quidem ferocissimus etiam taurus fico alligatus mi- θεὶς ἡσυχίαν ἄγει καὶ ψαύσεως ἀνέχεται, καὶ ὅλος tior ft contingique se permittit, atque omnino jam veluti languidius factus omittit iram. Hujusmodi igitur spiritus carnibus victimarum vel quibuscunque aliis allabens illas permeat maceratque et teneriores efficit. Itaque etiam dulci e fico grossi crudæ, abundantem illius humiditatem ad se attrahuntatque sic eam meliorem reddunt,quo alludens sacra Scriptura ait Ficus extulit grossos suos, hoc est, anima per purificationem omne inutile tanquam grossum crudum a se emisit atque effudit. ἀφίησι τὸν θυμὸν ὥσπερ ἀπομαραινόμενος. Τοῦτο γοῦν τὸ πνεῦμα καὶ τοῖς θύμασιν ἢ ὅλως τοῖς κρέασι προσπίπτον διαιρεῖ τὴν σάρκα καὶ περιθρύ πτοι καὶ ψαφαρὰν ἀπεργάζεται, διὰ ταῦτά τοι καὶ πρὸς τῆς γλυκείας συκῆς ἕτερα σύκα τὰ λεγόμενα ἔλυνθοι τὴν ἄχρηστον υγρότητα τοῦ φυτοῦ ἐν ἑαυ τοῖς ἕλκοντα, τὴν χρηστοτέραν ἀφίησι. Διὰ ταῦτα φησὶ καὶ ἡ Γραφή, Ησυκῆ ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς, τουτέστιν, ψυχή διὰ καθάρσεως ἅπαν τὸ ἄχρηστον ὥσπερ ἄλυνθον ἐξήνεγκεν καὶ ἀποχέτευ σεν. NOTÆ. Cantic. 11, 13. Confer quæ de caprifico supra cap. 152. ΨΕΛΛΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΕΑ ΚΑΙ ΚΥΡΙΟΝ ΜΙΧΑΗΛ ΤΟΝ ΔΟΥΚΑΝ ΕΠΙΛΥΣΕΙΣ ΣΥΝΤΟΜΟΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΖΗΤΗΜΑΤΩΝ PSELLI AD IMPERATOREM DOMINUM MICHAELEM DUCAM SOLUTIONES BREVES QUESTIONUM NATURALIUM. Grace edidit D. Gottfried Seebode Gothes 1840 et Wiesbaden 1837, ex apographo quod inter Fabricianas bibliotheca Academia Hauniensis copias asservatur. Præcedent in eo ultimna capita ejusdem Pselli Διδασκαλίας παντοδαπής quam supra edidimus. In apographi pag. 1 supra titulum huc verbs, licet obscure, leguntur: Qua sequuntur nondum sunt edita,» ab ipso, ut putat D. Seebode Fabricio annotata. Interpretationen Latinam addidimus. EDIT. PATR. Plutarchus,oimperator divine,maxime,diversas in Ὁ μὲν Πλούταρχος, ὦ μέγιστε καὶ θειότατε βα medium proferens sententias, tantum abest ut veritatem revelet, ut mentem legentium circa veri tramitem in ambiguitatem potius transferat.Quicunque igitur ad rerum cognitionem pervenire voluerit, demonstrative procedere debebit, a sensibilibus incho- ´ando et ad principium omnium ascendendo. Hanc ob causam aliam aos in hocce opusculo viam ingressi, et a fine initium facientes, in primo capite terram rotundam esse ostendemus, demonstrando quod medium universi occupat et quot stadiorum ejus est circuitus; quanta ac qualis est pars ejusdem quam nos homines incolimus. Deinde dicemus quomodo septem climata distributa sint, et quousque homines habitent ac deinceps quousque in σιλεῦ, διαφόρους δόξας ἀπαριθμούμενος, καὶ τὴν ἀληθῆ μὴ ἀποδεικνύων καὶ πιστούμενος, συγχέει μᾶλλον τὸν λογισμὸν καὶ ἀπορεῖν παρασκευάζει, δ εἰς ἐπίστασιν ἄγει. Τὸν δὲ μέλλοντα ἐπὶ τὴν γνῶσιν ἰέναι τῶν ὄντων δεῖ μετὰ ἀποδείξεως ἕκαστον εὖ γνῶναι, ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἀρξάμενον, καὶ ὁδο προϊόντα ἐπ' αὐτὴν ἀνιέναι τὴν τῶν ὅλων ἀρχήν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ παρόντι συγγράμματι ἑτέραν ἐτραπόμην [εἰς] τοῦτο ὁδὸν, καὶ πρότερον μὲν ἐκ τῶν ἐσχάτων ἀρχόμενος, ἀποδείξω ἐν τῷ πρώτο λόγῳ περὶ τῆς γῆς, ὅτι τυγχάνει σφαιροειδὴς, καὶ ὅτι ἐν μέσῳ κεῖται τοῦ παντὸς, καὶ ὅσων σταδίων ἐστὶν ἡ περίμετρος αὐτῆς, καὶ ὅσον καὶ οἷον μέρος αὐτῆς οἰκοῦμεν οἱ ἄνθρωποι, καὶ πῶς τὰ ἑπτὰ κλί

SOLUTIONES QUÆDAM. ματα διαμερέρισται, καὶ μέχρι τίνος οἰκοῦσιν οἱ occidente, quo in septentrione ac in parte australi ἄνθρωποι, καὶ τί μὲν τὸ πέρας τῆς ἐν τῇ δύσει οἱ κήσεως, τί δὲ τὸ ἐν τῷ βοῤῥᾷ, καὶ τί τὸ ἐν τῷ νότῳ· Ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ περὶ ὕδατος, καὶ θαλάσσης, καὶ ἀέρος, καὶ πυρὸς, καὶ ἀστραπῶν, καὶ βροντῶν, καὶ κεραυνῶν, καὶ κομητῶν, καὶ ἱετῶν, καὶ χιόνων. καὶ χαλάζης, καὶ τῶν ὁμοίων. Ἐν δὲ τῷ τρίτῳ περὶ τῶν οὐρανίων σωμάτων καὶ φύσεως αὐτῶν, καὶ μεγέ θους ἡλίου καὶ σελήνης, καὶ κινήσεως τῶν ἀστέρων. Ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ περὶ ὕλης, εἴδους καὶ φύσεως καὶ ψυχῆς καὶ νοῦ. Ἐν δὲ τῷ πέμπτῳ περὶ τῆς πρώτης τῶν ὄνο των αἰτίας. α΄. Περὶ τοῦ εἶναι τὴν γῆν σφαιροειδή. Περὶ τοῦ σφαιροειδούς σχήματος τῆς γῆς πολλα ἀποδείξεις εἰσί, μάλιστα δὲ, ὅτι ἐπιλάμπει ὁ ἥλιος τοῖς τῆς ἀνατολῆς μέρεσι πρότερον τῶν ἐν τῇ δύσει, καὶ διὰ τοῦτο προλαμβάνει ἀεὶ ἡ ἡμέρα παρά τε τοῖς Σίνοις, καὶ τῇ Περσίδι, καὶ τοῖς ἐκεῖσε ἔθνεσιν. Οτε γάρ ἐστι μεσημβρία ἐν τοῖς Σίνοις, ἔστιν ἐν ταῦθα πρωία, καὶ ὅτε ἐν Περσίδι ἐστὶν ὥρα τε τάρτη, ἔστιν ἐνταῦθα πρώτη, καὶ ἀναλόγως τοὺς τῆς ἕω καὶ τῆς δύσεως διαστήματος. Εἰ δέ τις εἴποι και πόθεν δῆλον ὅτι ἔστι τὸ τοιοῦτον, καὶ ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον διαφέρουσιν αἱ ὧραι, ὡς ἔν τινι μὲν τόπῳ ἡμέραν εἶναι, ἐν ἑτέρῳ δὲ νύκτα, καὶ τὰς ὥρας προλαμβάνειν καὶ ὑστερεῖν, ἵστω, ὅτι φανερὸν τοῦτο γέγοVSV ἐκ τῶν ἡλιακῶν καὶ σεληνιακῶν ἐκλείψεων. Ἐτηρήθη γάρ, ὅτε γίνεται ἡ ἐκλειψις ἡλίου καθ' ὥραν τετάρτην ἐν τῇ Περσίδι, φαίνεται ἡμῖν ἐνα ταῦθα, ὡς ἐκεῖσε προλαμβανούσης τῆς ἡμέρας. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ὡρῶν τῆς νυκτὸς ἐπὶ τῶν τῆς σελήνης ἐκλείψεων· ἡ γὰρ κυρτότης τοῦ σφαιροε:- δοῦς σχήματος τῆς γῆς ἀντιφράττει τοῖς δυτικοῖς μέρεσιν, ἕως οὗ ὑψωθῇ καὶ ἐπὶ τούτων ὁ ἥλιος. Εἰ γὰρ μὴ ἡ γῆ σφαιροειδής, ἀλλ᾽ ἐπίπεδος καὶ ἐκτετα μένη κατὰ μῆκος, ὅλη ἂν ὁμοῦ ἐφωτίζετο. Ὅτι δὲ κυρτή ἐστιν ἡ ταύτης ἐπιφάνεια, δῆλον ἐκ τούτου ὅτε γὰρ πλέομεν ἐν πελάγει θαλάσσης, πρῶτον ἡμῖν αἱ ἀκρώρειαι τῶν ὁρῶν φαίνονται· προσεγγίσασι δὲ τῇ γῇ φαίνεται καὶ τὰ κατώτερα· καὶ πλοῖον ἀπὸ γῆς ἰδόντες μηχόθεν ἐν πελάγει, πρῶτον τὰ ἱστία ὁρῶμεν, τῶν λοιπῶν τοῦ πλοίου μερῶν ἀφανῶν ἡμῖν τυγχανόντων πλησιαζόντων δὲ, καὶ τὰ κάτωθεν μέρη ὑπ' ὄψιν γίνεται· ἔπεσ οὐκ ἂν συνέβαινεν, εἰ μὴ κυρτὸν ἦν τὸ σχῆμα τοῦ ὕδατος, τῇ γῇ καὶ αὐτὸ συσφαιρούμενον. Εἰ γὰρ μὴ ἦν τοιοῦτον τὸ σχῆμα τῆς γῆς, πάντες ἂν οἱ ἀστέρες ἐφαίνοντο· νῦν δὲ διὰ τὸ πρὸς βοῤῥᾶν εἶναι τὴν ἡμετέραν οἴκη σιν τοὺς μὲν ἀστέρας τοῦ βορείου πόλου ὀρῶμεν, τοὺς δὲ ἐν νότῳ οὐχ ὁρῶμεν. Ἰδοὺ γὰρ ὁ Κανωβος, μέγιστος ὢν ἀστὴρ, ἐν μὲν τῇ Αἰγύπτῳ φαίνεται, οὐ μόνον οὗτος, ἀλλὰ καὶ οἱ λοιποὶ νοτιώτεροι ἀστέ ρες· εἰ δὲ ἐν τῷ μέσῳ ἦν, ἀλλ' ἔῤῥεπε πρὸς τὴν ἀνατολὴν, ἀνίσχοντος, ἂν τοῦ ἡλίου, βραχύτεραι ἐγένοντο αἱ τῶν φωτιζομένων σκιαί, πόῤῥωθεν δὲ μείζονες ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ ἀνατέλλοντα πάντα μείζονα ἐφαίνετο ἐν τῇ ἀνατολῇ, ὡς πλησίον αὐτῆς ἡμῶν ὄντων· δυόμενα δὲ ἐλάττονα· εἰ δὲ πρὸς τὴν terra habitetur. In secundo capite de aqua, mari, aere, igne, fulguribus, tonitru, fulmine, cometis, pluvia, nive, grandine et similibus sermo erit. In tertio deinde circa corpora cœlestia eorumque naturam, circa solis ac lunæ magnitudinem, astrorumque motum disquiremus. In quarto, de materia, de naturæ et animæ mentisque forma tractabimus. Quintum denique de primordiali omnium causa rationem reddet. 4. Terram rotundam esse. Plures sunt terræ rotunditatis demonstrationes; quarum gravissima est quod sol orientis partibus lucet prius quam occidentis; quare etiam apud Sinenses et Persas et finitimarum regionum homines maturius lucescit. Quando enim apud Sinas meridies est, hic tempus est matutinum, et dum in Persia quarta hora est, hic prima, et sic secundum orientis atque occidentis distantiam. Quod si quis quæsierit unde appareat hoc ita esse, et cur tanta sit horarum differentia,ita ut hoc in loco dies sit, in illo nos, horæque nunc præcipites nunc tardiores sint, scito, e solis et lunæ eclipsibus hoc pateferi. Compertum habent ejusmodi rerum periti quod solis eclipsis quarta in Perside hora,apud nos prima evenit; quod idem quoad horas nocturnas in lunæ eclipsi accidit. Figuræ etenim terra sphæricæ curvitas regionibus occidentalibus se opponit,donec sol quoque eo usque evehatur. Si enim terra non rotunda, sed plana et longa esset, tota simul illustraretur. Curvam quoque eam esse id testatur quod si in mari navigamus, montium primo cacumina se exhibent; ubi autem ad terram appropinquamus, partes inferiores sensim apparent. Sic etiam quando navim in mari de terra aspicimus, vela primo cernimus dum cæteræ navigii partes oculorum aciem fugiunt. Quando autem appropinquat navis,cæteræ quoque partes sub oculos veniunt. Quod non eveniret, si non esset curva undæ superficies formam sphæræ una cum terra habens. Nisi ea esset terra forma, omnia astra simul apparerent. Nunc autem cum ad septentrionem incolamus,astra quidem septentrionalis poli aspicimus. Ecce enim Canopus, astrum maximum, in Egypto apparet, nec tantum illud,sed et cætera quæ magis ad meridiem sunt, astra. Si vero in medio esset sita, sed ad orientem vergeret, emergente sole, breviores fierent eorum quæ illuminantur umbræ, eorum autem quæ procul sunt, majores. Imo et orientia omnia astra majora in oriente apparerent, quippe cum eis propiores essemus; occidentia autem minora. Si vero ad occidentem vergeret nostra regio, contraria omnino contingerent; si vero ad septentrionem inclinaretur, ad hanc partem extenderentur rerum quæ luce perfunduntur umbræ, et si ad meridiem, similiter. Nunc autem, cum sol

