' ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. Γ. καὶ τὰ ἤθη ἡμῶν διαφθαρήναι εὐδόκησε γραφῆναι opera pretium visum est, 2 nd scriberentur et τὰ Εὐαγγέλια, ἵνα ἐκ τούτων διδασκόμενοι τὴν ἀλήEvangelia, quo discentes ex illis veritatem, non hæreseon mendaciis deciperemur, moresque nostri non prorsus pessundarentur. Quatuor autem Evangelia nobis dedit, fortassis ideo, quia quatuor viriates universales ex eis discimus, fortitudinem, prudentiam, justitiam et temperantiam. Fortitudinemn quidem, cum dicit Dominus: e Ne timueritis eos qui occidunt corpus, animam aulem occidere non possunt: • prudentiam vero, quando al. monet: 4 Estate prudentes, ut serpentes *:» justitiam autem, quando docet: «Sicut vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite eis *: › temperan - tiam quoque, quando affirmat: ‹ Omnis qui aspexerit mulierem, ut concupiscat eam, jam mochatus est eam in corde suo*. • Alio quoque modo. Quatuor sunt Evangelia, quia ipsa sunt columnæ mundi. Cum autem mundus quatuor partes habeat. Orientem, Occidentem, Septentrionem, et Meridiem (a), decebatet columnas quatuor esse. Alio denique modo. Quatuor sunt Evangelia, quoniam et hec quatuor continent: videlicet, doctrinam, maudata, minas, et promissiones; et iis quidem qui doctrinæ Giden adhibuerint, quique mandata servaverint, futura bona promittuntur: iis vero qui doctrinæ non crediderint, nec mandata servaverint, futura intentantur supplicia. At vero Evangelium dicitur, eo quod nuntiet nobis res prosperas, et bene se habentes, hoc est bona: nempe remissionem peccaforum, justitian, reditum in cœlos, adoptionem με hlios Dei. Nuntial autem, quod facile et gratis | æ; accepimus, neque nostro labore assecuti simus hac bona, neque ea ex nostris acceperimus bonis operibus, sed gratia et misericordia Dei talia bona consecuti simus. θειαν, μὴ παρασυρῶμεν ὑπὸ τοῦ ψεύδους τῶν αἱρέ σεων, μηδὲ παντελῶς διαφθαρῶσι τὰ ἤθη ἡμῶν. Τέτο σερα δὲ δέδωκεν ἡμῖν Εὐαγγέλια, τυχόν, διότι τὰς καθολικὰς τέσσαρας ἀρετὰς ἐκ τούτων μανθάνομεν, τὴν ἀνδρείαν, τὴν φρόνησιν, τὴν δικαιοσύνην, καὶ τὴν σωφροσύνην. Τὴν μὲν ἀνδρείαν, ὅταν λέγῃ ὁ Κύριος· · Μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, την δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι.» Τὴν δὲ φρόνησιν, ὅταν παραινῇ· ι Γίνεσθε φρόνιμοι, ὡς οἱ ὄρεις.» Τὴν δὲ δικαιοσύνην, ὅταν διδάσκῃ·. Καθώς θέλετε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεἶτε αὐτοῖς ὁμοίως.» Τὴν δὲ σωφροσύνην, ὅταν ἀποφαίνηται·: 'Ο ἐμβλέψας γυκαικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.» Καὶ ἄλλως δὲ· Τέσσαρά εἰσιν Εὐαγγέλια, διότι στύ λοι εἰσὶ ταῦτα τοῦ κόσμου. Τοῦ δὲ κόσμου τέσσαρα μέρη έχοντος, 'Ανατολήν, Δύσιν, Αρκτον καὶ Μεσημβρίαν, ἔπρεπεν εἶναι καὶ τοὺς στύλους τέσσαρας. Καὶ ἄλλως δέ· Τέσσαρά εἰσιν Εὐαγγέλια, διότι καὶ τέσσαρα ταῦτα περιέχει· ήγουν δόγματα, ἐντολὰς, ἀπειλάς, καὶ ἐπαγγελίας· καὶ τοῖς μὲν πιστεύσασι τοῖς δόγμασι, καὶ τὰς ἐντολὰς τηρήσασι, τὰ μέλλοντα ἀγαθὰ ἐπαγγέλλονται· τοῖς δὲ μὴ πιστεύσασι τοῖς δόγμασιν, ἢ τὰς ἐντολὰς μὴ φυλάξασιν, αἱ μέλλουσαι ἀπειλοῦνται κολάσεις. Εὐαγγέλιον δὲ λέγεται, διότι ἀγγέλλει ἡμῖν πράγματα εὖ καὶ καλῶς ἔχοντα, τουτ ἐστιν ἀγαθά, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, δικαίωσιν, ἄνοδον εἰς οὐρανοὺς, υἱοθεσίαν Θεοῦ. ᾿Αγγέλλει δὲ καὶ ὅτι εὐκόλως ταῦτα λαμβάνομεν. Μὴ γὰρ ἐκοπιάσαμεν ἡμεῖς ἐπὶ τῇ κτήσει τούτων τῶν ἀγαθῶν, ἢ ἐξ ἰδίων κατορθωμάτων ταῦτα ἐλάβομεν, ἀλλὰ χάριτι καὶ φιλανθρωπία Θεοῦ, τηλικούτων ἀγαθῶν ἠξιώθημεν. Κατὰ Ματθαῖον. Τέσσαρες μέν εἰσιν οἱ εὐαγγε λισταί· τούτων δὲ οἱ μὲν δύο, Ματθαῖος καὶ Ἰωάννης, ἦσαν ἐκ τοῦ χοροῦ τῶν δώδεκα. Οἱ δὲ δύο, Μάρκος φημὶ καὶ Λουκᾶς, ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα. "Ην δὲ ὁ μὲν Μάρκος ἀκόλουθος καὶ μαθητής Πέτρου· ὁ δὲ Λουκάς, Παύλου. Ο τοίνυν Ματθαῖος, πρῶτος πάνω των έγραψε τὸ Εὐαγγέλιον Εβραΐδι φωνῇ, πρὸς τοὺς ἐξ Εβραίων πιστεύσαντας, μετὰ ὀκτὼ ἔτη τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναλήψεως· μετέφρασε καὶ τοῦτο Ιωάννης ἀπὸ τῆς Ἑβραῖδος γλώττης εἰς τὴν Ἑλληνίδα, ὡς λέγουσι. Μάρκος δὲ, μετὰ δέκα ἔτη τῆς ἀναλήψεως ἔγραψε, παρά του Πέτρου διδαχθείς. Λουκᾶς δὲ, μετὰ πεντεκαίδεκα. Ιωάννης δὲ ὁ θεολογικώτατος, μετά τριάκοντα δύο· λέγουσι γὰρ ὅτι μετὰ τὸν θάνατον ἐκείνων ἐπιζήσαντι αὐτῷ, προσηνέχθη τὰ τρία Ευαγγέλια, ἵνα ἴδῃ αὐτὰ καὶ κρίνῃ, εἰ ἀληθῶς συν εγράφησαν· ὁ δὲ Ἰωάννης ἰδὼν αὐτὰ, καὶ τῆς ἀληθείας χάριν ὑπεραποδεξάμενος, ὅσα ἐκεῖνοι παρέλει ψαν, αὐτὸς ἀνεπλήρωσεν. Ὅσα το συντόμως εἶπον * Matth. x, 28. • lid. 16. • Matth. vn, 12. Secundum Matthæum. Quatuor sunt evangelistæ, quorum duo, Matthæus et Joannes, ex numero et choro duodecim sunt: alii vero duo, Marcus et Lucas, ex septuaginta. Erat autem Marcus discipulus et comes Petri, Lucas vero Pauli. Igitur Matthæus omnium primus scripsit Evangelium Hebraico iliomate ad eos qui ex Hebreis crediderant, octo annis post assumptum in cœlos Christum. Porro Joannes hoc ex Hebraica lingua in Græcam, ut ferunt, interpretatus est. At Marcus post deccm 211nos assumpti Christi, ex ore Petri edoctus, scripsit: Lucas autem post xv annos. Denique Joannes Theologus post triginta duos annos. Referunt enim, quod illi post mortem illorum superstiti allata fuerint tria Evangelia, ut videret ea atque judicaret, num illa vere conscripta fuissent. Joannes autem, cum hæc vidisset, ut erat ampliorem veritatis gratiam sortitus, adimplevit quæcumque ab aliis prætermissa fuerant, et quæ succinctius alii dixerant, ipse fusius * Matth. v, 28. (α) Eulit. Lut. Quia totidem sunt mundi partes, et columnæ, mandi autem quatuor playas haben:is, quatuor quoque e·se columnas decebat, nimirum Orientem, Occidentem, Septentrionem et Meridiem.

3 in suo Evangelio tradidit. Quocirca a sublimi ὁ ἐκεῖνοι, αὐτὸς ἐπλάτυνεν ἐν τῷ ἰδίῳ Εὐαγγελίῳ. Διδ theologia”initium fecit; siquidem enim alii nullam fecerant mentionem quod Verbum Dei exstiterit ante sæcula, ipse hac de re divine prodidit, ut ne putetur Verbum Dei purus homo, hoc est, absque deitate esse. Matthaus euim de sola substantia Christi in carne disserens ad Hebræos scribebat, quibus sufficiebat discere quod ex Abraham et David natus esset Christus. Nam quí ex Hebræis crediderit, contentus est, si certior flat ex Abraham et David natum esset Christum. Atenim, numquid sufficiebat unus evangelista? Audi, sufficiebat quidem, sed ut uberius veritas monstraretur, quatuor conscribere permissi sunt. Nam cum videris bos quatuor, qui non in unum locuni convenerunt, neque consederunt simul, aliis et aliis in locis vitam egisse, et de eisdem rebus quasi ex uno ore scripsisse, non admiraberis Evangelii veritatem, sed fateberis, quod ex Spiritu saneto locuti fuerint. Et ne mihi dicas quod non consonent in omnibus. Vide enim, in quibus disso nent: num ille dixit, Natus est Christus, alius autem dicit, non? Aut alius quidem quod resurrexerit, alius vero, non? Absit. Concordes enim sunt in his quæ magis necessaria et pracipua. Igitur si in præcipuis non sunt divisi, quid miraris, si in minimis videantur variare? nam hac de causa quod non in omuibus consonant, magis vera loquuntur: alioqui suspecti haberi potuissent, quod non inter se consedissent, et habito consilio mutuo scripsissent: nunc autem cum quod prætermisit hic, scripsit ille, hæc sola est causa quare in quibusdam variare videantur. Et hæc quidem sic se habent. Nos autem seriem contextus aggrediamur. CAPUT I. De genealogia Christi. καὶ ἀπὸ θεολογίας ήρξατο. Έπεὶ γὰρ οἱ ἄλλοι εὐχ ἐμνήσθησαν τῆς πρὸ αἰώνων ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ Λο γου, αὐτὸς ἐθεολόγησε περὶ ταύτης, ἵνα μὴ νομισθείη ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ψιλός ἄνθρωπος εἶναι, τουτέστι δίχα θεότητος. Ματθαῖος γὰρ περὶ τῆς κατὰ σάρκα μόνης ὑπάρξεως τοῦ Χριστοῦ διαλέγεται· πρὸς γὰρ Εβραίους έγραφεν, οἷς ἀρκετὸν ἦν τὸ μαθεῖν ὅτι ἀπὸ ᾽Αβραὰμ καὶ Δαυίδ ἐγεννήθη ὁ Χριστός. Αναπαύεται· γὰρ ὁ ἐξ Εβραίων πιστεύσας, όταν πληρο φορηθῇ ὅτι ἀπὸ Δαυΐδ ἐστιν ὁ Χριστός· ἀλλὰ λέγεις μοι, ὅτι, οὐκ ἤρχει εἰς εὐαγγελιστής; "Ακουε τοίνυν, ὅτι ἤρχει μὲν, ἀλλ᾽ ἵνα δειχθῇ μᾶλλον ἡ ἀλήθεια, διὰ τοῦτο τέσσαρες συνεχωρήθησαν γράψαι. Οταν γὰρ ἴδῃς τούτους τοὺς τέσσαρας, μὴ συνελθόντας, μηδὲ συγκαθίσαντας ἀλλήλοις, ἀλλ᾽ ἄλλον ἀλλαχοῦ ὄντα, εἶτα γράψαντας περὶ τῶν αὐτῶν ὥσπερ ἀφ' ἑνὸς στί ματος, οὐκ ἂν θαυμάσαις τὴν τοῦ Εὐαγγελίου ἀλή θειαν, καὶ εἴποις ὡς ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐλάλησαν; καὶ μή μοι λέγε ὅτι οὐχ ὁμοφωνοῦσιν ἐν πᾶσιν· ἴδε γὰρ ἐν τίσιν οὐχ ὁμοφωνοῦσιν. 'Αρα ὁ μὲν εἶπεν ὅτι έγεννήθη ὁ Χριστὸς, ὁ δὲ λέγει ὅτι οὔ; "Η ὁ μὲν, ὅτι ἀνέστη, ὁ δὲ, ὅτι οὔ; Μὴ γένοιτο. Ἐν γὰρ τοῖς ἀναγκαιοτέροις καὶ κυριωτέροις ὁμοφωνοῦσιν. Εἰ τοίνυν ἐν τοῖς κυριωτέροις οὐ διηνέχθησαν, τί θαυμάζει; ἐὰν ἐν τοῖς ἐλαχίστοις δοκῶσι διαλλάττειν; Δι' αὐτὸ γὰρ τοῦτο μᾶλλον ἀληθεύουσιν, ὅτι μὴ κατὰ πάντα ώμο φώνησαν. Ενομίσθησαν γὰρ ἂν, ὅτι συγκαθίσαντες ἀλλήλοις καὶ συμβουλευσάμενοι ἔγραψαν· νῦν δὲ, δ παρέλειψεν οὗτος, ἔγραψεν ἐκεῖνος, καὶ διὰ τοῦτο δοκοῦσιν ἐν τισὶ διαλλάττειν· καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. Αρ ξώμεθα δὲ ἤδη τοῦ ὕφους. Tens. 1. «Liber generationis.» Quam ob causam non dixit, visio, vel sermo, sicut prophet qui suos libros sic inscripserunt? Visio quam vidit Isaias ', et, Sermo qui factus est ad Isaiam. Quæeris ut discas? Prophetæ loquebantur ad duros corde et Inobedientes, et ideo dicebant, divina est visio, et sermo est ex Deo, ut timeret populus, et non contemneret dicta. Matthæus autem, sermonem babebat ad credulos, gratos et obedientes, et propterea nibil tale prædixit, quale prophetæ. Possem autem et aliud dicere, quod prophetæ mente videbant eaquæ videbant, Spiritu sancto apparitionem faciente, et propterea visiones vocabant. Matthæus autem non mentaliter, et per apparitionem Christum vidit, sed corporaliter cum eo fuit, et sensibiliter audiit eum, videns eum in carne: et idcirco non dicit, visio quam 4 vidi, hoc est, apparitio, sed, Liber generationis Jesu. › Nomen Jesu non est Græcum, sed Hebraicum, et interpretatur, Salvator. Jesua enim Balus apud Hebræos dicitur. • Christi. Christi dicebantur reges et sacerdotes. Inungebantur enim • Isa. v, 21. » Περὶ γενεαλογίας τοῦ Χριστοῦ. • Βίβλος γενέσεως.» Τίνος ένεκεν οὐκ εἶπεν, ἔρα σις ἢ λόγος, ὥσπερ οἱ προφῆται; Ἐκεῖνοι γὰρ οὕτω προέγραφον· ὅρασις ήν είδεν Ησαΐας, καὶ ὁ λόγος δ γενόμενος πρὸς Ησαΐαν. Τίνος ένεκεν, ζητεῖς μα θεῖν; Διότι οἱ μὲν προφῆται πρὸς σκληροκαρδίους διελέγοντο καὶ ἀπειθεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἔλεγον, ὅτι δρασίς ἐστι θεία, καὶ ὅτι λόγος ἐστὶν ἐκ Θεοῦ· ἵνα φοβηθῇ ὁ λαὸς, καὶ μὴ καταφρονῶσι τῶν λεγομένων. Ο δὲ Ματθαῖος, πρὸς ἀνθρώπους είχε πιστεύσαντας, καὶ εὐγνώμονας καὶ εὐπειθεῖς. Καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲν τοιοῦτον προείπεν, οἷον οἱ προφῆται· ἔχω δὲ καὶ ἔτε ρόν τι εἰπεῖν, ὅτι οἱ μὲν προφῆται νοητῶς ἔβλεπου ἅπερ ἔβλεπον, φανταζόμενοι ταῦτα διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· διὸ καὶ δράσεις ταῦτα ἔλεγον· ὁ δὲ Ματθαῖος, οὐ νοητῶς εἶδε τὸν Χριστὸν, καὶ ἐφαντάσθη αὐτὸν, ἀλλ᾽ αἰσθητῶς αὐτῷ συνῆν, καὶ αἰσθητῶς ἤκουεν αὐτοῦ, βλέπων αὐτὸν ἐν σαρκί. Διὰ τοῦτο τοί νυν οὐκ εἶπεν, δρασις ἂν εἶδον, ἤτοι φαντασία, ἀλλὰ, • Βίβλος γενέσεως ο Ἰησοῦ. Τὸ Ἰησοῦς ὄνομα, οὐχ Ελληνικόν ἐστιν, ἀλλ' Εβραϊκόν· ἑρμηνεύεται δὲ, Σω τήρ. Ἰαὼ γὰρ ἡ σωτηρία παρὰ τοῖς Εβραίοις λέγε

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. I. distilabat. Dicitur igitur dominus, Christus, et u rex, quia contra peccatum regnavit: et ut-sacerdos, obtalit enim semetipsum sacrificium pro nobis. Inuactus autèm est et ipse oleo illo vero et præcipio, nem pe Spiritu sancto. Quis enim alius habuit spiritum, ut Dominus? In sanctis enim gratia Spiritus saneti el. ax fuit, în Christo autem non operabatur gratia Spiritus, sed Christus cum Spiritu consubstan tiali operabatur miracula. • Filii David. • Quia dixe rat, Jesu, ideo ne putes quod de alio Jesu dicat, adjecit, flii David. Erat enim et alius Jesus celebris, qui post Moysen ducatum populi Israel suscepit et militavit, sed is flius Nave dicebatur, non David, fuitque ante David multis saeculis: nec fuit ex tribu Juda, de qua descendit Davidi, sed ex alia. «Fii Abrahæ.» Quare ipsum David Abrahæ præponit? Quia apud Judæos celebrior erat David, et posterior fuit Abrahamo, regnoque clarior. Nam inter reges ipse prinus Deo placuit, et promissionen accepit a Deo, quod ex semine ejus surrecturus esset Christus, eapropter omnes Christum filium David dicebant Et servabat David verum typam Ghristi. Sicut enim ipse post Saul reprobatum a Deo et odibilem, regnavit, ita et Christus, postquam privatus est Adam regno et principatu, quod habchat in omnia animantia atque dæmonia, incarnatus venit, et regnavit super nos. ται, ο Χριστού - ο Χριστοὶ ἐλέγοντο οἱ βασιλεῖς καὶ of oleo sancto a comu quod superponebatur capiti et Ιερείς. Εχρίοντο γὰρ τῷ ἁγίῳ ἐλαίῳ τῷ ἀπὸ τοῦ κέν φατος τοῦ ἐπιτιθεμένου τῇ κεφαλῇ ἀναβλύζοντι. Λέγεται οὖν ὁ Κύριος, Χριστὸς, καὶ ὡς βασιλεύς· ἐβα σίλευσε γὰρ κατὰ τῆς ἁμαρτίας· καὶ ὡς ἱερεύς· προσήγαγε γὰρ ἑαυτὸν θῦμα ὑπὲρ ἡμῶν· ἐχρίσθη δὲ καὶ αὐτὸς κυρίως τῷ ἀληθινῷ ἐλαίῳ, τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι. Τίς γὰρ ἄλλος εἶχε τὸ πνεῦμα, ὡς ὁ Κύριος; Εν μὲν γὰρ τοῖς ἁγίοις, ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀνήργει· ἐν δὲ τῷ Χριστῷ, οὐκ ἐνήργει ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος, ἀλλ' ὁ Χριστὸς σὺν τῷ Πνεύματι όμου - σίῳ ὄντι ενήργει τὰ θαύματα. «Υἱοῦ Δαυΐδ·, ἐπειδή εἶπεν Ἰησοῦ, ἵνα μὴ νομίσῃς ὅτι περὶ ἄλλου Ἰησοῦ λέγει, προσέθηκεν, υἱοῦ Δαυΐδ. Ην γὰρ καὶ ἕτερος Ἰησοῦς περιβόητος, ὁ μετὰ Μωσέα στρατηγήσας· ἀλλ' ἐκεῖνος, τοῦ Ναυῆ ἐλέγετο, καὶ οὐχὶ τοῦ Δαυΐδ· πρὸ γὰρ τοῦ Δαυΐδ ἦν πολλαῖς γενεαῖς, καὶ οὐδὲ ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Ἰούδα ἦν· ἀφ᾿ ἧς κατήγετο ὁ Δαυΐδ, ἀλλ' ἀπὸ ἑτέρας. «Υἱοῦ 'Αβραάμ.» Τίνος ένεκεν προέ - ταξε τὸν Δαυΐδ τοῦ ᾿Αβραάμ; Ότι παρὰ τοῖς Ἑβραίοι; μᾶλλον ἐφημίζετο ὁ Δαυΐδ, καὶ ὡς νεώτερος ὢν τοῦ Αβραὰμ, καὶ ὡς ἀπὸ τῆς βασιλείας επιφανέστερος γενόμενος· ἐν γὰρ τοῖς βασιλεῦσιν, οὗτος πρώτος εὐηρέστησε τῷ Θεῷ· καὶ ἐπαγγελίαν ἐδέξατο παρά Θεοῦ, ὅτι ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ ἀναστήσεται ὁ Χριστός. Όθεν καὶ πάντες τὸν Χριστὸν, υἱὸν Δαυΐδ ἔλεγον· καὶ γὰρ καὶ τύπον ἔσωζε τῷ ὄντι ὁ Δαυΐδ τοῦ Χριστοῦ. Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνος, μετὰ τὸν Σαούλ δὲν ἀπόβλητον ἀπὸ Θεοῦ καὶ μισητὸν ἐβασίλευσεν, οὕτω καὶ ὁ Χριστός, μετὰ τὸ στερηθῆναι τὸν. Ἀδὰμ τῆς βασιλείας καὶ τῆς ἀρχῆς, ἧς εἶχε κατὰ πάντων καὶ τῶν ζώων καὶ τῶν δαιμόνων, ἦλθε σαρκωθείς» καὶ ἐβασίλευσεν ἡμῶν. • Αβραὰμ ἐγέννησε τὸν Ἰσαάκ.» ᾿Απὸ τοῦ Ἀβραὰμ ( ἄρχεται τῆς γενεαλογίας, διότι αὐτὸς ἦν πατὴρ τῶν Εβραίων, καὶ ὅτι αὐτὸς πρῶτος ἐδέξατο τὰς ἐπαγ γελίας, ὅτι ἐν τῷ σπέρματι αὐτοῦ εὐλογηθήσεται πάντα τὰ ἔθνη. Πρεπόντως οὖν ἀπὸ τούτου γενεαλο γεῖ τὸν Χριστόν· ὁ γὰρ Χριστός ἐστι τὸ σπέρμα τοῦ Αβραάμ, ἐν ᾧ εὐλογήθημεν ἅπαντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, οἱ πρώην κατάρατοι· Ἀβραὰμ δὲ ἑρμηνεύεται πατὴρ ἐθνῶν· Ἰσαὰκ δέ, χαρά, γέλως· οὐ μνημονεύει δὲ ὁ Εὐαγγελιστὴς τῶν νόθων παίδων τοῦ ᾿Αβραάμ· οἷον τοῦ Ἰσραὴλ καὶ τῶν λοιπῶν, διότι οἱ Ἰουδαῖοι οὐκ ἀπὸ τούτων κατήγοντο, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ Ἰσαάκ. «Ἰσαὰκ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰακώβ· Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ιούδαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ. Ορᾷς ὅτι διὰ τοῦτο ἐμνήσθη τοῦ Ἰούδα καὶ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ, διότι ἀπ' αὐτῶν ἦσαν αἱ δώδεκα φυλαί, ο 4 Ἰούδας δὲ ἐγέννησε τὸν Φαρὲς καὶ τὸν Ζαρά, ἐκ τῆς Θάμαρ.» Την Θάμαρ ὁ Ἰούδας νύμφην ἔσχεν ἐπὶ Πρ, ἐνὶ τῶν παίδων αὐτοῦ. Τούτου δὲ ἀποθανόντος ἅπαιδος, συνέζευξε ταύτην τῷ ᾿Αννα, καὶ τούτῳ παιδὶ ὄντι αὐτοῦ· ἐκθερισθέντος δὲ καὶ τούτου τῆς ζωῆς διὰ τὴν πονηρίαν αὐτοῦ, ὁ Ἰούδας οὐκ ἔτι αὐτὴν συνῆπτέ τινι· ἡ δὲ ἐπιθυ μοῦσα ἐκ τοῦ σπέρματος Αβραάμ παιδοποιῆσαι, ἀπέθετο μὲν τὰ τῆς χηρείας σχηματισαμένη δὲ ὡς πόρνη, ἐμίγη τῷ πενθερῷ αὐτῆς, καὶ συνέλαβεν ἐξ αὐτοῦ δύο παίδας διδύμους· ἐν τῷ τίκτειν δὲ τοῦ· τους, προέβαλε τὴν χεῖρα ὁ πρῶτος τῶν παίδων ἀπὸ Vers. 2. • Abraham genuit Isaac. Ab Abra - ham incipit genealogiam, eo quod ipse pater Hebræorum fuerit, et quod ipse primus acceperit promissiones: quoniam in seinine ejus benedicendæ essent omnes gentes. Decenter autem ab hoc Christi generationem recenset. Christus enim est semen Abrahæ, in quo benedicti sumus omnes qui ex gentibus, quique prius eramus maledicți. Abraham auten, interpretatur, pater gentium): Isaac vero risus, gaudium. Non meminit autem evangelista Ghiorum Abrabæ ex concubinis, ulputa Ismaelis et aliorum, eo quod Judæi non ab illis descenderunt, sed ab Isaac. ufsaac autem genuit Jacob, Jacob autem genuit Judam et fratres ejus.» Vides quod propter hoc mentionem fecerit Judæ et fratrum ejus, quod ab ipsis duodecim tribus descenderint? Vers. 3. ‹ Judas autem genuit Phares et Zaramı de Thamar. Thamarem Judas desponderat Her uni ßliorum suorum: illo autem sine liberis mortuo, sociavit eam Annæ, qui et ipse filius ejus: exstincto 5 autem et hoc propter malitiam suam, Judas nulli amplius eam copulavit. At ipsa desiderans ex scmine Abrahæ prolem edere, depositis vestibus viduitatis, vestem sumpsit scorti, et quasi scortum esset, rem habuit cum socuro suo, concepitque ex eo duos pueros gemellos. Porro cum pareret, priinus mauum præmisit ex utero, quasi primum proditurus, et obstetrix coccinco funiculo protinus

extentam pueri manum signavit, quo dignosci pos- τῆς μήτρας, ὡς δῆθεν πρῶτος τεχθησόμενος· καὶ ἡ μαία κοκκίνῳ σπαρτίῳ ἐσφράγισε συντόμως τὴν ἐξελθοῦσαν τοῦ παιδὸς χεῖρα, ὡς ἂν γνωρίζηται 6 πρῶτος τεχθείς· ἀλλὰ συνέστειλε τὴν χεῖρα ὁ παῖς ἔσω τῆς μήτρας, καὶ ἐτέχθη πρότερον ὁ ἕτερος παῖς, εἶθ' οὕτως ἐκεῖνος ὁ τὴν χεῖρα προβαλόμενος ἐκλήθη οὖν ὁ μὲν πρότερον τεχθείς, Φαρές, ὅ ἐστι διακοπή· διέκοψε γάρ τήν φυσικὴν τάξιν· ὁ δὲ συστείλας τὴν χεῖρα, Ζαρά· σημαίνει δὲ αὕτη ἡ Ιστορία μυστήριόν τι· ὥσπερ γὰρ ὁ Ζαρὰ ἔδειξε μὲν πρῶτον τὴν χεῖρα, συνεστάλη δὲ πάλιν, οὕτω καὶ ἡ κατὰ Χριστὸν πολιτεία, ἐφάνη μὲν ἐν τοῖς πρὸ τοῦ νόμου καὶ τῆς περιτομῆς ἁγίοις· πάντες γὰρ οὗτοι, οὐκ ἐκ τῶν τοῦ νόμου παρατηρημάτων καὶ ἐντολῶν ἐδικαιώθησαν, ἀλλ' ἐκ τοῦ κατὰ τὴν καὶ σκόπει τον εὐαγγελικὴν πολιτείαν ζῆσαι· set ut primogenitus: sed puer manum statim contraxit intra uterum, et alius prior natus est, deinde ille qui manum præmiserat. Vocatus est igitur qui prior natus fuerat, Phares, quod est, Dissectio: dissecuit enim naturalem ordinem. Qui autem contraxit manum, Zara dicturus est. Significat aulem hæc historia sacramentum quoddam. Nam sicut Zara ostendit quidem primum manum et retraxit: fta i sauctis qui erant ante legem et circumcisionem, apparuit vita Christiana. Omnes enim non ex observationibus et mandatis legis justificati fuerunt, sed quia Evangelicam vitam vixerunt. Et observa quomodo Abraham patrem et domum propler Deum reliquerit, et naturam abnegaverit. Considera Job, Melchisedech. Ubi autem lex venit, contracta est talis vita. Quemadmodum autem illic ᾿Αβραάμ, τὸν ἀφέντα πατέρα καὶ οἰκίαν ἔνεκεν τοῦ nato Phares, posterior iterumn exiit Zara: ita lege Θεοῦ, καὶ ἀπαρνησάμενον καὶ τὴν φύσιν· σκόπει dota, iterum apparuit vita Evangelica, quæ cocci- τὸν Ἰώβ, τὸν Μελχισεδέκ· τοῦ νόμου δὲ ἐλθόντος, neo funiculo, nempe sanguine Christi signata fuit. συνεστάλη ή τοιαύτη πολιτεία· ὥσπερ δὲ ἐκεῖ τοῦ Proptera et Evangelista mentionem fecit duorum, Φαρὲς γεννηθέντος, ὕστερον πάλιν ἐξῆλθεν ὁ Ζαρά, quasi declarans nativitatem illorum sacramentis οὕτω τοῦ νόμου δοθέντος, ὕστερον ἔλαμψεν ἡ εὐαγο plenam. Et aliter dicere potes, mentionem facit γελική πολιτεία, ἡ τῷ κοκκίνῳ σπαρτίῳ, ήτοι τῷ Thamar, tametsi non laudanda videatur, eo quod αἵματι τοῦ Χριστοῦ σφραγισθεῖσα· διὰ τοῦτο γὰρ dormiverit cum socero: ut ostendat, quod Christus τοι καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ἐμνημόνευσε τῶν δύο τούτων cum susceperit omnia propter nos: et hoc susce- παίδων, ὡς μυστηριώδη τινὰ δηλούσης της γεννή pis, ut tales habeat progenitores: imo ut per boc σεως αὐτῶν· καὶ ἄλλως δὲ, μνημονεύει τῆς θάμαρ, ipsum quod ex eis natus est eos sanctificaret: non καίτοι οὐκ ἐπαινετῆς δοκούσης, διὰ τὸ μιγῆναι τῷ etim venit vocare justos, sed peccatores. πενθερῷ, ἵνα δείξῃ ὅτι ὁ Χριστὸς πάντα δι' ἡμᾶς καταδεξάμενος, κατεδέξατο καὶ τοιούτους ἔχειν προγόνους. Μάλλον ἵνα καὶ δι' αὐτοῦ τούτου τοῦ ἀπ' αὐτῶν γεννηθῆναι, ἁγιάσῃ αὐτούς· οὐ γὰρ ἦλθε καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλούς. VeRs. 3-5. ‹ Phares autem genuit Esrom, Esrom autcm genuit Aram, Aram autem genuit Aminadal, Aminadab autem genuit Naason: Naazon autem genuit Salmon, Salmon autem genuit Booz ex Ra. chab. › Rachab putant quidam Raab. scortum, quæ exploratores Jesu-Nave suscepit, servavitque eos, et servata est etiam ipsa. Mentionem autem fecit ejus, ut declararet qnod sicut ipsa scortum fuit, ita el gentium congregatio. Fornicabantur enim in studiis suis, sed susceptis exploratoribus Jesu, apostolis inquam, ex gentibus omnes qui illorum crediderunt sermonibus, salvati sunt. • Booz autem genuit Obed ex Ruth.» Ruth hæc alienigena fuit, conjuncta est tamen Boor: ita et Ecclesia ex gentis bus, alienigena¨ exsistens, et a testamentis extraria, ollita est populi sui, et cultus simulacrorum, β et diaboli patris sui, cui juncta erat, et nupsit filio Del. Vers. 5-6. ‹ Obed autem genuit Jesse, Jesse ausem genuit David regem, David autein rex genuil Solomonem ex ea quæ fuit Uriz.» Hic quoque eius quæ fuit. Uriæ mentionem facit, ut doceat quod nemo debeat erubescere propter progenitores, sed dare magis eram virtute sua illos clariores eflicere, et quo omnes accepti sint Deo, etiam escorto nati, modo virtute sint præditi. Αι • Φαρὲς δὲ ἐγέννησε τὸν Εσρώμ. Εσρώμ δὲ ἐγέννησε τὸν Δράμ· Αρὰμ δὲ ἐγέννησε τὸν ᾿Αμι ναδάβ· 'Αμιναδάβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ναασών Ναασών δὲ ἐγέννησε τὸν Σαλμών· Σαλμὼν δὲ ἐγέννησε τὸν Βοὸζ ἐκ τῆς Ῥαχάβ. ο 'Ραχάβ νομίζουσί τινες εἶναι τὴν Ῥαὰβ ἐκείνην τὴν πόρνην, ἥτις τοὺς κατασκόπους ἐδέξατο τοῦ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Καὶ διέσωσεν αὐτοὺς, καὶ διεσώθη καὶ αὐτή· εμνήσθη δὲ ταύτης, ἵνα δηλώσῃ ὅτι ὥσπερ αὕτη πόρνη ἦν, οὕτω καὶ ἡ τῶν ἐθνῶν συναγωγή· ἐξεπόρνευσαν γὰρ ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν αὐτῶν. ᾿Αλλὰ δεξάμενοι τοὺς τοῦ Ἰησοῦ κατασκόπους, ἤτοι τοὺς ἀποστόλους, καὶ πεισθέντες τοῖς λόγοις ἐκείνων, ἐσώθησαν πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν. ο Βοὸς δὲ ἐγέννησε τὸν ἀβὴς ἐκ τῆς Ρούθ., Η Ρουθ αὕτη ἀλλόφυλος ἦν, ἀλλ' ὅμως συνεζύγη τῷ Βοόζ· οὕτω καὶ ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησ σία, ἀλλόφυλος οὖσα, καὶ ἔξω τῶν διαθηκῶν, ἐπελά θετο τοῦ λαοῦ αὐτῆς, καὶ τῶν εἰδωλικῶν σεβασμότων, καὶ τοῦ πατρὸς αὐτῆς τοῦ διαβόλου. Καὶ ἐλή φθη εἰς γάμον τῷ υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Ὠδὴς δὲ ἐγέννησε τὸν Ιεσσαί· Ιεσσαί δὲ ἐγέν νησε τὸν Δαυΐδ τὸν βασιλέα Δαυΐδ δὲ ὁ βασιλεὺς εγέννησε τὸν Σολομῶντα ἐκ τῆς τοῦ Οὐρίου. Καὶ πάλιν τῆς τοῦ Οὐρίου μνημονεύει, ἵνα ὑποδείξῃ ὅτι οὐ δεῖ ἐπαισχύνεσθαι τοὺς προπάτορας· ἀλλὰ μᾶλλον σπουδάζειν διὰ τῆς οἰκείας ἀρετῆς λαμπρύνειν και κείνους· καὶ ὅτι πάντες δεκτοί εἰσι τῷ Θεῷ, κἂν ἐκ πόρνης γεννηθῶσι, μόνον ἐὰν ἀρετὴν ἔχωσιν.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHEI CAP. I • Σολομῶν δὲ ἐγέννησε τὸν Ροβοάμ Ροβοάμ δὲ ἐγέννησε τὸν ᾿Αβιά· ᾿Αβιὰ δὲ ἐγέννησε τὸν ᾿Ασά 'Ασὲ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωσαφάτ· Ἰωσαφάτ δὲ ἐγέννησε τὸν Ιωράμ· Ιωράμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ὀξίαν· Οζίας δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωάθαμ· Ἰωάθαμ δὲ ἐγέν νησε τὸν ᾿Αχαζ· Αχαζ δὲ ἐγέννησε τὸν Εζεκίαν· Εξεκίας δὲ ἐγέννησε τὸν Μανασσήν Μανασσῆς δὲ ἐγέννησε τὸν ᾿Αμών Αμὼν δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωσίαν· Ἰωσίας δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰεχονίαν καὶ τοὺς ἀδελφούς αὐτοῦ, ἐπὶ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος.» Μετοικε σίαν Βαβυλῶνος λέγει, τὴν αἰχμαλωσίαν ήν ὕστερον ὑπέστησαν, εἰς Βαβυλῶνα ἀπαχθέντες πάντες ὁμοῦ. Καὶ ἄλλοτε μὲν γὰρ ἐστράτευσαν οι Βαβυλώνιοι, ἀλλὰ μετριώτερον αὐτοὺς ἐκάκωσαν· τότε δὲ τελέως αὐτοὺς μετώκισαν ἀπὸ τῆς πατρίδος. • Μετὰ δὲ τὴν μετοικεσίαν Βαβυλῶνος, Ιεχονίας ἐγέννησε τὸν Σαλαθιήλ Σαλαθιήλ δὲ ἐγέννησε τὸν Ζοροβάβελ· Ζοροβάβελ δὲ ἐγέννησε τὸν ᾿Αβιούδ· ᾿Αβιούδ δὲ ἐγέννησε τὸν Ελιακείμ· Ελιακείμ δὲ ἐγέννησε τὸν 'Αζώρ. ᾿Αζώρ δὲ ἐγέννησε τὸν Σαδώκ. Σαδώκ δὲ ἐγέννησε τὸν ᾿Αχείμ· Αχείμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἐλιούδ· Ἑλιούδ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἐλεάζαρο 'Ελεάζαρ δὲ ἐγέννησε τὸν Ματθάν· Ματθὰν δὲ ἐγένε νησε τὸν Ἰακώβ· Ιακώβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωσὴφ τὸν άνδρα Μαρίας, ἐξ ἧς ἐγεννήθη Ἰησοῦς ὁ λεγόμενος Χριστός.» Τίνος ένεκεν γενεαλογεῖ τὸν Ἰωσήφ, καὶ οὐ τὴν Θεοτόκον; Τίς γὰρ μετουσία τῷ Ἰωσὴφ πρὸς τὸν ἄσπορον ἐκεῖνον τόκον; Μὴ γὰρ ἀληθῶς πατὴρ ἦν τοῦ Χριστοῦ ὁ Ἰωσὴφ, ἵνα ἀπὸ τοῦ Ἰωσὴφ γενεαλογῇ τὸν Χριστόν· ἄκουε τοίνυν, ὅτι ἀληθῶς οὐδε μίαν μετουσίαν ἔχει ὁ Ἰωσὴφ πρὸς τὴν γέννησιν τοῦ Χριστοῦ. Καὶ ἔδει διὰ τοῦτο τὴν Θεοτόκον γενεαλογηθῆναι· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ νόμος ἦν μὴ γενεαλογεῖσθαι γυναῖκας, διὰ τοῦτο οὐκ ἐγενεαλόγησε την Παρθένον· πλὴν, τὸν Ἰωσήφ γενεαλογήσας, καὶ ταύτην ἐγενεαλόγησεν. Ην γὰρ νόμος μὴ ἀπὸ ἑτέρας φυλῆς λαμβάνειν γυναίκας, μηδὲ ἀπὸ ἑτέρας πατριᾶς, ήτοι συγγενείας, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς αὐτῆς καὶ φυλῆς καὶ πατριᾶς· ὥστε ἐπεὶ τοιοῦτος ἦν νόμος, πρόδηλον ὅτι καὶ ὁ Ἰωσὴφ γενεαλογούμενος, συνεισάγει τὴν γεαλογίαν τῆς Θεοτόκου· πάντως γὰρ ἐκ τῆς αὐτῆς φυλῆς ἦν ἡ Θεοτόκος καὶ τῆς αὐτῆς πατριᾶς. Εἰ γὰρ μὴ ἦν, πῶς ἂν ἐμνηστεύθη αὐτῷ; Ὥστε ὁ εὐαγγελιστὴς ἐφύλαξε καὶ τὸν νόμον τὸν κελεύοντα μὴ γενεαλογεῖσθαι γυναῖκας, καὶ οὐδὲν ἧττον έγενεαλόγηση τὴν Θεοτόκον, τὸν Ἰωσήφ γενεαλογήσα;" άνδρα δε Μαρίας ὠνόμασεν αὐτὸν, κατὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν· καὶ γὰρ τὴν μνηστήρα, ἔχομεν ἔθος ἄνδρα λέγειν της μνηστευθείσης, καν μήπω γάμος προέβη. • Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ ᾿Αβραάμ έως Δαυΐδ, γενεαί δεκατέσσαρες· καὶ ἀπὸ Δαυΐδ, ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλώνος, γενεαί δεκατέσσαρες· καὶ ἀπὸ ' τῆς μετοικεσίας Βαβυλώνος έως τοῦ Χριστοῦ, για νεαὶ δεκατέσσαρες.» Εἰς τρεῖς καταστάσεις διεθνε τὰς γενιάς, ἵνα δείξῃ τοὺς Ἰουδαίους ὅτι καὶ ὑπὸ κριτῶν ἀρχόμενοι, ὡς, οἱ ἄχρι τοῦ Δαυΐδ. Καὶ ὑπὸ • Num. xxxv³,: VERS. 7-11. • Solomon autem genuit Roboam, Roboam autem genuit Abia, Abia autem gehult Asa, Asa autem genuit Josaphat, Josaphat autem genuit Joram, Joram autem genuit Oziam, Ozias autem genuit Joathan, Joathan autem genuit Acbaz, Achaz autem genuit Εzechiam, Ezechias autem genuit Manassen, Manasses autem genuit Amon, Amon autem genuit Jusiam, Josias autem genuit Jechoniam et fratres ejus in transmigratione Babylonis. Migrationem in Babylonem, vocat captivitatem quam postea omnnes tulere, abducti simul omnes in Babylonem. Et alias quoque belligerati sunt Babylonii, sed mediocriter eos affixerunt: tunc autem penitus ipsos a patria sua migrare fecerunt. VERS. 19-16. At post transmigrationem BabyJonis, Jechanias genuit Salatbiel, Salathiel auten genuit Zorobabel, Zorobabel autem genuit Abiud, Abiud autem genuit Eliachim, Eliachim autem genuit Azor, Azor autem genuit Sadoc, Sadoc'autem, genuit Achin, Acbin autem genuit Eliud, Eliud autem genuit Eleazar, Eleazar autem genuit Matthan, Mattban autem genuit Jacob, Jacob autem genuit Joseph virum Maria, ex qua natus est Jesus, qui vocatur Christns. Quare genealogiam Josephi narrat et non Deiparæ? quæ enim communio Josepli et partus sine semine nati? neque enim vere erat pater Christi Joseph, ut a Joseph Christi genealogia censeatur. Audi igitur, quod vere nullam communionem habet Joseph cunr nativitate Christi, sed oportebat eam propter genealogiam Matris Dei censeri. Verum quia lex erat, mulierum genealogiam non ponere, propterea Virginis genealogiam non posuit, sed posita genealogia Josephi, et hujus genealogiam posuit. Erat enin: lex non ducendam uxorem ex aliena tribu, neque ex aliena familia in cognatione, sed, ex sua et cognatione et familia: atque adeo quia talis erat lex, manifestum quod et Josephi genealogis posita, genealogiam colligat Ma tris Dei. Nam ex eadem plane tribu et familia erat Maler Dei. Nam si non fuisset, quomodo fuisset el desponsata? Atque ita observavit evangelista legen præcipientem non ponendam mulierum genealogiam, et nihilominus positá Josephi genealogia, 7 genealogiam Matris Dei posuit. Virum autem Mariae nomis navit eum, juxta communem consuetudinem. Etenim mos est sponsum adhuc prociim agentem, virum dicere sponsse, etiamsi nondum habite sint nuplia. " VERS. 17. «Omnes igitur generationes ab Abraham usque ad David, generationes quatuordecim: et a David usque ad migrationem in. Babylerem, generationes quatuordecim: et a migratione in Babylonem usqué ad Christum genérationes quatuordecim. › In tres ordines distribnit generationes, ut monstraret quod Judæi sive a judicibus guberna-

ἱερέων, ὡς οἱ ἄχρι τοῦ Χριστοῦ, ὅμως οὐδὲν πρὸς ἀρετὴν ὠφελήθησαν· καὶ ὅτι ἐδέοντο τοῦ ἀληθινοῦ καὶ κριτοῦ καὶ βασιλέως καὶ ἱερέως, ὅς ἐστιν ὁ Χριστός· ἐπιλειψάντων γὰρ τῶν ἀρχόντων, ἦλθεν ὁ Χριστὸς κατὰ τὴν τοῦ Ἰακὼβ προφητείαν· πῶς δὲ εἰσιν ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλώνος ἕως τοῦ Χρι στοῦ γενεαί δεκατέσσαρες, όπου δεκατρία πρόσωπο εὑρίσκονται; Βἱ μὲν γὰρ ἐγενεαλογείτο γυνή, είχο μεν ἂν συντάττειν καὶ τὴν Μαρίαν, καὶ συμποσούν τὸν ἀριθμόν· νῦν δὲ, οὐ γενεαλογεῖται γονή· πῶς οὖν λύεται τοῦτο; Φασί τίνες ὅτι καὶ τὴν μετοικε σίαν ὡς προσώπου τάξιν ἔχουσαν έθηκεν, rentur, ut qui usque ad David: sive a regibus, ut & βασιλέων, ὡς οἱ ἄχρι τῆς μετοικεσίας. Καὶ ὑπὸ qui usque ad transmigrationem: sive a sacerdotibus, ut qui usque ad Christum: nihil tamen in virtutem profecerunt, et quod opus habuerint vero jullie et rege ac sacerdote, qui est Christus. Nam postquam defecerunt reges, venit Christus secundum prophetiam Jacob. Ubi autem sunt a demigratione Babylonica usque ad Christum generationes quatuordeciin, cnm tredecim tantum personæ reperiantur? Nam si in genealogia mulier reconseretur, possemus et Mariam connumerare, et complere numerem: nunc autem mulierem diximus ad genealogiam nun pertinere, quomodo igitur solvitur boc? Dicunt quidam quod et demigrationem posuerit ceu personæ ordinem occupantem. VERS. 18. • Jesu vero Christi. nativitas erat bac. Nam ut desponsata est mater ejus Maria Josepho. › Quare Deus permisit ut ipsa desponsaretur, et omnino suspicionem daret hominibus quasi cognosceret eam Joseph? ut baberet in adversis curatorem: nam hic in fuga in Ægyptum curam ejus habuit, et servavii eam. Est et alia cansa, ut lateret diabolum: propterea desponsata est. Diabolus enim cum audisset quod Virgo in utero haberet, observabat Virginem: ut igitur deceptor decipiatur, desponsat Joseph semper Virginem Mariam: et figura quidem fit conjugii, non autem res ipsa. ‹ Priusquam cónvenireut ipsi, inventa est in utero habens ex Spiritu sancto. Convenire bic significal congressum. Priusquam enim congrederentur, concepit. Unde et evangelista obstupescit, et clamat: Inventa cst, quasi de re quadam admirabili dicens. ο • Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. Μνηστευθείσης γὰρ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρία, τῷ Ἰωσήφ.» Τίνος ένεκεν συνεχώρησεν ὁ Θεὸς μνη στευθῆναι ταύτην, καὶ ὅλως δοῦναι ὑπόνοιαν τοῖς ἀνθρώποις, ὅτι συνεγένετο αὐτῇ ὁ Ἰωσήφ; Ἵνα ἔχῃ τὸν κηδεμόνα ἐν ταῖς συμφοραῖς οὗτος γὰρ καὶ ἐν τῇ εἰς Αἴγυπτον φυγῇ ἐπεμελήθη αὐτῆς· Καὶ διέσωσεν αὐτήν. Αμα δὲ καὶ ἵνα λάθῃ τὸν διάβολον, διὰ τοῦτο ἐμνηστεύθη· ὁ γὰρ διάβολος ἀκούσας ὅτι ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, ἐπετήρει την Παρθένον ἵνα τοίνυν απατηθῇ ὁ ἀπατεών, μνηστεύεται την ἀειπάρθενον ὁ Ἰωσήφ και σχήμα μόνον γίνεται συζυγίας, πράγμα δὲ οὔ. «Πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου.» Το συνελθεῖν ἐνταῦθα τὴν μίξιν δηλοῖ· πρὶν γὰρ μιγής ναι, συνέλαβεν· ὅθεν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐκπλήτ τεται, καὶ βοᾷ· Εὑρέθη, ὡς περὶ παραδόξου τινές λέγων. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὤν, καὶ μὴ θέλων αὐτὴν παραδειγματίσαι, ἠβουλήθη λάθρα ἀπολύσαι αὐτήν.» Πῶς ἦν δίκαιος ὁ Ἰωσήφ, ὅπου του νόμου κελεύοντος τὴν μοιχαλίδα παραδειγματίζεσθαι, τουςἐστι, φανεροῦσθαι καὶ κολάζεσθαι, αὐτὸς ἔμελλε συσκιάσαι τὸ ἁμάρτημα, καὶ παραβῆναι τὸν νόμον; Λύεται δὲ τοῦτο, πρῶτον μὲν ὅτι δι' αὐτὸ τοῦτο δίκαιος ἦν. Οὐ γὰρ ἐβούλετο ἀπηνῆς εἶναι, ἀλλ' ἐφιλο ανθρωπεύετο ἀπὸ πολλῆς χρηστότητος, ἀνώτερον τοῦ νόμου ἑαυτὸν δεικνύων, καὶ ἤδη ὑπὲρ τὰ νομικὰ ἐντάλματα ζῶν. Ἔπειτα, ὅτι καὶ αὐτὸς ἔγνω Tens: 19. «Joseph autem vir ejus, cum esset justus, et nollet eam traducere, voluit clam dimittere ermi. Quomodo erat justus Joseph, cum lex preceperit adulteram traducere, hoc est, denuntiare et punire, ipse autem adumbraturus peccatuin, et prævaricaturus legem, eam dimittere voluerit? Solvitur autem hoc, primum quidem, quod propter hoc Ipsum justus erat, nolebat enim crudelis esse, sed præ multa benignitate, misericordia eam prosequebatur, ostendens se superiorem lege, et jam super legalia mandata viventem. Deinde quía et ipse cognovit de Spiritu sancto eam concepisse, propterea ὡς ἀπὸ Πνεύματος ἁγίου συνέλαβε, καὶ διὰ τοῦτο noluit traducere et affligere eam, quæ de Spiritu sancto, non ex adultero, conceperat. Vide enim quid dicat, quoniam inventa est in utero habens. quo inventa est? a Joseph; hoc est, innotuit quod ex Spiritu sancto concepit. Unde clam voluit eam dimittere, quasi non auderet habere uxorem. quæ tantam habebat gratiam. VERS. 20. • Hæc autem ipso cogitante, ecce Angelus Dominil in somno apparuit ei, dicens. › Cum angeretur justus, angelus ei astitit, docens eum quid faciendum esset. In somno autem apοὐκ ἠθέλησε τὴν ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ οὐκ ἀπὸ μοιχοῦ, συλλαβοῦσαν παραδειγματίσαι καὶ και κῶσαι, δρα γὰρ τί φησιν· «Εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχου σα.» Τίνι εὑρέθη; Τῷ Ἰωσήφ, τουτέστι, διεγνώσθη. ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου συνέλαβεν· ὅθεν ἠβουλήθη λάθρα ἀπολῦσαι αὐτήν, ὡς οὐ τολμῶν ἔτι γυναῖκα ἔχειν, τὴν τοσούτου καταξιωθεῖσαν χαρίσματος. • Ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἐνθυμηθέντος, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου κατ' όναρ ἐφάνη αὐτῷ, λέγων· ο Ότε ἠπό ρει ὁ δίκαιος, τότε ὁ ἄγγελος ἐπέστη, διδάσκων αὐτὸν τί ποιήσοι. Κατ' ὄναρ δὲ φαίνεται αὐτῷ, διότι Ex collatione codd. Venet. S. Marci. Cod. 29 addit, καὶ τοῖς συμβαίνουσι πειρασμοις, • et superventuris tentationibus.»

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. I. σφόδρα πιστὸς ἐν τοῖς μὲν γὰρ ποιμέσι φανερῶς paret ei, quod in ide multum esset Armus. Nam ὡμίλησεν ὁ ἄγγελος, ὡς ἀγροίκοις· τούτῳ δὲ, ὡς δικαίῳ καὶ πιστῷ, καθ᾽ ὕπνου· πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε πιστεῦσαι, ὅταν ὁ ἄγγελος ἐδίδασκεν αὐτὸν περὶ ὧν αὐτὸς κατὰ διάνοιαν εἶχε, καὶ περὶ ὧν οὐκ ἐξεῖπέ πιν; 'Ενθυμηθέντος γὰρ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκλαλής σαντος, ἐφίσταται αὐτῷ ὁ ἄγγελος· εἰκότως οὖν ἐπίστευσεν ὅτι ἐκ Θεοῦ ἐστι· Θεοῦ γὰρ τὸ τὰ ἀπόρρητα εἰδέναι. ο Ἰωσὴφ υἱὸς Δαυΐδ.» Υἱὸν Δαυΐδ εἶπεν αὐτὴν, ἀναμιμνήσκων αὐτὸν, ὅτι ἐκ τοῦ σπέρματος Δαυτό προεφητεύετο ὁ Χριστὸς ἔσεσθαι· καὶ τοιαῦτα λέγων, ὅτι, μὴ ἀπίστει, ἐνθυμηθεὶς τοῦ Δαυΐδ, δς ἐπαγγελίαν ἐδέξατο περὶ τοῦ Χριστοῦ. «Μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν.» Δείκνυσιν ἐντεῦθεν, ὅτι ἐφο - βεῖτο αὐτὴν ἔχειν, μή πως προσκρούσῃ τῷ Θεῷ, ὡς μοιχαλίδα ἔχων. Η καὶ ἄλλως, μὴ φοβηθής, τουτ. ἐστι, σὺ μὲν φοβῇ προσάψασθαι αὐτῆς, ὡς ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου συλλαβούσης· ἀλλὰ μὴ φοβοῦ παραλαβεῖν, τουτέστιν, ἔνδον κατέχειν· τῇ γὰρ διανοίᾳ καὶ τῇ ἐνθυμήσει ἤδη ἀπέλυσεν αὐτήν. • Μαριάμ τὴν γυναικά σου.» Τοῦτο λέγει ότι, Σὺ μὲν ἴσως να μίζεις ότι μοιχαλίς ἐστιν. Ἐγὼ δὲ λέγω σοι ὅτι γυνή σου ἐστι. Τουτέστιν, οὐχ ὑπό τινο; διεφθάρη, ἀλλὰ σή ἐστι μνηστή. «Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθέν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου.» Οὐ γὰρ μόνον ἀπήλλακται παρανόμου μίξεως, ἀλλὰ καὶ κατά τινα θειότερον τρόπον συνέλαβεν, ὥστε καὶ χαῖρε διὰ τοῦτο μᾶλλον. • Τέξεται δὲ υἱόν. ο Ινα μή τις εἴποι, καὶ πόθεν σοι πιστεύσω, ὅτι ἐκ Πνεύματός ἐστι; Φησὶ περὶ τοῦ μέλλοντος, ὅτι τέξεται υἱόν. Εἰ γὰρ περὶ τούτου ἀληθεύσω, εύδηλον ὅτι καὶ τὸ ἐκ Πνεύματος αγίου, ἀληθές ἐστιν· οὐκ εἶπε δὲ, τέξεταί σοι, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, τέξεται· οὐ γὰρ ἐκείνῳ ἔτικτεν, ἀλλὰ τῇ οἰκουμένη πάσῃ· οὐδὲ εἰς ἐκεῖνον μόνον ἡ χάρις περιίστατο, ἀλλ᾽ εἰς πάντας ἐξεχείτο.. Καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ἰησοῦν.» Σὺ καλέσεις, ὡς δῆθεν πατὴρ, καὶ ὡς κηδεμὼν τῆς Παρθένου μὴ γὰρ ὑπολάμβανε Ἰωσήφ, ὅτι ἐπεὶ ἀπὸ Πνεύματός ἐστιν ἡ σύλληψις, ἀρήσεις τὴν Παρθένον ἀβοήθητον. Αλλ' ὑπουργήσεις ἐν ἅπασιν. ὁ Αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν.» Ενταῦθα ἑρμηνεύει, τὸ Ἰησοῦς τί δηλοί, ότι Σωτήρ. Αὐτὸς γάρ, φησί, σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ· οὐ μόνον τὸν Ἰουδαϊκὸν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐθνικὸν, τὸν σπουδάσαντα πιστεῦσαι καὶ γενέσθαι λαὸν αὐτοῦ. Πόθεν δὲ σώσει; Δρα ἀπὸ πολέμων; Οὐχὶ, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν· ὅθεν δῆλον ὅτι Θεός ἐστιν ὁ τεχθησόμενος, Θεοῦ γὰρ μόνου τὸ συγχωρεῖν ἁμαρτίας. • Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ἀπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου, λέγοντος. Μή νομίσῃ; ὅτι νεωστὶ ταῦτα ἔδοξε τῷ Θεῷ, ἀλλὰ ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς. Οίδας γὰρ, ὦ Ἰωσήφ, τους προφήτας, ὡς νομομαθής. Καὶ ἐνθυμήθητι τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου· οὐκ εἶπε τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Ἡσαΐον, ἀλλ᾽ ὑπὸ τοῦ Κυρίου. Οὐ γὰρ ἄνθρωπος ἐλάλησεν, ἀλλ' ὁ Θεὸς διὰ στόματος τοῦ ἀνθρώπου· ὥστε ἀξιόπιστος ὁ χρησ σμός. • Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ ἐξεί, ο Φασὶν οἱ angelus quidem pastoribus, ut agrestibus, manifeste locutus est: huic autem ut justo et fideli, per somnum. Quomodo autem non crediturus esset, cum angelus doceret eum de iis quæ ipse animo versa bat, et de iis quæ nulli dixera? Nam cum ipse cogitaret et non loqueretur, astitit angelus. Merito igitur credidit ex Deo esse. Dei enim est scire quae non effamur. ‹ Joseph fili David. › Filium David eum dixit, in memoriam reducens quod prædictum erat, futurum Christum ex semine David. Et hæc dicens, admonult ut non discrederet, sed cogitaret David, qui promissionem acceperat de Christo. Ne timeas accipere.» Ostendit bic quod metuerit labere eam, ne forte offenderet Deum, uti adulteram fovens, aut aliter. Ne timens, hoc est, tu quidem times adjungi illi, quia ex Spiritu sancto concepit, sed ne timeas accipere, hoc est, domi et intus tenere. Cogitatione enim et mente jam amandaverat earn. ‹ Mariam uxorem tuam,» Hoc dicit. Tu quidem fortasse putas adulteram esse: ego autem tibi dico, quod uxor tua sit: hoc est, quod a nullo vitiata, sed tua sit sponsa: ‹ Quod enim in ea natum, ex Spiritu Sancto est. Non enim solum libera est ab illicito coitu, sed et diviniore quodam modo concepit, et propterea rectius gaudere debes.\ VERS. 21. «Puriet autem filium.. Ut ne quis dicat, et unde tibi credam quod ex Spiritu sancto est? dicit de futuro quod paritura sit Filium. Nam si de hoc verum dixero, manifestum est quod et hoc, quod ex Spiritu sancto, verum est. Non dixit autem, pariet tibi, sed simpliciter, pariet. Nous enim peperit illi, sed toti orbi: neque illi soli gratia facta est, sed in omnes effusa est. Et vocabis nomen ejus, Jesum. r Tu vocabis, utpote pater, et curam gerens Virginis, neque suspiceris Joseph quod quia a Spiritu est conceptio, Virginem ideo dimittere debeas adjutorio destitutam,' sed ministrabis ei in omnibus. ‹ Is enim salvabit populum suuin a peccatis suis. › Hoc loco interpretatur quid significet Jesus, nempe Salvatorem. Ipse enim, inquit, 9 salvabit populum suum: non soluin Judaicum, sed et Gentilein, qui credere et feri populus ejus non addubitaverit. Quomodo autem salvabit? num ab hostibus? minime, sed a peccatis suis: unde manifestum, Deum esse qui nascetur. Solius enin Dei est condonare peccata. VERS. 22. • Hoc autem lotum factum est, ut adimpleatur quod dictum est a Domino per prophetam, dicentem,» Ne putes, quod nuper hac placere incœperint Den, sed superioribus sæculis, el ab initio. Scis enim, ο Joseph, prophetas: utpote in lege doctus. Et animadverte quod dictum est Domino. Non autem dixit, dictum ab Isaia, sed Domino. Non enim homo locutus est, sed Deus per os hominis: unde fide dignum oraculum est. VERS, 23. Ecce Virgo in utero habebit.» Dicun♦

Hebrzi, quod non habeatur in propheta, Virgo, Εβραίοι, ὅτι οὐ κεῖται ἐν τῷ προφήτῃ, παρθένος, sed adolescentula. Ad quod dicendum quod in Scriptura idem sit adolescentula et virgo. Adolescentulam enim nominat incorruptam, deinde, nisi peperisset Virgo: quomodo futurum erat signum et admirabile? Audi ením Isaiam dicentem: ‹ Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum.» Et statim addit, ‹ Ecce Virgo, › etc. Alioqui si non parerel Virgo, signum non esset. Depravant igitur Hebræi sua malitia Scripturam, et pro Virgine, adolescentulam ponunt. Igitur sive adolescentula vocetur, sive Virgo, omnino Virginem intelligere oportet eam quæ paritura esset, ut et hoc sit miraculum, ‹ Et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod interpretatur, Nobiscum Deus.» Dicunt He bræi, Quomodo igitur non vocatus est Emmanuel, sed Jesus Christus? Dicendum itaque quod non dixit Vocabis, sed Vocabunt, id est, opera ejus demonstrabunt eum Deum esse, et nobiscum conversari. Divina enim Scriptura ex operibus imponit nomnina, sicut cum dicit: Voca nonen ejus, Velociter prædare. Et ubi vocatus est quis tali nomine? Quia simul ut natus est Dominus, direptus et captivus adductus est error, sic dicitur nominatus esse appellationem ab opere nactus. Vens. 24. «Ercitatus aulemn Joseph a somno, fecit ut injunxerat sibi Angelus Domini, › Vide animum alacrem, quomolo statim obedierit. Et accepit uxorem suamn.» Continuo eam nominat uxorem Josephi, jiciens malam suspicionem, et docens quod non alterius, sed illius fuerit uxor. ἀλλὰ, νεάνις· πρὸς οὓς λεκτέον ὅτι τὸ νεάνις καὶ τὸ παρθένος ταυτόν ἐστι παρὰ τῇ Γραφῇ· νεάνιδα γὰρ ὀνομάζει τὴν ἀδιάφθορον· ἔπειτα, εἰ μὴ ἔτεκε παρ θένος, πῶς ἔμελλεν εἶναι σημείον καὶ παράδοξον; Ακους γὰρ τοῦ Ἡσαΐου λέγοντος. Διὰ τοῦτο δώ σει Κύριος αὐτὸς ὑμῖν σημείον· καὶ εὐθὺς ἐπάγον τος· σ Ἰδοὺ ἡ Παρθένος,» καὶ τὰ ἑξῆς· ὥστε εἰ μὴ ἔμελλε παρθένος τεκεῖν, οὐκ ἂν σημεῖον ἦν. Παραχαράττουσιν οὖν οἱ Ἑβραῖοι ἐθελοκακοῦντες, τὴν Γραφήν, καὶ ἀντὶ τοῦ παρθένος, νεάνις τιθέασιν· εἴτε δὲ νεάνις κείται, εἴτε παρθένος, πάντως παρο θένον δεῖ νοηθῆναι τὴν μέλλουσαν τεκεῖν, ἵνα δὴ καὶ τεράστιον εἴη τοῦτο. «Καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ, δ ἐστι μεθερμηνευόμε νον, Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός· Φασὶν οἱ Εβραίοι· Πῶς οὖν οὐκ ἐκλήθη Εμμανουήλ, ἀλλὰ Ἰησοῦς Χριστός; Ρη τέον οὖν ὅτι, οὐκ εἶπε Καλέσεις, ἀλλὰ Καλέσουσι, τουτέστιν, αὐτὰ τὰ πράγματα δείξουσιν αὐτὸν Θεὸν ὄντα, καὶ μεθ᾿ ἡμῶν ἀναστρεφόμενον· ἡ γὰρ θεία Γραφὴ ἀπὸ τῶν ἔργων τίθησι τὰ ὀνόματα, ὡς τὸν Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ταχέως σκύλευσον· καίτοι ποῦ ἐκλήθη τις τοιούτῳ ὀνόματι; Αλλ' ἐπειδὴ ἅμα τῷ γεννηθῆναι τὸν Κύριον, ἐσκυλεύθη καὶ ᾐχμαλωσ τίσθη ἡ πλάνη, οὕτω λέγεται όνομασθῆναι ἀπὸ τοῦ πράγματος τὴν κλῆσιν εὑράμενος. • Διεγερθεὶς δὲ ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ὕπνου, ἐποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος Κυρίου. Ορα ψυχέν διεγηγερμένην, πῶς ἐπείσθη ταχέως. «Καὶ παρέλαδε τὴν γυναῖκα αὐτοῦ.» Συνεχῶς δὲ ὀνομάζει αὐτὴν γυναῖκα τοῦ Ἰωσήφ, ἐκβάλλων τὴν πονηρὰν ὑπό νοιαν, καὶ διδάσκων ὅτι οὐκ ἄλλου τινὸς ἐγένετο γυνή, ἀλλ᾽ αὐτοῦ ἦν. Καὶ οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτὴν ἕως οὗ ἔτεκεν· Τουτέ στιν, οὐκ ἐμίγη αὐτῇ οὐδέποτε· τὸ γὰρ Ἕως, ένα ταῦθα οὐ τοῦτο ἐμφαίνει, ὅτι ἄχρι μὲν τοῦ τόκου οὐκ ἔγνω, μετὰ δὲ ταῦτα ἔγνω· ἀλλὰ καθάπαξ οὐδέποτε αὐτὴν ἔγνω. Ιδίωμα δὲ ἔχει τοιοῦτον ή Γραφή· ὡς τὸ, «Οὐκ ἐπέστρεψεν ὁ κόραξ εἰς τὴν κιβωτόν, ἕως οὗ ἐξηράνθη ἡ γῆ· οὔτε γὰρ μετὰ ταῦτα ὑπέστρεψε καὶ πάλιν·. Μεθ' ὑμῶν εἰμι ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος·» Μετὰ δὲ τὴν συντέλειαν ἄρα οὐκ ἔσται; Καὶ πῶς; Τότε γὰρ μᾶλλον· οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα τὸ, Εως οὗ ἔτεκε, νοήσεις, ἀντὶ τοῦ, οὔτε πρὸ τοῦ VERS. 25.. Εt non cognovit eam, donec peperis. sel.» Hoc est, non habuit unquam rem cum ca. Hoc enim loco verbum, Dunec, non hoc manifestat, quod non cognoverit eam usque ad partum, posten autem cognoverit, sed omnino nunquam eam cognoverit. Hoc enim habet Scripturæ proprietas. Sic cum dicit. «Non reversus 10 est corvus in arcam, donec aresceret serra, › neque enim postea rediit. Sic et alio loco. • Vobiscum sum usque ad consummationem sæculi '; › igitur post consummationein non erit vobiscum? Et quomodo? Tunc enim multo magis erit. Sic igitur et hoc loco, Donec peperisset, τόκου, ούτε μετὰ τὸν τόκον ἔγνω αὐτήν. Πῶς γὰρ ἂν intelligas, hoc est, neque ante partum, neque post partum cognovit eain. Quomodo enim attigisset sanctam illam, postquam ineffabilem partum cognovisset? • Filium suum primogenitum.. Non quod alio quodam nato dicat eum primogenitum, sed simpliciter ut primum et solum natum. Christus enim et primogenitus est, ut primo natus, et unigenitus, ut non habens alium fratrem. ‹ Et vocavil nomen ejus, Jesum.» Ostendit hoc loco obedientiam Joseph, quia quæcunque dixerat ei angelus, fecit. ' Matth. xxviii, 20. ἥψατο τῆς ἁγίας ἐκείνης, μεθ' 8 μάλιστα ἔγνω τὸν ἄφραστον ἐκεῖνον τόκον; «Τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτ τότοκον,» Οὐχ ὡς δευτέρου τινός τεχθέντος λέγει τοῦτον πρωτότοκον, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, ὡς πρῶτον τεχθέντα καὶ μόνον. Ο γὰρ Χριστὸς, καὶ πρωτότοκός ἐστιν, ὡς πρῶτος τεχθείς· καὶ μονογενής, ὡς μὴ ἔχων δεύτερον ἀδελφόν. ι Καὶ ἐκάλεσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Ἰησοῦν.» Δείκνυσι κανταῦθα τὴν εὐπείθειαν τοῦ Ἰωσήφ, ὅτι ὅσα εἶπεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος, ἐποίησεν.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHΕΙ. - C:P. ΙΙ. Περὶ τῶν Μάγων, καὶ τῶν ἀναιρεθέντων παίδων. CAPUT II. De Hagis et occisione puerorum. VERS, 1.. Cum autem natus esset Jesus in Bethleem Judæ. Bethleem interpretatur domus panis; Judaa auten, confessio. Fiat igitur, ut nos nunc per confessionem fiamus domus panis spiritualis. c In diebus Herodis.» Meminit Herodis, ut tu discas quod defecerunt a tribu Juda reges et principes, et necessario venit Christus. Herodes enin non erat Judaeus sed Idumeus, Antipatri flius ex uxore Arabe. Cum autem defecissent principes, exspectatio gentium venit, sicut Jacob prædixit. • Regis.» Erat enim et alius Herodes Tetrarcba: et propterea ponit dignitatem regis. Ecce Magi ab • Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰου δαίας.» Βηθλεὲμ ἑρμηνεύεται οἶκος ἄρτου. Ἰου δεία δὲ, ἐξομολόγησις. Γένοιτο γοῦν καὶ ἡμᾶς νῦν διὰ τῆς ἐξομολογήσεως, γενέσθαι οἶκον ἄρτου τοῦ πνευματικοῦ. • Εν ἡμέραις Ἡρώδου.» Μέμνηται τοῦ Ἡρώδου, ἵνα σὺ μάθῃς ὅτι ἐξέλιπον οἱ ἀπὸ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἄρχοντες καὶ βασιλεῖς, καὶ ἀναγκαίω; ἦλθεν ὁ Χριστός. Ο γὰρ Ηρώδης οὐκ ἦν Ἰουδαῖος, ἀλλ᾽ Ἰδουμαίος, Αντιπάτρου υἱὸς, ἐκ γυναικός Αραβίσσης. Εκλιπόντων δὲ τῶν ἀρχόντων, ἡ προσδοκία τῶν ἐθνῶν ἦλθεν, ὡς Ἰακώβ προς εφήτευσεν. ι Τοῦ βασιλέως. Ην γὰρ καὶ ἕτερος Ηρώδης, ὁ τετράρχης· διὰ τοῦτο τίθησι τὸ ἀξίωμα Oriente venerunt Hierosolyma. Quare Magi veτοῦ βασιλέως·. Ἰδοὺ Μάγοι ἀπὸ ᾿Ανατολῶν παρεγέ νοντο εἰς Ἱεροσόλυμα, ο Τίνος ένεκεν οἱ Μάγοι ἔρχονται; Πρὸς κατάκρισιν τῶν Ἰουδαίων. Εἰ γὰρ οἱ Μάγοι, ἄνθρωπο: εἰδωλολάτραι, ἐπίστευσαν, ποία ἀπολογία λοιπὸν τοῖς Ἰουδαίοις; "Αμα δὲ, καὶ ἵνα ἡ δόξα τοῦ Χριστοῦ πλέον ἐκλάμψη, μαρτυρούντων τῶν Μάγων, τῶν μάλιστα τοῖς δαίμοσιν ὑποκειμένων, καὶ ἐχθρῶν τοῦ Θεοῦ. «Από Ανατολῶν. Καὶ τοῦτο πρὸς κατάκρισιν τῶν Εβραίων. Οἱ μὲν γὰρ ἀπὸ τοσούτου διαστήματος ἦλθον, οἱ δὲ Ἑβραῖοι αὐτοῦ ἔχοντες τὸν Χριστὸν, ἐδίωκον. Λέγοντες, Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰου δαίων; ο Λέγουσι τούτους τους Μάγους, τοῦ Βαλαὰμ ἀπογόνους εἶναι τοῦ μάντεως· εὑρόντας δὲ τὸν ἐκείνου χρησμόν, τό, Ανατελεῖ ἄστρον ἐξ Ιακώβ, νοῆσαι & τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον, καὶ διὰ τοῦτο ἐλθεῖν, θέλοντας ἰδεῖν τὸ τεχθέν. • Είδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ᾿Ανατολή.» Όταν ἀκούσῃς ἀστέρα, μὴ νομίσης τοιοῦτον εἶναι ἐκεῖνον, οἷους ὁρῶμεν, ἀλλὰ θείαν δύναμιν καὶ ἀγγελικήν, εἰς τύπον ἀστέρος φαινομένην. Ἐπεὶ γὰρ οἱ Μάγοι ἀστρολόγοι ἦσαν, διὰ τοῦ συνήθους αὐτοῖς προσηγάγετο αὐτοὺς ὁ Κύ ριος, ὥσπερ καὶ τὸν Πέτρον, αλιέα ὄντα, ἀπὸ τοῦ πλήθους τῶν ἰχθύων ὧν ἐσαγήνευσεν ἐπὶ τῷ ὀνό ματι τοῦ Χριστοῦ, ἐξέπληξεν. Οτι δὲ ἀγγελικὴ δύνα μις ἦν ὁ ἀστὴρ, δῆλον ἀπ, τοῦ καὶ ἐν ἡμέρᾳ ὑπερλάμπειν, καὶ ἀπὸ τοῦ κινεῖ τθαι μὲν, κινουμένων τῶν Μάγων, ἵστασθαι δὲ, ένα πυομένων· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ βορείου μέρους, ὅ ἐστι τῆς Περσίδος, εἰς τὸ νότ των ἐκινεῖτο, ὅ ἐστι τῆς Ἱερουσαλήμ. Οὐδέποτε δὲ ἀστὴρ ἀπὸ τοῦ βορείου ἐπὶ τὸ νότιον κινείται. «Καὶ ήλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ.» Φαίνονται οὗτοι οἱ Μάγοι, μεγάλης ἀρετῆς ὄντες. Εἰ γὰρ ἐν τῇ ξένῃ χώρα προσκυνεῖν ήθελον, πῶς οὐκ ἂν ἐν τῇ Περσίδι ἐπαρρησιάσαντο καὶ ἐκήρυξαν; • Ακούσας δε Ηρώδης ὁ βασιλεὺς, ἐταράχθη, καὶ πᾶσα Ἱεροσόλυμα μετ᾿ αὐτοῦ. Ὁ μὲν Ἡρώδης ἐταράχθη, ὡς ἀλλόφυλος περὶ τῆς βασιλείας δεδοιπώς· ἐγίνωσκε γὰρ ὅτι ἀνάξιος ἦν ταύτης· οἱ δὲ Ἰουδαίοι, τίνος ένεκεν ταράττονται; ἔδει γὰρ αὐτοὺς μᾶλλον χαίρειν, ὅτι βασιλεὺς αὐτοῖς ἔσται, ὑπὸ τῶν • Gen, ILIX, 3 seqq. niunt? In condemnationem Judæorum. Nam si Magi, homines cultui idolorum dediti, crediderunt, quam postea defensionem prætexent Judæi? Et alia causa est, ut gloria Christi magis effulgeret, testimonium perhibentibus Magis, qui maxime adversarii erant Deo, et obnoxii dæmonibus. ‹ Ab Oriente. Et hoc ad condemnationem Hebræorum pertinet, Illi enim per tantum spatium venerunt: Hebræi vero Christum, quem apud se habebant, persecuti sout. VERS. 2. • Dicentes, Ubi est, qui natus est Res Judæorum? › Ferunt illos Magos fuisse ex Balaanı conjectore progenitos. Nam ut invenerunt oraculum illius, Orietur stella ex Jacob, intellexerunt myste rium Christi, et idcirco natum adire voluerunt, • Vidimus enim stellam ejus in Oriente.. Quando audis stellam, ne talem pures illam, quales videmus, sed divinam virtutem et angelicain in 11 Ggura sideris apparentem. Nain quoniam astrologi Magi erant, propterea Dominus familiari ipsis siguo eos adduxit, sicut et Petrum piscatorem a multitudine piscium, quos in nomine Christi ceperat, stupescere fecit. Quod autem angelica virtus fuerit stella, manifestum ex eo, quod et in die refulserit, et ad motum Magorum se moverit, et ad quietem eorum quieverit. Quin et a septentrionali parte, quæ eết Persidis, ad meridiem, in qua est llierusalem, movebatur. Nunquam autem stella a septentrione ad meridiem vertitur. Et venimus, ut adoremus eum.» Videntur bi Magi magna virtute præditi. Nam si in aliena regione adorare voluerunt, quomodo non in Perside ipsa magna libertate prædicaverunt? VERS. 3. Herodes autem rex ut audivit, turbatus est, et omnis Hierosolyma cum illo.» Herodes quidem turbatus est, ut alienigena, regno suo timens, sciebat enim quod illo indignus esset. Judæi autem quare turbantur? oportebat enim gaudere potius, quod regem ipsi habituri essent,

qui a Persicis regibus adoraretur, sed revera insi- Περσικών βασιλέων προσκυνούμενος, ἀλλ᾽ ὄντως piens res est malitia. VERS. 4. Et congregatis omnibus pontificibus et scribis populi, interrogavit eos, ubi nascatur Christus. Scribæ erant doctores populi, quales sunt quos nos dicimus grammaticos. Singulari autem Dei dispensatione interrogantur illi, ut confiteantur veritatem, et ex hoc condemnentur, quod illam crucifixerunt, quem prius confessi sant. VERS. 5. At illi dixerunt el, in Bethleem Judææ. Sic enim scriptum est per prophetam. Per quem prophetam? Per Michæam. Hlo enim dicit: VERS. 4. ‹‹¨ Et-tu Bethleem terra Juda, nequaquam minima es in principibus Juda.. Contempla enim erat ut puto parva: nunc autem quia ex ea prodiit: Christus, celebris est. Omnes euim ex fnibus terræ veniunt, et sanctam hanc adorant Bethleem.Ex te enim egressurus est dux. › Recte egressurus est, inquit, et non in te manebit. Non enim mansit Christus in Bethleem, sed ex ea postquam natus est exiit, et in Nazareth frequenter conversalus est. Dicunt autem Judæi quod boc predictum sit de Zorobabel; sed mentiuntur manfeste. Etenim Zorobabel non in Bethleen natus est, sed in Babylone. Vide enim nomen ejus, Zoro sie gnificat semen et nativitatem: Babel autem Babylona, hoc est, qui malus vel genius eat in Babylous. Sed et prophetia manifeste arguit 80s, dicens: Egressus ejus a principio, a diebus æternitatis.» Cujus autem alterius egressus sunt ab initio, et a 12 diebus æternitatis quam Christ? qui duos egressus habuit, hoc est nativitates. Nam prima ejus nativitas, ab initio fuit a Patre, secunda autem fuit a diebus sæculi, principium sumens Matre Dei, quæ in tempore fuit. Dicant igitur Judæi, num Zorobabel ab initio fuerit? sed non habent quod disant: «Qui pascet populum meum Israel. Pascet dixit, non tyrannidem exercebit, eos, el devorabit. Alii enim reges non pastores, sed lúpi sunt: Christus autem pastor, sicut ipse dicit: • Ego suun pastor bonus.» Populum Israel dicit, tam eos qui ex Judæis, quam qui ex Gentibus crediderunt: Israel enim interpretatur, videus Deum. Unde onines Deum videntes, Israelitæ sunt, etiamsi ex Gentibus nati sint. VRAS 7. • Tune-Herodes cham vocalis Magis. Clanculo illos vocavit, propter Judeos. Suspicabatur enim quod Judæi fortassis puerum facturi essent magni, et curaturi ut servarent eum, utpote liberatorem suum, et propterea clam insidiatur. • Diligenter quasivit ab eis tempus stellæ quæ apparuit.» Hoc est, accurate didicit. Stella enim antequam natus esset Dominus, apparuerat Magis, quoniam multuna temporis in iter insumpturi erant, ideo multo ante apparuit stella, ut adorarent cam • Mich, r, 2. to Joan. x, 11, α ἀνόητον χρῆμα ἡ πονηρία. • Καὶ συναγαγών πάντας τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ γραμματεῖς τοῦ λαοῦ, ἐπυνθάνετο παρ' αὐτῶν, ποὺ ὁ Χριστὸς γεννᾶται.» Γραμματεῖς ἦσαν οἱ δι δάσκαλοι τοῦ λαοῦ, ὥσπερ οὓς ἡμεῖς λέγομεν γραμ ματικούς. Οικονομεῖ δὲ ὁ Θεὸς ἐρωτηθῆναι τούτους, ένα ὁμολογήσωσι τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐκ τούτου ὦσι κατακεκριμένοι, αὐτοὶ τοῦτον σταυρώσαντες ἐν ομολό γησαν πρότερον. • Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ, Ἐν Βηθλεὲμ τῆς του δαίας· οὕτω γὰρ γέγραπται διὰ τοῦ προφήτου. Προφήτου ποίου; Τοῦ Μιχαίου. Εκείνος γάρ φη σιν, • Καὶ σύ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχί στη εξ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα.» Μικρᾶς γὰρ οὔσης ταύτης κατεφρόνουν· νῦν δὲ διὰ τὸν ἐκ ταύ της προελθόντα Χριστόν, περιβόητός ἐστι. Πάν τες γὰρ ἐκ περάτων τῆς γῆς ἔρχονται, προσκυνή σοντες ταύτην τὴν ἁγίαν Βηθλεέμ.· Ἐκ τοῦ γὰρ ἐξελεύσεται ἡγούμενο;.» Καλῶς εἶπε τὸ, ἐξελεύσε ται, καὶ οὐχὶ, ἐν σοὶ μενεῖ. Οὐ γὰρ ἔμεινεν ὁ Χριστὸς ἐν τῇ Βηθλεέμ, ἀλλ᾽ ἐκ ταύτης μὲν ἐξῆλθε, μετὰ τὸ γεννηθῆναι, ἐν δὲ τῇ Ναζαρέτ τὰ πλεῖστα διέτριβε. Λέγουσι δὲ οἱ Ἰουδαῖοι ὅτι περὶ τοῦ Ζοροβάβελ τοῦτο προεφητεύθη. Ψεύδονται δὲ προφανῶς. Καὶ γὰρ του ροβάβελ, οὐκ ἐν τῇ Βηθλεὲμ ἐγεννήθη, ἀλλ' ἐν τῇ Βά βυλῶνι. Ιδε γὰρ τὸ ὄνομα αὐτοῦ· Ζορ», δηλοῖ τὴν σπορὰν καὶ τὴν γέννησιν· Βαβέλ δὲ, τὴν Βαβυλῶνα, τουτέστιν, ὁ ἐν Βαβυλῶνι σπαρεὶς ἡ γεννηθείς. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ προφητεία φανερῶς ἐλέγχει αὐτοὺς, λέγουσα· • Δἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. ο Τίνο; δὲ ἄλλου αἱ ἔξοδοί εἰσι καὶ ἀπ' ἀρχῆς, καὶ ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος ἢ τοῦ Χριστοῦ; Ος δύο ἐξόδους ἔσχεν, ἤτοι γεννήσει;· ἀλλ᾽ ἡ μὲν πρώτη γέννησις, ἀπ' ἀρ χῆς ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἡ δὲ δευτέρα, ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος, ἀπὸ τῆς Θεοτόκου ἀρξαμένη, καὶ ὑπὸ χρόνον οὖσα. Εἰπάτωσαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, ἐὰν ὁ Ζοροβάβελ ἀπ' ἀρχῆς ἐγένετο; 'Αλλ' οὐκ ἔχουσιν εἰπεῖν· «Ὅστις ποι μανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ. • Ποιμανεῖ εἶπεν ἀλλ' οὐ τυραννήσει, ἢ καταφάγεται. Οἱ μὲν γὰρ ἄλλος βασιλεῖς, οἱ ποιμένες, ἀλλὰ λύκοι· ὁ δὲ Χριστός, ποιμὴν, ὡς καὶ αὐτὸς λέγει·. Ἐγὼ εἰμὶ ὁ ποιμὴν ὁ καλός.» Λαὸν δὲ Ἰσραήλ λέγει, καὶ τοὺς ἐξ Εβραίων πιστεύσαντας, καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν. Ἰσραὴλ γὰρ ἐρμηνεύεται, ὁρῶν Θεόν, ὥστε πάντες οἱ Θεὸν ὁρῶντες, Ἰσραηλῖταί εἰσι, κἂν ἐξ ἐθνῶν ὦσιν. • Τότε ο Ηρώδης λάθρα καλέσας τους Μάγους. Λάθρα τούτους εκάλεσε, διὰ τοὺς Ἰουδαίους. Υπ πτευε γὰρ ὅτι οἱ Ἰουδαίοι ἴσως περὶ πολλοῦ ποιήσον και τὸ παιδίον, καὶ φροντίσουσι τοῦ σῶσαι αὐτὸ, ὡς μέλλον ἐλευθερῶσαι αὐτούς. Διὰ τοῦτο οὖν λάθρα ἐπιβουλεύει. «Ἠκρίβωσε παρ' αὐτῶν τὸν χρόνον τοῦ φαινομένου ἀστέρος.» Τουτέστιν, ἀκριβῶς ἀν έμαθεν. Ο γὰρ ἀστὴρ, πρὸ τοῦ γεννηθῆναι τὸν Κύτ ριον, ἐφάνη τοῖς Μάγοις· ἐπεὶ γὰρ ἔμελλον πολύν ἀναλίσκειν χρόνον κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν, διὰ τοῦτο

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHEI. - CAP. II. πρὸ πολλοῦ ἐφάνη ὁ ἀστὴρ, ὡς ἂν προσκυνήσωσιν adhuc in fasciis jacenten. Aliqui autem dicunt, αὐτὸν ἔτι ἐν τοῖς σπαργάνοις ὄντα. Τινὲς δὲ λέγου- σιν, ὅτι ἅμα τῷ γεννηθῆναι τὸν Χριστὸν, ἐφάνη δ ἀστὴρ, καὶ οἱ Μάγοι διὰ δύο ἐτῶν ἦλθον, καὶ οὐκ ἐν σπαργάνοις εὗρον τὸν Κύριον, οὐδὲ ἐν τῇ φάτνῃ, ἀλλ' ἐν οἰκίᾳ μετὰ τῆς μητρός, διετή ὄντα. ᾿Αλλὰ σὺ τὸ προῤῥηθὲν ἔχει κρείττον. • Καὶ πέμψας αὐτοὺς εἰς Βηθλεέμ, εἶπε, Πορευθέν τῆς ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου.» Οὐκ εἶπε περὶ τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ περὶ τοῦ παιδίου· οὐδὲ γὰρ τὸ ὄνομα ἀνέχεται· ὅθεν δεικνύει ότι μαίνεται κατ' αὐτοῦ. • Επὰν δὲ εύρητε, ἀπαγγείλατέ μοι, όπως καγώ ἐλθὼν προσκυνήσω αὐτῷ. Οἱ δὲ, ἀκούσαντες τοῦ βaσιλέως ἐπορεύθησαν.» Αδολος γὰρ ὄντες αὐτοί, ἐνόμιζον κἀκεῖνον ἀδόλως λέγειν. «Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ δν εἶδον ἐν τῇ ᾿Ανατολή, προήγον αὐτούς.» Απεκρύ. 6η πρὸς μικρὸν ὁ ἀστὴρ οἰκονομικῶς, ἵνα ἐρωτήσω. σιν αὐτοὶ τοὺς Ἰουδαίους; καὶ ταραχθῇ ὁ Ἡρώδης, καὶ οὕτω περιφανεστέρα γένηται ἡ ἀλήθεια. Ἐξελ- - θοῦσι δὲ αὐτοῖς ἀπὸ τῆς Ἱερουσαλήμ, πάλιν ἐφάνη, χειραγωγῶν αὐτούς. Οθεν δῆλον ὅτι θεία δύναμις ἦν ὁ ἀστήρ. «"Εως ἐλθὼν ἔστη ἐπάνω οὗ ἦν τὸ παι δίον.» Καὶ τοῦτο ξένον. Κατέβη γὰρ ὁ ἀστὴρ ἀπὸ τοῦ ὕψους, καὶ προσγειότερος γενόμενος, έδειξεν αὐτοῖς τὸν τόπον. Εἰ γὰρ ἐξ ὕψους αὐτοῖς ἐφαίνετο, πῶς ἂν ἔμελλον ἰδικῶς γνωρίσει τὸν τόπον ἔνθα ἦν ὁ Χριστός; Οἱ γὰρ ἀστέρες πολὺν τόπον περιλαμβάνουσιν. Ὅθεν καὶ σὺ ἐπάνω τῆς σῆς οἰκίας βλέπεις τὴν σελήνην τυχόν, κἀγὼ δοκῶ ταύτην ἀνωτέρω εἶναι τῆς ἐμῆς οἰκίας μόνης. Καὶ πάντες ἁπλῶς, δοκοῦσιν ἕκαστος επάνω αὐτοῦ μόνου ἵστασθαι την σελήνην ἄλλον ἀστέρα. Κἀκεῖνος οὖν ὁ ἀστὴρ οὐκ ἂν ἔδειξε τὸν Χριστὸν, εἰ μὴ συγκατέβη, καὶ μονονουχὶ ἐπάνω τῆς κεφαλῆς τοῦ παιδίου ἔστη. • Ιδόντες δὲ τὸν ἀστέρα, ἐχάρησαν χαρὰν μεγά την σφόδρα.» Ως οὐ πλανηθέντες, ἀλλ' εὑρόντες τὸ ζητούμενον, ἐχάρησαν. • Καὶ ἐλθόντες εἰς τὴν οἰκίαν, εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρός αὐτοῦ. ὁ ᾿Αμα μὲν τῷ γεννηθῆναι, ἐν τῇ φάτνῃ κατέκλινεν ἡ Παρθένος τὸ παιδίον, οὐ γὰρ εύρισκον τότε οἰκίαν· μετὰ ταῦτα δὲ εἰκός ἐστιν εὑρεῖν οἰκίαν, ἔνθα καὶ οἱ Μάγοι εὗρον. αὐτούς. Ανέβησαν μὲν γὰρ εἰς Βηθλεέμ, ἵνα ἀπο γραφῶσιν ἐκεῖ, καθὰ καὶ Λουκᾶς λέγει. Πολλοῦ δὲ πλήθους συντρέχοντος διὰ τὴν ἀπογραφήν, οὐκ ἔσχον πρὸς καιρὸν οἰκίαν, ἀλλ' ἐν τῷ σπηλαίῳ ἐτέχθη εἶτα εὑρέθη ἡ οἰκία, ἔνθα ὡράθη τοῖς Μάγοις ὁ Κύ ριος, ο Καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ.» "Ιδε ψυχῆς ἔλλαμψιν. Πένητα ἔβλεπον, καὶ προσεκύνουν. Ἐπληροφορήθησαν γὰρ ὅτι Θεός ἐστι, διὸ καὶ προσἄγουσιν αὐτῷ δῶρα, ὡς Θεῷ καὶ ὡς ἀνθρώπῳ. Ακους γάρ' «Καὶ ἀνοίξαντες τους θησαυροὺς αὐτῶν, προσ ήνεγκαν αὐτῷ δῶρα, χρυσὸν, καὶ λίβανον, καὶ σμύρναν.» Τὸν μὲν χρυσόν, προσήγαγον αὐτῷ, ὡς βα σιλεῖ. Γῷ γὰρ βασιλεῖ χρυσὸν τελοῦμεν οἱ ὑπὸ χεῖρα. Τὸν δὲ λίβανον, ὡς Θεῷ. Τῷ γὰρ Θεῷ λίβανον θυμιῶμεν. Τὴν δὲ σμύρναν, ὡς μέλλοντι γεύσασθαι θανάτου. Μετὰ γὰρ τῆς σμύρνης ενταφιάζουσιν οἱ quod cum Christo nato apparuerit stella, et Magi per biennium venerunt, et non in fasciòlis invenerunt puerum, seque in præsepio, sed in domo.cum matre bimum. Sed tu priorem sententiam ut meliorem babe. VERs. 8. ‹ Et missis eis in Bethleem, dixit, Ite et diligenter hiquirite de puero hoc.» Non dixit de rege, sed de puero: neque enim nomen ferre poterat: demonstrans quantum contra illum insaniret. VERS. 8, 9. Ubi vero repereritis, renuntiate mihi, ut et ego veniam et adorem illum. At illi, audito rege, profecti sunt.. Ιpsi cum dolo care rent, putabant et illum absque dolo loqui. e Et ecce stella, quam viderant in Oriente, præcessit eos. Occulta erat ad parvum tempus stella singulari dispensatione, ut Judacos interrogarent, et turbaretur Herodes, atque ita manifestor feret veritas, Ut autem ipoi egressi sunt: Jerusalem, iterum apparuit, ducens 006. Unde manifestum quod stella erat virtus divina. ‹ Donec progressa staret supra ubi erat puer.» Et hoc rarum. Descendit enim stella a summitate, et terra propior facta, ostendit eis locum. Nam si ex summitate apparuisset, quomodo certiores feri potuisseut de loco in quo esset Christus? Stella enim multum locum comprehendunt. Unde u supra domum tuam 13 vides lunam forte, et ego eamdem video nonnisi supra domum meam: et unicuique videtur stare non nisi supra domum suam lunaın vel aliam stellam. Unde et illa stella non demonstrasset Christum, nisi descendisset, et tantum non supra caput pueri stetissel. Vgns. 10. ‹ Visa autem stella, gavisi sunt gaudio magno valde. › Quod non aberrassent, sed invenissent quod quærebant, gavisi sunt. VERS. 11. • Et ingressi domum, viderunt puerum cum Maria Matre ejus. › Mox quidem ut nalus fuit, reclinavit Virgo puerum in presepium, non enim tunc inveuerant domum. Verisimile autem est postea cos invenisse domum, ubi et Magi invenerunt eos. Ascenderant enim in Bethleem, ut recenserentur illic, sicut et Lucas dicit, Mulla autem concurrente multitudine ut censeretur, non habebant ad tempus domum, sed in spelunca natus est deinde inventa domo, visus ibi est a Magis Dominus. Et cum procidissent, adoraverunt illum.» Vide animæ illustrationem. Pauperem videbant et adorabant. Multis euim argumentis didicerant quod esset Deus, ideo et ei offerunt munera ut Deo et ut homini. Audi enim, «Et apertis thesauris suis, obtulerunt ei dona, aurum et thus et myrrham. Aurum quidem obtulerunt ei, ut regi. Aurum enim subditi regibus pendimus. Thus autem, ut Deo. Deo enim thus adolemus. Myrrham vero, ut degustaturo mortein. Nam Judæi cum myrrha mortuos sepeliunt, ut corpus maneat in-

crruptum. Myrrha enim cum sicca sit, arelacit et Ἰουδαῖοι, διὰ τὸ μένειν τὸ σῶμα άσηπτον. Η γὰρ exsiccat humiditatem, et non sinit innasci vermes. Vides Magorum fidem, quod et a prophetia Balaam didicerunt Dominum et Deum et regem esse, ac pro nobis moriturum. Audi autem prophetian, Recubans, inquit, requievit ut leo (a) et ut catulus leonis s. Ecce regian dignitatem per leonem siguie fcal, mortalitatem aulem dum ait, recubans. Qui benedicunt te, benedicentur: ecce et deitatem. Sola enim Dei natura banc benedictionis virtutem habet. VERS. 12.. Et oraculo accepto in somnnis, ne reverierentur ad llerodem, per aliam viam redierunt iu regionem suam.. Vide consequentiam, primum Deus illos ad fidem per stellam adduxit: deinde cum venerunt in Hierosolymam, docuit eos per prophetam, quod in Bethleem nascatur: et tandem, per angelum. Et illi obediunt oraculo, hoc est, divino colloquio. Oraculo igitur accepto, id est, revelatione a Deo habita, imposuerunt llerodi, et non timuerunt ne forte insectaretur, sed conûsi sunt virtute nati, verique testes fuerunt. Vans. 13. • Digressis autem illis, ecce angelus Donini in somnuis apparet Joseph, dicens, Surge, el accipe puerum et natrem ejus. › Vidisti quam ob 14 causam permiserit Deus desponsari virginem? Hic enim apparet quod a Deo factum est, ut diligentem ejus curam Joseph gereret. Non dixit autem, accipe uxorem tuam, sed natrem pueri. Nam quoniam suspicio soluta fuit, et justus per miracula in partu facta compertum habuit ex Spiritu sancto esse omnia, non ultra uxorem ejus illam nominat. Et fuge in Ægyptum. › Fugit et Dominus, ut credatur quod revera homo sit. Nam si in manus incidisset Herodis, et non fuisset occisus, opinati fuissent incarnatum eum apparenter. In Egyptum autem fugit, ut et illam sanctificet. Duæ enim sunt regiones omnis nequitiæ officinæ, Babylon videlicet et Ægyptus. Babylonem per Magos suscepit adorantem: Ægyptum autem sua præsentia sanctificavit. Et esto illic, donec dixero tibi. o Esto pro eris illic, donec a Deo jussus fueris. Oportet enim nos nihil facere præter divinam voluntatem.. Quæsiturus enim est Herodes puerum, ut perdal illum.. Vide incogitantiam hominis, qui laborat ut divinam vincat voluntatem. Nam si quidem uon est ex Deo, quid times? sin ex Deo est, quomodo perdes puerum? VERS. 14, 15. «llle autem excitatus accepit puerum et natrem ejus nocte, et secessit in Ægyptum, et fuit illic usque ad obitum Herodis: ut impleretur quod dictum est a Domino per prophetam, dicentem: Ex Ægypto vocavi Filium meum. › Dicunt Judai, quod propter populum dictum sit hoc, qui * Num. XXIV, σμύρνα, ξηρὰ οὖσα, ξηραίνει τὴν ὑγρότητα, καὶ οὐκ ἐξ σκώληκας γεννᾶσθαι. Ορᾷς τῶν Μάγων τὴν πί στιν; Ἐπεὶ καὶ ἀπὸ τῆς προφητείας τοῦ Βαλαάμ ἐδιδάχθησαν, τὸν Κύριον, καὶ Θεὸν εἶναι καὶ βασιλέα, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τεθνηξόμενον. Ακουσον δὲ τῆς προφητείας· Κατακλιθείς, φησὶν, ἀνεπαύσατο ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος. Ἰδοὺ τὸ βασιλικόν, διὰ τοῦ λέοντος, διὰ δὲ τοῦ, κατακλιθείς, ἡ νέκρωσις. Οἱ εὐω λογοῦντές σε, εὐλόγηνται· ἰδοὺ ἡ θεότης. Τὴν γὰρ τῆς εὐλογίας δύναμιν μόνη ἡ θεία φύσις ἔχει. • Καὶ χρηματισθέντες κατ' όναρ μὴ ἀνακάμψαι πρὸς Ἡρώδην, δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν.» ἶδε ἀκολουθίαν, πρῶτον δι' ἀστέρος ἐχειραγώγησεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς εἰς τὴν πίστιν· εἶτα ἐλθόντας εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐδίδαξεν αὐτοὺς διὰ τοῦ προφήτου, ὅτι ἐν Βηθλεὲμ γεννᾶται· καὶ τελευταῖον, διὰ τοῦ ἀγγέλου. Οἱ δὲ πείθονται τῷ χρηματισμῷ, τουτέστι, τῇ θείᾳ ὁμιλίᾳ. Χρηματισθέντες οὖν, ἤτοι παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀποκάλυψιν δεξάμενοι, ἠπάτησαν Ἡρώδην· καὶ οὐκ ἐφοβήθησαν μήπως ἐπιδιωχθῶσιν, ἀλλ᾽ ἐθάρρησαν τῇ τοῦ γεννηθέντος δυνάμει, οὕτως ἦσαν μάρτυρες ἀληθεῖς. • Αναχωρησάντων δὲ αὐτῶν, ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου κατ' όναρ φαίνεται τῷ Ἰωσήφ, λέγων· Ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ. › Είδες διὰ ποίαν αἰτίαν συνεχώρησεν ὁ Θεὸς μνηστευθῆναι τὴν Παρθένον; Ἐνταῦθα γὰρ προφαίνεταί σοι, διὰ τὸ ἐπιμελεῖσθαι ταύτης καὶ κήδεσθαι. Οὐκ εἶπε δὲ, παράλαβε τὴν γυναῖκά σου, ἀλλὰ τὴν μητέρα τοῦ παι δίου. Ἐπεὶ γὰρ ἡ ὑποψία ελύθη, καὶ ἐπληροφορήθη ὁ δίκαιος ἀπὸ τῶν ἐν τῷ τόκῳ θαυμάτων, ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐστὶ πάντα, οὐκ ἔτι γυναῖκα αὐτοῦ ὀνομάζει ταύτην. «Καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον. ο Φεύγει καὶ ὁ Κύριος, ἵνα πιστώσηται, ὅτι ὄντως καὶ ἄνθρω πος ἦν. Εἰ γὰρ ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ Ἡρώδου γενόμενος, οὐ κατεκόπη, ἔδοξεν ἂν κατὰ φαντασίαν σαρκωθῆναι. Εἰς Αἴγυπτον δὲ φεύγει, ἵνα καὶ ἐκείνην ἁγιάσῃ. Δύο γὰρ ἦσαν χώραι πάσης κακίας εργαστήρια, ἡ Βαβυλὼν καὶ Αίγυπτος. Τὴν μὲν οὖν Βαβυλῶνα, διὰ τῶν Μάγων ἐδέξατο προσκυνοῦσαν· τὴν δὲ Αἴγυπτον, τῇ ἑαυτοῦ παρουσίᾳ ἡγίασεν. «Καὶ ἴσθι ἐκεῖ, ἕως ἂν εἴπω σοι.» Ισθι, ἀντὶ τοῦ ἔσο ἐκεῖ, ἄχρις ἂν ἀπὸ Θεοῦ κελευσθῇς. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς μηδὲν ποιεῖν ἔξω τῆς θείας βουλῆς. «Μέλλει γὰρ Ηρώδης ζητεῖν τὸ παιδίον, τοῦ ἀπολέσαι αὐτό. ο δε ἀνοησίαν ἀνθρώπου, τὴν τοῦ Θεοῦ βουλήν σπουδάζει νικήσαι. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἐκ Θεοῦ, τί φοβῇ; Εἰ δὲ ἐκ Θεοῦ ἐστι, πῶς ἀπολέσεις τὸ παιδίον; • Ο δὲ, ἐγερθεὶς παρέλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ νυκτὸς, καὶ ἀνεχώρησεν εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἦν ἐκεῖ ἕως τῆς τελευτής Ηρώδου· ίνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου, λέγοντος· Ἐξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν Υἱόν μου.» Φασὶν oἱ Ἰουδαῖοι, ὅτι διὰ τὸν λαὸν ἐῤῥέθη τοῦτο τὸν ἐκ (α) Juxta versionem τῶν Ο. Vulgata habet, quasi laena.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH. ΒΙ. CAP. II. τῆς Αἰγύπτου επαναχθέντα διὰ Μωϋσέως. Λέγομεν ex Egypto per Mosen eductus sit. Dicimus itaque, οὖν, ὅτι καί τι καινὸν ἐλέχθη ἐπὶ τῷ λαῷ τυπικῶς· ἐξέδη δὲ εἰς τὸν Χριστὸν ἀληθινῶς. Επειτα, τις ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; ὁ λαὸς ὁ προσκυνῶν τῷ Βεελφεγώρ εἰδώλῳ καὶ τοῖς γλυπτοῖς, ἢ ὁ ὄντως Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; U- • Τότε Ηρώδης ιδών, ότι ενεπαίχθη ὑπὸ τῶν Μάγων, ο Ωσπερ τῷ Φαραὼ ἐνέπαιξεν ὁ Θεὸς διὰ Μωϋσέως, οὕτω καὶ τῷ Ηρώδῃ διὰ τῶν Μάγων· ἐπεὶ καὶ ἄμφω, καὶ Ἡρώδης καὶ Φαραώ, παιδοκτόνοι. Ο μὲν Φαραὼ τὰ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Εβραίων ἄρρενα φονεύων, ὁ δὲ Ἡρώδης, τὰ τῶν ἐν Βηθλεέμ. ο Εθν μώθη λίαν, καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεέμ. ο Τὴν κατὰ τῶν Μάγων ὀργήν, κατὰ τῶν οὐδὲν ἀδικησάντων, ἐνδείκνυται. Τίνος δὲ Ένεκεν συνεχωρήθησαν· οἱ παῖδες σφαγῆναι; Ἵνα δειχθῇ τοῦ 'Ηρώδου ἡ κακία· ἀλλ᾽ ἴσως ἐρεῖς μοι· Καὶ τί τοῦτο; ἵνα δειχθῇ ἡ ἐκείνου κακία, διὰ τοῦτο ἠδικήθησαν οἱ παῖδες; Ακουε τοίνυν, ὅτι οὐκ ἠδικήθησαν, ἀλλὰ στεφάνων ἠξιώθησαν. Πᾶς γὰρ ὁ · κακόν τι πάσχων ἐνταῦθα, ἢ εἰς ἁμαρτημάτων διάλυσιν πάσχει, ἢ εἰς στεφάνων προσθήκην· ὥσπερ δὴ καὶ οὗτοι οἱ παῖδες, μειζόνως στεφανωθήσονται. • Καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον όν ηκρίβωσε παρὰ τῶν Μάγων. ο • Τότε επληρώθη τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου, λέγοντος.» "Ινα μή τις νομίσῃ, ὅτι ἄκοντος τοῦ Θεοῦ γέγονεν ἡ τῶν νηπίων ἀναίρεσις, δείκνυσιν ὅτι καὶ προεγίνωσκε καὶ προείπεν. • Φωνὴ ἐν Ῥαμᾷ ἠκούσθη.» Η Ραμά, τόπος ἦν της Παλαιστίνης ὑψηλός. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ όνομα, υψηλήν· ἔλαχε δὲ εἰς κλῆρον τῇ φυλῇ τοῦ Βενιαμίν, ὃς ἦν τῆς Ραχήλ υἱός· ἡ δὲ Ραχήλ, ἐν τῇ Βηθλεὲμ ἐτάφη. Λέγει τοίνυν τὴν Βηθλεὲμ ὁ προφήτη:, Ραχήλ, διότι ἐν αὐτῇ ἐτάφη ἐκείνῃ· τὸν δὲ κλαυθμὸν καὶ τὸν θρήνον, ἀκουσθῆναι ἐν τῇ ὑψηλή. Ακους τοίνυν τοῦ προφήτου «Θρήνος καὶ κλαυθμοί, καὶ ὀδυρμός πολύς· Ραχήλ κλαίουσα τὰ τέκνα αυτ τῆς, ν τουτέστιν, ή Βηθλεέμ, ι· καὶ οὐκ ἤθελε παρ ρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσίν.· Ἐν τῷ βίῳ τούτῳ οὐκ εἰσὶν, ἐπεὶ αἱ ψυχαί, ἀθάνατοι. • Τελευτήσαντος δὲ Ηρώδου.» Πικρὰν τελευτήν ἔσχεν ὁ Ηρώδης, πυρετῷ, καὶ δυσεντερία, καὶ κνη σμῷ καὶ ὄγκῳ ποδῶν, καὶ σήψει τοῦ αἰδοίου σκώληκας γεννώσῃ, καὶ δυσπνοίᾳ, καὶ τρόμῳ, καὶ σπασμῷ τῶν μελῶν, ἀποῤῥήξας τὴν πονηρὰν ψυχήν. • Ιδού ἄγγελος Κυρίου κατ' ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴν ἐν Αἰγύπτῳ, λέγων· Ἐγερθεὶ;, παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ πορεύου εἰς γῆν Ισραήλ. ο Οὐ λέγει, Φεῦγε, ἀλλὰ Πορεύου. Φόβος γὰρ οὐκ ὅτι ἦν. Τεθνήκασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου. • Ποῦ ᾿Απολινάριος, όστις έλεγε μὴ ψυχὴν ἀνθρώπου λαβεῖν τὸν Κύριον; ἐντεῦθεν γὰρ ἐλέγχεται. . Ὁ δὲ ἐγερθεὶς παρέλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ ἦλθεν εἰς γῆν Ἰσραήλ. Ακούσας δὲ ὅτι ᾿Αρχέλαος βασιλεύει ἐπὶ τῆς Ἰουδαίας ἀντὶ PATROL. GR. CXXIII. quod novum aliquid etiam per Aguram dictum est de populo, impletum autem vere in Christo. Deinde quis est Filius Dei? populusne, qui adoravit idolumn Beclphegor et sculptilia, an qui révera est Filius Dei? ' VERS. 16. ε Τunc Herodes, ubi vidit sibi illusuin fuisse a Magis. Sicut Deus illusit Pharaoni per Mosen, sic Herodi per Magos: quoniam et Herodes et Pharao puericidæ erant. Pharao masculos Hebræorum pueros in Ægypto occidit, Herodes autem in Bethleem. «Iratus est vehementer, et misit ac interfecit omnes pueros qui erant in Bethleem. Ostendit iram contra Magos, qui in nullo offenderant. Quare autem permissi sunt pueri occidi? Ut ostendatur Herodi malitia. Sed forte dices mihi, Et quid hoc t Nunquid ut ostendatur illius malitia, ideo injuria feri debuit pueris? Audi igitur quod non injuria affecti sunt, sed coronas meruerunt. Omnis enim qui malum aliquid hic patitur, vel patitur ut peccata dissolvat, vel ut coronæ augeantur, sicut et illi pueri magis coronati sunt. Et omnibus confiuiis ejus a bimatu et infra, juxta tempus quod percontatus erat a Magis. › VERS. 17. Tune impletum est quod dictum a Jeremia propheta, dicente., Ut ne quis pulet quod invito Deo facta sit puerorum interemptio, ostendit quod prænoverit et prædixerit. VERS. 18. < Vox in Rhama 15 audita est,' i Rhama locus fuit Palæstinæ excelsus; nomen enim hoc excelsam significat, fuitque in sorte tribus Benjamin, qui fuit alius Rachel. Rachel auten sepulta fuit in Bethleem. Dicit igitur propheta Bethleem, \ Rachel, eo quod in illa sepulta fuit Rachel; detum autem et ploratum auditum fuisse in excelso. Audi igitur prophetam: «Lamentatio et ploratus, et Detus multus. Rachel plorans filios suos, hoc est, Berkleem, c et noluit consolationem admittere, eo quod non sint. › In hac vita non sunt, quia animæ sunt immortales. VERS. 19. «Defuncto autem Herode.» Amara morte periit llerodes, febri et intestinorum cruciatu, et scabie, et podagra, et putredine verendorum vermes generante, et spirandi difficultate, et tremore et contractione membrorum, inalam abrupit animain VERS. 19, 20.. Ecce angelus Domini in somuis apparet Joseph in Egypto, dicens: Surge, et accipe puerum, et inatrem ejus, et vade in terram Israel. › Non dicit, Fuge, sed, Vadle: timor enim jam nullus erat. • Mortui enim sunt quærentes animam pueri.» Ubi Apollinarius est, qui dicebat Dominum non accepisse animam? Hinc enim arguitur. VERS. 21, 22. Ille autem cum surrexissct, aecopit puerum et matrem ejus, et venit in terram Israel. Verum quia audiverat quod Archelaus regnares in

Judea pro Herode patre suo, imuit illuc abire. * Ηρώδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, ἐφοβήθη ἐκεῖ ἀπελθεῖν. ο Tres Blios reliquit llerodes, Philippum, Antipam et Archelaum. Archelaum quidem regem, alios autem tetrarchas esse jussit. Timuit autein Joseph in terram Israel abire, hoc est, in terram Judla, eo quod Archelaus similis patri suo erat. Antipas vero ipse est juvenis ille. Herodes qui Præcursorem sustulit. • Oraculo autem accepto in somnis, secessit in partes Galilææ. › Galilæa non erat terra Israel, sed geutiliɗm; unde et Judæi sicut abominationem illos videbant. 4 VERS. 23. Ac profectus habitavit in civitate qua dicitur Nazareth.» Α' quomodo Lucas dicit, quod postquam natus fuit, implevitque xt dies, et a Simeone gestatus est, descenderit Dominus in Noza-Β rell: hoc autem loco Matthæus ait, quod post reditum ex Ægypto reuerit in Nazareth? Disce igi· tur, quod quæ siluit Matthaus, dixit Lucas. U exempli gratia aliquid dicam, postquam natus est, implevit xl dies, deinde descendit in Nazareth: hæc dicit Lucas ". Matthæus autem dicit quæ postea facta sunt, quod fugerit in Ægyptum, deinde venerit ab Ægypto in Nazareth. Non dissident ergo inter se. Nam Lucas dicit descensum a B.thleem in Naza relli, Matthaeus autem postea reditum ab Ægyplo in Nazareth. Ut impleatur quod dictum est per prophetas, Quod Nazaræus vocabitur. Et quis με » pheta hoc dixit? non invenitur nunc. Per negligentiam enim Judæorum multi libri desiderantur, et ab continuas captivitates: fortassis absque etiam scriptura hoc dicebatur 16 apud Judos. Signiflcal aulein Nazaræns, sanctificatus: igitur quoniam sanctus Christus, recte dicitur Nazaraus. Sauletus enim israelis, a multis prophetis vocatur Doarinus. CAPUT III. Joannes Baptista primus regni cœlestis præco. G VERS. 1. c In diebus autem illis,» Nou cum Dominus esset puer, et in Nazareth habitabat, sed simpliciter sic inquit, ut in tempore illo, quod ante hanc præsentem erat ætatein. Accessit Joannes Baptista. Propterea missus est a Deo Joannes, ut argueret Judæos, et persuaderet eis ut sua mała agnoscerent, atque ità Christum susciperent. Nam nisi quis sensum acceperit peccatorum, nou venit ad pœnitentiam. Missus igitur est Joannes. « VERS. 1, 2. «Praedicans in deserto Judzæ, et diceus: Resipiscite.» Arrogantes erant Judai, id circo cogit cus ad poenitentiain. Appropinquavit enim regnum cœlorum. › Regnum cœlorum dicit primum et secundum Christi adventum, et vitam virtutibus præditam. Quando enim in terra ambulamus, quasi in caelo degentes abeque afectionibus, regnum habemus cœlorum. ss Luc. ti, 39. Τρεῖς υἱοὺς κατέλειψεν Ηρώδης, Φίλιππον, Αντίπαν, καὶ ᾿Αρχέλαον· τὸν μὲν οὖν 'Αρχέλαον, βασιλέα, τοὺς δὲ λοιποὺς, τετράρχας ἐκέλευσεν εἶναι.. Εφο βήθη δὲ ὁ Ἰωσὴφ ἀπελθεῖν εἰς γῆν Ισραήλ, τους ἐστιν, εἰς τὴν Ἰουδαίαν, διότι καὶ ὁ ᾿Αρχέλαος, όμοιος ἦν τῷ πατρὶ αὐτοῦ. Ὁ δὲ 'Αντίπας, αὐτός ἐστιν ὁ νέος Ηρώδης, ὁ τὸν Πρόδρομον ἀνε ών, ο Χρηματ τισθεὶ; δὲ κατ' όναρ, ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη της Γαλιλαίας. • Η Γαλιλαία οὐκ ἦν γῆ Ἰσραήλ, ἀλλά τῶν ἐθνικῶν ἦν· διὸ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ὡς βδέλυγμα τούτους ἔβλεπον. • Καὶ ἐλθὼν κατώκησεν εἰ; πόλιν λεγομένην Να ζαρέτ. ο Καὶ πῶς ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι μετὰ τὸ γεννηθῆναι τελέσας τὰς τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ ὑπὸ τοῦ Συμεὼν βασταχθείς, κατῆλθεν ὁ Κύριος εἰς Ναζαρέτ· ἐνταῦθα δὲ ὁ Ματθαῖος λέγει, ὅτι μετά τὴν ἐξ Αἰγύπτου ἐπάνοδον ἦλθεν εἰς Ναζαρέτ; Μάθε τοίνυν, ὅτι ὁ ἐσιώπησεν ὁ Ματθαῖο;, εἶπεν ὁ Λουκάς. Οἷόν τι λέγω· Μετὰ τὸ γεννηθῆναι, ἐτέλεσε τάς τεσσαράκοντα ἡμέρας· εἶτα κατῆλθεν εἰς Ναζαρὲτ· ταῦτα λέγει ὁ Λουκᾶς ὁ Ματθαῖος δὲ λέγει τὰ μετὰ ταῦτα, ὅτι ἔφυγεν εἰς Αἴγυπτον, εἶτα ἀνῆλθεν ἀπὸ Αἰγύπτου εἰς Ναζαρέτ. Οὐκ ἐναντιοῦνται οὖν ἀλλήλοις· ἀλλ' ὁ μὲν λέγει τὴν ἀπὸ Βηθλεὲμ εἰς Ναζαρέτ κάθοδον, ὁ Λουκᾶς· ὁ δὲ Ματθαῖος, τὴν μετά ταῦτα ἀπὸ Αἰγύπτου εἰς Ναζαρέτ άνοδον. «Οπως πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τῶν προφητῶν, ὅτι Ναζωραίος κληθήσεται. ο Καὶ ποῖος προφήτης τοῦτο εἶπεν; οὐχ εὑρίσκεται νῦν. Διὰ γὰρ τὴν ἀμέλειαν τῶν Εβραίων, πολλὰ βιβλία ἀπώλοντο, καὶ ἀπὸ τῶν συνεχῶν αἰχμ αλωσιῶν· ἀγράφω; δὲ τυχὸν ἐλέγετο παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις. Σημαίνει δὲ τὸ, Ναζωραίος, ἡγιασμένος. ἐπεὶ τοίνυν ἅγιος ὁ Χριστός, εἰκότως ἂν λέγοιτο Ναζωραίος. Άγιος γὰρ τοῦ Ἰσραήλ, παρά πολλῶν προφητῶν καλεῖται ὁ Κύριος. Πρώτος Ἰωάννης ἐκήρυξε βασιλείαν τῶν οὐ μανών. • Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ἐκείναις.» Οὐχ ὅτε ἦν ὁ Κύριος παῖς, καὶ ἐν Ναζαρέτ κατῴκει, ἀλλ᾽ ἁπλῶ; οὕτω φησίν, οἷον, ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, τῷ πρὸ τῆς νῦν γενεάς. «Παραγίνεται 'Ιωάννης ο Βαπτιστής, ο Διὰ τοῦτο ἐπέμφθη παρὰ τοῦ Θεοῦ ὁ Ιωάννης, για ἐλέγχων τοὺς Ἰουδαίους, πείσῃ αὐτοὺς εἰς αἴσθησιν ἐλθεῖν τῶν οἰκείων κακῶν, καὶ οὕτω παραδέξασθαι τὸν Χριστόν. Εἰ μὴ γὰρ αἴσθησιν λάβοι· τις τῶν ἁμαρτιῶν, οὐκ ἔρχεται εἰς μετάνοιαν. Επέμφθη τοίνυν ὁ Ἰωάννης. • Κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας, καὶ λέ γων· Μετανοείτε. ο 'Αλαζόνες ἦσαν οἱ Ἰουδαῖοι, διὰ τοῦτο συνωθεῖ αὐτοὺς εἰς μετάνοιαν. «Ηγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Βασιλείαν οὐρανῶν λέγει τὴν πρώτην καὶ δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρουσ σίαν, καὶ τὴν ἐνάρετον ζωήν. Οταν γὰρ ἐπὶ γῆς βαδίζοντες, ὡς ἐν οὐρανῷ πολιτευώμεθα, μὴ ἐμπαθως ζῶντες, βασιλείαν ἔχομεν οὐρανῶν.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆT. - CAP. III. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ βηθεὶς ὑπὸ Ησαίου τοῦ προφήτου, λέγοντος· Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ.» Οδός, τὸ Εὐαγγέλιον λέγεται τρίτα δὲ, τὰ νομικά προστάγματα, ὡς κατατετριμμένα καὶ παλαιά. Φησὶ τοίνυν, ὅτι Ετοιμοι γένεσθε προς τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν, καὶ τὰς νομικὰς δὲ ἐντολὰς εὐθείας, τουτέστι, πνευματικάς ποιήσατε. Τὸ πνεῦμα γὰρ εὐθές ἐστιν. Οταν οὖν ἴδῃς Ἰουδαῖον σαρκικῶς νοοῦντα τὰ τοῦ νόμου, εἰπὲ ὅτι οὗτος τὰς τρίβους οὐκ ἐποίησεν εὐθείας, τουτέστιν, οὐ πνευματικῶς νοεῖ τὸν νόμον. • Αὐτὸς δὲ ὁ Ἰωάννης εἶχε τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ ἀπὸ τριχῶν καμήλου. ο Εἰς μετάνοιαν παρεκάλει καὶ ἀπὸ τοῦ σχήματος. Πενθικὴν γὰρ εἶχε τὴν στολήν. Λέγουσι δὲ τὴν κάμηλον μεταξὺ εἶναι καθαροῦ καὶ μή. Καθὸ μὲν γὰρ μηρυκίζει, καθαρόν ἐστι· καθα δὲ οὐκ ἔστι δίχηλον κατὰ τοὺς ὄνυχας, οὐκ ἔστι και θαρόν. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ Ἰωάννης, τόν τε καθαρὸν δοκοῦντα λαόν, τὸν Ἰουδαϊκὸν, καὶ τὸν ἀκάθαρτον, τὸν ἐθνικὸν, προσῆγε τῷ Θεῷ, καὶ μεσίτης ἦν πα λαιάς διαθήκης καὶ νέας, διὰ τοῦτο ἐφόρει τὰς τρίχας τῆς καμήλου. «Καὶ ζώνην δερματίνην περὶ τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ.. Πάντες οἱ ἅγιοι, εζωσμένοι εἰσάγον και παρὰ τῇ Γραφῇ, ὡς ἀεὶ ἐν ἔργῳ ὄντες· οἱ γὰρ ἀμελεῖς καὶ τρυφηλοί, οὐ ζώννυνται, ὡς νῦν οἱ Σαρακηνοί - ἢ ὅτι ἐνέκρωσαν τὰ πάθη τῆς ἐπιθυμίας· τὸ γὰρ δέρμα, νεκροῦ ζώου ἐστὶ μέρος. «Η δὲ τροφὴ αὐτοῦ ἦν ἀκρίδες, καὶ μέλι ἄγριον.» Τιμές λέγουσι βοτάνας εἶναι τὰς ἀκρίδας, ὃς καὶ μέλαγρα καλοῦσι· τινὲς δὲ τὰ ἀκρόδρυα ἤτοι οπώρας ἀγρίας· μέλι δὲ ἄγριον, τὸ ὑπὸ ἀγρίων μελισσών γεωργούς μενον, ἐν δένδροις εὑρισκόμενον καὶ πέτραις. • Τότε εξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν Ἱεροσόλυμα, καὶ πᾶσα ἡ Ἰουδαία, καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου. Καὶ ἐβαπτίζοντο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ὑπ' αὐτοῦ, εξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν.» Εἰ καὶ ἐβαπτίζοντο, ἀλλ᾽ οὖν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν οὐκ εἶχε τὸ Ιωάννου βάπτισμα. ᾿Αλλὰ μόνην μετανοίας εκήρυτα ἂν ὁ Ἰωάννης, καὶ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἔφερεν ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ τοῦ Χριστοῦ βάπτισμα οδήγει. παρ' οὗ ἡ ἄφεσις τῶν ἁμαρτιῶν. «Ἰδὼν δὲ πολλοὺς τῶν Φαρισαίων. ο Φαρισαίος, ερμηνεύεται ἀποκεκομμένος. Εδόκουν γὰρ ἐν τῷ βίῳ καὶ τῇ γνώσει ἀποκεκόφθαι, καὶ ὑπερέχειν τῶν ἄλλων. «Καὶ Σαδδουκαίων.» Οὗτοι, οὔτε ἀνάστασιν ἐπίστευον, οὔτε ἄγγελον, οὔτε πνεῦμα. Ἑρμηνεύονκαι δὲ, δίκαιοι. Σεδέκ γάρ, ή δικαιοσύνη. Δικαίους γὰρ ἑαυτοὺς ὠνόμαζον. Η ἀπὸ αιρεσιάρχου Σαδώκ ὀνομάζονται. 4 Ερχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς.» Οὐκ ἤρχοντο μετά γνώμης ὀρθῆς, ὡς οἱ λοιποί. Διὰ τοῦτο καὶ καθάπτεται αὐτῶν. • Γεννήματα εχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς;: Πικρῶς αὐτοῖς διαλέ γεται, γινώσκων την στρεβλότητα αὐτῶν, πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐπαινεῖ, λέγων· Τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν; θαυμάζει γὰρ πῶς ἐγένετο τοῦτο, τὸ τὴν πονηρὰν αὐτῶν γενεὰν μετανοήσαι. Γεννήματα δὲ ἐχιδνῶν λέγει αὐτοὺς, διότι ὥσπερ ταῦτα κατεσθίοντα τὰς μήτρας οὕτως Vers. 3. ‹ llic enim est qui diçtus ost ab Isaiɔ propheta, dicente: Tox clamantis in deserto, Pas rate viam Domini, rectas facite somitas ejus. › Via, Evangelium dicitur: senile autem legalia maniata ut trita et vetera: Dicit igitur, Parali estole ad Evanigelicam vitam, et legis mandala recta, hoc cft, spiritualia facite. Spiritus enim rectus est. Quando igitur videris Judaeum carnaliter intelligentem ca quæ legis sunt, dic qued ipse non faciat semitaš reclas, hoc est, non spiritualiter intelligat legcm. Vers. 4. ‹ Ipse vero Joannes habebat indumentumi suum ex pilis camelorum.» Ad pœnitentiam hortabatur etiam habitu; lugubrem enim gerebat vestem. Dicunt autem caelum medium esse inter munda et immunda animalia: nam quia ruminat, mundum est: quia autem ungulas non dividit, est immundum. Joannes autem quoniam ad Deum addicebat populum Judaicum, qui videbatur mundus esse, et gentilem, qui immundus, eratque mediator veteris et novi testamenti, idcirco ferebat pilos camelorum. ‹ Et zonam pelliceam circa lumbos suos.» Omnes sancti introducuntur a Scriptura cincti, veluti semper in opere exsistentes: ncgligentes enim et delicati non cinguntur, ut nune Saraceni: vel quod affectiones concupiscentie mortificarunt: pellis enim mortui animalis.pars csl. • Cibus autem ejus erant locuste, et mel agreste. Quidam dicunt herbs esse locustas, quas et melagra vocant; alii nuces aut poma sylvestria; mel autem agreste, quod a feris apilius confcitur, 17 etinas boribus ac petris iuvenitur. VERS. 5, 6. «Tunc egressa est ad ilun Hierosolyma, et omnis Judæa, et omnis regio undique finitima Jordani, et baptizal:antur in Jordaue ab illo, conftantes peccata sua. ο Tametsi laptizabantur, non tamén remissionem peccatorum habebit baptisma doannis; sed solam poenitentiam prædi cabat Joannes, et ad remissionem peccatorum ferebat, hoc est, adl Christi baptisma ducebat, apud quem remissio peccatorum. VERS. 7. Cum vidisset autem multos ex Pharissis. Pharisæus interpretatur absectus et divisus. Videbantur enim Pharisæi in vita et scientia separati esse, et excedere alios. «Ει Sadducgis. Hi neque resurrectionem credebant, neque angelum, neque spiritum: interpretantur autem, justi. Sed k enim justitia; nam justos seipsos nominabant; vel ab hæresiarcha Sadok nominantur. ‹ Venientes ad baptismum ejus, dicit illis.» Non venerant houa mente, ut cæteri, et idcirco etiam reprehendit eos. • Progenies viperarum, quis submonstravit vobis fugere a futura ira?» Dure eis loquitur, sciens perversitatem illorum, tametsi aliquantulum laudet, dicens: Quis submonstravit vobis? Admiratur enim quomodo hoc factum sit, ut tam mala natio ipsorum resipiscal Progenies autem viperarum vocat eos, eo quod sicut illæ devorantes matrices suas nascun-

tur, similiter et illi patres, hoc est, magistros, pro- εξέρχονται, οὕτω καὶ οὗτοι τοὺς πατέρας, ήτοι 8:- phetas occiderunt. futura ira, id est, gehennæ, inquit. Vers. 8. ‹ Facite igitur fructus dignos pœnitentiæ. Vides quid dicat, quoniam non oportet solnın fugere malitiam, sed etiam fructum virtutis facere. • Declina enim, inquit, a malo et fac bonum, › VERS. 9. «El ne sitis liae mente, ut dicatis apud vosipsos, Patrem habemus Abraham. › ſline perierunt, quod in nobilitate sua confidebant. ‹ Dico ením vobis, quod potest Deus etiam ex his lapidibus suscitare filios Abrabæ. Per lapides intelliguntur etiam gentes, e quibus multi crediderunt. Simpliciter tamuen dicebat Joannes, quod etiam ex lapidibus possit Deus facere filios Abrabæ. Erat enim et vulva Saræ lapis, propter sterilitatem, et nihilominus peperit. Excitavit autem Deus filios Abrahæ ex lapidibus: ecquando vero? cum multi, videntes crucifixum et ruptas petras, crediderunt. VERS. 10. ο Jam vero et sccuris ad radicem arborum posita est. Securim vocat judicium Domini: arbores autem, singulos nostrum. Igitur qui non crediderit, jam hine stirpitus exscinditur, et in gehennam mittitur. ‹ Omnis igitur arbor. › Etiamsi ab Abrahain descendat. «Non faciens fructuin bonum.» Nou dixit, Quse non fecit, sed, Non faciens; semper enim oportet fructum ferre. Nam licet heri misericors fueris, hodie autem rapias, non bonus eris. ‹ Exsecatur et in ignem mittitur. › Gehennæ scilicet. Ꮯ Vers. 11. ‹ Ego quidem baptizo vos in aqua ad pœnitentiam: qui autem post me venit, fortior me est.» Dixit eis, Facite fructum. Ostendit 18'igitur quis fructus, nempe credere in cum qui post be venturus erat. Venit enim post cam Christus. Nam sicut sex tantum meusibus secundum nativitateın posterior eo erat, ita et juxta manifestationem fuit posterior. Manifestatus est enim prius Præcursor: demde Christus, qui ab eo testimonium acceperat. ‹ Cujus non sum idoneus calceamenta gestare,» No postremus quidem, inquit, ipsius sum servus at ista gestem. Per calceamer ta autem intelligas etiam duos descensus ejus, nempe eum qui e cœlis in terram, et eum qui a terra in infernum. Calceamentum enim est pellicea caro et mortificatio. llos igitur duos descensus non potest portare Præcursqr, intelligere non valens quomodo facti sint, ‹ ſpse vos baptizabit in Spiritu sancto. › Hoc est, inundabit vos laggiter Spiritus sancti gratiis, quia meum, inquit, baptisma non dat spiritualem gratiam, sed neque peccatorum remissionem: ipse autem et remittet vobis peccata, et Spiritum liberaliter dabit. VERS. 12. • Cujus ventilabrum in manu cjus. Non credatis quod si baptizati fueritis ab illo, et deinde peccaveritis, ignoscat vobis. Nam et ventilaDrum habet, hoc est, judicium et inquisitionen. ‹ Et repurgabit aream suam. › Hoc est, Ecclesiam, quæ multos quidem habet baptizatos, sicut area omne quod in agro cultum fuit: sed inter bos alii δασκάλους, τοὺς προφήτας, ἐφόνευον· ἀπὸ τῆς μελ λούσης δὲ ὀργῆς, τῆς γεέννης, φησίν. • Ποιήσατε οὖν καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας. Ορᾷς τί λέγει, ὅτι οὐ δεῖ μόνον φεύγειν τὴν κακίαν, ἀλλὰ καὶ καρποὺς ἀρετῆς ποιεῖν. «Εκκλινον γὰρ, φησίν, ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν.» • Καὶ μὴ δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα ἔχομεν τὸν ᾿Αβραάμ.» Τοῦτο ἦν αὐτοῖς εἰς ἀπώλειαν, ὅτι ἐν εὐγενείᾳ ἐθάρρουν. «Λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι δύναται ὁ Θεὸς καὶ ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ ᾿Αβραάμ.» Λίθοι, νοοῦνται μὲν καὶ τὰ ἔθνη, ἐξ ὧν πολλοὶ ἐπίστευσαν. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως ἁπλῶς τοῦτο λέγει ὁ Ἰωάννης, ὅτι καὶ ἀπὸ λίθων δύναται τέκνα ποιῆσαι τῷ ᾿Αβραάμ. Καὶ γὰρ λίθος ἦν καὶ ἡ μήτρα τῆς Σάββας, διὰ τὴν στείρωσιν, ἀλλ' ἔτεκεν ὅμως· ήγειρε δὲ καὶ τέκνα τῷ ᾽Αβραὰμ ὁ Κύριος ἀπὸ τῶν λίθων· πότε; ὅτε σταυρουμένου αὐτοῦ, ἰδόντες πολλοὶ τὰς πέτρας ραγείσας, ἐπίστευσαν. • Ηδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δένδρων κεῖται.» 'Αξίνην λέγει τὴν τοῦ Χριστοῦ κρίσιν. Δένδρα δὲ, ἕνα ἕκαστον ἡμῶν. Ο οὖν μὴ πιστεύσας, ἐντεῦ θεν ἤδη αὐτόρριζος ἀποτέμνεται, καὶ εἰς γέενναν ἐμβάλλεται. • Πᾶν οὖν δένδρον. ο Κἂν ἀπὸ τοῦ 'Αβραάμ κατάγηται. • Μὴ ποιοῦν καρπὸν καλόν: ο Οὐκ εἶπε, Μὴ ποιῆσαν, ἀλλὰ, Μὴ ποιοῦν. ἀεὶ γὰρ δεν καρποφορεῖν. Εἰ γὰρ χθὲς ἡλέητας, σήμερον δὲ ἁρπάζεις, οὐκ εὐαρεστείς. • Εκκόπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται.» Τὸ τῆς γεέννης. • Ἐγὼ μὲν βαπτίζω ὑμᾶς ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν ὁ δὲ ὀπίσω μου ερχόμενος, ισχυρότερός μου ἐστίν. ο Εἶπεν αὐτοῖς· Ποιήσατε καρπόν. Δείκνυσιν οὖν τίς ὁ καρπὸς, ὅτι τὸ πιστεῦσαι εἰς τὸν ὀπίσω αὐτοῦ ἐρχόμενον. Οπίσω δὲ αὐτοῦ ἤρχετο ὁ Χριστός· καθό καὶ ὕστερος αὐτοῦ ἦν κατὰ τὴν γέννησιν, ἓξ μόνοις μησίν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν φανέρωσιν. Εφανερώθη γὰρ πρότερον ὁ Πρόδρομος, εἶτα ὁ Χριστὸς, ὑπ' αὐτοῦ μαρτυρηθείς. • Οὐ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδή ματα βαστάσαι.. Οὐδὲ δοῦλος, φησὶν, ἔσχατος αὐτοῦ είμι, ὥστε βαστάζειν ταῦτα. Υποδήματα δὲ νοήσεις, καὶ τὰς δύο καταβάσεις αὐτοῦ, τήν τε ἐξ οὐρανοῦ εἰς γῆν, καὶ τὴν ἐκ γῆς εἰς τὸν ᾄδην. Υποδήματα γάρ εἰσιν ἡ δερματίνη σὰρξ, καὶ ἡ νέκρωσις. Ταύτας οὖν τὰς δύο καταβάσεις, οὐ δύναται βαστάσαι ὁ Πρόδρομος, μὴ δυνάμενος νοήσαι πῶς ἐγένοντο. • Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ.» Τουςέστι, Κατακλύσει ὑμᾶς ἀφθόνως ταῖς τοῦ Πνεύματ τος χάρισιν Ἐπεὶ τὸ μὲν ἐμὸν, φησί, βάπτισμα, οὐ δίδωσι πνευματικὴν χάριν, οὐδὲ γὰρ τὴν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· αὐτὸς δὲ, καὶ ἀφήσει ὑμῖν, καὶ Πνεῦμα δαψιλῶς δώσει. • Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ.· Μὴ νομίσητε ὅτι ἐὰν βαπτισθῆτε ὑπ' ἐκείνου, εἶτα ἁμαρτάνητε, συγχωρήσει ὑμῖν. ᾿Αλλὰ καὶ πτύον ἔχει, τουτέστι, κρίσιν καὶ ἐξέτασιν. • Καὶ διακαθαριεῖ τὴν ἄλω α αὐτοῦ.» Τουτέστι, τὴν Ἐκκλησίαν, ἥτις πολλούς μὲν ἔχει βεβαπτισμένους, ὥσπερ ἐν τῇ ἄλωνι πᾶν τὸ γεώργιον· ἀλλ' ἐν τούτοις, οἱ μέν εἰσιν ἄχυρα,

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. III. ritibus malitia: agitantur: alii autem triticum, qui abis utiles sunt, et alios pascunt doctrina et opere. όσοι κουφοί εἰσι καὶ τοῖς πνεύματι τῆς πονηρίας quidem sunt palea, hi scilicet qui leva sunt, et spi κινούμενοι· οἱ δὲ, σίτος, ὅσοι καὶ ἑτέρους ὠφελοῦσι, καὶ τρέφουσι διὰ διδασκαλίας καὶ πράξεως. «Καὶ συνάξει τὸν σίτον εἰς τὴν ἀποθήκην αὐτοῦ· τὸ δὲ άχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ.» "Ασβεστόν έστι τὸ πῦρ ἐκεῖνο· ὥστε φλυαρεῖ ὁ Ωριγένης, λέγων ὅτι ἔσται τέλος της κολάσεως. • Τότε παραγίνεται ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην πρὸς τὸν Ἰωάννην, τοῦ βαπτισθῆ ναι ὑπ' αὐτοῦ· ὁ δὲ Ἰωάννης διεκώλυεν αὐτὸν, λέγων. ο Καθαρὸς ὢν βαπτίζεται, ἵνα ἡμᾶς ἀποπλύνη καὶ ἵνα δείξῃ ἡμῖν, ἐπ᾽ ἂν μέλλωμεν βαπτισθῆναι, προκαθαίρεσθαι· ἵνα μὴ μολύνωμεν τὸ βάπτισμα, μετὰ ταῦτα εὐκόλως ῥυπαινόμενοι διὰ τὴν πονηρὰν συνήθειαν. Κωλύει δὲ αὐτὸν ὁ Ἰωάννης, ἵνα μὴ νομίσωσιν οἱ ὁρῶντες, καὶ αὐτὸν ὡς ἕνα τῶν πολλῶν εἰς μετάνοιαν βαπτιζόμενον. Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι.» Χρείαν γὰρ εἶχεν ὁ Πρόδρο μας ὑπὸ τοῦ Κυρίου καθαρισθῆναι. Ως γὰρ ἀπὸ τοῦ Αδάμ καταγόμενος, καὶ αὐτὸς ἐπεσύρετο τὸ μόλυσμα τὸ ἐκ τῆς παρακοῆς ὁ Χριστὸς δὲ σαρκωθείς, έκαθάρισε πάντας. «Καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με; ν Οὐκ ἐτόλ μησεν εἰπεῖν, ὅτι καὶ σὺ βαπτίζῃ ὑπ' ἐμοῦ; ἀλλά, • Καὶ σὺ ἔρχῃ; ν οὕτως ηὐλαβεῖτο. • Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, εἶπε πρὸς αὐτόν· "Αφες άρτι, ο Νῦν, φησί, παραχώρησον· ἔσται δὲ καιρὸς ὅτε τὴν ἀξίαν δόξαν ἔξομεν, κἂν μὴ νῦν φαινώμεθα. • Οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρώ σαι πᾶσαν δικαιοσύνην.» Τον νόμον λέγει δικαιοσύ νην. Επικατάρατος, φησὶν, ἦν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, ὅτι τὸν νόμον οὐκ ἠδύνατο τελειώσαι. Εγώ τοίνυν ἐτέλεσα καὶ τἆλλα τοῦ νόμου· λείπει δέ μοι τοῦτο, τὸ βαπτισθῆναι. Τοῦτο τοίνυν τελέσας, ἀπαλλάξω τὴν φύσιν τῆς κατάρας· τοῦτο γὰρ ἐμοὶ πρέπει. • Τότε ἀφίησιν αὐτόν· καὶ βαπτισθεὶς ὁ Ἰη σους. • Τριάκοντα ἐτῶν ὧν βαπτίζεται, ἐπεὶ αὕτη ἡ Ηλικία δέχεται πάντα τὰ ἁμαρτήματα Ἐν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ ἡλικία, πολὺ τὸ ἀνόητον ἐν δὲ τῇ δευ τέρα, τῇ τῶν νεωτέρων, πολλὴ ἡ φλόξ τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦ θυμοῦ· ἐν δὲ ταύτῃ τῇ τῶν ἀνδρῶν, πολλή ἡ φιλοχρηματία. 'Ανέμεινεν οὖν ταύτην τὴν ἡλικίαν, · ἵνα διὰ πασῶν τῶν ἡλικιῶν πληρώσῃ τὸν νόμον, καὶ ἁγιάσῃ ἡμᾶς. «Εὐθὺς ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος.» Οἱ Μανιχαίοι λέγουσιν, ὅτι τὸ σῶμα αὐτοῦ ἀπέθετο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, κατὰ φαντασίαν δὲ ἄλλο σῶμα ἔδειξεν. Επιστομίζονται δὲ ἐντεῦθεν. Ὁ Ἰησοῦς γὰρ, φησίν, ἀνέβη· οὐκ ἄλλος ἀνέβη, ἀλλ' ὁ καταδὰς εἰς τὸ ὕδωρ. • Καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί.» Ο μὲν Αδάμ αὐτοὺς ἔκλεισε· διὰ δὲ τὸν Χριστὸν ἀνοίγονται· ἵνα μάθῃς, ὅτι· καὶ σὺ ὅταν βαπτίζῃ, ἀνοίγεις αὐτούς. • Καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν, καὶ ἐρχόμενον ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῶν οὐρανῶν, λέγουσα.» Κατέρχεται τὸ Πνεῦμα, ἵνα μαρτυρήσῃ, ὅτι μείζων ὁ βαπτιζόμενος ἢ ὁ βαπτίζων. Οἱ γὰρ Ἰουδαῖοι μέγαν εἶχον τὸν Ἰωάν νην, τοῦ δὲ Χριστοῦ οὐ τοσοῦτον ἐφρόντιζον. Εἶδον δὲ τὸ Πνεῦμα πάντες ἐρχόμενον ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, ὡς ἂν μὴ νομίσωσιν ὅτι ἡ φωνή ή λέγουσα, «Οὗτός ἐστιν Et congregabit triticum in horreum suum, paleas autem comburet igni inexstinguibili.» InexstinguiLilem illum ignem vocat. Unde nugatur Origenes, dicens quod futurus sit finis suppliciorum. VERS. 15, 14. c Tunc venit Jesus a Galilea in Jor Janem ad Joannem, ut baptizaretur ab co. Joannes autem prohibebat eum, dicens.» Cum mundus esset, baptizatur, ut nos abluat, et ut ostendat nobis quod si baptizari velimus, prius mundemur, oι πε inquiuemus baptisma, postea facile in sordes relabentes propter malam consuetudinem. Probibet autem eum Joannes, ut ne videntes illum putent quasi unum ex multis ad pœnitentiam baptizarı, ‹ Mihi opus est ul a te baptizer.» Opas enim habebat Precursor a Domino mundari, utpote ab Adam descendens. Nam et ipse contraxerat ortum ex inobedientia inquinamentum. Christus autem incarnatus, purificavit omnes. • Et tu venis ad me?, Νομι ausus fuit dicere, Et tu baptizaris a me? sed, Et ta venis? tam pius erat. VERS. 15. Respondens autem Jesus, dixit ad illum, Dimiste nunc. • Nunc, inquit, permitte: erit autem tempus, quo digna nobis crit gloria, licet nunc non appareamus. ‹ Sic enim decet, ut impleamas on.mem justitiam.» Legem vocat justitiam. Maledicta erat, inquit, lunana natura, quia legen non poterat perficere. Ego igitur cum impleveriu alia qua; în lege sunt, et desit hoc unum ut baptizer, eapropter cum hoc fecero, liberabo naturam a maledicto. Hoc 19 enim me decet. VERS. 15, 16. Tune omittit illum: et baptizatos Jesus. Christus cum triginta annorum esset, baptizatur, eo quod ætas illa peccata omnia in se accipit. In prima ætate magna est insipientia. In secunda, quæ est adolescentum, magua est flamma concupiscentiæ et ira. In virili autem, amor opus regnat. Exspectavit igitur hanc atatem, ut per omnes ætates impleret legem, et nos sɔnctificaret. ‹ Statim ascendit ab aqua. › Manichæi dicunt quod corpus suum deposuerit in Jordane, juxta apparen - liam autem aliud corpus monstrarit. Olmatescunt autem hinc; Jesus enim, inquit, ascendit: non alius ascendit, sed is qui in aquam descenderat. Et ecce sperti sunt ei cali.» Alain illos clausit, per Christum autein aperiuntur, ut discas, quod quando baptizaris, aperis eos. Vens. 16, 17. «Εt vidit Spiritum Dei descendentem quasi columbam, et venientem super eum, et ecce vox e calis, dicens. • Descendit Spiritus, ut testimonium perhibeat quod major sit qui baptize tur, quam qui baptizat. Judaci enim magnificabant Joannem, at Christum non tantum curabant. Viderunt autem Spiritum omnes venientem super Jusum, ut ne putarent quod vox dicens, Hic est Filius

neus dilectus, propter Joannem dicta sit, sed viso ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ο διὰ τὸν Ἰωάννην ἐγένετο, Spiritu crederent quod propter Jesum vox illa sit. Quasi columbam, propter innocentiam et mansuetudinem, et quod mundissima sit columba, et ubi· fetor est, ibi non maneat, sic et Spiritus sanctus. Et ut de Noe aiunt columbam nuntiasse diluvii solutionew, ramum oliva alerentem, sic et hie Spiritus sanctus manifestat peccatorum solutionem. Illic ramus olivæ, hic misericordia Dei. ‹ Hic est Fillus nieus dileetus, in quo mihi bene placitum est. › Hoc est, in quo requiesco, in quo mili complaeeo. CAPUT IV. He tentatione Christi in deserto, de vocatione Petri, et Andreæ et filiorum Zebedæi. a a ἀλλ᾿ ἰδόντες τὸ Πνεῦμα, πιστεύσωσιν, ὅτι ἡ φωνή αὕτη διὰ τὸν Ἰησοῦν ἐστιν. ὡσεὶ περιστερὰν δὲ, διὰ τὸ ἄκακον καὶ πρᾶον· καὶ ὅτι καθαρώτατόν ἐστιν ἡ περιστερά, καὶ ἔνθα δυσωδία ἐστὶν, οὐ παραμένει οὕτω καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ Νώε, περιστερά ήγγειλε την λύσιν τοῦ κατακλυσμοῦ, κάρφος ἐλαίας φέρουσα· οὕτω καὶ ἐνταῦθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δηλοῖ λύσιν τῶν ἁμαρτιῶν. Ἐκεῖ κάρφος ἐλαίας, ἐνταῦθα δὲ ἔλεος Θεοῦ. «Οὗτός ἐστιν ο Υιός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα·· τουτέστιν, Ἐν ᾧ ἀναπαύομαι, ἐν ᾧ ἀρέσκομαι. Περὶ πειρασμοῦ τοῦ Χριστοῦ, περὶ τῆς τοῦ Πέο τρου, καὶ Ἀνδρέου, καὶ τῶν υἱῶν τοῦ Ζεβε δαίων κλήσεως. VERS. 1. Tunc Jesus ductus est in desertuin ο Η Spiritu.» Docells Bus, quod post baptismum magis oportet exspectare lentationes, ducitur & Spiritu sancto: nihil enim sine Spiritu fecit. Ducitur autem ón desertum, ut ostendat nobis quod diabolus tunc mos tentet quando viderit solitarios, et non ab aliis adjutos. Oportet igitur nos non temere fidere nobisipsis. Ut tentaretur a-diabole. Diabolus dicitur, quod accusaverit et calumniatus fuerit Deum apud Adam. Dixit enim illi, Deus vobis invidet; et nunc virtutem apud nos calumniatur. Vers. 2. ‹ Et cum jejunasset. › Jejunavit, ut estendat quod magna armaturi coutra tentationes sit jejuniumi, sicut principium omnis peccati, delicia. Dies quadraginta, 20 et nocles quadraginta. › Tot jejunavit quot et Moses et Elias: quod si plures jejunasset, visa fuisset incarnatio ejus fictitia et apparens. Postea esuriit.. Quando permisit naturæ, tunc et esuriit, ut daret occasionem diabolo accedendi et congredjendi secum propter famem, et sic prosternat et dejiciat euni, nobisque victoriam largiatur. Vers. 3. ‹ Et cum accessisset ad eum ille qui tenfat, dixit: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fant (α).» Audivit vocean calesten latro. Iterum videt eum esurientein, et dubitat adhuc, quomodo Filius Dei esuriat, et idcirco tentat eum ut discat. Adulatur autem ei, putans se quid sufuraturum, dicendo, -‹ Si Filius Dei es., Jim rogas, Et quod peccatum erat facere lapides, panes? Audi igitur, quia audire diabolum in aliquo, peccatum est. Vide autem et aliud: non dixit, Ut lapis hic panis fat, sed lapides: volens Christum ad supera instigare. Esurienti enim unus panis suffirit, et propter hoc Christus non audivit eum. VERS. 4. At ille respondens, dixit: Scriptum est, Non in pane solo victurus est homo, sed in omni verbo quod egreditur per os Dei. › Ex veteri testamento est testimonium hoc; Mosis enim sermo (α) Edit. Lut. omisit Scripturae verba. • Τότε ὁ Ἰησοῦς ἀνήχθη εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος.» Διδάσκων ἡμᾶς, ὅτι μετὰ τὸ βάπτισμα, μάλλον δεν προσδοκῶν πειρασμούς, ἀνάγεται ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· οὐδὲν γὰρ ἄνευ τοῦ Πνεύμα τος έπραττεν. Ανάγεται δὲ εἰς τὴν ἔρημον, ἵνα δείξῃ ἡμῖν, ὅτι ὁ διάβολος τότε πειράζει ἡμᾶς, ὅταν εἰδῇ μεμονωμένους, καὶ μὴ ὑπ' ἀλλήλων βοηθουμέν νους. Δεῖ οὖν ἡμᾶς μὴ ἀβούλως ἑαυτοῖς θαῤῥεῖν. • Πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου.» Διάβολος λέγεται ὡς διαβαλὼν τὸν Θεὸν πρὸς τὸν ᾿Αδάμ. Εἶπε γὰρ αὐτῷ, ὅτι ὁ Θεὸς φθονεί ὑμῖν. Καὶ νῦν δὲ τὴν ἀρετὴν διαβάλλει πρὸς ἡμᾶς. • Καὶ νηστεύσας.» Ενήστευσεν, ἵνα δείξῃ, ὅτι όπλον μέγα ἡ νηστεία κατὰ τῶν πειρασμῶν, ὥσπερ ἀρχὴ πάσης ἁμαρτίας, ή τρυφή. «Ημέρας τεσσα - ράκοντα καὶ νύκτας τεσσαράκοντα.» Τοσαύτας νηστεύει ὅσας καὶ Μωσῆς, καὶ Ἠλίας· εἰ γὰρ πλείους, ἔδοξεν ἂν φαντασία ἡ σάρκωσις. ο Ὕστερον ἐπείνασεν.» Ὅτε συνεχώρησε τῇ φύσει, τότε καὶ ἐπεί νασεν, ἵνα δώσῃ ἀφορμὴν τῷ διαβόλῳ προσελθεῖν καὶ συμπλακῆναι αὐτῷ διὰ τῆς πείνης, καὶ οὕτω ρίψη αὐτὸν καὶ καταβάλῃ, καὶ τὴν νίκην χαρίσηται ἡμῖν. • Καὶ προσελθὼν αὐτῷ ὁ πειράζων, εἶπεν Ει για εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται. Ἤκουσε τῆς ἐξ οὐρανοῦ φωνῆς ὁ λῃστής. Πάλιν εἶδὲν αὐτὸν πεινώντα, καὶ ἀμφέβαλλε λοιπόν, πῶς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ πεινα· διὰ τοῦτο τοίνυν πειράζει αυτ τὸν, ἵνα μάθῃ Κολακεύει δὲ αὐτὸν, νομίζων υπο κλέψαι, ἐν τῷ λέγειν·. Ε: Υιός εἶ τοῦ Θεοῦ.» 'Αλλ' ἐρωτᾷς· Καὶ τὰ ἁμάρτημα ἦν τὸ ποιῆσαι τοὺς λίθους ἄρτους; Ακουε οὖν, ὅτι τὸ ἀκούειν τοῦ διαβόλου κατά τι, ἁμάρτημά ἐστιν. "Αλλως τε ἴδε· οὐκ εἶπεν, Ινα ὁ λίθος οἱ τος γένηται ἄρτος, ἀλλ᾽ Οι λίθοι, θέλων είναι τὸν Χριστὸν εἰς περιττότητα. Τῷ γὰρ πει νῶντι εἶ; ἄρτος ἀρκεῖ πάντως· διὰ τοῦτο ὁ Χριστός οὐκ ἤκουσεν αὐτοῦ. . Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς, εἶπε· Γέγραπται, Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἐπὶ παντὶ ῥή ματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ. ὁ ᾿Απὸ τῆς Παλαιᾶς ἐστιν ἡ μαρτυρία· Μωσέως γὰρ ὁ λόγος.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI.-CAP IV. Καὶ γὰρ καὶ οἱ Εβραίοι, τῷ μάννα ἐτράφησαν, οὐκ est. Nam et Hebræi cibati sunt manna, quod nou ἄρτῳ ὄντι, ἀλλὰ διὰ βήματος Θεοῦ, πᾶσαν χρείαν των Εβραίων πληροῦντι, καὶ πάντα γινομένῳ ὅσα ἂν φαγεῖν τις ἐπεθύμει. Εἴτε γὰρ ἰχθύος, εἴτε ὡοῦ, εἴτε τυροῦ ἐπεθύμει ὁ Ἰουδαῖος, τοιαύτην γεῦσιν παρεῖχεν αὐτῷ τὸ μάννα. • Τότε παραλαμβάνει αὐτὸν ὁ διάβολος εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ ἔστησιν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ. ο Μέρος τι τοῦ ἱεροῦ, οἷα τὰ παρ' ἡμῖν λεγό μενα δίβοντα· ὥσπερ γὰρ πτέρυγες δοκοῦσιν. • Καὶ λέγει αὐτῷ· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, βάλλε σεαυτόν κάτω. Γέγραπται γάρ, ὅτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, καὶ ἐπὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προσκόψῃς πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Εἰ Υιός εἶ τοῦ Θεοῦ, μονονουχί τοῦτο λέγει· Ἐγὼ οὐ πιστεύω τῇ ἐξ οὐρανῶν φωνῇ· ὅμως σύ, εἰ Υἱὸς εἰ τοῦ Θεοῦ, δεῖξόν μοι. Καίτοι γε, ώ μιαρε, εἰ Υἱὸς ἦν τοῦ Θεοῦ, κατεκρήμνισεν ἂν ἑαυτόν; Τῆς σῆς ὠμότητος τοῦτό ἐστι, τὸ κατακρημνίζειν τους δαιμονώντας· Θεοῦ δὲ, τὸ σώζειν. Οὐ γέγραπται δὲ τὸ, • Ἐπὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, ο περὶ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ περὶ τῶν ἁγίων, τῶν δεομένων βοηθείας ἀγγελικής. Ο δὲ Χριστὸς οὐ δεῖται, Θεὸς ὤν. erat panis, sed per verbum Dei implebat omnem Hebræorum indigentiam, et fiebat omnia quæcunque comedere quisquam cupiebat: nam sive piscem, sive ovum, sive caseum concupiscebat Judæus, illius gustum manna ei præbebat. Vers. 5. Tunc assumit eum diabolus in savetam civitatem, et statuit eum supra pinnaculum templi.» Pars quædam templi erat, sicut quæ apud nos dicuntur δίβρυτα: videntur enim sicut alæ esse. VERS. 6. • Ει dicit ei, Si Filius Dei es tu, mittito te deorsum. Scriptum est enim, Angelis suis mandabit de te, et in manibus portabunt te, ne forte linpingas in lapidem pedem tuum. Si Filius Dei es tus, quasi hoc dicat: Ego non credo voci colitis missae: attamen tu, si Filius Dei es, ostende mihi. Quamvis Filius Dei erat, num, o maledicte, præcipitare debebat seipsum? Tuæ crudelitatis est, præcipitare demonio actos, Dei autem salvare. Non autem scriptum est istud, In manibus porțabunt te, propter Christum, sed propter sanctos, qui indigent angelico præsidio. Christus autemi, qui Deus est, non opus illo habet. VERS. 7. < Dixit illi. Jesus: Rursum scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum.» Mansueto re- • Εφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς Πάλιν γεγραπται· Ούκ Εκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου.» Ημέρω; αὐτὸν ἀποκρούεται ὁ Χριστὸς, διδάσκων ἡμᾶς διὰ τῆς pellit eum Christus, docens et nos mansuetudine πραότητος νικάν τοὺς δαίμονας. Πάλιν παραλαμβάνει αὐτὸν ὁ διάβολος εἰς ὄρος ὑψηλὸν λίαν, καὶ δείκνυσιν αὐτῷ πάσας τας βασιλείας τοῦ κόσμου, καὶ τὴν δόξαν αὐτῶν, καὶ λέγει αὐτῷ· Ταῦτα πάντα σοι δώσω, ἐὰν πεσὼν προσαυνήσῃς μοι.» Τινὲς μὲν νομίζουσιν ὄρος ὑψηλὸν, τὸ τῆς φιλοχρηματίας πάθος, εἰς 8 σπουδάζει ἀναγαγεῖν τὸν Ἰησοῦν ὁ ἐχθρός· ἀλλ' οὐ καλῶς νομίζουσιν. Αἰσθητῶς γὰρ ἐφάνη αὐτῷ ὁ διάβολος· λογισμούς. γὰρ ὁ Κύριος οὐκ ἐδέξατο, μὴ γένοιτο. Αισθητώς οὖν αὐτῷ ἔδειξεν ἐν τῷ ὄρει πάσας τὰς βασιλείας, κατὰ φαντασίαν ὑποστήσα; αὐτῷ πρὸ ὀφθαλμῶν ταύτας, και, ο Ταῦτα πάντα σοι δώσω,» φησίν. Ως γὰρ ἴδιον ὄντα τὸν κόσμον λογίζεται, ὑπὸ ὑπερηφανίας· τοῦτο δὲ καὶ νῦν λέγει τοῖς πλεονέκταις, ὥστε οι προσκυνοῦντες αὐτῷ, ἐκεῖνοι ταῦτα ἔχουσιν. • Τότε λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Υπαγε ὀπίσω μου, Σατανά γέγραπται γάρ· Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.» Οργίζεται ὁ Κύριος αὐτῷ, ὅτι εἶδε αὐτὸν τὰ τοῦ Θεοῦ σφετεριζόμενον, καὶ λέγοντα· Ταῦτα πάντα σοι δώσω, ο ὡς ἴδια. Μάθε δὲ πῶς ὠφελοῦσιν αἱ Γραφαι· ὁ γὰρ Κύριος ἀπ' αὐτῶν ἐπεστόμισε τὸν ἐχθρόν. • Τότε ἀφίησιν αὐτὸν ὁ διάβολος· καὶ ἰδοὺ ἄγγε και προσῆλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ.» Τοὺς τρεῖς πειρασμούς ἐνίκησεν ὁ Κύριος, τὸν τῆς γαστριμαρ γίας, τὸν τῆς κενοδοξίας, καὶ τὸν τῆς φιλοχρηματίας, ήγουν φιλοπλουτίας. Οὗτοι γάρ εἰσιν οἱ ἄρχοντες τῶν παθῶν· τούτους οὖν νικήσας, καὶ τοὺς ἄλλους πολλῷ μᾶλλον. "Οθεν ὁ Λουκᾶς φησὶν ὅτι πάντα πειβασμὸν ἐτέλεσε, τὰς κεφαλὰς τῶν πειρασμῶν τε λέσας. Όθεν καὶ ἄγγελος διακονούσιν αὐτῷ, ἵνα dæmones vincere. VeRs. 8, 9. Iterum assumit eum diabolus in montem excelsuum valde, et monstrat ei omnia regua mundi et gloriam illorum, et dicit el, Hæc omnia tibi dabo, si procideris et adoraveris me. › Quidam putant montem excelsum valde, affectionem et studium in possidendis divitiis, in quem conatur inimicus Jesum ducere; sed non recte opinantur. In sensibili enim forina apparuit ei diabolus. 21 Cu gitationes enim tales non habuit Dominus, absit. Sensibiliter igitur ei monstravit in monte omnia regna, ante oculos ea apparere faciens, et, Hæc omnia tibi dabo, inquit. Mundum quasi suus proprius esse: proponit, præ superbia. Hoc et nunc dicit avaris, ut adorantes eum omnia hæc habeant. VERS. 10. «Tunc dicit ei Jesus, Vade post mie Satana. Scriptumn est enin, Dominum Deum tuum adorabis, et illum solum coles.» Irascitur illi Dominus, quando videt illum ea quæ Dei sunt sibi vindicantem, et dicentem, Hæc omnia tibi dabo, ut propria. Disce autem quomodo prosint Scripture, per quas Dominus os inimici obturavit. VERS. 11. «Τunc omittit illum diabolus, et ecco angeli accedebant οι ministrabant ei. › Tres tenlla tiones superavit Dominus, gulæ, vanæ gloriæ, et avaritiæ. Illæ enim præcipuæ sunt affectiones. Has igitur qui vicerit, alias multo magis vincet. Unde Lucas dicit quod omnem tentationem consummaverit, quandoquidem capita tentationum vicit. Proinde angeli ei ministrant: quo commonstratur quod et nubis post victoriam angeli ministraturi sint, omnia

euim propter nos et fecit et moustravit Dominus, δειχθῇ ὅτι καὶ ἡμῖν μετὰ τὴν νίκην ἄγγελοι ὑπηρε queniam ei ut Deo angeli semper ministrant. VERS.112, 13. Cum audisset autem Jesus, quod Joannes traditus essel, secessit in Galil:ram, et relicta Nazareth, profectus habitavit in Caperuaum, quæ est apud mare, in conduiis Zabulon et Neph ihalim.» Secedit Jesus, docens nos ne temere periculis nos injiciamus. Sccedit autem in Galilgam, hoc est, devolubilem. Gentes enim in peccatis volutantur. Habitat autem in Capernanın, quod est domus consolationis: ut enim faciat gentes domumn consolatoris, ob eam causam (a) descendit. Zabulon interpretatur nocturna, Nephthalim autem latitudo. Gentes enim et noctem habebant et latitudinem in vita: nou euim per angustam viam ambulabant, sed per eam quæ in perditionem fert. VERS. 14-16. • Ut impleatur quod dictumn est per Isaiam prophetam, dicentem: Terra Zabulon, et terra Nephthalim juxta viam maris trans Jordanem, Galilæa gentium. Populus qui sedebat in tenebris vidit lucem magnani, et sedentibus in regione et umbra mortis, fux orta est eis Viam maris pro eo quod est adl viam unaris sitam. Lux autem magna, Evangelium. Lex euim lux et ipsa erat, sed parva. Umbra autem mortis, peccatumn: similitudo enim et adumbratio mortis est. Nam sicut mors τήσουσι. Πάντα γὰρ δι᾿ ἡμᾶς καὶ ποιεῖ καὶ δείκνυσιν ὁ Χριστός. Ἐπεὶ αὐτῷ, ὡς Θεῷ, ἀεὶ οἱ ἄγγελοι ὑπουργοῦσιν. • Ακούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν· καὶ καταλιπών την Ναζαρέτ, ἐλθὼν κατῴκησεν εἰς Καπερναούμ, τὴν παραθαλασσίαν, ἐν ὁρίοις Ζαβουλών καὶ Νεφθαλείμ. ο Αναχωρεῖ ὁ Ἰησοῦς, παιδεύων ἡμᾶς μὴ ἐπιῤῥίπτειν ἑαυτοὺς τοῖς κινδύνοις. 'Αναχωρεῖ δὲ εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ὅ ἐστι, τὴν κατακυλιστήν. Τα γὰρ ἔθνη εἰς τὴν ἁμαρτίαν κατεκυλίοντο. Καὶ κατα οικεῖ ἐν Καπερναούμ, δ ἐστιν οἶκος παρακλήσεως· ἵνα γὰρ ποιήσῃ τὰ ἔθνη οἶκον τοῦ Παρακλήτου, διὰ τοῦτο κατἦλθε. Ζαβουλὼν δὲ ἑρμηνεύεται νυκτερία· Νεφθαλείμ δὲ, πλατυσμός. Τὰ τοίνυν ἔθνη, καὶ νύχτα εἶχον καὶ πλατυσμὸν ἐν τῇ ζωῇ. Οὐ γὰρ τὴν στενὴν ὁδὸν ἐβάδιζον, ἀλλὰ τὴν εἰς ἀπώλειαν φέ ρουσαν. • Ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, λέγοντος· Γῆ Ζαβουλῶν καὶ γῆ Νεφθαλείμ, δδὲν θαλάσσης πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν· ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει, είδε φως μέγα καὶ τοῖς καθημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιά θανάτου, φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς.» Οδὲν θαλάσσης, ἀντὶ τοῦ, ἡ πρὸς τὴν ὁδὸν τῆς θαλάσσης κειμένη. Φῶς δε μέγα, τὸ Εὐαγγέλιον. Ο γὰρ νόμος, φῶς καὶ αὐτὸς ἦν, ἀλλὰ μικρόν. Σκιὰ δὲ θανάτου, ἡ ἁμαρτία· ἐμοίωμα γὰρ καὶ σκιαγραφία τοῦ θανάτου ἐστίν. corpus, ita et peccatum animum invadit. Orta au- c ὡς γὰρ ὁ θάνατος τὸ σῶμα, οὕτως αὕτη τὴν ψυχὴν tem est lux nobis. Non enim quæsivimus illam nos, sed illa apparuit nobis, quasi sequens nos. VERS. 17. Εx hoc cupit Jesus praedicare ae dicere.» “Ex quo tempore detentus est in vinculis Joannes, cœpit prædicare Jesus. Exspectavit enini Jesus, ut Joannes prius de se testificaretur, et pararet 22 sibi viam qua venturus erat: sicut servi ante dominos præparant. Æqualis enim existens J'atri Dominus, habebat et ipse prophelum Joannem, sirut et Pater ejus et Deus habuit prophetas ante Joannem, imo et illi et Patris sunt et Filii. ‹ Resipiscite, in propinquo enim est regnum cœlorum. › Regnum cœlorum est et Christus, est et vita virtutilus prædita. Quando enim quis super terram vivit sicut angelus, nonne cœlestis est? atque ita in unoquoque nostrum est regnum cœlorum, si angelicam vitam agimus. Vins. 18, 19. • Ambulans autem apud mare Galiles, vidit duos fratres, Simonem qui dicitur Pe trus, et Andream fratrem ejus, mittentes rete in mare, Erant enim piscatores, et dicit illis. > Hi fuerunt discipuli Joannis. Vivente autem adline Joanne, accesserunt ad Christum. Porro ubi Jonnem viderunt vinctum, reversi sunt ad piscatoriam, et sic veniens Christus piscatur eos, dicens: (α) Edit. Lut. omisit, ob cam causam. κατέχει. 'Ανέτειλε δὲ τὸ φῶς ἡμῖν. Οὐ γὰρ ἡμεῖς ἐζητήσαμεν αὐτό, ἀλλ' ἐκεῖνο ἐπεφάνη ἡμῖν, ὡσανεί καταδιωξαν ἡμᾶς. Από τότε ήρξατο ὁ Ἰησοῦς κηρύσσειν καὶ λέγειν.» 'Αφ' οὗ ἐδεσμεύθη ὁ Ἰωάννης, ἤρξατο κηρύσσειν ὁ Ἰησοῦς. Ανέμενε γὰρ τὸν Ἰωάννην πρότερον μαρτυρῆσαι περὶ αὐτοῦ, καὶ κατασκευάσαι αὐτῷ ἐδων, δι' ἧς ἔμελλεν ἐλθεῖν, ὥσπερ καὶ τοῖς δεσπόταις οἱ δοῦλοι προετοιμάζουσιν. ἶσος γὰρ ἂν τῷ Πατρὶ ὁ Κύριος, εἶχε καὶ αὐτὸς προφήτην των Ιωάννην, ὥσπερ ὁ Πατὴρ αὐτοῦ καὶ Θεὸς εἶχε τους πρὸ τοῦ Ἰωάννου προφήτας, μᾶλλον δὲ κἀκεῖνοι τοῦ τε Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ εἰσιν. • Μετανοεῖες· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐστὶ καὶ ὁ Χριστὸς, ἔστι δὲ καὶ ἡ ἐνάρετος ζωή. "Οταν γάρ τις ὡς ἄγγελος πολιτεύη ται ἐν γῇ, ἆρα οὐκ οὐράνιος ἐστιν; ὥστε ἐν ἑκάστῳ ἡμῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἐὰν ἀγγελικῶς ζῶμεν. • Περιπατῶν δὲ παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλι λαίας, εἶδε δύο ἀδελφούς, Σίμωνα τὸν λεγόμενον Πέτρον, καὶ ᾿Ανδρέαν τὴν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλασσαν (ἦσαν γὰρ ἁλιεῖς), καὶ λέγει αὐτοῖς. • Οὗτοι τοῦ Ἰωάννου ἐγένοντο μαθηταί. Ζῶντος δὲ ἔτι τοῦ Ιωάννου, προσῆλθεν τῷ Χριστῷ. Ως δὲ εἶδον τὸν Ἰωάννην δεσμευθέντα, πάλιν ὑπέστρεψαν εἰς τὴν ἁλιευτικήν, καὶ οὕτως ἐλθὼν ὁ Χριστὸς, ἁλιεύει αὐτούς, λέγων·

