ΤΟΥ ΠΑΝΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΤΙΜΙΩΤΑΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΤΟΥ ΨΕΛΛΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΑΝΤΟΔΑΠΗ. SAPIENTISSIMI ET CELEBERRIMI CAPITA ET QUÆSTIONES AC RESPONSIONES CXCIII. AD MICHAELEM DUCAM, IMPERATOREM CPOL. Ex Apographo Lindenbrogiano, quod exstat Hamburgi in Bibl. S. Joannis, Græce primus edidit et Latine vertit JoAN. ALBERTUS FABRICUS. 1. Credo in unum Patrem, principium omnium α, Πιστεύω εἰς ἕνα Πατέρα τὴν πάντων ἀρχὴν καὶ et causam, ex nullo factum et solum causæ expertem atque ingenitum: natura Patrem unigeniti Filii sui, Spiritus sancti emissorem. Et in unum Filium unigenitum, Dominum nostrum Jesum Christum. Et in Spiritum sanctum non natum ex Patre, sed ex essentia ejus procedcntem, dictum Advocatum utpote qui voces precesque omnium excipit, per omnia similem Patri et Filio, qui ex Patre quidem procedit, sed per Filium datur, et ab omni creatura accipitur. Harum trium personarum Patris, Filii, et Spiritus sancti unum principium, una est natura, una divinitas, una forma, una essentia et potentia. αἰτίαν, οὐκ ἔκ τινος γεννηθέντα, ἀναίτιον καὶ ἀγέν νη τον μόνον, ὑπάρχοντα Πατέρα φύσει τοῦ μονογε νοῦς Υἱοῦ αὑτοῦ, καὶ προβολέα τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος. Καὶ εἰς ἕνα Υἱὸν τὸν μονογενῆ, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Καὶ εἰς Πνεῦμα ἅγιον, οὐ γεννώμε νυν ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἐκπορευύμενον, Παράκλητον ὀνομαζόμενον ὡς τὰς τῶν ὅλων παρακλήσεις δεχόμενον, κατὰ παντὸς ὅμοιον τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῳ, ἐκ τοῦ Πατρὸς μὲν ἐκπορευόμενον, δι' Υἱοῦ δὲ μεταδιδόμενον καὶ μεταλαμβανόμενον ὑπὸ πάσης κτίσέως. Τοῦτων δὲ τῶν τριῶν ὑποστάσεων, Πατρὸς Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, μία ἀρχὴ, μία φύσις, μία θεότης, μία μορφή, μία οὐσία καὶ δύο ναμις. 2. De vocabulis quibusdam in Christianorum dogmate β΄. Περὶ ἀνομάτων τινῶν λεγομένων ἐν τῷ τῶν usurpari solilis. Essentia et natura in sancta et consubstantiali Trinitate unum idemque denotat, ambo enim communia sunt et universalia, et de tribus personis dicuntur, quarum una natura et una substantia, una forma, una divinitas, una gratia, una paritas et æqualitas, una gloria, una confessio et una potentia. Hypostasis et persona similiter unum et idem significant; nam ita Pater, v. g., hypostasis et persana est, hypostasis et persona Filius, hypostasis et persona Spiritus sanctus. Glorifica igitur tres personas sive hypostases, unam vero naturam earumdem atque essentiam. Sancti quippe Patres pro uno eodemque ponunt vocabula essentiæ et Χριστιανῶν δόγματι. Οὐσία καὶ φυσις ἐπὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοοπσίου Τριάδος τὸ αὐτό, ἀμφότερα γὰρ κοινὰ καὶ καθολικά, καὶ κατὰ τριῶν ὑποστάσεων λεγόμενα. Τούτων μία φύσις, καὶ οὐσία μία, καὶ μία ἐκτύπωσις, μία θεότης, μία χάρις, μία ισότης, μία δόξα, μία ὁμολογία, καὶ μία δύναμις. δ Υπόστασις πάλιν καὶ πρόσωπον τὸ αὐτό· οἷον ὑπόστασις καὶ πρόσωπον ὁ Πατήρ, ὑπόστασις καὶ πρόσωπον ὁ Υἱός, ὑπόστασις καὶ προσωπον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Δόξαζε οὖν τρία πρόσωπα, ἤτοι τρεῖς ὕπου στάσεις, μίαν δὲ φύσιν τῶν αὐτῶν καὶ οὐσίαν. Οι οὖν ἅγιοι Πατέρες ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ τάττουσι ὐὸ τῆς οὐσίας καὶ φύσεως καὶ μορφῆς ὄνομα. Καὶ πάλιν ἐπὶ ΝΟΤΑ. Hominibus puta, ut Marc. xvi, 15: Κηρύξατε τὸ Εὐαγγέλιον πάσῃ τῇ κτίσει.

τοῦ αὐτοῦ τὸ πρόσωπον καὶ τὴν ὑπόστασιν καὶ τὸν natura et formm: ac vicissim idem illis ost χαρακτήρα. Μία οὖν θεότης, μία φύσις, μία ουσία, persona, character et hypostasis. Una itaque est μία μορφή. Καὶ πάλιν τρία πρόσωπα, τρεῖς ὑποστά σεις, καὶ τρεῖς χαρακτῆρες, τρεῖς ἰδιότητες. Εστι δὲ ἰδιότης ἐπὶ μὲν τοῦ Πατρὸς, ἡ ἀγεννησία, ἐπὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, ἡ γέννησις, ἐπὶ δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἡ ἐκπόρευσις. γ΄. Περὶ ἐνυποστάτων. Πρόσεχε τῷ ὀνόματι τούτῳ, δέσποτα μου, πολυσήμαντον γάρ ἐστι, τὸ δὲ κυρίως αὐτὸ σημαινόμενον, δυσκολώτατον. Λέγεται οὖν ἐνυπόστατα, πᾶσα υπαρ ξες εἴτε σωματική εἴτε ἀσωματική, καθ᾽ ὁ ὑφέστη. κεν, ὥστε κατὰ τοῦτον τὸν λόγον εἴποις ἀνθρώπου καὶ τὸ χρῶμα καὶ τὴν οὐσίαν ἐνυπόστατον, κυρίως δὲ τὸ μὲν χρῶμα ἑτεροϋπόστατον. Οὐκ ἔχει γὰρ ἰδίαν υπο αρξιν, ἀλλ' ἐν σώματι ὕφέστηκεν. Ἡ δὲ οὐσία κυρίως ὑπόστασις, ἀλλ᾽ οὐκ ἐνυπόστατος. Αλλ' ὅμως καταχρη στικῶς λέγονται καὶ ταῦτα ἐνυπόστατα. Πάλιν λέγεται ἐνυπόστατον ὁ καθ᾽ ὅλου ἄνθρωπος, ὅπερ ὀνομάζουσιν οἱ ἔξω φιλόσοφοι εἰδικώτατον. Ἐνυπόστατος δὲ λέγε ται ὁ καθ᾽ ὅλου ἄνθρωπος, ὡς ἐν ταῖς ὑποστάσεσι θεωρούμενος, οἷον, ἐν τῷ Πέτρῳ καὶ τῷ Παύλῳ καὶ τοῖς λοιποῖς μερικοῖς ἀνθρώποις. Τρία οὖν ταῦτα τοῦ ἐνυποστάτου λεγόμενα σημαινόμενα οὐ πάνυ δύσκολα εἰς κατάληψιν. Περὶ τοῦ τετάρτου τοῦ δυσκολωτέρου ἐφεξῆς ἐροῦμεν. δ'. Περὶ ἐνυποστάτου. Ενυπόστατόν ἐστι τὸ ἄλλῳ διαφόρῳ κατὰ τὴν οὐσίαν εἰς ἑνὸς σύστασιν προσώπου καὶ μιᾶς γένεσιν ὑποστάσεως συγκείμενον καὶ συνυφιστάμενον, μὴ μέντοιγε καὶ καθ' ἑαυτὸ γνωριζόμενον. Πρόσεχε, δέσποτά μου. τῷ ὁρισμῷ τοῦ ἐνυποστάτου, Ἡ ἁγία καθολική Εκκλησία ἐπὶ τῆς οἰκονομίας μίαν ὑπό στασιν δογματίζει καὶ δύο φύσεις. Ὑπόστασιν τὸν σαρκωθέντα Υιόν, φύσεις δὲ θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα. Τὸ οὖν σῶμα τὸ ἔμψυχον καὶ ἔννουν, ὃ προσελάβετο ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, οὐ καλεῖ ὑπόστασιν, ἵνα μὴ εὑρεθῇ λέγουσα δύο ὑποστάσεις, ὅπερ ἐφλυάρει Νοστόριας δ αἱρετικός, ἀλλ᾽ ὀνομάζει ἐνυπόστατον, ὡς ἐν τῇ τοῦ Υἱοῦ ὑποστάσει τὸ εἶναι καὶ τὸ ὑποστῆναι λαβὸν καὶ μηδ' ὡς ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμου προϋποστάν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Χριστὸς μία ὢν ὑπόστασις, μᾶλλον δὲ, ἵνα σαφέστερον ε'πω, αὐτὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ μία ὢν ὑπόστασις τῆς ἁγίας Τριάδος, γέγονε καὶ τῷ σώματι, ᾧ προσελάβετο, ὑπόστασις, ὥστε τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ἐνυπόστατον μέν, οὐχ ὑπόστασις δέ. ε'. Περὶ ὁμοουσίου. Ομοούσια λέγεται ὅσα ταῖς μὲν ὑποστάσεσι δι ῄρηνται ἀπ' ἀλλήλων, τῇ δὲ οὐσία ἥνωνται. Οἷον ἐγὼ καὶ σὺ καὶ πάντες οἱ κατὰ μέρος ἄνθρωποι, ὑποστά σεις ἐσμεν διῃρημέναι ἀπ' ἀλλήλων, ὑπὸ δὲ μίαν οὐσίαν ἀναγόμενοι κατὰ τὸν κοινὸν λόγον τῆς ἀνθρωπότητος· κατὰ γοῦν τὸν λόγον τοῦτόν ἐσμεν ὁμοούσιοι. Ο Πατήρ οὖν καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, κατὰ μὲν τὰς ὑποστάσεις διῄρηνται· ἄλλος γὰρ ὁ Πατήρ, ὁ Υἱὸς, καὶ ἄλλος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Divinitas, una natura: una essentia, una forma. Nec minus tres sunt personæ, tres hypostases, tres proprietates. Est autem proprietas Patris quidem quod sit ingenitus, Filii quod genitus est a Patre, Spiritus sancti quod procedit. 3. De enhypostatis sive quæ personæ sive hypostasi insunt. Attende, domine mi, huic vocabulo ἐνυποστάτου· plura enim significat, et quid proprie denotet, non adeo dictu facile est. Dicuntur enim inesse hypostasi quæcunque res sive corporales sive incorporales respectu ejus in quo sunt, quo sensu hominis et color et essentia inesse hypostasi dicitur, proprie tamen color ab altero habet quod subsistit, non enim gaudet ipse subsistentia propria, sed subsistit in corpore: essentia vero proprie ipsa est hypostasis, non vero inest hypostasi. Attamen et hæc subsistentibus inesse dicuntur. Vicissim dicitur etiam inesse subsistentibus homo universe consideratus, quem philosophi externi speciem specialissimam vocitant. Inesse autem subsistentibus sive individuis dicitur, quod in illis observatur, v. g. in Petro, Paulo et aliis singulis hominibus. Tria hæc significata τοῦ ἐνυποστάτου non adeo difficilia comprehensu sunt, de quarto difficiliore jam sum dicturus. 4. De Enhypostato, sive personaliter unico. Enhypostatum illud sive personaliter unitum est, quod naturæ alteri essentia differenti in personæ unius sive hypostaseos constitutionem et compositionem additum est et coexistit, nec per se sive seorsim subsistere cognoscitur. Attende, domine mi, definitioni enbypostati. Sancta Ecclesia catholica in incarnatione Christi unam personam et duas naturas docet. Personam, Filium incarnatum, naturas vero, divinitatem et humanitatem. Corpus igitur anima et mente præditum quod Dominus noster Jesus Christus assumpsit, non vocat personam, ne inveniatur duas ponere personas, ut hæreticus Nestorius nugatus est, sed vocat enhypostatum, sive unitum personali ratione, utpote quod in Filit persona et ut sit, et ut subsistat accepit, nec per momentum antea substitit. Sive potius ut perspicue magis dicam, Filius ipse Dei cum esset una ex personis sanctissima Trinitatis, etiam corpus quod assumpsit in personam suam suscepit, ut corpus Domini personæ quidem unitum esset, at persona non esset. 5. De consubstantiali. Consubstantialia dicuntur, quæcunque subsistentiam quidem habent separatam, subsistentia vero communi junguntur. Sic ego et tu et singuli homines, personæ invicem distinctæ sumus, sed sub una substantia et communi humanitatis notione comprehendimur; eoque respectu sumus consubstantiales. Eumdem in modum Pater, Filius et Spiritus sanctus personis quidem distincti sunt, alius enim est Pater, alius Filius, et alius Spiritus san-

ctus, essentia vero junguntur. Essentia nempe κατὰ δὲ τὴν οὐσίαν ἥνωνται. Οὐσία δέ ἐστιν ὁ κοινὸς communis est personis ratio, una divinitas, una natura, una forma. Consubstantiales igitur sunt Pater, Filius et Spiritus sanctus tanquam qui unius ojusdemque sunt essentiæ. Distinguuntur personis, ut dictum est, sed unum sunt essentia et natura. Ideo consubstantiales atque ejusdem naturæ appellari consueverunt. 6. De simul personam constituentibus. Simul personam constituential differunt quidem essentia, sed in unam eamdemque personam coaluerunt, ut tu, Michael imperator; compositus es ex anima et corpore. Hæ vero partes, anima et corpus, essentia inter se differunt: alia enim animi, alia corporis essentia est. Ex Christianorum vero sententia simul personam hæc constituunt, neque anima antiquior est corpore, neque corpus anima vetustius, sed simul anima corpusque, ut quæ differunt essentiæ ratione, contemporanea tamen sunt et mutuo subsistunt, simulque personam constituentia et sunt et appellantur. Non vero simul personam constituentes sunt Pater, Filius et Spiritus sanctus, licet nullus horum antiquior est vel junior, siquidem essentiæ ratione non differunt. Consubstantiales autem et sunt et nominantur. 7. De essentiali unitate et differentia. Essentialis unitas est, qua multæ hypostases in unam essentiam colliguntur, ut singuli homines personis distincti, sed uniti essentia sive communis humanitatis ratione. Hæc igitur hypostaseon unitio in unam essentiam dicitur unitas essentialis. Essentialis vero differentia est, quando junctæ et unitæ in unum hypostasin naturæ inconfusæ et haud inminutæ manent, ut duæ naturæ in Christo, divinitas et humanitas in unam conjunctæ personam non confusæ neque imminutæ sunt, sed essentiali differentia distinguuntur. Singulæ enim harum naturarum inconfusæ et impermistæ sunt ratione essentiæ, differunt autem invicem non quoad personam, una enim utrisque hypostasis, sed essentiali differentia. 8. De personali unione et differentia. Personalis unio est, quæ diversas essentias et naturas in unam personam et unam eamdemque hypostasin colligens ac constringens, ut in incarnatione Domini nostri Jesu Christi unio intercessit personalis. Duæ enim naturæ in ipso in unam eam demque personam inconfuse sunt unitæ. Personalis vero differentia est, quando sub una et communi essentia comprehensæ personæ invicem numero distinguuntur, et proprietatibus tanquam certis notis plures constituunt, quemadmodum tu el ogo atque quivis alii homines proprietatibus et characteribus distincti ab invicem sumus, et personaliter differimus. Sic verbi gratia ego sum paulo procerior, fusco colore, et subalbus. Tibi statura medioλόγος τῶν ὑποστάσεων, ἤτοι ἡ μία θεότης, ἡ μία φύσις, ἡ μία μορφή. Ομοούσια οὖν ὁ Πατήρ, ὁ Υἱός, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς τῆς αὐτῆς καὶ μιᾶς τυγχάνονται οὐσίας. Διῄρηνται μὲν οὖν, ὡς εἴρηται, κατὰ τὰς ὑποστάσεις, ἥνωνται δὲ κατὰ τὴν οὐσίαν ἤτοι φύσιν. Διὰ τοῦτο οὖν λέγονται ὁμοούσια, κατὰ ὁμοφυλ. ϛ΄. Περὶ ὁμοϋποστάτων. Ὁμοϋπόστατα λέγοντας, ὅσα διαφέρει μὲν ἀλλήλων κατὰ τὴν οὐσίαν, εἰς μίαν δὲ καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόστα σιν ἀλλήλοις συντίθεται, οἷον σύ, ὁ βασιλεὺς Μιχαήλ, ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος. Ταῦτα δὲ τὰ μέρη, ἡ ψυχή καὶ τὸ σῶμα, διάφορά εἰσι κατὰ τὴν οὐσίαν. Αλλη γὰρ εὐσία ψυχῆς, καὶ ἄλλη σώματος. Ὁμοϋπόστατα δὲ κατὰ τὴν Χριστιανικὴν δόξαν· οὔτε γὰρ ἡ ψυχὴ προγενεστέρα τοῦ σώματος, οὔτε τὸ σῶμα πρεσβύτερον τῆς ψυχῆς, ἀλλ' ὁμοῦ ψυχὴ καὶ σῶμα, ὥστε ὅσα δια φέρει κατὰ τὴν οὐσίαν, ὁμόχρονα δὲ καὶ συνάλληλα ὑφέστηκεν, ὁμοϋπόστατα καὶ ἔστι καὶ ὀνομάζεται. Οὐκ εἰσιν οὖν ὁμοϋπόστατα ὁ Πατὴρ, ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εἰ καὶ μηδὲν τούτων πρεσβύτερον καὶ νεώτερον, ἐπεὶ οὐ διαφέρουσι κατὰ τὴν οὐσίαν. Ὁμοούσια δὲ καὶ εἰσι καὶ ὁνομάζονται. ζ'. Περὶ οὐσιώδους ἑνώσεως καὶ διαφορᾶς. Οὐσιώδης ἕνωσίς ἐστιν ἡ τὰς πολλὰς ὑποστάσεις εἰς μίαν οὐσίαν συνάγουσα, οἷον οἱ κατὰ μέρος πάντες ἄνθρωποι διῃρημένοι εἰσὶ κατὰ τὰς ὑποστάσεις, ἡνωμένοι δὲ κατὰ τὴν οὐσίαν, ἤτοι τὸν λόγον τῆς ἀνθρωπότητος. Αὕτη οὖν ἡ ἕνωσις τῶν ὑποστάσεων κατὰ τὴν μίαν οὐσίαν λέγεται οὐσιώδης ἕνωσις. Οὐσιώδης δέ ἐστι διαφορά, όταν αἱ ἐνωθεῖσαι φύσεις εἰς μίαν ὑπόστασιν ἀσύγχυτοι καὶ ἀμείωτοι μένωσιν. Οἷον αἱ δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, ἤτοι ἡ θεότης καὶ ἡ ἀνθρωπότης, εἰς μίαν συνελθοῦσαι ὑπόστασιν οὐ συνεχύθησαν οὐδὲ ἐμειώθησαν, ἀλλ' ἔχουσιν οὐσιώδη τὴν διαφοράν. Εκάστη γὰρ τῶν δύο φύσεων ἄφυρτός ἐστι καὶ ἀτύγχυτος κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον, καὶ διαφέρουσιν ἀλλήλων, οὐ κατὰ τὴν ὑπόστασιν· μία γὰρ ἀμφοῖν ἡ ὑπόστασις· ἀλλὰ κατὰ τὴν οὐσιώδη διαφοράν. η΄. Περὶ ὑποστατικῆς ἑνώσεως καὶ διαφορᾶς. Υποστατικὴ ἕνωσίς ἐστιν ἡ τὰς διαφόρους οὐσίας καὶ φύσεις εἰς ἓν πρόσωπον καὶ μίαν τὴν αὐτὴν ὑπό στασιν συνάγουσα τε καὶ συνδέουσα, οἷον ἐπὶ τῆς οἰκονομίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑποστα τικὴ ἐγένετο ἕνωσις. Αἱ γὰρ δύο φύσεις αὐτῷ εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν ἀσυγχύτως ἡνώθησαν. Υποστατικὴ δέ ἐστι διαφορά, ὅταν αἱ ὑπὸ τὴν μίαν οὐσίαν ὑποστάσεις διῄρηνται ἀπ' ἀλλήλων εἰς ἀρι θμὸν καὶ πλῆθος ἐπὶ τοῖς χαρακτηρικοῖς ἰδιώμασιν, οἷον σὺ καὶ ἐγὼ καὶ πάντες οἱ κατὰ μέρος ἄνθρωποι τοῖς χαρακτηρικοῖς ἰδιώμασι διαφέρομεν ἀλλήλων κατὰ τὰς ὑποστάσεις. Ὡς φέρε εἰπεῖν ἐγὼ μὲν εἰμὶ μακρός, μελάγχρους, ὑποψελλός, σὺ δὲ μεσῆλιξ; λευκὸς, τὸν προφορικὸν λόγον ὑγιής. Ὡσαύτως καὶ

οἱ λοιποὶ κατὰ μέρος ἄνθρωποι τοῖς τοιούτοις ἰδιώ- cris, cutis candida, nihil in linguæ usu et elocu μασιν υποστατικὴν διαφορὰν ἔχουσιν. θ'. Περὶ σχετικῆς ἑνώσεως καὶ διαφορᾶς. Σχετικὴ ἕνωσίς ἐστι φιλικὴ διάθεσις, ἢ θελημάτων ὁμονοητικὴ ὁμόνοια. Οι γοῦν φιλίαν πρὸς ἀλλήλους ἔχοντες, κατὰ τὸ εἶδος τῆς φιλίας λέγονται ἔχειν σχετικὴν ἕνωσιν. Ὁ γοῦν θεήλατος Νεστόριος ὁ αἱρε τικὸς μὴ δεχόμενος τὸ ἐκκλησιαστικὸν δόγμα, ὅτι αὐτὸς ὁ Θεὸς ἐγένετο ἄνθρωπος καὶ ἠνώθη τῇ ἡμε τέρα φύσει, τὴν μὲν καθ᾽ ὑπόστασιν ἀπηρνεῖτο, ἐφλυάρει δὲ ὅτι ἡ ἁγία Μαρία ἐγέννησεν ἄνθρωπον ψιλόν, πρὸς ἂν εἶχεν ὁ Θεὸς ἐξ αὐτῆς τῆς γεννήσεως φιλικὴν διάθεσιν, καὶ ὡμολόγει μὲν ἔνωσιν, οὐχ ὑποστατικὴν δὲ, ἀλλὰ σχετικὴν, ὅθεν οὐ μίαν ὑπόστα σιν ὁ δείλαιος ἐδογμάτιζεν, ἀλλὰ δύο, διηρημένας μὲν ἀλλήλων καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν καὶ κατὰ τὴν ὑπόστασιν, ἡνωμένας δὲ ἀλλήλαις κατὰ φιλίαν, ἢ ταῦτα βουλίαν, ἢ γνωμικὴν διάθεσιν, ἢ ὅσα τοιαῦτα ἐληρώδει ἐκεῖνος. ι΄. Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. Η ἁγία καὶ καθολική Εκκλησία τὸν Πατέρα δου γματίζει ἀγέννητον, τὸν δὲ Υἱὸν γεννητὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκπορευτὸν ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' οὐχὶ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Ονομάζει δὲ τὸν Υἱὸν λόγον τοῦ Πατρὸς καὶ ἀπαύγασμα, διὰ τὸ ἄνευ συνδυασμοῦ ἀπαθῶς, ἀχρόνως, ἀῤῥεύστως, καὶ ἀχωρίστως γεγεννῆσθαι ἐκ τοῦ Πατρός. Υἱὸν δὲ κα χαρακτῆρα τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως, διὰ τὸ τέλει ον καὶ ἐνυπόστατον καὶ κατὰ πάντα ὅμοιον τῷ Πατρὶ εἶναι πλὴν τῆς ἀγεννησίας. Μονογενῆ δὲ, ὅτι μόνος ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐγεννήθη. Εἰ γὰρ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἀλλ᾽ οὐ γεννητῶς, ἀλλ᾽ ἐκπορευτῶς. "Αλλος δὲ τρόπος υπάρξεως οὗτος. Ἡ δὲ γέννησις καὶ ἡ ἐκπόρευσις, ὡς δὲ καὶ ἡ ἀγεννησία οὐ σημαίνει οὐσίας διαφορὰν, οὐδὲ ἀξίωμα, ἀλλὰ τρόπον ὑπάρξεως. ια΄. Περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. G tione vitii. Similem in modum et singuli alii homines proprietatibus ejusmodi, velut personal differentia distinguuntur. 9. De relativa unione et differentia. Relativa unio et amica et consentiens animorum voluntatumque conspiratio. Qui igitur amicitiam invicem colunt, ratione hujus amicitia, relativa unione juncti esse dicuntur. Nestorius itaque hæreticus & furiis agitatus cum respueret ecclesiasticum dogma quod affirmat Deum ipsum factum esse hominem et naturæ nostræ unitum, illam unionem personalem negavit, et nugatus est hominem nudum natum esse e sancta Maria, quem ab ipsa usque nativitate Deus amore esset prosecutus adeoque confessus quidem est unionem, non personalem autem, sed relativam, unde non unam personam miser ille docuit, sed duas, essentia et persona invicem distinctas, junctas vero amore et eadem volendo ac sentiendo, et quæ plura hujuscemodi ille deliravit. 40. De sanctissima Trinitate. Sancta et catholica Ecclesia Patrem docet ingenitum, Filium genitum ex Patre, et Spiritum ex solo procedentem Patre, non ex Filio, quem vocat Verbum Patris et splendorem, quia sine coitione, impassibiliter, nec in tempore, et sine defluxu ac separatione natus est ex Patre, Filium vero et characterem personæ Patris, quia perfectus est et propriam personam habet,et per omnia similis est Patri, nisi quod ille est ingenitus, Unigenitum etiam, quod solus ex Patre nalus est. Nam licet Spiritus sanctus quoque ex solo Patre procedit, at non per generationem sed per processionem, quæ alia est exsistendi ratio. Generatio autem et processio quemadmodum etiam (ut ita dicam)ingenerabilitas non essentiæ denotat differentiam aut dignitatem, sed modum exsistendi. 11. De sanctissima Trinitate. Pater quidem perfectus et ingenitus, aon enim ex alio sed ex seipso habet quod est. Filius autem a Patre per generationem, et Spiritus sanctus ipse etiam ex solo Patre, sed per processionem. Simul vero et pariter ex Patre et genitus est Filius et Spiritus sanctus processit. Quæ porro sit differentiæ inter generationem ac processionem ratio, Ο μὲν Πατὴρ ἄρτιος καὶ ἀγέννητος, οὐ γὰρ ἔκ τινος, ἀλλ' ἐξ ἑαυτοῦ τὸ εἶναι ἔχει. Ὁ δὲ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννητῶς. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ αὐτὸ μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς μόνου, ἀλλ᾽ ἐκπορευτῶς. Αμα δὲ καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς γέννησις, καὶ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκπόρευσις. Τίς δὲ ὁ τρόπος δια φορᾶς γεννήσεως καὶ ἐκπορεύσεως, οὐκ οἶδεν οὐδείς. Διαφέρουσιν οὖν αἱ ὑποστάσεις μόναις ταῖς ὑποστα- nemo unus novit. Diferunt igitur personæ solis τικαῖς ἰδιότησιν, ἤτοι τῇ ἀγεννησίᾳ καὶ τῇ γεννήσει καὶ τῇ ἐκπορεύσει, ἀδιαιρέτως καὶ ταῦτα διαιρούμε ναι. Εκαστον δὲ τῶν τριῶν προσώπων τελείαν ἔχει ὑπόστασιν. Ἐν γὰρ τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσι μία ἁπλῆ οὐσία ὑπερτέλειος καὶ προτέλειος. Παράκλητον δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα καὶ τὸν Υἱὸν ὀνομάζομεν, ὡς τὰς τῶν ὅλων παρακλήσεις δεχόμενον. Τὸ μέντοι Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πατρός φαμεν ἐκπορεύεσθαι, δι᾿ Υἱοῦ δέ δίδοσθαι personalibus proprietatibus,ingenerabilitate, generatione et processione, atque indistinctæ invicem ita a se distinguuntur. Quælibet autem trium personarum perfectam bypostasin sive subsistentiam habet hisque tribus perfectis bypostasibus una simplex essentia,omnem supergrediens atque antecellens perfectionem, constat. Paracletum denique vocamus et Filium et Spiritum sanctum quia uterque omnium precationes excipit. Et Spiritum ex Patre affirmamus procedere, a Filio autem dari. ΝΟΤΑ. μεταHue usque editio Joh. Wagelini, Augusta Vindelicorum A. 1611, in 8 vo. Quæ sequuntur, nuno primum prodeunt.

ιβ'. Περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀντιδόσεως. Πρόσεχε, δέσποτά μου, τῷ ὀνόματι, λίαν γάρ ἐστι καὶ δυσκολώτατον καὶ ἀναγκαιότατον, ὅθεν καὶ διὰ πλειόνων τοι κατὰ βατὸν ῥηθήσεται. Οφείλει εἰδέναι, θειότατε βασιλεῦ, ὅτι ὅταν μὲν λέγωμεν θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα, ὅλην τὴν φύσιν δηλοῦμεν τῆς θεότητος, καὶ ὅλην τὴν φύσιν τῆς ἀνθρωπότητος. Ὅταν δὲ λέγωμεν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, οὐ πάντοτε τὰς ὁλότη τας δηλοῦμεν τῶν φύσεων, ἀλλ᾽ ἔστιν ὅτε καὶ τὰς ὑποστάσεις καὶ τὰ πρόσωπα Ὅταν μὲν οὖν εἴπω ἁπλῶς οὕτως, Πιστεύω εἰς Θεόν, μηδὲν ἄλλο προσ θεὶς. ὅλην ἐδήλωσα τὴν θεότητα. Ὅταν δὲ εἴπω, Ὁ Θεὸς ἐγένετο ἄνθρωπος, οὐ τὴν θεότητα ἐσήμανα. ἀλλὰ μόνον τὸ τοῦ Υἱοῦ ὄνομα. Καὶ πάλιν, εἰ μὲν εἴπω, Ὁ Θεὸς διὰ τὸν ἄνθρωπον ἐσαρκώθη, ὅλην 12. De ratione communicationis idiomatum. Attende, domine mi, vocabulis; valde enim difficilis res est et necessaria: quamobrem et pluribus a me tibi quantum fas erit exponetur Scire oportet,imperator augustissime, quod quando dicimus divinitatem et humanitatem, totam naturam significamus divinitatis et totam naturam humanitatis. Quando autem dicimus Deum et hominem, non semper integras denotamus naturas, sed quandoque etiam hypostasin et personam. Si igitursimpliciter dicam, Credo in Deum, nec quidquam aliud addam,totam significavi deitatem. Cum autem dico: Deus homo factus est, non deitatem totam significo, sed tantum Filium. Ac vicissim si dicam, Deus hominis causa carnem induit, totum significavi genus humanum. Cum autem dico: Homo erat in regione p ἐδήλωσα τὴν ἀνθρωπότητα. Ἐὰν δὲ εἴπω, "Ανθρωπος Ausitide, solum Jobum innuo. Diligenter attende huic doctrinæ capiti. Quandoquidem igitur Domini nostri Jesu Christi duas confitemur naturas, divinitatem et humanitatem,unam agnoscimus personam ex utrisque compositam. Cum porro ipsas naturas consideramus,divinitatem et humanitatem dicimus. Cum vero compositam ex naturis hypostasin, ab utraque Christum vocamus Deum et hominem atque Deum carne indutum.Aliquando autem Deum modo et Filium hominis appellamus, et nec Deum modo cum dicimus, sejungimus ab homine, nec quando Filium vocamus hominis eum a Deo separamus:idem enim et Deus integer et integer homo est. At cum dicimus deitatem,non una nominamus humanitatis proprietates: neque enim affirmamus deitatem esse passibilem vel creatam. Uti nec vicissim quando dicimus humanitatem,sub ea intelligimus proprietates divinitatis, neque enim humanitatem affirmamus esse increatam. Sed circa personæ unitatem aliter res se habet. Audacter siquidem separatim contitemur Christum Deum,iterum separatim hominem, nec minus confitemur utrumque. Nam et Deum quando dicimus, hominem subintelligimus, et quando dicimus hominem, confitemur Deum. Et eumdem dicimus Deum passibilem, quatenus homo est, et puerum antesæcularem et principii expertem quatenus est Deus. Atque hæc fert communicationis idiomatum ratio, quavis natura cum altera proprietates suas communicante propter personæ identitatem, et illarum mutuam inter se ut ita dicam permeationem. In hoc, mi domine, multa errant hæretici, durn wconomiæ in Christo profunditatem dignoscere nequeunt. 13. De divina unione. Nosse debes, domine mi atque imperator, quod natura divina integra est in qualibet persona deitatis, integra in Patre, in Filio integra, et integra in Spiritu sancto.Cum itaque incarnatus est ex sancta Trinitate, Filius nempe Dei, integram ac perfectam docemus naturam deitatis in unam personam unitam esse cum integra natura humana: neutiquam vero dicimus tres personas sanctæ deitatis omnibus ἦν ἐν τῇ χώρᾳ τῇ Αἰσίτιδι, μόνον τὸν Ἰὼβ ἐδήλωσα. Πρόσεχε τῷ δόγματι ἀκριβῶς. Ἐπεὶ οὖν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ δύο μὲν τὰς φύσεις ὁμολογοῦμεν, θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα, μίαν δὲ ὑπόστασιν, σύνο θετον ἐξ ἀμφοτέρων. Ὅταν μὲν οὖν αὐτὰς τὰς φύσεις ἀναθρῶμεν, θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα λέγομεν. Ὅταν δὲ ἐκ τῶν φύσεων συντεθεῖσαν ὑπόστασιν ἐκ τοῦ συναμφοτέρου, Χριστὸν ὀνομάζομεν, καὶ Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, καὶ Θεὸν σεσαρκωμένον, ποτὲ δὲ Θεὸν μόνον καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου. Καὶ οὔτε Θεὸν μόνον λέγοντες χωρίζομεν αὐτὸν τοῦ ἀνθρώπου, οὔτε ἀνθρώπου Γιον κατονομάζοντες χωρίζομεν τοῦ Θεοῦ· ὁ αὐτὸς γάρ ἐστιν ὅλος Θεὸς καὶ ὅλος ἄνθρωπος. Θεότητα μὲν γὰρ λέγοντες, οὐ κατονομάζομεν αὐτῇ τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ἰδιώματα. Οὐ γάρ φαμεν θεότητα παθη τὴν ἢ κτιστήν. Οὐδὲ πάλιν λέγοντες ἀνθρωπότητα, νοοῦμεν ἐπ' αὐτῆς τὰ τῆς θεότητος ἰδιώματα. Οὐ γάρ φαμεν ἀνθρωπότητα ἄκτιστον. Ἐπὶ δὲ τῆς μιᾶς ὑποστάσεως οὐχ οὕτως. ᾿Αλλὰ θαῤῥούντως ὁμολογοῦμεν καὶ μόνως Θεὸν καὶ μόνως ἄνθρωπον, καὶ τὸ συναμ φότερον Χριστόν. ᾿Αλλὰ καὶ Θεὸν λέγοντες καὶ ἄνθρωπον νοοῦμεν, καὶ ἄνθρωπον λέγοντες καὶ Θεὸν ὁμολογοῦμεν, καὶ τὸν αὐτὸν λέγομεν καὶ τὸν Θεὸν παθητὸν, καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος, καὶ παιδίον προαιώνιον καὶ ἄναρχον, καθ᾽ ὁ Θεός. Καὶ οὗτός ἐστιν ὁ τρόπος ἀντιδόσεως ἑκατέρας φύσεως ἀντιδιδούσης τῇ ἑτέρᾳ τὰ ἴδια διὰ τὴν τῆς ὑποστάσεως ταυτότητα, καὶ τὴν εἰς ἄλληλα αὐτῶν περιχώρησιν. Τοῦτο, δέσποτα μου, πλάνην ἐμποιεῖ πολλὴν τοῖς αἱρετικοῖς, μὴ δυναμέ νοις διαγνῶναι τὸ βάθος τῆς οἰκονομίας. ιγ΄. Περὶ τῆς θείας ἐνώσεως. Οφείλεις εἰδέναι, δέσποτα μου βασιλεῦ, ὡς ἡ τῆς θεότητος φύσις πᾶσα τελείως ἐστὶν ἐν ἑκάστῳ τῶν αὐτῆς ὑποστάσεων, πᾶσα ἐν Πατρὶ, πᾶσα ἐν Γῷ, πᾶσα ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. Καὶ ἐν τῇ ἐνανθρωπήσει οὖν τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, πᾶσαν καὶ τελείαν δογματίζομεν τὴν φύσιν τῆς θεότητος ἐν μιᾷ τῶν αὐτῆς ὑποστάσεων ἐνωθῆναι πάσῃ τῇ ἀνα θρωπίνῃ φύσει. Οὐ μὴν λέγομεν, ὅτι αἱ τρεῖς ὑποΝΟΤΕ. i. e. Deum universe, tribus constantem personis, et totum genus humanum.

στάσεις τῆς ἁγίας θεότητος πάσαις ταῖς τῆς ἀνθρωπότητος ὑποστάσεσι καθ᾽ ὑπόστασιν ἠνώθησαν. Πάσῃ δὲ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει φαμὲν ἐνωθῆναι πᾶσαν τὴν τῆς θεότητος οὐσίαν. Κατ᾽ οὐδένα γὰρ λόγον κεκοινώνηκεν ὁ Πατὴρ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῇ σαρκώ σει τοῦ Θεοῦ λόγου, εἰ μὴ κατ' εὐδοκίαν καὶ βούλη σιν. Πᾶσα οὖν ἡ φύσις οὐ κατὰ μερῶν ἐν τῆ τοῦ Χριστοῦ ὑποστάσει συνεργεῖται τῷ Θεῷ. ιδ΄. Περὶ φύσεως ἀπαθείας. personis humanis unitas esse personaliter, integra vero naturæ humanæ integram Deitatis substantiam unitam esse affirmamus. Nulla enim ratione Pater et Spiritus sanctus cum incarnatione Verbi communicavit, nisi complacendo et volendo. Integra igitur natura, nec pars ejus tantum in Christi persona operatur divina operatione. 14. De naturæ divinæ impassibilitate. Fateberis utique naturam Verbi incarnatam sive carni unitam esse. Non ideo natura Verbi passa est in carne, sed Christus in carne passus est: Deura enim hominem et hominem Deum factum esse confitemur.Didicimus quoque divinitatem esse unitam humanitati in una persona humana: deitaΟφείλεις ὁμολογεῖν ὅτι ἡ φύσις τοῦ Λόγου ἐσαρκώθη ἦτοι ἠνώθη σαρκί. Οὐ μὴ ὅτι ἡ φύσις τοῦ Λό γου ἔπαθε σαρκὶ, ἀλλ᾽ ὅτι ὁ Χριστὸς ἔπαθε σαρκί· ὅτι μὲν γὰρ ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονε, καὶ ἄνθρωπος ὁ Θεός ὁμολογοῦμεν. Καὶ ὅτι ἡ θεότης ηνώθη τῇ ἀνθρωπότητι ἐν μιᾷ τῶν αὐτῆς ὑποστάσεων, μεμαθή - καμεν, ὅτι δὲ ἡ θεότης ἄνθρωπος γέγονεν, ἢ ἐνην- tem autem hominem esse factam, vel incarnatat, θρώπησεν, οὐδαμῶς ἀκηκόαμεν. Ἐπεὶ δὲ οὖν δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, δύο αὐτοῦ καὶ τὰ θελήματα πάντως τὰ φυσικά, καὶ θελητικός ἐστιν ὁ αὐτὸς κατ' ἄμφω τῶν αὐτοῦ φύσεων. Τὴν γὰρ φυσικῶς ἐνυπάρχουσαν ἡμῖν θελητικὴν δύναμιν ἀνέλαβε. Δύο οὖν καὶ τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ φαμεν· εἶχε μὲν γὰρ, ὡς μὲν Θεος καὶ τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος, τὴν θείαν ἐνέργειαν, καὶ ὡς ἄνθρωπος γενόμενος καὶ ἡμῖν ὁμοούσιος, τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν ἐνέργειαν. ιε'. Τίς ὁ Θεός. Οὔτε ὁ οὐρανὸς θεὸς, οὔτε ὁ ἥλιος, οὔτε ἄλλο τι τῶν ὁρωμένων, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁ πολυτίμητος καὶ πολυθρύλλη τος νοῦς· οὐδὲ ἰδέα τις κατὰ Πλάτωνα χωριστή σωμάτων, ἀλλ' οὐδὲ φύσις ὅλως ἐγκόσμιος, ἀλλ' οὐδὲ ζωή, οὐδὲ φως, οὐκ ἀσωματότης, οὐκ ἀϋλία, οὔτε αἰσθήσει θεατὸς οὔτε νῷ ληπτός· ἀλλά τις ἑτέρα φύσις ἀνεξερεύνητος, καὶ αὐτοῦ δύναμις, ἢ τε φρουρητικὴ ἢ τε ζωογόνος, ἢ τε ἀναγωγικὴ, καὶ ἁπλῶς πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ ἄπειροί εἰσι καὶ ἀνέκληπτοι, καὶ αὐτὸς ἄπειρος καὶ κατὰ ἀρχὴν καὶ κατὰ τέλος. Καὶ τὸ μὲν ἄνω αὐτοῦ ἄναρχον ὀνομάζεται, τὸ δὲ κάτω ἀτελεύτητον, τὸ δὲ ξύμπαν αἰώνιον. "Απειρος οὖν τὴν δύναμιν ὁ Θεὸς, ἄναρχός τε καὶ ἀτελεύσητος καὶ αἰώνιος. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος τῷ ὄντι θεολογικῶς διορίζεται. ις΄. Πῶς οἶδε Θεὸς τὰ μεταβαλλόμενα πράγματα. Οὐχ ὡς ἔχει τὰ πράγματα γινώσκει ὁ Θεὸς ταῦτα, ἀλλ' ὡς ἔστιν αὐτὸς κατ᾿ οὐσίαν. Οϊόν εἰσι τὰ πράγματα μεριστά, ὁ δὲ Θεὸς ἀμέριστος· ἀμερίστως οὖν οἶδε τὰ μεριστά. Καὶ πάλιν τὰ πράγματα ἀλλοιωτὰ καὶ μεταβλητά, ὁ δὲ Θεὸς ἀναλλοίωτος καὶ ἀμε τάβλητος· ἀναλλοίωτος οὖν ο δε τὰ ἀλλοιωτὰ, καὶ τὰ μεταβλητὰ ἀμεταβλήτως. Οὕτως καὶ τὰ ὑπὸ χρόνον αἰωνίως οἶδε, καὶ τὰ ἐνδεχόμενα ἀναγκαίως, καὶ τὰ σωματικὰ ἀσωμάτως· Ἀλλ᾿ οὐκ ἐπειδὴ γινώσκει ὁ Θεὸς ἀσωμάτως τὸ σῶμα, ἡλλοιώθη ἐκεῖνο καὶ ἀσώμα τον γέγονεν. Αλλ' ἡ μὲν τοῦ Θεοῦ γνῶσις κατὰ τὴν ἰδίαν ὕπαρξιν γινώσκει τὰ πράγματα. Ἐκείνων δὲ ἕκαστον μένει ὅπερ ἐστί. Πρὸς γοῦν τοὺς ἀποροῦνα τας καὶ λέγοντας εἰ ᾔδει ὁ Θεὸς τὸν Ἀδὰμ τὰ ἐντε· aut humana indutam natura neutiquam audivimus. Cum vero duæ sint Christi naturæ, etiam duæ sunt ejus naturales voluntates, et ipse voluntate gaudet secundum utramque naturam, siquidem et facultatem volendi, quæ nobis naturaliter inest, assumpsit. Duplices igitur et operationes ipsius esse affirmamus. Ut Deus enim et consubstantialis Patri divina gaudet operatione, sed tanquam homo factus et consubstantialis nobis, humanæ operationis non est expers. 45. Quis Deus. Neque cœlum Deus, nec sol, neque aliud quidquam eorum quæ cernuntur, sed neque honoratissima ac celebratissima hominum vocibus mens, neque idea a corporibus, ut docet Plato, separata ac sejuncta, neque natura mundi, neque vita aut lumen,neque incorporalitas,ut ita dicam,et immaterialitas. Neque sensu visibilis neque mente perceptibilis est, sed alia imperscrutabilis natura, et potentia ejus, conservatrix datrixque vitæ et productrix, et semel ut dicam, omnes ipsius facultates infinitæ sunt et principii ratione et finis. Atque illius quidem respectu sine principio esse dicitur, ratione hujus vero sine fine, hoc est omnino æternus. Infinita igitur potestate Deus, et principii finisque expers et æternus est: quod et Gregorius Theologus vere theologice docuit. 16. Quomodo præscit Deus res mutationibus obnoxias? Non quales sunt res tali cognitione cognoscit eas Deus; sed quali ipse est essentia. Sic, v. g., res sunt partibus divisibiles; Deus partium et divisionis expers res itaque partibus divisibiles impartibili ratione cognoscit.Porro res sunt alterationi et mutationi obnoxiæ; Deus inalterabilis et haud mutabilis mutabilia igitur et alterabilia cognoscit inalterabiliter et immutabiliter. Ita etiam res temporarias æterna cognoscit ratione; corpora item ratione incorporali. Non autem ideo quia Deus corpora incorporali ratione cognoscit, ideo corpus mutatur, fitque incorporale. Sed Deus quidem scientia sua res pro divinæ essentiæ ratione cognoscit; illarum autem quælibet quod est manet. Ad

hos igitur qui movent dubium, quæruntque si Deus ταλμένα παραβῆναι, πῶς εἶκος ἦν ἐκεῖνον γενέσθα præsciverit Adamum mandata esse transgressurum, quomodo fieri potuerit ut Adamus non peccaret? Quod enim Deus præscivit, id protoplastus quomodo potuit evitare? Ad hoc dubium in promptu tibi sit respondere, quod propria Deus virtute novit et quæ sunt et quæ futura sunt, nec mutantur tamen res, etsi ille perfectiore illas ratione scit. Quandoquidem igitur sciebat Adamum fuisse prolapsurum in peccatum, ejus cognitio non fuit homini causa peccandi. Non enim eripuit ei æquilibritatem ad opinandum, et boni si vellet eligendi facultatem: sed Deus quidem sciebatquid futurum esset, Adamo autem non erepta erat animi ad bonum inclinandi potentia. Et Adamus quidem ad contraria indefinito modo se habebat: Deus autem indefinitum definita cognoscebat ratione. Sicut enim corpus incorporaliter, sic et indefinitum definite novit. 17. Quodnam primum elementum, a quo mundum condere cæpit Deus? Moyses quidem, qui Deum vidit, cœlo simul et terra primum locum assignat in mundi originibus. Inter Gracorum vero sapientes alii aliud opinati sunt. Nonnulli enim terram præferunt tanquam centrum circuli cœlestis, quod etiam in plano centrum sit circulo prius et antiquius. Alii universum mundum distinguunt in quatuor elementa,et quintum ethereum genus corporis: quatuorque illa sub æthere disposita, pulcherrimum vero æthereæ naturæ cœlum primum omnium factum esse affirmant. Qui vero factum mundum haud obscure negant, universum simul exsistens congruenter propriæ opinioni statuunt. Eas autem potius existimare primo loco factum cœlum, utpote corpus præstantius, et quod cætera complectitur atque comprehendit. ἀναμάρτητον; Ο γὰρ ἐγίνωσκεν ὁ Θεὸς, πῶς ὁ πρωτόπλαστος ὑπερβῆναι ἠδύνατο. Πρὸς γοῦν τοὺς τοῦτο ἀποροῦντας ἀποκρίνου εὐθὺς, ὅτι ὁ Θεὸς κατὰ τὴν ἰδίαν ιδιότητα οἶδε καὶ τὰ γενόμενα καὶ τὰ γενησό μενα. Καὶ πάλιν οὐκ ἀλλοιοῦται τὰ πράγματα, εἰ ἐκεῖνος κρειττόνως αὐτὰ ἐπίσταται· Ἐπειδὴ τοίνυν ἠπίστατο ὅτι πεσεῖται ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν ὁ ᾿Αδάμ Ἀδὰμ οὐχ ἡ γνῶσις αὐτοῦ αἰτία τῆς ἁμαρτίας τῷ ἀνθρώπῳ ἐγένετο. Οὐ γὰρ ἀφείλετο αὐτοῦ τὴν ἰσοῤῥοπίαν τῆς γνώμης καὶ τὴν τοῦ καλοῦ αἵρεσιν, εἴπερ ἐβούλετο, ἀλλ' ὁ μὲν Θεὸς ἠπίστατο τὸ ἐσόμενον, τῷ δὲ ᾽Αδαμ οὐκ ἀφηρέθη ἡ ἐπὶ τὸ καλὸν ὁρμή. Καὶ ὁ μὲν ᾿Αδαμ αόριστον εἶχε τὴν ἐπὶ τὰ ἐναντία ῥοπὴν, ὁ δὲ Θεός ὡρισμένως ἐγίνωσκε τὸ ἀόριστον. Ὡς γὰρ τὸ σῶμα ἀσωμάτως οἶδεν, οὕτω μὲν καὶ τὸ ἀόριστον ώρισ μένως. ιζ. ᾿Απὸ ποίου πρώτου στοιχείου ἤρξατο τὸν κόσμον ποιεῖν ὁ Θεός. Μωυσῆς μὲν ὁ θεόπτης οὐρανῷ ἅμα καὶ γῇ τὰ πρεσβεῖα δίδωσι τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως. Τῶν δὲ παρ' Ἕλλησι σοφῶν ἄλλοι ἄλλῶς ᾠήθησαν. Οἱ μὲν γὰρ τὴν γῆν πρῶτον παράγουσιν ὡς κέντρον τοῦ οὐρα νίου κύκλου, ἐπεὶ καὶ τοῦ ἐπιπέδου κύκλου τν κέν τρον πρεσβύτερον. Ἕτεροι δὲ εἰς τὰ τέσσαρα στοιχεῖα καὶ τὸ πέμπτον σῶμα τὸ αἰθέριον τὸν σύμπαντα διαιροῦντες κόσμον καὶ τὸ τετράστοιχον ὑπὸ τοῦ αἰθέρος διοικεῖσθαι νομίζοντες. Τὸ κάλλιστον δὲ τοῦ αἰθέρος ὁ οὐρανός, δν πρῶτον τούτων γεγενη σθαί φασιν. Ὅσοι δὲ ἀγέννητον τὸν κόσμον σαφῶς ἀπεφήναντο ὁμοῦ τὸ πᾶν εἶναι ἀκολούθως ἑαυτοῖς λέγουσι. Δεῖ δὲ μᾶλλον οἴεσθαι τὸν οὐρανὸν πρῶτον γεγενῆσθαι, ὡς καὶ κρεῖττον σῶμα καὶ τῶν ἄλλων περιληπτικόν. της Πόθεν ἔννοιαν ἔσχον Θεοῦ ἄνθρωποι; Εννοιαν ἔσχε Θεοῦ ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς τῶν ὄντων τάξεως, ἀπὸ τῆς ἰσονομίας τῶν φύσεων. ἀπὸ τῆς εἰς τὰ πάντα διοικούσης προνοίας. Η τε γὰρ τῶν μεγά λων φωστήρων ἀνατολὴ καὶ δύσις ἐν τοῖς αὐτοῖς και ροις ἀεὶ ὁμοίως ἔχουσα, καὶ οἱ τῶν ἀστέρων δρόμοι τὴν ταυτότητα σώζοντες, καὶ ἡ τοῦ οὐρανοῦ περιφορὰ καὶ περίοδος κυκλοτερής πάντα σφίγγουσα καὶ συνδέουσα, καὶ τ᾿ ἄλλα ὡσαύτως ἔχοντα ἐν ἀλλήλοις σώμασι, προνοητήν τινα τοῦ παντὸς εἶναι ἀνακηρύτ 18. Unde homines notionem Dei acceperint? Notionem Dei hauserunt homines ex ordine rerum, ex naturæ æqualibus legibus, ex providentia ad omnia pertingente. Magnorum enim luminum ortus et occasus iisdem temporibus eodem semper se habens modo, et cursus siderum eandem servantes rationem, et circumrotatio cœli circularis omnia colligens ac constringens, aliaque quæ in aliis corporibus consimiliter se habent, prædicant esse quemdam qui universi curam gerit eique providet. Si enim forte et casu mundus coaluisset, τουσιν. Εἰ γὰρ τυχαία καὶ αὑτόματος ἦν ἡ τοῦ κόσ partes ejus sine ordine et ratione ferrentur: nunc vero motus universi certo numero et ordine constitutus, et quod nihil sine ratione vel movetur vel quiescit, sed omnia facile ac commode regi se patiuntur, Deum nobis universi factorem conditoremque demonstrant. 19. Pluresne sint angeli an homines? Pauciores multitudine sunt angeli quam homines. Vide enim quomodo numeri omnes quo propriores sunt unario, eo minores sunt numeris longius ab illo distantibus. Uti binarius, ternarius et quaterasrius minores sunt vicenario et tricenario. Sicut μου σύμπλεξις, ἦν ἂν καὶ τὰ μέρη του κόσμου τάκτως καὶ ἁλόγως φερόμενα. Νῦν δὲ ἡ εὔρυθμος τοῦ παντὸς κίνησις, καὶ τὸ μηδὲν ἁλόγως ἢ τὴν κίνησιν ἔχειν ἢ τὴν ἡσυχίαν, ἀλλὰ πάντα εξαγώγως ἡνιοχεῖ σθαι, τὸν Θεὸν ἡμῖν ἀναδείκνυσι ποιητὴν τοῦ παντός. ιθ'. Πότερον πλείους οἱ ἄγγελοι ἢ οἱ ἄνθρωποι. Ελάττους τῶν ἀνθρώπων κατὰ τὸ πλῆθος οἱ ἄγγε λοι. Σκόπει γὰρ, ὅτι πάντες οἱ ἀριθμοὶ οἱ πλησιά ζοντες τῇ μονάδι, ἐλάττους εἰσι κατὰ τὸ ποσὸν τῶν ποῤῥωτέρων ἀριθμῶν. Οἷον ἡ δυάς, ἡ τριὰς καὶ ἡ τε τρὰς ἐλαττότεραί εἰσι τῶν εἴκοσι καὶ τριάκοντα. Ὥσ

