Η tentationibus et afflictionibus, ac de salutari ὑπομονῆς πειρασμῶν, καὶ περὶ σωτηριώδους fide quæ prænuntiata est a prophetis. 2. De spe et sanctificatione frmaque conversione, quæ necessaria est præter adoptionem. 3. Quod digne vivendum sit juxta adoptionem per Christum, ad utilitatem quoque eorum qui extranei sunt, ad gloriam Dei. 4. De subjectione erga prafcclos, et fraterno amore ac divino cultu: in quo agit de servorum subjectione et toleranti patientia propter Christum. De obedientia mulierum et concordia erga viros, ac salute quae est in spiritu, in flguram Saræ: de virorum erga mulieres comportatione. De mansueta erga omnes clementia, cujus typus fuit Dei benignitas in Noe, in nobis autem Christi 480 per baptismum condolentia. 5. De rejectione pravarum actionum, et repetitione fructuum in spiritu juxta donorum diversitatem. B. Quod ex consortio ad Christum necesse sit naturales vincere adversitales, et ex spe ad ipsum ferre damna ab aliis illata. 7. Admonitio presbyterorum de cura et visitatione gregis: in quo etiain agit de communi omnium modestia erga singulos, ad victoriam adversus diabolum. 8. Precatio pro perfectione credentium. πίστεως φητῶν.» προκατηγγελμένης ὑπὸ τῶν προς β'. «Περὶ ἐλπίδος καὶ ἁγιασμοῦ, τῆς τε οφειλομένης ἐπὶ τῇ υἱοθεσίᾳ ἀσφαλούς ἀναστροφῆς. ο γ' «Περὶ τοῦ ἐπαξίως τῆς υἱοθεσίας ζῆν ἐν Χριστῷ, πρὸς ὠφέλειαν καὶ τῶν ἔξωθεν προς δόξαν Θεοῦ. ὁ δ'. «Περὶ τῆς πρὸς ἄρχοντας ὑποταγῆς καὶ φιλο αδελφίας, καὶ θεοσεβείας. Ἐν ᾧ περί δούλων ὑποταγῆς καὶ ἀνεξικάκου ὑπομονῆς διὰ Χρι στόν. Περὶ ὑπακοῆς γυναικῶν καὶ ὁμονοίας τῆς πρὸς τοὺς ἄνδρας καὶ σωτηρίας τῆς ἐν πνεύματι εἰς τύπον Σάββας. Περὶ τῆς ἀνδρῶν πρὸς γυναίκας συμπεριφορᾶς. Περί τῆς πρὸς ἅπαντας ἐπιεικοῦς ἀνεξικακίας, ἧς τύπος ἡ ἐπὶ Νῶς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία, ἐφ ἡμᾶς δὲ ἡ διὰ βαπτίσματος τοῦ Χριστοῦ συμπάθεια. ε'. «Περὶ ἀποθέσεως φαύλων «Περὶ ἀποθέσεως φαύλων πράξεων, καὶ ἐπε αναλήψεως τῶν ἐν Πνεύματι καρπῶν κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν χαρισμάτων.» 5'. α΄ Ὅτι κοινωνίᾳ τῇ πρὸς Χριστὸν κρατεῖν χρεών τῶν φυσικῶν παθῶν, ἐλπίδι τε τῇ εἰς αὐτὸν φέρειν τας παρ' ἑτέρων βλάβας.» ζ'. • Βαραίνεσις πρεσβυτέρων περὶ ἐπισκοπῆς τοῦ ποιμνίου. Εν ᾧ περὶ κοινῆς πάντων πρὸς ἔκ αστον ταπεινοφροσύνης, εἰς νίκην τὴν κατὰ τοῦ διαβόλου, ο η΄. «Εδχὴ ὑπὲρ τελειώσεως τῶν πιστευόντων,» ΠΕΤΡΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΑΘΟΛΙΚΗ PETRI APOSTOLI PRIOR EPISTOLA CATHOLICA. 481 CAPUT I. De regeneratione in Christo, et de patientia in tentationibus el afflictionibus.ac de salutari fide quæ prænuntiata est a prophetis. 1, 1-2. Petrus Apostolus Jesu Christi electis advenis sparsim incolentibus Ponti Galatium, Cappadociam, Asiam et Bithyniam, juxta proscientiam Dei Patris, in sanctificationem Spiritus, in obedientiam et aspersionem sanguinis Jesu Christi, gratia vobis et pax multiplicetur. Series et ordo modo colligitur: Petrus Apostolus Jesu Christi juxta præscientiam Dei Patris in sanctificationem Spiritus in obedientiam et aspernem sanguinis Jesu Christi. Reliqua vero 482 per • Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ἀναγεννήσεως καὶ περὶ ὑπομονῆς πειρασμῶν, καὶ περὶ σωτηριώδους πίστεως προκατηγγελμένης ὑπὸ τῶν προφητῶν. • Πέτρος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐκλεκτοῖς παρεπιδήμοις, διασπορᾶς Πόντου Γαλατίας. Καππαδοκίας, Ασίας καὶ Βιθυνίας, κατὰ πρόγνωσιν Θεοῦ Πατρὸς ἐν ἁγιασμῷ Πνεύματος, εἰς ὑπακοὴν καὶ ραντισμόν αἵματος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Η Τὸ ἐφέξης, Πέτρος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ κοτὰ πρόγνωσιν Θεοῦ Πατρός, ἐν ἁγιασμῷ Πνεύμα τος, εἰς ὑπακοὴν καὶ ῥαντισμόν αἵματος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τὰ δὲ λοιπὰ μεταξύ τούτων κείσθω. Δηλοτ

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI γὰρ τοὺς πρὸς οὓς ἡ ᾿Επιστολή. Εχρήσατο δὲ τῷ, interpositionem collocentur: nam significant ad κατὰ πρόγνωσιν Θεού, δηλῶν ὅτι μηδὲν ὑστερεῖ τῶν quos scribatur Epistola. Usus est autem ea particula προφητῶν, οἱ καὶ αὐτοὶ ἀπεστάλησαν, εἰ μὴ τῷ juxta præscientiam Dei, ad siguificandum quod in χρόνῳ. Ὅτι δὲ ἀπεστάλησαν καὶ οἱ προφῆται, nullo sit prophetis posterior qui et ipsi missi fueΗσαΐας φησὶν ἐν τῷ, • Εὐαγγελίσασθαι πτωχοίς rant, nisi tempore. Quod autem missi fuerint et ἀπέσταλκέ με, ο ᾿Αλλ' εἰ καὶ τῷ χρόνῳ ὑστερεῖ, propheta, dicit Isaias cum ait: «Ad annuntianduro ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ κατὰ pauperibus lælum nuntium misit me '.» Sed quanτοῦτο ἐνάμιλλον ἑαυτὸν Ἱερεμίᾳ ἀποφαίνει πρὸ τοῦ quam tempore posteriores tulerit, non tamen præ ἐν κοιλίᾳ πλασθῆναι ἐγνωσμένῳ τε καὶ ἡγιασμένῳ, scientia Dei, sed in hoc parem se demonstrat cum καὶ προφήτην εἰς ἔθνη τεθειμένῳ. Καὶ ἐπειδὴ οἱ Jeremia, qui priusquam in utero formatus fuisset, προφῆται μεθ' ἑτέρων και την Χριστοῦ προκατήγ= cognitus fuerat et sanctificatus ac propheta ad genγειλαν παρουσίαν (Απεστάλησαν γὰρ διὰ τοῦτο), les designatus. Et quoniam prophetæ inter catera, οὗτος προστίθησι τὴν χρείαν τῆς ἀποστολῆς, καί Christi adventum designaverant (ob hoc enim missi φησιν ὅτι, ἐν ἁγιασμῷ ἀπεστάλην Πνεύματος εἰς fuerunt) hic necessitatem sui addit apostolatus diὑπακοὴν καὶ ῥαντισμὸν αἵματος Ἰησοῦ Χριστοῦ, cens: In sanctificationem Spiritus missus sum in τοῦτο δηλῶν διὰ τῶν προκειμένων, ὅτι ὁ τρόπος τῆς obedientiam et aspersionem sanguinis Jesu Christi: ἐμῆς ἀποστολῆς οὗτος ἀφορίσαι. Τοῦτο γὰρ διὰ τοῦ hoc significans per ea quæ proponuntur: Hic est Αγιασμού παριστῷ ὡς τὸ «Καὶ ἔσεσθέ μοι λαὸς modus mci apostolatus, ad segregandum. Nam hoc περιούσιος ἡγιασμένος. ο 'Αντί γὰρ τοῦ ἀφωρισμέ- designat per Sanctificationem: sicut cum dicitur, νος ἐκ τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Ὁ τρόπος οὖν τῆς αὐτοῦ «Et eritis mihi populus peculiaris sanctificatus s, ἀπαστολῆς ἀφορίσαι διὰ πνευματικών χαρισμάτων hoc est segregatus ex aliis gentibus. Modus igitur ὑπήκοα ἔθνη τῷ σταυρῷ καὶ τῷ πάθει Χριστοῦ ῥαν- apostolatus ipsius fuit, ut separarct per dona spiriτιζόμενα, οὐ σπουῷ δαμάλεως, ὁπηνίκα δέοι τῆς tualia gentes obedientes, aspersas passione et sanἀπὸ τῆς ἐθνικῆς κοινότητος λαβὴν ἀποκαθήρασθαι, guine Chrisii, non cinere juvencs, cum purgari ἀλλὰ τῷ ἀπὸ τοῦ πάθους Χριστοῦ αἵματι. Αμα δε oportet,sumptroccasione a coinquinatione ethnicoκαὶ προανακρούεται διὰ τοῦ αἵματος τὸ διὰ Χριστὸν rum: sed sanguine accepto a passione Christi. τῶν εἰς αὐτὸν πιστευόντων μαρτύριον. Ὁ γὰρ τοῖς Simul autem et præludio quodam tangit martyrium τοῦ διδασκάλου ἐν ὑπακοῇ ἐπόμενος ἔχνεσι, πάντως sanguinis propter Christum susceptum ab bis qui δεῆσαν οὐδὲ αὐτὸς ἂν ἀπόχηται τὸ ἴδιον αἷμα ἐκ credunt in ipsum: nam qui per obedientiam vestiχέτι ὑπὲρ τοῦ ἐκχέαντος τὸ ἑαυτοῦ ὑπὲρ τοῦ κόσμους gia sequitur præceptoris,cum omnino necesse fuerit παντός, ο Πέτρος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Τοῖς nec ipse recusabit proprium fundere sanguinein, ἐκ περιτομῆς οὗτος ἐπιστέλλει, ὡς ὁ μακάριος Ιά- pro eo qui suum pro toto mundo effudit «Petrus κώβος. Αλλ' ἐκεῖνος μὲν ἀορίστως πᾶσι τοῖς ὑπὸ apoololns Jesu Christi.» Hic illis scribit qui erant τὴν οἰκουμένην κατοικοῦσιν Ιουδαίοι; οπουδήποτε ex circumcisione, sicut et beatus Jacobus, sed ille οὖσιν. Οὗτος δὲ ἀφωρισμένως τοῖς κλίμασι Πόντου quidem indefinite omnibus Judais qui orbem inbaΓαλατίας. Τὸ, Πόντου, δὲ προστίθησι Γαλατίας. bilarent, ubicunque essent; hic autem definite Εστι γὰρ καὶ ἄλλη κανὰ Κελτοὺς Γαλατία, ήτις climatibus ponti Galatiæ. Addidit autem Ponti ad καὶ ὄντως Γαλατία, ἀφ᾿ ἧς καὶ οὗτοι μετωκίσθησαν Galatiam. Est enim et aliajuxta Cellas Galatia quae ἐνταῦθα. Τούτοις οὖν καὶ τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι τους etiam vere Galatia est, a qua et hi transmigraverant ἐγκειμένοις τῇ προγραγῇ ποιεῖται τὸν λόγον, έγχυ- de quibus nunc agit. His ergo ceterisque gentibus κλίῳ ταύτῃ χρώμενος Επιστολῇ. Τὸ ἐξῆς, μετὰ que in prescriptione ponuntur sermonem dirigit, προσθήκης τῶν ἐλλιπῶς εἰρημένων. Τοῦτο δὲ ca- universali sive generali hac usus Epistola. Litteræ φηνείας χάριν, ὅτι δὲ μεταλήψεως και μεταποιής ergoleries hæc est, cum additione eorum quæ per σεως τῶν κατὰ τὴν λέξιν τύπων. defectum dicta sunt manifestationis gratia, 485 propterea etiam cum transsumptione ac mutatione figurarum ad verbum. σα Πέτρος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ πρόγνωσιν Θεοῦ Πατρὸς ἀπεσταλμένος εἰς τὸ ἀφορίζειν αὐτῷ ἐν πνεύματι, καὶ ὑπηκόους τοὺς τὸν ραντισμόν τοῦ αἵματος Ἰησοῦ Χριστοῦ καθάρσιον δεξαμένους, ὑμῖν τοῖς ἐκλεκτοῖς παρεπιδήμοις διασποράς Πόντου Γαλατίας, Καππαδοκίας, Ασίας και Βιθυνίας, χάρις καὶ εἰρήνη πληθυνθείη. Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ διὰ τὸν ἀνυπέρβλητον αὐτοῦ πλοῦτον καὶ ἔλεον διὰ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀναγεννήσας ἡμᾶς ἦτοι μεταποιήσας, και μεταθέμενος εἰς ἐλπίδα ζώσαν, 1 Isa. LXI, 4. Deut xiv, 2. 1. ª Petrus apostolus Jesu Christi juxta præscientiam Dei Patris, nissus ad segregandum ipsi in spiritu, et obedientes faciendum eos qui expiatricem susce perunt aspersionem sanguinis Jesu Christi, vobis electis advenis sparsim incolentibusPontiGalatiam, Cappadociam, Asiam, ac Bithyniam, gratia et par multiplicetur. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi qui per incredibilem suam opulentiam et misericordiam per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis regeneravit nos,sive transmutavit et transposuit is spem vivam in haereditatem

immortalem et incontaminabilem et immnarcessibi- εἰς κληρονομίαν άφθαρτον καὶ ἀμίαντον καὶ ἁμά lem. respositam his qui potentia custodiuntur per ραντον, ἀποκειμένην τοῖς ἐν δυνάμει φρουρουμένοις fidem: quæ fides patefacta est nobis ad salutem in διὰ πίστεως. Στις πίστις εἰς σωτηρίαν ἀπεκαλύφθη tempore hoc extremo, in quo tempore paululum ἡμῖν ἐν τῷ ἐσχάτῳ τούτῳ καιρῷ. Εν ᾧ καιρῷ, μικρὸν (quandoquidem brevis ac modica est praesens vila) ἄρτι (ἐπεὶ μικρὸς καὶ ὀλίγος ὁ παρών βίος, λυπηmodo moerore affecti (etiam si oporteat vos mærore θέντες (εἴγε καὶ δέον ὁμᾶς λυπηθῆναι διὰ ποικίλων affici propter varias afflictiones ac tentationes)exul- πειρασμῶν, ἀγαλλιᾶσθε, τοῦτο εἰδότες, ὅτι πειρά talis,hoc scientes quod exploramini,ut comproba- ζεσθε, ἵνα τὸ δοκίμιον τῆς πίστεως ὑμῶν πολύ τις tio fidei vestra longe pretiosior auro quod perit et μιώτερον τοῦ ἀπολλυμένου χρυσίου, διὰ πυρὸς δὲ probatur per ignem,reperiatur in laudem et hono- δοκιμαζομένου, εὐρεθῇ εἰς ἔπαινον καὶ τιμὴν καὶ rem et gloriam vestri, tunc cum revelabitur Jesus δόξαν ὑμῶν τότε, ὅτε ἀποκαλύπτεται Ἰησοῦς ὁ Χρισ Christus,quem Jesum Christum, cum antea corpo- στός. Εν Ἰησοῦν Χριστὸν ἄρτι σωματικῶς μὴ ἑωraliter non videritis,diligitis: in hunc autem vobis ρακότες, ἀγαπᾶτε. Εἰς τοῦτον δὲ τὸν μὴ ὁρώμενον non visum credentes, exsultatis gaudio ineffabili, ὑμῖν πιστεύοντες ἀγαλλιάσθε χερᾶ ἀνεκλαλήτῳ, reportantes finem vestra, et quis ille est? Salus κομιζόμενοι τὸ τέλος τῆς πίστεως ὑμῶν. Καὶ τί anima: de qua salute eliam prophetæ scrutali sunt τούτο; Σωτηρία ψυχῆς. Περὶ ἧς σωτηρίας καὶ οἱ et exquisierunt, «Electis advenis.» Advenis, aut προφῆται ἠρεύνησαν καὶ ἐζήτησαν. ο Εκλεκτοῖς propter dispersionem dixit, aut etiam quia omnes παρεπιδήμοις.» Τό, Παρεπιδήμοις, ἤτοι διὰ τὴν qui secundum Deum vivunt advenæ sunt in terra, διασπορὰν εἶπεν, ἢ καὶ ὅτι πάντες οἱ κατὰ Θεὸν quemadmodum etiam dicit David: «Advena ego sum ζώντες παρεπίδημοι λέγονται τῆς γῆς, ὡς καὶ Δα apud te et peregrinus sicut omnes patres mei 3. υίδ ” φησιν, ὅτι «Πάροικος ἐγὼ παρὰ σοὶ καὶ παρεSignificat aulem nomen παρεπίδημος aliud quam πίδημος, καθὰ πάντες οἱ πατέρες μου.» Σημαίνει προσήλυτος Id enim significat eum qui aliunde sive δὲ τὸ ὄνομα οὐ ταὐτὸν τῷ προσηλύτω (τοῦτο γὰρ peregre advenit, hoc autem παρεπίδημος plus ali- τὸν ἀλλαχόθεν ἐλθόντα σημαίνει, ἤτοι ἐπιδημή quid et abjectius. Quemadmodum enim πάρεργον, σαντα), ἀλλὰ πλέον τι καὶ εὐτελέστερον ώσπερ id est quod obiter, vilius est quam ἔργον, id est γὰρ τοῦ ἔργου τὸ πάρεργον εὐτελέστερον καὶ τῆς opus, et πάροδος, id est transitus, minus est quam ὁδοῦ ἡ πάροδος, (ἔργον μὲν γὰρ καὶ ὁδὸς, αὐτὰ οδός, id est via: Siquidem opus et via sunt propria, τὰ κύρια καὶ αὐθεντικώς πραττόμενα, πάρεργον δὲ et quæ studio aguntur.transitus autem et quod obi- καὶ πάροδος, τὰ τούτοις οιονεί παρυφιστάμενα,) ter fit,veluti quæ his sese ingerunt. Ita et 484 παρ- οὕτω καὶ τῷ ἐπιδήμῳ τὸ περεπίδημος ὡς παρυπόστα επίδημος, tanquam subsistentiæ sese ingerens, σις ὁρᾶται εὐτελέστερον σημαίνων, η Χάρις ὑμῖν abjectius quidem significare videtur quam ἔπίδημος. καὶ εἰρήνη πληθυνθείη. καὶ εἰρήνη πληθυνθείη.» Χάρις διὰ το προῖκα καὶ «Gratia vobis et pax multiplicetur.» Gratia, eo μηδὲν εἰσενεγκόντας ἡμᾶς σώζεσθαι, ο Καὶ εἰρήνη.» quod gratis salvemini,cum nihil ad id contuleritis. Ταύτης γὰρ χρεία τοῖς προσκεκρουκόσι τῷ ἑαυτῶν • Et pax: hac enim opus est iis qui suum Dominum Δεσπότῃ, καὶ εἰς πολεμίους αὐτοῦ τεταγμένοις. » offenderunt, et inimici ipsius constituti sunt. 1, 3. Benedictus sit Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui juxta copiosam misericordiam suam regeneravit nos in spem vivam, per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis. Benedicit Deum, hanc ipsi gratiarum actionem referens ob bona quæ tribuit. Quæ sunt autem illa quæ data sunt? Spes, non sicut promissa per Mosen habitatio in terra Chananæa,quæ spes utpote corruptibilis, corruptibilibus promittit corruptibilia: sed viva. Et unde vilam nacta est? Jesu Christo qui resurrexit ex mortuis. Per hoc enim quod resurrexit, eamdem tribuit resurrectionem et illis qui per futem in ipsum accedunt ad eum. Spes igitur viva quæ datur,est hæreditas incorruptibilis et incontaminabilis, non in terra reposita, quemadmodum patribus,sed in cœlis, unde etiam perpetuitatem nacta est, quod etiam majus est quam hæreditas quæ est in terra Et propterea conservatio el custodia credentium: quando quidem etiam hoc orabal Dominus dicens: «Serva eos, Pater sancle 4.. Sed et potentia. Et quæ est patientta? Quæ duret usque ad 5 Psal. XXXVIII, 13. 4 Joan. XV, 11. Εὐλογητὸς ὅ Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ κατὰ τὸ πολὺ αὐτοῦ ἔλεος ἀναγεννήσας ἡμᾶς εἰς ἐλπίδα ζῶσαν, δι᾿ ἀναστάσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκ νεκρῶν. Εὐλογεῖ τὸν Θεὸν ταύτην αὐτῷ τῶν ἀγαθῶν ὧν δίδωσιν εὐχαριστίαν ἀντιδούς. Τίνα δὲ τὰ δωρού μενα; Ελπὶς, οὐχ οἷα ἡ διὰ Μωσέως ἔν τῇ Χάναναίᾳ γῇ κατοικία, ἥτις θνητὴ θνητοῖς ἐπαγγέλλεται θνητα, ἀλλὰ ζῶσα. Καὶ πόθεν τὸ ζῆν ἔχουσα; ᾿Απὸ τοῦ ἐκ νεκρῶν ἀναστάντος Ἰηροῦ Χριστοῦ. Ἐν οἷς γὰρ ἀνέστη, τῆς αὐτῆς ἠξιώσει καὶ τοὺς διὰ πίσω τεως τῆς εἰς αὐτὸν προσιόντας αὐτῷ. Ελπὶς οὖν ζώσα τὸ διδόμενον, κληρονομιά ἄφθαρτος καὶ ἀμί αντος, οὐκ ἐν γῇ, ὡς τοῖς πατράσιν, ἀποκειμένη, ἀλλ' ἐν οὐρανοῖς. Αφ' οὗ καὶ τὸ διαιωνίζον κέκτηται. Ο καὶ μείζον τῆς ἐν γῆ κληρονομίας. Καὶ πρός γε τούτοις, συντήρησις καὶ φρουρὰ τῶν πιο στευόντων, Ἐπεὶ καὶ τοῦτο προσηύξατο ὁ Κύριος εἰπών. «Τήρησον αὐτοὺς, Πάτερ ἅγιε.» ᾿Αλλὰ καὶ ἐν δυνάμει. Καὶ τίς ἡ δύναμις; Τὸ μέχρι τῆς τοῦ Κυρίου ἀποκαλύψεως. Εἰ γὰρ μὴ δυνατὴ ἡ φρουρά,

COMMENT. IN EPIST. 1 S. PETRI. οὐκ ἂν παρέτεινε μέχρι τοσούτου. Ἐπεὶ οὖν τοιχῦτα καὶ τοσαῦτα τὰ διδόμενα, οὐδὲν ἀπεικὸς καὶ ἀγαλλίαμα παρακολουθεῖν τοῖς λαμβάνουσι. Πλήν ἐπειδὴ ἡ τοῦ διδασκάλου ἐπαγγελία, οὐχὶ χαράν, ἀλλὰ λύπην εἰσηγεῖται· ο Ἐν τῷ κόσμῳ φάσκουσα ὅτι θλίψιν έξετε, ο προστίθησι τῷ ἀγαλλιάματι, τὸ, 'Ολίγον. Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο λυπηρον, ἐπάγει τό, "Αρτι, σύμφωνα λέγων τῷ ἑαυτοῦ καθηγεμόνι. Κάκείνος γὰρ, «Ἐν τῷ κόσμῳ. φησί, θλίψιν ἐξετε, ο ἀλλ᾽ ἡ λύπη ὑμῶν εἰς χαρὰν γενήσεται. Η οὖν τὸ, "Αρτι. διὰ τὸ ἀγαλλίαμα προσετέθη, ὡς τοῦ μάλλοντος διαδέχεσθαι ἀγαλλιάματος οὐκ ἐπ' ὀλίγον ὄντος, ἀλλ᾽ ἐπὶ μακρόν τε καὶ ἄπειρον. Ἡ τὸ, Ολίγον, πρὸς τὸ ἐπιφερόμενον λυπηρόν λογιστέον, ἵνα ᾗ οὕτως • Εί Et δέον ἐστιν ὀλίγον ἄρτι λυπηθέντες ἐν ποικίλοις πειρασμοῖς. Αλλ' ἐπειδὴ τὸ τῶν πειρασμών, θόρυβον ἐνεποίει, διὰ τοῦτο ἐπήγαγε τὴν τῶν πειρασμῶν αἰτίαν, ὅτι διὰ τοῦτων τὸ δοκίμιον ὑμῶν φανερώτερον γίνεται καὶ τιμιώτερον χρυσίου. Επεὶ καὶ αὐτὸ δοκιμαζόμενον πυρί, μᾶλλον ἀνθρώποις σπουδάζεται, Πποστίθησι δὲ καὶ τὸ, Εἰ δέον, διότι οὔτε πᾶς πιστὸς πειράζεται διὰ θλίψεως, οὔτε πᾶς ἁμαρτωλός, ἀλλ' οὐδὲ εὐθηνεῖται ἐκάτερος τούτων εἰς ἀεί. Αλλ' of μὲν θλιβόμενοι δίκαιοι, εἰς προσθήκην στεφάνων πάσχουσιν, οἱ δὲ ἁμαρτωλοί, ἵνα τῶν ἁμαρτημάτων δίκην ἐκτίσωσιν. Οὐ πάντες δὲ δίκαιοι θλίβονται, ἵνα μὴ τὴν κακίαν ἐπαινετὴν νομίσας, μισήσῃς τήν ἀρετήν, οὐδὲ πάντες ἁμαρτωλοὶ θλίβονται, ἵνα μὴ ἡ ἀνάστασις ἀπιστηθῇ, ὡς πάντων ἐνταῦθα τὰ ἐχυτῶν ἀπολαμβανόντων. • Εἰς κληρονομίαν ἄφθαρτον καὶ ἀμίαντον καὶ ἀμάραντον τετηρημένην ἐν οὐρανοῖς, εἰς ὑμᾶς τοὺς ἐν δυνάμει Θεού φρουρουμένους διὰ πίσ φρουρουμένους διὰ πί. στεως εἰς σωτηρίαν ἑτοίμην ἀποκαλυφθῆναι ἐν παιρῶ ἐσχάτῳ. Ἐν ᾧ ἀγαλλιᾶσθε ὀλίγον ἄρτι, εἰ δέον ἐστὶ, λυπηθέντες ἐν ποικίλοις πειρασμοῖς, ἵνα τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως, πολύ τιμιώτερον χρυσίου τοῦ ἀπολλυμένου, διὰ ρὸς δὲ δοκιμαζομένου, εὑρεθῇ εἰς ἔπαινον καὶ τιμὴν καὶ δόξαν, ἐν ἀποκαλύψει Ιησου Χριστοῦ, ὃν οὐκ εἰδότες ἀγαπᾶτε. Εἰς ὃν ἄρτι μὴ ὁρῶντες, πιστεύοντες δὲ, ἀγαλλιάσθε χαρᾷ ἀνεκλαλήτῳ καὶ δεδοξασμάνη, κομιζόμενοι τὸ τέλος τῆς πίστεως ὑμῶν, σωτηρίαν ψυχῶν, ο πυ revelationen vel manifestationem Domini Nisi enim potens esset custodia, nequaquam tanto tempore perduraret. Quoniam igitur tanta ac talia sunt quæ dantur, nihil absurdi est quod etian sequatur gaudium eos qui accipiunt. Attamen quoniam promissio magistri non gaudium sed mærorem inducit dicendo: In mundo afflictionem habebitis 5,»ad exsultationem addit, Paululum. Et quia triste, subjungit Nunc,conformiter cum suo duce loquens, qui ait: ■ In mundo afflictionem habebitis,» sed tristitia gestra vertetur in gaudium.Aut ergo quod ait Nunc vel Modo, propter exsultationem additum est, quasi successurasil exsultatio quæ non paululo,sed diuturno et infinito tempore duret.AutPaululum, ad subsequens quod contristal referendum est, ut sit hic 488 sensus: Si opus sit, paululum nunc mærentes per varias afflictiones. Sed quoniam afflictiones turbalionem inducunt, propterea subjunxit causam afflictionum,quod per has comprobatio vestri manifestior ac pretiosior auro efficitur, quandoquidem et illud quod igne probatur, gratius est hominibus. Addit præterea: Si opus sit, quia nec omnis fidelis per aflictionem exploratur, nec omnis peccator. Sed neque horum quisque semper lælatur: sed justi quidem aliguntur ad coronarum augmentum, peccatores vero ut pænas luant peccatorum. Non tamen omnes justi afliguntur, ne vitium laudi ducens,virtutem abomiueris. Neque omnes peccatores afliguntur, ne de resurrectione diffidatur, quasi omnes quæ sua sunt, hic recipiant. 1, 4-9. In hereditatem incorruptibilem et incontaminabilem atque immarcescibilem conservatum in calis, ad vos qui Dei potentia custodimini per fidem in salutem quæ parata est ut manifestetur in tempore extremo. In qno exsultatis paululum nunc marore affecti per varias affictiones, si opus sit: quo fidei vestra comprobatio multo pretiosior auro quod perit probutur per ignem, reperiatur, in laudem et honorem et glom riam, tum cum revelabitur Jesus Christus, quem cum non videritis diligilis, in quem modo, cum non videalis, credentes tamen, exsultatis gaudio ineffabili et glorificatio, reportantes finem fidei vestræ sulutem animarum. Εἰ ἐν οὐρανοῖς ἡ κληρονομία μυθώδης ή χιλιο-D Si in coelis est hæreditas, fabulosa est rerun inετὴς ἀποκατάστασις, «Ἐν ᾧ ἀγαλλιάσθε ὀλίγον ἄρτι, stauratio in mille annis. In quo exsultatis paululum εἰ δέον ἐστί.» Τὸ ἐξῆς οὕτως· λυπηθέντες ἄπτι, nunc, si opus sil.» Ordo est iste: Marore affecti εἰ δέον ἐστὶ, τουτέστιν, εἰ καὶ τοῦτο δεῖ, οὐ γὰρ nunc, si opus sit, id est, si hoc quoqne oporteat πάντες οἱ ἅγιοι θλίβονται, ἐν ἐσχάτῳ καιρῷ ἀγαλ. (neque enim omnes sancti affiguntur) in tempore λιάσεσθε, ἀντὶ μέλλοντος εἴληπται. Η καὶ κατὰ τὸ extremo exsultabitis, nam præsens pro futuro acceἐνεστώς, ὡς κάτω ὑπεμνημάτισται, «Εἰς ἔπαινον ptum est. Aut etiam per præsens,quemadmodum in καὶ τιμήν.» Τὴν αἰτίαν τῶν κακοπαθούντων ἐν- sequentibus declaratum est.. In laudem et honoταῦτα δικαίων διὰ τούτων δηλοῖ, ἅμα μὲν παραμυ- rem. Causam cur afligantur justi per hæc signifiθούμενος αὐτούς, ὡς περιφανεστέρων αὐτῶν ὑπὸ cat,simul et illos consolando, 486 quod videlicet τῶν θλίψεων γινομένων, ἅμα καὶ σπουδαιοτέρους afflictionibus manifestiores fant: et diligentiores 5 Joan. xvi, 33.