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. • Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων. Οἱ δὲ, εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα, ἠκολούθησαν αὐτῷ.» Ορα ὑπηκόους ἀνθρώπους, εὐθέως ἠκολούθησαν αὐτῷ. Οθεν δῆλον ὅτι δευτέρα ἐστὶν ἡ κλισις αύτη. Προδιδαχθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, εἶτα ἀφέντες αὐτὸν, ἑτοίμως πάλιν ἠκολούθησαν ἰδόντες αὐτόν. • Καὶ προβάς ἐκεῖθεν, εἶδεν ἄλλους δύο ἀδελφούς, Ιάκωβον τὸν τοῦ Ζεβεδαίου, καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελ φὸν αὐτοῦ, ἐν τῷ πλοίῳ μετὰ Ζεβεδαίου τοῦ παρ τρὸς αὐτῶν. ο 'Αρετή μεγίστη, τὸ γηροτροφεῖν τὸν πατέρα αὐτῶν, καὶ ἀπὸ δικαίων τρέφεσθαι πόνων. • Καταρτίζοντας τὰ δίκτυα αὐτῶν.» Πένητες γὰρ ἦσαν, καὶ διὰ τοῦτο μὴ δυνάμενοι νέα ὠνήσασθαι, τὰ παλαιὰ συνέῤῥαπτον. • Οἱ δὲ, εὐθέως αφέντες τὸ πλοῖον καὶ τὸν πα τέρα αὐτῶν, ἡκολούθησαν αὐτῷ. ο Φαίνεται ὁ Ζε δεδαῖος μὴ πιστεύσας, καὶ διὰ τοῦτο ἀφῆκαν αὐτόν. CAP. V VERS. 19, 20.. Venile post me, et faciam vos piscatores hominum. Ilii autem statim, relictis relibus, secuti sunt illumn.» Ville obedientes homines, statim secuti sunt illum. Unde manifestum quod hæc secunda vocatio sit. Antea enim ducti erant a Cliristo, deinde reliquerunt eum: nunc autem viso • ipso, statim secuti sunt. VERS. 21. «Ει progressus illine, vidit alios duos fratres, Jacobui Zebedæi filium, et Joannem fratrein ejus in navi cum Zebedæo patre suo. › Summa virtus est, pascere patrem senem, atque justis ali laboribus. «Sarcientes retia sua.» Pauperes enim erant, et quia non poterant emere nova, reparaverunt vẻtera. VERS. 22. At illi protinus relicta navi et patre suo, secuti sunt eum.» Apparet Zebedrum: non credidisse, et propterea reliquerunt eum. Vides Ορᾷς πότε δεῖ ἀφεῖναι τὸν πατέρα, ὅταν ἐμποδίζῃ quando oportet relinquere patrem, nempe quando πρὸς ἀρετὴν καὶ θεοσέβειαν. Οὗτοι δὲ ἰδόντες τοὺς προτέρους ἀκολουθοῦντας, εἰκότως ἠκολούθησαν, μιμησάμενοι ἐκείνους. • Καὶ περιῆγε ὁ Ἰησοῦς ὅλην τὴν Γαλιλαίαν, δια δίσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, ο Ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἔστιν ἐναντίος τῷ νόμῳ, εἰσέρχεται εἰς τὰς συνε αγωγὰς τῶν Εβραίων. • Καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἐν τῷ λαῷ.» Τῶν σημείων ἄρχεται, ἵνα πιστώσηται & διδάσκει. Νόσος δέ ἐστιν Η χρονια κακοπάθεια· μαλακία δὲ, ἡ πρόσκαιρος ανωμαλία τοῦ σώματος. • Καὶ ἐξῆλθεν ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ εἰς ὅλην τὴν Συρίαν, καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας ποικίλαις νόσοις καὶ βασάνοις συνεχομένους, καὶ σεληνιαζομένους, καὶ παραλυτικούς, καὶ ἐθερά πευσεν αὐτούς.» Οὐκ ἀπῄτησεν ὁ Χριστός τινα ἐκ τῶν προσαγομένων, πίστιν, διότι αὐτὸ τοῦτο πίστεως ἦν, τὸ μακρόθεν προσφέρειν αὐτούς. Σελη νιαζομένους δὲ λέγει τους δαιμονῶντας. Ο γὰρ δαίμων, θέλων ἐνσπεῖραι τοῖς ἀνθρώποις ὅτι οἱ ἀστέρες κακοποιοί εἰσιν, ἐπετήρει την σελήνην ὁλόκυκλον οὖσαν, καὶ τότε ἐπετίθετο; ἵνα δόξῃ ἡ σελήνη τοῦ πάθους αἰτία, καὶ διαβληθῇ ἡ δημιουργία τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ καὶ οἱ Μανιχαῖοι ἐπλανήθησαν. G Καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοὶ ἀπὸ τῆς Γα· λιλαίας, καὶ Δεκαπόλεως, καὶ Ἱεροσολύμων, καὶ Ἰουδαίας καὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου. Περὶ τῶν μακαρισμῶν. Περὶ τοῦ μὴ φιλονεικεῖν πρὸς τὸν πλησίον. Περὶ τοῦ μὴ μοιχεύειν. Περὶ τοῦ μὴ ἀπολύειν τὴν γυναῖκα. Περὶ τοῦ μὴ ἐμόσαι ὅλως. Περὶ τοῦ τὰς ὕβρεις ἀνέχε σθαι, καὶ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ. Περὶ τοῦ ἀγαπᾷν τοὺς ἐχθρούς. • Ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος, ο Διδάσκων ἡμᾶς μὴ κατ' ἐπίδειξίν τι ποιεῖν, ἀναβαίνει εἰς Ex collatione codd. Διά τί οὐκ codl. 29. Διότι ούπω τῆς αὐτοῦ δυνάμεως πεῖραν ἦν δε Συχώς. "Αλλως τε καὶ αὐτὸ τούτο, ο Quia condu obstat virtuti et pietati. Hi autem ut viderunt priores sequentes Christum, merito secuti sunt, imitantes illos. Vers. 23. ‹ Et circumibat Jesus totam Galikeam, docens in synagogis illorum, et prædicans evangelium regni. › Ul monstret quod non contrarins sit legi, ingreditur in synagogas Hebræorum. ‹ Et sa - nans omnem morbum et omnem languorem in populo.» siguis incipit ut credantur quæ docet: morbus autem est diuturna mala valetudo: languor vero temporarius, ct deordinatio in corpore. VERS. 24. ο Et dimanavit fama illius in totam Syriam, et attulerunt ad eum omnes male affectos variis morbis, et tòrminibus contractos, et lunaticos, et paralyticos, et curavit eos. › Non petiit Christus ab aliquo ex iis qui adducebantur, fidem: nam istue ipsum a longe alferre, Odei erat. Lunaticos autem dicit dæmoniacos. Dæmon enim volens hominibus persuadere quod stelle maleficae sint, observat 23 lunam cum lutegra est, et tunc iusidiatur, ut videatur luna passionis et morbi causa, et rejiciatur opificium Dei, quemadmodum et Manichaei errant. VERS. 25. Et secuta: sunt eum turbæ multæ a Galilaea, et Decapoli, et Hierosolymis, et Juden, et regionibus trans Jordanem sitis. › CAPUT V. De Beatitudinibus. Quod non liceat cum proximo contendere. Quod non liceat mæchari. Quod non liceat uxorem dimittere. Quod non liceat jurare omnino. Quod contumelias sustinere, et diabolo resistere oporteat. Quod oporteat etiam inimicos diligere. VERS. 1 • Et cum vidisset turbas, ascendit in montem.» Docens nos nibil al ostentationem esse Venet. S. Marci. sue virtutis experimentum dederat; et alias istuc ipsum idem cod. '

Gaciendum, ascendit in montem. Quahloquidem au- τὸ ὄρος· ἐπεὶ γὰρ ἔμελλε διδάσκειν, παιδεύει ἡμᾶς tem docturus erat, erudit nos a media secedere turba, quando docemus. Et cum sedisset ipso, accesserunt ad eum discipuli ejus. › Aliæ quidem turbo propter miracula, discipuli autem propter doctrinam accedunt, unde postquam curavit corpora, et fecit miracula, curat et animas: ut discamius quod et animarum et corporum sit opifex. VERS. 2. Et aperto ore suo. › Quare additum est, aperto ore suo? videtur quod superfluat, Minime: docuit enim etiam non aperiendo os saum: Quomodo? per vitam et miracula, nunc autem aperiens os, docet. «Docebat eos, dicens.» Non tantum discipulos, sed et turbam. Incipit autem a beatitudinibus, sicut et David´ a beatitudine incœpit. VERS. 3. Beati pauperes spiritu, quoniam illorum est regnum cœlorum: Primum modestiam et bumilitatem animi ceu fundamentum jacit. Nam quoniam propter superbiam Adam cecilit, per bumilitatem erigit nos Christus, quandoquidem Ders Beri sperabat Adain. Contriti autem.anima, sunt pauperes spiritu. VERS. 4. 4 Beati qui lugent, quoniam ipsi consolationem accipient. Qui propter peccata lugent, wow propter temporalia; lugentes autem dixit, semiper scilicet et non semel: et non pro nostris peccatis tantun, sed et propeccatis proxinorum. Consolationem vero accipient et hic: qui enim luget propter peccata, gaudet spiritualiter: et illie quoque nullo magis. VERS. 5. Beati mites, quoniam ipsi hæreditatem accipient terræ. › Aliqui spiritualem terram dicunt, cœlum videlicet: verum tu et hanc terram intellige; quoniam enim putantur mites, despecti et inopes, dicit quod hi magis omnia labeant. Μiles autem sunt, non qui prorsus non irascuntur, tales enim insipientes sunt et insensati, sed qui iræ quidem 24 vin habent, continent tamen, et quando oportet irascuntur. ་ τῶν ἐν μέσῳ ἀναχωρεῖν θορύβων, όταν διδάσκωμεν. • Καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.» Οἱ μὲν ὄχλοι διὰ τὰ θαυματα, οἱ δὲ μαθηταὶ διὰ τὰ διδάγματα προσέρχονται· ὅθεν καὶ μετὰ τὸ πληρῶσαι τὰ θαύματα, καὶ θεραπεῦσαι τὰ σώ ματα, θεραπεύει καὶ τὰς ψυχάς· ἵνα μάθωμεν, ὅτι καὶ ψυχῶν καὶ σωμάτων αὐτός ἐστι δημιουργός. • Καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ.» Διὰ τί πρόσκει ται τὸ, ο 'Ανοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ; › φαίνεται γάρ, ὅτι περιττόν ἐστιν. Αλλ' οὐχί· καὶ μὴ ἀνοίγων γὰρ τὸ στόμα, ἐδίδασκεν. Πῶς; διὰ τοῦ βίου καὶ τῶν θαυ μάτων· νῦν δὲ ἀνοίγων τὸ στόμα, διδάσκει. «Εδ. δασκεν αὐτοὺς, λέγων.» Οὐ τοὺς μαθητάς μόνους, ἀλλὰ καὶ τὸν ὄχλον· ἄρχεται δὲ ἀπὸ τῶν μακαρι σμῶν, ὥσπερ καὶ ὁ Δαυΐδ ἀπὸ μακαρισμοῦ ἤρξατο. • Μακάριοι οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Την ταπεινοφροσύνην προκαταβάλλεται ὥσπερ θεμέλιον. Ἐπεὶ γὰρ ἐκ τῆς ὑπερηφανίας ἔπεσεν ὁ ᾿Αδάμ, διὰ τῆς ταπεινοφρο σύνης ἀνορθοῖ ἡμᾶς ὁ Χριστός· ἤλπισε γὰρ 'Αδάμ Θεός γενέσθαι. Οἱ συντετριμμένοι δὲ τῇ ψυχῇ, ούτε πτωχοὶ τῷ πνεύματι, «Μακάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσ σονται.» Οἱ ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι πενθοῦντες, οὐχὶ ἐπί τινι τῶν βιωτικῶν· πενθοῦντες δὲ εἶπε, τουτέστιν, ἀεὶ καὶ οὐχ ἅπαξ· καὶ οὐχ ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρ τημάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν τοῦ πλησίον. Παρακληθήσονται δὲ καὶ ἐνταῦθα· ὁ γὰρ πινθῶν δι' ἁμαρτίαν, χαίρει πνευματικῶς· καὶ ἐκεῖ δὲ πολλῷ μᾶλλον. VERS. 6. ‹ Beati qui esuriant et sitiunt justitiam, quoniam illi saturabuntur. › Quandoquidem de misericordia dicturus est, ostendit primum servandanı justitiam, et eleemosynam non ex rapina dandam. Porro justitia omni cum alacritate exercemula est, quod significat cum dicit: Esurientes et sitientes. Quoniam autem avari quidam abundantes esse videntur et saturati, dicit quod justi magis etiam hic sa'ientur, quia propria secure possident. Vens. 7. ι Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur.» Now in solis divitiis Cat misericordia, sed in sermone: et si nihil habes, etiam in lacrymis. Misericordiam autem consequentur et hic ab hominibus: qui enim heri misericors fuit, etiam si hodie inops sit, ab omnibus misericordiam consequetur: et alibi, multo majorem a J.co. VERS. 8. Beati mundo corde, queuem qua «Μακάριοι οι πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν. ο Τινὲς γῆν, την νοητήν φασιν, ἤτοι τὴν ο ρανόν· πλὴν ἀλλὰ καὶ τὴν γῆν ταύτην νόει. Ἐπεὶ γὰρ νομίζονται οἱ πραείς, καταπεφρονημένοι καὶ ἀποστερούμενοι τῶν ὑπαρχόντων, φησίν, ὅτι μάλλον οὗτοι τὰ πάντα ἔχουσι. Πραεῖς δέ εἰσιν, οὐχ οἱ μηδόλως ὀργιζόμενοι (οἱ τοιοῦτοι γὰρ ἀναίσθητοι), ἀλλ' οἱ θυμὸν μὲν ἔχοντες, κρατούντες δὲ, καὶ ὅτε δεξ ὀργιζόμενοι. • Μακάριοι οἱ πεινώντες καὶ διψώντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται.» Επειδή μέλλει περὶ ἐλεημοσύνης εἰπεῖν, δείκνυσι πρῶτον, ὅτι δεῖ δικαιοσύνην μετιέναι, καὶ μὴ ἐξ ἁρπαγῆς ἐλεεῖν· μετὰ ἐπιθυμίας δὲ ἁπάσης δεῖ μετέρχεσθαι τὴν δ:- καιοσύνην· τὸ γὰρ, Πεινῶντες καὶ διψώντες,» τοῦτο σημαίνει. Ἐπειδὴ δὲ δοκοῦσιν οἱ πλεονέκται, εύποροι εἶναι καὶ χορτάζεσθαι, φησὶν ὅτι οἱ δίκαιοι μᾶλλον καὶ ἐνταῦθα χορτασθήσονται, αὐτοὶ γὰρ ἔχουσι τὰ ἴδια μετὰ ἀσφαλείας. • Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες· ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται.» Οὐχὶ διὰ χρημάτων μόνον ἔστιν ἐλεεῖν, ἀλλὰ καὶ λόγου λόγου· κἂν μηδὲν ἔχῃς, διὰ δακρύων. Ἐλεηθήσονται δὲ, καὶ ἐνταῦθα παρὰ ἀνθρώπων· ὁ γὰρ χθές ἐλεήμων, ἐὰν ἀπορήσῃ σήμερον, παρὰ πάντων ἐλεηθήσεται· καὶ ἐκεῖ δὲ, παρὰ τοῦ Θεοῦ μειζόνως. Μακάριοι οἱ καθαρο, την καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI. CAP. V. Θεόν δψονται.» Πολλοί εἰσιν οὔτε ἁρπάζοντες, ἀλλὰ Deum videbunt.» Multi sunt non rapientes, sed et καὶ μᾶλλον ἐλεοῦντες· πλὴν πορνεύουσι, καὶ ἀκάθαρτος ἄλλως εἰσίν. Ο γοῦν Χριστὸς κελεύει, μετά τῶν ἄλλων ἀρετῶν, καὶ καθαρούς, ήτοι σώφρονας, εἶναι· οὐ μόνον τῷ σώματι, ἀλλὰ καὶ τῇ καρδίᾳ. Τοῦ ἁγιασμοῦ γὰρ, ήτοι τῆς σωφροσύνης χωρίς, ούτ δεὶς ἔψεται τὸν Κύριον. Ωσπερ γὰρ τὸ κάτοπτρον ἐν ᾗ καθαρὸν, τότε δέχεται τὰς ἐμφάσεις· οὕτω καὶ ἡ καθαρὰ ψυχὴ δέχεται όψιν Θεοῦ, καὶ τὴν τῶν Γραφῶν γνώσιν. • Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται.» Οὐ μόνον οἱ εἰρηνεύοντες αὐτοὶ πρὸς πάντας, ἀλλὰ καὶ οἱ ἑτέρους στασιάζοντας κατ αλλάσσοντες. Ειρηνοποιοὶ δέ εἰσι καὶ οἱ διὰ διδασκαλίας τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ ἐπιστρέφοντες. Υἱοὶ δὲ Θεοῦ οἱ τοιοῦτοι. Καὶ γὰρ καὶ ὁ μονογενής κατήλ. & λαξεν ἡμᾶς τῷ θεῷ. • Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Οι μόνοι οἱ οι μάρτυρες διώκονται, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἕνεκεν τοῦ βοηθεῖν τοῖς ἀδικουμένοις, καὶ πάσης ἁπλῶς ἀρετῆς" δικαιοσύνη γὰρ, ἡ πᾶσα ἀρετή. Ἐπεὶ καὶ κλέπτας καὶ γονεῖς διώκονται, ἀλλ' οὐ μακάριοι. • Μακάριοι έστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξω σιν. Πρὸς αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς ἀποστόλους ἀποτείνε τα:, δεικνύς, ὅτι μάλιστα τῶν διδασκάλων ἴδιον, τὸ ἐνειδίζεσθαι, «Καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ' ὑμῶν ψευδόμενοι, ἕνεκεν ἐμοῦ. Οὐχ ὁ ἁπλῶς ὀνειδιζόμενος, μακάριος, ἀλλ' ὅταν καὶ διὰ Χριστὸν, καὶ ψευδῶς. Ἐὰν δὲ μὴ τὰ δύο ταῦτα προσῇ, ἄθλιος ἐκεῖνος, ὡς πολλούς σκανδαλίζων. misericordes, verumtamen scortantur, et ulias iunmundi sunt. At Christus jubet cum aliis virtutibus etiam mundos, hoc est, castos esse: non solum corpore, seul et corde. Nam absque sanctificatione, hoc est, castitate, nullus videbit Deum. Sicut speculum, si fuerit mundum, tunc accipit imagines, it: et anima pura faciem Dei, et Scripturarum scien tiam suscipit. VERS. 9. Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur.» Non solum illi qui cum aliis pacem babent, sed et qui seditiosos alios conciliant. Pacifici autem sunt et qui per doctrinam inimicos Dei convertunt, filii autem Dei fiunt tales. Etenim Unigenitus conciliavit uos Deo. VERS. 10. • Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum calorum.» Non soli martyres, seul et multi persecutionem patiuntur, quia juvant injuria aflictos, et in summa omnem 'virtutem fovent, Justitia enim I est omnis virtus. Pures autem et homicide, lamlsi etiam ipsi persecutionein patiantur, non sunt tamen benti. VERS. 11. Beati estis, quando exprobraverint vos et persecuti fuerint.» Ad ipsos apostolos deinceps se convertit, ostendens quod maxime proprium sit doctoribus opprobria audire. Εt dixerint omne malum verbum contra vos, mentientes propter me, › Non simpliciter qui exprobratur beatus est, scd quando et propter Christum, et falso: si auteu duo hæc non affuerint, miser ille est, utpote multis existens offendiculo. VERS. 12. Gaudete et exsuitate, quoniam merces vestra multa est in cœlis. › Cum de aliis.loqueretur, non dixit mercedem multam: bic autem ostendit, quod sustinere opprobrini, magnum sit et gravissimum. Multi enim suspenderunt seipsos. Ει Job, quamvis sustinebat multas tentationes ulias, tunc tamen maxime turbabatur, cum exprobrarent ei amici quasi propter peccata sua pateretur. + Sio enim persecuti sunt prophetas, qui ante vos fuerunt. › Ut ne suspicentur apostoli, quod 25 per- «Χαίρετε καὶ ἀγαλλιάσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐπὶ τῶν ἄλλων οὐκ εἶπε μισθὸν πολύν· ἐνταῦθα δὲ, δεικνύων, ὅτι τὸ ὑπομεῖναι ὄνει δες, μέγα και χαλεπώτατον. Πολλοὶ γὰρ καὶ ἀπηγχόνισαν ἑαυτούς. Καὶ ὁ Ἰὼβ δὲ τοὺς ἄλλους υπομείνας πειρασμούς, τότε μάλιστα έταράχθη, ὅτε ὠνείδιζον αὐτῷ οἱ φίλοι, ὡς? ἁμαρτίας πάσχοντι. • Οὕτω γὰρ ἐδίωξαν τους προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν. Για μὴ ὑπονοήσωσιν οἱ ἀπό τολοι, ὅτι διὰ τὸ ἐναν τία τινὰ διδάσκειν, διωχθήσονται, παραμυθεῖται αὐτοῦ;, λέγων, ὅτι Καὶ οἱ πρὸ ὑμῶν προφῆτα: δι' secutionem patiantur eo quod contraria quradau ἀρετὴν ἠλαύνοντο· ώστε παραμυθίαν ἔχετε τὰ ἐκείτων πάθη. • Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἄλας τῆς γῆς.» Οἱ μὲν προφῆται εἰς ἐν ἔθνος ἀπεστάλησαν. Ὑμεῖς δὲ τῆς γῆς ἁπάσης ἐστὶ τὸ ἅλας, διὰ τῆς διδασκαλίας καὶ τῶν ἐλέγχων στύφοντες τοὺς χαύνους, ἵνα μὴ γεννήσωσι τους ατελευτήτους σκώληκα;· ὥστε μὴ ἀποβάλητε την στρυφνότητα τῶν ἐλέγχων, κἂν ἐνειδίζησθε, καν διώκησθε. Διό φησιν·· Ἐὰν δὲ τὸ ἅλας μωρανθῇ, ἐν τίνι αλισθήσεται; εἰς οὐδὲν ἰσχύει ἔτι, εἰ μὴ βληθῆναι ἔξω, καὶ καταπατεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώ των. ο Ο γάρ διδάσκαλος ἐὰν μωρανθῇ, τουτο ἐστιν, εἰ οὐκ ἐλέγχει καὶ στύφει, ἀλλὰ χαυνωθῇ, docuerint: consolatur eos, dicens, Quia el auto vos prophetis propter virtutem hoc accidit, unde illorum passiones vos consolari debent. VERS. 15. Vos estis sal terræ. › Prophetæ ad tnam gentem missi sunt, vos autem totius terræ sal estis, mordentes et condientes doctrina et reprehensionibus dissolutos, ut non pariant veries perpetuos: propterea ne abjiciatis mordacilaleu reprehensionum, etiamsi persecutiouem patiamini, et vobis exprobrent. I.leo dicit: Quod si sal infaLuatus fuerit, in quo salietur? ad nibil.valet ultra, misi at projiciatur foras, et conculcetur ab hominibus. ›› Si doctor enim infatuatus fuerit, hoc est, si non arguit et constringit, sed mollis est et laxus,

in quo salietur, hoc est, corrigetur? Tane igitur ἡ ἐν τίνι ἁλισθήσεται, τουτέστι, διορθωθήσεται; Απλ foras projicitur a doctorum dignitate: et conculcatur, hoc est, despicitur. Vers. 14. «Vos estis lus mundi.» Prius sal et Lune lax. Qui enim reprehendit quæ occulte funt, ille lus est. Omne enim quod manifestat lux est: non gentem autem unam illustraverunt illi, sou mundum. Non potest civitas occultari, quæ supra montem sita est.. Docet eos, ut durent in certamine, et diligentem vitæ suæ rationem habeant, ut li in quos omnes spectant. Ne igitur putetis, ingnit, quod in angulo latituri sitis, sed spectabiles eritis, et ideo videte quomodo citra maculam agatis vitam, ut ne et aliis offendiculo sitis. VERS. 15. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modium, sed super candelabrum, et lucet omnibus qui in domo sunt. Ego enim accendi lumen, vestri antem sit officii, ne gratia exstinguatur, ita ut et aliis luceat fulgor vitæ vestræ. Inquit enim: VERS. 16. ο Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est. › Non dixit, Vos ostendetis virtutem; hoc enim non esset bonum, sed, Illa sola luceat, ut et inimici vestri admirentur, et glorificent, non vos, sed Patrem vestrum. Et si ita operamıur virtutem, in gloriam Dei oportet eam operari, non in nostran. τότε οὖν ἔξω ρίπτεται τοῦ διδασκαλικοῦ ἀξιώματος, καὶ καταπατεῖται, τουτέστι, καταφρονεῖται. · «Υμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Πρότερον άλας, καὶ τότε φῶς. Ο γὰρ ἐλέγχων τὰ κρυφή πραττό μενα, ἐκεῖνος ἐστι φῶς. Πᾶν γὰρ τὸ φανερούμενον, φῶς ἐστιν. Οὐκ ἔθνος δὲ ἐν ἐφώτισαν οὗτοι, ἀλλὰ τὸν κόσμον. «Οὐ δύναται πόλις κρυβῆναι ἐπάνω δρους κειμένη.» Παιδεύει αὐτοὺς, εναγωνίους εἶναι, καὶ ἀκριβεῖς περὶ τὸν βίον, ὡς παρὰ πάντων βλέ πεσθαι μέλλοντας. Μὴ γὰρ νομίσητε, φησίν, ὅτι ἐν γωνία κρυβήσεσθε, ἀλλὰ περίβλεπτοι ἔσεσθε, ὥστε βλέπετε πῶς ἀμώμως ζήσεσθε, ἵνα μὴ καὶ ἑτέρους σκανδαλίζητε. «Οὐδὲ καίουσι λύχνον, καὶ τιθέασιν ὑπὸ τὸ μόδιον, ἀλλ' ἐπὶ τὴν λυχνίαν, καὶ λάμπει πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ. • Ἐγὼ μὲν, φησίν, ήψα τὸ φῶς, τὸ δὲ μὴ σβεσθῆναι τὴν χάριν, τῆς ὑμετέρας ἔστω σπουδῆς, ὡς ἂν καὶ τοῖς ἄλλοις λάμπῃ ἡ λαμπρότης τοῦ ὑμετέρου βίου. Φησί γοῦν· «Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν, ἔμπροσθεν τῶν ἀν Ορώπων, όπως ἴδωσιν ὑμῶν τὰ καλὰ ἔργα, και δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ο Οὐκ εἶπεν, ὅτι Ὑμεῖς ἐπιδεικνύετε τὴν ἀρετὴν (τοῦτο γὰρ οὐ καλὸν), ἀλλ᾽ ἐκείνη μόνη λαμψάτω, ὥστε καὶ τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν θαυμάζειν, καὶ δοξάζειν, οὐχ ὑμᾶς, ἀλλὰ τὸν Πατέρα ὑμῶν. "Ωστε ἐὰν πράττωμεν ἀρετὴν, εἰς δόξαν δεῖ τοῦ Θεοῦ ταύτην πράττειν, οὐκ εἰς ἡμετέραν. «Μὴ νομίσητε, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας· οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πλη ρῶσαι. Ἐπειδὴ ἔμελλεν αὐτὸς νόμους εἰσάγειν καινού;, ἵνα μὴ νομίσωσιν ὅτι ἀντίθεός ἐστι, φησί, προθεραπεύων τὴν τῶν πολλῶν ὑπόληψιν, ὅτι Ούκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ μᾶλλον πληρῶσαι. Πῶς δὲ ἐπλήρωσε; πρῶτον μὲν ὅτι, ὅσα εἶπον περὶ αὐτοῦ οἱ προφῆται, ἐποίησε. Διὸ καὶ ὁ εὐαγγελιστής συχνάκις λέγει· Ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου.» ᾿Αλλὰ καὶ τὰς τοῦ νόμου ἐντολὰς πάσας ἐπλήρωσεν. «Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ ἄλλως δὲ ἐπλήρωσε τὸν νόμον, τουτέστιν, ἀνεπλήρωσεν· ὅσα γὰρ ἐκεῖνος ἐσκιαγράφησε, ταῦτα οὗτος τελείως ἐξωγράφησεν. Ἐκεῖνος τὸ, «Μὴ φονεύσῃς· ο οὗτος, τὸ VERS. 17. • Ne existimetis quod venerius ad destruendam legem vel prophetas non veni ut destruam, sed ut adimpleam. › Quoniam ipse novas leges introducturus erat, ut ne putetur quod Deo adversarius sit, dixit prius occurrens prave querumdam suspicioni, quod non destruat, seul magis adimpleat legen. Quomodo autem adimplevit? Priurum quidem, quia perfecit omnia que de eo prædixerunt prophetæ. Ideo et evangelista subinde dicit U impleatur quod dictum est de co per prophetam, › Deinde et omnia mandata legis implevit. ‹ Peccatum enim non fecit neque inventus est dolus in ore cjus '.. Quin et alia ratione, adimp'evit legem, hoc est denuo implevit: quæcunque 26 enim illa adumbravit, ca hic perfecto depinxit. llla dixit, ο Ne occidas:, hic vero Μηδὲ θυμωθῇς εἰκη. Ωσπερ καὶ ὁ ζωγράφος, οὐ dixit, Ne temere irascaris. Sicut et pictor non corrumpit lineamenta prima, sed magis illustrat et adimplet. VERS. 18. «Amen dico vobis.» Amen aflirmativa particula est pro, Etiam dico vobis. • Donec prætereat cœlum et terra, iota unum aut apex unus non preteribit ex lege, quoad omnia facta fuerint. Ostendit hic, quod mundus præterit et transfiguratur. Dicit igitur quod quamdiu subsistit universum, noque minima littera e lege transibit. Ali! autem, iota et apicem decem legis præcepta dicunt, alii aatem crucemig nam crucis iota est rectum lignum, 13 | Petr. 11, καταλύει τὴν σκιαγραφίαν, ἀλλὰ μᾶλλον ἀναπληροί. «Αμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν.» Τὸ ᾿Αμήν, βεβαιωτικόν ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, καὶ λέγω ὑμῖν. ι Ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται.» Δ:- κνυσιν ἐνταῦθα ὅτι ὁ κόσμος παρέρχεται καὶ μετασχηματίζεται. Λέγει τοίνυν ὅτι ἕως οὗ συνίσταται τὸ πᾶν, οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον γράμμα ἐκ τοῦ νόμου παρέλθοι. Αλλοι δὲ τὸ ἰῶτα καὶ τὴν κεραίαν, τὰς δέκα τοῦ νόμου ἐντολάς φασιν· ἄλλοι δὲ, τὸν σταυρόν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI – CAP. V. τοῦ γὰρ σταυροῦ, Ιωτά ἐστι τὸ ὀρθὸν κραία τὸ πλάγιον. Φησὶ τοίνυν ὅτι τὰ σταυροῦ εἰρημένα, πληρωθήσεται. 19$ ξύλων, καὶ et apex transversum: quo sensu dicit quod ea quas περὶ τοῦ de cruce dicta sunt, implebantur." • 0; ἐὰν οὖν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδάξῃ οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ελαχίστας ἐντολὰς λέγει, ἃς μέλλει αὐτὲς παραδοῦναι· οὐ γὰρ τὰς νομικάς. Ονομάζει δὲ αὐτὰς ἐλαχίστας, διὰ ταπείνωσιν, ἵνα καὶ σὲ παιδεύσῃ μετριοφρονείν επὶ ταῖς διδασκαλίαις. Ελάχιστος δὲ κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῇ ἀναστά σει ἔσχατος καὶ ἀποῤῥιμμένος εἰς γέενναν. Οὐ γὰρ εἰ; τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰσελεύσεται, ἄπαγε ἀλλὰ βασιλείαν, τὴν ἀνάστασιν νόει. ο Ὃς δ' ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Πρῶτον τ', ποιήσῃ, καὶ τότε τὸ, διδάξῃ· πῶς γὰρ ἄλλον ἐδηγήσω εἰς ὁδὸν ἦν οὐ διώδευσα; Πάλιν δὲ ἐὰν ποιῶ μὲν ἐγώ, οὐ διδάσκω δὲ, οὐκ ἔχω τοσοῦτον μισθόν· πολλάκις δὲ καὶ κατά κρισιν, ὅταν διὰ φθόνον ἢ ἄπνον οὐ διδάσκω. • Λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ὑμῶν ἡ δικαιοσύνη πλέον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Δικαιοσύνην λέγει τὴν πᾶσαν ἀρετήν· ὡς τὸ, ο Δίκαιος ἦν Ἰώβ, ὅσιος, ἄμεμπτο;. Φρίξον οὖν, ἄνθρωπε, ἐννοήσας πόσον απαιτούμεθα. Εἶτα διδάσκει ἡμᾶς, πῶς ἂν περιττεύσωμεν· καὶ καταλέγει τὰς ἀρετάς. • Ηκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ φονεύσεις· ὃς δ᾽ ἂν φονεύσῃ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει.» Τὸ παρὰ είνος ἐῤῥέθη, οὐ λέγει. Εἰ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὁ μὲν “ Πατήρ μου είπε τοῖς ἀρχαίοις, ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ἔδοξεν ἂν ἀντινομοθετεῖν τῷ Πατρί. Πάλιν εἰ εἶπεν, ὅτι Ἐγὼ εἶπον τοῖς ἀρχαίοις, δυσπαράδεκτος ἂν ἐγένετο. Αορίστως οὖν λέγει, ὅτι ο Εβρέθη τοῖς ἀρχαίοι;" δείκνυσι δὲ ὅτι ἐπαλαιώθη ὁ νόμος, ἐν τῷ εἰπεῖν, ὅτι • Βρέθη τοῖς ἀρχαίοις· ἐπεὶ δὲ λοιπὸν ἐπαλαιώθη, καὶ ἐγγύς ἐστιν ἀφανισμοῦ, δεῖ ἀφεῖναι αὐτὸν καὶ δραμεῖν ἐπὶ τὰ νέα. • Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει.» Οι μὲν προφῆται μέλλοντες προφητεύειν ἔλεγον· Τάδε λέγει Κύριος· ὁ δὲ Χριστὸς, Ἐγὼ λέγω, δεικνύων τὸ Εξουσιαστικὸν τῆς θεότητος. Οἱ μὲν γὰρ, δοῦλοι· ὁ δέ, Υἱὸς, καὶ τὰ τοῦ Πατρὸς πάντα ἔχων. Ο όρο γιζόμενος δὲ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ, ἐκεῖνος κατα κρίνεται· ἐὰν δέ τις ὀργίζηται εὐλόγως καὶ ἐπὶ παιδείᾳ καὶ κατὰ ζῆλον πνευματικόν, οὐ κατακρι θήσεται· καὶ ὁ Παῦλος γάρ, ὀργῆς ῥήματα ἐφθέγε ξατο πρὸς Ἐλύμαν τὸν μάγον, καὶ πρὸς τὸν ἀρχιε ρέα, οὐ μὴν εἰκῆ, ἀλλὰ κατὰ ζῆλον. Τότε δὲ εἰκῆ ὀργιζόμεθα, όταν διὰ χρήματα ή δίξαν. «Ος δ' ἂν εἴπῃ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, 'Ρακά, ἔνοχος ἔσται τῷ συν εδρίῳ.» Συνέδριον, το δικαστήριον τῶν ῾Εβραίων φησί. Τὸ δὲ, ο Ῥακά, ο σημαίνει ἀντὶ τοῦ, σύ· ὥσπερ ἔ005 ἔχομεν λέγειν πρός τινα καταφρονούμενον ὑφ' ἡμῶν· *Απελθε σύ. θέλων οὖν παιδεῦσαι ἡμᾶς καὶ περὶ τὰ μικρὰ ἀκριβεῖς εἶναι, καὶ ἀλλήλους τιμάν, παραινεί VERS. 4 19. Quisquis igitur. solverit unum ex niandatis his minimis, et docuerit sie homines, minimas vocabitur in regno cœlorum.»Minima mandata dicit, quæ ipse traditurus erat, non legalia. Nominat autem ea minima, propter humilitatem: ut et te instruat modeste docendo loqui. Miuimus autem vocabitur in regno, hoc est, in resurrectione ultim mus et abjectus in gehennam: non enim in regnuin colorum ingredietur, apage; sed regnum resurrectionem intellige. ‹ Quisquis autem fecerit et docucrit, hic magnus vocabitur in regno colorum.» Primum ponit, fecerit: postea, docuerit, quomodo enim alium inducam in viam, qua nunquam transivi? Cæterum si fecero, et non docuero, non habebo tantam mertedem: sæpe etiam et condemnationem, si quando propter invidiam vel negligentiam non docuero. VERS. 20. • Dico enim vobis quod nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisporum, hon intrabitis in regnum calorum. Justitiam dicit omnem virtutem: sicut et cum dicitur, Justus erat Joi, pius, irreprehensibilis. Horresce, homo, ‘animadvertens quanta a nobis repe. tantur. Deinde docet nos quomodo abundemus, et enumerat virtutes. Vers. 21. ↑ Audistis quod dictum sit priscis, Non occides; quisquis autemn occiderit, obnoxius erit judicio.» lloc a certo quodam esse dictumn non dicit. Si enim dixisset, quod Pater meus dixerit priscis, ego autem dico vobis, videri posset diversam a Patre legem ponere. Iterum autem si dixisset, Ego dixi priscis, ægre acceptus fuisset sermo. Indefinite igitur dixit, Dictum est antiquis: per hoc autem quod dicit, dictum est antiquis, ostendit antiquatam esse legem: quoniam autem vetera nunc antiquata sunt, et ferme abolita, oportet, omissis illis, currere ad nova. VERS. 22. Ego autem dico vobis, Omnis qui Irascitur fratri suo temere, obnoxius erit judicio. ο Prophetæ dicturi futura dicebant, Hæc dicit Dominus: Christus autem, Ego dico, ostendens divinitatis auctoritatem. 27 Illi enim servi erant, ipse autep Filius omnia quæ sunt Patris in se possidens. Qui irascitur fratri suo temere, ille condemnatur: si autem quis irascitur, ratione justa motus, et nt alium erudiat, et spirituali zelo, non condemnabitur. Unde et Paulus verba iræ locutus est að Elymam magum et ad pontificem: non temere quidem, sed zelo. Tunc autem temere irasciinur, quando propter opes vel gloriam. Quicumque vero dixerit fratri suo, Rhaca, obnoxius erit concilio. Concilium vocat llebræorum tribunal. Rhaca vero significat idem quod Tu: ut cum ad aliquem contemplum a nobis dicimus, Abi tu. Voleus igitur nos et de parvis sollicitos esse, et nos invicem venerari, admost horum. Quidam dicunt Rhaca Syriace et

headlignativwo et respritivum quiddam signare. Qui- ταῦτα. Τινὲς δὲ τὸ, ο Ῥακά, Συριστί, κατάπτυστέν quis igitur injuria affecerit fratrem suum, contn- φασι σημαίνειν. Ὅστις οὖν ὑβρίσει τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ melia invadens, obnoxius erit concilio sanctorum apostolorum, quando sedebunt judicantes duodecimi tribus Israel. ‹ Quicunque autem dixerit, Stulte, reus erit gehennæ incendio.»Multi hoc grave et duruin esse putant, non est autem. Nam qui fratrem suum ratione et prudentia, quibus a brutis discrepamus, privat, quomodo non dignus gehenna? Elenim qui scommatis et contumeliis persequitur, charitatem destruit: qua destructa, simul omnes tolluntur virtutes: sicut omnes conservantur, ea salva. Dissolvit igitur omnes virtutes, qui contu - melia proximum afficit, dum charitatem dilacerat: et proinde ignis incendio dignus fuerit. VERS. 25, 24.. Si ergo obtuleris munus tuun ad sllare, et illic recordatus fueris, quod frater · tuns´habet áliquid adversum te, dimitte illic munus tyam ânte altare et abi, prius reconciliare fratri tuo, et tunc veniens offer munus tuum.. Conte nit Deus proprium honorem, tantum ut nos diligamus. Cum alem dixisset, Si habuerit aliquid contra te frater tuus, nibil aliud apposuit. Sive enim justa sive injus'e habeat, reconciliare. Et non dixit, Si habes tu contra illum, sed Si quid habet ille contra te, conare at ipsum ad amicitiam reducas. Præcipit autem dimittendum donum, ut tibi necessitatem impouat reconciliandi, et ui si volueris offerre donum, cogaris reconciliari. Docel etiam interim charitatem veruin esse sacrificium. VERS. 25, 26, Esto benevolus adversario tuo cito, quandiu es in via cum eo, ne quando le traGat adversarius judici, et judex te tṛadat ministro, et in carcerem conjiciaris, Ameu dico tibi, meutiquam exibis illinc, donec reddas ultimum quadrautem.» Nonnulli putant adversarium dici diabolum, viam autem vitam: Dominum vero admonere, ut quamdiu in bac vita es, desciscas a diabolo, ne postea possit te de peccato arguere, quasi aliquid de suo habentem, tuncque pœnæ tradaris usque ad nitiuum quadrantem pro peccatis corrigendis. Quadrans liabet duo minuta. At tu intellige, 28 quod etiam de adversariis qui hic sunt, dicat: per hoc admonens, ne judicio contendas, et ita a divinis operibus avellaris, Eliam si injuria affectus η fueris, inquit, ne abeas ad tribunal: sed in via Jitem solve, ue ob potentiam adversarii graviora patiaris. VERS. 27. Audistis quod dictum sit, Ne mæ cleris.» Aliud est machia, aliud scortatio: mchia enim est cum conjugata, scortatio vero cum soluta. κατάπτυστον, ἔνοχος ἔσται τῷ συνεδρίῳ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ὅτε καθίσουσι κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλάς. • Ὃς δ᾽ ἂν εἴπῃ, Μωρέ, ἔνοχος ἔσται εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός.» Πολλοὶ λόγους: καὶ νομίζουσι βαρὺ εἶναι τοῦτο καὶ σκληρόν, οὐκ ἔστι δέ. Ο γὰρ ἀποστερῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ λόγου καὶ φρονήσεως, οἷς τῶν θηρίων διαφέρομεν, πῶς οὐκ ἄξιος γεέννης; Ο γὰρ λοιδορῶν καὶ ὑβρίζων, τὴν ἀγάπην διαλύει· ἥτις διαλυθεῖσα, συναναιρεῖ τὰς ἀρετὰς, ὥστε καὶ παροῦσα συνιστῇ· τὰς ἀρετὰς οὖν πάσας καταλύει ὁ ὑβρίζων, ἐν τῷ τὴν ἀγάπην διασπᾷν. Ὥστε εἰκότως άξιος του πυρός. • Ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, κἀκεῖ μνησθῇς, ὅτι ὁ ἀδελφός σου Έχει τι κατὰ σοῦ, ἄφες ἐκεῖ τὸ δῶρον σου ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ὕπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρόν σου.» Καταφρονεῖ ὁ Θεὸς τῆς οἰκείας τιμῆς, ἵνα ἡμεῖς μόνον ἀγαπῶμεν. Ἐὰν δὲ ἔχῃ τι κατὰ σοῦ ὁ ἀδελφός σου εἰπὼν, οὐδὲν ἄλλο προσέθηκεν. Είτε γὰρ δικαίως εἴτε ἀδίκως ἔχει, διαλλάγηθι. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ἐὰν ἔχῃς σὺ κατ' ἐκείνου, ἀλλ', Ἐὰν ἔχῃ ἐκεῖνός τι κατὰ σοῦ, σπούδασον αὐτὸν φιλιῶσαί σοι. Προστάττει δὲ ἀφεῖναι τὸ δῶρον, ἵνα σοι ἀνάγκην ἐνθήσῃ τοῦ καταλλαγῆναι· σὺ γὰρ θέλων προσενεχθῆναι τὸ δῶ ρόν σου, ἀναγκασθήσῃ διαλλαγήναι. Αμα δὲ δεικνύει ὅτι ἡ ἀγάπη ἐστὶν ἡ ὄντως θυσία. • Ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου ταχύ, ἕως ὅτου εἰ ἐν τῇ ὁδῷ μετ᾿ αὐτοῦ, μή ποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτής σε παραδῷ τῷ υπηρέτῃ, καὶ εἰς φυλακὴν βληθήση. Ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλθῃς ἐκεῖθεν, ἕως ἂν ἀποδῷς τὸν ἔσχατον κοδράντην.» Τινὲς νομίζουσιν ἀντίδικον λέγεσθαι τὸν διάβολον, ὁδὸν δὲ τὸν βίον: παραινεῖν δὲ τὸν Κύριον οὕτως· Εως ὅτου εἶ ἐν τῷ βίῳ τού τῳ, διαλύθητι πρὸς τὸν διάβολον, ἵνα μὴ ἔχῃ ὕστε ρον ἐλέγχειν σε περὶ ἁμαρτίας, ὡς ἔχοντά τι τῶν ἐκείνου, καὶ τότε παραδοθῇς τῇ κολάσει, ἄχρι καὶ τῶν ἐσχάτων ἁμαρτημάτων εὐθυνόμενος. Κοδράντης γαρ ἐστι δύο λεπτά. Σὺ δὲ νόει ὅτι καὶ περὶ τῶν ἐνταῦθα ἀντιδίκων λέγει τοῦτο, παραινῶν μὴ δικάζεσθαι, καὶ ἀπὸ τῶν θείων έργων περισπάσθαι. Κἂν γὰρ ἡδικήθης, φησί, μὴ ἀπέλθῃς εἰς δικαστήριον· ἀλλ᾽ ἐν τῇ ὁδῷ διαλύθητι, μήποτε χείρονα πάθῃς διὰ τὴν δυναστείαν τοῦ ἀντιδίκου. • Ηκούσατε ὅτι ἐβρέθη· Οὐ μοιχεύσεις. ο 'Αλλη μοιχεία, καὶ ἄλλα πορνεία· μοιχεία μὲν, ἡ εἰς ὑπα δρον· πορνεία δὲ, ἡ εἰς ἀπολελυμένην. • Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.» Τουτέστιν, ὁ ἱστάμενος καὶ περιεργαζόμενος, καὶ ἀνάπτων τὴν ἐπιθυμίαν ἀπὸ τοῦ βλέπειν, καὶ πάλιν βλέπων πρὸς τὸ πλεῖον ἐπι θυμῆσαι, ὁ τοιοῦτος τὸ κακὸν ἀπήρτισεν ἤδη ἐν τῇ VERS. 28. «Ego autem dico vobis, quod quicunque aspexerit mulierem ad concupiscendum eam, jam adulterium commisit cum ea in corde suo. › lloc est, qui stat, et curiose aspectat, et accendit concupiscentiam suam videndo, et iterum videt, ut magis eam concupiscat, hic (a) malum perfecit jum (a) Edit. Lut. Talis animo. Sed hic textui magis consonat.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI. - CAP. V. καρδίᾳ αὐτοῦ. Εἰ δὲ τὸ ἔργον οὐκ ἐπέθηκε, τί τοῦτο; in cordle. Quod si opus non addidit, quid boe? Οὐκ ἴσχυσεν· ἐπεὶ ἐὰν ἰσχύσῃ, παραυτίκα τὸ κακὸν τελέσει. Πλὴν γίνωσκε ὅτι κἂν ἐπιθυμήσωμεν, εἶτα κωλυθῶμεν πρᾶξαι τὸ ἔργον, πρόδηλον ὅτι ὑπὸ τῆς χάριτος ἐσκεπάσθημεν. Καὶ αἱ γυναῖκες δὲ, ἐὰν καλλωπίζονται διὰ τὸ ἀρέσαι τισί, κἂν μὴ ἀρέσω - σιν, ὅμως ἐκεῖναι τὸ φάρμακον ἐπέρασαν, καν μηδεὶς πίνῃ. • Ἐὰν δὲ ὁ ὀφθαλμός σου ο δεξιός σκανδαλίζη σε, ἔξελε αὐτὸν, καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ: Συμφέρει γάρ σοι, ἵνα ἀπόληται ἐν τῶν μελῶν σου, καὶ μὴ ὅλον τὸ σῶμά σου βληθῇ εἰς γέενναν. Καὶ εἰ ἡ δεξιά σου χεὶρ σκανδαλίζῃ σε, ἔκκοψον αὐτὴν, καὶ βάλε ἀπὸ σου. Συμφέρει γάρ σοι, ἵνα ἀπόληται ἐν τῶν με λῶν σου, καὶ μὴ ὅλον τὸ σῶμά σου βληθῇ εἰς γέεν ναν. ο φθαλμὸν καὶ χεῖρα ἀκούων, μή νόμιζε περὶ τῶν μελῶν τοῦτο λέγεσθαι· οὐ γὰρ ἂν προσ έθηκε τὸν ὁ δεξιὸς καὶ ἡ δεξιά· ἀλλὰ περὶ τῶν δοκούντων φίλων καὶ βλαπτόντων ἡμᾶς· οἷον· ἔστι τις νέος, ἔχων φίλους ἀκολάστους, καὶ βλάπτεται· Τούτους οὖν ἀπότεμνε, φησί· τάχα μὲν γὰρ κἀκει. νους σώσεις, εἰς αἴσθησιν ἐλθόντας· εἰ δὲ μὴ, κἂν σεαυτόν. Εἰ δὲ στέργεις τὴν πρὸς ἐκείνους φιλίαν, ἀμφότεροι ἀπολεῖσθε. • Εβρέθη δε, ότι "Ος ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, δότω αὐτῇ ἀποστάσιον.» Μωϋσῆς ἐκέλευσεν, ἐάν τις μισῇ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, χωρίζεσθαι αὐτῆς, ἵνα μὴ χεῖρόν τι γένηται· μισουμένη γὰρ, ἴσως ἂν καὶ ἐφονεύθη· διδόναι δὲ τῇ διαζευγνυμένη γραμ μετεῖον ἀπολυτικὸν, ὁ ἐκαλεῖτο ἀποστάσιον· ὡς ἂν μηκέτι ἐπ' αὐτὸν ἐπανέλθοι, καὶ ἐκ τούτου γένηται σύγχυσι;, ἑτέρα συνοικοῦντος τοῦ ἀνδρός. • Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶς ὁ ἀπολύων τὴν γυναίκα αὐτοῦ, παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχάσθαι καὶ ὃς ἂν ἀπολελυμένην γαμήσῃ, μοιχάται.» Οὐ λύει δὲ τὰ Μωσαϊκά, ἀλλὰ διορθού ται, ἐκφοβῶν τὸν ἄνδρα, ἵνα μὴ ἀλόγως μισῇ τὴν γυναῖκα. Ἐὰν γὰρ ἀπολύσῃ αὐτὴν εὐλόγως, τουτ ἐστι, πορνεύσασαν, ἀκατάκριτος ἐστιν· εἰ δὲ χωρὶς πορνείας, κατάκριτος· ἀναγκάζει γὰρ αὐτὴν μοιχάσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ δεχόμενος ταύτην, μοιχός ἐστιν. Εἰ γὰρ μὴ ἐδέξατο, επανέστρεψεν ἂν ἐκείνη, καὶ ὑπετάγη τῷ ἀνδρί. Τὸν γὰρ Χριστιανὸν δεῖ εἰρηνα τοιὸν εἶναι καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους, καὶ πολλῷ πλέον πρὸς τὴν ἰδίαν γυναίκα. • Πάλιν ηκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τους όρκους σου. Τουτέστιν, Ὅταν ὁμνύῃς, ἀλήθευε. • Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὁμόσαι ὅλως, μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος. ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστὶ τῶν ποδῶν αὐτοῦ· μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως. Ἐπειδὴ οἱ Ἰουδαῖοι τοῦ Θεοῦ λέγοντος ήκουον, «Ο οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον, ο ώμνυον κατὰ τῶν τοιούτων. Ο τοίνυν Κύριος κωλύων αύτ τούς, οὐ λέγει, ὅτι Ἐπειδὴ καλὸς καὶ μέγας ἐστὶν ὁ οὐρανὸς, καὶ χρησίμη ἡ γῆ, διὰ τοῦτο μὴ ὀμνύετε· και τα 5 μεν θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἡ δὲ ὑποτά Non potuit: quia si potuisset, statim malum perpetrasset. Verum cognosce, quod et si concupisca - mus, deinde prohibeamur facere opus, signum est quod manifeste a gratia protecti fuerimus. Για et mulieres duin se ornant, ut aliquibus placeant, etiamsi non placeant, attamen pharmacum miscuerunt, etiamsi nullus bibat. VERs. 29, 30. ‹ Et si oculus tuus dexter off ndiculo tibi fuerit, erue illum et ahjice a te. Utile enim tibi est ut pereat unum ex membris tuis, et non totum corpus mittatur in gebennam. Et si dextera manus tua obstiterit tibi, amputa eam et projice abs te: expedit enim tibi ut percat unum membrorum tuoruin, et non totum corpus tuum " conjiciatur in gehennam.» Oculum et manum audiens, ne existimes de menibris his dici, non en'm apposuisset, dexter et dextera: sed de his qui videtur esse amici, et nocent nobis. Ut, exempli gratia, adolescens est, cui sunt amici intemperantes, a quibus damnum accepit: Hes igitur amputa, inquit. Fortassis enim et illos servabis, ubi boc persenserint: quod si minus, certe vel teipsum. Si autem ama3 illorum amicitiam, utrique peribitis. VERS. 4 31. Dictum est autem, quod Quicunque dimiserit uxorem suam, del ei repudiarium.» Muses jussit, si quis oulerit uxorem suam, separetur ab ea, ut ne quid gravius contingat. Nam cum odie babetur, fortassis occidi posset. Dare autein jubet dimissæ libellum absolutorium, quem vocat τεμudiarium, ita ut jam non id ipsum accedat, et ex hoc flat confusio, viro alteri cohabitante. VERS. 52. «Ego autem dico vobis, quod quisquis dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam machari: et qui dimissam duxerit, m.œchatur. › Non solvit Mossica, sed corrigit, exterrens virum, ut ne absque causa odio habeat ux0rem. Nam si justa de causa dimiserit eam, nempo fornicantem, nulli condemnationi est obnoxius. Quod si absque fornicationis causa, condemnandus est, cogit enim eam mochari: sed et qui accipit eam; moschus est. Nisi enimn ille accepisset, reliisset utique illa, et subdita fuisset viro. 29 Christianum autem oportet esse pacificum, etiam ad Dalios, et multo magis cum uxore sua pacem habere. VERS. 35. Iterum andistis quod dictum sit priscis, Non pejerabis, sed persolves Domino juramenta tua.. Hoc est, quando juras, vera loquere. Værs. 34, 35. ‹ Ego autem dico vobis, non jurara omnino, neque per coelum, quia seles Dei est: neque per terram, quia scabellum pedum ejus est: neque per Hierosolyma, quia civitas est regis magni. › Judæi quia Deum audierant dicentem, Coelum mihi thronus, terra autein scabellum, jurabant per talia. Igitur Dominus prohibens eos, non dicit, Quia pulchrum et magnum est cœlum, eţ terra utilis est, ideo per ea non jurate; sed, Quia cœlum thronus est Dei, terra autem scabellum

pedum ejus, at ne sit locus idololatriam. Forte enim & διον, ἵνα μὴ εἰδωλολατρία χώραν ἔξη. Εθεοποιήθη in deorum numerum relata faissent elomenta a ju- σαν γὰρ ἂν τὰ στοιχεῖα παρὰ τῶν εἰς αὐτὰ ὀμνυόνrantibus per ea: id quod antea factuìn est. των 8 καὶ πρότερον ἐγένετο. Vans. 36. ‹ Neque per caput tuum jurabis, quia non potes unum pilum album vel nigrum fàcere. › Dewa solus per semetipeum jurat, utpote nulli subjectus: nos antem cum non simus nostre potestatis, quo pacto per caput nostrum jurabimus? alterius enim est possessio. Sienim tuum est caput, mut», si potes, unum capillum. VERS. 37. «Sitautem sermo vester, ctiam etiam: non, non.» Ut ne dicas: Et quomodo fidem mibi habebunt? inquit: Si semper vere locutus fueris, et nunquam juraveris. Nulli enim minus creditur quam ei qui frequenter jural.. Quod autem amplius bis est, a malo est.» durare (inquit) et adjicere amplius ad Etiam vel Nou, a diabolo est. Porro si dixeris quod et lex Mosis mala crit, quoniam jurare jubel, disce quod tunc non erat maluin jurare: post Christum autem natum est, sicut et circumcidi, et ir summa, quidquid est Judaicum. Bugere enim puero convenit, viro minine. VERS. 58. • Αudistis quod dictum sit, Oculum pro oculo, dentem pro dente. Lex condescen-. dens permittit ut cadem quia patiatur quæ inflixit, ut ne mutuo so offendant, timore, no eadem patiantur, absterriti. Vens. 39. ‹ Ego autem dico vobis, ut ne resistatis malo: sed quisquis impegerit alapam in dexleram tuam maxillam, obverte ei et alteram. › Malum hic diabolum vocat, qui per hominem operatur. Non oportet igitur obsistere diabolo? Etiam: at non est repercutiendum, sed sustinendum. Non enim igni exstinguitur ignis, sed aqua. Ne existimes autem quod loquatur solum de percussione maxilla, sed de omni alio male quod infligitur. Vsxs. 40. ‹ Et ei qui vult tecum judicari, et tupicam tuam tollere, permitte ei et pallium. Eliamsi quando te ad judicem trahat et oblurbet, tunc dimitte ei pallium: non si simpliciter petal. Tunica proprie dicitur quam subuculam vel indusium vocamus: pallium, quo illam tegimus: quamvis sæpe alia pro aliis dicantur. Vers. 41.‹ Et qui te adegerit ad milliarium unam, Yade cum eo duo.. Quid dico, 30 inquit, Lunicam et pallium? etiam corpus tuum da ei qui te injuste trabit, et amplius quam ille vult, facito. VERS, 42. Peteuti abs te, da: et volentem a le mutuum accipere, ue averseris.» Sive amicus, sive inimicus, sive infidelis, sive pecunias pelat, sive auxilium aliud. Mutuum autem non cum fœnore • Μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ομόσης, ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν ποιῆσαι.» Ο Θεός μόνος ὀμνύει καθ' ἑαυτοῦ, ὡς μηδενὶ ὑποκείμενος· ἡμεῖς δὲ οὐκ ἐξουσιάζοντες ἑαυτῶν, πῶς ἂν ὁμόσαι μεν κατὰ τῆς κεφαλῆς ἡμῶν; ἑτέρου γὰρ τὸ κτῆμα. Εἰ γὰρ σή ἐστιν ἡ κεφαλὴ, ἄλλαξον, εἰ δύνασαι, μίαν τρίχα. • Εστω δὲ ὁ λόγος ὑμῶν, ναί, ναι· ού, οὔ, ο δια μὴ εἴπῃς, Καὶ πῶς πιστευθήσομαι; φησίν· Ἐὰν ἀλ ἀληθεύῃς, καὶ μηδέποτε ομνύῃς. Οὐδεὶς γὰρ οὕτως ἀπιστεῖται, ὡς ὁ προχείρως ομνύων. «Τὸ δὲ πεο ρισσόν τούτων, ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστι.» Τὸ ὀμνύειν, φησί, περισσὸν ὂν παρὰ τὸ ναὶ καὶ τὸ οῦ, τοῦ διαβό λου ἐστίν. 'Αλλ' ἐρεῖς, ὅτι καὶ λοιπὸν ὁ νόμος Μω σέως, κελεύων ὀμνύειν, πονηρὸς ἦν; Μάθε οὖν, ὅτι οὐκ ἦν πονηρὸν τότε τὸ ὀμνύειν· μετὰ δὲ Χριστὸν, ἔστι πονηρόν· ὥσπερ καὶ τὸ περιτέμνεσθαι, καὶ ἁπλῶς τὸ Ἰουδαΐζειν. Ἐπεὶ καὶ τὸ θηλάζειν, τοῖς μὲν παιδίοις ἁρμόζει, τοῖς δὲ ἀνδράσιν αἰσχύνη, • Ηκούσατε ὅτι ἐῤῥάθη, Οφθαλμόν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ἰδόντα ἀντὶ ἐδόντος.» Ο νόμος συγκαταβαίνων συνεχώρει τὴν ταυτοπάθειαν, ἵνα φόβῳ τοῦ τὰ ἴσα παθεῖν, μὴ ἀδικῶσιν ἀλλήλους. • Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ, ἀλλ' ὅστις σε ραπίσει ἐπὶ τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρές ψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην.» Πονηρὸν ἐνταῦθα τον διάβολον λέγει, τὸν διὰ τοῦ ἀνθρώπου ἐνεργοῦντα. Οὐ δεῖ οὖν ἀντίστασθαι τῷ διαβόλῳ; ναί· ἀλλ' οὐχὶ διὰ τοῦ ἀντιπλήττειν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὑπομένειν. Οὐ γὰρ πυρὶ σβέννυται πῦρ, ἀλλ᾽ ὕδατι. Μὴ νόμιζε δὲ ὅτι περὶ τῆς εἰς τὴν σιαγόνα πληγῆς λέγει μόνης, ἀλλὰ καὶ περὶ πάσης ἄλλης καὶ παντὸς ἁπλῶς δεινοῦ. • Καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνα σου λαβεῖν, άφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον.» Ἐὰν εἰς δικαστήριόν σε έλκῃ καὶ ὀχλῇ, ἄρες αὐτῷ καὶ ἱμάτ τιον· οὐκ ἐὰν ἁπλῶς ζητῇ. Χιτών δὲ κυρίως, τὸ παρ' ἡμῖν λεγόμενον υποκάμισον· ἱμάτιον δὲ, τὸ ἐπιβαλλόμενον· πλὴν καὶ ἀντ᾿ ἀλλήλων τὰ ὀνόματα λέγονται.· • Καὶ ἔστι; σε αγγαρεύσει μίλιον ἐν ὕπαγε μετ' αὐτοῦ δύο.» Τί λέγω, φησὶν, ἱμάτα καὶ χιτῶνας; καὶ αὐτὸ τὸ σῶμά σου δὸς τῷ ἀδίκως ἕλκοντι, καὶ πλέον, ἢ ἐκεῖνος βούλεται, ποίησον. • Τῷ αἰτοῦντί σε δίδου, καὶ τὸν θέλοντα ἀπὸ σοῦ δανείσασθαι, μὴ ἀποστραφῇς.» Κἂν ἐχθρὸς, καν φίλος, κἂν ἄπιστος, είτε χρήματα ζητεί, εἴτε άλλην βοήθειαν. Δάνεισμα δὲ, οὐ τὸ σὺν τόκῳ λέγει, ἀλλὰ dicit, sed simpliciter usum. Nam et in lege absque τὴν ἁπλῶς χρῆσιν. Ἐπεὶ καὶ ἐν τῷ νόμῳ χωρίς usura Biutuum dabant. FERS. 43, 44. «Audistis quod dictum est, Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum. Ego autem dico vobis, Diligite inimicos vestros. ▸ Venit ad verticem virtutum: quid enim illo majus? Nou est autenn impossibile. Moses cuim et PaulusJuτόκου ἐδάγειζον. • Ηκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη· 'Αγαπήσεις τον πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν.» Εφθασεν ἐπὶ τὴν κορυφὴν τῶν ἀρετῶν· τί γὰρ τούτου μεῖζον; Οὐκ ἀδύνατον δέ. Μωτῆς γὰρ καὶ Παῦλος του; κατ' αὐτῶν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHΕΙ. - CAP. VI. λυττώντας Ἰουδαίους, ὑπὲρ ἑαυτοὺς ἠγάπησαν, καὶ deos contra se insanicntes, plus quam scipsos τάντες οἱ ἅγιοι τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν. ὁ Εὐλογεῖτε τους καταρωμένους ὑμᾶς, καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, καὶ προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς καὶ διωκόντων ὑμᾶς.» Ως γὰρ εὐεργέτας δεῖ αὐτοὺς ἔχειν. Πᾶς γὰρ ὁ διώκων καὶ πειράζων, έλαφρύνει ἡμῖν τὴν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτημάτων τιμωρίαν. Άλλως τε, καὶ ὅταν τηλικοῦτον ἔπαθλον δίδωσιν ἡμῖν ὁ Θεός. Ακουε γάρ δ • Όπως γένησθε υἱοὶ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους.» Ορᾷς πηλίκον ἀγαθὸν δίδωσί σοι ὁ μισῶν σε καὶ ἐπηρεάζων, ἐὰν μόνον θέλῃς ὑπομένειν; Εροχὴν δὲ καὶ ἥλιον νόει, καὶ τὴν γνῶσιν καὶ τὴν διδασκαλίαν· πάντας γὰρ ὁ Θεὸς φωτίζει καὶ δι δάσκει. • Ἐὰν γὰρ ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, τίνα μισθὸν ἔχετε; οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦ σιν;» Φρίξωμεν, ὅταν μηδὲ τῶν τελωνῶν ὦμεν ἴσοι, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀγαπῶντας ἡμᾶς μισῶμεν. • Καὶ ἐὰν ἀσπάζησθε τους φίλους ὑμῶν μόνον, τί περισσὸν ποιεῖτε; Οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι οὕτω ποιοῦ σιν; Ἔσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι, ὥσπερ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τέλειός ἐστι.» Τὸ γὰρ τοὺς μὲν τῶν ἀνθρώπων ἀγαπᾶν, τοὺς δῆθεν φίλους, τοὺς δὲ μισεῖν, ἀτελές ἐστι· τέλειον δὲ, τὸ πάντας ἀγαπᾷν. Περὶ ἐλεημοσύνης, προσευχῆς καὶ νηστείας. Περὶ τοῦ καταφρονεῖν τῶν τοῦ κόσμου. • Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς· εἰ δὲ μήγε, μισθὸν οὐκ ἔχετε παρὰ τῷ Πατρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Εἰς τὴν μεγίστην τῶν ἀρε• τῶν τὴν ἀγάπην ἀναγαγών, νῦν ἀναιρεῖ καὶ τὴν κενοδοξίαν, ἥτις ἔπεται τοῖς κατορθώμασιν· ὅρα δὲ τί λέγει· Προσέχετε, ώσανεί περί θηρίου δεινοῦ λέγοι, πρόσεχε μή σε διασπαράξῃ· κἂν ἔμπροσθεν δὲ τῶν ἀνθρώπων ἐλεῇς, οὐ ποιεῖς δὲ τοῦτο πρὸς τὸ θεαθῆναι, οὐ κατακρίνῃ. Ἐὰν δὲ σκοπὸν ἔχῃς κενοδοξίας, εἰ καὶ ἐν τῷ ταμείῳ σου ποιήσῃς, κατακρίνῃ. Την γνώμην γὰρ ἡ κολάζει η στεφανοῖ ὁ Θεός. • Ὅταν οὖν ποιῇς ἐλεημοσύνην, μὴ σαλπίσης Εμπροσθέν σου, ὥσπερ οἱ ὑποκριταὶ ποιοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς ῥύμαις, ὅπως δοξασθώ σιν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων.» Οὐ σάλπιγγας εἶχον οἱ ὑποκριταί, ἀλλὰ τὴν διάνοιαν αὐτῶν διαγελῇ ἐνταῦ θα, ὅτι ἡ βούλοντο τὴν ἐλεημοσύνην αὐτῶν σαλπί ζεσθαι. Υποκριταὶ δέ εἰσιν οἱ ἄλλο μὲν ὄντες, ἄλλο δὲ φαινόμενοι· καὶ οὗτοι γοῦν ἐλεήμονες μὲν φαί νονται, ἄλλοι δὲ εἰσιν. • Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν.» Επαινούμενοι γὰρ, τὸ πᾶν ἀπέλαβον παρὰ τῶν ἀνθρώπων. • Σοῦ δὲ ποιοῦντος ἐλεημοσύνην, μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου.» Υπερβολικῶς τοῦτο εἶπεν· ὅτι Εἰ δυνατὸν, καὶ σεαυτὸν λάνθανε, PATROL. GR CXXIII. diligebant, et omnes sancti suos inimicos. c Bene precemini devoventibus vos, benefacile his qui oderunt vos, et orate pro his qui lædunt et insectantur vos. › Inter benefactores oportet illos habere. Omnis enim qui nos tentat et persequitur, leviorenı facit pœnam quam pro peccatis ferre deberemus. Etiam alia ratione, nempe quia talem merceden: nobis dat Deus. Audi enimi: Vers. 45. ‹ Ut sitis filii Patris vestri qui est in cœlis: quia solem suum exoriri sinit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Vides quantum bonum dat tibi qui te odit et lædit, modo sustinere velis: Per pluviam autem et solem intel - lige etiam doctrinam et scientiamn. Omnes enim Deus illustrat et docct. VERS. 46. Nam si dilexeritis diligentes vos quam mercedem babetis? nonne et publicani idem faciunt? Trepidemus, quod neque publicanis sumus æquales; sed amantes ipsos odio habemus. VERS. 47, 48.. Εt si dilexeritis amicos vestros tantum, quid amplius facitis? na nae et publicanl sic faciunt? Eritis igitur vos perfecti, sicut Pater vester qui in coelis est, perfectus est.. Nam hominum alios diligere, alios odio habere, imperfectorum est: omnes autem diligere, perfectorum. CAPUT FI. De eleemosyna, oratione et jejunio. De con:emplu mandi. VERS. 1. ‹ Attendite ne eleemosynam vestram faciatis coram hominibus ut videamini ab illis, alioqui mercedem non habetis apud Patrem vestrun qui est in cœlis.» Postquam ad summam virtutum charitatem duxit, nunc tollit inanem gloriam, quæ sequi solet bene operantes. Vide autem quid dical: Attendite, inquit, et cavele; quasi de aliqua mala bestia dicat, attende ne te dilaceret. Porro licet coram hominibus eleemosynam facias, non tamen ideo facis ut videaris ab hominibus, non condemnaris. Sin autem vanæ glor.æ scopum spectaveris, etiamsi in penetralibus promptuarii .ui feceris, condemnaris. Voluntatem enim vel coronat vel punit Deus. VERS. 9.. Itaque cum facis eleemosynam, ne tha canatur 31 ante te, sicut hypocritæ faciunt in synagogis et in vicis, ut glorifcentur ab homini bus.» Non tubas habebant hypocritæ, sed animum eorum deridet hoe loco, quod eleemosynam suam volebant celebrari. Hypocrita suut, qui alii sunt, alii apparent et misericordes quidem videntur, alii autem sunt. Amen dico vobis, quod habent mercedem snam. › Cum laudantur enim, totum acceperunt ab hominibus. VERS. 3. Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua quid facial dextera tua. ο Per byperbole.u hoc dicit, quasi diceret, si possibile, elia:

teipsum ignores. Vel etiam aliter, Sinistra est "Η καὶ ἄλλως ἀριστερά, ή κενοδοξία· δεξιά, ἡ ἐλεη inanis gloria, dextra vero eleemosyna, nescial μοσύνη" μή γινωσκέτω οὖν ἡ κενοδοξία τὴν ἐλεημο igitur eleemosynam inanis gloria. σύνην. VeRs. 4. ‹ Ut sit eleemosyna tua in abdito, el Pater tuus qui videt in abdito, reddet tibi in manifesto.» Quando? Tunc cum muda et manifesta omnia erunt, et tune magis glorificabere. VERS. 5. • Ει quando oras, non eris quemadmodum hypocritæ, qui amant in conciliabulis et in angulis platearum stautes orare, ut conspicui sint hominibus. Amen dico vobis, quod habent mercedem suam. Hypocritas et istos nominat, uti eos qui videntur quidem attendere ad Deum, sed ad homines magis attendunt, a quibus habent, hoc est, accipiunt mercedem suam. VERS. 6. Tu autem, quando oras, ingredere in cubiculum tuuin, et clausa janua tua ora Patrem tuum in abscondito, et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi in manifesto.. Quid igitur? in ecclesia non oraba? Omnino, sed recto animo, et citra ostentationem. Locus enim non nocet, sed modus et intentio. Multi enim etiam in abscondito orantes, hoc ut hominibus placeant faciunt. Vans. 7. < Orantes autem, ne sitis ballalogi in precibus vestris, sicut ethnici. › Battalogia est nugacitas, ut exempli gratia, petere aliquid terrenum, gloriam, divitias, victoriam. Battarismus autem est ¡uarticnlata vox, qualis est puerorum; tu igitur ne nugax et multiloquus sis. ‹ Putant enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Non sunt longa preces facienda, sed breves quidem et crebrae, oportet enim pauca loquentes perseverare in precibus. Vzas. 8. ‹ Ne igitur assimilemini eis; scit enim Pater vester quibus indigetis, antequam petatis ab ¡llo. › Non enim ut doceamus, petimus: sed ut nos a temporalibus et sacularibus curis abstrahamus, et otiose et magna cum utilitate cum eo colloquamur. VERS. 9. Sic igitur orate vos: Pater noster, qui es in caelis.» Aliud est votum, aliud oratio. Volum enim est promissio corain Deo, ut quando promittit quis se abstinere a vino, vel alia quadam re: oratio autem petitio bonorum. Dicens autem Pater, ostendit tibi quanta bona sis assecutus, factus Alius Dei. Et dum dicit, In cœlis, ostendit tibi patriam tuam et donium paternam. Nam si vis habere Patrem Deum, in 32 cœlos specta, et nou in terram. Non dicis autem, Pater meus, sed Pater noster, ut omnes quasi fratres unius patris habeas. Sanctificetur nomen tuum.» Hoc est, facilo nos sanctos, ut et tu per nos glorifceris. Sicut enim blasphematur propter me, ita el sanctificatur propter me Deus: hoc est, ut sanctus glorificatur. VERS. 10. • adveniat regnum tuum.» Secundus fcilicet adventus; namn, fretus bona conscientia, preη • Όπως ᾖ σου ἡ ἐλεημοσύνη ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ Πατήρ σου ο βλέπων ἐν τῷ κρυπτῳ, αὐτὸς ἀπὸ δώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ.» Πότε; Οτε γυμνὰ καὶ φανερὰ πάντα παρίστανται, καὶ τότε δοξασθήση μᾶλλον. • Καὶ ὅταν προσεύχῃ, οὐκ ἔσῃ ὥσπερ οἱ ὑποκριταί, ὅτι φιλοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς γων νίαις τῶν πλατειῶν ἑστῶτες προσεύχεσθαι, ὅπως ἂν φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις. Αμήν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν.» Υποκριτὰς καὶ τούτους ονομάζει, ὡς δοκοῦντας μὲν θεῷ προσέχειν, ἀνθρώ ποις δὲ προσέχοντας· παρ' ὧν ἀπέχουσι, τουτέστιν, ἀπολαμβάνουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. • Σὺ δὲ ἔταν προσεύχῃ, είσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου, καὶ κλείσας την θύραν σου, προσευξαι τῷ Πατ τρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ Πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ.» Τι οὖν; ἐν ἐκκλησίᾳ μὴ προσεύξωμαι; Καὶ πάνυ· ἀλλὰ μετὰ γνώμης ὀρθῆς, καὶ ὥστε μὴ ἐπιδείκνυσθαι, ἐπεὶ ὁ τόπος οὐ βλάπτει, ἀλλ' ὁ τρόπος καὶ ὁ σκο πός. Πολλοὶ γοῦν ἐν τῷ κρυπτῷ εὐχόμενοι, πρὸς ἀνθρωπαρεσκίαν τοῦτο ποιοῦσιν. • Προσευχόμενοι δὲ, μὴ βαττολογήσητε, ὥσπερ οι Εθνικοί.» Βαττολογία ἐστὶν ἡ φλυαρία· οἷον, τὸ αἰτεῖν τί τῶν γηίνων, δόξαν, πλοῦτον, νίκην. Βατταρισμὸς δὲ ἐστιν ἡ ἄναρθρος φωνή, ὡς ἡ τῶν παι δίων· σὺ τοίνυν μὴ φλύαρος ἔσο. Δοκοῦσι γάρ, ότι ἐν τῇ πολυλογία αὐτῶν εἰσακουσθήσονται. Οὐ δεξ μακράς ποιεῖσθαι τὰς εὐχας, ἀλλὰ βραχείας μὲν, συχνάκις δὲ, καὶ ὀλίγα φθεγγομένους, προσκαρτε ρεῖν τῇ εὐχῃ. • Μὴ οὖν ὁμοιωθῆτε αὐτοῖς, οἶδε γὰρ ὁ Πατὴς ὑμῶν ὧν χρείαν ἔχετε πρὸ τοῦ ὑμᾶς αὐτῆσαι αὐτόν. Οὐ γὰρ ἵνα διδάξωμεν αἰτοῦμεν, ἀλλ᾽ ἵνα ἑαυτοὺς ἀπασχολήσαντες τῶν βιωτικῶν, ὠφεληθῶμεν όμι λοῦντες αὐτῷ. • Οὕτως οὖν προσεύχεσθε ὑμεῖς· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. • Εὐχὴ ἄλλο, καὶ προσευχὴ ἄλλο. Εὐχὴ μὲν γάρ ἐστιν ὑπόσχεσις πρὸς Θεόν· ὡς ὅταν ύπισχνῆται τις ἀποσχέσθαι οίνου ἢ ἄλλου τινός προσευχὴ δὲ, ἀγαθῶν αἴτησι;. Πάτερ δὲ εἰπὼν, δείκνυσί σοι τίνων ἀγαθῶν ἠξιώθης, υἱὸς Θεοῦ γε γονώς· ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν, ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἔδειξέ σοι τὴν πατρίδα σου καὶ τὸν οἶκον τὸν πατρικόν· ἐὰν γὰρ θέλῃς ἔχειν Πατέρα τὸν Θεὸν, πρὸς τοὺς οὐρα νοὺς βλέπε, καὶ μὴ πρὸς γῆν· οὐ λέγεις δὲ, Πάτ τερ μου, ἀλλὰ, Πάτερ ἡμῶν, ὡς ἂν ἔχοις πάντας ὡ; ἀδελφοὺς ἑνὸς Πατρός, ο Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου. Τουτέστι, Ποίησον ἡμᾶς ἁγίους, ἵνα καὶ σὺ δι᾿ ἡμᾶς δοξάζῃ· ὡς γὰρ βλασφημεῖται δι᾿ ἐμὲ, οὕτω καὶ ἁγιάζεται δι' ἐμὲ ὁ Θεὸς, τουτέστιν, ὡς ἅγιος δι ξάζεται. • Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου.» Τουτέστιν, ἡ δευτέρα παρουσία· ὁ γὰρ συνειδὸς ἔχων πεπαρρησιασμένον,

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTUÆI. - CAP. VI. εύχεται ἐλθεῖν τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν κρίσιν. «Γε- catur ut venial resurrectio et judicium. c Fiat νηθήτω τὸ θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς voluntas lua sicut in calo et in terra.» Sicut, γῆς. • Ωσπερ, φησίν, οἱ ἄγγελοι ποιοῦσιν τὸ θέλημά inquit, angeli faciunt voluntatem tuam, ita et nos σου, οὕτω καὶ ἡμῖν δὸς ποιεῖν αὐτό. • Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σή μερον. • Επιούσιον, τὸν ἐπὶ τῇ ουσίᾳ καὶ συστάσει ἡμῶν αὐτάρκη, φησίν· ἀναιρεῖ δὲ τὴν περὶ τῆς αύριον μέριμναν, καὶ τὸ σῶμα δὲ τοῦ Χριστοῦ ἄρτος ἐστὶν ἐπιούσιος· οὗ μεταλαμβάνειν ἀκατακρίτως εὐχόμεθα. • Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν. Ἐπειδὴ καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα ἁμαρτάνομεν, ἱκετεύομεν ἵνα ἀφήσῃ ἡμῖν· οὕτω δὲ ἀφήσε ὡς καὶ ἡμεῖς. Ἐὰν γὰρ μνησικακῶμεν, οὐκ ἀφήσει ἡμῖν· ἐμὲ γὰρ ἔχει ὁ Θεὸς παράδειγμα· καὶ ὁ ποιῶ ἐπ᾿ ἄλλῳ, ποιεῖ ἐπ' ἐμο!. • Καὶ μὴ εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν.» 'Ασθε νεῖς ἐσμεν οἱ ἄνθρωποι, διὸ οὐ δεῖ ἐπιρρίπτειν ἑαυ τοὺς τοῖς πειρασμοῖς· ἀλλ᾿ ἐμπεσόντας εὔχεσθαι μὴ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ πειρασμοῦ. Ὁ γὰρ καταπο θεὶς καὶ νικηθεὶς, ἐκεῖνος εἰσηνέχθη εἰς τὸν βόθρον τοῦ πειρασμοῦ, ἀλλ᾽ οὐχ ὁ ἐμπεσών μέν, νικήσας δέ. «'Αλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Οὐκ εἶπεν, ἀπὸ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων· οὐ γὰρ ἐκεῖναι ἀδι κοῦσιν ἡμᾶς, ἀλλ' ὁ πονηρός, ο Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας, Αμήν.» Θαρσύνει ἡμᾶς ἐνταῦθα. Εἰ γὰρ βασιλεύς ἐστι, καὶ δυνατὸς ὁ Πατὴρ καὶ ἔνδοξος, πάντως καὶ ἡμεῖς νικήσομεν τὸν πονηρὸν, καὶ δοξασθησόμεθα ὕστερον. • Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Πάλιν ἀμνησικάκους ἡμᾶς εἶναι διδάσκει. Αναμι· μ ήσκει δὲ ἡμᾶς τοῦ Πατρός, ἵνα αἰδεσθῶμεν αὐτὸν, καὶ μὴ ἐχθηριώμεθα, τοιούτου παῖδες ὄντες. • Ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώ ματα αὐτῶν, οὐδὲ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ἀφήσει τὰ παραπτώματα ὑμῶν.» Οὐδὲν οὕτω μισεῖ ὁ πρᾶος Θεός, ὡς τὴν ὠμότητα. • Οταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑπο κριταί, σκυθρωποί· ἀφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτ τῶν, ὅπως φανώσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν.» Αφανισμός προσώπου ἐστὶν ἡ ὠχρότης, ὅταν οὐχ οἷός ἐστί τις φαίνηται, ἀλλὰ προσποιήται στυγνός τητα. • Σὺ δὲ νηστεύων, ἄλειψαί σου τὴν κεφαλὴν, καὶ το πρόσωπόν σου νίψαι, ὅπως μὴ φανῇς τοῖς ἀνθρώτοῖς νηστεύων, ἀλλὰ τῷ Πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ· καὶ ὁ Πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι. 1 Οἱ παλαιοὶ χαρᾶς εἶχον σημεῖον τὸ ἀλείφεσθαι ἐλαίῳ μετὰ τὸ λουτρόν· καὶ σὺ οὖν οὕτω χαίρων φαίνου. Ελαιον δὲ νοεῖται καὶ ἡ ἐλεημοσύνη. Κεφαλή δὲ ἡμῶν ὁ Χριστὸς, ὃν δεῖ ἀλείφειν ταῖς ἐλεημοσύ ναῖς· καὶ τὸ πρόσωπον, ἤτοι τὰς αἰσθήσεις, νίπτειν διὰ δακρύων. • Μὴ θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς, da eam facere. VERS. 11. • Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie., Supersubstantialem dicit, qui substantiae et constitutioni nostra sullicit, tollit autem curam de crastino. Quin et corpus Christi panis est supersubstantialis: cujus esse participes citra condemnationem precamur. VERS. 12. ι Ει dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.» Quia et post baptisma peccanus, precanur ut dimittat no bis, sic autem dimittel, quemadmodum et nos: nam si vindictæ avidi et memores fuerimus, non remittel. Habet me Deus ut exemplar: et quod facio alii, facit et nibi. VERS. 13. Et no inducas nos in tentationem. › Imbecilles sumus homines, ideo non debemus ncs ipsos in tentationes injicere: sed si inciderimus, orandum ne absorbeamur a tentatione. Absorptux enim et victus, ille in profundum teutationis iuductus est, at non item qui incidit, et vincit. Sed libera uos a malo s. Non dixit, a malis bomiuibus: non enim illi nos injuria afficiunt, sed malignus. • Quoniam tuum est regnum, et potentia, et gloria in sæcula, Amen.» Animal nos hoc loco. Nam si Rex est, et potens Pater et gloriosus, omnino et nos vincemus malignum, et glorificabimur posthac. ' VERS. 14. Etenim si remiseritis bominibus delicta sua, remittet etiam vobis Pater vester cœlestis. Iterum nos docet esse alienos a vindicandi cupiditate. Memoriam autem patris inculcat, ut revcreamur eum: et cum ejus simus alii, non exasferemur. VERS. 15. Quod si non remiseritis hominibus delicta sua, neque Pater vester remittet vobis delicta vestra.» Nihil enim ita odit benignus Deus, ut crudelitatem. VERS. 16. • Porro cum jejunaveritis, ne sitis sicut hypocritæ, vultuosi. Obscurant enim facies suas, ut videantur hominibus jejunantes. Amen dico vobis, quod habent mercedem suam. Olscuratio faciei est pallor: quando quis non est qualis apparet, sed simulat tristitiam. VERS. 17, 18. «To autem jejunans, urge caput tuum, et faciem tuam lava, ue videaris hominibus jejunans, sed Patri tuo qui est in abscondito: et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi.» Prisci in gaudi signum habebant, oleo ungi post lotionem: 33 et tu quoque sic latus appare. Per oleum autein et eleemosyna intelligitur. Porro caput nostrum, hoc est, Christum, oportet eleemosyna inungi: faicem autem, hoc est, sensun, lacrymis lavare. VERS. 18, 19. Ne thesaurize:is vobis thesau-.

ros super terraal, ubi ærugo et tinea corrumpit: et ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει· καὶ ὅπου κλέπται -ubi fures perfodiunt et furantur. Thesaurizate autem vobis thesauros in cœlo, ubi neque ærugo, neque ținea corrumpit, et ubi fures non perfodiunt, neque furantur.» Postquam inanis gloriæ morbum ejecit, consequenter de inopia loquitur. Homines enim propter vanam gloriam multa possident. Ostendit quam sit inutile thesauros habere super terram: quia ærugo et tinea corrumpunt cibos et vestes, fures aulem aurum et argentum. Deinde ne quis dicat ei: Sed non omnia furto pereunt, inquit. Quamvis nihil horum sit, attamen sic addictum esse divitiarum sollicitudini, quomodo non miserum? ideo dicit: VERS. 21-23.. Ubi enim est thesaurus vesler, ibi erit et cor vestrum. Lucerna corporis est oculus: si igitur oculus tuus simplex fuerit, totum corpus Luum lucidum erit: si aulem oculus tuus malus fuerit, totum corpus tuum tenebrosum erit. Si igitur lux quæ in te est, tenebra sunt, tenebrae ipsæ quauta!, Hoc dicit, quod si adjeceris animum opum sollicitudini, exstinxisti lucernam, obtenebrasti tuam animam. Sicut eurim oculus si simplex, hoc est, sanus fuerit, illuminat corpus: si autem malus, hoc est morbidus, obtenebrat: ita et mens excæcatur præ sollicitudine. Quod si mens obtenebrata fuerit, fit et anima tenebrosa, et multo magis corpus. VERS. 24. ‹ Nullus potest duobus dominis servire. › Duos dominos dicit contraria præcipientes, exempli gratia, ut Deus et Mammon. Nos autein facimus dominum nostrum diabolum, sicut et ventrem denni, Natura enim est vere Dominus, Deus. mammona autem est injustitia. ‹ Aut enim unum odio habebit et alterum diliget: aut uni adhærebit et alterum conteinnet. Non potestis Deo servire et mammoum. Vides quod non potest dives et injustua Deo servire! Abjicit enim divitiarum amor a Deo. VERS. 25. 4 Propterea dico vobis, ne sollichti sitis animæ vestræ quid esuri sitis aut bibitu̟rı: neque corpori vestro quibus indumentis usuri. › Quod est hoc, propterea: Deo ejici propter opes? Non comedit autem anima, incorporea enim est, διορύσσουσι καὶ κλέπτουσι. Θησαυρίζετε δὲ ὑμῖν θησαυροὺς ἐν οὐρανῷ, ὅπου οὔτε σῆς οὔτε βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται οὐ διορύσσουσιν, οὐδὲ κλέπτουσιν· ὅπου γάρ ἐστιν ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ ἔσται καὶ ἡ καρδία ὑμῶν. Ὁ Ἐπεὶ τὸ τῆς κενοδοξίας ἐξέβαλε νόσημα, περὶ ἀκτημοσύνης λοιπὸν λέγει. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι διὰ κενοδοξίαν κτῶνται τα πλείω, δείκνυσι δὲ τοῦ ἐπὶ γῆς θησαυροῦ τὸ ἀκερδές: ὅτι σὴς μὲν καὶ βρῶσις ἀφανίζει βρώματα καὶ ἱμάτια, κλέπται δὲ, χρυσίον καὶ ἀργύριον. Εἶτα ἵνα μὴ είπη τις αὐτῷ, ὅτι 'Αλλ' οὐ πάντες κλέπτονται, φησίν· Ει καὶ μηδὲν τούτων ἐστὶν, ἀλλ᾽ οὖν γε αὐτὸ τοῦτο τὸ προσηλώσθαί σε τῇ περὶ τοῦ πλούτου μερίμνη, της οὐκ ἄθλιον; διὸ λέγει· • Οπου γὰρ ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν. Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός" ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινόν· ἐὰν δὲ ὁ ὀφθαλμός σου πονηρὸς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου σκοτεινὸν ἔσται· εἰ οὖν τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστὶ, τὸ σκότος πόσον; • Τούτό φησιν, ὅτι Ἐὰν προσηλώσῃς τὸν νοῦν σου τῇ τῶν χρημάτων φροντίδι, έσβεσας τὸν λύχνον, ἐσκότισάς σου την ψυχήν. Ωσπερ γὰρ ὁ ὀφθαλμὸς ἁπλοῦς, τουτέστιν ὑγιὴς ὤν, φωτίζει τὸ σῶμα, ἐὰν δὲ πονηρὸς ᾖ, τους ἐστι νοσώδης, σκοτίζει, οὕτω καὶ ὁ νοῦς τυφλοῦται ὑπὸ τῆς φροντίδος. Εἰ δὲ ὁ νοῦς σκοτισθείη, ἡ ψυχὴ σκότος γίνεται, καὶ πολλῷ μᾶλλον τὸ σῶμα. • Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν.» Δύο κυρίους λέγει τοὺς τὰ ἐναντία επιτάττοντας, οἷον Θεὸν καὶ Μαμμωναν. Ἡμεῖς δὲ ποιοῦμεν κύριον ἡμῶν τὸν διάβολον, ὥσπερ καὶ τὴν κοιλίαν θεόν - φύσει δὲ καὶ ἀληθῶς Κύριος, ὁ Θεός· Μαμμωνάς δὲ ἐστιν ἡ ἀδικία. «Η γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, και τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ἢ τοῦ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμμωνία. Ορᾷς ὅτι οὐκ ἔστι δυνατὸν τὸν πλού στον καὶ ἄδικον Θεῷ δουλεύειν; Εκβάλλει γὰρ αὐτ τὸν ἡ φιλοχρηματία ἀπὸ Θεοῦ. • Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε.» Διὰ τοῦτο, ποῖον; Διὰ τὸ ἀπὸ Θεοῦ ἐκβάλλεσθαι ὑπὸ τῶν χρημάτων· Οὐχ ἡ ψυχὴ δὲ ἐσθίει, ἀσώματον γὰρ, ἀλλὰ κατὰ τὴν κοινὴν συνή. sed juxta communem consuetudinem locutus est. θειαν τοῦτο εἶπε. Δοκεῖ γὰρ ἡ ψυχὴ μὴ ἀνέχεσθαι Videtur autem anima non posse esse in corpore, nisi pascatur caro. Non explodit autem operari, sed seipsos totos curis tradere et negligere Deum, hoc est quod prohibet, quoniam et agros colere oportet, et animæ curam habere. ‹ Nonne anima pluris est quam cibus, et corpus quam indumentum? Hoc est, qui majus dedit nempe animam et corpus ipsum 34 formavit, non dabit et alimentum et indumentum? VERS. 26. «Aspicite ad volatilia coli, quia non serunt, neque metunt, neque congregant in horreum, et Pater vester cœlestis pascit ea: nonne vos longe præcellitis illa?, Potuisset afferre in exemplum Heliam et Joannem, et meminit avium: ut nos εἶναι ἐν τῷ σώματι, εἰ μὴ τρέφοιτο ή σάρξ. Οὐκ ἐκβάλλει δὲ τὸ ἐργάζεσθαι, ἀλλὰ τὸ μὴ διδόναι ὅλως ἑαυτοὺς ταῖς φροντίσι, καὶ ἀμελεῖν Θεοῦ, τοῦτο κωλύει. Ἐπεὶ καὶ γεωργεῖν δεῖ, ἀλλὰ καὶ ψυχῆς φροντίζειν. «Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλεῖόν ἐστι τῆς τροφής, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος;» Τουτέστιν, Ο τὸ μεῖζον δούς, τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα διαπλάσας, οὐ δώσει καὶ τροφὴν καὶ ἐνδύματα; • Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσιν, οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκα;, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν; ο Δυνά μενος παρενεγκεῖν εἰς παράδειγμα τὸν Ηλίαν, τὸν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI. CAP. VII. ¿v- ' ' ratione destituamur. Pascit autem eas Deus, qui indidit eis naturalem scientiam ad colligendas Ιωάννην, μέμνηται τῶν πετεινῶν· ἵνα ἡμᾶς ἐν- pudore afficiat, quod nos magis etiam quam illa τρέψῃ, ὅτι καὶ τούτων αλογώτεροί εσμεν. Τρέφει δὲ αὐτὰ ὁ Θεὸς, ἐνθεὶς αὐτοῖς φυσικὴν γνῶσιν πρὸς τὸ τροφὰς συλλέγειν. «Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν μεριμνῶν, δύναται προσθείναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὑτοῦ πήχυν ένα;» Τοῦτό φησιν, ὅτι Κἂν μεριμνα;, οὐδὲν ποιεῖς μὴ θέλοντος τοῦ Θεοῦ. Τί τοίνυν περιττῶς κατακόπτεις σεαυτόν; • Καὶ περὶ ἐνδύματος τί μεριμνᾶτε; Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει· οὐ κοπιᾷ, οὐδὲ νήθει. Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐδὲ Σολομὼν ἐν πάσῃ τῇ δάξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο ὡς ἐν τούτων.» Οὐ μόνον ἀπὸ τῶν ἀλόγων πτηνῶν ἐντρέπει ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν κρίνων τῶν μαραινομένων. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς ἐκεῖνα οὕτως ἐκαλλώπισε, καίτοι μηδεμιᾶς χρείας οὔσης, πόσῳ μᾶλλον τὴν χρείαν τῶν ἡμετέρων ἐνδυμάτων ἀποπληρώσει; Δείκνυσι δὲ, ὅτι, κἂν πολλὰ μεριμνήσῃς, οὐ δυνήσῃ καλλωπισθῆναι ὡς τὰ κρίνα· όπου γε Σολομὼν ὁ φρονιμώτατος καὶ τρυφηλότατος διὰ πάση; αὐτοῦ τῆς βασιλείας οὐκ ἴσχυσε περιβα λέσθαι τι τοιοῦτον. • Εἰ δὲ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ σήμερον ὄντα καὶ αύριον εἰς κλίβανον βαλλόμενον ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφιέννυσιν, οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς, ὀλιγόπιστοι; Μανθάνομεν ἐντεῦθεν, ὅτι οὐ δεῖ φροντίζειν καλλω πισμοῦ. Τοῦτο γὰρ τῶν προσκαίρων ἀνθέων ἐστίν. Οντε πᾶς καλλωπιζόμενος, χόρτος ἐστίν. Ὑμᾶς δὲ εἶπε, τοὺς λογικούς, οἷς ψυχὴν καὶ σῶμα διέπλασεν· ὀλιγόπιστοι δὲ πάντες οἱ μερίμνῶντες. Εἰ γὰρ τελείαν εἶχον εἰς Θεὸν πίστιν, οὐκ ἂν ἐμερίμνων οὕτως ἐνενδότως. ·· Μὴ οὖν μεριμνήσητε, λέγοντες· Τί φάγωμεν, ἢ τί πίωμεν, ἢ τί περιβαλώμεθα; Πάντα γὰρ ταῦτα τὰ ἔθνη ἐπιζητεί.. Τὸ μὲν φαγεῖν οὐ κωλύει. Το δὲ λέγειν, Τί φάγωμεν; κωλύει. Ο λέγουσιν οἱ πλούσιοι ἀφ' ἑσπέρας· Τί φάγωμεν αὔριον; ὁρᾷς ὅτι τὴν τρυφὴν καὶ τὴν ὕβριν κωλύει. • Οἶδε γὰρ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ότι χρήζετε τούτων ἁπάντων. Ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν.» Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἡ ἀπόλαυσις τῶν ἀγαθῶν· αὕτη δὲ διὰ δικαιοσύνης προσγίνεται. Οστις οὖν ζητεῖ τὰ πνευματικά, προστίθεται τούτῳ καὶ τὰ σωματικὰ κατὰ φιλοτιμίαν Θεοῦ. · Μὴ οὖν μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον· ἡ γὰρ αύριον μεριμνήσει τὰ ἑαυτῆς· ἀρκετὸν τῇ ἡμέρᾳ κακία αὐτῆς. Ὁ Κακίαν ἡμέρας την συντριβὴν καὶ την κάκωσιν λέγει·· οἷον, "Αρκετόν σοι ὅτι συντρίβη ὑπὲρ τῆς σήμερον, εἰ δὲ καὶ ὑπὲρ τῆς αὔριον μετ ριμνήσεις, πότε σχολάσεις τῷ Θεῷ, ἀεὶ συντρίβων σεαυτὸν ὑπὲρ τῶν σωματικῶν; Περὶ τοῦ κρίνειν μηδένα· περὶ τοῦ αἰτεῖν, καὶ ζητεῖν· περὶ τοῦ προσέχειν ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητών. «Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε!, Οὐχὶ τὸ ἐλέγε χειν κωλύει, ἀλλὰ τὸ κατακρίνειν. Ὁ μὲν γὰρ ἔλεγescas. VERS. 27. • Quis autem ex vobis sollicitus potest apponere ad staturam suam cubitum unum?» Hoc inquit, quod, licet sollicitus sis, nibil poteris non volento Deo. Cur igitur in vanum crucias teipsum? VERS. 28, 29.: Εt de vestimento quid solliciti estis? Considerate lilia agri, quomodo crescant: non laborant, neque nent. Dico autem vobis, quod neque Salomon in omni gloria sua amictus fuit ut unum ex his. Non solum per aves ratione carentes nos admonet, sed et per lilia quæ marcescunt. Naui si Deus illa sic ornavit, quamvis nulla necessitas exigat, quanto magis penuriam nostram in vestibus supplebit? Ostendit autem quod licet multum sollicitus sis, non poteris tamen ornari sicut lilia: quandoquidem neque Salomon prudentissimus et delikatissimus in omni regno suo potuit ornari ut unum ex illis. VERS. 30. • Quod si gramen agri, quod hodie cum sil, cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, an non multo magis vobis id faciet, parum fidentes?»- Discimus hoc loco quod nullus curare debet ornatum. Hoc enim caducorum floruin est: quicunque ergo ornatur, fenum est. Vos autem dixit, ratiomales, quibus Deus animam et corpus formavit. Parum fidunt autem omnes solliciti. Nam si perfeclam in Deum haberent fidem, non tam enixe solliciti essent. VERS. 31, 32. Ne igitur solliciti sitis dicentes: Quid edemus, aut quid bibemus, aut quibus operiemur? Hæc enim omnia gentes quærunt. Comedere et bibere non prohibet, dicere autem, Qui.l conedemus? prohibet: sicut dicunt divites vesperi, Quid comedemus mane? Vides quod delicias et Juxum prohibet! VERS. 32, 33. Scit enim Pater vester calestis quod habetis his omnibus opus. Quærite autem primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. Regnum Dei, bonorum fruitio est: illa autem per justitiam contingit. Omni igitur quærenti spiritualia, adduntur etiam corporalia, ex liberalitate Def. VERS. 34. • Ne igitur solliciti sitis in crastinum: nam dies crastinus curam habebit suiipsius: sufficit enim diei sua malitia.» Malitiam diei, amictionen. et calamitatem vocat. Suficit enim tibi, quod hodierna afflictione obrueris: quod si et pro crastino sollicitus fueris, quando vacabis Deo, semper lemet Ipsum crucians pro corporalibus! CAPUT VII. 35 Quod non liceat de quoquam judicare. Quomodo pelere et quærere debeamus. Quod nobis cavendum sit a falsis prophetis. VERS. 1. Ne judicetis, ut ne judicemini. Nou reprehendere prohibet, sed con!emnare: nam re

prehensio utilis est, condemnatio autem probrosa, χος ἐπὶ ὠφελείᾳ, ἐστὶν, ἡ δὲ κατάκρισις ἐπὶ ὄνειet despectus plena: vel aliter intellige de eo qui, magnis peccatis obnoxius, opprobrat alios, et comdemnat minus culpabiles, et in bis quæ Deus judicalurus est. Vxas. 2-5. ‹ Quo enim judicio judicatis, judicabimini: et qua mensura metimini, metientur vobis. Quid autem vides festucam quæ est in oculo fratris tui, trabem autem quæ est in oculo tuo non vides? Aut quomodo dices fratri tuo, Sine ejiciani festuram ex oculo tuo, et ecce trabs in oculo tuo Hypocrita, ejice primum trabem ex oculo tuo, et tunc videbis ut ejicias festucani ex oculo fratris tui. › Carpturum alios oportet immaculatum esse. Nam habens trabem in oculo suo, boc est magnuin lignum, scilicet peccatum, et reprehendens alium festucam habentem, impudentiorem illum facit. Ostendit autem Dominus, quod magnus peccator non potest bene videre peccatum fratris. Nam qui babuerit in oculo trabem, quomodo videre potest :lium mediocriter malum VERS. 6. Ne detis sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos. › Canes sunt infideles: porci autem, fideles quidem sunt, sed lutulentam vitam agentes. Mysteria igitur incredulis non sunt prodenda, neque clari et margaritis similes sermones de theologia immundis communicandi. Purci enim conculcant, sive contemnunt quæ dicuntur, canes autem conversi lacerant nos; quod fecerunt philosophi, cum audirent crucifixum Christum. Dilacerant autem nos ratiocinando, impossibile esse cavillantes. VERS. 7, 8. ο Petite, et dabitur vobis: quærile, et invenietis: pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui petit, accipit: et qui quærit, invenit: et pulsanti aperietur.» Imperavit nobis in superioribus magra et dimicilia: ostendit igitur hoc loco quoimodo imperata perficiantur, nempe per preces con - tinus. Petite enim, dixit, hoc est, semper. Nou enim dixit, petatis semel. Deinde et exemplo humano confirmat dictum. δισμῷ καὶ ἐξουδενώσει, ἄλλως τε καὶ ὅταν ἔχων τις μεγάλας ἁμαρτίας, ονειδίζῃ ἑτέροις, καὶ κατακρίνῃ τοὺς ἐλάττονα ἔχοντας, ἃ ὁ Θεὸς μέλλει κρίνειν. • Εν ᾧ γάρ κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρῳ μετρείτε, μετρηθήσεται ὑμῖν. Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρ φος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς; ἢ πῶς ἐρεῖς τῷ ἀδελφῷ σου, "Αφες ἐκβάλω τὸ κάρφος ἀπὸ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου, καὶ ἰδοὺ ἡ δοκὸς ἐν τῷ ὀφθαλμῷ σου; Υποκριτά, έκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τοῦ ὀφθαλ μοῦ σοῦ, καὶ τότε διαβλέψεις έκβαλεῖν τὸ κάρφος ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ τοῦ ἀδελφοῦ σου.» Τον μέλλοντα ἐπιπλήττειν ἄλλοις δεῖ ἄμωμον εἶναι. Εἰ γὰρ αὐτὸς δοκὸν ἔχων ἐν τῷ ὀφθαλμῷ, τουτέστι, μέγα ξύλον, ἤτοι ἁμάρτημα, ἐπιμέμφεται ἄλλῳ κάρφος ἔχοντι, ἀναισχύντερον ἐκεῖνον ἐποίησε. Δείκνυσι δὲ ὁ Κύριος, ὅτι οὐδὲ δύναται ἰδεῖν καλῶς τὸ τοῦ ἀδελφοῦ ἁμάρτ τημα 4 μεγάλα ἁμαρτάνων· ὁ γὰρ ἔχων δοκὸν ἐν τῷ ὀφθαλμῷ, πῶς ἂν ἴδοι ἄλλον μετρίως βλαπτόμε νον; • Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων, μήποτε καταπατήσωσιν αὐτοὺς ἐν τοῖς ποσὶν αὐτῶν, καὶ στραφέντες ῥήξωσιν ὑμᾶς. ο Κύνες εἰσὶν οἱ ἄπιστοι, χοῖροι δὲ, οἱ πιστοὶ μὲν, βορβορώδη δὲ βίον ἔχοντες. Δεῖ τοίνυν τὰ μυστήρια μὴ λέγειν τοῖς ἀπίστοις, μηδὲ τοὺς λαμπρούς καὶ μαργαρώδεις λόγους τους περὶ θεολογίας τοῖς ἀκαθάρτοις οἱ μὲν γὰρ χοίροι, καταπατοῦσιν, ἤτοι καταφρονοῦσι τῶν λεγομένων, οἱ δὲ κύνες στραφέντες διασπαράττουσιν ἡμᾶς· οἷα ποιοί σιν οἱ λεγόμενοι φιλόσοφοι, ὅταν ἀκούσωσιν ὅτι ἐσταυρώθη Θεός, σπαράττουσιν ἡμᾶς τοῖς συλλογι σμοῖς, ἀδύνατον εἶναι τοῦτο σοφιζόμενοι. Vers. 9, 10. ‹ An quisquam est ex vobis homo, quem si petierit filius ejus panem, lapidem daturus sit illi? aut si piscem petierit, num serpentem addet illi? › Erudit hoc loco quod oportet vehementer petere, et utilia pelere. Sicut enim vos, inquit, videntes llios vestros utilia petere, 36 pauem cἰ piscem, datis omnia quæ petierint: ita et vos spitualia quærise, non casualia. VERS. 11.. Si igitur vos, cum silis mali, nostis dona bona dare filiis vestris, quanto magis Pater rester qui in coelis est, dabit bona petentibus se! Malos nominat homines ad Deum comparatos, quo· nium natura nostra bona est, utpote a Deo condita: voluntate autem mali sumus. • Λίτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑ ρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν· πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὐρίσκει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται.» Επέταξεν ἡμῖν ἐν τοῖς προλαβοῦσι μεγάλα καὶ χαλεπά. Δείκνυσιν οὖν ἐνταῦθα πῶς κατορθωθήσονται, καὶ ὅτι διὰ τῆς εὐχῆς τῆς διηνεκούς. Αἰτεῖτε γάρ, εἶπεν, ἀντὶ τοῦ ἀεὶ, οὐ γὰρ εἶπεν, Αιτήσασθε ἅπαξ. Εἶτα καὶ ἀπὸ ὑποδείγματος ἀνθρωπίνου βεβαιοῖ τὸ λεχθέν. • Η τίς ἐστιν ἄνθρωπος ἐξ ὑμῶν, ὃν ἐὰν αἰτήσῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ; καὶ ἐὰν ἰχθὺν αἰτήσῃ, μὴ ὄφιν ἐπιδώσει αὐτῷ;» Παιδεύει ἐνταῦθα ὅτι δεῖ καὶ σφοδρῶς αἰτεῖν, καὶ τὰ συμφέ ροντα αἰτεῖν. Ὑμεῖς γὰρ, φησί, βλέπετε τοὺς παῖδας ὑμῶν τὰ πρέποντα αἰτοῦντας, ἄρτον καὶ ἰχθῦν, καὶ τότε δίδοτε αὐτοῖς ὅταν τοιαῦτα ζητῶσιν· οὕτως οὖν καὶ ὑμεῖς τὰ πνευματικά ζητείτε, μὴ τὰ σαρ χικά. «Εἰ οὖν ὑμεῖς πονηροὶ ὄντες, οἴδατε δόματα ἀγαθὰ διδόναι τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ μᾶλλον ὁ Πατήρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς δώσει ἀγαθὰ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν;» Πονηροὺς ὀνομάζει τοὺς ἀνθρώπους, ὡς πρὸς τὸν Θεὸν συγκρίνων αὐτοὺς, ἐπεὶ ἡ φύσις ἡμῶν ἀγαθή ἐστιν, ὡς Θεού δημιούργημα, κατὰ δὲ προαί ρεσιν πονηρευόμεθα.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTILEI. CAP. VII. • Πάντα οὖν ὅσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Οὗτος γὰρ ἐστι ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται.» Σύντομον δείκνυσι τὴν εἰς ἀρετὴν ὁδόν. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι οίκοθεν γινώσκομεν τὸ δέον. Εἰ γὰρ θέλεις εὐεργετεῖσθαι, εὐεργέτει. Εἰ θέλεις ἀγαπᾶσθαι παρὰ τῶν ἐχθρῶν, ἀγάπα καὶ σὺ τοὺς ἐχθρούς. Καὶ γὰρ ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ καὶ οἱ προφῆται ἐκεῖνα λέγουσιν, ἢ καὶ ὁ φυσικός νόμος ἡμῖν διατάττεται, • Εισέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι πλατεῖα ἡ πύλη, καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοί εἰσιν οἱ εἰσερχόμενοι δι' αὐτ τῆς. ο Στενήν πύλην λέγει τοὺς πειρασμούς, τούς τε εκουσίους, οἷον νηστείαν καὶ τἄλλα, καὶ τοὺς ἀκουσίους, οἷον δεσμά, διωγμούς. Ωσπερ οὖν πολύσαρχος άνθρωπος, ἢ πολλὰ βαστάζων, οὐ δύναται διὰ τῆς στενῆς εἰσελθεῖν, οὕτως οὐδὲ τρυφηλός ἢ πλούσιος· διὰ δὲ τῆς πλατείας οἱ τοιοῦτοι εἰσέρχονται. Δεικνύων δὲ ὅτι καὶ ἡ στενοχωρία πρόσκαιρός ἐστι, καὶ ἡ πλατύτης παροδική, πύλην καὶ ὁδὸν ἐκά. λεσε τήν τε γὰρ πύλην, ἤτοι τὴν κακοπάθειαν, παρ έρχεται ὁ κακοπαθῶν, καὶ τὴν τροφὴν δὲ ὡς ὁδὸν παροδεύει ὁ τρυφῶν· ἐπεὶ οὖν ἀμφότερα πρόσκαιρα, τὸ κρεῖττον αἱρετέον. Τί στενὴ ἡ πύλη, καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπά γουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν! ο θαυμαστικόν ἐστι τὸ Τί. Θαυμάζει γάρ, βαβαί, πόσον ἐστὶ στενή! Πῶς οὖν ἀλλαχοῦ λέγει· Ο ζυγός μου ἐλαφρός; Διὰ τὰς μελλούσας ἀντιδόσεις. • Προσέχετε δὲ ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν, οἵτινες ἔρχονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασι προβάτων, ἔσωθεν δέ εἰσι λύκοι ἁρπαγες· ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς.» Πανοῦργοί εἰσι καὶ ἐπιθέται οἱ· αἱρετικοί, διὰ τοῦτο λέγει, Προσέχετε. Χρηστολογίαν μὲν γὰρ προβάλλονται, καὶ βίον ὑποκρίνονται σε μνὸν, ἀλλ᾽ ἔσωθέν ἐστι τὸ ἄγκιστρον. Ενδυμα δὲ προβάτου, καὶ ἡ πραότης, ᾔτινι χρῶνταί τινες σχηματιζόμενοι διὰ τὸ κολακεύειν καὶ ἐξαπατᾷν. ᾿Απὸ δὲ τοῦ καρποῦ γνωρίζονται, τουτέστι, τῶν ἔρ γων καὶ τοῦ βίου. Κἂν γὰρ ὑποκρίνωνται πρὸς και μόν, ἀλλὰ τοῖς προσέχουσιν ελέγχονται. • Μήτι συλλέγουσιν ἀπὸ ἀκανθῶν σταφυλήν, ἢ ἀπὸ τριβόλων σῦχα; Οὕτω πᾶν δένδρον ἀγαθὸν καρ τοὺς καλοὺς ποιεῖ· τὸ δὲ σαπρὸν δένδρον καρπούς πονηρούς ποιεῖ.» Ακανθαι καὶ τρίβολοί εἰσιν οἱ ὑποκριταί· ἀκανθαι, ὡς πλήττοντες λαθραίως, τρία βολος δὲ, ὡς πανούργοι καὶ πολύτροποι. Σαπρὸν δὲ δένδρον, πᾶς ἐν σήπει ὁ ὑγρὸς καὶ ἐκλελυμένος βίος. • Οὐ δύναται δένδρον ἀγαθὸν καρπούς πονηρούς ποιεῖν, οὐδὲ δένδρον σαπρὸν καρποὺς καλούς ποιεῖν. ο Ἕως οὗ ἐστι σαπρόν, οὐ δύναται· ἐὰν δὲ μεταβληθῇ, δύναται. Ορα γὰρ, ὅτι οὐκ εἶπεν, Οὐ δυνήσεται, ἀλλ᾽ ὅτι ἐν ὅσῳ ἐστὶ σαπρόν, καλὰ οὐ γεννᾷ. • Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, ἐκκόπτε ται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. "Αραγε ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς.» Ταῦτα πρὸς Ἰουδαίους Vers. 12. ‹ Omnia igitur quæcunque volueritis ut faciant vobis homines, et vos facite eis. Hæc enim est lex, et prophetæ. Brevem ad virtutem viam ostendit. Ex nobis enim scimus quid facto sit opus. Nam si vis beneficia accipere, benefac si vis diligi ab inimicis, dilige tu etiam inimicos. Etenim lex Dei et prophetæ illa dicunt: quæ et naturalis lex - praecipit. VERS. 15.: Introite per angustain portan, quia lata est porta et spatiosa via quæ ducit ad interitum, et multi sunt qui ingrediantur per eam. Angustam portam vocat tentationes, tum voluntarias, veluti jejunium et alia: tum præler nostram voluntatem evenientes, ut vincula, persecutiones. Quemadmodum antem corpulentum, vel sarcinis onustum, per angustam ingredi nequit: ita neque delicatus vel lives, per latam autem tales vallunt. Caeterum ostendens quot et angustia temporaria sit, et lati tudo transitoria, portam et viam vocavit. Per amictionem enim qui affligitur, quasi per portam transit, et delicatus per delicias quasi per viam ingreditur: et quia utraque temporaria, eligatur quæ melior. Vers. 14. ‹ Quam angusta est porta et stricta via quæ ducit ad vitam, et pauci sunt invenientes eam! • Admiraliva dictio est, Quid? Admiratur enim, papa, quam angusta! Quomodo igitur alibi dicit, Onus meum leve? propter futuras retribuLiones. VERS. 15, 16. «Attendite autem a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, sed intrinsecus sunt lupi rapaces, fructibus eorum cognoscetis eos.» Vafri sunt et impostores hæretici, proplerea dicit, altendite, hoc est, cavete. Blandiloquentiam enim prætexunt, et vitam simulant sanctam, sed intrinsecus latet hamus. Indumentum autem ovis est et mansuetudo, quam usurpant dum adulantur et decipiunt. fructu autem cognoscuntur, hoc est, ab operibus et vita. Nam licet ad tempus simulent, sed produntur successu temporis. VERS. 16, 17. «Nunquid colligunt a spinis uvam, vel a tribulis ficus? Sic omnis arkor bona fructus bonos facit: arbor autem putris fructus malos facit.» Spinæ et tribuli sunt hypocrit. Spinæ, ut occulte vulnerantes: tribuli, ut vafri et versatiles. Arbor autem putris, omnis qui molli et dissoluta vita putrescit. faVERS. 18. • Νon potest arbor bona fructus malos . facere, neque arbor putris fructus bonus 37 Για cere. › Quamdiu est putris, non potest; ubi autem conversa fuerit, potest. Vide enim quod non dixit, Non poterit: sed quatenus est putris, bona non parit. VERS. 19, 20. • Omnis arbor non faciens fructum bonum, exscinditur, et in ignem mittitur. Utique ex fructibus ipsorum agnoscetis eos, His Judæos per

stringil, nam et Joannes talia eis dicebat. Arbori ἀποτείνεται, καὶ ὁ Ἰωάννης γὰρ τοιαῦτα αὐτοῖς autem confert hominem, eo quod potest a sterili peccato in virtutem inseri. VERS. 21. «Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum calorum: sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in cœlis est. › Hoc loco ostendit seipsum Dominum, dicendo, Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, nam ita se et Deum dicit. Docet autem nos, si fidein absque operibus habuerimus, nihil nobis eam profuturam. Nam dicendo, Qui facit voluntatem, non dicit, qui semel facit, sed qui usque ad mortem facit. Et non dixit, Voluntatem meam, ne offenderet auditores, sed, Patris mei. Omnino autem una eademque voluntas est patris et filii, nisi degener sit filius. VERS. 22, 23. «Multi dicent nibi in die illa: Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo dæmonia ejecimus, et in nomine tuo virtries multas fecimus? Et tunc confitebor eis: Nunquam cognovi vos, discedile a me, operarii iniquitatis.» Multi cum prædicare incipiebant, ejiciebant dæmonia: et quamvis indigni essent, per nomen Jesu fugabant damones. Nam gratia etiam per indignos efficax est, sicut per indignos sacerdotes sanctificamur: et Judas quoque signa fecit, et filii Scevæ. Quod autem dicit, Nunquam cognovi vos, hoc vult, Neque tunc, quando miracula faciebatis, diligebam vos. Hoc enim loco caritas, cognitio dicitur. VERS. 24, 25. «Omnis igitur qui audit ex me sermones hos et facit eos, assimilabo eum viro prudenti, qui ædificavit domum suam super petram, et descendit pluvia, et venerunt flumina, et flaverunt venti et irruerunt in domum illam, et non cecidit: fundata enim erat supra petram.» Absque Deo virtus perfici nequit; idcirco, inquit, assimilabo eum viro prudenti. Petra autem est Christus, domus autem antea. Quicumque igitur animıam suam ædificabit, operando mandala Christi, illum neque pluvia, id est diabolus, qui de celo decidit: neque flumina, homines scilicet edentes, qui ab hac pluvia multiplicantur: neque venti, hoc est spiritus mali, et in summa, tentationes omnes si talis fuerit, poterunt dejicere. VERS. 26, 27. Et omnis qui audit a me sermones hos et non facit eos, assimilabitur viro stulto, qui exstruxit domum suam super arenam, et descendit pluvia, et venerunt flumina, et spiraverunt venti, et irruerunt in domum illam, et cecidit, fuitque uina ejus magna. › Non dixit, Assimilabo eum, sed per seipsum assimilabitur stulto ille qui credit quidem non autem operatur, 38 hic est qui super arenam ædificat iguaviter operans: propterea et a tentationibus dejicitur: irruit, hoc est, impingit in cuni tentatio, et magna cadit (a) ruina. Nullus autem (α) Edit. Lut. solum, et cadit. ἔλεγε. Δένδρῳ δὲ ἀπεικάζει τὸν ἄνθρωπον, διότι δύο ναται εγκεντρισθῆναι ἀπὸ τῆς ἀκάρπου ἁμαρτίας εἰς ἀρετήν. • Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέ λημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. • Ενταῦθα ἐπιδείκνυσιν ἑαυτὸν Κύριον, ἐν τῷ εἰπεῖν· Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, ὥστε Θεὸν ἑαυτὸν λέγει, διδάσκει δὲ ἡμᾶς ὅτι, ἐὰν πίστιν χωρὶς ἔργων ἔχω μεν, οὐδὲν ἐκ τούτου ὠφελούμεθα· ὁ γὰρ ποιῶν τὸ θέλημα, οὐκ εἶπεν ὁ ἅπαξ ποιήσας, ἀλλ' ὁ ἄχρι θα νάτου ποιῶν. Καὶ οὐκ εἶπε, τὸ θέλημά μου, ἵνα μὴ σκανδαλίσῃ τοὺς ἀκούοντας, ἀλλὰ, τοῦ Πατρός μου πάντως δὲ ἐν θέλημα πατρὸς καὶ υἱοῦ, ἐὰν οὐκ ἔστιν ἀποστάτης ὁ υἱός. • Πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια εξεβάλλομεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν; Καὶ τότε ὁμολογήσω αύτοῖς, ὅτι οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς, ἀποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν.» Πολλοὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος ἐξέβαλον δαιμόνια, καὶ ἀνάξιοι ὄντες, διὰ τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ φευγόντων τῶν δαιμόνων· καὶ γὰρ ἡ χάρις καὶ διὰ τῶν ἀναξίων ένερ γεῖ, ὡς καὶ διὰ τῶν ἀναξίων Ιερέων ἁγιαζόμεθα, και Ἰούδας δὲ σημεῖα ἐποίησε, καὶ οἱ υἱοὶ τοῦ Σκευά. Τὸ δὲ Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς, ἀντὶ τοῦ, Οὐδὲ τότε ότε έθαυματουργεῖτε, ἠγάπων ὑμᾶς· γνῶσις γὰρ ἡ ἀγάπη Ο λέγεται ἐνταῦθα. • Πᾶς οὖν ὅστις ἀκούει μου τους λόγους τούτους, καὶ ποιεῖ αὐτοὺς, ὁμοιώσω αὐτὸν ἀνδρὶ φρονίμ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πέτραν, καὶ κατέβη ἡ βροχὴ, καὶ ἦλθον οἱ ποταμοὶ, καὶ ἔπε νευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ προσέπεσον τῇ οἰκίᾳ ἐκείνο καὶ οὐκ ἔπεσε, τεθεμελίωτο γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν.» Θεοῦ χωρὶς οὐ δύναται ἀρετὴ κατορθωθῆναι, διὰ τοῦτό φησιν, Ομοιώσω αὐτὸν ἀνδρὶ φρονίμῳ. Πέτρα δὲ, ὁ Χριστός· οἰκία δὲ, ἡ ψυχή. Ὅστις οὖν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ οἰκοδομήσει ἐπὶ τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἐντολῶν, τοῦ Χριστοῦ, τοῦτον οὔτε ἡ βροχὴ, ὁ διάβολος λέγω, ὁ ἐξ οὐρανοῦ πεσών, οὔτε οἱ ποταμοί, οἱ ἐπηρεασταὶ άνθρωποι, οἱ ἀπὸ τῆς τοιαύτης βροχῆς πληθυνόμε νοι, οὔτε οἱ ἄνεμοι, τὰ πνεύματα τῆς πονηρίας, καὶ Ο ἁπλῶς πάντες οἱ πειρασμοί, τὸν τοιοῦτον ού δύνανται καταβαλεῖν. «Καὶ πᾶς ὁ ἀκούων μου τους λόγους τούτους, καὶ μὴ ποιῶν αὐτοὺς, ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ἄμμον, καὶ κατέθη ἡ βροχὴ, καὶ ἦλθον οἱ ποταμοί, καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι, καὶ προσέκοψαν τῇ οἰκίᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔπεσε, καὶ ἦν ἢ πτώσις. αὐτῆς μεγάλη.» Οὐκ εἶ πεν, Ομοιώσω αὐτὸν, ἀλλ᾽, Ομοιωθήσεται ἀφ' ἑαυτοῦ, μωρῷ, ἐκεῖνος ὃς πιστεύει μὲν, οὐ πράττει δέ· οὗτος οὖν ἐπὶ ψάμμου κτίζει, ἐπὶ σαθρότητος τῶν ἔργων. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπὸ τῶν πειρασμῶν πίπτει· ὅταν γὰρ προσκόψῃ, τουτέστι, προσκρούσῃ αὐτῷ πειρασμός,

217° ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. VIII. είπτει πτῶμα μέγα. Οὐδεὶς δὲ τῶν ἀπίστων πίπτει, & iufdelium cadit, illi enim semper buni jacent: at ἐκεῖνοι γὰρ χαμαὶ πάντοτε κεῖνται· ὁ δὲ πιστὸς, Bidelis cadit. Et ruina, quia Christianus est, inaἐκεῖνος πίπτει. Καὶ διὰ τοῦτο μέγα τὸ πτωμα, ὅτι gia. Χριστιανὸς ὢν πίπτει. • Καὶ ἐγένετο ὅτε συνετέλεσεν ὁ Ἰησοῦ τοὺς λήγους τούτους, ἐξεπλήσσοντο οἱ ὄχλοι ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ. "Ην γὰρ διδάσκων αὐτοὺς ὡς ἐξουσίαν ἔχων, καὶ οὐχ ὡς οἱ γραμματεῖς.» Οὐχ οἱ ἄρχοντες ἐξεπλήσσοντο, πῶς γάρ, οι φθονοῦντες αὐτῷ; ἀλλὰ τὸ ἄκακον πλῆθος. Εθαύμαζον δὲ οὐχὶ τὴν φράσιν τῶν ῥημάτων, ἀλλὰ τὴν παῤῥησίαν, καὶ ὑπὲρ τοὺς προφήτας γὰρ ἐδείκνυεν ἐξουσίαν. Ἐκεῖνοι γὰρ, Τάδε λέγει Κύριος, Έλεγον. Χριστὸς δὲ, ὡς Θεός· Εγώ λέγω ὑμῖν. Περὶ τοῦ λεπρού. Περὶ τοῦ ἑκατοντάρχου. Περὶ τῆς πενθερᾶς Πέτρου. Περὶ τῶν ἰαθέντων ἀπὸ ποικίλων νόσων. Περὶ τοῦ μὴ ἐπιτρεπομένου ἀκολουθεῖν. Περὶ τῆς ἐπιτιμήσεως τῶν ὑδάτων. Περὶ τῶν δαιμονιζομένων, ὧν τὰ δαιμόνια εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων ἐξεβλήθη. «Καταβάντι δὲ αὐτῷ ἀπὸ τοῦ ὄρους, ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί. Καὶ ἰδοὺ λεπρὸς προσελθὼν προσο αχύνει αὐτῷ, λέγων Κύριε, ἐὰν θέλης, δύνασαί με καθαρίσαι.» Συνετὸς ὢν ὁ λεπρός, οὐκ ἀνῆλθεν εἰς τὸ ὄρος, ἵνα μὴ διακόψῃ τὴν διδασκαλίαν. Καταβάντι δὲ προσκυνεῖ. Καὶ πίστιν δεικνύων πολλὴν, οὐκ εἶπεν, Ἐὰν παρακαλέσῃς τὸν Θεόν, θεραπεύσεις με· ἀλλ', Ἐὰν θέλῃς, διὸ καὶ ὁ Χριστός ο consumasVERS. 28, 29. • Et factum est, cum set Jesus sermones illos, ebstupuerunt turbæ in doctrina ejus. Erat enim docens eos ut auctoritatem labens, et non sicut scribae.» Non principes obst puerunt, (quomodo enim, cum eum odio haberent? sed innocua plebis multitudo, Mirabantur non facundiain verborum, sed libertatem: et majore:n quam prophetæ præe se ferebant auctoritatem. Illi enim dicebant, Hlæc dicit Dominus. Christus autem. nt Deus, Ego dico vobis. CAPUT VIII. De curatione leprosi. De centurione. De socru Petri. De iis qui curati sunt a variis morbis. De non commissa sequela. De increpatione aquarum. De dirmoniacis quorum da'monia in porcorum gregem emissa sunt. VERS. 42.. Cum autem descendisset a monte, secutæ sunt eum turbæ multæ. Et ecce leprosus accessit et adoravit eum, dicens: Domine, si vis, potes me mundare. › Leprosus enim, utpote civilis et inodestus, non ascendit in montem, ut ne doctrinæ obesset: cum igitur descendisset, adoravit. Et magnam præ se ferens fidem, non dixit, Si obsecraveris Deum, curabis me: sed, Si vis, et ideo Chrislus. VERS. 3, 4. Et extenta manu tetigit eum Jesuis, dicens: Volo, mundus esto. Et confestim mundata est lepra illius. Dicitque ei Jesus: Vide, nulli dixeris: sed vale, teipsum ostende sacerdoti, et offer mtus quod præcipit Moyses in testimonium illis.» Alligit lepiosum, ostendens quod non obno xius sit legi, quæ præcepit ne taugatur leprosus, sed Dominus ejus sit, et quod mundo nihil sit im - mundum, et quod sancta ejus caro sanctificationem communicet. Fugiens autem gloriam, jubet ut nulli dicat, sed ostendat se sacerdoti. Nam nisi sacerdos mundum pronuntiasset, extra civitatem illi mauendum fuisset. Præcipit quoque ut offerat donum in testimonium Judæis: boc est, Quando me arguent • Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἥψατο αὐτοῦ ὁ Ἰησοῦς, λέγων· Θέλω, καθαρίσθητι. Καὶ εὐθέως ἐκαθαρίσθη αὐτοῦ ἡ λέπρα. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· "Ορα μηδενὶ εἴπης· ἀλλ' ύπαγε, σεαυτὸν δεῖξον τῷ ἱερεῖ, καὶ προσένεγκε τὸ δῶρον 8 προσέταξε Μωσής, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς.» Απτεται τοῦ λεπρού, δεικνύς, ὅτι οὐχ ὑπόκειται τῷ νόμῳ, κελεύοντι μὴ ἅπτεσθαι τοῦ λεπροῦ, ἀλλὰ Δεσπότης τούτου ἐστὶ, καὶ ὅτι τῷ καθαρῷ οὐδὲν ἀκάθαρτον, καὶ ὅτι ἡ ἁγία αὐτοῦ σὰρξ ἁγιασμοῦ μετεδίδου. Φεύγων δὲ τὴν δόξαν, κελεύει μηδενὶ εἰπεῖν, ἀλλὰ δεῖξαι ἑαυτὸν τῷ ἱερεῖ. Εἰ γὰρ μὴ εἶπεν ὁ ἱερεὺς, ὅτι κεκάθαρται 5 λεπρός, ἔξω τῆς πόλεως ἔμενε. Κελεύει δὲ καὶ προσενεγκεῖν τὸ δῶρον εἰς μαρτύριον τοῖς Ἰουδαίοις, τουτέστιν, Όταν μου κατηγορῶσιν ὡς τὸν νόμον καταλύοντος, ut destructorem legis, tu mihi testis cris, qui nunc ἔσῃ μάρτυς σὺ ὁ νῦν κελευσθεὶς παρ' ἐμοῦ προς. αγαγεῖν τὰ παρὰ τοῦ νόμου διαταττόμενα. • Εἰσελθόντι δὲ αὐτῷ εἰς Καπερναούμ, προσῆλθεν αὐτῷ ἑκατόνταρχος παρακαλῶν αὐτὸν καὶ λέγων. Οὐδὲ οὗτος ἐν τῷ ὄρει προσῆλθεν, ἵνα μὴ διαλυθῇ ἡ διδασκα λία. Ὁ αὐτὸς δὲ ἐστιν οὗτος, ὁ καὶ παρὰ τῷ Λουκά. Ει δὲ ὁ Λουκᾶς λέγει, ὅτι ἑτέρους ἔπεμψε πρέσβεις προς τὸν Ἰησοῦν· οὐκ ἔστι τοῦτο ἐναντιολογία πρὸς τὸν Ματθαῖον, λέγοντα, αὐτὸν ἐκεῖνον προσελθεῖν. Εἰκὸς γὰρ ἦν πρῶτον μὲν ἄλλους ἀποστείλαι, εἶτα τοῦ κινδύνου ἐπικειμένου, αὐτὸν ἐλθεῖν καὶ λέγειν «Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικός, δεινώς βασανιζόμενος. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγὼ ἐλθὼν θεραπεύσω αὐτόν. ὁ Οὐκ ἤνεγκε jussus es a me ut offeras ea quæ a lege præcipiuntur. Vers. 5, 6. ‹ At cum ipse ingressus esset Capernaum, accessit ad eum Centurio, obsecrans eum et dicens.» Neque hic in monte arcessit, ut ne prajidicaret doctrine. Idem autem hic est qui et apul Lucam. Quamvis autem Lucas dicat quod alios niserit nuntios ad Jesum, non contradicit 39 tamen Matthæo dicenti quod per se accesserit. Verisimile enim est ipsum principio alios misisse, deinde periculo crescente per se accessisse, ac dixisse: VERS. 6, 7. • Domine, puer meus decumbit domi paralyticus, graviterque cruciatur. Et dicit illi Jesus: Ego cum venero, curabo eun.. Non attulit puc-

Fum in lecto, credens quo. et absentem curare pos τὸν παῖδα ἐπὶ κλίνης, πιστεύων ὅτι καὶ ἀπόντα δύο sel. Quapropter, ναται θεραπεῦσαι· διδ, VERS. 8-10. «Εt centurio respondens, dixit: Domine, pon sum idoncus ut sub tectum meum ingre diaris, sed tantum dic sermone, et sanabitur puer meus. Nam et ego lomo tum sub potestate, et habeo sub me milites, et dico huic, Vade, et vadit: et alteri, Veui, et venit: et servo meo, Fac lut, et facit. Ut autem hæc audivit Jesus, admiratus est, et dixit his qui sequebantur, Amen dico vobis, ne in Israel quidem tantam fidein inveni. Si ego, inquit, qui regis servus sum, militibus mihi subditis impero, au multo magis imperare potes morti et morbis: ita ut ab hoc recedant, ad alium autem veniant. Corporales enim morbi, milites sunt et ultores Dei. Proinde admiratur Christus, et dicit, quod neque in Israelitis tantam invenerit Adem, quantam in hoc gentili. VERS. 11, 12. • Dico autem vobis, quod multi ab Oriente et Occidente venient, et accumbent cuin Abraham et Isaac et Jacob in regno cœlorum; filii vero regni ejicientur in tenebras exteriores. Illic erit ploratus, et stridor dentium.» Non dixit quod multi gentiles accubituri essent, ut ne Judæos exasperaret sed adumbrando rem dixit, multi ab Oriente et Occidente. Mentionem autem fecit Abrahæ ostendens quod non sit contrarius legi veteri. Porro dicens tenebras exteriores, monstravit esse pœnas quasdam tolerabiliores et leviores. Sunt enim et in suppliciis gradus. Filios autem regni Judæos dicit, all quos et promissiones factae sunt. Filius enim, inquit, primogenitus meus Israel. VERS. 15. «Εt dixit Jesus centurioni: Abi, et sicut credidisti, ita flat tibi. Et sanatus est puer ejus in hora illa, et reversus centurio, in domum suam, in illa hora invenit puerum suum sanum. › Declaratur ex his, quoniam si ille verbo sanatus est, vere etiam dictum quod Judæl abjiciendi essent. Es collatione codl. «Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἑκατόνταρχος, ἔφη, Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς, ἀλλὰ μόνον εἰπὲ λόγῳ, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπος εἰμι ὑπὸ ἐξουσίαν, ἔχων ὑπ' ἐμαυτὸν στρατιώτας, καὶ λέγω τούτῳ, Πορεύθητι, καὶ πορεύεται· καὶ ἄλλῳ, Ερχου, καὶ ἔρχεται· καὶ τῷ δούλῳ μου, Ποίησον τοῦτο, καὶ ποιεῖ. ᾿Ακούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς, ἐθαύμασε καὶ εἶπε τοῖς ἀκολουθοῦσιν· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίσ στιν εὗρον.» Εἰ ἐγώ, φησί, βασιλέως δοῦλος ὤν, τοῖς ὑπ' ἐμὲ στρατιώταις ἐπιτάττω, σὺ πολλῷ μᾶλλον δύκαται ἐπιτάττειν τῷ θανάτῳ καὶ ταῖς νόσοις, ὥστε ἀπὸ τοῦδε μὲν ἀναχωρεῖν, ἄλλῳ δὲ ἐπιτίθεσθαι· αἱ γὰρ σωματικαὶ νόσοι, στρατιῶται καὶ ἔκδικοί εἰσι τοῦ Θεοῦ. Θαυμάζει τοίνυν ὁ Χριστός, λέγων ὅτι, Οὐδὲ ἐν τοῖς Ισραηλίταις τοσαύτην πίστιν· εὗρον ὅσην ἐν τῷ ἐθνικῷ (3-4). • Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι πολλοὶ ἀπὸ Ανατολῶν καὶ Δυτ μῶν ἤξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.» Οὐκ εἶπεν ὅτι πολλοὶ ἐθνικοί ἀνακλιθήσονται, ἵνα μὴ πλήξῃ τοὺς Ἰουδαίους, ἀλλὰ συνεσκιασμένως εἶπεν, ἀπὸ Ἀνατολῶν καὶ Δυσμών. Εμνήσθη δὲ τοῦ ᾿Αβραάμ, δεικνύων, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐναντίος τῇ Παλαιᾷ· ἐξώτερον δὲ σκότος εἰπὼν, ἐδήλωσεν ὅτι ἐστὶ καὶ ἐνδότερον, δ καὶ ἐλαφρότερον. Βαθμοί γάρ εἰσι καὶ ἐν τῇ κολάσει. Υἱοὺς δὲ βασιλείας τοὺς Ἰουδαίους λέγει, πρὸς αὐτοὺς γὰρ αἱ ἐπαγ γελίαι. Υἱὸς γὰρ, φησί, πρωτότοκός μου Ισραήλ (3-4) Εθνικῷ. Αλλοι δὲ οὕτως ἡρμήνευσαν τουτί τὸ ῥητόν. Ὁ μὲν Ἰακὼβ ἐκεῖνος ἐν πατριάρχαις ἐπίσ σημος ἰδὼν τὴν οὐρανομήκη ἐκείνην κλίμακα, δι' ἧς οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἀνέβαινον καὶ κατέβαινον, τοπι- η κὸν ὑπέλαβεν εἶναι τὸν Θεὸν, καὶ μὴ παντὶ παρόντα καὶ πανταχοῦ· εἶπε γὰρ, ὅτι Εστι Κύριος ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, ἐγὼ δὲ οὐκ ᾔδειν· καὶ πάλιν· 'Ως φοβερὸς ὁ τύπος οὗτος. Οὐκ ἔστι τοῦτο, ἀλλ᾽ οἶκος Θεοῦ. Θαυμάζει τοίνυν ὁ Κύριος τὴν τοῦ ἐθνικοῦ τούτου πίστιν ὡς μεγάλην οὖσαν καὶ ὑπερφυή, λέγων, ὅτι Οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ, ἤτοι τῷ Ἰακώβ, τοσαύτην πίστιν εὗρον, ὅσην ἐν τούτῳ. Ἐκεῖνος γάρ με το πι κὸν ὑπέλαβεν εἶναι, οὗτος δὲ παντὶ καὶ πανταχοῦ, καὶ βήματι μόνον τὰ πάντα δυνάμενον. Εἶπε γάρ Εἰπὲ λόγον, καὶ ιαθήσεται ὁ παῖς μου. Λέγω δὲ ὑμῖν, κ. τ. λ. • Alii autem hocce dictum ita interpretati sunt Jacob celebris ille inter patriarchas, cum scalam ad cœlum pertingentem, per quam angeli Dei ascendebant et descendebant (Gen. xxvIII, 12) vidisset, suspicatus est Deuin localem (seu determinato in loco) esse, non rebus omnibus, ac ubique presentem. Unde ait: Vere Dominus est in ioco isto; et ego nesciebam. Εt rursus: Quam terri- • Καὶ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τῷ ἑκατοντάρχψ• Υπαγε, καὶ ὡς ἐπίστευσας, γενηθήτω σοι. Καὶ ἰάθη ὁ παῖς αὐτοῦ ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ὑποστρέψας ὁ ἑκατόντα αρχος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ, εὗρε τὸν παῖδα ὑγιαίνοντα.» Εδειξεν ἐξ ὧν λόγῳ ἰάσατο, ὅτι καὶ περὶ τοῦ ἀποῤῥιφῆναι τοὺς Ἰουδαίους, ἀλη θεύει. Venet. S. Marci. bilis est locus iste! non est hic aliud, nisi domus Dei. Miratur igitur Dominus gentilis hujus fidem velut magnam et præcellentem, dicens: Neque in Israel, hoc est, in Jacob, tantam fidem inveni, quantam in hoc. Ille enim me loco circumscriptum esse suspicatus est; hic autem rebus omnibus et ubique presentem, ac solo verbo omnia posse, credit: ait enim: Dic verbum, et sanabitur puer meus. Dico autem vobis, o etc. Cod. 31. Φασὶ δέ τινες ὅτι, καθάπερ τινὰ πελάγη τῶν θαλασσῶν κόλποι τοιοίδε ή τοιοίδε ώνομάσθησαν, οὕτως ἄρα καὶ τὰ πελάγη τῶν ἀπολαύσεων, ἐν αἷς ἐστιν Αβραάμ, κόλποι τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐκλήθησαν, ὡς επισημοτέρου πάντων παρ' Εβραίοις ὄντος τοῦ Αβραάμ, ἰδικῶς τοῦ ᾽Αβραὰμ τούτους ὠνόματα. Καὶ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς. «Aiut vero nonnulli, quod, sicut quidam profundi marium tractus appellantur sinus tales vel tales; sic et pelagi deliciarum, in quibus exstat Abraham, sinus Abrahæ dicti sint. Cum enim Abraham omnium celeberrimus esset apud Hebræos; inde proprie Abrahæ hos appellavit. Et dixit Jesus,» etc., idem codl.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆRI. - CAP. VIII. «Καὶ ἐλθὼν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν οἰκίαν Πέτρου, εἶδε τὴν πενθερὰν αὐτοῦ βεβλημένην καὶ πυρέσσου σαν. Καὶ ήψατο τῆς χειρὸς αὐτῆς, καὶ ἀφῆκεν αὐτὴν ὁ πυρετός. Καὶ ἠγέρθη καὶ διηκόνει αὐτοῖς. ο Εἰσῆλθεν εἰς τὴν Πέτρου οἰκίαν διὰ τὸ φαγεῖν. 'Αψά μενος δὲ τῆς χειρὸς, οὐ μόνον τὸν πυρετὸν ἔσβεσεν, ἀλλὰ καὶ καθαρὰν ὑγείαν ἀπέδωκε τῇ γυναικὶ, ὥστε καὶ τὴν δύναμιν ἐπανελθεῖν καὶ ἰσχύσαι διακονεῖν. Καίτοι ίσμεν ότι πολύς χρόνος εἰς ἀνάρρωσιν τοῖς νοσοῦτι παρεκτείνεται. Τῶν ἄλλων δὲ εὐαγγελιστών εἰπόντων ὅτι παρεκάλεσαν αὐτὸν, καὶ οὕτω ταύτην ἐθεράπευσεν, ὁ Ματθαῖος οὐκ εἶπε τοῦτο, συντομίας φροντίσας. Εἶπον γάρ σοι καὶ ἀρχόμενος, ὅτι ὁ παρ έλιπεν οὗτος, λέγει ἄλλος· μάθε δὲ καὶ ὅτι ὁ γά μος οὐδὲν κωλύει τὴν ἀρετὴν, ὁ γὰρ κορυφαίος τῶν ἀποστόλων πενθερὰν εἶχεν. • Οψίας δε γενομένης, προσήνεγκαν αὐτῷ δαιμονιζομένους πολλούς, καὶ ἐξέβαλε τὰ πνεύματα λόγῳ, καὶ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας ἐθεράπευσεν, ὅπως πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, λέγοντος· Αὐτὸς τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβε, καὶ τὰς νόσους ἐβάστασεν. ο Οψίας καὶ παρὰ καιρὸν προς ἦγον τοὺς ἀρρώστους, αὐτὸς δὲ φιλάνθρωπος ὢν ἐθεράπευσε πάντας. Εἶτα ἵνα μὴ ἀπιστήσῃς, πῶς του αῦτα νοσήματα ἐν βραχεῖ ἐθεραπεύοντο, παράγει τὸν Ἡσαΐαν μαρτυροῦντα. Καίτοιγε ὁ προφήτης περὶ ἁμαρτιῶν τοῦτο λέγει, ὁ Ματθαῖος δὲ περὶ νοσημάτων αὐτὸ τέθεικε, καὶ γὰρ τὰ πλείω ἐξ ἁμαρτημάτων γίνονται. • Τὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς πολλοὺς ὄχλους περὶ αὐτόν, ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν.» Οὐ γὰρ ἦν φιλό δοξος, ἅμα δὲ καὶ τῶν Ἰουδαίων τὸν φθόνον ἐκκλί γων. • Καὶ προσελθὼν εἰς γραμματεὺς, εἶπεν αὐτῷ· Διδάσκαλε, ἀκολουθήσω σοι, ὅπου ἐὰν ἀπέρχῃ. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Δἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνη. Ο Γραμματέα λέγει τὸν τὸ γράμμα τοῦ νόμου ἐπιστάμενον. Οὗτος οὖν ἰδὼν τὰ πολλὰ σημεῖα, προσεδόκησεν ἐκ τούτων χρήματα συνάγειν τὸν Ἰησοῦν, διὸ καὶ σπουδάζει ἀκολουθεῖν αὐτῷ ἵνα καὶ αὐτ της συλλέγῃ. Ὁ δὲ Χριστὸς πρὸς τὴν διάνοιαν αυτ τοῦ ἀπαντῶν, μονονουχί τοῦτό φησι· Προσδοκάς ἀκολουθῶν ἐμοὶ, χρήματα συλλέγειν· οὐχ ὁρᾷς ὅτι Σοιχός εἰμι; Τοιοῦτος καὶ ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ ὀφεί λει εἶναι. Ταῦτα δὲ ἔλεγεν ὡσεὶ πείσῃ αὐτὸν μεταβληθέντα ἀκολουθεῖν· ὁ δὲ ἀναχωρεῖ. Τινές δὲ ἀλώ πίκας καὶ πετεινὰ τοὺς δαίμονας λέγουσι. Φησὶν οὖν ὅτι οἱ δαίμονες ἐν σοὶ ἀναπαύονται, καὶ ἐγὼ λοιπὸν οὐκ ἔχω ἐν τῇ σῇ ψυχῇ ἀνάπαυσιν. • Ετερος δὲ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶπεν αὐτῷ· Κύριε, ἐπίτρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν καὶ θάψαι τὸν π τέρα μου. Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Ακολούθει μοι, καὶ ἄφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς.» Μεθ' δ δώσει τις ἑαυτὸν τῷ Θεῷ, οὐκ ὀφείλει στρέφεσθαι εἰς τὰ βιωτικά. Δεῖ μὲν γὰρ καὶ τοὺς γονεῖς τιμήν, ἀλλὰ τὸν Θεὸν προτιμᾷν. Ἐνταῦθα δὲ καὶ ἄπιστος ἦν ὁ γονεὺς, καὶ δῆλον, ἐκ τοῦ λέγειν· Vens. 14, 15. ‹ Et ingressus Jesus in domum Petri, vidit socrum ejus decumbentem et fehriellantem, tetigiique manum illius, et reliquit illam febris: el surrexit, ac ministravit illis.» Intravit in domain Petri, ut comederet: et attingens manum ejus, non solum febrim exstinxit, sed et sanitatem integram præstitit, ita ut receptis viribus etiam ministrare valeret. Scimus alioqui multo vix tempore convalescentes confirmari. Cum alli evangelistæ dicant quod obsecrarint eum, et sic eurata sit, Matthæus hoc brevitatis rationem habens prætermisit. Dicebam enim tibi in principio, alium dicere, quod alius 40 omittit. Porro disce hic quod nuptiæ non a virtute prohibent: princeps enim apostolorum socrum habuit. VERS. 16, 17.. Vespere autem facto, attulerunt ei dæmoniacos multos, et ejecit spiritus verbo, et omines male habentes curavit, ut impleatur dictum per Isaiam prophetam dicentem, Ipse infirmitates nostras suscepit et morbos portavit. › Vespere et intempestive languidos adducebant. Ipse autein, utpote misericors, curavit omnes. Deinde ne discredas quoinodo tot morbos tam brevi tempore curaverit, affert Isaiam testem. tametsi propheta de peccatis hoc dicat, Matthaeus autem de morbis posuit, eo quod plerique ex peccatis accidant. VERS. 18. Cum vidisset autem Jesus turbas ´ multas circum sese, jussit nt abirent in ulteriorem ripam. › Non erat gloriæ quæsitor, et per hoc etiam Judæorum declinabat invidiam. VERS. 19, 20.. Εt cum aissel unus Scriba,. dixit ei; Praceptor, sequar te quocunque ieris. Εt dicit ei Jesus: Vulpes foveas habent, et volucres cœli nidos: at Filius hominis non habet ubi caput reclinet.» Scribam dicit, litteram legis scientem. Hic igitur ut vidit multa signa, arbitratus est ex his Jesum quæstum facere, et idcirco laborat ut eum sequi posset, quo et ipse aliquid colligeret. Christus autem, cogitationi ejus occurrens, quasi in hunc modum dicit: An putas me sequi ut opes colligas? non vides ne domum quidem mihi esse? Taleu esse oportet et eum qui me sequitur. Hac autem dicebat, quo persuaderet illi, ut mutatis moribus sequeretur: at ille secessit. Nonnulli vulpes et volatilia diabolos dicunt: quasi diceret, demones in te habitant et ego in anima tua quietem non invenio. VERS. 21, 22 • Alius autem ex discipulis suis dixit ei Domine, permitte mihi primum abire ut sepeliam patrem meum. At Jesus dixit illi: Sequere me, et sine mortuos sepelire mortuos suos.» Postquam qui sese tradiderit Deo, non debet denuo add vitæ hujus euras converti: oportet sane et parenles venerari, sed magis oportet venerari Deuin. llujus autem pater iucredulus erat, quod manifestum

Get ex eo quod dicit, Sine mortuos sepelire mortuns & Αφες τοὺς νεκρούς, τουτέστι, τοὺς ἀπίστους, suos, hoc est, infideles. Si autem illi neque patrem sepelire licuit, væ his qui monasticem professi ad mundana regrediuntur negotia. Vers. 23, 24 ‹ Et cum esset ingressus navim, secuti sunt eum discipuli sui, et ecce motus magnus factus est in mari, ita ut navis a fluctibus operiretur: ipse vero dormiebat. › Discipulos solos servavit secum, ut miraculum viderent. Permisit autein des tempestate agitari, ut ad tentationes exercerem - bar, et ut per miraculum firmius crederent. Dormivit vero, ut timore perculsi suam agnoscerent, infrmitatem, et eum obiecrarent: propterea dicit: VERS. 25, 26. • Ει accedentes discipuli ejus, excitaverunt eum, dicentes: Domine, serva nos, perimus. 41 Εt dicit eis: Quid timidi estis, parum fidentes?, Non incredulos dicit, sed parva fidei. Nain per hoc quod dicunt, Domine, serva nos, Aden monstrant: quod autem dicunt, perimus, non est Adei. Illo enim simul navigante non erat formidanalum. Vide autem quod, exprobrans eis ut timidis, ostendit timorem afferre pericula. Idcirco primum seat turbationem animæ illorum, et tunc solvit etiam maris tempestatem. VERS. 26, 27.. Tunc excitatus, increpavit ventos el mare, et facta est serenitas magna: homines vero admirabantur, dicentes: Qualis est hic, quia veuti et mare obediunt ei?» Quod videbatur, hominis erat, opera autem, Dei. Vens. 28. ‹ Et cum venisset ad ulteriorem ripain in regionem Gergesenorum, occurrerunt ei duo dæxoniaci. Dubitantibus illis in navi qualis esset hic, qu'a venti et mare obediunt ei, veniunt dæmones præcones. Quod si tam Marcus quam Lucas unum dicant, habentem legionemn '', Intelligendum est - quod unus ex his duobus fuerit insignior forte. seipso autem ad illos ivit, nemo enim illos adducere audebat tam crudeles erant. monumentis egressi, sævi nimis, ita ut nemo posset transire per viam illam. › In monumentis versabantur. Dæmones dogma quoddam instituere volebant, quod animæ mortuorum flant dæmones, quod nemo credere debet. Anima euiin egressa, in mundo non errat. ‹ Justorunı enim animæ in manu Dei sunt ¹; › peccatorum vero et ipsæ hinc abdueuntur, ut anima divilis 18. VERS. 29.. Εt eece clamabant dicentes: Quid nobis et tibi, Jesa Ali Dei? Venisti huc ante tempus ut torqueas nos?» Ecce Filium Dei prædicant, prius conftentes inimicitias. Tormentum autem et cruciatum putant, si non permittantur lædere homines. Quod autem dicit, ante tempus, intellige 10 Marc. v, 9; Luc. vu, 56. 16 θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς· εἰ δὲ ἐκεῖνος οὐδὲ τὸν πατέρα θάψαι συνεχωρήθη, οὐαὶ τοῖς μετὰ τὸ μονάσαι εἰς πράγματα στρεφομένοις. • Καὶ ἐμβάντι αὐτῷ εἰς τὸ πλοῖον, ἠκολούθησαν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ σεισμός μέγας έγε νετο ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὥστε τὸ πλοῖον καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν κυμάτων, αὐτὸς δὲ ἐκάθευδεν.» Τοὺς μαθητάς μόνους κατέσχεν, ὥστε ἰδεῖν τὸ θαῦμα. Αφίησι δὲ αὐτοὺς κλυδωνισθῆναι, ἵνα γυμνασθῶσι πρὸς πει ρασμούς, καὶ ἵνα διὰ τοῦτο τὸ σημεῖον ἐπὶ πλεῖον πιστεύσωσι. Καθεύδει δὲ, ὡς ἂν φοβηθέντες ἐπιο γνῶσι τὴν ἰδίαν ἀσθένειαν, καὶ παρακαλέσωσιν αύτ τόνο διό φησιν Καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἤγειραν αὐ τὸν, λέγοντες· Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα. Καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί δειλοί έστε, ολιγόπιστοι; Οὐκ ἀπί στους εἶπεν, ἀλλ᾽ ὀλιγοπίστους· καθὸ μὲν γὰρ εἶπον, Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, πίστιν ἐνδείκνυνται, τὸ δὲ, ᾿Απολο λύμεθα, οὐ πίστεως. Εκείνου γὰρ συμπλέοντος, οὐκ ἔδει δεδιέναι. Ορα δὲ ὅτι ὀνειδίζων αὐτοῖς ὡς δει· λοῖς, δείκνυσιν ὡς ἡ δειλία φέρει τοὺς κινδύνους. Διὸ καὶ πρῶτον παύσας τὸν χειμῶνα τῆς ψυχῆς αὐτ τῶν, τότε λύει καὶ τὸν τῆς θαλάσσης. • Τότε ἐγερθεὶς, ἐπετίμησε τοῖς ἀνέμοις καὶ τῇ θαλάσσῃ· καὶ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη. Οἱ δὲ ἄνθρω ποι ἐθαύμασαν, λέγοντες· Ποταπός ἐστιν οὗτος, ὅτι καὶ οἱ ἄνεμοι καὶ ἡ θάλασσα ὑπακούουσιν αὐτῷ;» Τὸ μὲν γὰρ δρώμενον, ἀνθρώπου· τὰ δὲ έργα, Θεοῦ. • Καὶ ἐλθόντι αὐτῷ εἰς τὸ πέραν, εἰς τὴν χώραν τῶν Γεργεσηνῶν, ὑπήντησαν αὐτῷ δύο δαιμονιζό μενοι.» Τῶν ἐν τῷ πλοίῳ δισταζόντων ποταπός ἐστιν οὗτος, ὅτι καὶ οἱ ἄνεμοι καὶ ἡ θάλασσα ὑπακούουσιν αὐτῷ, ἔρχονται οἱ δαίμονες κήρυκες. Εἰ δὲ δ' Μάρκος καὶ ὁ Λουκᾶς ἕνα λέγουσι τὸν τὴν λεγεῶνα ἔχοντα, νόησον ὅτι ἐκεῖνος εἷς ἦν τούτων τῶν δύο ὁ τάχα επισημότερος· ἀφ' ἑαυτοῦ δὲ ἦλθε πρὸς αὐτοὺς, ἐπεὶ φοβεροὺς ὄντας, οὐδεὶς ἐτόλμα προσαγαγεῖν αὐτ τούς. «Ἐκ τῶν μνημείων εξερχόμενοι, χαλεπον λίαν, ὥστε μὴ ἰσχύειν τινὰ παρελθεῖν διὰ τῆς ὁδοῦ ἐκεί - νης.» Ἐν τοῖς μνημείοις διέτριβον, δόγμα ἐνθεῖναι βουλόμενοι οἱ δαίμονες, ὅτι αἱ ψυχαὶ τῶν ἀποθα νόντων δαίμονες γίνονται. Ο μηδὲ ἐννοήσειέ τις· ἡ ψυχὴ γὰρ ἐξελθοῦσα, οὐκ ἐν τῷ κόσμῳ πλανᾶται· αἱ μὲν γὰρ τῶν δικαίων, ἐν χειρὶ Θεοῦ· αἱ δὲ τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ αὐταὶ ἔνθεν ἀπάγονται, ὡς ἡ τοῦ πλουσίου. • Καὶ ἰδοὺ ἔκραξαν λέγοντες· Τί ἡμῖν καὶ σοί, Ἰησοῦ Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; ο Ἰδοὺ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ κηρύσσουσι, πρότερον όμολογοῦντες τὴν ἔχθραν. Βάσανον δὲ ἡγοῦνται τὸ μὴ συγχωρεῖσθαι ἀδικεῖν τοὺς ἀνθρώπους· τὸ δὲ πρὸ καιροῦ, νόει ὅτι ἐνόμιζον τὸν Χριστὸν μὴ ὑπομένοντα Sap. m. 1. * Luc. xvi, 1 seqq. Ex collatione codd. Venet. S. Marci. Πράγματα βιωτικά, cod. 32.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. IX. τὴν ὑπερβολὴν τῆς κακίας αὐτῶν, μὴ ἀναμεῖναι τον quod existimabant Christum, non ferentem immen καιρὸν τῆς κολάσεως· ὅπερ οὐκ ἔστιν· ἕως γὰρ τῆς συντελείας ἐῶνται παλαίειν ἡμῖν. sas ipsorum malitias, non exspectaturum tempus suppliciorum; id quod non est: nam usque ad consummationem mundi sinuntur certare nobiscum. VERS. 30-52. Ο Erat autem procul ab illis grex porcorum multoruin pascens; dæmones autem rogabant eum dicentes: Si ejicis nos, permitte nobis ut eamnus in gregem porcorum. Et ait illis: Abite. Il vero egressi abierunt in gregem porcorum. › Dæmiones petunt, ut vel suffocatis porcis contristent dominos illorum, ut ne Christum susciperent. Christus autein concedit dæmonibus: monstrans qua amaritudine et odio erga homines ferantur, et si potestas eis daretur, et non prohiberentur, pejus • Εν δὲ μακρὰν ἀπ' αὐτῶν ἀγέλη χοίρων πολλῶν βοσκομένη· οἱ δὲ δαίμονες παρεκάλουν αὐτὸν, λέγον τες· Εἰ ἐκβάλλεις ἡμᾶς, ἐπίτρεψον ἡμῖν ἀπελθεῖν εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Υπάγετε. Οι δὲ ἐξελθόντες ἀπῆλθον εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων. Οἱ μὲν δαίμονες αιτοῦσιν, ὡς ἂν, τοὺς χοίρους πνίξαντες, λυπήσωσι τους δεσπότας αὐτῶν, ὥστε μὴ παραδέξασθαι τὸν Χριστόν. Ὁ δὲ Χριστὸς συγχωρεῖ τοῖς δαίμοσι, δεικνύων ποίαν πικρίαν ἔχουσι πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ ὅτι, εἰ ἐξουσίαν εἶχον καὶ οὐκ ἐκωλύοντο, χεῖρον ἂν τῶν χοίρων διέθεντο ἡμᾶς nos quam porcos illos affligerent. Ipse enim cuἐκεῖνος γὰρ φυλάττει τοὺς δαιμονῶντας, ὥστε μὴ stodit dæmoniacos, ne seipsos occidant. φονεύειν ἑαυτούς. • Καὶ ἰδοὺ ώρμησε πᾶσα ἡ ἀγέλη τῶν χοίρων κατὰ τοῦ κρημνοῦ εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἀπέθανον ἐν τοῖς ὕδασιν. Οἱ δὲ βόσκοντες έφυγον, καὶ ἀπελθόντες εἰς τὴν πόλιν, ἀπήγγειλαν πάντα, καὶ τὰ τῶν δαιμονιζομένων. Καὶ ἰδοὺ πᾶσα ἡ πόλις ἐξῆλθεν εἰς συνάν τησιν τῷ Ἰησοῦ, καὶ ἰδόντες αὐτὸν, παρεκάλεσαν, όπως μεταβῇ ἀπὸ τῶν ὁρίων αὐτῶν.» Λυπηθέντες, καὶ δόξαντες χεῖρόν τι μετὰ ταῦτα παθεῖν, παραι τοῦνται αὐτόν. Σὺ δὲ μάθε, ὅτι ἔνθα χοιρώδης βίος, ὁ Χριστὸς μὲν οὐ μένει ἐκεῖ, δαίμονες δέ. Vers. 33, 34. Et ecce ferebatur totus grex por- corum per præceps in mare, et perierunt in aquis. Porro qui pascebant, aufugerunt, et digressi in civitatem, renuntiaverunt omnia, et quid accidisset dæmoniacis. Et ecce tota civitas 42 exivit in occursum Jesu et cum vidissent illum, rogabant ut decederet a finibus suis. Tristitia affecti erant, et existimabant se gravius quiddam passuros, et ideo deprecabantur eum. Tu autem disce quod ubi est vita porcina, ibi non manet Christus, sed diabolus. CAPUT IX. Περὶ τοῦ παραλυτικού. Περὶ τοῦ Ματθαίου. Περὶ G De paralytico. De Matthai vocatione. De Salvatoris τοῦ Σωτῆρος μετὰ τῶν τελωνῶν ἐσθίοντος. Περὶ τῆς θυγατρὸς ἀρχισυναγώγου. Περὶ τῆς αιμορροούσης. Περὶ τῶν δύο τυφλών. Περὶ τοῦ δαιμονιζομένου χωρου. ν • Καὶ ἐμβὰς εἰς τὸ πλοῖον, διεπέρασε καὶ ἦλθεν εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. Καὶ ἰδοὺ προσέφερον αὐτῷ παραλυτικὸν ἐπὶ κλίνης βεβλημένον. Ιδίαν πόλιν τὴν Καπερναούμ λέγει, ἐκεῖ γὰρ ᾤκει· ἡ μὲν γὰρ Βηθλεὲμ ἔτεκεν, ἡ δὲ Ναζαρέτ έθρεψεν, ἡ δὲ Καπερναούμ είχε διηνεκώς οἰκοῦντα. Ὁ δὲ παράλυτος οὗτος, ἕτερός ἐστι παρὰ τὸν ἐν τῷ Ιωάννῃ· ἐκεῖνος μὲν γὰρ, παρὰ τῇ προβατικῇ ἐν Ἱερουσαλήμ, οὗτος δὲ, ἐν Καπερναούμ. Καὶ ὁ μὲν οὐκ εἶχεν ἄνθρωπον, οὗτος δὲ ὑπὸ τεσσάρων βαστά ζεται, ὡς ὁ Μάρκος φησὶν, ὥστε καὶ διὰ τῆς στέγης χαλασθῆναι, ὅπερ ὁ Ματθαῖος παρέλειψεν. «Καὶ ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὴν πίστιν αὐτῶν.» Η τῶν προσο ενεγκάντων, καὶ γὰρ πολλάκις διὰ τὴν τῶν προσφε ρόντων πίστιν θαυματουργεί, ἢ καὶ αὐτοῦ ἐκείνου. • Εἶπε τῷ παραλυτικῷ θάρσει, τέχνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου.» Τέκνον καλεῖ, ἢ ὡς πλάσμα Θεοῦ, ἢ ὡς πιστεύσαντα δεικνὺς δὲ, ὅτι μάλιστα ή παράλυσις ἐξ ἁμαρτιῶν, λύει πρῶτον ἐκείνας. «Καὶ Ιδού τινες τῶν Γραμματέων εἶπον ἐν ἑαυτοῖ;" Οὗτος βλασφημεῖ. Καὶ ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὰς ἐνθυμήσεις αὐτῶν, εἶπεν· Ινα τί ὑμεῖς ἐνθυμεῖσθε πονηρὰ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; Τί γάρ ἐστιν εὐκοπώτερον εἰ πεῖν, 'Αφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι, ἢ εἰπεῖν, Εγειραι καὶ περιπάτει;» Ἐκ τοῦ τὰς ἐνθυμήσεις εἰδέναι, refections cum publicanis. De filia principis synagoga. De hamorrhousa. De duobus cæcis. De surdo dæmoniaco. Vers. 1, 2. ‹ Et ingressus navem, trajecit ac venit in suam civitatem. Et ecce adduxerunt illi paralyticum in lecto decumbentein.» Suam civitatem Capernaum dicit; illic enim habitabat: Bethlehem enim peperit, Nazareth educavit, Caperuaun praebuit domicilium. Paralyticus autem iste alius est quam is qui apud Joanne. Ille enim erat ad probaticam in Jerusalem, hic autem in Capernaum. Et ille quidem non habuit hominem, hic autem a quatuor portatur, sicut Marcus dicit, et per tectum demittitur: quod a Matthæo prætermissum. Cumque vidisset Jesus fidem illorum. Aut eorum qui afferebant, siquidem frequenter propter afferentium lidem miracula facit: aut illius etiam ipsius. ‹ Dixit paralytico: Confde, fili; remittuntur tibi peccala tua.» Filium vocal, vel creaturam Dei, vel ut euu qui crediderat; declarans autem quod paralysis ex peccatis esset, priinum peccata solvit. Vens. 3-5.. Ει ecce Scribe quidam dixerunt intra semetipsos: llic blasphemat. Εt ut vidit Jesus co gitationes illorum, dixit: Uiquid vos mala cogi. tatis in cordibus vestris? Quid enim est facilius dictu, femittuntur tibi peccata tua, an dicere, Surge et ambula?» Vel ex hoc quod cogitationes resci-

vit, ostendit se Deum. Arguit igitur eos ferine sic δείκνυσιν ἑαυτὸν Θεόν. Ελέγχει γοῦν αὐτοὺς λέγων dicens: Vos quidem putatis me blasphemum, eo quod pollicear me remittere peccata, id quod magnum quidem est; videtur autem vobis quod ego per hoc effugium quæram ut non repreheiular. Ego igitur et ex corporis cura fidem vobis facio quod animas sanem: Per rem minorem quidem, sed quæ difficilior videatur, confirmans et peccato - torum remissionem, quæ magna quidem est, sed facilior vobis videtur, eo quod minus appareat. VERS. 6-8. Ut autem sciatis quod potestatem babeat Filius hominis super terram remittere peccata, tunc dicit paralytico, Surge: et tulle lectum tuum, et vade in domom tuam. Surrexitque ille et abiit in domum suam. Et cum vidissent turbæ, admiratæ sunt et glorificaverunt Deum, qui dedit hominibus potestatem talem. › Injunxit ei nt lectum gestaret, ut ne phantasia videatur, et ut turbæ simul, quæ maximum quidem omnium, purum tamen hominem putabant, miraculum intueantur. Vɛrs. 9.‹ Et præteriens Jesus 43 illine, vidit hominem sedentem in telonio, qui Matthæus dicebatur: et dicit illi, Sequere me. Et surgens secutus est eum.» Non cum Petro et Joanne hunc vocavit, sed quando vidit obtemperaturum. Sic et Paulum vocavit postea suɔ tempore. Admirare autem evangelistam, quomodo vitam suam invulgat, quamvis alii nomen ejus occultarunt, eum appellantes Levi. Dei autem opus fuit, solo verbo eum converti. VERS. 10, 11.. Εt factum est illo recumbente in domo, ecce multi publicani et peccatores venerunt, et recubuerunt cum Jesu et discipulis ejus. Et cum vidissent Pharisæi, dixerunt discipulis ejus: Cur cum publicanis et peccatoribus sumit cibum præceptor vestor?» Gaudens Matthæus quod ad se divertissel Jesus, publicanos alios vocavit. Christus autem simul vescebatur cum eis, ut eis prodesset tametsi propter hoc male audiret. Pharisæi euim, volentes discipulos ab eo avellere, accusabant publicanorum convivium. VERS. 12, 13. Jesus, ubi audivit, dixit illis: Non opus habent ii qui valent, medico, sed male babentes. lie auten, et discite quid sit. Misericordiain volo, et non sacrificium. Non enim veni vocare justus, sed peccatores ad penitentiam.» Non veni, inquit, nunc tanquam judex, sed ut medicus: unde et fœtorem fero. Arguit autem illos ut imperitos, dicens, Ite, et discite, hoc est, quia hactenus non didicistis, vel saltem nunc ite et discite, quod Deus pluris facit misericordiam in peccatores, quam sacrificium. Quod auten dicit, Non veni vocare justos, per ironiam dicit, hoc est, vos, qui justificatis vosmetipsos: quia nullus hominum erat justus. Venit igitur vocare peccatores, non ut maneant peccatores, sed ut resipiscant. τοιαῦτα· Ὑμεῖς μὲν νομίζετε με βλάσφημον, ὡς ὑποσχόμενον ἀφιέναι ἁμαρτίας, ὅπερ μέγα μέν ἐστι· δοκεῖτε δέ με εἰς τοῦτο καταφεύγειν ὡς ἂν μὴ ἐλεγχθῶ. Ἐγὼ δὲ ἐκ τῆς τοῦ σώματος θεραπείας πιστώσομαι καὶ τὴν τῆς ψυχῆς, διὰ τοῦ ἐλάττονος μεν, δυσκολωτέρου δὲ δοκοῦντος, βεβαιῶν καὶ τὴν τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσιν, ἥτις μεγάλη μὲν, εὐκολωτέρα δὲ ὑμῖν δοκεῖ διὰ τὸ ἀφανῆς εἶναι. «Ἵνα δὲ εἰδῆτε, ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρω που ἐπὶ τῆς γῆς ἀφιέναι αμαρτίας, τότε λέγει τῷ παραλυτικῷ· Εγερθείς, ἆρόν σου τὴν κλίνην, καὶ ὅπαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Καὶ ἐγερθεὶς, ἀπῆλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Ιδόντες δὲ οἱ ὄχλοι ἐθαύμασαν, καὶ ἐδόξασαν τὸν Θεὸν τὸν δόντα ἐξουσίαν τοιαύτην τοῖς ἀνθρώποις. • Προσέταξεν αὐτῷ τὴν κλίνην βαστάσαι, ἵνα μὴ φαντασία δόξῃ, καὶ ἅμα ἵνα ίδωσιν οἱ ὄχλοι τὸ σημεῖον, οἱ ὡς ψιλόν μὲν ἄνθρωπον ἐνόμιζον αὐτὸν, κρείττονα μέντοι πάντων. • Καὶ παράγων ὁ Ἰησοῦς ἐκεῖθεν, εἶδεν ἄνθρωπον καθήμενον ἐπὶ τὸ τελώνιον, Ματθαίον λεγόμενον, καὶ λέγει αὐτῷ ᾿Ακολούθει μοι. Καὶ ἀναστὰς ἀκολού θησεν αὐτῷ.» Οὐ μετὰ Πέτρου καὶ Ἰωάννου τοῦτον ἐκάλεσεν, ἀλλ' ὅτε ᾔδει πεισθησόμενον. Οὕτω γὰρ καὶ Παῦλον ἐκάλεσεν ὕστερον ὅτε καιρὸς ἦν. Θαύ μασον δὲ τὸν εὐαγγελιστήν, πῶς ἐκπομπεύει τὸν ἑαυτοῦ βίον, καίτοι οἱ ἄλλοι ἔκρυψαν τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Λευῒ προσαγορεύσαντες αὐτόν· Θεοῦ δὲ ἔργον, τῷ λόγῳ μόνῳ μεταστρέψαι αὐτόν. • Καὶ ἐγένετο αὐτοῦ ἀνακειμένου ἐν τῇ οἰκίᾳ, καὶ ἰδοὺ πολλοὶ τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ, ἐλθόντες συνανέκειντο τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· καὶ ἰδόν τες οἱ Φαρισαίοι, εἶπον τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Διατί μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει ὁ διδάσκαλος ὑμῶν; › Εὐφραινόμενος ὁ Ματθαῖος τῇ τοῦ Χρι στοῦ ὑποδοχή, τοὺς τελώνας ἐκάλεσε, συνεστιᾶται δὲ αὐτοῖς ὁ Χριστός, ὥστε ὠφελῆσαι αὐτοὺς, καν διὰ τοῦτο ἐψέγετο· οἱ γὰρ Φαρισαῖοι, θέλοντες ἀποστῆσαι αὐτοῦ τοὺς μαθητάς, διέβαλλον τὴν μετὰ τῶν τελων νῶν συνεστίασιν. • Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀκούσας, εἶπεν αὐτοῖς· Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ' οἱ κακῶς ἔχοντες. Πορευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστι τό Ελεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρ τωλοὺς εἰς μετάνοιαν.» Οὐκ ἦλθον, φησί, νῦν ὡς κριτής, ἀλλ' ὡς ἰατρὸς, ὅθεν καὶ δυσωδίας ἀνέχομαι. Ελέγχει δὲ αὐτοὺς καὶ ὡς ἀμαθεῖς, λέγων· Πορευθέν τες μάθετε, τουτέστιν, ἐπεὶ μέχρι τοῦ νῦν οὐκ ἐμάτ θετε, κἂν ἀπὸ τοῦ νῦν ἀπέλθετε καὶ μάθετε, ὅτι τὸν εἰς τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἔλεον προτιμᾷ τῶν θυσιῶν ὁ Θεός. Τὸ δὲ, Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ειρωνευό μενος λέγει, τουτέστιν ὑμᾶς τοὺς δικαιοῦντας ἐαυ· τοὺς, ἐπεὶ οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων ἐστὶ δίκαιος. Ηλθον οὖν καλέσαι ἁμαρτωλούς, οὐχ ἵνα μείνωσιν ἁμαρτω λοι, ἀλλ᾽ ἵνα μετανοήσωσι. (α) Edit. Lut. Videant miraculum, maximum quidem omnium exstimabant, purum tamen homi ite...