DE OMNIPARIA DOCTRINA. περ οὖν οἱ ἐγγύτεροι τῆς ἑνάδος ἀριθμοὶ ἐλάττους igitur propiores unario cumeri sunt minores, εἰσὶν, οἱ δὲ ποῤῥωτέρω, πλείους, οὕτως οἱ ἐγγύτεροι τοῦ ἐνὸς καὶ μόνου Θεοῦ, ἔλαττον ἔχουσι τὸ ποσὸν οἱ δὲ ποῤῥωτέρω, πλέον. Εγγύτεροι δὲ τοῦ Θεοῦ ἄγγελοι, ἀρχάγγελοι, καὶ αἱ περικείμεναι δυνάμεις, ποῤῥωτέρω δὲ οἱ ἄνθρωποι. Ὥστε πλείους εἰσὶ τῶν ἀγγέλων οἱ ἄνθρωποι, ὅθεν καὶ οἱ μὲν ἄγγελοι ἤδη κατὰ τὸν ἀριθμὸν ἐπερατώθησαν, τοῖς δὲ ἀνθρώποις εἰς τὸ ἄπειρον προχεῖται ἡ γεννησις. Σταθήσεται δὲ αὐτὴ κατὰ τὸν τῆς συντελείας καιρόν. κ', Περὶ νοῦ. Οὐ πᾶς νοῦς μετέχεται ὑπὸ πάσης ψυχῆς. Ὁ δὲ πρῶτος νοῦς ὑπ᾽ οὐδεμιᾶς ψυχῆς μεθεκτός ἐστιν. Ὁ γὰρ ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα νοῦς καὶ παντων Δημιουρ γός, πῶς ἂν ὑπὸ ψυχῆς μετασχεθείη τινός; Ηασης γὰρ νοερᾶς πληθύος καὶ τοῦ πλήθους τῶν νοῶν ἡγεῖταί τις νοῦς. Καὶ ἀμεθεκτος καὶ πρῶτος μὲν νούς οὗτος ἔστι καὶ ἀνομάζεται. Μετὰ δὲ τὸν ἀμέθεκτον νοῦν, ὁ μεθεκτὸς μὲν, οὐχ ὁ ἐγκόσμιος δὲ, ἀλλ' ὁ ὑπερκόσμιος καὶ χωριστὸς τοῦ κόσμου, εἶτα ὁ ἐγκόσμιος, Ἐπεὶ κατὰ τοὺς τῶν Ἑλλήνων λόγους καὶ αὐτ τὸς ὁ κόσμος ἔμψυχος ἅμα καὶ ἔννους ἐστί. Καὶ ἡ ἑγκόσμιος ψυχὴ οὐκ εὐθὺς μετέχει τοῦ ὑπερκοσμίου νοός, ἀλλὰ πρώτως τοῦ ἐγκοσμίου. Ἔστιν οὖν ἡ τάξις καὶ ὁ ἀριθμὸς καὶ τὰ ὀνόματα οὕτως. Ὁ ἀμέθεκτος νοῦς, ὁ ὑπερκόσμιος, καὶ ὁ ἐγκόσμιος. κα'. Ἔτι περὶ νοῦ. Πᾶς νοῦς ἑαυτὸν νοεῖ. ᾿Αλλ' ὁ πρῶτος νοῦς καὶ ἀμέθεκτος ἑαυτὸν μόνον. Οὐδὲ γὰρ ἔχει τι πρὸ αὐτ τοῦ, ἵνα ἐκεῖνο νοήσῃ. Τὰ δὲ μετ᾿ αὐτὸν οὐκ ἂν νοήσειεν. Αλλ' ἔχει τούτων τὴν νοήσιν ἀνοησία κρείττονι νοήσεως. Καὶ ἔστιν, ὅτι οὗτος νοῦς, νοῦς ἅμα καὶ νοητόν. Νοῦς μὲν ὡς νοῶν ἑαυτὸν, νοητον δὲ, ὡς νοούμενον ὑφ᾽ ἑαυτοῦ. Ὁ δὲ μετὰ τὸν ἀμέσ θεκτον μεθεκτός νοῦς ἑαυτόν τε ἅμα νοεῖ, καὶ τὸν πρὸ αὐτοῦ νοῦν. Πᾶς γὰρ νοῦς ἢ ἑαυτὸν νοεῖ, ἤ τὸ ὑπὲρ ἑαυτὸν, ἢ τὸ μεθ᾿ ἑαυτόν. Αλλ' εἰ μὲν τὸ μεθ᾿ ἑαυτὸν νοεῖ, κατὰ τὸ χεῖρον ἐπιστρέφει. Εἰ δὲ τὸ ὑπὲρ ἑαυτὸν νοεῖ, εἰ μὲν διὰ τῆς ἑαυτοῦ γνώσεως, ἑαυτὸν ἅμα κἀκεῖνο γνώσεται. Εἰ δὲ ἐκεῖνο μόνον ἑαυτὸν ἀγνοήσει νοῦς ὤν. Αλλὰ τὸ πρὸ ἑαυτοῦ για νώσκων, γνώσεται καὶ ἑαυτόν. Ἔστιν ἄρα καὶ ἐν τῷ νῷ νοητὸν, καὶ ἐν τῷ νοητῷ νοῦς, καὶ ὁ μὲν ὀλικώτερος, ὁ δὲ μερικώτερος. longius vero remoti majores et numerosiores, sic quæ uni et soli Deo propiora sunt, eadem pauciora quoque sunt; quæ vero longius distant, plura sunt numero. Propiores autem Deo sunt angeli, arcbangeli, et his proximæ protestates. Longius ab illo absunt homines. Igitur plures sunt homines quam angeli, unde et angelorum numerus jam est finitus et circumscriptus, hominum vero generatio in infinitum effunditur, quæ tamen et ipsa sistetur in sæculorum consummatione. 20. De mente. Non quælibet mens ab anima quacunque participatur. Principalis mens a nulla anima participari potest. Quæ enim omnibus rebus mens præstantior est, et omnium opifex, quomodo ab anima ulla participetur? Omnis enim intelligibilis multitudinis et multitudinis mentium princeps est mens quædam nullius animæ particeps. Atque hæc prima mens est et nominatur. Post hanc nullius participem animæ succedit mens non mundana quidem,sed supramun. dana et a mundo separabilis. Deinde mundana, nam, secundum Græcorum sententiam, ipse etiam mundus anima ac mente præditus est. Et anima mundi non statim continet supramundanam mentem, sed primo mundanam. Ordo igitur et numerus atque nomina sic se habent: mens cujus nulla anima compos et particeps fieri potest, tum mens supramundana ac denique mundana. 21. Iterum de mente. Omnis mens seipsam intelligit. Sed prima mens quæ a nullo participatur, se intelligit solam. Neque enim habet aliquid se prius, quod intelligat. Quæ vero post sunt, non quidem intellexerit, sed habet eorum cognitionem sine intelligentia, per genus perceptionis quod intelligendi actu est præstantius. Ac mens talis intellectus simul est et intelligibile. Intellectus quidem, quatenus se ipse intelligit, intelligibile vero, quatenus a seipso intelligitur. Quæ hinc post imparticipabilem mentem mens participabilis succedit,seipsam simul intelligit et illam priorem se ipsa mentem. Omnis enim mens vel intelligit seipsam, vel quod supra se, vel quod infra ac post se est. At quando hoc quod infra se est intelligit, ad deterius se convertit. Quando autem intelη ligit id quod supra se est,atque per sui ipsius cognitionem, seipsam pariter et illud cognoscet: si vero illud solum, seipsam ignorabit nentem esse. Sed utique dum id quod se prius est cognoscit, cognoscet etiam se ipsam. Est igitur et in mente intelligibile, et in intelligibili mens sive intellectus alius universalior, particularior alius. κβ', Έτι περὶ νοῦ. Πᾶς νοῦς καὶ τὴν οὐσίαν καὶ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐνέργειαν, αιώτια ἔχει. Ὅλη γε ἅμα ἐστὶν ἡ οὐσία τοῦ νοῦ καὶ οὔτε αὔξεται οὔτε μεγεθύνεται, οὐδὲ ὁ σήμερον ἔστι χθὲς οὐκ ἦν. Καὶ ἡ νόησις δὲ αὐτοῦ ὁμοία ἐστὶ τῇ οὐσία. Πληρεστάτη γὰρ καὶ ὅλη, καὶ ὁμοῦ πάντα νοεῖ, καὶ οὔτε τὸ παρεληλυθὸς ὁρᾷ, οὔτε τὸ μέλλον ὡς ἐσόμενον οἶδεν, ἀλλ' ἐν τῷ ἐνεστῶτι πάντα οἶδεν, οὐ κινούμενος, οὐ συλλογιζόμενος, οὐχ 22. Iterum de mente. Mens essentiam, potentiam et operationem æterna habet. Essentia mentis simul tota est, neque augetur neque in majorem magnitudinem crescit,neque quod hodie est heri non erat, et intellectio ejus essentia est similis. Plenissima enim et tota intelligit et omnes res simul, et nec præterita tanquam præterita, neque futura tanquam futura cognoscit, sed omnia intelligit tanquam præsentia: non movetur

neque unum ex alio colligit neque ut anima ponit ὥσπερ ἡ ψυχή προτάσεις τιθεὶς καὶ ἐπάγων συμπε præmissas ex quibus inducat conclusiones, sed simul scit omnia. Cum enim immobilis sit, nec a tempore mensuratur, neque quoad essentiam neque quoad operationes. Quod si igitur essentia ejus æterna et æterna est operatio, etiam media inter has potentia eternam subsistentiam sortita est. 23. De mente. ράσματα, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ἑνὶ πάντα ἐπιστάμενος. 'Ακί νητος γὰρ ὢν, οὐκ ἂν ὑπὸ χρόνου μετρεῖτο, οὔτε κατὰ τὴν οὐσίαν, οὔτε κατὰ τὴν ἐνέργειαν. Εἰ οὖν καὶ ἡ ουσία τούτου αιώνιος καὶ ἡ ἐνέργεια, καὶ ἡ μέση τούτων οὖσα δύναμις αἰωνίαν τὴν ὑπόστασιν ἐκληρώσατο. κγ'. Περὶ νοῦ. Ηᾶς νοῦς οὐσία ἐστὶν ἀμέριστος. Τὸ γὰρ μὴ ἔχει μέγεθος, τὸ μὴ ὂν σῶμα, τὸ μὴ κινούμενον πάντως καὶ ἀμέριστον. Πᾶν γὰρ τὸ μεριζόμενον ἢ κατὰ τὸ μέγεθος μερίζεται, ἤ κατὰ τὸ πλῆθος. Εἰ δὲ ὁ νοῦς κατὰ πάντα αἰώνιος καὶ ἐφπέκεινα σωμάτων, ἀμέριστος ἄρα ἐστί. Πόθεν δέ; ὅτι ἀσώματος ὁ νοῦς, ὅτι ἑαυτὸν νοεῖ, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπιστρέφει, σῶμα γὰρ αὐτὸν οὐδὲν νοεῖ. Πόθεν δὲ δῆλον, ὅτι αἰώνιον; Ὅτι οὐ μερίζεται ἡ νόησις αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἐν ταυτότητί ἐστι διηνεκεῖ, ὥσπερ ἡ οὐσία. Ἔστι δὲ πάντων ὑποστάτης, οὐχὶ πᾶς νοῦς, ἀλλ᾽ ὁ ἀμέθεκτος καὶ δημιουργός κόσμου. Υφίστησι δὲ προσεχῶς μὲν τὰ ἴδια καὶ ἀμετάβλητα, εἶτα δὴ καὶ τὰ μεταβλητα, καὶ ἔγχρονα, οὐχ ὅτι τὰ μὲν πρῶτα ποιεῖ, τὰ δὲ ὕστερα, ἀλλ' ἐν μια ῥοπῇ ἄπαντα. Ἐκεῖνα δὲ κατὰ τὴν ἑαυτῶν τάξιν καὶ ἰδιότητα πρόεισι, τὸ μὲν κατὰ τὴν νοερὰν ἰδιότητα, τὰ δὲ κατὰ τὴν φυσικὴν κίνησιν. Omnis mens est substantia partes nullas habens. Quod enim caret magnitudine, neque est corpus, nec movetur, omnino etiam in partes dividi nequit. Quidquid enim in partes dividitur, dividitur vel magnitudinis vel multitudinis ratione. Quoniam vero mens omni modo sempiterna, et corporibus sublimior est, partes etiam nullas habet. Unde vero constat mentem non esse corpus? Quoniam se ] ipsa intelligit, atque in se ipsam reflectitur. Corpus enim seipsum intelligit nullum. Unde porro constat æternam esse mentem? Quoniam intelligentia ejus non partibus divisa est, sed quemadmodum essentia in perenni identitate manet. Omnia porro subsistere facit mens, non qualiscunque quidem, sed illa inparticipabilis et effectrix mundi. Facit autem subsistere in primis quidem propria et mutationi nulli obnoxia, deinde etiam mutabilia et temporaria, non tamen ita ut illa prius faciat, hæc posterius: omnia enim uno facit momento. Suo porro ordine et secundum proprietatem suam illa procedunt, alia proprietatem intelligibilem, alia naturalem motum servantes. 24. De eodem argumento. Mens participabilis quæ est post illam imparticipabilem, habet in se primam mentem intelligibilem, et omnium inferiorum intelligibilem cognitionem sortita est. Nam pro mensura propriæ essentiæ et prima habet et semet inferiora. Unde imparticipabilem quoque illam mentem intelligibiliter cognoscit: licet enim illa sit imparticipabilis, tamen inferioribus dat quasdam existentiæ suæ perspicuas significationes.Sed et animam hæc intelligibiliter cognoscit, et res naturales, siquidem non cognoscit res quas intelligit secundum naturam qua illæ sunt præditæ, neque deterius meliora, sed utraque intelligibiliter. Neque rebus quas intelligit se conformat, præstantiori enim non potest, et deteriori non vult. Pro sua igitur quam ipsa babet natura et superiora se et inferiora intelligit, neque ista in se, sed istorum habet causas, atque ut intelligibilia intelligibiliter sic et sensibilia intelligibiliter in se habet. 25. De mente. Omnes species intelligibiles, ut anima, mentes, angeli, archangeli, potestates et quæ sunt ejus genoris alia, tum in aliis invicem sunt, tum quodlibet est per se, neque quod in aliis invicem sunt confusionem affert, neque quod per se sunt singula, diκδ'. Περὶ νοῦ. Ὅτι ὁ μετὰ τὸν ἀμέθεκτον νοῦς, ἤτοι ὁ μεθεκτὸς καὶ τὸν πρῶτον νοῦν νοερὸν ἔχει ἐν ἑαυτῷ, καὶ τῶν μετ᾿ αὐτὸν πάντων νοερὰν τὴν εἴδησιν ἐκληρώσατο. Κατὰ γὰρ τὸ μέτρον τῆς ἰδίας οὐσίας καὶ τὰ πρῶτα ἔχει καὶ τὰ ὕστερα ἑαυτῷ. Ὅθεν καὶ τὸν ἀμέθεκτον νοῦν νοερῶς νοεῖ. Εἰ γὰρ καὶ ἀμέθεκτος, ἀλλ᾽ ἐμφά σεις τινὰς δίδωσι τοῖς μετ᾿ αὐτὸν τῆς ἰδίας υπάρξεως. Καὶ τὴν ψυχὴν δὲ καὶ τὰ φυσικὰ οἷα δὴ νοερῶς οἶδεν. Οὐ γὰρ ὡς ἔχουσι φύσεως τὰ νοούμενα, οὕτως νοεί. Οὔτε γὰρ κρειττόνως οἶδε τὰ χείρονα, οὔτε χειρόνως τὰ κρείττονα, ἀλλ' ἀμφότερα νοερώς. Οὐδὲ γὰρ συμμεταβάλλει τοῖς νοουμένοις. Πρὸς μὲν γὰρ τὸ κρεῖττον οὐ δύναται, πρὸς δὲ τὸ χεῖρον οὐ βούλεται. Ὡς οὖν ἔχει φύσεως, οὕτω καὶ τὰ ὑπὲρ αὐτὸν νοεῖ, καὶ τὰ μετ᾿ αὐτόν. Οὐ μὲν ἐκεῖνα ἔχει ἐν ἑαυτῷ, ἀλλὰ τὰς ἐκείνων αἰτίας. Καὶ ὡς τὰ νοητὰ νοερῶς ἔχει, οὕτω καὶ τὰ αἰσθητὰ νοερῶς. κεʹ. Περὶ νοῦ. Πάντα τὰ νοερὰ εἴδη, οἷον ψυχαί, νόες, ἀγγελοι, ἀρχάγγελοι, δυνάμεις, ἀρχάγγελοι, δυνάμεις, καὶ ὅσα τοιαῦτα, καὶ ἐν ἀλλήλοις εἰσὶ, καὶ καθ᾿ ἑαυτὸ ἕκαστον. Καὶ οὔτε τὸ ἐν ἀλλήλοις σύγχυσιν ἔχει, οὔτε τῷ καθ᾿ ἑαυτὸ εἶναι ἕκαστον μερισμόν λαμβάνουσι. Φοιτᾷ γοῦν ΝΟΤΑ. Hoo est, cognoscit atque intelligit illam pro suo modulo.

πάντα διὰ πάντων, καὶ ἐν ἑαυτῷ ἐστιν ἕκασταν. Τὰ visionem. Omnia igitur per omnia permeant, nec μὲν σώματα, καθ᾿ ἑαυτά ἐστι ἕκαστον, καὶ οὐ δι' ἀλλήλων φοιτᾷν δύναται διὰ τὴν παχυμέρειαν. Τὰ δὲ ἀσώματα καὶ νοερὰ εἴδη ἐκτὸς παχύτητος ὄντα καὶ μεγέθους, δι' ἀλλήλων φοιτῶσι. Καὶ αὖθις ἀσύγχυτα μένουσιν. Ἐν ἀλλήλοις γοῦν εἰσι πάντα τὰ νοερὰ εἴδη ήνωμένως, καὶ χωρὶς ἕκαστον διακε κριμμένως, ὥσπερ δὴ καὶ τὰ θεωρήματα ἐν μια ψυχῇ. κς'. Περὶ νοῦ. Πᾶς νοῦς πλήρης ἐστὶ τῶν θείων εἰδῶν, οἷον, ἀγα θότητος, οσιότητος, δικαιοσύνης, ταυτότητος, όμοιότητος καὶ τῶν λοιπῶν, ἀλλ᾽ ὁ μὲν θειότερος νοῦς ὁλικωτέρων ἐστὶ περιεκτικὸς εἰδῶν, ὁ δὲ ταπεινότερος μερικωτέρων· οἱ μὲν γὰρ ἀνωτέρω θείαις δυ νάμεσι χρῶνται μείζοσιν, οἱ δὲ κατώτεροι πληθυνομενοι, μᾶλλον ἐλαττοῦσι τὰς δυνάμεις, ἂς ἔχουσι. Τὰ γὰρ τῷ ἑνὶ συγγενέστερα ἐλαττότερα μέν εἰσι τῷ πλήθει, τῶν ὑφ᾽ ἑαυτὰ, τῇ δυνάμει δὲ ὑπεραίρει. Τὰ δὲ τοῦ ἑνὸς ποῤῥωτέρω, ἔμπαλιν τῷ μὲν ποσῷ πληθυντικώτερα εἰσι, τῇ δὲ δυνάμει ἐλαττότερα. Πἂν μὲν γὰρ τὸ πληθυνόμενον ἐλαττοῦται κατὰ τὴν δύναμιν, πᾶν δὲ τὸ ἐνούμενον τῇ μὲν δυνάμει μεγαλύνεται, ἐλαττοῦται δὲ κατὰ τὴν ποσότητα· ἡ μὲν γὰρ ἕνωσις δυναμικωτέρα, ἡ δὲ διαίρεσις πληθυντι κωτέρα. Καὶ ἡ μεν ἕνωσις ἐλάττων κατὰ τὴν ποσότητα, ἡ δὲ διαίρεσις ἀσθενέστερα κατὰ τὴν δύνα μιν. κζ'. Περὶ ψυχῆς. Τρίτον ἐστὶ τὸ πάθος τῆς ψυχῆς. Καὶ τὸ μὲν ἀκρό τατον αὐτῆς, τὸ τοῖς νοητοῖς ἡνωμένον, νόησις ὠνό μασται. Τὸ δὲ ἔσχατον τὸ τῶν αἰσθητῶν γνωστικόν, διὰ μέσης τῆς κοινῆς αἰσθήσεως δόξα λέγεται. Τὸ δὲ μέσον τὸ ἀνιέναι καὶ κατιέναι πεφυκός, διάνοια. Καὶ μέχρι μὲν τούτων, ὁ ἄνθρωπος, ἤτοι νους, διάνοια, δόξα, μετὰ δὲ ταῦτα εἶναι τὸ ζῶον. Ἡ μὲν γὰρ πολυποίκιλος φύσις, ἡ δὲ τῆς θείας μοίρας ὑπάρχουσα, ἡ μέν γε ἐπιθυμία πολυκέφαλον θηρίον, ὁ δὲ θυμὸς λεοντώδης, ὁ δὲ λόγος ὁ ἀληθὴς ἄνθρωπος. Ἐστὶ δὲ τούτου καὶ ἄλλος θειότερος άνθρωπος καὶ ἀληθέστερος, ὁ νοερός, ὃν αὐτάνθρωπον προσαγορεύουσιν οἱ τῶν εἰδῶν φιλοθεάμονες. Τρίτον οὖν ὁ ἄνθρωπος, ὁ μὲν νοερὸς καὶ μονοειδὴς, ὁ δὲ λογικός καὶ τριμερὴς καὶ τριδύναμος, ὁ δὲ αἰσθητικὸς καὶ πολυειδὴς καὶ παντοδαπός. Τὸ δὲ λογιζόμενον καὶ τὸ θεωροῦν ἡμεῖς ἐσμεν· ἡμεῖς γὰρ καὶ ψυχὴ ταυτόν. κη'. Περὶ ψυχῆς. Τῶν παρ' Ἕλλησι σοφῶν τὴν ψυχὴν, Πλάτων μὲν καὶ ᾿Αριστοτέλης, ὡς ὀργάνῳ φασὶ χρῆσθαι τῷ σώματι. Δεῖ γὰρ, φησὶν ᾿Αριστοτέλης, τὴν μὲν τέχνην χρῆσθαι τοῖς ὀργάνοις, τὴν δὲ ψυχὴν τῷ σώματι. Οἱ δὲ ἐκ Περιπάτου φιλόσοφοι ὡς ἔνυλον εἶδος μιγνύουσιν αὐτὴν τῷ σώματι καὶ δια πλέκουσιν. Οἱ δὲ περὶ Κλεάνθην καὶ σῶμα ταύτην ἀποφαίνονται, δυναμένην μέντοι γέ ποτε καὶ τοῦ φαινομένου χωρίζεσθαι σώματος. Πλωτίνος δέ φησι μὴ ἀναγκάζεσθαι δέχεσθαι τὴν ψυχὴν τὰ πάθη τοῦ minus unumquodque est per se. At enim corporum quodlibet per se est, nec per alia potest ob crassitiem permeare. contrario incorporalia et intelligibilia utpote crassitiei et magnitudinis expertia, invicem se permeant, ac nihilominus inconfusa per manent.Omnes igitur species intelligibiles sibi invicem insunt atque unita sunt, nec minus separata sunt ac disjuncta, sicut in anima cogitationes. 26. Adhuc de mente. Omnis mens divinis plena est ideis, ut bonitatis, sanctitatis, justitiæ, identitatis, similitudinis cæterisque at divinior mens integriores ideas continet, vicissim quo inferior est, eo minores illarum partes. Superiores enim majoribus divinis facultatibus utuntur, inferiores vero mentes dum multiplicantur, facultatibus quas habent utuntur imbecillioribus. Quæ enim unitati proxima sunt,multitudine quidem ab inferioribus vincuntur, potentia autem præstant. Vicissim quæ ab unitate longius recedunt, numero plura,sed potentia minora sunt. Quidquid enim in multitudinem abit, potentia minuitur, sed quod unitur, potentia augetur ac crescit, licet numero minuatur. Unitio enim valentior est, divisio multitudinis procreatrix. Unitio minor numero, divisio potentia infirmior. 27. De anima. Tres sunt anime passiones. Prima quidem et summa qua intelligibilibus conjungitur, intelligentia appellatur. Infima qua res sensiles per sensum communem cognoscimus, dicitur opinio. Media, quæ ascendendo et descendendo colligere apta nata est. Atque homo quidem hactenus,mens, ratiocinatio, opinio: quod superest animal est, natura varia ac multiplex, pars divium sortis particeps, pars con cupiscentia multiceps bestia, et ira qualis est leonum: sed verus homo ratio est. Exsistit porro et alius homo divinior veriorque, intelligibilis, quem αὐτάνθρωπον ipahominem sive ideam hominis vocant qui idearum ac specierum contemplatione obleclantur. Triplex igitur homo datur, unus intelligibilis,iste et unicus ac simplex; alter rationabilis, tribus facultatibus ac veluti partibus constans: tertius sensibilis et multiplex variusque. Sumus autem id quod ratione et consideratione utitur: anima enim cujusque is est quisque. 28. De anima. Inter Græciæ sapientes Plato et Aristoteles aiunt animam corpore uti tanquam instrumento. Ars enim, inquit Aristoteles, instrumentis, anima corpore indiget. At Peripatetici philosophi animam, velut formam materiæ, inhærentem corpori implicant ac permiscent. Cleanthes et animam statuit corpus esse, utpote quæ possit a corpore quod oculis cernitur separari ac secedere. Plotinus negat necesse esse ut anima corporis passionibus afficiatur, nam nec artificem ea quæ instrumentis suis contingunt

unquam persentiscere. Necessario autem uti sensi- σώματος, ἐπεὶ μηδὲ τεχνίτης τὰ πάθη τῶν ὀργάνων bus animam.Nam ut per corpus operetur, sensum habere auxiliatorem, ut per illum externa cognoscat. Quandoquidem igitur incorporalis anima est, passiones corporis ad eam non pertingent; quod si pertingant, non essentiam ejus afficient, verum facultates et operationes. 29. De anima. Quæ miscentur, vel ita miscentur inter se, ut confundantur, quemadmodum bumores, vel ut modo implicentur mutuo ac permeent, uti aer et lux; si quis quæ singula consideret, illa quad essentiam distincta, operationibus permista deprehendet. Hinc Aristoteles duplicem ponit animam aliam separatam,aliam quæ in corpore subsistit. Al non sentit anima se corpori esse permistam, sed corpus animatum. Corpus enim animæ beneficio habet quod sentit appetitque, atque aliarum est affectionum particeps. Itaque Plato statuit ipsi animæ esse veram propriamque substantiam: quæ enim in alio subsistit forma, ab eodem qualitas essentialis, non substantia appellatur. 30. Adhuc de anima. Aliter physicus, aliter dialecticus animam definiunt. Physicus animæ substantiam considerat quatenus non est a corpore separata: naturæ siquidem scientiam professus, spectabit animam haud sejunctam a corpore,et quatenus haud sejuncta est. Dialecticus vero etiam rationes essentiæ illius in se spectatas expendit; et mathematicus abstracta a p ὑποδέξαιτ᾽ ἄν ποτε. Αἰσθήσει δὲ χρῆσθαί φησιν ἀναγ καῖον, τὸ γὰρ διὰ σώματος ἐνεργοῦν, ἔχει τὴν αἴσθησιν, ἵνα δι' αὐτῆς γινώσκῃ τὰ ἔξωθεν. Εἰ οὖν ἡ ψυχὴ ἀσώματος, τὰ πάθη τοῦ σώματος οὐ διαβή σεται ἐπ' αὐτήν. Εἰ δὲ καὶ ἔρχεται, οὐκ εἰς τὴν οὐσίαν αὐτῆς ἔρχεται, ἀλλ᾽ εἰς τὰς δυνάμεις καὶ τὰς ἐνεργείας. κθ'. Περὶ ψυχῆς. Μίγνυται τὰ μιγνύμενα ή κιρνάμενα ἀλλήλοις ὥσπερ τὰ ὑγρὰ, ἢ διαπλεκόμενα ὥσπερ ὅ τε ἀὴρ καὶ τὸ φῶς. Εἰ δὲ ἐφάπτοι τὸ μόνον, τῇ μὲν οὐσίᾳ κεχώρισται, ταῖς δὲ ἐνεργείαις μέμικται. Καὶ ᾿Αριστο τέλης διὰ τοῦτο τὴν ψυχὴν ποιεῖ διττήν, τὴν μὲν κεχωρισμένην, τὴν δὲ ἐν σώματι τὴν ὑπόστασιν ἔχουσαν. Πλὴν οὐχ ἡ ψυχὴ αἰσθάνεται ἡ ἐν τῷ σώματι οὖσα εἴπερ κέκραται τῷ σώματι, ἀλλὰ τὸ ἔμψυχον σῶμα. Τὸ γὰρ σῶμα διὰ τὴν ψυχὴν αἰσθητικόν γέγονε, καὶ ὁρεκτικὸν καὶ τῶν ἄλλων παθῶν δεκτικόν. Πλάτων δὲ τὴν ἀληθινὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς ἑαυτῆς φησιν εἶναι. Τὸ γὰρ ἐν ἄλλῳ τὴν ὑπόστασιν ἔχον εἶδος, ποιότητα οὐσιώδη καλεῖ. ἀλλ᾽ οὐκ οὐσίαν. λ'. Περὶ ψυχῆς. Διαφόρως ὁρίζεται τὴν ψυχὴν ὁ φυσικὸς καὶ διαλεκτικός· ὁ μὲν γὰρ φυσικὸς ἀντιλαμβάνεται τῆς ψυχικῆς οὐσίας, καθόσον ἐστὶ σωμάτων αχώριστος. Ὁ γοῦν φυσιολόγος επιστημονικὸς ὢν, καὶ γὰρ ἀχώριστον εἴσεται καὶ ὅπως ἀχώριστον. Ὁ δὲ διαλεκτικὸς καὶ τοὺς οὐσιώδεις λόγους καθ᾿ ἑαυτοὺς ὄντας ἐπινοεί. Ὁ δὲ μαθηματικὸς ἐξ ἀφαιρέσεως corpore contemplatur: sed primus philosophus de G τούτων ἐπισκέπτεται· ὁ δὲ πρῶτος φιλόσοφος περὶ separabilitate vitæ ab anima est sollicitus.Quærere nimirum oportet num substantia sit anima necne, et potentiane an actu substantia sit? Atque utrum corpus sit,an incorporalis,an utrumque? Quodammodo etiam ex iis quæ animæ adsunt substantiam ejus intelligere fas est. Cæterum vita nostra rationabilis, quam mentem Aristoteles appellat, pro sua ad corpus inclinatione et separabilis est et inseparabilis. 31. De anima. Anima quæ seipsam cognoscit et quod divina gaudet prærogativa, longe distat a natura corporum, omnibusque præstat seminibus. Multo etiam ante hæc ab omnibus corporibus distincta est, atque in propria sede supra omnes naturales ac seminales rationes,dixerim etiam ipsius universi collocata.Neque enim ex defluxione siderum in corpora venit, neque naturali sive corporali more generatur, neque seminales rationes eam in corpus ejaculant sed a Deo desuper descendit. Quæ vero seipsam ignorat,neque scit cœleste suum genus esse ac nobile,liberaque conditione se conditam ac constitutam, illa mancipii in morem corpori inservit,libertatemque perdit: et magnus ipsius oculus a naturali velamine obruitur aut exstinguitur. 32. Num anima in angelum mutetur. Quæ diversis per essentiam generibus vitæ præτῆς χωριστικῆς ζωῆς τῆς ψυχῆς πραγματεύεται. Δεῖ δὲ ζητεῖν πότερον οὐσία ἡ ψυχὴ ἢ οὐ. Καὶ ἢ οὐσία δυνάμει, ἢ ἐνεργεία. Καὶ σῶμα ἢ ἀσώματος, ἢ ἄμφω τρόπον τινὰ, καὶ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων τῇ ψυχῇ τὴν οὐσίαν αὐτῆς ἐννοεῖν. Ἡ δὲ λογικὴ ἡμῶν ζωὴ ἣν προσαγορεύει νοῦν ᾿Αριστοτέλης, ἐν τῇ πρὸς τὸ σῶμα νεύσει χωριστή τε ἅμα ἐστὶ καὶ ἀχώριστος. λα΄. Περὶ ψυχῆς. Ψυχὴ ἑαυτὴν γνοῦσα, καὶ ὅτι θεῖον ἔχει ἀξίωμα, πόῤῥω μὲν τῆς φύσεως ἵσταται. Πάντων δὲ τῶν σπερμάτων προέχει. Πολὺ δέ τι τούτων πρότερον πάντων σωμάτων κεχώρισται, καὶ ἐφ' ἑαυτῇ ἕδρα ἄνω που καθημένη τῶν φυσικῶν λόγων καὶ τῶν σπερματικῶν, εἰπεῖν δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ παντός. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς τῶν ἄστρων ἀποῤῥοίας τῷ σώματι παραγίνεται, οὔτε ἀπὸ φύσεως εἰς γένεσιν ἔρχεται, οὔτε σωματικοί λόγοι ταύτην εἰς τὸ σῶμα ἐξακοντίζουσιν, ἀλλ᾽ ἄνωθεν ἀπὸ Θεοῦ κάτεισιν. ᾿Αγνοή σασα δὲ ἑαυτὴν, καὶ ὅτι τῆς ἄνωθεν εὐγενείας ἐστὶ καὶ ἐλευθέρα καθέστηκεν, δουλοπρεπῶς θητεύει τῷ σώματι, καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἀπόλλυσιν. Καὶ ὁ μέγας αὐτῆς ὀφθαλμὸς ὑπὸ τοῦ φυσικοῦ καλύμματος κατα χώννυται, ἢ ἀποσβέννυται. λβ'. Εἰ μεταβάλλει ψυχὴ εἰς ἄγγελον. Οὐ μεταβάλλει τὰ κατ᾿ οὐσίαν ἕτερα εἴδη τῆς

ζωῆς εἰς ἄλληλα. Οὐ γάρ ἐστιν ὅμοια τὰ γεννητά dita sunt non inter se invicem permutantur,neque καὶ μεταβλητὰ τοῖς ἀμεταβόλοις. Ἀλλὰ ψυχὴ ἄγγε λος μὲν ἢ ἀρχάγγελος γενέσθαι οὐ δύναται, μιμεί ται δὲ ὅσον εἰκὸς τὰς ἐνεργείας αὐτῶν. Καὶ πρὸς τὰ ὑπερέχοντα γένη ἀπεικονίζεται, ἐπεὶ καὶ κατ' εξ κόνα Θεοῦ γεγένηται, ἡ δὲ εἰκὼν ὁμοίωσιν ἔχει τὸ παράδειγμα. Εἰ δὲ ὁμοιοῦται Θεῷ, πολλῷ μᾶλλον ταῖς ὑποδεστέραις δυνάμεσιν. Καὶ πᾶσα μὲν ψυχή κατ' εἰκόνα πεποίηται Θεοῦ, οὐ πᾶσα δὲ ἔχει τὸ καθ᾿ ὁμοίωσιν. Τὸ μὲν γὰρ κατ' εἰκόνα, δύναμίς ἐστι πρὸς τὴν τῶν καλῶν ἐργασίαν, καὶ οἷον ἀρχή τις, ἀφορμὴ τῶν ἀγαθῶν πράξεων, καὶ οἷον σκιαγραφία τῶν ἀρετῶν. Τὸ δὲ καθ᾽ ὁμοίωσιν ἐνεργείᾳ ἐστὶν αὐτὸ τέλος καὶ ἀπηρτισμένη εἰκών. Οι πάντες δὲ ὁμοίως τὸ καθ᾽ ὁμοίωσιν ἔχομεν, ἀλλ᾽ οἱ μὲν μᾶλλον, οἱ δὲ ἔλαττον. enim mutabilia, quæque generantur, sunt similia illis quæ nullam mutationem recipiunt. Anima vero angelus quidem vel archangelus feri nequit,quantum tamen fas est, eorum imitatur actiones, atque præstantioribus generibus se assimilat, siquidem et facta est ad imaginem Dei: imago porro ad similitudinem exemplum sibi habet propositum.Quod si Deo assimilatur, multo magis iis quæ infra Deum sunt potestatibus. Et omnis quidem anima ad imaginem facta est, ut vero similitudinem etiam referat, non habet omnis anima. Ad imaginem enim factam esse, significat facultatem pulchra et honesta facta edendi, et principium atque ansam bonarum actionum quamdamque vero, effectum ipsum, virtutis. Ad similitudinem vero, effectum ipsum, et finem atque imaginem perfectam et absolutam. Neque vero omnes æqualiter illud ad similitudinem habemus, sed alii magis, alii miuns. λγ΄. Εἰ ἄναρχος ή ψυχή. Οὐκ ἔστιν ἀρχὴ καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ, οὐδὲ ἀγέννητος ούτε ὡς ἄνευ ἑτέρας αἰτίας αὕτη πρὸ τῶν ἄλ λων ὑπάρχουσα. Τίς δὲ ἡ αἰτία; ἀφ᾿ ἧς πρώτης εἴ ρηται, παντί γε τοῦτο σαφές, ὡς ἡ δημιουργική, ἀρχὴ γὰρ αὕτη πάσης τῆς τῶν ὄντων ἀπογεννήσεως. Τίς δὲ ἡ πρόοδος αὐτῆς; Καὶ πῶς προῆλθεν; Ἡμεῖς μὲν οὐσιοποιοῦμεν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ ἐμφυσήματος ᾧ ἐνεφύσησεν εἰς τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ὁ Θεός. Ελληνες δὲ ποικιλώτερον περὶ τούτου διεξίασιν, ὥσπερ δὴ καὶ περὶ τῶν ἄλλων, ὅτι διὰ μόνην τὴν τελειότητα ἀπογεννᾷ τὰ παραγόμενα ὁ Θεός. Καὶ ἵνα τὸ ξύμπαν τέλειον ἀποδείξῃ, ὁμοῦ μὲν πάντα παράγει. Εκαστον δὲ κατὰ τὴν ἰδίαν τάξιν πρόεισιν. Τὸ ὃν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἡ ζωὴ, ἀπὸ τοῦ ὄντος, ὁ νοῦς ἀπὸ τῆς ζωῆς, ἡ ψυχὴ ἀπὸ τοῦ δημιουργοῦ νοῦ. Ἔτι οὖν, φασὶν, ἡ ψυχὴ τοῦ γέννημα, ἄχρονος ἐξ αὐτοῦ προϊοῦσα. λδ'. Ακριβέστερον περὶ ψυχικῶν δυνάμεων. Οἱ μὲν πολλοὶ τῶν φιλοσόφων ἁπλῶς οὔτε δυνάμεις ψυχῆς ὀνομάζουσι. Χρὴ δέ οὕτως διαιρεῖν, ὡς εἰσι ναεραὶ δυνάμεις τῆς ψυχῆς, αἱ μὲν νοεραὶ, καὶ εἰς τὸν κρείττονα ἀναγόμεναι τῆς ψυχῆς τὸν ἄϋλον νοῦν αἱ δὲ πληρούμεναι αὐτοῦ τοῦ νοῦ τὴν ψυχὴν, ὅστις ἐξ ἀϊδίου αὐτῇ συνυπάρχει· αἱ δὲ ὁρίζουσαι τὰς δυ νάμεις τῆς ψυχῆς ὅλως καὶ διατάττουσαι κατὰ τὴν νοεραν νόησιν, αἱ δὲ διαθεσμοθετοῦσαι ὥσπερ νόμοι τινὲς ἔμψυχοι τὰ δεύτερα τῆς ζωῆς εἴδη μετὰ τὸν νοῦν· καὶ αἱ μὲν ἀγαθοειδεῖς· αἱ δὲ τῷ καλῷ ἀποσεμνυνόμεναι. Ιάμβλιχος δὲ ὁ φιλόσοφος περιττό. τερος τοῦ δέοντος ών, κατάγει τὴν λογικὴν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἄχρι τῆς γῆς, καὶ ἐν ἑκάστῃ μερίδι τοῦ παντὸς ἀλλάττει τὰς δυνάμεις αὐτῆς, καὶ ἄλλας μὲν αὐτῆς ἐν οὐρανῷ τίθεται, ἄλλας δὲ ἐν τοῖς στοιχείοις, ἄλλας δὲ ἐν τῷ παχεῖ σώματι. λε΄. Πῶς ὁ Πλάτων γεννητὴν ὁμοῦ τὴν ψυχὴν καὶ ἀθάνατον ἀποφαίνεται. ᾿Αγέννητον μὲν τὴν ψυχὴν ὁ Πλάτων οἴεται δι᾿ ἣν ἔχει οὐσίαν καὶ ζωὴν, οὐ γὰρ ὑπὸ χρόνον, οὐδὲ μὴ οὖσα, φησί, γεγένηται. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἔχει ἄπειρον τοῦ εἶναι δύναμιν, ἀλλ᾽ ἀεὶ δέχεται ταύτην ἀπὸ τῶν ὑπερκειc 33. Num principii expers sit anima. Non est ipsa sibi principium anima neque ingenita, neque citra aliam causam præ aliis exsistens. Quæ porro prima ejus causa sit, nemini non est perspicuum, perspicuum, creatrix nempe illa quæ omnium rerum generationis est principium. Quis vero ejus progressus, et quomodo processit? Nos quidem substantiam ejus repetimus ab insufflatione, qua Deus in primum hominem illam inspiravit. Ethnici autem varia subtilitate hac de re uti etiam de aliis disputant, aiuntque per solam perfectionem suam Deum omnia quæ producuntur procreare, atque ut universum perfectum absolvat, omnia procreare simul, ita ut unumquodque secundum proprium ordinem procedat: ens a seipso, vita ab ente, a vita mens,a demiurgo sive procreatrice mente anima. Aiunt igitur animam esse progeniem mentis sine tempore ex illa profectam. 34. Accuratius de animæ facultatibus. Multi philosophorum simpliciter ne quidem facultates animæ appellant.Fas vero est ita distinguere, quod mentales animæ facultates sunt, sive quæ utpote mentales mentem animæ immaterialem adducunt ad præstantiora, sive quæ animam mente quæ ab æterno illi coexsistit replent, sive quæ determinant animæ facultates integras et secundum mentalem intellectum disponunt,sive lanquam leges quædam animatæ dirigunt secundas vitæ post mentem species,atque boni honestive studio sunt exornatæ. Jamblichus voro philosophus, modum quodammodo excedens, animam rationalem a Deo usque deducit in terram, et in qualibet parte universi alias ei facultates tribuit. Alias igitur ei ascribit in cœlo, in elementis alias, alias denique in crassis corporibus. 35. Quomodo Plato simul docet animam et genitam esse et immortalem? Ingenitam equidem Plato animam opinatur ratione essentiæ qua gaudet et vitæ; non enim in tempore et postquam non exstitisset factam esse affirmat. Quatenus autem non habet infinitam essendi fa-

cultatem, sed eam semper a superioribus essentiis μένων οὐσιῶν, κατὰ τοῦτο γενητὴν δογματίζει. Τὸ accipit, hao ratione docet eam genitam esse. Quod enim est (5),ingenitum est; quidquid vero fit,est genitum.Anima igitur sempiterna est ratione essentiæ vitæque, et juxta hanc conditionem æterna: fit autem, quatenus infinitam essentiam non capit, sed desuper habet ut infinita sit, et destinatam tenet immortalitatem.Non enim corpora solum generantur, sed etiam animæ,prout et ipsa temporis partieipes sunt. Omnis siquidem motus et mutatio tempus sibi habet adjunctum. Nam et Plato ante animam ponit adhuc mentes intramundanas, et a corpore abstractas, et divinam illarum seriem. 36. Qualis animarum generatio secundum Platonem? Anime alia esseutia, alia est facultas, alia operatio. Tres igitur hæ species ac tria veluti capita generationis. Alia itidem ejus est substantia, alia harmonia.et alia denique species quæ ex his resultat ac perficitur. Nam et ignis alia essentia est qua est, alia facultas, effectus alius quo hæc quidem rationem essendi ejus determinat, harmonia vero essentialem ejus coaptat multitudinem, species vero ex duobus illis fit emergitque. Prima igitur est animæ substantia, altera harmonia, tertia idea,quarta facultas, quinta operatio, sexta denique et ultima quæ ex his resultat forma ac species. 37. Quare anima media sit inter partibilia atque impartibilia. Intelligibilium rerum proprietates hujuscemodi sunt; ut sit vere ens, æternum, perfectum atque alia consimilia. At sensibilium aliæ variæ sunt proprietates, veluti quod secundum essentiam suam sint in tempore, partibilia et alterius indigentia et plura hujus generis. His succedit quod non vere ens est, sed essentia quidem est æternum, operationum vero respectu habet ut sit in tempore, et quæ his sunt consentanea. Atque ita anima neque vere ens est, neque vere non ens; ideo mediam illam esse dicimus inter æterna et sensibilia,utpote non pure exsistentem æternam, nec omnino sensibilem, sed ex utrisque mistam ac veluti ex duobus extremis temperatam. Quod si vere ens esset, impartibilis esset; si contra vero esset non ens, esset partibilis. Quandoquidem autem non vere ens, media est inter impartibilem partibilemqne. 38. De eujus animæ generatione agit in Timæo Plato? De generatione animæ universi Plato in Timæo tractat, ut videtur philosopho Proclo: illa enim habet ut et indivisibilis sit et divisibilis, media nempe exsistens inter mentem mundi et divisibilem. per corpora substantiam.Quemadmodum enim nos apostolico sermoni habentes fidem, principatus quosdam ac potestates, et dominationes, et alia G μὲν γὰρ ἂν ἀγένητον. Πᾶν δὲ τὸ γινόμενον γενητόν. Δεὶ μὲν οὖν ἐστιν ἡ ψυχὴ κατὰ τὴν οὐσίαν καὶ τὴν ζωὴν, καὶ διὰ ταύτην τὴν ὑπόθεσιν αἰώνιος· γινομένη δὲ ὡς μὴ δυναμένη δέξασθαι τὴν ἀπειρίαν τοῦ εἶναι, ἀλλ᾽ ἄνωθεν ἀπειροουμένη, καὶ ἐπινοουμένην αὐτῇ τὴν ἀθανασίαν ἔχουσα. Οὐ γὰρ ἐπὶ σωμάτων μόνων ἡ γένεσις, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ψυχῶν, καθόσον αὐτοὶ χρό νου μετέχουσι. Πᾶσα γὰρ μεταβατική κίνησις συνεζευγμένον ἔχει τὸν χρόνον. Ο γάρ τοι Πλάτων πρὸ τῆς ψυχῆς τοὺς νοῦς ἔτι τοὺς ἐγκοσμίους καὶ τοὺς ἀσχέτους, καὶ τὸν θεῖον διάκοσμον τίθησιν. λϛ΄. Τὶς ἡ Πλατωνική ψυχογονία. Τῆς ψυχῆς ἄλλὴ μὲν ἡ οὐσία, ἄλλη δὲ ἡ δύναμις, ἄλλη δὲ ἡ ἐνέργεια. Τῆς οὔν ψυχογονίας τρία πρόσωπα ταῦτα καὶ κεφάλαια. Καὶ ἄλλη μὲν αὐτῇ ἡ ὕπαρξις, ἄλλη δὲ ἡ ἁρμονία, ἄλλο δὲ τὸ εἶδος τὸ ἐκ τούτων αποτελούμενον. Καὶ γὰρ τοῦ πυρὸς ἀλλη μὲν ἡ οὐσία, καθ᾽ ἦν ἔστιν, ἄλλη δὲ ἡ δύναμις, ἄλλη δὲ ἡ ἐνέργεια καθ᾽ ἦν τὰ μὲν ξηραίνει, τὰ δὲ θερμαίνει. Καὶ ἡ μὲν ὕπαρξις τὸ εἶναι αὐτῆ ἀφορίζεται, ἡ δὲ ἁρμονία τὸ οὐσιῶδες αὐτῆς πλῆθος ἁρμόζει. Εἶδος δέ ἐστι τὸ ἐκ τούτοιν τοῖν δυοῖν ἀποτελούμενον. Πρώτη μὲν οὖν αὐτῆς ὕπαρξις. Δευτέρα ἡ ἁρμονία. Τρίτη ἰδέα. Τετάρτη ἡ δύναμις. Πέμπτη ἡ ἐνέργεια, ἕκτον καὶ τελευταῖον τὸ ἐκ τούτων εἶδος. λη. Διὰ τί ἡ ψυχὴ μέση των μεριστῶν καὶ ἀμερίστων λέγεται; Τῶν μὲν νοητῶν ἰδιώματα ταῦτα, τὸ ὄντως ὂν, τὸ αἰώνιον, τὸ τέλειον, καὶ ἕτερα τοιουτότροπα. Τῶν δὲ αἰσθητῶν ἕτερα άττα τὰ ἰδιώματα. Τὸ ἔγχρονον κατά τὴν οὐσίαν, τὸ μεριστὸν, τὸ ἄλλου προσδεὲς, καὶ ὅτα τοιαῦτα. Μετὰ δὲ τούτων ἐστὶ τὸ οὐκ ὄντως ον, τὸ κατ' οὐσίαν μὲν αἰώνιον, κατὰ δὲ τὰς ἐνεργείας ἐν χρόνῳ, καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα. Ἡ οὖν ψυχή οὔτε ὄντως ὅν ἐστιν, οὔτὲ ὄντως μὴ ὂν, διὰ ταῦτα μέσην τὴν ψυχήν φαμεν τῶν τε αἰωνίων καὶ τῶν αἰσθητῶν, οὔτε καθαρῶς αἰωνίαν οὖσαν οὔτε μὲν ἐναργῶς αἰσθητήν, ἀλλ' ἐξ ἀμφοτέρων μικτήν, καὶ οἷον ἐκ τῶν ἀκροτήτων κεραννυμένην. Καὶ εἰ μὲν ἦν ὄντως, δν, ἦν ἂν ἀμέριστος, εἰ δὲ ὄντως μὴ ὄν, ἦν ἂν μεριστή. Ἐπεὶ δ᾽ μὴ ὄντως ὄν ἐστι, μέση ἐστὶν ἀμερίστου καὶ μεριστοῦ. λη΄. Ποίαν ψυχὴν ὁ Πλάτων ἐν Τιμαίῳ γεννά; Τὴν τοῦ παντὸς ψυχὴν ὁ Πλάτων κατὰ τὸν φιλό σοφον Πρόκλον ἐν τῇ τοῦ Τιμαίου βίβλῳ γεννή, και αὕτη γὰρ τὸ ἀμέριστον ἔχει καὶ τὸ μεριστόν. Καὶ μέση ἐστὶ τοῦ τε ἐγκοσμίου νοῦ, καὶ τῆς περὶ τοῖς σώμασι μεριστῆς οὐσίας. Ὥσπερ γὰρ ἡμεῖς οἱ τῷ ἀποστολικῷ λόγῳ ἑπόμενοι ἀρχάς τινας καὶ δυνάμεις, καὶ κυριότητας καὶ ἄλλα τοιαῦτα ἢ μείζονα ἢ ἐλάττονα ΝΟΤΕ. Tanquam τὸ αὐτὸν vel όντως ον, quod est per se ac semper.