ποιῶν διὰ τοῦ προσθεῖναι τὸν Ἐν ἀποκαλύψει Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὡς τοῦ τότε καιροῦ τῇ ἐπιδείξει των πόνων πολλὴν τὴν εὔκλειαν τοῖς διηγωνισμένοις παρεξομέν νου. Προστίθησι δέ τι καὶ ἄλλο ἐφελκυστικὸν πρὸς τὴν ὑπομονὴν τῶν θλίψεων. Τί τοῦτο; Τό, «Ον οὐκ εἰδότες, ἀγαπᾶτε ἄρτι.» Εἰ γὰρ οὐκ εἰδότες αὐτὸν ὀφθαλμοῖς σαρκὸς ἐν μόνης ἀκοῆς ἀγαπᾶτε, φησί, σκοπεῖτε ὅσην ἀγάπην ἐπιδείξεσθε ἰδόντες αὐτὸν, καὶ ταῦτα ἐν δόξῃ ἀποκαλυπτόμενον. Εἰ γὰρ τὸ πάθος αὐτοῦ οὕτως ὑμᾶς ἐπεσπάσατο, τί ἄρα διαθείη ὑμᾶς ἡ μετὰ ἀνυπερβλήτου λαμπρότητος ἐπιφάνεια αὐτοῦ, ὅτε καὶ ὑμῖν παράσχῃ τὸ γέρας σωτηρίαν ψυχῶν; Ὡς οὖν τοιούτῳ ἐμφανίζησθε, μέλλοντες καὶ δόξης τοιαύτης ἀξιωθῆναι, ισόρροπον τούτου νῦν ἐπιδειξάμενοι καρτερίαν, τὸ πᾶν ἔξετε τοῦ προτεθέντος eos reddens per hoc quod addit: Cum revelabitur Jesus Christus,quod illo tempore per laborum demonstrationem magna sit addenda nobilitas hisqui certaverunt. Addit autem et aliud quod attrahitad tolerantiam aflictionum. Quidnam illud est? «Quem cum non videritis, modo diligitis.. Si enim cum non videritis eum oculis corporeis, ex solo auditu diligitis, inquit, considerate quantam ostendetis dilectionem cum ipsum videritis, idque dum ingloria manifestabitur: nam si passio ipsius adeo vos allraxit, quantum ergo vos afficere poterit manifestatia ipsius cum incredibilisplendore,quando etiam vobis salutem animarum in præmium tribuerit? Ut ergo tali innotescatis, accepturi etiam hujusmodi gloriam, brevissimam hoc tempore ostenlite tulerantiam, et scopi propositi summam habebitis. I, 10 12. De qua salute exquisierunt ac scrutati sunt propheta,qui de ventura invos gratia vaticinati sunt,scrutantes ad quod vel cujusque tempus significaret qui in illis erat SpiritusChristi,quiprius ποῖον καιρὸν ἐδήλου τὸ ἐν αὐτοῖς πνεύμα Χρισ quam acciderent, testabatur venturus in Christum στον προμαρτυρόμενον τὰ εἰς Χριστὸν παθή afflictiones, et, quæ essent consecutura,glorias: ματα καὶ τὰς μετὰ ταῦτα δόξας. Οἷς ἀπεκαλύ quibus et illud revelatum est quod haud sibi ipsis, φθη, ὅτι οὐχ ἑαυτοῖς, ἡμῖν δὲ διηκόνουν αὐτὰ, imo nobis ministrarent hac quæ nunc annuntiula ἂνῦν εὐηγγέλη ὑμῖν. Διὰ τῶν εὐαγγελισαμένων ὑμᾶς, ἐν sunt vobis per eos qui vobis prædicaverunt Évan- Πνεύματι ἁγίῳ ἀποσταλέντι ἀπ᾿ οὐρανοῦ, εἰς τ gelium per Spiritum sanctum emissum de calo: ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι, ο in quo desiderant angeli prospicere. σκοπού. • Περὶ ἧς σωτηρίας ἐξεζήτησαν καὶ ἐξηρεύνη σαν προφῆται, οἱ περὶ τῆς εἰς ὑμᾶς χάρι τος προφητεύσαντες, ἐρευνῶντες εἰς τίνα Quandoquidem de animæ salute mentiónem fece- Επειδὰν περὶ ψυχῆς σωτηρίας εμνήσθη, αὕτη δὲ rat: hæc autem non erat manifesta, sed nova quæ ἄδηλος καὶ ξενίζουσα τὴν ἀκοὴν, τους προφήτας audierat,prophetas in medium producit qui de ipsa παράγει καὶ ἑζητηκότας καὶ ἡρευνηκότας περὶ αὐτ exquisierunt ac scrutati sunt. Siquidem de futuris c τῆς. Καὶ γὰρ ἐζήτησαν, ὥσπερ Δανιήλ περὶ τῶν exquisierunt: quemadmodum Daniel,qui ob id vir μελλόντων, ὃς καὶ διὰ τοῦτο, ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν ἐκλήθη desideriorum vocatus est ab angelo, qui dabat ipsi ὑπό τοῦ χρηματίζοντος αὐτῷ ἀγγέλου. Καὶ τί ἐζήτη divina responsa. Et quid inquisierint, subjungit: σαν, ἀπάγει· «Εἰς τίνα ἢ ποῖον καιρὸν ἐδήλου τὸ ἐν «Ad quod vel ejusmodi tempus significaretqui in illis αὐτοῖς Πνεῦμα.» Εἰς τίνα μὲν, τὸν ἐπὶ συντελείᾳ, eral spiritns. Ad quod, nempe consummationissa- ποῖον δὲ τὸν ὅτε ταῖς διαφόροις αἰχμαλωσίαις τῶν culi. cujusmodi vero,puts cum Judæi per varias cap- Ἰουδαίων πρὸς Ἰουδαίων πρὸς παντελῆ θεοσέβειαν ἀποκλινάντων, Livitates ad perfectum Dei cultum declinantes,accep- εὐπαράδεκτοι κατέκτησαν εἰς τὸ κατὰ Χριστὸν μυτ tabilis sensus: 487 ad Christi mysterium consti- στήριον. Σκόπει δὲ ὅτι πνεύμα Χριστοῦ εἰρηκὸς tuerentur. Animadverte autem quod spiritus Christi θεολογεῖ τὸν Χριστόν. Εδήλου δὲ τοῦτο τὸ πνεῦμα aperte speculatur ac disserit de Christo Significa- τὰ πάθη τοῦ Χριστῦ, διὰ μὲν Ησαίου εἰπόν, ο Ως bat autem bicSpiritus aflictiones Christi, perIsaiam πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη. πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, ο Διὰ δὲ Ἱερεμίου quidem dicens: «Tanquam ovis ad occisionem • Δεῦτε, καὶ ἐμβάλομεν ξύλον εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ.» ductus est 7.» Per Jeremiam vero: Venite, mil- Τὴν δέ ἀνάστασιν διὰ 'Ωσηέ· «Τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ tamus lignum in panem ejus 8. Porro resurrectio- ἀναστησόμεθα ἐναντίον αὐτοῦ, καὶ διώξομεν του nem per Osce: «Tertio die resuscitabimur coram γνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ὄρθρον ἕτοιμον ευρήσομεν eo, et prosequemur ut cognoscamus Dominum, αὐτόν.» ᾿Απεκαλύφθη δέ φησι τούτοις, οὐ δι' ἑαυ tanquam diluculum paratum inveniemus ipsum 9.» τους, ἀλλὰ δι᾽ ὑμᾶς. Δύο δὲ ταῦτα διὰ τούτων έρHis aulem revelatum est non propter se, sed prop- γάζεται τῶν λόγων, τό τε προμηθὲς τῶν προφητῶν ter vos. Ceterum hæc duo facit his sermonibus, οι ενδεικνύμενος, καὶ τὸ ὅτι προεγνωσμένοι ἦσαν Θεῷ prophetarum ostendit providentiam, et quod ante καταβολῆς κόσμου οἱ τῶν κληθέντες εἰς τὴν κατὰ conditum mundum Deo præcogniti erant qui vocali Χριστὸν πίστιν. Διὰ μὲν οὖν τοῦ τῶν προφητῶν nunc sunt ad Christi fdem. Siquidem per prophe- προμηθούς ἐνάγει αυτούς μη ἀπειθῶς διατεθῆναι tarum providentiam inducit eos, ne increduli sint πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν προφητῶν αὐτοῖς πεφραντισμένα, his quorum prophetis magna fuit cura ad ipsorum ὅτι μηδὲ υἱοὶ σώφρονες πατρικών πόνων καταφροutilitatem: quia nec filii prudentes paternos despi- νοῦνται. Εἰ γὰρ αὐτοὶ μηδὲν ὀνήσασθαι μέλλοντες ciunt labores. Etenim si bæc ipsi quasierunt et ἐζήτησαν καὶ εὗρον, καὶ εὐρόντες βιβλίοις ἐγκατέ Osee VI, 3. 6 Dan. Ix, 23. 7 Isa. LIII, 7. 8 Jerem. XI, 19. 9 |

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. θεντο, ὥσπερ τινὰ κλῆρον ἡμῖν παραπέμποντες, invenerunt, culh sibi proitura non essent, idοὐκ ἂν εἴημεν ἡμεῖς, φητί, δίκαιοι, περὶ ταῦτα κατα- ventaque libris mandarunt, tanquam hæreditatem φρονητικῶς ἔχοντες. Διά τοι τοῦτο μηδὲ ἡμᾶς τοὺς ad nos transmittentes, nequaquam juste ageremus, εὐαγγελιζομένους ὑμᾶς ταῦτα παρὰ φαῦλον τιθέν— inquit, si in his negligentes essemus: quapropter τες κενὸν ἀποφαίνετε τὸ εὐαγγέλιον ἡμῶν. Διὰ μὲν neque abjectos ac tenues nos ducentes qai hæc voοὖν τοῦ προμηθοῦς τῶν προφητῶν ταῦτα. Διὰ δὲ bis annuntiamus,inane ostendatis evangelium noτοῦ προεγνώσθαι ὑπὸ Θεοῦ φοβεῖ μὴ ἀναξίους ἐχυ- strum. Hæc itaque ex providentia prophetarum. τοὺς τῆς τοῦ Θεοῦ προγνώσεως ἀποφῆναι, μηδὲ ἀνα- per hoc autem quod a Deo præcogniti sunt, teri et ξίους τῆς ὑπὸ τούτου κλήσεως, ἀλλὰ κατεπεί eos ne se indignos exhibeant divina præscientfa aut γεσθαι ἀλλήλων εἰς τὸ ἀξιωθῆναι τῆς δωρεᾶς ipsius vocatione, sed urgeant invicem et exstimaτοῦ Θεοῦ. «Διὰ τῶν εὐαγγελισαμένων ὑμᾶς, ὁ Et lent, ut domo Christi digni habeantur. «Per eos καὶ αὐτοὶ καὶ οἱ προφῆται ἐν Πνεύματι ἁγίῳ ἐνήρ- qui vobis prædicaverunt Evangelium. Si et proγησαν, οἱ μὲν τὴν προφητείαν, οἱ δὲ τὸ Εὐαγγέλιον, pletæ et isti per Spiritum sanctum efficaciter ope οὐδὲν τούτων τὸ διάφορον πρὸς τοὺς προφήτας. Δετ rali sunt: illi quidem in prophetia, isti vero in τοίνυν τὴν αὐτὴν σπουδὴν ὑμᾶς, φησίν. εἰσάγειν, Evangelio: nihil his diversum est a prophets: opor ἦν καὶ οἱ κατήκοοι τῶν προφητῶν, ἵνα μὴ τῇ τῶν tet igitur idem studium vos afferre quod habuerunt ἀπειθησάντων τοῖς προφήταις υποβληθῆτε τιμωρίᾳ. illi qui prophetis obtem erantes fuerunt,ne eidem Επεισημαντέον δὲ ὅτι διὰ τούτων τὸ τῆς Τριάδος supplicio subjiciamini cum his qui prophetis fueμυστήριον ὁ Πέτρος ἀποκαλύπτει. Υἱὸν καὶ Πνεῦμα, runt increduli. Animadvertendum est autem quod διὰ τοῦ εἰπεῖν, Πνεῦμα Χριστοῦ, τὸν δὲ Πατέρα διὰ per hæc Trinitatis mysterium Petrus manifestat: τοῦ εἰπεῖν, ᾿Απ᾿ οὐρανοῦ. Τὸ δὲ, ᾿Απ' οὐρανοῦ, μὴ Filium et Spiritum cum dicit Spiritus Christi, Pa τοπικῶς λαβεῖν, ἀλλὰ κατὰ ὑπεροχὴν προηγουμένην trem vero in eo quod sequitur De calo. Porro Θεοῦ. «Εν Πνεύματι ἁγίῳ ἀποσταλέντι ἀπ᾿ οὐρα- quod ait De calo, non secundum locum accipias, νοῦ.» Τὸ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Πεντηκοστῆς γεγονός sed per excellentiam quæ præsertim Deo convenit. φησι. Τὸ δὲ, «Εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι,» ἀντὶ • Per Spiritum sanctum emissum de coelo.» 488 τοῦ, καὶ ἄγγελοι ἐπεθύμησαν, τουτέστιν, ὧν τὴν Loquitur de eo quod in die Pentecostes factum fuγνῶσιν καὶ τὴν ἔκβασιν καὶ αὐτοὶ οἱ ἄγγελοι ἐπεθύ- erat. Illud autern, «In quæ desiderant angeli proμησαν. Ει' ὃ καὶ γινομένων τῶν τοιούτων, περι- spicere: hosest quæ angeli quoque concupiscunt: χαρείας ᾖσον τὸ, «Δόξα ἐν ὑψίστοις.» propter quod etiam dum hujusmodi fieret, ex abundanti gaudio cecinerunt: «Gloria in altissimis Deo’0, CAPUT II. «Περὶ ἐλπίδος καὶ ἁγιασμοῦ, τῆς τε οφειλομένης ἐπὶ τῇ υἱοθεσίᾳ ἀσφαλούς ἀναστροφῆς. Δι᾿ ὁ ἀναζωσάμενοι τὰς οσφύας τῆς διανοίας ὑμῶν, νήφοντες τελείως ελπίσατε ἐπὶ τὴν φερομένην ὑμῖν χάριν ἀποκαλύψει Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὡς τέκνα ὑπακοῆς, μὴ συσχηματιζόμενοι ταῖς πρότερον ἐν τῇ ἀγνοίᾳ ὑμῶν ἐπιθυμίαις, ἀλλὰ κατὰ τὸν καλέσαντα ὑμᾶς ἅγιον, καὶ αὐτοὶ ἅγιοι ἐν πάσῃ ἀναστροφῇ γενήθητε. Διότι γέγραπται, Άγιοι γίνεσθε ὅτι ἐγὼ ἅγιος εἰμι.» Αιτιολογικῶς ἀπὸ τῶν προτετιμημένων ἡ παράκλησις. Εἰπὼν γὰρ ὅτι οἱ προφῆται διηκόνησαν ὑμῖν τὰ τῆς σωτηρίας ὑμῶν, ταῦτα οὕτως ἦν θαυμαστά, ὡς καὶ ἀγγέλοις ἐράσμια καταστῆναι· καὶ ὅτι ἐράσμια καὶ αὐτοῖς ταῦτα, ἔδειξαν ἀφ᾽ ὧν ἐκ περιχαρείας ἐν τῇ γεννήσει Χριστοῦ, τὸ «Δόξα ἐν ὑψίστοις,» ἐμελῴδουν Θεῷ. Εἰπὼν δὲ ταῦτα, ἐπάγει τὸ αἴτιον τούτων καί φησιν· Ἐπεὶ οὖν τοιαῦτα τὰ δεδιηκονημένα ὑμῖν πᾶσι καὶ ἐράσμια και τριπόθητα οὐ μόνον ἀνθρώποις, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλοις, διὰ τούτο μηδὲ ὑμεῖς ἀμελῶς πρὸς αὐτὰ διατεθῆτε, ἀλλὰ συντείναντες ἑαυτοὺς καὶ ἀνδρικῶς διατεθέντες. Τοῦτο γὰρ διὰ τοῦ ἀναζώσασθαι τὰς ὀσφύας δηλοί 8 καὶ ὁ Ἰὼβ προστάσσεται πρὸς τοῦ Θεοῦ. Οσφύας δὲ ποίας ἐσήμανεν, ὅτι τὰς τῆς διανοίας λέ10 Luc. 1, 14. PATROL. GR. XIX. De spe et sanctificatione firmaque conversione quas necessória est præter adoptionem 1, 13-16.Quapropter succincti lumbis mentis vestræ sobrii perfecte sperate in eam quæ ad vos defertur gratiam,dum vobis manifestatur Jesus Christus tanquam filii obedientes non accommodantesvos pristinis concupiscentiis,quibus dum adhucignoravelis Christum agebamini: sed quemadmodum is qui vos vocavit sunctus est, ita ipsi quoque sancti in omni conversatione reddamini: propterea quod scriptum sit: Sancti estote, nam ego sanetus sum. Per causa infertur exhortatio ex his quæ prius in honore fuerant. Cum enim dixisset, Prophets subministraverunt vobis quæ vestram concernunt salutem et hæo adeo admiranda erant ut angelis quoque amabilia efficerentur: et quod ipsi quoque hæc essent amabilia demonstrarunt in eo quod ex abundanti gaudio in nativitate Christi dulciter cecinerunt, Gloria in aliissimis Dao. «His ergo diclis. ex ipsorum causa subjungit, dicens: Quoniam igitur vobis omnibus hæc administrata sunt, et amabilia et maxime desiderabilia, non hominibus solum sed et angelis, propterea neque vos negligenter ad hæc afficiamini, sed vosipsos dirigentes ac viriliter disponentes. Nam hoc lumborua succinclione significat: quod ipsi etiam Job & Deo jube17

tur 11. Quales autem lumbos significaverit, dicit Α. γει. Οὕτως οὖν παρεσκευασμένοι, φησί, νήφοντες quod eos qui mentis sunt. Ita ergo præparati, τελείως ἐλπίσατε ἐπὶ τὴν φερομένην ὑμῖν χαράν inquit, sobrii perfecte sperate in eam 489 quæ αὕτη δέ ἐστιν ἦν καὶ πρὸ βραχέος φησί, κατὰ τὴν ad vos defertur gratiam. Porro hoc est quod ait δευτέραν τοῦ Κυρίου παρουσίαν. Σκόπει δὲ ὅτι οὐχ etiam paulo ante, circa secundum Domini adven- ἁπλῶς εἶπε, Νήφοντες, ἀλλὰ, τελείως, ὡς τοῦ νόμου tum considera vero quod non simpliciter dixerit, ἀμυδρὰν αὐτοῖς νῆψιν παρασχομένου καὶ εἰσαγωγι Sobrii, sed addidit, perfecte, quasi lex tenuem ac κήν. Συσχηματισμὸν δὲ τὴν συμπεριφορά, φησι introductoriam sobrietatem præbuerit. Συσχηματία τὴν πρὸς τὰ παρόντα. Τοῦτο δέ ἐστιν ἢ τινες τῶν ζειν autem dicit conformare et accommodare se ἀνοήτων καὶ νῦν φασιν, ὅτι πρὸς τὰ πράγματα διαpraesentibus. Hoc autem est quod nunc quoque di- γνου. Ταῖς οὖν τοιαύταις ματαιότησιν ἀπειπαμένως cunt nonnulli insipientes: Rebus ac negotiis te ac- χελεύει, εἴτε ἐν γνώσει, εἴτε καὶ ἐν ἄγνοία ταύταις πρὸ commoda.Talibus igitur vanilatibus renuntiare ju- τούτου ἐνεσχέθησαν. ᾿Αλλὰ νῦν γοῦν τῷ καλέσαντι συsive antea scientes ac prudentes, sive σχηματιζόμενοι ἁγίῳ ὄντι, ἅγιοι καὶ αὐτοὶ γίνεσθε. ignorantes his adhæserint. Sed nunc, inquit, ei qui vos vocavit et vere sanctus est configurantes vos, ac similes præstantes, ipsi quoque sancti estote. I, 17-19. Et si Patrem invocatis judicantem • Καὶ εἰ Πατέρα ἐπικαλεῖσθε τὸν ἀπροσωπολήcitra personarum delectum juxta cujusque opus, πτως κρίνοντα κατὰ τὸ ἑκάστου ἔργον, ἐν φόβῳ in timore conversantes, incolatus vestri tempus τὸν τῆς παροικίας ὑμῶν χρόνον ἀναστράφητε, εἰδότες, transigalis: cum sciatis quod non caducis rebus, ὅτι οὐ φθαρτοῖς ἀργυρίω ή χρυσίῳ ἐλυτρώθητε ἐκ velut argento aut auro redempri sitis a vana ves- τῆς ματαίας ὑμῶν ἀναστροφῆς πατροπαραδότου, ἀλλὰ tra conversatione quam ex patrum traditione τιμίῳ αἵματι ὡς 'Αμνοῦ ἀμώμου καὶ ἀσπίλου acceperatis, seul pretioso sanguine, nempe Agni Χριστού.» immaculati et incontaminati Christi. Collecta et multis exhorbitatione: primum ex an- Ἐκ πολλῶν ποιησάμενος τὴν παράκλησιν, πρώτ gelis qui desideranti animo ad hæc afficiuntur:dein- τον διὰ τῶν ἐπιθυμητικώς πρὸς αὐτὰ διακειμένων de ex descriptione ejus quod æquum est rursum: ἀγγέλων, εἶτα ἀπὸ τοῦ γραφικοῦ, εἶτα ἀπὸ τοῦ ἀνab eo quod necessarium est. Quoniam enim Deum αγκαίου. Ἐπεὶ γὰρ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται Πατέρα, invocant Patrem, necesse est ut qui adoptionem ἀνάγκη τους γλιχομένους τῆς υἱοθεσίας ἄξία τοῦ concupiscunt, quæ patre digna sunt, faciant: et Πατρὸς ποιεῖν. Καὶ τέταρτον, ὅτι μυρία ἔλαβον quarto, quoniam innumera acceperunt bona, per “ἀγαθὰ, διὰ τοῦ καταβληθέντος ὑπὲρ αὐτῶν τιμήμα constitutum pro ipsis pretium: id autem est Christi τος, (τοῦτο δέ ἐστι τὸ τοῦ Χριστοῦ αἷμα, ὅ τι περ ἀνsanguis qui in pretium datus est pro his qui seipsos τίλυτρον ἐδόθη τῶν διὰ τῆς ἁμαρτίας ἑαυτοὺς πεmaligno vendiderant per peccatum. Post hæc jubet πρακότων τῷ πονηρῷ.) κελεύει διὰ παντὸς τοῦ ζῆν tota vita continuum habere timorem: non initia- σύνοικον κεκτῆσθαι τὸν φόβον, οὐ τὸν προκαταρκτι lem illum, nam hic subsequentem habet ponam, κόν, (οὕτως γὰρ τὴν τιμωρίαν σύνεδρον ἔχει, ἀλλὰ sed perfectum. Timor enim perfectos sanctos sem- τὸν τελειωτικόν. Φόβος γὰρ ἀεὶ τοῖς τελειωθεῖσιν per comitatur, ne quid ipsi desit eorum quæ decet ἁγίοις μή τι ἐλλείπωσιν τῶν οἷα εἰκὸς τοῖς τελειω habere perfectos. Considera vero quomodo cum μένοις ἀπακολουθεῖν. Σκόπει δέ ὅτι εἰρημένου ὑπὸ dictum sit a Christo, e later neminen judicat,sed Χριστοῦ, «ὅτι Ὁ Πατὴρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν judicium tradiditFiliot, ο nunc dicitPetrusjudicare παραδέδωκε τῷ Υἱῷ, ο πῶς νῦν ὁ Πέτρος τὸν Πατέρα Patrem. Ad quod dicimus, quod non potest Filius κρίνειν φησί. Πρὸς ὁ ἐροῦμεν, ὡς ἐπειδὴ καὶ τοῦτο facere quidquam, nisi quod viderit facere Palrem: εἴρηκεν ὁ Χριστὸς, «Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν οὐδὲν. quandoquidem et hoc dixit Christus. Porro hoc ἄν μή τι βλέπῃ τὸν Πατέρα ποιοῦντα, ο τοῦτο δὲ συμ. sancta Trinitati connaturale esse ostendit: 490 φυὲς τῆς ἁγίας Τριάδος παρίστησι, καὶ ὅτι οὐκ quodque non sint divisæ operationes divinæ ἀπομεμερισμέναι αἱ της θεαρχίας ενέργειαι τοῖς potestatis personis quas in illa conspicimus: sed κατ αὐτὴν ἐνθεωρουμένοις προσώποις, ἀλλὰ ταυτόibi et omnimoda identitas, et pacifica ac editione της πᾶσα ἐκεῖ καὶ σύμπνοια εἰρηναία καὶ ἀστασίαcarens concor/lia. Dixit ergo sine discrimine Pa- στος, εἶπεν, ἀδιαφόρως τὸν Πατέρα κρίνειν, ὡς ὅτι trem judicare: tanquam id et vere sit et existimetur ἂν ἔρει τις καθ᾿ ἑνὸς τῶν τριῶν θεοπρεπῶς ἐκτεomnibus esse commune, quidquid alius dixerit ab λεῖσθαι, κοινοῦ τοῖς πᾶσι καὶ ὄντος καὶ λογιζομένου. una trium divino modo perfici. Præterea cum etiam "Αλλως τε καὶ τοῦ Κυρίου πολλάκις τέκνα καλούν Dominus frequenter apostolos vocet filios, et ad τος τοὺς ἀποστόλους, καὶ τῷ παραλύτῳ εἰπόντος paralyticum dixerit, Fili, remissa sunt tihi peccata «Τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σοῦ,» καὶ τῆ αἱ tua:» et ad eam quæ sanguinis profluvio laborabat, μόβου. θύγαπερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε,» οὐδὲν Filia, fides tua te salvam fecit, nihil obscurum est απεμφαῖνον καὶ αὐτὸν πατέρα καλεῖσθαι τῶν γεν aut absurdum, si hunc quoque patrem natorum vo- νητῶν, ὧν μεταδόσει ἐγέννησεν ἁγιότητος. • Εν caverit, quos sanctitatis communicatione generavit. φόβῳ τὸν τῆς παροικίας.» Κατὰ τοῦτον τὸν τελει 11 Job. 12 Joan. V. 22.

COMMENT. IN EPIST. 1 S. PETRI. ωτικὸν φόβον εἴρηται καὶ τῷ μακαρίῳ Δαυίδ, τὸ, «In timore conversantes.» Juxta hunc perfectio- • Φοβήθητε τὸν Κύριον πάντες οἱ, ἅγιοι αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν.» Προεγνωσμένου μὲν πρὸ καταβολῆς κόσμου, φανερωθέντος δὲ ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων δι' ὑμᾶς, τοὺς δι' αὐτοῦ πιστεύοντας εἰς Θεὸν, τὸν ἐγείραντα αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ δόξαν αὐτῷ δόντα, ὥστε τὴν πίστιν ὑμῶν καὶ ἐλπίδα είναι εἰς θεόν, τὰς ψυχὰς ὑμῶν ἡγνικότες ἐν τῇ ὑπακοῇ τῆς ἀληθείας διὰ πνεύματος. Εἰς φιλαδελφίαν ἀνυπόκριτον, ἐκ καθαράς καρδίας ἀλλήλους ἀγαπήσατε ἐκτενῶς, ἀναγεγεννημένοι οὐκ ἐκ σπορᾶς φθαρτῆς ἀλλὰ ἀφθάρτου διὰ λόγος ζώντος Θεοῦ καὶ μέσοντος εἰς τὸν αἰῶνα. Διότι πᾶσα σὰρξ, ὡς χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου. Εξηράνθη ἡ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέ- 5 πεσε, τὸ δὲ ῥῆμα Κυρίου μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦ το δέ ἐστι τὸ ρῆμα τὸ εὐαγγελισθὲν εἰς ὑμᾶς.» nis timorem dictum quoque est a beato David: «Timete Dominum omnes sancti ejus, quoniam nihil deest timentibus eum 13. 1,20 25. Qui precognitus quidem fuerat autequam conditus esset munitus, sed manifestatus fuit eatremis temporibus,propter vos qui per illum creditis in Deum qui ipsum suscitavit a mortuis,et gloriam ei dedit.ut vos fidem ac spem haberetis erga Deum:cum animus vestras purificaveritis obedientes veritati perspiritum. Ad charitatem fraternam ab omni simulatione alienam,ex mundo corde vos invicem diligite impense, renatiuonex semine mortali,sed ex immortali per sermonem Dei viventis ac permanentem in aeternum: propterea quod omnis caro veluti gramen sit, et omnis gloria hominis quasi flos graminis. Exuruit gramen, et flos decidit: at verbum Domini manet in æternum. Hoc autem est verbum quod annuntiatum est ad vos. Τῷ τοῦ Χριστοῦ θανάτῳ συνήψε καὶ τὴν ἀνά Morti Christi conjunxit et resurrectionem.Vereστασιν. Εὐλαβεῖται γὰρ τὸ πρὸς ἀπιστίαν τῶν νεο- tur enim facilem novitiorum in fide mutationem ad φύτων εὐμετάβολον, διὰ τὸ τῶν παθῶν τοῦ Χρι- incredulitatem, propter opprobrium aflictionum στου ἐπονείδιστον. ᾿Αλλ᾿ ὅτι καὶ οὐ νεαρὸν τὸ κατά Christi, sed dicit non esse recens mysterium de Χριστον μυστήριον, ἐπεὶ καὶ τοῦτο τοὺς ἀνοήτους Christo: quandoquidem hoc etiam conturbat inθορυβεί, ἀλλ᾽ ἄνωθεν καὶ πρὸ καταβολῆς κόσμου, sipientes: sed superioribus temporibus et ante καὶ προνοητικώς Θεῷ κατὰ τὸν εὔκαιρον αὐτῷ conditum mundum, et divina providentia recondiχρόνον ταμιευόμενον, ἐφανερώθη μὲν καὶ τοῖς περὶ tum fuerat ad tempus opportunum, 491 manife τούτων ζητήσασι προφήταις, ὡς ὀλίγον κατόπιν εἴ- statum quidem est et prophetis qui de bis exquiρηκε, καὶ νῦν δὲ προδηλότερον, φησίν, ὅτι τὸ πρὸ sierunt, ut paulo antea dixerat, nunc autem maniκαταβολῆς κόσμου εγνωσμένον δηλονότι Θεῷ νῦν festius, inquit, quia quod ante conditum mundum ἐφανερώθη, ἤτοι ἐπετελέσθη, διηνύσθη. Καὶ διὰ τι- fuerat præcognitum, nempe Deo, nunc manifestaνας ἀπετελέσθη, προστίθησιν, ὅτι δι᾽ ὑμᾶς. Δι' ὑμᾶς tum est, sive completum aut perfectum. Et addit γάρ, φησίν, ήγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Διὰ τί δὲ δι' propter quos perfectum sit, puta propter vos. Nam ὑμᾶς: ἵνα, φησίν, ἠγνικότες ἑαυτοὺς ἐν τῇ ὑπακοῇ propter vos,inquit, excitavit eum a mortuis. Quare τῆς ἀληθείας διὰ πνεύματος τὴν πίστιν ὑμῶν καὶ autem propter vos? Ut cum vos ipsos purificaveriἐλπίδα ἔχητε εἰς Θεόν. Καὶ διὰ τί ἠγνικότες.; "Οτι tis obedientes veritati per spiritum, fidem vestram τῷ διὰ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἀφθάρτου, ζωῆς ac spem habeasis in Deum. Et quomodo purificati ὑμῖν προκαταρξαμένῳ πιστεύσαντες ὀφειλέται ἐστὲ eritis? Quia credentes ei qui vobis auspicatus est καὶ αὐτοὶ κατὰ τὸν καλέσαντα ὑμᾶς ἄφθαρτον, ἐν resurrectiopem ex mortuis ad incorruptibilem viκαινότητι ζωής περιπατήσαι. tam,debitores et ipsi estis ei qui cum sit incorruptibilis, vocavit vos, ut in novitate vitæ ambuletis. Εἰ δὲ τὸν Πατέρα καὶ οὗτος καὶ Παυλός φησιν ἐξαναστῆσαι τὸν Κύριον ἐκ νεκρῶν, μὴ θορυβηθῇς, Εισαγωγικώτερον καὶ χρώμενοι τῇ διδασκαλίᾳ νῦν η ταῦτά φασιν. Επεὶ ἄκουσον Χριστοῦ μὲν λέγοντος ἑαυτὸν, έγειραι, δι' ὧν φησίν, «Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν,» ᾿Αλλὰ καὶ Λουκᾶς, «Οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ παθεῖν αὐτὸν.» Καὶ πάλιν αὐτὸς ὁ Χριστός. • Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν.» Οικονομικώτερον οὖν τῷ Πατρί ἔσθ' ὅτε ἀνατιθέασι τὴν τοῦ Υἱοῦ ἀνάστασιν, ἵνα μίαν ἐμφήνωσι Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὴν ἐνέργειαν. Τὸ ἐξῆς οὕτως • Προεγνωσμένου μὲν πρὸ καταβολής κόσμου, φανερωθέντος δὲ ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν χρόνων δι' ὑμᾶς τοὺς πιστεύοντας εἰς Θεὸν τὸν ἐγείραντα αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ δόντα αὐτῷ δόξαν, Quod si et iste et Paulus dicunt Patrem excitasse Dominum ex mortuis, ne turberis: nunc enim introductoria doctrina utentes hæc dicunt. Nain audi Christum dicentem quod seipsum excitaverit, cum ait: «Solvite templum hoc, et in tribus diebus erigam ipsum 14.» Sed et Lucas: «Quibus etiam exhibuit seipsum viventem, postquam passus fuerat 15. El rerum ipse Christus: «Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo rursum sumendi eam 16.» Quadam igitur dispensatione Filii resurrectionem interdum refe runt ad Patrem, ut unam ostendant Patris ac Filii operationem. Littera series talis est: Qui præcognitus quidem fuit ante conditum mundum,sed manifestatus est extremis temporibus, propter vos qu creditis in Deum qui excitavit eum a mortuis, e 13 Psal. xxxшI, 10. 14 Joan. 11, 19. 15 Act. 1, 3. 16 Joan. x, 18. ΧΧΧΙΙ,. II,

SPL dedit ipsi gloriam: ut cum purifica eritis ani ms vestras (siquidem ὥστε capitur pro Ut per obedientiam veritatis idem vestram ac spem habeatis in Deum.Accipitur namque είναι pro habere, propler Ut præcedens.Si enim ὥστε ut positum est in suo significato relinquatur, barbara et inintelligibilis erit sententia. • Ad charitatem fraternam. Integre hoc modo dicendum est: Ut fidem vestram ac spem habeatis in Deum, cum animas vestras purifcaveritis per obedientiam veritatis, hoc est, cum vos ipsos composueritis ad obedientiam veritati per spiritum. Εst enim et obedientia in malis ac mendacibus, quæ non est per spiritum, id est, non est spiritualis. Quoniam autem purificatio ad obedientiam sive preparatio, exercitium, cura, 499 multos etiam alios cupit adjutores attrahere, si modo spiritualis sit et invidia carens: id autem fraterni amoris opus est, proximum efficere participem bonorum quæ nactus est quispiam: propterea subjungit: ad charitatem fraternam simulatione carentem. Subjungit autem hoc per defectum: nam id beatis apostolis familiare est, quemadmodam etiam apud beatum Jacobum habetur, «Quis sapiens inter vos et scientia præditus 17?, Et rursum: «Agite nunc qui dicitis, Hodie el cras 18, multaque alia hujusmodi. Quod autem spirituales debeant vicissim alios omni studio bonorum acquisitorum facere participes, discere licet ex his quæ alio loco dicit: «Considero quidem mutuos esse ad provocationem charitatis, hoc est, ad exacuendum et excitandum illam. Propterea quod omnis caro gramen sit. Cum dixisset, «Renati non semine mortali sed immortali, per sermonem Dei viventis ac permanentis in æternum, addit etiam dejiciendo ac contemnendo humanæ gloriæ facilem corruptionem, et ut ita dicatur, non subsistentiam, hac auditores alliciens, ut his adhæreant quæ a se proposita sunt, ut quæ subsistentiam habent ac perpetuitatem. Eorum autem quæ ad corruptionem perveniunt subsistentia,dicitur hic gramen et flos graminis. Porro debilitas subsistentiæ graminis ad majorem sermonis Gidem adducitur: quibus et David nostram comparat vitam 19 Ubi vero adeo vilem ostendit gloriam nostram, repetit rursum ac docet apertius quid sit quod ipsos regeneravit per sermonem Dei viventis ac permanentem in æternum, et ait: «Hor: autem est verbum quod annuntiatum est ad vos. Quod autem permaneat in æternum, confirmat pari modo cum Domino. Nam et ipse ait: Colum et terra trans bunt, verba autem mea non præteribunt 20.» Scire autem oportet quod illud, Ad charitalem fraternam ab omni simulatione alienamn, ita proferri debet: Εx mundo corde vos invicem diligite impense ad charitatem fraternam ab omni simulatione alienam.Siquidem tales rerum exitus consequi solent qualia sunt illa quæ propter ipsas tractantur ac peraguntur. Quoniam igitur ad impensam dilectionem mutuam ex " Aἵνα ἡγνικότες τὰς ψυχὰς ὑμῶν τὸ γάρ, ὥστε, ἀντ του ἵνα, αἴληπται) ἐν τῇ ὑπακοῇ τῆς ἀληθείας την πίστιν ὑμῶν ἔχετε, καὶ τὴν ἐλπίδα εἰς Θεόν. Μεταλαμβάνει γὰρ καὶ τὸ, εἶναι, εἰς τὸ ἔχειν, διὰ τὸ, ἵνα Κειμένου γὰρ του, ὥστε, καὶ βάρβαρον καὶ ἀδιανόητον τὸ ῥητόν. «Εἰς φιλαδελφίαν.» Τὸ ὅλονί οὕτως· Ἵνα τὴν πίστιν ὑμῶν καὶ ἐλπίδα ἔχητε εἰς Θεὸν ἡγνικότε; τὰς ψυχὰς ὑμῶν ἐν τῇ ὑπακοῇ τῆς ἀληθείας. Τουτέστι προκαταρτίσαντες ἑαυτοὺς Bis ύπακυὴν ἀληθείαν διὰ πνεύματος. Έστι γάρ και ὑπακοὴ ἐπὶ πονηροῖς καὶ ψευδέσιν, ἥτις οὐ διὰ πνεύματος, τουτέστιν, οὐ πνευματική. Επειδὴ δὲ ὁ εἰς ὑπακοὴν ἀγνισμός, ἤτοι ἡ παρασκευή, ή γυμνασία, ἡ μελέτη, πολλοὺς καὶ ἄλλους φιλε: συνεργούς ἐπισπᾶσθαι, εἰ μέλλοι πνευματικὴ οὖσα καὶ ἄφθο νος εἶναι. Τοῦτο δὲ ἔργον φιλαδελφίας, τὸ τῶν εὐρη μένων τινὶ ἀγαθῶν καὶ τῷ πλησίον μεταδιδόναι. Διὰ τοῦτο ἐπάγει τὸ, Εἰς φιλαδελφίαν ἀνυπόκριτον. Επάγει δὲ ἀποστατικῶς. Ιδίωμα γὰρ τοῦτο τῶν μακαρίων ἀποστόλων, ὡς ἔχει καὶ παρὰ τῷ μακαρίῳ Ἰακώβῳ τὸ, «Τίς σοφὸς ἐν ὑμῖν καὶ ἐπιστήμων;ι Καὶ τὸ, «'Αγε νῦν οἱ λέγοντες, Σήμερον καὶ αὔριον, καὶ πολλὰ ἕτερα τοιαῦτα. Ότι δὲ οἱ πνευματικοί οφείλουσι τῶν εὐρημένων ἀγαθῶν ἀλλήλοις σπουδῇ πάσῃ μεταδιδόναι, μάθοις ἀφ᾽ ὧν καὶ ἐν ἑτέρῳ φησί. «Κατανοῶ μὲν ἀλλήλους • Κατανοῶ μὲν ἀλλήλους εἰς παροξυσμὸν ἀγάπ πες, «τούτεστιν, εἰς παράθηξιν, εἰς διέγερσιν. Εἰπὼν, • Αναγεγενημένοι οὐκ ἐκ σπορᾶς φθαρτῆς, ἀλλὰ ἀφθάρτου διὰ λόγου ζῶτνος Θεοῦ καὶ μένοντος εἰς τὸν αἰῶνα, ο παρατίθησιν ἐξουδενωτικὼς καὶ τὸ τῆς ἀνθρωπίνης δόξης εὔφθαρτον, καὶ οἷον εἰπεῖν, ἀνύπαρκτον, ταύτῃ τοὺς ἀκροατάς ὑπολιχνεύων τῶν προβεβλημένων ὑπ' αὐτοῦ ἔχεσθαι, ὡς τῶν μὲν τὸ ἐστὼς ἐχόντων καὶ διαιωνιζόντων, τῶν δὲ φθανόντων τῇ φθοράς τὴν ὑπόστασιν. Χόρτος ἐνταῦθα, καὶ ἄνθος χόρτου, τὸ καὶ τοῦ χόρτου πρὸς ὕπαρξιν ἀσθενέστερον εἰς πίστιν τοῦ λόγου παράγεται· οἷς καὶ Δαυὶδ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἀπεικάζει ζωήν. Όπου δέ τὴν δόξαν ἡμῶν εὐτελίσας ἀναλαμβάνει πάλιν καὶ διδάσκει σαφέστερον, τί ἐστι τὸ ἀναγεννῆσαν αὐτοὺς διὰ λόγου ζῶντος Θεοῦ καὶ μένοντος εἰς τὸν αἰῶνα καὶ φησί· «Τοῦτο δὲ ἐστι τὸ ῥῆμα τὸ εὐαγγελισθὲν εἰς ὑμᾶς. «Εἰς τὸν αἰῶνα δὲ μένειν αὐτὸ διαβεβαιοῦται, συμφώνως τῷ Κυρίῳ. Καὶ γὰρ καὶ αὐτός φησιν, «Ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δέ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν. Δεῖ δὲ εἰδέναι ὅτι τὸ, Εἰς φιλα δελφίαν ἀνυπόκριτον, οὕτω χρή προφέρειν· Ἐκ και θαρᾶς καρδίας ἀλλήλους ἀγαπήσατε ἐκτενῶς, εἰς φιλαδελφίαν ἀνυπόκριτον. Αί γὰρ ἐκβάσεις τῶν πραγμάτων ἐπακολουθεῖν εἰώθασι Οι αὐτὰς πραγμανευομένοις. Επεὶ οὖν τῇ ἐκ καθαρᾶς καρ διας ἀλλήλων ἐκτενεῖ ἀγάπῃ ἡ ἀνυπόκριτος ἐπακολουθεῖ φιλαδελφία, καλῶς ἔχει, ἡγεῖσθαι μὲν τὸ, Ἐκ καθαρᾶς καρδίας, ἔπεσθαι δὲ τὸ Εἰς φιλαδελφίαν. Επισημαντέον μέν τοι ὅτι καὶ τὴν, εἰς πρόθεσιν μεταλαμβάνει εἰς τήν, διά, ἵνα ᾖ, Διὰ φιλαδελ φίαν. mundo corde, consequitur fraterna charitas simul17 Jac. III, 13. 18 Jac. v, 1 seq. 19 Psal ΣΙΙΣΙ, 1 seqq. 90 Matth. xxιν, 85.

