inquit, tu fratrum curam geris ut qui illos fecit αὐτὸν ἐχρῆν εἶναι κήρυκα. Τί οὖν ὁ ᾿Αβραάμ; Εχουσι Deus. Innumeros enim illis præfecit doctores At dives, Non, inquit, pater. Nam quemadmodum ipse Scripturas audiens non crediderat, et fabulas esse putarat ea quæ dicebantur: similiter etiam fratres suos se habere suspicatus est, et ex se judicans dicebat quod non audiuri sint Scripturas, sicut neque ipse; sed, si quis ex mortnis resurrecturus esset, credituri sint Tales etiam nunc sunt qui dicunt: Quis vidit ea quæ in inferno? Quis venit illinc, et annuntiavit nobis? Sed audiant Abraham. Quoniam si Scripturas non audimus, neque his qui ex inferno veniunt, credemus. Et hoc manifestarunt Judæi, qui quia Scripturas non audierant, meque cum resurrexissent mortul, crediderunt: sed et Lazarum occidere tentaverunt, et cum mortui multi resurrexissent crucifixo Jesu, magis tamen saevientes Judæi invaserunt apostolos: 421 quia si quidem illud profuisset nobis ad fidem, etiam hoc sæpe fecisset Dominus. Nunc nihil tam utile est ut Scripturarum diligens scrutatio. Mortuorum suscitationem false et apparenter facere posset etiam diabolus, ut seducat imprudentes, seminans doctrinas de inferno dignas sua malitia: at eis qui Scripturas probe scrutantur, nihil potest illudere. Illae enim sunt lucerna e umen, quo lucente fur deprehenditur et manifestatur. Illis igitur credendum, et de mortuorum suscitatione non, cu - randluin. Posset autem parabola hac per allegoriam exponi, et ita dici, quod per divitem populus JuΜωσέα· οὐχ οὕτως, φησί, σὺ κήδῃ τῶν ἀδελφῶν, ὡς ὁ ποιήσας αὐτοὺς Θεός· μυρίους γὰρ ἐπέστησεν αὐτοῖς διδασκάλους. Ο δὲ πλούσιος, Ουχι, φησί, πάτερ. Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς τῶν Γραφῶν ἀκούων ἐπί στει, καὶ μύθους εἶναι τὰ λεγόμενα ενόμιζε, ομοίως ἔχειν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ὑπελάμβανε, καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ κρίνων έλεγε, ὅτι οὐκ ἀκούουσι τῶν Γραφών, ὥσπερ οὖν οὐδ' αὐτὸς, ἀλλ᾽ ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ πιο στεύσουσι. Τοιοῦτοι καὶ νῦν εἰσιν οἱ λέγουσι· τίς οίδε τὰ ἐν ᾅδου; τίς ἐλθὼν ἐκεῖθεν ἀπήγγειλεν ἡμῖν; 'Αλλ' ἀκουσάτωσαν τοῦ ᾿Αβραάμ, ὅτι εἰ τῶν Γραφών σύκ ἀκούομεν, οὐδὲ τοῖς ἐξ ᾅδου ἐρχομένοις πιστεύσομεν. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσαν οι Ιουδαίοι, οἱ ἐπεὶ τῶν Γραφών οὐκ ἤκουον, οὐδὲ νεκροὺς ἰδόντες ἀναστάντας ἐπίσ στευσαν, ἀλλὰ καὶ τὸν Λάζαρον ἀνελεῖν ἐπεχείρουν, καὶ ἐν τῷ σταυρῷ νεκρῶν πολλῶν ἀναστάντων, όμως τοῖς ἀποστόλοις ἐπεπήδων φονικώτερον. Ἐπεὶ εἶχε ὠφέλει ἡμᾶς εἰς πίστιν, καὶ τοῦτο ἐποίει ἂν συχνάκις ὁ Κύριος. Νῦν δὲ οὐδὲν οὕτως ὠφελεῖ, ὡς ἡ τῶν Γραφῶν ἀκριβὴς ἔρευνα. Νεκροὺς δὲ ἀνιστῶν, ἐσοφίσατο ἂν ὁ διάβολος κατὰ φαντασίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπλάνησεν ἂν τοὺς ἀνοήτους, περὶ τῶν ἐν ᾅδου δό γματα άξια τῆς οἰκείας κακίας κατασπείρων. Τῶν δὲ Γραφῶν ὑγιῶς ἐρευνωμένων, οὐδὲν ἰσχύσει τοιοῦ τον σοφίσασθαι· αὗται γάρ εἰσι λύχνος καὶ φῶς, καὶ τούτου φαίνοντος, ὁ κλέπτης φαίνεται καὶ εύ ρίσκεται. Ταύταις οὖν πιστευτέον, καὶ μὴ ζητη τέον νεκρῶν ἀναστάσεις. Εστι δὲ καὶ τροπικώτερον dzorum signifcetur. Dives enim ille fut olim 18 την παραβολὴν ταύτην εκλαβεῖν, λέγοντας τὸν loΕβραϊκὸν λαὸν ὑποδηλοῦσθαι διὰ τοῦ πλουσίου. Πλούσιος γὰρ ἦν οὗτος τὸ παλαιὸν, ἐν πάσῃ γνώσει καὶ σοφίᾳ πλουτισθείς, καὶ τοῖς λογίοις τοῦ Θεοῦ τοῖς ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολύν, ἀλλὰ καὶ πορφύραν καὶ βύσσον ἐνεδέδυτο, βασιλείαν έχων καὶ ἱερωσύνην, καὶ βασίλειον ὢν ἱεράτευμα τῷ Θεῷ. Αἰνίττεται δὲ ἡ μὲν πορφύρα τὴν βασι λείαν, ἡ δὲ βύσσος ἱερωσύνην. Οἱ γὰρ Λευίται βυζ σίνοις ἐχρῶντο ἐν ταῖς ἱερουργίαις ἐσθήμασιν. Εύφραίνετό τε καθ' ἡμέραν λαμπρῶς· καθ᾿ ἑκάστην γὰρ ἡμέραν θυσίας ἀνέφερον πρωΐας καὶ ἑσπέρας, &ς καὶ τοῦ ἐνδελεχισμοῦ ὠνόμαζον. Λάζαρος δὲ ἦν ὁ ἐξ ἐθνῶν λαὸς, πένης θείων χαρίτων καὶ σοφίας, καὶ πρὸ τῶν πυλώνων κείμενος· οὐ γὰρ ἐξῆν τοῖς cupletatus omni cognitione et sapientia et sermo⚫ uibus Dei, qui super aurum et lapidem pretiosum, sed et purpura et bysso indutus erat, regnum babens et sacerdotium, et regale erat sacerdotium Deo. Significat autem purpura quidem regnum, byesus vero sacerdotium. Nam Levitæ in sacrificiis byssinis vestimentis induebantur. Epulabatur autem quotidie et vivebat splendide. Quotidie enim offerebant sacrificium matutinum et vespertinum, quæ Οι ενδελεχισμόν, hoc est juge sacrifcium nominabant. Lazarus vero populus gentilium fuit, pauper divina gratia et sapientia, el ante fores jacens; non enim licebat gentilibus intrare in domum: pollutio enim videbatur, sicut in Actis apostolorum clamant ἐθνικοῖς εἰς τὸν οἶκον εἰσελθεῖν· μιασμὸς γὰρ δήin Paulum quod gentiles introduxerat in templum, et communem fecisset sanctum illum locum. Insuper et ulceribus peccatorum fetentium plenus erat ille populus, et impudentes canes, diabolos, pascebat suis ulceribus. Voluptati enim illis sunt nostra ulcera. Desiderabat item et micas decidentes a mensa divitis. Omnino enim carebat pane, qui confirmat cor hominis: et minimo tenuique cibo et rationali egebat, sicut et Chananæa mulier cum ethnica esset, de micis saturari cupiebat. Quid multis? Mortuus est Hebraicus populus Deo, et mortua sunt illorum ossa, quæ ad bonum faciendum non moventur. Mortuus est autem et Lazarus peccato, gentilis inquam populus. Et Judæi quidem qui in peccatis suis κει, ὡς καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι καταβοᾶται ὁ Παῦλος ὡς ἐθνικοὺς εἰσαγαγὼν εἰς τὸν ναὸν, καὶ κεκοινωκὼς τὸν ἅγιον τόπον τοῦτον. ᾿Αλλὰ καὶ ἤλκωτο ταῖς προσωζούσαις ἁμαρτίαις, καὶ τοὺς ἀναιδεῖς κύνας, τοὺς δαίμονας, ἔτρεφε τοῖς ἔλκεσι τούτοις. Ηδονή γὰρ αὐτοῖς τὰ ἡμέτερα έλκη. Επεθύμει δὲ τῶν με χίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλου σίου· ἄμοιρος γὰρ ἦν παντάπασι τῶν τὴν καρδίαν στηριζόντων άρτων, καὶ τῆς λεπτοτάτης, και μια κρᾶς, καὶ λογικῆς τροφῆς ἐδεῖτο, ὥσπερ καὶ ἡ Χαναναία, ἐθνικὴ οὖσα, ἀπὸ τῶν ψιχίων διατραφήναι ζητεῖ. Τί τοίνυν; Απέθανε μὲν ὁ Εβραϊκὸς λαὸς τῷ Θεῷ, καὶ νεκρὰ γέγονεν αὐτῶν τὰ ὀστᾶ, μηδε μίαν κίνησιν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ποιουμένων. Απέθανε

