bet. Inquit enim dilectus Christi discipulus: «Si nos et immolato Christo incorporati, et velut caro fixerimus quia communitatem habemus cum eo, et `n tenebris ambulamus, mentimur, et non facimus veritatem. Si autem in lumine ambulamus-sicut ipse est in lumine, communitatem habemus ad invicem, et sanguis Jesu Christi purificat nos ab omni pec cato (I Joan. 1, 6, 7). › Qui ergo azyma comedit, in tenebris legis auibulat. Et quomodo [non] habebit societatem cum Christo, qui est in lumine Novi sui Testamenti et gratiæ? Nam qui in lumine ambulant gratiæ, panein comedunt qui est corpus Christi, et bibunt sanguinem `immaculatum ejus, et ita habent ad invicem, et cum Christo societatem, purificati, sicut dictum est, ab omni inquinamento. Azymum autem non est panis. Neque enim compositus, neque per se ipsum perfectus est, sed indigens semique per fectus, indigens plenitudine fermenti. Panis autem compositus, per seipsum perfectus est et plenissi mus, sicut ille qui totum habet in seipso plenitu dinis. III. Animadvertite et attendite quia in azymis nulla est vivens virtus, mortua enim sunt; in pane autem, hoc est, corpore Christi, tria sunt viventia et vitam præbentia eis qui ea digne comedunt Spiritus, aqua et sanguis, ceu et ipse, qui super pectus Christi in cœna recubuit, Joannes contestifi catur in eo verbo: Tres sunt qui testimonium dant, Spiritus, aqua et sanguis, et hi tres in uno sunt (I Joan. v, 8), videlicet in corpore Christi. Quod et secundum tempus Dominicæ crucifixionis declaratum est, cum aqua et sanguis ex immaculata costa ipsius effluxit: lancea percussa carne ipsius, sanctus Spiritus vivificusque in deificata carne ejus permansit. Quam comedentes in pane, qui immutatus est per Spiritum et effectus est corpus Christi, vivi mus in ipso, tanquam vivam et deificatam carnem edentes. Sic autem et sanguinem vivum et calidissi mum ejus bibentes cum effluente aqua ex immacu lata costa ejus, mundamuur ab omni delicto, ferventi replemar Spiritu. Calidum enim, ut videtis, velut ex latere Domini, calicem bibimus, quia ex viva carne et calida spiritu Christi calidissimus nobis sanguis et aqua emanavit. Quod in eis qui azyma comedunt, nequit fieri. IV. Si autem mortuum fermentum comeditis, o ejus, sicut scriptum est. Si autem ad increatam et incorpoream naturam sanctæ Trinitatis assumitis, erràtis cadentes in hæresim eorum qui asserunt Deum passum, qui dicunt compassum Verbum carni, et eamdem ipsam deitatem sustinuisse passionem. Non enim pariter Trinitas incarnata est, Pater et Filius et Spiritus sanctus, ut conspiciantur in ea hæc tria, aqua ut dicitur, farina et ignis, et ut in figura ipsius faciatis azymum et sacrificium offera tis: sed unus ex Trinitate Filius, et Verbum Dei in carnatum est, ex castissimis sanctæ Virginis carnibus homo effectus; et omnia ordinationis suæ perficiens, crucifixus est carne, non passa divinitate ipsius. Carne igitur crucifixus, tradidit nobis edere per panem carnem suam, quam in Spiritu sancto ila vivam dicimus: Accipite et comedite, hoc est corpus meum, quod pro vobis fractum est, in re missionem peccatorum (Matth. xxvi, 26-28). › V. Quid ergo vobis, in Christo fratribus nostris, et legi quæ maledicta est in Christo? quoniam adhuc azymun fermentum ejus comeditis? Nova creatura sumus in Christo: vetera transierunt. Paulum audite dicentem Ecce facta sunt omnia nova (11 Cor. v, 17). Si autem hæc comedere decernitis justum cur non et circumcidimini? Christus circumcisus est. Cur non et purificamini? Paulus etiam et hoc fecit et alia etiam omnia similiter servare vete rum, sicut et hi ea quæ legis sunt faciunt, per quos nomen Dei in gentibus blasphematur, sicut est scri ptum: ‹ Non bona est gloriatio vestra (1 Cor. v, 6), ut et ego quæ Pauli sunt loquar ad vos: «Nescitis, › inquit, quia modicum fermentum totam massam corrumpit? (Ibid.,) Et panis tandem, non azymum efficitur. Sed quid hic dictus Apostolus scribit ad Corinthios? Nunquid, ut vos æstimatis, de celebratione quain vos in azymis celebratis? Ne quaquam. Sed quoniam illi hoc despiciebant quod aliquis novercam acceperat, et in antiquis consue tudinibus false scientiæ suæ gloriabantur; volens autem cos converti Paulus et ex vetere removere malitia, venit per similitudinem hanc, fermenti dico et massæ, ostendit eis quoniam unum malum, tan quam modicum contemptum, magnam in toto corpore Ecclesiæ faciet læsionen. Propterea inquit adjiciens sapientissimi, ut sermo declaravit, cujus rei gratia D. Et non luctum habuistis, ut auferatur de medic gloriamini, dicentes: «Quia non sicut vos sale et fermento atque aqua farinam temperanius, et sic facimus oblationem azymorum nostrorum, sed aqua sola et farina et igni azymum conficimus, et in tribus his puram facimus nostram oblationem; › perconta mur igitur vos, hæctria, aquam et farinam et ignein, ad quid accipitis; et cui eſſigiem esse hæc æstima tis? Carnis Domini? Sed non inquit dilectus Christo Joannes Tres sunt qui testimonium perhibent (I Joan. v, 8), › aqua et farina et ignis. Sed quid? ‹ Spiritus et aqua et sanguis, et hi tres in uno sunt (Ibid., ), › videlicet in corpore Christi, ut dictum est, quod nos comedentes unimur incarnato propter vestri qui hoc opus operatus est? (1 Cor. v, 2 ) Potest enim, inquit, iniquitas ista ad omnes vestras urbes transire, et, tanquam modicum fermentum totam massari fermentat, sic omnes apprehendi et fermentari, et unam massam majoris iniquitatis ope rari Expurgate, inquit, vetus fermentum (Ibid., 7), › peccati. Tollite hunc a medio, ut eflicia mini Christo nova conspersio, sicut estis bap izati, id est vel azymi vel puri, mortificati mundo et desi deriis carnis. Etenim pascha nostrum hoc est, quo niam, ut eriperet nos ex iniquitate ac morte, imino latus est Christus. Qua de re sic ait: «Epulemur non in fermento veteri, neque in fermiento t. litia

solis erat 18 et 5, ut non adbuc traditus prævenisset proprium pascha discipulis tradere, recumbens in cœna secundum vesperum quinti diei; postquam cœnavit, accepit panem, fregit, tradidit apostolis mysterium Novi Testamenti in nocte quinta in qua traditus est a Juda: sicut scriptum est. Sed quid dicit Lucas apostolus? • Accepit panem, et benedi cens fregit (Luc. xxiv, 30). Ecce et Lucas accipere panem Christum dixit, et non azymum. Non enim adhuc erat sexta feriæ dies. Tertia decima erat luna in illa quinta feria, et non erat azymum, neque adhuc oblatio fermentati. et nequitiæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis & in quo contingit evenire 1534 annos: cyclus enim (Ibid. 8), hoc est puræ vitæ ei fidei, qua in Deum credimus, et veraces oratores ejus efficimur. Sic Magnus Gregorius theologus hoc verbum accepit. O sapientissimi, ea quæ mentis apostolicæ sunt intel ligite, et non, quemadmodum hoc vos accepistis, de azymorum festivitate et participatione. Si enim de azymis et de celebratione corum Corinthiis Paulus præccepisset, et eos in azymis epulari jässisset, non promulgasset cum undecim, et omnem reducens Ecclesiam fidelium in ordinem, in septuagesimo ca nouc, cum excommunicatione præcepisset omnibus, hujusmodi causam a Judæis mullatenus accipi: ‹ Si quis episcopus, aut presbyter, aut diaconus, aut omnino ex numero clericorum jejunaverit cum le bræis, ant epulatus fuerit cum eis, et acceperit festi vitatum corum munera, u; sunt azyma aut aliquid hujusmodi, deponatur: si autem laicus, sequestre tur. ▸ "I. Si autem dicitis: Quia ab Hebræis non acci pituus, sed domi facere consuevimus; cur hoc? sive ab illis accipiatis sive domi faciatis, azyina sunt. Et juxta hoc graviorem pœnam habebitis, quoniam relinquitis agere quæ jussa sunt vobis a Christo et Apostolis ipsius, facientes velut illi qui sub servitute legis sunt, qualia Judai faciunt, in umbra et tenel ris tegis sedentes, nullatenus dicenti Paulo credentes ‹ Fratres, unusquisque in co ordine quo vocatus est, in ipso permaneat (I Cor. vii, 20 et 24). › Non enim invenietis omnino in divina Scriptura quoniam azy mum dictum sit a Christo aut apostolis ejus, cum administraretur ab illo Novi Testamenti mysterium. Paulus enim Corinthiis scribens dicit: Discernere vos oportet calicem benedictionis quem benedicimus; nonne communicatio sanguinis Christi est? Panem quem frangimus, nonne communicatio corporis Chri sti est? Quoniam unus panis, unum corpus, multi sumus. Etenim oinnes ex uno pane participamus (I Cor. x. 16). Ego enim accepi a Domino, quod et tradidi vobis: quoniam Dominus Jesus in qua nocte tradebatur, accepit panem, et non azymum, ‹ et benedicens fregit, et dixit: Accipite et comedite học est corpus meum, quod pro vobis frangetur. Hoc facite in meam commemorationem (I Cor. xi, 25, 24. Et non semel dixit panem, sed etiam sæpe. Non hic solus dixit, sed et exteri apostolorum, et Matthæus quidem ait: «Cœnantibus autem illis atque comedentibus accipiens Jesus panem (Matth. xxvi, 26): Aspicis, panem et hic inquit, et be edicens fregit, et dedit discipulis suis et dixit Sumite et comedite, hoc est corpus meain (ibid.). Similiter autem et hoc Marcus inquit, et reliqui: et nequaquam azymum ab eis commemo ratur. VII. Quoniam quidem oportebat pati Christum secundum diem legalis paschæ, in qua et agnus ab Hebræis immolabatur. Oportuit enim fieri pascha ab interfectoribus Dei in sexta feria, in qua tandem et quarta decima luna erat juxta primum mense:, VIII. Azyma