μέσον ἡμῶν καὶ Θεοῦ τιθέαμεν, οὕτω δὴ καὶ τῶν ejusmodi sive minora, Deum inter et nosmet poniἐλλήνων οἱ δῆθα σοφώτεροι ἐνάδα τινὰ ἐξῃρημένην ἐδογμάτισαν, καὶ μετὰ ταῦτα ὄντα, καὶ ζῶντα καὶ νοοῦντά τινα, εἶτα ὑπερκοσμίους νοῦς, καὶ αὖθις ἐγκοσμίους· καὶ μετὰ τούτους τὴν ὅλην ψυχὴν, καὶ μετὰ ταύτην τὴν τοῦ παντός· καὶ τέλος τὰς μερικάς. Καὶ τὸν ψυχικὸν ἐν ταύτῃ συμπληροῦσι διάκοσμον. λθ'. Πόσαι αἱ τῆς ψυχῆς δυνάμεις καὶ τίνες; Σῆς ψυχῆς ἡ μὲν ἀντιλεπτική τίς ἐστι δύναμις καθ᾽ ἣν τῶν ὄντων ἀντιλαμβάνεται· ἡ δὲ παθητική, καθ᾿ ἣν διατίθεται οἰκείως καὶ ἀλλοτρίως· ἡ δὲ πρακτική, καθ' ἣν πρὸς τὰς πράξεις ἑκουσίως ὁρμᾷ. Καὶ τῶν δυνάμεων τούτων ἄλλαι μὲν ἀπόλυτοί εἰσι καὶ μόνης τῆς ψυχῆς, ἄλλαι δὲ τῆς ψυχῆς καὶ αὐγοειδέσιν ἐποχοῦνται σώμασι, τινὲς δὲ πνεύματι ἐνύλῳ συνυφεστήκασιν, αἱ δὲ τελευταῖαι εἰς τὸ ὀστρεῶδες σῶμα ἀποτελευτῶσιν. Ἡ δὲ φανταστική δύναμις, πρὸς πάσας τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς παραπέφυκε καὶ οἷον ἐκμάττεται ταύτην, καὶ ταῖς μὲν κρείττοσι τὰς ὑποδεεστέρας ἀποτυποῖ, ταῖς δὲ ὑποδεεστέραις τὰς κρείττονας. Αποτυπουμένη γὰρ τὰς νοεράς δυνάμεις τῇ διανοίᾳ ταύτας ἐπισφραγίζεται, καὶ αὖθις ἀποματτομένη τὰ διανοήματα, τῷ νῷ ταῦτα ἐγκατατίθεται. μ΄. Τί ἐστι φύσις; Φύσις ἐστὶ δύναμις, ὀφθαλμοῖς μὲν ἀθέατος, νῷ δὲ θεωρητή, τοῖς σώμασιν ἐγκατεσπαρμένη παρὰ Θεοῦ, ἀρχὴ κινήσεως καὶ ἠρεμίας. Αὐτὴ γὰρ ἐστιν ἡ κινοῦσα τὰ φυσικὰ σώματα, καὶ αὖθις ἠρεμεῖν ποιοῦσα. Πάντα γὰρ τὰ σώματα, οἷον τὰ στοιχεῖα καὶ τὰ ἐκ τούτων συγκείμενα, εἰ καὶ ὑπὸ Θεοῦ καὶ τὴν κίνησιν καὶ τὴν ἡσυχίαν ἔχει, ἀλλὰ προσεχῶς ὑπὸ φύσεως κινεῖται. Πολλὰ μὲν γάρ εἰσι τὰ κινοῦν. τα τὰ σώματα, πρῶτον ὁ Θεὸς, εἶτα ὁ νοῦς, εἶτα ἡ ψυχή. ᾿Αλλὰ τελευταῖον ἡ φύσις, οἷον ὄργανόν ἐστι τοῦ Θεοῦ. Τὸν μὲν γὰρ ἄνθρωπον καὶ τὰ ἄλογα ζῶα κινεῖ καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ἡ φύσις. Τὰ δὲ σώματα καὶ τὰ ἁπλᾶ καὶ τὰ σύνθετα, μόνη ἡ φύσις κινεῖ, καὶ πάλιν ἴστησι τῆς κινήσεως. μα΄. Τίς ἡ διαίρεσις τῶν κοινῶν ἐνεργειῶν τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ σῶμα; Τῶν ἐνεργειῶν αἱ μὲν ἄρχονται ἀπὸ ψυχῆς ὥσπερ αἱ κρείττους καὶ προέχουσαι, αἱ δὲ ἀπὸ τοῦ τώματος ἀνεγείρονται, ὅταν διψῇ μὲν ἡ πεινῇ ἡ ῥιγῇ, ἢ τινος ἄλλου τοιούτου δέηται ἡ ψυχὴ δὲ τὸ ἐντεῦθεν πορίζοι τὰ ἐλλείποντα τῷ σώματι. Πάλιν τοίνυν τὰ μὲν τοῦ σώματός ἐστι παθήματα δι᾿ αὐτὴν, ὥσπερ τὸ ἐρυθριᾷν, διότι ἡ ψυχὴ αἰσχρόν τι ἔκρινε. Τὰ δὲ τῆς ψυχῆς διὰ τὸ σῶμα, ὥσπερ αἱ ἡδοναὶ καὶ αἱ λύπαι διὰ τὴν τοῦ σώματος γένεσιν περὶ τὴν ψυχὴν διαβαί νουσιν. Τὰ δὲ ἐπεὶ κοινωνεῖ ἐξ ἴσου, ὥσπερ δὴ καὶ τὸ φέρεσθαι κατὰ τόπον. Τὸ μὲν γὰρ διαμείβειν τόπον ἰδιόν ἐστι σώματος· τὸ δὲ κινεῖν κατὰ τὴν φοράν, ψυχῆς ὑπάρχει ἐνέργεια. μβ'. Πότε ἡ ψυχὴ τῷ κυουμένῳ ἐνοῦται σώματι; Ὁ μὲν τὴν Θεολογίαν μέγας Γρηγόριος ἀσαφής ἔτι περὶ τοῦτο τὸ μέρος, καὶ οὐκ ἂν ῥᾳδίως αὐτὸν εὕροις ταύτῃ ἢ ἐκείνῃ προσκείμενον τῶν δοξῶν. Ὁ δὲ θείος Γρηγόριος ὁ Νυσσεὺς καὶ ὁ πολὺς τὴν PATROL. GR. CXXII. G mus, sic et sapientissimi quique Græcorum unitatein eximiam quamdam statuerunt, postque hanc entia, et viventia atque intelligentia nonnulla, deinde supramundanas et intramundanas mentes, et post has animam omnimodam, atque deinceps animam universi, et denique particulares animas. Sic ordo et series animarum illis completur. 39. Quot et quænam sint animæ facultates? Animæ alia facultas est perceptrix, per quam res percipit; alia passiva, qua vel congruenter nature sum vel injucundo modo afficitur; alia activa, qua sponte fertur ad actiones. Harum facultatum alim sunt absolutæ et ad solam pertinent animam, aliæ etiam animæ lucidis insunt corporibus, aliæ puriler in spiritu materiali existunt, postrema pertingunt ad ipsam testam usque crassi corporis. Omnibus autem animæ facultatibus superaddita est facultas imaginatrix, quæ veluti exprimit illas ac consignat, et præstantioribus deteriores et deterioribus præstantiores delineat ac describit. Intelligibiles enim facultates cum effingit, cogitationi illas imprimit, et vicissim cum efformat cogitationes, imponit eas menti. 40. Quid est natura? Natura est facultas non oculorum conspicienda acie, sed mente contemplanda, corporibus inseminata a Deo, motus quietisque principium. Natura quippe est quæ corpora naturalia movet, iterumque facit quiescere. Corpora enim quælibet, ut elementa et quæ ex his composita sunt, licet a Deo motum et quietem habent, tamen proxime a natura moventur. Plura enim sunt quæ corpus movent: Deus primum, tum mens, deinde anima, denique natura tanquam Dei instrumentum. Hominem etenim et brutas animantes anima et natura movet. Corpora tum simplicia tum composita a sola moventur natura, quæ iterum quoque motum eorum dem sistit. 41. Quomodo distinguuntur communes operationes animæ et corporis! Operationum aliæ principium habent al anima ut potiores et præstantiores: aliæ a corpore excitantur, quando silit, vel esurit aut friget, aut alia ejusmodi re indigol, unde anima ipsi desiderata suppeditat. Vicissim corpus passiones sentit anima causa, ut erubescit, quando anima aliquid turpe judicavit. Anima itidem afficitur propter corpus, itaque voluptales ac dolores ex corporis conditione in animam penetrant. De aliis operationibus ex æquo participant utraque, ut quando de loco in locum homo movetur. Nam mutare locum, corpori proprium est, sed movere et impellere, animæ est operatio. 42. Quando animna nascenti corpori unitur? Magnus Theologus Gregorius hac in parte obscurus est, nec facile eum deprehendas huic ve] illi opinioni adhærere. At enim divinus Gregorius Nyssenus, et Maximus insignis ille confessor ac

Item philosophus animam nec antiquiorem corpore, nec ὁμολογίαν καὶ τὴν φιλοσοφίαν Μάξιμος οὔτε πρεσβυpostgenitam statuunt, sed simul cum dejectione seminis ad animam suscipiendam apti, eamdem subsistere affirmant. Ethnicorum autem eximii post perfectum naturale instrumentum sive corpus prognatumque, animam illi aiunt ingenerari. Et quamdiu uteri quidem adhuc radicibus embryo affixus hæret, naturalem illi animam tribuunt, egredienti autem rationalem, et procedente tempore intelligentem. 43. Quomodo anima unitur corpori? Insinuat se corpori anima sicut sol oriens momento omnia luce complet: nam sic et anima corpus statim accendit ad vitam et vivificat, quo ipso et illud indiget, ut cum ea uniri possit. Sicut porro nervi, longius etiamsi absunt, una moventur, et sicut Naphta quam vocant transilientis ignis vim concipit, medio aere non inflammato, sic et corpus ab anima totum statim illuminatur, neque oportet indivisibilis vitæ et facultatis divisas illuminationes vel participationes comminisci. Conferri autem hæc potest cum participatione entis quæ in re fluxa observatur. Quemadmodum rei luxe enim ens adest sine tempore, sic et anima sine tempore adest corpori, 44. De anima irrationabili. Quatuor hisce Græcorum philosophi animam irrationabilem definiunt appetitu, quo voluptatis sumus ac doloris participes; opinione quæ medias designat rationes inter species sensiles, et puras atque a materia abstractas rationes: sentiendi facultate, quæ externis speciebus assimilatur, ac præsentii externa, salutariane sint an exitiosa: natura denique, quæ proprie est causa generationis et proxime corporibus adbaret, generatque illa et facit ut crescant, gubernatque ac dirigit. His quatuor rebus nonnulli philosophorum essentiam animæ irrationabilis consistere statuunl, ac veluti insititiam esse rationali animæ corporique simul inductam: huic quoque irrationabili animæ injungunt munus administrandi corporis. τέραν τὴν ψυχὴν τοῦ σώματος, οὔτε μεταγενεστέραν τιθέασιν, ἀλλ᾽ ὁμοῦ τῇ καταβολῇ τοῦ σπέρματος ἐπιτηδείου πρὸς ὑποδοχὴν ψυχῆς τυγχάνοντος, ταύτην ὑφιστάνουσι. Τῶν δὲ Ἑλλήνων οι πρόκριτοι, μετὰ τὴν τελείωσιν τοῦ φυσικοῦ ὀργάνου καὶ τὴν ἀποκύησιν τούτου, ἐνσπείρουσι ταύτην τῷ σώματι, πλὴν ὅτε μὲν ἔσωθεν ᾗ κατεῤῥιζωμένον τὸ ἔμβρυον, τὴν φυσικὴν ψυχὴν τούτῳ διδόασιν, ἐξελθόντι δὲ τὴν λογικὴν, καὶ προϊόντι τὴν νοεράν. μγ'. Πῶς ἐνοῦται τῷ σώματι ἡ ψυχή; Εἰσκρίνεται τῷ σώματι ἡ ψυχὴ ὥσπερ ἢ ἀνατολὴ τοῦ ἡλίου πάντα ἀνθρόως ἐμπίμπλησι τοῦ φωτός. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὴ ἀθρόως ἐξάπτει τὸ σῶμα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ζωοποιεῖ, τοῦτο ἐπιτηδείως ἔχον προς τὴν ἔνωσιν ταύτης. Ὥσπερ οὖν αἱ νευραὶ αἱ συνηρ μοσμέναι καὶ εἰ πόῤῥω τύχοιεν οὖσαι, συγκινοῦνται· καὶ ὁ καλούμενος φθὰς δέχεται τοῦ πυρὸς τὴν δύναμιν τοῦ μεταξὺ ἀέρος μὴ πυρουμένου, οὕτω δὴ καὶ τὸ σῶμα ἀθρόως ἐλλάμπεται ὑπὸ τῆς ψυχῆς, καὶ οὐ δεῖ τῆς ἀμερίστου ζωῆς καὶ δυνάμεως διηρημένας ἐπινοεῖν τὰς ἐλλάμψεις, ἢ τὰς μετοχάς. Απεικαστέον δὲ αὐτὴν τῇ τοῦ ὄντος μετοχῇ εἰς τὸ γινόμενον. Ὥσπερ γὰρ τὸ δν ἀχρόνως τῷ γινομένῳ πάρεστιν, οὕτως καὶ αὐτὴ ἀχρόνως πάρεστι τῷ σώματι. μδ'. Περὶ ἀλόγου ψυχῆς. Ἐν τέσσαρσι τούτοις παρ' Έλλησιν οἱ φιλοσοφία σαντες τὴν ἄλογον ψυχὴν ἀφορίζουσιν· ἐν τῇ ὀρεκ τικῇ, καθ᾿ ἣν ἡδονῆς καὶ λύπης μετέχομεν· ἐν τῇ δοξαστικῇ, ἥτις τοὺς μέσους λόγους καὶ μεταξὺ τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν καὶ τῶν αύλων καὶ καθαρῶν λόγων ἀφώρισται· ἐν τῇ αἰσθητικῇ, ἥτις πρὸς τὰ ἐκτὸς εἴδη ὡμοίωται, καὶ προαισθάνεται τὰ ἔξσωθεν σωτή - ρια καὶ ὀλέθρια· ἐν τῇ φυσικῇ, ἥτις ἔστι κυρίως γενεσιουργός, καὶ συμπλέκεται προσεχῶς τοῖς σώμασι, γεννᾶται αὐτὰ καὶ αὔξει καὶ διοικεῖ καὶ κατευθύνει. Ἐκ τούτων δὴ τῶν τεσσάρων τὴν ἄλογον ψυχὴν ἔνιοι τῶν φιλοσόφων οὐσιώσαντες ἐγκεντρίζουσιν οἷον τῇ λογικῇ ψυχῇ, καὶ τῷ σώματι συνεισάγουσι. Τὴν δὲ ἄλυγον οἰκονομεῖν τὰ σώματα ἐπιτρέπουσιν. 45. Quid voluntas et ratiocinium practicum? με΄. Τίς ἡ βούλησις καὶ τίς ὁ πρακτικός λογισμός; Voluntas ad ratiocinatoriam animæ partem per- Η βούλησις περὶ τὸ λογιστικόν μόριον ἐστὶ τῆς tinet, movet enim appetitum in rem desiderabi- ψυχῆς. Κινεῖ μὲν γὰρ τὴν ὄρεξιν πρὸς τὸ ἐφετὸν lem, quam quia non sine ratiocinio deligimus, η ἐπεὶ δὲ τούτου οὐκ ἄνευ λογισμοῦ προαιρούμεθα, ή hæc actio impetus voluntatis appellatur, qui a κατ' αὐτὸ ἐνέργεια βουλευτική ὁρμὴ ὠνομάσθη, ratiocinio ipso est diversus. Est autem ratiocinium practicum, post appetitum rei desiderabilis cum ratione suscepta actio et operatio. Noris porro animæ corpore solutæ et corpori adhuc conjunctæ non unum idemque ratiocinium. Quibusvis enim præstantioribus anima se assimilat, Deo archangelis, angelis et cateris potentatibus, unde et opera ejus jam divina, jam humana, jam contraἑτέρα οὖσα τοῦ λογισμοῦ. Πρακτικός δέ ἐστι λογια σμός, ἡ μετὰ τὴν ὄρεξιν τοῦ ἐφετοῦ μετὰ λογισμοῦ πρᾶξις τε καὶ ἐνέργεια. Τοῦτο δέ σοι ἔστω, ὅτι ψυχῆς ἀπολυθείσης σώματος καὶ ἔτι παρούσης ἐν τῷ σώματι οὐκ αὐτός ἐστι λογισμός. Ἐπεὶδὲ πᾶσι τοῖς κρείττοσιν ἀφοιοῦται ή ψυχή, Θεῷ, ἀρχαγγέλοις, ἀγγέλοις καὶ ταῖς λοιπαῖς δυνάμεσι, διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ, τὰ μὲν θεῖα, τὰ δὲ ἀνθρώπινα, τὰ δὲ ΝΟΤΑ. Intellige ut supra τὸ ὄντως ὄν, ens æternum ao stabile: cui opponitur τό γινόμενον quod ft et nascitur, ac mutationibus est obnoxium, atque adeo Platoni negatur esse verum ens.

ἐναντία, ἵνα μὴ τὰ ὀνόματα λέγω μεταλαμ- ria, ut nominibus abstineam. Quibus enim assiβάνει γὰρ τὰς ἐνεργείας, πρὸς ἃ λαμβάνει καὶ τὴν milat se, illorum et opera asciscit atque imiὁμοίωσιν. tatur. μς'. Περὶ προαιρέσεως καὶ προσοχῆς. Μέσαι δυνάμεις εἰσὶ τῆς ψυχῆς προσοχὴ καὶ προαίρεσις. 'Αλλ' ἡ μὲν προαίρεσις ἡγεῖται τῶν πράξεων, ἔχει δὲ καὶ λόγον ἐν ᾧ κρίνει τὰ καλὰ, καὶ ὄρεξιν τὴν ἐφιεμένην τῶν οἰκείων καὶ ἀγαθῶν, καὶ τὴν ἀναπληροῦσαν ἀεὶ τὰ ἐλλείποντα. Αμφοτέρων οὖν τοῦ λόγου καὶ τῆς ὀρέξεως συνίσταται ἡ προαί ρεσις. Προσοχὴ δὲ ἐστὶ καθ᾿ ἣν προσέχομεν τοῖς ἔρ γοις οἷς πράττομεν καὶ τοῖς λόγοις οἷς λέγου μεν· αὕτη γὰρ ποτὲ μὲν τὰ τῆς ψυχῆς ἤθη ἀνασκοπεῖται τίνα τε ἐστὶ καὶ πῶς ἔχει πρὸς ἄλληλα ποτὲ δὲ αὖ τὸ ζῶον θεωρεῖ τί πράττει καὶ πῆ παρα βαίνει, καὶ τί ἐλλείπει. Μέσα δέ εἰσι καὶ τὰ τῶν μα· θημάτων ἀσκήματα, καὶ τὰ τῶν καθαρτικῶν ἀρε τῶν ἐπιτηδεύματα. Μέσα δὲ λέγονται ὡς μεταξὺ κείμενα τῶν νοερῶν λόγων καὶ τῶν δοξαστικῶν. μζ'. Πότερον ἡ ψυχὴ λύεται ἀπὸ τοῦ σώματος, ἢ τὸ σῶμα ἀπὸ τῆς ψυχῆς; Ἐπὶ μὲν τοῦ φυσικοῦ θανάτου, τὸ σῶμα λύεται ἀπὸ τῆς ψυχῆς, ἐπὶ δὲ τοῦ νοητοῦ ἡ ψυχὴ ἀπὸ τοῦ σώματος. Η μὲν γὰρ φύσις ἔδησε τὸ σῶμα ἐν τῇ ψυχῇ. Εἰ μὲν γὰρ κατείχετο τὸ σῶμα ὑπὸ τῆς ψυχῆς, οὐ διαλέλυτο ἂν. Ὅθεν ἐν τῷ θανάτῳ λύεται τὸ σῶμα ἀπὸ τῆς ψυχῆς. Ἡ δὲ ψυχή ἔδησεν ἑαυτὴν τῷ σώματι διὰ τῶν παθῶν. Ἡ οὖν ψυχὴ ἑαυτὴν λύει ἀπὸ τοῦ σώματος. Καὶ ἡ μὲν ψυχὴ μέση ἐστὶ τῆς ἀμε ρίστου καὶ τῆς μεριστῆς οὐσίας. Οὔτε γὰρ καθα ρῶς ἐστιν ἀμέριστος ὁ νοῦς, οὔτε πάντη ἀμερής, τὸ σῶμα δὲ πάντη μεριστόν. Καὶ αἱ ποιότητες καὶ τὰ ἔνυλα είδη περὶ τὸ σῶμα μεριστὰ, καὶ πάντα μὲν ἐν πᾶσιν. ᾿Αλλ' ὁ μὲν νοῦς νοερῶς ἔχει πάντα. Ἡ δὲ ψυχὴ λογικῶς. Τὸ δὲ φυτὸν σπερματικῶς, τὸ δὲ σῶμα τὰ εἴδωλα ἔχει τῶν ὄντων, ὁ δὲ Θεὸς ἀνεννοήτως καὶ ὑπερουσίως. μη'. Περὶ ἀρετῶν. G Τρεῖς τάξεις εἰσὶ τῶν ἀρετῶν. Δἱ μὲν γὰρ αὐτῶν κοσμοῦσι τὸν ἄνθρωπον ἢ τὴν τοῦ σώματος ψυχὴν, αἱ δὲ καθαίρουσι τὴν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ σώματος, καὶ ἐπιστρέφουσι πρὸς ἑαυτὴν, αἵτινες καὶ καθαρτικαὶ καλοῦνται. Αἱ δὲ τελείως καθαρθεῖσαι τὴν ψυχὴν, ἀπασχολοῦσιν εἰς θεωρίαν τῶν νοητῶν, αἵτινες θεωρητικαὶ καὶ νοερα ονομάζονται. Καὶ ἄλλη μὲν ἀρετὴ Θεοῦ, ἄλλη δὲ ἀγγέλου, ἄλλη δὲ ἀνθρώπου. Ὡς γὰρ αἱ οὐσίαι αὐτῶν διάφοροι, οὕτω καὶ αἱ ἀρεταί. Καὶ ψυχὴ μὲν κυρίως ἡ λογική ἐστί τε καὶ ὀνομάζεται, τὸ δὲ ὑπὲρ τὴν ψυχὴν, νοῦς. Τὸ δὲ μετὰ τὴν λογικὴν ψυχὴν, ἄλογος ψυχὴ, καὶ εἴδωλον ψυχῆς. Μάσαις δὲ ταῖς τῶν ἀγγέλων τάξεσιν ἡ ἀρετὴ συμπρόεισιν, ἄνωθεν ἀπὸ τῶν σεραφεὶμ ἀρχομένη. Ο γὰρ Θεὸς καὶ ἐπέκεινα´ ἀρετῆς καὶ παντὸς ἀγαθοῦ καὶ πάσης τελειότητος. μθ'. Περὶ ἀρετῶν. Εξ εἰσὶν οἱ τῶν ἀρετῶν βαθμοί. Εστι γὰρ ἡ μέν τις φυσικὴ ἀρετὴ, ἥτις καὶ ἐν θηρίοις εὑρίσκεται. Ἡ δὲ ἠθικὴ, ἣν ἔνιοι καὶ τῶν ἀπαιδεύτων ἔχουσιν. Ἡ δὲ πολιτικὴ ἡ μετὰ λόγου καὶ φρονήσεως κατορθουμένη. 46. De electione et attentione. Mediæ sunt animi facultates attentio et electio, sed electio actiones dirigit, utiturque ratione qua quid pulchrum sit judicat, et appetitu desiderante ea quæ congruentia sibi sunt et bona, quæ vero deciunt, semper studente supplere. Utroque igitur electio constat, ratione et appetitu. Attentio autem est qua attendimus ad actiones quas suscipimus, et ad verba quæ loquimur. Hæc quandoque animi mores speculatur, quales sint et quomodo inter se congruant: jam animale considerat, et quid illud agat, ubive peccet vel aliquid omittat. Cæterum medii generis etiam sunt mathematica exercitationes, et purgatorium virtutum studium, dicunturque medii generis, quia media hæc posita sunt inter intelligibiles et opinabiles rationes. 47. Utrum corpus anima, an anima corpore solvatur? Naturali morte corpus ab anima, sed morte intelligibili anima solvitur a corpore. Natura enim corpus animæ alligavit. Jam si corpus ab anima teneretur, non solveretur. Solvitur itaque in morte ab anima corpus. At enim anima se alligavit corpori per affectus, anima igitur etiam seipsam a corpore solvit ac liberat. Et anima quidem media est inter essentiam impartibilem partibilemque, neque enim mens pure impartibilis, neque partium omnino expers est, corpus autem omnino est partibile. Et qualitates speciesque materiales in corpore partibiles sunt quævis in quibuslibet. Sed mens quæcunque habet, habet intelligibili, anima rationabili ratione, planta vero seminaliter. Corpus entium umbram imaginemque refert, Deus vero supra omnem intellectum et essentiam est constitutus. 48. De virtutibus. Tres sunt ordines virtutum. Aliæ exornant hominem sive animam corpori junctam. Aliæ purgant animam a corpore, et in seipsam reverti docent, vocanturque purgatoria. Alim perfecte purgatam animam trahunt ad contemplationem intelligibilium, et dicuntur theoreticæ atque intellectuales. Alia porro virtus est Dei, angeli alia, alfa hominis. Ut enim essentiæ sunt diversæ, ita etiam virtutes. Atque anima proprie est diciturque rationabilis, et quod supra animam est, mens est atque intellectus. Infra animam rationabilem est irrationabilis anima, animæque imago sive idolum. Angelorum ordinibus quibuscunque ab Seraphim usque descendendo virtutes suæ congruunt. Deus etiam supra virtutem et bonum omne atque perfectione omni est superior. 49. De virtutibus. Sex sunt virtutum gradus. Nam datur virtus physica, qualis et in bestiis reperitur, tum ethica, quæ etiam est in hominibus nulla doctrina imbutis; atque politica, quæ ratione et prudentia utitur

MICHAELIS pselli ad recte agendum; purgatoria, quæ ab affectibus Ἡ δὲ καθαρτική, ἡ καθαίρουσα τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ . omnibus hominem liberat; theoretica quæ mentem contemplatur, et Theurgica denique, quæ id quod ia anima nostra divinum maxime est excitat, et Deo ipsi unit, divinumque in anima furorem et enthusiasmum movet. Dantur etiam supra has aliæ sublimiores virtutes, quæ sunt cæterarum istarum exempla, quæque omnem substantiam supergrediuntur, neque sunt accidentia, uti accidit nobis cæteras virtutes adesse, verum sunt intelligibiles et supersubstantiales essentiæ. 50. De virtutibus. Tres sunt virtutes quæ hominem perficiunt: sanctitas Deo operari studens, vitamque hominis Numini consecrans; altera justitia, quæ inferioribus prospicere satagit; et tertia prudentia, quæ . conatur respectu nostri ipsius vitam intelligenter instituere. Unimur igitur per sanctitatem Deo et uni, per justitiam illis qui inferioris conditionis sunt providemus, et per prudentiam cognitione non vulgari imbuimur. Aque ethica virtus quidem a prudentia proficiscitur, neque tamen per prudentiam operatur, sed comparatur per usum longo tempore. Cæterum tam divina est natura virtutis, ut per omnia entia pervadat. Datur enim virtus supracoelestis, cœlestisque, supramundialis mundana, mentalis et animæ, angelica item atquet humana. Datur etiam fons virtutum, quem tunc assequemur, quando cognitione partiali missa facta, perfectissimam virtutem actu et opere exprimemus. 51. Adhuc de virtute. е Aristoteles philosophus quatuor generales numerat virtutes: prudentiam, justitiam, fortitudinem et temperantiam. Et prudentiam quidem refert ad intellectum, cæteras vero tres ad passibileın effectibusque obnoxiam animæ partem. Atque ita nec prudentiam passibili parti tribuit, neque cæteras tres virtutes in intellectu collocat. Plato autem quatuor virtutum constituit ordines, e quibus alias vocat politicas quæ homini in vita versanti possunt esse ornamento: purgatorias alias, aliasque theoreticas. Furori autem proxima virtus a Platone dicitur quæ Deo agitante est instincta enthusiasmo, animamque facit circa divina exardere, et bacchari, tanquam plena commotione divina et limphate ac fanaticæ instar. Deus porro virtute major est, non modo illa quæ est habitus, et qualem natura fert hominum, sed etiam ipsa æter idea virtutis. tute. 52. Adhuc de Non una eademque numero est ratio qua Deo assimilamur, sed diversa ac multiplex. Assimilamur enim ipsi per virtutes politicas, sed exilius atque obscurius: assimilamur eidem per purgatorias virtutes, sed expressius: assimilamur per virtutes theoreticas etiamnum splendidius; assimilamur etiam per theurgicas, atque hæc demum perfectissima est assimilatio. Purgare enim animas, e entia contemplari non omnino sim ile aliguid De παντὸς πάθους. Ἡ δὲ θεωρητική ή θεωροῦσα τὸν νοῦν. Ἡ δὲ θεουργικὴ ἡ τὸ θειότατον ἡμῶν τῆς ψυχῆς ἀνεγείρουσα καὶ αὐτῷ ἐνίζουσα τῷ Θεῷ, καὶ τὴν θείαν ἐνεργοῦσα μανίαν. Εἰσὶ δὲ καὶ ἐπέκεινα τού των ἕτεραι ἀρεται, αἱ μὲν οιονεί παραδείγματα τῶν λοιπῶν ἀρετῶν, αἱ δὲ ὑπὲρ πᾶσαν οὐσίαν. Αἵτινες οὐ συμβεβηκότα εἰσὶν ὥσπερ ἐπισυμβεβήκασιν ἡμῖν αἱ λοιπαὶ ἀρεταὶ, ἀλλ᾽ οὐσίαι νοεραὶ καὶ ὑπερ ούσιοι. ν'. Ἔτι περὶ ἀρετῶν. Τρεῖς εἰσιν αἱ ἀρεταὶ αἱ τελειοῦσαί τὸν ἄνθρωπον· ὁσιότης, ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ἐνεργεῖν σπεύδουσα, οἷον ἡ ἀφοσιοῦσα τὴν τοῦ ἀνθρώπου ζωὴν τῷ Θεῷ δεύτερον δικαιοσύνη ἡ τὴν πρόνοιαν τῶν καταδεεστέ ριον ποιοῦσα· φρόνησις ἡ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς τὴν ζωὴν νοερὰν ἀπεργάζεσθαι βουλομένη. Καὶ γὰρ ἐνούμεθα κατὰ τὴν ὁτιότητα πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τὸ ἓν, προνοοῦμεν δὲ τῶν ἐλαττόνων κατὰ τὸ δίκαιον. Γνῶσιν δὲ ἄῤῥητον ἔχομεν κατὰ τὴν φρόνησιν. Ἡ μέντοι ἠθικὴ ἀρετὴ ἀπὸ φρονήσεως μὲν πρόεισιν, οὐ μέντοι μετὰ φρονήσεως ἐνεργεῖ, ἀλλὰ τριβῇ χρονίῳ ἐγγίνεται. Διήκει δὲ ἡ τῆς ἀρετῆς θειότης διὰ πάντων τῶν ὄντων. Ἔστι γὰρ καὶ ὑπερουράνιος ἀρετὴ καὶ οὐ ράνιος· καὶ ὑπερκόσμιος καὶ ἐγκόσμιος, καὶ νοερά καὶ ψυχικὴ, καὶ ἀγγελικὴ καὶ ἀνθρωπική. Ἔστι καὶ πηγὴ ἀρετῶν, ἧς τότε καταλαμβάνομεν, ὅταν τὴν μεριστὴν ἀφέντες νόησιν, τελειωτάτην σύμπασαν ἀρετὴν ἐνεργήσομεν. να'. Ετι περὶ ἀρετῶν. ᾿Αριστοτέλης μὲν ὁ φιλόσοφος τέσσαρας γενικὰς ἐξαριθμεῖ ἀρετὰς· φρόνησιν, δικαιοσύνην, ἀνδρείαν καὶ σωφροσύνην. Καὶ τὴν μὲν φρόνησιν τάττει ὑπὸ τὴν διάνοιαν τὰς δὲ λοιπὰς τρεῖς ὑπὸ τὸ παθητικόν τῆς ψυχῆς. Καὶ οὔτε τὴν φρόνησιν ἐν τῷ παθητικῷ μέρει κατατάττει, οὔτε τὰς τρεῖς ἀρετὰς ἐν τῇ διανοίᾳ τίθεται. Ὁ δὲ Πλάτων τέσσαρας τάξεις ἀρετῶν ποιεῖται, καὶ τὰς μὲν ὀνομάζει πολιτικάς, ὅσαι κοσμούν σι τὸν ἐν τῷ βίῳ πολιτευόμενον ἄνθρωπον· τὰ δὲ κου αρτικὰς, τὰς δὲ θεωρητικάς. Μανικὴ δὲ ἀρετὴ λέγε ται ἡ θεοφορουμένη καὶ ἐνθουσιῶσα, καὶ τὴν ψυχὴν περὶ τὸ θεῖον ἀναβακχεύουσα, καὶ οἷον ἐνθεασμοῦ πλή ρης καὶ κορυβαντιάσεως γινομένη. Ὁ μέντοι Θεὸς ἀρετῆς ἐστι μείζων, οὐ μόνον τῆς ὡς ἕξεως καὶ τῆς αὐτοφυοῦς, ἀλλὰ καὶ τῆς αὐτοαρετῆς. νβ'. Ἔτι περὶ ἀρετῶν Ὅτι οὐκ ἔστι μία καὶ ἡ αὐτὴ κατὰ ἀριθμὸν ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ὁμοίωσις, ἀλλὰ διάφορος. Ὁμοιούμεθα γὰρ αὐτῷ κατὰ τὰς πολιτικὰς ἀρετὰς, ἀλλ᾽ ἀμυδρό τερον καὶ σκιωδέστερον. Ὁμοιούμεθα τούτῳ καὶ κατὰ τὰς καθαρτικὰς, ἀλλ᾽ ἐκτυπότερον. Όμοιούμεθα δὲ καὶ κατὰ τὰς θεωρητικὰς, ἀλλ' ἔτι λαμπρότερον. Ομοιούμεθα καὶ κατὰ τὰς θεουργικὰς, αὕτη γοῦν ἐστιν ἡ τελειοτάτη ὁμοίωσις. Τὸ μὲν γὰρ καθ αίρεσθαι τὰς ψυχὰς καὶ θεωρεῖν τὰ ὄντα οὐ πάνυ τι

ὅμοιον τῷ Θεῷ, ἐκεῖνος γὰρ ὑπὲρ κάθαρσιν καὶ est, ipse enim purgatione et contemplatione est θεωρίαν ἐστί. Τὸ δὲ δύνασθαι θεοποιεῖν ἄνθρωπον, καὶ τῆς ὕλης ἐξάγειν, καὶ τῶν παθῶν ἀπαλλάττειν, ὥστε δύνασθαι καὶ αὐτὸν θεουργεῖν ἕτερον, τοῦτό ἐστιν ἡ τελειοτάτη ὁμοίωσις. ῾Ο ἐξάγων γάρ, φησὶν ὁ Θεός ἐν Εὐαγγελίοις, ἄξιον ἐξ ἀναξίου, ὡς στόμα μου ἔσται. Ορᾷς ὅπως ἐν τῇ θεουργία τὴν ἀληθεστάτην τέθεικεν ἐξομοίωσιν. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς ἀγαπῶμεν εἰ καὶ κοσμεῖν ἑαυτοὺς διὰ τῶν πολιτικῶν δυνάμεθα ἀρετῶν. νγ'. Ἔτι περὶ ἀρετῶν. Πλάτων ὁ φιλόσοφος πρῶτον μὲν διὰ τῆς πολιτι κῆς ἀρετῆς ἀνάγει τὸν ἄνθρωπον εἰς Θεὸν, ὡς καὶ ταύτης ἐξομοιοῦν δυναμένης τὸ θεῖον κατὰ τὸ δυνατ τόν. ᾿Απὸ δὲ ταύτης ἀνάγει διὰ τῆς καθαρτικῆς ζωῆς εἰς τὴν θεωρίαν. Ἐπειδὴ γὰρ, φησίν, ὁ Θεὸς διττὴν ἔχει τὴν ἐνέργειαν, τὴν καθ᾽ ἣν ἐν θεωρίᾳ τῶν ὅλων ἐστὶ, πρὸ πάσης κτίσεως τοὺς λόγους αὐτῶν ἐπιστάμενος, τὴν δὲ, καθ᾿ ἣν τῶν χειρόνων ποιεῖται τὴν πρόνοιαν· διὰ ταῦτα καὶ ὁ ἄνθρωπος μιμούμενος τὸν Θεόν, ἐν μὲν ταῖς πολιτικαῖς ἀρεταῖς ἐπιστρέφεται πρὸς τὰ τῇδε, καὶ κοσμεῖ τοὺς καταδεεστέρους τοῖς μετριοπάθειαν φερούσαις ἀρεταῖς. Ἐν δὲ τῷ θεω ρεῖν ἀναβας, ὁρᾷ τοὺς λόγους ἀπάντων τοὺς φυσικούς, τοὺς ψυχικούς, τοὺς νοερούς, τοὺς ὑπερφυεῖς, καὶ γί. νεται ὄργανον τοῦ Θεοῦ, ὁμοῦ τε πρὸς ἐκεῖνον ὁρῶν, καὶ τῶν τῇδε ποιούμενος πρόνοιαν. Πλὴν ἄλλως ἐνεργεῖ τὰς τοιαύτας ἀρετὰς ἐν σώματι οὖσα ψυχή, ἄλλως δὲ ἀπαλλαγεῖσα τοῦ σώματος. νδ'. Ετι περὶ ἀρετῶν. superior. At posse ex homine facere Deum, et a materia abstrahere, affectuumque reddere expertem, ut possit et ipse alios Numine implere, hæc perfectissima est cum illo similitudo. Ait enim Deus in Evangeliis: Qui eduxerit dignum ex indigno, quasi os meum erit. Vides quomodo Theurgia sive virtus alios Numine implendi verissimam ponit cum Deo similitudinem. Ceterum nobis egregii videmur, si modo politicis nos exornare virtutibus possimus. 53. Adhuc de virtute. Philosophus Plato primum per politicam virtutem hominem adducit ad Deum, quod et illa quodammodo possit divinam similitudinem referre; ab hac per purgativam vitam perducit ad contemplationem. Siquidem duplex, ut ait ille, actus in Deo est unus quatenus in contemplatione universas ante omnem rem creatam rationes omnium novit ac perspectas habet, et alter quo prospicit inferioribus. Propterea et homo Deum imitatus politicis virtutibus res hujus vitæ curat, atque per virtutes affectuum moderatrices opem fert inferioribus: contemplatione autem ascendens omnium rationes perspicit sive naturales, sive animarum, sive mentales ac supernaturales, atque fit instrumentum Dei, ad quem simul aciem dirigit. Et rebus hujus vitæ prospiciens anima, aliter tamen virtutem hujusmodi exercet dum in corpore eat, aliterque quando est corporis vinculis soluta. 54. Adhuc de virtutibus. Ἡ μὲν οὐσία καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι ἀπὸ τοῦ νοῦ πᾶσιν Essentia, et ipsum boc quod sint, a mente omniἐφήκει καὶ τοῦ ὄντος, ἡ δὲ διὰ τῶν ἀρετῶν τελειότης, ἀπὸ τοῦ Θεοῦ παραγίνεται, Ὥσπερ γὰρ ἐκ τοῦ πρώτως ὄντος τὸ ὄν, οὕτως ἐκ τοῦ πρώτως ἀγαθοῦ τὸ ἀγαθόν. Μᾶλλον δὲ καὶ ἡ οὐσία καὶ ἡ ἀρετὴ ἐκ τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλ᾽ ἡ μὲν οὐσία κατὰ τὴν αὐτοῦ πρόοδον· ἡ γὰρ οὐσία πᾶσιν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ πρόεισιν· ἡ δὲ τε λειότης κατὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἐπιστροφήν. Οἱ δύναται γὰρ τελειωθῆναι κατ᾽ ἀρετὴν ἄνθρωπος, εἰ μὴ τὴν ἐπιστροφὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἐνεργοίη. Ὥσπερ γὰρ ὡς πρὸς παράδειγμα ζωγραφῶν οὐκ ἂν ἄλλως τὴν προκειμένην ἀρχετυπίαν λάβοιεν τῷ μιμήματι, εἰ μὴ συνεχῶς πρὸς αὐτὴν ἐπιστρέφοι, οὕτω καὶ ὁ τὴν ἀρετὴν ἐν ἑαυτῷ σκιαγραφῶν ἢ καὶ περιχρωννύς, οὐκ ἂν ἄλλως δυνηθείη εξομοιωθῆναι Θεῷ, εἰ μὴ πρὸς ἐκεῖνον διηνεκῶς ἐπιστρέφει, καὶ διὰ τοῦ ἐπιστημονικοῦ λόγου, καὶ τῆς τοῦ παραδείγματος θεωρίας, ἐν ἑαυτῷ ἐξακριβώσεται τὸ πρωτότυπον. νε'. Ἔτι περὶ ἀρετῶν. Ὁ μὲν ἔχων τὴν θεουργικὴν ἀρετὴν θεοπάτωρ κατονομάζεται· ἐπειδὴ γὰρ θεοὺς τοὺς ἀνθρώπους οὗτος ἐργάζεται, διὰ ταῦτα θεοπάτωρ καλεῖται. Ο δὲ ἔχων τὴν θεωρητικὴν ἀρετὴν, θεῖος ὀνομάζεται· ὁ δὲ ἔχων τὴν καθαρτικὴν δαιμόνιος· ὁ δὲ ἔχων τὴν πολιτικὴν, σπουδαῖος. Θεοπάτωρ δὲ καλεῖται ὁ θεουρbus datum est, et ab ente: sed virtutum perfectio a Deo proficiscitur. Sicut enim ex principali ente ens, sic ex principali bono est bonum. Vel potius et essentia et virtus ex Deo sunt, sed essentia ratione originis, essentia enim omnibus a Deo profluxit, perfectio autem in virtute, respectu conversionis ad Deum. Neque enim perfici virtute homo poterit, nisi ad Deum convertere se instituat. Siquidem et pictor exemplum expressurus nunquam imitatione archetypi assequitur, nisi að illud assidue se converterit. Sic qui virtutem in se ipso voluerit adumbrare, aut coloribus veluti describere, non aliter Deo assimilari poterit, quam si ad eum continenter se convertat, et scientifica ratione contemplationeque exempli in seipso accurate meditetur prototypum. 55. Adhuc de virtutibus. Theurgicam virtutem qui habet pater divinus appellatur, quoniam enim ex hominibus facit deos, illo venit nomine. Qui contemplatoria pollet virtute, hunc divinum vocant, uti demonium qui purgatoria, sed qui politica est præditus, homo probus dicitur. Theurgo tribuitur patris divini nomen, ΝΟΤΑ. Jeremie zv, 19: Καὶ ἐὰν ἐξαγάγης τίμιον (ἄξιον καὶ τίμιον Constitut. Apostol. II, 56) ἀπὸ ἀναξίου, ὡς τὸ στόμα μου ἴση.

