum manifestum est quod verum dicebat. Nam si alio quidem tempore Tar-

sensem sese dixisset, alio autem Romanum, autad μὲν καιρῷ ἔλεγεν ἑαυτὸν Ταρσέα, ἐν ἄλλῳ δὲ Ῥωalios quidem auditores hoc, ad alios vero illud: verosimile esset, ut quidam dicerent, quod se for. tassis Romanum sese fingeret, latere arbitrans eos qui præsentes erant ipsum esse Tarsensem. At ipse qui Tarsensem sese dixerat, nisi sibi maxime conscius esset quod verum diceret, nequaquam tam audaci animo ad eosdem diceret se Romanum esse: idque tunc cum verberandus esset. Planum est enim quod si mentitus fuisset, non solum a plagis se non liberasset, verum etiam truculentius sibi parasset supplicium. Fecisset quoque credibiles Judæorum adversum se calumnias, quod impostor esset, mendax et præstigiator: quæ universa Paulus maxime nitebatur de medio tollere. Præterea nisi tribunus certior factus esset ipsum ese Romanum, nequaquam destitisset ab eo verberando: nequaquam tanto studio eum eripuisset, cum Judæorum appeteretur insidiis, nequaquam de eo scripsisset ad Felicem quod Romanus esset, et quod tanquam Romanum eripuisset eum ab insidiis Judæorum, nequaquam id de eo prætermisissent Judæi, qui falsas quoque adversus ipsum causas confingebant; sed ab ipso, si mentitus fuisset, dicens se Romanum, cæpta calumnia, de cæteris quoque visi fuissent vera dicere. Verum quomodo potest et Tarsensis et Romanus esse? Audi igitur et Philippenses, quando Paulum et Silam ad præsides traxerunt in forum, quoniam puella fuerat Pythone, hoc est, divinatore spiritu liberata, quid dicant: Hi homines turbant civitatem nostram cum sint Judæi, et annuntiant, παραδέχεσθαι οὐδὲ ποιεῖν, Ρωμαίοις οὖσιν· ὁρᾷς instituta quæ non licet nobis suscipere nec servare, Ο τοὺς Φιλιππησίους Ρωμαίους ἑαυτοὺς ἀπολαλοῦν cum simus Romani. Vides quod 162 Philippenses τας; Οὕτως οὖν οὐδὲν κωλύει καὶ Παύλον Ταρσία se Romanos appellent? Itaque uihil vetat Paulum et καὶ Ῥωμαῖον εἶναι. Καὶ γὰρ ἐπεὶ τίμιον ἐδόκει, τὸ Tarsensem esse et Romauum. Etenim quoniam ho- καλεῖσθαι Ῥωμαῖον, καὶ περισσότεμόν τι τῶν ἄλλων norificum erat appellari Romanum, et amplius εἰς λόγον δόξης ἀνομίζετο κτᾶσθαι ὁ ταύτῃ καλούquiddam ad gloriæ rationem nactus esse existima- μενος τῇ ὀνομασία, πολλοὶ καὶ κατὰ πολεις ἅμα, καὶ batur, qui tali appellatione vocaretur: multi e to- κατ' ἄνδρα ἔνιοι, ἐσπούδαζον ταύτην ἑαυτοῖς τὴν ὄνο tis pariter civitatibus, et quidam viritim studebant μασίαν περιποιήσασθαι. Καὶ ἀπὸ μὲν τῆς πατρίδος sibi hanc appellationem acquirere. Et quisque sane ἕκαστος ὠνομάζετο· ὅπερ ἔτυχε, τὴν ἐνεγκαμένην δη a patria prout sibi contigeret nominabatur, generaλῶν. Ῥωμαῖος δὲ πάλιν ἐκαλεῖτο ὡς ἀξιωματι ταύτην tionis locum significans. Rursum autem Romanus ἐπιγραφόμενος τὴν ὀνομασίαν. Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Παῦ vocabatur tanquam dignitati hanc ascribens deno- λος ηνίκα αὐτὸν ἔμελλον ἀτιμάζειν καὶ τύπτειν, ταύ minationem. Ita ergo et Paulus, dum essent ipsum την προεκομίζετο τὴν προσηγορίαν, δεδιττόμενος καὶ ignominia affecturi ac verberaturi, hanc protulitap- ἀνακόπτειν αὐτοὺς τοῦ τολμήματος ἐπιχειρῶν. Ἀλλὰ pellationem, territans eos et a facinore propulsans. φασιν· Εστω ταῦτα. Πῶς δὲ ἐγχωρεῖ καὶ ἐν Ταρσῷ Sed aiunt: Esto ut hæc ita se habeant, quo tamen γεγεννῆσθαι Παῦλον καὶ ἐν Ῥώμῃ; ἐν Ταρσῷ μὲν pacto fieri potest, ut et in Tarso natus sit Paulus γάρ γεγεννήσθαι καὶ Ῥωμαῖον καλεῖσθαι, ταύ et Romæ? siquidem quod Tarsi natus sit et Romanus τὴν ἑαυτῷ διὰ τιμὴν τινα τὴν ὀνομασίαν ἐπικτησάvocetur, eo quod hanc sibi appellationem ob quem- μενον, ἐδείχθη μηδὲν ἀδύνατον ὅν. Γεγεννῆσθαι δὲ dam honorem postmodum acquisierat, ostensum καὶ ἐν Ταρσῷ καὶ ἐν Ῥώμῃ, πῶς οἷόν τέ ἐστι; καὶ est nihil habere repugnantiæ. Verum et Tarsi naπου φησι Παῦλος ὅτι ἐν Ρώμῃ γεγέννηται; Ναί, tum esse et Romæ, quomodo hoc possibile est? Et φησίν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ χιλίαρχος εἶπεν, «Εγώ πολλοῦ ubi dicit Paulus quod Romae natus sit? Dicit utique. κεφαλαίου τὴν πολιτείαν ταύτην ἐκτησάμην.» ὁ Παῦ Postquam enim dixit tribunus, «Ego multa summa λός φησιν, «Εγὼ δὲ καὶ γεγέννημαι.» Καὶ τί hujus civitatis jus comparavi;» ait Paulus: «Ego τοῦτο; Οὐ γὰρ εἶπεν, Ἐν τῇ Ῥώμῃ γεγέννημαι, vero et natus sum.» Et qui hoc est? Neque enim ἀλλὰ τί φησιν, αὐτόθεν δῆλον. Εἰπόντος γὰρ πολιdixit, Ego Romæ natus sum, sed quid ait? Ex hoc τείαν τοῦ χιλιάρχου, οὐχὶ δὲ Ῥώμην, ἀλλὰ Ῥω manifestum est: cum enim dixisset tribunus jus μαϊκὴν πολιτείαν, ἐπήγαγαν· «Ἐγὼ δὲ καὶ γεγόννεμο μαῖον, ἢ πρὸς ἄλλους μὲν ἀκροατὲς ἐκεῖνο, πρὸς ἄλλους δὲ τοῦτο, εἰκὸς ἢν λέγειν τίνας, ὅτι τὸ, Ρωμαῖος, ἴσως ἐπλάττετο, λανθάνειν νομίζων τοὺς παρόντας, ὅτι ἐστὶ Ταρσεύς. Ὁ δὲ αὐτὸς ἑαυτὸν Ταρσία εἰπὼν, εἰ μὴ τὰ μάλιστα ἑαυτῷ ἀληθεύοντι συνήδει, οὐκ ἂν ἔθάρσησεν εἰπὼν πρὸς τοὺς αὐτοὺς, ὅτι Ῥωμαῖός ἐστι καὶ τότε τύπτεσθαι μέλλων Δήλον γὰρ ὡς τὸ ψεύδεσθαι αὐτὸν, οὐ μόνον οὐκ ἀπήλ λαττε τῶν πληγῶν, ἀλλὰ καὶ σφοδροτέραν τὴν τιμωρίαν ἐποίει. Εποίει δὲ πιστὰς καὶ τὰς κατ' αὐτοῦ διαβολὰς τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἀπατέων ἐστι, καὶ ψεύστης, καὶ γόης, ο πάντων μάλιστα Παῦλος ἡγωνίζετο ἀποσκευάζειν. Αλλως τε καὶ ὁ χιλιάρχος, εξ μὴ ἐβεβαιώθη ὅτι Ῥωμαῖος ἔστιν, οὐκ ἂν ἀπέστη τοῦ τύπτειν, οὐκ ἂν ἐξεῖλε σπουδαίως ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλευόμενον. Οὐκ ἂν ἔγραφεν ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς Φήλικα, ὅτι Ῥωμαῖος ἐστι, κοὶ ὅτι ὡς Ῥωμαῖον τῆς τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλῆς ἐξήρπασεν. Οὐκ ἂν παρέδραμον αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι, οἱ καὶ τὰς μὴ οὔσας αἰτίας κατ' αὐτοῦ ἀναπλάττοντες, ἀλλ' ἐξ αὐτοῦ τούτου, εἴπερ ἐψεύδετο λέγων ἑαυτὸν Ρωμαῖον, ἀρξάμενοι τῆς διαβολῆς καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἔδοξαν ἂν τ᾿ ἀληθῆ λέγειν. Ἀλλὰ πῶς ἔνι καὶ Ταρσέα καὶ Ῥωμαῖον εἶναι; Ακουσον γοῦν τοὺς Φιλιππη σίους, ὅτε Παῦλον καὶ Σίλαν είλκυσαν ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας εἰς τὴν ἀγορὰν, ἐπεὶ τοῦ Πυθωνος ἡ παιδίσκη ἀπήλλακτο, τί φασιν; ὅτι Οὗτοι οἱ ἄνθρωποι ἐκταράσσουσιν ἡμῶν τὴν πόλιν, Ἰουδαῖοι υπάρχον τες, καὶ καταγγέλλουσιν ἔθη, ἃ οὐκ ἔξεστιν ἡμῖν

OBCUMENII TRICCÆ EPISCOPI. μαι.» Οὐκ ἐν τῇ Ῥώμη (οὐ γὰρ τοῦτο εἶπεν ὁ χι- civitatis, utique non Romam,sed Romanæ civitatis λίαρχος, ὅτι Πολλοῦ κεφαλαίου ἐκτησάμην), ἀλλ' ἐν τῇ Ῥωμαϊκῇ πολιτείᾳ καὶ τιμῇ, ὥσπερ καὶ κτήσασθαι ἔλεγε. Πῶς οὖν ἐγεννήθη ἐν τῇ Ῥωμαϊκῇ πολιτεία, εἰ μὴ ἐν Ῥώμῃ ἐγεννήθη; Οτι κτησαμένου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τὴν τιμὴν ταύτην, καὶ ταύτῃ σεμνυνομένου καὶ περιδόξου ὄντος, αὐτὸς ἐγεννήθη αὐτῷ. Τὸ οὖν, «Ἐγὼ δὲ καὶ γεγέννημαι,» φησίν, ὅτι αὐτὸς μὲν πρόσφατον ἔχεις τὴν τιμὴν, αὐτὸς αὐτὴν κτησάμενος, ἐγὼ δὲ πατρικὴν φέρω τὴν δόξαν καὶ συναποτεχθεῖσαν μοι. Διὰ τοῦτό φησιν· α Ἐγὼ δὲ καὶ γεγέννημαι.» Καὶ ἄλλως. Οὐκ ἐψεύσατο Παῦλος Ῥωμαῖον ἑαυτὸν καλέσας, καίτοι Ἰουδαῖος ὑπάρχων, ὡς καὶ αὐτὸς προ ὀλίγου ἔφη. ᾿Απὸ γὰρ Ἀδριανοῦ συνέβη πάντας εἶναι Ῥωμαίους. Μεγάλην γὰρ εἶχον τότε πρόνοιαν οἱ οὕτως ἀξιούμενοι καλεῖσθαι. Ταῦτα δέ φησιν ἵνα μὴ μαστιχθείς εὐκαταφρόνητος γένηται· Εἰ γὰρ ἐμάστιξαν, και παρέτρεψαν ἂν τὸ πρᾶγμα καὶ ἀπέκτειναν ἂν αὐτόν. Νῦν δὲ εἰ καὶ μὴ δι' ἔτερον, ἀλλὰ γε δι' αὐτὸ οὐ μόνον οὐκ ἐμάστιξαν, ἀλλὰ καὶ ἀπέλυσαν. Δείκνυσιν οὖν ὁ Παῦλος, ὅτι ὁ πατὴρ αὐτοῦ Ῥωμαῖος ἦν. Πρὸ γὰρ τοῦ γεννηθῆναι τὸν Παῦλον, γεγενημένης τῆς Κιλικίας ὑπὸ Ῥωμαίοις, ἀνάγκη καὶ αὐτὸν ὡς ὄντα ὑπ᾿ αὐτοὺς, Ῥωμαῖον εἶο ναι. Τέως δὲ κατὰ τὴν προφητείαν ἐδεσμεύθη ἐν Ἱε ρουσαλήμ. Τί οὖν ἀπὸ τούτου γίνεται; Λύσας κατα ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τοὺς Ἰουδαίους. Οὐκ ἄρα ψεῦδος ἦν. Εφοβήθη γάρ, φησίν, ὁ χιλίαρχος ἐπιγνοὺς ὅτι Ρωμαῖός ἐστι, τουτέστιν ἀξιωματικοῦ γένους. Οσα ὁ Παῦλος καταβὰς εἰς τὸ συνέδριον ἔπαθέ τε καὶ εἶπε, καὶ εὐθυβόλως ἔπραξε. jus subjunxit: Ego vero et natus sum: non Roma (neque enim tribunus hoc se multa summa com. parasse dicit), sed Romanæ civitatis jus ac honorem obtinens quod etiam ille a se emptum esse dicebat. Quomodo igitur Romanæ civitatis jus habens natus est, si Romæ natus non est? Quia cum pater suus honorem hunc comparasset, et per eum venerandus ac gloriosus fuisset, ipse in eo natus est. Cum itaque ait: Ego vero et natus sum, tantundem est ac si dicat: Tu quidem recentem habes honorem, qui ipse illum comparasti, ego vero paternam habeo gloriam, et quæ mihi congenita est. Propterea dicit: Ego verus et natus sum. 163 Alio quoque modo, Non mentitus est Paulus Romanum se dicens, cum Judeus esset prout idem ipse ante pauca verba dixerat. Ab Adriano enim contigit ut omnes Romani essent. Magna siquidem ratio habebatur eorum qui digni haberentur ut ita appellarentur. Hæc autem ait ne flagellatus facile despectui haberetur. Nam si flagellassent, etiam rem omnem pervertere potuissent, eumque occidere. Nunc vero etsi non ob aliud, sed propter hoc ipsum, non modo non flagellaverunt, verum etiam dimiserunt. Ostendit ergo Paulus patrem suum Romanum fuisse. Priusquam enim nasceretur Paulus, subjecta Romanis Cilicia, necesse erat ipsum quoque, utpote illis subditum, esse Romanum. Interim vero juxta prophetiam alligatus est Jerosolymis. Quid igitur postmodum accidit? Solutum deduxit ad Judæos. Non igitur mendax erat. Timuit enim tribunus, inquit, ubi rescivit quod Romanus esset, hoc est ex genere dignitate claro. CAPUT XXXIII. De his quæ Paulus descendens in concilium passus est, et recte sibi consulens fecit. XXII, 30; XXIII, 1-5. «Postero autem die volens quidpiam certi cognoscere, ob quam causam accusaretur a Judæis, solvit eum a vinculis, et jussit principes sacerdotum convenire, totumque concilium, ac deductum Paulum sistebat coram illis. Intentis autem Paulus in concilium oculis, ait: Viri fratres, ego omni conscientia- bona conversatus sum coram Deo usque in hodiernum diem. 174 Princeps autem sacerdotum Ananias precepit astantibus sibi, ut percuterent os ejus. Τῇ δὲ ἐπαύριον βουλόμενος γνῶναι τὸ ἀσφαλὲς, τό, τι κατηγορείται παρὰ τῶν Ἰουδαίων, ἔλυσεν αὐτ τὸν ἀπὸ τῶν δεσμῶν, καὶ ἐκέλευσεν ἐλθεῖν τοὺς ἀρ χιερεῖς, καὶ ὅλον τὸ συνέδριον αὐτῶν. Καὶ καταγα γὼν τὸν Παῦλον, ἔστησεν εἰς αὐτούς. Ατενίσας δὲ ὁ Παῦλος τῷ συνεδρίῳ, εἶπεν· "Ανδρες ἀδελφοί, ἐγὼ πάσῃ συνειδήσει ἀγαθῇ πεπολίτευμαι τῷ Θεῷ ἄχρι ταύτης ἡμέρας. Ὁ δὲ ἀρχιερεὺς ᾿Ανανίας ἐπέταξε τοῖς παρεστῶσιν αὐτῷ, τύπτειν αὐτοῦ τὸ στόμα. Τότε ὁ Παῦλος πρὸς αὐτὸν εἶπε· Τύπτειν σε μέλλει ὁ Θεὸς, τοῖχε κεκονιαμένε. Καὶ σὺ κάθῃ κρί- Tunc Paulus dixit ad eum: Futurum est ut perνων με κατὰ τὸν νόμον, καὶ παρὰ νόμον κελεύεις με τύπτεσθαι; Οἱ δὲ παρεστῶτες εἶπον· Τὸν ἀρε χιερέα τοῦ Θεοῦ λοιδορεῖς; Εφη τε ὁ Παῦλος· Οὐκ ᾔδειν, ἀδελφοί, ὅτι ἐστὶν ἀρχιερείς. Γέγραπται γὰρ· Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς.» «Τύπτειν σε μέλλει ὁ Θεὸς, τοῖχε κεκονιαμένε.» Αξιον ζηθῆσαι πῶς ὁ αὐτὸς ἀλλαχοῦ εἰπών, «Λοιδο ρούμενοι εὐλογοῦμεν, βλασφημούμενοι παρακαλοῦμεν,» ἐνταῦθα τοὐναντίον, οὐ μόνον λοιδορεῖ, ἀλλὰ * Exod. xxıɩ. 28. cutiat te Deus, paries dealbate. Et tu sedes judicans me secundum legem, et contra legem jubes me percuti? Qui autem astabant, dixerunt: Summo sacerdoti Dei maledicis? Ait autem Paulus: Nesciebam, fratres, quod summus sacerdos esset. Scriptum est enim: Principi populi tui non maledices.. «Futurum est ut percutiat te Deus, paries des albate.» Dignum est ut inquiramus, quomodo cum alibi dixerit: «Male audientes, benedicimus: conviciis affecti, obseramus: » bio