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. lationis nescia, recte ft ut præcedat Ex mundo corde, et sequatur, Ad charitatem fraternam. 483 Animadvertendum autem quod prepositionem sis, id est, ad, transmittit in & a, id est, propter, ut sit sensus: Propter charitatem fraternam. • Περὶ τοῦ ἐπαξίως τῆς υἱοθεσίας ζῆν ἐν Χριστῷ προς ωφέλειαν καὶ τῶν ἔξωθεν πρὸς δόξαν Θεοῦ.» «᾿Αποθέμενοι οὖν πᾶσαν κακίαν καὶ πάντα δόλον καὶ ὑποκρίσεις, φθόνους, καὶ πάσας τὰς κατα λαλιάς, ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη, τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα ἐπιποθήσατε, ἵνα ἐν αὐτῷ αὐξηθῆτε, εἴ περ ἐγεύσασθε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Πρὸς ὃν προσερχόμενοι λίθον ζῶντα, ὑπὸ ἀνθρώπων μὲν ἀποδεδωκιμασμένον, παρὰ δὲ θεῷ ἐκλεκτον,' ἔντι μου καὶ αὐτοὶ ὡς λίθοι ζῶντες οἰκοδομεῖσθε, οἶκος πνευματικός, ἱεράτευμα ἅγιον ἀνενέγκαι πνευματικὰς θυσίας, εὐπροσδέκτος τῷ Θεῷ τῷ Θεῷ διὰ Διὸ περιέχει ἐν τῇ Γραφῇ, η Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιόν λίθον ακρογωνιαίον, έκλεκτὸν, ἔντιμον, καὶ ἡ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ, οὐ μὴ καταισχυνθῇ.» Ἰησοῦ Χριστοῦ Τῆς πνευματικῆς ἀναγεννήσεως τὴν ὑπεροχὴν πρὸς τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν ἐνδειξάμενος, καὶ τῆς θνητής δόξῃς τὸ εὐτελὲς παραστήσας, ὅτι ἡ μὲν γέννησις φθαρτὴ καὶ ῥυπαρὰ, ἡ δὲ δόξα κατ᾽ οὐδὲν τῶν ἐπ ρινών βλαστημάτων διαφέρουσα, οὐ μέν τοι καὶ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον πάσχειν ταυτό· πᾶσαν μὲν ὑπόληψιν ἀνθρωπίνην ταχέως παύεσθαι, ἀλλ' οὐχὶ καὶ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. ἀλλὰ τὸ διαιωνίζον τοῦτον ἀεὶ ἔχειν καὶ τὰς ἐπαγγελίας ἀψευδείς. Τοῦτο γὰρ αὐτῷ βούλεται ἡ προσθήκη, τοῦ εὐαγγελισθέντος εἰς ὑμᾶς. Ταῦτα διὰ τῶν ἀνωτέρω προεξυφάνες, ἀφ' ἑκάστου λοιπὸν τὸ ἐπωφελὲς λαμβάνων καὶ πρὸς τὴν χρείαν συντεῖον, τοῦ ἡθικοῦ λόγου την διδασκαλίαν ποιεῖ ται, καί φησιν, ᾿Αποθέμενοι οὖν πᾶσαν κακίαν του σούτι καί τοιαύτα δι' ολίγων τούτων ὑποδηλῶν. Τοὺς γὰρ ἀφθάρτῳ ἀναγεννηθέντας ζωῇ, τοῖς τῆς κακίας αλίσκεσθαι βρόχοις οὐ δίκαιον, οὐδὲ τὸ μὴ δν, τοῦ ὄντος προτιμᾷν. Οὐδὲ γὰρ τὸ κακὸν οὐσία, ἀλλὰ περὶ τὸ πλημμελὲς τῆς γεννητῆς οὐσίας στρεφόμενον. Πολὺ δὲ διαλλάττον ζωῆς ἐνυποστάτου, πρὸς τὸ μόνον παρυφιστάμενον· οἱ δὲ αὐτοὶ καὶ δόλον ἐλεύ θεροι ἀποφανθῆναι ἄξιοι, φησὶ, καὶ ὑποκρίσεως, καὶ φθόνου, καὶ πάσης καταλαλιᾶς. "Οτε γὰρ δόλος καὶ ἡ ὑπόκρισις, πόῤῥω ἀληθείας καὶ τοῦ εὐαγγελισθέντος ὑμῖν λόγου, ὡς τοῦ μὲν δόλου ἐπ᾽ ἀπωλείᾳ τῶν ἀπατωμένων χωροῦντος, τῆς ὑποκρίσεως δὲ ἐνἑτερότητι τοῦ ὄντος προϊούσης, ὧν ἀπεναντίας ὁ κατηχήσας ὑμᾶς σωτηρίας λόγος ὁρᾶται προβαίνων, Φθόνος δὲ καὶ καταλαλιὰ ποίαν ἔξει χώραν ἐν ὑμῖν, οἱ τῷ τῆς φιλαδελφίας ἀῤῥήκτη συνδέσμῳ σφιγγόμενοι, ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν διαστάντων βλαβήναι δύνασθε; Φθόνος δὲ καὶ καταλαλιά, ὅτι διαστάσεως αἰτία καὶ μισαδελφίας, ἐκεῖνος ἀγνοεῖ, ὁ καὶ τὸν Κάτω καὶ τὴν κατ' αὐτὸν τραγωδίαν ἀγνοήσας, ὃς διὰ τὸν φθόνον καὶ τῆς ἀδεκτικῆς ἀπεῤῥάγη συναφείας, καὶ δόλον ενεκίσσησε καὶ ὑπόκρισιν καὶ φόνον. Αλλ' οὐδὲ καταλαλιᾶς ὁ φθονῶν καθαρεύει, εἴπερ ἱκανοὶ CAPUT III. Quod digne vivendum sit juxta adoptionem per Christum, ad utilitatem quoque eorum qui ex+ tranei sunt, ad gloriam Dei. II, 1-6. Proinde deposita omni malitia et omni dolo ac simulationibus et invidentiis, omnibusque obtrectionibus, ut modo nali infantes, lae illud rationis quod dolum nescit appetile,ut per illud sobolescatis. Siquidem gustastis, quod benignus sit Dominus: ad quem accedentes qui lapsis est virus, ab hominibus quidem reprobatus, apud Deum vero electus ac pretiosus, ipsi quoque veluti υἱυί ίωpides adifcemini domus spiritualis,sacer» dolium sanctum, ad offerendas spirituales hostias acceptabiles Deo per Jesum Christum. Quapropter eliam continet Scriptura: Ecce pono in Sion lapidem angularem electum ac pretiosum: et qui crediderit in illo, non pudefiet. Ubi spiritualis renascentiæ præstantiam supra nativitatem secundum carnem ostendit,ae mortalis gloriæ abjectionem demonstravit: quoniam nativitas quidem corruptibilis est ac sordida,gloria vero nihil ab his differens quæ verno tempore germinant: ostendit nequaquam idem in Domini sermone contingere. Nam omnis humana opinio brevi cessat,at non ita Dei verbum; sed hoc perpetuam habet durationem, verasque promissiones. Nam id sibi vult additio illa. Quod annuntiatum est ad vos. Hæc cum in superioribus prælexuisset, sumpto deinceps a singulis quod utile est et ad necessarium tendit usum, morali sermoni doctrinam accommodal, et ait: Proinde deposita omni malitia, 494 his paucis tot ac tanta designans. Eos namque qui incorruptibili vitæ renati sunt,indignum est malitiæ capi laqueis, atque preponere id quod non est, ei quod vere est. Μalitia namque non est substantia, sed versatur circa vitium genitæ substantis, Magnum est autem discrimen inter vitam subsisten tem et eam quæ solum adhærentiam habet ad id quod subsistit Hi autem digni sunt, inquit, ut osten dantur immunes esse a dolo ac simulatione et invidentia omnique obtrectatione. Siquidem dolus ac simulatio longe absunt a veritate et sermone qui annuntiatus est vobis, utpote dolo cedente in perditionem eorum qui seducuntur, simulatione vero procedente in variatione ac mutatione rei quæ est: adversus quæ procedere videtur salutaris sermo qui vos instruxit.luvidentia autem et obtrectatio quem habebunt locum in vobis, qui solido fraternæ charitatis vinculo constricti, a nullo dissidium conci tante nocumentum suscipere potestis 9 Porro quod invidentia et obtrectatio dissidii ac odii fraterni causa sint, ignorat ille, qui et Cain et tragosdiam quæ circa illum fuit nescit,qui propter invi diam et a fraterna distracius est conjunctione, et

τοὺς τῷ ἀκρογωνιαίῳ, τῳ ἀποδοκιμασθέντι μὲν ὑπὸ ἀνθρώπων. παρὰ δὲ Θεῷ ἐντιμῳ καὶ ἐκλεκτῷ καὶ ὄντι καὶ διὰ τῶν προφητῶν κατηγγελμένῳ, συσφίγ γεσθε πρὸς ἐαυτούς, δι᾿ ἀγάπης ενούμενοί τε καὶ συναρμολογούμενοι εἰς τὴν τοῦ πνευματικοῦ οἴκου ευμπλήρωσιν, μηδὲν τῆς τῶν ἀνθρώπων φροντί ζοντες ἐξουδενώσεως· ὅτ μηδὲ ὁ ὑπὸ τούτων απο δοκιμασθεὶς ἀκρογωνιαίος Χριστός, Καὶ συναρμολογηθέντες δὲ, καὶ εἰς οἶκον πνευματικὸν ἑαυτοὺς καταρτίσαντες, καὶ ἱεράτευμα ἅγιον ἀποφήναντες ἀνενέγκατε θυσίας πνευματικὰς, τῶν ἀλόγων θυμά των μᾶλλον εὐαρεστουμένας Θεῷ. Μὴ γὰρ οἴεσθε τὸν πρὸς ἀλλήλους σύνδεσμον τὸν διὰ τῆς ἀγάπη; κρατυνόμενον μὴ ἐσχηκότες ἀμώμους ἀναφέρειν θυσίας Θεῷ· Αἴροντες γάρ, φησίν, ὁσίους χεῖρας, χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμών. Πῶς γὰρ ὁ διὰ προσευχῆς ἑαυτὸν σπεύ δων ἐνοῦν τῷ Θεῷ τεύξεται τούτου, αὐτὸς ἑαυτὸν δι' ὀργῆς καὶ διαλογισμῶν πονηρῶν τοῦ ἀδελφοῦ ἀποσπώ; orationem sese nititur Deo unire, id assequetur, dolum concepit ea simulationem ac cadem 21. Sed τους λόγους οἱ σύγγονοι πιστώσασθαι τοῦ Ἰωσήφ, neqne ab obtrectatione purus est is qui invidet, si μυρία τούτου πρὸς τὸν πατέρα κατειπόντες, Διάτοι modo fratres Joseph idonei habeantur qui sermo- ταύτα, φησί, τούτων ἁπάντων καθαρεύοντες, ὡς ἀρ nem confirment, qui de rebus innumeris hunc τιγέννητα βρέφη πρόσιτε. (Τῶν γὰρ τοιούτων εἶναι apud patrem deferebant 39. Propterea,inquit, ab his καὶ τὴν βασιλείαν ὁ Κύριος ἀπεφήνατο.) Καὶ τῷ omnibus vos purificantes, tanqnam nnper nali in- δόλῳ λόγῳ τρεφόμενοι αὔξεσθε καὶ μέτρον ἡλικίας fantes accedite (talium enim esse et regnum Domi- του πληρώματος τοῦ Χριστοῦ. Γευσάμενοι γάρ, του nus demonstravit 23, et sermone doli nescio aliti, τέστι, διὰ μεταχειρίσεως τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον adolescatis usque ad mensuram ætatis plenitudinis προβάντες ἱερῶν ἐνταλμάτων, αἰσθήσει ἐγνώκατε Christi 44, Cum enim gustaveritis, hoc est, per τὸ τῆς διδασκαλίας χρηστόν. Αἴσθησις γὰρ παντὸς exercitium sacrorum præceptorum jam processeri- λόγου πρὸς γνῶσιν ἐνεργεστέρα, ὅτι καὶ τὸ εἰς tis juxta Evangelium, sensu cognovitis doctrinæ πεῖραν ἧκον, τοῦ διὰ λόγου παντὸς χαριέστερον. suavitatem: nam sensus omni sermone efficacior Γευσάμενοι τοίνυν τῆς τοῦ Κυρίου χρηστότητος, est ad cognitionem,quoniam id quod ad experien- καὶ αὐτοὶ τὸ τῆς χρηστότητος ἀγαθὸν εἰς ἄλλους tiam quoque pervenit, omni sermone gratius est. ἐπιδεικνύμενοι, καὶ ὡς λίθῳ ζῶντι ἀναθέμενοι ἑαυ Cum igitur gustaveritis Domini benignitatem, et ipsi suavitatis bonitatem apud alios ostendite, et vos ipsos ad eum tanquam ad vivum lapidem - angularem applicate,qui ab hominibus quidem reprobatus est, apud Deum vero pretiosus et elem ctus, qui per prophetas quoque annuntiatus est: 408 constricti erga vos ipsos et charitate uniti, simulque aptati ad spiritualis domus completionem, nullam habentes curam de contemptu apud homines: quia neque illam habuit Christus lapis angularis,qui ab his reprobatus est: et constructi ac in domum spiritualem a vobis ipsis perfecti,sanctumque secerdotium demonstrantes, of. ferte hostias spirituales, quæ a Deo longe gratiores sunt hostiis ratione carentibus. Ne putetis enim, G non habentes conjunctionem erga vos invicem dilectione frmatam,immaculatas Deo offerre lostias. Ο Ait enim: «Elevantes pias manus absque ira et disceptationibus. Quomodo namque is qui per dum per iram et pravas disceptationes seipsum a fratre separat? II,7-12. Vobis igitur qui creditis, honor est. Cete- ὑμῖν οὖν ἡ ἡ τιμὴ τοῖς πιστεύουσιν. Απει rum iis qui non credunt,lapis quem reprobaverunt θοῦσι δὲ, λίθος, ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούν @dificantes,hic fuctus est caput anguli, et lapis in τες, οὗτος ἀγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας, καὶ λί quem impingant,et petra ad quam offendant: nempe θος προσκόμματος, καὶ πέτρα σκανδάλου. ΟΙ iis qui impingunt in verbum:non credentes in id,ad προσκόπτουσι τῳ λόγῳ, ἀπειθοῦντες εἰς ὃ καὶ quod etiam constituti fuerant. Vos autem genus ele ετέθησαν. Υμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ctum,regate sacerdotium, gens sancta, populus qu; ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς· περιποίησιν, in lucrum accessit,ut virtutes annuntietis illius qui ὅπως τὰς ἀρετὰς ἔξαγγείλητε τοῦ εκ σκότους vos vocavit ex tenebris in admirabilem suamlucemi ὑμᾶς καλέσαντος εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτῷ φῶς. qui quondam eratis non populus,nunc populus Dei: po? ποτε οὐ λαός, νῦν δὲ λαὸς Θεοῦ· οἱ οὐκ ήλεη qui quondam non consecuti misericordiam, nunc μένοι, νῦν δε ἐλεηθέντες. Αγαπητοί, παραestis misericordiam consecuti. Dilecti, obsecro vos tanquam advenas et peregrinos, abstinere a carnalibus concupiscentiis quæ militant adversus animam: conversationem vestram habete honestum inter gentes,ut in hoc quod obtrectant vobis quası malefcis, cx bonis operibus @stimantes vos, glorificent Deum in die visitationis. Vobis igitur qui creditis, honor est.» Deo videlicet qui dixit, Pono, honor distribuitur: adversus incredulos vero, hoc etiam nunc dicit Deus: Pono vobis in Sion lapidem in quem impingatis: qui et δ καλῶ ὡς παροίκους καὶ παρεπιδήμους, ἀπέχεσθαι τῶν σαρκικῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιών, αίτινες στρατεύονται κατὰ τῆς ψυχῆς, τὴν ἀναστροφὴν ὑμῶν ἔχον τες καλὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ἵνα ἐν ᾧ καταλαλοῦσιν ὑμῶν ὡς κακοποιῶν, ἐκ τῶν καλῶν ἔργων ἐποπτεύοντες, ἐπισκοπῆς. δοξάσωσι τὸν θεὸν ἐν ἡμέρα «Υμῖν οὖν ἡ τιμὴ τοῖς πιστεύουσιν.» Πρὸς τοῦ εἰπόντος Θεοῦ τὸ τίθημι, ἡ τιμὴ δηλονότι ἀπονέμε ται. Πρὸς γὰρ τοὺς ἀπειθοῦντας τοῦτο καὶ νῦν φησὶν ὁ Θεός· Τίθημι ὑμῖν ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος, 24 Gen. iv, 1 seqq. 23 Gen. XXXVII, 1 seqq. * Luc. xv, 16. 24 Ephes. vi, 13. * I Tim. ut, 8 |

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. δ δς καὶ πέτρα σκανδάλου, καὶ λίθος προσκόμματος petra est ad quam offendant, et lapsis in quem im ἐστι τοῖς ἀπειθούσιν, οι προσκόπτουσι τῷ λόγῳ, pingant increduli: 496 qui videlicet increduli ἀπειθοῦντες τῷ λόγῳ δηλονότι, εἰς ὅ καὶ ἐτέθησαν. manentes sermoni, impingunt in illum: ad quod Εσται οὖν τὸ ὅλον οὕτως· Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λί- videlicet etiam constituti fuerant. Erit ergo tota θον ἀκρογωνιαίον, έντιμον, ἐκλεκτόν. Καὶ ὁ πιστεύων particula hoc modo ordinanda: Ecce pono in Sion ἐπ' αὐτῷ, οὐ μὴ καταισχυνθῇ. ἔντιμον ὑμῖν τοῖς lapidem angularem, electum et pretiosum, et qui πιστεύουσιν, ἀπειθοῦσι δὲ λίθον προσκόμματος. Ον crediderit in illo, non pudefiet: pretiosum vobis λίθον ἀπεδο είμασαν μὲν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος δὲ qui creditis, incredulis vero lapidem in quem imἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας, συνάπτων μὲν τοὺ; pingant: quem lapidem reprobaverunt quidem adiπιστεύοντας εἰς αὐτόν· λίθος δὲ προσκόμματος του ficantes hic autem factus est caput anguli, conjunτοις, οἵ προσκόπτουσι τῷ λόγῳ τοῦ Εὐαγγελίου δη- gens credentes in unum: lapsis vero in quem imλαδὴ ἀπειθοῦντες «Εἰς ὃ καὶ ἐτέθησαν. Οὐχ ὡς ἀπὸ pingitur est iis qui impingunt, sermoni videlicet τοῦ Θεοῦ εἰς τοῦτο ἀφωρισμένοις εἴρηται. Οὐδεμία Evangelii non credentes. Ad quod etiam constituti γὰρ αἰτία ἀπωλείας, παρὰ τοῦ πάντας ἀνθρώπους sunt:» non quasi ad hoc sint segregati a Deo id θέλοντος σωθῆναι βραβεύεται, ἀλλὰ τοῖς ἑαυτοὺς η dictum est. Nulla enim perditionis causa ab eo qui σκεύη κατηρτικόσιν ὀργῆς, καὶ ἡ ἀπειθεία ἐπηκο- vult omnes homines salvos feri ministratur, sed λούθησε, καὶ εἰς ἦν παρεσκεύασαν ἑαυτοὺς τάξιν eos qui seipsos vasa iræ effecerunt, et incredulitas ἐτέθησαν. Εἰ γὰρ αὐτεξούσιος ὁ ἄνθρωπος γέγονε, secuta est,et in eo ordine constituti sunt ad quem καὶ οὐκ ἔστι βιάζεσθαι τὸ αὐτεξούσιον, οὐκ ἂν εἰκότι sese præparaverant. Si enim liberi arbitrii homo μέμψαιτό τις λόγῳ τῷ τοιαύτης λήξεως ἀξιώσαντι factus est.nec potest cogi liberum arbitrium, neτοῦτον, ἧς διὰ τῶν αὐτοῦ ἔργων ὁ ταῦτα δράσης ἑαυτῷ quaquam decenti sermone quispiam eum accusaveἐμνηστεύσατο. ᾿Ακρογωνιαῖος δὲ λίθος εἴρηται ὁ Χρι- rit,qui talem ipsi sortem decrevit, quam suis opeστῆς, ὡς τοὺς δύο τοίχους τοὺς τὸν Πατρικὸν οἶκον ribus is qui ea operatus est sibi ipsi ascivit. Porro ἀποτελοῦντας, ἤτοι τοὺς ἐξ ἐθνῶν καὶ Ἰουδαίων διὰ lapis angularis dictus est Christus, tanquam duos τῆς ἑαυτοῦ συνάπτων ἐπαφῆς, καὶ εἰς μίαν συσφίγ- parietes Paternam domum perficientes,sive eos qui των ἀρμολογίαν, τῶν μὲν τὰς ἀνωφελεῖς ἀφανίζων ex gentibus erant et Judais suo contractu conjunθυσίας, τῶν δὲ τὴν δαιμονιώδη μετατιθεὶς εἰς εὐσέ- gens, et in unam adaptans convenientiam: inutiles βειαν δεισιδαιμονίαν, ο Υμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν.» Ὑμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν.» quidem hostias e medio tollens,dæmoniacam vero Διαβαλὼν τὴν τῶν ἀπειθούντων κακατροπίαν, καὶ superstitionem ad verum transferens Dei cullum. ὅπως αὐτοὶ ἑαυτοῖς παραίτιοι κατεστάθησαν ἀπει- C. Vos autem genus electum.» Postquam increduloθείας, νυν μεταβαίνει πρὸς ἔπαινον τῶν κατωρθω- rum reprehendit improbitatem morum, et quod ipsi κύτων, καὶ φησιν, ὅτι ὑμεῖς γένος ἐκλεκτὸν, βα- sibi ipsis causa effecti fuissent incredulitatis,transit σίλειον ἱεράτευμα, ώσπερεὶ ἔλεγεν· Ἐκεῖνοι Εκεῖνοι μὲν nunc ad laudem eorum qui egregia præstiterant, διὰ κληρότητα καὶ ἀπείθειαν, προσέκοψαν τῷ ἀκρο- et ait: Vos estis genus electum, regale sacerdoγωνιαίῳ ἀλλ' οὐ συνῳκοδομήθησαν. Ὑμεῖς δὲ οὐχ dium: ac si diceret: Illi quidem sua durilia et οὕτως, ἀλλὰ δι᾿ εὐπείθειαν συνεῳκοδομήθητε εἰς inobedientia impegerunt in lapidem angularen,sed βασίλειον ιεράτευμα, ὡς γένος ἐκλεκτόν, ὡς ἔθνος non coædificati sunt: vos autem non ita, sed per άγιον. Πλὴν ἵνα μὴ τῷ περιττῷ ἐπαίνῳ ἐκλύσῃ αὐ- obedientiam exstructi estis in regale sacerdotium: τοὺς, ἄλλως τε καὶ ἵνα μὴ ἀποκληρωτικώς δόξωσιν tanquam genus electum, tanquam gens sancta. Ne ἔχειν τὸ ἅγιον ἔθνος καὶ ὅσα ἐξῆς, καὶ ὅτι διὰ τὸ τοῦ tamen nimia laude dissolvat ipsos: et præterea ᾽Αβραὰμ εἶναι γένος καὶ μηδέ ποτε προσκόψαι, ταύ ne hæreditario quodam jure habere viderentur ut της ἠξιώθησαν τῆς τιμῆς, ἐπάγει καταστέλλων αὐ- gens sancta essent ac cælera quæ sequuntur: et τῶν τὸ φρόνημα καί φησιν· ὅτι Μὴ μέγα ἐπὶ τῷ quod ideo tali honore digni habiti fuissent, quia γένει φρονεῖτε. Οὐ γὰρ διὰ τὸν ᾿Αβραὰμ ἐξελέγη το genus Abraham essent, nec unquam impegissent, εἰς βασίλειον ἱεράτευμα. Οἱ γὰρ ἐξ αὐτοῦ προελθόντες subjungit comprimens illorum fastum, et ait: 497 διεσταλμένην εἶχον τὴν ἱερατείαν πρὸς τὴν βασι- Ne ob genus extollamini; non enim propter Abraλείαν. Οὐ διὰ τὸν ᾿Αβραὰμ τοίνυν ἔθνος ἐστὲ καὶ ham electi estis in regale sacerdotium: nam qui γένος ἐκλεκτὸν, καὶ εἰς βασίλειον ἱεράτευμα άφω- ab ipso processerant, sacerdotalem tribum a regia ρισμένοι. Οὐδὲν γὰρ τούτων ἐχρημάτισεν ᾿Αβραάμ, distinctam habebant: non ergo propter Abraham ἀλλὰ διὰ Χριστόν. Ὃς καὶ ἱερεὺς κατὰ τὴν τάξιν gens ac genus electum estis ac segregati in regale Μελχισεδέκ ἐχρημάτισε, καὶ βασιλεὺς πραύς, δίκαιος sac rdotium: nihil enim horum de Abraham dictum καὶ σώζῶν, καὶ ἐπὶ πῦλον ἐπιβεβητὼς όνου. est. Sed propter Christum, qui et sacerdos juxta ordinem Melchisedec dicius est 26, rex mansuetus, justus et salvum faciens 27: qui etiam super asinæ pallum ascendit. Εξ αὐτοῦ τοίνυν τοῦ τὰ ἀμφότερα ἐσχηκότος διὰ τοῦ ἁγίου ἀναγεννηθέντες, βαπτισματος, εἰκότως καὶ γένος ἐκλεκτὸν χρηματίζετε, καὶ βασίλειον ιεράτευμα. Τοῦτο 26 'sal. CIX, 4. 7 Zachar. IX, 9; Matth. xxi, 5. Ab eo igitur qui utrumque habuit, per sacri baptismalis renascentiam merito et genus electum appellamini et regale sacerdotium. Hoc

" autem habetis illius misericordia qui de tenebris δὲ ἐλέῳ αὐτοῦ τοῦ ἐκ σκότους ὑμᾶς εἰς τὸ θαυμαστικὸν vos vocavit in admirabilem suam lucem. Ideo per αὐτοῦ καλέσαντος ἔχετε φῶς. Διὸ διὰ τῶν τοῦ φωτὸς ἔρopera vestra in luce facta cæteris hominibus an- γων ὑμῶν, ταῖς ἄλλοις ἀνθρώποις ἐξαγγελλετε τὰς ἀρε nuntiate virtutes ipsius. Hoc itaque ex illius, τὰς αὐτοῦ. Τοῦτο μὲν οὖν, φησὶν, ἐκ τῆς ἐκείνου ἔχετε inquit, benignitate habetis. quandoquidem quod φιλανθρωπίας. Επεί, τό γε εἰς ὑμᾶς ἧκον, λαός έστε, ad vos attinet populus estis, qui quondam eralis o? ποτε οὐ λαὸς, καὶ ἠλεημένοι, οἱ οὐκ ἠλεημένοι. non populus: et misericordiam consecuti, qui ᾿Ανεπαχθέστερον δὲ τὸν λόγον ποιῶν, ἐξ ᾿ωσηὲ πιο quondam non eratis misericordiam consecuti.Eff- στοῦται τὸν λόγον, τοῦ ὀνειδισμού· «Εξαγγέλλετε τοιciens autem ut sermo magis odiu careat, ex Osee γαρούν διὰ ἀγαθοεργίας τὰς ἀρετὰς αὐτοῦ. Πῶς δὲ confirmat opprobrii sermon em?8. Annuntiateigitur εξαγγέλλουσιν; Αὐτὸς ὁ Κύριος διδάσκει δι' ών φηper bonam operationem virt ules ipsius.» Quomodo σιν· σιν· «Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν autem annuntiant? Ipse Dominus docet, cum ait: ἀνθρώπων ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα καὶ δου •Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant ξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» «Λαός bona opera vestra et glorificent Patrem vestrum, δὲ εἰς περιποίησιν ο ἀντὶ τοῦ εἰς κτῆσιν, ἤτοι εἰς κλη – qui in coelis est 29. — Populus vero qui in lucrum ρονομίαν. Πάντες μὲν γὰρ κτίσμα Θεοῦ. Κτῆμα δὲ accessit, hoc est in possessionem sive hæredita- μόνοι οἱ διὰ τῆς ἑαυτῶν ἀγαθοεργίας τούτου ἠξιωμέ tem.Siquidem omnes sunt Dei creatura possessio νοι. «Όπως τὰς ἀρετὰς ἐξαγγέλλητε.» Διὰ τοῦτο, vero soli ii qui sua operatione hoc benefcio digni φησίν, ἐξελέγητε, ὅπως διὰ τῆς εὐπειθείας, διὰ τῶν sunt habiti. Ut virtutes annuntiotis.» Propterea, ἀγαθῶν ὑμῶν ἔργων, κήρυχε, χρηματίσητε τῆς ἀρε inquit, electi estis, ut per obedientiam dica- τῆς τοῦ καλέσαντος ὑμᾶς «᾿Αγαπητοί, παρακαλώ. mini præcones virtutis ejus qui vocavit vos. Τὸ ἐξῆς οὕτως· ᾿Αγαπητοί, παρακαλῶ ὑμᾶς ὡς παροί- «Dilecti, obsecro. Series hoc modo sumenda est: κους ὄντας καὶ παρεπιδήμους του κόσμου τούτου, Dilecti, obsecro vos tanquam advenas et peregriros ἀπέχεσθαι τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιών, αἴτινες στραmundi hujus, ut abstineatis a carnalibus concupis- τεύονται κατὰ τῆς ψυχῆς ὑμῶν. Εθος γὰρ ἐστι τοῖς centiis, quæ militant adversus animam vestram. διδασκάλοις μετὰ τὸν δογματικὸν λόγον, τὸν ἠθικὸν Moris est namque præceptoribus post doctrinæ εἰσάγειν. Ο καὶ νῦν ὁ μακάριος οὗτος ποιεῖ. ᾿Αγα sermonem inducere eum qui ad mores pertinet: πητοὺς δὲ αὐτοὺς, οὖν ἀγαπωμένους καλεῖ. Διὰ quod nunc etiam facit beatus hic, appellans ipsos πάντα γόρ εἰσιν ἐπιπόθητοι. Οἱ γὰρ διὰ τι, ἀγαπώἀγαπητούς, id est, dilectos sive potius diligibiles et μενοι λέγονται, οὐκ ἀγαπητοί. Τὰ, δὲ σαρκικὰς ἐπισ amicos, et non ἀγαπωμένους, id est, ulcunque c θυμίας στρατεύεσθαί φης, κατὰ τῆς ψυχῆς, ἐπείτοι dilectos: propter omnia namque sunt desiderabi- καὶ κατὰ τὸν μακάριον Παύλον, ἡ σάρξ ἐπιθυμεῖ les: qui enim ob unum aliquid desiderabiles sunt, κατὰ τοῦ πνεύματος. Αἱ γὰρ τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίαι ἀγαπώμενοι dicuntur,non ἀγαπητοί. 498 Carnales περὶ τὴν ἀπόλαυσιν στρεφόμεναι τῶν αἰσθητῶν, συν vero csncupiscentias militare dicit adversus ani- θηλοῦσι τὸν λογισμὸν, καὶ ἀνδραποδώδη τὴν ψυχὴν mam, quandoquidem juxta beatum quoque Pau- ἀποτελοῦσι. Παρακαλῶ δὲ, φησί, καὶ τοῦτο, τὴν ἐν lum 30, caro concupiscit adversus spiritum. Carnis τοῖς ἔθνεσιν ὑμῶν ἀναστροφήν ἔχειν καλήν. Μενχιληnamque concupiscentiæ circa sensibilium fruitioπται γὰρ τὸ ἔχειν εἰς τὸ ἔχοντες. Καταλοῦντας nem versantes, rationem confundunt, animamque δὲ εἰσάγει ἡμῶν τοὺς ἐθνικούς. Καὶ εἴ τις βούλεται servilem efficiunt. Obsecro autem, inquit,et hoc, ut τοῦτο μαθεῖν, ἐκ τῶν Εἰρηναίῳ τῷ Λουγδούνου τῆς conversationem vestram habeatis honestam inter Κελτικῆς ἐπισκόπῳ, περὶ Σάγκτου καὶ Βλανδίνης τῶν gentes. Transsumptum est aulem ἔχειν, id est, μαρτύρων γραφέντων μάθοι ἂν ἀκριβῶς. ὡς δὲ διὰ habere, pro έχοντες, id est, habentes. Obtrectato- βραχέων παραθέσθαι, ἔστι ταῦτα Χριστιανῶν γὰρ res autem nobis inducit Ethnicos. Quod si quis κατηχουμένων δούλους Ελληνες συλλαβόντες, εἴτε velit hoc discere, ex his quæ scripta sunt ab Irenæop μαθεῖν τι παρὰ τούτων δῆθεν ἀπόῤῥητον περὶ Χρισ Lugdunensis Galliae episcopo de Sancto et Blandina στιανῶν ἀναγκάζοντες, οἱ δούλοι οὗτοι μὴ ἔχοντας martyribus, licebit exacte cognoscere. Ut autem in πῶς τὸ τοῖς ἀναγκάζουσι καθ᾽ ἡδονὴν ἐρεῖν, παρόσον medium brevibus proponantur, hæc sunt: Cum ἤκουον τῶν δεσποτῶν, τὴν θείαν μετάληψιν αἷμα καὶ enim Græci servos horum Chrisianorum in divinis σῶμα είναι Χριστοῦ, αὐτοὶ νομίσαντες τῷ ὄντι αἷμα mysteriis edoctorum apprehendissent, deinde vim καὶ σάρκα εἶναι, τοῦτο ἐξεῖπον τοῖς ἐκζητοῦσι. Οἱ δὲ inferrent, ut videlicet arcanum quidpiam ab his de λαβόντες ὡς αὐτόχρημα τοῦτο τελεῖσθαι Χριστιανοί; Christianis discerent: cuin hi servi non haberent καὶ δὴ τοῦτο τοῖς ἄλλοις "Ελλησιν ἐξεπόμπευον. Καὶ quomodo vim inferentibus ad delectationem et τοὺς μάρτυρας Σάγκτον και Βλανδίναν ὁμολογῆσαι gratiam loquerentur, præterquam quod a dominis διὰ βασάνων ἠνάγκαζον. Οἷς εὐστύχως Βλανδίνα ἐπαρaudierant divinam communionsm esse sanguinen ῥησιάσατο, Πῶς ἂν, εἰποῦσα, τούτων ἀνάσχοιντο οἱ et corpus Christi, existimantes ipsi quod vere san- μηδὲ τῶν ἐφειμένων κρεῶν δι᾽ ἄσκησίν ἀπολαύοντες; guis et caro esset, hoc responderunt inquirentibus. Ημέραν δὲ ἐπισκοπῆς, τὴν κατὰ κόσμον ἐξέτασιν Illi vero id sumentes, tanquam reipsa hoc perage- καλεῖ. Εξετάσεως γὰρ ὑπ' αὐτῶν τοῦ βίου ἡμῶν γινο28 Osee. II, 1 seqq. Matth. v, 16. 30 Galat. v, 17.