enim in quintadecima luna promul gata erant in lege, ut in quartadecima die ad vc speram agnus immolaretur, et in quartadęcimna die lunæ primi mensis Pascha appellaret lex, quintam decimam diem primum azymorum et Sabbatum nomi noret. Proh dolor insipientiam illiteratorum! Et non erat azyma in quinta feria, cum esset luna tertia decima, et non quartadecima. Secundum quintam decimam lunam fuerat institutum azyma fieri, sicut et agnus ad vesperam quartadecimæ diei jussum esse immolari, secundum quam immolatus est Chri stus, Agnus Dei, qui tollit peccata mundi. Si autem Christus immolatus est et crucifixus in decima quarta die lunæ, feriæ sexta, in Sabbato autem erat festum azymorum. quando azyma comedit? etiam apostolis sic facere in Novo Testamento tra didit? Quomodo dicitis ab apostolis accepisse vos facere ɔzyma jam post resurrectionem a mortuis? Non videtis quia manifeste ex rebus arguimini, quo niam non tune azyma, cum mysteria Novi Testamenti traderet apostolis Christus? IX. Ostendam vobis hoc ex legislatione Moysi. Loquitur enim: Hæ sunt festivitates Domini et ipsæ sanctæ, quas vocabitis in temporibus suis. Lu primo mense in quintadecima die mensis hujus fe stum azymorum Domini; et in quartadecima die mensis intra medium ad vesperum erit Pascha Do mino; et in quintadecima die, hujus mensis festɔm azymorum Domino. Septem enim diebus azyma co medite (Levit, xx111, 4-6). › Ecce enim ex legisla tione Moysi didicistis, quoniam non tune azyma, quando post cœnam secundum diem quintæ feriæ Christus tradidit per fractionem panis Novi Testa menti mysterium. Ante festum autem azymorum hoc fecit, cum esset tertiadecima dies mensis Quinta decima enim die mensis, ut legislatio Moysis, eral festum azymorum. Et Christus in feria sexta cru cifixus, secundum quartamdecimain diem meusis, quandɔ debebant Judæi immolare agnum; Sabbato autem secundum quintamdecimam diem mensis, cum esset festum azymorum, in sepulcro jacuit sepultus Azyma ergo dum non essent ante festum azymorum in toto anno ipso: septem enim diebus comedebant azyma Judæi, ćeu instituit Moyses: in quintadecima die primi mensis incipientes festum horum, ubi re perta sun! azyma, quando cum discipulis suis cœ

memoria divinæ operationis. Verumtamen hæc mystice per Clementem papam constituentem non steterunt hic, sed scientes magnam damnationem esse jejunare Sabbata, excommunicatione valida ligant ex hoc Ecclesiam. Dicit enim in sexagesimo quarto canone ‹ Si quis inventus fuerit Domini cum diem jejunare, aut Sabbatum, præter unum solum, deponatur; si autem laicus, sequestretur. › nam comederet Christus? Si enim sicut dicitis, a ▲ rem circa eum Detum habebant quam gaudium ex Domino apostoli acceperunt azyma, et illi iterum tradiderunt vobis hæc in figura corporis Christi in mysterio Novi Testamenti, dum nec ablatio panis fieret secundam constitutionem Moysi, neque erant tunc azyma, ubi reperta sunt? Quomodo oblivisci mur legislationum Moysis? Septem namque· solis diebus facere tradidit vobis. Sed vos in toto anno conculcatis instituta Moysis. Et Christus non vene rat solvere legem, sed adimplere (Matth. v, 17). X. Valde enim veritatem obsistitis, fratres. Si enim traditum vobis fuit ab apostolis comedero azyma, quomodo Agathon sanctissimus papa vester, præseɔsor cum esset sextæ synodi sub Constantino imperatore, et divinus Gregorins Acragantinoruin episcopus non abstinuere; cum, sicut hujus synodi divini Patres, adversum azyma legem constituissent a nemine fidelium hoc fieri? Et, ut ostendam vobis horum legislationem contra azyma, adjicio rationi et canonem ipsorum sic habentem in undecimo capi tulo: Nemo in sacerdotali constitutus ordine, aut laicus, ea quæ apud Judæos sunt azyma comedat, aut cum eis cohabitet, aut in infirmitatibus invitet, aut medicinam ab cis accipiat, vel in balneis cum eis lavetur. Si quis hoc agere initiaverit, siquidem c'ericus fuerit, deponatur; si autem laicus, seque stretur. › Qui azymum conficit et comedit, etsi non acceperit hoc a Judæis, sed imitator fuerit in hoc, at Judæus intelligit, et extra legem est, quemadmo Jum et si circumciderit quis seipsuin, aut a Judæis ¿ircumciditur, simul et in scientia est illis, canones que et instituta apostolorum sanctorumque Patrum transgrediens, et irrita omnia facit, ut ratio nostra demonstravit. Sed de azymo sufficienter vobis quod prohibitum sit ab omni Scriptura divina demon stravimus. XI. Age nunc qui cætera demonstravimus vobis, et subito memoriæ suggestum est vobis de jejunio Sabbatorum, quoniam insultatis nobis: unde jeju nare Sabbata, ex qua sancta Scriptura accepistis? Ab apostolis? Nequaquam. Apostolorum vertices in quinto quidem libro ordinationum, qui de marty ribus inscribitur, juxta Clementem: «Quartam fe riam et sextam præcepit nobis jejunare Dominus. Unam quidem propter traditionem, alteram pro pter passionem. Ipsum autem Sabbatum non tra didit nobis jejunare, quoniam non oportet, pro pter illud solum, in quo Creator omnium sub terra fuit. Unde, juxta calcem ejusdem libri, iterum sic loquitur: «Omne quidem Sabbatum et omnem Do minicum celebrandum esse dicimus. Gaudere enim oportet in bis et non lugere. › Septimo quidem li bro earum constitutionum juxta vicesin:um quartum caput boc inquiunt: ‹ Sabbatum namque et Domi nicum celebramus, quia illud quidem divinæ opera tionis est memoria; hic vero resurrectionis. Unum vero tantum Sabbatumi custodiendum est in toto anno sepulturæ Domini, quo jejunare oportet. Quando enim Christus in sepulero jacuit, discipuli potentio XII. Hoc autem exsequentes et qui in sexta sy nodo Patres, convenienter huic sic promulgant san cte, præsidente synodo Agathone papa Romæ, et Gregorio cum eis Agrigentinorum episcopo præsente ‹ Quoniam quidem discimus eos qui in Romanoruni urbe sunt, in sanctæ Quadragesimæ jejuniis eadem Sabbata jejunare extra traditam sibi ecclesiasticam consequentiam: placuit sanctæ synodo observare Romanorum Ecclesiam immobilem canonem dicen tem: Si quis clericus fuerit inventus, › et cætera quæ deinde scribit. Hæc igitur, sicut cernitis, apo stolicis constitutionibus et canonicis fidelium Eccle siam ligat cum papa Romæ Agathone. Vos unde ali ter et ex quo jejunare Sabbata accepistis? Quinetiam oblationem perfectæ missæ per omnem diem facere in sacris diebus jejuniorum, sive Sabbato sive Dom. nico die: unde assuevistis? a quo doctore accepistis! Ex apostolis? nullatenus. Apostoli enim ex hoc posuere canonem sic loquentem: «Si quis episcopus aut presbyter, vel diaconus ant lector aut cantor, sanctam non jejunaverit Quadragesimam quartam que et sextam feriam, deponatur, nisi infirmitate corporis impediatur. › Ministrantes ergo atque con plentes ministrationem sanctæ missæ secus tertiam horam diei, in qua et promulgatum est offerri sa crificium, quomodo jejunium usque ad horam dici nonam observatis? solventes hæc in tempore mini strationis missæ? Nequaquam. Si autem hoc impos sibile est, maledictione plectemini. XIII. Qui in Gangreno fuere Patres concilio cap. 19 talia effantur: «Si quis continentia sine corpo ¸rali necessitate elatus fuerit, et constituta jejunia in commune et observata ab Ecclesia dissolverit, præ sumendo sibi perfectam rationem, anathema sit. › Similiter Patres qui in Laodicensi fuere concilio, secundum quinquagesimum canonem sic effati sunt ‹ Quia non oportet in Quadragesima martyrum na talitia celebrare, sed sanctorum commemorationem faccre in Sabbatis et Dominicis diebus. Et juxta quadragesimum octavuin calonem item aiunt ipsi Quod non decet in Quadragesima panem offerre, nisi in Sabbato et Dominico solo. › XIV. Et qui in sexto universali concilio convene runt Patres similiter juxta quinquagesimum secun dum canonein sanciunt cum sanctissimo Agathone papa dicente sic: In omnibus sanctis Quadrage simæ jejunioram diebus, sine Sabbato et Dominico die, el sine sancto Annuntiationis die, fiat missa ex antesanctificatis oblationibus. › Sic ergo accipientes nos Sabbato et Dominics die, secus tertiam dieš

