ΙΑΚΩΒΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Η ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. JACOBI APOSTOLI EPISTOLA CATHOLICA. 441 CAPUT I. Deputientia et fide nihil hæsitante aut dijudicante, dc animi modestia ad divites:in quo etiam tractat de concupiscentia quæ in nobis est et affectibus eam consequintibus, quod non sil causa ex Deo:si quid enim boni nobis est, id ab eo esse dicit. 1, 1, 2. Jacobus Dei ac Domini nostri Jesu Christi servus, duodecim tribulus quæ sunt in dispersione, salutem. Pro summo gaudio duciie, fratres mei, quoties in tentationes varias incideritis. Dei quidem Patris, Domini vero Filii. Itaque si ex æquo Patris et Filii servus est, qualis est Patri in honore Filius, et in essentia et in operatione. Supra omnem autem mundanam dignitatem gloriantes apostoli Domini quod sint servi Christi, hoc sui indicium haberi volunt, et loquendo et scribendo - et docendo. «Pro summo gaudio.» Tristitiam quæ secundum Deum est et has tentationes laude ac gaudio dignas esse novit. 442 Hæc sunt enim robustum vinculum, et augmentum charitatis et compunctionis. Unde illud quoque dictum est: 4 Fili, si accedas ad serviendum Deo, præpara animam tuam ad tentationem 1. Et Christus: «In mundo, inquit, afflictionem habebitis, sed bono animo estote 3;» et: «Augusta ac trita est via quæ ducit ad vitam 5.» Neque enim absque lucta et exercitatione contingit aut mundanas aut divinas nancisci coronas. Modeste autem de se sentiene,fratres ipsos vocat,non filios. Caeterum probis ac studiosis summi gaudii causa sunt tentationes sive afflictiones, quanquam per ipsas manifesta sit eorum probatio. c Probatio autem ad opus perfectum transmittit. Sed dicet aliquis: Si hoc efficiunt tentationes,quomodo docet nos Christus ut a Deo petamus in oratione non induci in tentationem 4? Dicimus ergo quod duplices sunt tentationes vel afflictione. Quædam a nobis ipsis principium habentes; aliæ vero quæ a Deo exercitii gratia et ad victoriæ declarationem nobis inducuntur. Rursum duplices sunt quæ a nobis habent initium. Nonnullæ siquidem, ob irra· tionabilem fortitudinem,quam nos temerariam audaciam vocamus, quam etiam ut observemus instruit «Περὶ ὑπομονῆς καὶ πίστεως ἀδιακρίτου. Καὶ περὶ τα πεινοφροσύνης, πρὸς πλουσίους. Εν ᾧ περὶ τῆς ἐν ἡμῖν πυρώσεως καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς παθῶν, ὅτι οὐ παρὰ Θεοῦ τὸ αἴτιον. Εἴ τι γὰρ ἀγαθὸν ἡμῖν, παρ' αὐτοῦ.» «Ιάκωβος Θεοῦ καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος, ταῖς δώδεκα φυλαῖς ταῖς ἐν τῇ διασπορᾷ, χαίρειν. Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν πειρασμοῖς περ ριπέσητε ποικίλοις. Θεοῦ μὲν τοῦ Πατρὸς, Κυρίου δὲ τοῦ Υἱοῦ. Ὥστε εἰ ἐξ ἴσου Πατρὸς καὶ Υἱοῦ δοῦλος, ὁμότιμός ἐστι τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ κατ᾽ οὐσίαν καὶ κατ' ἐνέργειαν. Ὑπὲρ πᾶν δὲ κοσμικὸν ἀξίωμα οἱ τοῦ Κυρίου ἀπόστολοι τῷ δοῦλοι Χριστού είναι λωπιζόμενοι, τοῦτο γνώρισμα ἑαυτῶν βούλονται ποιεῖσθαι, καὶ λέγοντες, καὶ ἐπιστέλλοντες, καὶ διδάσκοντες. • Πᾶσαν χαράν.» Τὴν κατὰ Θεὸν λύπην καὶ τοὺς πειρασμούς τούτους καὶ ἐπαινετοὺς οἵδε καὶ χαρᾶς ἀξίους· δεσμὸς γὰρ οὗτοί εἰσιν ἀῤῥαγής, καὶ αὔξησις ἀγάπης και κατανύξεως. Ὅθεν κάτ κεῖνο εἴρηται· «Τέκνον, εἰ προσέρχῃ δουλεύειν τῷ Κυρίῳ, ἐτοίμασον τὴν ψυχήν σου εἰς πειρασμόν.» Καὶ ὁ Χριστὸς, • Ἐν τῷ κόσμῳ, φησί, θλίψιν ἕξετε, ἀλλὰ θαρσείτε.» Και, «Στενή και τεθλιμ μένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν.» Οὐ γὰρ ἔστιν ἐκτὸς γυμνασίων, οὔτε κοσμικῶν, οὔτε τῶν κατὰ Θεὸν στεφάνων ἀξιωθῆναι. Μετριοφρονῶν δὲ ἀδελφοὺς αὐτοὺς, οὐχὶ τέκνα καλεῖ. Χαρᾶς δὲ πάσης οἱ πειρασμοί παραίτιοι τοῖς σπουδαίοις, ὅτι τὸ δοκίμιον αὐτῶν διὰ τούτων γίνεται φανερόν. Τὸ δὲ δοκίμιον εἰς ἔργον τέλειον παραπέμπει. Αλλ' ἐρεῖ τις· Εἰ τοῦτο τὸ τῶν πειρασμῶν ἔργον, πῶς εἰς πειρασμὸν ὁ Χριστὸς μὴ εἰσενεχθῆναι ἐν τῇ εὐχῇ διδάσκει ἡμᾶς τὸν Θεὸν παραιτεῖσθαι; Φαμὲν ού, ὅτι διττοί εἰσιν οἱ πειρασμοί. Οἱ μὲν ἀφ᾿ ἡμῶν τὴν ἀρχὴν ἔχοντες, οἱ δὲ ἀπὸ Θεοῦ, γυμνασίας χάριν καὶ ἀναῤῥήσεως ἡμῖν ἐπαγόμενοι. Διττοὶ δὲ καὶ οἱ ἀφ᾿ ἡμῶν τὴν ἀρχὴν ἔχοντες. Οἱ μὲν γὰρ δι' ἀλόγιστον ἀνδρείας, ὁ καὶ θράσος καλοῦμεν, ὁ καὶ φυλάττεσθαι εἰσηγεῖται ὁ Κύριος, ὡς τοῦ μὲν πνεύματος προθύμου ὄντος, μεταξὺ δὲ ἀγώνων τῆς 1 Eccli. II, 1. Joan. XVI, 33. 5 Matth. vII, 14. 4 Matth. vi, 13.

προθυμίας ἀποσβεσθείσης, καὶ οὐκ εἰς ἀγαθὸν τοῖς & nos Dominus: quod promptus quidem sitspiritus: χρησαμένοις τελευτησάσης· οἱ δὲ δι᾿ ἁμαρτίαν sed exstinguitur promptitudo illa inter certamina, ἐπαγόμενοι ὡς τοῖς Σοδομίταις ὁ ὄλεθρος. Τούτους nec ad bonum cedit utentibus:quædam vero propter τοὺς πειρασμούς, ὅση ὅση δύναμις, φευκτέον, ἀν- peccatum inducuntur, ut Sodomitis interitus. Has αμαρτήτως βιούντας. Ἐπεὶ τούς γε ἀπὸ Θεοῦ, ὡς tentationes quantum possumus, fugere debemus, τῷ Ἰώβ, ὡς τῷ ᾿Αβραάμ, μὴ μόνον οὐ φευκτέον, absque peccato vivendo. Porro quæ a Deo sunt, ut ἀλλ᾽ εἴ τι καὶ δυνατόν, διὰ τῆς ὑπομονῆς καὶ τῆς quæ Job aut Abraham contigerunt, non fugiendæ εὐχαριστίας ἐπισπαστέον. Ὁ γὰρ Θεὸς πειράζων, sunt, quin potius, si quo modo fieri potest, per ἐπ᾽ ὠφελείᾳ καὶ ἀναῤῥήσει τοῦτο ποιεῖν οἶδεν. Πειρασ patientiam et gratiarum actionem asciscendæ. Deus μοῖς δὲ ποικίλοις εἶπε, διὰ τὸ τοὺς μὲν, ὡς ἔφημεν, enim qui tentat, ad utilitatem ac victoria declaraἀπὸ Θεου, τοὺς δὲ ἀφ᾿ ἡμῶν εἶναι. tionem hoc facere novit. Dixit autem: Tentationes varias, eo quod nullæ a Deo ut diximus, quædam vero a nobis procedunt. • Ότι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως κατεργάζεται ὑπομονήν. Ἡ δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω, ἵνα ἦτε τέλειοι καὶ ὁλόκληροι, ἐν μηδενὶ λειπόμενοι.» Δοκίμιον, τὸ κεκριμένον λέγει, τὸ δεδοκιμασμέ νον, τὸ καθαρόν. Ὡς καὶ τὸ, «Αργύριον πεπυρωμένον, δοκίμιον τῇ γῇ.» Πῶς δὲ τὸ δοκίμιον ὑπομονὴν κατεργάζεται; Εκείνη γὰρ ἡ πίστις καθαρὰ ἐλέγχεται, ἡ ἐν ὑπομονῇ καὶ καρτερίᾳ τῶν ἐπιφερομένων πειρασμῶν διατελοῦσα.. Πιστοῦ γὰρ ὡς ἀληθῶς ἔργον, τὸ μετὰ μακροθυμίας τε καὶ εὐχαριστία;, τὰς τοιαύτας ἐπιφορᾶς δέχεσθαι. Ὁποῖόν τε καὶ ὁ Ἰὼβ ἔπραττεν ἐν πᾶσιν εὐχαριστῶν. • Εργον τέλειον ἐχέτω.» Σκόπει· οὐκ εἶπε τὴν ὑπομονὴν ὁριστικῶς, ὅτι, Εργον τέλειον ἔχει, ἀλλὰ προστακτικώς, Ἐχέτω. Οὐ γὰρ προϋποκειμένην ἀρετὴν ἐξαγγέλλει, ἀλλὰ νῦν ἐγγινομένην, ὡς χρή γίνεσθαι νομοθετεῖ. • Εἰ δέ τις ὑμῶν λείπεται σοφίας, αἰτείτω παρὰ τοῦ διδόντος Θεοῦ πᾶσιν ἁπλῶς, καὶ μὴ ὀνειδίζοντος, καὶ δοθήσεται αὐτῷ. Αἰτείτω δὲ ἐν πίστει, μηδὲν διακρινόμενος. Ὁ γὰρ διακρινόμενος ἔοικε κλύδωνι θαλάσσης ἀνεμιζομένῳ καὶ ῥιπιζομένῳ. Μὴ γὰρ οἰέσθω ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὅτι λήψεται τι παρὰ τοῦ Κυρίου. Ανήρ δίψυχος, ἀκατάστατος ἐν πάσαι; ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ.» I, 3-4, Scientes quod probatio vestra fidei operetur patientiam: patientia vero opus perfectum habeat: ut sitis perfecti et integri, nullaque in parte diminuti. Δοκίμιον dicit quod exploratum est et comprobatum: porro comprobatum dicitur purum: quemadmodum scriptum est: «Argentum igne exploratum, purgatum terra.» Quomodo autem probatio parit patientiam? Quia fides illa pura esse probatur,quæ per patientiam ac tolerantiam 445 inductarum afflictionum perficitur. Nam vere fdelis opus est, per longanimitatem et gratiarum actionem hujusmodi impetus excipere: quemadmodum se habuit Jobs, qui in omnibus gratias agebat. «Opus perfectum habeat.» Animadverte quod non dixerit per indicativum, Opus perfectum habet, sed per imperativum, Habeat. Non enim prædicat eam quæ præfuit virtutem, sed quæ accedit, et quomodo fieri oporteat statuit. I, 5-8. Quod si cui vestrum deest sapientia, postulet a Deo qui dat omnibus candide, nec exprobrat, et dabitur ei, Postulet autem cum fidu cia qui nihil hæsitat. Nam qui hesitat similis est fuctui maris qui ventis agitur et impetu rapitur. Neque enim existimet homo ille se aliquid accepturum a Domino. Vir duplici animo inconstans est in omnibus viis suis. Τὸ αἴτιον τοῦ τελείου ἔργου τὴν σοφίαν λέγει. Causam perfecti operis dicit sapientiam..Postu- «Αἰτείτω παρὰ Θεοῦ. Ἐπειδὴ οἶδε τὸ τῆς πίστεως let a Deo. Quoniam novit fidei comprobationem ac δοκίμιον, καὶ τὴν ὑπομονὴν τὴν ἐν τοῖς πειρασμοῖς, tolerantiam in afflictionibus, non esse opus quoοὐ τῶν τυχόντων ἀνθρώπων κατόρθωμα, ἀλλὰ τῶν rumvis hominum,sed eorum qui secundum Deum κατὰ Θεὸν σοφῶν, διὰ τοῦτο ἐπὶ σοφίας αἴτησιν παρ- sapientes sunt, propterea ad sapientiæ postulatioορμᾷ τοὺς ταῦτα κατορθοῦν ἐπιποθοῦντας. «Μή-Dnem impellit eos qui hæc praestare conantur. Qui δὲν διακρινόμενος.» Εἰ γὰρ πιστεύει αἰτείτω, εἰ δὲ διακρίνεται, μηδὲ αἰτείτω. Οὐδὲ γὰρ λήψεται ἀπιστῶν ὅτι λήψεται. «Έοικε κλύδωνι θαλάσσης.» o γὰρ διακρινόμενος ἀμφίβολος ὢν περὶ τὰς ἑαυτοῦ αἰτήσεις, μικρὸν προσκαρτερήσας, εὐθὺς ἀναχωρεῖ. Πάσχει δὲ τοῦτο ἐξ ὑπερηφανία;, ἀπαγορεύων ταχέως, ὅτι μὴ παρὰ πόδας ἐπηκολούθησε τὰ αἰτούμενα, ὡς δὴ μεγάλα οιόμενος περὶ ἑαυτοῦ, καὶ ὡς οὐκ ἀνάξιος ἀστοχεῖν ὧν ποιεῖται την αἴτησιν. Τούτῷ δὲ ἀπεναντίας ὁ ταπεινόφρων. • Μὴ γὰρ οἰέσθω ἄνθρωπος ἐκεῖνος.» Ὁ μεθ᾽ ὑπεροψίας αἰτῶν δηλαδὴ καὶ ὀλι * Job. 1, 1 seqq. PATROL. GR. CXIX. nihil læsitat. Si enim confidit, pelat; si vero hsitat, ne petat quidem,quia non accipiet qui diffidit se accepturum. Similis est fluctui maris. Is enim qui hæsitat, dubius circa suas petitiones, ubi paulisper sustinuit,statim recedit. Accidit autem hoc illi ex superbia,quod cito desperet eo quod non e vestigio sequanturquæ petuntur: utpote magna de se concipiens et quod repelli mereatur in petitione quam facit.Porro contrario modo ad hunc se habet qui modesti esl animi. Neque enim existimet homo ill. Nempe qui ex fastu et negligentia petit. Aufer

a teipso animi duplicitatem, neque omnino, cum γωρίας. Ἆρον σεαυτοῦ τὴν διψυχίαν, καὶ μηδὲ aliquid a Deo petis animo vacilles, dicendo apud teipsum, Quomodo possum quidpiam a Domino petere et accipere, qui toties in ipsum peccaverim? Ne hæc cogites, sed ex toto corde convertere ad Dominum,et pete ab ipso sine hæsitatione, et cognosces multitudinem misericordiæ ejus,quod nequaquam te deserat, sed petitionem animæ tuæ complebit. Non est enim Deus sicut homines, qui mutuarum injuriarum meminerunt: sed ipse obliviscitur injuriæ, et miseretur creaturæ suæ. 444 • Vir duplici animo. Duplici animo virum appellat instabilem et non frmum, qui nuque ad futura solide,neque ad præsentia secure frmatus est: sed huc atque illuc ducitur ac circumfertur: et interim quidem futura, quandoque vero præsentia amplecti - tur.Talem autem fuctui quoque maris comparavit, Ο nec firmitatem nec stabilitatem habenti: et flori herbæ qui etim non perseverat, sed simul ut oritur sol deluit. Considera vero quod non dixerit talem assimilari herba, sed fori herbæ, breve omnino tempus significans per floremQuoniam autem omnium obstetricem ac altricem novit esse animi modestiam,et sine hac nihil esse egregium in probis ac studiosis viris, ideo subjungit: Glorietur frater qui humilis est,etc. Quomodo autem et quare dictus est alius duplici animo? Quod neque ad præsentem vitam neque ad futuram sit firmatus: nam vita dicitur etiam anima, ut cum dicitur: «Omnia quæ habet homo dabit pro anima sua 6.» — «In omni- c bus viis suis.» Vias dicit animi motus quibus spes elevatur, sive quæ utilis est sive quæ inutilis,juxta id quod ait David: Et omnes vias meas præcognovisti 7.» " 1,9-11. Glorietur autem frater qui humilis est in sublimitate sua: contra qui dives est, in humiliiate sua: quoniam veluti flos herba preteribit. Exortus est enim sol cum æstu, et exaruit herba, et flos illius decidit, et decor ospectus illius periit. Sic et dives in vtis suis marescet. Quoniam vacillantem assimilat fluctui qui vento agitur, qui inflatus sublimatur una cum spiritibus maris, sed priusquam elevetur, prosternitur ac se datur: hoc ipsum autem contingit vacillanti, qui præ iastu ac superbia in nullo eorum quæ oportet Grmat suas petitiones; propterea subjungit:Glorietur frater qui est humilis. Ac si diceret: Qui vult quippiam petere, primum quidem petat quæ oportet,in quibus nequaquam fraudabitur petitts: hæc autem sunt regnum Dei et justitia: deinde tolerans sit in talium petitione,neque ubi paululum precatus est, statim discedat, id enim arrogantis est:sed exspectet donec accipiat, per humilitatem tolerando. • Qui humilis est,, in sublimitate sua. Ex humiliatione secundam Deum, coniingit nobis omne bonum. 6 Job. II, 4. 7 Psal. cxxxvIII, 4. ΙΙ, ὅλως διψυχήσῃς αἰτήσασθαι παρὰ Θεοῦ λέγειν ἐν σεαυτῷ, ὅτι, Πῶς δύναμαι αἰτῆσαί τι παρὰ τοῦ Κυρίου καὶ λαβεῖν, ἡμαρτηκώς τοσαῦτα εἰς αὐτόν; Μὴ διαλογίζου ταῦτα, ἀλλ' ἐξ ὅλης καρδίας Επίστρεψον ἐπὶ Κύριον, καὶ αἰτοῦ παρ' αὐτοῦ ἀδιστάκτως· καὶ γνώσῃ τὴν πολυσπλαγχνίαν αὐτοῦ, ὅτι οὐ μή σε ἐκγαταλίπῃ, ἀλλὰ τὸ αἴτημα τῆς ψυχῆς σου πληροφορήσει. Οὐκ ἔστι γὰρ ὁ Θεὸς ὡς οἱ ἄνθρωποι, οι μνησικακοῦντες ἀλλήλοις, ἀλλ' αὐτὸς αμνησίκακός ἐστι, καὶ σπλαγχνίζεται ἐπὶ τὴν ποίη σιν αὐτοῦ. • Ανήρ δίψυχος.» Δίψυχον ἄνδρα τόν ἀνεπέρειστον, τὸν ἀστήρικτον λέγει, τὸν μήτε πρὸς τὰ μέλλοντα παγίως, μήτε πρὸς τὰ παρόντα ἀσφα λῶς ἡδρασμένον, ἀλλὰ τῇδε κἀκεῖσε ἀγόμενον καὶ περιφερόμενον, καὶ ποτὲ μὲν τῶν μελλόντων, ποτὲ δὲ τῶν παρόντων ἀντεχόμενον. Τὸν δὲ τοιοῦτον καὶ κλύ δωνι ἀπείκασε θαλάσσης οὐκ ἔχοντι τὸ ἔδραῖον καὶ στάσιμον, καὶ ἄνθει χόρτου οὐδὲ αὐτῷ παραμένοντι, ἀλλ᾽ ἅμα τῷ ἀνατεῖλαι τὸν ἥλιον, ἀπορυϊσκομένῳ. Σκόπει δὲ ὅτι οὐκ εἶπε, χόρτῳ ἐοικέναι τὸν τοιοῦτον, ἀλλ᾽ ἄνθει χόρτου, τὸ τελέως ὀλιγοχρόνιον διὰ τοῦ ἄνθους δηλῶν. Ἐπειδὴ δὲ τῶν καλῶν ἁπάντων μπι εύτριαν οἶδε τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ ἄνευ ταύτης οὐδὲν κατορθούμενον τῶν σπουδαίων, διὰ τοῦτο ἐπισ φέρει τὸ, Καυχάσθω ὁ ἀδελφὸς ὁ ταπεινὸς, καὶ τὰ ἐξῆς Πῶς δὲ δίψυχος εἴρηται καὶ διὰ τί; Ως μήτε πρὸς τὴν παροῦσαν ζωήν, μήτε πρὸς τὴν μέλλουσαν ἡδρασμένος. Ψυχὴ γὰρ καὶ ἡ ζωὴ λέγεται, ὡς ἐν τῷ, «Πάντα ὅσα ἔχει ἀνθρωπος δώσει ὑπὲρ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ.» - «Ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, ὁ ὁδοὺς, τὰς ψυχικὰς λέγει κινήσεις, αἷς ἐλπίδες ἐπαιωροῦνται εἴτε χρησταὶ εἴτε καὶ μὴ, καθό φησι καὶ ὁ Δαυίδ, • Καὶ πάσας τὰς ὁδούς μου προείδες. Η • Καυχάσθω δὲ ὁ ἀδελφὸς, ὁ ταπεινὸς, ἐν τῷ ὕψει αὐτοῦ· ὁ δὲ πλούσιος ἐκ τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ. ὅτι ὡς ἄνθος χόρτου παρελεύσεται. ᾿Ανέτειλε γὰρ ὁ ἥλιος σὺν τῷ καύσωνι, καὶ ἐξή ρανε τὸν χόρτον, καὶ τὸ ἄνθος αὐτοῦ ἐξέπεσε, καὶ ἡ εὐπρέπεια τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἀπώλετο. Οὕτως καὶ ὁ πλούσιος ἐν ταῖς πορείαις αὐτοῦ μαρανθήσεται, η Επειδή κλύδωνι ἀνέμου τὸν διακρινόμενον ἀπει κάζει, ὃς μετεωρίζεται μὲν τοῖς πνεύμασιν ἐξογκούμενος, θᾶττον δέ ἢ ὑψωθῆναι καταστορεῖται τε καὶ κοιμίζεται, ταὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ ὁ διακρινόμενος πάσχει, ἐξ ὑπερηφανίας καὶ ὑπεροψίας πρὸς οὐδὲν τῶν δεόντων ἐπιστηρίζων τὰς ἑαυτοῦ αἰτήσεις, διὰ τοῦτο ἐπιφέρει τὸ, Καυχάσθω ὁ ἀδελφὸς ὁ ταπεινός. τοιοῦτόν τι λέγων· Ὁ βουλόμενος αἰτεῖν τι πρῶτον μὲν αἰτείτω τὰ δέοντα, ἐν οἷς οὐδὲ ἀστοχήσει τῶν αἰτουμένων. Ταῦτα δέ ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ δικαιοσύνη. Επειτα καρτερείτω περὶ τὴν τῶν τοιούτων αἴτησιν, ἀλλὰ μὴ ἐπ' ὀλίγον εὐξάμενος, εὐθὺς ἀναχωρείτω, (αλαζόνος γὰρ τοῦτο, ἀλλὰ περιμενέτω τὴν λῆψιν ἐν ταπεινώσει προκαρτερών. «Ο ταπεινός, ἐν τῷ ὕψει αὐτοῦ, ὁ Ἐκ τοῦ κατὰ

COMMENT. IN EPIST. CATHOL. JABΟΒΙ. Θεὸν ταπεινοῦσθαι πᾶν ἀγαθὸν ἡμῖν περιγίνεται. Η 448 Divitem autem dicit superciliosum ac fastuoΠλούσιον δὲ τὸν κατοροφρυωμένον λέγει, ὃν καὶ ταπει νὸν καλεῖ, ὡς ἐν τῷ ἐπαίρεσθαι καταβαλλόμενον. . Ὁ δὲ πλούσιος ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ,» Ακόλουθον ἦν εἰπεῖν. Ὁ δὲ πλούσιος αἰσχυνέσθω ἐν τῇ τα πεινώσει αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸ ἀνεπαχθέστερον μεταδιώκων. παρῆκεν αὐτό • Καὶ ἡ εὐπρέπεια τοῦ προσώπου αὐτοῦ.» Πρόσωπον καταχρηστικώς εἴρηκε. Τούτο γὰρ ἐπὶ μόνου λέγεται ἀνθρώπου, ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ζώων, οὔ. Αλλ' ἐπὶ μὲν τῶν τετραπόδων, ρύγχος οὐ πρόσωπον λέγεται. Ἐπὶ δὲ τῶν πτηνών, ράμφος, «Ἐν ταῖς πορείαις αὐτοῦ. «Πορείας τοῦ πλουσίου, τὰς ἐν εὐπραγία-διεξόδους καλεῖ, εἴτουν διοικήσεις, ὧν μεταξὺ ἀνελπίστως κομίζεται τὴν ἐπὶ τὴν δυστυχίαν μεταβολήν. sum,quem etiain humilem vocat, quia eo ipso quo elevatur, deprimitnr. «Contra qui dives est, in humilitate sua.» Magis consequens erat ut diceret, Dives autem pudefiat in humilitate sua, sed odiosum verbum fugiens, illud potius addidit: «Et decor aspectus.» Πρόσωπον, id est, faciem sive vultum, dixit improprte: nam hoc in solo homine dicitur et non in cæteris animalibus; sed in quadrupedibus quidem ῥύγχος, id est, rictus dicitur, non facies; in volucribus autein ράμφος, id est rostrum. In viis suis:» Vias aut itinera divilis dicit decursus, in prospero successu, sive administrationes et dispositiones: inter quas insperato accipit mutationem ad infelicitatem et infortunium. I, 12-16. Beatus vir qui suffert tentationem: quoniam cum probatus fuerit accipiet coronam vitæ quam promisit Dominus diligentibus se. Nullus qui tentatur dicut se a Deo tentari: Deus enim malis tentari nequit, et ipse nemincm tentat. Unusquisque autem tentatur, dum a propria conscientia abstrahitur et inescatur. Deinde concupiscentia postquam concepit, parit • Μακάριος ἀνὴρ ὃς ὑπομένει πειρασμὸν, ὅτι δόκιμος γενόμενος λήψεται τὸν στέφανον τῆς ζωῆς, ὃν ἐπηγγείλατο ὁ Κύριος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Μηδεὶς πειραζόμενος λεγέτω, ὅτι ᾿Απὸ Θεοῦ πειράζομαι. Ὁ γὰρ Θεὸς ἀπείραστός ἐστι Ο κακῶν, πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα. Εκαστος δὲ πειράζεται, ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος. Εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν. Ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθείσα peccatum: peccatum vero ubi perfectum est, ἀπολύει θάνατον. Μὴ πλανᾶσθε, ἀδελφοί μου progenerat mortem. Ne erretis fratres mei diἀγαπητοί, ο lecti Εοικεν ὁ μακάριος οὗτος ἀσφαλέστερον χρησάVidetur beatus iste usus securius sermone de μενος τῷ περὶ πειρασμῶν λόγῳ, ἐν οἷς φησι· Πᾶσαν teniationibus, cum ait: Pro summo gaudio ducite χαρὰν ἡγεῖσθε ἐν πειρασμῶν περιπτώσει. Εἶτα τῆς incidere in tentationes. Deinde memor orationis τοῦ Κυρίου μνησθεὶς εὐχῆς, ἥτις μὴ εἰς πειρασμὸν c dominicæ, quæ jubet id quod melius est, nempe ἐμπεσεῖν ἡμᾶς ἐξιλεουμένους τὸ κρεῖττον παρεγγυά, ut oremus ne incidamus in tentationem 8, repetit ἐπαναλαμβάνει διὰ τῶν προκειμένων τὸν λόγον, sermonem: per ea quæ hic proponuntur,manifesσαφηνίζων τίς μὲν ὁ ἀπὸ Θεοῦ πειρασμὸς, ὃς καὶ tans quæ sit immissa a Deo tentatio, nempe quæ περιχαρείας πρόξενος, τίς δὲ ὁ παρ᾽ ἡμῶν εὐθαίρε- etiam gaudii conciliatrix est, et quæ a nostra τος. Πλὴν καλῶς ἔχει τὸν μὲν Κύριον καὶ Θεὸν Ἰη- voluntate. Recte tamen dici potest quod Dominus σοῦν Χριστὸν πρὸς τὸ ἀσθενέστερον τῆς ἀνθρωπίνης ac Deus Jesus Christus ad imbecillitatem humanæ ἀποσκοπήσαντα φύσεως, τὴν ἐπιφορὰν ἀπεύξασθαι natura respiciens, admoneat, fugere tentationes, τῶν πειρασμῶν ὑποθέσθαι, ἀτελέστερον ἔτι τῶν cum imperfectius adhuc affecti essent discipuli: μαθητῶν διακειμένων. Ὃν καὶ ἐν ἄλλοις πεποίηκε quod aliis quoque fecit multis in locis, a perfecπολλοῖς, τὰ τελεώτερα τέως ὑπερθέμενος. Ἐπεὶ δὲ tioribus interina abstinens. Postquam autem per τῇ διὰ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ ἐπιγνώσει, καὶ τῇ εἰς cogitationem resurrectionis ipsius et ascensionem οὐρανοὺς ἀναλήψει, ἐπεῤῥώσθη ἡ ἀσθενὴς ἡμῶν in colus confirmata est nostra infrma natura: φύσις, μηκέτι τοὺς πειρασμούς δεδωκέναι ὁ ἀδελφὸς jam frater ipsius secundum carnem instruit nos, αὐτοῦ κατὰ σάρκα εἰσηγεῖται, ἅτε οἵας τε οὔσης ne deinceps tentationes metuamus, 446 cum pos λοιπὸν τοῖς τοῦ Κυρίου πάθεσιν ἐπιῤῥωσθείσης) και simus posthac confirmati afflictionibus Domini, ταπαλαίειν πᾶσαν ἐπερχομένην ἐπήρειαν. Διττῶν δὲ η superare omnem supervenientem aflictionem et ὄντων, ὡς ἔφαμεν, τῶν πειρασμῶν, συμφέρει καθ' tentationem. Cum autem duplices sint tentationes, ἑκάτερον ἡ ὑπομονή. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ut duximus, utilis est in utrisque patientia: in illis ἀναρρήσεως μετὰ ταῦτα τυγχάνομεν, ὡς ᾿Αβραάμ. quidem quæ sunt a Deo, quoniam postmodum Ἐπὶ δὲ τῶν ἀφ᾿ ἡμῶν, ὅτι ὑπομένοντες μετὰ εὐχα- assequimur laudem de victoria, veluti Abraham: ριστίας, οἱονεὶ ἀντισήκωσιν ταύτην εἰσφέρομεν τῶν in illis vero quæa nobis sunt, quoniam sustinentes ἡμαρτημένων. Ὁ γὰρ ἐπιγνώμων τῶν ἑαυτοῦ, cum gratiarum actione, hanc veluti compensatioἀρχὴν ἑαυτῷ κατεβάλετο σωτηρίας, καὶ εἰς χαρα- nem referimus ad peccata quæ commisimus. Is κτήρα κικαίου ἑαυτὸν ἀφωμοίωσεν, εἴπερ ἀνήρ enim qui sua facia exploral suæ jacit initium saluδίκαιος, ἐν πρωτολογία ἑαυτοῦ κατήγορος. • Μηδείς tis,et ad formam justi seipsum assimilat, cum vir πειραζόμενος λεγέτω.» Εἰ διττοὶ οἱ πειρασμοί, τί justus in principio sermonis sui sit accusator 9. νῦν πάντα πειρασμὸν ἐκβάλλει τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ αἰ 8 Matth. vi, 12. 9 Prov. xvшI, 17. Nullus qui tentatur dicat. Si duplices sunt