e diverso non solum convitium ingerit, sed etiam και ἐπαρᾶται. Καὶ φαμεν, ὅτι ταῦτα τὰ ῥήματα maledicit? Et dicimus quod hæc verba libere lo- παῤῥησίας μᾶλλον ἐστιν ἢ θυμοῦ. Οὐ γὰρ ἐβούλετο quentis potius sunt, quam iræ aut animi commoti. εὐκαταφρόνητος φανῆναι τῷ χιλιάρχῳ. Εἰ γὰρ αὐτὸς Non enim volebat tribunum intelligere quod facile μὲν ἐφείσατο μαστίξαι, ὡς δὴ τοῖς Ἰουδαίοις ἐκδίδοdespiceretur. Nam eum ille pepercisset ne flagel- σθαι μέλλοντα ὑπὸ τῶν οἰκετῶν τύπτεσθαι, μᾶλλον ἂν laretur, si postquam ad Judæos eductus est, con- ἐκεῖνον θρασύτερον εἰργάσατο. Τοῦτο δὲ οὐχ, ὥς φασί tingit ut a ministris verberetur, factum hoc erat τινες πρὸς τὸν παῖδα ἀποτείνεται, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν τὸν redditurum illum audentiorem. Hoc autem non, ut ἐπιτάξαντα, δι' δ ἀπολογεῖται εὐθέως. Εἰδὼς γὰρ ὅτι quidam dicunt, ad ministrum dirigitur, sed ad eum δεῖ καὶ θυμὸν δίκαιον περιστέλλειν, καὶ ἀγανάκτησιν qui præceperat, propter id quod protinus respon- δικαίαν καλύπτειν, ὥσπερ μεταμεληθεὶς λέγει· Οὐκ det. Sciens enim quod oporteat justam quoque ᾔδειν ὅτι ἐστὶν ἀρχιερεὺς, καίτοι εἰδώς. Ἔλεγε γὰρ, iram comprimere, et justam indignationem occul- Καὶ σὺ κάθῃ κρίνων με κατὰ τὸν νόμον. ᾿Αλλὰ προσtare, tanquam pœnitentia ductus ait: Nesciebam ποιεῖται ἄγνοιαν οὐ βλάπτουσαν, ἀλλ' οἰκονομοῦσαν. quod summus sacerdos esset. Atqui sciebat: dixe- Ἔστι γὰρ καὶ μεταχειρισμῷ χρήσασθαι ἰσχυροτέρῳ rat enim Et tu sedes judicans me secundum le- παῤῥησίας. Πολλάκις γὰρ παῤῥησία μὲν ἄκαιρος gem: sed ignorantiam simulat quæ nulli nocet,sed η ἔβλαψε τὴν ἀλήθείαν, μεταχειρισμὸς δὲ εὔκαιρος dispensatoria est. Contingit enim ut quis graviori " κατώρθωσε τὸ προκείμενον. κατώρθωσε τὸ προκείμενον. «Οὐκ ᾔδειν, ἀδελφοί, dispensatione liberæ locutionis utatur. Frequen- καὶ τὰ ἑξῆς. Τινές φασι μὴ εἰδέναι αὐτὸν ὅτι ἐστὶν ter enim intempestiva loquendi libertas veritati ἀρχιερεὺς, διὰ μακροῦ μὲν ἐπανελθόντα χρόνου, μὴ nocuit, tempestivus autem ejus usus, quod propo. συγγενόμενον δὲ Ἰουδαίοις, ὁρῶντα δὲ αὐτὸν ἐν τῷ situm erat, correxit. Nesciebam, fratres, s et μέσῳ μετὰ πολλῶν ἑτέρων· οὐκ ἔτι γὰρ δῆλος ἦν ὁ cætera. Quidam dicunt eum id non scivisse ob lon- ἀρχιερεὺς, πολλῶν ὄντων καὶ διαφόρων. Δι' ο ὡς μὴ gum temporis intervallum, quo apud Judæos non εἰδὼς εὐλόγως ἀπολογεῖται ὡς κατηγορίας οὔσης, fuerat. Quod autem eum in medio cum multis aliis καὶ ἐπάγει· "Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς και videret, non statim ex hoc manifestum erat sum- κῶς. mum esse sacerdotem, cum multi essent ac varii. Propterea rationabiliter, ut qui non sciverit, respondet quasi crimen sit, ac subjungit: Principi populi tui non maledices. » 165 XXIII, 6-7. «Sciens autem Paulus quod • Γνοὺς δὲ ὁ Παῦλος ὅτι ἕν μέρος ἐστὶ Σαδδουuna pars esset Sadducæorum, et altera Pharisæorum, exclamavit in concilio: Viri fratres, ego Pharisæus sum, filius Pharisæi: de spe et resurrectione mortuorum ego judicor. Cumque hoc dixisset, facta est dissensio inter Pharisæos ac Sadducæos, et dissecta est multitudo.» Rursum humano modo disserit, nec ubique gratiæ commodo gaudet. Et hoc tempore ac post ista voluit dissidere multitudinem quæ adversus ipsum concors erat. Et neque hoc loco mentitur: siquidem ex progenitoribus Pharismus erat. XXIII, 8, 9. «Sadducæi namque dicunt non esse resurrectionem, neque angelum, neque spiritum. Pharisæi autem utraque confitentur. Factus est autem clamor magnus. Cumque surrexissent Scribæ de factione Pharisæorum, depugnabant, dicentes: Nihil mali invenimus in homine isto.» Sadducæi cum crassi sint, fortassis ne Deum quidem cognoscunt, unde neque credere volunt resurrectionem esse. «Pharisæi vero utraque confitentur.» Atqui tria sunt: quomodo ergo dicit ἀμφότερα? Aul quod spiritum et angelum unum esse dicit, aut quod dictio αμφότερα, non solum circa duo ponitur, licet hoc proprie significet, sed etiam de tribus. Itaque non oportet ab externa exactæ proprietatis perscrutatione judicare scripturas simplicium atque illiteratorum piscatorum. XXIII, 9-11. «Si autem spiritus locutus est ei aut angelus, ne repugnemus Deo. Et dum magna seditio coorta esset, veritus tribunus ne discerκαίων, τὸ δὲ ἑτερον Φαρισαίων, ἔκραξεν ἐν τῷ συνο εδρίῳ· Αδρες ἀδελφοί, ἐγὼ Φαρισαῖός εἰμι, υἱὸς Φαρισαίου, περὶ ἐλπίδος καὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ἐγὼ κρίνομαι. Τοῦτο δὲ αὐτοῦ λαλήσαντος, ἐγένετο στάσις τῶν Φαρισαίων καὶ τῶν Σαδδουκαίων καὶ ἐσχίσθη τὸ πλῆθος.» Πάλιν ἀνθρωπίνως διαλέγεται, καὶ οὐ πανταχοῦ τῆς χάριτος ἀπολαύει. Καὶ ἐν τούτῳ, καὶ μετὰ ταῦτα ἐβουλήθη σχίσαι τὸ πλῆθος τὸ κακῶς ὁμονοοῦν κατ' αὐτοῦ. Καὶ οὐ ψεύδεται οὐδὲ ἐνταῦθα. Φαρι σαῖος γὰρ ἦν ἐκ προγόνων. • Σαδδουκαῖοι μὲν γὰρ λέγουσι, μὴ εἶναι ἀνάστασιν, μηδὲ ἄγγελον, μήτε πνεῦμα. Φαρισαῖοι δὲ ὁμο λογοῦσι τὰ ἀμφότερα. Εγένετο δὲ κραυγή μεγάλη, καὶ ἀναστάντες γραμματεῖς τοῦ μέρους τῶν Φα ρισαίων, διεμάχοντο λέγοντες· Οὐδὲν κακὸν εὐρίσκομεν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ.» Σαδδουκαῖοι παχεις τινὲς ὄντες, τάχα οὐδὲ τὸν Θεὸν ἴσασιν. Ὅθεν οὐδὲ ἀνάστασιν βούλονται πιστεύειν εἶ ναι. «Φαρισαῖοι δὲ ὁμολογοῦσι τὰ ἀμφότερα.» Καὶ μὴν τρία ἐστί. Πῶς οὖν λέγει, «Αμφότερα;» ἢ ὅτι πνεῦμα καὶ ἄγγελον ἔν φησιν, ἢ ὅτι ἡ λέξις οὐ μόν νον περὶ δύο λέγει, ὅπερ κυρίως δηλοῖ τὸ, «Αμφό τερα, ἀλλὰ καὶ περὶ τριῶν. Ὥστε οὖν οὐ δεῖ ἐκ τῆς ἔξωθεν ἀκριβολέκτοῦ κυριότητος κρίνειν τὰς τῶν ἁπλῶν καὶ ἀγραμμάτων ἁλιέων συγγραφάς. «Εἰ δὲ πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ, ἢ ἄγγελος, μὴ τεομαχῶμεν. Πολλῆς δὲ γενομένης στάσεως, εὐλα βηθεὶς ὁ χιλίαρχος μὴ διασπασθῇ ὁ Παῦλος ὑπ᾽

αὐτῶν, ἐκέλευσε τὸ στράτευμα καταβῆναι καὶ peretur Paulus ab ipsis, jussit milites descendere ἁρπάσαι αὐτὸν ἐκ μέσου αὐτῶν, ἄγειν τε εἰς τὴν et rapere eum de medio eorum, ac deducere eum παρεμβολήν. Τῇ δὲ ἐπιούσῃ νυκτὶ ἐπιστὰς αὐτῷ ὁ in castra. Sequenti vero nocte assistens ei DoΚύριος, εἶπε· Θάρσει, Παῦλε. Ὡς γὰρ διεμαρτύρω minus ait: Bono animo esto, Paule: ut enim τὰ περὶ ἐμοῦ εἰς Ἱερουσαλήμ, οὕτως σε δεῖ καὶ εἰς testificatus es de me Jerosolymis, sic te oportet Ῥώμην μαρτυρῆσαι.» et Romæ testificari.» «Εἰ δὲ πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ.» Διχῶς ἔστι νοῆσαι τὸ εἰρημένον. Η γὰρ λείπει τι αὐτῷ πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ νοήματος, ἵνα ᾖ οὕτως· Εἰ δὲ πνεῦμα ἢ ἄγγελος ἐλάλησεν αὐτῷ, ἄδηλον, φησίν· ἢ ὡς ἀπὸ τῶν Φαρισαίων τὸ ῥῆμα λεκτέον· Εἰ δὲ πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ ἤ ἄγγελος, ἀντὶ τοῦ, Ἰδοὺ τὰ περὶ ἀνα. στάσεως λαλῶν, δῆλός ἐστιν ἢ διὰ Πνεύματος ἁγίου, ἢ δι᾽ ἀγγέλου κατηχηθεὶς τὸν τῆς ἀναστάσεως λόγον. Περὶ ἐπιβουλῆς μελετωμένης ὑπὸ Ἰουδαίων κατὰ Παύλου, καὶ μηνύσεως αὐτῆς πρὸς Λυσίαν ἐν ᾧ ὅτι παρεπέμφθη ὁ Παῦλος τῷ ἡγεμόνι εἰς Καισάρειαν μετὰ στρατιωτῶν καὶ γραμματέων. «Si autem spiritus locutus est ei.» Duplici modo intelligi potest quod dictum est. Aut enim deest quidpiam ad sententiæ expletionem, ut ita dicatur: 166 Si autem Spiritus aut angelus locutus est ei, incertum est, inquit. Aut tanquam a Pharisæis dicendum est esse verbum: Si autem spiritus vel angelus, locutus est ei: hoc est, Ecce quæ de resurrectione loquitur manifestum est, quod aut per Spiritum sanctum, aut per angelum eruditus sit resurrectionis sermonem. CAPUT XXXIV. De insidiis Paulo intentatis a Judæis, et quod Lysiæ indicatæ sint; in quo narratur quod transmissus sit Paulus Cæsaream ad præsidem cum militibus et scribis. XXIII, 12-35. «Facto autem die, collegerunt se quidam ex Judais, et devoverunt se, dicentes, neque esuros se, neque bibituros, donec occiderent Paulum. Erant autem plures quam quadraginta viri qui hanc conjurationem fecerant: qui accesserunt ad principes sacerdotum ac seniores, et dixerunt: Devotione devovimus nos nihil gustaturos donec occidamus Paulum. Nunc ergo vos significate tribuno et concilio, ut cras producat illum ad nos, tanquam aliquid certius cognituros de eo. Nos vero priusquam appropinquet, parati sumus interficere illum. Cumque audisset filius sororis Pauli insidias, venit et intravit castra, nuntiavitque Paulo. Accersito autem Paulus ad se uno ex centurionibus ait: Adolescentem hunc abduc ad tribunum, habet enim quod renuntietilli. Etille quidem assumens eum duxit ad tribunum, et ait: Vinctus Paulus accersitum me rogavit, ut hunc adolescentem perducerem ad te habentem aliquid quod loquatur tibi. Apprehensa autem tribunus manu illius, secessit cum eo seorsim et percontatus est illum: Quid est quod habes significandum mihi? At ille dixit; 167 Judæi constituerunt uti rogarent te, ut crastino die educas Paulum in concilium, «Γένομενης δὲ ἡμέρας, ποιήσαντές τινες τῶν Ἰουδαίων συστροφήν, ἀνεθεμάτισαν ἑαυτοὺς, λέγοντες, μήτε φαγεῖν, μήτε πιεῖν, ἕως οὗ ἀποκτείνωσι τὸν Παῦλον. Ησαν δὲ πλείους τεσσαράκοντα οἱ ταύτην τὴν συνωμοσίαν πεποιηκότες. Οἵτινες προσελθόντες τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς πρεσβυτέροις εἶπον· Αναθέματι ἀναθεματίσαμεν ἑαυτοὺς μηδενὸς γεύσασθαι ἕως οὗ ἀποκτείνωμεν τὸν Παῦ λον. Νῦν οὖν ὑμεῖς ἐμφανίσατε τῷ χιλιάρχῳ καὶ τῷ συνεδρίῳ, ὅπως αὔριον αὐτὸν καταγάγει πρὸς ἡμᾶς, ὡς μέλλοντας διαγινώσκειν ἀκριβέστερον τὰ περὶ αὐτοῦ. Ἡμεῖς δὲ πρὸ τοῦ ἐγγίσαι αὐτὸν, ἕτοιμοί ἐσμεν τοῦ ἀνελεῖν αὐτόν. Ακούσας δὲ ὁ υἱὸς τῆς ἀδελφῆς Παύλου τὸ ἔνεδρον, παραγενόμε νος καὶ εἰσελθὼν εἰς τὴν παρεμβολήν, ἀπήγγειλε τῷ Παύλῳ. Προσκαλεσάμενος δὲ ὁ Παῦλος ἕνα τῶν ἑκατοντάρχων, ἔφη· Τὸν νεανίαν τοῦτον ἀπάγαγε πρὸς τὸν χιλίαρχον· ἔχει γάρ τι ἀπαγγεῖλαι αὐτῷ. Ὁ μὲν οὖν παραλαβὼν αὐτὸν ἡγαγε πρὸς τὸν χια λίαρχον, καί φησιν· Ὁ δέσμιος Παῦλος προσκα λεσάμενός με, ἠρώτησε τοῦτον τὸν νεανίαν ἀγα γεῖν πρὸς σὲ ἔχοντά τι λαλῆσαί σοι. Ἐπιλαβόμενος δὲ τῆς Χειρὸς αὐτοῦ ὁ χιλίαρχος, καὶ ἀναχωρήσας κατ' ἰδίαν, ἐπυνθάνετο, Τί ἐστιν ὁ ἔχεις ἀπαγγεῖλαι μοι. Εἶπε δὲ, ὅτι οἱ Ἰουδαῖοι συνέθεντο τοῦ ἐρωτήσαί σε, όπως αὔριον εἰς τὸ συνέδριον καταγάγης quasi aliquid certius inquisituri sint de illo. Tu τὸν Παῦλον, ὡς μέλλοντές τι ἀκριβέστερον πυν θάνεσθαι περὶ αὐτοῦ. Σὺ οὖν μὴ πεισθῇς αὐτοῖς. Ενεδρεύουσι γὰρ αὐτὸν ἐξ αὐτῶν ἄνδρες πλείους τεσσαράκοντα, οἵτινες ἀνεθεμάτισαν ἑαυτοὺς μήτε φαγεῖν μήτε πιεῖν ἕως οὗ ἀνέλωσιν αὐτόν· καὶ νῦν ἔτοιμοί εἰσι προσδεχόμενοι τὴν ἀπὸ σοῦ ἔπαγγελίαν. Ὁ μὲν οὖν χιλίαρχος ἀπέλυσε τὸν νεανίαν, παραγγείλας μηδενὶ ἐκλαλῆσαι, ὅτι ταῦτα ἐνεφάνισας πρός με. Καὶ προσκαλεσάμενος δύο τινὰς τῶν ἑκατοντάρχων, εἶπεν· Ετοιμάσατε στρατιώτας διακοσίους, ὅπως πορευθῶσιν ἕως Καισαρείας, καὶ ἱππεῖς ἑβδομήκοντα, καὶ δεξιολάδους διακοσίους, vero ne persuadearis ab eis. Insidiantur enim illi ex eis viri plures quadraginta, qui seipsos devoverunt ne vel edant, vel bibant donec interficiant illum:: et nunc parati sunt exspectantes ut promittas. Tribunus igitur dimisit adolescentem, præcepitque lescentem, præcepitque ei: Ne cui effutias, inquiens, quod hæc indicaveris mihi. Et accersitis duobus quibusdam centurionibus, dixit: Parate milites ducentos ut eant Cæsaream, et equites septuaginta, et lancearios ducentos a tertia hora noctis: et jumenta præbete, ut impositum Paulum salvum perducant ad Felicem