quoniam veluti general animam ejusmodi quam Α' γὸς, καὶ διὰ τὸ τῆς ψυχῆς εἶναι πατὴρ, ὃν Θεὸν και contemplatoriæ virtutis causa Deum appellamus. Oportet igitur qui per assimilationem ad Deum adduci velit, primum hominem probum fieri, deinde demonium, tum divinum patrem. Ac contingere potest aliquando, ut dæmonius et probus homo ad malitiam et vitium deflectat; forte et divinus siva theoreticæ virtutis compos. At theurgus sive pater divinus et totus extra se in Deo positus, nunquam potest ad contrariam virtuti speciem dilabi, cum totus extra se et Deus quodammodo factus sit. 56. Adhuc de virtutibus. Tria hæc animabus insunt facultas, passio, habitus. Passiones quidem sunt cupiditas, ira, metus, invidia, confidentia, gaudium, amor odium, desiderium, æmulatio, misericordia. Facultas vero est qua passiones istas sentire possumus, irasci vel dolere vel misereri. Habitus deniqne, quo bene vel male nos ad passiones gerimus, ut in ira si vehementius vel remissius justo irascimur, male agimus, atque ita in cæteris. Virtutes itaque nec passiones sunt nec facultates, sed habitus, non enim a passionibus dicimur boni vel pravi, sed a virtutibus ac vitiis ita nuncupamur. Ac timemus quidem vel irascimur sine proposito; at virtutes ex proposito sunt, aut non sine proposito. passionibus etiam moveri dicimur: a vitiis autem vel virtutibus non dicimur moveri, sed hoc vel alio modo comparati esse. 57. Adhuc de virtutibus. Fortitudo est mediocritas inter excessum audaciæ et defectum a timiditate, versaturque circa timores ac fiduciam. Temperantiæ excessus est luxuria, defectus stupor, liceat enim hoc nomine illum appellare. Circa largitionem bonorum et acceptionem mediocritas est liberalitas, excessus profusio, sive prodigalis abusus, defectus vero illiberalitas sive nimia parcimonia. In magnis opibas mediocritatem sectatur magnificentia, excessus est in nimio splendore, defectus sordes. Circa honores petendos excedit ambitiosus, in defectu peccat bonoris contemptor, mediocritas caret nomine, multæ enim res sunt quæ nomen proprium necdum obtinuerunt. 58, Adhuc de virtutibus. Circa mansuetudinem quæ mediocritatem observat, excessus est iracundia, defectus lentitudo iræ expers. Circa verum mediocritatis observans est verax, et mediocritas dici potest veracitas, ejus autem simulatio per excessum est gloriatio, et qui illam sectatur gloriosus: per defectum ironia, quique ea utitur in oratione dissimulator. Cumque duo suavitatis sint genera, alterum in jocis, alterum in vita, qui ita ut par est in vita jucundum se exhibet, amicus dicitur, et mediocritas amicitia, qui excedit adulator, qui vero deficit morosus ac difficilis. Amoenitatis in jocis mediocritas est in urbaλοῦμεν διὰ τὴν θεωρητικὴν ἀρετήν. Δεῖ οὖν τὸν ἀναγόμενον εἰς Θεοῦ ἐξομοίωσιν πρῶτα μὲν σπουδαῖον γενέσθαι, εἶτα δαιμόνιον, εἶτα θεῖον, καὶ τέλος θεοπάτορα. Ὁ μὲν οὖν δαιμόνιος καὶ ὁ σπουδαίος μεταβληθείη ἂν καὶ εἰς κακίαν ποτέ· ἴσως δὲ καὶ ὁ θεῖος, ἤτοι ὁ θεωρητικός. Ὁ δὲ θεουργὸς ἤτοι ὁ θεοπάτωρ ὁ τῆς θείας ὅλως ἐκστάσεως γεγονώς οὐκ ἂν ποτε μεταθείη πρὸς τὸ ἐναντίον εἶδος τῆς ἀρετῆς ἔξω ἑαυ τοῦ ὤν, καὶ Θεὸς ἀτεχνῶς γεγονώς. νς'. Ἔτι περὶ ἀρετῶν. Τρία ταῦτα εἰσὶν ἐν ταῖς ψυχαῖς, δύναμις, πάθος, ἕξις. Καὶ πάθος μέν ἐστιν, ἐπιθυμία, ὀργὴ, φόβος, φθόνος, θάρσος, χαρά, φιλία, μίσος, πόθος, ζῆλος, ἔλεος. Δύναμις δέ ἐστι καθ᾽ ἣν παθητικοὶ τούτων για νόμεθα, οἷον καθ᾿ ἣν δυνατοὶ ὀργισθῆναι ἡ λυπηθῆ - ναι ἡ ἐλεῆσαι. Εξις δὲ, καθ᾽ ἣν πρὸς τὰ πάθη ἔχου μεν καλῶς ἢ κακῶς. Οἷον πρὸς τὸ ὀργισθῆναι εἰ μὲν σφοδρῶς ἢ ἀνειμένως, κακῶς ἔχομεν. Ομοίως δὲ πρὸς τὰ ἄλλα. Αἱ οὖν ἀρεταὶ οὔτε πάθη εἰσὶν, οὔτε δυνάμεις, ἀλλ᾽ ἔξεις. Οὐ γὰρ λεγόμεθα κατὰ τὰ πάθη σπουδαῖοι ἢ φαῦλοι· κατὰ δὲ τὰς ἀρετὰς καὶ τὰς και κίας, λεγόμεθα σπουδαῖοι καὶ φαῦλοι. Καὶ φοβού μεθα μέν ἢ ὀργιζόμεθα ἀπροαιρέτως. Αἱ δὲ ἀρεταὶ προαιρέσεις τινὲς, ἢ οὐκ ἄνευ προαιρέσεως. Καὶ κατὰ μὲν τὰ πάθη κινεῖσθαι λεγόμεθα, κατὰ δὲ τὰς κακίας καὶ τὰς ἀρετὰς οὐ κινεῖσθαι, ἀλλὰ διακεῖ σθαί πως. νζ'. "Ετι περὶ ἀρετῶν. Οτι ἡ μὲν ἀνδρεία μεσότης ἐστὶν, ὡς μὲν ὑπερβολῆς τοῦ θράσους, ὡς δὲ ἐλλείψεως τῆς δειλίας, καὶ ἐστι περὶ φόβους καὶ θάῤῥη. Τῆς δὲ σωφρυσίο νης, ὑπερβολὴ μὲν ἡ ἀκολασία, ἔλλειψις δὲ ἡ ἀναι σθησία, λεγέσθω γὰρ οὕτως. Περὶ δόσιν χρημάτων καὶ λῆψιν, μεσότης μὲν ἡ ἐλευθεριότης, ὑπερβολὴ δὲ ἡ ἀσωτία, ἤτοι ἀφειδία τῆς χρήσεως, ἔλλειψις δὲ ἡ ἀνελευθερία ἤτοι φειδωλία. Περὶ δὲ χρημάτων μετ σότης μὲν ἢ μεγαλοπρέπεια, ὑπερβολὴ δὲ ἡ ἀπειροκαλία, ἔλλειψις δὲ ἡ μικροπρέπεια. Περὶ δὲ ὄρεξιν τιμῆς, ὁ μὲν ὑπερβάλλων ταῖς ὀρέξεσι, φιλότιμος, ὁ δὲ ἐλλείπων ἀφιλότιμος, ὁ δὲ μέσος, ἀνώνυμος. Πολλὰ γάρ εἰσι πράγματα ὄνομα κύριον μήπω ἐσχηκότα. • νή. Ἔτι περὶ ἀρετῶν. Περὶ τὴν πραότητα μεσότητα οὖσαν, ἢ μὲν ὑπερο βάλλουσα κακία, ὀργιλότης ἡ δὲ ἐλλείπουσα ἀοργη σία. Περὶ δὲ τὸ ἀληθὲς, ὁ μὲν μέσος ἀληθὴς, καὶ ἦ μεσότης ἀλήθεια λεγέσθω, ἡ δὲ προσποίησις, ἢ μὲν ἐπὶ τὸ μεῖζον ἀλαζονία, καὶ ὁ ἔχων αὐτὴν ἀλαζών ἢ δὲ ἐπὶ τὸ ἔλαττον εἰρωνεία· καὶ ὁ ἔχων αὐτὴν εἴρων Ἐπεὶ δὲ δύο ἡδύτητες εἰσὶν, ἢ μὲν ἐν παιδία, ἡ δὲ ἐν τῷ βίῳ, ὁ μὲν ὡς δεῖ ἡδὺς ὤν, φίλος καὶ ἡ μεσότης φιλία· ὁ δὲ ὑπερβάλλων κόλαξ, ὁ δὲ ἐλλείπων δύσερίς τις καὶ δύσκολος. Τῆς δὲ ἐν παιδιᾷ ἡδύτητος ἢ μὲν μεσότης, εὐτραπελία, ἡ δὲ ὑπερβολὴ, βωμολο χία, ἡ δὲ ἔλλειψις ἀγροικία. Καὶ ὁ μὲν αἰδήμων με

σος, ὁ δὲ ὑπερβάλλων ἀναίσχυντος, ὁ δὲ ἐλλείπων, nitate, excessus in scurrilitate, in rusticitate deκαταπλήξ ὁ πάντα αἰδούμενος. νθ'. Τίνι διαφέρει ἀρχὴ καὶ στοιχεῖον; Ἡ μὲν ἀρχὴ οὐκ ἔχει τι πρότερον ἑαυτῆς, ὥσπερ ἡ ὕλη καὶ τὸ εἶδος. Τὸ δὲ στοιχεῖον σύνθετον ἂν καὶ συγκείμενον ἐξ ὕλης καὶ εἴδους, ἀρχὴν ἔχει τὴν ὕλην καὶ τὸ εἶδος· ἔστι δὲ ἡ ὕλη πρᾶγμα ἀσώματον, ἄποιον, λόγῳ μόνῳ ἑρμηνευόμενον, αἰσθήσει δὲ μὴ ὑποκείμενον. Αὕτη οὖν ἡ ὕλη ὑπὸ μορφῆς τινος καὶ σχήματος τυπουμένη, ὅπερ ἐστὶ τὸ εἶδος, σωματούται. Καὶ πρῶτον μὲν γίνεται στοιχεῖον ἤ αἰθήρ, ή πῦρ ἤ ὕδωρ, ἤ ἀὴρ ἤ γῆ. Ἔπειτα τούτων τῶν στοι χείων συμπλακέντων ἀλλήλοις γίνεται σῶμα σύνθε τον, ἤ ἔμψυχον ἢ ἄψυχον, καὶ ἡ μὲν ὕλη καὶ τὸ εἶδος ἀρχοειδέστερα τῶν στοιχείων εἰσὶ, τὰ δὲ στοιχεῖα τῶν ἄλλων σωμάτων στοιχειωδέστερα· ἀρχὴν δὲ λέγομεν τὴν ὕλην, οὐχ ὅτι οὐκ ἔχει ἄλλο ὑπέρτερον ἑαυτῆς, ἀλλὰ ὅτι τὰ σώματα ὑπ' αὐτὴν ἀνάγεται προσεχώς. ξ'. Περὶ τῶν ἀρχῶν, τί εἰσιν. Αρχὴ τῶν ὄντων πρώτη μὲν καὶ ὑπεράρχιος ὁ Θεός. Μετὰ δὲ θεὸν πολλαὶ ἀρχαὶ τῶν φυσικῶν πραγμάτων εἰσί. Καὶ τῶν μὲν στοιχείων ἀρχαὶ ἡ ὕλη καὶ τὸ εἶδος εἴρηται· τῶν δὲ συνθέτων σωμάτων αὐτὰ καὶ ἁπλᾶ στοιχεῖα. ᾿Αλλ' οἱ μὲν ἄλλοι τῶν φιλοσόφων διηρέθησαν. Καὶ τοῖς μὲν ἔδοξεν ἀρχὴ τὸ πῦρ, διὰ τὴν δύναμιν καὶ τὸ καταναλίσκειν πάντα εἷς αὐτό· τοῖς δὲ ὁ ἀὴρ, διὰ τὴν τῶν ζώων ἀναπνοήν· τοῖς δὲ τὸ ὕδωρ διὰ τὴν γόνιμον φύσιν. Τισὶ δὲ τούτων καὶ ἡ γῆ ἀρχὴ ἔδοξε, διὰ τὸ πλείω τῶν ζώων ὑπὸ τῆς γῆς γεννᾶσθαι, καὶ εἰς αὐτὴν ἀναλύεσθαι Ετεροι δὲ αὐτὰ τὰ τέσσαρα στοιχεῖα ἀρχὰς τῶν ὄντ των ἀπεφήναντο. Πλάτων δὲ ἀρχὰς εἴρηκε, τὸν Θεὸν, ὡς πατέρα καὶ ποιητὴν, τὴν ὕλην ὡς δεχομένην τὴν δημιουργίαν, καὶ τὴν ἰδέαν· ἰδέαν δὲ λέγει Πλάτων τὴν πρώτην ἔννοιαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ἄῤῥητον ἐκε!- την φανταρίαν καὶ ἀνατύπωσιν, καθ᾽ ἦν τὸν κόσμον ἐδημιούργησεν. ξα'. Περὶ ὕλης. Υλη ἐστὶ πρᾶγμα οἷον εἰπεῖν ἄϋλον, αἰσθήσει μὲν ἀθεώρητον, διανοίᾳ δὲ μόνῃ ληπτόν. Χεῖρον πάντων τῶν ὄντων, ἄμορφον, ἀνείδεον, ἀδιατύπωτον, οὐσία ἀνούσιος καὶ ἔμαρεις ἀνύπαρκτος. Ἐὰν γὰρ ἀνέλης τυχὸν ἀπὸ τῶν σωμάτων τὰς ποσότητας, τὰς σχέσεις, τὰς ἔξεις, τὰς τροπάς, τὰς κινήσεις, τὰς ἀλλοιώσεις, τὰς μεταβολάς, πᾶν ἔτερον ὁτιουν τὸ καταλειπόμενον ὕλη ἐστίν. Ἐὰν γὰρ ἀνέλῃς ἀπὸ τοῦ πυρὸς τὴν θερμότητα καὶ τὴν ξηρότητα, καὶ ἀπὸ τοῦ ἀέρος τὴν θερμότητα καὶ τὴν ὑγρότητα, καὶ ἀπὸ τοῦ ὕδατος τὴν ψυχρότητα καὶ τὴν ὑγρότητα, τὸ ἔσχατον τούτων ὑπολειφθέν, ὕλη ἐστίν. ξβ'. Περὶ αἰτιῶν. Αἰτίας ὁ μὲν ᾿Αριστοτέλης τέσσαρας δογματίζει, ὁ δὲ Πλάτων ἔξ. "Εστι δὲ αἰτία πρώτη μὲν ἡ ποιητική fectus. Mediocritatem itidem colit pudens homo, excedit impudens, deficit pavidus et qui nunquam non pudore commovetur. 59. Quomodo differunt principium atque elementum? Principium nihil habet seipso prius, ut materia et forma: at elementum compositum ac coagmentatum est ex materia et forma, principiique loco habet materiam et formam. Est autem materia res incorporalis, expers qualitatum, sola ratione explicanda, sensibus autem minime obvia. Huic materiæ species quædam atque figura tanquam forma sua insprimitur, atque ita fit corpus, et primo quidem elementum, vel @ther, vel ignis, vel aqua, vel aer, vel terra. Deinde coalescentibus hisce elementis fit corpus compositum, sive animatum sive inanimatum. Ac materia et forma quidem magis rationem principii habent quam elementa; elementa vero magis quam alia corpora. Caterum materiam principii nomine nuncupamus, non quod nihil habet principii supra se, sed quod corpora proxime sub illa constituuntur. 60. De principiis, quid sint. Principium rerum primum et super omnia principia positum est Deus, post Deum multa rerum naturalium sunt principia. Ac elementorum principia materiam esse ac formam jam dictum est. Compositorum vero corporum principia sunt ipsa simplicía elementa, de quibus philosophi alii in diversa abierunt. Nam quibusdam ignis visus est esse principium, propter efficaciam, et quod omnia in illum consummuntur. Aliis aer, quoniam illum respirant animalia. Aliis aqua propter seminalem naturam. Nonnullis horum etiam terra principium visa est, quoniam plura animalia ex illa nascuntur et in illam iterum resolvuntur. Coeteri quatuor ista rerum esse principia statuerunt. Plato principia esse docuit: Deum, tanquam patrem et auctorem; materiam, ut quæ creationis opus in se recipiat, et ideam. Vocat autem ideam primam conceptionem in Deo, et ineffabilem imaginationem atque efformationem, secundum quam mundum fecit ac condidit. 61. De materia. Materia est res, ut ita dicam, immaterialis, quæ sensu non comprehendi, sed sola cogitatione percipi potest. Omnium entium postremum, sine forma, sine specie, sine figura, essentia essentim expers et substantia sine substantia. Si enim abstrahas a corpore qualitates, relationes, habitus, modos, motus, alterationes, mutationes, aliud quodcunque, quod remanserit materia est. Ita si ab igne v. g. abstraxeris calorem et ariditatem, ab aere calorem et humiditatem, ab aqua frigus et humiditatem, postremum quod superest materia est. 62. De causis. Causas Aristoteles quatuor tradit, Plato sex. Prima est causa efficiens, ut lecti prima causa est ὥσπερ τῆς κλίνης πρῶτον αἴτιον ὁ κλινοποιός, ὡς qui eum confcit, ejusque est auctor. Materialis

causa lecti est lignum, sine materia enim nullus ποιητὴς ταύτης. Υλικὸν δὲ αἴτιον τῆς κλίνης τὸ ξύ lectua perfici potest. Formalis et lecti figura et idea. Finalis denique, ut homines in illo quietcm capiant,ob hanc quippe causam lectum fabricamus. Hæ sunt quatuor causæ quas novit Aristoteles. Illis duas alias addit Plato: instrumentalem, ut serram et terebrum, quorum ope lectum componimus, et exemplarem, quæ duplex est, vel extrinsecus proposita, ad quam artifex quilibet facit artis suæ opus, vel quæ ex mente et cogitatione conformationem accipit. 63. De figuris. Figura est qualitas qua mathematicorum corporum superficies describitur. Mathematicum corpus dicitur omne figura certa præditum, ut rotundum, triangulare, quadratum, quinquangulare, et similia. Quatuor porro elementa rotundæ figuræ esso tradunt. Plato et rotunda facitjet diversas alias figuras illis circumponit. Nam terram ob firmam et stabilem suam naturam ait referre figuram cubi, siquidem et cubus firmus ac stabilis est. Ignem, quoniam sursum tendit et in acutum desinit ex latiore basi, ponit esse præditum figura pyramidali, variague alia eum in modum disputat Sed ct rotunda eadem elementa esse statuit, quod cœlum circumrotatione sua superficiem ipsorum veluti detornat, rotundamque efficit. 64. De coloribus. λον· ἄνευ γὰρ ὕλης οὐκ ἂν γένοιτο κλίνη. Εἰδικὸν δὲ σχῆμα ταύτης καὶ ἡ ἰδέα. Τελικὸν δὲ ἡ ἐν ταύτῃ τῶν ἀνθρώπων ἀνάπαυσις, διὰ ταύτην γὰρ τὴν αἰ τίαν τὴν κλίνην ἐξεργαζόμεθα. Ὁ μὲν ᾿Αριστοτέλης τὰς τέσσαρας ταύτας αιτίας οἶδεν. Ὁ δὲ Πλάτων ἑτέρας δύο προστίθησι, τὴν ὀργανικήν, οἷον τὸν προ να, ἢ τὸ τέρετρον, δι᾽ ὧν τὴν κλίνην ποιοῦμεν· καὶ τὸ παραδειγματικόν· τοῦτο δὲ διττόν ἐστιν, ἡ γὰρ ἔξωθεν ἔκκειται, καὶ πρὸς εἰκόνα πᾶς τεχνίτης ποιεῖ τὸ τεχνιτευόμενον, ἡ δὲ ἐν τῇ διανοίᾳ λαμβάνει τὴν ἀνατύπωσιν. ξγ'. Περὶ σχημάτων. Σχῆμά ἐστι ποιότης τῶν μαθηματικών σωμάτων ἀποπεράτωσις. Μαθηματικὸν δὲ σῶμά ἐστιν ἅπαν τὸ ἐσχηματισμένον, οἷον τὸ στογγύλον, τὸ τρίγωνον, τὸ τετράγωνον, τὸ πεντάγωνον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Τὰ τοίνυν τέσσαρα στοιχεία περιφερή δογματίζουσι. Πκάτων δὲ καὶ περιφερῆ καὶ ἐν διαφόροις πλάττει σχήμασι· τὴν μὲν γὰρ γῆν διὰ τὸ εὐέδραστον καὶ τὸ βεβηκὸς αὐτῆς, κυβοειδή λέγει· ἐδραῖος γὰρ καὶ ὁ κύβος. Τὸ δὲ πῦρ διὰ τὸ ἄνω φέρεσθαι καὶ εἰς ὀξὺ ἀπολήγειν ἀπὸ πλατείας βάσεως, πυραμοειδές τί θησι, καὶ τὰ πολλὰ ἑτέρως χρηματίζει. Στρογγύλα δὲ αὖθις ταῦτα τίθεται, διότι ὁ οὐρανός κυκλοφερόμε νος περιτορνεύει τὴν τούτων ἐπιφάνειαν. ξδ'. Περὶ χρωμάτων. Χρῶμά ἐστιν ὁρατὰ ποιότης τῆς τῶν σωμάτων Color est qualitas visibilis in corporum superficie. At Plato novo modo colorum rationem expli- - ἐπιφανείας, Ὁ δέ γε Πλάτων καινὸν τινα τρόπον cat ait enim ab objectis corporibus et ab oculis videntium effluvia quædam emitti, quæ in medio intervallo constituta species colorum efficiant. Neque vero omnibus colores eodem modo apparere observatum est, sed pro diversis cernentium temperaturis etiam colores rerum, quæ offerunt se oculis, diversi videntur, uti iis qui morbo regio laborant, flava quæ cernunt, apparent, his vero quibus pupilla rubore infecta est, rubra, atque iterum albicantia illis qui album humorem membranis oculorum suffusum habent, aliisque pro diversa temperatura aliter. 65. De mistione et permistione. Mistio est unio corporum per conjunctionem, qualis est olei et aquæ. Neque enim tota inter se ambo permiscentur, sed summis modo superficiebus junguntur. Inferior enim olei superficics miscetur sive unitur superiori superficiei aquæ. At permistio est, quando unita corpora tota sic invi cem permiscentur, ut aqua et vinum. Itaque mista corpora ex parte quidem uniuntur, inconfusa tamen manent: permista autem penetrant invicem, scinduntque ac scinduntur, et inter se confunduntur. Unio autem[Dei cum nostra natura et mistio est, quia sine confusione fit, et est permistio, propter idiomatum communicationem. Cæterum novum illud, cum assumpta natura, genus mistionis est, et mira ac singularis permistio. διερμηνεύει περὶ χρωμάτων. Λέγει δὲ ὅτι καὶ ἀπὸ τῶν ὑποκειμένων σωμάτων καὶ ἀπὸ ὁρώνυων ὀμμάτων ἀπόβοιαί τινες πέμπονται, αἵτινες ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ διαστήματος γενόμεναι τὰς ἰδέας τῶν χρωμάτων ποιοῦσιν. Οὐ πᾶσι δὲ φασὶν ὁμοίως τὰ αὐτὰ φαίνισθαι χρώματα, ἀλλὰ πρὸς τὰς διαφόρους κράσεις τῶν ὁρώντων καὶ ὀρωμένων τὰς χρόας μεταχρώννυσθαι· τοῖς μὲν γὰρ ἱκτεριῶσιν, ὠχρὰ τὰ δρώμενα φαίνεται· τοῖς δὲ τὴν κόρην ξανθὴν ἔχουσι, ξανθά τοῖς φλέγμα περὶ τοὺς ὑμένας τῶν ὀφθαλμῶν ἔχουσιν, ὑπόλευκα· καὶ ἄλλοις ἄλλως, κατὰ τὴν διαφοράν τῶν κράσεων. ξε'. Περὶ μίξεως καὶ κράσεως· Η μὲν μίξις ἔνωσίς ἐστι σωμάτων κατὰ παράθεσιν, ὡς ἐπὶ ἐλαίου καὶ ὕδατος. Οὐ γὰρ δι' ὅλου ταῦτά κίρο ναται ἀλλὰ κατὰ τὰς ἄκρας ἐπιφανείας αὐτῶν ἐνοῦται. Ἡ γὰρ κάτω ἐπιφάνεια τοῦ ἐλαίου μίγνυται τῇ ἄνω ἐπιφανείᾳ τοῦ ὕδατος. Κράσις δὲ ἐστὶν ὅταν τὰ ἑνούμενα σώματα δι᾿ ἀλλήλων ἀνακραθῇ, ὡς ἐπὶ ο! νου καὶ ὕδατος. Καὶ τὰ μὲν μιγνύμενα σώματα ἐκ μέρους μὲν ἑνοῦται, ἀσύγχυτα δὲ μένει· τὰ δὲ κεραννύμενα δι' ἀλλήλων μὲν διήκει καὶ τέμνει, καὶ τέτ μνεται και συγκέχυται. Ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς ἕνωσις καὶ μίξις ἔστι διὰ τὸ ἀσύγχυτον, καὶ κρᾶτις διὰ τὸν τρόπον τῆς ἀντιδόσεως. Ἔστιν οὖν αὐτῷ πρὸς τὸ πρόσλημμα, καὶ ἡ μίξις καινὴ, καὶ ἡ κράσις παρά δοξος,

ξϛ΄. Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς. Γένεσις λέγεται ἡ ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι μεταβολή. Γένεσιν δέ τινες καὶ τὴν κίνησιν ὠνομάκασι, καθό φασιν ὑπὸ γένεσιν εἶναι τὸν κόσμον, τοῦτ᾽ ἔπιν, ὑπὸ κίνησιν. Φθορὰ δέ ἐστιν ἡ ἀπὸ τοῦ ὄντος εἰς τὸ μὴ εἶναι μεταβολή. Πᾶν οὖν τὸ ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι γενόμενον, καὶ ἀπὸ τοῦ γενέσθαι φθειρόμενον, ὑπὸ γένεσιν ἐστὶ καὶ φθοράν. Κατὰ γοῦν τὸν ἡμέτερον λόγον καὶ τῷ κόσμῳ γένεσις ἕπεται· ἦν γάρ ὅτε οὐκ ἦν, καὶ ἔσται ὅτε οὐκ ἔσται. Αὔξησις μὲν οὖν καὶ ἀλλοίωσις καὶ φορὰ καὶ ἡ ἀπὸ τόπου εἰς τό πων μετάβασις κινήσεις εἰσί. Γένεσις δὲ καὶ φθορὰ οὐκ εἰσὶ κινήσεις, αθρόως γὰρ τὸ γενόμενον γέγονε, καὶ τὸ φθαρὲν ἔφθαρται. ξζ'. Περὶ σωμάτων. Σῶμά ἐστι τὸ πλάτος ἔχον καὶ μῆκος καὶ βάθος. Καὶ ἔστι μῆκος μὲν λόγου χάριν, τὸ ἀπὸ κεφαλῆς εἰς πόδα· πλάτος δὲ τὸ ἀπὸ τῆς δεξιᾶς χειρὸς εἰς τὴν ἀριστερὰν, ἢ τὸ ἀνάπαλιν· βάθος δὲ τὸ ἀπὸ τῶν στέρο νων ἐπὶ τὰ νῶτα, ἢ τὸ ἔμπαλιν. Πῶν ὲ σῶμα ἢ βαρύ ἢ κουφόν ἐστι. Καὶ τὸ μὲν βαρύ κάτω φέρεται, τὸ δὲ κούφον ἄνω φέρεται. Τόπος δὲ τῶν σωμάτων τῶν μὲν κούφων, ὁ ἄνω τοῦ παντὸς τόπος· τῶν δὲ βαρέων ὁ κάτω. Καὶ κουφότατον μὲν τὸ πῦρ, ὡς πᾶσιν ἐπιπολάζον· βαρύτατον δὲ γῆ, ὡς πᾶσι ὑποκείμενον. Πᾶν δὲ σῶμα, ἐν μὲν τῷ οἰκείῳ τόπῳ ἑστὼς, οὔτε βαρύ οὔτε κοὔφον· ὅτε δὲ ἀποστῇ τῶν οἰκείων τόπων, καὶ μέλλει πρὸς αὐτοὺς ἀπιέναι, τότε ἢ βα ρύτητα ἔχει ἢ κουφότητα. ξη'. Περὶ ἐλαχίστων. Ελάχιστα φασὶν οἱ φιλόσοφοι σωμάτιά τινα ὧν οὐκ ἔστιν ἕτερα σμικρομερέστερα. Καὶ ὑποτίθενται ἀμερή τινα ἤτοι σμικρομερῆ καὶ ἄογκα, ἤτοι σμι κρομεγέθη, ἀρχὰς τῶν ὄντῶν· ἀρχὰς· δὲ οὐ ποιητι κάς, ἀλλ' ὑλικὰς. Λέγεται πάλιν ἐλάχιστον ἐτέρῳ λόγῳ, οἷον αριθμητικοί λέγουσιν ἀριθμούς διπλασίους καὶ τριπλασίους καὶ ἑτέρους τοιούτους, οἷον δια πλάσιος, λόγου χάριν, ὁ ὀκτὼ τοῦ τέσσαρα, καὶ τῶν δύο ὁ τέσσαρα, καὶ τοῦ ἑνὸς ὁ δύο, τοῦ δὲ δύο πρὸς τὸ ἓν διπλασίου λόγου οὐκ ἔστι ὑποδεέστερος ἕτερος. Ελάχιστος οὖν διπλάσιος, ὁ δύο πρὸς τὸ ἕν· καὶ ἐλάχιστος τριπλάσιος, ὁ τρία πρὸς τὸ ἓν. Λέγεται ἐλάχιστον καὶ τὸ κατ᾿ εὐτελισμὸν γενόμενον, ἀλλὰ κυρίως ἐλάχιστον κατὰ φιλοσόφους, τὸ βραχύτατον σωμάτιον ονομάζεται· ξθ'. Περὶ διαφοράς γνώσεως. Πρώτη ἐστὶ καὶ ὑψηλοτέρα τῶν γνώσεων ἁπασῶν ἡ τῆς προνοίας, ἥτις ἐστὶν ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ. Ὁ τοίνυν Θεὸς ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα καὶ ὑπὲρ αὐτὸν τὸν νοῦν ἔχων τὴν δύναμιν, καὶ κυρίως ἕν ὑπάρχων, αὐτῷ δὲ τῷ ἑνὶ μόνῳ προνοεῖν λέγεται πάντων. Δευτέρα δὲ ἐστὶ γνῶσις ἡ νοερὰ αὐτοῦ τοῦ παντελῶς τοῦ ὁλι κῶς τὰ πάντα νοοῦττος. Τρίτη μετ' αὐτὴν γνῶσις ἡ τῆς λογικῆς ἡμῶν ψυχῆς, ἥτις διαιρεῖται εἰς δόξαν καὶ ἐπιστήμην. Αλλ' ἡ μὲν δόξα τῶν κινουμένων ἐστὶ γνῶσις, ἤτοι τῶν μεταβαλλομένων, ἡ δὲ ἐπι στήμη, τῶν ἀκινήτων, οἷον, ψυχῆς καὶ νοῦ καὶ τῶν 730° 66. De generatione et corruptione. Generatio dicitur mutatio a non esse ad esse: et sunt qui generationem etiam motum appellant, quo sensu mundum generationi, hoc est motui, aiunt esse obnoxium. Corruptio contra est mutatio ab esse ad non esse. Quidquid igitur, cum non esset fit,et cum existat corrumpitur, generationi et corruptioni dicitur subjacere. Ex nostra adeo sententia ad mundum etiam generatio pertinet: erat enim quando non erat, et erit quando non erit. Cæterum augmentatio quidem ac mutatio et agitatio et de loco in locum translatio motus sunt, gcneratio autem et corruptio non sunt motus, continenter enim ac simul fit quod fit,et corrumpitur quod corrumpitur. 67. De corporibus. Corpus est quod habet latitudinem, longitudinem et profunditatem. Longitudo dicitur verbi gratia a capite ad pedes, latitudo a manu dextra ad sinistram aut vicissim, profunditas a pectore ad tergum aut vice versa. Omne corpus grave aut leve est. Grave deorsum fertur, levé tendit sursum. Loca corporum, levium quidem supremus omnium, gravium infimus. An levissimum est ignis, qui fertur super omnia corpora; terra gravissimum, omnibus subjacens. At corpus omne in naturali suo constitutum loco neo grave nec leve est, quando 'autem a naturali loco abest et ad eum tendit, tunc vel gravitate præditum est vel levitate. 68. De parvissimis corpusculis. Parvissima sive minima philosophi vocant corpuscula quædam quibus nulla alia parviora reperiuntur, supponuntque illa esse in nullas partes divisibilia, minutissima et mole destituta, atque exsilia, principia corporum,non efficientiu sed materialia. Dicitur et alio sensu parvissimum sive minimum apud arithmeticos,quando de numeris duplicibus vel triplicibus aut aliis ejusmodi tractant, verbi gratia octo sunt duplum quaternarii,quatuor binarii, duo unarii. Non datur vero alius numerus duplus infra binarium, minimus igitur duplus est binarius respectu unitatis, uti ternarius est minimus triplus ad eamdem unitatem.Dicitur et minimum quod ad tenuitatem redactum est, sed peculiari ratione philosophis parvissimum corpusculum ita nominatur. 69. De variis generibus cognitionis. Prima ot sublimior cognitionum omnium est providentia,quæ est actio Dei. Deus siquidem super omnia quæ sunt et super ipsam mentem potentia pollens, et proprie unum exsistens, boc ipeo solo uno omnibus providet. Altera cognitio est intellectualis,qua mens suprema universe omnia intelligil. Tertia post hanc est cognitio in anima nostra, quæ in opinionem et scientiam distinguitur.Ex his opinio est cognitio rerum mobilium mutab:liumque: scientia immobilium, ut animæ, mentis, atque aliorum ejusmodi. Quarta et postrema cognitio es

irrationabilis animum nostra sensatio et phantasia, τοιούτων. Τετάρτη γνῶσις καὶ τελευταία, ἡ τῆς ἀλόγου res particulares apprehendens. ψυχῆς, αἴσθησις καὶ ἡ φαντασία, μερικῶν πραγμάτων ἀντιλαμβανόμεναι. 70. Quomodo semper operante Deo, on semper eius reddimur participes. Quamvis Deus semper operatur, illius tamen non semper paticipes reddimur propter nostram ineptitudinem ad eum recipiendum. Sicut enim sole per meridiem luce omnia implente non omnes in eum intueri possunt, sed qui firma oculorum acie gaudent, ita nec Dei participes fieri omnes queunt, licet ille quovis sole splendidiorem lucem intelligibilem exerit,sed tantum illi qui intellectualem mentis oculum purgatum in anima sua gerunt. Sed et ipsa pura mens sæpius in percipiendo divino laborat splendore, quoniam non omnino libera et immaterialis, sed materiæ et corpori est conjuncta. Erit autem, quando post solutionem a corpore et speratam restitutionem, sinc intermissione aciem in Deum intentam habebit. 71. Num quid in angelis sit mali? Gregorius Theologus Oratione in Christi nativitatem angelos ad malum moveri posse negat. Non ignorans. tamen diabolum, angelus cum esset,malum factum esse, difficulter saltem illos moveri poste innuit. At sapientiores Græcorum, angelos Deo proximos ac veluti in foribus divinitatis constitutos arbitrantes, mali participes fieri posse inficiantur.Cum enim silentii divini sint interpretes, bonitatisque nuntii, quomodo, inquiunt, mali esse possunt, angelorum quippe genus assimilant Deo, ( a quo dependet, ut per puram similitudinem proprietatem ejus possit hominibus notam facere. Angelos porro vocant universas quæ sub Deo 'sunt potestates. 72. Num incorporalia sint in loco? Corpus et incorporale sibi opponuntur. Si igitur corpus in loco est, incorporale non est in loco. Si enim uni oppositorum erit unum e contrariis, alteri alterum erit. Itaque si corpori quod incorporali contrarium est competit esse in loco, incorporali competet non esse. Nam et quæ proprie incorporalia sunt, præstantiora sunt,quam ut sint in loco, neque localiter corporibus sunt præsentia, sed relatione, uti anima post solutionem a corpore, si pura et affectibus libera discesserit, non habebit relationem ad corpus quod reliquit.Si vero affectum servaverit, amat id etiam solutum, et amoris relatione versus illud fertur,et substantia quidem atque cssentia corpori incorporale non est præsens, affectu tamen quando vult ad illud veluti prorepit. 73. Num materia sit bona? Plato philosophus in Timæo materiam velut matrem et nutricem generationis rerum pulchrarum, causamque sociam creationis mundi prædicat; sed ubi Eleates hospes loquitur,ipsa causa esse dicitur inordinationis in universo. At in Philebo dialogo cam a Deo repetens, divinam et [quia a Deo proη ρ'. Πῶς οὐκ ἀεὶ μετέχομεν τοῦ Θεοῦ, ἀεὶ ἀνεργοῦντος αὐτοῦ. Οὐ μετέχομεν ἀεὶ τοῦ Θεοῦ, εἰ καὶ ἀεὶ ἐνεργεῖ οὔ τος διὰ τὴν ἡμετέραν ἀνεπιτηδειότητα πρὸς τὴν μέθεξιν. Ωσπερ γὰρ τοῦ ἡλίου τὸ μεσημβρινὸν άπαντα καταλαμβάνοντος, οὐ πάντες εἰς αὐτὸν ἐνα ατενίζειν δύνανται, ἀλλ' οἱ ἐῤῥωμένον τὸν ὀφθαλμὸν ἔχοντες· οὕτως οὐδὲ τοῦ Θεοῦ πάντες μετέχειν δύνανται, κἂν ἐκεῖνος ὑπὲρ ἥλιον ἀεὶ τὸ νοητὸν φῶς ἐξαπλοῖ, ἀλλὰ μόνοι οἱ τὸ νοερὸν ὄμμα κεκαθαρμένον ἐν τῇ ψυχῇ φέροντες. Κάμνδι δὲ πολλάκις καὶ αὐτὸς ὁ καθαρὸς νοῦς πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῶν θείων αὐτ γῶν, διότι οὐκ ἔστιν ἐλεύθερος οὐδὲ παντάπασιν ἄϋ· λος, ἀλλ᾽ ἔνυλος καὶ σωματικός. Εσται δὲ ὅτε, μετὰ τὴν τοῦ σώματος ἀπόλυσιν καὶ τὴν ἐλπιζομένην ἀποκατάστασιν, διηνεκῶς ἀτενίσει θε οα'. Εἰ ἔστι τι ἐν ἀγγέλοις κακόν. Ὁ μὲν Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τοῖς τοῦ Χριστοῦ γενεθλίοις βούλεται μὲν ἀκινήτους εἶναι τοὺς ἀγγέ λους πρὸς τὸ κακόν. Εἰδὼς δὲ τὸν διάβολον, ἄγγελον μὲν ὄντα, κακὸν δὲ γεγονότα, δυσκινήτους αὐτοὺς ἀποφαίνεται. Οἱ δὲ σοφώτεροι τῶν Ἑλλήνων ἐν προθύροις τοῦ Θεοῦ τοὺς ἀγγέλους ἐστῶτας οιόμενοι, ἀμετόχους αὐτοὺς τοῦ κακοῦ φασι. Τοὺς γὰρ ἀπαγγέλλοντας τὴν θείαν σιγὴν, καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐκφαίνοντας, πῶς ἂν φασὶν εἶναι κακούς; Αφομοιοῦσι γὰρ τὸ ἀγγελικόν φύλον τῷ Θεῷ ἀφ᾿ οὗ ἐξήρτηται, ἵνα διὰ τῆς ἀκραιφνούς ὁμοιότητος ἐκφαίνειν αὐτοῦ τοῖς ἀνθρώποις τὴν ιδιότητα δύνηται. ᾿Αγγέλους δὲ τὰς μετὰ Θεὸν πάσας δυνάμεις κατονομάζουσιν. οβ΄. Εἰ ἐν τόπῳ τὰ ὀσώματα. Ἐναντία εἰσὶ τὸ σῶμα καὶ τὸ ἀσώματον. Εἰ οὖν τὸ σῶμα ἐν τόπῳ, τὸ ἀσώματον οὐκ ἐν τόπῳ. Εἰ γὰρ τῷ ἐναντίῳ τὸ ἐναντίον, καὶ τῷ ἐνανκίῳ τὸ ἐνάντιον. Οἷον, εἰ τῷ σώματι τὸ εἶναι ἐν τόπῳ, ἐναντί ὄντι τῷ ἀσωμάτῳ τὸ μὴ ἐν τόπῳ εἶναι. Τὰ γὰρ κυρίως ἀσώματα, κρεῖττόνα εἰσι τούτου, καὶ τοπικῶς οὐ πάρεισι τοῖς σώμασι, τῇ δὲ σχέσει πάρεισιν αὐτοῖς· οἷόν τι λέγω· ἡ ψυχὴ μετὰ ἀπόλυσιν τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος, εἰ μὲν καθαρῶς ἀπαλλαγῇ καὶ ἀπαθῶς, οὐκ ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ σῶμα δ' ἀπολέλοιπεν· εἰ δὲ ἐμπαθῶς, ἀγαπᾷ αὐτὸ καὶ διαλυθέν, καὶ ἡ ἀγάπη σχέσις πρὸς αὐτό, καὶ ὑποστάσει μὲν ἡ οὐσίᾳ οὐ πάρεστι τὸ ἀσώματον τῷ σώματι, ῥέπει δὲ πρὸς αὐτὸ ὅταν βούληται, ογ'. Εἰ καλὸν ἡ ὕλη. Πλάτων ὁ φιλόσοφος ἐν μὲν τῷ Τιμαίῳ μητέρα καὶ δ τιθηνὸν τῆς τῶν καλῶν γενέσεως, καὶ συναιτίαν τῆς τοῦ κόσμου δημιουργίας αὐτὴν ἀποφαίνεται· ἐν δὲ τοῖς τοῦ Ἐλεάτου ξένου λόγοις, αἰτίαν αὐτὴν λέγει τῆς τοῦ παντὸς ἀταξίας. Ἐν δὲ τῷ διαλόγῳ τῷ καλουμένῳ Φιλήβῳ, ἀπὸ Θεοῦ καὶ ταύτην παρ-

άγων, ἔνθεον αὐτὴν καὶ ἀγαθὸν διὰ τὴν ἀπὸ Θεοῦ gnala est bonam affirmat. Verum Proclus philosoγέννεσιν ἀποφαίνεται. Πρόκλος δὲ ὁ φιλόσοφος οὔτε ἀγαθὸν αὐτὴν οἴεται οὔτε κακόν. Ὡς μὲν γὰρ ἔσχατον τῶν ὄντων καὶ πόῤῥω τοῦ ἀγαθοῦ, οὐκ ἀγαθὸν λέγει. ὡς δὲ αἰτίαν δημιουργικὴν, ἔν τοῖς ἀγαθοῖς ἀναγκαζόμενος τιθέναι, μέσην αὐτὴν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ κακοῦ τιθεὶς ἀναγκαῖον ἐπονομάζει. Τὸ γὰρ ἐνδεὶς αὐτῆς τῶν ἀγαθῶν, συντελεῖν λέγει πρὸς τὴν τῶν αἰσθητῶν δημιουργίαν, ὅπερ ἀναγκαῖόν ἐστι. οδ'. Περὶ τῆς πρὸς τὸ θεῖον τῶν ὅντων ἐπιστροφῆς. Τῶν παρὰ Θεοῦ ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παραχθέντων, τὰ μὲν ἔστι μόνον ὄντα, ὡς τὰ ἄψυχα σώματα, τὰ δὲ καὶ ὄντα καὶ ζῶντα, καὶ νοοῦντα, ὡς αἱ ψυχαὶ καὶ οἱ νόες. Εκαστον οὖν πρὸς τὸν Θεὸν ἀφ᾿ οὗ παρήχθη κατὰ τὴν ἰδίαν ὕπαρξιν ἐπιστρέφει, phus neque bonam illam putat neque malam: quatenus enim entium inimum sit,et a bono principali longius remotum, haud equidem benam esse: quatenus vero causam demiurgicam necessario accensere bonis cogitur, mediam eam inter bonum malumque ponit et appellat necessitatem.Defectum enim qui in illa est bonitatis, conferre ait ad facienda sensilia, quod ipsum necessitatis est. 74. De dentium reversione ad Deum. Rerum quas Deus cum non essent fecit exsistere, alia sunt tantummodo entia, ut corpora inanimata, alia entia et viventia quoque et intelligentia, ut animæ ac mentes. Ad Deum igitur a quo profecta sunt singula pro suæ ratione substantiæ iterum. τὸ μὲν ζῶον καὶ οὐσιῶδες καὶ γνωστικόν. Εκαστον convertuntur,sive animal sit vivum, sive substanγὰρ ὡς προῆλθεν οὕτω καὶ ἐπέστραπται. Τοῦτο δὲ τὸ φιλοσόφημα καὶ ὁ φιλόσοφος Πρόκλος ἐν τοῖς κε φαλαίοις αὐτοῦ τίθησι καὶ διευκρινεῖ. Καὶ πρὸ τού του ὁ ᾿Αρειοπαγίτης Διονύσιος σαφέστερον τούτου διακριβοῖ, καὶ ἐστὶν ὁ λόγος τῶν πάνυ σπουδαζομένων, σαφέστατός τε καὶ ἀκριβέστατος ὤν, σε'. Περὶ χρόνου. Ο χρόνος ἐπινοίας ἀνθρωπίνης ἐστὶ νόημα καί ὄνομα. Ἐπειδὴ γὰρ μὲν αἰώνια ἀεὶ ὄντα καὶ ἀκίνητά ἐστι, τὰ δὲ ὑπὸ κίνησιν ῥέοντα καὶ φθειρόμενα αὐτὸ δὴ τὸ μέτρον τῆς κινήσεως χρόνον ὠνόμασαν οἱ φιλόσοφοι. Οὐδὲ γὰρ αὐθύπαρκτον πρᾶγμα ὁ χρόνος ἐστὶν, οὐδὲ σῶμα φαινόμενον, οὐδὲ ἀσώματός τις ὑπόστασις, ὥσπερ ἡ φύσις καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ νοῦς, ἀλλὰ πρᾶγμα ἐν ἐπινοίᾳ μονῃ κείμνεον. Ἡ τοίνυν ψυχὴ ἐνωθεῖσα τῷ Κρείττονι. ἐν τῷ ἐστῶτι αἰῶνι ἐστίν. Ἀφειμένη δὲ τοῦ αἰῶνος καὶ περί τι πράγμα τῆς γενέσεως κινηθεῖα, χώραν τῷ χρόνῳ δίδωσιν· οὐδὲν οὖν ἕτερόν ἐστιν ὁ χρόνος ἢ μέτρον κινήσεως. ος'. Περὶ κινήσεως. Δυσκατανόητόν τι πράγμα ἡ κίνησις. Ἔστι δὲ εἶδός τι καὶ ἐνέργεια κινουμένου πράγματος, καθ' ἐν χρόνον κινεῖται. Οἷόν τι λέγω, ἔστι τι πράγμα αὐξανόμενον, καὶ ἄλλο ἀλλοιούμενον, καὶ ἄλλο φερόμενον· καὶ τοῦ μὲν αὐξανομένου κίνησις ἡ αὔξησις, τοῦ δὲ φερομένου ἡ φορὰ, καὶ ὅλως τοῦ γενομένου ή γένεσις. Ἔστιν οὖν ἡ κίνησις, οὔτε ἀρχὴ οὔτε τέλος, ἀλλὰ τὸ μεταξὺ τούτων. Τῆς γὰρ οἰκοδομήσεως οὔτε ( ἡ ἀρχὴ κίνησις, οὔπω γὰρ κεκίνηται· οὔτε τὸ τέλος, πέπαυται γὰρ τὸ οἰκοδομηθέν· τὸ δὲ ἐν μέσῳ τούτων, οἷον ἡ οἰκοδόμησις, τοῦτο κίνησίς ἐστιν. Ὅπερ δὴ καὶ ἐνδελέχειαν. Αριστοτέλης ὠνόμασεν. οζ. Περὶ ἀνάγκης. 'Ανάγκην ὀνομάζουσιν οἱ φιλόσοφοι δύναμίν τινα ἀναγκαστικὴν τοῦ ἀποτελέσματος· οἷόν τι λέγω· ἡ ἀστρολογία τῶν ἄστρων σχημάτων ἐξήρτηται, καὶ τῶν ὑψωμάτων, καὶ τῶν φάσεων, καὶ τῶν οἰκοδεσποτῶν καὶ τῶν ἄλλων. Οταν οὖν συνδράμῃ πάντα πρὸς τὸ γενέσθαι, καὶ μηδέν τι ἦν ἀντιπίπτον ἢ tia tantummodo, sive præditum intellectu ac cognitione.Unumquodque enim uti processit ita etiam redit. Hanc philosophicum propositionem, Proclus quoque capitibus suis inseruit discussitque,et ante eum Dionysius Areopagita dilucidius etiam et accuratius exposuit, singulari enim diligentia,perspicuitate et cura hac de re est commentatus. 75. De tempore. Tempus a cogitatione hominum concipitur et nomen accepit. Cum enim aliæ res sint æternæ, quæ semper exsistunt suntque immobiles, aliæ sub motione constitutæ et fluxæ corruptibilesque, menaurationem motionis philosophi tempus appellarunt. Neque enim res per se subsistens tempus est, neque corpus quod sensibus percipi potest, neque substantia incorporalis, ut natura, anima, mens: sed aliquid in sola positum cogitatione. Quando igitur anima Deo, jungitur, in ævo stabili constituta est; cum autem ævo veluti emissa, ad generationis conditionem movetur,locum in se facit tempori.Tempus igitur nihil aliud est quam mensuratio motionis. 76. De motu. Res difficilis explicatu motus. Est enim ratio quædam, et rei quæ movetur, actio eo tempore quod movetur. Uti v. g. est aliquid quod crescit, quod mutatur, quod fertur sive agitatur; atque ille quidem motus quo crescit aliquid, dicitur incrementum, motio rei agitatæ latio sive agitatio, et universe rei nascentis generatio. Motus igitur nec principium est nec finis, sed medium inter utraque. Ut in ædificatione nec principium est motio, nondum enim movetur; neque finis, jam enim desiit ædificari; sed media in his, ædificatio nempe, motio est, quam etiam endelechiam Aristoles nuncupavit. 77. De necessitate. Necessitatem philosophi appellant potentiam coactam ad effectum, uti astrologia omnia refert ad astrorum aspectus, altitudines, apparentias,dominum genituræ et similia. Si igitur omnia concurrant ut fiat aliquid vel non fiat, nec sit quidquam adversans vel contrarium, hoc necessitatem

appellarunt, utpote quod evitari et mutari nequeat. ἀντικείμενον ἀνάγκην τοῦτο εἰρήκασιν, ὡς ἀπαραίCujus vero particularia tantum signa se offerunt,ut feri possit, hoc vocarunt contingens, veluti quod possit fieri et non possit. Proprie autem contingens est res sub arbitrio nostro posita, et æquale ac par momentum ad alterutram partem secum babens. 78. De fato. τητόν τε καὶ ἁμετάθετον. Τὸ δὲ ἐν μερικοῖς σης μείοις τὴν δύναμιν ἔχον, τοῦτο ἐνδεχόμενον ἀπεφή ναντο, ὡς δυνάμενον καὶ γενέσθαι καὶ μὴ γενέσθα:. Κυρίως δὲ ἐνδεχόμενόν ἐστι, τὸ ὑπὸ τὴν ἡμετέραν προαίρεσιν κείμενον [καὶ τὴν ἐφ' ἑκάτερα ῥοπὴν ἴσην καὶ ὁμοίαν δεχόμενον. οη΄. Περὶ εἰμαρμένης. Τὴν εἰμαρμένην εἴ τις γνοίη σὺν ἀκριβείᾳ, καὶ ὅθεν καὶ ὁποία τὴν φύσιν, μερίδα πρὸς φιλοσοφίαν μεγίστην παρείληφε, παρὰ μὲν γὰρ τοῖς πολλοῖς, άτιμάζεται τοὔνομα, παρὰ δὲ τοῖς σοφωτέροις θαυμάζεται. Εστι δὲ γενικῶς εἰπεῖν, ἡ φύσις τοῦ κόσμου ἡ κινοῦσα τὰ σώματα κατά μέρος δὲ δευτέρα τις προνοίας έλλαμψις καὶ ἐπιστασία, οὐ καθ᾽ εὐθεῖαν τὴν κίνησιν ἔχουσα, ὥσπερ ἡ κυρίως ἐστὶ πρόνοια, ἀλλὰ δεομένη καιροῦ καὶ τόπου εἰς ἀποτέλεσμα, ὅθεν καὶ εἱμαρμένη λέγεται ὡς εἰρομένη τις φύσις Fati rationes si quis accurate intelligat, unde dependeat, quæque ejus sit natura, maximum philosophia partem comprehendit;nam a vulgo quidem contemnitur, at sapientiores hoc nomen suspiciunt et mirantur. Ut vero generatim dicam, fatum est natura mundi, quæ movet corpora: particulatim autem est reflexus quidam radius providentiæ, curatioque quæ non directo motu utitur, uti proprie η dicta providentia, sed tempore et loco ad effectum indiget, unde et nomen apud Græcos habet, diciturque ειμαρμένη quasi εἰρομένη sive connexa ˙ καὶ συμπεπλεγμένη διὰ πολλῶν. Τὰ μὲν οὖν ἀσώματα quædam natura et complicata ex pluribus.Incorporales igitur res sub sola sunt providentia, corpore autem sub providentia et fato. 79. De fortuna et casu. ὑπὸ πρόνοιαν ἐστὶ μόνην· τὰ δὲ σώματα ὑπὸ πρόνοιαν · καὶ εἱμαρμένην. οθ'. Περὶ τύχης καὶ αὐτομάτου. Fortuna accuratiores philosophi non accepe- Τὴν τύχην οὐχ ὡς νομίζουσί τινες, οἱ ἀκριβέστε runt, ut quibusdam persuasum est, pro re irratio- ροι τῶν φιλοσόφων ἐδέξαντο οἷον ἄλογόν τινα φύσιν nabili sine ordine et nexu, sed statuerunt esse con- καὶ μὴ ἔχουσαν τάξιν, μηδὲ εἱρμὸν, αλλά παρακοsecutionem indefinitam in rebus ex proposito et λούθημα ταύτην αόριστον ἐν τοῖς κατὰ προαίρεσιν, propter finem aliquem susceptis. Verbi gratia exiit καὶ ἕνεκά τινος γενομένην ὠρίσαντο. Οἷον προελήaliquis domo lavandi causa, hoc ex proposito et λυθέ τις ἐκ τῆς οἰκίας λουσόμενος· αὕτη ἡ πρόοδος propter aliquem finem fecit, ut nempe in balneo ἐκ προαιρέσεως καὶ ἕνεκά τινος πράγματος, τοῦτ᾽ lavaretur. At progressus incidit in thesaurum: ἔστιν τοῦ λούσασθαι. Εἶτα προερχόμενος ἔτυχε θηhujus inventionis causam, fortunam appellarunt " σαυρῷ· τὴν οὖν αἰτίαν τῆς εὑρέσεως τοῦ θησαυροῦ sapientes. Casui vero tam in rationabilibus quam irrationabilibus locum esse affirmant: in rationabilibus quidem, ut si homo cultellum tenens illum manibus excidere patiatur, illeque rectus infigatur terræ; in irrationabilibus vero, ut si equus dominum excusserit, et hic casu quodam illæsus abeat. 80. De evo ac tempore. τύχην ὠνόμασαν οἱ σοφοί. Τὸ μέντοιγε αυτόματον καὶ ἐν τοῖς λογικοῖς καὶ ἐν τοῖς ἀλόγοις τιθέασιν. Ἐν μὲν τοῖς λογικοῖς, ὅταν μαχαιρίδιον από τινος κρατοῦντος ἐκπεπτωκός κατ᾿ ὀρθὸν ἐμπαγείη τῇ γῇ ἐν δὲ τοῖς ἀλόγοις, ὅταν τις ἵππος τὸν δεσπότην ἀποβαλὼν, ἀπὸ ταυτομάτου διασωθείη. π΄. Περὶ αἰῶνος καὶ χρόνου. Τῶν ὄντων τὰ μὲν καὶ τὴν οὐσίαν, καὶ τὴν ἐνέργειαν ἔχει αἰώνιον, οἷον ὁ νοῦς. Τούτου γὰρ καὶ ἡ οὐσία ἀκίνητος, καὶ ἡ ἐνέργεια αμετάβατος Ὁμοῦ γὰρ ἔχει ἐν αὐτῷ πάντα. Τὸ δὲ σῶμα καὶ τὴν οὐσίαν ἔγχρονον ἔχει καὶ τὴν ἐνέργειαν. Οἷον καὶ τὸ ἡμέτερον σῶμα καὶ τὴν οὐσίατ ἔγχρονον ἔχει, Entia quædam et substantiam et actum æternum habent, ut mens. Hujus enim et substantia nescia mutari et actus minime transitorius aut mutabilis est,simul enim in se omnia mens possidet. At cor poris et substantia et operatio temporaria est. Sio v. g. nostrum corpus substantiam temporariam habet, paulatim enim augetur: et operationem, καὶ κατὰ μικρὸν αὐξάνεται, καὶ τὴν ἐνέργειαν, οὐ non enim simul omnia agit. At anima substantiam quidem habet æternam, neque enim sensim nata est, operationem autem tempori subjectam, neque enim simul omnia cogitat, sed ex una cogitatione descendit ad aliam. Tule etiam est cœlum, substantia nimirum æternum, sed ratione motionis suæ tempori et ipsum subjectum. 81. De quinque sensibus. Visio fit,quando ex oculis procedens lux occurrit lumini a corporibus visis promananti, quod Plato γὰρ ὁμοῦ ἐνεργεῖ πάντα. Ἡ δὲ ψυχὴ κατὰ μὲν τὴν οὐσίαν αἰώνιος ἐστιν, οὐδὲ γὰρ κατὰ μικρὸν γεγένηται· κατὰ δὲ τὴν ἐνέργειαν χρόνου μετέχει· οὐ γὰρ ὁμοῦ ἔχει πάντα τὰ νοήματα ἐν ἑαυτῷ, ἀλλ' ἀφ ἑτέρου μεταβαίνει εἰς ἕτερον. Καὶ ὁ οὐρανὸς δὲ τοιοῦτός ἐστιν, καὶ αἰώνιος μὲν κατὰ τὴν οὐσίαν, κατὰ δὲ τὴν κίνησιν ὑπὸ χρόνον καὶ αὐτὸς κείμενος. πα'. Περὶ τῶν πέντε αισθήσεων. Η δρασις γίνεται ὅταν τὸ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν φῶς ἐκφερόμενον συναντήσῃ τῷ ἀπὸ τῶν σωμάτων ΝΟΤΕ. (7*) Αl. αμετάβλητος.