CAP. IX. ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH. ΕΙ. • Τότε προσέρχονται αὐτῷ οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου, VERS. 14. Tune accedunt ad eum discipuli λέγοντες· Διατί ἡμεῖς καὶ οἱ Φαρισαίοι νηστεύομεν Joannis, dicentes: Quare nos et Pharisei jejunamus πολλά, οἱ δὲ μαθηταί σου οὐ νηστεύουσιν;» Οι μαθη- frequenter, discipuli autem tui non jejunant?» Disταὶ Ἰωάννου, φθονοῦντε; τῇ δόξῃ τοῦ Χριστοῦ, cipuli Joannis invident gloriæ Christi, et reprehenἐγκαλοῦσιν αὐτῷ μὴ νηστεύοντι· διηποροῦντο γὰρ dunt eum non jejunantem. Dubitabant enim forἴσως, πῶς ἄνευ ἀσκήσεως τὰ πάθη νικῇ, ὅπερ Ιωάν- tasse quomodo vinceret absque corporis castigaνης οὐκ ἴσχυσεν· ἡγνόουν γὰρ ὅτι Ιωάννης μὲν ἄνε tione affectiones, id quod Joannes non potuit. Ignoθρωπος ψιλός, καὶ ἐξ ἀρετῆς δίκαιος· Χριστὸς δὲ, rabant enim quod Joannes homo esset purus, et αυτοαρετή, ὡς Θεός. virtute justus. Christus autem virtus ipsa, utpote Deus. • Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Μὴ δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος πενθεῖν, ἐφ' ὅσον μετ' αὐτῶν ἐστιν ὁ νυμφίος; Ελεύσονται δὲ ἡμέραι ὅταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσιν.» Χαράς, φησίν, ὁ παρὼν καιρὸς, ἕως οὗ μετὰ τῶν μαθητῶν εἰμι. Νυμφίον γὰρ ἑαυτὸν ὀνομάζει, ὡς ἁρμοζόμενον & ἑαυτῷ τὴν νέαν συναγωγήν, ἀποθανούσης τῆς παρ λαιᾶς· υἱοὺς δὲ νυμφῶνος, τοὺς ἀποστόλους. Εσται οὖν καιρὸς, φησίν, ὅτε, ἐμοῦ παθόντος καὶ ἀναληφθέν τος, νηστεύσουσιν ἐν λιμῷ καὶ δίψῃ διωκόμενοι. Τὸ ἀτελὲς δὲ τῶν μαθητῶν δεικνύων, ἐπάγει· · Οὐδεὶς δὲ ἐπιβάλλει επίβλημα ῥάκους ἀγνάφου ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ, αίρει γὰρ τὸ πλήρωμα αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἱματίου, καὶ χεῖρον σχίσμα γίνεται. Οὐδὲ βάλω λουσιν οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς παλαιούς· εἰ δὲ μήγε, ῥήγνυνται οἱ ἀσκοὶ, καὶ ὁ οἶνος ἐκχεῖται, καὶ οἱ ἀσκολ ἀπόλλυνται· ἀλλὰ βάλλουσιν οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς καινοὺς, καὶ ἀμφότερα συντηρούνται. Ούπω, φησίν, οἱ μαθηταὶ γεγόνασιν ἰσχυροί, ἀλλὰ συγκαταβάσεως δέονται· καὶ οὐ χρὴ βάρος αὐτοῖς ἐπιτιθέναι ἐπιτα γμάτων. Ταῦτα δὲ ἔλεγε, διδάσκων καὶ τοὺς μαθητάς, ἵνα καὶ αὐτο, ὅταν μαθητεύωσι τὴν οἰκουμένην, συγκαταβαίνωσι. Ράκος οὖν ἄγναφον ή νηστεία, καὶ οἶνος νέος· ἱμάτιον δὲ παλαιὸν καὶ ἀσκοὶ, ἡ ἀσθέ γεια τῶν μαθητῶν. • Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς, ἰδοὺ ἄρχων τις προσεκύνει αὐτῷ, λέγων· "Η θυγάτηρ μου ἄρτι έτελεύτησεν, ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ' αὐτὴν, καὶ ζήσεται· καὶ ἐγερθεὶς ὁ Ἰησοῦς ἠκολούθησεν αὐτῷ, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.» Φαίνεται πίστιν ἔχων οὗτος, εἰ καὶ μὴ μεγάλην παρακαλεῖ γὰρ τὸν Ἰησ σοῦν, οὐχὶ λόγῳ μόνῳ εἰπεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐλθεῖν, καὶ τὴν χεῖρα ἐπιθεῖναι. Τετελευτηκέναι δὲ λέγει τὴν θυ γατέρα, καίτοι τοῦ Λουκᾶ λέγοντος ὡς οὔπω τετελεύτηκεν, ἢ ὡς στοχαζόμενος, διὰ τὸ ἐν ἐσχάταις ἀναπνοαῖς αὐτὴν ἀφεῖναι, ἢ αὐξάνων τὴν συμφοράν, ὡ; εἰς ἔλεον ἑλκύσαι τὸν Χριστόν. • Καὶ ἰδοὺ γυνὴ αἱμορροούσα δώδεκα έτη, προσελτοῦσε ὄπισθεν, ήψατο τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ. Ἔλεγε γὰρ ἐν ἑαυτῇ· Ἐὰν μόνον ἄψωμαι τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, σωθήσομαι. Ο δὲ Ἰησοῦς ἐπιστραφείς καὶ ἰδὼν αὐτὴν, εἶπε· Θάρσει, θύγατερ, ή πίστις σου σέσωκέ σε. Καὶ ἐσώθη ἡ γυνὴ ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείν νης.» Ακάθαρτος οὖσα διὰ τὸ πάθος, οὐ προσῆλθε φανερῶς ἡ γυνή, εὐλαβουμένη μήπως κωλυθῇ· εἰ καὶ ἐνόμισε δὲ λανθάνειν, πλὴν ἤλπισεν ὑγείας τυχεῖν, εἰ μόνον τοῦ ἄκρου τοῦ ἱματίου ἅψεται. Τοῦτο γὰρ, VERS. 15. «Dixit igitur illis Jesus: Num possunt filii thalami lugere quandiu cum eis est sponsus? Venient autem dies cum auferetur ab eis spousus, et tunc jejunabunt.» Præsens, inquit, tempus, tempus gaudil est, quandiu cum discipulis sum. Spousum enim seipsum vocal, quod cooplet sibi novam congregationem, mortua veteri, hoc est, synagoga. Filios autem thalami, apostolos vocal. Tempus erit, inquit, jejunii, cum ego passus fuero, et assumptus in cœlum. Jejunabunt faine et siti, persecutionem patientes. Ostendit autem quam imperfecti sint discipuli, et dicit: VERS. 16, 17. Nullus autem immittit assumentum panni rudis in veste veteri: tollit enim supplementum illius a vestimento, 44 prjorque lit ruptura. Neque mittunt vinum novum in utres veteres: alioqui rumpuntur utres, et vinum elunditur, et utres pereunt: sed mittunt vinum novum in utres novos, et utraque simul servantur. › Nondum, inquit, facti sunt discipuli fortes, sed opus habent indulgentia, neque gravius moles illis inponenda mandatorum. Hæc autem dicebat, doceus et discipulos, ut et ipsi docturi orbem, indulgentes sint. Pannus enim rudis jejunium est, et vinum novum vestis autem vetus et utres, infirmitas discipulorum. VERS. 18, 1... Cum hæc illis loqueretur, ecce princeps quidam accessit et adoravit eum dicens: Filia mea modo defuncta est; sed veni, et pone manum tuam super eam, et vivet. Surgensque Josus secutus est eum et discipuli ejus. › Videtur ille ſidem habere, quamvis non magnam. Obsecrat enim Jesum, non ut solum verbum dicat, sed et ut veniat, et manum imponat. Defunctam autem esse dicit filiam, quamvis apud Lucam dicatur nondum des functa, dicit autem velut conjectaus, eo quod reliquerat eam jam extremum exhalantem spiritum, vel ut augens calamitatem, quo ad misericordiam provocaret Christum. VERS. 20-22.. Et ecce mulier quæ sanguinis profluvio laboraverat annis duodecim, accessit 2 tergo, et tetigit fimbriam vestimenti ejus; dicebat enim intra semetipsam: Si tantum tetigero vestem ejus, salva ero. Jesus antem conversus, ut vidit illam, dixit: Confide, filia, fides tna salvam te fecit. Et salva facta fuit mulier ex bora illa., Mulier hæc quoniam ob morbum immunda erat, non accessit manifeste, verita ne forte quo pacto prohiberetur. Quamvis autem putabat se posse latere,

δόξης ἐρῶν, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν πίστιν αὐτῆς δείξῃ πρός ὠφέλειαν ἡμῶν, καὶ ἵνα πιστωθῇ καὶ ὁ ἀρχισυνάγωγος. Θάρσει δὲ, λέγει αὐτῇ, διότι ἐφοβήθη ὡς κλέψασα τὴν δωρεάν, καὶ θυγατέρα δὲ καλεῖ, ὡς πιστήν. Δείκνυσι δὲ ὅτι, ἐὰν μὴ πίστιν προσήγαγεν, οὐκ ἂν ἔλαβε τὴν χάριν, κἂν τὰ ἱμάτια ἅγια ἦσαν. Λέγουσι δὲ ὡς ἀνδριάντα αὕτη τοῦ Σωτῆρος εἰργάσατο, οὗ παρὰ τοὺς πόδας έφύετο βοτάνη ταῖς αἱμορροούσαις βοηθοῦσα, ὃν ἐν τοῖς Ἰουλιανοῦ χρόνοις οἱ ἀσεβεῖς συνέτριψαν. verumtamen speravit se sanitatcm assecuturam, si τὸ κράσπεδον· ἀλλ' ὁ Σωτὴρ φανεροί αὐτήν· οὐχ ὡς tantum summam ejus vestem contingeret, quæ per fimbriam significatur. At Salvator prodit eam, non ut amans gloria, sed ut fdlein illius ad nostram utilitatem declararet, et ut in fide roboraretur etiam archisynagogus. Confide antem dicit ei, eo quod umida erat, quia furtim donum acceperat. Et filiam vocat, ut fidelem. Ostendit item quod nisi babuisset idem, neutiquam recepisset beneficium,· quamvis sanctas contigisset vestes. Dicunt autem quod statuamn Servatoris fecerit, ad cujus pedes mascebat herba quæ profluvio sanguinis laborantibus medeatur, quam Juliani temporibus impii coutriverunt. • Καὶ ἐλθὼν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἄρχοντος, VERS. 23, 24. < Εt cum venisset Jesus in domum principis, et vidisset tibicines et turbam tumul- καὶ ἰδὼν τοὺς αὐλητὰς, καὶ τὸν ὄχλον θορυβούμενον, tuantem, dicit illis: Secedite, non enim mortua est adolescentula, sed dormit. Et deridebant illum. › Quoniam nondum nupta erat, deflebant eam nuptialibus tibiis, secundum legem hoc facientes. Dormire autem dicit illam, eo quod apud se mors somnus esset: valebat enim facile suscitare. Ceterum quod deriserunt eum, ne mireris: natn testimonium amplius dant miraculo, quod vere mortuam suscitarit. Ne quis enim diceret quod in excessu quodam esset, idcirco in confesso erat apud omnes ejus mors. Vers, 25, 26. ‹ Ubi 45 autem ejecta est turba, ingressus est, et tenuit manum illius: et surrexit adolescentula. Et emanavit fama illa in totain terram illam.» Ubi turba est et tumultuatio, non ope- c ratur miracula Jesus. Tenet autem manum, virtutem illi dans. Et tu, si mortuus fueris peccatis, tunc surges quando apprehendet manum tuam, ita ut opereris ejecta turba, et tumultuatione sedata. VERS. 27. Et cum discessisset illinc Jesus, secuti sunt illum duo cxci, clamantes et dicentes, Miserere nostri, Fili David.» Cæci ut Deo dicebant, Miserere: ut homini autem dicebant, Fili David. Celebre enim erat apud Judæos, Messiam e semina David venturum. > VERS. 28. At cum venisset in ædes, adierunt illum carci. Et dicit illis Jesus: Creditis quod possim hoc facere? dicunt illi: Eliain, Dounine. Trabit secum cæcos usque in domuin, ut monstret 80lidam illorum fidem, et condemnet Judæos. Interrogat autem eos an credant, ostendens ſidem omnia perficere. Vers. 29, 30, ‹ Tunc tetigit oculos illorum, dicens: Secundum vestram fidem fiat vobis. Et aperti sunt illorum oculi. In domo seorsim cural, ut vitetur inanis gloria. Per omnia enim docet modestiam et humilitatem mentis. Værs. 30, 31. ‹ Et interminatus est illis Jesus, dicens: Videte ne quis sciat. Illi autem ut egressi sant, diffanaverunt illum iu tola terra illa, Vides quomodo fastum fugerit? Illi vero non ut inobedientes, sed ut grati, divulgaverunt. Quamvis autem alicubi dicere videtur, Abi, et narra gloriam Dei, λέγει αὐτοῖς· 'Αναχωρεῖτε, οὐ γὰρ ἀπέθανε τὸ κορά σιον, ἀλλὰ καθεύδει. Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ἄγαμος ἦν, μετὰ τῶν γαμικῶν αὐλῶν αὐτὴν ἐθρήνουν, παρὰ τὸν νόμον τοῦτο ποιοῦντες· καθεύδειν δὲ λέγει αὐτὴν, διότι παρ' αὐτῷ ὁ θάνατος ὕπνος ἦν, δυναμένῳ εὐκόλως ἀναστῆσαι. Εἰ δὲ καταγελῶσιν αὐτοῦ, μὴ θαυμάσῃ; μαρτυροῦσι γὰρ μᾶλλον τῷ θαύματι, ὡς νεκρὰν τῷ ὄντι ἀναστήσαντος να γὰρ μήτις λέγῃ ὅτι κάτοχος ἐγένετο, διὰ τοῦτο ὡμολογήθη παρά πάντων ἀποθανεῖν. • Οτε δὲ ἐξεβλήθη ὁ ὄχλος, εἰσελθὼν ἐκράτησε τῆς χειρὸς αὐτῆς, καὶ ηγέρθη τὸ κοράσιον, καὶ ἐξῆλ θεν ἡ φήμη αὕτη εἰς ὅλην τὴν γῆν ἐκείνην.» Ενθα ὄχλος καὶ περισπασμός, οὐ θαυματουργεῖ ὁ Ἰησοῦς. Κρατεῖ δὲ τῆς χειρὸς, ἐντιθεὶς δύναμιν· καὶ σὺ δὲ, ἐὰν νεκρωθῇς ταῖς ἁμαρτίαις, τότε ἀναστήσῃ ὅτε κρατήσει σου τῆς χειρὸς τῆς πρακτικῆς, τὸν ὄχλον καὶ τὸν περισπασμὸν ἐκβαλών. • Καὶ παράγοντι ἐκεῖθεν τῷ Ἰησοῦ, ἠκολούθησαν αὐτῷ δύο τυφλοί, κράζοντες καὶ λέγοντες· Ἐλέησον ἡμᾶς, Υιέ Δαυίδ.». Οι τυφλοὶ ὡς μὲν Θεῷ ἔλεγον τὸ, Ἐλέησον· ὡς δὲ ἀνθρώπῳ τὸν Υἱὲ Δαυΐδ. Εθρυλλείτο γὰρ παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ὡς ὁ Μεσσίας ἐκ σπέρμα τος Δαυΐδ ἐλεύσεται. • Ἐλθόντι δὲ εἰς τὴν οἰκίαν, προσῆλθον αὐτῷ οἱ τυφλοί. Καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς. Πιστεύετε ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; Λέγουσιν αὐτῷ· Ναί, Κύριε. Παρέλκει τοὺς τυφλοὺς ἄχρι καὶ τῆς οἰκίας, ἵνα δείξῃ τὴν ἐπίμονον αὐτῶν πίστιν, καὶ κατακρίνῃ τοὺς Ἰουδαίους. Ερωτᾷ δὲ αὐτοὺς εἰ πιστεύουσι, δεικνύς ὅτι πάντα ἡ πίστις κατορθοί. • Τότε ήψατο τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, λέγων· Κατά τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Καὶ ἀνεῴχθησαν αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοί.» Εν οἰκίᾳ θεραπεύει καὶ κατ' ἰδίαν, διὰ τὸ ἀφιλόδοξον. Πανταχοῦ γὰρ ταπεινοφρο νεῖν διδάσκει. • Καὶ ἀνεβριμήσατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, λέγων· Ορᾶτε μηδεὶς γινωσκέτω. Οἱ δὲ ἐξελθόντες διεφή μισαν αὐτὸν ἐν ὅλῃ τῇ γῇ ἐκείνῃ.» Ορᾷς τὸ ἄτυψαν; Ἐκεῖνοι δὲ, οὐχ ὡς ἀπειθοῦντες, ἀλλ' ὡς εὐχαρ - στοῦντες διεφήμισαν. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φαίνεται, λέγων· Απελθε, καὶ διηγοῦ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, οὐδὲν ἐναν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. X. τίον· θέλει γὰρ περὶ ἑαυτοῦ μὲν μηδὲν λέγειν, δι- non est huic contrarium: vult enim eos de seipse ἡγεῖσθαι δὲ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ. quidem nihil dicere, sed narrare gloriam Dei apud alios. • Αὐτῶν δὲ ἐξερχομένων, ἰδοὺ προσήνεγκαν αὐτῷ ἄνθρωπον χωρὸν δαιμονιζόμενον. Καὶ ἐκβληθέντος τοῦ δαιμονίου, ἐλάλησεν ὁ κωφός.» Θύ φυσικὸν ἦν τὸ πάθος, ἀλλὰ τοῦ δαίμονος· διὸ καὶ ἕτεροι προσ ἄγουσιν αὐτόν. Οὐ γὰρ δι' ἑαυτοῦ παρακαλέσαι ἡδύ νάτο, τοῦ δαίμονος δήσαντος τὴν γλῶσσαν. Οθεν οὐδὲ ἀπαιτεῖ πίστιν, ἀλλ᾽ εὐθέως ἰᾶται, ἐκβαλὼν τὸν δαίμονα, τὸν τὴν λαλιάν κωλύοντα. «Καὶ ἐθαύμασαν οἱ ὄχλοι, λέγοντες ὅτι οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ισραήλ.» Θαυμάσας ὁ ὄχλος, καὶ προφητῶν καὶ πατριαρχῶν ὑπερτίθησι τὸν Χριστόν. Μετ' ἐξουσίας γὰρ ἐθεράπευε, καὶ οὐχ ὡς ἐκεῖνοι, ευχόμενοι. Ιδω μεν δὲ καὶ τοὺς Φαρισαίους τί φασιν. • Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἔλεγον· ἐν τῷ ἄρχοντ: τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τα δαιμόνια.» Ακρας μωρίας οι λόγοι. Οὐδεὶς γὰρ δαίμων εκβάλλει δαίμονα. Εστω δὲ ὅτι τοὺς δαίμονας ἐξέβαλεν, ὡς τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων δουλεύων, ήτοι μαγεύων· τὰς νόσους δὲ καὶ τὰ ἁμαρτήματα, πῶς ἔλυς, καὶ βασιλείαν ἐκή ρυττεν; ὁ γὰρ δαίμων, τοὐναντίον μᾶλλον, καὶ να σους επιφέρει, καὶ Θεοῦ ἀριστᾷ. • Καὶ περιήγεν ὁ Ἰησοῦς τὰς πόλεις πάσας καὶ τὰς χώμας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἐν τῷ λαῷ.» Φιλάνθρωπος ὤν, οὐκ ἀναμένει αὐτοὺς πρὸς ἐκεῖνον ἐλθεῖν, ἀλλ' αὐτὸς περίεισιν, ἵνα μὴ ἔχωσιν ἀπολογίαν ὡς οὐδεὶς ἡμᾶς ἐδίδαξεν. Ἔργῳ δὲ καὶ λόγῳ ἔχει αὐτοὺς, διδάσκων καὶ θαυματουργῶν. • Ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἐσπλαγχνίσθη περὶ αὐτῶν, ὅτι ἦσαν εκλελυμένοι καὶ ἐῤῥιμμένοι ὡσεὶ πρόβατα μὴ ἔχοντα ποιμένα.. Οὐκ εἶχον ποιμένα, ἐπεὶ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν οὐ μόνον οὐ διώρθουν, ἀλλὰ δὴ καὶ ἔβλαπτον· ἀληθοῦς δὲ ποιμένος ἐστὶ τὸ σπλαγχνία ζεσθαι ἐπὶ τῷ ποιμνίῳ. VERS. 82. 53. Cum autem iHi egrederentur, ecce adduxerunt illi hourirem matu et dimomiacum, et ejecto demonio, locutus est mutus. Non erat morbus naturalis, sed a dæmone Imuissus: propterea et ali adducunt illum. Non eith per seipsum orare poterat, quia dæmon ėjus fingnam vinxerat: unde meque fidem exigit, sed sta tim curat, ejecto dæmonė motum loqui protribėňte, Et admiratæ sunt turbæ, dicentes: Nunquani apparuit sic· Israel.» Admiratæ turbæ, Chrisiam et prophetis et patriarchis præposuerunt, nain potestate sua curabat, non sicut illi precantes. Videamus autem et Pharisæos quid dicam. VERS. 34 Pharisæi auten dicebant: In principes dæmoniorum ejicit dæmonia., Summæ stukitiæ sermones illi suurt, nallus enim dæmon ejicit dæmonem. Esto autem quod dæmones ejiciat ut đấtmonum principi serviens, aut magiam exercens, morbos igitur et peceata quomodo solvebat, el regnum Dei prædicabat? nam dæmon contrario modo et morbos auget, et a Deo separat. VERS. 35. Et circumibat Jesus civitates omhes ac vicos, docens in synagogis illoruin, et prædteans Evangelium regni, et samans euren morbum ac 46 omnem larguorem in populo, Quentem mur sericors est, non exspectat illos ad se venientes: sed ipse circuit ne habeant excusationem, quod nullus nos docuerit. Opere autem et sermone træbit eơs docens, et miracula faciens. VERS. 36.. Cum vidisset aureur terlus, misericordiae affectu motus est erga illos, quod essent destituti ac dispersi velut oves non halientes pastorem. Non habebant pastoreni, co quod principes illorum non solum non corrigebant, sed et notebaut. Veri enim pastoria est, erga gregent misericordia affici. VERS. 37, 38. «Tunc dicit discipulis suis, Messis quidem mulla, operarii autem pauci: rogate igitur Dominum messis, ut extrudat operarios in messem suam. Messem vocat multitudinem quæ curatione opus habebat, operarios autem eos, qui docere de- • Τότε λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Ο μὲν θερισμός. πολύς, οἱ δὲ ἐργάται ολίγοι· δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ.» Θερισμὸν ὀνομάζει τὸ πλῆθος τὸ χρήζον τῆς θεραπείας, εργάτα; δὲ τοὺς ὀφείλοντας διδάσκειν, οι οὐκ ἦσαν τότε ἐν τῷ Ἰσραήλ. Κύριο; δὲ τοῦ θερι- bebarn, quales tunc non erant in Israel. Dominus σμοῦ, αὐτὸς ὁ Χριστός, ὡς προφητῶν καὶ ἀποστόλων Κύριος· δῆλον δὲ τοῦτο ἀπὸ τοῦ προχειρίσασθαι τοὺς δώδεκα χωρίς τοῦ αἰτῆσαι τὸν Θεόν. Ακους γύρο Περὶ τῆς τῶν ἀποστόλων διαταγής. Καὶ προσκαλεσάμενος τους δώδεκα μαθητὰς αὐτ τοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν κατά πνευμάτων ἀκα θάρτων, ὥστε αὐτὰ ἐκβάλλειν, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν.» Δώδεκα μὲν μαθητάς εκλέγεται, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν δώδεκα φυλῶν· δύναμιν δὲ τούτοις προσθείς, καίτοι γε ολίγοι; αύ σιν ἀπέστειλεν· ἐλίγοι γὰρ οἱ διὰ τῆς στενῆς ἐλεύο.- PATROL. GR. CXXIII, autem nessis ipse est Christus, Dourinus p310lorum et prophetarum. Manifestum seten boc ex eo, quod ordinavit apostolos non petendo Deunr. Audi enim: CAPUT X. De ordine apostolorum. Vrás. 1. Et accersitis duodecim discipulis suis, dedit eis potestatem super spiritus immundos, ita ut ipsos ejicerent, et sanarent quemvis morbum, et quemvis languorem.» Duodecim discipulos eligit juxta numerum 12 tribuum, virtutemque illis tradidit, quamvis pauci essent, ac emisit. Pauci eniin per angustam portam transeunt, dedit cuim

eis facienali miracula virtutem, ut per miracula in τες· δίδωσι δὲ αὐτοῖς τὸ θαυματουργεῖν, ὡς ἂν διά admirationem adducerent, et magis obtemperantes doctrina babeant auditores. VERs. 2. ‹ Duodecim autem apostolorum nomina sunt haec: Primus Simnon qui dicitur Petrus, οι Andreas frater ejus.» Enumerat autem apostolorum nomina, propter pseudoapostolos. Præponit autem Petrum (a) et Andream, quoniam et primum erant vocati. Deinde pourens Alios Zebedei, præponit Jacobum Joanni, non propter dignitatem, sed quia ita acciderat. Dicit igitur: τῶν θαυμάτων καταπλήσσοντες, πρὸς τὴν διδασκα λίαν πειθηνίους ἔχωσι τοὺς ἀκροατάς. • Τῶν δὲ δώδεκα ἀποστόλων τὰ ὀνόματα εἰσὶ ταῦτα· Πρῶτος Σίμων ο λεγόμενος Πέτρος, καὶ 'Ανο δρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ.» Καταλέγει τὰ τῶν ἀποστό λων ὀνόματα, διὰ τοὺς ψευδαποστόλους. Προτίθησι δὲ Πέτρον καὶ ᾿Ανδρέαν, διότι καὶ πρωτόκλητοι. Εἶτα τοὺς τοῦ Ζεβεδαίου· προτάττει δὲ τὸν Ἰάκωβον τοῦ Ιωάννου· οὐ γὰρ κατὰ τὴν ἀξίαν, ἀλλ' ἁπλῶς κατὰ τὸ παραπεσὸν καταλέγει τούτους. Φησὶ γοῦν· Vers. 3, 4. ‹ Jacobus Zebedæi filius, et Joannes frater ejus, Philippus et Bartholomæus, Thomas et Matthæus publicanus, Jacobus Alphæi, et Lebbæus cognomento Thaddeus, Simon Cananæus, et Judas Iscarioles, qui et tradidit illum.» Vide humilita- καὶ Ἰούδας Ισκαριώτης ὁ καὶ παραδοὺς αὐτόν. tem Matthæi, quomodo se post Thomam ordinarit. Ad Judam autem cum venisset, non dixit: Pollutus ille, inimicas ille Dei, sed Iscariotem illum a patria nominavit. Erat enim et alius Judas, qui et Lebbus et Thaddmus dicebatur. Duo igitur Jacobi, nempe unus Zebedæi, alter Alphæi: et duo fudæ, Thaddeus unus, et alter proditor. Tres autem Simones, scilicet Petrus, et Cananæus, et proditor. Simon enim Judas Iscariotes 47 dicebatur. • Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου, καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελ φὸς αὐτοῦ, Φίλιππος καὶ Βαρθολομαίος, Θωμᾶς καὶ Ματθαῖος ὁ τελώνης, Ἰάκωβος ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, καὶ Λεββαῖος ὁ ἐπικληθεὶς Θαδδαίος, Σίμων ὁ Κανανίτης. › VERS. 5-7. «Hos duodecim emisit Jesus, et præcepit eis, dicens: In viam gentium ne abieritis, et m civitatem Samaritanorem be ingrediamini: sed ite potius ad oves perditas domus Israel. Proficiscentes autem prædicate, dicentes: Appropinquavit regnum colorum.» Hios, quales? Piscatores, vulgares, publicanos. Primum autem cos misit ad Judos, ne dice. re queant: Quonian ad gentiles missi fuerunt, idcirco nos Judiei jure non credidimus. Destituit igitur Judzos omni excusatione. Conjungit autem Samaritanos gentilibus, quoniam Babylonii erant, et in Judæa domicilium habebant, prophetasque non recipiebant, sed tantummodo quinque libros Moysis. Porro per regnum cœlorum, futurorum intellige fruitionem. Armat autern eos miraculis, dicens: VERS. 7. Infirmos sanate, leprosos mundate, dæswones ejicite. Gratis accepistis, gratis date.. Nihil Lam decet doctorem, quam humilitas et divitiarum contemptus. Duo igitur hæc hoc loco docet, dicens: Gratis accepistis, ne superbirent, quod talia dona et haberent et darent. Gratis enim et per gratiam talia accepistis, sed cuin humilitate et divitiarum estote contemptores. Gratis enim, inquit, date. Et ut perfectius malorum omnium radix exstirpetur, inquit: VERS. 9, 10. «Non possideatis aurum, neque argentum, neque æs in zonis vestris, neque peram ad iter, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque virgam: dignus enim est operarius suo cibo.» Magno stu- (a) Videtur hic interesse Theophylacti primatum inter apostolos Petro concedere, cum vere dignitaΙδε ταπείνωσιν τοῦ Ματθαίου, πῶς ἑαυτὸν μετὰ τὸν Θωμᾶν ἔταξεν. Ἐπὶ δὲ τὸν Ἰούδαν ἐλθὼν, οὐκ εἶπεν ὁ μιαρὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ ἐχθρὸς, ἀλλ᾽ Ισκαριώτην αὐτὸν ἀπὸ τῆς πατρίδος ὠνόμασεν. Ην γὰρ καὶ ἕτερος Ἰούδας, ὁ καὶ Λεββαῖος καὶ Θαδδαίος. Δύο τοίνυν Ἰάκωβοι, ὁ τοῦ Ζεβεδαίου, καὶ ὁ τοῦ ᾿Αλο φαίου, καὶ δύο Ἰούδαι, ὁ Θαδδαίος, καὶ ὁ προδότης. Καὶ τρεῖς Σίμωνες, ο Πέτρος, ὁ Κανανίτης, καὶ ὁ προδότης. Σίμων γὰρ Ἰούδας Ισκαριώτης ἐλέγετο. • Τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς, παρ ἀγγείλας αὐτοῖς, λέγων· Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλο θητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε· πο ρεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ισραήλ. Πορευόμενοι δὲ κηρύσσετε, λέγοντες, ότι "Ηγγικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Τούτους ποίους; Τοὺς ἁλιεῖς, τοὺς ἰδιώτας, τοὺς τελώνας. Προηγουμένως δὲ τοῖς Ἰουδαίοις ἀποστέλλει αὐτοὺς, ἵνα μὴ ἔχωσι λέγειν ὅτι πρὸς τοὺς ἐθνικοὺς ἀπεστά λησαν, καὶ διὰ τοῦτο ἡμεῖς οἱ Ἰουδαῖοι οὐκ ἐπιστεύ σαμεν. Απροφασίστους οὖν τοὺς Ἰουδαίους ποιεῖ. Συνάπτει δὲ τοὺς Σαμαρείτας τοῖς ἐθνικοῖς, ἐπεὶ Βαβυλώνιοι όντες κατώκησαν τὴν Ἰουδαίαν, καὶ οὐδὲ τοὺς προφήτας εδέχοντο, ἀλλὰ μόνα τὰ πέντε τοῦ Μωσέως βιβλία· βασιλείαν δὲ οὐρανῶν, καὶ τὴν μέλλουσαν ἀπόλαυσιν νόει. Οπλίζει δὲ αὐτοὺς τοῖς θαύμασι, λέγων· • Ασθενοῦντας θεραπεύετε, λεπρούς καθαρίζετε, δαιμόνια εκβάλλετε. Δωρεὰν ἐλάβετε, δωρεάν δότε. ο Οὐδὲν οὕτως ἁρμόζει τῷ διδασκάλῳ, ὡς ταπείνωσις καὶ ἀκτημοσύνη. Τὰ δύο τοίνυν ταῦτα ἐνταῦθα δεί κνυσι, Δωρεὰν ἐλάβετε, λέγων' μὴ γὰρ ὑψηλοφρονεῖτε, ὡς τοιαῦτα ἀγαθὰ ἔχοντες καὶ διδόντες. Δωρεάν γὰρ καὶ χάριτι ταῦτα ἔχετε, ἀλλὰ σὺν τῷ ταπεινοφρο νεῖν, καὶ ἀφιλοχρήματοι γένεσθε. Δωρεάν γάρ, φησί, δότε. Τελεώτερον δὲ ἀνασπῶν τὴν ῥίζαν πάντων τῶν κακῶν, φησίν: • Μή κτήσησθε χρυσόν, μηδὲ ἄργυρον, μηδὲ χαλ κὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν, μὴ πήραν εἰς ὁδὸν, μηδέ δύο χιτῶνας, μηδὲ ὑποδήματα, μηδὲ ῥάβδους ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστιν.» Εἰς πᾶσαν te: absolute mon vocationem spectarent ubique cangelisis.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTIIÆI. CAP. X. Dua aufert, et curas eis adimit. Nam neque virgaui eos habere sinit, quod exactæ paupertatis est: et dignos Ade facit eos, qui paupertatem doceat. Dein - de ne dicant, Quomodo educabimur? inquit: e Dignus est operarius cibo suo,» hoc est, a discipulis pascemini. Debebunt enim hoc vobis ut operariis. Dixit autem cibo, non luxu. Neque enim deliciari oportet doctores. ακρίβειαν αὐτοὺς γυμνάζει, διὰ τοῦτο ἀπερίττου; dio eos exercet, et propterea omnia ab bis superαὐτοὺς παντελῶς ποιῶν καὶ ἀμερίμνους, οὐδὲ ῥά όδους συγχωρεῖ ἔχειν. Τοῦτο γὰρ ἡ ἀκριβὴς ἀκτημο σύνη, ποιοῦσα πιστεύεσθαι τὸν περὶ ἀκτημοσύνης διδάσκοντα. Εἶτα ἵνα μὴ λέγωσι, Πόθεν διατροφησ μεθα; φησίν· «Αξιος ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτ τοῦ, ν τουτέστιν, ἐκ τῶν μαθητῶν τραφήσεσθε. Χρεωστοῦσι γὰρ τοῦτο ὑμῖν ὡς ἐργάταις. Τροφῆς δὲ εἶπεν, οὐ τρυφῆς. Οὐ γὰρ δεν τρυφῶν τοὺς διδασκα - λους. · Εἰς ἦν δ᾽ ἂν πόλιν ή κώμην εἰσέλθητε, ἐξετά σατε τίς ἐν αὐτῇ ἄξιός ἐστι, κἀκεῖ μείνατε ἕως ἂν ἐξέλθητε.· Οὐκ εἰς πάντας κελεύει ἔρχεσθαι, ἵνα μὴ τοῖς ἀναξίοις μιγνύμενοι, διαβάλλωνται· ἐὰν γὰρ εἰς τοὺς ἀξίους μόνους ἔρχωνται, πάντως καὶ δια τραφήσονται. Κελεύει δὲ προσμένειν, καὶ μὴ οἰκίαν ἐξ οἰκία; ἀμείβειν, ἵνα μὴ ὡς γαστρίμαργοι ψέγων ται, καὶ δόξωσι τοὺς πρῶτον δεξαμένους ὑβρίζειν. • Εισερχόμενοι δὲ εἰς τὴν οἰκίαν, ἀσπάσασθε αυτ τήν, λέγοντες· Εἰρήνη τῷ οἴκῳ τούτῳ· καὶ ἐὰν μὲν ᾗ ἡ οἰκία ἀξία, ἐλθέτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπ' αὐτὴν, ἐὰν δὲ μὴ ᾖ ἀξία, ἡ εἰρήνη ὑμῶν πρὸς ὑμᾶς ἐπιστρα φήτω. ο Ασπασμὸν καὶ εἰρήνην τὴν εὐλογίαν νόει, Στις παραμένει μόνοις τοῖς ἀξίοις· μάθε οὖν ἐντεῦ δεν ὅτι μάλιστα τὰ ἡμέτερα ἔργα εὐλογοῦσιν ἡμᾶς. • Καὶ ὃς ἂν μὴ δέξηται ὑμᾶς, μηδὲ ἀκούσῃ τοὺς λόγους ὑμῶν, ἐξερχόμενοι τῆς οἰκία; ἢ τῆς πόλεως ἐκείνης, ἐκτινάξατε τὸν κονιορτὸν τῶν ποδῶν ὑμῶν. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ἀνεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρων ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ.» Ἐκτινάσσειν βούλεται τὸν κονιορτόν, δεικνύοντας, ὅτι οὐδὲν ἔλαβον ἐκεῖθεν, διὰ τὴν ἀπείθειαν αὐτῶν, ἡ ὥστε μαρτύριον εἶναι τῆς μακράς οδοιπορίας ἣν ἐδάδισαν, καὶ αὐτοὺς οὐκ ὠφέλησαν· ἀνεκτότερον οὖν ἔσται τοῖς Σοδόμοις, ἡ τοῖς ἀπειθοῦσι, διότι οἱ Σοδο μᾶται ἐνταῦθα κολασθέντες, ἐκεῖ μετριώτερον κολα σθήσονται. VERS. 11. e In quamcunque civitatem vel vicum fueritis ingressi, exquirite quis in ea dignus sit: atque illic manete, donec exeatis. › Non ad omnes jussit ire, ne misti indignis arguantur. Nam si ad solos dignos lerint, omnino et pascentur. Jubel autem manere, et non de domo in domum ire, ne tanquam gulosi male audiant, et videantur primos qui susceperant, injuria afficere. • Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων.» Καθώπλισεν αὐτοὺς σημείοις, ἐποίησε θαρρεῖν περὶ τῆς τροφῆς, τὰς τῶν ἀξίων ἀνοίξας θύ ρα;. Λέγει νῦν καὶ τὰ συμβησόμενα δεινὰ, τὴν πρόγνωσιν δειχνύς. Παραμυθεῖται δὲ, διὰ τοῦ ἐγώ. Εγώ, φησὶν, ὁ κραταιός. Ωστε θαῤῥεῖτε ἀχείρωτοι γὰρ ἔσεσθε. Ετοιμάζει δὲ αὐτοὺς πρὸς τὸ πάσχειν· ὡς γὰρ ἀδύνατον ἐν μέσῳ λύκων πρόβατον μὴ πάσχειν, [ οὕτω καὶ ὑμᾶς μεταξὺ τῶν Ἰουδαίων, ἀλλὰ κἂν πά σχητε, μὴ ὀργίζεσθε· ὡς πρόβατα γὰρ πράους ὑμᾶς είναι βούλομαι, καὶ οὕτω μᾶλλον νικάν. «Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί, ο θέλει τοὺς μαθητὲς καὶ φρονίμους εἶναι. Ἵνα γὰρ μὴ, πρόβατα τούτους ἀκούων, νοῇς ὅτι ἡλίο διον δεῖ εἶναι τὸν Χριστιανὸν, φησὶν ὅτι δεῖ καὶ φρέ κιμον εἶναι, εἰδότα πῶς δεῖ ἀναστρέφεσθαι ἐν μέσῳ πολλῶν ἐχθρῶν. β; γὰρ ὁ ὄφις πᾶν μὲν τὸ λοιπὸν σώμα δίδωσι πλήττεσθαι, τὴν δὲ κεφαλὴν τηρεῖ, οὕτω καὶ ὁ Χριστιανὸς πάντα τὰ ἑαυτοῦ διδότω, καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ τοῖς πλήττουσι· τὴν δὲ κεφαλήν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς καὶ ἡ εἰς αὐτὸν πίστις, τηρείτω· καὶ ὥσπερ ὁ ὄφις στενῇ τιν ὁπῇ περισφιγγόμενος VERS. 12, 13. Cum autem intrabitis domum, salutabitis illam dicentes: Pax huic domui: et si quidem fuerit domus digna, veniat pax vestra supra illam: sin. minus fuerit digna, pax vestra ad vos revertatur. › Per salutationem et pacem, benedictionem intellige, quæ apud solos dignos manet. Disce igitur hoc loco quod nostra maxime opera nos benedicaut. VERS. 14, 15. ‹ Et quicunque non exceperit vos, neque audierit sermones vestros, exeuntes ex ædibus aut civitate illa, excutite 48 pulverem pedum vestrorum. Amen dico vobis, tolerabilius erit terr.o Sodomorum et Gomorrhæðrum in die judicii, quam civitati illi. › Excutere vult pulverem, monstrantes quod nihil illinc acceperint propter duritiam illorum qui persuaderi non potuerunt, vel quod testantur se illorum nomine magnum iter confecisse, nihilque illis profuisse. Tolerabilius igitur erit Sodomis quam incredulis, eo quod Sodomitæ hic puniti, alibi mitius punientur. VERS. 16. Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum. • Armaverat eos miraculis, de cibis bonam fiduciam illia fecerat, apertis dignorum januis. Dicit nunc et gravia quæ evenTura erant, suam præscientiam manifestans. Consolatur autem per hoc quod dicit, ego. Ego, inquit, poteus ille, et proinde adito: invicti enim critis: Instruit autem eos ad passionem. Nain sicut impossibile est oves in medio luporum nibil pati, ita et vos inter Judæos, verum licet patiamini, ue succenseatis. Volo euim vos mansuelos esse, sirul oves, et sic magis vincere. ‹ Estote igitur prudeųles sicut serpentes, et simplices velut columbæ. Vult discipulos etiam prudentes esse. Licirco cum audieris Christianos dici oves, nou intelligas quoil oporteat eos stupidos esse, nam et prudentes oportet esse, et scire quomodo versandum sit in medio multorum inimicorum. Sicut enim serpens totam corpus objicit ut percutiatur, caput autem servat; ita et Christianus, inquit, omnia sua det, alque etiam corpus suum percutientibus; caput autem quod est Christus, et fdem in illum servet. Et sicut

$40 serpens in angusto quodamn foramine circumstringit καὶ διεξερχόμενος, ἀποδύεται τὸ παλαιὸν δέρμα, οὕτω se, et transiens pellem veterem exspoliat: ita et nos per augustam viam incedamus, ut veterem ex:- mus hominem. Verumtamen quia et serpens nocivus est, jubet nos simplices esse, hoc est, sincerus, et absque malitia, nullumque offendentes, sicut culumbæ illæ enim cum auferuntur eis fœtus, et persecutionein patiuntur, rursus ad dominos suos revertuntur. Esto igitur prudens sicut! serpens, ita ut ne deridearis ob vitam ab aliis, sed omnia tua citra labem perficias. Erga alios autem ne illis noceas, sis velut columba, hoc est, neutiquam malignus. VERS. 17, 18. Cavete autem ab hominibus, tradent enim vos in concilia, et in synagogis suis Magellabunt vos, et ad dures et reges ducemini 3 propter me, in testimonium ipsis ac gentibus. › Vides hoc esse prudentis, cavere, et non dare occasionem volentibus persequi, sed prudenter agere res nostras. Si pecuniam voluerit qui persequitur, si honorem, da ut ne occasionem habeat: si autem fidem aufert, custodi tuum caput. Non autem discipulos missurus erat ad Judæos solum, sed etiam ad gentes: idcirco dicit: In testimoniun ipsis et genlibus, hoc est, in notam et in reprehensionem corum qui non credunt. VERS. 19, 20. At cum tradiderint 49 vos, ne sitis solliciti quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in ita hora quid loquamini. Non enim vos estis illi loquentes, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis., Ne dicant: Quomodo persuadere poterimus idiotæ sapientia præditos? jubet fiduciam habere, et sollicitudinem deponere; nam cum inter fideles sermonem habituri sumus, dignum est ut præmeditemur, et parati simus ad defensionem, quemadmodum Petrus admonet “. Inter turbas autem et reges insanientes suum promittit robur, ne timeamus. Nostrum est enim confiteri: sapienter autem respondere, Dei. Et ne suspiceris naturaleın esse in defendendo industriam, inquit: Non vos loquimini, sed Spiritus. VERS. 21, Tradet autem frater fratrem in morTet, et pater filium, et insurgent Alii adversus parentes, et morte afficient eos. › Prædicit eis eventura, ne turbentur eum acciderint. Ostendit autem et prædicationis vim, quomodo naturam ipsam contemmere faciat. Hic enim Christianismus est, et insaniam illorum interim manifestat, quod neque familiaribus parcunt. VERS. 22. Et eritis odio habiti ab omnibus propter nomen meum. Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.» Ab omnibus, hoc est, a multis. Non enim omnes illos odio persequebantur: nam nonnulli et fidem acceperant. Qui autem usque in finem perseveraverit, et non solumi inceperit, ille æternæ vitæ particeps erit. 14 1 Petr. 113. καὶ ἡμεῖς διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ ὁδεύοντες, τὸν παλαιὸν ἀποδυώμεθα ἄνθρωπον. Ἐπεὶ δὲ ὁ ὄφις καὶ βλαπτι κός ἐστι, κελεύει ἡμᾶς ἀκεραίους εἶναι, τουτέστιν, ἁπλοῦς καὶ ἀπονήρους καὶ μὴ βλαπτικούς, ὡς αἱ περιστεραί· αὗται γὰρ, καὶ ἀφαιρούμεναι τα τέκνα καὶ διωκόμεναι, αὖθις ἐπανακάμπτουσι πρὸς τοὺς δεσπότες. Ἔσο οὖν φρόνιμος ὡς ὄφις, ὥστε μὴ γεν λᾶσθαι ἐν τῷ βίῳ, ἀλλὰ πάντα τὰ κατὰ σὲ ἀμώμητα διατιθέναι· πρὸς δὲ τὸ βλάπτειν ἑτέρους, ἴσο ὡσεὶ περιστερά, τουτέστιν, ἀπόνηρος. • Προσέχετε δὲ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, παραδώσουσε γὰρ ὑμᾶς εἰς συνέδρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτ τῶν μαστιγώσουσιν ὑμᾶς, καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας δὲ καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αύτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν.» Ορᾷς, τοῦτό ἐστι τὸ φρόνι μον εἶναι, τὸ προσέχειν καὶ μὴ διδόναι ἀφορμὴν τοῖς θέλουσι θλίβειν, ἀλλὰ φρονίμως διοικεῖν τὰ καθ' ἑαυτούς· ἂν χρήματα θέλῃ ὁ διώκων, ἂν τιμήν, δὸς ἵνα μὴ ἔχῃ ἀφορμήν· ἂν δὲ τὴν πίστιν ἀφαιρῆται, φύλαττε σου την κεφαλήν. Οὐ μόνον δὲ πρὸς Ἰου δαίους πέμπειν μέλλει τοὺς μαθητάς, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ ἔθνη, διὸ καὶ λέγει, Εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι, τουτέστιν εἰς ἔλεγχον αὐτῶν μὴ πιστευαν των. • Οταν δὲ παραδιδῶσιν ὑμᾶς, μή μεριμνήσητε πῶς ἢ τί λαλήσητε, δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνη τῇ ὥρᾳ τί λαλήσητε. Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλούν τες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν, ο Ἵνα μὴ είπωσι, Καὶ πῶς δυνησόμεθα πεῖσαι σοφοὺς ἰδιῶται ὄντες; κελεύει θαῤῥεῖν, καὶ μὴ μεριμνᾷν· ὅταν μὲν γὰρ μέλλωμε, μεταξύ πιο στῶν διαλέγεσθαι, δεῖ ἡμᾶς προμελετην, καὶ ἑταί μους εἶναι πρὸς ἀπολογίαν, ὡς ὁ Πέτρος παραινεῖ· μεταξὺ δὲ ὄχλων καὶ βασιλέων μαινομένων, τὴν ἑαυ τοῦ ὑπισχνείται ἰσχύν, ἵνα μὴ φοβηθῶμεν· τὸ μὲν γὰρ ὁμολογεῖν, ἡμέτερον· τὸ δὲ σοφῶς ἀπολογεῖσθαι, Θεοῦ. Καὶ ἵνα μὴ ὑπολάβῃς ὅτι φυσική ἐστιν ἡ πρὸς τὰς ἀπολογίας ἐπιτηδειότης, φησίν, Οὐχ ὑμεῖς λα λεῖτε, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα. • Παραδώσει δὲ ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνον. Καὶ ἐπαναστήσονται τέκνα ἐπὶ γονεῖς, καὶ θανατώσουσιν αὐτούς.» Προλέγει αὐτοῖς τὰ συμβησόμενα, ἵνα ὅταν γένωνται, μὴ θορυβηθῶσι· δείκνυσι δὲ καὶ τὴν τοῦ κηρύγματος δύναμιν, πως ποιεῖ καταφρονεῖν τῆς φύσεως· τοιοῦτος γὰρ ὁ Χρι στιανισμός· ἀλλὰ καὶ τὴν μανίαν ἐκείνων ἐμφαίνει, ὅτι οὐδὲ τῶν οἰκειοτάτων φείσονται. • Καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου· ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται, ο Τὸ ὑπὸ πάντων, ἀντὶ τοῦ, ὑπὸ πολλῶν. Οὐ γὰρ πάν τες ἐμίσουν αὐτούς. Ησαν γὰρ καὶ οἱ παραδεξάμενοι τὴν πίστιν· ὁ δὲ ἄχρι τέλους ὑπομείνας, καὶ μὴ ἐν τῇ ἀρχῇ μόνον, ἐκεῖνος τῆς αἰωνίου μεθέξει ζωή;.

CAP. XI. ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI. • Οταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύ- VERS. 23. Cum autem vos fuerint persecuti in γετε εἰς τὴν ἄλλην. Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ τελέ- civitate hac, ſugite in aliam. Amen dico vobis, non σητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ perambulaveritis omnes civitates Israel, donec veἀνθρώπου.» Τὰ μὲν ἄνω ῥηθέντα, φοβερά, οἷον τὸν niat Filius hominis. › Quæ supra dicta sunt, terriΠαραδώσουσιν ὑμᾶς, καὶ τὸ, Εσεσθε μισούμενοι, bilia erant: ut quod tradent vos, et eritis odio, περὶ τῶν μετὰ τὴν Ἀνάληψιν συμβησομένων ἦσαν· post ejus Ascensionem futura erant: quod autemn τὸ δὲ νῦν λεγόμενον, περὶ τῶν πρὸ τοῦ σταυροῦ. Οὐ nunc, dicitur de his quæ ante crucem. Non enim μὴ γὰρ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ διωκόμενοι, perambulaveridis civitates Israel in persecutionibus, καὶ εὐθὺς ἐλεύσομαι πρὸς ὑμᾶς. Κελεύει δὲ φεύγειν et statim veniam ad vos. Jubet autem fugere eos διωκομένους. Τὸ γὰρ προδήλως ῥίπτειν ἑαυτὸν εἰς φui persequuntur. Enimvero temere se in pericu κίνδυνον, καὶ αἴτιον γίνεσθαι κατακρίσεως τοῖς φορ lam injicere, et auctorem fieri condemnationis hoνευταῖς, καὶ ζημιοῦν τοὺς μέλλοντας ὠφελεῖσθαι διὰ micidis, et damno esse his quibus per prædicatioτοῦ κηρύγματος, διαβολικόν ἐστι· τὸ γοῦν ἕως ἂν nem prodesse poterat, diabolicum est. Donec venial ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, μὴ περὶ τῆς δευτέρας Filius hominis, non de secundo adventu intelligas, παρουσίας νοήσῃς, ἀλλὰ περὶ τῆς πρὸ τοῦ σταυροῦ sed de conventu et consolatione ante crucem. Missi συνουσίας καὶ παραμυθίας. Αποσταλέντες γὰρ καὶ enim ad prædicandum, iterum ad Christum redie κηρύξαντες, πάλιν ὑπεστράφησαν πρὸς τὸν Χριστὸν, καὶ συνῆσαν αὐτῷ. • Οὐκ ἔστι μαθητής ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ· ἀρκετὸν τῷ μαθητῇ ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ, καὶ ὁ δοῦλος ὡς ὁ κύριος αὐτοῦ.» Διδάσκει ἐνταῦθα ἀνέχεσθαι τῶν ὕβρεων. Εἰ γὰρ ἐγὼ ὁ διδάσκαλος καὶ δεσπότης Ανεσχόμην, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς οἱ 'μαθηταὶ καὶ δοῦλοι. Ερωτᾷς δὲ πῶς φησι τὸ, Οὐκ ἔστι μαθητής ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, ὅπου γε πολλοὺς ὁρῶμεν μα θητὰς κρείττους τῶν διδασκάλων; Μάθε οὖν ὅτι, ἕως ἂν ὦσι μαθηταί, ἐλάττους εἰσὶ τῶν διδασκάλων, ἐὰν δὲ κρείττους γένωνται, οὐκ ἔτι λοιπόν εἰσι μαθηταί, ὥσπερ καὶ ὁ δοῦλος, ἕως ἂν ᾖ δοῦλος, οὐκ ἔστιν ὑπὲρ – τὸν κύριον αὐτοῦ. • Εἰ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζεβούλ ἀπεκάλεσαν, πέσῳ μᾶλλον τους οικιακούς αὐτοῦ; Μὴ οὖν φοβη θῆτε αὐτοὺς, οὐδὲν γὰρ ἐστι κεκαλυμμένον ὃ οὐκ ἀποκαλυφθήσεται, καὶ κρυπτον 8 οὐ γνωσθήσεται.» Παραμυθείσθε, φησὶν, ἀπὸ τῶν ἐμῶν· εἰ γὰρ ἐμὲ ἄρχοντα τῶν δαιμονίων εκάλεσαν, τί δεινὸν εἰ ὑμᾶς διαβαλοῦσι τοὺς οἰκείους ἐμοί; Οικιακούς γὰρ αὐτοὺς ἐκάλεσεν. Αλλ' οὐ δούλους, τὴν πρὸς αὐτοὺς δεικνύς οικειότητα. ᾿Αλλὰ θαῤῥεῖτε. Οὐ γὰρ ἡ ἀλήθεια συγ κρυβήσεται, ἀλλ' ὁ χρόνος δείξει καὶ τὴν ὑμῶν ἀρετὴν, καὶ τὴν τῶν διαβαλλόντων κακίαν, οὐ γάρ ἐστι κρυπτὸν ὁ οὐ γνωσθήσεται· ὥστε εἰ καὶ διαβαλοῦσιν, ἀλλ᾽ ὕστερον γνωριοῦσιν ὑμᾶς. • Ο λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί. Καὶ δ εἰς τὸ οἷς ἀκούετε, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δωμάτων.» Απερ, φησί, μόνοις ὑμῖν εἶπον, καὶ ἐν ἑνὶ τύπῳ, τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ πρὸς τὸ οὖς καὶ ἐν τῇ σκο τίπ, μετά παρρησίας διδάξατε καὶ μεγαλοφώνως, ὥστε πάντας ἀκούειν ὑμῶν. Ἐπεὶ δὲ τῇ παρρησία ἔπονται καὶ κίνδυνοι, ἐπάγει· • Καὶ μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σώμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι, φοβήθητε δὲ μᾶλλον τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ.» Διδάσκει καὶ θανάτου καταφρονεῖν· φοβερωτέρα γάρ, φησὶν, ἡ ἐν γεέννῃ κόλασις εἰ μὲν γὰρ θανατοῦντες μόνης σαρκὸς ποιοῦνται φοράν, τὴν δὲ ψυχὴν τυχὸν καὶ εὐεργετοῦσιν· ὁ δὲ runt, et cum co conversati sunt. Værs. 24. ‹ Non est discipulus supra præceptorem, neque servus supra dominum suum: sufficit enim discipulo ut sit sicut præceptor suus, et servus sicut dominus saus. › Docet hoc loco ferendas in - jurias. Nam si ego præceptor et Dominus sustinui, multo magis vos discipuli et servi. Interrogas antem quomodo dicit, Non est discipulus supra præceptorem, cum videamus multos discipulos præceptoribus antecellere? Intellige igitur quod done fuerint discipuli, minores 50 erunt praeceptoribus, quod si praestantiores fuerint, non erunt jam discipuli: quemadmodum et servus quandiu est servu, non erit supra dominum suum. VERS. 25, 26. Si ipsum patrenfamilias vocaverunt Beelzebub, quanto magis domesticos illius? Ne igitur timeatis eos: nihil enim est tectum, quod non sit retegendum: et nihil occultum quin futurum nt sciatur. › Consolationem, inquil, accipite a me. Si enim me principem dæmoniorum vocaverunt, quid grave si et vos familiares mens conviciis lasent? Domesticos vocavit, non auten servos, suam erga illos deciarans familiaritatem. Sed confidite, veritas non oceukabitur, sed tempurs reve labit et vestram virtutem, et conviciatorum malitiam. Nihil enim est occultum, quod non sciatur. Licet igitur nunc traducant, tamen postea vos. etiam claros reddent. VERS. 27. • Quod dico vobis in tenebris, hoc dicite in luce: et quod in aurem auditis, prædicale in tectis. › Id quod seorsum dixi vobis, et in uno loco, hoc est enim, in aurem et iu tenebris, Adenter docete et magna voce, ita ut omnes vos audiant. Quia autem dicendi libertatem et pericula seqnuntur, subdit: Vans. 28. ‹ Et ne timeatis ab his qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere: timele autem magis eum qui potest et animam et corpus perdere in gehenham. › Docet et mortem contemnendam. Terribilius enim, inquit, gehenti supplicium est. Qui enim occidunt, solum corpus destruunt, anima autem fortassis bencfaclunt "

lleus autem in gehennam projiciens et animam et 4 Θεὸς ρίπτων εἰς γέενναν, ἀμφότερα καὶ ψυχὴν καὶ corpus punit. Gebenuam autem cum dicit, signiacat perpetuam ponam. Gebenus eniin dicitur ή semper. VERs. 29-31. Nenne duo passeres minuto asse veneunt? et unus ex illis non cadet in terram sine Patre vestro. Vestri vero etiam pili capitis omnes numerati sunt: ne igitur metuatis, multo passeribus praestatis νος.» Ne sicut derelicti turbarentur, inquit, Si neque passer ignorante me capitur, quomodo vos, quos mino, derelinquam? Evidentem autem scientiam et providentiam indicans, dicit capillos nostros ipsi numeratos esse. Ne putes igi. tur quod opus sit operante Deo ut illaqueentur passeres: sed quod neque illorum aucupium a Deo ignoretur. Vens. 32, 33. ‹ Omnis igitnr qui confitebitur in me coram hominibus, confitebor et ego illum co. ram Patre meo qui est in cœlis. Porro quisquis negaverit me coram hominibus, negabo eum et ego coram Patre meo qui est in cœlis. › Ad martyrium colis.» Ad martyrium et testificationem adhortatur: non sufficit enim Aides in sola anima, sed vult et per os confiteri nos Deus. Non dixit autem, Qui conftebitur me, sed in me, hoc est, in mea virtute. Nam qui confitetur, superna virtute adjutus confitetur. Postea de negante non dixit, in me, sed, me: ostendens quod don habens supernum auxilium, negat Omnis ergo qui confitetur 51 quod Deus est Christns, inveniet Christum conßitentem de se Patri quod fidelis sit servus. Qui autem negaverint, audient: «Nescio VOS. ▸ Vers. 34-36. ‹ Ne putetis quod venerim ut mittam pacem super terram: non veni ut milleren pacem, sed gladium. Veni enim ut dissidere faciam hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem suam, et sponsam adversus socrum sam: et inimici hominis erunt familiares ejus. σῶμα κολάζει· ἐν γεέννῃ δὲ εἰπὼν, σημαίνει τὸ διο ηνικὲς τῆς κολάσεως. Γέεννα γὰρ, παρὰ τὸ ἀεὶ • Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλείται; καὶ ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν. Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι Αριθμημέναι εἰσί· μὴ οὖν φοβηθήτε, πολλῷ στρου θίων διαφέρετε ὑμεῖς. ο ίνα μὴ ὡς ἐγκαταλελειμμένοι ταράσσωνται, φησὶν, Εἰ οὐδὲ στρουθίον κράτηθήσεται ἀγνοοῦντος ἐμοῦ, πῶς ὑμᾶς οὓς φιλῶ, ἐγκαταλείψω; Τὴν ἀκριβῆ δὲ γνῶσιν καὶ πρόνοιαν ένδει χνύμενος, λέγει τὰς τρίχας ἡμῶν ἠριθμημένας είναι αὐτῷ. Μὴ νόμιζε δὲ ὅτι τοῦ Θεοῦ ἐνεργοῦντος παγιδεύονται τὰ στρουθία, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἡ ἐκείνων γρα ἀγνοεῖται αὐτῷ. ་ • Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅστις δ᾽ ἂν ἀρνή σεται με Εμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, αρνήσομαι αύ τὸν κἀγὼ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρα νοῖς.» Είς μαρτύριον προτρέπει οὐκ ἀρκεῖται γὰρ μόνῃ τῇ κατὰ ψυχὴν πίστει, ἀλλὰ θέλει καὶ τὴν διὰ στόματος. Οὐκ εἶπε δὲ, Ὅστις ὁμολογήσει ἐμέ, ἀλλ' ἐν ἐμοί, τουτέστιν, ἐν τῇ ἐμῇ δυνάμει: τῇ γὰρ ἄνω θεν βοηθούμενος χάριτι, ὁμολογεῖ ὁ ὁμολογῶν· ἐπὶ δὲ τοῦ ἀρνουμένου οὐκ εἶπεν, ἐν ἐμοὶ, ἀλλ' ἐμέν δεικνὺς ὅτι οὐκ ἔχων τὴν ἄνωθεν βοήθειαν, ἀρνεῖται. Πᾶς οὖν ὁ ὁμολογῶν ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Χριστὸς, εὑρήσει τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντα περὶ αὐτοῦ τῷ Πατρί, ὅτι γνήσιος ἐστι δοῦλος. Οἱ δὲ ἀρνούμενοι ἀκούσου ται τὸ, ο Οὐκ οἶδα ὑμᾶς.» • Μη νομίσητε, ὅτι ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν· οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν Πλθον γὰρ διχάσαι ἄνθρωπον κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς· καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτῆς· καὶ ἐχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκιακοὶ αὐτοῦ Οι πανταχού Ex collatione codd. Venet. S. Marci. Παρὰ τοῦ ἀεὶ γεννᾶσθαι, «a seniper generari. Col. 32. Coll. 32 addit: Πάλιν διὰ τῶν φιλτάτων τούτων παντοίαν συγγένειαν ἐνέφηνεν. Οἰκειώτατα δὲ εἶπεν, Ελθον υἱὸν διελεῖν κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτ τοῦ, θυγατέρα δὲ κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς· φίλτε ρος γὰρ υἱὸς μὲν πατρί, θυγάτηρ δὲ μητρὶ δι' ομοιοτητα φύσεως. Καὶ τὴν νύμφην αὖθις αρμοδίως εἴρηκε διχάσαι κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτῆς. Πολλὴν γὰρ αἰδὼ καὶ τιμὴν καὶ θεραπείαν παρεῖχον αἱ νύμφαι ταῖς πενθεραῖς. Διὰ δὲ τῆς νύμφης ἐδήλωσε καὶ τὸν νυμφίον κατὰ τοῦ πενθεροῦ διχαζόμενον. Οπίσω μὲν οὖν ἁπλῶς ἀπαρίθμησιν ἐποιήσατο, εἰπὼν, ὅτι Παραδώσει ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνον, ἐνταῦθα δὲ τρόπον ἕτερον συγγε νείας ἀπηριθμήσατο, φυσικώτερόν τε καὶ σχετικών τερον. Εἰ δὲ τὴν ἄνθρωπον διχάσει κατὰ τοῦ ὑπερκειμένου πατρὸς αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον κατὰ τῆς ὑποκειμένης αὐτῷ συζύγου, τοῦ μὲν γὰρ φύσει, τῆς δὲ θέσει τὸ φίλτρον. Τιμιώτερον δὲ τὸ φύσει του θέσει. Λοιπὸν οὖν ὡς δῆλον, ἀφῆκε τοῦτο νοεῖσθαι. Προϊὼν δὲ ῥητῶς καὶ περὶ τῶν συζύγων διέξεισι· λέγων, ὅτι πᾶς ὃς ἀφῆκεν οἰκίαν ἢ ἀδελφάς, ἢ πατέρα, η μητέρα, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἢ ἀγροὺς, ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, ἑκατονταπλασίονα λήψεται, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. Οὐ πανταχού, κ. τ. λ. ο Rursus per hos, qui amicissimi esse solent, omnis generis cognationes significat. Propriissime autem ait: Veni filium separare a paire suo, et fliam a maire sua, quandoquidem patri filius, ac matri filia cariores esse solent propter naturæ similitudinem. Apte etiam addit: Sporsam a socru sua: multam enim reverentiam, honorem a'que obsequium deferebant sponse socribus suis. Per sponsam autem indicat et sponsum adversus sccerum suum dissilentem. Superius igitur similicirem enus erationem fecerat, dicens: Quoniam tradet frater fratrem in mortem, et pater filium. Ilic vero genus alind cognationis, illudque magis aretuIA, seq natura, seu mutua relatio spectetur, commemorat. Si autem dissidere faciet hominem a paire suo, qui iHi superior est, multo magis id præstabit erga uxorem, quæ subjecta est et inferior illius enna amoris illicium a natura est, istius a libera adoptione. Estimabilius autem est id, quod est per naturam, quam quod per adoptionem. lloc igitur reliquum velut manifestum, intelligendum diarisi. Attainen postea disertai quoque de conjugibus

Χ. ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHEL. - CAP. X. καλὸν ἢ ὁμόνοια· ἀλλ' ἔστιν ὅτε καὶ ἡ διάστασις. Non ubique bona est concordia: sed bonum quanΜάχαιρα γοῦν ὁ τῆς πίστεως λόγος, ὃς ἀποτέμνει ἡμᾶς ἀπὸ τῆς σχέσεως τῶν οἰκείων καὶ συγγενῶν, ἐμποδιζόντων ἡμῖν εἰς θεοσέβειαν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς διχάζεσθαι ήτοι χωρίζεσθαι ἀπὸ τούτων λέγει, ἀλλ' ὅταν μὴ συνέρχοιντο, μᾶλλον δὲ καὶ ἐμποδίζοιεν εἰς τὴν πίστιν. • Ο φιλῶν πατέρα ή μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος, καὶ ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος.» Ορᾷς ὅτι τότε δεῖ μισεῖν τοὺς γονεῖς καὶ τὰ τέκνα, ὅταν θέλωσι πλέον Χριστοῦ ἀγαπᾶσθαι; Καὶ τί λέγω πατέρα και μητέρα καὶ τέχνα; τὸ μεῖζον ἄχους· • Καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος.» "Οστις, φησὶν, οὐκ ἀποτάξεται τῇ παρούσῃ ζωῇ, καὶ ἐκδώσει ἑαυτὸν εἰς θάνατον τὸν ἐπονείδιστον, (τοῦτο γὰρ ὁ σταυρός παρὰ τοῖς παλαιοῖς) οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Ἐπεὶ δὲ πολλοὶ ὡς λῃσταὶ καὶ κλέπται σταυροῦνται, προσέθηκε το, ι Καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου,» τουτέστι, κατὰ τοὺς ἐμοὺς νόμους ζῇ. «Ο εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἀπολέσει αὐτήν. Καὶ ὁ ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν.» Ευρίσκειν δοκεῖ τὴν ψυχὴν ὁ περιποιούμενος τὴν ἐν σαρκὶ ζωήν. ς καὶ ἀπόλλυσι ταύτην, αἰωνία παραπεμπόμενος τιμωρίᾳ· ὁ δὲ ἀπολο λύων τὴν ψυχὴν αὐτοῦ καὶ ἀποθνήσκων, οὐχ ὡς ληστής ἢ ὡς πνίγων ἑαυτὸν, ἀλλ᾽ ἕνεκεν Χριστοῦ, ἐκεῖνος σώζει αὐτήν. & doque est et dissidium. Gladius igitur est sermo fidei, qui nos avellit a consuetudine familiarium et cognatorum pietatem impedientium. Non enim-simpliciter dicit ut ab his sequestremur et dissideamus, sed dum non conducunt, et impediunt a fide. VERS. 37. • Qui amat patrem vel matrem ultra nie, non est me dignus: et qui amat filium vel filiam ultra me, non est me dignus. › Vides quod tunc oportet nos odio habere parentes et filios, quando volunt nobis supra Christum amari? Et quid dico patrem et matrem et filios? quod majus est, audi: VERS. 38. «Εt qui non accipit crucem suam, ac sequitur. me, non est me dignus. Quisquis, inquit, non renuntiaverit presenti vitæ, et tradiderit se in mortem contemptibilem (hoc enim prisci erucem vocabant), non est me dignus. Quonianı multi ut fures et latrones crucifigantur, apposuit: ‹ Et sequitur me, › hoc est, juxta leges meas vivit Vers. 39. ‹ Qui invenerit animam suam, perditurus est eam: et qui perdiderit animam suam mea causa, inveniet eam.. Invenire videtur animam suam, qui vitam quæ in carne est, custodit: sed perdit eam, quia mittit in æternum supplicium. Qui autem perdit animam suam, et moritur, non ut latro vel seipsum strangulans, sed propter Christum, ille serval eam. • Ο δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται· καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με. Ο δεχόμενος προφήτην εἰς ὄνομα προφήτου, μισθόν προφήτου λήψεται. Καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου, μισθὸν δικαίου λήψεται.» Διεγείρει ἡμᾶς ἵνα ὑποδεχώμεθα· τοὺς παρὰ Χριστοῦ. Ὁ γὰρ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ τιμῶν, ἐκεῖνον τιμᾷ, καὶ δι' ἐκείνου καὶ τὸν Πατέρα. Δεῖ δὲ ὑποδέχεσθαι τους δικαίους καὶ τοὺς προφήτας, εἰς ὄνομα δικαίου καὶ προφήτου, τουτέστι, διότι δίκαιοί εἰσι καὶ προφῆται. Μὴ διά τινα προστασίαν καὶ ἀντίληψιν παρὰ τοῖς βασι λεῦσιν, ἀλλὰ κἂν τυχόν προφήτου. σχῆμα ἔχῃ τις, τῷ δὲ ἔργῳ λείπηται, σὺ ὡς προφήτην αὐτὸν δέξαι. Καὶ ὁ Θεὸς ὡς ἂν εἰ δίκαιον τῷ ὄντι ἐδέξω, ἀμείψεταί σε. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸν Μισθὸν δικαίου VERS. 40, 41. • Qui recipit vos, me recipit: et qui ne recipit, recipit eum qui misit me. Qui recipit prophetam in nomine propheta, mercedem propheta accipiet. Et qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet.» Excitat nos ut suscipiamus eos qui a Christo mittuntur. Nam qui ejus discipulos suscipit, ipsum veneratur, et per illum etiam Patrem. Oportet autem suscipere justos et prophetas in nomine justi et prophete, hoc est, quia justi sunt et propheta, non propter prefectu ram et subsidium a regibus. Quod si quis forte et prophetæ figuram gerat, opere autem non idem praestat, tu ut prophetam ipsum suscipe (a), et Deus, quasi justum suscepisses, tibi retribuet. Hoc eniu signat, Merceden justi accipiet. Vel etiam aliter Ex collatione codd. Venet. S. Marci. mentionem facit, dicens: Quicunque dimiserul dco mum, vel fratres, vel sorores, vel patrem, vel matremn, vel uxorem, vei filios, vel agros propter nomen meum, centuplum accipiel, et vitam æternam possidebit. Non ubique, etc. Cod. 32: Τοῦτο δὲ ἐκ τῆς προφητείας τοῦ Μιχαίου είληπται τῷ Ματθαίῳ, φησὶ γὰρ ἐκεῖνος· Θυγάτηρ ἐπαναστήσεται ἐπὶ τὴν μητέρα αὐτῆς, νύμφη ἐπὶ τὴν πενθερὰν αὐτῆς. Ἐχθροὶ ἀνδρὸς πάνε τες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο γὰρ τὸ προφη τενὸν ῥητὸν, τό, ἐχθροὶ ἀνδρὸς, φημί, πάντες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, πάλαι κατὰ τῶν Ἰουδαίων ελέχθη, ὅτε κατ' ἀλλήλων ἐσχίσθησαν, ὁ δὲ Χριστὸς εὐκαίρως τοῦτο τοῖς προκειμένοις προσήρμοσε, δηλῶν, ὅτι πάντες οἱ οἰκεῖοι τοῦ μέλλοντος πιστεύειν, ἐχθροὶ τούτῳ γενήσονται. Ο φιλών, κ. τ. λ. «Hoc ex prophetia Micheæ desumpsit Matthæus. Ait enim ille: (cap. vit, 6) Filia consurget adversus matrem suam, nurus adversus socrum suam; et inimici hominis domestici ejus. Hoc propheticum dictum, nempe: Inimici hominis domestici ejus, olim quidem contra Judaos, dum ii inter sese discissi erant, pronuntiatum, Christus Dominus opportune præmissis adaptavit; declarans, quod onines domestici illius, qui crediturus erat, inimici ejusdem forent evasuri. › Qui amal patrem, clc. (α) Edit. Lut. tuque ut prophctam ipsum susceperis.

intelligas quod justs existimetnr etiam ille qui λήψεται· ἢ καὶ ἑτέρως νοήσεις, ὅτι δίκαιος λογισθή suscipit, et accipiet mercedem quam justi capiunt. σεται καὶ αὐτὸς ὁ δεξάμενος, καὶ λήψεται μισθὸν δι οἱ δίκαιοι λαμβάνουσιν. diVras. 42. ‹ Et quicunque polavorit unum ex pusillis istis poculo frigide aqua tantum in nomine discipuli, amen dico vobis, non perditurus est mercelen suam.» Ne paupertatem quis præterat, cit quod Etsi poculum aquæ frigidæ des 52 co ¸ quod ille meus disciputus sit, et hujus accipies wercedem. Peculum amnem aquæ frigidæ dat et qui doces quempiam flagrantem igne iracundiæ vet concupiscentiarum et facit eum nominari discipuJum Christi: nec hie igitur perdet mercedem suam. CAPUT XI. De üs qui missi sunţ a Joanne, VERS. 4. Et factum est cum finem fecisset Jesuis mandandi duodecim discipulis suis: digressus est illinc ut doceret et prædicaret in civitatibus illorum. › Missis discipulis ipse cessat facere miracula, et solum docebat in synagogis. Nam si ipse præsens curasset, nulli tunc arcessissent discipulos: ut igitur et illi habeant locum sanandi, ipse digressus est. • Καὶ ὃς ἐὰν ποτίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων που τήριον ψυχροῦ μόνον, εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτοῦ.» να μὴ πενίαν προβάλληταί τις, φησίν, ὅτι Κἂν ποτήριον ὕδατος ψυχροῦ δῷς, χάριν τοῦ εἶναι ἐμὸν μαθητήν ἐκεῖνον, καὶ τούτου λήψῃ τὸν μισθόν· ποτήριον δὲ ψυχροῦ δίδωσι καὶ ἡ διδάσκων τινὰ φλογιζόμενον τῷ τοῦ θυμοῦ πυρὶ καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν. Καὶ ποιῶν αὐτὸν μαθητὴν ὀνομάζεσθαι Χριστοῦ, οὐδὲ οὗτος οὖν ἀπόλυ λυσι τὸν μισθὸν αὐτοῦ. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ τῶν ἀποσταλέντων παρά Ιωάννου. • Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς διατάσσων τοῖς δώδεκα μαθηταῖς αὐτοῦ, μετέβη ἐκεῖθεν τοῦ διδάσκειν καὶ κηρύσσειν ἐν ταῖς πόλεσιν αὐτῶν. Τοὺς μαθητὲς ἀποστείλας, αὐτὸς λοιπὸν ἡσυχάζει, μηδὲν θαυματουργῶν, ἀλλὰ μόνον διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς. Εἰ γὰρ αὐτὸς ἐθεράπευε παρών, ούτ ἂν προσήρχοντά τινες τοῖς μαθηταῖς ἵνα οὖν σχῶτε χώραν ἐκεῖνοι τοῦ θεραπεύειν, αὐτὸς μεταβαίνει. . Ὁ δὲ Ἰωάννης ἀκούσας ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τὰ ἔργα τοῦ Χριστοῦ, πέμψας δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. εἶπεν αὐτῷ· Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἡ ἕτερον προσδοκώ μεν; 1 Οὐχ ὡς αὐτὸς ἀγνοῶν τὸν Χριστὸν ὁ Ἰωάννης ἐρωτᾷ. Πῶς γὰρ, ὑπὲρ οὗ ἐμαρτύρει, ὅτι ο 12 VERB, 2, 3. Joannes autem cum audisset in carcere facta Christi, missis duobus ex discipulis suis, dixit illi: Tu es qui venturus es, an alium exspecta· mus?» Non interrogat Joannes quasi ignorans Christum. Nam quo pacto ignoraret, cum testatus sit: Ecce Agnus Dei? Verum quia discipuli ejus in- c ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ;: Ἀλλ᾽ ἐπεὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ videbant Christo, ut pluribus argumentis certiores eos redderet: propter hoc mittit eos, ut vel visis miraculis credant Christum Joanne majorem esse: et idcirco Bugil se rogare: Tu os qui venturus es boc est, qui exspectatur in Scripturis in carne venturus. Nounulli autem dicunt, quod cum dixerit venturum, interrogavit de descensu ad inferos, quasi ignoret Joannes, et dicat: Es tu ille qui ad infernum venturus est, su alium exspectamus? Hoc autem frivolum fuerit dicere. Cum enim prophetis aliis excellentior fuerit doamnes, quomodo crucifxionen Christi et ejus ad inferos descensum ignorassel, præsertim cum Christum agnum nominarit, eo quod pro nobis immolandus erat? Sciebat igitur Joanues quod ad infernum venturus esset Dominus cum anima, ut et illic salvaret, sicut dixit Gregorius Theologus, omnes qui credituri erant si in diebus ipsorum fuisset iucarnatus. Et non sicut ignorans rogat, sed sicut volens copiosis testimoniis discipulos suos docere de Christo ob miraculo rum operationem. Vide enim et quid Christus dicat ad hoc interrogationem. Vers. 4-6. Respondit autem Jesus, et dixit eis: ite et renuntiate Joanni ea quæ auditis et videtis: Cæci vident, et claudi ambulant: leprosi mundanlor, et sardi audiunt: mortui excitantur, et pauperes evangelizantur. Et beatus est quisquis non fuerit offensus per me. Non dixit, Annuntiate Joauni, Ego sum qui venturus sum: sed ut scienỡ ἐφθόνουν τῷ Χριστῷ, ἵνα πληροφορήσῃ ἐκείνους, διὰ τοῦτο ἀποστέλλει αὐτούς, ὡς ἂν τὰ θαύματα ἰδόντες πεισθῶσιν, ὅτι μείζων τοῦ Ἰωάννου ἐστὶν ὁ Χριστός διὰ τοῦτο καὶ σχηματίζεται αὐτὸς ἐρωτᾷν, Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος; τουτέστιν, ὁ προσδοκώμενος ἐν ταῖς Γραφαῖς ἔρχεσθαι μετὰ σαρκός. Τινὲς δέ φασιν ὅτι τὸ ἐρχόμενος, περὶ τῆς εἰς ᾅδην καθόδου ἠρώτησεν, ὡς ἀγνοῶν ὁ Ἰωάννης, ὡσανεὶ λέγων· Σὺ εἶ ὁ ἐρχό μενος καὶ εἰς τὸν ᾄδην, ἡ ἕτερον προσδοκώμεν; Τοῦτο δὲ ἀνόητον. Ὁ γὰρ Ιωάννης προφητών περ ρισσότερος ὤν, πῶς ἂν ἡγνόει τὴν σταύρωσιν τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν εἰς ᾅδου κάθοδον, καὶ ταῦτα ἀμνὸν αὐτὸν ὀνομάσας, διὰ τὸ μέλλειν ὑπὲρ ἡμῶν σφαγῆναι; “Είδει τοίνυν ὁ Ἰωάννης ὅτι καὶ εἰς ᾅδου ἐλεύσεται δ Κύριος μετὰ τῆς ψυχῆς, ἵνα κἀκεῖ σώσῃ, ὥς φησιν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, τους, ὅσοι πιστεύειν ἔμελλον. εἰ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν αὐτῶν ἐσαρκώθη· καὶ οὐχ ὡς ἀγνοῶν ἐρωτᾷ, ἀλλ' ὡς θέλων πληροφορῆσαι τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ περὶ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τῆς τῶν θαυμάτων εργασίας. Ορα γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς τί λέγει πρὸς τὴν τοιαύτην ἐρώτησιν. • Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, εἶπεν αὐτοῖς· «Πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ & ἀκούετε καὶ βλέπετε· τυφλοὶ ἀναβλέπουσι, καὶ χωλοὶ περιπατοῦσι· λεπροί καθαρίζονται, καὶ κωφοὶ ἀκούουσι· νεκροί ἐγείρονται, καὶ. πτωχοὶ εὐαγγελίζονται. Καὶ μακά ριός ἐστιν, ὃς ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοῖ.. Οὐκ εἶπεν ὅτι Απαγγείλατε τῷ Ἰωάννῃ, ὅτι ἐγώ εἰμ:

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI. - CAP. XI. videant miracula, inquit: Quæ videtis, annuntiate Joanni, et omnino ille accepta occasione hac amplius de me vobis testimonium perhibebit. Pauperes autem qui evangelizantur, intellige vel 53 apostolos Evangelium prædicantes, pauperes enim erant, ut piscatores, et privati contemptibiles, vel auditores Evangelii, de coelestibus bonis audientes. Ostendens autem discipulis Joannis quod non laterent eum quæ cogitabant, dicit, Bea Ins qui non offensus fuerit in me: nam ipsi multum de eo dubitabant. ὁ ἐρχόμενος, ἀλλ' ὡς γινώσκων ὅτι ὁ Ἰωάννης διὰ quod Joannes hac de causa discipulos misisset, ut τοῦτο ἀπέστειλε τοὺς μαθητάς, ἵνα ἴδωσι τὰ θαύματα, φησίν, ότι ο βλέπετε ἀπαγγείλατε τῷ Ἰωάννη, καὶ πάντως ἐκεῖνος ἀφορμῆς δραξάμενος, ἐπὶ πλεῖον περὶ ἐμοῦ μαρτυρήσει πρὸς ὑμᾶς. Πτωχοὺς δὲ ευαγγελιζομένους, ἢ τοὺς τὸ Εὐαγγέλιον κηρύττοντας, τουτέστι, τοὺς ἀποστόλους νοήσεις, πτωχοὶ γὰρ ἦσαν ὡς ἁλιεῖς καὶ καταπεφρονημένοι διὰ ἰδιωείαν, ἢ τοὺς τὸ Εὐαγγέλιον ἐνωτιζομένους καὶ ἀκούοντας περὶ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν· δεικνύων δὲ τοῖς Ἰωάν. νου μαθηταῖς ὅτι οὐ λανθάνουσιν αὐτὸν & διαλογίζον ται, φησίν, ὅτι Μακάριός ἐστιν, δς ἐὰν μὴ σκανδα λισθῇ ἐν ἐμοί, αὐτοὶ γὰρ πολύν εἶχον περὶ αὐτοῦ δισταγμόν. • Τούτων δὲ πορευομένων, ήρξατο ὁ Ἰησοῦς λέγειν τοῖς ὄχλοις περὶ Ἰωάννου· Τί εξήλθετε εἰς τὴν Ερημον θεάσασθαι; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμε γον; ο Ἴσως ακούσαντες οἱ ὄχλοι τῆς ἐρωτήσεως τοῦ Ἰωάννου, ἐσκανδαλίσθησαν. ἄν, μήποτε καὶ ὁ Ιωάννης ἀμφιβάλλει περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὕτως εὐκόλως μετεστράφη την γνώμην, καίτοιγε περὶ Χριστοῦ μαρτυρήσας πρότερον. Ταύτην οὖν τὴν πόνοιαν ἀναιρῶν ὁ Χριστὸς, φησίν· Οὐκ ἔστιν δ Ιωάννης κάλαμος, τουτέστιν, εὐμετάτρεπτος. Εἰ γὰρ ἦν τοιοῦτος, πῶς λοιπὸν ἐξήλθετε πρὸς αὐτὸν εἰς τὴν ἔρημον; Οὐ γὰρ δὴ πρὸς κάλαμον, ἤτοι εὐρίπιστον ἄνθρωπον, ἐξήλθετε ἂν, ἀλλ' ὡς πρὸς μέγαν ἐξήλθετε καὶ βέβαιον ἄνθρωπον. Οὐκοῦν τοιοῦτος μένει οἷον αὐτοὶ ἑνομίζετε. • ᾿Αλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλατοῖς ἱματίοις ἡμφιεσμένον; Ἰδοὺ οἱ τὰ μαλακὰ φοροῦντες, ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων εἰσίν. ο ἵνα γὰρ μὴ ἔχωσιν εἰπεῖν ὅτι τρυφῇ δουλεύσας ὕστερον χαῖνος γέγονε, φησὶν, Ο. Ἡ γὰρ στολή αὐτοῦ τριχίνη οὖσα, δείκνυσιν, ὅτι ἐχθρὸς ἐστι τῆς τρυφῆς. Εἰ γὰρ ἂν καὶ μαλακὰ ἐφέρει, καὶ ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλέων ἦν, ἀλλ' οὐκ ἐν τῷ δεσμωτη ρίψ, ἐὰν ἤθελε τρυφάν. Μάθε ζοῦν ὅτι οὐ δεῖ τὸν ἀκριβῆ Χριστιανὸν μαλακά φορεῖν. • ᾿Αλλὰ τί ἐξήλθετε εἰδεῖν; προφήτην; Ναι λέγω ὑμῖν καὶ περισσότερον προφήτου.» Περισσότερο; προφήτου & Ιωάννης, διότι οἱ ἄλλοι προφῆται, μόνον προείπον περὶ Χριστοῦ, οὗτος δὲ καὶ αὐτ τόπτης ἐγένετο, όπερ μέγα ὄντως ἐστί. Καὶ ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι μετὰ τὸ γεννηθήναι προεφήτευσαν οὗτος δὲ καὶ ἐν κοιλίᾳ ὢν τῆς μητρός, ἐπέγνω τὸν Χριστὸν καὶ ἐσκίρτα. • Οὗτος γάρ ἐστι περὶ οὗ γέγραπται· Ιδού ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου προ προσώ που σου, δ, κατασκευάσει τὴν ἰδόν σου έμπρο σθέν σου. ο 'Αγγελος ἐκλήθη, καὶ διὰ τὴν ἀγγελικὴν ζωὴν καὶ ἄϋλον σχεδόν· καὶ διότι ἤγγειλε και ἐκήρυξε τὸν Χριστόν. Κατεσκεύασε δὲ τὴν ὁδὸν τοῦ Χριστοῦ, ὡς μαρτυρῶν περὶ αὐτοῦ, καὶ ὡς βαπτί ζων εἰς μετάνοιαν, μετὰ γὰρ τὴν μετάνοιαν ἄφεσις ἁμαρτιῶν, ἣν ἄφεσιν ὁ Χριστὸς δίδωσι. Μετὰ δὲ τὸ πορευθῆναι τοὺς Ἰωάννου μαθητὰς ταῦτα λέγει ὁ VERS. 7. c illis autem euntibus, coepit Jesus dicere turbis de Joanne: Quid exiristis in desertum ut vidéretis? num arundinem quæ agitatur a vento?. Fortassis turbæ ut audierunt Joannis interro gationen, offense sunt, ne forte et Joannes de Christo dubitasset, et sic facile mntasset senten - tiam, quamvis prius testificatus fuisset de Christo. Hanc igitur suspicionem e medio tollens Christus, inquit: Non est Joannes arundo, hoc est, inconstans et varios. Nam si talis esset, quare exivistis ad eum in desertum? Nou enim ad arundinem, hoc est, facile mutabilem hominem exivissetis, verum sicut ad magnum et constantem hominem exivistis. Proinde talis manet, qualem eum judicastis. VERS. 8. • Sed quid exiristis ut videretis? 110miuem mollibus vestimentis indulum? Ecce qui mollia gestant, in domibus regum sunt. › Nam ne dicere possint, quod deliciis postea serviens factue sit remissus, inquit; Non, Vestis enim ejus ex pilis erat, et ostenlebat a deliciis alienum. Si enira mollia gestasset, in regum domibus versatus ossed, et non in carcere. si delicias fuisset sectalμε. Disce igitur quod non oportet probum Christianum mollia gestare. Vers. 9. ‹ Al quid exivistis videre? prophetam? Bliam dico vobis, et excellentiorem propheta. Excellentior quam propheta est Joannes, propterea quod alii prophetæ futura de Christo tantum prædixerunt, hic autem oculatus fuit testis, quod sane magnum est. Ad hæc, alii quidem posteaquam nati fuerint, prophetarunt: hic vero in matris adhuc utero Christum agnovit et exsultavit. VERS. 10. «Hic est enim de quo scriptum est: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui præparaturus est viam tuam ante te. ) Augetun vocatus est et propter angelicam vitam, ac ferme materia expertem, et propter hoc quod nuntiavit prædicavitque Christum. Præparavit autem viam Christi, quasi testificans de eo, et quasi baptizang in pœnitentiam: post pœnitentiam autem remissin peccatorum, quam remissionem Christus dat. fliro autem dixit Christus postquam `a se abierant discis

puli doamis, ne videatur ei adulari. Vaticinium au- Χριστός, ἵνα μὴ δόξῃ κολακεύειν ἐκεῖνον. Μαλαχίου tem dictum Malachiæ est. δὲ ἡ ῥηθεῖσα προφητεία. Vens. 11. «Amen. dico vobis, non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista. › Cum affirmnatione hoc asserit quod non sit quisquam Joanne major. Dicens autem mulierum, seipsum excepit. Christus enim a virgine natus est, non muliere, quæ virum passa. ‹ Qui autem minor est in regno cœlorum, major illo est. › Quoniam multas Joanuis 54 laudes dixerat, ut ne putent quod et se major sit ille, inquit hoc loco manifestius, quod ego mimor, et natu junior, et juxta vestram opinionem inferior, major illo sum in regno coelorum, hoc est, in spiritualibus et cœlestibus bonis. Nam hic quidem ipso minor sum, et quatenus prior me nalus est, el quatenus ipse vobis magnus videtur sed illic major sum. VERS. 12. diebus autem Joannis Baptistæ vsque ad hanc diem regnum coelorum viin patitur, et violenti rapiunt illud.» Videntur hæc superioribus non cohærere, sed non sic habet. Vide igitur, etenim de se dixerat Christus quod major sit Joanne, et cogit illos ut ei credant, ostendens quod multi rapiunt regnum cœlorum, hoc est, fidem in se. Opus autem est virtute multa. Relinquere enim patrem et matrem, et animam suam contemnere, quanta vis? Vers. 13. ‹ Omnes enim prophetæ et ipsa lex usque ad Joannem prophetizaverunt. › Et hoc bene illa consequitur: dicit enim: Ego sum ille venturus, omnes enim prophetæ impleti sunt. Non autem impleti fuissent, si ego non venissem. Nihil igitur exspectetis ulterius. VERS. 14. «Εt si vullis recipere, ipsa est Elias tile qui venturus erat.. Si vultis, inquit, accipere, hoc est, si sana mente judicatis, et non invida, ipse est Elias quem dixit propheta Malachias venturum. Etenim Præcursor ac Elias idem sortiti sunt ministerium et hic quidem prioris adventus, Elias autem posterioris præcursor. Deinde ostendens quod ænigina sit Joannem Eliam esse, et intellectu opus ad intelligendum, inquit: VERS. 15. • Qui habet aures ad audiendum, audiat. Ita inducens eos ut interrogent ac discant. VERS. 16, 17.. Cui autem assimilabo genera tionem hanc? Similis est pueris sedentibus in foro, et acclamantibos sodalibus suis et dicentibus: Tibia ceciuimus vobis, et non sallaslis: lugubria eecinimus vobis, et non planxistis. › Insignat hic Judæoruni morositatem. Difficiles enim moribus, neque Joannis austeritate, neque Christi simplicilate invitari potuerunt: sed similes fuerunt pueris • Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ιωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ.» Μετά βεβαιώσεως τοῦτο ἀποφαίνεται, ὅτι οὐκ ἔπι τις μείζων Ἰωάννου· γυναικῶν δὲ εἰπὼν, ὑπεξείλεν ἑαυτόν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Χριστὸς γεννητὸς ἦν παρθένου, οὐχὶ γυναικός, τουτέστιν, ἐλθούσης εἰς γάμον. «Ο δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρα νῶν. μείζων αὐτοῦ ἐστιν. Επειδή πολλὰ εἶπεν ἐγκώμια περὶ Ἰωάννου, ἵνα μὴ νωμίσωσιν ὅτι καὶ αὐτοῦ μείζων ἐστὶν ἐκεῖνος, φησὶν ἐνταῦθα φανε ρώτερον, ὅτι ὁ μικρότερος ἐγὼ καὶ κατὰ τὴν ἡλικίαν καὶ κατὰ τὴν ὑμῶν ὑπόληψιν, μείζων αὐτοῦ εἰμι ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, τουτέστιν, ἐν τοῖς πνευ ματικοῖς καὶ οὐρανίοις ἀγαθοῖς. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐλαττοῦμαι αὐτοῦ, καὶ καθ' 8 πρότερός μου εγεν νήθη, καὶ καθ' ὁ δοκεῖ ὑμῖν αὐτὸς μέγας, ἐκεῖ δὲ μείζων εἰμί. • ᾿Απὸ δὲ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ οἱ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν.» Φαίνεται ἀνακόλουθον εἶναι τοῦτο, οὐκ ἔστι δέ. Σκόπει γοῦν· καὶ γὰρ περὶ ἑαυτοῦ εἰπὼν ὁ Χριστός, ὅτι μείζων ἐστὶν Ἰωάννου, συνθεῖ αὐτοὺς εἰς τὸ πιστεῦσαι αὐτῷ· δεικνύων ὅτι πολλοὶ ἁρπάζουσι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, τουτέστι, τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν· βίας ως χρεία πολλῆς. Τὸ γὰρ ἀφεῖναι πατέρα καὶ μητέρα, καὶ τῆς ψυχῆς αὐτῆς καταφρονῆσαι, πόσης βίας Ο εστί; • Πάντες γὰρ οἱ προφῆται καὶ ὁ νόμος ἕως Ιωάννου προεφήτευσαν.» Καὶ τοῦτο τῆς αὐτῆς ἀκολουθίας ἐστί. Φησί γάρ, ότι Ἐγώ εἰμι ὁ ἐρχα μενος, πάντες γὰρ οἱ προφῆται πεπλήρωνται - οὐκ ἂν δὲ ἐπληρώθησαν, εἰ μὴ ἐγὼ ἦλθον· μηδὲν οὖν προσδοκάτε περαιτέρω. «Καὶ εἰ θέλετε δέξασθαι, αὐτός ἐστιν Ηλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι.. Εἰ θέλετε, φησί, δέξασθαι, τουτο ἐστιν, ἐὰν εὐγνωμόνως κρίνητε, και μή φθονερώς, αὐτός ἐστιν ἂν εἶπεν ὁ προφήτης Μαλαχίας Ηλίας μέλλοντα. Καὶ γὰρ ὁ Πρόδρομος καὶ ὁ Ἠλίας τὴν αὐτὴν ἔχουσι διακονίαν. Ὁ μὲν τῆς πρώτης παρου σίας προδραμών, ὁ δὲ Ηλίας τῆς μελλούσης προδραμούμενος. Εἶτα δεικνύων ὅτι αἴνιγμά ἐστι τὸ τὸν Ἰωάννην Ηλίαν εἶναι, καὶ συνέσεως χρεία πρὸς τὸ νοῆσαι, φησίν, ότι • Ο ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω, ο ενάγων αὐτοὺς εἰς τὸ ἐρωτῆσαι καὶ μαθεῖν. • Τίνι δὲ ὁμοιώσω τὴν γενεάν ταύτην; Ομοία ἐστὶ παιδίοις καθημένοις ἐν ἀγορᾷ, καὶ προσφω νοῦσι τοῖς ἑταίροις αὐτῶν, καὶ λέγουσιν· Ηυλήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ὠρχήσασθε. Εθρηνήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ἐκόψασθε.» Τὸ δυσάρεστον τῶν Ἰουδαίων αἰνετ τεται ἐνταῦθα. Αύστροποι γὰρ ὄντες, οὔτε τῇ σκλη ραγωγία τοῦ Ἰωάννου ἠρέσχοντο, οὔτε τῇ τοῦ Χριστοῦ ἁπλότητ:· ἀλλ' ὅμοιοι ἦσαν παιδίοις δυσαρε

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHEI. - CAP. XI. στουμένοις διὰ κουφότητα, οἷς κἂν κλαίῃ τις, οὐκ contumacibus, quos neque facilitate neque luctu ἀρέσκει, κἂν αὐλῇ, οὐδ' οὕτως. quis placarit. Vens. 18, 19.. Venit enim, inquit, Joannes no que comedens neque bibens, et dicunt: Dæmonium habet. Venit Filius hominis comedens et bibens, et dicunt: Ecce hominem edacem et vini potatorem, amicumque publicanorum et peccatorum» Lamentationi assimilat vitam Joannis: erat enim magnæ tam in verbis quam operibus severitatis. Tibiæ autem vitam Christi: gratiosus enim erat Dominus ac mire dispensans omnia, omnibus condescendens, ut omnes lucrifacial, et regnum evangelizet: proinde non ejus fuit austeritatis cujus Joannes. ‹ Et justificata est sapientia a filiis suis. › Hoc dicit: Quandoquidem neque Joannis vita ne- • Ήλθε γὰρ Ιωάννης μήτε ἐσθίων μήτε πίνων, καὶ λέγουσι, Δαιμόνιον ἔχει. "Ηλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνα θρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν, Ἰδοὺ ἄν θρωπος φάγος καὶ οινοπότης, φίλος τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν.» Θρήνῳ μὲν ἀπεικάζει τὴν Ἰωάννου διαγωγήν· καὶ γὰρ σκληρότητα πολλὴν καὶ ἐν ῥής μασι καὶ ἐν πράγμασιν ἐπεδείκνυτο ὁ Ἰωάννης· τὴν δὲ τοῦ Χριστοῦ, αὐτῷ· καὶ γὰρ χαριέστατος ἦν ὁ Κύριος, πᾶσι συγκαταβαίνων, ίνα πάντας κερδήσῃ τούτους, καὶ βασιλείαν εὐαγγελιζόμενος, καὶ οὐδὲν τοιοῦτον σκυθρωπήν, οἷον ὁ Ἰωάννης Καὶ ἐδι καιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς.» Τοῦτό φησιν, ὅτι Λοιπὸν ἐπεὶ οὔτε ὁ Ἰωάννου βίος, οὔτε ὁ ἐμὸς ἀρέσκει ὑμῖν, ἀλλὰ πάντας τοὺς τρόπους τῆς que mea vobis 55 placet, sed omnues salutis vias σωτηρίας διαπτύετε, δίκαιος φαίνομαι ἐγὼ ἡ σοφία. Οὐκ ἔσται γὰρ ἔτι πρόφασις ὑμῖν, ἀλλὰ κατακριθήσεσθε πάντως. Καὶ γὰρ ἐγὼ μὲν πάντα πεπλήρωκα, ὑμεῖς δὲ ἀπειθήσαντες, δίκαιον ἐμὲ ὡς μηδὲν παραλιπόντα δεικνύετε, Ex collatione codd. Cod. 32 hac interserit: Η γὰρ τοῦ Ἰωάννου δίαιτα δυσπόριστος καὶ τραχεία, οὔτε γὰρ ἤσθιεν ἄρτον, οὔτε ἔπινεν οἶνον· ἦσαν μὲν ἐναντίας αλλ λοις αὗται αἱ δίαιται. Οὐδετέρως τούτων οὕτω διαι - τωμένων, ἠρέσκοντο. ᾿Αλλὰ τὸν Ἰωάννην μὲν διὰ τὴν ἀσιτίαν καὶ ἀοινίαν, δαιμόνιον ἔχειν ἔλεγον. Τὸν δὲ Χριστὸν διὰ τὸ ἐσθίειν καὶ πίνειν, φάγον καὶ οἶναι πότην ὠνόμαζον. (Εἰ καὶ μὴ ῥητῶς τὰς διαβολάς τούτων ἀνέγραψεν ὁ εὐαγγελιστής, νομίσας ἀρκεῖν τὸν παρόντα λόγον.) "Ωσπερ γὰρ δύο θηρευταὶ ζῷον δυσθήρατον ἐλεῖν σπεύδοντες, ἐκ δύο μόνων διεξόδων θηρευθῆναι μέλλον ἐναντίων ἀλλήλαις, ἑκατέραν δια έξοδον ἑκάτερος διαλαβών, εξεναντίας μὲν ἀλλήλοις ίστανται, τὸ αὐτὸ δὲ ποιοῦσιν· οὕτως ᾠκονομήθη, τὴν μὲν Ἰωάννην σκληροτέραν ἔχειν ἀγωγὴν, τὸν δὲ Χριστὸν μαλακωτέραν. Ἵνα εἴτε τοῦτον, εἴτε ἐκεῖ νον ἀποδεξάμενοι πεισθῶσιν αὐτοῖς. Καὶ εἴτε διὰ τούτου, εἴτε δι' ἐκείνου θηραθῶσι. Καὶ ἦσαν ἐναντίαι μὲν ἀλλήλαις αἱ ὁδοῖ, τὸ δ' ἔργον ὅμοιον. Αλλ' αὐτοὶ καθάπερ δύστροποι εκατέρους φεύγοντες, εκατέρους ἐκάκιζον. Ἐρωτήσωμεν τοίνυν αὐτοὺς, Καλὸν ἡ σκληρητέρα πολιτεία; καὶ πῶς οὐκ ἐπείσθητε τῷ Ἰωάννῃ, τὸν Χριστὸν ὑμῖν ὑποδεικνύοντι; Ἀλλὰ καλὸν ἡ μα λακωτέρα; Καὶ πῶς οὐκ ἐπε'σθητε τῷ Χριστῷ, τὴν ὁδὸν ὑμᾶς τῆς σωτηρίας διδά κοντι; Διὰ τί δὲ μᾶλλον ὁ Ἰωάννης τὴν σκληροτέραν γωγὴν εἶχε; Διότι ἔδει τὸν μὲν κήρυκα της μεταν ας, σκυθρωπὸν εἶναι, aspernamini, justus apparebo ego, qui sapientia sum. Nulla enim posthac vobis excusatio erit, sed omnino condemnabimini. Etenim ego quidem impleri omnia, vos autem increduli facti, justum me, utpote qui nihil prætermiserim, comprobabitis. Venet. S. Marci. trariæ ob nentram tamen placebant illi Judæis: sed Joannem quidern (a) propter cibi potusque abstinentiam dæmonium habere, dicebant: Christum vero, eo quod coinederet et biberet, edacem et viui epotatorem appellabant (etsi non expresse ipsoram calumnias perscripserit evangelista, ratus satis esse, quæ hic commemorat). Quemadmodum enim duo venatores feram aliquam, cujus difcilis venatio est, capere cupientes, si ea ex duplici tantum sibique opposito exitu capi possit, utrumque ii obsidentes, ex adverso quidem sibi Invicem consistunt, eidem tamen operi incumbunt: ita provide dispositum fuit, ut Joannes quidem asperiorem, Christus vero mitiorem vitam ageret; nt hunc vel illum recipientes eisdem crederent, et ab hoc vel ab illo salubriter caperentur. Erant vero contrariæ quidem hæ viæ; at opus idem. Autamen illi, utpote perversi et conLumaces, utrumque fugientes, utrumque improbabant ac condemnabant. Interrogemus igitur eos: Bonane et laudabilis est asperior vivendi ratio? Quomodo igitur non credidistis Joanni, qui vobis Christum demonstrabat? Sed houane est ratio vivendi mitior ac mollior? Quomodo ergo non credidistis Christo, qui vos salutis viam edocuit? Verum cur potius Joannes asperiorem vitam duxit, quam Christus? Quia nempe decebat, præconem pœnitentiæ austerum esse, datorem autem remissionis τὸν δὲ δοτήρα τῆς ἀφέσεων, ἐν ἁμαρτιῶν χαρίεντα Peccatorums Demium Bratis καὶ ὅτι ὁ μὲν Ἰωάννης οὐδὲν πλέον ἐπεδείξατο τοῖς Ἰουδαίοις, εἰ μὴ πολιτείαν μόνην, Ιωάννης γάρ, φησὶν, οὐδὲν ἐποίησε σημεῖον, ὁ δὲ Χριστὸς καὶ τὴν ἀπὸ τῶν θεοπρεπών θαυμάτων μαρτυρίαν ἐκε χρητο. Αλλως τε, καὶ γινώσκων ἀσθενεῖς τοὺς ἀν θρώπους, συγκατέβαινεν, ἵνα κερδήσῃ μᾶλλον αὐτοὺς ἐντεῦθεν. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς τραπέζας τελωνών οἶκονομικῶς εἰσήρχετο. Καὶ τοῖς μεμφομένοις ἀπελογεῖτο, τὴν αἰτίαν λέγων, Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλ᾽ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν· ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς σκληρᾶς ἡμέλησεν ἀγωγῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ, μετά των θηρίων οἰκήσας, καὶ τεσσαράκοντα νηστεύσας ἡμέρας ὡς προδεδήλωται. Εἰς τραπέζας δὲ εἰσιών εὐλαβῶς τε καὶ ἐγκρατῶς καὶ ἀγ οπρεπῶς ἤσθιε και ἔπινε. Καὶ ἐδικαιώθη ἡ σοφία, κ. τ. λ. ο Joannis ruim vivendi ratio ardua fuit et aspera; utpote qui orque panem manducabat, neque bibebat vinum. Erant igitur duæ illæ vivenil rationes inter se conJoannes amplius ostendebat Judæis præterquam suam vivendi rationem: Joannes ením, inquit, signum nullum fecit (Joan. x, 41). Sed Christus, etiam divinis miraculis hdem sibi astruebat; ac præterea cognoscens hon:ines imbecilles esse, eisdem condescendebat, ut exinde magis eos lucrifaceret. Ob hanc rationem et ad mensas publicanorum interdum accedebat; idque contra reprehendentes defendit, causam istam in medium proferens, quia Non veni vocare justos, sed peccatores ad pœnitentiam (Matth. 1x, [13). Cæteruin neque vitam austeram omnino neglexit Christus, ut cum in eremo cum animalibus sylvestribus unice versatus, quadraginta dies jejunavit, sicut superius dictum est: et alias, ad meusas accedens, religiose, parce, sancteque cibum potumque sumebat. Et justificala est sapientia, etc. (α) Similia habet brysostomus homil. 37, al. 58. in Matth

VERS. 20. Tunc cœpit Jesus exprobrare civitatibus in quibus facta fuerant plurimæ virtutes ipsius, quod non egissent pœnitentiam. › Postquam monstravit quod omnia quæcunque oportebat, fecerat, et manserunt absque pœnitentia, tunc consequenter exprobrat: VERS. 21. Væ tibi, Chorazin, væ tibi, Bethsaida.> Ut intelligas eos qui non crediderunt, non a natura, sed voluntate malos esse, meminit Bethsaidæ, ex qua Andreas, et Petrus, et Philippus, et alii ZeVedal fuerunt: atque ita non natura, sed voluntatis malitia fuit. Nam si naturæ, fuissent et illi mali. VERS. 31, 23. 4 Quoniam si in Tyro et Sidone factæ fuissent virtutes quæ factæ sunt in vobis, olim in sacco et cinere penitentiam egissent. Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni tolerabilius erit in die judicii, quam vobis. Deteriores dicit Judæos Tyriis et Sidoniis. Tyrii enim naturalem legem transgressi sunt: Judæi autem et Mosaicam. Et illi quidem non viderunt miracula, hi autem et miracula quæ videre, accusarunt. Saccus pœnitentiæ symbolum est. Lugentes videmus cinerem el palverem super caput spargere. VERS. 23, 24. «Et tn, Capernaun, quæ usque ad cœlos es exaltata, usque ad infernum detraberis: quoniam si in Sodomis factæ fuissent virtutes quæ in te, mansissent usque in bodiernum diem. Verumtamen dico vobis quod Sodomis tolérabilius erit in die Judicii, quam tibi.» Gapernaum exalta. G ta est eo quod sit civitas Jesu; glorificata enim fuit, utpote patria ejus, sed nihil utilitatis inde accepit, non credendo: et propterea contrario modo çondemnata est usque in infernum, quod talem sortita inquilinum, non sit illinc emendatior facta. Quoniam autem Capernaum interpretari quis potest agrum consolationis vide quod si quis mereatur flieri ager Paracleti, scilicet Spiritus sancti, et deinde sublime sapiat, et exaltetur usque in cœlum, ita corruet quoque per superbiam. Horrescas igitur, o homn. el • Τότε ήρξατο ὁ Ἰησοῦς ὀνειδίζειν τὰς πόλεις, ἐν αἷς ἐγένοντο αἱ πλεῖσται δυνάμεις αὐτοῦ, ὅτι οὐ μετ ενόησαν.» Μετὰ τὸ δεῖξαι ὅτι πάντα ὅσα ἔδει. ἐποίησε, καὶ ἔμειναν ἀμετανόητοι, τότε λοιπόν ὀνειδίζει. • Ουαί σοι, Χοραζίν, ουαί σοι, Βηθσαϊδα, ο Ινα νοήσῃς ὅτι οὐκ ἐκ φύσεως ἦσαν πονηροὶ οἱ μὲ πιστεύσαντες, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως, μέμνηται τῆς Βηθσαϊδα, ἐξ ἧς Ανδρέας, καὶ Πέτρος, καὶ Φίλιππος, καὶ οἱ τοῦ Ζεβεδαίου ἦταν· ὥστε οὐκ ἐκ φύσεως ἢ πονηρία, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεω;. Εἰ γὰρ ἐκ φύσεως, ἦσαν ἂν κἀκεῖνοι πονηροί. • Οτι εἰ ἐν Τύρῳ καὶ Σιδώνι ἐγένοντο αἱ δυνά μεις αἱ γενόμεναι ἐν ὑμῖν, πάλαι ἂν ἐν σάκκῳ καὶ σποδῷ μετενόησαν. Πλὴν λέγω ὑμῖν, Τύρῳ καὶ Σιδῶνι ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ἡ ὑμῖν.» Χείρονας τοὺς Ἰουδαίους λέγει τῶν Τυρίων καὶ Σ:- δωνίων, καθ' 8 οἱ μὲν Τύριοι τὸν φυσικὸν νόμον παρέβησαν· Ἰουδαῖοι δὲ καὶ τὸν Μωσαϊκόν. Καὶ ἐκεῖνοι μὲν οὐκ εἶδον θαύματα· οὗτοι δὲ καὶ ἰδόντες, διέβαλλον· ὁ δὲ σάκκος, σύμβολον μετανοίας, καὶ τὸ σποδὸν καὶ κόνιν πάττειν κατὰ τῆς κεφαλῆς, ἐπὶ τῶν πενθούντων βλέπομεν. • Καὶ σὺ Καπερναούμ, ἡ ἕως τοῦ οὐρανοῦ ὑψω θεῖσα, ἕως άδου καταβιβασθήσῃ ὅτι εἰ ἐν Σοδόμοις ἐγένοντο αἱ δυνάμεις αι γενόμεναι εν σοί, ἔμειναν ἂν μέχρι τῆς σήμερον. Πλὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι τῇ Σοδό μων ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ἢ σοί. Η Καπερναούμ ὑψώθη διὰ τὸ εἶναι πόλις τοῦ Ἰησοῦ, ἐδοξάζετο γὰρ ὡς δῆθεν πατρὶς αὐτοῦ, ἀλλ᾽ οὐδὲν ὠφελήθη, διὰ τὸ μὴ πιστεῦσαι. Τουναντίον γὰρ καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον κατακέκριται ἕως ᾅδου, ὅτι τοιούτον έχουσα οικήτορα, οὐδὲν ὠφελήθη ἐξ αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ Καπερναούμ ερμηνεύεται χωρίον παρακλήσεως, βλέπε ὅτι κἂν ἀξιωθῇ τις γενέσθαι χωρίον τοῦ Παρακλήτου, τοῦ ἁγίου δηλαδὴ Πνεύματος, εἶτα ὑψηλοφρονήσῃ, καὶ ἐπαρθῇ ἄχρις οὐρανοῦ, κατα πίπτει λοιπὸν διὰ τὴν ὑψηλοφροσύνην. Φρίξον οὖν, ὦ άνθρωπος. • Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς, εἶπεν· Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις.» Ο λέγει, Vess. 25. r in ilio tempore respondit Jesus, dixit: Confteer tibi, Pater, Domine caeli et terra, quod occultaveris hæc a sapientibus et intelligentibus, et revelaveris ea parvulis. › Quod dicit, hune sensum habet: Confteor, lioc est, gratias ago tibi, ο τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐξομολογοῦμαι, ἀντὶ τοῦ, Εὐχαριστῶ Pater, quod Judæi qui sibi videntur esse sapientes et periti in Scripturis, non crediderunt, imperit autem et parvuli crediderunt et cognoverunt mysteria. Occultavit autem mysteria Deus ab his qui videntur esse sapientes; non ut invidens, vel nt auctor in peritis, sed ideo quod non erant digui, propter hoc quod sibi videbantur ease sapientes. Nam qui videtur sibi sapiens, et confidit in sapienția sua, neque Deum invocat. Unde Deus postea non invocatus, neque juvat eum, 58 neque reveJat. Et aliter, Deus propter magnam misericordiam suam non revelat quibusvis plura mysteria, ut ne magis puniantur, utpote aspernantes ca quæ didicerunt. σοι, ὦ Πάτερ, ὅτι οἱ δοκοῦντες σοφοὶ καὶ ἔμπειρ εἶναι τῶν Γραφῶν Ἰουδαῖοι, ἠπείθησαν, οἱ δὲ ἁμα θεῖς καὶ νήπιοι ἐπίστευσαν καὶ ἔγνων τὰ μυστήρια. Απέκρυψε δὲ τὰ μυστήρια ὁ Θεὸς ἀπὸ τῶν δοκούν τῶν εἶναι σοφῶν, οὐχ ὡς φθονῶν ἡ ὡς αἴτιος ἀγνωαlας, ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ εἶναι ἀξίους, ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ δοκεῖν ἑαυτοὺς εἶναι σοφούς· ὁ γὰρ δοχῶν ἑαυτὸν σοφὸν, καὶ θαῤῥῶν τῇ οἰκεία γνώσει, οὐδὲ προσκαλεῖται Θεόν. Καὶ λοιπὸν ὁ Θεός ὡς μὴ προσκαλούμενος οὐδὲ βοηθεῖ αὐτῷ, οὐδὲ ἀποκαλύπτει. "Αλλως τε, ὁ Θεὸς μᾶλλον διὰ φιλο ανθρωπίαν οὐκ ἀποκαλύπτει τοῖς πολλοῖς τὰ μυ στήρια, ἵνα μὴ πλεῖον κολασθῶσιν, ὡς μετὰ τὸ γνῶναι διαπτύσαντες αὐτά.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XI. «Ναί, ὁ Πατήρ, ὅτι οὕτως ἐγένετο εὐδοκία Εμπροσθέν σου. • Δηλοί ἐνταῦθα τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ Πατρὸς, ὅτι οὐχ ὑπ᾽ ἄλλου παρακληθεὶς ἀπ εκάλυψε τοῖς νηπίοις, ἀλλ᾽ οὕτως ήρεσεν αὐτῷ ἐξ ἀρχῆς. Εὐδοκία γάρ, ἡ θέλησις καὶ ἡ ἀρέσκεια. • Πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ Πατρός μου. Εἶπεν ἀνωτέρω πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ἀπεκάλυψας, ὦ Πάτερ ἵνα οὖν μὴ ὑπολάξῃς ὅτι αὐτὸς οὐδὲν ποιεί, πάντα δὲ τοῦ Πατρός εἰσι, φησίν, ὅτι Πάντα μοι παρεδόθη, καὶ μία εξουσία ἐμοῦ κἀκείνου· τὸ δὲ παρεδόθη ἀκούων, μή νόμιζε ὅτι ὡς δούλῳ καὶ υποδεεστέρῳ παρεδόθη, ἀλλ' ὡς υἱῷ. Καθ' ὃ γὰρ ἐγεννήθη ἐκ τοῦ Πατρὸς, κατὰ τοῦτο παρεδόθη αὐτῷ· εἰ γὰρ μὴ ἐγεννήθη, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας ἦν τῷ Πατρὶ, οὐκ ἂν παρεδόθησαν. "Ορα γὰρ τί λέγει· «Πάντα μοι παρεδόθη, ο οὐχ ὑπὸ τοῦ δεσπότου, ἀλλ', ο ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, ὥσπερ λόγου χάριν, ἐὰν γεννηθῇ εὐειδές παιδίον ἀπὸ πατρὸς εὐειδοῦς, καὶ εἴπῃ ὅτι Εδόθη μοι τὸ κάλλος ἐκ τοῦ πατρός μου. • Καὶ οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱός, καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψαι.» Τὸ μεῖζον λέγει, ὅτι οὐδὲν θαυμαστὸν εἰ πάντων εἰμὶ Δεσπό της, ὅπουγε καὶ ἕτερον μεῖζον ἔχω, τὸ εἰδέναι τὸν Πατέρα, καὶ οὕτως αὐτὸν γινώσκειν, ὥστε καὶ ἑτέ. ροις αὐτὸν ἀποκαλύπτειν. Σκόπει δὲ, ἀνωτέρω εἶπεν, ὅτι ὁ Πατὴρ ἀπεκάλυψε τὰ μυστήρια τοῖς νηπίοις· ἐνταῦθα δὲ, ὅτι ὁ Υἱὸς ἀποκαλύπτει τὸν Πα τέρα. Ορᾶς οὖν μίαν δύναμιν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, εἶχε καὶ ὁ Πατὴρ ἀποκαλύπτει καὶ ὁ Υἱός. • Δεῦτε πρός με πάντες οι κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» Πάντας καλεῖ, οὐ μένον Ιουδαίους, ἀλλὰ καὶ ἐθνικος. Νοήσαις γὰρ ἂν κοπιῶντας μὲν τοὺς Ἰουδαίους, ὡς παρατηρή ματα νομικά βαρέα μετερχομένους,· καὶ κοπιῶντας ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἐντολῶν τοῦ νόμου, πεφορτισμέτους δὲ, τοὺς ἐθνικούς, οἱ τῷ βάρει τῶν ἁμαρτιῶν ἐπιέζοντο· τούτους οὖν πάντας ἀναπαύει ὁ Χριστός. Τὸ γὰρ πιστεῦσαι, καὶ ὁμολογῆσαι, καὶ βαπτίσασθαι, ποῖος κύπος; πῶς δὲ οὐκ ἀνάπαυσις; ἦταν VERS. 26. ο Etiam, Pater, sic fuit beneplacitum ante te.» Manifestat hoc loco benignitatem Patris, quod non ab alio provocatus, revelat parvulis, sed sic ei placuit ab initio. Complacitum enim voluntas est, et beneplacitum. VERS. 27.. Oinia mihi tradita sunt. Patre meo.» Dixit superius ad, Patrem, quod revelave - ris, Pater. Ne igitur suspiceris quod ipse quident nihil faciat, omnia autem Patris sint, dicit: Omnia mihi tradita sunt, et una potestas mea et illius. Cum autem audis, Tradita sunt, ne suspiceris quod tanquam servo et inferiori tradita fuerint, sed tatquam filio. Nam secundum hoc quod natus est a Patre, omnia tradita sunt ei. Nil enim natus esset ab eo, et ejusdem esset substantiæ, non fuissent ei tradita. Vide enim quid dicat: Omnia mihi tradita sunt, non a domino, inquit, sed a Patre meo: ot exempli gratia si nascatur pulcher puer a pulchre patre, et dicat: Data est mihi pulchritudo a patre meo. ‹ Et nullus cognoscit Filium nisi Pater, neque Patrem quis cognoscit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare.» Majus dicit: Nulti sit mirum ine omnium esse Dominum, cum scilicet et aliud majus possin, nempe scire Patrem, ac sic ipsum cognoscere, ut et aliis eum possim revelare. Considera autem quod superius dixerit Patrem revelasse mysteria parvulis; hic autem quod Filius Patrem revelaverit. Vides igitur unam virtutem Patris et Filii siquidem et Pater revelat ac FiliusEx collatione codd. Cod. 32 interserit. Τὸ δὲ τῆς ἀποκρίσεως όνομα πολυσήμαντόν ἐστιν. Ἵνα γὰρ ἐάσω τὸν διαχωρισμόν καὶ τὴν διαφόρησιν κατὰ τοὺς ἰατρούς, καὶ τὴν εἰς τοῦτο κατάληξιν, ποτὲ μὲν τόπον ἀρχῆς ἔχει, ὡς τὸν Εξομολογούμαί σοι, Πάτερ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς· οὗ νῦν ὁ λόγος, οὐ προηγήσατο γὰρ ἐρώτησις ποτὲ δὲ πρὸς ἐρώτησιν ἀποδίδοται, ὡς τὸ ᾿Απόκρι θεὶς Σίμων Πέτρος εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωντος, προηγήσατο γὰρ ἐρώτησις· ποτὲ δὲ λόγου διαδοχήν δηλοῖς τῆς γὰρ Χαναναίας εἰπούσης, Ναί, Κύριε, καὶ γὰρ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων των πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέ ζης τῶν κυρίων αὐτῶν, ἀποκριθεὶς ὁ ᾿Ιησοῦς εἶπεν αὐτῇ. Ο γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις, γενηθήτω σαι ὡς θέλεις ποτὲ δὲ σημαίνει παράκλησιν, ὡς τὸν Ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· Εἰ πάντες σκανδαλισθήσονται ἐν σοὶ, ἐγὼ δὲ οὐδέποτε σκανδαλισθήσομαι. Καὶ γὰρ ὁ Μάρκος παρέλιπε τὸ ἀποκριθεὶς, καὶ εἶπεν, Ο δὲ Πέτρος ἔφη αὐτῷ. Εστι δ' ὅτε δηλοῖ καὶ τὴν ἐρώτησιν, ὡς τὸ, Απ. αρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ ἐγὼ ὑμᾶς τοὺς δώδέκα ἐξελεξάμην: Ναὶ, ὦ Πάτερ, κ. τ. λ. ο VoΥ VERS. 28. Venite omnes ad me qui laboratis et onerati estis, et ego requiescere vos faciam,» Out nes vocat, non solum Judæos, sed gentiles. Per laborantes intellige Judæos, ut facientes traditiones legis graves, et in operatione mandatorum legis fa tigalos, per oneratos autem gentiles, onere peccatorum oppressos. Hlos igitur omnes quiescero facit Christus. Credere enim, et confteri, et baptizari, quis labor? Quomodo autem non et quies? quandoquidem et hic nihil sollicitum esse oportet de iin Venet. S. Marci. responsio multa signifcat. Ut enim praetermittam, quod apud medicos separationem el dissolutionem, ac desitionem s:gnificat; aliquando quidem initii locum in oratione tenet: ut hic, Confiteor tibi, Pater cœli et terræ, cujus sermonis nulla præcesserat interro galio. Aliquando vero ad interrogationem applica tur: ul, Respondens Sinon Petrus dixit: Tu es Chri stus Filius Dei vivi; præcesserat quippe interrogatio. Interdum sermonis continuationem denotat: ut, cum Chananæa dixisset: Utique, Domine, nam et catelli edunt de micis, quæ cadunt e mensa dominorum suorum; respondens Jesus dixit ei: O mulier, magna est fides tuu: fut tibi sicut vis. Nonnunquam significat consolationem; ut illud: Bespondens - tem Petrus, dixit Hili: Et si omnes scandalizat (norini. in te, ego nunquam scandalizador. Eleinm Mar cus omisit illud, respondens; ac solum dixit: Petrus autem dixit ei. Alicubi autem inservit interrogation, ut: Respondit autem eis Jesus: Nonne ego tos duodecim elegi? Etiam Puter, elc. Ὅτι ἀπεκάλυψας ταῦτα, ὦ Πάτερ. «Quod revelaveris hac, Pater, s cic. Cos. 29.

que ante baptismum facta suut, et alibi quies ie καὶ ἐνταῦθα αμέριμνος ᾖ; ἐπὶ τοῖς πρὸ τοῦ βαπτί. susceptura est. σματος πραχθείσι, κἀκεῖ ὡσαύτως ἀνάπαυσις δια δέξηταί σε. Veas. 29, 30. ‹ Tollite jugum meum super vo8, ot discite a me, quia mitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum commodum est, et onus meum leve. › Jugum Christi, humilitas et mansuetudo. Qui igitur se humiliaverit omni họmini, requiem invenit, Imperturbatus manens: sicut vanæ gloriæ cupidus et arrogans semper in curis est, nolens quoquam minor haberi, sed cogitans quomodo magis glorificetur, et quomodo vincat iniunicos. Augum igitur Christi (humilitatem dico) leve est. Facilius est enim humili naturæ nostræ humiliari, quam sublimari. Dicuntur item et omnia 37 mandala Christi juguin leve, quoniam propter futuram retributionem levia, tametsi ad breve tempus gravia videantur. CAPUT XII. De discipulis in Sabbato spicas vellentibus. De muliere quæ aridam manum habebat. De dæmoniaco cæco et surdo. De petentibus signum. De Matre Christi et fratribus. • Αρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ' ὑμᾶς, καὶ μάθετε ἀπ' ἐμοῦ ὅτι προός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ο γὰρ ζυγός μου χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστι.» Ζυγὸς τοῦ Χριστοῦ ἡ ταπείνωσις καὶ ἡ πραότης. Ο γοῦν ταπεινούμενος παντὶ ἀνθρώπινο ἀνάπαυσιν ἔχει, ατάραχος μένων, ὥσπερ ὁ κενό δοξος καὶ ἀλαζὼν πάντοτε ἐν μερίμναις, οὐ θέλων ελαττωθῆναι τινος, ἀλλὰ λογιζόμενος πως πλέον δοξασθήσεται, πως νικήσει τους εχθρούς. Ο ζυγός τοίνυν τοῦ Χριστοῦ, ἡ ταπείνωσις λέγω, ελαφρός ἐστιν, εὐκολώτερον γάρ ἐστι τῇ ταπεινῇ ἡμῶν φύσει τὸ ταπεινοῦσθαι, ἢ τὸ ἐπαίρεσθαι· ἀλλὰ καὶ πᾶσαι αἱ ἐντολαί τοῦ Χριστοῦ ἐζυγὸς λέγονται, αίτινες ελαφραί εἰσι διὰ τὴν μέλλουσαν ἀντίδοσιν, εἰ καὶ πρὸς καιρὸν βαρείαι δοκοῦσιν. Περὶ τῶν μαθητῶν τοῖς Σάββασι τελλόντων στά χυας. Περὶ τοῦ ξηρὰν ἔχοντος τὴν χεῖρα. Περί τοῦ δαιμονιζομένου τυφλοῦ καὶ χωροῦ. Περὶ τῶν αιτούντων σημείον. Περὶ Μητρὸς καὶ ἀδελφῶν τοῦ Χριστοῦ. Vers. 1-4. ‹ In illo tempore ibat Jesus Sabbatis por segetes: discipuli vero illius esuriebant, et cœperunt vellere spicas et comedere.» Solvens legales observationes, ducit discipulos per sala; ut manducantes, solverent a Sabbato. At Pharisæi cum vidissent, dixerunt illi: Ecce discipuli tui faciunt quod non licet facere in Sabbato. Ille vero dixit eis: Non legistis quid fecerit David cum esuriret ipse, et il qui cum eo erant? quomodo ingressus sit in domum Dei, et panes propositionis ederit, quos ipsi non licebat edere, neque iis qui cum illo erant, nisi sacerdotibus solis?» Iterum Pharisæi naturalem passionem, nenipe famem arguunt, cum ipsi gravius peccent. Dominus per bistoriam David admonet eos. ille enim, inquit, propter famem majus quiddam ausus fuit. Panes autem propositionis erant duodecim qui quotidie proponebantur in mensa, sex in dextra parte, sex in sinistra. Quamvis autem et David propheta erat, non tamen ei iude licebat edere, sed solis sacerdo- 1 ρους, καὶ ἐξ ἐκ τοῦ ἑτέρου· καί τοι κἂν προφήτης tibus: quanto magis non licebat his qui cum co erant; attamen propter faunem venia dignus erat: sic igitur et discipuli. • Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἐπορεύθη ὁ Ἰησοῦς τοῖς Σάββασι διὰ τῶν σπορίμων. Οἱ δὲ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπείνασαν, καὶ ἤρξαντο τίλλειν στάχυας καὶ ἐσθίειν.» Λύων τὰς νομικές παρατηρήσεις, ἄγει τοὺς μαθητάς διὰ τῶν σπορίμων· ο ίνα φαγόντες, λύσωσιν τοῦ Σαββάτου.» Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἰδόντες, εἶπον αὐτῷ· Ἰδοὺ οἱ μαθηταί σου ποιοῦσιν δ. οὐκ ἔξεστι ποιεῖν ἐν Σαββάτῳ. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς, Οὐκ ἀνέγνωτε τί ἐποίησε Δαυΐδ, ὅτε ἐπείνασεν αὐτὸς καὶ οἱ μετ' αὐτ τοῦ; τῶς εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ, καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ἔφαγεν, οὓς οὐκ ἐξὸν ἦν αὐτῷ φαγεῖν, οὐδὲ τοῖς μετ' αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῖς ἱερεῦσι μόνοις; › Πάλιν οἱ Φαρισαῖοι τὸ φυσικὸν πάθος, τὴν πεῖναν αἰτιῶνται, χείρω αὐτοὶ ἁμαρτάνοντες· ὁ δὲ Κύριος ἀπὸ τῆς περὶ τὸν Δαυΐδ ἱστορίας εντρέπει αὐτούς. Ἐκεῖνος γάρ, φησί, διὰ τὴν πείναν, καὶ μεῖζόν τι ἐτόλμησεν. Αρτοι δὲ τῆς προθέσεως, οι καθ' ἑκάστην ἡμέραν προτιθέμενοι· προστίθεντο γὰρ ἐν τῇ τραπέζῃ δώδεκα· ἐξ ἐκ τοῦ δεξιοῦ μέσ VERS. 5. 6. ‹ An nou legistis in lege, quod Sabbatis Ex collatione codd. Τὸν τοῦ Σαββάτου νόμον codd. 29, 30 οι 52. Cod. 32 hæc addit: Ἐν τῇ πρώτῃ βίβλῳ τῶν Βασιλειῶν ἱστόρηται, ὅτι Δαυίδ ἐπιβουλευθεὶς παρὰ Σαούλ τοῦ ἰδίου πενθεροῦ, καὶ φεύγων αὐτὸν ἐπε!- νασέ, καὶ ἀπελθὼν εἰς Νομβᾶ πόλιν τῶν ἱερέων τοῦ Θεοῦ, προσεποιήσατο παρὰ Σαούλ τοῦ βασιλέως ἀποσταλῆναι προς χρείαν τινὰ, καὶ ἐζήτησεν ἄρτους, καὶ μὴ εὑρὼν ἄλλους κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, ἔλαβε παρα τοῦ ἱερέως διὰ τὴν ἀνάγκην του λιμού, τοὺς ἦν ὁ Δαυΐδ, οὐδὲ οὕτως ἔδει φαγεῖν· τοῖς γὰρ ἱε ρεῦσι μόνοις ἐξῆν. ᾿Αλλὰ καὶ πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ τοῖς μετ' αὐτοῦ ἐξῆν, ὅμως διὰ τὴν πείναν, συγκ γνώμης ἄξιος· οὕτως οὖν καὶ οἱ μαθηταί. «"Η οὐκ ἀνέγνωτε ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι τοῖς Venet. S. Marci. τῆς προθέσεως (ἡ δὲ πρόθεσις τράπεζα ἦν ἐν τῷ ναῷ, ἐφ' ᾗ οἱ ἄρτοι τῆς προθέσεως· ἔκειντο), καὶ λαβὼν ἔφαγεν αὐτὸς, καὶ τὰ μετ' αὐτοῦ παιδάρια. *Η οὐκ ἀνέγνωτε, κ. τ. λ. «in primo Regum narratur, quod David Saulis socri sui persecutiones fugiens, esurierit, et veniens in Nomba civitatem sacerdotum Domini, simulaverit, se a rege Saule ad opus aliquod missum fuisse, atque cum quæstis - set panes, et non invenisset atios, necessitato

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XI. Σάββασιν οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ Σάββατον βεβη- sacerdotes in templo Sabbatum pofanant, et crimi λοῦσι, καὶ ἀναίτιοί εἰσι; Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι τοῦ ιεροῦ μεῖζόν ἐστιν ὧδε Ο νόμος εκώλυεν ἐν τῷ Σαββάτῳ ἐργάζεσθαι· οἱ οὖν ἱερεῖς ἐν τῷ Σαββάτῳ καὶ ξύλα ἔσχιζον, καὶ πῦρ ἧπτον, ὥστε ἐδε δήλουν τὸ Σάββατον, τουτέστιν, ἐμίαινον, ὡς ὑμεῖς δοκεῖτε. ᾿Αλλὰ λέγεις μοι, ὅτι ἐκεῖνοι ἱερεῖς ἦσαν, οἱ δὲ μαθηταὶ οὐ. Λέγω οὖν, ὅτι τοῦ ἱεροῦ μειζόν ἐστιν ὧδε, τουτέστιν, Ἐπεὶ ἐγὼ ὁ μείζων τοῦ ναοῦ Δεσπότης, καὶ μετὰ τῶν μαθητῶν εἰμι, μείζονα, ἐξουσίαν ἔχουσιν οὗτοι λύειν τὸ Σάββατον παρὰ τοὺς ἱερεῖς. • Εἰ δὲ ἐγνώκειτε τί ἐστιν· Ελεον θέλω, καὶ οὐ θυσίαν, οὐκ ἂν κατεδικάσατε τοὺς ἀναιτίους, Κύριος γάρ ἐστι καὶ τοῦ Σαββάτου ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» Δείκνυσιν αὐτοὺς καὶ ἀμαθεῖς, ὡς μὴ γινώσκοντας τὰ προφητικά· Οὐκ ἔδει γάρ, φησὶν, ἐλεῆσαι τοὺς ἀνθρώπους πεινῶντας; Αλλως τε, Ἐγὼ ὁ Υἱός τοῦ 19 Νum. ΙΙΙ, 3. Exod. xx, 25; Deut. v, 14. Ex collatione codd. alactus acceperit a sacerdote panes propositionis (erat autem propositio mensa quædam in templo, in qua panes propositionis servabantur) sumpiosque comederit simul cum pueris suis. An non legistis, etc.) Codl. 52 addit: Συνεχῶς αὐτοῖς ἐπιλέγει τό Οὐκ ἀνέγνωτε, ονειδίζων τούτοις ματαιοπονίαν, ὡς μὴ ἐπιγινώσκουσιν & ἀναγινώκουσι. Νόμος δὲ ἦν κελεύων, ἐν Σαββάτῳ μηδὲν ἔργον ποιεῖν, καὶ νόμος πάλιν ἕτερος ἐπιτρέπων τοῖς ἱερεῦσι θύειν ἐν τῷ Σαββάτῳ, καὶ διὰ τὴν θυσίαν ξυλοκαρπεῖν, καὶ πῦρ ἀνάπτειν, καὶ κρεανομεῖν, καὶ ἄλλα τοιαῦτα ποιεῖν· καὶ ὡς μὲν ὅλως ἐργαζόμενοι ἐβεβήλουν τὸ Σάββατον, Στοι ἐμίαινον, ὡς δὲ ἱερὰ ἐργαζόμενοι ἀναίτιοι ἦσαν. Τὴν μὲν γὰρ κατὰ τὸν Δαυίδ ἱστορίαν τέθηκεν ἀξιῶν συγγνώμης τοὺς μαθητάς· τὸ δὲ παρὸν ἔλαβε πα ράδειγμα, δεικνύων ἐκ περιουσίας, ὅτι παντελῶς εἰσιν ἀναίτιοι. Καὶ ὅρα ἀπὸ πόσων τοῦτο κατασκευ άζει. Πρῶτον ἀπὸ τοῦ προσώπου, Ἱερεῖς γὰρ, φησίν· εἶτα ἀπὸ τοῦ ναοῦ, Ἐν τῷ ἱερῷ γάρ· ἔπειτα ἀπὸ τοῦ πράγματος, βεβηλούσιν· οὐ γὰρ εἶπεν, Οτι ἀθετοῦσι τὸ Σάββατον, ἀλλὰ τὸ βαρύτερον, "Οτι βεβηλοῦσιν. Είθ' οὕτως ἐπήγαγε τὸ τοῦ λόγου κεφάλαιον, "Οτι καὶ ἀναίτιοί εισι. Προέταξε μὲν τὴν εὐχερεστέραν ἀπολογίαν, εἶτα ἐπήγαγε τὴν ισχυρωτέραν. Ὁ μὲν γὰρ Δαυτό ἅπαξ διὰ περίστα σιν λύσας τὸν περὶ τῶν ἄρτων τῆς προθέσεως νόμον, κατὰ συγγνώμην ἀφείθη τοῦ ἐγκλήματος. Οἱ δὲ ἱερεῖς καθ᾽ ἔκαστον Σάββατον δίχα περιστάσεως λύοντες τὸν τοῦ Σαββάτου νόμον, κατὰ νόμον ἀπολέ λονται τῆς παρανομίας. Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι τοῦ ἱεροῦ καὶ μεῖζόν ἐστιν ὧδε. Αὐτὸς γὰρ ἐνταῦθα πάρεστιν ὁ τοῦ ἱεροῦ Δεσπότης. Καὶ ἐὰν οἱ τοῦ ἱεροῦ τὸ Σάββατον λύοντες ἀναίτιοι ὦσι, πόσῳ μᾶλλον οἱ τοῦ Δεν σπότου τοῦ ἱεροῦ. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνοι δι' αἰτίαν εύλογον ἀναίτιοι εἰσι, διὰ τὸ θύειν γὰρ καὶ ἱερὰ ἔργα ποιεῖν, οὕτω καὶ οὗτοι. Καὶ γὰρ τοῖς μὲν Εδραίοις διὰ τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν μίαν ἡμέραν τῆς Εβδομάδος άπρακτον ἀποκεκλήρωκεν ὁ Θεὸς, λέγω δὴ τὸ Σάββατον, ὥστε καὶ ἐν αὐτῷ τούτους ἀργείν μὲν ἀπὸ τῶν ἄλλων ἔργων, καὶ διαναπαύειν τοὺς πὸ χεῖρα καὶ τὰ ὑποζύγια, σχολάζειν δὲ τῇ ἀναγνώσει του νόμου καὶ ταῖς θυσίαις. Τοῖς δὲ Χριστιανοῖς, ὡς ἰσχυροτέροις ἅπασαν τὴν ἑβδομάδα σχολάζειν τῇ ένα γνώσει καὶ ταῖς πνευματικαῖς θυσίαις ἐπέταξε. Κακείνου; μὲν ἀπὸ τῶν ἄλλων ἐκώλυσεν, ἵνα σχολά ζωσι τῇ ἀναγνώσει καὶ ταῖς θυσίαις. Τούτους δὲ σχολάζοντας ταῖς πνευματικοῖς, οὐ δ' απὸ τῶν ἄλλων ἐκώλυσεν· οὐκ έδει γαρ διδεσθαι τὰς χεῖρας τους το μηδέν φαύλον ταύτας εκτείνοντας, οὐδὲ τὰ ne vacant? Dico autem vobis, quod templo majus est boc in loco.» Lex prohibebat in Sabbato operari 17. Sacerdotes in Sabbato et ligna scindebant, et ignem accendebant, atque ita profanabaut Subbatum, hoc est, inquinabant, ut vobis videtur. At dicis mihi, quod bene licebat sacerdotibus, dicipuli autenu sacerdotes non erant. Dico igitur quod templo majus est hoc in loco, hoc est, Quandoquidem ego qui major sum templo, templique Dominus cum discipulis sim, majorem habent bi potestatem solvendi Sabbatum, quam sacerdotes. Vɛas. 7, 8. Quod si scivissetis quid sit, Miseri. cordiam volo, et non sacrificium, nequaquam condemnassetis insontes: nam Dominus est et Sabbati Filius hominis.» Ostendit eos et imperitos, et nescientes prophetias. Non oportebat enim, inquit, misereri crurientibus? Et aliter: Ego Pilius hominis, Dominos Venet. S. Marci. μικρά παιδεύεσθαι τοὺς τὰ μεγάλα φιλοσοφούντας, οὐδὲ τοῖς ἀτελέσιν ἐπίσης πολιτεύεσθαι τους τε λείους. Ο νόμος ἐκώλυεν ἐν τῷ Σαββάτῳ, κ. τ. λ. • Frequenter dicit illis: Annon legistis, exprobraus vanum ipsorum laborem, quod nou intelligerent, quæ legebant. Lex quidem illis præcipiebat, in Sabbato non operari: sed rursus lex eadem permittebat sacerdotibus in Sabbato sacrificium offerre, atque sacrificii causa ligua colligere, ignem ascudere, carnes distribuere, et alia similia facere. Profecto illi,quatenus absolute operabantur, Sabbatum profanabant, seu violabant: quatenus autem operabantur sacra, crimine vacabanit. Facto itaque, quod in historia Davidis refertur, usus est Doninus, ut discipulos venia dignos ostenderet; at vero præsens exemplum usurpavit, ut ex abundanti demonstraret, eos penitus innocuos esse. Vide vero, ex quantis hoc astruat. Primo quidem ex persona; Sacerdotes enim, inquit: deinde ex templo; ait enim in templo: tertio ex re ipsa; profanant: non enin dixit, Transgrediuntur; sed, quod gravius est, profanant. Postea profert orationis suæ caput, quoniam hilominus crimine vacabant. Præmisit scilicet faciliorem defensionem; deinde protulit validiorem. David enim semiel propter necessitatem violans lɩgem de panibus propositionis, per indulgentiam a peccato absolutus est: at sacerdotes quolibet Sabbato absque necessitate solventes legem Sabbati, per legem ipsam soluti erant e crimine. Dico aulein vobis, quod templo majus est hoc in loco. Ipse enius hic adest, qui templi Dominus est. Quemadmodum igitur illi justa de causa culpæ immunes erant, co quod sacrificium offerrent ac sacra operarentur; sic et isti. Etenim Hebræis ob imbecillitatem ipso - rum unicam hebdomadis diem opere vacuam constituit Deus, videlicet Sabbatum: ut ea die absti nerent ab aliis operibus, et mancipia atque jumenta quiescere siverent; lectioni vero legis átque sacri diciis operam darent. Christianis autem, υἱροιe fur tioribus, per totain hebdomadam sacræ lectioni ac spiritualibus sacrificiis vacare prescripsit. Εt ill quidem ab aliis operibus prohibuit, ut lectioni et sacrificiis incumberent; istis autem tametsi spiritualibus rebus vacarent, opera alia non vetuit: quod non deceret, manus iis alligari, qui eas ad prava opera non extendunt: nec parvis erudiri eos, qui magna philosophantur: neque demum imperfeclos eodem modo ac perfectos, guberuari. Les prohibebat in Sabbato, etc.