ραζόμενος. Τον γὰρ ἑαυτῷ διὰ πλημμέλειαν καὶ ἀκολασίαν ἐκπορίζοντα τοὺς πειρασμούς, ὥστε ἐν διηνεκεῖ σάλῳ εἶναι, τοῦτον λέγει μὴ ἀπὸ Θεοῦ πει ράζεσθαι, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας. Ὁ γάρ τοι τὸν ἐπενεχθέντα νικήσας πειρασμόν, ἀσφαλέστε ρον ἑαυτὸν καταστήσας, δυσάλωτος ἔτι καθίσταται πειρασμοῖς, μάλιστα τοῖς ἀφ' ἑαυτοῦ κινουμένοις. Πρὸς γὰρ φιλοσοφωτέραν ἀποκλίνας ζωήν, ἀνέφραξε τὴν τοὺς πειρασμούς νάουσαν πηγήν, καὶ ἐν ἀνέσει λοιπὸν τῶν πειρασμῶν διατελεῖ. ᾿Απείραστος δὲ ὁ Θεὸς κακῶν, κατὰ τὸν εἰρηκότα (κἂν τῶν θύραθεν ἐστιν ἡμῖν)· Τὸ θεῖόν τε καὶ μακάριον, οὔτε αὐτὸ πράγματα ἔχει, οὔτε ἑτέροις παρέχει. Περὶ τὴν θνητὴν γὰρ φύσιν καὶ περίγειον ταῦτα πάντα, περὶ ἣν ἀλλοίωσις ὁρᾶται καὶ μεταβολή, τά τῆς φύσεως ἡμῶν προκατάρχοντα. Επιθυμία δὲ καὶ ἁμαρτία, καὶ ὁ ἐκ ταύτης ἐπιφυόμενος τῇ ψυχῇ θάνατος, βαθμοί τινες τῆς ἀνθρωπίνης καθεστήκασιν ἀπωλείας. Ἡ γὰρ ἐπιθυμία χώραν λαβούσα παραδοχῆς, καὶ μονὴν ἀνευροῦσα ἐνειργάσατο τὴν ἁμαρτίαν. Στις ἀπέτεκε θάνατον, ἂν μὴ διανοίας αὐτὴν ἐκριζώσαν τες, δευτέρας ἡμῖν ζωῆς ἀνευρήσομεν ἀρχήν. Επεὶ οὖν ἀποχρώντως ἔδειξε τὴν θείαν φύσιν, μήτ' αὐτὴν οἵαντε οὖσαν πειράζεσθαι, μήτ' ἄλλοις τοῦτο παρέχουσαν, λέγει δὲ πειρασμοὺς ἐνταῦθα, τοὺς τὸ εὐσταθὲς τῆς ψυχῆς λογισμούς ταράσσοντας καὶ συγχέοντας. Οἱ γὰρ ἀπὸ Θεοῦ, μάλιστα καταστημα τικοὶ τῆς ψυχῆς, λαμπρύνοντες ταύτην, καὶ τοῖς πολλοῖς τὸ ἀπόῤῥητον αὐτῆς ἐκπομπεύοντες κάλλος. Διὰ τοῦτο ἐπάγει τό· tentationes, cur nunc omnis tentationis causam a τίας; ᾿Αλλὰ σκόπει· οὐκ εἶπε Πειρασθείς, ἀλλὰ ΠειDeo rejicit? Sed considera quod non dicit: Qui ten - tatus est,sed qui tentatur: cum enim qui per peccatum et intemperantiam sibi ipsi tentationes accersit,ita ut in continuo sit salo, dicit a Deo non tentari, sed a propria concupiscentia. Siquidem is qui illatam vicit tentationem, cautius ac firmius seipsum constituit,sic ut non facile capiatur tentalionibus, his maxime quæ a seipso moverentur. Cum enim ad sapientiorem declinaverit vitam,fontem occlusit qui tontationibus manat, et deinceps in requie degit a tentationibus. Deus autem malis tentari nequit: juxta cum qui dixit (quanquam externus sit a nobis et a fide alienus), Divina beataque natura neque molestias sustinet neque aliis & præbet. Circa mortalem enim ac terrenam naturam in qua varietas ac mutatio conspicitur, contingunt hæc omnia quæ nostram præoccupant naturam. Concupiscentia vero ac peccatum, et quæ ex lioc imminet animæ mors, gradus quidam coustituti sunt ad humanam perditionem. Concupiscentia enim locum diversorii tenens, inventa mansione operata est peccatum, quod parit mortem, nisi mente illud eradicantes, alterius vitæ nobis iuvenerimus initium. Quoniam igitur satis ostendit divinam naturam neque tentari posse, neque aliis id præbere tentationes autem dicit hic cogitationes, animæ sublimitatem turbantes ac confundentes: 447 nam quæ a Deo sunt, animam maxime stabiliunt, eam illuminantes et ineffabilem ejus pulchritudinem multis ostendentes: ideo nunc subjungit. 1, 17-18. Omnis donatio bona et omne donum perfectum e supernis est, descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio nec conversionis obumbratio. In destinata voluntate progenuit nos verbo veritatis, ut essemus primitiæ quædam suarum creaturarum. «supernis est a Patre luminum.» Cum ea quæ a nobis inducuntur neque pefectionem habeant, sed multum potius imperfectionem, neque animam illustrent, quomodo enim perfectionem haberent quæ postea ex felici progressu sumunt perfectionem,vixque multo labore turpitudinem a nativitate contractam emundant, et deinde ad p divinum splendorem pertingunt? «Apud quem non est transmutatio.» Ipse enim clamat per prophetam: «Ego sum et non mutor 10.» Quod autem ait: «Conversionis obumbratio, hoc est, ne suspicio quidemn aut quippiam suspicionis umbram attingens. «Is destinata voluntate.» Destinata voluntate dixit, os illis opprimens qui mundum casu productum fuisse nugantur. Quoniam enim dixit superius: Apud quem non est transmutatio, et ex hoc ostendit immutabilem esse Dem, subjungit: Is destinata voluntate progenuit nos. Si enim nos nati sumus, manifestum est quod etiam 10 Malach. III, 6. «Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθεν ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων ἐστὶν, παρ ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα. Βουληθεὶς ἀπεκύησεν ἡμᾶς λόγῳ ἀληθείας, εἰς τὸ εἶναι ἡμᾶς ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτι σμάτων.» • Ανωθεν ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, ο Ὡς τῶν παρ' ἡμῶν ἐπαγομένων οὔτε τὸ τέλειον, εἰ μὴ καὶ πολὺ τὸ ἀτελὲς ἐχόντων, οὔτε τὴν ψυχὴν λαμπρο νόντων. Πῶς γὰρ τέλειον, τὸ ἀπὸ τῶν ἐκ προκοπῆς τὸ τέλειον λαμβανόντων, καὶ μόγις καμάτῳ πολλῳ τὸ ἐκ γενέσεως αἴσχος ἐποκαθαιρομένων, εἶτα πρὸς τὴν λαμπρότητα τὴν θείαν ἀφικνουμένων; «Παρ' οὐκ ἔνι παραλλαγή.» Αὐτὸς γὰρ βοᾷ διὰ τοῦ προ φήτου, «Εγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἀλλοίωμαι.» Τὸ δὲ, Τροπῆς ἀποσκίασμα, ἀντὶ τοῦ, οὐδὲ μέχρις ὑπονοίας τινὸς ὑποβολή, «Βουληθεὶς ἀπεκύησεν.» Τὸ, Βουληθείς, εἶπεν, ἐπιστομίζων τοὺς αὐτομάτως ὑποστῆναι τόδε τὸ Πᾶν ληροῦντας. Ἐπειδὴ γὰρ άνωτέρω εἶπε, Παρ᾽ ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγή, καὶ ἔδει ξεν ἐκ τούτου ἀναλλοίωτον τὸ θεῖον, ἐπάγει τὸ, Βου· ληθεὶς ἀπεκύησεν ἡμᾶς. Εἰ γὰρ γεννητοὶ ἡμεῖς, δῆλον ὅτι καὶ ἀλλοιωτοί. Πῶς γὰρ ἀναλλοίωτον τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ἐξ ἀλλοιώσεως εἰς τὸ εἶναι προϊόν; Εἶτα ἐπειδὴ εἶπεν, ᾿Απεκύησεν ἡμᾶς, ἵνα μή τις

COMMENT. IN EPIST. CATHOL. JADOBI. υπολάβῃ ὁμοίως ἡμῖν καὶ τὸν Υἱὸν ἀποτελεῖν αὐτὸν, καὶ μεθ᾿ ἡμῶν καὶ τὸν Υἱὸν γεγεννῆσθαι, ἐπάγει τό, Λόγῳ ἀληθείας. Πάντα, γὰρ, κατὰ τὸν θεῖον Ιωάννην, διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐγένετο. Ὥστε εἰ διὰ τοῦ τῆς ἀληθείας Λόγου ἡ πρόοδος ἡμῖν, οἱ τὸ εἶναι ἔχοντες ἀπὸ τοῦ Λόγου, οὐχ ὁμογενεῖς τῷ ὑφ᾽ οὐ γεγόναμεν. «Εἰς τὸ εἶναι ἡμᾶς ἀπαρχήν.» ᾿Αντὶ τοῦ πρώτους και τι μιωτάτους. Κτίσματα δὲ αὐτὴν τὴν ὁρωμένην κτίσιν φησί. mutati. Quomodo namque immutabile esset quod ex non esse per mutationem procedit ad esse? Deinde quia dixit: Progenuit nos, ne quis suspicaretur quod similiter ut et nos, ipsum quoque Filium progenuerit, et una nobiscum etiam Filium fuisse natum, subjungit: Verbo veritatis. Omnia enim, juxta beatum Joannem 11, per Filium facta sunt. Itaque si per Verbum veritatis progressus nobis contigit, qui a Verbo habemus esse, non sumus una cum eo geniti a quo facti sumus. «Ut essemus primitiæ.» Hoc est, primi et honoratissimi. Κτίσματα autem dicit ipsam visibilem creaturam. • Ωστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοὶ, ἔστω πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς τὸ ἀκοῦσαι, βραδὺς εἰς τὸ λαλῆσαι, βραδύς εἰς ὀργήν. Οργὴ γὰρ ἀνδρὸς δικαιοσύνην Θεοῦ οὐ κατεργάζεται. ο I, 19-21. Itaque, fratres mei dilecti, sit omnis homo velox ad audiendum,tardus ad loquendum, tardus ad iram. Ira enim viri justitiam Dei non efficit. Τὸ, Ταχὺς, οὐχὶ εἰς ψιλὴν ἀκρόασιν περιίστησιν, 448 Quod ait Velox, non ad nudam auditionem ἀλλ' εἰς μὲν ἐνεργον, καὶ τὸ ἀκοῦσαι πρὸς τὴν μεταχεί— refertur, sed ad strenuum in opere et eum qui ρισιν τῶν ἡκουσμένων ἀφορμῶσαν. Ἐπίσταται γὰρ postquam audivit, procedit ad ea præstanda quæ τὸν μετὰ σπουδῆς ὑπέχοντα τοῖς λεγομένοις την audivit. Novit enim eum qui subdit auditum cum ἀκοὴν, καὶ πρὸς τὴν ἐργασίαν τούτον, ἕτοιμον πα- studio ad ea quæ dicuntur, etiam præbiturum seiρέξοντα ἑαυτόν· ὥσπερ ἀπ' ἐναντίας, τὸν μετὰ psum paratum ad eorum operationem: quemadmoβραδυτήτος πρός τι διατιθέμενον τῇ ἀναβολῇ, καὶ dum e diverso eum qui cum tarditate ad aliquid πάμπαν εἰργόμενον ἔσθ' ὅτε τῆς ἐγχειρήσεως. Διό procrastinando afficitur, aliqnando penitus sepaἐπὶ μὲν τῆς τῶν θείων διδασκαλίας ταχυτῆτα ἐντέλο randum ab omni conatu operis. Ideo in doctrina λεται, ἐπὶ δὲ τῶν ἐπισφαλῆ τὴν μεταχείρισιν εχόν- quidem rerum divinarum velocitatem præcipit, in των, την βραδυτητα. Ταῦτα δέ ἐστι, τὸ λαλῆσαι, his autem quæ periculosam habent administratioτὸ ὀργισθῆναι. Η τε γὰρ ἀπρομηθὴς λαλία, ὅτε ἀπε- nem, tarditatem. Hæc autem sunt loqui et irasci. ρίσκεπτος ὀργή, οὐκ εἰς ἀγαθὸν ἔσθ' ὅτε οἶδεν ἀπο- Nam et inconsulta locutio et incircumspecta ira τελευτῶν. Δι' ὅ καί τις ἀνὴρ θετός φησιν· Ὁ λαλήσας non novit unquam in bonum desinere. Propter μετέγνω πολλάκις, ὁ δὲ σιωπήσας οὐδέ ποτε. Καὶ ὁC quod vir quidam divinus ait: Frequenter penituit μακάριος δὲ πάλιν Δαυΐδ· • Οργίζεσθε καὶ μὴ esse locutum, tacuisse vero nunquam. Rursum ἁμαρτάνετε.» Τουτέστι, μὴ ὀργιζόμενοι, εὐθέως autem beatus ille David: «Irascimini et ne pecceκαὶ τὴν ὑποβαλλομένην ἐκ τῆς ὀργῆς ἐπάγετε μανίαν. tis 13:» hoc est,ne facile irascendo,furorem quo - Σύμφωνα τούτοις καὶ τὰ παρόντα. Τό τε γὰρ περὶ que incitetis quem suggerit ira.His etiam conforτὸ λαλῆσαι ἀργὸν, τό τε περὶ τὸ ὀργισθῆναι νωθρόν, mia sunt quæ hic dicuntur. Siquidem tarditas in τῇ περὶ ταῦτα μελλήσει ἐπανήγαγε τὸν μεταχειριού loquendo et tepiditas in irascendo, cunctatione in μενον πρὸς τὸ δέον καὶ τὸ εὐθές. Καὶ ἡ παντελῶς his servala,, reducunt ad id quod decens est et τὴν περὶ ταῦτα ἐξέλυσεν ὁρμὴν διὰ τῆς κεκριμένης rectum: et vel omnino impetum circa hæc dissol ἐπισκέψεως, ἢ κατὰ τὸ προσῆκον τῶν πραγμάτων vunt per deliberatam considerationem, vel conveποιήσασθαι τὴν διέξοδον τούτων εἰσηγήσατο, μά- nienti modo ad res quæ occurrunt horum decursum λιστα τῆς ὀργῆς. Ητις αλογίστως προενε προενε fieri ducent, potissimum autem iræ; quæ si irratioχθεῖσα τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνης ἀποστερεῖ. Διὸ καὶ nabiliter inducta sit, privat divina justitia. Ideoque τὴν αἰτίαν ἐπάγει ταύτην, τό, Οργή γάρ ἀνδρὸς δι- hanc subjungit causam: Ira enim viri justitiam καιοσύνην Θεοῦ οὐ κατεργάζεται. Εἰ γὰρ δικαιοσύνη Dei non efficit. Etenim si justitia habitus est in ἐστὶν ἕξις ἐν ψυχῇ τοῦ κατ᾽ ἀξίαν ἑκάστῳ ἀπονε- anima qui dividit unicuique juxta suam dignitaμητική, ὀργὴ δέ, κατὰ τὸν εἰπόντα, ἀπόλλυσι καὶ tem,ira vero, ut ait ille, perdit etiam sapientes, quo φρονίμους, πῶς 2 αὕτη ἡ διὰ τὴν ἀγαν ἐμπάθειαν modo hæc ipsa quæ vehementi affectione mentem σκοτοῦσα τὸν νοῦν, ὡς καὶ φρονίμους ἀπολλύναι, adeo obtenebrat ut perdat etiam sapientes,constiτὴν κεκριμένως ἀπονέμουσαν ἑκάστῳ τὸ κατ᾿ ἀξίαν tueret eam quæ dividit unicuique juxta suam diσυστήκειεν; ο Βραδὺς εἰς ὀργήν, η Βραδὺς εἰς ὀργήν.» Την βραδυτητα gnitatem? • Tardus ad iram.» Tarditatem vult διχώς βούλεται ἐνεργεῖσθαι παρ' ἡμῶν εἴς τε τὸ bifariam in nobis exerceri, puta ad loquendum et λαλῆσαι, καὶ τὸ ὀργισθῆναι. Ο δε γὰρ ἢ μέλλησις καὶ ad irascendum.Novit enim cunctatio abstinentiam ἀποχὴν ἐργάζεσθαι τῆς ὁρμῆς. a committendo efficere. • Περὶ πραότητος καὶ ἁγνείας καὶ πράξεως ἀγαθής με - ταδοτικῆς ἐπί μακαρισμῷ· καὶ περὶ ἐπιστήμης καὶ συμμετρίας λόγου. • Δι᾿ ὃ ἀποθέμενοι πᾶσαν ῥυπαρίαν καὶ περισ11 Joan, 1, 3. 12 Psal. IV, 5. 449 CAPUT II. De mansuetudine ac innocentia et actione bona quæ conducit ad beatitudinem, et de scientia ac mediocritate sermonis. 1,21-22. Quapropter deposita omni immundilia

et redundantia malitia, per mansuetudinem re- σείαν κακίας, ἐν πραύτητι δέξασθε τὸν ἔμφυ cipite insitum sermonem, qui potest salvare ani- τον λόγον, τόν δυνάμενον σῶσαι τὰς ψυχὰς mas vestras. ὑμῶν.» Immunditiæ addit etiam redundantiam malitiæ, volens hoc demonstrare: Quanquam frequenter incidat quispiam in aliquam immunditiam, citius ab ea discedat, nec permanendo et cunctando in illa, per consuetudinem eficial malum Grmius, ac difficilius ad abluendum: cum nata sint quæ continue et abunde finnt in nobis, ad reducendum in naturam id quod efficitur, sive naturæ habitum ipsi acquirere. «Per mansuetudinem. Siquidem per mansuetudinem et non per tumultum ac turbationem traditur disciplina. «Insitum sermonem.» Iusitum nobis sive naturalem sermonem vocat eum qui discernit melius a pejori: a quo etiam naturales sumus ac dicimur. I, 23-25. Sitis autem effectores sermonis et non tantum auditores fallentes vosmetipsos: quoniam si quis audiat sermonem, nec cum factis exprimat, hic similis est viro consideranti faciem nativitatis suæ in speculo. Consideravit enim seipsum et abiit, statimque oblitus est qualis esset. At qui prospexerit in legem perfectam qua est libertatis, et permanserit, hic cum non sit auditor obliviosus, sed effector operis, beatus facto suo erit. g Τῇ ρυπαρία προστίθησι καὶ τὸ, Περισσείαν και κίας, τοῦτο βουλόμενος παραστῆσαι, τὸ, Εἰ καί τινι πολλάκις περιέπεσε τις ῥυπαρία, ταχέως αὐτῆς ὑπε εξίστασθαι, ἀλλὰ μὴ τῇ κατ᾽ αὐτὴν ἐπιμονῃ τε καὶ ἐγχρονίσει διὰ τῆς συνηθείας βεβαιότερον καὶ δυσεκνιπτότερον τὸ κακὸν ἀπεργάζεσθαι, πεφυκότων τῶν συνεχέστερον ἡμῖν καὶ περιττότερον ἐπιτελουμένων, εἰς φύσιν ἀποκαθιστῶν τὸ τελούμενον, ἤτοι φύσεως ἕξιν αὐτῷ περιποιεῖν, «Ἐν πραύτητι,» Εν πραύτητι γάρ, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν θορύβῳ καὶ ταραχῇ ἡ τῆς διδασκαλίας γίνεται παραδοχή.» Εμφυτον λόγον. ο Εμφυτον λόγον καλεῖ, τὸν διακριτικὸν τοῦ βελτίονος καὶ τοῦ χείρονος. Καθ' ὃ και λογικοί ἐσμεν καὶ λεγόμεθα.» • Γίνεσθε δὲ ποιηταὶ λόγου, καὶ μὴ μόνον ἀκροπταί, παραλογιζόμενοι ἑαυτούς. "Οτι εἴ τις ἀκροπτης λόγου ἐστὶ, καὶ οὐ ποιητής, οὗτος ἔοικεν ἀνδρὶ κατανοοῦντι τὸ πρόσωπον τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἐν Ἐσόπτρῳ. Κατενόησε γὰρ ἐαυτὸν καὶ ἀπελήλυθε, καὶ εὐθέως ἐπελάθετο ὁποῖος ἦν. Ὁ δὲ παρακύψας εἰς νόμον τέλειον τὸν τῆς ἐλευθερίας, καὶ παραμείνας, οὗτος οὐκ ἀκροπτὴς ἐπιλησμονῆς γενόμενος, ἀλλὰ ποιητὴς ἔργου, οὗτος μακάριος ἐν τῇ ποιώσει αὐτοῦ ἔσται, κ Quoniam novit aliquos sermonem cum diligentia Επειδή οἶδε καὶ τοὺς σπουδῇ ἐπακούοντας του audientes, etiam ipso tempore quo audiunt, fervo- λόγου πολλάκις τὴν θερμότητα καὶ ἐν αὐτῷ τῷ rem frequenter exstinguere,ideo nunc hæc subjun- ἀκροᾶσθαι ἀποσβεννύντας, διὰ τοῦτο νῦν ἐπιφέρει git,id in effectu pracipiens:Ne solum in audiendo " ταῦτα, δυνάμει ταῦτα παρακελευόμενος· Μὴ ἐν τῷ diligentiam ostendatis,sed multo magis in facien- ἀκροᾶσθαι μόνον τὴν σπουδὴν ἐπιδείκνυσθε, ἀλλὰ do.450 «Fallentes autem vosmetipsos. Hoc est,se- πολὺ μᾶλλον ἐν τῷ ποιεῖν. Τὸ δὲ, Παραλογιζόμενοι ducentes. Porro faciem nativitatis dicit cognoscere ἑαυτοὺς, ἀντὶ τοῦ ᾿Εξαπατῶντες, ο Παραλογιζόμενοι seipsum per legem.Ideo etiam post, Faciem, sub- ἑαυτούς.» Πρόσωπον φενέσεως, τὸ διὰ τοῦ νόμου junxit, nativitatis. Nam per legem dicentes quales λέγει ἑαυτὸν ἔγνωκέναι. Αιὸ καὶ τῷ Προσώπῳ, facti simus, consideramus quod tales factos lex spi- ἐγήγαγε τό, Γενέσεως. Διὰ γὰρ τοῦ νόμου μανθά ritualis perficiat nos per lavacrum regenerationis. νοντες οὔοι γεγόναμεν, κατανοοῦμεν οἷους γενομέ Deiude ne in tali consideratione per actionem per- νους δ πνευματικὸς ἡμᾶς ἀποτελεῖ νόμος διὰ τοῦ manentes,etiam gratiæ obliviscamur ac doni. Nam λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας. Εἶτα μὴ ἐμμένοντες τῇ qui pravis actionibus seipsum exponit, ne meminit τοιαύτῃ θέᾳ διὰ τῆς πράξεως, καὶ τοῦ χαρίσματος quidem quod a Deo sit beneficio affectus. Si enim ἐπιλανθανόμεθα· ὁ γὰρ πράξεσιν ἑαυτὸν ἐκδοὺς meminisset quod in filium Dei adoptatus sit et jus- πονηραῖς, οὐδὲ ὅτι εὐηργέτηται παρὰ τοῦ Θεοῦ μνη tificatus ac sanctificatus, quæ dona sunt spiritua- μονεύει. Εἰ γὰρ ἐμνημόνευεν, ὅτι υἱοθετήθη καὶ ἐδι lia,nequaquam seipsum traderet operibus gratiam καιώθη καὶ ἡγιάσθη, ἃ πνευματικά ἐστι χαρίσματα, repellentibus. «In speculo» Ab hoc noto specu- οὐκ ἂν ἑαυτὸν παρεδίδου τοῖς ἀθετοῦσιν ἔργοις τὴν lo transfert sermonem ad intellectuale speculum, χάριν. «Ἐν ἐσόπτῳ.» ᾿Απὸ τοῦ συνήθους τούτου nihil subjungens eorum quæ id quod dictum est ἐσόπτρου, ἐπὶ τὸ νοητὸν ἔσοπτριν διαβιβάζει τὸν aptarent exemplo: puta ut hoc modo diceret: Si λόγον, μηδὲν ἐπενέγκης τῶν εἰς παράδειγμα ἀφορι quis audiat sermonem, nec eum factis exprimat, ζόντων τὸ εἰρημένον, οἷον ἵνα εἴπῃ οὕτως· Εἴ τις hic similis est viro consideranti faciem navitatis ἀκροατής λόγου καὶ οὐ ποιητής, οὗτος ἔοικεν ἀνδρι suæ in speculo. Quemadmodum enim ille conside- κατανοοῦντι τὸ πρόσωπον τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἐν ravit seipsum et abiit, statimque oblitus est qualis ἐσόπτρῳ. Ως γὰρ ἐκεῖνος κατενόησεν ἑαυτὸν καὶ esset: ita et hic qui per Mosi legem consideravit ἀπελήλυθε, καὶ εὐθέως ἐπελάθετο ὁποῖος ἦν· οὕτω ad quid factus esset, nempe quod ad gloriam Deiet καὶ οὗτος ὁ διὰ τοῦ Μωσέως νόμου κατανοήσας τὸ, ad imaginem Dei creatoris factus fuisset, postquam διὰ τί γέγονεν, ὅτι πρὸς δόξαν Θεοῦ, καὶ τὸ κατ' εἰς consideravit, nihil eorum quæ considerata erant κόνα γενέσθαι τοῦ πεποιηκότος Θεού, μετὰ τὸ καταfactis expressit, sed pari modo circa consideratio- νοῆσαι, οὐδὲν τῶν κατανοηθέντων εἰργάσατο, nem dispositus est sicut prius. Non ergo sermone ἀλλ' ὡσαύτως τῷ πρώτῳ περὶ τὴν κατανόησιν διο