συῤῥέοντι, ὅπερ ὁ Πλάτων ὀνομάζει συναύγειαν. Η συναύγειαν appellat, nos corradiationem sive con- ᾿Ακούομεν τῷ κενῷ τῷ ἐντὸς τοῦ ὠτὸς, τοῦτο γὰρ cursum radiorum dicere possumus. Audimus per εἶναι τὸ διηχοῦν κατὰ τὴν τοῦ πνεύματος ἐμβολήν. cavitatem vacuam, quæ in aure est, irruente spiΟσφραίνομεν δὲ τῷ ἡγεμονικῷ τῷ ὄντι ἐν τῷ ἐγκε- ritu personantem.Olfacimus mente quæ in cerebro φάλῳ, ἕλκοντι δὲ διὰ τῶν ἀναπνοῶν τῆς ὀσμάς. residet et per spiracula odores attrabit. Gustam.us Γεύομεν δὲ τῇ ἀραιοτητι τῆς γλώττης καὶ τῇ μαλα- raris et mollibus linguæ partibus,quandoquidem et κότητι, καὶ διὰ τὸ συνάπτειν τὰς ἀπὸ τοῦ σώματος venas corporis natura ad illam adnexuit. Vox est εἰς αὐτὴν φλέβας τὴν φύσιν. Ἡ δὲ φωνὴ πνεῦμά spiritus per os mente auctore emissus. Tangimus ἐστὶ διὰ τοῦ στόματος, ἀπὸ διανοίας ἠγμένον. "Απτο- toto corpore, quippe cui superficies et extrema μεν δὲ ὅλῳ τῷ σώματι, διότι ἀποπερατώσεις εἰσὶ, sunt, per quæ sentimus cum contingimur. δι᾽ ὧν αἰσθάνομεν ὧν ἀπτόμεθα. πβ'. Εἰ ἀληθὲς τὸ καταβασκαίνεσθαί τινας ὑπὸ τῶν ὀρώντων. 82. Num verum sit aliquos a videntibus fascinari? Non est mendaciis ascribendum quosdam acie videntium contactos marcere et fascinari. Visio Οὐ ψεῦδος ἐστι τὸ καταμαραίνεσθαί τινας καὶ καταβασκαίνεσθαι ὑπὸ τῆς τῶν ὁρώντων ὄψεως. Πολυκίνητος γὰρ ἡ ὄψις οὖσα μετὰ πνεύματος αὐτὴν enim cum spiritu eam emittente mobilis valde est, ἀφιέντος. Πυρώδη καὶ θαυματικήν τινα διασπείρει δύναμιν, ὥστε πολλὰ καὶ πάσχειν καὶ ποιεῖν δι' αὐτ τῆς τὸν ἄνθρωπον. Καὶ τῶν ἐρωτικῶν, ἃ δὴ μέγιστα καὶ σφοδρότατα παθήματα τῆς ψυχῆς ἔστιν, ἀρχὴν ἡ ὄψις ἐνδίδωσιν, ὥστε ῥεῖν καὶ λείβεσθαι τὸν ἐρωτικὸν, ὅταν ἐμβλέπῃ τοῖς ἀγαθοῖς καὶ καλοῖς. Τὸ γὰρ, διὰ τῶν ὀμμάτων ἐκπίπτον, εἴτε φῶς εἴτε ῥεῦμαὸ τοὺς ἐρῶντας ἐκτήκει καὶ ἀπόλλυσι, τοιαύτη γίνεται διάδοσις καὶ ἀνάπληξις ὑπὸ τῆς ὄψεως. Αἱ γὰρ τῶν καλῶν ὄψεις, κἂν πάγο ποῤῥωθεν ἀντιβλέπωσι, πῦρ ἐν ταῖς τῶν ἐρωτικῶν ψυχαῖς ἀνάπτουσι. Καὶ τὸ σῶμα δὲ τῶν ἐρωμένων καὶ ὁρωμένων βλάπτεται ἐν ταῖς τοιαύταις ἀποφοραῖς. πγ'. Πῷς αἱ συλλήψεις γίνονται. Η σύλληψις τῶν ζώων γίνεται, καὶ μάλιστα τῶ ἀνθρώπων, ὅταν ἐπιτήδειος, καὶ ξηροτέρα συμμέ τρως ἡ μήτρα γενηται πρὸς τὴν παραδοχὴν τοῦ σπέρματος των καταμηνίων συνεπισπωμένων ἀπ παντὸς ὄγκου μέρος τι τοῦ καθαροῦ αἵματος. Συμβάλλεται δὲ καὶ τὸ θῆλυ πρὸς τὴν κύησιν ἐξυγραινομένη τὴν μήτραν ἐν ταῖς μίξεσιν, ἡ δὲ ὑγρασία αὕτη σπέρματος μὲν οὐκ ἔχει λόγον, οἷον δὲ ὕλη γίνεται τῇ καταβολῇ τῆς ἀνδρείας γονῆς. Καὶ τὸ μὲν τοῦ ἄρξενος σπέρμα εἰς τὰ στερεώτερα μέρη τοῦ σώματος ἐξαρκεί, οἷον ὀστᾶ, καὶ νεῦρα καὶ φλέβας καὶ ἀρτηρίας, καὶ τὰ τοιαῦτα. ᾿Απὸ δὲ τοῦ θήλεος, εἰς τὰ ὑγρότερα μέρη τοῦ σώματος, αἷμα φημὶ καὶ ἀμφοτέρας τὰς χολάς. Η μᾶλλον πάντα ἐξ ἀμφοτέρων, ἀλλὰ τὰ μὲν τοῦ ἄῤῥενος πλέον ἔχει, τὰ δὲ τοῦ θήλεος ἐπ᾽ ἔλλατον. πδ'. Πόθεν γίνονται τῶν γονέων αἱ ὁμοιώσεις καὶ αἱ πρὸς τούτους ἀνομοιότητες. Τὸ ἀποκρινόμενον σπέρμα, ἤ ἀπὸ τοῦ ἀνδρὸς, ἤ ἀπὸ τῆς γυναικός· τὸ μὲν ἀπὸ τοῦ ἀνδρὸς, λόγους ἔχει τῶν ἐν αὐτῷ ἠθῶν καὶ τρόπων καὶ τῆς μορφῆς, καὶ ἀπὸ μητρὸς δὲ ὡσαύτως· Οταν οὖν ἄμφω τα σπέρματα συγκραθῇ, εἰ μὲν ἐπ᾽ ἴσης, ἔχει τὸ γεννώμενον ἴσην καὶ πρὸς τὸ ἄῤῥεν καὶ πρὸς τὸ θῆλυ τὴν ὁμοιότητα. Ὅταν δὲ τὸ ἄῤῥεν κατακρατής σῃ τοῦ θήλεος, τῷ ἄῤῥενι παρόμοια τὰ τικτόμενα ἀποτελεῖται· ὅταν δὲ τὸ θῆλυ τοῦ ἄῤῥενος, ἀπει κασμένα πρός τὴν μητέρα. Ὅταν δὲ ἡ ἐν τῷ σπέρματι θερμασία ἐξατμισθῇ, οὐδενὶ τῶν τοκέων πλατ et ignem mirificamque spirat vim, ut multa homo per illam efficere nec minus affici ao pati possit. Et amor qui affectus animi est maximus ac vehementissimus,initium capit a conspectu, itaque amantes fluunt velut ac liquefiunt, quando pulchros ac formosos vident, nam quæ per oculos incidit in eos lux sive effusio radiorum amantes perdit facitque contabescere, tanta est ex visu alteratio et perculsio. Nam formosorum conspectus etiamsi e longinquo respiciunt, ignem in amantium animis accendunt. Sed et corpus amatorum conspectorumque per ejusmodi radiorum emissiones afficitur. 83. Quando fetus concipiatur? Conceptio animalium, et hominum maxime fit, quando uterus est idoneus et temperate siccus ad recipiendum semen: menstruis ex universa massa partem puri sanguinis attrahentibus. Confertetiam femina ad conceptionem, uterum in congressus humectando, qui tamen humor non habet seminis rationem, sed velut materiam præbet dejecto virili semini. Atque semen viri firmioribus corporis partibus componendis insumitur, ut ossibus, nervis, venis, arteriis, et similibus: teninæ autem debilioribus, sanguini nimirum et utrique bilis generi. Aut potius omnia hæc ex utrisque seminibus constant, nisi quod masculum præpollet, femininum minus habet virtutis. 84. Unde contingat similes vel dissimiles parentibus nasci liberos? Excretum semen vel a viro est, vel a femina. Illud viri in se habet rationes morum et indolis ac formæ viri, et hoc feminæ similiter. Quando igitur utraque permiscentur, si quidem æqualiter, infans qui nascitur ex utriusque parentis similitudine æqualiter participabit. Si autem feminino semini prævaluerit masculum, patri similia nascentur: si contra masculo femininum, matrem similitudine referent. Quod si calor qui est in semine exspiraverit, neutri parentum conformabitur quod nascitur. Sæpius etiam femina inter concipiendum

hunc vel illam imaginante, infans ei quod mater τόμενον ὁμοιοῦται. Πολλάκις δὲ καὶ τῆς γυναικὸς imaginata est assimilatur. 85. Quomodo fiant somnia? φαντασίας ἐν τῷ τίκτειν λαβούσης τοῦδε ἢ τῆσδε, πρὸς τὸ φαντασθέν ἀπεικάζεται τὸ γεννώμενον. · πε΄. Ηῶς οἱ ὄνειροι γίνονται. Πολλαὶ τῶν ὀνείρων εἰσὶν αἰτίαι· οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν εἰσὶ θεόπνευστοι ἄνωθεν διὰ μέσου τοῦ νοῦ τῇ λογικῇ ψυχῇ ἡμῶν ἐγγινόμενοι, οἱ δὲ οἷον ἀπηχήματα εἰσὶ τῶν ἡμερινῶν πράξεων. Οἱ δὲ ἀπὸ φαντα στικῆς ἐντυποῦνται δυνάμεως, φανταζούσης ἡμῖν τοὺς ἡμερινοὺς ἔρωτας, ἤ ἄλλο τι πάθος ψυχῆς. "Ετεροι δὲ ἀπὸ τῶν τεσσάρων χυμῶν ἀνεγείρονται, ὅθεν καὶ τὰ χρώματα τῶν ὀρωμένων, ὅμοια τοῖς τῶν χυμῶν ἔχουσι. Οἱ δὲ τὰς αἰτίας ἡμῖν ἐκφαίνουσι τῶν τεχνῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, περὶ ἅ τὴν πραγματείαν ἔχομεν. Φιλοσοφικὰ οὖν τῷ φιλοσόφῳ Multæ sunt causæ somniorum. Alia enim rationabili animæ nostræ, mente mediante, immittuntur divinitus; alia sunt veluti echo quædam ac resonantia diurnarum actionum; alia a phantasia efformantur, imaginante et offerente nobis diurnos amores, vel alium affectum animæ nostræ. Alia a quatuor humoribus sive temperamentis excitantur, unde et colores humoribus illis similes habent, quæ in quiete videntur. Alia produnt causas habere in nobis artes quas didicimus, vel negotia quæ traotamus, unde philosopho philosophica, rhetori rhetorica, geometræ geometrica se offerunt insom- τὰ ὀνείρατα, καὶ τῷ βήτορι τὰ ῥητορικά, καὶ τῷ nia. Non una igitur somniorum causa est, sed ut dixi varia ac multiplex. 86. De sanitate, morbo et senectute. Sanitatis causa et conservatrix est æqualis temperatura caloris, frigoris, humiditatis et siccitatis, quorum si unum cæteris prævaleat, morbus oritur. Plurimi certe morbi per anomaliam sive irregularitatem horum in corpore elementorum generantur. Inferuntur morbi etiam nimia repletione vel cruditate aut corruptione ciborum. At sanitatis conciliatrix est ordinata diæta et tranquillus sorteque sua contentus animus. Factus in utero formatur a die tricesima sexta,et membris perfectus esse incipit a quinquagesima.Quanquam Hippocrates in masculis, quod calidiores sint, articulationem membrorum a vicesima sexta die fieri affirmat, feminas autem intra secundum mensem articulari, intra quartum perfici. 87. Quare qui jejunarunt, siliunt magis quam csuriunt? Sitimus magis quando jejunamus, quam csurimus,quoniam calidum quod in nobis est, primoloco quidem consumit quod a cibis est reliqui, deinde vis illa ignea in nobis convertit se ad ipsam naturalem corporis humiditatem, eamque quærit ac depasoit. Hinc veluti in luto sequitur siccitas, et potu magis indigere corpus contingit, donec in bibentibus confirmatus atque iterum vires recipiens calor appetitum validum cibi injiciat. Namque calidum in nobis cibo maxime indiget, ut facile etiam extra nos observare possumus nec aerem, nec aquam, nec terram alimento inhiare, nec propinqua consumere, sed solum ignem, quare et senes facillime ferunt jejunium,siquidem hebes jam et exiguus in illis calor est. Etiam animalibus sanguine destitutis, quia calore non æque abundant,cibo minus est opus. 88. De cali substantia. Plato philosophus ex quatuor elementis omnia γεωμέτρῃ τὰ γεωμετρικά. Οι μία οὖν αἰτία τῶν ὀνειράτων, ἀλλὰ πολλα, ὡς εἴρηται. πς'. Περὶ ὑγείας, καὶ νόσου καὶ γήρως, Ὑγείας αἴτιον καὶ συνεκτικὸν ἡ τῶν δυνάμεων ισονομία, θερμότητος, ψυςρότητος, υγρότητος, ξηρότητος. Ὅταν δὲ τούτων ἔν καταδυναστεύσῃ τῶν άλλων, ἢ νόσος γίνεται. Αἱ δὲ πλεῖσται τῶν νόσων δι' ἀνωμαλίαν τῶν ἐν τῷ σώματι στοιχείων γίνονται. Επειτάγονται δὲ αἱ νόσοι τῷ σώματι, καὶ διὰ πλή θους τροφῶν, καὶ δι᾿ ἀπεψίας καὶ φθορᾶς. Ἡ δὲ εὐταξία καὶ ἡ αὐτάρκεια ὑγείας περιποιητικά. Μορ φοῦται δὲ τὰ ζῶα ἐν γαστρὶ ὄντα, ἀπὸ ἕκτης καὶ τριακοστῆς ἡμέρας, τελειοῦται δὲ τοῖς μορίοις ἀπὸ τῆς πεντηκοστῆς, Ιπποκράτης δὲ ἐπὶ μὲν τῶν ἀρ ξένων, διὰ τὸ θερμότατα εἶναι, τὴν διάρθρωσιν για νεσθαι ἀπὸ τῆς ἕκτης καὶ εἰκοστῆς, ἐπὶ δὲ τῶν θηλυκῶν ἐν διμήνῳ μὲν διαρθροῦσθαι, ἐν τετραμήνῳ δὲ τελειοῦσθαι λέγει. πζ. Διὰ τί οἱ νηστεύοντες διψῶσι μᾶλλον, ἤ πεινῶσιν; Διψῶμεν μᾶλλον, ὅταν νηστεύσωμεν, ἤ πεινῶμεν, διότι τὸ ἐν ἡμῖν θερμὸν πρῶτον μὲν καταβόσκεται τὸ ἐν σώματι περισσεύει τροφῆς, εἶτα ἐπ᾿ αὐτὴν βα δίζει τὴν σύμφυτον λιβάδα τῆς σαρκὸς ἡ ἐν ἡμῖν πύρωσις, τὸ νοτερον διώκουσα, καὶ τὸ δίυγρον. Γενομένης οὖν ὥσπερ ἐν πηλῷ ξηρότητος, ποτοῦ μᾶλλον τὸ σῶμα δεῖσθαι πέφυκεν, ἄχρις οὗ πιόντων ἀναῤῥωσθὲν καὶ ἰσχύσαν τὸ θερμόν ἐμβριθοῦς τρο φῆς ὄρεξιν ἐργάσηται. Τὸ γὰρ ἐν ἡμῖν μάλιστα δεῖται τροφῆς θερμόν, ὥσπερ ἀμέλει βλέπομεν ἔξω μήτε αέρα, μήτε ὕδωρ, μήτε γῆν ἐφιέμενα τρέφεσθαι, μήτε ἀναλίσκοντα τὸ πλησιάζον, ἀλλὰ μόνον τὸ πῦρ Διὰ ταῦτα καὶ οἱ γέροντες ῥᾷστα νηστείαν φέρουσιν ἀμβλὺ γὰρ ἐν αὐτοῖς καὶ μικρὸν ἤδη τὸ θερμόν ἐστι. Καὶ τὰ ἄναιμά δὲ τῶν ζώων τροφῆς ἥκιστα προσδεῖται, δι' ἔνδειαν θερμότητος. ΝΟΤΑΕ. Imo de tempore formationis fetus in utero. Nam de senectute quidem nihil in hoc capite traditur, nisi eo referas, quod bona diæta et tranπη'. Περὶ τῆς τοῦ οὐρανοῦ οὐσίας. Πλάτων μὲν ὁ φιλόσοφος ἀπὸ τῶν τεσσάρων στοι quillitate animi conservari integram valetudinem, atque adeo senectutem feliciter attingi posse, vore ac prudenter monet.

quoque ex iisdem constare docet: tantum differro. in eo, quod corpora terrestria ex deterioribus ac veluti crassioribus et magis materialibus elementorum partibus composita sint, coclum vero cx subtilioribus et lucidioribus substantiam acceperit. Aristoteles dum sumit, elementa quatuor recto motu ferri,cœlumque circulari, ex diversa motione etiam diversam a quatuor elementis substantiam ejus concludit,calumque et sidera ad lunam usque ætherem et quintum corpus appellat. χείων πάντα πλάττων τὰ σύνθετα, σώματα ἀπὸ τῶν efformat composita corpora, atque adeo calum αὐτῶν συγκεῖσθαι καὶ τὸν οὐρανὸν ἀποφαίνεται. Τοσοῦτον δὲ, φησί, πρὸς τὰ ἄλλα τὴν διαφορὰν ἔχειν, ὅτι τὰ μὲν ἐπὶ γῆς σώματα ἀπὸ τῆς ἐσχάτης μερίδος τῶν στοιχείων εἶναι, τῆς οἷον παχυτέρας καὶ ὁλωδεστέρας, τὸν δὲ οὐρανὸν ἀπὸ τῆς αὐγοειδεστέρας αὐτῶν μοίρας οὐσιῶσθαι. ᾿Αριστοτέλης δὲ τὰ μὲν τέσσαρα στοιχεῖα κατ᾿ εὐθεῖαν κινεῖσθαι λα βῶν, τὸν δὲ οὐρανὸν κύκλῳ φέρεσθαι, ἀπὸ τῆς δια φόρου κινήσεως διάφορον αὐτῷ καὶ τὴν οὐσίαν πρὸς τὰ στοιχεῖα δίδωσι. Καὶ τόν τε οὐρανὸν καὶ τοὺς ὑπ᾽ αὐτὸν ἀστέρας καὶ μέχρι σελήνης αἰθέρα καλεῖ, καὶ πέμπτον σῶμα κατονομάζει. πθ'. Εἰς πόσους κύκλους διαιρεῖται ὁ οὐρανός. Τὸν οὐρανὸν εἰς πολλοὺς κύκλους οι φιλόσοφοι διῃρήκασιν, ῶν πρῶτος ἐστιν ὁ ἱσημερινός, ὁ μέσον αὐτὸν τέμνων καὶ διαιρῶν τὰ νότια καὶ τὰ βόρεια. Ἐφεξῆς δὲ τούτου κατ' άμφω τὰ μέρη, κατὰ μὲν τὸ δεξιὸν, θερινόν κύκλον καὶ τὸν ἀρκτικόν τις θέασιν· κατὰ δὲ τὸ ἀριστερόν, τὴν νότιον καὶ τὸν ἀνταρκτικόν. Ἕτερον αὖθις κύκλον πλάττουσι τὸν μεσημβρινὸν τὸν ἀπὸ τῶν ἀνατολῶν εἰς δύσιν κεί μενον, καὶ τέμνοντα μὲν τοὺς εἰρημένους πέντε κύκλους, ἐπίσης διαιροῦντα δὲ τὸ ἑῷον μέρος καὶ τὸ ἐσπέριον. Εκτον προσονομάζουσι τὸν ὁρίζοντα, τὰ δύο ἡμισφαίρια διαστέλλοντα. Εβδομον, τὸν ζωδιακόν,ἀρχόμενον ἀπὸ τοῦ θερινοῦ, καὶ τέμνοντα τὸν ἴσημερινόν καὶ λήγοντα εἰς τὸν νότιον. ρ'. Περὶ τοῦ φαινομένου ἐν τῷ οὐρανῷ γαλακτοειδοῦς κύκλου καὶ λεγομένου Γαλαξίου. Ὅπερ ἐστὶν ὁ κομήτης περὶ ἕνα ἀστέρα, τοῦτό ἐστιν ὁ Γαλαξίας περὶ ὅλον κύκλον. Ἡ γὰρ αὐτὴ ὅλη γαλαξίου καὶ κομήτου, καὶ ἐπεὶ μέγιστος κύκλος ὁ γαλαξίας γίνεται, πολλὴ ἐξ ἀνάγκης ἡ ἔξαψις συμβαίνει. Ὁ δὲ κύκλος αὐτοῦ συμβάλλει κατά τε τὸν Τοξότην καὶ τοὺς διδύμους, ἅπερ ἐκ διαμέτρου εἰσί. Καὶ ἵνα τὸ σαφὲς ἔχῃ ὁ ἀναγινώσκων περί τε κομήτου καὶ Γαλαξίου, γινωσκέτω, ὅτι εὐθὺς μετὰ τὴν σελήνην σῶμα ἐστὶν, οὐ καθαρῶς μὲν πῦρ, ἀλλ᾽ οἷον καπνώδες καὶ δυνάμενον ὑπὸ κινήσεως ἐξαφθῆναι, ὅταν μὲν κινηθέντι μέρος τοῦ ὑπεκκαύματος ἐξαφθῇ, καὶ ἐμπέσοι εἰς μερικὴν παχεῖαν ὕλην καὶ ἐπισταίη, ποιεῖ κομήτην· ὅταν δὲ εἰς ὅλον κύκλον διενεχθῇ, ποιεῖ τὸν Γαλαξίαν. Φαίνεται δὲ λευκός, διότι οἷον Εξαφρίζεται ὑπὸ τῆς κινήσεως τὸ ὑπέκκαυμα και ὑπολευκαίνεται. ρα'. Περὶ τῶν φαινομένων ἐν τῷ οὐρανῷ διαφόρων που ρίνων φασμάτων. Ἐκφλογούμενον, ὡς εἰρήκαμεν, τὸ ὑπέκκαυμα, εἰ καὶ κατὰ μῆκος μόνον ἐξαφθῇ, καὶ ποιήσῃ ἀποσπινθηρισμούς, αἱ λεγόμεναι αἶγές γίνονται, μαλλοῖς γὰρ ἐκκρεμέσιν οἱ ἀποσπινθηρισμοί ἐοίκασιν. Εἰ δὲ οὐ ποιήσῃ ἀποσπινθηρισμὸν τὸ κατὰ μῆς κος ἐξαφθὲν, δαλὸς διὰ τὸ σχῆμα κατονομάζεται. Οι δὲ φαινόμενοι πίπτοντες αστέρες, οὕς διάττοντας ὁ ᾿Αριστοτέλης καλεῖ, σπέρμα ἐστὶ πυρὸς, ἐξαφθεί σης κατά τι μέρος τῆς καπνώδους ἀναθυμιάσεως, καὶ κατὰ διάδοσιν, πλαγίαν ποιησαμένης κίνησιν· 89. In quot circulos cœlum dividatur? Calum variis circulis distinxerunt philosophi, quorum primus cst æquator, qui medium illud in australem et septentrionalem partem dividit. Ab hoc deinceps ex utraque parte ad dextram quidem tropicum æstivum et circulum arcticum collocant, ad sinistra tropicum australem, circulumque antarcticum. Alium iterum effingunt circulum meridianum, ab oriente ad occidentem usque pertingentem; atque sextum circulum quinquejam dictos - secantem, matutinamque ac vespertinam partem æqualiter dividentem horizontem sive finitorem appellant, quo duo hemispharia distinguuntur; septimum denique zodiacum incipientem a tropico æstivo, secantemque æquatorem, atque in tropico australi desinentem. 90. De circulo lacteo in cœlo, sive Galaxia. Quod cometa est in una stella,hoc Galaxia est in toto circulo. Eadem enim cometæ et lactei circuli substantia, ac quia maximus est circulus Galaxias, necesse est magnam ibi contingere inflammationem. Attingit vero circulus iste Sagittarium,Geminosque, qui e diametro sibi opponuntur. Atque ut lectori, quod de cometa et Galaxia dixi, perspicuum sit, norit sub luna esse corpus, non purum quidem ignem, sed veluti fumigans aliquod aptumque a motione flammam concipere. Quando igitur pars agitata fomitis illius succenditur,inciditque in par ticularem materiam crassam eamque accendit, cometam facit; quando autem per totum infertur circulum, facit Galaxiam, qui candidus apparet; quoniam a motione fomes ille veluti spumat, albicatque. 91. De visis variis in culo apparentibus. Succensus ut dixi fomes,quando in longum modo flammam concipit, emittitque igniculos, funtcapræ quas vocant, villis enim dependentibus illi igniculi non dissimiles sunt. Si vero in longum succensusnullas scintillationes emittat, a figura appellant trabem. At quæ cadere videntur stellæ, discurrentes Aristoteles vocat, semen in se ignis habent, succenso ex parte fuligineo vapore, et dum augetur, transversam faciente motionem. Obliquus autem motus fit propter aliam causam, quando nimirum refrige-

ratione trudente,obliqua figura redditur. Cum enim Δοξὴ δὲ γίνεται ἡ κίνησις δι' αἰτίαν ἑτέραν, ὅταν omne desuper emissum inferiora petat, ignis vero natura habeat ut tendat sursum, pressione cogente ad inferiora tendere, et natura vicissim cogente sursum eniti,nascitur mista quædam veluti et obliqua motio. 92. De apparentibus in cælo sanguinolentis coloribus et hiatibus. Sanguinolenti colores in cœlo conspiciuntur, quando nubes nigra ad latus splendida nubis exstiterit, nec minus quando infra splendidam nubem nubes nigricans colligitur. Ac cum quidem ad latus consistit, tunc visum illud contingit per refractionem radiorum.Hiatus vero sive chasmata apparent, quando nigra splendidaque nubes eadem superficie η coli consistunt,ita ut nigra interius stet,splandida exțerius. Tunc quippe visus noster splendida magis occupatus nigramque tardius comprehendens, videtur sibi hiatum videre,quod perimaginationem a nigro colore objectam accidit. 93. De magnitudine solis, lunæ et terræ. Sol ad terram ex Aristarchi rei astronomicæ peritissimi sententia majorem rationem habet, quam sexies mille,octingenta et undesexaginta ad septem et viginti. Diameterque solis ad terræ diametrum majorem habet rationem quam undeviginti ad tria. Præterea diameter solis diametro lunæ major plusquam duodeviginti vicibus. Et sol ad lunam majorem habet rationem quam quinquies mille, octingenta et triginta duo ad unum. Hæc non simpliciter ita et sine demonstratione apud astrologos proponuntur, sed geometricis et certissimis demonstrationibus confirmata, de quibus dicere non locus est in praesenti; itaque tibi, imperator divinissime, propositiones hasce jam sine demonstratione accipere satis fuerit, demonstrationes autem alio tempore a me requires. 94. De eclipsi solis. ὑποψύξεως ὠθούσης τὸ σχῆμα γένηται. Ἐπειδὴ γὰρ πᾶν τὸ ἄνωθεν ἀκοντιζόμενον κάτω φέρεται, φύσει δὲ ἔχει τὸ πῦρ τὴν ἄνω φορὰν διώκειν, τῆς μὲν θλίψεως ἐπὶ τὰ κάτω βιαζομένης φέρεσθαι, τῆς δὲ φύσεως ἐπὶ τὰ ἄνω ἀναγκαζούσης, οἷον μίξις τις γίνεται καὶ λοξὴ ἡ κίνησις. ρβ' Περὶ τῶν φαινομένων ἐν τῷ οὐρανῷ χρωμάτων αἱ ματωδῶν καὶ χασμάτων. Φαίνονται αἱματώδη χρώματα δῆθεν ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅταν μέγαν νέφος εἰς τὰ πλάγια του λαμπρού τυγ χάνῃ· καὶ πάλιν ὅταν νέφος μελάγχρουν ὑποκάτω τοῦ λαμπροῦ συναχθείη. Αλλ' εἰ μὲν εἰς τὰ πλάγια εἴη τὸ νέφος, τότε δὴ κατὰ διάκλασιν αὐτῶν γίνεται ἡ δρα σις. Χάσματα δὲ φαίνεται, ὅταν τὸ μέλαν νέφος καὶ τὸ λαμπρὸν ἐν τῷ αὐτῷ ὦσιν ἐπιπέδῳ, καὶ τὸ μὲν μέσ λαν ἔσω συνειστήκει, τὸ δὲ λαμπρὸν ἔξω. Τηνικαῦτα δὲ ἡ ὄψις τοῦ μὲν λαμπροῦ μᾶλλον ἀντιλαμβανομένη, τοῦ δὲ μέλανος βραδύτερον, χάσμα δοκεῖ ὁρᾷν, ὅπερ παρὰ τὴν φαντασίαν τοῦ μέλανος χρώματος για νεται. βγ'. Περὶ μεγέθους ἡλίου καὶ σελήνης καὶ γῆς. Ὁ ἥλιος πρὸς τὴν γῆν κατὰ τὸν ἀστρονομικώτατον Αρίσταρχον, μείζονα λόγον ἔχει ἢ ὄν τὰ ἐξακισ χίλια οκτακόσια πεντήκοντα ἐννέα, πρὸς τὰ ἑπτὰ καὶ εἴκοσι. Ἡ δὲ διάμετρος αὐτοῦ πρὸς τῆς γῆς διάμετρον, μείζονα λόγον ἔχει, ἢ ὅν τὰ δεκαεννέα πρὸς τα τρία. Καὶ αὖθις ἡ τοῦ ἡλίου διάμετρος τῆς διαμέτρου τῆς σελήνης, μείζων ἐστὶν ἢ ἐκτωκαιδεκαπλασίων. Καὶ πάλιν ὁ ἥλιος πρὸς τὴν σελήνην μεί - ζονα λόγον ἔχει, ἢ ὂν τὰ εωλβ' πρὸς ἕν. Ταῦτα δὲ οὐχ ἁπλῶς οὕτως καὶ ἀναποδείκτως παρὰ τοῖς ἀστρολόγοις προτείνεται, ἀλλὰ μετὰ γεωμετρικών καὶ ἀναντιῤῥητικῶν ἀποδείξεων. Περὶ ὧν οὐ καιρὸς νῦν λέγειν, ἀλλὰ τύ, θειότατε βασιλεῦ, τὰ προβλή ματα ἀναποδείκτως τε ὡς δεξάμενος, τὰς ἀποδείξεις ὕστερον ἐπιζήτει με. ρδ'. Περὶ ἐκλείψεως ἡλίου. Οὐ κυρίως ἔκλειψις ἐπὶ τοῦ ἡλίου γίνεται. Οὐ γὰρ ἐκλείπει ποτὲ τὸ ἡλιακὸν φῶς, ἀλλ᾽ ἐπισκότησις. Επισκοτεῖται δὲ, ὅταν ἐν τοῖς ἐκλειπτικοῖς συν δέσμοις κατὰ κάθετον αὐτῷ ἡ σελήνη γένηται. Ὑπὸ ταύτην γὰρ οἰκούντων ἡμῶν, ἐπισκιάζει τοῖς ὅμμασιν ἡμῶν τὸ ἡλιακὸν φῶς. Πλὴν δώδεκα δακτύλοις τὸ σῶμα τῆς σελήνης διαμετροῦντος οἱ ἀστρονόμοι, Proprie nulla est solis eclipsis, neque enim unquam solis lumen obscuratur, sed modo nobis occultatur.Id vero accidit, quando in nodis eclipticis luna perpendiculariter infra solem versatur. Cum enim luna infra nos simus, illa oculis nostris lumen solis occultat ac subducit Cæterum astronomi, corpus lunæ duodecim digitis mensurantes, interdum toti illius corpori, interdum paucioribus digi. ἔστι μὲν ὅτε τῷ ὅλῳ τῆς σελήνης σώματι τὰς ἡλια tis radios solis intercipi observant. Quando enim per superiorem apsidem sive partem circuli qui soli propiorem luna fertur, exigua parte eum obumbrare videtur; cum autem inferiorem transit, siquidem tunc maxima nostris oculis apparet luna, totum obstruit solem. 95. De eclipsi lunæ. Deficit luna quando in umbram terræ incidit. Terra enim a sole illuminata umbram facit non cylindriformem, sive qualis est igura columnæ,sed quæ conum refert. Conus porro sive trochus ex latiore basi in acutum desinit, talisque terræ umbra κὰς αὐγὰς ἀντιφράττουσιν, ἔστι δὲ ὅτε ἐλάττοσι κτούτων. Ὅτε μὲν γὰρ τὴν ὑψηλοτέραν αψίδα ἡ σε λήνη φέρεται καὶ τὴν ἐγγίζουσαν τῷ ἡλίῳ, ὀλίγῳ ὥέρει δοκεῖ τοῦτον ἐπισκιάζειν· ὅταν δὲ κατώτερον δίεισιτ, ἐπειδὴ εὐμεγέθης τηνικαῦτα τοῖς ὄμμασιν ἡμῶν ἐμπίπτει, ἅπαντα τὸν ἥλιον ἀντιφράττειν. με'. Περὶ ἐκλείψεως σελήνης. Ἐκλείπει ἡ σελήνη εἰς τὸ τῆς γῆς ἐμπίπτουσα σκίασμα· φωτιζομένη γὰρ ὑπό τοῦ ἡλίου ἡ γῆ, σκιαν ποιεῖ, ἀλλ' οὐ κυλινδρικήν, οἷον τὸ τοῦ κίονος ἐστὶ σχῆμα, ἀλλὰ κωνοειδή. Κῶνος δὲ ὁ στρόβιλος λέγεται, ὅστις ἀπὸ πλατείας βάσεως εἰς ὀξὺ ἀπολήγει. Τοι-

αὕτη δὲ ἡ τῆς γῆς ἐστι σκιά. Διότι ὅταν τι σῶμα est. Nam quando ab equalis magnitudinis corpore ὑπὸ ἰσομεγέθους φωτίζηται σώματος, κυλινδρική γίνεται ἡ σκιά· ὅταν δὲ ὑπὸ μείζονος, κωνοειδής. Μείζων οὖν ὁ ἥλιος τῆς γῆς ὤν, καὶ φωτίζων αὐτὴν, κωνικὴν ποιεῖ τὴν σκιάν. Ὅταν οὖν εἰς τὸ τῆς γῆς σκίασμα ή σελήνη ἐμπέσῃ, ἀμαυρὰ ἡμῖν φαίνεται καὶ οἷον ἐκλείπουσα. Καὶ ὅταν μὲν εἰς τὴν βίζαν ἐμπέσῃ τῆς σκιᾶς, τελείως ἐκλείπτει. Ὅταν δὲ εἰς τὴν κορυφήν, ἀμυδροτέρα, διότι τῆς κωνοειδούς σκιᾶς ἡ μὲν βάσις πλατυτέρα, ἡ δὲ κορυφή βραχυτέρα. Ας'. Εἰ θερμὸς ὁ ἥλιος. Πλάτων μὲν ἅπαν τὸ αἰθέριον σῶμα ἐκ πυρὸς καὶ γῆς καὶ τῶν ἑτέρων δύο στοιχείων κατασκευάζων, εἰκότως ἂν εἴπῃ θερμὸν τὸν ἥλιον· Αριστοτέλης δὲ ἕτερον παρὰ τὰ στοιχεῖα τὸ τοιοῦτον σῶμα τιθεὶς, οὔτε θερμόν λέγει τὸν ἥλιον, οὔτ᾽ ἄλλην ποιότητα ἔχοντα. Εἴποι δ᾽ ἂν ἐρωτώμενος, Πῶς μὴ θερμὸς ὢν θερμαίνει; Ότι κινούμενος τὸ ὑπέκκαυμα ποιεῖ καὶ τὸν περίγειον ἀέρα, κἀντεῦθεν θερμότητος τῆς ὑπου κειμένης καθίσταται αἴτιος. Τοῦ δὲ ὑπεκκαύματος καὶ τὴν φύσιν καὶ τὸ ὄνομα. αὐτὸς πρῶτος ἐφεῦρε καὶ ὠνόμασεν. Ὑπέκκαυμα οὖν λέγει τὴν ἀναπεμπομένην ἀπὸ τῆς γῆς ἀναθυμίασιν θερμὴν καὶ ξηράν, καὶ οἷον καπνώδη. Αὕτη οὖν ἡ κεπνώδης ἀναθυμίασις μέχρι τῆς σελήνης ἀναγομένη διὰ κουφότητα, εἶτα κινουμένη κατὰ μέρος ἐξάπτει καὶ ὡς πῦρ φαί. νεται, καὶ θερμαίνει τὴν ὑποκειμένην οὐσίαν. Ὅτι δὲ ἡ κίνησις θερμότητα ποιεί, δηλοῦσιν αἱ ἐκίδες τῶν βελῶν· τῇ γὰρ κινήσει λύουσι τὸν ἐπικείμενον αὐτοῖς μόλιβδον. ιζ. Τίς ἢ οὐσία τῶν ἀστέρων. Πάντων τῶν ἀστέρων τῶν τέ γε ἁπλανῶν καὶ πλανητῶν κατὰ μὲν Πλάτωνα μία ουσία, ή διαυγε στέρα τῶν στοιχείων μερὶς, καὶ τὸ οἷον ἐξάφρισμα τούτων, κατὰ δὲ ᾿Αριστοτέλην ἡ ἐπίνοια τοῦ πέμ. πτου σώματος. Οὐ γὰρ ἐξονομάζει τὴν οὐσίαν αὐτ τῶν, ἀλλὰ τὸν πάντα οὐρανὸν, καὶ τοὺς ἀστέρας ἅπαντας διὰ τὴν διάφορον κίνησιν πρὸς τὰ στοιχεῖα τὰ τέσσαρα, πέμπτον σῶμα καλεῖ. Τῶν δὲ συμπάντων αστέρων, ἑπτὰ μόνον εἰσὶν οἱ πλανῆται, κυρίως δὲ πέντε, ὁ γὰρ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη οὐ πεπλάνηνται, ἀλλ᾽ οἱ πέντε, διὰ τὸ δοκεῖν ἱστᾶσθαι, καὶ ὑποποδίζειν, πλανήται ὠνομάσθησαν. 4η. Περὶ τῆς τῶν ἀστέρων φορᾶς καὶ κινήσεως. Οἱ μὲν ἁπλανεῖς ἀστέρες ἅπαντες ἐστηριγμένοι ὄντες, ὡς ᾿Αριστοτέλης φησὶ, καὶ τῷ οὐρανῷ ἀμεταθέτως συγκινούμενοι, ἐπειδήπερ οὗτος ἐξ ἀνα τολῶν εἰς δυσμὰς φέρεται, τὴν αὐτὴν καὶ οὗτοι τῷ οὐρανῷ κινοῦνται κίνησιν. Οἱ δὲ πλανῆται διὰ τὴν ἀντίθετον ἀντέρεισιν καὶ ἰσόσταθμον ὑπὸ σοφῇ προνοίν, ἵνα μὴ σύρηξις ὑπὸ τῶν αὐτῶν καταδρόμων καὶ κυλισμάτων γένηται, κατὰ τὴν ἰδίαν καὶ φυσι κὴν κίνησιν ἐκ δύσεως εἰς ἀνατολὴν φέρονται. Κι νοῦνται δὲ καὶ ἐξ ἀνατολῶν εἰς δόσιν, ἀλλὰ τῷ οὐ ρανῷ συμπεριφερόμενοι· ὅθεν ὁ ἥλιος κατὰ μὲν τὴν ἰδίαν κίνησιν, τέσσαρας ώρας πλῆροι τοῦ ἐνιαυτοῦ, νῦν μὲν βόρειος,νῦν δὲ νότιος κινούμενος· καθὸ δὲ συγκ PATROL. GR. CXXII. alterum illuminatur, umbra prodit cylindrica, at si a majore, coniformis. Jam major utique est sol tellure, igitur dum eam illuminat,conicam umbram efficit.Quando igitur in terræ umbram incidit luna, obscura fit ac veluti deficiens. Et quando in radicen sive inferiorem umbræ incidit partem, defcit tota. At quando in partem supremam, tunc non tota obscuratur, quandoquidem in coniformi umbra basis latior, fastigium angustius breviusque est. 96. Num sol sit calidus! Plato qui omne cœleste corpus ex igne, terra et duobus cæteris elementis componit, merito solem calidum affirmavit. At Aristoteles aliud præter illa elementa corpus cœlo tribuens, nec calidum esse nec alia tali qualitate præditum affirmat.Quod si dixerit aliquis. Quomodo igitur, si calidus non est, calefacit? respondet, quod dum movetur sol excitat υπέκκαυμα, sive fuliginosos vapores, aeremque vicinum terre, atque inde caloris subjecti est auctor. Υπέκκαυμα veluti fomitem fammm concipiendæ primus dixit et naturam ejus explicavit Aristoteles, intelligens per illam vapores ex terra prodeuntes calidos siccosque ac veluti fuliginosos, qui ad lunam usque propter levitatem suam feruntur, atque moti et agitati ex parte succenduntur, et ignis instar apparent ac subjectam substantiam calefeciunt. Quod vero motus calorem generet, docent vel sagittarum cuspides, siquidem motus celeritate plumbum illis impositum liquefit. 97. Qualis sit astrorum substantia? Omnium siderum inerrantium, errantiumque secundum Platonem una substantia est, pars nemps subtilior splendidiorque quatuor elementorum, et illorum veluti despumatio. Aristoteles vero quintum quoddam corpus de illis cogitandum relinquit,neque enim nominat que sit stellarum substantia,sed cœlum omne universaque sidera,quia diverso motu quam elementa quatuor prædita sunt, quintum corpus appellat. Ex omnibus porro stellis septem tantummodo sunt planets sive errantes, vel proprie quinque tantummodo, sol enim et luna non errant, at illi quinque quia videntur jam stare jam retrogredi, errantes dicti sunt. 98. De stellarum rotatione ac motu Stellæ inerrantes universæ fixæ sunt, ut ait Aristoteles, et sine ulla transpositione una cum colo moventur, quod cum ab oriente feratur versus oocidentem, eadem et illa cum cœlo motione circumferuntur. Planetæ vero propter contrarium et æqualem renixum, a sapienti providentia, ne ex consimili cursu et volutione conflictus esset, proprio et naturali motu feruntur ab occidente in orientem. Quamquam et ipsi ex oriente moventur in occidentem, sed una cum cœlo circumagitati: unde sol propria motione quatuor anni tempora implet, jam in septentrione jam in meridionali parte constitutus; prout vero movetur eodem motu