oritur, ad occidentem vergunt umbra, cum autem δύσιν ἔβλεπε, τὰ τούτων ἐναντία ἐγένετο· καὶ εἴ γε occidit, ad orientem. πρὸς βοῤῥᾶν ἔκλινε, πρὸς τοῦτο ἂν τὸ μέρος ἀπετείο νοντο ἀεὶ αἱ τῶν φωτιζομένων σκιαί, καὶ, εἰ πρὸς μεσημβρίαν, ὁμοίως. Νῦν δὲ, ἀνατέλλοντος τοῦ ἡλίου, ἐπὶ δύσιν ἀποκλίνουσιν αἱ σκιαί, δυομένου δὲ, πρὸς ἀνατολήν. 2. De terræ magnitudine. β'. Περὶ τοῦ μεγέθους τῆς γῆς. Περὶ δὲ τοῦ μεγέθους τῆς γῆς πολλαὶ γέγονασι δόξαι, ἀπεφήναντο δὲ ὕστερον πάντες, ὡς σταδίων μυριάδων ἐστὶν εἴκοσι καὶ πέντα ἡ ὅλη περίμετρος αὐτῆς, ἀποδείξαντες δὲ τὸ τοιοῦτον διὰ μεθόδων γεωμετρικῶν. Τινὲς δὲ τοσοῦτον μετρήσαντες διάστημα ἐν τῇ γῇ, ὥστε παραλλάττεσθαι μίαν μοῖραν ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τοῦτο ἐπὶ τξ', ἤτοι τὴν τῶν μοιρῶν τοῦ οὐρανοῦ ποσότητα πολυπλασιάσαντες, εὗρον τὴν περίμετρον τῆς γῆς τοσαύτην. ὡς εἴπομεν. Ἡ δὲ ἡμετέρα οἴκησις ἐστὶν ἐν τῷ βορείῳ μέρει, καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν βόρειος πόλος ἐστὶν ἀειφανής· καὶ ἡ εγνωσμένη οἴκησις ἐν τῇ γῇ κατὰ τὴν ἀνατολὴν μὲν τελευτῷ ἐν πόλει τινὶ τῶν Σίνων λεγομένη Σήρα. Τὸ γοῦν ἐπέκεινα ταύτης, ὡς ἱστοροῦσιν, τέλματα εἰσι καὶ κάλαμοι, καὶ δίοδος ἀπ' αὐτῆς ἀνατολικω - τέρα οὐκ ἔστιν, οἱ δὲ Σῖνοι οὗτοι τὰ ἀνατολικώτερα μέρη τοῦ κόσμου οἰκοῦσιν· εἰσὶ δὲ πάντες "Ελληνες τὸ δόγμα, πλὴν πάνυ δικαιότατοι. Κατὰ δὲ τὴν δύσιν τελευτᾷ ἡ οἴκησις ἐπέκεινα τῆς Ισπανίας πρὸς τῷ δυτικῷ ὠκεανῷ, εἰς ὃν εμβάλλει αὕτη ἡ καθ᾿ ἡμᾶς θάλασσα. ᾿Απέχουσι δὲ ὅσον χιλίων μια λίων διάστημα ἀπὸ τῆς γῆς αἱ λεγόμεναι τῶν Μακά ρων νήσοι, αἵτινες πριν οικούμεναι οὖσαι καὶ ἐπίσ φθονοι διά τε τὴν εὐκρασίαν τοῦ ἀέρος καὶ τὴν πολ λὴν εὐφορίαν, νῦν ἀοίκητοί εἰσι. Κατὰ δὲ τὸ ἀρε κτῷον μέρος περαιούται ἡ οἴκησις ἐν θύλη τῇ νήσιμο τὰ γὰρ περαιτέρω ταύτης αοίκητα διὰ τὴν ψύξιν. Κατὰ δὲ τὴν μεσημβρίαν οἰκοῦσιν ἄνθρωποι ἄχρις αὐτοῦ τοῦ ἰσημερινοῦ κύκλου· ἀλλ᾽ εἰσὶν οἱ ἐκεῖσε οἰκοῦντες βάρβαρα έθνη καὶ μέλανα την χροιάν. Ὅσοι δὲ οἰκοῦσιν ὑπὸ τὸν ἴσημερινὸν κύκλον, ἀεὶ τὰς νύκτας ἔχουσιν ἴσας ταῖς ἡμέραις. Ἡ οὖν λεγο μένη παρ' ἡμῶν ἀνατολὴ οὐκ ἔστιν ἀνατολή, εἰ μὴ δύσις· ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ δοκοῦσαι τοῖς πολλοῖς ἀνατολικώτεραι πόλεις, οἵαι αἱ τῆς Ἰβηρίας καὶ τῆς Μηδίας, καὶ αὗται δυτικαὶ ὑπάρχουσι διὰ τὸ ἐν τῷ δυτικῷ μέρει τῆς οἰκουμένης εἶναι. Η δὲ ἀρχὴ τῶν ανατολικωτέρων μερῶν καὶ αὐτῆς τῆς Περσίας ἐστὶν ἐπέκεινα. Διαμεμέρισται δὲ ἡ οἰκουμένη ὑπὸ τῶν πάλαι σοφῶν εἰς τὰ ἑπτὰ κλίματα τοιούτῳ τρόπῳ. Ιδόντες γὰρ οὗτοι, ὡς ὅσαι χῶραί εἰσι βορειότεραι, ἔχουσι τὴν μεγίστην ἡμέραν μείζονα τῶν νοτιωτέ ρων, καὶ ἀπὸ ἔσημερινοῦ ἐπὶ τὰ ἔνθεν μέρη, ἐάσαν τες αὔξησιν ἡμιωρίου, ἐκάλεσαν τὰς τοσαύτην ἀπόστασιν ἀπεχούσας τοῦ ἐσημερινοῦ πρῶτον κλίμα, ὀνομάσαντες αὐτὸ διὰ Μερόης. Υπάρχει δὲ ἡ Μερόη πόλις Αιθιοπική· ἔστι δὲ ἐν τῷ τοιούτῳ κλίματι ή μεγίστη ἡμέρα ὡρῶν ιγ'. Εἶτα πάλιν ἰδόντες, ἔνθα εστὶν ἡ μεγίστη ημέρα ώρων ιγ' δ, ὠνόμασαν τὰς ἐκεῖθεν ἡμέρας κλίμα βʹ, καὶ ἐκάλεσαν τοῦτο διὰ Συήνης. Ἡ δὲ Συήνη ἐστὶ πόλις ἐν μεταιχμίῳ τῆς Αιθιοπικῆς καὶ Αἰγυπτιακῆς χώρας. Τὸ αὐτὸ δὲ ἐποίησαν καὶ ἐπὶ τοῦ τρίτου κλίματος, τὸ διὰ τῆς κάτω χώρας Αἰγύπτου λεγόμενον, τὴν μεγίστην έχον De terræ magnitudine multæ fuerunt opiniones; docuerunt vero deinceps omnes universum ejus ambitum esse stadiorum (250,000) ducenties et quinquagies mille; illud autem per geometricam methodum demonstraverunt. Nonnulli autem demensi sunt in terra tantum spatium, quantum intra cœlestem gradum comprehenditur, et boc in 360, postea coelestium graduum numerum hoc spatio multiplicantes, eum terræ quem diximus ambitum invenerunt. Nostra vero regio in parte septentrionali sita est; proptereaque borealis polus semper visibilis est; regioque illa quam ultimam novimus versus orientem est urbs quædam Sinensium nomine Sera. Ultra quam, ut inquiunt, lacunæ sunt et calami, neque inde ultra ad orientem iri potest; Sinenses vero illi maxime orientales partes incolunt.Sunt autem omnes doctrina Græci, nisi quod justissimi sunt. Ad occidentem vero habitabilis terra ultra Hispaniam finit ad occidentalem Oceanum in quem influit nostrum ipsum mare. Distant mille milliaribus a terra insulæ quæ Fortunatæ dicuntur,quæ prius habitatæ et ob aeris temperiem et suam fertilitatem quæsitæ, nunc jam non culta sunt. Versus septentrionalem partem habitabilis terra Thule insula finitur; quæ enim ulteriora sunt ob ventos non habitantur. Ad meridiem autem incolunt homines usque ad æquinoctialem circulum; sed hujusce regionis incolæ sunt barbaræ gentes,quorum cutis nigro colore est. Qui vero habitant sub æquinoctialem circulum,nootes habent diebus semper æquales. Quam partem igitur vocamus Orientem, non est oriens, sed occidens. Et quæ plurimis videntur orientales urbes esse, quales Iberia et Mediæ, ipsæ sunt occidentales, quia sunt in parte terræ occidentali. Initium autem orientalium partium est ultra ipsam Persidem. Terra vero a priscis philosophis in septem climata divisa est hoc modo. Animadvertentes enim illi omnes locos qui sunt magis ad septentrionem siti, maximum diem majorem habere quam loci versus meridiem siti,et ab æquinoctio in partes ulteriores, negleoto semihoræ augmento, has regiones eo spatio ab æquinoctio distantes primum, clima appellaverunt, ei Merues nomen imponentes. Est porro Meroe urbs Æthiopica. In hoc autem climate maxima dies est tredecim horarum. Deinde animadvertentes ubi maxima dies sesquitredecim horarum esset, hujus regionis dies secundum clima appellaverunt, eique nomen Syenes dederunt. Porro Syene est urbs media inter Ethiopiam et Egyptum. Idem autem fecerunt de tertio climate, quod e nomine inferioris Ægypti dicitur, quodque maximam diem quatuordecim horarum habet. Ao similiter de quarto a Rhodo nominatum, quodque

SOLUTIONES QUÆDAM. ἡμέραν ὡρῶν ιδ· καὶ ἐπὶ τοῦ τετάρτου ὁμοίως, maximam diem sesquiquatordecim horarum ha τὸ διὰ Ῥόδου ονομαζόμενον, την μεγίστην ἔχον ἡμέραν ὡρῶν ιδύ· καὶ ἐπὶ τοῦ πέμπτου, ἐν ῷ οἰκούμενοι, ὡσαύτως, ἐν ᾧ ή μεγίστη ημέρα ὡρῶν ἐστι ιε'. Ονόμασαν τὸ ἕκτον κλίμα τὸ διὰ μέσου Πόντου, ἐν ᾧ ἡ μεγίστη ημέρα ὡρῶν ιδ. Τὸ δὲ ἔβδομον τὸ διὰ τοῦ Βορυσθένους, ἐν ᾧ ή με γίστη ημέρα ὡρῶν ἐστι ις', Εἰσὶ δὲ ἐν τῷ Βορείψ μέρει τόποι οἰκούμενοι ἐπέκεινα τῶν ἑπτὰ κλιμάτων, ἐν οἷς μείζων ἐστὶ τῶν δηλωθεισῶν ὡρῶν ἢ μεγίστη ἡμέρα. Αὐτίκα γοῦν ἐν τῇ Θούλῃ, διὰ τὸ τὸν θερινὸν κύκλον ὅλως ὑπὲρ γῆν εἶναι, ἐν τῷ θέρει ἐπὶ ἡμέρας μι' 8 ἥλιος αὐτοῖς ἄδυτος ὑπάρχει· ἐν δὲ τῷ χειμῶνι δι' ἡμερῶν μ' τὸν ἔφλιον οὐχ ὁρῶσι, διὰ τὸ τὸν ὅλον τὸν χειμερινὸν κύκλον ὑπὸ γῆν εἶναι καὶ ἀφανῆ. Ἡ δὲ διαίρεσις τῶν ἑπτὰ κλιμάτων κατὰ μὲν μῆκός ἐστιν ἀπὸ ἀνατολῆς ἄχρι δύσεως, κατὰ δὲ πλάτος ἀπὸ τοῦ ἰσημερινοῦ ἄχρι των βορείων μερών, ὧν εἴπομεν· Εστι δὲ τὸ μὲν μῆκος τῆς οἰκουμένης διάστημα ὡρῶν ιβ'· ὅτε γὰρ ὁ ἥλιος ἀνατέλλει ἐν Σήρᾳ τῇ πόλει, δύνει ἐν ταῖς Μα κάρων νήσοις· Τὸ δὲ πλάτος ἀπὸ τοῦ ἰσημερινοῦ ἄχρι τῆς νήσου Θούλης, ὡς ἐπ:πλάσιον γίνεσθαι τὸ μῆκος τοῦ πλάτους· διὸ γελοῖοι, ὅσοι κυκλοτερῆ τὴν οἰκονμένην καταγράφουσιν. γ΄. Περὶ τῶν μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τοῦ οὐρανοῦ στοι χείων καὶ τῶν περὶ ταῦτα παθῶν. Ἡ γῆ τὴν μέσην τοῦ παντὸς χώραν λαχοῦσα εὐο θὺς τὸ ὕδωρ ἔχει ὑπὲρ αὐτῆς· ἔστι δὲ ὁ τόπος αὑτοῦ ὁ ὠκεανός, πάντων τῶν ὑδάτων καταῤῥεόντων εἰς αὐτόν. Εἰσὶ δὲ μέγισται θάλασσαι, πρώτη μὲν ἦ Ερυθρᾶ, ὡς μέχρι τῆς Ἰνδικῆς διήκουσα γῆς, τῆς τε χώρας τῶν Σίνων καὶ ἄχρι τῆς Περσίδος. Δευτέρα δὲ αὕτη ἡ καθ᾿ ἡμᾶς εἰσβάλλουσα πρὸς τοῖς τῆς Ισπανίας μέρεσιν εἰς τὸν δυτικὸν ὠκεανόν. Τρίτη δὲ ἡ λεγομένη Μεγάλη διὰ τὸ μὴ ἔχειν νήσους, εἰσε βάλλουσα διὰ τοῦ στενοῦ εἰς τὴν καθ᾿ ἡμᾶς θάλασ σαν. Αἱ δὲ λοιπαὶ λίμναι μᾶλλον εἰσιν, ἢ θάλασσαι. ᾿Αλυκὸν δέ ἐστι τὸ τῆς θαλάσσης ὕδωρ διὰ τοιαύτην αἰτίαν· ἐπεὶ γὰρ ὁ ἥλιος ἀεὶ ἀνιμᾶται τὸ λεπτομε τὰς αὐτῆς ὑγρόν, καταλείπεται τὸ παχύ, καὶ ἔχει τοιαύτην γεῦσιν, καθάπερ ὁρῶμεν ἐπὶ τῶν ἡμετέρων σωμάτων· πινομένου γὰρ παρ' ἡμῶν τοῦ ὕδατος, καὶ τῆς φύσεως χρωμένης πρὸς τὴν σύστασιν ἡμῶν τῇ λεπτομερεστέρα αὐτοῦ ὑγρότητι, τὸ παχύτερον για καται οὗρον, καὶ ἔστι καὶ αὐτὸ τῇ γεύσει ἀλυκόν. Καὶ τοῦτο τῆς θείας ἔργον προνοίας. Εἰ μὴ γὰρ ἦν ἀλυκὸν τὸ θαλάσσιον ὕδωρ, σῆψιν ἂν ἐδέξατο μή ῥέον, καὶ δυσωδία τούτου ἐξεπέμπετο αναιρετική τῶν ζώων. Ἔστι δὲ τὸ ὅλον ὕδωρ τῷ ὄγκῳ τῆς γῆς μείζον· εἴπερ ισοπαλῆ καὶ ἱποτάλαντα δεῖ εἶναι τὰ στοιχεία. δ. Περὶ ἀέρος, καὶ πυρὸς, καὶ νεφῶν, καὶ ὑετῶν, καὶ ἀστραπῶν, καὶ βροντῶν. Τῆς δὲ γῆς ἄνωθεν καὶ τοῦ ὕδατος ἐστιν ὁ ἀήρ, πρὸς τὴν τῶν ζώων σύστασιν ἀναγκαιότατος. Τούτου δὲ ἄνωθεν τὸ πῦρ, οὐχ οἷον τὸ χρώμενον παρ' ἡμῶν. Τοῦτο γὰρ παχὺ καὶ καυστικὸν, καὶ τοῦ στοιχειώδους bet: atque sic quoque de quinto, in quo etiam homines habitaut, et in quo maxima dies est quindecim horarum. Nominaverunt sextum clima a Ponto medio, in quo maxima dies est sesquiquindecim horarum. Septimum clima quod est per Borysthenem, in quo dies maxima decem et sex horis constat. In parte autem septentrionali sunt habitabiles loci ultra septem illa climata, in quibus maxima dies major est quam dies prædicti. In Thule igitur, cum æstivus circulus omnino supra terram.sit, per æstatem diebus quinquaginta sol non occidit; per hiemem vero diebus quadraginta solem non vident, cum totus hiemalis circulus subter terram sit nec appareat. Distributio autem septem climatum est secundum longitudinem ab oriente usque ad occidentem, secundum latitudinem vero ab æquinoctio usque ad partes septentrionales, de quibus supra. Secundum longitudinem porro differentia inter extremas partes duodecim horis constat. Quando enim sol in urbe Sera oritur, in Beatorum insulis occidit. Latitudo vero ab æquinoctio ad insulam Thulem vadit, ita ut longitudo latitudine triplo major sit. Unde ridiculi sunt, qni rotundam terram habitabilem describunt. 