ΠΑΥΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Η ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ PAULI APOSTOLI AD HEBRÆOS EPISTOLA. 817 CAPUT PRIMUM. Divina de Christo doctrina, cui data est gloria Patris ac potestas omnium, cum purgatione omnium, quæ sunt in terra, a qua ascendit ad supercælestem gloriam.. I; 1-3. Multifariam multisque modis Deus olim locutus patribus per prophetas, extremis hisce diebus locutus est nobis per Filium, quem constituit heredem omnium, per quem condidit et sacula: qui cam esset splendor gloriæ, et expressa imago substantia illius, moderareturque omnia verbo potentia suc. 818 Diversis variisque modis Deus olim per prophetas locutus est, nobis autem per Filium. Magnum itaque discrimen est inter nos et patres g nostros. Ideo enim quod malis afficerentur patres nostri, non existimadant se admodum Deo curæ esse: ostendit igitur ex eo quod magis curæ essent. • Extremis hisce diebus.» Rebus adversis defaligatos consolatur dicens: Extremis. In proximo, inquit, ost finis et requies a laboribus, initium vero retributionem. «Locutus est nobis per Filium.» Non dixit: Locutus est nobis in Christo sive per Christum: adhuc enim tenuiter affecti erant erga Christum, sed, in Filio, sive per Filium. • Quem constituit hæredem.» Quem totius mundi fecit hæredem. Est autem Fecit aptum post hunanitatis assumptionem vocabulum.-Quem constituit hæredem. Quorum? Omnium, Cunctorum qui ad immortalem divinamque naturam accedunt. Siquidem Filius hæres est ac particeps Paternæ substantiæ et facultatis ac potestatis. Deinde ubi dixisset Filium esse hæredem Paternarum possessisnum,enarrat etiam quo modo. Per ipsum, inquit, condita sunt sæcula: hoc est, sæcula sunt ipsius ac Patris communia opera. Quod si sæcula commune sunt opus Patris ac Filii, ea etiam Patri ac Filio utique sunt communia quæ sunt in sæculis. Quod si ea quæ sunt in seculis,multo magis ea quæ post sæculasunt, nempe mundus et quæ in eo sunt. Deinde ne audiens hæredem, existimes non natura appellari hæredem, sed quadam gratia et adoptione,subjungit:«Quicum csset splendor gloriæ, dicens propemodum: Quanquam dixerim quod eum constitueritPater hæredem, " • Θεολογία Χριστοῦ ἐν δόξῃ Πατρὸς, καὶ ἐξουσίᾳ τῶν πάντων, μετὰ τῆς καθάρσεως τῶν ἐπὶ γῆς, ἀφ' ῆς ἀνέβη εἰς τὴν ἐπουράνιον δόξαν.» «Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλλαι ὁ Θεὸς λα λήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ, ὃν ἔθηκε κληρονόμον πάντων, δι᾿ οὗ καὶ τοὺς αιώνας ἐποίησε. Ὃς ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ.» Διαφόρως καὶ ποικίλως ἐλάλησε διὰ τῶν προφη τῶν ὁ Θεὸς τοῖς πάλαι, ἡμῖν δὲ διὰ τοῦ Μου. Πολ λὴν οὖν ἔσχομεν διαφορὰν πρὸς τοὺς ἡμετέρους Παρ τέρας. Διὰ γὰρ τὸ, πεπονθέναι κακά, οὐχ οὕτως ἐνόμιζον πεφροντίσθαι παρὰ Θεοῦ ὡς οἱ Πατέρες αὐτῶν. Δείκνυσιν οὖν πλέον πεφροντισμένους. • Επ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων.» Απειρηκότας πρὸς τὰ δεινά, παραμυθεῖται τῷ εἰπεῖν, Επ' ἐσχάτων. Εγγύς γάρ, φησί, τὸ τέλος· καὶ τῶν μὲν πόνων ἀνάπαυσις, τῶν δὲ ἀμοιβῶν ἀρχή. «Ελάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ,» Οὐκ εἶπεν· Ελάλησεν ἡμῖν ἐν Χριστῷ, τουτέστι, διὰ τοῦ Χριστοῦ, (ὅτι γὰρ ἀσθενέστερον περὶ τὸν Χριστὸν διέκειντο, ἀλλ᾽, Εν Υἱῷ, νουτέστι, διὰ τοῦ Υἱοῦ. «Ον ἔθηκε κληρονόμον.» ον, φησί, παντὸς τοῦ κόσμου κληρονόμον έποίησε, Τὸ δὲ, Εποίησεν, ἀρμόδιον μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν [ΦΩΤ] “Ον ἔθηκε κληρονόμον. Τίνων; Πάντων· πάντων τῶν προσόντων τῇ ἀκηράτῳ καὶ θείᾳ φύσει. Κλη ρονόμος γὰρ καὶ μέτοχος τῆς Πατρικῆς οὐσίας καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως ὁ Υἱός. Εἶτα εἰπὼν ὅτι κληρονόμος ἐστὶ τῶς Πατρῴων πλεονεκτημάτων ὁ Υἱὸς, ἐπεξηγεῖται καὶ πῶς. Δι' αὐτοῦ, φησίν, οἱ αἱῶντες, εποιήθησαν, τουτέστι, κοινά εἰσιν ἔργα οἱ αἰῶνες αὐτοῦ καὶ τοῦ Πατρός. Εἰ δὲ οἱ αἰῶνες κοινὸν ἔργον Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ τὰ ἐν τοῖς αἰῶσι πάντως κοινὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Εἰ δὲ τὰ ἐν τοῖς αἰῶσι, πολλῷ μᾶλλον τὰ μετὰ τοὺς αἰῶνας, οἷον ὁ κόσμος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Εἶτα ἵνα μὴ κληρονόμον ἀκούσας, νομίσης οὐ κατὰ φύσιν χρηματίσσι κληκονόμον, ἀλλὰ χάριτι τινὶ καὶ εἰσποιήσει, ἐπάγει·. Ος ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης,» μονονουχί λέγων, ὡς Εἰ καὶ κληρονό μον αὐτὸν εἶπον ὅτι ἔθηκεν ὁ Πατήρ, μηδὲν ταπει

νὸν ἢ ἄνάξιον Θεοῦ ἐννόησης. Τὸ γὰρ, ἔθηκεν, οὐχὶ nihil humile aut Deo indignum intelligas. Neque τῆς εἰσποιήσεως καὶ τοῦ θετὸν εἶναι τὸν κληρονόμον, enim a me dictum est: Constituit, ut significaret εἴρηταί μοι δηλωτικόν, ἀλλὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν adoptionem, aut quod factus esset hæres, sed reΠατέρα ὡς αἴτιον κατὰ φύσιν ἀναφορᾶς καὶ συννεύω lationem ac reductionem Filii ad Patrem tanquam σεως· καὶ ἵνα μὴ ἀναίτιον τὸν Υἱὸν ἀπολαβών, τῆς ad suum principium: et ne Filium sine principio Πατρικής, συγγενείας ἀλλοτριώσης, καὶ δύο ἀρχὰς existimans, a Paterna cognatione alienes: neve ἀπεσχισμένας ἀλλήλων ὑπονοήσῃς. Διὰ τοῦτο γάρ duo principia a se mutuo divisa esse suspiceris. μοι καὶ αὐτὸ τὸ κληρονόμος εἴρηται, ἵνα τὸν αἴτιον, Etenim popter hoc ipsum quoque dictus est a me ὅθεν κάτεισιν ἡ κληρονομία, αὐτίκα ἐννοῇς, καὶ μὴ heres, ut principium statim intelligas a quo-deἀγέννητον ὥσπερ τὸν Πατέρα ὑπονοῇς. Διὰ τοῦτο scendit hæreditas, nec ingenitum suspiceris sicut et γὰρ εἴρηταί μοι καὶ τὸ, Κληρονόμον, καὶ τὸν Ἔθηκε. Patrem: 519 propterea enim a me dictum est, Διὸ ἐπήγαγον αὐτίκα, Ὃς ὢν ἀπαύγασμα. Εἰ δὲ οὐκ Haredem, et Constituit. Ideo protinus subjunxi: ἐτέθη απαύγασμα εἶναι, ἀλλ᾽ ἦν ἀπαύγασμα, (Ος ὢν Qui cum esset splendor Quod si non est constituγὰρ ἀπαύγασμα, ἔφην). Οὐδὲ κληρονόμος δηλονότι tus ut esset aut feret splendor ait enim: cum esset ἐτέθη, ἀλλ᾽ ἢ καθ᾿ ὃν εἴρηταί μοι τρόπον. Ορα δὲ splendor), neque sane constitutus est hæres, sed πῶς ἐμφαντικῶς καὶ ἀκριβῶς εἶπεν, απαύγασμα modo quo supra dixi. Vide autem quam signicanεἰπὼν, καὶ ὢν, καὶ τῆς δόξης. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ ter et exacte locutus sit, cum ait Splendor,et cum ἀπαύγασμα, τὴν κατὴ φύσιν ἐκ τοῦ Πατρὸς πρόοδον esset et gloria. Per splendorem namque manifestat τοῦ Υἱοῦ δηλοῖ. Οὐδὲν γὰρ ὅλως οὐδαμοῦ κατὰ χάριν naturalem Filii ex Patre progressum Siquidem καὶ εἰσποίησιν πρόεισιν απαύγασμα τινος, οὐκ ἀπὸ nunquam omnino cujusquam splendor, per gratiam τοῦ ἡλίου, οὐκ ἀπὸ τοῦ πυρὸς, οὐκ ἀφ' ἑτέρου τινὸς, aut adoptionem procedit nec a sole, nec ab igne, ἀφ᾽ οὗ πέφυκεν ἀπαύγασμα προϊέναι. Διὰ δὲ τοῦ, nec a a quovis alio undle solet splendor procedere. ὤν, ὅτι οὐ πρόσφατον ἔχει τὸ εἶναι ἀπαύγασμα, ἀλλ᾽ Per hoc autem quod ait: cum esset, ostendit non ἐξ ἀϊδίου, καὶ ἀεὶ ὤν. Εἶτα δὲ καὶ τὸ θεϊκὸν ἀξίωμα hoc illi recens esse ut splendor sit, sed ab alerno διὰ τοῦ, ὤν, παριστᾷ. Οὕτως γὰρ καὶ ὁ Πατήρ, semperque fuisse Deinde auten et divinam de- • Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν,» φησὶ χρηματίζων τῷ Μωϋσετ, monstrat dignitatem, dicens ὢν, id est, cum esset. ἱκανὰ μὲν οὖν καὶ τὸ ἀπαύγασμα, καὶ τὸ ὤν, τήν Ita enim et Pater cum ad Mosen loqueretur: «Ego τε κατὰ φύσιν πρόοδον παραστῆσαι τοῦ Υἱοῦ ἐκ τοῦ sum, inquit, qui sum 1.» Idonea sunt itaque teΠατρὸς, καὶ τὸ ὁμοούσιον, καὶ συναίδιον. Τὸ δὲ, καὶ stimonia ad demonstrandum et naturalem Filii ex δόξης, προπτίθησιν, ἵνα εἴπῃς, τοῦ τιμιώτατου καὶ Palre progressum et consubstantialitatem ac coκατ᾽ οὐσίαν προσόντος, καὶ οὗ μείζον οὐκ ἔστιν ἐν ternitatem, tum quod ait: Splendor, tum quodl Πατρὶ, ἐκείνου ὁ Υἱός ἐστιν ἀπαύγασμα. Ορᾶς πῶς dicit: Cum esset. Jam vero addit etiam Gloriæ, ut καὶ τίνων ἐστὶ κληρονόμος ὁ Υἱός; Εἶτα ἔτι σαφη- dicas: Illius splendor est Filius, quod honoratissiνίζων τὸ ῥηθὲν, ἐπάγει ο Καὶ χαρακτὴς τῆς ὑπου mum est, et ex natura accedit, et quo majus nihil στάσεως αὐτοῦ.» Οἷον, ὅλην ἐν ἑαυτῷ ἀποτάξας est in Patre Vides quomodo et quorum hæres Fi τὴν οὐσίαν καὶ τὴν ὕπαρξιν. Θεός ἐστιν, ἐξουσιαστής lius? Deinde apertius explanans quod dictum est, ἐστι. παντοδύναμος, Δημιουργός, καὶ εἴ τι ἄλλο τὴν subjungit: «Et expressa imago substantiæ illius. ο Πατρικὴν ὕπαρξιν χαρακτηρίζει. Πλήν τοῦ εἶναι Hoc est, totam in seipso complexus essentiam ac Πατήρ, πάντα ἐστὶ ὁ Υἱός. Διὸ καὶ πάντα τῷ ῥή- substantiam, Deus est, infinitæ auctoritatis, omniματι τῆς δυνάμεως περιάγει καὶ συνέχει καὶ πηδα- polens, Creator, etsi quid aliud est quod Paternam λιουχετ. Είδες κληρονόμον ἀληθῶς, πῶς ἅπαντα κέ- exprimit substantiam,præterquam esse Palrem, ea κτηται τὰ τοῦ Πατρός; Εἶτα εἰπὼν τὰ θεῖα περὶ τοῦ omnia est Fiius: ideo quoque omnia verbo potenΓιοῦ καὶ ὑπερφυῆ, μέτεισι καὶ ἐπὶ τὰ λοιπὰ, ἃ tia versat et continet ac gubernat. Viden' quomoὑπερθαύμαστα μὲν εἰσιν οὐδὲν ἔλαττον καὶ ὑπερφυή, do vere hæres sit et ouinia possideat quæ Pairis ταπεινὰ δὲ ὅμως ἀκοῦσαι δόξαι καὶ εὐτελῆ, θάνατος sunt? Postmodum ubi divina ac supernatnralis καὶ σφαγή. ᾿Αλλὰ. dixit de Filio, tran-it etiam al reliqua: quæ maxime admiranda sunt nec minus supernaturalia, altamen au lilu videntur humilia ac vilia,puta inors « Δι' οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησε. ο Ποῦ εἰσιν οἱ λέγοντες, Ην ὅτε οὐκ ἦν ὁ Υἱός; Οὐ γὰρ ὑπὸ χρόνον ὁ Ποιητὴς τῶν αἰώνων. Ἐπειδὴ δὲ αἴτιος ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, εἰκότως καὶ τῶν ὑπ' αὐτοῦ γεγονότων. Διὰ τοῦτό φησι, Δι' οὗ ὁ Πατήρ γὰρ δοκεῖ ποιεῖν, ὃς τὸν ποιήσαντα Υἱὸν ἐγέννησεν. Ὃς ὢν ἀπαύγασμα.» Απαύγασμα καλεῖται, δεικνὺς τὴν ἐκ Πατρὸς οἱονεί πως εἰς τὸ ἔξω διεκδρομήν, οὔτε εἰσάπαξ ἀπηλλαγμένην τῆς ὅθεν ἐστὶν ὑποστά σεως, οὔτε εἰς ἅπαν συνεσταμένην, προεκκυπτουσαν δὲ, ὥσπερ εἰς τὸ ὑφεστάναι καθ' ἑαυτὴν, καὶ εἰς 3 Exod. 1, 14. et occisio! Sed. • Per quem condidit et secula. Ubi sunt qui dicunt quod aliquando non erat Filius? Siquidem non est sub tempore Conditor seculorum. Quoniam autem Pater priucipium est Filii, merito eorum etiam causa est quæ a Filio facta sunt. Propterea di.it: Per quem.Paler namque facere videtur,cum Fdium genuerit qui ea fecit.5.0. Qui cum esset splendar, Splendor

appellatur ad ostendendum egressum ex Patre ve- "παρξιν ἰδικὴν ἐμφιλοχωρούσαν. Οὕτως ὁ ἐν ἁγίοι; luti quodammodo ad exteriora, neque ullo modo Κύριλλος ἐν βιβλίῳ πέμπτῳ Περὶ Τριάδος. Απαύ separatum a persona unde est, neque omnino di- γισμα, τὸ ὁμοούσιον καὶ συναίδιον δηλοί, οἷον φῶς minutum, sed demittentem sese ut subesset et in ἐκ φωτός. Χαρακτήρ, οἷον ὁμοίωμα τῆς δόξης ὁ Υἱὸς sua substantia immoraretur. Ita habet divus Cyril- τοῦ Πατρός. "Όμοιος γὰρ καὶ ἀπαράλλακτος ὁ Υἱός lus libro quinto De Trinitate.Splendor consubstan- τοῦ Πατρὸς, καὶ οἷον εἰς χαρακτὴρ ἐν διαφόροις ὑποLialitatem et coernitatem signifcat, hoc est, lu- στάσεσι, ο Φέρων τε τὰ πάντα.» Οἷον τὰ ἀόρατα καὶ cem de luce.Expressa inago sive similitudo gloriæ τὰ ὁρατὰ ἐν τῷ ῥήματι περιφέρων καὶ κυβερνῶν. Patris est Filius. Nam similis et inseparabilis a Ῥῆμα δὲ εἶπε, δεικνύς πάντα εὐκόλως αὐτὸν ἄγειν Patre est Filius, et veluti una figura in diversis καὶ φέρειν. personis. «Moderatur omnia.» Hoc est visibilia et autem Verbo, ostendens quod facile cuncta ducat et ferat. 1,3-4. Per semetipsum purgatione facta peccatorum nostrorum, consedit in dextera majestis in excelsis; tanto praestantior factus angelis, quanto errelsis præillis hereditario jure nactus esinomen. Locutus de nudo Dei Verbo, venit ad incarnationem, ne ob eorum quæ dicta sunt sublimitatem obruerentur. Per seipsum, inqait, hoc est, non alium misit ministrum, sed per seipsum operatus est purgationem,per crucem et mortem suam,cum nos a peccatis in baptismale liberasset. «Majestalis,» hoc est, Patris. Facta enim primum remissione peccatorum, cum carne sua consedit in dcxtera Dei. «In excelsis.» Super omnes, inquit, ascendit, ad ipsum paternum thronum. Hæc autem consubstantialitatem significant. «Tanto præstantior factus angelis. De dispensatione ipsi sermo est. Nam caroipsius facta est: Deus enim Verbum non est factum, sed genitum.Tanto ergo præstantior facto est caro ejus ipsis angelis, quantum licet ex excellentia nominum cognoscere.Autquod dicitur Factus, non de carne accipias, ne ipsum ex hoc dividi existimes: sed de Christo, qui in una hypostasi adoratur etiam cum carne sua. Nam ubi semel id quod dispensationis est attigit, absque timore quæ sunt humilia loquitur. • Hæreditario jure nactus est nomen.» Verbum enim, cum ab initio nomen 521 haberet Filii, etiam cum carne illud habuit. Merito ergo dicitur Hæreditario jure nactus est, propter incarnationem. Nactus est aulem vocari Christus Dici igitur de Christo quod hæreditario jure nactus est, significat eum acquisivisse illud quod jam olim habuerat. Alio modo. Hæreditas eorum et quæ jure obve- p niunt, et non quæ aliena sunt. Itaque quod e supeanis Verbo conveniebat, id inferne deductum accepit per ipsum etiam assumpta caro. Quod autem est illud? Filius, Deum universorum qui Pater est ipsius quoque carnis est,dicere Genui te. Quod autem ait: Hodie, non temporis significativum est, sed quod nunquam separatus fuit Pater a legitima paternali habitudine quam habet erga Filium. Ac si diceret: Semper hoc modo erga te affectus sum: non quasi accesserit generalio, sed quod perseveret semper et continum sortiatur principium, nullumque finem. Considera vero ne quo modo ita potius adaptet, ut ambo quidem dicta sint de Christo, et, Filius meus es tu,et Ego, hodie invisibilia verbo circumferens et gubernans. Dixit «Δι᾿ ἑαυτοῦ καθαρισμὸν ποιησάμενος τῶν ἁμαρ τιῶν ἡμῶν, ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς, τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων, ὅτῳ διαφορώτερον παρ' αὐτοὺς κεκληρονόμηκεν όνομα, ο Εἰρηκος περί γυμνοῦ τοῦ Θεοῦ λόγου, ἦλθεν εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν, ἵνα μὴ τῷ ὕψει τῶν εἰρημένων ίλιγγιάσωσι. Δι' ἑαυτοῦ, φησί, τουτέστιν, οὐκ ἄλλον έπεμψε διακονοῦντα, ἀλλὰ δι᾿ ἑαυτοῖ καθαρισμὸν εἰργάσατο, διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ελευθερώσας τῶν ἁμαρτιῶν ἡμᾶς ἐν τῷ βαπτίσματι. «Τῆς μεγαλωσύνης,» οἷον, τοῦ Πατρός. Πρῶτον γὰρ ἀφεσιν ἁμαρτιῶν ποιησάμενος μετὰ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ ἐνάθισεν ἐν δέξιᾷ τοῦ Θεοῦ. «Ἐν ὑψηλοτέ πάντων ἐπάνω, φησὶν, εἰς αὐτὸν τὸν πατρῷον θρόνον. Ταῦτα δὲ τὸ ὁμοούσιον δηλον. σ Τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων.» Περὶ τῆς οἰκονομίας ὁ λόγος αὐτῷ. Ἡ γάρ σάρξ αὐτοῦ ἐγένετο. Ὁ γὰρ Θεὸς Λόγος οὐ γέγονεν, ἀλλὰ γεγέννηται. Τοσούτῳ οὖν κρείττων ἡ σαρξ αὐτοῦ αὐτῶν γέγονε τῶν ἀγγέλων, ὅσον ἐστὶ, φησίν, ἐκ τῆς τῶν ὀνομάτων διαφορᾶς γνῶναι [ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΟΥ]. Η τὸ Γενόμενος, οὐκ ἐπὶ σαρκὸς ἐκλάβοις, ἵνα μὴ διαιρεῖν νομισθῇς, ἀλλ᾽ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐν μιᾷ ὑποστάσει προσκυνου μένου, καὶ μετὰ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ. "Απαξ γὰρ τῆς οικονομίας ἐπιλαβόμενος, ἀδεῶς τὰ ταπεινὰ φθέγγε Κεκληρονόμηκεν όνομα. Τὸ γὰρ Υἱός, όνομα ἔχων ἀπ' ἀρχῆς ὁ Λογὸς, καὶ μετὰ τῆς σαρκός, αὐτοῦ ἔσχεν. Εἰκότως οὖν τὸ, Εκληρονόμησε κείται, ὡς διὰ τὴν ἐνανθρώπησιν. Εκληρονόμησε δὲ, τὸ λέγεσθαι Χριστός. Ἐκτήσατο οὖν, ὁ καὶ πάω λαι εἶχεν. "Αλλως. Η κληρονομία κυρίως τῶν προσηκόντων γίνεται, ἀλλ' οὐ τῶν ἠλλοτριωμένων. Εκληρονόμησεν οὖν, ὅπερ ἄνωθεν ἐνῆν τῷ λόγῳ, τοῦτο κατενεχθὲν δι' αὐτοῦ, καὶ ἡ προσληφθεῖσα σάρξ. Τί δέ ἐστι τοῦτο; Τὸ Υἱὸς, τὸ λέγεσθαι τὸν τῶν ὅλων Θεὸν Πατέρα αὐτῆς, τὸ Γεγέννηκά σε. Τὸ δὲ, Σήμερον, οὐ χρόνου δηλωτικόν, ἀλλὰ τοῦ μηδέ ποτε διεσπᾶσθαι τὸν Πατέρα τῆς γνησιότητος τῆς πρὸς τὸν Υἱόν. Οἷον 'Αεἰ, φησίν, οὕτως πρὸς τὸ διάκειμαι οὐχ ὡς παρελθούσης τῆς γεννήσεως, ἀλλ᾿ ὡς ἐνεστηκυίας διαπαντὸς καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἀρχὴν, ἀλλ' οὐ τέλος λαμβανούσης. Σκόπει δὲ, μή ποτε μᾶλλον οὔ τως ἀρμόζῃ, ἄμφω μὲν εἰρῆσθαι ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, το τε Υιός μου εἶ σὺ, καὶ τὸν Ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν, Υιός μου εἶ, καθὸ λόγος· τὴν άΐδιον γὰρ διὰ τοῦ Εἰ, γέννησιν σημαίνει τὸ δὲ, Σήμερον γεγέννηκά σε, καθό σαρξ, τὴν γὰρ πρόσω ται. " |

φατον γέννησιν ἐμφαίνει. Εὐδοκία γὰρ τοῦ Πατρὸς genui te: sed illud, Filius meus es, quatenus Ver γεγέννηται. Πνεῦμα γάρ, φησίν, ὁ ἄγγελος, ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, εἶτα καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι. • Ότι οὐ λειτουργικὴ ἡ δόξα Χριστοῦ, ἀλλὰ θεϊκή καὶ ποιητική· διὸ οὐκ ἐπὶ τοῦ παρόντος αἰῶνος ἐν ᾧ οἱ λειτουργοί, ἀλλ' ἐπὶ τῆς μελλούσης οἰκουμένης. Τίνι γάρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων, Υιός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· πάλιν· Ἐγὼ ἔσομαι αὐτῷ εἰς Πατέρα, καὶ αὐτὸς ἔσται μοι εἰς Γό. Ὅταν δὲ πάλιν εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει. Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες " ἄγγελοι Πεοῦ. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς ἀγγέλους λέγει· Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα. ee Ἠκούσαμεν καὶ ἄνθρωποι υἱοῖ, ἀλλὰ κατὰ χάριν. Οἱ δὲ ἀγγελοι οὐκ ἤκουσαν, ἵνα μὴ τὸ μεγαλεῖον αὐτῶν, μὴ ἐπιδέξηται τὸ κατὰ χάριν, ἀλλὰ κατὰ φύσιν νομισθῇ, Ὁ δὲ Χριστὸς οὐ κατὰ χάριν, ἀλλὰ κατὰ φύσιν, «Εγώ σήμερον γεγέννηκά σε.» Οἰκειοῦται ὁ Πατήρ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Υἱοῦ. Διὰ τοῦτο εἶπε τὸ, Σήμερον. Οὕτως ὁ ἐν ἁγίοις ᾿Αθανάσιος, ο Εσομαι αὐτῷ εἰς Πατέρα.» Καὶ τοῦτο πάλιν δέξαι ὡς οἰκειουμένου τοῦ Πατρὸς τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Υἱοῦ. Τὸ γὰρ ἔσομαι, σαφῶς ἐπὶ τοῦ κατὰ σάρκα εἴρηται. Ὅταν δὲ πάλιν εἰσαγάγῃ.» Πάντα δέξης μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν. “ Τὸ γὰρ, Εἰσαγάγτι, οἷον, Εγχειρίσῃ, κεῖται. Τότε γάρ, ἐκτήσατο αὐτὴν, ἐκοῦσαν παρ᾽ αὐτοῦ Βασιλευομένην, ὅτι ὑπὲρ παντὸς ἐγεύσατο θανάτου, καὶ ὅτε ἐπιστεύθη Θεὸς ὢν. Εὐπαράδεκτον δὲ ποιῶν τὸν λόγον, τὸν Πατέρα εἶπεν εἰσαγαγόντα τὸν Υἱόν. Τὸ δὲ εἰσαγαγεῖν, νόει, οὐκ ἐπειδὴ πάλαι ἔξω ἦν τῆς κτίσεως τοπικῶς, (πῶς γὰρ ὁ πάντα πληρῶν;) ἀλλ' ὅτι οὐδὲν εἶχε πρὸς αὐτὴν κοινὸν Θεὸς ὢν. ᾿Αλλ' ὅτε ἐσαρκώθη, τότε εκοινώνησε τῇ κτίσει, κτιστὸν ἑνώσας ἐαυτῷ. Οὕτως ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος, ἐν τῷ, Θεὸς ὁ Χριστός, πονήματι· καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Γρηγόριος ὁ Νύσσης ἐν τοῖς κατὰ Εὐνομίου. Τὸ δὲ Πρωτότοκον, οὐκ ἐπὶ δευτέρου λέγει, ἀλλ᾽ ἐπὶ ἑνὸς καὶ μόνου τοῦ γεννηθέντος ἐκ τοῦ Πατρός, ο Αλλος. [ΦΩΤ.] «Οταν δὲ πάλιν εἰσαγάγῃ τὸν Πρωτότοκον, ο Τουτέστιν, ὅταν ηὐδόκησε μετὰ τῆς σαρκὸς ἐμφανισθῆκαι τὸν Πρωτότοκον αὐτοῦ Υἱὸν τοῖς κατοικοῦσι τὴν οἰκουμένην. Φησί γάρ· «Καὶ προσελθόντες οἱ ἄγγελοι διηκόνουν αὐτῷ.» Και, «᾿Απάρτι ὄψεσθε τους ἀγγέλους καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώΤουτέστι, μετὰ σαρκός προσκυνησάτωοἱ ἄγγελοι τὸν Υἱόν. «Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ.» Τῷ μετὰ σαρκός, «Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα.» Κτίσμα γάρ εἰσι, διὰ τοῦτο, Ποιῶν. που. σαν " 3,4 Luc. 1, 35 5 Matth. v, 11. 6 Joan 1, 51. ἡ bum est: æternam enim significat nativitatem Es; hoc autem Hodie genui te, juxta carnem: recentem namque designat nativitatem. Etenim Patris beneplacito natus est. Spiritus sanctus, inquit angelus, uperveniet in te; deinde etiam:. Virtus Altissimi obumbrabit tibi 9. 4. CAPUT II. Quod non sit ministerialis gloria Christi, sed di vina el efficax: ideo non præsenti sæculo habitet, in quo sunt ministri, sed in futuro. I, 5-7. Nam eui dixit unquam angelorum: Filius meus es tu, ego hodie genui te? Ac rursum: Ego ero ei Paler, et ille erit mihi filius? Rursum autem, cum inducit Primogenitum in orbem terrarum, dicit: Et adorent eum omnes angeli Dei. Et ad angelos quidem ait: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis. 599 Audivimus et nos qui homines sumus, filii verum per gratiamn. Angeli vero id non audierunt, ne sublimitas ipsorum non ex gratia esse, sed ex natura existimaretur. Christus vero non ex gratia, sed ex natura. Ego hodie genui te.» Ap propiat sibi Paler nativitatem Filii juxta carnem, propterea dixit: Hodie; Ita habet divus Athanasius. • Ego ero ei Pater.» Etiam hoc rursum accipito tanquam a Patre appropriante sibi filii juxta carnem nativitatemn. Nam, Ero, manifeste dicitur de eo quoul secundum carnem est. • Rursum autem cum inducit.. Post humanitatis acceptionem universa accipito. Siquidem Inducit, ponitur pro Committit: tunc enim ipsum nactus est orbem qui voluntarie ab ipso regebatur, quando pro universu orbe mortem gustavit, et quando creditus est esse Deus. Efficiens autem ut facile sermo suscipiatur, dixit Patrem inducere Filium. Inducere vero intelligit, non quod antea fuerit localiter extra condi tum mundum: quomodo enim id verum esset de eo qui omnia implet? sed quod nihil cum creatura commune habuerit cum us esset. Caler: m, ubi carnem assumpsit, tunc cum creatura communi cavit; cum sibiipsi unisset il quod creatum erat Ita habet livus Cyrillus in opere. Deus Christus: et beatus Gregorius Nyssenus in libris adversus Εunomium. Quod autem ait: Primogenitus, non respectu secundi dicit, sed quod unicus et solus sit ex Patre genitus. Alio modo. «Rursumn autem, cum inducit Primogenitum.» Hoc est, cum beneplacium ipsius fuit, ut cum carne appareret Primogenitus suus his qui orbem inhabitabant. Ait enim: Et angeli accesserunt et ministrabant ei 5;» el: «Posthac videbitis angelos descendentes super Filium hominis 3.»«Et adorent eum,» ita cum carne apparentem: hoc est, cum carne adorent angeli Filium. Qui facit angelos suos spiritus.» Creatura namque sunt, ideo ait. Qui facit.

CECUMENII: TRICCÆ EPISCORI I, 8-12: Ad Filium autem: Thronus tuus, Deus, «Πρὸς δὲ τὸν Υἱόν·. Ο θρόνος σου ὁ Θεὸς, in seculum sæculi, sceptrum aquitatis sceptrum εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ράβδος εὐθύτητος, ἡ regni tui. Dileristi justitiam et odisti iniquita- ράβδος τῆς βασιλείας σου. Ηγάπησας δικαιο tum, propterea unxit te Deus Deus tuus. oleo σύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν. Διὰ τοῦτο ἔχρισέ exsultationis ultra consortes 383. tuus. Et tu in σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ initio, Domine, terra fundamenta jecisti et opera τους μετόχους σου. Καὶ σὺ κατ᾿ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν manuum tuarum sunt cali: ipsi peribuni, tu γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσιν autem permanes, et omnes ut vestimentum vete- οἱ οὐρανοί. Αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις, rascent, ac velut amictum circumvoles eos et καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ mutabuntur: tu autem videm es, et anni tui non περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτοὺς καὶ ἀλλαγήσονται, deficient. Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλεί ψουσι,» " " Quandoquidem non creatura est Filius, sed legi- Επειδὴ μὴ κτίσμα, ἀλλὰ γέννημα γνήσιον ὁ Υἱὸς, tima progenies, jam non dixit: Qui facil, sicut de οὐκ ἔτι, Ὁ ποιῶν, εἶπεν, ὅπερ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων, angelis: sed qui? Thronus tuus, Deus, in sæculum:» ἀλλὰ τί; «Ο θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα thronus autem regni indicium est, sceptrum vero μὲν θρόνος, βασιλείας γνώρισμα, ἡ δὲ ῥάβδος δι justitia. «Sceptrum æquitatis. Ecce et aliud regni καιοσύνης. «Ράβδος εὐθύτητος.» Ἰδοὺ καὶ ἕτερον insigne, regius baculus ac sceptrum. • Dilexisti βασιλείας σύμβολον, ἡ βασιλικὴ ῥάβδος, καὶ τὸ σκῆπο justitiam.» Post incrrnationem apta sunt omnia τρον, «Ηγάπησας δικαιοσύνην, ο Αρμόδια πάντα quæ humilia sunt, nempe cum posset caro ea quæ μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν τὰ ταπεινά, τῆς σαρκὸς abjecta sunt suscipere. «Propterea unxit te Deus ὑποδέχεσθαι τὰ εὐτελῆ δυναμένης. «Διὰ τοῦτο ἔχρι Deus tuus.» Ο Deus, unxit le Deus tuus. Propter σέ σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου.» ν θες. ἔχρισέ σε δ carnem dixit Tuus: ungitur namque humanitas a Θεός σου. Τό, Σου, διὰ τὴν σάρκα. Χρίεται γὰρ ἡ Spiritu sancto. Non operatur autem co modo quo ανθρωπότης τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Οὐκ ἐνεργεῖται δὲ in nudis hominibus, nempe prophetis ac patriar- καθάπερ ἐπὶ τῶν ψιλῶν ἀνθρώπων, οἷον προφητών, chis: unctio tamen est, hoc est, tota ungentis præ- πατριαρχών. Χρίσις δέ ἐστιν, οἷον ὅλη τοῦ χρίοντος sentia. Ita habet divus Cyrillus. Vide autem Euse- παρουσία. Οὕτως ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος, Ορα τον bium quomodo dicat Symmachum referre ac reji- Εὐσέβιον, πῶς ἔφη τὸν Σύμμαχον ἀναγαγεῖν ταύτην ccre hanc unctionem. Propterea, inquit, unxit te τὴν χρίσιν. Διὰ τοῦτο ἔφη, ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς ὁ Θεὸς Deus Deus tuus oleo gaudii præ consodalibas tuis. ς σου ἔλαιον χαρᾶς παρὰ ἑταίρων σου. «Ελαιον ἀγαλ • Oleo exsultationis.» Oleum quidem exultationis, λιάσεως,» Ελπιον μὲν ἀγαλλιάσεως, τὸ Πνεῦμα τὸ est Spiritus sanctus: consortes vero Christi sunt ἅγιον· μέτοχοι δὲ Χριστοῦ οἱ ἄνθρωποι. Ο δὲ homines. Quod autem dicit hoc est: Non quemad- λέγει τοιαῦτόν ἐστιν. Οὐχ ὥσπερ, φησίν, οἱ ψιλοί modum nudi homines, ita unctus est Christus Spi- ἄνθρωποι, οὕτως ἐχρίσθη ὁ Χριστὸς τῷ ἁγίῳ Πνεύ rilu sancto ad mensuram, sed loto unctus est Spiritu, ματι ἐκ μέτρου, ἀλλὰ ἅπαν ἐχρίσθη τὸ Πνεῦμα. «Et tu in initio, Domine.» Ne audiens, Cum indu- • Καὶ σὺ κατ' ἀρχάς, Κύριε.» "Ινα γὰρ μὴ ἀκού cit Primogenitum in orbem, existimes veluti in σας, "Οταν δὲ εἰσαγάγῃ τὸν Πρωτότοκον εἰς τὴν οἰ domo contingit, quod postea sit datus orbis a Patre κουμένην, νομίσῃς ὡς δώρημα ὕστερον τὴν οἰκου Filio, ostendit ipsum orbis esse Creatorem: sed μένην δοθεῖσαν παρὰ τοῦ Πατρὸς τῷ Υἱῷ, αὐτὸν hæc quidem ante incarnationem intellige, illa vero δείκνυσι Δημιουργόν αὐτῆς. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν πρὸ post incarnationem. Ipsi eribunt.» Transmuta- τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἐκεῖνα δὲ μετὰ τὴν ἐνανθρώπη buntur enim quæcunque videntur, et ad incorru- σιν νύει, «Αὐτοὶ ἀπολοῦνται.» Μετασχηματισθή ptibilitatem pervenient. Dicit autem Peribunt, de σονται γὰρ πάντα τὰ δρώμενα, καὶ εἰς ἀφθαρσίαν ἥξουσι. præsenti aspectu. «Ac velut amictum circumvol- Τὸ οὖν ᾿Απολοῦνται, ἐκ τῆς νῦν ὄψεως, φησί, «Καὶ ves eos» Facilitatem mutationis ipsorum significa- ὡσεὶ περιβόλαιον ἐλίξεις αὐτούς.· Τὴν εὐκολίαν τῆς vit. «Tu aulem videm es» Omuia, inquit, immu- ἐναλλαγῆς αὐτῶν ἐσήμανεν, «Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ.» Πάντα tabis et innovabis, ac ex corruptibilibus facies μὲν, φησὶν, ἐναλλάξεις καὶ νεουργήσεις, καὶ ἄφθαρτα incorruptibilia: 594 tu vero perpetuo vives, sem- ποιήσεις ἀντὶ φθαρτῶν. Σὺ δὲ ἀπείρω; ζήσεις, καὶ δια perque perinanebis. μενεῖς διαπαντός. « I, 13, 14. Ad quem autem angelorum dixil unquam: Sede a dextris meis, donec posuero inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Nonne omnes sunt administratorii spiritus, qui in ministerium omittuntur propter eos qui hæredcs erunt salutis? Ad Patremigitur retulit nostræ naturæ primitias. Et hoc donum cum veneratione suscepit Pater, tum propter ejus dignitatem qui offerebat, lm propter oblati doni irreprehensibilitatem, ut veluti • Πρὸς τίνα δὲ τῶν ἀγγέλων εἴρηκέ ποτε, Κάτ θου ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύματα, λύμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας τηρίαν; ο εἰς διακονίαν ἀποστελε κληρονομείν σω Ανήνεγκε τοίνυν τὴν ἀπαρχὴν τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας τῷ Πατρί. Καὶ τοῦτο ἐθαύμασε τὸ δῶρον ὁ Πατήρ, καὶ διὰ τὴν ἀξίαν τοῦ προσενέγκαντος, καὶ διὰ τὸ ἄμωμον τοῦ προσενεχθέντος, ὡς οἰκείαις, αὐτὸ

COMMENT. IN EPIST. AD HEER. " δέξασθαι χερσὶ, καὶ θεῖναι πλησίον τὸ δῶρον, καὶ Α' suis susciperet manibus,et juxta se donum poneret εἰπετ,· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου.» Τὸ καθου είπεν, οὐ δετξαι θέλων ὅτι ἄλλως, φησὶν, οὐκ ἂν ἐτόλμησε καθίσαι εἰ μὴ ἐκελεύσθη· μὴ γένοιτο· ἀλλ᾿ ἵνα μὴ νομίσῃς αὐτὸν ἄναρχον καὶ ἀναίτιον. Ότι γάρ του τό ἐστι, δήλον καὶ ὁ τόπος τῆς καθέδρας, τὸ ὁμότιμόν σημαῖνον, δῆλότ καὶ τὸ εἶπεν ἀνωτέρω, Εκάθισε, μή πρότερον ἀκούσας, Κάθου. Η ὅτι τὴν συγκατάθέσιν καὶ τὴν βούλησιν τὴν ἐπὶ τῷ καθίσαι του Πατρὸς οὐκ ἄλλως σημᾶναι δυνάμενος ὁ προφήτης, τῷ, Καθου, ἐχρήσατο ῥήματι. Μέγα μὲν οὖν καὶ τοῦτο, καὶ οὐ μόνον ὑπὲρ τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἅπασαν τὴν κτίσιν. Πλὴν ἀνθρωπίνως καὶ αὐτῷ εἴρηται, ὡς γὰρ Θεὸς, ὁ Υἱὸς αἰώνιον ἔχει τὸν θρόνον.. Ο θρόνος σου ὁ Θεός, φησὶν, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος.» Οὐ γὰρ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ τὸ πάθος, ταύτης ὡς Θεὸς τῆς τιμῆς ἠξιώθη, ἀλλ' ἔλα δεν ὡς ἄνθρωπος ὅπερ εἶχεν ὡς Θεός. Οὐ γὰρ ταπεινὸς ὢν ὑψώθη, ἀλλ᾽ ὕψιστὸς ὢν καὶ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν μορφήν δούλου λαβών. Διὸ καὶ δ᾽ εὐαγγελιστὴς βός· «Ο μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξη. γήσατο.» Καὶ ὁ Κύριος φησιν, ο Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ δ᾽ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Καὶ ἀλλαχοῦ «Δόξασόν με, Πάτερ, τῇ δόξῃ ἢ εἶχον παρὰ σοὶ πρὸ τοῦ τὸν κόσμον γενέσθαι,» Ὡς ἄνθρωπος τοίνυν ἀκούει, • Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, η ὡς γὰρ Θεός, αἰώνιον ἔχει τὸ κράτος. Ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου·» Ορα γνησιότητος τοῦ Υἱοῦ ἀπόδειξιν. Οργίζεται ὁ Πατὴρ κατὰ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Υἱοῦ, οὐχ ὡς τοῦ ς Υἱοῦ ἀδυνατοῦντος μόνου θεῖναι αὐτοὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, τοῦτο· εἴρηκεν, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ταυτότητα τῆς γνώμης δηλώσῃ. Τὸ δὲ, Εως, οὐκ ἔστι χρόνου δηλωτικόν, ὡς μετὰ τὸ θεῖναι ὑποπόδιον αὐτοῦ τοὺς ἐχθρούς, πάλιν ἀνίστασθαι μέλλοντας, Απαγε. ᾿Αλλὰ δείξαι βούλεται, ὅτι οὐκ ἀσθενήσει τὸ θεῖναι πάντας ὑποπόδιον. Τὸ γὰρ, Ἕως, τὸ μὲν ἄχρις ἐκείνου παρατίθεται, τὸ μετ᾿ ἐκεῖνο δὲ οὐκ ἀναιρεῖ. Οὕτως ὁ ἐν ἁγίοις Γρηγόριος εἰς τὸν δεύτερον περὶ Υἱοῦ λόγον φησίν. «εὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύματα; -» Παραθαῤῥύνει αυτούς, λέγων, ὅτι ὁ μὲν Χριστός, φησιν, Υιός του Θεού γνωστός ἐστιν, οἱ δὲ ἄγγελοι, ομοδούλοι ἡμῖν, ταύτην τεταγμένοι τὴν λειτουργίαν, τὸ πάντα πράττειν καὶ διακονεῖν, όπως ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι σωθώμεν. Πολλαχοῦ γὰρ ἄγγελοι διάκονοι γεγόνασιν' εἰς ἀνθρώπους, πρὸς τὴν Μαρίων, καὶ ἐν τῷ τάφῳ τοῦ Κυρίου,· καὶ ὁ πρός τόν Κορνήλιον. " > " οι Διὰ τοῦτο δεῖ περισσοτέρως ἡμᾶς προσέχειν τοῖς πακουσθείσι, μή ποτε παραῤῥυομεν. Εἰ γὰρ δ δι' αγγέλων λαληθείς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν, πῶς ἡμεῖς ἐκφευξώμεθα τηλικαύτης άμελήσαντες σωτηρίας; Ητις ἀρχὴν λαβοῦσα λαλεῖσθαι διὰ τοῦ Κυρίου, ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐβεβαιώθη.» Επειδη τοίνυν λεπτά ἔστι καὶ ἰσχνὰ τὰ κατὰ τὴν ac diceret:. Sede a dextris meis.» Sede dixit non ostendere volens quod aliter sedere ausus non fuisset nisi jussus: minime; sed ne ipsam existimes carere principio. Nam quod hoc ita sit, significat ct cathedræ locus, similem designans honorem, et quod superius dixit: Sedit, cum prius non legatur ipsi dictum fuisse: Sede. Aut quia cum alio modo non posset Propheta significare Patris consensum ac voluntatem ut sederet, usus est verbo, Sede. Magnum itaque etiam hoc est, nec tantum super humanam naturam, verum etiam super omnem creaturam. Altamen ob humanam quoque naturam hoc ei dictum est. Siquidem 'quatenus Deus est Fi lius, sempiternum habet thronum: «Thronus tuus, inquit, Deus in sæculum seculi 7.» Neque enim post crucem et passionem hoc honore donatus est ut Deus: sed ut homo accepit quod jam habebat ut Deus. Nec enim exaltatus est cum tumilis esset, sed cum sublimis et in forma Dei esset, seipsum humiliavit assumpta servi forma 8. Ideo quoque evangelista clamat: «Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit 9. Et Dominus: «Ego in Patre, et Pater in me est 10.» Et alibi: «Gloridica me,tu Pater, gloria quam habui apud te prius quam mundus ferel 11.» Ut homo igitur audit: «Sede a dextris meis 12» Nam ut Deus aeternum habet imperium. «Donec posuero inimicos tuos:» Animadverte demonstrationem quod legitimnus sit Filiue. Irascitur Paler adversus inimicos Filii. Nec hoc dixit quod Filius impotens sit ponere ipsos sub pedibus suis, sed ut identitatem voluntatis manifestaret. 395 Quod autem ait Donec, non temporis significativum est, quod ubi posili essent inimici scabellum pedum ipsius, rursum futurum esset ut resurgeret: nequaquam: sed ostendere vult quod non erit impotens ad ponendum omnes scabellum pedum. Siquidem ἕως sive Donec, id quidem profert quod usque ad aliquid est, at non tollit id quod post illud est. Ita ait Gregorius secundo libro. De Filio. Nonne omnes sunt administratorii spiritus?, Consolatur eos, dicens: Christus quidem Filius Dei naturalis est, angeli vero nobis conservi: hoe sortiti ministerium, ut omnia faciant et administrent quo nos homines salvi simus. Prequenter enim angeli ministri facti sunt ad homines, veluti ad Mariam et in sepulcro Demini et ad Cornelium. HI, 1-3. Propterea oportet nos vehementius attendere his qua dicta sunt nobis, nequando perfta amus. Etenim si his qui per angelos dictus fuerat sermo fuit firmus,et omnis transgressio et inobedientiajustam præmiiresponsationemaccepit:quomodo nos efugiemus si tantam neglexerimus salutem?quæ cum primum enarrari caperit per ipsum Dominum, ab his qui audierant in nos firmata fuit. Quoniam igitur tenuia sunt et exsilia quæ se7 Psal. XLIV, 7. 8 Philipp. 11, 6, 7. 9 Joan. 1, 18. 40 Joan. xiv, 14. 14 Joàn. XVII, 5°4 Psal.

α " cundum incarnationem sumiuntur, oportet nos a ἐνανθρώπησιν, δεῖ ἡμᾶς περισσοτέρως προσέχειν, vehementius attendere. Aut dicit ut allendam legi. ήπερ, φησίν, ὡς προσείχομεν τῷ νόμῳ. • Μή ποτε «Ne quando perfuamus. > Hoc est, excidamus παραῤῥυωμεν.» Τουτέστιν, ἐκπέσωμεν τοῦ καθήκονab honesto et a via quæ ducit ad salutem. Qui per τος, καὶ τῆς ἐπὶ σωτηρίαν ὁδοῦ, «Ὁ δι' ἀγγέλων angelos d clus fuerat sermo.» Aut de lege loqui- λαληθεὶς λόγος. • Η περὶ τοῦ νόμου, φησίν, ὅτι δι' tur quod per angelos data sit, sicut etiam dicit in ἀγγέλων ἐδόθη, ὡς καὶ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας φησί, Epistola ad Galatas: «Ordinata per angelos,» «Διαταγείς δι' ἀγγέλων,» ἤγουν διακονηθείς· ἢ sive administrata; aut de his quæ aliis dicta sunt περὶ τῶν ὑπ' ἀγγέλων ἄλλοις λαληθέντων, ὡς ἐπὶ ab angelis: quemadmodum de Sodomitis 14, quem. τῶν Σοδομιτῶν, ὡς ἐπὶ τοῦ κλαυθμῶνος ἐν τοῖς admodum de planctu in libro Judicum,quando venit Κριταῖς, ὅτε ἦλθεν ἄγγελος Κυρίου πρὸς τοὺς Ἰσραangelus Domini ad Israelitas, et objurgavit eorum ηλίτας καὶ ἤλεγξεν αὐτῶν τὴν παρανομίαν, Δέον transgressionem 48. Οportuit, inquit, omnes has gen- γάρ, φησί, πάντας ἐφανίσαι, ὑμεῖς δὲ καὶ συνθήκας tes e medio tollere, vos autem foedera quoque fecistis ἔθεσθε πρὸς αὐτούς. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐξολοθρεύσει ὁ cum illis: propterea non disperdet Dominus gen- Θεὸς τὰ ὑπολειπόμενα ἔθνη. Ταῦτα ἀκούσαντες tes quæ derelicta sunt. His auditis, planxerunt uno ἔκλαυσαν ὁμοθυμαδόν. Ὅθεν καὶ κλαυθμὼν ὁ τόπος animo omnes: unde et locus Planctus dictus est. Η ἐκλήθη. Ὁ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν Εἰ γὰρ, φησὶ, Quod autem, ait, hujusmodi est - 526 Si enim τὰ ὑπ' ἀγγέλων λαληθέντα ἐξέβη καὶ πέρας ἔσχε, quæ ab angelis prælicta sunt acciderunt et effe- πόσῳ μᾶλλον τὰ παρὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ λαληθέντα ctum sortita sunt, quanto magis contingent quæ a ἐκβήσεται; Ενδικον (δικαίαν) μισθαποδοσίαν. Filio Dei prædicta sunt: ἔδικον μισθαποδοσίαν, id Τουτέστιν, ἀμοιβήν. Ὁ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Εἰ est, justam retributionem ac si dicat: Si ca con- τὰ παρὰ ἀγγέλων λαληθέντα ἐν τῇ Παλαιᾷ ἐξέβη, tigerunt quæ ab angelis in Veteri Testamento dicta καὶ οἱ ἁμαρτήσαντες πάντες ἀπέλαβον, ποίαν ἕξος fuerant, omnesque transgressores puniti sunt, μεν συγγνώμην ἡμεῖς ἐκείνους ἀπολαβόντας ὁρῶντες quam habemus nos veniam cum illos punitos re- καὶ ἀμελοῦντες; • Τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτης spicimus ac negligimus. Si tantam neglexerimus ρίας.» Οὐ τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς ἐπαγγελλομένης, και salutem.. Quæ non terra bona promittit sicut θὼς ἡ Παλαιὰ, ἀλλὰ βασιλείαν οὐρανῶν καὶ υἱοθε Vetus Testamentum, sed regnum ccelorum ac ado- σίαν· Σωτηρίας δέ φησι, τῆς ἀπὸ Χριστοῦ δειχθείσης ptionem in filios.Salutem autem dicit quæ a Christo καὶ φανερωθείσης, τουτέστι, τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως. demonstrata est et manifestata, hoc est, fidem in Ταύτην δὲ εἶπε σωτηρίαν, δεικνὺς τὰ ἐν τῇ Παλαιᾷ ipsum. Hanc autem dixit salutem, ostendens quæ μὴ οὕτως ὄντα σωτήρια, ο Λαλεῖσθαι διὰ τοῦ Κυin veteri lege erant non fuisse salutaria. «Enar- " ρίου.» Εἶτα δείκνυσι τὸ ἀξιόπιστον αὐτῆς. Οὐ γάρ rari per ipsum Dominum.» Ostendit deinde illud τις ἕτερος, φησί, διηκόνησεν αὐτῇ καθάπερ Μωσης dignum esse cui Gides adhibeatur. Non enim alius τῇ Παλαιᾷ, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Χριστός. • Υπὸ τῶν ἀκουquispiam, inquit, ad id minister fuit, quemadmo- σάντων.» Υπὸ τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐνεχθεῖσα, dum Moses in veteri, sed ipse Christus. Ab his qui ἐδεβαιώθη καὶ ἐπιστεύθη. Τίνες δὲ οἱ ἀκούσαντες; οἱ audierant.»Delata ad nos ab his qui audierant, con- θεσπέσιοι δηλονότι μαθηταί. ἵνα δὲ μὴ σκανδαλίσῃ, firmata sunt et credita. Quinam autem sunt hi qui οὐ λέγει καὶ ἑαυτὸν ἀκηκοέναι παρὰ Χριστοῦ, καίτοι audicrunt. Venerandi sane discipuli. Ne offentlicu- ἤκουσεν. lum patiaris, non dicit seipsum qnoque audisse a Christo, cum tamen audisset. II, 4-8. Attestante Deo signis et prodigiis simul variisque virtutibus, et Spiritussancti distributionibus, juxta ipsius voluntatem. Non enim angelis subjecit orbem terra futurum, de quo loquimur. Testatus est autem alicubi quidam dicens: Quid est homo quod memor es ejus, aut Filius hominis, η quoniam invisis illum? Fecisti eum paululum inferiorem angelis, gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. In hoc enim quod ei subjecit omnia, nihil amisit illi non subjectum. Nunc vero nondum videmus omnia illi esse subjecta. Deinde ne mentiri credantur qui a Christo audierunt, et alia pro aliis dicant: non inquit. Nam et ipse Deus una cum eis testimonium perhibet veritati per signa et prodigia, variasque virtutes quas per eos operatur. «Εί spiritus sancti distri- οὐ • Συνεπιμαρτυροῦντος τοῦ Θεοῦ σημείοις καὶ τέρασι καὶ ποικίλαις δυνάμεσι, καὶ Πνεύματος ἁγίου μερισμοῖς κατὰ τὴν αὐτοῦ θέλησιν. γὰρ ἀγγέλοις ὑπέταξε τὴν οἰκουμένην τὴν μέλ λουσαν, περὶ ἧς λαλοῦμεν· διεμαρτύρατο δέ πού τις λέγων, Τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἡ Υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; Ἠλάττωσας αὐτὸν ἐραχύ τι παρ' ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτὸν, πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα, οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότα κτον. Νῦν δὲ οὔπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα. Εἶτα ὡσεὶ ψεύδονται οἱ ἀκούσαντες παρὰ Χριστοῦ, καὶ ἄλλα ἀντ᾽ ἄλλων λέγουσιν, οὗ φησιν· καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς μαρτυρεῖ αὐτοῖς ἀλήθειαν, διὰ ση μείων καὶ τεράτων καὶ ποικίλων δυνάμεων ὧν ἐνερ γετ δι' αὐτῶν, «Καὶ Πνεύματος ἁγίου μερισμούς. 43 Galat. II, 19. 19 Gen. XIX, 1 seqq. 15 Judic. II, 1 seqq.

Καὶ διὰ χαρισμάτων καὶ ἐπιφοιτήσεως Πνεύματος butionibus. • 327 Et per dona ac Spiritus sancti ἁγίου τὰ τῆς τοῦ Θεοῦ μαρτυρίας γένεται, Αερισ– μοῖς δέ φησι, διὰ τὸ οἷον καταμερίζεσθαι τὴν πνευματικὴν χάριν, κατά τε τὸ μέτρον ἑκάστου, καὶ τὴν τῆς πίστεως ἀναλογίαν, καὶ ὅπως αὐτῷ συμφέρει, «Κατὰ τὴν αὐτοῦ θέλησιν.» Τοῦ Παρακλήτου δηλονότι. Διαιροῦν, φησὶν, ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται, • Οὐ γὰρ ἀγγέλοις ὑπέταξε τὴν οἰκουμένην.» Τοῦτο ἀκόλουθόν ἐστι τῇ ἄνω τῶν ἀγγέλων συγκρίσει. Έδει γὰρ τῷ μεγίστη κτίσματι τοῖς ἀγγέλοις, του τέστι, τὸν κατὰ σάρκα Χριστὸν συγκρίνοντα, μείζονα είτε Δεσπότην δεικνύειν. Μέλλουσαν δὲ οίκου μένην φησί, τὸν ἐσόμενον κόσμον. Περὶ ού, φησίν, ὁ ἅπας λόγος ἡμῖν. Αὐτὸς γὰρ κριτής ὁ Χριστὸς ἐκείνης καθεδεῖται τῆς οἰκουμένης. Οἱ δὲ ἄγγελοι, ὡς λειτουργοὶ καὶ δοῦλοι παρίστανται. • Διεμαρτύρατο δέ πού τις λέγων.» Ως πρὸς εἰδότας τὰς Γραφές διαλεγόμενος, οὐ τίθησι τῶν λεγόντων τὰ ὀνόματα, ο Τί ἐστιν ἄνθρωπος;» [ΦΩΤ.] Τίνος χάριν προάγει νῦν, τὸ τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ; Επειδὴ ἀντιπίπειν αὐτῷ ἐδόκει πρὸς τὴν πρόθεσιν, (ὁ μὲν γὰρ μείζονα δεικνύει τὸν Χριστὸν τῶν ἀγγέλων), τὸ δὲ, βραχύ τι ἠλαττώσθαι παρ' αὐτούς. Διὸ τίθησιν αὐτὸ, ἵνα τὴν δοκοῦσαν ἀντίθεσιν λύσῃ. Καὶ λύων φησὶν εἰρῆσθαι αὐτὸν ἠλαττωμένον, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου. «Εἴδομεν γὰρ αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος.» Συγχωρεῖ δὲ τέως καὶ τὸ ῥητὸν εἰρῆσθαι ἐπὶ τοῦ Δεσπότου, ἐπειδὴ ἐχρησίμευεν αὐτῷ καὶ εἰς τὸ ἐκείνους παραμυθήσασθαι, τὸ Πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. • "Οτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ.» [ΘΕΟΔΩΡ.] Οὐ γὰρ G μόνον εἰς τὸ εἶναι παρήγαγες, καὶ τὸ εὖ εἶναι δεδώρησαι, καὶ μεμνημένος διατελεῖς, καὶ κακῶς διακεία μενον ἐπισκέπτῃ. «Πλάττωσας αὐτόν.: Ἐνταῦθα τῆς μετὰ τὴν παράβασιν ἐμνημόνευσεν ἀποφάνσεως. Τῷ θνητῷ γὰρ, τῶν ἀγγέλων ἠλάττωται. Ταῦτα ἁρμόζει μὲν καὶ εἰς τὴν κοινὴν ἀνθρωπότητα, μάλιστα δὲ εἰς τὸν κατὰ σάρκα Χριστόν, «Νῦν δὲ οὔπω δρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα, ο Επειδή γὰρ εἶπεν· Οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον, οὗτοι δὲ κακῶς ἔπασχον καὶ ἡρπάζοντο παρὰ τῶν Ἰουδαίων τῶν ἐμμεινάντων τῇ ἀπιστία, ἵνα μὴ ἀμφιβάλωσι πρὸς τὰ εἰρημένα, φησί· Μὴ θορυβείσθε. Οὔπω γὰρ πάντα αὐτῷ ὑποτέτακται, οὔπω τὸ κήρυγμα κατέσπαρται, οὔπω ἐκράτησεν ὁ βασιλεὺς καθαρῶς, . "Οτι ἐσαρκώθη κατὰ διάθεσιν καὶ συμπάθειαν καὶ οἰκειότητα τὴν πρὸς ἡμᾶς ἐπὶ σωτηρία ἀνθρώπων τῇ ἐκ θανάτου, διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως·» «Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἠλαττωμένον, βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον, ὅπως χάριτι Θεοῦ ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου. Έπρεπε γὰρ αὐτῷ δι᾽ ἂν τὰ πάντα, καὶ δι᾿ οὗ τὰ πάντα, πολ15 1 Cor. xi, seqq. 17 Isa. LII, 9. " superventionem fiunt illa quæ sunt divini testimonii. Dicit autem Distributionibus, eo quod veluti distribuatur spiritualis gratia, et juxta cujusque mensuram, et juxta fdei proportionem, et velul ipsi expediens est 16. e Juxta ipsius voluntatem:» Paracleli videlicet. Dividens, inquit, sua cuique sicut vult. «Non enim angelis subjecit orbem terr.» Hoc consequens est ad comparationem angelorum quæ superius posita est. Oportuit enim potissimæ creature, puta angelica, conferendo Christum secundum carnem, ostendere eum esse majorem tanquam Dominum. Futurum antem orbem terra dicit futurum mundum. De quo, inquit, omnis sermo nobis est. Ipse euim Christus sedebit Bjudes illius orbis terra: angeli vero tanquam servi ac ministri slabunt. «Testatus est autem alicubi quidam dicens. • Tanquam ad eos qui Scripturas noveraut disserens, non ponit eorum nomina qui dicunt: • Quid est homo?» Quam ob causam nunc citat. Quid est homo quod memor es ejus? Quoniam obstare suo proposito videbatur, ipse enim ostendit Christum angelis esse majorem, illud vero ait paululum angelis factum esse inferiorem. Ponit itaque hoc, ut eam quæ videtur, solvat objectionem: et solvens ait dictum esse factum inferiorem propter mortis passionem.. Vidimus namque eum et non habebat speciem neque decorem 17.» Interim autem concedit eliam id dictum fuisse de Domino, quoniam sibi quoque serviebat, ut illos consularetur, quod dicitur: Omnia subjecisti sub pedibus ejus. Quod memores ejus.» Neque enim tribuisti tantum ut esset, sed dedisti quoque ut bene esset, et continue menor ejus perseveras et malis affectum consideras. «Minui sti eum.» Hic sententiæ meminit quæ post transgressionem lata est; mortalitate enim imminutus est ab angelis. Hæc quidem aptat etiam ad communem humanitatem,maxime autem ad Christum juala carnem. Nunc vero nondum videmus omnia illi esse subjecta. Quoniam enim dixit: Nihil omisit illi non subjectum, hi aulem malis aficiebantur et rapicbantur eorum bonaaJudæis, qui in incredu litate permanserant: ne cirea ea quæ dicta sunt haesitarent, ait: 598 Ne turbemini: nondum enim omnia illi subjecta sunt, nondum prædicatiodispersa est, nondum rex nanifeste accepit imperium. CAPUT ΠΙ. Quod carnem assumpserit juxta dispositionem et condolentium ac familiaritatem quam erga nos habuit, ut hominem a morte per familiaritatem ad ipsum liberarel. 11,9, 10. Eum vero qui paululum diminutus fuerat infra angelos, cernimus Jesum propter cruciatum mortis gloria et honore coronatum: ut per gralium Dei pro universo orbe gustaret mortem. Decebat enim eum propter quem sunt omnia, et

OECUMENII TRICCE EPISCORI per quem sunt omnia, ut multis filiis in gloriam n λούς adduatis, auctorem salutis illorum per afflictiones τῆς perfectum redderet. υἱοὺς εἰς δόξαν αγαγόντα, τὸν ἀρχηγὸν σωτηρίας αὐτῶν, διὰ παθημάτων τελει ωσαι, ο · Paululum, ob id dicit quod tribus diebus fuerit Βαρὺ δέ φησι, διὰ τὸ, τρεῖς ἡμέρας ἐν τῷ ᾅδη, apud inferos. «Propter eruciatum mortis.» Di- γενέσθαι. ο Διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου.» Πάθημα cendo: Cruciatun mortis, veram manifestavil θανάτου εἰπὼν, τὸν ἀληθῆ ἐνέφηνε θάνατον. «Δόξα mortem. «Gloria. et honore coronatum.» Gloriam καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον.» Δόξαν καὶ τιμὴν, τὸν et honorem vocat crucem. Neque enim tantum σταυρὸν καλεῖ. Οὐ γὰρ οὕτως ἄξιον τοῦ Θεοῦ καὶ Deo dignum erat tamque gloriosum fecisse coelum υπερένδοξον τὸ ποιῆσαι οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ ἄνθρω et terram ac hominem supernasque virtutes, sicut πον καὶ τὰς ἄνω δυνάμεις, ὡς τὸ καταξιῶσαι δι' quod propter nos dignatus fuerit crucifigi. Hoc ἡμᾶς σταυρωθῆναι. Τοῦτο δέ φησι καὶ αὐτοὺς παραartem dicit etiam ipsos consolans, ac si diceret: μυθούμενος. Εἰ γὰρ ταυτα δι᾽ ὑμᾶς ὁ Χριστὸς ὑπέSi Christus illa propter vos sustinuil, quid mirum si μεινε, τί μέγα εἰ καὶ ὑμεῖς δι' αὐτὸν ὑπομένετε et vos propter ipsum aflictiones sustineatis? • Ut πειρασμούς; «Όπως χάριτι Θεοῦ.» χάρις γὰρ τῆς per gratiam Dei.» Fuit namque sancta Trinitatis ἁγίας Τριάδος, τὸ παθεῖν τὸν Υἱόν. Οὐ γὰρ κατὰ gratia quod pateretur Filius. Neque enim ex debito ὀφειλὴν ὁ Πατήρ τὸν Υἱὸν ἔδωκεν, ἢ ὁ Υἱὸς κατεdedit Pater Filium, aut Fiiius suscepit, aut Spiritus δέξατο, ἢ τὸ Πνεῦμα συνέργησεν εἰς τὸν Σταυρὸν, sanctus cooperatus est ad passionem, sed omnia ἀλλὰ πάντα χάριτι γέγονε. Καλῶς δὲ τὸ, Γεύσηται. gratiose facta sunt. Recte autem ait: Gustaret. Οὐ γὰρ ἐνέμεινε τῷ θανάτῳ, ἀλλὰ μόνον αὐτοῦ τρόNeque enim in morte permansit, sed ipsam tantum πον τινὰ ἀπεγεύσατο. [ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΟΥ]. Ιστέον quodammodo degustavit. - Sciendum vero quod δὲ ὅτι οἱ Νεστοριανοί παραποιοῦσι τὴν Γραφὴν, καὶ Nestoriani adullerant Scripturam et ita legunt: οὕτως ἀναγινώσκουσιν, ὅπως χωρὶς Θεοῦ ὑπὲρ παν κι χωρὶς Θεοῦ, il est, sine Deo pro 599 universo τὸς γεύσηται θανάτου, τοῦτο κατασκευάζοντες, ὅτι orbe gustaret mortem, hoc est, astruentes quod ἐνοίκησιν ἔσχεν ὁ Χριστός, φασί, τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ inhabitationem habuit Christus Verbi Dei; et non οὐχ ἕνωσιν, ὅτι σταυρουμένῳ αὐτῷ οὐ συνῆν ἡ θεό unionem, quia non erat una cum eo qui crucifige- της. Εἴρηται γάρ, φασί, Χωρίς Θεοῦ γεύσηται θα batur divinitas. Siquidem dictum est, inquiunt, νάτου. Αλλ' ὅρα πως ὀρθόδοξός τις ἀπεκρίθη. Sine Deo gustaret mortem. Sed vide quo modo Πρῶτον μὲν, χάριτι Θεοῦ κεῖται. Πλὴν εἰ καὶ καθ' quidam orthodoxus responderit. Primum quidem ὑμᾶς χωρίς Θεοῦ, εἴρηται, οὕτως δεκτέον αὐτό. positum est, χάριτι Θεοῦ, hoc est, gratia vel per gra. c ὅτι χωρὶς τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ πάντων τῶν ἄλλων ἀπέtiam Dei: altamen etiam si ut vos vultis dictum θανεν ὁ Χριστός. Καὶ γὰρ οὐ μόνον ὑπὲρ ἀνθρώπων, sit χωρὶς Θεοῦ, id est, sine Deo, ita hoc accipien- ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἄνω δυνάμεων ἀπέθανεν, ἵνα dum est quod sine Deo aut excepto Deo pro omni- λύσῃ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ καὶ ἑνώσῃ τὰ κάτω bus aliis mortuus sit Christus. Etenim non pro τοῖς ἄνω. Τούτῳ ὅμοιον τὸ ἀλλαχοῦ εἰρημένον. Οταν solis bominibus, sed et pro supernis virtutibus δὲ εἴπῃ ὅτι πάντα ὑποτέτακται, δηλονότι ἐκτὸς τοῦ mortuus est, ut interstitium macerim dirueret, ac ὑποτάξαντος αὐκῷ τὰ πάντα. uniret inferiora supernis. 18 Huic et simile quod alibi dictum est, atqui cum dicat quod omnia subjeeta sunt, palam est excipiendum eum qui subjecit ipsi omnia 19. Pro universo orbe gustaret mortem» Quanquam • Υπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου, ο Εἰ γὰρ καὶ enim non omnes salvi fati sint ob suam incredulitatem: ipse tamen quod suum erat ad omnes et pro omnibus fecit. Decebat enim eum. Decebat, inquit, Deum.et Patrem propter quem sunt omnia, ipse vero omnium est principium. «Et per quem sunt omnia.» Nam si etiam per ipsum sunt omnia, Pater est qui omnia creavit, qui Creatorem genuit. «Et per quem sunt omnia..» Per quem, de Patre positum est. «Multis filiis.. Filius hoe loco vocat homines. Eum, inquit, qui homiues in gloriam Unigeniti per donum adoptionis introduxuisset, decebat ut auctorem salutis horum aliorum, hoc est, Christum, per affrictiones perfcctum redderet, hoc est, per crucem perfectum demonstraret ac gloriosum. Dictum est autem: Perfectum, tanquain ad nos loquendo, qui ipsum perfecte bonum ac humanum depaehendimus per crucem, cum ipsc semper omnino perfectus esset, semperque maxime gloriosus. 18 Ephes. 1, 14. 19 1 Cor. xv, 28. ' μή πάντες ἐσώθησαν διὰ τὴν οἰκείαν ἀπιστίαν, αὐτὸς μέν τοι τὸ οἰκεῖον ἐπὶ πάντας καὶ ὑπὲρ πάντας ἐποίησεν. «Έπρεπε γὰρ αὐτῷ.» Επρεπε γὰρ, φησί, τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, δι᾽ ἂν τὰ πάντα, αὐτὸς δὲ πάντων αἴτιος.» Καὶ δι' οὗ τὰ πάντα.» Εἰ γὰρ καὶ δι' οὗ τὰ πάντα, ὁ Πατήρ ἐστιν ὁ τὰ πάντα δημιουργήσας, ὁ τὸν Δημιουργόν γεγεννηκώς, «Καὶ δι' οὗ τὰ πάντα.» Τὸ δι᾿ οὗ, ἐπὶ τοῦ Πατρὸς κείμενον. • Πολλοὺς υἱοὺς» ἐνταῦθα τοὺς ἀνθρώπους καλεῖ. Τὸν εἰσαγαγόντα, φησὶν, ἐν τῇ τοῦ Μονογενούς δόξη τοὺς ἀνθρώπου; τῇ τῆς υιοθεσίας δωρεᾷ, τὸν ἀρχη γὸν τῆς σωτηρίας τούτων τῶν υἱῶν, τουτέστι, τὸν Χριστὸν, διὰ παθημάτων τελειώσαι, οἷον διὰ τοῦ σταυροῦ τέλειον ἀποδείξαι καὶ ἔνδοξον. Τὸ δὲ τέλειον ὡς πρὸς ἡμᾶς εἴρηται τοὺς τελείως αὐτὸν κατειληφότας ἀγαθὸν καὶ φιλάνθρωπον διὰ τοῦ σταυρού, ἐπεὶ ἀεὶ αὐτὸς παντέλειος ἦν, καὶ ἀεὶ ὑπερένδοξος. Ορα δὲ τὴν διαφορὰν τῶν υἱῶν. Ὁ μὲν γὰρ γνήσιος

ἡμεῖς δὲ θετοι. Ὁ μὲν σώζει, ἡμεῖς δὲ σωζόμεθα. Vide autem filiorum diversitatem: ipse enim u18- • Διὰ παθημάτων τελειώσαι.» Τουτέστι, τὸ ἐλλείπον αὐτῷ ἀναπληρῶσαι. Τί δὲ ἐνέλειπε τῷ Χριστῷ καθό νοεῖται ἄνθρωπος; τὸ ἀθάνατον δηλαδή, ἵνα τὸ κατ' εἰκόνα ἔχῃ ἀνελλιπῶς. ᾿Ανεπλήρωσεν οὖν αὐτῷ τὸ λεῖπον ὁ Πατὴρ δίῳ τῆς ἀναστάσεως. Διὰ μέσου δὲ αὐτοῦ, πάντας ἀνθρώπους ἀναπληρῶν, καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν ὁ αὐτὸς ᾿Απόστυλος· Καὶ τελειωθείς, γέγονε τοῖς εἰς αὐτὸν ἐλπίζουσι πρόξενος σωτηρίας ἀκαταλύτου. Οὕτως ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος καὶ Σευῆρος ἐν τῷ ρξδ΄ κεφαλαίῳ τοῦ Φιλήλήθους. σω δ Ο τε γὰρ ἁγιάζων καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι, ἐξ ἑνὸς πάντες. Δι᾿ ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπαισχύνεται ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλεῖν, λέγων. Απαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς αδελφούς μου, ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσε. Καὶ πάλιν· Ἐγὼ ἔσομαι πεποιθὼς ἐπ' αὐτῷ. Καὶ πάλιν Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἃ μοι ἔδωκεν ὁ Θεὸς. Ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοίνώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου, καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου τουτέστι, τὸν διάβολον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους ὅσοι φόβω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας.» " . Ὁ ἁγιάζων, η τουτέστιν, ὁ Χριστὸς, «καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι,» τουτέστιν οἱ ἄνθρωποι, ἐξ ἑνός ἐσμεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς. ᾿Αλλ᾽ ὁ μὲν Χριστὸς ὡς Υἱὸς καὶ γνήσιον γέννημα καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός, ἡμεῖς δὲ ὡς κτίσμα καὶ υἱοθεσίας χάριτι ἡξιωμένοι, • Αδελφοὺς αὐτοὺς καλεῖν.» [Φωτ.] Αμπ γὰρ τὴν σάρκα ἑαυτῷ ἥνωσε, καὶ τὴν ἀδελφότητα ἐνεδύσατο. Εἰπὼν, Οὐκ ἐπαισχύνεται, ἔδειξε τὸ διάφορον. Οὐ γὰρ κατὰ φύσιν ἀδελφὸς καίτοι ὢν ἀληθῶς ἄνθρωπος, ἀλλὰ κατὰ φιλανθρωπίαν, ἐπειδὴ ἐστι καὶ ἀληθῶς Θεός, ο Εγώ έσομαι πεποιθὼς ἐπ᾽ αὐτῷ.» Επειδὴ ἄνω εἶπεν αὐτὸν ἀδελφὸν καὶ κάτω πατέρα. ἐν μέσῳ ἐσήμανεν ὅτι ταῦτα μὲν φιλανθρωπίας ονόματα καὶ χάριτος τῆς αὐτοῦ, τῇ δὲ φύσει καὶ ἀληθῶς Θεός ἐστι, φησί. Τίς γάρ πέποιθεν ἐπὶ ἑτέρῳ τινὶ, εἰ μὴ ἐπὶ μόνῳ Θεῷ: ὡσεὶ ἔλεγε· Μὴ ἀκούοντες αὐτὸν ἀδελφὸν καὶ πατέρα, νομίσητε ἕνα εἶναι τῶν πολλῶν· Θεός ἐστι, φησίν, ἐφ᾿ ὃν γέ γραπται πεποιθέναι χρεών. «Ιδού ἐγὼ καὶ τὰ παιδια.» Πατέρα τὸν Χριστὸν ἐποίησεν ἡμῶν. Τὸ δὲ, Εδωκε, διὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Ὅμοιον τοῦ. • Αἴτη σαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου,» — «Επεὶ οὖν, φησί, τὰ παιδία,» τουτέστιν, οἱ ἄνθρωποι, «κεκοινωνήκασι σαρκὸς καὶ αἵματος, παρ ραπλησίως,» τουτέστιν, ὁμοίως ἐξ ἀληθείας οὐ κατὰ φαντασίαν τινά, ὥς τινες αἱρετικοί λέγουσι, καὶ αὐτὸς σαρκὸς καὶ αἵματος μέτοχος γέγονεν, ἵνα καὶ ἐν τούτῳ δείξῃ τὸ φιλόπαις εἶναι " "Αλλως. [ΚΥΡΙΑ.] Ἡμεῖς οἱ ἔν τέκνοις ήριθμημένοι, Θεοῦ κοκοινωνήκαμεν αἵματος καὶ σαρκός, 19. Psal. II, 8. PATROL. GR. CXIX. turalis est, nos autem adoptati: ipse salvat, nos autem salvamur. «Per amictiones perfectum redderet.» Hoc est, quod deerat expleret. Quid autem Christo deerat quatenus homo intelligitur? Immortalitas videlicet, ut imaginem haberet cui nihil deesset. Complevit itaque Pater quod deerat per resurrectionem. Per medium vero ipsius omnes explevit homines,550 quemadmodum etiam alibi dicit ipse Apostolus: Porro perfectus redditus omnibus qui sibi obedierunt fuit causa salutis indissolubilis. Ita sentit divus Cyrillus ac Severus centesimo sexagesimo quarto capite Φιλαλήθους. 11-15. Qandoquidem et qui sanctificat et quί sanctificantur ex uno sunt omnes. Quam ob causam non erubescit frutres illos vocare, dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis. in medio Ecclesia lundabo te. Εt rursum: Ego ero fidens in illo. Et iterum: Ecce ego et filii quos dedit mihi Deus.Qandoquidem igitur filii commercium habent cum carne et sanguine, et ipse pariformiter particeps factus est eorumdem,ut per mortem aboleret eum qui mortis robur habebat, hoc est, diabolum: et liberos redderet eos, quicunque metu mortis per omnem vitam obnoxii erant serviluti. «Qui sanctificat,» hoc est, Christus, «et qui sanctificatur, id est, homines, ex uno sumus Deo et Patre. Sed Christus quidem,ut Filius et nuGturalis progenies et ex subtantia Patris, nos aulem ut creatura et qui gratiamn adoptionis accepimus. • Fratres illos vocare.» Simul enim carnem sibiipsi univil, et fraternitatem induit. Dicens: Non erubescit, ostendit diversitatem et excellen tiam. Siquidem juxta naturam frater non erat, licet vere homo esset: se ex benignitate, quandoquidem eliam vere Deus erat. Ego ero Gdens in illo.» Quoniam superius dixit illum fratrem et interius patrem, in medio significavit quod hæc quidem benignitatis nomina sunt et gratiæ ipsius, natura autem et veritate Deus est, inquit. Quis enim in al o quoquam fidit nisi in solo Deo? Ac si diceret: Ne audientes ipsum esse fratrem ac patremn existimelis unum quempiam esse e vulgo, Deus est, inquit, in quem scriptum est oportere didere. «Écce ego et filii.» Patrem nostrum fecit Christum. Ait autem: Dedit, propter humanitatem, veluti est illud: «Post la a me et dabo tibi gentes hæredilatem tuam 19'.» 531 «Quando quidem igitur filii,ο hoc est homines, commercium habent cum carne similiter et sanguine; pariformiter,» hoc est, εἰ vere, non juxta phantasiam aliquam,ut quidam dicunt hæretici, et ipse carnis et sanguinis particeps factus est: ut in hoc quoque demonstraret quem erga filios haberet amorem. Ο Alio modo. Nos qui inter filios Dei numerati sumus, commercium labemus sanguinis et car10

nis: hoc est, in sanguine sumus et carne, et in τουτέστιν, ἐν αἵματί ἐσμεν καὶ σαρκὶ, καὶ ἐν φθαρcorruptibilibus terrenisque corporibus. Hanc ob τοῖς καὶ γηίνοις σώμασι. Ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας causam unigenitum Dei Verbum, cum juxta natu- ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρ ram vita esset, particeps factus est horum: nec id γων μετέσχε τῶν αὐτῶν, καὶ οὐ καθ᾽ ἕτερον τρόπον, secundum alium modum, sed pariformiter nobis- ἀλλὰ παραπλησίως ἡμῖν, «ἵνα διὰ τοῦ θανάτου. cum. «Ut per mortem.. Deinde etiam incarna- Εἶτα καὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως λέγει τὴν αἰτίαν. Ἵνα, tionis causam dicit, ut aboleretur, inquit, diabolus φησί, καταργηθῇ ὁ τὸ κράτος ἔχων τοῦ θανάτου διά qui mortis robur habebat, aboleretur autem per βολος· καταργηθῇ δὲ διὰ τοῦ θανάτου, ὡς εἰ εἶπεν· mortem.Tanquam diceret: Ο Dei sapientiam! Per Ων σοφίας Θεοῦ! Διὰ τοῦ θανάτου ἔσχε τό κράτος ὁ mortem habuit diabolus robur,per mortem abole- διάβολος, διὰ τοῦ θανάτου καταλυθήσεται. ο γὰρ bitur. Nam his armis adversus eum usus est Chris- ἴσχυσεν ὅπλῳ, τούτῳ κατ᾽ αὐτοῦ ὁ Χριστὸς ἐχρήσατο. tus, quibus ipse potens fuit. Quomodo autem Πῶς δὲ ἄρχει τοῦ θανάτου; Οτι τῆς ἁμαρτίας ἄρε dominatur morti? Quia dominium habens in pec- χων ἐξ ἧς ὁ θάνατος, καὶ τοῦ θανάτου ἄρχει, ήγουν catum ex quo procedit mors, etiam dominatur κράτος θανάτου ἡ ἁμαρτία. Εχων οὖν τὴν ἁμαρτίαν morti, cum robur mortis sit peccatum. Qui igitur καὶ εὐρετὴς αὐτῆς ὑπάρχων, τὸ κράτος ἔχει τοῦ peccatum habet, ipsiusque inventor est, robur θανάτου, (εἴπομεν γὰρ τὴν ἁμαρτίαν εἶναι τὸ κράτ habet mortis. Diximus enim peccatum robur esse τος τοῦ θανάτου.) ἵνα οὕτως εἴη· Διὰ τοῦ οἰκείου mortis, ut sit iste sensus: Per propriam mortem θανάτου κατήργησε τὴν ἁμαρτίαν ὑποχείριον ἔχοντα abolevit diabolum habentem subjectum sibi pec- τὸν διάβολον, ἥτις ἐστὶν ἰσχὺς κρατὸς τοῦ θανά catum, quod est fortitndo ac robur mortis nisi του. Εἰ γὰρ μὴ αὕτη κατίσχυσε τοῦ ἀνθρώπους οὐκ enim hoc expugnasset hominem,mors nequaquam ἂν ὁ θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον. – Όσοι φόβῳ intrasset in mundum. «Quicunque metu mor- θανάτου.» [Φωτ.] Πριν, φησί, καταργηθῇ ὁ θάνα tis. > Priusquam, inquit, aboleretur mors, per τος, δι᾿ ὅλου τοῦ ζῆν οἱ ἄνθρωποι ἄνοχοι ἦσαν, καὶ totam vitam homines obnoxi erant ac subjecti ὑπέκειντο φόβῳ δουλείας. Εδεδοίκεσαν γὰρ τὸν οὔπω timori servitutis: limebant enim mortem quæ καταργηθέντα θάνατον. Καὶ οὐδὲν, φησί, τοὺς ἀρnondum abolita erat: et nihil sæcularium volup. τίφρονας ἴσχυε τέρψαι τῶν τοῦ βίου τερπνῶν, τοῦ tatum delectare poterat cordatos, idque timore διὰ τὸν θάνατον φόβου, δίκην ὠμοῦ καὶ ἀπηνοῦς mortis,in modum crudelis ac sevi domini instante δεσπότου, ἐφιστάμενου καὶ ἀκφοβοῦντος τοὺς ἐπὶ semper ac exterrente eos qui erant in terra. «Ob- γῆς. «Ενοχοι ἦσαν δουλείας.» Εδεδοίκεσαν οἱ ἄνnoxii erant servituti.» Timebant homines mor- θρωποι τὸν θάνατον, ὡς ἔνοχοι ἐντες τῆς τούτου tem,ut qui obnoxii erant servituti ipsius. Servitus δουλείας. Δουλεία δὲ τοῦ θανάτου τὸ ἐνέχεσθαι autem mortis est, detineri ac subjectum esse pec- καὶ ὑποκεῖσθαι τῇ ἁμαρτία, Ἰσχὺς γὰρ καὶ κέν cato. Fortitudo enim et aculeus mortis est pecca- τρον τοῦ θανάτου ἡ ἁμαρτία. Ἐπεὶ οὖν ὁ Χρισ tum.Cum enim Christus sua morte abolevit eum στος διὰ θανάτου, κατήργησε τὸν τὸ κράτος ἔχονqui mortis robur habebar, hoc est, diabolum, in- τα τοῦ θανάτου, τουτέστι, τὸν διάβολον, τόν εὐρετής ventorem ac auctorem peccati, merito imbecille καὶ ἀρχηγὸν τῆς ἁμαρτίας, εἰκότως ἀσθενὴς γίνεταν efficitur peccatum: 359 merito liberati sumus a ἡ ἁμαρτία εἰκότως ἀπηλλάγημεν τῆς κατὰ τὴν sevitute que erat ex invalescentia ipsius: merito ἐπικράτειαν αὐτῆς δουλείας· εἰκότως ἠλευθερώμεθα liberi effecti sumus a timore qui ex morte proce- τοῦ κατὰ τὸν θάνατον φόβου. Καὶ ἔστι τοῦτο καὶ ἐν debat. Atque id in ipsis quoque operibus contingit αὐτοῖς τοῖς ἔργοις σαφῶς κατιδεῖν. Οἱ γὰρ πρὶν ὡς perspicer. Nam qui antea tanquam maximum et μέγιστον κακὸν καὶ ἀνυπέρβλητον φοβούμενοι τε inevitabile malum timebant ac devitabant mortem, και αποτρεπόμενοι τὸν θάνατον, νῦν ὡς βελτίονος ad ipsam nunc gaudentes accedunt, tanquam ad βίου μεταβολὸν καὶ προοίμιον, χαίροντες πρὸς αὐτὸν melioris vitæ mutationem et exordium, quando χωροῦσιν, ὅταν ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ νόμων pro Christo ipsiusque legibus a persecutoribus, παρὰ τῶν διωκόντων ἐπάγηται. Αρα οὐ περιφανῶς inducitur. An non ergo manifeste liberavit nos" απήλλαξεν ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ τοῦ κατὰ τὸν θάνατον φόβου, Salvator a timore mortis ac servitute quæ inde καὶ τῆς ἐκεῖθεν δουλείας; procedebat? II. 16-18. Non enim videlicet angelos apprehendit,sed semen Abrahæ apprehendit. Unde debuit per omnia fratribus similis reddi, ut misericors esset fidelis pontifex in his quæ ad Deum forent agenda, ad expiandum peccata populi. Nam ex hoc quod ipsi contigit tentatum esse, potest et iis qui tentantur succurrere. «Sed semen Abrahæ apprehendit.. Cum ait: Apprehendit, significat quod nos quidem homines ipsum fugiebamus, Christus vero persequebatur, et persequendo attigit, ac attingens apprehendit. λε δ • Οὐ γὰρ δήπου ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλά σπέρματος ᾽Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται. ῾Οθεν ὤφει σε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, ἵνα ἐλεήμων γένηται καὶ πιστὸς ἀρχιερεὺς τὰ πρὸς τὸν Θεὸν, εἰς τὸ ἱλάσκεσθαι τὰς ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ. Ἐν ᾧ γὰρ πέπονθεν αὐτὸς πειρασθείς, δύναται τοῖς πειραζομένοις βοηθῆσαι. « «᾿Αλλὰ σπέρματος ᾽Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται.» Τὸ ᾿Επιλαμβάνεται δηλοῖ, ὅτι ἡμεῖς μὲν αὐτὸν ἐφεύγομεν οἱ ἄνθρωποι, ὁ δὲ Χριστὸς ἐδίωκε, καὶ διώκων ἔφθα σε καὶ φθάσας ἐπελάβετο. Οὐκ ἀγγέλων φύσεως