præsidem, scriptis litteris in formam: Clau- ἀπὸ τρίτης ὥρας τῆς νυκτός, κτήνη τε παραστῆσαι, dius Lysias maxime strenuo præsidi Felici salutem. Virum hunc comprehensum a Judæis, cum jam esset ab eis interficiendus, superveniens cum exercitu eripui, cognito quod Romanus esset: volensque scire causam ob quam accusa· rent illum, deduxi eum in concilium ipsorum. Quem comperi accusari de quæstionibus legis eorum, nullum autem dignum morte aut vinculis crimen habentem. Cumque indicatum esset mihi de insidiis quas illi paraverant Judai, protinus misi illum ad te, præcepto dato etiam accusatoribus, ut quæ habent adversus eum dicant apud te. Vale. Milites vero, juxta quod sibi injunctum erat, receptum Paulum duxerunt per noctem Antipatridem. Postero autem die dimissis equitibus ut cum eo irent, reversi sunt in castra. Qui cum venissent Cæsaream ac tradidissent præsidi epistolam, statuerunt coram eo et Pau. lum. Cumque legisset præses et interrogasset ex qua provincia esset, ubi cognovisset quod ex Cilicia: Audiam te, inquit, cum accusatores quoque tui advenerint, jussitque in prætorio Herodis custodiri eum.» ἵνα ἐπιβιβάσαντες τὸν Παῦλον διασώσωσι πρὸς Φήλικα τὸν ἡγεμόνα, γράψας ἐπιστολὴν περιέχουσαν τὸν τύπον τοῦτον· Κλαύδιος Λυσίας τῷ κρατίστῳ ἡγεμόνι Φήλικι χαίρειν. Τὸν ἄνδρα τοῦτον συλλη φθέντα ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ μέλλοντα ἀναιρεῖ σθαι ὑπ' αὐτῶν, ἐπιστὰς σὺν τῷ στρατεύματι ἐξει λόμην, μαθὼν ὅτι Ρωμαῖος ἐστι. Βουλόμενος δὲ γνῶναι τὴν αἰτίαν, δι᾿ ἣν ἐνεκάλουν αὐτῷ, κατ ἤγαγον αὐτὸν εἰς τὸ συνέδριον αὐτῶν. Ον εὗρον ἐγκαλούμενον περὶ ζητημάτων τοῦ νόμου αὐτῶν, μηδὲν δὲ ἄξιον θανάτου ή δεσμῶν ἔγκλημα ἔχοντα. Μηνυθείσης δέ μοι ἐπιβουλῆς εἰς τὸν ἄνδρα μέλλειν ἔσεσθαι ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων, ἐξαυτῆς ἔπεμψα πρὸς σέ, παραγγείλας καὶ τοῖς κατηγόροις λέγειν τὰ πρὸς αὐτὸν ἐπὶ σοῦ. Ἔρρωσο. Οἱ μὲν οὖν στρα τιῶται κατὰ τὸ διατεταγμένον αὐτοῖς, ἀναλαβόντες τὸν Παῦλον, ἢγαγον διὰ τῆς νυκτὸς εἰς τὴν ᾿Αν τιπατρίδα. Τῇ δὲ ἐπαύριον ἐάσαντες τοὺς ἱππεῖς πορεύεσθαι σὺν αὐτῷ, ὑπέστρεψαν εἰς τὴν παρ εμβολήν, οἵτινες εἰσελθόντες εἰς τὴν Καισάρειαν, καὶ ἀναδόντες τὴν ἐπιστολὴν τῷ ἡγεμόνι, παρέστη σαν καὶ τὸν Παῦλον αὐτῷ. ᾿Αναγνούς δὲ ὁ ἡγε μῶν, καὶ ἐπερωτήσας ἐκ ποίας ἐπαρχίας ἐστὶ, καὶ πυθόμενος ὅτι ἀπὸ Κιλικίας, Διακούσομαί σου, ἔφη, ὅταν καὶ οἱ κατήγοροί σου παραγένωνται· ἐκέλευσέ τε αὐτὸν ἐν τῷ πραιτωρίῳ Ηρώδου φυλάσσεσθαι.» 168 «'Ανεθεμάτισαν ἑαυτούς,» i. devoverunt seipsos, hoc est, extra Dei fidem sese esse dixerunt nisi facerent quæ judicaverant. Sive ergo promissione frustrarentur, sicut etiam frustrati sunt, anathema erant: sive etiam contigisset illis utocciderent, rursus aut ipsi tanquam homicidæ anathema sese efficiebant, aut Deus ipse, quanquam pontifices dissimularent. Itaque duplex est anathema: unum quidem tanquam omnibus aut multis iuaccessum solique Deo repositum: alterum quasi ab omni creatura sanctisque potestatibus intactum, et a Deo alienum, tanquam diabolo repositum, propter alienationem bono impermistam: et hujusmodi nunc anathemati hi sese subjiciunt. Hoc autem sæpius per epitasim, id est, intensionem dici arbitramur κατάθεμα, hoc est rejectum: quod enim hujusmodi est non reponitur aut deponitur, sed rejicitur, diabolo subjectum simul, et cum eo condemnatum. CAPUT XXXV. «Ανεθεμάτισαν ἑαυτοὺς,» τουτέστιν ἔξω εἶναι τῆς κατὰ Θεὸν πίστεως εἶπον ἑαυτοὺς, εἰ μὴ ποιή σειαν τὰ δόξαντα. Εἴτε οὖν ἐψεύσαντο τὴν ὑπόσχεσιν ὡς καὶ ἐψεύσαντο, ἀνάθεμά εἰσιν· εἴτε καὶ ἐξεγε γόνει αὐτοῖς φονεῦσαι, πάλιν ὡς φονεῖς ἀνάθεμα ἑαυτοὺς ἐποίουν, ἤτοι ὁ Θεὸς, εἰ καὶ παρεσιώπων οἱ ἀρχιερεῖς. Τοῦ ἀναθέματος οὖν δισσοῦ νοουμένου, τοῦ μὲν, ὡς τοῖς πᾶσιν ἢ πολλοῖς ἀνεφίκτου, Θεῷ δὲ μόνῳ ἀνατιθεμένου, τοῦ δὲ ὡς πάσῃ τῇ κτίσει καὶ ταῖς ἁγίαις δυνάμεσιν ἀψαύστου, καὶ Θεῷ ἀλλοτρίου, ὡς τῷ διαβόλῳ ἀνακειμένου, διὰ τὴν ἀμιγῆ τοῦ καλοῦ ἀλλοτριωσιν, τοιούτῳ νῦν καὶ οὗτοι ὑποβάλλουσιν ἑαυτοὺς ἀναθέματι. Τοῦτ᾽ οὖν πολλά κατ' ἐπίτασιν εἰρῆσθαι νομίζομεν κατάθεμα. Τῷ γὰρ ὄντι τὸ τοιοῦτον οὐκ ἀνατίθεται, ἀλλὰ και τατίθεται τῷ διαβόλῳ ὑποταττόμενον καὶ συγκαταδικαζόμενον. Tertulli accusatio adversus Paulum, et ipsius ad præ- Τερτυλλου περί Παύλου κατηγορία, καὶ αὐτοῦ sidem defensio. XXIV, 1-21. «Post quinque autem dies descen dit princeps sacerdotum Ananias cum senioribus et Tertullo quodam oratore, qui comparuerunt coram præside adversus Paulum, citatoque Paulo cœpit Tertullus accusare, dicens: Cum in multa pace agamus per te, et multa recte gerantur in populo hoc per tuam providentiam, et semper, et ubique comprobamus, præstantissime Felix, cum omni gratiarum actione. Sed ne diutius te detineam, oro te ut audias nos paucis pro tua humanitate. Nacti enim sumus hunc virum peἀπολογία ἐπὶ τοῦ ἡγεμόνος. «Μετὰ δὲ πέντε ημέρας κατέβη ὁ ἀρχιερεὺς Ανανίας μετὰ τῶν πρεσβυτέρων, καὶ ῥήτορος Τερτυλλου τινός. Οἵτινες ἐνεφάνισαν τῷ ἡγεμόνι κατὰ τοῦ Παύλου. Εληθέντος δὲ αὐτοῦ, ἤρξατο κατηγορεῖν ὁ Τέρτυλλος, λέγων· Πολλῆς εἰρήνης τυγχανοντες διὰ σοῦ, καὶ κατορθωμάτων γινομέ νων τῷ ἔθνει τούτῳ διὰ τῆς σῆς προνοίας, πάντη τε καὶ πανταχοῦ ἀποδεχόμεθα, κράτιστε Φήλιξ, μετὰ πάσης εὐχαριστίας. Ίνα δὲ μὴ ἐπὶ πλεῖόν σε ἐγκόπτω, παρακαλῶ ἀκοῦσαί σε ἡμῶν συντόμως τῇ σῇ ἐπιεικεία· Εὑρόντες γὰρ τὸν ἄνδρα τοῦτον

OECUMENI TRICCE EPISCOPI. λοιμὸν, καὶ κινοῦντα στάσεις πᾶσι τοῖς Ἰουδαίο:ς stiferum et concitantem seditionem omnibus τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην, πρωτοστάτην τε τῆς τῶν Ναζωραίων αἱρέσεως, ὃς καὶ τὸ ἱερὸν ἐπείρασε βεβηλώσαι, ἐκρατήσαμεν αὐτὸν, καὶ κατὰ τὸν ἡμέτερον νόμον ἠθελήσαμεν κρίνειν. Παρελθών δὲ Λυσίας ὁ χιλίαρχος μετά πολλῆς βίας ἐκ τῶν χειρῶν ἡμῶν ἀπήγαγεν, κελεύων τοὺς κατηγόρους αὐτοῦ ἔρχεσθαι ἐπὶ σέ· παρ' οὗ δύνασαι αὐτὸς ἀνακρίνας περὶ πάντων τούτων ἐπιγνῶναι, ὧν ἡμεῖς κατηγοροῦμεν αὐτοῦ. Συνέθεντο δὲ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι φάσκοντες ταῦτα οὕτως ἔχειν. Απεκρίθη δὲ ὁ Παῦλος, νεύσαντος αὐτοῦ τοῦ ἡγεμόνος λέγειν· Ἐκ πολλῶν ἐτῶν ὄντα σε κριτὴν τῷ ἔθνει τούτῳ ἐπιστάμενος, εὐθημότερον τὰ περὶ ἐμαυτοῦ ἀπολογοῦμαι, δυναμένου σου γνῶναι, ὅτι οὐ πλείους εἰσίν μοι ἡμέραι ή δεκαδύο, ἀφ᾿ ἧς ἀνἐβην προσκυνήσων ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ οὔτε ἐν τῷ ἱερῷ εὗρόν με πρός τινα διαλεγόμενον, ἢ ἐπισύστασιν ποιοῦντα ὄχλου, οὔτε ἐν ταῖς συναγωγαῖς, οὔτε κατὰ πόλιν· οὔτε παραστῆναι με δύνανται, περὶ ὧν κατηγοροῦσί μου. Ομολογώ δὲ τοῦτό σοι, ὅτι κατὰ τὴν ὁδὸν, ἣν λέγουσιν αἵρεσιν, οὕτως λατρεύω τῷ πατρῴῳ Θεῷ, πιστεύων πᾶσι τοῖς κατὰ τὸν νόμον καὶ τοῖς προφήταις γεγραμμένοις, ἐλπίδα ἔχων εἰς τὸν Θεὸν, ἣν καὶ αὐτοὶ οὗτοι προσδέχονται, ἀνάστασιν μέλλειν ἔσεσθαι νεκρῶν, δικαίων τε καὶ ἀδίκων. Ἐν τούτῳ δὲ αὐτὸς ἀσκῶ, ἀπρόσκοπον συνείδησιν ἔχειν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἀνθρώπους διαπαντός. Δι' ἐτῶν δὲ πλειόνων παρεγενόμην, ἐλεημοσύνας ποιήσων εἰς τὸ ἔθνος μου καὶ προσφοράς, ἐν οἷς εὗρόν με ἡγνισμένον ἐν τῷ ἱερῷ, οὐ μετὰ οχλου, οὐδὲ μετὰ θορύβου. Τινὲς δὲ ἀπὸ τῆς ᾿Ασίας Ἰουδαῖοι, οὕς δεῖ ἐπὶ σοῦ παρεῖναι καὶ κατηγορεῖν, εἰ τι ἔχοιεν προς με, ἢ αὐτοὶ οὗτοι εἱπάτωσαν, εἴ τι εὗρον ἐν ἐμοὶ ἀδίκημα, στάντος μου ἐπὶ τοῦ συνεδρίου, ἢ περὶ μιᾶς ταύτης φωνῆς, ἧς ἐκέκραξα ἑστὼς ἐν αὐτοῖς, ὅτι περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ἐγώ κρίνομαι σήμερον ὑμῶν.» «Ότι κατὰ τὴν ὁδὸν, ἣν λέγουσιν αἵρεσιν, οὕτω λατρεύω τῷ πατρῴῳ Θεῷ.» Μετὰ τὴν κλῆσιν τοῦ εἶναι ἀπόστολος Χριστοῦ λέγων λατρεύειν Κυρίῳ πατρῴῳ Θεῷ δείκνυσιν ἕνα ὄντα Θεὸν Παλαιᾶς τε καὶ Νέας, ὃν οἱ προφῆται καὶ ὁ νόμος κατήγγειλαν, δν ὁ Παῦλος ἐκήρυσσεν εἰπὼν, πιστεύων πᾶσι τοῖς κατὰ νόμον καὶ τοῖς προφήταις γεγραμμένοις. Κατὰ τὸ σιωπώμενον δὲ κάνταῦθα τὸν Χριστὸν εἰσήγαγεν, ἀλλὰ τέως τῷ τῆς ἀναστάσεως ἐνδιατρίβει λόγῳ, ὅν οὗτοι ἐξ ἀρχῆς διεπονοῦντο. Τούτου γὰρ δειχθέντος εὐκόλως καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπεισήγετο, ὅτι ἀνέστη. «Ακούσας δὲ ταῦτα ὁ Φήλιξ ανέβαλεν αὐτοὺς, ἀκριβέστερον εἰδὼς τὰ περὶ τῆς ὁδοῦ, εἰπών· Οταν Λυσίας ὁ χιλίαρχος καταβῇ, διαγνώσομαι τὰ καθ᾽ ὑμᾶς. Διαταξάμενός τε τῷ ἑκατοντάρχῳ τηρεῖσθαι τὸν Παῦλον, ἔχειν τε ἄνεσιν, καὶ μηδένα κωλύειν τῶν ἰδίων αὐτοῦ ὑπηρετεῖν ἢ προσέρχεσθαι αὐτῷ. Μετὰ δὲ ἡμέρας τινὰς παραγενόμενος ὁ Φῆλιξ σὺν Δρουσίλλῃ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ οὔση Ιουδαία, με το Judæis in universo orbe, et auctorem hæresis Nazarenorum, qui etiam templum profanare tentavit quem et apprehensum voluimus juxta legem nostram judicare. Sed superveniens tribunus Lysias cum magna vi 169 eripuit eum a manibus nostris, jubens accusatores ejus ad te venire, ex quo poteris ipse facta inquisitione de omnibus istis cognoscere, de quibus nos accusamus eum. Adjecerunt autem et Judæi, dicentes hæc ita se habere. Respondit autem Paulus, cum annuisset ipse præses ut diceret: Æquiore animo pro meipso respondeo, cum sciam te multis jam annis judicem fuisse genti huic: qui potes cognoscere, quod non plures sunt mihi dies, quam duodecim, ex quo ascendi adoraturus Jerosolymam et neque in templo compererunt me cum aliquo disputantem, aut concursum facientem turbæ, neque in synagogis, neque in civitate, neque probare possunt ea de quibus me accusant. Confiteor autem hoc tibi quod juxta viam quam vocant hæresim sic colo patrium Deum, credens omnibus quæ in lege et prophetis scripta sunt spem habens in Deum fore, quam et hi exspectant, resurrectionem mortuorum justorum simul et injustorum. In hoc autem ipse studeo sine offendiculo conscientiam habere erga Deum et homines semper. Post annos autem plures accessi eleemosynas exhibiturus in gentem meam et oblationes, in quibus compererunt me purificatum in templo, haud cum turba neque cum tumultu. Quidam autem ex Asia Judæi, quos oportebat apud te præsto esse et accusare, si quid haberent adversum me: aut hi ipsi dicant, si quid deprehenderunt in me iniquitatis, cum stem in concilio: nisi de una hac voce, qua clamavi inter eo stans. De resurrectione mortuorum ego judicor hodie a vobis.» «Juxta viam quam vocant hæresim sic colo patrium Deum.» Dicens se Deum patrium colere post factam vocationem ut essent apostoli, ostendit eumdem esse Deum Veteris ac Novi Testamenti, quem lex et prophetæ annuntiaverunt: quem Paulus prædicabat, dicens se universis credere quæ in lege ac prophetis scripta sunt. Latenter autem Christum etiam hic induxit, 170 sed interim in sermone de resurrectione versatur, quem hi ab exordio oppugnabant: hoc enim ostenso, facile etiam quæ de Christo sunt superinduceret, nempe quod resurrexerit. XXIV, 22-27. «Auditis autem his, Felix distulit illos, cum certo sciret quæ ad eam viam attinebant, dicens: Cum tribunus Lysias descenderit, pernoscam causam vestram: jussitque centurioni ut custodiret Paulum, sineretque eum relaxari, et ne quem ex illius familiaribus vetaret subministrare ei, aut adire eum. Post aliquot autem dies cum advenisset Felix cum Dru-

Judæa, accersivit πέμψατο τὸν Παῦλον. Καὶ ἤκουσεν αὐτοῦ περὶ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. Διαλεγομένου δὲ αὐτοῦ περὶ δικαιοσύνης καὶ ἐγκρατείας καὶ τοῦ κρίματος τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι, ἔμφοβος γενόμενος ὁ Φήλιξ ἀπεκρίθη· Τὸ νῦν ἔχον πορεύου, καιρὸν δὲ μετα λαβὼν μετακαλέσομαι σε, ἅμα δὲ καὶ ἐλπίζων, ὅτι χρήματα δοθήσεται αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Παύλου, ὅπως λύσῃ αὐτόν. Δι᾿ ὃ καὶ πυκνότερον αὐτὸν με ταπεμπόμενος ώμίλει αὐτῷ.» silla uxore sua, quæ erat Paulum, et audivit ab eo fidem, quæ est in Christum. Disputante autem illo de justitia et temperantia, et de judicio futuro, tremefactus Felix respondit: In præsentia abi, cæterum nactus opportunitatem accersam te: simul et illud sperans fore ut pecunia sibi daretur a Paulo quo solveret ipsum, propter quod etiam frequenter accersens eum, loquebatur cum eo.» «Auditis his Felix.» Advertendum quod Felix noverat fidem,diligenter instructus ex veteri Testamento in his quæ Christi sunt: et ad Judæorum gratiam non absolvit Paulum, aut etiam ut munera acciperet, quemadmodum subsequens sermo demonstrat. Noverat quoque ista, eo quod uxorem haberet Judæam, a qua hæc continue audiebat. Hæc autem præter legem ipsi conjuncta erat, nempe Judæa Græco. Aut fortassis Judæa quidem erat, nupserat tamen illi tum cum Græca esset: propter quod etiam dicebat ipsi suam fidem, suadens ut vir quoque ad eam transiret relicta idolo latria. CAPUT XXX VI. 171 De Felicis defunctione, Festique successione, et Pauli ab eo interrogatione et provocatione. • Ακούσας ταῦτα ὁ Φήλιξ.» Σημειωτέον ὅτι ᾔδει ὁ Φήλιξ τὴν πίστιν, ἀκριβῶς κατηχηθεὶς ἐκ τῆς Παλαιᾶς τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ πρὸς χάριν Ιουδαίων οὐκ ἀπέλυσε τὸν Παῦλον, ἢ καὶ διὰ δωροληψίαν, ὡς παρακατιὼν ὁ λόγος ἔδειξεν. Εδει δὲ καὶ ὡς ἔχων γυναῖκα Ἰουδαίαν, παρ' ἧς συνεχῶς ἤκους ταῦτα. Αὕτη δὲ παρὰ τὸν νόμον συνήφθη αὐτῷ, Ἰουδαία οὖσας Ελληνι. Η τάχα ἦν μὲν Ιουδαία, γαμηθεῖσα δὲ αὐτῷ ἐγένετο Ελληνίς· δι᾽ ὅ καὶ ἔλε γεν αὐτῷ τὴν ἑαυτῇς πίστιν, πείθουσα καὶ τὸν ἄνδρα παραβάτην γενέσθαι. δ Περὶ τῆς Φήλικος διαδοχῆς, καὶ τῆς Φήστου προαγωγῆς, τῆς τε ἐπ᾿ αὐτοῦ ἀνακρίσεως Παύλου καὶ ἐφέσεως. «Διετίας δὲ πληρωθείσης ἔλαβε διάδοχον ὁ Φῆς λιξ Πόρκιον Φῆστον. θέλων τε χάριτας καταθέ σθαι τοῖς Ἰουδαίοις ὁ Φήλιξ, κατέλιπε τὸν Παῦλον δεδεμένον. Φῆστος οὖν ἐπιβὰς τῇ ἐπαρχία, μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπὸ Καισα ρείας. Ενεφάνησαν τε αὐτῷ ὁ ἀρχιερεὺς καὶ οἱ πρώτοι τῶν Ἰουδαίων κατὰ τοῦ Παύλου, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν, αιτούμενοι χαριν κατ' αὐτοῦ, ὅπως μεταπέμψηται αὐτὸν εἰς Ἱερουσαλήμ, ἔνα εδραν ποιοῦντες, ἀνελεῖν αὐτὸν κατὰ τὴν ὀδόν. Ὁ μὲν οὖν Φῆστος ἀπεκρίθη τηρεῖσθαι τὸν Παῦλον ἐν Καισαρεία, ἑαυτὸν δὲ μέλλειν ἐν τάχει ἐκπορεύεσθαι. Οἱ οὖν δυνατοὶ ἐν ὑμῖν, φησί, συγκαταβάντες, εἴ τι ἐστὶν ἐν τῷ ἀνδρὶ τούτῳ κατηγορεί τωσαν αὐτοῦ· Διατρίψας δὲ ἐν αὐτοῖς ἡμέρας πλείους ἢ δέκα, καταβὰς εἰς Καισάρειαν, τῇ ἐπαύο ριον καθίσας ἐπὶ τοῦ βήματος, ἐκέλευσε τὸν Παῦ λον ἀχθῆναι. Παραγενομένου δὲ αὐτοῦ, περιέστησαν οἱ ἀπὸ Ἱεροσολύμων καταβεβηκότες Ιουδαῖοι, πολλὰ καὶ βαρέα αἰτιάματα φέροντες κατὰ τοῦ XXIV, 27; XXV, 1-12. «Biennio autem expleto accepit successorem Felix Portium Festum. Volens autem gratiam præstare Judæis Felix, reliquit Paulum vinctum Festus ergo suscepta provincia, post triduum ascendit Jerosolyma ab urbe Cæsare. Significaveruntque illi principes sacerdotum ac primores Judæorum de Paulo: et rogabant eum, postulantes favorem adversus ipsum. ut accerseret illum Jerusalem, insidias tendentes, ut interficerent eum in via. Festus autem respondit ut servaretur quidem Paulus Cæsareæ se vero brevi illo profecturum. Qui ergo, inquit, inter vos potentes sunt, simul descendentes, si quod est in viro crimen, accusent eum. Demoratus autem inter eos diebus amplius quam decem, descendit Cæsaream. et postero die sedit pro tribunali, jussitque Paulum adduci. Qui cum perductus esset, circumsteterunt eum quiab Jerosolymis descenderant Judæi, multa et gravia crimina intendentes adversus Paulum, quæ non poterant probare, Paulo pro se respon Παύλου, dente, quod neque in legem Judæorum, neque in templum, neque in Casarem quidquam peccasset. Festus autem volens gratificari Judæis, respondens Paulo, dixit: Vis Jerosolymam ascendere, et ibi de his judicari apud me? Dixit autem Paulus: Ad tribunal Cæsaris sto, ubi me oportet judicari. Judais nullam feci injuriam, sicut et tu melius nosti. Si enim injuriam feci, aut quidpiam dignum morte perpetravi, non recuso mori. Si vero nihil est eorum de quibus 179 hi accusant me, nemo potest me illis donare. Cesarem appello. Tunc Festus cum consilio οὐκ ἴσχυον ἀποδεῖξαι, ἀπολογουμένου αὐτοῦ, ὅτι Οὔτε εἰς τὸν νόμον τῶν Ἰουδαίων, οὔτε εἰς τὸ ἱερόν, οὔτε εἰς Καίσαρά τι ήμαρτον. Ὁ Φῆστος δὲ τοῖς Ἰουδαίοις θέλων χάριν καταθέσθαι, ἀποκριθεὶς τῷ Παύλῳ, εἶπε· θέλεις εἰς Ἱερο σόλυμα ἀναβάς, ἐκεῖ περὶ τούτων κρίνεσθαι ἐπ' ἐμοῦ; Εἶπε δὲ ὁ Παῦλος· Ἐπὶ τοῦ βήματος Καίσαρος ἑστώς εἰμι, οὗ με δεῖ κρίνεσθαι· Ἰουδαίους οὐδὲν ἠδίκησα, ὡς καὶ συ κάλλιον ἐπιγινώσκεις. Εἰ μὲν γὰρ ἀδικῶ, καὶ ἄξιον θανάτου πέπραχά τι, οὐ παραιτοῦμαι τὸ ἀποθανεῖν. Εἰ δὲ οὐδέν ἐστιν ὧν οὗτοι κατηγοροῦσί μου, οὐδείς με δύναται αὐτοῖς χαρίσασθαι. Καίσαρα ἐπικαλοῦμαι· Τότε ὁ Φῆς