3. De elementis quæ sunt inter terram et cœlum, et de passionibus quæ ad ea attinent. Terra quæ mediam universi regionem sortita est super se aquam statim habet. Aquæ autem locus est oceanus, in quem influunt aquæ omnes. Maxima vero maria sunt primum quidem Erythræum, quod usque ad Indicam terram et Sinensium regionem et Persidem extenditur. Secundum autem illud est quod nostra in regione versus Hispaniam in occidentalem oceanum incidit. Tertium est quod dicitur Magnum eo quod nullam insulam habeat, quodque per fretum in nostrum mare irruit. Cætera vero magis lacus sunt quam maria. Salsa autem est aqua maris ob sequentem causam. Cum enim sol perpetuo elevet humorem qui in eo subtilissimus est, crassior relinquitur, et eum saporem habet quem in nostris corporibus experimur. Cum enim aquam bibimus, subtiliore hujus humore natura utitur ad nostri corporis substantiam, Grassior vero fit urina quæ et ipsa gustanti salsa est. Et id divina Providentiæ opus esse animadvertitur. Nisi enim salsa esset aqua maris, putrederet, quippe quæ non fuat, et ex ea emitteretur odor pestilens qui animalia destrueret. Mole autem universa aqua est terræ amplitudine major; oportet enim ut elementa viribus paria et pondere æqualia sint. 4. De aere, igne, nubibus fulguribus et tonitribus. Supra terram et aquam est aer, ad animantium constitutionem maxime necessarius. Supra aerem vero ignis, non ei quo utimur similis. Hic enim orassus et vim habens urendi et ignem elementa-

MICHAELIS PSELII rium ita exceditut crystallus aquæ humorem. Ille πυρὸς οἷον ὑπερβολή, καθάπερ ή κρύσταλλος ὑπερβολή ψυχρότητος ὕδατος· ἐκεῖνο δὲ λεπτομερές, καὶ εὔκρατον τὴν θερμότητα ἔχον, καὶ οὐ καυστικόν, καθάπερ καὶ τὸ ἐν ὑμῖν ἔμφυτον θερμόν. Τὰ δὲ νέφη συνίστανται ἀπὸ τῆς γῆς καὶ θαλάσσης, ἀτμῶν ἀναγομένων ὑπὸ τῆς τοῦ ἡλίου θερμότητος, καὶ ἐν τῷ ἄνω τόπῳ πυκνουμένων διὰ τὴν ἐκεῖσε ψυχρότητα, καὶ εἰς ὕδωρ ἀλλοιουμένων. Επιποροῦσι δέ τινες, πῶς εἰσι ψυχρὰ τὰ ἄνω μέρη, μᾶλλον τῷ ἡλίῳ προσεγγίζοντα· ἔδει γὰρ ταῦτα θερμὰ εἶναι διὰ τὴν πρὸς τὸν ἥλιον ἐγγύτητα και φαμεν, ὅτι ὁ ἥλιος αὐτὸς καθ᾿ ἑαυτὸν οὐ θερμότατός ἐστιν, ὥς τινες ὑπολαμβάνουσιν, ἀλλ᾽ ἡ θερμότης ἐνταῦθα ἐμφαίνε ται διὰ τὴν τῶν ἀκτίνων αὐτοῦ πρὸς τὴν γῆν ἀντανάκλασιν· καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τῶν ἀκρωρειῶν τῶν μεγίστων ὁρῶν· ἐγγύτεραι γὰρ οὖσαι πρὸς τὸν ἥλιον, ψυχρότεραι τῶν κάτωθέν εἰσι μερῶν. Μάλιστα δὲ ἔοικε τὸ τῶν ὑετῶν τῷ γινομένῳ πάθει ἐπὶ τῶν θερμαινομένων ὑδάτων ἐν τοῖς λέβησιν· εἰ γὰρ ἐπίπωμα θήσει τις τούτοις, ἀνέρχεται ὁ ἀτμὸς ἐπὶ τὸ καλύπτον σῶμα, καὶ συνίσταται, καὶ γίνεται ὕδωρ, καὶ αὖθις καταῤῥεῖ ἐπὶ τὸν λέβητα. Η δὲ χιών οὐχ ὕδωρ ἐστὶ πεπηγὸς, ἀλλὰ [γίνεται] νέφους καθύγρου, πρὶν τέκειον εἰς ὕδωρ μεταβληθῆναι, πηγνυμένου καὶ κατερχομένου. Καὶ διὰ τοῦτο χαύνη ἐστὶ τὴν σύστασιν καὶ ἀρχιά. Ἡ δὲ χάλαζα γίνε ται, ὅτε ὁ ὑετὸς, πρὶν ἐπὶ τὴν γῆν κατέλθοι, καὶ παγῇ. Καὶ εἰ μὲν πόρρωθεν τῆς γῆς ἡ πήξις γένηται, κατέρχεται τὸ σχῆμα σφαιροειδής, διὰ πολλοῦ τοῦ διαστήματος τοῦ ἐν τῷ μέσῳ ἀναλυομένων τῶν ταύσης ἐξοχῶν· εἰ δὲ πλησίον παγῇ τῆς γῆς, κατά autem subtilis et temperato calore præditus, neque urente, illius simili qui nobis est ingenitus. Nubes vero efformantur ex terra et mari, vaporibus sursum solis ardore sublatis, in altis regionibus harum frigoris causa densatis et in aquam conversis. Addubitant vero nonnulli quomodo frigidæ sint hæ partes superiores, quamvis soli proximiores sint. Oporteret enim ut propter solis vicinitatem sint calidæ. Et dicimus solem ipsum per se non esse calidissimum, ut quidam opinantur; sed is calor quem hic sentimus, per ejus radiorum ad terram reflexionem producitur. Et hoc manifestum est ex maximorum montium verticibus. Soli enim viciniores, frigidiores sunt quam regio inferior. Pluvia vero maximam offert similitudinem cum eo vapore qui ex aquis in lebetibus calefactis efficitur. Si quis enim eos operculo claudat, ascendit vapor ad corpus operiens, in eoque densatur, it aqua et rursum in lebetem defluit. Nix autem non est aqua congelata, sed ex nube humida oritur quæ antequam prorsus in aquam vertatur, congelatur et decidit, et idcirco fungosam et tenuem compositionem habet. Grando vero formatur cum aqua congelatur, priusquam in terram deciderit. Si enim procul a terra fiat congelatio, decidit sphæricam speciem præbens, solutis magni intervalli ratione ejus extremitatibus; si autem prope terram congeletur, decidit diversas habens figuras et varias extremitates. In aere hæc omnia funt, nubes, pluvia, nix, grando. Similia autem illis formantur prope terram; nubi quidem similis nebula, pluvia ros, G έρχεται ἑτεροσχημάτιστος, καὶ διαφόρους ἔχουσα τὰς nivi pruina, grandini vero glacies. Fulgura autem et tonitrua nubibus inter se pulsantibus non efficiuntur, sed quando ventus calidus eas circumdans, dum ipse densantur et refrigerantur, per oppositionem inflammatur. Altero enim superante, alterum aufugit. Etsi enim sursum ignis fertur, tamen frigore quod sursum est coactus et nubium densitate ad inferiora tendit. Si autem parvus et levis sit calor, solum fulgur et tonitru efficit; si autem multus et ardens, tulmen. Porro fulgur præcedit tonitru, quamvis producantur simul, ob sequentem causam. Visus, qui sensuum primus est, protinus videt quod visibile est; auditus autem post tempus quod audibile est percipit. Proptereaque prius videmus fulgur, deinde vero tonitru audimus. Ο Visu autem auditum præstari vel ex eo patet quod " in remigatione remos aquam pulsantes videmus, βροντῆς, ἅμα ταύτῃ γενομένη, διὰ τοιαύτην αἰτίαν. et postea sonitum ex pulsatione emissum audi- Ἡ ὄψις, πρώτη τῶν αἰσθήσεων οὖσα, ἐχρόνως δρα τὸ ὁρατόν, ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ χρόνου αἰσθάνεται τοῦ ἀκοῦστοῦ· καὶ διὰ τοῦτο πρῶτον ὁρῶμεν τὸ τῆς ἀστραπῆς φῶς, εἶτα ἀκούομεν τῆς βροντῆς. Ὅτι δὲ προηγεῖται ἡ ὄψις τῆς ἀκοῆς, δῆλον καὶ ἐκ τοῦ ὁρᾷν ἡμᾶς ἐν ταῖς κωπηλασίαις τὰς κώπας τὸ ὕδωρ τυπτούσας, καὶ μετὰ τοῦτο ἀκούομεν τοῦ δούπου τοῦ ἐκ αὐτῶν. mus. 5. De terræ motibus. Ne simus causæ quæ terræ motus efficit, ignari, sciendum est ex terra calefacta emitti vapores et exhalationes. Vapor autem est humidus mediusque inter aquam et terram, exhalatio vero est caἐξοχάς. Καὶ ἐν μὲν τῷ ἀέρι γίνονται ταῦτα, νέφος, ἱετὸς, χιών, χάλαζα· ὅμοια δὲ τούτοις γίνεται καὶ πρὸς τῇ γῇ, τῷ μὲν νέφει ἀνάλογον [*] ὀμίχλη, τῷ δὲ ὑετῷ ἡ δρόσος, τῇ δὲ χιόνι ἡ πάχνη, τῇ δὲ χαλάζη ὁ κρύσταλλος. Αἱ δὲ ἀστραπαὶ καὶ αἱ βρονταὶ οὐκ ἀποτελοῦνται συγκρουομένων ἀλλήλοις τῶν νεφῶν, ἀλλ᾽ ὅτε τούτοις θερμὸν πνεῦμα περισχεθέν, τῶν νεφῶν συμπιλουμένων καὶ ψυχομένων, διὰ τὴν ἐναν τίωσιν ἐκπυριαθῇ. Ἐπικρατοῦντος γὰρ τοῦ ἐναν - τίου, τὸ ἐναντίον ἐκφεύγει· εἰ γὰρ καὶ ἐπὶ τα ἄνω ἔστιν ἡ τοῦ πυρὸς φορὰ, ἀλλ᾽ οὖν βιαζόμενον ὑπὸ τῆς ἄνω ψύξεως καὶ τῆς τῶν νεφῶν πυκνότητας, ἐκτινάσσεται ἐπὶ τὰ κάτωθεν· καὶ εἰ μὲν ὀλίγον ἐστὶ καὶ ἤπιον [το] θερμόν, ποιεῖ μόνην τὴν ἀστραπὴν ὁμοῦ καὶ βροντήν· εἰ δὲ πολὺ καὶ θερμότατον, γίνεται κεραυνός. Προηγεῖται δὲ ἡ ἀστραπὴ τῆς ε'. Περὶ σεισμών. Ἵνα δὲ μὴ ἀμύητοι ὦμεν τῆς τῶν σεισμῶν αἰτίας, ἱστέον, ὅτι ἐκ τῆς γῆς θερμαινομένης ἀναπέμπεται ἑτμὸς καὶ ἀναθυμίασις. Εστι δὲ ὁ μὲν ἀτμὸς ὑγρὸς καὶ μέσος ὕδατος καὶ ἀέρος· ἡ δὲ ἀναθυμίασις ļ