episcopos et presbyteros occasione religionis, uzo rez sanxerunt, et ut caderent res episcoporum és potestatibus eorum propter filios et mulieres ipso rum. horam, in qua et Spiritus sanctus descendit super bus ipsorum, qui a nobis prædicti sunt, non abjicere discipulos, immolantes, in ipsis sanctificamus mu nera, ex quibus sufficientia in tota hebdomada con servamus. In aliis autem diebus hebdomadis juxta tempus boræ nonæ diei concludentes omnem mini strationem in consummationem completorii, agimus nos sacerdotes cum diaconibus ingressum, thuribu lum solum ferentes. Et post lectionem prophetarum constitutas orationes a magno Basilio facientes, et munera transferentes appositionis altario et orantes cum ipsis. Insuper autem et traditam nobis a Do mino orationem dicentes, exaltamus præsanctifica tum panem, eɩ damus præsanctificata sancta san ctis, et uniti communione pane et calice mysterio rum Christi. Et ita agentes gratias Deo, linquimus eos atque dimittimus ex congregatione, sumentes nos communem mensam per folia et legumina, et ealidam aquam qui voluerint. Sunt autem et alii qui sola communione et benedictione per totam per severant hebdomadam. Vos autem referentes per unumquemque diem perfectam in Quadragesima ministrationem, quæ congrua est juxta tertiam ho ram diei offerri, positos transgredimini canones Ecclesiæ. Et in hoc maledictioni Patrum subjacetis, sicut dictum est. XV. Quis ille est qui tradidit vobis prohibere et abscindere nuptias sacerdotum? Quis ex docto ribus Ecclesiæ hanc vobis tradidit pravitatem? Si quidem nisi nupserit, manus impositionis accipiet. Et ita ad nuptias ruit, qui ordinatus est innuptus, legitime. Hoc et secundum canones facitis, hujus modi nuptias prohibentes? Si autem ante habuerit uxorem ille qui ordinatus est sacerdos, persevera .veritque in castitate magnaque vita, nuptias ejus solvitis, transgredimini, ut ex præcepto apostoli corum canonum ostendam vobis. In sexto enim li bro Clementis ordinationum quæ ab eo conscripta sunt, juxta septimum decimum caput Apostoli hæc dicunt: ‹ Episcopum et presbyterum et diaconum dicimus, qui unam habent uxorem, ordinari, quam vis vivant eorum conjuges, quamvis defunctæ, non licet eos post manus impositionem innuptos esse, nec insuper ad nuptias ire, aut si nupserint, alteras amplecti, sed sufficere quas habent cum ad ordina tionem venerunt. In quinto sanctorum canonum ita fatur in 2 cap.: ‹ Episcopus aut presbyter aut diaconus uxorem suam non abjiciat obtentu religio nis; si autem abjecerit, sequestretur. Perseverans autem deponatur. In quadragesimo vero canone, inquiunt palam: «Propriæ episcopi res.» Et post pauca: ‹ Ne occasione ecclesiasticarum rerum ca dere episcopum ab eis quæ sunt episcopi, in mu lierem et pueros et propinquos, ne per occasionem corum, ea quæ Ecclesiæ sunt subtrahat.» Et deinde ‹ Siquidem sunt qui prohibeant sacerdotes legitimis conjugibus. Non ita vertices apostolorum expo suerunt ecclesiasticos canones. Si autem dicis mu lierem Ecclesiam dixisse apostolos, tunc infidelis apparebit sermo tuus et vacuus, cum sacris canoni XVI. Si autem aliquis dixerit de sancta et ani versali synodo, quod papam Romæ sanctissimum Agathonem, at sæpissime diximus, præsessorem ha buit, ipsa centum septuaginta Patrum, sub Constan tino imperatore, nepote Heraclii et patre Justiniani quomodo non obstitit divinus Agathon sanctæ sy nodo sancienti adversus bos impios quos ésque nanc habetis? Si vero ab apostolis haberetis has traditio nes, obsisteret forsitan, et non suscepisset hæ quæ apud nos ab ea promulgata sunt. Papa cum esset vester, quoniam adulteras cognoscebat tradi tiones ipsas et extraneas ab apostolorum doctrina propterea pariter cum Patribus sacræ sextæ synodi, sicut de azymis et jejuniis Sabbatorum el sacrz missæ mysteriis, sic et de nuptiis sacerdotum pro mulgavit dicens in decimo tertio capite: «Quia in Romanorum Ecclesia in ordine canonis tradi cogno vimus, præsentes diaconi aut presbyteri dignas fore manuum impositiones confiteri, ut non amplius a suis disjungantur conjugibus. Nos antiquum exse quentes canonem apostolicæ diligentiæ et ordinatio nis, sanctorum virorum copulationes secundum le gem et a modo valere volumus, nullatenus a conju gum copulatione dissolventes aut privantes eos ab invicem, secundum tempus congruum locationis. Quia vero si quis dignus inventus fuerit, manus im positione diaconus vel subdiaconus aut presbyter, hic nullatenus prohibeatur ad hujusmodi gradum ascendere, conjugi cohabitaturus legitime; neque in tempore ordinationis exigatur confiteri ad legem propriæ locationis propter propriam uxorem. › Et post pauca: «Si quis ergo præsumpserit extra apo stolicos ordines motus quemdam sacroruin presby terorum et diaconorum privare a copulatione legi timarum mulierum, a communione sequestretur. Similiter si quis presbyter aut diaconus collactaneam suam occasione religionis projecerit, separetur; perseverans autem deponatur. › XVII. Unde igitur vobis et ex quibus hæ horibiles infirmitates supervenerunt, o viri Romanorum sa pientissimi et omnium aliarum gentium nobilissimi? Estimo quod quidam ex Judæis in tempore aposto lorum credentes, vana lucra cupientes et pecunia rum amatores reperti, volentes multos fidelium abs trahere ex Evangelio, hoc est, ex fidei prædicatione, corruptis dum prædixissent eis, in hoc et Christiani tas et Judaismus corrupta sunt. De quibus Joannes fatus est: «Ex nobis exierunt, sed non erant ex no bis. Si enim fuissent ex nobis, permansissent uti que nobiscum (I Joan. 11, 19), de his qui circa Simonem et Deman, Nicolaumque et Cleobium subtexendo. Reliqui autem verticum in septimo li bro Institutionum juxta sextum decimum caput li‐ quidius dixerunt: Scimus enim, inquit, quia hi

HUMBERTI S. R. E. CARDINALIS CONTRA NICETAM. rata Scriptura; fugite quæ hujusmodi sunt actitare, cum sitis Ecclesia Dei et totius orbis semper splen didus oculus, ut uniti nobis vestris confratribus quos per jam dicta scidistis, cum sitis corpus Chri sti; revelata facie gloriam Domini in concentu et unitate cum orthodoxa Ade conspeculemur, et ima ginem ejus transformemus ji, nobis, viva demonstra tione, et ipsius ad gloriam sempiternam, sicut a Domini spiritu, quoniam ipse est caput nostræ Ec clesiæ corporis; et in eo sicut in uno corpore, o{|} nes nos conjungimur. qui, circa Simonemret Cleobium et Judam, conscri- nunc, quod primum est eorum, ex omni a Deo Inspi pserunt libros in nomine Christi et discipulorum ejas, circumferunt ad seductionem vestram, et co rum qui diligunt Christum, et nos servos ipsius. › Et in veteribus quidam conscripserunt libros apo cryphos Moysi et Enoch et Adam, Isaiæ et David, et Elia, et trium-patriarcharum, corruptiones facien tes atque veritatis inimicos libros. Sed et Paulum Domini apostolum hæc præscientem, ut æstimo, sic ad vos ascendisse hujusmodi seductores, dolum te xentes vobis, Philippensibus scribit: «Videte canes, videte malos operarios, videte abscissionem (Philipp. 11, 2).» Et Timotheo iterum: «In ultimis tempori bus discedent quidam a fide, attendentes spiritibus et doctrinis dæmonum, in bypocrisi loquentium mendacia, et incedentium propria conscientia, im pedientium nubere, et abstinere a cibis quos Deus creavit (I Tiền. iv, 1-3). Et ea quæ exinde. Pro pter quod et Tito præcepit: Argue eos, inquit, duriter, ut sani sint in fide, non attendentes Judai cis fabulis, et præceptis hominum subvertentium veritatem (Tit. 1, 14). › XVIII. Quamobrem diligentissime inquisivimus de cætero circa hæc, o fratres, ne aliquando ex his quæ dicta sunt et redarguta vobis mendacia, dico nunc azyma, Sabbatorum jejunia, nuptias sacerdo tum et in jejuniis oblationes accipiatis; sed scientes XIX. Hæc vobis Romanis. Si ergo possimus vos, cum sitis homines, ad credulitatem nobiscum redu cere per ea quæ diximus, et docendo vos ex divina Scriptura arguimus; gratia Dei, et vobis scientibus bene Spiritui sancto credere, et prosequi rationem jam dictam ex Scripturis. Si vero aliter tenetis, date nobis testimonia ex divina Scriptura consistentia in quibus volo benevolos vos esse, ut super sedes intelligentiæ requiescatis, et nos, scientes obedire inenarrabili rationi spiritus, docere omnia quæ ad vos scripsimus. Salutamus vos in Christo Jesu vo mino nostro, cui est gloria et potentia, cum Patre et Spiritu sancto, nunc et semper, et in sæcula sacu lorum. Amen. Finis libelli Nicetæ, presbyteri et monachi monasterii Studii, contra Latinos. 1. Si diligenter sanctæ Chalcedonensis synodi quartum considerasses caput, quiete monastica et jejuniis atque orationibus in monasterio tuo conten tus, nequaquam ecclesiasticis rebus communicasses, nee importunitatem intulisses. Quapropter sexcen torum triginta Patrum concordi decreto a commu nione es suspensus, ne per te nomen Domini blasphemetur. Decet enim unamquamque professio nem se sub mensura sui habitus et gradus cohibere, ne conturbet ecclesiastici dogmatis ordinem totum, dum, non suo contentus officio, præripere quærit alienum. Sed væ tibi, Sarabaita, qui nulla cœnobi tali examinatus disciplina, voluntate atque voluptate ductus propria, contra sanctam et Romanamı el apostolicam Ecclesiam et omnium sauctorum Patrum concilia horribiliter latrasti, stultior asino, frontem leonis, et murum adamantinum frangere tentasti! In quo utique conatu, non es victor erroris, sed victus errore; nee presbyter, sed inveteratus dierum ma lorum, et puer centum annorum maledictus; potius dicendus Epicurus, quam monachus. Nec credendus es degere in monasterio studii, sed in amphitheatro aut lupanari. Qui etiam vere prænominaris pectora tus, quoniam cum serpente antiquo super pectus tuum graderis. Quod, sicut quidam Patrum dixit Quicunque vult, intrat et solvit asinum: › ex abundantia enim cordis os loquitur (Matth. x, 34). Deinde detestabilior omni veneficio, labia mortiferi poculi melle charitatis et bono odore humilitatis imbuens, ex prædictis virtutibus delectabile exhi buisti procemium, ut prægustata dulcedo faceret incunctanter absorberi fel draconum et reliquums