Non angelicam naturam apprehendit aut assumpsit, sed humanam. Deinde etiam significare volens Christum ex Juda assumpsisse quod secundum carnem habebat, ait: Semen Abrahæ. • Unde debuit. «Quandoquidem omnino dignatus est apprehendere,reliquum ad hoc erat et ex consequenti, quod debuit per omnia similis reddi hominibus. Etenim natus est, sumpsit augmentum, comedit, bibit, dormivit, wortuus est ac resurrexit. «Ut misericors esset. Hæc autem omnia, inquit, ad nihil aliud ita disposuit, quam ut eorum qui in terra sunt misereretur et de lapsu erigeret. «Et fidelis pontifex. > Fidelis, verax. Proprium enim est ejus qui certo ac vere pontifex est, liberare a peccatis illos quorum est pontifex. Ut igitur hostiam offerat quæ nos purificare valeat, factus est homo ac seipsum obtulit. Deinde subdit quomodo et quamobrem factus sit fidelis pontifex: ad expiandum, inquit, peccata populi. Quare enim factus est? Ad expiandum nos et purificandum a peccatis nostris. «[n his quæ ad Deum forent.» In rebus quæ ad Deum spectarent 888 Nam in bis factus est pontifex noster: non ut corporales decimas ac primitias exigeret, sed noverat nos inimicos effectos esse et abjectos apud Deum, ac misertus nostri seipsum nobis dedit pontifcem. • Nam ex hoc quod ipsi contigit tentatum esse.» Abjectum est quod dicitur, nec tamen excedit modum exinanilionis.Deinde etiam propter eorum qui audiunt infantiam, dictum est. Quid enim ail? Ex hoc quod ipsi contigit: hoc est, quandoquidem ipsi accidit ut ipse proprio corpore tentaretur et affligeretur, promptius auxiliabitur his qui amiguntur. Ac si diceret: Cum experientia didicerit, quid sit in tentationes et aflictiones incidere:non solum ut Deus,verumetiam ut homo qui experientia percepit affictionem, potest, id est, promptius manum porriget afflictis. Aut: - Potest iis qui tentantur succurrere, ita accipiendum est. Nam quia malignus ille insiliit in corpus Dominicum quod expers erat omnino peccati, et tentationibus et aflictionibus implicare conatus est: nam et per seipsum tentando occurrit,et Judæos ipse in cadem adversns Dominum concitavit: quia igitur, cum corpus haberet nulli peccato obnoxium, tentatus ac passus est: juste ac rationabiliter fortitudinem habet adversus illum malignum, ut etiam homines qui sub peccatum redacti sunt, ab inductis inde afflictionibus eripiat, et auxiliator constituatur his qui tentatur et affliguntur. Siquidcm illa maligni audacia ac temeritas adversus corpus nulli obnoxium peccato, rationabilem ac justam tribuit Domino potentiam, ut eos qui peccato obnoxii erant eriperet ab afflictionibus inde emergentibus, et auxiliator inveniretur his qui teutantur et affliguntur. ἑδράξατο οὐδὲ ἀνέλαβεν, ἀλλ᾽ ἀνθρωπίνης. Εἶτα καὶ ἐξ Ιούδα τὸ κατὰ σάρκα ὁ Χριστὸς σημᾶναι βουλόμενος, φησί, Σπέρματος Αβραάμ. "Οθεν ὤφειλε.» Επειδὴ ὅλως ἐπιλαβέσθαι ἠξίωσε, τούτου λοιπὸν κατὰ τὸ ἀκόλουθον, ὥφειλε κατὰ πάντα ὁμοιοωθῆναι τοῖς ἀνθρώποις. Καὶ γὰρ ἐγεννήθη, καὶ ηὐξήθη, ἔφαγεν, ἔπιεν, ὕπνωσεν, ἀπέθανεν, ἀνέστη. «Ινα ἐλεήμων γένηται. Ταῦτα δὲ πάντα, φησίν, ᾠκονόμησε κατ' ἄλλο μὲν οὐδὲν, ἢ ἵνα ἐλεήσῃ τοὺς ἐπὶ γῆς, καὶ ἀνελκύσῃ ἐκ τοῦ πτώματος. «Καὶ πιστὸς ἀρχιερεύς.» Πιστός, ἀληθής. Ιδιον γὰρ τοῦ ὄντως καὶ ἀληθῶς ἀρχιερέως τοὺς ὤν ἐστιν ἀρχιερεὺς, ἀπαλλάξαι τῶν ἁμαρτιῶν. Ἵνα οὖν προσενέγκῃ θυσίαν δυναμένην ἡμᾶς καθαρίσαι, γέγονεν ἄνθρωπος καὶ ἑαυτὸν προσ- β ήνεγκεν. Εἶτα ἐπάγει πῶς γέγονε, καὶ διατί πιστὸς ἀρχιερεύς. Εἰς τὸ ἱλάσκεσθαι, φησί, τὰς ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ γέγονεν, εἰς τὸ ἐξιλεώ σασθαι ἡμᾶς καὶ καθαρίσαι τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. «Τὰ πρὸς τόν Θεόν.» Τῶν πρὸς Θεὸν, καὶ εἰς Θεὸν ἀνηκόντων πραγμάτων. Ἐν τούτοις γὰρ γέγονεν ἡμῶν ἀρχιερεὺς, οὐκ ἐν τῷ σωματικὰς δεκάτας καὶ ἀπαρχὰς ἀπαιτῆσαι, ἀλλ᾽ εἶδεν ἡμᾶς ἐκπεπολεμωμένους πρὸς τὸν Θεὸν καὶ ἀπεῤῥιμμένους, καὶ ἐλεῆσας ἡμᾶς, ἑαυτὸν ἡμῖν ἔδωκεν ἀρχιερέα, «Εν ᾧ γὰρ πέπονθε, αὐτὸς πειρασθείς.» Ταπεινὸν τὸ εἰρημένον, καὶ οὐκ ἔξω τῶν τῆς κενώσεως μέτρων. Επειτα καὶ διὰ τὸ νηπιώδες τῶν ἀκουόντων εἴρηται. Τί γὰρ φησιν; Ἐν ᾧ γὰρ πέπονθεν, τουτέστιν, ἐπειδὴ & πέπονθεν αὐτὸς εἰς οἰκεῖον σῶμα πειρασθείς, προθυμότερον βοηθήσει τοῖς τοῖς πειραζομένοις. Ως εἰ εἶπεν: Πείρα μαθών τί ἐστι τὸ πειρασμοῖς περιπεσεῖν, οὐχ ὡς θεὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωπος πείρα μαθὼν τὸ πάθος (δύναται, τουτέστι, προθυμότερον ὀρέξει χεῖρα τοῖς πειραζομένοις. Ἦ, [ΦΩΤ.] Δύναται τοῖς πειραζομένοις βοηθῆσαι, οὕτως ἐκληπτέον. Ἐπειδὴ γάρ, φησὶν ἀναμαρτήτῳ σώματι τῷ Δεσποτικῷ ἐπεπήδησεν ὁ Πονηρὸς, καὶ πειρασμοῖς περιβαλεῖν ἐπειράθη· (διὰ γὰρ ἑαυτοῦ προσ έβαλε πειράζων· καὶ τοὺς Ἰουδαίους αὐτὸς ἦν ὁ ἀνερεθίζων εἰς τὴν κατὰ τοῦ Δεσπότου μιαιφονίαν·) ἐπεὶ οὖν ἀναμάρτητον ἔχων σῶμα ἐπειράσθη καὶ πέπονθεν, ἰσχὺν δικαίαν καὶ εὔλογον ἔχει κατὰ τοῦ Πονηροῦ, καὶ τοὺς ὑφ᾽ ἁμαρτίας τελοῦντας ἀνθρώπους αφαρπάζειν τῶν ἐκεῖθεν ἐπαγομένων πειρα. σμῶν, καὶ βοηθὸς καθίστασθαι τοῖς πειραζομένοις. Ἡ γὰρ κατὰ τοῦ ἀναμαρτήτου σώματος θρασύτης τοῦ πονηροῦ εὔλογον καὶ δικαίαν τῷ Δεσπότῃ παρἔσχεν ἰσχύν, εἰς τὸ ῥύεσθαι τοὺς ὑφ᾽ ἁμαρτίαν τῶν ἐκεῖθεν πειρασμῶν, καὶ βοηθὸν εὐρίσκεσθαι τοῖς πειραζομένοις. Οτι πιστευτέον Χριστῷ ὡς Μωσεῖ ἐπίστευσαν, καθ᾽ ὑπεροχὴν δὲ τὴν τοῦ Θεοῦ πρὸς ἄνθρω που. Σ Οθεν, ἀδελφοὶ ἅγιοι, κλήσεως επουρανίου μέτω οχοι, κατανοήσατε τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα ς p CAPUT IV. Quod Christo credendum sit quemadmodum Most crediderant, tantoque id melius quanto dignior est Deus homine. III, 1-3. Unde, fratres sancti, vocationis calestis participes, considerate 354 apostolum et pontifi

cem confessionis nostre Christum Jesum: quod τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, πιστὸν fdelis sit et qui ipsum fecit,quemadmodum Moses ὄντα τῷ ποιησαντι αὐτὸν ὡς καὶ· Μωσῆς ἐν ὅλῳ in tota domo sua. Tanto namque majore gloria τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Πλείονος γὰρ δόξης οὗτος παρὰ quam Moses hic dignus est habitus, quanto majo- Μωσήν ηξίωται, καθ᾽ ὅσον πλείονα τιμὴν έχει του rem habet honorem is qui construxit domum οἴκου ὁ κατασκευάσας αὐτόν.» quam ipsa domus. Si igitur participes ac socii estis vocationis Εἰ οὖν μέτοχοι καὶ κοινωνοί ἐστε τῆς κλήσεως coelestis, quæ ibi sunt quærite, nullaque vobis τῆς ἐπουρανίου, τὰ ἐκεῖ ζητεῖτε, καὶ τῶν ἐνταῦθα ratio sit eorum quæ hic sunt. «Apostolum et pon- λόγος ὑμῖν ἔστω μηδείς. «Τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιε tificem.. Ubi ad dispensationem pervenit, omnia ρέα.» Ελθὼν εἰς τὴν οἰκονομίαν, ἅπαντα· λοιπὸν deinceps humilia intrepide eloquitur. Apostolum δεῶς τὰ ταπεινὰ φθέγγεται. Απόστολον δὲ αὐ autem sive legatum dicit ipsum, quia missus est a τόν φησι, διότι ἀπέσταλται παρὰ τοῦ Πατρὸς ὡς Patre tanquam home, Confessionis vero, fidei. ἄνθρωπος. Ομολογίας δὲ, τῆς πίστεως. • Πιστὸν • Quod fidelis sit.» Pidem, inquit, servavit bene- ὄντα.» Εὐνοϊκὸν, φησί, πίστιν τετηρηκότα τῷ Πατρὶ, placentem Patri, idemque cum eo sensit de servando, καὶ τὸ αὐτὸ φρονοῦτα αὐτῷ περὶ τὸ σώζειν τὸν λαόν. populo. Ei, inquit, qui ipsumn fecit apostolum ac " Τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, φησίν, ἀπόστολον καὶ ἀρχιε pontificem, hoc est, Patri suo. Nihil autem adni- ρέα, τουτέστι, τῷ Πατρὶ αὐτοῦ. Οὐδὲν δὲ ἐνταῦθα randum si ita loquautur, facta jam semel dispen… θαυμαστὸν εἰ οὕτω λέγει, ἅπαξ τῆς οἰκονομίας ἐπιsationis mentione. «Et qui ipsum fecit.» Quid λαβόμενος, «Τῷ ποιήσαντι αὐτόν.» Τί ποιήσαντι; fecit? Apostolumn ac pontificem. Hoc loco non de ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα. Ενταῦθα οὐ περὶ οὐσίας substantia loquitur neque de divinitate, sed de φησίν, οὐδὲ περὶ θεότητος, ἀλλὰ περὶ ἀξιωμάτων dignitatibus humanis. «Quemadmodum Moses in ἀνθρωπίνων. «ὡς καὶ Μωσῆς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτ tota domo sua.» Futurum est ut in progressu τοῦ.» Μέλλει προϊὼν τὸν κατὰ σάρκα Χριστόν, προpræponat Christum Mosi: verum quoniam hi ad τιθέναι Μωυσέως, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ εἰ καὶ πιστοὶ ἦσαν οὗτοι quos est sermo, etsi Adeles erant, plurimum ta- πρὸς οἷς ὁ λόγος, μεγάλας ἔτι δοξας εἶχον περὶ Μωσέ men et gloriæ et honoris adhuc Mosi deferebant. ως, ἵνα μὴ εὐθέως ἀποφράξωσιν αὐτῶν τὰ ὦτα, οὐκ ne protinus suas obturarent aures, non statin εὐθέως προτίθησι Μωσέως τὸν Χριστὸν, ἀλλὰ τέως præponit Christum Mosi,sed interim æquat, deinde έξισοτ, εἶτα προϊὼν προτίθησιν. Οἶκον δὲ αὐτοῦ τὸν in progressu præponit. Suam autem domum voca- λαὸν ἐκάλεσεν. Αὐτοῦ δὲ τὸν λαὸν εἶπε τοῦ Μωσέως, vit populum: porro populum dixit Mosis, quoniam & διότι προστήκει αὐτῶν. Καὶ γὰρ ὁ Θεός φησι πρὸς ipsis praefectus erat. Nam et Deus dixit ad eum: αὐτὸν, «Ο λαός σου ἥμαρτεν,» - [Φωτο] Ὡς καὶ Μωϋ- [ΦΩΤ.]ε • Peccavit populus tuus 20. Quemadmodum et σῆς·» ὥστε μάτην διαλοιδοροῦνταί μοι πρὸς ὑμᾶς οἱ Moses,» inquit. Frustra igitur me calumniantur ἀποστασίαν με λέγοντες ἀπὸ Μωσέως διδάσκειν, καὶ apud vos, qui me dicunt defunctionem a Mose do- πρὸς αὐτὸν δυσμενώς διακεῖσθαι. Λεληθότως δὲ τοῦς cere, et erga ipsum inimico affectum esse animo. το καὶ οὐ κατὰ προηγούμενον λόγον εἰσάγει, ἵνα Hoc autem clam et non ex proposito sermone μᾶλλον πείσῃ. Τὸ γὰρ εἰς ἀπολογίαν παρεσκευασμέ inducit ut magis persuadeat: nam quod ad defen- νον μᾶλλον ὕποπτον. «Πλείονος γὰρ δόξης οὗτος.» sionem paratum est, suspicioni magis subjacel. Εἰπὼν τὴν πρὸς Μωσῆν ἰσότητα τοῦ Χριστοῦ, νῦν • Majori gloria hic dignus.» Cum dixisset æqua- ἡρέμα τὴν ὑπεροχὴν λέγει, «Πλείονος οὗτος.» Τίς; litatem Christi ad Mosem, nunc paulatim dixit δ κατὰ σάρκα νοούμενος Χριστός, «Παρὰ Μωσήν excellentiam. «Majore hic.» Quis? Qui juxta δόξης ἠξίωται, καθ᾽ ὅσον, φησί, πλείονα τιμὴν ἔχει carnem intelligitur Christus. «Majore gloria quam τοῦ οἴκου, ὁ κατασκευάσας αὐτόν.» Νῦν τὴν ὑστάτην Moses hic dignus est habitus, quanto majorem ύπεροχὴν, καὶ ὅση Θεοῦ πρὸς ἄνθρωπον λέγει, και habet honorem is qui construxit domum quam φησι - Πιστὸς μὲν ἦν Μωσῆς ὑπὲρ πάντα τὸν οἶκον, ipsa domus.» Extremam nunc ponit præerninen- τουτέστι, τὸν λαόν. Πλὴν καὶ αὐτὸς τοῦ οἴκου ἦν, tiam 538 quantaque est Dei ad hominem, et ait: καὶ τοῦ λαοῦ εἰς. Τοσοῦτον οὖν πλείονος δόξης ὁ και Fidelis quidem erat Moses super totan domum, τὰ σάρκα Χριστὸς παρά Μωσήν ἡξίωται,, ὅσον εἰκὸς, id est, populum, ipse tamen etiam ex domo erat φησί, τὸν δημιουργὸν τοῦ δημιουργήματος. Όσον et unus e populo. Tanto igitur Christus juxta γάρ, φησὶ πλείονα τιμὴν ἔχει τοῦ οἴκου ὁ κατασκευέ carnem majore gloria dignus est habitus quam σας αὐτόν. Οἶκον γὰρ ἐνταῦθα, τὸν λαὸν σὺν τῷ Μου Moses, quanto, inquit. æquum est Creatorem præ- σετ λέγει, ἐπειδὴ καὶ Μωσῆς, εἰς ἦν τοῦ λαοῦ " ποιηcellere creaturæ: nam, quanto matorem, inquit, τὴς δὲ τοῦ οἴκου ὁ Χριστός. habet honorem is qui domum construxit, quam ipsa domus. Siquidem domum hoc loco populum appellat, qui cum Mose erat: quandoquidem et Moses unus erat e populo: exstructor vcro domus erat Christus. »—«‹ Ρ III, 4-6. Omnis enim domus constituitur ab ali- • Πᾶς γὰρ οἶκος κατασκευάζεται ὑπό τινος. Ὁ quo. Porro qui condidit omnia, Deus est. Et Moses δὲ τὰ πάντα κατασκευάσας Θεός. Καὶ Μωσής 20 Exod. XXII,

a μὲν πιστὸς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ὡς θεράπων quidem fidelis fuit in tota domo illius veluti miεἰς μαρτύριον τῶν λαληθησομένων. Χριστὸς δὲ, nister, in testimonio eorum qua dicenda erant. ὡς Υἱὸς, ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν At Christus tanquam Filius administravit domum ἡμεῖς, ἐάν πὲρ τὴν παρρησίαν καὶ τὸ καύχημα ipsius, cujus domus sumus nos, si loquendi liτῆς ἐλπίδος μέχρι μέχρι τέλους βεβαίαν κατάσχω- bertatem et gloriationem spei, ad finem usque firμεν.» mam tenuerimus. Ἐπειδὴ οἶκον τὸν λαὸν καὶ τὸν Μωσῆν ἐκάλεσεν Quoniam doinum vocaverat populum et etiam ἐνέμεινε τῇ τροπῇ, καί φησι· Δημιούργημα οὗτοι Mosen, permansit in tropo, et ait: Creatura sunt εἰσι καὶ δούλοι. Οὐ γὰρ ἔνι οἶκος, εἰ μή τι κατεσκευά- hi atque servi. Non enim contingit esse domum σθη. Κατεσκεύασται δὲ τὰ πάντα, μεθ' ὧν καὶ ὁ of nisi aliquid exstruatur: exstructa sunt autem κες ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ. Ὅσην οὖν εἰκὸς, φησί, δια- omnia a Christo, inter quæ etiam est ipsa domus. φορὰν ἔχειν ποιητὴν ποιήματος, τοσαύτην ἔχει ὁ Quantam ergo æquum est ut habeat præcellentiam Χριστὸς πρὸς Μωσῆν. «Καὶ Μωσῆς μὲν πιστὸς ἐν is qui condidit supra opus quod condidit, tantam ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ.» Εἶτα καὶ ἄλλην λέγει διαφο- habet Christus supra Mosen. «Et Moses quidem ρὰν Χριστοῦ καὶ Μωσέως, ὅτι ὁ μὲν ὡς δοῦλος ἦν fidelis fuit in tota domo illius.» Deinde aliam πιστὸς, ὁ δὲ ὡς Γιος γνήσιος καὶ ὁμοούσιος. Ἐπειδὴ quoque ponit differentiam inter Mosen et Christum, γὰρ ἄνω πιστὸν ἐκάλετε τὸν Χριστὸν, πιστὸν δὲ καὶ quod ille quidem tanquam servus erat fidelis, bic τὸν Μωσήν, τὴν διαφορὰν του πιστοῦ ἐξηγεῖται, «Εἰς vero tanquam Filius naturalis et ejusdem substanμαρτύριον τῶν λαληθησομένων,» Εἰς τὸ εἶναι μάρ- tis. Quoniam enim superius fidelem vocavit τώρα τῶν λαλουμένων παρὰ Θεοῦ τοῖς Ἰουδαίοις, Christum, fidelem autem et Mosen, narrat diffe ἵνα μὴ ἐν καιρῷ κρίσεως ἀρτήσωνται. Εθος γὰρ τῷ rentiam in fidelitate, «In testimonium eorum quæ Θεῷ καὶ οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ φάραγγας προσλαμ- dicenda erant. Ut testis esset eorum quæ Judæis βάνειν εἰς μαρτυρίαν, «Ακουε γάρ, φησίν, οὐρανέ, καὶ dicerentur a Deo, ne judicii tempore id factum esse ἐνωτίζου, ἡ γῆ.» Καὶ πάλιν «'Ακούσατε, φάραγγες.» negarent. Deo enim moris est et cœlum et terram —• Χριστὸς δὲ ὡς Υιός.» Εἰκαὶ γὰρ πιστός, φησί, παρ' ac valles in testimonium assumere. «Audi, inquit, ἐμοῦ ὠνόμασται, ἀλλ' ὡς Υἱὸς γνήσιος ἐστι πιστὸς, coelum, et auribus percipe. terra 21.» Et rursum: τὸ Πατρῷον ἀποπληρῶν θέλημα, μᾶλλον δὲ τὸ κοινὸν «Audite, valles. I— «Αι Christus tanquam Filius.» τῆς ἁγίας Τριάδος. «Οὐ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς, ο Nam licet a me, inquit, nominatus sit fidelis, sed Ο Χριστοῦ οἶκός ἐσμεν οἱ πιστοί, κατὰ το, tanquam Filius naturalis est fidelis, Paternam ex- • Ενοικήσω ἐν αὐτοῖς. ο - ο Ἐὰν περ τὴν παῤῥη-C plens voluntatem, magis autem eam quæ sancta σίαν.» Εσόμεθα αὐτοῦ οἶκος, ἐὰν μὴ ἐγκαλυπτώμεθα Trinitati communis est. «Cujus domus sumus uos.» ἐπὶ τῇ εἰς αὐτὸν πίστει, ἀλλὰ μετὰ παῤῥησίας καυ- Cujus Christi domus sumus fideles, 556 juxta χώμεθα, καὶ τὰ χρηστὰ λήψεσθαι παρ' αὐτοῦ ὡς illud: • Inhabitabo in illis 99.» — «Si loquendi Θεοῦ ἐλπίζωμεν, μὴ σαλευόμενοι μηδὲ διστάζοντε; ἔν libertate.» Erimus domus ipsius si non erubuerimus ob fidem quæ ipsum est, sed cum dicendi τιν " " - libertate gloriemur: et quæ utila sunt ab ipso tanquam a Deo nos accepturos speremus, non vacillantes, nec in aliquo dubitantes. • Διὸ καθώς λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μή σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ κα τὰ τὴν ἡμέραν τοῦ πειρασμοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὗ ἐπειρασάν με οι πατέρες ὑμῶν. Εδοκίμασάν με καὶ εἶδον τὰ ἔργα μου τεσσαράκοντα ἔτη. Aiò προσώχθισα τῇ γενεᾷ ἐκείνῃ, καὶ εἶπον, Αεὶ πλανώνται τῇ καρδίᾳ. Αὐτοὶ δὲ οὐκ ἔγνωσαν τὰς ὁδοὺς μου, ὡς ώμοσα ἐν τῇ ὀργῇ μου εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου.» Εἰπὼν ὅτι χρὴ τὰ χρηστὰ ἐλπίζειν παρὰ τοῦ Χριστοῦ νῦν φησιν ὅτι οὐ δεῖ πρὸς τὴν πίστιν καὶ τὴν ἐλπίδα ταύτην ἀποσκληρῦναι τὴν καρδίαν ἡμῶν, ἵνα μὴ πάθωμεν ἅπερ οἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἀπιστήσαντες πεπόνθασι. Τὸ δὲ σήμερον, τὸ ἀεὶ δηλοῖ, ὡσεὶ ελεYEY Οτε δή ποτε καὶ ἕως ἐστί τὸ σήμερον ἐὰν ἀκούσητε τὴν φωνὴν τοῦ καλοῦντος Χριστοῦ, μὴ σκληροί καὶ δυσήνιοι γένησθε τας καρδίας εἰς τὸ μὴ ἀκοῦσαι αὐτοῦ. • Μή σκληρύνητε.» Τὸ γὰρ σκληρὸν καὶ δύσεικτον καὶ ἀκαμπὲς, πρὸς τὸν διαλεγόμεν{ν 24 Deut. XXXII, 1. 2 Levit. xxvi, 12; II Cor. vi, ΙΙΙ, 7-11. Quapropter sicut dicit Spiritus sanctus: Hodie si vocem ejus audieritis, ne obduretis corda vestra, sicut exacerbatione in die tentationis in deserto, ubi tentaverunt me Putres vestri, probaverunt me et viderunt opera mea quadraginta annis. Quapropter infensus fui generationi illi, et diai: Semper hi errant corde; ipsi vero non cognoverunt vias meas, ut jurarem in ira mea si introibunt in requiem meam. Ubi dixit quod oporteat utilia sperare a Christo, nunc ait quod ad fidem et spem istam non oporteat abdurare corda nostra, ne contingant nobisquæ contigerunt his qui in deserto fuerunt increduli. Hodie autem, significat semper, ac si diceret: Quandocunque et quod appellatur dies hodiernus, si audieritis vocem loquentis Christi, ne duri et efirenes efficiamini cordibus ad non audiendum ipsum. «Ne obduretis.» Durum enim est id quod ægre obtemperat, et fecti non potest ad cum qui

disserit. «Corda vestra. Etenim Israelitæ, inquit, ή έστιν, «Τὰς καρδίας ὑμῶν.» Καὶ γὰρ οἱ Ισραη duro corde facti, exacerbaverunt et ad iram provocaverunt Deum qui ipsis loquebatur. «In die tentationis.» Et qualis fuit hæc exacerbatio quæ in die facta est? quando increduli facti Deo, tentabant eum. «Num poterit, inquiunt, et panem dare aut parare mensam populo suo?» — «Ubi tentaverunt me.» οὗ, id est, ubi, nempe in deserto. Aut οὗ πειρασμοῦ id est, qua tentatione tentaverunt me, ut oὗ sit articulus et non loci manifestativum. «Infensus sum generationi illi.» Hoc est, gravi et iracundo fui animo erga ipsam, eo quod semper a me descisceret, meque tentaret. «• Ut jurarem in ira mea.» In tantum, inquit,non cognoverunt vias meas, quousque ad hoc me induxerunt, ut jurarem quod ingressuri non essent, in requiem meam, hoc est, terram promissionis, in quam cum ingressi essent, futurum erat ut a bellis quiescerent. 537 «Si introibunt in requiem meam. Sed illi quidem cum increduli fuissent, non sunt ingressi Palaestinam. Nam hæc requies erat. Nobis autem, inquit, quid erit, cum non sit alia requies in terra, qua privandi sumus si Deo non credamus? Profecto, ait, etiam nunc erit vera requies, cujus illa vetus erat figura: et hac privandi estis, nisi Christo credidideritis. Siquidem triplex est requies: una est Sabbatum, in quo requievit Deus ab operibus suis; secunda, promissa Palestinæ terra: tertia, omnino vera, cujus duæ prædicta figura erant, ubi fugit omnis luctus, dolor ac gemitus. Hac ergo, inquit, privandi estis, si Christo non credideritis. ΠΙ, 12-15. Videte, fratres, ne quando sit in aliquo vestrum cor pravum incredulitatis, ut decis cat a Deo vivente; sed exhortemini vos invicem quotidie, quoad appellatur dies hodiernus: ne quis ex vobis obduretur seductione peccati. Siqui dem participes facti sumus Christi, si sane initium substantia usque a finem frmum tenueririmus, in hoc quod dicitur, Hodie si vocem ejus audieritis, ne obdurelis corda vestru sicut in exacerbatione. λίται, φησί, σκληροὶ τὰς καρδίας γενόμενοι, παρεπίκραναν τὸν λαλοῦντα αὑτοῖς Θεόν. • Κατὰ τὴν ἡμέ ραν τοῦ πειρασμοῦ.» Καὶ ποῖος οὗτος ὁ παραπικρασμός ὁ κατὰ τὴν ἡμέραν γενόμενος; Ὅτε ἀπιστοῦντες τῷ Θεῷ, ἐπείραζον αυτόν. «Μὴ δυνήσεται. Μή φησί, καὶ ἄρτον δοῦναι, ἢ ἑτοιμάσαι τράπεζαν τῷ λαῷ αὐτοῦ;» ; ' — «Οὗ ἐπείρασάν με.» Οὔ, ὅπου, τουτέστιν, ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ε, οὗ ἐπείρασαν πειρασμοῦ, ἵνα ᾖ τὸ, Οὔ, ἄρθρον, ἀλλὰ μὴ τόπου δηλω τικόν. • Προσώχθισα τῇ γενεᾷ ἐκείνῃ.» Οἷον, ἐπί αχθῶς ἔσχον πρὸς αὐτὴν, διὰ τὸ ἀεὶ ἀπιστεῖν καὶ πειράζειν με. «Ὡς ὤμοσα ἐν τῇ ὀργῇ μου. • Εἰς τοσού τον, φησίν, οὐκ ἔγνωσαν τὰς ὁδοὺς μου, ἕως οὗ εἰς τοῦτό με ἤγαγον, ὥστε ὁμόσαι μὴ εἰσελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὴν κατάπαυσίν μου, τουτέστι, τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ἐν ᾗ εἰσελθόντες ἔμελλον ἀπὸ τῶν που λέμων ἀναπαύεσθαι. «Εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυσιν μου.» 'Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἀπιστήσαντες καὶ πει· ράσαντες τὸν Θεὸν οὐκ εἰσῆλθον εἰς Παλαιστίνην. Αὕτη γὰρ ἡ κατάπαυσις. Ἡμῖν δὲ τί ἔσται, φησί, μὴ οὔσης ἑτέρας καταπαύσεως ἐπὶ γῆς, ἦς μελλομεν στερεί σθαι ἀπειθοῦντες Θεῷ; Ναί, φησὶν, ἔσται καὶ νῦν κατάπαυσις ἡ ἀληθινὴ, ἧς τύπος ἦν ἐκείνη ἡ παλαιὰ, καὶ μέλχετε ταύτης στερεῖσθαι, εἴπερ ἀπιστήσετε τῷ Χριστῷ. Καὶ γὰρ τρεῖς εἰσι καταπαύσεις. Μία τὸ Σάββατον, ἐν ᾧ κατέπαυσεν ὁ Θεός ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ. Δευτέρα, ἡ ἐπεγγελμένη της Παλαιστίνης γῆ. Τρίτη, ἡ ὄντως καὶ ἀληθὴς, ἐς τύπος ἦσαν αἱ εἰρημέ ναι δύο, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἔνθα ἀπέδρα πᾶσα λύπη καὶ οδύνη καὶ στεναγμός. Ταύτης οὖν, φησὶ μέλλετε στερεῖσθαι ἀπειθήσαντες τῷ Χριστῷ. «Βλέπετε, ἀδελφοί, μή ποτε ἔσται ἐν τινι ὑμῶν καρδία πονηρὰ ἀπιστίας ἐν τῷ ἀποστῆναι ἀπὸ Θεοῦ ζῶντος. ᾿Αλλὰ παρακαλεῖτε ἑαυτοὺς καθ' ἑκάστην ἡμέραν, ἄχρις οὗ τὸ σήμερον καλεῖται, ἵνα μὴ σκληρυνθῇ ἐξ ὑμῶν τις ἀπάτη τῆς ἁμαρτ τίας. Μέτοχοι γάρ γεγόναμεν τοῦ Χριστοῦ, ἐάνπερ τὴν ἀρχὴν τῆς ὑποστάσεως μέχρι τέλους βεβαίαν κατάσχωμεν, ἐν τῷ λέγεσθαι· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ. ο Timentis verbum est: Videte, inquit, ne et vos Φοβοῦντος τὸ ῥῆμα. Βλέπετε, φησί, μὴ καὶ propter incredulitatem vera privemini requie re- ὑμεῖς διὰ τὴν ἀπιστίαν στηρηθῆτε τῆς ὄντως; ἀνα- gni calorum. «Cor pravum. Multa enim sunt prava παύσεως, τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. • Καρδία corda incredulitatis sive incredula. Est enim cor πονηρά. • Πολλαί μέν εἰσι καρδίαι πονηραὶ ἀπισ pravum incredulum, quod pravum est ad non cre-στίας. Εστι γὰρ καρδία πονηρὰ ἀπιστίας, τὸ μὴ dendum, ad avaritiam, ad inferendam injuriam, πιστεύειν κανὸν εἶναι τὸ φιλοχρηματεῖν, τὸ ἄρχειν ad ebrietatem, aliaque hujusmodi innumera. Ma- δρεως, τὸ μεθύσκεσθαι, καὶ μυρία ἄλλα. Μείζον gis autem et nulla facta comparatione, Cor pra- δὲ καὶ ἀσυγκρίτως, καρδία ἐστὶ πονηρὰ ἀπιστίας, vum incredulum est qnod a fde discedit quæ est ἡ ἀφισταμένη τῆς πίστεως τῆς πρὸς τὸν θεον. in Deum. Videte igitur, inquit, ne quando sit in Βλέπετε οὖν, φησί, μή ποτε ἔσται ἔν τινι ὑμῶν καρaliquo vestrum cor pravum incredulum: incredu- δία πονηρὰ ἀπιστίας. ᾿Απιστίας δέ φημι, φησὶ· litatem vero dico desciscere a Deo vivente. Bene τῆς ἀφιστώσης ἀπὸ Θεοῦ ζῶντος. Καλῶς δέ φησι. autem ait: Cor pravum incredulum. Est enim et Καρδία πονηρὰ ἀπιστίας. Εστι γὰρ καὶ καρδία cor bonum incredulum, juxta illud: Ne omni spi- ἀγαθὴ ἀπιστίας, ὡς τὸ, ο Μὴ πιστεύετε παντὶ ritui credideritis, sed probate spiritus, num ex πνεύματι, ἀλλὰ δοκιμάζετε τὰ πνεύματα, εἰ ἐκ 15 Psal. LXXVII, 19.

" Θεοῦ ἐστιν — Ἐν τῷ ἀποστῆναι,» τουτέστι διὰ Deo sint 24. 358. Ut desciscat,»nempe per increτῆς ἀπιστίας, ἀπὸ Θεοῦ ζῶντος. ᾿Αλλὰ παρακαλεῖτε.» Οικοδομεῖτε ἀλλήλους, καὶ προτρέπεσθε, καὶ διορθοῦτε, «Αχρις οὗ τὸ σήμερον καλεῖται.» Έως τέλους, φησίν· ἄχρι γὰρ τέλους τὸ σήμερον καλεῖται Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε, Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, φησίν, Αχρις οὗ ἐστιν ἐκεῖνο τὸ εἰρημένου σήμερον. «Ινα μή σκληρυνθῇ ἐλ ὑμῶν τις.» ἵνα μὴ γένηται, φησίν, ἅπερ ἐπὶ τῶν προγόνων ἡμῶν γέγονε, καὶ δυσήνιος καὶ σκληρὰ ἡ χυχή γένηται, ἀπατηθεῖσα διὰ τῆς ἀπιστίας, ἣν νῦν ἁμαρτίαν έκαλεσε. «Μέτοχοι γὰρ γεγόναμεν τοῦ Χριστοῦ.» Εν, φησί, γεγόναμεν ἡμεῖς καὶ ὁ Χριστὸς, ἐπειδὴ αὐτὸς κεφαλὴ ἡμῶν ἠξιώσιν εἶναι, καὶ ἡμᾶς μέλη αὐτοῦ ποιῆσαι. • Εάν περ τὴν ἀρχὴν τῆς ὑποστάσεως.» ᾿Αρχὴν ὑποστάσεως τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν πίστιν φησί. Δι' αὐτῆς γὰρ ὑπέστημεν καὶ b γεγενήμεθα μέτοχοι τοῦ Χριστοῦ, «Μέχρι τέλους.» Τo Μέχρι τέλους, δήλον, ὅτι ἐναρξάμενοι ἦσαν. «ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ.» Τὸ ὑπερβατόν, Φοβηθῶμεν, • Τινὲς γὰρ ἀκούσαντες, παρεπίκραναν, ἀλλ᾽ οὐ πάντες οἱ ἐξελθόντες ἐξ Αἰγύπτου διὰ Μοϋσέως. Τίσι δὲ προσώχθισε τεσσαράκοντα έτη; Οὐχὶ τοῖς ἁμαρτήσασιν, ὧν τὰ κώλα ἔπεσεν ἐν τῇ ἐρήμῳ; Τίσι δὲ ὤμοσε μὴ εἰσελεύσεσθαι εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, οἱ μὴ τοῖς ἀπειθήσασι; Καὶ βλέπομεν ὅτι οὐκ ἠδυνήθησαν εἰσελθεῖν διὰ τὴν ἀπιστίαν.» " " Τινὲς γὰρ ἀκούσαντες καὶ τότε τὰς ἐπαγγελίας τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ καὶ ἡμεῖς νῦν ἀκούομεν, τῇ ἀπιστία παρεπίκραναν τὸν Θεόν. Βούλεται γὰρ δεῖξαι καὶ ἐκείνους ὥσπερ τούτους ἀκηκοότας, καὶ μηδὲν ὠφελημένους ἐκ μόνης τῆς ἀκοῆς τῆς ἐπαγγελίας. Ωστε, φησί, καὶ ὑμεῖς οὐκ ἐπειδὴ ἀκηκόατε τὸ κήρυγμα, τὸ πᾶν πεπληρώκατε, ἐὰν μὴ καὶ πιστεύσητε. Καὶ ὅτι πίστεως χρεία, ἐκ τῶν πάλαι ἀκουσάντων μὲν, διὰ δὲ τὸ μὴ πιστεῦσαι ἀπολομένων, τὸν λόγον πιστοῦται. Ωσπερ γὰρ ἐκείνοις, φησίν, οὐκ ἤρκεσε τὸ ἀξιωθῆναι φωνῆς σου, ἀλλὰ μὴ πιο στεύσαντες ἀπώλοντο, οὕτως οὐδὲ ὑμῖν ἀρκέσει τὸ ἀκροατὰς γενέσθαι τῆς πίστεως, ἂν μὴ καὶ πιστεύω σητε εἰλικρινώς. Μᾶλλον δὲ οὗτοι τὸ αὔταρκες ἔχειν ἐνόμιζον ἐκ μόνον τοῦ ἀκηκοέναι τοῦ κηρύ γματος. Τοῦτο γὰρ καὶ προϊὼν δηλοῖ, ἐν τῷ λέγειν, Καὶ γάρ ἐσμεν εὐηγγελισμένοι, καθάπερ κἀκεῖνοι. «Αλλ' οὐ πάντες οἱ ἐξελθόντες ἐξ Αἰγύπτου. «Ο γὰρ Χαλὲβ καὶ ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἠπίστησαν, ὅθεν καὶ εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐπηγγελμένην γῆν. «Τίσι δὲ προσώχθισε;» Κατὰ ἐρώτησιν τοῦτο. Πρὸς τίνας, φησὶν, ἔσχεν ἐπαχθῶς; «Τίσι δέ ὤμοσε;» Καὶ τοῦτο ὁμοίως κατὰ ἐρώτησιν. «Καὶ βλέπομεν ὅτι οὐκ ἠδυνήθησαν εἰσελθεῖν.» Ιδού γάρ, φησί, πρὸ ὀφθαλμῶν ἡμῶν κεῖται τὸ τῆς ἀπιστίας ἐπιτίμιον. Ἐκεῖνοι γὰρ ἀπιστήσαντες οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐπηγγελμένην γῆν. 24 Joan. IV, 1. Ο dulitatem.a Deo vivente. Sed exhortemini. Adi- «› ficate invicem et adhortemini ac corrigite. «Quoad appellatur dies hodiernus. «Usque ad finem,inquit, nam ad finem usque appellatur dies hodiernus. Cum enim dixerat: Hodie si vocem ejus audieritis, ait: Quoadusque durat illud quod vocalur dies hodiernus. Ne quis ex vobis induretur.» Ne fiant, inquit, quæ in nostris majoribus facta sunt, et efrenis ac durus reddatur animus seductus per incredulitatem, quam nunc peccatum vocavit. «Siquidem participes facti sumus Christi.» Unum, inquit, facti sumus nos et Christus, quoniam ipse caput nostrum esse dignatus est, nosque membra sua efficere. Si sane principium substantiæ.Principium substsntiæ dicit fidem in Christum. Per ipsam enim substitimus et facti sumus Christiparticipes. «Usque ad finem.. Dicendo usque ad finem, significat quod inceperant, «Sicut in exacerbatione. Hyperbaton est: nam subaudiendum est Timeamus. III,16-19.Nam quidam cum audissent,exacerbaverunt:at non omnes qui profecti fuerant ex Ægypto ductore Mose. Qnibus autem infensus fuit quadraginta annis? Nonne iis qui peccaverunt, quorum membra conciderunt in deserto? Quibus autem juravit non ingressuros esse in requiem suum, nisi iis qui non obedierant? Et videmus quod non potuerint ingredi proper incredulitatem. Nam quidam cum tunc etiam audissent Dei promissiones quemadmodum et nos nunc audimus, incredulitate irritaverunt sive acerbaverunt Deum. Vult ostendere illos quoque sicut et hos audisse, nihilque accepisse utilitatis ex eo solo quod promissionem audierint. Itaque et vos inquit, non quia audisti prædicationem, omne negotium explestis, nisi etiam credatis. Quod autem fides necessaria sit, ex his qui olim audierant, sed quia non crediderant perierunt, sermonem confirmat. Quemadmodum, illis non satis fuit Dei vocem accepisse, sed cum non credidissent, perierunt, ita neque vobis satis erit auditores esse fidei, nisi sincere credalis. Aul potius hi sufficere sibi credebant quod solum prædicationem audissent, nam hoc etiam in progressu significat cum ait: Ete nim nobis annuntiatum est quemadmodum et illis. • At non omnes qui profecti fuerant ex Ægypto.» Si quidem Chaleb 339 et Jesus non fuerant increduli, ideo quoque ingressi sunt in terram promissionis.. Quibus autem infensus fuit? «Per interrogationem hoc legendum est. Adversus quos, inquit, infenso animo se habuit? • Quibus autem juravit. Etiam hoc similiter per interrogationem. Et videmus quod non potuerit ingredi. Ecce, inquit, ante oculos nostros posita est incredulitatis poena. Illi enim cum incrudeli fuissent, non sunt ingressi in promissam terram.

CAPUT VI. Exhortatio ut conentur ingredi requiem quæ præmonstrata est. Metuamus igitur ne quando derelicta promissione introeundi in requiem ejus, videtur aliquiς ex vobis esse frustratus. Etenim vobis annuntiatum est, quemadmodum et illis. At non profuit illis auditus sermo quod non essent commisti fide iis qui audierant. Α' Cum dicitur, inquit, Hodie si vocem ejus audieritis, ne obduretis corda vestra sicut in exacerbatione,timeamus.In transcursu autem posuit οὖν, id est, igitur. Nam quia longior æquo erat oratio, ne videretur ordinatio orationis conjunctione carere, addit οὖν, id est, igitur. Timeamus, inquit, ne quando privemur ea quæ relinquitur promissione 5 ad ingrediendum in requiem ejus.Siquidem volentibus relinquitur promissio ingrediendi in veram ipsius requiem: hæc autem est regnum colorum. «Videatur aliquis ex vobis esse frustratus. Frustratus esse ad ingrediendum. Ne autem sermo gravis videatur, non dixit: Frustrabitur, sed Frustrari videatur. «At non profuit illis auditus sermo. Vides quod hoc dicat: Nihil vobis proderit auditores fuisse prædicationis, nisi etiam quæ a vobis ipsis sunt afferatis,hoc est, fidem; quoniam neque antiquis profuit auditus sermo ex seipso. «Quod non essent commisti fide.» 540 Hoc est, admisti ad ipsam.Per hoc autem designat indubitato credere. Eos vero qui audierant dicit eos qui crediderant. Illi namque vere audierant qui etiam crediderant. " Ait autem de Jesu et Chaleb. Hoc vero est quod dicit: Non juvit auditus sermo populum, non commistum et veluti contemparatum, admistum et et unitum per fidem his qui audierant,nempe Jesu et Chaleb qui crediderant. — Non commistos, inquit,his qui audierant, hoc est, his qui crediderant. Quomodo autem poterant his permisceri? In fide, inquit, sive per fidem. Si enim credidissent hi sicut et illi, in unum utique pariter provecti fuissent, fide veluti conglutinante ipsos et commiscente. IV, 3-5. Intpoimus enim in requiem nos qui credidimus, quemadmodum dixit: Sicut juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meum, licet operibus a constitutione mundi perfectis. Dirit enim quodam in loco de septimo die sic: Et requievit Deus die septimo ab omnibus operibus suis. Et in hoc rursum: Si introibunt in requiem meam. Testimonium quoque iuduxit ex quo id manifestum faciat. Et vide quomodo id astruat.Omnino, inquit, necesse est ut aliqui ingrediantur in requiem Dei, ne vane ac temere sit promissa. Quoniam ergo illi non sunt ingressi (juravit enim ipsos non ingressuros necesse est ut nos, dummodo velimns, ingrediamur, at non jam in figurativam requiem, sed in verum regnum colorum. Quanquam enim Alii illorum iugressi sint in terram promissam, at at nunc aliam definit requiem per David. Quid • Προτροπή σπουδάσαι εἰς τὴν προδηλουμένην κατάπαυσιν, ο * Φοβηθώμεν οὖν μήποτε καταλειπομένης ἐπαγ γελίας εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, δοκῇ τις ἐξ ὑμῶν ὑστερηκέναι. Καὶ γὰρ ἐσμεν εὐηγγελισμένοι καθάπερ κἀκεῖνοι. Αλλ᾽ οὐκ ὠφέλησεν ὁ λόγος τῆς ἀκοῆς ἐκείνους, μὴ συγκεκραμένους τῇ πίστει τοῖς ἀκούσασιν. ο Ἐν τῷ λέγεσθαι, φησί, Σήμερον ἐὰν τῆς φονῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ, φοβηθῶμεν λοιπὸν. Τὸ δὲ, Οὖν, παρέδραμε. Διὰ γὰρ τὸ εἶναι μακραπόδοτον, ἵνα μὴ δόξη ἀσυνάρτητος εἶναι ἡ σύνταξις, τὸ, Οὖν, τέθεικε. Φοβηθῶμεν, φησί, τέθεικε. Φοβηθῶμεν, φησί, μήποτε καταλιμπανομένης ἐπαγγελίας εἰς τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ ὑστερήσωμεν. Καὶ γὰρ ὑπολείπεται ἡ ἐπαγγελία τοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ τὴν ἀληθινὴν τοὺς βουλομένους. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, «Δοκῇ τις ἐξ ὑμῶν ὑστερη κέναι.» Υστερηκέται εἰς τὸ εἰσελθεῖν. ᾿Ανεπαχθῆ δὲ τὸν λόγον ποιῶν οὐκ εἶπεν, Υστερήσει, ἀλλὰ, Δοχῇ ὑστερίζειν, «'Αλλ' οὐκ ὠφέλησεν ὁ λόγος, Ορᾷς ὅτι τοῦτο λέγει, ὅτι, οὐδὲν ὑμᾶς ὠφελήσει τὸ ἀκροατὰς γενέσθαι τοῦ κηρύγματος, ἐὰν μὴ καὶ τὰ παρ᾽ ἑαυτῶν εἰσενέγκητε, τουτέστι πίστιν· ἐπεὶ μηδὲ τοὺς πάλαι ὠφέλησεν ὁ λόγος τῆς ἀκοῆς καθ᾿ ἑαυτόν. • Μὴ συγκεκραμένους τῇ πίστει.» Τουτέστι, μὴ ἀνακεκραμένους πρὸς αὐτήν. Ἐκ δὲ τούτου, τὸ ἀνενδοιάστως πιστεῦσαι αἰνίττεται. ᾿Ακούσαντας δέ φησι τοὺς πιστεύσαντας. Ἐκεῖνοι γὰρ ὄντως ἤκουσαν, οἱ καὶ πιστεύσαντας. Λέγει δὲ περὶ Ἰησοῦ καὶ Χαλέβ Τοῦτο δέ φησιν· Οὐκ ὠφέλησεν ὁ λόγος τῆς ἀκοῆς τὸν λαόν, μὴ συγκεκραμένον καὶ οἷον ἀνακεκραμένον καὶ μεμιγμένον καὶ ἡνωμένον ἐν τῇ πίστει τοῖς ἀκούσασιν, ἤγουν τοῖς ἀμφὶ τὸν Ἰησοῦν πιστεύσασι. — [ΦΩΤ.] Μὴ συγκεκραμένους, φησί, τοῖς ἀκούσασι, τουτέστι, τοῖς πεπιστευκόσι. Πῶς δὲ ἦν αὐτοῖς συγκραθῆναι; Εν τῇ πίστει, φησί, τουτέστι διὰ πίστεως. Εἰ γὰρ ἐπίστευσαν οὗτοι ὥσπερ κἀκεῖνοι, εἰς ἓν ἂν συνηλαύνοντο, τῆς πίστεως οἷον κολλώσης αὐτοὺς καὶ συγκιρνώσης. • Εἰσερχόμεθα γὰρ εἰς τὴν κατάπαυσιν οἱ πιστεύ σαντες, καθὼς εἴρηκεν, ὡς ὤμοσα ἐν τῇ ὀργῇ μου, Εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου, καίτοι τῶν ἔργων ἀπὸ καταβολῆς κόσμου γενηθέντων. Εἴρηκε γὰρ που περὶ τῆς ἐβδόμης, οὕ τως * Καὶ κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἀμέρᾳ τῇ ἐβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ. Καὶ ἐν τούτῳ πάλιν, Εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου Καὶ πόθεν δῆλοι, ἐπήγαγε την μαρτυρίαν. Ορα οἷον κατασκευάζει. Πᾶσα, φησὶν, ἀνάγκη τινὰς εἰσ ελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ μάθ την καὶ ἁπλῶς ᾗ ἐπηγγελμένη. Ἐπεὶ οὖν ἐκεῖνοι οὐκ εἰσῆλθον, ώμοσε γὰρ μὴ εἰσελθεῖν αὐτοὺς, ἀνάγκῃ ἡμᾶς, εἰ βουληθείημεν, εἰσελθεῖν ἀλλ᾽ οὐκ ἔτι εἰς τὴν τυπικὴν κατάπαυσιν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἀληθι νὴν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Εἰ γὰρ καὶ ο υἱοὶ έκείνων εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐπηγγαλμένην γῆν, ἀλλὰ καὶ νῦν ἑτέραν ὁρίζει διὰ τοῦ Δαυίδ κατάπαυσιν.

Ἐπεὶ τί βούλεται αὐτῷ, τὸ, Σήμερον ἐὰν τῆς φω- namque aliud sibi vult: Hodie si vocem ejus νῆς αὐτοῦ ἀκούσητε; • Ως ὤμοσα ἐν τῇ ὀργῇ μου,» audieritis? Sicut juravi in ira mea» Atqui hoc Καίτοι αὕτη μαρτυρία, οὐ τοῦ ἡμᾶς τοὺς πιστεύ- testimonium non ejus est significavitum quod nos σαντας εἰσελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσιν τοῦ Θεοῦ ἐστι qui credidimus ingredimur in requiem Dei, sed σημαντική, ἀλλὰ τοῦ ἐκείνους μὴ εἰσελθεῖν. Αλλ' quod illi non ingrediantur: verum eo ipso,inquit, αὐτῷ, φησίν, ᾧ ἐκεῖνοι οὐκ εἰσῆλθον ἡμᾶς χρή quo illi non sunt ingressi, oportet nos ingredi. εἰσελθεῖν. Τοῦτο μὲν οὖν προϊὼν λέγει σαφέστερον. Siquidem hoc in progressu dicit apertius. Nunc Νῦν δὲ πρὸς τούτῳ καὶ ἐκεῖνο θέλει δείξαι, ὅτι vero præter hoc vult quoque illud ostendere, quemὥσπερ ἡ τοῦ Σαββάτου κατάπαυσις οὐ κωλύει καὶ admodum Sabbati requies non vetat etiam dici ἄλλην λέγεσθαι κατάπαυσιν τὴν τῆς ἐπηγγελμένης aliam requiem promissæ terræ, 841 ita neque γῆς, οὕτως οὐδὲ ἡ τῆς ἐπηγγελμένης γῆς κωλύει requies promissæ terra vetat regnum calorum τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν λέγεσθαι κατάπαυσιν. dici requiem. Unde etiam addit: Licet operibus a Οθεν καὶ προστίθησι· Καίτοι τῶν ἔργων ἀπὸ κατα- constitutione mundi perfectis, a quibus requievit βολῆς κόσμου γενομένων ἐξ ὧν ἀνεπαύσατο ὁ Θεός. Deus, nihil vetuit terram quoque promissionis Οὐκ ἐκώλυσε, φησί, καὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, appellari requiem. Licet operibus. Deinde quia voκατάπαυσιν λεχθῆναι. «Καί τοι τῶν ἔργων.» Εἶτα caverat requiem (dicebatur autem Sabbati requies) ἐπειδὴ εἶπε Κατάπαυσιν, (ἐλέγετο δὲ ἡ τοῦ Σαββά- ipse illud dissolvit et ait: Jam requie operum του κατάπαυσις,) αὐτὸς ἐπιλύει αὐτό καί φησιν· facta,etiam hanc vocat requiem, terram nempe proΗδη τῆς καταπαύσεως τῶν ἔργων γενομένης, καὶ missionis. Et requievit Deus. Vides, inquit, quod ταύτην καλεῖ κατάπαυσιν, τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. duæ sint requies? Una diei septimi, in quo requie- «Καὶ κατέπαυσεν ὁ Θεός.»» Ορᾶς, φησίν, ὅτι δύο vit Deus ab operibus suis: et una terra promissioεἰσὶ καταπαύσεις; μία ἡ τῆς ἑβδόμης, ἐν ᾗ κατ- nis, de qua loquitur nunc David.Ait ergo: Quem - έπαυσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ, καὶ μία ἡ τῆς admodum prima requies non vetuit quin secunda γῆς, περὶ ἧς φησι νῦν ὁ Δαυΐδ. Ωσπερ οὖν, φησίν, ἡ vocaretur requies: it neque secunda velabit terπρώτη κατάπαυσις οὐκ ἐκώλυσε δευτέραν κατάπαυ- tiam, nempe regnum calorum. Hæc autem astruit, σιν ὀνομασθῆναι, οὕτως οὐδὲ ἡ δευτέρα κωλύσει quia dicturus est nos posse ingredi in requiem ipsius. τὴν τρίτην βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ταῦτα δὲ κατα ne audiat: Atqui illi sunt ingressi: et tandem dicit σκευάζει ότι μέλλει λέγειν· Ἡμεῖς, φησὶν, ἔχομεν aliam esse requiem. Est, inquit, tertia requies, εισελθεῖν εἰς τὴν κατάπαυσεν αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἀκούσῃ, nempe regnum calorum. Et ibidem rursus, Si Καί τοι εἰσῆλθον ἐκεῖνοι, καὶ τέλος ἔχει τὸ εἶναι ἄλ- cintroibunt in requiem meam. Ecce igitur duæ λην κατάπαυσιν. Εστι, φησί, τρίτη ἡ βασιλεία requies,inquit, una quidem qua requievit Deus ab τῶν οὐρανῶν. Καὶ ἐν τούτῳ πάλιν, Εἰ εἰσελεύ- operibus, altera vero de qua dixit David: Si σονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου. Ἰδοὺ οὖν, φησί, introibunt in requiem meam. δύο καταπαύσεις. Μία μὲν ἔνθα κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ τῶν ἔργων, ἑτέρα δὲ ἡ ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ εἰρημένη, Εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου. • Επεὶ οὖν ἀπολείπεταί τινας εἰσελθεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ οἱ πρότερον εὐαγγελισθέντες οὐκ εἰσῆλθον δι᾿ ἀπείν θειαν, πάλιν τινὰ ὁρίζει ἡμέραν σήμερον ἐν Δαυίδ λέγων μετὰ αοσοῦτον χρόνον, καθὼς εἴρηται, Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν. Εἰ γὰρ αὐτοὺς Ἰησοῦς κατέπαυσεν, οὐκ ἂν περὶ ἄλλης ἐλάλει ματὰ ταῦτα ἡμέρας. Αρα ἀπολείπεται σαββατισμὸς τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. Ὁ γὰρ εἰσελθῶν εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ, καὶ αὐτὸ κατέπαυσεν ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὥσπερ ἀπὸ τῶν ἰδίων ὁ Θεός.» Ἐπεὶ οὖν ὀφείλουσί τινες πάντως εἰσελθεῖν ἐκεῖ νοι δὲ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὴν τῆς ἐπηγγελμένης γῆς κατάπαυσιν, πάλιν ἄλλην τρίτην ὁρίζει κατάπαυσιν· Ἵνα, φησὶ, καὶ εἰς αὐτὴν εἰσέλθωσι τις νες. Οὐ γὰρ ἂν εἰ μὴ τρίτην είχε κατάπαυσιν ὁ Θεός, ἔμελλε, φησί, λέγειν· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν, ὡς πάντως οὔσης καταπαύσεως, οὗ δετ᾽ εἰσελθεῖν τοὺς μὴ σκληρύνοντας τάς καρδίας αὐτῶν. Επεί τοι γε ἀνωφελής ἂν ἦν ἡ ὑπακοὴ, μὴ οὔσης καταπαύσεως. Μηδὲ οὔσης ἀντιμισθίας. Εἶδες πως κατεσκεύασε; Μή σκληρύνητε, ἵνα, φησίν, εἰσέλθητε εἰς τὴν κατάπαυσιν. Ὁ γὰρ εἰπὼν, ὅτι ἐκεῖνοι IV, 5-10. Posteaquam igitur illud reliquum est, aliquos introire in eam, et quibus prius fuit annunliatum non introierunt propter incredulitatem,rursum quemdam præfinit diem hodiein David,dicens post tantum temporis, quemodmodum dicrum est: Hodie si vocem ejus audieritis,ne obdurelis cordla vestra. Namsi eis Jesus requiem prastitisset,nequaquam de alio posthac die locutus fuisset. Itaque relinquitur sabbatismus populo Dei. Nam qui ingressus est in requiem illius, et ipse requievit ab operibus suis, quemadmodum a suis Deus. 84 Quoniam igitur aliqui omnino debent ingredi, illi aulem ingressi non sunt in promissæ terra requiem, aliam rursum definit tertiam requiem, ut in ipsam, inquit, etiam aliqui ingrediantur.Nisi enim Deus tertiam haberet requiem, nequaquam dicturus erat: Hodie si vocem ejus audieritis, ne obduretis corda vestra: ita ut omnino sit requies in quam oporteat eos ingredi, qui non obdurant corda sua. Quandoquidem inutilis omnino esset obedientia, si non esset requies neque remuneratio. Vidisti quomodo confirmaverit? Ne obdurelis ut ingrediamini, inquit, in requiem. Siquidem dicendo quod qui obdurarunt non sunt ingressi in

requiem, innuit quod qui non obdurarint ingre- σκληρύσαντες οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὴν κατάπαυσιν, dientur.Omne namque Dei præceptum habet etiam futuram retributionom. Nam si eis Jesus requiem praestitisset. Nam si sola illa esset requics, nempe promissa terra in quam ductore Jesu ingressi sunt, nequaquam de alio per David loqueretur requietionis die, sed propterea, inquit, dici meminit dicens: Hodie, et præceptum dedit, dicens: Neobduretis:tanquam existente tertia requie in quam oporteat eos qui obedientes sunt ingredi. Itaque relinquitur sabbatismus.»Sabbatismus sive requies. Nam sabbata interpretantur requies. Relinquitur ergo tertia quædam requies quæ est regni colornm.Ipsam autem vocavitsabbatismum,a primaria requiequæeralsabbati. Populo Dei.» Fidelibus, inquit. Ει unde hoc η manifestum est? Ex eo quod David præcipit, dicens: Ne obturetis corda vestra. Neque enim hæc præciperet, si non esset sabbatismus et requies. Quænam enim esset utilitas his qui obtemperarent? neque præciperetur nobis, ne eadem faceremus cum Judais qui in deserto erant, ne similiter et nos requie privaremur. «Nam qui ingressus est.» Quoniam malis defatigati erant, nulla facta mentione de innumer's bonis quæ tunc futura sunt, ex hoc ipsos consolatur dicendo quod is qui in tertiam ingressus est requiem quæ est regni calorum, requiescit ex operibus suis, hoc est, persecutionibus, tentationibus, afflictionibus, 848 quemadmodum sane et Deus in prima requie ab operibus que fecerat requievit. Alio modo. Quoniam demons- c travit tertiam esse requiem, et quod nonnulli in ipsam ingressuri sint, ad conclusionem venit et ait: Ex his quæ dicta sunt manifestum utique est, quod sit alia quædam requies præter supradictas, el hac non quibuslibet, sed populo Dei dedicata. Vere autem Dei populus sunt hi qui in ipsum crediderunt, ejusque servant præcepta. Et ipse requievit.» hoc est, cessavit. CAPUT VI. Terror judicii juxta sermonem qui per omnes disseminatus est, et utilitas gratiæ sucerdotulis, apud eum qui humano more affectus est una nobiscum naturali condolentia. Studeamus igitur ingredi in illam requiem, ne quis per idem concidat incredulitatis erem. plum, Vivens est enim sermo Dei et efficax, et penetrabilior quovis gladio utrinque incidente, ac pertingens usque ad divisionem animæ simul ac spiritus, compagumque et medullarum, et discretor cogitationum et intentianum cordis, nec est ulla creatura quæ non manifesta sit in conspectu illius sed omnia nuda et aperta sunt oculis ejus ad quem nobis est sermo. Ubi demonstravit tertiam esse requiem, consequenter ipsos in eam ingredi adhortatur. Et bene ait: Studeamus. Neque enim sola sufficit fides ad ingrediendum in ipsam,nisi etiam adsit studiosa conversatio. «Ne quis per idem concidat exemαινίττεται ὅτι οἱ μὴ σκληρύναντες εἰσελεύσονται, Πᾶσα γὰρ ἐντολὴ Θεοῦ, ἔχει καὶ ἀντιμισθίαν ἐσομένην. «Εἰ γὰρ αὐτοὺς Ἰησοῦς κατέπαυσεν.» Εἰ γὰρ ἐκείνη μόνον ἐστὶ κατάπαυσις ἢ ἐπηγγελμένη γῆ, εἰς ἣν διὰ Ἰησοῦ εἰσῆλθον, οὐκ ἂν, φησί, περὶ ἄλ λης διὰ τοῦ Δαυΐδ ἐλάλει καταπαύσεως ἡμέρας. ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο, φησίν, ἡμέρας ἐμνήσθη, Σήμερον λέγων, καὶ ἐντολὴν ἔδωκε, Μὴσκ ληρύνητε λέγων, ὡς οὔτης τρίτης καταπαύσεως, ἐν ᾗ δεῖ τοὺς ὑποκούοντας εἰσελθεῖν· Αρα ἀπολείπεται σαββατισμός.» Σαββα τισμός, ἤγουν κατάπαυσις Σάββατα γὰρ, ἡ κατάπαυσις ερμηνεύεται. Υπολέλειπται οὖν τρίτη τις κατάπαυσις, ἡ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Σαββατισμὸν δὲ αὐ τὴν ἐκάλεσεν ἀπὸ τῆς ἀρχετύπου τῆς τοῦ Σαββατισμοῦ καταπαύσεως. «Τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ.» Τοῖς πιο στοῖς, φησί. Καὶ πόθεν τοῦτο δῆλον; ἐκ τοῦ παραγγέλλειν τὸν Δαυίδ, Μή σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν. Οὐ γὰρ εἰ μὴ ἦν σαββατισμὸς, καὶ κατάπαυ σις, ταῦτα παρήγγειλε, (ποῖον γὰρ ἦν ὄφελος τοῖς πειθομένοις;) οὐδὲ ἐκελευόμεθα τὰ αὐτὰ ποιεῖν τοῖς ἐν τῇ ἐρήμῳ Ἰουδαίοις, ἵνα μὴ ὁμοίως καὶ ἡμεῖς ἀποστερηθῶμεν τῆς καταπαύσεως, «Ὁ γὰρ εἰσελ θών.» Επειδὴ ἀπειρηκότες ἦσαν τοῖς κακοῖς, ἀφεὶς είπεῖν τὰ μυρία τότε ἐσόμενα ἀγαθὰ, ἐκ τούτου αὐτ τοὺς παραμυθεῖται ἐν τῷ λέγειν, ὅτι ὁ εἰσελθὼν εἰς την τρίτην κατάπαυσιν, τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν, ἀναπαύεται ἐκ τῶν ἔργων αὐτοῦ, τουτέστι, τῶν διωγμῶν, τῶν πειρασμῶν, τῶν θλίψεων, ὥσπερ ἀμέλει καὶ ὁ Θεὸς ἐν τῇ πρώτῃ καταπαύσει ἀνα επαύσατο ἀπὸ τῶν ἔργων ὧν ἐποίησεν. [ΦΩΤ.] Ἐπειδὴ ἀπέδειξεν ὥς ἐστι τρίτη κατέπαυσις, καὶ ὡς εἰσελεύσονταί τινες ἐν αὐτῇ, ἐπὶ τὸ συμπέρασμα ἧκε, καί φησιν· Ἐξ ὧν εἴρηται φα νερὸν ἄρα, ὅτι ἔστι τις κατάπαυσις ἄλλη παρὰ τὰς ειρημένας, καὶ αὕτη οὐ τοῖς τυχούσιν, ἀλλὰ τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ ἀφιερωμένη. Λαὸς δὲ ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ, οἱ πιστεύσαντες εἰς αὐτὸν, καὶ φυλάττοντες τὰ προστάγματα αὐτοῦ. «Καὶ αὐτὸς κατέπαυσεν, Οἱονεὶ ἀνεπαύσατο. "Αλλως «Τὸ φοβερὸν τῆς κτίσεως παρὰ τῷ λόγῳ τῷ διὰ πάντων, καὶ τὸ χρηστὸν τῆς χάριτος τῆς ἱερα τικῆς παρὰ τῷ ὁμοιοπαθήσαντι ἡμῖν άνθρω πίνως.» • Σπουδάσωμεν οὖν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν, ἵνα μὴ ἐν τῷ αὐτῷ τις υποδείγματι πέσῃ τῆς ἀπειθείας. Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ ἐνεργής, καὶ τομώτερος ὑπέρ πᾶσαν μάχαι ραν δίστομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς τε καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, καὶ κριτικὸς ενθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας, καὶ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχη λισμένα τοῖς ὀφθαρμοῖς αὐτοῦ, πρὸς ὅν ἡμῖν ὁ λόγος.» ᾿Αποδείξας εἶναι καὶ τρίτην κατάπαυσιν, λοιπὸν εἰσελθεῖν αὐτοὺς εἰς αὐτὴν προτρέπεται. Καλῶς δὲ τὸ, Σπουδάσωμεν. Οὐ γὰρ μόνον ἡ πίστις ἀρκεῖ εἰσ αγαγεῖν εἰς αὐτήν, ἂν μὴ καὶ πολιτεία χρηστή ᾖ. «ἵνα μὴ ἐν τῷ αὐτῷ τις ὑποδείγματι πίσῃ. ο Εν

' τῷ αὐτῷ τοῖς Ἰσραηλίταις. Ωσπερ γὰρ οὗτοι, φησί, plum.» Per idem, cum Israelitis. Quemadmodum τὸ πλέον ἀνύσαντες τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ ὁδοῦ, τοῦ enim hi cum majorem viæ partem in eremo emensi παντὸς ἐξέπεσον διὰ τὴν ἀπιστίαν, μή τις ἐξ ὑμῶν, essent, ab omni commodo exciderant per increduφησί, τῷ ἴσῳ τρόπῳ καὶ ὑποδείγματι, μετὰ τοσούτους litatem, 544 ne quis ex vobis æquali modo vel οὺς ὑπέμεινεν ἀγῶνας, πέσῃ, μὴ ἄχρι τέλους ἀνδρισά- exemplo post tanta quæ pertulit certamina concidat μενος. «Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ.» Δείκνυσιν ἠρέμα non agens usque ad finem viriliter. «Vivens est καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰσραὴλ τὸν Χριστὸν πεποιηκότα, οὐκ enim sermo Dei. Ostendit sensim ea quoque ἄλλον. Ζῶν γάρ ἐστι, φησί, καὶ ζήσεται εἰς αἰῶνα. Christum et non alium operatum fuisse quæ circa Ἵνα δὲ μὴ νομίσωσιν ἐκπίπτοντες καὶ παροργίζοντες filios Israel contigerunt. Nam vivens est, inquit, τὸν Χριστόν, γῆς ἀποτυγχάνειν ὥσπερ οἱ πάλαι, et vivet in sæcula.Ne autem existiment delinquenφοβερώτερον ποιεῖται τὸ πράγμα. «Καὶ τομώτερος tes, et irrilantes Christum, terra solum frustrari ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον,» Ἵνα μὴ λόγον quemadmodum veteres, terribilius addit factum. ἀκούσαντες, μηδὲν φοβερὸν ὑποπτεύσωσιν, ἐπεξ- * Et penetrabilior quovis gladio utrinque incidenηγεῖται τὸ εἰρημένον, τῶν παρ' ἡμῖν δεηθεὶς ὑποδει- 18.» Ut qui sermonem non audiebant, terribilius γμάτων. Οὐ γὰρ ἄλλως ἦν γνωσθῆναι τὸ λεγόμενον aliquid formidarent, exprimit quod dictum est, Ὑπὲρ πᾶσαν, φησί, μάχαιραν δίστομον. • Kat adaptans exempla quæ apud nos sunt: neque enim διικνούμενος ἄχρι μερισμού ψυχῆς τε καὶ πνεύμα- alio modo posset intelligi quod dicitur, Quovis τος.» Ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος ἐν προσφόρῳ χωρίῳ gladio utrinque incidente. «Ac pertingens usque καὶ οὕτως ἐδέξατο τύ, Διικνούμενος ἄχρι μερισμού ad divisionem animæ simul ac spiritus» Beatus ψυχῆς τε καὶ πνεύματος· Τὸ περὶ τοῦ Θεοῦ κήρυγμα Cyrillus certo quodam loco ita quoque accepit διαιρεῖ, φησὶ, καὶ μερίζει τὰ τῆς ψυχῆς μέρη, δε- Pertingens usque ad divisionem animæ simul ac κτικὴν ποιῶν καὶ χωρητικὴν τῶν ἀκουομένων. Η spiritus: Prædicatio, inquit, de Deo dividitac seὅτι καὶ αὐτῶν καθικνείται, φησί, τῶν ἀσωμάτων, καὶ parat animæ partes, amplam eam reddens et capaψυχὴν κολάζει. Η ὅτι μερισμὸν ἐργάζεται ψυχῆς cem eorum quæ audiuntur. Aut quod ad ipsa καὶ πνεύματος. Ο ἐστι φοβερόν. - Αλλως. [01- quoque incorporea pertingat, et animam puniat, ΚΟΥΜΕΝΙΟΥ.] Τὴν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀπειλουμένην aut quod divisionem operetur animæ ac spiritus, διχοτομίαν οἱ Πατέρες ἐξέδωκαν, τὴν τελείαν τοῦ quod tremendum est, — alio modo. Divisionem ἁγίου Πνεύματος ἐγκατάλειψιν. Ἡγοῦμαι οὖν νῦν quam Evangelia comminantur, intellexerunt Patres τοῦτο εἰρῆσθαι, ὅτι χωρισμὸν ἐργάζεται τοῦ ἁγίου perfectam Spiritus sancti desertionem. Arbitror Πνεύματος, καὶ ἀφαιρεῖται αὐτὸ ἀπὸ τῆς ψυχῆς. Οἱ igitur hoc nunc dietum esse, quod separationem γενομένου, πάντα λοιπὸν ἕψεται τὰ ἀγαθά. ο 'Αρ- Coperetur Spiritus sancti, ipsumque ab anima anμῶν τε καὶ μυελῶν.» Εἰπὼν τὰ ἀσώματα, εἶπε καὶ ferat, quo facto omnia deinceps sequentur et aufe τὰ σωματικά, «Καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων, ο Δια- rentur bona. • Compagnumque et medullarum.» κρῖναι καὶ ἀνακρῖναι ἰσχύων καὶ τὰς ἐνθυμήσεις, Ubi incorporea dixisset, etiam corporea retulit. φησὶν, αὐτὰς καὶ τὰς ἀφανεῖς ἐννοίας τῆς καρ. Et discretor cogitationum.» Discernere ac diδίας. • Καὶ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐ- judicare potens ipsas quoque cogitationes et invi τοῦ.» Τί δὲ λέγω, φησίν, ἀνθρώπους; Οὐδὲ ἄλλη sibiles cordis notitias. «Nec est ulla creatura quæ μὲν οὖν κτίσις διαλαθεῖν ἢ κρυβῆναι ἰσχύει ἀπὸ τοῦ non manifesta sit in conspectu illius» Quid autem ἀκοιμήτου ἐκείνου ὀφθαλμοῦ, κἂν ἀγγέλους, φησίν, dico homines, inquit? Nec alia quavis creatura εἴπῃς, κἂν Χερουβείμ, κἂν Σεραφείμ. • Πάντα γυ- latere aut occultari potest ab illo pervigili oculo, μνά.» Οὐδέν ἐστι, φησίν, ὃ λαθεῖν δύναται τὴν sive angelos dicas, sive Cherubim, sive Seraphim. ἐποπτικὴν δύναμιν τοῦ Χριστοῦ. Πάντα γυμνά παρ' «Omnia nuda.» Nihil est quod latere possit insαὐτῷ, καὶ οὐδενὶ προκαλύμματι ἢ προσωπείῳ τις pectivam Christi potentiam. Omnia nuda sunt ἑαυτὸν ὑποκλέψαι δύναται τῶν ὀφθαλμῶν ἐκείνων. apud ipsum, nulloque tegumento aut persona Τετραχηλισμένα δέ φησι τὰ γυμνά, ἀπὸ μετα- potest quispiam seipsum occultare ab illis oculis. φορᾶς τῶν προβάτων τῶν ἐκ τοῦ τραχήλου ήρτης " τετραχηλισμένα autem dicit nuda, a metaphora μένων καὶ γεγυμνωμένων τῆς δορᾶς· Η τὸ Τετρα- 343 ovium quæ a collo excoriata su nt et pelle χηλισμένα, ἀντὶ τοῦ Κάτω κύπτοντα, καὶ τὸν τρά- nudatæ. Aut τετραχηλισμένα hoc est, deorsum χηλον ἐπικλίνοντα, διὰ τὸ μὴ ἰσχύειν ἀτενίσαι τῇ δόξῃ prospectantia et collo inclinata, eo quod non posἐκείνῃ τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ὑμῶν Ἰησοῦ, «Πρὸς ὃν sint in illam intendere gloriam judicis et Dei nostri ὑμῖν ὁ λόγος.» Αὐτῷ, φησίν, ἔχομεν δοῦναι εὐθύνας Jesu Christi. «Ad quem nobis est sermo.» Ipsi, τῶν πεπραγμένων, καὶ πρὸς αὐτὸν ἔχομεν τὴν ἀπολογίαν inquit, debemus actorum reddere rationem, et πρὸς ὃν καὶ ὁ λόγος. apud ipsum respondere debemus, ad quem etiam sermo nobis sst. • Εχοντες οὖν ἀρχιερέα μέγαν διεληλυθότα τοὺς οὐρανούς, Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, κρατῶμεν τῆς ὁμολογίας. Οὐ γὰρ ἔχομεν ἀρχιερέα μή δυνάμενον συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν, πεπειραμένον δὲ κατὰ πάντα καθ᾽ ὁμοιότητα χωIV, 14-16. Habentes igitur pontificem magnum, qui penetravit calos Jesum Filium Dei, teneamus professionem. Non enim habemus pontificem qui non possit compali infrmliatibus nostris,sed tentatum per omnia juxta similitudinem absque peccato. "

ŒECUMENII TRICCÆ EPISCOPT Accedamus igitur cum faucia'adthronum gratis; ρὶς ἁμαρτίας. Προσερχώμεθα συν μετά παρρησίας κα ut consequamur misericordiam, et gratiam inveniamus ad opportunum auxilium. θρόνῳ τῆς χάριτος, ἵνα λάβωμεν ἔλέον, καὶ χάριν εν ρωμεν εἰς εὔκαιραν βοήθειαν. ο Ne ergo subjiciamur tremendis illis pœnis,cum ἵνα οὖν μὴ ὑποπέσωμεν τοις φοβεραῖς ἐκείναις· habeamus magnumn pontificem, teneamus profes- εὐθύναις. ἔχοντες μέγαν ἀρχιερέα, κρατῶμεν τῆς sionem,hoc est, ne relinquamus fidem quæ in ipsum ὁμολογίας, τουτέστι μὴ ἐάσωμεν τὴν εἰς αὐτὸν est, sed semel acceptam astringamus ipsam apud πίστιν, ἀλλὰ ἅπαξ λαβόντες, ἀποσφίγξωμεν αὐτὴν nosipsos. Quid est aulem, Qui penetravit coelos? παρ' ἑαυτοῖς. Τί δέ ἐστι, Διεληλυθήτα τοὺς οὐρανούς; Non est, inquit, qualis Moses qui non potuit ter- Οὐχ ὥσπερ, φησί, μὴ ἰσχύσας Μωσῆς εἰσελθεῖν εἰς ram promissionis ingredi, neque populum intro- τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, οὐδὲ τὸν λαὸν εἰσήγαγεν, duxit, sed Christus etiam caelos peneravit, et in ἀλλ' ὁ Χριστὸς καὶ διῆλθε τοὺς οὐρανούς, καὶ ἐκάθιPaterno sedit throno: itaque potest nos quoque σεν ἐπὶ τὸν Πατρικόν θρόνον. Τοιγαροῦν καὶ introducere. Pontificem autem vocat, eo quod sei ἡμᾶς ἰσχύει εἰσαγαγεῖν. ᾿Αρχιερέα δὲ αὐτὸν καλεῖ, psum victimam obtulerit Deo Patri. Nam pro po- διὰ τὸ ουσίαν ἑαυτὸν προσενέγκαι ὑπὲρ ἡμῶν τῷ pulo offerre hostias, proprium est sacerdoti. Non Πατρί. Τὸ γὰρ προσφέρειν ὑπὲρ λαοῦ θυσίας, ἴδιον enim habemus pontificem • Teneamus ergo pro- ἱερέως. «Οὐ γὰρ ἔχωμεν ἀρχιερέα. • Κρατῶμεν οὖν fessionem ac fidem in ipsum: neque enim talem τὴν εἰς αὐτὸν ὁμολογίαν καὶ πίστιν. Οὐ γὰρ τοιοῦ habemus pontificem qui non noverit affici sensu τον ἔχομεν, φησίν, ἀρχιερέα, ὃς οὐκ οἶδε συμπαθῆσαι infirmitatum nostrarum. Novit,inquit,quod propter ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν. οἶδε, φησὶν, ὅτι διὰ τοὺς πολanulas afflictiones deficiatis et imbecilles sitis: po- λοὺς πειρασμοὺς ἐκλέλυσθε καὶ ἠσθενήκατε, δύναται test ergo ignoscere. Tentatus est enim et afflictus οὖν συγγινώσκειν. Πεπείρεται γάρ, φησί, κατὰ πάντα per omnia sicut et nos persecutionem passus est ὥσπερ ἡμεῖς, καὶ ἐδιώχθη καὶ ἐσκώφθη καὶ ἐνεπτύ et illusus ac consputus, tandemque etiam cruci σθη· τέλος δὲ καὶ ἐσταυρώθη, Αὐτὸς δὲ ταῦτα παθών, fixus est. Ipse vero cum hæc passus sit, peccatum φησὶν, ἁμαρτίαν οὐκ εἰργάσατο. Τοῦτο δὲ εἰπὼν δηλοί, non fecit. Hæc autem dicens significat eos in pec- αὐτοὺς εἰς ἁμαρτίαν ἐμπίπτοντας ἐκ τῶν πειρασμών catum incidisse ex afflictionibus, eo quod nimium τῷ ἄγαν ἐκλελύσθαι καὶ ἠσθενηκέναι. Διχόθεν δὲ enervati sint et infrmati. Duplici autem medio pro- κατασκευάζει ὅτι συμπαθήσει ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν· bal s4 quod afficiatur sensu infirmitatum no- καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον, ὅτι μέγας ἐστὶ καὶ δυνατός, strarum. Uno quidem modo, quia magnus est et ὡς Υἱὸς Θεοῦ καὶ Θεός· καθ᾿ ἕτερον δὲ, ὅτι καὶ αὐτὸς potens, tanquam Filius Dei et Deus: altero vero, G ὡς ἄνθρωπος ἔπαθε, καὶ πεῖραν ἔχει τῶν θλίψεων καὶ quia et ipse tanquam homo passus est, et afflictio- τῆς κατὰ σάρκα ἀσθενείας, καὶ δι᾿ ἄμφω ταῦτα πάν num habet experientiam, et ejus quæ carnem con- τως συμπαθής ἔσται ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν. • Χωρίς sequitur imbecillitatis.Et propter horum utrumqne ἁμαρτίας. • Ότι οὐχ ἁμαρτιῶν ἐτίννυε δίκην ταῦτα, omnino afficietur sensu infirmitatum nostrarum. φησί, πάσχων. «Προσερχώμεθα οὖν μετὰ παῤῥη • Absque peccato.» Dicit quod cum hæc patitur, σίας. «Προσέλθωμεν, φησί, τῷ Πατρῴῳ αὐτοῦ θρό non penalat poenas peccatorum. Accedamus igitur v, ἔνθα κεκάθικε, «Μετὰ παῤῥησίας.» Μετὰ παῤῥηcum fiducia.» Accedamus, inquit, ad Paternum σίας δὲ, ἢ μηδὲν πρὸς τὴν πίστιν διστάζοντες, ἢ ipsius thronum, in quo sedet. Cum fiducia, aut ότι νενίκηκε τὸν κόσμον. Δῆλον οὖν ὅτι νικήσει καὶ nihil in fide hesitantes, aut quia vicit mundum. τοὺς νῦν ἡμᾶς θλίβοντας. Η ὅτι οὐκ ἔστι νῦν ὁ θρό Manifestum ergo est quod etiam hos devincet qui voς, θρόνος κρίσεως, ἀλλὰ χάριτος. Πρόσελθε οὖν, nunc affigunt nos. Aut quia thronus nunc non est κν ἁμαρτωλὸς ἦς. «Τῷ θρόνῳ τῆς χάριτος, ο θρό thronus judicii,sed gratiæ: accede ergo etiam si vov χάριτος, τὸν θρόνον τὸν βασιλικόν φησιν. Περὶ οὐ peccator sis. «Ad thronum gratiæ.» Thronum gra- φησιν ὁ Δαυτό· «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου tiæ dicit thronum regium, de quo ait David: ἐκ δεξιών μου, ο θρόνος γὰρ χάριτός ἐστιν, οὐ θρά • Dixit Dominus Domino meo. Sede a dextris νος κρίσεως νῦν. Διὰ τοῦτο, Μετὰ παῤῥησίας, ο Iva meis s. Thronus enim nunc thronus gratis est λάβωμεν ἔλεον καὶ χάριν εὕρωμεν εἰς εὔκαιρον non judicii. Propterea, Cum fiducia, inquit. «Ui βοήθειαν.» Καλῶς δὲ εἶπεν, Εὔκαιρον βοήθειαν. consequamur misericordiam, et gratiam invenia Ἂν νῦν προσέρχε, φησί, λήψη χάριν καὶ ἔλεον. mus ad opportunam auxilium. Recte autem dicit: Ευκαίρως γὰρ προσέρχῃ. Αν δὲ τότε προσέλθῃς, οὐκ Opportunum auxilium. Si nunc, inquit, accedis, ἔτι. "Ακαιρος γὰρ ἡ πρόσοδος. Όταν γὰρ ἡ συντέλεια, gratiam accipies et misericordiam: oppor:une τότε ἐγείρεται εἰς κρίσιν. • Εἰς εὔκαιρον βοήθειαν. enim accedis; si vero tunc accesseris, non ita, Νῦν γὰρ ὁ προσιών λαμβάνει ἔλεον καὶ χάριν. Εὔ erit enim intempestivus accessus. Ubi enim fuerit καιρος γὰρ νῦν καὶ ἐπιτηδεία ἡ πρόσοδος, καὶ ἡ τῆς consummatio, tunc exsurget in judicium. «Ad op- βοηθείας αἴτησις. Ὡς ἥ γε ἐν τῇ κρίσει ἐπὶ βοηθείᾳ portunum auxilium.» Nam qui nunc accedit, mi- πρόσοδος, ἄκαιρος. Εκεῖ γὰρ οὐκ ἔτι κατὰ χάν sericordiam accipit et gratiam, quia opportunus et ριν παρέξει την βοήθειαν ὥσπερ νῦν, ἀλλὰ κατὰ conveniens est nunc accessus et petitio auxilii: κρίσιν. quemadmodum in judicio accessus adauxilium,importunus.Tunc enim non præstabitauxilium ex gratia sicut nunc, sed judicium. a

COMMENT. INHEPIST. AD HEBR. · «Πᾶς γὰρ ἀρχιερεὺς ἐξ ἀνθρώπων λαμβανόμενος Α. V, 1-6. Omnis enim pontifer quiex hominibus ὑπὲρ ἀνθρώπων καθίσταται τὰ πρὸς τὸν Θεὸν, assumitur, pro hominibus constituitur in his Ένα προσφέρει δωρα τε καὶ θυσίας ὑπὲρ ἁμαρτιῶν qua ad Deum sunt, ut offerat donaria et victi μετριοπαθείν δυνάμενος τοῖς ἀγνοοῦσι καὶ πλα- mas pro peccatis, qui plucibilis esse possit ignoνωμένοις. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς περίκειται ἀσθένειαν. rantibus et errantibus, qunndoquidem et ipse Καὶ διὰ ταύτην ὀφείλει, καθώς περὶ τοῦ λαοῦ, οὗ circnmdatus est infirmitate. Et propter hanc deτους καὶ περὶ ἑαυτοῦ προσφέρειν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν. bel, quemadmodum pro populo, ita et pro seipso Καὶ οὐχ ἑαυτῷ τις λαμβάνει την τιμήν, ἀλλὰ και οfcrre pro peccatis. Et nemo sibiipsi usurpat hom λούμενος ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ, καθόπερ καὶ Ααρών. Οὕτως norem, sed qui vocatur a Der, sicut et Aaron. · καὶ ὁ Χριστός, οὐκ ἑαυτὸν ἐδόξασε γενηθῆναι άρ- Ιta et Christus non semetipsum glorificavit ut χιερέα, ἀλλ᾽ ὁ λαλήσας πρὸς αὐτὸν, Υιός μου εἶ pontifex fieret: sed is qui dixerat illi: 347 Fiσύ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε. Καθὼς καὶ ἐν ἑτές lius meus es tu, ego hodie genui le. sicut et alibi ρῳ λέγει· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν dicit: Tu es sacerdos in aternum secundum orΜελχισεδέκ.» dinem Melchisedech. Θέλει ἐνταῦθα δείξαι, ὅτι μείζων ἡ Νέα Διαθήκη της Vult hic ostendere, Novum Testamentum præsianΠαλαιᾶς. Καὶ τοῦτο ποιεῖ τέως, ὡς ἀπὸ τῶν ἱερέων tius esse Veteri: et hoc interim facit, velut inducta τὴν σύκρισιν εἰσάγων. Ὅτι ἐκείνη μὲν, ἀνθρώπους a sacerdotibus comparatione, quod illud quidem εἶχεν ἱερέας, αὕτη δὲ τὸν Χριστόν. «Ἐξ ἀνθρώπων homines habuit sacerdotes, hoc autem Christum. λαμβανόμενον.» Τουτέστι, προβαλλόμενον. Εἰ δὲ ὁ «Qui ex hominibus assumitur.» Hoc est, designaἐξ ἀνθρώπων λαμβανόμενος μετριοπαθεί ταῖς ἁγνο- tur et creatur. Si autem is qui ex hominibus assuοῦσι καὶ πλανωμένοις, πόσῳ μᾶλλον ὁ μετὰ τοῦ mitur, placibilis est ignorantibus et errantibus: ἄνθρωπος εἶναι καὶ Θεὸς ὢν μετριοπαθήσει και quanto magis is qui et homo simul est et Deus, χεῖρα ὀρέξει τοῖς ἀγνοοῦσι καὶ πλανωμένοις; Εἰ δ' placibilis erit, manumque porriget ignorantibus et οὕτως νοηθείη, καὶ τὸ, Λαμβανόμενος, ετοιμότερον errantibus? Quod si ita intelligatur, promptius erit ἐκληφθήσεται ἀντὶ τοῦ, Αφοριζόμενος. Εἷς ὢν τῶν ul, Assumi capiatur pro Segregari. Cum unus esset ἀνθρώπων, καὶ ἐξ αὐτῶν εἰς ἱερέα λαμβανόμενος, hominum, ex ipsis in sacerdotem assumptus est. φησίν. ο Ὑπὲρ ἀνθρώπων καθίσταται εἰς τὰ πρὸς «Pro hominibus constituitur in his quæ ad Deum τὸν Θεόν. • Ἐξ ἀνθρώπων, φησί, προβαλλόμενος sunt.» Ex hominibus, inquit, creatus, pro iis qui ὑπὲρ τῶν προβαλλομένων ἀνθρώπων γίνεται ἐν τοῖς ipsum crearunt hominibns statuitur, in his quæ ad εἰς Θεὸν ἀνήκουσι πράγμασι. Ποῖα δὲ τὰ εἰς Deum pertinent. Quænam sint autem res ad Deum Θεὸν ἀνήκοντα πράγματα, αὐτός φησίν, ἵνα pertinentes, ipse dicit: Ul offerat donaria et victi προσφέρῃ δώρα καὶ θυσίας ὑπὲρ τῶν τοῦ λαοῦ mas pro peccatis populi • Placabilis esse.» Sive ἁμαρτημάτων. «Μετριοπαθείν.» Ηγων συμπαθείν. sensu affici. «Et errantibus,» sive seductis ex po- • Καὶ πλανωμένοις,» ἐκ τοῦ λαοῦ. • Περίκειται pulo. «Circumdatus est infirmitate. > In hoc euim ἀσθένειαν. Μόνον γὰρ τούτῳ διαφέρει τοῦ λαοῦ ὁ solo differt ac praestantior est sacerdos populo, ἱερεὺς ἐν τῷ μετριοπαθεῖν καὶ συγγινώσκειν τοῖς quod placabilis sit et ignoscat errantibus. quandoπλανωμένοις, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς, φησί, περίκειται quidem et ipse, inquit,circumdatus est infirmitate, ἀσθένειαν, τουτέστιν, ἁμαρτίας, ἢ θλίψεις καὶ πει- hoc est, peccatis aut afflictionibus. Sed quod subρασμούς. ᾿Αλλὰ τὸ, Περὶ ἁμαρτιῶν, εἰπών, σαφῶς ditur: Pro peccatis, manifeste significavit quod ἐδήλωσεν ὅτι ἀσθένειαν τὴν ἁμαρτίαν εκάλεσεν. infrmitatem v: caverit peccatum. «El propter «Καὶ διὰ ταύτην ὀφείλει.» Επειδὴ καὶ αὐτὸς, φη- hanc debet.. Quoniam et ipse, inquit, peccato est σὶν, ὑπὸ ἁμαρτίας ἐστὶ, καὶ ὀφείλει την προσφοράν obnoxius, debet omnem facere oblationem et pro κοινὴν ποιεῖσθαι ὑπέρ τε τῶν ἰδίων καὶ τῶν τοῦ λαου suis et pro populi peccatis. «Offerre pro peccatis.» ἁμαρτημάτων. Προσφέρειν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν. Τὴν Hestiam, inquit, pro peccatis. • Et nemo sibiipsi περὶ ἁμαρτιῶν, φησί, θυσίαν. ο Καὶ οὐχ ἑαυτῷ τις usurpat.» Aliud ponit sacerdotis indicium, quod λαμβάνει.» Ετερον λέγει γνώρισμα ἱερέως, τὸ μὴ που per seipsum assilial quis ad sacerdotii honoἑαυτῷ ἐκπηδῶν πρὸς τὴν τῆς ἱερωσύνης τιμήν, rem. Quod dicens, innuit quoque sacerdotes JuΌπερ καὶ αἰνιττόμενος εἶπε τοὺς ἱερέας τοὺς τότε deorum qui tunc erant, non esse virtute sacerdotes, τῶν Ἰουδαίων, μὴ ὄντας τῇ δυνάμει ἱερέας, διὰ τὸ eo quod assilirent et venale haberent sacerdotium. αὐτοὺς ἐπιπηδῶν καὶ ὤνιον πεποιηκέναι τὴν ἱερων «Sicut et Aaron.» Frequenter enim Aaron electus σύνην. • Καθάπερ καὶ ᾿Ααρών.» Πολλαχού γὰρ ὁ est a Deo,et per virgam quæ fronduit, et per ignem Δαρὼν ἐχειροτονήθη ὑπὸ Θεοῦ, ἐπί τε της βλαστη- qui consumpsit eos qui assiliebant ad sacerdoσάσης ῥάβδου, καὶ ἐπὶ τοῦ πυρὸς τοῦ ἀναλώσαντος tium. elta et Christus non semetipsum glorificavit τοὺς ἐπιπηδώντας τῇ ἱερωσύνῃ.» οὕτως καὶ ὁ Χρι- ut pontifex fieret.» Interim hoc etiam ait: Christus στὸς οὐχ ἑαυτὸν ἐδόξασε γενηθῆναι ἀρχιερέα, ο Τέως summus pontifex est, ses quia non a seipso ad καὶ ταῦτό φησιν· Πρῶτος ἀρχιερεὺς ὁ Χριστὸς, ὅτι sacerdoltum accessit, sed a Patre electus est. Maμὴ ἀφ' ἑαυτοῦ εἰς τὴν ἱερωσύνην εἰσῆλθεν, ἀλλ᾽ nifestis itaque verbis ostendens ipsum esse sacer ἀπὸ τοῦ Πατρὸς κεχειροτονημένος. Δεικνύων οὖν datem juxta sacerdotum consuetudinem, in reliἐν φανεροῖς ἰδιώμασιν ὄντα αὐτὸν ἱερέα κατά την quis preponit. illum, quantum Deus hominibus

" excelsior esse debuit. «Sed is qui dixerat illi.» τῶν ἱερέων συνήθειαν, ἐν τοῖς ἄλλοις ὑπερτίθησι καθ Cum hoc, inquit, illi diceret Dcus, creavit ipsum sacerdotem. Sicut et alibi dicit.» Conjunctio και, id est, et, interponitur tanquarn ad enarrationis consecutionem. Secundum ordinem Melchisedec.» Hic primus hostiam sine sanguine Deo obtulit, nempe panem et vinum. Aut quia etiam Christus sine sanguine costiam obtulit, deinde postmodum suum ipsius etiam corpus: propterea ergo apte dictum est Christum esse sacerdotem secundum ordindm Melchisedech. - Quia non oleo unctus est Melchisedech ad sacerdotium, quem admodum Aaron, et quia non obtulit hostias per sanguinem, et quia gentium sacerdos erat, et quia per panem et vinum benedixit Abraham. Significat sermo, quod licet Christus non obtulerit incruentam hostiam (siquidem suum ipsius corpus obtulit), attamen qui ab ipso fungentur sacerdotio, quorum Deus pontifex esse dignatus est, sine sanguine offerrent: nam hoc siguifcat: In æternum. Neque enim de ea quæ semel a Deo facta est oblatio et hostia dixisset: In æternum; sed respiciens ad praesentes sacrificos, per quos medios Christus sacrificat et sacrificatur: qui eliam in mystica cœna modum illis tradidit hujusmodi sacrificii. V, 7-10. Qui in diebus carnis suae, cum et precationes et supplicationes apud illum qui poterat ipsum a morte servare cum clamore valido et la crymis obtulisset, et exauditus esset pro sua reverentia,tametsi Filius erat,didicit ex his qua pas- c sus est obedientiam: ac perfectus redditus, fuit omnibus qui sibi obdierunt causa salutis æternæ, cognominatus a Deo pontifex secundum ordinem Melchisedec. «Qui in diebus carnis snæ.» Non propterea dixit dies carnis, quibus Dominus super terram visibiliter vivecat, quasi nunc carnem ipsam reliquisset: Absit! habet enim eam quanquam incorruptibi. lem: 349 sed dies dicit carnis, hoc est, dies quibus vita sua quæ erat in carne vixit όσον ὑπερέχειν ὤφειλε Θεὸς ἀνθρώπων, ο 'Αλλ' ὁ λαλήσας πρὸς αὐτόν.» Ὁ τοῦτο, φησίν, εἰρηκώς πρὸς αὐτὸν Θεὸς, ἐχειροτόνησεν αὐτὸν ἱερέα, «Καθα ὡς καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει.» Τό, Καί, ὡς πρὸς τὴν ἀκολουθίαν τῆς Ἑρμηνείας παρέλκεται, «Κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. • Οὗτος πρῶτος ἀναίμακτον θυ σίαν προσήνεγκε τῷ Θεῷ, ἄρτον καὶ οἶνον. — (ΦΩΤ.] Η ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς ἀναίμακτον θυσίαν προσήνεγκεν, εθ᾽ ὕστερον καὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα. Διὰ τοῦτο οὖν ἀναλόγως εἴρηται ἱερέα εἶναι τὸν Χριστὸν, κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. [ΑΘΑΝ.] Ὅτι οὐ δι' ἐλαίου εἰς ἱερωσύνην ἐχρίσθη ὁ Μελχισεδέκ, ὡς Ααρών, καὶ ὅτι οὐ τὰς δι' αἱμάτων προσήγαγε θυσίας, καὶ ὅτι τῶν ἐθνῶν ἦν ἀρχιερεὺς, καὶ ὅτι δι᾽ ἄρτου καὶ οἴνου η λόγηγε τὸν ᾿Αβράαμ. - [ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΟΥ.] Δηλοῦντος τοῦ λόγου, ὅτι εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἀναίμακτον προσήγαγε θυσίαν, (προσήγαγε γὰρ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα,) ἀλλ' οἴ γε ἀπ᾿ αὐτοῦ ἱερεῖς ὧν Θεὸς καὶ ἀρχιερεὺς ἀξιοῖ εἶναι ἀναίμακτον προσοίσουσι. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ, τὸ, Εἰς τὸν αἰῶνα. Οὐ γὰρ τὴν πρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Θεοῦ θυσίαν και προσφορὰν εἶπεν ἂν, εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλ᾽ ἀφορῶν εἰς τοὺς νῦν ἱερουργοὺς δι' ὧν μέτων Χριστὸς ἱερουργεῖ καὶ ἱερουργεῖται, ὁ καὶ παραδοὺς αὐτοῖς ἐν τῷ μυστικῷ δείπτῳ τὸν τρόπον τῆς τοιαύτης ἱερουργίας. «Ος ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, δεήσεις τε καὶ ἱκετηρίας πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτ τὸν ἐκ θανάτου μετὰ κραυγῆς ἰσχυρᾶς καὶ δικρύων προσενέγκας καὶ εἰσακουσθεὶς ἀπὸ τῆς εὐλαβείας, καίπερ ὢν Υἱός, ἔμαθεν ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε, τὴν ὑπακοήν. Καὶ τελειωθείς, ἐγένετο τοῖς ὑπ ακούουσιν αὐτῷ πᾶσιν οἴτιος σωτηρίας αἰωνίου, προσαγορευθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερεὺς, κατὰ τὴν τάξιν Μελ χισεδέκ.» • Ὃς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ. • Οὐ διὰ τοῦτο εἶπεν ἡμέρας σαρκὸς, τὰς ὅταν ἦν ὁ Κύριος ἐπὶ γῆς αἰσθητῶς, ὡς νῦν ἀποθεμένου αὐτοῦ τὴν σάρκα. Απαγε! ἔχει γὰρ αὐτὴν, εἰ καὶ ἄφθαρτον. 'Αλλ' ἡμέρας φησὶ σαρκὸς, οἷον τὰς ἐν τῇ σαρκικῇ ζωῇ αὐτοῦ ἡμέρας. * Precationes et supplicationes.» Non solum «Δεήσεις καὶ ἱκετηρίας.» Οὐ μόνον δεήσεις καὶ precationes et supplicationes, verumetiam eum εκετηρίας, ἀλλὰ καὶ μετὰ κραυγῆς καὶ δακρύων clamore et lacrymis obtulit. Hoc autem dixit προσέφερε. Τοῦτο δὲ συγκαταβαίνων αὐτοῖς ὁ Παῦ Paulus sese ad captura illorum demittendo. «Εt λος είπε, «Καὶ εἰσακουσθείς,» Τοσούτον, φησίν, εἰσε exauditus esset. In tantum exauditus est, ut etiam ηκούσθη, ὅτι καὶ ἀνέστη. Τοῦτο δὲ εἶπε διὰ τὴν resurrexit: hoc aulem dixlt propter imbecillata- ἀσθένειαν τῶν ἀκουόντων, οὔπω μεγάλας ἐχόντων tem auditorum, qui magnificam de Christo opi- περὶ Χριστοῦ δόξας. «᾿Απὸ τῆς εὐλαβείας.» Οὐ του nionem nondum conceperant. «Pro sua reveren- σοῦτον, φησί, χάριτι τοῦ Πατρὸς, ὅσον ἀπὸ τῆς οἰκείας tia. › Non tantum, inquit, ex gratia Patris auditus εὐλαβείας ἠκούσθη. Τοσαύτη γὰρ ἦν αὐτοῦ, φησίν, est quantum ob propriam reverantiam. Tanta enim ἡ εὐλάβεια, ὅτι καὶ ἠδέσθη αὐτὸν ὁ Πατήρ. Τῶν δὲ eral ipsius reverentia, inquit, ut Pater quoque ταπεινῶν τούτων ῥημάτων δύο αἴτια· ἥ τε σὰρξ, καὶ ipsum fuerit reveritus. Horum autem verborum ἡ ἀσθένεια τῶν ἀκουόντων. «Καίπερ ὢν Υἱός, ἔμπε humilium duplex est causa, caro nempe et imbe- θεν ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε. ο Τοσοῦτον, φησίν, ὑπήκουσεν, cillitas auditorum. «Tametsi Filius erat, didicit ex (υπήκουσε δὲ, ὡς πρέπει Υἱὸν Πατρι, ὅτι μετὰ τὸ his quæ passus est.» Adeo, inquit, obediens fuit ἐνανθρωπῆσαι, καὶ σταυρὸν καὶ θάνατον ὑπέμεινεν. (obedivit autem sicut decet Filium Patri,) ut post- «Εμαθεν δὲ ἀφ᾽ ὧν ἔπαθεν, ο Ηδει μὲν, φησί, τίς ὁ quam incarnatus est, etiam crucem ad mortem θάνατος, Θεὸς ὤν. Τί γὰρ λέληθε Θεόν; 'Αλλὰ καὶ ἐξ ὧν sustinuerit. «Didicit autem ex his quæ passus est.» ἔπαθεν, ἔμαθεν. Οὐ μόνον, φησὶ, καθὸ ἦν Θεὸς, ἀλλὰ

" · Noverat quidem quid esset mors, cum Deus esset: quid enim Deum latere potest? Altamen didicit ex bis quæ passus est. Non solum quatenus Deus erat, verumetiam quatenus erat homo,experientia didicit mortem. — Alio modo. Duo quidem hic maxime quæruntur: unum quidem, quomodo dicat quod exauditus sit. Atqui orabat ut mortem evaderet: ipse autem non evasit, nam crucifixus est et mortuus. Alterum vero, pro qua reverentia dicat eum exauditum. Et tertium, cui conjungendum est, Tametsi Filius erat: an præcedentibus, puta, Exauditus est pro sua reverentia: an sequentibus, ut sit sensus: Tametsi Filius erat, dtdicit ex his quæ passus est obedientiam: est enim diversitas inter ista non parva. Verum ad primum quidem dicimus precationem non simplicem fuisse, sed quodammodo duplicem: una quidem devitando mortem, altera vero expetendo mortem. Ait enim in ipsa oratione et precatione: • Attamen non mea voluntas, sed tua fiat 36., Et hoc mauifestius signifcans Joannes, ait Filium petiisse: Pater glorifica Filium tuum, ut et Filius tuus glorificet te 27.» tanquam significans nominasse crucem ac mortem gloriam. Recte itaque ait divus Paulus: Exauditus est. Quod autem dicitur. Pro sua reverentia, propemodum ex his quæ jam dicta sunt declaratum est. 650 Duas enim diximus petitiones: unam quidem qua devitaret mortem, alteram vero qua acceptaret. Hæc quidem magnæ revera erant reverentiæ, qua dicebat: Allamen non mea voluntas, sed tua fiat. Exauditus est ergo Christus non ex ea parte qua refugiebat, sed qua reverebatur: hoc est, illa petitio ipsius contigit non quæ devitationem, sed quæ reverentiam concernebat. Ideo ait: Ac perfectus redditus: hoc est, per afflictiones et crucem ac mortem perfectus a nobis cognitus et supra modum bonus ac humanus. Hoc autem superius quoque indicavit, dicens: Precationes et supplicationes, petitionem gem.nam designans. Præterea etiam cum dixisset: Precationes et supplicationes, non addit: Ad evadendum mortem, sed, Apud illum qui poterat ipsum a morte servare. Idque recto admodum et sapienter addit: utquando intellexeris ipsum crucifixum ac sepultum, ne Patris impotentia idipsum existimes eum pertulisse, sed quod communis erat veluntas,ut Christus hæc pro mundi salute pateretur. Potest autem. et hoc dictum esse propter resurrectionem. Frequenter enim humiliora loquens divus Paulus, ait Palrem resurrexisse Christum. Resuscitans itaque ipsum, a morte liberavit ac servavit. Et hac quidem meo judicio ita se habet. Quod autem dicitur: Tametsi Filius erat,si quis per hyperbaton accipiat (porro hujus usus divo Paulo frequens est), hujus intel lectus absque ulla violentia deducetur, hoc est: Qui in diebus carnis sum, tametsi erat Filius, precaliones ac supplicationes, ete., hoc est, Quanκαὶ καθὸ ἦν ἄνθρωπος, πείρα μαθὼν τὸν θάνατον. Αλλο. [ΦΩΤ.] Δύο ζητεῖται μάλιστα ἐνταῦθα, ἓν μὲν, πῶς φησιν, ὅτι εἰσηκούσθη, καίτοι αὐτὸς μὲν παρελθεῖν ἐδεῖτο τὸν θάνατον, ὁ δὲ οὐ παρῆλθε. Καὶ γὰρ ἐσταυρώθη καὶ ἀπέθανε. Δεύτερον δὲ, ἀπὸ ποίας εὐλαβείας εἰσακουσθῆναι αὐτόν φησι. Καὶ τρίτον, τὸ, Καίπερ ὢν Υἱός, τίνι συναπτέον; τῷ Εἰσηκούσθη ἀπὸ τῆς εὐλαβείας, ἢ τοῖς ἐφεξῆς, ἵνα ᾖ, Καίπερ ὢν Υἱός, ἔμαθεν ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε τὴν ὑπακοήν. Διαφορὰ γὰρ τούτων οὐ ὀλίγη. ᾿Αλλὰ πρὸς μὲν τὸ πρῶτον φαμεν, ὅτι οὐκ ἦν ἡ δέησις μία, ἀλλὰ διπλῆ τις ἡ μὲν παραιτουμένη τὸν θάνατον, ἡ δὲ αἰτουμένη. Καὶ γάρ φησιν ἐν τῇ αὐτῇ εὐχῇ καὶ δεήσει· «Πλήν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα, ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω.» Και τοῦτο σαφέστερον δηλῶν ὁ Ἰωάννης, φησὶν αἰτεῖσθαι p τὸν Υἱὸν λέγοντα, «Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱὸν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε, ο δόξαν τὸν σταυρὸν καὶ τὸν θάνατον ὡς δηλῶν ὀνομάζοντα. Ωστε καλῶς φησιν ὁ θεῖος Παῦλος, Εἰσηκούσθη. Τὸ δὲ, ᾿Απὸ τῆς oratione et precatione: δ εὐλαβείας, ἐγγὺς γέγονεν ἐκ τῶν εἰρημένων του σεσαφηνίσθαι. Δύο γὰρ ἔφημεν αἰτήσεις, τὴν μὲν παρο αιτήσεως τοῦ θανάτου, την δε συγκατανεύσεως • ὅπερ ἦν ὡς ἀληθῶς πολλῆς εὐλαβείας· Πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα, ἀλλὰ τὸ σόν. Εἰσηκούσθη τοίνυν ὁ Χριστὸς, οὐκ ἀπὸ τῆς παραιτήσεως, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς εὐλαβείας, τουτέστιν, ἐκείνη ἡ αἴτησις αὐτοῦ ἐξέβη, οὐχὶ ἡ κατὰ τὴν παραίτησιν, ἀλλ᾽ ἡ κατὰ τὴν εὐλά βειαν. Διό φησι, Καὶ τελειωθείς, τουτέστι, διὰ παθημάτων καὶ σταυροῦ καὶ θανάτου τέλειος ἡμῖν ἐπιγνωσθείς, καὶ ὑπὲρ λόγον ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος. Τοῦτο δὲ καὶ ἄνωθεν ὑπεδήλου δεήσεις λέγων καὶ ἱκετηρίας, τὸ διπλοῦν τῆς αἰτήσεως αἰνιτ τόμενος. Εἶτα καὶ δεήσεις εἰπὼν καὶ ἱκετηρίας, οὐκ ἐπήγαγεν Ὑπὲρ τοῦ παρελθεῖν τὸν θάνατον, ἀλλὰ Πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θανάτου, καλῶς καὶ πανσόφως τοῦτο προσθεὶς, ἵνα ὅταν ἐννοῆς αὐτὸν σταυρούμενον καὶ θαπτόμενον, μὴ ἀδυναμίᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτὸν τοῦτο νομίσης υπομεμενηκέναι, ἀλλ' ὅτι κοινὸν θέλημα ἦν τὸ ταῦτα παθεῖν τὸν Χριστὸν ὑπὲρ τῆς του κόσμου σωτηρίας. Δύναται δὲ τοῦτο εἰρῆσθαι καὶ διὰ τὴν ἀνάστασιν. Πολλαχοῦ γὰρ ταπειτότερα ὁ θεῖος Παύλος φθεγγόμενος, τὸν Πατέρα φησὶν ἀναστῆσαι τὸν Χριστὸν ᾿Αναστήσας οὖν αὐτὸν, ἐῤῥύσατο αὐτὸν ἐκ τοῦ θανάτου καὶ διέσωσεν. ᾿Αλλ᾽ οὕτως μὲν κατ᾽ ἐμὴν γνώμην ταῦτα. Τὸ δὲ, η Καίπερ ὢν Υἱός, εἴ τις καθ᾽ ὑπερβατὸν ἐκλάδοι, " (ἄπειρος δὲ ἡ τούτου χρῆσις τῷ θεσπεσίῳ Παύλῳ,) ἀβίαστος ἂν ἡ ἔννοια προαχθείη οἷον· ὃς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, καίπερ ὢν Υἱός, δεήσεις καὶ ἱκετηρίας, καὶ ἐξῆς, τουτέστι, καίπερ προνόμιον μέγιστον ἔχων ὡς Υἱὸς, τὸ χωρὶς δεήσεως και αἰτήσεως αὐταδεσπότῳ γνώμῃ πάντα ποιεῖν ἢ καὶ ὁ Πατὴρ ποιεῖ, ὅμως ἐπειδὴ ἐν ἡμέραις ἦν τῆς σαρκὸς, δεήσεις καὶ ἱκετηρίας προσέφερε. Δύναται δὲ καὶ κατὰ ἀκολουθίαν ὡς ἔχει τάξεως συναφθῆναι τῷ, Καὶ εἰσακουσθεὶς ἀπὸ τῆς εὐλαβείας, οἷον, Εἰσηκούσθη, φησί, καίπερ ὢν Υἱὸς, καὶ μὴ δεόμενος εἰσ- 96 Matth. xxvi, 39; Luc. xvi, 42. 7 Joan. xvII, 1.