SOLUTIONES QUÆDAM. lida et sicca et valde mobilis, qua movetur aer et perficiuntur venti. Quando igitur exhalationes illæ terra concluduntur, et sursum latæ exitum quærunt, terram omnem circumjacentem commovent, Deo sic administrante et mandante. Nemo autem miretur quod illæ exhalationes, cum leves sint, terram densiorem moveant. Nonne enim et vehementes venti, etsi viam supra terram habeant, arbores eradicant, domosque sæpius dejiciunt. Quod autem terra tunc patitur convulsioni simile est. Quemadmodum enim convulsione movetur corpus, ita et terra quando exire exhalatio cogitur. Maximi autem terræ motus fiunt cum aer tranquillus est, et post terræ motus plerumque flat ventus vehemens, terra violenta spiritus commotione diffracta. Et nocte fiunt crebrius quam die, quia nocte terra superficies magis frigescit et densatur, exhalationesque intus concluduntur. Terræ autem molus impetuose pluviæ præcedunt et deinde ex calore siccitas. Sunt vero particulares, (terræ motus) neque per universam terram funt. Senel enim universa terra mota est, Passionis Salvatoris Domini nostri tempore, ipso terræ centro agitato. Neque fiunt in omni regione, sed in his solummodo in quibus terra est spongiosa et rimosa; et in quibusdam ccntinuo, in aliis raro, et vere atque autumno potius quam hiemeacæstate. Btsi quadam natura lege hæc efficiantur, sed etiam Dei voluntate et providentia. Quemadmodum enim neque pluvia neque nix, neque glacies, neque fulmen absque nubibus decidunt, sed mediantibus illis divinum consilium perficitur, ut ab initio Creatori visum est, ita neque accidit terræ motus sine causa physica et divina voluntate. θερμὴ, καὶ ξηρά, καὶ ὀξυκίνητος, ἐξ ἧς δὴ καὶ κι νεῖται ὁ ἀὴρ καὶ ἀποτελοῦνται οἱ ἄνεμοι. Ὅτε οὖν αὕτη ἡ ἀναθυμίασις τῇ γῇ ἐναποκλεισθῇ καὶ ἀνωφερής οὖσα ζητῇ ώσανεί δίοδον ἐξελθεῖν, κινεῖ πᾶσαν τὴν παρακειμένην γῆν, κελεύσει θείᾳ καὶ οικονομία. Μηδεὶς δὲ ξενιζέσθω, πῶς ἡ τοιαύτη ἀναθυμίασις, λεπτὴ οὖσα, τὴν γήν κινεῖ, παχυμερεστέραν οὖσαν· ὁδοῦ γὰρ οἱ σφοδροὶ ἄνεμοι, καίτοιγε ἄνω τὴν δίοδον ἔχοντες, δένδρα τε ἐκριζοῦσι καὶ οἰκίας πολλάκις καταβάλλουσι. Μάλιστα δὲ ἔοικε τὸ τοιοῦτον πάθος τῆς γῆς τῷ σπασμῷ· ὥσπερ γὰρ διὰ τούτου κινεῖται τὸ σῶμα, οὕτω καί, βιαζομένης ἐξελθεῖν τῆς ἀναθυμιάσεως, ἡ γῆ. Νηνεμίας δὲ οὔσης οἱ πλεῖστοι καὶ μέγιστοι γίνονται τῶν σεισμῶν, καὶ μετὰ τοὺς σεισμοὺς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πνέει ἄνεμος σφοδρός, διαρρηγνυμένης τῆς γῆς ὑπὸ τῆς βιαίας τοῦ πνεύματος κινήσεως· καὶ νυκτὸς ὡς " ἐπὶ τὸ πλεῖστον γίνεται, ἤ ἡμέρας, διὰ τὸ ἐν τῇ νυκτὶ ψύχεσθαι καὶ πυκνοῦσθαί τὴν τῆς γῆς ἐπιφά νειαν, καὶ κλείεσθαι ἔνδον τὴν ἀναθυμίασιν. Προηγοῦνται δὲ τῶν σεισμῶν ῥαγδαῖοι δετοὶ, καὶ μετὰ τοῦτο αὐχμοί. Εἰσὶ δὲ μερικοὶ καὶ οὐκ ἐπὶ πάσης τῆς γῆς. Απαξ γὰρ πᾶσα ἡ γῆ ἐκινήθη ἐπὶ τοῦ σωτηρίου πάθους τοῦ Κυρίου ἡμῶν, αὐτοῦ τοῦ κέντρου σεισθέντος τῆς γῆς. Οὐκ ἐν πάσῃ δὲ χώρα γίνονται σεισμοί, ἀλλ' ἐν αἷς σομφὴ καὶ σηραγγώδης ἐστὶν ἡ γῆ καὶ ἐν τινὶ μὲν συνεχῶς, ἐν τινὶ [δὲ] σπανίως· καὶ βαρος καὶ φθινοπώρου μᾶλλον, ἤ χει. μῶνος καὶ θέρους. Ἀλλ᾽ εἰ καὶ φύσει τινὶ ἐνεργεῖται ταῦτα, ἀλλὰ Θεοῦ νεύσει καὶ προμηθείᾳ. Ὥσπερ γὰρ οὔτε ὑετὸς, οὔτε χιών, οὔτε κρύσταλλος, οὔτε κεραυνός κατέρχεται, μὴ ὄντος νέφους, ἀλλὰ διὰ μέσου τούτου τὸ ἐν τούτοις θεῖον πρόσταγμα τελεῖ ται, ὡς ἀρχῆθεν ὁ Δημιουργὸς εὐδόκησεν, οὕτως οὐδὲ ὁ σεισμὸς ἄνευ αἰτίας φυσικῆς καὶ θείας βουλήσεως. ς΄. Περὶ κομητῶν ἀστέρων. Οἱ δὲ κομῆται γίνονται, ἀναθυμιάσεως ὑγρᾶς ἀναχθείσης εἰς τὸ ὑπέκκαυμα, κἀκεῖσε περιπλακείσης μέρει τινὶ τοῦ ἐκεῖσε πυρὸς, καὶ οἱονεὶ τροφῆς καὶ ὕλης τούτῳ χρηματισάσης. Γίνεται δὲ τοῦτο τὸ τοῦ κομήτου σχήμα τοιοῦτον, οἷον τύχῃ τὸ ἀναθυμιώμε νον ἐσχηματισμένον. Εἰσὶ δὲ σχεδὸν οἱ πλείους φα νέντες τέρας πονηρόν. ζ. Περὶ ἀνέμων. Διπλῆς οὔσης, ὡς ἔφαμεν, τῆς ἀναθυμιάσεως, καὶ τῆς μὲν ὑγρᾶς, τῆς δὲ ξηρᾶς, ἐκ μὲν τῆς ὑγρᾶς γίνονται τὰ νέφη καὶ τὸ ὕδωρ, ἐκ δὲ τῆς ξηρὰς οἱ ἄνεμοι. Εἰσὶ δὲ τὸν ἀριθμὸν ιβ'. Ἐκ μὲν γὰρ τῆς ἴση μετ ρινῆς ἀνατολῆς πνεῖ ὁ ἀφηλιώτης· ἐξεναντίας δὲ τούτου ἐστὶν ὁ Ζέφυρος ἐν τῇ δύσει· ἀπὸ δὲ τῆς θεο ρινῆς ἀνατολῆς ὁ Καικίας· ἐξεναντίας δὲ τούτου ἐστὶν ὁ Ιάπυξ· ἀπὸ δὲ τῆς χειμερινῆς, ὁ Εὔρος οὗ ἐναντίος δ Λίψ' ἀπὸ δὲ μεσημβρίας ὁ Νότος· ἀπὸ δὲ Βοῤῥᾶ ὁ ἀπαρκίας· μέσος δε τοῦ Νότου καὶ τοῦ Εὔρου ἐστὶν Εὐρόνο - τος· καὶ μέσος Καικίου καὶ ἀπαρκτίου ὁ Βοῤῥᾶς· καὶ μέσος Νότου καὶ Λιβὸς ὁ Λιβόνατος· καὶ μέσος ἀπαρκτίου καὶ Ιάπυγος ὁ Θρασκίας. 6. De cometis. Cometæ fiunt ex vaporibus in fuliginosam materiam mutatis; qui hujus materiæ parti cuidam implicati eidem alimentum et materiam præbent. Est autem cometa forma pro vaporum quantitate. Sunt autem plerique, cum apparent, funestum prodigium. 7. De ventis. Duplex est, ut diximus, exhalatio,altera quidem humida, altera autem sicca. Ex humida funt imber et aqua, e sicca vero venti. Sunt autem numero duodecim. Ex æquinoctiali oriente spirat subsolanus. Ex opposito autem est zephyrus in occidente. Ex estivo oriente spirat Cæcias; ex contrario autem lapyx; ex hiberno oriente Eurus, cui oppositus est Africus. meridie Notus; a septentrione ventus septentrionalis. Medius autem inter Notnm et Eurum est Euronotus; medius vero inter Cæciam et septentrionalem ventum est Boreas; et medius inter Notum et Africum est Africonotus; et medius inter ventum septentrionalem et lapyga est Thrascias.

8. De iride, Iris propriam substantiam non habet, sed est repræsentatio quædam. Cum enim nubes parvas quasdam rimas habet, et soli adversatur, reBlectitur ad solem visus noster, et videtur aliquid circuli foramen in nube esse. Aristoteles autem per geometricam methodum demonstral ne circulum quidem fieri neo majus semicirculo foramen 9. De area. Area circa lunam et solem, aliquando etiam circa stellarum splendidissimas formatur. Id ex visus reflexione oritur qui undique similiter circa solem et lunam reflectitur; ut per geometricam formam ostenditur. 10. De cali forma. Coelum sphæricum est, et hoc patet ex eo quod astra nen errantia iisdem locis surgentia et occidentia videntur, et borealis polus immotus apud nos semper aspicitur,dum contra australis perpetuo tegatur; quod non ita esset si cœlum sphæricam formam non affectaret. Omnis enim sphæra, cum movetur, tria puncta immobilia habet, centrum et duos polos. Hæc porro forma plura capit quam cæ quæ eumdem ac illa ambitum habent, et aliis formis perfectior est. 11. De mundo. Nonnulli philosophi opinati sunt infinitos esse mundos et in singulis terram esse nostræ similem, et in iis vivere homines et animalia. Sed nesciere divina potentia non esse actionem suam dividere et in multa distribuere,sed contra eam colligere et coadunara. 12. Num sit mundus animatus et Providentia gubernatus. Græci quidem sphæras coelestes animatas esse opinati sunt, addentes stellas esse quoque animatas. Si enim corpora terrestria non sunt animæ expertia, quanto magis coelestia. Nos vero dicimus eorum motum esse physicum,neque vitalem.Videmus enim corpus quo magis organis instructum est, eo majorem vitæ activitatem habere.Nostrum igitur corpus organis pluribus instructum est quam cæterorum animantium corpus, quemadmodum et ea melius instruuntur quam plantæ. Quod autem est sphæricum,omnino simplex est et vita carens, ut quatuor elementa. 13. Num sit mundus incorruptibilis. Aristoteles quidem opinatur mundum esse ab æterno neque finem habiturum; Plato autem illum natum esse credit, sed æternum fore. Nos vero di. cimus mundum, cum sit corpus, et omne corpus finitam vim habeat, finitam vim et ipsum habere, quod ex sequentibus patet. Intra viginti quatuor horas volvitur, ut in confesso est. Si igitur majorem vim haberet, paucioribus horis moveretur; ita ut, quemadmodum magnitudine, sic et vi terminetur. η΄. Περὶ ἵριδος. Ἡ λεγομένη ἴρις ἰδίαν ὑπόστασιν οὐκ ἔχει, ἀλλ᾽ ἔμφασίς τίς ἐστι· τοῦ γὰρ νέφους μικράς τινας ρανίδας ἔχοντος, καὶ ἐξεναντίας κειμένου τῷ ἠλίῳ, ἀγα τανακλάται ἡ ἡμετέρα ὄψις πρὸς τὸν ἥλιον, καὶ δοκεῖ τι κύκλου τμῆμα ἐν τῷ νέφει εἶναι. Ο δε Αρι στοτέλης δείκνυσι διὰ γεωμετρικών μεθόδων, ὅτι οὔτε κύκλος γίνεται. οὔττ μεῖζον ημικυκλίου τμῆμα. θ'. Περὶ ἔλω. Ἡ δὲ ἄλως περὶ τὴν σελήνην καὶ τὸν ἥλιον, ἐνίοτε καὶ περὶ τὰ λαμπρὰ τῶν ἄστρων συνίσταται. Γίνεται δὲ ἀπὸ ἀντανακλάσεως τῆς ὄψεως, πάντοθεν ὁμοίως ἀνακλωμένης περὶ τὸν ἥλιον ἢ τὴν σελή νην, ὡς διὰ γεωμετρικοῦ σχήματος δείκνυται. ι. Περὶ σχήματος οὐρανοῦ. Ο οὐρανὸς σφαιροειδὴς, καὶ τοῦτο δῆλον ἔκ τε τοὺς ἀστέρας τοὺς ἀπλανεῖς ὁρᾶσθαι ἀπὸ τῶν αὐτ τῶν τόπων ἀνατέλλοντας καὶ δίνοντας, καὶ τὸν βόρειον πόλον ἀκίνητον ὁρᾶσθαι ἀεὶ παρ᾽ ἡμῶν, τὸν δὲ νότιον κρύπτεσθαι· ὅπερ οὐκ ἂν συνέβαινεν, εἰ μὴ σφαιροειδὴς ἦν οὐρανός. Πᾶσα γὰρ σφαίρα κινουμένη τρία ἔχει σημεῖα ἀκίνητα, τό τε κέντρον καὶ τοὺς δύο πόλους. Ἔστι δὲ καὶ τὸ σχῆμα τοῦτο τῶν Ισοπεριμέτρων αὐτῷ σχημάτων πολυχωρητότερον, καὶ τῶν ἄλλων σχημάτων τελειότερον. ια΄. Περὶ κόσμου. Τινὲς τῶν φιλοσόφων ἐδόξασαν ἀπείρους εἶναι κόσμους, καὶ ἐν ἑκάστῳ γῆν ὁμοίαν ταύτῃ, καὶ ἀνθρώπους καὶ ζῶα. Ηγνόησαν δὲ οὗτοι, ὅτι οὐκ ἔστι θείας δυνάμεως τὸ διαιρεῖν τὴν ποίησιν καὶ εἰς πολλὰ κατατέμνειν, ἀλλὰ συνείρειν καὶ ἐνίζειν. ιβ. Β' ἔμψυχος ὁ κόσμος καὶ προνοίᾳ διοικού μενος. Οἱ μὲν Ἕλληνες τὰς σφαίρας τοῦ οὐρανοῦ ἐμψύχους ἐδόξασαν, πρὸς δὲ καὶ τοὺς ἀστέρας λέγοντες εἶτα ἐνταῦθα γεώδη σώματα οὐκ ἠμοίρησε, πόσῳ γε μᾶλλον τὰ οὐράνια. Ἡμεῖς [δὲ] λέγομεν, ὡς ή κίνη σις τούτων φυσική ἐστι καὶ οὐ ψυχική. Ορῶμεν γὰρ, ὡς ὅσῳ ἀργανικώτερόν ἐστι τὸ σῶμα, τοσούτῳ δέχεται καὶ τὰς ἐκεργείας τῆς ψυχῆς πλείονας. Τὸ γοῦν ἡμέτερόν σῶμα ὀργανικώτερόν ἐστι τῶν σωμά των τῶν λοιπῶν ζώων, ὥσπερ ἐκεῖνα τῶν φυτῶν τὸ δὲ σφαιροειδὲς πάντη ἁπλοῦν, ὥστε καὶ ἄψυχον, οἷα τὰ τέσσαρα στοιχεία. ιγ΄. Εἰ ἄφθαρτος ὁ κόσμος· Ὁ μὲν ᾿Αριστοτέλης κόσμον δοξάζει ἀγέννητόν τε καὶ ἄφθαρτον· ὁ δὲ Πλάτων γεννητὸν μὲν, ἄφθαρ τον δέ. Ἡμεῖς δὲ λέγομεν, ὡς ἐπεὶ σῶμά ἐστι, πᾶν δὲ σῶμα πεπερασμένην ἔχει τὴν δύναμιν, ἐκ τῶνδε δῆλον· ἀποκαθίσταται ὁμολογουμένως διὰ τῆς κινή σεως ἐν ὥραις εἴκοσι τέσσαρσιν· εἰ γοῦν εἶχε δύνα μιν πλείονα, ἐν ἐλαχιστοτέρῳ (ἂν] ἐκινείτο χρννῳ ὥστε, καθαπερ πεπέρασται κατὰ τὸ μέγεθος, οὕτω καὶ κατὰ τὴν δύναμιν.