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. CAP. XVII. ut dicit Apostolus, quod gentiles assumpti sint ad fidem: qui autem prius pauper erat et ignobilis populus gentilis, in sinibus Abraha patris gentium merito versatur. Etenim et Abraliam cum gentilis esset, credidit Deo, et ex idolorum cultu ad Dei agnitionem transiit. Proinde qui participes sunt translationis ejus et fidei, jure et in sinibus ejus quiescunt, eumdem finem et habitationes et snsceptionem bonorum sortiti. 422 Et cupit Judzorum populus unam guttam de aspersionibus et purgationibus priscis legalibus, ut refrigeretur ejus lingua, et possit confdenter loqui nobis quod lex sit efficax et operetur; sed non est: lex enim usque ad Joannem: et sacrifcium, inquit, et oblationem noluisti, ac caetera: et Daniel, Exterminabitur unctio. Et signari prophetas, hoc est, cessaturos esse et concludendos prædixit. Tu autem et moraliter parabolam expone, et ne cum sis dives, in malo mentem tuam famelicam prætereas, neque despicias in humum projectam et, cum facta sit ut sursum tendat, ante fores jacentem, sed introduc eain intro, et non stet foris, nec vagetur, nec jaceat, sed operetur. Et sic ea quæ mentis, operari, et non solum in carne deliciari poteris. Facile fuerit etiam alia quæ in hac parabola sunt ad morum utilitatem. exponere. δὲ καὶ ὁ Λάζαρος τῇ ἁμαρτίᾳ, ὁ ἐθνικὸς λαὸς, καὶ mortui sunt, in flamma invidia exuruntur, selantes, οἱ μὲν Ἰουδαῖοι ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτῶν ἀποθα νόντες ἐν τῇ φλογί κατακαίονται τοῦ φθόνου, ζηλούντες, ὡς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι οἱ ἐθνικοί προσεδέχθησαν εἰς τὴν πίστιν, ὁ δὲ πρὶν πένης καὶ ἄτιμος λαὸς τῶν ἐθνῶν ἐν κόλποις ᾽Αβραὰμ τοῦ πατρὸς τῶν ἐθνῶν διάγει εἰκότως. Καὶ γὰρ καὶ Αβραάμ, ἐθνικὸς ὤν, ἐπίστευσε τῷ Θεῷ καὶ ἐξ είν δωλολατρείας εἰς θεογνωσίαν μετέστη. Οι τοίνυν κοινωνοί τῆς μεταθέσεως αὐτοῦ καὶ τῆς πίστεως, εἰκότως καὶ ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ ἀναπαύονται, τὰς αὐτὰς αὐτῷ λήξεις, καὶ μονα;, καὶ ὑποδοχὰς τῶν ἀγαθῶν κληρωσάμενοι. Καὶ ἐπιθυμεῖ ὁ Ἰουδαῖος σταγῶνος μιᾶς τῶν παρὰ τῷ νόμῳ παλαιῶν ῥαντισμῶν, καὶ καθαρσίων, ὡς ἂν καταψυχθείη αὐτοῦ ἡ γλῶσσα, καὶ ἔχοι τὸ παῤῥησιάζεσθαι καὶ λέγειν τι πρὸς ἡμᾶς, ὡς τοῦ νόμου ἐνεργοῦντος, ἀλλ' οὐ τυγχάνει. Ο νόμος γὰρ ἕως Ιωάννου· καὶ θυσίαν, φησί, καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὁ Δανιὴλ ἐξολοθρευθήσεσθαι χρίσμα, καὶ σφραγισθή και προφητείαν, τουτέστι, παυθῆναι καὶ συγκλειθῆναι προηγόρευσε. Σὺ δὲ καὶ ἠθικῶς τὴν παραδο λὴν ἐκλάμβανε, καὶ μὴ πλούσιος ὢν ἐν κακοῖς παραρα τὸν νοῦν σου λιμώττοντα, καὶ κάτω βεβλημμένον τὸν ἄνω φέρεσθαι δεδημιουργημένον, καὶ πρὸ τῶν πυλώνων κείμενον, ἀλλ᾽ εἰσάγαγε αὐτὸν ἔξω, καὶ μὴ ἔξω ἔστω, καὶ περιπλανάσθω, μηδὲ κείσθω, ἀλλ᾽ ἐνεργείτω. Οὕτως γὰρ ἄν σοι ὑπάρξῃ τὸ κατὰ νοῦν ἐνεργεῖν, καὶ μὴ μόνον κατὰ σάρκα τρυφάν. Καὶ τ᾿ ἄλλα δὲ τῆς παραβολῆς ῥᾴδιον εἰς ἤθους ὠφέλειαν ἐκλαβέσθαι. Περί σκανδάλου. Περὶ τοῦ ἀφεῖναι τὰς ἁμαρτίας τοῖς πλησίον. Περὶ τῆς εἰς Θεὸν πίστεως. Περὶ τῶν δέκα λεπρῶν. Περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἐπερωτη θέντος πότε έρχεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. • Εἶπε δὲ πρὸς τοὺς μαθητάς, ἀνένδεκτόν ἐστι τοῦ μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, οὐαὶ δὲ δι᾽ οὗ ἔρχονται λυσιτελεῖ αὐτῷ εἰ μύλος ὀνικός περίκειται περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ, καὶ ἔῤῥιπται εἰς τὴν θάλασσαν, ή ένα σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων. Προσέχετε ἑαυτοῖς. Ἐὰν δὲ ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, ἐπιτίμησον αὐτῷ· καὶ ἐὰν μετανοήσῃ, ἄφες αὐτῷ, καὶ δἐν ἑπτάκις τῆς ἡμέρας ἁμαρτήσει εἰς σέ, καὶ Επτάκις επιστρέψῃ εἰς σέ, λέγων, Μετανοῶ, ἀφήσεις αὐτῷ.· Ἐπειδὴ οἱ Φαρισαίοι, φιλοχρήματοι ὄντες, διεγόγγυζον κατὰ τοῦ Κυρίου περὶ ἀκτημοσύνης λέγοντος, εἶπε μὲν καὶ τὴν τοῦ πλουσίου καὶ τοῦ Λαζάρου παραβολήν, δεικνύων αὐτοῖς διὰ ταύτης οἷα αὐτοὺς κόλασις ἐκδέξεται διὰ τὸ φιλόπλουτον. Λέγει δὲ λοιπὸν καὶ πρὸς τοὺς μαθητὰς καὶ περὶ αὐτῶν τῶν Φαρισαίων, σκανδαλουργούς ἐμφαίνων αὐτοὺς, καὶ ἐμποδιστὰς τῆς θείας ὁδοῦ, καὶ διὰ τοῦτο οὐαὶ αὐτοῖς ἀποκληρῶν. Τί ούν φησιν, ἴδωμεν. 'Ανένδε κτόν ἐστι μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, οὐαὶ δὲ δι᾽ οὗ ἔρχεται, τουτέστιν, ἀδύνατόν ἐστι μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ἤτοι τὰ κωλύματα τῆς ἀγαθῆς καὶ θεο φιλούς πολιτείας. Ανάγκη γὰρ διὰ τὴν πολλὴν τῶν ἀνθρώπων πονηρίαν κωλύματα πολλὰ τοῦ κηρύγματ CAPUT XVII. De scandalo. Quod remittenda sint proximis peccata. De fide in Deum. De decem leprosis. De Jesu interrogalo, Quandonam venturum sit regnum Dei. VERS, 1-4. ‹ Dixit autem ad discipulos: Fieri non potest quin veniant offendicula; væ tamen illi per quem veniunt. Expedit illi si mola asinaria ponatur circa collum ejus, et projectus fuerit in mare, potius quam ut offendiculo sit uni de pusillis istis. Gavete vobis. Si peccaverit in te frater tuus, iucrepa illum et si pœnituerit, remitte illi. Et si septies in die peccaverit in te, et septies in die conversus fuerit ad te, dicens, Pœnitet me: remitte ilk. › Quoniam Pharisæi avari obmurmurabant contra Dominum de paupertate loquentem, quibus et parabolam dixit de divite et Lazaro, ostendens eis per illam, quanta propter amorem divitiarum supplicia passuri sunt: dicit nunc ad discipulos de iisdem Pharisæis, manifestans eos esse scandalorum auctores, et impedientes a via Dei, et propterea væ eis infligendum. Videamus igitur quid dicat: Fieri non potest ut non eveniant scandɔla, (a) væ autem illi per quem veniunt: scilicet Beri non potest ut non veniant scandala, hoc est, impedimenta bonæ Deoque placitæ vitæ. Necesse enim propter multam hominum malitiam multa impedi-` menta prædicationis et veritatis inveniri. Væ autem (α) Edit. Lut. omisit, to antem illi per quem veniunt: scilicet fieri non potest ut non veniant scandala.