$27 τρικῷ βουλήματι, καὶ χωρὶς πάσης ἐκπληρούμενον αἰτήσεως. Εἰ δὲ καὶ τοῖς ἐφεξῆς αὐτὸ συνάψεις, δ νοῦς εὐοδωθήσεται. ᾿Αλλὰ πρότερον τί δηλοί σκευ πτέον τὸ, Εμαθεν ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε τὴν ὑπακοήν. Άρα γὰρ ὅτι ἔμαθεν αὐτὸς ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε τῷ Πατρὶ ὑπο ακούειν, καὶ πείρα τὴν γνῶσιν ἔσχε τοῦ πειθαρχεῖν αὐτῷ; ἢ μᾶλλον ὅτι πείρᾳ ἔμαθε τὸ μέγεθος τῆς ὑπακοῆς ἡλίκον ἦν, ὑπήκουσεν αὐτῷ ὁ Πατήρ, οἷον τὸ σταυρωθῆναι αὐτὸν καὶ ἀποθανεῖν, καὶ ἀναστῆναι, καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς τὸ ἀνθρώπινον φύραμα ἀνα υψῶσαι, καὶ σῶσαι τὸ γένος ἡμῶν; Ταῦτα γὰρ ἐκεί νης ἐστὶ τῆς ὑπακοῆς τῆς γεγενημένης ἐν τῷ λέγειν, Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Ταύτην γὰρ τὴν ὑπακοὴν ἡλίκη καὶ ὅση, καὶ πρὸ τοῦ ὑπακοῦσαι τὸν Πατέρα, ᾔδει μὲν ὁ Χριστὸς ὡς Υἱὸς καὶ Θεὸς, καθάπερ καὶ ὁ Πατήρ· εἰσακουσθεὶς δὲ, ἔμαθεν αὐτὴν δι᾽ ὧν ἔπαθε καὶ πείρα. ὡς ἂν οὖν τις ἐκλάβοι, ἐμὴ δὲ μᾶλλον ἡ δευτέρα ἔννοια συμβαίνειν δοκεῖ. Οὐδεμίαν οὖν ἔτι ασάφειαν ἔχει τὸ, Καίπερ ὢν Υἱός. «Καὶ τελειω θεὶς ἐγένετο τοῖς ὑπακούουσιν αὐτῷ πᾶσι.» Τοῦτο ἄρα τελείωσις ἐν ἀνθρώποις, τὸ, διὰ παθημάτων ἐπι λαβέσθαι τελειότητος. ᾿Ανθρωποπρεπῆ δὲ πάντα εἴρηκεν. «Αἴτιος σωτηρίας αἰωνίου.» Ἰδοὺ καὶ θεοπρεπές. quam auctoritatem maximam haberet tanquam fi- ακουσθήναι, ἅτε σύνδρομον ἔχων τὸ θέλημα τῷ Πα lius, ut absque precatione ac postulatione,sua ipsius voluntate et auctoritate omnia faceret quæcunque Pater facit, tamen quoniam in diebus erat carnis, precationes ac supplicationes obtulit. Polest quoque et juxta sermonis consequentiam prout se habet, ei conjungi quod dicitur: Et exauditus est pro sua reverentia, ut sit sensus: Exauditus est tametsi esset Filius,nec opus illi esset ut exaudiretur, ut qui voluntatem haberet una cum Paterna voluntate concurrentem,et quæ absque omni petitione completur. Quod si etiam sequentibus illud conjunxeris, intellectus facile procedet, Sed prius considerandum quid significet: 351 Didicit ex his quæ passus est obedientiam. Utrum enim significat quod didicit ipse ex his quæ passus est Patri obedire, et per experientiam habuit cognitionem ob- - temperandi illi? an potius, quia per experientiam didicit quanta esset obedientiæ magnitudo, obedivit ipsi Pater, nempe ut ipse crucifgeretur et moreretur acresurgeret, et in dextera Patris humanam massam collocaret, salvaretque genus nostrum? Nam hæc illius sunt obedientiæ qnæ facta est in eo quod dixit: pater,glorifca Filium tuum. Siquidem eliam antequam Pater obsecutus esset, noveral sane Christus qualis et quanta esset hæc obedientia, tanquam Filius ac Deus, sicut et Pater. Cum autem exauditus esset, didicit eam per ea quæ passus fuerat et per experientiam. Poterit igitur quisque accipere ut voluerit: meo autem judicio, secunda intelligentia magis quadrare videtur. Nullam itaque obscuritatem jam habet quod dicitur, Tametsi Filius erat. Et perfectus redditus, fuit omnibus qui sibi obedierunt. Id sane perfectio est in homnibus, ut per affictiones apprehendant perfectionem. Omnia autem dixit tanquam humano more. «Causa salutis æternæ.» Ecce etiam quod divinitati respondeat. CAPUT VII. Objuratio adversus illos quibus opus est prima elementorum institutione. V, 11-14. De quo nobis multa forent dicenda, eaque explicatu difficilia,quandoquidem seynes facti estis auribus. Etenim cum deberetis pro temporis ratione doctores esse,rursum vobis opus est ut doceamus vos quæ sint elementa initii eloquiorum Dei: factique estis ii quibus opus sit lacte et non solido cibo. Nam quisquis lactis est particeps,is rudis est sermonis justitiæ: infans enim est. Porro perfectorum est solidus cibus, nempe horum qui propter habitum habent sensus exercitatos ad discretionem boni pariter ac muli. 352 De quo, Christo, multa forent dicenda, eaque explicatu difficilia. Propter vestram, inquit, causam, quia segnes estis, et quæ perfectiora de ipso sunt non capitis. Cum enim tam multa humilia dixisset quæ incarnationem concernebant, voluit ad ea quoque transire quæ divinitatem decebant: sed cum imbecilles adhuc essent ad quos erat sermo, non poterant, perfectiora audire dogmata. «Quoniam segnes facti estis auribus., Tentationes, inquit, et aflictiones reddiderunt vos segnes, nec polestis perfectos audire sermones.. Etenim cum deberetis doctores esse. Cum laude profert objurgationem. Segnes enim et ignavi estis, inquit: • Επιτίμησις τοῖς δεομένοις τῆς στοιχειώδους εἶσαι γωγής. Η • Περὶ οὐ πολὺς ἡμῖν ὁ λόγος, καὶ δυσερμήνευτος λέγειν, ἐπεὶ νωθροί γεγόνατε ταῖς ἀκοαῖς. Καὶ γὰρ ὀφείλοντες είναι διδάσκαλοι διὰ τὸν χρόνον, πάλιν χρείαν ἔχετε τοῦ διδάσκειν ὑμᾶς, τίνα τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ. Καὶ γεγόνατε χρείαν ἔχοντες γάλακτος, καὶ οὐ στερεᾶς τροφῆς. Πᾶς γὰρ ὁ μετέχων γάλακτος, ἄπειρος λόγου δικαιοσύνης. Νήπιος γάρ ἐστι. Τελείων δέ ἐστιν ἡ στερεά τροφή, τῶν διὰ τὴν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια γεγυμνασμένα ἐχόντων πρὸς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. «Περὶ οὗ Χριστοῦ, πολύς ἐστιν ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος.» Διὰ τὴν ὑμῶν, φησίν, αἰτίαν ὅτι νώς θροί ἐστε, καὶ τὰ τελειότερα περὶ αὐτοῦ οὐ χωρεῖτε, Εἰπὼν γὰρ τὰ τοσαῦτα ταπεινὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ήβούλετο μεταβῆναι καὶ ἐπὶ τὰ θεοπρεπῆ, ἀλλ᾽ ἀσθε νεῖς ἔτι ὄντες πρὸς οὓς ὁ λόγος, οὐκ ἴσχυον τελειοτέρων ἀκούειν δογμάτων. Επεὶ νωθροί γεγόνατε ταῖς ἀκοαῖς.» Οἱ πειρασμοί, φησὶ, καὶ αἱ θλίψεις, νωθροὺς ὑμᾶς ἐποίησαν, καὶ οὐ δύνασθε τελείων ἀκούειν λόγων. «Καὶ γὰρ ὀφείλοντες εἶναι διδάσκαλοι.» Μετὰ ἐγκωμίου προσάγει τὴν κατηγορίαν. Νωθροὶ γὰρ καὶ ῥᾴθυμοι, φησὶν, ἐστὲ, καίτοι οφεί λοντες καὶ ἑτέρους διδάσκειν διὰ τὸν χρόνον. Οὕτω

" ἡ δὲ δείκνυσιν ἐκ πολλοῦ πεπιστευκότας αὐτούς. Καὶ γὰρ ὀφείλοντες διδάσκαλοι εἶναι, οὐ μόνον οὐκ ἐστὲ διδάσκαλοι, ἀλλ' οὐδὲ μανθάνειν δύνασθε, εἰ μὴ τὰ στοιχειωδέστερα καὶ ταπεινὰ καὶ ἁπλούστερα. Καὶ ταῦτα οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ὁ ἔτι ἀσθενέστερον, τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ. Οὐ τῶν λογίων δέ φησι, τὰ στοιχεῖα, ἀλλὰ τῆς ἀρχῆς τῶν λογίων. Εἴη δ' ἂν στοιχεῖα μὲν εἰκότως τῶν τοῦ Θεοῦ λογίων, οἱ περὶ ἕνα θρωπήσεως λόγοι. ᾿Αρχῆς δὲ λογίων στοι χεῖα, ἃ προϊὼν λέγει, Μὴ πάλιν θεμέλιον, καὶ ἑξῆς. «Πάλιν χρείαν ἔχετε.» Πάλιν χρείαν ἔχετε τοῦ διδάσκειν ὑμᾶς τινά. Τί δὲ διδάσκειν; τὰ στοιχεῖα, φησί. «Τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς.» Στοιχεῖα ἀρχῆς, τὴν ἐνανθρώπησιν λέγει. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῶν γραμ μάτων πρῶτον τὰ στοιχεῖα μανθάνομεν, οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν θείων λογίων ἔδει πρῶτον τὰ περὶ τῆς ἐναν. θρωπήσεως διδάσκεσθαι. Ταῦτα γὰρ ταῖς ἀπίστοις ἔτι καὶ νηπίαις ἀκοπῖς χωρητά. Ως τό γε περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ φιλοσοφείν, τελείων ἦν λοιπόν, Ορᾷς τὴν αἰτίαν δι᾽ ἦν τοῖς ταπεινοῖς ἐμφιλοχωρεῖ; διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν, οὐχ ἰσχυόντων τὰ τέλεια δέξασθαι. Διὸ καὶ παρὰ τὰς ἀρχὰς τῆς Ἐπιστολῆς βραχέα φιλοσοφήσας περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ, εὐθὺς κατέπαυσε τὸν λόγον. Τῶν μέν τοι ταπεινῶν ἡ Επιστολὴ γέμει. Αλλο [ΘΕΟΕΩΡ.] Στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, τοὺς ταπεινοτέρους περὶ Χριστοῦ λόγους ἐκάλεσε. Τοῖς γὰρ μηδὲ πω τὴν πίστιν ἐσχηκόσι τελείαν, τὰ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος προσέφερον μόνα, τῆς ἀληθείας οἱ κήρυκες. Οὕτως ὁ μακάριος Πέτρος Ἰουδαίοις δημηγορών c ἐμέτρησε τὴν διδασκαλίαν τῇ ἀσθενείᾳ τῶν ἀκουόντων. • Ἰησοῦν γὰρ, ἔφη, τὸν Ναζωραίον, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς. «Καὶ γεγόνατε χρείαν ἔχοντες.» Αὐτοὶ γεγόνατε, φησίν, ἐκ ῥᾳθυμίας, οὐκ ὄντες τοιοῦτοι. «Γάλακτος καὶ οὐ στερεᾶς τροφῆς.» Γάλα λέγει τοὺς ταπεινοὺς περὶ Χριστοῦ λόγους, τοὺς περὶ τῆς σαρκός· στερεὰν δὲ τροφήν, τοὺς τελείους τοὺς περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ. Τοῖς οὖν ἔτι νηπίοις τὴν πίστιν ἴδει λόγων ταπεινῶν, (κατ. ἀλληλον γὰρ τοῖς νηπίοις τὸ γάλα,) τοῖς δὲ τελείοις τὴν πίστιν τῆς στερεᾶς τροφῆς καὶ τῆς ὑψηλῆς περὶ Χριστοῦ φιλοσοφίας. «Πᾶς γὰρ ὁ μετέχων γάλακτος.» Πᾶς γάρ, φησίν, ὁ μετέχων λόγων ταπεινῶν, τῶν περὶ τῆς ἄνθρωπότητος τοῦ Κύριου, (οὗτοι γὰρ τὸ γάλα,) ἄπειρός ἐστι καὶ ἀμέτοχος λόγου δικαιοσύνης. Λόγον δὲ δικαιοσύνης λέγει, τὸν περὶ τῆς θεότητος τοῦ Κυρίου. «Η στερεά τροφή.» Ὁ ὑψηλὸς λόγος, καὶ τὰ ὑψηλὰ περὶ Χριστοῦ δόγματα. • Τῶν διὰ τὴν ἕξιν.» Τὴν ἕξιν φησί, τὴν τελειότητα, τὸ καλῶς ἀνῆχθαι, γεγυμνασμένων τὰ αἰσθητήρια, οἷον ἀκοὴν, γλώσσαν, ὀφθαλμούς. Η γοῦν τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια λέγει. Πρὸς τὸ διακρίνειν, φησί, ποῖα τὰ χρηστὰ, καὶ ὑψηλὰ δόγματα, καὶ ποῖα τὰ νόθα καὶ διεφθαρμένα. Αἰνίττεται δὲ τοὺς πᾶσι τοῖς ὁτιδήποτε διδάσκουσιν ἐκδιδόντας ἑαυτοὺς καὶ πειθομένους. Ὁ γὰρ πάντα ἁπλῶς δεχόμενος, ἀδιακρίτως ἔχει καλοῦ καὶ κακοῦ. atqui deberetis alios quoque docere pro temporis ratione. Ita autem ostendit quod ante longum tempus crediderant. Etenim cum deberetis doctores esse, non solum non estis doctores, sed neque discere potestis nisi prima elementa et humilia ac simpliciora: et hæc quoque non utcunque, sed quod adhuc imbecillius est, elementa initii eloquiorum Dei Non dicit autem: Elementa eloquiorum, sed, initii eloquiorum. Esse autem merito possunt elementa eloquiorum Dei, sermones de incarnatione: initii autem eloquiorum, elementa quæ in progressu dicit: Non rursum fundamentum jacientes, etc. «Rursum vobis opus est. Rursum neeesse vobis est, ut doceamus vos. Quænam autem doceamus?Elementa,inquit. Elementa initii.» Elementa Initii dicit: Incarnationem. Nam quemadmodum in litteris primum elementa discimus,ita et in divinis eloquiis primum oportet doceri ea quæ de incarnatione sunt. Horum enim capaces sunt incredula adhuc et infantiles aures: sicut de Christi divinitate philosophari, perfectorum consequenter ussel. Vides causam cur humilibus sermonibus diutius immoretur? Propter auditorum imbecillitatem, qui non poterant perfecta suscipere. Ideo quoque ubi circa Epistols exordia breviter de Christi divinitate disseruisset, protinus sermonem continuit. Itaque Epistolam humilibus replet sermonibus. — Alio modo. Elementa initii eloquiorum Dei, vocavit humiliores de Christo sermones. Siquidem veritatis præcones, his qui nondum perfectam habebant fidem sola ea proponebant, quæ de humanitate erant. 565 lta beatus Petrus, cum apud Judæos concionaretur, doctrinam metiebatur juxta audientium imbecillitatcm. «Jesum, inquit, Nazarenum virum a Deo designatum ad vos.»- «Factique estis ii quibus opussit. Ipsi, inquit, ex segnitie facti estis, cum tales non essetis, «Lacte et non solido cibo.» Lac dicit humiles de Christo sermones, nempe qui sunt de carne. Solidum vero cibum, perfectos de ipsius divinitate sermones. His igitur qui fide adhuc erant infantes opus erat humilibus sermonibus, lac enim infantibus conveniens est: perfectis autem fide, solido cibo et perfecta de Christo doctrina. Nam quisquis lactis est particeps.» Omnis enim qui particeps est humilium de humanitate Domini sermonum (nam bilac dicuntur), is rudis est et non particeps sermonum justitiæ. Sermonem autem justitiæ dicit eum qui de divinitate est. «Solidus cibus. Sublimis sermo ac sublimia de Christo dogmata. «Nempe horum qui propter habitum.» Habitum dicit perfectionem, recte educatos esse, sicut sensus habeant exercitatos, nempe aures, linguam, oculos. Aut sensus dicit animæ. Ad discernendum, inquit, quænam utilia sint ac sublimia logmata, et quæ adulterina ac corrumpentia. Illos autem latenter insinuat qui omnibus quæcunque et undeα cumque docentibus seipsos tradunt ac obsequuntur. Nam qui omnia temere recipit, nullum habet judicinm boni ac mati. PATROL. GR. CXIX.

VI, 1-5. Quapropter omisso sermone initii ad • Διὸ ἀφέντες τὸν τῆς ἀρχῆς τοῦ Χριστοῦ λόγον, Christum, ad perfectionem feramur: non rursum ἐπὶ τὴν τελειότητα φερώμεθα, μὴ πάλιν θεμέλιον jacientes fundamentum panilentiæ ab operibus καταβαλλόμενοι μετανοίας, ἀπὸ ἀπὸ νεκρῶν νεκρῶν ἔργων, mortuis et fidei in Deum, baptismatum, doctrina καὶ πίστεως ἐπὶ Θεὸν, βαπτισμῶν, διδάχῆς, ἐπιac manuum impositionis et resurrectionismortuo- θέσεώς τε χειρῶν, ἀναστάσεώς τε νεκρῶν, καὶ rum ac judicii aterni. Atque id faciemus si qui- κρίματος αἰωνίου. Καὶ τοῦτο ποιήσομεν, ἐάνπερ ἐπιτρέπει dem permiserit Deus. ὁ Θεός.» " Cum in superioribus vocasset initium sermones Ανω εἰπὼν ἀρχὴν τοὺς περὶ ἀνθρωπότητος του de Christi humanitate, perfectionem vero eos qui Κυρίου λόγους, τελειότητα δὲ τοὺς περὶ θεότητος, de divinitate essent, ne hi impatienter dolerent ἵνα μὴ ἀδημονῶσιν οὗτοι, ὡς μὴ ἀξιούμενοι τῶν τεquasi indigni perfectioribus sermonibus, aggredi- λειοτέρων λόγων, λέγειν τοὺς τελείους πειρᾶται. Λέtur etiam eloqui perfectiores. Eloquitur autem non γει δὲ, οὐχ ὡς ἄνω τελείους ἐκάλεσεν, (οὐ γὰρ ἴσχυον eo modo quo prius vocavit perfectos: neque enim ἀκοῦσαι)· ἀλλ᾽ ἑτέρως μεθοδεύει τὸν λόγον, ἀρχὴν audire poterant, sed alio modo astute aggreditur μὲν τὸ βάπτισμα καλῶν, καὶ τὴν ἐν αὐτῷ τῶν χειρῶν sermonem, vocans quidem principium baptisma, ἐπίθεσιν καὶ σφραγίδα· τελειότητα δὲ, τὴν δι' ἔργων 854et manuum impositionem ac signaculumn, quæ φιλοσοφίαν. Παρακατιὼν δὲ σαφέστερον λέγει τίς ἡ in eo sunt: perfectionem vero, doctrinam per ἀρχὴ ἐπὶ τῶν ἄρτι πιστευόντων, καὶ τίς ἡ τελειότης. opera. In progressu autem manifestius dicit quod Τὸ ἀκόλουθον τῆς συντάξεως. [ΦΩΤ.] Διὸ ἀφέντες sit initium in his qui modo credunt, et quæ per- τὸν τῆς ἀρχῆς τοῦ Χριστοῦ δογμάτων, ἐπὶ τὴν τελειό fectio. Consecutio ordinationis littera:--Quapropter τητα φερώμεθα. Καὶ τοῦτο ποιήσομεν, ἐνάπερ ἐπιomisso sermone sive dogmate initi ad Christum ad τρέπῃ ὁ Θεός. — [ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ.] «Τοῦ Χριστοῦ λόperfectionem feramur; atque id faciemus si qui- γον. ο Ποῖον λόγον; Τὸν λόγον τῆς διδαχῆς, τοῦ δεῖν dem promiserit Deus. «Sermonem initii ad Chri- καταβάλλειν θεμέλιον μετανοίας ἀπὸ νεκρῶν ἔργων· stum.. Quem sermonem? Sermonem doctrinæ, τὸν λόγον τῆς διδαχῆς, τοῦ δεῖν πιστεύειν ἐπὶ Θεόν· quod oporteat fundamentum jacere poenitentiæ ab τὸν λόγον τῆς διδαχῆς, τοῦ δεῖν βαπτισθῆναι - operibus mortuis: sermonem doctrinæ quod opor- λόγον τῆς διδαχῆς, τοῦ δεῖν ἀξιωθῆναι Πνεύματος teat credere inDeum:sermonem doctrinæquod opor- ἁγίου· τὸν λόγον τῆς διδαχῆς, ὅτι ἀνάστασις, ὅτι teat baptizari:sermonem doctrinæ quod oporteat di- ἔσται κρίσις. ᾿Απὸ κοινοῦ γὰρ κατὰ πάντων, καὶ ὁ gnum se gerere Spiritu sancto:sermonem doctrinæ λόγος καὶ ἡ διδαχή.· [ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ.] «Επὶ τὴν quod futura sit resurrectio ac judicium Acommuni τελειότητα.» Εἰπὼν ἀφεῖνα τὸν περὶ Χριστοῦ στοιenim intellectu sumuntur ad singula et Sermo et χειώδη καὶ ἀρχῆς ἐπέχοντα τάξιν λόγον καὶ ἐπὶ τὴν Doctrina. Ad perfectionem.» Cum dixisset se τελειότητα φέρεσθαι, οὐχ ἁπλῶς φησι τὴν κυρίως relinquere elementarem de Christo sermonem, et τελειότητα, ἀλλ᾽ ὡσανεὶ τὴν μεταξὺ τῆς στοιχειώσεώς qui initii ordinem continet, ferrique ad perfectio- τε τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ, καὶ μεταξὺ τῆς ἀνωτάτω nem,non simpliciter ac proprie dicit perfectionem, τελειότητος. Εστι μὲν γὰρ στοιχεῖα ἀρχῆς λογίων sed veluti mediam inter crassiorem informationem Θεοῦ, τὰ ἀποτάξασθαι τῷ Σατανᾷ καὶ τοῖς ἔργοις αὐτ eloquiorum Dei et supremam perfectionem.Siqui- τοῦ, τὸ πιστεῦσαι ἐπὶ Θεὸν, τὸ βαπτισθῆναι, τὸ λαdem elementa initii eloquiorum Dei sunt abrenun- βεῖν Πνεῦμα ἅγιον, τὸ εἰδέναι νεκρῶν ἀνάστασιν, τὸ tiare Satanæ omnibusque ejus operibus, credere in πιστεύειν ὅτι ἔσται κρίσις. Ταῦτα μὲν στοιχεῖα ἀρχῆς Deum, baptizari, accipere Spiritum sanctum, scire λογίων Θεου. Στοιχεῖα δὲ λογίων Θεοῦ, καὶ οὐκ ἄρ δε mortuorumresurrectionem,accredere futurum esse χῆς λογίων Θεοῦ, τὸ εἰδέναι ὅτι ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ judicium. Hæc quidem elementa sunt initii eloquio- Χριστὸς, ὅτι ἀνέλαβε τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν͵ ὅτι σωτης rumDei. Porro elementa eloquiorum Dei et non initii ρίαν ἡμῖν εἰργάσατο, ὅτι ἀρχιερεὺς ἡμῶν γέγονεν, eloquiorum Dei sunt, scire quod pro nobis passus sit ὅτι ἑαυτὸν προσήνεγκεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ εἴ τι παραChristus,quod susceperit peccata nostra. quod salu- πλήσιον. Τελειότης δὲ τοῦ μὲν ἀποτάξασθαι τῷ Σαtem nobis operatus sit,quod pontifex nobis factus τανᾷ, καὶ τοῖς τούτου συστοίχοις, ἡ ἐν ταῖς ἀρεταῖς sit, quod seipsum obtulerit pro nobis, et si quid his προκοπή, ἡ τῶν θλίψεων καὶ διωγμῶν καὶ πειρασμῶν affine est. Perfectio vero ejus quod est renuntiasse υπομονή. Τελειότης δὲ ἡ ἀνωτάτω ἡ περὶ τῆς θεολο Salanæ ejusque consortibus, est promotio in virtuti- γίας Χριστου, καθόσον ἐστὶν ἀνθρώπῳ δυνατὸν ἀκρι bus,tolerantia afflictionum et persecutionum ac ten- 6ης κατάληψις. Πρῶτον οὖν πιστεύουνες βαπτιζό tationum.Suprema autem perfectio est exacta com- μεθα, εἶτα ἐπιγινήσκομεν ὅσα ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Χριστὸς prehensio, et quanta homini possibilis est, de ἔπαθέ τε καὶ ἐποίησε κατὰ τὸ ἐνανθρώπινον, εἶτα ταῖς Christi theologia. Primum igilur credentes baptiza - ἀρεταῖς τελειούμεθα, ἔπειτα καὶ τῆς γνώσεως τῆς mur, deinde agnoscimus quanta pro nobis passus κατὰ τὴν θεολογίαν ἀξιούμεθα.» Μὴ πάλιν δεμέλιον.» sit Christus ac fecerit juxta humanitatem, postmo- Μὴ πάλιν ἕτερον θεμέλιον καταβαλλόμενοι, οἷον, φησί, dum virtutibus perfcimur, exinde eliam cogni- καταβαλλόμεθα ἐν τῷ βαπτίζεσθαι, τουτέστιν, ἀποtione, quæ secundum divinam est scientiam digni ταγῆς τῶν ἔργων τοῦ Σατανᾶ. "Απαξ γάρ, φησί, με reddimur. Non rursum jacientes fundamentum.» τανοήσαντες ἐπ' αὐτοῖς ἐβαπτίσθημεν, καὶ οὐκ ἔτι δεῖ Non rursum aliud jacientes fundamentum, veluti ταῦτα ἐξ ὑπαρχῆς ποιεῖν, ο

jacimus dum baptizamur, 588 hoc est, renuntiattonis operum Satanæ. Semel enim, inquit, resipiscendo ab ipsis baptizati et abluti sumus, nec amplius oportet hæc ab exordio facere. [ΓΕΝΝΑΔ.] «Μεθ᾽ ὑπερβατου δὲ ἡ ῥησίς ἐστι. Τὸ Cum hyperbato autem est sermo. Nam ad omne γὰρ διδαχῆς, πρὸς ἅπαν διὰ μέσου τὸ παρεγκείμενον ἀποδίδοται. Καὶ ἔστι κατὰ τὸν νοῦν αὐτῆς. αὕτη συνθήκη· Μὴ πάλιν θεμέλιον καταβαλλόμενοι διδαχῆς, εἶθ᾽ οὕτως τὰ καθ᾿ ἑξῆς ἐν ἀπαριθμήσει δηλούμενα, περὶ ὧν τῆς διδαχῆς οἱ θεμέλιοι. Βούλεται δὲ εἰπεῖν, ὅτι Τοῖς νῦν πρῶτον προσιοῦσι τῇ πίστει, τὴν περὶ τούτων διδασκαλίαν οιονεί θεμέλιον προκαταβαλλό μεθα, μετανοεῖν μὲν ἐπο τῶν νεκροποιῶν ἔργων εἰκότως πρῶτον αὐτοὺς προτρεπόμενοι, μετανοοῦντας δὲ πιστεύειν ἐπὶ τὸν Θεὸν πιστεύοντας δὲ βαπτίζεσθαι, βαπτιζομένους δὲ τῇ τῶν ἱερατικῶν χειρῶν ὑπάγειν ἐαυτοὺς ἐπιθέσει πρὸς μετουσίαν τοῦ Πνεύματος τούτου δὲ μετασχόντας, περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάτεως μηκέτι διαπιστεῖν, ἀναστησομένους δὲ καὶ αὖ- η θις ἀναβιωσομένους ἔσεσθαι κρίσιν εἰδέναι, καὶ διηνεκῆ καὶ δικαίαν ὧν ἐνταῦθα βεβιώκαμεν, τὴν ἀντίδοσιν περιμένειν. «Καὶ πίστεως ἐπὶ Θεόν. «Οὐ γὰρ δεῖ νῦν ὥσπερ ἐξ ὑπαρχῆς πιστεύειν ἐπὶ Θεόν. Ηδη γὰρ ἐπιστεύσατε διδαχῇ. Ἡ σύνταξις οὕτως ἐστί. Διὸ ἀφέντες τὸν τῆς ἀρχῆς τοῦ Θεοῦ λόγον. Ποῖον δὴ τοῦτον; Τὸν τῶν βαπτισμῶν, ταὶ διδαχῆς, καὶ ἐπιθήσεως τῶν χειρῶν (δι᾽ ὤν, τὸ Πνεῦμα, φησὶν, ἐλάβετε), καὶ τῆς τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, καὶ τοῦ κρίματος τοῦ ἀἰωνίου, ἐπὶ τὴν τελειότητα φερώμεθα. Οὐ δεῖ γὰρ, φησὶν, ἀεὶ τὰ αὐτὰ λέγεσθαι· εἴρηται γὰρ ἅπαξ καὶ γεγένηται· ἀλλὰ δεῖ, φησί, καὶ τὰ παρ' ὑμῶν συνεισφέρεσθαι, τουτέστι, χρηστὴν πολιτείαν, καὶ τῆς πίστεως ἀξίαν. Αὕτη γὰρ ἡ τελειότης, τὸ ἀμφιδέξιον εἶναι τὴν ἀρετὴν, ὡσεὶ ἔλεγε· Νήψατε· G οὐκ ἔνι γὰρ ζῆσαι ῥᾳθύμως, καὶ πάλιν βαπτισθῆναι, καὶ δι᾿ ἐπιθέσεως χειρῶν λαβεῖν Πνεύματος ἁγίου ἐπιφοίτησιν.» Αλλο, [ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΟΥ.] Μᾶλλον οὗτοι ιουδαϊκώτερον φρονοῦντες, διὰ τὸ διαφόρους καὶ πολλοὺς ἐν τῷ νόμῳ εἶναι βαπτισμούς, ἠβούλοντο καὶ τὸ τῆς νέας βάπτισμα, τὸ τὴν γαλιγγενεσίαν δωρούμενον, πολλάκις βαπτίζεσθαι, διὰ τὸ ἀφέσεως ἁμαρτιῶν πολλάκις θέλειν ἀξιοῦσθαι, «᾿Επιθέσεως τῶν χειρῶν.» Τῶν ἐν τῷ βαπτίσματι γινομένων. Η ἔνθα ἐπιτιθέντες χεῖρας οἱ ἀπόστολοι τὸ Πνεῦμα ἐδίδοσαν, ὅπερ καὶ ὁ Σίμων ὤνιον ἐζήτει. «Καὶ τοῦτο ποιήσομεν. • Ποῖον; τὸ ἐπὶ τελειότητα φέρεσθαι. «Εάνπερ ἐπιτρέπῃ ὁ Θεός.» Τὸ ἐάν περ, οὐ πρὸς τοῦτό ἐστιν ὡς τοῦ Θεοῦ οὐ πάντως ἐπιτρέποντος, (ἐπιτρέπει γὰρ ἀεὶ ὁ Θεὸς τὰ καλὰ καὶ τέλεια), ἀλλ᾿ ὡς ἔθος ἡμῖν λέγειν, Θεοῦ θέλοντος τόδε ποιήσομεν. id quod in medio interpositum est refertur doctrinæ, et est juxta ipsius intellectum hæc ordinatio: Non rursum jacientes fundamentum doctrinæ, et ita de cateris quæ consequenter enumerando manifestantur, de quorum doctrina sunt fundamenta. Vult autem dicere quod nunc primum ad fdem accedentibus, harum rerum doctrinam tanquam fundamentum proponimus: merito ipsos primum adhortantes, ut a mortiferis operibus resipiscant, resipiscentes autem in Deum credant, credentes vero baptizenfur, baptizati autem seipsos subjiciant impositioni manuum sacerdotum ad participationem Spiritus: porro hujus facti participes,de resurrectione ex mortnis deinceps non vacillent, ubi autem resurrexerint rursumque ad vitam redierint,sciant futurum esse judicium, et continuam justamque permanere eorum quæ in hac vita egimus retributionem. «Et fidei in Deum.» Non enim opus est doctrina credenti in Deum quemadmodnm ab exordio,jam enim doctrinæ credidistis, Ordinalio talis est: Quapropter omisso sermone initii ad Deum, quis autem est ille? Qui de baptismatis est et de doctrina ac impositione manuum (per quas Spiritum, inquit, accepistis) et resurrectione ex mortuis ac æterno judicio,ad perfectionem feramur. Neque enim semper eadem dicere oportet, nam semel dicta ac facta sunt: sed oportet etiam ea quæ a vobis sunt simul adferri, nempe bonam conversationem, fdeique dignitatem. Hæc namque perfectio est, quod virtus ambidextra sit: ac si diceret: Vigilate, neque enim licitum est ut si segniter vivas, rursum baptizcris, et per manuum impositionem accipias Spiritus sancti superventionem. - Αliud. Hi cum judaice plusquam æquumn erat curiosi essent, quoniam varia erant in lege baptismata, volebant nova quoque legis baplismate quod regenerationem confert, frequenter baptizari, eo quod frequenter vellent remissionem peccatorum accipere. Ac manuum impositionis.» 556 Qualia in baptismate febant. Αut quia impositis manibus apostoli Spiritum sanctum dabant, quod etiam Simon venale sibi esse volebat. «Et hoc faciemus.» Quiduam? Nempe ferri ad perfectionem.. Siquidem permiserit Deus.» Quod ait, Siquidem, non idcirco dicitur quasi non omnino Deus permitteret: semper euim permittit Deus bona ac perfecta: sed quod nobis moris sit ita loqui: Deo volente ita faciemus. " • Αδύνατον γὰρ τοὺς ἅπαξ φωτισθέντας, γευσαμένους τε τῆς δωρεᾶς τῆς ἐπουρανίου, καὶ μετάχους γενηθέντας Πνεύματος ἁγίου, καὶ καλὸν γευσαμένους θεοῦ ῥῆμα, δυνάμεις τε μέλλοντος αἰῶνος, καὶ παραπεσόντας, πάλιν ἀνακαινίζειν εἰς μετάνοιαν, ἀνασταυροῦντας ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ παραδειγματίζοντας. • Αδύνατον γάρ.» Οὐκ εἶπε Δυσχερές, ἀλλ' 'Αδύνα Γευσαμένους τε τῆς δωρεᾶς.» Τῆς ἀφέσεως VII, 4-6. Nam fieri non potest, ut, qui semel fuerint illuminati, gustaverintque donum caleste et partieipes fucti fuerint Spiritus sancti, gustaverintque bonum Dei verbum, ac virtutes futuri sccnli, si prolabantur, denuo renoventur per penitentiam: rursum crucifigentes sibime lipsis Filium Dei et ostentui exponentes. α {mpossibile enim est. Non dixit Difficile,sed, Impossibile. «Gustaverintque donum.» Remissio-

OECUMENII TRICCA EPISCOPI ρεὰ ἐπουράνιας. «Καὶ μετόχους γενηθέντας Πνεύ ματος ἁγίου.» Τῇ ἐπιθέσει τῶν χειρῶν, καθώς ἄνω φησί, ο Καὶ καλὸν γευσαμένους Θεοῦ ῥῆμα.» Την περὶ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν, «Δυνάμεις τε μέλλοντος αἰῶνος. Ότι πάντες δώσομεν λόγων τῶν βεβιωμέν νων, καὶ ὅτι ἥ τε κόλασις καὶ ἡ ἀνάπαυσις ἀτελεύτητος. Ταῦτα γὰρ καὶ ἐν τούτοις ἡ δύναμις τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Η ὅτι τὸν ἀῤῥαβῶνα τοῦ μελλόντος αἰῶνος, τουτέστι, τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν. — «Δυνάμεις τε μέλλοντος αἰῶνος.» [ΦΩΤ. ᾿Αντὶ τοῦ, ἃ δύναται δ μέλλων αἰὼν ἐκμαθόντας. Τὸ γὰρ γευσαμένους, ἀπὸ κοινοῦ, ὅπερ τροπικῶς εἴληπται, σημαίνον, τό, Μα θόντας, κατηχηθέντας. Τί δὲ δύναται ὁ μέλλων αἰών, καὶ τί ἐστιν αὐτοῦ ἡ χρεία καὶ τὸ ἔργον; Ὅτι ἐν αὐτῷ ἕκαστος ὧν ἔπραξε τὴν ἀμοιβήν εὑρίσκει, ὅτι οὐκ ἔχει τέλος οὔτε ἡ τιμωρία ἡ ἐν αὐτῷν, οὔτε ἡ εὐ δαιμονία, ὅτι τότε μᾶλλον τό τε ἀλάθητον τοῦ κριτοῦ καὶ τὸ δίκαιον φανερωθήσεται, καὶ πολλὰ ἕτερα. Τοὺς οὖν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταῦτα μαθόντας, φησίν, εἶτα παραπεσόντας, ἀδύνατον, καὶ ἑξῆς. «Καὶ παραπε σοντας, ο "Απαντα ταῦτα ἀπολέσαντας καὶ ἐκπεσόντας πόλιν ἀνακαινίζειν εἰς μετάνοιαν, ἀδύνατον τοῦτο. Τί οὖν; ἐξέβαλε τὴν μετάνοιαν; Μὴ γένοιτο, (οὕτως ὁ ἐν ἁγίος Κύριλλος ἐν βιβλίῳ ἔκτῳ τῆς β. τῆς ἐν πνύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείας) ἀλλὰ τὴν διὰ βαπτί σματος μετάνοιαν. Δεῖ γὰρ πρῶτον ἡγήσασθαι μετά νοιαν καὶ ἀπόταξιν τῶν πονηρῶν πράξεων, καὶ οὕτως βαπτισθῆναι. Εκείνην οὖν φησί, τὴν ἐν τῷ βαπτί σματι μετάνοιαν, ὅθεν καὶ εἶπεν, ᾿Ανακαινίζειν ὅπερ ἴδιον βαπτίσματος, καὶ ᾿Ανασταυροῦντας, ὅπερ καὶ τοῦτο βαπτίσματος ἴδιον. Οἱ γὰρ βαπτιζόμενοι, συσταυροῦνται τῷ Κυρίῳ. Ὁ οὖν πάλιν διὰ βαπτίσματος δευτέρου με τανοεῖν θέλων, ένα σταυροῖ τὸν Χριστὸν τῷ συσταυροῦσθαι αὐτῷ. nis peccatorum quæ fit in baptismale. Siquidem τῶν ἁμαρτιῶν, τῆς ἐν τῷ βαπτίσματι· οὕτη γὰρ δε hoc donum coeleste est. «Et participes facti fuerint Spiritus sancti.» Per manuum impositionem, sicut dixit superius.. Gustaverintque bonum Dei verbum.» Doctrinam de Christo «Ac potestate futuri sæculi.» Quod omnes rationem reddemus eorum quæ egimus: quodque tum supplicium tum requies sine fine durabit. Nam hæc sunt potestas, et in his est potestas futuri saeculi. Aut arrhabonem futuri seculi, hoc est, fdem in Christum. - «Ac potestates futuri sæculi.» Hoc est, qui didicerint quæ possit futurum sæculum: a communi enim intellectu supplendum est, Gustaverint, quod tropice accipitur et significal, Qui didicerint, qui instructi fuerint. Quod autem potest futurum seculum? et quæ est ejus necessitas et opus? Quod in eo invenit quisque omnium quæ fecit retributionem: quod in eo finem non habeat neque supplicium neque felicitas, quod tunc magis manifesta bitur quod nihil judicem lateat, ejusque justitia, mullaque alia. Eos ergo qui hæc cum cæteris enumeratis rebns didicerunt, inquit, deinde prolapsi sunt, impossibile est, etc. «Et prolapsi sunt. > Qui omnia hæc perdiderunt et exciderunt, ut denuo renoventur per penitentiam hoc impossi• bile est. Quid igitur! abjecitne penitentiam? Absit quemadmodum habet divus 357 Cyrillus sexto volumine secundæ partis Latriæ quæ est in spiritu et veritate: sed penitentiam quæ est per baptismum. Oportet enim primum præcedere pænitentiam ac renuntiationem pravarum actionum, & et ita baptizari. Illam itaque penitentiam ait quæ in baptismale est: unde et reuovari dixit, quod proprium est baptismalis, et, Rursum crucifgentes, quod et hoc proprium est baptismalis. Qui enim baptizantur, una cum Domino crucifiguntur. Qui igitur rursum vult per alterum baptisma pœnitere, Christum rursum crucifigit, eo quod una cum ipso crucifigatur. *Rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei. Quid est: Rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei et ostentui exponentes? Ab integro sibimelipsis crucifigentes et pudefacientes. Quod autem dicit tale quippiam est: Semel crucifixus est Christus, et nos semel una cum ipso crucifixi sumus η per baptisma: qui ergo opinatur alterum esse baprisma, quantum in ipso est, ab integro Dominum crucifigit. Quid enim aliud facit qui secundo arbitratur per baptisma cum eo crucifigi posse, quam quod ipsum quoque existimat secundo cruciligi per ea quæ facit? Secundo autem crucifigere Christum quantum in eo est, nihil aliud est quam ostentui exponere ipsum et pudefacere ipsum. Nam postquam semel crucifixus est. immortalis deinceps affectus est: qui vero rursum crucifigit,mendacium facit ipsum, quod pudorem ipsi adfert tanquam mentito quod semel tantum moreretur. Alio modo. Quid est: Rursum crucifigentes? Ad secundum crucifixionem et secundam passionem ipsum vocantes: siquidem talis penitentia et pe- " • ᾿Ανασταυροῦντας ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, Τί ἐστιν, ᾿Ανασταυροῦντας ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ παραδειγματίζοντας; Ανωθεν, φησί, σταυ ροῦντας ἑαυτοῖς καὶ καταισχύνοντας. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· “Απαξ ἐσταυρώθη ὁ Χριστὸς, καὶ ἡμεῖς ἅπαξ αὐτῷ συσταυρωθώμεν διὰ τοῦ βαπτίσ σματος. Ὁ τοίνυν, φησίν, οἰόμενος εἶναι δεύτερον βάπτισμα, ὅσον τὸ κατ' αὐτὸν, ἄνωθεν σταυροί τὸν Κύριον. Τί γὰρ ἕτερον ποιεῖ ὁ δεύτερον αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος συσταυρούσθαι νομίζων, ἢ ὅτι καὶ αὐτὸν ἡγεῖται δεύτερον ἐσταυρώσθαι, δι' ὧν ποιεῖ; τὸ δὲ δεύτερον σταύρουν, φησὶ τὸν Χριστὸν, τὸ ὅσον ἧκεν εἰς αὐτὸν, οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ παραδει γματίσαι αὐτὸν καὶ καθαισχύναι. "Απαξ γὰρ στον ρωθεὶς, ἀθάνατός ἐστι λοιπόν. Ὁ δὲ ἀνασταυρῶν, ψεῦδος τοῦτο ποιεῖ, ὅπερ αἰσχύνην αὐτῷ φέρει ὡς ψευσαμένῳ τὸ ἅπαξ ἀποθανεῖν μόνον. ᾿Αλλως. [ΦΩΤ.] Τί ἐστιν ἀναστοροῦντας; ἐπὶ δευτέραν σταύ ρωσιν καὶ δεύτερον πάθος καλοῦνσας αὐτὸν, εἴπερ ἡ τοιαύτη μετάνοια, καὶ τὸ ἀξιωθῆναι τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀφέσεως, τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ μόν

νῷ κατορθώθη. Οἱ τούτο οὖν, φησίν, ἐννοούμενοι litio remissionis per baptismum,sola Christi morte ἐπιθυμοῦσι πάλιν τόν Χριστόν σταυρούμενον καὶ ψλευαζόμενον καὶ παραδειγματιζόμενον ἰδεῖν. τόλμης καὶ ἀπονοίας! εἴ τις ἐννοεῖ τοιαῦτα. Λίαν δὲ διὰ τούτων κατασείει αὐτῶν τὰς διανοίας, ἵνα ἀνέλπιστοι γεγονότες τοῦ δύνασθαι τυχεῖν τοιαύτης με τανοίας ἐπὶ πλέον ἀντιποιῶνται ἀρετῆς. • Γῆ γὰρ ἡ ποιοῦσα τὸν ἐπ' αὐτῆς πολλακις έρ χόμενον, ὑετὸν, καὶ τίκνουσα βοτάνην εὔθετον ἐκείνοις δι' οὓς και γεωργείται, μεταλαμβάνει εὐλογίας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Εκφέρουσα δὲ ἀκάνθας καὶ τριβόλους, ἀδόκιμος καὶ κατάρας ἐγγὺς, ἧς τὸ τέλος εἰς καῦσιν. attingitur. Qui hoc igitur existimant, cupiunt rursum Christum crucifixum et subsannatum ac ostentui expositum intueri. Ο audaciam et insaniam! si quis hæc intelligat. His autem mentes ipsorum vehementer concutit, ut desperantes de assequenda hujusmodi pœnitentia,magis annitantur ad virtutem. VI, 7, 8. Siquidem terra quæ imbrem sapius in se venientem combiberit et progenerat herbam accommodam eis quorum opera excolitur, reeepit benedictionem a Deo.558 At qua producit spinas ac tribulos, reproba est et maledictioni confnis, cujus exitus tendit ad exustionem. Ἐν τῇ παραβολῇ γῆν τοὺς ἀνθρώπους λέγει, τοὺς Per parabolam, terram dicit homines, qui freπολλάκις μὲν ἀκούσαντας, καὶ οἷον νοητῶς ἀρδευquenter quidem audierunt et veluti spiritualiter θέντας τῷ σωτηρίῳ λόγῳ τῆς πίστεως, καὶ ἡ ὠφε- irrigati sunt salutari fi lei sermone: et vel adjuti ληθέντας, ἢ μηδὲν ἐκ τούτου ὠφεληθέντας. «Βοτά- sunt, vel nihil ex hoc profecerunt. • Herbam acνην εὔθετον.» Τίς ἢ εὔθετος βοτάνη; ἡ ὀρθὴ πολι- commodam.» Quænam est commoda herba 9 Recta τεία. «Εκείνοις δ᾽ οἷς καὶ γεωργεῖται.» Επειδή conversatio. «Illis quorum opera excolitur.» περὶ γῆς εἶπε καὶ καρπῶν, ἐνέμεινε τῇ τροπῇ. Ἡ Quoniam de terra dixerat et fructibus, permansit ὅτι τοῖς διδασκάλοις (ούτοι γάρ οἱ γεωργοῦντες), in tropo Aut quod a præceptoribus (nam hi sunt τίκτεται ὁ χρηστὸς βίος, ὡς καὶ ἐκείνων μετεχόντων qui excolunt) bonafvita gignitur, quod illi quoqne τῆς ἀρετῆς τῶν μαθητῶν. Γεωργεῖται δὲ δηλονότι participes sint virtutis discipulorum. Excolitur εἰς σωτηρίαν καὶ κέρδος αὐτῶν ἐκείνων τῶν καρποautem, ad salutem videlicet et lucrum eorum ipφορούντων. Εἰ δέ ἐστι, καθώς φησὶν ὁ Κύριος, sorum qui fructum proferunt. Quod si Pater agriγεωργός ὁ Πατήρ, πάλιν δὲ σπορεὺς ὁ Υἱὸς, ὁ τὸ κα cola est, ut ait Dominus 28: rursum autem semiλον σπέρμα σπείρων, ἐὰν ἐπιτήδειος αὐτοῖς ἡ βο- nator est Filius, qui bonum semen seminat 29: si τάνη, τουτέστι, τὸ γεώργιον ὀφθῇ (καὶ γὰρ τῷ Θεῷ conveniens illis herba sive agricolatio visa fuerit ὀφείλομεν καρποφορεῖν, ὥς που φησί· Νυνὶ δὲ δου (Siquidem Deo fructifcare debemus, quemadmoλωθέντες τῷ Θεῷ, ἔχετε τὸν καρπὸν ὑμῶν εἰς ἅγια. dum alibi dicit: Nunc autem servi facti Deo habeσμόν). Εἰ οὖν τοῦτο, δηλονότι διὰ τὸν Θεὸν γεωργούς tis fructum vestrum in sanctificationem 30.) Si hoc μεν, ἵνα αὐτῷ ἀρέσωμεν τὸν ἐνάρετον βίον· διὸ καὶ igitur, videlicet propter Deum excolamus, ut ipsi αξιούμεθα τῆς παρ' αὐτοῦ εὐλογίας. • Μεταλαμβά- placeamus proba vita: tunc etiam accipimus ab νει εὐλογίας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ.» Ἡ γὰρ εὔφορος γῆ ipso benedictionem. «Recipit benedictionem a εὐλόγηται παρὰ Θεοῦ. Τίς ἐστιν ἡ εὔφορος γῆ: ὁ Deo.» Fertilis namque terra benedicitur a Deo. ἐνάρετος ἄνθρωπος. «Εκφέρουσα δὲ ἀκάνθας.» Quænam est fertilis terra? homo virtuti deditus ac Οὐκ ἔτι εἶπε· Τίκτουσα, ἀλλ᾽ ἐκφέρουσα, τὸ παρὰ probus. • Αt quæ producit spinas. Jam non dixit: φύσιν τῆς ἐκβολῆς αἰνιττόμενος, ὡσεὶ εἶπεν, ἐκβράσ- Progenerat, sed producit, innuens ejectionem esse σουσα. Τὸ δὲ ἐκφέρουσα, τὴν ἄχρι τέλους καὶ θανά- præter naturam: tanquam diceret: Et mittens veτου ἐκφορὰν δηλοῖ. Οὐ γὰρ εἶπεν, Εξενεγκούση, lut abortum. Quod autem ait: Producit, significat ἀλλ᾽ ἐκφέρουσα· σημείωσαι τοῦτο. ᾿Ακάνθας δὲ καὶ productionem usque ad finem ac mortem. Neque τριβόλους τὴν ἁμαρτίαν λέγει, διὰ τὸ πάντοθεν αύ- enim ait: Quæ produxit,sed, quæ producit: animτὴν πλήττειν καὶ λυμαίνεσθαι τὸν κρατοῦντα. • Καὶ adverte hoc. Spinas vero ac tribulas dicit peccaκατάρα; ἐγγύς.» Μεγίστην εἶπε παραμυθίαν. Οὐ γὰρ tum, eo quod ipsum undique feriat ac lædat tenenεἶπεν, Αὐτοκατάρα ἐστίν, ἀλλ', Εγγύς κατάρας. Ὁ δὲ tem. «Εt maledictioni confinis.» Maximam posuit ἐγγὺς κατάρας γενόμενος καὶ μακρὰν γενέσθαι δύνα- consolationem. Non enim dixit: Ex se maledicta ται διὰ μετανοίας. Εἰ μὲν γὰρ εἰρήκει Καὶ κατάρα ἐστὶν, est, sed, Confinis maledictioni. Quod autem conἔδει καὶ ἀπογνῶναι. Νῦν δὲ, ἐγγὺς κατάρας, φησί, fine maledicto est, etiam longe fieri potest per φοβῶν καὶ μονονουχί λέγων· Ιδου ἐγγὺς γεγένησθε μαnitentiam. Etenim si dixisset: Εt maledicta est, τῆς κατάρας· φοβήθητε μὴ ἐκπέσητε εἰς αὐτήν, oportuisset desperare. Nunc autem ait: Maledicto καὶ φύγετε αὐτὴν. Ὁ γὰρ ἐγγὺς ὤν, καὶ φυγεῖν δύ- confinis,terrens ac propemodum dicens: Ecce maναται,. οὔπω γὰρ ἐάλω, «Ἧς τὸ τέλος εἰς καῦσιν.» ledictioni propinqui estis, timete ne in illam deΟρα πάλιν πῶς ἀσφαλῶς λαλεῖ, ἵνα μή δόξῃ τὸ μέσ cidatis, et fugite ipsam: nam qui prope est adhuc γιστον ἐν ἀνθρώποις φάρμακον την μετάνοιαν ἐκ- fugere potest, nondum enim captus est.. Cujus βάλλειν. Οὐ γὰρ εἶπεν· Αὐτὸ ὁ ἤνεγκεν ἀκάνθας exitus tendit ad exustionem.» Vide rursum quoκαὶ τριβόλους καίεται, ἀλλὰ, ὡς τὸ τέλος εἰς καῦσιν. modo periculum loquendo devitet, 59 ne pc28 Joau. xv, 1. 29 Matth. XIII, 3. 30 Rem. vi, 22,

Ἐὰν μέχρι τέλους ἐπιμείνῃ, φησί, καὶ μέχρι τελευ τῆς ἀκάνθας ἐκφέρων, τότε καυθήσεται, ἐκ τῆς ἀντιδιαστολῆς δηλῶν, ὡς εἴ γε μὴ ἄχρι τέλους ἐπιμεί νωμεν τὰς ἀκάνθας ἐκβάλλοντες, ἀλλὰ μεταγνῶμεν, οὐ καυθησόμεθα. nitentiam maximum inter homines remedium vi deatur abjicere: neque enim dixit: Illud quod spinas producit et tribulos, exuritur, sed Cujus exitus tendit ad exustionem. Si usque ad finem permanserit, inquit, et usque ad mortem spinas profcrat, tunc exuretur: ex opposito significans (quod si non ad finem usque permanserimus, spínas proferentcs, sed resipiscamus, non exuremur. VI, 9-12. Ceterum persuasimus nobis de vobis, dilecti, quæ his sint meliora et saluti adhærentia, tametsi sic loquamur. Non enim injustus est Deus, ut obliviscatur operis vestri et laboris ex charitate suscepi quam exhibuistis erga nomen illius, qui ministrastis sanctis et ministralis. Cupimus autem, ut unusquisque vestrum idem præstet studium ad plenam spci certitudinem usque ad finem,nesegnes eficiamini,sed imitatores eorum qui per fidem ac longanimitatem accipiunt hereditatem promissionis. Postquam satis illos feriit vocando segnes aliaque dicendo, nunc consolatur eos: idcirco non ait: Existimo, sed Persuasi mihi. • Saluti, adhærentia.» Hoc est, proxima vel confinia. «Tametsi sic loquamur.» Novi, inquit, quod non produelis spinas ac tribulos, sed verbis tantum ferio, ut efficiam firmiores. Non enim iujustus est Deus. Propterea autem persuasimus nobis boua de vobis, scientes Deum non esse injustum: quod si injustus non sit, non obliviscetur boni operis vestri, et charitatis quam exhibuistis erga nomen illius, qui omnia propter ipsum perpessi estis. c Qui ministraslis sanetis. • His qui jam crediderant. Nam hi præbebant eis necessaria. Hujus, inquit, charitatis quam ad hoc usque tempus exhibetis. " Cupimus autem.» Non dixit, Volumus, sed quod amantius erat, Cupimus aut desideramus. «Idem præstet studium.» Deinde posset quispiam dicere: Si persuasisti tibi meliora de nobis, et nosti opera nostra ac ministerium in sanctos, cur igitur nos terres vocans segnes, ac spinarum faciens mentionem? Quare? Quia cupimus, ut unusquisque vestrum idem studium quod habetis, in finem usque prastet ad plenam spei certitudinem,860 hoc est, ut sitis immobiles circa fidem quæ est in Christum et spem quæ inde procedit. «Ne segnes efficiamini.» Atqui superius dixit: Segnes facti estls; sed ibi addidit, Auribus: nunc autem. Ne toti et per omnia segnes efficiamini. Sed imitatores eorum qui per fidem. Deinde consequenter recenset eos qui per fidem acceperunt hæreditatem promissionis,nempe Abraham. Quid est autem: Per longanimitatem? hoc est, Per tolerantiam. Pertulit enim promissionem ad tam multos annos prolongatam, et tamen permansit semper in credendo. Nam si simul ut promisit Deus, subsequeretur donatio, jam apud eum qui promissionem suscepit, nullus esset usus fidei aut tolerantiæ, quod omnino verax esset Deus. Si vero ubi promisit differat, et tamen is qui promissionem accepit, toleraus ad lcrat. • Πεπείσμεθα δὲ περὶ ὑμῶν ἀγαπητοί, τὰ κρείσσονα καὶ ἐχόμενα σωτηρίας, εἰ καὶ οὕτως λαλοῦ μεν. Οὐ γὰρ ἄδικος ὁ Θεὸς ἐπιλαθέσται τοῦ ἔργου ὑμῶν καὶ τοῦ κόπου τῆς ἀγάπης ἧς ἐνεδείξασθε εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, διακονήσαντες τοῖς ἁγίοις καὶ διακονοῦντες. Επιθυμοῦμεν δὲ ἕκαστον ὑμῶν, τὴν αὐτὴν ἐνδείκνυσθαι σπουδήν πρὸς τὴν πληροφορίαν τῆς ἐλπίδος ἄχρι τέλους, Bἵνα μὴ νωθροί γένησθε, μιμηταὶ δὲ τῶν διὰ πίστεως, καὶ μακροθυμίας κληρονομούντων τὰς ἐπαγγελίας.» Πλήξας αὐτοὺς ἱκανῶς τῷ νωθροὺς καλέσαι, καὶ τ' ἄλλα εἰπεῖν, νῦν παραμυθεῖται τ' ἄλλα εἰπεῖν, νῦν παραμυθεῖται· διὸ οὐκ εἶπε, Νου μίζω, ἀλλὰ, Πέπεισμαι. «Καὶ ἐχόμενα σωτηρίας, ο Εγγὺς ὄντα, «Εἰ καὶ οὕτως λαλοῦμεν.» Οίδα, φησιν, ὅτι οὐ φύσετε ἀκάνθας καὶ τριβόλους, ἀλλ᾽ ἄχρι λόγων πλήττω, ἵνα ἀσφαλεστέρους ποιήσῳ. «Οὐ γὰρ ἄδικος ὁ Θεός.» Διὰ τοῦτο δὲ τὰ χρηστὰ περὶ ὑμῶν πεπείσμεθα, εἰδότες μὴ ὄντα ἄδικον τὸν Θεόν. Εἰ δὲ οὐκ ἄδικος, οὐκ ἐπιλήσεται τοῦ ἔργου ὑμῶν τοῦ χρηστοῦ, καὶ τῆς ἀγάπης ἣν ἐπεδείξασθε εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, πάντα δι' αὐτὸν ὑπομείναντες. Διακονήσαντες τοῖς ἁγίοις.» Τοῖς ἤδη πεπιστευκόσιν. Οὗτοι γὰρ παρεῖχον τὰ πρὸς τὴν χρείαν. Ταύτην τὴν ἀγάπην ἣν ἄχρι τοῦ νῦν ποιεῖτε, φησίν. «Επιθυμού μεν δέ.» Οὐκ εἶπε, βουλόμεθα, ἀλλ' ὁ φιλοστοργότε ρον ἦν, Επιθυμοῦμεν, φησίν. • Τὴν αὐτὴν ἐνδείκνυσθαι σπουδήν.» Εἶτα εἴποι τις, Εἰ πεπεισμένος εἴ περὶ ἡμῶν τὰ κρείττονα, καὶ οἶδας ἡμῶν τὰ ἔργα καὶ τὴν εἰς τοὺς ἁγίους διακονίαν, τί δήποτε εφόβησας ἡμᾶς νωθροὺς καλέσας, καὶ ἀκανθῶν μεμνημένος; Διὰ τί; Ὅτι ἐπιθυμοῦμεν ἕκαστον ὑμῶν, φησί, τὴν αὐτὴν ἣν ἔχετε ἄχρι τέλους ἐπιδεί ξασθαι σπουδὴν πρὸς τὴν πληροφορίαν τῆς ἐλπίδος, τουτέστι, πρὸς τὸ εἶναι ὑμᾶς ἀδιστάκτους περὶ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, καὶ τὴν ἔνθεν ἐλπίδα, ο ἵνα μὴ νωθροί γένησθε.» Καίτοι εἶπεν ἄνω καὶ τὸ, Νωθροί γεγένησθε· ἀλλ' ἐκεῖ εἶπε ταῖς ἀκοαῖς, νῦν δὲ, ὅλοι δι' ὅλων νωθροί γεγένησθε. «Μιμηταὶ δὲ τῶν διὰ πίς στεως.» Εἶτα λοιπὸν καταλέγει τους διὰ πίστεως κληρονομήσαντας τὰς ἐπαγγελίας, οἷον τὸν ᾿Αβραάμ. Τί δέ ἐστι τὸ, Διὰ μακροθυμίας; τουτέστι, δι᾽ ὑπομο νῆς. Υπέμεινε γὰρ τὴν ἐπαγγελίαν ὑπερτιθεμένην τοσαῦτα ἔτη, καὶ ἔτι ἔμεινε πιστεύων. Εἰ γὰρ ἅμα τῷ ἐπαγγείλασθαι Θεὸν ἡ δόσις ἀκολουθήσει, οὐκ ἔτι πίστεώς ἐστιν ἢ ὑπομονῆς τοῦ τὴν ἐπαγγελίαν δεξαμένου χρεία, τῷ ὅλως ἀληθεύειν τὸν Θεόν. Εἰ δὲ ἐπαγγειλάμενος ὑπέρθηται, καὶ ὁ τὴν ἐπαγγελίαν δεξάμενος μακροθυμήσει ἐπὶ τῇ ὑπερθέσει, τότε πιστεύει καθαρῶς, τότε ὑπομένει ἐγκρατῶς. dilationem, tunc pure credit, tunc viriliter to- "

CAPUT VIII. • Ότι βεβαία ἡ ἐπαγγελία τοῦ Θεοῦ καὶ ταῦτα σὺν Quod firma sit Dei promissio, idque cum juraὅρκῳ.» • Τῷ γὰρ ᾽Αβραὰμ ἐπαγγειλάμενος ὁ Θεὸς, ἐπεὶ κατ' οὐδενὸς εἶχε μείζονος ὀμόσαι, ὤμοσε καθ' ἑαυτοῦ, λέγων· Η μὴν εὐλογῶν εὐλογήσω σε, καὶ πληθύνων πληθυνώ σε. Καὶ οὕτως μακροθυμήσας, ἐπέτυχε τῆς ἐπαγγελίας. Άνθρωποι μεν γὰρ κατὰ τοῦ μείζονος ομνύουσι, καὶ πάσης αὐτοῖς ἀντιλογίας πέρας εἰς βεβαίωσιν ὁ ὄρχος.» " " Οταν οὖν ὁρᾶς καὶ τὸν Χριστὸν λέγοντα· ᾿Αμήν ἀμὴν λέγω σοι, ἐννόει ὅτι κατ᾽ οὐδενὸς ἔχων μείζονος ομόσαι, τὸ ᾿Αμὴν ἔμνυσι, καὶ ὅτι καὶ νῦν ὁ Υἱὸς ὅμνυσι τῷ ᾿Αβραάμ. Ὁ λόγος γὰρ ὄμνυσιν, «Η μὴν εὐλογῶν, εὐλογήσω σε.» ώμοσεν εἰπὼν, «Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος,» φησίν, «Η μήν.» Τουτέστιν, - τως μὴν εὐλογῶν εὐλογήσω σε. «Καὶ οὕτως μακροθυμήσας.» Ορᾷς ὅτι ἡ μακροθυμία τοῦ ᾿Αβραάμ ἐποίησέ τι; • Επέτυχε τῆς ἐπαγγελίας.» Καίτοι ἐν τῷ τέλει λέγει, ὅτι οὗτοι πάντες ποῤῥωθεν αὐτὰς ἰδόντες καὶ ἀσπασάμενοι, οὐκ ἐκομίσαντο τὰς ἐπαγ. γελίας, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι. Πῶς οὖν ὧδε φησὶν, Επέτυχε τῆς ἐπαγγελίας; Καί φαμεν, μὴ περὶ τῶν αὐτῶν εἰρηκέναι αὐτόν. Τὰ μὲν γὰρ ἐνταῦθα αὐτῷ δέδωκε, περὶ ὧν νῦν εἶπε· τὰ δὲ ἐκεῖ, φυλάττει, περὶ ῶν ἐν τῷ τέλει τῆς Ἐπιστολῆς λέγει «Καὶ πάσης αὐτοῖς ἀντιλογίας πέρας.» Καὶ πέρας πάσης ἀντιλογίας καὶ ἀμφισβητήσεως εἰς τὸ βεβαιῶσαι τὰ λεγόμενα παρ' αὐτοῦ, ἐστὶν ὁ ὅρκος. ◉ Ἐν ᾧ περισσότερον βουλόμενος ὁ Θεὸς ἐπιδείξαι τοῖς κληρονόμοις τῆς ἐπαγγελίας τὸ ἀμετάθετον τῆς βουλῆς αὐτοῦ, ἐμεσίτευσεν ὄρκῳ, ἵνα διὰ δύο πραγμάτων ἀμεταθέτων, ἐν οἷς ἀδύVITOV ψεύσασθαι Θεόν, ἰσχυρὰν παράκλησιν ἔχωμεν ρί καταφυγόντες κρατῆσαι τῆς προκειμένης ἐλπίδος, ἣν ὡς ἄγκυραν ἔχομεν τῆς ψυχῆς, ἀσφαλῆ τε καὶ βεβαίαν, καὶ εἰσερχομένην εἰς τὸ ἔσώτερον τοῦ καταπετάσματος, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέχ ἀρχιερεὺς γενόμενος εἰς τὸν αἰῶνα.» " " Εδει μὲν οὖν, φησὶ, καὶ χωρὶς ὅρκου πιστευθῆναι ἐπαγγειλάμενον τὸν Θεὸν, ἐν ᾧ δὲ περισσότερον βουλόμενος ὁ Θεὸς τόδε τι ποιῆσαι, ἐμεσίτευσεν ὅρκῳ τὴν ὑπόσχεσιν. «Επιδείξαι τους κληρονόμοις.» Ἦλθε καὶ εἰς ἡμᾶς. Ἡμεῖς γὰρ οἱ κληρονόμοι τῆς ἐπαγγελίας οἱ κατ' ἐπαγγελίαν σπέρμα ὄντες τῷ ᾿Αβραάμ· εἰ δὲ σπέρμα, καὶ κληρονόμοι.» Εμεσίτευσεν ὅρκῳ.» Όρα τί κατασκευάζει. Ότι ὁ Υἱὸς ἔκτοτε μεσίτης ἦν Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων (καὶ γὰρ καὶ νῦν μεσίτης γέγονεν ἐν τῇ ἐνανθρωπήσει)· καὶ τότε ἐμεσίτευσε τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ᾽Αβραὰμ ὅρκῳ αὐτὸν πληροφορήσας· ὁ Λόγος γὰρ ἦν ὁ καὶ ἐπὶ ᾿Αβραὰμ καὶ λαλῶν καὶ ὁμούς. Καλῶς δὲ ἔχει ἡ ἔννοια τῆς ἑρμηνείας, ἵνα οὕτως ᾖ. Ὁ Θεὸς, τουτέστιν, ὁ Λόγος ἐπιδεῖξαι βουλόμενος 31 Gen. xx11, 16. mento. VI, 13-16. Deus cnim pollicitus Abraha, cum non posset per quemquam majorem jurare,juravit per seipsum, dicens: Nisi benedicens benedixere tibi, et multiplicans multiplicavero te; atque ita cum patienter exspectasset, consecutus est promissum. Nam homines quidem per eum jurant qui sit major: atque iisdem omnis controversia finis ad confirmationem est jusjurandum. Cum igitur vides Christum dicentem: Amen amen dico tibi, intellige quod cum per nullum majorem jurare possit, jurat Amen: non quin etiam nunc Filius juret ipsi Abrahæ: Verbum enim jurat. «Nisi benedicens benedixero tibi.» Juravit, dicens. «Vivo ego dicit Dominus31,» inquit: Nist. Hoc est, Vere benedicens benedicam tibi. «Atque ita cum palienter exspectasset. • Vides quid longanimitas Abraham cffecerit? «Consecutus est promissum. 361 Atqui in fine dicit, quod hi omnes procul viderunt et salutarunt promissiones, at non acceperunt ne siue nobis consummarentur; quomodo ergo ait hoc loco Consecutus est promissionem? Dicimus quod non de illis dixerit: Siqui dem præsentia ipsi dedit, de quibus hic loquitur, futura vero serval de quibus in fine Epistolæ loquitur. «Alque iisdem omnis controversiæ finis. Finisque omnis controversia ac contentionis, ut confirmationem accipiant quæ ab aliquo dicuntur, est jusjurandum. VI, 17-20. Qua in re Deus cum eximie vellet hæredibus promissionis ostendere firmitatem consilii sui, mediator fuit jurejurando: ut per duus res immutabites, in quibus feri non posset ut mentiretur Deus, validum consolationem habeamus, qui confugimus ut teneamus propositam spem: quam velut anchorum tenemus anima tum tutam, tum firmam, et introeuntem usque ad id quod est intra velum, ubi precursor pro nobis ingressus est Jesus, juxta ordinem Melchisedech pontifex factus in aeternum. Oportuit sane etiam absque juramento fidem adhiberi Deo; verum in hac re vehementius volens hoc efficere, mediator fuit jejurando ad promissionem.. Hæredibus ostendere.» Etiam ad nos descendit. Nos enim sumus hæredes promissionis, qui per evangelium semen Abrahæ sumus: quod si semen, etiam hæredes. «Mediator fuit ju rejurando.» Vide quid astrual. Quod Filius etiam tunc mediator erat Dei et hominum: (Siquidem nunc quoque mediator factus est in incarnatione,) et tunc mediator fuit inter Patrem et Abraham jurejurando, ipsum reddens certiorem: Verbum enim erat is qui ad Abraham et loquebatur et jurabat. Recte autem habet intellectus interpreta-

tionis,ut ita sit sensus: Deus, hoc est Verbum, ^ τὸ ἀμετάθετον τῶν τῷ Πατρὶ δοξάντων, ἐμεσίτευσε immutabilitatem ostendere volens eorum quæ Pa- τῷ Πατρὶ καὶ τὸ ᾽Αβραὰμ ὅρκῳ, τουτέστι, μεσίτης tri visa sunt, mediator fuit inter Deum et Abraham ἐν τῷ ὅρκῳ γέγονε. Δι᾿ αὐτοῦ γὰρ ὡς Λόγου, ὤμνυεν jurejurando: hoc est mediator in jurejurando fa- ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. • Ινα διὰ δύο πραγμάτων.» Δύο ctus est. Per ipsum enim tanquam per Verbum ju- γὰρ ἦν μέγιστα τότε ἐπαγγείλασθαι τὸν Θεὸν, καὶ ravit Deus et Pater. «Ut per duas res. Duo enim τὸ τὴν ὅρκον προσθεῖναι τῇ ἐπαγγελία. «Εν οἷς marima quædam erant, tunc promisisse Deum, ἀδύνατον.» Εκ οἷς, καὶ δι᾽ ὧν πραγμάτων.» Ισχυ 569 et jusjurandum promissioni fuisse additum, ρὰν παράκλησιν ἔχωμεν, η προτροπήν, «Οἱ κατα- «In quibus fieri non posset.» In qnibus et per φυγόντες.» Εἰς αὐτὸν, φησί, ο Κρατῆσαι, ίσχυ quas res. «Validam consolationem habeamus.»Hoc ρὰν παράκλησιν ἔχωμεν εἰς τὸ κρατῆσαι τῆς προest per exhortationem. «Qui confugimus, nempe χειμένης ἐλπίδος. ᾿Απ' ἐκείνων, φησί, τῶν πρὸς ad ipsum. Ut teneamus.» Validam exhortationem ᾽Αβραὰμ εἰρημένων, πιστωθῶμεν καὶ πρὸς τὰ μέλ habeamus ad tenendum propositam spem.Ab illis, λοντα, καὶ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Αὕτη γὰρ ἡ inquit, quæ ad Abraham dicta sunt confirmemur ἐλπὶς ἡμῶν, ἡ νῦν μὲν ἐν ἐλπίδι προκειμένη, τότε etiam ad ea quæ futura sunt et ad regnum colorum. δὲ ἐκβησομένη, ὡσεὶ ἔλεγεν· Ἐξ ἐκείνων ταῦτα Nam hæc est spes nostra, quæ nunc quidem in ~ ἐπιστοῦτο. Ἐκεῖ ἠλήθευσεν, ἵνα ἐν τούτοις πίστευ spe proposita est, tunc autem re ipsa contingel, θῇ. Η ὅτι διὰ τοῦτο ὤμοσε τότε, ἵνα νῦν περὶ τῶν tanquam diceret: Ab illis hæc confirmabantur,ibi μελλόντων πιστεύσωμεν. Οὐδὲν γὰρ ἦν ἕτερον, φησί, quæ dixerat præstitit, ut in istis fides ipsi adhi- καὶ τὰ τότε μεθ᾽ ὅρκων ἐπαγγελλόμενα, ἢ ἡ μέλ beretur. Aut quod per hoc tunc juravit ut nunc de λουσα ἐλπὶς τῶν πιστῶν, κ Ην ὡς ἄγκυραν ἔχου futuris crederemus: nihil enim, inquit, tunc aliud μεν,» ἥ τις τὰ σαλευόμενα ἵστησι πλοία, καὶ ἡ ἐλπὶς erant quæ cum juramentis promittebantur quam τοὺς σαλευομένους τους πειρασμοῖς, ἀνδρείους καὶ futura spes fidelium.. Quam velut ancoram tene- ἑδραίους καὶ ὑπομονητικοὺς ποιεῖ.» Ασφαλῆ τε καὶ mus,» quæ nutantes sistit naves: et ita spes, eos βεβαίαν.» Οὐχ ἁπλῶς ἄγκυραν, ἀλλὰ καὶ ἀσφαλῆ qui vacillant in tentationibus et aflictionibus, fortes καὶ βεβαίαν. Ενι γὰρ ἄγκυρα μὴ διαφυλάττουσα τὸ et firmos ac patientes efficit. «Tum tutam tum σκάφος ἀκλυδώνιστον, ὅταν ᾖ μικροτέρα τοῦ δέον firmam.» Non qualemcunque ancoram, sed et tu- τος. • Καὶ εἰσερχομένην.» ἵνα ἡμῶν, φησίν, ἔτι tam et frmam.Contingit enim ut ancora non servet ἐνταῦθα ὑπαρχόντων, ἡ ἐλπὶς εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασι navem a tempestate maris, si minor fuerit quam λείαν τῶν οὐρανῶν, τουτέστιν, ἵνα ταῖς ἐλπίσιν ἤδη oporteat. Et introeuntem.» Ut dum nos, inquit, G ἐκεῖ ῶμεν. Ορα τί ποιεῖ ἡ ἐλπίς. Προλαμβάνει τὸ adhuc hic sumus, spes introeat in regnum cœlo- ἐσόμενον. «Εἰς τὸ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος.» rum: hoc est, ut spe jam ibi simus. Vide quid Εσώτερον τοῦ καταπετάσματος, τὸν οὐρανὸν καλεῖ. faciat spes. Præoccupat id quod futurum est. • Όπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν.» Οὐ γὰρ μόνον εἰσ •Usque ad id quod est intra velum. Id quod est λθεν, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν. Οπου δὲ ὁ πρόδρο intra velum dicit ipsum coelum.. Ubi præcursor μος ἡμῶν εἰσῆλθεν, ἐκεῖ καὶ ἡμᾶς φησίν, ἀνάγκη pro nobis.» Non solum enim ingressus est, sed εἰσελθεῖν. Ἡ τὸ, ὑπὲρ, παρέλκεται, ἵνα ᾖ, Πρόδρο pro nobis ingressus est. Ubi autem præcursor noster μος ἡμῶν, Η τὸ μετὰ σαρκὸς αὐτὸν εἰσελθεῖν, ὑπὲρ est ingressus, eo nos quoque ingredi necesse est. ἡμῶν ἐστιν, ὅπως καὶ ἡμεῖς οἱ σάρκα ἔχοντες, εἴσ Aut proposito ὑπέρ, id est pro, abundat, ut sit οδον σχοίημεν.» Αρχιερεὺς γενόμενος.» Καλῶς τὸ, sensus, Præcursor noster. Aut quod una cum carne Γενόμενος, διὰ τὴν σάρκα. Ενθα οὖν ὁ ἀρχιερεὺς, ἐκεῖ ingressus sit, pro nobis est, ut et nos qui carnem καὶ ὁ λαός. habemus, ingressum habeamus. «Pontifex factus. ubi est pontifex, ibi est et populus. 363 CAPUT IX. Recte dictum est: Factus, propter carnem. Porro De Melchisedec qui Christi figura fuit, et a no- «Περὶ τοῦ Μελχισεδὲκ τοῦ εἰς Χριστὸν τύπου κατὰ τὸ mine, et a civitate, et a vita, et a sacerdotio. Nam hic erat Melchisedec, rex Salem, pontifex Dei altissimi, qui occurrit Abraham revertenti a cade regum, et benedixit illi: cui et decimas ex omnibus impartitus est Abraham: qui primum quidem ex interpretatione dicitur rex justitia: deinde vero etiam rex Salem, quod est rex pacis: sine patre, sine matre, sine genealogia, neque initium dierum neque vitæ finem habens, sed assimilatus Filio Dei manet sacerdos in perpetuum. Considerate vero quantus hic fuerit, cui etiam decimus dedit Abraham patriarcha de spoliis. ὄνομα καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὴν ζωὴν, καὶ τὴν ἱερωσύ νην.» • Οὗτος γὰρ ὁ Μελχισεδέκ βασιλεύς Σαλήμ, ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, ὁ συναντήσας ᾽Αβραὰμ ὑποστρέφοντι ἀπὸ τῆς κοπῆς τῶν βασιλέων, καὶ εὐλογήσας αὐτὸν, ᾧ καὶ δεκάτην and πάντων ἐμέρισεν Αβραάμ, πρώτον μὲν έρμηνευόμενος βασιλεὺς δικαιοσύνης, ἔπειτα δὲ καὶ βασιλεὺς Σαλήμ, ὅ ἐστι βασιλεὺς εἰρή νης, ἀπάτωρ, ἀμήτωρ, ἀγενεαλόγητος, μήτε ἀρχήν ἡμερῶν, μήτε ζωῆς τέλος ἔχων, ἀφομοιωμένος δὲ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, μένει ἱερεὺς εἰς τὸ διηνεκές. Θεωρείτε δὲ πηλίκος οὗτος, ᾧ καὶ δεκάτην ᾽Αβραὰμ ἔδωκεν ἐκ τῶν ἀκροθινίων ὁ πατριάρχης.»