στος συλλαλήσας μετὰ τοῦ συμβουλίου, ἀπεκρίθη. collocutus, respondit: Cæsarem appellasti? ad Καίσαρα ἐπικέκλησαι; ἐπὶ Καίσαρα πορεύσῃ.» Τό, «Επὶ τοῦ βήματος Καίσαρος ἑστώς εἰμι,» ἔφη ὁ Παῦλος, βουλόμενος τὰς τῶν Ἰουδαίων χεῖρας ἐκφυγεῖν, τουτέστιν ἐν τῇ Ῥώμῃ θέλω ἀπελθεῖν παρὰ τῷ βασιλεῖ, κἀκεῖ δικάσασθαι. Εκκαλοῦμαι σε, φησί. Τὸ γὰρ, Καίσαρ, ὄνομα, Ρωμαϊστί, βασιλέα σημαί γει, ὡς κοινῷ ὀνόματι πάντας βασιλεῖς Ῥωμαίων Καίσαρας μὲν καλεῖσθαι, καθὺ δὴ βασιλεῖς, οὐ μήν καὶ ἰδικὰ αὐτῶν ὀνόματα εἶναι ταῦτα. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς τοῦ Χριστοῦ γεννήσεως ὁ τότε βασιλεύων Καῖσαρ Αύγουστος ἐκαλεῖτο· ἔπαθε δὲ ἐπὶ Τιβερίου Καίσα ρος. Ὁ δὲ μακάριος Παῦλος ἐπὶ Νέρωνος Καίσαρος ἀναιρεῖται ἐν Ῥώμη. ᾿Αγρίππα και Βερνίκης παρουσία,, και, πεύσεις τῶν κατὰ Παῦλον. Έν ᾧ Παύλου ἀπολογία ἐπ᾿ αὐτῶν περὶ τῆς ἐννόμου θρησκείας αὐτοῦ καὶ κλήσεως εἰς τὸ Εὐαγγέλιον ὡς οὐδὲν ἀδικεῖ Ἰουδαίους ὁ Παῦλος Αγρίππας, ἔφη τῷ Φήστῳ. «Ημερῶν δὲ διαγενομένων τινῶν ᾿Αγρίππας ὁ βασ σιλεὺς καὶ Βερενίκη κατήντησαν εἰς Καισάρειαν, ἀσπασόμενοι τὸν Φῆστον. ὡς δὲ πλείους ἡμέρας διέτριβεν ἐκεῖ, ὁ Φῆστος τῷ βασιλεῖ ἀνέθετο τὰ κατὰ τὸν Παῦλον, λέγων· 'Ανήρ τίς ἐστι καταλελειμμένος ὑπὸ Φήλικος δέσμιος, περὶ οὗ γενομέ νου μου εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐνεφάνησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τῶν Ἰουδαίων, αιτούμενοι κατ' αὐτοῦ δίκην. Πρὸς οὓς ἀπεκρίθην, ὅτι οὐκ ἔστιν ἔθος Ῥωμαίοις χαρίζεσθαί τινα ἄνθρωπον εἰς ἀπώλειαν, πρὶν ἢ ὁ κατηγορούμενος κατὰ πρόσωπον ἔχοι τοὺς κατηγόρους, τόπον τε άπολα γίας λάβοι περὶ τοῦ ἐγκλήματος. Συνελθόντων οὖν αὐτῶν ἐνθάδε, ἀναβολήν μηδεμίαν ποιησάμενος, τῇ ἑξῆς καθίσας ἐπὶ τοῦ βήματος, ἐκέλευσα αλθῆναι τὸν ἄνδρα. Περὶ οὗ σταθέντες οι κατήγοροι, οὐδεμίαν αἰτίαν ἐπέφερον ὧν ὑπενόουν ἐγώ. Ζη τήματα δέ τινα περὶ τῆς ἰδίας δεισιδαιμονίας εἶχον πρὸς αὐτὸν, καὶ περί τινος Ἰησοῦ τεθνη κότος, ὃν ἔφασκεν ὁ Παῦλος ζῇν. ᾿Απορούμενος δὲ ἐγὼ τὴν περὶ τούτου ζήτησιν, ἔλεγον, εἰ βούλοιτο πορεύεσθαι εἰς Ιερουσαλήμ, κἀκεῖ κρίνεσθαι περὶ τούτων. Τοῦ δὲ Παύλου ἐπικαλεσαμένου, τήρη θῆναι αὐτὸν εἰς τὴν τοῦ Σεβαστοῦ διάγνωσιν, ἐκέλευσα τηρεῖσθαι αὐτὸν ἕως οὗ πέμψω αὐτὸν πρὸς Καίσαρα. Αγρίππας δὲ πρὸς τὸν Φῆστον ἔφη· Ἐβουλόμην καὶ αὐτὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀκοῦσαι. Ὁ δὲ, Αὔριον, φησίν, ἀκούσῃ αὐτοῦ. Τῇ οὖν ἐπαύριον ἐλθόντος τοῦ ᾿Αγρίππα καὶ τῆς Βερενίκης μετὰ πολλῆς φαντασίας, καὶ εἰσελθόντων εἰς τὸ ἀκροατήριον σύν τε τοῖς Χιλιάρχοις καὶ ἀνδράσι τοῖς κατ' ἐξοχὴν οὔσι τῆς πόλεως, καὶ κελεύσαντος τοῦ Φήστου, ἤχθη ὁ Παῦλος. Καί φησιν ὁ Φῆστος· ᾿Αγρίππα βασιλεῦ, καὶ πάντες οἱ συμπαρόντες ἡμῖν ἄνδρες, θεωρεῖτε τοῦτον; περὶ τούτου πᾶν τὸ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων ἐνέτυχόν μοι, ἔν τε Ἱεροσολύμοις καὶ ἐνθάδε, ἐπιβοῶντες μὴ δεῖν ζῇν αὐτὸν μηκέτι. Ἐγὼ δὲ καταλαβόμενος μηδὲν ἄξιον θανάτου αὐτὸν πεπραχέναι, καὶ αὐτοῦ Cæsarem ibis.» «Ad tribunal Cæsaris sto,» ait Paulus, volens Judæorum manus effugere, hoc est, volo Romam proficisci ad imperatorem, et ibi judicari. Provoco te, inquit. Nomen Cmsar Romana lingua regem seu imperatorem significat: adeo ut communi nomine omnes imperatores Romanorum Cæsares vocentur, tanquam dicas reges vel imperatores. Atqui hæc non erant propria eorum nomina. Sub Christi enim nativitate, qui tunc imperabat Cæsar Augustus vocabatur: passus est autem sub Tiberio Cæsare. Paulus vero sub Nerone Cæsare Romæ interficitur. CAPUT XXXVII. Agrippe et Bernices adventus, ac interrogationes de rebus quæ Paulum concernebant: in quo etiam narratur Pauli ad ea responsio, de legitimo cultu suo et vocatione ad Evangelium: quod Agrippa dixerit Festo Paulum in nullo Judæos injuria affecisse. XXV, 13-27. «Et cum dies aliquot transacti essent Agrippa rex et Bernice descenderunt Cæsaream, salutaturi Festum. Cumque pluribus diebus ibi commorarentur. Festus regi causam Pauli retulit, dicens: Vir quidam est relictus a Felice vinctus, de quo, cum venissem Jerosolymam, significaverunt mihi principes sacerdotum ac seniores Judæorum, postulantes adversus illum sententiam. Quibus respondi, non esse Romanis consuetudinem ob gratiam donare aliquem hominem 178 ut pereat, prius quam is, qui accusatur, præsentes habeat accusatores, locumque defendendi accipiat de crimine. Cum ergo huc convenissent, sine ulla dilatione sequenti die sedens pro tribunali, jussi adduci virum. De quo cum stetissent accusatores, nullum crimen intendebant super hisce rebus, de quibus ego suspicabar: sed quæstiones quasdam de sua superstitione habebant adversus eum, et de quodam Jesu defuncto, quem affirmabat Paulus vivere. Hæsitans autem ego de hujusmodi quæstione, dicebam, num vellet ire Jerosolyma, et ibi super his judicari. Cum autem Paulus appellasset ut servaretur Augusti cogitationi, jussi servari eum, donec mitterem ipsum ad Caesarem. Agrippa autem dixit ad Festum: Volebam et ipse hominem audire. Cras, inquit audies eum. Postero vero die cum venisset Agrippa et Bernice cum multo apparatu, et introissent in auditorium cum tribunis et præcipuis viris civitatis, jubente Festo, adductus est Paulus. Et ait Festus Agrippa rex omnesque qui simul adestis nobiscum viri, videtis hunc hominem, de quo omnis multitudo Judæorum interpellavit me tum Jerosolymis tum hic, acclamantes, non oportere eum vivere amplius. Ego vero comperi nihil dignum morte eum admisisse. Cæterum cum is ipse appellasset Augustum, statui mittere eum: de quo quod certo scribam domino, non habeo. Qua

propter produxi eum ad vos, et maxime ad te, δὲ τούτου ἐπικαλεσαμένου τὸν Σεβαστόν, ἔκρινα rex Agrippa, ut, examinatione facta, habeam quod scribam. Iniquum enim mihi videtur mittere vinctum, et crimina de quibus accusatur non significare.» « Agrippa rex.» Aut regis nomine descenderat Agrippa in provincias, et propterea rex quoque appellabatur aut fortassis ipse quoque rex erat partium orientalium, cum Nero occidentalibus imperaret, ac Romanæ resideret.. Ut servaretur Augusti cognitioni. 174 Σεβαστὸν improprie dicit regem seu imperatorem, quemadmodum etiam Cæsarem quem infra dominum quoque vocat, dicens: «De quo quod certo scribam domino non habeo. >> XXVI,1.11. Agrippa vero ad Paulum ait: Permittitur tibi loqui pro temetipso. Tunc Paulus extenta manu pro se dicebat: Super omnibus de quibus a Judæis accusor, rex Agrippa, existimo me beatum, qui causam dicturus sim apud te hodie, cum tu maxime sis gnarus earum quæ apud Judæos sunt et consuetudinum et quæstionum. Quapropter obsecro te ut patienter me audias. Itaque vitam quidem meam quam egi ab adolescentia, quæ fuit ab initio in gente mea Jerosolymis, noverunt omnes Judæi, qui prius noverant me ab initio, si velint testimonium ferre, quod secundum exquisitissimam sectam nostræ religionis vixerim Pharisæus. Et nunc ob spem repromissionis, quæ ad patres nostros facta est a Deo, sto judicio subjectus, ad quam duodecim tribus nostra instanter die ac nocte colentes Deum, sperant se perventuras: de qua spe accusor, rex Agrippa, a Judais. Quid? an incredibile judicatur a vobis quod Deus mortuos suscitet? Et ego quidem existimabam adversum nomen Jesu Nazareni oportere ut multa repugnando facerem, quod et feci Jerosolymis: et multos sanctorum ego carceribus inclusi, a principibus sacerdotum potestate accepta: cumque occiderentur, detuli sententiam. Et per omnes synagogas frequenter puniens eos, compellebam blasphem mare et amplius insaniens in eos, persequebar etiam in exteras usque civitates.» Quid, an incredibile judicatura vobis quod Deus mortuos suscitet? «Duas ponit circa resurretionem ratiocinationes: unam quidem a prophetis: nec tamen adducit prophetam, sed ipsam Judæorum communem opinionem: aliam vero fortiorem, quæ estab ipsis rebus, quoniam probatum est ab eo quod Christus resurrexerit a mortuis: et hanc quoque rationibus confirmat. Prima ratio: «Quid, incredibile sst 175 quod Deus mortuos suscitet?» Item alia: Anne hujusmodi doctrina erat, eaque dogmata in quibus educati erant? Quis autem non suscepit sermonem quem in medium adduxit? Super hoc, inquit, decreto tanquam de heresi acπέμπειν αὐτόν· περὶ οὗ ἀσφαλές τι γράψαι τῷ κυρίῳ οὐκ ἔχω. Δι' ὁ προήγαγον αὐτὸν ἐφ' ὑμῶν, καὶ μάλιστα ἐπὶ σοῦ, βασιλεῦ ᾿Αγρίππα, ὅπως τῆς ἀνακρίσεως γενομένης, σκῶ τι γράψαι. "Αλογον γάρ μοι δοκεῖ πέμποντα δέσμιον, μὴ καὶ τὰς κατ᾿ αὐτοῦ αἰτίας σημᾶναι.» ᾿Αγρίππας ὁ βασιλεύς.» Πτοι εἰς τάξιν βασιλέως κατῄει ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ὁ ᾿Αγρίππας, καὶ διὰ τοῦτο καὶ βασιλεὺς ἐχρημάτιζεν ἢ τάχα βασιλεὺς ἦν καὶ αὐτὸς τῶν ἀνατολικῶν μερῶν, τοῦ Νέο ρωνος τῶν δυτικῶν ἄρχοντος, καὶ ὄντος ἐν Ῥώμη. «Εἰς τὴν τοῦ Σεβαστοῦ διάγνωσιν.» Σεβαστόν και ταχρηστικῶς τὸν Βασιλέα καλεῖ, ὥσπερ καὶ Καίσαρα· ὃν παρακατιὼν καὶ Κύριον καλεῖ, λέγων· «Περί οὗ ἀσφαλές τι γράψαι τῷ κυρίῳ οὐκ ἔχω.» «᾿Αγρίππας δὲ πρὸς τὸν Παῦλον ἔφη· Ἐπιτρέ πεταί σοι ὑπὲρ σεαυτοῦ λέγειν. Τότε ὁ Παῦλος ἀπελογεῖτο ἐκτείνας τὴν χεῖρα· Περὶ πάντων ὧν ἐγω καλοῦμαι ὑπὸ Ἰουδαίων, βασιλεῦ ᾿Αγρίππα, ἔγημαι ἐμαυτὸν μακάριον, μέλλων ἀπολογεῖσθαι ἐπὶ σοῦ σή μερον, μάλιστα γνώστην ὄντα σε πάντων τῶν κατὰ Ἰουδαίους ἠθῶν τε καὶ ζητημάτων ἐπιστάμενος. Δι' δ δέομαί σου, μακροθύμως ἀκοῦσαί μου. Τὴν μὲν οὖν βίωσίν μου τὴν ἐκ νεότητος, τὴν ἀπ᾿ ἀρχῆς γενομένην ἐν τῷ ἔθνει μου ἐν Ἱεροσολύμοις, ἴσασι πάντες οἱ Ἰουδαῖοι, προγινώσκοντές με ἄνωθεν, ἐὰν θέλωσι μαρτυρεῖν, ὅτι κατὰ τὴν ἀκριβεστάτην αἵρεσ σιν τῆς ἡμετέρας θρησκείας, Έζησα Φαρισαῖος. Καὶ νῦν ἐπ' ἐλπίδι τῆς πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίας γενομένης ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἔστηκα κρινόμενος εἰς ἦν τὸ δωδεκάφυλον ἡμῶν ἐν ἐκτενείᾳ νύκτα καὶ ἡμέραν λατρεῦον ἐλπίζει καταντῆσαι· περὶ ἧς ἐλπίδος ἐγκαλοῦμαι, βασιλεῦ ᾿Αγρίππα, ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων. Τί; ἄπιστον κρίνεται παρ' ὑμῖν, εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει; Ἐγὼ μὲν οὖν ἔδοξα ἐμαυτῷ πρὸς τὸ ὄνο μα Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου δεῖν πολλὰ ἐναντία πρᾶ ξαι, δ καὶ ἐποίησα ἐν Ἱεροσολύμοις. Καὶ πολλοὺς τῶν ἁγίων ἐγὼ φυλακαῖς κατέκλεισα. τὴν παρὰ τῶν ἀρχιερέων ἐξουσίαν λαβών. Αναιρουμένων τε αὐτῶν, κατήνεγκα ψῆφον. Καὶ κατὰ πάσας τὰς συναγωγὰς πολλάκις τιμωρῶν αὐτοὺς, ἠνάγκαζον βλασφημεῖν· περισσῶς τε ἐμμαινόμενος αὐτοῖς, ἐδίωκον ἕως καὶ εἰς τὰς ἔξω πόλεις.» «Τί; ἄπιστον κρίνεται παρ' ὑμῖν, εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει;» Δύο τίθησι περὶ ἀναστάσεως λογι σμούς, ἕνα μὲν τὸν ἀπὸ τῶν προφητῶν· καὶ οὐ παράγει προφήτην, ἀλλ᾽ αὐτὴν τῶν Ἰουδαίων τὴν δόξαν· ἄλλον δὲ τὸν ἰσχυρότερον, τὸν ἀπὸ πραγμάτων, ὅτι διελέχθη αὐτῷ ὁ Χριστὸς ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν. Καὶ κατασκευάζει καὶ τοῦτον ἀπὸ λογισμῶν, τὴν προτέ ραν αὐτοῦ μανίαν διηγούμενος. Πρῶτος λογισμός· «Τί, ἄπιστον εἶ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει;» καὶ ἄλλος Μὴ τοιαύτη δόξα ἦν, είγε μὴ ἀνατεθραμμένοι ἦσαν ἐν τούτοις τοῖς δόγμασι; Ον δὲ εἰσεφέρετο, τίς οὐκ ἂν ἐδέξατο τὸν λόγον; Ὑπὲρ τῆς αἱρέσεως ταύτης, φησίν, ἐγκαλοῦμαι· καὶ αὕτη παρ' αὐτοῖς πρεσβεύε