SOLUTIONES QUÆDAM. ιδ'. Εἰ τρέφεται ὁ οὐρανός. Ἐδόξασάν τινες, τρέφεσθαι τὸν ἥλιον καὶ τοὺς ἀστέρας ἀπὸ τῶν ἀνερχομένων ἁτμένων ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ὡς διὰ τοῦτο τὴν λόξωσιν ποιεῖται ὁ ἥλιος, διὰ τὸ ἀπὸ τῶν ἁτμῶν φέρεσθαι. Τοῦτο δὲ ψεῦδος πρό δηλον, μήδ' ἀνασκευῆς δεόμενον. Μόνα γοῦν τρέφε ται τὰ ἔμψυχα σώματα· τὰ δὲ στοιχεῖα μεταβάλλει εἰς ἄλληλα· τὰ δὲ οὐράνια σώματα μόνην τὴν τοπι κὴν ποιεῖται κίνησιν, τῶν δὲ λοιπῶν ὄντα κινήσεων ἀνεπίδεκτα. ιε΄. Περὶ τάξεως κόσμου. Τὺ τοῦ κόσμου μεσότατόν ἐστιν ἡ γῆ, καὶ λέγε ται κάτω· ἄνω δὲ ταύτης τὸ ὕδωρ ἐστὶ, καὶ τούτου ἄνωθεν ὁ ἀὴρ, τοῦ δὲ αέρος τὸ πῦρ' τοῦ δὲ πυρὸς δ ἄνωθεν ἡ σελήνη· τῆς δὲ σελήνης ἡ τοῦ Ἑρμοῦ σφαίρα· ταύτης δὲ ἡ τῆς ᾿Αφροδίτης, καὶ ταύτης ἡ τοῦ ἡλίου· εἶτα ἢ τοῦ Αρεως· εἶτα ἡ τοῦ Διός· καὶ ὑπὲρ ταύτην ἡ τοῦ Κρόνου· ὑπὲρ Κρόνον ἡ τῶν ἁπλανῶν ἄστρων σφαῖρα· καὶ ὑπὲρ ταύτην ἡ ἄναστρος σφαίρα, ἡ τὰς λοιπὰς πάσας κινοῦσα ἀπ᾿ ἀνατολῆς εἰς δύσιν, ις΄. Περὶ τῆς τοῦ κόσμου ἐγκλίσεως. Η τοῦ κόσμου ἔγκλισις οὐ κατ' αὐτὸν τὸν κόσμον ἐστὶν, ἀλλὰ πρὸς ἡμᾶς, διὰ τὸ μὴ τὴν ἡμετέραν οι κησιν εἶναι ὑπὸ τὸν ἰσημερινόν, ἀλλὰ πρὸς τῷ βορείῳ μέρει· καὶ διὰ τοῦτο ὑπερήρτηται πρὸς ἡμᾶς ὁ βόρειος πόλος, κρύπτεται δὲ ὁ νότιος, καὶ ἡ τοῦ οὐ ρανοῦ κίνησις οὐ φαίνεται ὀρθῆ, ἀλλ' ἐγκεκλιμένη πρὸς νότον. ιζ΄. Περὶ τοῦ, εἴ ἐστι κενὸν ἐκτὸς τοῦ κόσμου. Ὅτι μὲν κενὸν οὐκ ἔστιν ἐν τῷ κόσμῳ, ἱκανῶς δέδεικται ᾿Αριστοτέλει ἐν τῇ Φυσικῇ ἀκροάσει· ἐδεί χθη δὲ παρ᾽ αὐτοῦ, ὡς οὐδὲν ἐκτὸς τοῦ κόσμου ἐστὶ κενόν. Ορίζονται δὲ τὸ κενὸν οἱ τοῦτο δοξάζοντες τόπον εστερημένον σώματος, δυνάμενον δέξασθαι σῶμα. Εἰ γοῦν ὑπὲρ τὸν οὐρανόν ἐστι κενὸν, μάτην παρήχθη παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ, μηδέποτε ἐν αὐτῷ σώματος γενομένου· οὐδὲν δὲ ὁ Θεὸς, οὔτε ἡ φύσις, οὔτε φρόνιμος ανήρ μάτην τι ποιοῦσιν· ἀποφαίνεται γοῦν, ὡς οὔτε πλῆρες, οὔτε κενὸν, οὔτε τόπος τις ἔξω τοῦ οὐρανοῦ τυγχάνει, ἀλλ᾽ ὁ νοητὸς κόσμος. ιη'. Τίνα δεξιὰ τοῦ κόσμου, καὶ τίνα αριστερά. Δεξιὰ λέγονται μέρη του κόσμου τὰ ἀνατολικὰ μέρη τοῦ οὐρανοῦ, ἀριστερὰ δὲ τὰ νότια. Λέγονται δὲ δεξιὰ τὰ ἀνατολικά μέρη, ὡς ἐκεῖθεν ἀρχομένης τῆς κινήσεως. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῶν ζώων ἀπὸ τῶν δεξιῶν μερῶν ἄρχεται ἡ κίνησις· τὸν γὰρ ἀριστε ρὸν πρῶτον ἐπὶ τῆς γῆς ἐρείδοντες, τὸν δεξιὸν μετακινοῦμεν· οὕτως ὑπόθεντο καὶ οἱ παλαιοὶ τὴν ἀρχὴν τῆς πρὸς ἡμᾶς κινήσεως ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσι, Τούτου δὲ ὑποτεθέντος, γίνονται τὰ μὲν ἄνω μέρη τοῦ κόσμου ἐν τῷ νοτίῳ πόλῳ, τῷ ἡμῖν ἀφανεῖ, τὰ δὲ κάτω ἐν τῷ βορείῳ, τῷ ἀεὶ ἡμῖν φανερῷ· ὡς ἂν εἰ ναήσεις ἄνθρωπον κεκλιμένην τὴν μὲν πεφαλὴν ἔχονη 14. Num mundus nutriatur. Nonnulli opinati sunt nutrici solem et astra ex iis quæ e terra ascendunt, et ideo per obliquum ire solem, quia exhalationibus fertur. Quod esse falsum patet, neque demonstratione opus est. Sola igitur nutriuntur animata corpora; elementa vero alia in alia transeunt; cœlestia autem corpora localem motum habent solummodo, aliorumque motuum prorsus sunt incapacia. 15. De ordine mundi. Terra est quæ medium mundi tenet, etsi dicatur infra; supra terram vero est aqua et supra aquam wer, supra aerem vero ignis. Supra ignem est luna. Supra lunam est Mercurii aphora. Supra illam est Veneris stella, supra quam est sol. Deinde Martis stella, et deinde Jovis, et supra eam Saturni stella. Supra Saturnum immobilium stellarum est spbe ra. Supra quam aphæra est sine astris, quæ omnes alias movet ab oriente in occidentem. 16. De inclinatione mundi. Mundi inclinatio non ad ipsum mundum pertinet, sed ad nos, eo quod nostra sedes non sub æquinoctio est, sed in parte septentrionali. Et ideo quoad nos attollitur borealis polus, australis vero tegitur, et cœli motus non rectus apparet, sed ad meridiem inclinatus. 17. Quærilur num sit quoddam vacuum spatium extra mundum. Non esse in mundo vacuum satis demonstratum est apud Aristotelem in Physicis questionibus (recitationibus). Demonstratum autem ab eo est nihil extra mundum vacuum esse. Vacuum autem definiunt qui illud esse opinantur locum corpore privatum, quod corpus accipere potest. Si igitur supra mundum vacuum sit, frustra a Creatore productum esset, nullis corpcribus in ipso effectis: nihil vero Deus, neque natura, neque vir prudens in vanum efficit. Patet igitur neque plenum, neque vacuum, neque ullum omnino locum extra cœlum exsistere, sed spiritualem mundum esse. 18. Quod sit mundi dextrum, et quod sinistrum. Dextra mundi partes dicuntur partes cœli orienteles, sinistræ vero meridionales. Dextra orientales dicuntur, tanquam si inde motus inciperet. Quemadmodum enim apud animalia a dextris motus incipit (sinistram enim partem in terra figentes dextram movemus) ita et supponebant veteres motus quoad nos initium in dextris partibus esse. Quo supposito, superiores mundi partes sunt in polo austroli, qui semper nobis invisibilis est, inferiores vero in boreali, qui semper nobis apparet perinde ac si cogites hominem caput ad australem polem inclinantem, pedes vero ad horea-

lem. Mundi igitur dextra fertur ab oriente ad τα πρὸς τῷ νοτίῳ πόλῳ, τοὺς δὲ πόδας πρὸς τῷ βοoccidentem. ρείῳ· ἔσται οὖν ἡ δεξιὰ αὐτοῦ φερομένη ἀπ᾿ ἀνατολῆς ὡς ἐπὶ δύσιν. 19. Quænam sit mundi essentia. Aristoteles quidem quintum corpus esse cœlum dicit, et diversum a quatuor elementis: quod ex ejus motu demonstrat. Quorum motus dissimiles sunt, eorum quoque dissimiles sunt nature. Differunt autem elementorum motus a motibus cœli, cum illa recta moveantur, cœlum vero in orbem agatur; ita ut sit cœlum alia ac illa natura. Contra quam demonstrationem assurgens Philoponus: Theu! inquit, Aristoteles, si quæ motibus differunt, naturis quoque differunt, dicendum ea quæ motibus sunt similia, similia quoque esse naturis. Et quidem videmus terram infra moveri et aquam similiter; eadem igitur ambarum natura est. Et aer et ignis sursum feruntur; diversa tamen sunt naturaPlato autem ex quatuor elementis cœlum effici docuit. Proclus, cum illo consentiens, dicit ipsum e flore elementorum componi, et in cœlo ess ignem et cætera, non ut sunt hio in terris, sed modo cœlesti, ut in terra ignis modo terrestri est; Prævaluerunt autem demonstrationes eorum qu' opinati sunt cœlum ex elementorum fore confci, et præsertim ex igne et aere, contra eorum demonstrationes qui illud esse quintum corpus asserunt. 20. De circulis in cœlo excogitatis. In coelo quod sphæricum est tres excogitantur diversi circuli, æquinoctialis, meridianus, horizon. Equinoctialis ille est qui dividit cœlum ab oriente ad occidentem; meridianus ille est qui coelum in duas partes dividit a septentrione ad meridiem; horizon autem ille est qui dividit dimidiatam quæ super terram est sphæram ab ea quæ est subter terram. Excogitantur quoque secundum æstivum. et hibernum solstitium duo circuli qui solis obliquitatem determinant, super illos vero duo circuli, aroticus et antarcticus. Suppositi autem sunt ii ut separetur zona temperata ab ea quæ propter frigus est inhabitabilis. 21. De astrorum natura. Astrorum natura est ignea et aeria, naturæ tamen igneæ magis particeps quam aeriæ. Cœlestes quidem sphæræ magis aeriæ naturæ quam ignem participes sunt, astra vero e contrario,ut Stagirits videtur. Veteres agitabant quanam digniores essent, cœlestes spæhræ ut leviores, an quæ in iis aunt astra ut splendidiora. Quod dubium solvit. Aristoteles in suo De colo opere dicens: (Si) quod fertur melius est eo quod fert, quia posterius prioris causa factum est; spharæ autem ferunt astra, ipse vero feruntur, et ideo ea magis digna sunt. 22. De astrorum formis. Astrorum porro formæ sphæricæ sunt: tali enim forma Deus universales figuras ornavit, quatuor ιθ'. Τίς ἡ τοῦ οὐρανοῦ οὐσία. Ὁ μὲν ᾿Αριστοτέλης πέμπτον σῶμα φησὶ τὸν οὐ ρανὸν καὶ ἕτερον τῶν τεσσάρων στοιχείων· ἀποδει κνύων τοῦτο ἐκ τῆς κινήσεως οὕτως. Ων αἱ κινήσεις διάφοροι διάφοροι καὶ αἱ φύσεις. Διαφέρουσι δὲ αἱ τῶν στοιχείων κινήσεις πρὸς τὴν τοῦ οὐρανοῦ κίνησιν, τῶν μὲν κατ' εὐθεῖαν κινουμένων, τῶν δὲ οὐρα νοῦ κύκλῳ· ὥστε τούτων ἐστὶν ἐτερόφυλος. Πρὸς ταύτην τὴν ἀπόδειξιν ἐνιστάμενος ὁ Φιλόπονος, Ἰού, φησίν, ὦ ᾿Αριστότελες. εἰ ὧν αἱ κινήσεις διάφοροι, διάφοροι καὶ αἱ φύσεις, λοιπόν, ὧν κινήσεις αἱ αὐτα, καὶ φύσεις αἱ αὐταί. Καὶ μὴν ὁρῶμεν τὴν τῆς γῆς κίνησιν ἐπὶ τὰ κάτω, καὶ τοῦ ὕδατος ὁμοίως· ὥστε μία φύσις ἀμφοῖν. Καὶ ὁ ἀὴρ καὶ τὸ πῦρ ἀνωφε ρῆ μὲν, ἕτερα δὲ τὴν φύσιν εἰσίν. Ὁ δὲ Πλα - των ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων συγκεῖσθαι τὸ οὐρά νιον σῶμα ἀπεφήνατο. Ο δὲ Πρόκλος, τούτῳ συνη γορῶν, φησίν, ἐκ τοῦ ἄνθους αὐτὸν συγκεῖσθαι τῶν στοιχείων, καὶ ὅτι ἔστιν ἐν τῷ οὐρανῷ πῦρ τε καὶ τὰ λοιπὰ, οὐχ οἷά εἰσιν ἐνταῦθα, ἀλλ᾽ οὐρανίως, ὥσπερ ἐν τῇ γῇ τὸ πῦρ γηίνως. Ὑπερίσχυσαν δὲ αἱ ἀποδείξεις τῶν δοξαζόντων τὸν οὐρανὸν ἐκ τοῦ ἄνθους τῶν στοιχείων [συγκεῖσθαι], και μάλιστα τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ ἀέρος, τῶν δοξασάντων αὐτὸν πέμπτον σῶμα. κ'. Περὶ τῶν ἐν τῷ οὐρανῷ νουμένων κύκλων. Ἐν τῷ οὐρανῷ, σφαιροειδεῖ ὄντι, κύκλοι νοοῦνται διάφοροι τρεῖς, ὁ ἰσημερινὸς, ὁ μεσημβρινὸς, ὁ ὁρί δ ζων. Εστι δὲ ὁ ἰσημερινὸς ὁ δίχα διαιρων τὸν οὐ ρανὸν ἀπὸ ἀνατολῆς ἄχρι δύσεως· μεσημβρινὸς δὲ ὁ δίχα διαιρῶν τοῦτον ἀπὸ τοῦ ἄρκτου μέχρι νότου· ὁρίζων δὲ ὁ διαιρῶν τὸ ὑπὲρ γῆν ἡμισφαίριον ἀπὸ τοῦ ὑπὸ γῆν. Νοοῦνται δὲ κατά τε τὴν θερινὴν τρο πὴν καὶ τὴν χειμερινὴν δύο κύκλοι ὁρίζοντες τὴν τοῦ ἡλίου λόξωσιν· ὑπὲρ δὲ τούτους ἕτεροι δύο κύ κλοι, ὅ τε ἀρκτικὸς καὶ ὁ ἀνταρκτικός. Υπετέθησαν δὲ οὗτοι διὰ τὸ ὁρίζειν τὴν εὔκρατον οἴκησιν ἀπὸ τῆς διὰ ψύχος ἀοικήτου. κα'. Περὶ οὐσίας τῶν ἀστέρων. Ἡ τῶν ἀστέρων οὐσία πυρώδης τίς ἐστι καὶ ἀερώδης, πλεῖον μετέχουσα πυρώδους φύσεως ἢ ἀερώδους. Αἱ μὲν γὰρ οὐράνια σφαίραι πλείονα μετέ χουσι τῆς ἀερώδους φύσεως ἢ τῆς πυρώδους, οἱ δὲ ἀστέρες ἀνάπαλιν εἰσιν, ὡς τῷ Σταγειρίτῃ δοκεῖ. Οἱ δὲ παλαιοὶ ἀμφέβαλλον, ὡς ποιά εἶσι τιμιώτερα, αἱ οὐράνιαι σφαίραι, ὡς λεπτότεραι, ἢ οἱ ἐν αὐταῖς αστέρες, ὡς λαμπρότεροι. Ταύτην δὲ τὴν ἀμφιβολίαν ἀπελύσατο ὁ ᾿Αριστοτέλης ἐν τῇ Περὶ οὐρανοῦ πρα γματεία λέγων· Εἰ τὸ φερόμενον κρεῖττον τοῦ φέροντος, ὡς τούτου ἕνεκα γενομένου φέρουσι δὲ αἱ σφαῖραι τοὺς ἀστέρας, οἱ δὲ φέρονται· ὡς οὗτοι τις μιώτεροι. κβ'. Περι σχημάτων ἀστέρων. Τὰ δὲ σχήματα τῶν ἀστέρων εἰσὶ σφαιροειδῆ· τῷ τοιούτῳ γὰρ σχήματι ὁ Θεὸς τὰ ὁλικώτερα τῶν σχέ