THEOPHYLACTI BULGAHLE ARCHIEP. sun Sabbati, ut omnium et dierum Opires. Ego igi- ἀνθρώπου Κύριος εἰμι του Σαββάτου, ὡς πάντων tur ut Dominus solvo Sabbatum. Intellige autein et juxta anagogen: quoniam operarii erant apostoli, inessis autein et arista, credentes, iden eos vellebant 58 apostoli et comedebant, hoe est, cibum habebant, salutem hominum. Hoc autem faciebant in Sabbatis, hoc est, in otio malorum. Pharisti antem indignabantur. Sic et in Ecclesia doctoribus docentibus et prodesse cupientibus Pharisæorum instar sæpe quidam invident, et ægre ferunt. VERS. 9, 10. • Progressus autem illinc venit in synagogam illorum et ecce homo erat manum latens aridaus, ct interrogaverunt fllum, dicentes: Num licet Sabbatis curare? ut accusarent euin. > Alii evangelista dicunt, quod Jesus interrogaverit Pharisgus. Dici igitur polest quod cum iuvidi essent, prævenerint et rogaverint illum, ut dicit Matthæus. Deinde Christus iterum interrogavit eos, usi subsannans et ridens eorum cæcitatem, id quod ab aliis evangelistis dicitur. Interrogant igitur con ut occasionem habeant ad calumnianduin. VERS. 11, 12. c Αt ille dixit eis: Quis erit es vobis homo, qui habebit ovem unam, et si ea inciderit Sabbatis in foveam, nonne apprehendes Ellan, et erigit? Quanto igitur præstantior est homo ove? licet igitur Sabbatis benefacere. › Ostendit eos propter avaritiam, et ut ne priventur Love, dissolvere Sabbatum: propter invidiam autem non ferre ut curetur homo: unde hoc loco avaros ol crudeles eos esse, et contemptores Dei ostendit. Contemnunt enim Sabbatum, ut non pereat ovis: ¡mmisericordes autem sunt, quia hominis curam respuum. VERS. 15. «Tunc dicit homini: Extende manum tuam: et extendit, et restituta est saua sicut altera.» Multi et nunc aridas manus habent, hoc est, imunisericordes sunt, et non communicant: sed quando sermone evangelico docentur, extendunt es, es communicant, quamvis Pharisæi, superbi dæmones qui a nobis sunt amputati, propter suam in nos inimicitiam manus nostras ad misericordiam extendi nolumt. VERS. 14, 45. Pharisæi autem egresst ceperunt consilium adversus eum, quomodo illum perderent. At Jesus ubi novisset, secessit illinc.» O invidentiam! quando beneficiis afficiuntur, time insaniunt. Secedit autem Jesus, eo quod Passionis tempuɛ nondum imminebat, pareens interim illis, ne hoe micidii crimini fant obnoxii. Temere enim se periculis objicere, Deo gratum non est. Vide autein quod signanter dicit: Egressi: nam ut exiverun' a Deo, tune voluerunt perdere Jesum. Nullus eniin in Deo inanens talia niente agitat.· lo Vers. 15, 16. ↑ Et seculæ sunt cum turbæ multe, el curavit eos omnes, et increpavit eos, ne mani- (estum cum faciant.» Ut invičiam illorum demulceκαὶ τῶν ἡμερῶν Δημιουργός, ὥστε ἐγὼ λύω τὸ Σάβ βατον ὡς Δεσπότης. Νόησον δὲ καὶ κατὰ ἀναγωγήν ἐπεὶ γὰρ ἐργάται ἦσαν οἱ ἀπόστολοι, θερισμὸς δὲ καὶ στάχυες οι πιστεύοντες, ἔτιλλον τούτους α ἀπόστολοι καὶ ἤσθιον, τουτέστι, βρῶμα εἶχον τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων· τοῦτο δὲ ἐποίουν ἐν τοῖς Σάββασιν, ἐν τῇ ἀργίᾳ τῶν κακῶν· οἱ δὲ Φαρισαίοι Αγανάκτουν. Οὕτω κάν τῇ Ἐκκλησίᾳ, τῶν διδασκά λων πολλάκις διδασκόντων καὶ ὠφελούντων, οἱ Φα ρισαίζοντες καὶ φθονεροὶ ἀπαρέσχονται. • Καὶ μεταβὰς ἐκεῖθεν, ἦλθεν εἰς τὴν συναγωγὴν αὐτῶν, καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος ἦν ἐκεῖ, τὴν χεῖρα ἔχων ξηρὰν, καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν, λέγοντες· Εἰ ἔξεστι τοῖς Σάββασι θεραπεύειν; ἵνα κατηγορήσωσιν αυτ τοῦ.» Οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταί λέγουσιν, ὅτι ὁ Ἰησοῦς έπηρώτησε τους Φαρισαίους. Εστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι φθονεροὶ ὄντες, προέλαβον καὶ ἠρώτησαν αὐτὸν, ὡς λέγει ὁ Ματθαίος. Εἶτα ὁ Χριστὸς πάλιν ἠρώτησεν αὐτοὺς, ὥσπερ χλευάζων καὶ τὴν πώρωσιν αὐτῶν διαγελῶν, ὅπερ οἱ ἕτεροι εὐαγγελισταί φασιν. Ηρώ τῆσαν δὲ αὐτὸν, ἵνα σχῶσιν ἀφορμὴν εἰς τὸ δια βάλλειν. . Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς, Τίς ἔσται ἐξ ὑμῶν ἄνθρω πος, ὃς ἔξει πρόβατον ἓν, καὶ ἐὰν ἐμπέσῃ τοῦτο τοῖς Σάββασιν εἰς βόθυνον, οὐχὶ κρατήσει αὐτό, καὶ ἐγερεῖ; Πόσῳ οὖν διαφέρει ἄνθρωπος προβάτου; Ὥστε ἔξεστι τοῖς Σάββασι καλῶς ποιεῖν.» Δείχνυσιν αὐτοὺς διὰ μὲν φιλοχρηματίαν, καὶ ἵνα μὴ προο βάτου στερηθώσι, καταλύοντας τὸ Σάββατον, διὰ δὲ τὸ θεραπευθήναι ἄνθρωπον, μὴ ἀνεχομένους, τοῦτο γενέσθαι. Ὥστε ἐν ταυτῷ καὶ φιλοχρημάτους καὶ ἀπηνεῖς δεικνύει, καὶ καταφρονητὰς τοῦ Θεοῦ. Και ταφρονοῦσι γὰρ τοῦ Σαββάτου, ἵνα μὴ ζημιωθῶσι πρόβατον, ἀνελεεῖς δέ εἰσιν, ὅτι ἀνθρώπου θεραπείαν οὐ θέλουσιν. • Τότε λέγει τῷ ἀνθρώπῳ· Εκτεινον τὴν χεῖρά σου· καὶ ἐξέτεινε, καὶ ἀποκατεστάθη ὑγιὴς ώς 4 ἄλλη. • Πολλοὶ καὶ νῦν ἔχουσι ξηρὰς τὰς χεῖρας, τουτέστιν, ἀνελεήμονας καὶ ἀμεταδότους· ἀλλ' ὅταν ὁ λόγος ὁ εὐαγγελικὸς ἐνηχήσῃ αὐτοῖς, ἐκτείνουσιν εἰς μετάδοσιν ταύτας, κἂν οἱ Φαρισαῖοι, οἱ ἀλαζόνες δαίμονες, οἱ ἀποκεκομμένοι ἡμῶν, διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ἔχθραν, οὐ θέλουσιν ἐκταθῆναι τὰς χεῖρας ἡμῶν εἰς Ο ἐλεημοσύνην. • Οἱ δὲ Φαρισαΐοι ἐξελθόντες, συμβούλιον έλαβεν κατ' αὐτοῦ, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Ο δὲ Ἰησοῦ; γνούς, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν, 4 "Ο φθόνος! ότε ενεργε τῶνται, τότε ἐκμαίνονται. Αναχωρεῖ δὲ ὁ Ἰησοῦς, διὰ τὸ μήπω ἐνστῆναι τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, καὶ ἅμα ἐκείνων φειδόμενος, μὴ ἐγκλήματι φόνου περιπέσωσι. Τὸ γὰρ ριψοκίνδυνον, οὐ θεάρεστον. Ορα δὲ τὸν Ἐξελθόντες. Ὅτε γὰρ ἐξῆλθον ἐκ τοῦ Θεοῦ, τότε η βουλήθησαν ἀπολέσαι τὸν Ἰησοῦν. Οὐδεὶς γὰρ ἐν τῷ Θεῷ μένων τοιαῦτα βουλεύεται. • Καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοὶ, καὶ ἐθε ράπευσεν αὐτοὺς πάντας· καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς ἵνα μὴ φανερὸν αὐτὸν ποιήσωσιν.» Τον φθόνον ἐκε

ENABRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. XII. των παραμυθούμενος, σύ θέλει φανερούσθαι. Εσπού- rel, manuistari non vult. Nihil enim omitte.ac δαζε γὰρ παντί τρόπῳ θεραπεύειν αὐτούς. quod ad illorum curam pertinebat. VERS. 17, 18. «Ut compleretur quod dictum erat per Isaiam prophetam, dicentem: Ecce filius meus quem elegi: dilectus meus, in quo complacuit anima mea. Ponai spiritum meum super illum, et judicium gentibus 50 annuntiabit. Non contendet, neque clamabit. Introducit et prophetam tesioni mansuetudinis Jesu. Quæcunque enim, inquit, valuerint Judæi, faciet. Si voluerint ut non apparent, faciet etiam istud, et non reluctabitur, ut inanie 'gloriæ avidus, neque contendet, sed annuntiabit turbis, ne manifestent eum, et gentibus judicium annuntiabil, hoc est, eliam gentes docebit. Judi cium enim est doctrina et scientia, et dijudicatio • Όπως πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου του προφήτου λέγοντος· Ἰδοὺ ὁ παῖς μου ἐν ᾑρέτισα· ὁ ἀγαπητός μου, εἰς ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου. Θήσω τὸ πνεῦμά μου ἐπ' αὐτὸν, καὶ κρίσιν τῆς ἔθνεσιν ἀπαγγελεί. Οὐκ ἐρίσει, οὐδὲ κραυγάσει. • Εισάγει καὶ τὸν προφήτην μάρτυρα τῆς· τοῦ Ἰησοῦ πραότης τος. Όσα γάρ, φησί, θέλουσιν οἱ Ἰουδαῖοι, ποιήσει· εἰ θέλουσιν αὐτὸν μὴ φαίνεσθαι, οὐκοῦν καὶ τοῦτο ποιήσει, καὶ οὐκ ἀντιστήσεται ὡς φιλόδοξος, οὐδὲ ἐρίσει. ᾿Αλλὰ παραγγελεῖ τοῖς ὄχλοις ἵνα μὴ φανερώσωσιν αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἔθνεσι κρίσιν ἀπαγγε λεί, τουτέστι, καὶ τοὺς ἐθνικοὺς διδάξει. Κρίσις γάρ ἡ διδασκαλία, καὶ γνῶσις, καὶ διάκρισις τοῦ καλοῦ. Η καὶ τὴν μέλλουσαν κρίσιν ἀπαγγελεῖ τοῖς ἐθνι- boni, vel, et futurum judicium annuntiabit Ethni καἶ;, οἳ οὐδέποτε ἤκουσαν περὶ μελλούσης κρίσεως. «Οὐδὲ ἀκούσει τις ἐν ταῖς πλατείαις τὴν φωνὴν αὐτοῦ.» Οὐ γὰρ ἐν μέσῳ ἀγορᾶς ὡς οἱ φιλόδοξοι, ἀλλ' ἐν τῷ ἱερῷ καὶ ταῖς συναγωγαῖς, καὶ ἐν τῷ βρει, καὶ παρὰ τοῖς αἰγιαλοῖς ἐδίδασκεν. • Κάλαμον συντετριμμένον οὐ κατεάξει, καὶ λίνον τυφόμενον οὐ σβέσει. ο Ηδύνατο, φησί, τους τουδαίους ὡς κάλαμον συντετριμμένον κατακλάσαι, καὶ τὴν θυμὸν αὐτῶν ὡς λίνον τυφόμενον, ήτοι καιόμενον, σβέσα:, ἀλλ᾽ οὐκ ἠθέλησεν, ἕως οὗ πληρώση την οἰκονομίαν, καὶ νικήσῃ διὰ πάντων αὐτούς. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ ἐπαγόμενον. • Εως ἂν ἐκβάλῃ εἰς νίκος τήν κρίσιν· καὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν.» Ινα γὰρ μὴ ἔχωσε τι προφασίζεσθαι, πάντα ὑπέμενεν, ὡς ἂν ύστερον καταδικάσῃ αὐτούς, καὶ νικήσῃ μηδὲν ἀντιλέγοντας. Καὶ τί γὰρ οὐκ ἐποίησεν ἵνα κερδήσῃ ἐκείνους: Ἀλλ᾽ οὐκ ἠθέλησαν· ὅθεν τὰ ἔθνη ἐλπιοῦσιν ἐπ᾿ αὐτὸν, ἐπειδὴ δὲ Ἰουδαῖο: οὐκ ἠθέλησαν. • Τότε προσηνέχθη αὐτῷ δαιμονιζόμενος, τυφλός και κωφός, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτὸν, ὥστε τὸν τυφλὸν καὶ κωφὸν καὶ λαλεῖν καὶ βλέπειν. Καὶ εξίσταντο πάντες οἱ ὄχλοι, καὶ ἔλεγον· Μήτι οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς Δαυΐδ; η Τὰς πρὸς τὴν πίστιν ὁδοὺς ἀπέκλεισεν ὁ δαίμων ὀφθαλμούς, καὶ ἀκοὴν, καὶ γλώτταν. Αλλ' ὁ Ἰησοῦς ἐᾶται, καὶ υἱὸς Δαυΐδ όνο μάζεται παρὰ τῶν ὄχλων. Προσεδοκᾶτο γὰρ ὁ Χρι στὸς ἐν σπέρματος Δαυΐδ· καὶ νῦν δέ, ἐὰν ἴδῃς τινὰ & εis, qui nunquam audiverunt de futuro judicio: ‹ Neque in plateis audiet quis vocem ejus. › Non enim in medio fori, ut gloriæ appetentes, sed in templo et synagogis et in monte et juxta littora decebat. VERS. 20. «Arundinem comminutam.non confrin ges, et linum fumigans non exstinguet. › Poterat, inquit, Judæos at calamum contritum confringere, et iram eorum ut linum fumigans, hoc est, ardens, exstinguere: sed noluit, quoad dispensatio adiu ploretur, et per omnia vinceret eos. Hoc enim significat quod subditur. VERS. 20, 21. Donec ejiciat ad victoriam judicium. Et in nomine illius gentes sperabunt. › Ne enim haberent quod prætererent, omnia sustinuit, Cenim ut postea condemnaret eos, et vinceret nihil contradicentes. Et quidnam est quod non fecit ut luerifaciat illos? sed noluerunt. Unde gentes sperabunt in eum, quoniam Judæi noluerunt. VERS. 22, 23. ‹ Tunc adductus est ad eum dæmeniacus cæcus ac matus, et sanavit illuın, ita ut cæcus ac mutus loqueretur et cerneret. Et obstupuerunt omnes tarbæ, dicebantque: Num bic est filius David?, Vias ad fidem occluserat demon, oculos, aures et linguam: sed Jexus sanat, et filius David a turbis nominatur. Exspectabatur enim Christus ex semine David. Et nunc si videris quempiam neque quid bonum sit per se intelligentem, neque alterius Ex collatione codd. Venet. S. Marci. Col. 32, Συντετριμμένον κάλαμον, φησὶν ὁ μέγας Βασίλειος, λογίζομαι τὸν ἐν πάθει τινὶ ποιοῦντα ἐντολὴν Θεοῦ, ὃν κατεάξειν καὶ ἀποκόπτειν οὐ χρὴ, ἀλλὰ μᾶλλον θεραπεύειν, ὡς ὁ Κύριος ἐδί δασκεν, εἰπών Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς· καὶ ὁ Ἀπόστολος παραγγέλλει λέγων· Πάντα ποιεῖτε χωρίς γογγυσμῶν καὶ διαλογισμῶν· καὶ ἀλλαχοῦ· Μηδὲν κατ' ἐρίθειαν ή κενοδοξίαν. Δίνον δὲ τετυφωμένον, ὅταν τις ποιῇ τὴν ἐντολὴν μὴ διαπύρῳ ἐπιθυμίᾳ καὶ τελείς σπουδῇ, νωθρότερον δέ πως καὶ χαυνότερον: Ον οὐ χρὴ παύειν, διεγεί ρειν δὲ μᾶλλον ὑπομνήσει τῶν κριμάτων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτοῦ. Τότε προσήχθη αὐτῷ. κ. τ. λ. ο Arundinem comminutam, inquit magnus PATROL. GA. CXXIII. Bastius, pirto esse eum qui passione aliqua Dei mandatum exsequitur; quem confringere et exscindere non oportet: sed potius ipsum curare; quemiadmodum docuit Dominus dicens: Allendile ne eleemosynam vestram facialis coram hominibus, us videamini ab illis. (Matth. vi, 1.) Et Apostolus præ-. cipit dicens: Omnia facite sine murmuratione ei hæ sitationibus (Philipp. 11, 14). Ac alibi: Nihil per contentionem, neque per inanem gloriam. (Ibid. 11, 3). Linum vero fumigans vocal, eum, qui mandatum Dei facit non animo ferventė, ac studio perfecio; sed laugnidius ac segnins: quem non oportet ab opere avocare; sed potius excitare et erigere, ad niemoriam ipsi revocando judicia, ac promissiones Dei. Tunc adductus est ad eum, › etc.

sermonem suscipientem, cxistima illum caecum et μήτ' αὐτὸν νοοῦντα τὸ ἀγαθὸν, μήτε ἑτέρου λόγου; mutum, quem utinam sanarit Deus tacto ejus corde. VERS. 24.. Quæ cum audivissent Pharisei, dicebant Hic non ejicit dæmonia nisi in Beelzebub principe dæmoniorum.» Tametsi Dominus propter eos secesserat, illi nihilomiuus etiam procul audientes taxabunt: cumque homines multis afficerentur benefciis, erant tam naturae inimici, quam diabolus. VERS. 25, 26. Cum autem sciret Jesus cogitationes illorum, dixit illis: Omne regnum divisum adversus sese, desolatur: et omnis civitas aut domus divisa adversus seipsam, non stabit. Et si Satanas Satanam ejicit, adversus seipsum divisus est: quo - modo igitur stabit regnum ejus?, Invulgando cogitationes illorum, Deum se esse comprobavit. Η Excusat autem se apud illos communibus exemplis, et·monstrat insipientiam eorum. Quomodo enim dæmones seipsos ejiciunt, cum magis inter se conveniant? Satan autem dicitur adversarius. · VERS. 27. ‹ El 60 si ego in Beelzebub ejicio dremonia, alii vestri in quo ejiciunt? Propterea ipsi vestri erunt judices. Esto, inquit, quod ego talis sim: alii vestri, hoc est, mei discipuli, in quo ejiciunt? Neque enim et illi in Beelzebub? Quod si illi divina virtute, multo magis ego. illi enim in nomine meo miracula operantur, propterea illi vos condem - naturi sunt, quia illos videtis in meo nomine miracula facere, et adhuc me accusatis. δεχόμενον, τοῦτον νόμιζε τυφλὸν καὶ χωρὶν, ἐν Ιάπαιτο ὁ Θεὸς ἁπτόμενος τῆς καρδίας αὐτοῦ. • Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἀκούσαντες, εἶπον· Οὗτος οὐ ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν τῷ Βεελζεβούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων.» Καίτοι γε ἀνεχώρησεν ὁ Κύριος δι' αὐτοὺς, ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι καὶ πόρρωθεν ἀκούοντες διαβάλλουσιν, καὶ εὐεργετουμένων τῶν ἀνθρώπων, οὔτ τως ἦσαν ἐχθροὶ τῆς φύσεως ὡς ὁ διάβολος. • Εἰδὼς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὰς ἐνθυμήσεις αὐτῶν, εἶπεν αὐτοῖς· Πάσα βασιλεία μερισθεῖσα καθ' ἑαυτῆς, ἐρημοῦται· καὶ πᾶσα πόλις ἢ οἰκία μερισθεῖσα καθ' ἑαυτῆς, οὐ σταθήσεται. Καὶ εἰ ὁ Σατανᾶς τὸν Σατα νὰν ἐκβάλλει, ἐφ' ἑαυτὸν ἐμερίσθη· πῶς οὖν σταθή - σεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ;. Διὰ τοῦ δημοσιεύειν τὰς ενθυμήσεις αὐτῶν, δείκνυσιν ὅτι Θεός ἐστιν. Απο λογεῖται δὲ αὐτοῖς ἀπὸ τῶν κοινῶν παραδειγμάτων, καὶ δείκνυσι τὴν ἀφροσύνην αὐτῶν. Πῶς γὰρ οἱ δαίμονες ἑαυτοὺς ἐκβάλλουσιν, ὅπου γε μάλλον ἑαυ τοὺς συγκροτοῦσι; Σατὰν δὲ λέγεται ὁ ἀντικείμενος. «Καὶ εἰ ἐγὼ ἐν Βεελζεβούλ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, οἱ υἱοὶ ὑμῶν ἐν τίνι ἐκβάλλουσι; Διὰ τοῦτο αὐτο ὑμῶν ἔσονται κριταί. Έστω, φησὶν, ὅτι ἐγὼ τοιοῦ τός εἰμι· οἱ δὲ υἱοὶ ὑμῶν, τουτέστιν, οἱ ἐμοὶ μαθη ταί, ἐν τίνι ἐκβάλλουσιν; Οὐ γὰρ δὴ καὶ ἐκεῖνοι ἐν τῷ Βεελζεβούλ; Εἰ δὲ ἐκεῖνοι θείᾳ δυνάμει, πολλῷ μᾶλλον ἐγώ. Ἐκεῖνοι γὰρ ἐν τῷ ἐμῷ ὀνόματι θαυ ματουργοῦσι· διὰ τοῦτο οὖν ἐκεῖνοι πρὸς κατάκρισιν ὑμῶν ἔσονται, ὅτι καὶ ἐκείνους βλέποντες ἐν τῷ [ ἐμῷ ὀνόματι θαυματουργοῦντας, ότι διαβάλλετέ με. • Εἰ δὲ ἐγὼ ἐν πνεύματ: Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόν για, ἄρα έφθασεν ἐφ' ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο λέγει, ὅτι Εἰ ἐν θείᾳ δυνάμει ἐγὼ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, ἄρα ἐγώ εἰμι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ παραγέγονα δι' ὑμᾶς, ἵνα εὐεργατηθῆτε. Ωστε ἔφθασεν εἰς ὑμᾶς ἡ ἐμὴ παρουσία. Αὕτη γὰρ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· τί τοίνυν τὴν δι' ὑμᾶς γενομένην παρουσίαν μου διαβάλλετε; Væas. 28. ‹ Quod si in spiritu Dei ego dæmonja / ejicio, ergo pervenit ad vos regnum Dei.» Hoc dicit, quod, Si in divina virtute ego ejicio dæmonia, ergo ego sum Filius Dei, et advenit propter vos, uι afficiamini beneficiis, atque ita pervenit in vos meus adventus: hic enim est regnum Dei: quid igitur adventum meum, qui propter vos est, accusalis? VERS. 29. Aut quomodo potest aliquis intrare domuin potentis, et vasa ejus diripere, nisi prius liget potentem, et tunc domum ejus diripiet?» Tantum, inquit, abest ut amicos habeam daemones, ut et ad versarios habeam, et ligem eos qui ante meum adventum fortes erant. In domum autem, id est, in mundum ingressus Jesus, vasa daemonum, homines dico abstulit. VERS. 30. • Qui non est mecum, contra me est: Ex collatione codd. Cod. 33 adidit: Παραδειγματικῶς μὲν ἐξάγει τὸν λόγον, ὑποδηλοῖ δὲ ἰσχυρὸν μὲν τὸν ἄρχοντα τῶν δαιμόνων, οὐχ ὡς ἰσχυρὸν τῇ φύσει, ἀλλ' ὡς τυραννοῦντα μέχρι τούδε καὶ καταδυναστεύοντα τῶν ἀσθενούντων ἐν ῥᾳθυμίαις· σκεύη δὲ αὐτοῦ τὰ ὑποτεταγμένα αὐτῷ δαιμόνια, ὡς ὅπλα αὐτοῦ· σκεύη γὰρ ονομάζονται καὶ τὰ ὅπλα. Διὸ καὶ ὁ Λουκᾶς παν οποίαν αὐτοῦ ταῦτα ὠνόμασε, δι' ων κατεδουλοῦτο τοὺς ἀθλίους ἀνθρώπους. Εισάγει δὲ λογισμὸν διὰ τοιούτου παραδείγματος ὁ Χριστὸς, δεικνύοντα, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἔχει φίλον τῶν δαιμονίων τὸν ἄρχοντα, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐδέσμησεν αὐτοῦ τὴν ἰσχύν, ὡς ἔχ • Η πῶς δύναταί τις εἰσελθεῖν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Ισχυροῦ, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι, ἐὰν μὴ πρῶτον δήσῃ τὸν ἰσχυρὸν, καὶ τότε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ διαρπάσει;» Τοσοῦτον, φησίν, ἀπέχω τοῦ φίλους ο ἔχειν τοὺς δαίμονας, ὥστε καὶ ἀντιτάττομαι αὐτοῖ;, καὶ δεσμῶ αὐτούς, τοὺς πρὸ τῆς ἐμῆς παρουσίας Ισχυροὺς ὄντας· εἰς τὴν οἰκίαν γὰρ, ἤτοι τὸν κόσμον, εἰσελθὼν ὁ Χριστὸς τὰ σκεύη τῶν δαιμόνων, τους ἀνθρώπους λέγω, ἀφήρπασεν. • Ο μὴ ὢν μετ' ἐμοῦ, κατ' ἐμοῦ ἐστι· καὶ Venet. S. Marci. θιστον. Ἔστι γὰρ τοῦ λογισμοῦ σκοπός, ὅτι ὥσπερ οὐ δύναταί τις εἰσελθεῖν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἰσχυρού, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι φυλαττόμενα παρ αὐτοῦ, ἐὰν μὴ πρῶτον δήσῃ τὸν ἰσχυρὸν, οὕτω δ αὐτὸς οὐ διήρπασεν ἂν τὰ δαιμονία, τοῦτ᾽ ἔστι διεσκόρπισεν, εἰ μὴ πρότερον ἐδέσμευσε τὸν ἄρχοντα τούτων τὴν ἰσχυρὸν ὄντα. Ο μὴ ὢν μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ τ. λ. «Ει qiraki exemplo, seu similitudine comprobat ille semiotiem suum, ac subindicat fortain esse principem dæmoniorum; attamen non natura, sed quia tyrannidem excrcet, et doiyinatur in eos, qui socordia ac pigritia in becilles funt. Vasa

ENARRATIO IN EVANGELJUM MATTHÆI. CAP. XII. ὁ μὴ συνάγων μετ' ἐμοῦ, σκορπίζει.» Πῶς, φησίν, et qui non colligit mecum, dispergit. Quomolo, in- · Βεελζεβούλ ἔμελλέ μοι συνεργεῖν, δς ἀντιπράττει μας μᾶλλον; Ἐγὼ μὲν γὰρ ἀρετὴν διδάσκω, ἐκεῖνος δὲ κακίαν. Πῶς οὖν ἐστι μετ᾿ ἐμοῦ; Κἀγὼ μὲν συνάγω τοὺς ἀνθρώπους εἰς σωτηρίαν, ἐκεῖνος δὲ σκορπίζει· αἰνίττεται δὲ καὶ τοὺς Φαρισαίους, ὅτι αὐτοῦ διδάσκοντος καὶ ὠφελοῦντος πολλούς, ἐκεῖνοι ἐσκεδάννυον τὸν λαὸν, ὥστε μὴ προσέρχεσθαι αὐτῷ. Δείκνυσιν οὖν αὐτοὺς δαιμονιώδεις τῷ ὄντι. · Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν· Πᾶσα ἁμαρτία καὶ βλασ φημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις, ἡ δὲ τοῦ Πνεύμα τοῦ βλασφημία οὐκ ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις. Καὶ δ, ἐὰν εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἀφεθήσεται αὐτῷ· ὃς δ᾽ ἂν εἴπῃ κατὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, οὐκ ἀφεθήσεται αὐτῷ οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι.» Τοῦτο ἐνταῦθα λέγει, ὅτι πᾶσα μὲν ἄλλη ἁμαρτία, καν μικρὰν γοῦν ἔχει ἀπολογίαν, οἷον πορνεία, κλοπή. Καταφεύγομεν γὰρ εἰς τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν, καὶ συγγνωστότεροι ἐσμεν. Όταν δέ τις βλέπῃ θαύματα διὰ τοῦ Πνεύμα τας τελούμενα, καὶ διαβάλλῃ ταῦτα ὡς ὑπὸ δαίμονος γινόμενα, ποίαν ἔξει οὗτος ἀπολογίαν; Πρόδηλον γὰρ ὅτι οἶδε μὲν ὅτι ἀπὸ Πνεύματος ἁγίου γίνονται, εθελοκακεῖ δέ. Πῶς οὖν ὁ τοιοῦτος συγγνωστός; Οταν μὲν οὖν ἔβλεπον οἱ Ἰουδαῖοι τὸν Κύριον τρώγοντα καὶ πίνοντα, καὶ μετὰ τελωνῶν διάγοντα καὶ πορνῶν, καὶ τἄλλα πάντα ὡς Υἱὸν ἀνθρώπου πράττοντα, εἶτα διέβαλλον αὐτὸν ὡς φάγον καὶ οινοπότην, ὑπὲρ τούτου συγγνώμης ἄξιοι, καὶ οὐδὲ μετάνοιαν ἀπαιτηθήσονται ὑπὲρ τούτου. Δοκοῦσι γὰρ εὐλόγως σκανδαλίζεσθαι. Ὅταν δὲ βλέποντες αὐτὸν θαυματουργοῦντα, διέβαλλον καὶ ἐβλασφήμουν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, λέγοντες αὐτὸ δαιμονιώδες εἶναι, πῶς ἀφαθήσεται τοῦτο τὸ ἁμάρτημα αὐτοῖς, ἐὰν μὴ μετανοήσωσιν; Ὥστε γίνωσκε ὡς ὁ μὲν εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου βλασφημῶν, ἀνθρωπικώς ζῶντα βλέπων αὐτὸν, καὶ λέγων αὐτὸν φίλον πορνῶν, καὶ φάγον, καὶ οινοπότην, διὰ τὸ ταῦτα τὸν Χριστὸν ποιεῖν, ὁ τοιοῦτος κἂν μὴ μετανοήσῃ, οὐ δώσει ὑπὲρ τούτου λόγον· συγγινώσκεται γὰρ ὡς μὴ νοήσας αὐτὸν Θεὸν ὄντα κρυπτόν· ὁ δὲ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἤτοι τὰς πνευματικάς πράξεις τοῦ Χριστοῦ, βλασφημῶν, καὶ λέγων αὐτὰς δαιμονιώδεις, ἐὰν μὴ μετανοήσῃ, οὐ συγγνωσθήσεται· μὴ γὰρ εὐλογόν τινα ἀφορμὴν εἰς τὰ διαβάλλειν εἶχεν, ὥσπερ ἐκεῖνος ὁ τὸν Χριστὸν ἐρῶν μετὰ πορνῶν ὄντα καὶ τελωνών, εἶτα διαβάλ λων; Οὐκ ἀφεθήσεται οὖν τούτῳ οὔτε ἐνταῦθα οὔτε ἐκεῖ· ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ τιμωρηθήσεται. Πολλοὶ γὰρ ἐνταῦθα μὲν κολάζονται, ἐκεῖ δὲ οὐδ᾽ ὅλως· ὡς ὁ πτωχός Λάζαρος. "Αλλοι δὲ, καὶ ὧδε καὶ quil, Beelzebub mihi cooperatnrus cst, qui contrarium mihi operatur? Ego quidem virtutem doceo, ille autem malitiam, quomodo igitur est mecum? Et ego quidem congrego homines ad salutem, iHe autem dispergit. Nolat autem Phariseos, quod se docente et muſtis prodesse cupiente, ipsi dispergerent populum ita, ne accederent ad se. Unde ortendit eos revera dæmoniis plenos. Vgns. 31, 32 (cidcirco dico vobis: Omne pectatumn et convičium remittetur hominibus, at convicium 'in Spiritum sanctum non remittetur honinibus. Ει quisquis dixerit verbum adversus Filium hominis, remnittetur illi: qui autem dixerit adversus Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in præsenti sæculo, neque in futuro.» Dicit hoc loco onme aliudl peccatum vel parvam saltem habere excusationem, utpote scortationem, furtum: confugimus enim ad humanant infirmitatem, et dii venis locus: quando autem quis viderit miracula per Spiritum sanctum fleri, et accusaverit ea quasi e diabolo facta: qualem babiturus est ille excusationem? Manifestum est enim scire eum quod a Spiritu sancto fant, sua autem sponte male operari: quomodo igitur talis venia dignus erit? Itaque Judei quando viderant Christum manducantem el bibentem, ac versantem cum piiblicanis et meretricibus, aliaque omnia more Fili hominis facientem, et deinde arguerunt eum ut comedonem, et vini polorem: in boc erant veuia digni, et neque penitentia super hoc ab eis 61 exigetur. Videbantur enim rationabiliter offendi. Quando autem viderunt eum operari miracula, et arguerunt, et blasphemarunt Spiritum sanctum, di centes hoc dæmoniacum esse, quomodo remittetur hoc peccatum nisi poenitentiam egerint? Et ita disce quod ille qui blasphemat in Filium hominis, videns eum humano more vivere, et dicens: Hic meretricarius ost, vorax et vini poter, dum Christus hoc facit: talis etsi non pœniteat, de hoc non reddet rationem. Veniam enim accepit, tanquam qui non intellexerit illum fuisse Deum, eo quod tam occultus fuerit. Qui autem blasphemat in Spiritum sanctum, hoc est, in spiritualia opera Christi, et dicit ea esse diabolica, nisi pœnitentiam egerit, veniam nou assequetur. Non enim rationabilem causam habuit ut calumniaretur, quemadmoðum ille qui Christum videns cum meretricibus et publicanis versari, tunı calumniabatur. Non remittetur igitur vel hic, vel alibi: red et hic et alibi punietur. Multi enim sunt qui hic quidem puniuntur, sed alibi prorsus immune Ex collatione codd. Venet. S. Marci. autem ejus, dæmonia eidem subjecta vocat; quæ scilicet velut arma ipsius sunt: vasa enim et arma nuncupantur. Quare Lucas armaturam ipsius eadem appellavit: quia per illa miseros homines sibi subigit. Christus itaque hoc exemplo argumentum efformal, ostendens quod non solum nullam cum principe dæmoniorum amicitiam habeat; verum etiam quod virtutem ejus, ut sibi maxime invisam, alligaverit. Est vero talis argitmenti illius scopus. Quemadmodum nemo in domum alicujus potentis intrare, vasaque ejus ab ipso custodita diripere potest, si prius non alligaverit fortem: sic et ipse nunquam dæmonia diripuisset, nisi prius. principem ipsorum, qui fortis est, alligasset. Qui non est merum,» elc.

THEOPHYLACTI BULGARI.E ARCHIEP. sunt, ut pauper Lazarus: alii autem et hic et alibi, ἐκεῖ' ὡς οἱ Σοδομῖται, καὶ οὗτοι οἱ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ tt Sodomitæ, el.bi qui in Spiritum sanctum blasphemant: alii vero neque hic, neque alibi, ut apostoli, et præcursor. Nam licet videantur persecutionem pati, sed non patiuntur pro peccatis: sun! enim probationes et coronæ. Vers. 33. ‹ Aut facite arborem bonam, el frucLum ejus bonum: aut facile arborem putrem, et fruclum ejus putrem. Ex fructu enim arbor cognoscitur. Cum Judæi non possent miracula Christi arguere ut mala, Christum facientem illa blasphemabant ut demoniacum. Vel et me, inquit, dicite arborem bonam esse et miracula mea, quæ fructus sunt bona, erunt omnino. Vel si me dicitis arborem putrem, manifestum quol et fructus, miracula videlicet, putres erunt. Verum miracula, id est, fruclum, bona esse dicitis: igitur et ego bonus sum, nempe arbor. Omnino enim sicut ex fruetu arbor, ita et egơ ex miraculis cognoscor. YERS. 34. • Progenies viperarum, quomodo potestis bona loqui, cum mali sitis?. Ecce, inquit, vos cum arbores malæ sitis, fructum malum fertis, maledicentes mihi: unde et ego si malus essem, fructus afferrem malos, et non talia miracula. Progeniem viperarum eos vocat, quoniam in Abraham gloriabantur: ostendit autem quod non sint ex Abraham, sed ex primogenitoribus se dignis. VERS. 34, 35. • Siquidem ex abundantia cordis os loquitur. Bonus homo ex bono thesauro emittit hona, et nɛalus homo ex malo thesauro emittit mala. › Quando enimi videris quempiam obscene loquentem, scias quod multo plura habeat in corde, quam quæ loquitur. Nam ex abundantia effundit se in externa, et thesaurum 62 possidet absconditum. Parvan enim partem declarat. Similiter et bona dicens, plura habet in corde. VERS. 36, 37. Dico autem vobis, quod homines de omni verbo otioso quod loquentur, rationem reddent in die judicii. Ex sermonibus enim tuis justilcaberis, et ex sermonibus tuis condemnaberis. › ἅγιον βλασφημοῦντες. Τινὲς δὲ, οὔτε ὧδε, οὔτε ἐκεῖ· ὡς οἱ ἀπόστολοι, καὶ ὁ Πρόδρομος. Κἂν γὰρ δοκῶσι κολάζεσθαι διωκόμενοι, ἀλλ' οὐκ εἰσὶν ἐκεῖνα κολά σεις ὑπὲρ ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ δοκιμασίας καὶ στέφανοι. «· "Η ποιήσατε τὸ δένδρον καλὴν, καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ καλὸν, ἢ ποιήσατε τὸ δένδρον σαπρόν, καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ σαπρόν. Εκ γὰρ τοῦ καρποῦ τὸ δέν δρον γινώσκεται. ο Ἐπειδὴ οἱ Ἰουδαῖοι τὰ μὲν θαύματα οὐκ ἠδύναντο διαβάλλειν ὡς κακά, τὸν δὲ ταῦτα ποιοῦντα Χριστὸν ἐβλασφήμουν ὡς δαιμονιώδη, φησίν, ἢ καὶ ἐμὲ τὸ δένδρον λέγετε εἶναι καλὸν, καὶ πάντως ἔσονται καὶ τὰ θαύματά μου, ἅτινά εἰσιν ὁ καρπὸς, καλά· ἢ ἐὰν ἐμὲ λέγητε σαπρὶν δένδρον, εὔδηλον, ὅτι καὶ ὁ καρπὸς, ἤτοι τὰ θαύματα, σαπρός ἔσται· ἀλλὰ μὴν τὰ θαύματα, τουτέστι, τὸν καρπὸν, καλὰ λέγετε εἶναι, καὶ ἐγὼ ἄρα καλός είμι, τὸ δένδρον. Πάντως γὰρ ἐκ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον γνω ρίζεται, ώστε κἀγὼ ἐκ τῶν θαυμάτων. • Γεννήματα εχιδνῶν, πῶς δύνασθε ἀγαθὰ λαλεῖν, πονηροὶ ὄντες;» Ιδού, φησίν, ὑμεῖς δένδρα πονηρά ὄντες, καρπὸν πονηρὸν φέρετε, κακολόγονες ἐμέ· ὥστε κἀγὼ ἐὰν ἤμην πονηρὸς, καρπὸν ἂν πονηρὸν προέφερον, καὶ οὐ θαύματα τοιαῦτα. Γεννήματα δὲ ἐχιδνῶν τούτους καλεῖ, ἐπεὶ ἐπὶ τῷ ᾽Αβραὰμ ἐκόμε παζον. Δείκνυσιν οὖν αὐτοὺς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἀπὸ τοῦ Αβραάμ, ἀλλὰ προγόνων ἀξίων τῆς πονηρία; αὐτῶν. • Ἐκ γὰρ τοῦ περισσεύματος τῆς καρδίας τὸ στόμα λαλεῖ· ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος, ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει ἀγαθά· καὶ ὁ πονηρὸς ἄνθρω τος, ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει πονηρά.» Οταν ἴδῃς τινὰ αἰσχρολόγον, γίνωσκε, ὅτι οὐχ ὅσα λέγει ἔχει ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, ἀλλὰ πολλαπλάσια. Καὶ γὰρ ἐκ τοῦ περισσεύματος ἐκχεῖται καὶ εἰς τὰ έξω, καὶ θησαυρὸν ἔχων κρυπτόν, ὀλίγον τι μέρος ἐκφαίνει. Ομοίως καὶ ὁ ἀγαθὰ λαλῶν πλείονα ἔχει ἐν τῇ καρδίᾳ • Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι πᾶν ῥῆμα ἀργὸν ὃ ἐὰν λαλ σωσιν οἱ ἄνθρωποι, ἀποδώσουσι περὶ αὐτοῦ λόγον ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως· ἐκ γὰρ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ, καὶ ἐκ τῶν λόγων σου καταδικασθήσῃ ο Έκτο Ex collatione codd. Venet. S. Marci. Cod. 32 addit: Η γὰρ φρόνησις πᾶσα ἐν ματος ὁ λαλήσας ἔχει τὴν κίνδυνον, ἀλλ' ἐν τῷ μὴ Χριστῷ εἰς δόξαν Θεοῦ, ἀρετῆς θησαυρός ἐστιν ἀγαθός· ἡ δὲ φρόνησις τῆς κακίας τῶν ἀπηγορευμένων ὑπὸ τοῦ Κυρίου, θησαυρὸς πονηρός ἐστιν, ἐξ ὧν προφέρεται κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν, ἐν τοῖς οἰκείοις ἑκατέρων ἔργοις τε καὶ λόγοις, εἴτε ἀγαθὰ, εἴτε που νερά. Λέγω δὲ ὑμῖν, κ. τ. λ. «Omnis enim prudentia in Christo in gloriam Dei, thesaurus est bonus. Prudentia antem iniquitatis, seu rerum a Deo prohibitaruin, thesaurus est malus ex quibus thesauris, juxta Domini effatum, proferuntur in propriis utrorumque factis, et dictis, sive bona sive mala. Dico autem vobis.» etc. Idem cod.: Καθόλου πᾶν ῥῆμα με συντελοῦν εἰς τὴν προκειμένην ἐν Χριστῷ χρείαν, αργόν ἐστι. Καὶ τοσοῦτος τοῦ τοιούτου ῥήματος ὁ κίνδυνος, ὅτι ἂν ἀγαθὸν ᾖ τὸ λεγόμενον, μὴ πρὸς οἰκοδομὴν δὲ τῆς πίστεως οἰκονομεῖται, οὐκ ἐν ἀγαθότητι τοῦ τής πρὸς οἰκοδομὴν οἰκονομῆσαι τὸ ῥηθὲν, λυπεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο γὰρ σαφῶς ἐδίδαξεν ὁ ᾿Απόστολος εἰπών Πᾶς λόγος σαπρὸς ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν μὴ ἐκπορευέσθω, ἀλλ᾽ εἴ τις ἀγαθὸς πρὸς οἰκοδομὴν τῆς πίστεως, ἵνα δῷ χάριν τοῖς ἀκούουσι, καὶ μὴ λυπεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Θεοῦ· οὗ τι ἂν γένοιτο μεῖζον κακόν; Εκφοβεῖ δὲ ἐνταῦθα ἡμᾶς, κ. τ. λ. • Generatim omne verbum, quod non confert ad aliquam in Christo utilitatem, otiosum est. Tantum scilicetest talis verbi periculum, etiamsi bonum sit, quod dicitur, si ad ædificationen fidei non ordinetur. Ac non quidem propter verbi bonitatem, subit periculum, qui illud profert; sed propterea quod illud ad ædificationem non refert sicque contristat Spiritum sanctum Dei. Hoc siquidem clare edocuit Apostolus dicens: (Ephes. iv, 29) Omnis sermo malus ex ore vestro nen

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆF. - CAP. XII. δεῖ ἐνταῦθα ἡμᾶς, ὅτι καὶ ὑπὲρ τοῦ ἀργοῦ λόγου Terret hic nos, quoniam et pro otiose verbo ratioδώσομεν λόγον, τουτέστι, τοῦ ψευδοῦς, τοῦ συκοφαν τικοῦ, ἡ καὶ τοῦ ἀτάκτου καὶ γελοιώδους. Εἶτα τίθησι μαρτυρίαν ἀπὸ τῆς Γραφῆς, ἵνα μὴ δόξῃ οἰκεῖά τινα λέγειν· ο Ἐκ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ, καὶ ἐκ τῶν λόγων σου καταδικασθήση. • Τότε ἀπεκρίθησαν τινες τῶν γραμματέων καὶ Φαρισαίων, λέγοντες· Διδάσκαλε, θέλομεν ἀπὸ σοῦ σημείον ἰδεῖν.» θαυμάζων ὁ εὐαγγελιστής, προσε έθηκε τό, τότε. Ὅτε γὰρ ὑποταγῆναι ἔδει διὰ τὰ προγεγονότα θαύματα, τότε σημείον αἰτοῦσιν· ἐξ οὐρανοῦ δὲ θέλουσιν ἰδεῖν σημεῖον, ὡς ἄλλος εὐαγγελιστής λέγει. Εδόκουν γὰρ, ὅτι τὰ ἐπὶ τῆς γῆς θαύματα, ἀπὸ τῆς τοῦ διαβόλου δυνάμεως ποιεῖ κοσμοκράτωρ γὰρ ὁ διάβολος. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; . Ὁ δὲ, ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλίς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσετα: αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. Ὥσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύχτας.» Πονηρὰν μὲν γενεὰν αὐτοὺς καλεῖ, ὡς ἐπηρεαστὰς καὶ δολερούς. Μοιχαλίδα δὲ, ὡς ἀφισταμένους ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ δαίμοσι κολλω μένους. Σημεῖον δὲ λέγει τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ, ὡς παράδοξον· ἐν γὰρ τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς, τῷ κατωτάτω λέγω τόπῳ, τῷ ᾅδῃ δηλονότι καταβάς, τριήμε ρος ἀνέστη· τὰς τρεῖς δὲ ἡμέρας καὶ τὰς τρεῖς νύχτας, ἀπὸ μέρους νόησον καὶ μὴ ὁλοκλήρους. Απέθανε μὲν γὰρ τῇ παρασκευῇ, μία αὕτη ἡμέρα ἦν· καὶ τῷ Σαββάτῳ νεκρός, ἰδοὺ καὶ ἄλλη ἡμέρα καὶ ἡ νὺξ δὲ τῆς Κυριακῆς, ἔτι νεκρὸν αὐτὸν κατ έλαβε. Τρία οὖν ἡμερονύκτια ἀπὸ μέρους ἀριθμοῦν ται. Ἐπεὶ καὶ οὕτως ειώθαμεν πολλάκις ἀριθμεῖν. • Ανδρες Νινευῖται ἀναστήσονται ἐν τῇ κρίσει μετὰ τῆς γενεάς ταύτης, καὶ κατακρινοῦσιν αὐτὴν, ότι μετενόησαν εἰς τὸ κήρυγμα Ἰωνᾶς καὶ ἰδοὺ πλεῖον Ιωνά ὧδε. ο Ο μὲν Ἰωνᾶς, φησί, μετὰ τὴν ἐκ τοῦ κήτους ἐξοδον, κηρύξας ἐπιστεύθη· ἐγὼ δὲ οὐδὲ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ὑμῖν πιστευθήσομαι. Όθεν καὶ κατακριθήσεσθε ὑπὸ τῶν Νινευΐτῶν πιστευσάν των τῷ δούλῳ μου Ἰωνᾷ χωρίς σημείων, καὶ ταῦτα Βαρβάρων ὄντων ὑμεῖς οἱ προφήταις συντεθραμμένοι, οἱ σημεία ἰδόντες, μὴ πιστεύσατε ἐμοὶ τῷ δε σπότη. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Καὶ ἰδοὺ πλεῖον Ιωνά ώδε, • Βασίλισσα Νότου ἐγερθήσεται ἐν τῇ κρίσει μετὰ τῆς γενεάς ταύτης, καὶ κατακρινεῖ αὐτὴν, ὅτι ἦλθεν ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς ἀκοῦσαι τὴν σοφίαν Σολο μῶντος· καὶ ἰδοὺ πλεῖον Σολομῶντος ὧδε.» Η μὲν βασίλισσα, φησί, μακρόθεν ἦλθε, καίτοι γυνὴ ἀσθε νης οὖσα, ἵνα περὶ δένδρων καὶ ξύλων καὶ φυσικῶν τίνων ἀκούσῃ. Ὑμεῖς δὲ, καὶ ἐλθόντα με πρὸς ὑμᾶς, καὶ ἀπόῤῥητα λέγοντα, οὐκ ἐδέξασθε. . Ὅταν δὲ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα ἐξέλθῃ ἀπὸ τοῦ nem daturi sumus, hoc est, pro mendacio, calminuia, aut etiam pro inordinatis et ridiculis. Deinde ponit testimonium ex Scriptura, ne videatur propria dicere. Ex sermonibus tuis justificaberis, et ex sermonibus tuis condemnaberis. VERS. 58. Tunc responderunt quidam ex scribis et Pharisæis, dicentes: Magister, volumus ad te sfguum videre.» Admirauis evangelista apposuit, tunc. Cum enim obedire illos oporteret propter signa praecedentia, tunc signum petunt. De coelo auten volunt signum videre sicut alius evangelista dicit: putabant enim quod signa super terram potestate diaboli faceret: mundi enim rector est diabolus. Quid igitur ad hæc Salvator? Vens. 39, 40. ‹ At ille respondens dixit illis: Generatio prava et adultera signum quærit, et signum non dabitur illi, nisi signum Jonæ prophetæ. Quein admodum enim fuit Jonas in ventre ceti tribue diebus ac tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus.» Pravam generationem vocat eos, quia dolose semper tentabant: adulteram autem, quia desciscebant a Deo, et adhaerebant damonibus. Siguum autem dicit resurrectionem suam, ut admirabilem. Postquam enim in cor terræ, in infimum inquam locum, infernum scilicet, descendit, tertio die resurrexit. Tres autem dies et tres noctes a parte intelligas, et non integras. Mortuus enim est in Parasceve, quæ ipsa una dies est: et mortuus fuit Sabbato, ecce et alia dies: nox autem Dominicæ ipsum adhuc mortuum apprehendit. Tres igitur dies et noctes a parte numerantur, quia et sic sæpe numerare consuevimus. VERS. 41. • Viri Ninivitæ surgent in judicio cum generatione hac, et condemnabunt eam, quod ipsi pœnitentiam egerint ad prædicationem Jonæ: et ecce plus quam Jonas est hoc loco.» Postquam, inquit, Jonas exiit a ceto, et prædicavit, crediderunt: in me autem, etiam cum surrexero, non credelis. Unde et condemnabimini a Ninivitis, qui crediderunt servo meo Jona absque miraculis, quamvis Barbari fuerint: vos autem assueti prophetis, visis signis, non creditis mihi Domino: quod significat, dicens: El ecce plus Jona hoc loco. VER3. 42. Regina Austri excitabitur in judicio cum generatione hac, et condemnabit eam: quia venit a finibus terræ ut audiret sapientiam Salomonis; et ecce plus quam Salomon hoc loco.» Regina, inquit, a longe venit, quamvis esset mulier infirma, ut de arboribus et lignis et naturalibus quibusdam audiret: vos autem me, 63 cum ad vos venerim et arcana dixerim, non suscepistis. Vans. 43-45.. Cum autem immundus spiritus Ex collatione codd. Venet. S. Marci. procedat. Sed si quis bonus ad ædificationem fidei, ul det gratiam audientibus. Nolite contristare Spiritum sanctum Dei; quo quid pejus esse potest? Terret autem hic nos, etc.

exierit ab homine, perambulat per arentia loca, Λ άνθρώπου, διέρχεται δι' ἀνύδρων τόπων, ζητοῦν quærens requiem, et non invenit; tunc dicit: Re- ἀνάπαυσιν, καὶ οὐχ εὑρίσκει· τότε λέγει· Ἐπιστρέψω vertar in domum meam, unde exivi. Et com venerit, εἰς τὸν οἶκόν μου ὅθεν ἐξῆλθον. Καὶ ἐλθὸν, εὑρίσκει reperit eam vacantem, et scopis purgatam atque σχολάζοντα, σεσαρωμένον καὶ κεκοσμημένον. Τότε ormatam. Tunc abit et adjungit sibi septem alios πορεύεται, καὶ παραλαμβάνει μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἑπτὰ spiritus sceleratiores se, et ingressi inhabitant illic: έτερα πνεύματα πονηρότερα ἑαυτοῦ. Καὶ εἰσελθόντα ei funt postrema bominis illius pejora primis. Sic κατοικεῖ ἐκεῖ, καὶ γίνεται τὰ ἔσχατα τοῦ ἀνθρώπου crit et generationi huic perversæ.» Ostendit illos ἐκείνου, χείρονα τῶν πρώτων· οὕτως ἔσται καὶ τῇ usque in extremum perditionem venisse, quod ipsum γενεᾷ ταύτῃ τῇ πονηρᾷ.: Δείκνυσιν αὐτοὺς εἰς non susceperit. Et sicut s dmmoniis liberati, si ἔσχατον ἀπωλείας καταντήσοντας ἐκ τοῦ μὴ παραignavi fuerint, déterius habent: ita et vestra genera – δέξασθαι αὐτόν. Ὥσπερ γὰρ οἱ δαιμόνων ελευθερω tio a daemonio tenebatur eum idola adoraret, sed per θέντες, ἐὰν ῥᾳθυμήσωσι, χείρονα πάσχουσιν· οὕτω prophetas efectus est ille dzmon. Veni autem et ego, καὶ ἡ ὑμετέρα γενεὰ κατείχετο δαίμονι, ὅτι τὰ εἴδωλα mundare vos inagis volens: sed quia repulistis me et προσεκυνεῖτε· ἀλλὰ διὰ τῶν προφητῶν ἐξέβαλον τοῦ interimere vultis, ut gravius peccantes, gravius etiam τον τὸν δαίμονα. Ηλθον δὲ καὶ αὐτὸς, πλέον καθάρα: puniemini: et extreme captivitas vestra gravior erit ὑμᾶς βουλόμενος· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ παρώσασθέ με, καὶ prioribus. Tu autem intellige et hoc, quod per bapti- ἀνελεῖν μᾶλλον σπεύδετε, ὡς χεῖρον ἁμαρτάνοντες, smum ejicitur immundus spiritus, et vadit ad loca χεῖρον καὶ κολασθήσεσθε, καὶ ἡ ἐσχάτη αἰχμαλωσία inaquosa, el animas non baptizatas, sed in illis non inὑμῶν βαρυτέρα ἔσται τῶν προτέρων. Σὺ δὲ νύει και venit requiem. Requies enim eat damoniis, baptizatos τοῦτο, ὅτι διὰ τοῦ βαπτίσματος ἐκβάλλεται τὸ ἀκάturbare per mala opera, quoniam non baptizatos jain θαρτον πνεῦμα, καὶ πορεύεται ἐν ταῖς ἀνύδροις καὶ habet: convertitur igitur ad baptizatum eum spiriti- ἀβαπτίστοις ψυχαῖς· ἀλλ᾽ ἐν ἐκείναις οὐχ εὑρίσκει bus septem. Sicut enim repteni sunt dona Spiritus, ita ἀνάπαυσιν. Ανάπαυσις γὰρ τοῖς δαίμοσι, τὸ τοῖς e diverso septem sunt malitiæ spiritus. Cum autem βεβαπτισμένοις ἐνοχλεῖν διὰ τῶν πονηρῶν πράξεων, ingressus fuerit in baptizatum, deterior fit calamitas. ἐπεὶ τοὺς ἀβαπτίστους ἤδη ἔχει. Υποστρέφεται οὖν Prius enim apes erat per baptismum esse purga- ἐπὶ τὸν βεβαπτισμένον μετὰ τῶν ἑπτὰ πνευμάτων. tum: postea autem non est spes secundi baptismi, Ὥσπερ γὰρ ἑπτὰ τὰ τοῦ πνεύματος χαρίσματα, ούτως nisi per pœnitentiam, quæ valde: laboriona est. ἐκ τοῦ ἐναντίον ἑπτὰ καὶ τὰ τῆς κακίας πνεύματα. Επὰν δὲ εἰσέλθῃ εἰς τὸν βεβαπτισμένον, χείρων ή συμφορά. Πρότερον μὲν γὰρ ἐλπὶς ἦν διὰ τοῦ βα πτίσματος καθαρισθῆναι. Εκτοτε δε, δευτέρου βαπτίσματος οὐκ ἔστιν ἐλπὶς, εἰ μὴ τοῦ διὰ μετα νοία;, δ σφόδρα ἐπίπονον. Vens. 46. ‹ Adhuc autein loquente illo ad turbas, cèce mater ojus et frater ejus stabant foris quærenles ei loqui.» flamanum quid volebat ostendere mater, quod ut in Alium potestatem habeat: nihil enim.magnum adhuc de eo inteligebat, propter hoc ipse adhuc loquente, volebat ad se illum attrahere, quasi ambitiosula taŭto sibi filio subdito. Quid igitur Christus? Postquam intentionem ejus novit, audi quid dicat. • Ἔτι δὲ αὐτοῦ λαλοῦντος τοῖς ὄχλοις, ἰδοὺ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἰστήκεισαν ἔξω, ζητοῦντες αὐτῷ λαλῆσαι.» Ανθρώπινόν τι ἐβούλετο ἐνδείξασθαι ἡ μήτηρ, ὅτι ἐξουσιάζει τοῦ παιδός. Οὐδὲν γὰρ μέγα οὔπω περὶ αὐτοῦ ἐνδει· διὰ τοῦτο οὖν καὶ ἔτι λαλοῦντα, βούλεται πρὸς ἑαυτὴν ἐπισπάσασθαι, φιλο τιμουμένη ὡς ὑποταττομένου αὐτῇ τοῦ υἱοῦ. Τι γοῦν ὁ Χριστός; Ἐπεὶ τὸν σκοπὸν αὐτῆς ἔγνω, έπους τί φησιν. • Εἶπε δέ τις αὐτῷ. Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου έξω ἑστήκασι ζητοῦντές σοι λαλῆσαι· ὁ δὲ, ἀποκριθεὶς εἶπε τῷ εἰπόντι αὐτῷ· Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ ἀδελφοί μου; καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς μαθητάς αὐτοῦ, εἶπεν Ιδού ή μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου. Οστις VERS. 47-50. c Dixit autem quidam illi. Ecce mater tua et fratres tui foris stant, quærentes tibi loqui. At ille respondens dixit ei qui sibi renuntiavorat: Quae est naler men, aut qui sunt fratres me? Et extendens manuni suam ad discipulos suos dixit: Ecce mater mea et fratres mei. Quisquis cuim fecerit voluntatem Patris mei qui est in culis, ipse γὰρ ἂν ποιήσῃ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν ineus frater, et soror et mater est. Non injuria alllciens matrem, hæc dixit, sed corrigens mentem cjus gloriae avidiam et humanam. Non enim dicit: Non est mater mea: sed, si non fecerit voluntatem Dci, nil ei proderit quod me genuit. Non enim negat naturalem 64 cognationem, sed apponit etiam eam quæ est per virtutem. Nullus enim indignus a cognatione utilitatem capit. Igitur correcto vanæ gloriz morbo, iterum obedit matri- vocanti. Dicit enim evangelista: οὐρανοῖς, αὐτός μου ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστίν.» Οὐχ ὑβρίζων τὴν μητέρα λέγει ταῦτα, ἀλλὰ διορθούμενος τὴν φιλόδοξον αὐτῆς καὶ ἀνθρωπίνην· γνώμην. Οὐ γὰρ εἶπεν ὅτι οὐκ ἔστι μου μήτηρ αλλ', ὅτι. Ἐὰν μὴ ποιῇ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, οὐδὲν αὐτὴν ὠφελήσει τὴ γεννῆσαί με. Οὐ γὰρ ἀρνεῖται τὴν κατὰ φύσιν συγγένειαν, ἀλλὰ προστίθησι καὶ τὴν κατ' ἀρετήν. Οὐδεὶς γὰρ ἀνάξιος ἀπὸ συγγε νείας ὠφελεῖται. Διορθωσάμενος τοίνυν τῆς κενοδο ξίας τὸ νόσημα, ὅμως πάλιν ὑπακούει τῇ μητρὶ καιλούσῃ. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελιστής

ΣΤΙ ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI.· CAP. XIII. ΚΕΦΛΑ. ΙΙ. Περὶ τῶν παραβολῶν τοῦ σπείραντος καὶ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. • Ἐν δὲ τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐξελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἀπο τῆς οἰκίας, ἐκάθητο παρὰ τὴν θάλασσαν. Καὶ συν ήχθησαν πρὸς αὐτὸν ὄχλοι πολλοὶ, ὥστε αὐτὸν εἰς τὸ πλοῖον ἐμβάντα καθῆσθαι, καὶ τᾶς ὁ ὄχλος ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν εἰστήκει.. Εκάθισεν ἐν τῷ πλοίῳ, ένα πάντας τοὺς ἀκροατάς κατὰ πρόσωπον στήσῃ, καὶ πάντες ἀκούωσι. Καὶ δὲν ἀπὸ τῆς θαλάσσης αλιεύει τοὺς ἐν τῇ γῇ. • Καὶ ἐλάλησεν αὐτοῖς πολλὰ ἐν παραβολαῖς, λέω γων· ο Τοῖς μὲν ἁπλάστοις ὄχλοις ἐπὶ τοῦ ὄρους χω ρίς παραβολῶν λαλεῖ· ἐνταῦθα δὲ τῶν δολερῶν Φαρι σαίων ὄντων, ἐν παραβολαῖς λέγει· ἵνα κἂν ὡς μὴ νοοῦντες, ἐρωτήσωσι καὶ μάθωσιν. "Αλλως τε ἀναξίοις οὖσιν, οὐκ ἔδει γυμνὰς τὰς διδασκαλίας αὐτοῖς προς κεῖσθαι. Οὐ δεῖ γὰρ τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων ρίπτεσθαι. Πρώτην δὲ παραβολὴν λέγει την ποιοῦσαν προσεκτικώτερον τὸν ἀκροατήν· ἄκουε γάρ • Ἰδοὺ ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι τὸν σπόρον αὐτοῦ. ὁ Ἑαυτὸν λέγει τὸν σπείροντα, σπόρον δὲ τὸν λόγον. Ἐξῆλθε δὲ οὐ τόπῳ· πανταχοῦ γὰρ ἦν· ἀλλὰ καθ' δ ἐπλησίασεν ἡμῖν μετὰ σαρκὸς, κατὰ τοῦτο λέγεται ἐξελθεῖν, τῶν κόλπων τῶν πατρικῶν δηλονότι. Ἐξῆλθεν οὖν πρὸς ἡμᾶς, ἐπειδὴ ἡμεῖς οὐκ ἡδυνάμεθα πρὸς αὐτὸν ἐλθεῖν. Καὶ τί ποιῆσαι ἐξῆλδεν; Αρα ἐμπρῆσαι τὴν γῆν διὰ τὰς πολλὰς ἀκάνε θα;; "Αρα τιμωρήσασθαι; Οὐχὶ, ἀλλὰ τοῦ σπείραι. Τὸν σπόρον δὲ αὐτοῦ εἶπε, διότι καὶ οἱ προφῆται ἔσπειρον. Αλλ' οὐ τὸν σπόρον αὐτῶν, ἀλλὰ τὸν τοῦ Θεοῦ. Οὗτος δὲ Θεὸς ὤν, τὸν σπόρον αὐτοῦ τὸν ἴδιον ἔσπειρεν· οὐ γὰρ χάριτι θείᾳ ἐσοφίσθη, ἅπαγε! ἀλλ' αὐτὸς ἦν ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ. * Καὶ ἐν τῷ σπείρειν αὐτὸν, ἃ μὲν ἔπεσε παρά τὴν ἑδόν· καὶ ἦλθε τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατ έφαγεν αὐτά· ἄλλα δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὰ πετρώδη, ὅπου οὐκ εἶχε τὴν πολλὴν, καὶ εὐθέως ἐξανέτειλε διὰ τὸ μὴ ἔχειν βάθος γῆς· ἡλίου δὲ ἀνατείλαντος, ἐκαύμα τίσθη, καὶ διὰ τὸ μὴ ἔχειν ρίζαν, ἐξηράνθη.» ΟΙ παρὰ τὴν ὁδὸν, εἰσὶν οἱ ῥᾴθυμοι καὶ ὀκνηροί, οἳ οὐδ᾽ ένως παραδέχονται τὸν λόγον. Ὁ γὰρ λογισμός αὐτῶν ὁδός ἐστι καταπεπατημένη καὶ σκληρά, καὶ μὲ ἀροτριωθεῖσα ὅλως· ἀπὸ τούτων οὖν ἁρπάζει τὸν λόγον τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ἤτοι τοῦ ἀέρος τὰ πνεύματα, τουτέστιν, οἱ δαίμονες. Οἱ δὲ ἐπὶ τὰ πε τρώδη, οἱ ἀκούσαντες μὲν, διὰ δὲ τὴν ἀσθένειαν μὴ ἀντιβάντες πειρασμοῖς ἢ θλίψεσιν, ἀλλὰ καταπροδόν τις τὴν οἰκείαν σωτηρίαν· ἥλιον γὰρ ἀνατείλαντα, τοὺς πειρασμούς νόει, διότι οἱ πειρασμοὶ δεικνύουσι τοὺς ἀνθρώπους, καὶ φανεροῦσιν ὡς ὁ ἥλιος τὰ κρυπτόμενα. Αλλα δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὰς ἀκάνθας, καὶ ἀνέβησαν αἱ ἄκανθαι, καὶ ἀπέπνιξα αὐτά. Οὗτοί εἰσιν οἱ διὰ τῶν φροντίδων ἀποπνίγοντες τὸν λόγον· κὰν γὰρ δοκῇ ὁ πλούσιος ἀγαθήν τινα πράξιν β G CAPUT XIII. De parabolis seminanțis et regni cælorum. ' Vans. 1, 2. «tn die vero illo egressus Jesus e do mo se fit jnxta mare: et congregatæ sunt ad illum turbæ multæ (a), ita ut ipse navim ingressus sederet, et universa turba in littore stabat. › Sedit in navi, ut omnes auditores in faciem haberet spectantes, et omnes commodius audirent. Sane e mari piscatur eos qui in terra. Voss. 3. «Εt locutus est eis multa in parabolis, dicens: Simplicibus turbis absque parabola în monte locutus est: his autem in parabola, utpote dolosis Pharissis, ut si non intelligant, quærant et discant. Praeterea, ut indignis, non oportebat doctrinas eis proponere nudas. Non òportet enim margaritas ante porcos mittere. Primam autem parabolam ponit quæ auditorem faciat attentiorem. • Ecce exiit qui seminabat, ad seminandum semen suum.» Seipsum dicit salorem, semen autem verbun. Exiit autem non loco, nam ubique erat: sedl secundum illud quod nobis propior factus esset per carnem, dicitur egredi e finibus paternis. Exiit auten ad nos, quoniam nos ad ipsum intrare non petuimus. Et ad quid faciendum exiit? Num ut exurat terram propter spinas? num ut puniat? Minime, sed ut sementem faciat. Semen autem suum dicit, eo quod et prophetae seminaverint, at non semen suum, sed Dei. Ipse autem ut Deus semen suum, hoc est, proprium, seminavit: non enim divina gratia illustratus est, absit, sed ipse erat sapientia Dei. Vers. 4–6. ‹ Et cum seminaret, alia quidem ceciderunt juxta viam, et venerunt volucres coli, et devoraverunt ea; alia autem ceciderunt in terram petrosam, ubi non habebant multum terra, et protinus exorta sunt, eo quod non habebant profunditaLem terra: cum autem exortus est sol, esusta sunt: et quia non habebant radicem, exaruerunt. › Hi qui juxta viam, sunt ignavi et desides, qui nunquam suscipiunt verbum. Mens enim eorum via est conculcata et dura, et minime arata: ab iis igitur rapiunt verbum volucres coli, hoc est, spiritus aeris, danones videlicet. Qui vero super petrosam, sunt ii qui audierunt quidem, sed propter iubecillitatem in tentationibus aut afflictionibus non obluctantur, sed perdunt suam salutem. Per solem enim orientELA, intellige 65 tentationes, eo quod tentatio ostendit homincs et declarat quales sunt, sicut sol manifestat abscondita. Alia autem ceciderunt inter spinas, et ascenderont spinæ, et suffocaverunt ea. › Hi sunt qui curis suffocant sermonem. Nam dives Hcet videatur bonum quoddam opus facere, at non crescit (α) Huie tnrba permisti erant Pharisæi ut e sequentibus patet Supra 5. 6. 7.

THEOPHYLACTI BULGARIE ARCHIEF. opus ejus, neque profcit, sollicitudinibus prohiben- ποιεῖν, ἀλλ᾽ ὅμως οὐκ αὐξάνει ή πράξις αύτη, οὐδὲ tibus. προκύπτει, κωλυομένη ὑπὸ τῶν μεριμνῶν. Vans. 7, 8. • Alia vero ceciderunt in terram bonam, et dederunt fractum, ille quidem centum, alius autem sexaginta, alius vero triginta.. Tres partes seminis perierunt, et quarta sola servata est. Pauci enim sunt qui salvantur. Postea vero dicit de terra bona, data nobis pœnitentiæ spe. Est enim possibile, etiam si quis petrosa terra sit, aut juxta viam, vel spinosa, eum fieri terram bonam. Non enim equalem fructum ferunt omnes qui verbum suscipiunt: sed alius quidem centuplum, forte paupertatem perfectam habens et summam exercitationem. Aſius autem sexagecuplum, ut cœnobita forte monachus, et adhuc operans. Alius vero trigecuplum, ut qui honestas nuptias delegit, et virtutem pro virili amplexatur. Vide autem Dei bonitatem, quomodo omnes suscipit, et magna et mediocria et parva cclentes. VERS. 9. • Qui habet aures audiendi, audia.. Manifestat quod hæc spiritualiter intelligenda sint ab his qui spirituales aures animæ habent. Multi autem aures habent, sed non ad audiendum; propterea subdit: Qui habet aures audiendi, ille audiat. VERS. 10, 12.. El cum accessissent. discipuli, dixerunt illi: Quare in parabolis loqueris illis? Ipse autem respondens dixit illis: Vobis datum est scire arcana regni cœlorum, illis autem non datum est. Quisque enim habet, dabitur illi, et reddetur abundantior: quisquis autem non habet, etiam illud quod habet, tolletur ab eo. › Videntes discipuli magnam in his quæ a Christo dicebantur, obscuritatem: ut communes multitudinis procuratores accedunt interrogantes. At ille dicit: Vobis datum est scire mysteria, hoc est, quia habetis alacritatem et studium, datum est vobis: illis autem non adhibentibus studium, non est datum. The enim accipit, qui quærit. Quærite enim, inquit, et dabitur vobis. Vide item quomodo hoc loco parabolam dixit Jesus, et discipuli soli qui interrogaverant acceperunt. Unde bene diximus, adhibenti studium datum esso scientia abundantiorem fieri: ab eo autem qui non habet studium, nec mentem dignam, ut par est, allibet, etiam tolli quod habere videtur: hoc est, cliam si parvam quamdam boni scintillam liabeat, et cam non excitet et accendat per spiritum et spiritualia opera exstingui. VERS. 13.. Propterea per parabolas loquor illis, quia videntes non vident, et audientes non audiunt, neque intelligunt.» Attende. Hic enim solvit quæstionem dicentium quod a natura et a Deo mali sunt quidam. Dixit enim, inquiunt, Christus: Tolis datum est nosse arcana, Judæis autem non est datum. Dicimus ergo ad illos cum Deo, dicentes, 66 quod Deus omnes faciat intelligere natura quantum opus est. Onnem enim hominem iHuminat venientem in hane mundum "*. Voluntas autem nostra obtenebrat sis Joan. 1, 9. • Αλλα δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν τὴν καλὴν· καὶ ἐδίδου καρπὸν, ὃ μὲν ἑκατὸν, ὃ δὲ ἑξήκοντα, δ δὲ τριάκοντα.» Τα τρία μέρη του σπόρου ἀπώλοντο, καὶ τὸ τέταρτον ἐσώθη μόνον· ὀλίγοι γάρ εἰσιν οἱ σωζόμενοι· ὕστερον δὲ λέγει περὶ τῆς γῆς τῆς ἀγαπ θῆς, διδοὺς ἡμῖν μετανοίας ἐλπίδα· ἔστι γὰρ δυνατὸν και πετρώδης εἴη τις, κἂν παρὰ τὴν ὁδὸν, καν ἀκανθοφορῶν, γῆν ἀγαθὴν γενέσθαι αὐτόν. Οὐ μὴν επίσης καρποφοροῦσι πάντες οἱ δεξάμενοι τὸν λόγον· ἀλλ' ὁ μὲν ἑκατὸν, τυχὸν ὁ ἀκτημοσύνην τελείαν ἔχων καὶ ἄκραν ἄσκησιν· ὁ δὲ ἑξήκοντα, ὁ κοινοδιακὸς τυχὸν μοναχὸς καὶ ἔτι πρακτικός· ὁ δὲ τριά κοντα, ὁ γάμον σεμνὸν ἑλόμενος, καὶ τὰς ἀρετὰς ὡς δ ἐγχωρεί σπουδαίως μετερχόμενος. "Ορα δὲ Θεοῦ χρηστότητα, πῶς πάντας καὶ τοὺς τὰ μεγάλα καὶ τοὺς τὰ μέσα καὶ τοὺς τὰ μικρὰ ἐνεργοῦντας δέ χεται. • Ο ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω. › Δηλοί, ότι πνευματικῶς δεῖ νοηθῆναι ταῦτα παρὰ τῶν τὰ πνευ ματικὰ ὠτία κεκτημένων. Πολλοὶ δὲ ὦτα μὲν ἔχου σιν, ἀλλ' οὐκ εἰς τὸ ἀκούειν· διὰ τοῦτο οὖν προσ ἔθηκε τὸ, Ὁ ἔχων ὦτα εἰς τὸ ἀκούειν, ἐκεῖνος ἀκουέτω. • Καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταί, εἶπον αὐτῷ· Διατί ἐν παραβολαῖς λαλεῖς αὐτοῖς; Ὁ δὲ, ἀποκρι θεὶς εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι ὑμῖν δέδοται γνῶναι τα μυστή. ρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἐκείνοις δὲ οὐ δέδοται. Ὅστις γὰρ ἔχει, δοθήσεται αὐτῷ καὶ πε ρ:σσευθήσεται· ὅστις δὲ οὐκ ἔχει, καὶ ὁ ἔχει ἀρθή σεται ἀπ' αὐτοῦ. Ὁρῶντες οἱ μαθηταὶ ἀσάφειαν πολλὴν ἐν τοῖς ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ λεγομένοις, ὡς κοινο. κηδεμόνες του πλήθους προσέρχονται ἐρωτῶν τες· Ο δέ φησιν· ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια, τουτέστιν, ἐπειδὴ ἔχετε προθυμίαν καὶ σπουδήν, δέδοται ὑμῖν· ἐκεῖνοις δὲ, μὴ ἔχουσι σπουδήν, οὐ δέδοται. Ἐκεῖνος γὰρ λαμβάνει, ὁ ζητῶν. Ζητείτε γάρ, φησί, καὶ δοθήσεται ὑμῖν. Ιδε γοῦν πῶς ἐν ταῦθα εἶπε μὲν ὁ Κύριος τὴν παραβολήν, μόνοι δὲ οἱ μαθηταὶ ζητήσαντες ἔλαβον. Ὥστε καλῶς εἴπομεν, ὅτι τῷ ἔχοντι σπουδήν, ἐκείνῳ δίδοται ἡ γνώσις, καὶ περισσεύεται. Τῷ δὲ μὴ ἔχοντι σπουδὴν καὶ γνώμην ἀξίαν, καὶ ὁ δοκεῖ ἔχειν ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ· τουτέστι, κἂν μικρόν τινα σπινθήρα ἔχῃ τοῦ ἀγαθοῦ, σβέννυσι καὶ τοῦτον, μὴ ἐκφυσῶν αὐτὸν διὰ τοῦ πνεύματος καὶ τῶν πνευματικῶν ἔργων, καὶ ἀνα άπτων. · Διὰ τοῦτο ἐν παραβολαῖς αὐτοῖς λαλῶ, ὅτι βλέ ποντες οὐ βλέπουσι, καὶ ἀκούοντες οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ συνιοῦσιν. Πρόσεχε. Εντεῦθεν γὰρ λύεται το ζήτημα τῶν λεγόντων ὅτι ἐκ φύσεως καὶ ἀπὸ Θεοῦ τινές εἰσ: κακοί. Εἶπε γύρ, φασί, καὶ ὁ Χριστὸς, ὅτι Ὑμῖν δέδεται γνῶναι τα μυστήρια, Ἰουδαίοις δὲ οὐ δέδοται. Λέγομεν οὖν πρὸς τοὺς τοιαῦτα λέγοντας, σὺν Θεῷ, ὅτι ὁ μὲν Θεὸς πάντας ποιεῖ νοεῖν τὸ δέον φυσικῶς. Πάντα γὰρ ἄνθρωπον φωτίζει ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον· ἡ δὲ προαίρεσις ἡμῶν σκοτίζει

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XIII. ἡμᾶς. Τοῦτο οὖν καὶ ἐνταῦθα δηλούται. Φησὶ γὰρ, & nos. toc igitur et in iste loco manifestatur. ότι Βλέποντες φυσικῶς, τουτέστιν, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δημιουργηθέντες νοεῖν, οὐ βλέπουσι προαιρετικῶς· καὶ ἀκούοντες, τουτέστι, φυσικῶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δημιουργηθέντες, ὥστε ἀκούειν καὶ συνιέναι, οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ συνιᾶσιν ἀπὸ προαιρέσεως. Εἰπὲ γάρ μοι, οὐκ ἔβλεπον τὰ θαύματα τοῦ Χριστοῦ; Ναί, ἀλλ᾽ ἐποίουν ἑαυτοὺς τυφλούς, καὶ κατηγόρουν αὐτοῦ. Τοῦτο γοῦν ἐστι τὸ, βλέποντες οὐ βλέπουσι. Παράγει τοίνυν καὶ τὸν προφήτην μάρτυρα. • Καὶ ἀναπληροῦται αὐτοῖς ἡ προφητεία Ησαίου, ή λέγουσα - Ακοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ἤκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, μήποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούσως, καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσι, καὶ Ιάσωμαι αὐτούς.» Ορᾷς τί φησιν ή προφητεία; Ὅτι, οὐ διὰ τοῦτο οὐ μὴ συνῆτε, ὅτι παχεῖαν ἔκτισα τὴν καρδίαν ὑμῶν, ἀλλ' ὅτι ἐπαχύνθη, λεπτή δήλον ότι πρότερον οὖσα· τὸ γὰρ παχυνόμενον, λεπτὸν πρότερον ἦν. Παχυνθείσης δὲ ταύτης, οὕτω τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν. Οὐκ εἶπε δὲ ὅτι ἐκάμμυσεν ὁ Θεὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖ να ἐκ προαιρέσεως. Τοῦτο δὲ ἐποίησαν, φησὶν, ἵνα μὴ ἐπιστρέψωσι καὶ ἰάσωμαι αὐτούς· ἐθελοκάκως γὰρ ἐσπούδασαν αθεράπευτοι καὶ ἀνεπίστροφοι μεῖναι. • Ὑμῶν δὲ μακάριοι οἱ ὀφθαλμοὶ, ὅτι βλέπουσι, καὶ τὰ ὦτα ὑμῶν, ὅτι ἀκούει. Αμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, c ότι πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν & βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον, καὶ ἀκοῦσαι ἃ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν.» Καὶ οἱ αἰσθητοὶ μὲν ὀφθαλμοὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τὰ ὦτα μακάρια· πλὴν ἀλλὰ μᾶλλον οἱ ψυχικοὶ ὀφθαλμοὶ καὶ τὰ ὦτα μακαρισμοῦ άξια, ὅτι ἐπέγνω τὸν Χριστόν. Προτιμᾷ δὲ τούτους τῶν προφητῶν, διότι καὶ σωματικῶς εἶδον οὗτοι τὸν Χριστὸν, ἐκεῖνοι δὲ, νοερῶς μόνον· ἀλλὰ καὶ ὅτι ἐκεῖνοι οὐ τοσούτων μυστηρίων καὶ τοιαύτης ἠξιώθησαν γνώσεως, ὅσης οὗτοι· κατὰ δύο οὖν ὑπερέχουσι τῶν προφητῶν οἱ ἀπόστολοι, καὶ κατὰ τὸ σωματικῶς ἰδεῖν, καὶ κατὰ τὸ πνευματικώτερον μυηθῆναι τὰ θεία. Σαφηνίζει οὖν τὴν παραβολήν τοῖς μαθηταῖς, λέγων· • Ὑμεῖ; οὖν ἀκούσατε τὴν παραβολὴν τοῦ σπεί- μ ροντος. Παντὸς ἀκούοντος τὸν λόγον τῆς βασιλείας, καὶ μὴ συνιέντο;, ἔρχεται ὁ πονηρὸς καὶ ἁρπάζει τὸ ἐσπαρμένον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, οὗτός ἐστιν ὁ παρὰ τὴν ὁδὸν σπαρείς. • Προτρέπεται ἡμᾶς εἰς τὸ συνιέ καὶ τῶν λεγομένων παρὰ τῶν διδασκόντων, ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς ὅμοιοι ὦμεν τοῖς παρὰ τὴν ὁδόν· μήποτε δὲ, ἐπεὶ ὁδός ἐστιν ὁ Χριστὸς, παρὰ τὴν ὁδόν εἰσιν οἱ ἔξω τοῦ Χριστοῦ. Οἱ οὐκ εἰσὶν ἐν τῇ ὁδῷ, ἀλλὰ παρεκτὸς τῆς ὁδοῦ, . Ὁ δὲ ἐπὶ τὰ πετρώδη σπαρείς, οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγων ἀκούων· καὶ εὐθὺς μετά χαρᾶς λαμβάνων Dicit enim quod videntes natura, hoc est, ว Deo facti, ut natura intelligere possint, nou vident voluntarie, et audientes, hoc est, naturaliter a Deo ita facti, ut audire et intelligere queant, non andiunt neque intelligunt propter voluntatem. Dic enim, quæsu, an non videbant miracula Christi? Profecto sed faciebant seipsos cæcos, et taxabant eum. Hoc ergo est, videntes nou vident. Adducit igitur et prophetam testem. Vans. 14, 15. Et impletur in illis prophetia Isaiæ quæ dicit: Auribus audietis, et non intelligetis: et videntes videbitis, et non cernetis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos occluserunt, ne quando viderent oculis, et auribus audirent et corde intelligerent, et convertantur, et sapem illos. Vides quid dicat prophetia? propterea non intelli – getis, non quod crassum creaverim cor vestrum, sei quod incrassatum sit, quod antea manifestuun est subtile fuisse. Quod enim incrassatur, prius tenue fuit: incrassato autem illo, sic oculos suos occluserunt: non dixit quod occluserit oculos corum Deus, sed illi sua voluntate. Illud enim fecerunt, inquit, ne convertuntur, et sanem illos. Sua enim malitia operam dederunt ut incurabiles et ad couversionem inepti fierent. VERS. 16, 17. • Vestri vero beati sunt oculi, quia vident; et aures vestra, quia audiunt. Amen quippe dico vobis, quod multi prophetæ et justi desidera- ·verunt videre quæ videtis, et non viderunt: et audire quæ auditis, et non audierunt.» Et sensibiles quidem apostolorum oculi et aures beat, sed multo magis spirituales oculi atque aures beatitudine dignæ quod agnoverunt Christum. Præfert autem illos prophetis, eo quod bi Christumn corporaliter viderunt, illi mentaliter tantum, sed et quod illi non asseculi fucrunt tanta mysteria et talem notitiam quantum ii. In duobus enim præcellebant prophetas apostoli, et corporaliter vivendo, et magis spiri tualiter intelligendo divina. Manifestat igitur parabolam discipulis, dicens: VERS. 18, 19.. Vos igitur audite parabolam seminantis. Cum quis audierit sermonem regni, et non intellexerit, vadit malignus ilie, et rapit insitum in cor ejus. Ilic est qui juxta viam seminatus est. › Adhortatur nos ad intelligendum quæ dicuntur docentibus, ne et nos similes flanius his qui juxta viam. Fortasse autem quia via est Christus (a), qui secus viam sunt, hi extra Christum sunt, non enim sunt in via, sed extra viam. VERS. 20, 21. • At qui in petrosa semen jactum exceperat, hic est qui sermonem audit, ae protinus (α) Edit. Lut. qui extra Christum sunt. In Grzco videtur aliquid deesse.

THEOPHILACTI BULGARIA ARCHIEP. cum gaudio arripit eum: non habet autem radicen in αὐτὸν, οὐκ ἔχει δὲ ῥίζαν ἐν ἑαυτῷ, ἀλλὰ πρόσκαιρός ɛcipso, sed temporarius est. Porro cum inciderit persecutio vel aflictio propter sermonem, statim 67 offenditur. Afflictio, inquit, quia multi a parentibus val aliis infortunii afflicti, statim blasphemant. Persecutio autem dicit propter eos quibus tyranni molesti sunt. Vers. 22. At qui in spinas semen exceperat, bic est qui verbum audit, et cura sæculi bujus et deceptio divitiarum suffocat verbum, et sterilis fit. › Non dixit, Seculumn hoc suffocat, sed Cura saeculi: neque Divitiæ,sed deceptio divitiarum. Divitiæ enim quando disperguntur, non suffocant, sed crescere faciunt verbum. Spinæ autem, cura et delicie, eo quod ignem concupiscentiæ et gehennæ accendunt. Et sicut spina acuta in corpus penetrat, et vix eradicatur: sic et deliciæ invalescentes in animam ingrediuntur, et vix eradicantur. Yens. 25. Caeterum qui in terram bonam exce pit semen, hic est qui verbum audit et intelligit, qui denique fructum reddit et facit, alius quidem centuplumı, alius vero sexagecuplum, alius autem trigecuphum, › Variæ virtutis species sunt, varii et qui proficiunt. Vide autem ordinem in parabola. Oportet enim nos primum audire sermonem et intellifere ne simus sicut qui juxta viam. Deinde firmiter retinere quod auditum est: præterea non esse amatores opum. Quid enim proderit, si audiero et retinuero, et divitiarum amore suffocor? VERS. 24-30. Aliam parabolam proposuit eis, dicens: Simile factum est regnum cœlorum homini seminanti bonum semen in agro suo; sed dormientibus hominibus venit illius inimicus et seminavit zizania inter triticum, abiitque. Cum autem germinasset herba, et fructum fecisset, tunc apparuerunt et zizania. Accedentes autem servi patrisfamilias dixerunt illi: Domine, nonne bunun seinen seminaras in tuo agro? unde igitur habet zizania? Ille vero dixit illis: Inimicus homo hoc fecit. Servi autem dixerunt illi: Vis igitur abeamus, et colligamus ea! At ille dixit Non ne dam colligitis zizania, eradicetis simul cum illis et triticum: sinite pariter crescere utraque usque ad messem, et in tempore messis dicam messoribus: Colligite primum zizania, et colligate in fasciculos ad comburendum ea, triticum vero congregate in horreum meuin. › In priori parabola dixit, quartam partem seminis cadere in terrain bonam; in hac autem ostendit, quod,neque illud ipsum semen quod in terram bomain cecidit, incorruptum sinal hostis, dum nos dormimus et ignavi sumos. Ager etenim Mundus est, vel cujusvis anima. Purro Christus est qui seminavit. Bonam semen, boni homines vel cogitatones. Zizania, hæreses vel mals cogitationes. Qui vero seminal hæc, diabolus. At dormientes homines, qui propter ignaviam suam locum dederunt hæreticis vel malis cogitationibus; servi auἐστι.» Γενομένης δὲ θλίψεως ἢ διωγμοῦ διὰ τὸν λόγον, εὐθὺς σκανδαλίζεται. Θλίψεως εἶπεν, ἐπεὶ πολλοὶ ὑπὸ γονέων ἢ ἄλλων συμφορῶν θλιβόμενοι, εὐθὺς βλασφημοῦσι· διωγμοῦ δὲ, διὰ τοὺς ἐπὶ τῶν τυράννων παραπίπτοντας. . Ὁ δὲ εἰς τὰς ἀκάνθας σπαρείς, οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων, καὶ ἡ μέριμνα τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ ἡ ἀπάτη του πλούτου συμπνίγει τὸν λόγον, καὶ ἄκαρπος γίνεται.» Οὐκ εἶπεν, ὅτι Ὁ αἰὼν οὗτος συμπνίγει, ἀλλ' Η μέριμνα τοῦ αἰῶνος· οὐδὲ ὁ πλοῦ τος, ἀλλ' Ἡ ἀπάτη του πλούτου. Ο πλοῦτος γὰρ όταν σκορπισθῇ, οὐ συμπνίγει, αλλ' αύξει τὸν λόγον· ἄκανθαι δε, αἱ μέριμνας καὶ αἱ τρυφας, διότι τὸ πῦρ καὶ τὸ τῆς ἐπιθυμίας καὶ τὸ τῆς γεέννης ἀνάπτουσι. Καὶ ὥσπερ ἡ ἄκανθα ὀξεία οὖσα, εἰσ δύνει εἰς τὸ σῶμα, καὶ μόλις ἐκβάλλεται, οὕτω καὶ ἡ τρυφή, ἐὰν ψυχῆς κρατήσῃ, εἰσδύνει, καὶ μόλις ἐκριζονται. . Ὁ δὲ ἐπὶ τὴν γῆν τὴν καλὴν σπαρείς, οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων καὶ συνιών, ὃς δὴ καρπο φορεῖ καὶ ποιεῖ, ὁ μὲν ἑκατὸν, ὁ δὲ ἑξήκοντα, ὁ δὲ τριάκοντα.» Διάφορα τὰ τῆς ἀρετῆς είδη, διάφοροι καὶ οἱ προκόπτοντες. Ορα δὲ, ὅτι τάξις ἐστὶν ἐν τῇ παραβολῇ. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς πρῶτον μὲν ἀκοῦσαι τὸν λόγον καὶ συνιέναι, ἵνα μὴ ὦμεν ὡς οἱ παρὰ τὴν ὁδόν. Έπειτα κατασχεῖν ἑδραίως τὸ ἀκουσθέν. Εἶτα μὴ φιλοχρημάτους εἶναι. Τί γὰρ ὄφελος εἰ ἀκούσω καὶ κατάσχω, ὑπὸ δὲ φιλοχρηματίας συμπνίξω; • Αλλην παραβολὴν παρέθηκεν αυτοίς, λέγων Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ στεί ραντι καλὸν σπέρμα ἐν τῷ ἀγρῷ αὐτοῦ, ἐν δὲ τῷ καθ εύδειν τοὺς ἀνθρώπους, ἦλθεν αὐτοῦ ὁ ἐχθρὸς, καὶ έσπειρε ζιζάνια ἀνὰ μέσον τοῦ σίτου, καὶ ἀπῆλθεν. Οτε δὲ ἐβλάστησεν ὁ χόρτος καὶ καρπὸν ἐποίησε, τότε ἐφάνη καὶ τὰ ζιζάνια. Προσελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι τοῦ οἰκοδεσπότου, εἶπον αὐτῷ· Κύριε, οὐχι καλόν σπέρμα ἔσπειρας ἐν τῷ σῷ ἀγρῷ; Πόθεν οὖν ἔχει τὰ ζιζάνια; Ὁ δὲ ἔφη αὐτοῖς· Εχθρὸς ἄνω θρωπος τοῦτο ἐποίησεν. Οἱ δὲ δοῦλοι εἶπον αὐτῷ· Θέλεις οὖν ἀπελθόντες συλλέξωμεν αὐτά; Ὁ δὲ ἔφη· Ο· μήποτε συλλέγοντες τὰ ζιζάνια, εκριζώσητε μα αὐτοῖς τὸν σίτον. Αφετε οὖν συναυξάνεσθαι ἀμφότερα μέχρι τοῦ θερισμοῦ, καὶ ἐν τῷ καιρῷ τοῦ θερισμού ἐρῶ τοῖς θερισταῖς· Συλλέξατε πρῶτον τα ζιζάνια, καὶ δήσατε αὐτὰ εἰς δέσμας πρὸς τὸ κατακαῦσαι αὐτὰ, τὸν δὲ σἶτον συναγάγετε εἰς τὴν ἀποθήκην μου. Ο Ἐν τῇ προτέρα παραβολῇ εἶπε τὸ τέ ταρτον μέρος του σπόρου πεσεῖν εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθὴν, ἐν δὲ τῇ παρούσῃ δείκνυσιν, ὅτι οὐδὲ αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ πεσὸν εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθὴν ἀδιάφθορον εἴασεν ὁ ἐχθρὸς, διὰ τὸ καθεύδειν καὶ ῥαθυμεῖν ἡμᾶς. Ἀγρὸς οὖν, ὁ κόσμος, ἢ ἡ ἑκάστου ψυχή. Ο στείρας, ὁ Χριστός. Καλόν σπέρμα, οἱ ἀγαθοὶ ἄν θρωποι ή λογισμοί. Ζιζάνια, αἱ αἱρέσεις ἢ οἱ πονηροὶ λογισμοί. Ο σπείρας δὲ ταῦτα, ὁ διάβολος. Καθα εύδοντες δὲ ἄνθρωποι, οι διὰ ῥαθυμίαν χώραν διδόν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHEI. CAP. XIII. τις τοῖς αἱρετικοῖς καὶ τοῖς πονηροῖς λογισμοίς. tem angeli, qui indignantur esse haereses vel maliΔούλοι δὲ, οἱ ἄγγελοι, οἱ ἀγανακτοῦσιν ἐπὶ τῷ εἶναι αἱρέσεις, ἢ πονηρίας ἐν τῇ ψυχῇ, καὶ βούλονται ἀνασπῶν καὶ ἐκκόπτειν ἐκ τοῦ βίου τούς τε αἱρετικούς καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ λογιζομένους. Ὁ Θεὸς οὐ συγ χωρεῖ τοὺς αἱρετικοὺς διὰ πολέμων ἀναλίσκεσθαι, ἵνα μὴ συμπάσχωσι καὶ συν[αν]αλίσκωνται καὶ οἱ δκαιοι. Ομοίως οὐδὲ διὰ τοὺς πονηρούς λογισμούς θέλει ὁ Θεὸς ἐκκόπτειν τὸν ἄνθρωπον, ἵνα μὴ καὶ ὁ σίτος συνδιαφθαρή. Οἷον ἐάν ὁ Ματθαῖος ζιζά νιον ὧν ἐκόπη ἐκ τῆς ζωῆς, συνεξεκόπη ἂν αὐτῷ καὶ ὁ ὕστερον μέλλων ἐξ αὐτοῦ βλαστῆσαι τοῦ λόγου εἶτος· ὁμοίως καὶ ὁ Παῦλος, καὶ ὁλῃστής· οὗτοι γὰρ ζιζάνια ὄντες, οὐκ ἐξεκόπησαν, ἀλλὰ συνεχωρήθη σαν ζην, ἵνα αὐξηθῇ ἡ μετὰ ταῦτα αὐτῶν ἀρετή. Λέγει τοίνυν τοῖς ἀγγέλοις, ὅτι, Ἐν τῇ συντελείᾳ, τότε συνάξετε τα ζιζάνια, ήτοι τοὺς αἱρετικούς. ᾿Αλλὰ πῶς; Εἰς δέσμας, τουτέστι, δήσαντες αὐτῶν χεῖρας καὶ πόδας· οὐκ ἔτι γὰρ δύναται τις εργάσασθαι τότε, ἀλλὰ πᾶσα πρακτικὴ δύναμις δεσμεῖο ται. Ὁ δὲ οἶτος, ήτοι οἱ ἅγιοι, συνάγονται παρά τῶν θεριστῶν ἀγγέλων εἰς τὰς οὐρανίους ἀποθήκας. μοίως; οὖν καὶ οἱ πονηροί λογισμοὶ οὓς εἶχεν ὁ Παύλος όταν εδίωκεν, εκαύθησαν τῷ πυρὶ τοῦ Χριστοῦ, ὁ ἦλθε βαλεῖν ἐπὶ τῆς γῆς, ὁ δὲ σἶτος, ἤτοι οἱ ἀγαθοὶ λογισμοί, συνήχθησαν εἰς τὰς ἀποθή καὶ τῆς Ἐκκλησίας. • Αλλην παραβολήν παρέθηκεν αὐτοῖς λέγων· Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπως, εν λαβὼν ἄνθρωπος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἀγρῷ, αὐτοῦ· 8 μικρότερον μέν ἐστιν πάντων τῶν σπερ μάτων. Ὅταν δὲ αὐξηθῇ, μείζον πάντων τῶν λα χάνων ἐστὶ, καὶ γίνεται δένδρον, ὥστε ἐλθεῖν τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατασκηνοῦν ἐν τοῖς κλά δοις αὐτοῦ.» Κόκκος σινάπεως, τὸ κήρυγμα καὶ οἱ ἀπόστολοι· ὀλίγοι γὰρ δοκοῦντες οὗται, τὴν οἰκουμέ την ὅλην περιέλαβον· ὥστε τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, τουτέστι, τοὺς κούφην καὶ πτερωτὴν πρὸς τὰ ἄνω ἔχοντας γνώμην, ἀναπαύεσθαι ἐν αὐτοῖς. Καὶ σὺ τοίνυν ἔσο κόκκος σινάπεως, μικρὸς μὲν τὸ φαινόμε τον (οὐ γὰρ δεῖ θεατρίζειν τὴν ἀρετήν), θερμὸς δὲ καὶ ζηλωτὴς καὶ δριμὺς καὶ ἐλεγκτικός· οὕτω γὰρ γενήση μείζων τῶν λαχάνων, τουτέστι, τῶν ἀσθενῶν καὶ οὐ τελείων, τέλειος αὐτὸς ὤν, ὥστε καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, τουτέστι, τοὺς ἀγγέλους, ἐν σοὶ ἀναπαύεσθαι ἀγγελικὴν ζῶντι ζωήν. Χαίρουσι γὰρ καὶ οὗτοι ἐπὶ τοῖς δικαίοις. • Αλλην παραβολὴν ἐλάλησεν αὐτοῖ;· Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ, ἣν λαβοῦσα γυνή Έκρυψεν εἰς ἀλεύρου κάτα τρία, ἕως οὗ ἐξυμώθη Κον. ο Ζύμην τοὺς ἀποστόλους λέγει, ὥσπερ καὶ χάκκον σινάπεως. Ωσπερ οὖν ἡ ζύμη, μικρά οὗτα, ὅλον τὸ ἄλευρον εἰς ἑαυτὴν μεταποιεί, οὕτω καὶ ὑμεῖς ὅλον τὸν κόσμον μεταποιήσετε, καν ὀλίγοι ἐπέ. Σάτον δὲ, μέτρον τι ἦν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις, ὥσπερ καὶ ἡμεῖς ἔχομεν, λόγου χάριν, χοίνικας ἢ δεκάλιτρα. Τινὲς δὲ ζύμην νοοῦσι τὸ κήρυγμα τρία δὲ σάτα, τὰς τρεῖς τῆς ψυχῆς δυνάμεις, λογικόν, θυμικόν καὶ ἐπιθυμητικόν" γυναίκα δ', τὴν ψυχὴν, tiam in animam, et volunt evellere et exscindere ex hac vita hæreticus, et mala 63 cogitantes. Deus a01tem tem non permittit hæreticos bellis consumi, ne simul patiantur et consumantur justi. Similiter neque propter malas cogitationes vult Deus exscindi hominem, ne et triticum simul corrumpatur: exempli gratia, si Matthæus excisus fuisset ex hac vita, cum esset zizanium, simul utique excisum fuisset et sermonis frumentum, quod postea ex ipso oriturum erat; similiter et Paulus, et latro. Hi eniwu cum zizania essent, non sunt exstirpati, sed permissi suut vivere, ut cresceret postea illoruin virtus. Dicitur igitur de angelis quod in consummatione tane congregabunt zizania, hoc est, hereticos. Sed quomodo? In fasciculos, hoc est, ligatis eorum manibus et pedibus; non enim tunc ultra quis operari poserit, sed omnis operandi vis ligabitur. Frumentum autem, sancti videlicet, a nies. oribus angelis congregabitur in coelestia horrea. igitur similiter mala cogitationes quas habuit Paulus, guando persequebatur, exusta sunt igni Christi, quem venit in terram mittere: frumentum autem, id est, bonæ cogitationes, congregatæ sunt in horrea Ecclesis. VERS. 31, 32. Aliam parabolam adjecit eis, dicens: Simile est regnum cœlorum grano sinapis, quod accepit homo, et seminavit in agro suo quod minimum quidem est omnium seminum; quando autem creverit, maximum est inter olera, et fit arbor, adeo ut veniant volucres cœli, et nidulatur in ramis illius. Granum sinapis, praedicatio est, et apostoli: pauci enim videntur hi, et totum orbem occupaverunt, atque ita, ut volatilia cœli, hoc est, qui levein et alatam ad cœlestia mentein babent, in eis quiescant. Et tu quoque esto graoum sinapis, quod parvum quidem videtur. Nou enim oportet virtutem jactare, sed fervidum se praebere et provocativum, et austere reprehendentem. Sic enim eris maximus inter olera, id est, perfectus inter infirmos et imperfectos, ita ut volatilia cœli, hoc est, angeli, habitent in te, angelicam ducente vitan. Gaudent enim illi in justis. VERS. 35. • Aliam parabolam dixit eis: Simile est regnum ccelorum fermento quod acceptum mulier abscondit in farinæ satis tribus, donec fernentatum est totum. › Fermentum dicit apostolos, sicut et granum sivapis. Sicut enim fermentum, cum parvum sit, totam farinam in se transfert, sic et vos totum mundum transformabitis, tametsi pauci sitis. Satum autem erat mensura Hebræorum, sicit apud nos est, ut exempli causa dicam, modus vel decalitra. Aliqui autem per fermentumn intelligunt prælicationen; per tria autem sala tres anime vires, rationalem, concupiscibilem et irascibilem:

per mulierem vero, animam quæ prædicationem in τὴν τὸ κήρυγμα κατακρύψασαν ἐν πάσαις ταῖς omnibus suis facultatibus recondit, commiscet, fermental, seque totam per illam sanctificat. OporIct enim nos omnino fermentari et transformari în divina. 69 Dicit enim, donec fermentetur totum. VERS. 34, 35. < Haec omnia locutus est Jesus per parabolas ad turbas, et sine parabolis nihil loculus est illis, ut compleretur quod dictum fuerat per prophetam qui ait: Aperiam in parabolis os meum, eruetabo abscondita a constitutione mundi. > Adducit prophetain prædicentem quomodo docturus erat Jesus, et in parabolis, ne tu putes Christum invenisse novum quemdam docendi modum. Particula antem Ui, non est causa, seul eventus significativa. Nou enim docuit eo modo Jesus ut impleatur prophetia: sed quia ipse per parabolus docuit, ex effectu impleta est in ipso prophetia. Absque autem parabola non loquebatur eis, tune solum: non enim semper in parabolis loquebatur. Eructavit autein Dominus quæ abscondita erant a constitutione mundi. Ipse enim manifestavit nobis mysteria quæ in caelis sunt. VERS. 36. «Tunc relictis turbis venit in domum Jesus.» Tunc reliquit turbas, cum nihil prodesset doctrina. Ipse enim in parabolis loquebatur, ut cum interrogarent: contra illi non curabant, neque discere quærebant, unde ab eo merito relicti sunt. Et accesserunt ad eum discipuli ejus, clicentes: Dic nobis parabolain zizaniorum agri. › De hac sola rogant, aliæ manifestiores eis videbantur. Zizanfa autem dicuntur, quæ inter fruges pulJulant etiam nociva, utpote Jolium, vicia, bro mium, et cætera. αὐτῆς δυνάμεσι, καὶ συνανακραθεῖσαν, καὶ ζυμω θεῖσαν, καὶ ἁγιασθεῖσαν ὑπ' αὐτοῦ ὅλην· δεῖ γὰρ ἡμᾶς ὅλους ζυμοῦσθαι καὶ μεταποιεῖσθαι πρὸς τὸ Θειότερον. Φησὶ γὰρ, ἕως οὗ ἐζυμώθη ὅλον. • Ταῦτα πάντα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐν παραβολαῖς τοῖς ὄχλοις, καὶ χωρὶς παραβολῆς οὐκ ἐλάλει αὐτοῖς, ὅπως πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου, λέγοντος Ανοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου, ερεύξομαι κα κρυμμένα ἀπὸ καταβολής κόσμου. Παράγει τὸν προφήτην προαναφωνοῦντα, πῶς ἔμελλε διδάσκειν δ Ἰησοῦς, καὶ ὅτι ἐν παραβολαῖς, ἵνα μὴ νομίσῃς σύ, ὅτι ὁ Χριστὸς καινόν τινα διδασκαλίας τρόπον ἐξευρε. Τὸ δὲ, Οπως, μὴ αἰτιολογικῶς λάβης, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἐκβάσεως τοῦ πράγματος. Οὐ γὰρ ἐδίδασκεν ὁ Χρι στις τοιουτοτρόπως, ἵνα πληρωθῇ ἡ προφητεία, ἀλλὰ διότι ἐδίδασκεν ἐν παραβολαῖς, ἐξ ἀποτελέσματ τος εὑρίσκεται ἐπ' αὐτῷ πληρωθὲν τὸ τοῦ προφήτου. Χωρὶς δὲ παραβολῆς οὐκ ἐλάλει αὐτοῖς, τότε μόνον οὐ γὰρ δὴ πάντοτε ἐν παραβολαῖς ἐλάλει. Ηρεύξατο δὲ ὁ Κύριος ὁ ἐκρύπτοντο ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Αὐτὸς γὰρ ἐφανέρωσεν ἡμῖν τὰ ἐν οὐρανοῖς μυστήρια. • Τότε ἀφεὶς τοὺς ὄχλους, ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν ὁ Ἰησοῦς.» Αφῆκε τοὺς ὄχλους τότε, ὅτε οὐδὲν ὠφελοῦντο ἀπὸ τῆς διδασκαλίας. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐν παραβολαῖς ἔλεγεν, ὡς ἂν ἐρωτήσωσιν αὐτόν· ἐκεῖ νοι δὲ οὐ φροντίσαντες τούτου, οὐδὲ ζητήσαντές τι μαθεῖν, εἰκότως ἀφίενται παρ' αὐτοῦ. • Καὶ προσἦλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, λέγοντε;· Φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ, ο Περὶ ταύτης μόνης ἐρωτῶσιν, ὡς τῶν ἄλλων σαφε στέρων νομιζομένων αὐτοῖς. Ζιζάνια δέ εἰσι πάντα τὰ τῷ σίτῳ ἐπιφυόμενα φθαρτικά, αέρα, βροδος, βρώμιον, καὶ τὰ λα. Vers. 37-42. At ille respondens dixit illis: Qui seminat bonam semen, est Filius hominis: ager autem, est nundus. Porro bonum semen, sunt filii regni: zizania vero, sunt filii illius mali: inimicus qui seminat ea, est diabolus: messis vero, consuirmatio sæculi est: messores autem angeli sunt. Sicut igitur colliguntur zizania, et igni comburuntur: sic erit in consummatione sæculi hujus. Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent e regno illius omnia offendicula, et eos qui patrant iniquitatem, ac mittent illos in caminum ignis: ibi erit ploratus, stridorque dentium. Supra hac dicta sunt, quæ hic dicenda. Dicebamus enim quod de hæresibus accipiat, quæ permittuntur esse usque ad consummationem sæculi. Nam si exscinderemus et occideremus hæreticos, seditiones ferent et pugnæ; et forte etiam multi fidelium in seditionibus perirent: quoniam et Paulus et latro habuerunt olim zizania priusquam crediderunt: non exsecta autem sunt tunc propter futuram frugm. Postea autem fructum attulerunt Deo. Zizania vero Spiritus sancti igne combusta sunt et fervore. αὐτοῖς σίτον, ὕστερον γὰρ ἐκαρποφόρησαν τῷ Θεῷ· τὰ δὲ ζιζάνια, τῷ πυρὶ τοῦ Πνεύματος καὶ τῇ ξέσει • Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς. Ὁ σπείρων το καλόν σπέρμα ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· ὁ δὲ ἀγρὸς ἐστὶν ὁ κόσμος. Τὸ δὲ καλόν σπέρμα, οὗτοί εἰσιν οἱ υἱοὶ τῆς βασιλείας. Τὰ δὲ ζιζάνια, εἰσὶν οἱ υἱοὶ τοῦ πονηροῦ· ὁ δὲ ἐχθρὸς ὁ σπείρας αὐτὰ, ἐστὶν ὁ διάβολος· ὁ δὲ θερισμὸς ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος ἐστιν· οἱ δὲ θερισταὶ οἱ ἄγγελοί εἰσιν. Ὥσπερ οὖν συλλέ γεται τὰ ζιζάνια καὶ πυρὶ καίεται, οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος τούτου· ἀποστελεῖ ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ συλλέξουσιν p ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα, καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν, καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ἐδόντων.» Οσα ἔδει ῥηθῆναι, άνωτέρω είρηται. Είπομεν γὰρ ὅτι περὶ τῶν αἱρέσεων ἐνταῦθα διαλαμβάνει, αἵτινες συγχωρούνται εἶναι ἄχρι τῆς συντελείας. Εἰ γὰρ φονεύοιμεν τους αἱρετικοὺς καὶ ἐκκόπτοιμεν, στάσεις ἔσονταὶ καὶ μάχαι, καὶ τάχα καὶ τῶν πιστῶν πολλοί διαφθαρή σονται ἐν ταῖς στάσεσιν· ἀλλὰ καὶ ὁ Παῦλος καὶ ὁ λῃστὴς ζιζάνια εἶχον πρὶν ἢ πιστεῦσαι· οὐκ ἐξεκόπησαν οὖν τότε, διὰ τὸν μέλλοντα βλαστῆσαι ἐν κατέκλυσαν.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHΜΙ. - CAP. ΧΙΙΙ. • Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν· ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω.· Ἐπεὶ ὁ ἥλιος δοκεῖ ἡμῖν πάντων τῶν ἀστέρων λαμπρότατος, διὰ τοῦτο συγκρίνει προς τὸν ἥλιον τὴν τῶν δικαίων λαμπρότητα. Ἐπεὶ καὶ ὑπὲρ τὸν ἥλιον λάμψουσι· μήποτε δὲ ἐπειδὴ Ήλιος δικαιοσύνης ἐστὶν ὁ Χριστὸς, τότε οἱ δίκαιοι έχε λάμψουσιν ὡς ὁ Χριστός· ἔσονται γὰρ καὶ αὐτοὶ θεοί. • Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν ἀγρῷ, ὃν εὑρὼν ἄνθρωπος ἔκρυψε, καὶ ἀπὸ τῆς χαρᾶς αὐτοῦ ὑπάγει, πάντα ὅσα ἔχει πωλεῖ, καὶ ἀγοράζει τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. Αγρὸς ὁ κόσμος, θησαυρὸς τὸ κήρυγμα καὶ ἡ γνῶσις τοῦ Χριστοῦ. Κέκρυπται δὲ ἐν τῷ κόσμῳ. Σοφίαν γάρ, φησὶν ὁ Παῦλος, κηρύττομεν τὴν ἀποκεκρυμμένην ὁ δὲ ζητῶν τὴν τοῦ Θεοῦ γνώσιν, εὑρίσκει αὐτήν· καὶ πάντα ὅσα ἔχει, εἴτε δόγματα Ελληνικά, είτε ήθη πονηρά,, εἴτε χρήματα, είπτει εὐθέως, καὶ ἀγοράζει τὸν ἀγρὸν, τουτέστι, τὸν κόσμον· κτῆμα γὰρ ἴδιον ἔχει τὸν κόσμον, ὁ τὴν γνῶσιν τοῦ Χρισ στοῦ ἔχων· οὐδὲν γὰρ ἔχων, τὰ πάντα κατέχει, καὶ δοῦλα ἔχει τὰ στοιχεῖα, επιτάττων αὐτοῖς ὡς ὁ Ἰη σους, ὡς Μωσής. Vers. 43. ‹ ¡Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui. Qui habet aures audiendi, audiat. Quoniam sol videtur nobis omnibus stellis fulgen - tior, propterea comparat 70 soli justorum claritatem. Nam et super solemn fulgebunt, fortasse auten, quia Sol justitiæ Christus. Tunc justi fulgebunt ut Christus. Erunt enim et ipsi dui. VERS. 44. erum simile est regnum cœlorum thesauro in agro abscondito, quem homo qui iuvenit, abscondit, et præ gaudio illius vadit et vendit universa que habet, et emit agrum illum.» Ager, mundus: thesaurus, praedicatio et scientia Christi. Occultus est autem in mundo. Sapientiam cnim, inquit Paulus, prædicamus al18conditam. Quærens autem scientiam Dei, invenit eam: et omnia quæ habet, sive gentilia dogmata, sive malos mores, sive divitias, abjicit statim, et vendit agrum, id est, mundum. Nam qui scientiam habet Christi, possessionem propriam habet mundam; nihil enim habens, omnia possidet, et elcmenta ei serviunt, et imperat illis, sicut et Jesus et Moyses. • Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλούς μαργαρίτας, δς εὑρὼν ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην, ἀπελθὼν πέπρακε πάντα ὅσα εἶχε, καὶ ἡγόρασεν αὐτόν.» Θάλασσα, δ παρών βίος. Εμποροι, οἱ διὰ τούτου διερχόμενοι καὶ ζητοῦντες γνῶσιν τινα εὑρεῖν. Πολλοὶ μὲν οὖν δου κοῦσι μαργαρίται, αἱ τῶν πολλῶν σοφῶν δόξαι· εἷς δὲ ο πολύτιμος. Μία γὰρ ἡ ἀλήθεια, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός. Ώσπερ οὖν ὁ μαργαρίτης ἱστορείται γενο νᾶσθαι ἐν ὀστρέῳ, ᾧπερ ἀνοίγοντι τὰς πτύχας, ἐνσκήπτει ἀστραπή· εἶτα πάλιν συγκλείοντος ταύτας, ἐκ τῆς ἀστραπῆς καὶ τῆς δρόσου συλλαμβάνεται ὁ μαργαρίτης, καὶ διὰ τοῦτο λευκότατός ἐστιν· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐν τῇ Παρθένῳ συνελήφθη ἐξ άστρατῆς τῆς ἄνωθεν, τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καὶ ὥσπερ ὁ μαργαρίτην ἔχων, πολλάκις κατέχων τοῦτον ἐν τῇ χειρί, αὐτὸς μὲν οἶδε πότον πλοῦτον ἔχει, ἄλλοι δὲ ἀγνοοῦσιν· οὕτω καὶ τὸ κήρυγμα ἐν τοῖς ἀφανέσι καὶ εὐτελέσι κρύπτεται. Δεῖ οὖν τοῦτον τὸν μαργαρίτην κτᾶσθαι, πάντα διδόντας. • Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγωγούσῃ, ἣν ὅτε ἐπληρώθη ἀναβιβάσαντες ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν, καὶ καθίσαντες, συνέλεξαν τὰ καλὰ εἰς ἀγγεῖα, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω ἔβαλον· οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος. Εξελεύσονται οἱ ἄγε γελοι, καὶ ἀφοροῦσι τους πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων, καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.» Φοβερά αὕτη ἡ παραβολή· δείκνυσι γὰρ ὅτι κἂν πιστεύωμεν, μὴ ἔχωμεν δὲ βίον ἀγαθὸν, εἰς τὸ πῦρ ῥιφησόμεθα· σαγήνη μὲν γὰρ ἡ διδασκαλία τῶν ἁλιέων ἀποστόλων, ἢ ἐπλάκη από τε σημείων καὶ μαρτυριών προφητικών. "Α γὰρ ἐδίδασκον οἱ ἀπό VERS. 45, 46. • lterum simile est regnum coelorum homini negotiatori quærenti bonas margaritas, qui cum invenit unam pretiosam margaritam, abiens vendidit omnia quæ possidebat, et miercatus est illain. > Mare est praesens vita. Negotiatores, qui per hanc ambulant et quærunt scientiam quamdam invenire. Multæ enim margaritæ, multorum sapien tum opiniones. Una autem pretiosa, una est veritas, quæ scilicet Christus est. Igitur sicut de margarita traditur quod in concha nascatur, quæ st aperit tempore fulgoris, et dein iterum claudit. concipitur itaque tum ex fulgore et rore, propterea - que candida est: sic et Christus in Virgine conce - ceptus est, ex superuo fulgore, Spiritus sancti scilicet. Et sicut saepe margaritam tenens in manu, ipse scit quantas habeat divitias, alii autem ignoraut: ita et prædicatio in obscuris et simplicibus abscondita est. Docet igitur ut datis omnibus margaritam hanc possideamus. VERS. 47-50. «lterum simile est regnum calorun sagenæ, quæ in mare missa ex omni genere congregavit, quam ut impleta fuisset subducentes ad littus, et sedentes collegerunt quæ bona sunt, in vasa: quæ vero mala, foras ejecerunt. Sic erit in consummatione sæculi. Exibunt angeli, et separabunt malos de medio justorum, et mittent eos in caminum ignis, ibi erit fletus et stridor dentium. › Terribilis est hæc parabola; ostendit enim quod, licet credimus, non habeanus autem vitam bonam, in ignem projiciemur. Sagena quidem est doctrina piscatorum apostolorum, quæ ex mirəcnlis et testimoniis prophetarum connexa est. Quæ enim docebant apostoli, firmabant miraculis, et

prophetarum vocibus. Hæc igitur sagena es omni στολοι, ἐβεβαίουν τοῖς τε θαύμασι, καὶ ταῖς τῶν genere congregavit, Barbaros, Græcos, Judacos, meretrices, publicanos, Jatrones. Quando autem impleta fuerit, boc est, consummabitur mundus, tunc „qui în sagena fuerint, discernentur. Nam licet crediderimus, inventi 71 autem fuerimus mali, abjiciemur. Qui autem non tales, in vasa mittentur, æterna tabernacula dico. Omne autem opus, sive bonum, sive malum, cibus dicitur esse animæ. Habet enim anima spirituales dentes. Tunc autem anima striderit illis, hoc est, operativas suas virtutes couterét eo quod hæc fecerit. VERS. 51, 52. • Dicit illis Jesus; Intellexistis hac Omia? Dicunt illi: Etiam, Domine. At ille diait illis: Propterea omnis scriba doctus ad regnum cœlorum, similis est patrifamilias, qui depromit de thesauro suo nova et vetera, ο Villisti quomodo parabolæ attentiores eos fecerint? Ecce igitur qui alias insipientes, et imperiti, intelligunt ea quæ oblique dicta. Unde laudians eos Salvator, dicit, Omnis scriba, etc. Scribas enim vocat eos, ut doctos in lege, et licet docti essent in lege, non manserunt lamen in lege, sed docti sunt ad regnum, hoc est, Christi scientiam, et possunt proferre ca quæ ex novo et que ex veteri. Paterfamilias igitur Christus ut dives. In ipso enim thesauri sunt scientim, qui nova docens, ex veteri subjungebat tesiimonia: exempli gratia dixerat, Pro «tioso sermone rationem reddes, boc enim novum: Deinde addidit testimonium. Ex sermonibus enim tuis justificaberis, et condemnaberis, hoc vetus. In hoc similes apostoli, qualis Paulus. Imitatores, inquit, mei cstote, sicut et ego Christi ". Vers. 53, 54. ‹ Bt factum est, ut cum finisset Jesus parabolas has, digrederetur illinc. Et cum venisset in patriam suam, docebat eos in synagoga illorum. Has dixit parabolas, quoniam et alias paulo post dicturus erat. Transit autem, ut et aliis sua præsentia prosit. Patriam autem illius Nazareth intellige nam in ista educatus est. Cæterum in synagoga docet publice et libere, ne dicere postea possint quod quædam a lege diversa docuerit. VERS. 54-57. «ita ut stuperent, ac dicerent. Unde huic sapientia hæc et virtutes? nonne hic est iile fabri lius? nonue mater ejus vocatur Maria, et fratres ejus Jacobus, et Joses, et Simon, et Judas? et sorores ejus nonne omnes apud nos sunt? Unde igitur huic hæc omnia? et offendebantur saper eo. › Insipientes erant Nazareni; existimabant enim ignobilitatem et obscuritatem majorum in causa esse quo minus quis Deo placeat. Esto enim quod humilis homo fuerit Jesus, an non et Deus? Quid obstaret magnum illum in miraculis fieri? 18 I Cor. IV, προφητῶν φωναῖς. Αὕτη τοίνυν ή σαγήνη, ἐκ παντὸς γένους συνέλαβε, Βαρβάρους, "Ελληνας, Ἰουδαίους. πόρνας, τελώνας, λῃστάς. Ὅτε δὲ ἐπληρώθη, του το ἐστιν, ὅταν συντελεσθῇ ὁ κόσμος, τότε οἱ ἐν τῇ σα γήνῃ διακρίνονται. Κἂν γὰρ ἐπιστεύσαμεν, εύρε θῶμεν δὲ σαπροί, βιπτόμεθα· οἱ δὲ μὴ τοιούτοι, εἰς ἀγγεῖα βάλλονται, λέγω δὴ τὰς αἰωνίους σκηνάς. Πᾶσα δὲ πράξις εἴτε ἀγαθὴ, εἴτε πονηρά, βρῶμα λέγεται εἶναι τῆς ψυχῆς. Ἔχει γὰρ ὁδόντας νοητούς καὶ ἡ ψυχή. Τότε οὖν ἡ ψυχὴ βρύχει τούτους, ἤτοι τὰς πρακτικὰς αὐτῆς δυνάμεις συντριβομένη, διότι τοιαῦτα ἔπραξεν. • Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Συνήκατε ταῦτα πάντα; Λέγουσι αὐτῷ· Ναί, Κύριε. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτ τοῖς· Διὰ τοῦτο πας γραμματεὺς μαθητευθεὶς εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπο οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. ο Είδες πως αἱ παραβολαί προςεκτικωτέρους αὐτοὺς ἐποίησαν; Ἰδοὺ γοῦν οἱ ἄλλως ἀνόητοι καὶ ἀμαθεῖς, συνῆκαν τὰ δυσκόλως εἰρημένα. Ὅθεν ἐπαινῶν αὐτοὺς ὁ Σωτὴρ, φησὶν, ὅτι Πᾶς γραμματεὺς, καὶ τὰ ἑξῆς. Γραμματέας γὰρ λέγει αὐτούς, ὡς νομομαθεῖς, ἀλλ᾽ εἰ καὶ νομομαθεῖς ἦσαν, οὐκ ἐναπέμειναν τῷ νόμῳ, ἀλλ᾽ ἐμαθητεύθη - σαν εἰς τὴν βασιλείαν, τουτέστιν, εἰς τὴν τοῦ Χρισ στοῦ γνώσιν, καὶ δύνανται προφέρειν τά τε τῆς καινῆς καὶ τῆς παλαίας. Οικοδεσπότης οὖν ὁ Χρι στὸς, ὡς πλούσιος. Εν αὐτῷ γὰρ οἱ τῆς σοφίας θηταυροί. Ος τὰ καινὰ διδάσκων, εἴθ᾽ οὕτως ἔφερε μαρτυρίας ἀπὸ τῆς παλαιᾶς, οἷον εἶπεν, ὅτι καὶ ὑπὲρ ἀργοῦ λόγου εὐθυνθήσῃ, τοῦτο τὸ καινόν. Εἶτα ἐπήγαγε μαρτυρίαν. Ἐκ γὰρ τῶν λόγων σου δικαιω θήσῃ, καὶ κατακριθήσῃ, τοῦτο τὸ παλαιόν. Τούτῳ γοῦν ὅμοιοι οἱ ἀπόστολοι, οἷος ὁ Παῦλος, λέγων· Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ. • Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραδολάς ταύτας, μετήρεν ἐκεῖθεν. Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ, ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν.» Ταύτας εἶπε τὰς παραβολάς, ἐπειδὴ καὶ ἄλλας μετ' ὀλίγον μέλλει ἐρεῖν. Μεταβαίνει δὲ, ι α καὶ ἄλλους ὠφελήσῃ τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ. Πατρίδα δὲ αὐτοῦ, τὴν Ναζαρέτ νόει· ἐν αὐτῇ γὰρ ἐτράφη. Ἐν τῇ συναγωγῇ δὲ διδάσκει, ἐν κοινῷ καὶ παῤῥησία λέγων, ἵνα μὴ ἔχωσιν ὕστερον λέγειν, ότι παράνομά τινα ἐδίδασκεν. • Ὥστε εκπλήττεσθαι αὐτοὺς, καὶ λέγειν· Πόθεν τούτῳ ἡ σοφία αὕτη καὶ αἱ δυνάμει;; Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; Οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγε ται Μαριάμ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος, καὶ Ἰωσῆς, καὶ Σίμων, καὶ Ἰούδας; Καὶ αἱ ἀδελφαί αὐτοῦ οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσι; Πόθεν οὖν τούτῳ ταῦτα πάντα; Καὶ ἐσκανδαλίζοντο ἐν αὐτῷ.» 'Ανόη τοι όντες οἱ Ναζαρηνοί, ἐνόμιζον ὅτι ἡ δυσγένεια καὶ ἡ εὐτέλεια των προγόνων, βλάπτει τινὰ πρὸς τὸ εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ. Έστω γὰρ, ὅτι ἄνθρωπος ψα λὸς ἦν ὁ Ἰησοῦς, ἀλλ' οὐχὶ Θεός· τί ἐνεπόδιζεν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XIV. αὐτὸν μέγαν ἐν θαύμασι γενέσθαι; Εὑρίσκονται Comprobantur. igitur et invidi et insipientes. Οparοὖν καὶ ἀνόητοι και φθονεροί. Εδει γὰρ αὐτοὺς ἐγκαλλωπίζεσθαι μᾶλλον, ὅτι τοιοῦτον ἡ πατρὶς αὐτῶν ἀγαθὸν ἐξήνεγκεν. ᾿Αδελφοὺς δὲ καὶ ἀδελφὰς εἶχεν ὁ Κύριος, τοὺς τοῦ Ἰωσὴς παῖδας, οὓς ἔτεκεν ἐκ τῆς τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ Κλοπ γυναικός τοῦ γὰρ Κλοπά άπαιδος τελευτήσαντος, ὁ Ἰωσήφ ἔλαβε κατὰ τὸν νόμον τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἐπαιδοποίη σεν ἐξ αὐτῆς παῖδας ἐξ, τέσσαρας ἄρρενας, καὶ δύο θηλείας, την Μαρίαν, ἢ ἐλέγετο τοῦ Κλοπα θυ γάτηρ κατὰ τὸν νόμον, καὶ τὴν Σαλώμην. Τὸ δὲ, πρὸς ἡμᾶς εἰσιν, ἀντὶ τοῦ, μεθ᾿ ἡμῶν ὧδε κατοι κοῦσιν. Ἐσκανδαλίζοντο οὖν καὶ οὗτοι ἐν τῷ Ἰησοῦ, λει τὰ δαιμόνια. telat sane magis cos gloriari, quod tantum bonum patria eorum protulerit. Fratres autem habuit Dom minus et sorores, Joseph filios, quos genuit ex uxore fratris sui Clope. Mortuo enim absque liberis Clopa, Joseph juxta legem uxorem ejus accepit, et pueros 72 procreavit sex, quatuor mares, et duas feminas. Mariam quæ dicebatur Clop Alia secundum legem, et Salomen. Apud nos sunt, hoc est, nobiscum habitant. Offendebantur igitur et illi super Jesu. Fortassis enim ipsi dicebant quod in Beelzebub ejiceret dæmonia. τάχα λέγοντες καὶ αὐτοὶ, ὅτι ἐν Βεελζεβούλ ἐκβάλ- . Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος, εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ. Καὶ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλὰς, διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν.» Ορα τὸν Χριστὸν, πῶς οὐχ ὑβρίζει αὐτοὺς, ἀλλὰ πράως φησὶν ὅτι, Οὐκ ἔστι προφήτης άτιμος, καὶ τὰ ἑξῆς. Νιώθαμεν γὰρ οἱ ἄνθρωποι, τῶν ἐν συνηθείᾳ ἀεὶ καταφρονεῖν· τὰ δὲ ξένα ἀσπάζεσθαι. Τὸ δὲ ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ προσέθηκε, διότι καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, οἱ ἐκ τῆς αὐτῆς οἰκίας, ἐφθάνουν αὐτῷ. Οὐκ ἐποίησε δὲ ἐκεῖ δυνάμεις πολύ λὰς, διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν, φειδόμενος αὐτῶν, ἵνα μὴ καὶ μετὰ τὰ σημεῖα ἄπιστοι μείναντες, πλείον κολασθώσι. Πολλὰ μὲν οὖν οὐκ ἐποίησεν, ὀλίγα δ' ἂν, ἵνα μὴ ἔχωσι λέγειν, ὅτι· Εἰ ὅλως εποίησεν, ἐπι στεύσαμεν ἄν. Σὺ δὲ νόησον καὶ οὕτως, ὅτι καὶ μέσ χρι τῆς σήμερον ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ, τουτέστι παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις, ατιμάζεται· ἡμεῖς δὲ οι ξένοι τιμώμεν αὐτόν. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ 'Ιωάννου καὶ 'Ηρώδου. Περὶ τῶν ε' ἄρτων καὶ τῶν β' ιχθύων. Περὶ τοῦ ἐν θαλάσσῃ περιπάτου τοῦ Ἰησοῦ. • Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἤκουσεν Ηρώδης ὁ τε τράρχης τὴν ἀκοὴν Ἰησοῦ, καὶ εἶπε τοῖς παισὶν αὐτ τοῦ· Οὗτός ἐστιν Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής· αὐτὸς ηγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ διὰ τοῦτο αἱ δυνάμεις ενερ γοῦσιν ἐν αὐτῷ.» Οὗτος ὁ Ἡρώδης υἱὸς ἦν τοῦ τὰ βρέφη ἐν Βηθλεὲμ ἀποκτείναντος. Εννόησον δὲ ἐν τεῦθεν τὸν τύφον τοῦ τυραννικοῦ βίου. Ἰδοὺ γὰρ μετά πότον χρόνον ὁ Ἡρώδης ἀκούει τὰ περὶ Ἰησοῦ. Οἱ γὰρ ἐν δυναστείαις βραδέως ταῦτα μανθάνουσι, διὰ τὸ μὴ φροντίζειν τῶν ἐν ἀρετῇ λαμπόντων. Φαίνεται δὲ φοβεῖσθαι τὸν Βαπτιστὴν οὗτος. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἄλλοις τισὶ τολμῷ ἐξειπεῖν, ἀλλὰ τοῖς παισί, τουτο ἐστι τοῖς δούλοις. Ἐπεὶ δὲ ὅτε ἔζη ὁ Ἰωάννης ση μεῖον οὐκ ἐποίησεν, ἐνόμισεν ὁ Ηρώδης ὅτι ἐκ τῆς ἀναστάσεως προσέλαβε καὶ τοῦτο τὸ χάρισμα παρά Θεοῦ, τὸ ποιεῖν θαύματα. • Ο γὰρ Ηρώδης, κρατήσας τὸν Ἰωάννην, ἔδηἂν αὐτὸν καὶ ἔθετο ἐν φυλακῇ διὰ Ηρωδιάδα τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Ἔλεγε γὰρ αὐτῷ ὁ Ἰωάννης, Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτὴν, καὶ θέλων αὐτὸν ἀποκτείναι, ἐφοβεῖτο τὸν ὄχλον, ὅτι ὡς προφήτην αὐτὸν εἶχον.» Οὐκ ἐμνήσθη ἐν τοῖς προσ VERS. 57-58. • Jesus autem dixit illis: Non est propheta honoris expers, nisi in patria sua et in domo sua. Et non fecit illic virtutes multas, propter incredulitatem illorum.» Vide Christum quomodo non injuria eos afficit, sed mansuete dicit, Non est propheta honoris expers, etc. Solemus enim homines familiares contemnere, et externos in admiratione habere. Quod autenı adjicit, in domo sua, ideo fecit, quia oderant eum et fratres sui domestici. Porro illic virtutes multas non fecit, propter incredulitatem illorum parcens eis, ne post signa increduli manentes, gravius punirentur. Multa igitur non fecit, pauca autem fecit: ne posseut dicere quod si ulla fecisset, credidissemus. Tu autem sic quoque intellige, quod et hodie Jesus in patria ຣຜລ hoc est apud Judæos, ignominiosus est: nos autein exteri illum veneramur. ' CAPUT XIV. De Joanne et Berode. De quinque panibus et duobus piscibus. De ambulatione Christi supra mare. VERS. 1, 2. c in illo tempore audivit Herodes le trarcha famam de Jesu, et dixit pueris suis: Hic est Joannes Baptista; ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes agunt in illo.» Hic Herodes erat filius ejus qui pueros in Bethleem occidit. Considera autem hinc fastum vitæ tyrannicæ. Ecce enim post quantum tempus ſama de Jesu ad Herodem pervenit. Qui enim potentatu sunt praediti, tarde ista discunt, eo quod non curent eos qui virtute sunt conspicui. Apparet autem quod Baptistam timuerit, el propterea de bis non aliis quam pueris, hoc est, servis, eſſari andet. Quoniam autem vivens Joannes signum non fecerat, putavit Herodes quod per resurrectionem acceperit etiam hoc donum a Deo, ut miracula operaretur. VERS. 3-5. • Herodes enim ceperat Joannem, et vinxerat, ac posuerat in carcere propter Herodiadem uxorem Pbilippi-fratris sui. Dicebat enim ei Joannes: Non licet tibi habere cam. Et volens eum occidere, metaɔbat turbam, propterea quod illum ceu prophetam habebant. › Narrationis hujus de Joanne

£95 £96 in superioribus non meminit Matthaus, co quod λαβοῦσι τοῦ κατὰ τὸν Ἰωάννην διηγήματος ὁ Ματscopus illi erat ea duntaxat scribere quæ ad Christum spectabant. Sane nec nunc meminisset ejus, uisi et hoc ad Christum retulisset. Arguit autem Joannes 73 flerodem, ut fratris uxorem non legitime habentem. Lex enim jubebat fratris uxorem accipere tunc fratrem, quando ille absque liberis defungeretur. Hic autem Philippus non absque liberis defunctus orat. Erat enim puella quæ saltabat. Sunt autem quidam qui dicunt quod, etiam adhuc vivente, Philippo Herodes ei abstulerit et uxorem, et tetrarchiam. Sive autem hoc, sive illud erat, illicitum erat facinus. Non timebat autem Deum, sed turbam tinebat, unde distulit cadem: at diabolus opportunum tempus sibi invenit. VERS. 6-8. Cum autem celebrarentur natalia Herodis, saltabat Olia Herodiadis in medio, et placuit Herodi, unde cum jurejurando pollicitus est se illi daturum quidquid peteret. At illa prius instructa a matre sua: Da mili, inquit, huie in patina caput Joannis Baptistæ. › Vide luxum: regina saltat, et quanto pulchrius saltavit, tanto pejus. Turpe enin est reginæ, aliquid indecorum vel scite facere. Considera autem aliam insipientiam Herodis. Juravit quidquid peteret daturum se. Quod si caput tuum petisset, dedissesne illud? Da mihi, inquit, tic caput Joannis. Quare opposuit Hic? Timebat ne forte Herodes resipiscens postea poenitudine duceretur: propterea urget dicens: Da mibi hic. VERS. 9-12. Et indoluit rex: attamen propter jusjurandum et accumbentes jussit dari. Et cum misisset carnifices, amputavit caput Joannis in carcere, et allatum est caput ejus in patina, et datum puellæ, atque illa obtulit matri suæ. Et accesserunt discipuli ejus, et tulerunt corpus, et sepelierunt illud.» Indofuit propter virtutem. Admiratur enim virtutem et hostis, aulamen propter jusjurandum dat donum inhumanum. Discamus autem hoc loco esse aliquando melius pejerare quam propter juramentum, impium aliquid facere. Sepultum autem est corpuis Baptistas in Sebaste Casarea. Venera. bilo antoni ejus caput primum in Emesam repasitum fuit. • Abieruntque et renuntiaverunt Jesu. Quid annuntiant Jesu? non quod mortuus essel Joannes, nam id fama subinde attulerat, sed quod Herodes de Jesu diceret, quod Joannes esset. VERs. 43. c id cum audisset Jesus, secessit illinc in navi nd desertum locum seorsim.» Secedit Jesus propter Herodis homicidium, docens nos quoque Re objiciamus nosipsos tenere in pericula, et interim ne videatur juxtá apparentiam tantum incarnatus, propterea secedit. Si enim tenuisset eum Herodes, conatus fuisset illum occilere: et si, comante hoc Herode, Jesus seipsum e mediis periculis eripuisset, eo quod nondum instabat tempus mortis, Ex collatione codd. θαῖος, διότι σκοπὸς ἦν αὐτῷ μόνα τὰ περὶ Χριστοῦ γράψαι. Καὶ γὰρ οὐδὲ νῦν ἐμνήσθη ἄν, εἰ μὴ καὶ τοῦτο εἰς Χριστὸν ἔφερεν. Ἤλεγχε δὲ ὁ Ἰωάννης τὸν Ἡρώδην, ὡς παρανόμως ἔχοντα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ τὴν γυναῖκα· ὁ γὰρ νόμος ἐκέλευε, τὴν τοῦ ἀδελφοῦ γυναῖκα τότε λαμβάνειν τὸν ἀδελφὸν, ὅτε ἅπαις τελευτήσαι ἐκεῖνος. Ενταῦθα δὲ ὁ Φίλιππος, οὐκ ἄπαις ἐτελεύτησεν. Ην γὰρ αὐτῷ παῖς ἡ ὀρχη σαμένη. Τινὲς δὲ λέγουσιν ὅτι ζῶντος ἔτι τοῦ Φι λίππου ἀφείλετο ὁ Ἡρώδης καὶ τὴν γυναῖκα καὶ την τετραρχίαν. Εἴτε δὲ τοῦτο, εἴτε ἐκεῖνο, παράνομον ἦν τὸ πραχθέν. Μὴ φοβούμενος δὲ τὸν Θεόν, τὸν ὄχλον ἐφοβεῖτο, ὅθεν καὶ ἀνεβάλλετο τοῦ φονεῦσαι, ἀλλ' ὁ διάβολος ἐξεῦρεν αὐτῷ καιρὸν ἐπιτήδειον. • Γενεσίων δὲ ἀγομένων τοῦ Ηρώδου, ὠρχήσατο ή θυγάτηρ τῆς Ηρωδιάδος ἐν τῷ μέσῳ, καὶ ἤρεσε τῷ Ηρώδῃ· ὅθεν μεθ᾽ ὅρκου ὡμολόγησεν αὐτῇ τοῦ - ναι δ ἐὰν αἰτήσηται. Ἡ δὲ, προβιβασθεῖσα ὑπὸ τῆς μητρὸς αὐτῆς· Δός μοι, φησίν, ὧδε ἐπὶ πίνακι τὴν κεφαλὴν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ. ὁ Ἴδε ἀσέλγειαν! Η βασίλισσα ὀρχεῖται, καὶ ὅσῳ καλῶς ὀρχεῖται, του σούτῳ κακῶς. Αἰσχύνη γάρ βασιλίσσῃ τὸ πράττειν τι ἀπρεπὲς ἐπιδεξίως. Σκόπει δὲ καὶ ἄλλην ανοησίαν τοῦ Ἡρώδου, ὤμοσεν ὁ ἐὰν αἰτήσηται, δοῦναι - εἰ δὲ τὴν κεφαλήν σου ᾐτήσατο, δέδωκας ἂν αὐτήν; Δός μοι, φησίν, ὧδε τὴν κεφαλὴν Ἰωάννου. Τίνος Ένεκεν προσέθηκε τὸ, ὧδε; Ἐφοβεῖτο, μήπως ὁ Ἡρώ δης σωφρονήσας ὕστερον μεταμεληθῇ. Διὰ τοῦτο κατεπείγει· Δός μοι ὧδε, λέγουσα. • Καὶ ἐλυπήθη ὁ βασιλεὺς, διὰ δὲ τοὺς ἔρχους καὶ τοὺς συνανακειμένους ἐκέλευσε δοθῆναι, καὶ πέμψας, ἀπεκεφάλισε τὸν Ἰωάννην ἐν τῇ φυλακῇ, καὶ ἠνέχθη ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἐπὶ πίνακι, καὶ ἐδόθη τῷ κορασίῳ, καὶ ἤνεγκε τῇ μητρὶ αὐτῆς. Καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἦραν τὸ σῶμα καὶ ἔθαψαν αὐτό.» Ελυπήθη διὰ τὴν ἀρετήν. Θαυμάζει γάρ ἀρετὴν καὶ πολέμιος· ὅμως διὰ τοὺς ὅρκους, δίδωσι δωρεὰν ἀπάνθρωπον. Μανθάνωμεν δὲ ἐντεῦθεν, δτι ἔστιν ὅτε κρεῖττον ἐπιορκεῖν, ἢ διὰ τοὺς ὅρκους ἀσε βές τι ποιεῖν. Ετάφη δὲ τὸ σῶμα τοῦ Βαπτιστοῦ ἐν τῇ Σεβαστῇ Καισαρείς· ἡ δὲ τιμία αὐτοῦ κεφαλή, τὸ πρῶτον κατετέθη εἰς Εμεσαν. Καὶ ἐλθόντες ἀπήγγειλαν τῷ Ἰησοῦ. Τί ἀπήγγειλαν τῷ Ἰησοῦ; Οὐχ ὅτι ἀπέθανεν Ιωάννης· τὸ γὰρ κατὰ τὸν Ἰωάν την διήγημα παρενετέθη μέσον· ἀλλ' ὅτι ὁ Ηρώδης λέγει περὶ αὐτοῦ ὡς Ἰωάννης ἐστί. • Καὶ ἀκούσας ὁ Ἰησοῦς, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ' ἰδίαν.» Αναχωρεῖ ὁ Ἰησοῦς διὰ τὴν Ηρώδου μιαιφονίαν, διδάσκων καὶ ἡμᾶς μὴ ρίπτειν ἑαυτοὺς προφανῶς εἰς κινδύνους. Καὶ ἅμα νε μὴ δόξῃ κατὰ φαντασίαν σαρκωθῆναι, διὰ τοῦτο ἀναχω ρεῖ. Εἰ γὰρ ἐκράτησεν αὐτὸν ὁ Ἡρώδης, ἐπεχείρησεν ἂν ἀνελεῖν· ἐπιχειροῦντος δὲ ἀνελεῖν, ἐὰν ἐκ μέσων τῶν κινδύνων ἐξήρπασεν ἑαυτὸν ὁ Ἰησοῦς, διὰ τὸ μήπω ἐνστῆναι τὸν καιρὸν τοῦ θανάτου, ἔδοξεν ἂν φάντασμα Venet. S. Marci. Cod. 29, Ωμοσεν δ, ἐὰν ὀρχήσαιτο δεξιῶς αἰτήσαιτο δοῦναι. «Juravit, si eleganter sakarei, quidquid petierit, daturum se, › etc.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. XIV. εἶναι, διὰ ταῦτα γοῦν ἀναχωρεῖ. Εἰς ἔρημον δὲ τό habitus fuisset phantasma esse, et eapropter seceπου κατ' ιδίαν, ἵνα θαυματουργήσῃ τὸ ἐπὶ τοῖς dit. In desertum autem locum seorsum, ut miracu· ἄρτος θαῦμα, lam illud de panibus operaretur. • Καὶ ἀκούσαντες οἱ ὄχλοι, ήκολούθησαν αὐτῷ πεζῇ ἀπὸ τῶν πόλεων. Καὶ ἐξελθὼν ὁ Ἰησοῦς, εἶδε πολὺν ἔχλον, καὶ ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτοῖς, καὶ ἐθε ράπευσε τοὺς ἀρξώστους. αὐτῶν.» Πίστιν ἐνδείκνυνται οἱ ὄχλοι, ὅπου γε καὶ ἀναχωροῦντι προστρέχουσι τῷ Ἰησοῦ. Διὸ μισθὸν τῆς πίστεως κομίζονται τὰς ἰάσεις, ἀλλὰ καὶ τὸ πεζῇ ἀκολου θῆσαι, καὶ τὸ χωρὶς τροφῆς, πάντα ταῦτα πίστεως. • Οψίας δὲ γενομένης, προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθη καὶ αὐτοῦ, λέγοντες· Ερημός ἐστιν ὁ τόπος, καὶ ἡ ώρα ήδη παρῆλθεν ἀπόλυσον τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελ· θόντες εἰς τὰς κώμας, ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐ χρείαν ἔχουσιν ἀπελθεῖν· δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. ο Φιλάνθρωποί εἰσιν οἱ μαθηταί, κήδονται γὰρ τοῦ ὄχλου, καὶ διὰ τοῦτο οὐ θέλουσι νήστεις αὐτοὺς εἶναι. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Δότε, φησὶν, αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. Τοῦτο δὲ λέγει, οὐχ ὡς ἀγνοῶν ὅσην πενίαν εἶχον οἱ ἀπόστο λοι, ἄπαγε, ἀλλ᾽ ἵνα εἰπόντων ἐκείνων, ὅτι οὐκ ἔχου μεν, δόξῃ ἐξ ἀνάγκης ἐλθεῖν ἐπὶ τὸ θαυματουργή αει, καὶ οὐ κατά φιλοδοξίαν. «Οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ· Οὐκ ἔχομεν ὧδε, εἰ μὴ πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας. Ο δὲ εἶπε· Φέρετέ μαι αὐτοὺς ὧδε. Καὶ κελεύσας τοὺς ὄχλους ἀνακλι θῆναι ἐπὶ τοὺς χόρτους, λαβὼν τοὺς πέντε άρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν εὐ λόγησε.» Φέρετέ μοι τοὺς ἄρτους ὧδε· εἰ γὰρ καὶ ἅψία ἐστὶν, ἀλλ' ὁ τῶν ὡρῶν Ποιητὴς πάρει μι· εἰ Έρημος ὁ τόπος, ἀλλ' ὁ διδοὺς τροφὴν πάσῃ σαρκὶ ἐγώ εἰμι. Μανθάνομεν δὲ ἐντεῦθεν ὅτι κἂν ὀλίγα ἔχωμεν, δεῖ ταῦτα εἰς τὴν φιλοξενίαν ἀναλίσκειν, καὶ γὰρ οἱ ἀπόστολοι ὀλίγα ἔχοντες δεδώκασι τοῖς ὄχλοις. 'Αλλ' ώσπερ τὰ ὀλίγα ταῦτα ἐπλεόνασαν, οὕτω καὶ τὰ σὰ ὀλίγα πληθυνθήσονται. Ανακλίνει δὲ τοὺς ὄχλους ἐπὶ τοὺς χόρτους, διδάσκων τὴν εὐτέλειαν, ἵνα καὶ σὺ μὴ ἐπὶ κλινῶν πολυτελῶν καὶ στρωμάτων ἀνακαύῃ. Αναβλέπει δὲ εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ εὐλογεῖ τοὺς ἄρτους, τάχα μὲν, καὶ ἵνα πιστώσηται ὡς οὐκ ἀντίθεός ἐστιν, ἀλλ' ἐκ τοῦ Πα τρὸς ἦλθε καὶ οὐρανόθεν· ἅμα δὲ, καὶ ἵνα παιδεύσῃ ἡμᾶς ἀπτομένους τραπέζης εὐχαριστεῖν καὶ οὕτως ἐσθίειν. • Καὶ κλάσας ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς τοὺς ἄρτους, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ὄχλοις· καὶ ἔφαγον πάντες καὶ ἐχορτάσθησαν, καὶ ἦραν τὸ περισσεύον τῶν κλασμά των, δώδεκα κοφίνους πλήρεις. Οἱ δὲ ἐσθίοντες ἦσαν ἄνδρες ὡσεὶ πεντακισχίλιοι, χωρὶς γυναικῶν καὶ παιδίων.» Τοῖς μαθηταῖς δίδωσι τοὺς ἄρτους, ἵνα διὰ μνήμης ἔχωσιν ἀεὶ τὸ θαῦμα, καὶ μὴ ἀποῤῥύῃ τῆς διανοίας αὐτῶν, κἂν ἐκεῖνοι συντόμως επελά θοντο· ἵνα δὲ μὴ νομίσῃς ὅτι κατά φαντασίαν ἐθαυμαθιούργησε, διὰ τοῦτο περιττεύουσι. Δώδεκα δὲ κόφινοι, ἵνα καὶ Ἰούδας βαστάσῃ, καὶ μὴ εἰς προ δοσίαν ἐκτραχηλισθῇ, ἐνθυμούμενος τὸ θαῦμα. Καὶ τοὺς ἄρτους δὲ πληθύνει καὶ τοὺς ἰχθύας, ἵνα δείξῃ PATROL. GR. CXXIII, VERS, 13, 14. ‹ Et cum audissent turbæ, secutæ sunt eum itinere pedestri relictis urbibus. Et egressus Jesus vidit multam turbam, et miseratas 74 illam, sanavit infirmos illorum. Fidem indicant turbæ, unde et ad secédentem accurrunt, et ideo sanitatem, fidei mercedem deportant: sed et quod pedestri itinere incedunt, et quod absque cibis veniunt, Adel signa sunt. VERS. 15, 16. • Facta autem vespera, accesse runt ad eum discipali ipsius, dicentes: Desertus est locus, et hora jam præteriit: dimitte turbas ut abeant in vicos, et emant sibi cibaria. At illis dixit Jesus: Non est illis necesse ut abeant, date illis vos quod cdant.» Misericordes sunt discipuli. Curam enim gerunt turbæ, et propterea nolunt eam jejumam esse. Quid igitur Salvator? Date, inquit, vos illis quod edant. Hoc autem dicit, non tanquam ignorans in quanta apostoli egestate essent: absit, sed ut dicentibus illis se non habere quod edant, appareat ipsum non inanis gloriæ studio, sed necess sitate ad operandum miraculum procedere. VERS. 17-19. • At illi dicunt ei: Non babemus hic nisi quinque panes, et duos pisces. Ille vero dixit: Afferte mihi eos buc: Ει jussit turbas discumbere super gramina, sumptisque quinque panibus ac duobus piscibus, ac sublatis in cœlum oculis benedixit. Afferte mihi panes huc, et licet sit vespera, temporum ego Conditor adsum: licet desertos locus sit, ego tamen sum qui omni carni escam de. Discamus autem hoc loco quod etiam pauca quæ habemus, in hospitalitatem insumere debemus. Etenim apostoli pauca habentes, dederunt turbis: et quemadmodum pauca hæc multiplicavit, ita et tua pauca multiplicabuntur. Facit autem turbas super gramina considere, frugalitatem docens, ne tu in pretiosis lectis et stratis recumbas. Porro suspicit in coelum et benedicit panes: fortassis ul major fides ei habeatur quod non sit contrarius Deo, sed cœlitus et a Patre venerit. Docet quoque ut et nos mensam accedentes, primum gratias agamus, et sic comedamus. VERB. 19-91. «Et cum fregisset, dedit discipulis panes, discipuli vero turbis. Ει comederunt omnes, el saturati sunt, et sustulerunt quod superfuerat de fragmentis duodecim cophinos plenos. Porro qui comederant, fuere viri ferme quinquies mille, præter mulieres ac pueros. • Discipulis dat panes, ut in memoria semper habeant miraculum, et ne effluat a cogitatione eorum, tametsi illi cito obliviscebantur. Ne autem opineris quod apparenter tantum miracula fecerit, multiplicantur usque ad impletionem duodecim cophinorum panes, ut et Judas portet, et ad prodendum non sit pervicas, miraculum secum cogitans. Panes autem multipli10

rat et pisces, ut ostendat quod ipso sit qui terram & ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ γῆς καὶ θαλάσσης Δημιουργός, et nare condiderit, et omnes cibi, quibus vescimur, ab ipso nobis dentur, et per ipsum mulriplicentur. Cæterum in deserto fit miraculum, ne quis opine. tur e civitate vicina emptos panes, multitudinique (listributos; 75 desertum enim erat: et hoc quidem secundum historiam. Juxta anagogen autem disce. Postquam Herodes, hoc est, carnalis et pellicea mens Judeorum (ita enim llerodes sonat decollavit Joannem, prophetarum caput, hoc est, de Christo prædicentibus uon credidit, secedit Jesus in desertum locum, ad gentes a Deo destitutas, et sana vit infirmas animas, et deinde pavit eas. Nam nisi remiserit nobis peccata, et sanaverit morbos per baptismum, non pascet nos communione impollatorum mysteriorum. Nullus enim non baptizalus communicat. Jam quinque millia signant eos quorum quinque sensus male affecti erant, et qui per quinque panes curantur. Enimvero quia quinque sensus infirmabantur, quot plaga erant, tot erant et emplastra. Duo vero pisces, piscatorum sermones. Unus piscis, Evangelium; alius piscis, Apostolus. Quidam quinque panes, quinque libros Moysis intellexerunt, Genesim, Exodum, Leviticum, Numneros, Deuteronomium. Duodecim autem cophini fue. runt sublati ab apostolis, et portati. Quæcunque enim nos turbæ comedere, hoc est, intelligere non potuimus, eorum apostoli capaces portarunt el diviserunt. Præter mulieres ac parvulos: exigitur enim a Christiano ne quid puerile vel muliebre præ se ferat. VERS. 22. Et statim coegit Jesus discipulos suos intrare in navim, et præcedere se in ulteriorem ripam, donec dimisisset turbas.. Ut significaret quam indivulsi essent a Domino discipuli, dixit, Coegit, semper enim ei adesse volebant. Dimittit autem et turbas, nolens ipsas subsequi, ne arrogantiæ studiosus videretur. VERS. 23, 24. Ει dimissis turbis, ascendit in montem ad orandum seorsum. Cum autem advenisset vespera, solus erat illic. Cæterum navis jam in medio maris erat, et affictabatur a fluctibus: nam ventus erat adversus.» Ostendens uobis quod oporteat absque distractione mentis precari, in montein ascendit: omnia enim propter nos facit, aeque enim ipse precibus opus habet. Usque ad vesperam autem precatur, docens quod nos mon statim ab orationibus discedere debeamus, sed et nocte potissimum illis vacare, tunc enim major quies. Permittit autem discipulos in tempestate, quo discant tentationes ferre fortiter, suamque agnoscant virtutem. In medio autem maris navigium, signat majorem esse timorem. VERS. 25.27. «Quarta autem noctis vigilia abiit ad illes Jesus,mbulans super mare, et ubi vidissent eum discipuli super mare ambulantem, turbati Sant, dicentes: Spectrum est, ac præ metu exclaκαὶ ὅτι & καθ᾿ ἑκάστην ἐσθίομεν, αὐτοῦ διδόντος ἐσθίομεν, καὶ ὑπ' αὐτοῦ πληθύνονται· ἐν ἐρήμῳ δὲ τὸ θαῦμα, ὡς ἂν μὴ νομίσῃ τις, ὅτι ἐκ πόλεως γείτονος ηγόρασε τοὺς ἄρτους, καὶ διένειμε τῷ πλήθει, ἔρημος γὰρ ἦν· καὶ οὕτω μὲν καθ' ἱστορίαν. Κατὰ δὲ ἀναγωγήν, κάθε ὅτι ἐπειδὴ Ηρώδης, ὁ σάρκινος καὶ δερμάτινος τῶν Ἰουδαίων νοῦς, τοῦτο γὰρ Ηρώδης ερμηνεύεται, ἀπεκεφάλισε τὸν Ἰωάννην, τὸ τῶν προφητῶν κεφάλαιον, τουτέστι, τοῖς περὶ Χριστοῦ προφητεύσασιν οὐκ ἐπίστευσεν, ἀνα χωρεί λοιπὸν ὁ Ἰησοῦς εἰς ἔρημον τόπον, εἰς τὰ ἔθνη, τὰ ἔρημα τοῦ Θεοῦ, καὶ θεραπεύει τοὺς ἀρ δώστους κατὰ ψυχὴν, εἶτα καὶ τρέφει τούτους. Εἰ μὴ γὰρ ἀφήσει ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας, καὶ θεραπεύσει τὰς ἀρρωστίας διὰ τοῦ βαπτίσματος, οὐ θρέψει ἡμᾶς τῇ μεταδόσει τῶν ἀχράντων μυστηρίων. Οὐδεὶς γὰρ ἀβάπτιστος μεταλαμβάνει. Πεντακισχίλιοι δὲ, οἱ τὰς πέντε αἰσθήσεις κακῶς διακείμενοι, οἳ καὶ διὰ τῶν πέντε ἄρτων θεραπεύονται. Ἐπεὶ γὰρ αἱ πέντε αἰσθήσεις ενόσουν, ὅσαι αἱ πληγαι, τοσαῦται καὶ αἱ Εμπλαστροι. Δύο δὲ ἰχθύες, οἱ τῶν ἁλιέων λόγοι Εἰς ἰχθὺς τὸ Εὐαγγέλιον, ἕτερος ἰχθὺς ὁ ᾿Απόστολος. Τινὲς δὲ πέντε ἄρτους, την Πεντάτευχον τοῦ Μωσέως ενόησαν, Γένεσιν, Έξοδον, Λευιτικόν, Αριθ μούς, Δευτερονόμιον. Δώδεκα δὲ κόφινοι ἦσαν οἱ ἀρθέντες ὑπὸ τῶν ἀποστόλων καὶ βασταχθέντες. Οσα γὰρ ἡμεῖς οἱ ὄχλοι, οὐ δυνάμεθα φαγείν, τουτο ἐστι, νοῆσαι, ταῦτα οἱ ἀπόστολοι ἐδάστασαν καὶ ἐχώρησαν. Χωρὶς δὲ γυναικῶν καὶ παιδίων, οὐδὲν γὰρ νηπιώδες ἢ γυναικεῖον καὶ ἀνανδρον ἀπαιτεῖται ὁ Χριστιανὸς ἔχειν. • Καὶ εὐθέως ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς τους μαθητάς αὐτοῦ ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον, καὶ προάγειν αὐτὴν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσῃ τοὺς ὄχλους.» Το δυσαπόσπαστον αινιττόμενος τῶν μαθητῶν, εἶπε τὸ Ηνάγκασεν, ήθελον γὰρ ἀεὶ αὐτῷ συνείναι. Απολύει δὲ τοὺς ὄχλους, οὐ θέλων ἐπισύρεσθαι αὐτούς, ἵνα μὴ δόξῃ φιλόκομπος. • Καὶ ἀπολύσας τοὺς ὄχλους, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος κατ' ἰδίαν προσεύξασθαι· οψίας δε γενομένης, μόνος ἦν ἐκεῖ· τὸ δὲ πλοῖον ἤδη μέσον τῆς θαλάσσης ἦν, βασανιζόμενον ὑπὸ τῶν κυμάτων, ἦν γὰρ ἐναντίος Dὁ ἄνεμος.» Δεικνύων ἡμῖν ὅτι δεῖ ἀπερισπάστως προσεύχεσθαι, εἰς τὰ ἄρος ἀναβαίνει, πάντα γὰρ δι' ἡμᾶς ποιεῖ, οὐ γὰρ αὐτὸς ἐδεῖτο προσευχῆς. Έως δὲ ὀψίας εὔχεται, διδάσκων ἡμᾶς με ταχέως ἀφίσ στασθαι τῆς προσευχῆς· ἀλλὰ καὶ τῆς νυκτός μά λιστα τοῦτο ποιεῖν, τότε γὰρ ἡσυχία πολλή. Συγχω ρεῖ δὲ τοὺς μαθητὰς κλυδωνισθῆναι, ἵνα μάθωσι γενναίως φέρειν τοὺς πειρασμούς, καὶ ἐπιγνῶσι τὴν αὐτοῦ δύναμιν. ᾿Αλλὰ καὶ μέσον τῆς θαλάσσης τὸ πλοῖον, ὡς μείζονα εἶναι τὸν φόβον. • Τετάρτῃ δὲ φυλακῇ τῆς νυκτὸς ἀπῆλθε πρὸς αὐ τοὺς ὁ Ἰησοῦς περιπατῶν ἐπὶ τῆς θαλάσσης· καὶ ἰδόντες αὐτὸν οἱ μαθηταὶ ἐπὶ τὴν θάλασσαν περιπα τοῦντα, ἐταράχθησαν, λέγοντες ὅτι Φάντασμά έστι,

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. XIV. καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου ἔκραξαν. Εὐθέως δὲ ἐλάλησεν maverunt; sed statim locutus est illis Jesus αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, λέγων· Θαρσείτε, ἐγώ εἰμι, μὴ φοβείσθε.» Οὐκ εὐθέως αὐτοῖς ἐπέστη λύσων τὸν χειμῶνα, παιδεύων μη ταχέως λύσιν αἰτεῖν τῶν συμφορῶν, ἀλλὰ φέρειν γενναίως, ἀλλὰ περὶ τετάρ την φυλακήν· εἰς τέσσαρα γὰρ διαιρεῖται ἡ νὺξ παρὰ τοῖς φυλάσσουσιν ἐκ διαδοχής στρατιώταις, ἀνὰ τρεῖς ὥρας ἐχούσης ἑκάστης φυλακῆς. Ὁ γοῦν Κύριος μετὰ τὴν ἐννάτην ώραν τῆς νυκτός, περιπα τῶν ἐπάνω τοῦ ὕδατος, ὡς Θεός, ἐπέστη. Οἱ δὲ, διὰ τὸ ἄηθες καὶ ξένον, έδοξαν φάντασμα εἶναι. Οὐ γὰρ ἀπὸ τοῦ εἴδους εγνώρισαν αὐτὸν, ἅμα μὲν καὶ διὰ τὴν νύχτα, ἅμα δὲ καὶ διὰ τὸν φόβον· ὁ δὲ, παρα θαρρύνει πρῶτον αὐτούς, λέγων· Ἐγώ εἰμι, ὁ πάντα δυνάμενος, θαρσείτε. • Αποκριθεὶς δὲ αὐτῷ ὁ Πέτρος εἶπε· Κύριε, εἰ σὺ εἶ, κελευσόν με πρὸς σὲ ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ὕδατα. θερμότατος ὧν ὁ Πέτρος τὴν πρὸς Χριστὸν ἀγάπην, ἐπιθυμεῖ ταχέως ἐγγὺς αὐτοῦ γενέσθαι καὶ πρὸ τῶν ἄλλων. Πιστεύει δὲ ὅτι ὁ Ἰησοῦς οὐ μόνον αὐτὸς περιπατεῖ ἐπὶ τῶν ὑδάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ τοῦτο δώσει· οὐκ εἶπε δὲ, Κέλευσόν με βαδίσαι, ἀλλὰ πρὸς σὲ ἐλθεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἐπιδείξεως ἦν· τὸ δὲ ἀγάπης τῆς πρὸς Χριστόν. dicens: Fidite, ego sum, ne terreamini. Non statim astitit eis ut tempestatem sedaret, docens non cito petendam adversitatum solutionem, sed ferendas fortiter: at circa quartam vigiliam. In quatuor 76 partes noctem dividunt custodes juxta militarem disciplinam, singulis per tres horas suam servantibus custodiam. Dominus autem post nonam horam poetis ambulans supra aquam, tanquanι Deus, astitit. Illi autem rem tam raram ac insolitam spectantes, putabant spectrum esse. Neque enim a specie ipsum cognoscebant, partim propter noctem, partim propter metum. llle autem animans illos primum dixit: Ego sum, qui omnia possum: fidite. Vans. 28. • Respondens autem illi Petrus dixit: Domine, si tu es, jubeto me venire ad te super aquas. › Ferventissima Petri erga Christum charitas erat: desiderabat enim statim prope illum esse, et præ aliis. Credidit autem quod Jesus non solum ipse ambularet super aquas, sed et sibi daturus esset hoc. Non dixit autem, Jube me ambulare, sel, Ad te ire. Nam illud ostentationis est, hoc autem amoris in Christum. Vers. 29,50. ‹ Ille autem dixit: Veni; et cum descendisset e navi Petrus, ambulabat super aquas, ut iret ad Jesum. Cæterum cum videret ventum validum, territus est: et cumn coepisset demergi, clamavit diceus, Domine, serva ne.» Substravit Dominus Petro mare, suam declarans virtutem. † Ὁ δὲ εἶπεν· Ἐλθέ. Καὶ καταβὰς ἀπὸ τοῦ πλοίου ὁ Πέτρος, περιεπάτει ἐπὶ τὰ ὕδατα, ἐλθεῖν πρὸς τὸν Ἰησοῦν· βλέπων δὲ τὸν ἄνεμον ἰσχυρὸν, ἐφοβήθη, καὶ ἀρξάμενος καταποντίζεσθαι, ἔκραξε, λέγων· Κύριε, σῶσόν με.» Υπέστρωσε τῷ Πέτρῳ τὴν θά λασσαν ὁ Κύριος, δεικνὺς τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Ορα δὲ πῶς τοῦ μείζονος περιγενόμενος ὁ Πέτρος, τῆς – Attende autem quod majori periculo, nempe maris, θαλάσσης λέγω, τὸν ἄνεμον ἐφοβήθη, οὕτως ἐστὶν ἀσθενὴς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις· καὶ αὐτίκα ὅτε ἐφοβήθη, τότε ήρξατο καταποντίζεσθαι· ὅτε γὰρ ἠσθένησιν ἡ πίστις, τότε βυθίζεται ὁ Πέτρος. Τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸν ἐποίησε μὴ ὑψηλοφρονεῖν, καὶ τοὺς ἄλ λους μαθητάς παρεμυθήσατο. Ίσως γὰρ ἐφθόνησαν αὐτῷ· ἀλλὰ καὶ πόσον υπερέχει ὁ Χριστὸς αὐτοῦ, έδειξαν. · Εὐθέως δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἐπει λάβετο αὐτοῦ, καὶ λέγει αὐτῷ· Ολιγόπιστε, εἰς τί ἐδίστασας; Καὶ ἐμβάντων αὐτῶν εἰς τὸ πλοῖον, ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος· οἱ δὲ ἐν τῷ πλοίῳ, ἐλθόντες προσε κύνησαν αὐτῷ, λέγοντες· 'Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ.» Δεικνύων ὁ Χριστὸς, ὅτι οὐχ ὁ ἄνεμος αἴτιος τοῦ και ταποντισθῆναι, ἀλλ' ή μικροψυχία, οὐ τῷ ἀνέμῳ ἐπιτιμῷ, ἀλλὰ τῷ μικροψυχήσαντι Πέτρῳ. Διὰ καὶ ἀναβαστάσεις αὐτὸν, ἔστησεν ἐπὶ τοῦ ὕδατος, λάσας τὸν ἄνεμον πνεῖν. Οὐκ εἰς τὸ πᾶν δὲ ἐδίστασεν ὁ Πέτρος, ἀλλ᾽ εἰς τι, τουτέστι, μερικῶς· καθ' δ μὲν γὰρ ἐφοβήθη, κατὰ τοῦτο ἡπίστησε· καθ' ὁ δὲ ἔκραξε, Κύριε, σώσόν με, κατὰ τοῦτο ιάσατο τὴν ἀπιστίαν. Διὸ ὀλιγόπιστος ἀκούει, ἀλλ' οὐκ ἄπιστος. Οἱ οὖν ἐν τῷ πλοίῳ, καὶ αὐτοὶ τοῦ φόβου ἀπελύθησαν. Ἐκό. Εκή. πασε γὰρ ὁ ἄνεμος· καὶ δὴ γνόντες ἀπὸ τούτων τὸν Ἰησοῦν, ὁμολογοῦσι τὴν αὐτοῦ θεότητα. Οὐ γὰρ superato, ventum timuit: ita infirma est humana natura: et statim ut timuit, capit submergi: quando enim ades infrma est, iunc in profunda descendit Petrus. Hoc autem fecit, ne ille superbiret, et alios solaretur discipulos. Forte enim invidissent, sed et Christus quantum ipsum superet, ostendit. VERS. 31-33.. Confestim autem Jesus extenta manu apprehendit eum, et dixit illi: Parvæ fidci, ad quid formidasti? Et ingressis illis in navim, conquievit ventus. Porro qui in navi erant accesserunt ad eum, et adoraverunt, dicentes: Vere Dei Filius es.» Ostendens Christus non ventum, sed pusillanimitatem submergendi causam esse, non ventum increpat, sed Petrum pusillaniinem. Ideo et apprehensum eum statuit super aquam permisso vento flare. Non omnino autem dubitabat Petrus, sed secundum quid, hoc est, ex parte, nam justa id quod dubitavit, incredulus fuit: juxta id autem quod clamavit, Domine, serva me, curavit incredi litatem. Ideo parvæ fidei dicitur, non incredulus. Igitur qui in navi, et ipsi metu soluti sunt. Cessavit enim ventus. Et ex his cognito Jesu, confessi sunt ejus deitatem. Neque enim hominis est super mare Ex collatione codd. Venet. S. Marci. Edit. Lut. omisit oůx; habent codd. S. Marci 30 et 31.