" Θέλει δεῖξαι καὶ νῦν πολὺ τὸ διάφορον τῆς νέας διαθήκης πρὸς τὴν παλαιὰν, καὶ τοῦτο δείκνυσιν ἐκ τῶν ἱερέων. Εἰπὼν δὲ, Κατά τὴν τάξιν Μελχισεδεκ, δείκνυσιν ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ τύπος τοῦ Χριστοῦ ὁ Μελχισεδέκ, (τύπον γὰρ αὐτὸν λέγει τοῦ Χριστοῦ, πολὺ διέφερε τῶν κατὰ νόμον ἱερέων τῶν παρὰ Ἰουδαίοις, τοῦτο κατασκευάζων, Εἰ ὁ τύπος, φησί, τοῦ Χριστοῦ τῶν παρὰ Ἰουδαίοις διέφερε, πόσῳ μᾶλλον ἡ ἀλήθεια; τουτέστιν, αὐτὸς ὁ Χριστός, • Βασιλεύς Σαλήμ.» Όνομα πόλεως. «᾿Απὸ τῆς κοπῆς τῶν βασιλέων.» Οταν τοὺς βασιλεῖς τοὺς τὸν Λὼτ αἰχμαλωτίσαντας κατακόψας, ὑπέστρεφεν. Οἶδας τὴν ἱστορίαν. Καὶ εὐλογήσας αὐτόν.» Αντί τοῦ εὐλόγησεν αὐτόν. «ᾧ καὶ δεκάτην.» ", τουτέστι τῷ Μελχισεδέκ, δεκάτην ἔδωκεν ὁ ᾿Αβραάμ, φησίν, «Πρῶτον μὲν ἐρμηνευόμενος. • Λοιπὸν θέλει δεῖξαι πῶς τύπος ἐστὶ τοῦ Χριστοῦ ὁ Μελχισεδέκ, καὶ τέως ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦτο ποιεῖ. Τέως γάρ, φησί, τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐρμηνεύεται, Βασιλεὺς δικαιοσύνης - Μελχὶ βασιλεύς· Σεδέκ, δικαιοσύνης. Τίνος δὲ ἑτέρου ώφειλεν εἶναι τύπος, ἢ τοῦ Χριστοῦ τοῦ ἀληθῶς βασιλέως δικαιοσύνης; Επειτα καὶ τὴν ἄλλην λέγει ερμηνείαν τὴν ἀπὸ τῆς πόλεως. Σαλήμ, εἰρήνη ἐστίν. Οὐκοῦν, οὐ μόνον βασιλεὺς δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ εἰρήνης, ὡς ἀπὸ τῆς πόλεως ἧς ἐβασίλευεν· ἀμφότερα δὲ ὁ Χριστὸς, βασιλεύς τε δικαιοσύνης καὶ βασιλεὺς εἰρήνης. «᾿Απάτωρ, ἀμήτωρ.» Καὶ ἐνεχώρει τοῦτον τὸν Μελχισεδέκ ἄνθρωπον ὄντα, ἀπάτορα εἶναι καὶ ἀμήτορα, καὶ μήτε ἀρχὴν μήτε τέλος ἔχειν ἡμερῶν; Οὔ. Πῶς οὖν εἶπεν; Ορα. Ἐπειδὴ ἀντέπιπτεν αὐτῷ, Πῶς κατὰ τὴν τάξιν τοῦ Μελχισεδέκ ὁ Χριστός ἐστι, τοῦ τελευτήσαντος καὶ μὴ γενομένου ἀρχιερέως εἰς τὸν αἰῶνα; Βλέπετε τί λέγει· Οὐκ ἴσμεν, φησί, τίνα ἔχει πατέρα ή μητέρα, ἢ ποῖον γένος ὁ Μελχισεδέκ, οὔτε πότε γεγέννηται, ἢ τετελεύτηκε. Καὶ τί τοῦτο; Φήσειεν ἄν τις· εἰ γὰρ μὴ ἴσμεν ταῦτα διὰ τὸ μὴ ἐμφέρεσθαι τῇ Γραφῇ, ἀλλ᾽ ὅμως καὶ πατέρα καὶ γένος ἔσχε, καὶ γέννησιν, καὶ τελευτήν. Πῶς οὖν ὁ τοιοῦτος ἀπάτωρ, κοὶ οὐκ ἔχων ἀρχὴν ἢ τέλος ζωῆς; Καί φησιν· “Ωσπερ ὁ Μελχισεδὲκ τῷ μὴ γενεαλογεῖσθαι ὑπὸ τὸς Γραφῆς, ἡμῖν τοῖς ἀγνοοῦσιν οὐ δοκεῖ ἔχειν γονέας, ἢ ἀρχὴν ζωῆς καὶ τέλος, οὕτως ὁ Χριστὸς τῇ ἀληθείᾳ. "Ωσπερ γάρ, φησί, τούτου οὐκ ἴσμεν τὴν, ἀρχὴν καὶ τὸ τέλος, οὕτως οὐδὲ τοῦ „ Χριστου τῇ ἀληθείᾳ. ᾿Αλλὰ τοῦ μὲν διὰ τὸ μὴ Εγγεγράφθαι, τοῦ δὲ Χριστοῦ, διὰ τὴν ἀλήθειαν Ὁ γὰρ τύπος οὐ κατὰ πάντα ἴσος ἐστὶ τῇ ἀληθείᾳ, (ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀλήθεια ευρίσκεται, καὶ ταυτότης μᾶλλον, ἢ τύπος), ἀλλ᾽ εἰκόνας ἔχει τινὰς καὶ Ινδάλματα. Οἷον, Απάτωρ ὁ Μελχισεδέκ τῇ ἀγνοίᾳ ἡμῶν, ἀπάτωρ ὁ Χριστὸς τὴν κάτω γέννησιν. ᾿Αμήτωρ ὁ Μελχισεδέκ, ἀμήτωρ ὁ Χριστὸς τὴν ἄνω γέννησιν, ἐν ᾗ οὔτε ἀρχὴν ἔσχεν ἡμερῶν. Πῶς γὰρ ὁ ποιητὴς τῶν χρόνων; Καὶ οὕτως ἅπαντα νοήσεις ὅσα εἶχεν ὁ Μελχισεδέκ ἡμῶν ἀγνοούντων τὰ κατ' αὐτὸν, ταῦτα ὁ Χριστὸς ἔχει τῇ ἀληθείᾳ. Καὶ γὰρ " δ * Gen. Σιν, 1 seqq. Vult nunc quoque magnam ostendere excellendiam novi testamenti supra vetus: et hoc ostendit ex sacerdotibus. Dicens autem: Secundum ordinem Melchisedec, ostendit quod ipsa quoqueChristi figura, nempe Melchisedec (ait enim fuisse illnm Christi typun), multum præcellebat legalibus sacerdotibus qui apud Judæos erant: hoe astruens, Quod si Christi typus, inquit, præstantior erat his quæ apud Judæos erant, quanto magis veritas, hoc est ipse Christus. «Rex Salem. Nomen est civitatis. «cæde regum.» Quando regibus qui Lot captivumn duxerant, casis,reversus est 33. Nosti historiam. «Et benedixit illi.» Nam εὐλογήσας capitur pro εὐλόγησεν, id est participium pro verbo. «Cui et decimas.» Cui nempe Melchisedec decimas dedit Abraham. «Primum quidem ex interpretatione.» Vult deinceps ostendere quomodo Christi figura erat Melchisedec, et interim ex nomine primum hoc facit Nam ipsius, inquit, nomen interpretatur Rex justitia: 564 Melchi, rex: Sedec, justitia, Cujus autem alterius debuit esse typus quam ipsius Christi qui vere rex erat justitia? Deinde aliani qnoque ponit interpretationem quæ a civitate sumitur. Salem pax est. Itaque non solum rex justitiæ sed et pacis, tanquam a civitate in qua regnavit. Est aulem utrumque Christus et rex pacis et rex justitia. «Sine patre, sine matre.» An igitur feri potest ut hic Melchisedec cum homo esset, sine patre ac sine matre fuerit, et neque initium neque finem dierum habuerit? Nequaquam. Quomodo ergo hæc dixit? Animadverte. Quoniam ipsi objici poterat: Quonam modo Christus est secundum ordinem Melchisedec qui mortuus est et non factus pontifex in æternum? Videte quid dical: Ignoramus, inquit, quem habuerit patrem aut matrem, aut quod fuerit genus Melchisedec,neque quando natus sit aut mortuus. Et quid hoc refert? dicet aliqnis: quanquam enim ignoremus haec, eo quod non referantur in Scriptur, attamen et patrem habuit et genus, et nativitatem et mortem. quo modo igitur talis est sine patre, nec princi pium vitæ habens nec fnem? Et respondet: Quemadmodum Melchisedec eo quod ipsius genealogia non recensetur a Scriptura, nobis qui ignoramus non videtur parentes habere, aut principium aut Gnem vila: ita Christus in rei veritate. Quemadmodum enim hujus ignorainus princi pium ac fiuem, ita Christi re ipsa Sed hujus quidem, eo quod scriptum non sit, Christi vero eo quod vere non habuerit. Typus namque non per omnia conformis est veritati (siquidem ipse quoque veritas esse invenitur, et major identitas quamn fuerit in figura), sed imagines quasdam babet et simulacra Pula: Melchisedec propter nostram ignorantiam dicitur esse sine patre, Chris'us inferiure nativitate vero sine patre. Sine matre Melehi sedec, sine matre Christus superna nativitate, in

qua neque initium habuit dierum. Quomodo enim βασιλεὺς εἰρήνης και δικαιοσύνης ὁ Μελχισεδέκ liaberet qui factor est temporum? Et ita universa χρι ψιλῶν ὀνομάτων, ὁ δὲ Χριστὸς τῇ ἀληθείᾳ. quæ habuisse dicitur Melchisedec eo quod ignore- «Αγενεαλόγητος. Η ᾿Αγενεαλόγητον τὸν Μελχισεδέκ, mus quæ circa ipsum fuerunt, hæc Christus in τῷ μὴ εἶναι μὲν ἐκ τοῦ σπέρματος ᾿Αβραάμ, μηδὲ veritate habuit. Siquidem Melchisedec rex fuit ὑπὸ Μωσέως γενεαλογεῖσθαι, εἶναι δὲ χναιναῖον pacis et justitia nudis duntaxat nominibus, Christus τὸ γένος, καὶ ἐκ τῆς ἐπαράτο, ἐκείνης σπορᾶς vero ipsa veritate. «Sine genealogia.» Sine ge- ὁρμᾶσθαι. Δίκαιον δὲ τῶν καθ᾿ αὐτὸν ἀποφανθέντα, nealogia fuisse dicitur Melchisedec, 565 eo quod καὶ οὐκ ἐκ προγόνων ορμώμενον δικαίων, οὐδὲ ἀπό non fuerit ex semine Abraham, neque a Mose genus τινος δικαίας σπορᾶς. Οὐ θέμις την γενεαλογεῖν, acceperit, sed a Chananæis, et ab execrando illo τὸν εἰς ἄκρον δικαιοσύνης νεύοντα. "Οντι δὲ Χανα semine prodierit: justus tamen snis operibus appa- ναῖος ἦν τὸ γένος ὁ Μελχισεδέκ, δείκνυται. Καὶ ruerit, cum a justis progenitoribus ortus non esset, ἔστι δή που τεκμήρασθαι καὶ ἀπ᾿ αὐτῶν ἐκείνων neque ab aliquo justo semine. Non erat itaque ὧν ἐκράτει καὶ ἐβασίλευε κλιμάτων, καὶ οἷς ἐπλη fas ejus genealogiam retexere, qui hoc modo justi- η σίαζε. Γείτων μὲν γὰρ ἦν Σοδόμων, πλησιαίτερος tiæ verticem attigisset. Quod autem Melchisedec δὲ τῷ ᾽Αβραὰμ οἰκοῦντι πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρῇ. genere Chananæus fuerit, ostenditur. Licet sane Οἴεσθαι δὲ χρὴ, ὅτι καὶ Σαλήμ ἐκείνης ἐτύγχανε conjectari, et ab illis ipsis in quibus dominabatur βασιλεὺς, ἡ τίς ἐστιν Ιερουσαλήμ. «Αφωμοιωμέ ac regnabat regionibus, et ab eis quæ proximæ voος δὲ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. • Καὶ ποῦ ἡ ὁμοιότης; erant. Siquidem vicinus erat Sodomorum, vicinior ὅτι καὶ τούτου καὶ τοῦ Χριστοῦ, τὸ τέλος ἀγνοεῖται aulem Abrahæ qui habitabat ad quercum Mambre. καὶ ἡ ἀρχή. ᾿Αλλὰ τούτου μὲν, παρὰ τὸ μὴ γε Existimare autem oportet quod illius quoque Salem γράφθαι, τοῦ δὲ Χριστοῦ, παρὰ τὸ μὴ εἶναι. «Μένει rex erat quæ est Jerusalem.. Sed assimilatus Filio ἱερεὺς εἰς τὸ διηνεκές.» Τούτῳ τῷ τρόπῳ δέξαι τὸ Dei.. In quo autem est similitudo? quod et hujus διηνεκές, ᾧ καὶ τὰ ἄλλα. Οτι, φησίν, ὅσον ἧκεν et Christi finis ignoretur et inilium sed hujus εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀγνοοῦντας πότε τελευτήσας ἀπέθετο quidem eo quod scripta non sint, Christi vero eo τὴν ἱερωσύνην, εἰς τὸ διηνεκές ἔστιν ἱερεύς. Ο quod non fuerint. «Manet sacerdos in perpetuum., γὰρ τύπος εἰκόνας ἀμυδρας σώζει τοῦ πρωτοτύπουEo modo perpetuitatem accipito quo el catera: ἢ ὅτι καὶ τρόπος τῆς τοῦ Μελχισεδὲκ ἱερωσύνης, quoniam quod ad nos attinel qui ignoramus (οἶδας δὲ τί λέγω,) διηνεκές μένει, «θεωρεῖτε δὲ quando moriens reliquerit sacerdotium, in perpe- πηλίκος οὗτος.» Επειδὴ ἐφήρμοσε τῇ ἀληθείᾳ τὸν tuum sacerdos est. Figura enim obscuras servat τύπον, λοιπὸν βούλεται δείξαι ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ prototypi imagines. Aut quod etiam modus sacer- τύπος τοῦ Χριστοῦ, τουτέστιν, ὁ Μελχισεδέκ, μεί dotii Melchisedec (nosti autem quid dicam) in per- ζων ἦν αὐτῶν τῶν παρὰ Ιουδαίοις ἱερέων. Καὶ petuum maneat. «Considerate vero quantus hic τί λέγω ἱερέων; αὐτοῦ μὲν οὖν τοῦ πατριάρχου fuerit.» Quoniam adaptavit veritati figuram, vult ᾽Αβραὰμ μείζων ἦν. Εἰ δὲ ὁ τύπος τοῦ Χριστοῦ, deniceps ostendere quod ipsa quoque figura Christi, φησί, μείζων καὶ αὐτοῦ τοῦ πατριάρχου, τί ἄν τις hoc est Melchisedee, major erat ipsis Judæorum εἴποι περὶ τοῦ Χριστοῦ; ἄλλως μέν, κρείττων ἦν ὁ sacerdotibus.Εt quid dico sacerdotibus? ipso sane ᾽Αβραὰμ του Μελχισεδέκ, ἀλλ᾽ ὁ τύπος ἦν ὁ νικῶν. patriarcha Abraham major erat. Quod si Christi Οὕτως ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος ἐν βιβλίῳ δευτέρῳ τῆς typus m jor erat ipso quoque patriarcha,quidnam δεκάτης εἰς τὰ παραλειπόμενα τῆς ἐν πνεύματι dicet quispiam de Christo? Alio quidem modo καὶ ἀληθείᾳ λατρείας, ο ᾧ καὶ δεκάτην ᾽Αβραὰμ major erat Abraham quam Melchisedec: sed typus ἔδωκεν.» Οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, φησίν, ὅτι δέδωκεν αὐτῷ in isto vincebat. Ita habet divus Cyrillus, secundo δεκάτας, ὡς κεκοινωνηκότι του πολέμου· (διὰ τοῦτο volumine decimæ partis in Residua latriæ quæ est γὰρ εἶπεν ἄνω, Υποστρέφοντι τῆς κοπῆς ὑπήντησεν), in spiritu et veritate. • Cui eliam decimas dedit ἀλλὰ κατὰ σέβας καὶ τιμὴν, ὥσπερ ἀπαρχὰς δια Abraham.» Non potest, inquit, dici quod ipsl de- δούς. • Ἐκ τῶν ἀκροθινίων.» Ἐκ τῶν σκύλων καὶ cimas dederit wnquam ei qui belli particeps fue- λαφύρων. Εἰ δὲ τοῦ πατριάρχου μείζων (καὶ τοῦτο rat. Propterea enim antea dixerat quod revertenti δηλοῖ ἡ τῶν δεκατῶν δόσις), πολλῷ μᾶλλον τῶν παρὰ a cade occurrit: sed ex reverentia et honore ve- Ιουδαίοις ερέων. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ὁ πατριάρχης luti primitias dedit. «De spoliis. De exuviis et πρόσκειται, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ, εἰ ὁ πατριάρχης, φησίν, præda Quod si ipso patriarcha major erat: 866 ἔδωκε, τί δεῖ περὶ ἱερέων λέγειν; et hoc significat decimarum traditio: multo magis sacerdotibns Judæorum. Non enim temere patriarcha adducitur: sed ut ostendat quod si patriarcha, inquit, dedit, quid de sacerdotibus dicendum est? VI, 5-7. Atque ii qui e filiis Levi sacerdotii functionem sumunt, praeceptum habent ut decimas accipiant a populo juxta legem, hoc est, a fratribus suis, licet egressis ex lumbis Abraham. At is cujus genus non recensetur ex illis deci mus accepit ab Abraham, et habenti promissio- «Καὶ οἱ μὲν ἐκ τῶν υἱῶν Δευὶ τὴν ἱερατείαν λαμβάνοντες, ἐντολὴν ἔχουσιν ἀποδεκατοῦν τὸν λαὸν κατὰ τὸν νόμον, τουτέστι, τοὺς ἀδελ φοὺς αὐτῶν, παίπερ ἐξεληλυθότας ἐκ τῆς όσο φύος ᾿Αβραάμ. Ὁ δὲ μὴ γενεαλογούμενος ἐξ αὐτ τῶν, δεδεκάτωκε τὸν ᾿Αβραάμ, καὶ τὸν ἔχοντα

τὰς ἐπαγγελίας, εὐλόγηκε. Χωρὶς δὲ πάσης nem benedixit. Porro nemo negat quin id quod ἀντιλογίας. τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος minus est ab eo quod majus est benedictionem γεῖται,» accipiat. εὐλοΕτι ἡ κατασκευὴ ὅτι ὁ τύπος τοῦ Χριστοῦ μείζων Confirmat quod is qui Christi figura erat major τῶν παρὰ Ἰουδαίοις ἱερέων. Οἱ Λευῖται, φησὶν, ὡς fuit sacerdotibus Judæorum. Levitæ inquit, tauτιμιώτεροι ὄντες τοῦ λοιποῦ λαοῦ, τὰς δεκάτης quam honoratiores in populo decimas accipiunt: ἀπολαμβάνουσιν. Ἐπεὶ τί δήποτε παρὰ ἀδελφῶν, siquidem quam ob causam alioqui a fratribus eumτὸν αὐτὸν ἐχόντων πατέρα λαμβάνουσιν; δῆλον οὖν dem patrem habentibus eas acciperent? maniὡς τιμῆς καὶ τοῦ ἱερωτέρους εἶναι, συμβολόν εἰσιν festum itaque est quod honoris signum essent deαἱ δεκάται. Τοιγαροῦν καὶ ὁ Μελχισεδέκ, καὶ cimæ,quodque illi secraliores erant cæteris.laque ταῦτα ἀλλόφυλος ὢν καὶ ἀγενεκλόγητος, οὐκ ἂν παρ᾽ Melchisedec quoque cum et alienigena esset ignotiαὐτοῦ τοῦ πατριάρχου εἴληφε δεκάτης, εἰ μὴ μείζων que generis,nequaquam ab ipso patriarcha decimas ἦν αὐτοῦ. Τῷ γὰρ μὴ ὄντι μείζονι οὐκ ἂν ἔδωκεν ὁ accepisset, nisi eo major fuisset: neque enim ᾿Αβραάμ. Εἰ δὲ τοῦ πατριάρχου μείζων, δῆλον ὡς dedisset Abraham nisi ei qui major esset Quod si πολλῷ μείζων τῶν παρὰ Ἰουδαίοις ἱερέων. «'Απο- ipso patriarcha major erat, manifestum est quod δεκατοῦν τὸν λαόν, η Δεκάτας οἷον λαμβάνειν παρ' multo magis sacerdotibus Judæorum. Ut decimas αὐτῶν. Ἐλάμβανον γὰρ οἱ Λευῖται δεκάτας ἀπὸ τοῦ accipiant a populo. Nam ἀποδεκατούν significat λαοῦ, «Καίπερ ἐξεληλυθότας.» Τοῦτό φησι· Και- accipereţecimas. Accipiebant enim Letiva decimas περ ὁμοτίμων ὄντων κατὰ τὰ ἄλλα πάντα, ὅμως ἐν. a populo. «Licet egressis.» Hoc est quod ait: τοῦ, τοὺς μὲν διδόναι δεκάτας, τοὺς δὲ λαμβάνειν, Licet in cæteris omnibus paris essent couditionis πολλὴ ἡ ὑπεροχὴ ἔπιδείκνυται. Εἰ δὲ ἐνταῦθα τοῦτο, ac honoris: ex eo tamen qucd hi quidem decimas δῆλον ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ Μελχισεδέκ, darent, illi vero acciperent, magna excellentia νοῦ μὴ δέοντος, τοῦ δὲ λαβόντος. “ὥστε ὁ τοῦ Χρι- ostenditur Quod si hic ita est, manifestum est στοῦ τύπος, μείζων τοῦ πατριάρχου ᾿Αβραάμ. Εt quod etiam in Abraham et Melchisedec, cum ille δὲ τοῦ ᾿Αβραάμ, πολλῷ μᾶλλον τῶν ἱερέων. Εἰ δ᾽ ὁ decimas dederit, iste vero acceperit. Itaque is qui τύπος, τί ἄν τις εἴποι περὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ; • Ὁ Christi typus et figura erat, major fuit patriarcha δὲ μὴ γενεαλογούμενος ἐκ αὐτῶν.» Ἐξ αὐτῶν, Abraham: quod si ipso Abraham, multo magis τουτέστιν, εἰς αὐτούς. Ο τοίνυν μή γενεαλογούμε- sacerdotibus. Si vero typus major fuit, quidnam νος εἰς αὐτοὺς καὶ ἐγκαταλεγόμενος τῷ γένει αὐτῶν, poterit quispiam dicere de Christo? «At is cujus Μελχισεδέκ εἴληφε τὰς δεκάτας, ο Καὶ τὸν ἔχοντα c genus non recensetur ex illis.» Ex illis, hoc est ad τὰς ἐπαγγελίας.» Εξῆρε τὸν ᾿Αβραάμ, ἵνα ωλετον illos. Is igitur cujus genus non refertur ad illos, ἐξάρῃ τὸν Μελχισεδέκ. «Τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρειτ- neque reducitur in numerum cum genere illorum, τονος εὐλογεῖται,» Οὐκοῦν κρείττων ὁ τύπος τοῦ nempe Melchisedec,accepit decimas. «Εt habenti Χριστοῦ, καὶ αὑτοῦ τοῦ πατριάρχου. promissiones benedixit.» Extulit Abraham ut magis extolleret 367 Melchisedec. Id quod minus est ab eo quod majus est benedictionem accipit.» Itaque potior fuit et melior Christi typus ipso quoque patriarcha. Καὶ ὧδε μὲν δεκάτας ἀποθνήσκοντες ἄνθρω λαμβάνουσιν. Ἐκεῖ δὲ μαρτυρούμενος ὅτι ζῇ, καὶ, ὡς ἔπος εἰπεῖν, διὰ ᾿Αβραὰμ καὶ Λευί ὁ δεκάτας λαμβάνων, δεδεκάτωται. Έτι γὰρ ἐν τῇ ὀσφύϊ τοῦ πατρὸς ἦν ὅτε συνήντησεν αὐτῷ ὁ Μελχισεδέκ.» παι Δεῖξνι θέλει, ὅτι πολὺ ἦν τὸ ὑπερέχον τοῦ Μελ χισεδέκ, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβε τὰς δεκάτας, καί φησι· Καὶ οἱ Λευῖται μὲν οὖν λαμβάνουσιν, ἀλλ᾽ οὐδὲν p μέγα· ἀποθνήσκουσι γάρ. Τίς δὲ φθονήσει τιμῆς τῷ ἀποθνήσκειν μέλλοντι; Ὁ Ὁ δὲ Μελχισεδέκ, καὶ ταῦτα μαρτυρούμενος ζῆν ἔλαβε τὰς δεκάτας. Τὸ δὲ, Μαρτυρούμενος ζῆν, δέξαι κατά τήν ἄνω ἔννοιαν, διότι, φησί, οὐκ εἶπεν ἡ Γραφὴ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν ζωὴν μόνον, τὸ ζῆν αὐτῷ μόνον ἔδοξε μαρτυρεῖν, ὡς εἰ εἶπεν· Προήδει ὁ ᾿Αβραάμ ὅτι οὐκ ἔσται δήλη ἡ τελευτὴ τοῦ Μελχισεδέκ. Καὶ οὐδὲ τοῦτο ἐποίησεν αὐτὸν φθονῆσαι αὐτῷ τῆς τιμῆς τῶν δεκατῶν. Ηδει γὰρ αὐτοῦ τὸ ὑπερέχον. “Η απλούστερον δέξαι τὸ εἰρημένον, ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἱερωσύνης, τῶν μὲν Λευϊτῶν, ἀποθνήσκει. Καὶ γὰρ ἐπαύσατο. τῆς ἀληθείας φανείσες· ὁ δὲ τοῦ Μελχισεδέκ ζῇ. «Ζῇ γάρ.» Πῶς δὲ ἐμαρτυρήθη; Et VII, 7-9. Atque hic quidem homines qui moriuntur decimus accipiunt. Illic autem isde quo testatum est quod vivat: et ut ita loquar, in Abraham decimatus est etiam ipse Levi qui decimas solet accipere. Adhuc enim in lumbis patris erat quum occurreret Abrahæ Melchisedec. Ostendere vult quod magna esset excellentia Melchisedec, et propterea acciperet decimas, et ait: Etiam Levilæ accipiunt; at nihil hoc magnum est, nam moriuntur; quis autem invideal honorem ei qui moriturus est? Melchisedec autem etiam si testimonium acceperit quod vival, decimnas accepit. Quod autem ait testimonium accepi-se illum quod vival, accipe juxta dalum prius intellectum, ideo videlicet quod cum non dixerit Scriptura finem illius. sed solam vitam, solum de eo testari visa est quod viveret; ac si diceret: Præviderat Abraham quod manifestanda non esset mors ipsius Melchisedec, neque tamen motus ex eo est ut invideret illi honorem decimarum, noverat enim ipsius dignilutem. Aut simpliciori modo accipe quod dictum est, quod modus quidem sacerdotii Levitarum moritur, siquidem cessavit apparente veri -

tate, ipsius autem Melchisedec vivit. • Quod vivat. Quomodo autem de ipso testatum est? In eo quod dixerit Deus: • Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedec 39*., Et hinc ergo est præminentia Melchisedec supra Judaicos sacerdotes. «Homiues qui moriuntur.» Neque enim suspicio haberi potest ne quo modo fuerit aliquo tempore major, postmodum vero ad inferiorem sortem redactus sit: quando quidem in lege quidem decimas accipiunt Levitæ, qui dum moriuntur dignitatem transmittunt ad alios, ita ut non semper iidem sint qui decimas accipiant, ibi vero nihil tale didicimus Semper ilaque videtur excelsior esse si semper maneat in sua dignitate. Quod enim maneat idem sacerdos in g aeternum, ut dixi. ex Scriptura testimonium accepit,nempe cum dixit: «Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedec.» 568 quæ hoc manifestat, puta illum quoque talem esse ac perpetuum sacerdotem. «Et ut ita loquar.» Ne dicant: Et quid ad sacerdotes nostrossi Abraham decimas dederit? Mulfum profecto, ait. Siquidem in Abraham erat Levi quando decimas dabat, quanquam nondum genitus esset. Si igitur potestato eral Levi in Abraham, manifestum est quod ipse quoque Levi progenitor sacerdotum decimas dedit cum darel Abraham. - Aliud. Ex eo quod Abraham dedit decimas, etiam Levi qui decimas accipit decimatus est, hoc est, decimas dedit. Ad verba ergo illa,In Abraham, ponenda est distinctio G ut sensus nullam habeat violentam detorsionem. Propter decimatum enim Abraham, quodammodo et Levi qui adhuc in lumbis ipsius erat, decimatus est. «Adhuc enim in lumbis. Semen quod fuit principium vitæ Levi,intus in lumbis Abrahæ erat. Siquidem Isaac fuit causa et origo Levi.. CAPUT X. Quod cessare debet terrenum Aaron sacerdotium, firmum sit autem cœleste Christi sacerdotium, alterius generis, non juxta carnem, neque per legem carnalem. VII, 11 14. Proinde si consummatio per Leviticum sacerdotium erat, siquidem per hoc populus legem acceperat, quid praterea fuit opus alium p exoriri sacerdotem, qui secundum ordinem Melchisedec, et non seeundum ordinem Aaron dieretur? quunloquidem translato sacerdotio necc-se est ut legis quoque translatio fat. Nam his de quo hac dicuntur ad aliam tribum pertinet,de qua nutlus altari astitit. Palam est enim quod ex Juda erortus sit Dominus noster: ad quam tribum nihil circa sacerdotium retulit Moses. 369Cum ostendisset Melchisedec praestantiorem esse Levi ac sacerdotibus, imo et ipso patriarcha Abraham, ostendit post hæc quod hoc sacerdotium novi testamenti pr æstantius sit veteri,ac testamentum perfectius sit testamento.Si perfectionem, in 33 " Psal. IX, 4. " Εν τῷ εἰπεῖν τὸν Θεόν, «Συ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, ο Καὶ ἔνθεν οὖν τὸ διάφορον τοῦ Μελχισεδέκ, καὶ τῶν παρὰ Ἰουδαίοις ἱερέων, ὁ ᾿Αποθνήσκοντες ἄνθρωποι, ο Ούτε γάρ ἐστιν ὑπολαβεῖν, φησί, μή ποτε πρός μέν τινα και ρὸν ἐγένετο μείζων, μετὰ δὲ τοῦτο εἰς ἐλάττονα κατέστη μοῖραν. Επείπερ ἐν μὲν τῷ νόμῳ λαμβάνουσι δεκάτας οι Λευίται, οἳ καὶ τελευτώντες, τὴν αξίαν παραπέμπουσιν εἰς ἑτέρους, ώστε μὴ τοὺς αὐτοὺς εἶναι ἀεὶ τοὺς τὴν δεκάτην δεχομένους. Εκετ δὲ, οὐδὲν τοιοῦτον μεμαθήκαμεν. "Ωστε ἀεὶ φεινε σθαι αὐτὸν ὑπερέχοντα, εἴπερ μένει πάντοτε ἐπὶ τῆς οἰκείας ἀξίας. Τὸ γὰρ μένειν αὐτὸν, ὡς ἔφην, ἱερέα διηνεκῆ, ἀπὸ τῆς Γραφῆς ἔλαβεν, ὡς ἐν τῷ λέγειν, «Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, ο τοῦτο ἐμφαινούσης, ὅτι κακεῖνος τοιοῦτος ἱερεὺς διηνεκής. «Καὶ ὡς ἕπος εἴπεῖν.» lvz μὴ λέγωσι, Καὶ τί, φησί, πρὸς τοὺς ἱερέας ἡμῶν εἰ ὁ ᾿Αβραὰμ δεκάτας ἔδωκε; Ναί φησιν. Εν γὰρ ἐν τῷ ᾽Αβραὰμ ἦν ὁ Λευί, ὅταν τὰς δεκάτας ἐδίδου, εἰ καὶ μήπω ἦν τεχθείς Εἰ τοίνυν τῇ δυ νάμει τῷ ᾽Αβραὰμ ἦν ὁ Λευΐ, δῆλον ὡς καὶ αὐτ τὸς ὁ Λευὶ ὁ προπάτωρ τῶν ἱερέων δέδωκε δεκάτας, τοῦ ᾽Αβραὰμ δεδωκότος. - Αλεο. [Φ.Τ.] Διότι ὁ Αβραὰμ διδωκε δεκάτας, διὰ τοῦτο, φησί, καὶ Λευὶ ὁ τὰς δεκάτας λαμβάνων, διδεκάτωται, τουτ ἐστι, δέδωκε δεκάτας. Ἐν γοῦν τῶν διὰ ᾿Αβραάμ, δεῖ ὑποστίζειν, ἵνα τὸ νόημα παντελῶς ἀβίαστον γένηται. διὰ γὰρ τὸν δεκατωθέντα ᾿Αβραάμ, φησί, τρόπον τινὰ καὶ ὁ ἐν τῇ ὀσφύϊ αὐτοῦ ἔτι ὧν Λευῒ δεδεκάτωται. «Ετι γὰρ ἐν τῇ ὀσφύϊ. Τὸ γὰρ σπέρμα τὸ τῆς ζωῆς αἴτιον τοῦ Λευῒ, ἔνδον ἦν ἐν τῇ ὀσφύϊ τοῦ ᾿Αβραάμ. Ἦν γὰρ ὁ Ἰσαὰκ ὁ αἴτιος τοῦ Λευΐ. «Οτι παύσεται ἡ τοῦ ᾿Απρὼν ἱερωσύνη ἐπὶ γῆς οὖσα, ἵσταται δὲ ἡ οὐράνιος ἡ Χριστοῦ ἐξ ἑτέ ρου γένους, οὐ κατὰ σάρκα, οὐ διὰ νόμου σαρκίνου.» • Εἰ μὲν οὖν τελείωσις διὰ τὴν Λευϊτικῆς ἱερω σύνης ἦν, (ὁ λαὸς γὰρ ἐπ' αὐτῇ νενομοθέτητο,) τις ἔτι χρεία κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲκ ἕτερον ἀνίστασθαι ἱερέα, καὶ οὐ κατὰ τὴν τάξιν Ααρων λέγεσθαι; μετατιθεμένης γὰρ τῆς ἱερωσύνης, ἐξ ἀνάγκης καὶ νόμου μετάθεσις γίνεται. Εφ' ὃν γὰρ λέγεται ταῦτα, φυλῆς ἑτέρας μετέσχησεν, ἀφ᾿ ἧς οὐδεὶς προσέσχηκε τῷ θυσιαστηρίῳ. Πρόδηλον γάρ, ὅτι ἐξ Ιούδα ἀνατέταλκεν ὁ Κύριος ἡμῶν, εἰς ἣν φυλήν, οὐδὲν περὶ ἱερωσύνης Μωσης ἐλάλησε.» Δείξας τὸν Μελχισεδέκ βελτίονα ὄντα τοῦ Λευῒ καὶ τῶν ἱερέων, καὶ αὐτοῦ τοῦ πατριάρχου Αβραάμ, λοιπὸν δείκνυσιν ὅτι αὕτη ἡ ἱερωσύνη ἡ τῆς νέας, βελτίων τῆς παλαιᾶς, καὶ ἡ διαθήκη τῆς διαθήκης τελειοτέρα. Εἰ οὐ πέλειον εἶχε, φησίν, ἡ Λευϊτική

ἱερωσύνη ἐν τοῖς δόγμασι, τίς ἦν χρεία μὴ κατὰ quit,habuisset, Leviticum sacerdotium in dogmatis, τὴν τάξιν Ααρών, ὃς καὶ αὐτὸς τῆς Λευϊτικής - quæ esset necessitas ut non secundum ordinem ρωσύνης ἦν, τὸν Χριστὸν ἀναστῆναι; 'Αλλ' ἐδεήθη Aaron qui et ipse Levitici sacerdotii erat, Christus κατὰ τὴν τάξιν ἀναστῆναι τοῦ Μελχισεδέκ; Οὐκ εἴ- exsurgeret, sed oporteret secundum ordinem Melδηλον ὅτι διὰ τὸ ἀτελές, φησί, τῆς Λευϊτικής ἱερω- chisedec suscitari? An non facile cuivis patere pot σύνης τοῦτο γέγονεν; est quod hoc propter imperfectionem Levitici sacerdotii factum sit? • Ο λαός γὰρ ἐπ' αὐτὴν νενομοθέτητο. ο Εἰ γὰρ ἦν τελεία Λευϊτική, ἔδει κατὰ τὴν τάξιν 'Λαρὼν ἀναστῆναι τὸν Χριστὸν, μάλιστα, φησίν, ὅτι ὁ λαὸς ἐπὶ ταύτῃ τῇ Λευϊτικῇ ἱερωσύνη νενομοθέτηται, τουτέστι, ταύτῃ κεχρῆσθαι, ταύτῃ στοιχεῖν, ὑπὸ ταύτης ἄγεσθαι. «Μετατιθεμένης γὰρ τῆς ἱερωσύνης. ο Ορα πῶς εὐφυῶς εἰσάγει τὴν νέαν διαθήκην. Οπότε γέρ, φησί, μετάθεσις τῆς ἱερωσύνης γέγονε, τῷ μηκέτι κατὰ τὴν τάξιν ᾿Ααρών, ἀλλὰ τοῦ Μελχισεδὲκ ἀνίστασθαι ἱερέα, καὶ τῷ μηκέτι ἐκ γένους Δευὶ ἀλλὰ ἐκ γένους Ιούδα (ἔνθεν γὰρ ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα γενέσθαι ἱερέα), ἀνάγκη πᾶσι, φησὶ, καὶ τὸν νόμον καὶ τὴν διαθήκην μετατεθῆναι, τουτέστιν, ἀλλαγῆναι, καὶ ἄλλην νεκρὰν ἀντεισαχθῆκαι. «Εφ' όν γὰρ λέγεται ταῦτα.» Ἐπὶ τὸν Χριστὸν δηλονότι εἴρηται, τό, «Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. ο - • Φιλῆς ἑτέρας (μετ. έσχηκεν.» Καὶ τοσοῦτον, φησί, γίνεται μετάθεσις καὶ ἐναλλαγὴ τοῦ τε νόμου καὶ τῆς παλαιᾶς διαθήκης, ὅτι καὶ τῆς φυλῆς αὐτῆς, ἥτις τὴν παλαιὰν ἱερωσύνην μετεχειρίζετο, γέγονεν ἐναλλαγή. Ο γάρ Χριστὸς ἑτέρας ἐστὶ φυλής, καὶ οὐ τῆς τοῦ Λευί ἀλλὰ τοῦ Ἰούδα, ἥτις Ἰουλα. φυλή, οὐδέ ποτε &; ἱερεύουσα παρέστη ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ. Τὸ γὰρ, προσέσχηκεν, ἢ προέστη νοώσεις ἢ προσέσχεν, όσον γάρ, φησίν, εἰς τὸ ἱερατοῦσαι, οὐδὲ προσέσχε τῷ θυσιαστηρίῳ ἡ τοῦ Ιουδα φυλή. «Ότι ἐξ ᾿Ιούδα ἀνατέταλκεν ὁ Κύριος ἡμῶν.» Πεποιημένη λέξις τῇ κατὰ σάρκα γεννήσει τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ τὸ, ἀνατέταλκεν, «Εἰς ἣν φυλὴν οὐδὲν περὶ ἱερωσύνης Μωσῆς ἐλάλησε, ο Ἦν γὰρ εἰς τὴν τοῦ Λευῒ διαλεχθεὶς ὁ Μωσής. «Καὶ περισσότερον ἔτι κατάδηλόν ἐστιν, εἰ κατὰ τὴν ὁμοιότητα Μελχισεδέκ ἀνίσταται ἱερεὺς ὅτερος, ὃς οὐ κατὰ νόμον ἐντολῆς σαρκικῆς γέγονεν, ἀλλὰ κατὰ δύναμιν ζωῆς ἀκαταλύτου. Μαρτυρεῖ γάρ, Ὅτι σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν ταξιν Μελχισεδέκ.» Καὶ οὐ μόνον, φησίν, ἔνθεν δῆλόν ἐστιν ὅτι ἐνηλ λάγη ή τε λατρεία καὶ ἡ διαθήκη ἐκ τοῦ ἐξ ἑτέρας φυλῆς καὶ οὐ τῆς τοῦ Λευῒ εἶναι τὸν ἀναστάντα ἱερέα, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐκείνου περισσσῶς δῆλόν ἐστι. Ποίου τούτου; Ἐκ τοῦ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, καὶ οὐ κατὰ τὴν τοῦ πάλαι ἱερέως Ααρών γενέσθαι ἱερέα τὸν Χριστόν. «Εἰ κατὰ τὴν ὁμοιότητα.» Τὸ εἰ, ἀντὶ τοῦ, ὅτι, νοήσεις, ἔχουν ἐπειδν· ὡσεὶ εἶπε· Καὶ ἐκ τούτου κατάδηλος ἐστιν ἢ τε ἐναλλαγὴ, καὶ ἡ μετάθεσις τῆς παλαιᾶς διαθήκης. Εἶτα κατὰ τὴν ὁμοιότητα. Επειδή, φησί, κατὰ τὴν ὁμοιότητα τοῦ Μελχισεδἐκ ἀνίσταται ἱερεὺς, καὶ οὐ κατὰ τὴν ὁμοιότητα Ααρών, ο Ος οὐ κατὰ νόμον ἐντολῆς σαρκικῆς «Siquidem per boc populus legem accepit.»Nam si perfectum, inquit, erat Leviticum sacerdotium, oportuit secundum ordinem Aaron exsurgere Christum, maxime, inquit, quia populus sub hoc Levitico sacerdotio legem accepit, id est, hoc usus est ut per ipsum erudiretur, et hoc duce viveret. «Quan«loquidem translato sacerdotio. Vide quam Baple novum testamentum inducat. Quando enim translatio facta est, inquit, sacerdotii, ex eo quod jam non secundum ordinem Aaron,sed Melchisedec exsurgal sacerdos, et ex eo quod jam non ex genere Levi,sed ex genere Juda (hinc enim Christus secundum carnen factus est sacerdos) omnino, inquit, necessarium est et legem et testamentum transferri, hoc est immutari, aliamque recentiorem ejus loco substitui. Nam is de quo hæc dicuntur.» De Christo videlicet dictum est illud: «Tu es sacerdos in alernum secundum ordinem Melchisedec.» — «Ad aliam tribum pertinet.» Et adeo, inquit, fit translatio et immulatio legis ac veteris testamenti, quod ipsius quoque tribus quæ vetus sortita erat sacerdotium facta sit immutatio. Chric stus namque alterius est tribus, et non Levi sed Juda, quæ tribus Juda nunquam veluti sacerdotio fungens, altari astitit. Siquidem προσέσχηκεν significat, Astitit, aut Accessit; nam quantum ad sacrificandum, inquit, nunquam ad altare accessit tribus Juda. Quod ex Juda exortus sit Dominus.» Diclionem ἀνατέταλκεν, id est, Exortus est, apte formatam habemus ad nativitalem Salvatoris nostri Dei. «Ad quam tribum nihil circa sacerdotium retulit Moses» Siquidem ad tribum Levi retulit universa. α ◉ VII, 13-17. Idque magis etiam liquet, siquidem 570 ad similitudinem Melchisedee cxoritur alius sacerdos, qui non juxta legem pracepti carnalis faciussit,sed juxta potentiam vitæ indissolubilis. TeDificatur enim ad hunc modum: Tu ea sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedec. Neque hinc solum liquet immutatum esse cultum et testamcntum, quod ex alia tribu quam Levi exortus fuerit sacerdos, sed ex illo quoque abunde manifestum est. Ex quo illo? Quod secundum or dinem Melchisedec, et non secundum ordinem veteris sacerdotis Aaron factus sit Christus sacerdos. " Siquidem et similitudinem.» Nam si, id est,si, pro oπid est quoniam vel quandoquidem accipiendum est; tanquam diceret: Etiam ex hoc manifesta est immutatio et translatio veteris testamenti, quoniam juxta similitudinem Melchisedeo exsurgit sacerdos, et non juxta similitudinem Aaron. «Qui non juxta legem præcepti carnalis factus sit, s

Christus enim pontifex factus est non juxta legem ^ γέγονεν.» Γέγονε γὰρ ὁ Χριστὸς ἀρχιερεὺς, οὐ κατὰ præcepti carnalis. sed juxta potentiam vitæ indissolubilis. Quid est juxta legem præcepti carnalis? Quia lex carnalia habebat præcepta, puta circumcisionem, Sabbata, ut hoc ederent, illud vero non ederent,quæ carnis erant et non animæ purificatio. non ergo factus est sacerdos a lege quæ præcepta carnalia præcipiebat. Nam illa Leviticos noverat sacerdotes: sed factus est, inquit, Christus sacerdos, et per propriam et per Patris potestatem, et per vitam interminabilem. Testificatur enim. Et quod non juxta legem præcepti carnalis factus sit Christus sacerdos, manifestal Patris testimonium. Testilcatur enim illi Pater, dicens, secundum ordinem Melchisedec esse sacerdotem Nam si juxta legem fuisset, oportuisset ipsum secundum ordinem Aaron factum fuisse. VII, 18-25. Abrogatio enim fit præcedentis precepti propter imbecillitatem et inutilitatem: nam nihil ad perfectum adduail lex, verum introductio quædam est ad spem potiorem,per quam appropinquamus Deo: atque 391 hoc potiorcm, quod non absquejurejurando res acta sit. Nam illi quidem ciactasit.Nam trajusjurandum sacerdotes facti sunt,hic vero cum jurejurando per eum qui dixit ad illum: Jnravit Dominus et non ponitebit eum, tu es sacerdos in cternum secundum ordinem Melchisedec. Tanto melioris testamenti sponsor factus est Jesus. Et illi quidem plures facti fuerunt sacerdotes, propterea quod per mortem non sinerentur permanere: at hic quod idem permaneat in alernum, sempiter-G num habet sacerdotium: unde et salvos facere ad plenum potest eos qui per ipsum adeunt Deum, semper vivens, ad hoc ut interpellet pro illis. νόμον ἐντολῆς σαρκίνης, ἀλλὰ κατὰ δύναμιν ζωῆς ἀκαταλύτου. Τί ἐστι κατὰ νόμον ἐντολῆς σαρκίνης, Ὅτι ὁ νόμος τὰς ἐντολὰς σαρκικας εἶχεν, οἷον περιτομήν, ἀργίαν, τόδε φαγεῖν, καὶ τόδε μὴ φαγεῖν. ἅπερ σαρκὸς ἦν καὶ οὐ ψυχῆς καθάρσια· οὐ γέγονεν ούν φησίν, ἱερεὺς ἀπὸ τοῦ νόμου τὰς σαρκικᾶς ἐντολὰς ἐντελλομένου. Ἐκεῖνος γὰρ τοὺς Λευΐτας οἶδεν ἱερέας. ᾿Αλλὰ γέγονε, φησὶν, ὅ Χριστὸς ἱερεὺς, διά τε δυνάμεως ἰδίας, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς, καὶ διὰ ζωῆς ἀπεράντου, «Μαρτυρετ γάρ.» Καὶ ὅτι, φησὶν, οὐ κατὰ νόμον ἐντολῆς σαρκίνης γέγονεν ἱερεὺς δ Χριστός. ἡ μαρτυρία δηλοῖ τοῦ Πατρὸς Μαρτυρεί γὰρ αὐτὸν ὁ Πατήρ λέγων, κατὰ τὴν τάξιν Μελχι σελὲκ ἱερέα. Εἰ γὰρ φησί, κατὰ τὸν νόμον ἐγίνετο, ἔδει αὐτὸν κατὰ τὴν τάξιν ᾿Απρὼν γενέσθαι. " «Αθέτησις μὲν γὰρ γίνεται προαγούσῃς ἐντολῆς, διὰ τὸ αὐτῆς ἀσθενὲς καὶ ἀνωφελές. Οὐδὲν γὰρ ἐτελείωσεν ὁ νόμος. Επεισαγωγὴ δὲ κρείτο τενος ἐλπίδος, δι' ἧς ἐγγίζομεν τῷ Θεῷ, καὶ καθ' ὅσον οὐ χωρίς ορκωμοσίας. Οἱ μὲν γὰρ χωρίς ορκωμοσίας εἰσὶν ἱερεῖς γεγονότες, ὁ δὲ μετά ορκωμοσίας διὰ τοῦ λέγοντος πρὸς αὐτὸν, ώμοσε Κύριος καὶ οὐ μεταμεληθήσεται, σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνὰ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Κατὰ τοσοῦτον κρείττονος διαθήκης γέγονεν ἔγγυος Ἰησοῦς. Καὶ οἱ μὲν πλείονες εἰσὶ γεγονότες ἱερεῖς, διὰ τὸ, θανατῳ κωλύεσθαι παραμένειν· ὁ δὲ διὰ τὸ μένειν αὐτὸν εἰς τὸν αἰῶνα ἀπαράβατον ἔχει τὴν ἱερωσύνην. Ὅθεν καὶ σώζειν εἰς τὸ παντελες δύναται τοὺς προσεθομένους δι' αὐτ τοῦ τῷ Θεῷ, πάντοτε ζῶν, εἰς τὸ ἐντυγχάνειν ὑπὲρ αὐτῶν.» Dixit præstantius esse novum testamentum; et Εἶπεν ὅτι βελτίων ή νέα διαθήκη. Καὶ τοῦτο δηλοί, hoc manifestat,inquit,excellens diversitas sacerdo- φησί, τὸ τῶν ἱερέων διάφορον. Εἶπεν ὅτι καὶ ἐνηλέ tum. Dixit quod etiam immutata sint omnia. Dein - λάγη πάντα. Λοιπὸν τὴν αἰτίαν τῆς ἐναλλαγῆς λέγει, ceps causam immutationis dicit,et ait: «Abroga- καί φησιν· «Αθέτησις γίνεται, η τουτέστιν, ἄμειψις tio fit,» hoc est repulsio et ejectio. Abrogatio καὶ ἐκβολή. ᾿Αθέτησις τοιγαρούν γίνεται προαγούσης igitur fl præcedentis præcepti: hoc est, veteris ἐντολῆς, τουτέστι, παλαιοτέρου νόμου. οὐχ ἁπλῶς, legis,non temere, sed tunc id fl quando imbecillis ἀλλὰ τότε ηνίκα ἀσθενὴς καὶ ἀνωφελής εὑρέθη. Ἐπεὶ et inutilis inventa est. Si enim nulla fuisset repre- μὴ ὄντος μώμου τινός, τίς χρεία τῆς ἐναλλαγῆς; hensio, quid necesse fuisset immutare? Propterea Τοιγαροῦν, φησί, διὰ τοῦτο καὶ ὁ νόμος. Οὗτος γὰρ, igitur et lex, inquit, immutata est. Hoc enim præ- ἡ προάγουσα, ἐντολὴ, ἐκβέβληται διὰ τὸ ἀσθενὲς αὐτοῦ eeptum rejectum est propter imbecillitatem ac καὶ ἀνωφελές. Οὐδὲ γὰρ ἴσχυεν ὁ νόμος τελειόν τινα inutilitatem suam. Siquidem non potuit lex perfe- ἐν ἀρετῇ ποιῆσαι. Ελεγε γὰρ μόνον, τόδε ποιῆσαι, καὶ ctum quemquam in virtute reddere. Solum enim τόδε μὴ ποιῆσαι, οὐκ ἔτι δὲ καὶ ἐνεδυνάμου καὶ συνdicebat: Hoc facito, illud vero ne feceris; uon υπούργει πρὸς τὸ γίνεσθαι τὰ λεχθέντα. «Επεισαautem pariter roborabat et adjuvabat ad faciendum γωγή δέ.» ᾿Απὸ κοινοῦ τὸ γίνεται. «Κρείττονος quæ dicta erant. Verum introductio quædam est.» ἐλπίδος.» Εἶχε μὲν γὰρ καὶ ὁ νόμος ἐλπίδα, ἀλλ᾽ οὐ communi enim intellectu suppletur verbum γί- τοιαύτην, οἷα ἡ ἀντεισαχθεῖσα. Οἱ μὲν γὰρ πληροῦνγνεται, id est efficitur. • Ad spem potiorem.» τες τὸν νόμον, ἤλπιζον ἕξειν τὴν γῆν. «Τὰ ἀγαθὰ Habuit namque et lex spem, at non talem qualis est γάρ, φησί, τῆς γῆς φάγεσθε,» Ἡ δὲ διὰ Χριστοῦ quæ ipsius loco subsequitur. Siquidem qui legem ἐλπὶς τὴν βασιλείαν δίδωσι τῶν οὐρανῶν, καὶ τὸ implebant, sperabant terrain possidere: «Bona, ἐγγὺς στήσεσθαι Θεοῦ, καὶ λειτουργήσειν αὐτῷ μετά inquit, terræ comedetis 33,» Spes vero quæ in ἀγγέλων. «Καὶ καθ ὅσον οὐ χωρίς όρκωμοσίας Christum est,regnum dat calorum, Deoque proxi- εἰσιν.» Καὶ τοσοῦτον, φησί, κρείττον ἀντεισήχθη 33 Isa. 1, 19.

" ἐλπὶς, καθ᾽ ὅσον ὁ Χριστὸς εὐ χωρίς ορκωμοσίας mum feri, et ipsi una cum angelis ministrare ac γέγονεν ἱερεύς. Η γὰρ ὁρκωμοσία τὸ ἀμετάθετον δηλοῖ τοῦ ἔσεσθαι αὐτὸν ἀρχιερέα εἰς τὸν αἰῶνα. «Οἱ μὲν γὰρ χωρίς ορκωμοσίας.» Εἶτα ἐκ τοῦ ἐλάττονος αἱ συγκρίσεις τῶν παρὰ Ἰουδαίοις ἱερέων καὶ τοῦ ἡμῶν ἀρχιερέως.» Διὰ τοῦ λέγοντος πρὸς αυτόν.» Οἷον διὰ τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦ Δαυΐδ γὰρ ο Θεὸς ἑλάλει.» Κατὰ τοσοῦτον κρείττονος. • Καθό, φησὶν, οἱ μὲν παρὰ Ἰουδαίοις ἱερεῖς δίχα ὅρκου, ὁ δὲ Χριστὸς μετὰ ὀρχου γέγονεν ἀρχιερεύς. Οὐκ ἂν δὲ τοῦτο γέγονε, φησὶν, εἰ μὴ μεγίστη ἦν ή διαφορά. Τοιγαροῦν καὶ τῆς νέας μεγίστη ἡ διαφορὰ πρὸς τὴν παλαιάν, «Εγγυος.» Οἷον ἐγγυητής, μεσίτης. «Καὶ οἱ μὲν πλείονες.» Καὶ κατὰ ἄλλον, φησὶ τρόπον μεί-, ζων ἡμῶν ὁ ἀρχιερεὺς, οὐ μόνον διὰ τὸν ὅρκον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἀτελεύτητον. • Διὰ τὸ, θανάτῳ κωλύεσθαι.» Κατὰ γὰρ θάνατον καὶ ἐναλλαγή, ἱερέως δηλονότι, «Παραμένειν.» Εν τῇ ἱερωσύνῃ δηλονότι, «᾿Απαράβατον.» 'Αδιάδοχον, ἀτελεύτητον, • Όθεν,» Επειδή, φησὶν, ἀεὶ ζῇ. «Εἰς τὸ παντελές.» Οὐκ ἐνταῦθα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ. Τοῦτο γὰρ τὸ παντελὲς καὶ παντέλειον. • Τοὺς προσερχομέντυς δι' αὐτοῦ.» Διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, ο Πάντοτε ζῶν.» Διά τοῦτο, φησίν, εἰς τὸ παντελὲς σώζει, διὰ τὸ πάντοτε ζῆν· σώζει δὲ, φησί, διὰ τοῦ ἐντυγχάνειν ὑπὲρ τῶν προσερχομένων τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, «Εἰς τὸ ἐντυγχάνειν ὑπὲρ αὐτῶν.» Περὶ τοῦ κατὰ σάρκα Χριστοῦ εἴρηται τὸ ταπεινὸν τοῦτο. Ὅταν δὲ εἴπω κατά σάρκα, οὐ διαίρησιν δηλῶ. Μὴ γένοιτο! ἀλλ' οἶδα αὐτὸν ἄδιαιρέτως, ἀσυγχύτως, ἐν μιᾷ ὑποστά. σει προσκυνούμενον μετὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ σαρκός. Τί δὲ τὸν Ἐντυγχάνειν; Οἷον, δέεται τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ ὑπὲρ ἡμῶν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν αὐτὸν ἱερέα, ἴδιον δὲ ἱερέως τὸ δεῖσθαι ὑπὲρ τοῦ λαοῦ· διὰ τοῦτο εἶπε, Τὸ ἐντυγχάνειν. Ὅτι γὰρ τοῦτό ἐσιν, ὁ οἰκείᾳ αυθεντία νεκροὺς ἐγείρων, καὶ ἁμαρτίας ἀφιείς, οὐκ ἂν εἰς τὸ σῶσαι ἐδεήθη τοῦ Πατρός, ὡς αὐτὸς ἀδύνατος ὢν οἰκείᾳ σῶσαι δυνάμει. [ΟΙΚΟΥΜ.] “Η τό, ἐντυγχάνειν δέξας, καθὼς τὸ, «Εχομεν αὐτὸν παράκλητον πρὸς τὸν Πατέρα.» Εξ αὐτῆς, φησι, τῆς ἐνανθρωπήσεως παρακαλεῖ καὶ προτρέπεται τὸν Πατέρα ἐλεεῖν ἡμᾶς. sacrificare. Atque hoc potiorem, quod non absque jurejurando res acta sit. Tanto, inquit, meliorem quod non sine jurejurando factus sit Christus sacerdos Jusjurandum enim immutabilitatem indicat, quod futurus sit pontifex in æternum. Nam illi quidem citra jusjurandum. 572 Deinde a minori comparationes facit sacerdotum qui apud Judsos erant, et nostri pontificis. «l'er eum qui dixit ad illum. Hoc est per Deum: nam per David locutus est Deus. • Tanto potioris testimenti. • Qualenus, inquit, sacerdotes Judorum absque jurejurando, Christus vero cum jurejurando factus est, pontifex.Id autem nequaquam factum fuisset, nisi maxima esset dissidentia et præcellentia. Itaque novi adl velus maxima est eminentia. «Sponsor.» Hoc est fidejussor, mediator. Et illi quidem plures Alio quoque modo potior est noster pontifex, nempe non solum propter jusjurandum,verum elian eo quod semper idem sit immortalis. Ideo quod per mortem non sinerentur.» Ex morte et immutatione, sacerdotis videlicet. • Permanere, ο Pula in sacerdotio. «Sempiternun. Successione ac fine carens. Unde.» Quandoquidem semper sivit. «Ad plenum.» Non in hoc tantum saculo, sed etiam in futuro. Nam hoc sibi volunt παντελὲς et παντέ λειον. • Qui per ipsum adeunt. Per Gidem quæ in ipsum est. «Semper vivens.. Propterea, inquit, ad plenum salvat,quia semper vivit. Per hoc autem salvat quod pro his postulat qui ad Deum et Patrem accedunt. «Ut interpellet pro illis. • De Christo, ut est secundum carnem, dictum est verbum hoc humile. Cum autem secundum carnem dico, non divisionem significo.Absit: sed scio ipsum indivise,inconfuse in una hypostasi adorari una cum carne sua. Quid est aulem, Ut interpellet? nempe ut Patrem suum precetur pro nobis. Quandoquidem enim ipsum dixit esse sacerdotem, proprium vero sacerdotis est precari pro populo propterea dixit: Ut interpellet. Quod autem idcirco dictum sit, manifestum est. Nam qui propria auctoritate mortuos excitat, peccata remittit, nequaquam Patre opus habet ut salvet, quasi ipse impotens esset qui sua ipsius potentia salvaret. - Quod ait: Ut interpellet, accipe velut id quod dicitur: «Habemus ipsum advocatum apud Patrem 34. Ex ipsa, inquit, incarnatione precatur et interpellat Patrem ut misereatur nobis. • Τοιοῦτος γὰρ ἡμῖν ἔπρεπεν ἀρχιερεὺς, ὅσιος, ἄπακος, ἀμίαντος, κεχωρισμένος ἀπὸ τῶν ἁμαρ‐ τωλῶν, καὶ ὑψηλότερος τῶν οὐρανῶν γενόμενος, ὺς οὐκ ἔχει καθ᾿ ἡμέραν ἀνάγκην, ὥσπερ οἱ ἀρχιερείς, πρότερον ὑπὲρ τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων θυσίας ἀναφέρειν, ἔπειτα ὑπὲρ τῶν τοῦ λαοῦ. τοῦ λαοῦ. Τοῦτο γὰρ ἐποίησεν ἐφάπαξ ἑαυτὸν ἀνενέγκας. Ο νόμος γὰρ ἀνθρώπους καθίστησιν ἀρχιερεῖς ἔχοντας ἀσθένειαν. Ο λόγος δὲ τῆς ὀρκωμοσίας τῆς μετὰ τὸν νόμον, Υἱὸν εἰς τὸν αἰῶνα τετελειωμένον.» Ορᾷς ὅτι περὶ τοῦ κατὰ σάρκα ταῦτα λέγει Χρι34 1 Joan, I, 1. VII, 25-28. Talis enim decebat ut esset nobis pontifex, pius, innocens impollutus, segregatus a peccatoribus, et sublimior calis effectus, cui non sit quotidie necesse, 98 quemadmodum pontifcibus, prius pro propriis peccatis victimas offer - re deinde pro peccatis populi. Nam id fecit semel cum semetipsum obtulit. Siquidem lex homines constituit pontifices habentes infirmitatem. Porro sermo jurisjurandi quod post legem fuit, Filium constituit in æternum consummalum. Vides quod de Christo secundum carnem loqua-

" θεότητος, Ακα Lur? Quomodo enim de divinitate diceret, Innocens στον. Πῶς γὰρ ἂν ἔλεγε περὶ τῆς hoc est, absque dolo? Ait enim et alibi de Christo κος, τουτέστιν ἄδολος; «Καὶ δόλος γάρ, φησίν, οὐχ Neque dolus inventus est in ore ejus 33.» — εὐρέθη ἔν τῷ στόματι αὐτοῦ.» —» Υψηλότερος τῶν «Sublimior calis effectus.» Siquidem ad ipsum οὐρανῶν γενόμενος.» Εἰς αὐτὸν γὰρ τὸν Πατρικὸν ascendit Paternum thronum. Quod autem ait, Edfe- εκάθισε θρόνον. Τὸ δὲ, Γενόμενος, οὐ βοᾷ ὅτι περὶ ctus, an non clamat quod de carne ipsius hæc lo- τῆς σαρκὸς αὐτοῦ ταῦτα λέγει; ὁ γὰρ Θεὸς λόγος, quatur? Deus namque Verbum semper fuit caelis ἦν ἀεὶ υψηλότερος τῶν οὐρανῶν, κ ὃς οὐκ ἔχει καθ' sublimior. e Cui non sit quotidie necesse.» Non ἡμέραν ἀνάγκην.» Οὐ μόνον, φησὶν, ἀπὸ τοῦ ἀναideo solum præcellit Judaeorum sacerdotes quod μάτητον αὐτὸν εἶναι ἐστιν ἡ διαφορὰ πρὸς τοὺς sine peccato sit, verum etiam a modo sacrificii: Ἰουδαίων ἱερέας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ τρόπου τῆς θυquia non pro seipso primum offert, deinde pro σίας, ὅτι οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ προσφέρειν πρῶτον, ἔπειτα peccatis populi, et quod unicam viclimam semel ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι ἄπαξ ἐποίησε τὴν θυσίαν obtulerit pro solius populi peccatis. Quemadino- ὑπὲρ τοῦ λαοῦ μόνον, ο ὑπὲρ τοῦ λαοῦ μόνον, ο Ὥσπερ οἱ ἀρχιερεῖς.» Τῶν dum pontificibus;» Judæorum videlicet. Nam id Ἰουδαίων δηλαδή. «Τοῦτο γὰρ ἐποίησεν ἐφάπαξ.» fecit semel.»Id, quidnam? Ut pro populi peccatis Τοῦτο ποῖον; τὸ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ἀνενέγκαι αὐτὸν semetipsum offerret victimam: nam pro seipso ne θυσίαν. Ὑπὲρ γὰρ ἑαυτοῦ, οὔτε ἅπαξ πεποίηκεν. semel quidem fecit. Neque enim opus illi fuit, cum Οὐ γὰρ ἐδεῖτο, ἀναμάτητος ὤν, ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἀναγκ peccare non posset, ut pro seipso offerret. Ne igitur γεῖν. Μὴ τοίνυν ἀρχιερέα αὐτὸν ἀκούων, νόμιζε cum pontificem eum audis, existimes ipsum semper αὐτὸν ἀεὶ ἱερᾶσθαι. Καὶ γὰρ τοῦτο ποιήσας ἅπαξ, sacrificare. Siquidem ubi semel hoc fecisset, ad λοιπὸν εἰς τὸν Πατρικὸν ἐκάθισε θρόνον. Λειτουργού Paternum ascendit thronum; ministri namque et μὲν γὰρ καὶ ἱερέως, τὸ ἐστάναι. Τὸ δὲ καθῆσθαι sacerdotis est stare: sedere vero significat quod δηλοῖ ὅτι ἄπαξ τὴν θυσίαν προσαγαγών, τουτέστι, semel hostiam adduxerit, nempe proprium corpus, τὸ ἴδιον σῶμα, λοιπὸν τὸ ἴδιον σῶμα, λοιπὸν κεκάθικε· λειτουργούμενος ac postmodum sederit,ut sibi ministretur ab incor- ὑπὸ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. «Ο νόμος γὰρ ἀνα poreis potestatibus.. Siquidem lex homines con- θρώπους καθίστησιν.» Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐκ ἐδεήθη, stituit.. Et quare non fuit illi necesse pro seipso φησὶν, ὑπὲρ ἑαυτοῦ θυσίαν ἀναγαγεῖν, οὐδὲ ὑπὲρ τοῦ hostias offerre, neque sæpius pro populo quemad- λαοῦ πολλάκις ὥσπερ οἱ ἀρχιερεῖς ἀλλὰ ἅπαξ ἀνmodum pontifices, sed satis fuit semel obtulisse? ενέγκας ἠρκέσθη; Διὰ τί; Ὅτι οἱ μὲν ἀπὸ τοῦ νόμου Quare. Quia sacerdotes quidem a lege designati προβαλλόμενοι ἱερεῖς, ὑπὸ ἁμαρτίας εἰσί. Διὸ δέον peccato obnoxii sunt,ideo semper illis opus est et ται ἀεὶ ὑπέρ τε αὐτῶν καὶ τοῦ λαοῦ ἀναφέρειν pro suis et pro populi peccatis offerre hostias. Deus G θυσίαν. Ὁ δὲ Θεὸς διὰ τῆς ὁρκωμοσίας τῆς μετά autem per jusjurandum post legem facium, Chri- τὸν νόμον γενομένης προβαλλόμενος ἀρχιερέα τὸν stum filium suum creatum pontificem, constituit Χριστὸν Υἱὸν ὄντα, αὐτὸν κατέστησεν ἱερέα τετε sacerdotem consummalum, neque similem iis qui λειωμόνον, καὶ μὴ τὴν ἴσην τοῖς κατὰ τὸν νόμον juxta legem creantur sacerdotibus, 574 nempe ἱερεῦσι περικείμενον ἀσθένειαν καὶ ἁμαρτίαν, ἅπαξ imbecillitati a peccato obnoxium, sed semel tan- ὡς Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεόν. «Εἰς τὸν αἰῶνα τετελιω quam Fillum Dei ac Deum «Filium constituit in μένον.» ᾿Απὸ κοινού. Καθίστησιν ἱερέα, φησὶν, εἰς æternum consummatum.» Nam a communi intel- τὸν αἰῶνα τετελιωμένον, τουτέστιν, οὐ νῦν ὄντα μόν lectu Constituit supplendum est. Constituit, inquit, νον ἀναμάρτητον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοιοῦτον sacerdotem in æternum consummatum hoc est, ἐσόμενον. Εἰ τοίνυν Υἱός τέ ἐστι καὶ εἰς τὸν αιώνα non qui nunc tantum sit sine peccato, sed et talis παντέλειος, τίνος ἕνεκεν ήμελλε δεῖσθαι πολλῶν in perpetuum futurus est. Si ergo et Filius est et θυσιών. in æternum consummatus, quam ob causam futurum esset ut illi opus esset multis sacrificiis? VIII, 1.6.Caterum eorum quæ dicimus illud est caput,quod talem habemus pontificem,qui consedit” ad dexteram throni majestatis in cælis, sanctorum administrator acveri tabernaculi,quod frit Dominus et non homo. Omnis enim pontifex ad offerendum donaria et victimas constituitur: unde necesse est ut hic etiam habeat aliquid quod offerat. Nam si essel in terra,ne sacerdos quidem esset, ubi suntsacerdotes qui oferant juxta legem donaria, quiquidem exemplari et umbra deserviunt calestium:quemadmodum oraculo accepit Moses,cum esset absolut. turus tabernaculum. Vide,inquit,ut facias omnia secundum exemplar quod ostensum est tibi in monte. 36 [sa. LIII, 9. • Κεφάλαιον δέ ἐπὶ τοῖς λεγομένοις τοιοῦτον, ἔχομεν ἀρχιερέα, ὃς ἐκάθισεν ἐτ δεξιᾷ τοῦ θρό νου τῆς μέγαλωσύνης, ἐν τοῖς οὐρανοῖς τῶν ἁγίων λειτουργός καὶ τῆς σκονῆς τῆς ἀληθινῆς· ἣν ἔπηξεν ὁ Κύριος καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Πᾶς γὰρ ἀρχιερεὺς εἰς τὸ προσφέρειν δωρα τε καὶ θυσίας καθίσταται. Όθεν ἀναγκαῖον ἔχειν τι καὶ τοῦτον ὁ προσενέγκῃ. Εἰ μὲν γὰρ ἦν ἐπὶ γῆς, οὐδ᾽ ἂν ἦν ἱερεὺς, ὄντων τῶν ἱερέων τῶν προσφερόντων κατὰ τὸν νόμον τὰ δῶρα, οι τινες υποδείγματι καὶ σκιᾷ λατρεύουοι τῶν ἐπουρανίων, καθώς κεχρημάτι σται Μοϋσῆς μέλλων ἐπιτελεῖν τὴν σκηνήν. Όρα γάρ, φησί, ποιήσεις, πάστα κατά τὸν τύπον τὸν

δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει. Νυνὶ δὲ διαφορωτέρας Nunc vero hoc excellentius sortitus est ministeτέτυχε λειτουργίας, ὅσῳ καὶ κρείττονός ἐστι δια- rium, quo præstantioris est testamenti mediator, θήκης μεσίτης, ἥτις ἐπὶ κρείττοσιν ἐπαγγελίαις quod in prastantioribus promissis sancitum est. γενομοθέτηται. • Κεφάλαιον δέ.» ᾿Αεὶ τὸ μέγιστον λέγει κεφά λαιον. «Τοιοῦτον ἔχομεν ἀρχιερές. «Αναμίγνυσιν ἐνταῦθα τὰ ταπεινὰ τοῖς ὑψηλοῖς, ἵνα διὰ τῶν τα πεινῶν ὀδοποιήσῃ τοῖς τοῖς ὑψηλοῖς. Ταπεινά, τό, ἀρχιερέα καὶ λειτουργόν. Υψηλὰ, τὸ Ἐκάθισεν ἐν δεξίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. «Τῶν ἁγίων λειτουργός, ο Αρχιερεύς, φησί, ᾿Αρχιερεύς, φησί, τῶν ἡγιασμένων παρ αὐτοῦ ἀνθρώπων. Ἡμῶν γάρ ἔστιν ἀρχιερεὺς. Εἰ ἐκάθισεν ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς, πῶς ἔστι λειτουργός; Λειτουργοῦ γὰρ ἴδιον, τὸ ἑστάναι καὶ λειτουργεῖν· τὸ δὲ καθῆσθαι, Θεοῦ, ᾧ ἡ λειτουργία αναφέρεται. ᾿Αλλ', ὡς εἴρηται, τὰ ταπεινὰ τοῖς ὑψηλοῖς μίγνυσιν, ἵνα διὰ μὲν τοῦ καθῆσθαι τὴν θεότητα δείξῃ, διὰ δὲ τοῦ λειτουργεῖν τὴν περὶ ἡμᾶς κηδε μονίαν καὶ ἀνθρωπότητα. Η τοῦτο λειτουργῶν καὶ τοῦτο Ἱερατεύων, τὸ τοὺς ἀνθρώπους ἀποκαθαίρειν τῶν ἁμαρτιῶν καὶ ἁγίους ποιεῖν. Τῷ γὰρ τοιούτῳ λειτουργῷ καὶ αὐτουργῷ τῶν ἁγίων, πρέπει ὡς Θεῷ ἀληθινῷ καὶ Υἱῷ, ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς καθῆσθαι. • Καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς.» Σκηνὴν ἐνταῦθα τὸν οὐρανόν φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔλεγον ἴσως οἱ ἐξ Ἰουδαίων πιστοί· Εἱ ἀρχιερεὺς ἐστι, ποῦ ἡ σκηνή ἐν ᾗ ἱερουργεῖ; δείκνυσιν εἶναι καὶ σκηνὴν, καὶ τὸ διάφορον αὐτῆς ὡς πρὸς τὴν Ἰουδαϊκὴν σκηνήν, δετξαι θέλων, φησὶν, ἦν ἔπηξεν ὁ Κύριος καὶ οὐκ ἄν θρωπος, «Πᾶς γὰρ ἄρχιερεὺς.» Επειδὴ γὰρ, φησίν, ἴδιον ἱερέων τὸ προσφέρειν δῶρο καὶ θυσίας (ἐπὶ ς τούτῳ γὰρ καθίστανται), ἀναγκαῖον ἔχειν τι καὶ τὸν Χριστὸν 8 προσενεγκῇ, θυσίας λέγω. Διὸ ἔσχε τὴν σάρκα τὴν ἰδίαν, ἣν καὶ προσήνεγκε. Τοῦτο δὲ εἰ πεν, ἵνα μή τις λέγῃ, Εἰ ἀρχιερεὺς ἐστιν εἰς τὸν αἰῶνα, διὰ τί ἀπέθανε; Διὰ τί; Ἵνα προσενέγκη θυσίαν ἑαυτόν. Δίγα γὰρ θυσίας, οὐδὲ ἀρχιερεὺς ἂν ἦν. «᾿Αναγκαῖον ἔχειν τι καὶ τούτον ὃ προσ ενέγκη.» Οἷον τὸν Χριστόν. «Illud est caput.. Semper id quod maximum est vocat caput. • Talem habemus pontificem.» Permiscet hoc loco humilia sublimibus, ut per humilia viam præstruat sublimibus. Humilia sunt pontificem esse et administratorem: sublimia, sedere ad dexteram Dei et in cœlis. «Sanctorum administrator.» Pontifex, inquit,hominum qui ab ipso sanctificati sunt; noster enim est pontifex. Verum si ad dexteram Palris sedit, quomodo est administrator? Ministri namque proprium est stare ac ministrare; sedere vero Dei cui ministerium exhibetur. Sed quemadmodum dictum est, humilia sublimibus permiscet, ut per sessionem quidem ostendat divinitatem, per ministerium vero provi dentiam erga noset humanitatem. 375 Aut quod ait, Administrans et sacrificans, est homines a peccatis emundare et sanctos efficere; hujusmodi enim ministerio sanctorum, ac formatione decet ut tanquam Deus verus ac Filius ad dexteramPatris sedeat. Ac veri tabernaculi. Tabernaculum hoc loco dicit coelum. Quoniam enim dicerent fortassis credentes ex Judæis: Si pontifex ubinam est tabernaculum in quo sacrificat? Ostendit etiam esse tabernaculum: et ipsius excellentiam supra Judaicum tabernaculum volens ostendere, ait: Quod fixit Dominus, et non homo. Omnis enim pontifex.» Quoniam proprium est, inquit, sacerdotibus offerre donaria et victimas, ad hoc enim constituuntur: necesse est Christo aliquid habere quod offerat, hostias dico; ideo babuit propriam carnem, quam etiam obtulit. Hoc autem dixit, ne quis diceret: Si pontifex est in æternum,quare etiam mortuus est? Quare? Ut seipsum victimam offerret. Nam sine victima ne pontifex quidem fuisset. < Necesse est ut etiam hic habeat aliquid quod offcrat.» Hic videlicet Christus. «Εἰ μὲν γὰρ ἦν ἐπὶ γῆς.» Τοῦτο δὲ ἦν, εἰ • Nam si esset in terra. Hoc autem esset, si mortuus μὴ ἐτεθνήκει, μηδὲ ἐγερθεὶς ἀνελήφθη. Οὐδ᾽ ἂν non fuisset, neque resuscitatus assumptus fuisset. Ne ἦν ἱερεύς. Ήσαν γὰρ ἕτεροι, καὶ λοιπὸν ἦν στά- sacerdos quidem esset.» Essent enim alii,etiam sediσις ἐν τῷ πράγματι. Νῦν δὲ ἀπέθανε μὲν, ἵνα tio esset in hac re. Nunc vero mortuus quidem est ut τὴν θυσίαν προσενέγκη. ᾿Αναστὰς δὲ ἐκ νεκρῶν victimam offerret, resurgens autem ex mortuis asἀνελήφθη, ἵνα σχοίῃ τόπον τὸν οὐρανὸν, ἔνθα αὐ- sumptus est, ut haberet locum ipsum colum, ubi τὸν ἱερᾶσθαι δεῖ. Ἱερᾶσθαι δὲ νόει, τὸ ἐντυγχά- illum sacrificare oportet. Sacrificare vero intellige, νειν ὑπὲρ ἡμῶν. Ταῦτα δὲ πάντα τὰ ταπεινὰ ῥής pro nobis interpellare. Porro hæc omnia verba ματα, διά τε τὴν ἀνθρωπότητα εἴρηκε, καὶ διὰ τὸ humilia et propter humanitatem dixit et propter νηπιώδες τῶν ἀκωνόντων. «Οἵτινες ὑποδείγματι, ο infantiam audientium. «Qui quidem exemplari. Οἵτινες, ἱερεῖς τῶν Ἰουδαίων, φησί. Καὶ πῶς ὑπο- Qui sacerdotes Judaorum. Et quomodo exemplari δείγματι καὶ σκιᾷ λατρεύουσι τῶν ἐπουρανίων; et umbræ deserviunt coelestium? In progressu diΠροτών λέγει· "Ορα γὰρ, φησί, ποιήσεις πάντα κατά cit. Vide, inquit, ut facias omnia secundum exem τὰν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει. Τὰ δέ δειχθέντα plar quod ostensum est tibi in monte; quæ vero αὐτῷ, οὐράνια ἦν. Ἦσαν δὲ καὶ λατρείαι, καὶ ipsi ostensa eraut, fuerunt coelestia, nempe et cul εὐχαὶ, καὶ θυσίαι, καὶ ἡ τῆς σκηνῆς κατασκευή. tus et vola, et victimæ et exstructio tabernaculi. • Καθώς κεχρημάτισται Μωϋσῆς. «Ακήκοεν, οίδεν. «Quemadmodum oraculo accepit Moses. Sicutau- «Κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι.» Εὐμαθεστέρα divit vel intellexit. «Secundum exemplar quod ἡ ὄψις τῆς ἀκοῆς, «Νυνὶ δὲ διαφορωτέρας.» Νυνι ostensum est tibi.» Facilius docetur aspectus PATROL. GR. CXIX. »

" quam auditus. «Nunc vero hoc excellentius.» δὲ, φησίν, ἐπειδὴ μὴ ἔστιν ἐν τῇ γῇ, ἀλλ' ἐν τῷ Nunc autem quoniam non est in terra, inquit, sed οὐρανῷ, βελτιονος ἐπέτυχε λειτουργίας, τουτέστιν, in colo, praestantius sortitus est ministerium: hoc ἐπὶ βελτιονα λειτουργίαν ἐστὶν ἀρχιερεύς. Ορα δὲ est ad excellentius ministerium est pontifex. Vide πῶς ἐνδιατρίβει τοῖς ταπείνοις διὰ τὸ τῶν ἀκουόνautem quomodo versatur, in humilibus propter im- των ασθενές. Υψηλὸν δὲ εἴπου εἴπῃ, εὐθὺς ἀπαλλάτ becillitatem auditorum: 376 quod si alicubi dicat τεται, δεδοικώς μὴ οὐ παραδεχθῇ, «Οσῳ καὶ κρειτ aliquid sublime, protinus ab illo discedit, veritus τονός ἐστι.» Τοσούτῳ, φησίν, ἐστιν ἡ λειτουργία ne non recipiatur. Quo præstantioris.» Tanto, βελτίων τῆς παλαιᾶς, ὅσῳ καὶ ἡ διαθήκη ἡ νέα, ἧς inquit, praestantius est ministerium veteri, quanto μεσίτης ἐστὶν ὁ Χριστὸς, νέαν λέγω διαθήκην, τὴν etiam præstantius est novum testamentum cujus εἰς αὐτὸν πίστιν, ἐν ᾗ πίστει ἑαυτῷ ἐμεσίτευσε mediator est Christus; novum dicens testamentum καὶ τῷ Πατρί. «Ητις ἐπὶ κρείττωσιν ἐπαγγελίαις fidem in ipsum, per quam fidem mediator fuit in- νενομοθέτηται.» Ητις διαθήκη, φησὶ, ἐπὶ κρείττο ter seipsum et patrem. «Quod in praestantioribus σιν ἐπαγγελίαις νενομοθέτηναι. Ἡ μὲν γὰρ παpromissis sancitum est.» Siquidem vetus testa- λαιὰ, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς ἐπήγγελτο· ἡ δὲ νέα, βασιmentnm bona terra promittebat: novum vero, re- η λείαν οὐρανῶν. Καὶ οὕτως κρείττονες αἱ ἐκ ταύτης gnum calorum.Εt ita præstantiores sunt ex isto " ἐπαγγελίαι, ὅτι ἡ μὲν εἰσηνέχθη, ἐκβέβληται δὲ ἡ promissiones: quia novum quidem inductum est, παλαιά. Διὰ τοῦτο γὰρ ἡ νέα κρατεῖ, ὅτι βελτίων, vetus autem ejectum.Propterea enim novum vin- καὶ ἐπὶ βελτίοσιν ἐπαγγελίαις δέδοται. Ἡ δὲ βελ cit, quia praestantius et de præstantioribus pro- τίους ἔχουσα τὰς ἐπαγγελίας, ὅτι βελτίων ἐστὶ, παντί missis datum est: manifestum est autem ubique που δῆλον. præstantius essequod præstantiora habeatpromissa. CAPUT XI. Excellentia novi testamenti supra vetus propter propitiationem et sanctimoniam. VIII, 7-9. Et enim si prius illud tale fuisset ut nihil in eo possit reprehendi, haud quaquam fuisset secundo quæsitus locus. Nam incusans eos loquitur illis: Ecce dies veniunt,dicit Dominus, et consum mabo super domum Israel et super domum Juda testamentum novum,non juxta testamentum quod disposui patribus illorum in die cum apprehende- " rem manum illorum, ut educarem eos de terra Ægypti: quoniam ipst non perstiterunt in testamento meo, et neglectui eos habui, dicit Dominus. Si nihil, inquit, illi defuit, si inculpatos habuit. homines, quomodo ita abrogatum est? «Nam incusans eos.» Eos. Quos? Judæos qui in veteri testamento leges suscipiebant et gubernabantur. Ecce dies veniunt.»Postquam per multa quæ promissa sunt astruxit novum 577 lestamentum præstantius esse veteri, nunc apertius quoque veteris ejectionem suggillat: verum hoc non suis verbis agit, ne molestus sit, sed Jeremiam profert in medium: «In die cum apprehenderem. In illo, inquit,die quo apprehendi manum ipsorum ut educerem eos de terra Ægypti. Ne suspicarentur testamenti ejectionem esse quod pactus est Deus cum Abraham: Nam hoc ad Christum factum erat: «Εt semini tuo, inquit, qui est Christus 35;» subjungit cujus testamenti rejectio fuerit. Ejus ait quod in Exodo per Mosem sancitum est. Dicendo enim: Non juxta testamentum illud, ostendit rejectum esse, tanquam diceret: Allud dabo testamentum, non quale jam dedi; illud enim propter suam imbecillitatem a me rejectum est. «Quoniam ipsi non perstiterunt.» Quod hic dictum est veluti causa et responsio est, cur a Deo neglectui habiti 35 G lat. III, 6. Υπεροχή της δευτέρας διαθήκης ὑπὲρ τὴν προτέραν, ἐν ἱλασμῷ καὶ ἁγιασμῷ.» «Εἰ γὰρ ἡ πρώτη ἐκείνη ἦν ἄμεπτος, οὐκ ἂν δευτέρας ἐζητεῖτο τόπος. Μεμφόμενος γὰρ αὐτοῖς λέγει· Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ συντελέσω ἐπὶ τὸν οἶκον Ισραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶ τον Ιούδα διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθή κην ἣν ἐποίησα τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ έπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν, ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐκ τῇ διαθήκῃ μου, κἀγὼ ἡμέλησα αὐτῶν, λέγει Κύριος.» Εἰ οὐδὲν εἶχε, φησίν, ἐλλειπὲς, εἰ ἀμέμπτους ἐποίει τοὺς ἀνθρώπους, πῶς οὕτως διεῤῥύη; «Μεμ φόμενος γὰρ αὐτοῖς.» Αὐτοῖς. Τίσι; Τοῖς ἐν τῇ παλαια νομοθετουμένοις καὶ διευθυνομένοις Ιουδαίοις. • Ιδοὺ ἡμέροι ἔρχονται. «Μετὰ τὸ διὰ πολλῶν ἐν τοῖς ἄνω κατασκευάσαι τὴν νέαν τῆς παλαιᾶς ἀμείνω, νῦν φανερῶς καὶ τὴν ἐκβολὴν τῆς παλαιᾶς κωμῳδεῖ, ἀλλ᾽ οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ τοῦτο ποιεῖ, ἵνα μὴ γένηται φορτικὸς, τὸν δὲ Ἱερεμίαν παραφέρει λέγοντα «Εν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου.» Εν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, φησίν, ἐν ᾗ ἐπελαβόμην τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐπὶ τῷ ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου. ἵνα μὴ ὑπονοήσωσι τῆς πρὸς τὸν ᾿Αβραάμ διαθήκης εἶναι τὴν ἐκβολήν· εἰς Χριστὸν γὰρ ἐκείνη ἐγεγόνει· «Καὶ σπέρματί σου γάρ, φησίν, ὅς ἐστι Χριστός· επάγει ποίας διαθήκης γέγονεν ἐκβολή. Τῆς ἐν τῇ ἐξόδῳ, φησὶ, διὰ Μωσέως γενομένης. Τῷ γὰρ εἰ. πεῖν, Οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἐκείνην, δείκνυσιν ἐκε βεβλημένην, ὡσεὶ ἔλεγεν· “Αλλην δώσω διαθήκην, οὐχ οἷαν ἔδωκα ἤδη. Εκείνη γὰρ διὰ τὸ ἀσθενὲς αὐτ τῆς, ἐκβέβληται παρ' ἐμού, «Ότι αὐτοῦ οὐκ ἐνέμει vxv. ο Ωσπερ ἀπολογία ἐστὶ τῆς ἀμελείας τοῦ Θεοῦ τὸ εἰρημένον· Οτι, φησὶν, αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν ναν.

" τῇ διαθήκῃ μου. Ερξατο γὰρ ἐξ αὐτῶν ἡ παρακοή, sint. Quoniam ipsi, inquit, non perstiterunt καὶ οὕτως ἡ τοῦ Θεοῦ ἀμέλεια ἐπηκολούθησεν. in testamento meo. Ab ipsis namque cœpta est inobedientia, et ita consecutum est ut a Deo neglectui haberentur. • Οτι αὕτη ή διαθήκη μου ἢν διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, λέγει Κύριος, διδοὺς νόμους μοῦ εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ καρδίας αὐτῶν ἐπιγράψω αυτούς. Καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεὸν, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι εἰς λαόν. Καὶ οὐ μὴ διδάζωσιν ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, λέγων, Γνῶθι τὸν Κύριον, ὅτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν, ἕως μεγάλου αὐτῶν, ὅτι λεως ἔσομαι ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἀνομιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Ἐν τῷ λέγειν καινὴν, πεπαλαίωκε τὴν πρώτην. Τὸ δὲ παλαιούμενον καὶ γηράσκον ἐγγὺς ἀφανισμοῦ.» VIII, 10-13. Nam hoc est testamentum quod disponam domui Israel post dies illos, dicit Dominus, dans leges meas in mentem illorum, et in corde eorum inscribam illas: et ero ipsis Deus, et ipsi erunt mihi populus. Et non docebunt, quisque proximum suum et unusquisque fratrem suum. dicens: Cognosce Dominum, quia omnes cognoscent me a pusillo inter illos usque ad maximum inter illos; quoniam placatus ero super injustitiis ipsorum, et peccatis eorum, et iniquitatum eorum non recordabor amplius. Per hoc quod dicit novum, antiquavit prius. Porro quod antiquatur ac senescit, in propinquo est ut evanescat. «Οτι αὕτη ἡ διαθήκη. Αύτη. Ποία; Η νέα δηλαδή. «Nam hoc est testamentum.» Hoc. Quodnam? «Μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ο Πούχο ἡμέρας; Τὰς τῆς novum videlicet. «Post dies illos.» Quos dies? ἐξόδου, ἐν αἷς ἔλαβον τὸν νόμον. Διδοὺς νόμους μου.» Dios egressionis quibus legem acceperunt. «Dans Ἐν διαθήσομαι, διδοὺς νομούς μου, «Καὶ ἐπὶ καρ- leges meas.» Quod disponam dans leges meas. δίας αὐτῶν.» Οὐδὲ γὰρ ἐν γράμμασι νομοθετηθεί • Et in corde eorum.» Neque enim litteris sanciσαν τὴν νέαν παρελάβομεν, ἀλλὰ διὰ Πνεύματος tum novum testamentum accepimus,sed per Spiri ἁγίου. Καὶ τοῦτο δηλοῖ ὁ Χριστὸς λέγων τοῖς ἀπο- tum sanctum. Εt hoc manifestat Christus dicens στόλοις. • Εκεῖνος (τουτέστιν, ὁ Παράκλητος) ελθών, Apostolis: «Ille, nempe Paracletus, cum vene ἀναμνήσει ὑμᾶς καὶ διδάξει ὑμᾶς πάντα.» Ορᾷς rit, suggeret vobis et docebit vos omnia 36.» Vides ὅτι οὐκ ἐν γράμμασιν ἡ νέα, ἀλλὰ διὰ Πνεύματος novum non dari in litteris, 378 sed per Spiritum ἁγίου; Λογίζου οὖν ὅση καὶ ἡ ὑπεροχὴ τῆς νέας. sanctum?Considera igitur quanta sit praestantia novi • Καὶ ἔσομαι αὐτοῖς εἰς Θεόν.» Ότι γὰρ τοῦτο testamenti. «Εt ero ipsis Deus.» Nam quod ita sit, ἔστιν, ἔνθεν δῆλον. Τίς μετέπειθεν εὐχερῶς τινα ἐν hinc manifestum est. Quis unquam facile perτῇ παλαιᾷ ἀποστῆναι τῆς ἰδίας δεισιδαιμονίας; suasit in veteri testamcnto, ut discederet quispiam τοὐναντίον μὲν οὖν ἀπὸ τῆς θεογνωσίας ὁ Ἰσραήλ, a sua superstitione? quin potius e diverso a Dei com εἰς τὴν πλάνην μετετίθετο. «Καὶ οὐ μὴ διδόξωσιν gnitione transmutatus est Israel ad errorem. «Et ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ.» Διδαχὴν ἐνταῦθα, τὴν non docebunt, quisque proximum suum. Doctriἐπιπονωτέραν διδασκαλίαν λέγει. Ἰδοὺ γὰρ ὁρῶμεν nam appellat hoc loco plenam laboris exhortatioὅτι οὔτε πλειόνων λόγων χρεία πρὸς τοὺς ὑγιαίνον- nem. Ecce enim videmus ne multis quidem opus τας τὸν νοῦν, εἰς τὸ πεῖσαι πιστεύειν Χριστῷ. Θεο- esse sermonibus apud illos qui sani sunt mente, ad δίδακτοι γὰρ ἅπαντές εἰσιν ἄνθρωποι. Ἐπὶ γὰρ ταῖς persuadendum ut credant in Christum. Siquidem καρδίαις ἡμῶν, τοὺς νόμους αὐτοῦ ἔγραψεν ὁ Χρι- omnes homines sunt a Deo edocti; nam Christus σαός. « "Οτι πάντες εἰδήσουσί με.» Ἡ μὲν γὰρ in cordibus nostris scripsit leges suas. • Quia Ιουδαϊκὴ γνῶσις καὶ πίστις, εἰς μίαν τῆς οἰκουμέ- omnes cognoscent me.» Judaica namque cognitio νῆς γωνίαν ἀποκέκλειστο, τὴν Παλαιστίνην. Ἡ δὲ et fides in unum orbis angulum conclusa erat, τῶν Χριστιανῶν, ἅπασαν ἐπελάβετο τὴν γῆν. «Οτι nempe Palestinam: Christianorum vero univerἵλεως ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν.» Ταῖς προγενο- sam apprchendit terram.. Quoniam placatus ero μέναις. ίλεως δὲ γίνεται, ἀφεὶς ἡμῖν αὐτὰς ἐν τῷ super injustitiis ipsorum.» Quæ præcesserunt. βαπτίσματι, ο Καὶ τῶν ἀνομιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνη- Placatus autem efficitur, cum illas nobis ignoscit σθῶ ἔτι.» Τῶν γὰρ ἐν τῷ βαπτίσματι ἀφεθεισῶν, in baptismale. «Et iniquitatem eorum non reοὐκ ἔτι μιμνήσκεται, «Ἐν τῷ λέγειν καινήν.» Αὐτό cordabor amplius.» Siquidem earum quæ in γὰρ τὸ ὅλως ὀνομάσαι καινὴν, τὴν πρώτην παλαιὰν baptismale remissa sunt, non reminiscitnr amἐποίησεν. «Τὸ δὲ παλαιούμενον καὶ γηράσκον.» Νῦν plius. «Per hoc quod dicit novum. Illud namque λαβὼν παρρησίαν παρὰ τοῦ προφήτου, καὶ αὐτὸς omnino in causa fuit, cur hoc vocaretur novum, ἀποφαίνεται. Αύτη μὲν, φησί, καινὴ, παλαιὰ δὲ primum autem vetus. «Porro quod antiquatur ac ἐκείνη. Τὸ δὲ παλαιούμενον ἡφάνισται, φησί. Τοι- senescil.» Accepta nunc loquendi libertate a proγεροῦν καὶ ἐκβέβληται, καὶ καταλέλυται ἐκ τοῦ γή- pheta, eliam ipse enuntiat suamque fert sentenρως· ὡς εἰ ἔλεγεν· Οὐκ ἀκαίρως κατέπαυσεν ἡ νέα tiam. Hoc, inquit, novum est, illud auten vetus: τὴν παλαιὰν, ἀλλὰ διὰ τὸ γῆρας καὶ τὴν παλαιότητα porro quod veterascit jam emarcuit: itaque etiam αὐτῆς, τουτέστι διὰ τὸ ἀσθενὲς καὶ ἀνωφελές, «Τό rejectum est, et præ senectute dissolutum. Tan36 Joan. xiv, 26.