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. ! μένης, εἶτα πρὸς τὸ ἐναντίον τῆς ὑπολήψεως τῶν πραγ- retur a Christianis, id aliis quoque manifestabant μάτων εὑρισκομένων, αὐτοί τε πρὸς οἷς αἰσχύνονται Græcis: et martyres Sanctum et Blandinam torἐπανορθοῦνται, καὶ ὁ Θεὸς δοξάζεται. mentis id fateri cogebat. Quibus libere ac scite Blandina locuta est, dicens: Quomodo hæc ferrent qui ob divinum studium ac meditationem ne concessis quidem carnibus vescuntur? Porro diem visitationis vocat inquisitionem mundanorum. Cum enim sit ab eis inquisitio de vita nostra, ubi res contrario modo se habere reperiuntur quam fuerit eorum suspicio, non solum pudefiunt, sed et ipsi corriguntur, et Deus glorificatur. • Περὶ τῆς πρὸς ἄρχοντας ὑποταγῆς, καὶ φιλαδελφίας καὶ θεοσεβείας. Ἐν ᾧ περὶ δούλων ὑπου ταγῆς καὶ ἀνεξικάκου ὑπομονῆς διὰ Χριστόν. Περὶ ὑπακοῆς γυναικῶν καὶ ὁμονοίας τῆς πρὸς τοὺς ἄνδρας. καὶ σωτηρίας τῆς ἐν πνεύματι εἰς τύπον Σάρρας. Περὶ τῆς ἀνδρῶν πρὸς γυναικαι συμπεριφορᾶς. Περὶ τῆς πρὸς ἅπαντας ἐπιεικοῦς ἀνεξικακίας, ἧς τύπος ἡ ἐπὶ Νῶς τοῦ εσυ φιλανθρωπία ἐφ' ἡμᾶς δὲ ἡ διὰ βαπτίσματος τοῦ Χρι στοῦ συμπάθεια, ο • Υποτάγητε οὖν πάσῃ ἀνθρωπίνῃ κτίσει διὰ τὸν Κύριον, εἴτε βασιλεῖ ὡς ὑπερέχοντι, εἴτε site ἡγεμόσιν, ὡς δι' αὐτοῦ πεμπομένοις εἰς ἐκδίκησιν μὲν κακοποιῶν, ἔπαινον δὲ ἀγαθοποιῶν, ὅτι οὕτως ἐστὶ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀγαθοποιοῦντας φιμοῦν τὴν τῶν ἀφρόνων ἀνθρώπων ἀγνωσίαν. ὡς ἐλεύθεροι καὶ μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλ᾽ ὡς δοῦλοι Θεοῦ. Πάντας τιμήσατε. Τὴν ἀδελφότητα ἀγαπᾶτε. Τὸν Θεὸν φοβεῖσθε, τὸν βασιλέα τιμᾶτε. " Κτίσιν ἀνθρωπίνην τὰς ἀρχὰς λέγει τας χειροτονητὰς ὑπὸ τῶν βασιλέων, ἢ καὶ αὐτοὺς τοὺς βασιλεῖς, καθότι καὶ αὐτοὶ ὑπὸ ἀνθρώπων ἐτεχθησαν, ἤτοι ἑτέθησαν. Οίδε γὰρ ἡ Γραφὴ καὶ τὴν θέσιν κτίσιν και λεῖν, ὡς ἐν τῷ, «ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον. ο Αντὶ γὰρ τοῦ θῆται, ἤτοι κατατάξῃ, Φησὶν οὖν· ὑποτάγετε τοῖς κοσμινοῖς ἄρχουσιν, ὑποτάγητε δὲ διὰ τὸν Κύριον Τὸ δὲ, Διὰ τὸν Κύριον, ὡς ὁ Κύριος προσέταξε. Τί δὲ ὁ Κύριος προσέταξεν; • Απόδοτε τα Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ,» "Ωστε ὅτι ἂν ἔξω προστάσσωσι τοῦ Θεοῦ, παρὰ τὴν διάταξιν ὃν τοῦ Θεοῦ, οὐχ ὑπακουστέον αὐτοῖς. Τοῦτο δὲ ὅλως καὶ ὁ Κύριος καὶ ὁ τούτου μαθητῆς ἐντέλλεται, ἵνα μὴ ἔχωσι λέγειν "Ελληνες, ὡς ἀνατροπὴν φέρει τοῦ βίου ὁ Χριστιανισμὸς, καὶ ἀταξίας ἐστὶ καὶ συγχύσεως αἴτιος. Προστίθησι δὲ Διὰ τὸν Κύριον, καὶ διὰ τοὺς πιστούς. Εἰκὸς γάρ τινας αὐτῶν ἐρεῖν, ὅτι Τῆς τῶν οὐρανῶν ἡμᾶς βασιλείας ἀξιῶν καὶ μέγα ἡμῖν ἀξίωμα διὰ τούτου περιτιθείς, τί πάλιν ἡμᾶς εὐτελίζεις, κοσμικοῖς ἄρχουσιν ὑποτάσσων ἡμᾶς; Εἴ τις οὖν ταῦτε ἐρεῖ, μαθέτω φησίν, ὡς οὐκ ἐμὸς ὁ λόγος τοῦ προστάγματος τούτου, ἀλλὰ του Κυρίου. Έδειξε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Πέτρος, τίσι καὶ ποίοις ἄρχουσιν ὑποτάσσεσθαι δεῖ, ὅτι τοῖς τὸ δίκαιον ἐκδι. κοῦσιν. Επιφέρει δὲ καὶ τὴν αἰτίαν, ὅτι καὶ τοῦ Θεοῦ τὸ θέλημα, καὶ ἡμῶν τὸ περὶ τῆς ὑποταγῆς τῆς εἰς τοὺς ἄρχοντας, καλοκαγαθίας ἐστὶ δεῖγμα, καὶ τὸ πλέον, τοὺς ἀπίστους αἰσχύνει. Ἐν ᾧ γὰρ ὡς ἀλαζότων ἡμῶν καταλαλοῦσι καὶ αὐθαδῶν καὶ ἀνυποτάκτων, ὁρῶντες ἡμᾶς καὶ ταπεινοὺς καὶ πειθηνίους ἐν 34 Ephes. ■, 15. 59 Matth. xx11, 24. 499 CAPUT IV. De subjectione erga præfeclos, et fraterno amore ac divino cultu: in quo agit de servorum subjectione et toleranti patientia propter Christum.De obedientia mulierum et corcordia erga viros, ac salute quae est in spiritu. in figuram Sara de virorum erga mulieres comportatione. De mansuela erga omnes clemeniia, cujus typus fuit Dei benignitas in Noe, nobis auem Christi per baptismum condolentia. [I,13-17. Proinde subjecti estate cuiris humana creaturæ propter Dominum: sive regi tanguum præcellenti, sive presidibus ut qui per eum miltantur ad vindictam quidem nocentium, laudem vero recte agentium. Quorum sic est voluntas Dei, ut benefaciendo obturetis os hominibus stulis et ignorantibus. Tanquam liberi, et non veluti pra textum habentes malitia libertatem, sed tanquam servi Dei. Omnes honorate, fraternitatem diligile. Deum timele, regem honorate. Humanam croaturam dicit præsides qui designati sunt a regibus. aut ipsos etiam reges, eo quod et ipsi ab hominibus constitnti ac positi sunt. Novit enim Scriptura constitutionem vocare creationem, veluti cum ait: «Ut duos rearet in semetipso in unun novum hominem 31, • hoc est, poneret sive constitueret. Ait ergo: Subjecti estole humanis principibus: subjecti autem estote propter Domi num.Propter Dominum vero, id est, quemadmodum Dominus jussit. Quid aulem præcepit Domi nus? «Reddite quæ sunt Casaris Casari, 100 et quæ sunt Dei Deo 33.» Itaque in eo quod jusserint extra Deum.irl est, quod præter sive contra Dei constitutionem est, non est ipsis obtemperandum. Hoc autem omnino præcipit et Dominus et ipsius discipulus, ne possent Græci dicere quod vitæ ac politiæ subversionem afferat Christianismus, et inordinationis ac confusionis causa sit. Addit autem, Propter Dominum, eliam ob fideles. Verisiinile enim erat quosdam ipsorum dicere: Cum regno cœlorum nos dignos judices, magnamque ex eo dignitatem nobis addas, quare rursum nos dejicis, mundanis principibus nos subjiciens? Si quis igitur hoc dixerit, sciat inquit, non meum esse hujusmodi præcepti sermonem,sed Domini.Ostendit autem et Petrus quibus et qualibus principibus subjici oporteat, nimirum iis qui tuentur quod justum est. Subjungit aulem et causam, quoniam et Dei voluntas et nostræ probitatis specimen est in subjectione ad principus, quodque amplius est,

incredulos pudefacit. Cum enim obloquuntur de λοῖς δεῖ, μᾶλλον φιμούντο καὶ καταισχύνοιντο. • Ὡς nobis tanquam de arrogantibus et contumacibus ἐλεύθεροι. • Τὸ ἑξῆς οὕτως· Υποτάγητε ὡς ἐλεύθε ac inobedientibus,videndo nos et humiles et obse- ροι, καὶ μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν quentes in quibus oportet,illorum ora magis obtu- ἐλευθερίαν, ἀλλὰ καὶ ὡς δοῦλοι Θεοῦ, Μὴ μόνον ἄρτ rantur ac pudefiunt. «Tanquam liberi. Ordo talis χοντας, ἀλλὰ καὶ πάντας τιμήσατε, τὴν ἀδελφότητα est: Subjecti estate tanquam liberi, et non veluti μὲν ἀπιπῶντες, τὸν δὲ Θεὸν φοβούμενοι, τὸν δὲ βαpraetextum habentes malitiæ libertatem, sed etiam σιλέα τιμῶντες. Τὸ δὲ, Ὡς ἐλεύθεροι, ὁ μὲν χρυσοῦς tanquam servi Dei. Nec solum principes, sed et Ιωάννης οὕτως ἀνέπτυξεν εἰπὼν, ὅτι ἵνα μὴ λέγωomnes honorate: fraternitatem quidem diligentes, σιν, ἐλευθερώθημεν ἀπὸ τοῦ κόσμου, οὐρανοπολίται Deum vero timentes, regemque honorautes. Illud γεγόναμεν, καὶ σὺ πάλιν ὑποτάσσεις ἡμᾶς τοῖς ἄρautem, Tanquam liberi, Joannes Chrysostomus ita χουσι, καὶ ὑπηκούειν προτρέπῃ; τούτου χάριν φησίν explicavit, dicens: Ne dicant, Liberali sumus a Οὕτως ὑπακούετε ὡς ἐλεύθεροι, τουτέστιν, ὡς πιο mundo,cœlestes cives facti sumus et tu nos rursum στεύσαντες τῷ ἐλευθερώσαντι, καὶ προστάξαντι τοῦτο subjicis principibus, et obedire jubes? propterea ποιεῖν. Οὕτω γὰρ οὐ δόξετε τῆς κατὰ γνώμην και dicit: Ila ob dite quasi liberi, hoc est, tanquam κίας, τουτέστι, τοῦ ἀπειθούς καὶ ἀνηκόου ἔχειν προς obtemperantes ei qui liberavit, et hoc faccre præ- κάλυμμα τὴν ἐλευθερίαν, δι' ἧς ἀναίνεσθε τὴν ὑπα cepit. lla enim non vilebimini in mente habere κοήν. Εστι δὲ καὶ καθ' ἑτέραν ἐπιβολήν ἐρεῖν τι περὶ malitia,hoc est, inobelientiæ ac impersuabilitatis αὐτοῦ. Ελεύθερός ἐστι κατὰ Κύριον, ὁ μηδενὶ τῶν praetextum ipsam liber:atem.prooter quam obedire ατόπων ὑπείκων. Ἐπεὶ τοίνυν τὸ ἐν ὑποκρίσει δικα recusatis. Potest autem et juxta aliam consideratio- βιοῦν οὐκ ἐλευθέρου, ἀλλὰ πάθεσιν ὑποκειμένου, ἤτοι nem dici quidpiam de ea re. Liber secundum Do- αρεσκείας, ἤ τινος ἄλλης αἰσχρᾶς ἡδονῆς, δι' ἃ καὶ μὴ minum est, qui nulli absurdæ rei obtemperat. Quo- τοῦτο φαίνεσθαι ὅπερ ἐστί τις κατασχηματίζεται, οἷς niam ergo in simulatione vitam transigere non li- καὶ δουλεύειν ἀνέχεται (ξένον δὲ τοῦτο καὶ Θεοῦ θε beri est, sed ejus qui affectibus subjectus est, sive ραπόντων ἀλλότριον) προστάττει νῦν τὴν ὑποταγὴν assentationis sive cujusvis alterius turpis volupta- τοῖς ἄρχουσιν ἐξ ἀληθοῦς καὶ ἀδόλου ἐνδείκνυσθαι tis:504 propter quæ etiam simulationem prætendit τρόπου, ἀλλὰ μὴ δυσμενῶς ἔχοντας πρὸς αὐτοὺς, ὡς quispiam, ne id appareat quod est, et quibus ser- κατηναγκασμένην τὴν ὑπακοὴν ἐνεργεῖν, καὶ τῆς vire sustinuit hoc autem extraneum et a Dei τοιαύτης ὑποικουρούσης ἡμῖν κακία, τὸ ἄδολον δῆ famulis alienum),præcipit nunc subjectionem prin- c θεν καὶ ἁπλοῦν τοῦ τρόπου ποιεῖσθαι προκάλυμμα, cipibus, veris et non fictis moribus exhiberi, ne φαινομένην τὴν ὑποταγήν, ἀλλ' οὐχὶ καὶ ἐκ διαθέσεως nos hostiliter erga illos habentes quasi coactam ταύτην ἐπιτελοῦντας. «Τὸν Θεὸν φοβείσθε. • Σκόπει exhibeamus subjectionem; cumque talis laleat in τὰν ἀκρίβειαν, πῶς· τῷ μὲν Θεῷ τὸν φόβον φησὶν nobis malitia, quod certe sincerum est ac sim lex, απονέμειν, τῷ βασιλεῖ δὲ τὴν τιμήν. Ωστε εἰ τῷ Θεῷ faciamus prælestum ac relamentum morum,appa- τὸν φόβον ἀπονεμητέον τῷ δυναμένῳ καὶ ψυχὴν καὶ rentem subjectionem exhibentes, et non eam quæ σῶμα ἀπολέσθαι, οὐκ ἂν ὑπείξομεν βασιλεῦσιν ἐπί τι ex affectu procedit. «Deum timete.» Considera li- τῶν ἀτόπων παρακαλοῦσιν ἡμᾶς· Ὁ γὰρ εἰς τὸν Θεὸν ligentiam quomodo Deo timorem dicit distribui, φόβος, νικᾶν οἶδε καὶ τὴν εἰς τοὺς βασιλέας τιμήν. regi vero honorem, ut si limor Deo reddendus sit qui Μᾶλλον δὲ καὶ τῆς τιμῆς αὐτοὺς ἀποστερήσει ὁ ὑπ' potest animam et corpus perdere, nequaquam re- αὐτῶν εἰς κατὰ βιαζόμενος, κατὰ τὸν εἰπόντα ἅγιον gibus obtemperemus, cum nos ad aliquid absur- Εξουδένωται ἐνώπιον αὐτοῦ πονηρευόμενος. dum exhortantur. Dei namque timor vincere novit etiam honorem qui regibus exhibetur: magis autem ipsos honore privabit qui ab ipsis ad mala cogitur, juxta sanctum qui dixit: Contemnitur coram ipso is qui maligne agil. " II, 18-25. Famuli, subdtti sitis cum omni timore • Οἱ οἰκέται ὑποτασσόμενοι ἐν παντὶ φόβῳ τοῖς dominis, non solum bonis ac benignis, verumetiam pravis. Nam hæc est gratia, si quis propter conscientiam Dei, suffert molestias præter meritum affectus malis. Quæ enim est laus, si, cum peccantes alapis cadimini, sufferatis? Al si cum benefucitis et tamen malis affcimini, supertis, haec est gratia apud Deum. Siquidem in hoc vocali estis: quoniam et Christus afflictus est pro vobis,relinquens vobis exemplum,ut sequeremini vestigia ejus, pripeccatum non fecerat,nec inventus fuerat dolus inore ipsius:qui cum maledictis incesseretur,non regessit maledicta:cum malis afficeretur,non minabatur: sed tradebat vindictam ei qui 35 Matth. x, 28. δεσπόταις, οὐ μόνον τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐπιεικέσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς σκολιοῖς, Τούτο γάρ χάρις, εἰ διὰ συνείδησιν Θεού ὑποφέρει τις λύπας πάσχων ἀδικῶς. Πoιον γὰρ κλέος εἰ ἁμαρτάνοντες καὶ κολαφιζόμενοι ὑπομενεῖτε; ἀλλ᾽ εἰ ἀγαθοποιοῦντες καὶ πάσχοντες ὑπομονεῖτε, τοῦτο γὰρ χάρις παρὰ Θεῷ. Εἰς τοῦτο γὰρ ἐκλήθητε, ὅτι καὶ ἄρι στός, ἔπαθεν ὑπὲρ ὑμῶν, ὑμῖν ὑπολιμπάνων ὑπογραμμὸν, ἵνα ἐπακολουθήσητε τοῖς ἴχνεσιν αὐτ τοῦ, ὡς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ὃς λοιδορούμενος, οὐκ ἀντελοιδόρει, πάσχων οὐκ ἠπείλει παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι δικαίως. Ὃς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ο

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI αὐτὸς ἀνήνεγκεν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ξύ- justejudicat; qui peccata nostra ipse pertulit in cor λον, ἵνα ταῖς ἁμαρτίαις ἀπογενόμενοι, τῇ δι- pore suotsuper lignum ut peccatis mortui, justi καιοσύνῃ ζήσωμεν. Οὗ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰάθητε. liæ vivam us, cujus ejusdem vibice sanali estis. Ἦτε γὰρ ὡς πρόβατα πλανώμενα, ἀλλ᾽ ἐπεστρά- Num eratis velut ores errantes, sed conversi estis φητε VUV ἐπὶ τὸν ποιμένα καὶ ἐπίσκοπον τῶν nunc ad pastorem et curatorem animarum vesψυχῶν ὑμῶν.» trarum. Οἱ οἰκέται, ὑποτασσόμενοι.» Προσυπακουστέον 562 «Famuli, suhliti.» Subandiendum est τὸ, ἦτε, ἵνα ᾖ. Οἱ οἰκέται, ἦτε ὑποτασσόμενοι, ήτε, id est, sitis, sicut et cum dixit, Uxores. Cum Ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ, Αἱ γυναῖκες. «Εν παντὶ φόβῳ.» omni timore.» Cum timur multis modis dicatur: Τοῦ φόβου πολλαχώς λεγομένου· λέγεται γὰρ φόβος, dicitur namque timor et qui est cum scientia, quem καὶ ὁ σὺν ἐπιστήμῃ, ἂν οὗτος νῦν διὰ συνείδησιν nunc per Conscientiam intelligit,qui etiam εὐλάβεια φησὶν, ὃς καὶ εὐλάβεια καλεῖται· λέγεται φόβος καὶ vocatur, id est, reverentia cum metu: dicitur et ὁ παθητικὸς, τουτέστιν, ὁ διὰ κολάσεως πεῖραν τισὶν timor afflictivus, hoc est, quibusdam contingens ἐγγινόμενος, ὃ καὶ τὰ θηρία φοβεῖται λεγομένου experimento supplicii, quo et feræ timent; dicitur πάλιν φόβου καὶ τοῦ προκαταρκτικού, ὃς τοῖς τῷ rursum et timor initialis qui consequitur accedenΚυρίῳ προσερχομένοις ἐπακολουθεῖ, διὰ τὸ συνειδέ- tes ad Dominum, eo quod sibi de mullis conscii ναι ἑαυτοῖς πολλὰ ἐπὶ τιμωρίαν ἐκκαλούμενα, ἂν καὶ sint quæ ad supplicium provocent:quo etiam mere ἡ ἐν Εὐαγγελίοις πόρνη φοβηθείσα προσῆλθε Χριστῷ· trix de qua in Evangelio, timens, accessit ad Chrisἀλλὰ καὶ τοῦ τελειωτικοῦ φόβου πάλιν λεγομένου, tum 36; sed et perfectus iterum dicitur timor, qui ὃς πᾶσι τοῖς ἁγίοις ἀεὶ πάρεστι, δεδιόσι μήτι ἐλλί omnibus sanctis semper adest, timentibus ne quid πωσι τῶν ὧν εἰκὸς ἐνυπάρχειν τοῖς εἰς τελείαν αγά- illis desit eorum quæ decet illos habere qui ad την ἀναληφθεῖσι· τοσαυταχώς τοῦ φόβου λεγομένου, perfectam dilectionem assumpti sunt: cum igitur εἰ μὲν καὶ διὰ πάντων τούτων δίκαιον τοὺς δούλους tot modis timor dicatur, utrum justum sit servos τοῖς ἰδίοις προσφέρεσθαι δεσπόταις, οὐκ ἂν ἀπαγο- per hos omnes exhiberi suis dominis, nequaquam ρεύσειεν ὁ ἐν παντὶ φόβῳ ὑποτάσσεσθαι τοὺς δούλους negaret is qui nunc servos adhortatur, ut cum omτοῖς δεσπόταις παραινῶν νῦν. Ο τε γὰρ προκαταρ- ni timore dominis subjiciantur: quando quidem et κτικός, ὅ τε τελειωτικὸς καλῶς ἂν αὐτοὺς διαθεῖτο initialis et perfectus si adesset. recte illos afficeret: προσών· ὁ μὲν τοῦ μή ποτε διὰ πλημμέλειαν ὑπο- illic quidem ut vererentur, ne quid sibi propter βλέπεσθαι παθεῖν τι τῶν ἀνηκέστων, ὁ δὲ τοῦ μηδὲν delicta contingeret quod non ferret remedium,hic ἀηδὲς· ἐννοηθῆ καὶ τῷ ἑαυτῶν καταπράξασθαι δεσπότη. c vero ne quid vel cogitarent, quod si perageretur, Νῦν γοῦν φόβον τὸν διὰ συνείδησιν, τουτέστι, τὸν ingratum esset suo domino. Nunc itaque timorem σὺν ἐπιστήμῃ τοῦ ὀρθοῦ λόγου γινόμενόν φησιν, ὅς dicit qui est propter conscientiam, hoc est, qui ἐστιν, ὁ ἐν τῷ μηδὲν ἁμαρνάνειν, παρὰ τῶν σχολιῶν contingit cum conscientia recta rationis: cum maδεσποτῶν τοῖς ἑαυτῶν ἐπαγόμενος οἰκέταις. Τοῦτον li videlicet dominiservos suos nihil commeritos afοὖν τὸν φόβον ἐπαίνων ἀξιῶν παρεγγυά καταδέχεσθαι πigunt. Hunc ergo timorem judicans laude dignum, μεθ᾽ ὑπομονῆς Ἐπεὶ τούς γε δι᾿ ἁμαρτίας, ἤτοι jubet ut cum patientia suscipiatur. Quandoquidem ἐνεργηθείσας, ἢ καὶ μὴ πραχθῆναι φυλασσομένους, qui propter peccata,sive ea quæ perpetrarunt, aut φόβον ἔχοντας ὑπομένειν, εἴτι δι᾽ αὐτὰς πάσχοιεν, etiam quæ non observarunt ut facerent, timorem εὐγνωμόνων μὲν καὶ τοῦτο δούλων, καὶ πρὸς διόρθω- habent, tolerantes si quid propter illa patiantur, σιν ἀπονευόντων, ἀλλ᾽ οὔπω τοσαύτης φιλοσοφίας, boni quidem et hi sunt servi, et ad correctionem ὅσης τῷ μηδὲν ἑαυτῷ συνειδότι κακὸν ἐγκαρτερεῖν declinantes: at nondum tanta mentis sapientia εὐχαρίστως. Τοῦτο τὸ μέγα, τοῦτο καὶ παρ' ολίγοις præditi, quanta essent si grato animo afflictionem ἐπιτελούμενον, τοῦτο καὶ παρὰ Θεῷ τυγχάνον ἀπο- tolerarent, etiam cum nullius mali sibi conscii δοχῆς, ὡς τοῖς τοῦ Χριστοῦ πάθεσιν ἁμιλλώμενον, essent. Hoc magnum est, hoc etiam a paucis comἐπεὶ καὶ αὐτός φησιν, ὅτι οὐχ ὑπὲρ οἰκείας έπασχεν pletur; id apud Deum quoque commendatur, tanἁμαρτίας. Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν quam respondens Christi afflictionibus; quandoκαὶ τῶν ἡμετέρων ἔπασχεν quidem et ipse, inquit, non propter sua passus est peccata: nam peccatum non fecit, 505 sed pro nobis nostrisque deliciis passus est. ᾿Απὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου, ἤτοι διὰ τὰς ἀνομίας τοῦ λαοῦ, ἤχθη εἰς θάνατον, φησὶν ὁ προφήτης. Επαινετὸν μὲν οὖν τοῦτον τὸν φόβον τίθεται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τοῖς ἄλλοις φόβοις τοὺς δούλους βούλεται περικρατεῖσθαι. Καὶ δῆλον ἀφ᾽ ὧν φησιν, Ἐν παντὶ φόβῳ. Υπερφυς δὲ ἀντέθηκε τοῖς ἄλλοις φόδοις τὸν διὰ συνείδησιν φόβον, καὶ μόνου τούτου εἶναι τὸ ἀξιέπαινον, ἀληθεστάτῳ ἀπεφηνατο λόγῳ, ὡς τῶν μὲν ἐχόντων τὸ παραίτιον τῆς τῶν δεσποτῶν 34 Luc. v, 37 seqq. 3 Isa, LIII, 8. Ab iniquitatibus populi mei, sive propter iniquitates populi ductus est ad mortem, ait prpheta 35, Hunc itpque commendandum ponit timorem. Verum aliis quoque timoribus servos vult retineri: quod manifestum est ex eo quod dicit: Cum omni timore. Rectissime autem et scile cæteris timoribus μæposuit timore: qui est propter conscientiam,et solum hunc esse laule dignum verissimo sermone demonstravit, quod illi quidem causam habeant

⋅ $43 " τοι, «Παρεδίδου τῷ κρίνοντι δικαίως,» τῷ Θεῷ, φησὶν, ὃς ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ τὸ δίκαιον. Αλλ᾽ ἴσως ἐρεῖ τις Πῶς φησὶ νῦν ὁ Πέτρος τὸν Κύριον λοιδορούμενον μὴ ἀντιλοιδορεῖν, μηδὲ πάσχοντα ἀπειλεῖν; Καί τοι ὁρῶμεν αὐτὸν, καὶ κύνας ἐνεοὺς καλοῦντα τοῖς Ἰουδαίους, καὶ του φλούς τους Φαρισαίους· καὶ τῷ ᾿Ιούδᾳ ἀπειλοῦντα δι' ὧν φησι · «Καλὸν ἦν αὐτῷ εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἀνθρωπος ἐκεῖνος · καὶ «ἀνεκτότερον ἔσται Σοδό μοις, ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ» xxì, a Όπου ο σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτᾷ,» καὶ ἄλλα μυρία. Εροῦμεν οὖν ὅτι οὐ τοῦτο λέγει, ὅτι οὐκ ἐλοιδόρησεν ὁ Κύριος ἢ οὐκ ἠπείλησεν, ἀλλὰ λοιδορούμενος οὐκ ἀντελοιδόρει, οὐδὲ ἐν τῷ πάσχειν ἠπείλει· ἀλλ᾽ εἴ τι καὶ ἐλοιδορη σεν, οὐκ ἀντεξαγόμενος τοῖς λοιδοροῦσιν, ἀλλ᾽ ἐπιτι μῶν καὶ διατύρων τοὺς ἀνεπιστρόφους. Λοιδορηθεὶς δὲ καὶ ἀκούσας, Δαιμόνιον ἔχεις, δὲ καὶ ἀκούσας, Δαιμόνιον ἔχεις, " και, «Ἐν τῷ ἄρχοντι των δαιμονίων ἐκβάλλεις τὰ δαιμόνια, ο καὶ, • Ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οινοπότης, ο σκόπει, ἄρα ἀντελοιδόρησεν αὐτοὺς εἰπών τι κατ' αὐτῶν βλάσφημον; Οὐμενοῦν. ᾿Αλλὰ τοῖς μὲν εἶπεν, ὅτι, " dominorum adversus se iram, hic vero nihil un- εἰς αὐτοὺς ὀργῆς, τοῦ δὲ μηδὲν μηδαμοῦ. «Τὸ μέν quam tale.. Sed tradebat vindictam ei qui juste judicat,» nempe Deo qui reddit unicuique juxta opera sua:hoc autem justum est. Sed dicet fortasse aliquis: Quomodo nunc ait Petrus Dominum cum maledictis incesseretur non regessisse maledicta, cumque malis afficeretur non fuisse minatum? Atqui videmus eum et quosdam Judæos vocasse canes 35, et cæcos Pharisæos 36, ac Judæ comminantem cum diceret: «Bonum esset ei si natus non fuisset homo ille 37 » et: «Tolerabilius erit Sodomis quam civitati illi 38;» et: «Ubi vermnis eorum non mori. tur 39,» aliaque innunera. Dicemus ergo,quod non dicit Dominum non fuisse locutum malelicta,autnon fuisse minatum: sel, cum malelictis incesse etur, inquit,non reger bas male licta, cumqe malis afi - ceretur non minabatur. Sed licet aliquot proferret maledictum, non erat opponendo se maledicentibus, sed objurgans ac carpens eos qui non convertebantur. Cum autem opprobriis affectus esset et audisset: «Dæmonium habes 40.. Εt: «Per principem demoniorum ejiisismonia 44.» Ει: «Ecce hominem voracem ac vini potorem 4ª,» utrum maiedicta Εἰ ἐγὼ ἐν Βεελζεβουλ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, οἱ in illos regessit, dicens quidpiam adversus illos pro- υἱοὶ ὑμῶν ἐν τίνι ἐκβάλλουσι;» τῷ δ' ᾿Ανθρωπος brosum nequaquam, sex illis quidem dixit: «Siego φάγος καὶ οἰνοπίτης, ἀντέθηκε τὴν τῶν παιδίων ἐν per Beelzebul ejiciodæmonia, flii vestri per quem τῇ ἀγορᾷ πρὸς τοὺς συμπαίστορας ἀγανακτούτων ejiciunt 43?» Isti vero, Homo vorax ac vini potor, παραβολήν, ἐφ᾽ οἷς ηὐληκότων οὐκ ὠχρήσαντο, καὶ opposuit parabolam puerulorum in foro indignan- θρηνησάντων οὐκ ἐκόψαντο· σταυρούμενος δὲ καὶ tium adversus eos quibus colludunt, quod cum tibiis πάσχων κακώς, προσηύχετο μᾶλλον, ἀλλ' οὐκ ἠπείcecinissent,non saltaverant;cum lamen abilia ceci- λει. Τῷ δὲ Ἰούδα πρὸ τοῦ προδοῦναι καὶ πα nissent, non pluraveraut. Crucifixus autem et male θεῖν τι κακὸν ἠπείλει, ἀναστέλλων αὐτὸν τῆς που affectus pænis orabat porius, at non minabatur Ju- νηρᾶς ἐπιχειρήσεως. Ὡσαύτως καὶ τοῖς μή δε dæ vero priusquam proderet et malo aliquo affec- ξαμένοις τοὺς μαθητὰς τὸ χεῖρόν τι παθεῖν Σοδομι tus esset, minabatur, reprimens eum a malo co- τῶν ἀπεφήνατο, τὸ μὲν ἐπὶ ξενοδοχίαν προτρέπων natu. 504 Similiter et illis qui discipulus non αὐτοὺς τὸ δὲ καὶ διὰ τοῦ φόβου ὑπανοίγων τῷ Εὐαγ essent recepturi, ejus quiddam passuros de- γελίῳ τὴν τοῦ κηρύγματος χώραν. ὥστε οὐκ ἐν τῷ monstrabat, quam Sodomitas: partim quidem κακῶς πάσχειν ταῦτα ἐπείλει, καὶ ἀληθέστατος ὁ exhortans illos ad hospitalitarem, partim vero περὶ ἀνεξικακίας διὰ τὸν Κύριον τοῦ Πέτρου λόγος, per timorem aperiens Evangelio locum prædi- μηδενὶ φάσκων ἀντεξενεχθῆναι αὐτὸν τοῖς ἐπηρεάζειν calionis. Itaque non hæc minabatur dum ma- ἐπιχειροῦσιν, «῾να ταῖς ἁμαρτίαις ἀπογενόμενοι, lis afficeretur; et verissimus est de Domini cle- ἀντί τοῦ ἀποθανόντες, «τῇ δικαιοσύνῃ ζήσωμεν, ο – mentia Petri sermo, dicens quod nulli regerebat • Τῷ μώλωπι. «Μαστιγωθεὶς γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, καὶ calumniam, dum calumniari tentab. nt. «Uipecca. μώλωπας ἐπὶ τοῦ σώματος ἔφερεν. tis mortui.» Nam ταῖς ἁμαρτίαις ἀπογενόμενοι, capitur pro ἀποθάνοντες, id est, mortui.. Cujus ejusdem vibice. Nam flagellatus a Pilato vibices quoque ferebat in corpore. III, 1-7. Similiter uxores subdita sint suis viris, «Όμως αἱ γυναῖκες ὑποτασσόμεναι τοῖς ἰδίοις ut etiam qui scrmoni non obtemperant, per mulierum conversationem sine sermone lucrifiant, dum considerant cum timore conjunctam castum conversationem vestram:quarum ornatus silnonerternus qui silus est in plicatura capillorum et additione auri, aut in palliorum amictu: verum occultus qui est in corde homo, si is careat omni corruptela, ita ul spiritus placidus sit ac quietus: qui spiritus in oculis Domini magnifica ac sumptuosa res est. Nam ad eum modum olim et sancta illæ mulieres speἀνδράσιν, ἵνα καὶ οτινες ἀπειθοῦσι τῷ λόγῳ, διὰ τῆς τῶν γυναικῶν ἀναστροφῆς ἄνευ λόγου κερδηθήσονται, ἐποπτεύσαντες τὴν ἐν φόβῳ ἁγνὴν ἀναστροφὴν ὑμῶν. Ἡ ἔστω οὐχ ὁ ἔξωθεν ἐκ πλοκῆς τριχῶν, καὶ περιθέσεως χρυσίων, ἢ ενδύσεως ἱματίων κόσμως· ἀλλ' ὁ κρυπτὸς τῆς καρδίας ἄνθρωπος ἐν τῷ ἀφθάρτῳ τοῦ πραέος καὶ ἡσυχίου πνεύματος, δ ἐστιν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ παλυτελές. Οὕτω γάρ ποτε καὶ αἱ ἁγίαι γυναίκες αἱ ἐλπίζουσα ἐπὶ τὸν Θεὸν, ἐκόσμον ἑαυτὰς 33' Matth. vis, 6; xv, 26. 36 Matth. IV, 14; ΧΧΙΙ, 16. 57 Matth. xxνι, 34. 58 Matth. x. 15. 59 Marc. II, 48. 40 Joan. VII, 20, vIII, 48. 44 Matth. XII, 24; 1x, 34. 4 Matth. xi, 19. 43 Matth. x11, 27. νιπ, 41 !

' COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. υποτασσόμεναι τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν. Ὡς Σάββα Arantes in Deo ornabant sese, subdita viris suis: ὑπήκουσε τῷ ᾿Αβραάμ, κύριον αὐτὸν καλοῦσα. Ἧς ἐγενήθητε τέκνα, ἀγαθοποιο σαι, καὶ μὴ φοβούμενα, μηδεμίαν πτόησιν. Οἱ ἄνδρες ὁμοίως συν ακοῦντες κατὰ γνῶσιν, ὡς ἀσθενεστέρω σκεύει τῷ γυναικείῳ ἀπονέμοντες τιμὴν, ὡς καὶ συγκληρονόμοις χάριτος ζωῆς, εἰς τὸ μὴ ἐκκόπτεσθαι τὰς προσευχάς ὑμῶν.» quemadmodum Sara obedirit Abraham, Dominum illum appellans, cujus facta estis flic dum benefacilis, et non terremini ullo pavore. Viri similiterin cognitione cohabitent, velut infirmiori vasi muliebri impartientes honorem, tanquam etiam cohaeredes gratia vitæ, ne inter. umpantur preces vestræ. Διὰ πάντων τούτων τὸν ἠθικὸν λύγον συμπεραινόPer hæc omnia concludens sermonem de moriμενος, διὰ βασιλέων, διὰ ἀρχόντων, διὰ δεσποτών, bus; nempe per reges, per præsides,per dominos, διὰ δούλων, καὶ τοῖς μὲν βασιλεύσι καὶ ἄρχουσι per servos; cum etiam statuisset subulitis ut regi ὑποτάσσεσθαι οἷς δεῖ καὶ ἐν οἷς δεῖ νομοθετήσας bus ac præsidibus subjicerentur quibus oportet et τοὺς ἀρχομένους, καὶ δείξας διὰ τούτου ὅτι καὶ αὐ- in quibus oportet, ac per hoc ostendis-et quod ipsi τοὶ οἱ ἄρχοντες ἔναυσμά τι δικαιοσύνης ἔχοντες τοὺς quoque principes qui leges habent tanquam incitaνόμους, ὅσα μὲν κατ᾿ αὐτοὺς ποιήσουσιν, οὐ κατα- mentum quoddam justitiæ. ex 303 his quæ seκριθήσονται ὅσα δὲ παρὰ τούτους ἀνόμως καὶ V cundum illas fecerint, non condemnabuntur: in ἀκρίτως καὶ τυραννικῶς, ἐν τούτοις καὶ ἀπολοῦν— quibus autem contra ipsas inique et sine judicio ac ται· ἐπὶ συμφέροντι γὰρ τῶν ἐθνῶν ὁ νόμος ἐδόθη Lyrannice operati fuerint, per hæc etiam peribunt. αὐτοῖς, ὡς καὶ Παύλος βοᾷ. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ ἄρχοντες Siquidem lex ipsis d'ala fuit ad utilitatem gentium, ὁμοίως τοῖς νόμοις ἐπὶ συμφέροντι ἐδόθησαν, ἀλλ' quemadmodum etiam Paulus clamnat. Sed et prinοὐχ ὡς ἔνιοι κακῶς βούλονται τοῦ διαβόλου εἶναι τὴν cipes similiter, ut et leges, ad utilitatem dati fueἐξουσίαν τῶν ἐπὶ γῆς, τῷ διαβόλῳ συναγορεύοντες runt, et non ut quidam male volunt. nempe pote κατὰ τοῦτο, εἰπόντι πρὸς τὸν Κύριον· «Ταῦτα πάντα statem eorum quæ suntin terra esse a Diab lo: qui ἐμοὶ δέδοται, καὶ ᾧ ἂν βούλωμαι δίδωμι αὐτά. in hoc diabolo patrocinantur dicenti ad Dominum: Οὐ γὰρ τῇ τούτου κελεύσει βασιλεῖς καθίστανται,. Omia hæc mihi data sunt, et cuicunque volu do οἵτινες πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν κακῶν δέδονται, του ipsa 44.» Neque enim hujus jussu reges contituunδιαβόλου μηδὲν τοιουτον ἐμπολιτεύεσθαι τοῖς ἀνθρώ- tur, qui ad correctionem malorum dati sunt, cum ποις ἐπειγομένου. Εδόθησαν γὰρ ἐξουσίας καὶ ἄρ- diabolus nihil tale inducat, ut inter homines admiχοντες ὑπὸ Θεοῦ, οἱ μὲν εἰς συντήρησιν τοῦ δικαίου nistretur. Nam data sunt potestates ac principes a καὶ ἐπανόρθωσιν καὶ ὠφέλειαν τῶν ὑποτεταγμένων, Deo, partim quidem adl justitiæ conservationem et οἱ δὲ διὰ φόβον πρὸς τιμωρίαν καὶ ἐπίπληξιν τῶν corre tionem acutilitatem subjectorum, partim vero ἁμαρτανόντων, οἱ δὲ καὶ εἰς τὸ τοὺς ἐξυβρίσαντας ropter timorem ad ultionem et correptionem deδίκην τὴν ἀξίαν ἀποτίσαι. Δείξας οὖν τοῦτο καὶ ὅτι linquentium; partim quoque ad pun:endum condiτὸ ὑποτάσσεσθαι τούτοις ἀγαθὸν, τὸ δὲ ἀπειθεῖς εἶναι gna pena lascivientes. Hoc igitur ostenso et quod κακόν, ὡσαύτως δὲ καὶ τοὺς δούλους ὑπακούειν τοῖς bonum sit subjici, malum ve o inobedientes esse, κατὰ σάρκα κυρίοις νομοθετήσας, καὶ ὅτι οἱ ἀναιτίως ubi quoque pari modo statuisset ut servi dominis ὑπὸ τῶν κακῶν κυρίων πάσχοντες καὶ ὑπομένοντες, juxta carnem oblem perent, et quod ii qui sine causa οὗτοι μάλιστα τὸ εὐδόκιμον ἀποφέρονται, καὶ διὰ a malis dominis alliguntur, ac tulerant, maximam τούτων, τρόπον τινά, σωφρονίσας καὶ τοὺς δεσπότες laudem referant: ubi his quodammodo ad modleδιὰ τῆς διαβολῆς τῶν κακῶν δεσποτών, μέτεισι λοι- stiam dominos quoque revocasset, per calumniam πὸν καὶ ἐπὶ τὴν γυναικωνίτιν, και φησι, τὰς γυναῖ- malorum dominorum: transit deinceps etiam ad και δύο ταῦτα σπουδάζειν, ὑποτάσσεσθαι τοῖς ἰδίοις calum mulierum, et ait: Hæc duo curent mulieres ἀνδράσι, καὶ κόσμου παντὸς καὶ καλλωπισμού άλλο- sive uxores, subjici propriis viris, et ab omni orτρίας ἀποφαίνειν ἑαυτὰς, μιμουμένας τὰς ἁγίας natu et cullu seipsas ostendere alienas, imitantes γυναῖκας. Ἐπεὶ καὶ αὗται, φησί, κόσμον τοῦτον sanctas mulieres, quoniam et illa, inquit, solum ᾔδεισαν μόνον, τὸ πρὸς τοὺς ἑαυτῶν ἄνδρας πειθή- hunc cultum noverant, nempe obedientiam erga νιον. Καὶ τί τὸ ἀπὸ τούτων κέρδος; ὁ ἀπὸ τῶν ἔξω ςμος viros. Et quod lucrum sequetur ex his? Bona τῆς πίστεως ἀγαθὸς ζῆλος, ὃς καὶ ἀπὸ τῆς τῶν ἀρ- emulatio eorum qui alieni sunt a fide, quæ etiam χόντων παρ' ἡμῶν ὑποταγῆς ἀποτίκτεται, καὶ ἡ ex nostri subjectione erga principes generatur, et πρὸς Θεὸν ὑπ' αὐτῶν δι' ἡμᾶς εὐχαριστία. Ο καὶ Dei laudatio propter nos ab ipsis profecta: quod μέγα καύχημα χριστιανῶν, οὐ βλασφημουμένου δι' etiam in magnam cedit laudem Christianorum, ἡμᾶς, ἀλλ᾽ εὐλογουμένου τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ. nempe quod propter nos non male audial, sed beΕἰπὼν δὲ ἀορίστως τὰς ἁγίας γυναῖκας, ἐπάγει καὶ nodicatur nomen Dei. Ubi autem indefinite dixit ὡρισμένως τὴν Σάββαν, καὶ προσκλητικώτερόν τι sanclas mulieres, subjungit etiam definite Saram: ποιῶν, καὶ θυγατέρας αὐτάς φησι ταύτης τῆς Σάβ- et exhortatorio quodam modo procedens, vocat ῥας, ἤτοι κατὰ τὴν πίστιν, ἢ καὶ κατὰ τὸ γένος. ipsas filias hujus Sarm, sive juxta fidem, sive eliam Ανάγκη γὰρ τὰς θυγατέρας μιμεῖσθαι τὰς ἑαυτῶν juxta genus. Necesse enim est filias imitari suas 44 Luc. IV, 6.

matres. 306 Cum honesto vero et Christianas μητέρας. Μετὰ δὲ τοῦ εὐκόσμου, καὶ πρέποντος Χριdecente cultu, admonet quoque ipsas ut misericor- στιανοῖς κόσμου, καὶ ἐλεήμονας αὐτὰς εἶναι παραι des sint, nihil ex eo veritæ suorum virorum calcu- νεῖ, μηδὲν ὑποβλεπομένας τὸν ἀπὸ τῶν ἀνδρῶν αὐ lationem. Nam hoc indicat illud, Non timentes ullo τῶν διὰ τοῦτο ἐκλογισμόν. Τοῦτο γὰρ τὸ, Μή φοβού pavore.Verisimile enim erat quod viri interdumrepe- μεναι μηδεμίαν πτόησιν ἐμφαίνει. Εἰκὸς γὰρ τοὺς tebant rationem sumptuum. Hoc modo sublevatoser- ἄνδρας ἔσθ' ὅτε καὶ τῶν ἀναλωμάτων αὐτὰς λόγον mone,ubi muliebris sexus parcitatem ac pusillanimi- ἀπαιτεῖν. Οὕτω μετεωρίσας τὸν λόγον καὶ τὸ φειδω tatem exhortatus est, ut liberalius se lubeantergado- λὸν καὶ μικρόψυχον τοῦ θήλεος ἐπὶ τὸ ἐλευθεριών mesticos:comprimit etiamvirorum austeritatemerga τερον χρῆσθαι τοῖς κατὰ τὸν οἶκον παρακαλέσας, suas conjuges, et ait: Viri in cognitione cohabitantes, επέχει καὶ τὴν τῶν ἀνδρῶν πρὸς τὰς ἑαυτῶν γαμεhoc est, experimento discentes feminean levita- τὰς αὐστηρότητα, καί φησιν, «Οἱ ἄνδρες κατὰ γνῶσιν tem et vecordiam in omnibus ac lubricitatem in συνοικούντες,» τουτέστιν, αἴσθησιν λαμβάνοντες τῆς pusillanimitate, patientes estole erga illas, non τοῦ θήλεος κουφότητος καὶ τοῦ ἐμπαραφόρου ἐν πᾶσι exacte rationem repetentes eorum quæ circa fami- καὶ εἰς μικροψυχίαν εὐολίσθου, μακρόθυμοι γίνεσθε liam tradita illis erant in custodiam. Hoc autem, η πρὸς αὐτὰς, μὴ λόγον ἀπαιτοῦντες πικρῶς τῶν κατὰ utdiximus, quo liberalius perseverent inla giendo τὴν οἰκίαν αὐταῖς εἰς ταμιείαν παρακατεθέντων. erga pauperes, adnonet viros, ne sint exacti dis- Τοῦτο δὲ, ὡς ἔφθημεν εἰρηκότες, διὰ τὸ ἐλευθερίως quisitores. Mihi tamen profundius aliquid videtur αὐτὰς περὶ τὴν εἰς τοὺς πένητας ἐπίδοσιν διαγινομέν per hoc inducere, et venustius ac castius quam νας, μὴ ἀκριβεῖς εἶναι ἐξεταστὰς τοὺς ἄνδρας παραιPaulus innuere de actu conjugali. Siquidem Paulus νετ. Ἐμοὶ δέ δοκεῖ καὶ βαθύτερόν τι διὰ τούτων εἰσaperte clamat: «Ne fraudetis invicem, nisi si quid άγειν, καὶ σεμνότερον Παύλου αἰνίττεσθαι ἐπὶ τῆς ex consensu 45-47,» etc Hicautem magis pudice, ut γαμικής χρήσεως. Παῦλος μὲν γὰρ ἀναφανδόν βου diximus, cognitionem dicens, et per hoc rem ipsam «Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώ designans, adinonet, cum magis ad hoc lubricus sit νου, ο καὶ ἑξῆς. Οὗτος δὲ σεμνότερον, ὡς ἔφημεν, sexusmuliebris, ne per objur gationem cum asperi- γνῶσιν εἰπὼν, καὶ διὰ τούτου αἰνιξάμενος τὸ πρᾶtale ab ipsis discedant, sed primum quidem cle- γμα, παραινεῖ ὡς εὐκολωτέρῳ πρὸς τοῦτο τῷ γυναιmenter eis utantur tanquam imbecillioribus, deinde κείῳ φύλῳ, μή ἐπιτιμητικῶς μετά σφοδρότητος suadeant,ut cum aliqua parcitate abstinentiam alali- ποιεῖσθαι τὴν ἀπ᾿ αὐτῶν ἀπόστασιν, ἀλλὰ πρῶτον bus suscipiant: nam hoc significare vult (parcitatem, μὲν ὡς ἀσθενεστέραις συγγνωμονικώς αὐταῖς χρῆinquam, sive abstinentiam) per hoc quod ait, Im- σθαι, εἶτα πείθειν μετά τινος φειδοῦς τὴν τοιούτων partientes honorem; nam honor nisi quis ad aliquid καταδέχεσθαι ἀποχήν. Τοῦτο γὰρ βούλεται δηλουν respiciat, ne parce quidem subsequitur. Itaque (τὴν φειδώ φημι), διὰ τοῦ εἰπεῖν, ᾿Απονέμοντες τις tanquam imbecillioribus aut etiam tanquam co- μήν· τιμὴ γὰρ εἰ μή τις περί τὸ ἐνορᾶται, οὐδὲ hæredibus gratiæ vitæ, vita ipsis uti oportet in φειδὼς ἐπακολουθεῖ. Εἴτ᾿ οὖν ὡς ἀσθενεστέραις, ἢ talium consuetudine. Et quod non male hac intel- καὶ ὡς συγκληρονόμοις χάριτος ζωῆς, οὕτως αὐταῖς ligentia usi simus, id quod subsequitur manifestat, χρῆσθαι περὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ὁμιλιῶν δεῖ. Καὶ ὅτι cum ait: ne interrumpantur preces vestra.» Quam οὐ κακῶς ταύτῃ τῇ ἐννοίᾳ ἐχρησάμεθα, τὸ ἐπιφερό enim precum interruptionem affert viri erga uxo- μενον δηλοί, «Εἰς τὸ μὴ ἐκκόπτεσθαι, φάσκων, τὰς rem austeritas? imo vero hujus nepligentiamagnam προσευχὰς ὑμῶν.» Τίνα γὰρ ἐγκοπὴν φέρει προσευ affert in tempore orationis altentionemac studium. χῆς, ἀνδρὸς πρὸς γυναῖκα αὐστηρία; πολλὴν μὲν οὖν Mihi itaque de hoc ita videtur dicendum. Porro, si καὶ προσέχειαν καὶ σπουδὴν ἡ πρὸς ταύτην ολιγωρία, ab aliquo melius indicatum fuerit, non sane invi- ἐν καιρῷ προσευχῆς. Ἐμοὶ μὲν οὖν οὕτω δοκεῖ περὶ deo. 507 «Sine sermone.» Sive cessante omni τούτου. ᾧ δὲ τὸ ἄμεινον κριθείη, οὐ φθόνος ἐμοί, sermone omnique responsatione, sive quod eftica- D. Ανευ λόγου.» Ητο σχολάζοντος παντὸς λόγου καὶ cior sit demonstratio per opera, quam sedulitas πάσης ἀντιλογίας, ἢ ὡς διὰ τῶν ἔργων ἐπιδείξεως anxia quæ est in verbis: mutum enim opus præ- κυριωτέρας οὔσης τῆς διὰ τῶν λόγων περιεργίας. stantius est sermone operibus destituto. «Verum Αφωνον γὰρ ἔργον κρείσσον ἀπράκτου λόγου. occultus qui est in corde homo.» Omnis namque «᾿Αλλ' ὁ κρυπτὸς τῆς καρδίας ἄνθρωπος. «Πᾶσα γὰρ gloria filia regis ab interiori procedit. Novit enim ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως, ἔσωθεν. Οἷος et hic juxta B. David 48 ac Paulum 49 alium esse γὰρ καὶ οὗτος κατὰ τὸν μακάριον Δαυΐδ καὶ Παῦλον, interiorem hominem ab exteriore. «Ornabant ἕτερον τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον παρὰ τὸν ἐκτός. • Εκόsese.» Vides quod cultum sive ornatum dicat hic 'σμουν ἑαυτὰς.» Ορᾷς, κόσμον ἐνταῦθα τὴν ὑποταγήν snbjectionem? III, 8-16. In summa omnes silis, unanimes,compatientes, fraterna prædili charitate,misericordes, afubiles,non retaliantes malummulo aut convitium convitio, sed contra benedicentes: scientes quod ad " φησι. «Τὸ δὲ τέλος, πάντες ὁμόφρονες, συμπαθείς, φιλάδελφοι, εὔσπλαγχνοι, φιλόφρονες, μὴ ἀποδιδόνες κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἡ λοιδορίαν ἀντὶ λοιδορίας, τουναντίον δὲ εὐλογοῦντες εἰδότες 45*47 1 Cor vII, 5. 48 Psal. xiv, 14. 40 Ephes. II, 16.

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. o550 ὅτι εἰς τοῦτο ἐκλήθητε, ἵνα εὐλογίαν κληρονομή- hoc vocati silis, ut benedictionem hæreditate pussi σητε. Ὁ γὰρ θέλων ζωὴν ἀγαπᾶν, καὶ ἰδεῖν ἡμέρας ἀγαθάς, παυσάτω τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη αὐτοῦ· τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον ἐκκλινάτω ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποιησάτω ἀγαθόν, ζητησάτω εἰρήνην, καὶ διωξάτω αὐτήν. "Οτι οἱ όφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους. καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν, πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά. Καὶ τίς ὁ κακώσων ὑμᾶς, ἐὰν τοῦ ἀγαθοῦ μιμηταί γένησθε; Αλλ' εἰ καὶ πάσχοιτε διὰ δικαιοσύνην, μακάριοι. Τὸν δὲ φόβον αὐτῶν μὴ φοβηθῆτε, μηδὲ ταραχθῆτε, Κύριον δὲ τὸν Θεὸν ἁγιάζετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. Ετοιμι δὲ ἀεὶ πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ἡμᾶς λέγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος μετά πραύτητος καὶ φόβου συνείδησιν ἔχοντες ἀγαθήν, ἵνα ἐν ὦ καταλαλῶσιν ὑμῶν, ὡς κακοποιών, καταισχυνθῶσιν οἱ ἐπηρεάζοντες ὑμῶν τὴν ἀγαθὴν ἐν Χριστῷ ἀναστροφήν.» " deatis Nam qui vult etiam diligere et videre dies bonas,coerceat lingnom suam a male,et lubia sua, ne loquantur dolum; declinet a malo,et facial bonum:quærat pacem,et persequatur eam. Quoniam oculi Domini super justos, et aures ejus ad deprecationem eorum: aspectus aulem Domini super eos qui faciunt mala. Et quis est qui sit afflicturus 1os,si bonitatis @mulatores fueritis? Imo si quid eliam acciderit incommodi propter justitiam,beati eritis Ceterum tcrrore illorum ne tcrreamini neque turbemini, sei Dominum Deum sanctificate in cordibus vestris. Sitis autem parati semper ad respondendum cuilibet pelenti a vobis rationem de ea quæ in vobis est spe cum mansuetudine el timore conscientiam habentes bonam, ut in hoc quod vobis detrahunt tanquam scelerosis,pudefiant hi qui incessunt vestram bonam in Christo conversationem. ᾿Αποσχόμενος τῶν κατ᾿ ἄνδρα νουθετημάτων καὶ Absolutus ab ordinationibus, quæ tum viros tum κατὰ γυναίκα, κοινὴν ποιεῖται λοιπὸν τὴν παράκλη mulieres concernerent, ponit deinceps communem σιν πρὸς ἅπαντας, ἄνδρας, γυναῖκας, γέροντας, πα- exhortationem ad omnes viros, mulieres, juvenes, ρηβηκότας, ήβώντας, βασιλεῖς, ἄρχοντας, ἀρχομέ- pubescentes, reges, præsides, subditos, et eos qui νους, πολιτευομένους, ξένους, ἀστού;, πλουσίους, gubernantnr, peregrinos, cives, divites, pauperes. πένητας. Διὸ ἐπάγει. «Τὸ δὲ τέλος.» ᾿Αντὶ τοῦ, Τί Ideo subjungit: In summa.»Id est, Quid opus est χρὴ ἰδιολογεῖσθαι; ἁπλῶς πᾶσι φημί. Τοῦτο γὰρ particulatim disserere? omnibus simpliciter dico. τέλος. Καὶ πρὸς τοῦτο πᾶσιν ὁ σκοπὸς ἀφορᾶ τῆς Nam huc significat τέλος: et ad hoc respicit saluσωτηρίας, καὶ οὗτος νόμος πᾶσιν ἀγάπη;. Εξ οὗ tis scopus omnibus propositus, 508 et hæc est φύεται πᾶσα ἀρετή, ἡ ταπεινοφροσύνη, συμπάθεια. g lex dilectionis omnibus constituta. unde virtus ἡ εὐσπλαγχνία, καὶ αἱ ἄλλαι ὁμοίως ἀρεταί, ἃς και omnis procedit, nempe animi modestia,compassio, τηρίθμησεν. ὧν ἡ μὲν ὁμοφροσύνη ἐστὶ σύννευσις misericordia, cæleræque similiter virtutes quas περί τι μετὰ σπουδῆς ἀδιάγορος· συμπάθεια δὲ ὁ πρὸς enumeravit, quorum unanimitas quidem est conτοὺς κακῶς πάσχοντας ὡς καὶ ἐφ' ἑαυτοῖς ἔλεος· φι sensus sine discrimine circa aliquid cum propenso λαδελφία δὲ ἡ ὡς ἐπ' ἐδελφοῖς ὀφειλομένη πρὸς τοὺς animo: compassio vero est miseratio erga eus qui πέλας διάθεσις· εὐσπλαγχνία δὲ ἡ ἀπὸ ψυχῆς ἐπ' affiguntur tanquam ad seipsos: fraternitas autem ἀγαθοποίᾳ τῶν ὁμογενών κίνησις· φιλοφρσύνη δὲ debitus erga propinquos affectus tanquam ad fraἡ πρὸς πάντας ἡμερότης καὶ προσήνεια, ἥτις καὶ tres. Rursum misericordia est molus ab anima πρὸς ὁμοθεις ἂν γένοιτο καὶ φίλους· ταπείνωσις δὲ, procedens ad bene merendum de iis qui ejusdem ἤτοι ταπεινοφροσύνη, τὸ ἑτέρου ὀνειδίζοντος φέρειν, sunt conditionis. Affabilitas vero sive lenevolenτὸ ἐπιγινώσκειν τὸ ἁμάρτημα, τὸ φέρειν τὰς κατη- tia est benignitas ac comitas erga omnes, quæ γορίας, ὃ καὶ εὐγνωμοσύνη ἂν εἴη· λοιδορία δὲ ἡ ἐκ elium erga illos Gt qui similium sunt morum et πονηρᾶς συνηθείας ἀνάδοτος περὶ τὸ καταλαλεῖν erga amicos. Humilitas vero sive animi molestia φιλοτιμία. Ταύταις ταῖς προειρημέναις οὖν, φησ', est alium contumeliosum ferre, peccatum agnosκοσμούμενοι ἀρεταῖς, πρὸς οἷς οὐχ ἁλώσιμοι κακία cere, et accusationes sustinere, quod etiam ἀποφανθείητε, ἔτι, φησί, καὶ ζηλωποὶ ἔσεσθε τῇ θείᾳ animi benignitas esse posset. Convilium vero est κατευθυνόμενοι βιοτῇ. Ὁ γὰρ ὑπὸ πάντων εὐλογού- contentio ex prava consuetudine orta,quæ sita est μενος, καὶ ζηλωτός δήπου. Καὶ τούτων ἐπάγει τὸν in vituperatione aliorum. His, inquit, prædiclls Δαυίδ μάρτυρα. Τίς ἐστι, φάσκοντα, ὁ θέλων ἰδεῖν ornati virtutibus, insuper quoque malitia non facile ζωήν; ζωὴν οὐχ ἦν καὶ τὰ ἄλογα ζῇ, ἀλλ᾽ ἦν ὁ κατὰ capiamini: præterea æmulatores eliam sitis divino Θεὸν ἄνθρωπος· καὶ ἡμέρας οὐχὶ κακὰς ἀλλὰ ἀγα- vivendi modo directi. Nam qui ab omnibus benediθάς. Αἱ γὰρ τοῦ αἰῶνος τούτου ἡμέραι, κατὰ τὸν citur, utique etiam æmulator esse debet. Et horum Πατριάρχην Ἰακώβ. μικραὶ καὶ πονηραί. Συμπερα- testem inducit David dicentem: Qui est qui νάμενος δὲ τὴν προφητικὴν χρῆσιν, ἐπεὶ ἐν αὐτῇ, τὸ cupit videre vitam? vitam, inquam, non qua etiam ὀφθαλμοί Κυρίου, ἔγκειται, ἐπὶ δικαίους, καὶ καὶ τὸ irrationalia, sed qua homo secundum Deum vivit, et πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς ποιοῦντας, κακά, τούτοις dies non malos, sed bonos. Nam dies hujus sæculi ἐπιφέρει, ὅτι Εἰ οὕτω διαβιώτητε, εὐμενὴ ἕξετε τὸν juxta patriarcham Jacob pauci sunt et mali. Ubi Θεὸν καὶ εὐήκοον. Οὗ γενομένου, τίς αὐτοῦ πρὸς autem propheticum conclusit oraculum,quonianin ὑμῶν γεγονότος κακωτικῶς ὑμῖν ἐπενεχθείη; πάντα eo positum erat: OculiDomini super justos, et aspe γὰρ ἐν χειρὶ αὐτοῦ. Θάνατος γὰρ καὶ ζωὴ ἐν χειρί ctus ipsius super facientes mala: subjungit his: Si

ita vitam peregeritis, Deum habebitis benignum ac Κυρίου. Πλὴν ἐπειδὴ τισὶν αἱ περιστάσεις αἱ διὰ τὴν obsequentem. Quo facto, quis, illo a vobis stante, πίστιν, κατὰ ἐδόκουν, ἐπανορθούμενος ταύτα ὁ μα infeste irreut in vos? Siquidem omnia sunt in κάριος Πέτρος φησίν, ὅτι, Μὴ λογίζεσθε ταῦτα κακά, manu ejus; mors enim et vita in manu Domini 50. εἰ μὴ μακαρισμοῦ ἄξια. Ὁ γὰρ ἐξ ἀνθρώπων ἐπαρAttamen quoniam afflictiones illatæ propter fidem τώμενος φόβος οὐδενὸς λόγου ἄξιος, ἀλλ' ἐφήμερος videbantur quibusdam mala, hæc corrigens beatus ἐξ ἐφημέρων. Εἰ γὰρ ὀφθαλμοὶ Κυρίου ἐπὶ δικαίους, Petrus,ait: Ne hæc mala existimetis, sed digna καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν, ἐπὶ δὲ τοὺς ποιοῦνpotius beatificatione. Timor namque impendens ab τας κατὰ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἀπώλειαν ἐπαπειλοῦν hominibus nihil ducendus est, sed brevissimo τοῖς κακοῖς, πάντως εἰ κακὰ ταῦτα, οὐκ ἂν ὁ τῶν tempore durat, utpote ab his illatus qui ipsi velo- ἀγαθῶν ταμίας ὑμᾶς τοὺς ἀγαπωμένους αὐτῷ, και cissime transeunt. Nam si oculi Domini super ju- κοῖς ἀντημείβετο. Τὰ γὰρ κατὰ τοῖς κακοῖς καταstos el aures ejus ad deprecationem illorum, aspectus πέμπει. Ωστε οὐ κακαὶ αἱ διὰ τὴν εὐσέβειαν θλί autem ipsius super eos qui faciunt mala, perditio- ψεις. Αγιάζειν δὲ τὸν Κύριον ἐν ταῖς καρδίαις μετά nem comminando malis:utiq; e si hæc mala essent, Ησαίου διακελεύεται· τουτέστι, Μὴ τοῖς φαινομένοις 809 certe dispensator bonorum nequaquam vos " μεγαλαυχεῖσθε, ἀλλ' ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς καρδίας sibi dilectos malis afficeret: mala namque ad malos ὑμῶν ταμείῳ τὸν ἁγιασμὸν ἐνεργήσαντες τοῦ Κυ remittit. Non sunt itaque mal, afflictiones propter ρίου, ὃς ἐν τῷ ἀπὸ τῶν μιασμάτων, ἤτοι τῶν πονηpietatcm illalæ.Porro sanctificare Deum in cordibus ρῶν ἐθῶν ἀφορισμῷ τῶν ἐθνῶν περιγίνεται, οὕτως cum Isaia præcipit 51: hoc est, Ne ob ea quæ αὐτὸν ἁγιάζετε. Αγιάζετε δὲ ἀπὸ τῆς καλῆς ὑμῶν apparent gloriemini, sed in occulto cordis vestri ἀναστροφής, δοξαζόντων αὐτὸν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, promptuario, Domini sauctificationem operantes, ώς και αὐτὸς ὁ θεάνθρωπος παραγγέλλει διὰ τοῦ quæ in separatione gentium a fœditatibus sive pra- • Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνvis moribus consistit, ita ipsum sanctificale. Sancti θρώπων.» Τὸ δὲ, Έτοιμοι, πρὸς τὸ ἀνωτέρω συν ficatis autem, dum alii honines ex bona vestra πακούεται τὸ, Πάντες ὁμόφρονες ἔσεσθε. Τοῦτο γὰρ conversatione ipsum glorificant,quemadmodum et τό, Εσεσθε, κατὰ κοινοῦ καὶ τούτῳ ἀποδίδοται, να ipse Deus ac homo præcipit,dum ait: «Sic luceat ᾖ, Εσεσθε ἀεὶ ἔτοιμοι. βούλεται δὲ παρακελεύεσθαι lux vestra coram hominibus 32.» etc. Quod aulem ἀεὶ τὸν πιστὸν ἄνθρωπον περὶ τὸν τῆς πίστεως λόγον, dicitur Parali, superiori particula conjungitur, ὡς ἐν παντὶ καιρῷ ἀπαιτουμένους ἡμᾶς τὸν περ puta Omnes sitis unanimnes. Verbum enim Sitis, a αὐτῆς λόγον, εὐχερῶς ἀποκρίνεσθαι. ᾿Αποκρινομέ communi subintellectum etiam huic tribuitur, ut c νους δὲ μετὰ πραύτητος τοῦτο ποιεῖν, ὡς καὶ αὐτοῦ sit sensus: Silis semper parali. Vuit autem præci- τοῦ Θεοῦ παρόντος οὐδεὶς δὲ τοῦ κυρίου αὐτοῦ pere,ut fidelis homo semper paratus sit circa ser- παρόντος εὐγνώμων δούλος, ἀπαυθαδιάσαιτο. Και τὸ monem fidei. ut quocunque tempore expetita fuerit ἀπὸ τούτου κέρδος ἐπάγει, τὴν ἀπὸ τῶν ἀπίστων a nobis ratio circa ipsam, facile respondeamus; por- περὶ ἡμᾶς ἐπιγνωμοσύνην τε καὶ εὐγνωμοσύνην, ro, respondentes cum mansuetudine hoc faciamus, Επιστατέον δὲ ὡς οὐκ ἐναντία ταῦτα τοῖς ὑπὸ τοῦ tar:quam ipso quoque Deo præsente: nullus aulem Κυρίου εἰρημένοις, εἰ ὁ μὲν, μὴ μεριμνῶν, φησίν, (rugi servus suo præseule domino esset arrogans. ἐπὶ τὰς ἀρχὰς προσαγομένους καὶ τὰς ἐξουσίας τί Subjungit quoque lucrum quod hanc subsequitur, απολογηθῶμεν· Πέτρος δὲ πρὸς τοῦτο παρεσκευάσθαι nempe infidelium explorationemacanimi benignit:- νῦν παραγγέλλει. Τὰ μὲν γὰρ ὑπὸ Κυρίου περὶ tem erga nos. Animadvertendumn autem, non esse μαρτυρίου εἴρηται. Οἷς καὶ δοθήσεσθαί φησι δύναμιν hæc contraria his quæ a Domnino dicta sunt, dum καὶ λόγον κρείττονα σοφίας ἀνθρωπίνης, καὶ τῶν ille qui lem jubet, ne solliciti simus quid respondea. περιεστώτων φόβων ἀφρόντιστον. Τὸ δὲ ὑπὸ τοῦ mus 53, cum ante præsiles ac potestates produce. Πέτρου, περὶ διδασκαλίας εἴρηται. Τὸ γὰρ ἄνευ συν mur.Petrus vero ad hoc nnnc præparari præcipit. έσεως καὶ ἐξετάσεως δοκεῖν τι εἰδέναι, μέμψιν φέρει. Siquidem Domini verba de narlyrio dicta sunt, Γνῶσις γὰρ ἀσυνέτων, ἀνεξέταστοι λόγοι. Αλλως τε, cum etiam dandam ait virtutem ac sermonem vali- καὶ ἐπειδὴ πολλὰ κατηγόρουν ἡμῶν ἀθέμιτα, ἀλλὰ, diorem quavis humana sapientia,el qui contemnat καὶ τὰς ἐλπίδας κενὰς ἡμῶν ἀπεφαίνοντο, περὶ τού. circumstantes timores: Petri autem sententia de των λελογισμένως φέρειν τὰς ἀποκρίσεις φησίν, doctrina loquitur. Nam sine intellectu et indaga- ἔχοντας καὶ τὸν βίον συνέπαινον, ὃ δὴ καὶ συνεί tione videri sibi aliquid scire, dignum est reprehen- δησιν καλεῖ. «Εἰδότες ὅτι εἰς τοῦτο ἐκλήθητε.» sione.Scientia enim insensatorum inex pensi ser- Τὸ ἑξῆς οὐ μετὰ τῆς προειμένης κατασκευῆς. Τὸ mones 54. Præterea etiam quoniam de variis nefan- δὲ τέλος, ἤτοι τὸ συνεκτικώτατον· Πάντες ομοφρονες dis rebus nos accusabant, sed et spem nostram ἔσεσθε, καὶ ἑξῆς, εἰδότες ὅτι εἰς τοῦτο ἐκλήθητε, εἰς inanem esse ostendebant, dicit ut de his meditatas τὸ εὐλογεῖν, τουτέστι, πάντας εὖ λέγειν. «Εὐλογεῖτε, responsiones feramus, habentes simul eliam vitam γὰρ καὶ Παυλός φησι, τοὺς διώκοντας ὑμᾶς.» Τοῦτο probatani,quod sane conscientiam vocat. «Scien- δὲ ποιοῦντες κληρονομήσετε ὄνομα παρὰ πάντων tes quod ad hoc vocati sitis.»!!! Ordo est cum ἀκούειν, τὸ, οἱ εὐλογοῦντες. Διότι οὐ δίκαιου τὸν 50 Eccli. x1, 14. 54 Isa. VIII, 13. 52 Matth. Lix, 16. 53 Matth. x, 19. 54 Eccli. xxI, 21. ΣΙ,