SOLUTIONES QUÆDAM. μάτων εκόσμησεν, τὰ τέσσαρα στοιχεῖα καὶ αὐτὸν elementa et ipsum cœlum et quæcumque in eo con τὸν οὐρανὸν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ πάντα· τελειότερον γὰρ τὸ τοιοῦτον σχῆμα τῶν λοιπῶν σχημάτων· πάντα γὰρ τὰ πολυγώνια σχήματα διαιρούμενα ἕτερόν τι ἀποτελεῖ σχῆμα, ὁ δὲ κύκλος διαιρούμενος οὐχ ἕτε ρόν τι ἀποτελεῖ· ἅμα δὲ καὶ ἀπλούστατός ἐστιν, ὡς ὑπὸ μιᾶς γραμμής περιεχόμενος, καὶ διὰ τοῦτο τῷ ἑνὶ ἐμφερής. Σχηματίζονται δὲ οἱ πλανῆται πρὸς ἀλλήλους πέντε σχήμασι, συνόδῳ, ἐξαγώνῳ, τετραγώνῳ, τριγώνῳ καὶ διαμέτρῳ, Τοῦ γὰρ ζωδιακοῦ κύκλου εἰς ιβ΄ τμήματα διῃρημένου, ὅτε τύχῃ, ὁ μὲν δ εἷς ἀστὴρ ἀρχή τινος τμήματος, ὁ δὲ ἕτερος ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἀπ' αὐτοῦ τρίτου, ἐξαγωνίζειν αὐτὸν λέγεται· εἰ δὲ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἀπ᾿ αὐτοῦ τετάρτου, τετραγωνίζειν εἰ δὲ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἀπ᾿ αὐτοῦ πέμπτου, τριγωνίζειν· εἰ δὲ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἀπ' αὐτοῦ ἐβδόμου, διαμετρεῖν· εἰ δὲ ἐν τῇ αὐτῇ μοίρᾳ ὦσι, συνοδεύειν· τὸ δὲ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν μερῶν. Ταῦτα δὲ τὰ σχήματα ἀπὸ τῶν μουσικῶν εἰληπται λόγων, ὡς Πτολεμαῖος ἐν τῇ τετραβίβλῳ δείκνυσιν. κγ'. Περὶ τῆς τῶν ἀστέρων φορᾶς. Ἡ φορὰ τῶν ἀστέρων ἐστὶν ἀπὸ δύσεως ἐπὶ ἀνατολήν. Αλλ' ἡ μὲν τῶν ἑπτὰ πλανητῶν ταχεία. Αποκαθίσταται γὰρ ἡ μὲν σελήνη διὰ ἡμερῶν κα ἔγγιστα· ὁ δὲ Ἑρμῆς διὰ μηνῶν τξε' καὶ τέταρτον ἡμέρας μιᾶς· ὁ δὲ Ἄρης διὰ δύο ἥμισυ ἐτῶν· ὁ δὲ Ζεὺς δι' ἐτῶν ιβ'· ὁ δὲ Κρόνος δι' ἐτῶν τριάκοντα. Οἱ δὲ ἀπλανεῖς, ἐν τῇ ἀνωτάτω ὄντες, σφαίρα, κι νοῦνται τὴν μίαν μοῖραν κατὰ μὲν τοὺς παλαιοὺς δι' έτων ἑκατὸν, κατὰ δὲ τοὺς νεωτέρους δι' ἔτων ξς'. Καὶ τὸ παραδοξότατον, ὅτι οὐ περὶ τὸν τοῦ παρόν τος πόλου ποιοῦνται τὴν κίνησιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τοῦ ἡλίου λοξὴν πορείαν. Ἐξ οὗ δῆλον, ὡς ὁ Θεὸς τὸν ἥλιον ἐν τῷ οὐρανῷ ὡς ἀρχηγοῦ τέθεικε, τάξει. Ὁ μὲν οὖν Αριστοτέλης τὸ αὐτοὺς κινεῖσθαι καθ᾿ ἑαυ τοὺς τοὺς ἀστέρας οὐ προσδέχεται, πτοούμενος, μή ποτε ἀναιρεθῶσιν αὐτῷ αἱ περὶ τοῦ πέμπτου σώματ τος υποθέσεις, ὡς τεμνόντων τῶν ἀστέρων τὸ οὐράγιον σῶμα, καθάπερ εἴ τινα ὑγρὴν οὐσίαν· ὑποτί θησι δὲ τὰς ἀνελιττούσας κινούσας αὐτοὺς πεπη. γμένους ὄντας. Οἱ δὲ μετ᾿ αὐτὸν κινεῖσθαι μὲν αὐτοὺς καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐδόξασαν, πλὴν τοὺς πλανήτας ἐπὶ κύκλων καὶ ἐκ κέντρου φασὶ κινεῖσθαι. Πλάττουσι γὰρ σφαίρας τὰς μὲν μὴ τὸ αὐτὸ κέντρον ἐχούσας τῇ γῇ, ἀλλὰ πρὸς μὲν τῷ ἑνὶ μέρει πλησιαζούσας αὐτῇ, πρὸς δὲ τῷ ἑτέρῳ ποῤῥώτερον οὖσας, ἃς ἐκκέντρους ἐκάλεσαν· καὶ ἕτερας ἀπ᾿ αὐτοῦ τοῦ ἐκκέντρου μικρὰς κυλιομένας, ἐφ᾽ ὧν βεβηκέναι λέγουσι τοὺς πλανήτας, οὕς ἐπικύκλους ὠνόμασαν. Ηναγκάσθησαν δὲ ταῦτα ὑποθέσθαι, καὶ πλεῖστον μόχθον καὶ πόνον ὑποστῆναι εἰς τὴν] τῶν τοιούτων ὑποθέσεων σύστασιν διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν. Θεοὺς γὰρ Έλληνες τοὺς ἀστέρας εἶναι νομίζοντες, καὶ ὁρῶντες τούτους ἐν τῷ διοδεύειν τὴν οἰκεῖαν πορείαν ἐφ' ἡμέραις τισὶν ἱσταμένους ἀμετακινήτους, εἶτα ἐπὶ τὰ ὄπισθεν ἀναποδίζοντας, εἶτα πάλιν στηρίζον τας καὶ εὐθὺς προποδίζοντας, ἀλλοτρίαν θείων σω μάτων τὴν τοιαύτην πλάνην, ὑπέθεντο τάς τοιαύτας ὑποθέσεις, πρὸς τὸ δεῖξαι μηδέν τι τοιοῦτον πάθος tinentur. Perfectior est enim hæc forma cæteris omnibus. Omnes nempe angulosæ formæ divisæ aliam formam efficiunt; circulus vero divisus non aliam formam efficit. Et simul simplicissimus est, utpote una linea comprehensus et ideo unitati similis. Efformantur autem planetæ ad invicem quinque formis, congressu, sexangulo, quadrangulo et diametro. Zodiaci enim circulo in duodecim partes diviso, cum accidit ut unum astrum cujusdam divisionis initium sit, et aliud situm sit in principio tertiæ ab illa divisionis, dicitur illud sexangulum facere; si in principio quartæ ab illa divisionis, quadrangulum facere dicitur; si in principio quinta, triangulum; si in principio septimum, diametrum facere dicitur. Si in eodem gradu sita sint, dicuntur congredi. Atque idem de cæteris partibus. Hæ autem formæ ex musicis rationibus ducuntur, ut Ptolemæus in suis quatuor libris ostendit. 23. De astrorum motu. Astra feruntur ab occidente ad orientem.Septem planetarum quidem translatio rapida est. Luna enim cursum suum conficit viginti octo diebus circiter; Mercurius mensibus 365 et quarta unius diei parte; Mars duobus annis et dimidio; Jupiter duodecim; Saturnus annis triginta. Stellæ vero fixæ quæ in suprema sphæra sunt, moventur plurimæ annis centum juxta veteres, juxta recentiores autem annis 66. Et, quod magis mirandum est, non circa polum suum moventur, sed obliquum solis iter sequuntur. Unde patet Deum solem in coelo ut ducem posuisse. Aristoteles igitur non admittit astra per seipsa moveri,timens ne tollantur suæ de quinto corpore hypotheses, quasi astra secent cœleste corpus ut quamdam humidam substantiam; supponit autem stellas volubiles quæ concretas moveant.Alii vero post illum opinati sunt astra per seipsa moveri, exceptis planetis, quos in orbem et extra centrum suum moveri dicunt. Imaginantur enim sphæras alias non idem centrum cum terra habere,sed una parte esse terræ proximas et altera longius abesse; quas excentricas vocavere; et alias ex ipso excentrico parvas volutas in quibus incedere planetas dicunt, quos ob hanc causam supracirculares nominavere. Hæc autem coacti sunt supponere maximumque laborem et pœnam insumere ad talium hypotheseon confirmationem propter sequentem rationem. Græce enim stellas esse deos credentes, et eas cernentes, dum proprium iter peragerent, certis diebus immotas stare, dein retrocedere, dein rursum fixas stare et statim procedere; hunc errantem cursum divina corpora dedecentem cogitantes, has hypotheses imaginati sunt, ut ostenderent non stellas illa pati, sed per excentricarum et supracircularium sphærarum motum videri nobis fixas esse et retrocedere, cum nihil hujusmodi ipsæ paterentur. Et dum æquales voluerunt facere cœlestium corpo-

rum motus, non animadvertere se multa inaqua- τοὺς ἀστέρας ὑφισταμένους, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ἐκε bilitate colestia replere. Mihi autem videtur ipsas κέντρων καὶ ἐπικύκλων κίνησιν φαίνεσθαι ἡμῖν καὶ stellas hano inæquabilitatem ceterum exacte ordinatam sustinere. Quæ enim his in terris sunt, et inæqualia et inordinata sunt; quæ autem in stellis et inæqualia et ordinata; quæ autem supra illas sunt et ordinata et æqualia sunt. στηρίζοντας καὶ ἀναποδίζοντας, μηδὲν δὲ αὐτοὺς τοιοῦτον πάσχοντας. Καὶ κατασκευάσαι βουλόμενοι ὁμαλὰς τὰς τῶν οὐρανίων κινήσεις, ἔλαβον ἑαυτοὺς πολλῆς ἀναπληρώσαντες ανωμαλίας τὰ οὐράνια. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ, αὐτοὺς τοὺς ἀστέρας τὴν τοιαύτην ὑποστῆναι ἀνωμαλίαν, ὡς σύντονον, πλὴν τεταγμένην· τὰ γὰρ ἐνταῦθα, καὶ ἀνώμαλα καὶ ἄτακτα· τὰ δὲ ἐν ἐκείν νοις καὶ ἀνώμαλα καὶ τεταγμένα· τὰ δὲ τούτων ἄνωθεν καὶ τεταγμένα καὶ ὁμαλά. 24. Unde illuminantur stellæ. Multa de hac quæstione antiquis philosophis ambiguitas fuit. Quidam enim videntes lunam a sole lumen accipere, professi sunt et alia astra sole illuminari. Alii autem videntes Venerem et Mercurium sub sole sitos neque ab illo tam distantes ut inde lumen recipiant, opinati sunt ea et cætera proprium lumen habere. 25. Quomodo fiunt quatuor anni tempora. Ea quacunque creavit Deus et sapientia plena eunt et admiratione digna, maxime vero solis itineris obliquitas, ut in alio opere demonstravi de cœlestium causa inscripto. Non enim medium celum transit secundum æquinoctium, sed vergit ad septentrionem quatuor et viginti gradus circiter, et ad meridiem similiter. Quando igitur a meridie regrediens ad æquinoctium pervenit, vernum tempus efficit, nobisque appropinquat, cum, ut diximus,versus septentrionem incolamus; quando autem rursum ad æquinoctium vertitur, autumnum udduoit, et quando extremitati suæ meridionalis obliquitatis occurrit, hiemem, quia tunc longe est a nobis. Et ea solis obliquitas oausa est quatuor anni temporum generationis. Neque vero horum solummodo, sed et aliorum mundo utilissimorum et valde necessariorum, ut abundantius in memorato opere demonstravimus. 