ŒECUMENII TRICCE EPISCOPI quam diceret: Non intempestive novum testa- γὰρ ἀδύνατον, φησὶν ἀλλαχοῦ, τοῦ νόμου, ο ἐν ᾧ mcntum cessare fecit vetus, sed propter illius ἠσθένει διὰ τῆς σαρκός. senectutem ac vetustatem, hoc est propter imbecillitatem ac inutilitatem. Quod impossibile erat legi.» ait alibi, ea parte qua imbecillis erat per carnem 37.» IX. 1-5. Habebat itaque eliam prius illud ta- «Είχε μὲν οὖν καὶ ἡ πρώτη σκηνή δικαιώματα bernaculum justificationes cultus ac sanctum λατρείας, τό τε ἅγιον κοσμικόν. Σκηνή γάρ κατά mundanum. Siquidem tabernaculum extructum εσκευάσθη ἡ πρώτη, ἐν ᾗ ἡ τε λυχνία, καὶ ἡ fuit primum, in quo erat et lucerna et mensa et τράπεζα, καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων, ἥτις λέγεpropositio panum, quæ vocant sancta. Post se- ται ἁγία. Μετά δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα, cundum autem velum erat tabernaculum, quod σκηνή ή λεγομένη, Αγια ἁγίων χρυσοῦν ἔχουσα vocatur Sanctum sanctorum, aureum habens θυμιατήριον, καὶ τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης thuribulum, et arcam testamenti undique cir- περικεκαλυμμένην πάντοθεν χρυσίῳ, – ἐν ᾗ στάcumtectam auro, in qua erat urna aurea habens μνος χρυσῆ ἔχουσα τὸ μάννα, καὶ ἡ ῥάβδος manna, et virga Aaron quæ germinaverat, 579 ᾿Ακρὼν ἡ βλαστήσασα, καὶ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης. et tabulæ testamenti. Supra hanc autem Cheru- Υπεράνω δὲ αὐτῆς, Χερουβίμ δόξης κατασκιάζοντα bim gloriæ obumbrantia propitiatorium: de qui- οὸ ἱλαστήριον· περὶ ὧν οὐκ ἔστι νῦν λέγειν κατὰ bus non est nunc dicendum singulatim. μέρος. ο Ostendit iu superioribus ex mutatione sacerdotis, sacrificii et testamenti, quod finem acceperit vetus, quodque novum multis nominibus sit illo melius, nunc ostendere vult ex ipsa dispositione tabernaculi quod illa fuerint figura verorum: porro figura finem sumit ubi veritas accedit. Quod ait: «Habebat,» significat quod nunc non habeat. Itaque quanquam non omnino cessaverit, eo quod nonnulli adhuc ipsi hæreant, altamen justificationes non habet. — Alio modo. Quod ait: Habebat quidem prius justificationes cultus, non de tabernaculo dictum esse arbitror, sed de ipso veteri testamento. Neque enim tabernaculum conferebat cum novo testamento, sed totum vetus testamentum cum novo, et supra totum illud ostendebat hnjus excellentiam. Nam, «Ecce (inquit) dies veniunt, et consummabo super domum Israel et super domum Juda testamentum novum,non juxta testamentum quod disposui patribus illorum.. Εt rursam: «Per hoc quod dicit, novum, antiquavitprius.» Et his dictis subjungit: «Habebat itaque etiam prius. Manifestum ergo quod de testamento adhuc ipsi sermo est. Quoniam enim depresserat ipsum comparatione ad novum, ne quis diceret, quod non semper abjectum fuerit, prævenit dicens quod habebat etiam illud justificationes cultus, leges et ordinem, ac ea quæ decentem Dei cultum conse· quuntur. Ubi autem in genere dixit quod habebat” justificationes cultus, recenset etiam particulatim, incipiens a tabernaculo. «Habeat, inquit, sanetum mundanum;» deinde pc st sanctum mundanum et quod patebat omnibus, habebat rursum aliud tabernaculum, præordinatum ad secretius adhuc et sanctius tabernaculum. Et in priori quidem erat lucerna ac propositio panum: quod tabernaculum non dicitur sanctum mundanum, sicut illud quod primum erat omnium tabernaculorum, sed simpliciter sancta. Post illud autem tabernaculum. Primum dixit, veluti conferendo ad sanctum sanctorum, quoniam non erat primum sed medium. Primum 37 Rom. VIII, 3. Έδειξεν ἀπὸ τῆς τῆς ἐναλλαγῆς τοῦ ἱερέως, τῆς Ιερωσύνης, της διαθήκης, ὅτι τέλος εἴληφεν ἡ παλαιὰ, καὶ ὅτι ἀμείνων ἐκείνης ἡ νέα πολλούς τρό ποις· νῦν δεῖξαι θέλει ἐξ αὐτοῦ τοῦ σχήματος τῆς σκηνῆς, ὅτι τύπος ἦν ἐκεῖνα τῶν ἀληθινῶν. Ὁ δὲ τύπος, τῆς ἀληθείας ἐπιστάσης, τέλος λαμβάνει. Τό, «Είχε. ο δηλοῖ, ὅτι νυν οὐκ ἔχει, ώστε εἰ καὶ μή παντελῶς ἐπαύσατο διὰ τὸ, τινὰς αὐτῇ ἔτι στοιχεῖν, τὰ μέντοι δικαιώματα οὐκ ἔχει. “Αλλως. [ΦΩΤ.] Τό, είχε μὲν ἡ πρώτη δικαιώματα λατρείας, οὐ περὶ τῆς σκηνῆς εἰρῆσθαι νομίζω, ἀλλὰ περὶ αὐτῆς τῆς παλαιᾶς, διαθήκης. Οὐ γὰρ τὴν σκηνὴν τῇ νέα συνέκρινε διαθήκαι, ἀλλ' ὅλην τὴν παλαιὰν διαθήκην τῇ νέᾳ, καὶ πρὸς ὅλην ἐκείνην ταύτης ἐδείκνυ τὴν υπεροχήν. «Ιδοο γάρ, φησίν, ἡμέραι ἔρχονται, καὶ συντελέσω ἐπὶ τὸν οἶκον Ισραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ιούδα διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἤν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν. «Καὶ πάλιν· Ἐν τῷ λέγειν καινὴν, πεπαλαίωκε την πρώτην.» Καὶ ταῦτα εἰπὼν, ἐπάγει· «Εἶχε μὲν οὖν καὶ ἡ πρώτη. "Ωστε δῆλον, ὅτι περὶ τῆς διαθήκης αὐτῷ ἔτι ὁ λόγος. Ἐπεὶ γὰρ κατέβαλεν αὐτὴν τῇ πρὸς τὴν νέαν παραθέσει, ἵνα μή τις εἴπῃ, ὅτι Οὐκοῦν ἀεὶ ἀπόβλητος ἦν, προλαβών, φησί, ὅτι είχε κακείνη δικαιώματα λατρείας, νόμους, φησί, καὶ τάξιν καὶ ἀκολουθίαν ἐμπρέπουσαν λατρεία Θεοῦ. Εἰπὼν δὲ κατα γένος ὅτι εἶχε δι καιώματα λατρείας, ἐπεξέρχεται καὶ κατὰ μέρος ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς σκηνῆς. «Εἶχε, φησί, τὸ ἅγιον κοσμικόν.» Εἶτα μετὰ τὸ ἅγιον τὸ κοσμικὸν καὶ πᾶσι βατόν, εἶχε πάλιν ἑτέραν σκηνήν, προτεταγμένην τῆς μυστικωτέρας ἔτι καὶ ἁγιωτέρας σκηνῆς. Καὶ ἐν μὲν τῇ προτεταγμένῃ, ἤ τε λυχνία καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων, ἥτις σκηνή, οὐ λέγεται κοσμικὸν ἅγιον, ὥσπερ ἡ πασῶν σκηνή, πρώτη, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἅγια. Μετ' ἐκείνην δὲ σκηνή. — [ΟΙΚΟΥΜ.] Η πρώτη, εἶ - Ἡ πεν, ὡς πρὸς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων, ἐπεὶ οὐκ ἦν πρώτη, ἀλλὰ μέση. Πρώτη γὰρ ἦν, ἔνθα τὸ χαλκοῦν θυσια στώριον τῶν θυσιῶν καὶ τῶν ὁλοκαυτωμάτων. Δευτέρα αὕτη. περὶ ἧς φησιν, Ἐν ᾗ ἡ λυχνία, καὶ ἡ παόθεσις τῶν ἄρτων ἐν τῇ τραπέζῃ. Τρίτη, ἐν ᾗ τὸ

" " χρυσοῦν θυμιατήριον καὶ ἡ κιβωτός τῆς διαθήκης. namque erat illud ubi situm erat aneum altare • Δικαιώματα λατρείας, ο Τύμβολα, θεσμούς λα- victimarum et holocautomatum; secundum hoc, τρειῶν καὶ εὐχῶν,» Τό τε ἅγιον κοσμικόν. Δ΄ Κοσμι- de quo ait: 580 In quo erat lucerna et propositio κὸν αὐτὸ λέγει, διὰ τὸ πᾶσιν ἐξεῖναι εἰσιέναι, Αγιον panum in mensa.Tertium in quo aureum thuribuδὲ ἐνταῦθα καλεῖ τὸν ναὸν εἰκότως, ἐν ᾧ τὴν λει- lum et arca testamenti. «Justificationes cultus;» τουργίαν ἀποδίδεσθαι τῷ θεῷ συνέβαινεν, εἶτε καὶ hoc est symbola sacrosque cultus rituum et votoτὴν σκηνήν, ἐπειδὴ ταύτην ἐν τάξει τοῦ ναοῦ πρό- rum. «Ac sanctum mundanum. Mundanum dicit τερον εἶχον, οὕτως αὐτὴν καλοῦντες. Καὶ τοῦτο μα- ipsum eo quod omnibus liceret illud ingredi. Hic θεῖν ἔστιν ἀπὸ τῆς πρώτης τῶν Βασιλειῶν σαφώς autem templum merito vocat sanctum in quo Deo λεγούσης· «Καὶ Σαμουὴλ ἐκάθευδεν ἐν τῷ ναῷ Ku- sacrificia offerebantur, sive etiam tabernaculum, ρομ, οὗ ἦν ἡ κιβωτός τοῦ Θεοῦ.» Τὸ οὖν ἄγιον; φη- quoniam hoc habebant primum in ordine templi, σὶν, ἐπὶ τῆς παλαιᾶς διαθήκης ἦν κοσμικόν, ἵνα εἴπῃ ita illud appellantes. Idque discere lieet ex primo ὅτε κατεσκεύαστο ὁ ναὸς εἰς τύπον τοῦ κόσμου. Πε- Regum qui aperte dicit: «Εt Samuel dormiebat ποιηκε μὲν οὖν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, ὡς in templo Domini in quo erat arca Dei 38.» Sanctum ὁ Μωύσης φησιν, ἐν ἀρχῇ, οὐρανὸν ἀνώτερον igitur in veteri testamento erat mundanum; veluti λέγων, τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ, τὸν ὁρώμενον τοῦτον ο- dicendo quod exstructum erat templum in figuram ρανὸν ἐν μέσῳ τῶν ὑδάτων ὑποστήναι παρασκευά- mundi. Fecit itaque Deus ccelum et terram, σας· ὥστε καὶ ὑψωθέντα ἔχειν ἐπὶ νύτου τὰ ὕδατα. quemadmodum Moses dicit 39,in initio: coelum diΏσπερ οὖν σύμβολον του κόσμου κατασκευάσαι cens superius, secundo die visibile hoc cœlum κατά τινα τύπον Μωσε: κελεύων ὁ Θεός, την σκηνήν conditum constituisse in medio aquarum, atque προσέταξεν αὐτῷ· «Περίβολον ποιήσεις ἀπὸ τῶν ita habere elevatas aquas ad austrum. Tanquam καταπετασμάτων, μέσῳ διειλημμένον ἑτέρῳ.» Οὕτω symbolum igitur mundi jubens Deus Mosi ut δὴ καὶ ὁ ναὸς κατὰ τὸν αὐτὸν ὕστερον ἐγένετο τύπον, exstrueret juxta typum quemdam tabernaculum, Καὶ ἦν ὁ πᾶς οἶκος μέσῳ διειλημμένος τοίχῳ, ὥστε præcepit ei dicens: «Facies porticum quæ diviτὸν μὲν ἐκτὸς οὔπον, ἐν ᾧ δεῖ τοὺς ἱερεῖς τὴν διὰ datur ab altera media per vela sive cortinas 40, τῶν θυσιῶν θεραπείαν καὶ τῶν λοιπῶν δὴ πάντων Ila sane templum juxta eumdem sequentem typum ἀποδιδόναι τῷ θεῷ συνέβαινε σύμβολον είναι τού- factum est. Eratque universum ædifcium medio του δὴ τοῦ περὶ γῆν τόπου, ἐφ' οὗ διάγειν νῦν ἡμᾶς pariete divisum, ut exterior quidem exstructio, in συμβέβηκε· τὸν δὲ ἐνδότερον, ἐν ᾧ τὸν ἀρχιερέα qua oportebat sacerdotes cultum sacrificiorum caἅπαξ μόνον νου ἐνιαυτοῦ εἰσιέναι ἐχρῆν, σύμβολον terorumque omnium exhibere Deo,symbolum sane τῶν ὑπερουρανίων, ἐν οἷς τὸν Θεὸν ἐδόξαζον οἰκεῖν esset hujus loci qui circa terram est, qui nobis οι Ιουδαίοι. - «Σκηνὴ γὰρ κατεσκευάσθη ἡ πρώτη.» nunc contigit ut in eo viveremus: interior vero [ΟΙΚΟΥΜ.] Τρεῖς ἐσημειωσάμην εἰς τὴν Οκτάτευ- in qua pontificem semel in anno ingredi oportebat, χον σκηνὰς οὖσας· μίαν μὲν, περὶ ἧς φησι το ἅγιον symbolum coelestium, in quibus Deum habitare κοσμικόν, ἔνθα ἦν τὸ χαλκούν θυσιαστήριον τῶν existimabant Judæi. existimabant Judæi. Siquidem tabernaculum ὁλοκαυτωμάτων, καὶ παντὶ ἐξῆν τῷ λαῷ εἰσιέναι, exstructum fuit primum.» Tria annotavi in Octaκαὶ τὰς θυσίας ἐπιτελεῖν· δευτέραν δὲ, ἔνθα τοὺς ἰε- teuchum fuisse tabernacula: unum quidem de ρεῦσιν ἐξῆν ἀεὶ τὰς λατρείας ἐπιτελεῖν, ἔνθα ἦν ἡ quo ait Sanctum mundanum,ubi erat æneum altare λυχνία καὶ ἡ τράπεζα, καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων· holocautomatum; et universo populo licitum erat τρίτην, ἔνθα ἦν τὸ θυμιατήριον καὶ ἡ κιβωτος, ἐν illud ingredi ac offerre victimas; secundum autem, ἢ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰσῄει μόνος ὁ ἀρχιερεύς, «Μετά in quo sacerdotibus licebat semper cultus perf δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα, ο Αρα οὐκ ἦν ἐν μό- cere, ubi erat lucerna et mensa ac propositio paτον καταπέτασμα. Σκηνὴν δὲ πανταχοῦ καλεί, παρὰ num. Tertium, ubi erat thuribulum et arca; in το σκηνοῦν ἐκεῖ. • Την κιβωτόν τῆς διαθήκης, ο quod ingrediebatur semel in anno solus pontifex. Τὴν φέρουσαν τὰ τῆς διαθήκης σύμβολα, οἷον τὰς πλάκας τοῦ νομοῦ, καὶ τὰ ἄλλα. «Εν ᾗ στάμνο; χρυσή. • Πάντα ταῦτα ἦν ἐν τῇ κιβωτῷ, τὴν ἀγνωμοσύνην τῶν Ἰουδαίων ἐλέγχοντα. Ὁ μὲν ράβδος, διὰ τὴν τοῦ ᾿Ακρὼν ἐπανάστασιν· αἱ δὲ πλάκες, διὰ τὸ πρόφασιν γενέσθαι τοὺς Ἰουδαίους κατεαγῆναι τὰς πρώτας· τὸ δὲ μένυα, διὰ τὸ τρώγοντας ἀπογογγύζειν. "Εδει οὖν καὶ εἰς ἐκγόνους ταῦτα τὰ σύμβολα παραπεμφθῆναι πρὸς φόβον αὐτῶν. «Υπεράνω δὲ αὐτῆς. • Τῆς κιβωτού. «Χερουβίμ δόξης. ἦν τὰ ἔνδοξα, ἢ τὰ ὄντα τῆς δόξης, τουτέστιν, τοῦ Θεού, «Κατασκιάζονται τὸ ἱλαστήριον. ο Hy yap ἐπάνω τῆς κιβωτού, ὡσανεὶ τράπεζά τις τετράγω38 I Reg. 11, 3. 39 Gen. 1, 1 seqq. Post secundumn autem velum. Sane non unicum erat velum. Vocat autem ubique σκηνήν, id est, tentoriumn sive tabernaculum, ἀπὸ τοῦ σκηνοῦν, id est,ab inhabitando in illis. 551. Arcam testamenti.» Quæ symbola servabat testamenti,nempe tabulas legis et alia. «In qua erat urna aurea. Omnia hæc erant in arca, quæ ingratitudinem convincerent Judæorum: virga quidem, propter seditionem in ordinatione Aaron; tabulae vero, eo quod Judæi occasio fuissent cur priores confringerentur; manna autem ideo quol edentes illud murmurassent. Oportuit igitur ut hæc ad nepotes quoque pro terrore transmitterentur. Supra hanc 40 Exod. xxvi. 4.,

autem,» nempe arcam. • Cherubim gloriæ,» aut νος χρυσῆ, ὅπερ ἱλαστήριον ἐκαλεῖτο τυποῦσα τὸν gloriosa,aut quæ eraut gloriæ, nempe Dei. Obum- Χριστόν, τὸν λεγόμενον ἡμῖν ἐλασμὸν καὶ ἀπολύ brantia propitiatorium.» Erat enim super arcam τρωσιν. Ὅρα τὴν ἐν τῇ Εξόδῳ παραγραφήν, ἐν velut quadrangularis quædam mensa aurea, quod τοῖς περὶ τούτων τόποις. «Περὶ ὧν οὐκ ἔστι νῦν propitiatorium dicebatur, figurans Christum qui λέγειν.» Θέλει δείξαι ὅτι αἰνίγματά τινα ἦν τὰ dicitur nobis propitiatio 44 et redemptio 43. Vide in ορώμενα, καὶ τύποι τῶν ἀληθινῶν. Οὐκ ἔστιν οὖν νῦν, Exodo praescriptionem in his locis. «De quibus φησί, κατὰ μέρος λέγειν περὶ αὐτῶν. Πλειόνων γὰρ non est nunc dicendum.» Vult ostendere quod δέονται λόγων, ἢ κατὰ τὴν παροῦσαν ὀρμήν. ænigmata quædam erant ea quæ videbantur ac figuræ verorum. Non datur igitur nunc inquit, ut singulatim de ipsis loquamur: pluribus enim opus habent sermonibus quam præsenti expediat proposito. IX, 6, 7. His autem ad hunc modum ordinatis, «Τούτων δὲ οὕτως κατεσκευασμένων, εἰς μὲν in prius quidem tabernaculum semper ingrediun- τήν πρώτην σκηνήν διαπαντὸς εἰσίασιν οἱ ἱερεῖς tur sacerdotes, qui saerorum ritus peragant: in τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες, εἰς δὲ τὴν δευτέραν, secundum autem semel quotannis solus pontifex ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, μόνος ὁ ἀρχιερεὺς οὐ χωρίς non sine sanguine, quem offert pro seipso et pro αἵματος, ὃ προσφέρει ὑπὲρ ἑαυτοῦ, καὶ τῶν τοῦ λαοῦ populi ignoruntiis. ἀγνοημάτων.» Et ita fiebat ut ne viderent quidem Judæi quæ Καὶ συνέβαινε τους Ιουδαίους μήτε ὁρῶν τὰ γινόferent,prohibente id velo. Itaque non magis ipsis μένα, διείργοντος τοῦ καταπετάσματος. Ώστε οὐκ serviebant quam illis qnibus præfigurabatur, hoc ἐκείνοις μᾶλλον ἦν, ἢ οἷς προετυποῦτο, τουτέστιν est nobis. «Semel quotannis solus pontifex. Quo- ήμῖν «Απαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνος ὁ ἀρχιερεύς. ο niam offendebat ipsos cum infantes adhuc essent, Ἐπειδὴ προσίστατο οὐτοῖς ἔτι νηπίοις οὖσι, πῶς quod unica Christi victima potuerit solvere mundi ἴσχυσε μία θυσία ἡ τοῦ Χριστοῦ, ρύσασθαι τὰς τοῦ peccata, ostendit quod in veteri quoque testamento κόσμου ἁμαρτίας; Δείκνυσι καὶ ἐν τῇ παλαιὰ τοῦτο id fuerit, quod erat figura novi. In Exodo ubi ha- ν, ἥτις ἢ τύπος τῆς νέας. Ἐν τῇ Εξόδῳ ἐν τοῖς bentur hæc loca,dicitur & quod bis singulis diebus περὶ τούτων τόποις φησὶ, ὅτι δὲς τῆς ἡμέρας εἰσῄει ingrediebatur pontifex Sancta sanctorum, oblaturus ὁ ἀρχιερεὺς τοῖς ᾿Αγίοις τῶν ἁγίων θυμιάσων, Γέincensum. Scriptum est autem hoc modo:. Eί γραπται δὲ οὕτως «Καὶ θυμιάσει ἐπ᾿ αὐτοῦ, τουτ adolebit super illud., nempe super altare aureum " έστιν, ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ θυμιατηρίου ὃ ἦν ἐν τοῖς incensi quod erat in Sanctis sanctorum) Aaron in- Αγίοις τῶν ἁγίων) ὁ ᾿Απρὼν θυμίαμα συνθέσεως censum compositionis comminutæ: summo dilu- λεπτῆς τὸ πρωί πρωί ὅταν ἐπισκευάζῃ τοὺς λύχνους, culo, quando adaptaverit lucernas adolebit super θυμιάσει ἐπ' αὐτοῦ. Καὶ ὅταν ἅπτῇ ᾿Ααρὼν τοὺς illud, et quando accenderit Aaron 389 lucernas λύχνους τὸ ὀψὲ θυμιάσει θυμίαμα ἐνδελεχισμού.» Πώς vesperi adolebit incensum perpetuum. Quomodo οὖν οὐδέ φησιν ὁ ἅγιος Παύλος, «Απας τοῦ ἐνιαυτοῦ ergo ait hoc loco divus Paulus, • Semel quotannis μόνος ὁ ἀρχιερεύς; «Καί φαμεν, ὅτι μετὰ αἵματος solus pontifex, Et dicimus quod cum sanguine μὲν ἅπαξ εἰσῄει τοῦ ἐνιαυτοῦ, ὡς καὶ ἐν αὐτῷ τῷ quidem ingrediebatur semel quotannis: quemad- τόπῳ τῆς ᾿Εξόδου φησὶ, θυμιάσων δὲ, δις τῆς ἡμέ modum etiam prædicto Exodi loco dicitur: ad ado. ρας. Καὶ γὰρ καὶ ὧδέ φησιν, «Οὐ χωρίς αἵματος, ο lendum vero,his diebus singulis. Etenim etiam hic τουτέστι, μετά αίματος, ἵνα τι οὕτως· "Απαξ του addit: «Non sine sanguine, id est cum sanguine; ἐνιαυτοῦ ὁ ἀρχιερεὺς μετά αίματος, οὐ μετά ut sit iste sensus: Semel quotannis pontifex cum θυμιάματος. • Οὐ χωρίς αἵματος.» Μετὰ θυσιών, sanguine non cum incenso. «Non sine sanguine, φησίν. ἐστε καὶ τὸ τοῦ αἵματος, τύπος ἦν τοῦ Cum victimis, inquit. Itaque id etiam quod de san- Χριστοῦ, «Ο προσφέρει ὑπὲρ έαυτον. • Πανταguine dicit, Christi figura erat: «Quem offert pro χοῦ τὸ, ὑπὲρ ἑαυτοῦ, τίθησι, δεικνὺς τὸ διαφο seipso.. Ubique addit, Pro seipso, ostendens Chri- ρον τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ παρὰ Ἰουδαίοις ἀρχιερέως. sti excellentiam supra pontificem Judæorum.. Et • Καὶ τῶν τοῦ λαοῦ, φησίν, ἀγνοημάτων.» Καὶ ἔνθεν pro populi ignorantiis.» Etiam hinc excellentiam τὸ διάφορον δείκνυσιν, ὅτι αἱ μὲν κατά νόμον θυσίαι, ostendit quod victimæ quidem secundum legem obla- ὑπὲρ ἀγνοημάτων προσεφέροντο. Τὰ γὰρ ἐν ἀγνοίᾳ tæ,pro ignorantiis offerebantur:eondonabant enim συνεχώρουν αμαρτήματα, ἡ δὲ Χρίστου θυσία͵ καὶ τὰ peccata quæ per ignorantiam commissa crant: Chri- ἐν γνώσει. sti vero victima, etiam quæ scientes commisimus. IX, 8–10. Illud significante Spiritu sancto non- • Τούτο δηλοῦντος τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, dum manifestatam esse sanctorum viam, adhuc μή πω πεφανερώσθαι τὴν τῶν ἁγίων οδόν, ἔτι priore tabernaculo consistente: quæ erat simili- τῆς πρώτης σκηνῆς ἐχούσης στάσιν. Ἦτις παtndo ad tempus quod instabat, secundum quam ραβολὴ εἰς τὸν καιρὸν τὸν ἐνεστηκότι καθ᾽ ἦν dona et sacrificia offerebantur, quæ non poterant δωρα τε και θυσίαι προσφέρονται, μὴ δυνάμεναι juxta conscientiam perfectum reddere éultorem,in κατά συνειδησιν τελειῶσαι τὸν λατρεύοντα, cibis duntaxat et potionibus, et diversis ablutioni- μόνον ἐπὶ βρώμασι καὶ πόμασι καὶ διαφόροις 41 Joan. 11, 2. 4 I Cor. 1, 30. 43 Exod. xxx, 10. "

βαπτισμοῖς, καὶ δικαιώμασι σαρκός, μέχρι καιροῦ bus ac justificationibus carnis usque ad tempus διορθώσεως ἐπικείμενα.» correctionis imposita. Διὰ τοῦτο δὲ, φησίν, οὕτως κατεσκεύαστο ἡ σκηνή, ἵνα τῆς πρώτης ἐστώσης ἔνθα ἡ λυχνία καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων, καὶ εἰργούσης ἐπιβαίνειν τοὺς λοιποὺς ἱερέας εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, δῆλον γένηται ἄβατον ἔτι εἶναι τὸν οὐρανόν. Τύπος γὰρ τοῦ οὐρανοῦ, τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων. Τὸ δὲ μόνον τὸν ἀρχιερέα εἰσιέναι ἐν αὐτοῖς, τύπος ἦν καὶ τοῦτο τοῦ τὸν Χριστὸν μόνον τὸν ἀληθινὸν ἀρχιερέα ἀνεληλυθέναι ἐν τῷ οὐρανῷ. ᾿Αλλὰ λοιπὸν ἀνελθών, συνεισήγαγε τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, ἂν μὲν γὰρ πρὸ τοῦτον ἄβατος. Νῦν δὲ διὰ τοῦ Χριστοῦ βατός γέγονεν. «Μήπω περανερώσθαι.» Μήπω εἶναι βατὴν καὶ ληπτὴν τὴν εἰς οὐρανοὺς ὁδῶν, ἣν πρῶτος ἐνεκαίνισεν ὁ Χριστός. Εχούσης στάσιν, ο Εστῶσης, φησὶ, καὶ εἰργού. σης τρόπον τινα τὴν εἰς τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων πάροδον, Ητις παραδιλή, ο “στις, φησί, τύπος τῶν ἐν τῇ σκηνή, εἰς τὸν καιρὸν τὸν ἐνεστηκότα ἐξ ὧν πεπλήρωται, φησὶ, καὶ τέλος εἴληφε. Καὶ δικαίως. Εἰ γὰρ τοῦ Χριστοῦ ἦν ἐκεῖνα τύπος, εἰκότως τοῦ Χριστοῦ φανέντος, καὶ οἱ τύποι πεπλήρωνται, καὶ τέλος ἔ. χωσι. Καθ' ἣν δωρά τε καὶ θυσίαι προσφέρονται. ο Καθ᾽ ἣν παραβολὴν καὶ καθ᾿ ὃν τύπον αἱ προσφοραί τῶν δώρων τε καὶ θυσιῶν ἐγίνοντο, «Τῶν μὴ δυναμένων τελειώσαι κατά συνείδησιν, η ὡς εἰ εἶπεν, ἐν ᾧ τύπν, τουτέστιν, ἐν τῇ κατὰ νόμον ἱερουργία, προσεφέροντο μὲν αἱ θυσίαι, οὐ μὴν ἰσχύουσαι ψυχήν καὶ συνείδησιν καθαρίσαι. Σωματικοὶ γὰρ οὔσαι, σῶμα ἐκάθειρον, «Κατὰ συνείδησιν.» Οἷον ψυχικῶς. • Τελειῶσαι τὸν λατρεύοντα.» Οὐδὲ αὐτὸν τὸν " της θυσίας προσφέροντα, φησὶν, ἐδύναντο καθαρίσαι, • Μύνον.» Τὸ ὑπερβατόν· Επικείμενα. «Επὶ βρώμασι καὶ πόμασι.» Α' θυσίαι αἱ προσφερόμεναι, φησὶ, καὶ αἱ λατρείαι οὐκ ἴσχυον ψυχικώς τινα τελειῶσαι, ἀλλὰ περὶ τὴν σάρκα εἶχον τὴν ἐνέργειαν καὶ τὰ σαρκικά, Ταὶ εἰς τοῦτο διελύοντο τοῖς προσφέρουσι, φησὶ, εἰς τὸ, τόδε φαγεῖν ἢ μὴ φαγεῖν, καὶ ὕδατι λούεσθαι τοὺς κεκοινωμένους. Απερ, φησί, δικαιώματα σαρκός ἐστι, τουτέστι, σάρκα καθαίροντα, καὶ οὐδαμοῦ ψυχὴν, οὐδαμοῦ νοῦν, οὐδὲ τὸν ἔσω ἄνθρωπον, ἀλλὰ περὶ τον ἔξω ἠσχολοῦντο «Καὶ δικαιώματι σαρκός.» Εἰς δικαιώματα σαρκός, κάτω τὸ, Επικείμενα. • Μέχρι καιροῦ διορθώσεως. • Δύο φησίν, ὅτι τε σωματικὸν μόνον καθαρισμὸν ἐποίουν, καὶ αὐτὸν τοῦτον οὐκ ἀεὶ, ἀλλ᾽ ἄχρι καιρού διορθώσεως. Ποῖος δὲ ὁ τῆς διορθώσεως καιρός; Ὁ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας δηλονότι· ὡσεὶ εἶπεν· Ἐπέκειτο ἐξ αὐτοῦ βάρος τοῖς ἀνθρώποις, ἄχρι οἱ φανῇ Χριστός. Αὐτοῦ δὲ φανέντος, ἐπαύσατο·. 'Επέκείμενα,» Καλῶς τὸν Επέκειτο· βάρος γὰρ ἦν μόνον τὰ ἐν τῷ νόμῳ, καθώς φασιν οἱ ἀπόστολοι· «Ον οὔτε ἡμεῖς, φησὶν, οὔτε οἱ πατέρες ἡμῶν ἰσχύσαμεν βαPropterea, inquit, ita fabricatum fuit tabernaculum, ut primo consistente in quo erat lucerna et propositio panum, et quod arcebat ne cateri sacerdotes ad Sancta sanctorum ascenderent, mani festaretur inaccessum adhuc esse cœlum Siquidem cali typus erant Sancta sanctorum. Quod autem solus pontifex illa ingrederetur, figura erat et hoc. quod Christus solus verus pontifex ascendisset in coelum; sed ex consequenti ubi ascendisset,induxit una genus hominum: erat namque antea inaccessum, nunc vero per Christum accessibile factum est. Nondum manifestatam esse.» Inaccessam adhuc esse et non permissam viam ad coelos, quam primus innovavit Christus «Consistente.» Stanle, inquit, et quodammodo prohibenle transitum ad sancta sanctorum. «Quæ erat similitudo. 585 Qui typus, inquit, eorum quæ erant in tabernaculo fuit typus ad tempus quod instabat: propter quod completum est et finem accepit; idque merito.Nam si illa Christi typus erant, merito Christo apparente etiam figuræ completæ sunt ac finem habent «Secundum quam dona et sacrificia offerebantur.» secundum quam similitudinem, et juxta quem typum, oblationes donorum et sacrificiorum factæ sunt. • Quæ non poterant juxta conscientiam perfectum reddere.» Ac si diceret: In quo typo, boc est, in quo legali sacerdotio, offerebantur quidem sacrificia et victimæ,atqui non poterant animam et conscientiam purificore;cum enim corporalia essent corpus purificabant. «Juxta conscientiam;» sive secundum animam. Perfectum reddere cultorem.» Ne eum quidem qui ipsa sacrificia offerebat purificare poterant. Duntaxat. Per hyperbaton adjungenda est dictio Imposita: «In cibis et potionibus.. Oblata, inquit, sacrificia et cultus non polerant quoad animam perfectum reddere quemquam, sed circa carnem et carnalia duntaxat vim habebant: et in hoc satisfaciebant offerentibus ut hoc ederent, illud vero non ederent, et aqua abluerentur Li qui communicati essent, seu communes et inmundi redditi; quæ sunt justificationes carnis, hoc est, carnem purificantes, et nequaquam animam; nequaquam interiorem hominem, sed circa exteriorem exercebantur. «Et justificationibus carnis.» Ad justificationes carnis respondet inferius dictio, Imposita. Usque ad tempus correctionis.» Duo dicit: et quod eorporalem duntaxat purgationem faciebant, et quod hanc ipsam non semper, sed solum usque ad tempus correctionis. Quod est autem tempus correctionis? Nempe lempus adventus Salvatoris. Ac si diceret: Per hujusmodi imponebantur pondus hominibus quousque manifestaretur Christus; cum auem manifestatus esset, cessarunt. «Imposita.. Recte imposita dicuntur; nam pondus erant quæ in lege tradebantur, quemadmodum dicunt apostoli. Quod neque nos neque patres n stri portare potuimus 44, στάται. ο " α 44 Act. xv, 10.

884 CAPUT XII. De sanguine Christi in quo condebatur novum testamentum,qui veram inducit purificationem, non frequentia sacrificia quæ fiebant per sanguinem animalium. IX. 11-12. At Christus cum accessisset pontifex futurorum bonorum per majus et perfectius tabernaculum non manufactum, hoc est non hujus creationis: neque per sanguinem hircorum ac vitulorum, sed per proprium sanguinem ingressus est semel in Sancta, aterna redemptione inventa. «Περὶ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐν ᾧ ἂν ἡ νέα δια θήκη, δυι τοῦτο ἀληθὲς καθάρσιον εἰσάγει, οὐ τὰ ἐν αἵμοσι ζώων πολλάκις προσφερόμενα, «Χριστὸς δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελ λόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν, οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων. Διὰ δὲ του ἰδίου αἵματος εἰσῆλθεν ἐφαπαξ εἰς τὰ ῾Αγια, αιωνίαν λότρωσιν εὐρόμενος.» Cum ob hoc, inquit, accessisset, ob hoc factus Ἐπὶ τούτῳ, φησί, παραγενόμενος ἐπὶ τῷ γενέest pontifex ut etiam victimam offerret. At non σθαι ἀρχιερεὺς καὶ προσενέγκαι τὸ θῦμα. ᾿Αλλὰς οὐκ dixit, Victimam, sed in medium proferre volens εἶπε, Τὸ θῦμα, Τὴν ἐκ τοῦ θυμάτος δὲ παραστήσαι salutem quæ ex victima consequi solet, ait: «Fu- η σωτηρίαν βουλόμενος, φησί· «Τῶν γενομένων αγαturorum bonorum;» in nos videlicet. «Per majus my» εἰς ἡμᾶς δηλονότι, «Διὰ τῆς μείζονος καί et perfectius tabernaculum.» Christi corpus vocat τελειοτέρας σκηνής.» Σκηνὴν τὸ σῶμα Χριστοῦ tabernaculum, eo quod in ipso inhabitet omnis λέγει, διὰ τὸ ἐν αὐτῷ κατῳκηκέναι πᾶν τὸ πλήρωμα plenitudo divinitatis corporaliter 45. Majus autem, τῆς θεότητος σωματικῶς. Μείζονα δὲ, διὰ τὸ Θεὸν eo quod Deus sit: perfectius vero eo quod ad se είναι· τελειοτέραν δὲ, διὰ τὸ τελειοῦν τοὺς προσερ accedentes perficiat. «Non manufactum.» Non χομένους αὐτῷ. «Οὐ χειροποιήτου.» Οὐ κατὰ μίμη ad imitationem, inquit, Judaici tabernaculi. Nam σιν, φησί, τῆς παρὰ Ἰουδαίοις σκηνῆς. Ἐνταῦθα hoc loco tabernaculum non manufactum appellavit γὰρ σκηνὴν ἀχειροποίητον, τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν naturam humanam, quam suscepit Christus Domi- ἐκάλεσεν, ἣν ἀνέλαβεν ὁ Δεσπότης Χριστός, Οὐ γὰρ nus. Neque enim nuptiarum modo paratus est tha- κατὰ γαμικόν γεγένηται γάμον, ἀλλὰ τὸ πανάγιον lamus nuptialis, sed sanctissimus Spiritus taber- Πνεῦμα τὴν σκηνὴν κατεσκεύασε. Τὸ δὲ, «Οὐ ταύ naculum exstruxit. Quod autem ait: «Non hujus της τῆς κτίσεως,» ἀντὶ τοῦ, Οὐ κατά νόμον φύσεως creationis,» hoc est non juxta legem naturæ quæ τῆς ἐν τῇ κτίσει πολιτευομένης. «Οὐ ταύτης τῆς in creatura versatur. «Non hujus creationis.» κτίσεως.» Τὸ σῶμα Χριστοῦ, καὶ ταύτης ἦν τῆς Corpus Christi et hujus erat creationis, et non κτίσεως, καὶ οὐ ταύτης. Ταύτης μὲν, κατὰ τὸ ἴσον hujus. Hujus quidem, eo quod æquale esset “εἶναι καὶ διὰ πάντων ὅμοιον τῷ ἡμετέρω σώματι, et per omnia simile nostro corpori: non hujus οὐ ταύτης δέ, κατὰ τὸ ἔχειν ἀσυγχύτως καὶ ἀδιαι vero, eo quod non confuse nec separabiliter ad- ρέτως τὴν θεότητα. Τὸ οὖν εἰρημένον τῷ ᾿Αποστολῳ, junctam habuerit divinitatem. 385 Quod igitur Οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, δέξαι ὡς πρὸς τὸ ἔχειν ab Apostolo dictum est, Non hujus creationis, ad τὴν θεότητα. Ως τό γε σῶμα αὐτὸ καθ᾿ αὐτὸ, ὁμοού hoc referas quod divinitatem habuerit, quanquam σιον ἦν τῷ ἡμετέρῳ. Η ὅτι οὐκ ἦν ταύτης τῆς ipsum sane corpus in se ejusdem esset substantia κτίσεως, φησὶν, ἐξ ἧς ἡ Ἰουδαίων σκηνή. Επειδή cum nostro corpore. Aut quod non esset ejus crea- γὰρ σκηνὴ τὸ σῶμα ἐκάλεσε τοῦ Χριστοῦ, ἐδεήθη turæ sive materia, cujus erat tabernaculum Ju- τούτου τοῦ προδιορισμού. «Οὐδὲ δι' αἵματος τράγων dorum. Quoniam enim tabernaculum vocaverat καὶ μόσχων.» Απερ ἦν Ἰουδαϊκά, καὶ δι᾽ ὧν εἰσῄει Christi corpus, opus fuit hujusmodi verborum ὁ ἀρχιερεὺς εἰς τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων, «Αιωνίαν λύ praescriptione. «Neque per sanguinem hircorum τρωσιν εὐρόμενος.» Τουτέστι, κατορθώσας, αἰωνίαν ac vitulorum.» Quæ Judaica erant et per quæ in- λύτρωσιν εὔρατο. Οὐχ ἑαυτῷ, πῶς γὰρ ὁ ἀναμάρ grediebatur pontifex in Sancta sanctorum. «Alerna τητος;) ἀλλὰ τῷ λαῷ αὐτοῦ. Ἡ ἐπειδὴ κεφαλὴ τῆς redemptione inventa.» Hoc est: Cum effecisset ἀνθρωπότητος ἡξίωσεν εἶναι, τὰ ἡμῖν κατορθωθέντα æternam redemptionem, invenit eam, non sibi αὐτῷ κατορθῶσθαι λέγει ὁ ᾿Απόστολος. ipsi; nam quonam modo id fieri potuisset cum ipse peccare nequiverit? sed suo populo. Aut quoniam humanitatis caput essc dignatus est, quæ nobis acquisita sunt, ipsi acquiri dicit Apostolus. IX, 13, 14. Nam si sanguis taurorum et hircorum, cinisque juvence aspergens inquinatos sanctifirat ad carnis purificationem, quanto magis sanguis Christi, qui per Spiritum aternum seipsum obtulit immaculatum Deo, purgabit conscientiam vestram ab operibus mortuis ud serviendum Deo viventi. Deinde quoniam incredibile videbatur quod per unam victimam unamque sanguinem æternam parasset retributionem,confirmat hoc et ostendit cre45 Coloss, 11, 9. «Εἰ γὰρ τὸ αἷμα ταύρων καὶ τράγων, καὶ σπου δὸς δαμάλεως ραντίζουσα τοὺς κεκοινωμένου; ἁγιάζει πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς καθαρότητα, πόσῳ μᾶλλον τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ, ὃς διὰ Πνεύματος αἰωνίου, ἑαυτὸν προσήνεγκεν ἄμωμον τῷ Θεῷ, καθαριεῖ τὴν συνείδησιν ὑμῶν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, εἰς τὸ λατρεύειν θεῳ ζῶντι; Εἶτα, ἐπειδὴ ἀπίθανον εἶναι ἐδόκει τὸ διὰ μιᾶς θυσίας καὶ αἵματος ἑνὸς λύτρωσιν αἰωνίαν παρασχεῖν, κατασκευάζει αὐτό, καὶ δείκνυσι πιθανὸν καὶ

r μὴ ἀπᾷδον ὑπάρχον. • Καὶ σποδός δαμάλεως.» Τὸ debite esse ac nihil absurdi habere. • Cinisque αἷμα ἐῤῥαντίζετο, ἢ σποδὸς τῶς δαμάλεως ὕδατι μιγνύμενον, ἐπίνετο πρὸς καθαρισμὸν ἐν τῇ παλαιᾷ. Αγιάζει πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς καθαρότητα,» Αγιάζει δὲ, οὐ ψυχικῶς, ἀλλὰ πρὸς καθαρισμὸν τῆς σαρκός. Ορα αὐτὸν ἀκριβῶς λαλοῦντα. Ὃς διὰ Πνεύματος.» Οὐ διὰ πυρὸς καύσας, οὐ τὰς δαμάλεις ἐν τῇ παλαιᾷ, ἀλλὰ διὰ Πνεύματος άγιο προσενέγ χας. • Αμωμον τῷ Θεῷ.» Καὶ τὸ ἐν παλαιᾷ προσαγόμενον ἱερεῖον, ἄμωμον εἶναι ἐπεζητεῖτο. Τόπος δὲ ἦν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ τοῦ ἀμώμου καὶ πάντοθεν καθαρού. • Αμαρτίαν γάρ, φησὶν ὁ Ησαίας, οὐκ ἐποίησε, καὶ δόλος οὐχ εὑρέθη ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καθαριε! τὴν συνείδησιν, ὑμῶν.» Επὶ μὲν τοῦ αἵματος τῶν ταύρων, καὶ τῆς σποδοῦ τῆς δαμάλεως εἶπε, Πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς καθαρότητα· ἐπὶ δὲ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ φησί, Τὴν συνείδησιν ὑμῶν. "Ορα διαφορὰν καθαρισμοῦ. Τί ἐστι, Τὴν συνείδησιν; Τουτέστι, καὶ τὴν ψυχὴν ὑμῶν καθαίρει, ὡς μηδὲ συνειδέναι τι ἑαυτοῖς τοῦ λοιποῦ παράπτωμα. «᾿Απὸ νεκρῶν ἔργων.» Τῶν φαύλων, τῶν μιαινόντων τὴν ψυχήν. Ὁ νεκροῦ γὰρ ἀψάμενος, παρὰ Ἰουδαίοις, ἐμολύνετο, παρ' ἡμῖν δὲ τὸ ἄτοπα ἔργα μολύνει. «Εἰς τὸ λατρεύειν Θεῷ ζώντι, η Δηλοῖ ἄλλως μὴ δύνασθαι λατρεύειν Θεῷ, εἰ μὴ καθαρὸν ὄντα ἀπὸ νεκρῶν ἔργων. Ὡς οι γε μετ' ἐκείνων λατρεύοντες, οὐ λατρεύουσιν, ἀλλὰ κατακρίνονται. • Καὶ διὰ τοῦτο, διαθήκης καινῆς μεσίτης ἐστὶν όπως θανάτου γενομένου εἰς ἀπολύτρωσιν τῶν ἐπὶ τῇ πρώτη διαθήκη παραβάσεων, τὴν ἐπαγε γελίαν λάβωσιν οἱ κεκλημένοι τῆς αἰωνίου κληρονομίας. Όπου γὰρ διαθήκη, θάνατον ἀνάγκη φέρεσθαι τοῦ διαθεμένου. Διαθήκη γὰρ ἐπὶ νεο κροῖς βεβαία. Επεί, μή ποτε ἰσχύει ὅτε ζῇ ὁ διαθέμενος, ὅθεν οὐδὲ ἡ πρώτη χωρίς αίματος εγκεκαίνισται, ο Η ούλετο ὁ Πατήρ, κληρονόμους ἡμᾶς γενέσθαι τῶν ἐπαγγελιών, ἀλλ᾽ οὐκ ἠδυνάμεθα ἐχθροὶ ὄντες καὶ ἐκπεπολεμωμένοι πρὸς αὐτόν. Τί οὖν; Ὁ Υἱὸς ἐμεσίτευσε, καὶ κατήλλαξεν ἡμᾶς τῷ οἰκείῳ Πατρί. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ἔδει καὶ τιμωρίαν δοῦναι τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς δι᾽ ἃ ἐπλημμελήσαμεν (σὺν τῷ φιλανθρώπῳ γὰρ καὶ δίκαιος ὁ Θεὸς) καὶ ταύτην αὐτὴν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέμεινεν ὁ Υἱὸς σταυρωθείς. • Όπως θανάτου γενομένου, ο Θανάτῳ γὰρ βεβαιούται ἡ διαθήκη. Διά τοῦτο ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, ἵνα ἡ εἰς ἡμᾶς αὐτοῦ διαθήκη βεβαιωθῇ. Τοῦτο δὲ τίθησιν, ἐπειδὴ μάλιστα τοὺς ἀσθενεῖς ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ ἐτάραττεν. «Εἰς ἀπολύτρωσιν.» Γέγονε γὰρ ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸ ἀπολυτρώσασθαι καὶ παῦσαι τὰς ἐν τῇ πρώτη διαθήκῃ παραβάσεις, ἵνα τούτῳ τῷ τρόπῳ τὴν ἐπαγγελίαν λάβωμεν τῆς αἰωνίου κληρονομίας οἱ κεκλημένοι. ᾿Αλλ' ἡμεῖς ἑαυτοὺς ἀπεστερήσαμεν ἁμαρτήσαντες. Τοῦτο οὖν διορθονται ἐπιφανεὶς ὁ Χριστός, ο Θάνατον ἀνάγκη φέρεσθαι τοῦ διαθεμένου.» Τοῦτο τὸ ταράσσον αὐτοὺς, τό, τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ. Ὅτι πῶς. φησίν, ἔχει ἡμῖν 46 Isa. Lill 9. juvencæ.» Sanguis aspergebatur, cinis juvenca mistus aquæ potabatur ad purificationem in veteri testamento. «Sanctificat ad carnis purificationem.» Sanctificat autem non quod animam, sed ad caruis purificationem. Considera vero quam exacte loquatur, ο Qui per Spiritum.» Non per ignem exustus ut juvencæ caries in veteri testamento, sed qui per Spiritum sanctum obulit. «Immaculatum Deo.» Etiam in veteri testamento requirebatur ut adducta hostia esset immaculata: sed figura erat corporis Christi immaculati et undique puri. Siquidem e peccatum non fecit, ait Isaias, nec dolus inventus est in ore ejus 46, ο Purgabit conscientiam vestram.» De taurorum quidem sanguine et cinere juvencæ dixit: Ad carnis purificationem; de Christi vero sanguine ait: Conscientiam vestram. Animadverte purificationis præcellentiam. 580 Quid est Conscientiam? Hoc est animam vestram purificat, ita ut deinceps nullius delicti sibi conscii sint. «Ab operibus mortuis.» Id est, pravis, animam inquinantibus. Qui enim apud Judæos mortuum tetigerat,inquinabatur,apud nos vero absurda inquinant. • Ad serviendum Deo viventi.» Manifestat alio modo non posse quemquam colere Deum, nisi purus sit ab operibus mortuis: ita ut qui in his eum colunt, non colunt, sed sese condemnant. - α ΙΧ, 15-18. Et ob id novi testamenti conciliator est: ut morte intercedente ad redemptionem earum prævaricationum qua fuerant sub priori testamen1o,ii qui vocati sunt promissionem accipiant aternce hereditatis. Siquidem ubi testamentum est,mors necesse est intercedat testatoris. Non testamentum in mortuis ratum est: quoniam num quandoque valet cum vivit testatur? Unde ne prius quidem illud absque sanguine dedicatum fuit. Volebat Pater hæredes nos fieri promissionum: at non poteramus cum inimici essemus, factique ipsi inimici. Quid ergo? Filius mediator factus est, suoque Patri nos reconciliavit. Sed quoniam opor tuit nos qui in terra degebamus pænas dare ob peccataquibus deliquimus(si quidem Deus non tantum benignus est et humanus, verum etiam justus,) etiam has ipsas pro nobis sustinuit Filius, ipse crucifixus. «Ul morte intercedente.» Morte enim confirmatur Ut testamentum. Propter hoc mortuus est Christus, ut ipsius testamentum in nos confirmaretur. Hoc autem ponit quoniam in becilles maxime turbabal mors Christi. «Ad redemptionem. Facla est mors Christi ut redimerentur ac solverentur transgressiones quæ fuerant in priori testamento, ut hoc modo promissionem acciperemus æternæ hæreditalis qui vocali eramus: at ipsi nosipos peccando privaveramus illa. Hoc igilur præstat Christus nobis manifestatus Mors necesse est intercedat testatoris.» Hoc erat quod ipsos turbabat, nempe quod ait de Christi morte. Siquidem quomodo potest,

OECUMENI TRICCE EPISCOPI « " οὖν καὶ δείκνυσιν, οὐκ ἄλλως ἡμᾶς δυναμένους λα βεῖν τὴν κληρονομίαν καὶ τὴν ἐπαγγελίαν, εἰ μὴ ἐτετελευτήκει ὁ Χριστός. • Επει μή ποτε ἰσχύσει ὅτι ζῇ ὁ διατιθέμενος. ὅτι ζῇ ὁ διατιθέμενος. • Κατ' ἐρώτησιν ἀνάγνωθι. . Οθεν οὐδὲ ἡ πρώτη. • Καὶ οὕτω, φησί, θανάτῳ, βεβαιοῦται ἡ διαθήκη, ὅτι καὶ ἡ πρώτη ἀντὶ θανάτου, αἷμα εἶχε, τὸ τοῦ θανάτου σύμβολον· ἐπὶ δὲ τῆς νέας, τὸν ὄντως θάνατον ἔχει. Καθὰ ἐκεῖνα μὲν τύποι ἦσαν, ἀλήθεια δὲ, τὰ ἐν τῇ νέα. «Χωρὶς αἵματος έγκεκαίνισται. ο ὡς εἰ εἶπεν Οὐ διέλειπε βραχύ γούν χρόνον τὸ αἷμα, ἀλλ᾽ ἅμα τὸ ἐγκαινισθῆναι τὴν διαθήκην, καὶ τὸ αἷμα ἔσχε συνακόλουθον. inquiunt, nobis dare promissiones is qui mortuus δοῦναι τὰς ἐπαγγελίας ὁ ἀποθανών; Περιστρέφει est 1587 Retorquetigitur et ostendit quod alio modo non potuissemus hæreditatem et promissionem accipere, nisi mortuus fuisset Christus. Quoniam num quandoque valet quando vivit testator? Per interrogationem legito. «Unde ne prius quidem illud.» Et adeo morte, inquit, confirmatur testamentum, quod prius quoque illud pro morte sanguinem habuerit mortis symbolum, in novo autem vere mortem habet: eo quod illa quidem figura erant,quæ vero in novo, veritas. Absque sanguine dedicatum fuit.» Ac si diceret: Non cessavit aut intermissus est sanguis vel ad tempus modicum, sed protinus ut testamentum dedicatum est, etiam sanguinem habuit subsequentem. IX, 19-22. Cum enim Moses omne præceptum juxta legem exposuisset omni populo, sumptosunguine vitulorum et hircorum cum aqua etlana coccina ac hyssopo, simul et ipsum librum et totum populum aspersit,dicens: Hicestsanguis testamenti quod mandavit vobis Deus. Insuper autem et tabernaculum et omnia vasa ministerii sanguine similiter aspergebat. Et omnia fere secundum legemsanguine purifcantur, et absque sanguinis effusione non fit remissio. Itaque necesse est ut exemplaria quidem eorum qua sunt in cœlis, hisce rebus purifcentur; caterum ipsa calestia melioribus quam hoe sint victimis, mundentur. " Siquidem ubi Moses locutus esset præceptum, tunc sanguine aspersit. «Juxta legem.. Quemad. modum, inquit. statuit Deus, juxta Dei legem. «Sumpto sanguine vitulorum. Hic sanguis figura erat sanguinis Dei ac Salvatoris nostri qui nos purgavit ab omni macula. «Cum aqua.» Aqua fgura erat baptismi. «Et lana coccina ac hyssopo.» Lana et hyssopus sumebantur propter earum retentionem. Siquidem hyssopus cum densa sit ac tenera sanguinem retinebat ac aspergebat, lanaque similiter. Coccina vero erat lana ut ipso colore typum ferret sanguinis Christi. Simul et ipsum librum. Liber typus erat credentium, qui in seipsis habent Dei legem. «Insuper autem et tabernaculum.»588Etiam tabernaculum Ggura erat credentium, propter id quod scriptum est: • Inhabitabo in illis et inambulabo 47. - «Et omnia fere. Ob id dixit, Fere, quoniam non pure neque sincere tunc purifcabantur, siquidem corporales tunc erant purificationes, cum typi essent eorum quæ nunc et animas et corpora purificant: «Et absque sanguinis effusione non sit remissio. Videbantur enim etiam tunc hujusmodi purificationes præbere remissionem, «Itaque necesse est ut exemplaria quidem eorum quæ sunt in cœlis.» Celestia vocal ea quæsunt in Novo Testamento:quoniam sacrorum initiatio quæ in ipso fit coelestis est,ac coelestes civessunt fideles, quanquam interim versentur in terra: quæ enim in Veteri erant, exemplaria fuerunt, ut quæ 47 Levit. XXVI, 12; II Cor. VI, 16. » " Ο • Λαληθείσης γὰρ πάσης ἐντολῆς κατὰ νόμον ὑπὸ Μωσέως παντὶ τῷ λαῷ, λαβὼν τὸ αἷμα τῶν μόσχων καὶ τράγων μετὰ ὕδατος καὶ ἐρίου κολ κίνου καὶ ὑσσώπου, αὐτό ΤΕ το βιβλίον καὶ πάντα τὸν λαόν, ἐβράντισε, λέγων Τοῦτο τὸ αἷμα τῆς διαθήκης, ἧς ἐνετείλατο πρὸς ὑμᾶς δ Θεός. Καὶ τὴν σκηνὴν δὲ καὶ πάντα τὰ σκεύη τῆς λειτουργίας τῷ αἵματι ὁμοίως ἐῤῥάντισε. Καὶ σχεδὸν ἐν αἵματι πάντα καθαρίζεται κατὰ τὸν νόμον. Καὶ χωρὶς αἱματεκχυσίας οὐ γίνεται ἄφεσις. Ανάγκη οὖν τὰ μὲν ὑποδείγματα τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς τούτοις καθαρίζεσθαι, αὐτὰ δὲ τὰ ἐπουράνια, κρείττοσι θυσίαις παρὰ ταύτας. " « ο Μετὰ γὰρ τὸ λαλῆσαι τὴν ἐντολὴν, τότε τῷ α ματι ἐῤῥάντισεν ὁ Μωσής. • Κατὰ τὸν νόμον.» Καθώς, φησὶν, ὁ Θεὸς ἐνομοθέτησε, κατα τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον, ο λαβὼν γὰρ τὸ αἷμα τῶν μόσχων.» Τύπος ἦν τοῦτο τὸ αἷμα τοῦ αἵματος τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, τοῦ καθάραντος ἡμᾶς ἀπὸ πάσης κηλίδος. «Μετὰ ὕδατος.» Τὸ ὕδωρ, τύπος ἦν τοῦ βαπτίσματος. «Καὶ ἐρίου κοκκίνου καὶ ὑσσώπου.» Εριον καὶ ὕσσωπον ἐλαμβάνετο, διὰ τὸ κρατητικὸν αὐτῶν. Τὸ γὰρ ὕσσωπον πυκνὸν ὑπάρχον καὶ ἀπαλόν, ἐκράτει τὸ αἷμα καὶ ἐῤῥάντιζεν, καὶ τὸ ἔριον ὁμοίως. Κόκκινον δὲ ἦν τὸ ἔριον, ἵνα καὶ ἐκ τῆς χροιᾶς τύπον φέρῃ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ. • Αὐτό τε τὸ βιβλίον, ο Τύπος ἦν τῶν πιστῶν τὸ βιβλίον, τῶν ἐν ἑαυτοῖς ἐχόντων τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ.. Καὶ τὴν σκηνήν δέ. ο Καὶ ἡ σκηνὴ τύπος ἦν τῶν πιστῶν, διὰ τὸ «Ενοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. ο — 4 Καὶ πάντα σχεδόν.» Σχεδόν, διὰ τοῦτο εἶπεν, ἐπειδὴ μὴ καθαρῶς καὶ εἰλικρινώς τότε ἐκαθαρίζε το. Τότε γὰρ σωματικοὶ ἦσαν οἱ καθαρισμοί, τύποι ὄντες τῶν νῦν ψυχὰς καὶ σώματα καθαιρόντων. «Καὶ χωρίς αἱματεκχυσίας οὐ γίνεται ἄφεσις.» Εδόκουν γὰρ καὶ τότε οἱ τοιοῦτοι καθαρμοὶ ἄφεσιν παρέχειν. Ανάγκη οὖν τὰ μὲν ὑποδείγματα τῶν ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς.» Οὐράνια τὰ ἐν τῇ καινῇ λέγει, ἐπειδὴ ἡ ἐν αὐτῇ μυσταγωγία οὐρανία ἐστὶ, καὶ οὐρανοπολιταί εἰσιν οἱ πιστοὶ, εἰ καὶ ἐπὶ γῆς τέως πολιτεύονται. Υποδείγματα γὰρ τὰ τῆς παλαιᾶς, ὡς τύποι ὄντα τῆς νέας. «Τούτοις καθαρίζεσθαι, ο Τοῖς εἰρημένοις.

• Αὐτὰ δὲ τὰ ἐπουράνια.» Τὰ τῆς μένας, «Κρείττοσι θυσίαις.» Επεὶ οὖν ἔχρηζε κατὰ τὰς ἀξίας αὐτῶν κρείττονος θυσίας, αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς ἐτύθη, ὥστε ὁ θανάτος τοῦ Κυρίου. οὐ μόνον πρὸς τὸ βεβαιώσαι τὴν διαθήκην ὠφέλησε καὶ ἐνήργησεν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ καθαρισμὸν ἀληθῇ καὶ ψυχικόν ἀπεργάσασθαι. ῎Ανω δὲ καὶ κάτω τὸν θάνατον ἀποδείκνυσι τοῦ Κυρίου, την σωτηρίαν τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων ἐργασάμενον, διὰ τό τίνας τῶν ἀσθενεστέ. ρων σκανδαλίζεσθαι ἐπὶ τῷ σταυρῷ. • Οὐ γὰρ εἰς χειροποίητα ἅγια εἰσῆλθεν ὁ Χρι στὸς ἀντίτυπα τῶν ἀληθινών, ἀληθινῶν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανὸν, νῦν ἐμφανισθῆναι τῷ προσώπῳ τοῦ η Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν, οὐδ᾽ ἵνα πολλάκις προσφέρῃ ἑαυτὸν, ὥσπερ ὥσπερ ὁ ἀρχιερεὺς εἰσέρχεται εἰς τὰ ἅγια κατ' ἐνιαυτὸν ἐν αἵματι ἀλλοτρίῳ. Ἐπεὶ ἔδει αὐτὸν πολλάκις παθεῖν ἀπὸ καταβολής κόσμου. Νῦν δὲ ἅπαξ ἐπὶ συντελειᾷ τῶν αἰώεἰς ἀθέτησιν ἁμαρτίας, διὰ τῆς θυσίας αὐπεφανέρωται. Καὶ καθόσον ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις ἅπαξ ἀποθανεῖν, μετὰ δὲ τοῦτο κρίσις· οὕτως καὶ ὁ Χριστὸς, ἅπαξ προσενεχθεὶς εἰς τὸ πολλῶν ἀνενεγκεῖν ἁμαρτίας, ἐκ δευτέρου χωρίς άμαρτίας ὀφθήσεται τοῖς αὐτὸν ἀπεκδεχομένοις εἰς στο τηρίαν.» γων του Επειδὴ μέγα ἐφρόνουν ἐπὶ τῷ ναῷ οἱ Ἰουδαῖοι, ὅρα πως καθαιρεῖ αὐτὸ τῇ παραθέσει τοῦ οὐρανοῦ. • ᾿Αντίτυπα τῶν ἀληθινῶν.» Ὁ γὰρ ναός χειροποίητός τε ἦν, καὶ ἀντίτυπος τοῦ οὐρανοῦ κατεσκεύα. Ο στο. «'Αλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανόν.» Τό, Εἰς αὐτὸν εἰσῆλθεν τὸν οὐρανὸν, ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον, οἷον, οὐδ' ἵνα πολλάκις προσφέρῃ ἑαυτὸν, εἰσῆλθεν εἰς τὸν οὐ ρανόν. Τὸ γὰρ πολλάκις θύσιας ἐν αἵματι προσφέρειν, τῶν εἰσερχομένων εἰς τὰ ἀντίτυπα τῶν ἁληθινῶν ἐστιν, ἀγλ᾽ οὐχὶ τοῦ εἰσελθόντος εἰς τὸν οὐρανὸν αὐτόν. «Νῦν ἐμφανισθῆναι.» Μετὰ τῆς σαρκός φησιν ἐμφανισθῆναι, ο Τῷ προσώῳ τοῦ Θεοῦ.» Τί λέγεις; ᾿Εὰν μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὸν οὐρανὸν, οὐκ ἐμφανίζεται τῷ προσώπῳ τοῦ Πατρὸς, ὁ πανω ταχοῦ παρὸν καὶ τὰ πάντα πληρῶν; Ορᾷς ὅτι τῆς οἰκονομίας ἐστὶ τὰ ταπεινά; «Ὑπὲρ ἡμῶν.» Μετὰ θυσίας ἀνῆλθε τῆς τοῦ ἰδίου σώματος, ἵνα ὀφθῇ τῷ Πατρὶ ὑπὲρ ἡμῶν, τουτέστι, καταλλάσσων ἡμᾶς η αὐτῷ. Τῆς γὰρ σαρκὸς ἐπιλαβόμενος ὁ μακάριος Παῦλος, πάντα τὰ ταπεινὰ ἀδεῶς λαλετ. ο οὐδ᾽ ἵνα πολλάκις προσφέρῃ ἑαυτὸν,» τοῦτο ἐποίησε, φησί, τὸ ἀνελθεῖν εἰς τὸν οὐρανόν, ο Ωσπερ ὁ ἀρχιερεύς.» Ορᾷς διαφοράν; Οὗτος κατ' ἐνιαυτὸν, ὁ δὲ Χριστὸς ἄπαξ. «Εν αἵματι ἀλλοτρίῳ.» Οὗτος ἐν αἵματι ἀλλοτρίμ, ταύρων καὶ τράγων, ὁ δὲ Χριστὸς ἐν τῷ ἰδίῳ. • Επεὶ ἔδει αὐτὸν πολλάκις παθεῖν.» Εἰ γὰρ ἐχρῆν αὐτὸν πολλάκις προσφέρειν θυσίαν ἔδει αὐτὸν ἐξ οὗ κατεβλήθη εἰς κτίσιν ὁ κόσμος, πολλάκις ἀποθανεῖν, ὡς οἰκεῖον αἷμα προσφέροντα. • Νῦν δὲ ἅπαξ ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων.» Επί συντελείᾳ τῶν αἰώνων, τουτέστιν, ἐπ' αὐτῇ τῇ πληρώσει τῶν αἰώνων, καὶ ἐπ' αὐτῷ τῷ τέλει. Τὸ ὑπερβατὸν πεφανέα typi erant novi. «Hisce rebus purifcentur.» Quæ dicta sunt. Ceterum ipsa coelestia. Quæ in Nονο sunt Testamento. • Melioribus victimis.» Quoniam igitur opus fuit juxta ipsorum dignitates meliori viclima et sacrificio, ipse Dei Filius sacrificatus est. Mors itaque Domini non ad confirmandum duntaxat testamentum profuit ac vim habuit, verum etiam ad hoc ut veram animæ purificationem efficeret. Et in præcedentibus autem et in sequentibus demonstrat Domini mortem humano generi operatam esse salutem, eo quod nonnuli imbecilliores offenderentur propter cruceni. IX, 24-28. Non enim in manufacta sancta ingressns est Christus exemplaria verorum, sed in ipsum calum, ut nunc appareat conspectui Dei pro nobis: non ut sæpius offerat semetipsum, quemadmodum pontifex ingreditur in sancta singulis annis per sanguinem, alienum. Alioqui opor tuisset illum sapius passum fuisse a condito mundo Nunc autem semel sub consummationem sæculorum ad profligationem peccati per victim mam suam apparuit. Et quatenus illud manet homines ut semel moriantnr, post hoc autem julicium: ita Christus semel oblatus ut multorum perferret peccata, rursus absque peccato conspicientur, iis qui illum exspectant in salutem. Quoniam Judæi cristas erigebant propter templum vide quomodo illud deprimat 389 comparatione ad calum. «Exemplaria verorum.» Nam templum manu factum erat, et in exemplar coeli fabricatum. Sed in ipsum colum. Hæc particula in ipsum ingressus est celum, intelligenda est per figuram quæ dicitur ἀπὸ κοινοῦ, id est, a communi sententia acceptio sive zeugna; nempe hoc modo: Neque ut frequenter semetipsum offerat ingressus est in cœlum. Siquidem frequenter victimas per sanguinem offerre, eorumn est qui in exemplaria verorum ingrediuntur, at non illius qui in ipsum ingressus est coelum. «Ut nunc appareat.. Cum carne, inquit, appareat. «Conspectui Dei.» Quid ais? Nisi ingressus esset in coelum, non appareret conspectui Patris,qui ubique præseus est omniaque replet? Vides quod dispensationis sint ista humilia? «Pro nobis. Cum victima proprii corporis ascendit ut appareret apud Patrem pro nobis. hoc est ut nos Ipsi reconciliaret. Siquidem f.cta de carne mentione beatus Paulus omnia humilia intrepide loquiur. «Nonutsæpius oferat semetips!!» hoc fecit, inquit, nempe quod ascendit in coelum.. Quemadmodum pontifex. Vide præcellentium? llic singulis amnis, Christus vero semcl. «Per sanguinem alienum.» Hic per sanguinem alienum Laurorum nempe et hircorum, Christus vero per proprium. Alioqui oportuisset illum sæpius passum fuisse. Si enim oportuisset illum sæ ius offerre victimam, opor tuisset eum ex eo tempore, quo jacia sunt mundi fundamenta frequenter mortuum fuisse, ut qui proprium offerret sanguinem, «Nunc autem semel " »

sub consummatione sæcnlorum. Hoc est, sub ρωται· πεφανέρωται δὲ εἰς τὸ ἀθετῆσαι καὶ σβέσαι τὴν ipsam completionem sæculorum et sub ipsum fi- ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου διὰ τῆς θυσίας αὐτοῦ, ἣν ὑπὲρ nem. Et per hyperbaton jungendum est, Apparuit ἡμῶν προσήνεγκε, «Διὰ τῆς θυσίας πεφανέρωται·» Apparuit autem ut profligaret et exstingueret pec- τουτέστι μετὰ τῆς σαρκὸς ἐν τῷ κόσμῳ. «Καὶ καθόσον catum mundi per victimam suam, quam pro nobis ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις.» Απαξ, φησί, τὴν ἀγω obtulit.» Per victimam suam apparuit, hoc est, θρωπότητα πᾶσαν ἐχρῆν ἀποθανεῖν. Τοῦτο τὸ ἅπαξ cum carne in mundo. «Εt quatenus illud homines, ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν ὁ Χριστός. "Ωστε καὶ ἀποθνή Semel, inquit, omne genus humanum oportebat σκοντες νῦν, οὐ κρατούμεθα ἀπὸ τοῦ θανάτου, δ τῇ mori: hoc ut semel fieret, pro nobis mortuus est δυνάμει, οὐδὲ ἀποθανεῖν ἔστι. «Οὕτως καὶ ὁ Χρι Christus. Nunc itaque etiam si moriamur, non στός.» Επειδὴ ἄνθρωπος ἦν μετὰ τοῦ εἶναι Θεὸς, detinemur a morte: imo in virtute hoc non est καὶ αὐτὸς, φησί, τὸ κοινὸν τῶν ἀνθρώπων ὑπέμει mori. «Ita et Christus.» Quoniam homo erat, νεν. "Ωσπερ γὰρ οἱ ἄνθρωποι ἅπαξ ἀποθνήσκουσιν, quanquam simul esset Deus, etiam ipse quod ho- οὕτως καὶ ὁ Χριστὸς, ἅπαξ προσενεχθείς, αὐτὸς minibus commune erat sustinuit. Quemadmodum ἑαυτὸν προσενέγκας. Οὐ γάρ ἐστι μόνον ἀρχιερεὺς, enim homines semel moriuntur, ita et Christus ἀλλὰ καὶ θύμα. Ενενεγκεῖν ἁμαρτίας, ο ᾿Ανήνεγκε semel oblatus, ipse seipsum ob ulit. 590 Siquidem 5 τὰς ἁμαρτίας τῶν ἀνθρώπων τῷ Πατρὶ, ἵνα αὐτὸς non tantum est pontifex, sed et victima. «Perfer- συγχωρήσῃ καὶ ἐξαλείψῃ αὐτάς. Διὰ τί δὲ εἶπε, Πολret peccata.» Pertulit ac retulit hominum peccata λῶν, καὶ μὴ, Πάντων; Ὅτι μὴ πάντες ἐπίστευσαν. Patri, ut ille condonaret, ipsaque deleret. Quamob- Τῶν γὰρ πιστευόντων ἀφαιρεῖται τὰς ἁμαρτίας. rem vero dixit, Multorum, et non, Omnium? Απέθανε γάρ, εἰς τὸ πάντας σῶσαι, τό γε ἧκον εἰς Quia non omnes crediderunt; eorum namque qui αὐτὸν, τὰς δὲ ἁμαρτίας ἀφίησι τοῖς πιστοῖς μόνοις. credunt aufert peccata. Mortuus enim est ut omnes Η τὸ, Εἰς τὸ πολλῶν ἀνενεγκεῖν ἁμαρτίας, ἐν τῷ salvos faceret, quod ad ipsum pertinet, verum pec- σταυρῷ, φησίν, ἵνα αὐτὰς καὶ σβέσῃ, διδοὺς τὴν cata solis remittit credentibus. Aut, Ut multorum ὑπὲρ αὐτῶν δίκην. • Εκ δευτέρου χωρὶς ἁμαρτίας. perferret peccata in cruce dicit; ut ipsa etiam exs- Η τούτο λέγει, ὅτι Εκ δευτέρου ἐρχόμενος, οὐχ tingueret, dans pœnas pro ipsis. • Rursus absque ἥξει πάλιν διὰ τὰς ὑμῶν ἁμαρτίας ὀφείλων ἀποθα peccato.» Aut hoc dicit quod Uubi rursus venerit, νεῖν· ἢ, ὅτι οὐκέτι ρύσεται ὑμᾶς τότε ἁμαρτιῶν non venit ut iterum debeat pro peccatis vestris ὥσπερ καὶ νῦν ἀφαιρῶν αὐτές· ἦ, ὅτι οὐχ αμαρτήσει mori, aut quod, non amplius liberabit vos tunc a κολάζων τοὺς αἰτίους καὶ ἐνόχους, διὰ τὸ σταυρωpeccatis, sicut ipsa nunc aufert: aut quod Non θῆναι ὑπὲρ ἡμῶν. [ΟΙΚΟΥΜ.] Νῦν γὰρ ἁμαρτίαν peccabit, reos et peccatis obnoxios puniens, eo quod c ποιήσας αὐτὸν ὁ Πατήρ ἔπεμψε. Καὶ γὰρ ἦν σφόδρα pro nobis crucifixus sit. - Nunc enim Pater misit άμαρτωλὸς ὁ Χριστὸς, ὡς τὰς τοῦ παντὸς κόσμου ipsum factum peccatum. Etenim Christus vehemen- ἀναλαβὼν καὶ οἰκειωσάμενος ἁμαρτίας. ᾿Αλλὰ τὴν ter peccator erat, ut qui totius mundi peccata as- ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλοῖς προσήκουσαν καὶ ὀφειλομένην sumpserat, sibique propria fecerat: sed datis per δίκην διδοὺς διὰ τοῦ σταυροῦ, λοιπὸν μετὰ τῆς Παcrucem penis quæ nobis peccatoribus convenie- τρώας ἥξει δόξης, οὐκέτι ὡς ἁμαρτωλὸς καὶ μετὰ bant ac debebantur, postmodum cum laterna ven- ἀνόμων καταλογιζόμενος. Οτι γὰρ ἁμαρτωλὸς ὁ turus est gloria, non jam tanquam peccator et cum. Χριστὸς, ἄκουε. Τὸν γάρ μή γνόντα, φησίν, ἁμαρ iniquis reputatus. Quod enim Christus peccator τίαν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν, οἷον αυτόχρημα fuerit, audi: Eum qui peccatum non noverat, in- ἁμαρτίαν. quit, pro nobis peccatum fecit, tanquam rem ipsam quæ peccatum est. X, 1-4. Nam lex umbram habens futurorum bonorum, non ipsam imaginem rerum, his hostiis quas singulis annis easdem continenter offerunt, nunquam potest accedentes perfertos reddere. Alioqui nonne desiissent oferri propterea quod jam nullam habuissent conscientiam peccatorum qui sacrificassent ac semel purgati essent? Atqui in istis commemoratio fit peccatorum quotannis Non enim potest sanguis taurorum et hircorum auferre peccata. ■ Umbram habens lex.» Typum duntaxat futnrorum bonorum, novi videlicet testamenti. Potes et hoc modo intelligere. divo Gregorio in Apologetico elin Oratione ad subditos, dicta sunt ea quæ nunc aguntur ac tractantur mysteria, exemplaria esse majorum 891 mysteriorum. Rursumque in libro De resurrectione: Participes, inquit, sumus Pascha: nunc quidem adbuc typice, postmodum «Σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων, κατ' ἐνιαυτὸν ταῖς αὐταῖς θυσίαις ἂς προσφέρουσιν εἰς τὸ διηνεκές, οὐδέποτε δύνανται τοὺς προσερο χομένοςς τελειῶσαι. Επεὶ οὐκ ἂν ἐπαύσαντο προσφερό μεναι διὰ τὸ μηδεμίαν ἔχειν ἔτι συνείδησιν ἁμαρτιῶν τοὺς λατρεύοντας ἅπαξ κεκαθαρμένους; 'Αλλ' ἐν αὐταῖς ἀνάμνησις ἁμαρτιῶν, Ενιαυτόν. Αδύνατον γάρ αἷμα ταύρων καί τράγων ἀφαιρεῖν ἁμαρ τίας. Ο • Σκιάν γὰρ ἔχων ὁ νόμος.» Τύπον μόνον τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, τῆς νέας διαθήκης δηλονότι. Δύνῃ καὶ οὕτως νοῆσαι. [ΟΙΚΟΥΜ.] Εἴρηται τῷ ἐν ἁγίοις Γρηγορίῳ ἐν τῷ ᾿Απολογητικών, καὶ ἐν τῷ Πρὸς τοὺς πολιτευομένους, τὰ νῦν θετα μυστήρια, ἀντίτυπα είναι μειζόνων μυστηρίων. Καὶ πάλιν ἐν τῷ Περὶ ἀναστάσεως· Μεταληψόμεθα τοῦ Πάσχα, φησί, νῦν μὲν τυπικῶς, ὅτι εἰς

ὕστερον δὲ τελειότερον. Τὸ γὰρ νομικὸν Πάσχα τολμῶ vero perfectius. Nam Pascha legale, audeo et dico καὶ λέγω, τύπου τύπος ἦν. figuræ figura erat. Τούτων οὕτως εἰρημένων, οὐδὲν ἐν τούτοις δ ᾿Απόστολος σκιὰν καὶ εἰκόνα, καὶ μέλλοντα ἀγαθὰ, ἃ καὶ πράγματα καλεῖ, τουτέστιν ἀληθῆ. Ως γὰρ πρὸς παράθεσιν σκιᾶς καὶ εἰκόνος, τα πράγματα ἀλήθειαν δηλοῖ, καὶ γὰρ ἐστιν ἀλήθεια. Σκιὰν μὲν οὖν οἶδε τὰ ἐν νόμῳ, εἰκόνα δὲ τα ἡμέτερα τῶν τα ἡμέτερα τῶν Χριστιανῶν, μέλλοντα δὲ καὶ ἀγαθὰ καὶ πράγματα ἀληθῆ, τὰ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι. Καὶ γὰρ ὅσον ἀπ. ᾴδει εἰκὼν ἀληθείας, τοσοῦτον εἰκόνος σκιά. Ἡ μεγ γὰρ εἰκὼν, εἰ καὶ μὴ αὐτὴν ἔχει τὴν ἀλήθειαν, πλὴν μίμημα εναργές ἐστιν ἀληθείας, τὸ σχῆμα σώζουσα διὰ τῶν χρωμάτων, καὶ τὴν ἀναλογίαν τῶν μελῶν, καὶ τὸ χρῶμα τοῦ ὑποκειμένου. Ἡ δὲ σκιὰ ἴνδαλμά η ἐστιν ἀμυδρὸν τῆς εἰκόνος, οὐδὲν τούτων ὧν ἡ εἰ κών ὑποφαίνουσα. Καὶ ἡγοῦμαι τὸν θεολόγον ἐκ τούτων τῶν ἀποστολικῶν ῥητῶν προαχθῆναι εἰπεῖν τὰ προκείμενα. Ὅμοις δὲ τούτων, ἀπὶ ἄλλοι πλείους εἶπον Πατέρες. «Οὐκ αὐτὴν τὴν εἰκόνα.» Την άληθειαν. • Τῶν πραγμάτων, ο Πράγματα καλεῖ, τὸν μέλλοντα βίον· εἰκόνα δὲ πραγμάτων, τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν· σκιὰν δὲ τῆς τῶν πραγμάτων εἰκός νος, τὴν παλαιὰν διαθήκην. Ἡ γὰρ εἰκὼν ἐναργές στερα δείκνυσι τὰ ἀρχέτυπα. Ἡ δὲ σκιαγραφία της εἰκόνος ἀμυδρότερον ταῦτα παραδηλον. Ταύτη γάρ τῆς παλαιᾶς διαθήκης ἐπείκασε τὴν ἀσθένειαν, Πολλὰς γάρ, φησί, θυσίας καὶ τὰ αὐτὰς κατ᾽ ἐνιαυτὸν προσφέροντες, τελειῶσαι τοὺς κατὰ νόμον που λιτευομένους οὐ δύνανται. Κατ' ἐνιαυτόν. ο " T! οὖν; Καὶ ἡμεῖς οὐκ ἀεὶ θυσίας ἀναιμάκτους προσφέρομεν; ᾿Αλλὰ καὶ ἑνὸς θανάτου Χριστοῦ ἀναμνήσεις ποιοῦμεν καὶ ἂν δὲ σῶμα Χριστοῦ πάντοτε ἐσθίομεν. Οὐ γὰρ νῦν μὲν ἄλλου Χριστοῦ, ἄλλοτε δὲ ἄλλου, ἀλλ᾽ ἀεὶ τοῦ αὐτοῦ. Αἱ δὲ τῶν Ἰουδαίων θυσίαι, διάφορα εἶχον θύματα, οἷον πρόβατα, βόας, αίγας. Διὸ πολλαὶ θυσίαι. Αἱ γὰρ ἡμῶν, εἰ καὶ τῇ ἐνεργείᾳ πολλαί, τῇ μέντοι δυνάμει μία, ο Ταῖς αὐταῖς θυσίαις.» Ταῖς αὐταῖς τῷ τρόπῳ. Τοῖς γὰρ θύμασι διαφόροις, «Εἰς τὸ διηνεκές.» Κατ' ἐνιαυτὸν γὰρ προσεφέροντο εἰς ἀπέραντον. «Οὐδέποτε δύναται, η Ο νόμος, τουτέστιν. * Τοὺς προσερχομένους τελειώσαι.» Διὰ τί; Επειδὴ τύπος ἐστίν. Ἡ γὰρ ἀλήθεια, τουτέστιν ὁ Χριστὸς, τοῦτο ἐποίησε, διὰ μιᾶς θυσίας, καθαρισμὸν ἐργασάμενος. «Επεὶ οὐκ ἂν ἐπαύσατο.» Κατὰ ἐρώτησιν ἀνάγνωθι. Εἰ γὰρ ἔπαυον, φησίν, Εἰ γὰρ ἔπαυον, φησίν, ἁμαρτίας ἐκεῖναι αἱ θυσίαι παντὸς οὐκ ἂν ἐπαύσαν το προσφερόμεναι, διὰ τὸ μηκέτι περειλήφθαι συνεί. δησιν ἁμαρτιῶν, διὰ τὸ ἅπαξ κεκαθαρίσθαι; • Αλλ' ἐν αὐταῖς ἀνάμνησις ἁμαρτιῶν.» Εν αὐταῖς, φησί, ταῖς θυσίαις, ἀνάμνησις μόνον καὶ ἔλεγχος ἁμαρτιῶν, ἄφεσις δὲ οὐκ ἔτι. Καὶ δεῖγμα τοῦ μὴ εἶναι ἄφεσιν, τὸ ἀεὶ εἶναι θυσίας. Οὐ γὰρ μόνον, φησίν, ἐπὶ ταῖς ἐπίγινομέναις ἁμαρτίαις αἱ θυσίαι φροσφέρονται, ἀλλὰ μᾶλλον ἐπὶ πάσαις, ὡς μὴ ἀφεθείσαις, ταῖς ἤδη γενομέναις θυσίαις. • Αδύνατον γὰρ αἷμα ταύρων.» Λοιπὸν δείκνυσιν ἀληθῆ τὰ εἰρημένα. ἐκ τῆς εὐτελείας τοῦ αματος. His ita dictis, novit Apostolus in his umbram et imaginem et futura bona quæ etiamn res appellat, nempe veras. Veluti enim ad umbra ac imaginis comparationem,res signiâcant veritatem:siquidem sunt veritas.Umbram itaque sit ea esse quæ fuerunt in lege, imaginem autem, nostra qui Christiani sumus, futura vero et bona et res veras, quæ in futuro erunt sæculo. Etenim quantum differt imago a veritate, tantum umbra ab imagine. Siquidem quanquam imago non ipsam contineat veritatem, est lamsn manifesta imitatio veritatis, habitum servans per colores ac membrorum proportiones,reique propositae colorem. Umbra vero tenue et obscurum est imaginis simulacrum, nihil eorum ostendens quæ imago demonstrat. Atque Gregorium exis imo ex his apostolicis verbis adductum fuisse ut diceret quæ proposita sunt. His autem similia dixerunt et alii plures ex patribus. «Non ipsam imaginem. Hoc est veritatem «Rerum. Res appellat futuram vitam: imaginem autem rerum, evangelicam politiam; umbram vero imaginis rerum, vetus testamentum.Imago enim manifestiora ostendit exemplaria: adumbrato autem imaginis obscurius hæc manifestat. Nam hæc veteris testamenti exprimit imbecillitatein. Qui enim mullas, inquit, et easdem singulis anuis offerunt hostias, perficere nequeunt illos, qui secundum legem con- ? anne versantur. «Singulis annis.» Quid ergo nos semper offerimus hostias sanguiue carentes? Sed unius ejusdemque mortis Christi memoriam facimus, et unum Christi corpus semper edimus. Non enim nunc quidem unius Christi, alias vero alterius, sed semper ejusdem. Judæorum vero hostiæ varias habebant victimas, nempe oves, hoves, capras: ideo multa sunt hostiæ: nostræ vero quanquam actione multa sint, unica lameu est potestate. • Easdem hostias.» Easdem in modu offerendi, variis tamen victimis: «Continenter.» Singulis eniun annis sine ullo termino offerebantur. «Nunquam potest, lex videlicet. «Accedentes perfectos reddere.» 399 Quamobrem? Quoniam figura erat: namn veritas, pula Christus hoc fecit, per unam hostiam facta purificatione. • Alioqui nonne desiissent?. Per interrogationem legito. Nam si cessare peccata fecissent ille hostiæ,annon omnino cessassent offerri, propterea quod amplius nulla involuti fuissent peccatorum conscientia semel purificali? «Alqui in ipsis fit conmemoratio peccatorum.» In ipsis, inquit, hostiis fit duntaxat commemoratio et redargutio peccatorum,non autem etiam remissio: porro quod non sit reinissio signum est quod semper dureut hostiæ. Neque enim ob sequentia tantum peccata oferentur,inquit,hostiæ, sed potius propter omnia, tanquam nondum remissa sint hostiis quæ facta sunt. «Non enim potest sanguis taurorum.» Ostendit consequenter vera esse quæ dicta sunt ex abjectione et utilitate sanguinis.