veneficium. Sed væ ei qui potat amicum suum po- tenebris ambulat (1 Joan. 11, 9), › llic plane' liquet tione turbulenta! Quam ideo necessariam duximus subtiliori lintco colatum ire, ut modus concinnatio nis ejus, et potentiá aliquatenus possit deprehendi, e: deinceps caveri, quia ingreditur blande, sed in novissimo mordebit ut coluber, et sicut regulus venena diffundet. II. Ecce in ipso livoratus tui vestibulo tria pro posuisti: de azymio scilicet, de Sabbato et de sacer dotum nuptiis. Ex quibus tot et tanta evomnisti, ut in pervertendo divinas sententias non inferior videa ris perversis et rabiosis canibus Juliano et Porphy rio. Denique divini eloquii scalam ad cœlos subre clam, quantum in te fuit, retorsisti ad inferos, ne cuin angelis scanderes ad catholicos, sed cum apostatis descenderes ad hæreticos. Inde est quod, sanctæ Romanæ et apostolicæ sedis sacrificio de trahens, falsissime definivisti nos mensam Judæo rum comedcré. Quod satis ostenditur in superiori nostra narratione, ubi commentis complicuin tuo rum, Michaelis scilicet Constantinopolitani et Leo n's Acridani voluimus obviare. Nec est necesse eadem nos toties repetere. Quia stuppa collectæ et paleæ conjectæ zizaniisque collectis una potest flamma sufficere. Unde ea tantum decrevimus levi ter succendere, quæ solus videris plus illis con gessisse. III. Itaque quod dixisti consubstantialem et su persubstantialem idem esse, omnino est futile. Quia Dominus Jesus, quamvis nobis humanitate sit con substantialis; sic et humanæ mensæ panes, licet sint consubstantiales sibi, mensæ tamen divinæ panis supersubstantialis est eis. Et, o mentite Deo, et aperte impugnator sancti Evangelii ubi et quando dixit Veritas, veracis Patris Filius: ‹ Cavete áb azymo fermento Pharisæorum? (Marc. VIII, 15.) Nunquid usymum quolibet modo potest dici fermentum, quando azymum dicatur, eo quod absque fermento sit? et ubicunque fermentum fuerit, necesse est ut ant fermentum efficiat, aut fermentum permaneat? Cum ergo fermentatum non sit sine fermento, nee fermentum aliquando possit esse sine ipso, quomodo saltem somniare ausus es azymum fermentatum? Sed quamvis talia dicendo telas araneæ texueris, inuscas et culices seu vermiculos aberrantes his irre tire poteris; non autem columnas simplices et oves recognoscentes vocem sui auctoris. IV. Deinde, o subverse subversor, subvertere conatus sententiam apostoli Joannis dicentis: ‹ Si dixerimus quia societatem habemus cum co, et in tenebris ambulamus, mentimur et non facimus ve ritatem (I Joan. 1, 6), et cæteris nequins usus es hoc ejus testimonio, quam adulter oculo et latro ferro, quæ utique bona sunt. Illi enim lædere ten tant aliquos, tu perdere cunctos. Unde et sic con cludis: Qui ergɔ azyma comedit, in tenebris legis ambulat. Sed idem Joannes intentionem tuam enar rans, luce clarius demonstrat, qui dixerit, subjun gens: «Qui odit suum fratrem, in tenebris est, et in quod non ab apostolo sancto, sed ab apostata angelo accepisti, ut diceres: Qui ergo azyma comedit, in tenebris legis ambulat, quia tota epistola illa, nec fermentatum nee azymum commemorat, sed solum charitatem. V. Post hæc non minori sacrilegio abusus alio testimonio ejusdem apostoli dicentis: Tres sunt qui testimonium perhibent in terra, Spiritus, aqua et sanguis, et hi tres unum sunt (I Joan. v, 7); › perverse conaris ad panem mensæ Christi transferre, quod ille de baptismo ejus voluit intimare. In baptismo siquidem hæc tria sunt, et unum baptisma efficiunt. Et Spiritns quidem sanctificat, aqua abluit, sanguis redimit. Si quodlibet horum defuerit, baptismus non erit, sicut venerabilis pater Augustinus ait Tolle aquam, non est baptismus. tolle verbum, non est baptismus. Sed accedit verbum ad elemen tum, et fit sacramentum.» Tu autem nequam pecto rate,. nequiter interpretando et depravando senten tiam recumbentis super pectus Jesu, dixisti: Et hi tres in uno sunt, scilicet in corpore Christi, quod dilectus ejus, nec sensit, nec scripsit, sed, ‹ hi tres únum sunt (1 Joan. vII, 8), › secundum superiorem de baptismo sensum. VI. Parva sunt hæc et pene nulla ad compara tionem sequentis blasphemiæ, qua asserere laboras, quod tempore Dominicæ passionis et erucifixionis, ¨ quando sanguis et aqua de latere ejus exivit, sanctus et vivificus spiritus in delficata ejus carne remansil. Quod si constiterit, mortuus non fuit. Si mortaus non fuit, neque resurrexit. Si non resurrexit, inanis est fides of prædicatio nostra, quia nec nos resur gemus. Et sicut Apostolus ait: Si ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? (1 Cor. xv, 32.) Ut quid enim quotidie tanta patimur? Comedamus et bibamus: imo bestia liter vivamus, cras enim ut bestiæ moriemur. Si in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, mise rabiliores omnibus sumus hominibus; sed absit hoc ab omni genere humano! Nam idem præclarus evan gelista, qui hoc ipsum præsens vidit, attestatur carnem Christi vere exanimatam in cruce fuisse, dicens: ‹ Et inclinato capite emisit spiritum (Joan. XIX, ` 30). Porro Marcus et Lucas dicunt eum exspirasse (Marc. xv, 39; Luc. xxiii, 46). Unde et in symbolo confitemur mortuum et sepultum. Alio qui sepeliri non debuit, qui mortuus non fuit. Obmu tesce, canis: linguam, canis improbe, morde; Chri stus enim vere mortuus est propter delicta nostra, et propter justificationem nostram (Rom. iv, 25) resurrexit a mortuis primitiæ dormientium (1 Cor. xv, 20); VII. Ecce pestifera doctrina, ecce diabolica sug gestio, cujus tu signifer effectus conaris opiniones et adinventiones tuorum contra traditionem apusio licant, et contra manifestam veritatem defendere, dicendo: Aquam calidam et sanguinem de vivo al culido Christi corpore exisse, et ideo Græcos aquam

ferventem sanguine ejus jure miscere. Quod totum longe aliter est. Nam veraces evangelistæ concor diter narrant Doininum nostrum hora nona in cruce mortuum, et sero a Josepho postulatum depositum de ligno et sepultum. Ipso enim emittente spiritum, velum templi et petræ scissæ sunt, terra mola, 1:1onuimenta aperta, et multa corpora sanctorum resurrexerunt. In tanta itaque perturbatione et quasi naufragio totius creaturæ, non solum latus Domini non fuit apertum lancea, sed etiam hi qui prius ei insultaverunt, et ad spectaculum illud con venerant, viso terræmotu et his quæ fiebant, pectus suum percutientes, revertebantur. Adeo ut ipse centurio, cui traditus fuerat ad puniendum, dice ret: Vere Dei filius erat iste (Matth. xxvii, 54). › At ubi tumultus mundi conquieverat, et securitas aliqua rediit, cuin jam sero esset, Pharisæi roga verunt Pilatum ut propter solemnem diem Sabbati frangerentur crucifixorum crura et deponerentur. Tunc quoque Joseph rogavit Pilatum ut tolleret cor pus Jesu. Pilatus vero mirabatur si jam obiisset. Et accersito centurione, ubi cognovit Jesum jam mor tuum, donavit corpus Joseph. Porro milites ad præ ceptum Pilati fregerunt crura prioris et alterius latronis. Ad Jesum autem cum venissent, ut vide runt eum jain mortuum, non fregerunt ejus crura, sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et con tinuo exivit sanguis et aqua, quibus formaretur Ec clesia, quemadmodum ex costa Adæ dormientis formata est Eva. Ecce si hora nona obiit, et sero, jam de cruce deponendus, lancea percussus fuit; sanguis fuit ille, naturaliter calidus non fuit, toto corpore jam præmortuo et frigido. Quod si aliquo modo caluit: Evangelium quare tantum miraculum et sacramentuin tacuit? Unde vos novi symmystæ volumus dicatis an sanguis tantum, aut aquạ tan tum, an simul utrumque caluerit? Si sanguis tan tum, quare aquam calefacitis; si aqua tantum, quare ex ea calefacitis sanguinem Christi? Si utrumque simul, quare utrumque simul non calefit? Sed cujus visu vel tactu potuit discerni, quodlibet borum duorum ex uno vulnere simul erumpentinm, calidum aut frigidum fuisse? Præterea si aqua illa caluit, quare et aqua baptismatis non calefit, cum præcipue ipsa baptismum præfiguravit, sicut sanguis redemptionem? Volumus autem scire qua intentione costam Christi immaculatam dixeris? Si pro san clitate et innocentia: optime; si autem pro eo quod Impenetrabilis ferro fuit: pessime; quia de vero vulnere verum, non phantasticuin, sanguinem pro nobis fudit. Et non de costa, sicut in scribis, sed de latere, quia os sanguinem non solet emittere, nec os comminutum fuit ex Dominico corpore. VIII. Cæterum quod pauis sit et dicatur etiam azymus, et quod non cum Theupaschitis in sacra oblatione erremus, et quod non azymum veteris legis, sed sinceritatis et veritatis comedamus, quod que vetera transierunt, et facta sunt nova, satis ostenditur in alia nostra epistola. IX. Tu vero maledicte et maledictus sermo oris tui, sanctam legem, sicut Severianus, maledictam dixisti. Nec mirum, cum etiam panem tuum laudare supra modum cupiens, nimium vituperasti illum dicens Modicum fermentum totam massam cor rumpti, et panis tandem, non azymum efficitur. › Deo gratia, quia azymum non efficitur de massa fermento corrupta, sicut tuus panis. Nam corruptio nunquam et nusquam in bonum accipitur; quia ubicunque corruptio, ibi etiam substantiæ deteriora tio. Quinetiam cum exponeres sententiam beati Pauli, quam post tot orthodoxos Patres, nobis no lumus ab hæreticis exponi, quamvis nolens azymum laudasti dicens: Sicut estis baptizati, id est, azymi et puri. Si ergo secundum turam confessionem baptizati sunt azymi, quid sunt non baptizati, nisi fermentati, id est, corrupti? 