ambulare, sed Dei: mcut et David dicit: e In ἀνθρώπου τὸ περιπατεῖν ἐπὶ θαλάσσης, ἀλλὰ Θεοῦ, καθὰ καὶ ὁ Δαυΐδ λέγει·. Ἐν τῇ θαλάσσῃ αἱ ὁδοί σου, καὶ αἱ τρίβοι σου ἐν ὕδασι πολλοῖς.» 'Ανακτέον δὲ τὸν λόγον· σκάφος, ἡ γῆ. κύματα, ὁ βίος ὑπὸ τῶν πονηρῶν πνευμάτων ταραττόμενος, νύξ, ἡ ἀγνωσία. Ἐν τῇ τετάρτῃ δὲ φυλακή, πρὸς τῷ τέλει δηλονότι τῶν αἰώνων, ἐπέστη ὁ Χριστός. Πρώτη μὲν γὰρ φυλακὴ, ἡ πρὸς Ἀβραὰμ διαθήκη· δευτέρα, ὁ Μωσέως νόμος· τρίτη, οἱ προφῆται· τετάρτη, ἡ τοῦ Κυρίου παρουσία· αὐτὸς γὰρ ἔσωσε τοὺς κλυδωνιζομένους, εἰσελθὼν καὶ γενόμενος μεθ' ἡμῶν, ὥστε ἡμᾶς ἐπιγνόντας αὐτὸν ὡς Θεὸν προσκυνεῖν. Ὅρα δὲ καὶ τοῦτο, πῶς τὴν ἄρνησιν τοῦ Πέτρου, εἶτα τὴν ἐπιστροφὴν καὶ μετάνοιαν, προεσήμανε τὰ ἐν τῇ θαλάσσῃ αὐτῷ συμβάντα· ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ λέγει θρασυνόμενος· «Οὐ μή σε απαρνήσομαι· › οὕτω κάνταῦθα· Κέλευσόν με ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ὕδατα· καὶ ὥσπερ τότε συνεχωρήθη ἀρνήσασθαι, χεῖρα δέδωκεν αὐτῷ ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἀφῆκε που βυθοῦ τῆς ἀρνήσεως είλκυσεν. mari víæ tuæ, et remitæ tuæ in aquis multis ". › Juxta' anagogen autem, navis terra, fluctus vila a malis spiritibus turbata, nox ignorantia. În quarta igitur vigilia, ad fmem sæculorum astitit Christus. Prima vigilia, foedus cum Abraham: secunda, lex Moysi: 77 tertia, propheta: quarta, Domini adventus. Ipse enim servavit nos factibus agitatos, veniens ad nos, ita ut eam cognosceremus, el ot Deam adoraremus. Vide autem et hoc quod negationem Petri, et deinde ejus conversionem et pœnitentiam praesignarunt ea quæ ipsi in mari acciderunt. Nam sicut illic dicebat confidens, ‹ Non te negato 10, › sic et htc, Jube me venire super aquas, et sicut tunc permisit negare, ita et hic permittit nergi. Hic manum ei porrexit Dominus, et non permisit eum submergi: ita tunc per pœnitentiam com a profundo negationis extraxit. οὕτω κανταῦθα συγχωρείται ποντίζεσθαι· ἐνταῦθα πισθῆναι. Κἀκεῖ διὰ τῆς μετανοίας αὐτὸν ἀπὸ τοῦ Vers. 34-36. «Et cum trajecissent, venerant in terrain Genezareth. Et cum agnovissent illum viri Joci illius, emiserunt muntios in totam undique finitimam regionem, et attulerunt illi omnes male havenies, et obsecrabant euun ut tantum langerent fimbriam vestimenti ipsius, et quotquot tetigerunt enu, alvi facti sunt. Geuneraroni Christum multo tempore apud se versantem non solum ex aspectu, sed etiam ex miraculis agnoscentes, alacrem exhibuerunt fidem, ita ut cuperent et fimbriam contingere, atque ita curati sunt. Sic et tu qnoque summitatem vesus Christi contingite, hoc est, finem incolates sui in carne. Si enim credideris quod assumptus est: salvaberis, vestis enim, caro: Ambria autem ejus, finis vitæ super terram. GAPUT XV. De transgressione mandatorum Dei per traditionem hominum. De Chananæa. De multitudine sunula. Ve septem panibus. VERS. 1, 2. 1 Tunc accedunt ad Jesum Hierosolymitaui Scribæ et Plarisi, dicentes: Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? non euim lavant manus suas quando edunt panem.> Quanquam in omnibus locis erant Scribæ et Pharissi, magis tamen venerabiles erant Hierosolymitani: ideo illi magis invidebant, utpote inanis gloriæ magis appetentes. Morem autein habebant Judæi non comedere illotis manibus, idque ex paIrwin traditione. Has igitur traditiones ut vidissent non observari a discipulis, putaverunt illos contem mere seniores. Quid ad hæc Salvator? Nibil ad hoc respondet, sed vicissim reprehendit eos. trum VERS. 3-6.. Αι ille respondens dixit eis: Quare et vos transgredimini præceptum Dei propter traditionem vestram? nam Deus præcepit dicens: so Psal, Lxxvi, 20. ** Marc. xiv, 31. • Καὶ διαπεράσαντες, ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γεννησαρέτ. Καὶ ἐπιγνόντες αὐτὸν οἱ ἄνδρες τοῦ τόπου ἐκείνου, ἀπέστειλαν εἰς ὅλην τὴν περίχωρον ἐκείνην, καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν, ἵνα μόνον άψωνται τοῦ κρα σπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ· καὶ ὅσοι ήψαντο, διεσώθησαν.» Διὰ πολλοῦ χρόνου ἐπιδημήσαντα τῇ Γεν νησαρέτ τὴν Ἰησοῦν, οὐ μόνον ἐκ τῆς ὄψεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν σημείων ἐπιγνόντες οἱ ἄνθρωποι, πίστιν ἐνδείκνυνται θερμήν· ὥστε ἐπιθυμεῖν καὶ τοῦ κρατ σπέδου ἅψασθαι, καὶ δὴ τοῦτο ποιήσαντες, έθεραπεύθησαν. Οὕτως οὖν καὶ σὺ ἅψαι τοῦ ἄκρου τοῦ Ιματίου τοῦ Χριστοῦ, ἤτοι τοῦ τέλους τῆς ἐνσάρκου αὐτοῦ ἐπιδημίας. Ἐὰν γὰρ πιστεύσῃς ὅτι ἀνελήφθη, σωθήσῃ· ἱμάτιον γὰρ ἡ σάρξ· κράσπεδον δὲ ταύτης, τὸ τέλος τῆς ἐν γῇ ζωῆς. Περὶ τῆς παραβάσεως τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀνθρώπων. Περὶ τῆς Χαναναίας. Περὶ τῶν θεραπευθέντων όχλων. Περὶ τῶν ἑπτὰ ἄρτων. • Τότε προσέρχονται τῷ Ἰησοῦ οἱ ἀπὸ Ἱεροσο λύμων Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, λέγοντες" Διατί οι μαθηταί σου παραβαίνουσι την παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων; οὐ γὰρ νίπτονται τὰς χεῖρας αὐτῶν, ὅταν ἄρτον ἐσθίωσιν.» Εἰ καὶ πᾶσαι αἱ χώραι εἶχον Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους, ἀλλ' οἱ ἐντιμότεροι ἐν Ἱερουσαλὴμ ἦσαν· διὸ καὶ οὗτοι ἐφθόνουν μάλιστα, ὡς φιλοδοξότεροι· ἔθος δὲ εἶχον οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ ἀνίπτοις χερσὶν ἐσθίειν, ἀπὸ παλαιᾶς παραδόσεως. Ταύτης οὖν τῆς παραδόσεως καταφρονοῦντας ὁρῶν τες τοὺς μαθητάς, ἐνόμισαν αὐτοὺς ἐξουθενεῖν τοὺς πρεσβυτέρους. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Οὐδὲν μὲν πρὸς τοῦτο ἀπολογεῖται· ἀντεγκαλεῖ δὲ αὐτοῖς. • Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Διατί καὶ ὑμεῖ; παραβαίνετε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδα - σιν ὑμῶν; Ὁ γὰρ Θεὸς ἐνετείλατο, λέγων· Τίμα τὸν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI. CAP. XV. πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα· καὶ ὁ κακολογῶν πα- Honora patrem tuum et matrem: et qui male τέρα ή μητέρα, θανάτῳ τελευτάτω. Ὑμεῖς δὲ λέγετε· Ὃς ἂν εἴπῃ τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί· Δῶρον δ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς, καὶ οὐ μὴ τιμήσῃ τὸν πατέρα αὐτοῦ ἢ τὴν μητέρα· καὶ ἡκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν.» Οἱ μὲν Φαρισαῖοι κατηγόρουν τῶν μαθητῶν, ὡς ἐντολὴν τῶν πρεσβυτέρων παραβαινόντων· ὁ δὲ Χριστὸς δεικνύει αὐτοὺς τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον παραβαίνοντας· ἐδίδασκον γὰρ τοὺς παῖδας μηδὲν διδόναι τοῖς γονεῦσιν, ἀλλ᾽ ἀνατι θέναι ὅσα ἔχουσι τῷ γαζοφυλακίῳ τοῦ ἱεροῦ. Εν γὰρ ἐν τῷ ἱερῷ θησαυρός, ἐν ᾧ ὁ βουλόμενος έβαλλεν, ἐκαλεῖτο δὲ ουτος γάζα. Ο δὲ θησαυρὸς τοῖς πένησι διεδίδοτο. Οἱ τοίνυν Φαρισαῖοι πείθοντες τοὺς παῖδας μηδὲν διδόναι τοῖς γονεῦσιν, ἀλλ' ἀνατιθέναι αὐτὰ τῷ θησαυρῷ τοῦ ἱεροῦ, ἐδίδασκον αὐτοὺς λέγειν ὅτι Δῶρόν ἐστι, τουτέστιν, ἀνατεθειμένον τῷ Θεῷ ἐστιν, ὦ πάτερ, δ ζητεῖς ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῆναι. Καὶ οὕτως ἐμέριζον αὐτοὶ μετὰ τῶν παίδων τὰ χρήματα, καὶ οἱ γονεῖς κατελιμπάνοντο ἀγηροκόμητοι· ἐποίουν δὲ τοῦτο καὶ οἱ δανεισταί. Ἐὰν γάρ τις ἐδάνεισε τινι χρήματα, εἶτα δύσκολος ο χρεώστης ἦν καὶ οὐκ ἀπε τίδου τὸ ὀφειλόμενον, ἔλεγε ὁ δανειστής πρὸς τοῦ. τον τὸν ἀγνώμονα χρεώστην Κορβάν ἐστιν ὁ ὀφεί λεις μοι, τουτέστι, δῶρον τῷ Θεῷ ἀνατεθειμένον. Ὁ οὖν χρεώστης ὡς τῷ Θεῷ ἔκτοτε ὀφείλων, καὶ ἄκων κατέβαλλε· τοῦτο ἐδίδασκον τοὺς παῖδας οἱ Φαρισαῖοι ποιεῖν. • Υποκριταί, καλῶς προεφήτευσε περὶ ὑμῶν Ησαΐας, λέγων· Ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος τῷ στό ματι αὐτῶν, καὶ τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω απέχει ἀπ' ἐμοῦ. Μάτην δὲ σέβονταί με, διδάσκοντες διδασκαλίας εντάλματα ἀνθρώπων.» Δείκνυσι διὰ τῆς Ἡσαίου φωνῆς, καὶ περὶ τὸν ΙΙατέρα αὐτοῦ τοιούτους ὄντας αὐτούς, οἷος καὶ περὶ αὐτὸν εὑρίσκονται πονηροὶ γὰρ ὄντες, καὶ διὰ τῶν πονηρῶν ἔργων μακρύνοντες ἑαυτοὺς τοῦ Θεοῦ, στο ματι μόνον ἐλάλουν τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια. Μάτην γὰρ πάντως σέβονται καὶ δοκοῦσι τιμᾶν τὸν Θεὸν, οἱ διὰ τῶν ἔργων αὐτὸν ἀτιμάζοντες.. • Καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ὄχλον, εἶπεν αὐτοῖς· Ακούστε καὶ συνίετε. Οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ στόματος, τοῦτο κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον.» Οὐκ ἔτι τοῖς Φαρασαίοις διαλέγεται, ὡς ἀθεραπεύτοις, τῷ ὄχλῳ δέ. Καὶ διὰ τοῦ προσκαλέσασθαι δοκεῖ τι μὲν αὐτοὺς, ἵνα παραδέξωνται τὸν λόγον αὐτοῦ, καί φησιν· 'Ακούετε καὶ συνίετε, διανιστῶν αὐτοὺς εἰς προσοχήν. Τῶν δὲ Φαρισαίων αἰτιωμένων τοὺς μαθητὰς ὡς ἀνίπτοις χερσὶν ἐσθίοντας, ὁ Κύριος περὶ βρωμάτων λέγει, ὅτι οὐδὲν βρῶμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, τουτέστι μολύνει. Καὶ εἰ τὸ βρῶμα οὐ μολύνει, πολλῷ μᾶλλον τὸ ἀνίπτοις χερσὶν ἐσθίειν. Μολύνει γὰρ τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον, τὸ λέγειν ἃ μὴ ἱεῖ. Αἰνίττεται δὲ διὰ τούτου τους Φαρισαίους, μου λυνομένους ἐκ τοῦ λέγειν φθονούντων ῥήματα δρα δὲ σοφίαν, πῶς οὔτε φανερῶς τὸ ἄνιπτον ἐσθίειν dixerit patri aut matri, morte moriatur: vos autem dicitis: Quicunque dixerit patri aut matri, DonuM Dèi est, quidquid ¡per me in tunm cessurum erat commodum, et non honorabil 78 patrem suum, aut matrem suam: et irritum fecistis præceptum Dei propter traditionem vestram.» Pharisæi accusabant discipulos quasi mandatum seniorum prævaricantes. Christus autem ostendit ipsos Dei legem prævaricari. Docebant enim pueros ne quid darent parentibus, sed offerrent quacunque habebant in βazophylacium templi. Erat autem in templo thesaurus, in quem quisquis volebat quidpiam immitteret, vocabaturque ille gaza. At distribuebatur ių pauperes thesaurus. Pharisæi igitur persuadentes pueris ne quid darent parentibus, sed offerrent in thesaurum templi, docebant ipsos ut dicerent: Donum Dei est, id est, oblatunt Deo est, o pater, id quod per me tibi usui esse cupis. Et sic partiebantur ipsi cum filiis opes: et parentes relinquebantur et contemnebantur, nec in senecta alebantur. Faciebant autem hoc et creditores. Si quis enim cuipiam mutuo dedisset pecunias: et deinde malus debitor non redderet debitumn, dicebat creditor ad illum ingratum debitorem: Corban est quod debes mihi, hoc est, donum Deo oblatum. Debitor igitur tunc quasi Deo debens, etiam invitus diñumerabat. Hoc docebant Pharisæi pueros facere. VERS. 7 9. • Hypocrite, bene prophetavit de vobis Isaias dicens: Appropinquat mibi populus hic ore suo, et labiis me honorat, cæterum cor eorum procul abest a me. Sed frustra me colunt docentes præcepta doctrinæ hominum.» Ostendit Isaise voce quod etiam tales sint erga Patrem suum, quales et erga se inveniuntur. Nam cum mali essent, et propter mala opera longius a Deo recederent, divinumn (a) sermonen solo ore loquebantur. Frustra enim colunt et putant se colere Deum, qui per opera illum debonorant. VERS. 10, 11. «El advocalis_ad se turbis, dixit ris: Audite et intelligite. Non quod ingreditur os, impurat hominem: sed quod egreditur ex ore, hoc Impurum reddit hominem.» Non loquitur ultra Pharissis, utpote incurabilibus: turba autem loquitur, et per quod illos ad se advocat honorem ¡llis deferre videtur, ut suscipiant sermonem suum: et inquit, Audite, et intelligite, excitans eos, et 41tentos faciems. Quia autem Pharisæi arguebant discipulos quod illetis manibus comederent, Dominus de cibis dicit quod nullus cibus coinquinet hominem, vel impuret. Et si cibus non inquinat, multo magis, illotis comedere manibus. Coinquinat enim intus hominem dicere quæ non oportet. Notat autem latenter Pharisæos per illa verba, qui dicentes invidorum verba coinquinabantur. Vide autem sapientiam, quomodo neque manifeste illotis manibus (s) Edit. Lut, cum mali essent, propter mala opera longe fiebant a Deo, et divinum.

comedere approbat, neque aversatur, sed aliud & νομοθετεί, οὔτε ἀποτρέπει. Αλλ' Ετερόν τι διδάσκει, quiddami docet, quod non ejiciant e pectore malos τὸ μὴ ἐκβάλλειν ἀπὸ τῆς καρδίας πονηρούς λόγους. sermones. VERS. 19. «Tunc accedentes discipuli ejus dixerunt illi: Nosti Pharismos audilo sermone isto offensos fuisse?» Discipuli propter 79 Pharismos dicunt quod oflensi sint, tametsi etiam ipsi turbati fuerint, quod manifestum ex eo quod accesserit Petrus, et interrogaverit de hoc. Igitur Jesus cum audisset quod offensi essent Pharisæi,dixit: VERS. 18, 14. • Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabiur. Omnitte illos, duces sunt ceci cæcorum. Porro si caeus cæco dux fuerit, ambo in foveam cadent.» Seniorum traditiones et Judzorum præcepta eradicatum 5 iri dixit, non legalia, ut existimant Manichæi. Lex enim plantatio est Dei, non igitur illa eradicata est. Manet enim radix ejus, id est, spiritus qui in occullo est. Folia autem, hoc est, apparens littera, defluunt. Legem enim ultra non juxta litteram, sed juxta spiritum intelligimus. Quoniam autem desperati ac incurabiles erant Pharissi, dixit: Omittite illos. Hinc enim discimus, quod offendi illos qui sponte offenduntur, et incurabiles sunt, non est nobis damnosum. Præceptores antem illos dicit cœcos cæcorum duces, ut ab eis turbas abducat. Værs. 15. ‹ Respondens autem Petrus dixit ei: Dic nobis parabolam hanc. Petrus quia sciebat legem prohibere promiscue esum omnion, et imebat dicere Jesu: Ex his quæ dixisti, offendimur: apparent enim legi adversa esse: simulat ignorantiam, et interrogat. VERS. 16-20. • Jesus autem dixit: Adbuc et vos intelligentia caretis. Nondum intelligitis quod quidquid ingreditur in os, in alvum abit, et in secessum ejicitur? At ea quæ profciscuntur ex ore, ex ipso corde egrediuntur, et illa impurum reddunt hominem. Nam ex corde exeunt cogitationes malæ, cœdes, adulteria, stupra, furta, falsa testimonia, convicia. Hæc sunt quæ impurant hominem. Calerum illotis manibus cibum capere, non inquinat hominem.» lucrepat discipulos Salvator, et insipientiam exprobrat, vel ut offensis, vel ut manifesta Ignorantibus. Dicit igitur: Non intelligitis quod omnes intelligunt et sciunt? Cibi enim non manent intus, sed infra exeunt per alvum, et nihil hominem in anima coinquinant, non enim mauent intus. Cogitationes autem intrinsecus nascuntur, et manent illic, et egredientes, hoc est, in opus procedentes et actus inquinant hominem. Cogitatio enim scortationis intrinsecus manens maculat, et egrediens in opus maculat. VERS. 21, 23. Et digressus illinc Jesus, secessit in partes Tyri et Sidonis: et ecce mulier Chananæa quæ a finibus illis venerat, clamabat ad illum, dicens: Miscrere inci, Domine, fili David: filia mea • Τότε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, εἶπον αὐτῷ· Οίδας ὅτι οἱ Φαρισαῖοι ἀκούσαντες τὸν λόγον, ἐσκανδαλίσθησαν;» Οἱ μὲν μαθηταὶ διὰ τοὺς Φα ρισαίους λέγουσιν, ὅτι ἐσκανδαλίσθησαν. Πλὴν ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἐθορυβήθησαν· τοῦτο δὲ δῆλον ἀπὸ τοῦ προσελθεῖν τὸν Πέτρον καὶ ἐρωτῆσαι περὶ τούτου. Ο γοῦν Ἰησοῦς ἀκούσας, ὅτι ἐσκανδαλίσθησαν οι Φαρισαίοι, ειπε • Πάσα φυτεία ήν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ Πατήρ μου δ οὐράνιος, ἐκριζωθήσεται· άφετε αὐτούς· ὁδηγοί εἰσ: τυφλοί τυφλών, τυφλὸς δὲ τυφλὸν ἐὰν ἐδηγῇ, ἀμφότεροι εἰς βόθυνον πετοῦνται.» Τὰς τῶν πρεσβυτέρων παραδόσεις καὶ τὰ Ἰουδαϊκὰ ἐντάλματα λέγει έκρι· ζωθήσεσθαι· οὐχὶ τὰ τοῦ νόμου, ὡς νοοῦσι Μανι χαῖοι· ὁ γὰρ νόμος φυτεία ἐστὶ Θεοῦ· οὐ τοίνυν οὗτος Εξερριζώθη. Μένει γὰρ ἡ ῥίζα αὐτοῦ, τουτέστι, τὰ κρυπτόμενον πνεῦμα. Τὰ δὲ φύλλα, ἤτοι τὸ φαινόμενον γράμμα, ἀπεῤῥύη· οὐκ ἔτι γὰρ τὸν νόμου κατὰ τὸ γράμμα, ἀλλὰ κατὰ τὸ πνεῦμα νοοῦμεν· Απεγνωσμένων δὲ ὄντων τῶν Φαρισαίων καὶ ἀνιάτων, εἶπε τό· Αφετε αὐτούς. Ἐντεῦθεν οὖν μανθάνομεν, ὅτι τὸ σκανδαλίζεσθαι τοὺς ἐκοντὶ σκανδαλιζομένους καὶ ἀνιάτους, οὐκ ἔστιν ἡμῖν βλαβερόν διδασκάλους δὲ αὐτοὺς λέγει τυφλοὺς τυφλῶν· τοῦτο δέ φησιν ὡς ἂν ἀποστήσῃ ἀπ' αὐτῶν τοὺς ὄχλους. • Αποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος, εἶπεν αὐτῷ· Φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν ταύτην.» Ο Πέτρος ἐπεὶ ᾔδει ὅτι ὁ νόμος εκώλυε πάντα ἐσθίειν, δεδιὼς εἰπεῖν τῷ Ἰησοῦ, ὅτι Σκανδαλίζομαι ἐφ' οἷς εἶπας, φαινομένοις παρανόμοις εἶναι· προσποιεῖται ἄγνοιαν καὶ ἐπερωτα. • Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν, 'Αχμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοί έστε. Οὔπω νοεῖτε, ὅτι πᾶν τὸ εἰσπορευόμενον εἰς τὸ στόμα, εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται; Τὰ δὲ ἐκπορευόμενα ἐκ τοῦ στόματος, ἐκ τῆς καρδίας εξέρχεται, κἀκεῖνα κοινεῖ τὸν ἄνθρωπον· ἐκ γὰρ τῆς καρδίας εξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, φόνοι, μοιχεῖαι, πορνείαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημίαι. Ταῦτά ἐστι τὰ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον. Τὸ δὲ ἀνίπτοις χερσὶ φαγεῖν, οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρω που. • Επιτιμα τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ, καὶ ἀφρο σύνην ονειδίζει, ἢ ὡς σκανδαλισθεῖσιν, ἢ ὡς ἀγνοή σασι τὸ σαφές· φησὶν οὖν, ὅτι Τοῦτο τὸ πᾶσι νοούμενον καὶ φαινόμενον οὐ νοεῖτε; ὅτι τὰ μὲν βρώματα οὐ μένει ἔσω, ἀλλὰ κάτω ἐξέρχονται, μηδὲν μολύ νοντα κατὰ ψυχὴν τὸν ἄνθρωπον, οὐ γὰρ μένουσιν Ενδον. Οι 7 λογισμοί Ετωθέν τε γεννώνται, καὶ μένουσιν ἐκ ῖ, καὶ ἐξερχόμενοι, τουτέστιν, εἰς ἔργον προχωροῦντες καὶ εἰς πράξιν, μολύνουσι τὸν ἄνθρω πον· ὁ γὰρ λογισμὸς τῆς πορνείας, ἔσωθέν τε μένων, μιαίνει, καὶ ἐξερχόμενος εἰς ἔργον καὶ πραττόμενος, κατασπιλοί. • Καὶ ἐξελθὼν ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς, ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος· καὶ ἰδοὺ γυνή Χαναναία ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξελθοῦσα, ἐκραύγαζεν αὐτῷ, λέγουσα· Ελέησόν με, Κύριε υἱὲ Δαυίδ ή θυγάτηρ μου

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XV. κακῶς δαιμονίζεται. Ὁ δὲ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῇ λό- male a demonio agitatur. Ille vero non respondit et γον.» Τίνος ένεκεν τοὺς μαθητὰς κωλύσας εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν, αὐτὸς εἰς Τύρον καὶ Σιδώνα, τὰς εθνικές πόλεις, παραγίνεται; Μάθε οὖν ὅτι οὐχ ὡς κηρύξων ἦλθεν ἐκεῖ, ἐπεὶ ὡς ὁ Μάρκος φησί, ο καὶ έκρυψεν ἑαυτόν.» Αλλως τε, ἐπεὶ εἶδε τοὺς Φαρι σαίους μὴ δεξαμένους τὸν περὶ βρωμάτων λόγον, μεταβαίνει ἐπὶ τὰ ἔθνη. Ἐλέησον δὲ λέγει, οὐχὶ τὴν θυγατέρα μου· ἐκείνη γὰρ ἀναισθητεῖ, ἀλλ' ἐμὲ τὴν τὰ δεινὰ πάσχουσαν καὶ αἰσθανομένην. Καὶ οὐ λέγει, Ἐλθε, καὶ ἴασαι, ἀλλ' Ελέησον. Ὁ δὲ οὐκ ἀποκρίνεται αὐτῇ λόγον, οὐχ ὡς καταφρονῶν, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ, ὅτι διὰ τοὺς Ἰουδαίους ἦλθε προηγουμένως· καὶ ἐμφράξῃ τὰς συκοφαντίας αὐτῶν, μὴ ἐχόντων ὕστερον λέγειν, ὅτι τοὺς ἐθνικοὺς εὐεργετεῖ· ἅμα δὲ, ἵνα καὶ τὴν ἐπίμονον πίστιν τῆς γυναικὸς ἐπιδείξῃ. verbum. Quare discipulos prohibuit ire in viam gentium, ipse autem in Tyrum et Sidonein, genti lium civitates, ivit? Disce igitur quod non ut praedicaturus ivit illuc, quia (ut Marcus dicit) «et occultavit se.» Vel aliter sie: quia vidit. Phariseos nolle suscipere sermonem de 80 cibis, transit ad gentes. Minerere autem, dicit non filiæ meæ, illa enim sensu caret, sed mei, quæ tam gravia patior et sentio. Nec dicit, Veni, et sana, sed, Miserere. At . ille non respondit et verbum, non quod contemnal, sed ut ostendat quod propter Judæos inprimis venerit: et ut occludat calumnias eorum, ne possint postea dicere quod gentilibus benefecerit, ipsis contemptis; ad hac, ut etiam arram mulieris Ademi manifestam reddat. • Καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἠρώτων αὐτὸν, λέγοντες· Ἀπόλυσον αὐτήν, ὅτι κράζει όπισθεν ἡμῶν. Ὁ δὲ, ἀποκριθεὶς εἶπεν· Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ.» Οι μαθηταὶ βαρυνθέντες τῇ κραυγῇ τῆς γυναικός, πρώτων, ἵνα ἀπολύσῃ αὐτὴν, τουτέστι, παρεκάλουν ἀποπέμψασθαι αὐτήν. Τοῦτο δὲ ἐποίουν, οὐχ ὡ; άσπλαγχνοι, ἀλλὰ μᾶλλον θέλοντες πεῖσαι τὸν Κύριον ἐλεῆσαι αὐτήν. 'Θ δέ· Οὐκ ἀπεστάλην, φησὶν, εἰ μὴ εἰς τοὺς Ἰουδαίους, οἱ ἀπολωλότα εἰσὶ πρόβατα, ἀπὸ κακίας τῶν ἐμπιστευθέντων αὐτά. Διὰ δὲ τοῦ των δημοσιεύει τὴν πίστιν τῆς γυναικὸς ἐπὶ πλέον. . Ἡ δὲ, ἐλθοῦσα προσεκύνησεν αὐτῷ, λέγουσα, Κύριε, βοήθει μοι. 'Ο δὲ, ἀποκριθεὶς εἶπεν· Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις. Ἡ δὲ εἶπε· Ναί, Κύριε· καὶ γὰρ τὰ δυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν. Ἐπεὶ εἶδεν ἡ γυνὴ τοὺς συνηγόρους αὐτῆς τοὺς ἀποστόλους, ἀποτυχόν της, πάλιν πρόσεισι θερμῶς, καὶ Κύριον ἀποκαλεί. Ἐπεὶ δὲ ὁ Χριστὸς κύνα αὐτὴν ἀποκαλεῖ, διὰ τὸ τοὺς εθνικοὺς ἀκάθαρτον βίον ἔχειν καὶ περὶ τὰ αἵματα των εἰδωλοθύτων ἀναστρέφεσθαι, τέκνα δὲ τοὺς Ἰουδαίους, ἐκείνη συνετῶς ἀποκρίνεται καὶ μάλα σοφῶς, ὅτι Εἰ καὶ κύων εἰμὶ καὶ οὐκ ἀξία ἄρτον λαβεῖν, τους έστι, δύναμίν τινα καὶ μέγα σημείον· ἀλλ᾽ οὖν τοῦτο τὸ μικρὸν μὲν ὡς πρὸς τὴν σὴν δύναμιν, ἐμοὶ δὲ μέγα, δός· ὥσπερ καὶ τὰς ψίχας, οἱ μὲν τοὺς ἄρτους ἐσθίοντες οὐ μέγα τι ἔχουσιν, οἱ δὲ κύνες μέγα, καὶ ἐκ τούτων τρέφονται. • Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς, εἶπεν αὐτῇ· Ω γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις, γενηθήτω σοι ὡς θέλεις· καὶ κάθη ή θυγάτηρ αὐτῆς ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης. ἐφανέρωσε νῦν ὁ Ἰησοῦς τὴν αἰτίαν δι' ἣν ἀνεβάλλετο τὴν θεραπείαν ἐξ ἀρχῆς· ἵνα γὰρ ἡ πίστις καὶ ἡ σύνεσις τῆς γυναικὸς ἀναφανῇ, διὰ τοῦτο οὐκ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς κατένευσεν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ καὶ ἀποπέμ πεται μᾶλλον. Νῦν δὲ ἐπεὶ ἐξεκαλύφθη ή πίστις αὐτῆς, ἐπαινεῖται, ἀκούουσα·. Μεγάλη σου ή Ex collatione codd. Καὶ ἡ τύνεσις all. codd. 29. Verª, 23,?4. ‹ Et accedentes discipuli ejus rogabant illum, dicentes: Omille illam, nam clamat post nos. At ille respondens dixit: Non sum missus nisi ad oves quæ perierunt domus Israel. › Discipuli gravatim ferentes clamorem mulieris, rogabant: Dimitte eam, hoc est, obsecrabant ut ablegaret illam a se. Hoc autem faciebant non tanquam immisericordes, sed magis volentes persuadere Domino ut misereretur ei. At ille inquit: Non sum missus nisi ad Judaeos, qui sunt oves perdita per eorum malitiam, quibus fuerant concreditæ. Per hoc autem amplius evulgat fidem mulieris. Vers. 25, 27. & Illa vero venit et adoravit illum dicens': Domine, succurre mihi. At illa respondit, ac dixit: Non est bonum sumere panem fiorini, et objicere catellis. fifa autem dixit: Etiam, Domine. Etenim catelli conedunt de micis quæ cadunt de mensa dominorum suorum, › Postquam vidit mu· lier patronos suos repulsam passos, iterum Dominum ferventer accedit, et invocal ut Dominum. Quia autem Christus canem illam dixerat, eo quod gentiles impuram agerent vitam, et in sanguine idolis immolatorum versarentur, filios vero Judæos illa valde sapienter et magno intellectu respondit: Quamvis et canis sim, et indigna que panem accipiam, hoc est, virtutem, et signum magnum: sed hoc parvum quid, quantum ad virtutem tuam attinet, mihi autem magnum fuerit, da, sicut et qui panes comedunt, non magni faciunt si micas dent canes autem bene ex his pascuntur. VERS. 28. ο Tunc respondens Jesus dixit illi: Ο mulier, magna est des tua, fiat tibi sicut vis. Ει sanata est filia ejus ex illa bora. Nunc manifestat Jesus causam propter quam sanationem ab initio distulerit, nempe ut fides et prudentia mulieris clarescat. Propterea non statim ab initio annuit Chri stus, sed magis illam a se amandavit: nunc autem quandoquidem cjus des manifestata est, laudat eam: ‹Magna est fides tua. › Iloc aútem quod dieit, Venet. S. Marci.

Fial tibi sicut vis, ostendit quod nisi fdem ha- πίστις, τὸ δὲ, Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις, εἰπὼν ἔδει buisset, mihil fuisset assecuta. Atque ita si voluerimus et nes, nihil vetat et nos assequi quæ voluerimus. Observa autem quod licet sancti orent pro nobis, sicut pro illa apostoli, attamen nos pro nobis ipsis petentes magis audimur. Est autem Chananæa symbolum Ecclesia e gentibus collectæ. 81 Nan et gentes prius repulsa fuerunt, et post - ea in filiorum ordinem provectæ obtinuerunt panem, corpus, inquam, Domini. Judai autem canes facti, ex micis videntur pasci, hoc est, parvitate et vilitate litteræ. Significat enim Tyrus cohibitionem, Sidon autem venantes: Chananza, preparata humiliationi. Gentiles igitur qui malitia tenebantur, inter quos fuerunt venatores animarum damones, humilitate sunt preparati. Justi enim sublimi regno Dei sunt præparati. VERS. 29, 31.. Ει progressus illinc Jesus, ve nit juxta mare Galilææ, et conscenso monte sedebat illic: et accesserunt ad eum turba multa, habentes secum claudos, cæcos, surdos, mutilos, et alios multos, et abjecerunt eos ante pedes Jesu, et sanavit eos, adeo ut turbæ miratæ sint com viderent mutos loqui, mutilos esse sanos, claudos ambulare, caecos videre: et glorifcabant Deum lerael.» Non continuo versatur.in Judaa, sed in Galilæa, propter multam incredulitatem Judæorum. Galilæi enim fideliores illis erant. Vide igitur fidem illorum, quomodo et in montem ascendant claudi exsistentes et casci: non segnes sunt, sed et ad pedes Jesu objiciuntur, utpote illum supra hominem esse existimantes, unde et sanitatem, assecuti sunt. Et tu igitur ascende in montem mandatorum, ubi sedet Jesus: et si cæcus fueris, non valens videre per teipsum quod bonum: et si claudus, videns quidem quod bonum, non valens autem ad hoc pervenire: et si surdus, qui neque alium audias admonenten, neque alium admonere valeas: et si mutilus sis, non valens extendere manum ad eleemosynam: et si alio quodam morbo teneare, prosternas te ad pedes Jesu, et vestigia vitæ illius attinge, curationemque habebis. VERS. 32. Jesus antem vocatis ad se discipulis ξεν ὅτι ἐὰν μὴ πίστιν εἶχεν, οὐκ ἂν ἔτυχε τῆς αἰσ τήσεως· ὥστε ἐὰν θέλωμεν καὶ ἡμεῖς, οὐδὲν τὸ κω· λύον τυχεῖν ὧν θέλομεν. Σημείωσαι δὲ ὅτι κανἅγιοι αἰτῶσιν ὑπὲρ ἡμῶν, ὥσπερ ὑπὲρ ἐκείνης οἱ ἀπόστο λοι, ἀλλ᾽ οὖν ἡμεῖς ὑπὲρ ἑαυτῶν αἰτοῦντες, πλέον ἀνύομεν. Σύμβολον δὲ ἡ Χαναναία καὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Εκκλησίας. Καὶ γὰρ καὶ τὰ ἔθνη απωσμένα πρότε ρον, ὕστερον εἰς τὴν τῶν υἱῶν τάξιν ἀνεβιβάσθησαν, καὶ τοῦ ἄρτου ἠξιώθησαν, τοῦ σώματος λέγω τοῦ Κυρίου. Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, κύνες ἐγένοντο, ἐκ τῶν μι χίων δοκοῦντες τρέφεσθαι, τουτέστι, τῶν μικρῶν καὶ εὐτελῶν τοῦ γράμματος. Σημαίνει δὲ ἡ Τύρος, συνοχήν· ἡ δὲ Σιδών, θηρῶντες. Χαναναία δὲ, ήτοιμασμένη τῇ ταπεινώσει· οἱ γοῦν συνεχόμενοι τῇ κακίᾳ ἐθνικοί, ἐν οἷς ἦσαν οἱ θηρῶντες τὰς ψυχὰς δαίμονες, οὗτοι καὶ τῇ ταπεινώσει εἰσὶν ἡτοιμασμένοι· οἱ γὰρ δί καιοι, τῷ ὕψει τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ ἡτοιμάσθησαν. • Καὶ μεταβὰς ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς, ἦλθε παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἀναβὰς εἰς τὸ ὄρος, ἀκάθητο ἐκεῖν καὶ προσῆλθον αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, ἔχοντες μεθ᾿ ἑαυτῶν χωλούς, τυφλούς, κωφούς, κυλ λους, καὶ ἑτέρους πολλούς, καὶ ἔῤῥιψαν αὐτοὺς παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς· ὥστε τοὺς ὄχλους θαυμάσαι βλέποντας, κωφούς λα λοῦντας, κυλλοὺς ὑγιεῖς, χωλούς περιπατοῦντας, το φλοὺς βλέποντας· καὶ ἐδόξασαν τὸν Θεὸν Ἰσραήλ. Οὐ τῇ Ἰουδαίᾳ συνεχῶς ἐπιδημεῖ, ἀλλὰ τῇ Γαλιλαία, διὰ τὴν πολλὴν ἀπιστίαν τῶν Ἰουδαίων· οἱ γὰρ Γαλιλαῖοι πιστότεροι ἦσαν ἐκείνων. Ιδε οὖν τὴν πίστιν αὐτῶν, πῶς καὶ εἰς τὸ ὄρος ἀνέρχονται χωλοὶ ὄντες καὶ τυφλοί, καὶ οὐ κατοκνοῦσιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς πόδας ρίπτονται τοῦ Ἰησοῦ, ὡς ὑπὲρ ἄνθρωπον δο κοῦντες αὐτὸν, ὅθεν καὶ τῆς ἰάσεως ἔτυχον. Καὶ σὺ οὖν ἄνελθε εἰς τὸ ὄρος τῶν ἐντολῶν, ἔνθα κάθηται ὁ Κύριος· και τυφλός ᾖς, μὴ δυνάμενος ἀφ' ἑαυτοῦ ἰδεῖν τὸ καλόν· κἂν χωλός, βλέπων μὲν τὸ καλόν, οἱ δυνάμενος δὲ εἰς αὐτὸ ἐλθεῖν· κἂν κωφός, μήτε ἄλλου ἀκούων παραινοῦντος, μήτε ἄλλῳ παραινέσαι δυνάμενος· κἂν κυλλής, τουτέστι, τὴν χεῖρα εἰς ἐλεημο σύνην μὴ δυνάμενος ἐκτεῖναι· κἂν ἄλλο τι νοσῇς, πεσὼν παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῶν ἰχνῶν τοῦ βίου ἐκείνου ἀψάμενος, θεραπευθήσῃ. . Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος τοὺς μαθητάς suis dixit: Miseret me turba, propterea quod jam αὐτοῦ, εἶπε· Σπλαγχνίζομαι ἐπὶ τὸν ὄχλον, ὅτι ἤδη Triduo perseverant apud me, et non habent quod edant et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via. › Turbæ quidem non audebant panes petere, utpote qui ad recipiendam sanitatein venerant: ipse autem misericore exsistens, curam agit: ct ne quis dicere possit quod alia viatica habeant, inquit, quod si etiam habuissent, fuissent consumpta: tres enim jam dies sunt. Ostendit autem quod a longe venerint, dicendo, Ne deficiant in via. Hæc autem dicit ad discipulos, excitare eos voJens ut dicant ipsi qnod possit eos alere, sicut et quinque millia: sed illi adhuc sapientia careLant. VERS. 33. • Εt dicunt illi discipuli ejus: Unde ἡμέρας τρεῖς προσμένουσί μοι, καὶ οὐκ ἔχουσι τί φάγωσι, καὶ ἀπολῦσαι αὐτοὺς νήστεις οὐ θέλω, μή ποτε ἐκλυθῶσιν ἐν τῇ ὁδῷ.» Οἱ μὲν ὄχλοι οὐκ ἐτόλ μων ἄρτους αἰτῆσαι, ὡς ἐπὶ θεραπείᾳ ἐλθόντες. Αύτ τὸς δὲ φιλάνθρωπος ών, φροντίζει· ἵνα δὲ μὴ ἔχῃ τις εἰπεῖν ὅτι, Αλλα εφόδια ἔχουσι, φησὶν, Εἰ καὶ εἶχον, ἀνηλώθησαν ἄν· τρεῖς γὰρ ἤδη ἡμέραι εἰσί. Δείκνυσι δὲ ὅτι καὶ μακρόθεν ἦλθον, ἐν τῷ λέγειν, ἵνα μὴ ἐκλυθῶσιν ἐν τῇ ὁδῷ· ταῦτα δὲ λέγει πρὸς τοὺς μας θητὰς, διεγεῖραι αὐτοὺς βουλόμενος πρὸς τὸ εἰπεῖν αὐτῷ, ὅτι Δύνασαι αὐτοὺς θρέψαι ὡς καὶ τοὺς πεντα κισχιλίους· ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι ἀνοηταίνουσιν ἔτι, • Καὶ λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· Πόθεν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XVI. ἡμῖν ἐν ἐρημίᾳ ἄρτοι τοσοῦτον, ὥστε χορτάσαι ὄχλον & nobis in solitudine panes tam multi ut saluromus τοσοῦτον;» Καίτοι ἔδει συνιέναι αὐτοὺς, ὅτι καὶ πρότερον πλείους ἐτράφησαν ἐν ἐρημία· ἀλλ' ἀναι σθήτως ἔχουσιν, ἵν᾽ ὅταν ἴδῃς τούτους ὕστερον σου φίας τοσαύτης πλήρεις, θαυμάζῃς τὴν τοῦ Χριστοῦ χάριν. • Καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Πόσους άρτους ἔχετε; Οἱ δὲ εἶπον· Επτά, καὶ ὀλίγα ἰχθύδια. Καὶ ἐκέλευσε τοῖς ὄχλοις ἀναπεσεῖν ἐπὶ τὴν γῆν· καὶ λαβὼν τοὺς ἑπτὰ ἄρτους καὶ τοὺς ἰχθύας, εὐχαριστήσας έκλασε, καὶ ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· οἱ δὲ μαθηταὶ τῷ ὄχλῳ. Καὶ ἔφαγον πάντες καὶ ἐχορτάσθησαν, καὶ ἦταν τὸ περισσεύον τῶν κλασμάτων ἑπτὰ σπυρίδας πλήρεις. Οἱ δὲ ἐσθίοντες ἦσαν τετρακισχίλιοι ἄνδρες, χωρίς γυναικῶν καὶ παιδίων. Ὁ Εὐτέλειαν διδάσκων, ἐπὶ τὴν γῆν ἀνακλίνει· εὐχαριστεῖν δὲ διδάσκων προ τροφῆς ἡμᾶς, εὐχαριστεῖ καὶ αὐτός. Ἐρωτᾶς δὲ πῶς ἐκεῖ μὲν, καίτοι πέντε ὄντων ἄρτων καὶ πεντακισχι λίων τῶν τραφέντων, δώδεκα κόφινοι· ἐνταῦθα δὲ πλειόνων τῶν ἄρτων ὄντων καὶ ἐλαττόνων τῶν τρα φέντων, ἑπτὰ σπυρίδες επερίττευσαν; Εστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι ἡ αἱ σπυρίδες μείζους ἦσαν τῶν κοφίνων, ἢ ἵνα μὴ ἡ ἰσότης τοῦ θαύματος εἰς λήθην αὐτοὺς ἐμβάλῃ. Εἰ γὰρ καὶ νῦν ἐπερίσσευσαν δώδεκα κόφινοι, ἐπελάθοντο ἂν ἐκ τῆς ἰσότητος, ὅτι δεύτερον έθαυματούργησεν ἐπὶ ἄρτοις. Σὺ δὲ καὶ τοῦτο γνῶθι, ὅτι οἱ τετρακισχίλιοι, τουτέστιν, οἱ τὰς τέσσαρας ἀρετὰς ἔχοντες τελείως, οὗτοι ἑπτὰ ἄρτοις, τουτέστι, πνευματικωτέροις λόγοις καὶ τελειοτέροις τρέφονται. Ο γὰρ ἑπτὰ ἀριθμὸς, τῶν ἑπτὰ πνευματικών χαρισμάτων σύμβολον· ἀναπίπτουσι δὲ ἐπὶ τὴν γῆν, ὑποκάτω αὐτῶν τιθέντες πάντα τὰ γήινα, καὶ καταπατοῦντες αὐτὰ, ὥσπερ καὶ οἱ πεντακισχίλιοι ἐπὶ τοὺς χόρτους ἀνέπεσον, τουτέστι, τὴν σάρκα καὶ τὴν δόξαν ὑποκάτω αὐτῶν ἔθεντο. «Πᾶσα γὰρ σάρξ, χόρτος· καὶ πᾶσα ἀνθρώπου δόξα, ὡς ἄνθος χόρτου.» Ἑπτὰ δὲ σπυρίδες ἐνταῦθα τὰ περιττά, διότι πνευματικὰ καὶ τελειότερα ἦσαν ἃ οὐκ ἠδυνήθησαν φαγεῖν· ἐκεῖνα οὖν ἐπερίσσευσαν ἃ ἑπτὰ σπυρίδες χωροῦσι, του τέστιν, ἃ μόνον τὸ ἅγιον Πνεῦμα οἶδε. «Τὸ γὰρ Πνεῦμα πάντα έρευνα, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ.» • Καὶ ἀπολύσας τοὺς ὄχλους, ἐνέβη εἰς τὸ πλοῖον, καὶ ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια Μαγδαλά.» Αναχωρεῖ ὁ Ἰησοῦς, ἐπεὶ οὐδὲν ἄλλο σημεῖον ἐποίει πλείους αὐτῷ ἀκολουθεῖν ὡς τὸ τῶν ἄρτων. Ὥστε καὶ βασιλέα αὐτ τὴν ἔμελλον ποιῆσαι, ὡς Ιωάννης φησίν. Ἵνα οὖν φύγῃ τὴν τῆς τυραννίδος υποψίαν, μεταβαίνει. Περὶ τῆς ζύμης των Φαρισαίων. Περὶ τῆς ἐν Και σαρείᾳ ἐπερωτήσεως. Περὶ τῆς ἐπιτιμήσεως του Πέτρου, ὅπως μὴ Χριστὸς πάθη. turbam tantam? › Quamvis non oportebat illos oblitos esse, quod et prius plures paverit in solitudine, sed stupidi erant, ut cum postea hos videris tanta sapientia præditos, mireris Christi gratiam. VERS. 34-38. < Et dicit illis Jesus: Quot paues habetis? Ili autem dixerunt: Septem, et paucos 82 pisciculus. Et jussit turbas discumbere in terra, et sumpsit septem panes ac pisces: et postquam gratias egisset, fregit, deditque discipulis suis discipuli autem turbæ. Comederuntque omnos, et saturati sunt. Et sustulerunt quod supererat fragmentorum, septem sportulas plenus. At bi qui comederant, erant qualer mille viri, præter mulie res et pueros, › Frugalitatem docens, super terram recumbere jubet: et gratias agere ante cibum nos docens, gratias agit et ipse. Rogas autem, quo pacto illic quidem cum essent quinque panes, et quinque millia aliti essent, duodeción cophini superfuerunt: hic autem cum essent pauciores pa scendi, et plures panes, septemsports? Dici igiur posset vel quod sportæ majores essent coplinis, vel ne æqualitas miraculi eos oblivisci faceret. Nam si hunc quoque superfuissent duodecim cophini, obliti fuissent ob æqualitatem, quod iterum miraculum fecisset in panibus. Το autem et hoc scias quod quatuor millia, boc est, qui quatuor virtutes recte possident, hi septem panibus, hoc est, magis spiritualibus et perfectis sermonibus pascuntur. Septenarius enim numerus, septem spiritualium dono. rum est symbolum. Discumbunt autem super terram, quia omnibus terrenis superiores sunt, et calcant ea: sicut et quinque millia super fenum discubuerunt, hoc est, carnem et gloriam subjecerunt. • Omnis enim caro, fenum: et omnis gloria homi - nis sicut flos feni”. › Septem autem sportæ hoc loco residua, eo quod spiritualia et perfectiora fuerunt, quæ non potuerunt comedere. Illa igitur supererant, quæ septem sportæ capiunt, hoc est, quæ solus sanctus Spiritus scit. Spiritus enim omnia scruta - tur, ctiam profunditates Dei. VERS. 39. Et dimissis turbis conscendit navim, venitque in fines Magdala.» Secedit Jesus. Nullam enim signum plures, ut eum sequerentur, incitabat, quam illud quod in multiplicandis panibus fecerat. Ita ut etiam, quemadmodum alt Joannes, in regem assumpturi erant illum ". Unde et secedit, quo tyrannidis effugiat suspicionem. • Καὶ προσελθόντες οἱ Φαρισαῖοι καὶ Σαδδουκαίοι, πειράζοντες επηρώτησαν αὐτὸν σημεῖον ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς.» Κἂν τοῖς δόγμασι διίσταντο Φαρισαῖοι καὶ Σαδδουκαίοι, ἀλλά γε κατὰ Χριστοῦ "Eccli. xiv, 1S. ** 1 Cor. 1, 10, 10 Juan, vi, 15. CAPUT XVI. De fermento Pharisæorum. De facta Cæsareæ inter· rogatione. De increpatione Petri renuentis Chiristum pali. VERS. 1. Et aggressi Pharisæi una cum Sadducæis, tentantes rogabant eum ut signum e cœlo osten - deret sibi. › Tametal dogmatis dissideant Sadducæi et Pharisæi, nihilominus tamen contra Chri-

stum conspirant. Signum autem e coelo petunt, ut συμπνέουσι σημεῖον δὲ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ζητοῦσιν, sistere solem vel Junam. Existimabant enim quod signa quæ super terram flebant, diabolica virtutė et in Beelzebub Gerent, Ignorabant enim insipientes quod 83 et Moses in Ægypto multa signa super terram fecerat, et ignem e colo descendisse super pecora Job, a diabolo erat, atque adeo non omnia qum e calo, a Deo: neque qum in terra omnia, damonibus. VERS. 9-4. ο Δι ille respondens, dicit eis: Cum coeperit esse vespera, dicitis, Senoritas erit, nam rubet coelum. Et mane: Hodie tempestas, rubet enim cœlum triste. Hypocritæ, faciem cœli scitis dijudicare, signa vero temporum non potestis? › Reprehendit tentativam illorum quaestionem, hypocritas ipsos nominans, et inguk: Sicut signorum apparentium in cœlo aliud quidem pluvarium, alind autem serenitatis indicium est: et nemo videns pluviarum signum, serenitatem requirit: vel serenitatis signum videns, pluvias timet: sic et de me cogitare oportet, quod aliud tempus hujus adventus, et aliud futuri. Nunc opus est miraculis in terra: quae autem iu coelo dent, usque in illud tempus reservabuntur, quo soi exstinguetur, luna occultabitur, calum immutabitur ". «Nallo prava et adultera signum requirit, et signum non dabitur el, nisi signum Jonse propheta. Ει relictis illis, abiit.» Natio mala, utpote tentans: et adultera, ut deficiens a Deo, et adhærens diabolo. Petentibus autem signum e caelo, non dat nisi signum Jonge propheta, hoc est, quod in ventre magni ceti, hoc est, mortis, factus triduanus, resurget. Hoc autem signum etiam e colo esse dixeris. In morte enim ejus obtenebratus est sol, et creatura omnis immutata est. Vide autem sermonem: Signum non dabitur ei nisi signum Jone prophet. Ipsis enim data sunt signa, hoc est, propter ipsos facta sunt, tametsi non crediderint. Proinde et relictis illis ut incurabilibus, alfit. " οἷον ήλιον στῆσαι, σελήνην· ἐδόκουν γὰρ ὅτι τὰ ἐπὶ τῆς γῆς σημεῖα, ἀπὸ δαιμονικής δυνάμεως καὶ ἐν Βεελζεβούλ γίνονται. Ηγνόουν γὰρ οἱ ἀνόητοι, ὅτι καὶ ὁ Μωσῆς ἐν Αἰγύπτῳ πολλὰ σημεῖα ἐκ τῆς γῆς ἐποίησε, καὶ τὸ πῦρ τὸ ἐξ οὐρανοῦ κατελθὸν ἐπὶ τὰ τοῦ Ἰὼβ κτήνη, ἀπὸ τοῦ διαβόλου ἦν· ὥστε οὐ πάντα τὰ ἐξ οὐρανοῦ, ἐκ Θεοῦ· οὐδὲ τὰ ἐκ γῆς πάντα, ἐκ δαιμόνων. . Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Οψίας γενομέν νής, λέγετε Ευδία, πυρράζει γὰρ ὁ οὐρανός. Καὶ πρω· Σήμερον χειμών, πυρράζει γάρ στυγνάζων ὁ οὐρανός· ὑποκριταί, τὸ μὲν πρόσωπον τοῦ οὐρανοῦ γινώσκετε διακρίνειν, τὰ δὲ σημεῖα τῶν καιρῶν οὐ δύνασθε;» Ελέγχει τὴν πειραστικὴν αὐτῶν ζήτησιν, > ὑποκριτὰς αὐτοὺς ὀνομάζων, καὶ φησὶν ὅτι Ωσπερ · ῶν ἐν οὐρανῷ φαινομένων ἄλλο μὲν τοῦ χειμῶνος σημεῖον, ἄλλο δὲ τῆς εὐδίας, καὶ οὐκ ἄν τις τὸ σημεῖον τοῦ χειμῶνος ιδών, γαλήνην ζητήσειεν, οὐδὲ τὸ τῆς γαλήνης, χειμῶνα· οὕτω καὶ περὶ ἐμοῦ λογί ζεσθαι χρή. Αλλος γὰρ οὗτος τῆς παρουσίας ὁ και ρὸς, καὶ ἄλλος ὁ μέλλων· νῦν χρεία τῶν ἐν γῇ σημ μείων. Τὰ δὲ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ τα μιεύεται, ὅτι ὁ ἥλιος σβεσθήσεται, ἡ σελήνη κρυ βήσεται, ὁ οὐρανὸς ἀλλαγήσεται. Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλίς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου, καὶ καταλιπών αὐτοὺς ἀπῆλθε.» Πονηρὰ γενεά, ὡς πει ράζοντες, μοιχαλίς, ὡς ἀφιστάμενοι τοῦ Θεοῦ· καὶ κολλώμενοι τῷ διαβόλῳ. Σημεῖον δὲ ἐξ οὐρανοῦ ζητούντων, οὐ δίδωσιν εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ιωνά, τους ἐστιν, ὅτι τριήμερος ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ μεγάλου κήτους τοῦ θανάτου γενόμενος, ἀναστήσεται. Τοῦτο δὲ τὸ σημεῖον, καὶ ἐξ οὐρανοῦ εἴποις ἂν εἶναι. Ἐν γὰρ τῷ θανάτῳ αὐτοῦ, ὁ ἥλιος ἐσκοτίσθη· καὶ ἡ κτίσις πάσα Αλλοίωτο. Ορα δὲ τὴν λέξιν, Σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου.» Αύ τοῖς γὰρ ἐδίδοντο τὰ σημεῖα, τουτέστι, δι᾿ αὐτοὺς ἐγίνοντο, κἂν ἐκεῖνοι ἠπίστουν. Διὸ καὶ καταλιπών αὐτοὺς ὡς ἀθεραπεύτους, ἀπῆλθεν. • Καὶ ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὸ πέραν, ἐπελάθοντο ἄρτους λαβεῖν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτ τοῖς· Οράτε καὶ προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.» "Ωσπερ ή ζύμη ἐξώδης VERS. 5, 6. «Εt cumn venissent discipuli ejus in ulteriorem ripam, per oblivionem non acceperunt panes. At Jesus dixit illis: Videte et cavete a fermento Pharisæorum et Sadducæorum. › Quemadmodum fermentum amarum est et velus, ita et ἐστὶ καὶ παλαιὰ, οὕτω καὶ ἡ τῶν Φαρισαίων καὶ Pharisæorum et Sadducæorum doctrina mordet animas, amara exsistens, et veteres seniorum traditiones introducens. Et sicut fermentum temperatura est aquæ et farinæ: sic doctrina Pharisæorum mista est ex sermone et ex vita corrupta. Non dixit autem illis manifeste: Cavete a doctrina Pharisæorum, ut memores eos faceret signi panum. ' VERS. 7-12. At illi reputabant intra se, dicentes: Panes non sumpsimus. Quod ubi cognovit Jesus, dixit illis: Quid cogitatis intra vosipsos, n parum fidentes, quod panes non sumpseritis? Nondum 2 Matth. XXIV, 29 Σαδδουκαίων διδασκαλία ἔδαχνε τὰς ψυχὰς, ὀξώδης οὖσα, καὶ παλαιὰς παραδόσεις τῶν πρεσβυτέρων εἰσάγουσα· καὶ ὥσπερ ἡ ζύμη μίγμα ἐστὶν ὕδατος καὶ ἀλεύρου, οὕτω καὶ ἡ διδασκαλία τῶν Φαρισαίων, μικτὴ ἔκ τε λόγου καὶ βίου διεφθαρμένου. Οὐκ εἶπε δὲ αὐτοῖς φανερῶς, Προσέχετε ἀπὸ τῆς διδασκαλίας τῶν Φαρισαίων, ἵνα ὑπομνήσῃ αὐτοὺς τῶν σημείων τῶν ἄρτων. Οἱ δὲ διελογίζοντο ἐν αὐτοῖς λέγοντες ότι, Αρτους οὐκ ἐλάβομεν. Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς, εἶπεν αὐτοῖς· Τ διαλογίζεσθε ἐν ἑαυτοῖς, ὀλιγόπιστοι, ὅτι ἄρτους οὐκ ἐλάβετε; Οὔπω νοεῖτε οὐδὲ μνημονεύετε τους πέντε

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. XVI. ἄρτους τῶν πεντακισχιλίων, καὶ πόσους κοφίνου; & intelligitis, neque memoria tenetis quinque illos ἐλάβετε; οὐδὲ τοὺς ἑπτὰ ἄρτους τῶν τετρακισχι λίων, καὶ πόσας σπυρίδας ελάβετε; Πῶς οὐ νοεῖτε ὅτι οὐ περὶ ἄρτου εἶπον ὑμῖν, Προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων; Τότε συνήπαν ὅτι οὐκ εἶπε προσέχειν ἀπὸ τῆς ζύμης τοῦ ἄρτου, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς διδαχῆς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδο δουκαίων. Ενόμιζον ὅτι τοῦτο ἔλεγεν αὐτοῖς, τὸ φυσ λάττεσθαι τὸν ἐκ τῶν Ἰουδαϊκῶν βρωμάτων μολυ σμόν, διὸ καὶ διελογίζοντο ότι ἄρτους οὐκ ἔλαβον· ὀνειδίζει οὖν αὐτοῖς ὡς ἀνοήτοις καὶ ὀλιγοπίστοις. Καθ' δ μὲν γὰρ οὐκ ἐμνήσθησαν πόσοις άρτοις πό σους ἔθρεψεν, ἀνόητοι· καθ᾽ ὁ δὲ ἠπίστησαν, ὅτι κἂν μὴ ἡγόρασαν ἄρτους ἐξ Ἰουδαίων, ηδύνατο παρ αγαγεῖν αὐτὸς, κατὰ τοῦτο ὀλιγόπιστοι· ὡς δὲ ἐπετίμησεν αὐτοῖς σφοδρότερον, οὐ γὰρ πανταχοῦ ἡ πραό- " της καλόν, εὐθέως συνῆκαν ότι ζύμην την διδασκαλίαν ἐκάλεσε. Τοσοῦτον ἰσχύει πανταχοῦ ἡ εὔλογος ἐπιτίμησις. • Ελθὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὰ μέρη Καισαρείας τῆς Φιλίππου, ἠρώτα τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ, λέγων· Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου;» Εμνήσθη τοῦ κτίσαντος τὴν πόλιν, ἐπειδή ἐστι καὶ ἄλλη Καισάρεια, η Στράτωνος, καὶ οὐκ ἐν ἐκείνῃ, ἀλλ᾽ ἐν ταύτῃ αὐτοὺς ἐρωτᾷ. Πόῤῥω γὰρ τῶν Ἰουδαίων ἀπάγει τοὺς μαθητάς, ὡς ἂν μηδένα φοβούμενοι, μετὰ παρρησίας εἴπωσι. Πρῶτον δὲ τὴν τοῦ πλήθους ἐρωτᾷ ὑπόληψιν, ἵνα εἰς μείζονα ἀνενεχθῶσιν ἔννοιαν, καὶ μὴ εἰς τὴν αὐτὴν ταπεινότητα τοῖς πολλοῖς πέσωσιν· οὐκ ἐρωτᾷ δὲ, Τίνα με λέγουσιν οἱ Φαρισαίοι; ἀλλ', Οἱ ἄνθρωποι, περὶ τοῦ ἀδήλου πλήθους λέγων. • Οἱ δὲ εἶπον· Οἱ μὲν Ἰωάννην τὸν Βαπτιστήν, ἄλλοι δὲ Ἠλίαν· ἕτεροι δὲ Ἱερεμίαν, ἡ ἕνα τῶν προφητῶν.» Οἱ μὲν Ἰωάννην αὐτὸν ὀνομάζοντες, ἦσαν ὡς ὁ Ἡρώδης, νομίζοντες τὸν Ἰωάννην μετὰ τὴν ἀνάστασιν καὶ τοῦτο τὸ χάρισμα λαβεῖν, τὸ τῆς θαυματουργίας· οἱ δὲ Ηλίαν, διὰ τὸ ἐλεγκτικὸν, καὶ διὰ τὸ προσδοκᾶσθαι ὅτι ἐλεύσεται· οἱ δὲ Ἱερεμίαν, διὰ τὸ αὐτοφυὲς τῆς σοφίας καὶ ἄνευ μαθήσεως· ὁ γὰρ Ἱερεμίας,: αἷς ἂν εἰς προφητείαν στάχθη. • Λέγει αὐτοῖς· Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε είναι; ᾿Αποκριθεὶς δὲ Σίμων Πέτρος, εἶπε· Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος.» Καὶ πάλιν ὡς θερμός Ο Πέτρος προπηδά, καὶ ὁμολογεῖ ἀληθῶς αὐτὸν εἶν ναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Οὐ γὰρ εἶπε, Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, χωρίς τοῦ ὁ ἄρθρου, ἀλλὰ μετὰ τοῦ ἄρθρου, ο Υιός, τουτέστιν, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ εἷς καὶ μόνο;, οὐ χάριτι Υἱὸς, ἀλλ' ὁ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐ σίας τοῦ Πατρὸς γεννηθείς, ἐπεὶ καὶ Χριστοὶ πολλοὶ ἦσαν, οἱ ἱερεῖς πάντες καὶ οἱ βασιλεῖς, ἀλλ' ὁ Χριστὸς μετὰ τοῦ ἄρθρου, εἷς ἐστιν. • Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς, εἶπεν αὐτῷ· Μακάριος εἶ, Σίμων Βὰρ Ιωνά, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκά λυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» panes, cum homines essent quinque millia, et quol cophinos sustuleritis? neque séptem illos panes, eum essent quatuor millia, et quot sportas acceperitis? Qui fi ut non intelligatis me non de pano dixisse vobis illud, ut caveretis a 84 fermento Pharisæorum et Sadducæorum? Tunc intellexerunt, quod non jussisset cavere a fermento panis, sed a doctrina Pharisæorum et Sadducæorum. › Existimabant quod hoc diceret illis, ut custodirent se ne coinquinarentur a cibis Judaicis, ideoque loquebantur inter se quod panes non accepissent. Exprobrat igitur illis quod tam stupidi et tam parvae fidei essent: imprudentes enim erant et stupidi, quod non cogitabant quam paucis panibus multos supra aluisset; et quod paucm fidei, quod quia non enierant a Judais panes diffiderent ipsuın posse alicunde acquirere. Et ut acrius eos perstrinxit (non enim ubique bona est mansuetudo), statim intellexerunt quod fermentum doctrinam vocasset. Tantum ubique valet rationabilis increpatio. VERS. 13.. Cum venisset autem Jesus in partes Caesareae Philippi, interrogabat discipulos suos, dicens: Quem me dicunt homines esse, Filium μomninis?» Meninit ejus qui civitatem condidit, quia est et alia Cæsarea Stratonis, et non in illa, sed in hac illos interrogat. Procul enim a Judæis abducit discipulos, ut nullum timentes libere ac fidenter dicant. Primum autem percontatur multitudinis opinionem, ut ad sublimiorem adducantur cogitationem, et ne in eamdem, in quam plerique, cadant humilitatem. Non interrogat autem, Quem me dicunt Pharisæi? sed, Homines: de simplici multitudine dicens. VERS. 14. • Illi vero dicebant: Alii quidem Joannem Baptistam, alii vero Eliam, alii autem Hieremiam, aut unum ex prophetis. Qui Joannem illum nominabant, erant ex bis qui cum Herode pulabant Joannem post resurrectionem etiam donum accepisse operandi miracula. Qui autem Eliam, movebantur ex eo quod acriter reprehendebat, et exspectabant, quod veniret. Qui vero Hieremiam, hoc dicebant, quod simili sapientis prædlitus essel, quam. a nullo didicerat. Etenim Hieremias cum puer esset, in prophetam assumptus est. VERS. 15, 16. c Dicit illis: Vos autem quem me dicitis esse? Respondens autem Simon Petrus dixit: Tu es Christus ille Filius Dei viventis. > Iterum ut ferventior Petrus prosilit, et vere confitetur ipsum esse Filium Dei. Non enim dixit, Tu es Christus Filius Dei, absque articulo, sed cum articulo, ille Filius, hoc est, ille ipse, qui solus et unicus: non gratia Filius, sed qui ex ipsa Katris substantia genitus: quia et multi Christi erant, sacerdotes el♦reges omnes, sed Christus cum articulo unus est. Vens. 17.. Ει respondens Jesus, dixit illi: Et Beatus es, Sunon Bar Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in cœlis. ›

Beatum dicit Petrum, quia a divina gratia scien- Μακαρίζει τὸν Πέτρον ὡς ἐκ θείας χάριτος λαβόντα tiam acceperat: approbans autem Petrom, ostendit consequenter aliorum hominum opiniones falsas. Dixit autem illum Bar Jona, hoc est, filium' Jona, quasi ita diceret: Sicut tu Jonæ filius, ita ego Patris mei 85 calestis, consubstantialis illi exsistens tem. Revelationein autem scientiam dicit, quia abscondita et ignota ei a Patre erant revelata. Vers. 18. «Αt ego tibi dico, quod tu es Petrus, el super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferi non prævalebunt contra illam. Remunerat Petrum Dominus, mercedem illl dans magṇam, quod supra eum ædificavit Ecclesiam. Quia enim confessus erat eum Dei Filium Petrus, τὴν γνῶσιν· ἀποδεχόμενος δὲ αὐτὸν, δείκνυσι λοιπὸν τὰς τῶν ἄλλων ἀνθρώπων υπολήψεις ψευδείς: εἶπε δὲ αὐτῷ Βὰρ Ἰωνᾶ, τουτέστιν, υἱὲ τοῦ Ἰωνᾶ, μονονοὐχὶ τοῦτο λέγων, ὅτι Ὥσπερ σὺ τοῦ Ἰωνᾷ παῖ:, οὕτως ἐγὼ τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανῷ ὁμοού σιος ὧν ἐκείνῳ. ᾿Αποκάλυψιν δὲ λέγει τὴν γνῶσιν, ὡς τῶν κρυφίων καὶ ἀγνώστων φανερωθέντων παρὰ τοῦ Πατρός. • Καγώ δέ σοι λέγω ὅτι σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οικοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Αμείβεται τὸν Πέτρον ὁ Κύριος, μισθὸν αὐτῷ διδοὺς μέγαν, τὸ ἐπ᾿ αὐτῷ οἰκοδομηθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν. Ἐπεὶ γὰρ ὡμολόγησεν αὐτὸν Υἱὸν Θεοῦ ὁ Πέτρος, φησὶν dixit quod hac confessio quam confessus est fun- ὅτι, Αὕτη ἡ ὁμολογία ἣν ὡμολόγησας, θεμέλιον μέλdamentum erit futurum credentium: ita ut omais homo exstructarus fidei domum, hoc jacturus sit fundamentum. Nam licet innumeras condamus virLutes, non habeamus autem fundamentum reclam confessionem, inutiliter ædificamus: cum autein dixit, Ecclesiam meain, ostendit se Dominum universi Deo enim serviunt omnia. Porta autem inferi, temporales sunt persecutores, qui ad infernum mittere conantur Christianos. Et hæretici quoque portæ sunt ad infernum ducentes. Multis igitur persecutoribus, et multis hæreticis prævaluit Ecclesia. Est autem et nousquique nostrum Ecclesia, quæ fit domus Dei. Si igitur in confessione Christi confirmati fuerimus, porte inferi, hoc est, peccata, non prævalebunt nobis. De his enim portis exaliatos David dicebat: Qui exaltas me de portis mortis s. Quales porta? ο David. Dum: cædis scilicet, et adulterii. Vans. 19. «Ει dabo tibi claves regni crelorum, et quidquid alligaveris super terram erit alligatum in cœlis: et quidquid solveris super terram erit solutem in coelis. • Tanquam (eus magna potestate clicit: Dabo tibi. Sicut enim Pater dedit tibi revelationem, sic ego claves. Claves antem intelligas quæ ligant' et solvunt, hoc est, delictorum vel-indulgentias vel pœnas. Habent enim potestatem remittendi et ligandi, qui sicut Petrus, episcopatus gratiam assecuti sunt. Quamvis autem Petro soli dictum sit, Dabo tibi: omnibus tamen et apostolis ea potestas concessa est. Quando? cum dixit, Quorumcunque reniiseritis peccata, remittuntur. Etenim cum dixit, Dabo, futurum tempus signat, hoc est, post resurrectionem. Cœli autem dicuntur et virtutes, quarum claves sunt bonæ operationes. Nam operando ingredimur, quasi per claves quasdam aperientes, in unamquamque virtutum. Si autem non operor, sed solum scio bonum, habeo quidem clave: scientiæ solum, extra autem maneo. Ligatur autem in cœlis, lioc est, in virtutibus, qui non anbulat in illis: nam sedulus in illis solutus est. Ne habeamus igitur percata, ut non catenis nostrorum peccatorum ligali simus. ** Psal. ix, 13. λει εἶναι τῶν πιστευόντων, ὥστε πάντα άνθρωπον μέλλοντα κτίζειν τὸν τῆς πίστεως οἶκον, ταύτην τὴν ὁμολογίαν ὑποτιθέναι θεμέλιον. Κἂν γὰρ μυρίες ἀρετὰς κτίζωμεν, μὴ ἔχωμεν δὲ θεμέλιον τὴν ὀρθὴν ὁμολογίαν, σαθρὰ κτίζομεν. Εἰπὼν δὲ, Τὴν Ἐκκλη σίαν μου, δείκνυσιν ἑαυτὸν Δεσπότην τοῦ παντός· Θεοῦ γὰρ δοῦλα τὰ σύμπαντα. Πύλαι δὲ ᾅδου, εξ κατὰ καιροὺς διώκται, οἱ εἰς ᾅδην παρέπεμπον τους Χριστιανούς. Καὶ οἱ αἱρετικοὶ δὲ, πύλαι εἰς ᾅδην φέρουσαι· πολλῶν οὖν διωκτῶν καὶ πολλῶν αἱρε τικῶν ὑπερίσχυσεν ἡ Ἐκκλησία. Εστι δὲ καὶ ἔκαστὸς ἡμῶν Ἐκκλησία, οἶκος Θεοῦ γινόμενος. Εάν οὖν ἐπὶ τῇ ὁμολογίᾳ τοῦ Χριστοῦ στηριχθῶμεν, αἱ πύλαι τοῦ ᾅδου, ἤτοι αἱ ἁμαρτίαι, οὐ κατισχύσουσιν ἡμῶν· ἐκ γὰρ τούτων τῶν πυλῶν ὑψωθεὶς καὶ ὁ Δαυΐδ ἔλεγεν· «Ο ὑψῶν με ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θα νάτου.» Ποίων, ὦ Δαυΐδ, πυλῶν; Τῶν δύο, τοῦ φό νου καὶ τῆς μοιχείας. «Καὶ δύσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλεία; τῶν οὐρα νῶν, καὶ ὁ ἐὰν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς· καὶ ὁ ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ὡς Θεὸς λέγει τὸν Δώσω σοι, ἐξουσιαστικῶς· ὡς γὰρ ὁ Πατὴρ δέδωκέ σοι τὴν ἀποκάλυψιν, οὕτως ἐγὼ τὰς κλεῖς. Κλείδας δὲ νοήσεις, τὰς δεσμούσας καὶ λυούσας τὰς τῶν σφαλμάτων ή συγχωρήσεις ἢ ἐπιτιμήσεις· ἔχουσι γὰρ ἐξουσίαν ἀφιέναι καὶ δεσμεῖν, οἱ κατὰ Πέτρον τῆς ἐπισκοπικῆς ἀξιωθέντες χάριτος· εἰ γὰρ καὶ πρὸς Πέτρον μόνον είρηται τὸ, Δώσω σοι, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἀποστόλοις δέδοτα:. Πότε; "Οτε εἶπεν "Αν τινῶν ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, αφίενται. Καὶ γὰρ τὸ, Δώσω, μέλλοντα χρόνον σημαίνει, τουτέστι, τὸν μετὰ ἀνάστασιν. Οὐρανοὶ δὲ λέγονται καὶ αἱ ἀρεται, κλεῖδες δὲ τούτων, αἱ ἐργασίαι· διὰ γὰρ τοῦ ἐργά ζεσθαι εἰσερχόμεθα, ὥσπερ διά τινων κλειδῶν ἀνοι γουσῶν, εἰς ἑκάστην τῶν ἀρετῶν. Ἐὰν δὲ οὐκ ἐργά ζωμαι, ἀλλὰ μόνον οἶδα τὸ ἀγαθὸν, ἔχω μὲν τὴν κλεῖδα τῆς γνώσεως μόνον, ἔξω δὲ μένω· δέδεται δὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τουτέστιν, ἐν ταῖς ἀρεταῖς, ὁ μὴ βαδίζων ἐν αὐταῖς· ὁ γὰρ σπουδαῖος, ἐν ταύται; λέλυται. Μὴ ἔχωμεν οὖν ἁμαρτίας, ἵνα μὴ σειραῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτιῶν δεσμώμεθα.

?21 ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI.· CAP. XVI. • Τότε διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἵνα μηδενί εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Εβούλετο ὁ Χριστός, πρὸ τοῦ σταυροῦ συσκιάζεσθαι τὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν. Εἰ γὰρ ἤκουσαν οἱ ἄνθρωποι πρὸ τοῦ πάθους ὅτι Θεός ἐστιν, εἶτα ἔβλεπον αὐτὸν πάσχοντα, πῶς οὐκ ἂν ἐσκανδαλίσθησαν; Διὰ τοῦτο οὖν κρύο πτει ἑαυτὸν τοῖς πολλοῖς, ἵνα μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀσκανδαλίστως γνωσθῇ, τοῦ Πνεύματος πάντα ἐξομαλίζοντος διὰ τῶν θαυματουργιών. • Από τότε ήρξατο ὁ Ἰησοῦς δεικνύειν τοῖς μαθη ταῖς αὐτοῦ ὅτι δεῖ αὐτὸν ἀπελθεῖν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιε ρέων καὶ Γραμματέων, καὶ ἀποκτανθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι.» Προλέγει αὐτοῖς τὸ πάθος, ἵνα μὴ ἐλθόντος ἀπροσδοκήτως, σκανδαλισθῶσιν, οἰηθέντες ὡς ἄχων καὶ ἀγνοῶν πέπονθεν· ἐπεὶ γὰρ ἤκουσαν διὰ τῆς τοῦ Πέτρου ὁμολογίας ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐστι, τότε ἀποκαλύπτει αὐτοῖς καὶ τὰ τοῦ πάθους. Μετὰ δὲ τὰ λυπηρὰ, ἐπάγει καὶ τὸ χαρμό συνον, τὸ ἐν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι. • Καὶ προσλαβόμενος αὐτὸν ὁ Πέτρος, ήρξατο ἐπιτιμῶν αὐτῷ, λέγων· λεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο. ο ~ μὲν ἀπεκαλύφθη, ο Πέτρος ὀρθῶς ὡμολόγησεν, δ δὲ οὐκ ἀπεκαλύφθη, ἐσφάλη· ἵνα μάθ θωμεν ότι χωρίς Θεοῦ οὐδὲ ἐκεῖνο ἐφθέγξατο τὸ μέγα. Μὴ θέλων οὖν παθεῖν τὸν Χριστὸν ὁ Πέτρος, καὶ ἀγνοῶν τὸ τῆς ἀναστάσεως μυστήριον λεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, φησίν. • Ο δὲ στραφείς εἶπε τῷ Πέτρῳ Υπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ, σκανδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων.» Ὅτε μὲν ὀρθὰ ἐλάλει ὁ Πέτρος, μακαρίζει αὐτὸν ὁ Χριστὸς, ὅτε δὲ ἀλόγως ἐδειλίασε, καὶ οὐκ ἤθελε παθεῖν αὐτὸν, ἐπέπληξεν, εἰπών· Ύπαγε ὀπίσω μου, Σατανά. Σα τανᾶς δὲ, ὁ ἀντικείμενος λέγεται. Ὕπαγε οὖν ὁπίσ σω μου, τουτέστι, μὴ ἀνθίστασο, ἀλλ᾽ ἀκολούθει τῷ θελήματί μου. Καλεῖ δὲ οὕτως τὸν Πέτρον, ἐπεὶ καὶ τῷ Σατανᾷ ἀθέλητον ἦν τὸ παθεῖν τὸν Χριστόν· φησ.ν οὖν ὅτι, Σὺ μὲν ἀνθρωπίνῳ λογισμῷ δοκεῖς τὸ πάθος ἀπρεπές μοι εἶναι· οὐ νοεῖς δὲ ὅτι ὁ Θεὸς διὰ τούτου σωτηρίαν ἐργάζεται, πως ὅτι τοῦτο ἐμοὶ πρέπει μάλιστα. • Τότε ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Ε: τις θέλει ἐπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. Τότε, πότε; Οτε τῷ Πέτρῳ ἐπετίμησε θέλων γὰρ δείξαι ὅτι ἐσφάλη ο Πέτρος κωλύων αὐτὸν τοῦ πα θεῖν, φησίν, ὅτι Σὺ ἐμὲ κωλύεις. Εγώ δε λέγω σοι ὅτι οὐ μόνον τὸ ἐμὲ μὴ παθεῖν ἐπιβλαβές σοι, ἀλλ' εὐδὲ σὺ σωθῆναι δυνήσῃ, ἐὰν μὴ καὶ αὐτὸς ἀποθάνης, ἀλλὰ καὶ εἴ τις ἄλλος, κἂν ἀνὴρ, κἂν γυνή, κἂν πένης, καν πλούσιος. Θέλει δὲ εἶπεν, ἵνα δείξῃ ὅτι αὐτεξούσιον καὶ οὐκ ἀναγκαστὸν ἡ ἀρετή. Οπίσω δὲ ἀκολουθεῖ τοῦ Ἰησοῦ, οὐχ ὁ ὁμολογῶν αὐτὸν μόν τον Υἱὸν Θεοῦ, ἀλλ' ὁ καὶ διὰ πάντων τῶν δεινῶν ἐρχόμενος, καὶ τὰ αὐτὰ ὑφιστάμενος. Απαρνησάσθω δὲ ἑαυτὸν, εἶπε, τὴν τελείαν ἄρνησιν διὰ τῆς ἀπό VERS. 20. Tunc edixit discipulis suis ne cui dicerent quod ipse esset Christus. > Volebat Christus ante crucem obscurari suam gloriam. Nam si audivissent homines ante passionem quod Deus esset, et deinde vidissent eum pati, quomodo non fuissent offensi? Propterea igitur occultat 86 se multis, ut post resurrectionem absque offendiculo a multis sciatur, Spiritu sancto omnia miraculorum operationibus adæquante. VERS. 21.. Ex eo tempore coepit Jesus indicare dis scipulis suis quod oportet ipsum abire Hierosolyman, et multa pati a senioribus et principibus sacerdotum el scribis, et occidi, et tertio die resuscitari. Prædicit illis passionem, ne inexspectata illa veniente offendatur, putantes quod invitus et non præsciens passus esset. Postquam enim audiverunt per confessionem Petri quod Filius sit Dei, tunc revelavit illis et passionem. Post tristia aulein subdit et lætitiam, nempe quod die tertio resurgeret. VERS. 22. «Εt cum abduxisset illum Petrus, capit increpare illum, dicens: Propitius esto tibi, Domine, nequaquam erit tibi hoc.» id quod reve latum erat, Petrus recte confessus est: in eo autem quod non revelatum, lapsus: ut sciamus quol absque Deo neque locutus est magnum quiddam. Nolens igitur Petrus Christum pati, et ignorans resurrectionis mysterium, dixit: Propilius esto libi, Domine, nequaquam erit tibi loc. VERS. 23. • Conversus autem ille, dixit Petro: Abi post me, Satana, obstaculo es mibi: quia non sapis ea quæ sunt Dei, sed ea quæ sunt hominum.» Petrum recte quidem loquentem, beatum prædicat Christus irrationabiliter autem formidantem, et nolentem se pati, perstringit dicens: Vade post Satana. Satanas autem adversarius dicitur. Vade igitur post me, hoc est, ne obsistas, sed sequere voluntatem meam. Vocal autem sic Petrum, quia etiam Satanæ displicebat pati Christum. Dicit igitur: Tibi quidem juxta humanam rationem videtur mihi Indecens passio: non intelligis autem quod Deus per hauc saluten operetur, et quod hoc me mazi. me, me deceat VERS. 24. ο Tunc Jesus dixit discipulis suis: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me.» Tunc quando? cum Petrum increpasse:. Volens enim ostendere errare Petrum prohibentem se pati, dicit: Tu quidem me prohibes, ego auten dico tibi, non solum, si non patiar, tibi damnosum esse: sed neque salvari poteris, nisi et ipse moriaris et quisquis alius, sive vir, sive mulier, sive pauper, sive dives. Dicit autem, Vult, at ostendat liberum arbitrium, et Mon coactam virtutem. Post. Christum autem sequitur non solum is qui illum confitetur Filium Dei, sed et qui per omnia gravia transit, et illa sustinet. Abneget autem semetipsum dixit, perfectam abnegationem per præpositionem, ab, significans: exemuli

gratia, ne habeat communionem quamdam cum προθέσεως σημαίνων. Ο.ον, μὴ ἐχέτω τι κοινὸν πρὸς corpore, sed contemnat seipsum: sicut consuevimus dicere quod quis queñipiam negarit, hoc est, non habet eum pro amico vel noto. Sic igitur omnes docet nullam cum corpore habere communionem, id est, amicitiam, ita ut et crucem tollant, hoc est, mortem eligant, et cum studio inquirant etiam mortem ignominiosissimam, 87 qualis crux apud veteres fuit. Sed, Et sequatur ure, inquit. Multi enim crucifiguntur latrones et fures, at illi non sunt discipuli mei. Sequatur igitur, hoc est, omnem aliam virtutem præ se ferat. Abnegat autem seipsum et qui heri quidem intemperatus erat, hodie autem castus et sobrius. Talis erat Paulus, qui abnegavit semetipsum cum diceret: Vivo autem non jam τὸ σῶμα, ἀλλὰ καταφρονείτω ἑαυτοῦ, ὥσπερ ειώθα μεν λέγειν, Ο δεῖνα τὸν δεῖνα ηρνήσατο, ἀντὶ τοῦ, Οὐκ ἔχει φίλον, οὐδὲ γνωστόν. Οὕτως οὖν καὶ πᾶς ὀφείλει μηδεμίαν φιλίαν ἔχειν πρὸς τὸ σῶμα· ὥστε καὶ τὸν σταυρὸν αίρειν, τουτέστι, θάνατον αἱρεῖσθαι, καὶ μετὰ σπουδῆς ἐπιζητεῖν καὶ θάνατον τὸν ἐπονεί διστον· τοιοῦτος γὰρ ὁ σταυρὸς παρὰ τοῖς παλαιοῖς. ᾿Αλλὰ, Καὶ ἀκολουθείτω μοι, φησί. Πολλοὶ γὰρ σταυ ροῦνται λῃσταὶ καὶ κλέπται, ἀλλ' οὐκ εἰσὶν ἐκεῖναι μαθηταί μου· ἀκολουθείτω οὖν, τουτέστι, καὶ πά σαν τὴν ἄλλην ἀρετὴν ἐπιδεικνύσθω. Απαρνεῖται δὲ ἑαυτὸν καὶ ὁ χθὲς μὲν ἀπελγαίνων, σήμερον δὲ σω φρονῶν. Τοιοῦτος ἦν ὁ Παῦλος, ἀπαρνησάμενος καν τὸν ἐν τῷ λέγειν, «Ζῶ δὲ οὐκ ἔτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ ταυ ego, vivit autem in me Christus *.» Tollit autem Χριστός.» Αίρει δὲ τὸν σταυρὸν, ὁ νεκρώσας καὶ σταυ crucem, qui mortificavit et crucifixit seipsum ρώσας ἑαυτὸν τῷ κόσμῳ. mundo. VERS. 25. Qui enim voluerit animam suam servare, perdet eam: quisquis autem perdiderit auimam suam propter me, inveniet cam. Ad martyrium adhortatur nos: invenit euim anim mam. ad praesens, hoc est, serval, qui negat, et postea perdit. Perdit autem animam, sed propter Christum, qui de eo testifcatur: qui et iuvenlet eam in incorruptione, et vita æterna. VERS. 26, 27. Quid enin prodest homini, si totum mundum lucratus fuerit, animæ vero suæ jacturam fecerit? Aut quid dabit homo, cujus permutatione redimat animam suam? Venturus est enim Filius hominis in gloria Patris sui cum angelis suis, et tunc reddet unicuique juxta facta ipsius. › Sic igitur et fingamus quod totum mundum lucreris, sed quæ utilitas si corpus bene habeat, el anima male afficiatur? quemadmodum si mater familias lacera veste, et ancillæ fulgido ornatu incedant. Neque in futuro sæculo poterit quis dare commutationem pro anima sua: hic quidem potest dare lacrymas et eleemosynam, et jejunare, illic autem non. Judex enim tunc nos excipiet, dona respuens: nam juxta opera sua judicabit unumquemque. Est autem et metuendus: veniet enim in gloria sua et cum angelis, et non contemptibilis. VERS. 28. • Amen dico vobis: sunt quidam hic stantes, qui non gustabunt mortem, donec viderint Fum hominis venientem in regno suo. › Dixerat venturum Filium hominis in gloria sua: ne igitur increduli sint, dicit quia sunt hic quidam qui juxta quod capere possunt, videbunt in transfiguratione gloriam secundi adventus. Interim autem ostendit in qua gloria erunt qui propter ipsum passi fuerint. Sicut enim tunc caro ejus fulguravit, ita pro sua portione tunc fulgebunt sancti: significat autem hoc loco Petrum et Jacobum, et Joannem, quos in montem assumpsit, et ostendit illis regnum suum, hoc est, futurum statuıp in quo venturus esset ipse, et justi *³ Galat. 11, 20. • Ος γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπο λέσει αὐτήν· ὃς δ᾽ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν.» Επὶ μαρτύριον προ τρέπεται ἡμᾶς. Εὑρίσκει μὲν οὖν τὴν ψυχὴν πρὸς τὸ παρόν, τουτέστι, σώζει, ὁ ἀρνούμενος, ὃς καὶ ἀπόλα λυσιν ὕστερον· ἀπόλλυσι δὲ τὴν ψυχὴν, ἀλλ' ἔνεκεν τοῦ Χριστοῦ, ὅς μαρτυρήσει ὑπὲρ αὐτοῦ. Ὃς καὶ εὑρήσει αὐτὴν ἐν ἀφθαρσίᾳ καὶ ζωῇ αἰωνίᾳ. «Τί γὰρ ὠφελεῖται ἄνθρωπος Ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; Η τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; Μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ τότε ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὴν πράξιν αὐτοῦ.» Εστω, φησί, καθ' ὑπόθεσιν, ὅτι τὸν κόσμον ὅλον εκέρδανας, ἀλλὰ τί τὸ ὄφελος, τῆς ψυχῆς, κακῶς διακειμένης, τὸ σῶμα εὐπαθεῖν; ὥσπερ ἂν εἰ τῆς οἰκοδεσποίνης ράκια διερρηγμένα φορούσης, αἱ θεραπαινίδες λαμπροφοροίεν. Οὐδὲ γὰρ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι δύναται τις δοῦναι ἀντάλλαγμα ὑπὲρ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ δύναται δοῦναι δάκρυα, στεναγ μούς, ἐλεημοσύνην· ἐκεῖ δὲ οὔ. 'Αδωροδόκητος γὰρ κριτής διαδέξεται· κατὰ γὰρ τὰ ἔργα δικάζει ἑκάστῳ· ἀλλὰ καὶ φοβερός, ἐν τῇ δόξῃ γὰρ αὐτοῦ ἔρχεται καὶ μετὰ τῶν ἀγγέλων, καὶ οὐχὶ καταπεφρονη μένος. • Αμήν λέγω ὑμῖν, εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ.» Εἶπεν ὅτι μέλλει ἔρχεσθαι ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. "Ινα οὖν μὴ ἀπιστῶσιν ἐκεῖνοι, φησὶν ὅτι εἰσί τινες ἐνταῦθα, οἱ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ὄψονται ἐν τῇ μεταμορφώσει τὴν δόξαν τῆς δευτέρας παρουσ σίας· ἅμα δὲ καὶ δείκνυσιν ἐν ποις δόξῃ ἔσονται οἱ δι' αὐτὸν παθόντες. 'Ω; γὰρ ἐξήστραψεν ἡ σαρξ αυτ τοῦ τηνικαῦτα, οὕτω κατὰ ἀναλογίαν οἱ ἅγιοι τότε ἐκλάμψουσιν· αινίττεται δὲ ἐνταῦθα τὸν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην, οὓς παρέλαβεν εἰς τὸ ὄρος, καὶ ἔδειξεν αὐτοῖς τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, τουτέστι,

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. XVII. fulgebant. Dicit igitur quod quidam qui bie sunt non morientur, donec viderint me tranfigurari. Vide autem quod stautes iu bono et firmi, sunt illi qui vident Jesum clarius transformari, et profciunt semper in Ode et mandatis. τὴν κατάστασιν τὴν μέλλουσαν, ἐν ᾗ ἐλεύσεται καὶ αὐτὸς καὶ οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσι. Λέγει τοίνυν ὅτι Τινὲς τῶν ἐνθάδε οὐ μὴ ἀποθάνωσιν, ἕως οὗ ίδωσι με] μεταμορφούμενον. Ορα δὲ ὅτι οἱ ἑστῶτες ἐν τῷ καλῷ καὶ βέβαιοι, ἐκεῖνοι βλέπουσι τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τὸ λαμπρότερον μεταμορφούμενον, καὶ προκόπτουσιν ἀεὶ ἐν τῇ πίστει καὶ ταῖς ἐντολαῖς. Περὶ τῆς μεταμορφώσεως τοῦ Χριστοῦ. Περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. Περὶ τῶν αιτούντων τὸ δι δραχμον. Καὶ μεθ' ἡμέρας ἐξ, παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τὸν Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ» Οὐκ ἔστιν ἐναντίον τοῦτο τῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ ῥηθέντι, ὅτι, «Μετὰ δὲ τοὺς λόγους τούτους ἐγένοντο ὡσεὶ ἡμέραι ὀκτώ, ο καὶ τὰ ἑξῆς· ὁ γὰρ Λου κα; καὶ τὴν πρώτην ἀριθμεῖ καὶ τὴν ὑστέραν, καθ' ἣν ἀνέβησαν εἰς τὸ ὄρος. Ὁ δὲ Ματθαῖος, τὰς μέσας μόνας. Έλαβε δὲ τὸν μὲν Πέτρον, ὡς σφόδρα αγαπῶντα αὐτὸν, τὸν δὲ ᾿Ιωάννην, ὡς ἀγαπώμενον, τὸν δὲ Ἰάκωβον, ὡς καὶ αὐτὸν ζηλωτὴν ὄντα· καὶ δῆλον ὅτι ζῆλον εἶχεν, ἀπὸ τοῦ καὶ ὑποσχέσθαι τὸ ποτήριον πιεῖν, καὶ ἀπὸ τοῦ τὸν Ἡρώδη μαχαίρᾳ ἀνελεῖν αὐτὸν πρὸς ἀρέσκειαν τῶν Ἰουδαίων. • Καὶ ἀναφέρει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν, καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. Καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λευκὰ ὡς τὸ φῶς.» Εἰς ὄρος ὑψηλὸν ἀναφέρει αὐτοὺς, δεικνύων, ὅτι ἐὰν μή τις ὑψωθῇ, οὐκ ἄξιος γίνεται τοιούτων θεωριών. Κατ' ἰδίαν δὲ, διότι εἴωθεν ὁ Χριστὸς τὰς παραδοξοτέρας θαυματουργίας ἐν ἀποκρύφῳ ποιεῖν, ἵνα μὴ δρώμενος τοῖς πολλοῖς ὡς Θεός, κατὰ φαντασίαν ἄνθρωπος νομισθῇ. Μεταμόρφωσιν δὲ ἀκούων, μὴ νόμιζε, ὅτι τὸ σῶμα ἀπέβαλε τότε, ἀλλὰ μένοντος τοῦ σώματος ἐπὶ τοῦ σχή- * Luc. 15, 28. η CAPUT XVII. De transfiguratione Christi. De lunatico. De exigentibus didrachmam. Vers. 1. ‹ Et post 88 dies sex assumit Jesus Petrum, et Jacobum, et Joannen fratrem ejus.» Non est hoc diversum ab eo quod Lucas dixit, quod post sermones illos facti sunt quasi dies oelo "r, etc. Lucas enim et primum et ultimum commemorat quo ascenderunt in montem, Matthæus autem tantum intermedios dies ponit. Assumpsit autem Petrum, ut eum a quo diligebatur: Joannem, at eum quem diligebat: Jacobum vero, quod et ipse emulator fuerit. Et manifestum est illum ingentis zeli fuisse, tum ex eo quod poculum se bibiturum promisit, tum ex eo quod Herodes ut placeret Judæis gladio illum occidit. Vers. 2. ‹ Et subducit illos in montem excelsum seorsum, transformatusque est coram illis: et splenduit facies ejus sicut sol: vestimenta autem illius facta sunt, alba sicut lumen. In montem excelsum subducit illos, ostendens quod nisi quis exaltetur, non dignus sit divinis contemplationibus. Seorsum autem: solitus enim est Christus clariora miracula in occulto facere, ut ne si apud multitudinem ut Deus conspiceretur, homno secundum apparentiam existimaretur. Transformationem autem audiens, ne putes quod tunc corpus alijecerit, sed Ex collatione codd. Venet. S. Marci. Cod. 32 addit: Διὰ τί τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ οὐ παρέλαβεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἀνήγαγεν εἰς τὸ ὄρος, ἀλλὰ Πέτρον, Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον; Διότι οὐκ ἦν ἄξιος ὁ Ἰούδας τοῖς τῆς προδοσίας ὀφθαλμοῖς τὴν τοῦ Κυρίου δόξαν θεάσασθαι. Ἀλλ᾽ ἐροῦσί τινες Καὶ εἰ τοῦτο ἦν, διὰ τί τὸν Ἰούδαν οὐ κατέλιπε μόνον κάτω, τοὺς δὲ ἔνδεκα σὺν αὐτῷ ἀνήγαγεν; Αλλ' οὐκ ἐσμὲν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ συνετώτεροι ή σοφώτε ροι. Εἰ γὰρ συνέβη τὸν Ἰούδαν καταλειφθῆναι μόνον κάτω, καὶ τοὺς ἔνδεκα ἀνελθεῖν σὺν αὐτῷ, εἰκὸς ἦν λέγειν τινάς, Τούτου χάριν ὁ Ἰούδας ἐπὶ τὴν προδο σίαν καὶ κυριοπρασίαν έφθασεν. Ἵνα οὖν μηδὲν τοιοῦτον μηδὲ παρ' ἡμῖν λεχθῇ, μηδὲ παρ' ἐκείνου προφασισθῇ, τούτου χάριν σὺν τοῖς λοιποῖς ὀκτὼ καὶ τὸν Ἰούδαν κατέλιπεν, ἵνα οἱ μὲν τρεῖς ὄψει πληροφορηθέντες, δοξασθῶσιν· οἱ δὲ ἐννέα ἀκοῇ πιστεύ σαντες, μακαρισθώσι· περὶ ὧν εἶπεν ὁ Κύριος· Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες καὶ πιστεύσαντες. "Αλλως δὲ τοὺς τρεῖς μόνους ανήνεγκε Πέτρον, Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην, ἵνα πληρωθῇ τὸ φάσκον ῥητὸν, Επιστομα τος δύο ή τριών μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Τριῶν, μὲν Πέτρου, Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου· δύο δὲ Μωσῆ καὶ Ἠλία τῶν ἀνακλινῶν τοῦ νόμου στύλων. Οὐκ ἔστιν ἐναντίον τοῦτο τῷ παρὰ τῷ Δουκῷ ῥηθέντι, καὶ τ. λ. ο Cur uou omnes duodecimi discipu- los assumpsit Jesus, ac duxit in montem; sed Petrum, Joannem et Jacobum tantummodo? Scilicet quis Judas dignus non erat, qui proditoriis ocIIlis suis Domini gloriam aspiceret. At dicent nonnulli: Si hoc est in causa, cur non Judam solum reliquit, caeterosque undecim non secum assumpsit? Verum non sumus Domine acutiores aut sapientiores. Si enim solus Judas relictus fuisset, cæterique undecim cum ipso ascendissent, verisimile est, aliquos dicturus fuisse, ideo eum ad proditionem ac Dom mini venditionem auimum appulisse, quod tali fuisset. ignominia affectus. Ne igitur simile quid vel a nobis diceretur, vel ab illo prætexi posset, idcirco eum simul cum reliquis octo apostolis reliquit: ut tres quidem cognitionis evidentia, reique experientia glorificarentur; alii vero novem auditui credentes beatificarentur: de quibus ait Dominus: Beati qui non viderunt, et crediderunt (Joan. xx, 29). Aliter autem: Tres tantummodo assumpsit, Pelruin, Jacbum et Joannem, ut impleretur quod dictum fuerat in ore duorum, vel trium testium stabit omne verbum (Matth. 1, 16); tribus quidem, Petro, Ja. cobo et Joanne; duobus vero, Moyse et Elia: qui immobiles legis columnæ fuerunt. Non est hoc diversum, quod Lucas dixit, a etc.

mansit corpus in quo habit. Faciem enim ipsius ματος· πρόσωπον γὰρ αὐτοῦ ἀκούεις καὶ ἱμάτια. audis et vestm. Falgidior apparebat divinitate parvos quosdam radios suos declarante, et hoe ut videre poterant: propterea et regnum Dei superius dixit transfigurationem, eo quod ineffabilis ejus potestas ibi refulserit, et quod germanus Filius Patris oßtensus sit, et quod dignitas secundi adventus in splendore faciei Christi ineffabili claruerit. VERS. 3. ι Εl. ecce apparuerunt ifis Moses et Elias cum illo loquentes. De quo colloquebantur? De excessu, inquit Lucas, quem impleturus erat in llierusalem, hoc est, de cruce. Quare autem Moses et Elias visi sunt? Ut ostendatur quod et legis et prophetarum ipse sit Dominus, viventiumque ac mortuorum: Elias quidem est propheta, et vivit adhuc; Moses autem legislator, et mortuus est: quin et ut appareat quod non sit legi adversarius neque Deo, non enim Moses astitisset suo adversario, neque Elias tantus zelotes ipsum tulisset, si Deo fuisset contrarius: præterea ut suspicionem tollat eorum qui ipsum Eliam vel unum ex prophetis dicebant. Unde autem cognoverunt dispuli quod Moses et Elias fuerint? non euit a lineamentis facierum, quia imagines hominum facere tunc impium videbatur. Videtur igitur quod ex sermonibus quos unc inter se conferebant, agnoveriut eos. Fortassis enim alter quidem dicebat, nempe Moses: Tu es cujus ego pasajonem præfiguravi occiso agno, et perfecto Pascua: alter autem Elias: Tu escujus resurrectionem ego praedguravi in viduz filio, et talia quædam. Ostendens igitur inos discipulis, docet eos tales imitari, et mansuetos quidem esse et populares, sicut Moses: zelotas autem el constantes, sicut Elias: et si quando tempus vocet, periclitantes pro veritate, sicut illi. 89 VERs. 4. 4 Respondens autem Petrus dixit Jesu: Domine, bonum est nòs hic esse; si vis, faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, et Moysi unum, et Eliæ unum.» Petrus ob multam dilectionem Christum pati nolens, dicit: Bunum est hoc loco manere, et non descendere, et occidi. Nam si quis huc venerit, habemus et Mosen et Elixa nos adjuvantes. Moses quidem Ægyptios devicit, Elias autem ignem e carlo deduxit, et tales erunt in inimicos si qui huc contra nos venturi sunt. Hæc autem præ nimio timore loquebatur, sicut Lucas inquit, nesciens quid diceret. Insolita enim visio obstupescere eam fecerat, ant nesciebat revera quid loqueretur, volens Jesum manere in monte, et non descendere, el pati pro nobis. Veritus tamen ne pertinax videretur, dixit: Si vis. VERS. 5. • Adhuc illo loquente, ecce nubes lucisla obumbravit eos, el ecce vox e nube dicens: Hic est Filius meus dilectus in quo mihi bene complaτὴν δόξαν cod. 31. Λαμπρότερος ἐφαίνητο, τῆς θεότητος παραδειξάσης μικρόν τι τὰς ἀκτῖνας αὐτῆς, καὶ τοῦτο ὡς ἡδύ ναντο ἰδεῖν· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ βασιλείαν τοῦ Θεοῦ άνωτέρω εἴρηκε τὴν μεταμόρφωσιν, ὡς ἐκφήνασαν τῆς ἐξουσίας τὸ ἄφατον, καὶ ὅτι γνήσιος ἐστιν Υἱὸς τοῦ Πατρὸς δείξασαν, καὶ ὡς τῆς δευτέρας παρου σίας τὸ ἀξίωμα φέρουσαν, διὰ τὴν ἄρρητον λαμπρό τητα τοῦ προσώπου τοῦ Ἰησοῦ. • Καὶ ἰδοὺ ὤφθησαν αὐτοῖς Μωσῆς καὶ Ἠλίας, μετ᾿ αὐτοῦ συλλαλοῦντες. Τί συνελάλουν; Τὴν ἔξοδεν φησὶν ὁ Λουκᾶς, ἣν ἔμελλε πληροῦν ἐν Ἱερουσαλήμ, τουτέστι, τὸν σταυρόν. Διατί δὲ Μωσῆς καὶ Ηλίας ὤφθησαν; Ἵνα δειχθῇ ὅτι καὶ νόμου και προφητῶν αὐτός ἐστι Κύριο;, καὶ ὅτι ζώντων καὶ νεκρῶν· Ἠλίας μὲν γὰρ προφήτης, καὶ ζῇ ἔτι· Μωσῆς δὲ νομοθέτης, καὶ τέθνηκεν· ἀλλὰ καὶ ἵνα φαν ὅτι οὐκ ἐναντίος ἐστὶ τῷ νόμῳ οὐδ᾽ ἀντίθεος. Οὐκ ἂν γὰρ ὁ Μωσῆς συνελάλει τῷ ἐναντιουμένῳ τοῖς αὐτοῦ, οὐδ᾽ ἂν Ηλίας ὁ ζηλωτής ἠνείχετο αὐτοῦ, ἀντιθέου ὄντος· ἔτι δὲ, ἵνα λύσῃ τὴν ὑπόνοιαν τῶν λεγόντων αὐτὸν Ἠλίαν ἢ ἕνα τῶν προφητῶν. Πόθεν δὲ ἔγνων οἱ μαθηταὶ ὅτι Μωσῆς καὶ Ἠλίας ἦσαν; οὐ γὰρ δὴ ἀπὸ εἰκόνων, ἐπεὶ εἰκόνας ἀνθρώπων πο. εἶν τότε ἀσεβέ; ἐδόκει. Εοικεν οὖν ὅτι ἀπὸ τῶν λόγων ὧν ἔλεγον ἐπέγνων αὐτούς· τυχὸν γὰρ ὁ μὲν Μωσῆς ἔλεγεν· Σὺ εἶ οὗ προετύπωσα ἐγὼ τὸ πάθος, σφάξας τὸν ἀμνὸν καὶ τὸ Πάσχα τελέσας· Ἡλίας δέ· Σὺ εἶ οὗ τὴν ἀνάστασιν προετύπωτα ἐν τῷ τῆς χήρας υἱῷ, καὶ τοιαῦτά τινα. Δεικνύων οὖν τούτους τοῖς μαθη ταῖς, διδάσκει αὐτοὺς τούτους μιμεῖσθαι, καὶ κατὰ Μωσήν μὲν πράους εἶναι καὶ δημαγωγικούς· κατὰ δὲ Ηλίαν, ζηλωτὰς καὶ ἀκαμπεῖς ὅτε καιρός, καὶ κινδυνευτικούς, ὥσπερ οὗτοι ὑπὲρ τῆς ἀληθείας. • Αποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπε τῷ Ἰησοῦ· Κύριε, καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· εἰ θέλεις, ποιήσωμεν ὧδε τρεῖς σκηνάς, σοὶ μίαν, καὶ Μωση μίαν, καὶ μίαν Ηλία.» Ο Πέτρος βουλόμενος μὴ παθεῖν τὸν Χριστόν, διὰ τὴν πολλὴν ἀγάπην, φησὶν ὅτι Καλόν ἐστιν ἐνταῦθα μένειν, καὶ μὴ κατελθεῖν καὶ φονευ θῆναι. Εἰ γὰρ καὶ ἔλθοι τις ἐνταῦθα, ἔχομεν καὶ Μωσήν καὶ Ἠλίαν συνεργήσοντας ἡμῖν. Μωσῆς μὲν γὰρ τους Αιγυπτίους κατηγωνίσατο, Ηλίας δὲ πῦρ κατήγαγεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· ὥστε καὶ κατὰ τῶν ελευσομένων ἐνταῦθα ἐχθρῶν, τοιοῦτοι ἔσονται. Ταῦτα δὲ ἐκ πολλῆς δειλίας ἐλάλει, ὡς ὁ Λουκάς φησι, μὴ εἰδὼς ὁ λέγει. Τὸ γὰρ ἄηθες ἐξέπληξεν αὐτὸν, ἢ οὐκ ᾔδει τῷ ὄντι τί ἐλάλει, θέλων τὸν Ἰησοῦν μέσ νειν ἐν τῷ ὄρει, καὶ μὴ κατελθεῖν καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. Φοβούμενος δὲ μὴ αὐθάδης δόξῃ, φησὶ τό· Εἰ θέλεις. . Ετι αὐτοῦ λαλοῦντος, ἰδοὺ νεφέλη φωτεινή ἐπεσκίασεν αὐτούς, καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῆς νεφέλης, λέγουσα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ Ex collatione codd. Venet. S. Marci.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.ΕΙ. - CAP. XVII tabernacula quæris manufacta ut fiant; Pater autem aliud tabernaculum non manufactum nubem constituit, et ostendit quod sicut ipse in nube apparuit antiquis Deus exsistens, sic et Filius suns. Lucida vero nebula hoc loco, non caliginosa sicut in Veteri, eo quod non exterrere voluit, sed docere. Ex nule autem vox, ut ostendat quod ex Deo sit. In quo bene complacitum mihi, boc est, super quem requiesco, et qui mihi placet. Docet quoque illum audiendum: etiam si crucifigi voluerit, ne obluclemini. εὐδόκησα, αὐτοῦ ἀκούετε. ο Σὺ μὲν, ὦ Πέτρε, σκη- citum est: ipsum audite. Tu quidem, ο Petre, νας ζητεῖς χειροποιήτους γενέσθαι· ὁ δὲ Πατὴρ, ἄλλην σκηνὴν ἀχειροποίητον τὴν νεφέλην περιστήσας, δεικνύει ότι ὥσπερ αὐτὸς ἐν νεφέλῃ ἐφαίνετο τοῖς παλαιοῖς Θεὸς ὢν, οὕτω καὶ ὁ αὐτοῦ Υιός. Φωτεινὴ δὲ ἡ γεφέλη ἐνταῦθα, οὐ γνοφώδης ὡς ἐν τῇ παλαιά, διότι οὐκ ἐκφοβῆσαι ἡβούλετο, ἀλλὰ διδάξαι. Ἐκ τῆς νεφέλης δὲ ἡ φωνὴ, ἵνα δείξῃ ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ ἦν. Τὸ δὲ Ἐν ᾧ εὐδόκησα, ἀντὶ τοῦ, ᾧ ἐπαναπαύομαι καὶ ἀρέσκομαι. Διδάσκει δὲ ὅτι Αὐτοῦ ἀκούετε, κἂν σταυρωθῆναι θέλῃ, μὴ ἐναντιοῦσθε αὐτῷ. • Καὶ ἀκούσαντες οι μαθηταί, ἔπεσον ἐπὶ πρόσω ωπον αὐτῶν, καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα, καὶ προσελθὼν ὁ Ἰησοῦς, ήψατο αὐτῶν, καὶ εἶπεν· Ἐγέρθητε καὶ μὴ φοβείσθε. Ἐπάραντες δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, οὐδένα εἶδον, εἰ μὴ τὸν Ἰησοῦν μόνον.» Μὴ ἐνεγ χόντες τὴν λαμπηδόνα τοῦ νέφους οἱ μαθηταί, μηδὲ τὴν φωνὴν, ἔπεσον χαμαί· ἦσαν δὲ καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν ὕπνῳ βεβαρημένοι· ὕπνον δὲ λέγει τὴν πολλὴν κάρωσιν τὴν ἀπὸ τῆς ὄψεω;· ἵνα δὲ μὴ ἐπὶ πολὺ ὁ φόβος παραμένων ἐκβάλῃ τὴν μνήμην τῶν ὀραθέν των, ἐγείρει αὐτοὺς καὶ θαῤῥύνει, καὶ μόνος αὐτὸς εὑρίσκεται, ἵνα μὴ νομίσῃς ὅτι περὶ Μωσέως ή Ηλιού ἦν ἡ φωνὴ, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ • Καὶ καταβαινόντων αὐτῶν ἀπὸ τοῦ ὄρους, ἐνα ετείλατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, λέγων· Μηδενὶ εἴπητε τὸ ἄραμα ἕως οὗ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ. ο Διὰ ταπεινοφροσύνην παραγγέλλει μηδενὶ εἰπεῖν, καὶ ἅμα ἵνα μὴ σκανδαλισθῶσιν οἱ ἀκούοντες τοιαῦτα, ὕστερον σταυρούμενον βλέποντες αὐτόν. Ἐνόμισαν γὰρ ἂν αὐτὸν πλάνον εἶναι, κατὰ φαντα σίαν ποιήσαντα τὰ θεοπρεπῆ. Σὺ δὲ μάθε, ὅτι μετὰ ἐξ ἡμέρας, τουτέστι, μετὰ τὸν κόσμον τὸν ἐν ἐξ ἡμέραις δημιουργηθέντα, ἡ τοῦ Θεοῦ θεωρία· ἐὰν γὰρ οὐχ ὑπερβῃς τὸν κόσμον, καὶ ὑψωθῇς ἐν τῷ Ερει, οὐ μὴ ἴδῃς λαμπρά, οὔτε τὸ πρόσωπον τοῦ Ἰησοῦ, τὴν θεότητα λέγω, οὔτε τὰ ἱμάτια, τὴν σάρκα ἴδοις δὲ τότε καὶ Μωσῆν καὶ ᾿Ηλίαν συλλαλοῦντας τῷ Ἰησοῦ· ὁ γὰρ νόμος καὶ οἱ προφῆται καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐν λαλοῦσι καὶ συμφωνούσιν. Ἀλλὰ καὶ όταν εὕρῃς τινὰ ἑρμηνεύοντα τὸ τῆς Γραφῆς νόημα λαμπρῶς, γίνωσκε τοῦτον τὸ πρόσωπον τοῦ Ἰησοῦ ᾗ λαμπρῶς βλέπειν· εἰ δὲ καὶ τὰς λέξεις διασαφεῖ καὶ λαμπρύνει, οὗτος καὶ τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ βλέπει· ἱμάτια γὰρ τῶν νοημάτων αἱ λέξεις. ᾿Αλλὰ μὴ εἴπῃς κατὰ Πέτρον, ο Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· ο ἀεὶ γὰρ προκόπτειν δεῖ καὶ οὐ καταμένειν ἐν ἑνὶ βαθμῷ ἀρετῆς καὶ θεωρίας, ἀλλὰ καὶ • Καὶ ἐπηρώτησαν αὐτον οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, λέγοντες· Τί οὖν οἱ Γραμματείς λέγουσιν ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον; Απατώντες τὸν λαὸν οἱ Γραμ ματεῖς ἔλεγον ὅτι οὐκ ἦν αὐτὲς ὁ Χριστός· εἰ γὰρ ἦν, Ηλίας ἂν ἤρχετο πρῶτον, ἀγνοοῦντες ὅτι δύο τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι, ὧν τῆς μὲν πρώτης πρόδρο μος ὁ Ἰωάννης, τῆς δὲ δευτέρας, ὁ Ἠλίας. Οπερ οὖν καὶ ὁ Χριστὸς ἑρμηνεύει τοῖς μαθηταίς. Ακουε γάρο PATROL. GR. CXXIII. VERS. 6-8.. Et cum hæc aulissent discipuli, prociderunt in faciem suam, et territi sunt vehenienter. Et accedens Jesus, tetigit eos et dixit: Surgite, et ne timeatis. Sublevatis igitur oculis suix neminem viderunt, nisi Jesum solum.» Discipuli non ferentes fulgorem nubis, neque vocem, ceciderunt in terram, et oculi eorum quasi somno gravati erant. Somnum dicit multam gravationem a visu. Ne autem timor diutius insidens ejiciat memoriam eorum quæ viderant, suscitat eos et animat, solusque ipse comparet, ne putes quod de Mose vel Elia vox dicta sit, sed de ipso: ipse enim est Filius. Υἱός. VERS. 9.. Εt cum descenderent de monte, preecepit illis Jesus, dicens: Ne cui dixeritis visionem hanc, donec Filius hominis e mortuis resurgal. › Propter humilitatem denuntiat nulli dicendum, 90 atque etiam ne offendantur qui audiunt talia, postea ipsum crucifigi videntes. Putassent enim impostorem fuisse, hæcque solum apparenter fecisse. Tu autem disce, post sex dies, id est, post mundum., qui sex diebus conditus est, Dei contemplationem futuram. Nisi eniın transiveris mundum, et exaltatus fueris in monte, nequaquam videbis clara, neque faciem Jesu, deitatem dico: neque vestem, hoc est carnem. Videre autem tunc poteris et Mosen et Eliam colloquentes Jesu lex enim et prophetæ et Jesus unum loquuntur et consonant. Quin et cum inveneris quemdam sensum Scripturæ clare interpretantem, cognosce quod ille faciem Jesu clare videat: quod si et verba declaret et conspicua faciat, hic et vestes Jesu candidas videt. Vestes enim, sensuum dictiones. Sed ne dixeris cum Petro, ‹ Bonum est nos hic esse; nam oportet semper proficere, et non permanere in uno gradu virtutis et contemplationis, sed ad alia transire. ἀλλαχοῦ μεταβαίνειν. Vrns. 10. «Et interrogaverunt illum discipuli sui dicentes: Quare igitur Scribæ dicunt quod Eliam oportet venire primum?» Decipientes populum Scribæ dicebant quod ipse non esset Christus: nam si esset, Elias primum venisset: ignorantes quod duo adventus Christi, quorum primi Præcursor Joannes, secundi autem Elias. Sic enim et Christus interpretatur discipulis. Audi enim.

VERS: 145.‹ Jesus autem respondens dixit illis: Elias qui tem veniet prius, et restituet omnia. Dico autem vobis quod Eliss jam venit, et nou agnoverunt enim, sed fecerunt in eo quaecunque voluerunt. Sic et Filius hominis passurus est ab eis. Tupe intellexerunt discipuli quod de Joanne Baptista dixisset illis.» Dicendo quod Elias quidein veniet, ostendit quod nondum venit: in secundo auteın adventu veniens præcursor, restituturus sit ad Blan Christi omnes Hebreos, quos persuasibiles inveniet, quasi ad haereditatem paternam reducens ros qui exciderant. Cum autem dicit, Elias jam venit, Præcursorem illum Joannem dicit, in quo fecerunt quæcuuque voluere, occidentes eum. Namn permittentes Herodi ut occideret Joannem, cum possent prohibere, ipsi occiderunt. Tunc igitur discipuli facti perspicaciores intellexerunt quod Joannein Eliam vocarit, quod ipse primi adventus præcursor fuerit, sicut ille secundi futurus est præcurtor. VERS. 14. Et cum venissent ad turbanı, accessit ad eum homo quidam Declans illi genua, dicensque: Domine, miserere filii mei, quoniam lunaticus est et mísere affligitur: nam sæpe cadit in ignem, el sæpe in aquam. › Valde incredulus apparet esse hic homo, eo quod dixit ad ipsum Christus, O generatio incrédula, et quod arguit ipse discipulos. Non autem Inna causa erat morbi, sed diabolus observabat plenilunium, et tunc insidiabatur, ut arguerentur opera Dei tanquam nobis malum inferentia. Tu autem intelligas, obsecro, quod omnis insipiens sicut Inna Immutatur *, secundum Scripturam, et interiin apparet virtute magnus, interim imminuitur seNSTI et οι desipit. Hic igitur cum lunaticus fuerit, cadit in ignem iræ et concupiscentia, et in aquam plenam Buctibus hujus vitæ sollicitudinis, in qua et leviathan diahotus, boc est, imperans ille in aquis. An non fructus recte dicuntur crebræ divitum curæ? VERS. 15-17, ο Et obtuli eum discipulis tuis, nec potuerunt eum sanare. Respondens autem Jesu» dixit: 0 natio incredula et distorta, quousque tandem ero vobiscum? usquequo patiar vos? adducite ¡llum huc. Et increpavit illum Jesus, et exiit ab eo drmonium, et sanatus est puer ex illa hora.» Vides hominem delictum sum incredulitatis discipulis impingentem, quod infirmiores sint quam ut sanent. Igitur Dominus confundit eum quod accusarit discipulos, ac dicit: Ο generatio incredula, hoc est, Non est tantum infirmitatis illorum, quantuin tuæ incredulitatis delictumi: magna enim est, et illorum mediurren viucit virtutem. fluminem autem illum opprobrando, omnes simul opprobravit incredulos el circumstantes. Porro cum dicit, Usquequo ero vobiscum? ostendit quod desideret in cruce pati, et ab ipsis secedere Usquequo versabor cum irvisoribus et incredulis? Increpavit autem ¡Num Jesus, 2ª Eccli. xxvtl, • Ο δὲ Ἰησοῦς ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς Ηλίας μὲν ἔρχεται πρῶτον, καὶ ἀποκαταστήσει πάντα. Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι Ηλίας ήδη ἦλθε, καὶ οὐκ ἐπίγνω σαν αὐτόν, ἀλλ' ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ηθέλησαν. Οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ' αὐτῶν. Τότε συνήκαν οι μαθηταί, ὅτι περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἶπεν αὐτοῖ;.· Ἐν τῷ εἰπεῖν ἔτι Ηλίας μὲν ἔρχεται, δεικνύει ὅτι οὔπω ἦλθεν, ελεύ σεται δὲ πρόδρομος τῆς δευτέρα; ἐλεύσεως, καὶ αποκαταστήσει πρὸς τὴν πίστιν τοῦ Χριστοῦ πάντας τους εὑρεθησομένους πειθηνίους Εβραίους, ὥσπερ εἰς πατρίον κλῆρον ἀποκαθιστῶν αὐτοὺς ἐκπετόντας· ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν ὅτι Ηλίας ήδη ήλθε, τον Πρό δρομον Ιωάννην φησίν. Εποίησαν δὲ ἐν αὐτῷ ὅσα καὶ ἠθέλησαν φονεύσαντες αὐτόν· δι' ὧν γὰρ συνεχώρησαν τῷ Ηρώδῃ φονεύσαι, δυνάμενοι κωλύειν, ἐκεῖνοι ἐφόνευσαν. Τότε τοίνυν οξύτεροι γενόμενοι οἱ μαθηταὶ συνῆκαν, ὅτι τὸν Ἰωάννην Ηλίαν εκάλεσε, διὰ τὸ πρόδρομον γενέσθαι τοῦτον τῆς πρώτης, ὡς ἐκεῖνος ἔσται τῆς δευτέρας ἐλεύσεως. • Καὶ ἐλθόντων αὐτῶν πρὸς τὸν ὄχλον, προσῆλθεν αὐτῷ ἄνθρωπος γονυπετῶν αὐτὸν, καὶ λέγων· Κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱὸν, ὅτι σεληνιάζεται καὶ κακῶς πάσχει. Πολλάκις γὰρ πίπτει εἰς τὸ πῦρ, καὶ πολλά κις εἰς τὸ ὕδωρ.» Σφόδρα ἄπιστο; οὗτος ὁ ἄνθρωπος φαίνεται εἶναι, ἐξ ὧν τε εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ Χριστὸς, *Ο γενεὰ ἄπιστος, καὶ ἔτι κατηγορεῖ αὐτὸς τῶν ματ θητῶν· οὐχ ἡ σελήνη δὲ αἰτία, ἀλλ' ὁ δαίμων ἐπετήρει την σελήνην πλήρη οὖσαν, καὶ τότε ἐπετίθετο, ἵνα βλασφημηθῶσι τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ὡς κακοποιά. δὲ νόει καὶ ὅτι πᾶς ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ποτὲ μὲν μέγας φαινόμενος κατ' ἀρετὴν, ποτὲ δὲ ἐλαττούμενος καὶ ἀφανιζόμενο, οὗτος οὖν σεληνιάζεται καὶ καταπίπτει, καὶ εἰς πῦρ, τὸ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ἐπιθυμίας, καὶ εἰς ὕδωρ, τὰ κύματα τοῦ πολυφρόντιδος βίου· ἐν ᾧ ὁ λευῖαθεν διάβολος, τουτέστιν ὁ βασιλεύων ἐν ταῖς ὕδασιν· ἡ οὐχὶ κύματα αλλεπάλληλα αἱ τῶν πλουσίων φρον τίδες; Σὺ • Καὶ προσήνεγκα αὐτὸν τοῖς μαθηταῖς σου, καὶ οὐκ ηδυνήθησαν αὐτὸν θεραπεῦσαι. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, εἶπεν· Ο γενεὰ ἄπιστος καὶ διεστραμμένη, ἕως πότε ἔσομαι μεθ᾽ ὁμῶν; Έως πότε ἀνέξομαι ὑμῶν; φέρετέ μοι αὐτὸν ὧδε· καὶ ἐπετίμησεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐξῆλθεν ἀπ' αὐτοῦ τὸ δαιμόνιον, καὶ ἐθεραπεύθη ὁ παῖς ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης.» Ορες τὸν ἄνθρωπον τὸ ἑαυτοῦ πταίσμα τῆς ἀπιστίας τοῖς μαθηταῖς ἀνατιθέντα, ὡς ἀσθενήσασι περὶ τὴν ἴασιν ὁ τοίνυν Κύριος καταισχύνων αὐτὸν, ἐπεὶ κατηγόρει τῶν μαθητῶν, φησίν· 'Ο γενεὰ ἄπιστος· τουτέστιν, Οὐ τῆς ἐκείνων ἀσθενείας τοσοῦτον τὸ πταίσμα, ὅσον τῆς σῆς ἀπιστίας· πολλὴ γὰρ οὖσα, ἐνίκησε την ἐκείνων σύμμετρον δύναμιν τῷ δὲ ἀνθρώπῳ ὀνειδι ζων, πᾶσι κοινῶς ὀνειδίζει ὡς ἀπιστοῦσε, καὶ τοῖς περιεστῶσιν· ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν, Εως πότε ἔσομαι μεθ' ὑμῶν; δείκνυσι ἐπιποθεῖν τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, καὶ τὴν ἀπ' αὐτῶν ἀναχώρησιν. Ἕως τότε γὰρ

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.£I. CAP. XVII. συνδιαιτώμαι τοῖς ὑβρισταῖς καὶ ἀπίστοις; Επετί- quem? Lunaticum. Ex illo igitur manifestum, quod μησε δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, τίνι; Τῷ σεληνιαζομένῳ· cum et ipse incredulns fuerit, per incredulitatem den oni se invadendi locum dederit. ἐκ τούτου γοῦν φαίνεται ὅτι ἄπιστος ὢν καὶ αὐτὸς, τοῦ δαίμονος ἑαυτῷ πρόξενος ἐγένετο διὰ τὴν ἀπι στίαν. • Τότε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ κατ' Ιδίαν, εἶπον· Διατί ἡμεῖς οὐκ ἠδυνήθημεν ἐκβαλεῖν αὐτό; Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Διὰ τὴν ἀπιστίαν ὁμῶν. Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, Μετάβηθι ἐντεῦθεν ἐκεῖ, καὶ μεταβήσεται· καὶ οὐδὲν ἀδυνα τήσει ὑμῖν· τοῦτο δὲ τὸ γένος οὐκ ἐκπορεύεται εξ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νηστεία.» Εφοβήθησαν οἱ ἀπόστολοι μήποτε ἀπώλεσαν τὴν δοθεῖσαν αὐτοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χάριν· διὰ τοῦτο κατ' ἰδίαν έρω τῶσιν ἀγωνιώντες· ὁ δὲ Κύριος ὡς ἀτελεστέροις ὀνειδίζων αὐτοῖς, φησίν, ὅτι διὰ τὴν ἀπιστίαν ὑμῶν· ἐὰν γὰρ θερμὴν καὶ ζέουσαν εἴχετε πίστιν, καν μικρὰ ἐδόκει, κατωρθώσατε ἂν τὰ μεγάλα· ποῦ δὲ ὄρη μετέστησαν οἱ ἀπόστολοι, οὐδαμοῦ μὲν γέγραπται, πλὴν εἰκὸς ἦν μεταστῆσαι, καὶ μὴ γραφῆναι. Οὐ γὰρ πάντα ἐγράφησαν· ἄλλως τε, οὐκ ἀπῄτησε καιρὸς, καὶ διὰ τοῦτο οὐ μετέστησαν, ἄλλα δὲ μείζονα ἐποίησαν. Ορα γοῦν καὶ τὸν Κύριον τί ἔφη· • Βρείτε τῷ ὄρει τούτῳ, Μετάβηθι,» τουτέστιν, Οταν είπητε, τότε μεταβήσεται· οὐκ εἶπον οὖν οἱ ἀπόστολοι, ὡς μὴ καιροῦ καλοῦντος μηδὲ ἀνάγκης, καὶ διὰ τοῦτο οὐ μετέβησαν ὄρη· ὡς εἴγε εἶπον, μετέβησαν ἄν. Τοῦτο δὲ τὸ γένος, τὸ τῶν δαιμόνων, VERS. 18-20. «Tunc accedentes discipuli ad Se sum seorsum, dixerunt: Quare nos non potuimus ejicere illud? Jesus autem dixit illis: Propter incredulitatem vestram. Amen quippe dico vobis, si babeatis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: Denigra hinc illuc, et denigrabit, neque quidquam impossibile erit vobis. Sed hoc genus non egreditur nisi per deprecationem et jejunium. › Timuerunt apostoll, ne perdidissent datam bilf contra dæmones gratiam: propterea perplexi animo seorsum interrogant. Dominus autem arguit eos ut imperfectiores, dicens, propter incredulitatem vestram. Nam si ferventem et ardentem haberetis Adem, etiam si parva videretur, perficeretis utique magna. Ubi autem montes transtulerunt apostoli, nusquam quidem scriptum est: verunitamen verisimile est quod transtulerint, etiamsi non sit scriplum: non enim omnia scripta sunt. Vel aliter, non exigebat tempus, et ideo non transtulerunt: sel alia majora fecerunt. Vide autem et Dominum quid dical: «Dicelis monti huic, Demnigra,. hoc est, quando dicetis, tunc transibit. Non dixerunt igitur apostoli, quoniam tempus non postulabat, neque necessitas: et propterea non transtulerunt montes. διὰ προσευχῆς καὶ νηστείας ἐκβάλλεται. Δεῖ γὰρ καὶ Nam si dixissent, transtulissent utique. 92 Hoe αὐτοὺς ἐκείνους μάλιστα τους δαιμονῶντας νηστεύειν, καὶ τοὺς μέλλοντας αὐτοὺς θεραπεύειν· τότε δὲ ἡ προσευχή, ὅταν οἱ μετὰ μέθης, ἀλλὰ μετὰ νηστείας γίνηται· νόει δὲ καὶ ὅτι πᾶσα ἡ πίστις, κόκ πως σινάπεως, εὐτελὴς μὲν νομιζομένη διὰ τὴν μω ρίαν τοῦ κηρύγματος· πλὴν ἐὰν τύχῃ γῆς ἀγαθῆς, εἰς δένδρον αὐξανομένη, ἐν ᾧτὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, οἱ ἀνωτάτω πετόμενος λογισμοί, κατασκηνοῦσιν. Ὅστις οὖν ἔχει πᾶσαν τὴν πίστιν, ἐκεῖνος δύναται εἰπεῖν τῷ ὄρει τούτῳ, Μετάβηθι, τουτέστι τῷ δαίμον· ἐδείκνυε γὰρ τὸ ἐξελθὸν δαιμόνιον. autem genus dæmoniorum per deprecationem et jjunium expellitur. Oportet enim et illos ipsos dmouiacos maxime jejunaro, et eos qui illos sanaru volunt. Tunc autem est deprecatio, quando non cum ebrietate, sed cum jejunio fit. Observa, quod omnis des granum est sinapis. Contempta enim putatur propter stultitiam prædicationis; attamen si ceciderit in terram bonam, crescit in arborem, in qua volatilia cœli, hoc est, cogitationes summa petentes, nidulantur. Igitur quisquis habet omner. fidem, ille potest dicere monti huic, Demigra, hoc est, dæmoni: ostendebat enim quod exiret dæmonium. • Αναστρεφομένων δὲ αὐτῶν ἐν τῇ Γαλιλαία, VERS. 21, 22. Cum autem versarentur in Ga εἶπεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς• Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου lilea, dixit illis Jesus: Futurum est us Filius boπαραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθήσεται· καὶ ἐλυπή θησαν σφόδρα.» Συνεχώς προλέγει περὶ τοῦ πάθους, ἵνα μὴ ἀκουσίως παθεῖν νομισθῇ, καὶ ἅμα ἵνα για μνάσῃ αὐτοὺς, καὶ μὴ τῷ ἀπροσδοκήτῳ ταραχθώσιν όταν γένηται· ἐπισυνάπτει δὲ τοῖς λυπηροῖς καὶ τὸ εὐφρόσυνον, το, αναστήσεται. • Ελθόντων δὲ αὐτῶν εἰς Καπερναούμ, προσῆλθον οἱ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ, καὶ εἰ τον Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δίδραχμα; Λέγει, Ναί.» Ὁ Θεὸς ἀντὶ τῶν πρωτοτόκων τῶν Εβραίων, ἠθέλησεν ἀφιερωθῆναι αὐτῷ τὴν τοῦ Λευῒ φυλήν. Εὑρέθη δὲ ἀριθμηθεῖσα ἡ τοῦ Λευῒ φυλή, δύο καὶ εἴκοσι χιλιάδες· τὰ δὲ πρωτότοκα, χιλιάδες είκοσιminis tradatur in munus tiominum, ac occident eum, et tertio die resurget. Et mærore affecti sunt velicmenter. Subinde memoriam facit passionis, ne existiment quod invitus patiatur, et interim hoc agit, ut exerceat eos, et ue terreantur si hoc inexspcctatum eveniat Conjunxit autem tristibus læta, scilicet quod resurgel. VERs. 23, 24. Cum autem venissent in oppidum Capernaum, accesserunt qui didrachmá solent accipere, add Petruun, dixeruntque: Præceptor vester num solvit didrachma? Dicit, Etiam. › Deus pro primogenitis llebræorum voluit consecrari sibi tribum Levi. Inventus est autem numerus tribus Levi viginti duo millia; primogeniti autem, chiliades vi-

ginti duæ et ducenti et septuaginta tres s. Pro his δύο καὶ διακόσια εβδομήκοντα καὶ τρία· ἀντὶ τούτων igitur qui erant ultra tribum Levi, et primogeniti οὖν τῶν ἐπέκεινα τῆς τοῦ Λευῒ φυλῆς ὄντων πρωτοerant, decrevit Deus dari didrachmum sacerdotibus. τέχων, ὥρισεν ὁ Θεὸς δοθῆναι δίδραχμον τοῖ; ἱερεῦσιν. Hinc igitur facta est consuetudo ut simpliciter omnes Ἔκτοτε οὖν γέγονε ἔθος, ἁπλῶς πάντας τοὺς πρω primogeniti penderent didrachmum, qui est quinque τοτόκους τελεῖν τὸ δίδραχμον, ὅ ἐστι πέντε σίκλος, sicli, hoc est ducenti oboli. Unde quia Dominus ήγουν διακόσιοι οβολοί. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ Κύριος πρω primogenitus erat, pendebat et ipse. Reveriti autein τότοκος ἦν, ἐτέλει καὶ αὐτός· αἰδούμενοι δὲ ἴπως fortassis Christum propter miracula quæ faciebat, τὸν Χριστὸν διὰ τὰς θαυματουργίας, οὐκ ἐκεῖνον non illum interrogant, sed Petrum, vel potius de- ἐρωτῶσιν, ἀλλὰ τὸν Πέτρον, ἢ μᾶλλον πανούργως, ceptores erant, quasi ita dicerent: Præceptor vester ὡσανεὶ λέγοντες τοιαῦτα, ῾Ο ἀντίθετος τῷ νόμῳ δε legi contrarius, num id admittit at persolvat diδάσκαλος ὑμῶν, ἄρα κατεδέξατο τελεῖν τὰ δέο drachma? δραχμα; • Καὶ ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν, προέφθασεν αὐτ τὸν ὁ Ἰησοῦς, λέγων· Τί σοι δοκεί, Σίμων; Οι βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπό τίνων λαμβάνουσι τέλη ἢ κήνVers. 24, 25. ● Et cum ingressus fuisset domum, prevenit Mlum Jesus, dicens: Quid tibi videtur, Simon? Reges terræ a quibus accipiunt tributa aut censum? a flis suis, an ab alienis? Dicit illi le- σον; ἀπὸ τῶν υἱῶν αὐτῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων; trus, Ab alienis. Ait illi Jesus, Ergo liberi sunt Alli.» Tanquam Deus sciebat, quamvis non alldierat, quid illi locuti fuissent ad Petrum: idcirco et prævenit eum, dicens: Si reges terræ non accipiunt tributum a aliis suis, sed ab alienis, quanodo cœlorum Rex a ne Filio suo accipiet didrachmum? Hoc enim (sicut supra dixi) sacerdotibus et templo tribuebatur. Ši autem liberi sunt filii parvorum regum, scilicet nihil persolventes, multo magis ego. Vans. 26. • Verum ne simus illis offendiculo, vade al mare, et mille hamum, et eum piscem qui prodierit primus, tote, et aperto ore illius iuvemies stalerem: 93 illum accipe, et da illis pro me et te. › Ne reputemur, inquit, contemptores el despectares legis, et offendamus, da illis tributum. Non enim ut debitum do, sed ut illorum infirmitatem corrigam. Discimus enim hoc loco, quod non oportet offendere, ubi nullum est dainnum. Ubi autem damnum patimur in opere aliquo, non sunt curandi qui imprudenter offenduntur. Ut igitur ostendat quod Deus sit et maris Dominus, misit Petrum tollentem staterem ex ore piscis. Discamus hic et myterium quoddam. Nostra enim natura est piscis in profundo incredulitatis mersa: sed apostolicus sermo extrahit nos, et in ore nostro invenit staterem, eloquia Domini, et confessionem Christi. Nam qui Christum confitetur, is stateren habet in ore, staterem duo didrachma tenentem: quia et Christus duas naturas habet, homo exsistens ac Deus. Ilic igitur stater datus est Christus pro duobus, pro Judais et gentibus, pro justis et peccatoribus. Quod si et avarum quempiam videris nihil aliud habentem in ore, nisi aurum et argentum, hunc habe pro pisce, in mari hujus vitæ natantem: at ubi inventus fuerit præceptor, qualis Petrus, qui mittat hamum in nare, is eripiet ex ore illius aurum et argentum. Staterem quidam putant lapidem preţiosum in Syria, illi tributum, alii vero quartain partem numismatis. Λέγει αὐτῷ ὁ Πέτρος· Ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων. Εφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς Δρα γε ἐλεύθεροι εἰσιν οἱ υἱοί.» Ως θεός, καίτοι μὴ ἀκούσας, ᾔδει τί διελέχθησαν ἐκεῖνοι πρὸς τὸν Πέτρον· διὸ καὶ προφθάνει αὐτὸν, λέγων· Εl of βασιλεῖς τῆς γῆς οὐ λαμβάνουσι φόρον ἀπὸ τῶν υἱῶν αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων, πῶς ὁ ἐπουράνιος Βασιλεὺς ἀπ' ἐμοῦ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ λήψεται τὸ δίδραχμον; Τοῦτο γὰρ, (ὡς ἔφην άνω) τοῖς ἱερεῦσι καὶ τῷ ναῷ προσήγετο. Εἰ οὖν ἐλεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοὶ τῶν κάτω βασιλέων, τουτέστι μηδὲν τελοῦντες, πόσω μᾶλλον ἐγώ! • Ἵνα δὲ μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτοὺς, πορευθεὶς εἰς τὴν θάλασσαν βάλε ἄγκιστρον, καὶ τὴν ἀναβάντα πρῶτον ἰχθὺν ἆρον· καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ, εὑρήσεις στατήρα· ἐκεῖνον λαβὼν, δὸς αὐτοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ. ο Ἵνα, φησί, μὴ λογισθῶμεν ὑπερόπται καὶ καταφρονηταὶ τοῦ νόμου, καὶ σκανδαλί σωμεν, δὸς τὸ τέλος· οὐ γὰρ ὡς ὀφείλων δίδωμι, ἀλλ' ὡς τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν διορθούμενος. Μανθάνομεν γὰρ ἐντεῦθεν, ὅτι οὐ δεῖ σκανδαλίζειν, ἔνθα μὴ βλαπτόμεθα· ἔνθα γὰρ βλαπτόμεθα ἀπὸ ἔργου τινός, οὐ δεῖ φροντίζειν τῶν ἀλόγως σκανδαλίζο μένων. Ινα τοίνυν δείξῃ, ὅτι Θεός ἐστι, καὶ τῆς θα λάσσης κρατῶν, ἀπέστειλε τὸν Πέτρον ἄξοντα τὸν στατῆρα ἐκ τοῦ ἰχθύος· ἅμα δὲ καὶ μυστήριον τι μανθάνομεν· ἡ ἡμετέρα γὰρ φύσις ἐστὶν ὁ ἰχθύς, ἐν βυθῷ ἀπιστίας βαπτισθεῖσα, ἀλλ' ὁ ἀποστολικός λό γος ἀνείλκυσεν ἡμᾶς, καὶ ἐν τῷ στόματι ἡμῶν εὗρε τὸν στατῆρα, τὰ λόγια τοῦ Κυρίου, καὶ τὴν ὁμολο γίαν τοῦ Χριστοῦ· ὁ γὰρ ὁμολογῶν τὸν Χριστὸν, ἐκεῖνος ἔχει τὸν στατῆρα ἐν τῷ στόματι, στατήρα δύο δίδραχμα έλκοντα. Ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς δύο φύσεις ἔχει, Θεὸς καὶ ἄνθρωπο; ὤν. Οὗτος οὖν ὁ στατὴρ ὁ Χριστός, ἐδόθη ὑπὲρ δύο, ὑπὲρ Ἰουδαίων καὶ ἐθνι κῶν, καὶ ὑπὲρ δικαίων καὶ ἁμαρτωλῶν· ὅταν δὲ και τινα ἴδῃς φιλάργυρον, οὐδὲν ἄλλο ἔχοντα διὰ στόματος εἰ μὴ χρυσίον καὶ ἀργύριον, τοῦτον γίνωσκε εἶναι ἰχθὺν, ἐν τῇ θαλάσσῃ τοῦ βίου νηχόμενον· ἐὰν δὲ εὑρεθῇ τις διδάσκαλος κατὰ Πέτρον, αγκιστρεύει τοῦτον, καὶ ἐκβάλλει ἀπό τοῦ στόματος αὐτοῦ τὸ χρυσίον καὶ τὸ ἀργύριον. Στατῆρα δέ τινες νομίζουσι λίθον πολύτιμον εὑρισκόμενον κατὰ Συρίαν· οἱ δὲ, ἐξάγιον, τέταρτου νομίσματος. »º Num. 111, 17, sqq.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. ΚΕΦΑΛ. Ι. Περὶ τῶν λεγόντων· Τις μείζων; Περὶ τοῦ μὴ σκανδαλίζειν. Περὶ τῶν ρ' προβάτων παραβολή. Περὶ τῆς ἐλέγξεως τοῦ πλησίον. Περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν. Περὶ τοῦ ὀφείλοντος μύρια τάλαντα. • Εν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ιησ5, λέγοντες· Τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλε ᾳ τῶν οὐρανῶν; ν Ἐπειδὴ εἶδον τὸν Πέτρον τις μηθέντα ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ (ἐτιμήθη γὰρ οὗτος προσταχθεὶς τὸν στατήρα δοῦναι ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ ὑπὲρ ἑαυτοῦ), διὰ τοῦτο ἔπαθόν τι ἀνθρώπινον, καὶ φθόνῳ δακνόμενοι προσέρχονται πλαγίως ἐρωτῶντες τὸν Κύριον· Τις μείζων ἐστίν; CAP. XVIII. CAPUT XVII. De iis qui quæsierunt, Quis major? Quod neminem liceat scandalizare. Parabola de centum oribus. De correptione proximi. De potestate ligandi el solvendi. De eo qui mille talenta debet. Vers. 1. ‹ In illa hora accesserunt discipuli Jesu, dicentes: Quisnam major est in regno coslo rum? › Quia viderant a Christo Petrum bonoratum (honoratus enim erat hic dando staterem pro Christo et pro se), propterea humanum quiddam passi, invidiaque affecti, oblique accedunt interrogantes Dominum, Quis major est? • Καὶ προσκαλεσάμενος ὁ Ἰησοῦς παιδίον, ἔστη- VERS. 3-4. Et accersitum ad se puelium statuit σεν αὐτὸ ἐν μέσῳ αὐτῶν, καὶ εἶπεν· Ἀμὴν λέγω in medio illorum, et dixit: Amen dico vobis, nisi ὑμῖν, ἐὰν μὴ στραφῆτε καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· ὅστις οὖν ταπεινώσει ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, οὗτός ἐστιν ὁ μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.» Ἰδὼν τοὺς μαθητὰς ὁ Κύριος φιλοδοξίας πάθει κρας τηθέντας, καταστέλλει αὐτοὺς, δεικνύων αὐτοῖς διὰ τοῦ ἀτύφου παιδιου ταπεινοφροσύνης ὁδόν. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς κατὰ τὸ ταπεινὸν τοῦ φρονήματος εἶναι παιδία, οὐχὶ κατὰ τὸ νηπιώδες τοῦ λογισμοῦ· καὶ κατὰ τὸ ἄκακον, οὐχὶ κατὰ τὸ ἀνόητον. Τὸ δὲ, Ἐὰν μὴ ἐπιστραφῆτε, εἰπὼν, ἔδειξεν, ὅτι ἀπὸ ταπεινοφροσύνης ἦλθον εἰς φιλοδοξία». Δεῖ οὖν στραφῆναι πάλιν ἐκεῖσε, τουτέστιν, εἰς τὴν ταπεινοφροσύνην, ἀφ᾿ ἧς ἐξήλα θετε. Καὶ ὃς ἐὰν δέξηται παιδίον τοιοῦτον ἐν ἐπὶ τῷ δνόματί μου, ἐμὲ δέχεται· ὃς δ᾽ ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ, συμφέρει αὐτῷ, ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ, καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης.» Οὐ μόνον, φησί, δεῖ ὑμᾶς ταπεινοφρονεῖν, ἀλλὰ κἂν ἑτέρους ταπεινοφρονοῦντας τις μήσητε δι' ἐμὲ, μισθὸν λήψεσθε· ἐμὲ γὰρ δέχεσθε, ὅταν τὰ παιδία, τουτέστι τοὺς ταπεινόφρονας δέχησθε. Εἶτα καὶ ἀπὸ τοῦ ἐναντίου φησίν, ὅτι «"Ος δ' ἂν σκανδαλίσῃ. ν τουτέστιν ὑβρίσῃ, «ἕνα τῶν μικρῶν τούτων, ο τουτέστι τῶν ἑαυτοὺς σμικρυνόντων καὶ ταπεινούντων, καίτοιγε μεγάλων όντων, ο συμφέρει αὐτῷ ἵνα μύλος ὀνικὸς κρεμασθῇ εἰς τὸν τράχηλον conversi fueritis, et eliciamini sicut pueri, non ingrediemini in regnum calorum. Quisquis igitur humiliaverit seipsum sicut est puellus iste, hic est ille major in regno cœlorum. › Cum vidisset Jesus discipulos inanis gloriæ vitio teneri, compressit eos, ostendens illis per puerum fastus expertem bumilitatis viam. Oportet enim nos humilitate mentis pueros esse, non sensu pueriles: et innocentia, non insipientia. Dicens autem, Nisi 94 conversi fueritis, indicat quod ab humilitate in superbian ver nerint. Opus est igitur iterum illuc converti, lec est, in humilitatem, a qua egressi estis. Vers. 5, 6. ‹ Et qui recipiat unum puellam talem in nomine meo, me recipit. Qui autem offenderit unum ex pusillis istis qui în me credunt, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collun ejus, ac demergatur in profundum maris. Νοn solum, inquit, oportet vos humiles esse, sed et si alios humiles propter me in honore habueritis, mercedem accipietis. Me enim accipitis, quamdo pueros, lioc est humiles, suscipitis. Deindle et a contrario inquit, «Qui offenderit, › hoc est, injuria affecerit, c unum ex his pusillis, o hoc est, ex his qui se. bumiliant et parvos putant, tametsi magni sint: «expedit ei ut mola asinaria suspendatur in collum ejus.» Sensibilem enim ponam in melium qui in Christo humiles injuria afficiunt et offendunt. Tu autem intellige quod etsi quis reipsa parvum, hoc est infirmum, offenderit, et non omnibus modis patienter eum sustinuerit, punietur. Nam qui mnagnus est, haul facile scandalizatur, sed parvus. αὐτοῦ. ὁ Αἰσθητὴν γὰρ κόλασιν εἰς τὸ μέσον παρ- affert, volens ostendere multis suppliciis obnoxios άγει, βουλόμενος δεῖξαι, ὅτι πολλὴν ὑποστήσονται τι μωρίαν οἱ τοὺς ἐν Χριστῷ ταπεινούς ὑβρίζοντες καὶ σκανδαλίζοντες. Σὺ δὲ νόει, ὅτι κἂν τὸν κατὰ ἀλή θείαν μικρὸν, τουτέστι τὸν ἀσθενῆ, σκανδαλίσῃ τις, καὶ μὴ πάντα τρόπον ἀναβαστάσῃ, τιμωρηθήσεται. Ὁ μὲν γὰρ μέγας οὐκ εὐσκανδάλιστος, ὁ δὲ μικρός. • Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων! ἀνάγκη γάρ ἐστιν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα· πλὴν οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ δι' οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται! ι Θρηνεί ὡς φιλάνθρωπος τὸν κόσμον, ὡς μέλλοντα βλαβῆναι ἀπὸ τῶν σκανδάλων· ἀλλ᾽ εἴποι τις ἄν· Καὶ τί δεῖ θρηνεῖν, δέον βοηθῆσαι καὶ χεῖρα ὀρέξαι; Ἐροῦμεν οὖν, ὅτι καὶ τοῦτο αὐτὸ βοηθείας ἐστί, τὸ θρηνεῖν τινα. Πολλάκις γὰρ οὔ; παραίνεσις ἡμετέρα οὐκ VERS. 7. «Vae mundo ab offendiculis, necesse enim est ut veniant offendicula, verumtamen væ homini illi per quem offendiculum venit. Luget ut misericors mundum præ offendiculis daina accepturum. Αt dixerit quis: Quid oportet lacrymari, ubi opus succurrere et manum porrigere? Dicimus igitur quod et ipsum lugere quædam jurandi spe cies est. Sæpe enim quibus admonitio nostra non