cum colo ex oriente in occidentem, dies facit et κινεῖται τῷ οὐρανῷ ἐξ ἀνατολῆς εἰς δύσιν, ἡμέρας καὶ noctes. νύχτας ποιεῖ. 99. Quales figuræ stellarum? Cum multiplices figuræ sint, ut triangulares, quadrangulares, cubicæ, pyramidales aliæque planiformes, pulcherrimna est spherica. Itaque cœlum et stellæ omnes sphærica figura præditæ sunt, quod et ex lunæ illuminationibus perspicuum est. Siquidem illa ob gibbositatem suam non simul tota a sole, sed paulatim crescenti lumine illustratur.Fas certe erat corpore ætheria in pulcherrimam figuram aptari, mentis figuræ æmula. Sicut enim mens in se reflectitur, sic et æterium corpus a mente directum et ad mentem conversum in semet vergit. 100. De ordine stellarum. Cum in duo genera stellæ dividantur, inerrantium errantiumque, inerrantes planetis altiores sunt, non tamen ipsæ omnes in eadem cœli sum mitate constitutæ, sed aliæ aliis sublimiores. At septem planetæ sub inerrantibus locum sortitæ sunt, primus quidem Saturnus,post hunc Jupiter, inde Mars,hinc Sol, deinceps Venus, ac sub Venere Mercurius, et postrema Luna. Post illam sequuntur quatuor elementa de quibus dixi. Definita porro singulis planetis tempora sum cujusque motionis, admirandum inter se concentum sive symphoniam babent. 101. Unde lumen habent stellæ? Neque inerrantium ulla stellarum,neque planetæ omnes, sed sola luna a sole illuminatur. Igitur et pars ejus lucida semper soli obversa est,neque unquam tota caret luna lumine, sed usquequaque dimidia pars ejus lumine gaudet. Nam in conjunctione sive novilunio gibbus nobis obversus lucis est expers, at superior ut ita dicam calvaria illuminata est. In plenilunio vicissim hemisphærium ad nos vergens totum est lucidum, superius autem illud expers luminis. Inter novilunium vero ac plenilunium pro ratione qua a sole distat, fit nobis vel corniculata, vel dimidiata vel decrescens, aut enim minus quam dimidium ejus illuminatur, aut dimidium, aut plus dimidio. 102. De stellarum significatione, et quomodo hiems et zstas fiat? Significatio stellæ est, quando oriens vel cum sole exorta ut canis, vel orion, aut acturus, aut alia quædam fixarum, aerem quatuor anni temporibus alterat. Nam et Moyses hoc subinnuit cum ait: Erunt in signa, et in tempora, et in annos. Stella siquidem matutino vel vespertino ortu suo aliquam ex aeris affectionibus significat. De æstate vero et hieme atque ceteris anni temporibus sciendum est,quod quando sol nobis est australis, et super capite nostro fertur, facit æstatem; et quando in austrum abit, hiemen facit; quando au4θ'. Ποταπὰ τῶν ἀστέρων τὰ σχήματα. Πολλῶν ὄντων σχημάτων, τριγώνων, τετραγωνι κῶν, κυβικών, πυραμοειδῶν καὶ τῶν λοιπῶν εὐθυ γραμμικῶν, κάλλιστόν ἐστι τὸ σφαιροειδές. Ὁ τοίνῦν οὐρανὸς καὶ σύμπαντες οἱ ἀστέρες τοῦ σφαιρικού σχήματος ὄντα τυγχάνουσι. Καὶ δῆλον ἀπὸ τῶν τῆς σελήνης φωτισμῶν. Διὰ γὰρ τὸ κύρτωμα ταύτης οὐκ εὐθὺς ὅλη παρὰ τοῦ ἡλίου φωτίζεται, ἀλλὰ κατὰ τὸ βραχὺ τὴν αΰξησιν δέχεται τοῦ φωτός. Ἔδει γὰρ τὸ αἰθέριον σῶμα τῷ καλλίστῳ τῶν σχημάτων ἀποτορα νεύεσθαι. Νοῦ γὰρ μιμεῖται τὸ σχῆμα. Ωσπερ ὁ νοῦς ἐπιστρέφει πρὸς ἑαυτὸν, οὕτω δὴ καὶ τὸ αἰθέριον σῶμα συννεύει πρὸς ἑαυτὸ, ὑπὸ νοῦ κυβερνώμενον, καὶ πρὸς νοῦν ἐπιστρεφόμενον. ρ' Περὶ τάξεως ἀστέρων. Εἰς δύο μέρη τῶν ἀστέρων διαιρουμένων, εἰς τὸ ἀπλανὲς καὶ τὸ πλανώμενον, οἱ μὲν ἐπλανεῖς τὴν ὑψηλοτέραν τάξιν τῶν πλανητῶν ἔχουσι, οὐκ ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ αἰθερίου σώματος κείμενοι καὶ φερόμενοι, ἀλλ᾽ οἱ μὲν ὑψηλότεροι αὐτῶν εἰσιν, οἱ δὲ ταπεινότεροι. Οἱ δὲ ἑπτὰ πλανῆται μετὰ ἀπλανεῖς τετάχαται, ὧν πρῶτος ἐστιν ὁ τοῦ Κρόνου λεγόμε νος ἀστὴρ, καὶ μετὰ τοῦτον ὁ τοῦ Διὸς, καὶ ὑπ' αὐτὸν ὁ τοῦ ᾿Αρεος,εἶτα ὁ Ἥλιος, μεθ᾿ ὃν Αφροδίτη καὶ μετὰ ταύτην Ἑρμῆς, καὶ τελευταῖον ἡ Σελήνη. Μεθ᾽ ἦν τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, ὥσπερ εἰρήκαμεν. Ὡρισμένοι δὲ τούτοις εἰσὶ καὶ οἱ χρόνοι τῶν κινήσεων, θαυμασίαν τὴν συμφωνίαν ἔχοντες. ρα'. Πόθεν φωτίζονται οἱ ἀστέρες; Οὔτε τῶν ἀπλανῶν ἀστέρων οὐδεὶς, οὐδὲ πάντες οἱ πλανῆται,ἀλλ᾽ ἡ σελήνη μόνη παρὰ τοῦ ἡλίου φωτ τίζεται. Διὰ τοῦτο καὶ πεφωτισμένον ἀεὶ μέρος αὐ τῆς πρὸς τὸν ἥλιον νένευκεν, οὐκ ἔστι δὲ ὅτι ἀφώτι στος παντάπασιν ἐστιν ἡ σελήνη, ἀλλ᾽ ἀεὶ ἐνδέδοται φῶς ἡμισέληνον. Ἐν μὲν οὖν ταῖς συνόδοις ἀφώτι στον μέν ἐστι τὸ πρὸς ἡμᾶς αὐτῆς κύρτωμα, πεφωτισμένον δὲ τὸ ἄνω φαλάκρωμα. Ἐν δὲ ταῖς πανσε λήνοις τὸ μὲν νεῦον πρὸς ἡμᾶς ἡμισφαίριον αὐτῆς ὀλοφαές ἐστι, τὸ δ᾽ ἄνω ἡμίτομον, φωτὸς ἄμοιρον. Μεταξὺ δὲ τῆς συνόδου καὶ τῆς σανσελήνου κατὰ τὸ μέτρον τῆς πρὸς τὸν ἥλιον διαστάσεως, μηνοειδής γίνεται, καὶ διχότομος, καὶ ἀμφίκυρτος, ἢ γὰρ ἔλαττον τοῦ ἡμίσεως φωτίζεται, ἢ κατὰ τὸ ἥμισυ, ἢ κατὰ τὸ πλέον. ρβ'. Περὶ ἐπισημασίας ἀστέρων, καὶ πῶς γίνεται χει μὼν καὶ θέρος; Επισημασία ἐστὶν, ὅταν ἐπιτέλλων ἀστὴρ καὶ συνανατέλλων τῷ ἡλίῳ ὥσπερ ὁ καλούμενος κύων, καὶ ὠρίων, καὶ ὁ ἀρκτοῦρος, ἢ ἕτερός τις τῶν ἀπλανῶν, ἀλλοιώσῃ τὸν αέρα, κατὰ τοὺς τέσσαρας και ροὺς τοῦ ἔτους. Τοῦτο γὰρ Μωϋσῆς ἐπαινίττεται λέγων, Ἔσονται εἰς σημεῖα, καὶ εἰς καιρούς, καὶ εἰς ἐνιαυτούς. Επισημαίνεται γάρ τι ὁ ἀστὴρ τῶν περὶ τῶν ἀέρα παθών, ἐώαν ἐπιτολὴν ἢ ἐσπερίαν ποιούμενος. Περὶ μέντοι γε θέρους ἢ χειμῶνος καὶ τῶν λοιπῶν ὡρῶν ἰστέον, ὡς ὅταν μὲν ὁ ἥλιος βό ρειος ἡμῖν γένηται, καὶ ὑπὲρ κεφαλῆς κινοῖτο, θέρος '

quando autem ex adverso positus cancri chelas attigerit, autumnum, alterumque affert equinoctium. ποιεῖ· ὅταν δὲ πρὸς νότον ἀπέλθῃ, χειμῶνα ἐρ- tem versatur in ariete, æquinoctium efficit: γάζεται, καὶ ὅταν μὲν κατὰ τὸν κριὸν τὸ ζώδιον γένηται, ἴσημερίαν ποιεῖ· ὅταν δὲ κατ᾽ ἄντικρυ διαπορεύηται τῶν χηλῶν, μετοπώραν καὶ ἐσημερίαν αὖθις. Αγ. Πόσος ἑκάστῳ τῶν πλανητῶν ὁ χρόνος τῆς περιόδου; Τοῖς πλανήταις πᾶσι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ μεγέθους τῶν σφαιρῶν καὶ τοῦ μέτρου τῶν ἀποστάσέων χρόνους ὡρισμένους ἀφώρισεν ὁ Θεὸς, τῶν κι νήσεων. Καὶ ὁ μὲν Κρόνος ἅτε ὑψηλότερος τῶν ἅλω λων, καὶ μείζονα κύκλον περιερχόμενος διὰ τριακονταετίας τὴν αὑτοῦ περίοδον ἐκπληροῖ. Ὁ δὲ Ζεὺς εὐθὺς μετ᾿ αὐτὸν ὢν διὰ δωδεκαετίας. Ο γε Αρης διὰ δύο καὶ ἡμίσεως ἐνιαυτῶν. Τῷ δὲ Ἠλίῳ καὶ τῇ Αφροδίτῃ καὶ τῷ Ἑρμῇ ἰσόδρομος ή περίοδος καὶ ἐνιαύσιος. Ἡ δὲ Σελήνη διὰ κθ' ἡμερῶν πρὸς τῇ ἡμισείᾳ ἀποκαθίσταται. Εἰ δέ τις μουσικώτερον ἅπτοι τὸν τῶν τοιούτων ἀριθμὸν, τὴν τοῦ Δημιουργοῦ σοφίαν θαυμάσεται πῶς ἅπαντες οἱ τῶν συμ φωνιῶν λόγοι ἐν τοῖς τοιούτοις ἐμφαίνονται, ὁ διὰ πασῶν, ὁ διὰ πέντε, καὶ διὰ τεσσάρων. ρδο. Περὶ κομήτου. Ο κομήτης ἐν τῷ ὑπεκκαύματι γίνεται· ὅταν γὰρ ἐξαφθῇ τι μέρος τοῦ ὑπεκκαύματος διὰ τὴν κίνησιν, ὡς εἰρήκαμεν, καὶ ἡ μὲν λεπτή σύστασις εἴη, δια τρέχει εὐθὺς τὸ ἐξαφθὲν κατὰ διάδοσιν, καὶ γίνεται ὁ καλούμενος διάττων ἀστήρ. Εἰ δὲ παχυτέρα εὑρεθῇ ἡ ὕλη, κατέχεται ἐκεῖσε τὸ σπέρμα τοῦ ἐξαφθέντος πυρὸς, καὶ ποιεῖ τὸν κομήτην. Εἰσὶ δὲ τῶν κομητῶν τα σχήματα διάφορα, διὰ τὴν διάφορον τῆς ὕλης ἔξαψιν, Η γὰρ κατὰ μῆκος μόνον ἐστὶν ἡ ἔξαψις, καὶ γίνεται ὁ καλούμενος δοκός· ἢ κατὰ μῆκος καὶ δ πλάτος, καὶ ἀποτελεῖται ὁ κυρίως καλούμενος και μήτης, ἤ ἐν βάθει ἔχει οἷον ἀποσπινθηρισμούς τινας, καὶ καλεῖται πωγωνίας. Ἔστι δὲ ἕτερα ὀνό ματα τῶν κομητῶν περὶ ὧν ἐροῦμεν προϊόντες. ρε. Περὶ ὑετοῦ, καὶ χαλάζης, χιονος, πάχνης καὶ δρόσου. Κομῆται μὲν καὶ γαλαξίας, ἔτι δὲ δοκίδες καὶ διάττοντες, καὶ τ' ἄλλα τὰ εἰρημένα, ἐν τῇ καπνώδει γίνονται ἀναθυμιάσει· ἱετὸς δὲ καὶ χάλαζα καὶ χιὼν καὶ πάχνη καὶ δρόσος ἐν τῇ ἀτμώδει ἀναφορά, ἥτις μετὰ τὴν καπνώδη διακέχυται ὑγρὰ τὴν φύσιν ἐκ τῆς γῆς, καὶ αὐτὴ ἀναφερομένη. Αὕτη γὰρ ἡ ἀτμώδης ἀναθυμίασις ἡ ὑγρὰ καὶ θερμὴ, ἤ ἄλλοιοὗται καὶ μεταβάλλεται εἰς ὕδωρ, καὶ εἰ μὲν λαμ- 1) πρότερον κατέλθοι, ἱετὸν ποιεῖ, εἰ δὲ κατὰ μέρος ἐνεχθῇ, ψεκάδα· ἤ πήγνυται μόνως καὶ ποιεῖ χιόνα, * μεταβάλλεται πρότερον, εἶθ᾽ οὕτως πήγνυται καὶ γίνεται χάλαζα. Εἰ μὲν οὖν ἄνω κουφισθῇ ἡ ἀτμὶς, ταῦτα ποιεῖ. Εἰ δὲ ἐν τῷ περιγείῳ σταίη ἀέρι κ πήγνυται, καὶ γίνεται ὁ παγετός. Ὁ δὲ ᾿Αριστοτέ λης αἴτιον τούτων απάντων τὴν ψυξιν λέγει. ρϛ΄. Περὶ ἴριδος. Ἡ ἴρις τὸ καλούμενον τόξον παρὰ τοῖς πολλοῖς, τῇ φύσει μὲν ἀνυπόστατόν ἐστι, καὶ φάντασμα τῆς 103. Quanti temporis periodus singulis planetis sit tribula? Singulis planetis Deus tempora definita statuit motionum, secundum proportionem magnitudinis sphærarum, et mensuræ qua distant. Saturnus igitur tanquam cæteris sublimior et majorem describens circulum, triginta annorum spatio periodum suam explet et absolvit. Jupiter ipsi proximus annis duodecim. Mars duobus et dimidio. Soli, Venerique ac Mercurio æqualis periodus unius anni est constituta. Luna undetrigenta diebus et dimidia. Quod si quis musice numeros hosce consideraverit, sapientiam Conditoris mirabitur, siquidem omnes rationes harmonicas in illis observare licet, octavam, quintam quartamque. 104. De cometa. Cometa generatur ex fuliginosa materia; quanto enim pars hujus per motum, ut diximus, succenditur, et tenuior illa compages fuerit accensa, statim procurrit ulterius, fitque stella cadens sive quam discurrentem appellant. Si vero materia fuerit crassior,semen ignis succensi ibi continetur, et cometam efficit. Sunt et variæ formæ cometarum propter diversimodam materiæ illius succensionem. Nam quædam in longum modo fit, et vocant trabem,aut in longum et latum, unde proprie dictus cometa nascitur, aut in profundum habet quasdam veluti descintillationes, et vocatur pogonias sive barbatus. Sunt et aliæ cometarum appellationes, quas sermone procedente dicemus. 105. De pluvia, grandine, nive, pruina et rore. Cometæ quidem ef circulus lacteus, trabesque et stella cadentes aliaque de quibus jam dixi, ex fuliginosis vaporibus nascuntur. Pluvia autem grandoque, et nix ac pruina et ros ex vaporibus exhalantibus ft natura humidis,efundentibus sese post fuliginosos illos, et ex terra ipsis etiam sure sum ascendentibus. Hæ enim exhalationes vaporesque humidi ac calidi aut in aquam vertuntur et mutantur, quæ si conspectior descendat, facit pluviam, si minutatim demittatur, rorem, aut modo concrescunt,faciuntque nivem, aut in aquam prius mutantur ac deinde congelascunt, unde grando nascitur. Hæc fiunt quando levitate elati vapores altius ascenderunt; si vero in proximo terræ aere subsistant, ibique congelent, generatur pruina Cæterum Aristoteles horum omnium causam statuit esse frigus. 106. De iride. Iris quem vulgus aroum vocal, natura non subsistit, sed imaginatio est videntium, dum radii ab

oculis in illam incidunt ac deinde refringuntur & ὀρώσης ὄψεως, ἀκτίνων ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν προσatque ita arous figuram referunt. Vere autem arcum repræsentat iris,nunquam enim circulum, sed semper semicirculo minorem majoremve. Ut pluri. mum a sole, rarius etiam a luna apparet, et de die frequentius, rarius noctu: sæpius prope horizontom, minus frequenter circa meridianum.Non raro simul duo conspiciuntur irides, estque singulis color triplex. Interior zona puniceum habet, altera viridem, tertia colorem croceum ac veluti subpurpureum, constatque iris inæqualibus et dissimilibus nubibus. 107. De halone. Etiam quod in sublunari regione apparet veluti halonium, tantum ita videtur, neque substantiam habet propriam, cæterum multa illi sunt iridis naturæ contraria. Frequentius enim conspicitur ut circulus perfectus, haud ita sæpe minor circulo, crebriusque circa lunam quam circa solem, et de die minus frequenter quam de nocte, sepissimeque circa meridianum, at prope horizontem rarenter: et unica semper uniusque coloris, nimirum albicantis, ac consistit ex nubibus æqualibus et similaribus. Oritur et balo ex visionis refractione. Oportet vero id quod visum refringit esse leve ac pelluci dum, ut ibi species visibilis appareat. Cæterum halonis quoque circulus et iridis figura rationibus demonstrantur geometricis, quas ægre admittunt regiæ aures. 108. De virgis. Quæ in aere apparent tanquam virgæ,neque luci adversa consistunt instar iridis,neque perpendiculariter exstant sub illa, ut halo, tantumque conspiciuntur de die, et circa solem modo, et circa horizontem maxime occidentalem, rarius etiam in meridiano, fiuntque ex inæqualibus et dissimilaribus nubibus perinde ut iris. Habent et ipsæ triplicem colorem,multa enim virgis et iridi communia sunt, excepta figura,quæ iridi est imperfectus circulus, cum virge sint in rectam lineam conformatæ. Fiunt vero per refractionem, visione ex una nube delabente in alteram, atque inde refracta ad aliam nubem candicantem. Quando itaque Aristoteles de πιπτουσῶν, εἶτα δὴ ἀνακλωμένων, καὶ τὸ τοῦ τόξου σχῆμα ἐμφαινουσῶν· Ἔστι δὲ ὡς ἀληθῶς τόξον ἄνε τικρυς κατὰ τὸ σχῆμα, οὐδέποτε γὰρ φαίνεται κυκλοτερές, ἀλλ᾽ ἤ ἔλαττον ἤ πλέον ἡμικύκλου. Φαί νεται δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μὲν ἀπὸ τοῦ ἡλίου, σπανίως δὲ ἀπὸ τῆς σελήνης, καὶ μάλιστα μὲν ἡμέρας, σπανίως δὲ νυκτὸς, καὶ πλεῖστον μὲν ἐπὶ τὸν ὁρίζοντα, σπανίως δὲ περὶ τὸν μεσημβρινόν κύκλον. Πολλάκις δὲ ἐν ταυτῷ καὶ δύο φαίνονται ἴριδες. Εστι δὲ πᾶσα ἔρις τρίχροος. Ἡ μὲν γὰρ ἐντὸς αὐτῆς ζώνη φοινική ή δὲ δευτέρα πράσινος, ἡ δὲ τρίτη ἀλουργὸς, καὶ οἷον ὑποπόρφυρος. Συνίσταται δὲ ἐπὶ ἀνωμάλοις καὶ ἀνομοιομερέσι νέφεσι. ' ρζ. Περὶ τῆς ἄλω. Καὶ τὸ ὑπὸ τὴν σελήνην δὲ φαινόμενον οἷον ἀλώ νιον, κατ' ἔμφασίν ἐστιν, ἀλλ᾽ οὐ καθ᾽ ὑπόστασιν, τὰ ἐναντία δὲ ἔχει τῆς ἔριδος. Ἐπὶ μὲν γὰρ τὸ πλεῖστον κύκλος φαίνεται τέλειος, σπανιώτερον δὲ ἐλάττων κύκλου. Καὶ περὶ μὲν τὴν σελήνην μάλιστα, ἔλαττον δὲ καὶ περὶ τὸν ἥλιον φαίνεται, καὶ νυκτός μὲν πλέον, ἔλαττον δὲ ἡμέρας. Καὶ περὶ μὲν τὸν μεσημβρινὸν κύκλον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖσσον, σπανίως δὲ περὶ τὸν ὁρίζοντα. Καὶ μία ἀεὶ καὶ μονόχροος, ἤτοι λευκὴ, καὶ συνίσταται ἐπὶ ὁμαλοῖς καὶ ὁμοιομερέσι νέφεσι. Γίνεται δὲ καὶ αὕτη ἐξ ἀνακλάσεως τῆς ὄψεως. Δεῖ δὲ τὸ ἔνοπτον, ἀφ᾽ οὗ ἀνακλάται, εἶναι καὶ λείον καὶ διαφανές, ἵνα ἐκεῖσε ἐμφαίνηται τὸ εἴδωλον τοῦ ὁρατοῦ. Ἔστι δὲ ἡ ἀπόδειξις καὶ τοῦ τῆς ἄλω κύκλου, καὶ τοῦ τῆς ἴριδος σχήματος γεω μετρικὴ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ δυσπόριστος βασιλική ἀκοῇ, ρη'. Περὶ ῥάβδων. Αἱ φαινόμεναι οἷον βάβδοι κατὰ τὸν ἀέρα, οὔτε κατάντικρυ συνίστανται τοῦ λαμπροῦ, ὥσπερ ἡ ἴρις, οὔτε κατὰ κάθετον, ὥσπερ ἡ ἅλως. Φαίνονται δὲ ἡμέρας μόνον, καὶ περὶ τὸν ἥλιον μόνον, καὶ περὶ τὸν ὀρίζοντα μάλιστα τὸν δυτικὸν, ἔλαττον δέ καὶ ἐν τῷ μεσημβρινῷ, καὶ ἐπὶ ἀνωμάλων, καὶ ἀνομοιομερῶν νεφῶν ὥσπερ καὶ ἡ ἴρις. Εἰσὶ δὲ τρίχροοι πολλὴ γὰρ συγγέννεια ταῖς ῥάβδοις καὶ τῇ ἴριδι πλὴν τοῦ σχήματος, ὅτι ἡ μὲν ἔρις ἀποτετμημένος κύκλος ἐστὶν, αἱ δὲ ῥάβδοι καθ᾿ εὐθυωρίαν τέτανται. Γίνον ται δὲ αὗται κατὰ ἀνάκλασιν προσπιπτούσης τῆς ὄψεως, ἀπὸ νέφους εἰς νέφος, κἀκεῖθεν ἀνακλωμέτης πρὸς ἕτερον νέφος λευκόν. Όταν δὲ λέγῃ Αριο virgis loquens, ait refringi visionem in sole, noris στοτέλης περὶ τῶν ῥάβδων, ὅτι ἐπ' αὐτῶν ἀνακλάται candicantem nubem isto in loco nomine solis intelligi. 109. De parheliis. Multa sunt parheliis communia cum virgis,nam et hi per transversum a luce oriuntur, et de die solummodo, nec nisi circa solem, el maxime circa occidentalem horizontem vel meridianum. Cæterum virgæ in nubibus inæqualibus ac dissimilaribus generantur perinde ut irides, parhelii autem halonis in modum in æqualibus ac similaribus. Ac virga quidem triplici colore sunt ut halo. De illis vero sciendum est,quod tunc refractio a nube ἡ ὄψις πρὸς τὸν ἥλιον, γνῶθι ὅτι ἥλιον νῦν τὸ λευκὸν νέφος ἐκάλεσεν. ρθ'. Περὶ παρηλίων. Πολλὴν κοινωνίαν ἔχουσιν οἱ παρήλιοι πρὸς τὰς βάβδους· καὶ γὰρ καὶ οὗτοι ἐκ πλαγίων τοῦ λαμπροϋ γίνονται, καὶ ἡμέρας μόνον, περὶ τὸν ἥλιον μόνον, καὶ μάλιστα περὶ τὸν ὀρίζοντα τὸν δυτιμὸν ἢ τὸν μεσημβρινόν· πλὴν αἱ μὲν βάβδοι ἐπὶ ἀνωμάλων γίνονται νεφῶν, καὶ ἀνομοιομερῶν, ὥσπερ ἡ ἴρις· οἱ δὲ παρήλιοι ἐπὶ ὁμαλῶν καὶ ὁμοιομερῶν, ὥστ περ ἡ ἄλως. Καὶ αἱ μὲν βάβδοι τρίχροοι κατὰ τὰ τῆς ἴριδος χρώματα, οἱ δὲ παρήλιοι μονό

in virgis, levisque et æqualis, quamobrem et albicante colore parhelius apparet,quoniam ab lævitate illa unus idemque color servatur, et a densitate magis faciliusque visus refringitur. χροοι, καὶ λευκοὶ κατὰ τὸ χρῶμα τῆς ἄλω. Περὶ δὲ ad solem, cum nubes densior est et solidior quam τῶδ παρηλίων ἐκεῖνο χρὴ εἰδέναι, ὅτι ἡ ἀνάκλασις ἀπὸ τοῦ νέφους γίνεται πρὸς τὸν ἥλιον, τοῦ νέφους πυκνοτέρου ὄντος καὶ στερεμνίου, παρὰ τὸ ἐν ταῖς ῥάβδοις, καὶ ὁμαλοῦ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ λευκὸς φαί. νεται ὁ παρήλιος, ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ ὁμαλοῦ ἕν καὶ τοῦτο καὶ συντόμως ἀνακλάται ἡ ὄψις, ρι'. Περὶ ἀνέμων. χρώμα διασώζεται, καὶ ἀπὸ τοῦ πυκνοῦ ῥᾳδίως μᾶλλον 110. De ventis. Ventus non est agitatus aer,ut Hippocrates Cous medicus sibi persuasit, sed ex vapore atque exhalatione terræ oritur. Aeris quippe motus languidus est ac remissus, venti tyrannicus ac vehementissimus, ut demonstrant terræmotus, qui nihil aliud sunt quam subterranei venti.Cum vero, ut breviter dicam, quatuor sint venti catholici sive Ὁ ἄνεμος οὐκ ἔστιν ἀὴρ κινούμενος, ὡς Ιπποκράτησ ὁ Κῶος ἰατρὸς οἵεται, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς καπνώδους ἐστὶν ἀναθυμιάσεως. Ἡ μὲν γὰρ τοῦ ἀέρος κίνησις έκλυτος ὑπάρχει και χαλαρά, ἡ δὲ τοῦ ἀνα έμου, τυραννικὴ καὶ βιαιοτάτη, ὡς δηλοῦσιν οἱ σεισμοί, οἱ κινοῦντες τὴν γῆν, οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστιν ὁ σεισμός, εἰ μὴ ὑπόγειος ἄνεμος. Τεσσάρων δὲ ὄνα των, ὡς συντόμως εἰπεῖν, καθολικῶν ἀνέμων, ἀπ- cardinales,ex his subsolanus ac zephyrus non adeo incitati sunt, sed violentissimi boreas atque auster. Quoniam nimirum ad septentrionalem atque australem polum ubi boreas et auster spirant, sol longius absens illa non calefacit, ita ut frigida maneant: frigidaque cum sint, semper sunt humida, imbribus plurimis propter frigiditatem ibi cadentibus. Hinc deinceps terra humectata multos emittit vapores exhalationesque, unde venti vehementes nascuntur boreas atque auster. At enim in orientalibus atque occidentalibus partibus versans sol non patitur multum frigus feri, unde nec multa pluvia, nec multi vapores atque exhalationes ex terra quippe non adeo humectata, hinc nec venti inde impetuosi spirant. Cæterum in australibus partibus plus quidem terræ est, sed minus humida, ηλιώτης μὲν καὶ ζέφυρος οὐκ εἰσὶ σφοδρότατοι, βοῤῥᾶς δὲ καὶ νότος τυραννικώτεροι· διότι ἐν μὲν τῷ βορείῳ καὶ νοτίῳ πόλῳ, ἔνθεν ὁ βοῤῥᾶς καὶ ὁ νότος πνεῖ, μὴ γινόμενος ὁ ἥλιος οὐ θερμαίνει τὰ ἐκεῖσε χωρία, ἀλλὰ μένει ψυχρά ψυχρὰ δὲ ὄντα ἀεὶ ἔνικμά εἰσιν, ὥστε ὄμβρων πολλῶν γενομένων δια τὴν ψύξιν. Εἶτα, τῆς γῆς διαβρόχου γενομένης, πολλὴ καπνώδης αναθυμίασις ἐκδίδοται, καὶ διὰ τοῦτο, σφοδροὶ ἄνεμοι γίνονται, ὁ βοῤῥᾶς καὶ ὁ νόμ τος. Ἐν δὲ τοῖς ἀνατολικοῖς καὶ δυτικοῖς χωρίοις κινούμενος ὁ ἥλιος οὐκ ἐᾷ ψύξιν γίνεσθαι πολλὴν, ἔνθεν δὲ οὔτε πολὺς ὑετὸς γίνεται, οὔτε ἡ πολλὴ καπνώδης ἀναθυμίασις, ἅτε τῆς γῆς μὴ διαβρεχομένης, καὶ οὐ γίνονται διὰ τοῦτο ἄνεμοι σφοδροί ἐντεῦθεν. Πλὴν ἐν μὲν τοῖς νοτίοις μέρεσι πλεῖον μέν ἐστιν ἡ γῆ, οὐκ ἔνικμος δὲ, ἐν τοῖς βορείοις Gat in septentrionalibus non adeo multa est terra, ὀλίγη μὲν, ἀλλ᾽ ἔνικμος. Διὰ γὰρ τὴν ψύξιν ὄμβροι γίνονται, καὶ διὰ τὸ ἔνικμον τῆς γῆς πολλὴ γίνεται ἡ καπνώδης ἀναθυμίασις, ἀλλ᾽ οὐ διὰ τὸ πλῆθος αὐτῆς. Ἔνθεν τοι καὶ οἱ σφοδροὶ ἄνεμοι ἀπὸ τῶν νοτίων εἰσὶ καὶ τῶν ἀρκτῴων μερῶν, ὡς ἂν ἐκεῖ γινομένης πολλῆς καπνώδους ἀναθυμιάσεως. Ἐν γὰρ τῇ ἀνατολῇ καὶ δύσει οὐ γίνονται σφοδροί, ἅτε τοῦ ἡλίου ἐκδαπανῶντος τὴν ἐκεῖσε γενομένην άναθυμίασιν, καὶ οὐκ ἐῶντος ὑποστῆναι. Καλοῦνται δὲ οἱ μὲν ἀπὸ τῆς ἄρκτου βορέαι, οἱ δὲ ἀπὸ μεσημβρίας, νότοι. Αιτία δέ ἐστι τῆς λοξῆς τοῦ ἀνέμου κινήσεως, ἢ τοῦ παντὸς κυκλοφορία, τὴν καπνώδη ἀναθυμίασιν κάτωθεν ἀνιοῦσαν πλανῶσα, καὶ τῇδε κἀκεῖσε μετα φέρουσα. Γίνονται δὲ οἱ βόρειοι ετησίαι ἄνεμοι μετὰ ἡμέρας εἴκοσι τῆς θερινῆς τροπῆς, μετὰ τὴν τοῦ κυνάστρου ἐπιτολήν. Τηνικαῦτα γὰρ τῆς χιόνος λυσ μένης, γίνονται αύραι ψυχραι βόρειοι, αἵτινες ἐτησίαι λέγονται. Εἰσὶ δὲ νότιοι έτησίαι ὡς ἀπὸ τοῦ πρὸς τὸ πᾶν νότου. ἀλλ' ἡμῖν ἀνεπαίσθητοι. Εἰσὶ δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς νότου ἐτήσιοι ἄνεμοι. Οὗτοι δὲ μετὰ ἐβδομήκοντα ἡμέρας τῆς χειμερινῆς τροπῆς ἄρχονται πνεῖν, τοῦ ἡλίου ὄντος ἐν Ιχθύσι. Καὶ ἀπὸ μὲν τῆς ἱσημερινῆς δύσεως, πνεῖ ὁ ζέφυρος, ἀπὸ δὲ τῆς ἀνατολικῆς ἰσημερίας πνεῖ ἀπηλιώτης. Καὶ αὖθις ἀπὸ τοῦ ἀρκτικοῦ μὲν πόλου πνεῖ ὁ ἀπαρατίας, ἀπὸ δὲ τοῦ νότου πνεῖ ὁ νότος. Καὶ πάλιν ἀπὸ μὲν τῆς θερινῆς ἀνατολῆς πνεῖ ὁ καικίας, ἀπὸ δὲ τῆς χει sed admodum humida. Sane a frigore imbres oriuntur, et a terræ humiditate non ab magnitudine multi vapores multæque exhalationes. Hinc etiam vehementes venti ex australibus et borealibus veniunt partibus, quod ibi multi vapores ex terra exhalant. In oriente autem et occidente non sunt venti tam immites, sole nimirum vapores ibidem prodeuntes consumente nec permittente subsistere. Porro ventos ab septentrione flantes vocamus boreas, ab meridie notos sive austros. Causa obliqui ventorum motus est circumrotatio orbis terrarum, quæ vapores deorum tendentes divertit et huc atque illuc transfert. Etesiæ venti Septentrionales spirant post viginti dies ab æstivo solstitio, ortumque canicula,tuno siquidem solutis nivibus auræ frigidæ flant boreales, quas etesias appellant. Spirant et australes etesiæ ab australi parte orbis terrarum, sed eas nos percipere non possumus. Veniunt tamen et ex parte australi nobis propiore etesiæ venti,sed quæ post septuagesimum diem a bruma sive hiberno solstitio incipiunt spirare, quando sol est in Piscibus. Ab occidente æquinoctiali flat zephyrus, ab oriente æquinoctiali subsolanus: atque a septentrionibus sive arctico polo aparctias, a meridie auster. Ab oriente solstitiali æstivo cæciam, a brumali occasu liba vocant. brumali oriente spirat eurus sive vulturnus, ab

occasu solstitiali wstivo argestes quem Ptolemæus μερινῆς δύσεως πνεῖ ὁ λίψ. Καὶ ἀπὸ μὲν τῆς χειμε appellat japyga.Atque hi octo venti e diametro sibi invicem opponuntur. Alius ventus est ab una s0otione poli arctici, et vocatur boreas sive meses, spirans inter cæciam aparctiamque. Alius ex altera poli arctici sectione et vocatur thrascias, inter aparctiam atque japygem. Alius ex sectione una poli australis flat euronotus, medius inter eurum atque austrum. Et alius denique ex sectione poli australis altera libonotus,inter austrum et lib,dictus etiam Phœnicias. Atque boreales quidem venti frequentes sunt, minus intensi tamen, quoniam a valde humidis spirant regionibus. Australes minus frequentes propter defectum materiæ, intensiores vero propter terrarum ex quibus veniunt siccitatem. Ex his ventis nubilosi esse solent cæcias, boreas et aparctias: fulgurales boreas, aparctias, thrascias et argestes. Ex nube prorumpens, conephiam Græci appellant,est boreas et nubes obducens meses alque aparolias.Grandinem affert aparctias, thrasciasque et argestes: æstum auster, zephyrus atque eurus. Ceterum zephyrus natura quidem sua frigidus est, quatenus autem in æstatespirat, ascititium calorem obtinet: boreas vero exhalationum multitudine nubes semper absorbet,ac serenitatem inducit,nisi frigidus fuerit: si vero fuerit frigidus, vapores spissat indensatque antequam nubem summoveat, facitque pluviam. Atque contrarii quidem venti spirare eodem tempore non possunt. Qui porro apud nos flat auster, non a polo australi sive austro orbis terrarum spirat,sed ab æstivo tropico. 111. De typhone. ρινῆς ἀνατολῆς ἔξεισιν ὁ εὖρος, ἀπὸ δὲ τῆς θερινῆς δύσεως πνεῖ ἀργέστης, ὃν ὁ Πτολεμαῖος ἰάπυγα προσαγορεύει. Καὶ οὗτοι μὲν οἱ ὀκτὼ ἄνεμοι κατὰ διάμετρον ἀλλήλων εἰσίν. Ετερος δὲ ἄνεμος ἀπὸ τῆς μιᾶς τομῆς ἐστι τοῦ ἀρκτικοῦ πόλου, καὶ καλεῖται βορέας ἢ μέσης, μεταξύ πνέων καικίου καὶ ἀπαρκτίου. Αλλος δὲ ἀπὸ τῆς ἄλλης τομῆς τοῦ άρκτικοῦ, καὶ καλεῖται οὗτος θρασκίας, μεταξὺ ὢν ἁπαρκτίου καὶ ἰάπυγος. Πάλιν δὲ ἀπὸ τῆς μιᾶς τομῆς τοῦ νοτίου πόλου πνεῖ ὁ εὐρόνοτος μεταξὺ ὤν εὔρου καὶ νότου. Ἀπὸ δὲ τῆς ἐτέρας τομῆς ὁ λιβόνατος, μεταξύ ὢν λιβὸς καὶ νότου, ὃς καὶ Φοινικίας καλεῖται. Καὶ τὰ μὲν βόρεια πνεύματα, πολλά μὲν, οὐκ εὔτονα δὲ, διὰ τὸ ἀπὸ πολλῆς ὑγρότητος πνεῖν· τὰ δὲ νότια ὀλίγα μὲν διὰ τὴν ἔνδειαν τῆς ὕλης, εὔτονα δὲ διὰ τὴν τῆς γῆς ξηρότητα. Τούτων τῶν ἀνέμων ἐπινέφελοι μεν καικίας καὶ βορέας, ἁπ αρκτίας· ἀστραπαῖοι δὲ βορέας, ἁπαρκτίας, θρα σκίας καὶ ἀργέστης. Εκνεφίας δὲ ὁ βοῤῥᾶς καὶ νεφελώδης μὲν μέσης καὶ ἁπαρκτίας, χαλαζώδης δὲ ἀπαρκτίας καὶ θρασκίας καὶ ἀργέστης, καυματώδης δὲ νότος καὶ ζέφυρος καὶ εὖρος· Ὁ δὲ ζέφυρος κατ' οὐσίαν μέν ἐστι ψυχρός, καθὸ δὲ ἐν τῷ θέρει πνεῖ νοθευόμενος θερμαίνεται, ὁ δὲ βορέας διὰ τὸ πλῆθος τῆς ἀναθυμιάσεως ἀεὶ ἀποσοβεῖ τὰ νέφη, καὶ εὐδίαν ποιεῖ, πλὴν ὅταν μὴ ψυχρός· εἰ δὲ εἴη ψυχρός, παχύνει τὴν ἁτμίδα πρὶν ἢ ἀποσοβῆσαι τὸ νέφος καὶ ποιεῖ δετόν. Καὶ οἱ μὲν κατ' ἄντικρυς ἄνεμοι οὐ δύνανται ἅμα πνεῖν, Ὁ δὲ καθ' ἡμᾶς νότος οὐκ ἀπὸ νότου τοῦ παντὸς πνεῖ, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ θερινοῦ τρο Ο πικοῦ. Typhon venti genus est quod Homerus procellam vocat, Aristoteles typhonem, quod densus hic spiritus tómtet et verberat ac prosternit quidquid ei se obtulerit. Causa ejus sunt crassiores vapores desuper e nubibus recta deorsum descendentes in terram vel in mare, qui in resistentem quamdam incidentes materiam retro pelluntur. Quando quidem vero repercussa horum pars propter succedentes alios vapores resurgere prohibetur, ad obliqua feruntur perfringuntque, atque etiam ibi occurrentibus quæ renituntur aliis partibus,iterum disperguntur faciuntque helicem sive vorticem venti, qui a terra et a mari in sublime attolit quæcunque corpora apprehenderit.Hic est ventus quem nonnulli typhonem appellant. 112. De ecnephia. Ecnephias etiam genus est, parumque a typhone diversum. Sed non cernitur ecnephias, oculis autem sentitur typho, utpote qui crassissimam materiam, vapores fuliginosos ex nube secum vebit. Ecnephiam sopit pluvia, sed typhoni compescendo impar est, qui a boreali vento tollitur et exstinguitur. Nihil aliud porro est ecnephias vehemens quam typho,et typho remissus haud diversus est ab ecnephia. Sæpius et ex frigidis oris per calida loca spirantes et alterati venti flant calidum, et ex ρια'. Περὶ τυφῶνος. Ὁ τυφῶν ἄνεμός ἐστιν, ὃν ὁ μὲν Ὅμηρος θύελλαν ονομάζει, ὁ δὲ Ἀριστοτέλης ἀπὸ τοῦ παχὺ εἶναι τὸ πνεῦμα, καὶ οἷον τύπτον τὸ παρατυχόν, τυφώνα. Αἰτία δὲ τούτου, ἀτμὶς παχεῖα ἄνωθεν ἀπὸ τῶν νε φῶν φερομένη κατ᾿ εὐθὺ ἐπὶ τὸ κάταντες, ἢ κατὰ τῆς θαλάσσης, ἥτις προσπταίουσα τινὶ ἀντιτύπῳ ὀνόματι ἀναπάλλεται εἰς τοὐπίσω. Ἐπειδὴ δὲ κω· λύεται τὸ ἀντιπαλλύμενον αὐτοῦ μέρος εἰς τοὐπίσω ἀναπάλλεσθαι ὑπὸ τοῦ ὄπισθεν ἐπακολουθοῦντος αὐτοῦ μέρους, ἐπὶ τὰ πλάγια διακλάται, εἶναι κἀκεῖσε ἀντιτύπῳ συναντήσασα μέρει, πάλιν σκορπίζεται, καὶ γίνεται έλιξ, ἤτοι συστροφὴ τοῦ ἀνέμου, μετεωρίζουσα καὶ ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀπὸ τῆς θαλάττης τὰ ἐπιτυχόντα σώματα. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄνεμος ὁ καλούμενος παρά τι νων τυφῶν. ριβ'. Περὶ ἐκνεφίου. Ανεμός ἐστι καὶ ὁ ἐκνεφίας σχεδὸν ὁ αὐτὸς τῷ τυφῶνι. Πλὴν ὁ μὲν ἐκνεφίας οὐχ ὁρᾶται, ὁ δὲ τυφῶν ὁρᾶται, διὰ τὸ ποχυμερεστέραν οὐσίαν συνεφέλκεσθαι ἐκ τοῦ νέφους τὴν καπνώδη αναθυμίασιν. Καὶ τὸν ἐκνεφίαν παύει ὑετός, τὸν δὲ τυφῶνα οὐχ ικανός ἐστι παῦσαι, ἀλλ' ὁ βορέας αὐτὸν κατασβέννυσιν. Οὐδὲν δὲ ἕτερόν ἐστιν ἐκνεφίας, ἢ τυφῶν ἐπιτετα· μένος. καὶ ὅσον μὲν κατὰ τὸ εἶδος ταυτόν ἐστιν ἐκνεφίας καὶ τυφῶν, κατὰ δὲ τὴν ἐπίτασιν καὶ ἄνεσιν διαφέρουσιν. Ὁ μὲν γὰρ τυφῶν ἐπιτεταμένος ἐστὶν

ἐκνεφίας, ὁ δὲ ἐκνεφίας ανειμένος τυφῶν. Πολλάκις calidis fantes in medio frigida permisti auræ friμὲν, οἱ μὲν ἀπὸ ψυχρῶν τόππν πνέοντες ἄνεμοι, gidi affuunt. νοθευόμενοι διά μέσου θερμῶν τόπων θερμοί καταπνέουσιν· οἱ δὲ ἀπὸ θερμῶν κεραννύμενοι ψυχρῷ διὰ μέσου ἀέρι, ψυχροί διαῤῥέουσιν. ριγ'. Περὶ κεραυνῶν. Ο κεραυνὸς οὐκ ἔχει τὸ φλέγον, λεπτομερής γάρ ἐστιν ἡ οὐσία αὐτοῦ, ὅθεν ταχέως διερχόμενος τὰ σώματα διὰ τὴν λεπτότητα οὐ καταφλέγει αὐτά. Ἔνθεν τοι καὶ κεραυνὸς ὠνόμασται ἀπὸ τοῦ εὐκραὴς, εἶναι καὶ μὴ φλέγειν. Πάνυ γὰρ λεπτομερέστερος ῶν, ὡς εἴρηται, ὀξύτατα τὸ σῶμα δίεισιν, ὥστε μήτε καίειν, μήτε μελαίνειν. Ὅθεν καί τινες ἀργῆτα τοῦτον ὠνομάκασιν ἤτοι λαμπρόν. ᾿Αργὸν τὸ λευκόν. Εἰ γὰρ πῦρ ἐστι καὶ φύσει ἔχει τὸ καίειν. ἀλλ᾽ ἡ λεπτότης καὶ ἡ ταχύτης τῆς διόδου μὴ ἐγχρονίζουσα 113. De fulminibus. Fulmen non solet incendere, substantiam enim habet subtilissimam, unde corpora celeriter transeundo propter subtilitatem ea non inflammat.Inde et Græcis dictus κεραυνός quasi εὐκραής quod facile permeet, neque adeo accendat; subtilissimum enim cum sit, ut dixi, celerrime corpus pervadit ut nec inflammet neque nigrum faciat, unde et nonnulli vocant ápyñta sive candens, ¿pyòv enim candidum significat. Quanquam enim fulmen ignis est, quod natura urit at subtilitas velocitasque τῷ σώματι ἄκαυστον τοῦτο ἐξ. Πᾶν γὰρ τὸ καῖον, transitus non per momentum immorans corpori, οὐ μόνον μεγέθους οἰκείου δεῖται πυρὸς τοῦ καῦσαι, ἁπλὰ καὶ τοῦ καὶ ἐμβραδῦναι τῷ καυστῷ σώματι. Παρὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν οὐ φλέγει ὁ κεραυνός. ριδ'. Περὶ πρηστῆρος. Ὁ πρηστήρ καταφλέγει, ὡς καὶ αὐτὸ δηλοῖ τοὔνομα. Πρηστὴρ γὰρ ἀπὸ τοῦ πρήθειν ἢ ἐμπιπρᾷν ὠνόμασται. Φλέγει δὲ διὰ τὸ συνεπισπᾶσθαι μεθ' ἑαυτοῦ παχυμερεστέραν οὐσίαν ἐκ τοῦ νέφους καὶ ταύτην ἐμφυροῦν. Τούτου δὲ πρηστῆρος καὶ προηγεῖται πνεῦμα, καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ, τὰ μέλλοντα ἐμπίπρασθαι, πρῶτον πνεῦμα τοῦ πρηστῆρος θειώδες ὃν πλήττει καὶ ῥήγνυσι, ὅθεν καὶ τὰ κεραυνωθέντα μένει διεστηκότα ἐπὶ χρόνον τινά. Τοῦτο δὲ τὸ πνεῦμα οὐ προηγεῖται μόνον, ἀλλὰ καὶ σύνεστι τῷ πρηστῆρι καὶ ἐπακολουθεῖ. Σποράδην δὲ διαχεύμενον καὶ λεπτο μερέστερον όν, βροντὰς ποιεῖ καὶ ἀστραπάς, καὶ ἐξαφ θὲν μὲν ποιεῖ κεραυνὸν καὶ ἀστραπὴν καὶ πρηστῆρα, μὴ ἐξαφθὲν ὄν, ἐκνεφίαν καὶ τυφῶνα. Ταῦτα δὲ πάντα κατὰ ἐκπυρηνισμόν γίνονται. ριε'. Πῶς συνέστηκεν ὁ κόσμος; Τὴν σύστασιν ὁ κόσμος ἔλαβεν ἀπὸ τῆς φύσεως καὶ κινήσεως τῶν στοιχείων. Ἐπειδὴ γὰρ τούτων τὰ μὲν εἰσι κουφότατα, οἷον τὸ πῦρ καὶ ὁ ἁὴρ, τὰ δὲ βαρύτατα, οἷον ὕδωρ καὶ γῆ, τὰ μὲν ὅσα βαρύτατα κάτω τοῦ παντὸς ὑπεκάθητο, τὰ δ᾽ ὅσα μετέωρα, εἰς τὸ πῦρ ἐξεφέρετο. Πᾶν δὲ ἀπὸ γῆς φερόμενον ἄνω ἐστί. Διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν οἷον περικεκλασμένος καὶ κυρτὸς ὁ κόσμος ἐστί. Συνθλιβομένων δὲ τῶν σωμάτων ἀλλήλοις, ἡ τοῦ ὕδατος ἐγενήθη φύσις, " ῥευστικῶς δὲ καὶ τοῦτο φερόμενον ἐκοίλανε τους ὑποκειμένους τόπους, καὶ τοὺς κοιλουμένους τόπους θαλαττίους ἐποίησεν. Ἐκ μὲν οὖν τῶν ὑποκαθιζόντων σωμάτων ἐγενήθη ἡ γῆ· ἐκ δὲ τῶν μετεωριζομένων δ οὐρανὸς, πῦρ, ἁὴρ. ρις΄. Εἰ ἔν τὸ πᾶν; Οὐ πολλοὶ κόσμοι σωματικοί, κατ' ἐνίους τῶν φιλοσόφων, εἰσίν· ἀλλ᾽ εἰς τέλειος, καὶ οὐδὲ κυρίως ἓν ονομάζεται (πῶς γὰρ ἕν ὁ κόσμος σύνθετος ὢν καὶ πολυμερής;), ἀλλὰ διὰ τὴν πρὸς ἄλληλα τῶν με ρῶν αὐτοῦ ἔνωσιν, τὴν τοῦ ἑνὸς ἔχει προσηγορίαν. Κυρίως γὰρ ἂν ὁ Θεὸς, ὡς ὑπὲρ πᾶσαν ἁπλότητα, illud relinquit sine ustione. Quidquid enim urit, non modo magnitudine debita indiget ad urendum, sed etiam ut corpori urendo per aliquod tempus immoretur. Ob hanc itaque causam non inflammat nec urit fulmen. 114. De prestere sine igneo turbine. Prester incendit et inflammat, ut nomine etiam ipso indicatur. Dictus enim presler Græcis est a vocabulo πρήθειν quod accendere significat. Αοcendit autem,quia ex nube secum vehit crassiorem materiam eamque inflammat. Præcedit presterem ventus, quod inde constat, siquidem quæ inflammari debent,prius a spiritu presteris sulfureo percelluntur rumpunturque, unde et fulmine tacta per aliquod tempus hiant. Neo tantum præcedit presterem ventus, sed comitatur etiam, et sequitur. Latius ac passim diffusus et subtilior si fuerit, tonitru facit et fulgur: siinflammetur, efficit fulmen, et fulgur, presteremque. Ex non inflammato fiunt ecnephias ac typho. Cæterum omnia hæc contingunt per violentam excussionem, 115. Quomodo caperit mundus? Mundus subsistere cœpit a natura et motu elementorum. Horum enim cum quædam levia sint ut ignis et aer, alia gravia, ut aqua et terra, graviora ad inferiores partes universi subsiderunt, levia ut ignis sursum sese extulerunt. Quidquid vero terræ imminet, sursum est. Propter hanc causam mundus circumquaque flexus est ac gibbosus. Attritis vero invicem corpusculis, aquæ prodiit natura, quæ fluxu suo subjecta loca excavavit, ei spatia mari recipiendo fecit. Ex subsidentibus igitur corporibus terra facta est, ex levibus et sublimibus cœlum, ignis, aer. 116. Num unum sit hoc universum? Non multi sunt mundi corporales, ut quibusdam philosophis persuasum(sed unus perfectus,licet non proprie unum dicitur, quomodo enim unum fuerit mundus ex tot et tam diversis compositus?), verum propter partium ejus invicem unionem unum appellatur. Ceterum proprie unum Deus est omni

