EPISTOLA POSTERIORIS CATHOLICE ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΠΕΤΡΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ PETRI CAPITA. 1. De vocatione per fidem confirmata operibus quæ sunt in virtute ac spe futurorum bonorum. 2. Adhortatio ad doctrinæ admonitionem, revocando eam in memoriam: et quomodo in monte Thabor audiverit Dei vocem de Christo. 3. Vaticinium de fraudulenta insurrectione ha relicorum, impietatisque ipsorum ac futuri supplicii. 4. Repetitio de malitia hominum hæreticorum: in quo etiam agitur quo pacto repente venturus sit Christus in consummatione hujus sæculi. itaque dicit oportere omni virtute adornari. «α΄. Περὶ κλήσεως τῆς ἐν πίστει ἔργοις βεβαιουμένης τοῖς τῆς ἀρετῆς καὶ ἐλπίδος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν.» «β'. Παραγγελία εἰς ὑπόμνησιν τῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν ἀνάμνησιν αὐτοῦ, καὶ ἀπως ἐν ὄρει Θαβώρ τῆς Θεοῦ περὶ Χριστοῦ ἐπήκουσατε φως νῆς.» «γ. Πρόῤῥησις ἀπαταλῆς ἐπαναστάσεως αἱρε τικῶν, ἀσεβείας το αὐτῶν καὶ μελλούσης κοι λάσεως.» «δ΄. Επανάληψις περὶ κακίας ἀνθρώπων αἱρετικῶν. Εν ᾧ περὶ τοῦ πῶς αἰφνιδίως ἥξει Χριστὸς ἐπὶ συντελείᾳ τοῦδε τοῦ αἰώνος, ὥστε δεῖν εὐτρεπίζεσθαι πάσῃ ἀρετῇ.» ΠΑΥΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Η ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΔΕΥΤΕΡΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ PETRI APOSTOLI POSTERIOR EPISTOLA CATHOLICA CAPUT I. 599 De vocatione per fidem confirmata operi bus quæ sunt in virtute ac spe futurorum bonorum. I, 1, 2. Simon Petrus servus et apostolus Jesu Christi, iis qui aque honorificam nobiscum sortiti sunt fidem, per justitiam Dei nostri et Salvaloris Jesu Christi. Gratia vobis et par multiplicetur, in cognitione ac Dei Jesu Domini nostri. • Simon.. Scribitur et Simeon. Nam a Rimeon diminutio est Simon: quemadmodum a Metrodorus Metras, a Menodorus Menas, et a Theodosius Theudas. Statim autem ab exordio attollit mentes et animas credentium, ad æquale studium eos excitans circa prædicationem cum apostolis. 530 Non enim justum est ut qui æque honor.ficum sortiti sunt donum, in aliquo sint his posteriores, quibus declarati sunt esse æquales. Ubique aulem pace eos excipit, at non ejus quæ mundi est, sed quæ in Dei cognitione sita est. Nam sola læc dicitur pax, ut quæ nos liberet ab offensione et inimicitia ad Deum. Ideo quoque Christus hanc nobis tribuit discedens ad Patrem, et cum a mortuis resurrexisset clamans. clax vobis 1.. Et in ecclesiis angelum pacis nobis dari precamur: ac sacerdos 1 Joan. XIV, 27; xx. 19, 21, 26. Περὶ κλήσεως τῆς ἐν πίστει ἔργοις βεβαιουμές νης τοῖς τῆς ἀρετῆς καὶ ἐλπίδος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν.» • Σίμων Πέτρος δοῦλος καὶ ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῖς ἰσότιμον ἡμῖν λαχοῦσι πίστιν ἐν δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Χάρις ἡμῖν καὶ εἰρήνη πληθυνθείη, ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Θεοῦ καὶ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ὑμῶν,» «Σίμων,» Γράφεται καὶ Συμεών. Τοῦ γὰρ Συμεών, τὸ Σίμων ὑποκοκρισμός ἐστιν, εἰ καὶ τοῦ Μητρόδωρος τὸ Μητρᾶς, καὶ τοῦ Μηνόδωρος τὸ Μηνᾶς, καὶ τοῦ Θεοδόσιος τὸ Θευδᾶς. Αὐτίκα δὲ ἐκ προοιμίων ἀνίστησι τὰ φρονήματα των πιστευσάντων καὶ τὰς ψυ γας, εἰς τὴν ἴσην αὐτοὺς διεγείρων περὶ τὸ κήρυγμα σπουδὴν τοῖς ἀποστόλοις. Οἱ γὰρ ισότιμον χάρισμα λαχόντες, οὐκ ἂν δίκαιοι ὑστερεῖν τινος τούτων ὧν ἴσοι πεφήνασι, Πανταχοῦ δὲ τῇ εἰρήνῃ αὐτὸς περικροτεῖ, ἀλλ᾽ οὐ τῇ τοῦ κόσμου, τῇ δὲ ἐν τῇ ἐπιγνώσει τοῦ Θεοῦ. Αὕτη γὰρ μόνη εἰρήνη, ὡς τῆς προσκρούσεως ἡμᾶς ἀπαλλάττουσα καὶ τῆς πρὸς τὸν Θεόν. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς, ταύτην ἡμῖν ἀπιὼν πρὸς τὸν Πατέρα παρέσχε, καὶ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, «Εἰρήνη ὑμῖν, ο βοῶν. Καὶ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἡμεῖς τὸν ἄγγελον τῆς εἰρήνης ἡμῖν εὐχόμεθα δοθῆναι. Καὶ ὁ ἱερεὺς

COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI πολλάκις ταύτην παρέχει τῷ λαῷ ἀπὸ τοῦ ἁγίου ab allari frequenter hanc populo tribuit: nos θυσιαστηρίου. Καὶ ἡμεῖς ἐν ταῖς πρὸς ἀλλήλους etiam in mutuis allocutionibus hac utimur, quod προσρήσεσι ταύτῃ κεχρήμεθα, ὅτι αὕτη μήτηρ πάνω hæc mater sit on:nium bonorum, ac substantia των τῶν ἀγαθῶν, καὶ ὑπόστασις τῆς χαρᾶς ἡμῶν. gaudii nostri Ideoque Christus discipulis suis in Δι᾿ ὁ καὶ ὁ Κύριος φοιτώντας τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς domos ingredientibus hanc primum offerre divinitus εἰς τὰς οἰκίας ταύτην παρέχειν πρώτην ἐθέσπισεν. edixit: • Graia vobis et pax.» Ordo talis est: • Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη.» Τὸ ἑξῆς οὕτως· Χάρις Gratia vobis et pax multiplicetur, sicut omnia quæ ὑμῖν καὶ εἰρήνη, ὡς πάντα τὰ πρὸς ζωὴν καὶ εὐσέ- ad vitam ac pietatem faciunt, in cognitione Dei ac βειαν ἐν τῇ ἐπιγνώσει τοῦ Θεοῦ καὶ Ἰησοῦ τοῦ Κυ- Domini Jesu,cum per divinam ipsius virtutem hæc ρίου διὰ τῆς θείας αὐτοῦ δυνάμεως, τῆς χάριτος gratia vobis largita sit ipsius cognitionem, gloriam ταύτης ὑμῖν δωρησαμένης αὐτοῦ τὴν ἐπίγνωσιν, τὴν ac virtutem: per quæ promissiones maximædonatæ δόξαν, τὴν ἀρετήν. Δι᾿ ὧν τὰ μέγιστα ἐπαγγέλματα sunt: ut devilala curruptione mundana, quæ ex ἐδωρήθη. "ἵνα ἀποφυγόντες τὴν κοσμικήν φθοράν, concupiscentia provenit, consortes efficiamini diτὴν δι' ἐπιθυμίας ἐγγινομένην, γένησθε κοινωνοί vinæ natura • In cognitione Dei.» Ordo: Vobis τῆς θείας φύσεως. «Ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Θεοῦ.» Τo qui in cognitione Dei et Jesu Domini nostri æque ἑξῆς· ἡμῖν τοῖς ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Θεοῦ καὶ Ἰησοῦ honorificam nobiscum sortiti estis fidem per jusτοῦ Κυρίου ἡμῶν ἰσότιμον ἡμῖν πίστιν λαχοῦσι διὰ titiam Dei nostri, gratia et pax multiplicetur. Aut τῆς δικαιοσύνης τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, χάρις καὶ εἰρήνη hoc modo est ordo: In cognitione Dei ac Jesu πληθυνθείη. Ἡ τὸ ἑξῆς οὕτως· Ἐν ἐπιγνώσει του Domini nostri, quæ cognitio per divinam ipsius Θεοῦ καὶ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. Ὅτις ἐπίγνωσις virtutem omnia quæ ad vitam ac pietatem faciunt διὰ τῆς θείας αὐτοῦ δυνάμεως, πάντα τὰ πρὸς ζωὴν largila est, ipsamque illius cognitionem qui vocaκαὶ εὐσέβειαν ἐδωρήσατο, αὐτὴν τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ vit nos per gloriam et virtutem, per quam gloκαλέσαντος ἡμᾶς διὰ δόξης καὶ ἀρετῆς, δι᾿ ἧς δόξης riam et virtutem, pretiosæ maximæque promissioκαὶ ἀρετῆς τὰ τίμια καὶ μέγιστα ἐπαγγέλματα ἐδόθη. nes donata sunt, ut sitis divinæ consortes naturæ, να γένησθε θείας κοινωνοὶ φύσεως, ἐν τῷ ἀποφυ- effugiendo mundanæ concupiscentiæ corruptioγεῖν τῆς κοσμικῆς ἐπιθυμίας τὴν φθοράν. ᾿Αλλὰ καὶ nem. Sed et hoc ipsum sive ad hoc ipsum adhiαὐτὸ τοῦτο, ἤτοι εἰς αὐτὸ τοῦτο σπουδήν πᾶσαν bito omni studio, subministrate in fide virtutem, παρεισενέγκαντες, ἐπιχορηγήσατε ἐν τῇ πίστει τὴν in virtute scientiam, in scientia temperantiam, et ἀρετὴν, ἐν τῇ ἀρετῇ τὴν γνῶσιν, ἐν τῇ γνώσει την in hac patientiam in patientia autem pietatem, in ἐγκράτειαν, ἐν ταύτῃ τὴν ὑπομονὴν, ἐν τῇ ὑπομονῇ τὴν hac autem fraternam charitaten, in fraterna chaεὐσέβειαν, ἐν ταύτῃ τὴν φιλαδελφίαν, ἐν τῇ φιλαδελφίᾳ ritate dilectionem. τὴν ἀγάπην. • Ως πάντα ἡμῖν τῆς θείας δυνάμεως αὐτοῦ, 1, 3-9 381 Sicut omnia vobis divina ipsius τὰ πρὸς ζωὴν καὶ εὐσέβειαν δεδωρημένης, διὰ virtute, quæ ad vitam ac pietatem fuciunt, larτῆς ἐπιγνώσεως τοῦ καλέσαντος ἡμᾶς διὰ δόξης giente, per cognitionem ejus qui vocavit nos per καὶ ἀρετῆς, δι' ὧν τὰ τίμια ἡμῖν καὶ μέγιστα gloriam et virtutem, per qua pretiosa vobis ac ἐπαγγέλματα δεδώρηται, ἵνα διὰ τούτων γένησθε maxima promissa donaia sunt, ut per hæc efiθείας κοινωνοί φύσεως, ἀποφυγόντες τῆς ἐν ciamini consortes divina natura, devitata corκόσμῳ ἐν ἐπιθυμία φθορᾶς, καὶ αὐτὸ οῦτο δὲ ruptione quæ in mundo est per concupiscentiam. σπουδήν πᾶσαν περεισενέγκαντες, ἐπιχορηγή- Sed et in hoc ipsum adhibito omni studio submiσατε ἐν τῇ πίστει ὑμῶν τὴν ἀρετὴν, ἐν δὲ τῇ nistrate in fide vestra virtutem, in virtute autem ἀρετῇ τὴν γνῶσιν, ἐν δὲ τῇ γνώσει τὴν ἐγκράτειαν, scientiam, in scientia vero temperantiam, in temἐν δὲ τῇ ἐγκρατείᾳ τὴν ὑπομονὴν, ἐν δὲ τῇ ὑπο- perantia autem patientiam: 1ursum in patientia μονῇ τὴν εὐσέβειαν, ἐν δὲ τῇ εὐσεβεία την φιλα-Dpietatem, in pietate vero fraternan charitatem, δελφίαν, ἐν δὲ τῇ φιλαδελφία τὴν ἀγάπην. Ταῦτα γὰρ ὑμῖν ὑπάρχοντα καὶ πλεονάζοντα, οὐκ ἀργοὺς οὐδὲ ἀπράκτους καθίστησιν εἰς τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπίγνωσιν. ν γὰρ δὴ πάρεστι ταῦτα νυφλός ἐστι μυωπάζων, λήθην λαβὼν τοῦ καθαρισμού καθαρισμοῦ τῶν τῶν πάλαι αὐτοῦ ἁμαρτιῶν» Διὰ μακροῦ μὲν ἀποδέδοται, ἔστι δὲ ἡ διάνοια αὕτη· Ως μυρία λαβόντες ἀγαθὰ διὰ τῆς ἐπιφανείας Χριστοῦ, δι᾿ ὧν δυνάμεθα καὶ θείας φύσεως γενέσθαι κοινωνοὶ καὶ πρὸς ζωὴν καὶ εὐσέβειαν ἀναχθῆναι, ὀφείλομεν πολιτεύεσθαι οὕτως, ὡς ἐπιχορηγεῖν τῇ πίστει τὴν ἀρετὴν, καὶ διὰ τῆς ὁδοῦ βαδίζειν εἰς τὴν κατ᾿ εὐσέβειαν προκοπήν, ἕως εἰς τὸ τέλειον τῶν ἀγαθῶν, ὅ ἐστιν ἡ ἀγάπη, ἔλθωμεν, Θείας δὲ κοινωin fraterna autem charitate dilectionem. Hac enim cum vobis adsunt et exuberant haud otiosos nec in irritum laborantes efficiunt ad Domini nostri Jesu Christi cognitionem. Nam qui non adsunt hoc, is cæcus est et manu viam lentans, oblitus sese a veteribus suis peccatis fuisse purgatum. Longo quidem tractu reddita est series, porro haec est intelligentia: Tanquam innumeris acceptis bonis per Christi apparitionem, per quæ possumus diving naturæ consortes effici, et ad vilain ac pietalem reduci: ita conversari debemus, ut fide subministremus virtutem, et per hanc viam gradiamur ad promotionem in pietate, donec ad bonorum perfectionem,quæ est dilectio, veniamus. Divinæ autem

ἐπιδημίας, ἀπαρχὴν τῆς ἡμετέρας φύσεως ἐν ἑαυτῷ ὑποστήσαντός τε καὶ ἁγιήσαντος τῇ προσλήψει. Εἰ δὲ ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα. Φύραμα δὲ τῆς ἀπαρχῆς οὐκ ἄλλο, ἢ οἱ ἐξ ὧν ἡ ἀπαρχή. Φθορὰν δὲ τὴν ἀπὸ τῆς κοσμικῆς ἐπιθυμίας, φησίν, ὡς ἐκ φθαρτῶν τε καὶ περὶ φθαρτά συγκειμένης. Βαθμοὺς δὲ τῆς προκοπῆς ἐπίσταται, πρώτην τὴν πίστιν, ἥτις θεμέλιός ἐστι τῶν ἀγαθῶν καὶ κρηπίς. Εἶτα δεύτερον βαθμὸν, τὴν ἀρετήν, ἤτοι τὰ ἔργα. Χωρίς γὰρ τούτων ἡ πίστις νεκρά, ὡς Ιάκωβός φησιν, Ἐπὶ τούτοις ἡ γνῶσις. Τίς δὲ αὕτη; Ἡ τῶν τοῦ Θεοῦ ἀποκρύφων μυστηρίων εἴδησις, ἥτις οὐ τῷ τυχόντι παραγίνεται, ἀλλὰ τῷ δι' ἔργων κρειττόνων τὴν έξιν γεγυμνασμένῳ. Ἐπὶ τούτοις ἡ ἐγκράτεια. Δεῖ γὰρ καὶ ταύτης τῷ πρὸς μέτρον ἀφικομένῳ, ὡς ἂν μὴ ἐξυβρίζοι τῷ μεγέθει τῆς δωρεᾶς. Επειδὴ δὲ οὐκ ἔστιν ἐπὶ μικρόν χρώμενον τῇ ἐγκρατείᾳ βεβαίαν κεκτῆσθαι τὴν δωρεάν, (φιλοῦσι γὰρ ἀεὶ τὰ πάθη, τοῦ τατάγχοντος ἐλευθερίσαντα ἐπὶ τὸ χεῖρον προάγεσθαι), ἡ ὑπομονὴ ἐπισελθοῦσα τὸ πᾶν κατείρω γισατο, καὶ τὴν εὐσέβειαν προεξένησε, τελεωτέραν τὴν εἰς Θεὸν ἀπεργασαμένη πεποίθησιν. Διὸ καὶ τῇ εὐσεβείᾳ ἡ φιλαδελφία προσεπορίσθη, οὐκ ἂν ἐπισ γενομένη, εἰ μὴ τῆς εὐσεβείας τὸ περὶ πάντα εύγνωμονικὸν παρέσχειν ἐπίβασιν. Καὶ ἐπὶ πᾶσι, τὸ πάνω των ἀγαθῶν πλήρωμα, ἡ ἀγάπη, ὡς Παύλῳ καὶ σῇ ᾿Αληθείᾳ δοκεῖ. Αὕτη γὰρ καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν, καὶ τὸν τούτου Πατέρα ἐξεβιάσατο, τὸν μὲν τὸν ἀγχπητὸν αὐτοῦ δοῦναι, τὸν δὲ Υἱὸν τὸ αἷμα αὐτοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἐκχέαι, ο Ταῦτα γὰρ ὑμῖν ὑπάρχοντα, ο Ταύτα ποτα; Ἡ πίστις, ἡ ἀρετὴ, ἡ γνῶσις, ἡ ὑπομονὴ, ἡ εὐσέβεια, ἡ φιλαδελφία, ἡ ἀγάπη· ἅτινα οὐ μόνον παρεῖναι δεῖ, ἀλλὰ καὶ πλεονάζειν. Εἰ γὰρ ἡ παρυσία ὠφελεῖ, πολλῶ μᾶλλον ἡ περιουσία. Τίς δὲ ἡ ἐξ αὐτῶν ὠφέλεια; Τὸ παῤῥησίαν ἔχειν εἰς τὴν τοῦ Κυρίου δευτέραν παρουσίαν. Τῷ γὰρ μὴ ἔχοντι ταῦ τα, ἐν δόξῃ τοῦ κριτοῦ παραγινομένου καὶ ὡς ἡλίου απαστράπτοντος, τύφλωσις ἐπακολουθεῖ, ὅπουγε καὶ εἰ ἔῤῥωτο τὴν ὄψιν, οὐδ' οὕτως ἐνὴν αὐτῷ ἀπαθὼς ἐνορᾶν τὸ ὑπέρλαμπρον, πεφυκότος ἀεὶ τοῦ ἄγαν τῷ φωτὶ ἀποστίλβοντος, ἀμαυροῦν τῶν ἀσθενῶς πρὸς αὐτὸ τὸν ὀφθαλμὸν ἐπερειδόντων. Μυωπάζειν δὲ τὸ τυφλώττειν εἴρηται, ἀπὸ τῶν ὑπὸ τὴν γῆν μυῶν τυφλῶν εἰς ἅπαν διατελούντων, ο Λήθην λαβὼν τοῦ καθαρισμοῦ τῶν πάλαι αὐτοῦ ἁμαρτιῶν.» Τοῦτο ὅμοιον τῷ ὑπὸ μακαρίου Ιακώβου εἰρημένῳ, ὅτι, «Εἴ τις ἀκροατής λόγου ἐστὶ καὶ οὐ ποιητής, οὗτος ἔοικεν ἀνδρὶ κατανοοῦντι τὸ πρόσωπον τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἐν ἐσόπτρῳ. Κατενόησε γὰρ ἑαυτὸν καὶ ἀπῆλθε, καὶ εὐθέως ἐπελάθετο ὁποῖος ἦν.» Καὶ γὰρ καὶ οὗτος ἐπιγνοὺς ἑαυτὸν διὰ τοῦ καθαρθῆναι τῷ ἁγίῳ βαπτίσματι, ὅτι πλήθους ἁμαρτιῶν ἐξεπλύνθη, δέον εἰδέναι, ὅτι καθαρθεὶς καὶ ἁγιότητα ἔλαβε, νήφειν ἵνα διαπαντός τηρῇ τὸν ἁγιασμόν, οὐ χωρὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον· ὁ δὲ ἐπελάθετο. natura consortes facti sumus per Domini ac Dei νοὶ φύσεως γεγόναμεν διὰ τῆς τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ adventum, qui nostræ naturæ priuitias in seipso assumpsit et assumendo sanctificavit. Quod si primitiæ sanctæ, sancta est el massa. Porro massa primitiarum non alia est quam illi ex quibus sunt primitia. Corruptionem vero quæ est a mundana concupiscentia dicit, tanquam excorruptibilibus et circa corruptibilia consistentem. Gradus autem tradit ad promotionem primum quidem fidem,quæ fundamentum est ac basis seu principium bonorum. Deinde secundo gradu virtutem sive opera, nam sine his fides mortua est, quemadmodum dicit Jacobus s. Post hæc vero scientia. Quæ autem est hæc? Cognitio secretorum Dei mysteriorum, quæ non cuivis contingit, sed exercitato in habitu meliorum operum. Post hæc est temperantia. Nam et hac opus est ei qui ad mensuram pervenit, ne doni magnitudine lasciviat. 539 Quoniam autem non contingit eum qui modico tempore utitur temperantia, firmiter donum possidere (semper enim cupiunt afflictiones eam quæ a præfocalione liberat, ad id quod pejus rst perducere), subingressalolerantia rem omnem peragit, et pietatem conciliat, perfectiorem in Deum confidentiam efficiens: ideo quoque ex pietate quæsita est charitas fraterna, quæ nequaquam accedit nisi benignitas ad ou nia tribuerit aditum pietatis. Et super omnia bonorum omnium complementum est dilectio, quemadmodum et Pauloset Veritati videtur. Nam haec et Dei Filium et hujus Patrem evicit: hunc quidem ut sibi dile. c ctum Filium daret, Filium vero utsanguinem suum pro nobis effunderet. Hæc enim cum vobis adsunt.» Quænam hæc? Fides virtus, scientia,temperantia, patientia, pietas, charitas fraterna, dilectio, quæ non adesse tantum oportet, verum etiam exuberare. Nam si praesentia prodest, multo magis abundantia sive opulentia. Quæ autem sequitur ex his utilitas? Securitatem habere ad secundum Domini adventum. Eum namque cui non adsunt hæc, in gloria judicis advenientis, et in modum solis resplendentis,cacitas subsequitur. Ubi eliamsi aspectu valcat, ne ila quidem potest sine læsione per affectum intueri id quod splendidissimum est, cum sua luce sempermirum in modum splendente natum sit eos obtenebrare, qui ad illud debilibus oculis innituntur. Μυωπάζειν vero dictum est pro cæcutire, ἀπὸ τῶν μυῶν, id est, a bufonibus sub terra degentibus, qui ad omnia cæci perseverant. «Obilus sese a veteribus suispeccatis.» Hoc simile est illi quod a beato Jacobo dictum est: «Siquis audiat sermonem nec eum factis exprimal, hic similis est viru consideranti faciem nativitatis suæ in speculo. Consideravit enim seipsum et abiit, statimque oblitus est qualis esset 4.» Nam et hic cum seipsum cogno. visset sacro baptismale purgatum fuisse: quiara peccatorum multitudine ablutus fuerat, scire debuisset quod purgatum et sanctitatem consecutum vigilare oportuit, ut sanctitatem semper servaret, sine qua nemo videbit Deum 5: ille vero oblitus est. 4 Jac. 1, 26. 3 Rom, XIII, 13. 4 Jac. 1, 23, 24. 5 Hehr. XII, 14.

COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI. • Παραγγελία εἰς ὑπόμνησιν τῆς διδασκαλίας μετὰ τὴν ἀνάμνησιν αὐτοῦ, καὶ ὅπως ἐν ὄρει Θαβώρ τῆς Θεοῦ περὶ Χριστοῦ ἐπήκουσε φωνῆς. Ο Διὸ μᾶλλον, ἀδελφοί, σπουδάσατε βεβαιαν ὑμῶν κλήσιν καὶ ἐκλογὴν ποιεῖσται. Ταῦτα γὰρ ποιοῦντες οὐ μὴ πταίσητέ ποτε. Οὕτως γὰρ πλουσίως ἐπιχορηγηθήσεται ὑμῖν ἢ εἴσοδος εἰς τὴν αἰώνιον βασιλείαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Διὸ οὐκ ἀμελήσω ὑμᾶς ἀεὶ ὑπομιμνήσκειν περὶ τούτων, καίπερ εἰδότας xal ἑστηριγμένους ἐν τῇ παρούσῃ ἀληθείᾳ. Δίκαιον δὲ ἡγοῦμαι, ἐφ᾽ ὅσον εἰμὶ ἐν τούτῳ τῷ σκηνώματι, διεγείρειν ὑμᾶς ἐν ὑπομνήσει, εἰδὼς ὅτι ταχινή ἐστιν ἡ ἀπόθεσις τοῦ σκηνώματός μου, καθὼς καὶ ὅ η Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐδήλωσέ μοι. Σπουδάσω δὲ καὶ ἑκάστοτε ἔχειν ὑμᾶς μετὰ τὴν ἐμὴν ἔξοδον τὴν τούτων μνείαν ποιεῖσθαι». CAPUT II. $86 Adhortatio ad doctrinæ admonitionem, revocando eam in memoriam: el quo modo in monte Thabor audiverit Dei vocem de Christo. I, 10-15.Quapropter,fratres,potius operam date, ut vocationem et electionem vestram firmam efficiatis. Hæc enim si feceretis, non labemini unquam. Siquidem ad hunc modum abunde subministrabitur vobis introitus ad aternum regnum Domini nostri et Salvatoris Jesu Christi. Quapropter haud negligam vos semper commonere de his, tametsi scialis et confirmati sitis in presenti veritate. Αttamen justum arbitror quandiu sum in hoc tabernaculo, excitare vos per commonitionem: cum sciam brevi futurum ut deponam hoc tabernaculum meum: quemadmodum et Dominus noster Jesus Christus significavit mihi. Dabo autem operam et semper habere vos post meum exitum, ut horum mentio fiat. Διὸ, φησί, μᾶλλον, ἀδελφοί μου, σπουδάσατε μόνι Quapropter, inquit, fratres mei,dale vos potius μον καὶ ἀμετακίνητον δεικνύντες τὴν κλῆσιν ὑμῶν operam, ut permanentem atque immutabilem osκαὶ ἐκλογὴν, τουτέστι, τὸν κατηχητικὸν λόγον, ὃν tendalis vestram vocationem et electionem, hoc παρὰ τὴν ἐκλογὴν ὑμῶν ἠκούσατε καὶ τὴν κλησιν, est, sermonem instructionis vestræ quem ad ἀνεπίληπτοι εἶναι, ἵνα μὴ ὡς ἐπιλελησμένοι τῆς δω- electionem ac vocationem vestram audistis, ut irρεᾶς τοῦ Θεοῦ κριθῆτε, ἀλλὰ μείνητε βεβαίαν τὴν reprehensibiles sitis: ne quasi muneris Dei obliti κλῆσιν ὑμῶν ἔχοντες. • Ταῦτα γὰρ ποιοῦντες.» judicemini, sed persistite frmam habentes vocaΤαῦτα, ποῖα; Τὰ προειρημένα, οἷον τὴν ἀρετὴν, lionem vestram. a Hæc enim si feceritis.. Quæτὴν γνῶσιν, τὴν ἐγκράτειαν, καὶ τὰ ἐξῆς τούτων. nan?Quæ prædicta sunt, nempe virtutem,scientiam, Σκόπει δὲ πῶς πρότερον ἀπὸ τῶν φοβερών προτρε- temperantiam et cætera quæ sequuntur. Animadψάμενος τοῦ βήματος τοῦ κριτοῦ; νῦν καὶ ἀπὸ τῶν verte autem quomodo ordinato prius ab his quæ ἀγαθῶν προτρέπεται τῆς εἰσόδου τῆς εἰς τὴν αἰώνιον formidabilia erant judicis tribunali, nunc etiam per βασιλείαν τοῦ Κυρίου «Καίπερ εἰδότας, ο "Ινα μή bona dirigit introitum ad æternum Dominiregnum. δόξωσι συνεχῶς ἀναμιμνησκόμενοι, περὶ τῶν αὐτῶν «Tamelsi scialis.» 534 Ne de eisdem continue ὡς ἐν ἀργία εἶναι κατεγνωσμένοι, καὶ λυπηθῶσι, videantur admoneri, tanquam redarguti quod in τούτου χάριν ἐπήγαγε τό, Καίπερ εἰδότας καὶ ἐστη- otio vitam degant, et ita contristentur,hujus gratia ριγμένους ἐν τῇ παρούσῃ ἀληθείᾳ. Αἰτίαν δὲ ἀποδι- subjungit: Tamelsi scialis et confirmati sitis in δούς τῆς συνεχούς ὑπομνήσεως, ἐπήγαγε τὸ, εἰδέναι præsenti veritate. Causam autem reddens continua ταχείαν ἔσεσθαι τὴν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ σώματος τούτου admonitionis,subjunxit quod sciret brevi futuram ἀπαλλαγήν. Τὸ δὲ ἐπιφερόμενον, λέγω δέ τὸ esse absolutionem ab hoc suo corpore.Quod autem • Σπουδάσω δὲ καὶ μετὰ τὴν ἐμὴν ἔξοδυν ἔχειν ὑμᾶς subin fertur,pula: «Dabo autem operam et semper,» ἑκάστοτε, η τουτέστι, καθ᾿ ἑκάστην καὶ διηνεκῶς τὴν nonnulli per hyperbaton intelligunt hoc modo: τούτων μνήμην. βούλονται παριστῶν ἀπὸ τούτου, Dabo autem operam et post neum exitumn, vos ὅτι καὶ μετὰ θάνατον οἱ ἅγιοι μέμνηνται τῶν τῇδε habere semper sive indies et continue horum memoκαὶ πρεσβεύουσιν ὑπὲρ τῶν ζώντων. Αλλοι δὲ riam: volentes ex hoc ostendere, quod etiam post ἀπῶς μεταχειριζόμενοι τὸ ῥητὸν, οὕτω νοοῦσι· mortem sancti eorum meminerunt quæ hic pro Σπουδάσω δὲ καὶ ἑκάστοτε ἔχειν ὑμᾶς μετὰ τὴν viventibus perfecerunt.Alii vero simpliciter traἐμὴν ἔξοδον, τὴν τούτων μνήμην ποιεῖσθαι. Τουτέστι ctantes illud dictum, ita intelligunt: Dabo autem μὴ θαυμάζετε, μηδὲ βαρὺ ἡγεῖσθε τὴν ἐνδελεχή περὶ operam et semper habere vos post meum exitum τῶν αὐτῶν ὑμῖν καταγγελίαν. Οὐ γὰρ κατάγνω- ut horum mentio fiat: hoc est,ne miremini,neque σιν ὑμῶν ἀμαθείας ἔχων τούτο ποιῶ, ἀλλὰ τῇ συν- gravem ducatis assiduam de his fieri vobis mentioεχείᾳ τῆς περὶ τούτων διδασκαλίας, ἔμμονον καὶ nem. Non enim condemnans ruditatem vestram hoc ἀμετακίνητον ὑμῖν ἐργάζομαι την τούτων ἀντίλη- facio, sed per continuam de his doctrinam, perseψιν, ὡς ἂν, τούτοις βεβαιωθέντες, ἔχητε καὶ μετὰ verans et immobile vobis exhibeo horum subsidium, τὴν ἐμὴν ἀποβίωσιν ἔνηχα καὶ ἀνεξάλειπτα τὰ περὶ ut his confirmati, habeatis etiam post meum obτούτων διδάγματα. itum vivam ac indelebilem de his doctrinam. από γὰρ σεσοφισμένοις μύθοις εξακολουθήσαν τες ἐγνωρίσαμεν ὑμῖν τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δύναμιν καὶ παρουσίαν, ἀλλ᾽ ἐπPATROL. GR. CXIX. 1,16-21.Non enim arte compositas fabulas secuti notam vobis fecimus Domini nostri Jesu Christi virtutem et adventum sed qui oculis nostris ase,

perimus illius majestatem. Accepit enima Deo Pa- ύπται γενηθέντες τῆς ἐκείνου μεγαλειότητος. Λαtre honorem et gloriam, voce ad ipsum hujuscemodi delata a magnifica gloria: Hic est Filius meus dile ctus in quo mihi complacitum est. Et hanc vocem nos audivimus e cœlo delatam, cum essemus unu cum ipso in monte sancto. Et habemus Armiorem propheticum sermonem, cui dum attenditis seu lucerna apparenti in obscuro loco recte facitis: donec dies illucescat, et lucifer exoriatur in cordibus vestris. Si illud prius noveritis quod omnis prophetica scriptura non sit propria interpretationis. Non enim voluntate hominis illata fuit unquam prophetia: 555 sed a Spiritu sancto impulsi locuti sunt sancti Dei homines. βὼν γὰρ παρὰ Θεοῦ Πατρὸς τιμὴν καὶ δόξαν, φω νῆς ἐνεχθείσης αὐτῷ τοιάσδε ὑπὸ τῆς μεγαλοπρεποῦς δόξης· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπη τὸς, εἰς ὃν ἐγὼ εὐδόκησα. Και ταύτην τὴν φω νὴν ἡμεῖς ἠκούσαμεν ἐξ οὐρανοῦ ἐνεχθεῖσαν, σὺν αὐτῷ ὄντες ἐν τῷ ὄρει τῷ ἀγῳ. Καὶ ἔχομεν βεβαιότερον τὸν προφητικόν λόγον. ν καλῶς ποιεῖτε προσέχοντες ὡς λύχνω φαίνοντι αὐχμηρῶ τόπῳ, ἕως οὗ ἡμέρα διαυγάσῃ, καὶ φωσφόρος ἀνατείλῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, τοῦτο πρῶτον γινώσκοντες. "Οτι πᾶσα προφητεία γρα φῆς, ἰδίας ἐπιλύσεως οὐ γίνεται. Οὐ γὰρ θελήἐν ματι ἀνθρώπου ἠνέχθη ποτὲ προφητεία, ἀλλ᾽ ὑπὸ Πνεύματος ἁγίου φερόμενοι ἐλίλησαν οἱ ἅγιοι Θεοῦ ἄνθρωποι.» Cum dixisset quod studiose se habere debeant, et ea videlicet quæ a se fuerant ipsis annuntiata. et de his longum explicuisset sermonem, idque frequenter: quanquam et sciret et variis modis audissent, eorum nunc confirmationem subjungit,et ait: Non vanam circa hæc adhibeo diligentiam,sed cum certam ac indubitatam esse sciam ipsorum veritatem, adeo illis immoror. Et quidnam hoc est? Non humana sapientia ad vos usi ornatisque sermonibus, veluti præstigiis fallentes auditum vestrum, notam vobis fecimus Domini vii tutem et adventum, quod Græci faciunt et hæretici Græci quidem compla dictione utentes ac decipientes; hæretici vero fictis sermonibus: quemadmodum Valentiniani profunditates ac silentium prodigiose fingen-C tes. Verisimile enim est quod jam incipiebant suboriri. Nihil itaque hujusmodi deprehendere est in nobis, sed simplici ac humili sermone tradidimus vobis doctrinam: quod etiam Paulus dicit ad Corinthios 6 et ea quæ ex oculorum nostrorum aspectu habemus, qui una cum ipso in montem sanctum ascendimus 7. Dicit aulem ostensam ipsis in monte sancto super Unigenitum glorian, et vocem quam a Patre de coelo allatam propter Domi-. num audierunt. Quoniam autem rebus ipsis et experientia cognovimus quæ fuerunta prophetis pronuntiata, Grmiorem, inquit, per hæc judicamus prophetiam ipsorum:nam res ipsæ conseculæ sunt sermones ac oracula. Idcirco et vos recte factis attendentes prophetiæ,sive his quæ a prophetis præ - dicta sunt: quanquam tunc obscure ab ipsis dicta fuerunt, et in similitudinem lucernæ ardentis in caliginoso loco. Hujusmodi enim est squalens locus solis ardore subexustus ac humore aerem infurmante privatus. Unde necesse est ut aer qui solari radio subservit,cum periclitetur ne suam amittat proprietatem,sese ministrum illegitimum soli præbeat,ac radius tanquain per illegitimum vehiculum delatus, obscurumn sui splendorem exhibeat.Allendentes autem his quæ ila obscure a prophetis dicta sunt, non fraudabimini spe vestra, rebus, inquit, suo tempore succedentibus: 156 quas etiam diem -、 6 1 Cor. 11, 1. 7 Matth. XVII, 1 Εἰπὼν περισπουδάστως ἔχειν αὐτοὺς ὀφείλειν, δηλονότι εἰ; τὰ ὑπ' αὐτοῦ εὐαγγελισθέντα αὐτοῖς, καὶ περὶ τούτων πολὺν κατατείνας τὸν λόγον, καὶ πολλάκις, καίπερ εἰδότας καὶ ἀκηκοότας διαφόρως, νῦν τὸ πιστωτικὸν αὐτῶν ἐπιφέρει, καί φησιν, ὅτι οὐ μάτην τὴν περὶ αὐτὰ ἐπιμέλειαν ἐπιδείκνυμαι, ἀλλὰ τὸ καίριον αὐτῶν ἐπιστάμενος καὶ ἀληθέστα τον, κατὰ τοσοῦτον αὐτῶν περιέχομαι. Καὶ τί τοῦ ΤΟ; Τὸ μὴ σοφίᾳ ἀνθρωπίνῃ χρησαμένους εἰς ὑμᾶς, καὶ κεκαλλιεπημένοις λόγοις καταγοητεύσαντας ὑμῶν τὴν ἀκοὴν, γνωρίσαι τὴν τοῦ Κυρίου δύναμιν ὑμῖν καὶ παρουσίαν, ὅ ποιοῦσιν Ἕλληνες καὶ αἱρετικοί "Ελληνες μὲν τῇ καλλιλεξία χρώμενοι καὶ ἐξαπα τῶντες· αἱρετικοὶ δὲ τοῖς πλάσμασιν· ὡς οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου, βυθούς καὶ σιγήν τερατολογούντες. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ ἤδη ἄρχεσθαι ὑποφυομένους. οὐδὲν οὖν τοιοῦτον κατανοεῖν ἔστιν ἐν ἡμῖν Λιτῷ γὰρ πεπριήμεθα λόγῳ τὴν πρὸς ὑμᾶς διδασκαλίαν ἢ καὶ Παῦλος πρὸς Κορινθίους φησὶ, καὶ ἅπερ ἐξ αὐτοψίας ἔχομεν, οἱ ἐν τῷ ὄρει τῷ ἁγίῳ συνεναβάντες αὐτῷ. Λέγει δὲ τὴν ἐν τῇ μεταμορφώσει δει χθεῖσαν αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Μονογενούς δόξαν, καὶ τὴν φωνὴν, ἣν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἐξ οὐρανοῦ ἐνεχθεῖσαν διὰ τὸν Κύριον ἤκουσαν. Ἐπεὶ δὲ διὰ τῶν πραγμάτ των ἔγνωμεν καὶ τῆς πείρας τὰ ὑπὸ τῶν προφητῶν προκατηγγελμένα, βεβαιονέραν κρίνομεν, φησί, διὰ τούτων τὴν προφητείαν αὐτῶν. Τοῖς λόγοις γὰρ ἐπηκολούθησε τὰ πράγματα. Διὸ καὶ ὑμεῖς καλῶς ποιεῖτε, προσέχοντες τῇ προφητεία, ἤτοι τοῖς ὑπὸ των προφητῶν προλελαλημένοις, κἂν εἰ ἀμυδρώς ὑπ' αὐτῶν ἐλέχθη τότε, καὶ κατὰ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐν ζοφώδει τόπμ καιομένου λύχνου. Τοιοῦτον γὰρ ὁ εὐχ δ μηρὸς τόπος τῇ τοῦ ἠλίου ὑπεκκαιομένος θάλψει, καὶ τῆς τὸν ἀέρα εἰδοποιούσης νοτίδος ἀποστερού μενος. Αφ' οὗ, τὸν διακονοῦντα αέρα τῇ τοῦ ἡλίου ἀκτῖνι, τὴν ἑαυτοῦ κιδυνεύοντα ἰδιότητα ἀπολέσαι, ανάγκη νόθον παρέχειν ἑαυτὸν διάκονον τῷ ἡλίῳ, καὶ ὡς διὰ νόθου οχήματος τὴν ἀκτῖνα φερομένην. ἀμυδρὰν τὴν ἑαυτῆς ἐπιφαίνειν λαμπρότητα. Προσέχοντες δὲ τοῖς οὕτως ἀσαφῶς ὑπὸ τῶν προφητῶν εἰρημένοις, οὐκ ἀστοχήσετε τῆς ἐλπίδας. πραγμάτων γάρ, φησί, κατὰ ἴδιον καιρὸν παραγινοΤῶν

COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI. μένων, ἢ καὶ ἡμέραν ἐκάλεσε, σοφῶς ἂγαν τῇ τροπῇ appellavit, scile admodum intropo permanens. Dixit ἐπιμεινας, (εἶπε γὰρ λύχνον καὶ τόπον αὐχμηρόν, enim lucernam et locum obscurum sive caliginosum ἦτοι ζοφώδη καὶ σκοτεινὸν, ὅσπερ καὶ ἡ νύξ ἐστι.) actenebrosum, quod et nox est. Cuivis autem nocti Νυκτὶ δὲ πάσῃ ἡμέρα ἐπακολουθεῖ· Ἡμέρας οὖν, succedit dies. Die itaque accedente (rerum dico φησί, παραγινομένης, τῆς τῶν πραγμάτων λέγω præsentiam habebitis Luciferum in cordibus vestris παρουσίας, ἕξετε τὸν φωσφόρον ἀνατέλλοντα ἐν ταῖς exorienten: hoc est, Christi cognitionem, sive καρδίαις ὑμῶν. (τουτέστι, τὴν τοῦ Χριστοῦ γνῶσιν, ipsius præsentiam ac adventum a prophetis præἤτοι τὴν παρουσίαν αὐτοῦ την προκατηγγελμένην nuntiatum, et tanquam veram lucem corda vestra ὑπὸ τῶν προφητῶν, καὶ ὡς φῶς ἀληθὲς τὰς καρδίας illustrantem. Deinde enarrando subjungit quare ὑμῶν ἐλλαμπρύνοντα. Εἶτα ἐπάγει ἐπεξηγούμενος, pro, helæ sua dicta non fuerint interpretati: simul διὰ τί οἱ προφῆται τὰ ὑπ᾽ αὐτῶν εἰρημένα ούχ ήρ- autem discernit quoque veram prophetiam a dæmoμήνευσαν, ἅμα δὲ καὶ διακρίνει τὴν ἀληθῆ προφη- niaca et ficta, quæ in hæreticis operari deprehenτείαν τῶς δαιμονιώδους καὶ πλαστῆς, ἥτις καὶ ἐν ditur, et ait: Omnis prophetica Scriptura propriæ τοῖς αἱρετικοῖς ἐνεργοῦσα καταλαμβάνεται, καί φη- sive privatæ non est interpretationis.» Hoc est, proσιν, ὅτι «Πᾶσα προφητεία Γραφῆς, ἰδίας ἐπιλύσεως " pheliam quidem a Deo accipiunt propheta, at non οὐ γίνεται,» τουτέστιν, ὅτι λαμβάνουσι μὲν ἀπὸ Θεοῦ ut illi volunt, sed sicut divinus Spiritus ipsos moοἱ προφῆται τὴν προφητείαν, ἀλλ' οὐχ ὡς ἐκεῖνοι vendo operatur: et noverunt sane ac intellexerunt βούλονται, ἀλλ' ὡς τὸ κινοῦν αὐτούς θεῖον ἐνεργεῖ demissum ad ipsos propheticum sermonem, altaΠνεῦμα. Καὶ ἔδεσαν μὲν καὶ συνίεσαν τὸν κατα- men ipsius interpretationem non faciebant. Quod πεμπόμενον αὐτοῖς προφητικὸν λόγον, οὐ μέντοι autem prophetæ divino acti Spiritu noverunt quoκαὶ τὴν ἐπίλυσιν αὐτοῦ ἐποιοῦντο. Καὶ ὅτι οἱ ἀπὸ modo a Deo demissus sit ad eos Spiritus,ex eo maθείου ἐνεργούμενοι Πνεύματος προφῆται ᾔδεσαν ὡς nifestum est quod ultronei subministrabant,et loἀπὸ Θεοῦ καταπέμπεται ὁ λόγος αὐτοῖς, δῆλον ἀφ᾿ quebantur quod volebant, quod autem nolebant ὧν ἑκόντες ὑπούργουν, καὶ ὃ ἂν ἤθεῖον ἐλάλουν, ὃ lacebant: quemadmodum Jonas propheta recusaus δὲ μὴ ἤθελον, ἐπιώπων· ὡς Ἰωνᾶς ὁ προφήτης prædicare in Ninive 8: et Balaam 9 ea loqui jussus παραιτούμενος τὸ κήρυγμα τῆς Νινευΐ καὶ ὁ Βα- quæ sibi suggererentur. Verum id non habebant λαὰμ παραγγελλόμενος λαλῆσαι τὰ ὑποβαλλόμενα pseudoprophetæ aut Græcorum vaticinia: neque αὐτῷ, οὐ μὴν καὶ οἱ χευδοπροφῆται, ἢ τὰ ᾿Ελλήνων enim cognoscebant dum agilarentur, sed insania μαντεία. Οὐ γὰρ ᾔδεσαν, ἐν τῷ ἐνεργεῖσθαι, ἀλλὰ vecordes effecti, ignorabant quid sibi accideret, μανία γινόμενοι παράφοροι ἠγτόουν ὃ ἔπασχον, ὡς tanquam ebrii. Sancti itaque prophetæ, veteres dico, οἱ μεθύοντες. Οἱ μέντοι ἅγιοι προφῆται, οι παλαιοί quanquam intelligerent, non tamen interpretari φημι, καίπερ εἰδότες, οὐ χρείαν εἶχον ἐμηνεύειν τὰ debuerunt quæ prædixerunt, sed hæe aliis ministra ὑπ' αὐτῶν, ἀλλ' ἔτέροις διηκόνουν ταῦτα. (Ἡμῖν bant, puta nobis. Simul quoque ut laterel Domini γάρ.) Αμα δὲ καὶ ἵνα λανθάνῃ ἡ τοῦ Κυρίου παρ- adventus,nec pararentur illi insidiæ ab impiis.Siουσία, καὶ μὴ ἐπιβουλεύηται πρὸς τῶν ἀσεβῶν. quidem etiam usidiis appetitus poterat quidem inΕπιβουλευομένη μὲν γὰρ ἡδύνατο καὶ διδράσκειν superabili Dei potentia effugere: sed verisimile est διὰ τῆς νυπερβλήτου τοῦ Θεοῦ δυνάμεως. Αλλ' εἰ quod evasione interdum miris modis contingente, κὸς, ἔνίοτε διὰ παραδόξων τῆς ἀποφυγῆς τελουμένης, tanquam prodigiose facta apparuissetincarnatio.Ει ὡς τερατώδες ἔδοξε τὸ τελούμενον τῆς ἐνανθρωπή quod hoc verum sit ex prophalis apparet qui in σεως. Καὶ ὅτι ἀληθὲς τοῦτο, δῆλον ἀπὸ τῶν ἐν τῇ Novo fuere Testamento, qui etiam interprelabanΝέα προφητῶν, οἱ καὶ ἠρμήνευον, ἑαυτοὺς προφητεύ- tur seipsos dum prophetarent, quanquam non in οντες, εἰ καὶ πάντως, ὡς Παῦλος ὁ θεῖος ἐν τῇ omnibus, quemadmodum divus Paulus priore ad πρὸς Κορινθίους πρώτῃ φησίν. Οὐ γὰρ ἦν τινὸς Corinthios Epistola 557 dicit 10; non enim huτοιούτου ὑποψία ἐν τῇ νέᾳ. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτι οὐκ ἐξ- jusmodi aliqua suspicio erat in novo testamento. ιστάμενοι οἱ προφῆται ἐχρησμώδουν, δῆλον καὶ Præterea quod non rapti extra se prophetæ vaticinarentur, ex eo quoque manifestum est. τοῦτο. Nam cum uno spiritu prophetarent quiin Veteri Testamento erant, et qui in Novo, dicit Paulus: Si autem alii sedenti revelatum fuerit, prior laceat. Ex eu enim manifestum est quod in sua naturali consistentia permanentes propheta, et intelligentes sponte prophetabant. Ideo etiam alio surgente cui inspiratum est, qui prior loquebatur, tacere præcipitur: quod in turiosis valibusinvenire nemo posset. Quomodo enim lacebit is qui re novit quidem quid operetur? Suncti quoque Spiritus energiam esse in prophetis ipse Paulus dicit, ita loquens: Εξ ἑνὸς γὰρ πνεύματος προφητευόντων τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ καὶ τῇ Νέᾳ, φησὶν ὁ Παῦλος· Ἐὰν δὲ ἀποκαλυφθῇ ἄλλῳ καθημένῳ, ὁ πρῶτος σιγάτω. Σαφὲς γὰρ ἐκ τούτου ὅτι ἐν τῷ κατὰ φύσιν ἱστάμενοι οἱ προφῆται καὶ συνιέντες, εκόντες προφήτευον. Διὸ καὶ ἄλλου ἀνιστάμενου τοῦ ἐμπνευσθέντος, ὁ πρῶτος λαλῶν σιγῆν ἐπιτρέπεται. Ὅπερ οὐκ ἄν ἐπὶ μαινομένων εὕροι τις. Πῶς γὰρ σιωπήσει ὁ μηδ᾽ ὅ τι δρῷ ἐπιστάμενος; Καὶ Πνεύματος δὲ εἶναι ἐνέργειαν ἁγίου ἐν τοῖς προφήταις, ὁ αὐτὸς Παύλος φησίν, οὕτω λέγων· ο μὲν δίδοται λόγος σοφίας ᾧ δὲ 8 Jona, 1, 3 Num. xxII, 13. 10 I Cor. xiv, 21.

• Huic quidem datur sermo sapientia, alii vero προφητείας, η 'Αλλὰ καὶ οὗτος διὰ προκειμένων. sermo prophetia 14.» Præterea et hic per ea quæ • Λαβὼν γὰρ παρὰ Θεοῦ Πατρός.» Τοῦτο ἢ ἀντὶ modo proponuntur. «Accepit enim a Deo Patre.» οριστικοῦ ῥήματος ἔταξε λαβών, ἀντὶ τοῦ ἔλαβεν, Hoc participium λαβὼν aut luco verbi indicativi Έπεὶ μὴ κατὰ τὸ ἀκόλουθον τῆς μετοχῆς ἡ ἀπόδοσις positum est ἔλαβεν, hoc est, accepit: quandoqui- φέρεται. Η εἰ μὴ τοῦτο, βούλεται δέ τις ἐνταῦθα dem juxta participii consequentiam non respondet λαμβάνειν ὡς μετοχὴν κυρίως τὸ λαβὼν, ἀναγκαίως postmodum sermo. Aut si boc non placet, sed vult εἰς ἀσυνταξίαν ὁ λόγος ἐξολισθήσει. Αντὶ δὲ τῆς quispiam accipere λαβὼν tanquam proprie parti- μετοχῆς τοῦ ὀριστικοῦ λαμβανομένου, ἀκολούθως τὸ cipium, ad inordinationem necessario decidet επιφερόμενον ἔσται, οἷον· Ελαβε γὰρ παρὰ Θεοῦ sermo: si vero participium pro indicativo verbo Πατρὸς δόξαν. Καὶ ἔχομεν ἐκ τούτου βεβαιοτέραν sumatur, consentaneum erit quod subjungetur, πᾶσαν τὴν ὑπὸ τῶν προφητῶν περὶ αὐτοῦ προκατα puta: Accepit enim a Deo Patre gloriam. et habe- αγγελίαν, οὐχ ὅτι περὶ τῆς ἐνεχθείσης φωνῆς ὑπὸ mus ex hoc firmius quidquid a prophetis antea de τοῦ Πατρὸς ἄνωθεν ἐστί τις προφητεία, ἀλλ᾽ ὅτι ἀπὸ hoc annuntiatum est: non quod de voce superne a τῆς τοῦ Πατρὸς ἄνωθεν φωνῆς τὴν υἱότητα μαρτυ Patre delata sit aliqua prophetia, sed quod a su- ρησάσης, ἡδράσθημεν πᾶσαν τὴν διὰ τῶν προφητών perna Patris voce quæ ipsum esse Filium testata χρησμῳδίαν, ἀναντιῤῥήτως ὑπὸ τοῦ Πατρὸς μαρest,confirmati simus quod omnis prophetarum va- τυρουμένην φέρεσθαι, «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου.» ticinatio indubitatum ferat a Patre testimonium. Τρὶς γέγονεν ἡ ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῷ Υἱῷ μαρτυρία «Hic est Filius meus 49., Trina vice Filio datum ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, ἐν τῷ πάθει, τὸ, Καὶ est a Patre testimonium: in baptismo,in passione ἐδόξασα καὶ πάλιν δοξάσω. Καὶ ἐπὶ τοῦ ὄρους. cum dixit, Et glorificavi et rursum glorificabo; et • Τοῦτο πρῶτον γινώσκοντες,» καὶ τὰ ἐξῆς. Πε in monte. e Si illud prius noverit, etc. Noverant σαν οἱ προφῆται καὶ ἢ ἐμπνέονται ὑπὸ τοῦ προφη et prophet ea quæ sibi a prophetico spiritu inspi- τικοῦ πνεύματος, καὶ περὶ ὤν, οὐ μέντοι καὶ ἀκριrabantur, et de quibus, non tamen exacte et quo- βῶς καὶ ὡς καθέκαστα ἐπετελέσθη. Διὸ καὶ συνιέν modo singula perfcerentur. Ideo quoque intelli- τες ἐπεθύμουν ἰδεῖν τὴν τούτων ἔκβασιν, ὡς καὶ gentes desiderabant videre horum eventum: que ὁ Κύριος φησιν. madmodum et dominus dicit. 538 CAPUT III. Vaticinium de fraudulenta insurrectione hæreticorum impietatisque ipsorum ac futuri supplicii. II,1-3. Fuerunt autem et pseudoprophetæ in populo,quemadmodum et inter vos erant pseudlodidascali (id est falsi doctores) qui clam induccnt sectas perniciosas,etiam Dominum qui illos mercatus est abnegantes, accersentes sibi ipsis celcrem interitum: et plerique sequentur illorum exitia propter quos via veritatis convitiis afficietur: et per avaritiam fictis sermonibus de vobis negotiabuntur. Quibus judicium jam olim non tardat, et perditio illorum non dormitat. Cum prophetia nomen commune sit, quod et ad prophetas et ad pseudoprophetas refertur, confrmat munc pseudoprophetis non esse attendendum. Et ab hoc paululum difert Paulus,dum docet quod nemo dicit Dominum Jesum nisi per Spiritum sanctum 45. Hinc autem auspicatur hæresi obviam ire adversus Nicolaitas, duplicem dicens ipsorum malitiam. Sunt enim dogmate quidem impiissimi. quod sua in Christum Dominum blasphemia demonstrarunt: vita autem naxime obsceni. Et hoc nunc quidem per turpe lucrum designat: paulum lum autem progressus apertius proferet. Nunc enim πλεονεξίαν, id est, avaritiam dicens, turpe lucrum significavit. Nam πλεονεξία interdum quidcm injustitiam significat.quandoque vero lucrum simpliciter. Unde particularius se loqui ostendens, addidit: «Negotiabuntur.» Penitus autem alienans 44 1 Cor. xu,8. 19 Matth. 11, 17; Joan XII, 28. η • Πρόβῥησις ἀπατηλῆς ἐπαναστάσεως αἱρετικῶν. ἀσεβείας τε αὐτῶν καὶ μελλούσης κολάσεως.» • Εγένοντο δὲ καὶ ψευδοπροφῆται ἐν τῷ λαῷ, ὡς καὶ ἐν ὑμῖν ἔσονται ψευδοδιδάσκαλοι. Οι τινες παρεισάξουσιν αἱρέσεις ἀπωλείας, καὶ τὸν ἀγοράζοντα αὐτοὺς Δεσπότην ἀρνούμενοι, ἐπάγοντες ἑαυτοῖς ταχικὴν ἀπώλειαν. Καὶ πολλοὶ ἐξακολουθήσουσιν αὐτῶν ταῖς ἀπωλείαις. Δι' οὓς ἡ ὁδὸς τῆς ἀληθείας βλασφημηθήσεται, ἐν πλεονεξίᾳ πλαστοῖς λόγοις ὑμᾶς ἐμπορεύσονται. Οἷς τὸ κρῖμα ἔκπαλαι οὐκ ἀργεῖ, καὶ ἡ ἀπώλεια αὐτῶν οὐ νυστάζει. ο καὶ Τοῦ τῆς αποφητείας ονόματος κοινῶς καὶ κατὰ των προφητῶν καὶ κατὰ τῶν ψευδοπροφητών φερο μένου, ἀσφαλίζεται νῦν μὴ τοῖς ψευδοπροφήταις προσέχειν, καὶ τί τὸ διαστέλλον Παῦλος ἐδίδαξεν, ὅτι οὐδεὶς λέγει Κύριον Ιησούν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Αρχεται δὲ ἐντεῦθεν τῆς κατὰ τῶν Νικολαΐ τῶν αἱρέσεως τῆς καταδρομῆς διττήν λέγων τὴν κακίαν αὐτῶν. Εἰσὶ γὰρ περὶ μὲν δόγματος ἀπεδέστατοι, ὃ διὰ τῆς εἰς τὸν Δεσπότην Χριστὸν βλασφη μίας αὐτῶν ἀπέδειξαν, περὶ δὲ βίον ἀσελγέστατοι. Καὶ τοῦτο δὲ νῦν μὲν διὰ τῆς αἰσχροκερδείας παριστᾷ, μικρὸν δὲ προβὰς, τρανότερον προενέγκοι. Πλεονεξίαν γὰρ εἰπών, νῦν τὴν αἰσχροκερδείαν ἐσή μανεν. Η γὰρ πλεονεξία ποτὲ μὲν τὴν ἀδικίαν σημαίνει, ποτὲ δὲ τὸ κέρδος ἁπλῶς. Ὅθεν οἰκείως τό, «Εμπορεύσονται, προσέθηκεν. ᾿Αλλοτριῶν δὲ αὐτ τοὺς παντελῶς τῆς θείας διδασκαλίας, πλαστοῖς εἶ 13 1 Cor. III, 3.

COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI. πεν αὐτοὺς λόγοις χρωμένους. Αλλ' έξουσι, φησί, ipsos & divina doctrina, dixit eos fctis uti sermoτῆς ἀσεβείας τὰ ὀψώνια, θάνατον. Τὸ δὲ Εκπαλαι, τῆς προγνώσεως τοῦ Θεοῦ Θεου ἐστι σημαντικὸν, καὶ ὥσπερ τοῖς ἀγαθοῖς προγνωστικῶς ἑτοίμασε ἀγαθά, οὕτω καὶ τοῖς πονηροῖς τὸν κατάλληλον αὐτοῖς τόπον. «Οἵτινες, ο καὶ τὰ ἐξῆς. Τὸ ἐξῆς. Οἵτινες ἐπάγοντες ἑαυτοῖς ταχινὴν ἀπώλειαν, παρεισάξουσιν αἱρέσεις ἀπωλείας, καὶ τὸν ἀγοράσοντα αὐτοὺς Δεσπότην ἀρνούμενοι, καὶ ἐν πλεονεξίᾳ πλαστοῖς ὑμᾶς λόγοις ἐμπορευόμενοι. ουχ nibus. Sed habebunt inquit, impietatis stipendis, nempe mortem. Porro jam olim, præscientia Dei significativum est. Quemadmodum enim per præscientiam bonis præparavit bona, ita et malis congruum ipsis locum. 539 «Qui clam,» etc. Ordo: Qui accersentes sibi ipsis celerem interitum, clam ducent sectas perniciosas; et Dominumn qui illos mercatus est abnegantes, et per avaritiam fclis sermonibus de vobis negotiantes. «Non dormitat.» Non cessat, sive non erit otiosa, segnis aut inefflcax. «Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς ἀγγέλων ἁμαρτησάντων II, 4-7. Nam si Deus angelis qui peccaverunt non ἐφείσατο, ἀλλὰ σειραῖς ζόφου ταρταρώσας, παρ- pepercit,sedcatenis caliginis in tartarum precipi έδωκεν εἰς κρίσιν τετηρημένους, καὶ ἀρχαίου η idios tradidit servatos in judicium: et priscomunκόσμου οὐκ ἐφείσατο, ἀλλὰ ὄγδοον Νῶς δικαιο-do non pepercit: sed octavum justitia præconem σύνης κήρυκα κήρυκα ἐφύλαξε, κατακλυσμὸν κόσμῳ Nue servavit. diluvio in mundum impiorum inἀσεβῶν ἐπάξας, καὶ πόλεις Συδόμων καὶ Toμορφας τεφρώσας καταστροφῇ κατέκρινεν, ὑπό δειγμα μελλόντων ἀσεβεῖν τεθεικώς, καὶ δίκαιον Λώτ καταπονούμενον ὑπὸ τῆς τῶν ἀθέσμων ἐν ἀσελγείᾳ ἀναστροφῆς ἐβρύσατο, Βλέμματι γὰρ καὶ ἀκοῇ ὁ δικαίος ἐγκατοικῶν ἐν αὐτοῖς ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ψυχήν δικαίαν ἀνόμοις ἔργοις έβασάνιζεν.» duclo;et civitatesSodomorum acGomorra in cineres redactas subversione condemnav'l, easque fecit eremplum his qui impie forent acturi; et justum Lot qui opprimebatur a nefariis per libidinosam conversationem, cripuit. Is enim oculis et auribus justus,cum habitaret imter illus, quotidie animam justam iniquis illorum factis excruciabat. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς οὐδὲ ἀγγέλων ἁμαρτησάντων, οὐδὲ κόσ Nam si Deus nec angelis qui peccaverant nec σμου ἀρχαίου ἐφείσατο, ἀλλὰ καὶ πόλεις Σοδόμων καὶ prisco mundo pepercit, sed et civitatesSodomorum Γομόρρας κατέκρινε καταστροφῇ τεφρώσας, καὶ εἰς et Gomorræ condemnavit, subversione redigens in ὑπόδειγμα πάντων τῶν μετ᾿ αὐτοὺς μελλόντων ἀσεβεῖν cineres, et in exemplum posuit omnium qui post τέθεικε. Νῶς δὲ δικαιοσύνης κήρυκα, κατακλυσμὸν ipsos impie acturi essent; Noe vero justitiæ præcoκόσμῳ ἀσεβῶν ἐπάξας, ἐφύλαξεν, ἀλλὰ καὶ τὸν Λὼτ nem,diluvio iu mundum impiorum inducto, servaκαταπονούμενον ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν, ὅτε τοὺς ἐπιξενω- vit; sed et Lot qui ab impiis opprimebatur, quando θέντας δηλονότι ἀγγέλους οἱ ἐν Σοδόμοις ἐζήτουν, videlicet et Sodemite angelos hospicio exceptos καὶ δὴ καὶ πρὸς ζῆλον τῶν ἀσεβῶν αὐτῶν πράξεων quærebant, et quotidie admonebatur ad amulatioἡμέραν ἐξ ἡμέρας παρακαλούμενον, εἶτα βασανί- nem impiarum actionum ipsorum, deinde suam ζοντα τὴν ἀαυτοῦ ψυχὴν διὰ τῆς τούτων ἀποχῆς καὶ cruciabat animam per temperantiam, et ab illis ἐγκρατείας, ἐῤῥύσατο· οὐ πολλῷ μᾶλλον καὶ κατὰ abstinendo, eripuit: annon multo magis hoc τὸν νῦν καιρὸν καὶ αὐτοὺς ἀπωλεία παραδώσει, eliam tempore et istos tradet exitio, quemadmo ὡς τοὺς παραβάτας ἀγγέλους, καὶ τοὺς ἐπὶ τοῦ dum transgressores angelos et eos qui tempore diκατακλυσμοῦ, καὶ ἔτι Σοδομηνούς; Ὑμᾶς δὲ τοὺς luvii erant, ac præterea Sodomitas? vos autem μετὰ τούτων ἐν τῷ κόσμῳ παροικούντας οὐχὶ σώσει qui pariter cum his in mundo habitatis,annon ser - ὡς τὸν Νῶς καὶ τὸν, Λὼτ τοὺς συσκηνοῦντας τότε vabit,quemadmodum Noe et Lol qui tunc inter imτοῖς παρανόμοις; Οὕτως πάντως ποιήσει· οὐδεὶς pios habitabant? nemo ambigit quin omnino ita ἀντερεῖ. Οἶδε γὰρ εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμῶν ῥύεσθαι, facturus sit. Novit enim pios de tentationibus et κακοὺς δὲ εἰς ἡμέραν κρίσεως κολασθησομένους afflictionibus eripere, injustos autern in diem judiτηρεῖν. Σκάπει δὲ ὅτι τὸ περὶ τῶν κακοποιών προς dii puniendos servare. Animadverte autem quod θεὶς ἄνω παράδειγμα, νῦν τὸ τῶν δικαίων προτάτω cum superius exemplum de facinosoris proposuis τει, καὶ διὰ τούτου ψυχαγωγῶν τοὺς ζηλωτὰς τῶν set, nunc illud quod de justis est præordinal: per δικαίων, ὡς προτιμότεροι τῶν ἀσεβῶν εἶναι. Διὸ hoc eliam justorum æmulatores consolando quod καὶ ὁ Χριστὸς πρῶτον τὰ γέρα τοῖς δικαίοις δίδωσι præstantiores impiis habeantur. 540 Propterea τοῖς ἐκ δεξιῶν ἀρνίοις, εἶτα τοῖς ἐξ ἀριστερῶν ἐρί etiam Christus premium dat prius justis agnis qui φοις τὰς τιμωρίας. Καθότι καὶ τὰ τερπνὰ τῶν σκυ a dextris sunt, deinde hædis qui sunt a sinistris θρωπῶν προτιμάται. «Αγγέλων άμρτησάντων οὐκ supplicia 14. Quandoquidem et delectabilia tristibus ἐφείσατο. Ἐκ τῶν προτετμημένων ἡ ἐπιχειρησις. præferuntur. • Angelis qui peccaverant non peperΦησὶ γὰρ, Εἰ οὗτοι οἱ διὰ τὸ τῆς οὐσίας ἀκήρατον, cit. • Ab his qui primum resecati sunt aggreditur, ἄγγελοι τίμιοι παρὰ Θεῷ καταθέντες ἁμαρτήσαντες et ait: Si angel qui propter substantiæimmortaliσυγγνώμης οὐκ ἔτυχον, οὐδὲ οἱ προσεχεῖς τῆς αὐ- tatem in honore erant apud Deum, cum excusso 14 Matth. xxv, 34-41.