THEOPHYLACTI BULGARIAE ARCHIEP. profuit, illis prosumus dum eos lugemus, quo sen- ὠφέλησε, τούτους ὠφελοῦμεν, ὅταν ἐπ' αὐτοὺς θρη sum mali sui accipiant. Εt si necesse, inquit, ut νήσωμεν, εἰς αἴσθησιν ἐρχομένους. Καὶ εἰ ἀνάγο eveniant scandala, quomodo effugiemus ea? Necesse quidem est ut eveniant: sed non necesse ut nos. perdant. Possumus enim et offendiculis obluctari. Per offendicula intellige eos qui bono obstant: per mundum autem, mundanos homines et humi repentes, qui facile impediuntur. Vers. 8, 9. ‹ Quod si manus tua vel pes tuus tibi obstaculo fuerit, abscinde eum, et projice a te. Bonum est tibi ad vitam ingredi ciaudum aut mutilum, potius quam duas manus vel duos pedes habentem mitti in ignem æternum. Et si oculus tuus te offendit, erue eum, et projice abs te. Bonum est tibi ut lúscus intres in vitam, potius quam ut duos ocuJos habens mittaris in gehennam ignis. › Per manum, pedem et oculos intellige amicos, quos membrorum loco habemus. Etenim si hi tales fuerint, qui nobis noceant, hoc est, si familiares amici fuerint, oportel contemnere eos ut membra putrida et exsecare, ne et aliis noceant. Atque ita ex his manifestum est, licet necesse sit evenire scandala, hoc est, qui noceant, non esse tamen necesse ut nocumentum accipiamus. Si enim fecerimus quem - ndmedum ait 95 Dominus, et absciderimus a nobis eos qui nocent, etiamsi amici fuerint, nihil inde damni accipiemus. VERS. 10, 11.. Videte ne contemnatis unum ex bis pusillis. Dico enim vobis quod angeli eorum in calis semper vident faciem Patris mei qui in colis est. Venit enim Filius hominis salvum facere quod perierat.» Præcipit ne contemnantur hi qui parvi putantur, hoc est, panperes spiritu, magni autem apud. Deum. Adeo enim, inquit, diliguntur a Deo, ut angelos habeant præsides, ne damnum illis Bat a dæmonibus. Omnes enim homines, et maxime fideles, suos angelos habent. Pusillorum autem et humilium in Christo angeli usque adeo familiares sunt Deo, ut faciem ejus semper videant coram ipso Ex collatione codd. Cod. 52: Καὶ εἰ ἀνάγκη, φησίν, ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, πῶς ὁ τῇ ἀνάγκῃ συνωθούμενος καὶ σκαν δαλίζων, ἐστὶν ὑπαίτιος; τὸ γὰρ κατηναγκασμένον συγγνώμης ἐστὶν ἄξιον, οὐ κατηγορίας ὑπεύθυνον. Ἐπειδὴ τὴν ἀνάγκην τῶν σκανδάλων οἱ σκανδαλί ζοντες εγεώργησαν, τὰς αἰτίας τῶν σκανδάλων προκαταβαλόμενοι, καὶ εἰς τοῦτο συνελθόντες καὶ συνε ελασθέντες. "Ωσπερ εἴ τις ἰατρὸς ὁρῶν τὸν κάμνοντα τοτοποιεῖν αἰτία, ἀφορμὴν δεδωκότα, καὶ λάβρῳ πιο ρετῷ συνεχόμενον, καὶ πρὸς φρενίτιν ἐξωκεῖλαι μέλο λοντα, φήσειεν· Οὐαὶ τῷ κάμνοντι ἀπὸ τῆς φρενίτι δος! ἀνάγκη γάρ ἐστιν ἐλθεῖν τὴν φρενίτιν, πλὴν οὐαὶ τῷ κάμνοντι ἀνθρώπῳ, δι' οὗ ἡ φρενίτις ἔρχε ται. Ἐνταῦθα γὰρ οὐ τὴν ἀνάγκην τοῦ χαλεπού να σήματος αἰτιατέον, ἀλλὰ τὸν τὰς ἀφορμὰς δεδωκότα. Οὐκ εἶπε δὲ ὁ Κύριος, Οὐαὶ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ᾽, Οὐαὶ τῷ κόσμῳ κόσμον γὰρ σύνηθες τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸν ἐν ἁμαρτίαις βίον καλεῖν, καὶ τοὺς μετιόν τας τούτον, ὡς κάτω καὶ χαμερπεῖς. Διὸ καὶ τοῖς μα θηταῖς ὁ Κύριος ἔλεγεν Ὑμεῖς οὐκ ἐστὲ ἐκ τοῦ κόσ σμου. Καίτοιγε καὶ αὐτοὶ μέρος ἦσαν τῶν ἐν τῷ κόσμῳ ζώντων ανθρώπων, ἀλλ' ἐπειδὴ μὴ ἐν ἁμαρτ τίαις ἦσαν, οὐκ ἦσαν ἐκ τοῦ κόσμου. Εἰ δὲ ἡ χείρσου, καὶ τ. λ.. Εt si necesse est, inquit, ut eveniant κη, φησὶν, ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, πως φευξόμεθα ταῦτα; Ἀνάγκη μὲν ἐλθεῖν, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνάγκη ἀπὸ ολέσθαι. Εστι γὰρ ἀντιτάξασθαι τοῖς σκανδάλοις ο σκάνδαλα δὲ νόει τοὺς ἐμποδίζοντας πρὸς τὰ καλά. Κόσμον δὲ τοὺς κάτω ἀνθρώπους καὶ χαμερπεῖς, οι καὶ εὐκόλως ἐμποδίζονται • Εἰ δὲ ἡ χείρ σου ἢ ὁ πούς σου σκανδαλίζει σε, ἔκκοψον αὐτὸν, καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ· καλόν σοί ἐστιν εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωὴν χωλὸν ἢ κυλλόν, ή δύο χείρας ἢ δύο πόδας ἔχοντα βληθῆναι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον • καὶ εἰ ὁ ὀφθαλμός σου σκανδαλίζει σε, ἔξελε αὐτὸν, καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ· καλόν σοί ἐστι μονόφθαλμον εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, ἢ δύο ὀφθαλμοὺς ἔχοντα βλε θῆναι εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός.» Χεῖρα καὶ πόδα καὶ ὀφθαλμὸν τους φίλους νόει, οὓς ἐν τάξει μελών ἔχομεν· κἂν οὖν τοιοῦτοι τινες ὦσιν οἱ βλάπτοντες ἡμᾶς, τουτέστιν οἰκιακοί φίλοι, δεῖ καταφρονεῖν αὐτῶν ὡς σεσηπότων μελῶν, καὶ ἐκκόπτειν, ἵνα μὴ καὶ ἄλλους βλάψωσιν. Ὥστε ἐκ τούτων δῆλον, ὅτι εἰ καὶ ἀνάγκη ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, τουτέστι τοὺς βλά πτοντας, ἀλλ' οὐκ ἀνάγκη ἡμᾶς βλαβήναι. Εάν γὰρ ποιήσωμεν ὡς εἶπεν ὁ Κύριος, καὶ ἐκκάψωμεν ἀφ' ἡμῶν τοὺς βλάπτοντας ἡμᾶς, καν φίλοι ὦσιν, οὐ βλαβησόμεθα. • Οράτε μή καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων· λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν ἐν οὐρανοῖς διὰ παντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ἦλθε γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου σῶσαι τὸ ἀπολωλός.» Παραγγέλλει μὴ ἐξου δενεῖν τοὺς νομιζομένους μικρούς, τουτέστι τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι, τους μεγάλους παρὰ τῷ Θεῷ. Τοσοῦτον γὰρ, φησίν, ἀγαπῶνται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὡς ἀγγέλους ἔχειν ἐπιστάτας πρὸς τὸ μὴ βλαθῆναι ὑπὸ δαιμόνων. Εκαστος γὰρ τῶν πιστῶν, μᾶλλον δὲ καὶ πάντες οἱ ἄνθρωποι ἀγγέλους ἔχομεν. Τῶν δὲ μι κρῶν καὶ ταπεινῶν ἐν Χριστῷ οἱ ἄγγελοι τοσοῦτόν Venet. S. Marci. scandala, quomodo qui necessitate scandalum affert, reus est, cum id, quod coactum est, veniam, DOD condemnationem mereatur? Nempe, quia necessitatein scandalorum ipsi scandalizantes invexerunt, causas scandalorum præseminantes: in id scilicet primum sponte consentiendo, ad quod postea nocessitate quadam pertrahuntur. Quemadmodum si medicus aliquis cernens ægrotum, qui suæ ægritudinis causam dedit, valida febri correptum, ac in phrenesin brevi lapsurum, diceret: Væ ægrolo a phrenesi necesse est enim, ut ili phrenesis superveniat; sed tamen væ ægroto homini, per quem necesse est ut phrenesis veniat! Hic enim non necessitas pessimi morbi causanda foret, sed is qui causas apposuit, condemnandus. Non dixit autein Dominus, Ve hominibus, sel, Τα mundo: solet euim Scriptura vitam, quæ in peccatis ducitur, mundum appellare, quemadmodum et uujus amaLores, ceu viles ac humi repentes. Qua de causa Dominus discipulis suis ait: Vos non estis ex mundo. Quanquam enim etiam illi ex numero viventium ia hoc mondo forent, attame quia non erant in peccatis, idcirco non erant ex hoc mundo. Quod si maκαι ικα, ο etc.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI. - CAP: XVIII. angelos liabeamus, peccatorum lauen angeli quasi propter nos confusi, minus fidentes sunt, neque ipsi possunt tam libere videre faciem Dei, et precari forsitan pro nobis. Humilium autem angeli, hi semper vident Dei faciem, propterea quod fiduciam habeant. Et quid dico quod hi angelos habeant? Ego propterea veni, ut servem quod periorat, et mihi vindicem eos qui a plerisque plane nihil putantur. εἰσιν οἰκεῖοι τῷ θεῷ, ὥστε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ διὰ slantes. Apparel autem ex hoc, quod licet omnes παντὸς ὁρῶσιν, ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἱστάμενοι. Φαίνεται δὲ ἐκ τούτου, ὅτι εἰ καὶ πάντες ἀγγέλους ἔχομεν, ἀλλ' οἱ τῶν ἁμαρτωλῶν ἄγγελοι ὥσπερ αἰσχυνόμενοι διὰ τὰ ἡμῶν ἀπαρρησίαστον, οὐδὲ αὐτοὶ ἔχουσι παρρησίαν ὁρῶν τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, καὶ δέεσθαι τάχα ὑπὲρ ἡμῶν· οἱ δὲ τῶν ταπεινοφρονούντων, οὗτοι ὁρῶσι τὸ θεῖον πρόσωπον, διὰ τὸ ἔχειν παρρησίαν. Καὶ τί λέγω, φησίν, ὅτι ἀγγέλους ἔχουσιν οἱ τοιοῦτοι; Ἐγὼ διὰ τοῦτο ἦλθον ἵνα σώσω τὸ ἀπολωλὸς, καὶ τοὺς παρὰ τοῖς πολλοῖς νομιζομένους οὐδαμινούς οἰκειών σωμαι. «Τί ὑμῖν δοκεῖ; Ἐὰν γένηταί τινι ἀνθρώπῳ ἑκατὸν πρόβατα, καὶ πλανηθῇ ἐν ἐξ αὐτῶν, οὐχ ἀφεὶς τὰ ἐννενηκονταεννέα ἐπὶ τὰ ὄρη, πορευθεὶς ζητεῖ τὸ πλανώμενον; Καὶ ἐὰν γένηται εὑρεῖν αὐτὸ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι χαίρει ἐπ' αὐτῷ μᾶλλον ἢ ἐπὶ τοῖς ἐννενηκονταεννέα τοῖς μὴ πεπλανημένοις. Οὕτως οὐκ ἔατι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἰς τῶν μικρῶν τού των.» Τίνι ἀνθρώπῳ ἐγένοντο ἑκατὸν πρόβατα; Τῷ Χριστῷ. Πάσα γὰρ ἡ λογική κτίσις, ἄγγελοί τε καὶ ἄνθρωποι, τὰ ἑκατόν εἰσι πρόβατα· ὧν ποιμὴν ὁ Χριστός, οὐ πρόβατον. Οὐ γὰρ ἐστι κτίσμα, ἀλλ᾽ Υἱὸς Θεοῦ. Οὗτος οὖν ἀφῆκε τὰ ἐννενηκονταεννέα ἐν τῷ οὐρανῷ· μορφὴν δὲ δούλου λαβών, ἦλθε ζητῆσαι τὸ ἐν πρόβατον, δ ἐστιν ἡ ἀνθρωπίνη φυσις. Καὶ χαίρει ἐπὶ τούτῳ, ἢ ἐπὶ τῇ τῶν ἀγγέλων στερρότητι. Τοῦτο συλληπτικῶς αινίττεται, ὅτι ὁ Θεὸς ἐπιμελεῖται τῆς ἐπιστροφῆς τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ χαίρει ἐπὶ τούτοις μᾶλλον ἢ τοῖς μόνιμον ἔχουσι τὴν ἀρετήν. • Ἐὰν δὲ ἁμαρτήσῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, ύπαγε καὶ ἔλεγξον αὐτὸν μεταξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ μόνου· ἐάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου. Ἐὰν δὲ μὴ ἀκούσῃ, παράλαβε μετὰ σοῦ ὅτι ἕνα ἢ δύο, ἵνα ἐπὶ στόματος δύο μαρτύρων ή τριών σταθῇ πᾶν βῆμα· ἐὰν δὲ παρακούσῃ αὐτῶν, εἰπὲ τῇ Ἐκκλη σάς· ἐὰν δὲ καὶ τῆς Ἐκκλησίας παρακούσῃ, ἔστω τα ὥσπερ ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης, ο Σγοδρόν και τατείνας κατὰ τῶν σκανδαλιζόντων λόγον, νῦν καὶ τους σκανδαλιζομένους διορθοῦται. Ἵνα γὰρ σὺ ὁ σκανδαλιζόμενος μὴ παντελῶς ἀναπέσῃς, ὡς τοῦ σκανδαλίζοντος τὸ οὐαὶ ἔχοντος, φησίν, ὅτι Σὲ τὸν σκανδαλιζόμενον, τουτέστι βλαπτόμενον, βούλομαι ἐλέγχειν τοὺς ἀδικοῦντας σε καὶ βλάπτοντας, ἐὰν ότι Χριστιανοί. Ορα γὰρ τί λέγει· Ἐάν ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, τουτέστιν, ὁ Χριστιανός. Εἰ μὲν γὰρ ἄπιστος ἀδικεῖ, τότε ὑπεξίστασο καὶ τῶν προσέντων σοι. Εἰ δὲ ἀδελφὸς, ἔλεγχε τοῦτον· οὐ γὰρ εἶπεν, Ὕβρισον, ἀλλ', Ελεγξον. Ἐάν σου ἀκούσῃ, τουτέστι, καταγνῷ ἑαυτοῦ· ἰδίᾳ γὰρ θέλει πρῶτον τοὺς ἁμαρτάνοντας έλεγχθῆναι, ἵνα μὴ ἐνώπιον πολλῶν ἐλεγχθέντες, ἀναιδέστεροι γένωνται· ἐὰν δὲ καὶ ἐπὶ δύο μαρτύρων ή τριῶν ἐλεγχθεὶς μὴ δυσωπηθῇ, τότε ἐπὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας προέδρων δημοσίευσον τὸ πταίσμα. Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἤκουσε τῶν δύο ή τριών, καίτοιγε ὁ νόμος λέγει, ἵνα ἐπὶ δύο μαρτύρων ἢ τριῶν (:αται, τουτέστι βεβαιοῦται, πᾶν ῥῆμα, ὑπὸ τῆς Εκκλησίας λοιπὸν σωφρονισθήτω· ἐὰν δὲ οὐδὲ ταύτῆς ἀκούσῃ, τότε ἔστω ἀπόβλητο;, ἵνα μὴ τῆς ἰδίας Vans. 12 14. c Quid vobis videtur? Si fuerint alicui homini centum oves, et erraverit una ex eis; nonne relictis nonagintanovem in montibus, vadit et quærit eam quæ erraverat? Et si contigerit ut inveniat eam, amen dico vobis, gaudet super ea magis, quam super nonaginta novem quae non erra verant. Sic non est voluntas coram Patre vestro qui in cœlis est, ut pereal unus de pusillis istis. › Cui homini fuerunt centum oves? Christo. Omnis enim rationalis creatura, tam angeli, quam bonines, celltum oves sunt, quorum pastor est Christus, nor ovis. Non enim est creatura, sed Filius Dei. Hic igitur reliqult nonagiuta morem in colo, forma autem servi assumpta, venit quærere ovem illam unicam, quæ est humana natura, et gaudet super illa magis quam in angelorum firmitate. In sunuma autem hoc insinuat, quod Deus curam agit conversionis peccatorum, el gaudet super illis magis quam his qui stabili virtute præditi sunt. VERS. 15-17. Si autem peccaverit in to frater tuns, vede et argue illum inter te et illumn solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Si autem non audierit, assume tecum adbuc unum vel duos: ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum. Quod si non audierit illos, die Ecclesiæ. Sin Eccle-. siam quoque non audierit, sit tibi velut ethnicus et publicanus. Sermonem contra offendicului dantes valde extenderat: nunc et eos qui offenduntur, cor – rigit. Ut enim tu qui offenderis non omnino cadas, quia offendentem væ habiturum dixit: volo et to qui offenderis, hoc est, laederis, 96 arguere eos qui te injuria aficiunt et nocent, si fuerint Christiani. Vide enim quid dicat: Si peccaverit in te frater tuus, hoc est, Christianus. Etenim si te quidam nonr baptizatus injuria afficiat, tunc illis etiam quæ tua sunt renuntia. Si frater, argue illum. Non enim dixit, Conviciare, sed Argue. Si te audierit, hoc est, condemuarit seip sum. Privatim enim vult primum peccantes argni, ut ne coram multis redarguti impudentiores fiant. Quod si te non audierit, et cum duobus vel tribus testibus argueris, ne graveris tune Ecclesiæ præsidibus invulgare peccatum. Quia enim non audit duos vel tres redarguentes, quamvis lex dicat ut in ore duorum vel trium testium subsistat, id est, firmetur omne verbum, ab Ecclesia postea castigetur. Illam autem εἰ non audierit, tunc abjiciatur, ne sus malitia participes faciat alios. Assimilat autem publicanis tales fratres. Infamatur enim ob pecunias publica-

nus. Consolatio autem ft offenso, injuria aficieu - κακίας μεταδῷ καὶ τοῖς ἄλλοις. Παρεικάζει δὲ τοῖς tem publicanum existimari et gentilem, hoc est τελώναις τοὺς τοιούτους ἀδελφούς διαβεβλημένον γάρ τι χρῆμα ὁ τελώνης) παραμυθία δὲ τῷ ἡδικη peccatorem et incredulam. Nunquid autem bæc sola Injuriam facientis pœna? Minime. Sed audi et quæ μένῳ, τὸ τὸν ἀδικοῦντα τελώνην νομίζεσθαι καὶ sequuntur. ἐθνικὸν, τουτέστιν ἁμαρτωλὸν καὶ ἄπιστον. Τοῦτο οὖν μόνον κόλασις τοῦ ἀδικοῦντος; Ουχί. 'Αλλ' ἄχους καὶ τῶν ἐξῆς. VERS. 18. «Amen dico vobis, quæcunque alligaveritis super terram, erunt ligata in coelo: et quecunque solveritis super terrain, erunt soluta in caslo.» Si tu, inquit, offensus, habes eum qui le injuria affecit sicut publicanuin et gentilem, erit ille et in cœlo talis. Si autem solveris eum, hoc est ignoveris, erit ei et in cœlo condonatum. Non enim solum quæ solvunt sacerdotes, sunt soluta: sed quæcunque et nos injuria affecti vel ligamus, vel solvimus, et ipsa erunt ligata vel soluta. VERS. 19, 20. «Rursus, amen dico vobis, quod si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcunque petierint, fiet illis a Patre meo qui est in cœlis. Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, illic sum in medio illorum.» Congregat nos hisce verbis ad charitatem. Quia enim prohibuit ne mutuum offenderemus, nunc et de mutua concordia dicit. Concordes autem dicuntur, won qui in malom conveniunt, sed qui in bonum. Vide enim quid dicat: Si duo ex vobis, hoc est, credentibus et virtute præditis. Conspiraverunt enim et Annas ac Caiphas, sed male. Et propterea sæpe precantes non accipimus, eo quod mutua concordia caremus. Non dixit autem, Ero (non enim tardat, vel cunctatur), sed Sum, hoc est, jam illic invenior. Intelligas item quod quando conspiraverint spiritus et caro, et non concupiverit contra spiritum caro, tunc erit in medio Dominus. Conspirant autem et tres virtutes animæ, rationalis, irascitiva, et desiderativa. Sed et velus ac nova leges conspirant, inveniturque in medio ipsarum Christus ab utraque prædicatus, VERS. 21, 22.. Τunc accedens 97 Pelrus ad eum, dixit: Domine, quoties peccabit in me frater meus, et remittam ei? Num usque septies? Dicit illi Jesus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies.> Hoc est quod interrogat Petrus: Quoties, si peccet, et deinde accedat et petat veniam pœnitentia ductus, concedam ei? Addidit, In me si peccaverit. In Deum enim si peccaverit, non ego, qui idiotes ac privatus sum, possum ei remittere, nisi forte Dei ordinem babens sacerdos. Si autem in me peccet, ac deinde remisero ei, erit solntus, etiam si privatus ego sim, et non sacerdos. Quod autem septuagies septies dixit, non concludit veniam numero. Absurdum enim sedere et numerare usque dum quadringenta nonaginta habeas tot enim faciunt septuagies septies ] sed fumensum numerum signat: quasi dicat, Quoties quis lapsus fuerit, et pœnitentiam aget, concede ei • Αμήν λέγω ὑμῖν, ὅσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ ὅσα ἐὰν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ.» Ἐὰν σύ, φησίν, ὁ ἀδικηθείς, ἔχῃς ὡς τελώνην καὶ ἐθνικὸν τὸν ἀδικοῦντα, ἔσται καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ τοιοῦτος. Εάν δὲ λύσῃς αὐτὸν, τουτέστι συγχωρήσῃς, ἔσται καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ συγκεχωρημένος· οὐ γὰρ μόνον ὅσαι λύουσιν οἱ ἱερεῖς, εἰσὶ λελυμένα, ἀλλ᾽ ὅσα καὶ ἡμεῖς οἱ ἀδικηθέντες ἢ δεσμοῦμεν ἢ λύομεν, κἀκεῖνα ἔσται δεδεμένα ή λελυμένα. 4. Πάλιν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνήσωσιν ἐπὶ τῆς γῆς, περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, γενήσεται αὐτοῖς παρὰ τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· οὗ γὰρ εἰσι δύο ή τρεῖς συν ηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Συνάγει ἡμᾶς διὰ τῶν τοιούτων ῥημάτων εἰς τὴν ἀγάπην· ἐπεὶ γὰρ ἐκώλυσεν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ σκαν δαλίζειν ἀλλήλους, καὶ βλάπτειν καὶ βλάπτεσθαι, νῦν λέγει καὶ περὶ τῆς πρὸς ἀλλήλους συμφωνίας. Συμφωνοῦντες δὲ νοοῦνται οὐχ οἱ ἐπὶ κακῷ συνερ χόμενοι, ἀλλ' οἱ ἐπ' ἀγαθῷ. Ὅρα γὰρ τί εἶπεν· Ἐὰν δύο ὑμῶν, τουτέστι τῶν πιστευόντων, τῶν ἐναρέ των· συνεφώνησαν γὰρ καὶ ᾿Αννας καὶ Καϊάφας, ἀλλὰ ψεκτῶς· ὥστε διὰ τοῦτο πολλάκις ευχόμενοι οὐ λαμβάνομεν, διότι οὐδὲ συμφωνίαν πρὸς ἀλλήλους ἔχομεν. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Εσομαι· οὐ γὰρ μέλλει οὐδὲ βραδύνει· ἀλλ᾽, Εἰμί, τουτέστιν, αὐτίκα ἐκεῖ εὑρίσκο μαι· νοήσεις δὲ ὅτι καὶ ὅταν συμφωνήσῃ ἡ σὰρξ καὶ τὸ πνεῦμα, καὶ μὴ ἐπιθυμῇ κατὰ τοῦ πνεύματος ἡ σάρξ, τότε ἐστὶν ἐν μέσῳ ὁ Κύριος. Συμφωνούσι δὲ καὶ αἱ τρεῖς δυνάμεις τῆς ψυχῆς, τὸ λογικόν, τὸ θυμικὸν, καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν. Ἀλλὰ καὶ ἡ παλαιά καὶ ἡ νέα συμφωνοῦσιν αἱ δύο, καὶ ἐν μέσῳ αὐτῶν εὑρίσκεται ὁ Χριστὸς, ὑπ' ἀμφοῖν κηρυττόμενος. • Τότε προσελθὼν αὐτῷ ὁ Πέτρος, εἶπε· Κύριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀφήσω αὐτῷ; ἕως ἑπτάκις; Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Οὐ λέ γω σοι ἕως ἑπτάκις, ἀλλ᾽ ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά. ο Τοῦτο ἔστιν ὁ ἐρωτᾷ ὁ Πέτρος· Ποσάκις ἐὰν ἁμάρτη, εἶτα προσέρχηται καὶ αὐτῇ συγγνώμην μεταμελόμε νος, συγχωρήσω αὐτοῦ; Προσέθηκε δὲ τὸ, Εἰς ἐμὲ ἐὰν ἁμάρτῃ· εἰς γὰρ Θεὸν ἐὰν ἁμάρτῃ, οὐκ ἐγὼ ὁ ἰδιώτης δύναμαι αὐτῷ συγχωρεῖν, εἰ μήπου γε ὁ Θεοῦ τάξιν ἔχων ὁ ἱερεύς· ἐὰν δὲ εἰς ἐμὲ ἁμάρτῃ, εἶτα ἀφήσω αὐτῷ, ἔσται ἀφειμένος, και ιδιώτης εἰμὶ ἐγώ, καὶ οὐχὶ ἱερεύς. Τὸ δὲ, ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ, εἶπεν, οὐχ ἵνα ἀριθμῷ περικλείσῃ τὴν συγχώρησιν. άλογον γάρ ἐστι καθῆσθαί τινα ἀριθμοῦντα ἕως οὗ ποσωθῶσι τετρακόσια εννενήκοντα (τοσαῦτα γὰρ τὰ ἑβδομης κοντάκι; ἑπτὰ), ἀλλὰ τὸ ἄπειρον ἐνταῦθα σημαίνει· ὡς ἂν εἰ ἔλεγεν· Οσάκις ἂν πταίσας μετανοή, που

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI. — CAP. XVIII. χώρει αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ καὶ διὰ τῆς ἑξῆς παραβολῆς veniam, et id [quod et per sequentem parabolam λέγει, ὅτι δεῖ ἡμᾶς συμπαθεῖς εἶναι. • Διὰ τοῦτο ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὃς ἐθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ.» Η μὲν ἔννοια τῆς παραβολῆς διδάσκει συγχωρεῖν τὰ εἰς ἡμᾶς παρὰ τῶν ὁμοδούλων αμαρτανόμενα, καὶ μάλιστα ἐὰν καὶ συγχωρήσεως ἐκεῖνοι χρήζοντες προσπίπτωσι. Τὸ δὲ κατὰ μέρος ἐξηγεῖσθαι τὴν παραβολήν, μόνου ἂν εἴη τοῦ νοῦν Χριστοῦ ἔχοντος· πλὴν ἐπιβαλοῦμεν καὶ αὐτο!. Βaσιλεία, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος· ἀλλ' οὐ μικρῶν τινων βασιλεία, ἀλλ' οὐρανῶν. Ωμοιώθη οὖν οὗτος ἀνθρώπῳ βασιλεί, σαρκωθεὶς δι᾿ ἡμᾶς καὶ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος· συναίρει δὲ λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, ὡς ἀγαθὸς κρίνων αὐτοῖ;. Οὐ γὰρ ἀκρίτως κολάζει· ὠμότητος γὰρ τοῦτο. dicit] quia oportet nos compatientes esse. VERS. 23. «lleo assimilatum est regnumn colou rum homini regi, qui voluit conferre rationem cum servis suis. › Mens parabola est, ut veniam demus conservis in nos delinquentibus: præsertim si illi veniam ante nos procidentes petant. Particulatim singula examinare, ejus fuerit tantumn qui nientem Christi habeat: sed aggrediemur et nos. Regnum est Dei Verbum: et non parvum quoddam regnum, sed cœlorum. Assimilatus est igitur iste homini regi. Incarnatus est enim propter nos, et in similitudinem hominum factus. Confert autem rationem cum servis suis, uti bonus judicans. Non enim absque judicio punit: hoc enim crudelitatis foret. VERS. 24, 25. Et cum coepisset conferre, oblatus est ei unus qui debebat decem millia tatentoruin. Cæterum cum is non esset solvendo, jussit eum dominus venundari, et uxorem ejus, et liberos, et omnia quæ babebat, et fieri solutionem. › Decem millium talentorum debitores nos sumus, qui quotidie multis beneficiis afcimur, et nihil boui repen - dimus Deo. Decém mille talentorum debitores sunt et qui populi præfecturam susceperunt [unusquisque enim homo talentum est juxta illum qui dicit: Magnum homo ] et deinde non bene funguutur principatu. Vendi autem culin uxore et familia, signat alienationem a Deo. Qui enim • Αρξαμένου δὲ αὐτοῦ συναίρειν, προσηνέχθη αὐτῷ εἰς ὀφειλέτης μυρίων ταλάντων· μὴ ἔχοντος δὲ αὐτοῦ ἀποδοῦναι, ἐκέλευσεν αὐτὸν ὁ κύριος αὐτοῦ πραθῆναι, καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ τί διέκνα καὶ πάντα ὅσα εἶχε, καὶ ἀποδοθῆναι.» Μυρίων ταλάν των χρεωφειλέται ἡμεῖς, ὡς εὐεργετούμενοι μὲν καθ᾿ ἑκάστην, μηδὲν δὲ ἀγαθὸν ἀντιδιδόντες τῷ Θεῷ. Μυρίων ταλάντων χρεωφειλέται καὶ οἱ προστασίαν λαοῦ δεξάμενοι καὶ ἀνθρώπων πολλῶν (Εκαστος γὰρ ἀνθρώπους τάλαντον, κατὰ τὸν λέγοντα· Μέγα ἄνθρωπος), εἶτα μὴ καλῶς κεχρημένοι τῇ ἀρχῇ. Το δὲ πιπράσκεσθαι τὸν χρεώστην σὺν γυναικὶ καὶ τοῖς αὐτοῦ τέκνοις, δηλοῖ τὴν ἀλλοτρίωσιν τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Ο γάρ πιπρασκόμενο; ἑτέρου δεσπότου γίνε- venditur, alterius domini ft. Au non autem uxor, ται. Μήποτε δὲ γυνὴ μὲν ἡ σὰρξ, ὡς σύζυγος οὖσα τῆς ψυχῆς· τέκνα δὲ, αἱ πράξεις αἱ ἐνεργούμεναι κακῶς ὑπὸ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος; Κελεύει οὖν τὴν σάρκα δοθῆναι τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον, τουτο ἐστι νόσοις ἢ πάθει δαίμονος παραδοθῆναι· ἀλλὰ καὶ τὰ τέκνα, λέγω δὴ τὰς ἐνεργείας τῶν κακῶν, στρεβλωθῆναι. Οἷον, ἔστι τινὸς χεὶρ κλέπτουσα, ταύτ την ὁ Θεὸς ξηραίνει, ή στραγγαλίζει διά τινος δαίμονος. Ἰδοὺ οὖν ἡ γυνὴ ἡ σάρξ, καὶ τὰ τέκνα, ἤτοι ἡ ἐνέργεια τοῦ κακοῦ, παρεδόθησαν τῇ κακώσει, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ· οὐκ ἔτι γὰρ ἐνεργήσει κλεπτικῶς • Πεσὼν οὖν ὁ δοῦλος προσεκύνει αὐτῷ, λέγων· Κύριε, μακροθύμησον ἐπ' ἐμοὶ, καὶ πάντα σοι ἀποδώσω· σπλαγχνισθεὶς δὲ ὁ Κύριος τοῦ δούλου ἐκεί νου, ἀπέλυσεν αὐτὸν, καὶ τὸ δάνειον ἀφῆκεν αὐτῷ.» Ιός τὴν τῆς μετανοίας ἰσχύν, καὶ τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ κυρίου. Ἡ μὲν γὰρ μετάνοια ἐποίησε τὸν δοῦ λον πεσεῖν ἀπὸ τῆς κακίας· ὁ γὰρ ἱστάμενος βεβαίως ἐν τῇ κακίᾳ, οὐ συγχωρητέος. Η δὲ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ συνεχώρησε παντελῶς καὶ δάνειον, καίτοι γε ὁ δοῦλος οὐ συγχώρησιν παντελῆ ἐζήτει, ἀλλὰ προσ θεσμίαν. Μάνθανε τοίνυν ὅτι ὁ Θεὸς καὶ πλείονα δίδωσιν ὧν αιτούμεθα. Ἐπεὶ τοσαύτη ἐστὶν ἡ φι λανθρωπία αὐτοῦ, ὥστε καὶ ἐκεῖνο τὸ δοκοῦν σκληρών, τὸ προστάξαι πωληθῆναι αὐτὸν, οὐκ ἀπὸ σκληρότη τοῦ εἶπεν, ἀλλ' ἵνα καταπτοήσῃ τὸν δοῦλον, καὶ πείσῃ αὐτὸν πρὸς ἱκετείαν καὶ παράκλησιν ἀποβλέ ψαι. caro, quæ scilicet est conjux animæ: et pueri, opera quæ male fiunt a corpore et anima? Jubet igi - tur carnem dari satanæ in interitum, hoc est morbis vel passioni dæmonis. Similiter et filios, operativas dico virtutes malorum, ligari: ut, est manus alicujus furto dedita, eam Deus aridam facit, vel constringit per dæmonem aliquem. Ecce mulier caro est, et filii operationes male: traditæ sunt afflictioni, ut spiritus salvetur. 98 Non potest enimn tunc ad furtuin cooperari homo ille. ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος. • Ἐξελθὼν τὰ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, εὗρεν ἕνα τῶν VEBS. 26, 27. Procidens autem servus ille adorabat illum, dicens: Domine, esto patiens erga me, et omnia tibi reddam. Miserius autem dominus servi illius, absolvit eurn, et as alienum remisit ei. Vide poenitentiæ robur, et misericordiam domini. Poenitentia enim fecit servum cadere a malitia; qui enim firmiter in illa stat, non venia dignus est. Misericordia autem Dei dimisit omnino debitum, tametsi servus non omnia remitti, sed prorogari tempus peteret. Disce igitur quod Deus plura dat quam petimus: quia tanta est misericordia Domini, ut et id quod admodum durum videbatur, nempe quod jussit ut venderetur ille, non ex duritia dixit, sed ut perterrefaceret servum, et persuaderet illi ut ad preces se et obsecrationem converteret. VERS. 28 30. Egressus vero servus ille invenit

» Καὶ κρατήσας αὐτὸν ἔπνιγε, λέγων· Απόδος μοι εἴ τι ὀφείλει;· πεσών οὖν ὁ σύνδουλος αὐτοῦ εἰς τοὺς πό δας αὐτοῦ, παρεκάλει αὐτὸν, λέγων· Μακροθύμησον ἐπ' ἐμοὶ, καὶ πάντα σοι ἀποδώσω. Ὁ δὲ οὐκ ἤθελεν ἀλλ' ἀπελθὼν ἔβαλεν αὐτὸν εἰς φυλακήν, ἕως οὗ ἀποδῷ τὸ ὀφειλόμενον.» Εξελθὼν ὁ συγχωρηθείς, οὕτω πνίγει τὸν σύνδουλον· οὐδεὶς γὰρ ἐν τῷ Θεῷ μένων, ἀσυμπαθής· ἀλλ' ὁ ἐξελθὼν ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀλλότριος ἐκείνου ὤν. Τοσαύτη δὲ ἡ ἀπανθρω πία, ὥστε τα μείζω συγχωρηθέντα (τάλαντα γὰρ μύρια) ἐπὶ τοῖς ἐλάττοσιν (ἑκατὸν γὰρ δηνάρια) μὴ συγγνωμονῆσαι όλως, μηδὲ ἀναβολὴν δοῦναι. Καίτοιγε ὁ σύνδουλος τὰ αὐτὰ ῥήματα λέγει, αναμιμνήσκων αὐτὸν δι' ὧν αὐτὸς ἐσώθη· Μακροθύμησον γάρ, φη σὶν, ἐπ᾿ ἐμοὶ, καὶ ἀποδώσω σοι, unum de conservis, qui debebat sibi cautumn dena: συνδούλων αὐτοῦ, ὅς ὤφειλεν αὐτῷ ἐκστὸν δηνάρια. rios: et injecta in eum manu, obturto collo trahobat dicens, Solve quod debes. Et providens conservus ejus ad pedes ejus rogahat eum, dicens, Esto patiens erga me, et omnia reddam tibi. At ille nolobat, sed abiit, et conjecit eum in carcerem, donec rolleret debitum. Egressus ille qui veniam obtinuerat, strangulat ac premit conservam. Nullus enim qui in Deo manet, compassionis expers est: sed ille qui a Deo discessit et alienus est. Magnæ gnae autem erat crudelitatis. Brant ei decem mil» lia talentorum remissa, et longe pauciora, centum scilicet denarios, omnino nec remittere, nec prorogare tempus dinumerandi volebat, tametsi conservus eadem verba diceret, quæ et ille ad dominum, misericordiam domini in memoriam illi reduceus: dixit ením: Esto patiens erga me, et omnia tibi reddam. Vers. 31, ‹ Porro cum vidissent conservi ejus quæ flebant, indolnerunt valde: et venerunt, apomneruntque domino suo omnia quæ facta fuerant, › Videntur hi conservi esse angeli, osores mali, et amantes beui, non quod ignoranti Domino hæc dicant, sed ut tu discas quod angeli nobis ad tutelam dati sint, et quod inhumanis et immisericordibus iudignentur. VERS. 52-54. Tunc accersivit illum dominus suus, et ait illi: Serve scaleste, totum debitum illud remisi tibi, cuin obsecrasses me: nonne oportuit et le misereri conservi tui, sicut et ego tui nisertas eram? Et iratus dominus ejus tradidit eum torto ribus, quoadusque redderet totum quod debebatur sibi.» 'n judicium intral cum servo dominus propter misericordiam: ut ostendat quod non ipse, sed servi crudelitas et ingratitudo donationem irritet. Quibus autem tortoribus tradidit? Forte potestatibus punitricibus, ita ut perpetuo puniretur. Quousque reddat quod debebatur: hoc significat, quod tamdiu puniatur, donec reddat:99 nunquam autem reddet quod debebat, videlicet panam quam meruerat: semper ergo punietur. VERS. 35. «Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiseritis quisque fratri suo de cordi. bus vestris delicta illoruin, ο Non dixit, Pater vester, sed, Pater meus: indigni enim sunt tales qui Deum habeant patrem. De cordibus autem vult remitti, non de ore duntaxat. Cogita igitur quantum malum sit vindictæ cupiditas: quandoquidem etiam donationem Det revocat et irritat: tametsi enim dona Dei ea sint, quoraın nun pæniteat illum, revocantur tamén hac ratione et irritantur. CAPUT XIX. De quærentibus, num liceret dimittere uxorem. De divite Jesum interpellante. VERS. 1, 2. Et factum est cum consummasset Jesus sermones bos, demigravit a Galilza, et venit in fines Judæa trans Jordanem, et secutæ sunt com surbæ multæ, et curavit eos ibi.» Iterum versatur • Ιδόντες δὲ οἱ σύνδουλοι αὐτοῦ τὰ γενόμενα, ἐλυπήθησαν σφόδρα. Καὶ ἐλθόντες διεσάφησαν τῷ κυρίῳ ἑαυτῶν πάντα τὰ γενόμενα.. Οἱ ἄγγελοι μισοπόνηροι ἐντεῦθεν καὶ φιλάγαθοι φαίνονται· οὗτος γὰρ οἱ σύνδουλοι· οὐχ ὡς ἀγνοοῦντι δὲ τῷ Κυρίῳ ταῦτα λέγουσιν, ἀλλ᾽ ἵνα σε μάθῃς ὅτι ἄγγελοι εἰσιν ἔφοροι ἡμῶν, καὶ ὅτι ἀγανακτοῦσι κατὰ τῶν ἀπαν θρώπων. • Τότε προσκαλεσάμενος αὐτὸν ὁ κύριος αὐτοῦ, λέγει αὐτῷ· Δούλε πονηρέ, πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἐκεί τὴν ἀφῆκά σοι, ἐπεὶ παρεκάλεσάς με· οὐκ ἔδει καὶ σὲ ἐλεῆσαι τὸν σύνδουλόν σου ὡς καὶ ἐγώ σε ηλέησε; Καὶ ὀργισθεὶς ὁ κύριος αὐτοῦ, παρέδωκεν αὐτὸν τοῖς βασανισταῖς, ἕως οὗ ἀπόδῷ πᾶν τὸ ὀφειλόμενου αὐτῷ. Κρίνεται διὰ φιλανθρωπίαν ὁ δεσπότης πρὸς τὸν δοῦλον, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ αὐτὸς, ἀλλ' ἡ ὠμίτης τοῦ δούλου ἀνατρέπει τὴν δωρεὰν καὶ ἡ ἀγνωμοσύνη. Τίσι δὲ βασανισταῖς παραδίδωσι; Τιμωρητικοίς τάχε δυνάμεσιν, ὥστε αιωνίως κολάζεσθαι. Τὸ γὰρ, Εως οὗ ἀποδῷ τὸ ὀφειλόμενον, τοῦτο σημαίνει, ὅτι Βως τότε κολαζέσθω, ἕως οὗ ἀποδῷ· ἀλλὰ μὴν οὐδέποτε ἀποδώσει τὸ ὀφειλόμενον, ήτοι τὴν ὀφειλομένην καὶ ἀξίαν τιμωρίαν· ἀεὶ ἄρα κολασθήσεται. • Οὕτω καὶ ὁ Πατήρ μου ὁ ἐπουράνιος ποιήσει ὑμῖν, ἐὰν μὴ ἀφῆτε ἕκαστος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἀπὸ · τῶν καρδιῶν ὑμῶν τὰ παραπτώματα αὐτῶν.» Οὐκ εἶπεν, ὁ Πατὴρ ὑμῶν, ἀλλ', ὁ Πατήρ μου· ἀνάξιος γὰρ εἰσιν οἱ τοιοῦτοι πατέρα ἔχειν τὸν Θεόν· ἀπὸ δὲ τῆς καρδίας βούλεται ἀφιέναι, ἀλλ' οὐκ ἀπὸ χειλέων μόνον. Νόησον δὲ καὶ πόσον κακόν ἡ μνησικακία, ὅταν τὴν δωρεάν τοῦ Θεοῦ ἀνέτρεψε· καίτοι γε ἀμε ταμέλητα τὰ χαρίσματα τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὅμως ἀνετράπησαν. ΚΕΦΑΛ. ΙΘ'. Περὶ τῶν ἐπερωτώντων, εἰ ἔξεστιν ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα. Περὶ τοῦ ἐπερωτήσαντος πλου σίου τὸν Ἰησοῦν. • Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τους λόγους τούτους, μετήρεν ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια τῆς Ἰουδαίας πέραν τοῦ Ἰορδάνου· καὶ Ακολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοὶ, καὶ ἐθεράπευσεν

$19 ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XIX. in Juda, ut nihil præterere possint qui non credebant in Judæa, quod non frequentius apud ipsos versaretur, sed apud Galilzes. Iterum igitur post doctrinam, et consummatis sermonibus sequuntur miracula. Oportet enim nos et docere et operari: at insipientes illi Pharisæi cum visis miraculis oportebat credere, tentaut. Audi enim. αὐτοὺς ἐκεῖ..» Πάλιν τῇ Ἰουδαίᾳ ἐπιδημεῖ, ἵνα μὴ ἔχωσι προφασίζεσθαι οἱ ἀπιστοῦντες τῶν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, ὅτι οὐ συνεχέστερον ἡμῖν ἐπιχωρίαζεν, ἀλλὰ τοῖς Γαλιλαίοις· πάλιν οὖν μετὰ τὴν διδασκαλίαν καὶ τὸ συντελεσθῆναι τοὺς λόγους, ἀκολουθοῦσι τὰ θαύματα. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς καὶ διδάσκειν, ἀλλὰ καὶ πράττειν· ἀλλ᾽ οἱ ἀνόητοι Φαρισαῖοι τὰ θαύματα Ιδόντες, δέον πιστεῦσαι, οἱ δὲ πειράζουσιν· ἄκουε γάρ. VERS. 3-6. Et accesserunt ad eum Pharisæi tentantes illum, et dicentes: Licetue homini divertium facere cum uxore sua qualibet ex causa? Qui respondens ait eis, An non legistis quod is qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit eos? et dixit, Propterea deseret homo patrem suum et matrem, et allglutinabitur uxori sum, et erunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus copulavit, homo non separet.» O insipientiam! opinabantur quæstionibus suis Christum se confutaturos: nam si dixisset licere quacunque de causa dimittere uxorem, potuissent illi dicere: Quomodo igitur dixisti, Ne quis dimnitiat, nisi adulteran 80lam? Si autem dixisset non licere dimittere uxorem, arguissent eum ut adversarium Mosi. Ille enim jussit ut dimitteretur odio habita”, et absque ardua et rationabili causa. Quid igitur Christus? Ostendit opus et legislationem ejus qui nos a principio formavit, esse monogamiam. Ab initio enim unum conjunxit Deus uni: atque ita non oportet nnuin virum conjungi multis mulieribus, neque mulierein unam viris multis: sed eos sicut ab initio conjuncti fuerunt, manere, neque absque causa cohabitationem divellere. Non dicit autem, Ego feci masculum et feminam, 100 me plus eos cxasperet; sed, 1s qui fecit, indefinite. Atque ita dicit maxime curæ fuisse Deo conjugii bonum, ut permiserit etiam parentes dimitti, et viris adhaerere. Quomodo autem in Genesi scriptum est: Adam dixit, Propterea deseret bonio patrem suum et matrem "; hic autem dicit Christus: Deus dixit, Propterea deseret, ac cætera? Dicimus igitur quod et id quod &dam dixit, ex Deo dixit, atque ita sermo Aula Dei est. igitur quia una caro facti sunt, et propter coitum et naturalem amorem cohærentes: sicut impium est tram carnem dividere, ita et conjuges divellere. Non dixie autem, Ne separet Moses, ne turbaret illos, sed, homo simpliciter: ostendens quantum intersit inter Deum conjungentem,et hominem solventem. • Καὶ προσῆλθον αὐτῷ οἱ Φαρισαίοι πειράζοντες αὐτὸν, καὶ λέγοντε;· Βἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν; Ὁ δὲ ἀπο κριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐκ ἀνέγνωτε ὅτι ὁ ποιήσας ἀπ' ἀρχῆς, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς; καὶ εἶπεν· Ενεκεν τούτου καταλείψει άνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθής σεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Ὥστε οὐκ ἔτι εἰσὶ δύο, ἀλλὰ σάρξ μία. Ο οὖν ὁ Θεὸς συνέζευξεν, άνθρωπος μή χωριζέτω. ο Ο τῆς ἀνοίας! ᾤοντο επιστομίσειν διὰ τῶν ἐρωτη μάτων τὸν Χριστόν· ἐὰν γὰρ εἴπῃ ὅτι ἔξεστι κατά πᾶσαν αἰτίαν ἀπολύειν τὴν γυναῖκα, ἔξουσι λέγειν αὐτῷ· Πῶς οὖν εἶπας, ὅτι Μὴ ἀπολυέτω τις εἰ μὴ τὴν μοιχαλίδα μόνον· εἰ δὲ εἴπῃ ὅτι οὐκ ἔξεστιν ἀπολύειν τὴν γυναῖκα, διαβαλοῦσιν αὐτὸν ὡς ἀντινομοθετοῦντα τῷ Μωσεῖ. Ἐκεῖνος γὰρ ἐκέλευσεν ἐκβάλλειν τὴν μισηθεῖσαν, καὶ χωρὶς εὐλόγου αἰτίας. Τί οὖν ὁ Χριστός; Δείκνυσιν ὅτι τοῦ πλάσαντος ἡμᾶς ἐξ ἀρχῆς ἔργον ἐστὶ καὶ νομοθεσία ή μονογαμία. Ἐξ ἀρχῆς γὰρ, φησίν, ἕνα συνέζευξεν ὁ Θεὸς μια ὥστε οὐ δεῖ ἕνα ἄνδρα πολλαῖς συνάπτεσθαι, οὐδὲ μίαν πολλοῖς· ἀλλ' ὡς ἐξ ἀρχῆς συνεζύγησαν, μένειν, μὴ διασπώντας την συνοίκησιν ἀλόγων· οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Ἐγὼ ἐποίησα ἄρσεν καὶ θῆλυ, ἵνα μὴ πλήξη απ τους, ἀλλ᾽ ἀορίστως, ὁ ποιήσας. Ούτως ούν, φησί, περισπούδαστόν ἐστι τῷ Θεῷ τὸ τῆς συζυγίας ἀγα θόν, ὥστε καὶ τοὺς γονεῖς συνεχώρησεν ἀφιέναι, καὶ κολλάσθαι τοῖς ἀνδράσιν. Πῶς δὲ ἐν μὲν τῇ Γενέσει τέγραπται ὅτι ὁ ᾿Αδάμ εἶπε τὸ, ᾿Αντὶ τούτου κατα λείψει άνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, ἐνταῦθα δέ φησιν ὁ Χριστὸς ὅτι ὁ Θεὸς εἶπεν· Ενεκεν τούτου καταλείψει, καὶ τὰ ἑξῆς; Λέγομεν οὖν ὅτι καὶ 8 εἶπεν ὁ ᾿Αδάμ, ἐκ Θεοῦ εἶπεν· ὥστε ὁ τοῦ Ἀδὰμ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐστιν. Ἐπεὶ τοίνυν μία σὰρξ ἐγέν νοντο, καὶ διὰ τὴν μίξιν καὶ τὴν φυσικήν στοργήν κολλώμενοι, ὥσπερ ἐναγές ἐστι τὸ τὴν οἰκείαν σάρ και τέμνειν, οὕτω καὶ τὸ διασπᾷν τοὺς συζύγους· οὐκ εἶπε δὲ, Μὴ χωριζέτω Μωσής, ἵνα μὴ ταράξῃ αὐτ τοὺς, ἀλλ', ἄνθρωπος ἁπλῶς, δεικνύων τὸ μέσον τοῦ συζεύξαντος Θεοῦ καὶ τοῦ διαλύοντος ἀνθρώπου. • Λέγουσιν αὐτῷ, Τί οὖν Μωσῆς ἐνετείλατο δοῦναι βιβλίον ἀποστασίου, καὶ ἀπολῦσαι αὐτήν; Λέγει αύτ τοῖς, ὅτι Μωσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν, ἀπ' ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως. Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι ὃς ἂν » Deut. xxiv, 3. 8 Gen. 11. 24. (α) Eulit. Lat. omisit, et matrem. Vras.:-9. «Dicunt illi, Cur igitur Moses jussit dare libellum repudii, et dimittere eam? Ait illis, Moses ad duritiam cordis vestri permisit vobis repudiare uxores vestras, cæterum ab initio non fuit sic. Dico autem vobis, quod quicunque repudiaverit

THEOPHYLACTI BULGARIR ARCHIEP. uxorem suam, nisi ol stuprum, et aliam duxerit, is ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ μὴ ἐπὶ πορνείᾳ, καὶ committit adulterium. Et qui repudiatam duxerit, is adulterium committit. Cum vidissent Pharisæi quod Dominus ípsos confutasset, coacti fuerunt postLea in medium afferre Mosen contradicentem Chriso: et dicunt, Quomodo igitur Moses mandavit dare librum repudii, et dimittere? Igitur Dominus vertens omnem accusationem in illorum caput, pro Mose respondet ac dicit: Non contraria Deo Moses constituit, sed ad vestram duritiam hoc pronuntiavil: ne propter intemperantiam volentes aliis conžungi, occideretis primas uxores. Nam cum essent inhumani, occidissent uxores, si coacti fuissent servare illas: nunc aŭtein libellum divortii jussit dari his quæ a viris odio habebantur. Ego autem dico vobis, inquit, quod bonum est uxorem quæ furnicata est, ejicere, tanquam adulteram. Si quis autem ejecerit aliquam quæ non est fornicata, auctor 89 fit illi adulterii. Intellige autem quod qui adhæret Damniuo, unus spiritus est, et conjugium est fideli cum Christo. Omnes enim idem corpus facti sumus eun co, el ex parte membra Christi sumus. Non igitur recte quis potest separart a conjugio tali, juxta sermonei Pauli dicentis, Quis nos separabit a dilectione Christi "?, Quæ igitur Deus conjunxit, neque hoino, neque alia creatura, neque angeli, neque principatus, neque potestates (ut Paulus dicit) separare poterunt. Vans. 10. • Dicunt ei discipuli ejus: Si ad istum modum habet causa hominis cum uxore, non expedit contrahere matrimonium. Turbantur discipuli, et dicunt: Si propterea eonjuncti sunt, ut unum sint, et indivulsi maneant per omnem vitam, ut cliam si improba alioqui sit mulier, eam 101 ejicere non liceat: non expedit matrimonium contrahere: levius fuerit matrimonium non contrahere, sed pugnare et certare cum naturalibus concupis- · centiis, quam sustinere malam mulierem. Causam enim hominis cum muliere dicit perpetuam et inseparabilem unionem. Nonnulli autem et sic intelligout: Si sic est causa hominis, hoc est, si repreliensionem et culpam habiturus est vir, ut illegitime ejiciat uxorem, non expedit matrimonium contrahe:c. Vens. 11.. Αt ille dixit illis: Non omnes capaces sunt hujus dicti, sed quibus datum est. Post. quam dixerunt apostoli, melius esse nou venire al nuptias, dicit Dominus magnam esse virginitatis possessionem, at eam non ab oninibus recte servari, sed ab his duntaxat, quorum cooperator est Deus. Nani hoc loco datum est, valet, quibus couperatur Deus. Illis autem datur, qui petunt, Petite enim, inquit, et dabitur vobis ". Omnis enim, inquit, qui petit, accipit “., Vers., 12. ‹ Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt: et sunt eunuchi qui facti sunt γαμήσῃ ἄλλην, μοιχάται. Καὶ ὁ ἀπολελυμένην γαμή σας, μοιχεται.» Οι Φαρισαίοι όντες ὅτι ὁ Κύριος ἐπεστόμισεν αὐτούς, ηναγκάσθησαν λοιπὸν, καὶ εἰς μέσον ἄγουσι τὸν Μωϋσῆν ἀντινομοθετοῦντα τῷ Χριστῷ, καὶ φασι· Πῶς οὖν Μωσῆς ἐνετείλατο βιο βλίον ἀποστασίου δοῦναι, καὶ ἀπολύειν; Ὁ οὖν Κύριος περιτρέπων τὸ πᾶν τῆς κατηγορίας εἰς τὴν ἐκείνων κεφαλὴν, ὑπὲρ Μωσέως ἀπολογεῖται, και φησιν· Οὐκ ἐναντία τῷ Θεῷ ὁ Μωσής νομοθετών τοῦτό φησιν, ἀλλὰ πρὸς τὴν ὑμετέραν μοχθηρίαν τοῦτο ἐνομοθέτησεν· ἵνα μὴ δι' ἀκολασίαν θέλοντες ἑτέραις συνεῖναι, ἀνέλητε τὰς προτέρας γυναίκας. Απηνεῖς γὰρ ὄντες, ἐφόνευον ἂν τὰς γυναῖκας, εἰ ἠναγκάζοντο κατέχειν αὐτά;. Νῦν δὲ βιβλίον ἀποστασίου προσέταξε διδόναι ταῖς μισουμέναις παρὰ τῶν ἀνδρῶν. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, φησίν, ὅτι τὴν πορ νευθεῖσαν γυναῖκα καλὸν ἐκβάλλειν ὡς μοιχαλίδα ἐὰν δὲ τὴν μὴ πορνευθεῖσαν ἐκβάλῃ τις, παραίτιος αὐτῇ γίνεται μοιχείας· νόει δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ὁ κολ λώμενος τῷ Κυρίῳ, ἐν πνεῦμά ἐστι, καὶ συζυγία γίνεται τῷ πιστῷ πρὸς Χριστόν. Πάντες γὰρ σύστ σωμοι γεγόναμεν αὐτῷ, καὶ μέλη ἐκ μέρους Χρι στοῦ σμεν. Καλῶς οὖν οὐ δύναταί τις χωρίσαι τὴν τοιαύτην συζυγίαν, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου λόγον, λέγοντος" ο Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; ν οὖν ὁ Θεὸς συνέζευξεν, οὔτε ἄνθρωπος, οὔτε τις ατέρα κτίσις, οὔτε ἄγγελοι, οὔτε ἀρχαι, οὔτε ἐξουσίαι, ὡς ὁ Παῦλός φησι, χωρίσαι δύνανται. • Λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικός, οὐ συμφέρει γαμῆσαι.» θορυβοῦνται οἱ μαθηταί, και φασιν, ὅτι Εἰ διὰ τοῦτο συνήφθησαν ἵνα ἐν ὦσι καὶ ἀδιάσπαστοι μένωσι παρ' ὅλον τὸν βίον, ὥστε κἂν μοχθηρά άλλως ᾖ ή γυνή, μὴ τολμᾷ, ἐκβάλλειν αὐτήν, οὐ συμφέρει γαμῆσαι· κουφότερον γὰρ μὴ γαμεῖν, ἀλλὰ μάχεσθαι καὶ παλαίειν φυσικαῖς ἐπι θυμίαις, ἢ πονηρᾶς γυναικὸς ἀνέχεσθαι. Αἰτίαν γὰρ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικὸς τὴν ἀδιάσπαστον ἕνωσιν λέγει· τινὲς δὲ καὶ οὕτω νοοῦσιν, ὅτι Ε: οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου, τουτέστιν, εἰ αἰτίαν ήχουν μομφήν καὶ καταιτίασιν μέλλει ἕξειν ὁ ἀνὴρ ὡς ἐκβάλλων τὴν γυναῖκα παρανόμως, ού συμφέρει γαμήσει. † Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον τοῦτον, ἀλλ᾽ οἷς δέδοται.· Ἐπειδὴ εἶπον οἱ μαθητ ταί, ὅτι κρείττόν ἐστι τὸ μὴ εἰς γάμον ἐλθεῖν, φησὶν ὁ Κύριος, ὅτι μέγα μὲν τὸ τῆς παρθενίας χρῆμα, ἀλλ' οὐ πᾶσι κατορθωτὸν, ἀλλ' ἐκείνοις μόνοις οἷς συνεργεῖ ὁ Θεός. Τὸ γὰρ, δέδοται, ἐνταῦθα κεῖται, ἀντὶ τοῦ, οἷς συνεργεῖ ὁ Θεός. Εκείνοις δὲ δίδοτα:, τοῖς αἰτοῦσιν, «Αἰτεῖτε γάρ, φησί, καὶ δοθήσεται ὑμῖν. 113; γὰρ ὁ αἰτῶν, λαμβάνει.» • Εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐγεννήθησαν οὕτω, καὶ εἰσὶν εὐνοῦχοι οἵτινες εύνου 88 1 Cur. v, 17. 3. Rom. viii, 55.» Luc. xi, 9. 38 Joan. xvi, 24.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHEI. - CΑΡ. ΧΙΧ. χίσθησαν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ εἰσὶν εὐνοῦχοι eunuchi ab hominibus: et sunt eunuchi qui seipsos οίτινες ευνούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ο δυνάμενος χωρείν, χωρείτω.» Ολίγων. φησίν, ἐστὶ τὸ κατόρθωμα τοῦτο τῆς παρθενίας. Εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοί τινες ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτῶν, τουτέστιν, εἰσί τινες ἐκ φυσικῆς κράσεως ἀκίνητοι μένοντες πρὸς τὰς μίξεις, οἳ καὶ ἀκερδῶς σωφρονοῦσιν. Εἰσὶ καὶ οἱ εὐνουχιζόμενοι ὑπὸ ἀνθρώπων ἑαυτοὺς δὲ εὐνουχίζουσι διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐ ρανῶν, οὐχ οἱ ἐκτέμνοντες ἑαυτοὺς ἐπικατάρατον γὰρ τοῦτο), ἀλλ' οἱ ἐγκρατευόμενοι. Νόει δὲ καὶ οὕς τως· Εστιν εὐνοῦχος ἀπὸ φύσεως ὁ διὰ τὴν φυσικήν κράσιν μὴ εὐκίνητος εἰς ἀφροδίσια· ὑπὸ δὲ ἀνθρώπων ευνουχίζεται ὁ ἐκ διδασκαλίας ἀνθρωπίνης ἐκτεμὼν τὴν τῆς σαρκικῆς ἐπιθυμίας πύρωσιν· ἑαυτὸν δὲ εὐνουχίζει ὁ μὴ ὑπ᾽ ἄλλου, ἀλλ' ὑφ' ἑαυτοῦ διδαχθεὶς, καὶ αὐτομαθῶς πρὸς σωφροσύνην ἀποκλίνας· οὗτος οὖν καὶ ἄριστός ἐστιν, ὁ μὴ ἄλλῳ, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ ἐδηγηθεὶς πρὸς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν. Προαιρετικῶς δὲ θέλων ἡμῖν ἐνεργεῖσθαι τὴν ἀρετὴν, φησίν· «Ο δυνάμενος χωρείν, χωρείτω.» Οὐ γὰρ ἀναγκάζει παρθενεύειν, οὐδὲ τὸν γάμων και ταλύει, ἀλλὰ τὴν παρθενίαν προτίθησιν. castraverunt propter regnum cœlorum. Qui potest capere, capiat. Paucorum est, inquit. virginitatis virtus. Sunt enim eunuchi ex utero matris, lioc est, sunt quidam qui propter naturæ constitutionem ad coitum non sunt idonei, qui et sine utilitate casti sunt. Sunt qui et eunuchi fiunt ab hominibus. Qui autem seipsos eunuchos taciunt propter regnum cœlorum non sant fi qui verenda sibi ipsis amputant (maledictum eniin hoc), sed qui continentes sunt. Intellige autem et sic: Est eunuchus a natura qui propter naturalem complexionem non movetur ad venerea. Ab hominibus autem eunuchus fit, qui´ex bamano præcepto carnalis concupiscentia incen dium exscindit. Seipsum autem castrat, qui non ab Balio, sed a seipso doctus est, et sua sponte ad continentiam inclinatur. llic igitur et optimus est, qui non ab alio, sed a seipso deductus est ad regnuꞌn cœlorum. Volens autem sponte nos operari virtutem, inquit: • Qui poiest capere, capiat. Non enim cogit virginem esse, neque nuptias destruit, sed virginitatem praefert. VERS. 13, 14. Tunc oblati sunt ei puelli, ut manus illis imponeret, et oraret; discipuli autem increpabant eos. Jesus vero inquit eis: Sinite puellos, et ne prohibeatis eos venire ad me: talium est enim regnum colorum.: Alferebant matres pueros, ut benedicerentur manuum contactu. Incomposite autem et turbate accedebant ad eum, et propterea prohilent discipuli, simul etiam quod existimarent hoc derogare doctrinæ ejus auctoritati, si offerrentur el parvuli. Christus autem ostendens quod a fastu alienos magis amet, dicit: «Sinite par vulos; talium est enim regnum calorum. Non dixit, horum sed, talium, 102 hoc est simplicitate præditorum, innocentium, malitiæ expertium. Etiam hodie si accedant ad doctorem nonnulli pueriles quæstiones interrogantes, non prohibeat, sed suscipiat. • Τότε προσηνέχθη αὐτῷ παιδία, ἵνα τὰς χεῖρας ἐπιθῇ αὐτοῖς, καὶ προσεύξηται· οἱ δὲ μαθηταὶ ἐπο ετίμησαν αὐτοῖς· ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν· "Αφετε τα παι δία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρός με· τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. • Προσέφερον μητέρες τὰ τέκνα, ἵνα εὐλογηθῶσι διὰ τῆς ἐπαφῆς τῶν χειρῶν. ᾿Ακόσμως δὲ καὶ τεθορυβημένως προσἤρχοντο, καὶ διὰ τοῦτο κωλύουσιν οἱ μαθηταί, ἅμα " καὶ οἰόμενοι, ὅτι ἐλαττοῦται τὸ ἀξίωμα τοῦ διδασκά λου ἐκ τοῦ τὰ παιδία προσφέρεσθαι. Ο γοῦν Χριενός δεικνύων, ὅτι τὸ ἄτυφον μᾶλλον ἀποδέχεται, φησίν, ο "Αφετε τὰ παιδία· τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Οὐκ εἶπε, τούτων, ἀλλὰ, τῶν τοιούτων, τουτέστι, τῶν τὴν ἁπλότητα ἐχόντων, τῶν ἀκάκων, τῶν ἀπονήρων. Κἂν διδάσκῃ δέ τις, καὶ προσέρχωνται τινὲς αὐτῷ παιδικὰ ἐρωτήματα έρω τῶντες, προσδεχέσθω τούτους, καὶ μὴ κωλυέτω. • Καὶ ἐπιθες αὐτοῖς τὰς χεῖρας, ἐπορεύθη ἐκεῖνο θεν. Καὶ ἰδοὺ εἶ; προσελθών, εἶπεν αὐτῷ· Διδάσκαλε ἀγαθέ, τί ἀγαθὸν ποιήσω ἵνα ἔχω ζωὴν αἰώνιον; Ο δὲ εἶπεν αὐτῷ· Τί με λέγε; ἀγαθόν; Οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός.» Οὐχ ὡς πειράζων προσῆλθεν οὖτος, ἀλλ' ὡς θέλων μαθεῖν, καὶ διψῶν τῆς αἰωνίου ζωῆς· προσῆλθε δὲ τῷ Χριστῷ ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ· καὶ διὰ τοῦτό φησιν ὁ Κύριος· Τί με λέγεις ἀγαθόν; Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός· τουτέστιν, Ἐὰν ὡς ἕνα τῶν διδασκάλων με λέγει; εἶναι ἀγαθὸν, κακῶς. λέγεις· οὐδεὶς γὰρ ἀνθρώπων κυρίως ἀγαθός· ἅμα μὲν, ὅτι καὶ εὐμετάβολοι ἐσμεν ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ τρεπόμενοι· ἅμα δὲ, ὅτι καὶ συγκρινομένη προς τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητα ἡ ἀνθρωπίνη, πονηρία νο μίζεται. · Εἰ δὲ θέλεις εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωὴν, τήρησον τὰς ἐντολάς. Λέγει αὐτῷ· Ποίας; Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπε τὸ, Ου φονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐ κλέψεις, ου ψευΤομαρτυρήσεις· τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μη Vers. 15-17. ‹ Et cum imposuisset illis manus, abiit illinc. Et ecce unus accedens ait illi: Magister bone, quid boni faciam ut habeam vitam æternam? Qui dixit ei: Cur me vocas bonum? Nullus est bonus, nisi unus, nempe Deus.» Non ut lentans veuit ille, sed ut discere cupiens, et sitiens vitam æternam. Accessit autem ad Christum quasi ad purum hominem et idcirco dicit Dominus: Quid me vocas bonun? Nullus bonus, nisi uuus Deus: hoc est, si quasi unum ex præceptoribus bonum me dicis, male dicis. Nullus enim hominum proprie bonus: pa: tim quod mutabiles sumus a bono in malum: partim quod nostra bonitas ad divinam bonitatem collata, malitia est. VERS. 17-19. • Quod si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Dicit illi: Quæ? Jesus autem dixit: Non facies homicidium, non committes adulterium, non facies furtum, non falsumn dices testimonium, μο

aiora patrem tuum et matrem, et diliges proximum τέρα, καὶ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν.» tunm ut leipsum.» Dominus ad legis mandata mittit rogantem, ne Judzi dicant quod legem contennat (a). Quid igitur? . VERS. 20. Dicit illi adolescens: Omnia hæc servavi a juventute mea. Quid adhuc mihi deest?, Adolescentein autem quidam ut superbum et arrogantem arguunt. Quomodo enini dilexisset rite prosimam, qui dives erat? Nullus enim diligens proximum ut seipsum, ditior est proxime: omnis autem homo proximus. Quidam sic intelligunt, Da, quod hæc omnia servarim: quid adhuc mihi deest? Vras. 21,22. ‹ Ait illi Jesus: Si vis perfectus esse, vade, vendo quæ habes, et de pauperibus, οι habebis thesaurum in cœlo: et veni, sequero me. Cum audisset autem adolescens euin sermonem, ablit tristis, erat enim habens possessiones multas. › Quæcunque, inquit, fecisti opera bona, Judaico more fecisti: si autem vis perfoctus, hoc est, nieus discipulus esse et Christianus: vade, vende oninia quæ habes, et da statim simul omuia, nulla resorvans, ut continuam facias eleemosynam. Non enim dixit, Paulatim de pauperibus, sed dixit, Da sonnel, et nudus esto. Dein quia sunt multi misericordes, vilam tamen omni malitia plenam habentes, dicit: ‹ Et voni, sequere me, › hoc est, omnem aliam quoque virtutem habe. Adolescens igitur indoluit: desiderabat etenim, et terra cordis ipsius profunda erat et pinguis, sed spinæ divitiarum suffocabant. Erat enim, inquit, habens possessiones multas. Nam qui paucas habet, non ita ab illis detinetur: in multis enim divitiis violentius est vinculum. Porro quia diviti loquebatur Christus, dicebat, Habiturus es tbesaurum in cœlo, 103 divitiarum enim amator erat. Vens. 23, 24. ‹ Jesus autem dixit discipulis suis: Amen dico vobis, dives difficile intrabit in regnum colorum. lierum autem dico vobis, facilius est canelum per foramen acus transire, quam divitem in regium Dei ingredi.» Quandiu dives et ipse quidem habet superflua, et alii non vel necessaria, non ingreditur in regnum cœloruin. Postquam autom excussit omnia, tunc non est dives, et postea intrabit. Impossibile est cuit multa habentem intrare, sicut et camelum impossibile per foramen acus transire. Vide autem quomodo quod superius dixit difficile, hic dicit impossibile. Nonnulli autem dicunt camelum non animal significare, sed crassum quemdam funem, quo nautæ utuntur ut projiciant ancoras. VERS. 25, 20. Auditis autem his, discipuli expaverunt valde, dicentes: Quis ergo potest salvus feri? Intuitus autem illos Jesus dixit illis, Apud homines boc impossibile est, apud Deum autem omnia posvibilia sunt.» Discipuli ut misericordes, non interrogant pro seipsis (pauperes enim fuerant), sed pro omnibus hominibus. Dominus igitur docet non humana iufirmitate nietiendam salutem, sed diviua Ο Κύριος ἐπὶ τὰς νομικὰς ἐντολὰς παραπέμπει τὸν ερωτήσαντα, ἵνα μὴ ἔχωσι λέγειν οἱ Ἰουδαῖοι, Στι τοῦ νόμου καταφρονεῖ. Τί οὖν; • Λέγει αὐτῷ ὁ νεανίσκος· Πάντα ταῦτα ἐφυλαξά μην ἐκ νεότητός μου. Τί ὅτι ὑστερῶ;» Τινὲς ὡς κομπαστὴν καὶ ἀλαζόνα διαβάλλουσι τοῦτον. Πώς γὰρ κατώρθωσε τὸ ἀγαπᾶν τὸν πλησίον, είγε πλού στος ἦν; οὐδεὶς γὰρ ἀγαπῶν τὸν πλησίον ὡς ἑαυτόν, πλουσιώτερός εστι τοῦ πλησίον· πᾶς δὲ ἄνθρωπος, πλησίον. Τινὲς δὲ οὕτω νοοῦσι τοῦτο· Ὑπόθες. φησίν, ὅτι ταῦτα πάντα φυλαξαίμην· τί μοι ἔτι λείπει; • Εφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι. ύπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτω - χοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀχλ λούθει μοι. Ακούσας δὲ ὁ νεανίσκος τὸν λόγον, ἀπῆλθε λυπούμενος· ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά, ο Όσα μὲν, φησὶν, εἶπες κατορθῶσαι, ταῦτα Ἰουδαϊκῶς κατώρθωσας· εἰ δὲ θέλεις τέλειος, τουτέστιν, ἐμὸς εἶναι μαθητὴς καὶ Χριστιανός, ύπαγε, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς αὐτίκα ὁμοῦ πάντα, μὴ παρακρατῶν τινα, ἵνα ἀδιάλειπτον ποιῆς τὴν ἐλεημο σύνην. Οὐ γὰρ εἶπε, δίδου πτωχοῖς, ἀλλὰ, δὸς ἀπαξ καὶ γυμνώθητι. Εἶτα ἐπεὶ εἰσί τινες ἐλεοῦντες μὲν, πάσης δὲ ῥυπαρίας ανάμεστον βίον ἔχοντες, φησί· • Καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι,» τουτέστι, καὶ τὴν ἄλλην πᾶσαν ἀρετὴν ἔχε. Ο μέντοι νεανίσκος έλυπήθη· ἐπεθύμει μὲν γὰρ, καὶ βαθεῖα καὶ πίων ὧν ἡ γῆ τῆς καρδίας αὐτοῦ, ἀλλ' αἱ ἄκανθαι τοῦ πλούτου συνέπνιγον· ἦν γὰρ, φησίν, ἔχων κτήματα πολλά. Ο μὲν γὰρ ὀλίγα ἔχων, οὐχ ὁμοίως κατέχεται τούτοις· ἐν γὰρ τοῖς πολλοῖς τυραννικώτερος ο δεσμός ἐπεὶ δὲ πρὸς πλούσιον διελέγετο ὁ Κύριος, φησίν, ὅτι Ἔξεις ἐν οὐρανοῖς θησαυρὸν, ἐπεὶ φιλοχρήματος εί. • Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Ἀμήν λέγω ὑμῖν ὅτι πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Πάλιν δὲ λέγω ὑμῖν, εὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυπήματος βατίδος διελθεῖν, ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσ ελθεῖν.» Εως ἂν ᾖ πλούσιος, καὶ αὐτὸς μὲν ἔχῃ περιττά, ἄλλοι δὲ οὐδὲ τὰ ἀναγκαῖα, οὐ μὴ εἰσέλθη εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ἐπειδὰν μέντοι ἀποτινάξηται πάντα, τότε οὐ πλούσιος, καὶ λοιπὸν εἰσελεύσεται. Αδύνατον γὰρ πολλὰ ἔχοντα εἰσελθεῖν, ὥσπερ καὶ τὴν κάμηλον ἀδύνατον διελθεῖν διὰ τρυπήματος βελόνης. Ιδε οὖν πῶς ἀνωτέρω μὲν δύσκολον εἶπε τὸ εἰσελθεῖν, ἐνταῦθα δὲ ἀδύνατον παντελῶς. Τινὲς δὲ κάμηλον, οὐ τὸ ζῶόν φασιν, ἀλλὰ τὸ παχύ σχοινίον, ᾧ χρώνται οἱ ναῦται πρὸς τὸ ρίπτειν τὰς ἀγκύρας. • 'Ακούσαντες δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐξεπλήσσοντα σφόδρα, λέγοντες· Τίς ἄρα δύναται σωθῆναι; Εμβλέψας δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς, Παρὰ ἀνθρώποις τοῦτο ἀδύνατόν ἐστι, παρὰ δὲ Θεῷ πάντα δυνατά. Οἱ μαθηταὶ φιλάνθρωποι όντες, ἐρωτῶσιν οὐχ ὑπὲρ ἑαυτῶν (πένητες γὰρ ἦσαν,, ἀλλ' ὑπὲρ πάντων ἀν θρώπων. Ο οὖν Κύριος διδάσκει μὴ τῇ ἀνθρωπίνη ἀσθενείᾳ συμμετρεῖν τὴν σωτηρίαν, ἀλλὰ τῇ τοῦ (a) Edit. Lut. oµrisit, Quid igitur usque ad ea verba Adolescentem.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHEL - CAP. ΧΙΧ. Θεοῦ δυνάμει. Εάν γάρ τις άρξηται μὴ πλεονεκτεῖν, virtute. Nam si quis coeperit non esse avarus, il προκύψει καὶ εἰς τὸ τὰ περιττά απαντλεῖν, ἀπὸ δὲ τούτου, καὶ εἰς τὸ τὰ ἀναγκαῖα κενοῦν προβήσεται, καὶ οὕτως εὐοδωθήσεται συμμαχία Θεοῦ. • Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ 7500 ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; Εἰ καὶ δοκεῖ ὁ Πέτρος μὴ ἀφεῖναl ειναι μεγάλα ὡς ἂν πτωχος, ἀλλ᾽ οὖν γίνωσκε, ὅτι τῷ ὄντι πολλὰ ἀφῆκε καὶ αὐτός. Καὶ γὰρ σχέσιν πλείονα ἔχομεν οἱ ἄνθρωποι· ἐν τοῖς ὀλίγοις· ἀλλὰ καὶ πᾶσαν κοσμικήν ηδυπάθειαν ὑπερεἶδεν ὁ Πέτρος, καὶ τὴν πρὸς τοὺς γονεῖς φιλοσαρκίαν. Ταῦτα γὰρ τὰ πάθη οὐ μόνον κατὰ πλουσίων, ἀλλὰ καὶ κατὰ πενήτων ἐπιστρατεύει. Τί οὖν ὁ Κύριος; • Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι, ἐν τῇ παλιγγενεσίας, & όταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθήσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. ο Δρα καθεσθήσονται; Οὐχὶ, ἀλλὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν τι μὴν διὰ τῆς καθέδρας ἐδήλωσε· καὶ ὁ Ἰούδας οὖν καθεσθήσεται; Ουχί. Οἱ ἀκολουθήσαντες γὰρ εἶπε, τουτέστιν οἱ ἄχρι τέλους, ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἄχρι τέ λους. Αλλως τε, πολλάκις ὁ Θεὸς ὑπισχνείται ἀγαθά τίσιν αξίοις ουσιν. Ἐπὰν δὲ μεταβληθεῖεν καὶ ἀνάξος γένωνται, ἀφαιρεῖται αὐτά. Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν σκυθρωποτέρων, πολλάκις ἀπειλεῖ καὶ οὐκ ἐπάγει, μεταβληθέντων ἡμῶν. Παλιγγενεσίαν δὲ τὴν ἀνάστασιν νόει. Καὶ πᾶς ὃς ἀφῆκε οἰκίας, ἢ ἀδελφοὺς ἢ ἀδελ φάς, ή πατέρα ή μητέρα, ή γυναῖκα ἢ τέκνα, ἀγροὺς, ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, ἑκατονταπλασίονα λήψεται, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. ο Ἵνα μή τις ὑπολάβῃ ἐπὶ μόνων τῶν μαθητῶν ἁρμό ζειν τὸ εἰρημένον, ἐπλάτυνε τὴν ὑπόσχεσιν ἐπὶ πάντας τοὺς ποιοῦντας τὰ ὅμοια. Εξουσι γὰρ, ἀντὶ μὲν τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν, τὴν πρὸς Θεὸν οἰνειότητα καὶ τὴν ἀδελφότητα· ἀντὶ δὲ τῶν ἀγρών, τὸν παράδεισον, καὶ ἀντὶ τῶν ἐκ λίθων οίκων, τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ· ἀντὶ μητρός, τὰς ἐν Ἐκκλησίᾳ πρεσβύτιδας· ἀντὶ πατρός, τοὺς πρεσβυτέρου; ἀντὶ γυναικός, πάσας τὰς πιστὰς γυναῖκας, οὐ γάμῳ, ἄπαγε· ἀλλὰ διαθέσει καὶ σχέσει πνευματικῇ καὶ τῇ πρὸς αὐτὰς φιλανθρώπω κηδεμονία. Οὐ κελεύει δὲ ὁ Κύριος χωρίζεσθαι ἁπλῶς ἀπὸ τῶν οἰκείων, Ο ἀλλ' ὅταν ἐμποδίζωσι πρὸς εὐσέβειαν. Ωσπερ καὶ ψυχῆς καὶ σώματος κελεύει καταφρονεῖν, οὐχ ὡσε σε ἀποκτιννύειν ἑαυτούς. Ορα δὲ ὅτι ἀγαθὸς ὢν ὁ Θεὸς, οὐ μόνα ταῦτα δίδωσιν, ἀλλὰ καὶ ζωὴν προστίθησιν αιώνιον σπούδασον οὖν καὶ σὺ πωλής eo proficiet, ut et superdua exhaurial, et postea o progredietur ut etiam necessaria evacuet, et sic lene prosperabitur adjuvante Deo. Vans. 27. • Tunc respondens Petrus dixit illi: Bore nos reliquimus omnia, et secuti sumus te: quid igitur erit nobis?, Tametsi videatur Petrus non dimisisse magna aliqua, utpote pauper, altamen di-ce quod reipsa multum etiam ipse reliquerit. Etenim et parvarum rerum magna tenemur affectione, sed et omnes voluptates Petrus reliquit, et care nalem affectuin erga parentes. Iilæ enim affectiones non solum contra divites, sed et contra pauperes militant. Quid igitur Dominus? VERS. 28. ι Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos qui secusi estis me, in regeneratio ne-quum sederit Filius hominis in sede gloriæ suæ, sedebitis et vos super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel.. Num sedebunt? Minime, sed excellentem honorem per sedem indicavit. Num et Judas sedebit? Non dicit enim, Qui secuti me fuerint, hoc est, qui usque ad finem, ille autem non usque ad finem. Vel aliter: Sæpe Deus pollicotur bona quibusdam dignis: quando autem exciderint, et indigni fuerint facti, aufert ea. Similiter faci în asperis: sæpe minatur et non inducit, col versis nobis. Per regenerationem autem resurrectionem intellige. VERS. 29. • Ει omnis qui reliquerit domos, aut fratres, auit sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter- nomen meum, 104 centupla accipiet, et vitæ æternæ hæreditatem sortietur.» Ne quis suspicetur, quod dictum esl, solis congruere discipulis, dilatat promissionem ad omnes qui similia faciunt. Habebunt enim pro carnalibus cognatis familiaritatem et fraternitatein cum Deo, pro agris paradisum, et pro lapideis edibus supernan Hierusalem, pro natro anus quæ sunt in Ecclesia, pro patre presbyteros pro uxore omnes fideles mulieres: uum nuptiis 9 absit, sed spirituali afectione, et unisericorde erga se cura. Non jubet autem Christus separari simplièiter a familiaribus, sed quando ad pietatem obsisunt. Sic edam corpus et animam jubet contemnere, non ut quis seipsum occidat. Vide autem quod bonus Deus non solum hæc dat, sed et vitam apponit æternam. Cura igitur ut et tu vendas facultates luas, et des pauperibus. Facultates autem sunt, iracundo furor, adultero adulterandi cupiditas, vindictz avido Ex collatione codd. Venet. S. Marci. Cod. 32 addit: Ἐπειδὴ καὶ ὁ Μάρκος λέγει, Πολλαπλασίονα λήψονται ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, λεκτέον περὶ τῶν πνευματικών χαρισμάτων, πολὺ τὰ ἐπίγεια παρατρεχόντων, ἅπερ εἰσὶν ἀρραβωνές τινες τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ἅπερ οἱ ἔχοντες ἐν μεγίσταις εἰσὶ τιμαῖς· πάντων σχεδὸν ἀνθρώπων προστρεχόντων τοῖς ἁγίοις, ἵνα δι' αὐτῶν τῆς θείας ἀπολαύσωσι χάριτος. Καὶ σὺ οὖν σπούδασον πωλῆσαι, καὶ τ. λ. «Quandoquidem et Marcus ait, eos multo plura in seculo isto recepturos; id intelligendum de spiritualibus donis, quæ terrena multum excedint: quæque sunt velut pignora futurorum bonorum: quæ qui recipiunt, in maximo honore sunt: nam cuncti fere homines ad sanctos confugiunt, ut per ipsos divinam gratiam consequantur. Cura igitur, ut et tu rendas, etc.

vindicandi cupido. Vende igitur hæc, et da pauperi- σαι τὰ ὑπάρχοντά σοι, καὶ δοῦναι τοῖς πτωχοίς. bus dæmonibus et omni bono privatis: converte affectiones tuas in affectionum auctores: et tunc habebis thesaurum, hoc est Christum, in colo tuo, hoc est in summa mente tua. Cœlum enim habet in seipso qui factus est cœlestis. Υπάρχοντα δέ εἰσι, τῷ μὲν θυμώδει ὁ θυμός τῷ δὲ μοιχῷ ἡ μοιχευτική διάθεσις· τῷ δὲ μνησι κάκῳ, ἡ μνησικακία. Πώλησον οὖν ταῦτα, καὶ δὲς τοῖς πτωχοῖς δαίμοσι καὶ παντὸς ἀγαθοῦ ἑστερημένοις. 'Αντίστρεψον τὰ πάθη τοῖς τῶν παθῶν στ τὸν Χριστὸν, ἐν τῷ οὐρανῷ σου, τουτέστιν ἐν τῷ μιουργοῖς, καὶ τότε ἕξεις τὸν θησαυρόν, τουτέστι ὑψηλῷ σου ναι. Οὐρανὸν γὰρ ἔχει ἐν ἑαυτῷ, ὁ γενόμενος οἷος ὁ ἐπουράνιος. VERS. 30. • Multi autem erunt primi novissimi, et novissimi primi. › Judæos hic insinuat et gentiles. Nam qui primi erant, facti sunt novissimi: gentiles autem, qui eramus novissimi, primi constituti sumus, et ut manifeste discas quod dicitur, coaptat etiam sequentem, parabolam. CAPUT XX. De mercede conductis operariis. De filiis Zebedæi. De duobus cæcis. VERS. 1-7.. Simile enim est reguum calorum homini patrifamilias qui exiit primo statim diluculo ad conducendos operarios in vineam suam. Conventione autem facta cum operariis in singulos dies ex denario, misit eos in vineam suam. Et egressus circiter boram tertiam, vidit alios stantes in foro otiosos, et illis dixit: Ite et vos in vineam meam, et quodcunque justum fuerit, dabo voluis. Illi autem abierunt. Iterum cum exisset circa sextam et nonam horam, similiter fecit. Circa undecimam vero horam exiit, et invenit alios stantes otiosos, et dixit illis: Cur hic statis tota die otiosi? Dicunt illi: Quia nullus uos conduxit. Dixit ilis: Abile et vos in vineam: et quidquid justum fuerit, accipietis. › Christus est regnum cœlorum, qui assimilatur homini, secundum quod humanam accepit 105 forman. Paterfamilias aulem, quia Dominus. est domus, hoc est, Ecclesia. fic igitur Christus exiit e sinibus paternis, et conduxit operarios in viueam, hoc est Scripturas, vel mandata. Vel, uumquemque conduxit ut operetur vineam, hoc est suam animam. Conducit autem alium quidema primo diluculo, hoc est in pueritia: alium autem hora tertia, hoc est adolescentia: rursus alios sexta el nona, quando quis viginti quinque fuerit annorum, vel triginta, et simpliciter in virili ætate: porro circa undecimam, senes. Multi enim et senes crediderunt. Vel aliter, dies dicitur præsens sæcu‹ lum in illo enim operamur sicut in die. Vocavit igitur Dominus prima hora Enoch et Noe, tertia Abraham, sexta Mosen, nona prophetas, undecima autem, hoc est in consummatione sæculi, gentiles, qui otiosi fuerunt ab omni bono: nullus enim eos conduxerat, neque missus est propheta quis ad genles. • Πολλοὶ δὲ ἔσονται πρώτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι πρῶτοι. ο Τοὺς Ἰουδαίους ἐνταῦθα αινίττεται καὶ τοὺς ἐθνικούς. Οἱ μὲν γὰρ, πρῶτοι όντες, ἔσχατοι ἐγε νοντο, οἱ δὲ ἐθνικοὶ ἔσχατοι ὄντες, πρῶτοι κατέστη μεν· καὶ ἵνα σαφῶς μάθῃς τὸ λεγόμενον, ἐπισυνάπτει καὶ τὴν ἑπομένην παραβολήν. Περὶ τῶν μισθουμένων εργατῶν· περὶ τῶν υἱῶν τοῦ Ζεβεδαίου· περὶ τῶν δύο τυφλῶν. Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώ πῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωί μισθώσε σθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. Καὶ συμφω νήσας μετὰ τῶν ἐργατῶν ἐκ δηναρίου τὴν ἡμέραν, ἀπέστειλεν αὐτοὺς εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. Καὶ ἐξελθὼν περὶ τρίτην ώραν, εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ, καὶ ἐκείνοις εἶπεν· Ὑπάγετ: καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ δ ἐὰν ᾖ δίκαιον, δώσω ὑμῖνο οἱ δὲ ἀπῆλθον. Πάλιν δὲ ἐξελθὼν περὶ ἔκτην και ἐννάτην ώραν, ἐποίησεν ὡσαύτως. Περὶ δὲ τὴν ἐνα δεκάτην ὥραν ἐξελθών, εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας ἀργούς· καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέ ραν ἀργοί; Λέγουσιν αὐτῷ, Οτι οὐδεὶς ἐμισθώσατο. Λέγει αὐτοῖ;· Ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ δ ἐὰν ᾗ δίκαιον, λήψεσθε. «Ο Χριστός ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ὃς ὁμοιοῦται ἀνθρώπῳ, καθ' 8 μορφὴν ἡμετέραν ἔλαβεν οἰκοδεσπότης δε, ὡς δεσπόζων τοῦ οἴκου, τουτέστι τῆς Ἐκκλησίας. Οξ τος οὖν ὁ Χριστὸς ἐξῆλθεν ἐκ τῶν κόλπων τοῦ Πιο τρὸς, καὶ μισθοῦται ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα, ἤτοι τὰς Γραφὰς ἢ τὰς ἐντολάς. Η ἔκαστον μισθοῦται εἰς τὸ ἐργάζεσθαι τὸν ἀμπελῶνα, ἤτοι τὴν οἰκείαν ψυχήν. Μισθοῦται δὲ τὸν μὲν τὸ πρωΐ, τουτέστι κατὰ τὴν νεαρὰν ἡλικίαν· τὸν δὲ κατὰ τὴν τρίτην ὥραν, τὴν μειρακιώδη ηλικίαν· τοὺς δὲ κατὰ τὴν ἔκτην καὶ ἐννάτην, ὅτε εἰκοστοῦ πέμπτου εἴη τις ἐνιαυτοῦ, ἡ τριακοστοῦ, καὶ ἁπλῶς ἀνδρικῆς ἡλικίας· περὶ δὲ τὴν ἐνδεκάτην, τοὺς γέροντας· πολλοὶ γὰρ καὶ γέροντες ἐπίστευσαν. Η καὶ ἄλλως, ἡμέρα λέγεται ὁ παρών αἰῶν, ἐν αὐτῷ γὰρ ἐργαζόμεθα ὡς ἐν ἡμέρᾳ. Εκάλεσεν οὖν ὁ Κύριος τῇ πρώτη ὥρα τοὺς περὶ τὸν Ἐνὼχ καὶ τὸν Νῶς· τῇ τρίτῃ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβραάμ· τῇ ἕκτῃ τοὺς περὶ τὸν Μωσέα - τῇ ἐννάτῃ, τοὺς προφήτας· τῇ ἐνδεκάτῃ, ἤτοι τῷ τέλει τῶν αἰώνων τοὺς ἐθνικούς,· οἱ ἀργοὶ ἦσαν πάσης ἀγαθοεργίας· οὐδεὶς γὰρ αὐτοὺς ἐμισθώσατο ὅτι μηδὲ ἀπεστάλη προφήτης τις εἰς τὰ ἔθνη. VERS. 8-16. Cum autem vespera facta essel, dixit dominus vineæ procuratori suo, Voca operarius, et redde illis mercedeun, incipiens a postremis u-que ad primos. Et cum venissent qui circa un- • Οψίας δὲ γενομένης, λέγει ὁ κύριος τοῦ ἀμπε λῶνος τῷ ἐπιτρόπῳ αὐτοῦ· Κάλεσον τοὺς ἐργάτας, καὶ ἀπόδος αὐτοῖς τὸν μισθὸν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων. Καὶ ἐλθόντες οἱ περὶ

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. XX. τὴν ἐνδεκάτην ὥραν, ἔλαβον ἀνὰ δηνάριον. Ελθόν- decimam horam venerant, acceperunt singuli denaτες δὲ οἱ πρῶτοι ἐνόμισαν ὅτι πλείονα λήψονται. Καὶ ἔλαβον καὶ αὐτοὶ ἀνὰ δηνάριον λαβόντες δὲ, εγόγγυζον κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου, λέγοντες, ὅτι Οὗτοι οἱ ἔσχατοι μίαν ὥραν ἐποίησαν; καὶ ἴσους ἡμῖν αὐτοὺς ἐποίησας τοῖς βαστάσασι τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα; Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν ἐνὶ αὐτῶν· Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε. Οὐχὶ δηναρίου συνεγώνησάς μοι; ἆρον τὸ σὸν, καὶ ὕπαγε. Θέλω δὲ τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί· ἢ οὐκ ἔξεστί μοι ποιῆσαι & θέλω ἐν τοῖς ἐμοῖς; εἰ ὁ ὀφθαλμός του πονηρός ἐστιν, ὅτι ἐγὼ ἀγαθός εἰμί; Οὕτως ἔσονται οἱ ἔσχατοι πρῶτοι, καὶ οἱ πρῶτοι ἔσχατοι. Πολλοὶ γὰρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. ο Όψία ἡ συντέλεια· ἐν γοῦν τῇ συντελείᾳ λαμβάνουσι πάν τε; ἀνὰ δηνάριον, ὅ ἐστιν ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις, ἀναμορφοῦσα τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸ κατ᾽ εἰσ τόνα, καὶ ποιοῦσα θείας φύσεως κοινωνόν. Πλέον δὲ ἐκοπίασαν οἱ πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίας, καθ' 8 οὔπω ἦν τότε ὁ θάνατος λυθεὶς, οὐδὲ ὁ διάβολος συνετρίβη, ἀλλ' ἔτι ἔζη ἡ ἁμαρτία· ἡμεῖς δὲ χάριτι Χριστοῦ διὰ τοῦ βαπτίσματος δικαιωθέντες, δύναμιν λαμβάνομεν εἰς τὸ νικῆσαι τὸν ἀντίπαλον ἡμῶν, ήδη καταβληθέντα καὶ θανατωθέντα ὑπὸ τοῦ Χρι ποῦ· ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν προτέραν ερμηνείαν, οἱ νεώτεροι πιστεύσαντες, πλείονα κάματον ἔχουσιν ὑπὲρ τοὺς ἐν γήρα προσελθόντας· ὁ μὲν γὰρ νέο;, τὸ βάρος τοῦ θυμοῦ καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἐπιθυμία; βαστάζει, πολεμῶν τοῖς πάθεσιν· ὁ δὲ γέρων ἐν γα λήνῃ γίνεται. Αλλ' όμως πάντες, μιᾶς δωρεᾶς τοῦ Αγίου Πνεύματος ἀξιοῦνται. Διδάσκει οὖν ἡμᾶς ή παραβολή, ότι κάν τῷ χήρα ἔστι μεταγνωναι καὶ της βασιλείας τυχεῖν· τοῦτο γὰρ ἡ ἐνδεκάτη ώρα. Οὐ φθονήσουσι δὲ οἱ ἅγιοι τοῖς τὰ ἴσα λαβοῦσιν; Απαγε, ἀλλὰ τοῦτο δείκνυται ἐντεῦθεν, ὅτι τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτά εἰσι τὰ διδόμενα τοῖς δικαίοις ἀγαθὰ, ὥστε καὶ φθόνον κινῆσαι δύνανται, rium. Venientes autem et primi, arbitrati sunt quod plus essent accepturi, et acceperunt ipsi quoque singuli denarium. Et cum accepissent, murmurabaut adversus patremfamilias, dicentes: Hi novissimi unam horam fuerunt in opere, et illos pares nobis fecisti, qni portavimus pondus diei et æstum! At ille respondens uni eorum, ait: Aniice, non afficio te injuria. Nonne denario pactus es mecum? Tolle quod tuum est, et abi. Volo autem liuic novissimo dare sicut et tibi. Annon licet mibi quod volo facere in rebus meis? an oculus tuus malus est, quod ego bonus sim? Sic novissimi erunt primni, et priui novissimi: multi enim sunt vocati, pauci âutem electi., Vesperum est consunimatio`: in fue autem diei et consummatione accipiunt omnes suum denarium, qui est Spiritus sancti gra - tia, transformans hominem ad suum exemplar, et faciens divinæ naturæ participem. Plus autem laboraverunt qui ante Christi adventum fuerunt, ea quod tunc nondum erat mors soluta, neque dialolus contritus, sed adhuc vivebat peccatum. Nos autem gratia Christi per baptismum justificati, virtutem accipimus ad vincendum adversarium nostrum, jam dejectum et occisum a Christo. Et juxta priorem interpretationen, qui juvenes credidere, majorein laborem habent, quam hi qui în seneciule að fidein accesserunt. Adolescens enim pondus iræ et æstum concupiscentiæ gestal, certans cum affectionibus. Senex autem in tranquillo est: attanieji minnes nos unum donum Spiritus sancti assequimur. Docet igitur nos 106 parabola, quod in senectute etiam licet resipiscere, et regnum cœlorum assequi. Hæc enim undecima hora est. Num invidebunt sancti his qui paria accipiunt? Absit, sed ostendit hic quod tauta et talia sunt bona quæ dantur justis, ut et invidiam excitare possint. VERS. 18-21. El ascendens Jesus Hierosolyma, assumpsit duodecim discipulos suros sulos in via, et ait illis: Ecce conscendimus Hierosolymna, et Filius hominis tradetur principibus sacerduum ac Scribis, et condemnabunt sum morte, et tradent cum gentibus ad illudendum, el Bagellandum, et crucifigendum, et tertio die resurget. Tune accessit ad eum mater liliorum Zebelæi cum aliis suis, adorans et petens aliquid ab eo. At ille dixit ei; Quid vis? Ait illi: Dic ut sedeant hi duo filii mel, unos a dextris tuis, et alter ad sinistram tuanvin regno tuo. › Opinabantur filii Zebedæi quod vadens Hierosolyma Do:ninus regnaturus esset regno quodam temporali. Audierant enim cum sæpe dicentem, Conscendimus Hierosolyma. Passi autem sunt humanum quid, et ut mater accedat persuadent, ipsi reveriti in manifesto accedere: clanculo enim accesserunt et ipsi, ut Marcus dicit. Accedunt enim, inquit, ad eum Jacobus et Joannes, hoc egi, privatim et seor sum accedunt ad eum. • Καὶ ἀναβαίνων ὁ Ἰησοῦς εἰς Ἱεροσόλυμα, παρέλαβε τοὺς δώδεκα μαθητὰς κατ' ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ εἶπεν αὐτοῖ;· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδοθήσεται τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι, καὶ κατακρι νοῦσιν αὐτὸν θανάτῳ, καὶ παραδώσουσιν αὐτὸν τοῖς ἔθνεσιν εἰς τὸ ἐμπαίξαι, καὶ μαστιγώσαι, καὶ σταυ ρῶσαι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται. Τότε προσἦλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς, προσκυνοῦσα καὶ αἰτοῦσά τι παρ' αὐτ τοῦ. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῇ· Τί θέλεις; λέγει αὐτῷ· Εἰπι ἵνα καθίσωσιν οὗτοι οἱ δύο υἱοί μου, εἷς ἐκ δεξιῶν σου καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων σου ἐν τῇ βασιλείᾳ σου. Ενόμιζον οἱ τοῦ Ζεβεδαίου, ὅτι ἐὰν ἀπέλθῃ εἰς 18ροσόλυμα ὁ Κύριος, βασιλεύσει αἰσθητὴν βασιλείαν ἤκουον γὰρ αὐτοῦ συνεχῶς λέγοντος, ὅτι 'Αναβαίνο μεν εἰς Ἱεροσόλυμα ἔπαθον οὖν ἀνθρώπινόν τι, καὶ προσελθεῖν τὴν μητέρα πείθουσιν, αὐτοὶ εὐλαβούμε καὶ ἐν τῷ φανερῷ προσελθεῖν· κρύφα γὰρ προσῆλθον καὶ αὐτοὶ, ὡς ὁ Μάρκος λέγει· φησί γάρ, ὅτι προσ πορεύονται αὐτῷ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, ἀντὶ τοῦ λάθρα καὶ ἰδίᾳ προσέρχονται. PATROL. GR. CXXIII,

αἰτεῖσθε. Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον δ᾽ ἐγὼ μέλλον πίνειν; ἢ τὸ βάπτισμα 8 ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτι σθῆναι; Λέγουσιν αὐτῷ· Δυνάμεθα.» Την μητέρα καταλείψας, τοῖς υἱοῖς διαλέγεται, ἵνα δείξῃ ὡς οὐκ ηγνόησεν ὅτι αὐτοὶ προεβάλοντο τὴν μητέρα, καὶ φησὶ πρὸς αὐτούς· Οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε· πῶς ἐστι μέγα καὶ τὰς τῶν ἀγγέλων δυνάμεις ἐκπλήττον. Εἶτα ἀπάγων αὐτοὺς τῶν τοιούτων λογισμῶν, ἐπὶ κινδύνους μᾶλλον προτρέπεται. Ερωτᾷ δὲν οὐκ ἀγνοῶν, ἀλλ᾽ ἵνα ἀναγκάσῃ φανερῶσαι τὸ ἔλκος διὰ τῆς ἀποκρίσεως, καὶ σπουδάσωσι πληρῶται την ὑπόσχεσιν. Τοῦτο γὰρ λέγει, ὅτι Ἐπεὶ οὐ δύναται τις γενέσθαι κοινωνὸς τῆς βασιλείας μου, εἰ μὴ καὶ τῶν ἐμῶν παθημάτων γένηται κοινωνός, εἶπατέ μοι, εἰ δύνασθε τὰ ὅμοια παθεῖν. Ποτήριον γὰρ λέγει τὸ μαρτύριον καὶ τὸν οἰκεῖον θάνατον, ἅμα μὲν δει πνύων, ὅτι εὐκολόν ἐστιν, ὥσπερ τὸ πιεῖν ποτήριον, καὶ δεῖ λοιπὸν καὶ ἡμᾶς ὡς εὐκόλῳ τούτῳ προστρέ χειν· ἅμα δὲ δηλῶν, ὅτι καὶ αὐτό; ἡδέως προσίε ται τὸν θάνατον. Ὥσπερ δὲ ὁ πίνων ποτήριον, εύν θέως υπνώττει καταβαρούμενος, οὕτω καὶ ὁ τὸ τοῦ μαρτυρίου, ποτήριον πίνων, εἰς τὸν τοῦ θανάτου καταφέρεται ὕπνον. Καὶ βάπτισμα δὲ ὀνομάζει τὸν Vers. 22. ‹ Respondens autem Jesus, dixit: Ne- A. • Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· Οὐκ οίδατε τι scitis quid petitis. Potestis bibere peculum quod egu Libiturus sumn, aut baptisimo quo ego baptizer, bar. ptis ri? Dicunt ei: lossuinus.» Malre præterita, filiis loquitur: ut ostendat quod non ignoraverit ab ipsis præmissam matrem, et dicit ad illos: Nascitis quid petitis. Magnum est, et angelicas virtutes concutiens. Deinde abduceus illos ab hujusmo.li cogitationibus, ad pericula magis hortatur. Interrogat autem, non ignorans, sed ut cogat manifestare ulcus per responsum, et studeant implere promissionem. lloc enim dicit, Quia non potest quis deri particeps regni mei, nisi et mearum passionum particeps fiat; dicite. mihi, nun possitis similia pati? Poculum enim dicit martyrium, et suam mortem: simul ostendens quod leve sit, et quod oporteat nos tam facile illud aggredi, quam si bibe.dum esset poculum: et declarans quod ipse suaviter accedat ad mortem. Sicut enim bibens poculum statim dormit gravatus sic et qui martyrii poculum bibit, in mortis somnum defertur. Baptisma quoque mortem suam nominat, quod nos omnes purificet. Hi vero nescientes quid promitterent, sed solum spectantes ad id quod cupiebant, omnia facile pollicebantur. θάνατον αὐτοῦ, ὡς καθαρτικὸν ὄντα πάντων ἡμῶν· οἱ δὲ ὑπέσχοντο, οὐκ εἰδότες ὁ ἔλεγον, ἀλλὰ μόνον πρὸς τὸ τυχεῖν ὧν ἤθελον, πάντα εὐκόλως ὑπισχνούμενοι. • Καὶ λέγει αὐτοῖς· Τὸ μὲν ποτήριόν μου πίεσθε, καὶ τὸ βάπτισμα δ ἐγὼ βαπτίζομαι, βαπτισθήσεσθε τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου καὶ ἐξ ευωνύμων μου, οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς ήτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου. ο Μαρτυρήσετε μὲν, οἶδα τοῦτο, καὶ ἐξέβη πάντως. Ἰάκωβον μὲν γὰρ Ηρώδη; ἀπέκτει νεν, Ἰωάννην δὲ Τραϊανός κατεδίκασε μαρτυροῦντα τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας. Τὸ δὲ καθίσαι, οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς ήτοίμασται, τουτέστιν, ἐὰν εὖρεθῇ τι; μετὰ τοῦ μαρτυρῆσαι, καὶ τὴν ἄλλην και σαν ἀρετὴν ἔχων, ἐκεῖνος λήψεται τὴν δωρεάν. Ἐκείνῳ γὰρ ἡτοίμασται τῷ κοπιάσαντι, ὥσπερ καὶ τοῖς ἀθλοῦσιν οἱ στέφανοι ἑτοιμάζονται· ὥσπερ οὖν ἀγῶνος δρομικοῦ προκειμένου, καὶ ἀγωνοθετοῦντος τοῦ βασιλέως, ἐὰν προσέλθῃ τις μηδόλως αγωνισάμένος, καὶ εἴπῃ· Δὸς ἐμοὶ τὸν στέφανον, ὦ ἀγωνοθέτα, τῷ μὴ ἀγωνισαμένῳ, εἴποι ἂν αὐτῷ ἐκεῖνος Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι κατὰ χάριν τὸν στέφανον, VERS. 23. • Ait illis: Poculum quidem meum bibetis, et baptismo quo ego baptizor, baptizábi– mini: sedere autem ad dextram meam et sinistram, non est meum dare, sed quibus paratuin est a Patre meo. › Scio quidem vos testificaturos, et evenient haec omnino. 107 Jacobum enim Herodes occidit, Joannem autem Trajanus condemnavit prædicantem verbum veritatis. Porro sedere non est meum dare, sed quibus praparatuum est: sic intellige: Si inventus fuerit quis cum veritatis testificatione, omni alia virtute præditus, ille accipiet donum. Illi enim præparatum èst, qui laboraverit, sicut et certantibus coronæ sunt præparatæ. Quemadmodum cursus certamine proposito, ac rege certaminis præside, si quispiam qui non certasset prodat, et dicat: Da mihi coronani non ingresso stadium, o certaminis præses, huic respondere utique ille poterit: Non est meum dare ad gratiam coronamı, sed quibus preparatum est, hoc est, his qui cucurre- ἀλλ᾽ ᾧ ἡτοίμασται, τουτέστι, τῷ δραμόντι καὶ νική rint et vicerint. Sic autem et hoc loco dicit Chrislus: Ego non possum ad gratiam dare vobis sedem a dextris méis: aliorum enim est qui laboraverint, et illis præparata est. Rogabis igitur consequeuler, an aliqui sessuri sint. Discas autem quod nullus ibi sessurus est: hoc euim solius divinæ naturæ est. Ad quem enim angelorum dixit: Sede a dextris meis?, Verum hoc Dominus dixit juxta illorum opinionem: quærebant enim hanc sedem, non intelligentes quod sedere super duodecm sedes, sit glorificari propter virtutem. VERS. 26-28.. Εt quun aulissent decem, indiguati sunt de duobus fratribus. Jesus autem vocavit eos ad sc, et ait: Scitis quod principes gentium doσαντι· οὕτω δὴ κανταῦθά φησιν ὁ Χριστός, ὅτι οὐκ ἐγὼ κατὰ χάριν δύναμαι δοῦναι ὑμῖν τὴν ἐκ δεξιῶν μου καθέδραν ἄλλων γὰρ, τῶν κοπιασάντων ἐστὶ, καὶ ἐκείνοις ητοίμασται. Ερωτήσεις οὖν, "Αρα λοι πόν τινες μέλλουσι καθεσθῆναι; Μαθήσῃ δὲ ὅτι ολό δεὶς ἐκεῖ καθήσεται. Μόνης γὰρ τῆς θείας ουσίας τοῦτό ἐστι. Πρὸς, τίνα γὰρ τῶν ἀγγέλων εἶπε· • Κάθου ἐκ δεξιῶν μου; ᾿Αλλὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Κύ ριος πρὸς τὴν ἐκείνων ὑπόνοιαν· μὴ νοήσαντες γὰρ ὅτι τὸ καθεσθῆναι ἐπὶ δώδεκα θρόνους, τὸ δοξασθή ναί ἐστι δι' ἀρετὴν, ἐζήτουν τοιαύτην καθέδραν. • Καὶ ἀκούσαντες οἱ δέκα, ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος αὐτοὺς, εἶπεν· Οἴδατε ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν καταχυ

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XX. ρεύουσιν αὐτῶν, καὶ οἱ μεγάλοι κατεξουσιάζουσιν minentur illis: et qui magni sunt, potestatem exerεἰς ν. Οὐχ οὕτως ἔσται ἐν ὑμῖν, ἀλλ᾽ ὅ; ἐὰν θέλῃ ἐν ὑμῖν μέγας γενέσθαι, ἔσται ὑμῶν διάκονος, καὶ ὃς ἐὰν θέλῃ ἐν ὑμῖν εἶναι πρώτοι, ἔσται ὑμῶν δοῦλος· ὥσπερ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἦλθε διακονηθήναι, ἀλλὰ διακονῆσαι, καὶ δοῦναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύο τρον ἀντὶ πολλῶν.» Οτε εἶδον οἱ δέκα τους δύο ἐπιτιμηθέντας παρὰ τοῦ Χριστοῦ, τότε καὶ αὐτοὶ ἀγανακτοῦσι, καὶ ἔδειξαν ὅτι καὶ προήχθοντο ἐπὶ τῇ τούτων τιμῇ. Ετι γὰρ ἦσαν ἀτελεῖ;· οἱ μὲν γὰρ κατεξανίσταντο τῶν δέκα· οἱ δὲ ἐφθύνουν τοῖ; δύο. Ἐπεὶ οὖν οἱ δέκα ἀκούσαντες ἐθορυβήθησαν, προσε καλεῖται αὐτοὺς, τῇ κλήσει πρὸ τῶν λόγων αὐτοὺς καταπραύνων. Καὶ γὰρ οἱ τοῦ Ζεβεδαίου ἀπορία γέντες τῶν ἄλλων, ὡμίλουν αὐτῷ· πᾶσιν οὖν κοινῶς ὁμιλεῖ. Εἰδὼς γὰρ τυραννικὸν τὸ φιλόπρωτον, καὶ σφοδροτέρας δεόμενον πληγῆς, βαθύτερον αὐτῶν καθικνεῖται εἰς τὴν τῶν ἐθνικῶν καὶ ἀπίστων μοῖραν αὐτοὺς ἀποῤῥίπτων, εἰ φιλοδοξείν θέλοιεν. Καὶ οὕτως αὐτοὺς ἐντρέπει, φάσκων· Οἱ μὲν ἄλλοι ἄνθρωποι, διότι ἄρχουσι, λαμπρύνονται· καὶ τὸ ἐριν τῶν πρωτείων, τῶν ἐθνικῶν ἔστι πάθος· οἱ δὲ ἐμοὶ μα θηταί, ἀπὸ ταπεινώσεως τιμῶνται· ὥστε καὶ ὁ μείο ζων θέλων εἶναι, ὀφείλει διακονεῖν τοῖς ὑποδεεστέ ροῖς, ὅπερ τῆς ἄκρα; ἐστὶ ταπεινώσεως. Ἐν ἐμαυτῷ δὲ τοῦτο δείκνυμι, ὃς ἄρχων ὢν καὶ βασιλεὺς τῶν ἐν εὐρανοῖς, ἐταπείνωσα ἐμαυτὸν, διακονήσων ὑμῖν εἰς τὴν σωτηρίαν· καὶ τοσοῦτον δουλεύσων ὑμῖν, ὥστε καὶ τὴν ψυχὴν δοῦναι λύτρον ἀντὶ πολλῶν, τουτέστι, πάντων· οἱ γὰρ πάντες, πολλοί. • Καὶ ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκο λούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς. Καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοί καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν, ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν λέγοντες· Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱὸς Δαυίδ. Ὁ δὲ ὄχλος επετίμησεν αὐτοῖς ἵνα σιωπήσωσιν. Οἱ δὲ μείζον έκραζον, λέγοντες· Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, υἱός Δαυΐδ. Καὶ στὰς ὁ Ἰησοῦς ἐφώνης σεν αὐτοὺς, καὶ εἶπε· Τί θέλετε ποιήσω ὑμῖν; λέγουσιν αὐτῷ· Κύριε, ἵνα ἀνοιχθῶσιν ἡμῶν οἱ ὀφθαλ μοί. Σπλαγχνισθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, ἥψατο τῶν ὀφθαλ μῶν αὐτῶν, καὶ εὐθέω; ἀνέβλεψαν αὐτῶν οἱ ὀφθαλ μοί, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ.» Ἀπὸ τῆς φήμης οἱ τυφλοὶ γνόντες τὸν Κύριον, ἐδράξαντο τοῦ καιροῦ, ἀκούσαντες μὲν ὅτι παρέρχεται τὴν ἐδόν· πιστεύ σαντες δὲ, ὅτι Ἰησοῦς ὁ ἐκ σπέρματος Δαυΐδ τὸ κατά σάρκα, δυνατὸς ἦν θεραπεῦσαι αὐτούς, ὡς δὲ ἄγαν θερμοὶ περὶ τὴν πίστιν, οὐδὲ ἐπιστομιζόμενοι σιώτων, ἀλλὰ καὶ πλείω ἔκραξον. Ὅθεν οὐδὲ ἐρωτᾷ αὐτοὺς εἰ πίστιν ἔχουσιν, ἀλλὰ τί θέλουσιν, ἵνα μή τις νομίσῃ ὅτι ἄλλα βουλομένοις ἄλλα δίδωσι. Δε!. ανύσιν οὖν ὅτι οὐχ ἕνεκεν τοῦ λαβεῖν ἀργύριον ἐβόων, ἀλλὰ τοῦ ἰαθῆναι. Αψάμενος δὲ θεραπεύει, ἵνα μάθ βωμεν, ὅτι πᾶν μέλος τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός, ζωοτον καὶ Θεοῦ μέλος ἦν. Εἰ δὲ ὁ Λουκᾶς καὶ ὁ Μάρκος ένα λέγουσι τὸν τυφλὸν, οὐδὲν τοῦτο διαφω νεῖ· ἐκεῖνοι γὰρ τοῦ ἐπιφανεστέρου εμνήσθησαν. " Luc. xvi, Matth. x. ceant in eas. Non ita erit inter vos, sed quicunque voluerit inter vos magnus fieri, erit vester minister: et qui voluerit inter vos primus esse, erit vester servus: sicut Filius hominis nou venit ut sibl ministraretur, sed ut ipse ministraret, atque daret animam suam redemptionem pro multis.» Ubl viderant decem duos illos a Christo increpatos, tunc et ipsi indignati sunt, et ostenderunt se commotos ob istorum honorem. Adhuc enim erant imperfecti: nai illi adversus decem insurgebant, hi vero duobus invidebant. Postquam igitur decem his auditis turbati fuerunt, arcessit illos, vocatione ante sermonem eos demulcens. Etenim filii Zebedæi avulsi ab aliis conversabantur cum ipso. Omnibus itaque simul loquitur. Sciens enim quam sit tyrannica, et gravi indigeat reprehensionis plaga, ambitio, serius eos perstringit, et abjicit eos in infidelium et gentilium portionem, si inani gloriæ studere voluerint: : et sic eos adhortatur, dicens: Alii quidem homines, quia regunt, clari sunt: et amare primatum, gentilium est affectio; meos autem discipulos humi. litas commendat, et honorabiles facit: atque adeo qui major esse voluerit, debet, his qui opus habent, uinistrare, id quod præcipuæ humilitatis est, et avc in meipso ostendo; cum enim sim princeps et rex coelestium, bumiliavi memetipsuni, ita ut vobis ministrem ad salutem; 108 et in tantum ministrein vobis, ut et animam meam ponam redemptionem pro multis, hoc est omnibus: omnes enim multi. Vers. 29-54. ‹ Et egredientibus illis a Hiericho, secuta est eum turba multa. Et ecce duò cæci sedentes sećus viam cum audissent quod Jesus transiret, clamaverunt dicentes: Miserere nostri, Do mine, fili David. Turba autem increpabat eos ut tacerent. At illi magis clamabant, dicentes: Miscrere nostri, Domine, fili David. Et stetit Jesus, ac vocavit eos, et ait: Quid vultis ut faciam vobís? Dicunt illi: Domine, ut aperiantur oculi nostri. Misertus autem eorum Jesus, tetigit oculos eorum, el confestim visum receperunt-oculi illorum, et secuti sunt eum. › Fama agnoverant cæci Dominun, et observabant tempus cum audissent quodl præteriret. Crediderunt autem quod Jesus (qui ex semine David secundum carnem) posset curare illos. Et plane multum fervebant fide, neque dum tacere juberentur, silebant, sed longe amplius clamabant. Unde non interrogavit illos an fidem habeant, sed quid vellent ne quis existimet quod alia det alia volentibus. Monstrans igitur quod non pecuniæ gratia ad se clamarint, sed ut curentur, lactos curat, ut discamus omnia suæ sanctæ carnis membra, vivifica et Dei membra esse. Quod autem Lucas et Marcus unum dicunt cæcum fuisse, non ab his dissonat 3. illi enim insignioris mentionem fecerunt. Vel aliter, Lucas dicit quod antequam veniret

sin Miericho, curarit cæcum; Marcus autem, post- & "Αλλως τε, ὁ Λουκᾶς λέγει ὅτι πρὸ τοῦ ἀπελθεῖν εἰς quam exivit de Hiericho. Matthæus vero brevitatis amator simul utrumque complexus est. Intellige autem per cæcos, eos qui ex gentibus, qui secus viam curati sunt. Non enim præcipue venit Christus propter gentes, sed propter Israelitas. Quemadimodum autem cæci audiendo didicerunt de Jesu, sic et gentes ex auditu flei. Hi autem qui silentiam imperant cæcis, ne clamando invocent nomen Jesu, sunt persecutores tyranni, qui attentant Ecclesiąc os obturare: sed illa multo magis confitetur nomen Christi: idcirco sanatur, et videt veritatis lumen clarius, et sequitur Christum, vitam ejus jimitando. CAPUT XXI. De asina et pullo. De claudis el cæcis. De ficu arefacta. De principibus sacerdotum et presbyteris Dominum Jesum interrogantibus. Parabola de duobus filiis. Parabola de vinea. VERS. 1-5. • Εt cum appropinquassent Hiero. solymis, et venissent Bethphage ad montem Olivarum, tunc Jesus misit duos discipulos, dicens illis: he in castellum quod contra vos est, et statim invenieris asinam alligatam, 109 ct pullum cum ea: solvite, et adducite mihi, et si quis vobis aliqnid dixerit, divite, Dominus his opus habet, et conſe. stim emittit eos. lloc autem totum factum est ut a Jimpleretur quod dictum est per prophetam dicentem: Dicite filia Sion, Ecce rex tuus venit tibi mansuetus, sedens super ɔsinam, et pullum filium subjugalis. › Sedit super asinam, non in ullum alium usum, quam ut impleretur propheti, et uἱ ostenderet quomodo oporteat viliter vehi: non enim equo, sed asello vili vectus est. Inplet igitur prophetiam et juxta historiam, et juxta anagogen. Nam juxta historiamų visibili asiņo insedit: et juxta anagogen quoque, quia etiam pullo insedit, novo, Indomito, et obelientia nescio populo. Ligati autem erant asina et pullus catenis suorum peccatorum. Duo missi sunt ad solvendum, Paulus quidem ad gentes, Petrus vero in circumcisionem, hoc est, ad Judæos. Et usque in hodiernum diem duo nos solvunt a peccatis, Apostolus et Evangelium. Venit autem Christus mansuetus. Non enim venit ut judicet mundum in primo adventu, sed ut salvet. Et alii quidem reges Judæorum fuerunt rapaces et injusti, Christus autem rex mansuetus. Vens. 6, 7. «Εuntes autem discipuli fecerunt sicut præceperat illis Jesus, et adduxerunt asinam et pullum, et imposuerunt super cos vestimenta sua, Ex collatione codd. Cod. 32; ἐξ ἀκοῆς ἐπίστευσαν, «ex auditu crediderunt. ο Col. 32. Κατὰ μὲν ἱστορίαν τῇ ἀμπέλῳ κατὰ τὸ εἰρημένον, Δεσμεύων τῇ ἀμπέλῳ τὸν ὄνον αὐ τοῦ καὶ τῇ ἕλικι τῆς ἀμπέλου κατὰ ἀναγωγὴν δὲ ταῖς σειραῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτιῶν, δύο δὲ ἀπεστάλη Ἱεριχὼ ἐθεράπευσε τυφλόν· ὁ δὲ Μάρκος, μετὰ τὸ ἐξελθεῖν ἀπὸ Ιεριχώ. Ο οὖν Ματθαῖος φιλοσύνε τομος ων, περιέλαβεν ἐν ταὐτῷ τοὺς δύο, Νόησον δὲ τυφλούς, τοὺς ἐξ ἐθνῶν, οἱ ἐκ παρόδου ἰάθησαν· οὐ γὰρ προηγουμένως ήλθεν ὁ Χριστὸς διὰ τοὺς ἐθνικούς, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἐξ Ισραήλ· ὥσπερ δὲ οἱ τυφλοὶ ἐξ ἀκοῆς ἔμαθον περὶ τοῦ Ἰησοῦ, οὕτω καὶ οἱ ἐθνικοὶ ἐξ ἀκοῆς πίστεως οἱ δὲ ἐπιστομίζοντες τους τυφλούς μὴ κράζειν τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, εἰσὶν οἱ διώκται τύραννοι, οἱ ἐπειρῶντο ἐπιστομίζειν τὴν Ἐκκλησίαν, ἀλλ' ἐκείνη πλέον ὠμολόγει τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα διὸ καὶ ἰάθη καὶ βλέπει τὸ τῆς ἀληθείας φῶς τρανό τερον, καὶ ἀκολουθεῖ τῷ Χριστῷ, κατὰ τὸν βίον μι μουμένη αὐτόν. Περὶ τῆς ὄνου καὶ τοῦ πώλου. Περὶ τῶν κωλών καὶ τυφλῶν. Περὶ τῆς ξηρανθείσης συκῆς. Περὶ τῶν ἐπερωτώντων τὸν Κύριον ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων. Περὶ τῶν δύο υἱῶν παρα βολή. Περὶ τοῦ ἀμπελῶνος. • Καὶ ὅτι ἤγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ἦλθον εἰς Βηθφαγὴ πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, τότε ὁ Ἰησοῦς ἀπέστειλε δύο μαθητάς, λέγων αὐτοῖ;" Πορεύθητε εἰς τὴν κώμην τὴν ἀπέναντι ὑμῶν, καὶ εὐθέως εύ ρήσετε όνον δεδεμένην, καὶ πῶλον μετ' αὐτῆς· λύ σαντες ἀγάγετέ μοι· καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε ὅτι ὁ Κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει, εὐθέως δὲ ἀποστέλλει αὐτούς. Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· Είπατε τῇ θυγα τρὶ Σιών· Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου έρχεταί σοι πραΰς, καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου. Ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς ὄνου, οὐδεμιᾶς ἄλλης οὔσης χρείας, εἰ μὴ τοῦ πληρῶσαι τὴν προφητείαν, καὶ ἵνα δείξῃ ὑμῖν ὅπως δεῖ εὐτελῶς ἐποχεῖσθαι· οὐ γὰρ ἐφ᾽ ἵππου, ἀλλ' ἐπὶ ὀναρίου εὐτελούς ὠχήθη. Πληρο γοῦν τὴν προφητείαν καὶ καθ᾽ ἱστορίαν καὶ κατὰ ἀναγωγήν· καθ᾽ ἱστορίαν μὲν, ὡς ἐπὶ ὄνου καθίσας, τὸ ὁρώμενον· κατὰ ἀναγωγὴν δὲ, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ πώλου ἐκάθισε, τοῦ νέου καὶ ἀδαμάστου λαοῦ, ἀνυποτάκτου. Ἐδέδεντο δὲ καὶ ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ταῖς σειραῖ; τῶν οἰκείων ἁμαρτιῶν. Δύο δε ἀπεστάλησαν λύσοντες, ὁ μὲν Παῦλος εἰς τὰ ἔθνη, Πέτρος δὲ εἰς τὴν περιτομήν, τουτέστι, τοὺς Ἰου δαίους. Καὶ μέχρι δὲ τοῦ νῦν, δύο λύουσιν ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν, ὁ ᾿Απόστολος καὶ τὸ Εὐαγγέλιον· ἔρχεται δὲ ὁ Χριστὸς πραΰς· οὐ γὰρ ἦλθε κρῖναι τὸν κόσμον ἐν τῇ πρώτη παρουσίᾳ, ἀλλὰ σῶσαι. Ἀλλὰ καὶ οἱ μὲν ἄλλοι βασιλεῖς τῶν Ἑβραίων άρπαγες ἦσαν καὶ ἄδικοι, ὁ δὲ Χριστὸς, βασιλεὺς πραΰς. • Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ, καὶ ποιήσαντες καθώς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἤγαγον τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον, καὶ ἐπέθηκαν ἐπάνω αὐτῶν τὰ Venet. S. Marci. σαν, καὶ τ. λ. • Secundum quidem historiam, ad vitem, juxta illud: Ligans ad vilem asinum suum, et ad pampinum vitis (Gen. xLIX, 11): secundum autem sensum anagogicum, catenis suorum peccatorum. Duo vero mussi sunt, s etc.

' ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. XXI. $70 ἱμάτια αὐτῶν, καὶ ἐκάθισεν ἐπάνω αὐτῶν. Ὁ μὲν et collocarunt eum super illa.» Lucas quidem et Marcus subjugalem solum dixerunt. Matthæus autem asinam et pullam. Non dixerunt contrarium, ducentes enim pullum, secuta est mater. Collocaverunt autem eum super illa: non super duo jumenta, sed super restes. Aut primum quiden sedit super asinam, postea super pulluin: quia et primum quievit in Judæorum Synagoga, deinde in gentili populo. Λουκᾶς καὶ ὁ Μάρκος υποζύγιον μόνον εἶπον. Ματθαῖος δὲ ὄνον καὶ πῶλον, οὐκ ἐναντία λέγοντες· ἀγο μένῳ γὰρ τῷ πώλῳ συνηκολούθει καὶ ἡ μήτηρ. Ἐκάθε ισε δὲ ἐπάνω αὐτῶν, οὐχὶ τῶν δύο υποζυγίων, ἀλλὰ τῶν ἱματίων· ἡ πρῶτον μὲν ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς ὄνου, εἶτα καὶ ἐπὶ τοῦ πώλου. Ἐπεὶ καὶ πρῶτον ἐπαν επαύσατο τῇ τῶν Ἰουδαίων συναγωγῇ, εἶτα τῷ ἐξ ἐθνῶν λαῷ. • Ο δὲ πλεῖστος ὄχλος έστρωσαν αὐτῶν τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ· ἄλλοι δὲ ἔκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων, καὶ ἐστρώννυον ἐν τῇ ὁδῷ· οἱ δὲ ὄχλοι οι προάγοντες καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες, ἔκραζον λέγοντες· Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρ ρίου· ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.» Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, πολλὴν τιμὴν ἐμφαίνει ἡ τῶν ἱματίων ὑπόστρω σις, καὶ τῶν κλάδων ή τομή, πανηγύρεως ἔνδειξις· κατὰ δὲ ἀναγωγήν, μάνθανε ὅτι μετὰ τὸ ἐπιθεῖναι τοὺς ἀποστόλους τὰ ἱμάτια αὐτῶν, ἤτοι τὰς ἀρετὰς αὐτῶν, τότε ἐπικάθηται ὁ Κύριος. Εἰ γὰρ μὴ καλλι πισθῇ ἡ ψυχῇ ταῖς ἀποστολικαῖς ἀρεταῖς, οὐκ ἐποχεῖται ἐπὶ ταύτης ὁ Θεός. Οἱ δὲ προάγοντες, εἰσὶν οἱ πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ σαρκώσεως προφῆται· οἱ δὲ ἀκολουθοῦντες, οἱ μετὰ ταῦτα μάρτυρες καὶ διδάσκα λοι, οι τὰ ἱμάτια αὐτῶν στρωννύουσι τῷ Χριστῷ, τουτέστι, τὴν σάρκα ὑποτάσσουσι τῷ πνεύματι· ἱμάτιον γὰρ καὶ κάλυμμα τῆς ψυχῆς, τὸ σῶμα. Έστρωσαν οὖν ἐν τῇ ὁδῷ, τουτέστι, ἐν τῷ Χριστῷ. • Εγώ γάρ εἰμι ἡ ὁδὸς, ο φησίν. Ἐὰν γὰρ μή τις τὴν σάρκα αὐτοῦ στρώση, τουτέστι, ταπεινώσῃ, ἐν τῇ ὁδῷ, τουτέστιν, ἐν τῷ Χριστῷ μένων, καὶ μὴ αἰ. ρετικὸς ὤν, οὐκ ἐποχεῖται ἐπὶ τούτου ὁ Κύριος. Το δὲ Ὡσαννά, οἱ μὲν λέγουσιν ὅτι ὕμνον ἢ ψαλμών ση μαίνει, οἱ δὲ, ὁ καὶ ἀκριβέστερον· Σῶσον δή. Ερχόμενος δὲ λέγεται ὁ Κύριος, ὡς προσδοκώμενος παρὰ τοῖς Εβραίοις ἐλθεῖν· οὕτω γὰρ καὶ ὁ Ἰωάννης λέω γει· «Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἀντὶ τοῦ, ὁ προσδοκώμε νος ἐλεύσεσθαι. Καὶ ἄλλως δὲ λέγεται ὁ ἐρχόμενος ὡς καθ' ἡμέραν προσδοκωμένης τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας· δεῖ οὖν ἕκαστον ἀεὶ ἐλπίζειν τὴν συντέ. λειαν, καὶ ἀεὶ ἐρχόμενον τὸν Κύριον, καὶ ἑτοιμάζε σθαι. η Καὶ εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα, εσείσθη πᾶσα ἡ πόλις, λέγουσα· Τίς ἐστιν οὗτος; Οἱ δὲ ὄχλοι ἔλεγον· Οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ προφήτης, ἡ ἀπὸ Να ζαρέτ τῆς Γαλιλαίας.» Οἱ ὄχλοι ἄδολοι ὄντες καὶ ἄπλαστοι, οὔτε ἐφθόνουν τῷ Χριστῷ, οὔτε πάλιν τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ ὑπόληψιν εἶχον. Διὸ καὶ νῦν προφήτην αὐτὸν λέγουσι. Μή ποτε δὲ ἐπεὶ μετὰ τοῦ ἄρθρου φασὶν, ὁ προφήτης, δύναται νοηθῆναι ὅτι οξτός ἐστιν ὁ προσδοκώμενος προφήτης· ὃν εἶπε Μωσῆς, ὅτι ο Προφήτην ὑμῖν ὁ Θεὸς ἀναστήσει.» Οὐ γὰρ εἶπον, Οὗτός ἐστι προφήτης, ἀλλ', Ο προφήτης, τουτέστιν, ἐκεῖνος ὁ ἐλπιζόμενος. • Καὶ εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐξέβαλε πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ· καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν κατ 87 Joall. XIV, li. 3 Deut. xs!!, 18. VERS. 8, 9.. Plurima autem turba straverint vestimenta sua in via: alii vero cædebant ramos de arboribus, et sternebant in via. Porro turbre quæ precedebant et que sequebantur, clamabant, dicentes Hosanna filio David: benedictus qui venit in nomine Domini, hosanna in altissimis.» Juxta histo riam multum in se habet honoris vestes stravisse, et ramos objectasse, nam ostendunt magnam glo. riam. At juxta anagogen disce quod postquam apo - stoli superposuerunt vestimenta sua, virtutes inquanı suas, tunc super illas sedit Dominus. Nam nisi anima nostra ornata fuerit apostolicis virtutibus, non equi - tabit eam Dominus. Præcedentes, sunt prophetr, qui aute incarnatum Christum fuere: sequentes autem, martyres et doctores, qui vestimenta sua sternunt Christo, hoc est, carnem subjiciunt spiritui. Vestimenta enim et tegumenta anine, corpus. Straverunt igitur in via, hoc est, in Christo. ‹ Ego enim sum via 17, › inquit. Si enim quis carnem saam non straverit, 110 hoc est, humiliaverit, in vi:', hoc est, in Christo manens, et non lmreticus exsistens, non insidebit in eo dominus. Hosanna autein quidam dicuut quod Hymnum vel Psalmum sigui fcet, alii autem, id quod evidentius: Salva, obsecro. Venturus autem dicitur Dominus quia exspectabatur. ab Hebraeis venturus. Sic enim et Joannes dicit: «Τι es qui venturus es?, hoc est, qui exspectaris ut venias. Dicitur et aliter venturus, eo quod adventus ejus secundus quotidie exspectetur. Debemus igitur el nos omnes consummationem mundi et adventum Christi exspectare ac præparari. VERS. 10, 11.. Εt cum intrasset llierosolyma; commota est nniverso sivitas, dicens: Quis est hic? Turbæ autem dicebant: Hic est Jesus ille propheta a Nazareth Galilær. Turim simplices et candidæ, neque invidebant Christo, neque rursus opinione dignamn de Christo habebant: ideo et nunc propletam illum dicunt. Nisi forte, quandoquidem cum articulo dicunt, ὁ προφήτης, propheta ille possit intelligi quod iste sit qui exspectabatur propheta, de quo dixit Moses, • Prophetam vobis Deus excitabit s.» Non enim dixerunt, flic est propheta: sed, propheta ille, hoc est, ille qui exspectatur. VERS. 12, 13. ι Et intravit Jesus in templum Dei, et ejiciebat omnes vendentes èt ementes in templo, mensasque collybistarum et cathedras vendentiura

columbas evertit, et dixit illis: Scriptum est, Do- έστρεψε, καὶ τὰς καθέδρας τῶν πωλούντων τὰς περι mus mea domus deprecationis vocabitur: at vos focitis illam speluncam latronum.» Tanquam domihus donus, hoc est, templi, ejecit vendentes: ostendens ea quæ Patris «unt, et sua esse, interim etiam honestatis templi curam habens, sed et translationem sacrificiorum significans, eo quod ejiciendo boves et columbas, præsignavit non ultra ɔpus esse animalium sacrificio aut immolatione, ned orone. Domus enim men, inquit, donus depre- (..lonis est; vos autem fecistis illam speluncam la rónum. In speluncis enim latronum funt mactation nes, et sanguinis effusiones. Vel etiam propter negotiatores ementes et vendentes, speluncam latrouum vocavit templum. Avaritia enim et lucri cupiditas, latronum morbus est. Collybista autem sunt qui apud nos dicuntur mensarli. Gollybos enim species est vilis numismatis, sicut habemus et nos ebolos (a) aut nummos argentéos. Vendunt autem columbas et hi qui in Ecclesils gradus vendunt. Spiritus enim gratiam, qui est columba, vendant ipsi: unde ejiciuntur ex superno et inferno templo. Indigni enim sunt sacerdotio fungi. Vide autem et tu ne forte templum Dei, cogitationem tuam facias speluncam latronum, id est, dæmoniorum. Fiet autem spelunca, si habuerimus cogitationes carnalibus rebus amicas, vendentes et ementes, et ita lucri cupidas, ut et collýbos et vília numismata congregent; 111 et si vendiderimus et emerimus columbas, hoc est, si quod in nobis fuerit spirituale dogma, et hujusmodi honesta cogitatio, speluncam latronum fecimus nos ipsos. VERS 14. Et accesserunt ad eum cæci et claudi in templo: et sanavit eos. › Per infirmos quos euravit, ostendit se Deum esse, et bene facere, ejiciens cum auctoritate e domo sna indignos. Declaratur etiam hoc, quod ejectis Judæis, qui legi et animalium mactationi addicti erant, cæci et claudi ex gentibus assumpti fuerint sanati ab eo. VERS. 15, 16. + Cum autem vidissent principes sacerdotum et Scribæ mirabilia quæ fecerat, et pueros clamantes in temiple et dicentes: Hosapna Filio David, indignati sunt, et dixerunt ei: Audis quid isti dicunt? Jesus autem dicit illis: Utique. Nunquam legistis: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? Pharisæi cum viderent pueros bymnum David offerre Christo, quem videtur Propbeta Deo obtulisse, dissecantur invidia, et interpellant illum, quod permittat de se dici quæ soli Deo debentur. ille autem magis approbans dicit: Elian. Tantum abest ut obturem ora Jalia dicentium, ut et Prophetæ testimonium adducam, et vos ostendam vel imperitos, vel invilos. Annon enim legistis quod Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? Perfecisti autem significat: Perfectam et absolutam (α) Edit. Lur, et obelus. στεράς. Καὶ λέγει αὐτοῖς· Γέγραπται· Ο οίκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται· ὑμεῖς δὲ αὐτὸν ἐποιή σατε σπήλαιον λῃστῶν.» Ως δεσπότης του οίκου, δ ἐστι τοῦ ἱεροῦ, ἐξέβαλε τους πωλούντας δεικνύς ότι τὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ αὐτοῦ εἰσι. Τοῦτο δὲ ἐποίει, Είμα μὲν καὶ τῆς εὐκοσμίας τοῦ ἱεροῦ φροντίζων, ἅμα δὲ καὶ τὴν μετάθεσιν τῶν θυσιῶν σημαίνων· δι᾽ ὧν γὰρ ἐξέβαλλε τοὺς βόας καὶ τὰς περιστεράς, προεμήνυεν, ὅτι οὐκ ἔτι χρεία ζωοθυσιῶν ἢ σφαγίων, ἀλλὰ προσ ευχῆς· Ο γὰρ οἶκός μου, φησὶν, οἶκος προσευχῆς, ὑμεῖς δὲ ἐποιήσατε αὐτὸν σπήλαιον λῃστῶν· ἐν γὰρ τοῖς σπηλαίοις τῶν λῃστῶν γίνονται σφαγαί καὶ αἱματεκχυσίαι· ἢ καὶ διὰ τοὺς καπηλεύοντας, καὶ ἀγοράζοντας καὶ πωλοῦντας, σπήλαιον ληστῶν ἑκά λεσε τὸ ἱερόν· τὸ γὰρ φιλοκερδές, λῃστρικὸν πάθος ἐστί· κολλυβισταὶ δέ εἰσιν οἱ παρ' ἡμῖν λεγόμενοι τραπεζίται· κόλλυβος γάρ, εἶδος ἐστι νομίσματος είν τελοῦς, ὥσπερ ἔχομεν τυχὸν ἡμεῖς τοὺς ἀβολοὺς ἢ τὰ ἀργύρια. Πωλοῦσι δὲ περιστερὰς καὶ οἱ τοὺς ἐν ταῖς Εκκλησίαις βαθμούς πωλοῦντες. Τὴν γὰρ τοῦ Πνεύ ματος χάριν, ὅ ἐστι περιστερά, πωλοῦσιν αὐτοί. Οθεν ἐκβάλλονται ἐκ τοῦ ἄνω ναοῦ, καὶ τοῦ κάτω· ἀνάξιοι γάρ εἰσιν ἱερατεύειν. Βλέπε δὲ καὶ σὰ μήποτε τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, τουτέστι, τὴν σὴν διάνοιαν, ποιή σης σπήλαιον λῃστῶν, τουτέστι, τῶν δαιμόνων. Γενή σεται δὲ σπήλαιον, ἐὰν ἔχωμεν λογισμούς φιλούλους, πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας καὶ φιλοχρημάτους. ἄχρι καὶ αὐτῶν τῶν κολλύβων ἤτοι τῶν εὐτελῶν να Ο μισμάτων συνάγοντας· καὶ ἐὰν πωλῶμεν δὲ καὶ ἐκπριώμεθα τὰς περιστερὰς, τουτέστιν, εἴ τι ἐν ἡμῖν εἴη πνευματικὸν δόγμα καὶ λογισμός τοιοῦτος, σπή λαιον λῃστῶν ἐποιήσαμεν ἑαυτους. • Καὶ προσῆλθον αὐτῷ χωλοὶ καὶ τυφλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς.» Ἐξ ὧν θεραπεύει τοὺς ἀσθενεῖς δείκνυσιν ὅτι Θεός ἐστι καὶ καλῶς ποιεί, ἐκβάλλων μετ' ἐξουσίας ἐκ τοῦ οἴκου αὐτοῦ τοὺς ἀν αξίους· δηλοῦται δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι μεθ᾽ ὁ ἐξεβλήθησαν οἱ Ἰουδαῖοι, οἱ τῷ νόμῳ καὶ ταῖς ζωοσφαγίαις προσ έχοντες, οι τυφλοὶ καὶ χωλοὶ οἱ ἐξ ἐθνῶν προσελήφθησαν, θεραπευθέντες ὑπ' αὐτοῦ. • Ιδόντες δὲ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Γραμματεῖς τὰ θαυμάσια & εποίησε, καὶ τοὺς παῖδας κράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ λέγοντας· Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ, ἠγανάκτησαν, καὶ εἶπον αὐτῷ· Ακούεις τί οὗτοι λέγουσιν; Ὁ δὲ Ἰησοῦς λέγει αὐτοῖς· Ναί. Οὐδέποτε ἀνέγνωτε, ὅτι Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον;» Οι Φαρισαῖοι ἰδόντες τοὺς παῖδας προσφέ ροντας τῷ Χριστῷ τὸν ὕμνον τοῦ Δαυΐδ, δν δοκεῖ ὁ προφήτης ῷ Θεῷ ἀναθεῖναι, διαπρίονται τῷ φθόνῳ, καὶ κακίζοι σιν αὐτὸν ὡς ἀνεχόμενον τὰ τοῦ Θεοῦ ἐπ' αὐτῷ λέγεσθαι· ὁ δὲ ἐπιβεβαιῶν μᾶλλον, φησί Ναι. Τοσοῦτον γὰρ, φησίν, ἀπέχω τοῦ ἐπιστομίσαι τοὺς λέο γοντάς μου ταῦτα, ὥστε καὶ τὸν προφήτην παράγω μάρτυρα, καὶ ὑμᾶς ἀποδείκνυμι ἢ ἀμαθεῖς ἢ φθονε ρούς. Οὐκ ἀνέγνωτε γὰρ, ὅτι Ἐκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον; Κατηρτίσω δὲ

CAP. XXI. ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. σημαίνει ἀντὶ τοῦ ᾿Αρτιον καὶ τέλειον ἐδείξω ὕμνον, ostendisti laudem, etiamsi illi propter aetatem imκἂν ἐκεῖνοι ἀτελείς δοκῶσι τὴν ἡλικίαν. Οὐ γὰρ ἐκεῖ. νος ἔλεγον & έλεγον, ἀλλὰ τὸ στόμα μόνον δεδωκότες τῷ Πνεύματι, ὄργανα ἦσαν ἐκείνου. Διὰ τοῦτο ούν φη σιν Εκστόματος νηπίων, αινιττόμενος ὡς οὗ τῆς αὐτῶν διανοίας ἦσαν τὰ βήματα, ἀλλὰ μόνου τοῦ στόματος θεία χάριτι κινουμένου· ἐσήμαινε δὲ τοῦτο ὅτι καὶ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν τῶν νηπίων καὶ μωρῶν εὐλογηθήσε ται. Καὶ τῶν ἀποστόλων δὲ παραμυθία ἦν τοῦτο, ὅτι διθήσεται καὶ αὐτοῖς λόγος, κἂν ἀφελεῖς ὡσί. Καὶ σὺ δὲ ἐὰν νηπιάζῃς τῇ κακίᾳ ἄκακος ὤν, καὶ θηλάζῃς τὸ πνευματικὸν γάλα, τὰ θεῖα λόγια, τότε γενήσῃ ἄξιος τοῦ ὑμνεῖν τὸν Θεόν. • Καὶ καταλιπών αὐτοὺς ἐξῆλθεν ἔξω τῆς πόλεως εἰς Βηθανίαν, καὶ ηυλίσθη ἐκεῖ. ν ᾿Αναχωρεῖ ἀπὸ τούτων ὡς ἀναξίων, καὶ ἔρχεται εἰς Βηθανίαν δ ερμηνεύεται οἶκος ὑπακοῆς· ἀπὸ γὰρ τῶν ἀνυποτά · στων ἐπὶ τοὺς ὑπακούοντας αὐτῷ μεταβαίνει, καὶ αὐλίζεται ἐν αὐτοῖς. Φησί γάρ· Ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. perfecti et viles videantur. Non enim illi dicebant quæ dicebant, sed os solum accommodantes Spiritui,. organa ejus fuerunt. Εt idcirco dicit: Es ore iufantium, innuens quod ea verba non ab illorum mente procederent, sed quod os solum divina gratia movebatur. Significatur item quod a gentibus, quæ simplices et stultæ erant, benedicendus esset. Erat autem et hoc apostolis consolatio, dandum et sibi sermonem, tametsi parquam viles forent. Et ta innocens si fueris, ac malitia parvulus, suxerisque spiritual diviuorum eloquiorum lac, tune dignus eris qui laudes et prædices Deum. VERS. 17. Et relictis illis exlit a civitate in Bethaniam, et diversatus est illic. Secedit ab illis. ut ab indigais, et venit in Belbaniam, hoc est, domum obedientiae. Ab inobedientibus enim ad obedientes se confert, et inter illos versatur. Dicit enim,. Habitabo in eis, et ambulabo in eis”. • Πρωΐας δὲ ἐπανάγων εἰς τὴν πόλιν, ἐπείνασε· καὶ ἰδὼν συχὴν μίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, ἦλθεν ἐπ' αὐτὴν, καὶ οὐδὲν εὗρεν ἐν αὐτῇ εἰ μὴ φύλλα μόνον, καὶ λέγεται αὐτῇ· Μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένηται εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ ἐξηράνθη παραχρῆμα ἡ συχῆ· καὶ Μόντες οἱ μαθηταὶ ἐθαύμασαν, λέγοντες· Πῶς παρα χρήμα ἐξηράνθη ή συχή; ο Ἐπειδὴ συχνὰς ἐποίει θαυματουργίας ὁ Κύριος πρὸς εὐεργεσίαν πάσας δρώτας, οὐδεμίαν δὲ κολαστικὴν θαυματουργίαν ἐνεδείξατο, ἵνα μὴ νομίσωσί τινες, ὅτι οὐ δύναται κολάζειν, δείκνυσιν ἐνταῦθα καὶ ταύτην αὐτοῦ τὴν δύναμιν, οὐκ εἰς ἀνθρώπους καταχρησάμενος ταύτῃ, ἀλλ' εἰς δένδρον ὡς φιλάνθρωπος· ὥσπερ καὶ πρὸ τούτου εἰς τοὺς χοίρους. Ξηραίνει οὖν τὸ δένδρον, ἵνα σωφρονίσῃ ἀνθρώπους θαυμάζουσι δὲ οἱ μαθηταὶ, εἰκότως. Τοῦτο γὰρ τὸ δένδρον ὑγρότερόν ἐστι, καὶ μάλλον δεικνύει τὸ θαῦμα, ὅτι ταχέως εξηράνθη; σημαίνει δὲ ἡ συχῆ, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων Συναγωγήν, φύλλα μόνον ἔχουσαν, τουτέστι, τὸ φαινόμενον γράμμα, οὐχὶ τὸν καρπὸν τοῦ πνεύματος. ᾿Αλλὰ καὶ πᾶς ἄνθρωπος τῇ γλυκύτητι τοῦ παρόντος βίου αὐτὸν ἐκδεδωκώς, συχῇ ἀπεικάζεται· ὃς καρπὸν οὐκ ἔχει πνευματικών, ἵνα πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ δῷ, φύλλα δὲ μόνον, τὴν πρόσκαιρον φαντασίαν καὶ καταῤῥέουσαν. Οὗτος οὖν κατηραμένος ἀκούει. Πορεύεσθε γάρ, φησίν, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ. Ἀλλὰ καὶ ξηραίνεται· ἀποτηγανιζομένου γὰρ αὐτοῦ ἐν τῇ φλογί, ξηραίνεται ἡ γλῶσσα αὐτοῦ ὡς καὶ ἡ τοῦ πλουσίου. VERS. 18, 19. Mane autem revertens in civitatem, esuriit. Et cum vidisset Aci arborem unam in via, venit, ad eam, et nibil. invenit in ca, nisi folia tantum, et ait illi: Ne posthac ex te fructus nascatur in æternum. Et arefacta est continuò ficus: et co viso discipuli mirati sunt, dicentes: Quomodo continuo exaruit ficus? Quoniam Dominus frequenter miracula operatus est, et in omnibus hoc spectavit at benefaceret, nullum auten ostenilit. quo puniret: 112 ne putarent quod non posset punire, oster.dis hoc loco et hanc suam potestatem: non in homines illa utens, sed in arborem, utpote misericors, sicut et antea in porcos. Arefacit igilur arborem, ut emnentlet homines. Porro discipuli merito adinirantur. Arbor enim illa humidior est, et majus ostendit miraculum, eo quod statim exaruit. Cæterum licus Judzorum significat Synagogam folla sola baDentem, hoc est, apparentem litteram, non fructum. spiritus. Sed et omuis homo exponeus se deliciis hujus vitæ, feui comparatur: quia fructum non habet spiritualem, at esurienti Jesu det, sed folia. tantum, et temporalem ac defuentem apparentiam.. Hic igitur maledictus audiet. use enim, inquit, maledicti in ignem. Sed et arescel: nam duin crucia-. tur in flamma, arescit ejus lingua, sicut et divitis. • Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν ἔχητε πίστιν καὶ μὴ διακριθῆτε, οὐ μόνον » [] Cor. vi, 16. Ex collatione codd. Cod. 33: Ἵνα σωφρονίσῃ αὐτούς. Αμα δὲ τούτῳ ἀπόῤῥητός τις λόγος συμπλέκεται παρὰ γερόν των σοφῶν εἰς ἡμᾶς φοιτήσας, ὅτι τὸ ξύλον τῆς παραβάσεως τοῦτο, οὗ καὶ τοῖς φύλλοις· εἰς σκέπην οι παραβάντες ἐχρήσαντο. Καὶ λίαν φιλανθρώπως κατα ηρέθη παρά Χριστοῦ, μηκέτι καρπὸν ἐνεγκεῖν αἴτον ἁμαρτίας· ἐπειδὴ δευτέρα Θεοῦ παρουσία πρὸς ἐνανθρώπησιν μὲν οὐκ ἔστι. πρὸς δὲ κρίσιν τῶν περ πραγμένων. Θαυμάζουσι δὲ, καὶ τ. λ. Ut emendet VERS. 20-22. Respondens autem Jesus ait illis: Amen dico vobis, si habueritis fidem, et non hæsi¬ Venet. S. Marci. ipsos. Verum huic arcana quædam ratio adjungitur, quæ a vetustis sapientibus ad nos pervenit; nempe quod hoc sit lignum prævaricationis: cujus etiam foliis ad operimentum sui prævaricatores usi sunt. Et valde misericorditer maledictum est a Christo, ne amplius fructum produceret, qui esset causa peccati: quandoquidem secundus adventus non ad incarnationem, sed ad factorum judicium erit. Porno discipuli merito admirantur, › etc.

taveritis, non solam hoc quod accidit dcui, facietis; τὸ τῆς συκῆς ποιήσετε, ἀλλὰ κὰν τῷ ὄρει τούτῳ verum etiam si monti huic dixeritis, Tollere, et projice te in mare, flet. Et omnia quæcunque petieritis in deprecatione credentes, accipietis. Magna Christi quam discipulis dat, promissio, quod possimus montes transferre, si non ambigui fuerimus fide, et hæsitaverimus. Quæcunque enim petiverimus citra hæsitationem fidentes divinæ virtuti, accipiemus. Etiam, inquit, si petiverimus et quod non conducibile, credam autem insipienter quod hoc mihi det Dominus, accipiamne igitur et illud quod mihi non expedit? Deus igitur quomodo misericors, si quidem neam petitionem, quæ mihi non prodest, adimplet? Audi ergo. Primum cum audieris fidem, non stultam illam fidem, sed eam quæ revera fides est, accipe, et deprecationem illam quae utilia petit, sient tradidit Dominus dicens: «Ne inducas nos in tentationem, sed libera nos a malo 40:» et quae in ea oratione sunt verba. Insuper vide et verbum hæsitaveritis. Nam qui unitus fuerlt Deo, et unus est cnn illo, et non discretus et separatus, quomodo petet quod inntile est? Unde si indivisi et indiscreti fuerimus a Deo, conducibilia petemus a Deo, el accipiemus. εἴπητε, "Αρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, γενή σεται, καὶ πάντα ὅσα ἂν αιτήσητε ἐν τῇ προσευχή, πιστεύοντες, λήψεσθε. • Μεγάλη ἡ τοῦ Χριστοῦ πρὸς τοὺς μαθητὰς ἐπαγγελία, τὸ τὰ ὄρη μεθιστἂν δύνασθαι, ἐὰν μὴ διακριθῶμεν, τουτέστι, διστάσωμεν· ὅσα γὰρ αἰτοῦμεν ἀδιστάκτως πιστεύοντες τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, ληψόμεθα. Ναί, φησὶ, καὶ ἐὰν αἰτή σωμαί τι ἀσύμφορον, πιστεύω δὲ ἀνοήτως ὅτι δώσει μοι τοῦτο ὁ Θεὸς, ἆρα λήψομαι καὶ ἐκεῖνο τὸ ἀσύμ φορον; Καὶ πῶς φιλάνθρωπος ὁ Θεὸς, εἶχε τὸ ἀσύμε φοράν μου αίτημα πληροί; Ακους οὖν. Πρῶτον μὲν ὅτι, ὅταν ἀκούσῃς πίστιν, οὐχὶ τὴν ἀνόητον, ἀλλὰ τὴν ὄντως, νοεῖν ὀφείλεις· καὶ προσευχὴν ἐκείνην, τὴν τὰ συμφέροντα αιτουμένην, ὡς ὁ Κύριος παρέδωκε, λέ γων· «Μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμὸν, ἀλλὰ ῥύ - σαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ,» καὶ ὅσα τῆς τοιαύτης εὐχῆς ῥήματα· ἔπειτα δρα καὶ τὴν λέξιν τοῦ, Δια κριθῆτε. Ο γὰρ ἡνωμένος τῷ Θεῷ, καὶ ἐν ὧν πρὸς ἐκεῖνον, καὶ μὴ διακριθεὶς καὶ χωρισθεὶς, πῶς ἂν τὸ ἀσύμφορον αἰτήσοιτο; ὥστε ἐὰν ἀχώριστοι καὶ ἀδιά κριτοι ὦμεν τοῦ Θεοῦ, τότε τὰ συμφέροντα αιτησε μεθα καὶ ληψόμεθα. • Καὶ ἐλθόντι αὐτῷ εἰς τὸ ἱερὸν, προσῆλθον αὐτῷ διδάσκοντι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, λέγοντες· Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; καὶ τίς σοι ἔδωκε τὴν ἐξουσίαν ταύτην; Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Ερωτήσω κἀγὼ ὑμᾶς λόγον ἕνα, ὃν ἐὰν εἴπητέ μοι, κἀγὼ ὑμῖν ἐρῶ ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ. Τὸ βάπτισμα Ιωάννου πόθεν ἦν; ἐξ οὐρανοῦ ἢ ἐξ ἀνθρώπων; Οἱ δὲ διελογίζοντο παρ' ἑαυτοῖς, λέγοντες· Ἐὰν εἴπωμεν, ἐξ οὐρανοῦ, ἐρεῖ ἡμῖν· Διατί οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ; Ἐὰν δὲ εἴπωμεν, ἐξ ἀνθρώπων, φοβούμεθα τὸν ὄχλον· πάντες γὰρ ἔχουσι τὸν Ἰωάννην ὡς προφήτην. Καὶ ἀποκριθέν τες τῷ Ἰησοῦ εἶπον· Οὐκ οἴδαμεν. Εφη αὐτοῖς καὶ αὐτός· Οὐδὲ ἐγὼ λέγω ὑμῖν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιώ, ο φθονοῦντες οἱ νομοδιδάσκαλοι ὅτι ἐξέβαλεν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοὺς καπηλεύοντας, προσέρχονται έρωτῶντες αὐτὸν τοιάδε τινὰ, ὡς Τίς σὺ ἐκβάλλεις ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοὺς πραγματευομένους; Δρα ὡς ἱερεύς; καὶ μὴν ἱερατικὴν ἀρχὴν οὐκ ἔχεις. Αρ' οὖν ὡς βασιλεύς; καὶ μὴν οὔτε βασιλεὺς εἶ, οὔτε ἐὰν ὑπῆρχες, ἐξῆν σοι τοιαῦτα ποιεῖν· οὐ γὰρ ἔξεστι ταῦτα τοῖς βασιλεῦσιν ἐν ἱερῷ πράττειν. Πρώτων δὲ ταῦτα τὸν Κύριον, ἵνα, ἐὰν μὲν εἴπῃ, ὅτι Ἐν τῇ ἐμπ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ, διαβάλλωσιν αὐτὸν ὡς ἀντάρτην, καὶ ἰδίαν ἐξουσίαν ἔχειν λέγοντα· ἐὰν δὲ εἴπῃ, ὅτι Ἐν τῇ θείᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ, ἀποστήσωσιν ἀπ' αὐτ τοῦ τοὺς ὄχλους τοὺς ὑμνοῦντας αὐτὸν ὡς Θεόν, δεί ξαντες τοῖς ὄχλοις ὅτι, Ἰδοὺ οὐκ ἔστι Θεὸς αὐτῆς, ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖ ὡς δοῦλος. Τί οὖν ὁ Χριστὸς ἡ αὐτοσοφία; Δράττεται τους σοφούς ἐν τῇ κακουργίᾳ αὐτῶν, καὶ ἐρωτᾷ αὐτοὺς περὶ τοῦ Ιωάννου τὰ ὅμοια, ἵνα ἐὰν μὲν εἴπωσιν ὅτι ἐξ οὐ ρανοῦ ἦν τὸ κήρυγμα τοῦ Ἰωάννου, εὑρεθῶσι θεο- . Vers. 23-27. Et cum venisset in templum, accesserunt ad eum docentem principes sacerdotum et seniores populi, dicentes: Qua auctoritate haec facis? et quis tibi dedit istam auctoritatem? Respon dens autem Jesus, dixit eis: Interrogabo vos et ego quiddam, quod si dixeritis mihi, et ego vobis dicam qua auctoritate hæc faciam. Baptismus Joannis unde erat?. e caelo, an. ex hominibus? At illi cogitabant aqud se, dicentes: Si dixerimus e colo, dicet nobis, Quare ergo non credidistis illi?,Sin autem dixerimus, ex hominibus, timemus turbam. Omnes enim babebant Joannem ut prophetam. Εt respondentes Jesu dixerunt: Nescimus. 113 Ait illis et ipse: Nec ego dico vobis qua ductoritate hæc faciam. › Invidentes legisperiti Jesu quod ejecisset e templo nego. tiantes, accesserunt ad eum, et talia quædam rogaverunt: Quis es tu qui e templo ejicis negotiantes? Nunquid hoc facis ut sacerdos? At tu quidem sacerdotalem dignitatem non habes. Num hoc facis ut rex? Enimvero neque rex es, neque si esses, liceret tibi hæc facere. Non enim licet regibus in templo hæc agere. Interrogabant autem hæc a Domino, ut, si quidem diceret: alea potestate hæc facio, accusarent eum ut rebellem, et propriam potestatem se habere dicentem. Sin autem diceret: Divina potestate hæc facio, abducerent ab eo turbas, illum ut Deum laudantes, monstrantes: Ecce Jesus ille non est Deus, sed polestale Dei hæc facit ut servus. Quid igitur Christus ipsanet sapientia? Comprehendit sapientes in versutia sua ", et interrogat eos de Joanne similia, ut si quidem dicerent: caelo fuit prædicatio Joannis, comprobarentur Deo adversarii, auod illam non suscepissent. Si autem ex hominibus ** Matth. vi, 13. " 1 Cor. m, 19.

CAP. XXI. ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. μάχοι, ὡς μὴ παραδεξάμενοι τοῦτο· ἐὰν δὲ ἐξ ἀν- 1 dicerent, periclitarentur propter turbam. Omnes θρώπων είπωσι, κινδυνεύσωσιν ἐκ τοῦ ὄχλου. Πάντες γὰρ ὡς προφήτην εἶχον τὸν Ἰωάννην. Δείκνυσι δὲ ἐντεῦθεν ὁ Κύριος, ὅτι τοῖς κακούργως ἐρωτῶσιν οὐ δεῖ ἀποκρίνεσθαι. Οὐδὲ γὰρ οὐδ' αὐτὸς ἀπεκρίνατο τοῖς ἐρωτῶσιν αὐτὸν Ἰουδαίοις ἐν δόλῳ, καίτοι οὐκ ὑπόρει ἀποκρίσεως. Δρα δὲ μανθάνομεν ὅτι καὶ τὸ ἑαυτὸν ἐγκωμιάζειν, οὐκ ἔστι κατὰ Χριστόν. Ἰδοὺ οὖν ὁ Κύριος δυνάμενος εἰπεῖν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖ, οὐκ εἶπεν, ἵνα μὴ δόξῃ ἑαυτὸν ἐγκωμιάζειν. enim ut prophetamn habebant Joannem. Ostendit autem hoe loco Dominus, quod maligne interrogantibus non oporteat respondere. Nam nec ipse Judæis dolose interrogantibus respondit, quamvis nulla respondendi difficultas esset. Discimus autem interim quod semetipsum landare non est juxta Christi doctrinam. Ecce Dominus enim qui potuit dicere qua potestate hæc faceret, non dixit, ne seipsum laudare videretur. VERS. 28-39. Quid autem vobis videtur? Hono quidam habebat duos flios: et accedens ad priorem dixit: Fili, vade hodie, operare in vinea mea. Ille autem respondens ait: Nolo. Postea vero pœnitentia motus abiit. Accedens autem ad alterum dixit similiter; at ille respondens ait: Ee, domine, et non abiit. Uter e duobus fecit quod volnit pater? Dicunt ei: Prior. Dicit illis Jesus: Amen dico vobis, quod publicani et meretrices præcedunt vos in regno Dei. Venit enim ad vos Joannes per viam justitiæ, et non credidistis ei: publicani autem et meretrices crediderunt ei. Vos autem cum vidissetis eum, non fuistis commoti pœnitentia postea ut crederetis ei.» Duos ordines inducit, unum principio pollicentium, quales fuerunt Judzi qui dixerunt; «Omnia quæcunque dixit Deus, faciemus et audiemus"; alterum eorum qui non statim persuasi sunt, quales sunt meretrices et publicani, et qui ex gentilium pepulo qui ab initio non obedierunt voluntati divinæ, postea autem poenitudine dueti obedierunt. Vide igitur sapientiam Christi. Non statim a priucipio dixit illis: Meliores vobis publicani sunt et meretrices sed prius cepit ipsos, et confessi sunt quod ex duobus filiis ille 114 obediens fuerit, qui fecerit voluntatem patris. Postea ubi hoc confessi fuerunt, subdidit venisse Joannem per viam justitiæ, hoc est, in vita irreprehensibili: non potestis enim dicere vitam Joannis fuisse reprehensibilem: attamen meretrices ei, obediernnt, vos autem non; idcirco et præcedunt vos, hoc est, ante vos ingrediuntur in regnum cœlorun laborate itaque et vos ut saltem post illas intretis et ipsi credentes: si autem increduli fueritis, nunquam intrabitis. Multi autem etiam hodie pollicentur Deo et Patri, mona· chos se futuros forte vel sacerdotes: post promissionem autem negligentes sunt. Alii autem monasticam vel sacerdotalem vitam polliciti non sunt, sicut monachi tamen vel sacerdotes vivunt: alque ita illi sunt obedientes pueri, qui faciunt etiamsi nibil promiserint. • Τί δὲ ὑμῖν δοκεῖ; "Ανθρωπος είχε τέκνα δύο καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ, εἶπε· Τέκνον, ὕπαγε σήμερον, ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου. Ο δὲ ἀποκρι θεις, εἶπεν· Οὐ θέλω. Ὕστερον δὲ μεταμεληθείς ἀπῆλθε. Καὶ προσελθὼν τῷ δευτέρῳ, εἶπεν ὡσαύ τῶς· ὁ δὲ ἀποκριθεὶς, εἶπεν· Ἐγώ, κύριε· καὶ οὐκ ἀπῆλθε. Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησε τὸ θέλημα τοῦ παρ τρός; Λέγουσιν αὐτῷ· Ὁ πρῶτος. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι οἱ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι προάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ελθε γὰρ πρὸς ὑμᾶς Ἰωάννης ἐν ὁδῷ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ· οἱ δὲ τελῶναι καὶ αἱ πέρναι ἐπίστευσαν αὐτῷ· ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ μετε μελήθητε ὕστερον τοῦ πιστεῦσαι αὐτῷ.» Δύο τάγ ματα εἰσάγει ἓν μὲν τῶν ἐξ ἀρχῆς ὑποσχομένων· οἷοι ἦσαν οἱ Ἰουδαῖοι, εἰπόντες· «Πάντα ὅσα εἶπεν ὁ Θεὸς ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα·. ἕτερον δὲ, τῶν ἀπειθησάντων, οἷον πορνῶν καὶ τελωνῶν, ἀλλὰ δὴ καὶ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ, οἱ ἐξ ἀρχῆς μὴ ὑπακούσαν τες τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ, ὕστερον μετέγνωσαν και ὑπήκουσαν. Ορα οὖν τὴν σοφίαν τοῦ Χριστοῦ. Οὐκ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἶπεν αὐτοῖς ὅτι Κρείττονες ὑμῶν εἰσὶν οἱ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι, ἀλλὰ προκατέσχεν αὐτοὺς καὶ ὡμολόγησαν ὅτι ἐκ τῶν δύο υἱῶν ἐκεῖνος πειθήνιος, ὁ ποιήσας τὸ θέλημα τοῦ πατρός. Εἶθ' οὕτως ὁμολογησάντων ἐκείνων, ἐπήγαγεν ὅτι Ηλθεν Ἰωάννης ἐν ὁδῷ δικαιοσύνης, τουτέστιν, ἐν ἀμέμπτῳ βίῳ· οὐκ ἔχετε γὰρ εἰπεῖν ὅτι ἐπίψογος ἦν αὐ τῷ ὁ βίος, ἀλλ᾽ ὅμως αἱ πόρναι ὑπήκουσαν, ὑμεῖς δὲ οὖ· διὸ καὶ προάγουσιν ὑμᾶς, τουτέστι, πρότεραι ὑμῶν εἰσέρχονται εἰς τὴν βασιλείαν· ὥστε ἀγωνί σασθε καὶ ὑμεῖς, ἵνα κἂν γοῦν μετ' ἐκείνας εἰσέλ ύητε καὶ αὐτοὶ πιστεύσαντες· ἐὰν δὲ μὴ πιστεύ σησε, οὐδ' ὅλως εἰσελεύσεσθε. Πολλοὶ δὲ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὑπισχνοῦνται μὲν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, μονακαὶ τυχὸν ἔσεσθαι ἡ ἱερεῖς, μετὰ δὲ τὴν ὑπόσχεσιν ῥαθυμοῦσιν. Ετεροι δε, μοναχικὴν μὲν ἢ ἱερατικὴν διαγωγὴν οὐκ ἐπηγγείλαντο, μοναχικῶς δὲ καὶ ἱερατικῶς διάγουσιν· ὥστε οὗτοι τέκνα εὐπειθῆ, οἱ πράττοντες καν μηδὲν ὑπέσχοντο. • Αλλην παραβολὴν ἀκούσατε. "Ανθρωπος ἦν οἱ κοδεσπότης, ὅστις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φρα γμὸν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὥρυξεν ἐν αὐτῷ ληνόν. Καὶ ᾠκοδόμησε πύργον, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωρ γοῖς, καὶ ἀπεδήμησεν.» Αλλην παραβολὴν αὐτοῖς επιφέρει, δεικνύων ὅτι καὶ μυρίας ἐπιμελείας ἀξιωβέντες, οὐκ ἐβελτιώθησαν. "Ανθρωπος γὰρ οἰκοδο ** Exod. xxix, 5. VERS. 33. c Aliam parabolam audite. Homo quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepen circumdedit ei, et fodit in ea torcular, et adificavit turrim, et locavit eam agricolis, ac peregre profectus est. Aliam parabolam eis affert, ostendens quod, licet summa diligentia eis exhibita sit, non meliores facti fuerint. Homo enim pater-

$80 familias, Dominus est qui propter misericordiam σπότης ο Κύριος, ὁ διὰ τὴν φιλανθρωπίαν, άνθρωπος Lomo appellatur. Vinca autem, populus Judeorum, plantatur a Deo in terra promissionis. Introducens enim, inquit, planlalis cos in monte sancto to. Sepes autem, lex, non sinens eos gentibus misceri: vel angeli custodientes, Israel. Torcular, altare. Turris, templum. Agricola vero doctores populi, Pharisel at Scribe. Profectus eat autem pater familias Deus, quardo non-amplius in columna nubis loquebatur eis. Vel peregrinatio Dei, longanimitas ejus. Videtur enim Deus et dormire, et peregre profcisci, dum longanimis est, et non e vestigio peccatorum pœnas exigit. Γκάς. 54-59.. Cum autem tempus fructuum appropinquasset, misit servos suos ad agricolas ut acciperent fructus ipsius. Εt agricole apprehensis servis ejus, alium cxciderunt, alium vero lapidaverunt. Iterum misit alios servos plures prioribus, et fecerunt illis similiter. Novissime auteın misit ad eos Alium suum, dicens: Reverebuntur alium meum. Agricolæ autem, viso filio, dixerunt intra se: Hic est hæres: venite, occidamus eum, et occupemus hæréditatem ejus. Et apprehensum eum ejecerunt e vinea, et occiderunt.. Appropinquavit tempus fractuum, prophetarum temporibus. Servi enim missi fuerunt propheta, quos variis affecerunt injuriis agricolæ, hoc est, qui tunc erant falsi prophetæ, et falsi doctores: Et alium quidem percusserunt, ut Michæam: Sedechias enim eum in ma- “. προσαγορευόμενος. Αμπελὼν δὲ ὁ λαὸς τῶν Του· δαίων, φυτευθεὶς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας - Εισαγαγών γάρ, φησί, καταφύτευσον αὐτοὺς εἰς ὄρος ἅγιόν σου. Φραγμὸς δὲ ὁ νόμος, οὐκ τῶν αὐτοὺς ἐπιμιγῆναι τοῖς ἔθνεσιν ἢ οἱ ἅγιοι Αγο γελοι οἱ ἐφύλαττον τὸν Ἰσραήλ. Ληνός, τὸ θυσια στήριον. Πύργος, ὁ ναός. Γεωργοὶ δὲ οἱ διδάσκαλοι τοῦ λαοῦ, Φαρισαῖοι καὶ Γραμματείς. Απεδήμησε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης Θεός, ὅτε μηκέτι ἐν στύλω νεφέ λης ελάλει πρὸς αὐτούς· ἡ ἀποδημία τοῦ Θεοῦ, ἡ μακροθυμία. Δοκεῖ γὰρ καὶ ὑπνώττειν καὶ ἀποθημεῖν ὁ Θεὸς, ἐν τῷ μακροθυμεῖν, καὶ μὴ παρὰ πό δας τῶν ἀδικημάτων ἀπαιτεῖν τὰς εὐθύνας. εὍτε δὲ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν, ἀπέστειλε τοὺς δούλους αὐτοῦ πρὸς τοὺς γεωργούς, λαβείν τους καρποὺς αὐτοῦ. Καὶ λαβόντες οἱ γεωργοὶ τοὺς δού λους αὐτοῦ, ἐν μὲν ἔδηραν, ἐν δὲ ἐλιθοβόλησαν. Πάλιν ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτ των, καὶ ἐποίησαν αὐτοῖς ὡσαύτως. Ύστερον δὲ ἀπέστειλε πρὸς αὐτοὺς τὸν υἱὸν αὐτοῦ, λέγων· τραπήσονται τὸν υἱόν μου. Οἱ δὲ γεωργοὶ ἰδόντες τὸν υἱὸν, εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε ἀποκτείνωμεν αὐτὸν, καὶ κατάσχωμεν τὴν κλη ρονομίαν αὐτοῦ. Καὶ λαβόντες αὐτὸν ἐξέβαλον ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, καὶ ἀπέκτειναν.» Ηγγισεν ὁ και ρὸς τῶν καρπῶν, κατὰ τοὺς τῶν προφητῶν χρόνους. Δοῦλοι γὰρ ἀποσταλέντες οἱ προφῆται, οὓς καὶ δβρι σαν διαφόρως οι γεωργοί, τουτέστιν, οἱ κατὰ καιρούς ψευδοπροφῆται καὶ ψευδοδιδάσκαλοι. Τὸν μὲν γὰρ xillam percussit. Allum autem occiderunt ut Za- Εδηραν, ὥσπερ τὸν Μιχαίαν, πατάξαντος αὐτὸν ἐπὶ chariam inter templum et altare ". Alium vero la- σιαγόνα Σεδεκίου· τὸν δὲ ἀπέκτειναν, ὥσπερ τὸν pldaverunt, οι Zachariam alium Jodoc pontifcem. Ζαχαρίαν, μεταξύ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου· 115 Postea missus est Filius Dei, in carne appa- έλιθοβόλησαν δὲ, ὡς Ζαχαρίαν τὸν υἱὸν Ἰωδαὲ τὸν rens. Quod autein dixit: Reverebuntur Filium ἀρχιερέα. Ὕστερον δὲ ἀπεστάλη ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, maeum, o non ignorans dicit quod illam occisuri ἐν σαρκὶ φανείς. Τὸ δὲ ο Εντραπήσονται τὸν Υἱόν essent, sed significare volens quid facere deberent. μου» εἶπεν, οὐκ ἀγνοῶν ὅτι ἔμελλον αὐτὸν ἀπο Oportebat enim, inquit, licet servos occiderint, vel κτεῖναι, ἀλλὰ τὸ ὀφειλόμενον γενέσθαι σημαίνων. filium revereri. Agricolæ autem viso ipso dixerunt· Εδει γάρ, φησίν, εἰ καὶ τοὺς δούλους ἀπέκτειναν, «Hic est hæres, yenite occidamus eum. › Etenim Ju- ἀλλὰ κἂν τοῦ Υἱοῦ τὸ ἀξίωμα εντραπήναι. Οἱ δὲ daei, qui dicebant, Hic est Christus, ipsi illam cruck γεωργοί ιδόντες αὐτὸν, εἶπον· «Οὗτός ἐστιν ὁ κλη Axerunt. Ejecerunt autem eum extra vineam: nam ρονόμος, δεῦτε ἀποκτείνωμεν αὐτόν.» Καὶ γὰρ οἱ extra、 civitatem occisus est Dominus. Præterea Ἰουδαῖοι οἱ λέγοντες, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, quia vineam dleebamus esse populum, extra ἐκεῖνοι αὐτὸν ἐσταύρωσαν. Εξέβαλον δὲ αὐτὸν ἔξω vineam, hoc est, præter simplicis populi senten" τοῦ ἀμπελῶνος, ἔξω γὰρ τῆς πόλεως ἀπεκτάνθη ὁ tiam, occiderunt eum Phrisæi, mali agricola. Κύριος. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπεὶ ἀμπελῶνα ἐλέγομεν εἶναι τὸν λαὸν, ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, τουτέστιν, ἔξω τῆς τοῦ ἀδόλου λαοῦ γνώμης, αὐτὸν ἀπέκτειναν οι Φαρι σαῖοι, οἱ πονηροί γεωργοί. VERS. 40, 41. Cum ergo venerit dominus vineæ, quid faciet agricolis illis? Dicunt illi: Mali cum sint, male perdet illos; et vineam suam locabit aliis agricolis, qui reddent ei fructum in temporibus suis. Cum venerit, quando? Num in secundo adventu? Videtur quidem et hoc sentire, verum tatem melius sic intelligitur: Dominus vineæ, Deus et Pater, qui misit Filium suum ab illis occisum. Cum igitur venerit, hoc est, cum ipse respexerit ad ini- • Οταν οὖν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοῖς ἐκείνοις; Λέγουσιν αὐτῷ· Κακοὺς κακῶς ὁπολέσει αὐτοὺς, καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοίς, οἵτινες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.» Οταν ἔλθῃ· πότε; "Αρα ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ; Φαίνεται μὲν καὶ τοῦτο νοεῖσθαι, πλὴν κρεῖττον οὕτω νοηθῆς και ο Κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, δς ἀπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, τὸν καὶ φονευθέντα ὑπ' * Ezech. XVII. 23. + 111 Reg. xx. 21. 45 Mouth. XXIE 53. 5* | Paral. xxiv, 20.