CAPUT XIII. Testimonium de sola purificatione et accessu ad Deum. X,5-10. Quapropter ingrediens mundum dicit: Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem aplastimihi.Holocautomata et propeccato non placuerunt tibi: tunc diri: Ecce adsum In capite libri scriptum est de me ut faciam, Deus, voluntatem tuam.Superius cum dicit: Sacrificium et oblationem et holocautomata et pro peccato noluisti,neque placuerunt tibi quæ juxta legem oferuntur; tunc dixit: Ecce adsum ut furiam, Deus, voluntatem tuam. Tollit prius ut posterius statuat; per quam voluntatem sanctificari sumus,qui illam perobialtonem corporis Jesu semel peractam consecuti sumus Christus, inquit, corpore mundum ingrediens dicit per medium David. Si inutiles, inquit, sunt hostiæ, quare omnino fuerunt instituta? Quare? Propter pervicaciam Judæorum,et 395 quia Deo semper adversati sunt. Deinde ostendit quod etiam ante Domini incarnationem odio habitæ fuerint Deo. Neque enim dixit,Ingressus in mundum,sed, Ingrediens: ostendendo quod priusquam ingressus esset, odio habitæ erant. а Alio modo. Ingrediens in mundum dixit Christus, sed non ingressus: videlicet ingrediebatur quando promittebat ipsi David et asseverabat quod de fructu ventris sui sedere faceret super thronum suum usque in sæculum 48. Ingrediens igitur mundum per pacta ad David facta, eliam hoc dicit per eumdem David: «Quia sacrificium et oblationem noluisti 49,, neque placuerunt tibi quæ in lege peragebantur: et non dixit, Non placent neque vis, sed, Noluisti, neque placuerunt tibi, tantum non dicens: Ab ipsa illarum constitutione et principio non erant tibi gratæ ncque placentes hostia. Quod si quid etiam horum a te susceptum est, propter ac cedentium imbecillitatem susceptum est: quandoquidem ergo hæc repulisti et corpus aptasti mihi, tunc venio ut faciam Deus voluntatem tuam. Nam et hoc de me dictum est,non utcunque, neque in transcursu,sed in scopo et argumento libri qul vaticinationem de me facit. Librum autem dixit totum velus instrumentum. Præcipuum enim et dignissimum veteris instrumenti argumentum vaticinia sunt de Christo. «Sacrificium et oblationem noluisti.» Hic affertur Christi persona loquens ad Palrem. Quandoquidem, inquit, ο Pater, sacrificium et oblationem noluisti, quæ videlicet juxta legem offeruntur,ne.jue fuit tibi beneplacitum in holocautomatis legalibus, hoc est, neque holocautomata placuerunt tibi aut ea voluisti. «Εt pro peccato.» Hoc est, oblatio pro peccato: a comminuniintellectu sumitur Placuit tibi. Recte autem ait, Pro peccato. Nam inter sacrificia, quædam pro salute, quædam vero pro peccato offerebantur. Ac si diceret: Quoniam nequaquam oblationes neque sacrificia 48 Psal. CXXXI, 11. 49 Psal. ΧΧΧΙΧ, 7. «Μαρτυρία περὶ τῆς μονῆς καθάρσεως καὶ προσαγωγῆς πρὸς Θεόν.» • Διὸ εἰσερχόμενος εἰς τὸν κόσμον λέγει· Θυσίαν και προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα κατηρα τίσω μοι. Ολοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ εὐδόκησας, τότε εἶπον, Ἰδοὺ ἥκω. Εν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, του ποιῆσαι ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου, ἀνώτερον λέγων ὅτι θυσίαν και προσφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρ τίας, οὐκ ἠθέλησας οὐδὲ εὐδόκησας, αἵτινες κατὰ τὸν νόμον προσφέρονται· τότε εἴρηκεν· Ιδού ἥκω τοῦ ποιῆσαι, ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου, ᾿Αναιρεῖ τὸ πρῶτον, ἵνα τὸ δεύτερον στήσῃ. Εν ᾧ θελήματι ἡγιασμένοι ἐσμὲν, οἱ διὰ τῆς προσφορᾶς τοῦ σώματος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐφάπαξ. Ὁ Χριστός, φησίν, ἐν σώματι εἰς τὸν κόσμον εἰσο ερχόμενος, λέγει διά μέσου τοῦ Δαυίδ. Εἰ ἀνωφε λεῖς, φησίν. αἱ θυσίαι, διὰ τί ὅλως ἐγίνοντο; Διὰ τί; Διὰ τὴν φιλονεικίαν τῶν Ἰουδαίων, καὶ διὰ τὸ ἀεὶ ἐναντιοῦσθαι τῷ Θεῷ. Καὶ λοιπὸν δείκνυσιν αὐ τὰς, καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Κυρίου, μεμισημένας Θεῷ· οὐ γὰρ εἶπεν, Εἰσελθὼν ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽, Εἰσερχόμενος, δεικνὺς ὅτι πρὶν εἰσέλθῃ ἐμεμί σηντο. "Αλλως. Εἰσερχόμενος εἰς τὸν κόσμον, εἶπεν, ὁ Χριστὸς, ἀλλ' οὐχὶ εἰσελθών. Εἰσήρχετο δὲ δηλονότι, ὅτε τῷ Δαυΐδ ὑπισχνεῖτο, καὶ διετείνετο, ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας αὐτοῦ, καθίσαι αὐτὸν ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ ἕως τοῦ αἰῶνος. Εἰσερχόμενος οὖν εἰς τὸν κόσ σμον διὰ τῶν πρὸς τὸν Δαυίδ συνθηκῶν, καὶ τοῦτο λέγει δι' αὐτοῦ, ὅτι «Ἐπεὶ θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας,» οὐδὲ ηὐδόκησας τὰ ἐν τῷ νόμῳ τελούμενα. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐκ εὐδοκεῖς οὐδὲ θέλεις, ἀλλ᾽, Οὐκ ἠθέλησας, οὐδὲ ἠὐδόκησας, μονονουχί λέγων, ὡς ᾿Απ᾿ αὐτῆς τῆς καταβολῆς αὐτῶν καὶ τῆς εἰσαγωγῆς οὐκ ἦσαν σοι τὸ ὅλον καταθύ μιοι καὶ εὐάρεστοι αἱ θυσίαι. ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τι αυτ τῶν ἀποδέδεκται σοι, διὰ τὴν ἀσθένειαν ἀποδέδεκται τῶν προσαγόντων. Επεὶ οὖν καὶ ταῦτα ἀπώσω, καὶ σῶμα κατηρτίσω μοι, τότε ἥκω ἐπὶ τῷ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου, Τοῦτο γὰρ καὶ εἴρηται περὶ ἐμοῦ οὐχὶ ἁπλῶς καὶ κατὰ πάροδον, ἀλλὰ κεφάλαιον καὶ ὑπόθεσιν τοῦ βιβλίου τὴν περὶ ἐμοῦ πρόῤῥησιν ποιουμένου. Βιβλίον δὲ, ὅλην λέγει τὴν παλαιάν. Τὸ γὰρ κεφάλαιον καὶ ἡ ἀξιολογωτάτη ὑπόθεσις τῆς παλαιᾶς, αἱ περὶ Χριστοῦ προῤῥήσεις εἰσίν. «θυ σίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἐθέλησας.» Εντεῦθεν εἰσφέρεται τὸ τοῦ Χριστοῦ πρόσωπον, λέγον πρὸς τὸν Πατέρα. Επειδή, φησίν, ώ Πάτερ, θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἐθέλησας, τὴν κατὰ νόμον δη λονότι προσφερομένην, οὔτε μὴν ηὐδόκησας ἐν ὅλος καυτώμασι τοῖς κατὰ τὸν νόμον, τουτέστιν, οὐδὲ ὁλοκαυτώματα ηὐδόκησας, ήγουν ἠθέλησας, ο Καὶ ἁμαρτίας.» Τουτέστι, προσφορὰν περὶ ἁμαρτ ᾿Απὸ κοινοῦ τὸ, ᾿Απὸ κοινοῦ τὸ Εὐδόκησας. Καλῶς δέ Περὶ ἁμαρτίας. Τών γάρ θυσιών, αἱ μὲν περὶ τίας. φησι

" a pro peccato, venio aptato corpore quod debeat effici hostia tibi beneplaceus, quod ipse mihi aptasti. Nam Spiritus sanctus et Altissimi virtus obumbravit Virgini 50. Venio autem ut tuam faciam volunlatem, Pater 51, puta ut nullum ex his perdam quos dedisti mihi 52. 394 Caput vero libri dicunt Hebræi esse legem. Isaias vero mysterium deunigeniti incarnatione edoctus, audivit: Scribe mihi in isto stilo hominis 53.,. Sacrificium et oblationem.. Vides quod sacrifcia etiam ante incarnationem abjecta essent? Cum enim nolles sacrificia et holocautomata, tunc dixi: Ecce venio. Quis dixit: Ecce venio? Christus videlicet. Venio autem ut faciam voluntatem tuain. Et quæ fuit Patris voluntas nisi ut Filius crucifigeretur? Quod autem et venturus sim et voluntatem tuam facturus, hæc in capite libri de me scripta sunt. Ita sunt ista erdinanda: nan cum prophetica sint, obliqua et contorta sunt. «Noluisti neque placuerunt tibi.» Ipse idem apertius interpretatur. «Quæ juxta legem,» Judaicam vide icet, et qnæ a Judais offe runtur. Vides quod ante Christi descensum odio haberentur sacrificia? «Ut faciam, Deus, voluntatem tuam.» Quid ergo? Sacrificia juxta legem non erant ex Dei voluntate? Erant quidem, sed veluti coacle. Propemodum enim dixit illis: Miki in universum sanguinolentæ victimæ suo cruore abominandæ unt: sed quoniam immolare cupitis, mihi sane et non idolis immolate: quod non erat puræ ac primariæ voluntatis. «Tollit prius.» Quodnam est prius? Sacrificia. Quodnam autem est posterius? Crux et mors Christi. Ejiciuntur itaque sacrificia: et crux, hoc est Christi sacrificium, eorum loco introducitur. «Per quam voluntatem sanctificati sunius.» Per quam, inquit, voluntatem sanctificati estis. Quænam est hæc? Crux, oblatio, corpus Christi. Neque enim remissionem tantum conseculi sumus,sed et sanctifcati sumus. • Qui illam per oblationein corporis Jesu Christi.» Ecce interpretatus est quænam sit voluntas Patris, nempe oblatio corporis Christi. Cum enim in præcedentibus et sequentibus de voluntate dixerit, consequenter expressit quæ sit voluntas. «Semel peractam. Hoc est, non in modum Judaicorum sacrificiorum, sed semel id factum est. Semel peractam. Qui illam per oblationem corporis Jesu Christi semel peractam consecuti sumus. ὑπὲρ σωτηρίας, αἱ δὲ ὑπὲρ ἁμαρτίας προσεφέροντο - voluisti, neque holocautomata nec pro salute nec ὡς εἰ εἶπεν· Ἐπεὶ οὐδένα τρόπον προσφορᾶς οὐδὲ θυσίας ἠβουλήθης, οὐδὲ ὁλοκαυτώματα, οὐ περὶ σω τηρίας, οὐ περὶ ἁμαρτίας, ἥκω σῶμα λαβὼν, τὸ όφειλον γενέσθαι θυσία εὐαρεστός σοι, ὅπερ αὐτές μοι κατηρτίσω. Το Πνευμα γὰρ ἅγιον καὶ Ὑψίστου δύναμις, ἐπεσκίασε τῇ Παρθένῳ. "Ηκω δὲ, ἵνα τὸ σὺν ποιήσω θέλημα τοῦ Πατρός· ἵνα οὓς δέδωκά; μοι, μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτῶν. Κεφαλίδα δὲ βιβλίου Ἑβραῖοι τὸν Νόμον φασίν. Ησαΐας δὲ τὸ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως μυστήριον τοῦ Μονογενούς διδασκόμενος, ἤκουε· «Γράψόν μοι εἰς αὐτὸν γραφίδι ἀνθρώπου.» Οτι θυσίαν καὶ προσφοράν. Ορᾷς ὅτι αἱ θυσίαι ἐξεβέβληντο καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως; Μετὰ γὰρ τὸ μὴ θελῆσαί σε, φησί, τάς θυσίας καὶ τὰ ὁλοκαυτώματα, τότε εἶπον, Ἰδοὺ ἥκω. Τίς εἶπεν, Ἰδοὺ ἥκω; Ὁ Χριστὸς δηλονότι. "Ηκω δὲ, ἐπὶ τῷ τὸ θέλημά σου ποιῆσαι. Τί δέ τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, ἢ τὸν Υἱὸν σταυρωθῆναι; Ὅτι δὲ καὶ ἥξω, φησί, καὶ τὸ θέλημά σου ποιήσω, ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται, φησί, περὶ ἐμοῦ ταῦτα. Οὕτως χρή συντάξαι. Προφητικά γὰρ ὄντα, σκολιά ἐστιν. • Οὐκ ἠθέλησας, οὐδὲ εὐδόκησας.» Αὐτὸς αὐτὸ ἐρμηνεύει σαφέστερον. «Οἵτινες κατὰ τὸν νόμον.» τὸν Ἰουδαϊκὸν δηλονότι, καὶ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων δὲ προσφέρονται. Ορᾷς ὅτι πρὸ τῆς καταβάσεως, ἐμεμίσηντο αἱ θυσίαι; • Τοῦ ποιῆσαι ὁ Θεὸς τὸ θέλημά σου.» Τί οὖν; Αἱ κατὰ νόμον θυσίαι οὐκ ἦσαν θελήματι Θεοῦ; Ἦσαν μὲν, ἀλλ' ἀναγκαστῶς. Μόνον γὰρ οὐ τοῦτο εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι καθόλου μὲν αἱ ἔνυλοι θυσίαι ἐμοὶ τῷ ἀύλῳ, βδελυκταί εἰσιν. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ἐπιθυμεῖτε θύειν, ἐμοὶ γοῦν καὶ μὴ τοῖς εἰδώλοις θύετε, ὅπερ οὐκ ἦν καθαροῦ καὶ πρωτοτύπου θελήματος, «Αναιρεῖ τὸ πρῶτον.» Ποιόν ἐστι τὸ πρῶτον; Αἱ θυσίαι. Ποῖον δὲ τὸ δεύτερον; Ο σταυρός. Αἱ θυσίαι οὖν ἐκβάλλονται, καὶ ὁ σταυ ρός, τουτέστιν, ἡ τοῦ Χριστοῦ θυσία, ἀντεισάγεται. • Εν ᾧ θελήματι ἡγιασμένοι ἐσμέν.» Δι᾿ οὗ θελήματος, φησίν, ἡγιασμένοι ἐστέ. Ποίου τούτου; Τοῦ σταυροῦ, τῆς προσφορᾶς τοῦ σώματος του Χριστοῦ. Οὐ γὰρ μόνον ἀφέσεως τετυχήκαμεν, ἀλλὰ καὶ ἡγιάσθημεν, ο Οἱ διὰ τῆς προσφορᾶς τοῦ σώματος Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ἰδοὺ ἡρμήνευσε, τί ἐστιν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός· ἡ προσφορά του σώματος τοῦ Χριστοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνω καὶ κάτω περὶ θε λήματος ἔλεγεν, εἶπε λοιπόν, τί ἐστι τὸ θέλημα. • Εφάπαξ,» φησί, τουτέστιν, οὐ κατὰ τὸν τρόπον τῶν Ἰουδαϊκῶν θυσιῶν, ἀλλ' ἐφάπας, ο Εφ, άπαξ, ο Οἱ διὰ τῆς ἐφάπαξ προσφορᾶς τοῦ σώματος Ἰησοῦ Χριστοῦ. "; «Καὶ πᾶς μὲν ἱερεὺς ἔστηκε καθ' ἡμέραν λει τουργών καὶ τὰς αὐτὰς πολλάκις προσφέρων θυσίας, αἵτινες οὐδέποτε δύνανται περιελεῖν ἁμαρτίας. Αὐτὸς δὲ μίαν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσενέγκας θυσίαν, εἰς τὸ διηνεκὲς ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ, τὸ λοιπὸν ἐνδεχόμενος, ἕως τεθῶσιν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν X, 11-18. Et omnis quidem sacerdos assistit quotidie sacra peragens, et easdem sapius offe rens hostias, quæ nunquam possint auferre peccata. Hic vero una 50s pro peccatis oblula victi ma, perpetuo sedet ad dexteram. Dei, id quod su perest exspectans donec positi sint inimici ipsius scabellum pedum suorum. Unica enim oblatione 30 Luc. 1, 35. 31 Joan. VI, 38. 52 Joan. XVIII, 9. 53 Isa. vili, 1.

perfectos effecit in perpetuum eos qui sanctifcan- a αὐτοῦ. Μια γὰρ προσφορά τετελείωκεν εἰς τὸ tur.Testificatur autem nobis et ipse spiritus sanctus, nimirum cum prædixerit: Hoc est testa mentum quod condam erga illos post dies illos, dicit Dominus, dans leges meas in corde eorum et in mentibus ipsorum inscribam eas: et peccatorum eorum atque iniquitatum ipsorum non recordabor amplius. Porro ubi horum est remisssio, non est amplius oblatio pro peccalo. «Et omnis quidem sacerdos assistit.» Sane assistere et aslare ministerii est signum: sedere vero quemadmodum Christus sedit ad dexteram Patris, signum est quod sibi ministretur, ut qui Deus sit. «Quotidie sacra peragens, et easdem.» Easdem,inquit,quia pro eisdem semper offerebantur, cum non possent vel prateritæ vel præsenles victimæ et oblationes, vel unum peccatum pure ac integre auferre. Hic vero, Christus videlicet, • Pro peccatis,» nostris, pro quibus passus est. «Perpetuo. Cum una perpetuo sufficiat.. Quod superest exspectans. Et quare non statim positi sunt inimici ejus sub pedibus ipsius? Propter futuros ac nascituros fideles. Neque enim soli damones inimici sunt, sed etiam increduli. «Donec positi sint» Non dixit,Subjiciantur: sed maximam designans subjectionem, ait: Positi sint scabellum pedum suorum. Quod autem ipsi ponantur scabellum, evidens probatio est, quod ipse sedeat ad dexteram Patris. Unica enim oblatione,» quam c obtulit Christus, perfecit sive perfectos reddidit, perfecte a peccatis liberavit. Eos qui sanctificantur: n hoc est, fideles: nam hi ex dicta oblatione sanctificantur. «Testificatur aulem nobis et ipse Spiritus sanctus. Quid testificatur? Quod remissa sint nostra peccata. «Et peccatorum eorum. Addidit, inquit, Et peccatorum eorum non recordabor amplius. Vides ergo quod testificatus sit remissionem fieri peccatorum? 396 Tunc autem remisil quando novum condebat testamentum: novum vero testamentum condidit per victimam Filii sui Jesu Christi Domini nostri • Porro ubi horum est remissio.» Peccatorum videlicet. Non est amplius oblatio pro peccato. Quæ enim necessitas est multarum oblationum, cum unica illa quam exhibuit Christus fuerit sufficiens ad aufe renda peccata? X, 19-23. Cum igitur, fratres, habeamus libertatem ad aditum in sancta per sanguinem Jesu, quem innovavit nobis recentem ac viventem, per velamentumn, hoc est per carnem suum, et sucerdotem magnum per/ectum Domui Dei, acce:lemus cum vero corde in certitudine fidei, aspersis cordibus, ac depulsa conscientia mala, et abluti corpore aqua pura, teneamus confessionem spei non vacillantem: fidelis enim est qui promisit. Quoniam demonstravit multum interesse inter nevum et vetus testamentum, accedit ad sermonem διηνεκές τοὺς ἁγιαζομένους. Μαρτυρεῖ δὲ ὑμῖν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Μετὰ γὰρ τὸ προειρηκέναι, Αὕτη ἡ διαθήκη ἣν διαθήσομαι πρὸς αὐτούς, μετὰ τὰς ἡμέρας εκείνας, λέγει Κύριος, διδοὺς νόμους μου ἐπὶ καρδίας αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῶν διανοιῶν αὐτῶν ἐπιγράψω αυτούς, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ἀνομιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθώ ἔτι. Όπου δὲ ἄφεσις τούτων, οὐκ ἔτι προσφορὰ περὶ ἁμαρτίας. ο «Καὶ πᾶς μὲν ἱερεὺς ἕστηκε.» Αρα· τὸ ἑστάναι, σημεῖόν ἐστι τοῦ λειτουργεῖν. Τὸ δὲ καθῆσθαι, ὥσπερ ὁ Χριστὸς ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς, σημεῖόν ἐστι τοῦ λειτουργεῖσθαι, οἷα Θεὸν ὄντα «Καθ' ἡμέραν λειτουργών.» [ΦΩΤ.] Τὰς αὐτὰς, φησίν, ὅτι ὑπὲρ τῶν αὐτῶν προσεφέροντο ἀεὶ, μὴ ισχυουσῶν τῶν γεγονοιῶν καὶ γινομένων θυσιῶν και προσφορών μηδεμιαν ἁμαρτίαν καθαρῶς περ ρ:ελεῖν καὶ ὁλοκλήρως. • Αὐτὸς δὲ μίαν, ὁ Χρι στὸς δηλονότι, «Υπὲρ ἁμαρτιῶν.» Τῶν ἡμετέρων, ὑπὲρ ὧν πέπονθεν. «Εἰς τὸ διηνεκές.» Μίαν, εἰς τὸ διηνεκὲς ἀκοῦσαν. «Τὸ λοιπὸν ἐκδεχόμενος.» Καὶ τίνος ἕνεκεν οὐκ εὐθέως ἐτέθησαν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ; Διὰ τοὺς μέλλοντας για νεσθαι καὶ τίκτεσθαι πιστούς. Οὐ γάρ δαίμονες μόνον εἰσὶν ἐχθροὶ, ἀλλὰ καὶ ἄπιστοι, «ἕως τεθῶς σιν.» Οὐκ εἶπεν Υποταγῶσιν, ἀλλὰ τὸ μέγιστον τῆς ὑποταγῆς σημαίνων, Τεθῶσιν, εἶπεν, ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Τοῦ δὲ τεθῆναι αὐτοὺς ὑποπός διον, ἀπόδειξις τὸ καθῆσθαι αὐτὸν ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός, ο Μια γάρ προσφορά, ο ἣν προσήνεγ κεν ὁ Χριστὸς, τετελείωκεν, τελείους ἀπειργά σατο, τελείως απήλλαξε τῶν ἁμαρτιῶν, • Τοὺς ἁγιαζομένους.» Τουτέστι, τους πιστούς. Οὗτοι γὰρ ἐκ τῆς εἰρημένης προσφορᾶς ἁγιάζονται. «Μαρτυρεῖ δὲ ἡμῖν καὶ τὸ Πνεῦμα.» Τί μαρτυρεί; Ὅτι ἀφέθησαν ἡμῶν αἱ ἁμαρτίαι, «Καὶ τῶν ἁμαρ τιῶν αὐτῶν.» Προσέθηκε, φησί, Καὶ τῶν ἁμαρ τιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Ορᾷς ὅτι ἐμαρτ τύρησεν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν; Τότε δὲ ἀφώκεν, ὅτε την νέαν εδίδου διαθήκην. Τὴν δὲ νέαν διαθήκην, διὰ τῆς θυσίας ἔδωκε τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. «Όπου δὲ ἄφεσις τούτων.» Τῶν ἁμαρτιῶν δηλονότι, «Οὐκ ἔτι προσφορὰ περὶ ἁμαρτίας.» Τίς γάρ, φησί, χρεία πολλῶν προσφορῶν, τῆς μιᾶς ἣν Χριστὸς προσήγαγεν, ἐσχυσάσης περιελεῖν τὰς ἁμαρτίας; «Εχοντες οὖν, ἀδελφοί, παῤῥησίαν εἰς τὴν εἴσοδον τῶν ἁγίων ἐν τῷ αἵματι Ἰησοῦ, ἣν ἐνεκαίνισεν ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν διὰ τοῦ καταπετάσματος, τουτέστι, τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, καὶ ἱερέα μέγαν ἐπὶ τὸν οίκον του Θεοῦ, προσερχώμεθα μετὰ ἀληθινῆς καρδίας ἐν πληροφορία πίστεως, ἐῤῥαντισμένοι τὰς καρδίας ἀπὸ συνειδήσεως πονηρᾶς, καὶ λελουμένοι τὸ σώμα ὕδατι καθαρῷ, κατέχωμεν τὴν ὁμολογίαν τῆς ἐλπίδος ἀκλινῆ. Πιστὸς γὰρ ὁ ἐπαγγγειλάμε νος., ᾿Επειδὴ ἀπέδειξε πολὺ τὸ μέσον τῆς νέας ὡς πρὸς τὴν παλαιάν, ἦλθεν εἰς τὸν περὶ πίστεως καὶ βίου

λόγον, «Παῤῥησίαν εἰς τὴν εἴσοδον.» Ωσπερ, φησίν, de fide et vita. «Libertatem ad auditum. Quemᾔσχυνόμεθα πρότερον ἁμαρτιῶν γέμοντες, οὕτως νῦν ἔχομεν παῤῥησίαν εἰσιέναι ἐν τῷ οὐρανῷ, διὰ τὴν δωρηθεῖσαν ἡμῖν ἄφεσιν. «Εἴσοδον γὰρ ἁγίων.» Τὸν οὐρανόν φησι, καὶ τὴν πρόοδον τὴν εἰς τὰ πνευματικά. Ἐν τῷ αἵματι Ἰησοῦ. «Διὰ τοῦ αἵματος.» Διὰ γὰρ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, τὴν ἄφεσιν ἔχομεν καὶ τὴν παῤῥησίαν. κ ἂν ἐνεκαίνισεν ἡμῖν.» Εν εἴσοδον τῶν ἁγίων, καὶ ὁδὸν ἐπάγουσαν εἰς αὐτὴν, νῦν νεωστὶ ἔτεμε. Τοῦτο γὰρ τὸ ἐνα εκαίνισε, «Πρόσφατον.» Ἐκ τῶν ἡμετέρων, φησίν, ἀρξαμένην χρόνων. Καύχημα δὲ ἡμῖν τοῦτο, ὅτι ἐπὶ τῶν χρόνων τῶν ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραάμ, οὐκ ἦν αὕτη ἡ ὁδός, ἀλλ᾽ ἐφ' ἡμῶν. «Καὶ ζῶσαν.» 'H yap πρώτη ὁδὸς ἐπὶ θανάτον ἦγε καὶ εἰς ἀπιστίαν in αὕτη δὲ καὶ εἰς ζωὴν ὄντως φέρει, ὅτι καὶ αὐτὴ ζῇ καὶ διαιωνίζει· πρόσφατον εἰπὼν, ἵνα μή τις εἴπῃ· Οὐκοῦν εἰ πρόσφατος καὶ παυθήσεται· γηράσκουσα γὰρ καὶ παλαιουμένη καὶ αὕτη ὥσπερ καὶ ἡ τῆς παλαιᾶς διαθήκης καταλυθήσεται. Οὐμεν. οὖν, φησίν. ᾿Αλλὰ πρόσφατος οὖσα, ἀεὶ νεάζουσα καὶ ζώσα ἔσται, οὐδέποτε ἐπιδεχομένη θάνατον καὶ κατάλυσιν. «Διὰ τοῦ καταπετάσματος.» Ταῦτα γὰρ πάντα τὰ ἀγαθὰ, διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ σαρκὸς καὶ τῆς σφαγῆς αὐτῆς, γέγονεν ἡμῖν. Αὕτη καὶ κατε σκεύασε προσφάτως τὴν εἰς οὐρανοὺς ὁδὸν, πρώτη βαδίσασα αὐτήν. Καλῶς δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ σάρκα καταπέτασμα καλεί. "Οτε γὰρ ἐπήρθη εἰς ὕψος, τουτέστιν, ἐν τῷ σταυρῷ τότε ἐφάνη τὰ ἐν οὐρανοῖς, ὅπερ οἰκεῖον καταπετάσματος, καὶ ὅτι ἔκρυπτεν ἐν ἑαυτῇ τὴν Θεότητα. Καὶ τοῦτο γὰρ ἴδιον καταπετάσματος. admodum, inquit, antea pudore suffundebamur quod essemus pleni peccatis, ita nunc libertatem habemus ingrediendi in cælum propter donatam nobis remissionem. «Aditum in sancta. Colum dicit, et progressum ad spiritualia. «Per sanguinem. Ut iv, id est in, capiatur pro διά id est per. Nam per crucis Christi sanguinem habemus remissionem ac libertatem. Quem innovavit nobis.» Quem aditum in sancta et viam ad illum ducentem, nunc nuper incidit; hoc enim significat ἐνεκαίνισε,id est innovavit. «Recentem.» Qui nostris,inquit, temporibus sumpsit initium. Id autem ad nostram cedit gloriationem, quod Abrahæ temporibus non fuerit hæc via, sed nostris. «Ac viventem > Prima namque via ad mortem ducebat et incredulitatem: hæc autem et ad veram fert vitam, quia ipsa quoque vita est, et perpetuos efficit. Cum recentem dixisset, ne quis subjungeret. Igitur si recens est, eliam cessabit; ipsa quoque senescens ac veterascens,quemadmodum et ea quæ veteris erat instrumenti, dissolvetur. Nequaquam, inquit,sed cum recens sit, semper juvenescens ac viva permanebit, nunquam excipiens mortem ac dissolutionem.«Per velamentum.» Nam hæc universa bona per Christi 397 carnem et carnis immolationem contigerunt nobis. Hæc caro etiam recenter viam præparavit ad ccelos,cum prima per eam ingressa sit. Recte autem velamentum appelclat: quando enim in sublime elevatus est, nempe in cruce,tunc apparuerunt quæ in cœlis erant: siquidem id proprium est veli, sive velamenti; sive etiam quia Divinitatem in se occultabat. • Καὶ ἱερέα μέγαν.» Τὸ, ἔχοντες, ἀπὸ κοινοῦ. Ιερέπδέ φησι τὸν Κύριον, «Ἐπὶ τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ.» ΟΤκου Θεοῦ τοὺς πιστοὺς λέγει, κατὰ τὸ, «Ενοικήσω ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐμπεριπατήσω.» - «Προσερχώμεθα μετά ἀληθινῆς καρδίας.» Τῇ πίστει τοῦ Χριστοῦ μετὰ ἀληθείας, μηδὲν νόθον ἢ ὕπουλον ἔχοντες. • Εν πληροφορία πίστεως.» Ἐπειδὴ γὰρ λοιπὸν οὐκ ἔστιν ὁρατὸν οὐδὲν, οὔτε ὁ ναὸς τουτέστιν, ὁ οὐρανός, οὔτε ὁ ἀρχιερεὺς, τουτέστιν, ὁ Χριστὸς, οὔτε ἡ θυσία, τουτέστι, τὸ σῶμα αὐτοῦ, χρεία λοιπὸν πίστεως. Καὶ ἐπειδὴ ἔνι καὶ πιστεύειν καὶ διστάζειν, φησὶν, Ἐν πληροφορία πίστεως, τουτέστιν, ἵνα πεπληροφορημένοι ἐσμὲν περὶ τούτων. • Εῤῥαντισμένοι τὰς καρδίας.» Δείκνυσιν ὅτι οὐ πίστεως μόνης χρεία, ἀλλὰ καὶ ὀρθοῦ βίου. «Ερραντισμένοι.» Οἱ Ἰουδαῖοι, φησίν, ῥαντίζονται τὰ σώματα αὐτῶν, ἡμεῖς δὲ ῥαντίσωμεν καὶ ἀποκαθάρωμεν τὰς συνειδήσεις ἡμῶν, εἰς τὸ μηδὲν ἡμᾶς ἑαυτοῖς συνειδέναι πονηρόν. • Υδατι καθαρῷ, ο τουτέστι, τῷ βαπτίσματι. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ λουόμενοι, τὸ ρῶμα μόνον ἐκάθαιρον, ἡμεῖς δὲ ψυχήν καθαίρωμεν τῷ βαπτίσματι. Καθαρὸν γὰρ ἐστι τὸ παρ' ἡμῖν ὕδωρ, τουτέστι, καθαροποιόν. «Κατέχωμεν τὴν ὁμολογίαν. • Κατάσχωμεν, φησί, τὴν περὶ 54 Levit. xxvi, 12; II Cor. vi, 16. PATROL. GR. CXIX. ་ • Et sacerdotem magnum.» communi sensu supplendum est: Cum habeamus. Porro sacerdotem dicit Dominum. Præfectum domini Dei. Domun Dei vocat ipsos fideles, propter id quod scriptum est: • In habitabo in illis et inambulabo 54, «Accedamus cum vero corde, ad fidem Christi cum veritate, nihil adulterinum aut subdolum habentes. «In certitudine fidei.» Quoniam enim nihil est posthac visibile: neque templum, id enim est caelum; neque pontifex, is est Christus; neque victima, hæc corpus est ipsius: necessaria in pos rum est Gides. Verum quia contingit credere simul ct hæsitare, ait: in certitudine fidei, hoc est, ut certi simus de his.. Aspersis cordibus.» Ostendit quod non sola fide opus sit, sed et recta vita. • Aspersis cordibus. • Judæi, inquit, asperguntur corporibus suis, non vero aspergamus ac purifcemus conscientias nostras, ut nullius mali simus nobis conscii. «Aqua pura.» Hoc est, baptismale. Judæi namque loti, corpus tantum purificabant, nos autem animam purificemus baptismale. Pura est enim aqua quæ apud nos est, hoc est purificans. «Teneamus confessionem. Servemus,inquit, confessionem quæ est circa hanc

spem firmam et inconcussam. Quam spem 9 Ut τῆς ἐλπίδος ταύτης ὁμολογίαν βεβαίαν καὶ ἀσά speremus per sanguinem Christi introitum in cæ- λευτον. Ποίας ἐλπίδος; Τὸ ἐλπίζειν διὰ τοῦ απ lum, quod per ipsum ignoscantur nobis peccata, ματος τοῦ Χριστοῦ τὴν εἰς οὐρανοὺς εἴσοδον. Τὸ quod per ipsum digni habeamur qui in filios ado- ἀφεῖσθαι ἡμῖν δι᾿ αὐτοῦ τὰς ἁμαρτίας. Τὸ, ἀξιω ptemur. Fidelis enim est qui promisit.» Hoc est, θήσεσθαι υἱοθεσίας δι' αὐτοῦ. • Πιστὸς γάρ,» του verax. Quid autem promisit? Quod ingrederemur τέστιν, «ἀληθῆς ὁ ἐπαγγειλάμενος.» Τί δὲ ἐπηγ in regnum ipsius. «Volo, inquit, ut ubi sum ego γειλατο; τὸ εἰσελθεῖν ἡμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν αὐτοῦ· et ipsi sint mecum S.» Dixit enim, Ipsi, propter «Θέλω γάρ, φησίν, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ οὗτοι fideles. ῶσι μετ᾿ ἐμοῦ.» Τὸ γὰρ, Οὗτοι, διὰ τοὺς πιστοὺς εἶπεν. 398 CAPUT XIV. Exhortatio ad virtutem ex timore futuri judicii. X, 24-25. Et consideremus nos invicem in hoc ut provocemus ad charitatem et bona opera, non deserentes aggregationes nostri, sicuti mos est nonnullis: sed exhortantes, idque hoc magis quod videlis appropinquantem diem. ' < Et consideremus nos invicem, quod fratres simus: quod grex unus unius pastoris: hoc enim augebit mutuam dilectionem.Aut consideremus si quis probus sit, ut huuc imitetur. Aut circa ea nos invicem consideremus, quorum curiositas et scrutamen ac consideratio,ad dilectionem exacuit et incitat: hoc autem faciunt qui nihil pravum de se invicem ferunt, omnia autom in bonam ac saniorem partem rejiciunt, etiam quæ videntur esse delicta. «Ut provocemus ad charitatem.» Ut exacamus et augeamus mutuam dilectionem. «Ει bona opera.»Et ut exacuamur ad imitandum illos qui versantur in bonis operibus. «Aggregationem nostri. Ut semper in eumdem locuni conveniant, dilectionis est productivum: idcirco prohibet separationem: opus enim charitatis non est divisio, sed fortis et exacta unio. Aggregationem appellavit mutuum consensum. «Sed exhortantes.» Quænam? aggregationem nostri, hoc est, mutuam. Nam a communi sensu resumendum est aggregationem nostri Exhortatio vero aggregationis est, ut prompte et longo tempore nobis mutuo conjungamur.— Alio modo. «Sed exhortantes» Imbecilliores videlicet. Εt tanto, inquit, nobis magis opus est charitatem ac bona opera desiderare et adipisci, quanto magis appropinquat dies judicii. Hoc autem etiam ad consolationem ipsis erat, nempe defatigatis propter afffictiones. 399X,26-31.Nam ubi voluntarie peccumus post acceptum cognitionem veritatis,non ultra pro peccalis reliqua est hostia,sed formidabilis quædam exspectatio judicii et ignis zelus qui devoraturus est adversarios. Qui aspernatus fuerit Mosi legem,absque misericordia sub duobus aut tribus tcstibus moritur.Quanto putatis pejori afficietur supplicio, qui Filium Dei conculcaverit,et sanguinem tesla - menti communem habuerit per quem fuerat sanctificatus, et spiritum gratia injuria affecerit? Νουίmus enim eum qui dirit Meum est ulcisci, ego 55 Joan. xvi, 24. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ΄. • Προτροπή σπουδῆς κατὰ φοβον τῆς μελλούσης κρίσεως.» • Καὶ κατανοῶμεν ἀλλήλους εἰς παροξυσμὸν ἀγάπης καὶ καλῶν ἔργων, μὴ ἐγκαταλιπόντες τὴν ἐπισυναγωγὴν ἑαυτῶν, καθὼς ἔθος τισὶν, ἀλλὰ παρακαλοῦντες, καὶ τοσοῦτον μᾶλλον, ὅσῳ βλέπετε ἐγγίζουσαν τὴν ἡμέραν, ο οἱ Καὶ κατανοήσωμεν ἀλλήλους,» ὅτι, φησίν, ἀδελφοί ἐσμεν, ὅτι ποίμνη μία ποιμένος ἑνός, Τουτο γὰρ αὐξήσει τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην. Η κατανοῶμεν εἴ τις ἐνάρετος, ἵνα τοῦτον ζηλῶμεν. Η περὶ ἐκεῖνα ἀλλήλους, κατανοῶμεν, ὧν ἡ πολυ πραγμοσύνη καὶ ἔρευνα καὶ κατανόησις εἰς ἀγάπ πην ἀκονᾷ καὶ παραθήγει. Τοῦτο δὲ ποιοῦσιν φαυλον μὲν περὶ ἀλλήλων, μηδὲν ἀνεχόμενοι, πάντα δὲ εἰς τὸ ἀγαθὸν καὶ ἄμεινον ἐκλαμβάνοντες, καὶ ἃ δοκεῖ εἶναι ἐλαττώματα. «Εἰς παροξυσμὸν ἀγάπης.» Εἰς τὸ παροξύναι καὶ αὐξῆσαι τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην. • Καὶ καλῶν ἔργων.» Καὶ ἵνα παροξυνθῶμεν ζηλοῦν τοὺς ἐν ἀγαθοῖς ἔργοις. Ενα «Τὴν ἐπὶ συναγωγὴν ἑαυτῶν.» Τὸ γὰρ ἀεὶ συνήχθαι ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἀγάπης ἐστὶ γεννητικόν. Διὸ τὸν χωρισμὸν ἀπαγορεύει. Εργον γὰρ τῆς ἀγάπης, οὐχ ἡ διαίρεσις, ἀλλ' ἡ ἀκριβῆς ἕνωσις. ᾿Επισυναγωγὴν τὴν συμφωνίαν ἐκάλεσεν. «᾿Αλλὰ παρακαλοῦντες.» Τίνα; τὴν ἐπισυναγωγὴν ἑαυτῶν, τουτ έστιν, ἀλλήλους. ᾿Απὸ κοινοῦ γὰρ τὴν ἐπισυναγω γήν ἑαυτῶν ληπτέον. Παράκλησις δὲ ἐπισυναγω γῆς, τὸ προθύμως, καὶ διὰ μακροῦ τοῦ χρόνου ἐπισυνάπτεσθαι ἑαυτοῖς. [ΦΩΤ.] "Αλλως. «Αλλά παρακαλοῦντες.» Τοῖς ἀσθενεστέροις δηλονότι. Καὶ τοσούτῳ, φησί, μᾶλλον δεῖ ἡμῖν ἀγάπης καὶ καλῶν ἔγων ἀντιποιεῖσθαι, ὅσῳ μᾶλλον πλησιάζει ἡ ἡμέρα τῆς κρίσεως. Τοῦτο δὲ καὶ παραμυθία ἦν αὐτοῖς, ἀπειρηκόσι Ο πρὸς τοὺς πειρασμούς. Εκουσίως γὰρ ἁμαρτανόντων ἡμῶν μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, οὐκ ἔτι περὶ ἁμαρτιῶν ἀπολείπεται θυσία φοβερά δέ τις ἐκδοχή κρίσεως καὶ πυρὸς ζῆλος ἐσθίειν μέλλοντος τοὺς ὑπεναντίους. ᾿Αθετήσας τις νό μον Μωϋσέως χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει. Πόσῳ δικεῖτε δικεῖτε χείρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας, ὁ τὸν Γιὸν τοῦ Θεού καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγησάμενος, ἐν ᾧ ἡγιάσθη, καὶ τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος ἐνυβρίσας. Οἴδαμεν γὰρ τὸν εἰπόντα,

Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Καὶ rependam, dicit Dominus. Et rursum: Dominus πάλιν· Κύριος κρινεῖ τὸν λαὸν αὐτοῦ. Φοβερὸν τὸ ἐμπε- judicabit poputum suum. Horrendum est incidere σεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος.» in manus Dei viventis. " " • Εκουσίως γάρ. ο [ΟΙΚΟΥΜ.] Ὡς τά γε ἀκού σια ἐλαφροτέραν ἔχει τὴν τιμωρίαν. «Αμαρτανόντων ἡμῶν, ο Σημείωσαι ὅτι οὐκ εἶπεν ἁμαρτησάντων, ἀλλὰ τῷ παρατατικῷ ἐχρήσατο, δεῖξαι θέλων τὸ ἄχρι τελευτῆς ἐπιμένειν τῇ ἁμαρτία. Ενθεν γὰρ μάλιστα δῆλον, ὅτι οὐκ ἀναιρεῖ τὴν μετάνοιαν. • Μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν ἐπίγνωσιν.»· Τουτέστι, τὴν περὶ Χριστοῦ πίστιν, «Οὐκ ἔτι περὶ ἁμαρτιῶν.» Εἰς τὸ ἐξαλειψαι τὰς ἁμαρτίας. Ἦσαν γὰρ παρὰ Ιουδαίοις προσφερόμεναι θυσίαι ὑπὲρ ἀφέσεως αὐτῶν, μὴ ὅτι καὶ ἐκεῖναι ὑπὲρ ἀκουσίων. «Απολείπεται θυσία.» Οὐκ ἀναιρεῖ τὴν μετάνοιαν, μὴ γέκαι το ἀλλὰ τὸ εἶναι δεύτερον βάπτισμα ἀπαγορεύει. Θυσίαν γὰρ ἐνταῦθα, τὸν σταυρὸν καὶ τὸ βάπτισμα καλεῖ, καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ φησι. • Μια γὰρ θυσίᾳ τετελείωκεν εἰς τὸ διηνεκὲς τοὺς ἁγιαζομένους.» «Καὶ πυρὸς ζῆλος.» Ώσπερ γὰρ ὑπὸ ζήλου τινὸς κεντούμενον ἐκεῖνο τὸ πῦρ, δαπανᾷ, καὶ κατεσθίει τοὺς ἐμβληθέντας. Υπεναντίους δὲ λέγει, οὐ μόνον τοὺς ἀπίστους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄντικρυς τῶν παραγγελμάτιον τοῦ Χριστοῦ πράττοντας, «᾿Αθετήσας τις νόμον Μωϋσέως.» ᾿Απὸ τοῦ ἐλάττονος ἡ σύγκρισις. Βούλεται γὰρ δεῖξαι τὴν τοῦ πυρὸς καῦσιν δικαίως οὖσαν κατὰ τῶν ὑπεναντίων. Νόμον δὲ Μωϋσέως λέγει, διὰ τὸ τὰ πολλὰ τῶν ἐν τῷ νόμῳ αὐτὸν διατεταχέναι, «Ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶ μάρτυσιν.» Ἐὰν γὰρ δύο ἢ τρεῖς ἐμαρτύρησαν, οὐκ ἔτι ἦν οἰκτιρμός Η συγγνώμη, ἀλλ᾽ ἀπέθνησκεν. Εἰ οὖν ἀνθρώπου τις νόμον, φησὶ τουτέστι. Μωϋσέως νόμον παραβὰς ἀσυγγνώστως μετὰ τὴν μαρτυρίαν ἀποθνήσκει, τί δοκεῖτε δεῖν ὑπομένειν τοὺς τοῦ Χριστοῦ τοὺς νόμους καταπατήσαντας; ε Ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, ο Πῶς δέ τις καταπατεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; Οταν αὐτοῦ παρακούῃ, ὅταν αὐτοῦ μεταλαμβάνων, ἁμαρτίας ἐργάζεται. Τοῦτο γὰρ ταταπατήσαι, τὸ καταφρονῆσαι. 4 Καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης.» Αἷμα διαθήκης, τὸ αἷμα Χριστοῦ φησι.» Δι᾿ αὐτου γὰρ τὴν νέαν εἰλήφαμεν διαθήκην, «Κοινὸν ἡγησάμενος, «Κοινόν, τὸ μηδὲ τῶν ἄλλων διαφέρον· οἷον λέγουσιν οἱ φάσκοντες αὐτὸν ψιλόν ἄνθρωπον. Οὗτοι γὰρ οὐδὲν τοῦ ἡμετέρου διαλλάττον εἰς τιμὴν λέ- η γουσιν αὐτό. Εἶτα τὸ ἀχάριστον αὐτῶν δεικνύς, φησὶν, ἐν ᾧ ἡγιάσθη. • Καὶ τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος ἐνυβρίσας.» Ὁ γὰρ τὴν διδομένην εὐεργεσίαν με δεχόμενος, ὕβρισε τὸν παρέχοντα. Εποίησε σε υἱὸν Θεοῦ, σὺ δὲ βούλει είναι δούλος παθῶν. Ἦθεν ἐνοικήσαι ἐν σοί, σὺ δὲ ἐπεισάγεις σαὐτῷ τὸν διάβολον. Άρα ταύτα οὐχ ὕβρις κατὰ τοῦ πνεύματος; «Οἴδαμεν γὰρ τὸν εἰπόντα, ο Καὶ ὅτι ταῦτα ἀληθῆ, φησὶν, αὐτὸς ὁ Θεὸς μαρτυρεῖ, λέγων· «Ἐμοὶ ἐκδίκησις.» Τουτέστι, παρ᾽ ἐμοὶ τὸ ἐκδικεῖν. «Εγώ ἀνταποδώσω, λεγει Κύριος.» Ἠρέμα δὲ τοῦτο εἰπὼν, καὶ παραμυθεῖται αὐτοὺς ἐφ᾽ οἷς κακοις ἔπασχον ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετῶν, ὡσεὶ ἔλεγε· Τί ἀδημο56 Levit. IV, 22 seqq. «Nam ubi voluntarie.. Tanquam involuntaria levius puniantur. «Peccamus.» Animadverte quod non dixerit peccavimus, sed imperfecto usus est participio, ἁμαρτανόντων, ostendere volens perseverantiam in peccato usque ad mortem. Hinc enim potissime manifestum est quod non tollat resipiscentiam. «Post acceptam cognitionem:» Hoc est, fidem de Christo. «Non ultra pro peccatis:» ad delenda illa peccata. Erant enim apud Judæos hostiæ quæ pro ipsorum remissione aferebantur, sic ut illæ non essent pro involuntariis. «Reliqua est hostia.» Non tollit resipiscentiam. minime gentium: sed secundo baptizari interdicit. Nam hostiam dicit hoc loco passionem et baptis ma, quemadmodum etiam in superioribus dicit. ■ Unica enim hostia perfectos effecit in perpetuum eos qui sanctifcantur. ο eos qui sanctificantur.» — «Et ignis zelus.» Siquidem tanquam exstimulatus ille iguis consumit ac devorat eos qui injecti sunt. Adversarios autem vocat non tantum incredulos, rerum etiam contrario modo operantes quam habeant Christi præcepta. • Qui aspernatus fuerit legem Mosi. minori fit comparatio. Vult enim ostendere ignis exustionem juste immiti contra adversarios. Legem autem dicit Mosi 56,eo quod ille multa præceperit eorum quæ in lege continentur. «Sub duobus aut tribus testibus. Nam si duo aut tres testificati essent, non erat amplius misericordiæ aut veniæ locus, sed moriebatur. 400 Si is ergo qui hominis legem, hoc est Mosi, trangressus est, absque venia post latum testimonium moritur, inquit, quid eos pati oportere judicalis qui Christi legem conculcaverint? «Qui flium Dei conculcarit. Quomodo autem conculcat quispiam Filium Dei? Qando ipsum non audit, quando is qui cum eo participat, peccata operatur: nam id est conculcare, nempe contemnere. «Et sangui nem testamenti.» Sanguinem testamenti dicit sanguinen Christi: per ipsum enim accepimus novum testamentum. «Communem habuerit.» Communem,tanquam cæteris nihil excellentius habentem, sicuti dicunt qui ipsum aiunt nudum esse hominem. Hi namque nihil esse dicunt illum sangui nem, in quo varietur a nostro quo ad honorem pertinet. Deinde illorum ostendens ingratitudinem ait: Per quem fuerat sanctificatus. «Et spiritum gratiæ injuria affecerit.» Nam qui datum non suscepit beneficium, eum qui dabat,afficit injuria, Fecit te Dei Glium, tu autem mavis effici servus. Venit ut in te habitaret,tu vero diabulum in teipso introducis. Annon injuria et contumelia sunt hæc adversus spiritun? * Novimus enim eum qui dixit.» Et quod hæc vera sint, inquit, altestalur ipse Deus qui ait: «Meum est ulcisci.» Hoc est

apud me est, ut ulciscar: «Ego rependam, dicit νεῖτε; ἔχετε τὸ ἐκδικοῦντα καὶ ἀνταποδιδόντα τοῖς Dominus 57.»Sensim autem hoc dicendo consola. ὑπηρεάζουσιν ὑμᾶς δίκην. tur eos ob mala quæ passi erant a propriis contribulibus. Ac si diceret: Quid mœretis cum habeatis ultorem et eum qni pœnas rependit iis qni vos affligunt? CAPUT XV. Quod bonum initium ad bonum finem deducit. «Περι τοῦ καλὴν ἀρχὴν εἰς καλὸν τέλος προς ἀγαγεῖν. Ο παῤῥησίαν ὑμῶν, ἥτις ἔχει μισθαποδοσίαν με γάλην. Ὑπομονῆς γὰρ ἔχετε χρείαν, ἵνα τὸ θέλημα του Θεοῦ ποιήσαντες, κομίσησθε τὴν ἐπαγγελίαν.» X,32-36.Redeant autem vobis in memoriam su- • Αναμιμνήσκετε δὲ τὰς πρότερον ἡμέρας, ἐν periores dies,in quibus illuminati,ingens certamen αἷς φωτισθέντες πολλὴν ἄθλησιν ὑπεμείνατε sustinuistis aflictionum: partim quidem dum et παθημάτων, τοῦτο μὲν ὀνειδισμοῖς τε καὶ θλίψεσι probris et contumeliis affecti spectaculo fuistis, θεατριζόμενοι, τοῦ δὲ κοινωνοί τῶν οὕτως ἀναpartim vero dum consortes ita conversantium facti στρεφομένων γενηθέντες. Καὶ γὰρ τοῖς δεσμοῖς estis.Siquidem et afflictionum quæ eævinculis meis μου συνεπαθήσατε, καὶ τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρ contigerunt participes fuistis, 401 et direptionem χόντων ὑμῶν μετὰ χαρᾶς προσεδέξασθε, γινώ facultatum vestrarum cum gaudio accepistis, σκοντες ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς κρείττονα ὕπαρξιν ἐν scientes vos habere in vobis potiorem susbtantiam οὐρανοῖς καὶ μένουσαν. Μὴ ἀποβάλητε οὖν τὴν in calo ac manentem. Ne abjeceritis igitur fiduciam vestram,quæ magnam habet premii retributionem. Nam patientia vobis est opus, ut ubi voluntatem Dei peregeritis,reportetis promissionem. Ab exordio, inquit, fidei vestra statim decer- Παρὰ τὴν ἀρχὴν, φησί, τῆς πίστεως ὑμῶν ἠγωνί tastis; hoc certamen in mente habetote, ne quo σασθε. Τοῦτον ἐν νῷ ἔχετε τὸν ἀγῶνα, μή πως διὰ modo per segnitiem perdatis priorum certaminum ῥαθυμίας ἀπολέσητε τὰ προηγωνισμένα. Όρα εύ præmia. Considera ingenii dexteritatem. Ubi ipso- φυίαν· Κατασείσας αὐτῶν τὰς ψυχὰς τῇ μνήμῃ τοῦ rum animas facta illius ignis mentione commovit, πυρὸς ἐκείνου, νῦν δι᾽ ἐγκωμίων αὐτοὺς προτρέπε nunc per encomia ipsos adhortatur. «In quibus ται. «Εν αἷς φωτισθέντες.» Η περὶ τοῦ βαπτίσμα illuminati.» Aut circa baptisma, inquit, illumi- τός φησι τό, φωτισθέντες, ἢ περὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ nati,aut circa Christi cognitionem. «Partim qui- Χριστοῦ. «Τοῦτο μὲν, ὀνειδισμούς.» Γενναίας δειdem dum et probris. Robusta opus est anima‍ ad ται ψυχῆς τὸ ἐνεγκεῖν ὀνειδισμοὺς καὶ ὕβρεις, εἰ καὶ ferenda probra et injurias, etiam si privatim et κατ' ἰδίαν γίνωνται. Επειδὴ δὲ φανερῶς καὶ ἐπ occulte fiant: quoniam autem manifeste et coram – πάντων, (τοῦτο γὰρ τὸ, θεατριζόμενοι), γενναιοτέρας omnibus fiebant (nam hoc significat: Spectaculo χρήζει. «Τοῦτο δὲ κοινωνοί.» Οὐ μόνον, φησί, τὰς affuistis), robustior est necessaria «Partim vero εἰς ὑμᾶς ὕβρεις γενναίως ἠνέγκατε, ἀλλὰ καὶ κοινωdum consortes.» Non solum inquit, proprias voὶ τῶν ὑβριζομένων ἐγένεσθε, τοὺς ἀποστόλους injurias virili animo tulistis, sed et consortes δηλῶν, ἀναστρεφομένων δὲ, ἐν ὀνειδισμοῖς καὶ θλί fuistis eorum qui injuria afficiebantur, apostolos ψεσι. «Καὶ γὰρ τοῖς δεσμοῖς μου συνεπαθήσατε.» significans, versatos videlicet in contumeliis et Οὐ μόνον, φησίν, ὑμεῖς οὐκ ἐδεήθητε παρακλήσεως, afflictionibus. α Siquidem et afflictionum quæ ex ἀλλὰ καὶ ἄλλοις δεδεμένοις χεῖρας ὠρέγετε. «Καὶ vinculis meis contigerunt, participes fuistis. Non γὰρ τὴν ἁρπαγήν. Μέγα τὸ ἐνεγκεῖν τὴν ἁρπαγὴν solum,inquit, non opus fuit vobis consolatione, τῶν ὑπαρχόντων, δὲ τῶν ὑπαρχόντων, δὲ καὶ μετὰ χαρᾶς, ἀποστολι sed aliis quoque vinctis manus auxiliatrices por- κόν. «Μετὰ χαρᾶς προσεδέξασθε,» Τὴν ἑκούσιον rexistis. • Et direptionern.» Magnum est ferre αὐτῶν ὑπομονὴν ἐπαινεῖ· αὐτῶν ὑπομονὴν ἐπαινεῖ·: Γινώσκοντες ἔχειν.» direptionem facultatum.Quod autem etiam cum Ἰδοὺ καὶ πίστιν αὐτοῖς μαρτυρεῖ. «Καὶ μένουσαν.» gaudio feratur, apostolicumn est. «Cum gaudio ac- Τουτέστι βεβαίαν, οὐχ ὡς τὴν ἐνταῦθα, τὴν ἀπολλυ cepistis.» Voluntariam ipsorum patientiam col- μένην, καὶ μεταβαίνουσαν ἀπ᾿ ἄλλων εἰς ἄλλους. laudat. «Scientes vos habere.» Ecce fidem quo-p -- «Μὴ ἀποβάλητε οὖν.» [ΦΩΤ.] Δείχνουσιν ἔτι que illos habere testatur. «Ac manentem.» Hoc αὐτοὺς ἐχομένους τῶν αὐτῶν. • Την παῤῥησίαν est firmam. non quasi pereuntem, et ab aliis ad ὑμῶν.» Εχουσι γὰρ παῤῥησίαν παρὰ Θεῷ οἱ τοιalios transeuntem. - «Ne abjeceritis igitur. αῦτα δι' αὐτὸν ὑπομένοντες. «Μὴ ἀποβάλητε οὖν Ostendit ipsos adhuc his affici. «Fiduciam ves- τὴν παρρησίαν ὑμῶν, ἡ τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων ὑμῶν, tram.» Habent enim a Deo fiduciam qui talia τὴν ἀπὸ τῆς πίστεως, τὴν ἀπὸ τῶν πειρασμῶν, τὴν propter ipsum patiuntur. «Ne abjeceritis igitur ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς. Ταῦτα γάρ ἐστι τὰ μεγάλα ἡμῖν fiduciam vestram.» Quæ opera vestra consequi- τὴν παῤῥησίαν, ὅτι τευξόμεθα τῆς ἐπαγγελίας, χαρι tur,quæ fidem,quæ afflictiones, quæ poenitentiam: ζόμενα, «Ητις ἔχει μισθαποδοσίαν.» Καὶ πόθεν nam hæc magna sunt ad præslandam nobis fidu- τοῦτο δῆλον; Ὑμεῖς, φησί, μάρτυρες, οἱ γινώσκον ciam quod promissa consecuturi imus. Quæ τες ἔχειν κρείττονα ὕπαρξιν ἐν οὐρανῳ καὶ μένου magnam habet præmii retributionem. Et unde σαν, α Υπομονῆς γὰρ ἔχετε χρείαν.» Οὐχὶ προσθή 57 I Thess. 11, 14.

κην, ἀλλ᾽ ὑπομονὴ ζητῶ, ἵνα τοῖς αὐτοῖς ἐπιμεί- hoc manifestum est? Vos, inquit, 402 testes estis, νητε, ο Ινα τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ.» Θέλημα τοῦ Θεοῦ, τὸ ἄχρι τέλους ἐπιμεῖναι τοῖς αὐτοῖς, καὶ τὸ ὑπομεῖναι τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀνταποδόσεως καὶ τῆς ἐπαγγελίας. — [Φ2Τ.] θέλημα τοῦ Θεοῦ τὸ πιστεύειν εἰλικρινῶς εἰς αὐτὸν, καὶ πράττειν τὰς ἀρετὰς, καὶ ἔτι τὸ ὑπὲρ αὐτῶν καιροῦ καλοῦντος μέχρις αἵματος ἀγωνίζεσθαι. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι κομίζονται τὴν ἐπαγγελίαν. pro ipsis insuper ubi tempus expetierit ad promissionem. Ετι γὰρ μικρὸν ὅσον ὅσον, ὁ ἐρχόμενος ἤξει καὶ οὐ χρονιεῖ. Ὁ δὲ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται, καὶ ἐὰν υποστείληται, οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου ἐν αὐτῷ. Ἡμεῖς δὲ οὐκ ἐσμὶν ὑποστολῆς εἰς ἀπώλειαν, ἀλλὰ πίστεως εἰς περιποίησιν ψυχής. Ο qui cognoscitis vos habere potiorem substantiam in cœlo ac manentem. Nam patientia vobis est opus. Non augmentum,sed patientiam expeto, nt iisdem perseveretis. c Ut, ubi voluntatem Dei peregeritis.» Voluntas Dei est ut in eisdem usque ad finen perseveretis, et dilationem retributionis ac promissionis sustineatis. - Voluntas Dei est ut in eum sincere credatis ac virtutes operemini, et sanguinem usque decertetis: tales enim referunt Καὶ πότε, φησὶν, ἔχομεν κομίσασθαι τὴν ἐπαγγε λίαν; Μὴ ἀποκνήσητε, φησίν. Εγγύς ἐστιν ὁ παρα έχων. «Ετι γὰρ μικρὸν ὅσον ὅσον, ὁ ἐρχόμενος ἥξει καὶ οὐ χρονιεῖ.» Τὸ δὲ ὅσον ὅσον, τὸ πάνυ μικρόν δηλοϊ. • Ὁ δὲ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται.» Δεῖ οὖν πιστεύειν ὅτι ἥξει· ὁ γὰρ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται. Ἐὰν δέ, φησί, ῥαθυμήσας ὑποσταλῆ, ἢ ἐκ τῆς πίστεως, ἢ ἐκ τῶν πειρασμῶν, οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου ἐν αὐτῷ. Ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ δέξαι τοῦτο ὅλον. Τὸ δὲ, Οὐκ εὐδοκεῖ τουτέστιν, οὐδὲν ἀγαθὸν βουληθῇ ἢ θελήσει ἡ ψυχή μου. «Ἡμεῖς δὲ οὐκ ἐσμὲν ὑποστολῆς εἰς ἀπώλειαν.» Επειδή κατέπληξεν αὐτοὺς εἰρηκώς, Ἐὰν ὑποστείληται, φησὶν, Οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου ἐν αὐτῷ. Διορθοῦται αὐτὸ, καί φησιν· Ἡμεῖς οὐκ ἐσμὲν τῆς ὑποστολῆς καὶ τῆς ῥαθυμίας, ἅπερ εἰς ἀπώλειαν ἔγει, ἀλλὰ τῆς πίστεως, φησίν, εἰς τὸ περιποιῆσαι ἑαυτῶν τὰς ψυχὰς καὶ θῆναι. ΚΕΦΑΛ. ΙϚ΄. • Περὶ πίστεως τῆς καὶ τοὺς παλαιούς δοξασάσης.» σω Χ. 37-39. Adhuc enim perpusillum temporis,et qui venturus est veniet et non tardabit. Justus autem ex fide vivet, et si se subduxerit non probabitur animo men. At nos non sumus qui subducamus nos in perditionem, sed ad fidem pertinemus in acquisitionem animæ. Et quando possumus, inquit, accipere promissionem? Ne segnes efficiamini, ait: in proximo est is qui rependit. «Adhuc enim perpusillum temporis, et qui venturus est veniet et non tardabit.» Nam quod ait ὅσον ὅσον significat valde breve tempus. «Justus autem ex fide vivet.» Oportet igilur credere quod veniet. nam justus ex fide vivat. Siautem segnior,inquit,effectus se subduxerit, aut ex fide, aut ex aflictionibus, non probabitur animo meo: ut a Christo accipiatur in solidum: Quod autem ait Οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου, hoc est nullum ipsius bonum gratum habebit aut volet anima mea. «Al nos non sumus qui subducamus nos in perditionem.» Quoniam terruerat eos dicendo. Si se subduxerit, non prohabitnr animo meo; corrigit illud el ait: Non sumus qui subducamus nos vel segnes simus, quod in perditionem ducit: sed ad fidem pertinemus, ad possidendum et salvandum nostras animas. 408 CAPUT XVI. De fide quæ veteres quoque glorificavit. «Εστι δὲ πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις, προ XI,1-4. Est autem fides earum rerum quæ speγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων. Εν ταύτῃ γὰρ rantur substantia,argumentum eorum quæ non viἐμαρτυρήθησαν οι πρεσβύτεροι. Πίστει νοοῦμεν dentur: per hanc enim testimonium acceperun seκατηρτίσθαι τοὺς αἰῶνας ῥήματι Θεοῦ, εἰς τὸ μὴ niores. Per fidem intelligimus perfecta fuisse sc ἐκ φαινομένων τὰ βλεπόμενα γεγονέναι. Πίστει cula verbo Dei, ut ex his quæ non apparebant,ea πλείονα θυσίαν Αβελ παρὰ Κάϊν προσήνεγκε quae videntur ferint. Per fidem, hostium uberiorem τῷ Θεῷ, δι' ἧς ἐμαρτυρήθη είναι δίκαιος, μαρτυ-D Abel obtulit, Deo quam Cain, per quam testimoροῦντος ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ δι' nium meruit quod esset justus, testimonium perαὐτῆς ἀποθανὼν ἔτι λαλεῖται.» hibente de donariis illius Deo, et per ipsam mortuus adhuc loquitur. " Λοιπὸν ἐκφράζει τί ἐστὶ πίστις, καί φησι, Πίστις ἐστιν αὐτὴ ἡ ὑπόστασις καὶ οὐσία τῶν ἐλπιζομένων πραγμάτων. Επεδὴ γὰρ τὰ ἐν ἐλπίσιν ἀνυπόστατά ἐστὶν, ὡς τέως μὴ παρόντα, ἡ πίστις οὐσία τις αὐτῶν καὶ ἡ ὑπόστασις γίνεται, εἶναι αὐτὰ καὶ παρεῖναι τρόπον τινὰ παρασκευάζουσα, διὰ τοῦ πιστεύειν εἶναι. Εστι δὲ ἡ πίστις ἔλεγχος καὶ ἀπόδειξις νῶν οὐ βλεπομένων. ᾿Αποδείκνυσι δὲ ὁρατὰ τὰ ἀόρατα. Ἡ πίστις πῶς; τῷ νῷ καὶ ταῖς ἐλπίσιν ὁρῶσα τὰ μὴ φαινόμενα. «Εν ταύτῃ γὰρ ἐμαρτυExprimit consequenter quid sit fides, et ait: Fides est substantia ac essentia earum rerum qu sperantur. Nam quoniam ea quæ spei subsistunt sentiri nequeunt, ut quæ interim præsentia non sunt, fides essentia quædam ipsorum est et substantia, efficiens ut sint et quodammodo præsentia fiant, eo quod credat ea esse. Est autem fides argumentum ac demonstratio eorum quæ non videntur. Exhibet namque fides visibilia ea quæ sunt invisibilia. Quomodo? mente et ipse videns

» " ea quæ non apparent. Per hanc enim testimoninm Aρήθησαν.» Ἐν τῇ πίστει ἐμαρτυρήθησαν ὑπὸ acceperunt.» Per fidem testimonium a Deo acce- Θεοῦ, εὐηρεστηκέναι αὐτῷ. Οι πρεσβύτεροι. perunt quod placuissent ipsi. «Seniores.» Qui- Ποῖοι; περὶ ὧν μέλλει λέγειν· σ Πίστει νοοῦμεν κατο nam? hi quos recensebit: «Per Gidem intelligimus ηρτίσθαι.» Τίς γὰρ ἰσχύει λογισμὸς τοῦτο παραστῇperfecta fuisse secula.» Nam quæ ratio posset id σαι; δεῖ οὖν αὐτῷ πίστει εἰδέναι.» Εἰς τὸ, ο Μὴ ἐκ demonstrare? oportet itaque sibi fide persuadere ⚫ φαινομένων.» Τὰ γὰρ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι • Ut ex his quæ non apparebant. Quis enim sermo παραχθέντα, τις παραστήσει λόγος; «Πλείονα θυσίαν demonstrabit illa fuisse deducta ad esse ex eo Αβελ.» Τίνα γὰρ έωρακώς ἕτερον, ἐτίμα τὸν Θεόν, quod non erat? «Uberiorem hostiam Abel. Cujus ἢ ὅτι πιστεύσας εἶναι τούτων ἀντίδοσιν; «Δι' ης enim alterius exemplo Deum honorabat, nisi quod ἐμαρτυρήθη εἶναι δίκαιος.» Ο γὰρ πρὸς τὸν Κάϊν fde credebat horum feri retributionem?«Per quam εἰρηκώς Θεός, Οὐκ ἂν ὀρθῶς μὲν προσενέγκης, όρο testimonium meruit quod esset justus. Cum enim θῶς δὲ μὴ διέλῃς, ἐμαρτύρησε τῷ ᾿Αβελ καὶ ὀρθῶς dixerit Deus ad Cain, Nam si recte obtuleris, non προσενεγκόντι, καὶ ὀρθῶς διελόντι· λέγεται καὶ πῦρ recte autem diviseris:testificatus est de Abel quod κατενηνέχθαι ἐπὶ τῇ ὁλοκαυτώσει αὐτοῦ, ἀπὸ τοῦ ct recte obtulerit et recte diviserit. Dicitur quoque οὐρανοῦ. «Καὶ δι᾽ αὐτῆς ἀποθανών. Τῆς θυσίας ignis e colo delapsus fuisse super ipsius holocau- τουτέστι. Πρόφασις γὰρ αὐτῷ γέγονεν ἡ θυσία σφαstum. 404. Et per ipsam mortuus. Videlicet hos- γῆς. Τὸ, δι' αὐτῆς ἀποθανὼν ἔτι λαλεῖται, ἢ ὅτι tiam. Nam hostia fuit ipsi cædis occasio.Quod ait: αὐτὴ ἡ θυσία κατέστη τῷ ἀδελφῷ εἰς βασκανίας Per ipsam mortuus adhuc loquitur, aut inielligi πρόφασιν καὶ φθόνου, ὁ δὲ ἔτεκε τὸν φόνον. Ἡ ὅτι tur quod ipsa hostia fratri fuit invidiæ ac æmu- δι' αὐτῆς λαλεῖται, καίτοι ἀποθανών. Αὕτη γάρ lationis occasio: porro hæc peperit homicidium. γέγονεν αἰτία τοῦ ἀείμνηστον καὶ ἀλάθητον εἶναι Aut quod per ipsam loquitur, tametsi mortuus: τὸν ᾿Αβελ. Η, εἴ τις ἀκριβέστερον ἐπισκοπήσει nam hæc causa est cur Abel in perpetua sit memo- ἀμφότερα, ἀπὸ κοινοῦ λαμβανομένου τοῦ, Δι' αὐτῆς, ria, nec unquam oblivioni tradatur. Aut si quis οἷον κατά τε τοῦ ᾿Αποθανών, καὶ τοῦ Λαλεῖται. exactius utrumque consideret,a communi senten- [ΟΙΚΟΥΜ.] Η δι' αὐτῆς τῆς πίστεως. Λαλεῖ δὲ, τῇ tia accipiatur. Per ipsam, ut referatur et ad More φήμη, τῇ δόξῃ, τῇ μνήμῃ. – [Φ.Τ.] «Ετι λαλετ tỷ tỷ tuus et ad Loquitur: ut sit sensus: Per ipsam vel ται.» Λείμνηστος ἐστιν. Οὐκ ἐᾷ αὐτὸν ἡ πρᾶξις propter ipsam hostiam mortuus, adhuc loquitur αὐτοῦ, ἡ ἐκ πίστεως, εἰς λήθην, φησὶν, ἐλθεῖν. per ipsam. Aut per ipsam fidem; loquitur autem fama, gloria, memoria. «Adhuc loquitur.» In perpetua memoria est. Non sinit ipsum, opus suum quod ex fide processit, in oblivionem venire. XI, 5-7. Per fidem Enoch fuit translatus ne «Πίστει Ενώχ μετετέθη τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον, videret mortem, nec fuit inventus, propterea quod transtulerat ipsum Deus: priusquam enim transferretur testimonium meruerat quod placuisset Deo.Atque sine fide feri non potes ut quis illi placeat. Nam qui accedit ad Deum hunc credere oportet esse Deum, et esse remuneratorem quærentibus se. Per fidem admonitus oraculo Nue ea quæ nondum videbantur veritus, apparavit arcam ad salutem domus suus, per quam condemnavit mundum: et ejus quæ secundum fdem est justitia factus est hæres. " καὶ οὐχ εὑρίσκετο, διότι μετέθηκεν αὐτὸν ὁ Θεός. Πρὸ γὰρ τῆς μεταθέσεως αὐτοῦ, μεμαρτύρηται εὐηρεστηκέναι Θεῷ. Χωρὶς δὲ πίστεως, ἀδύνατον εὐαρεστῆσαι. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ τὸν προσο ερχόμενον τῷ Θεῷ, ὅτι ἔστι. Καὶ τοὺς ἐκζητοῦ σιν αὐτὸν, μισθαποδότης γίνεται. Πίστει χρημα τισθείς Νῶς περὶ Νε περὶ τῶν τῶν μηδέπω βλεπομένων, εὐλαβηθεὶς κατεσκεύασε κιβωτόν, εἰς σωτηρίαν τοῦ οἴκου αὐτου. τοῦ οἴκου αὐτου. Δι' ἧς κατέκρινε τὸν κόσμον, καὶ τῆς κατὰ πίστιν δικαιοσύνης ἐγένετο κληρο νόμος.» Per fidem Enoch. Ex illo præfigurabatur «Πίστει Ενώχ.» Εξ ἐκείνου προετυποῦτο ἡ ἀναίmortis abolitio. Siquidem per Abel ostensa fuit ρεσις τοῦ θανάτου. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ ᾿Αβελ ἐδείχθη sententia confirmatio,per Enoch vero illius aboli- τῆς ἀποφάνσεως τὸ βέβαιον. Διὰ δὲ τοῦ Ενώχ, ἢ tio.Credidit autem Enoch Deum esse præmii re- ἀναίρεσις αὐτῆς. Ἐπίστευσε δὲ Ενώχ, ὅτι μισθαποmuneratorem: ideo etiam placuit:atquein tantum δότης ὁ Θεός. Διὸ καὶ εὐηρέστησε. Καὶ τοσοῦτον πίσ fidei erant quæ videbantur, ut etiam contrarium στεως ἦν τὰ δρώμενα, ὅτι καὶ τὸ ἐναντίον παρέθετο. appareret. Abel enim cum Deo placuisset, jugulatus Ὁ γὰρ ᾿Αβελ εὐαρεστήσας Θεῷ, καὶ ἐσφάγη, καὶ tamen est, nec voluit Deus cum eo connivere ne οὐκ ἐπήμυνεν αὐτῷ ὁ Θεὸς πρὸς τὸ μὴ ἀποθανεῖν. moreretur; ideo per solam fidem Enoch placebat Διὸ πίστει μόνῃ ὁ Ενώχ εὐηρέστει Θεῷ, πιστεύων Deo, credens esse bonorum retributionem.Propter εἶναι τῶν ἀγαθῶν ἀντίδοσιν. Διὰ οὖν τὴν πίστιν fdem igitur placebat, et quia placebat translatus εὐηρέστει, καὶ διὰ τὴν εὐαρέστησιν μετετέθη. «Τοῦ est. • Ne videret mortem.. Vivens enim transla- μὴ ἰδεῖν θάνατον.» Εῶν γὰρ μετετέθη, καὶ ἔτι ζῇ. tus est, et adhuc vivit: porro ubi et quomodo, Ποῦ δὲ, ἢ πῶς, ἄδηλον, «Χωρὶς δὲ πίστεως ἀδύνατον incertum est. «Atqui sine fde fieri non potest at εὐαρεστῆσαι.» Εἰ γάρ τις μὴ πιστεύσειεν ἀντίδοσιν quis illi placeat. Siquidem nisi quis crederet bo- είνα καλῶν ἔργων καὶ κακῶν, οὐκ ἄν εὐαρεστήσῃ. norum et matrum feri remunerationem, uequa Τις γὰρ ἂν τὴν ἐπίπονον τῆς ἀρετῆς ὁδεύσῃ τρίβον, quam placere posset. Quis enim per laboriosam μὴ πεπεισμένος εἶναί τινας ἀμοιβὰς; • Πιστεῦσαι

γὰρ δεῖ τὸν προσερχόμενον τῷ Θεῷ.» Οὐ τί ἐστὶν, 408 virtutis semitam graderetur, nisi sibi persuaοὐδὲ τὴν οὐσίαν περιεργάσασθαι, ἀλλὰ δεῖ πιστεύσαι μόνον ὅτι ἔστι, καὶ ὅτι ἀποδίδωσι μισθὸν τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτόν. «Πίστει χρηματισθεὶς Νῶε.» Τό, πίστει, τῷ, εὐλαβηθείς, σύνταξον, ἵνα ᾖ οὕτως• Χρηματισθείς Νῶς περὶ τῶν μηδέπω βλεπομένων, πίστει εὐλαβηθείς κατεσκεύασε κιβωτόν. Πίστεως γὰρ ἦν τὸ ἀκούσαντα ὅτι ἔσται κατακλυσμός, εὐλαβηθῆναι καὶ πτοηθῆναι. • Χρηματισθείς.» 'Ακούσας ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλαχοῦ φησιν, ἂν αὐτῷ κεχρηματισμένων ὑπὸ τοῦ Πνεύματος. Ορᾷς ισοτιμίαν; Ὥσπερ ὁ Πατὴρ χρᾷ, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. • Περὶ τῶν κηδέπω βλεπομένων. • Τοῦ κατακλυσμού φησιν. «Δι' ἧς κατέκρινε τὸν κόσμον.» Εδειξεν αὐτοὺς ἀξίους ὄντας κολάσεως, ὅτι μηδέ, κατασκευαζομένην ὁρῶντες τὴν κιβωτόν, ἐπίστευσαν ἔσεσθαι κατακλυσμόν. «Καὶ τῆς κατὰ πίστιν δικαιοσύνης.» Τῆς διὰ πίστεως συστάσης. Εκείνη γὰρ αὐτὸν ἡ πίστις ἐδικαίωσεν, ἣν ἐπίστευσε τῷ Θεῷ. sum esset aliquid fore remunerationis? «Nam qui accedit ad Deum, hunc credere oportet.» Non quid sit, neque essentiam curiose scrutari, sed tantum credere oportet quod sit, et quod rependit mercedem quærentibus se. Per Gdem admonitus Noe.» Per fidem adjunge ei quod sequitur: Veritus, ut sit hic sensus: Admonitus oraculo Noe, ea quæ nondum videbantur per fidem veritus, apparavit arcam. Fidei namque erat quod audiens futurum diluvium vereretur, et pavore consternaretur «Admonitus oraculo.» Aoc est, cum a Deo audisset. Alibi dicitur: Responsum acceperat, sive admonitus erat a Spiritu sancto 37. Vides honoris æqualitatem? Quemadmodum Pater oraculo respondet, ita, et Spiritus sanctus. «Eu quæ nundum videbantur.» Diluvium dicit. «Per quam condemnavit mundum.» Ostendit ipsos fuisse dignos supplicio, quod neque intuentes parari arcam, crediderant fore diluvium. «Et ejus quæ secundum fidem est justitiæ. Quæ per fidem constituitur. Nam illa fides eum justificavit qua credidit Deo. • Πίστει καλούμενος ᾿Αβραάμ, ὑπήκουσεν ἐξελθεῖν εἰς τὸν τύπον, ὃν ἔμελλε λαμβάνειν εἰς κληρονομίαν. Καὶ ἐξῆλθε μὴ ἐπιστάμενος ποῦ ἔρχεται. Πίστει παρῴκησεν εἰς γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὡς ἀλλοτρίαν, ἐν σκηναΐς κατοικήσας μετὰ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ τῶν συγκληρονόμων τῆς ἐπαγγελίας τῆς αὐτῆς. Εξεδέχετο γὰρ τὴν τοὺς θεμε λίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός. Πίστει καὶ αὐτὴ Σάῤῥα δύναμιν εἰς καταβολὴν σπέρματος ἔλαβε, καὶ παρὰ καιρὸν ἡλικίας ἔτεκεν, ἐπεὶ πιστὸν ἡγήσατο τὸν ἐπαγγειλάμενον. Διὸ καὶ ἀφ' ἑνὸς ἐγεννήθησαν, καὶ· ταῦτα νεκρωμένου, καθώς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ τῷ πλήθει, ὡς καὶ ἡ ἄμμος ἡ παρὰ τὸ χεῖλος τῆς θαλάσσης ἡ ἀναρίθμητος.» XI, 8-12. Per fidem vocatus Abraham obedivit, ut exiret in locum quem accepturus erat in hæreditatem: et exivit nesciens quo esset venturus. Per fidem commigravit in terram promissionis veluti peregrinam, cum in tabernaculis habitasset cum¡Isaac et Jacob, cohæredibus ejusdem promissionis. Exspectabat enim habentem fundamenta civitatem, cujus opifex et conditor est Deus. Per fdem et ipsa Sara vim ad concipiendum ac retinendum semen accepit, et præter atatis ralionem peperit, quod fidelemindicaret eum quipromiserat. Quapropter et ex uno nati sunt, eoque jam effeto, tanto numero quanto sunt stella cali, et velut arena quæ est juxta marginem maris innumerabilis. cœ- • Πίστει καλούμενος ᾿Αβραάμ.» Οὐ γὰρ ἂν ὑπερ- «Per fidem vocatus Abraham. Non enim obeἤκουσεν, εἰ μὴ ἐπίστευσεν ἀληθεύειν τὸν Θεὸν, εἰς disset, nisi credidisset vera dicere Deum, quod τὸ παροικεῖν τὴν γῆν ἐκείνην. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ ἐξελ- illam daturus esset terram. Et hoc ipsum quod θεῖν πίστεως ἐν. Θεοῦ γὰρ καλοῦντος ὑπήκουσε, exierit, fidei erat. Deo namque vocante obedivit, πιστεύσας ὅτι ἐπ᾽ ἀγαθῷ καλεῖ. «Μὴ ἐπιστάμενος credens quod propter bonum vocaret. «Nesciens ποῦ ἔρχεται.» Καὶ τὸ μεῖζον τῆς πίστεως, ὅτι οὐδὲ quo esset venturus. • Et hoc majoris 406 erat ἠπίστατο τοῦ καλεῖται. ο Πίστει παρώκησεν εἰς γῆν fidei, quod obtemperaret quocunquc vocaretur. τῆς ἐπαγγελίας. ο Ορα τί φησιν· Εἰς τὴν γῆν ἣν «Per fidem commigravit in terram promissionis.» ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς, λέγων· Σοὶ δώσω αὐτὴν καὶ τῷ Considera quid dicat: In terram quam promiserat σπέρματί σου, κατῴκει ὡς ἐν ἀλλοτρία, καὶ ὁρῶν Deus, dicens: Tibi daho ipsam et sernini tuo μὴ ἐκβαίνουσαν τοῦ Θεοῦ τὴν ἐπαγγελίαν. Ὁ μὲν comninoratus est tanquam iu aliena, eliam videns γὰρ Θεὸς εἰρήκει δοῦναι αὐτὴν. Αὐτὸς δὲς ὡς πάρ- non contingere Dei promissionem. Siquidem dixeοικος, ἐν γῇ ξένῃ ᾤκει, καὶ οὐδὲ οὕτως ἠσθένησε rat Deus sedaturum ipsam, ipse tamen veluti adτῇ πίστει, ἀλλὰ καὶ ταῦτα μετὰ τῶν ἐκγόνων οἰκῶν vena in terra peregrina habitabat: et ne ita quiεἰς αὐτὴν ὡς ἀλλοτρίαν, ὅμως ἔτι ἐπίστευεν αὐτῷ dem infirmior in fide factus est: sed licet etiam καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ δοθήσεσθαι αὐτήν. cum nepotibus in ea habitaret tanquam aliena, σκηναῖς κατοικήσας.» Τὸ γὰρ σκηνὰς πήξασθαι, ξέ- adhuc tamen credebat sibi et semini suo ipsam νων ἐστὶ καὶ ἀλλοτρίων τῆς γῆς. «Μετὰ Ἰσαὰκ καὶ dandam esse. " Cum in tabernaculis habitasset. Ἰακώβ. Καὶ τούτων πίστιν δείκνυσιν, ὅτι καὶ αὐτοὶ Siquidem tabernacula Gigere, peregrinorum est et συγκληρονόμοι ὄντες, ὡς ξένοι ᾤκουν εἰς τὴν γῆν alienigenarum in terra. Cum Isaac et Jacob» ἐκείνην. Καὶ ὁ μὲν Ἰσαάκ, ἐλαυνόμενος ὑπὸ τοῦ Etiam horum fidem ostendit quod cum ipsi 57* Luc. 11, 26. • 'Ev

haeredes essent terra promissionis, tanquam pere- Ισμαήλ. ὁ δὲ Ἰακώβ φυγαδευόμενος ὑπὸ τοῦ Ἡσχύ. grimi habitabant in illa. Et Isaac quidem abjectus Οὐδὲ οὕτως ἠπίστησαν μὴ αὐτοῖς δοθήσεσθαι τὴν γῆν ab Ismael, Jacob autem fugatus ab Esau: neque ἐκείνην, «Εξεδέχετο γάρ.» Καὶ ποίῳ λόγῳ, φησίν, tamen ita desperarunt, quin daretur illis terra οὐκ ἠσθένησαν οὗται τῇ πίστει, ὡς ἀλλοτρίαν οἱ illa. Expectabat enim. Et quo modo, inquit. non χοῦντες τὴν ἐπηγγελμένην γῆν; Οτι, φησίν, οὐδὲν reddebantur hi fde imbecilliores, cum promissam ἐφρόντιζον γῆς, ἀλλὰ καὶ τοι γῆν ἐπαγγελίας δεξά terram tanquam alienam inhabitarent? Quia nui- μενοι, τὰ μείζονα ἐζήτουν καὶ ἐξεδέχοντο τὴν οὐρά lam terræ curam habebant, sed quanquam terram νιον πόλιν. Εἰ γὰρ ἦσαν προσηλωμένοι τῇ γῇ, ἐσαpromissionis suscepissent, majora quærebant, et λεύθησαν ἂν τῷ μὴ λαβεῖν αὐτήν. Οὕτω δεῖ καὶ coelestem civitatem exspectabant. Nam si cor ἡμᾶς, φησὶ, τὰ ἄνω ζητεῖν, καὶ τῶν ἐνταῦθα λόγον terra affixum habuissent, utique commoti fuissent μὴ ἔχειν. «Τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν. ο Η quod eam non acciperent. Sic et nos, inquit, su- διὰ τὸ μόνιμον καὶ βέβαιον ἐκείνης λέγει αὐτὴν perna quærere oportet, et præsentium rationem ἔχουσαν θεμελίους, ἢ ὅτι ἐκείνη μόνη θεμελίους non habere. «Habentem fundamenta civitatem.» Aut ἔχει. Αἱ γὰρ ἐπὶ γῆς, ὡς εἰς σύγκρισιν ἐκείνης, οὐκ propter ipsius stabilitatem ac firmitatem dicit eam ἔχουσιν. «Ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός. ο Μέσ habere fundamenta: aut quod illa sola habeat fun- " γιστον τῆς ἐν οὐρανῷ πόκεως τὸ ἐγκώμιον, «Πίστει damnenta: nam terrenæ civitates ad illius compara- καὶ αὐτὴ Σάββα. • Εντρεπτικόν ἐστι τὸ, Καὶ αὐτὴ tionem ea non habent. «Cujus opifex et conditor Σάββα, ὡσεὶ ἔλεγεν· Εἰ γυνὴ ἐπίστευσεν, αἰσχύνη εἰ est Deus. Maximum est hoc coelestis civitatis καὶ γυναικὸς ὀλιγοψυχότεροι εὑρεθῶμεν. Πώς δρ δε encomium. • Per fidem et ipsa Sara.» Exhortati- ἐπίστευσε; Καίτοι ἐγέλασεν. ᾿Αλλ᾽ ὕστερον ἐφοβήθη vum est quod ait, Et ipsa Sara, tanquam diceret: ἐλεγχθεῖσα, ὅπερ πίστεώς ἐστι. «Εἰς καταβολὴν σπέρ Si mulier credidit, pudendum foret si etiam mulie- ματος ἔλαβε.» Εἰς ὑποδοχὴν σπέρματος, τουτέστιν, re inveniremur magis pusillanimes. Verum quo- ἐνεδυναμώθη εἰς τὸ ὑποδέξασθαι παιδοποιὸν σπέρmodo credidit? Atqui risit: verum postmodum μα. «Καὶ παρὰ καιρὸν ἡλικίας ἔτεκε.» Τό, καὶ, ἐν objurgata, tiinore correpta est, quod fidei erat. καῦθα τοῦτο βούλεται οὐ μόνον, φησίν, ὅτι στείρα • Ad concipiendum ac retinendum semen.» Εἰς ἦν, ἀλλὰ καὶ παρὰ καιρὸν ἡλικίας, τουτέστιν, ἐν ὑποδοχὴν σπέρματος, hoc est, confirmata fuit ut αὐτῷ τῷ ἐσχάτῷ γύρᾳ ἐνεδυναμώθη εἰς ὑποδοχὴν susciperet generativum semen.» Et præter ælatis σπέρματος.» Επεὶ πιστὸν ἡγήσατο.» Πιστόν, ἀληθῆ. rationem peperit.» Quod ait, Et, tantum, sibi vult Ποῦ δὲ ἐπηγγείλατο; Κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον ἐλεύ hoc loco: Non solum, inquit, sterilis erat, verum σομαι, φησί, καὶ ἔσται τῇ Σάῤῥα υἱός, ο Διὸ καὶ etiam præter ætatis rationem fuit: hoc est, in ipsa ἀφ' ἑνός.» Τούτου χάριν, φησὶ, ἀφ' ἑνὸς σπέρματος, extrema senectute,quod confirmata sit ad seminis καὶ ταῦτα νεκροῦ ὄντος διὰ τὸν χρόνον, ἐγεννήθησαν susceptionem. 407 Quod fidelem judicaret.» πάντες οἱ τοῦ σπέρματος ᾽Αβραὰμ, οἱ κατὰ τὰ ἄστρα Fidelem, id est, veracem. Ubi autem promisit? Se- καὶ τὴν ψάμμον τῷ πλήθει. cundum hoc tempus, inquit, veniam, et erit Saræ filius. «Quapropter ct ex uno.. Propterea ab uno semine, eoque propter ætatem elanguido, nati sunt omnes qui sunt de semine Abraham, numero æquantes astra coeli et arenam maris. " πα X,, 13-16. Juxta fidem mortui sunt hi omnes, «Κατὰ πίστιν ἀπέθανον οὗτοι πάντες, μὴ λαnon acceptis repromissionibus, sed ipsis procul βόννες τὰς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ πόῤῥωθεν αὐτὰς visis et creditis, cum amplexi fuissent et confessi ιδόντες καὶ ἀσπασάμενοι, καὶ ὁμολογήσαντες, se hospites atque advenas esse in terra. Nam hac ὅτι ξένοι καὶ παρεπίδημοι εἰσιν ἐπὶ τῆς γῆς. qui dicunt, declarunt se patriam inquirere. Etsi οἱ γὰρ τοιαῦτα λέγοντες ἐμφανίζουσιν ὅτι illius quidem memores fuissent unde fuerant τρίδα ἐπιζητοῦσι. Καὶ εἰ μὲν ἐκείνης ἐμνημό profecti, habebant utique opportunitatem rever- νεύον ἀφ᾿ ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν καιρὸν ἀνακάμ tendi. Nunc autem meliorem expetunt, hoc est, ψαι. Νῦν δὲ κρείττονος ὀρέγονται, τουτέστιν, calestem. Quapropter non erubescit ipse Deus ἐπουρανίου. - Διὸ, οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς vocari Deus illorum. Paravit enim illis civita Θεὸς, Θεὸς ἐπικαλεῖσθαι αὐτῶν. Ετοίμασε γὰς αὐτοῖς tem. πόλιν.» Duo hoc loco quæruntur: quomodo,cum superius dixerit quod transtulit Enoch Deus ne videret mortem, dicat nunc, Juxta Gidem mortui sunt hi omnes? Rursumque dicit, Non acceptis promissionibus: atqui dixit in superioribus, quod acceperint præmium fidei. Siquidem Noe servatus est cum domo sua, et Enoch translatus est et non vidit mortem, et Abel adhuc loquitur per gloriam ac celebrem famam, et Abraham suscepit promissam terram, et flium progenuit ex Sara. — Solutio. Quod ait, Mortui sunt bi omnes, accipe excepto Δύο ἐνταῦθα ζητεῖται. Πῶς, εἰπὼν ἄνω ὅτι μετέ θηκε τὸν Ενώχ ὁ Θεὸς τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον, νῦν εἶπε, Κατὰ πίστιν ἀθανον οὗτοι πάντες; Καὶ πάλιν εἶπε, Μὴ λαβόντες τὰς ἐπαγγελίας, καίτοι εἰπὼν ἀνωτέρω εἰληφότας αὐτοὺς τοὺς τῆς πίστεως μια σθούς. Ὁ μὲν γὰρ Νῶε διεσώθη μετὰ τοῦ οἴκου αὐτοῦ. Καὶ ὁ Ενώχ μετετέθη, καὶ οὐκ εἶδε θάνατον. Καὶ ὁ ᾿Αβελ ἔτι λαλεῖ διὰ τῆς δόξης· Καὶ ὁ δ ᾽Αβραὰμ ἐπελάβετό τε τῆς ἐπηγγελμένης γῆς, καὶ ἐπαιδοποίησεν ἐκ τῆς Σάββας. – Λύσις. Τὸ μὲν, 'Απέθανον οὗτοι πάντες, δέξαι, ὑπεξῃρημένου τοῦ