jugo peccassent, non sunt veniam conseculi: multo τῶν πλάσεως ἄνθρωποι, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ τούτων minus hominibus suæ plasmationi hærentibus par- ἁμαρτησάντων φείσεται, «Διὰ δὲ τῶν σειρῶν τοῦ cet si paccaverint,. Sed catenis caliginis.» Con- ζόφου, ο τὸ ἄφυκτον καὶ ἀδιάδραστον τῆς κατακρί demnationis inevitabilitatem significat. Hujusce- σεως σημαίνει. Τοιούτοις γὰρ δεσμοῖς τοὺς ἀκριβῶς modi enin catenis certo a nobis condemnatos pu- ὑφ᾽ ὑμῶν καταδικασθέντας κολάζομεν. ᾿Αλλὰ πόθεν nimus. Sed dicet aliquis: Unde manifesta est talis ἐρεῖ τις ὅτι δήλη ἡ τοιαύτη κατάκρισις τῶν δαιμόcondemnatio dæmonum? ab ipsis videlicet damoni- νων; Απ' αὐτῶν δηλαδὴ τῶν δαιμόνων. Καὶ γὰρ bus siquidem in Evangelio 13 deprecantur, ne in ἐν τῷ Εὐαγγελίν δέονται μὴ εἰς τὴν ἄβυσσον αὐτοὺς abyssum remittantur, tanquam alii quoque omnes καταπέμψαι, ὡς καὶ ἑτέρων τοῦτο πάντων παθόνhoc patiantur. Sciendum tamen est quod veluti των. Ιστέον μέντοι ὡς καὶ ὑποθετικῶς προήχθη τὸ per modum suppositionis productum est argumen- επιχείρημα, οὐχὶ δὲ καὶ τῷ ὄντι οὕτως ἐστίν. Οὐ tum, non tamen vere ita est, neque enim aliud γὰρ ἔχει τὴν ἀνταπόδοσιν. ᾿Αλλὰ σχήματι μόνον habet quod postea respondeat, sed in speciem so- οὕτω προβέβληται, τῇ δὲ ἀληθείᾳ παραδειγματική lum ita propositum est, in veritatem autem simplex πίστις ἐστὶν ἁπλῆ. Καὶ διὰ τί; εἰρήσεται. Εἰ γὰρ est exemplaris persuasio: et quam ob causam, di- κατὰ τὸ σχῆμα ἦν, οὕτως ἂν προΰδη. Εἰ γὰρ ἀγγέ cetur nam si esset quod præ se ferre videtur, ita λων οὐκ ἐφείσατο ἁμαρτησάντων, εἰ ἀρχαίου κόσμου. procederet: Si angelis cum pecassent non peper- εἰ Σοδόμων καὶ Γομόρρας, ἄρα τούτων φείσεται; erit, si nec prisco mundo, necSolomis etGomorra, οὐδαμῶς. Η καὶ οὕτως· Οὐ τούτων φείσεται πάνω nunquid his parcet? nequaquam; aut etiam hoc τω;. Οὐχ ἁπλῶς δὲ ἀπὸ τῶν προτιμοτέρων ἐπιχειmodo: His omnino non parcet. Non autem temere ρεῖ, ἀλλὰ δεῖξαι βουλόμενος ως μᾶλλον οὗτοι ὑπου a praestantioribus aggreditur; sed ostendere volens δικώτεροι ἁμαρτάνοντες. Ἐπεὶ οὖν καὶ οὗτοι τὸ quod hi dum peccant magis obnoxii sint supplicio. προτιμότερον ἔχουσιν, ὡς κληθέντες μὲν εἰς ἀποQuoniam ergo et isti honoratiorem gradum habent, στολήν, ἐκτραπέντες δὲ τῆς θείας ὁδοῦ, μεῖζον καὶ utpote vocati apostolatum, cum a divina via exci- τὸ κατάκριμα ἔχουσιν. Εξ ὑποθέσεως δὲ κινήσας derint, majorem etiam habent condemnationem. την παραδειγματικὴν πίστιν, οὐκ ἀπέδωκε τὸ ἀκόEx hypothesi autem mota exemplari persuasione. λουθον τοῦ σχήματος. Συνέχει γὰρ τὸ παράδειγμα non reddidit quod figura respondebat. Confudit τῇ τῶν δικαίων προσλήψει, καὶ ὀφείλων ἐπὶ τοῦ namque exemplum assumptione justorum: et cum ἐξ ἀρχῆς προτεθέντος τὴν ἀπόδοσιν ποιῆσαι, τουτ deberet ei quod ab initio propositum erat sermone έστι, τῶν ἁμαρτησάντων, δι' οὓς καὶ τὸ παράδειγμα respondere,puta his qui peccaverant, propter quos καὶ εἰπεῖν· Εἰ τούτων οὐκ ἔφείσατο, ἄρα τῶν παρetiam assumptum fuit exemplum, et dicere: Si his όντων ἀσελγών φείσεται; Η κατὰ ἀπόφασιν· Πολλῷ non pepercit nunquid præsentibus parcet improbis μᾶλλον οὐδὲ τούτων φείσεται· οὐ τοῦτο ποιεῖ. Διὰ ac lascivis? aut per affirmationem: Multo magis τί; Ευρίσκετο γὰρ αὕτη ἡ ἀπόδοσις, δύο προκειμέν neque his parcet non hoc facit, Quare Quoniam νων ὑποδειγμάτων, καλῶν καὶ κακῶν, πρὸς τὸ cum duo proponantur exempla, bonorum vide- κακὸν μόνον γινομένη, οὐκ ἔτι δὲ πρὸς τὸ ἀγαθὸν, licet ac malorum, inveniebatur hæc sermonis οὐ γὰρ καλοῖς κακὰ ἀποδίδοται. Ἐν οἷς οὖν οὐκ responsio solum ad malum respondere, non ad ήρκεσε μιᾷ ἀποδόσει τὸ προτεθὲν ἀπαρτίσαι, ἑτέρως bonum: honis enim non redduntur mala 141 διεγένετο τῇ φράσει, καὶ δι᾽ ἔπιφωνήματος τὸ ὀρει Cum ergo non sufficeret una sermonis respon- λόμενον ἀπετέλεσε. Διὰ τί δὲ τοῖς κακοῖς προστίθησι sione propositum explere, alio modo in phrasi τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδείγματα, εἰρήσεται κατὰ τὸν permansit, et per epiphonema perfecit quod opure ἁρμόδιον τόπον, «᾿Αλλὰ ὄγδοον,» καὶ τὰ ἐξῆς. tuit. Quare autem malis admiscueritexempla bono- ως προλαβόντες εἴπομεν οὐ κατὰ τὸ σχῆμα τοῦ rum, convenienti loco dicetur. «Sed octavum, φαινομένου λόγου, καὶ ἡ ἔννοια ἐπακολουθεῖ τῶν elc. Quemadmodum præmittendo diximus, non προκειμένων. Οὐ γὰρ ὑπόκειται ἡ ἀπόδοσις ἡ εἰωjuxta id quod ex sermone apparet, subsequitur, αυτα ταῖς τοιαύταις συντάξεσιν ἕπεσθαι. 'Αλλ' ἔστιν etiam eorum intelligentia quæ proponuntur. Non ἁπλῆ παραδειγματική πίστις, καὶ τῶν διὰ ἁμαρ enim subjungitur sermonis responsio quæ hujus- τίας κολαζομένων, καὶ τῶν διὰ δικαιοσύνην τιμω modi ordinationes sequi solet,sed simplex est μένων· ὡσεὶ ἔλεγεν· Οἶδεν ὁ Θεὸς καὶ τοὺς ἁμαρτά exemplaris persuasio, et de his qui propter pec- νοντας ἄνευ φειδοῦς κολάζειν ἀπαραιτήτως, ὡς τοὺς cata puniuntur, et de illis qui propter justitiam ἁμαρτήσαντας ἀγγέλους, ὡς τοὺς ἐπὶ τοῦ κατακλυhonorantur: tanquam diceret; Novit Dominus σμου, ὡς τὰς Σοδόμων πόλεις· καὶ πάλιν τιμᾷν peccatores inevitabiliter punire nou parcens eis, τους δικαιοσύνην ἐργαζομένους, ὥσπερ τὸν Νώε, sicuti angelos qui peccaverant, veluti et illos qui ὥσπερ τὸν Λώτ. Καὶ ἔστιν ἡ σύνταξις τοιαύτη tempore diluvii erant, sicut et Sodomorum et Εἰπὼν ὅτι κολασθήσονται οι ψευδοδιδάσκαλοι διὰ Gomorra civilales; rursum justitiam operantes τὰς βλασφημίας αὐτῶν, διὰ τὸν ἀσελγή βίον αὐτῶν honorare, quemadmoduna Noe, quemadmodum Lot. ἐπιφέρει τὰ παραδείγματα. Ο γὰρ Θεὸς ἀγγέλων El est ordinatio hujuscemodi: Cum dixisset punien- άμαρτησάντων οὐκ ἐφείσατο, οὐδὲ ἀρχαίου κόσμου. 15 Luc. vill,

COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI. οὐδὲ πόλεις Σοδόμων ἐξέφυγον τὸν ὄλεθρον, ἀλλὰ dos esse falsos præceptores propter suas blaspheκατατεφρωθεῖται εἰς σωφρονισμὸν ὑποκεινται τῶν mias, et propter lascivam vitam suam, subjungit et ἀσεβούντων. Καὶ πάλιν, τους δικαιοσύνην ἀσκήσαν- exempla. Deus enim angelis qui peccaverant non τις τιμᾷν οἶδε Θεὸς, ὡς τὸν Νῶς, ὡς τὸν Αὼτ. Καὶ pepercit, neque prisco mundo, neque Sodomorum διὰ ποίαν δικαιοσύνην ἑκάστου, ἐξηγεῖται· ὅτι καὶ et Gomorræ civitates effugerunt interitum, sed in τὸν Νῶς καὶ τὸν Λὼτ διὰ σωφροσύνην ἐφύλαξεν ἀπὸ cineres redactæ subjacent ad impiorum castigatioτοῦ ὀλέθρου τῶν κατ᾿ αὐτοὺς ἀνθρώπων. Ο τε γὰρ nem. Rursum justitiam exercentes novit Deus Νῶς οὐκ ἀπήχθη τῇ ἀσεβείᾳ τῶν πρὸς τοῦ κατακλυ- honorare, quemadmodumNoe. quemadmodum Lot: σμου· ὅ τε Δὼτ οὐδὲν ζηλώσας τῆς ἀσελγείας τῶν et ob quam cujusque justitiam, enarrat: quod et ἐν Σοδόμοις. Αλλ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας οἷον κεντού- Noe et Lot propter temperantiam ac pudicitiam μενος τῇ ὁράσει τῶν ἀσελγούντων, καὶ ἐπ' αὐτὰ τὰ servaverit ab exitio hominum qui tempore ipsorum ἀσελγῆ παρακαλούμενος, οὐδὲν ὑπεῖκεν. Τοῦτο γάρ vivebant. Non enim non fuit abductus eorum imἔστι. «Βλέμματι καὶ ἀκοῇ.» ῞Οτι πολλὰ εἶχε τὰ πρὸς pietate qui fuerunt ante diluvium. Lot quoque in ἀπέλγειαν αὐτὸν ἐκκαλούμενα, δρασιν, ἀκοὴν, τὴν nullo æmulatus est lascivias eorum qui habitabant κατὰ τῶν πονηρῶν συναναστροφὴν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς g Sodomi, sed veluti stimulatus quotidie aspectu ἐπιξενωθέντες αὐτῷ ἀγγέλους ἐν σχήματι ἀνθρώ- eorum qui impudice agebant, ei ad eadem impudica πων, τοῖς δι' ἀσέλγειαν αὐτοὺς ἐξαιτοῦσι παρέσχε, provocatus, in nullo obsecutus est. Nam id sibi καίτοι μυρία ὑπὸ τούτων τῶν ἐξαιτούντων ἐπηρες- vult, «Oculis et auribus, quod multa habuerit quæ σθείς. Τοῦτο γὰρ διὰ τοῦ, «Καταπονούμενον, ο υπέφηνε. ipsum ad impudicitiam provocarent, aspectum, Καὶ τούτοις ὥσπερ ἐπιφώνημα ἐπιφέρει ο Οἶδε auditum, conversationem inter pravos; sed neque Κύριος εὐσεβεῖς, ο καὶ ἐξῆς. Οὐδὲν δὲ περὶ δικαίων exceptos ab ipos angelos hospitis in habitu homiπροειπών, εἰ μὴ περὶ μόνον ἀσεβῶν καὶ τῆς τούτων num, eis qui propter impudicitiam illos expetebant, τιμωρίας παρενέβαλε καὶ τὰ τῶν δικαίων παρα- taadidit, quanquam modis innumeris vim ab ipsis δείγματα. Πρῶτον μὲν διὰ τὸ καὶ τὴν ἱστορίαν ἅμα passus. Hoc enim designavit dicens quod opprimeμημνῆσθαι καὶ τῆς τῶν ἀσεβῶν ἀπωλείας, καὶ τῆ; batur. Et his tanquam epiphonema subjungit: τῶν δικαίων σωτηρίας· ἔπειτα δὲ καὶ ἐκ παραθέ ■ Novit Dominus pios,» etc. 542 Cum autem de σεως τούτων, τῶν μὲν ἁμαρτησάντων ἐξαίρων τὸ justis nihil prædixisset, sed de solis impiis eorumκακόν, τῶν δὲ κατορθωσάντων λαμπρύνων τὸ κα que supplicio, intermiscuit hoc loco etiam justorum τορθωθέν. Ἔτι δὲ καὶ τοὺς ἀκροπτὰς πείθων, τῶν exempla: primum quidem eo quod etiam historia μὲν μισήσαι διὰ τὰς τιμωρίας τὸ ἀσελγές, τῶν simul mentionem faciat et exitii impiorum et δὲ ἐπισπάσασθαι διὰ τὴν σωτηρίαν τὸ κατόρθωμα " salutis justorum; deinde vero ex horum etiam comΟθεν καὶ ἐν τῷ ἐπιφωνήματι ἀμφοτέρων μέμνηται paratione malitiam auget eorum qui peccaverunt. καὶ τῶν ἀσεβῶν καὶ τῶν εὐσεβῶν, καὶ τῆς τιμωρίας et clarum reddit bonum opus eorum qui praeclare καὶ τῆς σωτηρίας. Τί δὲ βουλόμενος ἐντεῦθεν δέ, se gesserunt. Praeterea quoque auditoribus persuaεἴρηται ἤδη· ὅτι τῶν μὲν βδελύξασθαι αὐτοὺς det, ut illorum quidem oderint impudicitiam proβουλόμενος τὴν κακίαν, τῶν δὲ ζηλώσαι τὴν ἀρετήν. pler supplicia,hornm vero praclarum opus sibi asci- • Βλέμματι γὰρ καὶ ἀκοῇ ὁ δίκαιος.» Πολλὰ φησίν, scant propter salutem. Unde etiam in epiphonemate ἔχων πρὸς ἀσέλγειαν ἐκκαίοντα καὶ ἐκμαίνοντα καὶ utrorumque meminit et piorum et impiorum,etsaluπαρακαλοῦντα, δρασιν, ἀκοὴν, τὴν μητὰ τῶν πονηρῶν tis et supplicii, Porro quid hinc sibi velit jam dictum συναναστροφὴν, οὐδενὶ τούτων ἐπίφορος πρὸς ζῆλον est, nempe quod cupiat ut illorum quidem abominenαὐτοῖς γέγονεν. tur malitiam,horum autem mulentur salutem.els enim oculis et auribus justus.. Cum multa haberet quæ ad impudicitiam inflaшmarent et exstimularent ac invitarent,oculos,aures, conversationem inter malos, nullo, inquit, inductus est ad ipsorum æmulationem. Ο δε Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμοῦ ῥύεσθαι, ἀδίκους δὲ εἰς ἡμέραν κρίσεως κολαζομένους τηρεῖν, μάλιστα δὲ τοὺς ὀπίσω σαρκὸς ἐν ἐπι-D θυμία μιασμού πορευομένους, καὶ κυριότητος καταφρονοῦντας. Τολμηταί, αὐθάλεις, δόξας ο τρέμουσι βλατφημοῦνες, ὅπου ἄγγελοι ἰσχύ! καὶ δυνάμει μείζονες ὄντες, οὐ φέρουσι κατ' αίτῶν παρὰ Κυρίῳ βλάσφημον κρίσιν. Οὗτοι δὲ ὡς αλογα ως φυσικὰ γεγενημένα εἰς ἄλωσιν καὶ φθηράν, ἐν οἷς ἀγνοοῦσι βλασφημοῦντες ἐν τῇ φθορᾷ αὐτῶν καταφθαρήσονται, κομιούμενοι μισθὸν ἀδικίας, ἡδονὴν ἡγούμενοι τὴν ἐν ἡμέρᾳ τρυφήν.» Εντεῦθεν • Μάλιστα δὲ τοὺς ὀπίσω σαρκός, η εὐφυῶς ἀπὸ τῶν ὑποδειγμάτων τῶν προειρημένων, εἰς τὴν παροῦσαν ἦλθεν ὑπόθεσιν. λέγει δὲ περὶ τῶν καταράτων Νικολαϊτών, ἤτοι Γνωστικών, ή II,7-13.Novit Dominus pios e tentationeeripere. injustos autem in diem judicii puniendos servare: maxime veroillos qui carnem sequentes in concupiscentia pollutionis ambulent ac dominationem contemnunt:audaces,præfracti,qui splendores non verentur convitiis incessere:cum angeli qui sunt po tentiaac virtute majores, non ferant adversus ipsos αρput Dominum maledicum judicium. Alsi veluti apud bruta irrationalia natura genita in capturam et in corruptionem,in his quæ non intelligunt blasphe mantes, in perditione sua peribunt, reportantes mercedem injustitiæ, pro voluptate dueentes si in diem deliciis fruantur. «Maxime vero illos qui carnem sequentes. Hinc scile admodum a predictis exemplis venit ad præsens argumentum. Dicit autem de maledictis - Nicolaitis sive Gnosticis aut Nansenis vel Cerdonia,

nis: varia enim nomina sortita est eorum iniquitas: Νιασηνῶν, ἢ Κερδονιανῶν. Πολυώνυμος γὰρ αὐτῶν et quemadmodum sceleratis factis,ita et nominibus confusa esse deprehenditur. Nam hi,sicut diximus, suscepta 545 profunditate ac silentio, prima subsistentiæ mundi opera et quasdam matres ac sæcula prodigiose narrantes, quemadmodum et Marcion qui prava sumpsit ab his semina: deinde per hæc repulsa dominatione institutionis ac inspectionis sive gubernationis mundi ad omnem carnalem impudicitiam intrepide pervenerunt. ἡ κακία, καὶ ὡς τοῖς μικροῖς ἔργοις, οὕτω καὶ τοῖς ὀνόμασι συγκεχυμένη καταλαμβάνεται. Οὗτοι γάρ, ὡς φθάνομεν εἰπόντες, βυθὶν ὑποστησάμενοι καὶ σιγήν τὰ πρωτουργὰ τῆς τοῦ κόσμου ὑποστάσεως, καὶ τινας ἀπὸ τούτων μητέρας καὶ αἰῶνας τερατολο γήσαντες, ὡς καὶ Μαρκίων ἀπὸ τούτων λαβὼν που νηρὰ σπέρματα, είτα κυριότητας διὰ τούτων τῆς του κόσμου δημιουργίας παρωσάμενοι καὶ ἐποψίας, ἐπὶ πᾶσαν ἐχώρησαν ἀδεῶς σαρκικὴν ἀκαθαρσίαν. Quod si quispiam de his discere velit,sumpto in Καὶ εἴ τις περὶ τούτων ἐθέλοι μαθεῖν, τὴν Εἰρη manus libro a beato viro Irenæo Gallo's composito ναίῳ τῷ Κελτῷ μακαρίῳ ἀνθρώπῳ περὶ αὐτῶν ἐκε quem Adversus falso dictum sapientiam inscripsit, πεπυνημένην βίβλον μετὰ χεῖρας λαβών, ἣν ἐπέγρα inveniet horum immunditias, potissimum propter με Κατὰ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως, εὑρήσει τὰς Marcum virum obscenissimum, et eos qui ab ipso τούτων ἀκαθαρσίας, διὰ Μάρκου μάλιστα τοῦ ἀσελ seducti fuerunt, ac corruptas miseras mulieres γεστάτου καὶ τῶν ὑπ᾽ αὑτοῦ ἡπατημένων καὶ διε «Audaces, præfracti. «Subaudiendum est: Qui φθαρμένων ἐλεεινῶν γυναικών. «Τολμηταί, αὐθάδεις, sunt. Rejecto igilur mundi inspectore sive guber- Προσυπακουστέον τὸ Οἱ εἰσι. Παρωσαμένους τοίνυν natore ac creatore,nihil mirum est quod hujusmodi τὸν τοῦ κόσμου ἐπόπτην καὶ ποιητὴν, οὐδὲν ἀπεικὸς andaces sint ac præfracti, hoc est, insequentes sibi καὶ ταλμητας τοὺς τοιούτους καὶ αὐθάδεις, τουτέστι, placentia. Sed et convitiatores dicit. Nam qui ex τὸ ἑαυτοῖς ἀρέσκον μεταδιώκοντας γενέσθαι. ᾿Αλλὰ contemptu dominationem non timent. quid mirum και βλασφήμους φησίν. Οἱ γὰρ ἐκ καταφρονήσεως si etiam adversus omnem splendorem intrepide οὐ δεδοικότες τήν κυριότητα, τι ἂν πράγμα, εἰ καὶ persistant? Apersius autem de his dicit beatusJudas πρὸς πᾶσαν δόξαν ἀδεῶς διεγίνοντο; Τρανότερον δὲ apostolus, ubi et de Mosi corpore facit mentio- περὶ τούτων ὁ μακάριος ἀπόστολος Ιούδας ἐρεῖ, nem 46. Nam hic nunc obiter tantum insinuavit ὅπου καὶ περὶ τοῦ Μωϋσέως μνημονεύσει σώματος tangens solum ac sedans de hac re sermonem. Εx οὗτος γὰρ νῦν μόνον ὑπέκρουσεν, ἀψάμενος ὁμοῦ illo igitur occasione sumpta etiam dethis quæ propo- καὶ καταπαύσας τὸν περὶ τούτου λόγον. Ελ ἐκείνου nuntur,dicimus quod, «Splendores non verentur,» τοίνυν καὶ περὶ τῶν προκειμένων λαβόντες τὰς ἀφορ hoc est: Contemptim omnem gloria præcellentem "μάς, λέγομεν, ὅτι τὸ, «Δόξας οὐ τρέμουσιν,» ἀντὶ τοῦ, maledictis incessunt. Et compescere volens ipsorum Καταφρονητικῶς ἔχουσι πᾶσαν δόξαν βλασφημεῖν, circa talia audaciam, ait: «Cum angeli qui sunt Καὶ βουλόμενος ἐπισχεῖν τὴν περὶ τὰ τοιαῦτα αὐτῶν potentia ac virtute majores, non ferant adversus τόλμαν, φησίν, ο Όπου ἄγγελοι ἰσχὺτ καὶ δυνάμει ipsos apud Dominum maledictum judicium, idem μείζονες ὄντες οὐ φέρουσι κατ' αὐτῶν παρὰ Κυρίῳ dicens cum beatoJuda, ut diximus: quandoquidem βλάσφημον κρίσιν,» ταὐτὸν τῷ μακαρίῳ Ἰούδα, ὡς et ille quorumdum linguæ petulantiam ac nugas ἔφημεν, λέγων, ἐπεὶ κακεῖνος τήν τινων γλωσσαλο coercens, ab eodem exemplo fecit admonitionem, γίαν κολάζων, ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ παραδείγματος ποιεῖidque latius cum ita dicit: Michael archangelus, ται τὴν νουθεσίαν, πλατύτερον μέντοι, δι᾿ ὧν οὕτω etc., «non ausus est maledicum judicium impinge- λέγει· «Ὁ δὲ Μιχαὴλ ὁ ἀρχάγγελος,» καὶ ἐξῆς, «οὐκ re.» Tale igitur est quod etiam Petrus vult nunc di- ετόλμησε κρίσιν ἐξενεγκεῖν βλασφημίας.» cere, quod hi cacodamones nihil parcant maledicta οὖν καὶ Πέτρος λέγειν βαύλεται νῦν, ὅτι οὗτοι οἱ ingerendo in splendores. Atqui ne illi quidem qui κακοδαίμονες οὐδεμίαν ἔχωσι φειδὼ περὶ τὸ τὰς δύο polentia ac virtute majores sunt, videlicet istis ξας βλασφεμεῖν, καί τοιγε οὐδὲ οἱ δυνάμει καὶ ἰσχύτ impuris,non ferunt sive proferunt adversus ipsos, η μείζονες όντες, δηλονότι τῶν μικρῶν τούτων, οὐ φέ puta splendores, maledicum judicium apud Domi- ρουσιν, ἤτοι οι προκομίζουσι κατ' αὐτῶν οἱονεὶ τῶν num. Et hujus testis Michael archangelus. 844 δοξῶν βλάσφημον κρίσιν παρά Κυρίῳ. Καὶ τούτου Siquidem enim et diabolns aliquam participat μάρτυς Μιχαὴλ ὁ ἀρχάγγελος. Ἐπεὶ γὰρ δόξης τινὸς gloriam,eo quod initium sit Creationis Domini,non μετέχει καὶ ὁ διάβολος διὰ τὸ ἀρχὴν εἶναι πλάσμαprotulit adversum ipsum calumniæ sermonen.Est τος Κυρίου, οὐκ ἤνεγκε κατ' αὐτοῦ βλάσφημον λόγον. etiam ab his efficacior argumentatio hoc modo: Si Καὶ ἔστιν ἀπὸ τούτων μᾶλλον ἡ ἐπιχείρησις οὕτως· enim diabolus qui dignior est in quem jactantur Εἰ γὰρ ὁ μᾶλλον ἄξιος βλασφημείσθαι διάβολος, convitia, tamen quia splendorem participat, non ὅμως διά τό δόξης μετέχειν οὐκ ἔτυχε τούτου παρὰ est hoc consecutus a Michaele coram Domino ne- τοῦ Μιχαὴλ ἐνώπιον Κυρίου, οὐκ ἄν σώφρονες εἶεν quaquam prudentes essent qui temere omnem οἱ προχείρως πᾶσαν δόξαν βλασφημοῦντες, τῆς τῶν splendorem sive splendore prædltos convitiis in- ἀγγέλων τιμιότητος κατόπιν φερόμενοι. Δόξας δὲ, ἤτοι cesserent, cum angelis multo posteriores sint in τὰς θείας φησὶ δυνάμεις, ἢ καὶ τὰς ἐκκλησιαστικὰς honore; δόξας autem dicit, sive divinas virtutes sive ρχάς, ὧν ἀπεναντίας οἱ χοιρωδέστατοι οὗτοι φερόμε 18. Lib. 1, cap. 1, 8, 9. 16 Judæ 9. Τοιοῦτον

COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI nissimi isti etiam maledictis incessere non cessant. Et angeli quidem hoc modo. • At isti veluti bruta irrationalia, hoc est solo sensu viventia, non item mente et vita intellectuali: propter quod etiam facile capiuntur corruptibilibus, id est circumactione in vita corrupta: animi excandescentia et concupiscentia acti et tracti, in his quæ ignorant sive in spontanea sua ignorantia ingerentes maledicta, digna sibi perditione peribunt, referentes mercedem injustitiæ quam cupiebant, id est, id quod sibi conciliarunt. «Pro voluptate ducentes si in diem deliciis fruantur.» Id revera concupiscunt, veram ac desiderabilem laetitiam ac voluptatem ponentes in quotidiana gutturis fruitione Sciendum itaque quod sacra Scriptura quando aliquid reprehendit, ea quæ naturaliter contingunt hominibus, hoc est quæ ipsis tanquam animalibus accidunt, brutis ipsis assimilat,dicens: «Homo,cum in honore esset, non intellexit,comparatus est jumentis insensatis 17;» et: «Ne sitis tanquam equus et mulus 18;» et: νοι καὶ βλασφημοῦντες αὐτὰς διετέλουν. Καὶ οἱ μὲν etiam ecclesiasticos principatus,quos contra obsce ἄγγελοι οὕτως. • Αὐτοὶ δὲ ὡς ἄλογα φυσικά,» τουτο ἐστι, κατ' αἴσθησιν μόνον ζῶντα, οὐ κατὰ νοῦν καὶ τὴν νοερὸν ζωήν, δι᾿ ὃ καὶ εὐάλωτοι τοῖς φθαρτοῖς, τουτέστι τῇ κατὰ τὴν φθειρομένην ζωήν περιαγωγή, θυμοῖς καὶ ἐπιθυμίᾳ ἀγόμενοι καὶ φερόμενοι ἐν οἷς ἀγνοοῦσιν, ἤτοι τῇ καθ᾿ ἑκούσιον αὐτῶν ἀγνοίᾳ βλασφημοῦντες, τῇ ἐπαξίῳ ἑαυτῶν φθορᾷ καταφθαρήσονται, κομιούμενοι μισθὸν ἀδικίας, ὃν ἐθελοντὶ ἑαυτοῖς προεξένησαν, ο Ηδονὴν ἡγούμενοι τὴν ἐν ἡμέρᾳ τρυφήν.» Τὸ ὄντως, φησίν, ἐφετόν, τὴν ἀληθῆ καὶ ἐπέραστον εὐφροσύνην καὶ ἡδονὴν ἐν τῇ καθ᾿ ἡμέραν τιθέμενοι τοῦ λα.μοῦ ἀπολαύσει. Ιστέον μέντοι ὡς ἡ θεία Γραφὴ τὰ φυσικῶς ἐνόντα τοῖς ἀνθρώποις, τουτέστι, τὰ ὡς ζώοις αὐτοῖς ἐνυπάρχοντα, ἐπειδὰν διαβάλλῃ, πρὸς τὰ ἄλογα αὐτὰ ἀφομοιοτ, ο "Ανθρωπος, φάσκουσα, ἐν τιμῇ ὧν οὐ συνῆκε· παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις·» και, ο Μὴ γίνεσθε ὡς ἵππος καὶ ἡμίονος·» καί· «Ιπποι θηλυμανείς ἐγένοντο· ν καὶ, ο Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί,» οὐ μεταποιοῦτα τὰς φύσεις φάσκουσα ταύτα, τοῦτο γὰρ ἀδύνατον,) άλο λὰ τούτων τὰς φυσικας ὁρμᾶς, τὰς μὲν ἐκκλίνειν παρακαλοῦσα, τῶν δὲ ἐπαινετῶς ἔχεσθαι. Ὅταν δὲ σωτήριο, τι παραγγέλῃ, πρὸς τὰ κρείττω τὴν ὁμοιότητα παραπέμπει, ὡς ὅταν λέγη, ο Γίνεσθε οἰκτίρμονες, ὡς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος,» οὐδὲ ἐνταῦθα τὴν φύσιν μεταποιοῦσα, ἀλλ᾽ ὅσον ἡ ἰσχὺς ὑποβάλλεται τοῦτο ποιεῖν παρακελευομένη. Equi insanientes in femellas facti sunt 19;» et: ■ Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ20;» non quod hæc dicens immutet naturas, nam id impossibile est, sed invitat ut has quidem naturales ipsorum inclinationes devitent, illas vero naturaliter amplectentur. Quando vero salutare aliquid præcipit, similitudinem ad meliora transmittit: sicut cum dicit: «Estote misericordes sicut et Pater cœlestis 21, ne hic quidem naturam transmutans, sed quantum virtus suggerit hoc facere præcipiens. «Σπίλοι καὶ μώμοι, ἐντρυφώντες, ἐν ταῖς ἀπά-D II, 13-16. Labes ac maculæ convivantes in erτης αὐτῶν συνευωχούμενοι ὑμῖν. Οφθαλμούς ἔχοντες μεστοὺς μοιχαλίδος καὶ ἀκαταπαύστους ἁμαρτίας. Δελεάζοντες ψυχὰς ἀστηρίκτους, καρδίαν γεγυμνασμένην πλεονεξίας ἔχοντες. Κατάρας τέκνα. Καταλιπόντες τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ἐπλανήθησαν, ἐξακολουθήσαντες τῇ ὁδῷ τοῦ Βαλαὰμ τοῦ Βοσόρ, ὃς μιθόν ἀδικίας ἠγάπησεν, ἔλεγξιν δὲ ἔσχεν ιδίας παρανομίας. Υποζύγιον ἄφωνον ἐν ἀνθρώπου φωνῇ φθεγξάμενον ἐκώλυσε τὴν τοῦ προφήτου παραφροσύνην,» • Σπίλοι καὶ μώμοι.» Τὸ ἑξῆς οὕτω· Σπίλοι μώμοι καρδίαν γεγυμνασμένην πλεονεξίαις ἔχοντες, τουτέστι, διὰ πλεονεξίας γεγυμνασμένην· κατάρας τέκνα συνευωχούμενοι ὑμῖν· ὀφθαλμοὺς ἔχοντες πλήρεις μοιχαλίδας καὶ ἀκαταπαύστους ἁμαρτίας· δελεάζουσι ψυχὰς ἀστηρίκτους, ἃς καὶ Παύλος ἔλεγε γυναικάρια σε σωρευμένα ἁμαρτίας. Οἱ δ᾽ αὐτοὶ οὐ τοι καταλιπόντες εὐθεῖαν ὁδὸν ἐπλανήθησαν τῇ ὁδῷ τοῦ Βαλαάμ τοῦ Βοσόρ, καὶ ἑξῆς. Οἱ δ᾽ αὐταί εἰσι πη γαὶ ἄνυδροι, νεφέλαι ὑπὸ λαίλαπος ἐλαυνόμεναι, και ἑξῆς, Καὶ τίνος χάριν ὁ ζόφος αὐτοὶ ἀπόκειται εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα; Διὰ τὴν ὑπέρογκον αὐτῶν μα ταιότητα, δι' ἧς δελεάζουσι τοὺς πρὶν ἐν πλάνῃ ἀναστραφέντας, καὶ ὄντως ταύτην ἀποφυγόντας, ἐν ἀσελγίαις καὶ ἐπιθυμίαις σαρκὸς ὡς κύνα ἐπὶ τὸ roribus suis insultant vobis, oculos 343 habentes plenos adultera, et qui a peccato cessare nesciant, inescantes animas instabiles, cor habentes exercitatum rapinis, exsecrabiles filii, qui relicta recta via aberrarunt, secuti viam Balaam filii Bosor, qui mercedem iniquitatis dilexit, sed redargulus fuit de sus iniquitate 23: animal subjugale mutum humana voce loquens prohibuit propheta insipientiam. *Labes ac maculæ. Ordo ita sumitur: Labes ac maculæ cor habentes exercitatum rapinis, hoc est, per rapinas exercitatum, exsecrabiles filii, insultantes vobis, oculos habentes plenos adultera, et qui a peccato cessare nesciant: inescant animas iustabiles, quas et Paulus dixit mulierculas onera - tas peccatis. Porro bi ipsi relicta recta via, aberrarunt per viam Balaam Glii Bosor, et cætera. Isti autem sunt fontes aqua carentes, nebulæ quæ a procella feruntur, etc. Et quam ob causam caligo ipsis reposita est in futuro seculo? propter immensam eorum vanitatem, per quam inescant eos qui prius in errore conversati fuerant, et hunc vere aufugerant: ut per impudicitias et concupiscentias carnis, in modum canis aul suum vomitum conver17 Psal. ■LVI, 37. 18 Psal. xxx1, 9. 19 Jerem. v, 8. 90 Matth. x, 16 21 Luc. v, 26. " Num, XXII, 6 seqq.

OECUMENII TRICC.E EPISCOPI tantur. Quæ aulem in medio ponuntur, horum ἴδιον ἐξέραμα ἐπιστρέψαι. Τὰ δὲ μεταξὺ τῆς ματαιό vanitatem enuntiant ac confirmant. ‹ Labes ac τητος τούτων ἐξαγγελτικά και πιστωτικά. • Σπίλοι maculæ.» Nihil habentes, inquit, quod in puritate καὶ μῶμοι.» Οὐδὲν, φησίν, ἔχοντες καθαρότητος ἐχόfxum sit, sed tanquam labes in vestimento mundo, μενον, ἀλλ' ὡς σπίλοι ἐν ἱματίῳ καθαρῷ τῇ ἀκραι diuturna conversatione inhaerentes et omnia com- φνεῖ πολιτεία επιφυόμενοι καὶ πάντα μωμώμενοι, maculantes: cum aliquos avocaverint, et potuerint ἐπειδὰν ἀποστήσωσί τινας, καὶ δυνηθῶσιν ἀσελγείς impudicos efficere eos, qui una versantur, viros ac τοὺς συνόντας ἄνδρας καὶ γυναῖκας παρασκευάσαι, mulieres, id factum delicias arbitrantur, suam τρυφὴν ἡγοῦνται τὸ πρᾶγμα, ἀποπληροῦντες τὴν explentes lasciviam: sed et convivantes, inquit, ἑαυτῶν ἀσέλγειαν, ἀλλὰ καὶ συνευωχούμενοι φησιν, una vobiscum, non ex dilectione, aut quod sale (ut ὑμῖν, οὐ δι' ἀγάπην καὶ τὸ μεταλαμβάνειν ὁλῶν τοῦτο aiunt) participent, hoc faciunt: sed ut tempus hoc ποιοῦσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ καιρὸν εὑρίσκειν τοῦτο ἐπι apturn inveniant deceptioni apud mulieres. Hi enim τήδειον τῆς πρὸς γυναῖκας ἀπάτης. Οὗτος γὰρ ὀφθαλ cum oculos habeant, nihil aliud intuentur quam μοὺς ἔχοντες, οὐδὲν ἄλλο βλέπουσιν ἢ μοιχαλίδας. adulteras, et in hoc incessanter peccantes,lanquam Καὶ ἐν τούτῳ ἀκαταπαύστως ἁμαρτάνοντες ως και filii exsecrationis sive exsecrabiles,animasinstabiles τάρας τέκνα, ψυχάς δελεάζουσιν ἐστηρίκτους. Ἡ inescant. Cor namque ipsorum ad nihil aliud γὰρ καρδία αὐτῶν πρὸς οὐδὲν ἄλλο ἢ πρὸς πλεον quam ad cupiditatem exercitatum est, sive impu- εξίαν ἐξήσκηται ἤτοι ἀσελγείας, ἢ καὶ κτημάτων δι' dicitiæ,sive etiam possessionum. propter quæ ambo ἅπερ ἀμφότερα καταλιπόντες τὴν κατευθύνουσαν derelinquentes viam quæ eos ad salutem dirigeret, αὐτοὺς εἰς σωτηρίαν ὁδὸν, ἐπλανήθησαν ταύτης, 546 ab hac aberraverunt: idemque illis contigit ταὐτὸν παθόντες τῷ Βαλαάμ τοῦ βοσόρ. Επεὶ κἀκεῖquod Balaam filio Bosor,quoniam et ille ob mune- νος διὰ δωροδοκίαν μισθὸν ἀδικίας ἠγάπησεν, ἔλεγ rum largitionem dilexit mercedem iniquitatis: sed ξιν δὲ τῆς ἰδίας παρανομίας ἔσχεν, υποζύγιον ἄφωredargutionem habuit de sua iniquitate, nempe vov, νον, ὁ ἐν ἀνθρώπου φωνῇ φθεγξάμενον, εκώλυσε animal subjugale mulum, qnod humana voce τὴν τοῦ προφήτου παραφρονίαν. Καντεῦθεν τοίνυν loquens prohibuit prophetæ insipientiam. Et hinc μανθάνομεν ὅτι διὰ τὸ φιλάργυρον αὐτοῦ πάθος δ ergo discimus quod Balaam propter suæ cupidita- Βαλαάμ, ὅπερ διὰ τῆς μανιώδους αὐτοῦ μαντείας tis affectum, quem insana sua vaticinatione alebat, ἔτρεφεν, ἅπαξ κωλυθεὶς ὑπὸ ἔτρεφεν, ἅπαξ κωλυθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, τὸ δεύ semel a Deo prohibitus, rursum ad Balac pertina- τερον φιλονείνως πορευθῆναι πρὸς τὸν Βαλάκ citer proficisci properabat: seul Dei pavore præpe- κατηπείγετο, καὶ τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ πεδηθεὶς, καὶ dilus,ac terroribus qui in via contigerunt, ver- c τοῖς κατὰ τὴν ὁδὸν δείμασι, τὸ ῥῆμα τῆς εὐλογίας bum benedictionis non immutavit,quod divinationis ως παρεποίησεν, ὅπερ οὗ τῆς μαντείας ἦν, (εἴπομεν non erat (diximus enim divinationem proferri γὰρ τὴν μαντείαν ἐκμαινομένης προφέρεσθαι ψυχῆς furente animo, et quæ dicantur ignorante), sed καὶ ἀγνοούσης τὰ λεγόμενα, ἀλλ᾽ τῆς προφητείας. prophetiæ. Siquidem prophetæ loquuntur scientes Οἱ γὰρ προφῆται ἐπιστάμενοι φθέγγονται ἃ φθέγ quæ loquantur. Unde et prophetam ipsum vocavit, γονται. Οθεν καὶ προφήτην αὐτὸν ἐκάλεσεν, ὡς καὶ tanquam scientem quæ diceret. Nequaquam enim ἐπιστάμενον ἃ λέγει. Οὐ γὰρ ἂν ἐν ἐκλογῇ γέγονε meliora elegit ignorans quæ diceret: non ergo τῶν κρειττόνων, ἀγνοῶν ἃ φθέγγεται. Οὐ τῆς μαντείας divinationis fuit benedictio, sed virtutis Dei. τοίνυν ἡ εὐλογία, ἀλλὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. II, 17-22. Isti sunt fontes aqua carentes, nebulæ quæ a procella feruntur, quibus caligo tenebrarum in saculum servata est. Siquidem ubi fastuosa vanitatis verba sonuerint, inescant per concupiscentius carnis in lusciniis, eos qui vere aufugerant,qui in errore conversabantur, dum illis libertatem pollicentur, cum ipsi servi sint corruplionis. Siquidem a quo quis superatus est, huic etiam in servitutem est addictus Nam si postea - quam refugerant ab inquinamentis mundi per cognitionem Domini et Salvatoris Jesu Christi, his tamen rursum involuti superantur, facta sunt illis postrema pejora primis. Satius enim fuisset illis non cognovisse viam justitia,quam ubi cognoverunt,converti ab eo,quod illis traditum fuit, sancto pracepto. Sed accidit illis quod vero proverbio dici solet: Canis reversus ad suum ipsius vomitum, et sus lola ad volutabrum coni. Interim dum multa dixisset inter quæ etiam exemplum Balaam adduxit, rursum sermonem de impuris Gnosticis resumpsit, 547 et comparat ipsos • Οὗτοί εἰσι πηγαὶ ἄνυδροι, νεφέλαι ὑπὸ λαίλα πος ἐλαυνόμεναι, οἷς ὁ ζόφος τοῦ σκότους εἰς αἰῶνα τετήρηται. τετήρηται. Υπέρογκα γάρ ματαιότητος φθεγξάμενοι, δελεάζουσιν ἐν ἐπιθυμίαις σαρκός, ἐν ἀσελγείαις τοὺς ὄντως ἀποφυγόντας τώς ἐν πλάνῃ ἀναστρεφομένους, ἐλευθερίαν αὐτοῖς ἐπαγ γελλόμενοι, αὐτοὶ δοῦλοι ὑπάρχοντες τῆς φθορᾶς. D. γάρ τις ἥττηται τούτῷ καὶ δεδούλωται. Εἰ γὰρ ἀποφυγόντες τὰ μιάσματα τοῦ κόσμου ἐν ἐπιγε νώσει τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ, τούτοις δὲ, πάλιν ἐμπλακέντας ἡττῶνται, γέγονεν αὐτοῖς τὰ ἔσχατα χείρονα τῶν πρώτων. Κρείττον γὰρ ἦν αὐτοῖς, μὴ ἐπεγνωκέναι τὴν ὁδὸν τῆς δια καιοσύνης, ἢ ἐπιγνοοῦσιν, ἐπιστρέψαι ἐκ τῆς παραδοθείσης αὐτοῖς ἁγίας ἐντολῆς. Συμβέβηκε δὲ αὐτοῖς τὸ τῆς ἀληθοῦς παροιμίας· Κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξέραμα, καὶ ἧς λουσαμένη εἰς κύλισμα βορβό pou.» Μεταξυλογήσας πολλὰ, ἐν οἷς τὸ τοῦ Βαλαάμ προή γαγεν ὑπόδειγμα, επανέλαβε πάλιν τὸν περὶ τῶν ἀκαθάρτων γνωστικῶν λόγον. Καὶ ἀπεικάζει αὐτοὺς

COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI. πηγαῖς ἀνύδροις, ὡς ἀπολωλεκότας τὸ τῆς ζωῆς fontibus aqua carentibus, ut qui aquam vitæ perdiὕδωρ, τουτέστι, τὸ τοῦ κηρύγματος καθαρὸν καὶ derunt, hoc est, prædicationis puritatem aquamque πότιμον ὕδωρ, ὁ ἔχων ὁ Κύριος, πολλοὺς αὐτοῦ potabilem: quam cum haberet Dominus,promittebat se multos accedentes illa satiaturum 23. Sed et κορέσαι τῶν προσιόντων ἐπηγγέλλετο. ᾿Αλλὰ καὶ νεφέλαις αὐτοὺς παραβάλλει ὑπὸ πνεύματος ἐλαυνο- nubibus ipsos comparat quæ a spiritu feruntur, μέναις, τοῦ ἐναντίου δηλονότι. Διὸ καὶ λαίλαπα αὐτὸ contrario videlicet: ideo quoque ipsum spiritum ἐκάλεσεν, ὡς συστρέφον υπὶ συνταράττον τὸ ἐλαν vocavit procellam, tanquam convertentem ac conνόμενον. Τοῦτο γὰρ εἴωθεν ἡ λαῖλαψ ποιεῖν. Οὐκ turbanlem id quod agitatur: hoc enim facere solet εἰσιν οὖν, φησί, νεφέλαι διαυγείς, ὥσπερ οἱ ἅγιοι, procella. Non sunt ergo nubes pellucidæ quemadἀλλ᾽ ὁμίχλαι ζόφου μεσταί· οἷς ὁ ζόφος εἰς αἰῶνα, modum sancti,sed nebulæ plenæ caligine 24. Quibus (λέγει δὲ τὴν μέλλουσαν κρίσιν,) τετήρηται. Καὶ διὰ caligo in sæculumn (dicit autem aeternum judicium) τί; Επήγαγε τὴν αἰτίαν, ὅτι καὶ ὑπέρογκα ἐκ μα- servala est; et quam ob rem? causam subjunxit, ταιότητος φθεγγόμενοι, δελεάζουσι διὰ τῆς σαρκικῆς quod fastuosa ex vanitate loqnendo, inescant per ἐπιθυμίας ἐν ταῖς ἀσελγείαις τοὺς ἀληθῶς ἀποφυ- carnalem concupiscentiam in lasciviis, eos qui vere γόντας, καὶ καθάπαξ τοὺς πρὶν ἐν πλάνη ἀναστρε-, fugerant, et qui semel antea in errore conversaφομένους. Ωστε ἀσελγείαις καὶ ἀλαζονείαις καὶ” bantur. Itaque impudicitiis et arrogantiis ac impieἀσεβείαις εἰσὶν ἔνοχοι οἱ ταῦτα καταπραττόμενοι. talibus obuoxii sunt qui hæc perpetrant. Sed et ᾿Αλλὰ καὶ δούλοι, φησὶν, ὄντες αὐτοὶ τῆς προειρημέ- servi, inquit, cum sint prædictæimmunditiæ, q.amn νης ἀκαθαρσίας, ἢν καὶ φθορὰν δικαίως καλεῖ, ἐλευ etiam corruptionem merito appellat,libertaten his θερίαν τοῖς ἀπατωμένοις ἐπαγγέλλονται, τῆς ἀληθοῦς qui decipiuntur promittunt, non quidem veræ vitæ, μὲν οὗ, τῆς δὲ κατὰ τὸν ἄνετον τοῦ βίου ζωῆς. Διό sed ejus quæ est secundum Indulgentiam.Ideo raκαὶ λογισμὸν ἐπάγει, τοῦ ὅτι δοῦλοί εἰσι τῆς ἁμαρ- tionem quoque subjungit, cur servi sint peccali, τίας, θαυμάσιόν τι φάσκων, ὅτι ῷτινί τις πάθει admirabile quiddam dicens,quod a quacunquealeνενίκηται, τούτῳ καὶ δεδούλωται. Εἶτα τοῦτο πάλιν clione quispiam devictus est, huic etiam in servitutem est addictus. Deinde rursum hoc alio exemδι᾿ ἑτέρας ἀποδείξεως συνιστᾷ, πῶς ὁ τινος ἡτώplo confirmat, quo modo his qui ab aliquo superatus μενος, τούτῳ καὶ δουλεύει. Καὶ ἐξ ὑπερθέσεως ποις 7ται τὴν ἐπιχείρησιν. «Εἰ γὰρ ἀποφυγόντες. Η Δύο est, huic etiam serviat, et ex præsuppositione facit κατασκευάζει διὰ τοῦ παρόντος λόγου, ὅτι καὶ τῷ argumentum. «Nam si posteaquam refugerant.» ἡττῶντι ἀνάγκη τὸν ἡττώμενον δουλεύειν, καὶ ὅτι Præsenti sermone duo efficere nititur, et quod nem οἱ μετὰ τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, πάλιν ἐνεχόμεG cesse sit eum qui superalur servire ei a quo supeνα τοῖς προτέροις, χείροσι τῶν προτέρων περιέπε- ratur: et quod hi qui post agnitionem veritatis σον κακῶν. Τούτοις δὲ καὶ τὴν παροιμίαν ἐπάγει rursum priora amplectuntur, in pejora incidunt συνήγορον. Εστιν οὖν ὅλος ὁ λόγος οὗτος· Εἰ γὰρ quam fuerint priora mala. His autem et pr overbium ἐπιγνώσει τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ subjungit in subsidium. Est ergo totus sermo huc ἀποφυγόντες τὰ μιάσματα τοῦ κόσμου τούτοις πά- modo ordinandus: Nam si posteaquam per cognitioλιν ἐμπλακέντες ἡττῶνται αὐτῶν, μάντως που καὶ nem Domini et Salvatoris Jesu Christi refugerant ab δουλεύουσιν αὐτοῖς, καὶ χεῖρον τῶν πρὸ τῆς ἐπι- inquinamentis mundi, his rursum involutisuperan tur ab ipsis, utique etiam eis serviunt, et in Lorum γνώσεως περὶ τὴν δουλείαν τούτων γεγόνασι, κατασπουδάζοντος αὐτοὺς τοῦ ἐπιβούλου ἡμῶν Σατανᾶ servitute pejora sibi contingunt quam ante cogni χείροσι περιενεχθῆναι, εἰς ἀπολογίαν τῆς ὅσον δὴ τῶν tionem,plurimum aunitente insiliatore nostro Saπονηρῶν ἔργων ἀργίας. Διὸ καὶ ὁ ᾿Απόστολός φησιν, tana ut ad pejora devolvantur in repensionem diuὅτι ἐπειδὴ τοῦτο ἀπόκειται τοῖς παλινωδίαν τῶν κακῶν turnæ cessationis a pravis operibus. Ideo quoque ᾄδωσι, κρεῖττον ἦν αὐτοῖς φηδὲ ἐπιγνῶναι, ἢ ἐπι- dicit Apostolus quod quandoquidem hoc illis cunγνόντας χείροσιν ἁλῶναι. Ἐπεὶ καὶ κύων ἐπὶ τὸ tingit ut malorum canant palinodiam, 848 melius ἴδιον ἐξέραμα ἐπιστρέφων, βδελυκτότερος. γάς η sibi fuisset ne cognovisse quidem veritatem, quam ἡ φύσις μισήσασα, ἀπολῦσαι αὐτὸν κατηνάγκασε, ubi cognoverant pejoribus capi. Quandoquidem et ταῦτα πάλιν ποιούμενος τρογὴν, καὶ ὡς διεφθορότα canis ad suum ipsius vomitum conversus abominaἐσθίων, καὶ ὡς τὰ τῇ φύσει ἐξημβλωμένα, βδελυκτό- bilior est. Nam quæ natur. odorat,et ita eum abjiτερος, καὶ ἧς πάλιν ἀποκυλισθῆναι ζητούσα, εἰ 30p- cere coegerat, hæc rursum in deliciis habens, el βόρῳ τοῦτο ποιοίη, ῥυπαρωτέρα τῶν προτέρων ῥύ- tanquam ea quæ corrumpuut edens, ac veluti per των φανείη. naturæ abortum ejecta, abominabilior est. Et sus rursum quærens revolvi, si hoc in luto faciat, sordidor apparebit quam fuerint priores sordes. CAPUT IV. • Επανάληψις περὶ κακίας ἀνθρώπων αἱρετικῶν. Ἐν ᾧ περὶ τοῦ πῶς αἰφνιδίως ἥξει Χριστὸς ἐπὶ συντελεία τοῦδε τοῦ αἰῶνος. Ὥστε δεῖν εὐτρεπίζεσθαι πάσῃ ἀρετῇ.» • Ταύτην ἤδη, ἀγαπητοί, δευτέραν ἡμῖν γράφω 23 Joan. 1, 6 seqq. 24 Isa. LX, 2. Repetitio de malitia hominum hæreticorum: in quo etiam agitur quo pacto repente venturus sit Christus in consummatione hujus sæculi: itaque dicit oportere omni virtute adornari. III, 1-4. Hasce jam alteras,charissimi,vobis scribu

litteras, in quibus exstimulo vestram in commo- ἐπιστολὴν, ἐν οἷς διεγείρω ὑμῶν ἐν ὑπομνήσει nitione sinceram mentem: ut memores sitis τὴν εἰλικρινή διάνοιαν, μνησθῆναι τῶν προειρη verborum qua predicta sunt a sanctis prophetis, μένων ρημάτων ὑπὸ τῶν ἁγίων προφητῶν, καὶ τῆς et praecepti nostri qui sumus apostoli Domini et τῶν ἀποστύλων ἡμῶν ἐντολῆς του κυρίου και Salvatoris Jesu: illud primum scientes venturos Σωτῆρος· Ἰησοῦ τοῦτο πρωτον γινώσκοντες, ὅτι ἐλεύ in extremis diebus illusores qui juxta proprias πονται ἐπ᾿ ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐμπαίκται κατὰ τὰς concupiscentias ambulent et dicant: Ubi est pol- ἰδίας αὐτῶν ἐπιθυμίας πορευόμενοι, καὶ λέγοντες. Που licitatio adventus ejus? siquidem ex quo die pa- ἔστιν ἡ ἔπαγγελία τῆς παρουσίας αὐτοῦ; Αφ᾿ ἧς γὰρ tres obdormierunt, omnia sic permanent ab ini- οἱ πατέρες ἐκοιμήθησαν, πάντα οὕτως διαμένει ἀπ' tio creationis. ἀρχῆς κτίσεως.» Ex his duas esse discimus universas Petri epistolas. Porro quod ait, «In quibus exstimulo vestram in commonitione sinceram mentein, per hyperhalon intelligendum est hoc modo: In quibus epistolis, id est per quas epistolas, exstimulo sin- η ceram quæ in vobis est mentem. Sinceræ enim ac puræ mentis est eorum quæ audila sunt aut salularium quæ deposita sunt meminisse et exstimulari 549 omni virtute animique promptitudine, ad repetendam horum operationem. Deposita sunt autem per propheticos sermones et apostolicas prædicationes. Propter quod et Paulus dicit: Superstructi super fundamentum apostolorum et prophetarnm 95:Omnes enim illi Domini adventum annunLiaserunt, et primum et secundum, nec oportet diffidere tantis ac talibus testibus. Εt quid dico, inquit. prophetas et apostolos, quod annuntiaverint et primum et secundum Domini adventum? Et est hoc modo sumenda ordinatio: Memores sitis verbo-C rum quæ prædicta sunt a sanctis prophetiseta præcepto nostro qui sumus apostoli, et a præcepto Domini et Salvatoris. Ex communi enim sumitur praepositio ὑπὸ id est a. Et quare hanc memoriam excitari jubeat subjungit: Quoniam hi qui affectionibus addicti vivunt juxta proprias concupiscentias, v.dentes quosdam Dei adventum formidantes,quem una cum aliis divinitus inspiratis ipse quoque Duminus prænuntiavit, et propterea suam inhonestam vitam parvipendentes: deinde etiam videntes quod sermones non statim sortirentur effectum, sed propter multorum salutem differrentur, fideles adoriuntur tanquam illusores, et dicunt: Ubi est promissio adventus ejus? Nam ob hunc unum,qui p dispensatione quadam nondum completus est, caetera quoque salutaria Domini præcepta depravant, ne files ipsis habeatur. Hæc autem illis temporibus Bugalantur Gnostici aut Naaseni qui et ipsi lampe - tiani et Euchita erant. Qui omnes, inquit, volentes nesciuut.Ultro enim oculos claudunt ad veritatem, sicut etiam antea diximus. III,5 9.Nam illud rolentes nesciunt quod cœlijam olim fuerint, et terra ex aqua et per aquam consis. tens Dei sermone:perquæ is qui tunc erat mundus,aqua inundatus periit. Atqui nunc suntcaliacterra, ejusdem sermone repositi sunt, servati igni in diem Ephes. 11, 20. Ἐκ τούτων μανθάνομεν δύο τάς πάσας εἶναι τοῦ Πέτρου ἐπιστολάς. Τὸ δὲ, «Ἐν αἷς διεγείρω ὑμῖν ἐν ὑπομνήσει τὴν εἰλικρινή διάνοιαν, «ἐν ὑπεροπτῷ ἀκουστέον οὕτως· Ἐν αἷς ἐπιστολαῖς, τουτέστι, δι' ὧν ἐπιστολῶν, ἐγείρω τὴν ἐν ὑμῖν εἰλικρινῆ διάνοιαν. Εἰλικρινούς γὰρ διανοίας καὶ καθαρᾶς τῶν ἤδη ἀκουσθέντων ἢ ἀποτεθέντων σωτηρίων μνησθῆναι καὶ διεγερθῆναι, πρὸς ἐπανάληψιν τῆς τούς των εργασίας πάσῃ δυνάμει καὶ προθυμίᾳ. ᾿Απετέθη δὲ διὰ τῶν προφητικῶν λόγων, δι' ἀποστολικῶν κηρυγ μάτων. Δι' ὁ καὶ Παυλός φησίν ο • Εποικοδομούμενοι ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν.» Πάντες γὰρ οὗτοι τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν κατήγγειλαν, καὶ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν, καὶ οὐκ ἔστιν ἀπιστεῖν τοσούτοις μάρτυσι παὶ τηλικούτοις. Καὶ τί, φησί, λέγω προφήτας καὶ ἀποστόλους, ὅτι κατά ήγγειλαν καὶ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν; Καὶ ἔστιν ἡ συνταξις οὕτως• Μνησθῆναι τῶν προειρημένων ῥημάτων ὑπὸ τῶν ἁγίων προφητῶν, ὑπὸ τῆς τῶν ἀποστόλων ἡμῶν ἐντολῆς, ὑπὸ τῆς ἐντολῆς τοῦ Κυτ ρίου καὶ Σωτῆρος. Κατὰ κοινοῦ γὰρ ἡ ὑπό. Καὶ διὰ τί τὴν μνήμην ἀναζωπυρῆσαι ταύτην παρακελεύε ται, ἐπάγει. Ὅτι οἱ ἐμπαθῶς ζώντες κατὰ τὰς ἐπισ θυμίας τὰς ἰδίας, ὁρῶντές τινας δεδιότας τὴν τοῦ Kυδίου παρουσίαν, ἣν μετὰ ἄλλων θεοφόρων καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος προκατήγγειλε, καὶ διὰ ταύτην ἀθε τούντας τὴν ἄσεμνον αὐτῶν βιοτήν, εἶτα μὴ κατὰ πόδας τῶν λόγων τὴν πεῖραν φθάνουσαν ἀλλὰ παρελκομένην διὰ τὴν τῶν πολλῶν σωτηρίαν, ἐπιφύον ται τοῖς πιστοῖς ἐπιτωθάζοντες ἅτε εμπαίκται καὶ λέγοντες· Ποῦ ἔστιν ἡ ἐπαγγελία τῆς παρουσίας αὐτοῦ; Διὰ μιᾶς ταύτης τῆς μήπω ἀφιγμένης διὰ τινος οἰκονομίας, καὶ ταῖς ἄλλαις σωτηριώδεσι τοῦ Κυρίου ἐντολαῖς ἀπειθεῖν κακουργοῦντες. Ταῦτα δὲ οἱ κατ᾽ ἐκείνους τοὺς καιροὺς Γνωστικοὶ ἢ Ναασηνοί, oἱ δ᾽ αὐτοὶ καὶ Λαμπετιανοὶ καὶ Εὐχῖται ἐληρώδουν. οὓς ἅπαντας λανθάνει, φησίν, εκόντας. Εθελοντὶ γὰρ μύουσι πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ὡς καὶ πρὸ τούτου εἰρή καμεν. • Λανθάνει γὰρ αὐτοὺς τοῦτο θέλοντας, ὅτι οἱ οὐρανοὶ ἦσαν ἔκπαλαι. Καὶ γῆ ἐξ ὕδατος, καὶ δι᾽ ὕδατος συνεστώσα τῷ τοῦ Θεοῦ λόγῳ, δι' ὧν ὁ τότε κόσμος ύδατι κατακλυσθεὶς ἀπώλετο. Οι δὲ νῦν οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ αὐτῷ λόγῳ τεθησαυρι

COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI. σμένοι εἰσὶ πυρὶ τηρούμενοι εἰς ἡμέραν κρίσεως judicii et perditionis impiorum hominum. Unum καὶ ἀπωλείας τῶν ἀσεβῶν ἀνθρώπων. Ev autem hoc ne lateat vos, dilecti,quod unus dies apud τοῦτο μὴ λανθανέτω ὑμᾶς, ἀγαπητοί, ὅτι μία ἡμέρα παρὰ Κυρίῳ ὡς χίλια ἔτη, καὶ χίλια ἔτη ὡς ἡμέρα μία. Οὐ βραδύνει ὁ Κύριος τῆς ἐπαγγελίας, ὡς τινες βραδυτήτα ἡγοῦνται, ἀλλὰ μακροθυμε: εἰς ἡμᾶς, μὴ βουλόμενος τινας ἀπολέσθαι, ἀλλὰ πάντας εἰς μετάνοιαν χωρήσαι.» Dominum perindc est ut mille anni, et mille anni ut dies unus. Non tardat Dominus qui promisit, 850 quemadmodum nonnulli taritatem existimant,sed longanimus est erga nos,dumnon vult ullos perire, sed omnes ad penitentiam accedere Et quid est quod nesciunt? quod quemadmodum in diluvio erant cœli ex aqua juxta mundi creationem a Mose narratam: ipse enim Deum ait præcepisse ut fieret firmamentum in medio aquæ 26, hoc est firmioraquarum substantia: ita et terra ex aquis apparuit jussu Conditoris, quæ etiam in illis primum demersa erat. Et quemadmodum calo ac terra ex aqua constitutis diluvium inopinato supervenit,ita et nunc statulum est ut per ignem fiat universi corruptio, cum quo impii quoque peribunt. Cum enim duo hæc elementa aqua et ignis condita sunt una cum universo, a quibus et alia duo elementa esse accipiunt: per quidem evaporalis aquis, terr vero ipsis compactis: nempe veluti facta ex igne evaporalione et compactione, nullo qui mentem habeat reclamante (nam hanc virtutem a Deo conditore ignis natura sortita est), cum hæc duo, inquam,ita semper substiterint, et prius per aquam factum fuerit impiorum exilium, necesse est ut per ignem rursum fiat interitus eorum qui impie agunt. Porro quod hujus universi fas corruptio,non solum Cluristanis, verumetiam Græcorum sapientibus videtur: quemadmodum Heraclito Ephesis et EmΚαὶ τί τὸ λανθάνον αὐτούς; ὅτι ὥσπερ ἐν τῷ κατακλυσμῷ ἦσαν οὐρανοί, κατὰ τὴν Μωσέως κoσμογένειαν, ἐξ ὕδατος· αὐτὸς γάρ φησι τὸν Θεὸν ἐντείλασθαι γενέσθαι στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος, τουτέστι, στερεωτέραν τῶν ὑδάτων ὑπόστασιν), καὶ ἡ γῆ δὲ ὡσαύτως ἐκ τῶν ὑδάτων ἀνεφάνη τῷ τοῦ β κτίστου προστάγματι, καὶ ὑποβρύχιος αὐτοῖς πρώην οὖσα. Καὶ ὡς ἐξ ὑδάτων συνεστώτων οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁ κατακλυσμὸς ἐπῆλθεν ἀπροσδοκήτως, ώσαύτως καὶ νῦν διὰ πυρὸς ἀπόκειται τὴν φθορὰν τοῦ παντὸς γενέσθαι, μεθ' οὗ καὶ οἱ ἀσεβεῖς ἀπολοῦνται. Δύο γὰρ ὄντων τῶν συνεκτικωτάτων στοιχείων τοῦ παντὸς, ὕδατος καὶ πυρὸς, ἀφ᾽ ὧν καὶ τὰ λοιπὰ δύο στοιχεῖα τὸ εἶναι λαμβάνουσι, ἀὴρ μὲν ἐξατμιζομένων τῶν ὑδάτων, γῆ δὲ συγκρινομένων τῶν αὐτων, τῆς ἐξατμίσεως ὡς ἐκ πυρὸς καὶ τῆς συγκρίσεως, οὐδενὸς τῶν νοῦν ἐχόντων ἀπιστοῦντος (ταύτην γάρ δύναμιν ὑπὸ τοῦ ποιήσαντος Θεοῦ ἡ τοῦ πυρὸς ἔλαχε φύσις)· δύο τοίνυν ὄντων, καὶ πρότερον τῆς τῶν ἀσεβῶν φθορᾶς διὰ τοῦ ὕδατος γενομένης, ἀνάγκη πάλιν, φησίν, τὴν τῶν ἀσεβούντων φθορὰν διὰ τοῦ πυρὸς γενέσθαι. Τὸ δὲ γενέσθαι τὴν τοῦδε τοῦ παν-Gpedocli inæo. Sed dicet aliquis: Et quæ fuit ratio τὸς φθοράν, οὐ μόνον Χριστιανοῖς, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῶν ut conderetur, si rursum oportebat ad nihilum Ελλήνων σοφοῖς δοκεῖ· ὡς Ἡρακλείτῳ τῷ ᾽Εφεσίῳ, redigi mundum? Et dicemus quod non penitus ad ὡς Εμπεδικλεῖ τῷ Αιτναίῳ. ᾿Αλλ᾽ ἐρεῖ τις ὅτι, Και corruptionem tendet mundus, sed ad renovationem; τίς ὁ λόγος τοῦ ὑποστῆναι, εἰ δεῖ πάλιν πρὸς φθοράν propterea Propheta quoque dicit: «Et repovabis χωρῆσαι τὸν κόσμον; Καὶ ἐροῦμεν, ὡς οὐ παντε- faciem terra 27. Quemadmodum enim a Deo subλῶς πρὸς φθορὰν ὁ κόσμος χωρήσει, ἀλλὰ πρὸς sistens ab initio creatura bona erat,et non utcunque ἀνακαινισμόν. Δι᾿ ὃ καὶ ὁ Προφήτης φησὶ, «Καὶ ἀνα- aut forte fortuna bona: hominis vero transgresκαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς.» Ώσπερ γὰρ ὑπὸ sione et ipsa creatura vanitati obnoxia facta est, boc Θεοῦ κατ' ἀρχὰς ὑποστᾶσα ἡ αἰσθητή κτίσις, καλή· est non habens firmum esse, sed quod est in luxu καὶ ὡς οὐκ ἂν ἄλλως καλή. Διὰ δὲ τὴν τοῦ ἀνθρώ- ac reduxu. Deinde in diluvio cum pauci homines που παράβασιν καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις τῇ ματαιότητι perstitissent in divino cultu, mundus rursum veluti ὑπετάγη, τουτέστι, τῷ μὴ βέβαιον ἔχειν τὸ εἶναι, sumpsit compactionis initium per Noe et eos qui in ἀλλ᾽ ἐν ῥοῇ καὶ ἀποῤῥοῃ εἶναι· εἶτα διὰ τοῦ καταarca una cum animalibus servati fuerant ad semiκλυσμού μικρὸν ἐπιστησάντων τῇ θεοσεβείᾳ τῶν ἀν- πum constitutionem: altamen ne tunc quidem in θρώπων, καὶ οἷον δευτέρου ἀρχὴν συγκρίματος τοῦ prioribus perstitit humana natura, 551 sed ad κόσμου λαβόντος διὰ τοῦ Νις καὶ τῶν ἐν τῇ κιβωτῷ pejora defluxit quam fuerant priora, a quibus nee τους ζώοις διαφυλαχθέντων εἰς τὸ πάλιν συστήναι lex a Mose data eos avertit, ncc Domini præsentis, σπερμάτων, ὅμως οὐδὲ τότε τῆς τῶν ἀνθρώπων προ- nisi quod ad paucos delexerunt ea quæ salutaria τερησάσης φύσεως, ἀλλ' ἐπὶ χείροσι των προτέρων erant. Quantus est enim cumulus eorum qui salvi ἀποῤῥευσάσης, ὧν χειρόνων οὐ νόμος ὁ διὰ Μωϋσέως funt si ad pereuntium multitudinem conferas qui ἀπέστρεψεν, οὐχ ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία, εἰ μὴ ἐπὶ quotidie generantur? propter quod mihi videtur βραχέσι προβέβηκε τὰ τῆς σωτηρίας (πόσος γὰρ ὁ consummationis tempus differri ut compleatur nuτῶν σωζομένων ἐσμὸς πρὸς τὴν τῶν ἀπολλυμένων merus salvandorum. Quoniam ergo variis modis καθ' ἑκάστην γενεὰν πληθύν; Δι᾿ ὅ μοι δοκεῖ καὶ πα facta est ad salutem vocatio, ac multiplex ab increρατείνεσθαι τὸν χρόνον τῆς συντελείας εἰς τὸ συντε dulitate perditio: propterea necessarius est ignis λεσθῆναι τὸ πλήρωμα τῶν σωθησομένων), ἐπεὶ οὖν cataclysmus, interitus quidem, licet non omnino πολύτροπος μὲν ἡ πρὸς τὴν σωτηρίαν κλήσις, πολυ- perfectus: non sane animarum, sed neque corpom 23 Gen. 1, 6.. Psal ciu, 32. "