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. τῆς αἰωνίου ζωῆς ἀντεχόμενον διὰ τῆς γλώσσης τινὰ prædicta structura. In summa, sive et absolutissi βλασφημεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ Δαυΐδ παραινεῖ, την me dicam,omnes sitis unanimes et cætera, scienγλῶσσαν καθαρὰν ἔχειν λοιδορίας, τοῦ θέλοντος tes quod ad hoc vocali sitis, ut benedicatis, id est, ἐπέράστως διακεῖσθαι πρὸς τὴν ὄντως ζωὴν, καὶ ἐξῆς, ad benedicendum omnibus. Ait enim et Paulus: Οὕτω γὰρ παρεσκευασμένοι ἔξετε τὸν παντοδύναμον «Benedicite persequentibus vos 3»Hoc autem faκαὶ παντεπόπτην ευήκουν καὶ ἡμέρως ἐπιβλέποντα, cientes hæreditario jure possidebitis nomen, ut ab ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ ὀργίλως, ὥσπερ πρὸς τοὺς κακοποίους omnibus audiatis Benedicentes. Neque enim justum Εἰ δὲ τοῦτο, τίς ὁ δυνάμενος κακῶσαι ὑμᾶς; Εἰ δὲ est illum qui æternæ vitæ adhæret, lingua cuiκαὶ θλίψις ἐπενεχθείη ὑμῖν τοῖς τοῦ ἀγαθοῦ ἐργάται; quam inferre convicium. Propterea quoque David καὶ μιμηταῖς, μὴ ὀλιγωρεῖτε, χαίρετε δὲ, πρῶτον admonet linguam habere purama convicio eum qui μὲν ὅτι οὐ κακὰ ταῦτα, ἔπειτα ὅτι καὶ μακάριοι διὰ amanti animo affectus sit ad veram vitain, etc. Ita ταῦτα, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἄθλιοι. Διὸ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν namqne præporati, habebitis omnipotentem et τὸν Θεὸν ἁγιάζοντες, τὸν ἀνθρώπινον φόβον μὴ φο- omnium inspectorem obsequentem benigneque insβεῖσθε, μηδὲ ταράσσεσθε. Εσεσθε καὶ ἔτοιμοι καὶ pectantem,non torvo aut irato animo,quemadmoπρὸς ἀπολογίαν ἀεὶ τοῦ παντὶ τῳ ἐπερωτώντι ὑμᾶς dum intuetur eos qui mala operantur. Quod si ita περὶ τῆς καθ᾽ ὑμᾶς ἐλπίδος ἀποδοῦναι λόγον. Απο- sit, quis poterit vos malis affcere? Quod si etiam δοῦναι δὲ μετὲ τοῦ καὶ πρᾶξιν ἐπιδείκνυσθαι ἀγαθήν. afflictio inferatur vobis dum bonitalis operatores Πρέως γὰρ τοῦτο καὶ μετ' ἐπιεικείας ποιοῦντες, τότε et imitatores estis, ne sitis pusillo animo, sed ἑαυτοῖς συνειδέναι πιστώσεσθε ἀγαθὰ, καὶ τοὺς που gaudele: primum quidem, quod hæc non mala νηρὰς περὶ ὑμῶν ἔχοντας υπολήψεις καταισχυνεῖτε. sint: deinde etiam, quod propter ista beati sitis et • Συνείδησιν ἔχοντες ἀγαθήν.» Τουτέστιν, ἀγαθὰ non niseri Ideo Deum in cordibus vestris sanctifἑαυτοῖς συνειδότες, ἀλλ᾽ οὐ κακά. Ωσπερ αἱ βλασφη- cantes, ne terreamini humano timore neque turboμούντες ὑμᾶς βούλονται. • Οἱ ἐπηρεάζοντες.» mini. Sitis autem et parati ad respondendum sem- ᾿Αντὶ τοῦ, οἱ λογοπραγούντες, οἱ πικρῶς ἐξετάζοντες. per cuilibet interroganti vos, ut reddatis rationem de spe quæ apud vos est. Reddatis autem una cum exhibitione bonæ actionis. Id enim mansuete et cum benignitate facientes, confirmabitis tunc bene vobisipsis esse conscios, et eos qui pravas de vobis habent suspiciones pudefacietis. «Conscientiam habentes bonam.»Hoc est, dum bene vobisipsis conscii estis et non male, quemadmodum illi qui vos calumniantur. «Hi qui incessunt Hoc est, qui verbis negotium facessunt, acerbe indagantes. в • Κρείττον γὰρ ἀγαθοποιοῦντας, εἰ θέλοι τὸ θέ- € λημα τοῦ Θεοῦ, πάσχειν, ἣ κακοποιοῦντας, ὅτι καὶ Χριστὸς ἄπαξ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἔπαθεν, δικαιος ὑπὲρ ἀδίκων, ἵνα ἡμᾶς προσαγάγῃ τῷ Θεῷ, θανατωθεὶς μὲν σαρκί, ζωοποιηθεὶς δὲ τῷ πνεύματι.» Η αιτιολογία αὕτη, οὐ πρὸς τὰ προσεχῶς εἰρημένα, ἀλλὰ πρὸς τὰ μικρὸν ἀνωτέρω, ὅτι Εἰ καὶ πάσχοιτε διὰ δικαιοσύνην, μακάριοι ἐστὲ, διότι κρείττον ἀγαθοποιούντας πάσχειν κακὺς ἢ κακοποιοῦντας. Η εἴ τις πρὸς τὸ, προσεχῶς τὴν αἰτιολογίαν βούλοιτο ἀποδιδόναι, τὸ, ᾿Αγαθοποιοῦντας, οὐχὶ πρὸς ἕτερον χρὴ λαμβάνειν εὐεργετικως, ἀλλ᾽ ἀπολύτως, ἀντὶ τοῦ ᾿Αγαθὰ ἐργαζομένους, ωσαύτως καὶ τὸ Kanoποιοῦντας. Προστίθησι δὲ τὸ,: Εἰ θέλοι τὸ θέλημα τοῦ Θεού, ο δεικνὺς ὅτι οὐδὲν ἄνευ τῆς τοῦ Θεοῦ ῥοπῆς εἰς ἡμᾶς γίνεται, ἀλλ᾽ ἢ διὰ ἁμαρτιῶν κουφισμὸν, ἢ διὰ ἀνέῤῥησιν καὶ δόξαν ἡμῶν, ἢ καὶ εἰς ἑτέρων σωτηρίαν. Τοῦτο δὲ διττόν. Η γὰρ κακοῦτα! τις δίκαιος πρὸς σωφρονισμὸν ἑτέρων ἁμαρτωλῶν, καθὼς εἴρηται, εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἁμαρτωλὸς ποῦ φανεῖται; Καὶ τοῦτο δὲ διττὼν ἐμφαίνει τὴν ὠφέλειαν, τῷ μὲν πάσχοντι δικαίῳ, προσθήκην δικαιοσύνης διὰ τῆς ὑπομονῆς, τῷ δὲ ἐπιστροφὴν ὁρῶντι ἁμαρτωλῷ, ἐπιστροφὴν καθώς εἴπομεν. Η οὖν διὰ ταῦτα πάσχει δίκαιος, ἢ καὶ δι' ἑτέρων 13 Rom. III, 14. PATROL. GR. CXIX. III, 17. 18. Prastat enim ut benefacientes, st velit Dei voluntas, malis afficiamini quam malefacientes: quandoquidem et Christus semel pro peccatis passus fuit, justus pro injustis, ut nos adduceret Deo, mortifcatus quidem carne, sed vivificatus spiritu. Hæc est causæ redditio non ad ea quæ immediate dicta sunt, sed ad ea quæ paulo superius, puta: Si qnid patiamini propter justitiam, beati estis: præstat enim ut benefacientes malis 544 aliciamini quam malefacientes. Aut si quis velit ad immediate præcedens causæ rcdditionem referre: quod dicitur Benefacientes, non oportet accipere ut sit de alio bene merendo.sed absolute, hoc est, bona operantes. Similiter et maleficientes. Addit autem: «Si velit Dei voluntas, ostendens quod nihil absque Dei nutu circa nos contingit, sed vel ad peccatorum alleviationem, vel ad præconium et gloriam nostram, aut eliam ad aliorum salutem. Hoc autem dupliciter contingit. Aut enim amigitur quispiam justus ad castigationem aliorum peccatorum quemadmodum dictum est: Si justus vix salvus efficitur, peccator ubi apparebit? Et hoc quoque duplicem exhibet utilitatem: justo quidem qui affligitur, justitiæ augmentum propter patientiam: peccatori autem qui intuetur,conversionem, ut diximus. Aut igitur propter hæc patitur justus: aut pro18

pter aliorum salutem, quemadmodum et Christus. σωτηρίαν, καθὼς καὶ ὁ Χριστός. Καὶ τούτου χάριν Et ob id Petrus etiam nunc addit Christi exemplum: καὶ Πέτρος προστίθησι νῦν τὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπόδειγμα, quoniam et Christus quæ passus est non pro suis ὅτι καὶ Χριστὸς ἅπερ ἔπαθεν, οὐχ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν delictis passus est, sed pro nostris. Ideo quoque οἰκείων ἔπαθεν, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων. Διὸ καὶ subjungit: Justus pro injustis. Nam ipse sicut antea ἐπάγει, Δίκαιος ὑπὲρ ἀδίκων. Αὐτὸς γὰρ, ὡς κατό per prophetam ostendit peccatum nonfecerat.Osten- πιν διὰ τοῦ προφήτου απέδειξεν, ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίdens autem ejus qni passus fuit efficaciam ac virtu- ησε. Δεικνὺς δὲ τὸ τοῦ παθόντος δραστήριόν τε καὶ tem,subjungit: Semel. Tanta, inquit, fuit virtute δυνατόν, ἐπιφέρει τὸ ᾿Απαξ. Τοσαύτη γάρ, φησίν, qui pro hominibus passus fuit, ut quanquam multa ὑπῆρξεν ἡ τοῦ παθόντος δύναμις ὑπὲρ τῶν ἀνθρώ horum peccata offenderit, unica Domini passio suff. πων, ὥστε εἰ καὶ πολλὰ τὰ ἁμαρτήματα τούτων ciens fueritad obtundendam omnem vim nostrorum κατελαμβάνετο, ἓν μόνον ἀρκέσαι πάθος τοῦ Κυρίου peccatorum. Quoniam igitur passus est Christus, ut πᾶσαν ἀπαμβλῦναι τὴν δύναμιν τῶν ἡμετέρων ἁμαρτ nos ad Deum etPalrem suum adduceret ostendit om- τημάτων. Επεὶ οὖν ὑπὲρ τῆς ἡμῶν πρὸς τὸν Θεὸν nino quod non omnes qui patiuntur, propter pr ccata καὶ Πατέρα αὐτοῦ προσαγωγῆς ἔπαθεν, ἔδειξεν ὅτι patiuntur. Et quia duplici modo consideratur Chri- οὐ πάντως πάντες οἱ πάσχοντες δι᾿ ἁμαρτίας πά stus, nempe Deus et homo passus quoque duplicem & σχουσι. Καὶ ἐπειδὴ διπλοῦς ὁ Χριστὸς, Θεὸς καὶ ἄνnobis gratiam contulit. Mortuus enim tanquam homo θρωπος, διπλῆν καὶ τὴν χάριν ἡμῖν παρέσχε παθών, liberavit nos a morte et corruptione, innovando nobis ᾿Αποθανών γὰρ ὡς ἄνθρωπος, ἀπήλλαξεν ἡμᾶς τοῦ resurrectionem, et dando per suum exemplum,ue θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς, τὴν ἀνάστασιν ἡμῖν ἐγκαι deinceps sine spe resurrectionis morientes subeant νίσας, καὶ δοὺς διὰ τοῦ ἑαυτοῦ ὑπόδειγμα, ὡς οὐκ mortem. Vivificatus autem, hoc est, resurgens ex ἔτι οἱ ἀποθνήσκοντες ἀνέλπιστον ἀναστάσεως ὑπέρmortuis virtute divinitatis (surrexit enim ex mortuis χονται θάνατον· Ζωοποιηθεὶς δὲ, τουτέστιν, ἀναστὰς non tanquam homo, sed tanquam Deus), simul vitæ ἐκ νεκρῶν, τῇ τῆς θεότητος δυνάμει, (ἀνέστη γὰρ restituit omnes qui in inferno erant, una resusci- ἐκ νεκρῶν, οὐχ ὡς ἄνθρωπος, ἀλλ' ὡς Θεός.) συνε tans secum. Multa namque 512 corpora sancto- εζωοποίησε τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ συναναστήσας ἑαυτῷ. rum qui dormierant excitata sunt, juxta sanctum Πολλὰ γὰρ σώματα, κατὰ τὸν θεῖον εὐαγγελιστὴν, τῶν evangelistam,et visa sunt a multis 3* Sedl ubi hacle- κεκοιμημένων ἁγίων ἀγέρθη, καὶ ἐνεφανίσθη πολλοῖς. nus sermone processit et hæc ostendit, deinceps ᾿Αλλὰ τῷ λόγῳ μέχρι τούτου προβὰς καὶ δείξας, proponit quomodo mortuus iis profuerit qui antea προκειμένου λοιπόν, πῶς ἀποθανών ὠφέλησε τοὺς dormierant. Simul etiam cum multa esset quæstio, α προκεκοιμημένους, ἅμα δὲ καὶ ζητήσεως πολλῆς si ob salutem omnium hominum facta est Domini οὔσης, εἰ ἐπὶ σωτηρία πάντων ἀνθρώπων ἡ ἐνανincarnatio, qualem sortiti sunt salutem qui antea θρώπησις τοῦ Κυρίου, ποίας ἔτυχον σωτηρίας οἱ mortui sunt, utrumque uno modo dissolvit. et ait, προθανόντες, λύει ἀμφότερα δι᾽ ἑνὸς καί φησιν, ὅτι quod mors Domini utrumque horum operata est, ὁ τοῦ Κυρίου, θάνατος, ἀμφότερα ταῦτα εἰργάσατο, spem videlicet operationis per hoc quod ipse ἐλπίδα ἀναστάσεως διὰ τοῦ ἀναστῆναι αὐτὸν, καὶ resurrexerit,et rursum eorum salutem qui priores σωτηρίαν πάλιν τῶν προκεκοιμημένων. Οἱ γὰρ dormierant. Nam qui bonis operibus vitam suam ἔργοις ἀγαθοῖς τὸν ἑαυτῶν κατὰ τὸν τῆς ζωῆς αὐτῶν adornarant tempore quo vixerant, quemadmodum χρόνον περιανθίσαντες βίον, ὡς εἰ καὶ τότε τῷ si tunc advenisset Christus nequaquam destituti κόσμῳ ἐπεδήμησε Χριστὸς μὴ ἄν ἀπολειφθῆναι του fuissent prædicatione ipsus vivificante, ita et tuuc ζωοποιοῦντος αὐτοὺς κηρύγματος, οὗτοι καὶ τότε per Domini ad inferos descensum salutem conse- διὰ τῆς εἰς ᾅδου τοῦ Κυρίου καθόδου, τῆς σωτηρίας cuti sunt, quemadmodum etiam videtur divo Grego- έτυχον, ὡς καὶ Γρηγορίῳ τῷ θείῳ δοκεῖ· φησὶ γὰρ rio. Ait enim ipse: An simpliciter salvos facit οὗτος· Ἁπλῶς σώζει πάντας Χριστὸς ἐπιφανείς; omnes Christus qui apparuit, videlicet in inferno? δηλονότι ἐν τῷ ᾅδῃ· ἢ κάκεῖ τοὺς πιστεύοντας; Διὰ an et ibi eos qui crediderint? Per hoc enim quod γὰρ τοῦ Πιστεύσοντας, σημαίνει τοὺς οὕτω παρεait: Eos qui crediderint, significat quod seipsus ita σκευακότας ἑαυτούς, ὡς εἰ καὶ τότε παρεγένετο, præparaverant,quod si etiam tunc advenisset, cre- πιστεύσοντας καὶ οὐ μήμψεως τοῦτο Où rap didissent. Neque id rejiciendum puto. Non enim ἀποκληρωτικῶς ἡ σωτηρία, ἐπεὶ καὶ τοῖς ζῶσι πᾶσι hæreditarie habeatur salus, quandoquidem licet γενόμενος, οὐ πάντας σώζει, εἰ μὴ μόνον τους ad viventes omnes venit, non tamen omnes salvat, πιστεύσοντας. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ τῆς ἑκάστου προαιρέsed eos tantum qui crediderint. Etenim erat eiiam σεως ἔργον ἦν, τό, λογικὸν γενόμενον μὴ ἀναισθήτως opus liberæ voluntatis singulorum,ut cum rationa- ἔχειν τῆς τοῦ πεποιηκότος ἀγαθοδότου μεγαλοδω les essent non insensibiliter se haberent ad magni- ρεᾶς, ἀλλ᾽ ἐπάξιον ἑαυτὸν παρέχειν τῆς τοῦ δεδω fcentiam ejus qui tale donum præstileral, seul se κότος ἀγαθότητος. Τὸ δὲ, ᾿Απειθήσασιν, ἔθηκε, λύων dignos præberent dantis bonitate. Posuit autem, ἀντίθεσιν τινα. Εἰκὸς γάρ τινα ἐρεῖν· Καὶ τίνος Inobedientes fuerant, quamdam solvens objectio- άλλου κηρύξαντος πρὸ Χριστοῦ; Εἶτα ἀπειθήσαντες nem. Verisimile enim erat aliquem dicturum: Εt κατεκρίθησαν; Ητοι κατακρίσεως ἄξιοι γεγόνασιν ο 58 Matth. XXVII, 52.

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. πρὸ τοῦ Χριστοῦ; καὶ ἔχων τοῦτο, ὡς καὶ Παῦλος, quo alio ante Christum prædicante, postmodum ἀπὸ τῶν ἐνεσπαρμένων ἡμῖν λογικών δυνάμεων ἀπε- de inobedientia judicati aut condemnatione digni λέγξαι, ὅτι κριτικοὶ καλοῦ καὶ κακοῦ γεγονότες, fuerant qui Christum præcesserant? Cumque hoc εἶτα μὴ τὸ ἀγαθὸν ἐργασάμενοι, άξιοι κατακρίσεως posset evincere,quemadmodum et Paulus, a disseοἱ τοιούτοι, οὐ τοῦτο ποιεῖ, (κρείττονος γὰρ τοῦτο minalis in nobis rationalibus viribus, quod cum λογισμοῦ καὶ φιλοσόφου, ἢ κατὰ Ἰουδαίων διάνοιαν,) datum ipsis esset ut possent inter bonum et malum ἀπὸ δὲ τῆς Γραφῆς τὴν ἀπείθειαν πιστοῦται, καὶ discernere, nec postea bonum operati essent, tales οὐκ ἀπὸ τῶν χρόνων τῶν Προφητῶν, ἀλλ᾽ ἀπ᾿ αὐτῆς digni essent morte, non hoc facit, nam id altioris σχεδὸν τῆς κοσμογονίας. est considerationis ac philosophiæ profundioris quam ut ferre posset mens Judæorum: sed 'a Scriptura confirmat inobedientiam: neque id a temporibus prophetarum, sed ab ipso propemodum mundi ortu: 513 ex quo demonstrat quod ab initio prædicabatur hominibus salus, sed despiciebatur ob declinationem ipsorum ad vana ac voluptuosa ᾿Αναριθμήτων γὰρ ὄντων ἀνθρώπων καὶ κατ' Cum enim illorum quoque tempore innumera ἐκεῖνο καιρού, μόνοι ὀκτὼ άνθρωποι πεισθέντες τοῖς biles essent homines, soli octo, credentes his quæ κηρυσσομένοις διὰ τῆς κατατασκευῆς τῆς κιβωτού, per arcæ præparationem prædicabantur, servati ἐσώθησαν. Επειδὴ δὲ ἐν ὕδατι ἡ σωτηρία, εὐθέως fuerunt. Quoniam autem in aqua fuerat salus,conτοῦτο ἐπὶ τοῦ ἁγίου λαμβάνει βαπτίσματος και festim hoc ad sacrum transfert baptisma, et ait, φησιν, ὅτι τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο τὰ βάπτισμα ὑμῶν ὑπὸ quod agna illa designabat nostrum baptisma, quoγινίσσετο. Επεὶ καὶ τοῦτο ἐναποπνίγει τοὺς ἀπει- niam illud quoque suffocat ac demergit incredulos θοῦντας δαίμονας, καὶ σώζει τοὺς πιστοὺς προσίον- dæmones,servatque fideles ad Ecclesiæ arcam acτας τῇ κιβωτῷ τῆς Ἐκκλησίας. Αμα δέ φησιν, cedentes. Simul autem dicit: Quemadmodum aqua Ώσπερ τὸ ὕδωρ ἀποκλύζει. τὸν ῥύπον, οὕτω καὶ τὸ diluit sordes, sic et baptisma. Verum non ablatioβάπτισμα. Αλλ' οὐ σαρκὸς ῥύπου ἀπόθεσιν ἀπεργά- nem sordium carnis operatur, sed per symbolum ζεται, συμβολικῶς δὲ τὴν τῆς ψυχικής κηλίδος παρ demonstrat macularum animæ ablutionem. Est ρίστησιν ἀπόκλυσιν. Εστι δὲ καὶ οἷόν τις ἀῤῥαβὼν antem veluti etiam ærhabo quidam et pignus bonæ καὶ ἐνέχυρον τῆς πρὸς Θεὸν ἀγαθῆς συνειδήσεως, erga Deum conscientiæ. Qui euim bene sibi conΟἱ γὰρ συνειδότες ἑαυτοῖς ἀγαθά, τουτέστι, οἱ βίου scii sunt, hoc est, qui inculpatam amplectuntur ἀντεχόμενοι ἀμώμου, καὶ τοῦτο ἐκ παντὸς ἐπιζη- vitam, et illam penitus exquirunt ac veluti interroτοῦντες καὶ οἷον ἐρωτῶντες (τοῦσο γὰρ τοῖς ζητοῦσί gant (namn hoc comitari solet eos qui aliquid τι ἐπακολουθεῖ, λέγω δὲ τὸ ἐρωτᾷν), οὗτοι καὶ τῷ quærunt, nempe interrogare), bi etiam ad sacrum ἁγίῳ προστρέχουσι βαπτίσματι. Καὶ τίς, φησί, τοῦτο accurrunt baptisma. Et quis, inquit, hoc præbet παρέχει τὸ ἐπιζητεῖν καὶ ἐπερωτᾶν τὸ θεῖον βαπτι- ut exquiratur ac rogetur divinum baptisma? Chriσμα; Ἡ ἀνάστασις, τοῦ Χριστοῦ. Πρὸ μὲν γὰρ ἀνα- stiresurrectio. Siquidem ante ipsius resurrectionem οτάσεως αὐτοῦ καὶ τοῦ πάθους ἀποφαίνεται, τό, ac passionem hoc ostenditur: : «Nisi quis natus «Εάν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος.» fuerit ex aqua et spiritu 56;» post resurrectionem Μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν, τό, «Βαπτίζειν πάντα τὰ vero: «Baptizantes omnes gentes accedentes, in προσιόντα ἔθνη εἰς ὄνομα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 57.» PostΠνεύματος.» Επεὶ δὲ τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον quam autem dispensationis sermonem conclusit: διῆλθε, λέγω δὲ τὴν εἰς ᾅδου πορείαν τοῦ Κυρίου, dico autem descensum Domini ad infernum, et καὶ τινος χάριν κἀκεῖ πεπόρευται, ὅτι ἐπὶ σωτηρίᾳ quam ob causam eo etiam accesserit, pula quod καὶ ὧν ἐν ᾅδου, πάλιν ἑτέραν ἀφορμὴν ἀπὸ τοῦ propter illorum quoque salutem qui in inferno θανάτου λαμβάνει τοῦ Κυρίου εἰς παράκλησιν ἀρε- erant: alia rursum sumit a morte Domini occaτῆς. Καί φησιν, ὅτι Εἰ ἀπέθανε Χριστὸς ὑπὲρ Dsionem ad virtutis exhortationem, et ait: Si Chriἡμῶν σαρκὶ (οὐ γὰρ καὶ τῇ ἀθανάτῳ αὐτοῦ καὶ slus carne mortuus est pro nobis (neque enim θεία φύσει), πάντως καὶ ὑμεῖς ἀντιδιδόντες αὐτῷ τὸ immortali sua et divina natura mori potuit, utique ἀποθανεῖν δι' αὐτὸ τῇ ἁμαρτίᾳ, οὐκ ἔτι ἀνθρωπί- et vos vicem ei rependentes, moriendo peccato ναις ἐπιθυμίαις ἁλώσεσθε, ἀλλὰ κατὰ τὸ θέλημα propter ipsum, non amplius humanis concupiscenμόνον τοῦ Θεοῦ τὸν ἐπίλοιπον χρόνον ζήσεσθε τὸν ἐν tiis capiemini,sed soli Dei voluntati reliquo tempore τῇ σαρκί, ο θανατωθεὶς μὲν σαρκί, η θανατωθείς in carne vivelis. «Mortificatus quidern carne.» Id μέν τῇ φύσει τῆς σαρκὸς, τουτέστι, τῇ ἀνθρωπίνῃ, est, natura carnis, hoc est, humana, sed resurἀναστὰς δὲ τῇ δυνάμει τῆς θεότητος. Καὶ γὰρ πνεῦμά gens polentia divinitatis. Etenim spiritus est ἐστιν ὁ Θεός, ὡς αὐτὴ τῆς θεολογίας ἡμᾶς ἡ πηγή Deus 38, quemadmodum ipse, theologiæ fons ac saκαὶ σοφία ἐμυσταγώγησεν. pientia nos docuit. «Εν ᾧ καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι πορευθείς, ἐκήρυξεν ἀπειθήσασί ποτε. Ὅτε ἅπαξ ἐξεδέχετο ἢ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία ἐν ἡμέραις Νώε, κατασκευαζομένης κιβωτού, εἰς ἢν ὀλίγοι, τουτέστιν, 56 Joan. III, 5. " III, 1922. 314 In quo etiam abiil, el spiritibus qui erant in carcere prædicavit, qui inobedientes fueruntquondam. Cum semel exspectabatur Deilonganimitas in diebusNoe, cum apparabatur arca,in 57 Matth. xxv|II, 19, 20. 58 Joan. iv, 24.

ἀπόθεσις quapauca,hoc est,octo animæ servata fuerunt per ὀκτὼ ψυχαί διεσώθησαν δι᾽ ὕδατος. aquam. Cujus figura nunc respondens baptisma, που nos quoque salvat,quo non carnis sordes abjiciuntur,sed quo ft ut bona conscientia responsio sit apud Deum, per resurrectionem Jesu Christi, qui est ad dexteram Dei,profectus in cœlum, subjectis sibi angelis et potestatibus ac virtātibus. Ο ἀντίτυ νῦν καὶ ἡμᾶς βάπτισμα, οὐ σαρκὸς τύπου, ἀλλὰ συνειδήσεως ἀγαθῆς επερώτημα εἰς Θεὸν, δι' ἀναστάσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅς ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ πορευθεὶς εἰς οὐρανὸν, ὑποταγέντων αὐτῷ ἀγγέλων καὶ ἐξουσιῶν καὶ δυνάμενων.» " «Ἐν ᾧ καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ.» Τοῦτο ἀντὶ τοῦ Διὸ κεῖται αἰτιολογικῶς. Εἰπὼν γὰρ ὅτι ὑπὲρ τῶν ἀδίκων ἡμῶν ἀπέθανε, καὶ ἐκ τούτου δοὺς ἔμφασιν ὅτι ὑπὲρ σωτηρίας ἀπάντων ἀνθρώπων τον θάνατον ὑπέστη, λέγει ὅτι διὸ καὶ τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ κατεχομέν νοις ἐκήρυξεν. • Ο ἀντίτυπον.» Τὸ ἐξῆς οὕτως· Ὁ ἀντίτυπον καὶ ὑμᾶς σώζει νῦν βάπτισμα οὐ σαρκὸς ῥύπου ὃν ἀπόθεσις, ἀλλὰ συνειδήσεως ἀγαθῆς τῆς εἰς Θεὸν, ἤτοι κατὰ Θεόν. Επερώτημα δὲ, τουτέστιν, ἀῤῥαβών, ἐνέχυρον, ἀπόδειξις. • Υποταγέντων αὐτῷ ἀγγέλων, ο τῷ ἠνωμένῳ τῷ ἀνθρώπῳ δηλονότι. • In quo etiam.» Hoc v & causaliter sumitur pro ideo. Cum enim dixisset quod pro nobis injustis mortuus sit, et ex hoc demonstrasset quod pro salute omnium hominum mortem sustinuerit, dicit nunc quod ideo quoque his prædicavit qui in inferno detenti erant. Ὁ ἀντίτυπον, etc. (Obscurns est hic Græcorum verborum contextus, atque ideo pluribus vocibus Latine redditus: altamen Græcas η dictiones ad verbumrreddendo, ita ordinabatur:) quod figuræ respondens vos quoque salvat nunc baptisma, quod uunc rejectio est sordium carnis, sed επερώτημα conscientia bonæ quæ ad Deum est, sive secundum Deum. Porro επερώτημα, hoc est, arrhabo, pignus, demonstratio. «Subjectis sibi angelis, > unito homini videlicet. CAPUT V. De rejectione pravarum actionum, et repetitione fructuum in spiritu juxta donorum diversitatem. «Περὶ ἀποθέσεως φαύλων πράξεων, καὶ ἐπαναλήψεως τῶν ἐν πνεύματι καρπῶν κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν χαρισμάτων, η IV, 15. Cum igitur Bhristus passus sit pro vohis • Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ὑμῶν σαρκί, καὶ carne, et vos juxta eamdem cogitationem armemi- ὑμεῖς τὴν αὐτὴν ἔννοιαν ἐπλίσασθε. "Οτι ὁ παni:quod qui passus est in carne, destitit a peccato:in θὼν ἐν σαρκὶ πέπαυται ἁμαρτίας, εἰς τὸ μηκέτι hoc ut jam non concupiscentiis hominum,sed volun· ἀνθρώπων ἐπιθυμίαις, ἀλλὰ θελήματι Θεοῦ, τὸν tati Dei quod superest in carne tempus vival. Sat ἐπίλοιπον ἐν σαρκὶ βιώσαι χρόνον. Αρκετὸς γὰρ enim nobis quod anteactor1Btempora vitæ qaivo-C ἡμῖν ὁ παρεληλυθὼς χρόνος τοῦ βίου, τὸ θέλημα luntatem gentium patraverimus, cum versaremur των ἐθνῶν κατεργάσασθαι, πορευομένου; ἐν in lasciviis,concupiscentiis, vinolontlis, commessa- ἀσελγείαις, ἐπιθυμίαις, οινοφλυγίας, κώμοις, tionibus,compotationibus,et nefariis simulacrorum cultibus. Unde novum videtur illis calumniantibus quod non accurralis una cum ipsis in eamdem lu. Tus refusionem. Qui reddituri sunt rationem ei qui paratus est ad judicardum vivos ac mortuos. πότοις, καὶ ἀθεμίτοις εἰδωλολατρείαις. Ἐν ὧν ξενί ζονται, μη συντρεχόντον ὑμῶν εἰς τὴν αὐτὴν τῆς ἀσωτίας ἀνάχυσιν, βλασφημοῦντες. Οἱ ἀποδώσουσι λόγον τῷ ἑτοίμως κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. Η Ordo talis est: Cum igitur Christus mortuus sit Τὸ ἐξῆς οὕτως· Χριστοῦ οὖν ἀποθανόντος σαρκί, carne,vos quoque juxta eamdem cogitationem ordi- καὶ ὑμεῖς κατὰ τὴν αὐτὴν ἔννοιαν εὐτρεπίσεσθε. nemini: nam mortui estis et vos, mundo videlicet: Απεθάνετε γὰρ καὶ ὑμεῖς, τῷ κόσμῳ δηλονότι. Ὁ porro qui mortuus est, cessavit a peccato, etc. δὲ ἀποθανών, πέπαυται ἁμαρτίας, καὶ ἐξῆς. • Αρ «Sat enim nobis.» Sive abunde in vita anteacta κετῶς γὰρ ἡμῖν. Ετσι ἱκανῶς κατὰ τὸν παρεληvoluntatem gentium operati sumns: hoc est, gen- λυθότα βίον. Τὸ θέλημα τῶν ἐθνῶν κατειργασάμεθα, tiliter viximus, incedentes gentium more. Ideo τουτέστιν, ἐθνικῶς ἐζήσαμεν, πεπορευμένοι ὡς τὰ gentes nunc hæc demirantur. «Eumdem cogitatio- ἔθνη. Διόπερ ταῦτα τὰ ἔθνη νῦν ξενίζονται. «Αὐτὴν nem.» Hoc est, juxta eandem intentionen idem- ἔννοιαν.» ᾿Αντὶ τοῦ κατὰ αὐτὴν ἔννοιαν, κατὰ que propositum. Nam per defectum propositionis τὸν αὐτὸν σκοπόν. Ελλειπτικῶς γὰρ τῆς Κατὰ προκατά, id est, juxta, dictum est. «Qui passus est in θέσεως εἴρηται, «Ὁ παθὼν ἐν σαρκί.» ᾿Αντὶ τοῦ, carne:» hoc est, Mortuus est, similia dicens cum Ὁ ἀποθανών, ὅμοια Παύλῳ λέγων «Εἰ ἀπεθάνομεν Paulo: «Si mortui sumus cum Christo, etiam vive- σὺν Χριστῷ, καὶ συζήσομεν αὐτῷ. Καὶ νεκροὶ μὲν mus cum eo. Et mortui quidem erimus peccato, ἐσόμεθα τῇ ἁμαρτία, ζῶντες δὲ τῷ Θεῷ,» - Αρ sed vivemus Deo 59., Satenim nobis. Tanquam κετῶς γὰρ ἡμῖν.» ωσπερεὶ ἔλεγεν, Τί δέ; Οὐκ diceret: Quid autem? annon abundle vobis est ἠρκέσθητε τοσοῦτον χρόνον ταῖς τοῦ βίου συνεξετα quod tanto vitæ tempore simul indulseritis volup- ζόμενοι ηδυπαθείτις; ἢ οὐχ ὁ μοίως τοῖς ἔθνεσιν talibus? annon similiter ut et gentes lascive vixi- ἀσελγῶς ἐβιώσατε; καὶ τίνα τὰ ἀτελῆ κατ' εἶδος stis? et quæ fuerint lasciviæ ac obscoenitales, in ἐπάγει, ἀντρέπων αὐτούς. Οινοφλυγίαις. ο Οίνος < 50 Rom. VI, 8-10.