8. Dic tamen ubi et quomodo Paulus com unde cim apostolis canones illos cum excommunicatione exposuit, quorum tu nobis septuagesimum caput objicis? omnino nesciens quid loquaris: «Si quis, inquit, episcopus aut presbyter aut diaconus, aut omnino ex numero clericorum jejunaverit cum He bræis, aut epulatus fuerit cum eis, et acceperit fe stivitatum eorum munera, ut-sunt azyma, aut aliud hujusmodi, deponatur; laicus antem sequestretur. › Etiam si hoc capitulum ex libris authenticis prola tum esset, nullo modo ncs tangeret, quia nec cum Hebræis jejunamus, nec cum eis epulamur aut fe stivitatum eorum munera aliqua accipimus. Quod autem tu vesane subjungis: Sive ab illis accipiatis, sive domi faciatis, azyma sunt. Id jaculum tibi re torquemus dicentes: Sive cum Hebræis Sabbato epulemini, sive domi, cpulatio est. Sane hoc dignius contra vos dirigeretur, quia vos nihil aliud in Sabbato quam solemnitatem Judæorum, nos au tem in azymo longe aliud sacramentum retinemus et amplectimur. Si enim interrogemus Judæos, quid celebrent in Sabbato? Respondebunt Requiem Domini. Si Græcos, idem et non aliud dicent. Ergo sub servitute legis sunt. In cujus umbra et tenebris consederunt. XI. Deinde post inanes latratus super vocabulo panis, reduxisti nobis annos ab initio mundi, úsque ad passionem Christi, quando secundum te cyclus solaris erat xvi et lunæ v; nt hoc saltem figmento possis evadere cum fermento tuo, quasi justa hane supputationem tuam, occurrat in Coena Domini luna xi, in qua nonduin fermentum abjecerat plebs Hebræa. Sed nos chronographis et calculato. ribús talia relinquentes, maxime cum apud Græcos et Latinos atque Hebræos diversæ de temporibus habeantur rationes: hoc tantum dicimus, quia Christus nec unum iota aut apicem veteris legis re solvit. Unde el xiv luna ad vesperum quinta Sab bati Pascha celebravit, et mox eadem nocte com prehensus, crucifixus est quintadecima luna, id est sexta Sabbati, quæ specialiter dicebatur prima dies azymorum. Quamvis et in tota præcedente die, id

est quarta decima luna, fermentatum non appareret in omnibus finibus Israel. Nam et agnus cum azymis comedebatur. Quod si juxta tuam assertionem Christus Pascha fecit tertiadecima luna cum fer mentato, dupliciter reus fuit; juste puniendus se cundum legem, quia Pascha fecit in tempore non suo, et quia cum fermentato. Quapropter mors ejus nihil nobis conferet, qui non pro nostris sed pro suis peccatis interiit, scilicet quia ſuit trans gressor sanctæ legis. Sed de his alias copiose dis seruimus. XII. Deinde si exceptis septem diebus Judæi toto anno fermentatum, ut asseris, comedunt, quis con venientius debet argui, ille qui minimo tempore eos imitatur in azymis, an ille qui toto anno in fermen tatis? Absit tamen ut eorum carnalem ritum in aliquo imitemur! XIII. Verum quoniam labyrintbeo errore duce ris, ut nunc qua exibas intres, nunc qua intrabas exeas, iterum eamdem viam teris, dicens: ‹ Si tra ditum vobis fuit ab apostolis comedere azyma, nomodo Agatho papa vester, præsessor sanctæ sextæ synodi, cum Gregorio Agrigentinorum epi scopo et aliis Patribus, contra azyma ne ferent legem statuit? › Audi, stulte, vane: non tantum ab apostolis, quantum ab ipso Domino nostro Jesu Christo traditum est nobis, azyma non de Phase Judaico comedere, sed de Pascha Christiano per cipere. XVI. Hine videamus si non estis Sabbatiani, quos commemorant Patres sanctæ quintæ synodi. Re prehendens enim nos cur jejuncmus Sabbatis, dicis Quarta et sexta feria jugiter jejunandum: una propter traditionem, altera propter passionem Do mini, Sabbato autem nunquam nisi uno. › Et bot asserere conaris ex apocryphis libris et canonibus pari sententia sanctorum Patrum repudiatis. Nam Clementis liber, id est, itinerarium Petri apostoli el canones apostolorum numerantur inter apocrypha, exceptis capitulis quinquaginta, quæ decreverunt regulis orthodoxis adjungenda. Unde nos quoque omne apocryphon abjicientes, dedignamur audire eorum fabulosas traditiones, quia non sunt ut lex Domini. Quapropter his omissis, in altera epistola, vide quid sentierint de Sabbato beati et antiqui pontifices Romani, Silvester et Innocentius, quo rum sententiæ sententia Agathonis quamvis sanctis simi nullatenus præfertur. Sed absit ut aliquando contraria eis Agatho sensisset! Et tamen in hoc, sicut et in aliis falleris, quod eum præsessorem illius synodi fuisse dicis, cum tantum legati ejus eidem synodo præsederint. Cujus gesta hic summa tim placuit inseri. XIV. Nec rei tenemur illo quod objecisti cap. 11 sexta synodi, dicens: «Nemo in sacerdotali constitu tus ordine, aut laicus ea quæ apud Judæos sunt azyma comedat, aut cum eis habitet, aut in infir mitatibus eos invitet, aut medicinam ab eis accipiat, vel in balneis cum eis lavetur. Si quis hæc egerit, siquidem clericus fuerit, deponatur: si autem lai cus, sequestretur. › Quis nostrum, rogo, azyma quæ apud Judæos sunt comedit? Quamvis enim reliqua capituli hujus observemus, illud tamen super omnia de azyınis observamus. . XV. Sed quid dices? Nonne magnus Basilius a Joseph Judæo medicinam multoties accepit? tu all tem sicut diabolus psalmum, ita exponendo capitu lum subjunxisti: • Qui ergo azymum conficit et comedit, quamvis hoc non acceperit a Judæis, imi tator tamen Judæorum est, sicut et is qui circumci ditur. Perdes, Domine, omnes qui loquuntur mendacium! (Psal. v, 3.) Nunquid omnibus omnino Christianis interdicitur ne aliquando alicubi azyma comedant, sicut interdicitur ne se aliquando cir cumcidant? Quare hoc? quia in his imitantur Ju dæos? Concedimus tamen circumcisionem solum fuisse Judæorum: verumtamem azyma omnium gentium, quæ tu malitiose non solum a divina, sed ab humana mensa omnino repellis. Sed quid facies, o fermentate? Judæi, ceu superius asseruisti, exce ptis septem diebus toto anno fermentatum comede bant, et aliquando offerebant. Nunquid et boc tolles hominibus? XVII. Tempore Constantini, filii Constantini imperatoris, anno imperii ejus septimo decimo, Agatho papa, ex rogatu Constantini, Heraclii et Tiberii principum piissimorum, misit in regiam ur bem legatos suos. In quibus erat Joannes Romanz Ecclesiæ tunc diaconus, longe post episcopus, pro adunatione facienda sanctarum Dei Ecclesiarum. Qui benignissime suscepti a reverendissimo fidei catholicæ defensore Constantino, jussi sunt remissis disputationibus philosophicis, pacifico colloquio de Bido vera perquirere, datis eis de bibliotheca Con stantinopolitana cunctis antiquorum Patrum, quos petebant, libellis. Adfuerunt autem et episcopi 150, præsidente Gregorio regiæ urbis præsule et Antio chiæ Machario. Et convicti sunt qui unam volonta tem et operationem astruebant in Christo, falsasse Patrum catholicorum dicta per plurima. Finito au tem conflictu, ea hora tantæ aranearum telæ in medium populi ceciderunt, ut omnes mirarentur. Ac per hoc significatum est quod sordes hæretica pravitatis depulsæ essent. Et Gregorius quidem correctus est, Macharius auteni cum suis sequacibus simul et prædecessoribus, Cyro, Sergio, Honorio, Pyrrho, Paulo el Petro anathematizati, et in loco ejus Theophanius abbas de Cilicia episcopus factus. Tantaque gratia legatos catholicæ pacis comitata est, ut Joannes Portuensis episcopus, qui erat unus ex ipsis, Dominica octavis Pascha missas publicas ia ecclesia Sanctæ Sophiæ coram principe et episcopo ipsius urbis Latine celebraret. Eo tempore Damianus Ticinensis Ecclesiæ episcopus sub nomine Mansueti episcopi Ecclesiæ Sancti Michaelis, satis utilem rectæque fidei epistolam composuit, quæ in prafata synodo non mediocre suffragium tulit. XVIII. Recta autem et vera fides hæc est: Ut in

Domino nostro Jesu Christo sicut duæ sunt naturæ, liramenta, et quæ aut finxistis capitula, cum etiam hoc est, Dei et hominis, sic etiam dua credantur esse voluntates sive operationes. Vis audire quod deitatis est? Ego, inquit, et Pater anum sumis (Joan. x, 30). › Vis audire quod humanitatis? ‹ Pa ter major me est (Joan. xiv, 28). Cerne secun dum bumanitatem eum in navi dormientem. Corne ejus divinitatem cum evangelista dicit: Tunc surgens imperavit ventis et mari, et facta est tran quillitas magua (Math. VII, 26). XIX. Hæc est sexta synodus universalis Constan tinopoli celebrata et Græco sermone conscripta, temporibus papæ Agathonis, exsequente ac residente piissimo principe Constantino intra palatium suum, simulque legatis apostolicæ sedis et episcopis 150 residentibus, qui omnes quidem hæresim damna verunt. Tunc piissimus princeps Constantinus in terrogavit eos qualiter Romana Ecclesia de sacrificio corporis et sanguimts Domini nostri Jesu Christi ordinem teneret? Ulli responderunt: In calice Domini non debet solum offerri vinum, sed aqua mistum. Nam si solum vinum offertur, sanguis Christi incipit esse sine nobis. Et si aqua pura offertur, sola plebs incipit esse sine Christo. Quando utrumque admi scetur, id est, vinum et aqua, tune sacramentum spirituale perficitur. Oblatio vero quæ in sacrifi cium altaris offertur, nullam commistionem aut corruptionem fermenti debet habere, sicut beata virgo Maria absque omni corruptione Christum con cepit et peperit. Hinc in Ecclesia mos obtinuit ut sacrificium altaris non in serico aut in panno tincto, sed in lino terreno celebretur, sicut corpus Domini fuit in sindone munda sepultum. Sic et oblatio munda debet esse a fermento, juxta quod in gestis pontificalibus a beato Silvestro legimus esse stato tam. Tunc placuit piissimo principi Constantino hæc traditio apostolicæ sedis. Ecce istius et sex cæterarum synodorum omnibus sanctis Patribus et orthodoxis imperatoribus, per omnia placuit fides et traditio apostolicæ sedis. Et tu qui es, cui displi cet? Sed volumus dicas: Videturne tibi congruum ut omni quarta et sexta feria jejunes propter tradı tionem et passionem Christi, et propter sepulturam nullo Sabbate, nisi uno? Cum ergo omni Dominica celebres resurrectionein, omnique quarta et sexta feria jejunes propter traditionem et crucem; cur