26. De magnitudine solis et lune. κδ'. Πόθεν φωτίζονται αἱ ἀστέρες. Περὶ τούτου πολλὴ ἡ ἀμφιβολία τοῖς πάλαι σοφοῖς ἐγένετο. Τινὲς γάρ, ὁρῶντες την σελήνην παρὰ τοῦ ἡλίου δεχομένην τὸ φῶς, ἀπεφήναντο καὶ περὶ πάν των τῶν ἀστέρων, ὡς καὶ αὐτοὶ παρὰ τοῦ ἡλίου φωτίζονται. Ητεροι δε, ὁρῶντες, τήν τε 'Αφροδίτην καὶ τὸν Ἑρμῆν ὑπὸ τὸν ἥλιον ὄντας, καὶ μὴ πόῤῥω θεν αὐτοῦ ἀφισταμένους, ὡς φωτίζεσθαι παρ' αὐτοῦ, ἐδόξασαν ἔχειν τούτους καὶ τοὺς ἄλλους οἰκεῖον φῶς. κε'. Πῶς γίνονται οἱ τέσσαρες καιροί. Ταῦτα μὲν, ὅσα τὸ θεῖον ἐδημιούργησε, και σου φίας ἀνάμεστα καὶ θαύματος άξια, μάλιστα δὲ τὸ τῆς ἡλιακῆς πορείας. λοξόν, ὡς ἐμοὶ ἐν ἑτέρῳ συγγράμματι ἀποδέδεικται, τῷ περὶ αἰτίας οὐρανίων ἐπι γραφομένῳ. Οὔτε γὰρ μέσον τὸν οὐρανὸν κατὰ ἰσημα ρινοῦ διοδεύει, ἀλλὰ κλίνει πρὸς μὲν βοῤῥάν μοίρας κδ᾽ ἔγγιστα, πρὸς δὲ νότον ὁμοίως. Ὅταν οὖν ἀνερχά μενος ἀπὸ νότου, κατὰ τὸν ἰσημερινόν γένηται, τὴν ἐαρινὴν ποιεῖται τροπὴν, καὶ πλησιάζει ἡμῖν, διὰ τὸ τὴν ἡμετέραν οἴκησιν, ὡς ἔφαμεν, βορειοτέραν εἶναι· ηνίκα δ᾽ αὖθις πρὸς τὸν ισημερινὸν ὑποστρέφει, τὴν φθινοπωρινὴν ἀποτελεῖ, καὶ, ὅτι πρὸς τὸ ἔσχατον τῆς νοτίας αὐτοῦ λοξώσεως καταντήσει, τὴν χειμερινὴν, δια τὸ τηνικαῦτα εἶναι πόρρωθεν ἡμῶν. Καὶ ή τοιαύτη λόξωσις τοῦ ἡλίου γίνεται αἰνία [τῆς] τῶν τεσσάρων τοῦ ἐνιαυτοῦ καιρῶν γενέσεως· καὶ οὐ μόνον τούτων, ἀλλὰ καὶ ἑτέρων χρησιμωτάτων και ἀναγκαιοτάτων τῷ κόσμῳ πραγμάτων, ὡς πλατύτε ρον ἡμῖν ἀποδέδεικται ἐν τῷ μνημονευθέντι συγκ γράμματι. κς'. Περὶ μεγέθους ηλίου καὶ σελήνης. Τὸ τοῦ ἡλίου μέγεθος ἄπιστόν τι δοκεῖ τοῖς ἀγεω μετρήτοις καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀμνήτοις, Πάντες μὲν οὖν οἱ μαθηματικοὶ ἀπεφήναντο τοῦτον τῆς γῆς μείζονα, διεφώνησαν δὲ περὶ τοῦ ὁπόσον ἐστὶ μείζουν καὶ πολυπλάσιος. Ὁ δὲ σοφώτατος Πτολεμαῖος διὰ γεωμετρικῶν ἀποδείξεων καὶ μεθόδων ἀπέδειξαν ἑκατὸν ἑβδομηκονταπλασίονα τοῦτον τῆς γῆς εἶναι. Solis magnitudo videtur aliquid incredibile geometriæ ignaris et philosophiæ non initiatis.Omnes igitur mathematici professi sunt illum terra majo rem esse, non consentiunt autem quanto major sit et multiplex. Sapientissimus vero Ptolemæus per geometricas demonstrationes et methodɔs o9tendit eum centies septuagies terra majorem esse. Ejus demonstrationem proponere et explicare non est Καὶ τὸ μὲν τὴν ἀκόδειξιν ἐκείνου προτιθέναι καὶ præsentis operis; hic tantum demonstrabitur clare et indubitate solem terra esse majorem, hoc modo. Quidquid illuminat, aut illuminata re majus est, aut ei æquum est, aut ea minus. Et si majus quidem est, umbram omnino a basi latiore incipientem efficit, et usque ad acutam summitatem porrectam; si æquale, umbram efficit quæ in infinitum intra æque distantes lineas porrigitur; si minus est, umbram in formam calathi producit, quæ ab angusta basi in infnitum dilatatur. Cum vero tarra coni formam habentem umbram effiδιασαφῆσαι ἀλλότριον τῆς προκειμένης πραγματείας, ἐνταῦθα δὲ δειχθήσεται ἐναργῶς καὶ ἀναμφηρίστως, ὡς μείζων ἐστὶ τῆς γῆς ὁ ἥλιος, τοιουτοτρόπως. Ηᾶν τὸ φωτίζον ἢ μεῖζόν ἐστι τοῦ φωτιζομένου, ἴσον, ἢ ἔλαττον. Αλλ' εἰ μὲν μεῖζόν ἐστι, κομιδῇ ποιεῖ τὴν σκιὰν ἀπὸ πλατείας ἀρχομένην βάσεως, καὶ περατουμένην εἰς ἐξεῖαν κορυφήν· εἰ ἴσον, ἐπὶ ἄπειρον ιέναι παρασκευάζει τὴν σκιὰν μεταξύ παραλ λήλων εὐθειῶν· εἰ δὲ ἔλαττον, καλαβοειδή ταύτην ἐργάζεται, ἀπὸ στενῆς τῆς βάσεως πλατυνομένην και ἄπειρον. Ἐπεὶ δὲ ἡ γῆ, παρὰ τοῦ ἡλίου φωτιζομένη

SOLUTIONES QUAEDAM. κωνοειδή ποιεῖται τὴν σκιάν, ἐλάττων αὐτοῦ ἐστιν ciat a sole illuminata, sole minor est. Terra auὍτι δὲ ἡ γῆ κωνοειδῆ ποιεῖται τὴν σκιάν, δῆλον ἐκ τῶν τῆς σελήνης ἐκλείψεων. Ὅτε γὰρ ἐκλείψῃ ἐν τῷ ἀπογείῳ αὐτῆς, πόῤῥωθέν ἐστι τῆς γῆς, καὶ ταχέως ἐκλάμπεται, ὡς τὸ λεπτομερέστερον μέρος διερχομένη τῆς σκιᾶς· ὅτε δὲ ἐν τῷ περιγείῳ, ἐμβραδύνει τῇ ἐκλείψει, ὡς τὸ παχύτερον μέρος τῆς σκιᾶς διερχομένη. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐκ πολλῶν ἄλλων δεί κνυται τὰ περατοῦσθαι τὸ τῆς γῆς σκίσμα. Εἰ γὰρ ἐπ' ἄπειρον προῄει, ἐσκότιζεν ἂν οὐκ ὀλίγους τοὺς ἀστέρων, καὶ καθ᾿ ἑκάστην νύκτα ἐκλείπειν τούτους ἐποίει· νῦν δὲ οὐ φαίνεται τι τοιοῦτον. Περὶ ταύ τῆς δὲ τῆς σκιᾶς φησι καὶ ὁ ποιητής. Ἐν δ᾽ ἔπεσ᾽ ὠκίανῷ λαμπρόν φάος ηελίοιο, Έλκον νύκτα μέλαιναν ἐπὶ ζείδωρον ἄρουραν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ τοῦδε δῆλον τὸ τοῦ ἡλίου μέγεθος· ἡ σελήνη ὑπὸ τὸν θερινόν κεῖται τροπικόν· ὁπόταν οὖν ὁ ἥλιος ἐκεῖσε γένηται, κατὰ μεσημβρίαν ἄσκια ποιεῖ τὰ ἐκεῖσε σώματα ἐπὶ σταδίους τριακοσίους. Ἤγουν ὁ κύκλος, ὃν διαπορεύεται ὁ ἥλιος, μυριοπλασίων ἐστὶ τῆς γῆς, καὶ τὸ μέρος τοῦ κύκλου τούτου υπερέχει τὸ τοῦ ἡλίου μέγεθος· μυριοπλάσιον εἶναι δεῖ τοῦ δηλωθέντος τῆς γῆς τμήματος· τὸ δὲ τοῦ ἡλίου σχῆμα ὅτι ἐστὶ σφαιροειδές, ὡσαύτως καὶ τῶν λοιπῶν ἐν οὐρανῷ σώματων, πρόδηλον, ὡς εἴρηται, καὶ σαφέστερον ἐν τῷ περὶ σχήματος λόγῳ ῥηθήσεται. κζ'. Περὶ τῆς τοῦ ἡλίου ἐκλείψεως. Ἡ τοῦ ἡλίου ἔκλειψις γίνεται ὅτε ἡ σελήνη τὸν ἥλιον ἐν συνόδῳ ὕποδράμη, μὴ ἔχουσα πλάτος πρὸς τὸν ζωδιακὸν κύκλον Τηνικαῦτα γὰρ ἀντιφράττει ταῖς ἀκτίσιν αὐτοῦ, ὥστε μὴ καταλαβεῖν τὴν γῆν. Διὰ τοῦτο ἀεὶ ἐν συνήδῳ γίνεται ἡ ἡλιακὴ ἔκλειψις. πλὴν τῆς γενομένης ἐπὶ τοῦ σωτηρίου πάθους τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐκείνη γὰρ παραδόξως ἐν πανσελήνῳ γέγονεν. Αἱ δὲ ἐκλείψεις ποτὲ μὲν καθόλου, ποτὲ δὲ μερικαὶ γίνονται· καθόλου μὲν, ὅτε ὅλος ὁ ἡλιακός κύκλος ἐπισκοτισθῇ, κατὰ κάθετον γεγονότων τῶν κέντρων τοῦ τε ἡλίου καὶ τῆς σελήνης· μερικαὶ δὲ, ὅτε μέρος τούτου ἐκλείψῃ. Οὐκ ἐν πάσῃ δὲ τῇ οι κουμένῃ ὁ ἥλιος ἐκλείπων φαίνεται, ἀλλὰ παρὰ μέρεσι τισι. Καὶ γὰρ ἐνταῦθα ἐπὶ τῆς τοῦ Κομνηνοῦ βασιλείας ὅλος εκλείψας πρὸς δυσμαῖς, ἐν Αἰγύπτῳ οὐχ ὅλως ἐξέλιπεν, ὡς ἐκεῖσε παραγεγονώς ηκριβω σάμην. Οἱ οὖν μαθηματικοὶ ὅσον κατὰ τὸ φαινόμενον εἰς ιβ΄ δακτύλους τὴν ἡλίου καὶ σελήνης διεῖλον ἐπιφάνειαν· καὶ εἰ μὲν καθ᾽ ἤμισυ γένηται ἡ ἔκλει ψις, ἐξαδάκτυλον ταύτην ονομάζουσιν· εἰ δὲ κατὰ τὸ τρίτον, τετραδάκτυλον, καὶ ἀναλόγως ἐπὶ τῶν λοιπῶν. κη'. Περὶ οὐσίας καὶ φωτισμῶν σελήνης καὶ σχήματος. Εἰ καὶ οἱ Ἀριστοτελικοὶ πέμπτον ὑπέθεντο σῶμα τὸν οὐρανὸν, ἀλλ᾽ οὖν ὁμολογοῦσι, μέρη μὲν αὐτοῦ εἶναι παχύτερα, καὶ μάλιστα τὰ τῇ γῆ προσεγγίζοντα, μέρη δὲ λεπτότερα, τὰ ἄνωθεν καὶ ποῤῥώτερα τῆς γῆς. Ἡ γοῦν σελήνη, τῷ ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ τούτῳ κόσμῳ πλησιάζουσα, οὐκ ἄμοιρος οὐδ᾽ ἀμέτοχος κατελείφθη τῶν τούτου κακῶν, ἀλλὰ παχεῖαν καὶ ὡσανεί γεώδη τὴν ὑπόστασιν ἔχει. Καὶ οὐ πάντη tem umbram in formam coni produci ex lunæ defectionibus manifestum est. Cum enim deficit in sua maxima a terra distantia, tunc cito rursus illuminatur, eo quod angustiorem ambre partem transit. Quando autem in sua minima a terra distantia, diuturniorem defectionem patitur, quia latiorem umbræ partem transit. Et ex multis aliis ostenditur terminari terræ umbram. Si enim in infinitum procederet, obumbraret non paucas stellas, et singulis noctibus earum defectionis causa existeret; nihil autem hujusmodi nunc apparet. De illa autem umbra poeta dicit: «Oceano incidit clarum solis lumen, noctem obscuram adducens in fertiles agros. «Sed ex hoc quoque manifesta est solis magnitudo: Luna sub æstivo tropico jacet quando igitur sol illuc pervenit, umbrosa facit ea quæ illic sita sunt corpora trecentorum stadiorum spatio. Circulus porro quem sol transit, decies millies major terra est, et circuli hujus partem quæ solis magnitudinem tenet decies millies majorem esse oportet quam præindicatum terræ spatium. Solis autem formam sphæræ similem esse ut et cæterorum in crelo corporum manifestum est, ut diximus, et clarius in nostro de forma opere dicitur. 27. De solis defectu. Solis defectio accidit, quando luna solem subit in congressu, non habens latitudinem ad zodiacum. Tunc enim ejus radiis opponitur, ita ut ad terram non perveniant. Ideo semper in congressu accidit solis defectio, excepta tamen aa quæ Passionis Domini nostri tempore accidit. Illa enim plenæ lunæ tempore mirabiliter facta est. Defectioues vero solis nunc completæ, nunc incompletæ funt: completæ quidem quando totus solaris circulus obumbratur, solis et lunæ centris secundum lineam perpendicularem sitis; incompletæ vero quando hujus pars tantum obumbratur. Non autem per totam terram sol deficiens apparet, sed tantum quibusdam in locis. Regnante enim Comneno totus in occidente sol defecit, in Ægypto non omnino defecit, ut ego ibi tune versans animadverti. Mathematici igitur ex apparentibus superficiem solis et lunæ in duodecim digitos diviserunt; si quidem defectio dlmidia est, eam esse sex digitorum dicunt; si vero tertia parte solis est, quatuor digitorum, et similiter de cæteris divisionibus. 28. De substantia, lumine et forma lunæ. Etsi Aristotelici supponant coelum esse quintum corpus, tamen consentiunt, partes quidem ejus alias esse crassiores præsertimque prope terram sitas, alias vero leviores, eas nempe quæ sursum sunt et magis a terra remotæ Luna igitur, toti in generatione et corruptione huic mundo propinqua, hujus quoque mundi malorum non expers neque immunis constituta est, sed crassam et quasi ter-