γως α usus est quomodo uti oporteret. Id autem non frustra ac temere facit Jacobus Domini discipulus, sed omnia breviter loquitur, tanquam abbreviati verbi discipulus, simulque auditorem colligens ac continens ne hæc otiose audiret. «Αt qui prospe xerit. Considera quod dixerit: Qui prospexerit, et non, Qui ingressus fuerit. Spiritualis namque lex magnificum quiddam et ubique desiderabile habet, unde etiam ex prava sui assecutione novit attrahere et perfectum reddere: cumque perfectionem habeat et in omnibus defectu careat, eum qui assecutus est, in nullo relinquit dubio circa aliquid quod iu ea continetur: et eis qui vel inspexerunt persuadet ut in ea permaneant. «Legem perfectam.» Quoniam efferebantur Judæi propter legis observationes, et his summam pietatis in Deum se praestare putabant: hisque solis vacantes, sibi quidem perfectionem vindicabant, erga cæteros vero homines superbo et improperioso animo affecti erant: 451 quemadmodum manifestum est ex pharisæo, de quo in Evangelio 13, et ab his qui adversus Publicanum contumeliosi erant: hunc timorem reprimens beatus Jacobus dicit ea quæ proponuntur. Facta namque mentione operum ejus qui sermonem factis exprimit,ubi eum beatum prædicavit, statim etiam corrigit malum quod multis ex operatione adnascitur,el ait: Ne existimes quod ex operibus legis sortiaris Leatitudinem, quasi sola operatio habeat ut etiam apud Deum reddat acceptabilem: nequaquam ita Cest,sed ille beatus est qui simul et facit, et erga cæteros sui generis homines non contumelioso nec inhumano animo affectus est. Quæ est libertatis.» Ubi dixisset Legem perfectam, subjunxit: Quæ est libertatis,assignans ejus libertatem. Lex enim Christi a servitute liberans omnium carnalium, puta Sabbatorum ei circumcisionis ac cultus circa cate ras purificationes, in libertate et requie ab his consti uit accedentem:et propter libertatem ac suavitatem quæ a libertate procedit,etiam hunc attentum reddit, liberatque oblivione quæ bona omnia corrumpit. Nibil enim adeo persuadet adhærere alicui sicut illud,nempe quod requiem anegotiis et libertalem dare conspicitur. [nsuper hunc quoque bealum demonstravit. «Auditor obliviosus., Auditioni conjunxit oblivionem,quod auditioni opus sit ope ratione, nullum autem opus oblivionem sequatur: quasi superfua sit auditio quæ operis efficaciam habet. ετέθη. Οὕτως οὖν ᾧ λόγῳ χρήσασθαι δέον, οὐ κέχρη - ται. Τοῦτο δὲ οὐ μάτην ποιεῖ ὁ τοῦ Κυρίου μαθητής Ιάκωβος, ἀλλὰ συντόμως ἅπαντα φθέγγεται, ὡς τοῦ συντετμημένου μαθητής λόγου, καὶ ἅμα συνάγων τὸν ἀκροατὴν, καὶ συντείνων εἰς τὸ μὴ παρέρτούτων ἀκούειν. «Ὁ δὲ παρακύψας • Σκόπει ὅτι Παρακύψας εἶπεν, ἀλλ᾽ οὐκ Εἰσελθών.» Ὁ γὰρ πνευματικὸς νόμος τὸ ἐφετὸν πανταχοῦ καὶ μεγαλεῖον ἔχων, καὶ ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς βραχείας ἐντυχίας οἶδεν ἐφέλκεσθαί τε καὶ τελειοποεῖν, καὶ ἅτε τὸ τέλειον ἔχων καὶ περὶ πάντα ἀνελλιπές, τὴν ἐνδοιάζειν περί τι τῶν ἐν αὐτῷ ἀπαλλάξας τὸν ἐτυγχάνοντα, καὶ παραμένειν πέπεικε τοῖς τεθεαμένοις. • Εἰς • Els νόμον τέλειον.» Ἐπειδὴ μέγα ἐφρόνουν Ἰουδαῖοι ἐν ταῖς τοῦ νόμου παρατηρήσεσι, καὶ ταύταις τὸν πᾶν τῆς περὶ Θεὸν εὐσεβείας κατορθοῦν ᾤοντο, καὶ περὶ ταύτας ἀσχολούμενοι μόνας, αὐτοὶ μὲν τὸ τέλειον ἑαυτοῖς περιπεποιηκέναι ἐλογίζοντο, πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους ὑπερηφάνως καὶ ὀνειδιστικῶς διέκειντο, ὡς δῆλον ἀπὸ τοῦ ἐν Εὐαγγελίῳ φαρισαίου καὶ τῶν κατὰ τοῦ τελώνου ἀπηυθαδίσατο· ταύτην τὴν οἴησιν καταστέλλων ὁ μακάριος Ιάκωἕως τὰ προκείμενα φησι. Μνησθεὶς γὰρ ποιητοῦ ἔργων καὶ μακαρίσας αὐτὸν, ἐπανορθοῦται εὐθὺς καὶ τὸ ἐν τῇ ποιήσει παρὰ τοῖς πολλοῖς ἐπιφυόμενον κακόν, καί φησι· Μὴ ὑπολάμβανε, ὁ ἀπὸ τῆς ποιήσεως τοῦ νόμου λαχὼν τὸ μακάριον, ὡς μόνη ἡ ποίησις ἔχει καὶ τὸ ἀπόδεκτον παρὰ Θεῷ. Οὐ γάρ ἀλλ' ἐκεῖνος ὁ μετὰ του ποιεῖν, μὴ ἐξονειδιστικώς τῶν ἄλλων μηδὲ ἀφιλανθρώπως πρὸς τοὺς ὁμο γενεῖς διακείμενος. «Τὸν τῆς ἐλευθερίας.» Εἰπὼν Νόμον τέλειον, ἐπήνεγκε, Τὸν τῆς ἐλευθερίας, τὴν ἐλευθερίαν ἐπίσημον αὐτοῦ ποιούμενος. Ὁ γὰρ κατὰ Χριστὸν νόμος, τῆς περὶ πᾶν τὸ σαρκικὸν ἀπηλλάξας δουλείας, σαββατισμῶν, καὶ περιτομῆς, καὶ τῆς περὶ τοὺς ἄλλους ἀγνισμούς λατρείας, ἐν ἐλευθερία τούτων καὶ ἀνέσει τὸν προσιόντα καθίστησι. Καὶ διὰ τὸ ἐλευθέριον, καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ἐλευθερίας ἡδὺ, καὶ προσεκτικὸν εἰργάσατο τοῦτον, καὶ τῆς λυμαινομένης ἅπασι τοῖς καλοῖς ἀπήλλαξεν ἐπιλησμονῆς. Οὐ. δὲν γὰρ οὕτω περιέχεσθαί τινος πείθει, ὡς τὸ περὶ τὸ πρᾶγμα ἐνθεωρούμενον ἄνετόν τε καὶ ἐλευθέριον, Προσέτι καὶ μακάριον ἀπέφηνε τὸν τοιοῦτον, «'Ακροzτῆς ἐπιλησμονῆς. • Τῇ ἀκροασει συνῆψε τὴν ἐπιλησμονήν, ὡς εἰ ἐνδεῖ τῆς ποιήσεως ἡ ἀκρόασις, οὐδὲν πράγμα μὴ καὶ τὴν ἐπιλησμονὴν ἐπακολουθῆσαι, ὡς κατὰ πάρεργον οὐκ ἐνεργῶς τὴν ἀκροάσεως γενομένης. «Εἴ τις δοκεῖ θρῆσκος εἶναι ἐν ὑμῖν, μὴ χαλιναγωγῶν γλώσσαν αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀπατῶν καρδίαν αὐτοῦ, τούτου μάταιος ή θρησκεία. Θρησκεία καθαρὰ καὶ ἁμίαντος παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, αὕτη ἐστὶν, ἐπισκέπτεσθαι ὀρφανούς και χήρας ἐν τῇ θλίψει αὐτῶν· ἄσπιλον ἑαυτὸν τηρεῖν ἀπὸ τοῦ κόσμου.» Η θρησκεία, πλέον, τι δοκεῖ τῆς πίστεως ἔχειν. κρυφίων γάρ τινῶν γνώσιν τὸ ὄνομα ἐπαγγέλλεται, 13 Luc. xvIII, 10. I, 26-27. Si quls videtur religiosus esse inter vos qui non frenat linguam suam,sed fallit cor suum, hujus vana est religio. Religio pura et immaculata apud Deum et Patrem hæc est, visitare pupillos ac viduas in afflictione ipsorum:immaculatum servare seipsum a mundo. Θρησκεία religio plus quiddam habere videtur quam fides. Quorumdam enim occultorum cognitio-

nem promittit ipsum nomen, et eorum quæ fide καὶ βεβαιότητα τῶν κατὰ τὴν πίστιν ἐνθεωρουμέ. conspiciuntur firmitatem. Ideo hac etiam dictione νων. Διά τοι τοῦτο καὶ νυν δ μακάριος Ιάκωβος τῇ usus est beatus Jacobus, dicens: Religio,ac si di- λέξει ταύτῃ ἐχρήσατο, Θρῆσκος εἰπὼν, ώσπερεί xisset:Cognoscere te existimas et exacte observare ἔλεγε, Γνώστην ἑαυτὸν οἴει τῶν ἐν τῷ νόμῳ ἀπορ arcana quæ sunt in lege. Quomodo boc fieri potest ῥήτων καὶ ἀκριβῆ φύλακα. Πῶς; Οσγε τὴν γλῶσ cum linguam frenare nescias, detrahendo proximo: σαν μὴ ἐπιστάμενος χαλιναγωγείν, καταλαλεῖς τοῦ et fastuose vitam degens, nullius egeni miserearis: πλησίον, καὶ ὑπεροπτικῶς διαβιοὺς οὐδένα τῶν ἀπο489 cum lex neque detrahentem recipiat 14 et ρούντων οἰκτείρεις, τοῦ νόμου μήτε τὸν καταλα inimicorum quoque misereri jubeat, ac inimica oc-λοῦντα προσιεμένου, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐχθροὺς οἰκτείcupato in sublevando suo jumento quod sub onere cecidit, jubeat ut sis auxilio 13? Si ergo religiosus esse vis,ne te et legis cognitione religiosum ostendas,sed ex operatione, id autem miserendo proximi: nam misericordia erga proximum similitudo quædam est ad Deum. Ait enim: «Estote miseri- η cordes sicut et Pater vester coelestis misericors est16.Sed et misericordia non sit cum respectu personarum: quia neque Deus sua beneficia facit huic vel illi distribuendo, sed nullum discernendo omnes beneficio afficit 17, divites ac pauperes, malos ac bonos.Frenans autem, hoc est,colibens, et non ex arrogantia quasi legem factis exprimeret, fallens suam conscientiam:nam hoc significat cor,sicutibi: *Cor contritum et humiliatum non despicies 18. ρειν καλεύοντος, καὶ τῷ ὑπὲρ τὸν νόμον τὸ ἑαυτοῦ κτῆνος ἐμπεπτωκὸς ἔχοντι καταλαμβανομένῳ ἐχθρῷ συναντιλαμβάνειν τούτῳ καλεύοντος. Εἴπερ οὖν θρῆ σκος εἶναι βούλει, μὴ ἐν τῇ γνώσει τοῦ νόμου ἐπι δείκνυσον τὸν θρῆσκον, ἀλλ᾽ ἐν τῇ ποιήσει. Τοῦτο δέ ἐστι τὸ τοὺς πλησίον, οἰκτείρειν. Ὁ γὰρ εἰς τὸν πλησίον οἰκτιρμὸς ἀφομοίωσίς ἐστι πρὸς τὸν Θεόν. « Γίνεσθε γάρ, φησίν, οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος οἰκτίρμων ἐστί.» Αλλά καὶ ὁ οἰκτιρμὸς μὴ ἐν προσωποληψία ἔστω. Ἐπεὶ μηδὲ ὁ Θεὸς ἀπομεμερισμένας τὰς ἑαυτοῦ ποιεῖται εὐεργεσίας, ἀλλὰ ἀδιαστάκτως πάντας, πλουσίους καὶ πένητας, πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς εὐεργετεῖ. Τὸ δὲ, χαλιναγωγῶν, οἱονεὶ κατάγχων, καὶ μὴ ἐξ οἰήσεως ὡς ποιητής νόμου ἀπατῶν τὴν συνείδησιν «Religio pura. Fortassis dicet aliquis: Si tes- αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ ἡ καρδία βούλεται σημαίνειν. Ὡς tamenti quod statuit Christus doctor est Jacobus, ἐν τῷ, «Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωquomodo non abrogat nunc quæ legis sunt, sed po- μένην.» - α θρησκεία καθαρά.» Ισως έρετ τις· Εἰ tius extollit,suscipiens eos qui in ejus observantia τῆς κατὰ Χριστὸν διαθήκης διδάσκαλος ὁ Ἰάκωβος. versantur,nec hos reprehendens aut repellens ab πῶς νῦν οὐχὶ καταργεῖ τὰ τοῦ νόμου, ἀλλὰ μᾶλλον observatione legis? Ad quod illud dicimus, quod G ἐξαίρει, τοὺς ἐν τῇ τούτου θρησκεία ἀποδεχόμενος, per modum introducendi potius nunc cum ipsis καὶ μὴ ἐπιτιμῶν τούτοις καὶ τῆς τοῦ νόμου ἀπανιdisserit, et demittit se ad eorum imbecillitatem, στῶν παρατηρήσεως; Πρὸς ὃν ἐροῦμεν ἐκεῖνο, ὡς ne statim ab exordio legem evertens,faciat eos re- εἰσαγωγικώτερον αὐτοῖς νῦν διαλέγεται, καὶ συγκαtrocedere, fastidientes ob dogmatum novitatem, et ταβαίνει τῇ τούτων ἀσθενεία. ἵνα μὴ ἐκ προθύρων adincredulitatem declinantes. Convenientius autem ἀνατρέπων τὸν νόμον, ὀπίσω χωρεῖν αοιήσῃ τῇ και rem tractans, et se demittens ad legem, quo ad illa νότητι τῶν διδαγμάτων ναυτιῶντας, καὶ πρὸς in quibus novo testamento non afferebat nocumen- ἀπείθειαν ἀποκλίναντας. Οἰκονομικώτερον δὲ μεταtum suis superstitionibus (qui enim nocet fidei quæ χειρισάμενος τὸ πρᾶγμα, καὶ ὑπενδοὺς ὅσον αὐτὸν in Christum est, observatio sabbatorum aut jeju- οὐκ ἔβλαπτεν εἰς τὴν καινὴν διαθήκην ταῖς νομικαῖς nium aut abstinentia a quibusdam cibis), et his atten δεισιθείαις· τί γὰρ σαββατισμὸς, ἢ νηστεία, ἢ ἀποχὴ tiores eos ad suum sermonem reddens,ita sensim βρωμάτων εἰς τὴν κατὰ Χριστὸν παραβλάψει πίστιν;) ac paulatim discedere quidem hortatur a legis ob - καὶ τούτοις προσεκτικωτέρους αὐτοὺς τοῦ ἑαυτοῦ servationibus, tanquam laboriosis, et tamen inu- λόγου λαβών, οὕτως ἠρέμα καὶ κατὰ μικρὸν τῶν tilibus, et tanquam ad servitutem, non ad liberta- μὴ ἀφίστασθαι παραινεῖ τῶν τοῦ νόμου, ὡς ἐγκόtem quæ in Christo est, vocantibus. Brevibus ita- πων μὲν ἀνωφελῶν δὲ, καὶ ὡς πρὸς δουλείαν οὐ πρὸς que commutationibus ac alternationibus sapienter ἐλευθερίαν μετακαλούντων τὴν ἐν Χριστῷ. Σοφώς usus, ubi jam habuit ipsos non graviter ferentes τοιγαρούν ταῖς βραχείαις ὑπαλλαγαῖς χρησάμενος, quæ dicerentur, tunc ea quæ Christianis conve- ὅτε μὰ δυσανασχετούντας εἶχε τοῖς λεγομένοις τότε τὰ niebant proponit. «Servare seipsum a mundo.» προσήκοντα Χριστιανούς παρατίθεται. «Εαυτόν τηρεῖν Mundo hic intelligere debemus popularem ac vul- ἀπὸ τοῦ κόσμου.» Κόσμον ἐνταῦθα τὸν δημώδη καὶ garem turbam, quæ concupiscentiis sui erroris συρφετὸν ὄχλον ἀκουστέον, τὸν κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς corrumpitur. ἀπάτης αὐτοῦ φθειρόμενον. CAPUT III. 433 De charitate erga unumquemquesine respectu personæ secundum legem. II,1-4, Fratres mei, ne respectu personarum ha14 Psal. c, 5. 15 Exod. XXIII, 5. 16 Luc. VI, 36. «Περὶ τῆς πρὸς ἕκαστον ἀγάπης ἀπροσωπολήπτου κατὰ νόμον.» μὴ ἐν προσωποληψίαις ἔχετε • Αδελφοί μου, 17 Matth. v, 45. 18 Psa!. L, 19.

474' τὴν πίστιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς beatis fdem Domini nostri Jesu Christi ex opi δόξης. Ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συναγωγὴν ὑμῶν ἀνὴρ χρυσοδακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρή, εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς ἔν ῥυπαρᾷ ἐσθῆτι, καὶ ἐπιβλέψητε ἐπὶ τὸν φοροῦντα τὴν ἐσθῆτα τὴν λαμπρὰν, καὶ εἴπητε αὐτῷ, Σὺ κάθου ὧδε καλῶς, καὶ τῷ πτωχῷ εἴπητε, Σὺ στῆθι, ἐκεῖ, ἢ κάθου ὧδε ὑπὸ τὸ ὑποπόδιόν μου. Καὶ οὐ διεκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς. Καὶ ἐγένεσθε κριταί διαλογισμών πονηρῶν.» «Μὴ ἐν προσωποληψίαις.» Ὁ γὰρ ἐν προσωποληψία τι ποιῶν, πολλοῦ σπίλου, πολλῆς κηλίδος ἑαυτὸν ἀναπίμπλησι, τὸ ὁμογενὲς ἀτιμάζων. καὶ πρὸ ἐκείνου ἑαυτὸν, εἴ γε ἡ πρὸς τὸ ὅμοιον ἐπίδειξις, καὶ πρὸς ἑαυτὸν παραπέμπεται τὸ πραττόμενον. • Καὶ οὐ διεκρίθητε.» Ο. Καὶ, σύνδεσμος παρέλκει ᾿Αντὶ τοῦ, Τὸ διακριτικὸν ὑμῶν διεφθείρατε, μηδεμίαν συζήτησιν ποιήσαντες πότερον τιμητέον, τὸν πένητα μὲν, σπουδαῖον δὲ, ἢ τὸν πλούσιον μὲν, ῥᾷθυμον δὲ, ἀλλ᾽ οὕτως ἀδιακρίτως καὶ ἐν προσωποληψία τὸν μὲν ἐτιμήσατε διὰ τὸν πλοῦτον, τὸν δὲ ἡτιμήσατε διὰ τὴν πενίαν. • Καὶ ἐγένεσθε κριταὶ διαλογισμών πονηρών.» Τουτέστιν, ἄδικοι κριταί, τῇ πονηρίᾳ ἐκ προσωποληψίας προσθέμενοι. Ὁ, Και, σύνδεσμος, παρέλκει ἐνταῦθα ὡς εἴρηται, συνήθως ἀρχαϊζούσῃ φράσει. Ἐπεὶ ἀποδόσεως οὔσης ἐνταῦθα τοῦ ἀνωτέρω εἰρημένου, περιττὸς ὁ σύνδεσμος. Ἔστι γὰρ οὕτως. Ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συναγωγὴν ὑμῶν, ἀνὴρ χρυσοδακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ, εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς ἐν ῥυπαρὰ ἐσθῆτι καὶ ἐξῆς, οὐ διεκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς, καὶ ἐγένεσθε G κριταὶ διαλογισμῶν πονηρῶν· τουτέστι, Τὸ διακριτικὸν ὑμῶν διαφθείραντες, γεγόνατε ἐν ἐκλογῇ τῶν πονηρῶν διαλογισμῶν, τὸν νὲν τιμήσαντες, τὸν δὲ ἀτιμήσαντες, καίτοι τῆς φύσεως τῆς αὐτῆς ἐνυπαρχούσης ἀμφοτέροις. «᾿Ακούσατε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί. Οὐχ ὁ Θεὸς ἐξελέξατο τοὺς πτωχούς τοῦ κόσμου τούτου, πλουσίους ἐν πίστει, καὶ κληρονόμους της βασιλείας, ἧς ἐπηγγείλατο τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν; Ὑμεῖς δὲ ἠτιμήσατε τὸν πτωχόν. Οὐκ οἱ πλούστο καταδυναστεύουσιν ὑμῶν, καὶ αὐτοὶ ἕλκουσιν ὑμᾶς εἰς κριτήρια; Οὐκ αὐτοὶ βλασφημοῦσι τὸ καλὸν ὄνομα τὸ ἐπικληθὲν ἐφ' ὑμᾶς; Εἰ μέν τοι νόμον τελεῖτε βασιλικόν κατὰ τὴν Γραφήν, ᾿Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν, καλῶς ποιεῖτε. Εἰ δὲ προσωποληπτείτε, ἁμαρτίαν έργάζεσθε ἐλεγχόμενοι ὑπὸ τοῦ νόμου, ὡς παραβάTXI.» Ἐπειδὴ ἡ πενία δυσχερές ἐστι τοῖς πολλοῖς καὶ μόνον ἀκουσθῆναι· διὰ τοῦτο εἰπὼν, τοὺς πτωχούς δοῦ κόσκου, εὐθέως ἐπήγαγε, Πλουσίους. Περὶ τί δὲ πλουσίους; Περὶ τὴν πίστιν καὶ ἐν τῇ πίστει. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει. Τὸ γὰρ περὶ τὸν κόσμον ἀπερίσπαστον τῶν πενήτων, ενεργοτέρους αὐτοὺς καὶ πρακτικωτέρους τῶν πλουτούντων, ἐπειδὰν προσέλθωσι τῇ πίστει, ποιεῖ. Διὸ καὶ ὁ Κύριος τοιούτους τοὺς μαθητὰς ἐπελέξατο, οἷς καὶ κληρονόμους τῆς βασιnione. Nam si ingrediatur in catum vestrum vir aureum gestans annulum, veste indutus splen dida, ingrediatur autem et pauper in sordida veste, et respexeritis ad illum qui vestem gestat splendidam, ac dixeritis illi: Tu sede hic bene, pauperi vero dixeritis: Tu sta illic, aut sede hic subter scabellum meum: et non dijudicastis apud vos ipsos: et facti estis judices cogitationum malarum. * Ne cum respectu personarum.» Nam qui cum respectu personarum aliquid facit, multa macula, multo probro seipsum replet, proximum dedecore afficiens,ac seipsum etiam ante illum: nam exhibitio erga consortem transmittit id quod fit etiam ad seipsum.. Et non dijudicastis.» Conjunctio, Et, abundat hoc est, Dijudicandi vim quæ in vobis erat corrupistis, nullam inquisitionem facientes uter sit honorandus, pauperne probus sive industrius, an dives segnis: sed ita sine judicio et cum personarum respectu, hunc quidem propter divitias honorastis, illum vero propter paupertatem contemptui habuistis. • Et facti estis judices cogitationum malarum.» Hoc est, injusti judices, analitia afecti ex personarum respectu. Hoc loco abundat conjunctio και, id est, et, sicut dictum est, ex usu veteris phrasis. Cum enim sit hic sermonis responsio ad id qnod præcessit, superflua est conjunctio. Est enim ita ordinanda sententia: Nam si ingrediatur in coetum vestrum vir aureum gestans annulum, veste indutus splendida, ingrediatur autem et pauper in sordida veste, etc., non dijudicastis in vobisipsis et facti estis judices cogitationum malarum: 454 hoc est, Dijudicandi vim corrumpentes, elegistis malas cogitationes, illum quidem honorantes, hunc autem contemptui habentes: cum tamen eadem esset in utroque natura. II, 5-9. Audite, fratres mei dilecti: nonne Deus elegit pauperes seculi hujus, diviles in fide el heredes regni quod promisit diligentibus se? Nos autem contemptui habuistis pauperem. Nonne divites tyrannidem exercent in vos, et iidem trahunt vos ad tribunalia? Nonne ipsi blasphemant bonum nomen quod invocatum est super vos? Si tamen legem quilem expletis regiam juxta Scripturam: Diliges proaimum tuum sicut teipsum, bene facitis. Si vero personam respicitis, peccatum committitis, convincti per legem quod sitis transgressores. Quoniam paupertas vel auditu gravis est multis, ideo cum dixisset, Pauperes mundi, statim subjunxit, Divites. In quo autem divites? in fide et circa fdem. Etenim ita se res habet. Nam cum pauperes non distrahantur circa res mundi, ubi accesserint ad fidem, magis strenui redduntur ac operi magis insistentes quam divites. Ideo etiam Dominus tales elegit discipulos, quos etiam regni hæredes declaravit. «Blasphemunt bonum nomen.»

" Bonum nomen est nomen novum juxta prophetam λείας ἀνέδειξεν. Βλασφημοῦσι τὸ καλὸν ὄνομα, dicentem: «His qui mihi serviunt vocabitur no- Τὸ καλὸν ὄνομα Όνομα καινόν, τὸ κατὰ τὸν προφή men novum quod benedicetur super omnem faciem τὴν τὸν φάσκοντα. «Τοῖς δὲ δουλεύουσι μοι κληθή terra 19. «Juxta Scripturam. Deuteronomium σεται ὄνομα καινόν, ὁ εὐλογηθήσεται ἐπὶ πᾶν τὸ dicit. πρόσωπον τῆς γῆς.» - «Κατὰ τὴν Γραφήν.» Το Δευτερονόμιον λέγει. I, 10-13. Quisquis enim totam legem servaverit, ofenderit autem in uno factus est omnium reus. Nam qui dixit: Nemacheris, dixit etiam, Ne occidas.Quod sinom fueris machatus, occideris tamen,factus es transgressor legis lla loquamini et ita faciutis veluti per legem libertatis judicandi Siquidemjudicium absque misericordiuerit ei qui non prastitit misericordiam Gloriatur autem misericordia adversus judicium. "Οστις γὰρ ὅλον τὸν νόμον τηρήσῃ, πταίσῃ δὲ ἔν ἐνὶ, γέγονε πάντων ἔνοχος. Ο γὰρ εἰπών, ut μοιχεύσῃς, εἶπε καὶ, Μὴ φονεύσης. Εἰ δὲ οὐ μοιχεύσης φονευσης δὲ, δὲ, γέγονας παραβάτης νόμου. Οὕτως λαλεῖτε, καὶ οὕτως ποιεῖτε, ὡς διὰ νόμου ἐλευθερίας μέλλοντες κρίνεσθαι. Ἡ γὰρ κρίσις ἀνέλεος τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος. Κατακαυχάται δὲ ἕλεον κρίσεως.» Offenderit autem in uno.» Hoc circa dilectio- «Πταίσῃ δὲ ἐν ἑνί.» Τοῦτο περὶ ἀγάπης εἴρηκε, δι' nem dixit, propter quam etiam omnem præcedentem ἦν καὶ πάντα τὸν πρὸ τούτου κατέτεινε λόγον εἰς sermonem latius disseruit demonstrationis gratia. κατασκευήν. Τὸ δὲ, Οὐ μοιχεύσεις, οὐ φονεύσεις, 455 Dixit autem, Ne mæcheris, ne occidas, exem- ὑποδείγματος εἴρηκε χάριν. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ τὰ pli causa. Considera tamen quod exempla sint ex ὑποδείγματα ἐκ τοῦ εἰς ἀγάπην συντελοῦντος εἰσι lege, quatenus conferebat ad dilectionem. Nam qui νόμου. Ο γὰρ τέλεον ἐγαπῶν τὸ πλησίον, οὗτος οὐδὲ perfecte diligit proximum, hic neque mæclabitur μοιχεύσει, οὐδέ φονεύσει. Εχθροῦ γὰρ ταύτα οὕτω neque occidet. Hæc enim ejus sunt qui animo ini. διατιθέντος τὸν πλησίον. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο, οὐδεὶς mico affectus est erga proximum. Quandoquidem ἂν ἀνθρώπον σωθείη, οὐδενὸς ἔχοντος τὸ διὰ πασῶν nisi ita diceretur, nullus hominum salvus fieret, τῶν ἐντολῶν ἀνελλιπές. Ὁ γὰρ ἀγνείαν, φέρε, και cum nemo per omnia servet præceptorum integri τωρθωκώς, θυμοῦ ἔσθ' ὅτε ἡττᾶται. Καὶ ὁ ἐλεημο tatem Qui enim castitatem verbi causa servavit, σύνῃ περιανθιζόμενες, βασκανία, εἰ τύχοι, ἡμαύρωira interdum superatus est: et qui eleemosyna orται. Ωστε οὐ περὶ παντὸς εἴρηται, τοῦ κατὰ νὰς natus est, invidia fortassis offuscatus est. Itaque ἀρετὰς ἀνελλιπούς, ἀλλὰ περὶ ἀγάπης, ὡς οὐ χρὴ non de quovis dictum est qui in virtutibus nullum προσωποληπτοῦντες ἀνελλιπῶς ταύτην ἀνύειν, ἀλλ᾽ habeat defectum, sed de dilectione, quod non opor- c ολοτελώς. Τοῦτο δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν φασο teat hanc cum defectu ex personarum respectu per- μεν. Ὃς γὰρ μὴ διὰ τέλους τῶν σωφρονικών, φέρε, ficere, sed integre. Hoc autem de aliis quoque vir- ἢ τῶν δικαίων ἀντίσχηται, ἀλλ᾽ ἐλλιπέστερον χρήσ tutibus dicimus Nam qui non perfecte modestis aut σηται, οὗτος χωλεύων περὶ τὴν μεταχείρισιν, τῷ justis rebus verbi gratia adhaesit, sed cum defectu παντὶ τῆς ἀρετῆς ἐλυμήνατο σώματι. Ὅλον οὖν τὸν usus fuerit, hic claudicando in tractandis virtutibus, νόμον τὸν περὶ τῆς ἀγάπης ἀκουστέον, περὶ οὗ προη universo virtutis corpore vitiatus est. Iutelligenda γουμένως αὐτῷ ὁ σκοπός. Νόμον, δὲ ἐλευθερίας, τὸν est igitur lex quæ de dilectione agit, de qua præci- ἀπροσωπόληπτόν φησιν, ὅς ἐστιν ὁ τοῦ Χριστοῦ. Ὁ puus est ipsi scopus. Legem vero libertatis dicit γὰρ προσωπολήπτης, οὐκ ἐλεύθερος, ἀλλὰ δοῦλος. quæ caret respectu personarum: quæ est lex «Ο γάρ τις ήττηται, τούεὼ καὶ δεδούλωται.» - Η Christi. Qui enim personam respicit, non liber γὰρ κρίσις ἀνέλεος τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος.» Τῶν est, sed servus: Nam: «quo quis superatus est εἰς ἑαυτοὺς ἁμαρτημάτων ἀφιέντας ἡμᾶς τοῖς πληejus et servus est 20¸» Judicium absque mise- σίον, καὶ τοῖς τῶν ὑπαρχόντων ἡμῖν μεταδόσεως ricordia erit ei.» Si proximis remiserimus peccata κοινωνοῦντας τοῖς ἐνδεέσιν, ὁ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς ἡμᾶς quibus in nos deliquerunt, et egenos qui inter nos ἕλεος ἐν τῇ τῶν βαβαιωμένων ἀναλήψεται διαγνώσει. sunt, eleemosynarum nostrarum participes feceri- η Μέγα γὰρ τὰ κατόρθωμα, ὥσπερ ἀπεναντίας βαρύ mus: in discussione eorum quæ in vita peracta τὸ κατάκριμα τοῖς μὴ πρὸς τὸ ὑμόφυλον εὐσυνειδό sunt. Dei quoque misericordia nos excipiet. Siqui- τως διατεθεῖσιν. Επί τε γὰρ τῶν εἰς ἑαυτοὺς ὑπὸ dem id praclarum est facinus,quemadmodume di. τῶν πλησίον πλημμεληθέντων ἀσυμπαθώς διαγενοverso gravis condemnatio illis erit qui non fuerunt μένων, τὸ τοῦ πονηροῦ δούλου κατάκριμα περιστοι bene ac pie affecti erga suæ sortis homines. Nam χίσει, μετὰ καί τοῦ ἐν τῇ εὐχῇ ἀνταποδόματος. Καὶ eos qui permanent nullo condolentiae affectu moti γὰρ ἀφιέναι ἡμῖν ἐκεῖ ἡ αἴτησις πρὸς Θεὸν, καθώς erga proximos qui in se deliquerunt, mali servi καὶ ἡμεῖς τοῖς εἰς ἡμᾶς πλημμελήσασιν ἀφίεμεν. condemnatio complectetur, una cum retributione Καὶ τοῖς ἀνηλεῶς ἤτοι ἀκοινωνήτως και σκληρῶς quæ in oratione Dominica designatur. Ibi enim πρὸς τοὺς χρήζοντας σωματικῆς παραμυθίας διαpetimus a Deo ut nobis remittat sicut et nos re- κειμένοις, ἄνίλεως καὶ ἡ κρίσις ἀπαντήσει κατὰ τὸν nittimus eis qui in nos deliquerunt. Εt eos παρόντα λόγον, «Κανακαυχάται δὲ ἔλεον κρίσεως, ο qui duri sunt, nulloque misericordiæ affectu οἱ γὰρ ἐλεήμονες ἐλεηθήσονται, κατὰ τὴν τοῦ Κυ 19 Isa LXII, 2. 20 II Petr. II, 19.