ἡ Ενώχ. Τὸ δὲ, Μὴ λαβόντες τὰς ἐπαγγελίας, περὶ Enoch. Porro quod dicit, Non acceptis promissioniπάντων λέγει, δεικνὺς ὅτι τοῖς περὶ τὸν ᾿Αβραάμ bus,de omnibus loquitur, ostendens quod Abrahæ, καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ οὐ γῆ ἦν ἔπηγγελμένη μόνον, Isaac et Jacob non sola terra promissa erat, sed ob ἀλλὰ, διὰ τῆς ἀρετῆς αὐτῶν, καὶ τὰ οὐράνια. Τοῦτο δὲ ipsorum virtutem etiam coelestia. Hoc autem et de καὶ περὶ τῶν ἄλλων νόει. Οὐδὲ γὰρ, φησίν, ὁ μεγα- cateris intellige.Neque enim Deus magnifcus per λόδωρος Θεὸς διελύσατο ἂν τῷ μὲν "Αβελ εἰς τὸ δοξα- hoc satisfecit Abel, inquit, quod gloriosum reddiσθῆναι, τῷ δὲ Ενώχ εἰς τὸ μετατεθῆναι, τῷ δὲ derit: aut Enochi, quod transtulerit: aut Noe, Νῶς εἰς τὸ ἐκφυγεῖν τὸν παραυτίκα θάνατον, τῷ δὲ quod subitam mortem effugerit: aut Abrahæ, ᾿Αβραὰμ εἰς τὸ παιδοποιῆσαι, ἢ τῆς γῆς ὡς ἐν quod prolem ei dederit, aut quod ille terram παροικίᾳ ἐπιλαβέσθαι. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐν προσθή- in perigrinationem acceperit. Sed hæc sane in κης μέρει αὐτοῖς ἐδωρήθη. Γεῦσις δέ τις ἦν των modum auctarii ipsis data sunt: et erant veluti ὄντως ἐπαγγελιών. Δηλοῖ γὰρ ὅτι περὶ βασιλείας gustus quidam vere promissorum. Significant enim οὐρανῶν προμεμαθήκεισαν, εἰπὼν, Πόῤῥωθεν αὐτὰς quod de regno colorum prius edocti sint,cum ait: ἰδόντες καὶ ἀσπασάμενοι. – «᾿Αλλὰ πόῤῥωθεν αὐ· 408 Ipsis procul visis ac salutatis. — «Sed ipsis τὰς ἰδόντες.» Οὕτω, φησίν, αὐταῖς ἐπίστευον, πόρ- procul visis.» Adeo, inquit, ipsis per spem emiῥωθεν δι' ἐλπίδος, ὅτι καὶ ἔχαιρον ἐπ' αὐταῖς, καὶ nus visis credebant, ut eliam propter eas gaudeμονονουχί περιπλεκόμενοι κατησπάζοντο. Τό, Πόῥ- rent, et propemodum amplexantes, avellabantur. ῥωθεν ἰδόντες, φασί τινες, ὅτι προείδον οἱ ἀμφὶ τὸν Quod ait, Procul visis, asserunt quidam dictum ᾿Αβραὰμ τὴν ἐξ Αἰγύπτου ὑποστροφὴν τοῦ σπέρμα esse, quod præviderent Abraham et cateri reverτος αὐτῶν. ᾿Αλλ᾽ ἄτοπον, Φαμεν δὲ, ὅτι περὶ βασι- sionem seminis ipsorum ex Ægypto: verum id λείας οὐρανῶν ἦσαν εὐαγγελισθέντες, καὶ όσα ὁ absurdum est. Dicimus autem quod de regno coΧριστὸς ἐκήρυξεν. Εἰ γὰρ μὴ ταῦτα ἀκηκόεισαν, τί lorum ipsis annuntiatum erat, et quæcunque δήποτε ξένους ἑαυτοὺς καὶ παρεπιδήμους ἐκάλουν; postmodum Christus prædicavit. Nam si hæc non Οὐ γὰρ πατρίδος ἐπιγείου ὀρεγόμενοι ταῦτα ἔλεγον, audivissent, quam ob causam seipsos advenas et ἐπεὶ καὶ ὑποστρέψαι αὐτοῖς εἰς τὴν ἑαυτῶν ἐξῆν, peregrinos vocassent? neque enim patriam terreἀλλὰ τὸν οὐρανὸν ἐζήτουν, "Αλλως τε, εἰ μὴ τοῦτο nam appetentes hæc dicebant, cum etiam in suam ἦν, εὑρίσκονται ὅ τε Αβελ καὶ Ενώχ καὶ Νῶε, μηδὲ reverti ipsis liceret, sed cœlum quærebant. Præἐσχηκότες παρὰ Θεοῦ ἐπαγγελίας. Οὐδὲ γὰρ αὐτοῖς terea quoque si hæc non placeni, inveniuntur et γηῖνον ἐπηγγείλατο. Οὐδὲ γὰρ οὔτε τὸ σωθῆναι Abel et Enoch ac Noe a Deo non accepisse proἐν ἐπαγγελίᾳ εἰρήκει τῷ Νώε. • Καὶ ἀσπασάμενοι.» c missiones. Nihil enim terrenum ipsis promiserat. Πεισθέντες. «Παρεπίδημοί εἰσιν ἐπὶ τῆς γῆς.» 03 Siquidem nunquam dixerat in promissione Noe τῆς ἐπηγγελμένης (οὐ γὰρ μέγα τούτο, ἀλλὰ παντὸς quod servaretur. «Cum amplexi fuissent.» Hoc τοῦ κόσμου. «Εμφανίζουσι,» Δεικνύουσιν. «"Οτι est, credidissent ac persuasi essent < Adveπατρίδα ἐπιζητοῦσι, ο Τὴν ἐν οὐρανῷ δηλονότι. nas esse in terra.» Non quæ promissa erat: «Καὶ εἰ μὲν ἐκείνης. ο Ότι γὰρ τὴν ἐν οὐρανῷ nam hoc nihil magnum fuisset; sed in toto ἐζήτουν, ἔνθεν δηλον. Εἰ μὲν γὰρ τὴν ἰδίαν ἐζήτουν mundo. • Declarant.» Manifestant. «Se patriam ἐξ ἧς ἐξέβαλεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ἴσχυον ὑποστρέψαι. inquirere.» Quæ in cœlis est videlicet.. Et si Εἶχον γὰρ πρὸς τοῦτο καιρὸν ἵνα εἰς τὴν ἑαυτῶν illius quidem.» Nam quod cœlestem quærerent ἐπανέλθωσι. Νῦν δὲ τῷ πατρίδα μὲν ζητεῖν, μὴ hinc manifestum est. Si enim propriam quæsivisὑποστρέφειν δὲ ἐξ ἧς ἐξῆλθον, δῆλον ὅτι κρείττονος sent ex qua ejecerat eos Deus, poterant reverti; καὶ οὐρανίου ἐπιθυμοῦσι. Διὸ οὐκ ἐπαισχύνεται. habebant namque ad hoc opportunitatem ut ad Ωσπερ γὰρ καλείται Θεὸς τοῦ κόσμου, οὕτως καὶ suam reverterentur. Nunc aulem,cum patriam in- ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, ἀντιῤῥόπους αὐτοὺς quirant, nec ad eam reversi sint ex qua exierant, τῆς κτίσεως πεποιηκώς. Μέγιστον δὲ τοῦτο ἀξίωμα, manifestum est quod meliorem ac cœlestem concuτὸ καταξιῶσαι τὸν Θεὸν ἐπικαλεῖσθαι αὐτῶν Θεόν. Ο piscant.. Quapropter non erubescit.» Quemad ὥσπερ γὰρ ἐγκαλλωπιζόμενον ὁ Θεὸς τοῖς πατριάρ- modum enim vocatur Deus mundi, ita et Deus χαις, οὕτως καλεῖται Θεὸς ῾Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Abraham et Isaac et Jacob, æqualis ponderis ac Ἰακώβ, «Ετοίμασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν.» Οὐκ ἐπαι- roboris eos cum tota reliqua creatura efficiens. Id σχύνεται αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς τὸ Θεὸς ἐπικαλεῖσθαι autem loco maximæ dignitatis est, quod velit Deus αὐτῶν. Καὶ οὕτως, φησίν, οὐκ ἐπαισχύνεται, ὅτι appellari Deus ipsorum. Siquidem ac si glorietur καὶ τὸ θέλημα αὐτῶν ἐπλήρωσε. Πόλιν ἐπεθύμουν Deus in patriarchis, ita vocatur Deus Abraham et ἐν οὐρανῷ, καὶ ἤτοιμάσεν αὐτοῖς ἐν αὐτῷ πόλιν. Isaac et Jarob. «Paravit enim illis civitatem. Non pudefit Deus qropter ipsos, quod vocetur eorum Deus et adeo non pudefit, inquit, ut etiam voluntatem eorum impleverit. Civitatem cupiebant in colo, et paravit eis in ipso civitatem. • Πίστει προσενήνοχεν ᾿Αβραάμ τὸν Ἰσαάκ, πειραζόμενος, καὶ τὸν μονογενῆ προσέφερεν ὁ τὰς ἐπαγγελίας ἄναδελάμενος, πρὸς ὃν ἐλαλήθη ὅτι ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεται σοι ο σπέρμα, λογισάμενος, ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρειν δυνατὸς ὁ " ΧΙ, 17. 22. Per filem obtulit Abraham Isanc cum tentaretur, et unigenitum obtulit in quo promissiones acceperat, 409 ad quem dictum fuerat: In Isaac vocabitur tibi semen, cum illud secum perpendisset, Deum vel a mortuis excitare

posse, unde ipsum etiam per parabolam recepit. Θεός, Ὅθεν αὐτὸν καὶ ἐκ παραβολῇ ἀκομίσατο, Per fidem de futuris Isaac benedixil Jacob et πίστει περί μελλόντων εὐλόγησεν Ἰσαὰκ τὸν Esau. Per fidem Jacob moriens singulis filiis Ἰακώβ καὶ τὸν Ησαυ. Πίστει Ἰακώβ ἀποθνή Joseph benedixit, et adoravit fastigium virga σκων, ἕκαστον τῶν υἱῶν Ἰωσὴρ εὐλόγησε, καὶ illius. Per fdem Joseph moriens de egressione προσεκύνησεν ἐπὶ τὸ ἄκρον τῆς ῥάδου αὐτοῦ. Πίστει filiorum Israel meminit, et de ossibus suis man- Ιωσὴρ τελευτῶν, περὶ τῆς ἐξόδου τῶν ὀστέων αὐτοῦ davit. ἐνετείλατο.» «Per fidem obtulit Abraham Isaac.» Quam 11- • Πίστει προσενήνοχεν ᾿Αβραὰμ τὸν Ἰσαάκ, η dem? Quod etiam a mortuis Deus excitare posset. Ποια πίστει; ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρειν δύναται ὁ «Cum tentaretur.» Tentabat autem: non quod Θεός. • Πειραζόμενον.» Επείραζε δὲ, οὐκ αὐτὸς opus esset ipsi discere quæ in Abraham essent: δεόμενον μαθεῖν τὰ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ (πῶς γὰρ ὁ quomodo enim hoc esset, cum singillatim ipse ἐρευνῶν καταμόνας τὰς καρδίας ἡμῶν;) ἀλλ᾽ ἵνα scruletur corda nostra 38? Sed ut illud nobis fa- ἡμῖν αὐτὸν ποιήσῃ κατάδηλον. «Καὶ τὸν μονογε ceret manifestum «Et unigenitum» Ne quis enim ν.» Ἵνα γὰρ μή τις εἴπῃ ὅτι εἶχεν ἔτι παῖδα, καὶ dicat quod alium adhuc habebat filium, et sperans η δι' αὐτοῦ τὴν ἐπαγγελίαν ἐκβήσεσθαι προσδοκών, quod per illum promissio sortiretur effectum, προθύμως τὸν Ἰσαὰκ προσέφερεν, οὐ, φησί, μονοpropter Isaac obtulit. Non, inquit, unigenitusferat. γενὴς ἦν· μονογενής δε, ὅσον εἰς τὸν τῆς ἐπαγγε Unigenitus autem quoad promissionis sermonem, λίας λόγον. ἐπεὶ εἶχε καὶ τὸν Ἰσμαήλ, ὁ Πρὸς ὂν quandoquidem habebat etiam Ismael. «Ad quem ἐλαλήθη.» Ωστε, φησίν, ὡς πρὸς τὸ φαινόμενον dictum fuerat. Itaque quantum ad id quod appa- καὶ ἐναντία δοκεῖ ἐπιτάσσειν ὁ Θεὸς ὧν ἐπηγγεί ret, inquit, etiam contraria jubere videbatur Deus λατο. Καὶ ὅμως οὐκ ἠπίστησεν ᾿Αβραάμ. Πῶς γὰρ his quæ promiserat: nec tamen proplerea Abraham ἂν Ἰσαὰκ κληθήσεται αὐτῷ σπέρμα, τὸν Ἰσαὰκ κε perdidit fidem. Quomodo namque in Isaac vocan- λεύσαντος σφάξαι; ἀλλ᾽ ὅμως οὐδὲ οὕτως ἐδίστασεν. dum erat ipsi semen, cum juberetur immolare • Λογισάμενος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρει. • Ορᾷς Isaac? Sed tamen ne ita quidem hæsi'avit. «Cum ὅσι πίστει πάντα ἔπραττεν ὁ ᾿Αβραάμ; ἐπίστευσε illud secum perpendisset, Deum vel a mortuis γὰρ ὅτι καὶ σφαγέντα δύναται αὐτὸν ἀναστῆσαι ὁ excitare posse. Vides quod per fdem omnia faceret Θεός. • "Οθεν αὐτὸν καὶ ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο.» Abraham? Credebat enim quod ipsum quoque ju- Καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τὸν Ἰσαάκ. ᾿Αρμόζει γὰρ ἐπὶ gulatum posset Deus suscitire.. Unde ipsum etiam των δύο. Ορα δὲ τὸν Ἐν παραβολή. Ο 'Αβραάμ τύ per parabolam recepit.» Et ipsum Abraham et πος ἦν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ δὲ Ἰσαάκ, τοῦ Υἱοῦ ipsum Isaac. Nam hoc in utroque locum habet. τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ μέγα τι ἔμελλεν ὁ Θεὸς ἡμῖν Et vide quod ait, Per parabolam. Abraham typus παρέχειν, τὴν σφαγὴν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, σφόδρα φιλ erat Dei et Patris, Isaac vero Filii Dei Siquidem άνθρωπος ὤν, ἵνα μὴ δόξῃ ἡμᾶς χάριτι σώζειν quia magnum quidam erat nobis Deus praestitu- μόνῃ, ἐποιησεν ὀφειλὴν τοῦ παραδούναι τὸν Χριστόν. rus, nempe immolationem Filii sui, cum esset Οφειλὴν δὲ οὕτως· "Ωσπερ, φησίν, ὁ ᾿Αβραὰμ ἀνέ vehementer humanus, ne sola gratia nos salvare σχετο παραδοῦναι δι᾿ ἐμὲ τὸν μονογενῆ αὐτοῦ εἰς videretur, fecit esse debitum ut traderetur Christus: θένατον, οὕτως καὶ ἐγώ, φησίν, ὀφείλω μου παραdebitum autem hoc modo: Quemadmodum,inquit, δοῦναι τὸν Μονογενῆ εἰς θάνατον ὑπὲρ τῶν ἀνθρώ Abrabam sustinuit ut unigenitum suum in mortem πων. Τὸ δὲ 'Εν παραβολῇ, δυνάμεθα καὶ οὕτως νοήtrareret propter me, ita et ego debeo Unigenitum σαι άρμύζοντες αὐτὸ, εἰς τὸ τοῦ Ἰσαὰκ πρόσωπον tradere in mortem pro hominibus. Possumus ta- Εκομίσατο τὸν Ἰσαάκ, καὶ ἐποίησεν αὐτὸν ἐν παmen quod ait, Per parabolam, hoc etiam modo ραβολῇ καὶ ἐν τύπῳ καὶ ἐν ὑποδείγματι τοῦ Χριintelligere, aptantes illud ad personaın Isaac: στοῦ, ἵνα ὥσπερ ὁ Ἰσαὰκ ἐσφάγη ὅσον πρὸς τὴν Recepit 410 Isaac et fecit eum esse parabolam, προαίρεσιν τοῦ ᾿Αβραάμ, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς σφαγῇ, Lypum et exemplum Christi, ut quemadmodum, κατὰ ἀλήθειαν δέ. Η καὶ οὕτως τὸ Ἐν παραβολῇ, Isaac jugulatus est, quantum est ex prompta νόησον· Οτι, φησὶ, ἐκομίσατο τὸν Ἰσαὰκ ἐν παραAbrahæ voluntate, ita et Christus trucidetur, sed βολῇ, τουτέστιν, ἀντὶ τῆς παραβολῆς καὶ τος ὑποhoc secundum veritatem ipsan. Aut hoc quoque δείγματος. Υπέδειξε γὰρ τὸν κριόν, καὶ δεδωκώς modo intellige, Per parabolam: Recepit, inquit, αὐτὸν ἀντ᾽ αὐτοῦ, ἔλαβε τὸν Ἰσαάκ. Ἡ δὲ πρώτη Isaac per parabolam,hoc est, loco ejus quod colla- ερμηνεία, ὡς νομίζω, πολὺ βελτίων. "Αλλως. [Φωτ.] tum est et pro eo ostensum. Ostendit enim arietem, Τό, • Οθεν αὐτὸν ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο,» δυνατὸν et eo pro filio dato recepit Isaac Porro prima καὶ οὕτως νοῆσαι· Οθεν καὶ τὸν Ἰσαὰκ ὁ ᾿Αβραὰμ interpretatio meo judicio multo melior est. Alio ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο. Ἐπεὶ γὰρ, φησίν, ἄφατόν modo Quod ait, «Unde ipsum etiam per parabo- τινα τὴν ὑπακοὴν ἐπεδείξατο, καὶ πίστιν νικώσαν lam recepit,» potest hoc etiam modo intelligi: καὶ αὐτῆς τοὺς νόμους τῆς φύσεως, ἀπολαμβάνει Unde etiam Abraham recepit Isaac per parabolam πάλιν τὸν υἱὸν, οὐχ οἷον προσήνεγκεν, ἀλλὰ μετὰ sive cum parabola. Quoniam enim exuberantem μεγάλης προσθήκης καὶ ἀξίας τῆς αὐτοῦ πίστεως. 58 Psal. VII, 10. "

Εκομίσατο γὰρ γὰρ αὐτὸν φέροντα παραβολὴν καὶ quamdam præstitit obedientiam et fidem quæ ipsius ομοίωσιν τὴν πρὸς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Θεόν. quoque naturæ jus vinceret, recipit rursus filium: Τοιαῦτα γὰρ ἡ πίστις δύναται κατορθοῦν. Εἰ δὲ τὸ, non sicut obtulit, sed cum magno augmento ac suæ Ἐν παραβολῇ, κοινὸν ἐκλάβοις τοῦ τε ᾿Αβακὰμ καὶ fidei dignitale Recipit enim ipsum ferentem paraτοῦ Ἰσαάκ, ὅτι ὁ μὲν εἰς τύπον τοῦ Πατρὸς καὶ εἰς bolam et similitudinem ad Dei Filium ac Deum. παραβολὴν καὶ ὁμοίωσιν διὰ τῆς προσαγωγῆς τοῦ Nam talia fides præstare potest. Quod si accipias παιδὸς ἐχρημάτισεν, ὁ δὲ Ἰσαὰκ εἰς τύπον τοῦ per parabolam, ut sit commune ad Abraham et ad Υἱοῦ, καὶ οὕτως ἡ προειρημένη εὐοδοῦται διάνοια. Isaac: quod ille quidem in typum Patris et in paΤοσοῦτον κέρδος, φησί, προεξένησε τῷ ᾽Αβραὰμ ἡ rabolam ac similitudinem per accessionem filii πίστις αὐτοῦ, ὅτι τὸν υἱὸν προσενέγκας, μετὰ με- appellatus est: Isaac vero in typum Filii: etiam γίστης προσθήκης ἐκομίσατο. Ποίας ταύτης; τὸ ἐν hoc modo prædicta interpretatio commode suum παραβολῇ αὐτὸν καὶ ὁμοιώσει τῇ τε πρὸς τὸν Πα- habet intellectum. Tantum, inquit, lucrum conτέρα καὶ τῇ πρὸς τὸν υἱὸν ἀνακομίσασθαι. Τουτέστιν, ciliavit Abrahæ fides sua,quod oblatum filium cum ἐκομίσατο τὸν Υἱὸν ἐπὶ τηλικούτῳ κέρδει, ἐφ᾽ ᾧ magno fcnore recepit. Quodnam fuit illud fcnus? τύπον ἀμφοτέρους γενέσθαι τῆς προσαγωγῆς ἦν εὐ. Ut ipsumn cum parabola ac similitudine ad Patrem δόκησεν ὁ Πατήρ τελεσθῆναι ἐπὶ τῷ Υἱῷ. Η, ἐν et Filium referret, hoc est, recepit Filium cum tanto παραβολῇ ἐκομίσατο ὁ Θεὸς τὸν Ἰσαάκ· τουτέστι, lucro, ut uterque feret typus ejus proventus quem διὰ τὴν πίστιν καὶ τὸ πρόθυμον τοῦ ᾿Αβραάμ, καίτοι beneplacuit Patri perfici in Filio. - Aut per paraκριοῦ προσαχθέντος, καὶ τότε οὐ παρὰ τοῦ ᾿Αβραὰμ bulam recepit Deus Isaac, hoc est, propter fidem κομισθέντος, ἀλλὰ παρ᾽ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦ καὶ et promptum Abrahæ animum, tametsi aries ablatus κομισαμένου. Όμως οὖν οὕτως ὁ Θεὸς ἐδέξατο τὴν fuisset: qui etiam tunc non ab Abraham, sed ab θυσίαν, ὡς τὸν Ἰσαὰκ αὐτὸν κομισάμενος διὰ τῆς ἱρεο Deo receptus erat, qui illum quoque eo deduxeπαραβολῆς καὶ παρενθήκης τοῦ κριοῦ. Διό φησιν, rat. ita tamen suscepit Deus sacrifcium,tanquam Οθεν αὐτὸν, οἷον τὸν Ἰσαάκ, ἐκομίσατο ἐν τῇ παρα- recipiendo ipsum Isaac per parabolam et auctarium βολῇ καὶ παρενθήκῇ τοῦ κριού, τουτέστιν ὡς τε- arietis. Ideo dicit: Unde ipsum, nempe Isaac, λειωθεῖσαν τὴν πρόθεσιν, καὶ τῆς πίστεως αὐτοῦ τὸ recepit per parabolam et accessum arietis, hoc est, πρόθυμον, οὕτως ἐδέξατο τὴν θυσίαν τοῦ ᾽Αβραὰμ ὁ tanquam perfectum esset propositum ac promptus Θεός. «Πίστει περὶ μελλόντων.» Πόθεν ἐπήγγελτο fidei animus,ita suscepit sacrifcium Abraha Dens. τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ τοσαῦτα ἀγαθὰ, εἰ μὴ ἐπίστευσεν 411 «Per fidem de futuris.» Quomodo filiis suis ὅτι ὁ Θεὸς δώσει τὰς ἐπαγγελίας; Τί δὲ ἐστι, περί tanta bona promisisset, nisi credidisset quod Deus μελλόντων i ἢ περὶ τῶν μελλόντων αὐτοῖς ἔσεσθαι, promissa præstarel? Quid est autem e futuris? ἢ περὶ τῶν μελλόντων τῷ σπέρματι αὐτῶν δοθήσε- Aut de his quæ erant ipsis eventura, aut de his σθαι. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ αὐτοὶ ἀπήλαυσαν τῆς ἐπαγγε quæ semini eorum danda erant; siquidem neque λίας. Τὸν Ἰακὼβ δὲ διὰ τὴν ἀρετὴν πρῶτον ἀνo- ipsi promisso fruebantur. Primum autem nominat μάζει. Jacob, propter virtutem ac probitatem. [ΦΩΤ.] «Πίστει Ιακώβ ἀποθνήσκων.· Ενταῦ θα, φησίν, οὐ μόνον εἶπεν, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἐθάρρει τοῖς ἐσομένοις, ὡς καὶ ἐν τῷ ἔργῳ αὐτὸ ἐπιδεῖξαι. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν ἀπὸ τοῦ Ἐφραὶμ ἀνίστασθαι βασιλεὺς ἕτερος, διὰ τοῦτό φησι, Καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου αὐτοῦ, τουτέστι, καὶ γέρων ὢν ἤδη, προσκυνεῖ τῷ Ἰωσήφ, τὴν παντὸς προσκύνησεν δηλῶν, τὴν ἐσομένην αὐτῷ. Καὶ τοῦτο [ὅτι] Εξέδη αὐτῷ ᾔδει, ὅτε αὐτῷ οἱ ἀδελφοὶ προσεκύνησαν, Εκβήσεσθαι δὲ ἔμελλεν ὕστερον. διὰ τῶν δέκα φυ-D λῶν. «Καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου.» Τὴν γὰρ τοῦ Ἐφραὶμ πρεσήμανε βασιλείαν, καὶ τῶν δέκα φυλῶν τὴν ὑποταγήν. Οὗ δὴ χάριν αὐτὸς προτυποῖ τὴν ἐκείνων προσκύνησιν. Τοσοῦτον γάρ, φησὶν, ἐπίστευσε τοῖς ἐσομένοις, ὅτι καὶ προσεκύνησε τῇ ῥάβδῳ δοκῶν ὁρᾷ τὰ ἐσόμενα. Τῶν γὰρ δύο υἱῶν τοῦ Ἰωσήφ, τοῦ Ἐφραὶμ καὶ τοῦ Μανασσῆ, ἐκ τοῦ Ἐφραὶμ σπέρματος βασιλεῖς εἶχον ἀναστῆναι, Προδηλῶν οὖν τὴν βασιλείαν τῷ σπέρματι αὐτοῦ, προσεκύνησεν ἐπὶ τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου τῆς Μανασσῆ. Γέγραπται ἐν βίβλῳ Γενέσεως οὕτως • Επέζησε δὲ Ἰακὼβ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ δέκα καὶ ἑπτὰ ἔτη. • Ἐγένοντο δὲ αἱ ἡμέραι Ἰακὼβ ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ 50 Gen. XLVII, 8. «Per Gidem Jacob moriens. Non solum, inquit. hoc loco dixit, verum etiam de futuris adeo confidebat, ut etiam opere illud demonstraret. Quoniam enim futurum erat, ut ab Ephraim exsurgeret alius rex, propterea dixit: Et adoravit fastigium virgæ ejus: hoc est, cum jam senex esset, adorabal Joseph, designans totius populi adorationem, sive obsequium quod ipsi tribuendum erat. Atqui noverat hoc ipsum sortitum esse effectum, dum fratres eui adorarent; tamen postmodum futurum erat, ut etiam accideret per decem tribus. «Et adoravit fastigium virgæ.» Regnum namque Ephraim significavit et decem tribuum subjectionem: propterea enim ipse præfigurat illorum adorationem Nam adeo, inquit, credidit futuris, ut etiam adoraret virgam, sive spectrum, in.licans se futura prospicere. Cum duo essent filii Joseph, nempe Ephraim et Manasse, ex semiue Ephraim reges erant orituri. Præsignans igitur regnum semini suo, adoravit fastigium virgæ, sive regni Manasse. Siquidem hoc modo scriptum est in litro Genesos: «Supervixit autem Jacob in terra Ægypti decem et septem annis 59.» Fuerunt autem dies

annorum vitæ Jacob centum quadraginta septem, et ρμζ' ἔτη, ἤγγισαν δὲ αἱ ἡμέραι Ισραήλ τοῦ ἀποappropinquaverunt dies Israel ut inoreretur: vo- θανεῖν, καὶ ἐπάλεσε τὸν υἱὸν αὐτοῦ Ἰωσὴρ, καὶ εἶπεν cavitque filium suum Joseph, ac dixit ei: «Si αὐτῷ·. Εἰ εἴρηκα χάριν ἐναντίον σου, ὑπόθες τὴν inveni gratiam coram te,pone manum tuam ad fe- χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου. Καὶ ωοιήσεις ἐπ' ἐμὲ mur meum,et facies mecum misericordiam ac veri- ἐλεημοσύνην καὶ ἀλήθειαν, τὸν μή με θάψαι ἐν Αἰ tatem. ut non sepelias me in Ægypto, sed deferas γύπτῳ, ἀλλὰ κοιμηθήσομαι μετὰ τῶν πατέρων μου, cum patribus meis, tollasque me ex Ægypto, ac καὶ ἄρῃς με ἐξ Αἰγύπτου καὶ θάψῃς με ἐν τῷ τάφῳ sepelias me in sepulcro ipsorum. At ille dixit: αὐτῶν. Ὁ δὲ εἶπεν, Ἐγὼ ποιήσω κατὰ τὸ ρῆμά σου. Ego faciam juxta verbum tuum. Ait autem: Jura Εἶπε δὲ, Ωμοσόν μοι. Καὶ ὤμοσεν αὐτῷ. Καὶ προσmibi. Et juravit ei adoravitque Israel fastigium εκύνησεν Ἰσραὴλ ἐπὶ τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου αὐτοῦ, ο virgæ illius 60.»—«Per fidem Joseph morieps.» In – «Πίστει Ιωσὴρ τελευτῶν.» Τοσοῦτον, φησίν, tantum, inquit, credidit quod Israel egressurus ἐπίστευσεν ὅτι ἐξελεύσεται ὁ Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, esset ex Ægypto, ut etiam de transferendis os- ὅτι καὶ τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ μετενεχθῆναι ἐνώρκωσε. Τί sibus suis fratres adjuraret. 419 Quamobrem? δήποτε; ἵνα ἀεὶ μεμνημένοι τῶν ὄρκων τοῦ Ἰωσήφ, Ut semper memores adjurationis Josephi, scirent ειδεῖεν καὶ τὰ περὶ τῆς ἐξόδου. Τίς γὰρ ἂν ἄρκωσε etiam quæ de egressu erant. Quis enim adjurasset τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ μετενεχθῆναι, εἰ μὴ σφόδρα ἐθάβρει ὡς de transferendis suis ossibus, nisi vehementer ἐξελεύσονται; confideret quod essent egressuri? ΧΙ, 23-26. Per fidem, cum natus esset Moses, occultatus est menses tres a parentibus suis, propterea quod viderent elegantem puellum, nec vcriti sunt edictum regis. Per fdem Moses jam grandis, renuit vocari filius flia Pharaonis, potius eligens simul arumnas pati cum populo Dei quam temporariis peccati commodis frui majores arbitratus divitias probrum Christi, quam Egyptiorum thesaures. Respectum enim habebat remunerationis. Ubi viros probosac virtuti editos recensuisset.qui omnia per fidem effecerant, dicit etiam de Mosi parentibus obscuris quibusdam hominibus,exhortans eos,ac propemodum dicens: Illi adeo obscuri fidem habuerunt, vos autem fluctuatis?Quare autem occultarunt eum menses tres, idque cum regium esset edictum, ut masculi protinus interimerentur? Manifestum est quod crediderunt ipsnm servandum esse. Unde autem hac ipsorum fdes Ex eo quod elegans puellus esset. Nequaquam enim absque divina gratia,inquit,statim a cunis ita factum fuisset. <Per fidem Moses jam grandis.» Hæc enim faciebat confidens potiora se percepturum bona quam essent præsentia. Quod autem ait, Renuit, manifestat quod studio seipsum alienaverit. Quam temporariis peccati commodis frui.» Peccatum vocavit, non collaborare aut simul ærumnas pali cum populoDei: non est ergo fruitus hujus peccati commodis. Cnjus? ut non una cum populo Dei ærumnis afficeretur. Majores arbitratus divitias.» Non dixit: Majores duxit divitias quam thesauros Ægyptiorum bona quæ in cœlis reposita sunt, sed magis demonstrans ipsius virtutem, ait: • Probrum Christi, hoc est, probro afici sicut Christus. «Quis aulem te constituit principem, inquiunt, super nos 61?» Nam et hoc Christus audivit: «Per quam polesta - tem hac facis 69?» Aut probro affici propter Christum. «Nam petra erat Christus 65;» hic autem pro petra illa, et quod dederit ex ea aquain 64, . Πίστει Μούσης γεννηθεὶς ἐκρύβη τρίμηνον ὑπὸ τῶν πατέρων αὐτοῦ, διότι εἶδον ἀστεῖον τὸ παιδίον, καὶ οὐκ ἐφοβήθησαν τὸ διάταγμα τοῦ βασιλέως. Πίστει Μούσης μέγας γενόμενος ήρω νήσατο λέγεσθαι υἱὸς θυγατρός Φαραώ, μάλ λον ἑλόμενος συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, ἢ πρόσκαιρον ἔχειν ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν, μεί ζονα πλοῦτον ἡγησάμενος τῶν ἐν Αἰγύπτῳ θησαυρών τὸν ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ. ᾿Απέβλεπε γὰρ εἰς τὴν μισθαποδοσίαν.» Καταλέξας ἄνδρας ἐναρέτους πάντα πίστει πεποιηκότας, λέγει καὶ περὶ τῶν γονέων τοῦ Μωυσέως ἀσήμων τινῶν. ἐντρέπων αὐτοὺς, ὅτι καὶ οἱ οὕτως ἄσημοι πίστιν ἔσχον, ὑμεῖς δὲ σαλεύεσθε σαλεύεσθε; Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἔκρυψαν αὐτὸν τρίμηνον, καὶ ταῦτα προστάγματος ὄντος βασιλικού τα ἄῤῥενα εὐθέως αναιρεῖσθαι; Δῆλον ὅτι ἐπίστευσαν σώζεσθαι αυτόν. Ἡ δὲ πίστις αὐτῶν πόθεν; Ἐκ τοῦ εἶναι ἀστεῖον τὸ παιδίον. Οὐκ ἂν γὰρ, φησίν, ἄνευ θείας χάρι τος εὐθὺς ἐκ σπαργάνων οὕτως ἔμελλεν εἶναι. Πίστει Μουσῆς μέγας γενόμενος.» Ταῦτα γὰρ ἐποίει, μείζονα τῶν παρόντων ἀγαθῶν λήψεσθαι θαῤῥῶν. Τὸ δὲ, αρνήσατο, τὸ μετὰ σπουδῆς ἀλλο τριῶσαι ἑαυτὸν δηλοί. Η πρόσκαιρον ἔχειν ἁμαρ τίας ἀπόλαυσιν,» Αμαρτίαν ἐκάλεσε, τὸ μὴ συγκακουγεῖσθαι τῷ λαῷ. οὐκ ἀπήλαυσεν οὖν τῆς ἁμαρτίας ταύτης. Ποίας; τοῦ μὴ συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. • Μείζονα πλοῦτον ἡγησάμενος.» Οὐκ εἶπε· Μείζονα πλοῦτον ἡγήσατο τῶν ἐν Αἰγύπτῳ θησ σαυρῶν τὰ ἐν οὐρανοῖς ἀποκείμενα ἀγαθὰ, ἀλλὰ πλέον δεικνύων αὐτοῦ τὴν ἀρετὴν, εἶπε, «Τὸν ὄνει δισμὸν τοῦ Χριστοῦ,» τουτέστι, τὸ ὀνειδίζεσθαι ὡς ὁ Χριστός. • Τίς σε κατέστησε, φησίν, ἄρχοντα ἐφ' ἡμᾶς; • Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς ἤκουσεν, «Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς;» Ἡ τὸ ὀνειδίζεσθαι διὰ τὸν Χριστόν. «Ἡ γὰρ πέτρα ἦν ὁ Χριστὸς.» Οὗτος δὲ ὑπὲρ τῆς πέτρας ἐκείνης καὶ τοῦ δοῦναι ἐξ αὐτῆς τὸ ὕδωρ, πολλὰ ἐλοιδορήθη ὑπὸ τῶν Ἰου δαίων. «Τὸν ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ.» Τί ἐστι, Τὸν 60 Gen. xLvII' 29 31. 61 Exod 11, 14. 62 Matth. xx1, 23. 63 I Cor. x, 4. 64 Exod. xvn, 1 seqq.

ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ; Τουτέστι, τὸ ὀνειδίζεσθαι multa passus est a Judais convitia. 418 «Probrum τοιαῦτα, δεικνὺς τὸν ὀνειδισμόν, ὃν ὁ Χριστὸς ὑπέμεινεν. Η ὅτι διὰ τὸν Χριστὸν ὑπέμεινεν. Ἡ γὰρ πέτρα ἦν ὁ Χριστός. Εἶχες γὰρ ἦν κἀκεῖνον ὀνειδιζεσθαι ὅτε ἤκουσε, Μὴ ἀνελεῖν με σὺ θέλεις ὃν τρόπου ανείλες χθὲς τὸν Αἰγύπτιον; τουτέστιν ὀνειδισμὸς τοῦ Χριστοῦ, μέχρι τέλους καὶ ἐσχάτης ἀναπνοῆς πάσχειν κακῶς, ὥσπερ αὐτὸς ὡνειδίζετο καὶ ἤκουεν, «Εἰ Υἱὸς εἰ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι ἀπὸ τοῦ σταυρού.» Αμφότεροι γὰρ ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετῶν, ὑπὲρ τῶν εὐεργέτουν, ὠνειδίζοντο. 'Απέβλεπε γάρ. Ορᾶς τὴν πίστιν; • Πίστει κατέλιπεν Αἴγυπτον, μὴ φοβηθεὶς τὸν θυμὸν τοῦ βασιλέως (τὸν γὰρ ἀόρατον ὡς ὁρῶν, " ἐκαρτέρησε). Πίστει πεποίηκε τὸ πάσχα, καὶ τὴν πρόσχυσιν τοῦ αἵματος, ἵνα μὴ ὁ ὀλεθρεύων τὰ πρωτότοκα θίγῃ αὐτῶν. Πίστει διέβησαν την Ερυθρὰν θάλασσαν ὡς διὰ ξηρᾶς, ἧς πεῖραν λαβόντες οἱ Αἰγύπτιοι κατεπόθησαν. Πίστει τὰ τείχη Ιεριχώ κατέπεσε, κυκλωθέντα ἐπὶ ἑπτὰ ἡμέρας. Πίστει Ῥααβ ἡ πόρνη οὗ συναπώλετο τοῖς ἀπειθήσασι, δεξαμένη τοὺς κατασκόπους μετ' εἰρήνης.» " Christi?» Quidnam, Ad probrum Christi? hoc est, talia sustinere opprobria, ostendens opprobrium quod passus est Christus, aut quod propter Christum sustinuit. Nam petra erat Christus. Congentaneum est etiam illum probro fuisse affectum. Cum audivit: Num occidere me tu vis quemadmodum heri occidisti Ægyptum: hoc est Christi opprobrium, malis ac injuriis affici usque ad fincm extrem munique spiritum: quemadmodum ille convitia sustinuit et audivit, «Si Filius Dei es, descende de cruce: uterque enim probris et conviciis petebatur a suis contribulibus, loco beneficiorum quibus eos affecerat. Respectum enim habebat. Vides fidem? XI, 27-31. Per fidem reliquit Ægyptum haud veritus ferocitatem regis. Perinde non quasi vidisset eum qui est invisibilis ita toleravit. Per fidem fecit pascha et effusionem sanguinis, ne is qui perimebat primogenita, tangeret ipsos. Per fdem iransierunt mare Rubrum veluti per siccam terram, quod cum tentassent Egyptii, absorpti sunt. Per fidem mania Jericho conciderunt circumdata ad dies septem.Per fidem Rahab meretrix non periit una cum his qui non obedierunt,cum excepisset hospitio exploratores pacifice. Per fidem reliquit Ægyptum. Per fidem egressus est, ne Deum tentaret, num ipsum servaturus esset: idipsum autem non tentare, fidei erat. Aut cun credidisset se esse venturum et educturum » • Πίστει κατέλιπεν Αίγυπτον.» Πίστει ἐξῆλθε, διὰ τὸ μὴ πειράναι τὸν Θεὸν εἰ σώζει. Καὶ τὸ μὴ πειράσαι, διὰ πίστεως ἦν. Η πιστεύσας ἥξειν καὶ ἐξοίσειν τὸν λαόν. «Μὴ φοβηθεὶς τὸν θυμὸν τοῦ βασι λέως.» Καίτοι Ἐν τῇ Εξόδῳ κεῖται τὸ ἐφοβήθη. populum. «Haud veritus ferociam regis. Atqui in ᾿Αλλ' οὐδὲν ἐναντίον. Τοσοῦτον γὰρ οὐκ ἐφοβεῖτο, Exodo habetur quod timuerit: sed nihil ex hoc haπάλιν ἦλθε. Φοβουμένου γὰρ ἦν τὸ μηκέτι ὑποστρέ- belur contrarium.Neque non adeo timuit quin rur ψαι εἰς Αἴγυπτον. Τὸ οὖν Οὐ φοβηθεὶς τὸν θυμὸν τοῦ sum rediret timentis non fuisset non amplius βασιλέως, ὡς πρὸς τὸ πάλιν ἐλθεῖν νόει. Τὸ δὲ πρῶτον reverti in Egyptum. Quod ergo ait, Non veritus ἐφοβήθη, οὐ τὸν βασιλέα, ἀλλὰ μὴ βουλόμενος εἰς ferociam regis intellige ad secundo redeundum. προῦπτον κίνδυνον ἑαυτὸν ἐπιῤῥῖψαι. Τοῦτο γὰρ Primo autem timuit non regem, sed nolens se in πειράζοντος ἦν τὸν Θεόν. Ἦ ὅτι οὐκ ἐφοβήθη μή manifestum conjicere periculum. Nam hoc fuisset τοσοῦτος γένηται ὁ θυμὸς ὡς καὶ ἀναζητῆσαι αὐτὸν tentalis Deum. Aut quod non timuerit ne adeo inφυγόντα. Ὅθεν οὐ μακράν, ἀλλ᾽ ἐκ γειτόνων ἀπέ- cresceret ejus ferocia, ut eum inquireret fugientem. δρα. Τοῦτο δὲ πίστεως ἦν. «Τὸν γὰρ ἀόρατον ὡς Unde non longe, sed ad vicina loca aufugit: hoc ὁρῶν ἐκαρτέρησε.» Τὸν ἀόρατον Θεὸν ὥσπερ ὀφθαλ- autem fidei erat. «Perinde enim quasi vidisset eum μοῖς σαρκικοῖς ὁρῶν. Ἑώρα δὲ αὐτὸν διανοίας οφθαλ- qui est invisibilis, ita toleravit.» Perinde quasi μοῖς, καὶ πάντα ὑπέμεινε κατερῶς, τὴν μετὰ τοῦ oculis carneis Deum vidisset qui est invisibilis. λαοῦ κακουχίαν, τὴν φυγήν, τὰ ἄλλα πάντα. Μεγά- Vidit aulem eum oculis mentis,et omnia viriliter λης γὰρ ὑπομονῆς ποιητικὸν τὸ ἔχειν ἐν νῷ τὸν toleravit, nempe ærumnas una cum populo Dei, Θεόν. «Πίστει πεποίηκε τὸ πάσχα.» Εἶπε γὰρ fugam, cæleraque omnia. Magnæ enim palientiæ Μωσῆς, Χρίσατε, ἵνα σωθῆτε, καὶ ἐπίστευσαν σώζε causa est habere in mente Deum. 414. Per fdem σθαι. Ἐκεῖνοι μὲν, φησίν, αἵματι ἀρνοῦ ἐπίστευ- fecit pascha.» Dixit enim Moses: Linite postes ut σαν σωθήσεσθαι, καὶ ἐπέτυχον. Ὑμεῖς δὲ, φησί, τῷ servemiui, et crediderunt quod servandi essent. αἵματι τοῦ Χριστοῦ πῶς οὐ μᾶλλον πιστεύσετε καὶ Illi quidem crediderunt se per sanguinem agni serσωθήσεσθε ἀπὸ τῶν ἐπιβουλευόντων ὑμῖν; • Καὶ vandos, inquit, idque consecuti sant. Vos ergo τὴν πρόσχυσιν τοῦ αἵματος.» Πρόσχυσιν αἵματος quomodo non magis credetis per sanguinem Chriἐκάλεσε τὴν κατὰ τῶν φλιῶν τῶν θυρῶν χρίσιν, sti vos esse servandos,et servabimini ab omnibus ἵνα μὴ θίγῃ αὐτῶν ὁ ὀλοθρεύων. Τοῦτο δὲ τύπος ἦν qui vobis insidiantur?. Et effusionem sanguinis. τοῦ αἵματος τοῦ ᾿Αμνοῦ τοῦ Θεοῦ. Διὰ γὰρ τοῦ αἵμα. Εffusionem sanguinis vocavit unctionem liminum τις αὐτοῦ τὸν ολοθρευτὴν Σατανᾶν ἀποσοβοῦμεν ostriorum,ne langeret ipsos exterminator angelus. Πίστει διέβησαν τὴν Ἐρυθράν. Ἐπίστευσαν γὰρ δια- ld autem typus erat sanguinis Agni Dei. Nam per βήσεσθαι. καὶ διέβησαν. Τοσοῦτον οἶδεν ἡ πίστις καί ipsius sanguinem abigimus exterminatorem Sataτὰ ἀδύνατα δυνατά ποιεῖν, «Ἧς πεῖραν λαβόντες οἱ nam. Perfdem transieruntmareRubrum.Siquidem

καὶ ἐπείρασαν καὶ αὐτοὶ παρελθεῖν, ἀλλ' ἡ αὐτῶν ἀπώλεια, ἔδειξεν οὖσαν θάλασσαν ἀληθῶς, καὶ οὐ φαντασίαν τινά. Τῷ μὲν γὰρ Ισραήλ παρὰ τὴν οἰκείαν φύσιν σχισθεῖσα, τὸ πεζεύειν ἐδίδου, τοὺς δὲ Αἰγυπτίους κατὰ τὴν οἰκείαν ἐπέκλυζε φύσιν. Σκοπός δὲ αὐτῷ ἦν ἐναγαγεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ πιο στεύειν ταῖς μελλούσαις ἐλπίσι, καὶ διὰ τοῦτο πάντα τὸν λόγον τοῦτον ἐκίνησε. «Πίστει τὰ τείχη Ιεριχώ.» Επίστευσαν γὰρ αὐτὰ καταβάλλεσθαι, καὶ δὴ ἡ πίστις καὶ τὰ παρὰ φύσιν κατώρθωσεν. «Πίστει Ῥααβ ἡ πόρνη.» Εκείνη γὰρ ἀκούσασα τῶν ἀνδρῶν ἀπαγγελλόντων ἐπίστευσε καὶ ὑπεδέξατο αὐτοὺς, καίτοι τῶν λοιπῶν ἀπιστησάντων. crediderunt se transituros,ac transierunt. Tantum Αἰγύπτιοι.» Ἴσως γὰρ ὑπενόουν αὐτὴν γῆν εἶναι valet fides, ut quæ etiam impossibilia sunt faciat possibilia. «Quod cum tentassent Ægyptii.» Fortassis enim suspicabantur mare esse terram, et tentaverunt ipsi quoque pertransire, sed interitus ipsorum ostendit quod vere esset mare, et non phantasia quædam. Diffissum namque præter suam naturam pro Israel, id præstabat ut pedibus incederent: Ægyptios vero conclusit juxta suam naturam.Scopus autem ipsi erat ut ipsos induceret ad credendum, sperandumque futura, atque ob id omnem hunc movit sermonem. Per Gidem mænia Jericho.» Crediderunt enim futurum ut conciderent, et certe fides etiam ea quæ supra naturam erant direxit. «Per fidem Rabab meretrix.» Siquidem cum audisset referentes viros, credidit ac suscepit eos, tametsi reliqui manerent increduli. XI, 32–40. Et quid præterea loguor? Deficiet • Καὶ τί ἔτι λέγω; Επιλείψει γάρ με διηγούμε enim me tempus commemorantem de Gedeone, νον ὁ χρόνος περὶ Γεδεών, Βαράκ τε καὶ Σαμψών de Barac et Samsone et Jephte, nec non David et Samuele ac prophetis, qui per fdem expugnaverunt regna, operati sunt justitiam, asseculi sunt promissiones, occluserunt ora leonum, exstinxerunt vim ignis, efugerunt acies gladii, validi facti sunt ex imbecillitate, effecti sunt robusti in bello, incursiones averterunt exterorum. Mulieres acceperunt ex resurrectione mortuos suos. Alii vero casi sunt, aspernati redemptionem, ut potiorem sortirentur resurrectionem. Alii rursus ludibriis et flagris explorati sunt, insuper et vinculis et carcere: 415 lapidati sunt, dissecti sunt, tentati sunt, occisione gladii occubuerunt: oberraverunt in ovillis et caprinis pellibus, destituti, pressi, afflicti, quibus indignus erat mundus; in desertis errantes et montibus ac speluncis et cavernis terra. Atque omnes hi testimonium promeriti per fidem, non acceperunt promissionem, quod Deus de nobis melius quiddam providit, ne sine nobis consummurentur. καὶ Ιεφθάε, Δαυΐδ τε καὶ Σαμουὴλ καὶ τῶν προφητῶν, οἱ διὰ πίστεως κατηγωνίσαντο βασιλείας, εἰργάσαντο δικαιοσύνην, ἐπέτυχον ἐπαγγελιών, ἔφραξαν στόματα λεόντων, ἔσβεσαν δύναμιν πυρός, ἔφυγον στόματα μαχαίρας, ἐνεδυναμώθη σαν ἀπὸ ἀσθενείας, ἐγενήθησαν ἰσχυροί ἐκ που λέμῳ, παρεμβολὰς ἔκλιναν ἀλλοτρίων. Ελαβον γυναίκες ἐξ ἀναστάσεως τοὺς νεκροὺς αὐτῶν. Αλλοι δὲ ἐτυμπανίσθησαν, οὔ προσδεξάμενοι τὴν ἀπολύτρωσιν, ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσιν. "Ετεροι Ετεροι δὲ ἐμπαιγμῶν καὶ μαστίγων πεῖραν ἔλαβον, ἔτι δὲ δεσμῶν καὶ φυλακῆς ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράσθησαν, ἐν φόνω μαχαίρας ἀπέθανον· περιῆλθον ἐν μηλω ταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν· ὑστερούμενοι, θλιβό μενοι, κακουχούμενοι, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος ἐν ἐρημίαις πλανώμενοι καὶ σπηλαίοις καὶ ταῖς οπαῖς τῆς γῆς. Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως, οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν, τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρείττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν.» Cum sermonem in meretrice terminasset, ipsos- Καταλύσας τὸν λόγον εἰς τὴν πόρνην, καὶ ἐντρέque exhortatus esset a personæ qualitate, posthac μας αὐτοὺς ἀπὸ τῆς τοῦ προσώπου ποιότητος, λοιπὸν compendii gratia, non omnium quidem nomina συντομίας χάριν, τὰ μὲν ὀνόματα οὐκ ὀνομάζει πάνenumerat: nec tamen remittit sermonem. «Defi- των, οὐ μὲν ἐᾷ τὸν λόγον. & Διηγούμενον ὁ χρόνος.» ciet enim me tempus.» Tempus dicit epistolæ con- Ὁ τῇ ἐπιστολῇ, φησὶν, ἀρμόδιος, καὶ οἷον ἡ συμμετ veniens et veluti proportionatum. «De Gedeone.» τρία. «Περὶ Γεδεών.» Οἷος ὁ Γεδεών, «Δαυίρ τε,» Qualis fuerit Gedeon. Necnon David.» Qualis fue- Οἷος ὁ Δαυΐδ, διὰ τὸ καθίσαι ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, rit David, eo quod constituerit in chrono suo, juxta αἰσθητῶς μὲν, τὸν αἰσθητὸν Σολομῶντα, νοητῶς δὲ, litteralem quidem Salomonem, juxta spiritualem τὸν νοητὸν Σολομῶντα Ἰησοῦν τὸν Κύριον. «Οἱ διὰ vero intellectum, Salomonem, spiritualem Domi- πιστεως.» Πάντες οὗτοι διὰ πίστεως ἐποίησαν ἅπερ num Jesum. Qui per fidem. Omnes hi per fidem ἐποίησαν· ᾽Αβραὰμ, Μωσῆς, Ἰησοῦς. «Κατηγωνί fecerunt ea quæ fecerunt: Abraham, Moses, Jesus. σαντο. ο Ενίκησαν. κατέβαλον. Τίνας; ᾽Αβραὰμ • Expugnaverunt. • Devicerunt, perdiderunt Devicerunt, perdiderunt ἐνίκησε τοὺς αἰχμαλωτεύσαντας τὸν ἀνεψιὸν αὐτοῦ QuosDamn? Abraham devicit reges qui Lot nepotein Λὼτ βασιλεῖς, καὶ τὸν Γεράρων. Μωσῆς, τὸν Αἰ suum captivum abduxerant, et regem Geraræ. γύπτου, καὶ ἄλλους πολλούς. Ἰησοῦς, πλείους. Moses regem Ægypti, aliosque multos. Jesus, plu • Εἰργάσαντο δικαιοσύνην, ο 'Αβραάμ, Φινεές. Ενω res 65, «Operati sunt justitiam.» Abraham, Phi- ταῦθα περὶ τοῦ Δαυΐδ, οἶμαι, λέγει. Δικαιοσύνην δὲ, nees. Hoc loco de David, opinor, dicit. Justitiam την φιλανθρωπίαν ἐκάλεσεν, «Νπέτυχον έπαγγε 65 Gen. xv, 20;Gen. xv Num. xxv.

" δ " " ex λιών.» Οἱ πατριάρχαι. Ο Ηλίας, ὁ Δαυΐδ, Ἰησοῦς, > autem appellavit humanitatem. «Assecuti sunt Χάλεβ, καὶ ἕτεροι πλείους. Έφραξαν στόματα promissiones. Patriarchæ videlicet, Elias, David, λεόντων.» Ο Δανιήλ, ὁ Σαμψών, «"Εσδεσαν δύναμιν Jesus, Chaleb, aliique plures. «Occluserunt ora πυρός.» Οἱ τρεῖς παῖδες, ᾿Ανανίας, Αζαρίας. Μια leonum.» Daniel, Sampson. «Exstinxerunt vim σαήλ. • "Εφυγαν στόματα μαχαίρας» Οἷον ὁ Ἠλίας, ignis.» Tres pueri, Ananias, Azarias, Mizael. • Ενεδυναμώθησαν ἀπὸ ἀσθενείας, ο Καὶ περὶ τῶν Efugerunt acies gladii» Quemadmodum Elias. ἐπανελθόντων ἐκ Βαβυλῶνος λέγει, καὶ περὶ Εζε- «Validi facti sunt ex imbecillitate.» Εt de iis loκίου. • Εγενήθησαν ἰσχυροί.» Αβραάμ, Μωσής, quitur qui redierant ex captivitate Babylonica, et Ἰησοῦς, Σαμψὼν καὶ Δαυΐδ. Ἦ ὅτι οὐ μόνον, φη- de Ezecluia. • Effecti sunt robusti., Abraham, Moσὶν, ὑπέστρεψαν, ὑπὸ τῆς αἰχμαλωσίας διὰ τῆς πί- ses, Jesus, Samson et David. Aut quod non solum στεως. ἀλλὰ καὶ τὰ πρότοικα ἔθνη ἐνίκησαν. «Ελα- Εx captivitate per fidem reversi sunt,sed et vicinas 6ον γυναίκας.» " Σωμανίτις δι᾿ Ελισσαίου, καὶ nationes devicerunt. «Mulieres acceperunt.» Su πρώην ἡ Σαραφθία διὰ τοῦ Ἠλίου. «Ετυμπανί- namitis per Elizæum, et antea Sarephtana per σθησαν.» Η ἀπετμήθησαν, ὡς ὁ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάν- Eliam. «Alii vero caesi sunt.» Aut capite casi νης, καὶ ὅσοι ἀπεκεφαλίσθησαν. ἢ διὰ ροπάλων η sunt, ut Jacobus et Joannes et quotquot decollati ἀπέθανον. Αλλοι δὲ τὸ, τυμπανίζεσθαι, τὸ ἐκδέρε- sunt: aut fuslibus interierunt. 416 Alii vero σθαι φασίν. Εἴρηται δὲ καὶ περὶ τῶν Μακκαβαίων, τυμπανίζεσθαι dicunt excoriare. Dictum est autem • Οὐ προσδεξάμενοι τὴν ἀπολύτρωσιν.» Οἷον μὴ de Marhabæis 66, «Aspernari redemptionem. Hoc δεξάμενοι λυτρωθήναι τῆς ἐπαγομένης αὐτοῖς τιμω est,contemnentes redimi abinducto ipsis supplicio. ρίας. Εξὸν ὧν αὐτοῖς, φησὶ, ζῆν, οἱ δὲ οὐχ ἡβουλή- Liberum, inquit, fuisset eis vivere, verum ipsi θησαν. Καὶ τοῦτο δὲ πίστεως ἦν, ὅθεν φησὶν; «Ἵνα noluerunt: hoc autem fidei erat. Unde ait: • υι κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσιν· ν ἢ οἱ λοιποὶ ἄν- potiorem sortirentur resurrectionem:» quam ca θρωποι. Ἡ μὲν γὰρ ἀνάστασις πᾶσι κοινή, ἀλλ' teri homines. Siquidem resurrectio omnibus comοὗτοι ἀναστήσονται, φησὶν, εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ munis est: sed hi resurgent ad vitam æternam, illi οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον.. Ετεροι δὲ ἐμπαιγ- vero ad supplicium æternum. «Alii rursus ludiμῶν,» Οἷον ὁ Ἐλισσατος, οἱ ἀμφὶ τὸν Πέτρον ὥστε briis.. Quemadmodum Elizaeus 67, et postmodum ρον καὶ τὸν Ἰωάννην, «Ετι δὲ δεσμῶν καὶ φυλα- Petrus et Joannes cum cæteris. «Insuper et vinκῆς. ο Ιερεμίας, καὶ Μιχαίας. «Ελιθάσθησαν.» culis et carcere. «Jeremias et Michæas 68. «LapiΠερὶ τοῦ Στεφάνου λέγει καὶ τοῦ Ναβουδέ. «Επρί- dali sunt.» De Stephano dicit et Naboth 60. «Disσθησαν.» Περὶ τοῦ Ἡσαΐου λέγει, ὅν, ὡς φασι, καὶ secti sunt.» De Isaia dicit, quem, ut aiunt, lignea ξυλίνῳ πρίονι ἔπρισαν, ἵνα ἐπὶ πολὺ διαρκέση ή G serra secuerunt, ut longo tempore duraret supτιμωρία. • Επειράσθησαν.» Οταν ὁ Ἰώβ, Έν plicium. «Tentati sunt.. Ut Job 70.. Occisione φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον.» Μιχαίας, Ιωάννης, gladii occubuerunt.» Michæas, Joannes, Jacobus Ἰάκωβος καὶ Ζαχαρίας. • Περιῆθον ἐν μηλωταῖς, ο et Zacharias. Circuierunt in ovillis.. Sicut Elias Οἷον ὁ 'Ηλίας, ὁ Ελισσαῖος. Τοῦτο δὲ ἀπὸ ἀκτημο- et Elizæus 71. Hoc autem ob inopiam illis contigit. σύνης ἔπασχον. «Υστερούμενοι, ο Κακώς πάσχον- «Destituti.» Veluti prophetæ quos aluit Abdias 79, τες. «ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος.» Τοῦτο καὶ αὐτοὺς • Afflicti.» Malis affecti. «Quibus indignus erat παραθαῤῥύνει. Εἰ γὰρ τῶν κακῶς πασχόντων διὰ τὸν mundus.» Hoc autem etiam animat ilos. Nam si Θεὸν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος οὗτος, τουτέστιν, οἱ hic, inquit, mundus, imno tota creatura indigna πάντες ἄνθρωποι καὶ ἡ κτίσις αὐτή, διὰ τὰ ὑμεῖς, erat his qui propter Deum malis afliciebantur, φησί, βούλεσθε ἐνταῦθα τὰς ἀμοιβας κομίσασθαι quare vos in hoc mundo mercedem vullis referre τῶν διὰ τὸν Χριστὸν θλίψεων; Κρείττονες γὰρ ὄντες eorum quæ propter Christum toleratis? Cuin enim τοῦ κόσμου, μὴ ζητεῖτέ τι ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ. «Εν meliores mundo sitis, ne quæratis quidquam in hoc ἐρημίαις πλανώμενοι.» Ὁ Ἠλίας, οἱ προφῆται, οὓς η mundo. «in desertis errantes.» Ut Elias, et proἔτρεφεν ᾿Αβδιού. Ορα δὲ, ὅτι οὐδὲ, Τὴν ἔρημον, pheta quos alebat Abdias 73. Vide autern quod φησί, καταλαβόντες, ἡσυχίας ἐπέτυχον, ἀλλὰ κάκετ non ail, Occupato deserto quietem assecuti sunt, ἐπλανῶντο, δέει τῶν διωκόντων, «Καὶ οὗτοι πάντες, ο sed ibi quoque errabant timore persecutorum. Τί, φησὶν, ἀδημονεῖτε καὶ ἀγανακτεῖτε, ἔτι ἔν τῷ «Atque hi homines.» Quid, inquit, mœretis et ἀγῶνι ὄντες, εἰ μὴ τὰς ἀμοιβὰς δέξησθε, Καίτοι οἱ indignamini,qui adhuc in certamine estis, si praeεἰρημένοι πάντες ἅγιοι μαρτυρηθέντες εὐηρεστηκέ mia non recipiatis? Alqui omnes prædicti sancti και διὰ τῆς προσούσης αὐτοῖς πίστεως, οὔπω τετυ- testimonium promeriti quod per fdem accedentem χήκασι τῶν ἐπηγγελμένων τοῖς δικαίοις ἀγαθῶν. Deo placuerint, nondum consecuti sunt bona justis «Τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου.» promissa. «Quod Deus de nobis quiddam melius Πῶς κρεῖττόν τι; Ἵνα γάρ, φησί, μὴ πλέον ἡμῶν providit. Quomodo melius quidam? Siquidem ne σχῶσιν ἐκεῖνοι ἐν τῷ πρῶτοι στεφανωθῆναι, Evx illi aliquid amplius quam nos haberent in eo quod καιρὸν ὥρισεν ἀνταποδόσεως, ἵνα καὶ ἡμεῖς τόν zi priores coronati essent, unum definivit tempus, ut " " 66 Matth. vi, 1 seqq. 67 Iv Reg. II, 1 seqq. 68 Jerem. ΧΧ11, 38; III Reg. ΧΙΙΙ. 69 Act. VII, 1 seqq.; III Reg. xxi, 1 seqq. 70 J.b 1, 2. 71 II Psal. xxiv, 1 seqq. 72 III Reg. xvш, 1 seqq. 73 III Reg. ΣΧΠΙ,

et nos cum ipsis coronemur. Hoc autem pro nobis est: illi namque sedent irremunerati, 417 nostrau exspectantes administrationem «Ne sine nobis consummarentur. Non dixit, Coronarentur, sed quod majorem habet emphasim, Consummarentur,sive Perficerentur, hoc est, acciperent terminum bonorum,pro quo laborat omnis conatus et fatigatio ejus qui virtute præditus est. CAPUT XVII. τοῖς στεφανωθῶμεν. Τοῦτο δὲ, ὑπὲρ ἡμῶν ἐστιν Ἐκεῖνοι γάρ, φησί, κάθηνται ἀγέραστοι, τὴν ἡμῶν περιμένοντες ἐπιστασίαν. «Ινα μή χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν.» Οὐκ εἶπε, Στεφανωθῶσιν, ἀλλ᾽ ὅ μεί ζονα έμφασιν ἔχει, Τελειωθῶσι, φησί, τουτέστι, τὸ πέρας τῶν ἀγαθῶν καὶ ὑπὲρ οὗ κάμνει πᾶσα σπουδαίου κίνησις, ἀπολάβωσι. «Περὶ ὑπομονῆς ἐν ἀκολουθήσει Χριστοῦ.» De patientia ex imitatione Chrtsti. • Τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς τοσοῦτον ἔχοντες περιXII, 1, 2. Proinde nos quoque cum tonta septi κείμενον ἡμῖν νέφος μαρτύρων, ὄγκον ἀποθήμε simus nube testium, deposito omni onere, et leναι πάντα καὶ τὴν εὐπερίστατον ἁμαρτίαν, δι' naciter adherente peccato, per tolerantiam cur- ὑπομονῆς τρέχωμεν τὸν προκείμενον ἡμῖν ἀγῶνα, ramus in proposito nobis certamine, respicientes ἀφορῶντες εἰς τὸν τῆς πίστεως ἀρχηγὸν, καὶ τεad fidei ducem et consummatorem Jesum, qui λεωτὴν Ἰησοῦν, ὃς ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ pro gaudio sibi proposito pertulit crucem, igno- χαρᾶς, ὑπέμεινε σταυρὸν, αἰσχύνης καταφρο minia contempta, et ad dexteram throni Dei con- νήσας, ἐν δεξιᾷ τε τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ κεκάsedit. θικεν.» Non dixit imminere nobis aut supra nos attolli, οὐκ εἶπεν, ἐπαιωρούμενον, ἀλλ' ὅ πλέον ἦν, περιsed,quod majus est,sepire nos. «Nube testium. ο χείμενον. «Νέφος μαρτύρων.» Η μὲν γὰρ μνήμη Siquidem memoria testium sive martyrum excitat τῶν μαρτύρων κεῖται εἰς τὸ ἐρεθίσαι αὐτούς ἐπὶ ipsos ad similem zelum ad certamina. Nubem au- τὸν ὅμοιον τῶν ἀγώνων ζῆλον. Νέφος δὲ ἐκάλεσεν tem ipsos appellavit, aut a metaphora eorum qui αὐτοὺς, ἢ ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν ὑπὸ καύματος καταexuruntur ab aestu, et in rorillam nubem ingressi φλεγομένων καὶ ὑπεισελθόντων εἰς νεφέλην δροσί consolationem accipiunt. Memoria namquemnarty- ζουσαν καὶ παραμυθηθέντων. Καὶ γὰρ ἡ τῶν ἁγίων rum consolatur eos qui ab astu tentationum disso- μνήμη τοὺς ὑπὸ τοῦ καύσωνος τῶν πειρασμῶν ἐκλεluti sunt: aut quia spiritualem nobis rorem distri- λυμένους παραμυθεῖται. Ἡ ὅτι νοητὴν ἡμῖν, φησί, buant, Deum pro nobis obscurantes. Deposito om. δρόσον νέμουσιν, ὑπὲρ ἡμῶν τὸν Θεὸν ἴκετεύοντες. ni onere. Deposita gravitate rerum sæcularium, • Αποθέμενοι πάντα, η ᾿Αποθέμενοι, φησί, τὸ βάρος Omnique simul negligentia et segnitie. Et tenaciter τῶν βιωτικών πραγμάτων, καὶ μετ᾿ αὐτῶν τὴν ὅλιο adhærentum peccato.» Aut quia facile adhæret nobis γωρίαν, καὶ τὴν βαθυμίαν. «Καὶ τὴν εὐπερίστατον aut quia facile potest casum et dejectionem suscipere ἁμαρτίαν.» ῾Ητοι τὴν εὐκόλως περιϊσταμένην ἡμᾶς, Ideo dicitur. εὐπερίστατος ἀκαρτία, «Per tolerantiam ἢ τὴν εὐκόλως περίστασιν παθεῖν δυναμένην, «Δι' curramus.» Neque enim alio modo abjicit quis- ὑπομονῆς τρέχωμεν.» Οὐ γὰρ ἄλλως τις τὸ βάρος piam pondus rerum sæcularium, quam per tole- ἠπωθεῖται τῶν βιωτικών, ἢ δι᾽ ὑπομονῆς. Τῆς δὲ rantiam. Porro tolerantiæ meminit tanquam rei ὑπομονῆς ἐμνήσθη, ὡς μάλιστα άρμοδίου ἐκείνοις, ipsis aptissime. Considera vero quod non dixerit, Ορα δὲ οὐκ εἶπε, Πυτεύωμεν, ἢ Πολεμῶμεν, ἀλλ᾽ Pugnis decerlemus, aut. Bellemus, sed quod levius ὃ κούφον ἦν, Τρέχωμεν, φησί, τὸν ἀγωνα. Ὁ γὰρ erat, Curramus in certamine. Præsens namque vita παρών βίος, ἀγὼν ἐστιν. ᾿Αγὼν δὲ κατὰ τῶν ἁμαρ 418 certamen est: certamen, inquam, adversus τιῶν καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ τῶν νοητῶς ἀντιπαλαιόντων peccata et concupiscentias, aut eos qui spirituali- ἡμῖν. Τοῦτον οὖν τρέχωμεν καὶ κατορθῶμεν τὸν ter nobis adversantur. In hoc igitur certamine cur- ἀγῶνα. «᾿Αφορώντες εἰ τὸν τῆς πίστεως ἀρχηγόν, ο ramus ac viriliter agamus. «Respicientes ad fidei Εἶτα εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς παρακλήσεως ήλθε, τὸν ducem. Deinde ad caput ipsum venit adhortatio- Χριστὸν, καὶ φησιν· Εἰ βουλόμεθα ὑπομονὴν τε ἔχειν nis et consolationis, nempe Christum et ait: Si καὶ τρέχειν καλώς, πρὸς τὸν Χριστὸν ἀπίδωμεν, καὶ volumus et tolerantiam habere et recte currere,ad μανθάνωμεν καὶ τρέχειν καλῶς καὶ ὑπομένειν. Christum respiciamus, discamusque et recte cur- ᾿Αρχηγὸν δὲ αὐτὸν καὶ τελειωτὴν καλεῖ, τοῦτο δει rere et sustinere, vocatque ipsum ducem ac con- κνύς, ὅτι αὐτὸς καὶ τοῦ ὅλως πιστεῦσαι ἡμῖν αἴτιος summatorem,hoc ostendens quod el credendi no- γίνεται, καὶ αὐτὸς πέρας ἐπιθήσει τῇ πίστει, ὥστε bis causa fuerit, et terminum impositurus sit fidei, ἔχειν αὐτὴν βεβαίαν ἡμᾶς καὶ ἀσάλευτον. «Ος ἀντὶ ut ipsam firmam habeamus et inconcussam. Qui τῆς προκειμένης.» Έξην αὐτῷ, φησί, μετὰ δύξης pro gaudio sibi proposito. «Ipsi, inquit, licuisset καὶ χαρᾶς διαγειν ἐν αὐτῷ κόσμῳ· «Εξουσίαν γάρ.» cum gaudio et gloria degere, in hoc mundo: ait φησίν, «ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου καὶ λαβεῖν αὐτήν.» enim: Potestatem habeo ponendi animam meam, ἀλλ᾽ οὐκ ἠβουλήθη, ἀλλ' ἐκουσίως ὑπέμεινε σταυρόν. et recipiendi ipsam 74:»sed non voluit,imo volun- «Αἰσχύνης καταφρονήσας.» Καὶ γὰρ ἦν ἐπονείδιtarie crucem sustinuit. «Ignominia contempla στος καὶ ἐπικατάρατος ὁ διὰ σταυροῦ θάνατος. Αν 74 Joan. x, 18.

εἰς τοῦτον οὖν ἀπίδωμεν, καὶ ἡμεῖς ὑπομενοῦμεν ὡς καὶ αὐτὸς ὑπέμεινεν. — [ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΟΥ.] Η τὸ, ᾿Αντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς, οὕτως δέξαι, ὡς καὶ Γρηγόριος φησιν. ᾧ ἐξὸν, φησίν, μένειν ἐπὶ τῆς ἰδίας δόξης τε καὶ θεότητος, οὐ μόνον ἑαυτὸν ἐκένωσεν ἄχρι τῆς δούλου μορφῆς, ἀλλὰ καὶ σταυρὸν ὑπέμεινεν, αἰσχύνης καταφρονήσας, «Ἐν δεξιᾷ τε του θρόνου,» ἱκανὸς οὖν, φησὶ, καὶ ἀμείψασθαι ὑμᾶς ὑπὲρ τῶν δι᾽ αὐτὸν θλίψεων. Οὐ γὰρ μόνον ἐσταυρώθη, ἀλλὰ καὶ ἐν δεξιᾷ κάθηται τοῦ Θεοῦ, τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς καθέδρας τὸ ἰσότιμον παριστώσης. Erat namque probosa ac exsecranda mors per crucem illata. Si igitur in hunc inspexerimus, et nos quoque tolerabimus, quemadmodum et ipse toleravit. Aut quod dicitur,Pro gaudio sibi proposito, ita accipe, sicut et Gregorius ait. Cui cum libe rum, inquit,fuisset manere in propria gloria et divinitate, non solum exinanivit semetipsum usque ad formam servi, sed et crucem sustinuit ignomi nia contempla. Et ad dexteram throni.» idoneus igitur est qui vos etiam remuneret pro afictionibus quas propter eum patimini. Neque enim solum crucifixus est, verum etiam in dextera Dei sedet. Dextera autem et cathedra demonstrat honoris aqualitatem. • Αναλογίσασθε γὰρ τὴν τοιαύτην ὑπομεμενηκότα ὑπὸ τῶν ἁμαρτωλῶν εἰς αὐτὸν ἀντιλογίαν, ἵνα μὴ κάμητε ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν ἐκλυόμενοι. Οὔπω μέχρις αἵματος ἀντικατέστητε πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀνταγωνιζόμενοι, καὶ ἐκλέλησθε τῆς παρακλήσεως, ἥτις ὑμῖν ὡς υἱοῖς διαλέγεται· μὴ ὀλιγώρει παιδείας Κυρίου. Γιέ μου, μηδὲ ἐκλύου ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐλεγχόμενος. Ον γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει· μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ὃν παραδέχεται. Εἰ παιδείαν ὑπομένετε, ὡς υἱός, ὑμῖν προσφέρεται ὁ Θεός. Τίς γάρ ἐστιν υἱὸς, ὃν οὐ παιδεύει πατήρ; Εἰ δὲ χωρίς ἐστε παιδείας, ἧς μέτοχοι γεγόνασι πάντες, ἄρα νόθοι ἐστὲ καὶ οὐχ υἱοί. Εἶτα τοὺς μὲν τῆς σαρκὸς ἡμῶν πατέρας εἴχομεν παιδευτὰς καὶ ἐνετρεπόμεθα, οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑποταγησόμεθα τῷ Πατρὶ τῶν πνευμάτων, καὶ ζήσομεν; XII. 3.9. Recogitate enim eum qui talem sustinuil a peccatoribus adversus semetipsum contradictionem, ne defatigemini animis vestris dissoluti. Nondum usque ad sanguinem restitistis, adversus peccatum repugnantes, et obliti estis exhortationis quæ vobis tanquam filiis loquitur: Fili mi, ne neglexeris correptionem Domini, neque deficias cum ab eo argueris. Quem enim diligit Deus, corripit: flagellat autem omnem f lium quem recipit. Si castigationem sustinetis, veluti filiis offert se vobis Deus. Quis enim est - lius quem non castigat pater 9 418 Quod si alieniestis a castigatione cujus participes sunt omnes, igitur spurii estis, non flii. Itaque cum carnis nostre patres habuerimus castigatores, et reveGrili simus illos, annon multo magis subjiciemur Patri spirituum, et vivemus? • Αναλογίσασθε γάρ.» Εἰ γὰρ ὁ τὰ τῶν ὁμοδού- ⚫ Recogitate enim.» Nam si his qui considerat λων λογιζόμενος πάθη, ἔχει παραμυθίαν ἐν τοῖς οἱ conservorum afflictiones, consolationem habet in κείοις πάθεσι, πόσῳ μᾶλλον ὁ τὰ τοῦ Δεσπότου; suis afflictionibus, quanto magis qui Domini affic- • Υπὸ τοῦ ἁμαρτωλῶν.» Τὸ δὲ μείζον, ὅτι καὶ ὑπὸ tiones animo perpendit. «peccatoribus,» Maἁμαρτωλῶν ταῦτα ὑπομεμένηκεν. Αντιλογίαν δέ jus enim est, quod etiam a peccatoribus hæc sustiφησὶ τὸν γέλωτα, τὰς πληγάς, τὰς χλευασίας, καὶ nuerit. Contradictiones autem vocat irrisionem, ὅσα ἀντέλεγον τοῖς αὐτοῦ δόγμασι καὶ διδάγμασι, verbera, subsannationes, et quæcunque contradiκαὶ τὰς ἐπὶ τοῦ Πιλάτου κραυγές, ο Ινα μή κάμητε cebant dogmatis et doctrinis ipsius: similiter et ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Εἰ γὰρ ταῦτα λογιεῖσθε, φησί, clamores quibus sub Pilato vociferabantur. «Ne στομωθήσεσθε πρὸς τοὺς πειρασμούς, εἰδότες μιμη- defatigemini animis vestris. Nam si hac, inquit, τὰς ἑαυτοὺς γινομένους Θεοῦ. • Οὔπω μέχρις αἷμα- animo perpenderitis,obdurabimini ad afflictiones, τος. • Εμαρτύρησεν αὐτοῖς ἀνωτέρω, πολλὰ ἠθλη- scientes vos factos esse Dei imitatores. «Nondum κέναι, ἐν οἷς φησι, Πολλὴν ἄθλησιν ὑπεμείνατε παθη- usque ad sanguinem. In superioribus testificatus μάτων. Ἵνα οὖν μὴ ἔπαρθῶσιν ἐκ τούτου λέγει est eis quod plurimum certaverint, ubi ait: Ingens νῦν, ὅτι οὔπω τελείως ἠγωνίσασθε, δεῖ ὑμῖν καὶ ἑτέ- certamen sustinuistis afflictionum: ne igitur ex ρου τίνος· ὅπερ καὶ τοῦτο εἶδός ἐστι παρακλήσεως. hoc extollerentur, dicit nunc: Nondum perfecte Φησὶ γὰρ· Αχρι διωγμῶν, [ἄχρι τῆς τῶν ὑπαρχόντων decertastis, opus est vobis et alio quodam: quod ἀφαιρέσεως ήλθετε, οὐκ] ἄχρι θανάτου. Ὁ δὲ Ἰησοῦς et hoc est genus exhortationis. Ait enim: Usque Χριστὸς ἄχρι θανάτου ήλθε, ο Πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ad persecutiones, usque ad facultatum direptioἀνταγωνιζόμενοι.» Δείκνυσι καὶ τὴν ἁμαρτίαν σφου nem pervenistis, non usque ad mortem: at Jesus δρὸν πνέουσαν, καὶ τούτους ἀγωνιζομένους. Τὸ γὰρ, Christus ad mortem usque devenit. «Adversus • Αντικατέστητε,» οἷον εἰς παράταξιν, εἰς πόλεμον, peccatum repugnantes.» Ostendit et peccatum ὡς καὶ τῆς ἁμαρτίας ἀνθεστώσης. «Καὶ ἐκλέλησθε vehementer, spirare, et ipsos ediverso certare.Ait τῆς παρακλήσεως.» Τοσοῦτον, φησίν, ἠθυμήσατε enim, «Restitistis,tanquam in acie, tanquam in καὶ ἐξαλύθητε, ὥστε καὶ τῶν εἰς ἀνδρείαν λόγων bello, veluti etiam resistente peccato. «Et obliti ἐπιλέλησθε. Τοῦτο δὲ δῆλοι αὐτοὺς ἀπωκνηκό- estis exhortationis. Adeo, inquit, contristali estis τας. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι καὶ τῶν ἐν χερσὶν ἐπιλανθάνον- animoque dejecto, ut elim obliti sitis sermonum qui ται. «Ετις ὑμῖν ὡς υἱοῖς διαλέγεται.» Οὐ γὰρ υἱοῖς ad forttiudinem faciunt.Hoc autem significateos veἰδίοις ἐλάβει Σολομῶν, ἀλλὰ κοινὴν διδασκαλίαν ἔξετί- hementer segnes effectos: nam qui tales sunt obliPATROL. GR. CXIX.

" Viscuntur etiam eorum quæ sunt in manibus. Quæ ή θετο. Διὰ τοῦτο τὸ, ς. «᾿Απ᾿ αὐτοῦ ἐλεγχόμενος.» vobis tanquam filiis loquitur. Non enim propriis f- Μεγίστη παράκλησις, τὸ εἰδέναι ὅτι κατά συγχώρη liis loquebatur Salomo, sed communem doctrinam σιν Θεοῦ πρὸς ἡμέτερον όφελος οἱ πειρασμοί ἐπέρin medium promebat:propterea ait Tanquam. Cum χονται. Αἱ γὰρ θλίψεις φιλοσοφείν πείθουσιν. Εἰ δὲ ab eo argueris.» Maxima est exhortatio et conso- κατὰ συγχώρησιν ἐπέρχονται Θεοῦ, παρ' αὐτοῦ δου latio, scire quod ex Dei promissione ad nostran κοῦσιν ἐπιέναι, «Ὃν γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει, ο utilitatem superveniant afflictiones, siquidem ad οὐδεὶς γὰρ δύναται δεῖξαι δίκαιον χωρίς θλίψεως, philosophandum inducaut nos afflictiones: quod ἐπειδὴ ο στενή ἐστι καὶ τεθλιμμένη ἡ εἰς τὴν ζωὴν si ex Dei permissione superveniant, ab ipso viden - ὁδός.» Τοιγαροῦν καὶ ὑμᾶς εἰς παιδείαν καλεῖ ὁ tur supervenire et immitti. • Quem euim diligit Θεὸς, οὐκ εἰς κόλασιν. Αὐτῷ οὖν ᾧ ἐνόμιζον ἐγκαταDeus corripit. Siquidem nullus potest quemquam λελείφθαι διὰ τοὺς πειρασμούς, δι᾿ αὐτοῦ πείθει αὐτ ostendere justum absque afflictione: 420 quoniam τοὺς ὡς ἐν φροντίδι εἰσὶ παρὰ τῷ Θεῷ. Τὸ γὰρ ἐναν- «angusta et arcta est via quæ ducit ad vitam 75» τίον, φησὶν, ἦν ἂν ἐγκατάλειψις, εἰ ἄνευ θλίψεως Itaque et vos quoad correctionem vocat Deus, non διήγετε. «Ον παραδέχεται, ο Ὃν παραδέχεται παρι ad supplicium. Εo ipso igitur quo se existima- ἑαυτῷ, ὃν προσλαμβάνει εἰς τὸ εἶναι αὐτοῦ υἱόν. Eo bant a Deo derelictos esse, nempe propter affic- «ως υἱοῖς ὑμῖν προσφέρεται ὁ Θεός.» Επεὶ οὖν tiones, per id suadet eis quod Deo curæ sint; imo δείγμα υἱῶν τὸ παιδεύεσθαι ὑπομένετε, φησί, τὴν opposito modo: Derelicti essetis, inquit, si absque παιδείαν. Υἱοὶ δὲ τοῦ Θεοῦ οἱ δίκαιοι. «Εἰ δὲ χωρίς afflictionibus ageretis. Quem recipit.» Quem ad ἐστὲ παιδείας.» Πείσας πρῶτον ἀπὸ πραγμάτων τῷ se suscipit, quem accipit ut suus filius sit. «Velu- παραγαγεῖν τοὺς τοσούτους ἁγίους διὰ θλίψεως άγωti filius offert se vobis Deus.» Quoniam igitur in- νισαμένους, νῦν καὶ ἀπὸ λογισμῶν ἀνθρωπίνων πετdicium filiorum est corripi, tolerate, inquit, affli- σαι αὐτοὺς ἐπιχειρεῖ. «"Αρα νόθοι ἐστὲ, καὶ οὐχ ctionem. Filii autem Dei sunt justi. «Quod si viol.» Εἰ οὖν νόθων μὲν σημεῖον τὸ μὴ παιδεύεσθαι, alieni estis a castigatione.. Ubi a rebus ipsis sua- γνησίων δὲ τὸ παιδεύεσθαι, δεῖ, φησί, χαίρειν ἐπὶ τῇ sisset, nempe tot sanctis in medium adductis qui παιδείᾳ. «Καὶ ἐνετρεπόμεθα» Ηκούομεν αὐτῶν, per afflictiones decerlaverant, nunc ab humanis φησί, καὶ ἡρυθριῶμεν αὐτούς. «Τῷ Πατρὶ τῶν rationibus nititur ipsis persuadere. «Igitur spurii πνευμάτων. Ητοι τῶν χαρισμάτων, ἢ τῶν ψυχῶν, ἢ estis, et non filii.» Si ergo signum spuriorum est τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. «Καὶ ζήσομεν.» Τοῦτο γὰρ non castigari, legitimorum autem filiorum casti- ζωή, τὸ ὑποτετάχθαι Θεῷ. gari, oportet, inquit, de castigatione gaudere. «Et reveriti sumus illos.» Audiebamus, inquit, ac reverebamur illos. «Patri spirituum.»Sive spiritualium donorum sive animarum aut incorporearum virtutum. «Et vivemus.» Nam hæc est vita, subjici Deo. XII, 10-11. Atque illi quidem ad paucos dies pro arbitratu suo nos erudiebant: hic autem ad commodum nostrum, in hoc ut impartiat nobis sanctimoniam suum. Omnis autem castigatio in præsens quidem non videtur ssse gaudii, sed mæroris. At postea fructum tranquillum justitia reddit his qui per illam fuerint exercitati. < Atque illi quidem ad paucos dies.» Neque enim possunt nos semper instruere ut perfectos reddant: Deus autem qui semper erudit et castigat, perfectos reddit. Patris namque mors aut filii incrementum, sistit castigationem. Pro arbitratu suo.» Quod autem patri videtur, non semper filio prodest: siquidem frequenter docent turpes etiam artes. «Hic autem ad commodum nostrum.» Porro Deus semper nostram venatur utilitatem. Non enim p ut aliquid a nobis accipiat, quemadmodum patres secundum carnem, nostra dispensat: sed ut det potius, et det non mediocre quidpiam, sed sanctimoniam, hoc est,puritatem: ut quantum possibile est, digni eo efficiamur. «Omnis autem eruditio.» 49. Rursum a communi intelligentia sumit occasiones exhortationis,et ait: Omnis eruditio, non spiritualis solum, sed et carnalis, non videtur esse gaudii» Recte autem dicit, Videtur: neque enim 75 Matth. vII, 14. «Οἱ μὲν γὰρ πρὸς ὀλίγας ἡμέρας κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἐπαίδευον, ὁ δὲ ἐπὶ τὸ συμφέρον εἰς τὸ μεταλαβεῖν τῆς ἁγιότητος αὐτοῦ. Πᾶσα δὲ δεία πρὸς μὲν τὸ παρὸν, οὐ δοκεῖ χαρᾶς είναι ἀλλὰ λύπης. ὕστερον δὲ, καρπὸν εἰρηνικὸν τοῖς δι' αὐτῆς γεγυμνασμένοις ἀποδίδωσι δικαιοσύνης. «Οἱ μὲν γὰρ πρὸς ὀλίγας ἡμέρας. οὐδὲ γὰρ ἰσχύουσι διόλου παιδεύειν ἡμᾶς, ἵνα τελείους ἐργά σωνται· ὁ δὲ Θεὸς ἀεὶ παιδεύων, τελείους ποιεῖ. Η γὰρ θάνατος τοῦ πατρὸς, ἢ αὔξησις τοῦ παιδὸς, ἴστησι την παιδείαν. «Κανὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς.» Τὸ δὲ δοκοῦν τῷ πατρὶ, οὐ πάντως λυσιτελεῖ τῷ υἱῷ. Καὶ γὰρ πολλάκις καὶ αἰσχρὰς διδάσκουσι τέχνας. α Ὁ δὲ ἐπὶ τὸ συμφέρον. Ὁ δὲ Θεός, τὸ συμφέρον ἡμῖν ἀεὶ θηρᾶται. Οὐ γὰρ ἵνα λάβῃ τι παρ' ἡμῶν ὥσπερ οἱ κατὰ σάρκα πατέρες, τὰ καθ᾽ ἡμᾶς οἰκο νομεῖ, ἀλλ᾽ ἵνα δῷ, καὶ δῷ οὐ μικρόν τι, ἀλλὰ τῆς ἁγιότητος, τουτέστι, τῆς καθαρότητος, ὥστε ἀξίους αὐτοῦ, ὅσον ἐφικτόν, γενέσθαι, «Πᾶσα δὲ παιδεία, η Πάλιν ἐπὸ της κοινῆς ἐννοίας τὰς ἀφορμάς λαμβάνει τῆς παραινέσεως, καί φησι «Πᾶσα παιδεία» οὐ μόνον ἡ πνευματικὴ, ἀλλὰ καὶ ἡ σαρκική, «οὗ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ο Καλῶς τὸ, Δοκεῖ. Οὐ γὰρ ἀληθῶς ἐστι λύπη. Πῶς γὰρ ἂν εἴη κυρίως λύπη, εὐφροσύνης

οὖσα μήτηρ; 'Αλλ᾽ ὡς πρὸς ἡμᾶς τοὺς δυσχερῶς φέρον- vere moror est: quomodo enim proprie incror τας τὰς παιδείας, τό, Λοκεῖ, εἴρηται αὐτῷ. «Ύστερον δέ. ο Μετὰ γὰρ τὴν ἐνταῦθα παιδείαν, ἐκεῖ λοιπὸν εἰρήνη, εὐφροσύντι, δικαιοσύνη, καὶ ὅσα τοιαῦτα, • Τοῖς δι᾽ αὐτῆς γεγυμνασμένοις.» Γυμνάζει ἄρα ἡ παιδεία πρὸς ἀρετὴν καὶ ἀλείφει. Γεγυμνασμένους δέ φησι τοὺς μετά μακροθυμίας καὶ ὑπομονῆς ενεγκόντας τὴν παιδείαν. κατορθώσεως, μὴ μὴ εὐρὼν τόπον • Περὶ σωφροσύνης, ἕως καιρὸς ἀποτύχωμεν αὐτῆς ὡς Ἐσαν, μετανοίας.» esse posset, cum sit mater latitia? sed tanquam ad nos loquens, dixit: Videtur, qui eruditionem ac castigationem graviter ferimus. «At postea. Post præsentem enim eruditionem, pax erit in futuro, laetitia ac justitia et quæcunque sunt hujusmodi. • His qui per illam fuerint exercitati.» Exercet sane et inungit castigatio ad virtutem. Exercitatos autem dicit eos qui per longanimitatem et tolerantiam tulerunt castigationem. CAPUT XVIII. De temperantia, dum occasio datur correctionis: ne careamus ea in modum Esau, qui postmodum non invenit pœnitentice locum. «Διὸ τὰς παρειμένας χεῖρας καὶ τὰ παραλελυ XII, 12-17. Quapropter manus remissas et geμένα γόνατα ἀνορθώσατε, καὶ τροχιάς ὀρθὰς ηua soluta subrigite, et facite ut recti sint gresποιήσατε τοῖς ποσὶν ὑμῶν, ἵνα μὴ τὸ χωλὸν ἐκ- sus pedibus vestris, ne claudicatio aberret a υία, τραπῇ, ἰαθῇ δὲ μᾶλλον. Εἰρήνην διώκετε μετὰ imo sanetur potius. Pacem sectemini cum omniπάντων καὶ τὸν ἁγιασμόν, οὗ χωρὶς οὐδεὶς ὄψε- bus,et sanctimoniam sine qua nemo videbit Deum: ται τὸν Κύριον. Επισκοποῦντες, μή τις ὑστερῶν curam agentes,ne quis sit qui deficiat a gratia ἀπὸ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, μή τις ῥίζα πικρίας Dei, ne qua radix amarulentiæ supnullulans obἄνω φύουσα ἐνοχλῇ, καὶ διὰ ταύτης μιανθῶσι. turbet, et per hanc inquinentur multi: ne quis πολλοί, μήτις πόρνος ἢ βέβηλος ὡς Ἡσαν, ὃς scortator aut impurus, veluti Esau qui unico eduἀντὶ βρώσεως μιᾶς ἀπέδοτο τὰ πρωτοτόκια αυ- λίo permutavit jus primogeniture.Scitis enim lio τοῦ. ἴστε γὰρ ὅτι καὶ μετέπειτα θέλων κληρονο- quod et postea cum vellet hereditario jure beneμῆσαι τὴν εὐλογίαν, ἀπεδοκιμάσθη. Μετανοίας γὰρ dictionem assequi, reprobatus sit. Non enim inτόπον οὐχ εὗρε, καίπερ μετὰ δακρύων ἐκζητήσας venit penitentia locum, tametsi cum lacrymis αὐτήν, quaesivisset eum. αὐτ • Διὸ τὰς παρειμένας χείρας.» Παρειμένας, παρα- 422. Quapropter manus remissas.» Remisλελυμένας. ᾿Απὸ μέρους τὸ πᾶν εἶπεν. Οὐ γὰρ αἱ sas, dissolutas.A parte dixit totum. Neque enim χεῖρες μόνον καὶ τὰ γόνατα τοῖς πειρασμοῖς παρελέ. G solæ manus et genua afflictionibus dissolvebantur, λυντο, ἀλλὰ μετὰ τοῦ παντὸς σώματος, καὶ ψυχὴ sed una cum toto corpore et mens et anima.Siquiκαὶ ἡ διάνοια. Καὶ γὰρ τοῦτο ἡ ἀθυμία ποιεῖ καὶ dem id facit tristitia mærorque vehemens. Non ἡ πολλὴ λύπη. — [ΦΩΤ.] Οὐ περὶ γονάτων δὲ καὶ dixit autem de genibus et manibus,sed de cogitaχειρῶν λέγει, ἀλλὰ περὶ λογισμῶν χωλευόντων τῷ tionibus quæ claudicant et dissolvuntur ad multituπλήθει τῶν πειρασμῶν καὶ ἐκλυομένων. «Καὶ τροdinem afflictionum ac tentationum. < Ut rectt sint χιὰς ὀρθάς.» Οἷον βήματα, δρόμους. Ὡς δρομεῦσι gressus» Sive vestigia, cursus: tanquam cum curκαὶ ἀγωνισταῖς αὐτοῖς διαλέγεται. Πολλὰ δὲ αὐτοὺς soribus ac pugilibus loquitur ipsis. Innuit autem αἰνίττεται δεῖν ὀρθῶσαι τοὺς λογισμούς (ὅτι οὐκ ἀπὸ plurimum necesse esse, ut cogitationes confirment μίσους, ἀλλ᾽ ἀπὸ κηδεμονίας Θεοῦ αἱ παιδεται καὶ οἱ αἱ παῖδεται καὶ οἱ (quod non ex odio, sed Dei gubernatione correpπειρασμοὶ καὶ τὰς περὶ πίστεως καὶ δογμάτων δό- tiones et afflictiones proveniant) ac opiniones de ξας. Ετι γὰρ νήπιοι ὄντες, ἐν τισιν εἴχοντο τοῦ ἰου fide et dogmatis. Cum enim adhuc infantes esδαϊσμοῦ, καὶ τὸν βίον καὶ τὴν πολιτείαν. "Ινα φησί, sent, quibusdam bærebant rebus Judaicis in vita μὴ τὸ ἐναρχθὲν κακὸν (τοῦτο γὰρ τὸ χωλὸν εἰς et conversatione. Ne inceptum, inquit, malum ἀνήκεστον ἔλθῃ, μᾶλλον δὲ διορθωθῇ. Ἰδοὺ φανερῶς (nam hoc vocat claudicationem fiat incurabile,sed Ιδού οἶδε μετάνοιαν, καὶ σημείωσαι διὰ τοὺς Ναυατια-D potius corrigatur.Ecce quod manifeste admiserit νούς. «Εἰρήνην διώκετε μετὰ πάντων.» Μεθ᾿ ἑαυ- penitentiam, idque animadverte propter Novatiaτῶν, καὶ τῶν ἐπηρεαζόντων. Πολὺ γὰρ τὸ πλάτος nos. «Pacem sectemini cum omnibus. Et inter τοῦ, Μετὰ πάντων. «Μετὰ γὰρ τῶν μισούντων τὴν vos mutuo et inter calumniatores. Magna est enim εἰρήνην, φησίν, ἤμην εἰρηνικός.» Ἐὰν γὰρ ὁ μὲν latitudo cum dicitur, Cum omnibus. Etenim, «Cum ἀδικῇ, σὺ δὲ οὐκ ἀμύνῃ, ταχέως ἔσται εἰρήνη. • Καὶ his, inquit, qui oderant pacem eram pacificus 76.» τὸς ἁγιασμόν.» Αγιασμόν λέγει τὴν καθαρότητα, Nam si ille quidem aficit injuria,tu vero non ulοἷον τὴν παρθενίαν, ἤγουν τὴν σωφροσύνην. Ὁ γὰρ cisceris, cito erit pax. «El sanctimoniam. • Sanκαὶ ἐκ γάμῳ σωφρονῶν, εἰ καὶ μὴ κυρίως, ἁγιασμὸν ctimoniam dicit puritatem, hoc est, virginitatem ἐπιτελεῖ. Οὐ γὰρ ἅγιος, ἀλλὰ τίμιος ὁ γάμος εἴρηται. sive temperantiam. Nam qui etiam in conjugio Όμως καὶ οὕτως ἁγιασμὸν ἐπιτελεῖ. «Οὐ χωρίς temperatus est, sanctimoniam complet,quanquam οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον.» Εἰ γὰρ οὔτε πόρνοι » Εἰ γὰρ οὔτε πόρνοι non proprie. Neque enim sanctum,sed honorabile » 76 Psal. cxIx, 7.

dictum est esse conjugium.Sine qua nemo vi- οὔτε μοιχοὶ καὶ οἱ τούτοις ὅμοιοι βασιλείαν Θεού οἱ debit Deum.» Nam si neque scortatores, neque κληρονομήσουσι πῶς οἱ μὴ σωφρονοῦντες ἴδοιεν τὸν adulteri, aut his similes regnum Dei hæreditate Κύριον, ὡς ἰδεῖν χρὴ ἄνευ ἁγιασμοῦ; «Επισκο possidebunt 77, quomodo Dominum viderent qui ποῦντες μή τις ὑστερῶν.» Καθάπερ ὁδὸν μακρὰν non sunt temperantes, ut videre oportet, sine βαδιζόντων αὐτῶν ἐν συνοδίᾳ, φησὶν, ἐπισκοποῦντες, sanctimonia? «Curam agentes ne quis sit qui τουτέστιν, ἀκριβῶς προσέχοντες καὶ ἐρευνῶντες μή deficiat.» Quemadmodum longa via gradientes τις εἴη ἀπολαλειμμένος τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, Δετ in comitatu, considerantes, inquit, hoc est dili- γάρ καί ὑπὲρ ἑαυτῶν καὶ τῶν ἀδελφῶν φροντίζειν genter prospicientes et perscrutantes, ne quis μή τις ὑστερήσῃ. Χάριν δὲ Θεοῦ λέγει τὰ μέλλοντα desertus esset a gratia Dei. Oportet namque et pro ἀγαθὰ, ἤγουν τὴν πίστιν, ἢ τὴν χρηστὴν πολιτείαν. vobisipsis et pro fratribus curam habere, ne quis Πάντα γὰρ ταῦτα χάρις Θεοῦ εἰσι. «Μή τις ρίζα ea careat. Gratiam autem Dei vocat futura bona, πικρίας. ο Ρίζαν πικρίας, τὴν ἁμαρτίαν φησί. Λέ sive fdem aut commodam conversationem. Nam γει οὖν· Κάν τις ᾗ εἰς ὑμᾶς οὐκ ἀγαθὰ φρονῶν, ἐκκοhæc omnia sunt gratia Dei. «Ne qua radix ama- πτέτω ὁ τοιοῦτος εἰς ἔργον ἐξάγειν τὴν ἁμαρτίαν rulentiæ.» Radicem amarulentiæ dicit peccatum. (τοῦτο γὰρ τὰ, Ανω φύουσα), ἵνα μὴ καὶ τοῖς λοιποῖς Ait ergo: 495 Si etiam fuerit quispiam inter vos πρόφασις γένηται ἁμαρτίας. non recte affectus, amputetur talis, ne peccatum in opus educat, (nam hoc est quod ait Suppullulans), ne reliquis quoque fiat occasio peccati. Ait enim: Et per hanc inquinentur multi.»Siqui- «Καὶ δι' αὐτῆς γάρ, φησί, μιανθῶσι πολλοί.» dem videns quisque proximum peccantem, ad Ὁρῶν γὰρ ἕκαστος τὸν πλησίον ἁμαρτάνοντα, εἰς æmulationem veniet, ut ipse pecret. Recte au- ζῆλον ἥξει τοῦ καὶ αὐτὸς ἁμαρτάνειν. Καλῶς δὲ εἶ tem vocavit radicem amarulentiæ, peccatum. πε ρίζαν πικρίας τὴν ἁμαρτίαν. Ἡ μὲν γὰρ πικρὰ Amara namque radix potest fructus proferre dulces, ρίζα δύναται καρποὺς ἐνεγκεῖν γλυκεῖς. Ἡ δὲ τῆς at radix amarulentiæ et sibi ipsi amara est et his πικρίας ῥίζα ἑαυτῇ τέ ἐστι πικρά, καὶ ὧν ἐστι ῥίζα. quibus est radix: amarulentiæ enim radix est Πικρίας γάρ ἐστι ῥίζα καὶ ὑπόστασις, καὶ οἷον οὐ substantia et veluti essentia. «Ne quis scortator.» σία. «Μή τις πόρνος, ο Τό, Πόρνος, οὖν εἶπεν ὡς Non dixit, Scortator, referendo ad Esau,sed poni- πρὸς τὸν Ησαῦ, ἀλλὰ πρὸς ἀντιδιαστολὴν κεῖται turad oppositum ejus quod præcessit, Sanctimo- τοῦ, Τὸν ἁγιασμὸν διώκετε. Τὸ δὲ, Βέβηλος, ὡς niam sectemini. Impurus vero ponitur quasi ad πρὸς τὸν Ἡσαῦ κεῖται. Βέβηλον δέ φησι, τὸν γαEsau referatur Impurum autem dixit gastrimar- στρίμαργον, διὰ τὸ ὑπὲρ βρώσεως μιᾶς ἀπεμπου gum, eo quod unico edulio distraxerit Dei donum, λῆσαι αὐτὸν τὴν τοῦ Θεοῦ δωρεάν, τουτέστι, τὰ nempe jus primogenitura. Scriptum est enim in li- πρωτοτόκια. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Γενέσεως. bro Genescos 78: «Creverunt autem pueri; et erat «Εύξήθησαν δὲ οἱ νεανίσκοι. Καὶ ἦν Ἡσαῦ ἄνθρω Esau homo venandi peritus, in agro degens: πος εἰδὼς κυνηγεῖν, ἀγροικος, Ἰακὼβ δὲ, ἄνθρωπος Jacob vero homo sincerus, domi habitans. Dilexit- ἄπλαστος, οἰκῶν οἰκίαν. Εγάπησε δὲ Ἰσαὰκ τὸν que Isaac Esan, eo quod venatione ipsius vesce. Ησαῦ, ὅτι ἡ θήρα αὐτοῦ, βρῶσις αὐτῷ· Ρεβέκκα retur: Rebecca autem diligebat Jacob. Et coxil δὲ ἠγάπα τὸν Ἰακώβ. Εψησε δὲ Ἰακώβ ἔψημα, Jacob quoddam edulium. Venit autem Esau ex agro ήλθε δὲ Ἡσαῦ ἐκ τοῦ κεδίου ἐκλείπων. Καὶ εἶπεν viribus destitutus, et ait Esau ad Jacob: Da mili Ἠσαν τῷ Ἰακώβ· Γεῦσόν με ἀπὸ τοῦ ἐψήματος ut gustem de hoc fulvo edulis, quia viribus desti- τοῦ πυῤῥοῦ τούτου, ὅτι ἐκλείπω. Διὰ τοῦτο ἐκλήθη tuor. Propterea vocatum est nomen ejus Edom. τὸ ὄνομα αὐτου Εδώμ. Εἶπε δὲ Ἰακὼβ τῷ Ησαύ, Dixit autem Jacob ad Esau: Vende mihi hodie jus ᾿Απόδου σήμερον τὰ πρωτοτόκιά σου ἐμοί. Εἶπε δὲ primogenitura. Dixitque Esau: Ecce ego ad mor- Ησαύ, Ἰδοὺ ἐγὼ πορεύομαι τελευταν, και ἵνα τί tem accedo,et quorsum mihi jus hoc primogeni- μοι ταῦτα πρωτοτόκια; Καὶ εἶπεν αὐτῷ Ἰακώβ, tura? Et ait illi Jacob: Jura mihi hodie. Juratque Ομοσόν μοι σήμερον. Καὶ ὤμοσεν αὐτῷ. ᾿Απέδοτο illi. Vendit itaque Esau jus primogenituræ suæ δὲ Ἡσαῦ τὰ πρωτοτόκια αὐτοῦ τῷ Ἰακώβ.» Λοι Jacob 78.» Ex eo itaque tempore nostrum est jus τὸν οὖν ἡμῶν, καὶ οὐκ Ἰουδαίων τὰ πρωτοτόκια. primogenitura, et non Judæorum. Nam ex Isaac Ἐκ γὰρ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ καταγόμεθα, «Απε et Jacob deducimur. «Reprobatus sit.» Deo re- δοκιμάσθη.» ᾿Απεδοκιμάσθη παρὰ Θεοῦ. Ὁ γὰρ probatus sit. Nam Deus causa fuit, quod falsus Θεὸς αἴτιος τοῦ, τὸν Ἰσαὰκ ἀπατηθέντα, εὐλογῆσαι Isaac benedixerit Jacob79. Tametsi cum lacrymis.» τὸν Ἰακώβ, «Καίπερ μετὰ δακρύων.» Τινὲς οὕτως Quidam ita interpretantur: Quanquam cum lacry- έρμηνεύουσι· Καίτοι μετὰ δακρύων ἐκζητήσας αὐτ mis quaesivisset ipsam, nempe benedictionemet- τήν, τὴν εὐλογίαν, τουτέστι· καὶ τὸ, Μετανοίας τόπον quod dicitur: Pænitentiæ locum non invenit, per οὐχ εὗρε, διὰ μέσου. • Εκζητήσας αὐτήν.» Αρα μὴ interpositionem poni. «Quæsivisset eam. Num ἐκβάλλει τὴν μετάνοιαν; Μὴ γένοιτο. Πῶς οὖν εἰ μετὰ igitur penitentiam rejicit? Minime. Quomodo ergo δακρύων ἐζήτησεν αὐτὴν, οὐκ ἐπέτυχεν αὐτῆς; Εζήsi cum lacrymis poenitentiam quæsivit, non asse- τησε μὲν, πλὴν οὐχ εὗρε, οὐ γὰρ καλῶς ἐζήτησε, 77 Ephes, v, 5. 78 Gen. xxv, 26-33. 79 Gen. xXVII, 31 seqq.