ται. Διὰ ταύτην εὔχονται, διὰ ταύτην λατρεύουσιν, cusor: cum apud eos nihil hac opinione antiquius haἵνα ταύτην τύχωσι. Καὶ ταύτην ἐγὼ καταγγέλλω· «Εν οἷς καὶ πορευόμενος εἰς τὴν Δαμασκὸν μετ' ἐξουσίας καὶ ἐπιτροπῆς τῆς παρὰ τῶν ἀρχιερέων, ἡμέρας μέσης, βασιλεῦ, κατὰ τὴν ὁδὸν εἶδον οὐρανόθεν, ὑπὲρ τὴν λαμπρότητα τοῦ ἡλίου περιλάμ ψαν με φῶς, καὶ τοὺς σὺν ἐμοὶ πορευομένους. Πάντων δὲ καταπεσόντων ἡμῶν εἰς τὴν γῆν, ἤκουσα φωνήν λαλοῦσαν πρός με, καὶ λέγουσαν τῇ Εμβραΐδι διαλέκτῳ· Σαούλ, Σαούλ, τί με διώκεις; σκληρόν σοι προς κέντρα λακτίζειν. Ἐγὼ δὲ εἶ πον· Τίς εἶ, Κύριέ; Ὁ δὲ εἶπεν· Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὃν σὺ διώκεις. Ἀλλὰ ἀνάστηθι, καὶ στῆθι ἐπὶ τοὺς πό δας σου. Εἰς τοῦτο γὰρ ὤφθην σοι προχειρίσασθαί σε ὑπηρέτην και μάρτυρα, ὧν τε εἶδες, ὧν το δ φθήσομαί σοι, ἐξαιρουμενος σε ἐκ τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἐθνῶν, εἰς οὓς νῦν σε ἀποστέλλω, ἀνοῖξαι ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, τοῦ ὑποστρέψαι ἀπὸ σκότους εἰς φῶς, καὶ τῆς ἐξουσίας τοῦ Σατανᾶ ἐπὶ τὸν Θεὸν τοῦ λαβεῖν αὐτοὺς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ κλῆρον ἐν ἡγιασμένοις πίστει τῇ εἰς ἐμέ. " Ὑπὲρ τὴν λαμπρότητα τοῦ ἡλίου.» Τῶν αἰσθητῶν τὸ φωτεινότατον παράγων, καὶ μὴ δυνάμενος ἀντισῶσαι τῷ φωτὶ ἐκείνῳ τὸ τοῦ Ἰησοῦ φῶς, καθώς δύναται παραδέξασθαι ἀκοὴ ἀνθρώπου λαλεῖν, ὑπερ νικᾶν τὸ ἡλιακὸν φῶς ἐκεῖνό φησι. «Όθεν, βασιλεῦ ᾿Αγρίππα, οὐκ ἐγενόμην ἀπειθής τῇ οὐρανίῳ ὀπτασία.» Οπτασία ἐστὶν ἡ καθαρὰ θέα ἡ ὑπερβαίνουσα ανθρωπον. Ὅπερ τις ἐν σαρκὶ ὢν, δίχα τοῦ ἀποκαλυ φθῆναι αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς, οὐκ ἔστιν ἰδεῖν δυνατός. • ᾿Αλλὰ τοῖς ἐν Δαμασκῷ πρῶτον καὶ Ἱεροσολύμοις, εἰς πᾶσαν τε τὴν χώραν τῆς Ἰουδαίας, καὶ τοῖς ἔθνεσιν ἀπαγγέλλων μετανοεῖν, καὶ ἔπιστρέ φειν ἐπὶ τὸν Θεόν, ἄξια τῆς μετανοίας ἔργα πράσσοντας. Ενεκα τούτων με οἱ Ἰουδαῖοι συλλαβό μενοι εν τῷ ἱερῷ, ἐπειρῶντο διαχειρίσασθαι. Επι κουρίας οὖν τυχὼν τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἔστηκα, μαρτυρούμενος μικρῷ τε καὶ μεγάλῳ. οὐδὲν ἐκτὸς λέγων, ὧν τε οἱ προφῆται ἐλάλησαν μελλόντων γίνεσθαι, καὶ Μαϋσῆς, εἰ πλο θητὸς ὁ Χριστός, εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστάσεως νεκρῶν φῶς μέλλει καταγγέλλειν τῷ λαῷ καὶ τοῖς ἔθνεσι.» «αν τε οἱ προφῆται ἐλάλησαν.» ἵνα μὴ δόξῃ αὐτὸς διδάσκαλος εἶναι τούτου, ἐπάγει τους προφή τας καὶ τὸν Μωσέα λέγοντα «εἰ παθητὸς ὁ Χριστὸς, εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστάσεως νεκρῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Τὸ δὲ, εἰ, ἀντὶ τοῦ, ὅτι, ἐστί. Μωσῆς, φησίν, εἶπεν ὅτι παθητὸς ὁ Χριστὸς, πρῶτος ἐξ ἀναστάσεως. Ηρῶτος δ γὰρ οὗτος ἀνέστη, καὶ οὐκ ἔτι ἀποθνήσκει. Οἱ γὰρ ἀναστάντες δι' αὐτοῦ ἢ τῶν μαθητῶν, καὶ οἱ διὰ τῶν προφητών, πάλιν ἀπέθανον, ἕως τῆς καθόλου ἀναστάσεως μένοντες. beatur, propter hanc gloriantur, ob hanc Deum colunt ut eam consequantur. Et hanc ego annuntio. XXVI, 12-18 << His rebus intentus, cum proficiscerer Damascum cum auctoritate permissuque principum sacerdotum, die medio, rex vidi e coelo supra solis splendorem circumfulsisse me lumen, et eos qui mecum faciebant iter. Cumque omnes nos decidissemus in terram, audivi vocem loquentem ad me, ac dicentem lingua Hebraica: Saul, Saul, quid me persequeris? durum est tibi contra stimulos calcitrare. Ego autem dixi: Quis es, Domine? At ille dixit: Ego sum Jesus, quem tu persequeris. Sed exsurge et sta super pedes tuos. Ad hoc enim apparui tibi, ut constituam te ministrum ac testem, et eorum quæ vidisti, et eorum in quibus ego apparebo tibi, eripiens te a populo et gentibus, in quas nunc te mitto, ut aperias oculos eorum, ut convertantur a tenebris ad lucem, et a potestate Satanæ ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum, et sortem inter eos qui sanctificati sunt, per fidem quæ est erga me.» «Supra solis splendorem.» Afferens in medium id quod inter sensibilia lucidissimum est, cum non posset illi Jesu lucem æquare, quæ longe major est, ut eo modo loquatur, quo possit hominis auditus suscipere, ait lucem illam superare solis splendorem. XXVI, 19. «< Unde,rex Agrippa, non fui inobediens. «cœlesti visioni.» Οπτασία pura visio est humanam supergreditur naturam illius rei quam non potest quispiam, dum in carne est, videre, nisi ipsius oculi divinitus revelentur. XXVI, 20-23. «Sed his qui sunt Damasci primum et Jerosolymis, ac per omnem Judææ regionem 176 deinde quoque gentibus annuntiabam ut resipiscerent et converterentur ad Deum, opera facientes digna resipiscentiæ. Hæc ex causa Judæi me in templo comprehensum tentaverunt interficere. Dei itaque nactus auxilium, usque in hom diernum diem sto, testificans tum parvo, tum magno, nihil aliud dicens quam ea quæ prophetæ dixerant futura esse, et Moses, an passurus fuerit Christus, an primus ex resurrectione mortuorum lumen annuntiaturus sit populo et gentibus.» «Nihil aliud dicens quam ea quæ prophetæ dixerunt.» Ne hujus rei doctor habeatur, prophetas adducit ac Mosen dicentem, an passurus fuerit Christus, an primus ex resurrectione mortuorum, etc.; εἰ vero, id est an, capitur pro ὅτι id est quod. Moses, inquit, dixit quod passurus esset Christus, primus ex resurrectione. Primus siquidem hic resurrexit nec amplius moritur: cum enim aut per eum, aut per discipulos, similiter et per prophetas, alii quidam resurrexerant, rursum mortui sunt, exspectantes universalem resurrectionem.

λῃ τῇ φωνῇ ἔφη· Μαίνῃ. Παῦλε, τὰ πολλὰ σε γράμ ματα εἰς μανίαν περιτρέπει. Ὁ δὲ, Οὐ μαίνομαι, φησί, κράτιστε Φῆστε, ἀλλὰ ἀληθείας καὶ σωφρο σύνης ῥήματα ἀποφθέγγομαί. Επίσταται γὰρ περὶ τούτων ὁ βασιλεὺς, πρὸς ὂν καὶ παῤῥησιαζόμενος λαλῶ. Λανθάνειν γὰρ αὐτόν τι τούτων, οὐ πείθομαι οὐδέν. Οὐ γάρ ἐστιν ἐν γωνία πεπραγ μένον τοῦτο. Πιστεύεις, βασιλεύ Αγρίππα, τοῖς προφήταις; Οἶδα ὅτι πιστεύεις. Ὁ δὲ ᾿Αγρίππας πρὸς τὸν Παῦλον ἔφη· Ἐν ὀλίγῳ με πείθεις Χρισ στιανὸν γενέσθαι. Ὁ δὲ Παῦλος εἶπεν· Εὐξαι μην ἂν τῷ Θεῷ καὶ ἐν ὀλίγῳ καί ἐν πολλῷ οὐ μόνον σὲ, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας μου σήμερον, γενέσθαι τοιούτους, ὁποῖος κάγώ ει * τε Βερενίκη καὶ οἱ συγκαθήμενοι αὐτοῖς. Καὶ ἀναχωρήσαντες, ἐλάλουν πρὸς ἀλλήλους λέγοντες, XXVI, 24-52. «Hæc autem cum pro se diceret, «Ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἀπολογουμένου, ὁ φῆστος μεγά Festus magna voce ait: Insanis, Paule, multæ te litteræ ad insaniam convertunt. Et Paulus: Non insanio, inquit, præstantissime Feste, sed veritatis et sobrietatis verba eloquor. Scit enim de his rex, ad quem et libere loquor. Latere eum nihil horum arbitror. Siquidem neque hoc in angulo gestum est. Credis, rex Agrippa, prophelis? Scio quod credas. Agrippa autem ad Paulum ait Paucis suades mihi ut Christianus efficiar. Paulus vero dixit: Optarim sane a Deo et paucis et multis, non te solum, sed etiam omnes qui audiunt hodie, esse tales qualis ego sum, exceptis vinculis his. Cumque hæc locutus esset, surrexit rex ac præses et Bernice quique assidebant. Et cum secessissent. loquebantur inter se. μι, παρεκτὸς τῶν δεσμῶν τούτων. Καὶ ταῦτα εἰ dicentes: Nihil morte aut vinculis dignum facit πόντος αὐτοῦ, ἀνέστη ὁ βασιλεὺς καὶ ὁ ἡγεμὼν, homo iste. Agrippa vero Festo dixit: Dimitti pos terat hic hono, si non appellasset Cæsarem.» ὅτι Οὐδὲν θανάτου ἄξιον ἢ δεσμῶν πράσσει ὁ ἄνθρωπος οὗτος. Αγρίππας δὲ τῷ Φήστῳ ἔφη· Απολελύσθαι ἐδύνατο ὁ ἄνθρωπος οὗτος, εἰ μὴ ἐπεκέκλητο Καίσαρα.» 177 Quoniam ad regem semper verba dirigebat, commotus est aliquantum Festus, et Libertatem intuitus, ex animi perturbatione et ira: Ins nis, inquit. Paulus vero causam docet, cur ad regem verbum convertat. Deinde ostendens quod toto terrarum orbe hoc dogma sit dispersum, subjungit: ■ Siquidem neque hoc in angulo gestum est:» de cruce ac resurrectione Christi loquens. Εν ὀλιγῳ hoc est perpaucis verbis, brevibus sermonibus, modica doctrina,absque magno labore continuaque " disputatione. Propter quod etiam Paulus vicissim ac convenienter ait ad illum: «Optarim sane a Deo et paucis et multis;» ac si dicat: Hoc nempe mihi studio est, ut omnes efficiantur Christiani, et hoc mihi in votis esteaque precatio coram Deo: quandoquidem paratus sum, et multis sermonibus, et paucis Christi prædicare lidem, multo etiam cum labore ac molestia.idque protinus. Nequaquam enim laborem aut molestiam in doctrina ac prædicatione inesse arbitrarer: sed perinde mihi essetdefatigari, ac non defatigari, multum tempus insumere sicut parum, modo nonnullos videam qui ad Deum convertantur. Hæc autem dicebat simul quidem suam promptitudinem atque fervorem demonstrans, simul etiam illum provocans, ut si vellet plura audire et ampliori frui doctrina, non modo nihil cunctaretur, verum etiam adeo promptus esset ad exhibendum se paratum ac alacrem, ut etiam opus illud sibi in votis esset, dummodo scopum assequeretur. Agrippa quidem acceperat ἐν ὀλιγψ, ut significaret paucis opus esse aut parum abesse. Paulus vero tum in divinis,tum in humanis, prudentissimus ac astutissimus, si quispiam alius, aut oblata usus dictione, aut significato ad id quod suis sermonibus erat expediens adjunxit, ἐν ὀλίγῳ καὶ ἐν πολλῷ, ac si dixisset: Parvo sermonum agone, aut si opus esset etiam majori, optarim te Christianum fieri. Omnino promptus sum omnia facere pro salute, non tua solum, ve- ” Ἐπειδὴ ἀεὶ πρὸς τὸν βασιλέα διελέγετο, ὥσπερ ἔπαθέ τι ὁ Φῆστος, καὶ ἰδὼν τὴν παῤῥησίαν, ἀπὸ θυμοῦ καὶ ὀργῆς, Μαίνῃ, φησίν. Ὁ δὲ Παῦλος τὴν αἰτίαν διδάσκει, δι᾿ ἣν πρὸς τὸν βασιλέα τὸν λόγον ἀπέστρεψεν. Εἶτα δεικνὺς ὅτι πανταχοῦ τῆς οἰκου μένης τοῦτο γέγονε τὸ δόγμα, ἐπήγαγεν «Οὐ γὰρ ἐν γωνία περαγμένον τοῦτο,» τὸ περὶ συαυροῦ λέγων, καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. Ἐν ὀλίγῳ· τουτέστι δι᾽ ὀλίγων ρημάτων, ἐν βραχέσι λόγοις, ἐν ὀλίγῃ διδασκαλία, χωρὶς πολλοῦ πόνου καὶ συνεχούς διαλέξεως. Δι' ὃ καὶ πρὸς αὐτὸν καταλλήλως ὁ Παῦλός φησιν· «Εὐξαίμην ἂν τῷ Θεῷ καὶ ἐν ὀλίγῳ,» καὶ τὰ ἑξῆς. Οἷον, ὅτι Ἐμοὶ τοῦτο σπουδὴ τὸ γενέσθαι πάντας Χριστιανοὺς καὶ τοῦτό μοι ἐστιν εὐχὴ πρὸς Θεόν. Ἐπεὶ ἑτοιμός εἰμι καὶ διὰ πολλῶν λό γων, καὶ δι' ὀλίγων τὴν ἐν Χριστῷ κηρύσσεν πίστιν, καὶ μετὰ κόπου καὶ πόνου, καὶ ἐκ τοῦ παραχρῆμα. Κόπος γὰρ καὶ πόνος ἐν τῇ διδασκαλίᾳ καὶ τῷ κης ρύγματι οὐδαμῶς λογίζεται μοι, ἀλλ᾽ ἴσον ἐστὶ κοπιᾶν καὶ μὴ, καὶ πολὺν χρόνον τρίβειν κηρύτ τοντα καὶ ὀλίγον, μόνον εἴ τινας ὁρῶ πρὸς τὸν Χρι στὸν ἐπιστρέφοντας. Ταῦτα δὲ ἔλεγεν ἅμα μὲν τὸ αὐτοῦ πρόθυμον καὶ διάπυρον ἐνδεικνύμενος, ἅμα δὲ κἀκεῖνον ἐκκαλούμενος, ὡς εἰ βούλοιτο καὶ πλείονα ἀκοῦσαι, καὶ πλειοτέρας διδασκαλίας ἀπολαύσαι, οὐ μόνον οὐδὲν ἀποκνήσει, ἀλλ' οὕτως ἐστὶ πρόθυμος, ἕτοιμον καὶ τὸ πρόθυμον παρέχων, ὥστε καὶ εὐχῆς ἔργον αὐτὸ ποιεῖσθαι, ἂν μόνον τυγχάνῃ τοῦ σκοποῦ. Τὸ, ἐν ὀλίγῳ, ᾿Αγρίππας μὲν ἀντὶ τοῦ, παρ' ὀλίγον, μια κροῦ δέοντος, εἴληφεν. Ὁ δὲ εἴπερ τις άλλος σου φὸς τὰ θεῖα Παῦλος καὶ τὰ ἀνθρώπινα, τῇ προφορά μᾶλλον τῆς λέξεως ἢ τῷ σημαινομένῳ πρὸς τὸ τῶν λόγων συμφέρον χρησάμενος, τὸ ἐν ὀλίγῳ καὶ ἐν πολλῷ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ὀλίγῳ λόγων ἀγώνι, εἰ δέοι δὲ καὶ ἐν πλείονι, εὐξαίμην ἂν σε Χριστιανὸν γενέσθαι, προς ἤνεγκεν. Ιν' εἴπῃ. Καὶ δι' ὀλίγων λόγων, καὶ, διὰ πολλῶν εὐξαίμην ἂν Χριστιανὸν γενέσθαι. Διὰ πάν των πρόθυμός εἰμι πάντα πράττειν ἐπὶ τῇ σῇ σωτη