CAP. XXI. fecerunt Judaei, tape malos male perdet, misso Romano exercitu: et vineam suam, hoc est, populum, locabit aliis agricolis, hoc est apostolis et doctoribus. Intellige item per vineam divinas Scripturas, in quibus spes quidem littera eel: torcular autem defossum, profundus spiritus: turτίς auten, theologia, qua summa est et divina. Has itaque Scripturas habebant prius mali agricole, Pharisæi: locavit autem hobis Deus eas bene colentibus, Illi enim Dominum occiderunt extra vineam, hoc est, præter jussum eorum quæ dicebant Scriplure. EVARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. αὐτῶν. Ὅταν οὖν οὗτος ἔλθῃ, τουτέστιν, ὅταν ἐπι- quitatem quam σκέψῃ ἐπὶ τὴν ἀνομίαν, ἣν ἐποίησαν οἱ Ἰουδαῖοι, τότε κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτοὺς, τὰ Ῥωμαϊκά στρατεύματα επιπέμψας. Καὶ τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ, τουτέστι, τὸν λαόν, ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργούς, τουτέστιν, ἀποστόλοις καὶ διδασκάλοις. Νόησον δε ἀμπελῶνα, καὶ τὰς θείας Γραφάς, ἐν οἷς φραγμός μὲν ἐστι τὸ γράμμα· ληνὸς δὲ ὀρυχθεῖς, τὸ βάθος τοῦ πνεύματος· πύργος δὲ ἡ θεολογία, διηρμένη καὶ υψηλοτάτη οὖσα. Ταύτας οὖν τὰς Γραφάς εἶχον μὲν πρότερον κακοί γεωργοί, οι Φαρισαῖοι· ἐξέδοτο δὲ ἡμῖν ταύτας ὁ Θεὸς τοῖς καλῶς γεωργοῦσιν αὐτο τάς. Ἐκεῖνοι γὰρ καὶ τὸν Κύριον ἀπέκτειναν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, τουτέστιν, ἔξω ὧν ἔλεγον αἱ Γραφαί. • Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Οὐδέποτε ἀνέγνωτε ἐν VERS. 42-44. • Dicit illis Jesus: Nunquam legiotis ταῖς Γραφαῖ;· Λίθων ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦν- " in/Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt adiτες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας· παρὰ Κυ ρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν; Διὰ τοῦτο λόγω ὑμῖν ὅτι ἀρθήσεται ἀφ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ δοθήσεται έθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Καὶ ὁ πασῶν ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον, συνθλασθήσεται· ἐφ' δν δ' ἂν πέσῃ, λικμήσει αὐτόν.» Λίθον ἑαυτὸν ὀνομάζει· οἰκοδόμους δὲ, τους διδασκάλους τῶν Ἰουδαίων, οἱ ὡς ἀχρεῖον μὲν αὐτὸν ἀπεδοκίμασαν, λέγοντες" ο Σαμαρείτης εἶ σὺ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις.» Αὐτὸς δὲ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς, ἐτέθη εἰς κεφαλήν γωνίας, τουτέστι, κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας ἐγένετο, συνάπτων τοὺς Ἰουδαίους καὶ τοὺς ἐθνικούς εἰς μίαν πίστιν. Ωσπερ γὰρ ὁ λίθος ὁ τὴν γωνίαν ἐν τῇ οἰκοδομῇ ποιῶν, συνέχει τὸν ἔνθεν καὶ τὸν ἐκεῖδεν τοἶχον, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς εἰς μίαν πίστιν πάντας συνέδησεν. Η γωνία δὲ αὕτη θαυμαστή ἐστι, καὶ παρὰ Κυρίου ἐγένετο. Η γὰρ συνέχουσα ἡμᾶς Ἐκκλησία καὶ ἐνοποιοῦσα τῇ πίστει, παρὰ Κυρίου ἐγένετο, καὶ ἔστι θαύματος ἀξία πολλοῦ, διὰ τὸ και λῶς οἰκοδομηθῆναι. Καὶ ἄλλως δέ ἐστι θαυμαστή, διότι τοῖς θαύμασιν ἐβεβαιώθη καὶ ἐκραταιώθη ὁ λόγο; ὁ τοῦ Χριστοῦ· ὥστε ἡ σύστασις τῆς Ἐκκλησίας θαυμαστή εστιν. Ἦρθη οὖν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων, τουτέστιν, ἡ οἰκειότης ἡ προς Θεόν, καὶ ἐδόθη τοῖς πιστεύσασιν. Οἱ γὰρ προσκή πτοντες τῷ λίθῳ, καὶ σκαι αλιζόμενοι ἐπὶ τῷ Χρι στῷ, συνθλασθήσονται μὲν καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ παρου σίᾳ· πλὴν καὶ ἐντεῦθεν ἤ ἐλικμήθησαν ὑπ' αὐτοῦ, τουτέστι, διεσπάρησαν ἀπανταχοῦ τῆς γῆς, ὥσπερ ὁρῶμεν νῦν τοὺς ἀθλίους Ἰουδαίους. Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ λικμήσει, τουτέστι, διασπερεῖ αὐτούς. • Καὶ ἀκούσαντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαίοι τὰς παραβολὰς αὐτοῦ, ἔγνωσαν ὅτι περὶ αὐτῶν λέγε:· καὶ ζητοῦντες αὐτὸν κρατῆσαι, ἐφοβήθησαν τους ὄχλους, ἐπειδὴ ὡς προφήτην αὐτὸν εἶχον.» Πάλιν δρα, ὅτι ὁ μὲν ὄχλος ὁ ἄδολος καὶ ἄπλαστος, ἀκολου θεῖ τῇ ἀληθείᾳ. Οἱ δὲ νομοδιδάσκαλοι κακουργοῦσιν. Αλλὰ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ζητοῦσιν οἱ Εβραίοι κρατήκαὶ τὸν Ἰησοῦν, ἀλλ' οὐ κρατοῦσιν αὐτὸν, οὐδὲ νοῦσι. Τὴν γὰρ Αντίχριστον κρατήσουσιν, καὶ ἐκείνη προσκυνήσουσιν· ὁ δὲ Χριστὸς οὐ ληφθήσ σεται, στα νοηθίζονται τον τύτω ficantes, hic factus est in caput anguli: a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris? Idcirce dico vobis, auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Et qui cockderit super lapidem Istum, confringetur: super quem autem ceciderit, illum conteret. › Lapidem seipsum nominat: edifcantes autem magistros Sudeorum, qui illum quasi inutilem reprobaverunt, dicentes: Samaritanus es tu, et damonium habes. Ipse autem cuin surrexisset ex mortuis, positus est in caput anguli, hoc est, caput Ecclesia factus col conjungens Judsos et gentiles in unam fidem. Sicut enim lapis angulum in domo faciens, continet hac et illac murum, sic et Christus nos omnes in anamn fidem colligavit. Angulus autem ille admirabilis est, et a Domino est factus. Ecclesia enim nos continens ac fide uniens, a Domino facta est, et est magna admiratione digna, eo quod pulchre difcata sit. Est autem et alia 116 ratione admirabilis, eo quod miraculis firmatus est et confortatus sermo Domini: et ta Ecclesiæ quoque constitutio admirabilis. Allatum igitur eat regnum Dei a Judzis, hoc est, pe culiaritas, qua Dei proprii erant, et datum est his qui crediderunt. Qui enim inpingunt in lapidem, et offenduntur in Christo Jesu, confringentur quidem in secundo adventu; verumtainen et hic contriti sunt ab ipso, hoc est, dispersi sunt ubique terrarum, sicut videmus nunc miseros Judeos Conteret, hoc est ita conteret, ut dispergal ens. Vers. 45, 46. ‹ Et cum audissent principes sacerdotum ac Pharisæi parabolas ejus, cognoverunt quod de ipsis diceret: et quærentes illum comprehendere, timuerunt turbas, quoniam tanquam prophetam eum babobant. Iterum vide quod turba quidem simplex et fuci nescia, sequitur veritatem, legisperiti autem maligne agunt. Εt usque in hunc diem quærunt Hebræi Jesum comprehendere, sed non comprehendunt, neque intelligunt. Antichristum enim comprehendent, et ipsum adorabunt; at Christus non capietur, hoc est, non intelligetur ab eis.

CAPUT XXII. De invitatis ad nuptias. De interrogantibus ob censum. De Sadducais. De jurisperito. De factis a Domino interrogationibus. VERS. 1-7. «Εt respondens Jesus, iterum dixit illis per parabolas, dicens: Simile factum est regnum cœlorum homini regi, qui fecit nuptias filio suv: et emisit servos suos, ut vocarent invitatos ad nuptias, et nolebant venire. Iterum emisit alios servos, dicens: Dicite ijivitatis: Ecce prandiuin meum paravi: tauri mei et altilia mactata sunt, et omnia parata; venite ad nuptias. Illi autem neglexerunt, et abierunt, alius in villain suam, alius vero ad nega tiationem suain reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumeliis affectos occiderunt. Rex autem cum audisset, iratus est, et missis exercitibus suis perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit. › Et hæc parabola Judæorum inobedientiam subindicat, sicut et superior de vinea. Verum sicut illa mortem Christi, ita hæc nuptiale gaudiuin, hoc est, resurrectionem declarat. Cæterum hæc monstrat multo atrociora quæ patrarint illi, quam superior. i enim cùm exigerentur fructus, occidebant eos qui exigebant: bi autem cum vocarentur ad nuptias, homicidium fecerunt. Homini igitur regi similis est Deus. Non enim apparet ut est, sed qualem decet ut nobis se videndum exhibeat. Nam quando uti homines morimur humanis peccatis obnoxii, ut homo nobis apparet Deus: quando autem, ut dii ambulamus, tunc stat Deus in synagoga 117 deorum:sicut et quando ferarum naturas assumimus, fit et ille nobis panthera, et ursus, et leo. Facit autem nuptias Filio suo copulans eum omni formosa aniing. Sponsus enim Christus, Sponsa autem Ecclesia et anima. Servi vero primum missi, Moses et alii, quibus non crediderunt Ilebraei, seul exasperaverunt Denn in deserto quadraginta annis, et noluerunt sermonem Dei et charitatem suscipere spiritualem. Deinde missi sunt fervi alii, propheta: sed et illorum quosdam occiderunt, ut isaiam: quosdam contumeliis affecerunt, ut Jeremiam, quem in lacum luti injecerunt. Quidam autem ninus mali, sibi ab hujusmodi injuriis temperaverunt, sed alius quidem in proprium agrum abiit, hoc est, indulsit deliciis et voluptatibus vitæ (uniuscujusque enim ager est corpus), alius autem in negotiationem suam, hoc est, avaritiæ deditus fuit. Negotiatorum enim genus avarum est, et lucri cupidissimum. Ostendit igitur parabola, quod qui a spiritualibus nuptiis et convivio et Christi societate destituuntur, ob bas duas potissimum causas excludantur, vel propter corporales voluptates, vel avaritiæ morbum. Prandium autem hoc loco nominat, quamvis alio loco cœnam eam dixerit. Non absurde cœnam: nain in novissimis temporibus perfecte apparebunt illæ nuptiæ, et ad vesperuin, seu ad 4º Psal. uxxxi, 1. Περὶ τῶν καλουμένων εἰς τὴν γάμον. Περὶ ἐπ ερωτησάντων διὰ τὸν κῆνσον. Περὶ τῶν Σαδο δουκαίων. Περὶ τοῦ ἐπερωτήσαντος νομικού. Περὶ των τοῦ Κυρίου επερωτήσεων. «Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς, πάλιν εἶπεν αὐτοῖς ἐν παραβολαῖς, λέγων· Ωμοιώθη ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ ἀπέστειλε τους δούλους αὐτοῦ καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους, καὶ οὐκ ἤθελον ἐλθεῖν. Πάλιν ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους, λέγων· Εἴπατε τοῖς κεκλημένοις· Ἰδοὺ τὸ ἄριστόν μου ἡτοίμασα, οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθυμένα, καὶ πάντα έτοιμα· δεῦτε εἰς τοὺς γάμους. Οἱ δὲ ἀμελήσαντες ἀπῆλθον, ὁ μὲν εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν, ὁ δὲ είν τὴν ἐμπορίαν αὐτοῦ· οἱ δὲ λοιποί, κρατήσαντες του; δούλους αὐτοῦ ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν. Καὶ ἀκού σας ὁ βασιλεὺς ἐκεῖνος, ὠργίσθη, καὶ πέμψας τὰ στρατεύματα αὐτοῦ, ἀπώλεσε τοὺς φονεῖς ἐκείνους. καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ἐνέπρησεν. ο Καὶ αὕτη ἡ παι ραβολὴ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπείθειαν υποσημαίνει, ὥσπερ καὶ ἡ τοῦ ἀμπελῶνος. Πλὴν ὅσον ἐκείνη μὲν τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ, αὕτη δὲ χαρὰν γαμήλιον, ἤτοι τὴν ἀνάστασιν δηλοί. Δείκνυσι δὲ αὕτη καὶ χεί ρονα πλημμελήσαντας τούτους τῶν ἐν τῇ προτέρα παραβολῇ. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ καρποὺς ἀπαιτούμενοι, ἐφόνευσαν τοὺς ἀπαιτητάς· οὗτοι δὲ εἰς γάμους και λούμενοι, τὴν μιαιφονίαν ἐπεδείξαντο· ἀνθρώπῳ οὖν βασιλεῖ ὁμοιοῦται ὁ Θεὸς, οὐ γὰρ φαίνεται οἷός έστιν, ἀλλ᾽ οἷον δεῖ πρὸς ἡμᾶς φαίνεσθαι. Ὅταν μὲν οὖν ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκωμεν, τοῖς ἀνθρωπίνοις ἐλαττώμασιν ὑποκείμενοι, ὡς ἄνθρωπος φαίνεται ἡμῖν ὁ Θεός· ὅταν δὲ ὡς θεοὶ περιπατώμεν, τότ τε ἵσταται ὁ Θεὸς ἐν συναγωγή θεῶν. Ωσπερ οὖν καὶ ὅταν ὡς θηρία ζῶμεν, γίνεται καὶ ἐκεῖο νος ἡμῖν πάνθηρ, καὶ ἄρκτος, καὶ λέων· ποιεῖ δὲ γάμον τῷ Υἱῷ αὐτοῦ, συνάπτων αὐτὸν πάσῃ ψυχῇ ὡραία. Νυμφίος γὰρ ὁ Χριστός, νύμφη δὲ ἡ Εκκλησία καὶ ἡ ψυχή. Δοῦλοι δὲ ἀποσταλέντε; πρότερον, οἱ περὶ τὴν Μωσέα εἰσὶν, οἷς οὐκ ἐπείσθη σαν οι Ἑβραῖοι, ἀλλὰ παρεπίκραναν τὸν Θεὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ τεσσαράκοντα ἔτη, καὶ οὐκ ἠθέλησαν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν χαρὰν παραδέξασθαι τὴν πνευματικήν. Εἶτα ἀπεστάλησαν ἄλλοι δούλοι, οι προφῆται. Ἀλλὰ καὶ τούτων τοὺς μὲν ἀπέκτειναν, ὡς τὸν Ἡσαΐαν· τοὺς δὲ ὕβρισαν, ὡς τὸν Ἱερεμίαν, εἰς λάκκον βορβόρου ἐμβαλόντες. Οἱ δὲ μετριώτε ροι παρητήσαντο, ὁ μὲν εἰς τὸν ἴδιον ἀγρὸν ἀπελ θὼν, τουτέστιν, εἰς φιλόσαρκον βίον καὶ τρυφηλόν ἀπονεύσας· ἀγρὸς γὰρ ἑκάστου ἴδιος τὸ σῶμα· ὁ δὲ εἰς τὴν ἐμπορίαν αὐτοῦ, τουτέστιν, εἰς τὸν φι λοκερδή βίον· οἱ γὰρ ἔμποροι, φιλοκερδέστατον γένος. Δείκνυσιν οὖν ἡ παραβολή, ὅτι οἱ ἀποτυγχά νοντες τοῦ πνευματικοῦ γάμου, καὶ τῆς πρὸς Χρισ στὸν συναφείας καὶ ἐστιάσεως, διὰ δύο ταῦτα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀποτυγχάνουσιν· ἡ διὰ τὰς σωματ κὰς ἡδονὰς, ἢ διὰ τὸ τῆς φιλοκερδείας πάθος. Αρι

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.ÆI. CAP. XXII. prioribus sæculis revelatum fuit mysterium, tametsiobscurius. Tauri autem et altilia, Vetus est et Novum Testamentum. Vetus enim signatur per tauros (animalium enim mactationem continebat); Novum autem per alilia. Panes enim offerimus nunc in altare, qui proprie dicti sunt σιτιστά, utpote ex frugibus confecti. Vocat igitur uos Deus ut comedamus et Veteris Testamenti bona, et Novi. Et tu quando videris quempiam manifeste interpretantemn divina Eloquia, scias eum altilia et e frugibus cufectos cibos dare, ac quasi frugibus alere, et cibis farcire simpliciores manifeste docendo. Quæres autem hoc loco, quomodo dicat: Vocate invitatos: ɔ si enim invitati erant, quomodo denuo sunt στον δὲ ἐνταῦθα ονομάζει, καίτοι ἀλλαχοῦ δεῖπνον fiuem saculorum; prandium autem, eo quod iu αὐτὸ λέγων· οὐκ ἀλόγως· δεῖπνον μὲν γὰρ, ὡς ἐν ἐσχάτοις καιροίς τελείως φανέντος τοῦ τοιούτου κάμου, καὶ πρὸς τῇ ἑσπέρᾳ ἤτοι τῷ τέλει τῶν αἰώνων· ἄριστον δὲ, διότι· καὶ ἐν τοῖς προτέροις αἰῶσιν ἀπεκαλύπτετο τὸ μυστήριον, εἰ καὶ ἀμυδρότερον. Ταῦροι δὲ καὶ σιτιστὰ, ἡ Παλαιὰ καὶ ἡ Νέα Διαθήκη. Η μὲν γὰρ Παλαιά, ἐμφαίνεται διὰ τῶν ταύρων • ζωοθυσίας γὰρ εἶχεν· ἡ δὲ Νέα, διὰ τῶν σιτιστῶν· ἄρτους γὰρ προσφέρομεν νῦν ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, οι ετυμώτερον ἂν κληθείεν σιτιστὸ, ὡς ἐκ σίτου συνιστάμενοι. Καλεῖ τοίνυν ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἵνα φάγω μεν καὶ τὰ τῆς Παλαιᾶς Γραφῆς ἀγαθὰ καὶ τὰ τῆς Νέα;. ᾿Αλλὰ καὶ ὅταν ἴδῃς τινὰ ἑρμηνεύοντα τὰ θεία λόγια σαφῶς, γίνωσκε τὸν τοιοῦτον σιτιστά βρώματα διδόναι αἱονεὶ γὰρ σιτίζει καὶ ἐμβρωμα- vocandi? Srias igitur omnes a natura vocari ad bonum per insitam doctoris vice rationem: atramen Deus et illos externos doctores mittit, ut qui iutus a sermone naturali vocati sunt, et extrinsecus vocentur. Misit autem rex exercitus suos, hoc est, Romanos, qui inobedientes Judæos perdiderunt, et civitatem illorum Jerusalem succenderunt, ut veritatis amator («) Josephus innuit. τίζει τοὺς ἁπλουστέρους, ὁ σαφῶς διδάσκων. Ζητήσεις δὲ ἐνταῦθα πῶς λέγει ο Καλέσατε τοὺς κεκλημένους·, εἰ κεκλημένοι ἦσαν, πῶς ἔμελλον πάλιν αὐτοὺς καλεῖν; Μάνθανε οὖν, ὅτι ἕκαστος ἡμῶν κέκληται ἀπὸ φύσεως εἰς τὸ καλόν, ὑπὸ τοῦ λόγου τοῦ ἐμφύτου διδασκάλου καλούμενος. Όμως ὁ Θεὸς καὶ τοὺς ἔξω διδασκάλους πέμπει, ἵνα τοὺς ὑπὸ τοῦ λόγου κεκλημένους φυσικῶς, καὶ οὗτοι ἔξωθεν καλέσωσιν· ἀπέστειλε δὲ ὁ βασιλεὺς τὰ στρατεύματα αὐτοῦ, τουτέστι, τὰ Ῥωμαϊκά, καὶ τοὺς ἀπειθεῖς Ἰουδαίους ἀπώλεσε, καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ἐνέπρησε τὴν Ἱερουσαλήμ, ὡς καὶ ὁ φιλαλήθης Ιώσηπος λέγει. • Τότε λέγει τοῖς δούλοις αὐτοῦ· Ὁ μὲν γάμος ἕτοι μός ἐστιν, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦσαν ἄξιοι· που ρεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ὁδῶν, καὶ ὅσους ἐὰν εὔρητε, καλέσατε εἰς τοὺς γάμους. Καὶ ἐξελθόντες οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι εἰς τὰς ὁδοὺς, συνήγαγον πάνε τας όσους εὗρον, πονηρούς τε καὶ ἀγαθοὺς, καὶ επλήσθη ὁ γάμο; ἀνακειμένων. Ἐπειδὴ οἱ πρότεβοι δούλοι, οἱ περὶ Μωσέα καὶ οἱ προφῆται οὐχ ἔπεισαν, τότε ἄλλους δούλους ἀποστέλλει, τοὺς ἀποστόλους, οἳ τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐκάλεσαν, οὐκ ἐν τῇ ὁδῷ τῇ ἀληθινῇ βαδίζοντας, ἀλλ᾽ ἄλλους ἀλλαγῆ μεμε βισμένους, καὶ ἐν ὁδοῖ; πλείοσι καὶ δόγματι διεσχι· σμένου;. Μᾶλλον δὲ παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὁδῶν ὄντας, τουτέστι, πλάνῃ πολλῇ καὶ ἀνωμαλίᾳ. Καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἑστασίαζον, καὶ οὐκ ἐν ταῖς ὁδοῖς ἦταν, ἀλλὰ παρὰ τὰς διεξόδους· καὶ ἐκεῖνά ἐστι τα δόγματα τὰ πονηρὰ ἃ ἐδογμάτιζον. Οὐ πάντες ἔστεργον ὁμοίως, ἀλλ᾽ οἱ μὲν τοιώδε, οἱ δὲ τοιώστε. Μήποτε δὲ βέλτιον καὶ οὕτω νοηθῆναι; Οδός ἐστιν ὁ βίος ἑκάστου καὶ ἡ πολιτεία· διέξοδοι δὲ ἀπὸ τῆς ὁδοῦ, τὰ δόγματα. Οἱ γοῦν Έλληνες ὁδοὺ; ἔχοντες πονηράς, τουτέστι, βίους ἐπιψόγους, ἀπὸ τῶν βίων τῶν πονηρῶν ἐπὶ τὰ δόγματα ἐξέβησαν τὰ ἄθεα, θεοὺς αἰσχροὺς ὑποστήσαντες συνηγόρους τοῖς πάθεσιν ἐξελθόντες οὖν οἱ ἀπόστολοι ἐκ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ τὰ ἔθνη, συνήγαγον πάντας πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς, τουτέστι, τούς τε πάσης κακίας πεπληρωμένους, καὶ τοὺς μετριώτερον ἔχοντας, οὓς καὶ ἀγαθοὺς ὀνομά ζει, ὡς πρὸς σύγκρισιν εκείνων. Vens. 8-10. «Tuc dicit servis suis: Nuptia quidem paratæ sunt; sed qui invitati erant, non fuerunt digni. Ile ergo ad exitus viarum, et quotcunque inveneritis, vocate ad nuptias. Et egressi servi illi in vias, congregaverunt 118 omnes quotquot invenerunt, malos pariter et bonos: ac impleta sunt nuptiae discumbentium.. Quoniam priores servi, Moses et prophetae non persuaserunt, alios quoque servos tunc mittit, apostulos, qui gentiles vocarunt in via vera non incedentes, sed alios alio divisos, et in viis pluribus et dogmatis discordes, imo exsistentes juxta exitus viarum, học est in errore et inæqualitate multa. Nam et ipsi inter se dissidebant et tumultuabantur: el nou in viis erant, sed extra vias, et illa sunt mala eorum dogmata quæ docebant. Non omnes diligebant αιualiter, sed alii hoc modo, alii alio. Quid si sic melius intelligatur? Via est vila uniuscujusque et vitæ ratio: exitus a via, dogma. Gentiles igitur qui vias habebant malas, hoc est, vitamn reprehensibilem, ab ea mala via exierunt in dogmata impia, foedos sibi deous constituentes patronos vitiorumı, Egressi igitur apostoli a Jerusalem ad gentes, congregaverunt omnes tam malos quam bonos, hoc est, omni malitia repletos, et minus malos, quos et bonos nominat, si aliis conferantur. • Εἰσελθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς θεάσασθαι τοὺς ἀνακει· μένου;, εἶδεν ἐκεῖ ἄνθρωπον οὐκ ἐνδεδυμένον ἔνδυμα γάμου, καὶ λέγει αὐτῷ· Εταῖρε, πῶς εἰσῆλθες ὧδε, Édit. Lut, non navet, veritatis amator. VERS. 11-14. Ingressus autem res ut videret discumbentes, vidit illic hominem non vestitum veste nuptiali, et ait illi: Amice, quomodo buc in-

trusti pou habens vestem. maptialem? Αt ille obti- μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου; Ὁ δὲ ἐφιμώθη. Τότε εἶπεν cuit. Tunc dixit rex ministris: Ligatis pedibus et ὁ βασιλεὺς τοῖς διακόνοις· Δήσαντες αὐτοῦ χεῖρας manibus ejus, tollite sum et ejicite in tenebras eale- καὶ πόδας, ἄρατε αὐτὸν καὶ ἐκβάλετε εἰς τὸ σκότος riores ibi erit Detus, et stridor dentium. Multi τὸ ἐξώτερον· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμός enim sunt vočati, pauci vero electi. › Ingressus ad τῶν ὀδόντων· πολλοὶ γὰρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκnuptias sime dijudicatione ft. Gratia enim sola λεκτοί.. Ἡ μὲν εἰς τὸν γάμον εἰσέλευσις ἄνευ εε2omnes vocati sumus tam boni quae mali: at vita κρίσεως γίνεται χάριτι γὰρ μόνῃ πάντε; ἐκλήθη eorum qui ingressi fuerint posthac non indisquisita μεν, ἀγαθοί τε καὶ πονηρῶν, ἡ δὲ ζωὴ μετὰ ταῦτα orit, sed examen valde magnum faciet rex eorum τῶν εἰσελθόντων, οὐκ ἀνεξέταστος ἔσται, ἀλλὰ καὶ qui post ingressum ad ßdem in sordido habitu in- πάνυ πολλὴν ἐξέτασιν ποιεῖται ὁ βασιλεὺς τῶν μετὰ venientur. Horreamus igiwr cogitantes, qui, nisi τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν πίστιν ῥυπαρῶν εὑρισκομένων. quis vitam habeat puram, nihil ei proderit nuda Φρίξωμεν οὖν ἐννοήσαντες, ὅτι, εἰ μὴ ἔχοι τις βίον Aides: non solum enim e nuptiis ejicitur, sed et in καθαρόν, οὐδὲν αὐτὸν ὠφελεῖ ἡ πίστις μόνη· οὐ μό ignem mittitur. Quis est ille sordida vestimienta νον γὰρ ἐκβάλλεται ἐκ τοῦ γάμου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ gerens? Is qui non indutus est viscera miseratio- πῦρ ἀποπέμπεται. Τίς δέ ἐστιν ὁ ῥυπαρὰ ἱμάτια num, frateruitaten, benignitatem. Multi igitur s00 φορῶν; Ο μὴ ἐνδυσάμενος σπλάγχνα οἰκτιρμῶν, Ipsos vana spe decipientes, putat quod regiam χρηστότητα, φιλαδελφίαν· πολλοὶ οὖν ἑαυτοὺς ἐξε ccelorum assequentur, et seipsos simul imniscent απατώντες κεναῖς ἐλπίσι, νομίζουσιν ὅτι τῆς βασι diseumbentium choro, sentientes de seipsis magna. λείας τῶν οὐρανῶν ἐπιτεύξονται, καὶ παρεμβάλλου Rationem igitur sumens Dominus ab indigno illo, σιν ἑαυτοὺς τῷ τῶν ἀνακειμένων χορῷ, οιόμενοι monstrat nobis duo hæc: unum, quod misericors περὶ ἑαυτῶν μεγάλα. Δικαιολογούμενος δὲ ὁ Κύριος sit; alterum, quod et nos nullos condemnare debe- πρὸς τὸν ἀνάξιον ἐκεῖνον, δείκνυσιν ἡμῖν δύο ταῦτα· mus, etiamsi manifeste percent, nisi redarguuntur ἓν μὲν, ὅτι φιλάνθρωπός εστιν, ἕτερον δὲ, ὅτι καὶ peccantes. Dicit igitur Dominus ministris, angelis ἡμᾶς δεῖ μὴ καταγινώσκειν τινῶν, κἂν φανερός tortoribus: 4 Ligatis manibus et pedibus, id est, ἁμάρτωσιν, εἰ μὴ ἐλεγχθῶσιν οἱ ἁμαρτόντες. Λέγει operativis ejus virtutibus. In sæculo enim præsenti οὖν ὁ Κύριος τοῖς διακόνοις, ἀγγέλοις τιμωρητικοῖς· operari possumus, in futuro autem sæculo ligantur • Δήσαντες αὐτοῦ χεῖρας καὶ πόδας, ο τουτέστι, τὰς omnes virtutes animæ operativa, et non potest πρακτικά; τῆς ψυχῆς αὐτοῦ δυνάμεις. Ἐν τῷ αἰῶνι feri aliguid boni in ablutionem peccatoruin. Stridor μὲν γὰρ τῷ ἐνεστῶτι, ἔστι πράξαι καὶ ἐνεργῆσαι antem dentium, penitentia est, quæ tunc stulte et τι, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι, δεσμοῦνται πᾶσαι αἱ πρακτι Inutiliter fit. Multi autem sunt vocati, 119 multos καὶ δυνάμεις τῆς ψυχῆς. Καὶ οὐκ ἔστι ποιῆσαί τι enim vel potius omnes vocat Deus: pauci vero electi. ἀγαθὸν εἰς ἀντισήκωσιν τῶν ἁμαρτιῶν· βρυγμός θα Pauci enim qui salvantur, et qui digni sunt ut eli- οδόντων, ἡ τότε γενησομένη ἀνονήτως μεταμέλεια· gantur a Deo: ita ut Dei quidem sit vocare, electus πολλοὶ δέ εἰσι κλητοί, πολλοὺς γὰρ καλεῖ ὁ Θεὸς, autem fieri, vel non, nostrum est. Ostendit igitur quod μᾶλλον δὲ πάντα;· ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. Ολίγοι καὶ οἱ propter Judaeos dicta sit parabola, qui vocati quidem σωζόμενοι καὶ ἄξιοι τοῦ ἐκλεγῆναι παρὰ Θεοῦ· ὥστε fuere, non autem electi, eo quod non audierunt. τοῦ μὲν Θεοῦ, τὸ καλεῖν, τὸ δὲ ἐκλεκτούς γενέσθαι ἢ μὴν ἡμέτερόν ἐστι· δείκνυσι τοίνυν, ὅτι διὰ τοὺς Ἰουδαίους ἐλέχθη ἡ παραβολή, οἱ ἐκλήθησαν μὲν, οὐκ ἐξελέγησαν δὲ, ὡς μὴ ἀκούσαντες. › δὲ • Τότε πορευθέντες οι Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβεν ὅπως αὐτὸν παγιδεύσωσιν ἐν λόγῳ καὶ ἀποστέλλουσιν αὐτῷ τοὺς μαθητὲς αὐτῶν μετὰ τῶν Ηρωδια νῶν.» Επιβουλὴ ἦν τὸ γινόμενον, διὰ τοῦτο καὶ ὁ Λουκᾶς ἐγκαθέτους τους τοιούτους ονομάζει, ὡς ὑπου Vgas. 15, 10. • Tunc abeuntes Pharisaei consi ljum ceperunt ut illaquearent eum in sermone: et ad illum emittunt discipulos suos cum Herodianis. › Per insidias hæc fiebant: propterea et Lucas insidiatores illos vocat, tanquam missos in boc ut insidientur Christo. Herodiani autem eraat πεμφθέντας ἐπὶ τὸ ἐπιβουλεῦσαι Χριστῷ· Ηρωδιαν vel Herodis milites, vel qui putabant Herodem Christum. Quoniam enim deficientibus principibus Juda reguavit llerodes, arbitrabantur ipsum esse Christum veniunt igitur Pharisæi cum illis illaqueaturi eum, Audi enim quomodo loquantur dicenies: VERS. 16-22. Magister, scimus quod verax sis, et viam Dei in veritate doces, neque cures quemquam: non enim respicis personam hominum. Die ergo nobis, quid tibi videtur? Licet sensum dari Casari, annon? Cognita autem Jesus malitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritæ? Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Et alt illis: Cujus est imago hæc et inscriptio? Dicunt δὲ ἦσαν, ἢ οἱ τοῦ Ἡρώδου στρατιώται, ἢ οἱ νομί ζοντες Ηρώδην εἶναι τὸν Χριστόν· ἐπεὶ γὰρ ἐκλι πόντων τῶν ἀρχόντων Ἰούδα, έβασίλευσεν ὁ Ἡρώ δης, ἐνόμισαν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Έρχονται τοίνυν οἱ Φαρισαῖοι μετὰ τούτων παγιδεύσοντες απ τόν. Ακους δὲ πῶς ὁμιλοῦσιν αὐτῷ, λέγοντε;· • Διδάσκαλε, οίδαμεν, ὅτι ἀληθὲς εἶ, καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις, καὶ οὐ μέλλει σοι περὶ οὐδενὸς, οὐ γὰρ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώ των. Εἰπὲ οὖν ἡμῖν, τί σοι δοκεί; Εξεστιν δοῦναι κήνσον Καίσαρι, ἢ οὐ; Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πονη ρίαν αὐτῶν, εἶπε· Τί μὲ πειράζετε, ὑποκριταί; Επιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου. Οἱ δὲ προς ήνεγκαν αὐτῷ δηνάριον. Καὶ λέγει αὐτοῖς· Τίνος ἡ

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XXII. αἰκὼν αὕτη καὶ ἡ ἐπιγραφή; Λέγουσιν αὐτῷ· Και- ei, Caesaris. Tonc ait illis, Reddite ergo qua sunt Cesaris, Casari, et quæ sunt Dei, Deo. Εt his auditis mirati sunt, et omisso eo abierunt, › Arbitrati se demulsuros illum laudibus, adulsutur, ut lactatus dicat non deberi Cæsari tributum, et Indo comprehendant eum tanquam seditiosum, et com moventem populum contra Cæsarem: et ideirco Herodianos secum adducunt, qui regii erant, ut comprehenderent illum quasi rerum novatorem. Now respicis personam cujusquam, inquiunt, hoc est, nihil dicis in gratiam Ierodis aut Pilati. Die igitur nobis, Debenus et bominibus tributarii esse, et dare eis censum, sicut et Deo didrachmum? An soli Deo tribuemus? Nanquid autem et Casarl? Hoc autem dicebant (sicut dixit) ut si dicat quod non oporteat tributum et Casar pendere, comprebendant eum et occidant: sicut Thendam et Judam, qui dicebant non sacridcandum pro nomine Crsaris. Jesus autem per boc quod figuratum erat nu̟misma imagine Cæsaris, persuadet illis deberi Cæsari quæ ejus sunt, hoc est, quæ habent ejus imaginem. Εt in corporalibus et in externis obs Et diendum est regi; in internis autem et spiritualibus, Deo. Licet aulem et sic intelligere, quod oporteat unumquemque nostrum ea quæ sunt Cœsaris, hoc est, damonis, infernorum principis, illi ipsi reddere, et objicere: ut exempli gratia, si habes iram a Casare, rejice caui in illum, irascere contra ipsum, sic poteris et ea 120 quæ sunt Dei, Deo reddere. Item quia duplices sunus nos, et ex anima corporeque constituimur, corpori cibos es amictum ut Cæsari debemus: diviniori autem nostræ parti, quæ et illi congruunt. σαρος. Τότε λέγει· αὐτοῖς· Απόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Καὶ ἀκούσαντες ἐθαύμασαν, καὶ ἀφέντες αὐτὸν ἀπῆλθον, ο Νομίζοντε; μαλάξαι αὐτὸν καὶ χαυνῶται τοῖς ἐπαίνοις, και λακεύουσιν, ἵνα χαυνωθεὶς εἰπῃ, ὅτι οὐ δεῖ διδόναι τὸν φόρον, καὶ ἐκ τούτου κρατήσωσιν αὐτὸν ὡς στα σιαστὴν καὶ ἀνασείοντα τὸν λαὸν κατὰ τοῦ Καίσα ρος. Διὰ τοῦτο καὶ τοὺς Ηρωδιανοὺς ἐπάγονται, ὡς τοῦ βασιλέως ὄντας, ἵνα κατάσχωσιν αὐτὸν ὡς νεων περιστήν. Οὐ λαμβάνεις δὲ πρόσωπον, φασί, του το ἐστιν, οὐδὲν ἂν εἴποις πρὸς χάριν Πιλάτου ή Ηρώ. δου· εἰπὶ οὖν ἡμῖν, ὀφείλομεν καὶ ἀνθρώποις ἀποτελεῖς εἶναι, καὶ φέρειν αὐτοῖς τὸ τέλος ὥσπερ καὶ τῷ Θεῷ τὸ δίδραχμον, ἢ μόνῳ τῷ Θεῷ τελέσω μεν; οὐχὶ δὲ καὶ τῷ Καίσαρι; Τοῦτο δὲ ἔλεγον, ὡς ἔφην, ἵνα, ἐὰν εἴπῃ, ὅτι οὐ δεῖ τελεῖν τῷ Καίσαρι, συλλάβωσιν αὐτὸν καὶ ἀποκτείνωσιν, ὡς τοὺς περὶ Θευδῶν καὶ Ἰούδαν, τοὺς λέγοντας μὴ δεῖν θύειν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος του Καίσαρος· ὁ δὲ Ἰησοῦς διὰ τοῦ ἐντετυπῶσθαι τῷ νομίσματι τὸν Καίσαρα, πεί. θει αὐτοὺς ὡς δεῖ τῷ Καίσαρι ἀποδιδόναι τὰ ἐαυτοῦ, τουτέστι, τὰ ἔχοντα τὴν αὐτοῦ εἰκόνα· καὶ ἐν τοῖς σωματικοῖς καὶ τοῖς ἔξω ὑποτάττεσθαι τῷ βασιλεύοντι, ἐν δὲ τοῖς ἴσω καὶ πνευματι κας, τῷ Θεῷ. Δεῖ δὲ καὶ οὕτω νοεῖν, ὡς δεῖ ἕκαστον ἡμῶν τὰ τοῦ Καίσαρος, τουτέστι, τὰ τοῦ δαίμονος τοῦ τῶν κάτω κρατοῦντος, αὐτῷ ἐκείνῳ ἀποδιδόναι καὶ προσρίπτειν. Οἷον ἔχεις θυμὸν ἀπὸ τοῦ Καίσαρος, ρίψον τοῦτον ἐπ' αὐτὸν, θυμώθητε κατ' αὐτοῦ· οὕτω γὰρ δυνήσῃ καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ ἀποδοῦναι. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ διττοὶ ὄντες ἡμεῖς, ἐκ ψυχῆς γὰρ καὶ σώματος συνιστάμεθα, τῷ μὲν σώματι ὡς Καίσαρι, ὀφείλομεν διατροφὰς καὶ σκεπάσματα. τῷ δὲ ἐν ἡμῖν θειοτέρων, τὰ ἁρμόδια. • Εν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδουκαῖοι, οι λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν, καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν, λέγοντες· Διδάσκαλε, Μωσῆς εἶπεν· Εάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ. ῾Ησαν δὲ παρ' ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοὶ, καὶ ὁ πρῶτος, γαμήσας ἐτελεύτησε· καὶ μὴ ἔχων σπέρμα, ἀφῆκε τὴν γυναῖκα αὐτοῦ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ· ὁμοίως καὶ ὁ δεύτερος, καὶ ὁ τρίτος, ἕως τῶν Επτά. Ὕστερον δὲ πάντων ἀπέθανε καὶ ἡ γυνή· ἐν τῇ οὖν ἀναστάσει, τίνος τῶν ἑπτὰ ἔσται γυνή; Πάντες γὰρ ἔσχον αὐτήν. ν Επιστομισθέντων τῶν Φαρισαίων σὺν τοῖς Ηρωδιανοῖς, πάλιν οἱ Σαδδουκαίοι πειράζουσιν. Αίρεσις δὲ ἦν τούτων τοιάδε· οὐκ ἐπίστευον οὔτε ἀνάστασιν, οὔτε πνεῦμα, οὔτε ἄγγελον, ἀπέναντίας τοῖς Φαρισαίοις διακείμενοι· πράγμα οὖν συντιθέασι μή γενόμενον. Θες γὰρ ὅτι οἱ δύο ἔλαβον αὐτὴν, καὶ ἀπέθανον, πῶς ἂν ὁ τρίτος οὐκ οἰωνίσατο καὶ ἀπείπατο τὸν γάμον, τοῖς πρὸ αὐτοῦ παιδευθείς; Πλάττονται δ' οὖν οἰόμενοι τὸν Χριστὸν εἰς ἀπορίαν ἐμβαλεῖν, ἵνα τὴν ἀνάστασιν διαβάλλωσιν· καὶ τὸν Μωσέα τῷ πλάσματι αὐτῶν συνήγορον παραλαμβάνουσιν. Ἑπτὰ δὲ εἶπον εἶναι τοὺς ἀδελφοὺς, ἵνα ἐπὶ πλέον κωμι δήσωσι τὸ τῆς ἀναστάσεως μυστήριον· VERS. 23-28.. In illo die accesserunt ad eum Sadduci, qui dicunt non esse resurrectionem, et Interrogaverunt eum, dicentes: Magister, Moyees dixit, si quis mortuus fuerit non habens Lilium, ducat frater ejus. uxorem illius, et suscitet semen fratri suo. Erant autem apud nos septem fratres, et primus uxore ducta defunctus est: ac non habens semen, reliquit uxorem suam fratri suo: siuiliter secundus et tertius, usque ad septimum. Novissime autem omnium defuncta est mulier: in resurre clione igitur, cujus e septem illis erit uxor? Omnes enim habuerunt eau.» Confutatis Pharissis cum Herodianis, iterumn Sadduci tentant. Hæresis autem illorum erat talis: neque resurrectionem, neque spiritum, neque angelos credebant, diversa & Pliarisæis sentiebant. Rem fingunt, quæ nunquaui contigit. Pone enim quod duo acceperint ipsam et mortui sint, qui fieri potuit ut tertius omen aversans nuptias non recusaverit, periculis præceden tium admonitus? Fingunt igitur, quasi Christum in dubium tracturi, ut resurrectionem argnant, et Mosen figmento suo patronum faciant. Septem dizem runt esse fratres, maxime incessentes resurrectionis mysterium; et, Cujus ex illis, dicunt, erit munier?

Diceret quis, Ο contaminati Sadduczi, prioris qui & καὶ τίνες αὐτῶν, φασίν, ἔσται ἡ γυνή; Εἶποι οὖν duxerat ukor erit, siquidem concederemus in resurrectione nuptias fore: alii enim von veri, sed viri erant accessorii. VERS. 29-35, ο Respondens autem Jesus, dixit illis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutel Dei. In resurrectione enim neque matrimonium contrahunt, neque elocantur, sed sunt sicut angeli Dei in colo. De resurrectione vero mortuorum non legistis quod vobis dictum est a Deo, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Non est Deus, mortuorum Deus, sed viventium. Et cum audissent turbæ, stupuerunt de doctrina ejus. › Ostendit Salvator et résurrectionem futuram, et non talem carnałem, ut errant, sed diviniorem et spiritualiorem. Quid enim, inquit, erratis, nescientes Scripluras, et vim Dei? Nam si Scripturas sciretis, crederetis utique Deum non esse Deam mortuorum, sed viventium. Quod si virtatem Dei sciretis, coguosceretis utique Deo omnia esse, possibilia, et posse Deum facere ut homines vivant sicut angeli. Vide autem sapientiam Domini. Illi per Mosen conabantur dogina de resurrectione subvertere, et Dominus per Mosen illis iterum persuadet. Ego enim som, inquit, Deus Abraham, et isaac, et Jacob. Hoc autem dicere vult: Deus non est eoram Deus qui non sunt, sed qui subsistunt et sunt. Neque enim dixit, 121 Ego eram, sed, Sum. Nam quamvis mortui sint, spe tamen resurrectionis vivant. Interrogas autem, Quomodo igitur alio loco dicit: Mortuorum et viventium Dominus est? Disce Igitur quod mortuos illos illie dicit defunctos quidem, vicluros autem: hic vero Dominus respondet hæresi Sadducæorum, docentium non esse animam immortalem, sed omnino corrumpi, dicens Deum non esse Deum mortuorum, hoc est, sicut vos putatis, omnino pereuntium, sed viventiuin, hoc est, immortalem habentium animant, et resurgentium, etiamsi mortui fuerint. & VERS. 34-40. • Pharisæi autem cum audissent quod silentium imposuisset Sudducæis, convenerunt In anum, et interrogavit eum unus ex eis legislator quispiam, tentaus cum, et diceus: Magister, quod η est mandatum magnum in lege? Ait illi Jesus: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota anima tua, et in tota mente tua. Hoc est primum et magnum mandatum. Secundum est autem simile huic: Diliges proximum tuam sicut teipsum. In his enim duobus mandatis universa lex et prophetæ pendent. Ex immodica invidia accedit tentans. Quia enim viderant Sadducæos confusos, et landatum Dominum ob sapientiam, accedunt tentantes si apponat aliquid mandato prinio, quasi legem corrigens, ut inveniant contra ipsum ansam. Dominus autem invulgans eorum malitiam, quod non ad discendum venissent, sed vacui charitate invideant potius et æmulentur, ostendit charitatem ἄν τις· Ο μικροὶ Σαδδουκαίοι, τοῦ πρώτως γεγαμηκότος ἔσται ἡ γυνή, είχε συγχωρήσωμεν, ὅτι καὶ ἐν τῇ ἀναστάσει γάμος ἐστίν· οἱ γὰρ ἄλλοι, ὑποβολι μαῖοι, οὐχὶ νόμιμοι άνδρες. • Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Πλανά σθε, μὴ εἰδότες τας Γραφάς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει, οὔτε γαμούσιν, οὔτε ἐκγαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι Θεοῦ ἐν οὐρανῷ εἰσι. Περὶ δὲ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, οὐκ ἀνέγνωτε τὸ ῥηθὲν ὑμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ λέγοντος· Ἐγώ εἰμι ὁ Θεός Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ; οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς, Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων. Καὶ ἀκούσαντες οἱ ὄχλοι, ἐξεπλήσσοντο ἐπὶ τῇ διδαχή αὐτοῦ. Ὁ Δείκνυσιν ὁ Σωτὴρ, ὅτι καὶ ἀνάστασις ἔσται, καὶ οὐ τοιαύτη σαρκικὴ ὡς πλανῶνται, ἀλλὰ θειοτέρα καὶ πνευματικωτέρα. Τί γάρ, φησί, πλανάσθε, μή εἰδότες τας Γραφάς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ; Ε: μὲν γὰρ τὰς Γραφάς γινώσκετε, ἐπίστασθε ἂν, ὅτι ὁ Θεὸς οὐκ ἔστι νεκρῶν Θεός, ἀλλὰ ζώντων· εἰ δὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ ᾔδειτε, ἐγινώσκετε ἄν, ὅτι τῷ Θεῷ πάντα δυνατά, ὥστε καὶ τοὺς ἀνθρώπους ὡς ἀγγέλους ποιῆσαι πολιτεύεσθαι. Ορα δὲ τὴν σοφίαν τοῦ Κυρίου· ἐκεῖνοι ἀπὸ τοῦ Μωσέως ἐσπούδαζον περιτρέψαι τὸ τῆς ἀναστάσεως δόγμα, καὶ οὗτος ἀπὸ τοῦ Μωσέως πάλιν πείθει αὐτούς. Ἐγὼ γὰρ εἰμί, φησίν, ὁ Θεός Αβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ· 8 δ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ὁ Θεὸς οὐκ ἔστι τῶν μὴ ὄντῶν Θεός, ἀλλὰ τῶν ὑφισταμένων καὶ ὄντων· οὐδὲ γὰρ εἶπεν· Ἐγὼ ἤμην, ἀλλ', Εἰμί. Εἰ γὰρ καὶ ἐτιι λεύτησαν, ἀλλὰ τῇ ἐλπίδι τῆς ἀναστάσεως ζῶσιν. Αλλ' ἐρωτᾷς, Πῶς οὖν ἀλλαχοῦ φησιν, ὅτι καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύει; Μάθε τοίνυν ὅτι νεκροὺς ἐκεῖ λέγει τοὺς ἀποθανόντας μὲν, μέλλοντας δὲ ζήσεσθαι. Ενταῦθα δὲ ὁ Κύριος πρὸς τὴν αἵρεσιν τῶν Σαδδουκαίων ενιστάμενος, δογματιζόντων μὴ εἶναι τὴν ψυχὴν ἀθάνατον, ἀλλὰ πάντη διαφθείρε σθαι, φησιν ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς νεκρῶν, τουτέστι, τῶν ὡς ὑμῖν δοκεῖ διαφθειρομένων παντελῶς, ἀλλὰ τῶν ζώντων, τουτέστι τῶν ἀθάνατον ἐχόντων την ψυχὴν, καὶ ἀναστησομένων, εἰ καὶ νῦν νεκροί εἰσιν. • Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἀκούσαντες ὅτι ἐφίμωσε τοὺς Σαδδουκαίους, συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ ἐπηρώ τησεν εἷς ἐξ αὐτῶν νομικός, πειράζων αὐτὸν, καὶ λέγων· Διδάσκαλε, ποία ἐντολὴ μεγάλη ἐν τῷ νόμῳ; Ο δὲ Ἰησοῦς ἔφη αὐτῷ· Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ σου, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ ψυχῇ σου, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ διανοίᾳ σου· αὕτη ἐστὶ πρώτη καὶ μεγάλη ἐντολή· δευτέρα δὲ, ὁμοία αὐτῇ· ᾿Αγαπήσει; τὸν πλησίον σου ώς σεαυτόν. Ἐν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς, ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται. Ἐξ ἀμέτρου φθόνου πρόσεισιν ὁ πειράζων· ἐπεὶ γὰρ εἶδον καταισχυνθέντας τοὺς Σαδδουκαίους, καὶ ἐπαινούμενον τὸν Κύριον ἐπὶ τῇ σοφίᾳ, προσίασι πειράζοντες, εἰ προστίθησί τι ἐντολῇ τῇ πρώτῃ, ὡς διορθούμενος τὸν νόμον, ἵνα εύρωσι λαβὴν κατ' αὐ τοῦ. 'Ο δὲ Κύριος δημοσιεύων αὐτῶν τὴν κακίαν, ὅτι οὐ διὰ τὸ μαθεῖν ἦλθον, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ μὴ ἔχειν ἀγάπην, διὰ τὸ φθονεῖν δὲ μᾶλλον καὶ ζηλοτυπεῖν,

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XXII. parte oportet diligere Deum, sed nos totos dare Deo Tres enim tales in anima discimus esse vires, plantativam, animalem et rationalem. Secundam quod crescit et nutritur, et simile general, plantis assimilatur secundum quod irascitur et concupiscit, brutis comparatur: secundum quod intelligit, rationalis. dicitur. Vide igitur hoc loco quod illa tria significentur: «Diliges Deum tuum in tolo corde tuo, › hæc est brutalis animæ pars: ‹ et in tota anima tua, › hæc est plantativa virtus, animatæ enin sunt plantæ: ‹et in tota mente tua,»hæc est vis rationalis. Et sic oportet Deum diligere tola anima, hoc est omnibus partibus et virtutibus animæ ei adhærere. ‹ Hoc est primum et magnum mandatum, o ad pietatem nos exercens. i Secundium autem simile est illi, quod nos excitat ad faciendum quæ sunt justa homini. Duo enim nos in interitum ducunt, mala doctrina, et corrupta vita. Ut igitur non incidamus in impia dogmata, diligendus est Deus: ne autem sit vita perversa, diligendus est proximus. Qui enim diligit proximum, omnia mandata implet: el qui implet mandata, diligit Deum: atque ita duo illa mandata inter se cohærent et copulantur, et continent omnia alia mandata. Quis 122 enim diligens Deum et proximum, vel furatur, vel vin dictæ avidus est, vel adulterium committit, vel scortatnr, vel occidit? Hic autem Legisperitus priucipio quidem venit tentans, deinde responso Christi emendatior factus, laudatus est, sicut et Marcus δείκνυσι τὴν ἀγάπην ὑπερέχουσαν τῶν ἐντολῶν. Καὶ inter mandata præcellere: docetque quod non ex διδάσκει, ὅτι οὐ μερικῶς δεῖ ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν, ἀλλ' ὅλους ἑαυτοὺς διδόναι τῷ Θεῷ. Τρεῖς γὰρ ταύτας περὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχήν κατανοοῦμεν διαφοράς, τὸ φυτικὸν, τὸ ζωώδες, τὸ λογικόν. Καθ' ὅ μὲν γὰρ εύξεται καὶ τρέφεται, καὶ τὸ ὅμοιον γεννά, τοῖς φυσ τοῖς ὁμοιοῦται· καθ᾽ ὁ δὲ θυμοῦται καὶ ἐπιθυμεῖ, τοῖς ζώοις· καθ' ὁ δὲ διανοεῖται, λογικός λέγεται. Ορα οὖν ἐνταῦθα σημαινόμενα ταῦτα τὰ τρία • Αγαπήσεις τὸν Θεόν σου ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ σου· τοῦτο τὸ ζωώδες μέρος τοῦ ἀνθρώπου· «καὶ ἐν ὅλῃ τῇ ψυχῇ σου· κ τοῦτο, τὸ φυτικόν· ἔμψυχα γὰρ τὰ φυτά· ι καὶ ἐν ὅλῃ τῇ διανοίᾳ σου, τοῦτο τὸ λογικόν. Ὥστε τὸ δεῖν ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν ὁλοψύχως, τοῦτο ἔστι, τὸ διὰ πάντων τῶν τῆς ψυχῆς μερῶν καὶ δυνάμεων αὐτῷ προσέχειν. • Αὕτη πρώτη καὶ μεγάλη ἐντολή, ο εἰς εὐσέβειαν ἡμᾶς γυμνάζουσα· ε δευτέρα δὲ ὁμοία αὐτῇ,» εἰς τὰ πρὸς ἀνθρώπους δίκαια διεγείρουσα. Δύο γάρ εἰσι τὰ εἰς ἀπώλειαν φέροντα, δόγματα που νερά, καὶ βίος διεφθαρμένος, Ίνα μὲν οὖν μὴ ἐμε πέσωμεν εἰς δόγματα ἀσεβή, δεῖ ἀγαπᾶν τὸν Θεόν ἵνα δὲ μὴ ἔχωμεν βίον διεφθαρμένον, δεῖ ἀγαπᾶν τὸν πλησίον· ὁ γὰρ ἀγαπῶν τὸν πλησίον, πάσας τὰς ἐν τολὰς πληροῖ· καὶ ὁ πληρῶν τὰς ἐντολὰς, ἀγαπᾷ τὸν Θεόν· ὥστε δι' ἀλλήλων συγκροτοῦνται καὶ συνίστανται αἱ δύο αὗται ἐντολαῖ, καὶ περιέχουσι πάσας τὰς ἄλλας ἐντολάς. Τίς γὰρ ἀγαπῶν τὸν Θεὸν καὶ τὸν πλησίον, ἢ κλέψει, ή μνησικακήσει, ή μοιχεύσει, Η φονεύσει, η πορνεύσει; Οὗτος δὲ ὁ Νομικός ἐξ ἀρχῆς μὲν πειράζων ἦλθεν, εἶτα ἀπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀποκρίσεως βελτιωθεὶς ἐπηνέθη, ὡς καὶ ὁ Μάρκος φησὶν, ὅτι ἐμβλέψας αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, σπάσατο αὐτὸν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Οὐ μακρὰν εἶ τῆς βα σιλείας τοῦ Θεοῦ. • Συνηγμένων δὲ τῶν Φαρισαίων, ἐπηρώτησεν αὐτ τοὺς ὁ Ἰησοῦς, λέγων· Τί ὑμῖν δοκεῖ περὶ τοῦ Χριστοῦ; τίνος υἱός ἐστι; Λέγουσιν αὐτῷ· Τοῦ Δαυΐδ. Λέγει αὐτοῖς· Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ, λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; Εἰ οὖν Δαυΐδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστι; Καὶ οὐδεὶς ἡδύνατο ἀποκριθῆναι αὐτῷ λόγον, οὐδὲ ἐτόλμησέ τις ἀπ᾿ ἐκείνης τῆς ἡμέρας επερωτῆσαι αὐτὸν οὐκ ἔτι.» Ἐπειδὴ ψιλὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ἐνόμιζον εἶναι, ἀνα τρέπει αὐτῶν τὴν δόξαν, καὶ διδάσκει τὸ ἀληθὲς διὰ τῆς τοῦ Δαυΐδ προφητείας, ὅτι καὶ Κύριός ἐστι, τὴν θεότητα τὴν ἑαυτοῦ ἀνακηρύττων. Εἰπόντων γὰρ τῶν Φαρισαίων ὅτι Υἱός ἐστι τοῦ Δαυΐδ ὁ Χριστὸς, τουτέστιν, ἄνθρωπος ψιλός, φησί· Πῶς οὖν ὁ Δαυτ Κύριον αὐτὸν ὀνομάζει; καὶ οὐχ ἁπλῶς Κύριον, ἀλλ' ἐν πνεύματι, τουτέστι διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάρι τοῦ ἀποκαλυφθεὶς αὐτόν; Οὐκ ἀρνούμενος δὲ τὸ εἶναι υἱὸς Δαυΐδ ταῦτα λέγει, ἀλλὰ τοῦτο δεικνύων, ὅτι οὐκ ἔστι φιλὸς ἄνθρωπος, ἐκ μόνου τοῦ Δαυϊδικοῦ Marc. x11, 34. (c) Edit. Lat. omittit, quod Dominus est. PATROL. GR. CXXIII. inquit, quod spectans eum Jesus amplexatus sit illum, et dixit ei: Non longe es a regno Dei “. Vans. 41-46. • Congregatis autem Phariseis, interrogavit eos Jesus, dicens: Quid vobis videtur de Christo? cujus filius est? Dicunt ei, David. Ait illis: Quomodo ergo David in spiritu vocat eum Dominum dicens: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos subsellium pedum tuorum? Si ergo David vocat eum Doninum, quomodo filius ejus est? Et nemo poterat ei respondere verbum, neque ausus. fuit quisquam ex eo die eum amplius interrogare. Quoniam puDrum hominem Christum esse putabant, subvertit eorum opinionem, et docet veritatem per David prophetiam, quod Dominus est (a), divinitatem suam prædicans. Dicentibus enim Pharisæis, Filius est David Christus, hoc est, homo purus, dicit, Quo modo igitur David Dominum eum nominat? et non simpliciter eum nominat Dominum, sed in spiritu, hoc est, per Spiritus gratiam ipsum revelavit? Non negat autem filium David esse hoc dicendo, sed monstrat quod non sit purus homo ex solo Davidlico semine descendens, Hæc autem interrogat Dominus,

ut si vel dicant se nescire, interrogent ac discant, σπέρματος καταγόμενο;. Ταῦτα δὲ ἐρωτᾷ ὁ Κύριος, vel si dicant veritatem, credant: vel si nihil possint dicere, confundantur et secedant, non audeutes ultra interrogare illum. CAPUT XXIII. De miseria Pharisæorum. VERS. 1-3. ‹ Tunc Jesus locutus est ad turbas et ad discipulos suos, dicens: In cathedra Moysis sederunt Scribæ et Pharisæi: omnia ergo quæcunque jusserint vos servare, servate et facite: secundum opera vero eorum nolite facere: dicunt enim, et non faciunt. › Quando eos confutavit, et ostendit Incurabiliter ægrotantes, tunc de ipsis dicit, et de vita ac moribus illorum loquitur, admonens audi… tores, ne contemnant doctores, etiaınsi corruptæ vitæ sint. Ostendit præterea quod legi non sit adversarius, sed malit servarı ea quæ legis sunt, quamvis ea docentes indigui sint. Quæcunque enim dicunt doctores, illa Moysen putate dicere, imo Deum. Faclendane igitur omnia quæ dicunt, etiamsi mala fuerint? Dicimus igitur primum, quod docens nullum unquam audet adhortari in malum. Deinde ut demus hoc ut quis in malam vitam inhortetur, nou tunc a Moysis calicdra, neque de lege loquitur. Dominus autem 123 dicit de his qui in cathedra Moysi sedent, hoc est, bis qui ea quæ in lege babentur, docent. Eos igitur qui docent divinam legem, etiam si ipsi non faciant, audire oportet. VERS. 4, 5. «Colligant auten onera gravia dim. ciliaque portatu, et imponunt in humeros hominum, cæterum digito suo nolunt ea movere. Omnia vero opera sua faciunt, ut spectentur ab hominibus. Distant autem phylacteria sua, et magnificant fimbrias pallioruin suorum. › Onera gravia imponebant Pharisei, cogentes homines ut implerent mandata legis, quamvis tenuia essent et difficilia observatu. Vel etiam plura legis mandata aggravarunt, traditiones quasdam ultra leges tradentes, quas ipsi digito suo non movent, nihil operantes, neque ad talia onera propius accedentes. Quando enim qui docet, non solum docet, sed et operatur, videtur simul cum his qui docentur, laborare et operari. Cum vero ille me onerat, ipse autem nihil ngit, magis me gravat: inde ostendcus ea quæ dicit tieri non posse. Arguit igitur Dominus Pharismos, co quod nolunt simul gestare onera mandatorum et cooperari. Non solum autem nihil boni faciunt, sed et simulant quasi faciant: atqui etiamsi facerent, si tamen ut viderentur facerent, auferretur utique illorum merces: nunc autem quanta condemnatione digni, quando neque faciunt, et videri volunt quasi faciant? Quid autem faciunt? Dilatant phylacteria sua, et magnificant fimbrias vestium suarum. Hoc autem ita se habebat. In lege habetur: Alligabitis ea in manu vestra, eruntouc immota ὡς ἂν ἢ εἰπόντες, ὅτι, Οὐκ οἴδαμεν, ἐρωτήσωσι καὶ μάθωσιν, ἢ εἰπόντες τὸ ἀληθὲς, πιστεύσωσιν, ἢ μηδὲν ἔχοντες εἰπεῖν, καταισχυνθῶσι καὶ ἀναχωρήσωσι, μηκέτι τολμῶντες ἐρωτῆσαι αὐτόν. Περὶ τοῦ ταλανισμοῦ τῶν Φαρισαίων. • Τότε ὁ Ἰησοῦς ἐλάλησε τοῖς ὄχλοις καὶ τοῖς μαθη· ταῖς αὐτοῦ, λέγων· Ἐπὶ τῆς Μωσέως καθέδρας ἐκάθισαν οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι· πάντα ον ὅσα ἂν εἴπωσιν ὑμῖν τηρεῖν, τηρεῖτε καὶ ποιεῖτε, κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν μὴ ποιεῖτε. Λέγουσι γὰρ καὶ οὐ ποιοῦσιν. ὁ Ὅτε αὐτοὺς ἐπεστόμισε, καὶ ἔδειξεν ἀνίατα νοσούντας, τότε περὶ αὐτῶν λέγει· περὶ βίου δὲ καὶ πολιτείας διαλέγεται, διορθούμενος τους ἀκούοντας, ἵνα μή καταφρονῶσι τῶν διδασκάλων, και διεφθαρμένου βίου ὦσιν. "Αμα δε δείκνυσιν ὅτι οὐδὲ τῷ νόμῳ ἐναντιοῦται, ἀλλὰ μᾶλλον θέλει τὰ τοῦ νόμου πράττεσθαι, κἂν οἱ ταῦτα διδάσκοντες ἀνάξιοι ὦσιν. Οσα γάρ, φησί, λέγουσιν οι διδάσκαλοι, τὸν Μωϋσῆν νομίζετε ταῦτα λέγειν, μᾶλλον δὲ τὸν Θεόν. Αρ' οὖν πάντα όσα λέγουσι δεῖ ποιεῖν, καν κακὰ ὦσι; Λέγομεν οὖν πρῶτον μὲν ὅτι οὐδὲ τολ μήσεις ποτε ὁ διδάσκων προτρέψασθαί τινα εἰς και κόν. Επειτα εἰ καὶ δῶμεν τοῦτο, ὅτι ἔσται τις εἰς κακὸν βίον προτρεπόμενος, οὐκ ἀπὸ τῆς Μωσέως καθέδρας ὁ τοιοῦτος, οὐδ᾽ ἀπὸ τοῦ νόμου φθέγγεται. Ὁ δὲ Κύριος περὶ τῶν ἐν τῇ Μωσέως καθέδρα καθ Ο ημένων λέγει, τουτέστι, τῶν τὰ τοῦ νόμου διδασκόν των. Δεῖ οὖν τῶν διδασκόντων τι ἀπὸ τοῦ θείου νόμου ἀκούειν, κἂν αὐτοὶ μὴ ποιῶσιν. • Δεσμεύουσι γὰρ φορτία βαρέα καὶ δυσβάστακτα, καὶ ἐπιτιθέασιν ἐπὶ τοὺς ὤμους τῶν ἀνθρώπων, τῷ δὲ δακτύλῳ αὐτῶν οὐ θέλουσι κινῆσαι αὐτά· πάντα δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν ποιοῦσι πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις· πλατύνουσι δὲ τὰ φυλακτήρια αὐτῶν, καὶ μεγαλύνουσι τὰ κράσπεδα τῶν ἱματίων αὐτῶν.» Φορτία βαρέα επετίθεσαν οι Φαρισαῖοι, ἀναγκάζοντας τοὺς ἀνθρώπους τὰς ἐντολὰς τοῦ νόμου ἐκπληρούν, λεπτὰς οὖσας καὶ δυσφυλάκτους· ἢ καὶ πλείω τῶν ἐντολῶν τοῦ νόμου ἐβάρυνον, παραδόσεις τινὰς πα ραδιδόντες ἐπέκεινα τοῦ νόμου, αὐτοὶ δὲ τῷ δακτύλω αὐτῶν μὴ κινοῦντες, τουτέστι, μηδὲν αὐτοὶ ἐνερ γοῦντες, μηδὲ πλησιάσαι τολμῶντες τοῖς τοιούτοις φορτίοις. "Οταν γὰρ ὁ διδάσκων οὐ μόνον διδάσκει, ἀλλὰ καὶ πράττει, δοκεῖ συμβαστάζειν καὶ συνεργεῖν τοῖς διδασκομένοις· ὅταν δὲ ἐμὲ μὲν ἐπιφορ τίζῃ, αὐτὸς δὲ μηδὲν πράττῃ, βαρύνει μᾶλλον ἐμέ· δεικνύων ἐξ ὧν αὐτὸς ἀμελεῖ, ὡς ἀδύνατόν έστι κατορθωθῆνα: & λέγει. Εγκαλεί τοίνυν ὁ Κύριος τοῖς Φαρισαίοις, ὡς μὴ θέλουσι συμβαστάζειν τὰ βάρη τῶν ἐντολῶν καὶ συμπράττειν. Οὐ μόνον δὲ οἱ ποιοῦσί τι ἀγαθόν, ἀλλὰ καὶ σχηματίζονται ὡς πα οῦντες· καίτοι κἂν ἐποίουν, διὰ δὲ τὸ θεαθῆναι ἐποίουν, ὑφῃρεῖτο ἂν αὐτοῖς τὸ κέρδος· νῦν δὲ πόσης καταδίκης ἄξιοι, ὅταν οὔτε ποιῶσι, καὶ θέλωσι δοξάζεσθαι ώς ποιοῦντες; Τί δὲ ποιοῦσι; Πλατύνουσι τὰ φυλακτήρια αὐτῶν. καὶ μεγαλύνουσι τὰ κράσπεδα

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTILEI. CAP. XXIIT. chartulis decalogum legis, et ponebant unam super frontem, et alteram super dextram suspendebant. Fimbrias autem faciebant in summis vestibus, vio-' laceis et coccineis clavis. Et hoc invenerant in lege, ut videntes illa, non obliviscerentur mandatorum Dei. At Deus hoc nolebat, sed jubendo ferre super manum phylacterium, significare volebat mandata operari eos oportere. Per coccineas autem Ambrias declarabat quod oporteat nos sanguine Domini signari. Illi vero faciebant phylacteria magna el fimbrias, ut videntibus illa appareant observatores csse legis. τῶν ἱματίων αὐτῶν. Τοῦτο δὲ τοιοῦτον ἦν· ἐν τῷ ante oculos vestros. Scribebant igitur in duabus νόμῳ ἔκειτο· Ἐράψατε ἐπὶ τῆς χειρὸς ὑμῶν, καὶ ἔστοι ασάλευτα πρὸ ὀφθαλμῶν ὑμῶν. Ἔγραφον οὖν ἐπὶ δύο διφερίων, τουτέστι χαρτίων, τὰς δέκα τοῦ νόμου ἐντολὰς, καὶ ἐτίθεσαν τὸ μὲν ἐν ἐπὶ τοῦ μετα ώπου αὐτῶν, τὸ δὲ ἕτερον ἐκρέμων ἐπὶ τῆς δεξιᾶς· τὰ δὲ κράσπεδα ἐποίουν ἐπὶ τῶν ἄκρων τῶν ἱματίων, ὑακίνθινά τινα ἢ κόκκινα κλώσματα οἷον κροσσούς. Καὶ τοῦτο δὲ ἐν τῷ νόμῳ εὗρον κείμενον, ἵνα ἐρῶν. τες αὐτὰ, μὴ ἐπιλανθάνωνται τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ Θεὸς οὐ τοῦτο ἐβούλετο, ἀλλὰ τὸ μὲν ἔχειν ἐπὶ τῆς χειρὸς τὸ φυλακτήριον, ἐσήμαινε τὸ δεῖν ἐργάζεσθαι τὰς ἐντολάς· τὸ δὲ κόκκινα εἶναι τὰ κράσπε δα, ἐδήλου ὅτι δεῖ ἡμᾶς τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ σημειοῦσθαι· ἐκεῖνοι δὲ ἐποίουν τά τε φυλακτήρια με γάλα καὶ τὰ κράσπεδα, ἵνα δόξωσι νομοφύλακες είναι τοῖς ὁρῶσι ταῦτα. • Φιλοῦσι δὲ τὴν πρωτοκλισίαν ἐν τοῖς δείπνοις, καὶ τὰς πρωτοκαθεδρίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς, καὶ τοὺς ἀσπασμοὺς ἐν ταῖς ἀγοραῖς, καὶ καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων Ραβδί, Ραβδί,» Βαβα!! οἷον λέγει; Διέτι γὰρ φιλοῦσι, διὰ τοῦτο κατακρίνονται. Εἰ δὲ ὁ μόνον φιλῶν τὴν πρωτοκλισίαν ψέγεται, ὁ καὶ πάντα πράττων ὑπὲρ ταύτης, τίνος ἄξιος; • Καὶ τὰς πρωτ τοκαθεδρίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς·, ἔνθα μᾶλλον ω ει - λον καὶ τοὺς ἄλλους διδάσκειν ταπεινοφρονεῖν, ἐκεῖ αὐτοὶ ἐκεῖνοι διεφθείροντο. Πάντα γὰρ ἔπραττον ὑπὲρ δόξης· καὶ ταῦτα πράττοντες οὐκ ἐπῃσχύνοντο, ἀλλὰ μᾶλλον ήθελον καλεῖσθαι Ραβδί, Ραβδί, του ἐστι, διδάσκαλο.. Vans. 6, 7. • Amnantque primos accubitus in coenis, et primas cathedras in synagogis, et salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi, Rabbi.» Papæ quid dicit? Idcirco condemnantur, quia amant. Quod si solunı amaus primos accubitus condemnatur, qui nihil non facit pro illis, qua condemnatione dignus? ‹ Et primas cathedras in synagogis;, ubi magis debebant docere alios humilitatem, eo loco illi ipsi majori fastu corrumpebantur. Omnia enim pro gloria faciebant, et hæc facientes non confundebantur, sed interim vocari volebant 124 Rabbi, Rabbi, hoc est, doctores. • Υμεῖς δὲ μὴ κληθῆτε Ραβδι, εἷς γάρ ἐστιν ὑμῶν ὁ διδάσκαλος, ὁ Χριστός· πάντες δὲ ὑμεῖς ἀδελ φοί ἐστε. Καὶ πατέρα μὴ καλέσητε ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς, εἷς γάρ ἐστιν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Μηδὲ κληθῆτε καθηγηταί· εἷς γάρ ἐστιν ὑμῶν ὁ καθηγητής, ὁ Χριστός. Ὁ δὲ μείζων ὑμῶν ἔσται ὑμῶν διάκονος. Οστις δὲ ὑψώσει ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται, καὶ ὅστις ταπεινώσει ἑαυτὸν, ὑψωθήσεται.» Οὐ κωλύει ὁ Χριστὸς τὸ καλεῖσθαί τινα δικάσκαλον, ἀλλὰ τὸ ἐμπαθῶς θέλειν καλεῖσθαι, καὶ πάντα τρόπου σπουδάζειν εἰς τὸ κληθῆναι. Τὸ γὰρ διδασκαλι κὸν ἀξίωμα μόνῳ πρόσεστι κυρίω; Θεῷ. Πατέρα δὲ με καλέσητε, λέγων, οὐ κωλύει τὴν πρὸς τοὺς γονεῖς τιμὴν, ἐπεὶ θέλει ἡμᾶς τιμᾶν τοὺς γονεῖς, καὶ μάλιστα τοὺς πνευματικούς πατέρας, ἀλλὰ πρὸς τὸ τὸν ἀληθῆ Πατέρα ἐπιγινώσκειν, τουτέστι τὸν Θεόν, ἀνάγει· κυρίως γὰρ πατὴρ ὁ Θεός. Οἱ δὲ σωματικοί, pater est. Carnales cnim non sunt auctores nativiοὐκ αίτιοι τῆς γεννήσεως, ἀλλ' ὑπουργοὶ καὶ συναίτιοι. Δεικνύων δὲ τὸ κέρδος τῆς ταπεινοφροσύνης, φησὶν ὅτι, Ὁ μείζων ὑμῶν ὀφείλει εἶναι ὑμῶν διάκονος καὶ ἔσχατος. Ὃς γὰρ ὑψώσει ἑαυτὸν οἰηθεὶς εἶναί τι, τα πεινωθήσεται, εγκαταλειφθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. VERS. 8-12.. Vos autem molite vocari Rabbi: unus est enim magister vester, nempe Christus, omnes autem vos fratres estis. Et patrem nolite vocare vobis super terram: unus est enim Pater vester, qui in cœlis est. Nec vocemini magistri: unus enim est magister vester, nempe Christus. Q::i major est vestrum, erit vester minister. Qui autem se exaltaverit, humiliabitur: et qui se humilia verit, exaltəbitur. › Non prohibet Christus vocari quentpiam magistrum, sed tanta affectione velle vocari, et omnibus modis curare ut ita vocetur. Docendi enim dignitas proprie solius est Dei. Patrein autem ne vocetis, dicens, non prohibet honorem parentibus debitum, quia vult nos venerari parentes et maxime spirituales patres, sed inducit ut veṛum Patrem agnoscamus, hoc est, Deum. Deus euim proprie • Οὐαὶ δὲ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίοι υποκρι ται, ὅτι κατεσθίετε τὰς οἰκίας τῶν χηρῶν, καὶ προφάσει μακρά προσευχόμενοι, διὰ τοῦτο λήψεσθε περ ρισσότερον κρίμα.» Υποκριτές τούτους καλεῖ, ὡς επαγγελλομένους εὐλάβειαν καὶ μηδὲν ποιοῦντας ἄξιον τῆς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ προφάσει τοῦ προσεύ χεσθαι μακρά, τουτέστιν ἐπὶ πολὺν καιρὸν, κατετ βέντας τὰ τῶν χηρῶν χρήματα. Τῷ ὄντι γὰρ ἐμπαί και ήσαν, καταγελώντες τῶν ἁπλουστέρων καὶ talis, sed cooperarii et ministri. Porro lucrum humilitatis indicans dicit: Qui major est vestrum, debet esse vester minister et ultimus. Qui enim exaltaverit semetipsum, aliquid se esse ratus, humiliabitur derelictus a Deo. VERS. 14. Væ autem vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritæ, quia comeditis domos viduarum, dum sub prætextu precibus prolixis precamini: prop!er hoc plus accipietis damnationis.» Ilypocritas hos vocat, ut promittentes pietatem, et nihil promissione dignum facientes: sed prætexentes se precari longum, hoc est, multo tempore, devorant viduarum facultates. Re autem ipsa illusores sunt, ac derident simpliciores, et exsugunt ces. Et plus

condemnationis accipietis, eo quod ca quæ vidua- ἐκμυελίζοντες αὐτούς. «Διὸ καὶ περισσότερον λήψεσθε rum, comeditis, quibus oportebat magis suppedilare, et ipsarum inopiam sublevare. Vel aliter, pulto plus damnationis accipietis, eo quod prætextu boni operis malum quiddam committitis, nempe precando viduarum bona comedentes. Majori enim condemnatione dignus, qui prætextu boni in nialum allicit. Vers. 13. ‹ Væ vobis, Scribe et Pharisæi hypocritæ, quia clauditis regnum cœlorum ante bon.ines: vos enim non ingredimini, neque advenientes sinitis ingredi. › Non solum, inquit, vos increduli estis, et vitam babetis corruptam: sed et alios docetis ne mihi credant, et per vitæ vestræ exemplum corrumpitis. Solet enim populus principibus feri similis, et magis si illos in malum videt propensos. Omnis itaque malus doctor et princeps videat quid lucretur, nempe væ, eo quod per suam vitam non sinit alios in bono proficere. VERS. 15. c. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi bypocritæ, quia circumitis mare et aridam, ut faciatis uum proselylumn: et cum fuerit factus, facilis eum Lilium gehennæ duplo magis quam vos estis. › Non solum, inquit, Judæos corrumpitis, sed et eos qui ex idolorum 195 culta ad Judaicam religionem accesserunt. los enim proselytos nonuuabaut. Studetis quide:n convertere aliquem ad Judaicam conversationem et ad circumcisionem: quando autem judaizat, tunc perit a vestra infectus malitia: filius autem gebenne, qui dignus est illa, cum quia familiaritatem habet in illa flagraturus. VERS. 16-22. «Væ vobis, duces cæci, qui dicitis: Quicunque juraverit per templum, nihil est: qui autem juraverit per aurum templi, debet. Stulti et caeci, quid enim majus est, aurum, an templum quod sanctificat aurum? Et quicunque juraverit per al - tare, nihil est: quicunque autem juraverit per donum quod est super illud, debet. Stulti ac cæci, quid enim majus est, donum, an altare quod sanctificat donum? Qui ergo juraverit per altare, jurat per illud et per omnia quæ super illud sunt. Et qui juraverit per templum, jurat per illud et per eam qui habitat in ipso. Εt qui juraverit per coelum, jurat per thronum Dei et per eum qui sedet super idum. › Cæcos eos nominat, quia nolebant docere ea que decebat: et quæ minori loco debebant coli, venerabantur: quæ præcipua erant, in secundum ordinem referebant. Etenim aurum in templo, et Cherubin, et aureum urceum præferebant templo: neo et multos docebant quod nihil sit per templum jurare, sed per aurum in templo jacens, quod tamen propterea venerabile erat, quia in templo contineDaur. Et dona quæ in aliario ponebantur, digniora quebant altario ipso: atque adeo Pharisæi sic docebant, ut si quis jurasset per aureum vas, vel lovem vel ovem oblatam in sacrificium, et deinde fr jere:sset, siuilia persolveret. Donum enim altario κρίμα,» διότι ἅπαντα τὰ τῶν χηρῶν κατεσθίετε, αἷς ἔδει μᾶλλον ἐκχορηγεῖν, καὶ τὴν πενίαν αὐτῶν διορ βοῦσθαι. Καὶ ἄλλως δὲ, περισσότερον ἔσται τὸ κατά κριμα, ὅτι διὰ προσχήματος ἀγαθοῦ ἔργου, τοῦ προσεύχεσθαι, πονηρόν τι κατεργάζονται, τὸ κατ εσθίειν τὰ τῶν χηρῶν· πλείστης γὰρ κατακρίσεως ἄξιος ὁ διὰ προσχήματος ἀγαθοῦ δελεάζων εἰς τὸ κακόν. xal • Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι κλείετε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· ὑμεῖς γὰρ οὐκ εἰσέρχεσθε, οὐδὲ τοὺς εἰσερχομένους ἀφίετε εἰσελθεῖν.» Οὐ μόνον, φησὶν, ὑμεῖς ἄπιστοί έστε, καὶ τὸν βίον διεφθαρμένον ἔχετε, ἀλλὰ καὶ ἑτέρους διδάσκετε μὴ πιστεύειν ἐμοὶ, διὰ τοῦ βίου τοῦ ὑμετέρου καὶ τοῦ ὑποδείγματος δια φθείρετε. Εἴωθε γὰρ ὁ λαὸς ὁμοιοῦσθαι τοῖς ἄρχουσι, καὶ μᾶλλον εἰ πρὸς τὸ κακὸν ῥέποντας ὁρᾷ τούτους. Πᾶς οὖν πονηρὸς διδάσκαλος καὶ ἄρχων ὁράτω το κερδαίνει, ὅτι τὸ οὐαὶ, ὡς διὰ τοῦ οἰκείου βίου μὴ ἐῶν τινας προκόπτειν εἰς τὸ ἀγαθόν. • Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίοι υποχρ:- ταί, ὅτι περιάγετε τὴν θάλασσαν καὶ τὴν ξηράν, ποιῆσαι ἕνα προσήλυτον· καὶ ὅταν γένηται, ποιεῖτε αὐτὸν υἱὸν γεέννης διπλότερον ὑμῶν. ὁ Οὐ μόνον, φησί, τοὺς Ἰουδαίους διαφθείρετε, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐξ εἰδωλολατρῶν προσελθόντας τῇ Ἰουδαϊκῇ θρησκεία τούτους γὰρ προσηλύτους ὠνόμαζον. Σπουδάζετε μὲν γὰρ ἐπιστρέψαι τινὰ πρὸς τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀγων γὴν καὶ περιτομήν· ὅταν δὲ Ἰουδαΐσῃ, τότε ἀπόλλυται, διαφθειρόμενος ὑπὸ τῆς ὑμῶν κακίας· υἱδ; δὲ γεέννης, ὁ ἄξιος ταύτης, καὶ οἰκειότητά τινα πρὸς αὐτὴν ἔχων ὥστε καυθῆναι ὑπ' αὐτῆς. • Οὐαὶ ὑμῖν, ὁδηγοί τυφλοί, οἱ λέγοντες· ὓς ἂν ὀμόσῃ ἐν τῷ ναῷ, οὐδέν ἐστιν· ὃς δ᾽ ἂν ὁμόσῃ ἐν τῷ χρυσῷ τοῦ ναοῦ, ὀφείλει. Μωροὶ καὶ τυφλοί, τί γὰρ μεῖζον ἐστὶν, ὁ χρυσός, ἢ ὁ ναὸς ὁ ἁγιάζων τὸν χρυσόν; Καὶ ὅς ἐὰν ὁμόσῃ ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, οὐδέν ἐστιν· ὃς δ᾽ ἂν ὁμόσῃ ἐν τῷ δώρῳ τῷ ἐπάνω αὐτοῦ, ὀφείλει. Μωροὶ καὶ τυφλοί, τί γὰρ μείζον, τὸ δῶραν, ἢ τὸ θυσιαστήριον τὸ ἁγιάζον τὸ δῶρον; Ο οὖν ὁμό σας ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, ομνύει ἐν αὐτῷ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἐπάνω αὐτοῦ, καὶ ὁ ὀμόσας ἐν τῷ ναῷ, ὀμνύει ἐν αὐτῷ καὶ ἐν τῷ κατοικοῦντι αὐτὸν, καὶ ὁ ὁμόσα; ἐν τῷ οὐρανῷ, ἐμνύει ἐν τῷ θρόνῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν τῷ καθημένῳ ἐπάνω αὐτοῦ. • Τυφλούς αὐτοὺς ὀνομάζει, ὡς μὴ θέλοντας τὰ πρέποντα διδάσκειν; καὶ τὰ μὲν ἐλαχιστότερα τιμῶντας, τὰ δὲ τιμῆ; ἄξια, δευτέρου λόγου ἀξιοῦντας. Καὶ γὰρ τὴν χρυσὰν τὸν ἐν τῷ ναῷ, καὶ τὰ Χερουβὶμ καὶ τὴν στά μνον τὴν χρυσῆν προετίμων αὐτοῦ ναοῦ. Διό κα. τοὺς πολλοὺς ἐδίδασκον ὅτι οὐδέν ἐστι τὸ κατὰ τοῦ ναοῦ ὀμνύειν, ἀλλὰ τὸ εἰς τὸν χρυσὸν τὸν τῷ ναῷ περικείμενον, ὃς διὰ τοῦτο πάντως αἰδέσιμος ἦν, δ τῷ ναῷ περιέκειτο. Καὶ τὰ δῶρα δὲ τὰ ἐπὶ τοῦ θυ σιαστηρίου τιθέμενα, τιμιώτερα Ελεγον εἶναι αὐτοῦ του θυσιαστηρίου· ὥστε καὶ οὕτως ἐδογμάτιζον οἱ Φαρισαῖοι, ὅτι ἐάν τις ὤμοσε κατὰ τοῦ χρυσοῦ σκεύους, ἢ β.ὸς ἢ προβάτου εἰς θυσίαν προσαχθέν

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XXIII. τος, εἶτα ἐπιώρκησε, κατεδικάζετο τὰ ἴσα ἀποτίσαι. preferebant propter hostiarum lucra. Quod si quis Τὸ γὰρ δῶρον τοῦ θυσιαστηρίου προετίμων διὰ τὰ ἐκ τῶν θυσιῶν κέρδη. Εἰ δὲ κατὰ τοῦ ναοῦ ὁμότας ἐπιώρκησεν, ἐπεὶ οὐκ ἠδύνατο ὅμοιον τῷ ναῷ κτίσ σας, διὰ τοῦτο ἀπελύετο· καὶ ἐδόκει λοιπὸν ἐλαφρότερος εἶναι ὁ ὄρχος ὁ εἰς τὸν ναὸν, διὰ τὸ φιλοκερδές τῶν Φαρισαίων· ἐπὶ μὲν οὖν τῆς παλαιᾶς, οὐ συγχωρεῖ ὁ Χριστὸς μεῖζον εἶναι τὸ δῶρον τοῦ θυσια στηρίου, ἐφ' ἡμῶν δὲ τὸ θυσιαστήριον ὑπὸ τῶν δώρων ἁγιάζεται μᾶλλον· εἰς γὰρ τὸ Δεσποτικὸν σῶμα αὐτὸ ἐκεῖνο μεταβάλλονται θείς χάριτι οἱ στήριον. per templum jurans pejerasset, non potuisset simile templo medificare, et propterea absolvebatur, videbaturque postea levius esse juramentum per tenplum, propter Pharisgorum avaritiam. Itaque in veleri non permittit Christus donum majus esse altario. Apud nos autem altariumi a donis magis sacratur: panes enim in dominicum corpus divina gratia convertuntur: ideo et sanctificatur ab eis allare. ἄρτοι· διὸ καὶ ἁγιάζεται ὑπὸ τούτων τὸ θυσίαVens. 25, 24. ‹ Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocritae, quia decimatis mentham, et anethum, et • Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίοι υποκρι ταί, ὅτι ἀποδεκατοῦτε τὸ ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον καὶ τὸ κύμινον, καὶ ἀφήκατε τὰ βαρύτερα του νό- eyminum, et reliquistis quæ graviora sunt legis, μου, την κρίσιν καὶ τὸν ἔλεον καὶ τὴν πίστιν. Ταῦτα ἔδει ποιῆσαι, κἀκεῖνα μὴ ἀφιέναι· ὁδηγοί τυφλοί, οἱ διυλίζοντες τὸν κώνωπα, τὴν δὲ κάμηλον κατά πίνοντες.» Πάλιν ὀνειδίζει αὐτοὺς ὡς ἀνοήτους, διότι τῶν μειζόνων ἐντολῶν καταφρονοῦντες, ἐν τοῖς μικροῖς ἐζήτουν τὴν ἀκρίβειαν· οὐδὲ τὴν τοῦ κυμίν του δεκάτωσιν παρορῶντες, ἀλλὰ κἀκεῖνο ἀποδεκα τοῦντες· καὶ εἴ τις αὐτοὺς κατεμέμψατο ώς μικρολόγους, προέφερον ὅτι ὁ νόμος τοῦτο λέγει. Κρείττον δὲ ἦν καὶ θεαρεστότερον, εἰ τὴν κρίσιν καὶ τὸν ἔλεον καὶ τὴν πίστιν ἀπῄτουν παρὰ τοῦ λαοῦ. Τίς δέ ἐστιν ἡ κρίσις; Τὸ μηδὲν ἄδικον καὶ ἄλογον ποιεῖν, ἀλλὰ πάντα κεκριμένως καὶ μετὰ λόγου. Αὐτίκα γὰρ τῇ κρίσει ἔπεται καὶ ὁ ἔλεος. Ο γὰρ κεκριμένως ποιῶν πάντα, οἶδε καὶ τίνας δεῖ ἐλεεῖν· τῷ δὲ ἐλέῳ ἔπε. ται ἡ πίστις. Ὁ γὰρ ἐλεῶν πιστεύει πάντως ὅτι οὐδὲν ἀπολέσει, ἀλλὰ πάντα λήψεται· ἄλλως τε, δεῖ ἐλεεῖν, ἀλλὰ καὶ πιστεύειν Θεῷ ἀληθινῷ. Πολλοί γὰρ τῶν Ἑλλήνων ἔλεον μὲν εἶχον, μὴ πιστεύοντες δὲ εἰς τὸν ζῶντα Θεόν, οὐκ εἶχον τῷ ἐλέῳ ἐπομένην τὴν πίστιν. Δεῖ οὖν ἕκαστον τῶν διδασκάλων ἀπο δεκατοῦν ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, τουτέστιν, ἀπαιτεῖν ἀπὸ τῶν δέκα αἰσθήσεων, τῶν πέντε σωματικῶν καὶ τῶν πέντε ψυχικῶν, τὴν κρίσιν καὶ τὸν ἔλεον καὶ τὴν πίστιν· τὸ δὲ, Ταῦτα ἔδει ποιῆσαι, εἶπεν ὁ Κύριος, οὐ πρωτοεπόμενος ἐπὶ τὸ ἀποδεκατοῦν τὰ λάχανα, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξῃ ἀντινομοθετεῖν τέως τῷ Μωσεῖ. Οδηγοὺς δὲ τυφλοὺς αὐτοὺς ὀνομάζει, διότι αὐχοῦν. τες διδάσκειν καὶ πάντα εἰδέναι, οὐδένα ὠφέλουν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον πάντας διέφθειρον, εἰς βόθρον ρίπτοντες ἀπιστίας. Τον κώνωπα δὲ διυλίζοντας τούτους ονομάζει, ὡς τὰ μὲν μικρὰ ἁμαρτήματα πα ραφυλαττομένους, τὴν δὲ κάμηλον, ἤτοι τὰ μεγάλα, καταπίνοντας καὶ παρορῶντας. • Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι υποκριταί, ὅτι καθαρίζετε τὸ ἔξωθεν τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς παραξίδος, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ἐξ ἁρπαγῆς καὶ ἀδι χίας. Φαρισαίς τυφλέ, καθάρισον πρῶτον τὸ ἐντὸς του ποτηρίου καὶ τῆς παροψίδος, ἵνα γένηται καὶ τὸ ἐκτὸς αὐτῶν καθαρόν.» Τὰς παραδόσεις τῶν προσβυτέρων κρατοῦντες, ἔπλυνον τὰ ποτήρια καὶ τὰς παραμίδας, τουτέστι, τοὺς πίνακας ἐν οἷς τὰ δια τίθενται· ἐξ ἀρπαγῆς δὲ ἔπινον οἶνον, καὶ ἐδέσματα ἤσθιον, ὁ ἐμόλυνον μᾶλλον αὐτά. Μὴ κτήσῃ οὖν, φησὶν, judicium ac misericordiam et fidem. Hæc oportebat facere, et illa non omittere. Duces caci, excolantes calicem, camelum autem glutientes.» Iterum objurgat eos ut insipientes, eo quod contemnentes mandata majora, in parvis diligentes erant, et eye miui decimationem non negligebant, sed illud quoque decimabant. Et si quis reprehendisset ut parcos, prætexebant legein lioc docere. Melius autem fuisset ac 126 Deo gratius, si judicium et misericordiam et fidem expetissent a populo. Quid autem est judicium? Nihil injustum et absurdum facere, sed omnia cum judicio et ratione. Statim enim judicium sequitur et misericordia. Qui enim discrete facit omnia, scit et quos debeat misereri: misericordiam autem sequitur fides. Qui enim miseretur, credit omniuo quod nihil perdal, sed omnia accipiat. Vel aliter, oportet misereri, et credere Deo vero. Multi enim paganorum misericordes quidem fuerunt, non credentes autem in Deum vivum, non liabuerunt misericordiæ comitem fidem. Oportet autem unumqueinque doctorum decimare a populo suo, hoc est, petere a decem sensibus, hoc est, a quinque corporalibus, et quinque animalibus, judicium, misericordia:n el fidem. Hæc quidem oportebat facere, dicit Christus, non adhortans ad decimandum herbas, sed ne videretur tunc contrarius Moysi. Duces autem cæcos eos nominat, ce quod gloriabantur se omnia scire et docere, nullique proderant, sed omnes polius corrumpebaut in barathrum infidelitatis projicientes. Culicem autem excolantes eos nominat, ut parva peccata observantes, camelum autem, hoc est, magna deglu. tentes et despiciantes. Vans. 23, 26. ‹ Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocrite, quia purgatis exteriorem poculi patinasque partem, cæterum intus plena sunt rapina et intemperantia. Pharise cace, purga prius quod est intra poculum et patinam, ut et exteriores horum partes puræ reddantur. › Qui traditiones seniorum observabant, lavabant calices et paropsides, bhoc est patinas, in quibus opsonia ponuntur: ex rapina auteın bibebant vinum, et comedebant cibos qui magis coinquinabant. Dicit igitur: Ne possideas. νέο

nun injuste partum, et mundus etiam intus calix οἶνον ἐξ ἀδικίας, καὶ γίνεται λοιπὸν τὸ ἔσωθεν τοῦ crit. Vel non de calicibus et patinis dicit, sed de externa et corporali habitudine, et interna et spirituali. Tu enim, inquit, cxteriores peculi partes, hoc est exteriorem tuam babitudinem, fricas, ut elegantiores sint: intus autem te imples sordibus, hoc est, rapinis et injuria alios afficis. Oportet autem te intus lavari, boc est in anima, ut puritate animæ cohonestetur et exterior dignitas. VEBS. 27, 28. Væ vobis, Scribæ et Pharisæi hypocrite, quia similes estis sepulcris dealbatis, quæ foris quidem apparent speciosa, intus autern plena sunt ossibus mortuorum omnique spurcitia: sic et vos foris quidem apparetis hominibus justi, intus autem pleni estis fictione et iniquitate.» Et hæc parabola similiter intelligitur ut præcedens. Dabant enim operam ut exteriori habitudine decori viderentur, sicut sepulcra dealbata, id est gypso et asbesto dealbata, intus autem omni et mortuorum et putridorum operum immunditia erant pleni. VERS. 29–31. ‹ Væ vobis, Scribæ et Pharisæi bypocritæ, 127 quia ædificatis sepulcra prophetarum, et ornatis inonumenta justorum, ac dicitis: Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non fuissemus socii eorum in sanguine prophetarum. Haque testimonio estis vobismetipsis, quod Alii sitis eorum qui prophetas occiderunt.» Miseros dicit iņos, non quod sepulcra difcant prophetarun (hoc enim Deo gratum), sed quia ita simulabant, et patres suos condemnabam, deteriores illis exsistentes, malitiaque eos excellentes mentiebantur manifeste, quia Si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non occidissemus prophetas: ipsi enim prophetarum Dominum rabidi occidere cupiebant. Idcirco et dicit: Vers. 32, 53. + Vos quoque implete mensuram pairum vestrorum. Serpentes, progenies viperarum, quomodo effugietis judicium gehenna?, Non imperat, aut compellit illos ut se occidant, dicens, Implete et vos mensuram patrum vestrorum: sed hoc est quod dicit: Quia serpentes estis, et talium patrum progenies, et in tanta insania obstinati estis, ut incurabiles sitis: reliquum est eum operan dalitis, ut patres vestros vincatis, hoc erit quando me occidetis. Tunc enim summum malitiæ verticem apprehendetis, cum omissam a patribus vestris csden implebitis. Cum igitur tales sitis, quomodo pœnam effugietis į VERS. 36. • Ideo ecce ego mitto ad vos prophetas et sapientes, et scribas, et illorum aliquot occidetis, crucifigetisque, et illorum nonnullos flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem. › Arguit illos mendacii, dicentes quod Si fuissemus in diebus patrum urostrorum, non occi-. dissemus prophetas. Ecce enim ego, inquit, mitto prophetas, et sapientes, et scribas; attainen vos illos accidetis. De apostolis autem hæc dicit, quos Spiritus ποτηρίου καθαρόν· ἢ οὐ περὶ ποτηρίων καὶ πινάκω· λέγει, ἀλλὰ περὶ τῆς σωματικῆς καὶ ἔξω καταστά σεως, καὶ τῆς ἔσω καὶ πνευματικῆς. Σὺ μὲν γὰρ, φησί, τὸ ἔξω τοῦ ποτηρίου, τουτέστι τὴν ἔξω σου κατάστασιν, σχηματίζεις εἰς τὸ σεμνοπρεπέστερον, τὸ δὲ ἔσω σου γέμει ρύπου· ἁρπάζεις γὰρ καὶ ἀδικεῖς. Δεῖ δὲ τὰ ἔσω πλύνειν, τουτέστι τὴν ψυχὴν. ἵνα τῇ καθαρότητι τῆς ψυχῆς συνεκλάμψῃ καὶ ἡ ἔξωθεν σεμνοπρέπεια. • Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίοι υποκρι ται, ὅτι παρομοιάζετε τάφοις κεκονιαμένοις, οίτινες έξωθεν μὲν φαίνονται ὡραῖοι, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ὀστέων νεκρῶν, καὶ πάσης ἀκαθαρσίας· οὕτω καὶ ὑμεῖς, ἔξωθεν μὲν φαίνεσθε τοῖς ἀνθρώποις δίκαιοι, ἔσωθεν δὲ μεστοί ἐστε ὑποκρίσεως καὶ ἀνομίας. Καὶ αὕτη ἡ παραβολὴ ὁμοίως νοεῖται τῇ προλα βούσῃ· ἐσπούδαζον γὰρ τὴν μὲν ἔξωθεν κατάστασιν σεμνοὶ φαίνεσθαι, ὥσπερ οι τάφοι οἱ κεκονιαμένοι, τουτέστι τῇ γύψῳ καὶ τῇ ἀσβέστῳ λελευκασμένοι· τὰ δὲ ἔσω πάσης ἀκαθαρσίας καὶ νεκρῶν καὶ σεσηπότων ἔργων ἦσαν πλήρεις. • Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι οἰκοδομεῖτε τοὺς τάφους τῶν προφητῶν, καὶ κοι σμεῖτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων, καὶ λέγετε· Εἰ ἦμεν ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν πατέρων ἡμῶν, οὐκ ἂν ήμεν κοινωνοὶ αὐτῶν ἐν τῷ αἵματι τῶν προφητῶν. Ὥστε μαρτυρεῖτε ἑαυτοῖς ὅτι υἱοὶ ἐστε τῶν φονευ σάντων τοὺς προφήτας.» Ταλανίζει αὐτοὺς οὐχ ὅτι οικοδομούσι τους τάφους τῶν προφητῶν τοῦτο γὰρ θεάρεστον· ἀλλ' ὅτι προσποιούμενοι ταῦτα, καὶ δῆθεν καταγινώσκοντες τῶν πατέρων αὐτῶν, χείρονα εκείνων ἐποίουν, καὶ ὑπερηκόντισαν ἐκείνους τῇ κακίᾳ, ψευδόμενοι προφανῶς, ὅτι, Εἰ μεν ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν πατέρων ἡμῶν, οὐκ ἂν ἐφανεύομεν τους προς φήτας· αὐτοὶ γὰρ τὸν τῶν προφητῶν Δεσπότην ἐλύτε των φονεῦσαι. Διὸ καί φησιν· • Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε το μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν· ὄφεις, γεννήματα εχιδνῶν, πῶς φύγητε ἀπὸ τῆς κρίσεως τῆς γεέννης;» Οὐκ ἐπιτάττων αὐτοὺς, ἢ συνωθῶν πρὸς τὸ φονεῦσαι αὐτὸν, λέγει τὸ, Πλη ρώσατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ἡμῶν, ἀλλὰ τοιοῦτον τι λέγει· Ἐπειδὴ ὄφεις ἐστὶ καὶ γεννήματα τοιούτων πατέρων, καὶ εἰς τοσαύτην κακίαν ἐξετραχηλίσθητε, ὥστε ἀνιάτως ἔχειν, συντομώτερον σπουδάσατε νι χῆσαι τοὺς πατέρας ὑμῶν· τοῦτο δὲ ἔσται, ἐὰν ἐμὲ φονεύσητε· αὐτὸ γὰρ τὸ ἀκρότατον τῆς κακίας και ταλήψεσθε, ἐὰν τὴν ἐλλείπουσαν τοῖς πατράσιν ὑμῶν μιαιφονίαν ἀναπληρώσητε· πῶς οὖν τοιοῦτοι ὄντες, φύγητε τὴν κόλασιν; • Διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω πρὸς ὑμᾶς προς φήτας, καὶ σοφούς, καὶ γραμματεῖς· καὶ ἐξ αὐτῶν ἀποκτενεῖτε καὶ σταυρώσετε, καὶ ἐξ αὐτῶν μαστι γώσετε ἐν ταῖς συναγωγαῖς ὑμῶν, καὶ διώξετε ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν.» Ελέγχει αὐτοὺς, ψευδῶς εἰπόντας, ὅτι Εἰ ἦμεν ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν πατέρων ἡμῶν, οὐκ ἂν ἐφονεύομεν τοὺς προφήτας. Ιδού γὰρ, φησὶν, ἐγὼ ἀποστέλλω προφήτας, καὶ σοφούς, καὶ γραμματεῖς, ἀλλ' ὅμως ἀποκτενεῖτε αὐτούς.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XXIII. est, doctores populi, et sapientia omni et prophetia ornavit. Emitto autem, inquit, declarans sum deitatis potestatem. Περὶ δὲ τῶν ἀποστόλων ταῦτα λέγει· τὸ γὰρ ἅγιον sanctus doctrina ipsos exornans scribas fecit, hoc Πνεῦμα, καὶ διδασκαλίαις αὐτοὺς κοσμῆσαν, γραμματεῖς ἐποίησε, τουτέστι τοῦ λαοῦ διδασκάλους, καὶ προφήτας, καὶ σοφίας πάσης πεπληρωμένους. Αποστέλλω δὲ, εἶπε, δεικνὺς τὸ τῆς θεότητος ἐξουσια στικόν. • Οπως ἔλθῃ ἐφ' ὑμᾶς πᾶν αἷμα δίκαιον, έκχυ νόμενον ἐπὶ τῆς γῆς ἀπὸ τοῦ αἵματος "Αβελ τοῦ δικαίου, ἕως τοῦ αἵματος Ζαχαρίου υἱοῦ Βαραχίου, ὃν ἐφονεύσατε μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου. Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἥξει ταῦτα πάντα ἐπὶ τὴν γενεάν ταύτην.» Ἐπὶ τοὺς τότε ὄντας Ἰουδαίους φησὶν ἥξειν πᾶν αἷμα ἀδίκως ἐκχυθέν· χεῖρον γὰρ τιμωρηθήσονται παρὰ τοὺς πατέρας αὐτῶν, οἱ μηδὲ μετά τοσαῦτα παραδείγματα σωφρονισθέντες· ὥσπερ καὶ ὁ Λάμεχ παρὰ τὸν Κάϊν πλέον ἐκολάσθη, καίτοι οὐκ ἀδελφὸν ἀνελών, διότι οὐκ ἐσωφρονίσθη τῷ κατὰ τὸν Κάϊν ὑποδείγματι. Ηξει οὖν, φησὶν, ἐφ' ὑμᾶς τῶν αἷμα, ἀπὸ ᾿Αβελ έως Ζαχαρίου. Ευκαίρως δὲ ἐμνήσθη τοῦ ᾿Αβελ. Ὡς γὰρ ὁ ᾿Αβελ διὰ φθόνων ἀνηρέθη, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς φθονηθείς. Ποιον δὲ Ζαχαρίου ἐνταῦθα μέμνηται; Οἱ μὲν τοῦ ἐν τοῖς δώδεκα προφήταις φασὶ συναριθμουμένου· οἱ δὲ, τοῦ πατρὸς τοῦ Προδρόμου· λόγος γὰρ ἔχει παραδοθεὶς ἡμῖν, ὅτι τόπος τις ἦν ἐν τῷ ναῷ, ἐν ᾧ ίσταντο αἱ παρθένοι. Ο τοίνυν Ζαχαρίας ἀρχιερεὺς ὤν, καὶ μετὰ τὸ τεκεῖν τὸν Χριστὸν τὴν Θεοτόκον ἔστησεν ἐν τῷ τόπῳ τῶν παρθένων· ἀγανακτήσαντες δὲ ἐπὶ τούτῳ οἱ Ἰουδαῖοι, ἀπέκτειναν αὐτὸν, ὡς μετὰ τῶν παρθένων τάξαντα γυναίκα γεννήσασαν· οὐδὲν δὲ θαυμαστὸν, εἰ καὶ ὁ πατὴρ τοῦ Προδρόμου είχε πα τέρα Βαραχίαν ὀνόματι, ὥσπερ καὶ ὁ ἐν τοῖς δώδεκα προφήταις Βαραχίου λέγεται υἱός· εἰκὸς γὰρ ὥσπερ τὰ τούτων ὀνόματα συνέδραμον, οὕτω καὶ τὰ τῶν πατέρων αὐτῶν. • Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσαλήμ, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτὴν, ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου δν τρόπον ἐπισυνάγει ὄρνις τα νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε; Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος· λέγω γὰρ ὑμῖν, οὐ μή με ίδητε ἀπ' ἄρτι, ἕως ἂν εἴπητε· Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.» Διπλασιάζει τὸ όνομα τῆς Ἱερουσαλήμ, ἐλεῶν αὐτὴν καὶ ἀνακαλού μενος συμπαθῶς· ὥσπερ γὰρ πρός τινα φιλουμένην μὲν διακαῶς, καταφρονοῦσαν δὲ τοῦ φιλοῦντος, ἀπολογεῖται, μέλλων ἐπάγειν τὴν κόλασιν· αἰτιᾶται γὰρ αὐτὴν ὡς φονικὴν, καὶ ὅτι πολλάκις θέλοντος· αὐτοῦ ἐλεῆσαι ταύτην, αὐτὴ οὐκ ἠθέλησε, ἀλλὰ τῷ διασκορπίζοντι αὐτὴν πειθομένη διαβόλῳ, καὶ ἀπὸ ἄγοντι ἀπὸ τῆς ἀληθείας. ἥτις ἀνοειδές τι χρῆμά ἐστι, τον συνάγοντα Κύριον οὐκ ἐδέχετο· οὐδὲν γὰρ οὕτω σκορπίζει ἀπὸ Θεοῦ, ὡς ἁμαρτία· ὥσπερ αὖ συνἄγει πρὸς Θεὸν τὸ ἀγαθὸν συνειδός· τὴν φιλοστοργίαν δὲ ἐνδεικνύμενος, τὸ τῆς ὄρνιθος ὑπόδειγμα τέθεικε, Δεὸ ἐπεὶ οὐ θέλετε, ἀφίημι τὸν ναὸν ἔρημον. Εντεῦ δεν δὲ μανθάνωμεν, ὅτι δι' ἡμᾶς κατοικεῖ καὶ τοὺς ναούς ὁ Θεός· ὅταν δὲ ἡμεῖς ἀπεγνωσμένοι ὦμεν, τότε καὶ οἱ ναοὶ ἀφίενται. Οὐ μὴ οὖν με ίδητε ἄχρι VERS. 35, 36. < Ut veniat super vos oninis sanguis justus qui effunditur super terram a sanguine Abel justi, usque ad sanguinenr Zacharia alii Barachis, quem occidistis inter templum et altare. Amen dico vobis, quod venient haec omnia super generationem istam.» Super Judeos illos qui lunc erant, dicit, veniet omnis sanguis injuste effusus. Plus enim punientur, quam patres sui. Nam neque post tanta exempla emendati fuerunt. Sic enim et Lamech post Cain plus punitus fuit, quamvis nou interemisset fratrem, eo quod non fuisset ad exemplum Cain emendatus. Veniet igitur, inquit, super vos omnis sanguis, ab Abel usque ad Zachariam. Opportune autem meminit Abelis. Sicut enim Abel propter invidiam interemptus est, ita et Christus occisus est. Cujus autem Zachariæ hoc loco meminit? 128 Alii dicunt illum fuisse unum de duodecim prophetis, ali patrem Præcursoris Domini, Habet enim ita narratio nobis tradita, quod locus quidam in templo fuerit, in quo stabant virgines. Zacharias igitur cum esset pontifes, postquam Deipara peperisset Christum, et statuisset illam in eo loco, indignati sunt contra eum Judæi, et occiderunt eum, quod cum virginibus collocasset mulierem quæ pe= pererat. Non est enim mirabile quod etiam pater Præcursoris habuerit patrem Barachiam, sicut et is qui ex duodecim erat, dicitur Barachiæ flius. Veri simile enim quod sicut illi fuerunt cognomines, ita et patres ipsorum. VERS. 37-39. «Jerusalem, Jerusalem, quæ cccidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt, quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluistis Ecce relinquitur vobis domus vestra deserta. Dico enim vobis, haudquaquam me videbitis posthac, donec dicatis: Benedictus qui venit in nomine Domini.» Bis ponit nomen Jerusalem, misertus ejus, et magna cum compassione eam revocans. Expostulans enim cum ea, quasi cum quadam vehementer dilecta, quæ diligentem contemnat, respondet inducturum se pœnam: unde arguit illam quasi sanguinariam, et quod sæpius volente se misereri ejus, ipsa noluerit, sed diabolum potius audierit, a quo dispersa, et a veritate, quæ uniendi viin habet, fuerit abducta, congregantem autem Dominum non susceperit. Nihil enim sic a Deo dispergit, ut peccatum: et nihil ita ad Deum aggregat, ut virtus. Ostendeng autem misericordiam, avis exemplum ponit. Idcirco quia noluistis, relinquo templum desertum. Hoc loco discamus, quod propter nos Dari et templa inhabitat quod si nos desperandi fuerimus, tuuc relinquuntur et templa. Non igitur me videbitis, inquit, usque ad secundum adventum. Tunc

etiam nolentes cum adorabunt, et dicent, «Bene- τῆς δευτέρας παρουσίας. Τότε γὰρ καὶ ἄκοντες αὐτὸν dictus qui venit." Posthac autem intellige, postquam crucifixus fuero: non enim de hora qua hæc dicebat, loquitur: nam postea sæpius eum viderunt: post crucifixionem autem nequaquam, nec visuri sunt, donec instet adventus eius. CAPUT XXIV. De consummatione, die et hora. VERS. 1, 2. Et egressus Jesus discedebat templo. Et accesserunt ad eum discipuli ejus, ut estenderent ei structuras templi. Jesus autem dixit Ulis: Nonne videtis hæc omnia? Amen dico vobis, nou relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruetur. › Egressus a templo, ostendit quod Judæis migraturus sit: 129 et sicut dixit quod Relinquatur vobis domus deɛerta, ita et facit. Prædicit quoque discipulis destructionem templi. Sapiebant enim et illi terrena, et stupebant ædificio - rum pulchritudinem, et quasi Christo monstrabant: Ecre qualem domnum relinquis desertam. Unde abducit illos, ne adhæreant terrenis, et ad supernam Jerusalem transmittit, Newtiquain manebit hic Lapis super lapidem, dicens: byperbolicum usurpat sermonem, funditus periturum ædificium innuens. VERS. 3. (Sedonte autem eo in monte Olivarum, accesserunt ad eum discipuli secreto, dicentes: Die nobis, quando bæc erunt, et quod signum adventus tui et consummationis sæculi? › Secreto accedunt, ut de magnis rebus interrogaturi. De duobus enim rogant, et quando hæc erunt, nempe destructio templi expugnatioque, Jerusalem, et quod signnm ipsius adventus. Værs. 4. ‹ Et respondens Jesus dixit eis, Videte ne quis vos seducat. Multi enim vénient in nomine meo dicentes: Ego sum Christus, multosque seducent. Multi, inquit, venient prædicantes se esse Christos. Nain Dositheus Samaritanus dicebat se prophetani a Mose prædictum, et Simon Samaritanus (a) magnam virtutem Dei se nominabat. VERS, 6. • Audituri estis bella, et rumores hellorum videte ne turbemini: oportet enim omnia fieri, sed nondum est finis. Consurget autem gens contra gentem, et regnum contra reguùm, et erunt postilentiæ, et fames, et terræmotus singulis locis. Hæc autem omnia initia sunt dolorum. › Bella dicit Romanorum in Hierosolymis. Non solum autein bella dicit futura, sed et fames et pestes: quando - quidem ira Dei in Judeos erit Bella enim quis dixerit hominum incursiones, famem autem et pestem nunquam aliunde provenire quam a Deo. Deinde ne patent quod priusquam prædicaverint, (α) Edit. Lut. omisit, Samaritanus. προσκυνήσουσι, καὶ ἐροῦσι τό· ο Ευλογημένος ὁ ἐρχόμενος.» Τὸ δὲ ἀπ' ἄρτι, ἀντὶ τοῦ, μετὰ τὸ σταυρωθῆναι, νόησον, μὲ μέντοιγε τὴν ὥραν ἐκεί την καθ᾽ ἣν ταῦτα ἔλεγε. Εἶδον γὰρ αὐτὸν ἀφ᾽ οξ ἐλάλησε ταῦτα πολλάκις· μετὰ μέντοι τὸ σταυρο θῆναι οὐκ εἶδον αὐτὸν, οὐδὲ ἴδωσιν ἄχρις ἂν ἐνστῇ ἡ παρουσία αὐτοῦ. Περὶ τῆς συντελείας, ἡμέρας καὶ ὥρας. • Καὶ ἐξελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἐπορεύετο ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ, καὶ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἐπιδείξαι αὐτῷ τὰς οἰκοδομὰς τοῦ ἱεροῦ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς Βλέπετε ταῦτα πάντα; Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀφεθῇ ὧδε λίθος ἐπὶ λίθον, ὃς οὐ καταλυθήσεται.» Εξελθὼν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ, ἔδειξεν ὅτι ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων μεταστήσεται. Καὶ καθὼς εἶπεν ὅτι Ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκο; ὑμῶν ἔρημος, οὕτω δὴ καὶ ποιεῖ. Καὶ προλέγει την κατάλυσιν τοῦ ναοῦ τοῖς μαθηταῖς· ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνοι πρόσγεια φρονοῦντες, περὶ τὰ κάλλη τῶν οἰκοδομημάτων επτόηντο, καὶ ὡσανεὶ ἐδείκνυον τῷ Χριστῷ· Ιδε ποίου οίκου κάλλη ἀφίης ἔρημα· ἀπάγει αὐτοὺς τοῦ μὴ προσηλώσθαι τοῖς ἐπιγείοις, καὶ ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ παραπέμπει, Οὐ μὴ μείνῃ, λέγων, ὧδε λίθος ἐπὶ λίθον τοῦτο δὲ εἶπε, τὴν παντελῆ ἀπώλειαν τῆς οἰκοδομής αἰνιττόμενος, καὶ ὑπερβολικὸν τὸν λόγον ποιούμενος. • Καθημένου δὲ αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ὄρους τῶν Ελαιών, Ο προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ κατ' ἰδίαν, λέγοντες· Εἰπὲ ἡμῖν, πότε ταῦτα ἔσται, καὶ τί τὸ σημεῖον τῆς σῆς παρουσίας, καὶ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος;» Ιδίᾳ προσέρχονται, ὡς περὶ μεγάλων μέλλοντες έρω τῆσαι. Περὶ δύο γὰρ ἐρωτῶσι πραγμάτων· Πότε ταῦτα ἔσται, τουτέστιν ἡ κατάλυσις τοῦ ναοῦ καὶ ἡ ἅλωσις τῆς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἄλλο, Τί τὸ σημεῖον τῆς σῆς παρουσία;; • Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖ; Βλέπετε μή τις ὑμᾶς πλανήση. Πολλοὶ γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, λέγοντες· Ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός· καὶ πολλοὺς πλανήσουσιν.» Πολλοί, φησίν, ήξουσιν ἀνακηρύττοντες ἑαυτοὺς Χριστούς· καὶ γὰρ Δοσίθεος δ Σαμαρείτης ἔλεγεν ὅτι, Ἐγώ εἰμι ὁ ὑπὸ τοῦ Μωσέως προαγορευθεὶς προφήτης· καὶ Σίμων δὲ ὁ Σαμαρεί της μεγάλην τοῦ Θεοῦ δύναμιν ἑαυτὸν ὠνόμαζεν. • Μελλήσετε δὲ ἀκούειν πολέμου; καὶ ἀκοὰς πολέμων· ὁρᾶτε μὴ θροεῖσθε, δεῖ γὰρ τὰ πάντα γενέσθαι, ἀλλ᾽ οὔπω ἐστὶ τὸ τέλος· ἐγερθήσεται γὰρ ἔθνος ἐπὶ ἔθνος, καὶ βασιλεία ἐπὶ βασιλείαν, καὶ ἔσονται λιμοί καὶ λοιμοί, καὶ σεισμοί κατά τόπους πάντα δὲ ταῦτα ἀρχὴ ὠδίνων.» Πολέμου; τοὺς ἐν Ἱεροσολύμοις λέγει τῶν Ῥωμαίων. Οὐ μόνον δὲ πολέμους λέγει γενήσεσθαι, ἀλλὰ καὶ λιμοὺς καὶ λοιμούς, δεικνύων, ὅτι θεήλατος ἔσται κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἡ ὀργή. Τοὺς μὲν γὰρ πολέμους ἔχοι ἄν τις εἰπεῖν ἀπὸ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐπηρείας γινομένους· λιμοὺς δὲ καὶ λοι μούς, οὐδαμόθεν ἄλλοθεν ἢ ἀπὸ Θεοῦ πάντως. Εἶτα Edit. Lat. omisit, in Judeos erit.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHEI. - CAP. XXIV. dum enim consummatio, neque tnm subversjone Hierusalem erit generalis consummatio. Genters vero centra gentem, ét regnum contra regnam exsurrectura dicit propter Imminentią Judašis mala: quæ initia sunt dolorum. Sicut enim parturiens dolet, et sic parit: ita et præsens sæculum post confusiones et bella pariet futura. ἵνα μὴ νομίσωσιν ὅτι πρὶν ἢ κηρύξωσι συντελεσθή- consummetur mundus, dicit: Ne turbemini. Nonσεται ὁ κόσμος, φησι· Μὴ θορυβείσθε. Οὔπω γὰρ ἡ συντέλεια· οὐδὲ γὰρ ἅμα τῇ κατασκαφῇ τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ ἡ κοινή συντέλεια Εσται. Ἔθνος δὲ ἐπὶ Εθνός, καὶ βασιλείαν ἐπὶ βασιλείαν ἐγερθήσεσθαι λέω γει, διὰ τὰ ἑσόμενα τοῖς Ἰουδαίοις κακὰ, ὅπερ εἰσὶν ἀρχὴ ὠδίνων. Ωσπερ γὰρ αἱ ὠδῖνες γίνονται τῇ τιο κτούσῃ, καὶ οὕτω τίκτει, οὕτω καὶ ὁ παρών αἰὼν μετὰ τὰς συγχύσεις καὶ τοὺς πολέμους ἀπογεννήσει τὰ μέλλοντα. • Τότε παραδώσουσιν ὑμᾶς εἰς θλίψιν, καὶ ἀποκτενοῦσιν ὑμᾶς· καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων τῶν ἐθνῶν διὰ τὸ ὄνομά μου· καὶ τότε σκανδαλισθήσονται πολλοὶ, καὶ ἀλλήλους παραδώσουσι, καὶ μισή. σουσιν ἀλλήλους· καὶ πολλοὶ ψευδοπροφήται έγερ θήσονται, καὶ πλανήσουσι πολλούς· καὶ διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν, ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολ λῶν. Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται.» Προλέγει τὰ συμβησόμενα κακά, παραθαρρύνων διὰ τοῦ προλέγειν τοὺς μαθητάς. Τὸ γὰρ ἀπροσδόκητον εξωθεν ἐκφοβεῖν καὶ ταράττειν. Προομαλίζει οὖν τὸν φόδον διὰ τοῦ προαγορεύειν τὰ μέλλοντα δεινά, τους φθόνους, τὰς ἔχθρας, τοὺς σκανδαλισμούς, τους ψευδοπροφήτας, οι πρόδρομοι τοῦ ᾿Αντιχρίστου εἰσὶν, ἀποπλανώντες τοὺς πολλοὺς, ὥστε πρὸς πᾶν εἶδος ἀνομίας ἐκτραχηλίζειν αὐτούς· διὰ δὲ τὸ πληθυνθῆκαὶ τὴν ἀνομίαν ἐκ τῆς πλάνης τοῦ ᾿Αντιχρίστου, ἐχθηριωθήσονται οἱ ἄνθρωποι, ὡς μηδὲ πρὸς τοὺς οἰκειοτάτους σώζειν ικμάδα τινὰ ἀγάπης, ἀλλὰ πα ραδίδοσθαι ὑπ' ἀλλήλων· ὁ δὲ ἄχρι τέλους ὑπομείνας, καὶ καρτερικῶς φέρων, καὶ μὴ ἐνδοὺς πρὸς τὰ επαγόμενα, σωθήσεται ὡς δόκιμος στρατιώτης ανα φανείς. • Καὶ κηρυχθήσεται τοῦτο τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ, εἰς μαρτύριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος.» Οὐκ ἐμποδισθή σεσθε εἰς τὸ κηρύττειν, θαῤῥεῖτε. Κηρυχθήσεται γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, εἰς μαρτύριον, τουτέστιν εἰς ἔλεγχον, εἰς κατηγορίαν τῶν μὴ πιο στευσάντων, καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος, οὐχὶ τοῦ κόσμου, ἀλλὰ τῆς Ἱερουσαλήμ· πρὸ γὰρ τοῦ ἀλῶνα: τὴν Ἱερουσαλὴμ εκηρύχθη τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ καὶ ὁ Παῦλος λέγει· Τοῦ Εὐαγγελίου κηρυχθέντος ἐν πάσῃ τῇ κτίσει τῇ ὑπ᾽ οὐρανόν. Ὅτι γὰρ περὶ τοῦ τέλους τῶν Ἱεροσολύμων λέγει, δῆλον ἀπὸ τῶν ἑξῆς· φησὶ γάρο • Οταν οὖν ἴδητε το βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, τὸ ῥηθὲν διὰ Δανιὴλ τοῦ προφήτου, ἑστὼς ἐν τόπῳ ἁγίῳ, ὁ ἀναγινώσκων νοείτω.» Βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως τὴν στήλην λέγει τοῦ τὴν πόλιν κρατήσαντης, ἣν έστησεν ἐν τοῖς ἀδύτοις τοῦ ναοῦ· ἐρημώ σεως μὲν οὖν, διότι επορθήθη ἡ πόλις· βδέλυγμα δε, διότι τὰς στήλας καὶ τὰς εἰκόνας τῶν ἀνθρώπων, βελύγματα ὠνόμαζον οι Εβραίοι, τὴν εἰδωλολα τρίαν μισοῦντες. • Τότε οἱ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, φευγέτωσαν ἐπὶ τὰ ὄρη ἐ ἐπὶ τοῦ δώματος, μὴ καταβαινέτω ἆραι τὰ ἐκ τῆς • Coloss. 3. VERS. 9. Tunc tradent vos in affictionem, et occident vos, et eritis invisi cunctis gentibus propler nomen meum. Et tunc offendiculum patientur multi, et alius alium invicem tradent, seque odio habebunt invicem, et multi pseudoprophetæ surgent, et seducent multos: et quoniamn abundabit iniqui tas, refrigescet charitas multorum. Qui autem pere severaverit usque in finem, hic salvus erit. Prae dicit eventura 130 mala, animans discipulos per hoc quod prædicit. Nam inexspectata terrere el turbare consueverunt. Præmitigat igitur timorem, praedicendo futura gravis, odis, inimicitias, offens siones, pseudoprophetas, qui præcursores sunt Antichristi, seducentes multos, ita ut in omnem iniquitatem eos precipitent. Quia autem multipli cabitur iniquitas per imposturas Antichristi, exasperabuntur et efferi erunt homines, ita ut neque cum familiarissimis ullum servent charitatis vinculum, sed mutuum se trádant”. Qui autem usque ad finem perseveraverit, et fortiter tulerit, neque cessorit his quæ inferuntur, tune salvus erit, et comprobabitur strenuus miles. VERS, 14. Et prædicabitur hoc Evangelium regni in universo orbe, in testimonium omuibus gentibus, et tunc veniet consummatio. › Nou erit vobis prædicandi obstacula, conβdite, prædicabitur enim Evangelium in omnibus gentibus, in testimonium, hoc est, in reprehensionem et condemnationem eorum qui non crediderunt: et tunc veniet consummatio, non mundi, sed Hierusalem. Nam ante captam Hierusalem prædicatum. est Evangelium, sicut et Paulus dicit: Evangelii, quod prædicatum) est in omni quæ sub cœlo creatura. Nam quod de fine Hierosolymorum dicat, manifestum est ex sequentibus. Dicit enim: VERS. 15. • Cum ergo, videritis abominationem desolationis, quæ dicta est a Daniele propheta, stantem in loco sancto, qui legit, intelligat. Abominationem desolationis dicit statuam ejus qui civitati imperavit, quam erexit in adytis templi. Desolationis autem dicitur, eo quod expugnauda esset civitas. Abominatio vero, eo quod statuas et imagines hominum Hebræi ahominationes vocabant, odio idololatria. VERS. 16. «Tunc hi qui in Judza sunt, fugiant in montes: is qui-in tecto, non descendat ut tollat

quidquam de domo sua: et is qui in agro, non ὁ οἰκίας αὐτοῦ, καὶ ὁ ἐν τῷ ἀγρῷ, μὴ ἐπιστρεψάτω revertatur ut tollat vestes suas. › Insinuans summa pericula quæ evadi non possunt, inquit quod oporteat fugere non respiciendo neque curando quid in domo sit, vel vestes, vel alia vasa. Quidam autem abominationem desolationis " Antichristum existimantes, eo quod vastaturus mundum et subversuTus sit ecclesias, ac sessurus in templo, intelligant et ista sic, quod qui in lecto est, id est, excelsis virtutibus præditus, non descendat a summis virtutibus ut tollat ea quæ sunt corporis. Domus enim animæ, corpus. Oportet autem et ab agro secedere, hor est terrenis ager enim vita' (α), neque vestem tollère malitiæ, quæ velus est vestis quam exuimus. Yens. 19. • Væ autem prægnantibus et lactantibus in illis diebus. › Prægnantes quidem non polerunt fugere, onere ventris gravate: lactantes autem propter conipassionem erga pueros. Illos enim relinquere nequeunt, neque secum portare et simul salvare possunt: tunc non effugient iram Fortasse 131 Christus Insinuat quod et comederint pueros. Dicit enim Josephus quod cum esset fames propter obsidionem, mulier coxerit Alium suum et comederit. Vers. 20. ‹ Orate autem ne fuga vestra flat hieme, neque Sabbato.» lu persona apostolorum ad fumos hæc dicit. Apostoli enim prius egressi erant ex Jerusalem. Judæis igitur dicit ut precentur ne in hieme flat fuga sua, eo quod incommodum sit illis temporibus fugere; neque in Sabbato: tunc enim juxta legem otiosi sunt, et fugere non audent. Tu autem et sic intelligito, quod oporteat precari ne fiat fuga nostra ex hac vila, hoc est mors, in Sabbato, otiosis nobis a bonis operibus, neque hieme, in sterilitate bonorum, sed in sereuitate animæ, qua non turbetur. - VERS. 21, 22. c. Erit enim tunc afflictio magna, qualis non fuit ab initio mundi ad hoc usque tenipus, neque. fiet. Et nisi abbreviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro: propter electos autem abbreviabuntur dies illi.» Afflictio intolerabilis tune erat. Jussi sunt enim Romanorum milites ne cui parrerent: sed Deus propter credituros ex illis, vel eos qui jam crediderant, non permisit simul oinnes occidi. Decurtavit autem afflictiones et bella: nam si bellum diuturnius fuisset, omnes qui intus erant, fame periissent. Quidam de Antichristi diebus hæc intelligunt: sed non sunt intelligenda bæc de Antichristo, sed de captivitate urbis Jerusalem. Quæ ad Antichristum pertinent, hoc loco incipiunt. Audi igitur: VERS. 23-25. «Tunc si quis vobis dixerit, Erce Lic Christus, aut illic, nolite credere. Surgent cnim 50 | Thess. 11. (α) Edit. Fut. omisit, aqur cuim vita. ὀπίσω ἆραι τὰ ἱμάτια αὐτοῦ.» Τὴν τῶν συμφορῶν ἄφυκτον ὑπερβολὴν αινιττόμενος, φησίν, ὅτι χρὴ φεύ γειν ἀνεπιστρόφως, μηδενὸς φροντίζοντας τῶν ἐν ταῖς οἰκίαις δννων, μήτε ἱματίων, μήτε ἀλλοίων σκευῶν· τινὲς δὲ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως τὸν ᾿Αν τίχριστον νοοῦντες, ὡς ἐπ' ἐρημώσει τοῦ κόσμου καὶ καταστροφῇ τῶν ἐκκλησιῶν ἐσόμενον καὶ καθίσοντα ἐν τῷ ναῷ, νοοῦσι καὶ ταῦτα οὕτως, ὅτι ὁ ἐπὶ τοῦ δώματος, τουτέστιν ἐν τῷ ὕψει τῶν ἀρετῶν ὤν, μὴ καταβάτω ἀπὸ τοῦ ὕψους τῶν ἀρετῶν, ὥστε ἆραι τὰ τοῦ σώματος. Οἰκία γὰρ τῆς ψυχῆς, τὸ σῶμα. Δεῖ δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ ἀγροῦ ἀναχωρεῖν, τουτέστι τῶν γηΐνων· ἀγρὸς γὰρ ὁ βίος, καὶ μηδὲ τὸ ἱμάτιον αἴρειν, τὴν παλαιὰν κακίαν ἦν ἐξεδυσάμεθα. • Οὐαὶ δὲ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις καὶ ταῖς θηλαζούσαις ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις. ο Δἱ μὲν γὰρ ἔγκυοι οὐ δυνήσονται φεύγειν τῷ φορτίῳ τῆς γαστρὸς βαρυνόμεναι. Δἱ δὲ θηλάζουσαι, διὰ τὴν πρὸς τὰ τέκνα συμπάθειαν, μήτε ἐᾶσαι αὐτὰ δυνάμεναι, μήτε μὴν βαστάζειν, καὶ σὺν αὐτοῖς σωθῆναι, οὐκ ἐκφεύξονται τὴν τότε ὀργήν ἢ καὶ τοῦτο αινίττεται ὁ Χριστός, τὴν τεκνοφαγίαν. Λέγει γὰρ ὁ Ἰωσηφος ὅτι λιμοῦ ὄντος διὰ τὴν πολιορκίαν, ώπτησε γυνὴ τὸ τέχνον αὐτῆς καὶ ἔφαγε. • Προσεύχεσθε δὲ ἵνα μὴ γένηται ἡ φυγὴ ὑμῶν ἐν χειμώνι, μηδὲ Σαββάτῳ.» Εν προσώπῳ τῶν ἀποστόλων πρὸς Ἰουδαίους ταῦτά φησιν· οἱ γὰρ ἀπό στολοι προέφθασαν ἐξελθόντες τῆς Ἱερουσαλήμ. Τοῖς Ἰουδαίοις οὖν λέγει εὔχεσθαι ἵνα μὴ γένηται ἡ φυγή αὐτῶν ἐν χειμῶνι, διὰ τὴν δυσκολίαν τοῦ καιροῦ μὴ δυναμένων ἀποδράναι, μηδὲ ἐν Σαββάτῳ, τότε γάρ ἀργοῦσι κατὰ τὸν νόμον, καὶ οὐκ ἂν ἐπιτολμήσαιεν τῇ φυγῇ. Σὺ δὲ καὶ οὕτω νόει, ὅτι δεῖ εὔχεσθαι ἵνα μη γένηται ἡ φυγὴ ἡμῶν ἐκ τοῦ βίου τούτου, του τ ἐστιν ἡ τελευτή, ἐν Σαββάτῳ, τῇ ἀργίᾳ τῶν καλῶν πράξεων, μηδὲ ἐν χειμώνι, τῇ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀγαθῶν, ἀλλ' ἐν εὐδίᾳ ψυχῆς καὶ ἀταραξία. • Εσται γὰρ τότε θλίψις μεγάλη, οἷα οὐ γέγονεν ἀπ' ἀρχῆς κόσμου ἕως τοῦ νῦν, οὐδ' οὐ μὴ γένηται· καὶ εἰ μὴ ἐκολοβώθησαν αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι, οὐκ ἂν ἐσώθη πάσα σάρξ· διὰ δὲ τοὺς ἐκλεκτούς κολοβωθής σονται αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι.» Θλίψις ἀφόρητος τότε ἦν. Ἐκελεύσθησαν γὰρ οἱ τῶν Ῥωμαίων στρατιῶται, μηδενὸς φείδεσθαι, ἀλλ' ὁ Θεὸς διὰ τοὺς μέλλοντας πιστεύειν ἐξ αὐτῶν, ἢ καὶ πιστεύσαντας ἤδη, οὐκ ἀφῆκεν ἄρδην ἀναιρεθῆναι, ἀλλὰ καὶ τὰς θλίψεις καὶ τὸν πόλεμον ἐκολώδωσεν· εἰ γὰρ ἐκράτησεν ἐπὶ πλέον Ο πόλεμος, πάντες ἂν οἱ ἔνδον ὑπὸ τοῦ λιμοῦ διεφθά ρησαν. Τινὲς δὲ περὶ τῶν τοῦ ᾿Αντιχρίστου ἡμερῶν νοοῦσι ταῦτα· οὐκ ἔστι δὲ περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου ταῦτα, ἀλλὰ περὶ τῆς ἁλώσεως τῆς Ἱερουσαλήμ. Τὰ δὲ περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου ἐντεῦθεν ἄρχεται· ἄκουε οὖν • Τότε ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ, Ἰδοὺ ὧδε ὁ Χριστός, ἢ ὧδε, μὴ πιστεύσητε. Εγερθήσονται γὰρ ψευδόχριστοι Edit. Lut. omisit, tunc non effugient iram.

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. XXIV. καὶ ψευδοπροφῆται· καὶ δώσουσι σημεία μεγάλα καὶ 4 pseudochristi et pseudopropheta, et dabunt sigu τέρατα, ώστε πλανῆσαι, ει δυνατόν, καὶ τοὺς έκλε κτούς. Ἰδοὺ προείρηκα ὑμῖν.» Επειδή δύο προσω ἤνεγκαν ερωτήσεις οι μαθηταί, περὶ τῆς ἁλώσεως τῆς Ἱερουσαλήμ, καὶ τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου, αἰπὼν περὶ τῆς ἁλώσεως, ἐντεῦθεν ἄρχεται περὶ τῆς ἑαυτοῦ παρουσίας, καὶ τῆς συντελείας τοῦ κόσμου. Τὸ δὲ, τότε, οὐ τοῦτο ἐμφαίνει, ὅτι εὐθὺς μετὰ τὸ ἀλῶναι τὴν Ἱερουσαλήμ, ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ἐμφαίνει καθ᾿ ὃν μέλο λει γενήσεσθαι· ὥστε εἶναι τὸ λεγόμενον τοιόνδε· Τότε, τουτέστι, ὅταν μέλλῃ ὁ ᾿Αντίχριστος ἐλθεῖν, ἔσονται ψευδόχριστοι καὶ ψευδοπροφῆται πολλοὶ, ἐκ φαντασίας δαιμόνων διαπαίζοντες τοὺς τῶν ὁρώντων ὀφθαλμούς, πρὸς τὸ ἀπατῆσαί τινας· ὥστε ἢν μὴ νη φωσι, καὶ οἱ δίκαιοι απατηθήσονται. Αλλ' ὑμῖν ἰδοὺ προείρηκα· οὐκ ἔχετε πρόφασιν δύνασθε γὰρ μὴ απατηθῆναι. • Ἐὰν οὖν εἴπωσιν ὑμῖν, Ἰδοὺ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐστὶ, μὴ ἐξέλθητε· ἰδοὺ ἐν τοῖς ταμείοις, μὴ πιστεύσητε. Ὥσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ ἐξέρχεται ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ φαίνεται έως δυσμῶν, οὕτως ἔσται ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου· ὅπου γὰρ ἐὰν ᾖ τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται οἱ ἀετοί.» Ἐὰν ἔλθωσι, φησὶν, οι ἀπατεῶνες, λέγοντες ὅτι, Ελθεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐστὶ κρυπτόμενος, ἢ ἐν οἰκίᾳ τινὶ, καὶ ἐν τοῖς ταμείοις καὶ ἐσωτέροις τόποις ταύτης, μὴ ἀπα τηθῆτε· ἡ γὰρ τοῦ Χριστοῦ παρουσία οὐ δέεται τοῦ δείξοντος, ἀλλὰ καταφανής ἔσται πᾶσιν, ὥσπερ καὶ ἢ ἀστραπή. Καὶ γὰρ αὕτη καὶ αἰφνίδιος ἐστι, καὶ πάτι κατάδηλος· οὕτως οὖν κἀκείνη πᾶσι τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ ἔκδηλος ἔσται· οὐ γὰρ ὥσπερ ἐν τῇ προ τέρα παρουσίᾳ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μετέβαινεν, οὕτω καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ, ἀλλ' ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ παρέσται. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ νεκρὸν σῶμα συνάγονται ὀξέως οἱ ἀετοί, οἱ γῦπες δηλαδή, οὕτω καὶ ἔνθα ἂν εἴη ὁ Χρισ στὸς, ἐλεύσονται πάντες οἱ ἅγιοι, οἱ τὰ ὑψηλὰ πετό μενος, καὶ ἐν ταῖς νεφέλαις ἁρπαγησόμενοι ὡς ἀετοί· πτῶμα δὲ πάντως ὁ Χριστός, διὰ τὸ πεσεῖν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ἀποθανεῖν. ὡς καὶ ὁ Συμεὼν λέγει· Οὗτος κεῖται εἰς πτώσιν. ς • Ευθέως δὲ μετὰ τὴν θλίψιν τῶν ἡμερῶν ἐκείνων ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ ἡ σελήνη οὐ δώσει τὸ φέγε γος αὐτῆς, καὶ οἱ ἀστέρες πεσοῦνται ἀπὸ τοῦ οὐρα τοῦ, καὶ αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται.» Μετὰ τὴν τοῦ ᾿Αντιχρίστου, φησίν, ἔλευσιν, ἥτις ταχύ λυθήσεται· τοῦτο γὰρ διὰ τοῦ εὐθέως εδήλωσεν ο ήλιος σκοτισθήσεται, ἀντὶ τοῦ ἀμαυρωθήσεται, οὐκ ἀφανιζόμενος, ἀλλὰ νικώμενος τῷ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας φωτί· ὥσπερ καὶ τὰ ἄστρα καὶ ἡ σελήνη· εἰς γὰρ ὅτι χρεία τοιούτου αἰσθητοῦ φωτός, νυκτός Εκ οὔσης, καὶ τοῦ Ἡλίου τῆς δικαιοσύνης ὀφθέντος; ᾿Αλλὰ καὶ αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται, τουτέστιν ἐκπλαγήσονται καὶ φρίξουσιν, ὁρῶσαι τὴν κτίσιν ἀλλοιουμένην, καὶ πάντας τοὺς ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι τότε ἀνθρώπους δώσειν μέλλοντας λόγον.. • Καὶ τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνα » Zach. xiv, 4, seqq. magna et prodigia, ita ut in errorem inducantur etiam electi, si fieri potest. Ecce prædixi vobis. › Quoniam discipuli duas quæstiones introduxerant, unam de captivitate Jerusalem, et alteram de adventu Domini: postquam de captivitate. dixit, inde et de suo adventa dicere incipit ac consummatione seculi. Cum autem dicit, tunc, non hoc sibi vult, quod statim post captam Jerusalem, si quis vobis dicat, etc., sed tempus illud declarat quo futurum est, ut id quod dicitur, hunc sensum habeat: Tune, id est, quo tempore venturus est Antichristus, erunt pseudochristi et pseudoprophetæ multi, qui in dæmonum apparitione fallent videntium oculos, ut quusdam decipiant, atque adeo, nisi valde sobrii sint, et justi seducantur. Sed ecce prædisi vobis: non habetis excusationem: potestis enim non decipi. Vers. 26-28. ‹ Si ergo dixerint vobis, Ecce in deserto est, nolite exire: ecce in penetralibus, 110 - lite credere. Sicut enim fulgur exit ab oriente, et apparet usque in occidentem, ita erit adventus Filif hominis. Ubi enim fuerit cadaver, illie congregabuntur et aquila. Si venerint, inquit, impostores dicentes, 132 Christus venit, sed in solitudine est occultus, vel in dono quadam, vel in promptuariis et interioribus locis ejus, ne decipiamini. Adventus enim Christi nou opus habebit quopiam qui illum demonstret, sed manifestus erit omnibus, sicut et fulgur. Nam sicut illud repentinum est et omnibus clarum, ita et ipse omnibus in mundo manifestus erit. Non enim sicut in primo adventu de loco in locum transivit, ita et in secundo, sed in momento oculi aderit. Et sicut apud mortuum cadaver congregantur statim aquilæ, quæ vultures sunt, sic et omnes sancti venient eo ubi Christus fuerit. 'Iti enim in summa volant, et in nubes rapientur, sicut aquilæ. Cadaver autem dicitur Christus, quia pro nabis cecidit et mortuus est: sicut et Simeon dicit, Ilic positus est in casum. VERS. 29.. Statim autem post tribulationem dierum illorum sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de cœlo, et virtutes colorum commovebuntur.» Post adventum, inquit, Antichristi, qui brevi sokretur: hoc enim declaravit per hoe quod dicit, statim: sol obtenebrabitur, hoc est, obscurabitur, non disparens, sed superatus lumine adventus Christi, quemadmodum et stelle et tuna: quid enim præterea opus erit hujusmodi sensibili lumine, cum non erit nox, sed apparebit Sol justitiae "? Quin et virtutes calorum commovebuntur, hoc est, obstupescent et horrescent, dentes creaturam immutari, et omnes ab Adam usque ad illud tempus homines rationen daturos. viVers. 30. ‹ Et tunc apparebit signum Filii homi-

nis in caelo, et tunc plangent omnes tribus terrae, et θρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τότε κόψονται πᾶσαι αἱ videbunt Filium bominis venientem in nubibus coeli cum virtute et gloria multa.» Crus Luc apparebit in coelo supra solem fulgens, ad arguendos Judaeos. Veniet enim Christus contra Judæos habens crucein, ut magnam justificandi materiam et testimonium: veluti si quis lapide percussus ostendat lapidein. Signum autem dicit crucem, tanquam tropæum et insigne regium. Tunc igitur plangent omnes tribus terræ Judaicæ, lugentes suam inobedientiam et incredulitatem, et omnes qui terrena sapiunt, plangent, etiam si Christiani sint. Tribus enim terræ dicuntur hi, qui terrena sapiunt. Quamvis autem cum cruce veniat Dominus, veniet tamen cum gloria multa et virtute. Vans. 31. ο Et emittet angelos suos cum tube voce magna, el congregabunt electos ejus a quatuor ventis, a summis cœlis usque ad terminos eorum. › Emittet angelos suos, ut congregeul sanctos, el eos qui ex mortuis resurrexerunt, ita ut occurrant illi in nubibus. Veneratur igitur eos etiam per angelorum vocationem. Quamvis autem Paulus dicat *** per nubes rapiendos 133, non est bis adversum. Collectos ●nim per angelos rapient nubes. Tuba autem dicitur ad majorem terrorem. VERS. 32, 33. ficu autem discite parabolam. Cum jam ramus ejus tener fuerit, et folia fuerint euata, scitis quod prope est mstas. Ita et vos cum videritis omnia hæc, scitote quod prope sit in foribus.» Quando, inquit, omnia hæc fient, non procul aberit meus adventus et ultima mundi consummatio. Estatem autem dicit futurum sæculum, et post proellam,· serenitatem quæ erit justis. Iinpiis eniin peccatoribus tempestas et turbatio major erit. Dicit igitur: Sicat videntes ramos et folia ficus, æstatem speratis, ita et signa illa videntes, ut dixi, solem et lunam immutari, uicum exspectato adventum. φυλαὶ τῆς γῆς, καὶ ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλής.» Ο σταυρός τότε ὀφθήσεται ἐν τῷ οὐρανῷ ὑπὲρ τὸν ἥλιον λάμπων, πρὸς ἔλεγχον τῶν Ἰουδαίων· ὥσπερ γάρ τι δικαίωμα μέγιστον ἔχων τὸν σταυρὸν, ἔρχεται κατὰ τῶν Ἰουδαίων δ Κύριος· καθάπερ εἴ τις λίθῳ πληγεὶς ἐπεδείκνυτο τὸν λίθον. Σημεῖον δὲ λέγει τὸν σταυρὸν, ώσπερ τι τρόπαιον καὶ παράσημον βασιλικόν. Τότε τοίνυν πόψοντας πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς αἱ Ἰουδαϊκαί, θρηνοῦσαι τὴν ἑαυτῶν ἀπείθειαν· καὶ πάντες δὲ οἱ τὰ γήϊνα φρονοῦντες, εἰ καὶ Χριστιανοί εἰσι, κόψονται. Φυλαὶ γὰρ τῆς γῆς λεχθεῖεν ἂν οἱ τοῖς γηΐνοις προσ κείμενοι· εἰ δὲ καὶ μετὰ τοῦ σταυροῦ ἔρχεται ὁ Κύ ριος, ἀλλ᾽ οὖν καὶ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλής. • Καὶ ἀποστελεῖ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ μετὰ σάλπιγ γος φωνής μεγάλης, καὶ ἐπισυνάξουσι τοὺς ἐκλεκτούς αὐτοῦ ἐκ τῶν τεσσάρων ανέμων, ἀπ᾿ ἄκρων οὐρανῶν ἕως ἄκρων αὐτῶν. ὁ ᾿Αποστελεῖ τοὺς ἀγγέλους ἐπισυνάξαι τοὺς ἁγίους, καὶ τοὺς ἐκ νεκρῶν ἀναστάντας, ὥστε, ὑπαντῆσαι αὐτῷ ἐν νεφέλαις. Τιμᾷ οὖν αὐτοῦ; καὶ τῇ δι' ἀγγέλων κλήσει. Εἰ δὲ καὶ ὁ Παῦλος λέγει αὐτοὺς διὰ νεφελῶν ἁρπαγήσεσθαι, οὐκ ἐναντίον τοῦτο· συλλεγέντας γὰρ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων, ἁρπάσουσιν αἱ νεφέλαι. Η σάλπιγξ δὲ, πρὸς πλείονα εκπληξιν. Vers. 34, 35. ‹ Amen dico vobis, non præteribit hæc generatio, donec omnia illa fiant. Cœlum et terra præteribunt, verba autem mea non præteribunt.» Generationem hoc loco dicit non eam quæ tunc erat, sed fidelium, quasi hoc dicens: Non præteribit generatio Adelium, donec omnia hæc fiant. Non enim quia auditis fanem et pestilentiumn, credatis quod generatio sdélium his malis intereal, sed permanebit, et nihil illi prævalebit. Sunt qui hæc omnia de sola captivitate Jerusalem intellexo81° 1 Thess. iv, 16. Ex collatione codd. Cod. 33 nddit: Τὸ δὲ, ἀπ᾿ ἄκρων οὐρανῶν ἕως ἄκρων αὐτῶν, εἰπὼν, διδάσκει ἡμᾶς τὰ αὐτὰ εἶναι γῆς καὶ οὐρανοῦ ἄκρα· ὥστε Χριστῷ δεῖ πιο στεύειν καὶ οὐκ ἀπατᾶσθαι, ὡς ἐλαχίστου μορίου τῆς γῆς οὔσης ἐν μέσῳ τοῦ οὐρανοῦ, ἀπείροις μεγέθεσιν ὑπερβάλλοντος αὐτήν. ᾿Απὸ δὲ τῆς δικῆς, κ. τ. Α. • ᾿Απὸ δὲ τῆς συκής μάθετε την παραβολήν. Οταν ήδη ο κλάδος αὐτῆς γένηται ἀπαλὸς, καὶ τὰ φύλλα ἐκφύῃ, γινώσκετε ὅτι ἐγγὺς τὸ θέρος. Οὕτω καὶ ὑμεῖς ὅταν ἴδητε πάντα ταῦτα, γινώσκετε ότι ἐγγὺς ἐστιν ἐπὶ θύραι:. ο Οταν, φησί, ταῦτα πάντα γένηται, οὐ πολὺ ἔσται τὸ μέσον τῆς συντε λείας καὶ τῆς ἐμῆς παρουσίας. Θέρος δὲ λέγει τὸν μέλλοντα αἰῶνα, καὶ γαλήνην ἀπὸ χειμῶνος, ἀλλὰ τοῖς δικαίοις· ὡς τοί γε ἁμαρτωλοῖς χειμών καὶ ταραχὴ μᾶλλον ἐστιν· Ωσπερ οὖν, φησί, τῆς συχῆς τοὺς κλάδους καὶ τὰ φύλλα ὁρῶντες, θέρος ἐλπίζετε· οὕτω καὶ τὰ σημεῖα ἐκεῖνα & εἶπον ὁρῶντες, τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην αλλοιούμενα, τὴν ἐμὴν προσ-, δέχεσθε παρουσίαν. • Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεά αὕτη, ἕως ἂν πάντα ταῦτα γένηται· ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλ θωσιν.» Γενεὰν ἐνταῦθα λέγει, οὐ τὴν τότε οὖσαν, ἀλλὰ τὴν τῶν πιστῶν· ὡσανεὶ τοῦτο λέγων· Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεὰ τῶν πιστῶν, ἕως οὗ ταῦτα πάντα γένηται· μὴ γὰρ ἐπειδὴ ἀκούετε λιμοὺς καὶ λοιμούς, νομίσητε, ὅτι ἡ γενεὰ τῶν πιστῶν ὑπὸ τούτων τῶν κακῶν φθαρήσεται, ἀλλὰ παραμενεῖ, καὶ οὐδὲν αὐτῆς κρατήσει δεινόν. Τινὲς δὲ τὸν ταῦτα πάντα, περί Venet. S. Marci. ‹ Dum autem ait: a summis cœlis usque ad terminos corum, docet nos, easdem esse terræ ac cœli sunmitates seu terminos. Quare Christo credere ●purtet, ac non errare putando, tellurem esse minimun partem in medio cœli infinita magnitudine ipsamı excedentis. ficu ante:n, etc.