ρίου ἀπόφασιν. Αλλως τε καὶ εἰ εἰδωλολάτραις ὁ ἐν πένησιν οἰκτιρμὸς ἐξαλείφειν δύναται ἁμαρτίας (ὡς ἐν τῷ Δανιὴλ ἠκούσομεν), τί οὐκ ἂν ἐργάσαιτο ἐπὶ πιστῶν ἀνθρώπων; Τυιοῦτο δὲ τί μοι δοκεῖ οὗτος ὁ Έλεος διαπράττεσθαι, ὅπερ ἐπὶ τῶν ἀθλητῶν τοῦτο δὴ τὸ ἀπὸ τῶν δένδρων ἐπαλειφόμενον ἔλαιον. Διολισθαίνειν γὰρ οὐτοὺς δίδωσι τὰς τῶν ἀντιπαλων λαβάς. Οὕτω καὶ ἐν τῇ παγκοσμίῳ κρίσει, τὰς παρὰ τῶν κατηγόρων ἡμῶν δαιμόνων ἐπιφοράς διαδιδράσκειν παρέξεται ὁ εἰς τοὺς πλησίον ἡμῶν ἔλεος. "Αλλως. «Ἡ γὰρ κρίσις ἀνέλεος, ο Η αιτιολογία πρὸς τοὺς ἐξ ἀπηνείας ἄγαν τὸ ὑπεροπτικὸν εἰς τοὺς εὐτελεστέρους ἐν προσωποληψίᾳ ἐπιδεικνυμένους. Μαλάσσει οὖν αὐτῶν τὸ ἀπηνὲς καὶ σκληρὸν τῇ ἀποφάνσει ταύτῃ φοβῶν, τοιοῦτόν τι λέγων· Ὁ νόμος ἀγαπᾶν τὸν πλησίον παρεγγυά ὡς ἑαυτόν. "Ωσπερ η δὲ πρὸς ἑαυτὸν οὐ προσωποληωτεῖ τις (μανία γάρ " τοῦτο), οὕτω μηδὲ σὺ πρασωπολήπτει. Εἰ δὲ ἐξ ἀπονοίας καὶ σκληρότητος ἐπὶ προσωποληψίαν χωρεῖς, φοβοῦ μήπως καὶ αὐτὸς τῶν ὁμοίων τεύξῃ παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ, καὶ ἀποκλείσῃς σεαυτῷ τὸν ἀπ᾿ ἐκείνου ἕλεον. Ἡ γὰρ κρίσις ἀνέλεος. «Κατακαυχᾶται δά, ο ἀντὶ τοῦ, νικά, καταγωνίζεται, ἀπαμβλύνει. moventur erga illos qui corporali egent consolatione,judicium quoque excipiet sine misericordia juxta præsentem sermonem. «Gloriatur auiem misericordia adversus judicium. Siquidem misericordes misericordiam consequeutur juxta Domini sententiam 21 466Præterea quoque si in idololatris inisericordia erga pauperes potest delere peccata, quemadmodum in Daniele didicimus 99, quid non efficeret in fidelibus hominibus? Tale aulem quiddam videtur mihi hæc misericordia efficere, quale hoc oleum ab arboribus manans,in athletis illitum. Dat enim istud elabi, ne ab adversariis teneantur: et ita etiam in universali judicio misericordia nostra erga egenos dabit effugere impetus ac pericula quæ a damonibus accusatoribus nostris imminebunt. - Alio modo. «Judicium absque misericordia.» Causæ redditio est adversus eos qui fastum et arrogantiam magna sævitia demonstrarunt erga abjectiores cum respectu personarum.Lenit ilaque eorum crudelitatem ac duritiam, hac sententia terrens, ac si diceret: Lex jubet proximum diligere sicut seipsum: quemadmodum igitur nemo erga seipsum personam respicit (nam id insanum es el), ita neque tu personam respicias.Quod si ex arrogantia et duritia ad personæ respectum deflectis, time n qno modo ipse quoque similia a justo judice consequaris. ac excludas a teipso illius misericordiam: Siquidem judicium absque misericordia, etc. «Gloriatur autem misericordia adversus judicium.» Hoc est, vincit, expugnat, obtundit vel hebetat • Ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἔργων καὶ οὐκ ἔκ θατέρου ἰδίκως, ἀλλ᾽ ἐξ ἀμφοῖν ἅμα δικαιοῦτὰ ἄνθρωπος.» ' CAPUT IV. Quod non ex solu fide, sed etiam ex operibus, et non ex altero seorsim, sed simul ex utrisque justificatur homo. • Τί τὸ όφελος, ἀδελφοί μου, ἐὰν πίστιν λέγῃ II, 14-19.Quæ utilitas,fratres mei,si fidem dicat τις ἔχειν, ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ; Μὴ δύναται ἡ πίστις aliquis habere se, opera vero non habeat? Num poσῶσαι αὐτόν; Ἐὰν δὲ ἀδελφὸς ἢ ἀδελφὴ γυμνοί test fides salvum fucere iltum? Quod si frater aut ὑπάρχωσι, καὶ λειπόμενοι ὦσι τῆς ἐφημέρου τρο-soror nudi fuerint, et egentes sint quotidiano victu, φῆς, εἴπῃ δὲ τις αὐτοῖς ἐξ ὑμῶν, Υπάγετε ἐν εἰρήνῃ. θερμαίνεσθε καὶ χορτάζεσθε· μὴ νώτε δὲ αὐτοῖς τὰ ἐπιτήδεια τοῦ σώματος, τί τὸ ὄφελος; Οὕτω καὶ ἡ πίστις, ἐὰν μὴ ἔργα ἔχῃ, νεκρά ἐστι καθ᾿ ἑαυτήν. Αλλ' ἐμεῖ τις Σὺ πίστιν ἔχεις, κἀγὼ ἔργα ἔχω. Δετξόν μοι τὴν πίστιν σου κἀγὼ δείξω σοι ἐκ τῶν ἔργων μου τὴν πίστιν μου. Σὺ πιστεύεις ὅτι ὁ Θεὸς εἰς ἔστι; Κάλῶς ποιεῖς. Καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίσσουσι.» Σκόπει πνευματικὴν σύνεσιν. Οὐ γὰρ είπε μόνον, Ἐὰν πίστιν ἔχῃς, ἀλλὰ, Τί τὸ ὄφελος; Ωσπερει ἔλεγε Δετξόν μοι τὸ πρᾶγμα, ἀφ' οὗ σοι τὴν προσεγορίαν ταύτην λογίσομαι. Τοῦτο γὰρ τὸ τῆς πίστεως ὄφελος. «Οὕτω καὶ ἡ πίστις, ἐὰν μὴ ἔργα ἔχῃ, νεκρά ἐστι καθ᾽ ἐαυτήν.» Οὐκ ἀντιφάσκει ταυτα τῷ μακαρίῳ Παύλῳ, κατὰ δύο σημαινομένων τοῦ τῆς πίστεως ονόματος φερομένου. Επί τε γὰρ τῆς ἁπλῆς τοῦ φαινομένου συγκαταθέσεως, πίστιν εἰώθαμεν λέγειν Καθὰ καὶ τοὺς δαίμονας ἔγνωμεν πιστεύειν ὅτι Θεοῦ Γιός, Καὶ πάλιν τὴν ἐκ διαθέσεως ἐπακολούθησιν μετὰ βεβαίας συγκαταθέσεως τῷ τῆς πίστεως προσρήματι καλούντων ἡμῶν, Ιάκωβος μὲν τὴν ἁπλῆν 24 Matth. v. 7. 2 Dan. iv, 24. 3 Rom. IV, 1 dicat autem aliquis vestrum illis: Abile cum pace, calescite et suturemini,nec tamen dederitis eisque necessaria sunt corpori,quæ erit utilitas? 457 Sic et fides si opera non habuerit, mortua est per se. Sed dicel aliquis: Tu fidem habes,et ego opera habeo: ostende mihi fdem tuam,et ego ostendam tibi ex factis meis fidem meam. Tu credis quod Deus unus est? Recle facis et dæmonia credunt ac contremiscunt. Animadverte-piritualem intellectum. Neque enim solum dixit: Si fidem habeas, sed etiam: Quæ utilias? Ac si diceret: Oslende mihi opus a quo existimare possim hanc appellationem tibi convenire: id enim fidei utilitas est. Sic et fides, si opera non habuerit, mortua est per se. Non adversantur haec beato Paulo, cum nomen fidei ad duo significala feratur 23. Nam et de simplici assensu fdem dicere solemus, juxta illud quod etiam dæmones credidisse novimus quod Dei Filius esset Christus 94, Rursumque cum consecutionem ex affectu procedentem cum firmo assensu nomine fidei vocemus; Jacobus quidem simplicem assensum dic:t fidem seqq. 24 Matth. iv, 3 seqq; Luc iv, i seqq.

" ροῦσαν τῶν ἀναζωπυρούντων ἔργων. Παῦλος δὲ τὴν έκδιαθέσεως λέγει, ἥτις οὐκ ἐστέρηται ἔργων μας λιστα. Οὐκ ἂν γὰρ αὕτη διακένῳ σεμνῶν ἔργων ἐγγένοιτο. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ᾽Αβραὰμ ἔτυχε ταύτης μὴ πρότερον διηγωνισμένος τὴν πατρικὴ ἡ ἀπώσασθαι ἀθείαν. τινι ἀγωνίσματι ἡ πίστις ἄπαθλον ἐβραβεύετο. 'Αλλ' ἔργων ταύτην προέκρινεν ὁ Παῦλος, τῶν κατὰ νόμον σαββατισμῶν, καὶ περιτομῆς, καὶ νῶν λοιπῶν ἁγιασμῶν. Δύο γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων ὁρᾶται τὰ σημαινόμενα. Έργα γὰρ καὶ τὰ πίστιν βεβαιοῦντα λέγεται, ὧν ἡμοιροῦσα ἡ πίστις νεκρά. Έργα πάλιν ταὶ τὰ τοῦ νόμου. ὧν καὶ χωρὶς ᾽Αβραὰμ καὶ πάντες οἱ κατὰ Χριστὸν δικαιοῦνται. 'Επεὶ ὅτι πίστις οὐκ ἂν ἀκαθάρτῳ προσγένοιτο (λέγω δὴ τὴν ὄντι πίστιν), τίς ἀντεραῖ; οὔτε γὰρ βορβόρου πλήρει ἀγγείῳ μύρον ναμιευθείη, ούτε ἀκαθάρτῳ ἀνθρώπῳ πίστις ἐγγένοιτο Θεοῦ. Οὐκ ἄρα διάφωνοι οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, ἀλλὰ περὶ τὸ διάφορον τοῦ σημαινομένου στρεφόμενοι, πρὸς τὴν χρείαν ἕκαστος τοῦ σημαινομένου, τὸ προτεθὲν αὐτῷ διεξ άγει καὶ ἐκπεραίνεται. mortuam et vivificantium operum expertem; Pau- φησι συγκαταθησιν, νεκρὰν εἶναι πίστιν, καὶ ἀμοιlus vero dicit eam quæ est ex affectu quæ facti nullo modo destituitur: neque enim hæc absque honestis factis innasci posset. Siquidem hanc Abraham nequaquam consecutus est, nisi prius certamine præmisso,quo paterna cognatione expelleretur, cui certamini ades in præmium declarabatur: sed hanc operibus præposuit Paulus, nempe sabbatorum observationibus juxta legem, circumcisione,caterisque purificationibus. Siquidem duo quoque significata conspiciuntur in operibus. Nam et opera quædam fidem confirmare dicuntur,quorum expers si sit fides, mortua est. Rursumque opera dicuntur quæ legis sunt sine quibus et Abraham et omnes qui sequuntur Christum jnstificantur. Quis enim negabit verum esse quod fides nequaquam ad impurum accederet? dico autem veram fidem. Neque enim unguentum in capsula reconderetur quæ luto plena esset: neque in homine impuro fides immitteretur a Deo. Non ergo dissoni sunt sancti apostoli, sed in diverso significato versantes, quisque ad sui significati usum quod sibi propositum est dirigit ac perducit. II, 20.26. Vis autem cognoscere, o homo inanis, 488 quod fides absque operibus mortua sit? Abraham pater noster nonne ex operibus justificatus est, cum obtulisset Isaac filium suum super altare? Vides quod fides adjumento fuerit operibus illius, et ex operibus fides perfecta fuerit? Et completa est Scriptura quæ dicit: Cre- G didit Abraham Deo, et imputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei vocatus est. Videtis igitur quod ex operibus justificetur homo, et non ex fide tantum. Similiter autem et Rahab meretrix annon ex operibus justificatu est, cum excepisset nuntios et alia via emisisset? Nam quemadmodum corpus absque spiritu mortuum est, ita et fides absque operibus mortua est. Inanem appellavit hominem qui de nuda fide gloriatur, cum nihil subsistentiæ ad completionem per opera nactus sit. «Abraham paler noster.» Eumdem Abraham tam Paulus 25 quam hic Jacobus ad exemplum sermonis de fide assumit: ille quidem ut ostendat fidem operibus eminentiorem esse: lic vero rursum opera esse fide præstantiora per eumdem Abraham.Εt superius quidem dictum est quod circa duplex fidei significatum versantes, quisque id affert quod ad sui propositi demonstrationem conducit. Quidam tamen Patrum hoc eliam modo de hac re intellexerunt. Aiunt enim eumdem Abraham variis distinctum temporibus utriusque fidei gessisse imaginem,et ejus quæ ante baptisma est nec requirit opera, sed solam filem et salutis confessionem ac verbum quojustificamur credentes in Christum, et ejus quæ sequitur baptisma et conjuncta est operibus: et ita non apparet diversus qui in apostolis locutus est spiritus: sed quod hæc » Rom. iv, 12 seqq. " • Θέλεις δὲ γνῶναι, ὦ ἄνθρωπε κενέ, ὅτι ἡ πίστις χωρίς τῶν ἔργων νεκρά ἐστιν ἡ ᾽Αβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη ἀνενέγκας Ἰσαὰκ τον υἱόν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον; Βλέπεις ὅτι ἡ πίστις συνήργει τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, xal Ex τῶν ἔργων ἡ πίστις ἐτελειώθη; Καὶ επληρώθη ἡ Γραφῆ ἡ λέγουσα Επίστευσε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην, καὶ φίλος Θεοῦ ἐκλήθη. ὁρᾶτε τοίνυν ὅτι ἐξ ἔργων δικαιούται ὁ ἄνθρωπος, καὶ οὐκ ἐκ πίστεως μόνον; Ὁμοίως δὲ καὶ Ραπβ ἡ πόρνη οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη ὑποδεξαμένη τοὺς ἀγγέ λους, καὶ ἑτέρᾳ ὁδῷ ἐκβαλοῦσα; Ωσπερ γὰρ τὸ σῶμα χωρίς πνεύματος νεκρόν ἐστιν, οὕτω καὶ ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά έστι, ο Κενὸν ἐκάλεσεν ἄνθρωπον τὸν ψίλῇ τῇ πίστει αὐ χοῦντα, μηδὲν τῆς διὰ τῶν ἔργων ὑποστάσεως κεκτημένον εἰς πληρωσιν. «᾿Αβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν. Τὸν αὐτὸν ᾿Αβραὰμ ἀμφότεροι, ὅτε Παῦλος καὶ ὁ Ἰάκωβος οὗτος εἰς υπόδειγμα τοῦ τῆς πίστεως λόγου λαμβάνουσιν ὁ μὲν πίστιν τῶν ἔργων κρείττω δεικνὺς δι᾽ ὑποδείγματος τοῦ κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ, ὁ δὲ πάλιν τὰ ἔργα τῆς πίστεως διὰ τοῦ αὐτοῦ ᾽Αβραὰμ Καὶ εἴρηται μὲν ἄνω, ὡς περὶ τὸ διττὸν τοῦ σημαι νομένου ἐκάτερος στρέφεται, τὸ συντελοῦν αὐτῷ πρὸς τὴν ἀπόδειξιν ἐπαγόμενος. Τινές μέντοι τῶν Πατέρων καὶ οὕτω περὶ τούτου ἔγνωσαν. Φασὶ γὰρ τὸν αὐτὸν ᾿Αβραὰμ τοῖς χρόνοις διαστελλόμενον, εκατέρας πίστεως εἶναι εἰκόνα, καὶ τῆς πρὸ τοῦ βαπτίσματος τῆς μὴ ἐπιζητούσης ἔργα, εἰ μὴ τὴν πίστιν μόνην καὶ τὴν ὁμολογίαν τῆς σωτηρίας καὶ τὸ ῥῆμα ᾧ δικαιούμεθα πιστεύοντες εἰς Χριστὸν, καὶ τῆς μετὰ τὸ βάπτισμα, τῆς συνεζευγμένης τοῖς ἔργοις, οὕτως οὐκ ἐναντίον φαίνεται τὸ ἐν τοῖς

ἀποστόλοις λαλῆσαν πνεύμα. ᾿Αλλὰ τῆς μὲν δι᾿ ὁμολογίας μόνης δικαιούσης τὸν προσιόντα, εἰ παραχρῆμα ἀπέλθοι τοῦ βίου· τούτῳ γὰρ οὐ πάρεισιν ἔργα, ἀλλ᾽ ἐφόδιον αὐτῷ ἱκανὸν ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος κάθαρσις)· τῆς δὲ τὸν ἤδη βεβαπτισμένον ἀπαιτούσης καὶ ἀγαθὼν ἔργον ἐπίδειξιν. Τούτῳ καὶ ὁ Παῦλος συμφωνεῖ ἑτέρωθι λέγων οὕτως καὶ διδάσκων τὴν μετὰ τὸ βάπτισμα πίστιν, τὴν διὰ τῶν ἔργων τελείωσιν ἀπαιτεῖν, ἐν οἷς φησιν, «Οὔτε περιτομή τι ἰσχύει, οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ πίστις δι' ἀγάπης ἐνεργουμένη.» Ἡ δὲ ἀγάπη. πολλης φιλοσοφίας δεῖται εἰς τὸ πληρωθῆναι. quidem fides sola confessione justifcet accedentem, si statim a mala vita discedat (huic enim non adsunt opera, sed sufficiens ipsi remedium est purificatio per baptismumn), illa vero ab eo qui jam baptizatus est requirit etiam bonorum operum exhibitionems Cum hoc sensu Paulus quoque consentit alio in loco,ita dicens,ac docens fidem post baplisma perfectionem requirere per opera, cum ait: ■ Neque circumcisio quidquam valet neque præpntium, 459 sed fides quæ per dilectionem operatur 26, Porro dilectio longo eget exercitio ut compleatur. Αλλως. Τῆς μὲν ἐκ μόνης πίστεως δικαιώσεως Alio modo. Abraham imago quidem fuit jnstiεἰκὼν ἦν ᾿Αβραάμ, ὅτε πιστεύσας ελογίσθη αὐτοῦ ficationis quæ ex sola fide fit, quando imputatum εἴς δικαιοσύνην, τῆς δὲ ἔξ ἔργων, ὅτε τὸν υἱον fuit ipsi ad justitiam quod crediderit 97: ejus vero ἀνενέγκας ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον. Καὶ γὰρ οὐ μόνον quæ est ex operibus, quando filium obtulit super τὸ ἔργον ἐποίει, ἀλλὰ καὶ τῆς πίστεως οὐκ ἀπέστη, altare 38. Siquidern non solum peragebat opus, sed ὅτι ἐν Ἰσαὰκ μέλλει τὸ σπέρμα αὐτοῦ πληθύνειν ὡς etiam in fide permansit quod per Isaac multiplicanτὰ ἄστρα, λογισαμένος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγεῖραι dum essetsemen suum sicut astra,existimans quod δυνατὸς ὁ Θεός. Όμως καὶ τὸν Δαυίδ ὁ Παῦλος etiam ex mortuis posset Deus suscitare 29. Tamen προκομίζει μάρτλρα, σοφῶς διασκευάζων τὰ ἑαυτοῦ. Paulus producit etiam David in testem 30 sapienter Ηδει γὰρ τῷ θείῳ Πνεύματι τὴν μέλλουσαν ἐν Χριστῷ sua confirmans. Noverat enim ille per Spiritum eam παρέσεσται κατὰ καιροὺς πίστιν. Διό φησι • Maxa- fidem quæ futuris temporibus ventura erat per ριος ἀνὴρ ᾧ οὐ μὴ λογίσηται Κύριος ἁμαρτίαν.» Christum ideo ait: Beatus vir cui non imputabit «Ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἐστι, κ Την Dominus peccatum 31. Fides absque operiμετὰ τὸ βάπτισμα πίστιν λέγει. Οὐδὲν γὰρ πίστις bus mortua est, Fidem dicit quæ est post baptiὠφελεῖ χηρεύουσα ἔργων, εἰ μὴ καὶ μείζονος ἡμᾶς sma. Nihil enim prodest fides destituta operibus, ἁμαρτήματος ὑποδίκους καθίστησι, τὸ τάλαντον nisi quod nos majori adhuc peccato reddit obnoμὲν λαβόντας, μὴ ἐπιφερομένους δὲ τὴν ἐργασίαν. xios, qui talentum quidem accepimus, lucrum taΟθεν καὶ ὁ Κύριος υπογραμμὸν διδούς, ὡς μετὰ τὸ men non retulimus. Unde et Dominus velut adumβάπτισμα καὶ ἔργον ἡμῖν δεῖ, βαπτισθεὶς ὑπὸ brando nobis tradit quod post baptisma necessaria Ἰωάννου τὴν ἔρημον ἔφθασε, καὶ τοὺς κατὰ τοῦ nobis sint opera, cum a Joanne baptizatus ad deδιαβόλου ἀνεδέχετο ἀγῶνας. Καὶ Παῦλος δὲ τοῖς ἤδη sertum pervenit, et certamina adversus diabolum τῶν μυστηρίων ἀξιωθεῖσι παραινεῖ, λέγων, ο Σπου- suscepit 39. Paulus quoque eos qui mysteria jam δάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν, ο acceperant adhortatur, dicens: «Studeamus ingredi ὡς οὐκ ἀρκούσης τῆς πίστεως, ἀλλ᾽ ὀφειλούσης in illam requiem 55: quasi non sufficiat fides,sed » προστεθῆναι καὶ τῆς καθαριότητος τοῦ βίου, καὶ addi quoque debeat vilæ puritas, et circa hoc πολλὴν περὶ τούτου γενέσθαι σπουδήν. magnum adhiberi studium. «Μὴ πολλοὶ διδάσκαλοι γίνεσθε, ἀδελφοί μου, εἰδότες ὅτι μείζον κρίμα ληψόμεθα. Πολλὰ γὰρ πταίομεν ἅπαντες. III, 12. Nolite plures magistri fieri, fratres mei, scientes quod majus judicium sumpturi simus: in multis enim labimur omnes. Εἰπὼν ἀνωτέρω καὶ διδάξας τὴν πίστιν μὴ διάκε Cum in superioribus dixisset ac docuisset fideles. ·νον ἔργων σπουδαίων κεκτῆσθαι τοὺς πιστούς, ut fidem possiderent non vacuam bonis operibus, μετέβη καὶ ἐφ᾽ ἕτερον ἀδελφὸν πούτοῦ παράγγελμα, ad aliud transit præceptum huic germanum. Ete (Καὶ γάρ τινες διδάσκειν ἐπιχειροῦσιν ἃ μὴ κατώρ- nim quidam docere conantur qua nec ipsi præθωσαν αὐτοί). Καί φησιν ὅτι μέτζον τὸ κρῖμα των stant: et ait quod majus erit eorum judicium, τοιούτων μετά τοῦ μηδὲν κερδαίνειν. Ὁ γὰρ τὰ quandoquidem nihil lucri attulerunt. Nam qui ea μὴ προσόντα διδάσκον ὡς ὄντα ἀὐτῷ, κατάριτος docet quæ non prosunt tanquam illa habens, conἐστιν ὡς διὰ τῆς αὐτοῦ γλώσσης ολισθαίνων. Καὶ demnatus est veluti sua lingua lapsus. Hoc autem βεβαιῶν τοῦτο ἐκ περουσίας φησίν. Εἰ γὰρ καὶ abundantius confirmans dicit. Quanquam enim alio ἄλλως ἡ γλῶσσα πέφυκεν ολισθαίνειν ἐξ ἀπροσε- quoque modo ex negligentia prona est lingua ad ξίας ὧν καὶ τὸ κρῖμα οὐκ ἀποδιδράσκει ὁ ταύτην labendum, in ea quorum judicium non efugiet qui κεκτημένος, ὡς Σολομῶν φησι, λέγων, «Δι᾿ ἁμαρτίαν hanc nactus est, quemadmodum habet Solomon, χειλέων ἐμπίμπτει εἰς παγίδα ἁμαρτωλός·» ἤπου ἂν ὁ dicens: 460 «Propter peccatum labiorum incidit ἐκ προνοίας ἁμαρτάνων, διδάσκων τῇ γλώσσῃ ἄ μή in laqueum peccator 34; mullo tamen magis qui gr Gen. IV, 48 Gen. XXII, 10 seqq. 29 Hebr. x1 17-19. 30 Rom. IV, 6 seqq. 3ª Matth. IV, 1 seqq. 33 Hebr. IV, 4. 34 Prov. XII, 43. 26 Galat. v, 6. 31 Psal. xxxı, 2.