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. φλυγίαις ταῖς ἐπὶ τὸν οἶνον ἀκρατέσιν όρμας. • Eν specie subjungit, confundens ipsos. • Vinolentiis.» ᾧ ξενίζονται. ο Τὸ ξενίζονται ἀντὶ τοῦ θαυμάζουσι κεῖται. Ο δὲ λέγει τοῦτό ἐστι· Καθάπαξ ἀπειπάμενοι τῶν ἐθνικῶν ἐπιτηδευμάτων ἐν οἷς ἐζήσατέ ποτε, τοῦ ἐπανῃρημένου ὑμῖν σεμνοῦ βίου ἔχεσθε. Οὕτω γὰρ ἂν καὶ αὐτοὶ οἱ ἐθνικοὶ θαυμάζονται ὑμᾶς, μὴ συντρέχοντας αὐτοῖς εἰς τὴν ὁμοίαν αὐτοῖς τῆς ἀσεβείας ἀνάχυσιν ἤτοι σύγχυσιν. Διὸ καὶ μετὰ τοῦ θαυμάζειν καὶ ἐξαπορεῖσθαι τῇ μεταβολῇ ὑμῶν, οὐ μόνον καταισχύνονται, ἀλλὰ καὶ βλασφημοῦσι, του τέστι, σκώπτουσιν ὑμᾶς. Βδέλυγμα γὰρ ἁμαρτωλῷ Θεοσέβεια. Οὗτοι δὲ καὶ οὐδὲ ἀτιμώρητον ἕξουσι τὴν τοιαύτην βλασφημίαν, ἀλλὰ δώσουσι λόγον, τῷ ἐπ' αὐτῷ τούτῳ ἀμεταθέτως καὶ ἐδραίως καθεδουμένη τῶν πάντων κριτῇ. Τοῦτο γὰρ τὸ Έτοιμον σημαίνει ἐνταῦθα, ὡς καὶ τὸ, «Ετοιμάζων ὄρη ἐν τῇ ἰσχύτ αὐτοῦ,» καὶ ἐν τῷ, «Ετοιμος ὁ θρόνος σου.» Τῷ οὖν ἀμεταθέτως καὶ βεβαίως κρίνοντι ζῶντας καὶ νεκροὺς δώσουσι λόγον οἱ χλευάζοντες ὑμᾶς. Πῶς δὲ ζώντων κριτὴς καὶ νεκρῶν, ἐξῆς δηλώσει. " • Εἰς τοῦτο γὰρ καὶ νεκροῖς εὐηγγελίσθη, ἵνα κριθῶσι μὲν κατὰ ἀνθρώπους σαρκὶ ζῶσι δὲ κατὰ Θεὸν πνεύματι, κ " Τὸ ἐξῆς οὕτως· Οὗτοι οἱ βλασφημούντες ὑμᾶς δώσουσι λόγον τῷ πάντας κρινοῦντι ζῶντας καὶ νε κρούς. Κρίνονται γὰρ καὶ νεκροί. Καὶ δωλον ἀπὸ τῆς τοῦ Κυρίου εἰς τὸν ᾅδην παρουσίας. Κάκετ γὰρ ἐπιδημήσας ἐν τῷ κατὰ τὸν σταυρὸν δηλονότι θανάτῳ αὐτοῦ, ἐκήρυξεν ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς τοῖς ζῶσιν. " Εκήρυξε δὲ οὐ λόγῳ, ἀλλὰ πράγματι. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ κόσμῳ παραγενόμενος, τοῖς μὲν ἐπεγνωέναι ἀτοίμως ἔχουσιν αὐτὸν, εἰς δικαίωμα παραγέγονε, τοῖς δὲ ἀγνοήσασιν εἰς κατάκρισιν, οὕτω καὶ τοῖς ἐνᾅδῃ, τοῖς μὲν κατὰ σάρκα ζήσασιν ἀνθρωπίνως εἰς καίμα παρεγένετο, τοῖς δὲ κατὰ πνεῦμα ζήσασι, τουτέστι, κατὰ πνευματικὸς καὶ ἐνάρετον βίον, εἰς δόξαν καὶ σωτηρίαν. Ὥστε καὶ ζώντων καὶ νεκρῶν κριτής δικαίως ἂν λέγοιτο. 'Αλλως. Οἱ μὲν πα λαιοὶ τῶν Πατέρων τούτο τό, Καὶ νεκροῖς εὐηγγελίσθη, ὡς περικοπὴν ἐξηγήσαντο, οὐδὲν φροντίσαντες τῆς συνεχείας τῶν ἄνω, οὐδ' ὅτι αἰτιολογικῶς εἰρημένον δεῖ πρὸς τὰ πρὸ αὐτοῦ ἀναφέρεσθαι. Τοῦτο γὰρ ὀφείλει τὸ κατ' αἰτίαν λεγόμενον ἔχειν. 'Αλλ᾿ ὡς εἴρηται, ὡς περικοπὴν αὐτὸ ἐξηγήσαντο οὕτως. Νε-D κροὺς γὰρ ἔφασαν διττώς λέγειν τὴν θείαν Γραφην, ἢ τοὺς ταῖς ἁμαρτίαις ἐναποθανόντας, οἳ οὐδὲ ζωήν ποτε ἴδοιεν., ἢ τοὺς τῷ θανάτῳ του Χριστού συμμορφωθέντας, καὶ ἀποθανόντας μὲν τῷ κόσμῳ, του τέστι, ταῖς κοσμικαῖς ἐπιθυμίαις, ζῶντας δὲ μόνῳ Χριστῷ, ὡς καὶ Παυλός φησιν· «Ο δὲ νῦν ζῶ ἐν σαρκὶ, ἐν πίστει τῇ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ζῶ, ο Φασὶν οὖν, ὅτι οἱ οὕτως ἀποθανόντες Χριστῷ, τῇ σαρκὶ ἑαυτοὺς κατακρίνουσιν ἐπὶ τῇ πρότερον ἀμελεῖ ἑαυ τῶν καὶ ῥᾳθύμῳ ζωή, Τοῦτο δέ, ζῆν αὐτοὺς ἐστι πνεύματι, ἤτοι τῇ κατὰ Χριστὸν ζωῇ. Ἡ γὰρ τῶν 60 Psal. cxiv, 7. 61 Psal. CLII, 2. 6ª Galat. 11, intemperantibus vini appetitionibus. Unde novum videtur illis.» Ξενίζονται penitur pro θαυμάζουσι. Hoc est,admirantur.Ιd autem est quod dicit: Cum semel renuntiaveritis gentium studiis, quibus quondam vivebatis, adhæretis vilæ honestæ quam assumpsistis. Ita enim ipsi quoque gentiles admirantur vos, quod non concurratis cum eis in similem impietatis refusionem sive confusionem. Ideoque non solum admirantur et stupent ob mutationem vestram,non solum pudefiunt, verum etiam calumniantur, hoc est, irrident vos. Abominatio est enim peccalori divinus cultus, Hi autem neque impune ferent hujusmodi calunnian, sed reddent rationem universorum judici, qui ad hoc ipsum immutabiliter ac firmiter sedel: nam id significat hoc loco Paratum esse: sicut quum dicitur: «Parans monles in virtute tua60.» Ei, «Parata sedes 516tuat, Ei ergo quiimmutabiliter ac firmiter judicat vivos ac mortuos, reddent rationem qui vos subsanuant. Quomodo autem viventium sitjudex ac mortuorum, consequenter manifestabit. IV, 6. Num hoc mortuis quoque prædicatum est Εvangelium: ut judicentur quidem secundum homines carne, vivant autem juxta Deum spiritu. Ordo talis est: Hi qui vos calumniantur reddent rationem ei qui omnes judicat vivos ac mortuos: nam judicantur et mortui: quod manifestum est ex adventu Domini ad inferos. Cum enim eo quoque venisset, videlicet per mortem suam in cruce, prædicavit, sicnt et iis qui in terra vivebant. Prædicavit autem non sermone, sed opere, Et quemadmodum in mundum adveniens,iis qui parati erant, ut ipsum cognoscerent, ad justificationem venit ignorareautem cupientibus ad condemnationem: ita et his qui apud inferos erant. Nam his qui secundum carnem humano more vixerant,ad judicium advenit. Illis vero qui secundum spiritum vixerunt, id est, juxta spiritualem ac honestam vitam, ad gloriam et salutem. Itaque et vivorum et mortuorum judex merito dici potest. Aliud. Veteres quidem Patres illud, Nam hoc mortuis quoque prædicatum est Evangelium, tanquam resecatam particulam interpretati sunt, nihil curæ habentes de continuatione ad superiora, neque quod per modum causæ dictum oporteat ad precedentia referri. Nam illud oportet secundum causam dictum habere: sed sicut diximus tanquam intersectionem interpretati sunt hoc modo.Mortuos cnim duobus modis appellare dixerunt sacramScripturam: aut eos qui peccatis immortui sunt, qui neque vitam unquam videre possunt: aut eos qui mortiChristi con formes effecti sunt, et mundo quidem mortui sunt,id est, mundanis concupiscentiis, vivunt autem soli Christo, sicut et Paulus dicit: «Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei62 Dicunt ergo quod qui ita mortui sunt Christo. seipsos carne condemnant ob negligntem ac segnem

vitam priorem. Hod autem est vivere ipsos spi- προτέρων κατάγνωσις εὐθυμοτέρους αὐτοὺς περὶ τὰ ritu sive vita seeundum Christum: nam priorem νῦν καὶ μετὰ χεῖρας ποιεῖ. Κἀκεῖνοι μὲν οὕτως. Εἰ condemnatio promptiores ipsos reddit circa præ- δὲ καὶ καλῶς ἔχειν ταῦτά τις ἐρεῖ, ἀλλ᾽ οὔπω του sentia et ea quæ præ manibus esse facit. Et illi qui- παντὸς τὸ εἰρημένον ἐξέται. Εἰρημένων δὲ ἀνωτέρω dem hoc modo. Et quanquam hæc recte se habere περὶ τῶν ἐν τῷ ᾅδῃ, ὅτι κακείνοις τοῖς ἐν φυλακῇ quis dixerit. Necdum tamen quod dictum est 517 πνεύμασιν ἐκηρύχθη, πρὸς τοῦτο δίκαιον ἀναφέρειν omnino hæret. Cum autem in superioribus dictum τὴν παρόντα μετὰ αἰτίας εἰσαγόμενον λόγον, καὶ μὴ esset de his qui apud inferos erant,quod illis quoque ὡς νῦν μόνον εἰρημένον ἐπισκοπεῖν. "Οθεν ἐροῦμεν, spiritibus prædicatum fuit,æquum est ad id refere ὡς ἐπειδὴ προσεχώς ἄγαν εἶπε, Τῷ ἑτοίμως ἔχοντι praesentem,qui per causam inducitur,sermonem,et κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, τὸ δὲ ἀνθυποφερόμενον non solum considerare, sicut nunc dictum est. τούτοις ἦν, Καὶ ποῦ ζώντες, ποῦ δὲ νεκροὶ κρίνονται; Unde dicimus,quod quia in mediate antea dixerat, ἐπιφέρει τοῦ λόγου τὴν πίστιν ἀφ᾽ ὧν ἀνωτέρω εἰρή Qui paratus est ad judicandum vivos et mortuos: κει, ὅτι καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασιν ἐκηρύχθη. his autem per exceptionem objici poterat: Et ubi Καὶ τὸ κήρυγμα τοῦτο εἰς κρίσιν ἐγένετο τούτοις, viventes aut ubi mortui judicantur? subjungit ser- ἤτοι εἰς κατάκρισιν, τῶν μὲν ἑαυτοῖς συνειδότων moni fidem, ab his quæ prius dixerat, quod his χρεστὸν βίον τῇ τοῦ φανέντος έκεῖσε χρηστότητι etiam qui in carcere erant spiritibus prædicatum συναπτομένων, εὐθύς. Τῶν δὲ πονηρῶν, αὐτόθεν fuit: et hæc prædicatio ipsis ad judicium facta est αἰσχύνης πληρουμένων, καὶ τὴν ἑαυτῶν καταδίκην sive ad condemnationem: his quidem qui de bona ἐκδεχομένων. Τοῦτο μὲν οὖν τὸ κριτὴν εἶναι καὶ νε vita sibi conscii erant, protinus adherentibus beni- κρῶν τὸν Κύριον βεβαιοτ Ζώντων δέ. Ελθόντος γὰρ gnitati illius qui ibi apparuerat: malis vero inde εἰς τὸν κόσμον κατὰ τὴν φθαρτὴν ζωήν, την πα pudore repletis, suamque condemnationem exspec- ρουσίαν ἐσχήκασιν ἄνθρωποι τούτου, κατάκρισιν, tantibus. Hoc itaque Dominum esse judicem mor- τῶν μὲν ἀγαθῶν προσδραμόντων αὐτῷ καὶ μαθη tuorum confirmat. Vivorum autem, nam quum in τευθέντων, τῶν δὲ μικρῶν ἀποτεισαμένων καὶ ἐκοντί mundum venisset juxta vitam mortalem,hujus præ- μυσάντων πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ο καὶ αὐτὸ τούτων sentiam habuerunt homines pro condemnatione, κατάκρισις. Διὸ καὶ ὁ Κύριός φησιν· «Εἰς κρίμα dum boni quidem ad ipsum accurrerunlacinstructi ἐγὼ ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον,» τουτέστιν, εἰς κατάsunt, scelesti vero repulerunt et sponte abominati κριμα. Οὕτως οὖν καὶ ζώντων κριτὴς ὁ Κύριος καὶ sunt veritatem: quod ipsum eliam fuit horum con- νεκρῶν. Καὶ ἡ αἰτιολογία ἐπ' ἀκερπίῳ τῷ λόγῳ, demnatio.Ideo quoque dicit Dominus; «In judicium ἀλλ' οὐκ ἐπὶ μέρους ταχθήσεται. Έστι τοίνυν τὸ, ego veni in mundum63, id est,in condemnationem, κριθῶσι σαρκί, οὕτως, τοῦ Κυρίου τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ Ita ergo et vivorum judex est Dominus et mortu- φοιτήσαντος. Οἱ μὲν ἐν τῷ κόσμῳ σαρκικώς ζήσανorum: et causæ redditio ob integrum sermonem τες, κατεκρίθησαν, οἱ δὲ πνευματικῶς, ἔζησαν, ἢ τῇ et non propter partem ordinabitur. Itaque quod μετὰ τοῦ Κυρίου ἀναβιώσει (πολλὰ γὰρ σώματα dicitur, ut judicentur carne, ita accipiendum est, των κεκοιμημένων ἁγίων ἠγέρθη), ἢ τῇ εὐελπιστία. quod cum accessisset Dominus ad eos qui apud Τὸ δὲ, Κριθῶσι καὶ Ζήσωσι, κατὰ ἀντιχρυναν inferos erant, illi quidem qui in mundo carnaliter εἴληπται, ἀντὶ τοῦ παρωχημένου, μέλλοντος. Ὁ τῇ vixerant, condemnati sunt: qui vero spiritualiter, θείᾳ Γραφῇ σύνηθες. • Πάντων γάρ, φησί, τὸ τέλος vixerunt: aut reviviscendo una cum Domino (multa ἤγγικε, ο τουτέστι, καὶ τῶν κατὰ ζωὴν δικαιοθένenim corpora sanctorum qui dormierunt excitata των, καὶ τῶν κατὰ τὸν ἥδην. Ἐν γὰρ τῇ δευτέρα sunt64), aut per bonam spem. Porro Judicentur ac παρουσίᾳ, τὸ ἀποκείμενον ἐκάστῳ τελεσθήσεται. Εἰ Vivant, dictum est sumendo tempus pro tempore, δέ τις τὸ ἐν τῷ ᾅδῃ τοῦ Κυρίου κήρυγμα ἀθετε, nempe futurum pro præterito, quod frequens est φάσεων μηδὲν τοῖς τεθνεῶσι δύνασθαι τοῦτο λυσιτεin sacra Scriptura. «Omnium, inquit, finis im- λεῖν, διὰ τὸ ἐν ᾅδῃ, κατὰ τὸν προφήτην Δαυίδ minet,» hoc est, et eorum qui in vita justificati μηδένα ἐξομολογεῖσθαι, οὗτος καὶ τὸ κήρυγμα τὸ ἐν sunt, et eorum qui apud inferos. Nam in secundo τῷ ᾅδῃ παχέως ἐπακούει, καὶ τὴν ἐξομολόγησιν, οὐ: adventu quod cuique repositum est consummabi- αἶνον Θεοῦ, ἀλλ' ἐξαγόρευσιν λογίζεται, ἀνήκοος ων tur. Quod si quis spernat prædicati nem Domini του, «Οὐχὶ νεκροὶ αἰνέσουσι σε, Κύριε, ο ῾Εστι δὲ τὸ, apud inferos, dicens mortuis nihil posse prodesse. • Ἐν τῷ ᾅδῃ τις ἐξομολογήσεταί σοι, ο τοιούτο. eo quod juxta prophetam David in inferno nullus Εξομολόγησίς ἐστιν εὐχαριστία πρὸς Θεὸν, ἐφ' εἷς confiteatures: hic et prædicationem apud inferos τις δυσχερῶν ἀπηλλάγη. Ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ παρόντι crasse intelligit, 518 et confessionem non laudem βίῳ πάντα τὰ πρακτὰ συντελεῖται ἐνεργούμενα Dei, sei manifestationem existimat: ignorans illud (ἀποθανοῦσι γὰρ πάντα αργά)· εἰκότως ὡς μή τινος quod dicitur: «Non mortui laudabuntte, Domine, τούτων ἐνεργουμένου ὑπὲρ ὧν τις ἀπαλλαγεὶς ἐξο Est autem illud;. In inferno quis confitebitur μολογήσεται, εἴρηται τὸ ὁ Ἐν τῷ ᾅδῃ τις ἐξομο tibi67?» Sic intelligendum quod confessio est λογήσεταί σοι; ο gratiarum actio ad Denm, dum quis liberatus est a 65 Joan IX. " gravibus molestiis. Quoniam igitur cuncta quæ 64 Matth. xxvII, 52. 63 Psal. VI, 6. 66 Psal. CXIII, 17. 67 Psal. IV, 6. |

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. tractantur in præsenti vita, ubi peracta sunt, finiuntur. Nam mortuis omnia sunt otiosa: merito dum nullus quidquam operatur pro quibus liberatus gratias acturus esset, dictum est: «In inferno quis confitebitur tibi?» • Πάντων δὲ τὸ τέλος ἤγγικε. Σωφρονίσατε ούν, καὶ νήψατε εἰς τὰς προσευχάς. Προ πάντων δὲ τὴν εἰς ἑαυτοὺς ἀγάπην εκτενῆ ἔχοντες. "Ότι ἀγάπη καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν, Φιλόξενοι εἰς ἀλλλους ἄνευ γογγυσμών. Έκαστος καθώς ἔλαβε χάρισμα, εἰς ἑαυτοὺς αὐτὸ διακονοῦντες, ὡς κακοὶ οἰκονόμοι ποικίλης χάριτος Θεοῦ. Εἴ τις λαλεί, ὡς λόγια Θεοῦ. Εἴ τις διακονεῖ, ὡς ἐξ ἰσχύος. ἧς χορηγεῖ ὁ Θεός, ἵνα ἐν πᾶσι δοξάζηται ὁ Θεὸς διὰ Ιητού Χριστοῦ. ᾧ ἐστιν ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν. Τὸ τέλος, ἀντὶ τοῦ, ἡ συμπλήρωσις, ἡ συντέλεια, ἢ τέλος ἠγγικέναι τῶν πάντων φησὶ προφητῶν. Τοῦτο δὲ ἀληθεῖ λόγιμ, ὁ Χριστός Ἡ πάντων γὰρ τελειό της, αὐτός ἐστιν, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς Ελληνες ληροῦσι, οἱ μὲν τὴν ἡδονὴν φάσκοντες τέλος, ὡς Επικουρος, ο! δὲ τὴν ἐπιστήμην, ἤτοι θεωρίαν ἢ ἀρετήν. Ἐπεὶ το! τον ἡ πάντων τελειότης Χριστὸς παραγέγονε, καὶ αὐτοὶ ταύτῃ τῇ τελειότητα, φησί, συμμορφούμενοι, ἀνελλιπεῖς ἑαυτοὺς ἐν παντὶ δείξατε, ἐν σωφροσύνῃ, ἐν νήψει προσευχῶν νηφόντων γὰρ ἡ προσευχή, τουτέστι, γρηγορούντων, ἀλλ᾽ οὐ κάρῳ κατεχομένων τῶν ἀπὸ τῆς τῶν κοσμικῶν μέθης)· ἐν τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπῃ. Ταύτην δε Παῦλος μὲν πλήρωμά φησιν εἶναι νόμου. Οὗτος δὲ ἁμαρτίας δυναμένην και λύπτειν. Ὁ γὰρ εἰς τὸν πλησίον ἕλεος, τὸν Θεὸν ἡμῖν ἵλεων ποιεῖ. Ος ἔλεος οὐκ ἂν εἰς δέον προβαίη, εἰ μὴ ἐκ πολλῆς ἀγάπης. Εἰπὼν δὲ ἀγάπην, επάγει καὶ τὰ τῇ ἀγάπῃ ἐπακολουθοῦντα, τὴν φιλοξενίαν ἦν ἄνευ γογγυσμοῦν ἐκτελεῖν κελεύει. IV,7-11. Porro rerum omnium finis imminet.Sitis igitur sobrii et vigilantes ad orandum.Ante omnia autem charitatem inter vos extensam habentesNam charitas operiet multitudinem peccatorum. Hospi tulesestote erga vos invicem sine murmuratione. Γι quisque accepit donum ita alius in alium illud administrantes,ut boni dispensatores varia gratia Dei. Signis loquitur, loquatur tanquam eloquia Dei: si quis ministrat, ministrel tanquam ex potentia quam suppeditat Deus, ut in omnibus glorificetur Deus per Jesum Christum, cui est gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. Finis, id est, completio, consummatio aut finem omnium prophetarum imminere dicit: ille autem vero sermone Christus est, ipse enim omnium perfrctio est. Et non quemadmodum Græci delirant, quorum hi quidem voluptatem dicunt esse finem, veluti Epicurus, alii vero sapientiam sive contemplationem aut virtutem. Quandoquidem igitur perfectio omnium Christus advenit, ipsi quoque, inquit, huic perfeetioni conformes effecti, vos ipsos in omnibus absque defectu exhibete in sobrietate, in vigilia ad precationes (sobriorum enim est precatio sive vigilantium,et non eorum qui crapula detinentur ex ebrietate rerum mundanarum), in charitate erga vos invicem. Hanc autem Paulus dicit esse legis commutationem 67: hic vero quod peccata possit operire. Nam misericordia erga proximum, Deum reddit nobis misericordem. Quæ misericordia nunquam ad id quod æquum est procederet, nisi ex multa dilectione sine charitate. Ubi autem charitatem dixit, 519 subjungit et ea quæ charitatem comitantur, nempe hospitalitatem, quam sine murmurationibus exhiberi jnbet; nam hoc veræ charitatis est. Τοῦτο γὰρ τῆς ἀληθοῦς ἀγάπης. ᾿Αλλὰ καὶ τῶν Sed et de his quæ cuique suppetunt donis, ut εὐπορουμένων ἑκάστῳ χαρισμάτων τῷ μὴ ἔχοντι fratri non habenti communicentur: puta ut is qui ἀδελφῷ κοινωνεῖν, Οἷον, ὁ λόγον ἔχων διδασκαλικὸν sermonem habet doctrina (nam id significare vult (το 2ο γάρ, τό, ὡς λόγια Θεοῦ βούλεται δηλοῦν,) τῷ Per eloquia Dei), largiatur ei qui hoc eget. Is qui χρήζοντι τούτου. Ὁ χορηγίαν τροφών κεκτημένος, nactus est suppeditationem alimentorum non habenτῷ μὴ ἔχοντι ἐπιδιδόναι, μὴ μικροψύχως, ἀλλ' ὡς ti tribuat: non pusillo animo, sed sicut potestas sumἡ δύναμις παρέχει τῆς ἀπὸ τοῦ Θεού χορηγία; plus dati a Deo permittit. Porro hæc,inquit, exhorΤαῦτα δὲ, φησὶ, παραινώ, ἵνα ἐν πᾶσιν, ἤτοι ἔθεσι tor ut in omnibus. sive gentibus, sive etiam operiἢ καὶ τοῖς ἔργοις ὑμῶν δοξάζηται ὁ Θεός. Οὕτω έ bus vestris, glorificetur Deus. Cum autem de his ita περὶ τούτων διαταξάμενος, ἐπεί τινας ἑώρα διὰ τὰς disseruisset, quoniam videbat nonnullos propter ἐπαγομένας αὐτοῖς θλίψεις σκανδαλιζομένους, με inductas in se afflictiones, offendi, tanquam posita ἐν τῷ νόμῳ τοῖς δουλεύουσι τῷ Κυρίῳ ἐπαγγες ως fuerit in lege promissio vitæ ab omni molestia ἀνενοχλή του βίου κειμένης, καὶ ἄνω μὲν διὰ βρα- alienæ his qui Domnino servirent: etiam superius χέων ἡνίκα τοῖς δούλοις ἐνομοθέτει, τὴν περὶ τούτου quidem, cum de servis statueret, brevibus verbis de παράκλησιν ἐποιήσατο, νῦν δὲ διεξοδικώτερον τῷ his fecit exhortationem: nunc vero fusiori sermone λόγῳ κέχρηται, καί φησιν, ᾿Αγαπητοί, εὐθὺς διὰ usus est, et ait: Charissimi, protinus ipso nomine τοῦ ὀνόματος σημαίνων ὡς οὐ μισουμένοις, ἀλλ᾽ significans hæc hon iis qui odio habentur,sed qui ὡς ἄγαν ἀγαπωμένοις, ταῦτα συμβαίνει. Μὴ ξενί- vehementer amantur contingere. Μὴ ξενίζεσθε autem ζεσθε δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μὴ θαυμάζεστε, μὴ ξένον Θεοῦ hoc est, ne admiremini, ne extraneum ab amicis φίλων ήγεῖσθε, εἶτα καὶ πύρωσιν τὰς θλίψεις εἰπὼν, Dei ducite. Deinde ubi etiam afflictiones dixit esse ἐνέφηνεν ὡς διὰ δοκιμασίαν ἐπάγονται αὐτοῖς αὗται explorationem per ignem, ostendit quod hæ tanquam 67' Rom. XIII,

propter probationem in eos inducuntur: probatio Ἡ δὲ δοκιμασία περισπούδαστον τὸ δοκιμαζόμενον vero desiderabilem reddit eum qui probatur,quem- ἀποτελεῖ ὡς καὶ τὸν χρυσὸν καὶ τὸν ἄργυρον. Τούτοις admodum et aurum ac argentum. Ad hæc autem, δὲ τὸ μακαριώτερον τούτων απάντων ἐπενέγκας, subjungendo quod his omnibus beatius est, nempe eosqui hac patiuntur magistroChristo conformari: et nunc cum ipso ignominia affici, ut una cum eo glorifcentur in futuro sæculo, cum universum sibi subjecerit mundum. «Charitatem extensam, hoc est, perseverantem ac durantem et in longum protensamn. Ut quisque accepit donum.» Quæcunque enim in nobis sita sunt, et quorum domini sumus ut faciamus, in omnibus hic de injustitia accusatio esse potest. Neque enim in sola pecuniarum possessione, verum etiam in abundantia aliorum naturalium debitor est quisque ut tribuat non habenti: ut tribueret indigentibus. CAPUT VI. 320 Quod ex consortio ad Christum necesse sit naturales vincere adversitates, et ex spe ipsum ferre damna ab aliis damnata. τὸ τοὺς ταῦτα πάσχοντας ἐναμίλλους εἶναι τῷ διδα σκάλῳ Χριστῷ, καὶ μετὰ τούτου νῦν ἀτιμουμένους, ἵνα καὶ συνδοξασθῶσιν αὐτῷ κατὰ τὸν μέλλοντα, τὸ πᾶν ἑαυτῷ κατηνύσατο τοῦ κόσμου. «᾿Αγάπην έκτεν.» Αντὶ τοῦ, διαρκῆς, ἐπὶ πολὺ διατείνουσαν. «Επι θὼς ἔλαβε χάρισμα.» Τῶν γὰρ ἐφ' ἡμῖν κειμένων, καὶ ὧν ἐσμεν κύριοι μὴ ποιεῖν, τοῦτο πάσης ἀδικίας ἔχει Γραφήν. Οὐ γὰρ ἐπὶ τῆς τῶν χρημάτων κτίσεως μόνο, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων φυσικών πλεονεκτημάτων, υπόχρεως ἐστι το μὴ ἔχοντι παρέχειν· ὅτι καὶ αὐτὸς μὲ ἔχων, παρὰ Θεοῦ ἔλαβεν, ἵνα παρέχει τοῖς χρήζουσιν. quoniam et ipse, cum non haberet, a Deo accepit «Οτι κοινωνίᾳ τῇ πρὸς Χριστὸν κριτεῖν χρεὼν τῶν φυσικῶν παθῶν, ἐλπίδι τε τῇ εἰς αὐτὸν, φέρειν τὰς παρ' ἑτέρων βλάβας. ο IV., 12-19. Charissimi,ne miremini dum per «᾿Αγαπητοί, μὴ ξενίζεσθε τῇ ἐν ὑμῖν πυρώσει ignem exploramini, quæ res ad experimentum πρὸς πειρασμὸν ὑμῖν γινομένῃ, ὡς ξένου ὑμῖν vobis contigit, perinde quasi novum aliquid vobis συμβαίνοντος. ἀλλὰ καθὸ κοινωνείτε τοῖς Χρι obtingat: imo in hoc quod consortes estis afflictio- στοῦ παθήμασι, χαίρετε. ἵνα καὶ ἐν τῇ ἀποκαnum Christi gaudete, ut in revelalione quoque λύψει τῆς δόξης αὐτοῦ, χρῆτε ἀγαλλιώμενοι. Εἰ gloriæ ejusdem gaudeatis exsultanles. Si probris ὀνειδίζεσθε ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, μακάριοι, ὅτι τὸ afficimini in nomine Christi beati estis: quoniam τῆς δόξης καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ πνεῦμα ἐφ' ὑμᾶς gloria et spiritus Dei super vos requiescit: juxta ἀναπαύεται. Κατά μὲν αὐτοὺς βλασφημεῖται, ipsos quidem blasphematur, juxta vos autcm glam κατὰ δὲ ὑμᾶς δοξάζεται. Μὴ γὰρ τις ὑμῶν παrifcatur. Ne quis enim vestrum afligatur, ut ho- σχέτω ὡς φονεύς, ἢ κλέπτης, ἢ κακοποιός, ἡ ὡς micida, aut fur, aut facinorosus, aut tanquam c ἀλλοτριοεπίσκοπος. Εἰ δὲ ὡς 8 ὡς χριστιανός μὴ alienorum inspector. Porro si ut Christianus, ne αἰσχυνέσθω. Δοξαζέτω δὲ Θεὸν ἐν τῷ ὀνό pudeat: imo glorificet Deum in hoc nomine. Quan- ματι τούτῷ. Ὅτι καὶ ὁ καιρὸς τοῦ ἄρξασθαι τὸ doquidem et tempus est, ut incipiat judicium ado- κρίμα ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, Εἰ δὲ πρῶτον mo Dei: quod si primum incipit a nobis, quis erit ἀφ᾿ ἡμῶν, τί τὸ τέλος τῶν ἀπειθούντων τῷ τοῦ fnis eorum qui non credunt Dei Evangelio? Et si Θεοῦ Εὐαγγελίῳ; Καὶ εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζε justus vix salvus efficitur, impius et peccator ubi ται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλος που φανεῖται; "Ωστε καὶ comparebit? Proinde qui affligunturyurta volun- οἱ πάσχοντες κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ὡς πιστῷ tatem Dei, tanquam apud fidelem conditorem de- κτίστῃ παρατιθέσθωσαν τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἐν ponant animas suus benefaciendo. ἀγαθοποιϊα. Dum per ignem exploramini:» hoc est probamini. «In nomine Christi.. Propterea quod Christiani dicimini. Juxta ipsos quidem blasphematur.» Subaudiendum est: Qui, ut sit sensus: Qui spiritus Dei apup impios quidem videtur blasphemari, apud vos autem glorificatur. Quomodo? Quia dum illi falso vos accusant, in illos quidem refunditur confusio, vobis aulem gloria. «Alienorum inspector,» Qui aliena curiose rimatur, ut calumniæ oc casionem habeat. 521 Hoc autem scelesti auimni est et veteratoris ac dolosi, facilisque et prompti animi ad omne malum. Quandoquidem tempus est, ut incipiat judicium a domo Dei, Sollicitos eos reddit ac terret,a desidia ipsos repellens et vita remissa, ideo quoque subjungtt: Quod si primum anobis qui sumus domus Dei incipit rerum in vala peractarum indagatio, quem existimare oportet finem eorum qui non crediderunt? Juliciumn nunc non intelligimus condemnationem, sed indigationem,scru- « U er Τῇ ἐν ὑμῖν πυρώσει,» ἀντὶ τοῦ, δοκιμασία. «' Εν ονόματι Χριστοῦ.» Εν τῷ Χριστιανοὶ λέγεσθαι. «Κατὰ μὲν αὐτοὺς βλασφημεῖται.» Προσυπακουστέον τὸ, Π, ἵνα ᾗ· μ πνεῦμα Θεοῦ κατὰ μὲν τοὺς ἀσεβεῖς δοκεῖ βλασφημεῖσθαι, κατὰ δὲ ὑμᾶς δοξά Dζεται. Πῶς; "Οτι ψευδῶς ὑμῶν κατηγορούντων α'- τῶν, ἐκείνων μὲν καταχεῖται αἰσχύνη, ὑμῖν δὲ δόξα. α Η ὡς ἀλλοτριοεπίσποπος.» Ο τὰ ἀλλότρια περιεργαζόμενος, ἵνα ἀφορμὴν λοιδορίας ἔχῃ. Τοῦτο δὲ μικρᾶς καὶ πανούργου και κακούργου και ράδια; καὶ πρὸς πᾶν ἑτοίμης κακὸν ψυχής. «Ότι ὁ καιρὸς τοῦ ἀρξασθαι τὸ κρῖμα ἀπὸ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, κ έναγωνίους αὐτοὺς καὶ ἐμφόβους ποιεῖ, τῆς ραθυμίας αὐτοὺς καὶ τοῦ ἀναπεπτωκότος βίου ἀπανιστῶν. Διὸ καὶ ἐπιφέρει· Εἰ δὲ πρῶτον ἀφ᾽ ὑμῶν ὄντων οἴκων Θεοῦ ἡ ἐξέτασις τῶν βεβιωμένων, τί χρὴ τέλος νομίζειν τῶν ἀπειθησάντων; Κρίμα νῦν, οὐ τὸ κατάκριμα ἀκούομεν, ἀλλὰ τὴν ἐξέτασιν, τὴν ἔρευναν, τὸν ἐκλογισμόν. Αρχεται δὲ πρῶτον ἀπὸ

" COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. τοῦ οἴκου τοῦ νεοῦ. Κατὰ γὰρ τῶν ἡμέτερον μέγαν Λ' lationem,discussionem ad eligendum quod melius Βασίλειον, φυσικῶς τοῖς οἰκειοτάτοις ἡμῶν χαλε- est. Incipit autem primum a domo Dei, quoniam, παίνομεν, ὅταν εἰς ἡμᾶς ἐξαμαρτάνωσιν. Οἰκειότα- juxta nostrum magnum Basilium, naturaliter his τοι δὲ τῷ Θεῷ οὐκ ἄλλοι ἢ οἱ πιστοὶ οἱ συμπλη- quinobis familiarissimi sunt magis indignamur,cum ροῦντες τοῦ Θεοῦ τὸν οἶκον, ἤτοι τὴν Ἐκκλησίαν. in nos peccaverint: Deu autem non alii familiarioΔιὸ καὶ ὁ Σωτὴρ ἔλεγεν • Ερετ πρῶτον τοῖς ἐκ • Ερετ πρῶτον τοῖς ἐκ res sunt quam fideles, qui complent domumDei,sive δεξιῶν.» Κρίμα δὲ ἐνταῦθα τὸν ἐτασμὸν, τὰς θλί- Ecclesiam. Ideo quoque dicebat Salvator: «Dicet ψεις λέγει τὰς ἀπὸ τῶν ἀσεβῶν ἐπενεχθείσας τοῖς primum his qui a dextris erunt 68.»Judicium autem πιστοῖς, ἂν καὶ ὁ Κύριος προκατήγγειλε τὴν ἐπα- hoc loco dicit examinationem, nempe afflictiones γωγὴν εἰρηκώς • Παραδώσουσιν ὑμᾶς εἰς συν quæ ab impiis inducuntur fidelibus: quarum etiam έδρια, ο καὶ ἑξῆς. Εἶτα, ὥσπερ παραμυθούμενος inductionem prænuntiabat Dominus cum diceret: αὐτοὺς ἐπιφέρει· Εἰ οὖν ὑμῶν οὕτως αὐτῷ οἰκειοτά- «Tradent vos ad concilia 64,» etc. Deinde quasi των ὄντων οὐ φείδεται, ἐννοήσατε τί ἔσται τέλος consolandlo eos subjungit: Si ergo nobis qui adeo τοῖς ἀσεβέσι. Καὶ πιστοῦται τοῦτο ἀπὸ τῆς Γραφῆς, familiares ipsi sumus non parcit, considerate quis «Εἰ ὁ δίκαιος, λεγούσης, μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς η futurus sit finis impiis. Εt confirmat hoc a Scriptura καὶ ἁμαρτωλὸς ποὺ φανεῖται;» Τοιοῦτον δὲ τὸ ἀπὸ quæ dicit: «Si justus vix salvus efficitur,impius et τῆς Γραφῆς βούλεται σημαίνειν· Εἰ ὁ δίκαιος κόπῳ peccator ubi comparebit 70 %. Hujusmodi autem est καὶ μόχθῳ τῆς σωτηρίας τυγχάνει (βιαστή γάρ ἐστιν quod a Scriptura significare vult: Si justus per laἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ πολλῶν θλίψεων τις borem et afflictionem consequitur salutem violenter αὐτῆς τυγχάνει), οἱ ἄνετον βίον καὶ ἀπολαυστικὸν enim capitur regnum calorum 74, et per multas ζῶντες, τίνων τεύξονται; Κατὰ τὸν μέλλοντα δὲ afflictiones quispiam ipsun consequitur7*),qui vitam αἰῶνα τὸ περὶ τῶν ἀσεβῶν ἀκουστέον. "Ωστε φησίν, dissolutam ac voluptuosam degunt, quid consequenεἰ τοῦτ' ἔστι, διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς πάσχοντες κατὰ τὸ tur? Intelligendum est autem in futuro sæculo θέλημα τοῦ Θεοῦ, μὴ ῥᾳθυμῶμεν, ἀλλ' ὡς πιστῷ quantum ad id quod impios concernit Proinde si κτίστῃ παρατιθώμεθα τὰς ψυχὰς ἑαυτῶν ἐν ἀγχ- hoc ita est, inquit, propter hoc et nos affligimur θοποίᾳ. Κατὰ τὸ θέλημα δὲ τοῦ Θεοῦ εἶπεν, ἢ ὅτι juxta voluntatem Dei,ne segnes efficiatur,sed lan οὐκ ἔξω τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας τὰ ἡμέτερα πάθη, quam apud fidum conditorem deponamus animnas δηλῶν, ἀλλ᾽ οἷον δοκίμιον ταῦτα ὑπ᾽ ἐκείνου ἡμῖν nostras benefaciendo. Dixitautem Juxta voluntatem βραβευόμενα, ἢ ὅτι ὡς ὑπὲρ τοῦ θελήματος τοῦ Dei,aut significans quod non sine divina providenΘεοῦ πάσχοντες, αὐτῷ παραχωρῶμεν καὶ τὴν ἔκ5α- lia sint nostræ afflictiones,sed tanquam explorati σιν. Πιστὸς γὰρ οὗτος, τουτέστιν, ἀσφαλῆς καὶ ἀψευ- ab illo nobis dispensatur: aut quod tanquam voδῆς κατὰ τὰς ἐπαγγελίας αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐᾶσαι ἡμᾶς luntate Dei afflicti, ipsi tribuamus et eventum.Hic πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δυνάμεθα. Πῶς δὲ δεῖ Θεῷ πα- namque fidelis est, hoc est, securus et qui in suis ρατιθέναι ἑαυτόν; Ἐν ἀγαθοποιΐᾳ, φησί. Τί δὲ τοῦτο; promissionibus non mentitur: neque permittet nos Τὸ ἐν ταπεινοφροσύνῃ ἀνατιθέναι ἑαυτὸν, μή μέγα afiligi supra id quod possumus 73. Quo autem modo ἐφ᾽ οἷς πάσχει τις φρονῶν, ἀλλ᾽ ὅσῳ μείζω δοκε: oportet seipsum apud Deum deponere? 599 Bene πάσχειν, τοσούτῳ τοῦ ἀχρεῖον λογίζεσθαι ἑαυτὸν μη faciendo, inquit. Quid autem illud est? Per animi ἀφιστάμενος, καὶ τὸ, «Δίκαιος εἶ ἐπὶ πᾶσιν οἷς modestiam seipsum illi committere. non se extollenἐποίησας ἡμῖν, ἐπιλέγων.» ᾿Ασεβὴς δὲ καὶ ἁμαρ- do ob ea quæ quispiam patitur: sed quanto majora τωλὸς ταύτῃ διαφέρουσιν. 'Ασεβής. μὲν γὰρ ὁ ἔξω pati videlur, tanto firmius illi hæreat, ut seipsum πάντη Θεοῦ, ἁμαρτωλὸς δὲ ὁ Θεοῦ μὲν ὅσον δή τι existimet inutilem et dicat illud, <Justus est in omἀντεχόμενος, ἄλλως δὲ καταφρονῶν καὶ παραβαίνων nibus quæ fecisti nobis 74. Porro impius el peccaαὐτοῦ, τοὺς νόμους. Δύναται δὲ ὁ αὐτὸς καὶ ἀσεβής tor hac parte differunt: siquidem impius est penitus καὶ ἁμαρτωλὸς εἶναι. Ο γὰρ τὴν ἀνομίαν ἐργαζό- a Deo alienus, peccator vero eo quidem aliquanμενος, πάντως ἀσεβεῖ, μὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ ἁμαρτάνειν plum hæret,sed lauquam contemnens ejusque leges είναι λογιζόμενος. transgrediens. Potest tamen idem et impius esse et peccator: nam qui iniquitatem operatur, utiqne impie agit, in eo quod peccat, Deum non esse existimans. Παραίνεσις πρεσβυτέρων περὶ ἐπισκοπῆς τοῦ ποιμνίου. ἐν ᾧ περὶ κοινῆς πάντων πρὸς ἕκαστον ταπεινοφροσύνης, εἰς νίκην τὴν κατὰ τοῦ διαβόλου,» Πρεσβυτέρους τοὺς ἐν ὑμῖν παρακαλῶ ὁ συμπρεσβυτέρος και μάρτυς τῶν τοῦ Τριστοῦ παθημάτων, ὁ καὶ τῆς μελλούσης ἀποκαλύπτεσθαι δόξης κοινωνός ποιμάνατε τὸ ἐν ὑμῖν ποίμνιον CAPUT VII Admonitio presbyterorum de cura et visitatione gregis in quo etiam agit de communi omnium modestia erga singulos, ad victoriam adversus Diabolum. V, 1-6. Presbyteros qui sunt inter vos exhortor, qui sum et ipse presbyter ac testis afflictionum Christi, atque idem consors gloriæ quæ revelabitur: pascite quantum in vobis est gregem 68 Matth. xxv, 34. 69 Matth. v, 17. 70 Prov. x1, 31. 71 Matth. XI, 12. 79 Act. XIV, 21. 73 I Cor. x, 13. 74 Dan. II, 14.