illi per quens veniunt, id est, illi qui ea facit, quales τος καὶ τῆς ἀληθείας εὑρεθῆναι· πλὴν ἀλλ' οὐαὶ τῷ sunt Pharisæi, qui offendunt et prohibent prædicationem. (α) At plerique addubitantes quærunt, num necesse sit, eveniant scandala, quæ prædicationem prorsus 423 impediunt. Quare igitur condemnas, Domine, et miseros dicis eos quiscandala faciunt? ex necessitate euim tales facti sunt. Omne autem quod necessarium, hoc et venia dignum. Sed audi quod nécessitas illa ex voluntate habet initium; et, ut explicatius dicam, Dominus videns malitiam hominum qui tunc erant: proni enim erant in omne malum, nihilque boni eligebant: dicit quod quantum ad consequentiam eorum quæ videntur, necesso sit venire scandala. Malitia igitur cui student homines, ex voluntate est. Operatio autem offendiculorum necessario malitiam comitatur: et ita propter hoc et puniendi sunt scandalorum auctores. Et age dicamus exempla. Videns quempiam medicus malam diætam servare et insatiabilem esse, dicit: Necessarium est illum ægrotare. Num igitur morbus necessarius? Etiam, quatenus ad malæ diætæ consecutionem. Propterea væ his qui prædicationem impediunt, eo quod in tantam pervenerunt malitiam, ut etiam necessario eveniant scandalà. Et expediret magis homini scandala et δι' οὗ ἔρχονται, τῷ ἐργάτῃ τούτων, οἷοι οι Φαρισαίοι σκανδαλίζοντες, καὶ κωλύοντες τὸ κήρυγμα. Αλλά ζητοῦσι πολλοὶ ἐπαποροῦντες, εἰ ἀνάγκη ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, καὶ ἀδύνατον μὴ ἐμποδισθῆναι τὸ κήρυγμα, διὰ τί λοιπὸν κατακρίνεις, ὦ Κύριε, καὶ ταλανίζεις τοὺς τῶν σκανδάλων ἐργάτας; ἐξ ἀνάγκης γὰρ ἐγές νοντο τοιοῦτοι, πᾶν δὲ τὸ ἀναγκαστικὸν καὶ συγκ γνωστόν. Αλλ᾿ ἄκουε ὅτι ἡ ἀνάγκη αὕτη ἐκ προαι ρέσεως ἔχει τὴν ἀρχὴν, οἷόν τι λέγω, ὁ Κύριος ὁρῶν τὴν πονηρίαν τῶν τότε ἀνθρώπων, καὶ ὅπως ἔγκεινται ἐπὶ τὸ πονηρὸν, καὶ οὐδὲν ἀγαθὸν προαιροῦνται, εἶπεν, ὅτι ὅσον ἀπὸ τῆς ἀκολουθίας τῶν ὁρωμένων ἀνάγκη ἐστὶν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα. Η μεν οὖν πονηρία, ἣν ἐπετηδεύοντο οἱ ἄνθρωποι, ἐκ προαιρέσεως, ἡ δὲ τῶν σκανδάλων ἐργασία ἐκ τῆς που νηρίας ἀναγκαίως ἐπηκολούθησεν, ὥστε διὰ τοῦτο καὶ κολαστέοι οἱ τῶν σκανδάλων ἐργάται. Ως, φέρε εἰπεῖν ἐπὶ ὑποδείγματος, ἰατρὸς ὁρῶν τινα μοχθη βῶς διαιτώμενον, καὶ ἀπληστία χρώμενον, εἴπωι· ᾿Αναγκαῖόν ἐστι τοῦτον νοσῆσαι. "Αρ' οὖν ἡ νόσος ἀναγκαία; Ναί, ὅσον ἀπὸ τῆς ἀκολουθίας τῆς μοχθη ρᾶς διαίτης. Διὰ τοῦτο οὐαὶ τοῖς ἐμποδίζουσι τῷ κηρύγματι, διότι εἰς τοσοῦτον κακίας ἦλθον, ὥστε offendicula facienti molam asinariam in collo ejus ἀνάγκην γενέσθαι τοῦ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα. Καὶ γὰρ appendi, et projici eum in mare, quam ahum ex συμφέρει τῷ ἀνθρώπῳ τῷ σκάνδαλα καὶ ἐμπόδια pusillis fidelibus scandalizari et subverti. Ideo muποιοῦντι μύλον ὀνικὸν περιτεθῆναι, καὶ βληθῆναι nit discipulos suos, et dicit: Cavele vobis. Ecce, εἰς τὴν θάλασσαν, ἡ ἕνα τῶν μικρῶν πιστῶν σκαν inquit, prædico vobis quod venient mala, inexcuδαλίσαι καὶ περιτρέψαι. Διὸ ἀσφαλίζεται τους μαν sabiles estis. Necessarium enim ut veniant illa, θητάς, καί φησι· Προσέχετε ἑαυτοῖς. Ιδού, φησί, non necesse autem vos perire, si quidem munive- προλέγω ὑμῖν, ὅτι ἤξει τὰ κακὰ, ἀναπολόγητοι ἐστε. ritis et armaveritis vos. Necessarium enim est ve- Ανάγκη μὲν γὰρ ἤξειν ἐκεῖνα, οὐκ ἀνάγκη δὲ ὑμᾶς nire lupum, sed si vigilaverit pastor, non necessa - ἀπολέσθαι, εἴτε ἀσφαλίζεσθε ἑαυτοὺς καὶ καθοπλίrium est perire oves, sed lupus frustra hians abi- ζετε. 'Ανάγκη μὲν γὰρ τὸν λύκον ἐλθεῖν, ἀλλ' ἐὰν bit. Dixit igitur hac de bis qui offendunt, hoc est, ἐγρήγορεν ὁ ποιμὴν, οὐκ ἀνάγκη διαφθαρῆναι τὰ impediunt et nocent. Quoniam autem multæ horum πρόβατα, ἀλλὰ τὸν λύκον μάτην χανόντα ἀπελθεῖν. differentiæ; nam alii quidem sunt incurabiles, Εἰπὼν οὖν ταῦτα περὶ τῶν σκανδαλιζόντων καὶ βλα quales Pharisæi`, alii vero sanabiles, quales fratres πτόντων, τουτέστιν ἐμποδιζόντων, ἐπειδὴ πολλαὶ Domini erga Dominum ipsum nam neque ipsi διαφοραί εἰσι τούτων· οἱ μὲν γὰρ εἰσιν ἀνίατοι, οἷον credebant in eum: quia igitur multæ impedientium οἱ Φαρισαῖοι, οἱ δὲ ἰάσιμοι, οἷοι οἱ τοῦ Κυρίου ἀδελ differentia, verisimile etiam quosdam qui idem φοὶ πρὸς αὐτὸν τὸν Κύριον, οὐδὲ γὰρ αὐτοὶ ἐπίcredant, tales csse; et propterea dicit: Si pecca - στευον εἰς αὐτόν· ἐπεὶ οὖν πολλαὶ διαφοραὶ τῶν ἐμverit in te frater tuus, argue eum tu solus, et ser- ποδιζόντων· εἰκὸς γὰρ εἶναί τινας καὶ ὁμοπίστους sum: et siquidem audierit te, lucratus es illum: τοιούτους· διὰ τοῦτό φησιν· Ἐὰν ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ sin minus, accipe tecum unum vel duos, etc. quæ ἀδελφός σου, ἐπιτίμησον αὐτῷ σὺ μόνος κατ' ἰδίαν, late exponit Matthæus: Lucas autem ut dicta a καὶ ἂν μὲν ἀκούσῃ σου, εκέρδησας αὐτόν· εἰ δὲ μή, Matthæo silentio præteriit. Itaque qui audierit in- παράλαβε μετὰ σοῦ ἕνα ἢ δύο, καὶ ἑξῆς· ὅσα μὲν crepationen, venia dignus est; qui autem non au- πλατέως ὁ Ματθαῖος ἐξέθετο, ὁ δὲ Λουκᾶς παρεσιώdierit, sit tibi velut ethnicus et publicanus, hoc est, πησεν ὡς τῷ Ματθαίῳ ῥηθέντα. Ὁ μὲν ἀκούσας ab omnibus contemptus, et indignus ut vocetur τῶν ἐπιτιμήσεων, συγγνώμης άξιος, ὁ δὲ μὴ ἀκού frater: Postea quasi interroget quispiam: Esto, Do- σας, ἔστω σοι ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης, τουτέστι mine, hæc quidem bene dixeris: si autem sæpe βδελυκτὸς, καὶ οὐκ ἄξιος καλεῖσθαι ἀδελφός. Εἶτα veniam consecutus fuerit, et iterum noceat, quid ὥσπερ εἰπόντος τινός, ὅτι Εστω, Κύριε, ταῦτα μὲν faciendum ei? dicit: Si resipiscit iterun, remitte καλῶς διεῖλες, ἐὰν δὲ πολλάκις συγγνώμης ἀξιωθείς ei. Et iterum: Si septies in die peccaverit et con- πάλιν βλάπτῃ, τί ποιητέον αὐτῷ; φησίν· Εἰ μετα versus fuerit, remitte ei. Septies autem hoc 424 νοεῖ πάλιν, ἄφες αὐτῷ. Καὶ πάλιν· Κἂν ἑπτάκις τῆς (α) Item omittit: Αt plerique addubitantes quarunt, num necesse sit eveniant scandala, quæ prædicationem prorsus impediunt.