cum. Omnes enim nos manifestari oportet coram Ασχιδής δὲ ἡ ἐξ ἀπειθείας απώλεια, διὰ τοῦτο ἀναtribunali Christi 28, non animis corporibus nudatis, γκατος ὁ του πυρός κατακλυσμός, φθορὰ μὲν, εἰ καὶ sed una cum corporibus, ipsisque incorruptibilibus. μὴ παντελής ψυχῶν γὰρ οὔ, ἀλλ᾽ οὐδὲ σωμάτων. Quomodo enim nuda anima referret ea quæ per cor- Πάντας γὰρ δεῖ παραστῆναι ἡμᾶς τῷ βήματι τοῦ pus peracta sunt? Si quidem non est justi julicis, Χριστοῦ, οὐχὶ γυμναῖς σωμάτων ψυχαῖς, ἀλλὰ μετὰ cum duo in eodem peccaverunt, unum dimittere, σωμάτων ἀφθάρτων καὶ αὐτῶν. Πῶς γὰρ ἂν ψυχὴ totumque crimen in alterum transferre. Praeterea γυμνή κομίσηται τὸ διὰ τοῦ σώματος πεπραγμένα; quoque si igne rursum fundere soleius res quas lam Οὐ γὰρ δικαίου κριτού, δύο πλημμελησάντων κατὰ corporeas, non ut absolutum interitum eis tribua- ταὐτὸν, τὸν ἕνα ἀφεῖναι, πρὸς δὲ τὸν ἕτερον τὸ πᾶν mus, sed ut puritatem ac sinceritatem eis præste- τοῦ ἐγκλήματος ἐπιφέρειν. "Αλλως τε δὲ καὶ εἰ πυρὶ mus: nemo sit qui non credat Deum quoque qui ειώθαμεν ἀναχωνεύειν τὰς ὕλας, οὐχ ἵνα παντελή per ignem promisit consummationem, aut non αὐταῖς δώμεν ἀνυπαρξίαν, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ καθαρὸν αὐτ facturum corruptionem, aut facturum quidem sic ταῖς καὶ εἰλικρινές δῶμεν, οὐκ ἄν τις ἀπιστοίη καὶ ut unius corruptione faciat aliud. Sed et si corrum- τὸν Θεὸν διὰ πυρὸς τὴν συντέλειαν ἐπαγγελλόμενον peret, quidnam corrumperet? superfua et præsenti p ἢ μὴ ποιεῖν, ἢ καὶ ποιοῦντα ἐπὶ φθορᾷ τούτου ποιεῖν vitæ cognata: et quæ sunt illa? jumenta, herba, τοῦτο. Αλλ' εἰ καὶ φθείροι, τ' ἂν φθείροι; Τὰ πεplantæ.Herba quidem est propter jumenta jumenta ριττὰ καὶ σύστοιχα τῇ παρούσῃ βιοτῇ. Καὶ τί ταῦτα; vero in obsequium corruptibilis hujus vitæ. «Pro- κτήνη, χλόη, φυτά. Χλόη μὲν γὰρ διὰ τὰ κτήνη, ducens, inquit, fenum jumentis et herbam ssr:ituti κτήνη δε υπουργὰ τῆς φθαρτῆς ταύτης ζωῆς· «Εξhominum 29. Plantarum vero hæ quidem ad tegu- ανατέλλων γὰρ χόρτον τοῖς κτήνεσι, καὶ χλόην τῇ mentum sunt et ad domos construendas,aliæ vero δουλείᾳ τῶν ἀνθρώπων.» Φυτὰ δὲ τὰ μὲν εἰς σκέπην ad alimenti subministralionem. Porro quod alimen- καὶ οἰκίας, τὰ δὲ εἰς χορηγίαν τροφῆς. Τροφὴ δὲ τοῖς tum requirant animalia, signum est corruptionis. ζωοῖς, φθορᾶς τεκμήριον. Τί γὰρ ἂν ἄλλο ἔνδεια καὶ Quid enim aliud inedia ac repletio praestare possent αναπλήρωσις ἢ φθορὰν ὑπισχνοῖτο ἀν; Ταῦτα οὖν quam corruptionem? Hæc itaque corrumperentur φθαρείη τὰ περιττὰ πρὸς τὴν ἄφθαρτον ζωήν. Και quæ ad vitam immortalem sunt superflua. Noros νοὺς δὲ οὐρανοὺς καὶ καινὴν ὑποστήσεται γῆν, οὐχ aulem ccelos et novam creabit terram, non autem ἑτέραν δὲ τῇ ὕλῃ. Οὐ γὰρ ὁ συμπηγνὺς νέαν αἰκίαν, aliam quoad materiam. Nam et qui novam construit ἤδη καὶ ἐκ μὴ προϋπαρχούσης ὕλης τοῦτο ποιήσει. domum,non illam sane faciet ex non præexsistente Καὶ ὁ Θεὸς οὖν ἅπαξ ὑποστήσας καπ᾿ ἀρχὰς τὴν materia Sic et leus ab initio semel condidit ὕλην καὶ διαμορφώσας, τὸ μὲν ὅσον πρὸς τὴν τότε materiam ac informavit, quantum certe fuit ne- χρείαν, ἀναγκαῖον, πρὸς δὲ τὴν μετα ταῦτα ἄφθαρτον, cesse ad illius temporis usum. Ad incorruptibili- αλυσιτελές τε καὶ περιττὸν καταφθερεῖ. Εἴ τι δὲ συν talem aulem quæ post præsentem erit statum τελοῦν, ἀναμορφώσεις ἀφθάρτῳ καὶ ἀμηχάνῳ κάλλει, corrumpet id quod inutile est ac superfluum. εάσει τὸν δεύτερον καὶ ἀφθαρτον συμπληροῦν κόσμον. 852 Si quid autem utile sit, reformatum immor- «Καὶ γῆ ἐξ ὕδατος.» Ἡ γῆ ἐξ ὕδατος μὲν, ὡς ἐξ ὑλικοῦ tali ac incredibili pulchritudinesinet, ut alterum ac αιτίου, δι᾽ ὕδατος δὲ ὡς διατελικοῦ. Υδωρ γὰρ τὸ συνincorruptibilem mundum perficiat et compleat. Ει έχον τὴν γῆν, οἷον κόλλα τις ὑπάρχον αὐτῇ. Μὴ γὰρ terra ex aqua. Terra ex aqua quidem tanquam ex αὐτοῦ προσόντος, ἀνάγκη πρὸς χούν αὐτὴν διαλύεσθαι materiali principio, per aquum vero tanquam per καὶ ἀεροῦσθαι. Επιφυήσεται δέ τις ἡμῖν ἴσως φλυάρῳ principium perfectivum. Aqua enim continet ler- γνώμῃ. Τί δήποτε ὁ Θεὸς τὸν κόσμον τὸν δρώμενον ram veluti gluten quoddam quod ipsi adest, quod ὑποστήσας, οὐχὶ ἐξ ἀρχῆς ἑδρατον καὶ ἀμετάβολον nisi ipsi contingeret, necesse esset illam dissolvi et εἰργάσατο, ἀλλὰ μεταβολαῖς συγκρατον; ἐξ οὗ καὶ ferri in aerem. Verum adorietur nos fortassis quis - πρὸς τὸ εὐθὲς ἔπανάγεσθαι χρεία, ἐπὶ Νῶς μὲν διὰ piam vana cogitatione dicens: Quam ob causam τοῦ κατακλυσμοῦ, ἐν δὲ τῇ συντελείᾳ, διὰ πυρὸς, Deus, qui visibilem hunc mundum produxit, non ab ὡς νῦν φησι Πέτρος. Πρὸς ὃν ἐροῦμεν, ὡς τὸ μὲν exordio firmum ac immutabilem condidit, sed mu- ἀμετάβλητον, οὐχ οἷόν τε αὐτὸν σχεῖν. Πῶς γάρ, ὃς lationibus obnoxium? Unde etiam statim reparari ἐκ μεταβολῆς εἴληχε τὸ εἶναι; Ἐκ γὰρ τοῦ μὴ εἶναι fuit necesse, tempore quidem Noe per aquam, in εἰς τὸ εἶναι προήχθη, ὅπερ οὐκ ἂν ἔμφρων τις μὴ consummatione vero per ignem, veluti nunc ait ἀλλοίωσιν ἐρεῖ, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἀλλοίωσις ἐπὶ τὸ χεῖ Petrus? Ad quem dicemus quod non fuit possibile ρον προέβη τοῖς χείροσι συμφυρεῖσα αναγκαίως ὁ ut haberet immutabilitatem. Nam qui feri hoc po- τούτου Δημιουργὸς ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἐπανάγων ἐπὶ tuit cum ex mutatione accepisset esse Siquidem ex μὲν τοῦ Νῶς τὴν κάθαρσιν δι᾽ ὕδατος ἐποιήσατο, ἐν nou esse productum fuit ad esse, quod nemo pru- δὲ τῇ συντελείᾳ διὰ πυρὸς, ὥσπερ καὶ ἡμεῖς πυρὶ dens dieerit non esse mutationem.Et quon ain muτὰς ὕλας ἀναχωνεύειν εἰώθαμεν, οὐκ εἰς ἀφανισμόν, talio ad pejus progressa est commista pejoribus, ἀλλ᾽ εἰς κάθαρσιν. «Δι' ὧν· ἡ διὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ necesse fuit ut hujus conditor ad melius reduceret; τῆς γῆς, τῆς μὲν τὸ ὕδωρ ἐπικλυσάσης, τῶν οὐρανῶν tempore quidem Noe purificationem fecit per aquamn, δὲ τοὺς καταρράκτας αὐτῶν ἐπαφέντων, τουτέστιν, 8 II Cor. v, 10. 99 Psal. Cill, 14.

" COMMENT. IN EPIST. II S. PETRI. « ὡς ἐν καταῤῥάκταις κατεπειγόντων τὸ ὕδωρ. «OA in consummatione vero facturus est per ignem. τότε κόσμος ὕδατι κατακλυσθεὶς, ἀπώλετο. • Τὸ Quemadmodum et nos res quasdam materiales rurΑπώλετο, μὴ πρὸς πάντα τὸν κόσμον ἀκουστέον, sum solemus igne fundere, non ad interitum,sed ad ἀλλὰ πρὸς μόνα τὰ ζῶα, ἃ τὸν ἅπαντα κόσμον οιονεί purificationem. Per quæ, nempe cœlum et terεἶδοποιεῖ. Ερημος γὰρ τῶν ζώων τόπος, οὐδὲ κι ram, hac quidem aquis demersa, colis autem caσμος ἂν νομισθείη. Τὸ δὲ, «Πυρὶ τηρούμενοι εἰς ἡμέ- taraclas suas demittentibus, hoc est tanquam per ραν κρίσεως καὶ ἀπωλείας,» οὕτω:· Τηρούμενοι εἰς cataractas aquam ad descensum urgentibus. Is qui ἡμέραν κρίσεως καὶ εἰς ἡμέραν ἀπωλείας. Τὸ γὰρ, tunc erat mundus aqua inundatus periit.» Periit, • Εἰς ἡμέραν,» κατὰ κοινοῦ λέγεται. Τὸ δὲ, Κρί- non ad omnem mundum est, sed ad sola animanσεως, ἀντὶ τοῦ, Κατακρίσεως, κεῖται. «Οὐ βραδύνει tia, quæ videlicet referendumn mundum omnem reὁ Κύριος.» Συμπερανάμενος τὸν περὶ συντελαίας præsentant. Si quidem locus desertus animantibus, λόγον, ὅτι ἔσται, καὶ ἐξ ἀναγκαίου, καὶ διὰ πυρὸς, ἃ ne mundus quidem existimaretur Porro quod subdiπάντα καὶ ἡμεῖς διεξοδικώτερον διεξήλθομεν, μετέβη tur, & Servati igni in diem judicii perditionis im- - καὶ ἐπὶ τὴν παράτασιν του χρόνου τῆς τοῦ κόσμου piorum, " sic ordinatur: Servati in diem judicii et συντελείας, καί φησιν, ὅτι οὐ βραδύνει ὁ Κύριος, in dieun perditionis: nam,. In diem» a communi τῆς ἐπαγγελίας, ὥς τινες βραδυτητα ἡγοῦνται, ἀλλὰ sensu resumitur. Judicii vero ponitur pro condemμακροθυμεῖ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν ἐκδεχόμενος, καὶ μὴ nationis. Non tardat Dominus. • Expleto de βουλόμενος ἡμᾶς ἀπολέσθαι, ἀλλ᾽ εἰς μετάνοιαν πάν- consummatione sermone, quod erit, idque τας χωρήσαι, «"Ατε δὴ ἀπείρῳ ὄντι καὶ πελάγει οὐ necessario et per ignem, quæ omnia fusius σίας ἀπεριορίστῳ οὐδὲν αὐτῷ παρατεταμένον, ἀλλὰ explanavimus, transit et ad productionem sive χίλια ἔτη ὡς μία ἡμέρα παρ' αὐτῷ. Μᾶλλον δὲ κατὰ dilationem temporis quo mundus consummeτὸν Δαυΐδ, οὐδὲ τὸ πολλοστὸν ἡμέρας. Φησὶ γὰρ οὔ- tur, et ait: Non tardat Dominus qui promisit, τως· ο Ότι χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς σου, Κύριε, ὡς ἡ 153 quemadmodum nonnulli tarditatem existi ἡμέρα ἡ χθὲς ἥτις διῆλθε, καὶ φυλακὴ ἐν νυκτί·» nanl,sel longanimis est, nostram exspectans saluδιὰ τῆς φυλακῆς, τὸ βραχύτατον τοῦ νυχτερινού και tem, nec volens nos perire, sed omnes ad peniταστήματος δηλῶν. Εἰς τέσσαρας γὰρ φυλακὰς ἡ νύξ tentiam accedere: cum sane ei qui infinitus est διαιρεῖται, εἴ γε καὶ ὁ Κύριος τετάρτῃ φυλακῇ πρὸς et essentia pelagus incircumscriptum nihil proten - τοὺς ἱεροὺς παραγίνεται ἀποστόλους. datur,sed mille anni perinde a que dies unus sint apud ipsum. Aut potius juxta David neque diei multiplicatio est: ait enim hoc modo: «Mille anni in oculis tuis, Domine, tanquam dies hesterna quæ præteriit et vigilia iu nocte 50:» per vigiliaml significans brevissimum noctis spatium. Nox enim in quatuor vigilias dividitur: quandoquidem et Dominus quarta vigilia venit ad sacros apostolos 31. • “άξει δὲ ἡ ἡμέρα Κυρίου ὡς κλέπτης ἐν νυκτί, G ἐν ᾗ οἱ οὐρανοὶ ῥοιζηδόν παρελεύσονται, στοιχεία δὲ καυσούμενα λυθήσονται, καὶ γῆ καὶ τὰ ἐν ᾖαὐτ ἔργα κατακαήσεται. Τούτων οὖν πάντων λυομένων, ποταπούς δεῖ ὑπάρχειν ὑμᾶς ἐν ἁγίαις ἀναστροφαῖς καὶ εὐσεβείαις, προσδοκοῦντας εὐσεβείαις, προσδοκοῦντας καὶ σπεύδοντας την παρουσίαν τῆς τοῦ Θεοῦ ἡμέ Θεοῦ ημέρας, δι' ἣν οἱ οὐρανοὶ πυρούμενοι λυθήσονται, καὶ στοιχεία καυσούμενα τήκεται· καινοὺς δὲ οὐρανοὺς καὶ γῆν καινὴν κατὰ τὸ ἐπάγγελμα αὐτοῦ προσδοκώμεν, εν οἷς δικαιοσύνη κατοικεῖ. Δι' ν, ἀγαπητοί, ταῦτα προσδοκώντες, σπουδάἄσπιλοι καὶ ἀμώμητοι αὐτῷ εὑρεθῆναι ἐν εἰρήνῃ, καὶ τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν μακροθυμίαν, σωτηρίαν ἡγεῖσθε.» σατε Τὸ ἄδηλον τῆς ἐφόδου τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας καὶ τὸ ἀπροσδόκητον, διὰ τοῦ κλέπτου καὶ τῆς νυκτὸς ἐδήλωσε· διὰ μὲν τῆς νυκτὸς τὸ ἄδηλον· ἄδηλα γὰρ πάντα τὰ ἐν νυκτί· διὰ δὲ τοῦ κλέπτου, τὸ ἀπροσδό. κητον· οὐδεὶς γὰρ κλέπτην προσδοκῶν κλαπήσεται, ἀλλ' οἱ ἀπροσδόκητοι τούτου ἐκεῖνοι κλαπήσονται, Διὸ καὶ ὁ Κύριός φησιν, ὅτι ὥσπερ ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ Νὼς ἦσαν οἱ ἄνθρωποι, εὐθυμούμενοι γάμοις καὶ πότοις, καὶ τῆς μελλούσης αὐτοὺς ὑπολαβείν συμφο ρᾶς ἀνεννόητοι, ἕως ὁ κατακλυσμὸς αὐτοῖς ἐπέστη, 30 Psal LXXXIX, 4. St Matth. xiv, 25, III, 10-14. Feniet autem dies Donini sicut fur in nocte, quo coli vehementi sonitu transibunt: elementa vero estuantia solventur, terra - que et quæ in ea sunt opera exurentur. Cum igitur hæc omnia solvantur. quales oportet esse vos in sanctis conversationibus ac pietatibus, exspectantes el accelerantes adventum diei Dei, per quem cœli incensi solventur, et elementa œstuantia lique. cent. Sed culos novos ac terram novam jurta promissa ipsius exspectamus, in quibus justitia inhabitat. Quapropter, dilecti, hæc ex spectantes date operam ut immaculati et inconlaminati ab illo reperiamini in pace, Dominique nostri longanimitatem, salutem arbitremini. Iucertitudinem adventus Domini tanquam insultus, cum minime exspectabitur,per furem et noctem significavit: per noctem quidem, propter incertitu dinem: incerta sunt enim quæcunque in nocte sunt: per furemn vero, eo quod non exspectetur: nullus enim expilabitur qui furem exspectet,sed qui hunc minime exspectant illi, expilabuntur.ldeo quoque ait Dominus quod sicut in diebus Noe erant homines lætantes in nuptiis ac poculis, nihilque cogitantes de futnra calamitate quæ ipsos compre-