noɑ et omni Sabbato propter sepulturam, cum de celebrando Sabbato nullam rationem teneas, nisi quam Judæi, scilicet quia in eo requievit Deus? Qui utique fatigatus non est, verbo creans quidquid voluit, sed in hoc nostram requiem præfiguravit. Quod si uno Sabbato in toto anno jejunandum est, propter sepulturam Christi, ergo el una quarta feria propter traditionem, et una sexta feria pro pler passionem, in toto anno est jejunandum. Una quoque Dominica propter resurrectionem cele branda. XX. Non autem mirum si Agathoni papæ et sanctis Patribus sextæ synodi vestra imputatis de ipsi Domino Jesn et apostolis ejus imputetis ſigmenta. Unde nos, scienes sextam synodum ad destruendain haresim Græcorum Monothelitarum, nen autem ad tradendum Romanis novas institutiones congre gatam, capitula quæ nobis sub ejus auctoritate opponitis, omnino refutamus, quia prima et apo stolica sedes, nec aliquando ea accepit, nec observat Mictenus; et quia aut sunt nulla; aut, ut vobis libuit, depravata sunt. Depravastis Joannis Chry sostomi atque Gregorii theologi aliorumque ortho doxorum Patrum dicta, et exhibuistis in eadem sy nodo sexta. Nempe a prima synodo Nicæna uisque ad hanc sextam trecenti et amplius anni dicuntar evoluti. Et quomodo in Nicæna et reliquis quatuor synodis universalibus nulla mentio fit de tam ne cessariis rebus? Nunquid usque ad sextam synodain Græci et Latini rationem missæ ac jejuniorum igno raverunt, et per sexcentos et amplius annos a pas sione Christi in talibus errarunt? An forsan Græci hæc noverunt, et Romani ignoraverunt? Sed ex Missalibus Romanorum libris, ab omni Ecclesia Oc cidentali antiquitus receptis, evidenter cognoscitar quam rationem jejunii et missæ habuerint sub re verendissimis pontificibus, Silvestro scilicet auctore Nicænæ synodi, Gelasio damnatore vestri Acació, maximeque Gregorio dialogo, compatre imperatoris Mauritii, In cujus libris Missalibus omnis dies Qua dragesimæ habet specialis missæ plenarium officinm, et, excepta Dominica, nullus dies ejus solvit suBCE ptum jejunium, quam traditionem si tentasset papa Agatho aliquatenus removere Romanis, non audire tur ab eis. Quia, licet ipse magnus exstiterit, præfatis tamen decessoribus suis sicut tempore, ita scientia et auctoritate minor fuit. Quamobrem caput quo aa seritis eum promulgasse ut si quis clericus jejunaret Sabbatum præter unum, deponereimp, magis dicen dum est Nazarenorum esse quam apostolorum, Che rinti et Hebionis quam sextæ synodi el papæ Aga thonis. Cui sane capitulo epistola Pauli aperte con tradicit, ubi ait: «Nemo vos judicet in cibo aut potu aut in parte diei festi, et neomeniæ et Sabbatorum, quæ sunt umbra futurorum. › Unde Romani proprio auctori et magistro gentium in fide et veritate obe dientes, nulli Sabbato festum vel otium dependunt, sicut nec neomenia, quia profecto Judaica sunt, et utique umbra futurorum. XXI. Porro unde acceperimus omni die jejuniorum perfectam Rissam facere, supra curavimus osten dere nec timemus caput quod dicitis apostolarum de his qui non jejunaverint Quádragesimam, quarta quoque et sexta feria, qua, excepta gravissima in firmitate, sollicite cuncti jejunamus diebus Quadra gesimæ, adeo ut interdum decennes pueros nobiscum faciamus jejunare, nec solvimus per Sabbata qua dragesimalem abstinentiam, quam Dominus noster non solvit in quadraginta jejunii sui diebus. Nec sol veremus etiam in die Dominica, quemadmodum nec ipse, nisi præ gaudio resurrectionis ejus hoc inter

dixisset ab initio omnium catholicorum Patrum sen- dium. Nec dubitandum in quantulacunque portia:e sentis, etiam cum auathenate. Quos secuti sancti Patros Gangrensis concilii dixerunt: «Si quis non dijudicans diem Dominicam, jejunaverit tanquam in ajus contemptu, anathema sit. › Ubi certe sicut eis attestantur omnes autenthici libri, non contradicunt jejunio Sabbati, sed Dominica diei. XXII. Sed, o perfide. Stercorianista, qui putas Adeli participatione corporis et sanguinis Domini quadragesimalia atque ecclesiastica dissolvi jejunia, omnino credens cœlestem escam velut terrenam per aqualiculi fetidam et sordidam egestionem in seces sum dimitti, plane sentis cum Ario. Qui cum pro aliis blasphemiis in Filium Dei, tum etiam pro ista, foveam delapsus in atram, visceribus fusis vacuus quoque ventre remansit. Et ubi est Salvator qui dans discipulis panem a se benedictum et fractum dixit: • Accipite et comedite, hoc est corpus meum? (Matth. xxvi, 26.) In` que quid traderet, alibi dicit: ‹ Panis quem ego dedero, ĉaro mea est, pro mundi vita (Joan. VI, 52):et; ‹ Caro imea vere est eibus, et sanguis mens vere est polus (Joan. v1, 56). Quomodo verus? Quia • qui map ducat carnem meam, et bibit sanguinem méum, ha bet vitam æternam (Joan. v1, 55).» Et quæ est vita æterna? Nempe Christus Jesus, sicut ipse dícit ‹ Ego sum via, veritas et vita (Joan. xıv, 6). › Qui ergo panem Dei manducat, carnein Dei Christi man ducat. Qui autem carnem ejus manducat, Christum manducat; qui Christum manducat, procul dubio vitam æternain manducat. Ergo, o pestifer leno an tiqui serpentis, qui conaris astutia tua corrumpere sensus Christi sponsæ, quæ est Ecclesia, ut excida tur a charitate tanti et talis sponsi, credis nos vi tam incorruptibilem comedentes, corrumpere inte gritatem jejuniorum, velut aliquo cibo corruptibili? ejus fideles manducare sibi totam vitam, id est Christum, infideles autein mortem, id est, judicium suum, utpote qui rei hunt corporis et sangui£'s Do mini. Deinde quotidie sive tertia, sive nona, sive quacunque hora fat a nobis missa, non fit nisi per fecta. Nec reservatur ex oblatione ejus pars al.qu.', ut per dies quinque agatur missa imperfecta. Quia nec sancti apostoli leguntur quidquam ex illo primuo corporis et sanguinis Christi mysterio sub ipsa cœna distributo reservasse, nec actus eorum indicant cos aliquando tale quid egisse aut præcepisse. Quinime. sicut Lucas narrat: «Erant fideles perseverantes in doctrina apostolorum et communicatione fractionis panis (Act. 11, 42). Quæ communicatio qualiter et quibus diebus fieret, post pauca demonstrat, dicens Quotidie perseverantes unanimiter in templo, et frangentes circa domos panem sumebant (Ibid., 46). › Ecce verax evangelista testatur sub apostolis fideles quotidie orasse et panem fregisse. Et vos, qui estis, qui dicitis duobus tantum diebus hebdomadis mis sam perfectam fieri debere, reliquis vero quinque imperfectain? Nempe hic in panis fractione et com municatione, non nisi perfectam actionem missæ debemus accipere, quemadmoduin et ipsum Domi num legimus, non imperfectam, sed perfectam com memorationem suis discipulis tradidisse, in pane a se benedicto et mox fracto et distributo. Non enim benedixit tantum et servavit frangendum in crasti num, nec fregit tantum et reposuit, sed fractum sla tim distribuit. Unde beatus Alexander martyr et papa V ab apostolo Petro, passionem Domini inse rents canoni missæ, non ait: Hoc quetiescunque ſe ceritis, sed ‹ Hæc quotiescunque feceritis, id est, be nedixeritis, fregeritis et distribueritis, in mei memo riam facietis,» quia quodlibet borum trium, si sine reliquis flat, scilicet benedictio sine distributione, aut fractio sine benedictione et distributione, per fectam Christi memoriam non repræsentant, sicut distributio nulla siǹe benedictione el fractionc. Quod autem quotidie et quotacunque hota diei, non autem sola tertia perfectam missam agimus, auctoritatem tenemus ex vérbis ipsius Domini juxta beatum Pau lum dicentis: ‹ Hoc facite quotiescunque sumitis, in XXIII. Horremus quidem dicere, sed compellimur `a tua impudenti improbitate. Conaris Christum, imo ipsam vitam per digestionem sicut cœnum olidum demittere in latrinam. Et ubi est, quod dixit: «Qui manducat carnem meain, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo?» (Joan. vi, 57.) Siue qua refectione quia non habetur vita, ipsa Vita, quæ est Christus, quasi quodam jurejurando protestatur di cens: ‹ Amen, amen dico vobis, nisi manducaveritis meam commemorationem (I Cor. xi, 25). › Unde carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis (Ibid., 54). › Nunquid hic di xit: Si manducaveritis carnem meam et biberitis sanguinein ineuin, dissolvetis jejunium? Et utinam hoc solo sacramento, non ad judicium nostrum, omni bora reficeremur! Sed quia corpore corruptibili, et ulmia miseria conscientiæ nostræ gravati, etiam bo num nostrum nequimus sufferre, a sanctis Patribus certæ ad percipiendum tantuin sacramentum præ fxæ sunt horæ. Quòd ne vilescat carnalibus, et in percipiendo escam spiritus submurmuret aliquis car nis appetitus, cum summa parcitate prægustamus; videre tantummodo cupientes quam suavis est Do minus, cujus panis non vult, sicuti nec manna fasti mox idem Apostolus secutus adjecit: «Quotiescun que manducabitis panem hunc et calicem bibetis, mortem Domini annuntiabitis (Ibid., 26).» Et quan diu? Donec veniat (Ibid.): scilicet judicare vivos et mortos. Putasne alicubi dixerit: Hoc facite hora tertia in meam commemorationem? Non utique, sed nullam horam aut tempora excipiens dixit: Quoties cunque. Nec ipse Paulus jejunia aliqua aut certam quamlibet evolutionem aunorum attendens ait: Quo tiescunque per tot annos hora nona manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini an nuntiabitis; sed indifferenter: Quo:iessunquo; ei Donec venial. XXIV. Nec nescimus sanctes Patres dici Domi.