at sciens ac advertens peccat, lingua docendo quæ a τῇ πείρα μεμάθηκεν, ἀποφύγοι τὴν ἀδιάδραστον experientia non didicit. nequaquam effugere poterit δίκην. pœnam inevitabilem. CAPUT V. Quod præceps et incomposita lingua enecat eum qui ipsam nactus est: quam vincere necesse est ad laudem et gloriam Dei: in quo etiam tractat de bona conversatione et sine rixa unius adversus alium,ex gloria cupiditate,propter sapientiam humanam; et de divina sapientia: et quod ex socordia et voluptatum amore oriantur lites ac seditiones el inimicitia adversus Denm; et de resipiscentia ad salutem, ac de nonjudicando proximum. III, 2-4. Si quis in sermone non labitur, hic perfectus est vir, qui possit freno moderari totum etiam corpus. Eice autem in ora equorum frena immittimus ut pareant nobis, et totum corpus cir. cum agimus. Ecce naves quoque cum lanta sint et a ventis savis aguntur, a minimo gubernaculo rircumaguntur quocumqae impetus dirigentis voluerit. Quod inevitabiliter nullus hominum vitam absque peccato transigat, ex linguæ lubricitate confirmat Ex eadem vero etiam demonstrat nulli perfectionem contingere. 461 Quis enim est qui non erraverit per linguam suam? Quod si quis suæ linguæ lubricitatem superavit, annon hic idoneus est qui totum corpus circumagat? Nam is qui de. vicit illud quod facillimum est ad lapsum, nequa. quam superari poterit ab eo quod longe tardius est " «Ecce autem in ora equorum.» Hoc modo est litters ordinatio: In ora equorum immittimus frena: nisi enim ita componatur,inintelligibilis est sermo videlicet si Græca verba sumas eo ordine quo sita sunt). Hæc autem confirmat id quod de lingua dictum est,et majus etiam quiddam aggreditur: nempe quod is qui redigit in suam potestatem id quod facile est ut componatur,etiam superabit id quod difficulter tractari potest. Per hoc autem solvit objectionem. Verisimile enim erat quod quispiamn hoc subjungeret: Quis labor est adeo parvum gubernare membrum? aut quod futurum esta minimo membro nocumentum? Et hac ostendit a freno et gubernaculo et a scintilla quæ minuta quidem sunt, sed magna efficiunt. - Alio modo. Alio modo. Præterea quoque ostendunt hæc non oportere linguam temere movere, sed ad meliora transferre quemadmodum equi ferocitatem freno, et navis impetum gubernaculo. Ita igitur et linguam ad id quod expedit recto sermone transferre debemus. Nam hoc significat quod ait: Ita et lingua, quod hoc modo debet lingua recto sermone circumagi, et non hoc facere quod facit: cum enim pusilla sit, magna facit, et magnum bustum nobis accendit, quandoquidem et ipsa ignis est. Εt quænam sunt quæ illa facit? Ornat iniquitatem per callidam rhetorum eloquentiam,contaminat corpus, persuadens mulieribus ut sui accessum patiantur: caedes " Ὅτι ἡ προπετῆς καὶ ἄτακτος γλῶττα θανατοί τὸν κεκτημένον, ἧς κρατεῖν ἀνάγκη εἰς εὐφη μίαν καὶ δόξαν τοῦ Θεοῦ. Εν ᾧ περὶ ἀναστροφῆς ἀγαθῆς καὶ ἀμάχοι πρὸς ἀλλήλους ἐκ φιλοδοξίας τῆς ἐπὶ σοφία ἀνθρωπίνῃ, καὶ περὶ θείας σοφίας, καὶ ὅτι ἐκ βαθυμίας καὶ φιληδονίας, ἔρις καὶ ἀκαταστασία καὶ ἡ πρὸς Θεὸν ἔχθρα γίνεται, καὶ περὶ μετανοίας εἰς σωτηρίαν, καὶ περὶ τοῦ μὴ κρίνειν τὸν πληστον, σ «Εἴ τις ἐν λόγῳ σύ πταίει οὗτος τέλειος ἀνήρ, ὅλον τὸ σῶμα. Εἰ δυνατός χαλιναγωγῆσαι καὶ δὲ τῶν ἵππων τοὺς χαλινούς εἰς τὰ στόματα ἐμβάλλομεν πρὸς τὸ πείθεσθαι αὐτοὺς ἡμῖν, καὶ ὅλον τὸ σῶμα μετάγομεν. Ἰδοὺ καὶ τὰ πλοῖα ὄντα καὶ ὑπὸ τηλικούτα σκληρῶν ἀνέμων ἐλαυνόμενα μετάγεται ὑπὸ ελαχίστου πηδαλίου ὅπου ἂν ἡ ὁρμὴ τοῦ εὐθύνοντος βούλης ται. οὗτος Τὸ ἀδιάφευκτον τοῦ μή τινα ἐκτὸς ἁμαρτίας δια βιώσκειν ἀνθρώπων, ἀπὸ τοῦ τῆς γλώσσης ενολί σθου πιστοῦται Ἐκ τούτου δὲ καὶ τὸ μηδενὶ προσείναι τὸ τέλειον περίστησι. Τίς γὰρ ὡς οὐχ ἥμαρτεν ἐν τῇ γλώσσῃ αὐτοῦ; Εἰ δὲ τοῦ εὐολίσθου περιεγέ νετο τῆς γλώσσης ἑαυτοῦ τις, πῶς οὐχὶ καὶ ὅλον οὗτος ἱκανὸς τὸ σῶμα περιαγεῖν καλῶς; Ὁ γὰρ τοῦ πρὸς τὸ πταίειν εὐκόλου κρατήσας σχολῇ γε ἂν εἰ τοῦ νωθεστέρου μὴ κυριεύοι, «Εἰ δὲ τῶν ἵππων τοὺς χαλινούς. • Η σύνταξις οὕτως· Εἰς τὰ στόματα τῶν ἵππων ἐμβάλλομεν τοὺς χαλινούς. Εἰ γὰρ μὴ οὕτω συνταγείη, ἀιανόητος ὁ λόγος. Κατασκευαστικὰ δὲ ταῦτα τοῦ περὶ τῆς γλώσσης εἰρημένου, καὶ ἐκ τοῦ μᾶλλον ἐπιχειροῦντος, ὅτι ὁ του πρὸς μεταγωγὴν εὐκόλου κυριεύων, καὶ τοῦ δυσμεταχειρίστου κατακρατήσει. ᾿Αντιπίπτον δὲ ἐν ταύτῷ λύει. Εἰκὸς γάρ τινα ἐπαγαγεῖν, ὅτι, Καὶ τίς κόπος μικρὸν οὕτω κυβερνῆσαι μέλος; τις ἀπὸ τοῦ ἐλάχιστον γενησομένη βλάβη; Καὶ δείκνυσι καὶ ταῦτα ἔκ τε του χαλινοῦ καὶ τοῦ πηδαλίου καὶ τοῦ σπινθῆρος, & μικρὰ μὲν ἔστι, μεγάλα δὲ ἀποτελεῖ. "Αλλως. Ετι καὶ ταῦτα περὶ τοῦ μὴ δεῖν ὡς ἔτυχε τὴν γλῶσσαν κινεῖν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὰ κρείττω μεταφέρειν, ὡς ἵππω θράσος τῷ χαλινῷ, καὶ πλοίο, ὁρμὴν τῷ πηδαλίῳ. Οὕτως οὖν καὶ τὴν γλῶσσαν εἰς τὸ εὖ ἔχον τῷ ὀρθῷ λόγῳ μετάγειν ὀφείλομεν. Τὸ γὰρ, Οὕτω καὶ ἡ γλῶσσα, τούτο σημαίνει, ὅτι οὕτων ὀφείλει καὶ ἡ γλῶσσα μετάγεσθαι τῷ ὀρθῷ λόγῳ, ἀλλ' οὐ τοῦτο ποιεῖν ὅ ποιεῖ. Μικρά γάρ τις ούσα μεγάλα ποιεῖ διὸ καὶ μεγαλην ἡμῖν ἀνάπτει πυράν. Επεὶ καὶ αὐτὴ πῦρ, Καὶ τίνα 2 ποιεῖ; Κοσμεῖ τὰν ἀδικίαν διὰ τῆς τῶν ῥητόρων εὐγλώττου δεινόττητος. Σπιλοτ τὸ σῶμα. πείθουσα ταῖς προσαγωγίαις τὰ γύναια. Φόνους δι᾿ ἀπάτης ἐργάζεται. Ἐπικρίαις τὰ ἀλλό τρια καρποῦται. Καὶ ἐπὶ πᾶσι, φλογίζει τὸν τροχόν τῆς γεέννης. Τουτέστιν, ἐκκαίεῖ καὶ ἐρεθίζει καθ' ἡμῶν τὴν γέενναν, ώσπερεί κατατρέχειν ἡμῶν "

ποιοῦσα τὸ πῦρ. ᾿Αλλὰ καί αὐτή, φησί, φλογίζεται fraude operatur: perjuriis aliena carpit: et super ὑπὸ τῆς γεέννης. Ὡς δῆλον ἀπὸ τοῦ τὴν γλῶσσαν «mnia rotam gehennæ inflanmat: hoc est incenἀποτηγανιζομένου πλουσίου. Τὴν γλῶσσαν γὰρ οὐκ dit et excital in nos gehennam, veluti grassari faἄλλο κολάζεται, διὰ τὸ πρὸς ἀπόλαυσιν καὶ φλυα· «iens adversum nos ignem. Sed et ipsa, inquit, ρίαν εὐτρεπές. Εἰ μὲν οὖν Τῆς γεέννης ἔχει, ως incenditur agehenna, quemadmodum manifestum τινα τῶν ἀντιγράφων ἔχει, οὕτω τὸ ῥητὸν ἀναπτυ- est ex divite qui lingua cruciabatur 35. Neque enim κτέον. Εἰ δὲ τὸν τροχὸν τῆς γενέσεως ἔχει, τοιαύ- ob aliud lingua punitur, quam ideo qnod prompta της τυγχάνει τῆς λύσεως· Τροχὸν γενέσεως, την fuerit ad delicias et nugas. Itaque si legatur Rutam ζωὴν ἡμῶν φησι, φλογίζουσα οὖν τὸν τροχὸν τῆς gehenna, sicut nonnulla habent exemplaria, ita γενέσεως, σπιλοῖ τὴν ζωήν. Καὶ πως; Προπετώς explicanda est sententia. Si vero habeat Rotam κινουμένη. ᾿Αφ' οὗ ὁ βίος ἡμῶν ἐκτραχύνεται, ἤτοι nativitatis, talem assequitur solutionem: Rotam χρόνος τῆς ζωῆς ἡμῶν. Τοῦτον γὰα καὶ ὁ Μελῳδὸς, nativitatis dicit vitam nostram Inflammans ergo roστέφανον εἰπὼν τοῦ ἐνιαυτοῦ. Στέφανος δὲ καὶ τρο- tam nativi atis contaminat vitam: et quomodo? χὺς οὐ διενηνόχασι κατὰ τὸ κυκλικὸν καὶ τροχοειδές 462 Dum temere ac petulanter movetur, unde Τροχὸς δὲ ὁ βίας ὡς εἰς ἑαυτὸν ἀνελιττόμενος. Πώς exasperatur vila nostra, sive tempus vitæ nostra. δὲ σπιλοῖ τὸν βίον ἡμῶν; Οὕτω κινουμένη ὡς ἀνω- Hoc enim et Psalmographus coronam appellavit τέρω εἰρήκαμεν, Αφ᾽ ὧν καὶ ἐῤῥυπωμένος καὶ dicens: Benedices coronæ anni. Rola vero et coπολυστένακτος ο βίος ἀποτελεῖται. Οὕτως οὖν ἡ rona in eo conveniunt,quod utraque circularis est γλώσσα μεταγέσθω τῷ ὀρθῷ λόγῳ. Κἂν γὰρ κόσμος et orbicularis Rota autem dicitur vila, tanquam in ἐστὶ τῆς ἀδικίας, οἱονεὶ πρὸς τὸν συρφετώδη ὄχλον seipsam revoluta. Quomodo autem contaminat καὶ δημώδη ἐκφερομένη καὶ βλέπουσα. Κόσμον γὰρ vitam nostram? Ila mota sicut antea diximus: proἐνταῦθα τὸ πλῆθος ἀκουστέον. Ἡ κόσμος ἐστὶν, pter quæ et sordidala et plena suspiriis vita nostra xposto, ἤτοι κοσμοῦσα τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν. Ταύτη γάρ peragitur Hoc modo igitur lingua recto sermone ἀλλήλοις κοινωνούμεν τῶν ἑαυτῶν νοημάτων. Επεὶ circumagatur. Etenim mundus est iniquitatis, veκαὶ οὕτω τινὲς βούλονται τὸν κόσμον λαμβάνειν luti ad vilem ac popularem turbam devoluta et πρὸς σημασίαν. ᾿Αλλ᾽ οὖν πρὸς τὸν δημώδη ὄχλον respiciens. Nam mundus hoc loco intelligitur mulφερόμενον ἀδικεῖ, παὶ σπιλοῖ ὅλον τὸ σῶμα, καὶ titudo. Aut nundus est,id est, ornamentum, sive φλογίζει τὸν τροχὸν τῆς γενέσεως, καὶ φλογίζεται ornans humanam naturam: per hanc enim comὑπὸ τῆς γεέννης. Όμως οὐ χαλεπὸν μεταχειρίσα- municamus invicem nostras cogitationes quandoσθαι ταύτην πρὸς τὸ εὐλόγως κινεῖσθαι, καὶ ὡς ἂν ὁ quidem in hac quoque significatione volunt nonμεταχειριζόμενος βουληθείηι. Εἰ γὰρ πᾶσα φύσις " nulli Mundum accipere. Itaque dum fertur ad θηρίων τε καὶ πετεινῶν, ἐρπετῶν τε καὶ ἐναλίων vilem turbam,injuriam facit et nocet ac totum curδαμάζεται καὶ διδάμασται τῇ φύσει τῇ ἀνθρωπίνῃ, pus contaminat, et inflammal rotam nativitatis inἄρα τὴν γλώσσαν ὅτι ἀκατάσχετον κανόν, ὅτι μεστή flammaturque a gehenna. Nec tamen hanc difficiτοῦ θανατηφόρου οὐδεὶς ἀνθρώπων θύναται δαμάσαι; le est dirigere ut recte moveatur, et eo modo Οὐκ ἂν εἴποιμι. Εἰ γὰρ ἀδάμαστος καὶ οὔποτε πρὸς quo velit is qui gubernat. Nam si omnis natura feτὸ κρείσσον ἀπονεύουσα, πῶς ἐν αὐτῇ εὐλογοῦμεν rarum ac volucrum ac serpentium et marinorum τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, καὶ ἐν αὐτῇ καταρώμεθα domatur et domita est a natura humana, utrum τοὺς ἀνθρώπους; Ἰδοὺ πρὸς τὸ βούλημα μετάγεται linguam quod sit incoercibile malum, quod plena τοῦ χρωμένου. ᾿Αλλ' οὐ χρή, ἀδελφοί μου, ταῦτα veneno mortifero, nullus hominum domare potest? οὕτω γίνεσθαι. Εἰ γὰ, δι' αὐτῆς εὐλογοῦμεν, ἄρα Nequaquam ita esse dicerem, Si enim domeri non τοὺς καθ᾽ ὁμοίωσιν Θεου γεγονότας ἀνθρώπους οὐκ potest, nec unquam ad id quod melius est declinat αἰσχύνη καταρᾶσαι; Ἡ δίδαιον ἵνα ἐκ τοῦ αὐ- quomodo per eam benedicimus Deo et Patri, et τοῦ στόματος εξέρχηται εὐλογία καὶ κατάρα; οὗ per eam maledicimus hominibus? Ecce ad ejus qui χρή. Dutitur voluntatem circumagitur. Sed non oportet, fratres mei, hæc ita fieri. Si enim per ipsam benedicimus Deo, annon pudor est maledicere hominibus qui ad Dei similitudinem conditi sunt? an justum est ut ex eodem ore egrediatur benedictio et maledictio? non oportet ita fieri. • Οὕτω καὶ ἡ γλῶσσα μικρὸν μέλος ἐστὶ, καὶ μεγαλαυχεί. Ιδού ἡλίκον πῦρ ἠλίκην ύλην ἀνάπτει. Καὶ ἡ γλῶσσα τὸ πῦρ. Ὁ κόσμος της ἀδικίας. Οὕτως ἡ γλῶσσα παθίσταται ἐν τοῖς μέλεοιν ἡμῶν, ἡ σπιλοῦσε ὅλον τὸ σῶμα, καὶ φλογίζουσα τον τροχὸν τῆς γενέσεως, καὶ φλογιζομένη ὑπὸ τῆς γεέννης. Πᾶσα γὰρ φύσις θηρίων τε καὶ πετεινῶν, ἐρπετῶν τε καὶ ένα λίων δαμάζεται και δεδάμασται τῇ φύσει τῇ III, 5-9. Ita lingua pusillum membrum est, e magna jactat. Ecce eriguus ignis quam magnam materiam incendit. Et lingua ignis est, mundus iniquitatis. Sic lingua constituitur in membris nostris quæ maculat totum corpus,et inflammat rotam nativitatis, et inflammatura gehenna. 463 Omnis enim natura et ferarum et volucrum, serpentiumque et marinorum domatur et domita est a natura humana: linguam autem nullus homi35 Luc. xvΙ, 24.

num domare potest? incoercibile malum, plena ἀνθρωπίνῃ veneno mortifero. Per ipsam benedicimus Deo et Patri, et per ipsam maledicimus hominibus qui ad similitudinem Dei conditi sunt. δύναται τὴν δὲ γλῶσσαν οὐδεὶς ἐνθρώπων δαμάσει; Ακατάσχετον κακὸν με σth του θανατηφόρου. Εν αὐτῇ εὐλογοῦμεν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, καὶ ἐν αὐτῇ καταρώμεθα τους ἀνθρώπους καθ' ὁμοίωσιν Θεοῦ γεγονότας. • Οὕτω καὶ γλῶσσα.» 'Αντὶ τοῦ· Τὸν αὐτὸν τρό πον καὶ ἡ γλῶσσα ὀφείλει κινεῖσθαι καλῶς, ὁ καν μικρόν μέλος ἐστὶν, ἀλλὰ μεγάλα ἐργάζεται, καλὰ δηλαδὴ καὶ κακά. Οὐκ ἐξηπλωται δὲ οὕτως, ὅτι τοῦ συντετμημένου λόγου μαθητής, ὁ ταῦτα φράφων. «Ο κόσμος τῆς ἀδικίας.» Κόσμον τινὲς ἐνταῦθα τὸ πλῆθος βούλονται σημαίνειν, ὥσπερ καὶ ἐν τῷ, «Ο κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω,» ἀντὶ, τοῦ, τὸ δημῶδες πλῆθος. Κόσμος οὖν καὶ ἡ γλῶσσα τουτέστι, πλῆθος ἀδικίας, καὶ ὅσον πλήθους, εἴρηται, δι' ὧν ἔφη, ἡλίκην ὅλην. • Πᾶσα γὰρ φύσις.» Τὰ τῆς ἀντιλο γίας ταύτης πρὸς τὰ ἀνωτέρω εἰρημένα ἀκουστέον. Εἰπὼν γὰρ καὶ δείξας διὰ τοῦ χαλινού, διὰ τοῦ πηδαλίου, ἃ μικρὰ μὲν ἔστι, μεγάλα δὲ κατορθοί, καλῶν κινούμενα, καὶ ἐπενέγκας ὅτι οὕτω καὶ ἡ γλῶσσα οφείλει μετάγεσθαι τῷ ὀρθῷ λόγῳ. δείκνυσι νῦν οὐκ ἀδύνατα προστάσσειν, διὰ τῶν ὑποκειμένων ὑποδειγμάτων, ὥσπερ εἰ ἔλεγε,· 'Αλλ' ἐρεῖ τις ὅτι καν μικρὸν μέλος ἡ γλῶσσα, ἀλλ᾽ οὖν μεγάλα έργαζομένη καλὰ καὶ κακά, οὐκ εἴπειθὴς οὐδ᾽ εὐάγωγος ἡμῖν ἐστι πρὸς ἃ βουλόμεθα. Οὐδὲν τοῦτο πρὸς ἀπολογίαν. Εἰ γὰρ ἀνοίκεια τῇ ἑαυτοῦ φύσει δαμάζει ἄνθρωπος θόρία χαλεπὰ μὲν ἰδεῖν, χαλεπώτερα δὲ μεταχειρίσασθαι, οὐ πολλῷ μῦλλον τὸ ἑαυτοῦ μέλος εὐείκτως μεταχειρίσαιτο; Ειὸ καὶ τὸ, Τὴν δὲ γλῶσ σαν οὐδεὶς ἀνθρώπων δαμάσαι δύναται, μὴ κατὰ ἀπόφανσιν ἀναγνωστέον, ἀλλὰ κατ' ἐπαπόρησιν. Ἵνα ᾗ οὕτως. Εἰ τὰ ἀτίθασσα θηρία ἄνθρωπος τιθασσεύει καὶ χειρονοήθη ποιεῖ, ἄρα τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν οὐ δαμάσει; Οὖν ἀναγνωστέον. Εἰ γὰρ κατὰ ἀπόφανσιν, οὐκ ἂν δέξῃ προϊὼν καλῶς κεχρῆσθαι τῷ νουθετήματι, λέγω δὲ τῷ, Οὔ, ἀδελφοί μου, ταῦτα οὕτω γίνεσθαι. Εἰ γὰρ ἀδύνατον μεταρρυθμί σαι, ὁ ἀδυνάτοις ἐπιχειρεῖν παραινῶν, οὐκ ἀσφαλῆ τὴν παραίνεσιν ποιεῖ. Φήσειέν τις· Τὸ δὲ, ἀκατάσχετον κακόν, μεστὴ τοῦ θανατηφόρου, κατὰ ἀπό φανσιν προσενεκτέον. Αυξητικὰ γὰρ ἐστι τοῦ δυσ μεταχειρίστου τῆς γλώσσης. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ, Εκ τοῦ αὐτοῦ στόματος ἐξέρχεται εὐλογία και κατάρα, «Ita et lingua.» Tanquam diceretur: Ad eumdem modum et lingua recte moveri debet, quæ et si pusillum sit membrum, magna tanen operatur, bona videlicet et mala: non est autem deo explicitus sermo, quoniam abbreviati verbi discipulus est qui hoc scribit. a Mundus iniquitatis. Mundum hoc loco volunt quidam significare multitudinen, quemadmodum etiam ubi dicitur: • Mundus eum non cognovit 36, hoc est, popularis multitudo. Mundus igitur est et lingua, id est multitudo iniquitatis. Et quanta si multitudo ibi dictum est cum præmisit, quam magnam materiam. «Omnis enim natura.» Quæ sunt hujus objectionis, intelligere oportet juxta ea quæ prius dicta sunt.Cum enim prius dixisset ac ostendisset per frenum et per gubernaculum quod ea quæ pusilla quidem sunt magna efficiunt dum recte moventur, ac subjunxisset quod pari modo et lingua debet circumagi recto sermone: ostendit nunc subjectis exemplis quod impossibile non sit illi imperare: tanquam si diceret: Sed dicet aliquis quod lingua quanquam pusillum sit membrum,attamen magna operatur bona et mala: neque obsequens, neque tractabilis est a nobis ad ea quæ volumus. Nihil hoc agit ad responsionem. Nam si feras sua natura G non domesticas domat homo, sævas quidem aspectu, at longe magis sævas ad tractandum, nonne multo magis proprium membrum tractare posset ut sibi facile obtemperaret? Ideo etiam quod ait: Linguam autem nullus hominum domare potest, non est affirmative legendum, sed per dubitationem aut interrogationem, ut hoc modo dicatur. Si feras indomitas mansuefacit homo el tractabiles reddit, annon suam linguam domare poterit? Ita ergo legendum est hoc et intelligendum. Nam si asserlive diceretur,nequaquam in progressu recte videretur uti exhortatione, cum ait: Non oportet fratres mei,hæc ita fieri. Nam si impossibile esset ila adaptare, is qui impossibilia admonet, 464 non stabilem ac convenientem facit admonitionem. κατ' ἐπαπόρησιν ἀναγνωστέον. Εντρέποντος γὰρ ὁ Diceret aliquis: Attamen quod ait. Incoercibile malum, plena veneno mortifero assertive proferendum est: hæc enim per augmentum ostendunt linguam esse intractabilem. Verum e diverso,illud, Ex eodem ore procedit benedictio et maledictio, dubitative est legendum: est enim sermo exhortantis auditores. Nam si jubemur omnes benedicere, siquidem maledici regnum Dei in hærediletem non consequentur,annon pudet eodem uti membro ad ministerium iniquitatis et bonæ operationis? Nemo prudens eodem instrumento lutum moveret et un36 Joan. 1, 10. λόγος τοὺς ἀκροατάς ἐστιν, εἰ εὐλογεῖν πάντας κελευόμεθα· Λοίδοροι γὰρ βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν. Αρα οὐκ κἰσχύνη τῷ αὐτῷ ὀργάνω χρῆσθα. ὑπουργῷ κακίας καὶ καλοκαγαθίας; Οὐδεὶς τῶν σωφρονοῦντων τῷ αὐτῷ ὀργάνω βόρβορον διὰ ταράξεις και μύρον. Προσεύχη; Μὴ καταρῶ τὸν ἐχθρόν. Εὐχὴ γὰρ καὶ κατάρα πολὺ τὸ μέσον ἔχουσιν. Εἰ μὴ ἀφίης τῷ λελυπηκότι, οὐδὲ ἀφεθήσεταί σοι, ἀλλὰ καταρώμενας σεαυτὸν ἀλώσῃ, ἀνίκα εὔχη ἀφεθῆναι σοι τὰ ὀφειλήματα, καθώς ἂν καὶ αὐτὸς ἀφίης τοῖς σεαυτοῦ ὀφειλέταις. ᾿Αλλὰ καλὸν τοῦ

" εὐπαρακολουθήτου χάριν καὶ ὅλον τὸ χωρίον παρα-Aguentum. Oras? Ne maledicas inimico. Nam oraθέσθαι, πρὸς τὴν οἰκείαν τάξιν τῆς φράσεως, τινὰ tio et maledictio, magno dissident interstitio. Nisi τῶν ἐλλιπόντων προστιθέντας. Εσται δὲ οὕτως· remiseris ei qui te contristavit, neque remittetur Ἰδοὺ τῶν ἵππων τοὺς χαλινούς εἰς τὰ στόματα tibi: sed maledicendo teipsum capies, cum oras βάλλομεν πρὸς τὸ πείθεσθαι αὐτοὺς ἡμῖν, καὶ ὅλον ut tihi remittantur debita, quemadmodum et tu re τὸ σῶμα αὐτῶν μετάγομεν, ἰδοὺ καὶ τὰ πλοῖα· τη- mittis debitoribus tuis 37. Sed præstabit ut facilioλικαῦτα ὄντα, καὶ ὑπὸ σκληρῶν ἀνέμων ἐλαυνόμενα, ris consequentiæ gratia totam particulam in meμετάγεται ὑπὸ ἐλαχίστου πηδαλίου, ὅπου ἂν ἡ ὁρμὴ dium proferamus ad debitum phrasis ordinem, τοῦ εὐθύνοντος βούληται. Οὕτως οὖν καὶ ἡ γλῶσσα uonnulla quæ desunt addentes. Erit autem in huno μεταγέσθω τῷ ὀρθῷ λόγῳ. Καὶ οὐ χαλεπὸν τοῦτο. Πᾶσα modum: Ecce in ora equorum frenas immittimus γὰρ φύσις θηρίων τε καὶ πετεινῶν, ἔρπετῶν τε καὶ ut pareant uobis, et totum corpus eorum circumεναλίων δαμάζεται καὶ δεδάμασται τῇ φύσει τῇ ἄνθρω- agimus: ecce quoque naves cum tantæ sint et s πίνῃ. Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως, τὴν γλῶσσαν οὐδεὶς δύναται ventis savis agilentur, a minimo gubernaculo cirδαμάσαι; οὐκ ἂν εἴποιμι. cumaguntur quocunque impetus dirigentis voluerit. Ita ergo et lingua rect sermone circumagatnr. Neque id difficile est. Omnis enim natura et ferarum et volucrum serpentiumque et marinorum domatur et domita est a natura humana. Quod si hæc ita sunt, linguam nullus domare potest? Id nequaquam dici potest. • Ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος ἐξέρχεται εὐλογία III, 10-18. Ex eodem ore procedit benedictio et καὶ κατάρα; Οὐ χρή, ἀδελφοί μου, ταῦτα οὕτω malediclio? Nonoportet, fratres mei, hoc ita fieri. γίνεσθαι. Μήτι ἡ πηγή ἐκ τῆς αὐτῆς ὀπῆς Numquid fons ex eodem for amine, emittit dulcem βρύει τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν· Μή δύναται, ἀδελ- et amaramaquam? Num potest, fratres mei, firis φοί μου, συκὴ ἐλαίας ποιῆσαι, ἢ ἄμπελος σύκα; oleas gignere, aut vitis fcus? Sic nullus fons sal οὕτως ουδεμία πηγή ὑλικὸν καὶ γλυκὺ ποιῆσαι sam ac dulcem potest edere aquam. Quis sapiens ὕδωρ, Τίς σοφὸς καὶ ἐπιστήμων ἐν ὑμῖν; Δει- et scientia praditus inter vos. Ostendat ex bona ξάτω εκ τῆς καλῆς ἀναστροφῆς τὰ ἔργα αὐτοῦ conversatione opera sua cum mansuetudine s0ἐν πραύτητι σοφίας. Εἰ δὲ ζῆλον πικρὸν ἔχετε, pientia. Quod si emulationem amaram habetis καὶ ἐρίθειαν ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν, μὴ κατακαυχάσθε et contentionem in corde vestro, nolite gloriari καὶ ψεύδεσθε κατὰ τῆς ἀληθείας, Οὐκ ἔστιν et mendaces esse 468 adversus veritatem. Non αὕτη ἡ σοφία ἄνωθεν κατερχομένη, ἀλλ' ἐπί- est enim ista sapientia e supernis descendens, γειος, ψυχική, δαιμονιώδης. Όπου γάρ ζήλος sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim amuκαὶ ἐρίθεια, ἐκεῖ ἀκαταστασία, καὶ πᾶν φαῦλον latio et contentio, ibi inconstantia et omne opus πράγμα. Ἡ δὲ ἄνωθεν σοφία, πρῶτον μὲν ἁγνή pravum. Quæ autem e superis est sapientia, ἐστιν, ἔπειτα εἰρηνική, ἐπιεικής, εὐπειθής, c primum quidem casta est, deinde pacifico, moμεστή ἐλέους καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, ἀδιάκρι- desta, tractabilis, plena misericordia et fructi τος καὶ ἀνυπόκριτος. Καρπὸς δὲ τῆς δικαιο- bus bonis, absque dijudicatione, sine simulatione. σύνης ἐν εἰρήνῃ σπείρεται τοῖς ἐποιοῦσιν εἰρή- Fructus autem justitia in pace seminatur facientibus pacem. νην.» • Ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος.» Τοῦ κατηξιωμένου - Ex eodem ore.» Quod hujusmodi sacrorum τοι πύτως μυσταγωγίας μηδὲν πικρὸν ἐκβαλλέσθω, disciplinam accepit, nihil amarum emittatur, nihil μηδὲν ἀηδές.» Τίς σοφὸς ἐν ὑμῖν, ὦ φίλαρχοι ὄντες ingratum. «Quis sapiens inter vos.» Cum homi οἱ ἄνθρωποι, καὶ τῇ σοφίᾳ τοῦ κόσμου τούτου αὐ nes essent ambitiosi, et ob sapientiam hujus mundi χούντες, κατ' ἔριν καὶ ζῆλον τῶν ὀρθῶν διδασκάλων gloriarentnr, ex contentione et mulatione reἑκήρυττον, οχλαγωγοῦντες ἁπλῶς καὶ φθόνων πρὸς ctorum præceptorum prædicabant, aperte plebem τούτοις ἔχοντες, καὶ παραμιγνύντες τοῖς θείοις τὰ ad seditionem sollicitantes, et præterea invidia taἀνθρώπινα, ἵνα τῇ καινότητι τῶν λεγομένων ἐπι- bescentes ac permiscentes humana divinis, ut eoσπώνται τοὺς ἀκούοντας. "Οθεν καὶ αἱρέσεις ἐξῆλθον. rum quæ dicerentur novitate attraherentur auditoΠληρώσας οὖν τὸν περὶ προπετείας λόγον καὶ ἀκρα- res: unde etiam prodierunt hæreses. Expleto igitur σίας γλώσσης, μέτεισι λοιπὸν καὶ ἐπὶ τὸν ἐξ ὁμοίας sermone de linguæ petulantia ac intemperantia, εμπληξίας ἐγγινόμενον ἀνθρώποις φθόνον. Καί φησι transit deinceps ad invidiam, quæ hominibus ex ταύτας τὰς διδασκαλίας οὐ καθεστηκότων εἶναι, άτε simili temeritate innascitur: et ait has doctrinas μηδὲ ἐκ σοφίας οὔσας θείας, ἀλλὰ δαιμονιώδους. non esse constitutas ac firmas, cum neque ex dim Ταῦτα δὲ εἶπε προεπαινέσας τὸν ἀγαθὸν διδάσκαλον, vina sint sapientia, sed dæmoniaca. Hæc autem ἐκ πραότητος λέγων αὐτοῦ τὴν σοφίαν δι' ἔργων dixit bonum exhortans præceptorem, dicens ut ex χρηστῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ τοῦ ζήλου ὄνομα ἐν μεσό- mansuetudine suam ostendat sapientiam per bona τητι ὁρᾶται χρηστῶν τε καὶ φαύλων (ἔστι γάρ opera. Quoniam aulem nomen zeli, id est aemulaζῆλος κίνησις ψυχῆς ἐνθουσιώδης ἐπί τι μετά τινος tionis, medium est et ex se indifferens ad bona et ἀφομοιώσεως τοῦ πρὸς ἡ σπουδή ἐστι.) Διὰ τοῦτο mala. (Est enim solus, sive emulatio, motus animi 37 Matth. VI, 9 seqq. PATROL. GR. CXIX.