simplicitate sublimior,quæcunque vero infra Deum Οσα δὲ μετὰ Θεὸν, οὐ κυρίως ἔν, ἀλλὰ διὰ τὴν sunt,non proprie sunt unum, sed propter unionem et participationem ex uno, ita dicuntur. Nam et mens unum est et multa. Quotquot enim sunt res, tot etiam mens est, nam et exempla illorum in se continet. Etiam animæ, quæ et multo magis dividua est, contingit multa esse, nec minus elementis as corporibus. Quandoquidem igitur accurate unionis etiam mundus est particeps, propterea unum appellatur, et quoniam perfectus est unus et solus, nec multi sunt mundi. 117. De vacuo. Vacuum non omnes, sed aliqui in scriptis suis induxere atque nominavere philosophi, aiuntque illud esse omni spoliatum corpore,veluti invisibile quoddam chaos,et ante mundum fuisse statuunt, deinde elementis prodeuntibus et coelo circumrotatione sua corpora omnia colligante ac constringente, vacuum quidem intus relictum nullum fuisse, extra cœli vero ambitum omne vacuum esse, quod infinitum in infinito spatio licet cogitare. Hanc sententiam omnino rejicit Aristoteles, et nusquam admittit vacuum, neque intra mundum neque extra. At Cleomedes philosophus intra mundum reperiri negat, extra vero illum dari vacuum, vehementer contendit, 148. De loco. Locus secundum vocabuli vim est aliquid, quod corpus vel rem incorporalem potest complecti.Quoniam igitur materia complectitur formam,materia formæ quæ res incorporalis est, possit dici locus. Sic spatium desertum ac vacuum, quandoquidem corpora recipere potest, non male locus corporum dicetur. Proprie vero locus est extremum quod ambit corpora; ita aer ambit corpora naturalia,sed non aer quicunque, non enim ille qui montibus sublimior et proxinus colo est, sed inferior ejus pars nos ambit. Hæc igitur aeris superficies corporum nostrorum est locus. 149. De spatio, quod philosophi χώραν appellant. Arithmetici χώραν vocant intervallum intelligibile inter numeros,inter unum et duo,inter duo et tria, quatuor atque ita deinceps. Quoniam enim non continuus est numerorum ordo, sed discretus, intervalla inter numeros χώρας appellarunt. Sed et χώραν vocant philosophorum aliqui partem ac ve luti regionem receptaculi corpus capientis, uti dolii quod capit vinum. Si enim ponatur ventrem dolii tantummodo vino plenum,non quidem totum dolii corpus, sed tantum venter ejus circumferentia sua vinum comprehendit, atque hujusmodi partem philosophi quidam χώραν regionem vocant, quam non absurde aliquis etiam locum appellaverit. 120. Num mundus sit animatus. Nostra christianorum sententia ne summis quidem auribus admittit animatum esse mundum, quem providentia gubernari novimus. Ac præstantissimi philosophi Plato et Aristoteles, quique hos sequuntur, et anima et mente præditum esse mundum ἕνωσιν καὶ μετοχὴν τοῦ ἑνὸς, οὕτω πρασαγορεύεται. Καὶ γὰρ καὶ ὁ νοῦς ἓν ἐστι καὶ πολλά. Όσα γὰρ τὰ ὄντα, τοσαῦτα καὶ ὁ νοῦς, ἐπεὶ καὶ παραδείγματα τούτων ἐν ἑαυτῷ περιέχει. Πολλὰ καὶ ἡ ψυχὴ (διαι ρετὴ γὰρ πολλῷ πλέον), τὰ στοιχεῖα τε καὶ τὰ σώματα. Αλλ' ἐπειδὴ ἐνώσεως ἀκριβοῦς καὶ ὁ κόσμος κεκοινώνηκεν, ἔν διὰ τὴν ἕνωσιν ὀνομάζεται, καὶ διὰ τὴν τελειότητα τῶν στοιχείων αὐτοῦ εἷς ἐστι καὶ μόνος ἀλλ᾽ οὐ κόσμοι πολλοί. ριζ'. Περὶ κενοῦ, Τὸ κενὸν οὐ πάντες, ἀλλ᾽ ἔνιοι τῶν φιλοσόφων εἰσήνεγκάν τε τῷ λόγῳ καὶ ὠνομάκασιν. ᾿Αποφαίνονται δὲ τοῦτο παντὸς σώματος ἔρημον, οἷόν τι χάος ἀόρατον. Καὶ φασὶ τοῦτο προϋποκεῖσθαι τοῦ κόσμου. Εἶτα τῶν στοιχείων γεγονότων καὶ τοῦ οὐρανοῦ τῇ κυκλοφορίᾳ τὰ σώματα πάντα συσφίγξαν τος, κενὸν μὲν ἐντὸς μηδὲν ἀπολελείφθαι, τὸ δὲ ἐκτὸς τῆς ἔξω περιφερείας αὐτοῦ ὅλον κενὸν εἶναι, ἄπειρον ἐν ἀπείρῳ τόπῳ ἐμφανταζόμενον. Τοῦτον δὲ τὸν λόγον ᾿Αριστοτέλης μὲν ἀπογινώσκει παντάπασι, καὶ οὐδαμῶς τίθεται οὔτε ἐντὸς τοῦ κόσμου, οὔτε ἐκτός· Κλεομήδης δὲ ὁ φιλόσοφος, ἐντὸς μὲν τοῦ κόσμου οὔ φησιν εἶναι κενόν, ἐκτὸς δὲ καὶ πάνυ βιάζεται. ριη'. Περὶ τόπου. Ο τόπος ὡς τ᾽ οὔνομα δηλοῖ, πρᾶγμά ἐστι δεκτι κὸν σώματος, ἢ ἀσωμάτου φύσεως. Ἐπεὶ οὖν ἡ ὕλη τὸ εἶδος δέχεται, τόπος λέγοιτο ἂν ἡ ὕλη τοῦ εἴδους· ἀσώματον δὲ τὸ εἶδος. Πάλιν, ἐπεὶ τὸ διάστη με ἔρημον δν καὶ κενὸν, σώματα δύναται δέξασθαι, τότ πος σωμάτων εἴη ἂν τὸ διάστημα. Κυρίως δὲ τόπος ἐστὶ τὸ ἔσχατον τοῦ περιέχοντος μέρος τὰ σώματα. Οἷον, ὁ ἀὴρ περιέχει τὰ φυσικὰ σώματα, ἀλλ' οὐ πᾶς ὁ ἀρ· οὐ γὰρ καὶ ὁ ἐν τοῖς ὄρεσιν, ἢ ὁ πλησίον τοῦ οὐ ρανοῦ, ἀλλὰ τὸ ἔσχατον μέρος αὐτοῦ περιέχει ἡμᾶς· αὕτη οὖν ἡ τοῦ ἀέρος ἐπιφάνεια, τόπος ἐστὶ τῶν ἡμε τέρων σωμάτων. ριθ'. Περὶ χώρας. Χώρα ἐστὶ κατὰ τοὺς ἀριθμητικούς. τὸ νοητὸν τῶν ἀριθμῶν διάστημα, οἷον τὸ μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τῶν δύο, καὶ τοῦ τρία, καὶ τοῦ τέσσαρα, καὶ τοῦ ἐφεξῆς. Ἐπεὶ γὰρ οὐ συνεχής ἐστιν ἡ τάξις τῶν ἀριθμῶν, διαστήματα χώρας ἐπωνομάκασι. Χώραν πάλιν τινὲς τῶν φιλοσόφων εἰρήκασι τὴν μερικὴν τοῦ περιέχοντος τὸ σῶμα περιοχὴν, οἷον ὁ πίθος περιέχει τὸν οἶνον. Ὑποκείσθω δὲ ὁ οἶνος περὶ κοίλης, ἀλλ᾽ οὐχ ὅλον τὸ σῶμα τοῦ πίθου τὸν οἶνον ἐδέξατο, ἀλλὰ μόνη ἡ κοίλη αὐτοῦ περιφέρεια. Τοῦτο γοῦν τὸ μέρος χώραν φασὶ τῶν φιλοσόφων τινές. Οὐκ ἀπεικότως δὲ τοῦτο καὶ τό που τις ὀνομάσειεν. ρκ'. Εἰ ἔμψυχος ὁ κόσμος. Ὁ μὲν καθ᾿ ἡμᾶς λόγος, οὐδὲ ἀκροθιγῶς τὸ ὡσὶν ἔμψυχον εἶναι τὸν κόσμον προσίεται, προνοίᾳ μέντοιγε διοικούμενον. Οἱ δὲ τελεώτεροι τῶν φιλοσόφων, Πλάτων καὶ ᾿Αριστοτέλης, καὶ ὅσοι τούτοις ἐπηκολούθησαν, καὶ ἔμψυχον, καὶ ἔννουν σαφῶς ἀπεφή

ναντο. Εγκλεῖσθαι δὲ οὗ τὰς ψυχὰς ἔν τε τῷ οὐρανῷ aperte statuunt. Neque animas inesse cœlo et infra καὶ ταῖς ὑποκειμέναις σφαίραις, ἀλλ᾽ ἀνάπαλιν τὰ σώματα τῶν θειοτέρων ἡρτῆσθαι διωρίκασι. Διακεῖσθαι μέντοι καὶ ὑπὸ φύσιν αὐτὰ νενομίκασιν, οὐκ ἀντικεῖσθαι μέντοιγε τὴν φύσιν οὔτε ταῖς ψυχαῖς τούτωνφ οὔτε ταῖς νοεραῖς διατάξεσιν, ἀλλ' ὑπ' αὐτ τῶν μάλιστα καθευθύτεσθαι. Ἀλλ᾿ οὐδὲ δεσμεῖσθαι τὰς ψυχὰς, ἢ τοὺς νοῦς τοῖς τούτων ᾠήθησαν σώμασιν, ἀλλ᾽ ὑπ' ἐκείνων ἐξάπτεσθαι καὶ κατα λάμπεσθαι. ρκα Βὶ ἀγέννητος ὁ κόσμος καὶ ἄφθαρτος. Οὔτε ἀγέννητος παρ' ἡμῖν ὁ κόσμος δοξάζεται, οὔτε ἄφθαρτος, γεγεννῆσθαί τε γὰρ αὐτὸν παρὰ τῆς Γρασῆς καὶ φθαρήσεσθαι μεμαθήκαμεν. Αριστοτέλης δὲ καὶ ἀγέννητον αὐτὸν καὶ ἄφθαρτον τίθεται. Πλάτων δὲ γεννᾷ μὲν αὐτὸν ἐν Τιμαίῳ, ἀποφαίνεται δὲ μηδὲ φθαρήσεσθαι τὸν ἅπαντα χρόνον. Καὶ ἐπειδὴ ἀντίκειται αὐτῷ, ὅτι σύνθετος ὢν καὶ φθαρήσεται πᾶν γὰρ τὸ σύνθετον και διαλυτόν διαστέλλεται λέγων, ὅτι ὅσον μὲν ἐπὶ τὴν φύσιν, φθαρτός ἐστι, σῶμα γὰρ οὐ χωρεῖ ἀϊδιότητα, ἀλλὰ οἱ ἄφθαρτον ἐπεισάκτως παρὰ τοῦ Θεοῦ κομίζεται. Ὁ δὲ γε Πρόκλος ἐν τοῖς ἐξηγητικοῖς τοῖς πρὸς Τίμαιον λόγοις, πειρᾶτα δεικνύναι βιαιότερον, ὅτι μηδὲ γεννητὸν ὁ Πλάτων τὸν κόσμον οἴεται, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ἀποφαίνεται, κατὰ δὲ τὸ σύνθετον, ἐπινοίᾳ γεννητόν. δ ρκβ'. Εἰ τρέφεται ὁ κόσμος. Οὐ πόῤῥω μοι εὐηθείας εἶναι δοκοῦσιν οἱ τρέφε σθαι τὸν κόσμον ὑπολαμβάνοντες, εἴτε οὐρανὸν κόσμον κατονομάζουσιν ὡς ὁ Πλάτων ἐν τῷ Τιμαίῳ, εἴτε μετὰ τοῦ αἰθέρος καὶ τὰ στοιχεῖα. Εἰ γὰρ τελεώτατος ὁ κόσμος κατ᾿ αὐτοὺς, μάλιστα δὲ καὶ ἀἱο διος, πῶς ἂν δεηθείη τροφῆς; Τὸ γὰρ ἀτελὲς καὶ ἐνα δεὶς τρέφεται. Αλλ' οὐχὶ καὶ τὸ πλῆρες καὶ ἀνενδεές. Εἰ δὲ τὸ τρέφον προσθήκην τῷ τρεφομένῳ ποιεῖ καὶ αὔξησιν. αὐξηθείη ἂν καὶ κόσμος τρεφό μενος, ἀλλὰ καὶ φθίνοι κινούμενος ώστε μείζων δ κόσμος ἑαυτοῦ καὶ ἐλάττων γενέσθαι. Τοῦτο δὲ πρὸς τῷ ἀτόπῳ καὶ γελοῖον ἄντικρυς, Εἰ οὖν οὔτε αὐξήσεως δεῖ τῷ κόσμῳ οὔτε κενώσεως, οὐ τροφῆς ἂν αὐτῷ δεήσοι ποτέ. ρκγ'. Περὶ τάξεως κόσμου. Ἐναντίοι πρὸς ἀλλήλους οι τῶν ᾿Ελλήνων σοφοί τὰ μέρη τοῦ κόσμου τιθέασι. Τὸ δὲ ἀληθὲς, ὁ μὲν οὐρανὸς, ὡς μέγιστον σῶμα καὶ κυκλικόν, καὶ τὰ στοιχεῖα χωρεῖν καὶ συνέχειν δυνάμενον ἐκτὸς τούτων ἐξῳκοδόμηται· ὑπὸ δὲ τὴν κοίλην αὐτοῦ ἐπιφάνειαν, πρῶτα μὲν τὰ ἀπλανῆ τῶν ἄστρων τετάχαται, καὶ ὁ ζωδιακός κύκλος, εἶτα αἱ τῶν πλανωμέτων άστρων σφαῖραί τε καὶ φοραί, ὧν ἡ σελήνη τὸ τελευταῖον· ὑπὸ δὲ ταύτην εὐθὺς τὸ ὑπέκκαυμα οἷον ἡ τοῦ πυρὸς δύναμις, εἶτα ὁ ἀὴρ, καὶ μετρ τούτων τὸ στοιχεῖον τοῦ ὕδατος, τελευταῖον δὲ τὸ τῆς γῆς σῶμα τεθεμελίωται· καὶ πάντα μὲν ἐν πᾶσιν ἐστὶν, ἕκαστον δὲ τῶν στοιχείων ολότητά τινα positis sphæris,sed e contrario corpora ab illis tanquam divinioribus deperdere arbitrantur. Atque naturæ quidem etiam subjecta illa putant, sed naturam non adversari illorum animabus aut mentalibus legibus, sed ab illis maxime dirigi neque animas aut mentes ab corporibus illis suis existimarunt alligari.sed ab illis potius suspensa esse et illustrari corpora. 121. Num mundus ingenitus sit et incorruptibilis. Neque ingenitus neque incorruptibilis apud nos christianos mundus esse docetur, quem et factum esse et periturum e Scriptura didicimus. Aristoteles vero et ingenitum illum et incorruptibilem ponit. Plato in Timæo tradit eum genitum esse, nullo autem tempore corrumpendum.Cui quoniam objici potest, quod cum sit compositus etiam corrumpetur, quidquid enim compositum est etiam dissolvi potest, excipit ille ac respondet, quod naturæ suæ ratione utique sit corruptibilis mundus, corpus enim nullum in se habere sempiternitatem, sed a Deo accepisse esseque illi superadditum ut sit incorruptibilis. Proclus in commentariis sive explanationibus suis in Timæum omni contentione studet demonstrare, quod nec genitum Plato mundum senserit,sed tempore quidem ingenitum esse putat, vel ut rectius dicam confirmare annititur,sed quatenus compositus est, genitum licet cogitare. 123. Num mundus nutriatur. Non longe mihi ab insania videntur abesse qui mundum nutriri existimant, sive cœlum tantummodo mundi nomine appellant, ut in Timæo Plato, sive una cum cœlo etiam quatuor elementa. Si enim, ut ipsi sentiunt, perfectissimus est mundus, maxime atque æternus, qui fieri potest ut cibo indigeat? Nutritur quippe quod imperfectum est et indigens, non vero plenum quod est,et cui nulla re est opus. Nam si per nutrimentum ei qui alitur additur aliquid et incrementum accedit, crescet etiam mundus si alitur,aut si alimento destituatur, marcescet. Erit itaque major se ipso aut minor mundus, quod perspicue absurdum ac ridiculum. Quare si nec incrementi nec evacuationis capax mundus est, neque nutrimento unquam indigebit. 123. De mundi ordine. Græcorum philosophi in collocandis mundi partibus sibi ipsis invicem adversantur. Vera sententia est quod cœlum tanquam maximum corpus et circulare, atque elementa complecti ac continere aptum, extra illa structum est. Sub hujus concava superficie primum quidem inerrantes stella ordinata sunt, et zodiacus circulus: deinceps planetarum orbes ac circuli, quorum infima est luna: infra hanc statim ὑπέκκαυμα illud sive fuliginosa exhalatio flammam concipere apta, hinc aer, et deinceps aquæ elementum, ac postremo loco terra fundata est. Sic omnia omnibus insunt, et elementum quodque universitatem quamdam sive totitatem, ut ita

dicam, habet circumscriptam, et omnia invicem περιγεγραμμένην ἔχει, καὶ πάντα ἀλλήλοις ἔγκει sunt superimposita. 124. Qua causa sit mundum hunc totum inclinari. Miror philosophos quosdam existimantes mundum loco suo excidisse, situmque quem primum a Conditore acceperat perdidisse,polumque adeo borealem in altiorem partem elatum, australem vero depressum infra terram, et æquinoctialem zonam versus meridiem inclinatam esse. Usqueadeone ignorant quod pro diverso climatum situ, poli jam supra horizontem versantur,nec in mundo quidquam ideo mutatur aut transponitur, quodque australe clima habitandum sortitis polus borealis semper conspicitur et capitibus eorum imminet, australis vero infra terram occultatur.Neutiquam igitur mundus in alteram partem inclinatus est,sed habitationum situs, inclinationem sibi imaginatur. 125. Quomodo quis per Græcorum demonstrationem perspectum habere possit mundi finem. De ultima die et hora, secundum dictum Evangelii, nemo novit nisi Pater, et coæternus ipsi Filius, et Spiritus e Patre procedens. At Græci etiam hanc scire vanis contendunt demonstrationibus.Saturni maxima periodus est annorum ducentorum sexaginta quinque. Jovis annis viginti et septem, Martis ducentis octoginta quatuor, Solis mille quadringentis uno et sexaginta, Veneris mille quadringentis uno et quinquaginta, Mercurii quadringentis octoginta et octo, Luna denique viginti quinque annis.Sed magna mundi periodus obsolvitur annis millies septingenties ac quinquagies mille et ter mille ac ducentis; illo tempore omnium planetarum conjunctio fiet in tricesimo gradu cancri vel primo leonis, atque tunc universali mundus obruetur diluvio. Post absolutas periodos minorum in planetis annorum, particulares accidunt eluviones; unicuique enim stellarum errantium maximi, medii et minores anni tributi sunt. ται. ρκδ΄. Τίς ἡ αἰτία τοῦτον τὸν κόσμον ὅλον έγκλι θῆναι. Θαυμάζω τῶν φιλοσόφων ἐνίων τὸν κόσμον μεταπεσεῖν, καὶ τὴν πρώτην οἷομένων δημιουργίαν ὥσπερ ἐξοτισθεῖσαν τῆς οἰκείας τάξεως, καὶ τὸν μὲν βό ρειον πόλον μετεωρισθῆναι, υπόγειον δὲ γενέσθαι τὸν νότιον, καὶ τὴν ἰσημερινὴν ζώνην ἐπὶ τὴν με σημβρίαν μετεγκλιθῆναι. Τοσοῦτον γὰρ ἠγνοήκασιν, ὅτι παρὰ τὴν διάφορον τῶν κλιμάτων θέσιν οἱ πόλοι νῦν μὲν ἐπὶ τοῦ ὁρίζοντος κύκλου ἑστήκασι, καὶ ἀμετάθετον τὸ πᾶν διατηροῦτι, τοῖς δὲ τὸ βόρειον κλίμα λαχοῦσιν οἰκεῖν, ὁ μὲν ἐκεῖσε πόλος μετέωρος φαίνεται, καὶ ἀειφανής, ὁ δὲ νότιος ὑπὸ τὴν γῆν κρύπτεται" Οι μετεκλίθη γοῦν ὁ κόσμος ἐπ᾽ οὐδὲν μέρος, ἀλλ' ἡ τῶν οἰκήσεων θέσις φαντάζει τὴν ἔγκλισιν. ρκε΄. Ηόθεν ἄν τις γνοίη Ελληνικαῖς ἀποδείξεσι τὴν κόσμου συντέλειαν. Περὶ τῆς τελευταίας ημέρας καὶ ὥρας οὐδεὶς οἶδε, κατὰ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν, εἰ μὴ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ συναΐδιος ἐκείνῳ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον. Ἕλληνες δὲ βιάζονται καὶ ταύτην εἰδέναι διὰ κενῶν ἀποδείξεων. Ο Κρόνος ποιεῖ τὴν μεγίστην ἀποκατάστασιν δι᾿ ἐτῶν διακοσίων ἐξήκοντα καὶ πέντε· ὁ Ζεὺς διὰ εἴκοσι καὶ ἑπτά "Αρης δὲ διὰ διακοσίων ογδοήκοντα πρὸς τοῖς τέσσαρσιν· ὁ Ἥλιος διὰ χιλίων τετρακοσίων εξήκοντα πρὸς τῷ ἐνί· Αφροδίτη διὰ χιλίων ἑκατὸν πεντήκοντα πρὸς τῷ ἑνί· Ἑρμῆς διὰ τετρακοσίων ὀγδοή - κοντα καὶ ὀκτώ· ἡ Σελήνη δι᾽ ἐτῶν εἴκοσι πέντε Ἡ δὲ κοσμικὴ ἀποκατάστασις γίνεται δι' ἐτῶν μυ ριάδων ἑκατὸν ἐβδομήκοντα καὶ πέντε πρὸς τρισχι λίοις διακοσίοις, καὶ τότε γίνεται σύνοδος πάντων τῶν ἀστέρων κατὰ τὴν τριακοστὴν μοῖραν τοῦ καρ κίνου, ἢ τὴν πρώτην μοίραν τοῦ λέοντος, καὶ την:- καῦτα γίνεται ὁ παντελὴς τοῦ κόσμου κατακλυσμός. Κατὰ δὲ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἐλαχίστων ἑτῶν τῶν ἀστέρων, οἱ μερικοί κατακλυσμοί γίνονται. Ἑκάστῳ γὰρ ἀστέρι πλανήτῃ μέγιστα καὶ μέσα καὶ ἐλάττονα ἔτη παράκειται. ρκς΄. Τίνα δεξιὰ τοῦ κόσμου, καὶ τινα ἀριστερά. 126. Quænam mundi dextra sint, quænam sinistra. Ab oriente occasum versus spectantibus dextra mundi sunt septentrionalia, australia sinistra. Sed ab occidente spectantibus ad orientem, australia dextra sunt, sinistra septentrionalia: facicique obversa sunt occidentales coli partes, ad illas enim εμπρόσθια μὲν τοῦ οὐρανοῦ τὰ ἑσπέρια μέρη, ὅτι fertur si quis procedat, post tergum vero sunt orientales, ab his enim recedit. Quod si requiras quænam superiora sunt in cœlo, quæ inferiora, alii quidem philosophi quæ supra caput nostrum sunt superiora statuunt, quæ his sunt opposita habent pro inferioribus.At Aristoteles jam totum cœlum ut superius respectu terræ considerat,jam quod superius vocavit appellat inferius, ac vicissim, nec sine præclara et erudita demonstratione. 127. De partium terræ mutatione. Partes terræ alterantur ratione siocitatis et humiditatis, cum ex humidis fiunt siccæ vel ex siccis Τοῖς μὲν ἐξ ἀνατολῶν πρὸς δύσιν ὁρῶσιν, δεξιὰ τοῦ κόσμου μέρη τα βόρεια, ἀριστερὰ δὲ τὰ νότια. Τοῖς δ᾽ ἀπὸ τῆς δύσεως πρὸς τὴν ἀνατολὴν βλέπουσι, δεξιὰ μὲν τὰ νότια ἀριστερὰ δὲ τὰ βόρεια. Καὶ πρὸς ταῦτα φέρεται κινούμενος, ὀπίσθια δὲ τὰ ἔῷα· ἀπ' ἐκείνων γὰρ ὁρμᾶται. Τίνα δὲ κατῶ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τινα ἄνω, οἱ μὲν ἄλλοι τῶν φιλοςόφων τὸ μὲν ὑπὲρ κεφαλὴν ἡμῶν ἡμισφαίριον ἄνω τιθέασι, τὸ δὲ ἀντίθετον κάτω, ᾿Αριστοτέλης δὲ νῦν μὲν ὅλον τὸν οὐρανὸν ἄνω τῆς γῆς ἀποφαίνεται, νῦν δὲ κάτω ἄνω, πλὴν μετὰ θαυμασίας καὶ λογιωτάτης ἀποδείξεως. ρκζ'. Περί μεταβολῆς τῶν τῆς γῆς μερῶν. Μεταβάλλει τὰ μέρη τῆς γῆς κατὰ τὸ ξηρότερον καὶ ὑγρότερον, ἀπὸ μὲν ὑγροῦ ξηρότερα γινόμενα

καὶ ἀπὸ ξηροῦ ὑγραινόμενα· Συμβαίνει δὲ καὶ τὴν humida. Contingit et ex mari feri terram contiθάλατταν ἠπειροῦσθαι, καὶ τὴν ἤπειρον θαλαττοῦσθαι. Καὶ ἐν μὲν τῷ μεγάλῳ χειμῶνι ἡ ἔπεερος θαλαττοῦται, ἐν δὲ τῷ μεγάλῳ θέρει ἡ θάλασσα ήπει ροῦται· Οἱ αὖ ποταμοὶ ἐν αἰτίᾳ εἰσὶ τοῦ τὴν γῆν τῆς θαλάσσης γυμνοῦσθαι. Εμβάλλοντες γὰρ εἰς αὐτὴν τῷ ἐπιφέρειν τὴν ἰλὺν ἥϊόνας ποιοῦσι, καὶ οὕτως ἀπογαιοῦται ὁ ποταμὸς ἐκεῖνος. Μὴ εἰσβάλλοντες δὲ ποιοῦσι τὴν γῆν θαλαττοῦσθαι· ἀλλ᾽ ἐνταῦθα ἐπειρουμένη ἡ θάλασσα, ὠθεῖται εἰς τὴν ἀντιπέραν ἤπειρον, καὶ θαλαττοῖ ταύτην· εἰ δὲ μή, παλινοστεῖ τὸ ὕδωρ αὖθις ἐπὶ τὸν οἰκεῖον τόπον, καὶ θαλαττοῦται πάλιν τὸ ἠπειρούμενον. ρκη'. Περὶ σεισμών. Τὸν σεισμὸν ποιεῖ μὲν ὁ Θεὸς, ὥσπερ δὴ καὶ τ᾿ ἄλλα σύμπαντα, κατὰ τὸ, Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Προσεχὲς δὲ τούτου αἴτιον, τὸ ἀναπεμπόμενον ἀπὸ τῆς γῆς πνεῦμα, ὅταν εἴσω τύχοι ῥυὲν τὸ ἔξω ἀναθυμιούμενον· διὰ ταῦτα καὶ νηνεμίας γίνονται οἱ πλεῖστοι καὶ μέγιστοι τῶν σεισμών, κατακλείεται γὰρ τηνικαῦτα ὑπὸ γῆν τὸ αἴτιον τῶν σεισμῶν. Γίνονται δὲ ἰσχυρότεροι τῶν σεισμῶν, ὅπου ἡ θάλασσα βοώδης καὶ ἡ χώρα σομφή καὶ ὕπαντρος. Διὰ γὰρ τὴν στερεότητα τὸ πνεῦμα γινόμενον σφοδρόν, μᾶλλον σείει τὴν γῆν. Αἵ τε χώραι ὅσαι σομφοὺς ἔχουσι τοὺς κάτω τόπους, πολύ δεχόμε νοι πνεῦμα σείονται μᾶλλον, ὅτι ἥλιος αχλυώδης καὶ ἀμαυρὸς τότε φαίνεται, ὑπονόστησιν ἀρχομένου τοῦ πνεύματος εἰς τὴν γῆν τοῦ διαλύοντος τὸν ἀέρα καὶ διακρίνοντος. ρκθ'. Περὶ τοῦ μεγάλου χειμῶνος. Μέγας ἐστὶ χειμὼν ἡνίκα πάντες οἱ πλανῆται ἐν χειμερινῷ ζωδίῳ γίνονται, ἐν ὑδροχόῳ ἐν ἰχθύσι μέγα δὲ θέρος, ὅταν πάντες ἐν θερινῷ ζωδίῳ γένοιντο· ἐν λέοντι μὲν γινόμενος, ποιεῖ θέρος, ἐν αἱ γοκέρῳ δὲ χειμῶνα. Ενθεν καὶ ἐνιαυτὸς ὠνόμασται, διὰ τὸ εἰς τὸ αὐτὸ φέρειν τὸν ἥλιον, ἀπὸ γὰρ τοῦ αὐτ τοῦ εἰς τὸ αὐτὸ ἀποκαθίσταται ὁ φωστήρ. Καὶ πάνω τες μὲν οὖν κατὰ κορυφὴν ἡμῶν γενόμενοι οἱ πλανῆται ποιοῦσι μέγα θέρος, ἀφιστάμενοι δὲ ἐκ διαμέτρου ποιοῦσι μέγαν χειμῶνα. Καὶ ἐν μὲν τῷ μεγάλῳ χει μῶνι θαλαττοῦται ἡ ἤπειρος, ἐν δὲ τῷ μεγάλῳ θέρει ἡπειροῦται ἡ θάλασσα. ρλ΄. Διὰ τί ἀλμυρὸν τὸ τῆς θαλάττης ὕδωρ ἐστιν. Αλμυρόν ἐστι τὸ θαλάττιον ὕδωρ, διότι ἡ καπνώδης ἀναθυμίασις ἔπεπτος οὖσα οὐσία παρεμπίπτουσα nentem, et terram mutari in mare. Nam et in magna hieme mari terra obruitur, et in magna æstate mare exsiceatur. Fluvii quoque in causa sunt ut mari nudetur terra: dum enim in illud influunt secumque adducunt limum, littus augent, qua ratione etiam fluvius ejusmodi in terram abit; sin vero non influant,faciunt terram, mari obduci. Sed tum mare continenti cedens ad contrarium littus pellitur idque obruit: quod si non possit, recurrit iterum ad suum locum, et quæ jam terra continens facta erat, illam iterum opplet et occupat. 128. De terra motibus. Terræmotus, ut omnium in natura, auctor est Deus, secundum illud: Qui respicit in terram, facitque eam tremere.Sed proxima causa est emissus ex terra ventus, quando intus agitari contingit vapores exhalari solitos, quamobrem et vehementissimi et maximi terræmotns sunt nullo vento spirante, hæc enim causa motus a terra includitur. Fiuntque ibi concussiones graviores, ubi mare fluetuosum et terra plena cavernis est ac meatibus: spiritus enim firmo loco inclusus fit vehementior magisque terram quatit, et regiones quibus loca infra terram ita meatibus referta sunt, multum ventum capiunt,magisque concutiunt terram quando sol nubibus obseptus et obscurus est,nam spiritus ille subire extrinsecus terram iterum incipit, qui aerem dissolvit ac serenum reddit. 129. De magna hieme. Magna hiems est quando omnes planetæ in hiberno erunt signo zodiaci, in aquario vel piscibus. Magna sive magni anni æstas est, quando omnes convenient planetæ in signo æstivo. Sed quidem in leone constitutus æstatem, in sagittario hiemem facit.llinc et annus ἐνιαυτὸς Græcis, quod solem ɛlç tò aútó in eumdem locum referat, ab uno enim puncto in idem punctum sol redit. Omnes igitur planetæ supra nostrum verticem constituti magnam facient æstatem, e diametro autem a nobis remoti omnes magnam hiemem. Et in magna hieme terra mari obruetur,ut in magna ætate exsiccabitur mare. 130. Quare maris aquæ salsæ sint. Aqua marina salsa est, quoniam vapores fumosi tanquam materia non satis cocta ac digesta τῇ θαλάσσῃ ποιεῖ αὐτὴν ἀλμυρὰν καὶ βαρείαν. Ἡ mari incidentes eam salsam gravemque reddunt. αὐτὴ δὲ ἀναθυμίασις ἀπόγειος γινομένη καὶ μιγνυμένη τοῖς θερινοῖς καὶ μετοπωρινοῖς ὑετοῖς ποιεῖ αὐτοὺς ἀλμυρούς. Οἱ δὲ ποταμοὶ οὐ πάσχουσι τὴν ἀλμυρότητα διὰ τὴν ἄπαυστον αὐτῶν ῥεῦσιν. Χρὴ γὰρ στάσεως, Ένα γένηται ἡ κρᾶσις τῆς καπνώδους ἀναθυμιάσεως τοῖς ὑποκειμένοις ὕδασιν. Αἴτιον δὲ τῆς ἀλμυρότητος καὶ ὁ ἥλιος. Τῇ γὰρ οἰκείᾳ θερμότητι ἐξατμίζων τὴν θάλασσαν, καὶ τὸ γλυκύτερον αἵρων καὶ κουφίζων πρὸς τὸν ἀέρα, κάτω ἀλμυρότερον ἐᾷ καὶ βαρύτερον. Ότι δὲ παχύτερόν ἐστι τὸ θαλάττιον ὕδωρ τῶν που Psal. CIII, 32. Similes exhalationes e terra factæ mistæque æstivis et autumnalibus pluviis, salsas eas reddunt. Fluvii autem salsedine non afficiuntur propter fluxum suum continuum. Stabilitate enim opus est,ut fu-- mosæ illæ exhalationes subjectis aquis misceantur. Salsedinis etiam causa est sol. Calore enim suo vapores e mari eliciens dulcioresque partes elevans et attollens in auram, salsiores et graviores inferius relinquit. Quod vero marinæ aquæ fluviatilibus crassiores sunt, ad sensum ipsum pate; quæ enim

ob grave onus fluviis vehi non possunt naves, mari propter illius densitatem facile portantur. 131. Quæ causa sit quare in mari quoque dulces aquæ reperiantur. Causa ob quam dulces etiam in mari aquæ reperiuntur, sunt fluvii in illud defluentes. Sic in ora Gaza vicina mare aquas dulces habet, quod Nili quædam ostia non procul inde in illud se exonerant. Dum enim vehementia et impetu fluvius devolvitur in mare, scaturitiones veluti quasdam facit, et aquam reddit dulcem. Memineris etiam hoc, quod ab omni magno fonte manat fluvius, et putei quoque fontibus ortum debent: atque alicubi ex profundo terræ loco aquæ scaturiunt: alibi vero e fontibus et scatebris in terræ summitate. At fluvii quidem et scatebræ aquas habent profluentes: putei vero stantes, neque enim promanant. Cæterum Aristoteles mare Erythræum extra Oceanum ponit, quoniam finibus ipsi non jungitur. Est et locus eidem dictus profundus supra Mæotin paludem, ubi cum multo spiritu aqua dulcissima propullulat. 132. Quare aqua marina arbores non alantur. Non alit aqua marina arbores,quia se non facile insinuat radicibus, nec celeriter in truneum ramosque assurgit, utpote crassior graviorque ac terrestri natura: hoc enim inde demonstratur, 'quod facilius quam alia aqua fert sustinetque naves et urinatores. Dices et aliam causam, quod aqua marina exsiccat, cum arboribus non ariditate sed humore opus sit. Quod vero siccandi vim habet aqua marina, manifestum est quia juvat contra putrefactionem, quoniam aridas res reddit siccasque; sed et corpora eorum qui in mari laverunt siccam et asperam superficiem habent. Addes et tertiam causam,quod aqua marina abundat pinguedine, at pinguedo poris arborum se insinuans fœcundas esse non permittit. 133. Quare oleo in mare effuso perspicua ejus aqua fiat et tranquilla. Quia marina aqua terreis et inæqualibus constans particulis traditur,laxaturque olei densitate,deinde recurrente illa ad suam naturara seseque compononte fiunt pori quidam et vacua intervalla,quæ oculis liquidam illam faciunt ac perspicuam, et spiritus lævi corpori allabens non turbat aquam jactare. Vel quod oleum æquabile maxime et pingue si aquæ marine affundatur, caliginosum in illa aerem dispellit, et lucidiorem facit; tranquillitatem vero facit oleum, dum aquæ marinæ supernatat, nec permittit ex inferiore loco illam exæstuare. Sunt et aliæ multæ harum rerum cause, sed aliis accuratiores sunt quas attuli. ταμίων υδάτων, δῆλον αἰσθήσει. Εἰ μὲν γὰρ τοῖς που ταμοῖς οὐ δύναται πλεῖν βαρὺν ἔχοντα φόρτον πλοῖα, ἐν δὲ τῇ θαλάσση βαστάζονται ἐλαφρῶς, διὰ τὴν αὐτῇ ὑποκειμένην παχύτητα. ρλα΄. Τίς ἡ αἰτία τοῦ ἐν τῇ θαλάσσῃ γλυκύ ὕδωρ εὐρίσκεσθαι. Αἴτιον τοῦ εἶναι γλυκὺ ὕδωρ ἐν τῇ θαλάσσῃ τὸ που ταμοὺς ῥεῖν περὶ αὐτήν. Ὁ γοῦν ἐπὶ Γάζαν πλοῦς ὕδωρ ἔχει γλυκὺ, διὰ τὸ τινὰ στόμια τοῦ Νείλου ἐκεῖσε ἐμβάλλειν. Τῷ γὰρ ῥύμῃ καὶ τῇ ὁρμῇ ἐμβάλλειν ὁ ποταμὸς εἰς τὴν θάλασσαν, οἷον βρύα τινὰ ποιεῖ, καὶ παρέχει ὕδωρ γλυκύ. Καὶ τοῦτο δέ σοι ἱστέον, ὅτι ὁ μὲν ποταμὸς ἀπὸ πάσης μεγάλης πηγῆς ῥεῖ, καὶ τὰ φρέατα δὲ ἀπὸ πηγῶν ἔχουσι τὴν ἀρχὴν, καὶ ὅπου μὲν ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς γῆς ἐκδίδοται τὰ ὕδατα, ὅπου δὲ ἀπὸ πηγῶν καὶ κρηνῶν ἐπιπολῆς. Καὶ ποταμοὶ μὲν καὶ κρῆναι ρευστὰ ἔχουσιν ὕδατα, τὰ δὲ φρέατα, στάσιμα, οὐ γὰρ ἐκρέουσιν. Εξωθεν δὲ θαλάσσης ο Αριστοτέλης τὴν Ἐρυθράν λέγει, διὰ τὸ μὴ ἔχειν πέρας. Τόπος δέ ἐστι περὶ τὸν ποταμὸν τὸν βαθύτατον, βαθὺς καλούμενος, ἔνθα ἀναδίδοται ὕδωρ γλυκύτατον μετὰ πολλοῦ πνεύ " ματος. ρλβ'. Διὰ τί τὸ θαλάττιον ὕδωρ οὐ τρέφει τὰ δένδρα. Οὐ τρέφει τὰ δένδρα τὸ θαλάττιον ὕδωρ, διότι οὐκ ἐνδύεται ταῖς ῥίζαις αὐτῶν, οὐδὲ ἀναφέρεται ταχέως εἰς τὸ στέλεχος καὶ τοὺς ἀκρέμονας διὰ τὸ παχὺ εἶ ναι, καὶ ὅτι ἐμβριθές ἐστι καὶ γεῶδες. Τοῦτο δὲ ἀποδείκνυται ἀπὸ του μᾶλλον ἀνέχειν καὶ ὑπερείδειν τὰ πλοῖα, καὶ τοὺς κολυμβῶντας. Εἰπὲ καὶ άλλην αἰτίαν, ὅτι ξηραντικόν ἐστι τοῦτο τὸ ὕδωρο δεῖ δὲ τοῖς δένδροις οὐ ξηρότητος, ἀλλ' ὑγρότητος. Ὅτι δὲ ξηραίνει τὸ θαλάττιον ὕδωρ, φανερὸν καθέστηκεν ἀπὸ τοῦ βοηθεῖν πρὸς τὰς σήψεις, ἐξικμάζον ταῦτα καὶ ἀναξηραῖνον, καὶ τὰ σώματα δὲ τῶν λουσαμένων ἐν τῇ θαλάσσῃ ξηρὰν ἔχει καὶ τραχεῖαν τὴν ἐπιφάνειαν. Εἰπὲ καὶ ἄλλην αἰτίαν ὅτι πολλῆς ἡ θάλασσα μετέχει τῆς λιπαρότητος, τὸ δὲ λιπαρόν, ἐμπίπτον τοῖς πόροις τῶν δένδρων, οὐκ ἐξ ταῦτα καρπογονεῖν. ρλγ'. Διὰ τί τῆς θαλάττης ἐλαίῳ καταῤῥαινομένης για νεται καταφάνεια καὶ γαλήνη. Ὅτι τὴν θάλασσαν γεώδη καὶ ἀνώμαλον οὖσαν ἐξωθεῖ καὶ διαστέλλει τὸ ἔλαιον τῆ πυκνότητι, εἶτα ανατρεχούσης εἰς ἑαυτὴν καὶ συστελλομένης γίνον ται πόροι τινὲς, καὶ κενὰ διαλείμματα, μεταξύ διαύγειαν ταῖς ὄψεσι διδόντες καὶ καταφάνειαν· καὶ τὸ πνεῦμα τῆς λειότητος ἀπολισθαῖνον οὐ ποιεῖ πληγὴν, οὐδὲ σάλον. Η ὅτι τὸ ἔλαιον ὀμαλώτατον καὶ λιπαρώτατον ὄν, ἐπιχεόμενον τῇ θαλάσσῃ, διασκίδνησι τὸν ἐν αὐτῇ ζοφερόν αέρα καὶ λαμπρότερον ἀπεργάζεται, γαλήνην δὲ ἐμποιεῖ ἐπιπλέον ἄνωθεν, καὶ οὐκ ἐῶν κάτωθεν αὐτὴν ἀναβράττεσθαι. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι πολλαὶ περὶ τούτων αἰτίαι, ἀλλ᾽ οἶγε εἰρημέναι τῶν ἄλλων εἰσὶ ἀκριβέστεραι. ΝΟΤΑΕ. In Graco est, circa fluvium profundissimum. Sed præ obscuriore illa interpretatione posui Mæotin paludem, respecit enim Psellus hæc Aristotelis lib. de Mundo cap. 4: τὸ δὲ ὑπὲρ Κασπίαν βαθὺν ἔχει τὸν ὑπὲρ τὴν Μαιῶτιν λίμνην τόπον. !