ŒCUMENII TRICCÆ EPISCOPI Christi, curam illius agentes non coacte, sed vo- τοῦ Χριστοῦ, ἐπισκοποῦντες, μὴ ἀναγκαστῶς, lentes: non turpiter affectantes lucrum, sed pro- ἀλλ᾽ ἑκοσίως, μὴ αἰσχροκερδῶς, ἀλλὰ προθύ penso animo: neque ceu dominium erercentes adl- μως, μηδὲ ὡς κατακυριεύοντες, τῶν κλήρων, άλο versus cleros: sed sic ut sitis exemplaria gregis. λὰ τύποι γινόμενοι τοῦ ποιμνίου. Και φανερω Et cum apparuerit pastorum princeps, reportabi- θέντος τοῦ ἀρχιποιμένος, κομιείσθε τὸν ἁμπο tis immarcessibilem gloriæ coronam. Similiter ju- ράντινον τῆς δόξης στέφανον. Ομοίως νεώτεροι niores, subditi estote senioribus, sic ut omnes alius υποτάγητε πρεσβυτέροις, πάντες ἀλλήλοις ὑποτασσόμεν alii vicissim subjiciamini. Humilitatem animi vo- νοι. Τὴν ταπεινοφροσύνην ἐγκομβώσασθε, ὅτι ὁ Θεὸς bis induite, propterea quod Deus superbis resistit, ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. humilibus autem dal gratiam. Ηumiliemini igi- Ταπεινώθητε οὖν ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ tur sub potenti manu Dei. Θεοῦ.» 895 Cum de animi modestia disserere proponat, Περὶ ταπεινοφροσύνης προκειμένου αὐτῷ διαλα quam etiam obiter tetigit dum dicerelBenefaciendo, βεῖν, ἣν καὶ προανέκρούσατο Ἐν ἀγαθοποιίᾳ εἰπὼν, et nunc seipsum vocans sympresbyterum, id est, συμπρεσβύτερον ἑαυτὸν καλεῖ· σημαίνειν δὲ βούλεται simul et una presbyterun. Per hoc autem ipse vel αὐτῷ τοῦτο, ἤτοι τὴν ἡλικίαν, ἢ τὴν τοῦ ἐπισκόπου ætatem designat, vel episcopi honorem. Quod enim τιμήν. Πρεσβοτέρους γὰρ καὶ τοὺς ἐπισκόπους καὶ et episcopi dicantur presbyteri novit et Actorum ἡ τῶν Πράξεων βίβλος οἶδε λεγομένους. Εἶτα βουliber 73. Deinde volens sui eminentiam demonstrare, λόμενος τὸ ὑπεδέχον ἑαυτοῦ παραστῆσαι, καὶ ὅτι et quod modestia causa seipsum vocet symnpresby- ταπεινοφροσύνης ἕνεκεν συμπρεσβύτερον ἑαυτὸν terum, subjungit suam dignitatem: «Testis amictio- λέγει, ἐπάγει τὸ ἀξίωμα ἑαυτοῦ, τὸ, «Μάρτυς τῶν num Christi:» hoc per ista significare volens: Si τοῦ Χριστοῦ παθημάτων, τοῦτο βουλόμενος διὰ ego qui talium visionem vobis interpres sum, non τούτων σημαίνειν, ὅτι Εἰ ἐγὼ ὁ τῶν τοιούτων θεα dedignor meipsum appellare sympresbyterum, ne- μάτων ὑμῖν ὑφηγητής, οὐκ ἀπαξιώ συμπρεσβύτερον que vos qui justi estis extollamini adversus eos qui ἐμαυτὸν καλεῖν, οὐδὲ ὑμεῖς δίκαιοι κατεπαίρεσθαι vobis inferiores sunt. Propterea autem Christus τῶν ὑφ᾽ ὑμᾶς τελούντων. Διὰ τοῦτο δὲ ὁ Χριστὸς ὁ hujus præceptor modestiam docendo ita pronun- τούτου καθηγητής ταπεινοφροσύνην διδάσκων, τὸ, tiat: : • Si ergo ego lavi vestros pedes Dominus ac • Εἰ οὖν ἐγὼ ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάσκαλος ἔνιψα magister 76.» Addit autem. • Consors gloriæ quæ ὑμῶν τοὺς πόδας, ο προσφέρει. Τὸ δὲ, • Κοινωνὸς revelabitur,» ut demonstret modestiæ animi ex- τῆς μελλούσης ἀποκαλύπτεσθαι δόξης, • προστί cellentiam: quemadmodum et Paulus dicit: «Cum θησιν, ἵνα παραστήσῃ τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης ἐξω Christus manifestatus fuerit, tunc et nos manifes- " αίρετον, ὡς καὶ Παυλός φησιν, «Όταν ὁ Χριστὸς tabimur 77. Porro hic nequaquam coacte pascel, φανερωθῇ, τότε καὶ ἡμεῖς φανερωθησόμεθα.» Μὴ qui suis subditis proponens seipsum exemplar αναγκαστῶς δὲ οὗτος ποιμανεῖ, ὃς τύπον ἑαυτὸν bonæ operationis, discipulos habet se mutuo inci- ἀγαθοεργίας τῶν ὑφ᾽ ἑαυτὸν προτιθεὶς, τοὺς μαθη tantes ad amulationem præceptoris: Neque tnr- τευομένους ἔχει πρὸς ζῆλον τοῦ διδασκαλείου κατα piter lucrum affectando, qui non arroganter ince- επειγομένους ἀλλήλων. Μὴ αἰσχροκερδῶς δὲ, ὁ μὴ dens, neque sese adversus subjectos erigens, sed δι' ἀλαζονείας προϊὼν καὶ κατεπαιρόμενος τῶν ὑπου humiliter conversans, assiduam habet frugalita- κειμένων, ἀλλ᾽ ἐν ταπεινώσει διαζών, εὐτέλειαν tem, quæ nullo indiget sumptu aut vestium pretio- ἔχει συμπάρεδρον τὴν μηδεμιᾶς προσδεομένην δαsarum aut mensa sybariticæ, quæ fastum cum πάνης ἱματίων πολυτελῶν, ἢ τραπέζης συβαριτι plausu excipiunt, et sumptum a turpi lucro expetunt. κῆς, ἢ τὴν ἀλοξονείαν περικροτούντα, καὶ τὴν ἀπὸ Clerum autem vocal sacrum coetum, sicut nos etiam τῆς αἰσχροκερδείας χορηγίαν ἐπιζητεῖ. Κλῆρον δὲ nunc. Addeus vero, «Sic ut sitis exemplaria gre τὸ ἱερὸν σύστημα καλεῖ, ὥσπερ καὶ νῦν ἡμεῖς. Προσ gi, instruit ne velut coacle gregem pascant. Porro θεὶς δὲ τὸ, «Τύποι γινόμενοι τοῦ ποιμνίου, ο τὸ cum dicitur, «El cum apparuerit princeps pasto- ἀναγκαστικῶς μή ποιμαίνειν τὸ ποίμνιον ἐξηγεῖται. rum, conjunctio. Et causaliter ponitur pro Ut: hoc D᾽ ἐν δὲ τῷ, «Καὶ φανερωθέντος τοῦ ἀρχιποιμένος, ο est: Ut cum apparuerit princeps pastorum, repor- & Καὶ, σύνδεσμος αἰτιολογικὺς κεῖται, Αντὶ τοῦ Ινα. telis inmarcessibilem gloriæ coronam. Quemnadmo Οίον, "Ινα φανερωθέντος τοῦ ἀρχιποιμένος, κομιεῖσθε dum etiam Psalmo Lxxxix,cum dicitur,El respicein τὸν ἀμπράντινον στέφανον, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ, ἴδε ἐπὶ servos tuos et in opera tua. Nam ibi ponitur El, τοὺς δούλους σου καὶ ἐπὶ τὰ ἔργα σου, ἐν πθ' ψαλμῳ. loco Propter quod. Εγκομβώσασθε vero, hoc est, Εκεῖ γάρ ἀντὶ τοῦ Διὸ, Καὶ κεῖται ἐγκομβώσασθε δὲ vobis circumdate, ampleclamini. ἀντὶ τοῦ ἐνειλήσασθε, περιβάλεσθε. " " V, 6-9. Ut vos exaltet in tempore.omni sollicitudine vestra conjecta in illum, nam ipsi curu est de vobis. Sobrii estote, vigilate, quoniam ad versarius vester diabolus 524 tanquam lo rugiens obambulat, quærens quem devoret. Cui re. α ἵνα ὑμᾶς ὑψώσῃ ἐν καιρῷ, πᾶσαν τὴν μέσ ριμναν ὑμῶν ἐπιβρίψαντες ἐπ᾿ αὐτὸν, ὅτι αὐτῷ μέλλει περὶ ὑμῶν. Νήψατε, γρηγορήσατε, ὅτι ὁ ἀντίδικος ἀντίδικος ὑμῶν διάβολος ὡς λέων ωρυόμενος περιπατεῖ, ζητῶν τίνα καταπίῃ. Ὦ ἀντίστητε 75 Act. xx, 17, 28, 67 Joan. XIII, 14. 77 Coloss. III, 4.

COMMENT. IN EPIST. I S. PETRI. στερεοὶ τῇ πίστει, εἰδότες, τὰ αὐτὰ τῶν παθη- sistite solidi fide: scientes easdem afflictiones μάτων τῇ ἐν κόσμῳ ὑμῶν ἀδελφότητι ἐπιτε- vestræ quæ in mundo est fraternitati consumλεῖσθαι.» mari. Τό, ο Εν καιρῷ, «πρόσκειται. Πρὸς γὰρ τὴν ἐν Additur, «In tempore.» Transmittit enim ad τῷ μέλλοντι αἰῶνι ὕψωσιν παραπέμπεται. Ητις καὶ exaltationem in futuro sæculo, quæ etiam sola est μόνη ὕψωσις ὡς ἀναλλοίωτος καὶ διαιωνίζουσα, τῆς exaltatio, tanquam immutabilis et perpetua, cum ἐνταῦθα ὑψώσεως οὐκ ἀσφαλούς οὔσης οὐδὲ βεβαίας, praesens exaltatio neque secura sit neque firma,sed ἀλλ' ἔφεδρον εἰς ἀεὶ τὴν ταπείνωσιν κεκτημένης, καὶ potius conferat ad perpetuam humiliationem, ut θάττον ἢ ὑψωθῆναι ταπεινουμένης. Τῆς δὲ ταπεινώ- velocius humilietur quam fuerit exaltata. Porro quod σεως τῆς τὸ ὕψος περιποιούσης, αὐτὸς ὁ Κύριος humiliatio exaltationem conciliet, ipse Dominus ἐχέγγυος πάροχος. Φησί γάρ· «Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν τα idoneus est qui fidem faciat. Ait enim: «Omnis qui πεινωθήσεται, καὶ ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν, ὑψωθήσεται,» sese exaltat humiliabitur, et qui sese humiliat exalΚαί, «Ὁ ἐθέλων πρῶτος ἐν ὑμῖν εἶναι, ἔστω πάντων tabitur 78.» Et: • Qui vult inter vos primus esse, ἔσχατος.» Ηνίξατο δὲ διὰ τοῦ, Ἐν καιρῷ, ὡς ἔφη- sit omnium postremus 79, Dicens autem In temμεν, καὶ τὸ εἰς τὸν μέλλοντα ἐπαγγέλλεσθαι τὴν pore, designavit, ut diximus, etiam in futuro proἀπὸ τῆς ταπεινώσεως ὕψωσιν. Ὁ γὰρ τῶν ἀναλ. milli exaltationem quæ ab humiliatione proveniat. λοιώτων καιρὸς, ἐν τῷ μέλλοντι καὶ ἀφθάρτῳ αἰ- Tempus namque rerum immutabilium in futuro et νι. Οὐδὲν γὰρ ὁ ἄφθαρτος ἐπίκηρον ἔχει. Εἶτα τὸ incorruptibili sæculo e: it.Incorruptibile enim nihil δέος ὑφαιρούμενος τὸ ἀπὸ τῆς ταπεινώσεως (ἴσως habet mortale aut caducum. Deinde timorem aufeγάρ τινας εὐλαβῶς ἔχειν ἑώρα, μὴ ταπεινώσαντες rens qui ab humiliatione procederet (fortassis enim ἑαυτὴν κατὰ τὸν παρόντα βίον πάθοιέν τι κακόν), videbat quosdam vereri, ne sese humiliantes in φησὶ, Μὴ δέδιθι πᾶσαν τὸν μέριμνάν σου ἐπὶ Κύριον præsenti vita, mali quidpiam paterentur) ait: Ne ἐπιῤῥίψας, ἀσφαλεῖ φροντιστῇ ἑαυτὸν ἀναθέμενος metuas,omni sollicitudine tua in Dominum rejecta, ἔσῃ, «Τούτῳ γὰρ μέλει,» ἤτοι φροντὶς ἀπόκειται cum teipsum apud eum deposueris qui caute seduτούτων ἁπάντων, ο Νήψατε, γρηγορήσατε.» Τοῖς lam tui geret curam • Nam ipsi cura est,» sive νοητῶς ὑπνοῦν εἰωθότι (τοῦτο δέ ἐστι τὸ περὶ τὰ sollicitudo apud eum reponitur de his omnibus. μάταια κεχηνέναι), καὶ ἀπὸ τούτων τὸ νηφάλιον • Sobrii cstote, vigilate.» In eos qui spiritualiter καταβαρύνουσι τῶν ψυχῶν, τὸ πονηρὸν, καὶ παγχά- dormire solent (hoc autem est ad vana inhiare) et λεπον τῆς ἀπογνώσεως ἐπιπηδᾷ θηρίον Τὸ οὖν ἀσφα- ex hoc vigiliam aggravant animorum, mala ac sæλιζόμενον ὁ Χριστοῦ μαθητής, έγρηγορέναι ἀεὶ vissima desperationis ferasolet insilire. Muniens ilaπαραινεῖ, καὶ φυλάττεσθαι τὸν τῶν ζιζανίων σπο- que nos Christi dicipulus,exhortatur 80, ut semper ρέα, μήπως καθεύδουσιν ἡμῖν, ἤτοι ἀμελῶς καὶ vigilemus, ac observemus eum qui zizania seminat, βαθύμως διαβιοῦσι, πονηροὺς ἐπισπείρας λογισμούς ne quo modo nobis dormientibus, sive negligenter ar λάθοι, καὶ τῆς ὄντως ἀποβουκολήσας ζωῆς. Οὐ γὰρ segniter viventibus, pravas cogitationes clam superπαύεται, φησὶν, ὡς λέων ωρυόμενος περιέρχεσθαι, seminet, et a vera vita repellat. Neque enim cessat, ζητῶν τίνα καταπίῃ. ᾧ καὶ αὐτοὶ διὰ τοῦ στεῤῥοῦ inquit, tanquam leo rugiens obambulare, quærens τῆς ψυχῆς παραστήματος ἀντίστητε. Περὶ τῆς τοιαύ- quem devoret, cui vos quoque Grmo animi robore τῆς δὲ ἀνενδότου ἐπιβουλῆς καὶ Ἰουστῖνος ὁ ἅγιος resistite. De hujusmodi vero acribus insidiis et acμάρτυς, καὶ τῆς ἐπιμελούς αὐτοῦ καθ᾿ ἡμῖν πα- curata ipsius fraude adversum nos, sanctus quoque νουργίας τὴν αἰτίαν παρατιθέμενός φησι, ὡς ὁ Justinus martyr causam afferens, dicit, quod diaboδιάβολος πρὸ τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας οὐκ ᾔδει lus ante Domini adventum non adeo aperte noverat τρανῶς οὕτω τῆς ἑαυτοῦ τιμωρίας τὴν δύναμιν, τῶν vim sui supplicii, cum divini prophetæ hanc æniθείων προφηῶν αἰνιγματωδώς ταύτην διαγορευ- gmatice denuntiassent:quemadmodumn Isaias81,sub σάντων, ὡς ὁ Ἠσαΐας, ὑπὸ προσώπῳ τοῦ ᾿Ασσυρίου persona Assyrii 595 omnem de diabolo repræsenπᾶσαν τὴν κατὰ τὸν διάβολον δραμματουργίαν ἐκτρα. Dialionein tragice narrans. Cum autem Dominus adγῳδῶν ἐπεκάλυψεν. Εν οἷς δὲ τοῦ Κυρίου παραγε- venisset, et aperte diabolo ejusque angelis ignem νομένου, καὶ τῷ διαβαλῳ σαφῆς ἀποκεῖσθαι, καὶ æternum repositum ac partum esse dixisset 82, hoc ἡτοιμάσθαι τὸ αἰώνιον πῦρ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ille audito non cessat fidelibus insidiari, multos haἤκουσεν, οὐ παύεται τοῖς πιστοῖς ἐπιβουλεύειν, πολ- bere volens suæ defectionis consortes, ne solus huic λοὺς ἔχειν βουλόμενος ἐῆς ἑαυτοῦ κοινωνοὺς ἀπο- adhæreus pudefiat, frigida hac et invida consolatione στάσεως, ὡς ἂν μὴ μόνος αἰσχύνοιτο ταύτῃ ἐνεχό- sibi plaudens, «Scientes easdem afflictiones.» μενος, ψυχρά ταύτῃ καὶ βασκάνῳ παραμυθία περι- Quemadmodum verisimile est, hi aut quos scribit κροτούμενος. «Εἰδότες τὰ αὐτὰ τῶν παθημάτων.» Petrus,multis propter Christum afflictionibus preὡς ἔοικε, πολλαῖς ταῖς διὰ Χριστὸν θλίψεσι κατεί- mebantur: ideo et in præcedentibus et in sequenχοντο οὗτοι, πρὸς οὓς ὁ Πέτρος γράφει. Διὸ καὶ ἄνω libus affert ad hoc consolationem: ibi quidem per καὶ κάτω τούτο παραμυθεῖται. Ἐκεῖ μὲν διὰ τοῦ hoc quod palientes, efficiantur ipsi consortes amiκοινωνοὺς αὐτοὺς γίνεσθαι τῶν τοῦ Κυρίου πάσχον- ctionum Christi, et ejus quæ revelatur gloriæ hære80 Matth. XIII, 24 seqq. 8t Isa. χιν, 4 seqq. 83 Matth. 48 Matth. xvi, 4. 79 Malth. xx, 27. XXV, 41 seqq.

dles: hic autem per hoc quod non soli patiantur, τας παθημάτων, καὶ τῆς ἀποκαλυπτομένης δόξης sed et omnes fideles qui in mundo sunt: porro κληρονόμους. ᾿Ενταῦθα δὲ διὰ τοῦ μὴ μόνους πάgravitatem alleviat societas consortum. σχειν, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς κατὰ κόσμον πιστούς. Συνελαφρίζει δὲ τὸ βάρος ἡ τῶν ἐπικοινούντων συγ χέρεια. CAPUT VIII. Precatio pro perfectione credentium. τὴν «Εὐχὴ ὑπὲρ τελειώσεως τῶν πιστευόντων.» V, 10-14. Deus autem omnis gratiæ qui voca- Ὁ δὲ θεὸς πάσης χάριτος, ὁ καλέσας ἡμᾶς εἰς rit nos ad æternam suam gloriam per Christum αἰώνιον αὐτοῦ δόξαν ἐν Χριστῷ, Ιηροῦ, Jesum, parumper afflictos idem instaurel vos, ful- ὀλίγον παθόντας, αὐτὸς καταρτίσαι ὑμᾶς, στη ciat, roboret, stabiliat. Ipsi gloria et imperium ρίξαι, σθενώσαι, θεμελιώσαι. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ in sacula saculorum. Amen. Per Silvanum vobis κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, Αμήν. fidelem fratrem, ut arbitror, paucis scripsi: ad- Διά Σιλουανοῦ ὑμῖν του πιστοῦ ἀδελφοῦ, ὡς hortans ac testificans hanc esse veram gratiam λογίζομαι, δι' ὀλίγων ἔγραψα, παρακαλῶν καὶ Dei in qua statis. Salutat vos ea quæ est in Bu- ἐπιμαρτυρῶν ταύτην εἶναι ἀληθῆ χάριν τοῦ Θεοῦ, bylone, vestra consors electionis Ecclesia, et εἰς ἣν ἑστήκατε. Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι ΕκMarcus filius meus. Salutate vos mutuo charita- κλησία συνεκλεχθη καὶ Μάσκος ὁ υἱός μου. Ασπάσασθε tis osculo. Pax vobis omnibus qui estis in Christo ἀλλήλους ἐν φιλήματι ἀγάπης. Εἰρήνη ὑμῖν πᾶσι τοῖς Jesu. Amen. ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. ᾿Αμήν.» Καὶ ἀρχόμενος τῆς Ἐπιστολῆς, τὸν Πατέρα ἔλεγε διὰ τῶν Υἱοῦ ἐλεῆσαι ἡμᾶς. Καὶ νῦν τελειῶν, τὸν αὐτὸν πατέρα καλέσαι διὰ τοῦ υἱοῦ διδάσκει. Τοῦτο γὰρ αὐτοῖς σκοπὸς, τὸ μυστήριον κηρύξαι, εἰ καὶ μετὰ πραινέσεως τοῦτο ποιοῦσιν. «Διὰ Σιλουανού,» Πιστὸς ὑπερβαλλόντως ὁ Σιλουανὸς οὗτος. Καὶ περὶ τὸ κήρυγμα εὐθύμως ἀγωνιζόμενος, εἴ γε καὶ Παῦ λος αὐτοῦ μνημονεύει, καὶ συνεργὸν αὐτὸν μετὰ Τιμοθέου ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς παραλαμβάνει, «Παύ λος, λέγων, καὶ Σιλουανὸς, καὶ Τιμόθεος.» Βαβυλώνα δὲ τὴν Ῥώμην διὰ τὸ περιφανὲς καλεῖ, ὁ καὶ ἡ Βαβυλὼν πολλῷ χρόνῳ ἔσχηκε. Μάρκον δὲ υἱὸν κατὰ πνεῦμα καλεῖ, ἀλλ' οὐ κατὰ σάρκα. Τούτῳ δὲ καὶ τὸ Εὐαγγέλιον γράψαι ἐπέτρεψε. Τινὲς δὲ καὶ ὅμως ἐτόλμησαν καὶ σαρκικὸν υἱὸν ἀποφῇναι τοῦτον δὴ τὸν Μάρκον τοῦ θείου Πέτρου, τεκμηρίῳ χρησάμενοι τῷ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων εἰρημένῳ Λουκά. Φησὶ γὰρ τοῦτον τὸν Πέτρον δι᾿ ἀγγέλου Θεοῦ τῆς φυλακῆς ἐκβληθέντα παραδόξως, ᾗ κατέκλεισεν αὐτ τὸν Ἡρώδης, τοῦ χρηματισμοῦ τοῦ ἀγγέλου άφε θέντα εἰς τὴν οἰκίαν ὁρμῆσαι τῆς μητρός Ιωάννου τοῦ ἐπικληθέντος Μάρκου, ὡς εἰς τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν επανελθόντα καὶ τὴν νομίμην σύζυγον. Τοῦ Παύλου δὲ ἀσπάζεσθαι ἀλλήλους ἐν φιλήματι γράφοντος Dἁγίῳ, οὗτος Ἐν φιλήματι φησιν ἀγάπης, ταὐτὸν ἐκείνῳ λέγων. Επίσταται γὰρ καὶ Παῦλος τὴν κατὰ Χριστὸν ἀγάπην, μείζω πασῶν οὖσαν τῶν ἀρετῶν, καὶ αὐτοῦ τοῦ κατὰ Χριστὸν μαρτυρίου. Εκεῖνος μὲν οὖν φίλημα ἅγιον, τὸ ἀφωρισμένον ἐν Θεῷ λέγει. Οὗτος δὲ ὁμοίως ἀγάπης φίλημα τῆς ὄντως ἀγάπης ἣν καὶ Παῦλος ἐξύμνησε. Διὸ καὶ ἐπάγει, «Εἰρήνη ὑμῖν πᾶσι τοῖς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ·. οὐ τῆς κοινῆς εἰρήνης λέγων τῆς κατὰ ἀνθρώπους, ἥτις δι' ἔμπάθειαν ἀνθρώποις σπουδάζεται, δόξης ματαίας ἀπολαύσεως ἡδονῶν, πρὸς ἃς οἱ ἀπὸ τῶν πολέμων σχο λάζοντες ἐκδιδόασιν ἑαυτοὺς, ἀλλ᾽ εἰρήνης αὐτοὺς τυχεῖν παρείχεται, ἧς αὐτοὺς καὶ ὁ διδάσκαλος Etinchoando Epistolam Patrem dixitmisereri per Filium, etnuncâniens, eumdem Patrem vocare docetperFilium: nam id est ipsis scopus ut prædicent mysterium, quanquam hoc faciant cum exhortalione. Per Sylv.num.» Valde fidelis erat hic Silvanus, et circa prædicationem alacriter certans. Siquidem etPaulus ejus meminit, eumque adjutorem una cum Timotheo 526 in Epistolis suis assumit, (licens: «Paulus, et Silvanus, et Timotheus 81*.» abylonem autem vocat Romam, eo quod adeo insignis ac praeclara esset, quod in Babylon multo tempore habuit. Marcum vero filium appellatjuxta spiritum, et non juxta carnem. Huic autem commisit,ut etiam Evangelium scriberet. Quidam nihilominus ausi fuerunt asserere Marcum fuisse divi l'etri filium juxta carnem, argumentoulentes ejus quod in Actis apostolorum dictum est a Luca 89. Ait enim hunc Petrum per angelum Dei mirabiliter de carcere eductum in quo concluserat eum Herodes, dimissum ab angelico colloquio, venisse ad domum matris Joannis, qui cognominabatur Marcus, tanquam ad suam ipsius domum venerit et ad legitimam uxorem. Cum autem Paulus scribal, ut se mutuo salutent osculo sancto, hic dicit, Osculo charitatis, idem dicens cum illo. Novit enim Paulus & charitatem quæ secundum Christum est et omnibus virtutibus major est, ipso quoqne martyrio propter Christum suscepto. Tile itaque sanctum sculum dicit segregatum ac definiturn in Deo, hic autem similiter charitatis osculum quæ vera dilectio est,quam Paulus laudibus extulit. Ideo etiam subjungit: «Pax vobis omnibus qui estis in Christo Jesu:» non vulgarem dicens pacem quæ est apud homines,quæ hominibus cordi est propter affectionem gloriæ vanæ et fruitionis voluptatum, quibus tradunt seipsos hi qui a bello vacant: sed precatur, :t pacem consequantur,qua et præceptor Christus 81 I Thess. I, 1, II Thess. I, 1. 8" Act. XII, 1 seqq. 83 I Cor. XIII, 1-18.

COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI. ο «Ο Χριστὸς πρὸς πάθος χωρῶν ἠξίωσε, φάσκων, «Εἰρή- Aad passionem procedens ipsos dignatus est, diνην ἀφίημι ὑμῖν,» καὶ ἐπαγαγὼν τὸ διάφορον, καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν.» Οὐ γὰρ δι᾿ ἐμπάθειαν εἰρηνευτέον, ἀλλὰ διὰ τὸ συνδεδεμένους ὑμᾶς τῇ ἀγάπῃ, οὕτω τὰς ἀπὸ τῶν ἀντιπάλων ἀπεκδέχεσθαι βολάς. Πανταχοῦ δὲ ὥσπερ σφραγίδα ἐπιτιθέντες οἱ τοῦ Κυρίου μαθηταὶ τὴν ἐπὶ τέλει εὐχὴν, τὸ γνήσιον τῆς αὐτῶν ἁγιότητας ἐπιφέρουσιν. Εγράφη ἀπὸ Ῥώμης. 84 Joan. XIV, 27. cens: «Pacem meam relinquo vobis;» et differentiam subjungens: «Non quemadmodum,inquit, mundus dat &» Non enim propter affectionem pax quaerenda est, sed ut colligali simus charitate, ad excipiendos hoc modo ictus adversariorum. Ubique autem tanquam sigillum addentes discipuli Domini, precationem in fine afferunt, tanquam genuinum suæ sanctitatis signum. Scripta est ab urbe Roma. ΤΗΣ ΠΕΤΡΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ARGUMENTUM CATHOLICÆ PETRI POSTERIORIS EPISTOLÆ Ταύτην πάλιν ὁ αὐτὸς Πέτρος ἐπιστέλλει τοῖς ἤδη 597 Hanc rursum scribit Petrus jam credentibus. πιστεύσασιν. Εστι δὲ ἡ Ἐπιστολή. ὑπόμνησις τῶν Est auten Epistola priorum memoraliva.Cum enim πρώτων. Εἰδὼς γὰρ ταχεῖαν αὐτοῦ ἔσεσθαι τὴν ἀνά- sciret brevi futuram sui corporis dissolutionem, λυσιν τοῦ σώματος, ἐσπούδασε πάντας ὑπομνῆσαι studebat omnes admonere doctrinæ qua instructi περὶ ὧν κατηχήθησαν τῆς διδασκαλίας. Καὶ πρῶτον fuerant. Εt primum quidem de fide exponit,ostenμὲν, περὶ τῆς πίστεως ἐξηγεῖται, δεικνὺς αὐτὴν ἀπὸ dens ipsan a prophetis annuntiatam fuisse quodτῶν προφητῶν εὐαγγελίσασθαι, καὶ ὅτι αἱ περὶ τοῦ que prophetiæ quæ de Salvatore loquuntur non sunt Σωτῆρος προφητεῖαι οὐκ εἰσὶν ἀνθρώπιναι, ἀλλὰ humanæ, sed a Deo prolatæ sint. Deinde præcipit παρὰ Θεοῦ ἐλαλήθησαν. Επειτα παραγγέλλει, μὴ ne animum advertant seductoribus, dicens futuram προσέχειν τοῖς ἀπατῶσιν, λέγων ἔσεσθαι αὐτῶν ἀπώ. esse ipsorum perditionem, quemadmodum etiam λειαν, ὥσπερ καὶ τῶν παραβάντων ἀγγέλων γέγονε. facta fuit transgressorum angelorum. Prænuntiat Προμηνύει δὲ ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἡμέρας ἔτεσθαι ἐν αἷς auteur: in Epistola fore dies quibus obambulabunt ἐμπαίκται περιπατήσουσι καὶ θελήσουσιν ἀπατᾶν illusures volentes aliquos seducere, dicendo vane τινας, λέγοντες, μάτην λέγεσθαι παρ' ἡμῶν τὴν dici a nobis futurum Domini adventum, eo quod παρουσίαν τοῦ Σωτῆρος, διὰ τὸ ἀεὶ λέγεσθαι, x! semper dicatur. et nondum advenerit Ab his igitur μή πω παραγενέσθαι. ᾿Απὸ τούτων οὖν καὶ μάλιστα maxime separari præcipit, docens non esse negli ἀπέχεσθαι παραγγέλλει, διδάσκων μὴ ὀλιγωρεῖν ἐν genter transigenda tempora: cum omne tempus τοῖς χρόνοις. Πάντα γὰρ τὸν χρόνον μηδὲν εἶναι ἐνώ- nihil sit coram Deo: eo quod una s dies sit lanπιον Κυρίου, διὰ τὸ καὶ τὴν μίαν ἡμέραν ὡς χίλια quam mille anni, et mille anni tanquam dies ἔτη εἶναι, καὶ τὰ χίλια ἔτη ὡς ἡμέραν μίαν. Εσεσθαι unus. Confirmat autem et ostendit brevi futu δὲ ταχέως τὴν ἡμέραν τοῦ Κυρίου διαβεβαιοῦται, rum esse 828 diem Domini, præcipitque ut omnes καὶ ἀποδείκνυσι, καὶ ἐντέλλεται ἑτοίμους εἶνα: ad ipsum parati sint per bona opera, et ut amπάντας εἰς αὐτὴν ἔργοις ἀγαθοῖς, καὶ ἀγαπᾶν τὰ pleclatur ea quæ ab apostolo Paulo scripta sunt, ὑπὸ τοῦ ἀποστόλου Παύλου γραφέντα, καὶ μὴ προnec his attendant qui illa calumniantur, eo quod σέχειν τοῖς διαβάλλουσιν αὐτὰ, διὰ τὸ καὶ πάσας omnes quoque divinas Scripturas calumnientur. τὰς θείας Γραφάς διαβάλλειν αὐτούς. Υπομνήσας Ubi igitur suggessit ac docuit omnes, ut in rebus οὖν καὶ διδάξας πάντας προειδέναι τα πράγματα, provideant, exhortatur ne a fidei proposito exciπαραινεῖ μὴ ἐκπίπτειν τοῦ σκοποῦ τῆς πίστεως. Καὶ dant, et ita concludit Epistolam. οὕτω τελειοῖ τὴν Επιστολήν.