ŒECUMENII TRICCÆ EPISCO PI. ρίᾳ, οὐ τῇ σῇ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν συνόντων. rum etiam eorum qui præsentes sunt. «Exceptis «Παρεκτὸς τῶν δεσμῶν τούτων·» Οὐκ ἀπευχόμενος ἑαυτῷ τὰ δεσμὰ, οὐδὲ αἰσχυνόμενος, τοῦτο ἔλεγε. Τοῦτο γὰρ ἦν αὐτῷ, εἴπερ ἄλλο τι, ἄξιον δόξης καὶ καύχημα, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἐκείνων ὑπόληψιν ἀφορῶν, καὶ τῇ ἐκείνων ἀσθενείᾳ συγκαταβαίνων· Γένοιτό μοι, φησί, πάντας τούτους γενέσθαι, χωρὶς τῶν δε σμῶν σω Πλους Παύλου ἐπὶ Ῥώμην, κινδύνων τε πλείστων καὶ μεγίστων ἔμπλεως. Εν ᾧ παραίνεσις Ναύ λου πρὸς τοὺς σὺν αὐτῷ περὶ ἐλπίδος τηρίας. Ναυάγιον Ηαύλου, όπως τε διεσώθησαν εἰς Μελίτην τὴν νῆσον καὶ ὅσα ἐν αὐτῇ ὁ Παῦλος ἐθαυματούργησεν. «Ὡς δὲ ἐκρίθη, τοῦ ἀποπλεῖν ἡμᾶς εἰς τὴν Ἰτα λίαν, καρεδίδουν τόν τε Παῦλον καί τινας ἑτέρους p δεσμώτας ἑκατοντάρχῳ ὀνόματι Ιουλίῳ, σπείρης Σεβαστῆς. Ἐπιβάντες δὲ πλοίῳ Αδραμυττηνῷ μέλλοντες πλεῖν τοὺς κατὰ τὴν ᾿Ασίαν τόπους αν ήχθημεν, ὄντος σὺν ἡμῖν Αριστάρχου Μακεδόνος Θεσσαλονικέως. Τῇ τε ἑτέρᾳ κατήχθημεν εἰς Σι δῶνα. Φιλανθρώπως τε ὁ Ἰούλιος τῷ Παύλῳ χρησάμενος, ἐπέτρεψε πρὸς τοὺς φίλτος πορευθέντα ἐπιμελείας τυχεῖν. Κἀκεῖθεν ἀναχθέντες ὑπεπλεύσαμεν τὴν Κύπρον διὰ τὸ τοὺς ἀνέμους εἶναι ἐναντίους. Τό τε πέλαγος τὸ κατὰ τὴν Κιλικί αν καὶ Παμφυλίαν διαπλεύσαντες, κατήχημεν εἰς Μύρα της Λυκίας· κἀκεῖ εὐρὼν ὁ ἑκατόνταρχος πλοίον ᾿Αλεξανδρινὸν πλέον εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἐν εβίβασεν ἡμᾶς εἰς αὐτό. Ἐν ἱκαναῖς δὲ ἡμέραις βραδυπλοοῦντες, καὶ μόλις γενόμενοι κατὰ τὴν Κνίδον, μὴ προσεῶντος ἡμᾶς τοῦ ἀνέμου, ὑπ. επλεύσαμεν τὴν Κρήτην κατὰ Σαλμώνην. Μόλις τε παραλεγόμενοι αὐτήν, ήλθομεν εἰς τόπον τινὰ και λούμενον Καλούς λιμένας, ᾧ ἐγγὺς ἦν πόλις Λασαία. Ικανοῦ δὲ χρόνου διαγενομένου, καὶ ὄντος ἤδη ἐπισφαλοῦς τοῦ πλοὸς διὰ τὸ καὶ τὴν νηστείαν ἤδη παρεληλυθέναι, παρῄνει ὁ Παῦλος λέγων αὐτοῖς. Ανδρες, θεωρῶ ὅτι μετὰ ὕβρεως καὶ πολλῆς ζημίας οὐ μόνον τοῦ φόρτου καὶ τοῦ πλοίου, ἀλλὰ καὶ τῶν ψυ χῶν ἡμῶν μέλλε: ἔσεσθαι τὸν πλοῦν. Ὁ δὲ ἑκατόν ταρ χος τῷ κυβερνήτῃ καὶ τῷ ναυκλήρῳ ἐπείθετο μάλ λον, ἢ τοῖς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεφομένοις. Ανευθέτου δὲ τοῦ λιμένος ὑπάρχοντος πρὸς παραχειμασίαν, οἱ πλείους ἔθεντο βουλὴν ἀναχθῆναι κἀκεῖθεν, εἴπως δύναιντο, καταντήσαντες εἰς Φοίνικα παραχειμάσαι, λιμένα τῆς Κρήτης βλέποντα κατὰ Λίβα καὶ κατὰ Χῶρον. Ὑποπνεύσαντος δὲ Νότου, δόξαντες τῆς προθέσεως κεκρατηκέναι, ἄραντες Ασσον παραλέγοντο κὴν Κρήτην. Μετ' οὐ πολὺ δὲ ἔβαλε κατ' αὐτῆς ἄνεμος Τυφωνικός, ὁ καλούμενος Ευροκλύδων. Συναρπασθέντος δὲ τοῦ πλοίων, καὶ μὴ δυναμένου ἀντοφθαλμεῖν τῷ ἀνέμῳ, ἐπιδόντες ἐφερόμεθα. Νη σίον δέ τι ὑποδραμόντες καλούμενον Κλαύδην, μό λις ἰσχύσαλεν περικρατεῖς γενέσθαι τῆς σκάφης. Ην ἄραντες βοηθείαις ἐχρῶντο, ὑποζωννύντες τὸ πλοίων, φοβούμενοί τε μὴ εἰς τὴν Σύρτιν ἐκπέσωσι, χαλάσαντες τὸ σκεῦος οὕτως ἐφέροντο. Σφο δρῶς δὲ χειμαζομένων ἡμῶν, τῇ ἑξῆς ἐκβολὴν vinculis his. Non sibi vincula exsecrans, aut ob ea pudore suffusus hoc dicebat: nam hoc, si quid aliud, gloria et exsultatione dignum apud ipsum habebatur, 178 sed ad illorum existimationem respiciens, et ad eorum imbecillitatem esse demittens. Contingat mili, inquit, ut omnes efficiantur mihi similes, præterquam in his vinculis. CAPUT XXXVIII. Pauli Romam versus navigatio plurimis maximisque plena periculis: in quo narratur etiam Pauli exhortatio ad eos qui secum erant de spe salutis. Naufragium Pauli, et quo modo incolumes evase.. runt in Meliten insulam, quæve miracula Paulus in ea operalus sit XXVII, 1-20. • Postquam autem decretum est ut nos navigaremus in Italiam, tradiderunt et Paulum et quosdam alios vinctos centurioni, nomine Julio, cohortis Augustæ. Conscensa autem nave Adramyttina navigaturi juxta Asiæ loca, solvimus, perseverante nobiscum Aristarcho Macedone Thessalonicensi. Sequenti autem die appulimus Sidonem. Et Julius humaniter tractato Paulo, permisit ut ad amicos profectus, ab illis curaretur, Cumque inde solvissemus, subnavigavimus juxta Cyprum, propterea quod essent venti contrarii. Et emensi pelagus, quod est contra Ciliciam et Pamphyliam, pervenimus Myram quæ est Lycia: et ibi nactus centurio navem Alexandrinam navigantem in Italiam, imposuit nos in eum. Cumque multis diebus tarde navigaremus, et vix devenissemus versus Cnidum, prohibente nos vento adnavigavimus Cretæ juxta Salmonem. Vixque illam præterlegentes, pervenimus in locum quemdam, qui vocatur Pulchriportus, cui vicina erat civitas Lasæa. Multo autem tempore peracto, 179 et cum jam esset periculosa navigatio, quod jam jejunii quoque tempus præterisset, admonebat eos Paulus, dicens: Viri, video quod cum injuria multoque damno, non solum oneris et navis, sed etiam animarum nostrarum futura sit navigatio. Centurio vero gubernatori et nauclero magis credebat, quam his quæ a Paulo dicebantur. Cumque aptus portus non esset ad hibernandum, complures cœperunt consilium solvendi illinc, si quo modo possent pervecti Phœnicem illic hibernare. Is est portus Cretæ spectans ad Aphricum et ad Chorum. Aspirante autem austro, rati se propositi compotes, cum solvissent Asson. præterlegebant Cretam. Verum haud multo post coortus est contra ipsam ventus Typhonicus, qui vocatur Euroaquilo. Cumque correpta esset navis, nec posset obniti vento, data nave flatibus, ferebamur. In insulam autem quamdam devecti, quæ vocntur Clauda, vix potuimus obtinere scapham. Qua sublata adjutoriis utebantur, succingentes navem, et timentes ne in Syrtim inciderent, demisso vase sic ferebantur. Et cum vehementi tempestate jactaremur, sequenti die jactum fecerunt, ac tertio die nostris manibus

armamenta navis projecimus. Porro neque sole neque sideribus apparentibus ad complures dies, et tempestate non exigua imminente, jam ablata erat omnis spes salutis nostræ.» » ἐποιοῦντο. Καὶ τῇ τρίτῃ αὐτόχειρες τὴν σκευὴν τοῦ πλοίου ἐῤῥίψαμεν. Μήτε δὲ ἡλίου μήτε ἄστρων ἐπιφαινομένων ἐπὶ πλείονας ἡμέρας, χειμῶνός τε οὐκ ὀλίγου ἐπικειμένου, λοιπὸν περιῃρεῖτο πᾶσα ἐλπὶς τοῦ σώζεσθαι ἡμᾶς.» «Διὰ τὸ καὶ τὴν νηστείαν ήδη παρεληλυθέναι.» Νηστείαν ἐνταῦθα τὴν τῶν Ἰουδαίων λέγει. Μετὰ γὰρ τὴν Πεντηκοστὴν ἐξῆλθεν ἐκεῖθεν μετὰ πολὺν χρόνον, ὡς ἐν αὐτῷ σχεδόν τῷ χειμῶνι παραγενέσθαι εἰς τὰ μέρη τῆς Κρήτης. Ἰδοὺ προφητεύει καὶ νῦν ὁ Παῦ λος, ναυαγήσαι λέγων αὐτοῖς. Εἰ καὶ οὐ γέγονεν αὐτ τοῖς μετὰ ζημίας ψυχῶν τὸ ναυάγιον κατα τὸν λόγον αὐτοῦ. Τοῦτο μὲν γὰρ ὅσον κατὰ τὴν φύσιν τοῦ πρά γματος ἐγένετο ἄν, εἰ μὴ ὁ Θεὸς διέσωσε. Δι' αὐτὸν γὰρ καὶ ἐκείνους διασωθῆναι ἐποίησεν. Τὸ μὲν οὖν γενόμενον ναυάγιον ἀπὸ τοῦ καιροῦ ἐγένετο, ἐπειδὴ μέγας ἦν ὁ χειμών· Τὸ δὲ θαῦμα μεῖζον, ὅτι ἐν καιρῷ τοιούτῳ ἐκ μέσων ἐσώθησαν τῶν κινδύνων, αὐτός τε ὁ ᾿Απόστολος, καὶ δι' αὐτὸν οἱ λοιποί. Ὥστε οὐ δια έψευσται. «Ὁ δὲ ἑκατοντάρχης τῷ κυβερνήτῇ καὶ τῷ ναυκλήρῳ ἐπείθετο.» Οὐ προσέχει τοῖς ὑπὸ τοῦ Ηπύ λου λεγομένοις ὁ ἑκατοντάρχης, πειθόμενος τοῖς ἐμπείρως ἔχουσι μᾶλλον πρὸς τὸ πλεῖν, ἢ ἐπιβάτῃ ἀπείρῳ ναυτικῆς, Καὶ ἐκ τούτου διδάσκει, ὅτι γνώ μης ἐστὶ καὶ οὐ τύχης τὸ ἁμάρτημα. Ὅτι γὰρ ἔστι πατὰ φύσιν ἐκφυγεῖν κίνδυνον, αὐτὴ ἡ πεῖρα διδά σκει μὴ κατακρημνίζειν ἑαυτόν τινα, ὡς ἀναμφιβό λως τοῦ πράγματος κίνδυνον φέροντος, τῆς τύχης καὶ εἰμαρμένης ἐπὶ τῶν προΰπτων κοιμωμένης, ἢ γρηγορούσης μὲν, μηδὲν δὲ δυναμένης ἀντιπράξασθαι κατὰ τῆς προαιρέσεως τῶν ἀνθρώπων, καθ᾽ ἣν ὡς ἄν βούλωνται τὰ ἐφ' ἑαυτοῖς πράγματα ἄγουσι, καὶ φέρουσιν, ὡς καὶ οἱ σὺν τῷ Παύλῳ ἐκδημοῦντες. Οὕτω γὰρ κατὰ προαίρεσιν ἔπραττον, ὅτι εὐθέως ἐπιτηδείου τυχόντες ἀνέμου χαίροντες διήνυον τὸν πλοῦν· Ιστέον δὲ ὅτι τὸ ἀντοφθαλμεῖν ἐπὶ πλοίου λέγειν οὐκ ἔστι κυριολεξίας. Τοῦτο γὰρ ἐπὶ ἀνθρώ που μόνον ἀρμόζει. Ωστε οὐ δεῖ κυριολεκτεῖν ἀπαι τεῖν ἀεὶ τὴν Γραφήν. «Quod jam jejunii quoque tempus præterisset.» Jejunium dicit hic Judæorum. Nam post Pentecosten longo tempore inde egressus est, adeo ut ferme fuerit hiems, cum ad partes Creta accederet. Ecce nunc quoque vaticinatur Paulus, dicens eis quod naufragium facerent. Et licet non contigerit eis naufragium cum damno animarum juxta ipsius sermonem: hoc tamen naturæ cursu evenisset, nisi Deus præservasset: propter ipsum enim fecit ut illi quoque salvi essent. 180 tempestate itaque factum est naufragium, quoniam vehemens erat procella. Majus autem fuit miraculum, quod tali tempore e mediis servati sint periculis, et ipse Apostolus et propter eum cæteri. Non ergo mentitus est. • Centurio vero gubernatori et nauclero magis credebat. Non adhibet animum centurio his quæ a Paulo dicebantur, credens eis qui artis navigandi periti essent magis quam vectoriinexperto rei nautica, et ex hoc docet quod mentis potius error esset quam fortunæ. Cum enim naturale cuique sit devitare pericula, docet ipsa experientia ne seipsum quispiam præcipitet, cum res apertum affert periculum, et fortuna ac fatum ad id quod prævisum est obdormiat: quod si etiam vigilet, nihil tamen operari potest adversus hominum voluntatem et electionem: qua opera, quæ se concernunt, quomodocunque voluerint ducunt ac rapiunt: quemadmodum etiam ii qui cum Paulo peregre agebant. Adeo enim illi ex voluntate operabantur, ut confestim ventum nacti prosperum, gaudentes prosecuti sint navigationem. Sciendumu autem quod verbum αντοφθαλμεῖν (quod metaphorice vertimus obniti, proprie autem significat ex adverso intueri), ex dictionis proprietate, non dicitur de navigio, sed homini tantum congruit. Itaque non oportet perpetuo Scripturam ex proprietate vocum examinare. XXVII, 21-41. «Cum autem multa jam esset inedia, tunc stans Paulus in medio eorum, dixit: oportebat quidem, o viri, audito me non solvere a Creta, nec accersere nobis injuriam hanc et jacturam. Et nunc hortor ut bono animo sitis: jactura enim nullius animæ erit ex vobis, sed tantum navis. Astitit enim mihi hac nocte angelus Dei, cujus sum ego et quem colo, dicens: Ne timeas, Paule, Cæsari te sisti oportet. Et ecce donavit tibi Deus omnes qui navigant tecum: propter quod bono animo estote, viri. Credo enim Deo quod sic erit, quemadmodum dictum est mihi. In quemdam autem insulam oportet nos ejici. Sed posteaquam quartadecima nox supervenit, navigantibus nobis in Adria circa medium noctis, suspicabantur nautæ 181 apparere sibi aliquam regionem: qui et demissa bolide repererunt passus viginti: ac p «Πολλῆς δὲ ἀσιτίας ὑραρχούσης, τότε σταβεὶς ὁ Παῦλος ἐν μέσῳ αὐτῶν, εἶπεν· "Εδει μὲν, ὦ ἄνδρες, πειθαρχήσαντές μοι μὴ ἀνάγεσθαι ἀπὸ τῆς Κρή της, κερδῆσαί τε τὴν ὕβριν ταύτην καὶ τὴν ζημίαν. Καὶ τὰ νῦν παραινῶ ὑμᾶς εὐθυμεῖν. Αποβολή γὰρ ψυχῆς οὐδὲ μία ἔσται ἐξ ὑμῶν, πλὴν τοῦ πλοίου. Παρέστη γάρ μοι τῇ νυκτὶ ταύτῃ ἄγγελος του Θεοῦ, οὗ εἰμι, ᾧ καὶ λατρεύω, λέγων· Μὴ φοβοῦ, Παῦλε, Καίσαρί σε δεῖ παραστῆναι. Καὶ ἰδοὺ κεχάρισταί σοι ὁ Θεὸς πάντας τοὺς πλέοντας μετὰ σοῦ. Διὸ εὐθυμεῖτε, ἄνδρες. Πιστεύω γὰρ τῷ Θεῷ, ὅτι οὕτως ἔσται, καθ᾽ ὅν τρόπον λελάληταί μοι. Εἰς νῆσον δέ τινα δεῖ ἡμᾶς ἐκπεσεῖν. ὡς δὲ τεσσα ρεσκαιδεκάτη νύξ ἐγένετο, διαφερομένων ἡμων ἐν τῷ ᾿Αδρίᾳ κατὰ μέσον τῆς νυκτός, ὑπενόουν οἱ ναῦται προσάγειν τινὰ αὐτοῖς χώραν. Καὶ βολί σαντες, εὗρον ὀργυιάς εἴκοσι. Βραχὺ δὲ διαστή σαντες, καὶ πάλιν βολίσαντες εὗρον όργυιάς δικα