ρλδ. Τίς ἡ αἰτία δι᾽ ἣν ὅταν εἰς τὴν θάλασσαν ἐμπέσῃ 134. Quid sit κεραυνός, ἅλες ἐξωθοῦσιν. Πηγνύμενον τὸ θαλάσσιον ὕδωρ τὰς ἅλας ποιεῖ. Πήγνυται δὲ τοῦ κεραυνοῦ ἐμπεσόντος ἐν τῇ θα λάσσῃ, καὶ τὸ γλυκὺ καὶ πότιμον ὕδωρ ἐξάγοντος. Οθεν τὸ μὲν λεπτὸν καὶ πότιμον ὕδωρ, οὔθ᾽ ὑπὸ ἡλίου καιόμενον πήγνυται, οὔθ᾽ ὑπὸ κεραυνοῦ, τὸ δὲ αλμυρὸν ὑπ᾽ ἀμφοτέρων τοῦτο πάσχει, καὶ μάλιστα γπ' ὑπὸ κεραυνοῦ. θειώδες γὰρ ἂν τὸ κεραύνιον πῦρ ὅταν εἰς τὴν θάλασσαν ἐμπέσῃ, ἐξατμίζει μὲν καὶ ἀναξηραίνει τὸ πότιμον, πήγνυσι δὲ τὸ γεῶδες καὶ ἀλμυρόν, ὅθεν άσηπτα μὲν οἱ κεραυνοί ποιοῦσι τὰ σώματα, ἄσηπτα δὲ οἱ ἄλες ἐκτηκομένης ὑπ᾽ αὐτῶν τῆς ὑγρότητος. Ταύτην τὴν αἰτίαν καὶ Ἀριστοτέλης ὁ φιλόσοφος τίθησί τε καὶ ἀποδέχεται, καὶ οἱ κρείττου νες τῶν Φυσικῶν, ρλεʹ. Περὶ τῆς ἐν Εὐβοίᾳ παλιῤῥοίας. Τὸ πέλαγος τὸ Ἰωνικὸν ἐκ πολλῆς εὐρυχωρίας ἐν τῇ Εὐβοίᾳ στενούμενον, καὶ καθάπερ διὰ στομίου τινὸς εἰς τὸν Κρισαῖον κόλπον ἐκχεόμενον ἐμμίζεται πρὸς τὴν Αἰγαίαν θάλατταν ἐπειγόμενον ὑπὸ τοῦ τῆς Πελοποννήσου ισθμοῦ τῆς πρόσω φορᾶς ἀνακόπτεται, προμηθεία κρείττονι, ὡς ἔοικεν, ἐπικλῦσαι τὴν ἀντί θετον προβολῇ τοῦ αὐχένος ἀποτειχιζόμενον, καὶ τούτου δὲ παλιβοίας, ὡς τὸ εἰκὸς, γινομένης. Καὶ περὶ τόνδε τὸν πορθμὸν πλέον ἢ κατὰ τὸν ἄλλον κόλπον θλιβομένου τοῦ ἐπιῤῥέοντος ἐπὶ τῷ ἀνατρέ χοντι πολλάκις ἐμπίπτον τὸν βρασμὸν ποιεῖ τὸ ὕδωρ, καὶ κῦμα φλεγμαῖνον ἐγείρει πρὸς τῆς ἀντιτυπίας εἰς κλύδωνα κορυφούμενον. ρλς. Διὰ τί ὑπὸ τῶν ὑετίων ὁδάνων μᾶλλον ἢ τῶν ἐπιβρύτων τὰ δένδρα καὶ τὰ σπέρματα πέφυκε τρέφεσθαι. Διότι τῇ πληγῇ διεστῶσι τὴν γῆν καὶ πόρους ποιοῦσι καὶ διαδύονται εἰς τὴν βίζαν. Η ὅπερ ἀλη θέστερον, πρόσφατόν ἐστι καὶ νέον ὕδωρ τὸ δόμενον, ἕωλον δὲ καὶ παλαιὸν τὸ λιμναῖον, ἢ ὅτι τὸ ἀερῶδες ὕδωρ πνεύματι μεγιγμένον ὅν, ὁδηγεῖται καὶ ἀναπέμπεται ταχέως εἰς τὸ φυτὸν ὑπὸ λεπτότητος, διὸ καὶ πομφόλυγας ποιεῖ, διὰ τὴν τοῦ ἀέρος ἀνάμιξιν, ἢ ὅτι τὸ ὄμβριον ὕδωρ γενόμενον ἐν ἀέρι καὶ πνεύ ματι καθαρὸν καὶ ἀμιγὲς κάτεισι. Τὰ δὲ πηγαία καὶ τῇ γονῇ καὶ τοῖς τόποις ὁμοιούμενα δι' ὧν ἕξεισι, πολλῶν ἀναπίμπλανται ποιοτήτων. Πρόσθες καὶ ἄλλην αἰτίαν· εὔσηπτόν ἐστι τὸ δέτιον ὕδωρ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ εὔθρεπτον. Πᾶν δὲ ὕδωρ τὸ οὕτως ἔχον, τρέφει τὸ ὑποκείμενον. ράζ. Διὰ τί τῶν ὀμβρίων ὀδάτων εὐαρδέστερα τοῖς σπέρμασι τὰ μετὰ βροντῶν καὶ ἀστραπών ὕδατα. Πνευματώδη εἰσι διὰ τὴν τοῦ ἀέρος ταραχὴν καὶ ανάμιξιν. Τὸ δὲ πνεῦμα τὴν ὑγρότητα κινοῦν μᾶλο λον ἀναπέμπει καὶ ἀναδίδωσιν. Η ὅτι βροντὰς μὲν καὶ ἀστραπὴς ποιεῖ τὸ θερμὸν ἐν τῷ ἀέρι πρὸς τὸ ψυχρόν μαχόμενον· διὸ καὶ χειμῶνος οὐδαμῶς βρον ταί. ἔαρος δὲ μάλιστα καὶ φθινοπώρου· ἡ δὲ θερμότης πίπτουσα τὸ ἀγρὸν προσφιλές ποιεῖ τοῖς βλα στάνουσι καὶ ὠφέλιμον. Τὰ μέντοιγε ἐαρινὰ τῶν causæ, quare si fulmine tangalur mare, sal emergat. Ex aqua marina coagulata fit sal.Coagulatur autem si fulmine tacta fuerit,idque dulcem atque potabileın aquam subduxerit. Nam tenera quidem ac potabilis aqua nec sole urente, nec fulmine incidente coagulatur; marina autem utroque modo, maximeque a fulmine. Ignis enim ejus sulfureus in mare delatus potabilem aquam absumit atque in vapores abigit, terram autem ac salinam coagulat, unde et corpora fumine tacta incorruptibilia sunt, et salis ope a putredine conservantur, humore per illum exsiccato. Hanc 169 causam Aristoteles philosophus ponit probatque,et præstantiores quique physicorum. 135. De Euripo sive æstu Euboico. Ionum mare ex amplissima latitudine ad Eubœam insulam angusto arctatum freto ao veluti per ostium quoddam in Crissæum sinum se effundens miscetur mari Egeo, isthmumque subit Peloponnesiacum,atque adeo divina,ut videtur,providentia, prohibetur ne ante se proruat et adversas terras ex angusto loco, quo velut muris inclusum et exaggeratum est, obruat fluctibus. Atque hæc verisimilis est æstus sive refluxus illius causa. Uti et apud istud fretum plus quam in reliquo sinu aquæ arctantur, itaque recurrentibus incidentes veluti elfervescunt ac ebulliunt fluctusque faciunt, qui renitentibus undis allisi in æstum exaggerantur. 136. Quare arbores et semina lætius incrementum capiant a pluvialibus quam fluentibus aquis. Quoniam pluviales aquæ, dum cadunt, diffindunt terram porosque et vias aperiunt, et in radicem se insinuant; aut quod verius,quia recenset nova aqua fluvialis est, cum illa ex lucubus sit vetus et a longo tempore. Vel quod pluvialis aqua aereis referta particulis et spiritum admistum habens pro subtilitate sua celeriter in plantam se immittit, unde et propter aerem intermistum bullas excitat.Aut quoniam pluvia aqua in aere et spiritu prognata, pura et sincera descendit, fontana autem refert suas origines assimilaturque locis per quæ transit, atque ita variis qualitatibus repletur. Addes et aliam rationem. Pluvia aqua facile putrescit atque ita facile alteratur. Omnis autem aqua ita comparata nutrit subjectum in quod incidit. 137. Quare ex aquis pluviis illæ melius rigant quæ cum tonitru cadunt et fulgure. Nempe spiritu plenæ sunt, concussu et admisto aere.Spiritus autem humorem magis movet impel· litque ac distribuit.Aut quoniam calor frigori repugnans tonitrua facit et fulgura, quare et hieme nulla tonitrua, sed vere maxime et autumno. Calor autem accedens humorem plantis opportunum reddit atque utile. Atque vernæ aquæ seminibus ante æstatem maxime necessariæ sunt,unde regio-

nes in quibus veris tempore plurimum pluit,ut in υδάτων ἀναγκαιότερα τοῖς σπέρμασι πρὸ τοῦ θέρους. Sicilia, multos et bonos ferunt fructus. 138. De lacubus quibusdam. Mare quod vulgo vocatur Mortuum in Palæstina crassissimam omnium aquarum vehit et salsissimam,ita ut quidquid in illam injiciatur supernatet nec submergatur. Omnes porro aquæ salsæ vel actu vel potestate calidæ sunt potestate quidem ut Tyriæ, actu vero ut quæ sunt Gabaris. Et apud Ombricos regio est limosa,in qua plurimus nascitur juncus et calamus,quem urentes regionss incolæ ac redigentes in cinerem, eumque cum aquis coquentes, salem concretum reperiunt.Sed et Sirbonis lacus salsus est, et quantum aquis inest crassitiei, tantum etiam salsedinis adesse solet,ita ut crassis. simæ quæque salsissimæ sint. Itaque et mare salsum est, utpote crassum, quoniam ipsi admiscentur fuliginosi et crassissimi vapores. 139. De fluviis. monte Pannaryo in Asia oriuntur fluvii Bactrus, Choaspes et Araxes. Ex Caucaso monte Phasis multique et magni fluvii alii. Est porro Caucasus om. nium montium versus Orientem æstivum et jugorum multitudine et altitudine maximus. Ex Pyrenæo, est is mons in Celtica regione ad occidentem æquinoctialem) nascitur Ister, qui per totam Europam profuit in Euxinum pontum. In ipso septentrione ultra extremam Scythiam montes sunt Riphmi,maximi altissimique. In Africa ex Ethiopicis montibus oriuntur fluvii Ægon,Neosis et Chremetes. Nilus ex monte Argyro, Acheloi origines a Pindo, Strymonis et Hebri a Scombro sunt, qui montes sunt in Græcia. Ὅθεν ἡ πλεῖστον βομένη τοῦ ἔαρος χώρα, καθάπερ ἐν Σικελία, πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς καρποὺς ἀναδί δωσιν. ρλη'. Περί τινων λιμνών. Ἡ μὲν καλουμένη παρὰ τοῖς πολλοῖς Νεκρὰ θάλασσα ἡ ἐν Παλαιστίνη, παχυτάτη οὖσα, αλμυροτάτη ἐστὶ πάντων ὑδάτων, καὶ πᾶν τὸ ἐμβαλλόμενον ἐν αὐτῇ σῶμα ἀνωθεῖται ἀπὸ τοῦ ὕδατος, καὶ οὗ γίνεται ὑποβρύχιον. Πᾶν δὲ ὕδωρ ἁλμυρόν θερμόν μέν ἐστιν ἢ δυνάμει ἢ ἐνεργεία· δυνάμει μὲν ὡς τὰ εν Τύρῳ, ἐνεργείᾳ δὲ ὡς ἐν Γαβάροις. Καὶ ἐν Όμι βρικοῖς χώρα ἐστὶν λυώδης, ἐν ᾗ κάλαμοι καὶ σχοί νοι γίνονται πλεῖστοι· τούτους καίοντες οἱ τῆς χώρας καὶ ἀποτεφροῦντες, καὶ τὴν τέφραν εἰς ὕδωρ ἀφο έψοτες τὸ ἐπιπαγὲν ἀλὰς εὐρίσκουσι. Καὶ ἡ Σερβω νίτης δὲ λίμνην ἀλμυρά ἐστι· καὶ ὅσον ἂν ἐπιγείνεται ἡ τοῦ ὕδατος παχύτης, τοσοῦτον καὶ ἡ ἁλμυρότης, ὡς εἶναι τὸ παχύτατον ἀλμυρότατον. Καὶ ἡ θάλασσα οὖν ἀλμυρά ἐστι, διότι παχεῖα, διὰ τὸ συμμεμῖχθαι αὐτῇ τὴν καπνώδη ἀναθυμίασιν παχυτάτην οὖσαν. ρλθ'. Περὶ ποταμῶν. Ἀπὸ τοῦ Πανναρύου καλουμένου ὅρους τοῦ ὄντος ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ ῥέουσι ποταμοὶ ὁ Βάκτρος καὶ ὁ Χοάσπης καὶ ὁ ᾿Αράξης. Ἐκ δὲ τοῦ Καυκάσου ὄρους ὁ Φάσις, ἄλλοι τε πολλοὶ βέουσι πολὺ καθὰ πλῆθος καὶ μέγεθος ὑπερβάλλοντες. Ὁ δὲ Καύκασος μέγιστον ὄρος τῶν πρὸς τὴν Ἔω τὴν θερινὴν καὶ πλήθει καὶ ὕψει. Ἐκ δὲ τῆς Πυρίνης (τοῦτο δέ ἐστιν ὄρος πρὸς ουσμὴν τὴν ἰσημερινὴν, ἐν τῇ Κελτικῇ) ῥέουσιν ὅ τε Ίστρος δι' ὅλης τῆς Εὐρώπης εἰς τὸν Εὔξεινον Πόντον. Ὑπ᾿ αὐτὴν δὲ τὴν ἄρκτον ὑπὲρ τῆς ἐσχάτης Σκυθίας αἱ καλούμεναι Ρίπται εἰσίν· αἱ δὲ Ῥίπται ὑπερμεγέθη καὶ ὑψηλότατα. Περὶ δὲ τὴν Λιβύην ἐκ τῶν Αιθιοπικῶν ὁρῶν, ὁ Αἰγῶν, καὶ ὁ Νήοσις καὶ ὁ Χρε δ μέτης. Τοῦ δὲ Νείλου τὸ ῥεῦμα ἐκ τοῦ ᾿Αργυροῦ κάτ τεισιν ὄρους. Καὶ ὁ μὲν Αχελῷος ἐκ Πίνδού. ὁ δὲ Στρυμὼν καὶ ὁ Ἔβρος ἐκ τοῦ Σκόμβρου. Ὅρη δὲ ταῦτα περὶ τὸν Ἑλληνικὸν τόπον, 140. De incremento Nili. Nilus originem habet ex summis Æthiopiæ et ultimis Africæ partibus, ubi clima Orientale desinit, incipitque meridics. Intumescit Nilus æstivo tempore, non ut quibusdam persuasum est quod ab Etesiis contra spirantibus aquæ illius repellantur, cum hi ipsi venti potius circa tropicum æstivum a septentrionali parte meridiem versus omnes nubes contrabant et propellant, donec in Zona torrida cumulate cum ulterius progredi inhibentur, copiosis pluviis erumpentibus Nilus turget concitaturque, nec alveo suo contineri se patitur. Tunc dulcissi⚫ mæ ad potum sunt Nili aquæ, utpote cœlestibus aquis auctæ et maxime salubres; non amplius calidæ quidem uti initio, sed tamen adhuc ut ab tali initio, tepida. ρμ'. Περὶ τῆς τοῦ Νείλου ἀναβάσεως. Ὁ Νεῖλος τὰς μὲν ἀρχὰς τῆς φύσεως, ἐκ τῶν ἄκρων μὲν τῆς Αιθιοπίας, ἐσχάτων δὲ τῆς Λιβύης λαμβάνει, καθὸ μέρος τὸ κλίμα τὸ ἀνατολικὸν ἀπολῆ γον ἀρχὴν τῇ μεσημβρία δίδωσιν. Αὔξεται δὲ κατὰ τὴν θερινὴν ὥραν, οὐχ, ὥς τινες ᾠήθησαν, πρὸς τῶν ἐτησίων ἀνέμων ἄντικρυ πνεόντων ἀνακοπτόμενος, ἀλλ᾽ αὐτῶν δὲ τούτων τῶν ἀνέμων κατὰ τροπὴν τὴν θερινὴν ἀπὸ τῶν ἀρκτῴων ἐπὶ τὴν μεσημβρίαν πάν νίφος ἐλαυνόντων καὶ ὠθούντων, ἕως ἐπὶ τὴν κεκαυ μένην ζώνην συναύξωσι, καθ᾿ ἣν τῆς πρόσω φορᾶς ἀνακόπτονται, καὶ τότε λάβρων δετῶν ῥηγνυμένων, ὀργᾶται ὁ Νεῖλος καὶ ποταμὸς εἶναι οὐκ ἀνέχεται. Διὸ πιεῖν τέ ἐστι γλυκύτατος, ἅτε ἐξ ὄμβρων οὐρα νίων χορηγούμενος, καὶ θιγεῖν προσηνέστατος, οὐκ ἔτι μὲν θερμὸς ὡς ὅθεν ἤρξατο, ἔτι δὲ χλιαρὸς ὡς ἐκεῖθεν ἀρξάμενος. NOTE. Abnobam dixisset cum Tacito, Avieno, Plinio et aliis. Sed videtur hic in Greco aliquid desiderari. ļ

ρμα. Διὰ τί μόνος ποταμῶν ὁ Νεῖλος αὔρας οὐκ 141. Quare solus e fluviis Nilus auras non emittat. ἀναδίδωσιν. Μόνος ποταμῶν ὁ Νεῖλος αὔρας οὐκ ἀναδίδωσι, διότι τῶν νεφῶν ἀπὸ τῆς Αιθιοπίας παρὰ τῶν ἐτησίων ἀνέμων ἄχρι μεσημβρίαν ἐλαυνομένων, ἡ ἐμ περιεχομένη τούτου ἀτμὶς ὑπὸ τοῦ κατὰ τὸν τόπον πυρώδους, ἅπασα ἐξικμάζεται, κἀντεῦθεν δετοῦ πολλοῦ καταφερομένου ὁ Νεῖλος τῆς οἰκείας ὄχθης ἐξανιστάμενος γεωργεῖ τὰς ἀρούρας, καὶ εἰκότως αὔρας οὐκ ἀναδίδοται, τῆς ἀτμίδος πάσης ἐκτακείσης διὰ θερμότητα. Οὐδὲ ἦν ὁ Νεῖλος αὐξόμενος ἀπὸ χιόνος τηκομένης, ὡς τινες τῶν φυσικῶν φιλοσόφων ᾠήθησαν. Ὅθεν οὐδ᾽ ἔστι αἰτία ἀληθεστέρα τῆς τοῦ ποταμοῦ ἀναβάσεως, καὶ τοῦ μὴ αὔρας ἐξ αὐτοῦ ἀναδίδοσθαι. ρμβ΄. Περὶ τῶν μεγίστων βασιλειῶν. Πρώτη τῶν διωνομασμένων βασιλειῶν ἡ τῶν ᾿Ασ συρίων, μεθ᾿ ἣν ή Μηδική, ἐκείνην τε καθελοῦσα καὶ μείζονα δυναστείαν περιβαλλομένη. Πέρσαι δὲ Μήδους καταγωνισάμενοι, τῆς μὲν Ἀσίας ὀλίγου δεῖν πάσης τελευτῶντες ἐκράτησαν· ἐπιχειρήσαντες δὲ καὶ τοῖς Εὐρωπαίοις ἔθνεσιν οὐ πολλὰ ὑπηγάγοντο. Χρόνῳ δὲ οὐ πολλῷ πλείονι διακοσίων ἐτῶν ἔμειναν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Ἡ δὲ μακεδονική δυναστεία την Περσῶν ἀρχὴν καθελοῦσα ἄχρι δευτέρας ἢ τρίτης ίσχυσε προελθεῖν γενεῖς. Ἡ δέ Ῥωμαίων πόλις ἁπάσης μὲν ἀρχεῖ γῆς, ὅση μὴ ἀνέμβατός ἐστιν, ἀλλ' ὑπὸ ἀνθρώπων οἰκεῖται. Πάσης δὲ κρατεῖ θα λάττης, καὶ αὐτῆς τῆς ὠκεανίτιδος, καὶ ὅση πλεῖσθαι ἀδύνατος, ρμγ'. Περί χυμῶν. Ἐν τῷ γένει ὄντων τῶν κυμῶν ἕνα μόνον τὸν ἀλμυρὸν ἐπ' οὐδενὸς καρποῦ ὁρῶμεν γινόμενον· τὸν μὲν γὰρ πικρὸν χυμὸν ἡ ἐλαία φέρει, καὶ τὸν στρυφνόν αἱ φοινικοβάλανοι, καὶ τὸν αὐστηρὸν αἱ ῥοαὶ, καὶ τὸν γλυκὺν τὸ μέλι, καὶ τὸν ὀξὺν τῶν μή λων ἔνια, καὶ τὸν δριμὺν πολλὰ τῶν σπερμάτων καὶ τῶν ῥιζῶν· ὁ δὲ ἁλμυρὸς χυμὸς ἀπ᾽ οὐδενός για νεται. Διότι ἡ θάλασσα διηθουμένη διὰ φυτοῦ τὸ ἀλμυρὸν ἀποβάλλει γεώδες γὰρ καὶ παχυμερές ἐστι, καὶ ἐν ἑκάστῳ τῶν φυτῶν τὸ ἁλμυρὸν ὕδωρ καὶ θαλάτ τιον ἀλλοιούμενον, τὴν μὲν ἀλμυρότητα ἀποτίθεται, ἑτέραν δὲ μεταλαμβάνει ποιότητα. Ατε γὰρ παχύτατον ὂν τὸ ἀλμυρὸν οὐ δύναται ἀπὸ τῶν ῥιζῶν εἰς τοὺς κλάδους μετεωρίζεσθαι, εἰ μὴ σὺν τῇ ἀλμυρότητι ἀποβαλῇ καὶ τὴν βαρύτητα. ρμδ'. Διατί παραβάλλουσιν ἅλας οἱ νομεῖς τοῖς θρέμμασιν. Διότι τὴν ὄρεξιν ἡ δριμύτης εκκαλεῖται, καὶ τοὺς πόρους ἀναστομοῦσα, ὧδε ποιεῖ τῇ τροφῇ πρὸς ἀνάδοσιν. Η μᾶλλον ὑγιείας ἕνεκα τὸν ἀλα διδόασι τοῖς βοσκήμασι. Νοσεῖ γὰρ τὰ θρέμματα πιαινόμενα, τὴν δὲ πιμελὴν τήκουσιν οἱ ἅλες καὶ διαχέουσιν· ἡ γὰρ κολλῶσα καὶ συνδέουσα τὸ δέρμα πιμελή, λεπτή καὶ ἀσθενὴς ὑπὸ δριμύτητος γίνεται, καὶ τὸ αἷμα δὲ τῶν τὸ ἅλας διαλεχόντων, λεπτύνεται. Καὶ τὰ Solus e fluviis Nilus auras non emittit, quoniam in nubibus ab Æthiopia usque per etesias meridiem versus propulsis vapores omnes a caloribus illius loci abusumuntur, atque exinde pluviis multis cadentibus Nilus ripas suas egressus agros fecundat, nec mirum est quod auras emittit nullas, vaporibus omnibus a calore jam consumptis. Neque vero, quod philosophis quibusdam persuasum est, a nivibus liquefactis augetur et incrementum capit Nilus, neque verior illa causa est aurarum nullarum a Nilo emitti solitarum, quam incrementi. 142. De regnis maximis. Primum celebrium regnorum fuit Assyrium, inde Medicum quod superius illud evertit,et majus imperium sibi comparavii. Persæ inde Medos debellarunt, et Asia propemodum tota subjugate, conati sunt Europæas etiam nationes oppugnare, paucas tamen subegerunt, principatumque tenuerunt non multo majore quam ducentorum annorum spatio. Macedonum imperium Persas principatu dejecit, et ad secundam vel tertiam vix productum est generationem. Urbs Roma omni terræ, qua non inacessa est, et ab hominibus incolitur, imperat, et toti mari atque oceano, etiam qua na-. vigabilis esse desinit. 143. De saporibus. Ex saporum variis generibus solum salsum in nullo fructu generari observamus, amarum enim oliva fert, astringentem glans unguentaria acerbum malum punicum, dulcem mel, acidum poma quædam, mordicantem multa semina, multæque radices. Salsus vero humor in nullo reperitur. Quare et aqua marina quando plantam subit alitque, salsedinem relinquit quæ terreæ et crassæ naturæ est, et in qualibet planta aquæ salsæ et marinæ naturam mutant, salsedinemque deponunt et aliam indolem induunt. Quatenus enim salsum crassis valde constat particulis, non potest per radices in ramos attolli, nisi salsedinem gravita temque abjiciat. 144. Quare pastores pecoribus salem præbeant. Quoniam acor appetitum excitat, porosque aperit,quod facit ad meliorem digestionem. Vel potius valetudinis causa dant salem pecoribus, quæ pinguedine quandoque laborant,sal autem absumit et digerit. Pinguedo enim quæ pellem constipaverat et adduxerat, ab acore illo tenuatur, et minuitur, et sanguis pecudum salem lambere jussarum redditur subtilior. Etiam ad generandum aptiores et ΝΟΤΕ. Phonicobalanum Græci recentiores ponunt pro myrobalano, cui fructus στυφούς sive στρυ φούς esse testatur Aristoteles lib.r, De plantis. Vide Jo. Bedæum a Stapel ad Theophrastum p. 97.

congressus appetentiores exinde funt pecudes, uti βοσκήματα δὲ γονιμώτερα και πρόθυμα πρὸς τὰς συ canes salsamento vorato libenter imprægnantur. Sed et poeta divinum salem appellat cum ait: Aspersitque salem divinum... Divinam enim virtutem sortitus est, quod cadavera mortuorum a putredine, quam passura erant, immunia conservat. 145. Quare polypus mutal colorem, prout satis adhæseril. νουσίας ἐντεῦθεν καθίστανται, καὶ αἱ κύνες δὲ ταχέως κύουσι, τάριχον ἐπεσθίουσαι. Τὸ δὲ ἅλας θεῖον ὁ ποιη τὴς εἴρηκεν ἐν οἷς λέγε· πάσσε δ' ἀλὸς θείου. Διότι θείαν κέκτηται δύναμιν, τὰ νεκρὰ τῶν σωμάτων εὔσηπτα, ἄσηπτα ἐργαζόμενον. ρμε. Διατί την χρόαν ὁ πολύπους ἐξαλλάττει αἷς ἂν πέτραις προσομιλήσῃ. Δῆλόν ἐστι τὸ ζῶον καὶ ὅταν ἢ ψόφον τινὰ αἰσθη ται, ἢ θηραθῆναι ὑποπτεύσῃ, τρέπεται ὑπὸ δειλείας καὶ μεταβάλλεται. Ὁμοιοῦται δὲ ταῖς χροιαῖς τῶν πετρῶν, αἷς ἐγκάθηται· διότι ἀπὸ πάντων σωμάτων καὶ χαλκοῦ καὶ σιδήρου καὶ λίθου ἀπόῤῥοιαί τινες Constat hoc animal si strepitum aliquem senserit, aut peli se conjecerit, mutari præ timore et colorem alium induere. Assimilat autem se saxorum coloribus, quibus adhæret. Nimirum ab omnibue corporibus ut are, ferro, lapidibus, effluvia quædam egrediuntur. Cum itaque polypi corpus φέρονται. Συμμέτρως οὖν οἱ πόροι του σώματος τῶν poros effluviis a rebus illis emanantibus congruentes habeat,colores earum asciscit, suumque iisdem permutat. Quando igitur timet polypus, movet et convertit se, corpusque veluti colligit ac constringit, ut adeo propinquarum rerum effluvia in summitate facile excipiat contineatque. Neque vero polypus neque chammleon ad alba prope posita mutatur, ineptos enim ad alborem poros habet, aliis vero coloribus congruentes. 146.Quare planta pedis anterioris in urso suavissima est in cibum. Quidquid probe coctum ac digestum,idem suave est; bene coctum autem est quod in primis incaluit; incalescit autem maxime quod maxime agitatur et exercetur, ut pedis anterioris planta, qua ursus et incedit et tanquam manu utitur, qua res oblatas arripit.Unde et volucrium animalium suavissima et ad nutriendnm aptissimæ fpartes sunt quas movent maxime, ut alæ, hisce enim aerem movent ac trajiciunt, cætera autem membra non similiter bene nutriunt. Similiter exercitationes corporis bonum ejus habitum promovent, utpote quibus moventur, coquuntur et tenuantur humores. Neque corporibus tantum, sed animis etiam utilitatem afferunt exercitationes in disciplinis et artibus. Atque secundum Hippocratem motio quandoque interposita corpus confirmat, ignavia corrumpit. 147. Quare Dorii malum graminis proventum exoplant. Graminis mala messis contingit plurima cadente pluvia.Cum enim viride illud pluvia permadens demetitur, facile corrumpitur. At pluvia frunentum ante æstatem rigantes illud juvant adversus calidas auras et ab austro spirantes, quæ non permittunt fructum in arista condemnari, sed calore suo soliditatem ejus impediunt dissipantque, nisi terra irrigata humor aristam refrigerans atque madefaciens accesserit. Quandoquidem igitur propter pluvias mala fit messis graminis, utpote quod per illas putrescit ac perditur, frumento autem eædem * Iliad. I, 214. πολυπόδων πρὸς τὰ παρὰ τῶν σωμάτων πεμπόμενα ρεύματα ἔχοντες, τήν τε χρόαν αὐτῶν ἴσχουσι, καὶ μεταβάλλουσι πρὸς αὐτήν. Οταν οὖν δείσῃ περιτρι πόμενος ὁ πολύπους οἷον ἔσφιξε τὸ σῶμα καὶ συνέ δησεν, ὥστε προσδέχεσθαι καὶ στέγειν ἐπιπολῆς τὰς τῶν ἐγγὺς ἀποῤῥοίας. Οὔτε δὲ ὁ πολύπους, οὔτε ὁ χαμαιλέων πρὸς τὸ λευκὸν ἀλλοιοῦται, διότι ἀσυμμετ τρους ἔχουσι τοὺς πόρους πρὸς τὴν τοιαύτην χροιάν πρὸς δὲ τὰς ἄλλας ἐπιτηδείως. ρμς'· Διατί τῆς ἄρκτου ἡ παλάμη τῆς χειρὸς φαγεῖν γλυκυτάτη. Διότι πᾶν τὸ εὔπεπτον, ἥδιστον· εὔπεπτον δὲ τὸ θερμαινόμενον· θερμαίνεται δὲ τὸ μάλιστα γυμναζόμενον, [οἷον ἡ τῆς ἄρκτου τῆς χειρὸς παλά μη]. Καὶ γὰρ ὡς ποδὶ αὐτῇ χρῆται βαδίζουσα, καὶ ὡς χειρὶ ἀντιλαμβανομένη τοῦ προστυχόντος. Ὅθεν καὶ τῶν πτηνῶν ζώων ἥδιστα καὶ εὔτροφά ἐστι τὰ κινητικώτατα μᾶλλον, ὁποῖα ἐστιν αὐτοῖς τὰ πτερύγια. Τούτοις γὰρ τὸν ἀέρα κινεῖ καὶ διαπερᾷ. Τὰ δ' ἄλλα μέρη οὐχ ὅμοια τούτοις πρὸς εὐτροφίαν ἔχουσι. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ γυμνάσια εὐεξίαν αὐτοῖς σώμασι δίδωσι κινοῦντα καὶ τοὺς ἐν αὐτοῖς χυμούς πέπτοντα καὶ ἀπολεπτύνοντα. Οὐ μέχρι δὲ σωμάτων, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ψυχὰς τὰ ἐν τοῖς μαθήμασι γυμνάσια ὠφέλειαν ἐμποιεῖ. Καὶ κίνησις μὲν μετεξετέρη κατὰ τὸν Ἱπποκράτην, κρατύνει τὸ σῶμα, ἀργία δὲ τήκει. ρμζ'. Διατί Δωριεῖς εὔχονται κακὴν χόρτου συγκομιδήν. Κακός συγκομίζεται χόρτος βροχὴν ὅτι πλείστην εχόμενος. Χλωρὸς γὰρ θεριζόμενος σήπεται ταχύ διάβροχος γεγονώς. Υόμενος δὲ πρὸ τοῦ θέρους δ σῖτος βοηθεῖται πρὸς τὰ θερμὰ καὶ νότια πνεύματα. Ταῦτα γὰρ οὐκ ἐξ πυκνωθῆναι συνεστάμενον τὸν καρπὸν ἐν τῷ στάχυϊ· ἀλλ᾽ ἐξέστησε καὶ διαχέει τῇ θερμότητι τὴν πήξιν, ἂν μὴ βεβρεγμένης τῆς γῆς ἡ ὑγρότης παραῤῥεῖ ψύχουσα καὶ νοτίζουσα τὸν στά χυν. Διότι οὖν ἡ κακὴ τοῦ χόρτου συγκομιδὴ διὰ τὴν βροχὴν γίνεται, σήπουσαν τοῦτον καὶ ἀφανίζουσαν· ὁ δὲ ὑετὸς ὠφέλιμός ἐστι τῷ σίτῳ πρὸ τοῦ θέρους

γινόμενος, ἐξυγραίνει γὰρ αὐτῶν καὶ οὐκ ἐᾷ παρὰ τῶν ante mstatem cadentes conducunt, siquidem illud θερμῶν πνευμάτων θερμαίνεσθαί τε καὶ φλέγεσθαι, διὰ ταῦτα εὔχονται τοῖς δωριοῖς κακὴν χόρτου συγκομιδήν. ρμη. Διατί ἡ ἄρκτος οὐκ ἐσθίει τὰ δίκτυα ὅταν ἀλίσκηται. humectant, nec permittunt illud a calidioribus ventis æstu affici et uri, hinc Dorii malum graminis proventum exoptant. 148. Quare ursa non arrodit retia quando capitur. Lupi et agni aliæque bestiæ arrodunt retia quando illis constrictas se sentiunt. Ursa vero dentes interius in faucibus habens minus illis valet adversus linum, quod labiis propter illorum crassitiem et magnitudinem patitur excidere: aut vero quoniam magis valet anterioribus pedibus, illis laqueos dirumpit, atque adeo retia quoque, et ore defendit so adversus persequentes: aut quia volutationes ursam maxime juvant ut evadere posΛύκοι μὲν καὶ ἄρνες καὶ τ᾿ ἄλλα τῶν θηρίων διαμάσσεται τὰ δίκτυα, ὅταν ἐν τούτοις γένηται. Ἡ δὲ ἄρκτος τοὺς ὀδόντας ἔχουσα εἴσω του στόματος ἥκιστα πρὸς τὰ λίνα ἐξικνεῖται. Παραπέμπει γὰρ τὰ χείλη διὰ πάχος καὶ μέγεθος, ἢ μᾶλλον ἰσχύουσα ταῖς χερσὶ διασπᾷ τὸν βρόχον, καὶ ταῖς μὴν χερσὶ διασπᾷ τὸ λίνον, τῷ δὲ στόματι ἀμύνεται τοὺς διώκοντας· ἢ ὅτι αἱ περικυλινδήσεις μάλιστα βοηθοῦσι αὐτῇ πρὸς τὴν ἀποφυγὴν διασπῶσαι τὸ δίκτυον καὶ ῥηγνύουσαι, ὅθεν πολλάκις περικυλιομένη τοῖς sit, discindendo atque disrumpendo rete, sape βρόχοις διαιρεῖ τούτους καὶ τέμνει, εἶτα ῥᾳδίως ἐκε κυβιστᾷ καὶ σώζεται. Πολλῶν οὖν αὐτῇ ὄντων ἀμυντηρίων καὶ ἀφορμῶν εἰς διαφυγήν, τοῖς μάλιστα ἰσχυ ροτέροις χρῆται, καὶ διολισθαίνει τοῦ βρόχου ὑφ' οὗ κατέχεται. ρμθ'. Διατί ἡ τευθίς φαινομένη, σημεῖον χειμώνος ἐστί. Ἡ τευθὶς ἰχθύδιόν ἐστι λεῖον τὴν ἐπιφάνειαν τῆς σαρκὸς, ὅθεν καὶ μαλάχιον ὠνόμασται. Ψιλότατον γὰρ ἂν καὶ μήτε ἐστράκῳ συγκαλυπτόμενον, μήτε δέρματι περιεχόμενον, μήτε λεπίδι σκεπόμενον, μετὰ τῶν μαλαχίων τετάχαται. Γυμνὸν οὖν παντὶ καὶ ἀσκεπὲς ὅν προαισθάνεται δι᾿ εὐπάθειαν τοῦ χειμῶνος. ὅθεν ἐξάλλεται φεύγουσα τὸ ψύχος καὶ τὴν ἐν βάθει ταραχὴν τῆς θαλάσσης, καὶ εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὕδατος ἀνανήχεται. Οταν οὖν τὸ ἰχθύδιον τοῦτο θεάσωνται οἱ θαλαττουργοὶ τῇ θαλάσσῃ νηχόμενον, χειμῶνα τεκμαίρονται, ὥσπερ ὅταν ἴδωσι τὸν πολύποδα τῆς πέτρας περιεχόμενον, ἀνέμων σημεοῦντα φοράν. Εγκατέσπειρεν γὰρ ὁ Θεὸς τοῖς ζώοις δυο νάμεις προγνωστικὰς, δι᾿ ὧν τὰ σωτήρια διώκουσι καὶ τὰ λυπηρὰ διαφεύγουσι. ρν. Διατί τὸν μὲν σῖτον ἐν πηλώδει φυτεύομεν γῇ, τὴν δὲ κριθὴν ἐν καταξήρῳ. Ὁ σίτος πικρὸς ὅτι καὶ ξυλώδης, χαύνη δὲ καὶ εὐδιάσηπτος ή κριθή. Οθεν ἐκεῖνος μὲν μαλαττόμενος καὶ χυλούμενος ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ μάλιστα φύεται. Τῇ δὲ κριθῇ διὰ μανότητα σύμφορόν ἐστι τὸ ξηρότερον, ὅθεν πυροφόρος μὲν ἡ πίων καὶ βαθύγεως άρουρα, κριθοφόρος δὲ ἡ λεπτόγεως. Διότι τῶν σπερμάτων τὰ ἰσχυρὰ πλείονος τροφῆς δεῖται, τὰ δὲ ἀσθενῆ λεπτοτέρας καὶ ἐλαφρῆς. Ασθενέστερον δὲ ἡ κριθὴ καὶ μανότερον, ὅθεν οὐ φέρει τὴν πολλὴν τροφὴν καὶ βαρείαν, Ἑκάστῳ γὰρ βλαστήματι καὶ ἑκάστῳ φυομένῳ χόρτῳ ἢ σπέρματι κατάλληλον χρὴ τὴν ὑποκειμένην παρασκευάζεσθαι γῆν, ὅπως ᾧ χαίρει ἕκαστον, τούτῳ τρεφόμενον αὔξηται. Χαίρει δὲ τὰ μὲν τοῖς ξηροῖς, τὰ δὲ τοῖς ὑγροῖς, τὰ δὲ τοῖς Θερμοῖς. ρνα. Διατί ἡ ἄμπελος οἴνῳ φαινομένη μάλιστα τῷ ἐξ αὐτῆς, ἀναξηραίνεται. Ὅτι ὁ ἄκρατος στυπτικὴν ἔχων φύσιν ἐνδύεται PATROL, GR. CXXII. enim cum eo se circumvolvens id laxat ac refringit, ac deinde facile prosilit atque se tuetur. Itaque cum multa habeat quibus se possit defendere, multaque ad effugiendum auxilia, robustissimis utitur, laqueumque quo tenetur ligata, perrumpit. 149. Quare loligo super aquis visa signum sil tempestatis. Loligo pisciculus est superficie corporis lævis, unde et μαλάκιον & mollitie appellatur; nudus enim nec munitus, testa, nec cute indutus, nec squama contectus, mollibus accensetur. Nudus itaque et minime tectus adeo cum sit, facile afficitur præsentitque tempestatem, unde prosilit ut frigus et maris turbationem quæ in fundo est effugiat, et in summa aqua pronatat. Quando igitur hunc piscicu lum nautæ vel piscatores mari supernatantem vident, tempestatem præsagiunt, uti ventorum imminentium signum est, si polypodem animadverterint petræ adhærentem. Inseminavit enim Deus animalibus facultatem ejusmodi prænotricem, cujus ope profutura prosequuntur, et quæ nocere possunt fugiunt. 150. Quare frumentum in lutoso, hordeum in arido conserimus solo. Quoniam frumenti planta amara ao surculosa est, hordei autem laxa et fungosa quæque facile corrumpitur, unde illud ab humido emollitum succoque impletum optime crescit, hordeo autem quia laxiore natura est, magis conducit terra siccior: unde et pinguis ac profundus ager bonum profert frumentum, tenuis hordeum. Semina robusta copiosiore nutrimento indigent, infirmiora tenuiore ac leviore. Est autem hordeum longe infirmius rariusque, unde non fert nutrimentum grave ac multum. Cuivis enim planta herbæve nascenti ac semini congruentem terram subjicere atque aptare oportet, ut qua quodlibet gaudet, in hac alatur et adolescat, prout alia sicco, humido alia, alia calido delectautur solo. 151. Quare vitis vino irrigata, maxime quod ipsa edidit, exarescat. Quoniam merum vi sua styptica sive contra25

σας οὐκ ἐᾷ διιέναι τὸ ὕδωρ, ὥστι τὸ φυτὸν εὐθαλεῖν καὶ βλαστάνειν. Ῥᾷον δὲ ἡ ἄμπελος δέχεται τὸ ἐξ αὐτῆς ἀπιόν, εἰς αὐτὴν ἐπανιόν. Εἰ γὰρ καὶ ἀναι σθητον τὸ φυτὸν, καὶ οὔτε ὁρμῇ ούτε φαντασία διοικούμενον, ἀλλὰ φύσει πρὸς τὸν οἰκεῖον χυμὸν τρεπομένη, παρ᾽ αὐτοῦ μᾶλλον ὑπομένει τὴν πύκνω σιν. Εἰσὶν οὖν ὡς ἀληθὲς τὰ πλείω τῶν φυσιολογουμέ νων δύσφραστα καὶ δυςείκαστα, καὶ δεῖ τὸ μὲν βάθος ἀπογινώσκειν τῆς διαγνώσεως δέχεσθαι δὲ τὸ διδόμενον ἂν ἔχει τὸ πιθανόν. Τοῦτο καὶ Πλάτων ἐν Τιμαίῳ βοᾷ, ὡς Ἐγώ τε ὁ λέγων ὑμεῖς τε οἱ ἀκούοντες φύσιν ἀνα θρωπίνην ἔχομεν. hente insinuat se radicibus, porosque constipando ταῖς ῥίζαις, καὶ τοὺς πόρους συναγαγὼν καὶ πυκνώ ac condensando non sinit aquam ut planta floreat crescatque, penetrare. Facilius vero imbibit vitis vinum quod ex ipsa profectum est, si illi iterum affundatur. Etsi enim sensu destituitur planta, ac nec appetitu nec phantasia movetur, tamen natura fertur ad succum sibi familiarem, et ab eo facilius constipatur. Cæterum nihil verius, quam multa in physicis esse quæ difficulter explicari et quorum rationes conjecturis non facile attingi possunt, oujusmodi profunda cognitione tantisper dilata, satis nobis esse debet si verisimile aliquid afferatur. Idem aperte profitetur Plato in Timmo, atque ideo Nec ego, inquit, qui loquor, nec vos qui me auditis humani aliquid a nobis alienum putare debemus. 152. Quare rosæ latius florent fatentibus plantis ρνβ'. Διατί τὰ ῥόρα μᾶλλον ἀνθεῖ δυσωδῶν τινῶν παjuxta nascentibus. Non rose solum, sed et lilia et quæcunque suavi odore præstant, juxta nascentibus allio et cupis fragrantiora fiunt.Siquidem quidquid adhuc in illis supererat acre atque ingratum, natura sua fertur ad illa acerrimi odoris semina, eio ut reliquum deinde sit fragrantissimum amoenissimumque. Sed et ruta sub fico plantata fit quam prius erat acrior, nam quod in fico erat graveolentius, in rutam transfertur. Etiam in ficis prope caprificos plantatis suaviores fci nascuntur, siquidem homogenea ac similis generis quæ sunt, per naturam feruntur ac trahuntur ad similia, quidquid itaque in fico erat acre, in caprificum transit, atque adeo sinceram ei servat dulcedinem. 153. Quare aprorum lacrymæ dulces, cervorum sint salsa. Hoc et calore et frigiditate contingit. Cervus enim frigidæ naturæ est, unde et timidus semperque fugiens, nec qui unquam alios persequitur. At aper calida temperatura, unde calor oculis ejus insidens lacrymas coquit et dulces reddit, sed in cervis frigus cum mutare illarum naturam non possit, relinquit salsas crudasque. Nihil sane est in natura quod causam suam non habet, licet multa captum nostrum effugiant. Itaque oportet veriorem causam semper inquirere, tamen conten. tum esse etiam verisimilibus, quod et Plato in Phædone facere jubet, non ea modo quæ refelli nullo modo possunt amplectens, sed ea quæ difflculter possunt confutari. ραφυομένων αὐτοῖς. Οὐ τὰ ῥόδα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ ἵα καὶ πάντα ὅσα ἔχει ἡδεῖαν ἀποφορὰν, ὅταν σκόροδα καὶ κρόμμυα τούτοις παραφύεται, εὐωδέστερα γίνεται. Διότι πᾶν εἴ τι δριμὺ καὶ δύσοδμον ἐν τούτοις ᾖ, ἐν τοῖς δριο μυτέροις τῶν σπερμάτων φυσικῶς ἀποῤῥεῖ, καὶ γίν νεται τὸ καταλιμπανόμενον εὐωδέστατον καὶ ὀσφραντικώτατον. Καὶ τὸ πήγανον δὲ ὑπὸ τῇ συκῇ φυτευόμε τον δριμύτερον ἑαυτοῦ γίνεται; μετατίθεται γὰρ εἰς φυτὸν τὸ ἐν τῇ συκῇ βαρύοσμον. Καὶ τῶν συκαῖς δὲ ἀγρίαις παραφυτευομένων συχνών βελτίω τὰ σᾶκα γίνονται· Ολκῆς γὰρ ἑκάστῳ καὶ φοράς πρὸς τὰ σύμφυλα καὶ ὅμοια γινομένης, ὅσον ἐστὶν ἐν τῇ γλυ καίᾳ συκῇ δριμύ, εἰς τὴν ἀγρίαν μεταβαίνει συκῆν, καὶ ἄμικτον τὴν τοῦ σύκου διαφυλάττει γλυκύτητα. ρνγ'. Διὰ τίνα αἰτίαν τὸ τῶν ἀγρίων συῶν δάκρυ ἡδὺ, τὸ δὲ τῶν ἐλάφων αλμυρόν. Τοῦτο διὰ θερμότητα καὶ ψυχρότητα γίνεται. Ὁ μὲν γὰρ ἔλαφος ψυχρός, ὅθεν καὶ δειλὸς καὶ φεύγων ἀεὶ, διώκων δὲ οὐδέποτε. Ὁ δὲ χοῖρος θερμός, ἔνθεν τοι τὸ μὲν θερμὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς τῶν συῶν ἔγω καθήμενον πέπτει τούτοις τὸ δάκρυον, καὶ γλυκὺ ἀπεργάζεται. Τὸ δὲ ψυχρὸν μεταβαλεῖν τοῦτο τοῖς ἐλάφοις μὴ ἐξισχύον, ἀλμυρὸν τοῦτο καὶ φαῦλον ἐξ. Οὐδὲν γὰρ τῶν πάντων ἀναίτιον, εἰ καὶ πολλὰ τὴν ἡμετέραν διπφεύγει κατάληψιν. Δεῖ δὲ ἀεὶ μὴν τὰς ἀληθεστέρας δεν κειν τῶν αἰτίῶν, ἀλλὰ καὶ ταῖς πιθανωτέραις ἀρκεῖα θαι, ἐπεὶ καὶ τοῦτο Πλάτων παρακελεύεται ἐν τῷ δια λόγῳ τῷ Φαίδωνι, οὐ τά ἀνέλεγκτα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ δυσέλεγκτα προσδεχόμενος. 154. Quare silices et plumbi laminæ aquæ impositæ ρνδ'. Διὰ τίνα αἰτίαν χάλικες καὶ μολιβίδες ἐμβαλλό illam frigidiorem reddant. Hanc quæstionem Aristoteles in problematis cum instituisset expendere, insolutam reliquit, est enim ex difficillimis. Nimirum vero cum aer extrinsecus allabens aquam reddit frigidam, id magis etiam eficere valet cum in lapides et plumbi laminas impingitur: densitate enim sua excipiunt illud atque in aquam iterum remittunt, ut per totam illam validius frigus pervadat, unde nihil mirum quod silices plumbique laminæ aquæ injects illam refriμεναι ψυχρότερον τὸ ὕδωρ ποιοῦσι, Τοῦτο τὸ ζήτημα ἐν προβλήμασιν ᾿Αριστοτέλης ἐπιχειρήσας θεωρῆσαι οὐκ ἐπιλύσατο, ἔστι γὰρ ἐν τοῖς μάλιστα δυσθεωρήτοις. Εἰ γὰρ καὶ ὁ ἀὴρ παραψύχει τὸ ὕδωρ ἔξωθεν ἐμπίπτων, οὕτω δὲ μᾶλλον Ισχύει πρὸς τοὺς λίθους καὶ τὰς μολιβδίδας ἀπερειδόμενος. Στέγουσι γὰρ αὐτὸν τῇ πυκνότητι καὶ ἀνακυκλῶσι εἰς τὸ ὕδωρ, ὥστε δι᾿ ὅλου ἰσχυρὰν γίνε σθαι τὴν περίψυξιν, καινὸν οὐδὲτ ἐὰν τὰ τῶν χαλίκων λιθίδια καὶ αἱ μολιβδίδες ἐμβαλλόμεναι ψυχρὸν

78+ ποιοῦσε τὸ ὕδωρ. Διὸ καὶ χειμῶνος οι ποταμοί ψυ- gerant. Similem ob causam hiemis tempore flavi χρότεροι τῆς θαλάττης γίνονται· ἰσχύει γὰρ ἐν αὐτ τοῖς ὁ ψυχρὸς ἀὴρ ἀνακλώμενος, ἐν δὲ τῇ θαλάσση διὰ βάθος ἐκλύεται πρὸς μηδὲν ἀντερείδων. Αλλως τε καὶ ὁ μόλιβδος τῶν φύσει ψυχρῶν ἐστιν, οἵ τε χάλικες τῇ πυκνότητι τὸ ψυχρὸν διὰ βάθος ποιοῦσιν. ρνε. Διὰ τίνα αἰτίαν ἀχύροις καὶ ἱματίοις ή χιών διαφυλάττεται. θαυμαστὸν δοκεῖ εἰ τὰ θερμότατα ἄχυρον καὶ ἱμάτιον συνεκτικὰ τῶν ψυχροτάτων ἐστίν. Οὐκ ἔχει δὲ οὕτως, ἀλλ᾽ εἰ αὐτὸς παραλογιζόμενος. Οὐ γὰρ φύσει θερμὸν τὸ ἱμάτιον, καὶ γὰρ ὁ χιτών ψυχρός ἡμῖν προσπίπτει τὸ πρῶτον ἐνδυσαμένοις, εἶτα μένο τοι θερμαίνει τῆς ἀφ᾿ ἡμῶν θερμότητος ἐμπιπλά. σμενος, καὶ ἅμα περιστέλλων καὶ τὸν ἔξω ἀέρα τοῦ σώματος. Ὥσπερ οὖν ἡμᾶς θερμαινόμενον θερμαίνει τὸ ἱμάτιον, οὕτω ψυχόμενον τὴν χιόνα περιψύχει. Ψύχεται δὲ ὑπ' ἀφιείσης πνεῦμα λεπτὸν τοῦτο γὰρ συνέχει τὴν πήξιν αὐτῆς ἐγκατακεκλεισμένον. Απελθόντος δὲ τοῦ πνεύματος ὕδωρ οὖσα ῥεῖ καὶ διατήκεται καὶ ἀπανθεῖ τὸ λευκὸν, ὅπερ ἡ τοῦ πνεύματος πρὸς τὸ ὑγρὸν ἐνάμιξις ἀφρώδης γενομένη παρεῖχε, καὶ τὸ ἄχυρον διὰ κουφότητα μαλακώς περιπίπτον οὐ θρύπτει τὸν πάγον. frigidiores sunt quam mare, aer enim frigidus in illis reflexus prævalet magis quam in mari, ubi propter profunditatem nullum in solidum corpus incidit, sed dissolvitur.Alioqui plumbum etiam nam tura frigidum est, et silices propter densitatem frigus in imo faciunt. 155. Quare paleis et vestimentis injectis niz conservatur. Mirum videri possit quod calidissima res ut palea et vestimentum frigidissimas conservant. Sed non ita se habet, verum ipse qui ita judicas falleris. Neque enim natura calidum eat vestimentum, nam et tunicam primo nos cum eam induimus frigidam sentimus, deinde demum calefacit, impleta scilicet calore a corpore nostro procedente, et externum aerem ab illo arcens ao repellens. Quemadmodum igitur calefacta vestis nos calefacit, sic frigefacta nives refrigerat.Frigefit autem emisso ab illis tenui spiritu,qui dum a veste inclusus retinetur, eas integras ac compactas conservat.Hic enim sic exspiret et evolaverit, nix in aquas e quibus constat liquefacta diffuet, alboremque suum veluti florem amittet, perinde ut evanescit ac perit spuma quæ spiramine cum aqua permisto nata fuerat. Sed et palea, quoniam perlevis est, moNiter nivibus incumbens, consistens ejus gelu non dissolvit, sed iategrum relinquit. ρνς'. Τί ἐστι βούλιμος. Βούλιμος λέγεται ὁ μέγας λιμὸς οἷον πούλιμός τις, τοῦτ' ἔστι πολὺς λιμός. Βουλιμιῶσι δὲ οἱ διὰ 156. Quid sit bulimos Bulimos vehemens fames est, quasi πολιμος 8 πολὺς multus et λιμός quod famem significat. Veχιόνος μάλιστα πολὺ βαδίζοντες· Πάσχουσι δὲ τοῦτο hementius autem esuriunt qui per nives frequenter καὶ ἵπποι καὶ ἡμίονοι, καὶ μάλιστα όταν ἰσχάδας καὶ μῆλα κομίζωσιν. Ὁ δὲ θαυμασιώτατόν ἐστιν, οὐκ ἀνθρώπους μόνον, ἀλλὰ καὶ κτήνη ἀναβιώννυσιν ἄρτος πάντων ἐδωδίμων μάλιστα, ὥστε κἂν ἐλάχιστον ἐὰν φάγωσιν, εὐθὺς ἵστανται καὶ βαδίζουσι, περιψύχεται γὰρ ἰσχυρῶς καὶ πυκνοῦται τὰ σώματα τῶν βαδιζόντων διὰ χιόνος, κἀντεῦθεν τὸ θερμὸν ἔσωθεν ἀντιπεριστάμενον ἀναλίσκει τὴν τροφὴν, εἶτα ἐπιλειπούσης αὐτῆς ὥσπερ τὸ πῦρ ἀπομαραίνεσθαι. Διὸ πεινῶσι σφόδρα οἱ τοῦτο παθόντες, καὶ βραχύ παντελῶς ἐμφαγόντες εὐθὺς ἀναλάμπουσιν. Οἱ δὲ τὴν βουλιμίασιν πάθος ἐν στομάχῳ φασὶ διὰ συνδρομήν θερμοῦ λειποψυχίαν ποιοῦν. iter faciunt,quod et oqui sentiunt et muli, maxime quando caricas vel poma portant. Quod vero mirandum maxime est, non homines modo sed et jumenta inter omnes cibos pane maxime confirmantur el vires recipiunt, ac si vel paululum ex eo comederint, erecti iterum stant et progrediuntur. Eorum porro qui per nives iter faciunt, corpora vehementer afficiuntur frigore et constipantur, atque inde calor intrinsecus resistens consumit nutrimentum, quo absumpto una cum calore illa deficiunt ac marcent. Sic itaque affecti esuriunt vehementer, et vel paululum cibi si ceperint, item rum reficiuntur. Sunt et qui acrem hanc famem passionem in stomacho esse aiunt, qui ob calorem illi conjunctum facit, ut deliquium animi homines patiantur. ρυζ. Τίς ἡ αἰτία δι' ἂν εὔθρυπτα γίνεται τὰ ἐν τῇ 157 Quare carnes ex fico arbore suspensae tenaσυχῇ κρεμαννύμενα κρέατα. Τὸ φυτὸν ἡ συκῇ ἁπάντων ἐστὶ ὀπωδέστατον, θερμὲν οὖν πνεῦμα καὶ δριμὺ καὶ τμητικὸν ἀφίησι. Καὶ τοῦτο θρύπτει καὶ πεπαίνει τὴν σάρκα τοῦ ὄρνιθος, ὅθεν τῶν ταύρων ὁ χαλεπώτατος συκῇ προσδεΝΟΤΕ. Ita in ms., quo usus sum,quæstiones ha capitibus CLVII distinguuntur, neque tamen pauciora argumenta continent quam codex Allatii divisus in capita excur, ut ex titulis supra (cel.524/jascriptis videbis. Itaque ne quis existimaret me minus interiores fiant. Ficus omnium fruticum arborumque maxime succo abundat, itaque spiritum ex se emittit calidum, acrem et incidendi vi præditum. Atque his subigit ac veluti percoquit avis appens carnes, sigrum istud Pselli opusculum dare, in titulo capita CXCII! memoravi, licet pro divisione quam in Lindenbrogiano apographo reperi, non plura sunt capita quam cLvII.