CAP. XVII. ἡμέρας ἐπιστρέψῃ, ἄφες αὐτῷ. Τὸ δὲ ἑπτάκις ἐν- loco pro saepius positum est; sicut et cum dicitur: ταῦθα ἀντὶ τοῦ, πολλάκις κεῖται, ὥσπερ καὶ τὸν Οτι στεῖρα ἔτεκεν ἑπτά. Οσάκις οὖν μετανοεῖ, του αυτάκι; αὐτῷ ἀφιέναι δεῖ. Μὴ γὰρ δὴ νόμιζε ὅτι ἀριθμὸν τίθησιν ὁ Κύριος τῆς συγχωρήσεως, ἀλλ ὅπερ εἶπον, τὸ ἑπτάκις, ἀντὶ τοῦ, πολλάκις, καὶ ἀναρίθμητα νόει, ὥσπερ καὶ ἐν τῇ συνήθει ὁμιλίᾳ λέγομεν, μυρίανδρος πόλις, οὐχ ὅτι μυρίους ἔχει, ίσως γὰρ καὶ πλείους, ἀλλ᾽ ἀντὶ τοῦ, πολύανδρος, εἰπεῖν, μυρίανδρος, φαμέν. Οτι δὲ τοῦτο λέγει, δῆλον ἀπὸ τοῦ Ματθαίου. Ἐκεῖ γὰρ τῷ Πέτρῳ εἰπόντι· "Αρα, Κύριε, ἕως ἑπτάκις συγχωρήσω αὐτῷ; Εἶπεν ὁ Κύριος· Οὐχὶ, ἀλλ᾽ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ, διὰ τούτου τὸ ἀναρίθμητον ὑποδηλών. Πρόσθες Sterilis peperit septem. Quoties igitur pœnitentiam agit, toties remittere oportet. Non enim cogites quod Dominus ponat numerum remissionis, sed per septies intellige sapius, et sine numero: quemadmodum et in familiari colloquio dicimus urbem decem millium, non quod decem millia et non plures viros habeat: nam fortassis plures habet: sed idem dicere volumus ac si diceremus multorum virorum. Et quod hoc dicat manifestum est ex Matthmo. Jllic enim cum dixisset Petrus: Nunquid, Domine, usque septies remittam ei "? Dominus dixit: Non, sed septuagies septies, el per hoc innumerabilia designat. VERS. 5-10. • Et dixerunt apostoli Domino: Adauge nobis fidem. Disit autem Dominus: Si haberetis fdem sicut granum sinapis, dixissetis buic arbori sycamino, Eradicare et transplantare in mare, et obedisset vobis. Quis autem vestrum habens servum arantem aut pascentem, qui regresso ab agro dicat: Statim transi et accumbe; ac non potius dicit illi: Para quod ccnem, et præcinge te, ac ministra mihi donec edero et bibero, et post hæc edito et bibito tu? Num gratiam habet servo illi, quia fecit quæ imperata fuerant? Non puto. Sic et vos cum feceritis omnia quæ præcepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus: quod debuimus facere, fecimus.» Apostoli credebant quidem Domino, verum tamen cum venissent in conscientiam infirmitalis suæ, et audivissent Dominum de ma ris quibusdam sibi dicentem et de periculo ab offendiculis, precantur ut augeatur in eis fidei virtus, per quain possint hæc quæ dicit perfici, de paupertate videlicet. Nihil enim adeo ad paupertatem de qua loquitur, perficiendam conducit, atque credere et confidere Deo: quemadmodum nihil ita facit thesauros reponere, ut non credere quod magnus sit thesaurarius Deus, et inexhaustum promptuarium bonitas ejus. Insuper ut et offendiculis per fidem obsistere possint, ideo accedentes dicunt: Auge nobis fidem, fac nos perfectiores et firmiores in fide. Dominus autem ostendens eis quod benc pe - tant, et quod banc mentem firmiter habere debeant de fide ut multum efficaci, dicit: Si haberetis fidem, istam sycaminum transplantassetis. Duo autem in boc magna sunt, nempe in alium locum moveri radicatam in terra, et plantari in mari. In aqua enim quidnam plantatur? Manifestum autem quod, dum hæc dicit, fidei monstrat virtutem. Fortassis autem per allegoriam quis sycaminum dixerit esse diabolum, quod nobis auctor et alumnus sit vermis æterni, propter cogitationes quas ille generat. Folia enim sycamini vermes pascunt, unde fiunt serica. flanc igitur sycaminum fdes eradicare 425 vale cx corde humano, et in mare projicere, hoc est, in abyssum perdere. Εt quia haec dicit de fide, subdit doctrinam aliam mögis necessariam. Qualis hæc? • Καὶ εἶπον οἱ ἀπόστολοι τῷ Κυρίῳ ἡμῖν πίστιν. Εἶπε δὲ ὁ Κυρίος· Εἰ εἴχετε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐλέγετε ἂν τῇ συκαμίνῳ ταύτῃ· Ἐκριζώθητι, καὶ φυτεύθητι ἐν τῇ θα λάσσῃ, καὶ ὑπήκουσεν ἂν ὑμῖν. Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν δοῦλον ἔχων ἀροτριῶντα ἢ ποιμαίνοντα, ὅς εἰσελθόντι αὐτῷ ἐκ τοῦ ἀγροῦ ἐρεῖ· Εὐθέως παρελθὼν ἀνάπεσαι, ἀλλ' οὐχὶ ἐρεῖ αὐτῷ· Ἑτοίμασον τί δειπνήσω, καὶ περιζωσάμενος διακόνει μοι, ἕως φάγω καὶ πίω, καὶ μετὰ ταῦτα φάγεσαι καὶ πίεσαι σύ; Μὴ χάριν ἔχει τῷ δούλῳ ἐκείνῳ, ὅτι ἐποίησε τὰ δια ταχθέντα αὐτῷ; Οὐ δοκῶ. Οὕτω καὶ ὑμεῖς, ὅταν ποιήσητε πάντα τὰ διαταχθέντα ὑμῖν, λέγετε, ὅτι Αχρεῖοι δοῦλο ἐσμεν, ὁ ὠφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν.» Οἱ ἀπόστολοι ἐπίστευον μὲν τῷ Κυρίῳ, πλὴν εἰς συναίσθησιν τῆς ἀσθενείας αὐτῶν ἐλθόντες, καὶ ἀκούσαντες τοῦ Κυρίου περὶ μεγάλων τινῶν εἰπόντος αὐτοῖς, καὶ περὶ τοῦ κινδύνου τοῦ ἀπὸ τῶν σκανδάλων, δέονται ὡς ἂν πλεονάσῃ αὐτοῖς ἡ τῆς πίστεως δύναμις, δι ἧς δυνήσονται ταῦτα, ἃ εἶπε, κατορθώσαι, τὰ περὶ ἀκτημοσύνης φημί. Οὐδὲν γὰρ οὕτω κατορθοί ἀκτημοσύνην, ὡς τὸ πιστεῦσαι καὶ θαῤῥῆσαι Θεῷ· ὥσπερ οὐδὲν οὕτω ποιεῖ θησαυρίζειν, ὡς τὸ μὴ πιστεύειν, ὅτι μέγας ταμίας δ Θεός, καὶ ταμεῖον ἀκένωτον ἢ ἀγαθότης αὐτοῦ. Ἔτι τε καὶ πρὸς τὰ σκάνδαλα διὰ τῆς πίστεως ἕξουσιν ἀντιστῆναι, διὸ προσερχόμενο! φασι· Πρόσθες ἡμῖν πίστιν, τελειοτέρους ἀνάδειξον ἡμᾶς ἐν τῇ πίστει καὶ βεβαιοτέρους. Ο δὲ Κύριος δεικνύων αὐτοῖς, ὅτι καλῶς αἰτοῦσι, καὶ ὅτι ταύτην τὴν γνώμην δεῖ αὐτοὺς ἔχειν βεβαίαν περὶ τῆς πίστεως ὡς μεγάλα δυναμένης, φησίν, ὅτι, Εἰ είχετε πίστιν, καὶ ταύτην ἂν τὴν συκάμινον μετεφυτεύετε. Δύο δὲ ἐν ταὐτῷ τὰ μεγάλα, τό τε μετακινηθῆναι τὸ κατὰ γῆς ἐῤῥισ ζωμένον, καὶ τὸ ἐν τῇ θαλάσσῃ μεταφυτευθῆναι ἐν ὕδατι γὰρ τί ἂν φυτευθείη; Δῆλον δὲ ὅτι διὰ τοῦ ταῦτα εἰπεῖν· τὴν τῆς πίστεως δείκνυσι δύναμιν. Τάχα δ' ἄν τις αλληγορῶν τὴν συκάμινον, εἴποι εἶναι τὸν διάβολον, ὡς τοῦ αἰωνίου σκώληκος πρόξενον ἡμῖν, καὶ τροφέα γινόμενον διὰ τῶν ἐξ αὐτοῦ φυο μένων λογισμῶν, τῆς γὰρ συκαμίνου τα φύλλα σκώληκας τρέφουσα, δι' ὧν τὰ σηρικά νήματα γίνονται. Ταύτην οὖν τὴν συκάμινον ἡ πίστις δύναται ἐκρι81 Matth. xvm, 21,