η πέντε. Φοβούμενοί τε μή πως εἰς τραχεῖς τόπους post pusillum inde digressi, rursumque demissa ἐκπέσωσιν, ἐκ πρύμνης ρίψαντες ἀγκύρας τέσ- bolide, repererunt passus quindecim: timentesσαρα, ηύχοντο ἡμέραν γενέσθαι. Τῶν δὲ ναυτῶν que ne in aspera loca inciderent, de puppi ζητούντων φυγεῖν ἐκ τοῦ πλοίου, καὶ χαλασάντων jactis anchoris quatuor, optabant diem oriri. τὴν σκάφην εἰς τὴν θάλασσαν, προφάσει ὡς ἐκ Nautis vero quærentibus fugere ex navi, cum πρώρας μελλόντων αγκύρας ἐκτείνειν, εἶπεν ὁ demisissent scapham in mare, sub prætextu velut Παῦλος τῷ ἑκατοντάρχῃ καὶ τοῖς στρατιωταις. e prora anchoras extensuri, dixit Paulus centuἘὰν μὴ οὗτοι μείνωσιν ἐν τῷ πλοίῳ, ὑμεῖς, σωθῆ rioni et militibus: Nisi hi in navi manserint, και οὐ δύνασθε. Τότε οἱ στρατιῶται ἀπέκοψαν τὰ vos salvi fieri non potestis. Tunc abciderunt σχοινία τῆς σκάφης, καὶ εἴασαν αὐτὴν ἐκπεσεῖν. milites funes scapha, passique sunt eam exciΑχρι δὲ οὗ ἔμελλεν ἡμέρα γίνεσθαι, παρεκάλει ὁ dere. Cumque dies inciperet apparere, hortabaΠαῦλος ἅπαντας μεταλαβεῖν τροφῆς, λέγων· Τεσ tur Paulus omnes sumere cibum, dicens: Dies σαρεσκαιδεκάτην σήμερον ἡμέραν προσδοκώντες hic decimus quartus est, quod exspectantes jeἄσιτοι διατελείτε, μηδὲν προσλαβόμενοι. Δι' ὃ παρα- juni permanetis nihil accipientes: propter καλῶ ὑμὲς προσλαβεῖν τροφῆς. Τοῦτο γὰρ πρὸς τῆς quod hortor vos, ut sumatis cibum: hoc enim ad ὑμετέρας σωνηρίας ὑπάρχει, Οὐδενὸς γὰρ ὑμῶν θρίξ salutem vestram pertinet: quid nullius vestrum ἐκ τῆς κεφαλῆς πεσεῖται. Εἰπὼν δὲ ταῦτα καὶ λαο capillus de capite cadet. Et dum hæc dixisset, βὼν ἄρτον, εὐχαρίστησε τῷ Θεῷ ἐνώπιον πάντων· sumpto pane gratias egit Deo in conspectu omκαὶ κλάσας, ἤρξατο ἐσθίειν· Εὔθυμοι δὲ γενόμε- nium, cumque fregisset, capit edere. Porro νοι πάντες, καὶ αὐτοὶ προσελάβοντο τροφῆς. Ημεν animis jam omnium recreatis, sumpserunt et ipsi δὲ ἐν τῷ πλοίῳ αἱ πᾶσαι ψυχαὶ διακόσιαι ἑβδομή- cibum. Eramus vero universæ animæ in navi κοντα ἔξ. Κορεσθέντες δὲ τροφῆς ἐκούφιζον τὸ ducenta septuaginta sex. Ciboque satiati alleπλοῖον, ἐκβαλλόμενοι τὸν σῖτον εἰς τὴν θάλασσαν. vabant navem, ejicientes triticum in mare. Cum Οτε δὲ ἡμέρα ἐγένετο, τὴν γῆν οὐκ ἐπεγίνωσκον· autem dies esset, terram non agnoscebant: sinum κόλπον δέ τινα κατενόουν ἔχοντα αἰγιαλὸν, εἰς ὃν vero quemdam conspiciebant, in quod decreverant ἐβουλεύσαντο, εἰ δυνατόν, ἐξῶσαι τὸ πλοῖον. Καὶ si feri posset, impingere navem. Cumque an. τὰς ἀγκύρας περιελόντες, ετων εἰς τὴν θάλασσαν, choras sustulissent, committebant se mari, simul ἅμα ἀνέντες τὰς ζευκτηρίας τῶν πηδαλίων, καὶ laxatis juncturis gubernaculorum et sublato ἐπάραντες τὸν ἀρτέμονα τῇ πνεούσῃ, κατεῖχον εἰς artemone ad auræ flatum, tendebant ad littus. τὸν αἰγιαλόν. Περιπεσόντες δὲ εἰς τόπον διθάλασ Et cum incidissent in locum bimarem, impegeσον, ἐπώκειλαν τὴν ναῦν. Καὶ ἡ μὲν πρώρα ἐρείς runt navem. Ac prora quidem manebat immoσαςα, ἔμεινεν ἀσάλευτος, ἡ δὲ πρύμνα ελύετο ὑπὸ bilis, puppis vero solvebatur a vi undarum.» τῆς βίας τῶν κυμάτων.» «Καὶ ἰδοὺ κεχάρισταί σοι ὁ Θεός.» Εντεῦθεν δείκνυται ψευδῆς ὁ περὶ τῆς εἶμαρμένης ἢ τύχης λόγος. Ἰδοὺ γὰρ εἰ μὴ διὰ Παύλου ἐσώθησαν, πάντες ἂν εἶχον ἐν τῷ πλοίῳ ἀπολέσθαι, τοῦ Θεοῦ τοῦτο δωρησαμένου τιμῇ τοῦ δικαίου. Καὶ ὧδε μὲν διὰ τὸν δίκαιον ζῶσιν οἱ ἀσεβεῖς ἔστι δὲ ὅτε τὸ ἐναντίον, καὶ πρὸ ὥρας ὁ ἀσεβὴς ἀπόλλυται διὰ τὴν ἑαυτοῦ κακίαν, κατὰ τὸ εἰρημένον· Μὴ ἀσεβής ᾖς πολύ, μηδὲ γίνου σκληρός, ἵνα μὴ ἀποθάνῃς ἐν οὐ καιρῷ σου. Τὸ δέ, «Ἐὰν μὴ οὗτοι μείνωσιν ἐν τῷ πλοίῳ, ὑμεῖς οὐ δύνασθε σωθῆναι,» οἰκονομικῶς ἔλεγεν ὁ Παῦλος ἵνα κατάσχῃ αὐτοὺς, καὶ μὴ διαπέσῃ ἡ προφητεία. Οστε οὖν εἶδον, ὅτι ἡ ἀβουλία αὐτῶν ἐποίησεν αὐτοὺς κινδυνεῦσαι, τότε ἤρξαντο αὐτῷ πείθεσθαι. Εἰ γὰρ εἱμαρμένῃ ἐπείθοντο, καίτοι ὄντες ἐθνικοί, περιδόντες ἂν τὴν τοῦ ἁγίου συμβουλὴν, εἴων ἀπελθεῖν τοὺς ναύτας. «Δι' 3 παρακαλῶ ὑμᾶς μεταλαβεῖν τροφῆς.» Παραινεῖ ὁ Παῦλος μεταλαβεῖν τροφῆς, καὶ αὐτὸς πρῶτος μεταλαμβάνει, οὐ λόγῳ ἀλλ᾽ ἔργῳ πείθων. «Τοῦτο γὰρ, φησί, πρὸς τῆς ὑμε τέρας σωτηρίας ἐστί,» τουτέστι τὸ φαγεῖν, μή ποτε τῷ λιμῷ διαφθαρῆτε. Οὐ γάρ ἦν αὐτοῖς φροντὶς τρο φῆς, ἅτε οὐ περὶ τῶν τυχόντων ὄντος τοῦ κινδύνου. Πάθεν δὲ γέγονεν αὐτοῖς δῆλος τῶν συμπλεόντων ὁ * Eccle. 17, 16, PATROL. GR. CXVIII. «Et ecce donavit tibi Deus.» Hinc falsus esse ostenditur sermo qui de fato dici solet: ecce enim nisi per Paulum servati fuissent, omnes qui in navi erant perire oportuit, at donavit hoc Deus 182 honori justi. Et hic quidem perjustum servantur et impii: quandoque vero e diverso contingit.et ante præfinitum tempus perit impius propter suam malitiam, juxta id quod dictum est: Ne sis impius multum neque durus efficiaris, ne moriaris in tempore non tuo 3. Quod autem dixit: «Nisi hi in navi manserint, vos salvi fieri non potestis,» dispensatorie dixit Paulus, ut confunderet eos, et ne excideret prophetia. Cum ergo viderunt, quod ineptum consilium suum exposuit ipsos periculo, tunc ei credere cœperunt Si enim fato credidissent, cum essent ethnici, sprevissent utique Pauli consilium, ac nautas discedere permisissent. «Propter quod hortor vos ut sumatis cibum,» ipsequæ primus sumit, non verbo tantum, sed et opere suadens. Nam illud est quod ait: «Hoc enim ad salutem vestram pertinet, nempe edere, ne quando fame consumanini: neque enim illis cibi cura erat, utpote non sinente periculo occupari circa res vulgares. Unde autem manifestus factus est numerus eorum, qui simul navigabant?

Verisimile est eos causam interrogasse cur navi- ἀριθμός; Εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ἐρωτῶν τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν garent, et ita omnia didicisse. πλέουσι, καὶ μαθεῖν πάντα. XXVII,42-44; XXXVIII, 1-10. «Militum autem consilium erat, ut vinclos occiderent, ne quis, cum enatasset, effugeret. At centurto volens servare Paulum, compescuit eos a consilio: jussitque ut qui possent natare, abjicerent se primos, et in terram evaderent, cæterique partim in tabulis, partim in quibusdam navis fragmentis. Et sic factum est, ut omnes incolumes evaderent in terram. Cumque evasissent, tunc cognoverunt quod Melite insula vocaretur. Barbari vero præstabant non vulgarem humanitatem nobis. Accensa namque pyra recipiebant nos omnes, propter imbrem qui impresserat nos, et propter frigus. Cumque congregasset Paulus sarmentorum multitudinem, et imposuisset in ignem, vipera a calore prorepens invasit manum ejus. Ut autem viderunt Barbari pendentem bestiam de manu ejus, inter sese dicebant: Omnino homicida est homo hic, quem servatum e mari ultio non sinit vivere. 183 Et ille quidem excusa in ignem vipera, uihil mali passus est. At illi existimabant futurum, ut incederetur aut concideret repente mortuus. Diu autem illis exspectantibus ac intuentibus nihil mali illi accidere, mutata mente dicebant ipsum esse Deum. In locis autem illis erant prædia primati insulæ nomine Publio, qui nos exceptos triduo benigne tractavit hospitio. Contigit autem patrem Publii febribus ac dysenteriis vexatum decumbere. Ad quem Paulus intravit. cumque orasset, et manus ei imposuisset, sanavit eum. Hoc igitur facto cæteri quoque qui habebant infirmitates in insula, accedebant et sanabantur, qui etiam multis honoribus nos honoraverunt et solventibus imposuerunt quæ necessaria erant.» «Militum autem eonsilium erat,» etc. Rursum ex hoc ostenditur quod Paulo donati sint,quoniam etsi quosdam vellent interimere, ne Pauli vaticinium excideret, non permisit eos occidi centurio, quo Paulum servaret. • Vipera a calore prorepens.» Vipera injectis manui apostoli dentibus, cum peccati mollitiem non reperisset, protinus resilivit ar in ignem saliit, tanquam sibi ipsi panam infligens, quod corpus sibi nullo modo conveniens petiisset ac oppugnassent. Nos autem feras metuimus, quonium virtutum panopliam non habemus. Hoc itaque intuiti Barbari, eum quoque qui certam mortem evaserat, Deum esse ducebant, ut quibus moris erat omnem, qui gloriosum aliquod opus præstaret, Deum existimare: quemadmodum etiam veteres deos nominabant, aut eos qui aliquid operarentur, quod vires ipserum suorumque comvorum excederet, qualis erat Hercules: aut qui præstigiatura intuentes in admirationem raperent, qualis fuit Simon in Samaria. «Τῶν δὲ στρατιωτῶν βουλὴ ἐγενετο, ἵνα τοὺς δε σμώτας ἀποκτείνωσι, μή τις ἐκκολυμβήσας διαφύ γοι. Ο δὲ ἑκατόνταρχος βουλόμενος διασῶσαι τὸν Παῦλον, ἐκώλυσεν αὐτοὺς τοῦ βουλήματος. Ἐκελευσέ τε τοὺς δυναμένους κολυμβἂν ἀποῤῥίψαντας πρώτους ἐπὶ τὴν γῆν ἐξιέναι, καὶ τοὺς λοιπούς, οὺς μὲν ἐπὶ σανίσιν, οὓς δὲ ἐπί τινων τῶν ἀπὸ τοῦ πλοίου. Καὶ οὕτως ἐγένετο πάντας διασωθῆναι ἐπὶ τὴν γῆν. Καὶ διασωθέντες, τότε επέγνωσαν, ὅτι Μελίτη ἡ νῆσος καλεῖται. Οἱ δὲ Βάρβαροι παρα εἶχον οὐ τὴν τυχοῦσαν φιλανθρωπίαν ἡμῖν. ᾿Αν άψαντες γάρ πυράν, προσελάβοντο πάντας ἡμᾶς, διὰ τὸν ὑετὸν ἐφεστῶτα, καὶ διὰ τὸ ψύχος. Συν στρέψαντος δὲ τοῦ Παύλου φρυγάνων πλῆθος, καὶ ἐπιθέντος ἐπὶ τὴν πυράν, ἔχιδνα ἐκ τῆς θέρμης ἐξελθοῦσα, καθῆψε τῆς χειρὸς αὐτοῦ. Ὡς δὲ εἶδον οἱ Βάρβαροι κρεμάμενον τὸ θηρίον ἐκ τῆς χειρὸς αὐτοῦ, ἔλεγον θρὸς ἀλλήλους Πάντως φονεύς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος οὗτος, ὃν διασωθέντα ἐκ τῆς θα λάσσης ἡ δίκη ζῇν οὐκ εἴασεν. Ὁ μὲν οὖν ἀποτινάξας τὸ θηρίον εἰς τὸ πῦρ, ἔπαθεν οὐδὲν κακόν, Οἱ δὲ προσεδόκων αὐτὸν μέλλειν πίπρασθαι, ἢ καταπίπτειν ἄφνω νεκρόν. Ἐπὶ πολὺ δὲ αὐτῶν προσδοκώντων, καὶ θεωρούντων μηδὲν ἄτοπον εἰς αὐτὸν γινόμενον, μεταβαλλόμενοι ἔλεγον Θεὸν αὐ τὸν εἶναι. Ἐν δὲ τοῖς περὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὑπῆρχε χωρία τῷ πρώτῳ τῆς νήσου, ὀνόματι 1οπλίῳ, ὃς ἀναδεξάμενος ἡμᾶς τρεῖς ἡμέρας, φιλοφρόνως ἐξένισεν. Εγένετο δὲ τὸν πατέρα τοῦ Πο-- πλίου πυρετοῖς καὶ δυσεντερίᾳ συνεχόμενον κατακεῖσθαι. Πρὸς ἂν αῦλος εἰσελθὼν καὶ προσευ - ξάμενος, επιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτῷ, ἰάσατο αὐτόν. Τούτου οὖν γενομένου καὶ οἱ λοιποὶ οἱ ἔχοντες ἀσθενείας ἐν τῇ νήσῳ προήρχοντο καὶ ἔθεραπεύοντο, οἳ καὶ πολλαῖς τιμαῖς ἐτίμησαν ἡμᾶς. Καὶ ἀναγομένοις ἐπέθεντο τὰ πρὸς τὴν χρείαν.» Τῶν δὲ στρατιωτῶν βουλὴ ἐγένετο.» Πάλιν ἐκ τούτου δείκνυται, ὅτι τῷ Παύλῳ ἐχαρίσθησαν, ὅτι καίτοι βουλομένων τινὰς ἀναιρεῖν, ἵνα μὴ διαπέση ἡ προφητεία Παύλου, οὐκ εἴασεν αὐτοὺς ἀναιρεθῆναι ὁ ἑκατόνταρχος, ἵνα τὸν Παῦλον σώσῃ. «Εχιδνα ἐκ τῆς θέρμης ἐξελθοῦσα.» Ἡ ἔχις τῇ τοῦ ἀποστόλου χειρὶ τοὺς ὀδόντας ἐμβαλοῦσα καὶ τὸ χαῦνον τῆς ἁμαρτίας οὐχ εὑροῦσα, ἀπεπήδησε παραυτίκα καὶ κατὰ τῆς πυρᾶς ἤλατο, ὥσπερ δίκας ἑαυτὴν εἰσπρατ τομένη, ότι τῷ μηδαμόθεν προσήκοντι προσέβαλε σώματι. []μεῖς δὲ τὰ θηρία δεδοίκαμεν, ἐπειδὴ τῆς ἀρετῆς τὴν πανοπλίαν οὐκ ἔχομεν. Ιδόντες οὖν τοῦτο οἱ Βάρβαροι, καὶ ἐκφυγόντα τὸν ἀναμφίβολον θάνατον, Θεὸν αὐτὸν ἐνόμισαν εἶναι, ὡς ἔχοντες ἔθος, πάντα ποιοῦντά τι παράδοξον, Θεὸν νομίζειν· ὥσπερ καὶ τοὺς παλαιοὺς θεοὺς ὠνόμαζον, ἢ δι᾽ ἰσχὺν περισσόν τι τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς ποιοῦντας, οἷος ἦν ὁ Ηρακλῆς ἢ διὰ μαγείας εξιστάνοντας τοὺς ὁρῶντας, οἷος ἦν ὁ ἐν Σαμαρείᾳ Σίμων.

Οπως ἀπὸ Μελίτης εἰς Ῥώμην κατήντησεν ὁ Παῦλος. «Μετὰ δὲ τρεῖς μῆνας, ἀνήχθημεν ἐν πλοίῳ, παρ ρακεχειμακότι ἐν τῇ νήσῳ, ᾿Αλεξανδρίνῳ, παρασήμῳ Διοσκούροις. Καὶ καταχθέντες εἰς Συρακούσας, ἐπεμείναμεν ἡμέρας τρεῖς. Οθεν περιελθόντες κατηντήσαμεν εἰς Ρήγιον. Καὶ μετὰ μίαν ἡμέραν ἐπιγενομένου Νότου, δευτεραῖοι ἤλθομεν εἰς Ποτιόλους, οὗ εὑρόντες ἀδελφούς, παρεκλήθημεν ἐπ' αὐτοῖς ἐπιμεῖναι ἡμέρας ἑπτὰ, καὶ οὔ τως εἰς τὴν Ῥώμήν ἤλθομεν. Κἀκεῖθεν οἱ ἀδελφοὶ ἀκούσαντες τὰ περὶ ἡμῶν, ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν ἡμῖν, ἄχρις 'Αππίου φόρου καὶ Τριῶν Ταβερνῶν. Οὓς ἰδὼν ὁ Παῦλος, εὐχαριστήσας τῷ Θεῷ, ἔλαβε θάρσος. Ότε δὲ ἤλθομεν εἰς Ρώμην, ὁ ἑκατόνταρ χος παρέδωκε τους δεσμίους τῷ στρατοπεδάρχη. Τῷ δὲ Παύλῳ ἐπετράπη μένειν καθ᾿ ἑαυτὸν σὺν τῷ φυλάσσοντι αὐτὸν στρατιώτη. Η • Παρασήμῳ Διοσκούροις.» Εθος ἀεί πως ἐν ταῖς Ἀλεξανδρέων μάλιστα ναυσὶ πρός γε τῇ πρώρα δεξιά τε καὶ εὐώνυμα γραφὰς εἶναι τοιαύτας. Ἐπειδὴ δὲ ἦν εἰκὸς εἰδωλολατρείας κρατούσης ἐκεῖνο καιροῦ γεγράφθαι τῇ νηί τους Διοσκούρους, καὶ ἐκ τούτου νοεῖν ἀκόλουθον, ἀλλόφυλον εἶναι, τουτέστιν εἴδωλολάτριν. Περὶ τούτου καὶ Ἡσαΐας ἔφη· Πετασθήσονται ἐν πλοίῳ ἀλλοφύλῳ, θάλασσαν ἅμα προνομεύσουσιν. «"Αχρις ᾿Αππίου φόρου καὶ Τριῶν Ταβερ νῶν.» Τόπους τινὰς ἐπισημαίνεται πρὸ τῆς Ῥώμης, τὸν μὲν εἰκόνα τινὰ ᾿Αππίου ἔχοντα, ὡς εἰκὸς, καὶ φόρον ἐκείνου καλουμένην, ὡς μέχρι νῦν αἱ τῶν βασιλέων εἰκόνες παρὰ Ῥωμαίοις φόροι προσαγορεύονται, τὰ δὲ τῶν ταβερνῶν, πανδοχείων τινῶν, ἢ καπηλείων χρῆσιν αἰνίσσονται, τῇ Ῥωμαίων φωνῇ οὕτως ὀνομαζόμενα. ΚΕΦΑΛ. Μ'· Περὶ διαλέξεως Παύλου τῆς πρὸς τοὺς ἐν Ρώμῃ Ιουδαίους. «Εγένετο δὲ μετὰ ἡμέρας τρεῖς συγκαλέσασθαι τὸν Παῦλον τοὺς ὄντας τῶν Ἰουδαίων πρώτους. συνελθόντων δὲ αὐτῶν, ἔλεγε πρὸς αὐτούς· Ανδρες ἀδελφοί, ἐγὼ οὐδὲν ἐναντίον ποιήσας τῷ λαῷ ἢ τοῖς ἔθεσι τοῖς πατρῴοις, δέσμιος ἐξ Ιεροσολύμων παρεδόθην εἰς τὰς χεῖρας τῶν Ῥωμαίων. Οἵτινες ἀνακρίναντές με, ἐβούλοντο ἀπολῦσαι, διὰ τὸ μηδεμίαν αἰτίαν θανάτου ὑπάρχειν ἐν ἐμοί. [) Αντιλεγόντων δὲ τῶν Ἰουδαίων, ἠναγκάσθην ἐπικαλέσασθαι Καίσαρα, οὐχ ὡς τοῦ ἔθνους μου ἔχων τι κατηγορήσοι. Διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν παρεκάλεσα ὑμᾶς, ἰδεῖν καὶ προσλαῆῆσαι. Ενεκεν γὰρ τῆς ἐλπίδος τοῦ Ἰσραὴλ τὴν ἅλυσιν ταύτην περίκειμαι. Οἱ δὲ πρὸς αὐτὸν εἶπον· Ἡμεῖς οὔτε γράμματα περὶ σοῦ ἐδεξάμεθα ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, οὔτε παραγενόμενός τις τῶν ἀδελφῶν ἀπήγγειλεν ἢ ἐλάλησέ τι περὶ σοῦ πονηρόν. Αξιοῦμεν δὲ παρὰ σοῦ ἀκοῦσαι & φρονεῖς. Περὶ μὲν γὰρ τῆς αἱρέσεως 24 Isa. x1, 24. 184 CAPUT XXXIX. Quomodo a Melite Romam pervenit Paulus. XXVIII, 11-17. «Post menses aulem tres navigavimus in navi Alexandrina, quæ in insula hibernaverat, cui erat insigne Castorum. Cumque venissemus Syracusas, mansimus ibi triduo. Inde circumlegentes devenimus Rhegium, et post unum diem afflante Austro, postridie venimus Puteolos, ubi repertis fratribus, rogati sumus, ut maneremus apud eos diebus septem, et sic venimus Romam. Et inde cum audissent fratres de nobis, egressi sunt in occursum nobis usque ad Appii forum ac Tres Tabernas. Quos ubi vidisset Paulus, actis Deo gratiis sumpsit fiduciam. Cum autem venissemus Romam, centurio tradidit vinctos principi exercitus. Permissum est autem Paulo, ut solus maneret cum custodiente ipsum milite.» «Insigne Castorum.» Perpetuo moris est navibus potissimum Alexandrinis, ad proram dextra ac sinistra hujusmodi esse picturas. Quoniam autem, ut verisimile est idolatria eo tempore dominium obtinente, depicti erant in navi Castor ac Pollux, consequens etiam est ut intelligamus alienigenarum fuisse navem, hoc est idolatrarum, de qua dicit Isaias: Volabunt in navi alienigenarum, mare simul prædabuntur ". «Usque ad Appii forum ac Tres Tabernas.» Loca quædam designat ante Romæ ingressum: priorem quidem habentem Appii statuam, ut versimile est, et dictum illius forum: quemadmodum ad hoc usque tempus regnum aut imperatorum imagines apud Romanos φόροι appellantur. Loca vero tabernarum, usum insinuantquorumdam diversoriorum aut cauponarum, quæ Romanorum lingua ita appellantur. 185 CAPUT XL. De Pauli concione ad Judæos, qui Romæ degebant. XXVIII, 17-24. «Contigit autem ut post tres dies convocaret Paulus Judæorum primores: cumque venissent, dixit ad eos: Ego, viri fratres, cum nihil fecerim adversus plebem aut instituta majorum, vinctus ab Hierosolymis traditus sum in manus Romanorum: qui cum examinassent me, voluerunt dimittere, eo quod nulla causa mortis esset in me. Sed contradicentibus Judais coactus sum appellare Cæsarem, non quasi habeam de quo gentem meam accusem. Propter hanc igitur causam advocavi vos, ut viderem et colloquerer. Propter spem enim Israel catena hac circumdatus sum. At illi dixerunt ad eum: Nos neque litteras accepimus de te a Judæa, neque adveniens aliquis fratrum nuntiavit aut locutus est aliquid de te mali. Volumus autem ex te audire quæ sentias. Nam de secta ista notum est nobis quod ubique ei contradicatur. Cumque