Πῶς; Ὅτι οὐ μετενοήσεν ὃν ἐχρῆν τρόπον. Ποίας cutus est eam? Quaesivit quidem, attamen non inγὰρ ἂν ἦν μετανοίας τὰ ῥήματα ἃ ἐφθέγξατο; «Εγγίσουσι, φησὶν, αἱ ἡμέραι τοῦ πένθους τοῦ πατρός μου, καὶ ἀποκτενῶ Ιακώβ τὸν ἀδελφόν μου.» Ωστε διὰ τοῦτο οὐχ εὗρε τὴν μετάνοιαν, ἐπειδὴ μὴ ὡς ἐχρῆν αὐτὴν ἐζήτησεν. Η οὖν τοῦτό ἐστιν, ἢ ὅτι τοὺς μηδέπω πεσόντας τούτῳ τῷ τρόπῳ φοβετ, μὴ πεσεῖν, τῷ μὴ εἶναι ἐπὶ τοῖς μεγίστοις ἁμαρτήμασιν ἀξίαν μετάνοιαν. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς μήπω ἁμαρτήσαντας οὕτως λέγει, τῷ φόβῳ συντηρῶν αὐτοὺς πὴ πεσεῖν. Οταν δὲ ἴδῃ τινὰς τέλεον πεσόντας, ὅρα πῶς μεταβάλλεται. Φησὶ γὰρ· «Τεκνία, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» Οτι γὰρ πρὸς ἤδη πεσόντας ταῦτα φράφει, δῆλον. Φησὶ γάρ· • Οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιούσθε, τῆς χάριτος, ἐξεπέσετε. ο Ορᾷς ὅτι μαρτυρῶν αὐτοῖς τὸ πεπτω κέναι, πρὸς τὸ μὴ εἰς ἀπόγνωσιν ἐλθεῖν, εἶπε τὸ, • Οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν;» Εἶδες μὴ ἐκβεβλημένην τὴν μετάνοιαν, ἀλλ᾽ οἰκονομικῶς πάντα φθεγγόμενον τὸν ἅγιον τοῦτον; metur Christus in vobis?» Agnoscis ne sanctum satorie loqui? ΚΕΦΑΛ. ΙΘ΄. venit: neque enim recte quæsivit. Quomodo? Quia non illum debito modo penituit. 424 Qualis enim penitentiæ verba erant quæ locutus est? «Appropinquabunt dies luctus patris mei,et occidam Jacob fratrem meum.» Itaque propterea non invenit penitentiam, quia non eam qnæsivit ut oportuit Aut ergo hoc est, aut quod eos qui nondum ceciderant, rursum terret ne cadant, quod maximis peccatis non sit digna pænitentia: et ad eos qui nondum peccaverant ita loquitur, terrore conservans eos ne cadant. Cum autem videt aliquos omnino cecidisse, considera quomodo commutat sermonem. Ait enim: «Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus iu vobis 80, ο Nam quod hæc ad eos scribat qui jam ceciderant, manifestum est. Ait enim: «Qui per legem justiGcamini, a gratia excidistis 8'.» Vides quod cum ipsis testetur quod ceciderant,ne in desperationem veniant, dicat: «Quos iterum parturio, donec forhunc non abjicere pœnitentiam, sed hæc, dispenCAPUT XIX. • Ότι φοβερώτερα τῶν ἐπὶ Μωϋσέως τὰ μέλλοντα καὶ Quod formidabiliores sint futura pene illis quas πλείονος ἄξια σπουδῆς τὰ νῦν, ο «Οὐ γὰρ προσεληλύθατε ψηλαφωμένῳ ὄρει καὶ κεκαυμένῳ πυρὶ καὶ γνόφῳ καὶ σκότῳ καὶ θυέλλη, καὶ σαλπιγγος ἤχῳ, καὶ φονῇ ῥημάτων, ἧς οἱ ἀκούσαντες παρητήσαντο μὴ προστεθῆναι αὐτοῖς λόγον. Οὐκ ἔφερον γὰρ τὸ διαστελλόμενον. Καν θηρίον θίγῃ τοῦ ὄρους, λιθοβοληθήσεται, ἢ βολίδι κατατοξευθήσεται. Καὶ οὕτως φοβερὸν ἦν το φανταζόμενον ὡς Μωϋσῆς εἶπεν, Εκφοβος εἰμι καὶ ἔντρομος.» Τὸ πῦρ διὰ τοῦτο, ἵνα φοβερώτερος φανῇ νομοθε νῶν ὁ Θεός. «Καὶ γνόφῳ καὶ σκότῳ.» Ο γνόφος καὶ το σκότος, τὸ συνεσκιασμένον τῆς Παλαιᾶς δηλοι. Εἰ γὰρ ἐκεῖνα τύποι ἦσαν, δῆλον ὅτι ἕως ήλθεν ἡ ἀλήθεια, ἀσαφεῖς ἦσαν οἱ τύποι, μὴ γινωσκόμενοι τ' δηλοῦσι. Καὶ τὸ ἀόρατον νὲ τοῦ Θεοῦ ὁ γνόφος όηλοι. «Καὶ γνόφος γάρ, φησίν, ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ. — «Καὶ θυέλλῃ.» Η θύελλα ῥᾳθύμους ὄντας διανίστησιν. Εστι δὲ θύελλα, ἀνέμου συστροφή. Αἱ δὲ σάλπιγγες, ὡς βασιλέως παρόντος. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ ἔσται, ο Καὶ φωνῇ ῥημάτων.» Ο γὰρ Μωσῆς ἐλάλει, ἀπεκρίνατο δὲ ὁ Θεός. «Εδει γὰρ τοῦ Θεοῦ φέρεσθαι τὴν φωνὴν, ἵνα ἀξιόπιστος ἡ νομοθεσία γένηται, καὶ μὴ νομισθῇ Μωσέως εἶναι, δι' οὗ νομοθενεῖν ἔμελλεν ὁ Θεός. • Οὐκ ἔφερον γάρ.» Είπε τὴν αἰτίαν τῆς παραιτήσεως, ὅτι οὐκ ἔφερον τὸ διαστελλόμενον οἷον, τὸ ἐν τελλόμενον καὶ λαλούμενον. Καὶ γὰρ εἶπον Μωσετ· • Λάλησον ἡμῖν σύ, καὶ μὴ λαλαίτω ἡμῖν ὁ Θεός. ο - «Κἂν θηρίον θίγῃ.» Τοσοῦτος ἦν ὁ φόβος, ὅτι κἂν θηρίον ἔθιγε τοῦ ὄρους, ἐλιθοβολεῖτο. «Καὶ οὔτως φοβερον ἦν τὸ φαιναζόμενον.» Θέλει δεῖξαι καὶ " sub Mose infligebantur,dignumque sit ut circa præsentia majus adhibeatur studium. XII, 18-21. Non enim uecessistis ad contactum montem et incensum ignem ac caliginem et tenebras ac turbinem tubæque sonitum et vocem verborum, quam audierant deprecati sunt, ne ipsis feret sermo. Non enim ferebant quod edicebatur. Etiam si bestia tetigerit montem, lapidabitur aut cjaculo configetur; et adeo terribile erat visum quod apparebat, ut Moses diceret: Erpavefactus sum ac tremebundus. 425Propterea ignis, ut majori terrori esset Deus qui legem ferebat. «Ac caliginem et tenebras.» Caligo et tenebra significant Veteris Testamenti obumbrationem. Nam si illa fguræ erant, manifestum est quod donec veniret veritas, obscuræ erantfgura, dum non cognosceretur quid siguificarent.Significat autem caligo etiam Dei invisibilitatem. Εt caligo, inquit, sub pedibus ejus 89.» — «Ac turbinem. Per dictionem, Turbo,excitat eos cum segnes essent. Est autem turbo venti contorsio.Tubæ vero, tanquam præsente rege; nam et hoc in secundo erit adventu. «Et vocem verborum.» Moses enim loquebatur, et Deus respondebat 83. Oportuit namque Dei vocem formari, ut fide digna fieret legislatio,et non existimaretur esse Mosi,per quem erat Deus legem laturus. «Non enim ferebant.» Causam dixit excusationis, quia non ferebant id quod definiebatur, hoc est, quod pracipiebatur sive dicebatur.Siquidem dixerunt Mosi: «Loquere tu nobis, et non loquatur nobis Deus84. si bestia tetigerit.» Tantus erat terror, quod et bestia si tangebat montem, lapidabatur. «Et adeo 80 Galat. IV, 19. 81 Galat. v, 4. 82 Psal. xvш, 10. 83 Exod. xix, 19. 84 Exod. xx, 19. Etiam

Ἡ γὰρ παλαιὰ καίτοι μηδὲν ἔχουσα τοιοῦτον οἷον ἡ Νέα, φοβερά τις ἦν. Ἡ δὲ Νέα, φησίν, ἔχουσα τὸ τέλειον, ἡπία ἔστὶ καὶ χωρὶς φόβου, «Μουσῆς εἶπεν Εκφοβός εἰμι καὶ ἔντρομος.» Οὗτός φησιν, ὁ εἰς τὸν γνόφον εἰσελθών. terribile erat visum quod apprrebat. Vult osten- ἐν τούτῳ διαφορὰν τῆς Νέας, ὡς πρὸς τὴν Παλαιάν. dere in hoc quoque excellere Novum Testamentum in ordine ad Vetus. Siquidem vetus etiam si hujusmodi nihil haberet quale Novum, timendum quodammodo erat: Novum vero, cum perfectionem habeat, clernens est et absque terrore. Ui Moses diceret Expavefactus sum et tremefactus.» Hic cebat. XII, 22 24. Sed accessistis ad montem Sion et ad civitatem Dei viventis, Jerusalem calestem, et ad innumerabilium angelorum coetum, et ad concionem primogenitorum qui conscripti sunt in cœlis, et ad judicem universorum Deum, et ud spiritus justorum perfectorum, et ad novi testamenti conciliatorem, Jesum, et ad sanguinem aspersionis melius loquentem quam sanguis Abel. etiam qui in caliginem ingressurus erat, hoc di- • ᾿Αλλὰ προσεληλύθατε Σιών ὄρει καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, Ιερουσαλὴμ ἐπουρανί, και μυριάσιν ἀγγέλων, πανηγύρει καὶ ἐκκλησία πρωτοτόκων ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων, καὶ κριτῇ Θεῷ πάντων, καὶ πνεύμασι δικαίων τελελειωμένων, καὶ διαθήκης νέας μεσίτῃ Ἰησοῦ, καὶ αἵματι ῥαντισμων, κρείττον λαλοῦντι παρὰ τὸν ᾿Αβελ. «᾿Αλλὰ προσεληλύθατε.» ᾿Αντὶ τοῦ Σιών ὄρους, φησὶν ἐνταῦθα ἐστιν ὁ οὐρανός. Τοῦτον γὰρ καλεί Σιών ὄρος καὶ Ἱερουσαλήμ Οθεν ἔπάγει, Επουρανίῳ. «Καὶ μυριάσιν ἀγγέλων.» ᾿Αντὶ τοῦ Ἰουδαί κοῦ λαοῦ, ἄγγελοι πάρεισι. Καὶ πανηγύρει, φησίν, ἐν μυριάσιν ἀγγέλων ὑπαρχούση. Πρωτοτόκους δὲ φησὶ, τοὺς πιστοὺς, ὧν τὰ ὀνόματα ἐν βίβλω ζωῆς. Τούτο γάρ φησὶ καὶ ὁ Κύριος τοῖς μαθηταῖς: «Χαίρετε ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν γέγραπται ἐν τοῖς οὐρανοῖς. «Sed accessistis.» Pro monte, inquit, Sion est hic coelum. Nam hoc dicit hic montem Sion et Jerusalem: unde subjungit Caelestem. Et innumerabilium angelorum cætum.» Pro Judaico populo, adsunt angeli. 426 Et solemnem, inquit, coetum, qui ex innumerabilibus constat angelis. Primogenitos autem dicit fideles, quorum nomina sunt in libro vitæ. Nam hoc etiam dicit Dominus discipulis: «Gaudete, quod nomina vestra scripta sint in ccelis 85.» - Aliud. Primogenitos dicit sanctos, Αλλο. Πρωτοτόκους δὲ, τοὺς ἁγίους λέγει, τοὺς qui habent aliquid excellens præter alios fideles qui τὸ ἐξαίρετον ἔχοντας παρὰ τοὺς λοιπούς πιστούς, adoptionem acceperunt a primogenitis qui apud nos τοὺς τῆς υἱοθεσίας ἠξιωμένους, ἀπὸ τῶν παρ' ἡμῖν sunt,qui ex jure primogenituræ habent aliqua præ- πρωτοτόκων, οἱ ἐκ τῶν πρωτοτοκίων ἔχουσι τις cipua legata. «Et ad judicem universorum Deum.» να πρεσβεία, «Καὶ κριτῇ Θεῷ πάντων. • Ωσεί Tanquam diceret: Illi ne verbo quidem ausi sunt c εἶπεν· Ἐκεῖνοι, φησίν, οὐδὲ ῥημάτων ἐτόλμησαν audire; vos autem ad ipsum judicem accessistis, ἀκοῦσαι, ὑμεῖς δὲ αὐτῷ τῷ κριτῇ προσεληλύθατε, hoc est, ad Christum. «Nam Pater, inqui, non τουτέστι, τῷ Χριστῷ. «Ὁ γὰρ Πατήρ, φησί, κρίjudicat quemquam,sed judicium dedit Filio83,» — νει οὐδένα, τὴν δὲ κρίσιν ἔδωκε τῷ Υἱῷ.» - «Καὶ «Et ad spiritus justorum. Cum ipsis enim futuri πνεύμασι δικαίων.» Μετ᾿ αὐτῶν γὰρ εἶναι μέλλετε, estis, qui ad novum testamentum accessistis. Vocat φησίν, οἱ τῇ Νέᾳ προσελθόντες. Τετελειωμένους δὲ autem ipsos, ut qui suam tunc perfectionem sint αὐτοὺς καλεῖ, ὡς μελλόντων αὐτῶν τότε τὸ τέλειον babituri, quemadmodum etiam superius ait: Ne ἔξειν, καθὼς καὶ ἄνω φησίν, ἵνα μὴ χωρίς ἡμῶν sine nobis consummarentur. «Et ad novi testa- τελειωθῶσιν, «Καὶ διαθήκης νέας μεσίτη.» ᾿Αντί menti conciliatorem. Pro Mose hic est Christus. Μουσέως, ὁ Χριστὸς ἐνταῦθα. Αἷμα δὲ ῥαντισμού, Sanguinem vero aspersionis dicit pretiosum Christi τουτέστι, καθαρισμοῦ, τὸ τίμιον αἷμα λέγει τοῦ sanguinem. «Melius loquentem quam sanguis Χριστού. • Κρείττον λαλουντι παρὰ τὸ ῾Αβελ.» Τι Abel.» Quid enim sanguis Abel? an locutus est? γὰρ τὸ τοῦ ᾿Αβελ; ἐλάλησε; Ναί. Δι' αὐτου γάρ, φηUtique. Nam per ipsum, inquit, mortuus adhuc σὶν, ἀποθανὼν ἔτι λαλεῖ, τῇ δόξῃ, τῇ φήμῃ δηλονοτι. loquitur, in gloria videlicet et fama. De Christi Τὸ δὲ τοῦ Χριστοῦ αἷμα εὔδηλον ὅτι τῇ δόξη πλέον vero sanguine perspicuum est quod magis per glo- λαλεῖ, τὸ παντὸς τοῦ κόσμου καθαριστικόν. 'Αεὶ δὲ riam loquatur, cum idoneum sit ad purificandum ἐκ τῶν ἐλαχιστοτάτων τὰς συγκρίσεις ποιεῖται, διὰ universum mundum.Semper autem a minimis tra- τὸ νηπιῶδες τῶν ἀκουόντων. [ΚΥΡΙΑ.] Τὸ μὲν hit comparationem, propter ruditatem auditorum. γὰρ "Αβελ αἷμα κατεκεκράγει τοῦ φονευτοῦ. Τὸ δὲ - Siquidem sanguis Abel clamabat adversus ho- Χριστοῦ, ὑπὲρ ἡμῶν λαλεῖ πρὸς τὸν Πατέρα. Διὰ micidam, Christi vero sanguis pro nobis loquitur τούτό φησι, «Κρείττον λαλοῦντι παρὰ τὸ ᾿Αβελ, ο ad Patrem: propterea dicit: «Melius loquentem quam sanguis Abel.» » XII,25-26. Videte ne aspernemini eum qui loquitur. Nam si illi non efugerunt, aspernati eum qui supra terram jus dicebat,multo magis nos si eum qui de ca's est aversemur: cujus vox tum concussit 96 Luc. x, 20. 96 Joan. v, 22. • Βλεπετε μή παραιτήσησθε τὸν λαλοῦντα. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι οὐκ ἔφυγον, τὸν ἐπὶ γῆς παραιτησάμενοι χρηματίζοντα, πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς οἱ τὸν ἀπ' οὐρανῶν ἀποστρεφόμενοι, οὗ ἡ φωνὴ τὴν

" " " δέ terram, at nunc denuntiavit,dicens: Adhuc semelego γῆν ἐσάλευσε τότε, νῦν δὲ ἐπήγγελται λέγων· concutio, non modo terram, verum etiam calum. Ἔτι ἅπαξ ἔγὼ σείω οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ Porro illud quod dicit: Adhuc semel, significat τὸν οὐρανὸν. Τὸ δέ, Ετι ἄπαξ δηλοῖ τῶν σαλευομένων eorum qua conculiuntur translationem,utpote quæ τὴν μετάθεσιν ὡς πεποιημένων, ἵνα μείνῃ τὰ μὴ facta sunt, ut maneant ea quæ non concutiuntur. σαλευόμενα. • Ne aspernemini eum qui loquitur.» Aut 497 «Μή παραιτήσησθε τὸν λαλοῦντα. Η διὰ ἀπι per incredulitatem, aut per desperationem. Quis στιας, ἢ διὰ ἀπογνώσεως. Τίς δὲ ὁ λαλῶν καὶ εἰς est autem is qui loquitur, et ad suum vocat re- τὴν οἰκείαν καλῶν βασιλείαν; Ὁ Χριστὸς δηλονότι. gnum?Christus videlicet. Nam si sanguis ejus loqui- Εἰ γὰρ τὸ αἷμα αὐτοῦ λαλεῖ, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς ζῇ. tur,multo magis ipse vivit. «Nam si illi non effu- «Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι οὐκ ἔφυγον.» Τὸν κίνδυνον, τουτο gerunt.» Videlicet periculum, hoc est, perditionem. έστι, τὴν ἀπώλειαν. «Τὸν ἐπὶ γῆς παραιτησάμενοι,» ■ Eum qui supra terram jus dicebat aspernati. > Ἡ τὸν ἐπὶ γῆς χρηματίζοντα, τὸν τὰ γήινα καὶ Aut eum qui supra terram jus dicebat, hoc est, παρερχόμενα ὑπισχνούμενον, γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ terrena ac transitoria promittebat, nempe terram μέλι, ἐχθρῶν ἐπικράτειαν, εὐπαιδίαν, καὶ βίον μας fuentem lac et mel, victoriam adversus inimicos, κροχρόνιον. ᾿Απ᾿ οὐραιῶν δὲ λαλεῖ, ὁ αὐτὸν τὸν οὐ fertilitatem in procreandis liberis, vitamque longæ- ρανὸν εἰς κληρονομίαν ἐπαγγελλόμενος, ὁ τῆς ἀφρά vam. De cœlis autem loquitur qui ipsum cœlum in στου δόξης ἐκείνης καὶ ἀπεράντου τὴν ἀπόλαυσιν hæreditatem promittit, qui ineffabilis perpetuæque χαριζόμενος. Ἡ δύναται τό· Ἐπὶ γῆς, εἰρῆσθαι, illius gloriæ fruitionem largitur.Aut potest dictum χρηματίζειν, ὅτι σχεδόν πάντα τῆς διὰ Μωσέως νοesse, supra terram jus dicere,quoniam omnia pro- μοθεσίας, σωματικοί καθαρμοὶ ἐτύγχανον. Ἡ δὲ νέα pemodum quæ ad Mosis legislationem pertinebant, καὶ διὰ Χριστοῦ δοθεῖσα ἡμῖν νομοθεσία, ψυχῆς ἐστι corporales erant purificationes: at nova et per καθάρσιον καὶ φωτισμός. Ἐπὶ γῆς οὖν ἐστιν ἐκεῖνα Christum nobis data legislatio, animæ purificatio κεχρηματισμένα, ὅτι ταπεινὰ καὶ περὶ τὸ ὑλῶδες est et illuminatio. Supra terram igitur sunt illa σκήνωμα στρεφόμενα. Απ᾿ οὐρανοῦ δὲ ταῦτα, ὅτι sancita, quoniam humilia et circa materiale laber- θεῖα καὶ ὑψηλὰ, καὶ οὐ θεοειδὲς τὴν ψυχὴν ἐκκαθαί naculum versantia: hæc autem a colo sunt, quia ροντα, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀναφέροντα. Επὶ γῆς γὰρ divina et sublimia,divinoque modo animam emun- χρηματίζοντα, τὸν Μωσήν φησιν. Ο δὲ λέγει, τοιοῦ dantia et in cœlos reducentia. Supra terram jus τόν ἐστιν· Εἰ οἱ Ἰουδαῖοι παραιτησάμενοι πεισθῆναι dicentem ait Mosen. Quod igitur ait, hujusmodi Μωσετ, οὐκ ἐξέφυγον τὸν ὄλεθρον, πῶς ἡμεῖς ἔκφευ est, si Julæi recusantes obtemperare Mosi non ξόμεθα παραιτησάμενοι πεισθῆναι τῷ ἐξ οὐρανῷ λα fugerunt exitium, quomodo nos efugiemus,recu- λοῦντι, τουτέστι, Χριστῷ; Οὐκ ἐπειδὴ πάλαι μὲν santes obtemperare ei qui de cœlo loquitur, hoc ἄλλος ἔδωκε τὸν νόμον, νῦν δὲ ἄλλος λαλεῖ, καὶ εἰς est, Christo? Non quod olim alius dederit legem, τὴν αὐτοῦ καλεῖ βασιλείαν καὶ πίστιν, ἀλλ᾽ ὅτι 40nunc vero alius loquatur, et ad sunm vocet re- βερώτερος ἐστι νῦν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ gnum ac fidem: sed quod magis tremendus sit nunc λαλών, ἤπερ πάλαι ἀπὸ γῆς καὶ διὰ μέσου Μωϋ qui de caelo et per seipsum loquitur, quam qui σέως, ὅθεν καὶ δίκαιός ἐστι μᾶλλον ἀκουσθῆναι. olim de terra et per medium Mosen: unde justum Ότι δὲ οὐκ ἄλλος ὁ πάλαι νομοθετῶν παρὰ τὸν νῦν est magis ut audiatur. Quod autem nos alius fnerit λαλοῦντα, αὐτὸς δῆλον εἰπὼν· «Οὗ ἡ φωνὴ τὴν γῆν qui olim legem tulerit, quam is qui nunc loquitur, ἐσάλευσε τότε.» Πότε; Οτε, φησίν, ἐνομοθέτει ἐν τῷ ipse significat, dicens: «Cujus vox tum concussit ὄρει τῷ Σινᾷ. «Νῦν δέ, φησὶν, ἐπαγγέλλεται λέγων,» terram.» Quando? Quando legem ferebat in monte Ορᾷς ὅτι ὁ αὐτός ὁ τότε καὶ νῦν; 'Αλλ' ἡ δια Sina. At nunc denuntiavit dicens. Vides eumdem φορὰ ἐν τῷ τρόπῳ του κηρύγματος. Τότε μὲν γὰρ esse qui tunc loquebatur et qui nunc? Sed diffe- ἀπὸ γῆς καὶ διὰ Μωϋσέως ἐκήρυσσε, νῦν δὲ ἀπ᾿ οὐ rentia est in modo promulgationis: tunc enim a ρανοῦ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ. «Οἱ τὸν ἀπ᾿ οὐρανῶν ἀποterra et per Moseu promulgabat, nunc vero a coelo - στρεφόμενοι. ο ᾿Από κοινού τό, χρηματίζοντα, οἷον et per seipsum. Si eum qui de cœlis est averse- Λαλοῦντα, Κηρύσσοντα. «Ετι ἔπαξ ἐγὼ σείω» Τό, mur.» communi intelligentia subauditur, Jus di- • Ετι ἄπαξ, ο δηλοῖ τὸ μετὰ δεύτερον, προσθεῖ centem, sive Loquentem, aut Promulgantem, και ἄλλο Απαξ. Πρότερον μὲν γὰρ ἐσείσθη ὁ κόσ «Adhuc semel et ego concutio. Quod ait «Adhuc σμος ἐπὶ τῆς ἐν Σινᾷ νομοθεσίας. «Γῆ γὰρ ἐσεί semel,. significat quod præter secundum, sit σθη, ο φησὶν ὁ Δαυίδ. Πάλιν ἐπὶ τῆς ἐν σαρκὶ ἐπισ additum aliud Semel. Prius namque concussus est δηλία; ἐπείσθῆ ὁ κόσμος καὶ γὰρ «Εσεσθη πᾶσα mundus in legislatione facta in monte Sina. Terra Ἱερουσαλήμ. ο - ο Καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα enim commota est, ait David 87. 498 Rursum in Αἰγύπτου.» Σεισμὸν δὲ λέγει τὸ εἶναι ἐξάκουστον adventu in carne commotus est mundus; nam τοῦ κηρύγματος, δι᾿ οὗ ἐσείσθησαν ἀπὸ τῆς πάλαι Commota est omnis Jerusalem 88.» - «Et concu- ἐν τῇ πλάνῃ στάσεως καὶ μετηνέχθησαν οἱ ἄνθρω tieutur omnia manufacta simulacra Ægypti 89. ποι. Οὕτως ὁ ἅγιος Κύριλλος· Τὸ δὲ, Ετι ἄπαξ, Concussionem autem sive commotionem dicit veluti λέγει, ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ παρουσία τῇ μετὰ δόξης " 87 Psal. xcv, 9. 88 Matth. 11, 3. 89 Isai XIX, 4.

sonoritatem prædicationis, per quam commoti et γενησομένῃ, ὅταν μεταποιῇ καὶ ἐναλλάσσῃ τὴν κτίσ translati sunt, puta a veteri statu qui in errore agebatur.Ita habet divus Cyrillus: Quod ait, Adhuc semel,dicit in secundo suo adventu qui fiet cum gloria,quando transmntabit et variabit creaturam: tunc enim maxime commovebitur creatura: aut verum terra motum et concussionem: aut transmutationem a malo ad bonum hominum, qui ad tempus illud pertingent. Animadverte quoque adnotationem beati Cyrilli in Aggæum 90: «Eorum quæ concutiuntur translationem:» nempe coli et terra,quæ tunc concutientur ex prasenti statu in quo facta sunt, per variationem et commutationem. «Utpote quæ facta sunt.» Tanquam dice - ret: Quod naturale est sustinebunt. Quandoquidem enim id quod initium habuit, etiam terminum accipiet, ait: Utpote quæ facta sunt. Nam quia facia sunt, et coeperunt ex mutatione a non esse ad esse (ut ita loqui liceat), merito rursum concutientur et commovebuntur per mutationem. «Ut maneant ea quæ non concutiuntur.» Tunc autem concutiet et immutabit creaturam, ut maneant ea quæ non concutiuntur, hoc est, quæ jam non amplius coneutienda sunt aut immutanda. Tanquam diceret: Propterea concutit et immutat creaturam, ut deinceps suo persistant loco quæ non amplius concutienda aut immutanda sunt. Quæ vero non immutantur, merito non amplius sunt agitanda: nam ubi semel primam immutationem susceperint, in compatibilia erunt. XII, 28-29.Quapropter regnum assumentes quod Διὸ βασιλείαν ἀσάλευτον παραλαμβάνοντες, concuti non potest,habeamus gratiam per quam ita ἔχωμεν χάριν, δι' ἧς λατρεύομεν εὐαρεστως τῷ Θεῷ Deo serrimus ut illi placeamus cum pudore et re- μετὰ αἰδοῦς καὶ εὐλαβείας καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν verentia. Etenim Deus noster ignis consumens est. πῦρ καταναλίσκον. Si creatura inconcussa manebit, multo magis regnum calorum quod recepturi estis in præmium afflictionum quas hic pro Christo toleratis. Quoniam igitur afflictiones regnum conciliant,gratiamn habeamus pro illis Deo. • Per quem servimus Deo. 499 Nam per hoc quod pro adversitalibus » et afflictionibus Deo gratiæ aguntur, contingit ipsi servire ita ut quis illi placeat.Nec satis est, inquit, solum illi gratias agere, nisi et pudor erga omnes, et reverentia erga Deum simul adsint. «Etenim Deus noster ignis consumens est.» Aut ipsos terrere vult, ne ingrati sint aut ob afflictiones murmurent: ne quo modo, inquit, Deum assequamini iratum aut supplicia inferentem. Aut vult consolari, tanquam diceret: Nos in afflictionibus gratiasagamus: siquidem Dominum habemus qui possit consumere adversarios. σιν. Τότε γὰρ μάλιστα σεισθήσεται ἡ κτίσις, ἢ τὸν ὄντως σεισμὸν καὶ πάταγον ἢ τὴν μετάθεσιν τὴν ἀπὸ τοῦ κακοῦ εἰς τὸ ἀγαθὸν, τῶν τότε φθανομένων ἀνθρώπων. Πρόσχες καὶ τῇ παραγραφῇ τοῦ μακαρίου Κυρίλλου εἰς τὸν ᾿Αγγαίον • Τῶν σαλευομενων τὴν μετάθεσιν,» τουτέστι, τῆς γῆς, τοῦ οὐρανοῦ, τῶν τότε μελλόντων σαλεύεσθαι ἐκ τῆς νῦν καταστάσεως ἐν τῇ ἀλλαγῇ καὶ μεταποιήσει. «Ὡς πεποιημένων,» τουτέστι, τὸ κατὰ φύσιν πασχόντων. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ ἀρξάμενον καὶ πέρας λαμβάνει, φησὶν, ὡς πεποιημένων Ἐπειδὴ γὰρ πεποίηται, καὶ ἀπὸ κινήσεως ἤρξατο, τῆς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι, εἰκότως πάλιν σαλευθήσεται καὶ μετακινηθήσεται ἐν τῇ ἀλλαγῇ. «Ἵνα μείνῃ τὰ μὴ σαλευόμενα, ο Σαλεύει δὲ την κτίσιν τότε καὶ ἐναλλάσσει, ἵνα μείνη τὰ μὴ σαλευόμενα, τουτέστι, τὰ μηκέτι μέλλοντα σαλεύ εσθαι καὶ ἀμείβεσθαι· ὡς εἰ ἔλεγε· Διὰ τοῦτο σείει καὶ ἐναλλάσσει τὴν κτίσιν, ἵνα λοιπὸν μείνῃ κατὰ χώραν μηκέτι μέλλοντα σαλεύεσθαι ἢ ἐναλλάσσεσθαι. Μὴ ἐναλλασσόμενα δὲ, εἰκότως οὐκ ἔνι μέλλει σαλεύεσθαι. "Απαξ γὰρ τὴν πρώτην ἐναλλαγὴν δεξά μενα ἄφθαρτα ἔσται. CAPUT XX. De fraterno amore ac hospitalitate. XIII, 1.6. Fraterna charitas maneat:haspitalitatis ne sitis immemores. Per hanc enim quidam inscientes exceperunt angelos hospitio Memores estote vinctorum tanquamuna vincti: eorum qui affliguntur,veluti ipsi quoque versantes in corpore. Honorabile est conjugium in omnibus et cubile impollutum-Scoriatores autem et adulteros judicabit Deus. Sint mores alieni ab avaritia, contenti his quæ 90 Agg. II, 1 seqq. " K Εἰ ἡ κτίσις ἀσάλευτος, πολλῷ μᾶλλον ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἣν παραλαβεῖν μάλλετε ἔπαθλον τῶν ἐνταῦθα ὑπὲρ Χριστοῦ θλίψεων. Ἐπεὶ οἶν αἱ θλί ψεις πρόξενοι τῆς βασιλείας, χάριν ἔχωμεν ὑπὲρ αὐτ τῶν τῷ Θεῷ. «Δι' ἧς λατρεύομεν. Διὰ γὰρ τοῦ καὶ ὑπὲρ τῶν θλίψεων καὶ πειρασμῶν εὐθαριστεῖν τῷ Θεῷ, ἔστιν αὐτῷ εὐαρέστως λατρεύειν. Καὶ οὐκ ἀρκεῖ, φησὶ, μόνον εὐχαρίστους εἶναι, εἰ μὴ καὶ αἱ δὼς ἡ πρὸς πάντας, καὶ ἡ πρὸς Θεὸν εὐλάβεια συμπαρῇ. «Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν πύρ καταναλίσκον, ο Η αὐτοὺς πτοῆσαι θέλει μὴ ἀχαριστεῖν μηδὲ γογγύ ζειν ἐπὶ ταῖς θλίψεσι, μήπως, φησίν, ὀργιζομένου καὶ τιμωρουμένου τύχητε τοῦ Θεοῦ· ἢ παραμυθή σασθαι, ὡς εἰ ἔλεγεν Ἡμεῖς ἐπὶ ταῖς θλίψεσιν εὐ χαριστάσωμεν· ἔχομεν γὰρ Δεσπότην ἐξαναλώσαι τοὺς ὑπεναντίους δυνάμενον. «Περί φιλαδελφίας καὶ φιλοξενίας.» «Η φιλαδελφία μενέτω. Τῆς φιλοξενίας μὴ ἐπι λανθάνεσθε. Διὰ ταύτης γὰρ ἔλαθόν τινες ξενίσαντες ἀγγέλους. Μιμνήσκεσθε τῶν δεσμίων, ὡς συνδεδεμένοι· τῶν κακουμένων, ὡς καὶ αὐτοὶ ὄντες ἐν σώματι. Τίμιος ὁ γάμος ἐν πᾶσι, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Πόρνους δὲ καὶ μοιχούς κρινεῖ ὁ Θεός. ᾿Αφιλάργυρος ὁ τρόπος. 'Αρκούμενοι τοῖς παροῦσιν. Αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν· Οὐ μή σε ἀνῶ,

• Η φιλαδελπία μενέτω.» Δείκνυσιν ὅτι τούτων εἴχοντο πάλαι, ἀλλὰ νῦν ἐκ τῶν θλίψεων ῥαθυμήσαντες ἦσαν. Πάλιν οὖν αὐτοὺς εἰς ταῦτα προτρέπεται. «Διὰ ταύτης γὰρ ἔλαθόν τινες.» Οὕτω, φησι, μεγάλη ἡ φιλοξενία, ὅτι πρόφασις τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ τὸν Λὼτ γέγονεν ἀγγέλους ὑποδέξασθαι. Ἔλαθον, φησίν, ἀγνοοῦντες ὅτι ἄγγελοι ἦσαν, ἐξένιζον οὕτω φιλοφρόνως. Διὸ καὶ μέγας οὗτος ὁ μισθὸς αὐτοῖς, ὡς εἴ γε ᾔδεισαν, οὐδὲν μέγα ἐποίουν. «Ὡς συνδεδεμένοι.» Ὁ δὲ συνδεδεμένος πῶς ἂν ἐπιλάθοιτο; «Τῶν κακουχουμένων. • Ἡ ἐν φυλακαῖς, ἢ ἐν λιμῳ, ἢ ἐν ἑτέρᾳ θλίψει. Εἰ γάρ τις ἀναλογίσαιτο ὅτι καὶ αὐτὸς περίκειται ὁμοιοπαθὲς ἐκείνοις σῶμα, ἐλεήσει μᾶλλον αὐτοὺς διά τε τὴν συμπάθειαν, καὶ διὰ τὸν φόβον, μὴ τὰ ὅμοια ἐκ τῆς ἀπανθρωπίας πάθη.» Τίμιος ὁ γάμος ἐν πᾶσιν.» Οὐκ ἐν τούτῳ μὲν τῷ μέρει τίμιος, ἐν ἑτέρῳ δὲ οὐκ ἔτι· ἀλλ᾽ ὅλον δι' ὅλου πᾶσι τρόποις τίμιος καὶ ἀμίαντός. • Πόρω νους καὶ μοιχοὺς κρινεῖ ὁ Θεός.» Καὶ εἰκότως. Εἰ γὰρ ὁ γάμος ἐπιτέτραπται, καὶ ἔξεστιν ἀναμαρτήτως τὴν ἐπιθυμίαν πληροῦν, τίς ἔσται τοῖς μοιχοῖς καὶ τοῖς πόρνοις ἀπολογία; «Αφιλάργυρος ὁ τρόπος.» Οὐκ εἶπε, μηδὲν κεκτῆσθαι (καὶ δῆλον ἐξ ὧν ἐπάγει, Αρκούμενοι τοῖς παροῦσιν, ὅσα ἂν ᾖ), ἀλλὰ γνώμην ἔχειν φιλόσοφον καὶ ἀφυλάργυρον, ὁ Οὐ μή σε ἀν.» Ἐπειδὴ ἁρπαγέντες ήσαν (λέγει γάρ, Καὶ τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρχόντων ὑμῶν μετὰ χαρᾶς προσεδέξασθε), παραινεῖ αὐτοῖς ἀρκεῖσθαι τοῖς παροῦσιν • " ἵνα μὴ εἶποιεν, Ποίοις παροῦσιν; Ἡρπάγημεν γάρ. φησίν· ᾿Αλλὰ κἂν ἡρπάγητε, δύνασθε, τοῖς ὑπομείνασι βραχυτάτοις οὖσιν ἀρκεῖσθαι διὰ τὸν εἰπόντα Θεὸν, Οὐ μή σε ἀνῶ, τουτέστιν, Οὐ μή σε ἐάσω, οὐδ᾽ οὐ μή σε ἐγκαταλίπω. «"Ωστε θαῤῥοῦντας ἡμᾶς λέγειν· › El οὐκ ἐξ, οὐδὲ ἐγκαταλιμπάνει ὁ Θεὸς, θαῤῥοῦντας, φησὶ λέγειν χρὴ τὸ τοῦ Δαυίδ. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς βοηθεῖ, οὐ δεῖ ὑπὲρ τῶν ἁρπαζόντων ἢ ἐπηρεαζόντων δεδοικέναι. οὐδ᾽ οὐ μή σε εγκαταλίπω. Ώστε θαῤῥοῦντας ἡμᾶς ἡ adsunt. Siquidem ipse dixit: Non te desero neλέγειν· Κύριος ἐμοὶ βοηθὸς, καὶ οὐ φοβηθήσομαι τί que derelinquo: ut confidentes dicamus: Dominus ποιήσει μοι ἄνθρωπος.» mihi auxiliator nec timebo quid faciat mihi homo. • Fraterna charitas maneat.» Ostendit quod his anteaadhære bant, sed nunc ob afflictiones segniores facti erant. Rursum igitur ipsos ad eadem exhortatur. «Per hanc eniin quidam inscientes. Adeo, inquit, magna est hospitalitas, ut Abrahæ et Lot fuerit occasio quod angelos exciperent 91. Lalebat enim eos, attamen ignorantes quod angeli essent, ita benigne exceperunt hospitio. Ideo quoque ipsis magna fuit hæc merces: quod si novissent, jam nihil magui fecissent • Tanquam una vincti.» 450 Nam qui una vinctus est, quonam modo poterit oblivisci? «Eorum qui aliguntur.» Sive in carceribus, sive per famem aut aliam afflictionem.Si quis enim secum reputet quod et ipse circumdatus sit corpore affecto malis similibus,magis miserebitur: partim ex naturali condolentia, partim ob timorem, ne similia ob suam inhumanitatem patiatur. «Honorabile est conjugium in omnibus.» Non in hoc quidem honorabile, in alio vero non: sed integre, perfecte,et omnibus modis honorabile et impollulum. • Scortatores autem et adulteros judicabit Deus.» El merito. Nam si conjngium permissum est et sine peccato licet ad explendam concupiscentiam, quis erit excusationis praetextus scortatoribus et adulteris? «Sint mores alieni ab avaritia.» Nou dixit nihil acquirendum esse,idque manifestum est ex eo quod subjungit: Contenti his quæ adsunt, quæcunque illa fuerint: sed ut animnum habeamus philosophicum, et a pecuniarum amore alienum. «Non desero neque derelinquo.» Quoniam direptionem passi erant (nam ait, Direptionem facultatum vestrarum cum gaudio accepistis), adhortatur eos ut his quæ adsunt contenti sint. Ne autem dicere possint, Quænam adsunt nobis, cum direptionem passi simus? ait: Sed etsi passi estis), paucissimis his quæ remanserunt potestis esse contenti,propter Deum qui dixit: Non te desero, huc est, non te deseram neque te derelinquam. Ut confidentes dicamus.» Si non deserit nos Deus, neque derelinquit, confidentes dicere oportet illud quod ait David. Nam si Deus auxilio est, non oportet raptores aut calumniatores metuere. • Μνημονεύετε τῶν ἡγουμένων ὑμῶν, οἵτινες ἐλάλησαν ὑμῖν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. ὧν ἀναθεωροῦντες τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς, μιμεῖσθε τὴν πίστιν. Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αιώνας.» • Μνημονεύετε τῶν ἡγουμένων,» Τῶν διδασκά λων. «τῶν ἀναθεωρούντες, ο Αναλογιζόμενοι, ἐξετάζοντες. Δύναται τοῦτο καὶ περὶ τετελευτηκότων εἰρῆσθαι, καὶ περὶ ζώντων. - Τετελευτηκότων μέν· Θεωροῦντες, φησί, πῶς ἐξέβησαν τὸν βίον, ποίᾳ ἀναστροφῇ ἐχρήσαντο ἐν τῷ κόσμῳ, μέμεῖσθε τὴν πίστιν. Εἰ γὰρ μὴ ἐπίστευσαν ἐκεῖνοι τοῖς μέλλουσιν, οὐκ ἂν ἀρίστην ἐπεδείξαντο πολιτείαν. Περὶ ζώντων δέ· θεωρούντες, φησί, πῶς διεξέρχονται καλῶς τὴν ἐν 91 Gene XVIII, 1 seqq. XIII, 7-8 Memores estote eorum qui præsunt vobis,qui locuti sunt vobis sermonem Dei,quorum imilemini fidem, considerantes quis fuerit cxilus conversationis illorum. Jesus Christus heri et hodie, idem etiam in secula. «Memores estote eorum qui præsunt vobis.» Præceptorum. Quorum exitum conversationis considerantes. id est, expendentes,examinantes. Potest hoc et de mortuis dictum esse et de vivis. De mortuis quidem: Considerantes quomodo transegerint vitam, qua conversatione usi sint in mundo, imilemini idem. Nisi enim illi futuris credidissent, 480 optimam conversationem non exhibuissent. De vivis autem: Considerantes quo

modo conversationem in vila recte transigant, τῷ βίῳ ἀναστροφήν, μιμηταί γίνεσθε τῆς πίστεως imitatores estote fidei illorum. Quis fuerit exitus αὐτῶν.» Τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς.» Τὴν ἄχρι conversationis. Quæ vivendi norma usque ad τέλους πολιτείαν, ο Ιησούς Χριστός χθὲς καὶ σήμε. finem «Jesus Christus heri et hodie.» Erant non- ρον, «Ἦσάν τινες παρ᾽ αὐτοῖς λέγοντες, οὐκ ἔστιν nulli apud eos qui dicerent: Is qui crucifixus est. ὁ σταυρωθείς, ὁ κατηγγελμένος καὶ προσδοσκώμενος non est is qui annuntiatus est et qui exspectatur Χριστός. "Αλλος, φασὶν ἕξει. Διό φησιν, ο Ιησούς Christus: alius veniet. Ideo ait: «Jesus Christus Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς heri et hodie,idem etiam in sæcula:» per id quod αιώνας.» Διὰ τοῦ χθες, τοὺς παρεληλυθότας αιώνας ait, Heri, significans præterita sæcula; per Hodie, δηλών· διὰ τοῦ, Σήμερον, τοὺς ἐνεστῶτας· διὰ τοῦ, praesentia; per id quod sequitur: «Idem etiam in sa «Ὁ αὐτὰς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας, ο τοὺς μέλλοντας. cula, futura. Tanquam diceret: Non veniet alius ὡς εἰ εἶπεν· Οὐχ ἥξει ἕτερος Χριστός. Ὁ γὰρ ἐλθὼν, Christus. Nam qui venit, idem hic est qui prius οὗτός ἐστιν ὃς προῆν, καὶ ἔστι καὶ ἔσται εἰς τοὺς erat, et est, et erit in sæcula. αἰῶνας. " CAPUT XXI. De non vivendo curnaliter juxta legem, sed spiritualiter secundum Christum in virtute. XIII, 9-11. Doctrinis variis ac peregrinis, ne circumferamini. Bonum est enim gratia constabiliri cor, non escis, qua non profuerunt iis qui versati sunt in illis. Habemus allure, de quo non est fus edere iis qui tabernaculo serviunt.Animalium enim quorum sanguis infertur pro peccato in sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra. «Doctrinis variis. • Doctrinis, inquit, quæ sunt de dogmatis diversis aut peregrinis, ne attrahamini.Unum enim est idemnque praeclarum et insigne dogma. Circumferri autem dictum est, a metaphora eorum qui insaniunt, qui huc et illuc circumnferuntur. Bonum est enim gratia.» Siquidem cor Dei, gratia confirmatum ad Gdem, neque varia neque peregrina circumferri potest doctrina, sed quod rectum est semper tenebit «Non escis Fide igitur quæ per Dei gratiam operatur, 488 opus est constabiliri cor, non constabiliri ad observationem ciborum. Nam quiţin istis observationibus versantur, hoc est, qui eas custodiunt, nihil ab ipsis juvantur. Innuit autem quosdam apud ipsos esse, qui more Judaico ciborum delectum observarent. Habemus altare. Quoniam dixerat quod non oporteat observare cibos, ne existimarent coutemptibilia esse nostra, eo quod nihil obse: vationis haberent, ait: Annon et nos observationes habemus? Utique: at non ciloruin, sed ullaris nostri. Nam eorum quæ super illud ponuntur, neque ipsis Judzorum pontificibus liceret esse participes. Hi enim tabernaculo, hoc est, figuræ ac umbra, et non veritati serviunt. «De quo non est fas edere.» Non qualia, inquit, sunt Judaica, talia sunt et nostra: adeo ut ne ipsi quidem summo sacerdoti fas sit horum esse participem. «Animalium enim quorum sanguis infertur.» Deinde ostendit veneranda quæ apud Judæos erant, nostrorum fuisse figuras, et ait: Quemadmodum in victim mis quæ pro peccato offerebantur, sanguis quidem in sancta inferebatur per pontificem, corpus vero extra castra cremabatur: ita et Christi sanguis pro " «Περὶ τοῦ μὴ σωματικῶς ζῇν κατὰ νόμον, ἀλλὰ πνευ ματικῶς κατὰ Χριστὸν ἐν ἀρετῇ.» • Διδαχαῖς ποικίλαις καὶ ξέναις μὴ παραφέρεσθε. Καλὸν γὰρ χάριτι βεβαιοῦσθαι τὴν καρδίαν, οὐ βρώμα σιν, ἐν οἷς οὐκ Οφελήθησαν οἱ περιπατήσαντες. Εχομεν θυσιαστήριον ἐξ οὗ φαγεῖν οὐκ ἔχουσιν ἐξουσίαν οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες. Των γὰρ εἰσφέρεται ζώων τὸ αἷμα περὶ ἁμαρτίας εἰς τὰ ἅγια διὰ τοῦ ἀρχιερέως, τούτων τὰ σώματα κατακαίεται ἔξω τῆς παρεμβο λῆς.» • Διδαχαῖς ποικίλαις.» Διδασκαλίαις, φησί, ταῖς ὑπὲρ δογμάτων, μήτε διαφόροις μήτε ξέναις παρασύρο εσθε. Εν γάρ ἐστι καὶ αὐτὸ γνώριμον τὸ δόγμα· τὸ δὲ παραφέρεσθαι, ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν μαινομένων, τῶν τῇδε κἀκεῖσε παραφερομένων, εἴρηται, ο Καλὸν γὰρ χάριτι.» Ἡ γὰρ χάριτι Θεοῦ βεβαιουμένη πρὸς τὴν πίστιν καρδία, οὔτε ξένῃ οὔτε ποικίλῇ παρενεχθείη διδασκαλίᾳ, ἀλλὰ τὴν ὀρθὴν τηρήσει. «Οὐ βρώμα σιν.» Ἐν τῇ πίστει οὖν τῇ διὰ χάριτος Θεοῦ ἐνερ γουμένῃ δεῖ βεβαιοῦσθαι τὴν καρδίαν, οὐ μὴν βε βαιοῦσθαι πρὸς παρατήρησιν βρωμάτων. Οἱ γὰρ εἰς τὰς παρατηρήσεις ταύτας περιπατοῦντες, τουτέστιν, οι ταύτας φυλάττοντες, οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ὠφελήθησαν. Αινίττεται δέ τινας παρ' αὐτοῖς ἔθει Ἰουδαϊκῷ παρα τηρουμένους τὰ βρώματα, «Εχομεν θυσιαστήριον, ο Ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι οὐ χρὴ παρατηρεῖσθαι βρώματα, ἵνα μὴ νομίσωσιν εὐκαταφρόνητα εἶναι τὸ ἡμέτερα τῷ εἶναι ἀπαρατήρητα, φησὶ, Μὴ γὰρ καὶ ἡμεῖς οὐκ ἔχομεν παρατηρήσεις; Αλλ' οὐ βρωμάτων, ἀλλὰ τοῦ θυσιαστηρίου ἡμῶν. Τῶν γὰρ ἐκεῖ κειμένων οὐδὲ αὐτ τοῖς τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἀρχιερεύσιν ἔξεστι μετασχεῖν. Οὗτοι γὰρ οἱ τῇ σκηνῇ, οἷον τῷ τύπῳ καὶ τῇ σκιά καὶ οὐκ ἀληθείᾳ δουλεύοντες, «Ἐξ οὗ φαγεῖν οὐκ ἔχουσιν ἐξουσίαν.» Εὐχ οἷα, φησί, τὰ ἰουδαϊκά, του αῦτα καὶ τὰ ἡμέτερα, ὡς μηδὲ τῷ ἀρχιερεῖ θέμις εἶναι μετασχεῖν αὐτῶν. ο ων γὰρ εἰσφέρεται ζώων.» Εἶτα δείκνυσι τὰ παρὰ Ιουδαίοις σεμνά, τύπους ὄντα τῶν ἡμετέρων, καί φησιν, ὥσπερ ἐπὶ τῶν θυ σιῶν τῶν ὑπὲρ ἁμαρτίας εἰσφερομένων, τὸ μὲν αἷ μα εἰς τὰ ἅγια εἰσεφέρετο διὰ τοῦ ἀρχιερέως, τὸ δὲ σῶμα ἔξω τῆς παρεμβολῆς ἐκαίετο· οὕτω καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ αἷμα ἐκχυθὲν ὑπὲρ τῶν τοῦ κόσμου αμαρ τιῶν, πάντα τὸν κόσμον ἐκάθαρε, καὶ τὸ σῶμα δὲ "

αὐτοῦ ἔξω τῆς πόλεως Ιερουσαλὴμ ανεσκολοπίσθη, mundi peccatis effusus omnem mundum purgavit: διὰ τὸ, καὶ τὰ σώματα τῶν ὑπὲρ ἁμαρτίας θυσιῶν, corpus vero ipsius extra civitatem Jerusalem iu ἔξω τῆς παραβολῆς καίεσθαι. Τοῦτο δὴ οὖν τὸ αἷμα cruce suspensum est: eo quod etiam corpora victiδιὰ τοῦ παρ' ἡμῖν ἀρχιερέως εἰσφέρεται εἰς τὸ παρ' r arum pro peccato extra castra cremabantur. Hic ἡμῖν θυσιαστήριον. Διὸ οὐκ ἔξεστι τοῖς Ἰουδαίων itaque sanguis per pontificem nostrum infertur ἀρχιερεῦσιν ἐξ αὐτοῦ τοῦ θυσιαστηρία φαγεῖν. super altare quod apud nos est: idcirco non est fas Judæorum pontificibus ex ipso altari edere. • Διὸ καὶ Ἰησοῦς ἵνα ἁγιάσῃ διὰ τοῦ ἰδίου αμπ τος τὸν λαὸν, ἔξω τῆς πύλης ἔπαθε. Τοίνυν ἐξερχώμεθα πρὸς αὐτὸν ἔξω τῆς παρεμβολῆς, τὸν ὀνειδισμὸν αὐτοῦ φέροντες. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν. Δι' αὐτοῦ οὖν ἀναφέρωμεν θυσίαν αἰνέσεως διὰ παντὸς τῷ Θεῷ, του τέστι, καρπὸν χειλέων ὁμολογούντων τῷ ὀνόματι αὐτοῦ.» XIII, 12-13. Qua gropter et Jesus ut sanctificaret per proprium sanguinem populum, extra portum pussus est. Exeamus igitur ad eum extra castra, opprobrium ejus portantes. Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Per ipsum igitur offerimus hostiam laudis semper Dev: hoc est fructum labiorum confitentium nomini ejus. «Διὸ καὶ Ἰησοῦς.» Τοῦτο πρὸς τοὺς ἔπαπορήσαν- Quapropter et Jesus. Hoc ad eos dicit qui τας ἂν, Πῶς λέγεις ἔχειν θυσιαστήριον; Τί γὰρ ἐτυ- haesitantes dicere possent: Quomodo ais nos habeθη ἐν αὐτῷ; Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, ὃν ἄνω καὶ re altare? quid super ipsum oblatum est? Etenim κάτω περιάγεις ὅτι ἐτύθη, ὅτι θυσία γέγονεν ὑπὲρ τοῦ ipse quoque Christus de quo toties asseris quod imκόσμου καὶ προσφορά, οὐδ᾽ αὐτὸς οὖν ἐν τῷ θυσια molatos sit, 488 quod hostia fuerit pro mundo et στηρίῳ που τέθυται. Φανερὸν γὰρ, ὅτι ἔξω τῆς πό- oblatio. ne ipse super quidem altare immolatus λεως Ἱερουσαλήμ ἔπαθε. Πρὸς οὖν τούτους, Ναί, est: manifestum enim est quod extra civitatem Jeφησίν. ἔξω μὲν ἔπαθεν, ἀλλὰ διὰ τούτου μᾶλλον rusalem passus sit. Ad hos igitur loquens: Profecto, κατασκευάζεται, ὅτι ἔχομεν θυσιαστήριον. Καὶ γὰρ inquit,extra civitatem passus est: sed ex hoc maκαὶ παρ' ἡμῖν, οὐκ ἐν αὐτοῖς τοῖς θυσιαστηρίοις gis confirmatur quod habeamus altare. Siquidem κατακαίεται τῶν θυομένων τὰ σώματα, ἀλλ᾽ ἔξω τῆς etiam apud Judæos non super ipsa allaria cremanπαρεμβολῆς. Καὶ ἔτι διὰ τοῦτο ἔξω τῆς πύλης ἔπα- tur oblatorum corpora, sed extra castra; el præδεν ἵνα πάντας, καὶ μὴ μόνον τοὺς ἱερεῖς, ἁγιάσῃ; terea ob id extra portam passus est, ut omnes et Εἰ δὲ θυσία γέγονεν ὑπὲρ πάντων, πῶς οὐχὶ και non solos sacerdotes sanctificaret: quodsi victima θυσιαστήριόν ἐστιν; Τὸ δὲ, σ Ἵνα ἁγιάσῃ τὸν λαόν, " c factus est pro omnibus, quomodo non etiam altare καὶ ἄλλην ἔννοιαν δίδωσιν. Εἶπον, φησίν, ὅτι οἱ τῇ est? Quod autem ait: «Ui sanctificaret populum, σκηνῇ λατρεύοντες οὐκ ἔχουσιν ἐξουσίαν φαγεῖν ἐκ τοῦ aliquam qnoque tribuit intelligentiam. Dixit, inquit, θυσιαστηρίου ἡμῶν, οὐχ ὅτι ἀδύνατον αὐτοῖς τοῦτο, quod iis qui labernaculo serviunt,non sit fas edere ἀλλ' ὅτι κατὰ γνώμην ἑαυτῶν, ἀναξίους ἑαυτοὺς ἀπο- ex altari nostro non quod hoc eis contingere neφαίνουσιν. Ἐπεὶ, τό γε ἀπὸ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ queat ullo modo, seul quod ex mente sua indignos Χριστοῦ, οὐ μόνον οὐ κεκώλυται, ἀλλ᾽ καὶ δι᾿ αὐτὸ sese exhibeant: quoniam quod ad Christi benignitaτοῦτο πέπονθεν. Ἵνα γὰρ ἁγιάσῃ, φησίν, οὐχὶ τόνδε, ten pertinet, non solumn non est prohibitum, ἢ τόνδε, ἀλλὰ σύμπαντα τὸν λαὸν, καὶ ποιήσῃ verum etiam propter hoc ipsum passus est. Οι αὐτοὺς ἐξουσίαν ἔχειν καὶ ἐκ τοῦ θυσιαστήριου αυ- enim sanctificaret, inquit, non hunc aut illum, τοῦ ἐσθίειν, «ἔξω τῆς πύλης ἔπαθε.» — «Τοίνυν ἐξερ- sed universum populumn, et faceret ut eis fus esset χώμεθα.» Επεὶ οὖν ὁ Χριστός ἔξω τῆς παρεμβολής ex ipso allari vivere, «extra portam passus est. ο ἔπαθεν, ἐξερχώμεθα πρὸς αὐτὸν ἔξω τῆς παρεμβο- • Exeamus igitur. Quoniam igitur Christus passus λῆς, τουτέστιν, ἔξω τοῦ κόσμου, μηδέν, φησί, κου est extra castra, exeamus ad eum extra castra, σμικόν μήτε γήϊνον μήτε τῆς κάτω ἰλύος ἐπιφερόμε- hoc est, extra mundum. Nihil, inquit, mundanum. νοι. Η, ἔξω τοῦ κόσμου· Εἰ δέοι, φησὶ, καὶ ἀποθανεῖν, aut terrenum,nihil quod sub sole sit prosequamur. ὑπὲρ αὐτοῦ, τουτέστι, τὰ ὅμοια αὐτῷ πάσχοντας εν Aul, extra mundum, hoc modo: Si etiam opus sil δεήσοι. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ καὶ τὸ, Τὸν ὀνειδισμὸν αὐτοῦ mortem pro ipso obire: hoc est, similia cum ipsu φέροντες, ὃν αὐτὸς ὑπέμεινε, διά τε τῶν σκωμμάτων patiamur, si opus fuerit Nam hoc significat: Opκαὶ τοῦ σταυροῦ. Αλλο. [ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΟΥ[. Eor- rubrium ejus portantes, id est, quod ipse passus Εοι- | κεν ὁ θεσπέσιος Παῦλος Εξω τῆς παραβολῆς, ἔξω est,tum per scommata, tum per crucem.- Aliud. τοῦ κόσμου λέγειν. Ζωῆς γὰρ ἡμᾶς ἐξίστησι κοσμεί Videtur divus Paulus dicere. Extra castra: extra κῆς, ὁ Οὐ γὰρ ἔχωμεν ὧδε μένουσαν πόλιν.» Δεῖ οὖν mundum. Nam a mundana vita nos alienat. «Non μετά προθυμίας αἱρεῖσθαι τὸν ὑπὲρ Χριστού θάνα- enim habemus hic manentem civitatem.» Oportet τον, μάλιστα, φησίν, ὅτι οὐκ εἰσιν ἡμῶν πόλεις αἱ igitur and mortem pro Christo tolerandam prompto ὧδε πόλεις, ἀλλὰ δεῖ ἑτέρπν ζητεῖν τὴν μένουσαν· ferri animo,maxime, inquit, quod non sint nostræ αὗται γὰρ ἀπόλλυνται, «Δι᾿ αὐτοῦ οὖν. ο ως δι' ἀρχι- civitates quæ hic sunt civitates, sed aliam oporte ερέως τὸ κατὰ σάρκα. «Διὰ παντὸς τῷ Θεῷ.» Η τὸ quærere manentem,hæ enim pereunt. «Per ipsum Πατρὶ, ἢ γοῦν αὐτῷ δι᾿ ἑαυτοῦ. «Καρπὸν χειλέων.» igitur.» Tanquam per pontifcem, secundnm carΤί δέ ἐστι καρπὸς χειλέων; εὐχαὶ, ὕμνοι, δεήσεις nem ipsius. • Semper Deo.» Aut Patri, aut ips

σωσι τὰς διὰ ζώων αὐτὸν λέγειν, ἡρμήνευσεν ἑαυτόν. Θυσίας, φησί, λέγω, τὰς ἀναιμάκτους, τὰς διὰ χειλέων, τὰς ἐν εὐχαῖς καὶ ὕμνοις καὶ δεήσεσιν. «Ὁμολογούντων τῷ ὀνόματι αὐτοῦ.» Ὁμολογούντων τῶν χειλέων τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, τουτέστι, χάριν εἰδότων, ὅτι ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἀπέθανεν ἁμαρτιῶν. Ἡ ὁμολογούντων τῷ ὀνό ματι αὐτοῦ, τουτέστιν, ὁμολογούντων τῶν χειλέων ἡμῶν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. per seipsum. «Fructum labiorum.. Quid est au- πρὸς τὸν Θεόν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε θυσίας, ἵνα μὴ νομί tem fructus labiorum? Vota, hymni,obsecrationes ad Deum. Quoniam enim dixit: Hostia, ne existimarent eum dicere de animalibus, seipsum interpretatus est. Hostias, inquit, dico sanguine carentes. 434 quæ labiis offeruntur, consistenstentesin votis, hymnis ac precibus. Conftentium nomini ejus.» Labiorum confilentium nomini ejus, hoc est, gratiam agnoscentium quod pro nostris peccatis mortuus sit. Aut: Confitentium nomini mini ejus. ejus, XIII, 16-19. Cæterum beneficentiæ el communicationis ne obliviscamini. Talibus enim victimis placetur Deo. Parete his qui præsunt vobis et subjacete: siquidem illi pervigilant pro S animabus vestris, tanquam rationem reddituri: ut cum gaudio hoc faciant, et non gemenles. Nam id est vobis inutile. Orate pro nobis. Confidimus enim quod bonam habeamus conscientiam inter omnes, cupientes honeste conversari. Magis autem obsecro ut hoc faciatis, quo celerius resti tuar vobis. Ο a Cæterum beneficentiæ.»Pro eadem accipit virtute beneficentiam et communicationem. «Placetur Deo. Nam εὐαρεστούμαι (quod proprie significat,hilariter affectus sum, aut placide me habeo) etiam placere significare potest itaque non oportet solum fructum labiorum offerre, verum etiam hujusmodi hostias. «Parele his qui præsunt.» Cum prius eos dixerit fideles ac imitatione dignos, dicens: Quorum imitemini fdem, considerantes quis fuerit exitus conversationis illorum, nunc subjungit Parete eis.Etenim prave credenti non oportet parere: cæterum male quidem viventi, recte tarnen credenti parere oportet «Nam omnia, inquit, quæcunque dixerint vobis, servate et facile, juxta opera vero eorum ne feceritis 92. Porro de his qui corrupti sunt in fide, ait: Doctrinis variis ac peregrinis ne circumferamini, Quamobrem? Quia is qui male vivit, nequaquam suadebit aliis ut male vivant Etenim ipse quoque,dum hæc agil, rubore suffunditur,idque aperte significat,cum ea occultare enilatur; at qui pravus est in fide, prave, etiam populo concinionabitur. «His qui præsunt " vobis.» De episcopis loquitur. «Et subjacele.» Exactam significat obedientiam in verbo,Subjacete. «Siquidem ipsi pervigilant.» Audiant hi qui præsunt, quod, quemadmodum populum oportet esse obedientium,ita sacerdotem pro peccatis populi excubantem et sollicitum. 435 Nam qui præsunt, subjacent supplicio pro populo. Utcnm gaudio hoc faciant. Siquidem ipsi excubias servabunt pro animabus vestris: cælerum vestra obedientia aut inobedientia efficiet, ut id cum gaudio aut gemitibus faciant, quod sinutile vobis erit, hoc est, damno, incommodo.Deus enim rependet, et eos ob injuriam ulciscetur. «Orate pro nobis.. Quoniam nonnulli 99 Matth. xxi, 3 nempe labiorum nostrorum confitentium no- «Τῆς δὲ εὐποιίας καὶ κοινωνίας μὴ ἐπιλανθάνεσθε. Τοιαύταις γὰρ θυσίαις εὐαρεστεῖται ὁ Θεός. Πείθεστε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν, καὶ ὑπείκετε. Αὐτοὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ὡς λόγον ἀποδώσοντες, ἵνα μετὰ χαρᾶς τοῦτο ποιῶσι, καὶ μὴ στενάζοντες. Αλυσιτελές γὰρ ὑμῖν τοῦτο. Προσεύχεσθε περὶ ἡμῶν. Πεποίθη μεν γὰρ ὅτι καλὴν συνείδησιν ἔχομεν ἐν πᾶσι, καλος θέλοντες ἀναστρέφεσθαι. Περισσοτέρως δὲ παρακαλῶ τοῦτο ποιῆσαι, ἵνα τάχιον ἀποκατα σταθῶ ὑμῖν.» «Τῆς δὲ εὐποιίας. • Εὐποιίαν καὶ κοινωνίαν τὴν αὐτὴν λέγει. • Εὐαρεστεῖται ὁ Θεός.» Οἷον ἀρέσκε ται. Τὸ γὰρ εὐαρεστεῖται, καλῶς ἀρέσκεται δηλοῖ. "Ωστε οὐ χρὴ μόνον καρπὸν χειλέων προσφέρειν, ἀλλὰ καὶ τὰς τοιαύτας θυσίας, «Πείθεσθε τοῖς ἡγου μένοις. • Πρότερον αὐτοὺς εἰπὼν πιστοὺς καὶ τοῦ ζηλοῦσθαι ἀξίους, ἐν τῷ λέγειν, ἂν ἀναθεωροῦντες τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς, ζηλοῦτε τὴν πίστιν, τότε ἐπάγει, Πείθεσθε· τῷ γὰρ κακώς πιστεύοντι οὐ δεῖ πείθεσθαι, τῷ δὲ κακῶς μὲν βιοῦντι καλῶς δὲ πιστεύοντι πείθεσθαι χρή.» Πάντα γάρ, φησίν, ὅσα ἂν λέγωσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε· κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε.» Επὶ δὲ τῶν περὶ τὴν πίστιν διεφθαρμένων, φησί· Διδαχαῖς ποικίλαις καὶ ξέναις μὴ παραφέρεσθε. Τί δήποτε; ὅτι ὁ μὲν κακῶς βιῶν οὐκ ἂν κακῶς βιοῦν συμβουλεύσεις τοῖς ἄλλοις. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ταῦτα πράττων αισχύνεται, καὶ δη λοῖ τὸ κρύπτειν μηχανᾶσθαι. Ὁ δὲ περὶ τὴν πίστιν κακὸς, κακῶς καὶ τῷ λαῷ κηρύξει, • Τοῖς ἡγουμέ ναις ἡμῶν. • Περὶ ἐπισκόπων λέγει. «Καὶ ὑπείκετε.» Τὴν ἐπιτεταμένην πειθὼ διὰ του, Ὑπείκετε. δηλον. «Αὐτοὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσιν.» ᾿Ακουέτωσαν οἱ ηγούμενοι, ὅτι ὥσπερ τὸν λαὸν πειθήνιον εἶναι χρὴ, οὕτως τὸν ἱερέα ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ λαοῦ ἄγρυ πνον. Οἱ γὰρ ἡγούμενοι ὑπὲρ τῶν τοῦ λαοῦ ἁμαρτιῶν ὑπόκεινται τιμωρία. «Ἵνα μετὰ χαρᾶς τοῦτο ποιῶσι.» Αὐτοὶ μὲν οὖν πάντως ἀγρυπνήσουσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν, τὸ δὲ ὑμῶν πειθήνιον ἢ μὴ, ἐκείνους ἢ μετὰ χαρᾶς ἢ μετὰ στεναγμών τοῦτο ποιεῖν παρασκευάσει. " Οπερ ἀλυσιτελὲς ὑμῖν ἔσται, η φησί, τουτέστι, [o] συμφέρον, [οὐδὲ] ὠφέλιμον· ὁ Θεὸς γὰρ ἔπαμι νετ. • Προσεύχεσθε περὶ ἡμῶν.» Επειδή τινες διέβαλλον τὸν ᾿Απόστολον ὡς ἀποστασίαν τοῦ νόμου δι δάσκοντα, ἀπεχθῶς εἶχον πρὸς αὐτόν. Διὸ οὐδὲ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐν ἀρχῇ τῆς Ἐπιστολῆς τέθεικεν, ἵνα

μὴ Παύλου τὸ ὄνομα εὑρίσκοντες, μηλὴ ἀναγνῶσι calumniabantur Apostolum, quod discessionem aleτὴν Ἐπιστολήν. Οθεν νῦν ἀπολογεῖται αὐτοῖς· Εὔχεσθε, φησίν, ὑπὲρ ἡμῶν. Πεποίθαμεν γάρ, φησίν, ὅτι καλὴν συνείδησιν ἔχομεν ἐν πᾶσι, καὶ ἐν τοῖς ἔθνεσι καὶ πρὸς ὑμᾶς μηδὲν σφαλλόμενοι ών λέγουσιν. «Οτι καλὴν συνείδησιν ἔχομεν.» Οὐκ ἀποστασία: του νόμου κηρύσσοντες, καθώς τινες διαβάλλουσιν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ γράμματος καὶ τῆς σκιᾶς, ἐπὶ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ἀλήθειαν μετάγοντες· ὅπερ οὐκ ἔστιν ἀποστασία, ἀλλὰ πλήρωσις καὶ συνηγορία του νόμου. Περισσοτέρως δε παρακαλῶ τοῦτο ποιῆσαι. Ποτον τοῦτο; Τὸ εὔχεσθαι ὑπὲρ ἡμῶν. «Ινα τάχιον ἀποκατασταθώ, ο Τοῦτο θαῤῥοῦντος ἦν ὅτι ἀγαθὴν συνείδησιν εἶχε, τὸ θέλειν καὶ αὐτοπροσώπως αὐτοὺς ge doceret,inimico affecti erant erga ipsum animo: idci co neque nomen suum in initio posuit Epistolae, ne Pauli nomine reperto, Epistolam ne legere quidem dignarentur. Unde nunc ipsis respondens: 0rate, inquit, pro nobis; nam confidimus quod bonam habeamus conscientiam inter omnes, et inter gentes et erga vos,nihil errantes in his quæ de nobis obloquuntur. Quod bonam habeamus conscintiam. Non discessionem a lege prædicantes,sicul nonnulli calumniantur: sed a littera et umbra ad spiritum et veritatem transferentes: quod non est apostasia sive discessio, sed complementum et patrocinium legis. Magis autem obsecro ut hoc facia - tis.» Quidnam hoc? Nempe orare pro nobis. Quo celerius restituar vobis. Hoc confidentis erat quod bonam haberet conscientiam, cum vellet in propria quoque persona ipsos exhortari. πεῖσαι. CAPUT XXII. • Εὐχὴ πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τῆς εἰς ἀρετὴν ἀγωγῆς Precatio ad Deum ut ad virtutem instituantur et καὶ οἰκονομίας.» «Ο δὲ Θεὸς τῆς εἰρήνης, ὁ ἀναγαγὼν ἐκ νεκρῶν τὸν ποιμένα τῶν προβάτων τὸν μέγαν ἐν αἵματι διαθήκης αἰωνίου, τὸν Κύριον Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν, καταρτίσα: ὑμᾶς ἐν παντὶ ἔργῷ ἀγαθῷ εἰς τὸ ποιῆσαι τὸ θέλημα αὐτοῦ, ποιῶν ἐν ἡμῖν τὸ εὐάρεστον ἐνώπιον αὐτοῦ, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, ἀνέχεσθε του λόγου τῆς παρακλήσεως. Καὶ γὰρ διὰ βραχέων ἐπέστειλα ὑμῖν. Γινώσκετε τὸν ἀδελφὸν Τιμόθεον ἀπολελυμένον, μεθ' ού, ἐὰν τάχιον ἔρχεται, ὄψομαι ὑμᾶς. Ασπάσασθε πάντας τοὺς ἡγουμε - νους ὑμῶν, καὶ πάντας τοὺς ἁγίους. Ασπάζονται ὑμᾶς οἱ ᾿Αμήν. obedite gubernentur. XIII, 20-25. Deus autem pacis qui reduxit a mortuis pastoremmagnum ovium in sanguineteslamenti aterni Dominum nostrum Jesum,absolutos vosreddat in omni opere bono,adfaciendum voluntalem ipsius,efficiens ut quod agimus acceptum sit in conspectu suo per Jesum Christum, cui gloria in sæculasæculorum. Amen. 456 Obsecro vos, fratres,suferte sermonem consolationis. Etenimpaucis scripsi nobis. Scitis fratrem Timotheum dimissum esse,cum quo,si celerius venerit,visam vos.Salulate omnes qui presunt vobis, et omnes sanctos. Salutantvos Itali.Gratiacumomnibusvobis.Amen. ἀπὸ τῆς Ἰταλίας, Η χάρις μετὰ πάντων ὑμῶν Εἰ δὲ ὁ Θεὸς, Θεὸς εἰρήνης ἐστὶν, οὐ δεῖ ἡμᾶς Quod si Deus est Deus pacis, non oportet vos ἀπὸ μονῆς ἀκοῆς ψευδούς, διαστασιάζειν πρὸς ἐμὲ ab uno solo auditu mendaci seditionem agere, ac καὶ πολεμίως ἔχειν. «Τὸν ποιμένα τῶν προβάτων inimicum gerere animum erga me. «Pastorem τὸν μέγαν. ο Ποῖον; Τὸν Κύριον ἡμῶν, φησίν, magnum ovium.» Quemmam? Dominum nostrum Ιησούν. «Ἐν αἵματι διαθήκης.» Εγειρεν αὐτὸν, Jesum,inquit. In sanguine testamenti.» Excitavit φησίν, ἐκ νεκρῶν, ἵνα εἴη τὸ αἷμα αὐτοῦ εἰς διαθή- eum a mortuis, ait, ut sanguis ejus esset nobis ad κην ἡμῖν αἰώνιον. Ἡ οὕτως· Εγειρεν αὐτὸν ἐκ testamentum ælernum. Aut hoc modo: Excitavit νεκρῶν σὺν αἵματι διαθήκης αἰωνίου, τουτέστι, ipsum a mortuis cum sanguine testamenti æterni, σὺν τῇ ἐγέρσει αὐτοῦ, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ κεχάρισται hoc est, per excitationem ipsius sanguis quoque ἡμῖν εἰς διαθήκην αἰώνιον. Εἰ γὰρ μὴ ἐγήγερτο, ejus donatus est nobis ad testamentum aeternum: οὐκ ἂν ἦν ἡμῖν τὸ αἷμα αὐτοῦ εἰς διαθήκην. «Κατ. nisi enim excitatus fuisset, nequaquam fuisset noαρτίσαι ὑμᾶς.» Οἷον, πληρώσαι, τελειώσαι. Ἡμᾶς bis sanguis ipsius ad testamentum. «Absolutos ῶν δεῖ ἐνάρξασθαι, τὸν δὲ πληροῦντα ἱκετεύειν. G vos reddat. Hoc est, perficial et consummet. Nos «Εἰς τὸ ποιῆσαι τὸ θέλημα αὐτοῦ.. Ὁ γὰρ εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν κατηρτισμένος καὶ πεπληρωμένος ἰσχύει ποιῆσαι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ. Πᾶν δὲ ἔργον λέγει, ἔργον καὶ πίστιν, «Ποιῶν ἐν ἡμῖν τὸ εὐάρεστων.» Όταν δὲ ἡμᾶς καταρτίσῃ εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν εἰς τὸ ποιεῖν τὸ θέλημα αὐτοῦ, τότε ἔμποιεῖ ἐν ἡμῖν τὸ εὐάρεστον αὐτῷ. Τί δέ ἐστιν αὐτῷ εὐἀρεστον; Τὸ ποιεῖν ἡμᾶς τὸ θέλημα αὐτοῦ. • Διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Αὐτὸς, φησὶ, ποιεῖ τὸ εὐάρεστον αὐτῷ, δι' ἡμῶν μέσων. Ορᾷς ὅτι τὸ πᾶν τοῦ Θεοῦ ἐστι i Τοῦτο δὲ ποιήσει καὶ ἐπιτελέσει εἰς ἡμᾶς igitur oportet inchoare, et eum qui perficit obsecrare. Ad faciendum voluntatem ipsius. Nam is qui ad omne opus bonum absolutus est et completus, potest facere Dei voluntatem.Omne autem opus vocat opus et fidem. Efficiens ut quod agimus acceptum sit. Ubi autem nos absolutos reddiderit ad omne opus bonum ad faciendam suam voluntaten, tunc inducet in nobis quod sibi acceptum est. Quid aulem ipsi acceptdm est? Ut faciamus ipsius voluntatem. «Per Jesum Christum.» Ipse, inquit, efficit quod sibi acceptum est per nos medios. Vides quod to-

tum sit Dei opus? Hoc autem faciet et consum- τὸ εὐάρεστον αὐτῷ διὰ τοῦ Χριστοῦ. Εἰ γὰρ μεσίτη; mabit in nos,quod sibi acceptum est per Christum. γενέσθαι Θεοῦ καὶ ἡμῶν ἠθέλησεν, εἰκότως δι' αὐτοῦ ὁ Nam si conciliator inter Deum et nos feri voluit, Πατὴρ τὸ εὐάρεστον αὐτῷ εἰς ἡμᾶς ἀπιτελέσει. «Αν merito per ipsum Pater quod sibi acceptum est, in έχεσθε του λόγου τῆς παρακλήσεως.» Οὐ λέγει, Συμnos perficiet. «Sufferte sermonem consolationis» βουλῆς, ή, Παραινέσεως, ἀλλὰ διὰ τὰς θλίψεις ἐν αἷς Non dicit, Consilii, aut, Exhortationis, sed propter ἦσαν, Παρακλήσεώς φησι, ο Καὶ γὰρ δια βραχέων afflictiones in quibus erant: Consolationis, inquit. ἐπέστειλα,» Διὰ βραχέων, ὡς πρὸς τὰ μέλλοντα • Etenim paucis scripsi,. Paucis: conferendo ad λέγεσθαι πάνυ πολλὰ ὄντα, εἴπερ πάντα εἴρηται. ea quæ dicturus fuisset, quæ plurima erant, si sin- «Γινώσκετε τὸν ἀδελφὸν Τιμόθεον.» Μᾶλλον πρὸς gula dicta fuissent. Scitis fratrem Timotheum di- τὸν Τιμόθεον οὐκ εἶχον ἐπαχθῶς, διὸ γράφει περὶ missum. Magis erga Timotheum amico animo αὐτοῦ. Τί δέ ἐστι τὸ, ᾿Απολελυμένον; ἂν ἐν φυλακῇ affecti erant, ideo de ipso scribit. Quid est autem, ἦν, ἢ ἐξ ᾿Αθηνῶν ἀπελύετο, ἐκεῖ γὰρ ἦν, «Μεθ᾽ οὗ Dimissum? Aut in carcere fuerat, aut ex Athenis ἐὰν τάχιον ἔρχηται, ὄψομαι ὑμᾶς.» ᾿Απελύθη μένο dimissus erat,ibi namque fuerat.. Cum quo, si Εἰ δὲ τάχιον ἔλθῃ πρὸς με, σὺν αὐτῷ ὄψομαι ὑμᾶς, celerius venerit,visam vos. • Dimissus quidem est: ἐρχόμενος πρὸς ὑμᾶς. Εἰκὸς γὰρ ἦν ἀπολελύσθαι quod si celerius venerit ad me, 437 una cum ipso μὲν αὐτὸν, πήπω δὲ ἀπεληλυθέναι πρὸς τὸν Παῦλον. profectus videbo vos. Verisimile namque erat ipsum Ἡ χάρις μετὰ πάντων ὑμῶν.» Τουτέστιν, ἡ quidem fuisse dimissum, at nondum ad Paulum ἄφεσις τῶν ἁμαρτιῶν καὶ ἡ κάθαρσις εἴη μεθ' pervenisse. «Gratia cum onnibus vobis. Hoc est, ὑμῶν. Πῶς δ᾽ ἂν εἴη μετὰ πάντων ὑμῶν; Εἰ μὴ remissio peccatorum et purificatio sit vobiscumn. ὑβρίσωμεν εἰς τὴν εὐεργεσίαν τοῦ Θεοῦ, ἁμαρτάνοντες Quomodo autem esse poterit cum omnibus nobis? καὶ ῥᾳθυμοῦντες. Si non fuerimus in Dei beneficium contumeliosi, peccantes ac effecti segniores. Finis,divino favente auxilio, Epistolæ ad Hebræos. Scripta est ab Italia per Timotheum. " • Τέλος σὺν Θεῷ, τῆς πρὸς Εβραίους Επιστολῆς.» Εγράφη ἀπὸ Ιταλίας διὰ Τιμοθέου. ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΙΑΚΩΒΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ARGUMENTUM CATHOLICE JACOBI EPISTOLA. 438Hancscribit Jacobus his qui a duodecim tri-C Ταύτην αὐτὸς ὁ Ἰάκωβος ἐπιστέλλει τοῖς ἀπὸ bubus dispersi fuerunt, et credideruntin Dominum nostrum Jesum Christum.Scribitautem aptamaddo· cendum Epistolam,docens de tentationum varietale, quænama Deo sit, et quæ a proprio corde hominum: quodque non verbo tantum, sed et opere fidem oporteat ostendere, neque auditores legis, sed effectures justificari.De divitibus quoque præcipit ne in coetu ecclesiæ præponantur pauperibus,sed potiusincrepentur, tanquam fastuosi ac superbi. Et tandem consolatus illos qui injuria afficiuntur, eosque exhortatus ut longanimes sint usque ad Judicis adventum, ubi etiam de patientiæ commodo, exemplo Job docuit, præcipit advocari presbyteros super infrmos, utque studeant ad veritatem convertere cos qui seducti sunt aut qui errant: ait enim esse τῶν δώδεκα φυλών διασπαρεῖσι καὶ πιστεύσασιν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Γράφει δὲ δια δασκαλικὴν τὴν Ἐπιστολὴν, διδάσκων περὶ διαφορᾶς πειρασμῶν, ποῖος μὲν ἔστιν ὁ ἀπὸ Θεοῦ, ποῖος δὲ ὁ ἀπὸ τῆς ἰδίας καρδίας τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ὅτι οὐ λόγῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ δεῖ δεικνύναι τὴν πίστιν, καὶ οὐχ οἱ ἀκροαταί τοῦ νόμου, ἀλλ᾽ οἱ ποιηταὶ δικαιούνται. Περί τε τῶν πλουσίων παραγ γέλλει, ἵνα μὴ προκρίνωνται τῶν πτωχῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐπιπλήττωνται ὡς ὑπερήφανοι. Και τέλος παραμυθησάμενος τοὺς ἀδικουμένους, καὶ προτρεψάμενος αὐτοὺς μακροθυ μεν ἕως τῆς παρουσίας τοῦ Κριτοῦ, καὶ διδάξας περὶ ὑπομονῆς ἐκ τοῦ Ἰὼβ τὸ χρηστὸν αὐτῆς, παραγγέλλει προσκαλεῖσθαι τοὺς πρεσβυτέρους ἐπὶ τοὺς

ἀσθενοῦντας, καὶ σπουδάζειν επιστρέφειν τοὺς πλα- hujus mercedem a Domino peccatorum remisνηθέντας ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν Εἶναι γὰρ τούτου μισθὸν sionem: et ita concludit Epistolam. παρὰ τοῦ Κυρίου, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Καὶ οὕτως τελειο τὴν Επιστολήν. • Διὰ τί Επιστολαί τοιαίδε Καθολικαὶ ὀνομάζονται. Καθολικαὶ λέγονται αὗται, οἱονεὶ ἐγκύκλιοι. Οὐ γὰρ ἀφωρισμένως ἔθνει ἑνὶ ἢ πόλει, ὡς ὁ θεῖος Παῦλος, οἷον Ρωμαίοις ἢ Κορινθίοις, προσφωνες ταύτας τὰς ᾿Επιστολὰς ὁ τῶν τοιούτων τοῦ Κυρίου μαθητῶν θίασος, ἀλλὰ καθόλου τοῖς πιστοῖς, ἤτοι Ιουδαίοις τοῖς ἐν τῇ διασπορᾷ, ὡς καὶ ὁ Πέτρος, ἢ καὶ πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὴν αὐτὴν πίστιν Χριστιανούς τελοῦσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΙΑΚΩΒΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ «α΄. Περὶ ὑπομονῆς καὶ πίστεως ἀδιακρίτου καὶ περὶ ταπεινοφροσύνης, πρὸς πλουσίους. Ἐν ᾧ περὶ τῆς ἐν ἡμῖν πυρώσεως καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς παθῶν, ὅτι οὐ παρὰ Θεοῦ τὸ αἴτιον· εἴ τι γὰρ ἀγαθὸν ἡμῖν, παρ' αὐτοῦ. ὁ «β΄ Περὶ πραότητος καὶ ἀγνείας καὶ πράξεως ἀγαθῆς μεταδοτικῆς ἐπὶ μακαρισμῷ, καὶ περὶ ἐπιστήμης καὶ συμμετρίας λόγου.» «γ. Περὶ τῆς πρὸς ἕκαστον ἀγάπης ἀπροσωπολήπτου κατά νόμον, ο ε δ'. Ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἔργων, καὶ οὐκ ἐκ θατέρου ἰδικῶς, ἀλλ᾽ ἐξ ἀμφοῖν ἅμα δι καιοῦται ἄνθρωπος.» A9Cur sequentesEpistolaCatholica appellantur. Caholica, id est universales, dicuntur hæ, sive orbiculares,quod non distincte uni genti aut civitati (quemadmodum divus Paulus Romanis aut Corinthiis) has dedical Epistolas hujusmodi discipulorum Domini cœlus, sed universaliter fidelibus, sive Judais qui dispersi erant, sicut etiam Petrus, aut etiam omnibus Christianis sub eadem fide degentibus. EPISTOLÆ CATHOLICE JACOBI CAPITA 4401. De patientia et fde nihil hesitante aut diju - dicante, et de animi modestia ad divites: in quo etiam tractat de concupiscentia quæ in nobis est et affectibuseam cousequentibus,quod non sil causa exDeo:siquid enim boni nobis est, id ab eo esse dicit. 2. De mansuetudine ac innocentia et actione bona quæ conducit ad beatitudinem, et de scientia ac mediocritate sermonis. 3. De eharitate evga unumquemque sine respectu personæ secun'inm legem. 4. Quod non ex sola fide, sed etiam ex operibus, et non ex altero seorsim, sed simul ex utrisque justificatur homo, «ε΄. Οτι ἡ προπετῆς καὶ ἄτακτος γλῶττα θανα. Cs. του τὸν κεκτημένον, ἧς κρατεῖν ἀνάγκη εἰς εὐφημίαν καὶ δόξαν τοῦ Θεοῦ. Ἐν ᾧ περὶ ἀναστροφῆς ἀγαθῆς καὶ ἀμάχου προς αλλή λους ἐκ φιλοδοξίας τῆς ἐπὶ σοφίᾳ ἀνθρωπίνῃ. Καὶ περὶ θείας σοφίας. Καὶ ὅτι ἐκ ῥαθυμίας καὶ φιληδονίας, ἔρις καὶ ἀκαταστασία, καὶ ἡ πρὸς Θεὸν ἔχθρα γίνεται. καὶ περὶ μετανοίας εἰς σωτηρίαν. Καὶ περὶ τοῦ μὴ κρίνειν τὸν πλησίον.» • 5'. Ὅτι οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ἐν Θεῷ, τὰ διαβήματα ἀνδρὸς κατευθύνεται. Εν ᾧ περὶ πλεονεξίας πλουσίων, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ τρυφῆς αὐτῶν, καὶ περὶ δικαιοκρισίας τοῦ Θεοῦ.» ε ζ'. Περὶ μακροθυμίας καὶ ὑπομονῆς παθημάτων, καὶ περὶ ἀληθείας. Εν ᾧ παραινέσεις ἰδικαὶ ἑκάστῳ προσήκουσαι μετὰ πίστεως. Και ὅτι διακονητέον τῇ τοῦ πλησίον σωτηρία.» Quod præceps et incomposita lingua enecat cum qui ipsam nactus est: quam vincere necesse esi ad laudem et gloriam Dei: in quo etiam tractat de bona conversatione et sine rixa unius adversus alium, ex gloriæ cupiditate, propter sapientiam humanam: et de divina sapientia: et quod ex socordia et voluptatum amore oriantur lites ac seditiones et inimicitia adversus Deum, et de resipisceutia ad salutem, ac de non judicando proximum. 6. Quod non per hominem, sed per Deum gressus viri diriguntur: in quo etiam tractatur de avaritia divitum, et ipsorum deliciis in hoc mundo, ac de justo Dei judicio. De patientia ac tolerantia afflictionum, et de veritate; in quo ponuntur speciales adhortationes caique convenientes cum fde: et quod inserviendum est saluti proximi.