Non superbiendum esse in bonis operibus. Quoniam ζῶσαι ἀπὸ καρδίας ἀνθρωπίνης, καὶ εἰς τὴν θάλασ enim fides multa corrigit, et facit implere mandata eum qui illam habet, cum eo quod adornat miraculorum operibus. Verum quia verisimile est hominem ex bis in superbiam incidere, munit apostolos ita, at non extollantur in bonis operibus, pulcherrimo exemplo. Quis enim vestrum, inquit, servum habens, et cætera. Monstratur enim per banc parabolam quod non oportet extolli in bono quopiam opere, ime neque in omnium mandatorum impletione. Servo enim necessitag incumbit ut faciat mandata domini, neque ut bonum opus sibi illud ascribere debet. Quippe si non operabitur, dignus est multis plagis: cum autem operatus fuerit, contentus sit quod plagas effugerit. Proinde non oportet de hoc pretium vel honorem necessario quaerere. Liberalitatis enim domini fuerit dare ipsi, imo largiri quidpiam. Igitur et qui servit Deo, etiamsi mandata perficiat, non debet extolli.. Nihil enim magnum fecit, sed va erit ei nisi fecerit; sicul Apostolus dicit: Væ mihi nisi evangelizavero ".> Proinde si dona fuerit assecutus, non debet in illis superbire, et de eis se jactare. Beneficia enim sunt per misericordiam Dei illi concessa, non quod debeat ei aliquid Dominus: imo servus debet domino suo ut faciat omnia ejus mandata. Si autem et cum omnia mandata fecerimus, magnum quiddam tunc sentire non debemus, quid, cum maximaın partem mandatorum Dei non perficimus, amplius extollimur? Adverte autem quod in dicta parabola primum posuit arantem, et subdidit postea pascentem. Primum enim oportet esse aratorem, deinde et pastoralem curam assumere. Nam qui carnem suam bene araverit quasi terram quamdam, dignus erit etiam aliorum pastor fieri. Qui enim suæ domui nescit præesse ut oportet, quomodo Ecclesiæ curam geret? Ara Igitur prius teipsum, et tunc pasces alios, sicut et Jeremias dicit: Novate vobis novalia, deinde subdit: Illuminate vos lumine scientiæ: quod pastorum præcipuum munus fuerit. σαν βαλεῖν, τουτέστιν, εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπολύσαι. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα εἶπε περὶ τῆς πίστεως, ἐπιφέρει καὶ ἀναγκαιοτάτην ἑτέραν διδασκαλίαν, ποίαν ταύτην; Τὴν περὶ τοῦ μὴ δεῖν μεγαλοφρονεῖν ἐπὶ κατορθώ μασι· ἐπειδὴ γὰρ ἡ πίστις πολλὰ κατορθοί, καὶ τῶν ἐντολῶν πληρωτὴν ποιεῖ τὸν ταύτην ἔχοντα μετὰ τοῦ καὶ θαυματουργίαις κατακοσμεῖν αὐτὸν, ἐκ τούτων δὲ εἰκὸς τὸν ἄνθρωπον εἰς μεγαλοφροσύνην ἐκπεσείν πολλάκις, ἀσφαλίζεται τοὺς ἀποστόλους, ὥστε μὴ επαίρεσθαι ἐπὶ κατορθώμασι, δι' ὑποδείγματος χαριεστάτου. Τίς γάρ, φησίν, ὑμῶν δοῦλον ἔχων, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐνδείκνυται γὰρ διὰ ταύτης τῆς παρα βολῆς, ὅτι οὐ δεῖ ἐπαίρεσθαι ἐπί τινι κατορθώματι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἐπὶ τῇ πασῶν τῶν ἐντολῶν ἐκπλη ρώσει. Δούλῳ γὰρ ἀνάγκη ἐπίκειται, τὸ πληροῦν τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου, οὐ μὴν ὡς κατόρθωμα επιγρά φεσθαι ἑαυτῷ τοῦτο ὀφείλει. Εἰ γὰρ μὴ ἐργάσηται, πληγῶν ἀξιωτέος, ἐπεὶ δὲ εἰργάσατο, ἀρκείσθω ὅτι τὰς πληγὰς ἐξέφυγεν, οὐ μὴν ὀφείλει ἐπὶ τούτῳ τιμὴν ζητεῖν ἀναγκαίως. Τῆς γὰρ τοῦ δεσπότου φιλοτιμίας ἐστὶ τὸ δοῦναι αὐτῷ, μᾶλλον δὲ χαρίσα σθαί τι. Οὐκοῦν καὶ τῷ Θεῷ δουλεύων, εἴτε τὰς ἐντ τηλὰς κατορθοί, οὐκ ὀφείλει επαίρεσθαι. Οὐδὲν γὰρ μέγα εποίησεν· ἀλλ' οὐαὶ ἦν αὐτῷ, εἰ μὴ ἐποίησεν, ὡς ὁ ᾿Απόστολός φησιν, «Οὐαί μοι, ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι.» Οὔτ' αὖ εἰ χαρισμάτων έτυχεν, ὀφείλει ἐπὶ τούτοις μεγαλοφρονεῖν· χαρίσματα γάρ εἰσι διὰ ἔλεον Θεοῦ χαρισθέντα αὐτῷ, οὐχὶ διότι έχρεώστει αὐτῷ ὁ δεσπότης. Μάλλον γὰρ ὁ δοῦλος χρεωστεῖ τῷ δεσπότῃ αὐτοῦ, τὸ ποιεῖν πάσας τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ὅταν πάσας τὰς ἐπολές ποιήσωμεν, οὐδὲ τότε ὀφείλομεν οἴεσθαί τι μέγα, τί γενόμεθα, όταν μηδὲ τὸ πολλοστὸν μέρος τῶν ἐντο λῶν τοῦ Θεοῦ κατορθοῦντες ἔτι ἐπαιρόμεθα; Επίστησον δὲ ἐν τῷ τῆς παραβολῆς ῥητῷ, ὅτι πρῶτον ἔταξε τὸ, ἀροτριῶντα, εἶτα ἐπήγαγε το, ποιμαί νοντα. Πρῶτον μὲν γὰρ δεῖ ἀρότην εἶναί τινα, εἶτα καὶ ποιμαντικὴν ἐγχειρισθῆναι. Ο γὰρ τὴν ἑαυτοῦ σάρκα καλῶς ἀροτριώσας οἷόν τινα γῆν, οὗτος ἀξιός ἐστι καὶ ποιμὴν ἑτέρων γενέσθαι. Ὃς γὰρ τοῦ οἴκου οὐκ οἶδεν, ὡς δεῖ, προστῆναι, πῶς Ἐκκλησίας ἐπιμελήσεται; Αροσον οὖν πρότερον σεαυτὸν, καὶ τότε ποιμανεῖς ἑτέρους, καθὰ καὶ Ἱερεμίας φησί - Νιώσατε ἑαυτοῖς νεώματα, εἶτα τό· Φωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς ενώσεως, ο δηλοῖ τῆς ποιμαντικῆς τὸ κυ ριώτατον μέρος. ἰδίου VERS. 11-19.. Εt factum est dum iret Hierosolymam, et ipse transibat per mediam Samariam et Galilæam. Et cum ingrederetur quamdam civitatem, occurrerunt ei decem viri leprosi, qui steterunt procul, intentaque voce dixerunt: Jesu præceptor, miserere nostri. Quos ut vidit, dixit illis: Ite, ostendite vos sacerdotibus. Ει factum est ut inter eundum mundati sint. Unus autem ex illis ut vidit quod mundatus esset, regressus est, cum voce magua glorificans Deum, et procidit