instigatus ad aliquid cum aliqua assimilatione ejus / Πικρὸν ἐπήνεγκε, δεικνὺς τὸ πρὸς τί ὁ ζῆλος. Ερίθεια ad quod est studium vel affectus) propterea sub- δέ ἐστιν ἐπίψογος φιλονεικία, ο Πρῶτον μὲν ἁγνή junxit Amaram, ostendens ad quid sit æmulatio. ἐστιν.» ᾿Αγνή, καθαρὰ καὶ ἀρύπαρος, μηδενὸς τῶν Ερίθεια vero est vituperabilis contentio et pertina- σαρκικῶν ἀντεχομένη. ο 'Αδιάκριτος.» Μὴ διακρινοῦσα cia. «Primum quidem casta est.» Id est, pura et παρατηρήσεις βρωμάτων, καὶ διαφόρων βαπτισμών. sine sorde, nulli rei carnali adhaerens. «Absque ᾿Ακριβῶς δὲ περὶ τούτων ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαεῖς διαλέ dijudicatione.» Non discernens observationes ci- γεται ὁ Παῦλος, borum et variarum lotionum. De his autem exacte disserit Paulus in Epistola ad Colossenses 38. IV, 1-4. Unde bella ac lites inter vos? Nonne «Πόθεν πόλεμοι καὶ μάχαι ἐν ὑμῖν; Οὐκ ἐντεῦ hinc, nempe ex voluptatibus vestris quæ militant θεν, ἐκ τῶν ἡδονῶν ὑμῶν, τῶν στρατευομένων in membris vestris? Concupiscitis et non habetis: ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν; Επιθυμεῖτε, καὶ οὐκ ἔχετε. occiditis et amulamini, nec potestis adipisci: pu- Φονεῖτε καὶ ζηλοῦτε, καὶ οὐ δύνασθε ἐπιτυχεῖν gnatis ac bellatis, 466 et non accipitis, id pro- Μάχεσθε καὶ πολεμεῖτε, καὶ οὐκ ἔχετε διὰ τὸ αἰτεῖσθαι ὑμᾶς. Αἰτεῖτε, καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι pter quod postulatis. Petitis et non accipitis, eo quod male pelatis, ut in voluptatibus vestris " κακῶς αἰτεῖσθε, ἵνα ἐν ταῖς ἡδοναῖς ἡμῶν δα insumatis. Adulteri et adultera nescitis quod πανήσητε. Μοιχοὶ καὶ μοιχαλίδες, οὐκ οἴδατε, amicilia mundi inimicitia est erga Denm? Qui- ὅτι ἡ φιλία τοῦ κόσμου, ἐχθρὰ τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἡ cunque ergo voluerit esse amicus mundi, inimi- ὃς ἂν βουληθῇ φίλος εἶναι τοῦ κόσμου, ἐχθρὸς τοῦ Θεοῦ καθίσταται.» cus Dei constituitur. Ostendit quod licet præceptoris sermonem effingant, toti tamen carnales sunt, et indignissima patrant, voluptates sibi ipsis accersentes: hi quidem mensam delicatiorem,(quod etPaulus ipsos arguendo dicit «Qam qui tales sunt, inquit, Domino nostro non serviunt sed suo ventri 39;») alii verolpossessionem pretiosorum agrorum aut domorum concupiscentes: alii rursum familiam assumere aut domum domui conjungere: alius autem aliud quippiam, in quibus malignus ille imponit ipsis, conando illorum deprædari animas. • Concupiscitis et non habetis, etc. Per θέσιν et ἄρσιν, id est positionem et ablationem procedit: cum thesis assumitur propter absurditatem, absurditas autem propterea quod incitamenta voluptatis postea conspiciantur latere in thesi. Nam et concupiscentia in perfectione voluptatumn Gnitur et cædes æmulatio, pugnaque similiter ac bellum non suut bona: ideo neque illa consequuntur quorum causa hæc affiectant. Animadvertentum est autem hoc loco quod cadem et bellum dicit non corporalia: hoc enim grave esset etiam de latronibus cogitare: multo ergo minus de his qui aliquantum fideles erant, elad Dominum accedebant. Sed ut mihi videtur, occidere dicuntur illi qui temerariis his conatibus suam occidunt animam, propter quod etiam bellum ipsis est adversus pietatem. Et quemadmodum in pro-D gressu adulteros vocat et adulteras, non quod omnino tales sint, sed quod divina recteque instituta præcepta constuprent, declinando ad alia illegitima: neque enim toleraret quispiam scortatorem præceptorem, etiam si magis quam porci cano involutus esset: ita ergo cades ac bella dicit non corporalia. sed animaw concernentia. «Pelitis et non accipitis.» Quemadmodum pharisæus de quo in Evangelio secundum Lucam 40: nam quanto plura recensebat sua bona opera, tanto magis divinas τε Δείκνυσιν ὡς κἂν ὑποπλάττωνται λόγον διδασκα λικόν, ὅμως ὅλοι σαρκικοί εἰσι, καὶ τὰ χαλεπώτατα πράττουσιν, ἡδονὰς ἑαυτοῖς ποριζόμενοι. Οἱ μὲν άδροτέρας τραπέζης, (δ καὶ Παύλος αὐτῶν καταγι νώσκων φησίν. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι τῷ Κυρίῳ οὐ δου λεύουσιν, ἀλλὰ τῇ ἑαυτῶν κοιλίᾳ,» οἱ δὲ κτήσεως λαμπρῶν ἀγρῶν ἢ οἰκιῶν ὀριγνώμενοι. Αλλοι, οι κετείαν περιβαλέσθαι ἢ συνοικίας. "Αλλος δὲ δι' άλλο τι. Περὶ ἃ ὁ πονηρὸς αὐτοῖς ὑποτίθησιν, ἀποσυλών αὐτοὺς τῆς ἑαυτῶν μηχανώμενος σωτηρίας. • Επισ Κατὰ θέσιν καὶ ἄρσιν θυμεῖτε καὶ οὐκ ἔχετε, πρόεισι τῆς θέσεως, ἀναιρουμένης διὰ τὸ ἄτοπον. Τὸ δὲ ἄτοπον διὰ τὸ ἡδονῆς ὑπεκκαύματα μέλλειν ἔσεσθαι τὰ ἐπὶ τῇ θέσει ἐνθεωρούμενα. Είτε γὰρ ἐπιθυμία ἐν ἡδονῶν ἐπιτελέσει ἀποτελευτᾷ δ φόνος καὶ ὁ ζῆλος, καὶ δὴ καὶ ἡ μάχη τε καὶ ὁ πό λεμος οὐκ ἀγαθά. Διόπερ οὐδὲ τυγχάνουσι τούτων, ὧν ἕνεκεν ταῦτα ἐπιτηδεύουσιν. Επιστατέον δὲ ὡς φόνον ἐνταῦθα καὶ πόλεμον οὐ τὸν σαρκικόν φησι. Τοῦτο γὰρ βαρύ καὶ κατὰ λῃστῶν ἐννοεῖν, μὴ ὅτι γε κατὰ ποσῶς πιστῶν καὶ τῷ Κυρίῳ προσερχο μένων. 'Αλλ' ὡς γέ μοι δοκεῖ, φονεύειν φησὶ τοὺς τὴν ἑαυτῶν ψυχὴν ἀποκτιννύντας ταῖς τολμηραῖς ταύταις ἐπιχειρήσεσι, δι᾽ ἃς καὶ ὁ πρὸς τὴν εὐσέ βειαν αὐτοῖς πόλεμος. Καὶ ὥσπερ προϊών μοιχούς καὶ μοιχαλίδας ἐρεῖ, οὐ πάντως τοιούτους αὐτοὺς ὄντας, ἀλλ' ὡς τὰ θεῖα καὶ καλῶς ἔχοντα προστάγματα τῇ πρὸς ἕτερα νόθα ἀποκλίσει πορεύοντας οὐκ ἂν γάρ τις πόρνου ἀνάσχοιτο διδασκάλου, καν χοίρων ή βορβορωδέστερος οὕτω καὶ φόνους καὶ πολέμους, οἱ τοὺς σωματικούς, ἀλλὰ τοὺς ψυχικούς λέγει, «Αἰτεῖτε καὶ οὐ λαμβάνετε.» ὡς ὁ φαρισαῖος ὁ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ. Οσῳ γὰρ πλείονα κατέλεγε τῶν αὐτοῦ κατορθωμάτων, τοσούτω πλέον τὴν θείαν ἀπέδυεν ἀκοὴν, καὶ ὁ τῶν ῥημάτων ὄγκος κενὸς περὶ τὰ χείλη κατέῤῥει, καὶ εἰς ἀφρὸν διελύετο, καθάπερ παφλάζοντος κύματος. Αλλ' έρετ τις, Εἰ 38 Coloss. II, 1 seqq. 39 Rom. xvi, 18. 40 Luc. XVI, 11. !

δ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἐπαγγελία ἀληθὴς τοῦ ἀψευδούς obturabat aures, et inanis amplitudo verborum διδασκάλου, τό, ε Πᾶν ὁ αἰτῶν λαμβάνει,» πῶς νῦν circa labia defuebat, 467 et in spumam dissolveταῦτά φησιν ὁ παρὼν ἀπόστολος; Αλλά φαμεν, ὡς ὁ batur in modum æstuantis luctus. Sed dicet aliἐδῳ τῇ ἀκολούθῳ ἐπὶ τὸ αἰτεῖν χωρῶν ἔχει καὶ τὴν ἐπαγ- quis: si Domini Jesu præceptoris qui inentiri neγελίαν ἀκεραίαν μηδενὸς ἀστοχῶν τῶν αἰτουμένων. quit vera est promissio,qua ait: «Omnis qui petit Εἰ δέ τις ἔξω χωρήσας τοῦ σκοποῦ τῆς παραδοθείσης accipit, quomodo hæc nunc dicit præsens apostoαἰτήσεως δόξει αἰτεῖν, οὐχὶ αἰτῶν ὃν δεῖ τρόπον, lus? Sed dicimus qnod is qui debita via et ordine οὐδὲ αἰτεῖ· διὸ οὐδὲ λήψεται. Ὡς γὰρ διδασκάλου, ad petendum procedit, habet etiam integram proφέρε, γραμματικοῦ ἐπαγγελλομένου πάντα τὸν προσ- missionen, in nullo frustratus his quæ petuntur. ιόντα αὐτῷ διδάξειν τὴν τῶν γραμματικῶν ἐπιστή- Si vero procedens extra scopum traditæ petitionis μην αὐτὸς δὲ ἐκμελῶς ωροσέλθῃ καὶ μὴ συντείνας petere videbitur,non petens sicut oportet, ne petit ἑαυτὸν ὁ μαθητιῶν πρὸς τὴν τῶν ἐπηγγελμένων quidem, ideo non accipiet. Quemadmodum enim, ἀνάληψιν, εἶτα ὅμοιος ἀποφανθείη τῇ ἐκμελείᾳ, ἆρά verbi gratia, si præceptor grammaticus promittat γε δικαίως ἄν τις ψεύδους γράψαιτο τὸν διδάσκαλον; se dccturum omnem ad se accedentem grammatiΟὐ σώφρον οὗτος ποιῶν. Οὐ γὰρ προσῆλθεν ὁ μέλλων cam, ille autem qui discere cupit indebite accedat, μανθάνειν ὡς ὁ διδάσκαλος προετρέψατο. Καὶ πῶς " nec seipsum dirigat ad eorum quæ promissa sunt δὲ, ἢ τί χρὴ αἰτεῖν, εἴποι τις ἄν; Αὐτοῦ τὴν ἐπαγ- receptionem, deinde similis suæ absurditati evaγελίαν ποιησαμένου ἐπάκουσον. Αἰτεῖτε τὴν βασι- dat,num quispiam præceptorem merito accusaverit λειαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Δῆλον mendacii? talis certe non prudenter faceret. Neque οὖν ὡς ὅτι οὕτως αἰτῶν, καὶ περὶ τοιούτων προ- enim is qui disciplinam accepturus erat, accessit ηγουμένως, οὐδὲ τῶν ἄλλων ἀστοχήσει, ὧν ὁ λαμβά- sicut præceptor exhortatur.Diceret autem aliquis: νων οὐκ ἔξω πεσεῖται τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας. Ὁ δὲ Et quomodo aut quid petere oportet? Ipsum audi ἐπιβλαβῆ καὶ ἐπιζήμια αἰτῶν, οὐχ ἕξει παρέχοντα qui promissionem fecit. «Petite regnum Dei et juτοῦτον, παρ᾽ οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθή. ᾿Αλλὰ καὶ γνῶ- stitiam ejus 41.» Manifestum ergo quod is qui ita σιν θείαν αἰτῶν καὶ μὴ λαμβάνων, ἤ τι πνευματικὸν petit et potissimum de talibus: neque aliis frustraχάρισμα, διὰ φιληδονίαν αἰτῶν οὐ λήψεται. Κακώς bitur,quæ accipiens non cadet extra ea quæ sunt γὰρ αἰτεῖ καὶ κακὸν ἐπ' ἀπωλείᾳ ἑαυτοῦ. Οὐ δήπου suæ salutis. Qui vero nociva ac damnosa petit, δὲ κακῶν πάροχος ὁ Θεός. Μοιχοὶ καὶ μοιχαλίδες. hunc non habebit ea tribuentem a quo omnis dona- • Οὐκ οἴδατε, ὅτι ἡ φιλία τοῦ κόσμου.» Ἐπειδὴ tio bona. Sed etiam divinam petens notitiam, aut ἀνωτέρω μικρὸν διήλεγξέ τινας ψευδοσόφους την spirituale aliquod donum a voluptate petes, non θείαν καταπορνεύοντας Γραφὴν, καὶ ἐνδιαστρόφως accipiet: male enim petit, et malum est ad sui αὐτῇ χρωμένους πρὸς τὸ ἑαυτῶν βούλημα, ἵνα ἔχω- perditionem: porro Deus nequaquam tribuit mala. σιν ἐκ τούτου ἐφόδιον τῆς ἑαυτῶν ἐνηδόνου ζωῆς, < Adulteri et adulteræ. Nescitis quod amicitia τοῦτο δὲ οὐκ ἄλλοθέν ποθεν ἢ ἐξ ἀλαζονείας συνίστα- mundi.»Quoniam paucis reprehenderat in superioται καὶ ὑπερηφανίας, διὰ τοῦτο νῦν καὶ ἐμβριθέστε ribus quosdam falsos sapientes, qui divinam constuρον πρόεισι, καὶ ἀλλοτριώτερον τῆς ἑαυτοῦ πραότη- prarent Scripturam et perverso ordine ipsa uterenτος κέχρηται τοῖς ὀνειδιστικοῖς λόγοις, μοιχοὺς καὶ tur ad suam voluntatem, ut hinc patrociniumn μοιχαλίδας ἀποκαλῶν τοὺς τοιούτους, καὶ ἐλεγκτικῶς haberent sum voluptuosa vitæ: hoc autem ex nullo καταισχύνων, τοιούτοις σχεδὸν κεχρημένος ἐλέγχοις. alio oritur quam ex arrogantia fastuque superbis, Εἰπέ μοι, μάταιε· σοφὸν ἑαυτὸν ἀποφαίνειν βούλει: propterea quoque nunc gravius procedit et probrosis καὶ πόθεν ὑμῖν τὸ μετ᾿ ἔριδος καὶ διηνεκῶς πολέμου utitur verbis,a sua levitate maxime alienis, vocans ζῆν, καὶ τὸ ἀεὶ προσπεφυκέναι τοῖς παροῦσι; Καὶ tales adulteros et adulteras, et arguendo pudefaτὸ ἡδὺ τοῦ παρόντος βίου μεταδιώκειν ἀμετα- ciens, ac talibus propemodum utens accusationibus: στρεπτί; Οὐκ ἔστι τοῦτο σοφῶν, ἀλλὰ χυδαίων ἀν- Dic mihi, vane: sapientem teipsum exhibere vis? δρῶν, καὶ πρὸς τὴν φιλίαν τοῦ κόσμου ἀποκλινάν. et unde vobis quod cum contentione et bello conτων. Ο καὶ μοιχοὺς ὑμᾶς δείκνυσι τοῦ ἐναποθέτου tinue vitatis, 468 semperque affixi sitis præsenκαὶ θείου καὶ σώφρονος κάλλους, τὸ θυμώδες προτι- tibus,ac prasentis vitæ jucunditatem certo animo μῶντας καὶ βέβηλον καὶ αἰσχρὸν, καὶ τῇ πρὸς τὸν prosequamini?id non est sapientium sed vulgarium παρόντα προσπαθείᾳ τὴν πρὸς Θεὸν ἔχθραν ἔπαναι- virorum, et qui ad mundi amicitiam declinarunt, ρουμένους. Η οὐκ οἴδατε ὅτι ἡ τοῦ κόσμου φιλία et vos ostendit adulteros qui reconditæ et diving ἀλλοτριοι τῆς θείας φιλίας, ἡ ἐχθροὺς ἀποφαίνει ac honestæ pulchritudini vulgarem et profanamn Θεοῦ; Κόσμον ἐνταῦθα πᾶσαν τὴν ὑλικὴν ζωὴν ἀπο- turpemque præferatis, et inimicitiam erga Deum καλῶν, ὡς μητέρα τῆς φθορᾶς. Ἧς ὁ μετασχεῖν geralis ob affectum ad præsentia. An nescitis quod σπεύδων, ἐχθρὸς γίνεται τοῦ Θεοῦ. Διὰ γὰρ τὴν περὶ mundi amicitia alenat a divina amicitia, aut Dei τὰ ἀνωφελῆ σπουδήν, ὀλιγώρως ἔχει τῶν θείων καὶ reddit inimicos? mundum hoc loco nominans omὑπεροπτικῶς. Ὁ πρὸς μόνους τους μισουμένους καὶ nem materialem crassamque vitam, tanquam maἐχθροὺς ἡμῶν πάσχομεν. Δύο τοιγαροῦν ὄντων τῶν trem corruptionis, cujus is qui particeps esse co44 Matth. VI, 33.

! natur, Dei inimicus efficitur. Nam propter studium περὶ ἃ σπεύδουσιν ἄνθρωποι, Θεοῦ καὶ κόσμου, καὶ circa inutilia, negligenter ac fastidiose se habet ad καθ᾿ ἑκάτερον τούτων δύο στρεφομένων, φιλίας καὶ divina, quod circa solos illos nobis contingit quos μίσους, περὶ ὁπότερον τούτων σπουδάζοντες ληφθείη odio habemus nostrique sunt inimici. Cum itaque μεν, πάντως τοῦ ἑτέρου ἀφειδοῦντες ὁρώμεθα. Ποιεῖ duo sint circa quæ student homines, nempe Deus δὲ, ἡ μὲν σπουδὴ φιλίαν, ἡ δὲ ὀλιγωρία, μίσος, ὃς ac mundus, et circa utrumque horum versentur οὖν τῶν θείων ἀντίσχηται, φίλος Θεοῦ καὶ ἔστι καὶ duo, amicitia et odium: circa utrumvis horum λέγεται. Οστις δὲ Θεοῦ μὲν κατολιγωροίη, τῶν δὲ studiosi esse deprehendamur, alterum penitus ne- τοῦ κόσμου ἀπρίξ ἐξεχόμενος φωρῷτο, οὗτος ἐν τοῖς gligere videmur. Stadium autem parit amicitiam, μάλιστα ἐχθροῖς καταλογισθείη Θεοῦ. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα negligentia vero odium. Qui ergo divinis adhaeret, καὶ πᾶν τὸ τῶν τοιούτων κακὸν ἐξ ἀλαζονείας καὶ Dei amicus est, et dicitur: Qui vero Deum negli ὑπερηφανίας τῶν ψευδοσόφων ἐδείχθη διδασκάλων git, et his quæ mundi sunt tenaciter adhaerere de- φυόμενον, δευτέρῳ πάλιν ἐλέγχω κέχρηται, ἀνανῆpruhenditur, bic inter eos reputetur qui maxime και βουλόμενος τῆς μέθης αὐτοὺς τῶν τοιούτων καὶ τοῦ sunt Dei inimici. Quoniam vero hæc et omne hujus- κάρου ἀπαλλάξαι, καί φησιν· modi malum ex fastu ei superbia falso sapientium præceptorum ortum habuisse ostensum est, altero rursum argumento usus est, ipsos a talium ebrietate resipiscere volens et a crapula liberare, et ait: IV, 8, 6. An putotis quod inuniter Scriptura «Η δοκεῖτε ὅτι κενῶς ἡ Γραφή λέγει πρὺς φθόνον; dicat ad invidiam! Concupiseit spiritus qui ha- Επιποθεῖ τὸ πνεῦμα, ὃν κατῴκησεν ἐν ἡμῖν, μείζονα bitat in vobis majorem autem dat gratiam? δὲ δίδωσι χάριν; Tale quidpiam per hæc significat, per defectum utens sermone, et rursum per usum abbreviati verbi. Ait ergo: Ego quidem propriis verbis reprehendi vos circa recium et irreprehensibilem usum sapientis vestra, ne ex arrogantia abutentes ipsa, adulteralis ac dolose tractetis doctrina sermone. Quodsi et a Scriptura hoc expetitis, 469 audite. Nam hæc dicit:. Dominus superbis resistit 49. Itaque non absurde dicebam, procedentem ex superbia contemptum divinorum dogmatum et magnum erga mundum studium, inimicitiam ad Deum constituere. Si enim superbis resistit, inimicis autem resistere solemus, utique etiam superbi inter inimicos counumerari debent. Non enim inaniter aut vane, vel ad invidiam, Scriptura difficilia nobis et vires nostras excedentia præcepta publicat, sed quod concupiscat sive expetat sua exhortatione inhabitantem in nobis gratiam: quam ubi per spiritualem modestiam invenerit operantem in nobis, majorem dat gratiam. Itaque si Scriplures obtemperatis, humiles vos reddite elabjectos coram Domino, et invenietis gratiam per examationem illius. Υπερηφανία autem vitium est penitus inflans,quam elationem dicimus: et differt ab arrogantia,quæ οἴησις dicitur, quoniam illa de his quæ habet extollitur, hæc autem de his quæ nullo modo sibi contingunt. Opposita vero e diametro humilitas sive animi modestia magnum bonum est. Et quoniam utrumque voluntarie nobis contingit, quisquis per arrogantiam seipsum exaltat, præter hoc quoda Domino condemnatus est, insuper etiam ab ipso humiliatur: exaltato per occasionem illo qui seipsum ex animi modestia dejecerat: utpote ea duce, certaminibus spiritualem sublimitatem conciliantibus illi qui in his sese exercuit. «An putatis quod inaniter Scriptura dicat, aut ad invi. diam?» Nihil horum, sed concupiscit sive expetit gratiam in vobis per suam exhortationem inhabi- 49 I Petr, v, 5. Τοιοῦτό τι διὰ τούτων δῆλοι, ελλειπτικώς χρώμενος τῷ λόγῳ, καὶ πάλιν, διὰ τὴν τοῦ συντετμη μένου λόγου χρήσιν. Φησὶν οὖν· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς τοῖς οἰκείοις επέστησα λόγοις περὶ τὸ εὐθὺ καὶ ἀκατάγνωστον τῆς χρήσεως τῆς σοφίας ὑμῶν, ὡς ἂν μὴ ἐξ ὑπερηφανίας παραχρώμενοι ταύτῃ νοθεύητε καὶ δολοῖτε τὸν τῆς διδασκαλίας λόγον. Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῆς Γραφῆς τοῦτο ζητεῖτε, ἀκούετε. Αὕτη γάρ φησι· Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται. η ώστε οὐκ ἀσκόπως ἔφην, τὴν ἐξ ὑφερηφανίας καταφρό νησιν μὲν τῶν τοῦ Κυρίου δογμάτων, κατάσπευσιν δὲ πρὸς τὸν κόσμον, ἔχθραν ἐμποιεῖν εἰς Θεόν. Εἰ γὰρ τοῖς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ἐχθροῖς δὲ εἰ Gθαμεν ἀντιτάσσεσθαι, πάντως που καὶ οἱ ὑπερήφα να ἐν τοῖς ἐχθροῖς καταλογισθείεν. Οὐ γὰρ κενῶς ἤτοι ματαίως, ἢ πρὸς φθόνον ἡ Γραφὴ τὰ ἀμήχανα ἡμῖν καὶ ἀποτείνοντα τὴν ἡμετέραν δύναμιν παραγ γέλματα διαγορεύει, ἀλλ' ἐπιποθοῦσα, ἤτοι ἐπιζητούσα τὴν διὰ τῆς παρακλήσεως αὐτῆς ἐγκατοικι ζομένην ἡμῖν χάριν· εὑρίσκοντα δὲ ταύτην ἐνεργον ἐν ἡμῖν διὰ τῆς ταπεινώσεως τῆς πνευματικῆς, μείζονα δίδωσι χάριν. "Ωστε εἰ πειθήνιοι ἐστε τῇ Γραφῇ, ταπεινώθητε ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ εὑρήσετε τὴν διὰ τῆς αὐτοῦ ὑψώσεως χάριν. Υπερηφανία δέ ἐστιν ἡ εἰς τέλος επηρμένη κακία, διαφέρουσα τῆς οιήσεως, ὅτι ἡ μὲν ἐπὶ ὑπηργμένοις αὐτῇ κατεπ αίρεται, ἡ οἴησις δὲ ἐπὶ μηδαμῶς ὑπάρχουσι. Κατὰ διάμετρον δὲ ἡ ἀτυφία, ἤτοι ταπείνωσις, μέγα αγα θόν ἐστι. Καὶ ἐπειδὴ ἀμφότερα προαιρετικῶς ἡμῖν εγγίνεται, πᾶς ὁ κατὰ ἀλαζονείαν ὑψῶν ἑαυτὸν, πρὸς τῷ ὑπὸ Κυρίου κατακεκρίσθαι, ἔτι δὲ ταπεινοῦται ὑπ' αὐτοῦ, ὑψουμένου ἐν καιρῷ τοῦ κατὰ ἀτυφίαν ταπει νώσαντος ἑαυτὸν, ἅτε τῶν ἐπ' αὐτῇ ἄθλων ξεναγούντων τὸν κεχρημένον πρὸς ὕψος πνευματικόν. «Η δοκεῖτε ὅτι κενῶς ἡ Γραφὴ λέγει, ἢ πρὸς φθόνον;» Οὐδὲν τού των. ᾿Αλλ᾽ ἐπιποθεῖ ἤτοι ἐπιζητεῖ τὴν διὰ τῆς παρακλήσεως αὐτῆς ἐγκατοικισθεῖσαν ὑμῖν χάριν. Εστι δὲ ὅμοιον κατὰ ἀποσιώπησιν τῆς ἀναιρέσεως τῷ ἐπὶ