OECUMENII TRICCA EPISCOPI constituissent illi diem, venerunt ad eum in hos- ταύτης, γνωστον ἐστιν ἡμῖν, ὅτι πανταχοῦ ἀντιλέγε pitium complures: quibus exponebat testificans regnum Dei, suadensque eis de Jesu ex lege Mosi et prophetis a mane usque ad vesperam. Et quidam credebant his quæ dicebantur, quidam vero non credebant.» Sciens Paulus omnino absurdum esse judicio contendere, idque maxime apud infideles, de utroque defens onem parat, ne eorum aures præoccupentur. Propter hanc, inquit, causam volebam vos videre, ne cui liceret me accusare. Et ea dicit quæ sibi mutuo constant,nempe: Manus illorum volens effugere, coactus sum Cæsarem appellare, 186 non quo aliis mala afferrem, sed ut ipse mala devitarem. «Nam de secta ista,» etc. Priusquam Paulus Romam accederet, admoniti erant Judæi, ne prædicationem de Christo susciperent, nec ipsi soli, sed ubicunque terrarum dispersi erant. Unde autem id manifestum esse poterit? Nacti sumus inter veterum commentaria, quonam pacto sacerdotes qui Hierosolymam inhabitant una cum scribis ac senioribus litteras exaraverint, quas in omnes gentes ad Judæos transmiserint, ubicunque dispersi essent, Christi doctrinam calumniantes, tanquam a Deo alienam: admonuerunt autem per epistolas, ne eam susciperent. Atque idipsum sane videtur Isaiæ prophetia indicare cum ait: «Væ terra, navium alm, trans flumina Ethiopia, (ἀποστέλων) qui mittit per mare obsides et epistolas papyraceas super aquam 15.» Per quod significat quod ultra Ethiopum quoque regiones ac novissima terræ loca, sonus malitiæ eorum, qui Judæam inhabitant per quædam velut volitantia navigia processerit: et eorum apostoli epistolas papyraceas deferentes, et super aquas navigantes, mareque ipsum implentes, ubique terrarum discurrebant, sermones de Salvatore nostro calumniantes. Judæis vero nunc quoque moris est, eos qui a principibus quotidiana deferunt epistolia, apostolos appellare. ΧΧVΙΙΙ, 25-31. «Cumque inter se concordes non essent, discedebant, unum verbum dicente Paulo. Bene Spiritus sanctus locutus est per Isaiam prophetam ad patres nostros dicens: Vade ad populum istum, et dic: Auribus audietis et non intelligatis, et videntes videbitis et non perpiciatis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, suosque oculos clauserunt, ne quando videant oculis et auribus audiant, et corde intelligant, et convertantur et sanem eos. Notum ergo sit vobis, quod gentibus missum est hoc salutare Dei, et ipsi audient. Cumque hæc dixisset, egressi sunt ab eo Judæi, multam habentes inter se disceptationem. 187 Mansit autem Paulus biennio toto in suo conducto: et suscipiebat omnes qui ingredie- »º Isr. xvIII, 1, 2. ται. Ταξάμενοι δὲ αὐτῷ ἡμέραν, ἦχον πρὸς αὐτὸν εἰς τὴν ξενίαν πλείονες, οἷς ἐξετίθετο διαμαρτυρό μενος τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, πείθῶν τε αὐτοὺς τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἀπό τε τοῦ νόμου Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν, ἀπό πρωΐ ἕως ἑσπέρας. Καὶ οἱ μὲν ἐπείθοντο τοῖς λεγομένοις, οἱ δὲ ἡπίστου».» Εἰδὼς ὁ Παῦλος ὅτι ἄτοπον ἦν ὅπως τὸ δικάσα σθαι, καὶ μάλιστα παρὰ ἀπίστοις, περὶ ἀμφοτέρων ἀπολογεῖται, ὥστε μὴ προληφθῆναι αὐτῶν τὰς ἀκοάς. Διὰ ταύτην γάρ, φησί, τὴν αἰτίαν ἐβουλόμην ὑμᾶς ἰδεῖν, ὥστε μὴ ἐξεῖντί τινι κατηγορεῖν. Καὶ τὰ παρο ιστάμενα λέγει, ὅτι δὴ· Τὰς χεῖρας αὐτῶν διαφυγείν βουλόμενος, ηναγκάσθην ἐπικαλέσασθαι Καίσαρα, οὐχ ὡς ἑτέροις διδοὺς κακά, ἀλλὰ αὐτὸς φεύγων κακά. «Περὶ μὲν γὰρ τῆς αἱρέσεως ταύτης,» καί τὰ ἑξῆς. Πρὶν ἐπιδημῆσαι Παῦλον ἐν τῇ Ῥώμῃ, παρηγγελο μένοι ἦσαν οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ παραδέξασθαι τὸ περὶ Χριστοῦ κήρυγμα, οὐκ αὐτοὶ δὲ μόνοι, ἀλλὰ καὶ οἱ πανταχοῦ γῆς. Πόθεν δὲ δῆλον; Εὔρομεν ἐν τοῖς τῶν παλαιῶν συγγράμμασιν, ὡς οἱ τὴν Ἱερουσαλὴμ οἰκοῦντες ἱερεῖς καὶ γραμματεῖς καὶ πρεσβύτεροι γράμματα διαχαράξαντες, εἰς πάντα διεπέμψαντο τὰ ἔθνη τοῖς ἀπανταχοῦ Ἰουδαίοις, διαβάλλοντες τὴν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν, ὡς ἀλλοτρίαν τοῦ Θεοῦ, παρήγγελλόν τε δι' ἐπιστολῶν μὴ παραδέξασθαι αὐ τὴν. Τοῦτο δὴ αὐτὸ σημαίνειν ἔοικε καὶ ἡ λέγουσα προφητεία Ἡσαΐου· «Οὐαὶ γῆς, πλοίων πτέρυγες, ἐπέκεινα ποταμῶν Αἰθιοπίας, ἀποστέλλων ἐν θαλάσση ὅμηρα, καὶ ἐπιστολὰς βυβλίνας ἐπάνω τοῦ ὕδατος.» Δι᾿ οὗ σημαίνει ὡς καὶ πέραν τῆς Αἰθιόπων χώρας καὶ τῶν ἐσχατιῶν τῆς γῆς ὁ τῆς πονηρίας ήχος των τὴν Ιουδαίαν οἰκούντων διά τινων ὥσπερ Ιπταμένων πλοίων προῆλθεν, οἵ τε ἀπόστολοι αὐτῶν ἐπιστολὰς βυβλίνας ἐπικομιζόνενοι, ὑπεράνω τε τῶν ὑδάτων ναυτιλλόμενοι, καὶ τὴ θάλασσαν ἐμπλέοντες, πανταχοῦ γῆς διέτρεχον, τὸν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διαβάλλοντες λόγον. Αποστόλους δὲ εἰσέτι καὶ νῦν ἔθος ἐστὶν Ἰουδαίοις ὀνομάζειν τοὺς ἐγκύλια γράμματα παρὰ τῶν ἀρχόντων αὐτῶν ἐπικομιζομένους. « Ασύμφωνοι δὲ ὄντες πρὸς ἀλλήλους, ἀπελύοντο, εἰπόντος τοῦ Παύλο ρῆμα ἕν. Ὅτι καλῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλάλησε διὰ Ησαίου τοῦ προφή τοῦ πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν, λέγον" Πορεύθητι πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ εἰπέ· ἀκοῇ ἀκούσετε καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ἤκουσαν· τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτ τῶν ἐκάμμυσαν, μή ποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούσωσι, καὶ τῇ καρδία συνωσι, καὶ ἐπιστρέψωσι, καὶ ἰάσωμαι αὐτούς· Γνωστὸν οὖν ἔστω ὑμῖν, ὅτι τοὺς ἔθνεσιν ἀπεστάλη τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ, αὐτοὶ καὶ ἀκούσονται. Καὶ ταῦτα αὐτοῦ εἰπόντος, ἀπῆλθον οἱ Ἰουδαῖοι πολλὴν ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς συζήτησιν. Έμεινε δὲ ὁ Παῦλος διετίαν ὅλην ἐν ἰδίῳ μιστώματι. Καὶ ἀπεδέχετο πάντας

τοὺς εἰσπορευομένους πρὸς αὐτὸν, κηρύσσων τὴν βα- bantur ad ipsum: prædicans regnum Dei, ac doσιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ διδάσκων τὰ περὶ τοῦ Κυρίου cens de Domino Jesu cum omni fiducia, nemine Ἰησοῦ μετὰ πάσης παῤῥησίας ακωλύτως.» prohibente.» «Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλάλησε διὰ Ησαίου τοῦ προφήτου,» καὶ τὰ ἑξῆς. Τοῖς ὑπουργὸν λέγουσι τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁ Παῦλος ἐνταῦθα και ρίαν δίδωσι πληγήν. Τὸν γὰρ Κύριον τὸν καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, δν εἶδεν Ἡσαΐας, ὧδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ὁμοούσιον γάρ ἐστι τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῆς ἴσης ἐξουσίας μετέχει. Καὶ τοῦτο τὸ ῥητὸν τὸν προφήτην ὡς θεόθεν ἀποφθεγγόμενον περὶ τῶν κατὰ τὸν Ἰησοῦν λέγειν παρασκευάζει, ἐπείπερ ἤκουσεν ὁ λαὸς τῶν Ἰησοῦ λόγων, καὶ οὐ συνῆκε, καὶ βλέπων τὰ ὑπ' αὐτοῦ για νόμενα τεράστια, οὐχ ἑώρα. Εἰς μέλλοντα γὰρ χρόνον ἐγκλίνων τὸ ῥητὸν, ἐμφαίνει τὴν εἰς ὑστέρους χρόνους β τῶν προφητευομένων ἀναφοράν. Σκόπει δὲ τὴν τοῦ Πνεύματος ἀκρίβειαν. Οὐκ εἶπε, Καὶ οὐ μὴ βλέψετε, ἀλλ᾽, ὅτι Βλέψητε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Οὐδὲ, ὅτι Οὐκ ἀκούσεσθε, ἀλλ᾽ ὅτι ᾿Ακούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε. Αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἀφεῖλον πρῶτον, τὰ ὦτα βύσαντες, τοὺς ὀφθαλμοὺς καμμύσαντες, τὴν καρδίαν βαρύναντες. Οὐ γὰρ μόνον οὐκ ἤκουον, ἀλλὰ καὶ βαρέως ἤκουον. Εποίησαν δὲ τοῦτο, φησί, μή ποτε ἐπιστρέψωσι καὶ [άσωμαι αὐτοὺς, ἐπιτεταμένην αὐτῶν λέγων τὴν που νηρίαν καὶ μετὰ σπουδῆς ἀποστροφήν. Καὶ τοῦτο λέο γε: ἐφελκόμενος καὶ ἐρεθίζων, καὶ δεικνύς, ὅτι ἂν ἐπιστρέψωσιν, τάσεται αὐτούς. Ιστέον δὲ ὅτι μέχρι τούτου ἱστορεῖ Λουκᾶς τὰ περὶ τὸν μακάριον Παῦλον ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων, κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τὸ βιβλίον συγγραψάμενος, καὶ τὰ καθεξῆς ἥκιστα για νώσκων. Οὐδὲ τὸ μαρτύριον τούτου ἐγκατέθετο τῇ βίβλῳ. Καταλιπόντες γὰρ αὐτὸν ἐκεῖσε Λουκᾶς τε καὶ ᾿Αρίσταρχος ἐξῆλθον. Εὐσέβιος δὲ τοὺς μετέπειτα χρόνους ἱστόρησεν ἀκριβῶς, τότε μὲν ἐπὶ Νέρωνος ἀπολογησάμενον τὸν Παῦλον αὖθις ἐπὶ τὴν τοῦ κη ρύγματος διακονίαν στείλασθαι, προς Καίσαρος ἀπολυθέντα, καὶ εὐαγγελίσασθαι ἐφ' ἑτέροις δέκα ἔτεσιν. Εἰς ἄκρον δὲ μανίας ὁ Νέρων ἀφικόμενος ἐπὶ τὰς τῶν ἀποστόλων ἤρθη σφαγάς. Μεταστειλάμενος γὰρ τὸν Παῦλον τριακοστῷ ἔκτῳ ἔτει τοῦ σω τηρίου πάθους, τρισκαιδεκάτῳ δὲ ἑαυτοῦ, ἐποίησε μαρτυρῆσαι ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθέντα. Ἔστι τοίνυν ἀπὸ τοῦ ἐννεακαιδεκάτου ἔτους Τιβερίου Καίσαρος, δευτέρου δὲ ἔτους τοῦ σωτηρίου πάθους ἐξ οὗ κηρύσσειν τὸ Εὐαγγέλιον ήρξατο, ἕως εἰκοστοῦ δευ τέρου τοῦ αὐτοῦ Τιβερίου, ἔτη τέσσαρα. Καὶ τὰ Γαΐου δὲ ὡσαύτως ἔτη τέσσαρα. Αὖθις δὲ καὶ τὰ Κλαυδίου ἔτη τεσσαρεσκαίδεκα, δν διαδεξάμενος Νέρων τῷ τρισκαιδεκάτῳ ἔτει τῆς αὐτοῦ ἀρχῆς, τὸν ᾿Απόστολον ἀνεῖλεν. Εστι τοίνυν ὁ πᾶς χρόνος τοῦ κηρύγματος Παύλου είκοσι καὶ ἕν ἔτος· καὶ ἕτερα δύο ἔτη, ἃ διετέλεσεν ἐν τῷ κατὰ Καισάρειαν δεσμωτηρίῳ. Πρὸς δὲ τούτοις πάλιν, τὰ ἐν Ῥώμῃ πρότερα δύο ἔτη, καὶ τὰ τελευταῖα δὲ ἔτη δέκα, ὥστε εἶναι πάντα ἔτη ἀπὸ τῆς κλήσεως αὐτοῦ μέχρι τῆς τελειώσεως αὐτοῦ, τριάκοντα καὶ πέντε. ᾿Απὸ δὲ τοῦ σωτηρίου πάθους, τριάκοντα ἓξ. Μετὰ γὰρ τὴν τοῦ Κυ ρίου ἀνάληψιν, μεθ' ἡμέρας τινὰς ὀλίγας, προ- «Spiritus sanctus locutus est per Isaiam prophetam,» etc. Eos qui Spiritum sanctum Patris dicunt esse ministrum Paulus vulnere ferit lethali. Siquidem eum quem vidit Isaias Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatum, vocat hoc loco Spiritum sanctum Ejusdem namque substantiæ est cum Patre et Filio, et æqualem simul possidet potestatem. Et hoc dictum asserit prophetam divinitus locutum de Jesu dixisse: quandoquidem audivit populus sermones Jesu, et non intellexit cumque videret prodigia, quæ ab eo edebantur, non perspiciebat. Nam dictum illud ad futurum tempus declinans, manifestat eorum quæ vaticinio dicuntur relationem ad tempus futurum. Considera vero exactam Spiritus curam. Non enim dixit, καὶ οὐ μὴ βλέψητε, id est, et non videbitis (quod verbum præposuerat, sed videbitis, et non ίδητε, id est, perspiciatis. Neque dixit: Nonne audietis: sed, Audietis et non intelligetis. Ipsi sibiipsis impedimento fuerunt obturatis primum auri. bus, oculis clausis, corde aggravato. Neque enim solum non audiebant, sed et graviter audiebant. Hoc autem fecerunt, inquit, nequando convertantur et sanem eos, exaggeratam et intensam dicens esse eorum malitiam et aversionem studio quæsitam. Idque dicit attrahens et excitans, ac ostendens quod si converterentur, eos adhuc esset sanaturus. Sciendum autem quod huc usque scribat Lucas in Actis apostolorum, quæ circa beatum Paulum contigerunt, cum eo tempore librum conscripsisset et quæ deinceps futura erant minime cognoscens, neque ipsius martyrium hoc libro reponens. Eo enim ibidem relicto Lucas et Aristarchus egressi sunt. Eusebius vero in sequentia tempora exacte conscripsit: tunc quidem ubi pro se dixisset Paulus, rursus ad prædicationis ministerium esse missum, cum a Caesare absolutus esset: aliisque decem annis Evangelium prædicasse. Tandem vero ubi Nero ad extremum insaniæ pervenisset, ad cades apostolorum processit. 188 Siquidem accersito Paulo anno a passo Christo tricesimo sexto, sui vero imperii tertio decimo, ipsum ad martyrium adegit, capite gladio amputato. Sunt itaque a decimo nono Tiberii Cæsaris anno, secundo vero a Christo passo, cum Evangelium prædicare cœpit usque ad vicesimum secundum ejusdem Tiberii anni quatuor: et anni Caii similiter quatuor: rursum anni Claudii quatuordecim, quem insecutus Nero tertio decimo sui principatus anno, apostolum interemit. Est igitur omne tempus prioris Pauli prædicationis unus et viginti anni et alii duo anni, quos in carcere apud Cæsaream transegit: ad hæc rursum duo priores anni Roma transacti et novissimi decem anni. Ita ut sint omnes anni ab ejus vocatione ad mortem usque ipsius triginta quinque; a passione autem salutari triginta