in 426 faciem ad pedes ejus, gratias agens ei: et bic erat Samaritanus. Respondens autem Jesus dicit: Nonne decem mundati sunt? novem autem illi ubi? Non sunt * 1 Cor 1x, +6. • Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ πορεύεσθαι αὐτὸν εἰς Ἱερου σαλήμ, καὶ αὐτὸς διήρχετο διά μέσου Σαμαρείας και Γαλιλαίας. Καὶ εἰσερχομένου αὐτοῦ εἰς τινα πόλιν, ἀπήντησαν αὐτῷ δέκα λεπροὶ ἄνδρες, οἱ ἔστησαν πόρρωθεν, καὶ αὐτοὶ ἦραν φωνὴν, λέγοντες - Ἰησοῦ ἐπιστάτα, ἐλέησον ἡμᾶς. Καὶ ἰδὼν εἶπεν αὐτοῖς· Πορευθέντες ἐπιδείξατε ἑαυτοὺς τοῖς ἱερεῦσι. Καὶ ἐγέ νετο ἐν τῷ ὑπάγειν αὐτοὺς, ἐκαθαρίσθησαν. Εις δε ἐξ αὐτῶν ἰδὼν ὅτι ἰάθη, ὑπέστρεψε, μετὰ φωνῆς μεγάλης δοξάζων τὸν Θεὸν, καὶ ἔπεσεν ἐπὶ πρόσω που παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, εὐχαριστῶν αὐτῷ· καὶ αὐτὸς ἦν Σαμαρείτης. ᾿Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· Οὐχὶ οἱ δέκα ἐκαθαρίσθησαν; οἱ δὲ ἐννέα ποῦ;

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XVII. Οὐχ εὑρέθησαν ὑποστρέψαντες δοῦναι δόξαν τῷ Θεῷ, εἰ μὴ ὁ ἀλλογενὴς οὗτος. Καὶ εἶπεν αὐτῷ· 'Αναστὰς πορεύου, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε.» Κάντεῦθεν ἂν τις ἐπιγνοίη, ὡς οὐδὲν ἐμποδίζει τινὶ πρὸς τὸ εὐα ρεστεῖν Θεῷ, κἂν ἐπικαταράτου γένους εἴη, μόνον εἰ προαίρεσιν ἀγαθὴν ἔχοι. Ἰδοὺ γὰρ δέκα μὲν λεπροί συνήντησαν τῷ Ἰησοῦ μέλλοντι εἰσελθεῖν εἰς τινα πόλιν. Απήντησαν δὲ ἔξω τῆς πόλεως. Οὐ γὰρ ἐξῆν αὐτοῖς ἀκαθάρτοις νομιζομένοις εἴσω τῆς πόλ λεως διάγειν πόρρωθεν δὲ στάντες, οἷα αἰσχυνόμενοι τὴν δοκοῦσαν αὐτῶν ἀκαθαρσίαν, καὶ μὴ τολμῶντες ἐγγίσαι· ἐνόμιζον γὰρ καὶ τὸν Ἰησοῦν βδελυχθῆναι ἂν αὐτοὺς, ὥσπερ καὶ οἱ λοιποὶ ἐποίουν· αἴρουσι τὴν φωνὴν, καὶ ἱκετεύουσι. Τῷ μὲν τόπῳ πόρρω ἔστη σαν, τῇ δὲ ἱκεσίᾳ ἐγγὺς ἐγένοντο. Εγγὺς γὰρ καὶ πᾶσι τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ. Καὶ οὐχ ὡς ἁπλῶς ἄνθρωπον ἱκετεύουσιν, ἀλλ' ὡς ὑπὲρ ἄνθρωπον. Επιστάτην γὰρ αὐτὸν ὀνομάζουσιν, δ ἔστι, Κύριον, κηδεμόνα, έφορον, όπερ ἐγγὺς ἐστι τοῦ Θεὸν νομίζειν αὐτόν. Ὁ δὲ προστάττει αὐτοῖς ἐπιδεῖξαι ἑαυτοὺς τοῖς ἱερεῦσιν· οἱ γὰρ ἱερεῖς ἐδοκί μαζον τοὺς τοιούτους, καὶ παρ' ἐκείνων τὴν ψῆφον ἐδέχοντο, εἴτε καθαροὶ τῆς λέπρας εἶεν, εἴτε μή. Εἶχον γὰρ σημεία οἱ ἱερεῖς δι᾽ ὧν τὴν ἀνίατον νέπραν ἐχαρακτήριζον. ᾿Αλλὰ καὶ μεθ' δ ἐλεπρώθη τις, εἶτα υγιείας ἔτυχεν, οἱ ἱερεῖς ἐδοκίμαζον, καὶ δῶρον προσεφέρετο τὸ ἐν τῷ νόμῳ διαταχθέν. Ενταῦθα δὲ ὁμολογουμένως λεπρῶν ὄντων τούτων, τί ἔδει αὐτοὺς ὑποδειχθῆναι τοῖς ἱερεῦσιν, εἰ μὴ πάντως ἔμελλον καθαρισθῆναι; Τὸ γὰρ προστάξαι αὐτοῖς ἀπελθεῖν πρὸς τοὺς ἱερεῖς, οὐδὲν ἄλλο ἐνέφαινεν, ἢ ὅτι καθαροὶ ἔσονται, διὸ καί φησιν, ὅτι ἐν τῷ ὑπά γειν ἐκαθαρίσθησαν. 'Αλλ' δρα όπερ ἐν ἀρχῇ εἰπομεν, ὅτι δέκα ὄντων, οἱ μὲν ἐννέα, καίτοι Ισραηλῖται ὄντες, ἀχάριστοι ἐφάνησαν, ὁ δὲ Σαμαρείτης, άλλογενῆς ὤν, ὑπέστρεψε καὶ τὴν τῆς εὐγνωμοσύνης φωνὴν ἠφίει. Ασσύριοι γὰρ οἱ Σαμαρείται, ἵνα μην δεὶς ἐθνικὸς ἀπογινώσκῃ, καὶ ἵνα μηδεὶς ἐκ προς γόνων ἁγίων ὢν καυχῷτο. Αινίττεται δὲ τὸ θαῦμα τοῦτο καὶ τὴν κοινὴν κατὰ παντὸς τοῦ ἀνθρωπίνου γένους γενομένην σωτηρίαν, δέκα μὲν γὰρ λεπροί, ἡ παντελὴς τῶν ἀνθρώπων φύσις λεπρωθεῖσα της κακίᾳ, καὶ τὴν τῆς ἁμαρτίας ἀσχημοσύνην περιφέρούτα, καὶ ἔξω τῆς τῶν οὐρανῶν πόλεως διὰ τὴν reperti qui redierint ut darent gloriam Deo, nisi bic alienigena. Εt ait illi: Sarge, vade, Ades tua te servavit.» Et hinc discere quis potest, quod nihil cui‐ quam obest ad hoc ut Deo placeat, etiamsi maledicti generis sit, modo bonam voluntatem habeat. Ecce enim decem leprosi occurrerunt Jesu in civitatem quamdam ingressuro: occurrerunt antem extra civitatem. Non enim licebat eis qui habeban - tur immundi, in civitatibus versari. Procul igitur stabant, utpote propter immunditiam quæ in eis apparebat erubescentes: et neque audebant appropiare, putantes quod abominabiles ei essent, sicut et aliis. Extollunt igitur vocem suam et orant: et loco quidem procul stant, oratione autem appropiant. Prope enim est Dominus omnibus invocantibus eum in veritate". El non simpliciter orant ut hominem, sed ut eum qui supra hominem. Præceptorem enim eum nominant, hoc est, Dominum, curatorem, provisorem: id quod est putare illum prope Deum. At ille præcipit eis ut ostendant se sacerdotibus. Nam sacerdotes probabant tales, et ab illis sententiam accipiebant an mundi essent a lepra vel non. Habebant enim sacerdotes signa per quæ insanabilem lepram investigabant. Sed et quando lepra quis infectus, postea sanitatem asse cutus erat, eum sacerdotes probabant, et donam offerebatur in lege præceptum. Hoc autem loco cum ex confesso essent leprosi, quid opus erat se ostendere facerdotibus, nisi omnino fuissent mundandi? Nam quod præcipiebat eis ut sacerdotes adi - rent, nihil aliud indicabat, quam quod mundi futuri essent; idcirco et dicit quod inter eundum mundati fuerunt. At vide hoc, ut in principio diximus, quod cum decem essent, novem quidem quamvis Israelitae ingrati apparuerunt: at Sama ritanus cum esset generis alterius, reversus est, οι vocem gratitudinis emisit. Assyri¡ enim erant Samaritani: ut nullus gentilis desperet, et nullus de sanctis parentibus glorietur. Insinuat hoc miraculum etiam communem totius humani generis salutem fieri. Decem enim leprosi omne genus hominum signant lepra malitiae infectumn, ac turpitudinemn peccati circunferens, et extra regni calorum civitatem propter iminunditiam