τοῦ Ἰώβ· Οἴει με ἄλλως σοι κεχρηματικέναι, ἢ ἵνα tantem. Est autem simile per reticentiam ἀναφανῇς δίκαιος; Καὶ γὰρ ἐνταῦθα ἡ ἀναίρεσις, Οὔ, διὰ τοῦτο ἀπεσιωπήθη. • Επιποθεῖ τὸ πνεῦμα, ο Πνεῦμα τὴν ἀγαθήν φησι προαίρεσιν, ὡς καὶ ὁ Δαυΐ3 φησι· «Πνεύματι ἡγεμονικῷ.» Τουτέστι, προαιρέσει Δεσποτικῇ τῶν παθῶν. Καὶ πνεῦμα εὐθὲς, προαίρεσιν εὐθεῖαν. responsionis, sicut illud in Job: Putas ne alio fine tibi respondisse quam ut justus appareas? Etenim hoc loco responsio: Non, expressa non est. e Concupiscit spiritus. • Spiritum dicit bonum propositum, quemadmodum etiam David dicit: «Spiritu principali 43 hoc est Domini voluntate qua immittit afflictiones. Et spiritum rectum dicit voluntatem rectam. • Υποτάγητε οὖν τῷ Θεῷ. ᾿Αντίστητε τῷ δια- IV, 7-13. Subditi ergo estote Déo. Resistite βόλῳ, καὶ φεύξεται ἀφ᾽ ὑμῶν. Ἐγγίζετε τῷ Θεῷ, diabolo, et fugiet a vobis. Appropinquate Deo, καὶ ἐγγιετ ὑμῖν. Καθαρίσατε χεῖρας, ἁμαρτωλοί, et appropinquabit vobis. Emundate manus, pecκαὶ ἀγνίσατε καρδίας, δίψυχοι. Ταλαιπωρήσατε catores, et purifcate 470 corda, duplices animo. καὶ πενθήσατε καὶ κλαύσατε. Ὁ γέλω; ὑμῶν εἰς Affligimini et lugete ac plorate. Risus vester in πένθος μεταστραφήτω, καὶ ἡ χαρὰ εἰς κατήφειαν. ] luctum convertatur, ct gaudium in marorem. Ταπεινώθητε ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, καὶ ὑψώσει Dejiciamini coram Domino, et exaltabit vos. Ne ὑμᾶς. Μὴ καταλαλεῖτε ἀλλήλων, ἀδελφοί. Ὁ detrahatis vobis invicem, fratres. Qui detrahit καταλαλῶν ἀδελφοῦ, καὶ κρίνων τὸν ἀδελφὸν fratri, quique judicat fratrem suum, detrahit αὐτοῦ, καταλαλεῖ νόμου, καὶ κρίνει νόμον. Εἰ δὲ legi et judicat legem. Quod si judicas legem, non νόμον κρίνεις, οὐκ εἴ ποιητὴς νόμου, ἀλλὰ κριτής. Εἷς es observator legis, sed judex. Unum est legislaἐστιν ὁ νομοθέτης ὁ δυνάμενος σῶσαι καὶ ἀπολέσαι. Σὺ tor qui potest salvare et perdere. Tu qui es, qui τίς εἶ, ὃς κρίνεις τὸν ἕτερον; ο alium judicas? • Αγνίσατε καρδίας, δίψυχοι.» Διψύχους καὶ ἄνω «Purificate corda, duplices animo.» Duplices καὶ ἐνταῦθα τοὺς μὴ καθ᾿ ἕνα τρόπον ζήν αἱρουμέ- animo vocat et hoc loco et in superioribus eos qui νους λέγει, ἀλλὰ ἀγομένους καὶ περιφερομένους ἐν non certo modo vivere volunt, sed aguntur ac feτῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων. Οὐ γάρ εἰσι μονότροποι runtur in nequitia hominum. Neque enim uno modo ἐν οἴκῳ ὑπὸ Κυρίου κατοικιζόμενοι. Οτι δὲ ψυχὴ καὶ habitant in domo sub Domino. Quod autem anima ἡ ζωὴ λέγεται, ἱκανῶς τὸ ἐν Ἰὼβ ἡμᾶς διδάξει, τό, etiam vita dicatur, sufficienter nos in Job docebit • Δέρμα ὑπὲρ δέρματος, καὶ πάντα ὅσα ἔχει ἄνθρωπος, illud. «Pellem pro pelle,et omnia quæcunque ha δώσει ὑπὲρ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ.» • Μή καταλεῖτε bet homo dabit pro anima sua 44, «Ne detraἀλλήλων.» Οἶὸς τὴν ὑπερηφανίαν ἐξ ὑπεροψίας καὶ “halis vobis invicem. Novit fastum ac superbiam καταλαλιᾶς κατὰ τῶν ἐπιεικῶν κινεῖν τους ταύτη oriri ex contemptu et detractione adversus manχρωμένους ἐπειγομένην εἰς παντελῆ τούτων ἐξουδες suelos, quæ impellit eos qui ipsa utuntur ad pleνωσιν. Τούτου οὖν ἀπάγων αὐτοὺς, διὰ τῶν προκει· num horum contemptum. Αb hoc igitur ipsos abμένων σωφρονίζειν βούλεται λέγων· • Καταλαλετ ducens, per ea quæ hic subjiciuntur vult eos reddere νόμου καὶ κρίνει νόμον.» 'Αντὶ τοῦ Κατακρίνει, Κατα modestos, dicens: «Detrahit legi et judicat leφρονεί. Ο γάρ κατακρίνων ἀπὸ καταφρονήσεως gein: «Hoc est condemnat, despicit. Nam qui conτοῦτο ποιεῖ. Ποῖον δὲ νόμον; Πρῶτον μὲν τὸν δι- demnat, ex contemptu id facit. Quam autem legem? αγορεύοντα, «Μὴ κρίνετε ἵνα μὴ κριθῆτε.» Επειτα Primum quidem eam quæ præcipit: «Ne judicetis καὶ τὸν ἐν Ψαλμοῖς· Τὸν καταλαλοῦντα λάθρα του uinon judicemini 45.» Præterea ea quæ in Psalmis πλησίον αὐτοῦ, τοῦτον ἐξεδίωκον. Καὶ ὅτι ἀπὸ est: «Detrahentem clam proximo suo hunc perseκαταφρονήσεως τοῦτο γίνεται, ἐπάγει. Εἰ δὲ νόμον quebar 46. Et quod hoc ex contemptu fiat, subjunκατακρίνεις, οὐκ εἴ ποιητὴς νόμου· Οὐ γάρ τις και git: Quod si legem judicas,sive condemnas,non es ταφρονεῖ, πῶς ἀνέξεται ὑπ᾽ αὐτὸν ἔτι ζῇν; Μὴ οὖν, cbservator legis. Quem enim contemnit quispiam φησίν, ἐξουδενῶν καὶ ὥσπερ ἀντινομοθετών διά- quomodo feret ut deinceps sub ejus vival imperio? κεισο. Οὐ γὰρ ἐφεῖταί σοι, ἑνὸς μόνου νομοθέτου Non ergo, inquit, contemnas, et tanquam contraὑπάρχοντος Θεοῦ τοῦ δυναμένου τοὺς παραβάτας τοῦ rium legislatorem te habeas.Neque enim tibi licet, νόμου αὐτοῦ σῶσαι καὶ ἀπολέσαι. Τοῦτο γὰρ νόμου cum solus unus sit legislator Deus, qui potest sua καὶ νομοθέτου, τὸ τοὺς παραδετες αὐτοῦ ὑποδίκους legis transgressores salvare ac perdere. Nam hoc τιμωρίας ποιῆσαι, ἀλλ᾽ οὐχὶ σύ, ὃς πρὸς οἷς οὐδὲν legis est ac legislatoris, suos transgressores supπλέον τοῦ φλυαρεῖν ἔχεις, ἔτι καὶ ἑαυτῷ περιπίπτεις, plicio obnoxios reddere, non tuum est qui ad hæc κατὰ σκυτοῦ τὴν ψῆφον ἄγων. Τὰ γὰρ αὐτὰ ποιῶν uihil aliud quam nugari potes. Præterea in temetτῷ καταλαλουμένῳ ὑπὸ σοῦ, ἐν ὅσῳ τοῦτον κατακρί- ipsum incurris ac tibi contrarius es, adversus νεις, σεαυτὸν πρότερον πολὺ κατακρίνεις. • Σὺ τις teipsum ferens sententiam. Cum enim eadem facias εἴ, ὃς κρίνεις τὸν ἕτερον;» Εξουδενωτικώς. Αντί cum illo cui detrahis, eo ipso quo eum condemnas, τοῦ, τοιοῦτος ὢν πῶς τολμᾷς κρίνειν τὸν ὁμοιο teipsum longe antea Condemnas. 471 «Tu quis παθῆ; es qui alium judicas?» Contemnendo: hoc est, Cum talis sis, quomodo judicare sive condemmare audes eum qui similiter affectus est? 43 Psal. L, 14 44 Job 11, 4. 45 Matth. VII, I. 46 Psal, c, 5.

CAPUT VI. Quod non per hominem, sed per Deum gressus viri diriguntur: in quo etiam tractatur de avaritia divitum et ipsorum deliciis in hoc mundo ac de justo Dei judicio. IV, 13-17. Agile nunc qui dicitis: Hodie et cras proficiscamur in hanc civitatem, et agamus ibi annum unum, et negotiemur ac lucrum fuciamus, qui ignoratis quid futurum sit postero die. Quæ est enim vita vestra? Vapor enim est qui ad exiguum tempus apparet et deinde evanescit; pro eo quod dicendum vobis erat: δέ Dominus voluerit, et si vixerimus, faciamus hoc aut illud. Nunc autem gloriamini in arrogantiis vestris. Omnis exsultatio talis mala est. Igitur qui novit recte facere nec facit, hic peccato tenetur. «Οτι οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ἐν Θεῷ τὰ διαβήματα ἀνδρὸς κατευθύνεται. Ε, ᾧ περὶ πλεονεξίας, πλουσίων, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ τρυφῆς αὐτῶν καὶ περὶ δικαιοκρι σίας τοῦ Θεοῦ, κ «Αγε νῦν οἱ λέγοντες, Σήμερον καὶ αὔριον πορευσώμεθα εἰς τήνδε τὴν πόλιν, καὶ ποιήσωμεν ἐκεῖ ἐνιαυτὸν ἕνα· καὶ ἐμπορευσώμεθα, καὶ κερδήσωμεν· Οτινες οὐκ ἐπίστασθε τὸ τῆς αὐ ριον. Ποία γὰρ ἡ ζωὴ ὑμῶν; Ατμὶς γὰρ ἔσται ἡ ὀλίγον φαινομένη, ἔπειτα δὲ ἀφανιζομένη. 'Αντὶ τοῦ λέγειν ὑμᾶς Ἐὰν ὁ Κύριος θε λήσῃ, καὶ ζήσωμεν, καὶ ποιήσωμεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Νῦν δὲ καυχᾶσθε ἐν καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονείαις ὑμῶν. Πᾶσα καύχησις τοιαύτη πονηρά ἐστιν. Εἰδότι οὖν καλὸν ποιεῖν, καὶ μὴ ποιοῦντι, ἁμαρτία αὐτῷ ἐστιν.» «Qui dicitis: Hodie. Non tollit potestatem aut «Οἱ λέγοντες· Σήμερον.» Οὐ τὴν ἐξουσίαν ἀντιliberum arbitrium,sed ostendit non esse totum in ρεῖ, ἀλλὰ δείκνυσιν ὅτι οὐ τὸ πᾶν αὐτοῦ ἐστιν, ἀλλὰ manu ejus: nam superna quoque opus est gratia. δεῖτα καὶ τῆς ἄνωθεν χάριτος. Εξεστι μὲν γὰρ καὶ Licet enim et certare et cnrrere ac negotiari om- ἀθλεῖν καὶ τρέχειν καὶ ἐμπορεύεσθαι, καὶ πάντα τὰ niaque agere quæ sunt ad vitam: non tamen hæc πρὸς τὸ ζῆν ἐνεργεῖν, ἀλλὰ μὴ τοῖς οἰκείοις πόνοις propriis laboribus attribuere, sed divina benigni- τοῦτο λογίζεσθαι, ἀλλὰ τῇ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία. tati.Ait namque Jeremias: «Domine, non in ho- Φησὶ γὰρ Ιερεμίας· «Κύριε, οὐκ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ mine est vita ipsius 47.» Et Parcmiastes: «Ne ἡ ὁδὸς αὐτοῦ.» Καὶ ὁ Παροιμιαστής· Μὴ καυχῶ glorieris in crastinum, cum ignores quid pariturus τὰ εἰς αὔριον. Οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. sit insequens dies 48.» «Quæ est enim vita ve- — «Ποία γὰρ ἡ ζωὴ ὑμῶν;» Τὸ μάταιον καὶ οὗτι stra?» Hæc dicit, vanitatem ac abjectionem vitæ δανὸν τῆς ἡμετέρας ὑποφαίνων ζωῆς, καὶ καταιnostra designans: et pudefaciens nos quod circa σχύνων ἡμᾶς ὡς περὶ τοῦτο τὸ πᾶν ἡμῶν κατατρί id omne tempus vitæ nostra consummamus, ac in βοντας τῆς ζωῆς, ταῦτά φησιν, ὅτι ἐν προσκαίροις temporariis malis, et in his quæ simul ut exorta κακοῖς, καὶ ἅμα τῷ ὑποστῆναι ἀφανιζομένοις, ὁ κόσ sunt evanescunt, 479 omnis labor noster explea- πος ἡμῶν ἅπαξ ἐκτελεῖται. Τοῦτο καὶ Δαυΐδ διαχω tur. Hoc et David perstringit dicens: • Verum- μωδῶν φησι.» Μέντοι γε ἐν εἰκόνι διαπορεύεται tamen in imagine pertransit homo, tamen frustra ἄνθρωπος, πλὴν μάτην ταράσσεται, η τουτέστι, περὶ conturbatur 49,» hoc est, circa id quod non est, τὸ μὴ ὄν, ἀλλ' ὅσον ἐν φάσματι ὑποστῆναι. Τοιοῦτο sed in solo phantasmate subsistit: hujusmodi nam- γὰρ ἡ εἰκών. Η περὶ τὴν μὴ αὐθυπόστατον, ἀλλ' que res et imago; aut circa id quod non est idem ὅσον ἐν ἀφομοιώσει καὶ εἰκασμῷ τῆς ὄντως προβαι subsistens, sed quatenus assimilationem habet et νούσης ζωῆς «Ατμίς γάρ ἐστιν.» Ατμίς ἐστι conjecturam cum vita quæ vere procedit. «Vapor σύστασις ἀερώδης ἀπὸ πυρὸς θάλψεως, ἐξ ὑγρότητα; enim est.» Vapor est coagulatio aerea ab ignis ἀναθυμιωμένη, ἐλαχίστην τὴν ὑπόστασιν ἔχουσι. calore ex humore exhalans,minimam habens suhsi- Διὰ γὰρ τὴν ἅγαν λεπτότητα ταχέως τῷ περιέχοντι stentiam. Nam propter vehementem tenuitatem. fa- ἐναφανίζεται χωρούσα πρὸς τοῦτο καὶ διαλυομένη, cile circumstanti corpori cedendo evanescitac dis- καθάπερ πρὸς ὕδωρ μικρὰ νοτίς. Τοιούτῳ ἀπείκασε solvitur, veluti modicus humor accedente aqua. τὴν ἡμετέραν ζωήν. Καὶ μάλα εὐστόχως. ΜεσολαTali assimilavit vitam nostram: idque scite ad- βήσας δὲ τῷ τοιούτῳ ὑποδείγματι τὸν λόγον, πάλιν modum. Porro sermone tali exemplo intercepto, η ἐξ ὑποστροφῆς ἀποδίδωσι τὸ ἀκόλουθον αὐτῷ. Εστι rursum ex hypostrophe reddit quod ipsi conse- γὰρ ὅλον τὸ χωρίον οὕτως· Αγε νῦν, οἱ λέγοντες, quens erat. Est enim tota particula hoc modo or- Σήμερον καὶ αὔριον πορευσώμεθα εἰς τήνδε τὴν πό dinanda: Agite nunc qui dicitis, Hodie et cras pro- λιν, καὶ ποιήσωμεν ἐκεῖ ἐνιαυτὸν ἕνα, καὶ ἐμπορευ ficiscamur in illam civitatem, et agamus tibi annum σώμεθα καὶ κερδήσωμεν· ἀντὶ τοῦ λέγειν ὑμᾶς, Ἐὰν unum,et negotiemur ac lucrum faciamus: pro eo ὁ Κύριος θελήσῃ, καὶ ζήσωμεν καὶ ποιήσωμεν τοῦτο quod dicendum vobis erat. Si Dominus voluerit, et ἢ ἐκεῖνο. «Νῦν δὲ καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονείαις si vixerimus, faciamus hoc aut illud. «Nunc autem ὑμῶν· • Οὕτως ὄντος τοῦ ἀκολούθου, οὐ τοῦτο ποιεῖ, gloriamini in arrogantiis vestris»Cum ita vera con- ἀλλὰ διακόψας τῷ παραδείγματι τὴν συνέχειαν τοῦ secutio sermonis esset, non hoc facit, sed postquam λόγου, μετὰ ταῦτα ἐπήνεγκε τὸ ἐλλεῖπον φθάσας exemplo intersecuit sermonis consequentiam,dein- διὰ τῆς τοῦ πράγματος εἰκόνος τὸ μάταιον ὑποστή ceps subjunxit quod decrat, per imaginem rei pro- σαι τοῦ ἐξ ἀλαζονείας περὶ τόνδε τὸν κόσμον ἡμῶν 47 Jerem. x, 33. 48 Prov. xxvII, 1. 49 Psal. xxXVIII 7.

περισπωμένου. Εστι γὰρ οὕτως· Καυχᾶσθε ἐν ταῖς brans ac convincens subesse vanitatem in eo quod ἀλαζονείαις ὑμῶν. Τίνες; Οἵτινες οὐκ ἐπίστασθε τὸ nos distrahit circa hunc mundum. Εst enim hoc εἰσαύριον. Ποία γὰρ ἡ ζωὴ ὑμῶν; Καὶ ἐξῆς. Διὰ δὲ modo intelligendum: Gloriamini in arrogantiis veτοῦ, Ποία ἡ ζωὴ ὑμῶν; ἐξουδενώσας τὴν ζωὴν, καὶ stris. Quinam qui ignoratis quid postero die futuπροδοποιήσεις διὰ τούτου τῷ εἰς εὐτέλειαν παραδεί- rum sit. Quæ est enim vita vestra? etc. Per hoc γματι, οὕτως ἐπάγει καὶ τὸ ὑπόδειγμα, καιριώτατον autem quod ait: Quæ est enim vita vestra? contemτοῦτο ποιῶν, «Καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονείαις ὑμῶν.» nens vitam, et per hoc viam præstruens exemplo ᾿Αλαζὼν καὶ ἀλαζονεία μὴ ὑφεστώτων πραγμάτων ad fragilitatem posito, ita subjungit et exemplum, ἐστὶ σπουδή. Διὸ καὶ ἀλαζὼν λέγεται ὁ μετὰ ὅλης reddens hoc firmissimum. «Gloriamini in arroganζών, τουτέστι, μετὰ ἀστάτου καὶ μὴ ἔχοντος ὑπό- tiis vestris.» Arrogans et arrogantia affectus est στασιν πράγματος, ο Πᾶσα καύχησις τοιαύτη πονηρά de rebus non subsistentibus.Ideo etiam αλαζών die ἐστιν,» Επαναλαμβάνει τὴν διάκενον καύχησιν, ἢ citur ὁ μετὰ ἄλης ζῶν, id est cum mari vivens, hoc τις ἐξ ὑπερηφανίας φιλεῖ τίκτεσθαι. Καὶ οἱονεὶ συμ- est cum re instabili nec habente subsistentiam. περαίνων τὸν ἑαυτοῦ λόγον, ἐπιφέρει, ὅτι πονηρά «Omnis exsultatio talis mala est. Repetit vanam ἐστιν. Εἰ δὲ πονηρά, πάντως ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ Πονη- gloriationem quæ ex superbia oriri cupit, et tanροῦ ἐστι. Οὐ δεῖ δὲ τοὺς τῷ Κυρίῳ διὰ τοῦ ἁγίου quam suum concludens sermonem infert quod mala βαπτίσματος ἀνατεθέντας τοῦ Πονηροῦ παραδέχε- sit: quod si mala, utique etiam a Maligno est. Non σθαι ἐπισποράς. Ἐπιφέρει δὲ καὶ τὸ, Εἰδότι οὖν και oportet autem eos qui per baptisma Domino conseλὸν ποιεῖν καὶ μὴ ποιοῦντι, ἁμαρτία αὐτῷ ἐστι· καὶ crali sunt, 478 ullas suscipere a Maligno insperτοὺς ψευδοδιδασκάλους παιδεύει πάλιν. Μὴ ταῦτα siones. Infert autem et hoc: Igitur qui novit recte παιδεύειν τολμᾷς, ἃ μὴ πρότερον κατώρθωσας; facere nec facit, hic peccato tenetur: rursumque • Μακάριος γάρ, φησίν, οὐχ ὃς διδάξει, ἀλλ᾿ ὃς falsos doctores corripit. Num hæc audes corripere ποιήσει καὶ διδάξει.» Προηγεῖσθοι γὰρ δεῖ τὰ ἔργα cum non prius in his recte te gesseris? «Beatus τοῦ λόγου. Καθότι καὶ ἐπιδεικνυμένην πίστιν ἀπαγ- enim, inquit, non qui docuerit, sed qui fecerit et γέλλει δίκαιος, ο Ὁ γὰρ λύων, φησί Κύριος, μίαν docuerit Oportet enim ut opera sermonem τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάσκων præcedant, quoniam justus exhibitam fidem anοὕτως τοὺς ἀνθρώπους, τουτέστι, διακένως, ἐφ᾽ οἷς nuntiat. Nam qui solverit, inquit Dominus, οὐκ ἐκοπίασεν, ἐλάχιστος κληθήσεται, μέγας δὲ ὃς unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic μετὰ τοῦ πρᾶξαι διδάξει, ο Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ὁ θεάν- homines,id est, inaniter, nempe ea in quibus non θρωπος, ὧν ἤρξατο ποιεῖν, τούτων καὶ διδασκαλίαν; laboravit, minimus vocabitur: magnus autem is, ἐποιεῖτο. Τοιοῦτό μοι δοκεῖ καὶ τὸν «Ο καυχώμε- Cqui simul et fecerit et docuerit 50.» Quandoquidem νος, ἐν Κυρίῳ καυχάσθω,» ἀντὶ τοῦ, κατὰ Κύριον, et ipse Deus et homo horum doctrinam tradebat ἐκείνῳ χρώμενος ὑποδείγματι πολὺ πρότερον, καὶ quæ primum facere cceperat 4 Hujusmodi quoque οὕτω ποιῶν, οὕτω διδάσκων. Ἐπεὶ καὶ ὅταν φησὶν ὁ videtur quod ait Paulus: «Qui gloriatur,in Domino Δαυίδ· «Ἐν τῷ Κυρίῳ ἐπαινεθήσεται ἡ ψυχή μου,» glorietur 53;» hoc est, secundum Dominum, illius οὐκ ἄλλο φησιν, ἥ ὅτι κατὰ τὰς ἐντολὰς πορευόμε- longe antea utens exemplo, et ita faciens et ita doνος τοῦ Κυρίου ἐπαινεθείη. cens. Quoniam et David cum ait: «In Domino laudabitur anima mea 33, non alind dicit, quam quod gradiens juxta Domini præcepta laudetur. Αγε νῦν, οἱ πλούσιοι, κλαύσατε ὁλολύζοντες V, 1.6. Agite nunc,divites,plorate ejulantes suἐπὶ ταῖς ταλαιπωρίαις ὑμῶν ταῖς ἐπερχομέναις. per miseriis vestris quæ supervenient. Divitia veὉ πλοῦνος ὑμῶν σέσηπε. Τὰ ἱμάτια ὑμῶν σητό- stræ putrefacta sunt: vestimenta vestra tineis obβρωτα γέγονεν. Ο χρυσὸς ὑμῶν καὶ ὁ ἄργυρος nonia facta sunt. Aurum et argentum vestrum eruκατίωται. Καὶ ὁ ἱὸς αὐτῶν εἰς μαρτύριον υμιν gine vitiatum est: et erugo eorum in testimonium ἔσται, καὶ φάγεται τὰς σάρκας ὑμῶν ὡς πῦρ. vobis erit, et excedet carnes vestras sicut ignis. Pro Εθησαυρίσατε ὀργὴν ἐν ἐσχάταις ἡμέραις. Ιδού thesauro recondidistis vobis iram in extremis dieὁ μισθὸς τῶν ἐργατῶν τῶν ἀμησάντων τὰς χώρας ὑμῶν, bus. Ecce merces operariorum qui messuerunt reὁ ἀπεστερημένος ἀφ᾽ ὑμῶν κράζει. Καὶ αἱ βοαὶ τῶν giones vestras,quæ fraude non reddita est a vobis, θερισάντων εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαώθ εἰσεληλύθασιν. clamat: et clamores qui messuerant, in aures DoΕτρυφήσατε ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐσπαταλήσατε. Ετρέψατε mini Sabaoth introierunt. In delictis viristis super τὰς καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν ἡμέρᾳ σφαγής. Κατεδι- terram et lascivistis, enutristis corda vestra tanκάσατε, ἐφονεύσατε τὸν δίκαιον. Οὐκ ἀντιτάσσεται quam, in diem occisionis. Condemnastis et occiὑμῖν.» distis justum, nec restitit vobis. • Αγε νῦν.» Τὸ φειδωλὸν καὶ γλίσχρον τῶν πλουσίων θρήνον αὐτῶν ποιεῖται, ολολύζειν αὐτοὺς παρακελευόμενος, τουτέστι, θρηνεῖν, ὡς εἰς ἀνύπαρκτον καὶ φθορὰν ταμιευομένους τὸν πλοῦτον αὐτῶν, καὶ " Agite nunc.» Divitum tenacitatem ac parcitatem facit lamentatione ipsorum, ejulare eos jubens, hoc est,lamentari, ut qui ad interitum et perditionem suas recondant divitias,nec ipsasinsumant in egenos:sola 50 Matth. III. 19. 51 Act. 1, 1 52 Jerem. ix, 23; II Cor. x, 17. 53 Psal. xxxiii, 3.