restrem habet substantiam. Neque vero omnino ὁμαλὴ δι᾿ ὅλου αὐτῆς τοῦ σώματός ἐστιν, ἀλλ' ἔστι τινὰ παρ' αὐτῇ μέρη φωτὸς ἄδεκτα καὶ μέλανα, τὰ διὰ μέσου αὐτῆς· καὶ ὥσπερ τὰ ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ ἀρχὴν, καὶ αὔξησιν, καὶ ἀκμὴν, καὶ παρακμήν, οὕτω καὶ ταύτης τελεῖται ὁ φωτισμός. Καὶ οὐ μόνον ἐν τούτοις ἐνδεῖται τῶν λοιπῶν οὐρανίων σωμάτων, ἀλλὰ καὶ ἐμπίπτει ἐνίοτε τῷ σκιάσματι τῆς γῆς· ἐκλείπει δέ οὐ πρὸς τὴν ἡμετέραν ὄψιν, καθάπερ ὁ ἥλιος, ἀλλ᾿ αὐτὴ κατὰ τὸ οἰκεῖον φῶς, ὅτι παρὰ τοῦ ἡλίου δέχεται τὸ φῶς, δῆλον καὶ τοῖς όπωσονν τετηρηκόσιν· ἀεὶ γὰρ τὸ 'πεφωτισμένον μέρος πρὸς τὸν ἥλιον ἔχει, ἔνθα καὶ ὑπάρχει. Κάτωθεν γὰρ οὖσα τοῦ ἡλίου, ὅτε συνοδεύσῃ αὐτῷ, τὰ μὲν πρὸς ἡμᾶς αὐτῆς μέρη ἀφώτιστα ἐστι, τά δὲ πρὸς τὸν ἥλιον πεφωτισμένα· ὅτε δὲ ἀποστῇ τοῦ ἡλίου ἐλάχιστον, ἄρχεται μόριόν τι τοῦ πρὸς ἡμᾶς μέρους αὐτῆς καταυγάζεσθαι, καὶ γίνεται μηνοει δής· εἶτα ἐπὶ πλέον ἀποστᾶσα, πλέον φωτίζεται, καὶ γίνεται διχότομος, καὶ πάλιν ἀμφίκυρτος, καὶ διαμετροῦσα πανσέληνος· διαμετροῦσα πανσέληνος· εἶτα παρελθοῦσα τὴν διάμετρον, ὁρᾶται αὖθις ἐμφίκυρτος, καὶ πάλιν διχότομος, καὶ μετὰ ταῦτα μηνοειδής, καὶ τέλος συν οδεύουσα τῷ ἡλίῳ, ἀφανὴς ἡμῖν γίνεται. Επιπόρουν δὲ οἱ ἀρχαῖοι, πῶς δέχεται καὶ ἐκπέμπει ἐνταῦθα τὸ φῶς. Καὶ οἱ μὲν ἔφασαν, κατὰ ἀντανάκλασιν γίνεσθαι ταύτης φῶς, ὥσπερ καὶ ἐπί τε τῶν κατόπτρων καὶ τῶν λείων γίνεται σωμάτων· οἱ δὲ καθ᾽ ὑποδοχὴν καὶ ἕνωσιν ἔδοξαν αὐτὴν φωτίζεσθαι, καὶ τὸ μὲν κατ᾽ ἀντανάκλασιν ἀπ' αὐτῆς γινομένην φωτίζειν αὐτήν· πιθανὸν μὲν τοῖς πλείστοις, οὐκ ἀληθὲς δέ. Ἐτηρήθησαν αἱ ἀντανακλάσεις ἀπό τε τῶν μεγίστων καὶ ἐλαχίστων σωμάτων μὴ πλεῖον δύο διιοῦσαι σταδίων. ᾿Αλλὰ καὶ ἄλλως. πᾶσαι αἱ ἀντανακλάσεις ἀεὶ, ὡς ἐν τοῖς ὅπτικοῖς δείκνυται, κατ᾽ ἴσας γωνίας ἀνακλῶνται, καὶ εἰ τοιοῦτον ἦν ἐπὶ τῆς σελήνης, ἔδει, ὅτε κατὰ διάμετρόν ἐστι τοῦ ἡλίου ἐν πανσελήνῳ, μὴ κάτω ἐπὶ τὴν γῆν ἀνακλᾶσθαι τὰς ἀκτίνας, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἥλιον. Καὶ ἔτεραι πολλαὶ δείξεις ἀνατρέπουσι ταύτην τὴν δόξαν. Λεί πεται τοίνυν, καθ᾽ ὑποδοχὴν καὶ ἔνωσιν πρὸς τὸ ἡλιακὸν φῶς αὐτὴν ἐπιλαμπομένην, ἐπιλάμπειν καὶ τοῖς τῇδε. ᾿Απορήσειε δ᾽ ἄν τις, εἰ κέκραται αὐτῇ τὸ ἡλιακὸν φῶς, ὅλην ἔδει αὐτὴν φωτίζεσθαι, καὶ πλησιφαῆ διηνεκῶς εἶναι. Καὶ λέγομεν πρὸς τοῦτο, ὅτι πολὺ τὸ βάθος ἔχει καὶ μεγίστην τὴν διάμετρον καὶ διὰ τοῦτο οὐ μέχρι πάσης αἱ τοῦ ἡλίου ἀκτῖνες æqualis est per totum suum corpus, sed quædam ejus partes luce carent et obscuræ sunt, mediæ scilicet. Et quemadmodum ea quæ nascuntur et corrumpuntur initium et incrementum, et vigorem et debilitatem habent, ita et lunæ lux finiet. Neque vero solummodo cæteris cœlestibus corporibus eget.sed et aliquando iu umbram terræ incidit. Deficit autem non tantum quoad nostrum aspectum, sed et ipsa secundum proprium suum lumen. Illam autem a sole lumen recipere manifestum est vel paululum observantibus. Semper enim partem illuminatam ad solem vertit, ubicunque sit. Cum enim est infra solem, et cum illo eongreditur, ejus partes quæ ad nos vertuntur obscuræ sunt, quæ vero versus solem, illuminatæ sunt. Quando autem paululum a sole discedit, pars ejus aliquantula incipit illuminari, et fit utrinque curvata; cum autem magis discessit, magis illuminatur et Gt dimidiata et rursum utrinque curvata et cum directe opponitur,ft plena. Quando deinde diametrum prætergressa est apparet rursum utrinque curvata, et deinde dimidiata, et postea lunata, et demum cum sole congrediens, nobis invisibilis fit. Addubitabant veteres quomodo et lumen accipiat et lumen in terram mittat. Et alii quidem dicebant ejus lumen per reflexionem produci, quemadmodum et in speculis et in levibus corporibus fit; alii vero docuerunt eam per admissionem et unionem illuminari: atque eam illuminari per reflexionem, ab ipsa procedentem plerique opinantnr quidem. Quod tamen est falsum. Observatum est reflexiones a maximis et minimis corporibus procedentes non plus quam duo stadia transire. Sed et aliter demonstratur. Omnes reflexiones, ut in opticis ostenditur,flunt per æquos angulos; quod si ita de luna fieret, necesse esset, ut quando secundum solis diametrum in plena luna sita est, radii non ad terram frangantur, sed ad solem. Et multæ aliæ demonstrationes præcedentem demonstrationem confutant. Superest igitur ut per admissionem et unionem cum solis luce illuminata, terræ quoque lumen emittat. Sed hæc moveri potest difficultas, si lunæ immisceatur solis lumen, oporteret ut tota illuminaretur et plenam lucem continuo haberet. Ad id respondemus eam profundissimam esse ma- διικνοῦνται, ἀλλ᾽ ἐπὶ πλεῖστον διιοῦσαι, παύονται. ximumque habere diametrum. Et ideo non totam transeunt solares radii,sed postquam eam maxima parte transierunt, finiuntur. Sphæricam vero esse ejus formam patet ex ejus lumine, si enim disci formam haberet, simul ac in eam solares radii inciderent,illuminaretur, nulla curvitate luminis offciente, nunc autem cum sitephærica, per partes radiis illuminatur eo quod officiunt forma suæ curvitate cœteræ partes.Lunæ autem magnitudo minor est quam terræ,tricies novies, juxta alios vero, vicies novies. 29. De lunæ defectu. Defloit autem luna quando directe ex opposito Ὅτι δὲ σφαιροειδής ἐστι τὸ σχῆμα, δῆλον ἐκ τῶν ταύτης φωτισμῶν. Εἰ γὰρ ἦν δισκοειδής, ἅμα τῷ προσπεσεῖν αὐτῇ τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας ἐφωτίζετο, μηδενὸς ἐπιπροσθοῦντος κυρτώματος· νῦν δὲ, σφαιροειδὴς οὖσα, κατά μέρος φωτίζεται ταῖς ἀκτῖσι, διὰ τὸ ἐπιπροσθεῖν τὰ λοιπὰ μέρη τῇ κυρτότητι τοῦ τοιούτου σχήματος. Τὸ δὲ τῆς σελήνης μέγεθος ἔλαττόν ἐστι τῆς γῆς καὶ ὑπὸ τριάκοντα ἐνναπλάσιον, κατὰ δέ τινας ὑπὸ εἴκοσι ἐνναπλάσιον. κθ'. Περὶ ἐκλείψεως σελήνης. Ἐκλείπει δὲ ἡ σελήνη κατά διάμετρον τῷ ἡλίῳ

SOLUTIONES QUÆDAM. γενομένη, ὅτε μὴ ἔχει πλάτος κλίνουσα εἴτε ἐπὶ βορ- cum sole est, quando nempe suam latitudinem ρᾶν εἴτε ἐπὶ νότον, ἀλλὰ τὴν αὐτὴν τῷ ἡλίῳ τρίβον διοδεύει. Εμπίπτει γὰρ τηνικαῦτα τῷ τῆς γῆς σκιάσματι. Καὶ εἰ μὲν ἀπόγειός ἐστι, τάχιον διέρχεται τὴν σκιάν, ὡς λεπτοτάτην ἄνωθεν τυγχάνουσαν, ὡς τροείπομεν· εἰ δὲ περίγειός ἐστι, ποιεῖται διαμονὴν καὶ ἐμβραδύνει πρὸς τὸ ποιεῖν ἀνακάθαρσιν, διὰ τὸ κάτωθεν εἶναι παχεῖαν τὴν σκιάν. Εντεῦθεν ἔλαβον οἱ πάλαι σοφοὶ πρόφασιν τῆς κατανοήσεως τοῦ ἀπὸ τῆς γῆς μέχρι τοῦ οὐρανοῦ διαστήματος. Τηρήσαν ο τες γὰρ, ὡς ὁ ἥλιος ἅμα τῷ ἀνατεῖλαι ποιεῖ τὰς σκιὰς ἑξηκονταπλασίας τῶν σκιαζομένων, ἀπεφήτῶν σκιαζομένων, ἀπεφήναντο, ὡς δεῖ καὶ τὸ μῆκος τῆς σκιᾶς τῆς γῆς ἑξηκονταπλάσιον εἶναι τῆς διαμέτρου αὐτῆς· καὶ ὡς ἐπεὶ μέχρι τῆς σεληνιακῆς σφαίρας τὸ ὀξὺ αὐτῆς καταλήγει, εἶτα εἰ ἐξήκοντα καθ᾽ ὑπόθεσιν γαῖαι ἐπ᾽ ἀλο λήλαις τεθῶσι, καταλήψονται ἄχρι τῆς ἡλιακῆς, σφαίρας· κἀντεῦθεν συλλογισάμενοι κατέλαβον, ὡς τὸ διάστημα τὸ μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τῆς σεληνιακῆς σφαίρας τοσοῦτόν ἐστιν, ὅσον ἡ ἐκ τοῦ μέτρου τῆς γῆς μ' ἔγγιστα. Εκλείπει δὲ ἡ σελήνη ποτὲ μὲν ὅλη, ποτὲ δὲ με ρικῶς. Καὶ ὅλη ἐκλείπουσα, ποτὲ μὲν ποιεῖται δια μονὴν, ὅτι πρὸς τῷ παχυτέρῳ μέρει τῆς σκιᾶς τύχῃ ποτὲ δὲ ἅμα τῷ καλυφθῆναι ἔρχεται ποιεῖν ἀνακάθαρσιν, ὅτε ἄνωθεν ἐκλείψῃ πρὸς τῷ λεπτῷ τῆς σκιᾶς μέρει. Οὐχ ὥσπερ δὲ τὸν ἥκιον ἐνδέχεται ὁρᾶσθαι ἐν τινὶ μὲν τόπῳ ἐκλείποντα, ἐν τινὶ δ᾽ οὔ, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς σελήνης· ἀλλ᾽ ἀπανταχοῦ τῆς γῆς ἡ ταύτης ἔκλειψις γίνεται, εἰ μή γε παρὰ τισὶν ἡμέρα γένηται ὑπάρχει γὰρ τηνικαῦτα ἐκείνης ὑπὲρ γῆν· δέδεικται γὰρ ἡμῖν, ὡς παρὰ τισὶν ἡμέρας οὔσης, Ο νὺξ παρ' ἑτέροις ἐστίν. neque ad septentrionem, neque ad meridiem inclinat, sed eamdem cum sole semitam percurrit. incidit enim tunc in umbram terræ. Etsi quidem quam maxime a terra distat, citius umbram pertransit, quæ quidem superius levior est, ut antea diximus; si vero quam maxime ad terram accedit, immoratur et lente ea umbra emergit, quia inferius crassior umbra est. Unde veteres philosophi occasionem cepere cognoscendi quantum terra a colo distet. Observantes enim solem suo ortu umbras rebus adumbratis sexagies majores efficere, ostenderunt oportere ut umbræ terræ magnitudo sexagies longior sit ipsius diametro. Cum autem umbra extrema ad lunæ sphæram terminetur, si deinde sexaginta terras ex hypothesi alias in alias superimponant, usque ad solis spbæram pervenient. Et inde raciocinantes intellexerunt intervallum inter terram et lunæ sphæram tantum esse quanta terræ diametri dimensio, quadraginta circiter. Luna autem deficit nunc tota, nunc tantum ea parte. Quanto tota deficit, nunc quidem in umbra commoratur, quando nempe in spissiore umbræ parte versatur; nunc autem cum vix tecta est, incipit emergere, quando nempe supra patitur defectionem in leviore umbræ parte; non autem de luna accidit ut de sole, quem in uno loco deficientem animadvertere licet, nec in alio; sed ubique terrarum fit ea defectio, nisi dies in aliquo loco luceat. Lucet enim super terram simul cum ea defectione. Demonstratum est enim diem aliquibus adesse, quando aliis non adest. Τέλος σὺν Θεῷ ἁγίῳ. PATROL. GR. CXXII.