nicæ et præcipuarum solemnitatum missas hora ter- unam oblationem videmini bis offerre. Et cur non attendistis in epistola papæ Clementis, cujus tradi tia celebrasse solitos, propter Spiritus sancti effusio tiones, ut putatis, contrá nos defenditis, quod ibi nem hora tertia in discipulos, et hoc mandasse ad posteros quatenus illa unius actio missæ gemino promulgasse putatur? ‹ Certe, inquit, tanta in alts rio holocausta offerant, quanta populo sufficere, de privilegio insigniretur: resurrectione videlicetChristi et adventu Paracleti, utque propter gaudium festi beant. Quod si remanserint, in crastinum non reser ventur, sed cum timore et tremore clericorum cau. temporibus relaxarentur cunctis frena jejunii. Ve rumtamen alia causa´est Dominicæ dici, ac solemni- tela et diligentia consumantur.» Ad hæc quod asse tatum, alia jejuniorum; si ergo hora nona aut ve- ris, vos ab ipsa sancta communione statim ad com spertina diebus jejuniorum, perfecta agitur missa, munes cibos transire, non sic sensisse idem Clemens nulla procul dubio inde contrahitur noxa, quia et invenitur in præfata epistola, ubi de his qui residua Dominus in cœna ad vesperum primam et perfectam sacrificii consumpserint subjecit: «Qui autem, in administrationem tanti sacramenti discipulis insti- quit, residua corporis Domini quæ in sacrario relicta wit, et hora nona spiritum tradens sacrificium ve- sunt consumunt, non statim ad communes accipien spertinum expansis manibus in cruce, et præmissa dum cibos conveniant, ne putent sanctæ portioni eratione ad Patrem consummavit. Propterea quam- esse commiscendos cibos qui per aqualiculi egestus vis hora tertia et nona propter supradictas rationes in secessum funduntur. Si igitur mane Dominica sint aptiores missarum actioni, quotiescunque ta- portio in sacrario edatur, usque in sextam jejument men horis aliis funt occupatione itineris, aut gratia ministri qui hæc consumpserint. Et si tertia aut cujuslibet necessariæ rei, in memoriam fiunt Christi; quarta, jejunent usque in vesperum. In quibus nec violatur inde integritas jejunii. Quod utique sane verbis liquet quod non solum hora tertia, sed beatus Thelesphorus papa a Petro septimus sentiens, etiam mane hora quarta missas fieri licet, quodque etiam nocte Nativitatis Domini missas celebrari in- ex sacrificio jejunium non solvitur, dum illic dicitur, stituit, nec ullam resolutionem jejunii ante horam ut qui consumpserint usque ad sextam vel vesperum tertiam et diurnam missam inde fieri, sicut vos per- alioqui quomodo jejunabant, si ex sacrificio jejunium verse putatis, timuit. Dicite autem, si potestis, cur solverunt? Deinde abstinentiam paucissimorum no Sabbatum et cæteræ extra Dominicam feriæ hora bis prædicantes, tacetis ingluviem multorum, qui tertia missam debeant habere, cum in eis Spiritus aut parum aut nihil Quadragesimalis jejunii Deo sanctus non legatur descendisse. Itaque nos, sicut offerunt, dum a primo mane usque vesperum cra supra ostenditur, divina auctoritate subnixi, nec je- pulari non metuunt nec erubescunt. Aliqui etiam junia resolvimus in celebratione missæ quotacunque ad Ecclesiam legumina et alia obsonia deferentes bora diei fit; nec in aliquo natalitio martyrum, sed nec in Annuntiatione Mariæ virginis. Et ideo nullius universalis synodi percellimur anathemate. Cæteri autein quamvis sanctorum Patrum conventus, etsi potuerunt de utilitate et conversatione Ecclesiaruin suarum tractare, nullas tamen traditiones universali Ecclesiæ præfigere. De papa quoque Agathone om nino scimus quia nec sexta synodo per seipsum præsedit, nec aliquibus capitulis ejus subscripsit, nisi quæ promulgata fuerunt adversus Monothelita rum hæresim. Vos videte unde hæc quæ proponitis habeatis, quia Ecclesia Romana talia hactenus igno ravit. Nec credi potest post tot annos Romanorum pontificem Græcis promulgasse aliquas de missa ob servationes. Deinde ritum vestræ discere non cura mus, quia nținimam cautelam et maximam negli gentiam ei inesse cognosciinus, dum sanctum pa nen frangentes et sumentes, hinc inde decidentes micas non curatis. Quod etiam solet contingere, dum patinas sanctas foliis palinarum et porcorum setis fricatis inhoneste. Multi quoque vestrum tam irreverenter corpus Christi reponunt, ut pyxides inde cuinulent, et ne decidat aut superfluat, manu inculcant. Reliquias quoque oblationis, velut com munes panes, nonnunquam usque ad fastidium su munt. Et si sumere non sufficiunt, subterrant, aut in puteum projiciunt. Si autem, ut dicis, panem jam Dridem oblatum et sanctificatum exaltatis altera die, inibi comedunt, nec Paulum attendunt dicentem ‹ Qui esurit, domi manducet (1 Cor. x1, 34); › et Nunquid domos non habetis ad manducandum ẹt bibendum? aut Ecclesiam Dei contemnitis, et con funditis eos qui non habent?» (Ibid. 22.) At nos Qua dragesimam unius septimanæ, quam dicitis sancti Theodori, nescientes, solam Quadragesimam Domini nostri Jesu Christi quadraginta diebus diligenter ob servare contendimus, quam ut aliquis, excepta gravi infirmitate, in aliquo infringat sufferre nequimus. Nec licet cuiquam apud nos, sicut apud vos, post unam refectionem quidquam poinorum aut herba rum diebus jejuniorum percipere. XXV. Hinc perpendentes a te tam perverse de fendi adulteria potius quam nuptias sacerdotum, arbitramur ab inferis emersisse principem højrs hæresis neſandum diaconum Nicolaum. De quo Epi phanius vester sic scripsit: Quarta Nicolaltarum a Nicolao hæresis est adinventa, uno ex septem dia conibus ab apostolis ordinato. Iste cum zelo pnicher rimæ conjugis culpareur, docere cœpit indifferenter uti conjugibus, non solum laicos, sed etiam qui sa cerdotii fungerentur officio. Hos damnavit sanctus evangelista et apostolus Joannes, et jussit ut qui cunque cum eis vel sermonem colloquii miscuis sent, ex hoc ipso communione privandos. Docens rationabiliter a mundi origine Deo castitatem plum mum placuisse. Tunc etiam in seipso Christum Dei

Filium castitatis gloriam dedicasse, cum, virginem apostolos legimus egisse, beato Paulo dicente possideus matrem virgo niansurus, nullum discipu lorum suorum commistione etiam legitima conjugii uti permisit, dicens: «Si quis vult post me venire, abneget semetipsum sibi; «et tollat crucem suam et sequatur me (Matth. xvi, 24). › Unde idem Do minus Jesus in Apocalypsi præcipiens apostolo Joanni scribere angelo Ephesi, inter alia inquit ‹ Hoc habes, quia odisti facta Nicolaitarum, quæ et € ego odi (Apoc. 11, 6). Hinc etiam angelo Per gami dicit: Habeo adversum te pauca, quia habes illuc tenentes doctrinam Baalam, qui docebat Ba alac mittere scandalum coram filiis Israel, edere ‹ et fornicari: ita habes et tu tenentes doctrinam ◄ Nicolaitarum (Ibid., 14, 15j. › XXVI. Suffecerant quidem hæc, o Nicolaita Ni ceta, ad convincendum errorem, sed quia canonibus sub nomine apostolorum editis nos urgere videris exponere tibi tua capitula decrevimus, quamvis ea inter apocrypha usque nunc magna ex parte com putaverimus, ut aperte cognoscatur nec apocryphis nec authenticis vos vestras ineptias posse defendere. Ante omnia autém comprobamus te esse mentitum Ipsi veritati, in eo quod dixisti nostros prius ordi nari, deinde uxores sortiri. Quia apud nos nec ad subdiaconatus gradum quisquam admittitur, nisi perpetuam continentiam etiam a propria conjuge profiteatur. Nec post gradum cuiquam uxorem du cere unquam conceditur. Sed tu Ecclesiam Dei volens efficere synagogam Satanæ et prostibulum Balaam et Jezabel, cum Nicolao dicis: Episcopum et presbyterum et diaconum dicimus, qui unam habet uxorem, ordinari, quamvis vivant eorum con juges, quamvis defunctæ. Nec licet eos post manus impositionem innuptos esse, nec insuper ad nuptias ire, aut, si nupserint, alteras amplecti, sed sufficere eis quas habent cum ad ordinationem venerunt. › 0 abominabilis Cynice, quomodo non erubuisti tantum nefas evomere? Ergo non licet aliquem post manus impositionem sine uxore esse? Si ita est, ipse Joannes apostolus et Paulus et Barnabas et omnis continens in gradu ecclesiastico in culpa est procul dubio. Unde necesse est ut futurus episco pus, presbyter, diaconus et subdiaconus, prius uxorem sortiatur, quæ sibi sufficere debeat ad carnales amplexus? Nunquid laicis non sufficit una? nisi forte discipulis maligni Muhamed, cujus farinæ totus es. Tu quoque quia presbyter es, sine uxore esse non debes, secundum assertiones tuas. XXVII. Sed jam videamus capitula quibus putas posse defendi adulteria sacerdotum, non conjugia. ◄ Episcopus, inquam, presbyter aut diaconus uxorem suam non abjiciat obtentu religionis. Si autem abjecerit, sequestretur, perseverans autem depo natur. › Omnino confitemur non licere episcopum, presbyterum, diaconeni vel subdiaconem uxorem propriam causa religionis abjicere a cura sua, sci licet ut ei victum et vestitum provideat, non ut cum illa ex more carnaliter jaceat. Sic et sanctos ‹ Nunquid non habemus potestatem, sororem mu lieren circumducendi, sicut fratres Domini Cephas? (I Cor. 1x, 3.) Vide insſpiens, quia non dixit: Nunquid non habemus potestatem sororem mulierem amplectendi, sed circumducendi, sc..