ENARRATIO IN-EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XXIV. τῆς ἁλώσεως μόνης τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐνόησαν, οὐχὶ runt, et non de secundo adventu: unde et sic inκαὶ περὶ τῆς δευτέρας παρουσίας· ὅθεν οὕτως ἐρμη· νεύουσιν· Οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενιά αὕτη, τουτέστιν, ὑμῶν τῶν ἀποστόλων ή γενεὰ ἔψεται τὰς τῆς - ρουσαλὴμ συμφοράς· βεβαιῶν δὲ τὰ ῥηθέντα, φησίν, ἔτι Ευκολώτερόν ἐστιν ἀφανισθῆναι οὐρανὸν καὶ γῆν, τὰ πεπηγότα ταῦτα καὶ ἀκίνητα στοιχεία, ἢ τῶν ὑπ' ἐμοῦ ῥηθέντων διαψευσθήναι τι. • Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καὶ τῆς ὡράς οὐδεὶς οἶδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι τῶν οὐρανῶν, εἰ μή ὁ Πατήρ μου μόνος.» Διδάσκει τοὺς μαθητὰς ἐν ταῦθα, μὴ ζητεῖν μανθάνειν τὰ ὑπερβαίνοντα τὴν ἀνθρωπίνην γνῶσιν. Ἐν τῷ εἰπεῖν γὰρ οὔτε οἱ ἄγο γελοι, ἐπέσχεν αὐτοὺς τοῦ νῦν μαθεῖν, ὅπερ καὶ οἱ ἄγγελοι ἀγνοοῦσιν· ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν, ὅτι ὁ Πατήρ μου μόνος, εκώλυσεν αὐτοὺς καὶ τοῦ ζητῆσαι μαθεῖν τί; τὸ μετέπειτα· εἰ γὰρ εἶπεν, ὅτι Οίδα μεν, οὐ θέλω δὲ ὑμῖν εἰπεῖν, ἐλυπήθησαν ἂν, ὡς δῆθεν καταφρονούμενοι ὑπ᾽ αὐτοῦ· νῦν δὲ ἐν τῷ εἰπεῖν, ὅτι οὐδὲ ὁ Υἱὸς οἶδεν, εἰ μὴ ὁ Πατὴρ μόνος, κωλύει αὐτοὺς ζητεῖν· ὥσπερ καὶ πατέρες πολλάκις κατο ἐχοντές τι ἐν ταῖ; χερσὶν, εἶτα ζητούμενοι τοῦτο ὑπὸ τῶν παίδων, καὶ μὴ θέλοντες δοῦναι, κρύπτουσιν. αὐτό, λέγοντε;· Οὐκ ἔχομεν δ ζητεῖτε, καὶ οὕτω παύονται τὰ παιδία κλαυθμυριζόμενα· οὕτω καὶ ὁ Κύριος, ἵνα παύσῃ τοὺς ἀποστόλους θέλοντας μαθεῖν περὶ τῆς ἡμέρας καὶ τῆς ὥρας, εἶπεν, ὅτι οὐδὲ ἐγὼ οἶδα, εἰ μὴ ὁ Πατὴρ μόνο;· ὅτι γὰρ γινώσκει καὶ αὐτὸς τὴν ὥραν καὶ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, δῆλον μὲν καὶ ἐξ ἄλλων πολλῶν. Πάντα γὰρ ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, τοῦ Υἱοῦ εἰσι καὶ τὴν γνῶσιν δὲ ἔχει τῆς ἡμέρα;, καὶ ὁ Υἱὸς ἄρα ἔχει ταύτην· ἐκδηλότερον δὲ, ἐκ τοῦδε. Πῶς γὰρ ἐνδέχεται ἀγνοεῖν τὴν ἡμέραν τὸν Υἱόν, ᾧ τὰ πρὸ τῆς ἡμέρας οὕτως ἔγνωσται; ὁ γὰρ ἐπὶ τὰ πρόθυρα ἀγαγών, πρόδηλον, ὅτι καὶ τὴν θύραν ἠπίστατο· ἀλλὰ συμφερόντως οὐκ ἤνοιξε ταύτην· οὐ συμφέρει γὰρ ἡμῖν τὸ εἰδέναι πότε ἡ συντέλεια, ἵνα μὴ ῥαθυμήσωμεν. Η γὰρ ἄγνοια διεγηγερμένους ἡμᾶς ποιεῖ • Ωσπερ δὲ αἱ ἡμέραι του Νώε, οὕτως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Ωσπερ γὰρ ἦσαν ἐν ταῖς ἡμέραις ταῖς πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ, τρώγοντες καὶ πίνοντες, γαμοῦντες καὶ ἐκγαμίζοντες, ἄχρις ἧς ἡμέρας εἰ ήλθε Νώε εἰς τὴν κιβωτόν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν ἕως ἦλθ, ὁ κατακλυσμὸς, καὶ ἦρεν ἅπαντες· οὕτως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου.» Πρὸς βεβαίωσιν τῶν ἀψευδῶν αὐτοῦ λόγων, κέχρηται τοῖς κατὰ τὸν Νώε γενομένο:;· ὥσπερ γὰρ τότε χλεύην ἡγοῦντό τινες τὴν τῆς κι Φωτοῦ κατασκευήν, ἕως οὗ ἦλθε τὸ πάθος καὶ ἠφά » Joan. xvi, 15. Ex collatione codd. Cod. 32: Η γὰρ ἄγνοια διεγηγερμένους ἡμᾶς ποιεῖ περὶ τὴν εὐσέβειαν. Η πᾶσιν εὔδηλον, ὅτι γινώσκει μὲν ὡς Θεός, ἀγνοεῖ δὲ ὡς ἄνθρωπος ἐάν τε τὸ φαινόμενον χωρίσῃ τοῦ νόμου ἀλλ' ἐπειδὴ Τὰ δι' ἡμᾶς γέγονεν ἄνθρωπος, ἴδιον δὲ ἀνθρώπων τὸ ἀγνοεῖν, οἰκειοῦται τὴν ἄγνοιαν ὡς ἄνθρωπος γε γονώς. "Ωσπερ δὲ αἱ ἡμέρα τοῦ Νῶς, ὁ κ. τ. λ. terpretantur: Non præteribit generatio hæc, hoc est, vestra apostolorum generatio videbit Jerosolymoram calamitates. Confirmans autem dicta, inquit: Facillus est transire cœlum et terram aboleri, ac illa Orma et immobilia elementa, quain ut quoddam ex mets dictis mendax sit. Vers. 36, ‹ De die autem illo et hora nemo scit, neque angeli quidem calorum, nisi Pater weis solus. › Docet hoc loco discipulos ut non quærant dissere humanam naturam transcendentia: nam dum dicit, neque angeli, admonet eos quod discera non attentent id quod angeli ignorant: et dum dicit, Pater meus solus, prohibet eos annidi Οι ει scant postea. Quod si dixisset cis, Scio quidem, vobis autem dicere nolo, contristati essent utique, quasi despecti ab eo. Nunc aulem cum dicit quod neque Filius novit, nisi Pater solus, prohibet ne inquirant: sicut et patres sæpe continent quid in manibus, deinde autem dum quærunt hoc filii, et dare ipsi uolunt, occultant dicentes: Non habemus quod quæritis, et sic plorantes flios compescunt; ita et Dominus ut compescat apostolos ne discere velint de die illo et hora, dixit: Neque scio ego, nisi Pater solus. Scit enim et ipse horam et diem illum: id quod ex multis aliis est manifestum, Omnia enim quæcunque habet Pater, Filii sunt ³*.; scientiam autem habet diei hujus; proinde et Filius illam habet. Manifestius autem ex hoc. Quomodo enim possibile est ignorare Filium 134 diem illum cui ea quæ ante eum diem contingent, ita coguita sunt? Nam qui ad vestibulum ducit, manifcstum quod is etiam januam sciat. Sed utiliter hanc non aperuit; nobis enim scire non prodest quando erit consummatio, ne ignavi simus. Ignorantia enim nos facit alacres. VERS. 37-39.. Sed sicut erant dies Noe, ita erit et adventus Filii hominis. Sicut enim erant in die. bus qui præcesserunt diluvium, edentes et bibentes, contrahentes matrimonium, et nuptum dantes usque ad diem quo intravit Noe in arcam, et non cognoverunt donec venisset diluvium, et sustulisset universos; ita erit et adventus Filii hominis.» Ad confirmationem verissimorum suorum dictorum utitur his quæ tempore Noe sunt facta: tunc irridebant nonnulli arcæ præparationem, donec veniret afflictio et involveret omnes. Sic et nunc aliqui Venet. S. Marci. Ignorantia enim facit alacres circa pietatem. Vel idud omnibus clarum est, quod sciret quidem ut Deus, ignoraret autem ut hon.o. Etsi enim videretur ille exceptus ab hac lege, nihilominus, quoniam propter nos homo factus est, propriumque hominis est ignorare, hine sibi ut homini ignorantiam attribuere voluit. Sed sicut erant dies Noe,» etc.

frrident sermones de consummatione sæculi, sed για πάντα;· οὕτω καὶ νῦν χλευάζουσί τινες τους repente, inquit, adveniet iuteritus. Ostendit aulein quod cum venerit Antichristus, voluptatibus erunt homines dediti, et ad nuptias οι delicias propensiores, sicut in tempore Noe gigantes. VERS. 40, 41. • Tune duo erunt in agro: unas assumitur, et alter relinquitur. Duse molentes in mola, una assumitur, et altera relinquitur. › Tune, Luquit, cum omnes sine sollicitudine, et sua operati fuerint opera: unus quidem assumitur, justus scilicet, in occursum Christi in aerem; alter autcm, peccator videlicet, infra relinquitur. Sed etsi servi aliqui fuerint et molant: et in his illi quidem assumuntur qui digni, relinquuntur autem qui indigni. Atque ita discinus ex hoc loco, quod ει servi et mulieres a virtute non impediuntur. Vers. 42-44. ‹ Vigilate igitur, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus est. Illud autem scitote, quod si scisset paterfamilias qua hora fur vendurus fuisset, vigilasset utique, et non permisiseet ſodi domum suam. Propter hoc et vos estote parati, quia qua hora non putatis, Filius hominis veniet.» Vigilare jubet et præparari, hoc est labere virtutis opera, quasi in thesauro quodam reposita, ut cum venerit Dominus repetens id quod vult, possiinus dare. Vide autem quomodo non dixeril, Nescio qua hora fur venturus sit: sed, Nescitis. Furem autem mundi consummationem nominat, et uniuscujusque mortem. Porro insinuat hoc loco nocte adventum suum futurum. Sicut igitur fur clain venit, ita et meus adventus: itaque non negligentes περὶ τῆς συντελείας λόγους· ἀλλ᾽ αἰφνιδίως, φησίν, επελεύσεται ὁ ὄλεθρος· δείκνυσι δὲ, ὅτι τοῦ ᾿Αντιχρίστου ἐλθόντος, ἡ ἡδονὴ κρατήσει τῶν ἀνθρώπων, καὶ εἰς γάμους καὶ τρυφὰς ἀποκλινοῦσιν ὑβριστικών τερον, ὥσπερ καὶ οἱ ἐπὶ Νῶς γίγαντες. • Τότε δύο ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ· ὁ εἷς παραλαμβάνεται, καὶ ὁ εἷς ἀφίεται. Δύο ἀλήθουσαι ἐν τῷ μύλων:· μία παραλαμβάνεται, καὶ μία ἀφίεται. Τότε, φησὶν, ὁμερίμνων ὄντων πάντων, καὶ ἐργα ζομένων τὰ οἰκεῖα ἔργα, ὁ μὲν εἴς παραλαμβάνεται, τουτέστιν, ὁ δίκαιος, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, ὁ δὲ εἷς, ὁ ἁμαρτωλὸς δηλονότι, ἀφίεται κάτω. Ἀλλὰ καν δοῦλοί τινες ὧτι καὶ ἀλήθωσι, καὶ ἐν τούτοις οἱ μὲν παραλαμβάνονται, ὅσοι ἄξιοι· οἱ δὲ αφίενται, ὅσοι ἀνάξιοι· ὥστε μανθάνομεν καὶ ἐντεῦ. θεν, ὅτι καὶ δοῦλοι καὶ θήλειαι οὐκ ἐμποδίζονται πρὸς ἀρετήν. Ex collatione codd. Cod. 59 addit: Οἱ ἐν τῷ ἀγρῷ, τῷ κόσμῳ τούτῳ δηλαδή, εἰσὶν οἱ ἄγροικοι καὶ ἰδιῶται, καὶ ἐλάχιστοι γένει, καὶ πλούτῳ ἔνδοξοι, καὶ ἄδοξο:. ()Ι μὲν είκαιοι, οἱ δὲ ἄδικοι· καὶ οἱ μὲν δίκαιοι παραλαμβάνονται, οἱ δὲ ἄδικοι ἀφίενται ἐν τῷ πυρί· αἱ δὲ ἀλήθουσαί εἰσι τὸ πλῆθος τῶν γυναικών, ἐν μέρει δὲ καὶ αἱ ψυχα, αἱ δουλικὸν λαχοῦται ζυγὸν, καὶ ἐν ἀσθενείᾳ τελέσασαι τὴν ζωήν. Εἰσὶ δὲ γυναί κες δίκαιαι, καί εἰσιν ἄδικαι, εἰσὶν ἀσθενεῖς δίκα:πι, ὡς ὁ Ἰώβ, καὶ ὁ Λάζαρος, εἰσὶν ἄδικοι ὡς ὁ Κάϊν καὶ Γιεζή. "Οθεν φησί, Δύο ἔσονται ἐπὶ κλίνης, ἀσθένειαν αὐτῶν ὑπεμφαίνων, οἱ δὲ δίκαιοι παρα λαμβάνονται, καὶ οἱ ἄδικοι ἀφίενται. Πὼς δὲ παραλαμβάνονται οἱ δίκαιοι, λεγέτω Παύλος Οι ζώντες ἐν Κυρίῳ ἐν νεφέλαις ἁρπαγήσονται εἰς ἀέρα, και πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἔσονται. Πῶς ἀφίενται οἱ ἄδιο κοι; Συνάξουσιν οἱ ἄγγελοι τοὺς μὲν ἐκλεκτούς ἐκ τῶν τεσσάρων ἀνέμων, τοὺς δὲ ἀσεβεῖς κατακαύσουσι πυρὶ ἀσβέστῳ. Μὴ οὖν ὑπολάξῃς ξύλοις άσβεστον εἶναι τὸ πῦρ τῆς κολάσεως, μηδὲ τοὺς ὑποκαίοντας δημίους τινάς, ὡς οἱ λήροι τῶν πολλῶν νομίζουσιν, ἀλλ᾽ ἀπόβλεψον πρὸς Σόδομα, καὶ ἴδε κάμινον δίχα ξύλων. Εννόησον τῆς γυναικὸς Λὼτ τὴν ἀπολίθωσιν, καὶ θαύμασον τοῦ πυρὸς τὴν ἀπειλὴν, ἅμα γὰρ ἦν ὅ τε Λὼτ καὶ ἡ γυνὴ καὶ αἱ δύο θυγατέ ρε;, καὶ οὔτε ὁ Λὼτ ἐπυρπολήθη σὺν ταῖς θυγατρά σιν αὐτοῦ, οὔτε ἡ γυνή διέδρα τὴν τοῦ πυρὸς ἀπει λήν. Αλλ' ἕκαστον ἡ δίκη οἰκείῳ κλήρῳ ἀπέδωκεν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κρίσεως οἱ μὲν δίκαιοι παραλαμ βάνονται ὡς ὁ Λώτ, οἱ δὲ ἄδικοι ἀφίενται, ὡς ἡ γυνή αὐτοῦ. Γρηγος είτε οὖν, κ. τ. λ. • Qui in agro suut, • Γρηγορείτε οὖν, ὅτι οὐκ οἴδατε ποίᾳ ὥρᾳ ὁ Κύριος ὑμῶν ἔρχεται. Ἐκεῖνο δὲ γινώσκετε, ὅτι εἰ ᾔδει ὁ οἰκοδεσπότης ποία φυλακῇ ὁ κλέπτης έρχεται, ἀγρηγόρησεν ἂν, καὶ οὐκ ἂν εἴασε διορυγῆναι τὴν οἰκίαν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ ὑμεῖς γίνεσθε έτοιμοι ὅτι ἡ ὥρᾳ οὐ δοκεῖτε, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχι ται.» Αγρυπνεῖν ἐπιτάττει καὶ ἑτοιμάζεσθαι, ήτος ἔχειν τὰ τῆς ἀρετῆς ἔργα προτεθησαυρισμένα, ἵνα ἐπειδὰν ἔλθῃ ὁ Κύριος, ἀπαιτῶν τι ὧν θέλει, ἔχωμεν διδόναι. Ορα δὲ πῶς οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐκ οἶδα παίᾳ ὥρᾳ ὁ κλέπτης ἔρχεται, ἀλλ', Οὐκ οἴδατε· κλέπτην δὲ τὴν συντέλειαν ὀνομάζει, καὶ τὸν ἑκάστου θάνατον· αινίττεται δὲ ἐντεῦθεν, ὅτι καὶ νυκτὸς ἔστα: ἡ παρουσία αὐτοῦ. Ὥσπερ οὖν ὁ κλέπτης ἀφανές έρχεται, οὕτω καὶ ἡ ἐμὴ παρουσία, ὥστε μὴ ῥᾳθυσ Venet. S. Marci. videlicet in hoc mundo, sunt rustici, idiote, iguabiles, et divitiis quidem clari, sed g'oria obscuri. Porro horum alii quidem justi sunt, alii vero iniqui: et justi quidem assumuntur, iniqui vero relinquentur In igne. Molentes vero sunt generatim feminæ, sed in particulari animæ, quæ servitutis jugum sortitæ sunt, quæque in imbecillitate seu infirmitate vitam transigunt. Sunt vero aliæ quidem mulieres justæ, aliæ injustæ. Sic et ex infirmis alii sunt justi, ut Job et Lazarus; et alii injusti, ut Cain et Giezi. Unde ait: Duo erunt in lecio, eorundem infirmitatem subindicans. Justi autem assumuntur, et injusti relinquantur. Quomodo vero assumendi sint justi, edical Paulus: Vivi, inquit, in Domino in nubibus rapientur in aera, et se per cum Domino erunt. (1 Thess. IV, 16.) Quomodo relinquentur injusti? Congregabunt angeli electos quidem ex quatuor ventis Matth. XXIV, 31), impios autem comburent igne inextinguibili. (Luc. 11, 17.) Ne vero puus, ignem illum supplicii inexstinguibilem ex lignis esse, aut comburentes esse ministros quosdam publicos, ut imperiti quidam imaginantur: sed respice ad Sodomon, et vide fornacem succensam absque lignis. Considera uxoris Lot conversionem in lapidem: et mirare ignis activitatem. Simul enim erant Lot, ejus uxor et duæ filiæ et Lot quidem combu:tus non est, neque duæ filiæ; sed uxor ignis activitatem non effugit scilicet, justitia unumquemque propriæ tradidit sorti. Ia et in judicio: justi quidca assumentur, ut Lot; injusti autem relinquentur, vco luti user ejus. Vigilate igitur, s etc

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH.EI. - CAP. XXIV. μεῖτε, ἀλλὰ νήφετε. Εἰ γὰρ ᾔδει μεν τὴν τελευτὴν 4 eslote, sed sobrii et vigilantes. Nam si sciremus ἡμῶν τότε ἔσται, ἐκείνην ἂν μόνην τὴν ἡμέραν ἐσπουδάζομεν ευαρεστεῖν τῷ θεῷ· νῦν δὲ ἀγνοοῦν της, νήφωμεν ἀεὶ πρὸς τὰ τῆς ἀρετῆς ἔργα. • Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς δοῦλος καὶ φρόνιμος, δν κατέστησεν ὁ κύριος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θεραπείας αὐτοῦ, τοῦ διδόναι αὐτοῖς τὴν τροφὴν ἐν καιρῷ; Μακάριος ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, ὃν ἐλθὼν ὁ κύριος αὐτοῦ εὑρή σει ποιοῦντα οὕτως. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καταστήσει αὐτόν.» Διαπο ρεῖ ὁ Κύριος τίς ἔσται ὁ πιστὸς δοῦλος καὶ φρόνιμος, ἐν κατέστησεν ὁ κύριος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θεραπείας αὐτοῦ, ἵνα δείξῃ ὅτι σπάνιος καὶ δυσεύρετος ὁ τοιοῦτος. Δύο δὲ ἀπαιτεῖται πᾶς οἰκονόμος, πίστιν καὶ φρόνησιν· εἴτε γὰρ πιστὸς μὲν ἐστι καὶ οὐδὲν κλέπτει, φρόνιμος δὲ οὐχ ὑπάρχει, ἀλλὰ μάτην ἀπόλλυσι τὰ χρήματα, είτε φρόνιμος δῆθεν ὤν, κλέπτει αὐτὸς, οὐδὲν ὄφελος. Ο τοίνυν εὑρεθησόμενος τότε πιστὸς καὶ φρόνιμος, ἐκεῖνος καὶ τῶν τε λειοτέρων επιτεύξεται, λέγω δὴ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Πάντων γὰρ τῶν ὑπαρχόντων τῷ Θεῷ κληρονόμοι έσονται οἱ ἅγιοι. Πιστὸς δὲ δοῦλος καὶ φρόνιμος, καὶ πᾶς διδάσκαλος ὁ ἐν καιρῷ διδοὺς τὴν τροφὴν ἑκάστῳ τῶν ὑπ' αὐτοῦ διδασκομένων, οἷος & Παῦλος, νῦν μὲν γάλα ποτίζων, νῦν δὲ σοφίαν λα λών, πιστός τε διάκονος ῶν, ὁ πρότερον βλάσφημος, καὶ φρόνιμος, ὡς μὴ ἀγνοῶν τὰ νοήματα τοῦ ἐχθροῦ· ἀλλὰ καὶ πᾶς ὁ ὁτιοῦν παρὰ Θεοῦ λαβών, εἴτε χρήματα, είτε δυναστείαν, εἴτε ἀρχὴν, ὀφείλει καὶ πιστῶς καὶ φρονίμως διοικεῖν ταῦτα, ὡς λόγον δώσων. δ • Ἐὰν δὲ εἴπῃ ὁ κακὸς δοῦλος ἐκεῖνος ἐν τῇ καρ είᾳ αὐτοῦ, Χρονίζει ὁ κύριός μου ἐλθεῖν, καὶ ἄρξηκαι τύπτειν τοὺς συνδούλους, ἐσθίῃ δὲ καὶ πίνῃ μετὰ τῶν μεθυόντων, ἥξει ο κύριος τοῦ δούλου ἐκείνου ἐν ἡμέρᾳ ᾖ οὐ προσδοκά, καὶ ἐν ὥρᾳ ᾗ οὐ γινώσκει, καὶ διχοτομήσει αὐτὸν, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ὑποκριτῶν θήσει· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὁδόντων.» Εἰπὼν πῶς τιμηθήσεται ὁ πιο στὸς δοῦλος, νῦν λέγει πῶς κολασθήσεται ο πονηρός. Ἐὰν γάρ τις οἰκονομίαν τινὸς χαρίσματος πιστευθείς, καταφρονῇ τοῦ ἐκεῖθεν δικαστηρίου, καὶ λέγῃ ὅτι, Χρονίζει ο κύριός μου, τουτέστιν, οὐ παρὰ πόδας καὶ εὐθέως τὴν τιμωρίαν ἐπιτίθησι, καὶ τὴν ἀνεξικακίαν τοῦ Θεοῦ ἀφορμὴν πονηρίας ποιήται, καὶ τύπτῃ τοὺς συνδούλους αὐτοῦ, φημὶ δὴ σκανδαλίζῃ, καὶ τύπτῃ τὴν συνείδησιν αὐτῶν· οἱ γὰρ ἀρχόμενοι, βλέ ποντες τοὺς ἄρχοντας κακώς χρωμένους τοῖς δοθεῖσι, πλήσσονται σκανδαλιζόμενοι, καὶ βλάπτονται· ὁ τοιοῦτος οὖν διχοτομηθήσεται, τουτέστι γυμνωθήσε και του προσόντος αὐτῷ χαρίσματος, καὶ τότε φανήσεται οἷος ἦν, καὶ βληθήσεται εἰς τὸ σκότος· πρώην μὲν γὰρ διὰ τοῦ προσχήματος ἠπάτα, οἷοι πολλοὶ τῶν ἀρχιερέων, ἅγιοι δοκοῦντες διὰ τὸ ἀξίωμα· τότε δὲ ἀρθήσεται ἀπ' αὐτῶν ἡ χάρις. Καὶ ὡς ὑποκριταὶ κοι λασθήσονται, ἄλλο ὄντες καὶ ἄλλο φαινόμενοι. * Matth. χειν, 45. & I Tim. 1, 12, 13. quando futura esset mors nostra, ilio solo die daremus operam quoniodo placeremus Deo: nunc autem cum ignoramus, sobrii sumus semper ad virtutum opera. VERS. 45-47. «Quisnam est fidelis servus et prudens, quem præfecit dominus famulitio suo, ut det illis cibum in tempore? Beatus servus ille; quem cum venerit dominus ejus, 135 invenerit sic facientein. Amen dico vobis, quoniam super omnia bona sua constituet eum. › Dubitat an futurus sit Qlelis quis et prudens, quem constituit dominus ejus super famulitium suum, ut ostendat quod rarus talis sit, et inventu difficilis. Duo enim exiguntur ab omui dispensatore, fides et prudentia. Nam si quidem fidelis sit, et nihil furetur, prudens autein non sit, sed in vanum disperdat opes: vel si prudens fuerit, et furetur, nihil proderit. Igitur qui tunc inventus fuerit adelis et prudens, ille «t multo plura consequetur ", regnum dico calorum. Nain omnium quse sunt Dei, hæredes erunt saneti. Fidelis autem servus et prudens omnis etiam est doctor, qui in tempore dedit cibum discipulis, sicut Paulus, nunc quidem lacte potans, nunc autem sapienter loquens, fidelisque minister, qui prius blasphemus ", οι prudens, ut non ignorans cogitationes inimici. Sed et omnis qui a Deo acceperit vel opes, vel potentiam, vel principatum, debet et βdeliter et prudenter iniuistrare ea, tanquam ratio nem redditurus. VERS. 48-51. «Quod si dixerit servus ille malus in corde suo, Cuuctatur dominus meus venire, casperitque percutere conservos, imo edere et bibere cum ebriis: veniet dominus servi illius in die quo non exspectat, et hora qua ignorat, et dissecabit eum, et partem ejus ponet cum bypocritis: illic erit ploratus et stridor dentium.» Ubi dixit quomodo fidells servus honores habiturus sit, nunc dicit quomodo punietur malus. Nam si quis cui sunt concredita dispensationis dona, contemnat judicium illud, et dicat, Moratur Dominus meus, lioc est, non statim et e vestigio pœnam imponit: et sumpta occasione ex longanimitate Dei, percutial conservos suos offendendo scandalis, et illorum conscientiam verberet (subditi enim videntes principes donis Dei male ut!, scandalizantur et damnum accipiunt); qui igitur talis, dissecabitur, hoc est spoliabitur dono suo, et tunc apparebit qualis sit: et mittetur in tenebras, qui prius sub figura quadam decipiebat: sicut multi pontificum sancti videntur propter dignitatem, tunc autem tolletur ab eis gratia, et sicut hypocritæ punientur. Nam cum alii sint, alii apparent.

.CAPUT XXV. De decem virginibus. Parabola eorum qui talenia acceperunt. De adventu Christ. VERS. 1.5. «Τunc assimilabitur regnum coelorum decem virginibus, qua sumptis lampadibus 136 suis exierunt in occursum sponso. Quinque autein ex illis erant prudentes, et quinque fatuæ. Quæ eraul ſatuæ, acceptis lampadibus suis, non acceperant oleum secum: prudentes vero sumpserant oleum in vasis suis, una cum lampadibus. Tardante vero sponso dormitaverunt omnes ac dormierunt. • Sub persona virginum proponit parabolam de eleemosyna: ut. quoniam magnum opus est virginitas, ue quis illud unum curans, alia negligat, sed discat quod absque eleemosyna etiam virgines cum scortis ejicientur. Merito autem qui compassione carel et misericordia, ejicitur, etiam si virgo sit. Scortum enim ab affectione tyrannica expugnatur et naturali, immisericors autem a divitiis. Quanto igitur infirmius cui obluctandum, tanto minori venia dignus est qui expugnatur ab avaritiæ morbo. Et stultas quidem est, qui vincit naturale incendium, et vincitur a parva pecuniarum cupiditate ac morbo. Dormitatio est mors. Mora autem sponsi dicitur, quia non statim secundus adventus Bt. VERS. 6-15.. Porro medio noctis clamor factus est: Ecce sponsus venit, exite obviam ei. Tunc surrexerunt omues virgines illæ, et apparaverunt lampades suas. Fatuæ autem prudentibus dixerunt: Date nobis de oleo vestro, quia lampades nostræ esxtinguuntur. Et responderunt prudentes dicentes: Nequaquam, ne non sufficiat nobis et vobis. Sed ile potius ad eos qui vendunt, et emite vobisipsis. Porro dum irent emptuin, venit sponsus, et quæ paratæ erant, intraverunt cum eo ad nuptias, clausaque est janua. Posica vero veniunt et reliquæ virgines, dicentes: Domine, Domine, apert nobis. At ille respondens ait, Amen dico vobis, non novi vos. Vigilate itaque, quia nescitis dieum neque hiram qua Filius hominis veniet.» Media nocte dicit clamorem feri, ut ostendat quod sic inexspectatus veniat Dominus, quasi media nocte omnes dormiaius profundo somno. Αt cum clamore venit, tuba At euim sonabit in secundo adventu. Lampades autem animæ nostræ, et uniuscujusque mens lampas est, quæ tunc accenditur, quandò habet oleum virtutum et misericordiam. Fatuæ autem virgines ideo quod tunc requirant oleum, cum non sit negotiandi tempus. Porro prudentes dicunt, Ne forte non sufficiat nobis et vobis. Virtus enim proximi mei vix sufficiet illi ad defensionem, tantum abest ut et mihi. Ex suis enim quique operibus justificabuntur, non proximorum. Sed fatuæ ad vendentes abeunt, hoc est, ad pauperes. Cæterum quod dico hunc sensuin habet: Penitudine ducuntur faluæ, eo quod eleemosynam non fecerint: et nunc primum sciunt quod a pauperibus oporteat nos oleum emisse. Iloc Περὶ τῶν δέκα παρθένων. Περὶ τῶν τὰ τάλαντα λαβόντων. Περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Χριστοῦ. • Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αίτινες λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν, ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν τοῦ νυμφίου. Πέντε δὲ ἦσαν ἐξ αὐτῶν φρόνιμοι, καὶ αἱ πέντε μωραί· αἵτινες μωραί, λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν, οὐκ ἔλαβον μεθ᾿ ἑαυτῶν ἔλαιον· αἱ δὲ φρόνιμοι ἔλαβον ἔλαιον ἐν τοῖς ἀγγείοις αὐτῶν μετὰ τῶν λαμπάδων αὐτῶν. Χρονίζοντος δὲ τοῦ νυμφίου, ἐνύσταξαν πᾶσαι καὶ ἐκάθευδον.» Ἐπὶ τοῦ προσώπου τῶν παρθένων σχηματίζει τὴν περὶ ἐλεημοσύνης παραβολὴν, ἵνα ἐπειδὴ μέγα πραγμά ἐστι, μὴ τοῦτο μόνον κατορθών τις, ἀμελῇ τῶν ἄλλων· ἀλλὰ μάνθανε ὡς τῆς ἐλεημοσύνης χωρίς, καν παρθενίαν ἔχῃς, μετὰ πορνῶν ἐκβληθήση. Εἰκότως δὲ ὁ ἀσυμπαθὴς καὶ ἀνελεήμων ἐκβάλλεται, και παρθένος εἴη· ὁ μὲν γὰρ πόρνος πάθους ήτα τήθη τυραννικοῦ τε καὶ φυσικοῦ· ὁ δὲ ἀνελεήμων χρημάτων. Οσῳ οὖν ὁ ἀνταγωνιστὴς ἀσθενέστερος τοσούτῳ ἀσυγχώρητος ὁ νικηθεὶς ὑπὸ τοῦ τῆς φιλοχρηματίας πάθους· καὶ μωρὸς δὲ ὁ τοιοῦτος δι' αὐτὸ τοῦτο, τὸ νικῆσαι μὲν φυσικήν πύρωσιν, ήττηθήναι δὲ τοῦ μικροῦ πάθους τῶν χρημάτων· νυσταγμός δὲ, ὁ θάνατος. Χρονισμός δὲ τοῦ νυμφίου, τὸ μὴ συντόμως γίνεσθαι τὴν δευτέραν παρουσίαν. • Μέσης δὲ νυκτὸς κραυγή γέγονεν Ἰδοὺ ὁ νυμφίος ἔρχεται, ἐξέρχεσθε εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ. Τότε ἡγερθησαν πᾶσαι αἱ παρθένοι ἐκεῖναι, καὶ ἐκόσμησαν τὰς λαμπάδας αὐτῶν, αἱ δὲ μωραὶ ταῖς φρονίμοις εἶπον· Δότε ἡμῖν ἐκ τοῦ ἐλαίου ὑμῶν, ὅτι αἱ λαμπάδες ἡμῶν σβέννυνται. Απεκρίθησαν δὲ αἱ φρόνιμοι, λέγουσαι· Μήποτε οὐκ ἀρκέσῃ ὑμῖν καὶ ἡμῖν. Πορεύεσθε· δὲ μᾶλλον πρὸς τοὺς πωλοῦντας, καὶ ἀγοράσατε καυ ταῖς. Απερχομένων δὲ αὐτῶν ἀγοράσαι, ἦλθεν ὁ νυμφίος, καὶ αἱ ἔτοιμοι εἰσῆλθον μετ' αὐτοῦ εἰς τοὺς γάμους, καὶ ἐκλείσθη ἡ θύρα· ὕστερον δὲ ἔρχονται καὶ αἱ λοιπαὶ παρθένοι, λέγουσαι· Κύριε, Κύριε, ἄνοιξον ἡμῖν. Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Γρηγορείτε οὖν, ὅτι οὐκ οἴδατε τὴν ἡμέραν οὐδὲ τὴν ὥραν ἐν ᾗ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου έρχεται. Μεσούσης τῆς νυκτὸς λέγει κραυγὴν γενέσθαι, ἵνα δείξῃ ὅτι ἀνέλπιστος ἔρχεται ὁ Κύριος, ὥσπερ μεσονυχτίου πάντες ήδη καθεύδομεν βαθεῖ ὕπνῳ. ᾿Αλλὰ μετὰ κραυγῆς ἔρχεται· σάλπιγξ γὰρ ἠχήσει ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ· λαμπάδες δὲ, καὶ αἱ ψυχαὶ ἡμῶν, καὶ ὁ νοῦς ἑκάστου λαμπάς ἐστιν· ἥτις τότε ἀνάπτεται, ὅτε ἔχει τὸ τῶν ἀρετῶν ἔλαιον καὶ τὴν ἐλεημοσύνην· μωραὶ δὲ ὄντως εἰσὶν αἱ παρ θένοι καὶ κατὰ τοῦτο, καθὸ τότε ἐζήτουν τὸ ἔλαιον, ὅτι οὐκ ἔτι καιρὸς πραγματείας. Αἱ δὲ φρόνιμοι φασι· Μήποτε οὐκ ἀρκέσῃ ἡμῖν καὶ ὑμῖν. Ἡ γὰρ ἀρετὴ τοῦ πλησίον μου μόλις ἀρκέσει ἐκείνῳ πρὸς ἀπολογίαν, μήτι γε καὶ ἐμοί· ἕκαστος γὰρ ἐκ τῶν ἔργων αὐτοῦ δικαιωθήσεται, οὐχὶ τῶν τοῦ πλησίον. Αλλ' αἱ μωραὶ πρὸς τοὺς πωλοῦντας ἀπέρχονται, τουτέστι, πρὸς τοὺς πένητας. Ο δὲ λέγει τοιοῦτον ἐστι· Μεταμέλονται αἱ μωραὶ διότι μὴ ἐποίησαν

CAP. XXV. $26 emerent oleum; hoc est, mente abierunt ad pauperes, et secum cogitarunt quale bonum sit eleemosyna, sed clausa est eis janua: post vitam enim istam non est hic tempus pœnitendi et operandi. Proinde Dominus dicit illis, Nescio vos. Misericors enim et miserator Dominus neseit immisericordes. Quomodo enim dissimiles et alienos a se nosset? Scito insuper omnem animam a Deo habere illastrationem et lampadem, et omnes surgere in occursum Domini, Omnes enim desiderant occurrere et conjungi Deo, sed Deo dante lampadein et illusirationem, prudentes quidem bene operando oleum immittunt, fatuæ autem sinunt lampadem sine oleo. Excluduntur igitur non habentes bona opera, proENARRATIO IN EVANGELIUM MAITHEI. ἐλεημοσύνην, καὶ νῦν πρῶτον γινώσκουσιν ὅτι ἀπὸ igitur 137 est quod dicit abire ad vendentes ut τῶν πενήτων ἔδει ἡμᾶς τὸ ἔλαιον ἔχειν. Τοῦτο οὖν Εστιν ὁ λέγει, ὅτι ἀπῆλθον πρὸς τοὺς πωλοῦντας ἀγοράσαι ἔλαιον, τουτέστιν, ἀπῆλθον τῇ διανοίᾳ πρὸς τοὺς πένητας, καὶ ἐνελογίσαντο οἷον ἀγαθὸν ἡ ἐλε ημοσύνη, ἀλλὰ γὰρ ἐκλείσθη αὐταῖς ἡ θύρα· μετα μελείας γὰρ καὶ ἐργασίας καιρὸς οὐκ ἔστι μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀποβίωσιν. Ο γοῦν Κύριος λέγει αὐταῖς· Οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Ο γὰρ φιλάνθρωπος καὶ ἐλεήμων οὐκ οἶδε τὰς ἀνελεήμονας. Πῶς γὰρ τὰς ἀλλοτρίας αυτ τοῦ καὶ ἀνομοίας; Γίνωσκε δὲ ὅτι καὶ πᾶσα ψυχή λαμπάδα καὶ φωτισμὸν ἐκ Θεοῦ ἔσχε, καὶ πᾶσαι ἐγείρονται εἰς συνάντησιν τοῦ Κυρίου· πᾶσαι γὰρ ἐπιθυμοῦσι τοῦ συναντῆσαι καὶ συναφθῆναι Θεῷ· ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ δόντος φωτισμὸν καὶ λαμπάδα, αἱ μὲν φρόνιμοι διὰ τῆς ἀγαθοεργίας επιβάλλουσιν ἔλαιον· pler quæ accenditur in illis lumen: nisi enim bona αἱ δὲ μωρα! ἐῶσαι τὰς λαμπάδας ἀνελαίους, ἀπο- opera faciamus, exstinguitur lumen Dei in nobis. κλείονται, μὴ ἔχουσαι ἀγαθὰ ἔργα δι' ὧν ἀνάψει τὸ ἐν αὐταῖς φῶς· ἐὰν γὰρ μὴ τὰ καλὰ ἐργαζώμεθα, ἐσβέσαμεν τὸ ἐν ἡμῖν φῶς τοῦ Θεοῦ. • Ωσπερ γὰρ ἄνθρωπος ἀποδημῶν, ἐκάλεσε τους ἰδίους δούλους, καὶ παρέδωκεν αὐτοῖς τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, καὶ ᾧ μὲν ἔδωκε πέντε τάλαντα, ᾧ δὲ δύο, ᾧ δὲ ἐν, ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν, καὶ ἀπεδήμησεν εὐθέως. Πορευθεὶς δὲ ὁ τὰ πέντε τάλαντα λα δῶν, εἰργάσατο ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐποίησεν ἄλλα πέντε τάλαντα· ὡσαύτως καὶ ὁ τὰ δύο, εκέρδησε καὶ αὐτ τὰς ἄλλα δύο· ὁ δὲ τὸ ἐν λαβὼν, ἀπελθὼν ὤρυξεν ἐν τῇ γῇ, καὶ ἀπέκρυψε τὸ ἀργύριον τοῦ κυρίου αὐτοῦ. Μετὰ δὲ χρόνον πολύν, ἔρχεται ὁ κύριος τῶν δού λων ἐκείνων, καὶ συναίρει μετ' αὐτῶν λόγον.» Εἰπὼν G ἄνω ὅτι οὐκ οἴδατε τὴν ἡμέραν ὅτε ἥξει ο Κύριος, προστίθησι καὶ τὴν παραβολήν ταύτην, δεικνύων ὅτι αἰφνιδίως ελεύσεται· ὡσανεὶ γὰρ ἄνθρωπος ἀποδη μῶν, οὕτω δὴ καὶ ὁ κύριος ἐκάλεσε τοὺς ἰδίους δού λους, καὶ τάδε καὶ τάδε αὐτοῖς διέθετο. ᾿Αποδημεῖν εἶν λέγεται ὁ δι' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος Χριστός, Η καθὸ ἀνέβη εἰς οὐρανοὺς, ἡ καθό μακροθυμεῖ, καὶ οὐκ εὐθὺς ἀπαιτεῖ τὴν ἐργασίαν, ἀλλ' ἀναμένει. Δοῦ λοι δὲ αὐτοῦ, οἱ τὴν τοῦ λόγου διακονίαν πεπιστευ μένοι, οἷον ἀρχιερεῖς, ἱερεῖς, διάκονοι, καὶ χαρίσματα πνευματικά λαβόντες, οἱ μὲν μείζονα, οἱ δὲ ἐλάττονα, ἕκαστος κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν, τουτέστι, κατὰ τὸ μέτρον τῆς πίστεως καὶ τῆς καθάρσεως. Ἐν γὰρ τῷ ἀγγείῳ ᾧ δώσω ἐγὼ τῷ Θεῷ, ἐν ἐκείνῳ ἐπιβαλεῖ μοι τὴν δωρεὰν αὐτοῦ· εἰ μικρὸν δώσω, ὀλίγην, εἰ μέγα, πολλήν. Εὐθέως δὲ ὁ τὰ πέντε τάλαντα λαβών, ἀπελθὼν εἰργάσατο. Ὅρα τὴν ἐντρέχειαν αὐτοῦ, πῶς οὐδὲν ἡμέλησεν, ἀλλ᾽ εὐθέως εἰργάσατο, διπλασιάζων δ ἔλαβεν. Ο γὰρ μὴ μόνον ἑαυτὴν ὠφελῶν, είτε λότον έχοι, είτε πλοῦτον, εἴτε δυναστείαν παρὰ βασιλεῦσιν, εἴτε ἄλλην οιανοῦν δύναμιν ἢ τέχνην, ἀλλὰ καὶ ἑτέρους θέλων ὠφελεῖν, ὁ τοιοῦτος διπλασιάζει τὸ δοθὲν αὐτῷ. Ὁ δὲ χώσας τὸ τάλαντον, ἐστὶν ὁ τῆς Ιδίας μόνον ὠφελείας φροντίζων, καὶ μὴ καὶ τῆς τῶν ἄλλων, ὃς καὶ κατακρίνεται. Αλλὰ καὶ ἐὰν εὐφυῇ Πῃς καὶ ἐπιτήδειον ἄνθρωπον, τῇ εὐφυΐᾳ εἰς πρα γρατείας καὶ δολιότητας και γήινα πράγματα κατα χρησάμενον, τὸν τοιοῦτον εἰπὶ κατορύξαι τὸ τάλαν τον εἰς τὴν γῆν, τουτέστιν, εἰς τὰ τῆς γῆς πράγμαPATROL. GR. CXXIII. Vers. 14–19.‹ Sicut enim homo quidam peregre profciscens, vocavit servos suos et tradidit illis bona sua, et huic quidem dedit quinque talents, alii autem duo, alii vero unum, unicuique secunduin propriam facultatem, et profectus est statim. Abiit autem qui quinque talenta acceperal, et operatus est in eis, et confecit altera quinque. Similiter et qui duo acceperat, lucratus est et ipse duo altera: qui autem unum acceperat, abiens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Post multum vero temporis venit dominus servorum illorum, et ponit rationem cum eis. Cum dixisset supra quod nesciatur dies quando venturus sit Dominus, apponis et parabolam hanc, ostendens quod repente venturus sit. Sicut euim homo peregre proficiscens, ita el dominus vocavit servos suos et hæc atque ista commisit. Peregre autem proficisci dicitur, qui propter nos factus est homo Christus, vel secundum quod ascendit in cœelos, vel secundum quod longanimis est et non statim exigit opus, sed exspectat. Servi autem illius quibus concreditum est sermonis ministerium, ut episcopi, sacerdotes, diaconi et spiritualia dona accipientes: illi quidem plura, hi vero minora, unusquisque secundam propriam facultatem, hoc est, secundum mensuram dei et purifcationis. In vas enim quod ego daturus sum Deo, in illud mittet donum suum; si parvum dedero, parvam dabit et ipse donum: si magouin, magnum ipse quoque dabit. Statim autem qui quinque talenta acceperat, abiit et operatus est. Vide sedulitatem illius, quomodo nibil neglexit, sed statim operatus est duplicans-quod acceperat. Qui ɑnim non solum sibi soli prodest, sive prudentiam habeat, sive divitias, sive potentiam et auctoritatem apud reges, sive quamcunque aliam vel arte vel facultatem, sed et aliis vult prodesse, is duplicat quod sibi datum est. Qui 138 autem taleutum fodit in terrain, is est qui suæ tantum utilitatis curam habet, et non aliorum, qui et condemnatur. Et si boum mentis et studiosum hominem videbis,

qui ingenio suoad negotiationes, dolos et terrena / τα· μετὰ δὲ χρόνον πολὺν ἔρχεται ὁδοὺς τὸ ἀργύριον, opera abutitur, de illo dicas quod defoderit taleutum suum súb terra, hoc est, in terrena opera. Post multum autem temporis venit dominus qui dederat argentum vel eloquia sua. Argentum enim igne probatum, eloquia Dei ": vel simpliciter " ἢ τὰ λόγια αὐτοῦ· ἀργύριον γὰρ πεπυρωμένον, τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια, ἢ ἁπλῶς πᾶν ὁτιοῦν χάρισμα, λαμ πρὸν καὶ ἔνδοξον ποιοῦν τὸν ἔχοντα, ἀργύριον λεχθείη. Καὶ συναίρει λόγον ἀπαιτῶν καὶ λογοπραγῶν τοὺς λαβόντας. omne donum quod clarum et insignem facit hominem, argentum dictum est. Et convocat illos, ut rationem ab his qui talenta acceperant, audiat. • Καὶ προσελθὼν ὁ τὰ πέντε τάλαντα λαβών προσ ήνεγκεν ἄλλα πέντε τάλαντα, λέγων Κύριε, πέντε τάλαντά μοι παρέδωκας· ἴδε ἄλλα πέντε τάλαντα ἐκέρδησα ἐπ' αὐτοῖς. Εφη αὐτῷ ὁ Κύριος αὐτοῦ· Εν, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἧς πιστός, ἐπὶ πολλών σε καταστήσω· εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου. Προσελθὼν δὲ καὶ ὁ τὰ δύο τάλαντα λα βών, εἶπε· Κύριε, δύο τάλαντά μοι παρέδωκας, δε ἄλλα δύο τάλαντα ἐκέρδησα ἐπ' αὐτοῖς. Εφη αὐτῷ ὁ Κύριος αὐτοῦ· Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ἐλίγα ἧς πιστός, ἐπὶ πολλών σε καταστήσω· εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου. Προσελθὼν δὲ καὶ ὁ τὸ ἐν τάλαντον εἰληφώς, εἶπε· Κύριε, ἔγνων σε ότι σκληρὸς εἰ ἄνθρωπος, θερίζων ὅπου οὐκ ἔσπειρας, καὶ συνάγων ὅθεν οὐ διεσκόρπισας, καὶ φοβηθείς, ἀπελθὼν ἔκρυψα τὸ τάλαντόν σου ἐν τῇ γῇ· ἴδε ἔχεις τὸ σόν. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Κύριος αὐτοῦ, εἶπεν αὐτῷ· Πονηρὰ δοῦλε καὶ ὀκνηρὲ, ᾔδεις ότι θερίζω σπου οὐκ ἔσπειρα, καὶ συνάγω ὅθεν οὐ διεσκόρπισα· ενει οὖν σε βαλεῖν τὸ ἀργύριόν μου τοῖς τραπεζίταις, καὶ ἐλθὼν ἐγὼ ἐκομισάμην ἂν τὸ ἐμὸν σὺν τόκῳ· ἄρατε οὖν ἀπ' αὐτοῦ τὸ τάλαντον, καὶ δότε τῷ ἔχοντι τὰ δέκα τάλαντα. Τῷ γὰρ ἔχοντι παντὶ δοθήσεται, καὶ περισσευθήσεται· ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος, καὶ δ ἔχει, ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ· καὶ τὸν ἀχρεῖον δοῦλον ἐκβάλλετε εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. Οἱ μὲν ἐπεργασάμενοι τοῖς δοθεῖσιν, ἐπαινοῦνται ὑπὸ τοῦ δεσπότου ὁμοίως αμφότεροι, Εὖ, δοῦλε ἀγαθὰ καὶ πιστέ, ἑκάτερος αὐτῶν ἀκούων· ἀγαθὸν δὲ ἐνταῦθα πάντως τὸν φιλάνθρωπον, τὸν ἄφθονοννοοῦμεν, ἐς τὴν οἰκείαν ἀγαθότητα καὶ τοῖς πλησίον ἐφαπλοῖ· ἐπὶ ὀλίγα δὲ πιστοὶ φανέντες, ἐπὶ πολλῶν καθίστανται. Καὶ γὰρ εἰ καὶ ἐνταῦθα χαρισμάτων ἀξιούμεθα, ὅμως οὐδέν εἰσι ταῦτα πρὸς τὰ μέλλοντα ἀγαθά Χαρὰ δὲ τοῦ Κυρίου, ἡ ἄληκτος εὐφροσύνη, ἣν ἔχει ὁ Θεός, εὐφραινόμενος ἐπὶ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, ὡς ὁ Δαυίδ λέγει. Τοιαύτην οὖν εὐφροσύνην εὐφραίνοντας καὶ οἱ ἅγιοι ἐπὶ τοῖς ἔργοις αὐτῶν· ὥσπερ οὖν οἱ ἁμαρτωλοὶ λυποῦνται ἐπὶ τοῖς οἰκείοις ἔργοις, καὶ μεταμέλονται· καὶ τὸν Κύριον δὲ πλοῦτον ἔχοντες οι ἅγιοι, χαίρουσιν ἐπ' αὐτῷ. Ορα δὲ ὅτι καὶ ὁ τὰ πέντε τάλαντα λαβών, καὶ ὁ τὰ δύο, τῶν αὐτῶν ἀγαθῶν ἀξιοῦνται. Όταν γάρ τις, καὶ ὀλίγα λαβών, όμως τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ χάριν, κἂν μικρὰ εἴη, καλῶς οἱ - κονομήσῃ, ἴσην τιμὴν ἀπολήψεται τῷ μεγάλων ἀξιωθέντι καὶ κατορθώσαντι. Εκαστος γὰρ καθ' δ ἔλαβε, κατὰ τοῦτο καὶ ἄκρος δοκεῖ, ἐὰν κατορθώση. 'Αλλ' οἱ μὲν εὐγνώμονες δοῦλοι, τοιοῦτοι· ὁ δὲ που VERS. 15.30.. Εt accedens is qui quinque lalenta acceperat, attulit alia quinque talenta, dicens: Domine, quinque talenta tradidisti mihi, ecce altera quinque talenta lucratus sum per ea. Ait illi Dominus ejus: Euge, serve bone et fidelis, super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui. Accedens autem qui duo talenta acceperat, ait: Domine, duo talenta tradidisti mibi, ecce alia duo lucratus sum per ea. Ait illi Dominus ejus: Euge, serve bone et Adelis, super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui. Accedens autem et qui unum talentum acceperat, ait: Domine, noveram te quod bomo dūrus sis, metens ubi uon seminasti, et inde congregans ubi non sparsisti, ac territus abii, abscondique talentum tuum in terra: ecce habes quod tuum est. Respondens autem Dominus ejus, dixit ei: Serve male et piger, sciebas quod metam ubi non seminavi, et congregem illinc ubi non sparsi: oportuit ergo te committere pecuniam meam meusariis, et veniens ego recepissem utique quod meum est cum usura. Tollite itaque ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. Omni enim habenti dabitur, et abundabit: qui vero non habet, etiam quod habet auferetur ab eo. Et inutilem servum ejicite in tenebras exteriores; illic erit fletus et stridor dentium.» Ambo hi qui in concreditis operantur, laudantur a domino eodem modo: Euge, serve bone et fidelis, uterque audit. Per bonuin autem hic omnino intelligimus misericordem et liberalem, qui suam bonitatem et proximis in partit. Qui autem super pauca fideles apparent, super 1:ulta constituuntur: nam licet hic dona consequamur, ea tamen cum futuris non sunt conferenda. Gaudiuin autem Domini, incessabilis lætitia, quam habet Deus gaudens in operibus suis, sicut David dicit ". Tali igitur gaudio gaudent sancti in operi bus suis lætantes: sicut et contra peccatores dolent in operibus propriis: et sancti gaudent quod tam divitem habeant Dominum. Vide autem quod et is qui quinque, et is qui duo talenta acceperat, eadem hona consequantur. Quando enim quis etiam pauca acceperit, 139 et datutu sibi donum, licet parvum sit, bene dispensarit, æqualem honorem adepturus est cum eo qui magna habuit et fecit. Unusquisque enim ut acceperit, in et excelsus videbitur, si bene egerit. Porro servi grati ita se,habent: at perversus et piger aliter respondet, et ut se dignum est. Durum cnim dominum nominat, sicut et nunc so Psal. XI, se Psal. civ, 5. »

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHRI. - CAP. XXV. νηρὸς καὶ ὀκνηρὸς ἄλλως ἀπολογεῖται, καὶ ἑαυτοῦ multi doctorum dicunt. Durum quident requirere ἀξίως. Σκληρὸν γάρ ονομάζει τον δεσπότην, ὥσπερ ab hominibus obedientiam, quibus Deus non indidit obedientiam et persuasibilitatem, hoc enim insinuat dicens: Metis ubi non seminasti, hoc est, cui non dedisti ut obediret, exigis ab illo ut obediat. bicens autem durum dominum servus seipsum condemnat. Nam quoniam durus erat, debebat magis diligens esse, utpote durum et crudelem dominum sortitus. Nam si aliena exigit, multo magis sua exiget: atque ita oportebat et le multiplicare quæ acceperas, et facere discipulos quibus debitum repeteret. Nummularios autem di scipulos nominat, tanquam eos qui probent aut reprobent sermones. Verum usuram exigit a discipulis, operum scilicet exhibitionem. Discipulus enim a doctore serinonein accipiens, habet quidem ¡llum et reddit integrum, addit autem et usuram, boni operationen. Tollitur itaque a malo et segni servo donum. Qui enim donum aliquod in aliorum útilitatem accepit, nec eo utitur, illud etiam perdit: qui vero multiplicare studet, majorem sibi conciliábit gratiam. Diligentiam enim adhibenti dabitur major gratia, ita ut abundet. Studium autem non adhibens, et done quod videtur habere privabitur. Negligens enim, et qui non operatur per ea quas accepit, non habet donum, sed videtur habere: nam perdidit sua negligentia. καὶ νῦν πολλοὶ τῶν διδασκόντων λέγουσι Σκληρόν ἐστι τὸ ζητεῖν παρὰ ἀνθρώπων ὑπακοὴν οἷς οὐκ ἐνεποίησεν ὁ Θεὸς τὸ ὑπήκοον, οὐδὲ ἐνέσπειρεν αὐτ τοῖς τὸ εὐπειθές· τοῦτο γὰρ αινίττεται διὰ τοῦ εἰσ πεῖν· Θερίζεις όπου οὐκ ἔσπειρας, τουτέστιν, τινι οὐκ ἐνέσπειρας τὸ εὐπειθῆς, ἀπαιτεῖς παρ' ἐκείνου τὸ εὐπειθές. Λέγων δὲ σκληρὸν τὸν δεσπότην ὁ δοῦλος, ἑαυτὸν κατακρίνει. Ἐπεὶ γὰρ σκληρὸς ἦν, ὤφειλε μᾶλλον ἐπιμελεῖσθαι, ὡς σκληρὸν καὶ ἀπηνῆ ἔχων δεσπότην. Εἰ γὰρ τὰ ἑτέρων ἀπαιτεῖ, μᾶλλον τὰ ἑαυτοῦ ἀπαιτήσει· ὥστε ἔδει καὶ σὲ πλεονάσαι δ ἔλαβες, καὶ ποιῆσαι μαθητὰς, ἀφ' ὧν ἀπῄτησεν ἂν τὸ ὀφειλόμενον Τραπεζίτας γὰρ τοὺς μαθητάς ὀνομάζει, ὡς δοκιμάζοντας ἢ ἀποδοκιμάζοντας τὸν λόγον· τόκον δὲ ἀπαιτεῖ παρὰ τῶν μαθητῶν τὴν τῶν ἔργων ἐπίδειξιν. Ο γὰρ μαθητής, λαμβάνων παρὰ τοῦ διδασκάλου τὸν λόγον, ἔχει μὲν καὶ αὐτὸν, καὶ ἀποδίδωσιν αὐτὸν ὁλόκληρον· προσδίδωσι δὲ καὶ τόπον τὴν ἐργασίαν τοῦ ἀγαθοῦ. Δίρεται οὖν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ καὶ ὀκνηροῦ δούλου τὸ χάρισμα. Ο γὰρ λαβὼν χάρισμά τι εἰς τὸ ὠφελῆσαι ἄλλους, καὶ μὴ κεχρημένος τούτῳ, καὶ αὐτὸ ἀπόλλυσιν· ὁ δὲ πλείονα σπουδήν ποιησάμενος, πλείονα ἐπισπᾶται καὶ τὴν δωρεάν. Τῷ γὰρ ἔχοντι σπουδήν δοθήσεται πλείων ἡ χάρις, καὶ περισσευθήσεται· ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντης σπουδὴν καὶ τὸ χάρισμα ὁ δοκεῖ ἔχειν, ἀρθήσεται· ὁ γὰρ μη σπουδὴν ἔχων, μηδὲ ἐπεργασάμενος οἷς ἔλαβεν, οὐκ ἔχει τὸ χάρισμα, ἀλλὰ δοκεῖ ἔχειν· ἡμαύρωσε γὰρ τοῦτο διὰ τῆς ἀμελείας. • Όταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ συναχθήσονται ἔμπροσθεν αὐτοῦ πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀφοριεῖ αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, ὥσπερ ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων, καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δε ξιῶν αὐτοῦ, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων.» Ἐπειδὴ ἡ πρώτη παρουσία τοῦ Κυρίου ἐν ἀτιμίᾳ γέγονε καὶ ὕβρει, φησὶ τὸν Ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῇ δευτέρα μετὰ δόξης ἐλεύσεται, ἀγγέλων δορυφομούντων αὐτόν. Πρῶτον δὲ ἀφορίζει τοὺς ἁγίους ἀπὸ τῶν ἁμαρτωλῶν, ἀπαλλάσσων αὐτοὺς ἀγωνίας, καὶ ίστησι, καὶ τότε φωνεῖ πρὸς αὐτούς. Πρόβατα μὲν οὖν καλεῖ τοὺς ἁγίους, διὰ τὸ ἡμερον, καὶ ὅτι καρπὸν ἡμῖν διδόασι καὶ ὠφέλειαν ὡς τὰ πρόβατα, καὶ ἔριον χορηγούντες ήτοι σκέπην θείαν καὶ πνευματικὴν, καὶ γάλα, τουτέστι τροφήν προσήκουσαν· ἐρίφους δε, τοὺς ἁμαρτωλούς· κατὰ κρημνῶν γὰρ βαδίζουσι, καὶ Σταχτοί εἰσι καὶ ἄκαρποι ὡς οἱ ἔριφοι. • Τότε ἐρεῖ ὁ βασιλεὺς τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσ Ex collatione codd. Cod. 53 addit: Τῶν δούλων γάρ ἐστι τὸ μετ ταδοῦναι, τοῦ δὲ δεσπότου τὸ ἀπωιτῆσαι· λέγει οὖν 5 δοῦλος πρὸς τὸν δεσπότην Σκληρόν, φησί, συνείδον τὸ ἐπίταγμά σου, τὸ ζητεῖν παρὰ ἀνθρώπων ὑπαχὴν, οἷς οὐκ ἐνεποίησας διὰ τοῦ λόγου τὸ εὐ πειθὲς, δε φοβηθεὶς μὴ ἀπρακτος γένωμαι, τὸ κατ' ἐμαυτὸν μόνον ἐφύλαξα, τὸ δὲ περὶ ἑτέρους οὐκ ἐσπούδασα. Τραπεζίτας, κ. τ. λ. «Servorum enim est reddere, VERS. 31-33. Cum autem venerit Filius hominie in gloria sua, et omnes sancti angeli cum eo, lanc sedebit super sedem gloriæ suse, et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem, quemadmodum pastor segregat oves ab lesdis, et hædis, statuet quidem oves a dextris suis, heedos autem a sinistris. › Quoniam primus adventus Domini ia ignominia fuit et opprobriis, dicit, Cum venerit in gloria sua. In secundo enim cum gloria aderit, angelis ipsum stipautibus. Primum autem separat san clos a peccatoribus, liberans eos a labore, et statuit, et tunc loquitur eis. Itaque oves vocal sanctos, quia mansueti sunt, et fructum nobis ac utilitatem dant ut oves lanam suppeditantes, videlicet divinum et spiritualem amictum: et lac, hoc est, cibumn congruum: hœdos autem peccatores: in præceps enim vadunt, et incompositi sunt, et steriles ut huli. VERS. 34-40. Tunc dicit 140 rex his qui a dextris sibi erunt: Venite, benedicti Patris nei, Venet. S. Marci. domini vero repetere. Affatur itaque servus dominum: Austerum, inquit, vidi esse mandatum laum quo obedientiam ab hominibus exigis, quibus scili cet per rationem facilitatein obediendi non tribuisti;' idcirco timens, ne a ministerio exciderem, id tantum, quod ad me pertinebat, custodivi: quod auten alioruin erat, neglexi. Nummularios autem,» etc.

+421 possidete regnum.in hæreditatem paratum vobis ab σατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβο exordio mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi edere: sitivi, et dedistis mihi bibere: hospes eram, et collogistis me: nudus, et operuistis me: infirmus, el visitastis me: in carcere crain, et venistis ad me. Tuuc respondebunt ei justi, dicentes: Domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus? aut sitientem, et dedimus tibi potum? Quando autem vie dimus hospitem, et collegimus te? aut nudum, et cooperuimus te? Aut quando te vidimus Indrinum, aut in carcere, et venimus ad te? Et respondens rex dicit illis: Amen dico vobis, quatenus fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis. › Non antea præmiat vel punit, quam dijudicet. Misericors enim est, et nos docet id ipsum, quod non antca debeamus punire, quam rem discusserimus. Sic enim excusatione magis carebunt, qui præcedente judicio puniuntur. Porro sanctos vocal benedictos, ut a Patre susceptos. llæredes autem ſpɛos facit regui, ostendens quod Deus eos participes faciet gloriæ sum, ut flios suos. Non enin dixit, Accipite: sed, Possidete in hereditaten, ut pater» main substantiam. Jam fratres minimos vocat vel suos discipulos, vel omnes simpliciter pauperes. Omnis enim pauper frater est Christi quatenus pauper: quandoquidem et Christus in egestate vixit. Vide autem Dei justitiam quomodo laudet ac prædicet sanctos. Vide item et illorum candorem quomodo propter modestiam negent se illumn pavisse: sed Dominus ea quæ pauperibus sunt facta, in semetipsum suscipit. λῆς κόσμου. Επείνασα γὰρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με· ξένος ήμην, καὶ συν ηγάγετε με γυμνός, καὶ περιεβάλετέ με· ἠσθένησα, καὶ ἐπεσκέψασθέ με· ἐν φυλακῇ ἡμην, καὶ ἤλθετε πρός με. Τότε ἀποκριθήσονται αὐτῷ οἱ δίκαιοι, λέο γοντες· Κύριε, πότε σε είδομεν πεινώντα, καὶ ἐθρέψαμεν; ἢ διψώντα, καὶ ἐποτίσαμεν; Πότε δέ σε είδομεν ξένον, καὶ συνηγάγομεν; ἢ γυμνὸν, καὶ περι εβάλομεν; Πότε δέ σε είδομεν ἀσθενῆ ἢ ἐν φυλακῇ, καὶ ἤλθομεν πρὸς σέ; Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ βασιλεὺς, ἐρεῖ αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐφ' ὅσον ἐποιήσατε ἐνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε.» Οὐ πρότερον τιμᾷ ἡ κολάζει, πρὶν ἢ δικάσηται. Φιλάνθρωπος γάρ ἐστι, καὶ ἡμᾶς δὲ τοῦτ' αὐτὸ παιδεύει, μὴ πρότερον κολάζειν πρὶν ἂν ἐξετά σωμεν. Οὕτω γὰρ ἀναπολόγητοι μᾶλλον ἔσονται οἱ μετὰ δικαστήριον κολασθέντες. Εὐλογημένους δὲ και λεῖ τοὺς ἁγίους, ὡς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἀποδεχθέντας· κληρονόμους δὲ αὐτοὺς ποιεῖται τῆς βασιλείας, ἵνα δείξῃ ὅτι κοινωνοὺς αὐτοὺς ποιεῖ ὁ Θεὸς τῆς ἑαυτοῦ δόξης, ὡς υἱοὺς αὐτοῦ. Οὐ γὰρ εἶπε, λάβετε, ἀλλὰ, Κληρονομήσατε, οιονεί τινα πατρώαν περιουσίαν. Αδελφοὺς δὲ ἐλαχίστους καλεῖ, ἢ τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς, ἢ πάντας ἁπλῶς τοὺς πένητας. Πᾶς γὰρ πένης, ἀδελφός ἐστι τοῦ Χριστοῦ κατ' αὐτὸ τοῦτο, ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς ἐν πενία διήγαγεν. "Ορα δὲ καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, πῶς ἀνακηρύττει τοὺς ἁγίους. "Ορα καὶ τὴν ἐκείνων εὐγνωμοσύνην, πῶς δι' ἐπιεί κειαν ἀρνοῦνται τὸ θρέψαι· ἀλλ' ὁ Κύριος τὰ εἰς τους πένητας γενόμενα εἰς ἑαυτὸν ἀναδέχεται. VERS. 41-46. Tunc dicet et his qui a sinistris crunt, Discedite a me, maledicti, in ignem alernum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Esari si enim, * non dedistis mihi cibum: sitivi, et non dedistis mihi polum: hospes eram, et non me collegistis: nudus, et noù operuistis me: infirmus et in carcere eram, et non visitastis me. Tunc respondebunt ei et ipsi dicentes: Domine, quando vidimus te surientem, aut sitientem, aut hospitem, aut nudum, aut infirmum, aut in carcere, et non ministravimus tibi? Tunc 'respondebit illis, dicens: Amen dico vobis, quatenus non fecistis uni de minimis his, nec mihi fecistis. Et ibunt hi in supplicium æternum, justi vero in vitam aternam.» Eos qui a sinistris, in ignem mittit qui praparatus est diabolo. Quia cuiu compassionis expertes sunt diaboli, et hostiliter et inimice erga nos affecti sunt: merito idem supplicium habent, qui ejusdem voluntatis suut, qui et propriis operibus maledicti facti sunt. Vide autem quod Deus ignen non preparavit hominibus: supplicium enim non fecit propter nos, sed propter diabolum: ego auten memetipsum supplicio facio obnoxium. llorresce igitur, ο homo, cum cogitaveris 1141 hoc, quod illi neque ut scorta, neque ut latrones, neque ut qui grave aliud flagitium perpetrarunt, puniuntur, sed ut hi qui bonum non fecerunt. Profecto si leue consideras, raptor est qui multa label, et non miseretur, etiamsi neminem manifesta con- «Τότε ἐρεῖ καὶ τοῖς ἐξ εὐωνύμων· Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἦτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ἐπει νασα γὰρ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με ξένος ήμην, καὶ οὐ συνηγάγετέ με γυμνός, καὶ οὐ περιεβάλετέ με· ἀσθενὴς καὶ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθέ με. Τότε ἀποκριθήσον ται καὶ αὐτοὶ, λέγοντες Κύριε, πότε σε είδομεν πει νῶντα, ἢ διψώντα, ἢ ξένον, ἢ γυμνὸν, ἢ ἀσθενῆ, ἡ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐ διηκονήσαμέν σοι; Τότε αποκρι θήσεται αὐτοῖς, λέγων· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἐφ' ὅσον οὐκ ἐποιήσατε ἐνὶ τούτων τῶν ἐλαχίστων, οὐδὲ ἐμοὶ ἐποιήσατε. Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον.» Τοὺς ἐξ εὐωνύμων εἰς τὸ πῦρ ἐκπέμπει, δ ητοίμασται τῷ διαβόλῳ. Έπεὶ γὰρ ἀσυμπαθεῖς εἰσιν οἱ δαίμονες, καὶ ἀπηνῶς διάκεινται καὶ ἐχθρωδῶς πρὸς ἡμᾶς, εἰκότως τῆς αὐτῆς τιμωρίας ἀξιοῦνται οἱ τῆς αὐτῆς γνώμης ὄντες, οἳ καὶ ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῶν ἔργων ἐπι· κατάρατοι ἐγένοντο. Ορα δὲ ὅτι οὐχ ἡτοίμασεν ὁ Θεός τὸ πῦρ τοῖς ἀνθρώποις, οὐδὲ τὴν κόλασιν ἐποίησε δι' ἡμᾶς, ἀλλὰ διὰ τὸν διάβολον, ἐγὼ δὲ ποιῶ ἐμαυτὸν τῇ κολάσει ὑπόδικον. Φρίξον δὲ, ἄνθρωπε, ἐννοήσας ἐντεῦθεν ὅτι ἰδοὺ οὗτοι οὔτε ὡς πύρνοι, ούτε ὡς ἄρα παγες, οὔτε ὡς ἄλλο τι πλημμελήσαντες κακόν, και λάζονται, ἀλλ᾽ ὡς μὴ ποιήσαντες ἀγαθόν. Τῷ ὄνει γὰρ ἐὰν καλῶς σκοπήσῃς, ἁρπαξ ἐστὶν ὁ πολλά έχων καὶ μὴ ἐλεῶν, κἂν μηδὲν ἀδικήσῃ προδήλως, "Οσα

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XXV. γὰρ ἔχει περισσότερα τοῦ δέοντος, ήρπασε πάντως tumelia afficiat. Quia enim quadam habet quibus nou indiget, rapit omnino ab his quil egent,et non accipiunt ab ipso. Nam si in commune ea posuisset, fuissent utique et illi non indigi: nunc autem quia reclusit, et propria fecit, propterea illi esuriunt: atque ita et raptor est qui immisericors, tot injuria affìciens, quot beneficiis afficere potuit, et non affecit. Ideo ibunt hi in supplicium æternum et nunquam finiendum; justi vero in vitam æternam. Nam sicut sancti incessabile habent gaudium, itainjusti indesinentem ponam: tametsi Origenes nugetur dicens fore suppliciorum finem, et non semper puniendos peccatores, sed fore aliquando tempus, quando in justorum venturi sint cunsor - tium purgati a pœnis. Arguitur autem ex hoc loco manifeste, nam Dominus dicit: supplicium æternum, hoc est, nunquam desinens. Un le et oribus coinparat justos, hedis autem peccatores: sicut enimn bodus nunquam at ovis, sic nunquam peccator purgabitur et erit justus. Tenebræ antem exteriores, quæ procul sunt a luce divina, et proplerea graviorem faciunt pœnam. Potest item causa quædam afferri ad hæc. Peccator, enim in bac vita in tenebris est, nam excidit a sole justitiæ: sed quia spes est conversionis, propterea non sunt tenebræ illæ exteriores. Porro ubi mortuus fuerit, et institerit examen factorum, excipiunt eum exle· riores. Non enim ultra conversionis spes est, sed sustinet omnigenam divini splendoris privationem. Quandiu enim hic est, etiamsi bona Dei minus ubertim suscipiat [loquor de sensibilibus et creatis ], videtur esse quodammodo servus Dei dum in domo ejus, hoc est in creaturis, versatur, ab ipsoque alitur et educatur. Tunc autem omnibus modis a Deo dividitur, nihil commune cum illius bonis habens. Hæ sunt per comparationem ad has tenebræ exteriores, eo quod hic non omnibus modis peccator resecatur. At tu fuge immisericordiam et fac eleemosynas, et alias quidem sensibiles, alias autem spirituales. Pasce Christam, qui esurit salutem nostram. Sed et esurientem doctrinas si paveris et potaveris, pavisti Christum et potasti. In Christiano enim Christus est, et fides alitur et crescit doctrinis. Sed et si videri peregrinum a superna patria, ιecum et colligo, hoc est, dum ingrederis in caelos, introduc et illum, ne aliis prædicans ipse sis repre bus. Et si quis incorruptionis vestem abjecerit, quam per baptismum induit, et nudus sit, 142 indue illum. Et infirmum fide (ut Paulus dicit *7) assume: et vinctum in carcere, hoc est corpore illo tenebroso, invise, illi quasi splendorem admonitionem donans. Has sex species charitatis omnes imple quidem corporaliter,imple autem et spiritualiter; nam cum duplicis naturæ simus, ex anima et corpore, possunt hæc et bifariam perfici. ἀπὸ τῶν χρηζόντων μεν, μὴ λαμβανόντων δὲ ἐξ αὐ τοῦ. Εἰ γὰρ εἰς κοινὸν ταῦτα κατέθηκεν, ἦσαν ἂν κἀκεῖνο: ἀνενδεείς· νῦν δὲ ἐπεὶ ἀπέκλεισε ταῦτα, καὶ ιδιοποιήσατο, διὰ τοῦτο πένονται ἐκεῖνοι· ὥστε ὁ ἀνελεήμων ἁρπαξ ἐστὶ, τοσούτους ἀδικῶν ὅσους εὐεργετεῖν ἡδύνατο, καὶ οὐκ εὐηργέτησεν, ὅθεν ἀπὸ ελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον καὶ μηδέποτε λήγουσαν· οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ὥσπερ γὰρ οἱ ἅγιοι ἅπαυστον ἔχουσι χαράν, οὕτω καὶ οἱ ἄδικος άπαυστον κόλασιν, κἂν Ωριγένης φλυαρῇ λέγων ὅτι ἐστὶ κολάσεως τέλος, καὶ οὐκ ἀεὶ τιμωρη θήσονται οἱ ἁμαρτωλοί, ἀλλ᾽ ἔσται, ὅτε εἰς τὸν τῶν δικαίων τόπον ἐλεύσονται, διὰ τῆς κολάσεως καθαρθέντες. Ελέγχεται γὰρ ἐντεῦθεν φανερῶς, τοῦτο μὲν, ἐν οἷς λέγει ὁ Κύριος· κόλασιν αἰώνιον, τουτο ἐστιν οὐδέποτε λήγουσαν, τοῦτο δὲ, ἐν οἷς προβάτοῖς μὲν παρεικάζει τους δικαίους, ερίφοις δὲ τοὺς ἁμαρτωλούς. Ωσπερ γὰρ ἔριφος οὐκ ἄν ποτε γέκαι το πρόβατον, οὕτως οὐδὲ ὁ ἁμαρτωλός καθαρθής σεταί ποτε, καὶ δίκαιος γενήσεται· σκότος δὲ ἐξώτε ρου, το πορρώτερον τοῦ φωτὸς τοῦ θείου, καὶ διὰ τοῦτο καὶ χαλεπωτέραν ποιοῦν τὴν κόλασιν. Εστι δὲ καὶ αἰτίαν τήνδε εἰπεῖν εἰς τοῦτο, ὁ ἁμαρτωλὸς καὶ ἐνταῦθα μὲν σκότος ἔχει, εκπεσὼν τοῦ τῆς δικαιοσύνης Ηλίου, ἀλλ' ἐπεὶ ἐλπίς ἐστι μεταβολῆς, διὰ τοῦτο οὐκ ἔστι τὸ σκότος τοῦτο ἐξώτερον· μεθό μένο τος ἀποθάνοι, καὶ ἐπισταίη ἡ τῶν πεπραγμένων ἐξέτασις, διαδέχεται αὐτὸν καὶ ἐξώτερον· οὐκ ἔτι γὰρ ἐλπὶς ἐστι μεταβολῆς, ἀλλὰ παντελή στέρησιν τῶν τοῦ Θεοῦ ἀγαθῶν ὑφίσταται. Ἐν ὅσῳ γὰρ ἐνα ταῦθα ἐστι, κἂν μετρίως ἀπολαύῃ τῶν τοῦ Θεοῦ ἀγαθῶν, τῶν αἰσθητῶν τῆς κτίσεω; λέγω, καὶ δοκεῖ δοῦλος εἶναι ὁπωσοῦν τοῦ Θεοῦ, ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ τῇ κτίσει ταύτῃ διάγων, καὶ ὑπ' αὐτοῦ τρεφόμενος καὶ διεξαγόμενος· τότε δὲ παντάπασιν ἀποκόπτεται τοῦ Θεοῦ, οὐδενὸς μετέχων τῶν αὐτοῦ ἀγαθῶν. Τοῦτο Εστι τὸ σκότος, συγκριτικώς λεγόμενον ἐξώτερον, ὡς πρὸς τὸ ἐνταῦθα. Ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐξώτερον, ὡς μὴ παντελῶς ἀποκοπτομένου ἐντεῦθεν ἤδη τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Ἀλλὰ σὺ φεύγε τὸ ἄσπλαγχνον, καὶ τὴν ἐλεημοσύνην ἐργάζου καὶ αἰσθητῶς μὲν, πλὴν ἀλλὰ καὶ πνευματικῶς. Θρέψον γὰρ τὸν Χριστὸν πεινῶντα τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν· ἀλλὰ καὶ τὸν πεινῶντα διδασκαλίας ἐὰν θρέψῃς καὶ ποθίσῃς, έθρεψας Χριστὸν καὶ ἐπότισας. Ὁ γὰρ ἐν τῷ Χριστιανῷ Χριστὸς καὶ ἡ πίστις τρέφεται καὶ αὔξεται διὰ τῆς διδασκαλίας. ᾿Αλλὰ κἂν ἴδῃς τινά, ξένον γινόμενον τῆς ἄνω πατρίδας, συνεισάγαγε, τουτέστι, σὺν τῷ καὶ αὐτὸς εἰσέρχεσθαι εἰς οὐρανούς, εἰσάγαγε κἀκεῖνον, μὴ ἄλο λοις κηρύσσων, αὐτὸς δὲ ἀδόκιμος ων· καν τις τὸ τῆς ἀφθαρσίας ἱμάτιον ἀποβάλῃ, δ διὰ τοῦ βαπτίσ σματος ἔσχε, καὶ γυμνωθείη, Ενδυσον αὐτὸν, καὶ τὸν ἀσθενοῦντα τῇ πίστει, ὡς ὁ Παῦλός φησι, προσλα δοῦ· καὶ τὸν καθειργμένον ἐν τῇ φυλακῇ, τῷ σώματι τούτῳ τῷ σκοτεινῷ, ἐπίσκεψαι, ὥσπερ τι φέγγος αὐτῷ τὴν νουθεσίαν δωρούμενος. Ταῦτα πάντα τὰ ἐξ εἴδη τῆς ἀγάπης ἐπιτέλει μὲν καὶ σωματικῶς, πλὴν ἀλλὰ καὶ ψυχικῶς· διπλῶν γὰρ ὄντων ἡμῶν, ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, δύνανται ταῦτα διπλῶς κατορθωθῆναι. Ο 07 | Cor. 111, 2.

CAPUT XXVI. De Magdalena Dominum ungente. Do Paschale. De mystica cœna. De traditione Christi. De negatione Petri. VERS. 1. Et factum est, cum consummasset Jesus sermones hos omnes, dixit discipulis suis: Scitis quia post biduum Pascha fiet, et Filius hominis tradetur ut crucifigatur. › Quia regni meminit et retributionis, tempestive consequenter et de passione sua disserit, quasi dicens: Etiam hi qui ne crucifixerint, igne punientur. VERS. 2-5. «Tune congregati sunt principes sacerdotum, et scribæ, et seniores populi, in atrium principis sacerdotum, qui dicebatur Caipha, et consilium inierunt ut Jesum dolo tenerent et occiderent. Dicebant autem: Non in die festo, ne tumulrus flat in populo. › Cum lex præciperet ut unum tantum haberent pontificem per omne illius vitæ tempus, illi contra legem multos faciebant, quos quotannis mutabant: idcirco ad pontificem illius anni veniunt de homicidio consilium inituri, ubi oportebat magis homicidas puniri. Principes autem sacerdotum dicit eos qui jam annuo munere functi fuerant. Cæterum sceleratam cædem perpetraturi, non Deum, sed turbam timebant. Timuerunt ●nim ne quo pacto, si in die festo illum occiderent, turba in ultionem excitaretur. Vel etiam quia tunc oferenda erant omnia sacrificia in lege decreta, ο ne populus propter homicidium a sacrificiis absisteret, perderentque ipsi lucrum quod ex sacrificiis habebant. Fortassis autem et hoc timuerunt, ne forte in die festo occiso, illius mors nobilior et clarior fleret: optabant enim memoriam ejus abolere. Eli igitur ante festum consilium inierunt, ut vel forte post diem festum occiderent. At non quando illi vohuerunt, sed quando. ipse voluit pati, se capiendum eis permisit, per tempus scilicet Paschæ, ut quando typicum Pascha, tunc et verum Pascha fleret. Discere autem et illos cædis avidos fuisse possumus. Nam qui Holebant illum occidere in die festo, eum invenerunt proditorem, tunc occiderunt contempta etiam turba, modo voluntas eorum fieret. » Περὶ τῆς ἀλειψάσης τον Κύριον μύρω. Περὶ τοῦ πάσχα. Περὶ τοῦ μυστικού δείπνου. Περὶ τῆς παραδόσεως τοῦ Χριστοῦ. Περὶ τῆς ἀρνήσεως τοῦ Πέτρου. «Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς πάντας τοὺς λόγους τούτους, εἶπε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Οίδατε, ὅτι μετὰ δύο ἡμέρας τὸ Πάσχα γίνεται. Καὶ ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται εἰς τὸ σταυρωθῆναι. Ἐπειδὴ βασιλείας εμνήσθη καὶ ἀνταποδόσεως, εὐ καίρω; λοιπὸν καὶ περὶ τοῦ πάθους τοῦ οἰκείου διαλέγεται, μονονουχί τοῦτο λέγων, ὅτι καὶ οἱ σταυρώ σαντές με τοῦ πυρὸς ἀξιωθήσονται. • Τότε συνήχθησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Γραμμα τεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ ἀρχιερέως τοῦ λεγομένου Καϊάφα, καὶ συνεβουλεύ σαντο ἵνα τὸν Ἰησοῦν δόλῳ κρατήσωσι καὶ ἀπο κτείνωσιν· ἔλεγον δέ· Μὴ ἐν τῇ ἑορτῇ, ἵνα μὴ θάρυβος γένηται ἐν τῷ λαῷ.» Τοῦ νόμου κελεύοντος ἕνα εἶναι ἀρχιερέα διὰ βίου, πολλοὺς ἐποίουν αὐτοὶ παρανόμως, ἀμείβοντες αὐτοὺς κατ' ἐνιαυτόν· διδ καὶ πρὸς τὸν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου αρχιερέα έρχονται βουλευσόμενοι περὶ φόνου, ὅθεν ἔδει μᾶλλον τοὺς φορ ναυτὰς κολάζεσθαι· ἀρχιερεῖς δὲ λέγει τους πεπληρωκότας ἤδη τὴν ἐνιαύσιον λειτουργίαν. Τὸν δὲ ἀνόσιον φόνον μέλλοντες πράξειν, οὐχὶ τὸν Θεὸν, ἀλλὰ τὸν ὄχλον φοβοῦνται. Εδεδίεσαν γὰρ μή πως, ἐν τῇ ἑορτῇ φονευσάντων αὐτὸν, διεγερθῇ ὁ ὄχλος εἰς ἄμυναν, ἢ καὶ τοῦ προσάγειν τὰς νενομισμένας θυσίας απόσχηται διὰ τὴν μιαιφονίαν αὐτῶν, καὶ ἀπολέσωσιν αὐτοὶ τὰ ἐκ τῶν θυσιῶν κέρδη· ἴσως δὲ καὶ τοῦτο ἐφοβοῦντο, μήποτε ἐν τῇ ἑορτῇ φονευθέν τος, ἐπίσημος γένηται καὶ ἔνδοξος αὐτοῦ ὁ θάνατος· αὐτοὶ γὰρ ἡβούλοντο ἀφανίσαι τὸ μνημόσυνον αὐ τοῦ. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν οὕτω πρὸ τῆς ἑορτῆς βουλευ θέντες μετὰ τὴν ἑορτὴν τάχα φονεῦσαι· ὁ δὲ, δεικνύς, ὅτι οὐχ ὅτι ἠθέλον, ἀλλ' ὅτε ἠθέλησεν αὐτὸς, πάσχει, συνεχώρησεν αὐτοῖς κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ Πάσχα συλλαβεῖν· ἵνα ὅτε τὸ τυπικὸν Πάσχα ἐγίνετο, τότε καὶ τὸ ἀληθινὸν Πάσχα ἐκβαίη. Εστι δὲ καὶ τὴν μιας φονίαν αὐτῶν καταμαθεῖν. Οἱ γὰρ μὴ βουλόμενοι ἐν τῇ ἑορτῇ φονεῦσαι αὐτὸν, ὅτε εὗρον τὸν προδιδόντα, τότε φονεύουσι, καταφρονήσαντες καὶ τοῦ ὄχλου, μόνον ἵνα τὸ θέλημα αὐτῶν γένηται. VERS. 6, 7. Cuin autem esset Jesus in Bethania in domo Simonis leprosi, accessit ad eum mulier habens alabastrum unguenti preciosi, et effudit super caput ipsius recumbentis. 143 Quidam dicunt tres esse mulieres quæ unxerint Dominum unguento, quarum etiam quatuor evangelistæ meminerunt; alii autem duas dicunt: unam apud Joannem, quæ est Maria soror Lazari: aliam, cujus Matthaus nunc meminit, quæ eadem cum illa quæ apud Marcum et Lucam. Simonem autem hunc leprosum quidam dicunt fuisse patrem Lazari, quem Christus a lepra purifieavit, et apud cum cœnarit. Dicitur autem quod et Jesus qui dixerat discipulis suis: Abite ad quemdam, et ostendet vobis coena - culum stratum, ad illum miserit eos. Denique el • Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γενομένου ἐν Βηθανίᾳ, ἐν οἰκίᾳ Σίμωνος τοῦ λεπρού, προσῆλθεν αὐτῷ γυνὴ ἀλάδαστρον μύρου ἔχουσα βαρυτίμου, καὶ κατέχεεν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἀνακειμένου.» Τινὲς τρεῖς λέ γουσιν εἶναι τὰς ἀλειψάσας τὸν Κύριον γυναῖκας, ὧν καὶ οἱ τέσταρες εὐαγγελισταί μέμνηνται· ἄλλοι δὲ δύο ταύτα ρασί, μίαν τὴν παρὰ τῷ Ἰωάννη, ήτις ἐστὶ Μαρία ἡ ἀδελφὴ τοῦ Λαζάρου, καὶ τὴν νῦν παρά τῷ Ματθαίῳ μνημονευομένην, ἥτις ἐστὶν ἡ αὐτὴ τῇ παρὰ τῷ Λουκᾷ καὶ τῷ Μάρκῳ. Τὸν δὲ Σίμωνα τοῦτον τὸν λεπρόν, φασί τινες καὶ πατέρα εἶναι τοῦ Λαζάρου, ὃν ἀπὸ τῆς λέπρας καθαρίσας, εἰστιᾶτο παρ' αὐτῷ. Λέγεται δὲ ὅτι καὶ ὁ Κύριος εἰπὼν τοῖς μαθηταῖς, Απέλθετε πρὸς τὸν δεῖνα, καὶ δείξει ὑμῖν ἀνώγειν ἐστρωμένον, πρὸς τοῦτον ἀποστέλλει απο

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. CAP. XXVI. $35 perfecit Pascha. Mulier igitur cum vidisses leprosum purificatum, confisa est quod et ipsa peccatorum consequeretur remissionem, et purgaretur a lepra animæ. Maguam autem fidem ostendit, quod tam pretiostim unguentum et absque parcimonia in caput ejus effufit, honorem exhibens membro præcipuo. Et tu quoque si lepra laboras, et pharisaica lepra iuflatus es, quæ a Deo separat, suscipe Jesum in domum tuam, et unge eum onguento virfutum. Potes enim parare unguentum Jesu, qui lepram tuam purgavit, et caput ejus perungere. Quod autem est caput Christi? Divinitas efus, cui fragrantia virtutum offertur. ‹ Dirigatur,inquit, oratio nea sicut thymiama in conspecta tuo, Domine *.» Alfer igitur fragrantiam unguenti ex multis virtutibus confecti divinitati Christi. Quin etiam si non solum hominem illum esse docueris, sed dixeris et Deum, tunc caput suum, hoc est divinitatem, fragrauti unguento perfundes, hoc est, theologun ages. τούς· ἀμέλει καὶ ὑπεδέξατο, ὡς φασι, τὸν Κύριον, suscepit (ut dicunt) Dominum, qui et apud illum καὶ παρ' αὐτῷ τὸ Πάσχα ἐτέλεσεν. 'Η γοῦν γυνὴ ἰδοῦσα τὸν λεπρὸν καθαρισθέντα, ἐθάρρησεν ὡς καὶ αὐτὴ τῆς ἀφέσεως τεύξεται, καὶ καθαρισθήσεται την ψυ χικὴν λέπραν· πίστιν δὲ πολλὴν ἐνεδείξατο, τὸ οὕτω τίμιον μύρου καταχέασα, καὶ ἀφειδήσασα τούτου ο ἐπὶ τὴν κεφαλὴν δὲ τοῦτο καταχέει, τῷ κυριωτάτῳ. μέρει τὴν τιμὴν προσάγουσα. Καὶ σὺ γοῦν εἰ λέπραν Έχεις ψυχικὴν καὶ φαρισαϊκὴν, τετυφωμένην ήτοι ἀποκεκομμένην Θεοῦ, δέξας τὸν Ἰησοῦν εἰς τὴν ολο πίαν σου, καὶ μύρισαν αὐτὸν τῷ μύρῳ τῶν ἀρετῶν· δύναται· γὰρ καθαραντι σε τῆς λέπρας τῷ Ἰησοῦ σκευάσει μύρον, καὶ κατὰ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ κατα χέρι. Τίς δὲ ἡ κεφαλὴ τοῦ Χριστοῦ, ἢ ἡ θεότης αὐτοῦ, πρὸς ἦν ἡ εὐωδία τῶν ἀρετῶν προσφέρεται; • Κατευθυνθήτω γάρ, φησίν, ἡ προσευχή μου ως 1 θυμίαμα ενώπιόν σου, Κύριε.» Εὐωδίαν οὖν τὴν ἐκ τοῦ πολυσυνθέτου μύρου τῶν ἀρετῶν προσάγαγε τῇ θεότητι τοῦ Χριστοῦ· ἀλλὰ δὴ καὶ εἰ μὴ μόνον ἄνε θρωπον ψιλὸν αὐτὸν δογματίζεις, ἀλλὰ καὶ Θεὸν, τότε τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἤτοι τὴν θεότητα εὐωδίασας, τουτέστιν, ἐθεολόγησας • Ιδόντες δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἡγανάκτησαν, λέγοντες· Εἰς τί ἡ ἀπώλεια αὕτη ἡδύνατο γὰρ τοῦτο τὸ μύρον πραθῆναι πολλοῦ, καὶ δοθῆναι πτωχοίς. Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Τί κόπους παρα έχετε τῇ γυναικί; Έργον γὰρ καλόν εἰργάσατο εἰς ἐμέ· πάντοτε γὰρ τοὺς πτωχοὺς ἔχετε μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε έχετε.. Οἱ μαθηταὶ πολλὰ περὶ ἐλεημοσύνης ἀκούσαντες, καὶ πολὺν αὐτῆς ποιούμε νοι λόγον, ἐμέμψαντο τὴν γυναῖκα, ὡς μᾶλλον τὸν ἔλεον ζητοῦντος τοῦ Θεοῦ, ἢ τὴν εἰς αὐτὸν τιμήν· ὁ δὲ επιπλήττει τοῖς μαθηταῖς, διότι ἀκαίρως ἐμέμψαντο τὴν γυναῖκα. Δεῖ γὰρ μὴ τὰ ὑψηλὰ ἀπαιτεῖν παρὰ τῶν ἄρτι προσιόντων, καὶ μάλιστα παρὰ γυναίου ἀσθε νοῦς, ἀλλὰ τὴν μετρίαν γοῦν αὐτῶν πίστιν δέχεσθαι. Όταν γάρ τις προσφέρῃ τῷ Θεῷ δώρον, μὴ ἀπό στρεφε αὐτὸν, μηδὲ κατάκλα τὴν προθυμίαν αὐτοῦ, ἀπολύων αὐτὸν εἰς τὸ διαδοῦναι πτωχοῖς, ἀλλ᾽ ἄφες πληρῶσαι τὴν προσαγωγήν. Εἰ μέντοι βουλευόμενος τις συμβούλῳ σοι χρήσεται, πότερον δεῖ δοῦναι πτωχοῖς, ἢ προσαγαγεῖν τῷ Θεῷ, συμβούλευσον αὐ τῷ δοῦναι πτωχοῖς· μεθ᾽ ὁ μέντοι προσαγάγοι, περ ριττόν ἐστιν ἀποστρέφειν αὐτόν· δεῖ γὰρ τὴν εἰς τὸν Θεὸν τιμὴν προκρίνειν πάντων ἁπλῶς, καὶ τῆς ἐλεημοσύνης αὐτῆς· μηδὲ γὰρ ἐπεὶ διὰ φιλανθρω. πίαν ἀναδέχεται εἰς ἑαυτὸν ὁ Χριστὸς τὸν ἔλεον, νομίσῃς ὅτι δεῖ καταφρονεῖν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ἐλεημοσύνην μόνον ἐπιτηδεύειν· ἐπεὶ οὕτω γε καὶ ιεροσυλεῖν δεῖ λοιπὸν, καὶ ἐκ τῶν συληθέντων έλεημοσύνην ποιεῖν. Ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι τοῦτο· ὅτι γὰρ οὐκ ἔστι ταυτὸν τὸ ἐλεεῖν πτωχοὺς καὶ τὸ τιμῆσαι τὸν Χριστὸν αὐτὸν ἐκεῖνον, καὶ θεραπεῦσαι, ἄκους· • Τους πτωχούς γάρ, φησί, πάντοτε έχετε μεθ' ἑαυ τῶν, ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε έχετε. Ορᾷς οὖν πῶς ἄλλο ἐστὶ τὸ τὸν Χριστὸν θεραπεύειν, καὶ ἄλλο τὸ πτω χοὺς ἐλεεῖν, εἰ καὶ διὰ φιλανθρωπίαν ὁ Χριστὸς εἰς ἑαυτὸν ἀναδέχεται τὰ εἰς τοὺς πένητας γινόμενα. is Psal. cxL, 2. VERS. 8-11. «Videntes autem liscipuli indignati sunt, dicentes: Ad quidl perditio hac Potuit euim istud unguentum venundari magno et dari pauperibus. Eo autem cognito, Jesus sit illis: Quid nolesti estis mulieri? Opus enim bonum operata est erga me. Nam semper pauperes habetis vobiscum, me vero non seniper habetis. › Discipuli quoniain multa-de eleemosyna audiarant, magnamque illias rationem habuerant, reprehenderunt mulierem, Lanquam Deo misericordiam magis requirente quam honorem suum. Ille autein increpavit discipulos, eo quod intempestive mulierem reprehendissent. Non enim summa exigere ab his qui nuper ad fdem adducti sunt, maxime ab infrma muliere, sed mediocrem eorum fidem suscipere oportet. Quando igitur quis offert Deo donum, ne averseris illum, neque confringas alacritatem ejus, abducens illam ut det pauperibus, sed sine implere oblationem. Quod si quis consilio tuo indiguerit u:rum oporteat facere, pauperibus dare, vel offerre Dae, consule illi ut det pauperibus: at cum offert, indignum est aversari illum. Decet enim ut 144 honorem quein Deo debemus, præferamus simpliciter omnibus, etiam eleemosynæ ipsi. Noli enim, quia propter benignitatem Christus suscipit misericordiam quasi sibi facta esset, existimare quod oporteat contemnere Deum et eleemosynam tantum curare, quia sic et sacrilegium liceret, et ex sacrilegiis esset eleemosyna-danda. Verum non sic habet, quia non est idem, misereri pauperum, et colere ac honorare ipsummet Christum. Audi: Pauperes enim, inquit, semper habetis vobiscum, me autem non semper. ▸ Vides igitur quomodo aliud sit curam impendere Christo, et aliud misereri pauperibus, lane's! Christus propter benignitatem suscipiat perinde ac si in se collocetur, quod pauperibus impenditur.

Vzas. 12, 15. ‹.Quod enim hæc unguentum hoc misit super corpus meum, ad sepeliendum me fecit. Amen dico vobis, ubicunque prædicatum fuerit hoc Evangelium in toto mundo, hoc quoque qnod hac fecit, narrabitur in memoriam ipsius.» · Docet nos quod mulier hæc juxta divinam dispensationem hoc fecerit, præsignans mortem illius, et corporis sepulturam. Non enim tulisset Christus unguento ungi, nisi mysterium quoddam subfuisset; prædixit autem tanquam Deus, quod esset futurum, quod in gloriam ejus ubique prædicetur res quam fecit mulier. Vide autem Dei misericordiam, quomodo mulierem magnis donis remunerat. Facit enim eam memorabilem ubique, quandiu suum Evangelium duraturum sit. Quomodo autem sepalturn ejus præsignatur unguento? Mos erat Judais cum unguento mortuorum corpora sepelire, sicut et Ægyptil faciebant, ut incorrupta manerent, nec feterent. Ostenlis igitur mulier, inquit, ex hoc quod mngaentum effudit, corpus meum brevi sepeliendum. Hæc autem omnia dicit demulcens et dehortans Judam, per quem sepulturæ tradendus erat. Intellige item per anagogen, leprosum quidem esse gentilem populum: mulierem autem peccatricem, congregationem et Ecclesiam ex gentibus, qua Fungientem, hoc est fdem, in Christi caput, hoc eet deitatem, eludit. Omnis enim credens Deum esse Christum, unguentum effundit in caput Christi. Judas autem qui increpavit mulierem (sicut Joannes dicit) Oguram tenet Judzorum, qui usque in hunc diem contra Ecclesiam murmurant, • Βαλούσα γὰρ αὕτη τὸ μύρον τοῦτο ἐπὶ τοῦ σώ ματός μου, πρὸς τὸ ἐνταφιάσαι με ἐποίησε. Αμήν λέγω ὑμῖν, ὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, λαληθήσεται καὶ δ ἐποίησεν αὕτη, εἰς μνημόσυνον αὐτῆς.» Διδάσκει ἡμᾶς, ὅτι κατά τινα θείαν κίνησιν ἐποίησε τοῦτο ἡ γυνή, προτυποῦσα τὸν θάνατον αὐτοῦ, καὶ τὴν τοῦ σώ ματος ταφήν· οὐ γὰρ ἂν ἠνέσχετο ὁ Κύριος μύρο καταχρίεσθαι, εἰ μὴ μυστήριόν τι ἐδήλου. Ως Θεός δὲ προεἶπε τὸ ἐσόμενον, ὅτι εἰς καύχημα αὐτῆς μέλλει λαλεῖσθαι πανταχοῦ ὁ ἐποίησεν ἔργον ή γυνή. Ιδε δὲ τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν, πῶς ἀμείβεται τὴν γυναῖκα μεγάλη χάριτι ποιεῖ γὰρ αὐτὴν μνη μονεύεσθαι διόλου, ἄχρις ἂν τὸ αὐτοῦ Εὐαγγέλιον διασώζηται. Πῶς δὲ εἰς τὸν ἐνταφιασμὸν αὐτοῦ συν εβάλλετο τὸ μύρον; Ἔθος ἦν τοῖς Ἰουδαίοις μετὰ μύρων ενταφιάζειν τὰ σώματα, ὡς καὶ οἱ Αἰγύπτιοι ἐποίουν, διὰ τὸ ἄσηπτα τηρεῖσθαι καὶ ἄνευ δυσ ωδίας. Δείκνυσιν οὖν, φησίν, ἡ γυνὴ ἐκ τοῦ τὸ μύρον καταχέαι, ὅτι τὸ σῶμά μου ἐνταφιασθήσεται. Ταῦτα δὲ πάντα λέγει, δυσωπῶν καὶ ἐντρέπων τὸν Ἰού δαν, δι' οὗ ἔμελλε ταφῇ παραδοθῆναι. Νόησον δὲ καὶ κατὰ ἀναγωγὴν, λεπρὸν μὲν εἶναι τὸν ἐθνικὸν λαόν, γυναῖκα δὲ ἁμαρτωλὴν τὴν ἐξ ἐθνῶν συναγωγὴν καὶ Εκκλησίαν, ἥτις τὸ μύρον, τουτέστι τὴν πίστιν, εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ κεφαλήν, ἤτοι τὴν θεότητα, εξο έχει. Πᾶς γὰρ ὁ πιστεύων Θεὸν εἶναι τὸν Χριστόν, μύρον καταχέει εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ· ὁ δὲ Ἰούδας ἐπιτιμήσας τῇ γυναικὶ, ὡς Ἰωάννης φησί, τύπον ἐπέχει τῶν Ἰουδαίων, τῶν ἔτι καὶ νῦν γογ γυζόντων κατὰ τῆς Ἐκκλησίας. • Τότε πορευθείς εἷς τῶν δώδεκα, ὁ λεγόμενος Ἰούδας Ισκαριώτης, πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς εἶπε· ΤΙ θέλετέ μοι δοῦναι, κἀγὼ παραδώσω αὐτόν; Οἱ δὲ ἔστησ σαν αὐτῷ τριάκοντα αργύρια· καὶ ἀπὸ τότε ἐζήτει εὐκαιρίαν, ἵνα αὐτὸν παραδῷ.. Ὅτε ἡ ἀλλοτρία γυνή, ή πόρνη, τοσαύτην ἐπεδείξατο τιμήν, τότε δ μαθητὴς ἀπέρχεται προδώσων αὐτόν. Οὐ γὰρ μάτ την κεῖται τὸ, τότε πορευθεὶς, ἀλλ᾽ ἵνα δείξη τὴν ἀναίδειαν τοῦ Ἰούδα· ὁ Ἰσκαριώτης δὲ προσ τίθησιν, ἵνα γνωριμώτερον αὐτὸν ποιήσῃ. Ην γὰρ καὶ ἕτερος Ἰούδας, ὁ καὶ Λεβδαῖος. Οὗτος μέντοι δ προδότης ἀπὸ κώμης τινὸς ἦν, ήτις ἐκαλεῖτο Ισκάρα. Οἱ δὲ ἔστησαν τριάκοντα αργύρια, ἀντὶ τοῦ, συν VERS. 14-16. «Tunc abiit wous de duodecim, qui dicebatur Judas Iscariotes, ad principos sacerdotum, et ait illis: Quid vultis mihi dare, et ego vobis tradam illum? At illi constituerunt ei triginta argenteos. Εt ex eo tempore quærebat opportunitatem ut eum tradeget. › Cum aliena mulier meretrix tantum exhiberet honorem, tunc discipulus abiit proditurus illum. Non enim frustra adjicitur, Tune abiit, sed ut ostendatur impudentia Jud. 145 Ad· didit autem, Iscariotes, ut notiorem eum redderet. Erat enim et alius Judas, qui Lebbæus dicebatur: bic vero proditor erat a pago qui dicebatur Iscara. Illi autem constituerunt triginta argenteos, hoc est, decreverunt ut ei darentur, non autem ut multi pu- εφώνησαν, ἀφώρισαν δοῦναι, οὐχ ὡς οἱ πολλοὶ tant, appenderunt. Quaerebat igiur opportunitatem ut illum solum traderet eis. Timebant enim turbam, et idcirco conduxerunt Judam ut indicaret eis quando solus esset. Vers. 17-19. ‹ Primo autem die azymorum accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes ei: Ubi vis paremus tibi ad edendum Pascha? At ille dixit: Ite in civitatem ad quemdam, et dicito ei: Magi· ster dicit: Tempus meum prope est, apud te facio Pascha cum discipulis meis. Et fecerunt discipuli sicut constituit illis Jesus, et paraverunt Pascha.» Prinam azymorum diem vocal, quæ (α) Textus ab interpolatore corruptus. Genuinnm affert Petrus Arcudius lib. II, cap. 5, ex codicibus νοοῦσιν, ἀντὶ τοῦ ἐζυγοστάτησαν. Εζήτει οὖν εὐκαι ρίαν, μόνον αὐτὸν παραδοῦναι αὐτοῖς· ἐφοβοῦντο γὰρ τὸν ὄχλον, καὶ διὰ τοῦτο ἐμισθώσαντο τὸν Ἰούδαν, Ένα καταμηνύσῃ αὐτοῖς ὅτε καταμόνας ἐστί. Τῇ δὲ πρώτῃ τῶν ἀζύμων, προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ, λέγοντες αὐτῷ· Ποῦ θέλεις ἑτοιμάσωμέν σοι φαγεῖν τὸ Πάσχα; Ὁ δὲ εἶπεν· Υπάγετε εἰς τὴν πόλιν πρὸς τὸν δεῖνα, καὶ εἴπατε αὐτῷ· Ο διδάσκαλος λέγει· Ο καιρός μου εγγύς ἐστι· πρὸς σὲ ποιῶ τὸ Πάσχα μετὰ τῶν μαθητῶν μου. Καὶ ἐποίησαν οἱ μαθηταὶ ὡς συνέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ ητοίμασαν τὸ Πάσχα.» Πρώτην (α) τῶν ἀζύμων, τὴν πρὸ τῶν ἀξύ Romanis optima nota. Scilicet: Πρώτην τῶν ἀξύμων, τὴν πρὸ τῶν ἀζύμων φησὶν ἡμέραν· οἷόν τι

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - CAP. XXVI. μων φησὶν ἡμέραν, οἷόν τι λέγω· τῇ Παρασκευῇ & dilem asymorum præcodit; ut exempli gratia dicam: ἑσπέρας ἔμελλον ἐκεῖνοι φαγεῖν τὸ Πάσχα, καὶ αὕτη Die Parasceves vesperi manducatori erant illi ἐκαλεῖτο τῶν ἀζύμων· ὁ γοῦν Κύριος πέμπει τους Pascha, et hac vocabatur saymorums. Dominus μαθητής τῇ πέμπτῃ, ἣν ὀνομάζει ὁ εὐαγγελιστής igitur mittit discipulos dio quinto, quem nominat πρώτην τῶν ἀζύμων, ὡς πρὸ τῆς Παρασκευῆς οὔ- Evangelista primum azymorum, ut qui ante Paraσαν, καθ' ην Παρασκευὴν τῇ ἑσπέρα ἤσθιον τὰ sceven osset, in qua Parascevo vesperi comedebant άζυμα. Προσέρχονται τοίνυν οἱ μαθηταί, καὶ ἐμων azyma. Accedunt igitur discipuli et rogaut: Ubi vis τῶσι· Ποῦ θέλεις ετοιμάσωμέν σοι φαγεῖν τὸ Πάσχα; paremus tibi ad edendum Pascha? Non enim habeΟὐ γὰρ εἶχον οὔτε ἐκεῖνοι, οὔτε αὐτὸς ἴδιον οἶκον Dant - neque illi neque ipse proprias sedes. Mittit au ἀποστέλλει δὲ αὐτοὺς πρὸς ἄνθρωπον μή γινωσκό tem illos ad hominem qui non cognoscebatur neque μενον μήτε γινώσκοντα, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς ἄνου cognoscebat, sicut et de asina fecerat: monstrans ἐποίησε, δεικνύων αὐτοῖς, ὅτι δύναται καὶ ἀπὸ ψιλῶν illis quod possit nudis verbis persuadere etiam eis ῥημάτων πεῖσαι καὶ τοὺς μηδόλως αὐτὸν γινώ- qui plane non cognoscunt, ut eum excipiant. Vou σκοντας, ὑποδέξασθαι αὐτόν. Ήθελε γὰρ τὸ Πάσχα fuit autem Pascha perficere, ne legi contrarius essa τελέσαι, ἵνα μὴ δόξῃ ἐναντίος εἶναι τῷ νόμῳ videatur. Tempus vero tuum nominat immolatioκαιρὸν δὲ αὐτοῦ ὀνομάζει τὴν σφαγὴν, ὡς ἂν μάθω nem: ut discamus quod non ignorans neque invoμεν ὅτι οὐκ ἀγνοῶν, οὐδὲ ἄκων σφαγιάζεται· προσε luntarius Immoletur. Ad id quod ait, Apud te facio τίθησι δὲ τῷ, ὅτι πρὸς σὲ ποιῶ τὸ Πάσχα, ἀντὶ τοῦ Pascha, id est in domo tua, adjicit, cum dispulis ἐν τῇ σῇ οἰκίᾳ, τὸ μετὰ τῶν μαθητῶν μου, ἵνα meis: ut pararetur quantum sat esset multis qui ἀρκοῦσα γένηται ή παρασκευή, ὡς πολλῶν μελλόν simul esuri erant. των φαγείν. Vers. 20-22. ‹ Vespere autem facto discumbebat cum duodecim, et edentibus illis, dixit: Amen dico vobis, quod unus vestrum me proditurus est. Et mœsti redditi vehementer, cœperunt singuli dicere ei: Num ego sum, Dominet. Ex hoc pulant quidam quod hoc anno non comederit Dominus Pascha. Dicunt enim quod stantes comedebant agnum. Christus autem recumbebat, igitur Pascha • Οψίας δὲ γενομένης, ἀνέκειτο μετὰ τῶν δώ δεκα, καὶ ἐσθιόντων αὐτῶν, εἶπεν· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με. Καὶ λυπούμε. ναι σφόδρα, ήρξαντο λέγειν αὐτῷ ἕκαστος αὐτῶν· Μή τι ἐγώ εἰμι, Κύριε; ο Ἐκ τούτου νομίζουσι τινες ὅτι τῷ ἐνιαυτῷ ἐκείνῳ οὐκ ἔφαγε τὸ Πάσχα & Κύριος - λέγουσι γὰρ ὅτι ἱστάμενοι ἤσθιον τὸν ἀμνόν· ὁ δὲ Χριστὸς ἀνέκειτο, οὐκ ἄρα ἔφαγε τὸ Πάσχα. Φαμὲν οὖν ὅτι ἔφαγε πρῶτον τὸ Πάσχα non comedit. Dicimus itaque quod prius Pascha ἱστάμενος· εἶτα ἀναπεσών παρέδωκε τὸ οἰκεῖον μυ στήριον· πρῶτον γὰρ τὸ τυπικὸν τελέσας, οὕτω τὸ ἀληθινὸν ἐπετέλεσε· προαγγέλλει δὲ τὰ περὶ τὸν Ἰούδαν, ἵνα διορθώσηται αὐτὸν, αἰδεσθέντα εἰ μή τι ἄλλο, τὴν γοῦν κοινὴν τράπεζαν, καὶ γνόντα ὅτι Θεόν μέλλει προδιδόναι, τὸν τὰς καρδίας εἰδότα. Οι δὲ μαθηταὶ ἡγωνίων· εἰ γὰρ καὶ καθαρὸν εἶχον τὸ συνειδός, όμως πλέον ἐπίστευον τῷ Χριστῷ, ἢ ἑαυ τοῖς, ὡς ἐκείνῳ κρεῖττον εἰδότι τὰς αὐτῶν καρδίας. • Ο δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· Ὁ ἐμβάψας μετ' ἐμοῦ ἐν τῷ τρυβλίῳ τὴν χεῖρα, οὗτός με παραδώσει. Ο μὲν Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου υπάγει καθώς γέγραπται περὶ αὐτοῦ· οὐαὶ δὲ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ δι᾽ οὗ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται. Καλόν ἦν αὐτῷ εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος. Αποκριθεὶς δὲ Ἰούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν, εἶπε· Μήτι εγώ είμι, Ραβδί; Λέγει αὐτῷ· Σὺ εἶπας.» Ελέγχει φανερῶς τὸν προδότην, ἐπειδὴ κρυφίως ελεγχόμενος οὐ λέγω, τῇ πέμπτη εσπέρας ἔμελλον ἐκεῖνοι φαγεῖν τὸ πάσχα, μεθ᾿ τὴν ἐπιφώσκει ἡ Παρασκευή. Πρώτη τῶν Αζύμων ἐκαλεῖτο παρὰ τῷ νόμῳ, οἷα δὴ τῆς ἑορτῆς ἀρχομένης ἀπὸ τῆς ἑσπέρας καθ᾽ ἣν ἐσθίονται τὰ ἄζυμα. Ὁ γοῦν Κύριος πέμπει τοὺς μαθητὰς τῇ πέμπτη, ἣν ὀνομάζει ὁ εὐαγγελιστὴς πρώτην τῶν Αζύμων, ὡς πρὸ τῆς ἑσπέρας οὖσαν, καθ᾽ ἦν ἐστ πέραν ἤσθιον τὰ ἄζυμα, ο Primam azymorum diem vocat, quæ diem azynorum præcedit; ut sic dicam, quinta feria manducaturi erant pascha, post quam successit Parasceve. Prima azy- ' stans comederit, deinde recumbens tradidit suum sacramentum primum enim perfecit diguralia, deinde verum perfecit. Prænuntiat autem de Juda, ut reveritus corrigatur, et si ob nihil aliud, saltem vel ob communem miensam, vel quod sciret se proditurum Deum, corda cognoscentem. Discipuli vero turbabantur: et licet purum cor haberent ac sanam conscientiam, attamen magis credebant Christo, quam sibi ipsis, 146 eo quod ille melius sua corda cognosceret, quam ipsi. VERS. 23-25. • At ipse respondens, ait: Qui intinxit mecum manum in catino, hic me traditurus est. Filius quidem hominis vadit sicut scriptum est de illo: væ autem homini illi per quem Filius hominis proditur. Bonum erat ei si natus non fuis set homo ille. Respondens autem Judas, qui tradidit eum, dixit: Numego sum, Rabbi? Ait illi: Tu dixisti, Manifesto proditorem reprehendit: quoniam cum clam reprehenderetur, non emendamorum vocabatur in lege, eo quod festum inciplebat a vespera qua vescebantur azymis. Dominus igitur mittit discipulos quinta, quam nominat Evangelista primam azymorum, quia prima vespera eral, qua comedebant azyma. Lectionem hanc codices alii conβrmant ille, quo usus est Ecolampadius in sua versione: Parisienses plures apud Lequienum Dissert. v Damascenica, num. et Veneta Marcianæ bibliothecæ duo 29 et 30. Præviam dissertationem consule capite XVII num. 68.

hatur. Propterea manifestat illum, dicens: Qui in- διωρθοῦτο· διὰ τοῦτο οὖν φανεροί αὐτὸν, λέγων· Ὁ εμβάψας μετ᾿ ἐμοῦ, ὡς ἂν κἂν οὕτω διορθωθῇ. ᾿Αναιδὴς δὲ ὧν ὁ Ἰούδας, ἐνέβαπτεν ἐν τῷ αὐτοῦ τρυβλίω, ήτοι πινακίῳ. Εἶτά φησιν· ῾Ο μὲν Υἱός τοῦ ἀνθρώπου ὑπάγει καθώς γέγραπται περὶ αὐτοῦ, τουτέστιν, εἰ καὶ προώριστο παθεῖν ἐπὶ σωτηρία τοῦ κόσμου ὁ Χριστὸς, ἀλλ' οὐ δήπου διὰ τοῦτο τιμητέος ὁ Ἰούδας, ἀλλ' οὐαὶ αὐτῷ· οὐ γὰρ ὡς συνεργών τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ τοῦτο ἔπραξεν, ἀλλὰ τὴν οἰκείαν κακίαν ἐκθεραπεύων. Καὶ γὰρ εἰ ἀκριβῶς σκοπήσεις, οὐδὲ ἤθελεν ὁ Χριστὸς προηγουμένως σταυρω θῆναι. Εμφαίνει δὲ τοῦτο καὶ διὰ τοῦ ἀπεύχεσθαι τὸ ποτήριον· ἐπεὶ δὲ ᾔδει πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ὡς ἄλλως οὐ δυνατόν σωθῆναι τοὺς ἀνθρώπους, διά τὴν κακίαν τοῦ ἐχθροῦ, θελητόν γίνεται αὐτῷ τὸ tinxit mecum: et vel sic corrigatur. Verum Judas impudens intingebat in eodem catino, seu scutella. Delude dieit, Filius quidem hominis vadit sicus scriptum est de Ho, hoc est, etiamsi prædefinitum sit Christum pati ad salutem mundi, non tamen propter hoc colendus Judas, sed væ illi. Non enim ul cooperans divinæ voluntati hoc fecit, sed suam malitiam perficiens. Nam si diligenter consideraveris, noluit Christus præcedenter cruciligi. Insinuat autem Hlud per hoc quod deprecatur poculum. Quoniam autem sciebat ante omnia sæcula quod aliter non esset possibile salvari homines, propter malitiam inimici voluntarium At ipsi, quod præce, denter non erat volítum. Diceus autem, bonum esse hominem illum non esse natum, ostendit quod na- 13 προηγουμένως ἀθέλητον, λέγων δὲ ὅτι καλὸν ἦν ε tura non subsistere melius sit, quam subsistere in pocratis. Observa autem verbun, Vadit: significat enim peregrinationen magis quain mortem esse suam occisionem. VERS. 26. • Vescentibus autem eis, accepit Jesus panem, et cum egisset gratias, fregit deditque discipulis, et dixit: Accipite, comedite: hoc est corpus meum. Apposult autem vescentibus, ut ostenderet crudelitatem Judæ, quia in mensa el communione ciborum illius, quando si et fera fuis set, mansuetiorem se extribuisset: tunc neque cum argueretur, intellexit, seul et corpus illius gustang non pœnituit. Quidam autein dicunt quod egresso Juda tradidit sacramentum aliis discipulis. Proinde G et nos sic facere debemus, et malos a sacramentis abarcere. Gratias quoque agit fracturus panem, ut et nos erudiat cum gratiarum actione panen offerendum, et ut ostendat se cum gratitudine fractionem ful corporis, hoc est occisionem, suscipere, neque ægre ferre, ceu in re quæ displiceat sibi, et ut nos cum gralitudine martyrium aggrediamur. Porro dicens: Hoc est corpus mema, ostendit quod ipsum corpus Domini est panis qui sanctificatur in altario, et non respondens figura. Νοι ènim dixit, Hoc est figura, sed, Hoc est corpus meum. Ineffabili enim operatione transformatur, etiamsi nobis videatur panis: quoniam infirmi sumus, et abhorremus crudas carnes comedere, maxime hominis carnem: et ideo panis 147 quidem nobis apparet, sed revera caro est. $ VERS. 27, 28. Et accepto poculo, gratiis actis, dedit illis dicens, Bibite ex hoc omnes: hic est enim sanguis neus, qui est novi Testamenti, qui pro multis effunditur in remissionem peccatorum. › Sicut vetus Testamentum immolationem habebat et sanguinem, ita et novum Testamentum sanguinem habet ac hostiam s. Pro nullis autem dicit effundi, hoc est, pro omnibus. Sunt enim et omnes multi. Quaro autem supra quidem non dixit: Accipite, • Hebr. v, 5. οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, δείκνυσιν ὅτι ἡ ἀνυπαρξία κρείττων τῆς ἐν ἁμαρτίαις ὑπάρξεως. Ορα δὲ καὶ τὴν λέξιν τοῦ Ὑπάγει. Εμφαίνει γὰρ ὡς ἀποδημία μᾶλλον, οὐ θάνατος ἔσται ἡ νέ κρωσις αὐτοῦ. • Ἐσθιόντων δὲ αὐτῶν, λαβὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν ἄρτον καὶ εὐχαριστήσας, ἔκλασε καὶ ἐδίδου ταῖς μαθηταίς, καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· τοῦτο ἔστι τὸ σῶμά μου.» Διὰ τοῦτο προσέθηκε τὸν ἐσθιόντων, ἵνα παραστήσῃ τὴν ἀπανθρωπίαν τοῦ Ἰούδα, ὅτι ἐν τρα πέζῃ καὶ τῶν αὐτῶν βρωμάτων κοινωνίᾳ, ὅτε εἰ καὶ θηρίον ἦν, πραότερος ἂν ἐγεγόνει, τότε οὐδὲ έλεγο χόμενος συνήκεν, ἀλλὰ καὶ τοῦ σώματος αὐτοῦ γευ όμενος, οὐ μεταμελεῖται. Τινές δέ φασιν ὅτι ἐξω ελθόντος τοῦ Ἰούδα, μετέδωκε τῶν μυστηρίων τοῖς ἄλλοις μαθηταῖς. Οὐκοῦν καὶ ἡμεῖς οὕτω ποιεῖν ὀφείλομεν, καὶ τοὺς πονηροὺς ἀπείργειν τῶν μυστη ρίων. Εὐχαριστεῖ δὲ μέλλων κλάσαι τὸν ἄρτον, ἅμα μὲν ἵνα καὶ ἡμᾶς παιδεύσῃ μετ' εὐχαριστίας τὸν ἄρτον προσφέρεσθαι, ἅμα δὲ καὶ ἵνα δείξῃ ὅτι εὐχαρίστως τὴν κλάσιν τοῦ οἰκείου σώματος, ήτοι την νέκρωσιν δέχεται, καὶ οὐ δυσχεραίνει ὡς ἐπὶ ἀκουσίῳ τινὶ, καὶ ἱνὰ καὶ ἡμεῖς οὕτω δεχώμεθα εὐχαρίστως τὸ μαρτύριον. Εἰπὼν δὲ, «Τοῦτο ἔστιν τὸ σῶμά μου, ο δεικνύει ὅτι αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ἐστὶν ὁ ἄρπος ὁ ἁγιαζόμενος ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ οὐχ ἀντίτυπον. Οὐ γὰρ εἶπε, Τοῦτό ἐστι ἀντίτυπον, ἀλλὰ, Τοῦτο ἔστι τὸ σῶμά μου· ἀῤῥήτῳ γὰρ ἐνεργεία μετα ποιεῖται, κἂν φαίνηται ἡμῖν ἄρτος· ἐπεὶ γὰρ ἀσθενεῖς ἐσμεν, καὶ οὐκ ἂν ἐδεξάμεθα κρέας ἐσθίειν ὠμὸν, καὶ ἀνθρώπου σάρκα, διὰ τοῦτο ἄρτος μὲν ἡμῖν φαίνεται, σὰρξ δὲ τῷ ὄντι ἐστί. • Καὶ λαβὼν τὸ ποτήριον, καὶ εὐχαριστήσας, έδωσ κεν αὐτοῖς, λέγων· Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες· Τοῦτο γὰρ ἔστι τὸ αἷμά μου, τὸ τῆς καινῆς Διαθήκης, τὸ περὶ πολλῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ο Ὥσπερ ή παλαιά Διαθήκη σφάγιον εἶχε καὶ αἷμα, οὕτω καὶ ἡ καινή αἷμα ἔχει καὶ σφαγήν. Περὶ πηλο λῶν δὲ εἶπεν ἐκχύνεσθαι, ἀντὶ τοῦ, περὶ πάντων. Καὶ οἱ πάντες γὰρ πολλοί εἰσι. Τίνος δὲ ἔνεκεν ἄνω μὲν οὐκ εἶπε· Λάβετε, φάγετε πάντες, ἐνταῦθα δέ·

CAP. XXVI. ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. Πάτε ἐξ αὐτοῦ πάντες; Οἱ μέν φασιν ὅτι διὰ τὸν comedite omnes, hoc autem loco: Bibite ex eo on - Ἰούδαν τοῦτο εἶπεν· ὁ γὰρ Ιούδας τὸν μὲν ἄρτον ἔλαβεν, οὐκ ἔφαγε δὲ, ἀλλ' ἔκρυψε, πρὸς τὸ δεῖξαι τοῖς Ἰουδαίοις ὅτι τὴν ἄρτον σῶμα ἑαυτοῦ καλεῖ ὁ Ἰησοῦς· τὸ δὲ πόμα καὶ ἄκων ἔπιε, μὴ δυνάμενος πάντως κρύψαι αυτό. Διὰ τοῦτο οὖν εἶπε· Πίετε πάντες. Οἱ δὲ ἀναγωγικώτερόν φασιν ὅτι τὸ μὲν τὴν στερεάν τροφὴν προσίεσθαι οὐ πάντων ἐστὶν, ἀλλὰ τῶν τε· λειοτέρων· τὸ δὲ ποτίζεσθαι, πάντων· διὰ τοῦτο οὖν ἐνταῦθα ἔφη· Πίετε πάντες. Τὸ γὰρ τὰ ἁπλούστερα τῶν δογμάτων παραδέχεσθαι, πάντων. • Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐ μὴ πίω ἀπ᾽ ἄρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου, ἕως τῆς ἡμέρας εκείνης, ὅταν αὐτὸ πίνω μεθ᾽ ὑμῶν καινὸν ἐν τῇ βασ σιλεία τοῦ Πατρός μου.» Γευσάμενος τοῦ ποτηρίου, ἀποτάττεται λοιπόν τῷ σωματικῷ τόματι καινὸν δέ τινα τρόπον γεύσεως επαγγέλλεται ἐν τῇ βασιλεία, τουτέστιν, ἐν τῇ ἀναστάσει. ᾿Αναστὰς γάρ, ἔφαγε καὶ ἔπιε καινόν τινα τρόπον· οὐ γὰρ ὡς χρήζων τροφῆς σωματικής γεύσεως νόμοις, ἀλλὰ πιστούμε νος τὴν ἀληθῆ τοῦ σώματος φύσιν· βασιλείαν δὲ εἰκότως τὴν ἑαυτοῦ ἀνάστασιν ὀνομάζει. Τότε γὰρ κατήργησε τὸν θάνατον, βασιλεὺς τῷ ὄντι φανείς· Η καὶ οὕτω· νοήσαις Καινον πόμα, ἡ ἀποκάλυψις τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ, & τότε ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ, ἀποκαλυφθήσεται, καινὰ ὄντα, τουτέστιν, οἷα οὐκ ἠκούσαμεν ἄλλοτε· πίνειν δὲ ἐκεῖνα λέγεται ὁ Χριστὸς μεθ᾿ ἡμῶν, διότι τὴν ἡμετέραν ὠφέλειαν τροφὴν καὶ πόσιν οἰκείαν ἡγεῖται. «Καὶ ὑμνήσαντες, ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν.» Μεθ' ὁ ἐδείπνησαν, ύμνησαν, ἵνα μάθωμεν ὅτι καὶ ἡμᾶς οὕτω δεῖ ποιεῖν. Εἰς δὲ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν ἔρχεται, καὶ οὐκ εἰς ἄλλον τόπον, ἵνα μὴ δόξῃ φεύγειν· οὐ γὰρ εἰς ἄγνωστον τόπον ἀναχωρεῖ, ἀλλ᾽ εἰς γνώριμον τοῖς Ἰουδαίοις· ἅμα δὲ καὶ ὑποχωρεῖ τῆς μιαιφόνου πόλεως, ἐγκαταλείψας αὐτὴν, ἵνα ἐπισ διωχθῇ, καὶ ἐλέγχῃ αὐτοὺς ὕστερον, ὅτι καὶ ὑποχωροῦντα ἐπεδίωκον. nes? Sunt qui dicant propter Judam hoc dictum. Judas enim panem accepit, et non comedit, sed oecultavit, ut monstraret Judæis quod panem corp's suum vocasset Jesus: poculum auteın invitus bibir, cum non posset occultare. Propterea hoc loco dicebat: Bibite omnes. Juxta anagogen autem dicunt, quod non sit omnium accedere ad solidum cibum, sed perfectiorum: bibere autem omnium sit. Idcirco hoc loco dicebat: Bibite omues. Simpliciora enim dogmata recipere omnium est. VERS. 29. • Dico autem vobis, quod non bibam posiliaec ex hoc fructu vitis, usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei. Sumpto poculo renuntiat deinceps corporali polioni. Novum autem promittit, id est, novum quemdam modnin sumptionis in regno, hoc est in resurrectione. Cum resurrexisset enim, comedit ac bibit novo quodam modo: non enim quasi indigeret cibo, corporalem sumpsit cibum: sed ut crederetur vera corporis natura. Regnum autem merito suam resurrectionem nominal: tune enim abolevit mortem, et re ipsa regem se comprobavit. Vel etiam sie intelligas: Novum poculum revelatio est sacramentorum Dei, quæ tune in regno Dei, hoc est in secundo adventu, revelabuntur, qua vere sunt nova, qualia non audivimus uspiam. Cæterum ea bibere dicitur Christus nobiscum, eo quod nostram utilitatem cibum et potum suum existimat. Vers. 30. ‹ Et cum hymnum dixissent, exierunt in montem Olivarum. › Postquam cœnaverunt, byr:- num dixerunt: ut discamus et nos sic facere. In montem Olivarum venit, et non in alium locum, ne putaretur fugere: non enim in ignotum locum secedit, sed in eum qui Judais notus erat. Secelit autem a sanguinaria civitate, quam reliquit ut persecutionem patiatur, et arguat illos postea qui et cedentem insectati fuerint. VERS. 31, 52. «Tune dicit illis Jesus: Omnes vos scandalum patiemini per me in ista nocte. Scriptum est enim, Percutiam pastorem, e! dispergentur oves gregis. Postquam autem resurrexero, præcedam vos in Galilæam. › Futura tanquam Deus præ- • Τότε λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Πάντες ὑμεῖς σκανδαλισθήσεσθε ἐν ἐμοὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ. Γέν γραπται γάρ - Πατάξω τὰ τοιμένα, καὶ διασκορπι σθήσε.π. τὰ πρόβατα τῇ ποίμνης. Μετὰ δὲ τὸ ἐγερθῆναι με, προάξω ϋ ἐς εἰς τὴν Γαλιλαίαν.» Ως θεὸς προλέγει τὰ ἐσό ενα· ἵνα δὲ μὴ σκανδα- dicit. Εt ut non offendlantur quasi ab ipso acrius acλισθῶσιν ὡς κατηγορούμενοι ὑπ' αὐτοῦ, εἶπεν ὅτι γέγραπται· Πατάξω τὴν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα, τοῦτο αἰνιττόμενος ὅτι Εγώ συνεῖχον ὑμᾶς, τὸ δὲ ἐμὲ ἀπελθεῖν ὑμᾶς σκορπίσει· πατάξαι δὲ λέγεται ὁ Πατήρ τὸν Υἱόν, διότι γνώμῃ αὐτοῦ, ἤτοι παραχωρήσει, ἐσταύρωσαν οἱ Ἰουδαῖοι τὸν Κύριον· δυνάμενος γὰρ κωλύσαι, εἶτα μὴ κω λύσας, λέγεται πατάξαι διὰ τὴν παραχώρησιν. Είτα λύων αὐτῶν τὴν λύπην, εὐαγγελίζεται αὐτοῖς, ὅτι Εγερθήσομαι, καὶ προάξω, τουτέστι, προφθάσω εἰς τὴν Γαλιλαίαν ὑμᾶς, δεικνύων ἐντεῦθεν ὅτι τὴν μὲν Ἱερουσαλὴμ εγκαταλείψει, εἰς δὲ τὰ ἔθνη ἀπελεύσε και τὴν γὰρ Γαλιλαίαν ἐθνικοὶ κατῴκουν. • Αποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος, εἶπεν αὐτῷ· Εἰ καὶ cusati, dixit scriptum esse: 148 Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis, hoc insinuans: Ego contineo vos, mrens autem discessus vos disperget. Percutere autem dicitur Pater Filium, eo quod voluntate, hoc est permissione ejus, crucifixerunt Judæi Dominum: quia cum ipse possit eos prohibere et non prohibet, dicitur percutere propter permissionent. Deinde solvens eorum tristitiam, evangelizat eis: Resurgam et præibo, hoc est, prae veniam vos in Galilæam, indicans hoc loco relicturum se Jerusalem, et ad gentes concessurumn. Galileau cuim gentiles inhabitant. VERS. 33, 34 Respondens autem Petrus dixit

1116: Etsi omnes scandalizati fuerint in te, ego ta- πάντες σκανδαλισθήσονται ἐν σοι, ἐγὼ οὐδέποτε mon nunquam scandalum patiar. Dicit illi Jesus: Amen dico tibi quod in hac nocte, priusquam gallus caniel, ter mẹ negabis.» Ob multam mentis constdentiam Petrus solus pollicebatur se non scandaliEatum iri, et idcirco permisit illum Christus cadere, ut doceat ne quis in seipso confidat, sed in Deo: et Aide diguiora existimanda verba Christi, quam nostram conscientiam: quoniam et superbia plenum erat dicere: «Si omnes scandalizati fuerint. › Ostenditur enim esse arrogans et ignorans suam infrmitatem. Predicit igitur Dominus illi et horam, quod in illa nocte, et priusquam gallus cantet, et numerum negationum, nempe quod ter negaturus sit. VERS. 55-56. • Dicit illi Petrus: Eliamsi oportue rit me mori tecum, neutiquam te negabo. Similiter autem et omnes discipuli dicebant. Tunc venit Jesus cum illis in villam quæ dicitur Gethsemane, et dixit discipulis: Sedete hiç donec vadam et orem Illie.» Petrus genuinam suam affectionem declarare ¡llic. › volens, contradicit Salvatori: liberatus enin a proditiouis metu, ex magno amore et ambitione cœpit et coutra illos iusurgere, et Christo reluctari: sed es alii discipuli nondum experti tentationes, ex ignorantia polliciti sunt quæ præstare non poluerunt. Transivit autem Christus in locum seorsum oraturus. Otio enim et sequestratione opus habent` · preces. VERS. 37-39.. Εt assumpto Petro et duobus filiis Zebedai, cœpit affici dolore ac mœstitudine. Tunc dicit illis Jesus, Tristis est anima mea usque ad mortem. Manete hic, et vigilate mecum. Et progressus pusillum, procidit in faciem suam, orans et dicens: Pater mi, si possibile est, transeal a me calix iste. Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu.» Non omnes assumit discipulos, sed tres tautum, quibus ostenderat gloriam in monte Thabor: ne cum vidissent eum orantem et laborantem, scandalizarentur. Ceterum et illos reline quit, et abit in secretissimum locum, ac orat. Porro quod mœstus est et dolore afficitur, per dispensationem flebat, ut credatur verus esse homo. Humanæ enim naturæ est timere mortem, eo quod 149 præter naturam ingressa est mors, et prop terea illam fugit natura, item ut ignoret diabolus, et invadat eum ut parum hoininem, quo morte ipcum conficiat, et sic conteratur. Vel aliier, Si Dominus in mortem insiliisset, dedisset Judæis excusationem quod non peccassent, quod ita citra metum ad mortem prosiliisset. Ex hoc item discimus ne nos ipsi in tentationem injiciamus, sed precemur ut liberemur ab eis. Et propterea non longa distantia a discipulis progreditur, sed prope tres discipulos manet, ut audientes eum memores siņt ut et ipsi in tentationibus delapsi precentur similiter. Calicem vero passionem nominat, vel propter somnum quem facit, vel quod lætitiæ causa sit ac nostræ salucis. Vult autem transferri calicem, vel ut monσκανδαλισθήσομαι. Εφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν λέγω σοι ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ νυκτὶ, πρὶν ἀλέκτορα φω νῆσαι, τρὶς ἀπαρνήση με.» Υπὸ πολλῆς αὐθαδείας ὁ Πέτρος μόνος ὑπισχνείται μή σκανδαλισθήναι· διλ εἴασεν αὐτὸν ὁ Χριστὸς πεσεῖν, ἵνα πείσῃ μὴ ἑαυτῷ θαῤῥεῖν, ἀλλὰ τῷ Θεῷ, καὶ πιστοτέρους ἡγεῖσθαι τοὺς τοῦ Χριστοῦ λόγους τῆς οἰκείας συνειδήσεως· έπεὶ καὶ ὑπεροψίας γέμει τὸ εἰπεῖν· «Εἰ πάντες σκανδαλισθήσονται· ο δείκνυσι γὰρ αὐτὸν ἀλαζόνα, καὶ μὴ ἐπιγινώσκοντα τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν. Προλέγει οὖν αὐτῷ ὁ Κύριος καὶ τὴν ὥραν, ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ νυκτὶ, καὶ πρὶν ἢ ἀλέκτορα φωνήσαι, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀρνήσεων, ὅτι ἐκ τρίτου ἀρνήσεται. • Λέγει αὐτῷ ὁ Πέτρο; Κἂν δέῃ με σὺν σοὶ ἀποθανεῖν, οὐ μή σε ἀπαρνήσωμαι. Ομοίως δὲ καὶ πάν τες οἱ μαθηταὶ εἶπον. Τότε ἔρχεται μετ' αὐτῶν ὁ Ἰησοῦς εἰς χωρίον λεγόμενον Γεθσημανή, καὶ λέγει τοῖς μαθηταῖς· Καθίσατε αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀπελθών προσεύξομα: ἐκεῖ.» Ο Πέτρος θέλων ἐνδείξασθαι ότι γνησίαν ἔχει διάθεσιν, ἀντιλέγει τῷ Σωτῆρι· ἀπαλ λαγεὶς γὰρ τοῦ διὰ τὴν προδοσίαν φόβου, ἐκ πολλῆς ἀγάπης και φιλοτιμίας ήρξατο καὶ τῶν ἄλλων κατ εξανίστασθαι, καὶ τῷ Χριστῷ ἀνθίστασθαι· ἀλλὰ καὶ οἱ λοιποὶ μαθηταὶ ἀπὸ ἀγνοίας υπισχνούντο προ τῆς τῶν πειρασμῶν πείρας, ἃ οὐκ ἔμελλον τελειώσαι. Απέρχεται δὲ ἰδίᾳ προσευξόμενος. Σχολῆς γὰρ καὶ Ιδιασμοῦ δεῖται ἡ προσευχή. • Καὶ παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς δύο υἱοὺς Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν· τότε λέγει αὐτοῖς· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανά του· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ᾿ ἐμοῦ· καὶ προελθών μικρόν, ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ, προσ ευχόμενος καὶ λέγων· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο. Πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾽ ὡς σύ.» Οὐ πάντας παραλαμβάνει τοὺς μαθητάς, ἀλλὰ τοὺς τρεῖς οἷς ἔδειξε τὴν δόξαν ἐν τῷ Θαβώρ, ἵνα μὴ ἰδόντες αὐτὸν προσευχόμενον καὶ ἀδημονοῦντα, σκανδαλισθῶσιν· ὅμως δὲ καὶ τού τους ἀφίησι, καὶ ἀπελθὼν ἰδιαίτατα προσεύχεται - οἰκονομικῶς δὲ λυπεῖται καὶ ἀδημονεί, όπως πιστών σηται ὅτι ἀληθῶς ἄνθρωπος ἦν. Τῆς γὰρ ἀνθρωπίνης φύσεως τὸ δειλιᾷν θάνατον· διότι καὶ παρὰ φύσιν εἰσῆλθεν ὁ θάνατος, καὶ διὰ τοῦτο ἡ φύσις φεύγει τοῦτον· ἅμα δὲ ἵνα καὶ λάθῃ τὸν διάβολον, καὶ ἐπιπηδήσῃ αὐτῷ ὡς ψιλῷ ἀνθρώπῳ, ὥστε θανατώσαι απο τὸν, καὶ οὕτω συντριβή. "Αλλως τε, Εἰ ἐπεπήδησε τῷ θανάτῳ ὁ Κύριος, ἔδωκεν ἂν τοῖς Ἰουδαίοις ἀπολογίαν, ὡς οὐχ ἥμαρτον ἀποκτείναντες τὸν ἐπιπηδήσαντα τῷ πάθει. Εκ τούτου δὲ μανθάνομεν καὶ αὐτοὶ μὴ ἐπιρρίπτειν ἑαυτοὺς εἰς πειρασμούς, ἀλλ' εὔχεσθαι ῥυσθῆναι ἐκ τούτων· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ οὐ πολύ παρεξέρχεται διάστημα, ἀλλὰ πλησίον τῶν τριῶν μαθητῶν, ἵνα ἀκούοντες αὐτοῦ, μνήσωνται καὶ αὐτοὶ πειρασμοῖς περιπεσόντες, καὶ τὰ ὅμοια εύξωνται· ποτήριον δὲ ὀνομάζει τὸ πάθος, ἢ διὰ τὸν ἐκ τούτου ὕπνον, ἢ διότι εὐφροσύνης αἴτιον καὶ σωτηρίας ἡμῖν ἐγένετο· θέλει δὲ παραβιβασθῆναι τὸ

ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTH/ΒΙ. - CAP. ΧΧΥΙ. sicut prædictum est; vel quod noluit Judæos tame grave peccatum peccare, propter quod destrueretur templum periretque populus. Verumtamen paternau voluntatem fieri vult: ut et nos discamus quod licet natura reluctetar, Deo tamen magis obtemperare quam nostram voluntatem implere debeamus. ποτήριον, ἢ ἵνα δείξῃ, ὅτι ὡς ἄνθρωπος φυσικοῖς strel se ut hominem naturaliter deprecari mortem, νόμοις παραιτεῖται τὸν θάνατον, καθά προείρηται, ἢ διότι οὐκ ἤθελε τηλικοῦτον ἁμάρτημα ἁμαρτείν τοὺς Εβραίους, ὥστε δι' αὐτὸ καθαίρεσιν γενέσθαι τοῦ ναοῦ καὶ ἀπώλειαν τοῦ λαοῦ. Πλὴν τὸ πατρικὸν θέλημα βούλεται γενέσθαι, ἵνα καὶ ἡμεῖς μάθωμεν, ὅτι εἰ καὶ ἡ φύσις ἀνθέλκει ἡμᾶς, δεῖ πείθεσθαι τῷ Θεῷ μᾶλλον, ἢ τὸ ἐκείνου θέλημα πληροῦν. • Καὶ ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητάς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας, καὶ λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν ώραν γρηγορῆσαι μετ᾿ ἐμοῦ; Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν. Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής.» Επειδή θρασὺς ἦν ὁ Πέτρος καὶ οἱ ἄλλοι μαθηταί, ἐλέγχει αὐτῶν τὴν ἀσθένειαν, ὡς προπετέστερα φθεγξαμένων, καὶ μάλιστα τῷ Πέτρῳ διαλέγεται. Οὕτω μίαν ώραν οὐκ ἰσχύσατε ἀγρυπνῆσαι μετ᾿ ἐμοῦ; καὶ πῶς τὰς ψυχὰς ὑμῶν ὑπὲρ ἐμοῦ θήσετε; ᾿Αλλὰ πάλιν ἐπειδὴ διὰ τοῦ ἐλέγχου έπληξε, θεραπεύει ἐν τῷ εἰπεῖν, ὅτι τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἀλλ' ἡ τῆς σαρκὸς ἀντιπίπτει ἀσθένεια, τουςἐστι, συγγνώμης ἀξιῶ ὑμᾶς, ὅτι οὐ διὰ καταφρόνησιν ἀπενυστάξατε, ἀλλὰ δι' ἀσθένειαν· ὥστε κατὸν ἐπεὶ ἀσθενεῖς ἐστε, μὴ θρασύνεσθε, ἀλλὰ προσεύχεσθε ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμὸν μηδί λω;· ἄλλοι δὲ τὸ, Μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν, νοοῦ σιν ἀντὶ τοῦ, Μὴ νικηθῆτε ὑπὸ τοῦ πειρασμοῦ. Οὐ γὰρ δὴ, φασί, κελεύει ἡμᾶς ἀπειράστους εἶναι. Οι πειρασμοί γάρ εἰσιν οἱ στεφανοῦντες, ἀλλὰ τὸ μὴ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ πειρασμοῦ, καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν κοιλίαν αὐτοῦ ὡς θηρίου τινός, τοῦτο κελεύει εὔχεσθαι· ὁ γὰρ ἡττηθεὶς ὑπὸ τοῦ πειρασμοῦ, εἰσῆλθεν εἰς αὐτὸν, τουτέστι, κατεπόθη ὑπ' αὐτοῦ. ρ • Πάλιν ἐκ δευτέρου ἀπελθὼν προσηύξατο, λέγων· Πάτερ μου, εἰ οὐ δύναται τοῦτο τὸ ποτήριον παρελθεῖν ἀπ' ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλημά σου καὶ ἐλθὼν εὑρίσκει αὐτοὺς πάλιν καθεύδοντας· ἦσαν γὰρ αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοὶ βεβαρημένοι. Καὶ ἀφεὶς αὐτοὺς, ἀπελθὼν πάλιν προσηύξατο ἐκ τρίτου, τὸν αὐτὸν λόγον εἰπών.» Μάνθανε, ὦ ἄνθρωπε, συνεχώς προσεύχεσθαι ἐν τοῖς πειρασμοῖς, ἀκούων, ὅτι καὶ ὁ Κύριος πολλάκις ηύχετο. Εὐρὼν δὲ αὐτοὺς πάλιν καθεύδοντας, οὐ διήλεγξεν, ἵνα μὴ λυπήσῃ, ἀλλ᾽ ἀφίησι. Καὶ ἀπελθὼν προσηύξατο ἐκ τρίτου, βεβαιών τὸ ἀνθρώπινον· ἀληθείας γὰρ ἐνδεικτικὸς ὁ τρία ἀριθμὸς καὶ βεβαιώσεως. • Τότε έρχεται πρὸς τοὺς μαθητάς αὐτοῦ, καὶ λέγει αὐτοῖ;· Καθεύδετε τὸ λοιπὸν καὶ ἀναπαύεσθε. Ιδού ήγγικεν ἡ ὥρα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου πο ραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν. Εγείρεσθε, ἄγω· Ex collatione codd. Interpres pro εκείνου legisse debet ἡμῶν· quæ lectio cum sensu optime congruit. Cod. 'Patarinus habet, καὶ τὸ ἐκείνου, et ejus, quod rectius videtur, quam ή το edit textus. Mor post verba, θέλημα πληροῦν, cod. 32 addit: "Η διὰ τοῦτο ηύχετο παρελθεῖν ἀπ' αὐτοῦ τὸ ποτήριον, ἵνα μὴ λογισθῇ τοῖς Ἰουδαίοις ἡ ἁμαρτία, ὥσπερ ὁ Στέφανος λιθοδηλούμενος ηύχετο, μὴ στῆσαι τοῖς λιθοβολούσαν αὐτ › VERS. 40, 41.. Εt venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dicit Petro: Adeo non potuistis una hora vigilare mecum? Vigilate et orate, ne iutrelis in teutationem. Spiritus quidem promptus est, at caro iufirma. Quoniam audus erat Petrus, et alii discipuli, arguit illorum infirmitatem, quod temeraria fuerint locuti: et Petro præsertim loquitur. Adeo una hora non potuistis vigilare mecum? et quomodo animas vestras pro me ponetis? Sed iterum postquam reprehensione eos præstrinxit, curat dicendo: Spiritus quidem promptus est, at carnis obluctatur imbecillitas. Hoc est, Venia vou dignor, quod non propter contemptum obdormiveritis, sed propter infirmitatem. Unde posthac, quia infirmi estis, non sitis tam audaces: sed orale ut in nullam inirelis tentationem. Alii autern, Ne intretis in tentationem, intelligunt, ne vincamini tentatione. Non enim jubet nos sine tentatione esse, uam tentationes nos coronaut, sed ne a tentatione absorbeamur, et intremus in ventrem ejus quasi bestiae cujusdam, hoc jubet orare. Nam victus 2 teutatione, ingreditur in eam, hoc est, absorbetur a ab ea. VERS. 42-44. Rursus altera vice abiit ct oravit dicens: Pater mi, si non potest 'hoc poculumm transire › me nisi bibam illud, fiat voluntas tua. Εt venit et reperit eos iterum dormientes. Erauit enim oculi eorum gravati. Et relictis illis, iterum abiit, ac oravit tertio eumdem sermonem dicens. Disce, homo, continuo precari in tentationibus, audiens et Dominum sæpe orasse. Cùm autem invenisset iterum dormientes, non reprehendit, ne tristitia 150 adiceret, sed reliquit et abiit, ac ora vit tertio, coufirmans se hominem esse. Ternarius enim numerus veritatis demonstrativus et confrmativus est. VERS. 45, 46. «Tunc venit ad discipulos suos, et dicit illis; Dormitè jam et requiescite: ecce appropinquavit hora, et Filius hominis traditur in manus peccatorum. Surgile, camus, ecce appropinquavit Venet. S. Marci. τὸν τὴν ἐπ' αὐτῷ γινομένην ἁμαρτίαν. Καὶ ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητάς, κ. τ. λ. ο Vel idcirco rogabat, ut transiret ab eo calix, ne Judæis peccatum impurogabat, ne statueretur iis, qui ipsum lapidabant, taretur: qua ratione Stephanus, dum lapidaretur, μpeccatum quod tunc perpetrabant. Εt veni discipulos, etc.

qui me tradet.» Calendens quod non opus habeat μεν, ἰδοὺ ἤγγικεν ὁ παραδιδούς με.» Δεικνύων, ὅτι tHo̟rum subsidie quando sit tradendus, dicit illis: Dormite nunc. Vel per iroulam học dixit, quasi ita diceret Ecce appropinquavit preditor, et si placet vobis, et permittit tempus, dormile. Excitat igitur illos a loco illo ubi orabat, et necedit ad eos qui ipsum comprehensuri erant, et occurrit eis quasi latum quidpiam sibi oblaturi venirent. Sic et illa quæ precatus est, precatus est ut credibilior esset dispensatio, et quod voluisset non pati, ut serva - rentur Hebræi a perditione, quse eis imminebat propter peccatuin quod in ipsum erant perpetraturi. VERS. 47-50. «Et illo adbuc loquente, ecce δύ das uius ex duodecim venit, et eum eo turba multa cum gladiis et fustibus, missi a principibus sacerdolum et senioribus populi. is vero qui tradehat eum, dedit illis signum, dicens: Quemcunque oscu lalus fuero, ipse est, tenete eunt. Εt confestim sccedens ad Jesum, dixit: Ave, Rabbi, etosculatus est eum. Dixitque illi Jesus: Amice, ad quid ades? Tunc accesserunt, et manus injecerunt in Jesum, et ceperunt eum. Vides arma pontificum qualia. sint? Ligna et gladii. Ita erant pacifci, et spirhum mansuetudinis habentes. Unus autem ex duodecim, dixit Evangelista, admirans quod licet ex primis el electis esset, diabolo se tradidit. Uude, homo,`et tu time, licet ex familiarissimis sis, ne unquam desidiæ vaces et excidas. Signum autem dedit Judas, en quod mox erat, et non poterant internoscere. Ει aliter, Qui venerant ad comprehendendum, aon erant ex turba tot, quot ex servis pontificum, qui omuino forte non cognoverant Jesum, sed Judas notum facit eis Magistrum osculo. Nam cum sciret konitatem Domini, audebat illum osculari. Ille autem fert usque ad novissimam horam studens sua longanimitate illum: lucrari. Cum autem neque sic emendatus est, tuue fecit illos cadere, quem admodum dicit Joannes, ut vel cadendo agnoscant ipsius virtute. Unde cum neque sic destiterint a sua temeritate, tunc semetipsum eis exposuit. Judam autem amicum vocat, incesseus eum, et carpetis tanquam videlicet amici osculum præ Dentem. Quod vero dicit, Ad quid ades, lioc est, qua intentione hic adest Numquid ut amicus? sed. non oportebat cum gladiis advenire. Nunquid 'ut inimicus? et quomodo oscularis? Arguit igitur eum ut dolosom. Vers. 51-54. ‹ Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu, extendens manum, 151 exemit gladium suum, et percutiens servum principis sacerdotum, amputavit auriculam ejus. Tanc dicit illi Jesus: Couverte gladium tuum in locum suum). Omnes enim qui acceperint gladium; gladio peribunt. An putas quod non possim nunc rogare Patrem meum, et exhibe. bit mihi plures quam duodecim legiones angelorum? Quo pacto igitur implebuntur Scripturæ, quia sic οὐ χρείαν ἔχει τῆς παρ' αὐτῶν ἐπικουρίας, ότε μέλο λει παραδοθῆναι, φησὶν αὐτοῖς· Καθεύδετε το λοι πόν' ή κατ' ειρωνείαν τοῦτό φησιν, ὡσανεὶ τοῦτο λέγων· Ἰδοὺ ἤγγικεν ὁ προδότης, καὶ εἰ ἀρέσκει ὑμῖν, καὶ παρέχει ὁ καιρὸς, καθεύδετε. Εγείρει οὖν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ τόπου ἐκείνου ἔνθα προσηύχετο, καὶ προσέρχεται τοῖς μέλλουσιν αὐτὸν συλλαβεῖν, καὶ προσυπαντᾷ αὐτοῖς, ὡς τι εὐφρόσυνον μέλλουσι δοῦ ναι αὐτῷ. Οὕτω καὶ ἐκεῖνα & ηύχετο, διὰ τὸ πιστών σασθαι τὴν οἰκονομίαν ηύχετο, καὶ θέλω, μὴ παθεῖν, ἵνα συντηρηθώσιν οι Ἑβραῖοι ἐκ τῆς ἀπωλείας, 1 ἔμελλε καταλήψεσθαι αὐτοὺς διὰ τὴν εἰς αὐτὸν ἁμαρ Μαν. • Καὶ ἔτι αὐτοῦ λαλοῦντος, ἰδοὺ Ἰούδας εἷς τῶν δώδεκα ἦλθε, καὶ μετ' αὐτοῦ ὄχλος πολὺς μετά μα χαιρῶν καὶ ξύλων, ἀπὸ τῶν ἀρχιερέων καὶ πρεσβυ τέρων τοῦ λαοῦ. Ὁ δὲ παραδιδοὺς αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς σημεῖον, λέγων· ὃν ἂν φιλήσω, αὐτός ἐστι, κρατήσατε αὐτόν. Καὶ εὐθέως προσελθὼν τῷ Ἰησοῦ, εἶπε· Χαῖρε, Ραβδί· καὶ κατεφίλησεν αὐτόν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Ἑταῖρε, ἐφ᾽ ᾧ πάρει; Τότε προσελθόντες, επέβαλον τὰς χεῖρας ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκράτησαν αὐτόν.» Θρᾷς τὰ τῶν ἀρχιερέων σκεύη; Ξύλα καὶ μάχαιραι. Οὕτως ἦσαν εἰρηνικοί, καὶ τὸ πνεῦμα τῆς πραότητος ἔχοντες· τὸ δέ, εἷς τῶν δώδεκα, εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής, θαυμάζων, ὅτι καίτοι ἐξειλεγμένος ὤν, καὶ μετὰ τῶν πρώτων ταττόμενος, ὅμως τῷ διαβόλῳ δέδωκεν ἑαυτόν. Ὥστε καὶ σὺ φου βοῦ, ἄνθρωπε, κἂν τῶν οἰκειοτάτων εἴης, μήποτε ἀποῤῥᾳθυμήσας ἐκπέσῃς. Σύσσημον δὲ δίδωσιν ὁ Ἰούδας, διότι καὶ νὺξ ἦν, καὶ οὐκ ηδύναντο διαγνώ ναι· ἄλλως τε καὶ οἱ ἐλθόντες συλλαβεῖν, οὐκ ἦσαν ἐκ τοῦ ὄχλου τοσοῦτοι, ὅσοι ἐκ τῶν δούλων τοῦ ἀρχιερέως, οἳ οὐδ' ὅλως τάχα ἐγνώριζον τὸν Ἰησοῦν. 'Αλλ' ὁ μαθητής γνωρίζει αὐτοῖς τὸν διδάσκαλον, ἐκ τοῦ καταφιλεῖν· εἰδὼς γὰρ τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ Κυρίου, θρασύνεται καὶ φιλήσαι. Ὁ δὲ ἀνέχεται ἄχρι καὶ τῆς τελευταίας ὥρας, σπουδάζων διὰ τῆς μακροθυμίας αὐτὸν κερδῆσαι. Ότε δὲ οὐδὲ οὕτως ἐσωφρονίσθη, τότε ποιεῖ αὐτοὺς πεσεῖν, ὡς ὁ Ἰωάν νης φησίν, ἵνα κἂν διὰ τοῦ πεσεῖν, ἐπιγνῶσι τὴν αὐτοῦ δύναμιν· ὡς δὲ οὐδ᾽ οὕτως ἀπέστησαν τῆς θρασύτητος, τότε ἐκδίδωσιν ἑαυτόν· ἑταῖρον δὲ τὸν Ἰούδαν καλεῖ, κωμῳδῶν αὐτὸν καὶ διασύρων, ὡς δῆθεν ἑταίρου φίλημα δόντα· τὸ δὲ, Εφ᾽ ᾧ πάρει, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ ποίῳ σκοπῷ πάρει ἐνταῦθα; 'Αρα ὡς φίλος; καὶ μὴν οὐκ ἔδει μετά μαχαιρῶν παρεῖναι. Ἀλλ᾿ ὡς. ἐχθρός; καὶ πῶς καταφιλεῖς; Ελέγχει τοίνυν αὐτὸν ὡς δόλιον. • Καὶ ἰδοὺ εἰς τῶν μετὰ Ἰησοῦ, ἐκτείνας την χεῖρα, ἀπέσπασε τὴν μάχαιραν αὐτοῦ, καὶ πατάξας τὸν δοῦλον τοῦ ἀρχιερέως, ἀφείλεν αὐτοῦ τὸ ὠτίον. Τότε λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Απόστρεψόν σου τὴν μάχαιραν εἰς τὸν τόπον αὐτῆς. Πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανοῦνται· ἡ δοκεῖς ὅτι οὐ δύναμαι ἄρτι παρακαλέσαι τὸν Πατέρα μου, καὶ παραστήσει μοι πλείους ή δώδεκα λεγεών νας ἀγγέλων; Πῶς οὖν πληρωθῶσιν αἱ Γραφαι, ότι

ut - CAP. XXVI. ENARRATIO IN EVANGELIUM MATTHÆI. - οὕτω δεῖ γενέσθαι;» Πέτρος ἦν ὁ τὴν μάχαιραν oportet Heri?, Petrus erat qui gladium exemerat, σπασάμενος, καθὰ Ἰωάννης φησίν· εἶχε δὲ μάχαι- ωt Joannes dici ". Habebat autem gladium, quo ραν, ὡς ἄρτι τὸ ἀρνίον θύσας, ὁ ἔφαγον. Μὴ ἐγκα aguum Paschalem mactarat. Non arguimus autem λῶμεν δὲ τῷ Πέτρα. Οὐ γὰρ ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἀλλ' Petrum, quoniam non pro se, sed pro Magistro ὑπὲρ τοῦ διδασκάλου ζηλώσας, τοῦτο ἐποίησεν· ὁ δὲ zelo ardens hoc fecit. Dominus vero adaptans eum Κύριος μεταρυθμίζων αὐτὸν εἰς εὐαγγελικήν πολι ad evangelicam vitam, docet non utendum gladio, τείαν, διδάσκει με χρῆσθαι μαχαίρᾳ, κἂν τὸν Θεὸν etiamsi quis Deum ulcisci videatur. Porro Petrus δοκῇ τις ἐκδικεῖν. Τεμὼν δὲ τὸ ὡτίον ὁ Πέτρος, amputans auriculam, ostendit Judæos inobedientia δείκνυσιν ὅτι ἀνηκοίαν ἐνόσουν οἱ Ἰουδαίοι· εἶτα laborare. Deinde et dictum legis ponit, quod homiκαὶ τὸ τοῦ νόμου ῥητὸν τίθησιν, ὅτι ὁ φονεὺς ἀντι- cida et ipse occiditur. Lex enim hoc dicit, quod φονεύεται· ὁ γὰρ νόμος τοῦτό φησιν, ὅτι οἱ λαβόν- qui acceperint gladium, moriantur gladio. Insinuat τες μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανοῦνται. Αινίττεται autem quod Romanorum gladio perituri essent δὲ ὅτι ὑπὸ τῆς τῶν Ῥωμαίων μαχαίρας ἀναιρεθής Judaei, contra se gladium accipientes, Jam non σονται οἱ κατ' αὐτοῦ λαβόντες τὴν μάχαιραν τους dixit, Possum exhibere duodeci m legiones angeloβαῖοι· οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Δύναμαι παραστῆσαι δώδεκα rum; sed, orare Patrem meum, dispensative dicit λεγεώνας ἀγγέλων, ἀλλὰ, παρακαλέσαι τὸν Πατέρα sicut homo, propter eorum infirmitatem. Multa μου, οἰκονομικῶς τοῦτο λέγων ὡς ἄνθρωπος, διὰ τὴν enim tunc erant quibus bumana veritas ostendebaαὐτῶν ἀσθένειαν. Πολλὰ γὰρ ἦν τότε ἐπιδείξας tur, ut sudor et timor: et non visus fuisset veriἀνθρώπινα, τὸν ἱδρῶτα, τὴν δειλίαν, καὶ οὐκ ἂν similia dicere, si dixisset, Possum ipse adducere ἔδοξε πιθανὰ λέγειν, ἂν ἔλεγεν ὅτι Δύναμαι αὐτὸς angelos. Pro duodecim igitur, inquit, apostolis, ἐγὼ παραστῆσαι ἀγγέλους. Ἀντὶ τῶν δώδεκα οὖν; Αstitissent mihi duodecim exercitus angelorum, si φησί, μαθητών, παρέστησαν ἄν μοι δώδεκα τάγμα- quidem voluissem. Legio enim est magnum agmen, τα ἀγγέλων, εἰ ἠθελον. Λεγεών γάρ ἐστι τὸ μέγι- nempe sex millia equitum. Oportet igitur, inquit, στον τάγμα, εξακισχίλιοι ἱππεῖς. Δεῖ οὖν, φησί, hæc omnia fieri, ut impleantur Scripturæ quæ ταῦτα πάντα γενέσθαι, όπως πληρωθῶσιν οἱ Γραφαι μæc prædixerunt. Non quod ileo Judzi mali, quia σὲ ταῦτα προαναφωνήσασαι. Οὐχ ὅτι δὲ προανεφών prædixerunt Scripture: sed quia Judaei haec mala νησαν αἱ Γραφαι, διὰ τοῦτο οἱ Ἰουδαῖοι κακοί, άλα voluntate facturi erant, ideo Spiritus sanctus ea λὰ διότι ἔμελλον ἀπὸ πονηρᾶς προαιρέσεως ταῦτα Scripturis prodidit. ποιῆσαι οἱ Ἰουδαῖοι, διὰ τοῦτο ἐν ταῖς Γραφαῖς ταῦτα ἐτέθησαν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος. • Ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τους όχλοις Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετά μαχαιρῶν καὶ ξύλων συλλαβεῖν με· καθ᾿ ἡμέραν πρὸς ὑμᾶς ἐκαθεζόμην διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ οὐκ ἐκρατήσατέ με· τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν ἵνα πληρωθῶσιν αἱ Γραφαὶ τῶν προ φητῶν.» Δείκνυσι τὴν ἄλογον αὐτῶν ἐπιχείρησιν, καὶ ὅτι οὐ τῆς αὐτῶν ἰσχύος γέγονε τὸ συλλαβεῖν αὐτόν. Ὅτε γὰρ ἤμην, φησὶν, ἐν τῷ ἱερῷ, ἠθέλετε με συσχεῖν, καὶ διότι οὐ συνεχώρουν ὑμῖν, οὐκ ἠδυνή» θητε, νῦν δὲ ἑκὼν προδίδωμι ἐμαυτόν· οἶδα γὰρ ὅτι ἀδύνατόν ἐστι διαψευσθῆναι τὰς Γραφάς, οι προεί που τὴν ὑμετέραν κακίαν. • Τότε οἱ μαθηταὶ πάντες ἀφέντες αὐτὸν, ἔφυγον. Οι δε, κρατήσαντες τὸν Ἰησοῦν, ἀπήγαγον πρὸς Καϊάφαν τὸν ἀρχιερέα, όπου οι Γραμματεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι συνήχθησαν· ὁ δὲ Πέτρος ηκολούθει αὐτῷ ἀπὸ μακρόθεν ἕως τῆς αὐλῆς τοῦ ἀρχιερέως ο καὶ εἰσελθὼν ἔσω, ἐκάθητο μετὰ τῶν ὑπηρετῶν, ἰδεῖν τὸ τέλος.» Οἱ μὲν ἄλλοι μαθηταὶ ἔφυγον ὁ δὲ Πέτρος θερμότερον διακείμενος περὶ τὸν διδά σκαλον, ἠκολούθει μακρόθεν. Εἰ δὲ καὶ ὁ Ἰωάννης ἀπολούθει, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς μαθητής, ἀλλ' ὡς γνώριμος τοῦ ἀρχιερέως. • Οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι καὶ τὸ συν έδριον ὅλον ἐζήτουν ψευδομαρτυρίαν κατὰ τοῦ Ἰη τοῦ, ὅπως αὐτὸν θανατώσωσι, καὶ οὐχ εὗρον. Καὶ ** Joan. xviii, 10. VERS. 55, 56. c In illa bora dixit Jesus turbis: Tanquam ad latronem existis cum gladiis et fustl bus ut comprehendatis me: quotidie apud vo sedebam docens in templo, et non me cepistis. Hoc autem totum factum est ut complerentur Scripturæ prophetarum. › Ostendit stultum ¡lorum conatum, et quod non fortitudinis illorum fuerit, ipsumn comprehendi. Quando enim, inquit, eram in templo, volebatis me comprehendere, et quia non concedebam vobis, tunc non poteratis.; nunc autein sponte meipsum olero: nam solo impossibile Scriplures, quæ vestram prædixerunt malitiam, mendaces ease. VERS. 56-58. Tunc discipuli omines, relicto eo, fugerunt. At illi comprehensum Jesum duxerunt ad Caipham principem sacerdotum, ubi Scribe et seniores convenerant, Petrus autem sequebatur eum`procul, usque ad atrium principis sacerdotum. Et ingressus intro, sedebat cum ministris, ut videret finem. Alil quidem discipuli fugerunt: Petrus vero ferventiori 152 erga Magistrum affectu, sequebatur procul. Quamvis autem et Joannes sequeretur, non tamen ut discipulus, sed ut notus ponLifei. VERs. 59, 60. ‹ Principes autem sacerdotum et seniores et totum consilium quærebant falsuin testimonium contra Jesum, ut morti eum traderent,

et non invenerunt. Εt cum muli falsi tesles acces- πολλών ψευδομαρτύρων προσελθόντων, οὐχ εὗρον.» sissent, non invenerunt.» Ad Caipham ducunt Jesum, nam ille erat pontifex aoni illius, ubi et reliqui pernoctabant, non comedentes tunc Pascha, sed exspectantes ut occiderent Dominum, prevaricabantur legem. Dominus enim ipse legitimo tempore comederat, illi vero contemnunt legem, modo occidant Christum. Εἰς τὸν Καϊάφαν ἀπάγουσι τὸν Ἰησοῦν· ἐκεῖνος γὰρ ἦν ἀρχιερεὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου· ἔνθα καὶ οἱ λοιποὶ διενυκτέρευον, μὴ φαγόντες τότε τὸ Πάσχα, ἀλλ᾽ ἀναμείναντες, ἵνα ἀποκτείνωσι τὸν Κύριον, καὶ παραβάντες τὸν νόμον· ὁ μὲν γὰρ Κύριος κατὰ τὸν νενομισμένον καιρὸν ἔφαγεν, ἐκεῖνοι δὲ, ένα μόνον ἀποκτείνωσι τὸν Κύριον, καταφρονοῦσι καὶ τοῦ νόμου. • Ὕστερον δὲ προσελθόντες δύο ψευδομάρτυρες, εἶπον· Οὗτος ἔφη· Δύναμαι καταλύσαι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τριῶν ἡμερῶν οἰκοδομῆσαι αὐτόν. Καὶ ἀναστὰς ὁ ἀρχιερεὺς εἶπεν αὐτῷ· Οὐδὲν ἀποχρίνῃ; τί οὗτοί σου καταμαρτυροῦσιν; Ὁ δὲ Ἰησοῦς εσιώπα. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἀρχιερεὺς, εἶπεν αὐτῷ· Εξορκίζω σε κατὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἵνα ἡμῖν εἴπῃς, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦ;· Σὺ εἶπας.» Ψευδομάρτυρες όντως ήσαν οὗτοι· ὁ γὰρ Χριστὸς οὐκ εἶπεν, ὅτι Δύναμαι καταλῦσαι, ἀλλὰ, Λύσατε. Καὶ οὐκ εἶπε, τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ, τὸν ναὸν τοῦτον, τουτέστι τὸ σῶμά μου· καὶ πάλιν οὐκ εἶπεν· Οἰκοδομήσω, ἀλλ', 'Εγερῶ ὥστε φανερῶς ψευδομάρτυρες οὗτοι, ἄλλα εἰπόντα τὸν Χριστὸν, ἄλλα λέγοντες εἰπεῖν. Ο οὖν Ἰησοῦς παράνομον εἰδὼς τὸ κριτήριον αὐτῶν, ἐσιώπα· οὓς γὰρ σημεία οὐκ ἔπειθον, πῶς ἂν ἀπολογίας έπει σαν; Ο δὲ ἀρχιερεὺς, βουλόμενος ρίψαι αὐτὸν εἰς βλασφημίαν, ἐρωτᾷ ἵνα ἐὰν μὲν εἴπῃ, ὅτι Εγώ εἰμι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς βλάσφημος κατακριθῇ, ἐὰν δὲ ἀρνήσηται, ἔχῃ αὐτὸν καθ' ἑαυτοῦ μαρτυ VERS. 61-63. «Novissime aulem venerunt duo falsi testes, et dixerunt: Hic dixit, Possum. destruere templum Dei, et în triduo ædificare illud. Et surgens princeps sacerdotum dixit illi: Nihil respondes? cur ist adversum te testimonium dicunt? Jesus autem lavebat. Et respondens princeps sacerdotum ait illi: Adjuro te per Deum vivum, οι dicus nobis an sis Christus Filius Del. Dicit illi desus: Tu dixisti.» Vere illi erant falst testes. Christus enim uon dixerat, Possum depiruere, sed, solvite ": et non dixit templum Dei, sed templum hoc, id est corpus meum. Et iterum non dixit, Adiliesbo, sed excitabo: erantque illi manifeste falsi testes, qui dicebant Christum alia dixisse quam dixerat. Jesus igitur cum sciret judicium eorum injustum, tacebat: quibus enim signa nihil persuaserant, quomodo persuasissent responsa? Porro poutifex cupiens illum blasphemum declarare, rogat, ut si dixerit, Ego sum Filius Dei, tanquam blasphemus condemnetur. Si autem negaverit, testificatus sit contra semetipsum. At Dominus, qui comprehendit sapientes in versutis sua, respondit: Τα dixisti, hoc est, ρήσαντα. Αλλ' ὁ Κύριος ὁ δρασσόμενος τους σοφούς suum os confessum est quod ego sum Filius Dei. VERS. 64. ‹ Verumtamea dico vobis, amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis, et venientem in nubibus coli. › Ex Daniele propheta bis loquitur: ille enim inquit: Videbam sicut Filium hominis venientem in nubibus. Nam quia putabant impostorein esse, eo quod in humili vestitu apparebat, Videbitis, inquit, me tuuc eum virtute vešlentem, et assidentem Patri. Virtutem cuiur bie Patris dicit: et non a terra, sed a casio venientem. Vens. 65, 66. c. Tunc princeps sacerdotum disciclit vestimenta sua, dicens: Blasphemavit: quid insuper egemus testibus? Ecce nume audistis blaspheiniam ejus: quid vobis videtur? At illi respondentes dixerunt: Reus est mortis. › Mos erat Judæis, quando quid intolerabile accidebat, disrumpere vestes. Sic et Calphas, quasi manifestius ille Llasplenus esset, decepturus populum hoc faciebat, quasi bac ratione cogens alios 158 dicere hunc reum esse mortis. Verumtamen discite, quod Caiphas rupit vestimenta sua, sacerdotium veturis legis esse disruptum et ablatum significare. Η Joan. 11, 19. ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν, ἀποκρίνεται· Σὺ εἶπας, ἀντὶ τοῦ, Τὸ σὸν ὡμολόγησε στόμα, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. • Πλὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ᾿ ἄρτι ὄψεσθε τὸν Υἱόν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνά μεως, καὶ ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐ ρανοῦ.» Εκ τῆς τοῦ Δανιήλ προφητείας αὐτοῖς διαλέγεται. Εκείνος γάρ φησιν, ὅτι Εἶδον ὡς Υἱὸν ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν. Ἐπεὶ γὰρ ἐνόμιζον αὐτὸν πλάνον εἶναι, ἐν ταπεινῷ φαινόμενον σχήματι, φησίν, ὅτι "Οψεσθέ με τότε μετά δυνάμεως έρχόμενον, καὶ συγκαθήμενον τῷ Πατρί· δύναμιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν τοῦ Πατρὸς λέγει· καὶ οὐκ ἀπὸ γῆς, ἀλλ᾽ ἀπ᾽ οὐρανοῦ ἐρχόμενον, • Τότε ὁ ἀρχιερεὺς διέρρηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, λέγων ὅτι Εβλασφήμησε, τί έτι χρείαν ἔχομεν μαρτύρων; ἴδε νῦν ἡκούσατε τὴν βλασφημίαν αὐτοῦ· τί ὑμῖν δοκεῖ; Οἱ δὲ ἀποκριθέντες εἶπον· "Ενοχος θανάτου ἐστίν·, Εθος ἦν τοῖς Ἰουδαίοις, ὅταν τι ἀκαρτέρητον επέλθοι, διαῤῥήσσειν τοὺς χιτῶνας· οὕτως οὖν καὶ ὁ Καϊάφας, ὡς ἐπὶ βλασφημία δήλῃ πρὸς ἀπάτην τοῦ όχλου τοῦτο ἐποίησεν, ἵνα δείξῃ αὐτοῖς ὅτι μεγάλους έβλασφήμησεν, εἶθ' οὕτως ἀναγκάσῃ αὐτοὺς εἰπεῖν, ὅτι ἔνοχο; θανάτου ἐστί. Πλὴν κατάμαθε, ὅτι τὸ τὸν Κατάγαν διαρρήξαι τὰ ἱμάτια, σύμβολον ἦν τοῦ τὴν ἀρχιερωσύνην τῆς παλαιᾶς διαρραγήναι.