hendit, donec oppressit eos diluvium: ita et adven- οὕτω καὶ ἡ παρουσία τοῦ Κυρίου ἀπροσδοκήτως ἐπε tus Domini repente superveniet impiis. Ροιζηδόν ελεύσεται τοῖς ἀσεβοῦσι. Ροιζηδόν δὲ τὸ μετ' ἤχου vero significat cum sonitu. Hujusmodi autem sonus proprius est ignis in his quæ igni depascuntur. 354 Animadverte autem quod terram et quæ in ea suntdixerit exurenda, at non homines, sed solum perditionem dixit in impiis sive impietatibus ipsorum. Via namque impiorum peribit 3ª, non autem ipse quoque impius. «Juxta promissa ipsius.» Promisit namque fidelibus, dicens:. Veniam et assumam vos 33, etc.: • In domo Patris mei mansiones multa sunt 34. Propterea el Paulus ait quod, angelo tuba de caelo canente 35, mortuisque resurgentibus immortalibus ipsi quoque occurrent Domino in gloria,immortalitatem videlicet signif- η cans per hoc quod ait in gloria. Quodsiimmortales aut incorruptibiles, utique et novi futuri sunt. Si vero hi novi sint, manifestum est quod nova creatura nala sit commutari una cum constitutione hominum: et corruptibilis quidem propter corru. ptibilem hominum subversionem, incorruptibilis autem fiat propter hominum renovationem.Considlera vero quod et temporis moram ad Domini adventum, et ipsins longanimem exspectationem ad nostram dicat effici salutem. III, 15-18. Quemadmodum et dilectus frater noster Paulus juxta datam sibi sapientium scripsit vobis, etiam in omnibus fere epistolis loquens de his: inter qua sunt nonnulla difficilia intellectu, quæ indocti et instabiles detorquent sicut et cateras Scripturas ad suam ipsorum perni ciem. mos igitur, dilecti, posteaquam id præco. gnoristis, carete ne simul nefariorum errore ab. ducti excidatis a propria stubilitate, sed crescite in gratia et cognitione Domini nostri et Salvatoris Jesu Christi. Ipsi gloria et nunc et in diem cternitatis. Amen. • Quemadmodum et dilectus frater noster Paulus.» Et ubi aliquid hujusmodi dixit Paulus? In his verbis cum ait: «Bonitas Dei ad resipiscentiam te invitat 36.» Quod si ad resipiscentian invitat Dei longanimitas,porro resipiscentia nobis est salutaris, utique ad nostram utilitatem ac salutem est Dei longanimitas. Difficilia autem intellectu dicit, " cum etiam impios ait pervertendo interpretari:nam hoc sibi vult στρεβλοῦσθαι significare. utque rem omnem ex uno demonstrem,cum Paulus ita dixerit, 383 Ubi exuberavit peccatum, ibi mnagis exuberavit gratia 37,» ipsi pervertendo dixerunt Paulum hoc dicere. Peccemus abundantius ut abundantius nobis ignoscatur. Hoc autem faciunt, inquit. ad suam ipsorum perniciem. Quemadmodum enim illi qui prophetas et apostolos occiderunt, ita et qui sermones ipsorum pervertendo sustulerunt, eidem judicio sunt obnoxii: quandoquidem et illi occiderunt eos, ne ii qui ab ipsis salutaria docebantur, possent ab eis juvari: et isti similiter detorquent σημαίνει. Ιδιος δὲ ὁ τοιοῦτος ἦχος πυρὸς ἐν τοῖς ὑπὸ πυρὸς καταβοσκομένοις, Σκόπει δὲ ὅτι γῆν εἶπε καὶ τὰν ἐν αὐτῇ κατακαήσεσθαι, ἀλλ' οὐχὶ ἀνθρώπους, εἰ μὴ μόνον ἀπώλειαν ἐπὶ τῶν ἀσεβῶν εἶπεν, ἤτοι τῶν ἀσεβημάτων αὐτῶν. ὁδὸς γὰρ ἀσεβῶν ἀπολεῖ ται, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ ὁ ἀσεβής. • Κατὰ τὰ ἐπάγγελμα αὐτοῦ.» Επηγγείλατο τοῖς πιστοῖς λέγων,» Ελεύ σομαι καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς· ο καί, «Παρὰ τῷ Πατρί μου μοναὶ πολλαί εἰσι·» διὸ καὶ Παυλός φησι • Σαλπί ζοντος τοῦ ἀγγέλου ἀπ᾿ οὐρανοῦ, καὶ τῶν νεκρῶν ἀφθάρτων ανισταμένων, καὶ αὐτοὺς ἀπαντήσεσθαι τῷ Κυρίῳ ἐν δόξῃ,» τοῦ, ἐν δόξῃ, τὸ ἄφθαρτον δηλον ότι σημαίνοντος. Εἰ δὲ ἄφθαρτοι, πάντως καινοί. Εἰ δὲ καινοὶ οὗτοι, εὔδηλον ὅτι καὶ ἡ κτίσις καινὴ περ φυκυία τῇ τῶν ἀνθρώπων συμμεταβάλλεσθαι κατα στάσει, καὶ φθαρτὴ μὲν διὰ τὴν εἰς φθοράν τῶν ἀνθρώπων παρατροπὴν, ἄφθαρτος δὲ διὰ τὸν τῶν ἀνθρώπων ἀνακαινισμόν, γίνεσθαι. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ τὴν παρολκήν του χρόνου τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας καὶ τὴν μακροθυμίαν αὐτοῦ, ἐπὶ σωτηρίᾳ ἡμῶν φησιν ἐκτελεῖσθαι, • Καθὸς καὶ ὁ ἀγαπητὸς ἡμῶν ἀδελφὸς Παῦλος κατὰ τὴν αὐτῷ δοθεῖσαν σοφίαν ἔγραψεν ὑμῖν, ὡς καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἐπιστολαῖς λαλῶν ἐν αὐτ ταῖς περὶ τούτων. Ἐν οἷς ἐστι δυσνόητά τινα, οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλοῦσιν, ὡς καὶ τὰς λοιπὰς Γραφάς, πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀπώ λειαν. Υμεῖς οὖν, ἀγαπητοί, προγινώσκοντες φω λάσσεσθε, ἵνα μὴ τῶν ἀθέσμων πλάνῃ συναπαχθέντες, ἐκπέσητε τοῦ ἰδίου στηριγμοῦ· αὐξάνετε δὲ ἐν χάριτι καὶ γνώσει τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Σω τῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ νῦν καὶ εἰς ἡμέραν αἰῶνος. Αμήν, ο • Καθὼς καὶ ὁ ἀγαπητὸς ἡμῶν ἀδελφὸς Παῦλος.» Καὶ ποῦ τοιοῦτον Παῦλος εἴρηκε; Δι' ὧν ἔφη· «Τὸ χρηστὸν τοῦ Θεοῦ εἰς μεν νοιάν σε ἄγει.» Εἰ δὲ εἰς μετάνοιαν ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία ἄγει, σωτήριος δὲ ἡμῖν ἡ μετάνοια, πάντως ἐπὶ συμφέροντι ἡμῶν καὶ εἰς σωτηρίαν ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία. Δυσνόητα δὲ λέγει, ἃ καὶ ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν φησιν ἐνδιαστρόφως ἐξαγγέλλεσθαι. Τοῦτο γὰρ τὸ στρεβλούσθαι βού λεται σημαίνειν αὐτῷ. Καὶ ἵνα ἐξ ἑνὸς τούτου πα ραστήσω τὸ πᾶν οὕτω τοῦ Παύλου εἰρηκότος, «Όπου επλεόνασεν ἡ ἁμαρτία, ὑπερεπερίσσευσεν ἡ χάρις, ο αὐτοὶ διαστρέψαντες ἔφασαν, ὅτι τοῦτό φησιν δ Παῦλος· Αμορτήσωμεν πλέον, ἵνα πλέον συγχωρηθῶμεν. Τοῦτο δὲ, φησὶ, ποιοῦσιν ἐπ' ἀπωλεία ἑαυ τῶν. Ὡς γὰρ οἱ τοὺς προφήτας ἀποκτείναντες καὶ τοὺς ἀποστόλους, οὕτω καὶ οἱ τοὺς λόγους αὐτῶν διὰ της διαστροφῆς ἀναιροῦντες, τῷ αὐτῷ ὑπόκεινται κρίματι, ἐπεὶ καὶ ἐκείνους ἀπέκτειναν, ἀποπαύοντες τοῦ μὴ τοὺς ὑπ' αὐτῶν μαθητευομένους τὰ σωτήρια ὑπ' αὐτῶν ὠφελεῖσθαι, καὶ τοὺς λόγους ὁμοίως .89 Psal 1, 6. 33 Joan. XIII, 33. 34 Joan. xiv, 2. 35 I Thess. IV. 45. 36 Rom, 1, 4. 7 Rom. v, 20.

COMMENT. IN EPIST. I JOANNIS. στρεβλοῦσι τοῦ μή τινας διὰ τούτων δράττεσθαι σωτηρίας. Ιδιον δὲ στηριγμὸν τὴν εἰς τὸν Κύριόν φησι πίσωτιν. Ωσπερ δὲ ἐν ταῖς ἄλλαις ἐπιστολαῖς εἰς εὐχὰς ἀποτελευτᾷ, οὕτω κἂν ταύτῃ, τὴν ἐν τῇ πίστει τοῦ Κυρίου αύξησιν αὐτοῖς ἐπευχόμενος. • Τέλος, σὺν Θεῷ, τῆς καθολικῆς δευτέρας τοῦ Πέτρου Επιστολής.» sermones, ne aliqui per ipsos salutem operarentur. Propriam vero stabilitatem fidem dicit in Dominum. Quemadmodum autem in aliis Epistolis finit in preces,ita et in hac, augmentum in fide Domini ipsis precando. Finis, divino favente auxilio, posterioris callolica Petri Epistolæ. ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ARGUMENTUM PRIMÆ JOANNIS EPISTOLÆ CATHOLICÆ Ταύτην ὁ αὐτὸς Ἰωάννης ὁ τὸ Εὐαγγέλιον γράψας, ἐπιστέλλει, ὑπομιμνήσκων τοὺς ἤδη πιστεύω σαντας εἰς τὸν Κύριον. Καὶ πρῶτον μὲν ὥσπερ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, οὕτω καὶ ἐν ταύτῃ τῇ Ἐπιστολῇ θεολογεῖ περὶ τοῦ Λόγου, ἀποδεικνὺς αὐτὸν ἀεὶ εἶναι ἐν τῷ Θεῷ, καὶ διδάσκων τὸν Πατέρα φῶς εἶναι, ἵνα καὶ οὕτως γνῶμεν τὸν λόγον ὡς ἀπαύγασμα ἐξ αὐτοῦ εἶναι. Θεολογῶν δὲ ἔξηγεῖται μὴ νεώτερον εἶναι τὸ καθ᾿ ἡμᾶς μυστήριον. ᾿Αλλ᾽ ἐξ ἀρχῆς μὲν καὶ ἀεὶ τυγχάνειν αὐτὸ, νῦν δὲ πεφανερῶσθαι ἐν τῷ Κυρίῳ, ὅστις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος καὶ Θεὸς ἀληθινός. Καὶ τὸ αἴτιον δὲ τῆς τοῦ παρουσίας καὶ ἐπιφανείας τίθησι, λέγων εἶναι τοῦτο, ἐπὶ τῷ καταλῦσαι τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου, καὶ ἡμᾶς ἐλευθερωθῆναι ἀπὸ τοῦ θανάτου, καὶ γινώσκειν ἡμᾶς τὸν Πατέρα καὶ αὐτὸν τὸν Γιὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Γράφει οὖν πρὸς πᾶσαν ἡλικίαν, πρὸς παιδία, πρὸς νεανίσκους, πρὸς γέροντας, ὅτι ὁ μὲν Θεὸς ἐγνώσθη, ἡ δὲ διαβολικὴ ἐνέργεια λοιπόν νενίκηται καταργηθέντος του θανάτου. Εἶτα λοιπὸν δι᾽ ὅλης τῆς ᾿Επιστολῆς περὶ ἀγάπης διδάσκει, θέλων ἡμᾶς ἀλλήλους ἀγαπᾶν, καὶ ἀποδεικνὺς ὅτι δεῖ ἀλλήλους ἀγαπᾶν, ἐπειδὴ καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς. Εξηγεῖται οὖν περὶ διαφορᾶς φόβου ἀπὶ ἀγάπης, καὶ τέκνων Θεοῦ καὶ τέκνων διαβόλου, καὶ περὶ ἁμαρτίας θανατικῆς, καὶ μὴ θανατικῆς, καὶ διαφορᾶς πνευμάτων. Καὶ λοιπὸν διαιρεῖ, ποῖον μὲν πνεῦμα ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι, ποῖον δὲ τῆς πλάνης, καὶ πότε μὲν γινωσκόμεθα τέκνα Θεοῦ, πότε δὲ τοῦ διαβόλου, καὶ περὶ ποίας άμαρτίας ὀφείλομεν εὔχεσθαι ὑπὲρ τῶν ἁμαρτανόντων, καὶ περὶ ποίας οὐ δεν εὔχεσθαι, καὶ ὅτι ὁ μὴ ἀγαπῶν τὸν πλησίον οὐκ ἔστιν ἄξιος τῆς κλήσεως, οὐδὲ δύναται λέγεσθαι τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τὴν ἑνότητα δὲ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα δείκνυσι, καὶ ὅτι ὁ ἀρνούμενος τὸν Υἱὸν οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει. Διακρίνει PATROL. GR. CXIX. 586 Hanc conscripsit idem Joannes qui Evangelium scripsit, suggerens hæc illis qui jam in Dominum crediderant. Et primum quidem sient in Evangelio, ita et in hac Epistola theologiee tractat de Verbo, ostendens ipsun in Deo semper esse, docensque patrem esse lucem,ut hoc etiam modo cognoscamus Verbum tanquam splendorem ex ipso esse. Theologice autem disserendo docet non esse recens quod apud nos est mysterium: sed ipsum quidem ab initio semperque fuisse, nunc autem per Dominum fuisse manifestatum, qui est vita ælerna et leus verus. Et causam ponit adventus ac manifestationis ipsius,hanc esse dicens, ut dissol verel opera diaboli, nosque a morte liberaremur, et cognosceremus Patrem ac ipsum Filium Dominum nostrum Jesum Christum.Scribit ergo ad omnem ætatem: ad pueros, ad adolescentes, ad senes, quod Deus quidem cognitus sit, diabolica vero energia posthac devicta sit. abolita morte. Deinde tola postmodum Epistola de dilectione et charitate docet, volens ut nos invicem diligamus: et ostendens quod oporteat nos mutuo diligere, quandoquidem et Christus dilexil nos. 557 Docet ergo de diversitate inter timorem ac dilectionen, et filios Dei ac filios diaboli, et de peccato ad mortem et eo quod non est ad mortem, et de diversitate spiri tuum, ac postea distinguit quis spiritus ex Deo sit et quis spiritus erroris: et quo pacto cognoscimus Glios Dei ac filios diaboli, et de quo peccato precari debeamus pro his qui peccant, et de quo non opor "teat precari: quodque his qui proximum non diligit, non sit dignus vocatione, nec possit dici Christi. Unilalem quoque Filii ad Patrem ostendit: et quod is qui Filium negat, neque Patrem habeat. Disceplat autem in hacEpistola dicens, hoc esse proprium

Antichristi, dicere non esse Filium ipsum Jesum δὲ ἐν τῇ Ἐπιστολῃ ταύτῃ, λέγων καὶ τοῦτο ἴδιον τοῦ Christum, ut videlicet cum iile non sit, mendax ᾿Αντιχρίστου εἶναι, τὸ λέγειν μὴ εἶναι τὸν Υἱὸν ipse se esse dicat. Exhortatur autem tota Epistola αὐτὸν τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν, ἵνα δηλονότι, ὡς μὴ credentes in Dominum, ne contristentur si odio ὄντος ἐκείνου, ἑαυτὸν εἴπῃ εἶναι ὁ ψεύστης. Παραινεῖ habeantur in mundo, sed gaudeant potius, quod δὲ δι᾽ ὅλης τῆς Ἐπιστολῆς, μὴ ἀθυμεῖν τοὺς πιστεύονodium mundi ostendat crelentes migrasse ab hoc τας τῷ Κυρίῳ, εἰ μισοῦνται ἐν τῷ κόσμῳ ἀλλὰ mundo, ac deinceps habere conversationem cœle- μᾶλλον χαίρειν, ὅτι τὸ μίσος τοῦ κοσμοῦ δείκνυσι stem. Et in fine Epistolæ rursum ad memoriam re- τοὺς πιστεύοντας μεταβεβηκέναι ἀπ᾿ αὐτοῦ τοῦ ducit,quod Filius Dei vita æterna sit Deusque ve- κόσμου, καὶ εἶναι λοιπὸν τῆς οὐρανίου πολιτείας. Καὶ ἐν τῷ τέλει δὲ τῆς Επιστολῆς πάλιν ὑπομιμνήrus, et ut ipsi serviamus ac nobis caveamus a simulacris. σκει λέγων, ὅτι ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς ζωή αιώνιός ἐστι καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, καὶ ἵνα τούτῳ δουλεύσωμεν, καὶ φυλάτ τωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ τῶν εἰδώλων. 858 PRIORIS JOANNIS EPISTOLE CATHO- ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΠΡΩΤΗΣ LICÆ CAPITA. 1. Evangelica de Christo theologia; in quo etiam 1'. agit de confessione et observatione a peccato, quod custodia præceptarum Dei eognitionem de ipso canfirmet. 2. De dilectione sine qua manet impietas: in quo etiam agit de gratia juxta cujusque ætatem, et de aversione ab amore mundi. 3. De falsis fratribus Deum abnegantibus, et quod pietas in Christum sit Patris confessio:Patris namque glorificatio, Filii theologia est. In quo eliam agit de divino ac spirituati dono in sanctificationc vb spem perveniendi ad cognitionem Dei,quod omnis qui est in Christo, extra peccatum est: qui enim peccat, ex diabolo est. 4. De charitate erga proximum ei affectione ad tribuendum eleemosbnas: in quo etiam agit de bona conscientia quae est per fidem Jesu Christi: et de discernendis spiritibus per confessionem incarnationis Domini. 5. De fraterna charitate ad divinum cultum, 6. Theologia de Filio qui est in gloria Patris, et victoria adversus Malignum per fidem Jesu Christi ad vitam. 7. De subveniendo fratri peccanti per orationem, el quod sit non peccundum: in quo etium agit de abstinentia a cultu dæmonum. «Εὐαγγελική θεολογία περί Χριστού. Εν περὶ ἐξομολογίας καὶ προσοχῆς τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν, Οτι ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ τὴν γνῶσιν βεβαιοτ.» β'. «Περὶ ἀγάπης, ἧς ἄνευ ἀσέβεια. Εν ᾧ παραίνεσις περὶ χάριτος ἑκάστου καθ᾽ ἡλικίαν· καὶ περὶ ἀποτροπῆς τῆς πρὸς τὸν κόσμον ἀγάπης.» γ΄. «Περί ψευδαδέλφων ἀρνησιθέων· καὶ ὅτι ἡ εἰς Χριστὸν εὐσέβτια, Πατρὸς ὁμολογία. Η γὰρ τοῦ Πατρὸς δοξολογία, τοῦ Υἱοῦ ἐστι θεολογία. Εν ᾧ περὶ θείου καὶ πνευματικοῦ χαρίσματος ἐν ἁγιασμῷ, ἐπ᾿ ἐλπίδι, εἰς γνῶσιν Θεοῦ. Ὅτι πᾶς ὁ ἐν Χριστῷ, ἐκτὸς ἁμαρτίας. Ὁ γὰρ ἁμαρτάνων ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστίν.» δ'. «Περὶ ἀγάπης τῆς εἰς τὸν πλησίον καὶ διαθέσεως μεταδοτικῆς. Ἐν ᾧ περὶ συνειδήσεως ἀγαθῆς τῆς ἐν πίστει Ἰησοῦ Χριστοῦ. Περὶ διακρίσεως πνευμάτων ἐφ᾽ ὁμολογίᾳ τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπή σεως.» ε΄. «Περί φιλαδελφίας εἰς θεοσέβειαν. 5'. «Περὶ θεολογίας Υἱοῦ ἐν δόξῃ Πατρὸς, καὶ περὶ νίκης τῆς κατὰ τοῦ Πονηροῦ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς ζωήν.» ζ'.» Περὶ ἀντιλήψεως τοῦ ἁμαρτάνοντες ἀδελφοῦ διὰ προσευχῆς, καὶ περὶ τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν. Εν ᾧ περὶ ἀποχῆς δαιμονικοῦ σεβάσματος.»

COMMENT. IN EPIST. I JOANNIS. ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΑΘΟΛΙΚΗ JOANNIS APOSTOLI PRIOR EPISTOLA CATHOLICA • Ευαγγελική θεολογία περὶ Χριστοῦ. Ἐν ᾧ περὶ ἐξομολογίας καὶ προσοχῆς τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν. Ὅτι ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ τὴν γνῶσιν βεβαιοί.» • Ο ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ὁ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὃ ἐθεασάμεθα καὶ αἱ χετ. ρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ μαρ τυρούμεν, ο 559 CAPUT PRIMUM. Evangelica de Christo theologia; in quo etiam agit de confessione et observatione a peccato, quod custodia præceptorum Dei cognitionem de ipso confirmct. I, 1. 2. Vox erat ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostra contrectaverunt de verbo vitæ, et vita manifestula est, et vidimus, et testificaMNT. Τοῦτο πρὸς Ιουδαίους καὶ πρὸς ῾Ελληνας, οἳ καὶ Hoc dicit et adversus Judæos et adversus Græνεώτερον διαβάλλουσι τὸ καθ᾿ ἡμᾶς μυστήριον. Δεί- cos, quoniam mysterium quod apud nos est lanκνυσιν οὖν ὡς καὶ παλαιὸν τοῦτο. Ἀπ᾿ ἀρχῆς γὰρ, quain recentius calumniantur. Ostendit ergo quod τουτέστιν, ἅμα τῇ ἐννοηθείσῃ ἀρχῇ. Ἡ οὐ μόνον τοῦ eliam antiquum sit, quia ab initio, hoc est, simul νόμου, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς ὁρατῆς ἀνώτερον τοῦτο 800 cam concepto principio. Αut quod non solum κτίσεως. Ἡ μὲν γὰρ ἀρχὴν ἔσχε, τοῦτο δὲ ἦν καὶ lege,sed et ipsa visibili creatura huc sublimius est: πρὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης. Τῶν γάρ τοι χθὲς καὶ πρώην illa enim initium habuit, hoc auten erat etiam ante Ἑλληνικῶν, τί ἄν τις καὶ λέγοι; ἃ τῇ ἀσελγείᾳ hoc initium. Cum igitur Græcorum mysteria περικρατούμενα, ὀψὲ τὴν ἀνυπόστατον σύστασιν heri aut nudiustertius orta sint, quid poterit quisἔσχεν, ἀκαθαρσίας ἤδη ἐμπολιτευομένης ἀνθρώποις. piam dicere? quæ in animi intemperantia collauἯς καὶ μάθημα καὶ ὑπόμνημα αὕτη καὶ τῆς ἀπὸ dantur, sero vix subsistentem acceperunt substanτοῦ κρείττονος ἐπὶ τὴν κεχυμένην ἡμῶν νύκτα ἀπόβ- tiam, cum jam impudicitia versaretur inter homiρευσις. Τὸ μεγαλεῖον τοιγαρούν παριστῶν τοῦ καθ' nes, ujus el disciplina et recordatio fuit hic defluxus ἡμᾶς μυστηρίου διὰ τῆς κατὰ ταῦτα ἀρχαιότητος, a meliori ad effusam noctem nostram Magnificenἐπάγει ὅτι καὶ ζωὴ τοῦτό ἐστι, καὶ ζωὴ οὐ διαστή tium itaque demonstrans nostri mysterii ab ipsius ματι χρονικῷ μετρουμένη, ἀλλ' ἐνυπόστατος, καὶ antiquitate, subjunxit quod hoc etiam vita sit, et πρὸς τὸν Πατέρα ἀεὶ οὖσα, συνεδὰ ταῦτα τοῖς ἐν τῷ vita mou temporali spatio mensurala,sed persisten ἑαυτοῦ φθεγγόμενος Εὐαγγελίῳ. Κακετ γάρ, «Καὶ ὁ tiamn habens et quæ semper est apud Patrem, conΛόγος, φησίν, ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.» formia dicens his quæ dixit in suo Evangelio. Nam Τὸ δὲ, «Ἦν, ο τοῦτο οὐ χρονικὴν παρίστησιν ύπαρ-etibi: «Verbum, inquit, erat apud Deum, et Deus ξιν, ἀλλ᾽ ἐνυποστάτου, πράγματος οὐσίαν, καὶ πάνω των τῶν τὸ εἶναι λαχόντων ἀρχήν τε καὶ βάσιν καὶ ἕδραν, καὶ οὐ χωρὶς οὐκ ἂν δύναιτο ταύτα ὑφίστασθαι, Εκαστον γὰρ τῶν γενητῶν τι εἶναι λέγεται, οἷον εἶναι ἄγγελος, εἶναι ἥλιος, οὐρανός, τ' ἄλλα πάντα. Μόνος δὲ ὁ Υἱὸς καθάπαξ ὢν τυγχάνει, οὗ μενέχοντα τὰ πάντα πρὸς ὕπαρξιν ἔρχεται, δι᾿ ὃ καὶ Παυλός φησιν· «Ἐν αὐτῷ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν.» Τούτου ἀκρόασιν κατὰ εἰσαγωγικὴν διδασκαλίαν πρότερόν τις δεξάμενος ἔρχεται ἐπὶ τὸ ἰδεῖν αὐτὸν οὐ σωματικῶς, ἀλλ᾽ ἐπιστημονικώς μετά πολλὴν τὴν γυμνασίαν τε καὶ ἐπίσκεψιν, ἥτις καὶ ψηλάφησις περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς εἴρηται τῆς 37-38 Joan. 1, 1. 30 Act. XVIII, 28. erat Verbum 37 38.» Hoc autem, «Erat, non temporalem designat subsistentiam, sed rei perdurantis esentiam,et omnium, quæ esse sortita sunt, principium,basium ac fundamentum, et sine quo ne subsistere quidem hæc possent. Unuinquodque enim corum quæ nala sunt, esse aliquid determinatum dicitur, puta esse angelus, esse sol, coelum reliquaque omnia: solus autem Filius absolute esse dicitur, de quo participant omnia quæ ad existentiam procedunt. Propter quod dicit et Paulus: «Per ipsum et vivimus et movemur et sumus 39. > Hujus auscullationem juxta introductoriam doctrinam ubi quis prius suscepit, venit ad vivendum ipsum, non