^^e ut de mercede prædicationis sustentaretur ab eis, nec tamen foret deinceps inter eos carnale conju gium. Præterea cur aliquis laicus uzoratus dubi tabit ad ecclesiasticos gradus ascendere, cum ei una, sine qua esse non debet, possit ad carnales amplexus sufficere? Et quare tu,-qui tantopere Cle mentis capitula proponis, epistolain ejus de qua superius diximus, non attendis? Ibi enim îta dicitur ‹ Tribus gradibus divinorum tommissa secretorum sunt sacrantenta, id est, presbyteris, diaconibus el subdiaconibus. › Et post nonnulla: ‹ Ministri altaris ad Dominica tales eligantur officia, qui ante ordiṇa tionein conjuges noverunt, scilicet si semper conti nere voluerint. Quod si post ordinationein contigerit ministrum proprie invadere cubile uxoris, secretarii non tera limina, nec sacrificii portitor fiat, nes altare contingat, nec ab offerentibus holocausta vel oblationes suscipiat, nec al Dominici corporis por tionem accedat. Aquain sacerdotum porrigat maui bus, ostia forinsecus claudat; minora tantum gerat officia, urceum sane ad altare non suggerat. › XXVIII. Porro synodus Nicæna oninino venera bilis et authentica, sic de suis actis, id est, subin troductis habet ‹ Omnimodis interdicit sancta sy nodus, et neque episcopo, neque presbytero, neque diacono, neque ulli omnino clericorum permittit habere secum mulierem extraneam, nisi forte ma ter sit, sororve aut amita. In his nainque personis et borum similibus omnis suspicio declinatur. Qui au tem præteragit, periclitabitur de ordine suo. › XXIX. Beatus quoqne papa Innocentius latius hinc scribens Exsuperio episcopo Tolosano dicil ‹ Proposuisti quid de his observari debeat, quus diaconii ministerio, aut in officio positos incon:i nentes esse aut fuisse generati filii prodidere. De his et divinarum legum est disciplina, et beate recor dationis viri Siricii episcopi monita evidentia con mearunt, ut incontinentes in officiis talibus positi omni honore ecclesiastico privarentur, nec admit terentur accedere ad ministerium quod sola conti nentia oportet inpleri.› Idem ad Victricium epi scopum Præterea quod dignum et pudicum et honestum tenere Ecclesia omniniodo debet, ul sa cerdotes et levitæ cum uxoribus suis non coeant, quia ministerii quotidiani necessitatibus occupantur. Scriptum est enim: «Sancti estote, quoniam ego san ‹ clus sum, dicit Dominus Deus vester (Lerit. x1, 44).» Nam priscis temporibus de templo Dei anno vicis suæ non discedebant, sicut de Zacharia legimus, nec domum suam omnino tangebant, quibus utique propter sobolis successionem, uxorius usus fuerat relaxatus; quia ex alia tribu et propter semen Aaron ad sacerdotium nullus fuerat permissus acco

dere. Quanto magis hi sacerdotes vel levitæ pu- ▲ benedictione sacerdotali permittit: non autem vi dicitiam ex die ordinationis suæ servare debent, quibus sacerdotium vel ministerium sine successione est, nec præterit dies qua vel a sacrificiis divinis aut baptismatis officio vacent? Nam si Paulus ad Corinthios scribit, dicens: ‹ Abstiuete vos ad tem ‹ pus, ut vacetis orationi (I Cor. VII, 5); › et hac utique laicis præcepit; multo magis sacerdotes, quibus et orandi et sacrificandi juge officium est, semper debebunt ab hujusmodi consortio abstinere qui si contaminatus fuerit carnali concupiscentia exaudiri posse se credit? cum dictum sit: ‹ Omnia munda mundis; coinquinatis autem et infidelibus nihil mundum (Tit. 1, 15). Sed fortasse hoc licere eredit, quia scriptum est: ‹ Unius uxoris vi rum (1 Tim., 111, 2). Non propter permanentiam in concupiscenua generandi hoc dixit, sed propter eontinentiam futuram. Neque enim integros corpore non admisit, qui ait: è Vellesh autem omnes esse sicut et ego (I Cor. ví, 7). Et apertius declarat dicens: «Qui autem in carne sunt, Deo placere non © possunt. Vos autem jam non estis in carne, sed in ● spiritu (Rom….vur, §). › Et habentem filium, non generantem dixit. › XXX. Et venerabilis papa Siricius:`‹ Feminas non alias esse patimur in domibus clericorum, niši eas tantum quas propter solas necessitudinum causas habitare cum iisdem synodus Nicæna per misit XXXI. Sanctus deinde Leo papa mirabilis doctor et sanctæ Chalcedonensis synodi auctor, oninem am biguitatem hujus rei abscindens ait: Lex conti nentiæ eadem est altaris ministris, quæ episcopis atque presbyteris. Qui cum essent laici, sive lecto res, licite et uxores ducere et filios procreare po tuerunt. Sed cum ad prædictos pervenere gradus, cœperunt eis non licere quæ licuerunt. Unde ut de carnali at spirituale conjugium, oportet eos nec dimittere uxores, et quasi non habeant sic habere quo et salva sit charitas connubiorum, et cessent opera nuptiarùm. Ecce isti cum Petro et per Pe trum effecti clavigeri regni cœlorum, ita confrin gunt omnes claviculas infernalium portarum, ut nulla jam supersit hæresis Nicolaitarum. XXXII. Seð ne quid minus façtum dicas, seria tim et aperte prosequemur, quid Romana Ecclesia in gradibus clericorum agat. Clericos tantum ostia rios, lectores, exorcistas, et acolytios, si extra vo tum et habitum monachi inveniuntur et continen tiam profiteri nolunt, uxorem virginem ducere cum duam et repudiatam; quia propter hoc solum dein ceps nec ad subdiaconatum provebi poterunt, nec laicus non virginem sortitus uxorem, aut bigamus ad elericatum. Quod si quis præfatorum ordinum desiderat ad subdiaconatum ascendere, nequibit hoc sine consensu uxoris suæ, ut de carnali deinceps fiat conjugium spirituale, nemine eos ad hoc cogente. Nec permittitur postea uxor jungi eidem suo marito carnaliter, nec cuiquam nubere în vita aut post mortem illius, alioqui anathematizanda est: sicut et diaconus, et subdiaconus, et presbyter aut episcopiis deponendus suam repetens, aut extraneam ducens, juxta quod in Neocæsariensi concilio orthodoxi san xere Patres. XXXIII. Talibus ergo traditionibns usque nunc sancta Romana Ecclesia et apostolica sedes omni mundo refulsit, nec aliquando Judaicis fabulis et apocryphis scripturis acquievit, sed per primos apo stolorum in ipso summ:o angulari lapide Christo Je su fundata, nullis hæresibus cessit, nec prohibuit a conjugio laicos: sed sacri altaris ministros et apo stolicam perfectionem professos inonachos. XXXIV. Illa tamen Ecclesia, quam Arius cor rupit, Macedonius prostituit, quæ genimina vipe rarum, id est, Nestorium, Eutychen, Monothelitas ct Theupaschitas et reliquas hæreticorum pestes peperit, adhuc à Nicolai hæresiarchæ complexibus abstrahi non potuit, adeo ut ad sacri altaris mini sterium ordinandos interroget an habeant uxores. Qui respondentes se non habere compelluntur pri mum ducere, et sic impositionis manum accipere ut novi mariti, et recenti carnis voluptate toti re soluti et marcidi, et inter sancta sacrificia coși tantes quomodo placeant uxoribus, immaculatum Christi corpus tractent atque populo distribuant, indeque sanctificatas manus ad tractanduin membra muliebria mox referant, et sit sicut populus sic et sacerdos, et tandem populi sicut sacerdotes mali. XXXV. Quapropter parcite jam vobis, et nolite attendere spiritibus erroris et demoniorum doctri nis, ut nobiscumn de ver. pace, que Christus est, hic et in futuro gaudeatis. Tu vero, miserrine Ni ceta, donec resipiscas, sis anathema, ab omni Chri sti Ecclesia, cuin omnibus qui tibi acquiescunt in tam perversa doctrina. Nam volens esse legis divi næ doctor, non intelligis quæ loqueris, neque de quibus affirīnas, et stultus ipse, sapientior tibi vi deris septem viris loquentibus parabolas. Sed sal tem aliquando disce tacere, qui nunquam loqui didim cisti. Explicit responsio fratris Humberti episcopi contra Nicete blasphemias.