constitutum, proculque ἀκαθαρσίαν διάγουσα, καὶ πόρρωθεν ἱσταμένη Θεοῦ· Da Deo stans. Et istuc ipsum procul stare, suppliαὐτὸ τοῦτο τὸ πόρρωθεν ίστασθαι, ἱκετηρίαν είχε. Τῷ γὰρ φιλανθρώπῳ, καὶ θέλοντι πάντας σωθῆναι καὶ ἀγαθύνεσθαι, μεγίστη πρόφασις εἰς ἔλεον τὸ μηδένα ὁρᾷν μετέχοντα τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ, δι' αὐτὸ γὰρ τοῦτο ἐπικάμπτεται πρὸς τὸ θεραπεῦσαι τοὺς οὕτως αθλίως ἔχοντας. Καὶ μέντοι καὶ ἐθεράπευσε πᾶσαν τὴν λεπρωθεῖσαν φύσιν, ὑπὲρ παντὸς ἀνθρώπου καὶ σαρκωθείς· καὶ θανάτου γευσάμενος. Αλλ' οἱ μὲν Ἰουδαῖοι, καί τοι ὅσον τὸ ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, καθαρισθέντες τῶν οἰκείων τῆς λεπρώδους ἁμαρτίας ἀκα θαρσιῶν, ἀγνώμονες ἀνεφάνησαν, καὶ οὐχ ὑπέστρεψαν as Psal. CXLIV, (α) Ed. Lut. non habet, omnibus salutem adferre. candi speciem habet. Misericordi enim et volenti omnibus salutem afferre (a) ac benefacere, magna occasio est ad miserendum, nullum videre participem suæ bonitatis; propter hocenim inclinavit se, ut sanaret 427 eos qui tan male habebam. Quamvis etiam omnem naturain sanaverit lepra infectam, pro omnibus et incarnatus et mortuus: attamen Judai, quamvis a Domino nundati fuissent ab immunditiis leprosi peccati, ingrati fuerunt, et non reversi sunt a via vanitatis suæ, ita ut darent glǝriam ei qui salvos eos fecerat, hoc est, ut crede

rent ei, quod, cum Deus esset, extremam passionem ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτῶν τῆς ματαιότητος, ὥστε δοῦναι tulerit. Hæc enim est gloria Dei, caro et crux.. Hi igitur incarnatum et crucifixum Dominum gloriæ non sunt confessi. Alienus autem, populus gentis lium, agnovit eum qui nundaverat, et glorificavit en credendo quod tam misericors et tan potens sit Dominus, ut et propter nos vilissima tulerit, id quod est misericordia, et cum pertulerit, nihil iude incommodi in suam naturam acceperit, id quod potentiæ est. δόξαν τῷ Θεῷ τῷ σώσαντι, τουτέστι, πιστεῦσαι αύτ τῷ, ὅτι Θεὸς ὢν, ἡνέσχετο τὰ ἔσχατα παθεῖν. Τοῦτο γὰρ δόξα Θεοῦ, ἡ σὰρξ καὶ ὁ σταυρός. Οὗτοι μὲν οὖν τὸν σαρκωθέντα καὶ σταυρωθέντα Κύριον τῆς δόξης οὐχ ὡμολόγησαν. Ὁ δὲ ἀλλογενὴς λαὸς τῶν ἐθνῶν ἐπέγνω τὸν καθαρίσαντα, καὶ ἐδόξασεν αὐτὸν ἐν τῷ πιστεῦσαι, ὅτι τοσοῦτον φιλάνθρωπός ἐστιν ὁ Θεὸς καὶ δυνατός, ὥστε καὶ ἀτιμώτατα δι' ἡμᾶς ἀναδέξασθαι, ὅπερ ἐστὶ φιλανθρωπίας, καὶ ἀναδεξάμενος μηδὲν παραβλαβῆναι εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν, ὅπερ ἐστὶ δυνάμεως. • Επερωτηθεὶς δὲ ὑπὸ τῶν Φαρισαίων, πότε έρ χεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀπεκρίθη αὐτοῖς καὶ εἶπεν· Οὐκ ἔρχεται ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ μετὰ παρα τηρήσεως, οὐδὲ ἐροῦσιν, Ἰδοὺ ὧδε, *, Ἰδοὺ ἐκεῖ. Ἰδοὺ γὰρ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Εἶπε δὲ πρὸς τοὺς μαθητάς· Ἐλεύσονται ἡμέραι, ὅτε ἐπιθυμήσετε μίαν τῶν ἡμερῶν τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἰδεῖν, καὶ οὐκ ὄψεσθε, καὶ ἐροῦσιν ὑμῖν· Ἰδοὺ ὧδε, ἢν Ἰδοὺ ἐκεῖ. Μὴ ἀπέλθητε, μηδὲ διώξητε. Ωσπερ γάρ ή ἀστραπὴ ἡ ἀστράπτουσα ἐκ τῆς ὑπ' οὐρανὸν, εἰς τὴν ὑπ' οὐρανὸν λάμπει, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀν θρώπου ἐν τῇ ἡμέρᾳ αὐτοῦ· πρῶτον δὲ δεῖ αὐτὸν πολλά παθεῖν, καὶ ἀποδοκιμασθῆναι ἀπὸ τῆς γενεάς ταύ της. • Πολλαχοῦ μὲν τῶν διδασκαλιῶν αὐτοῦ ὁ Κύ ριος ἐμέμνητο τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Οἱ δὲ Φαρ:- σαῖοι, ταῦτα ἀκούοντες, κατειρωνεύοντο αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο περὶ ταύτης προσίεσαν ἐρωτῶντες πότε έρχεται, διαγελῶντες αὐτὸν ὡς ἀλλόκοτα καὶ περὶ ἀσυνήθους καὶ ξένου πράγματος κηρύττοντα. Οὐδεὶς γὰρ τῶν προγενεστέρων διδασκάλων καὶ προφητῶν ταύτη; ἐπεμνήσθη. Η τάχα καὶ κατὰ νοῦν ἔχοντες ὅτι ὅσον μέλλουσιν αὐτὸν ἀποκτεῖναι, προσίασιν ὡς ἐν μυκτηρισμῷ καὶ εἰρωνείᾳ ἐρωτῶντες, καὶ ὡσανεί τοιαῦτα φάσκοντες· Σὺ μὲν περὶ βασιλείας ποιεῖς τοὺς λόγους, πότε δὲ ἔσται ἡ βασιλεία σου αυτη; Σύ γὰρ αύριον ὑφ' ἡμῶν θανατοῦσθαι μέλλεις, καὶ σταν ρός σε παραλήψεται, καὶ ὅσα τῆς ἀτιμίας. Τί οὖν ὁ Χριστός; Οι κατὰ τὴν ἀνόητον αὐτῶν γνώμην καὶ ἀφροσύνην ἀποκρίνεται τοῖς ἄφροσιν, ἀλλ᾽ ἀφεὶς αὐτ τοὺς πλανᾶσθαι περὶ τὴν ὁμωνυμίαν τῆς βασιλείας, καὶ μὴ ἀποκαλύψας αὐτοῖς· οὐδὲ γὰρ ἐδέξαντο δ. περὶ ποίας βασιλείας διαλέγεται, καὶ ὅτι οὐχ ὡς οἷόν τε ἐγκόσμιος ἐστιν αὕτη ἡ βασιλεία, ἀλλ' ὑπερVERS. 20-25. c Interrogalus autem a Pharismis quando venturum esset regnum Dei, respondit eis et dixit: Non venit regnum Dei cum observatione: neque dicent, Erce hic, aul, Ecce illic Ecce enit regnum Dei intra vos est. Et ait ad discipulos: Venient dies quando desiderahitis videre unum dierum Filii hominis, nec videbitis; et dicent vobis: Ecce hic, aut Evre illie. Nolite ire, neque seclemini. Nam sicut fulgur coruscans e regione quæ sub coelo est, in alteran quæ sub carlo est, fulget: ita erit Filius hominis in die suo. Sed prius oportet illum multa pati, et reprobari a natione hac. › In multis quidem doctrinæ suæ locis Dominus regnum Dei nominat. Pharisæi autem hæc aulientes, irri debant eum: et propterea de hoc interrogaturi accedunt ad eum, rogantes quando venturum sit, irridentes eum ut insanum, de insolita et admirabili re prædicantem. Nullus ex doctoribus et prophetis qui superioribus sæculis fuerunt, ejus mentionern fecit. Vel fortassis in mente habentes quod paulo post occisuri essent eum, accedunt per irrisionem rogantes, et quasi per ironiam dicentes: Tu quidein de regno facis sermones, quando autem erit regnum illud tuum? Tu enim cras a nobis occidendus es, et feres crucem, et ignominiosa quæque. Quid igitur Christus? Non juxta stultam sententiam et insipientiam respondit insipientibus, sed relictis ipsis ut errent in nomine regni, et non manifestata eis re: neque enim accepissent, si eis de regno disseruisset, quod non sit mundanum regnum illud, sed plus quam mundanum. Illis igitur relictis cen his qui indigni essent ut audirent, eo quod ultro obsurdoscerent, de tempore regni disserit, quod ignotum sit et inobservabile. Non enim habet præ- κόσμιος. Ταῦτα οὖν ἀφεὶς, ὡς μὴ ἀξίων ὄντων τού finitum tempus, sed semper volenti adest Dei regnum. Omnino enim regnum quidem Dei est, angeJorun more vivere. 