namque divitiarum in hes insumptio 474 non pe- μὴ τοῖς δεομένοις δαπανώντας αὐτόν. Μόνη γὰρ ἡ rit,sed insumenti integra servatur. Propterea etiam πρὸς τούτους πλούτου δαπάνη οὐκ ἀπόλλυται, ἀλλ' dicit Paramiastes: Mitte panem tuum super faciem ἀκέραιος τῷ δαπανώντι φυλάττεται. Διὰ τοῦτο καὶ aqua, hoc est, super apparentem quidem dissolu- δ Παροιμιαστής φησι· Απόστειλον τὸν ἄρτον σου tionem ac corruptionem (hoc enim consequi natum ἐπὶ πρόσωπον ύδατος, τουτέστιν, ἐπὶ δοκούσῃ μὲν est panem in aquas projectum):attamen nequaquam διαλύσει καὶ φθορᾷ τοῦτο γὰρ τῷ καθ᾿ ὕδατος deperditur, sed sui corruptione refrigerium nobis ῥιπτουμένῳ ἄρτῷ πέφυκεν ἐπακολουθεῖν)· οὐ μέν conciliat, quando futurum esset ut lingua in flamma τοι καὶ ἀπολλυμένῳ, ἀλλὰ τῇ διαλύσει ἀναψυχὴν cruciata, egestate gutta aquæ premeremur. «Divi- ἡμῖν προξενοῦντι, ἐπηνίκα μέλλοιμεν τὴν γλῶσσαν time vestra.» Sive opulentia vestra. Subaudiendum ἐν τῇ φλογὶ ἀποτηγανιζόμενοι ῥανίδος ὕδατος προσ est,id est, quamn opulentiam, ut ft sensus: Divi- δεῖσθαι, «Ὁ πλοῦτος ὑμῶν.» Προσυπακουστέον τὸ tis vestra quas tanquam ignem pro thesauro re- Ὃ, ἵν᾽ ᾖ οὕτως· Ὁ πλοῦτος ὑμῶν, ὃν ὡς πύρ ἔθη condidistis excedent carnes vestras, «Putrefactæ σαυρίσατε, καταφάγεται τὰς σάρκας ὑμῶν, ο Σέσηπε sunt et vestimenta vestra.. Putrefactio, inquit, καὶ τὰ ἱμάτια ὑμῶν.» Ἡ σήψις, φησί, τοῦ πλούτου divitiarum et vestimentorum corrosio sive exesio a καὶ τὸ θριπήδεστον ήτοι σιτόβρωτον τῶν ἱματίων, tineis, et erugo auri et argenti feret adversum vos καὶ ὁ ἱὸς τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ ἀργύρου καταμαρτυtestimonium, arguens tenacitatem vestram. Prop- ρήσει ὑμῶν, ἐλέγχων τὸ ἀμετάδοτον ὑμῶν, Δι᾿ ὃ ter quod in extremis diebus (dicit aulem Domini καὶ ἐν ἐσχάταις ἡμέραις λέγει δὲ τὴν τοῦ Κυρίου adventum) invenietis divitias vestras reconditas παρουσίαν), εὑρήσετε τὸν πλούτον ὑμῶν ὡς πῦρ τα vobis tanquam ignem in perditionem: quod etiam μιευθέντα ὑμῖν εἰς ὄλεθρον. Οπερ καὶ ὁ ἐν Εὐαγγε diviti contigit, de quo in Evangelio. In deliciis vi- λίῳ πλούσιος πέπονθεν. «Ετρυφήσατε.» Καταδρο xistis.» Discurrebant Judaici principes devorantes μὴ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀρχόντων καταβοσκομένων τοὺς pauperes, et pinguescebant honoribus qui defere- πένητας, καὶ πιαινομένων ταῖς παρὰ πάντων τιμαῖς, bantur ab omnibus, sed parabantur ad occisionem ἀλλ᾽ εἰς σφαγὴν ταῖς Ῥωμαϊκαῖς χερσὶν εὐτρεπιζο sub manibus Romanorum.Εt maxime quia Domi- μένων. Καὶ μάλιστα ὅτι τὸν μόνον δίκαιον Κύριον num qui solus erat justus condemnarunt, et occide- κατεδίκασαν καὶ ἐφόνευσαν οὐκ ἐρίζοντα οὐδὲ κραυ runt non contendentem neque vociferantem. Ideo γάζοντα. ᾿Αναντιῤῥήτως τὸ, ο Ἐφονεύσατε τὸν δί nunc dicit: «Occidistis justum. Procul dubio hoc καιον,» ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἀναφέρεται. Τῇ μέντοι ad Christum refertur. Per illud tamen quod addit: ἐπιφορᾷ τῇ, Οὐκ ἀντιτάσσεται ὑμῖν, ἐκοίνωσε τὸν λόγον Non restitit vobis, communem efficit sermonem c καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους τοὺς τὰ ὅμοια παρὰ τῶν Ἰουδαίων etiam ad alios qui similia a Judais passi sunt. For- παθόντας. Ἴσως δὲ καὶ προφητικῶς τὸ περὶ ἑαυτὸν toasis autem et prophetice suam designat passio- ὑπεμφαίνει πάθος. nem. 475 CAPUT VII. De patientia ac tolerantia afflictionum, et de veritute: in quo ponuntur speciales adhortationes cuique convenientes cum fide: et quod inserviendum est saluti proximi. • Περὶ μακροθυμίας καὶ ὑπομονῆς παθημάτων, καὶ περὶ ἀληθείας. Εν ᾧ παραινέσεις ἰδικαὶ ἑκάστῳ προσήκουσαι μετὰ πίστεως. Καὶ ὅτι διακονητέον τῇ τοῦ πληστον σωτηρία. ο V, 7-11. Longanimes igitur estote, fratres, • Μακροθυμήσατε οὖν, ἀδελφοί, ἕως τῆς παρου usque ad adventum Domini. Ecce agricola exspe- σίας τοῦ Κυρίου. Ἰδοὺ ὁ γεωργὸς ἐκδέχεται τὸν etat pretiosum fructum terra, longanimiter ex- τίμιον καρπὸν τῆς γῆς, μακροθυμῶν ἐπ' αὐτῷ, spectans illum, donec accipiat pluviam matuli- ἕως λάβῃ δετὴν πρώϊμον καὶ ὄψιμον. Μακροθυ nam et serolinam. Longanimes igitur estote et μήσατε καὶ ὑμεῖς. Στηρίξατε τὰς καρδίας ὑμῶν, vrs, et confirmate corda vestra, quoniam adven- ὅτι ἡ παρουσία τοῦ Κυρίου ἤγγικε. Μὴ στενάtus Domini appropinquat. Nolile ingemiscere ζετε κατ᾽ ἀλλήλων, ἀδελφοί, ἵνα μὴ κατακριθῆτε. alius adversus alium, fratres, ut ne condemne- Ιδού ὁ κριτὴς πρὸ τῶν θυρῶν ἕστηκεν. Υπόmini. Ecce Judex ante januam assistit. Erem- δειγμα λάβετε τῆς κακοπαθείας, ἀδελφοί μου, καὶ plum accipite, fratres mei, afflictionis ac patien- τῆς μακροθυμίας, τοὺς προφητάς, οἱ προφητὰς, οἱ ἐλάλησαν tic, prophetas qui locuti sunt in nomine Domini. τῷ ὀνόματι Κυρίου. Ιδού μακαρίζομεν τους υπου Ecce beatos ducimus eos qui sustinent. Toleran- μένοντας. Τὴν ὑπομονὴν Ἰὼβ ἠκούσατε, καὶ τὸ τέλος tam Job audistis,et finem Domini vidistis, quod Κυρίου εἴδετε, ὅτι πολύσπλαγχνός ἐστιν ὁ Κύριος καὶ valde misericors sil Domínus ac commiserans οἰκτίρμων.» Postquam Judaicorum principum delicias accusavit, et eorum sævitiam ac inhumanitatem erga pauperes, transit etiam ad fideles, et ait: Ne hæc videntes offendamini, fratres, neque animo dejiciamini, quasi aut non reposita ft in illos vindicta, aut fit quidem reposita, sed nimium tardet. Est enim certa ultio, eaque e vestigio ventura. Dicit auΔιαβαλὼν τὴν τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀρχόντων σπατά λην, καὶ τὸ πρὸς τοὺς πένητας αὐτὸν σκληρὸν καὶ ἀπάνθρωπον, μεταβαίνει καὶ ἐπὶ τοὺς πιστοὺς, καί φησι· Μὴ ταῦτα ὁρῶντες, ἀδελφοί, σκανδαλίζεσθε, μηδὲ ἀθυμεῖτε, ὡς ἢ μὴ ἐκδικήσεως ἀποκειμένης, ἢ ἀποκειμένης μὲν, βραδυνούσης δέ. Εστι γὰρ ἐκδί κησις καὶ κατὰ πόδας. Λέγει δὲ τὴν Ῥωμαϊκὴν

ἔφοδον, καὶ τὴν ὑπὸ τούτων αἰχμαλωσίαν τῶν ᾿Ιου- tem Romanorum insultum et Judsorum sub his δαίων. Εν καὶ παρουσίαν καλεῖ τοῦ Κυρίου ὡς ὁ captivitatem,quam etiam adventum Domini vocat: Ἰωάννης ὁ ἐπὶ τὸ στῆθος ἀναπεσὼν τοῦ Κυρίου, δι' quemadmodum et Joannes qui super pectus Doὤν, φησί, περὶ τῆς αὐτοῦ ἀποβιώσεως, τὸν αὐτὸν εἰσε mini recubuit, cum de suo loquitur interitu, ipsum άγων Κύριον λέγοντα - «Ἐὰν αὐτόν, θέλω μένειν Dominum inducit, dicentem: «Si eum velim maἕως ἔρχωμαι.» Καὶ γὰρ παρετάθη καὶ τούτῳ ὁ τῆς nere donec veniam 34.» Etenim 476 huic proroζωῆς ταύτης χρόνος, ἕως τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλήμ, gatum est tempus hujus vitæ usque ad captivitaκαὶ μικρὸν ἐπέκεινα. Καὶ ὅτι ἡ τοῦ Κυρίου παρου- tem Jerosolymorum, et paulo ultra illud tempus. σία καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωάννου ἡ τῆς Ἱερου- Quodque Domini adventus et in hoc loco et in σαλὴμ πανωλεθρία ἐστὶ, δῆλον καὶ ἀπὸ τοῦ προφήτου Joanne ft eversio Jerusalem, manifestum etiam est λέγοντος· «Ιδού Κύριος ἔρχεται, καὶ τίς ὑπομενεῖ e propheta,qui ait: «Ecce Dominus veniet, et quis ἡμέραν εἰσόδου αὑτοῦ.» ὡς τῆς τοῦ Κυρίου παρ- sustinebit diem ingressus ejus 55?» utpote Domini ουσίας τιμωρίαν φερούσης κατὰ τῶν ἀσεβῶν, ᾿Αλλὰ adventu ferente adversus impios supplicium. Sed καὶ ὁ Χρυσοστόμος Ἰωάννης ἔν τινι τῶν ἐξηγητικών et Joannes Chrysostomus in quadam enarratione αὐτοῦ, τοῦτο αὐτὸ τὸν ἕως έρχομαι, ἀναπτύσσων, sua, hoc idem, Donec veniam, explicans: Hoc die Τοῦτο δηλοῦν βούλεται τὸ ῥητὸν, τὴν πανωλεθρίαν ctum, inquit,significare vnlt omnimodam eversioτῆς Ἱερουσαλήμ. Καὶ πιστοῦται τοῦτο ἀπὸ τῆς εἰ nem Jerusalem: idque confirmat ab oratione trium χῆς τῶν τριῶν παίδων, φασκόντων· «Οὕτω γενέσθω puerorum, dicentium: • Ita fiat coram te hostia noἐνώπιόν σου ἡ θυσία ἡμῶν σήμερον, καὶ ἐκτελέσαι stra hodie, et perficiatur post te 56.» Ait enim: Επισθέν σου, ο Φησί γάρ τί τὸ, Οπισθέν σου; Quid sibi vult. Post te? Postquam transierit furor Μετὰ τὸ παρελθεῖν τὸν θυμόν σου. Καὶ πότε παρ- tuus. Et quando advenit? Quando Nabuchodonosor εγένετο; "Οτε Ναβουχοδονόσορ ἐδῄου τὰ Ἱεροσόλυμα. exciditJerosolyma. Et hæc quidem de adventu. Aiunt Καί περὶ μὲν τῆς παρουσίας ταῦτα. Φασὶ δέ τινες autem quidam Patrum quod μακροθυμίαν quidem τῶν Πατέρων καὶ τοῦτο, ὡς μακροθυμίαν μὲν ἐν- hoc loco dicat longanimitatem, quæ ad eos est qui ταῦθα των πρὸς ἀλλήλους φησίν, ὑπομονὴν δὲ τὴν inter nos sunt; ὑπομονήν vero, patientiam ad exπρὸς τοὺς ἔξω. Μεκροθυμεί γάρ τις πρὸς ἐκείνους, traneos. Longanimiter enim tulerat quis eos quos οὕς δυνατὸν καὶ ἀμύνασθαι. Υπομένει δὲ οὓς οὐ δύ- et am ulcisci posset; ὑπομένει vero, quos non potναται ἀμύνασθαι. Διὰ τοῦτο ἐπὶ μὲν Θεοῦ οὐδέποτε est ulcisci. Propterea in Deo quidem nunquam diciὑπομονὴ λέγεται, ἀλλὰ μακροθυμία, ἐπ' ἀνθρώπων tur υπομονή sed μακροθυμία, in hominibus vero δὲ ὑπομονή. «"Εως λάβῃ ὑετὸν πρώϊμον. • Πρώτα ὑπομονή. Donec accipiat pluviam matutinam.» μας δετός, ἡ ἔν νεότητι μετὰ δακρύων μετάνοια, Pluvia matutina est penitentia peracta in juvenὄψιμος, ἡ ἐν τῷ γήρα. Πάντα δὲ τῆς τοῦ Θεοῦ ἤρ- tute cum lacrymis,serolina vero quæ in senectute. τηται φιλανθρωπίας, δι' θ λέγει· ἕως ἂν λάβῃ. Omnia vero pendent ex Dei benignitate, ideo dicit: Donec accipiat. «Πρὸ πάντων δὲ, ἀδελφοί μου, μὴ ὀμνύετε μήτε τὸν οὐρανὸν, μήτε τὴν γῆν, μήτε ἄλλον τινὰ ὅρκον. Ἐτω δὲ ὑμῶν τὸ Ναί, Ναὶ, καὶ τὸ Οῦ, ου, ἵνα μὴ εἰς ὑπόκρισιν πέσητε.» ἄν " V, 12. Ante omnia autem, fratres mei,ne juretis, neque per calum, neque per terram, neque aliud quodcunque jusjurandum.Sit autem vestrum Certe Certe, Non Non, ut non in condemnationem cadatis. Αλλ' έξει τις, Εἰ βιάζεται τις ὀμνύναι, τί ποιη- Sed dicet aliquis: Si quis jurare cogatur, quid τέον; Εροῦμεν, ὅτι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ ἰσχυρότερος faciendum est? Dicimus quod timor Dei fortior erit ἔσται τῆς τοῦ βιαζομένου ἀνάγκης. Επαπορήσειε δ' necessitate vim inferente. Dubitare autem posset τις, Πῶς τοῦ παλαιοῦ νόμου τὸν κατὰ τοῦ ὀνόμα- aliquis, cum vetus lex enm qui per nomen Domini τος τοῦ Κυρίου ὀμνύοντα ἐπαίνου ἀξιοῦντος, ἡ χάρις jurat laude dignum ducat, quomodo gratia hoc faμὴ τοῦτο ποιεῖν διαστέλλεται. Εροῦμε, οὖν, ὡς ὁ cere vetet? Dicimus ergo quod vetus lex abducens παλαιός νόμος, ἀπάγων Ιουδαίους μὴ κατὰ τῶν εἰ-Judæos ne per idola jurarent, præcipiebat jurare δώλων ομνύειν, προσέτατε κατὰ Θεοῦ ὀμνύειν, ὥσπερ καὶ θύειν ἐκέλευε τῷ Θεῷ, ἀποσπῶν αὐτοὺς τῆς πρὸς τοὺς δαίμονας θυσίας. Ὅτε δὲ ἱκανῶς αὐτοὺς θεοσεβεῖν ἐδιδάξατο, τότε καὶ τὰς θυσίας ὡς ἀνωφελεῖς ἀπώσατο, θυσίαν οὐ τὴν διὰ τῶν ζώων ἀλλὰ τὴν συντετριμμένην ψυχὴν ἐπιζητῶν εἰς θυσίαν. Τίς δὲ αὕτη; Ἡ διὰ ταπεινώσεως τῷ τῆς ἀγάπης ὁλοκαυτουμένη πυρί. Οια καὶ ἡ Παύλου, ὃς διὰ τό τινας σκανδαλίζεσθαι τῶν πιστῶν, ὑπερβαλω λόντως, ἦν πυρούμενος. «Ητω δε ὑμῶν τὸ, Ναί, Ναί. ο 'Αντὶ τοῦ, Ἡ κατάθεσις ὑμῶν βεβαία καὶ ἐπὶ " per Deum: quemadmodum etiam Deo sacrificare præcipiebat, abstrahens eos 477 ne idolis sacrificarent: ubi autem sufficienter Dei cultum docuit, tunc et sacrificia tanquam inutilia repulit: non sacrificium auimalium exquirens,sed animam contritam in sacrificium. Quæ est autem illa? Quæ per animi modestiam tola incenditur igne charitalis? qualis etiam fuit Pauli anima, qui eo quod nonn«lli fidelium offenderentur,mirum in modum incendebatur. «Sit autem vestrum, Certe Certe.» Hoc est Depositio vestra Grma sit et in re firma, et negatio 54 Joan. xx,[22. 83 Malach. II, 1. 56 Dan. xxxix, 40.

ἤτοι τὴν κατάκρισιν λέγει, ἥτις ἐπακολουθεῖ τοῖς ἀφειδῶς ομνύουσι, καὶ διὰ τῆς συνηθείας τῶν ὅρκων ἐπὶ τὸ ἐπιορκεῖν ἐκφερομένοις. Ἡ καὶ αὐτὸ τὸ ὑποκρίνεσθαι σημαίνει ἐνταῦθα τὸ ὄνομα, ο ἄλλο ὂν, ἕτερον φαίνεται. Πῶς οὖν εἰς ὑπόκρισιν ὁ ὀμνὺς πίσ πτει; Πιστευόμενος μὲν διὰ τῶν ὅρκων ἀληθὴς εἶναι, παραβάσεως δὲ ἐπακολουθούσης, ψεύστης ἀντὶ τοῦ ἀληθοῦς ἀποφαινόμενος. Ἡ καὶ τὸ, Ναί, μὴ ἐπὶ βεβαίου προφέρων, μηδὲ τὸ, Οὔ, ἐπὶ τοῦ μὴ οἴου πεπράχθαι. Κωλύει δὲ κατὰ Θεοῦ ὀμνύειν διὰ τὴν ἐπιορκίαν, κατὰ δὲ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῶν ἄλλων, διὰ τὸ μὴ καὶ ταῦτα εἰς Θεοῦ τιμὴν ἀνάγειν. Πάντες γὰρ οἱ ὀμνύοντες κατὰ τοῦ μείζονος ὀμνύουσι. in his quæ facto non respondent. «Ut non in con- βεβαίου, καὶ ἡ ἀπαγόρευσις ἐπὶ μὴ οἴοις γενέσθαι. demnationem cadalis.» Υπόκρισιν dicit κατάκρι- ο ἵνα μὴ εἰς ὑπόκρισιν πέσητε.» Τὴν ὑπόκρισιν σιν, id est condemnationem, quæ subsequitur eos qui incessantcr et sine delectu jurant: et jurandi consuetudine ad perjurium feruntur. Aut etiam dictio ὑπόκρισιν hoc loco proprium habet significatum (puta simulationem quod aliud est et aliud apparet. Quomodo ergo in hypocrisim cadit is qui jurat? cum juramento creditur quidem verax esse at subsequenti transgressione mendax pro veraci deprehenditur. Aut etiam quia val, id est certe, non ad confirmationem profertur, neque o, id est, nou, ad id quod non respondet facto. Per Deum autem jurare prohibet propter perjurium: per calum vero et reliqua, ne et hæc ad divinum honorem referantur. Quicunque enim jurant, per majorem jurant. V. 13-18. Affligitur aliquis inter vos?oret.Æquo animo est aliquis?psallat. Infirmatur quis intervos? accersat presbyteros ecclesia, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini, et obsecratio fidei sulvum reddet laborantem, et eriget eum Dominus: et si in peccatis fuerit, remittentur ei. Conftemini invicem delicta, et orate pro vobis invicem ut sanemini. Multum valet deprecatio justi efficax. Elias homo erat similiter obnoxius affectionibus sicut nos,et precatione precatus est ne plueret, et non pluit super terram annos tres et menses sex. Rursumque oravit,et calum dedit pluviam, et terra produxit fractum suum. μήνας Ε. Καὶ πάλιν προσηύξατο, καὶ ὁ οὐρανός, αὐτῆς. Amictionem comitatur oratio, ut ei qui afligitur levior fat exitus afflictionum sive tentationum. Deinde ubi 478 precatione placuerit ea quæ nobis molesta sunt, et ad suum statum ac tranquillitatem pervenerit anima, tunc psallat, ut quæ sibi com. moda sunt multiplicentur, ac delectetur spirituali exsultatione. Siquidlem bilaritas ac jucunditas rectus animi status est, juxta magnum quoque nostrum Basilium, hymnorum sive divinarum laudum consolationes gratiam conferunt. Itaque qui non ita processit,neque ad hujusmodi statum pervenit, quem et David sanctitatem vocat: • Psallite, iuquiens, Domino sancti ejus 57, magnas agit nugas, vane et inaniter pallens, quemadmodum etiam proverbio dicunt. • Ungentes oleo. Hoc etiam Domino inter homines adhuc conversante faciebant apostoli, ungentes agrotus oleo et sanantes 38. «Deprecatio efficax.» Efficax est justi oratio,quando is pro quo precatur,spiritualiafictione juverit eum qui preca ur. Si enim aliis pro nobis orantibus, nos vacemus deliciis ac dissolutionibus vitæque plena transgressionibus, «lissolvimus per hoc vehementiam orationis quæ certal pro nobis: et completur in nobis illud beati Petri: Unus edificans et unus destruens, quid prodest illis nisi labor? 57 Psal. xx, 5. 58 Marc. vi, 13, «Κακοπαθεί τις ἐν ὑμῖν; προσευχέσθω. Ευθυ με τις; Ψαλλέτω. Ασθενεί τις ἐν ὑμῖν; προστ καλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους της Εκκλησίας, καὶ προσευξάσθωσαν ἐπ᾿ αὐτὸν, ἀλείψαντες αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου. Καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει τὸν κάμνοντα, καὶ ἐγερεῖ οὐτὸν ὁ Κύριος, καν ἁμαρτίας ή πεποιηκώς, ἀφεθήσεται αὐτῷ. Εξομολογεῖσθε ἀλλήλοις τὰ παραπτώματα, καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, τα όπως ἰαθῆτε. Πολὺ ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνα εργουμένη. Ηλίας ἄνθρωπος ἦν ὁμοιοπαθής ὑμῖν, καὶ προσευχῇ προσηύξατο τοῦ μὴ βρέξαι, καὶ οὐκ ἔβρεξεν ἐπὶ τῆς γῆς ἐνιαυτούς τρεῖς καὶ ὑετὸν ἔδωκε, καὶ ἡ γῆ ἐβλάστησε τὸν καρπὸν Τῇ κακοπαθεία προσευχή παρομαρτεί, ἵνα κου φοτέρα τῷ πειραζομένῳ αὐτῷ ἡ διέξοδος τῶν πειρασμῶν γένηται. Εἶτα ἐπειδὰν διὰ τῆς προσευχῆς κατευνασθῇ τὰ διοχλώντα ἡμῖν. Καὶ πρὸς τὴν οἱ κίαν κατέστοσιν καὶ αταραξίαν ἀφίκηται ἡ ψυχὴ, τηνικαῦτα ψαλλέτω ἵνα τὰ χρηστὰ αὐτῷ πολυπλασιασθῇ, καὶ ἐντρυγώῃ τῷ πνευματικῷ ἀγαλλιάματι. Τὸ γὰρ ἱλαρὸν καὶ ἄλυπον κατάστημα τῆς ψυχῆς. κατὰ τὸν ἡμέτερον καὶ μέγαν Βασίλειον, αἱ τῶν ὕμνων παρηγορίας χαρίζονται. Ο γάρ τοι μὴ οὕτω προβὰς μηδὲν τὸ τοιοῦτο κατάστημα φθάσας, ὁ καὶ Δαυὶδ ὁσιότητα καλεῖ. • Ψάλατε γὰρ, φησί, τῷ Κυ ρίψ, οἱ ὅσιοι αὐτοῦ.» Λῆρον μακρὸν ἐξανύει την άλλως καὶ κενὴν ψάλλων, ὡς οἱ παροιμιαζόμενοι φασιν, «᾿Αλείψαντες ἐλαίψ.» Τοῦτο καὶ τοῦ Κυρίου ἔτι τοῖς ἀνθρώποις συναναστρεφομένου οἱ ἀπόστολοι ἐποίουν, ἀλείφοντες τοὺς ἀσθενοῦντας ἐλαίῳ καὶ ιώμενοι, ο Λέησις ενεργουμένη,» Ενεργεῖται ἡ τοῦ δικαίου εὐχὴ, ὅταν καὶ ὁ ὑπὲρ οὗ εὔχεται συμπράττῃ διὰ κακώσεως πνευματικής τῷ εὐχομένῳ, ἂν γὰρ ἑτέρων ὑπὲρ ἡμῶν εὐχομένων, σπατάλαις ἡμεῖς σχολάζωμεν καὶ ἀνέσεσι καὶ ἐκδεδιητημένῳ βίῳ, ἐκλύομεν διὰ τούτου τὸ σύντονον τῆς εὐχῆς τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἀγωνιζομένου. Καὶ γίνεται ἐφ' ἡμῖν τὸ τοῦ μακαρίου Πέτρου· Εἷς οἰκοδομῶν καὶ εἰς καθα αίρων, οὐδὲν ὠφέλησεν ἢ κόπους.

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. • Αδελφοί, ἐὰν τις ἐν ὑμῖν πλανηθῇ ἀπὸ τῆς V, 19-20. Fratres,si quis inter vos erraverita ἀληθείας, καὶ ἐπιστρέψῃ τις αὐτόν, γινωσκέτω veritate,et converterit quis eum, sciat quod qui ὅτι ὁ ἐπιστρέψας ἀμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ converti. fecerit peccatorem ab errore via sua, αὐτοῦ, σώσει ψυχὴν ἐκ θανάτου, καὶ καλύψει πλῆθος salvam faciet a morte, et operiet multitudinem ἁμαρτιῶν.» peccatorum. «Καὶ ἐπιστρέψῃ τις αὐτὸν, γινωσκέτω.» Ότι διακονητέον τῇ τοῦ πλησίον σωτηρία. «"Οτι ὁ ἐπιστρέψας ἁμαρτωλόν.» Τοῦτο καὶ Ἱερεμίας φησί. • Καὶ ἐὰν ἐξαγάγης τίμιον ἀπὸ ἀναξίου, ὡς στόμα μου ἔσῃ.» Στόμα γὰρ γίνεται Θεοῦ πᾶς ὁ τοὺς λότους αὐτοῦ ἀπαγγέλλων, «Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε, φησίν, οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρός μου. τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Δι᾿ ὁ καὶ τὸν ἁμαρτωλὸν ἀποκωλύει διὰ τοῦ Δαυίδ, εκδιηγείσθαι τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, καὶ τὴν διαθήκην ἀναλαμβάνειν διὰ στόματος. ■ Et converterit quis eum, sciat.» Quia inserviendum est saluti proximi. c Qui converti fecerit peccatorem. Hoc et Jeremias dicit: «Et si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris59.» Dei namque os efficitur quisquis illius sermones annuntiat. Non enim vos estis, inquit, illi loquentes, sed Spiritus Patris mei qui loquitur in vobis 60. Propter quod etiam peccatorem prohibet per David 31, ne enarret justificationes suas,et testamentum assumat ore suo. «Τέλος σὺν Θεῷ, τῆς Ἰακώβου καθολικῆς Ἐπι- Finis, divino fanente auxilio, Epistolæ catholica Jacobi. στολῆς.» 59 Jerem. xv, 12. 60 Matth. x, 19. 61 Psal. XLIX. 16 ΤΗΣ ΠΕΤΡΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΠΡΩΤΗΖ ΕΠΙΣΤΟΛΗΖ ARGUMENTUM PRIORIS CATHOLICÆ PETRI EPISTOLÆ. Ταύτην ὁ Πέτρος αὐτὸς τοῖς ἐν τῇ διασπορᾷ οὖσιν Ἰουδαίοις καὶ γενομένοις Χριστιανούς, γράφει την Ἐπιστολὴν διδασκαλικήν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ Ἰουδαίων ἐπίστευσαν ἐπιστηρίζει αυτούς. Καὶ πρῶτον μὲν ἐξηγεῖται, καὶ ἀποδείκνυσιν, ὅτι ἡ εἰς Χριστὸν πίστις ἀπὸ τῶν προφητῶν κατηγγέλη, καὶ δι' αὐτῶν ἐμηνύθη ἡ διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἀπολύτρωσις. Καὶ ὅτι αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν εὐηγγελισθη τὰ πάντα, εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι. Εἶτα συμβουλεύσας, ἀξίως τοῦ καλέσαντος ἀναστρέφεσθαι, προτρέπει καὶ βασιλέας τιμήν. Γυναιξί τε καὶ ἀν· δράσιν ὁμοφροσύνην παραγγέλλει. Καὶ εἰς τὰ ἤθη παραινέσας ὀλίγα σημαίνει ὅτι καὶ εἰς τὸν ᾅδην τοῦτο γέγονε παρὰ τοῦ Κυρίου τὸ κήρυγμα τῆς σωτηρίας καὶ ἀναστάσεως, ἵνα οἱ προαποθανόντες ἀναστῶσι μὲν καὶ κριθῶσιν ἐν τῷ σώματι, τῇ δὲ χάριτι τῆς ἀναστάσεως, διαμείνωσι. Καὶ ὅτι τὸ τέλος πάντων λοιπὸν ἤγγισε. Καὶ ὀφείλουσι πάντες ἔτοι· μοι γίνεσθαι, ὡς λόγον ἀποδώσοντες τῷ κριτῇ. Καὶ οὕτω τελειοῖ τὴν Επιστολήν. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΠΕΤΡΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗ 479 Hanc Epistolam scribit Petrus Judæis, qui effecti Christiani variis locis erant dispersi,qua docet eos. Nam eos qui ex Judais, crediderant conArmat Et primum quidem enarrat et ostendit quod fides in Christum a prophetis annuntiata sit, et per ipsos significata redemptio quæ per ipsius sangui nem fieret: quodque ipsis ac gentibus annuntiata sint omnia ad quæ desiderant angeli prospicere. Deinde ubi suasit ut digne ad eam qui ipsos vocavit conversentur, exhortatur ut etiam regibus hom norem deferant et mulieribus ac viris concordiam præcipit et pauca circa mores exhortatus, significat quod etiam in infernum facta sit a Domino prædicatio salutis ac resurrectionis: ut qui prius mortui sunt, resurgant quidem et judicentur in corpore, sed per gratiam resurrectionis perseverent.Et quod Ginis omnium deinceps immineat, debentque omnes parati esse, tanquam judici rationem reddituri: et ita concludit Epistolam. PRIORIS PETRI EPISTOLÆ CATHOLICE CAPITA. «π' Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἀναγεννήσεως, καὶ περὶ Ι. De regeneratione in Christo, et de patientia in