428 Tunc enim vere dicitur regnare Deus, quando nihil mundanum in animabus nostris versatur, sed omnino aliter vivitur quam mundus solet. Ilanc autem vitam intra nos habenius, hoc est, quando voluerimus. Non euim longo tempore neque longa peregrinatione opus, sed prope nos est et fides, et post fidem divina vita. Ithuc ipsum etiam Apostolus dicebat: Prope le verbum est in ore tuo et in corde tuo, hoc est verbum fidei. Credere enim, et secundum fidem ambulare, sicut dignum est vocatione, intra nos est. Itaque Pharisæi irridebant Dominum tanquam de των ἀκούειν διὰ τὸ ἐθελοκωφεῖν, περὶ τοῦ καιροῦ τῆς βασιλείας διαλέγεται, ὡς ἄγνωστός ἐστι καὶ ἀπα ρατήρητος. Οὐ γὰρ ἔχει καιρὸν ὡρισμένον, ἀλλ᾽ ἀεὶ τῷ βουλομένῳ πάρεστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Πάντως γὰρ βασιλεία μὲν τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἡ ἀγγελική κατάστασις καὶ διαγωγή. Τότε γὰρ δὴ λέγεται βασιλεύειν τῷ ὄντι Θεὸς, ὅταν μηδὲν κοσμικὸν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν πολιτεύη και, ἀλλὰ τὰ πάντα ὦμεν υπερκοσμίως διάγοντες. Ταύτην δὲ τὴν διαγωγὴν ἐντὸς ἡμῶν ἔχομεν, τουτέστιν, ὅταν βουληθῶμεν. Οὐ καιροῦ γὰρ μακροῦ, οὐδὲ ἀποδημίας χρεία, ἀλλ᾽ ἐγγὺς ἡμῶν ἐστι καὶ ἡ πίστις, καὶ ἡ μετὰ τὸ πιστεῦσαι κατά Θεὸν διαγωγή. Ταυτὸ δὲ τοῦτο καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἔφη, ἐγγύς σου τὸ δῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν

' ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCÆ. CAP. XVII. τῇ καρδίᾳ σου, τουτέστι, τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως. Καὶ regno prædicantem, de quo nullus prædicaverat. τὸ πιστεῦσαι γὰρ, καὶ τὸ μετὰ τὴν πίστιν ἀξίως At ipse ostendit quod ignorent rem quæ intra se sit, περιπατῆσαι τῆς κλήσεως, ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν. Οἱ et quæ valde facilis, si qui capere velint. Nunc enim μὲν οὖν Φαρισαῖοι διεχλεύαζον τὸν Κύριον, ὡς περὶ cum si medius inter vos, potestis omnino regnum τῆς βασιλείας κηρύττοντα, περὶ ἧς οὐδεὶς ἐκήρυξεν. Dei capere, si creditis in me, et vultis juxta manὉ δὲ Κύριος δεικνύς ὅτι ἀγνοοῦσι πρᾶγμα, δ data mea vivere. Discipulis vero suis dixit: ‹ Veἐντὸς αὐτῶν ἐστι, καὶ βουλομένοις τοῦτο λαβεῖν πολλὴ nient dies, etc., hoc est, et vobis regnum Dei allest, ἡ εὐκολία. Νῦν γὰρ ὄντος ἐμοῦ μέσον ὑμῶν, δύνασθε quatenus sum vobiscum. Adest autem illud vobis, πάντως τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ δέξασθαι, πιστεύω non solum quod credidistis et secuti estis me, sed σαντες εἰς ἐμὲ, καὶ κατὰ τὰς ἐμὰς ἐντολὰς ζῆν ἐλό- quia nunc in magna securitate vivitis absque solliμενοι. Τοῖς δὲ μαθηταῖς αὐτοῦ εἶπεν, «Ελεύσονται citudine, me curam vestri gerente. Venient autemi ἡμέραι, ὁ καὶ τὰ ἑξῆς· τουτέστι, καὶ ὑμῖν ἡ βασι dies, cum ego abfuero, et trademini periculis, et ad λεία τοῦ Θεοῦ πάρεστιν, ἐν ὅσῳ εἰμὶ μεθ᾽ ὑμῶν. reges et præsides trahemini: tunc desiderabitis secuΠάρεστι δὲ αὕτη ὑμῖν, οὐ μόνον καθὸ ἐπιστεύσατέ ram illam et sollicitudine carentem vitam, quam me μοι καὶ ἠκολουθήσατε, ἀλλὰ καὶ καθὸ ἐν πάσῃ presente agitis, sicut regnum Dei. Ει sæpe desiἀφροντισίᾳ διάγετε νῦν, ἐμοῦ ὑμῶν κηδομένου καὶ 13 derabitis vel unum ex diebus meis habere, hoc est, προνοουμένου. Ἐλεύσονται δὲ ἡμέραι ὅτε, ἀπόντος ex secura illa quam mecum agitis vita. Quamvis auἐμοῦ, κινδύνοις παραδοθήσεσθε, καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας tem et quo tempore cum ipso erant, non omnino sine καὶ βασιλεῖς ἀγόμενοι τὸν νῦν ἀκίνδυνον καιρὸν καὶ labore et periculis vitam agebant, sed cuin fugiente τὴν ἀφροντισίαν, ἣν ἐμοῦ συνόντος ὑμῖν ἔχετε, ὡς fugientes amigebantur, cumque eo convicia audieβασιλείαν Θεοῦ ποθήσετε. Καὶ πολλάκις ἐπιθυμήσετε bant: tamen si quæ tunc ferebant, compararentur τῶν ἐμῶν ἡμερῶν μιᾶς ἐπιτυχεῖν, τουτέστι, ταύτης cum his quæ postea laturi erant, viderentur prorsus τῆς μετ᾿ ἐμοῦ συνδιαγωγῆς, ὡς ἀκινδυνωτέρας. Εἰ γὰρ secura et absque periculis. Atque ita' regnum Dei καὶ σὺν αὐτῷ ὄντες, οὐ πάντη ἄπονον καὶ ἀκίνδυνον etiam hoc modo intra apostolos erat, hoc est, miἦγον βίον, ἀλλὰ φεύγοντι συμφεύγοντες εκακοπά nime laboriosum et periculosum regnum. Post reθουν, καὶ λοιδορουμένῳ συνελοιδοροῦντο, ἀλλὰ πρὸς surrectionem enim sicut captivi, et qui persecuτοὺς μέλλοντας κινδύνους συγκρινόμενα τα πρότερον tionem patiuntur, obambulant. Porro his verbis αὐτοῖς ἐπισυμβαίνοντα, τὸ ἀκίνδυνον πολὺ ἔχειν apostolorum corda ad ferendos labores et parat et φανήσονται. Ωστε ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ κατὰ roborat et prædicit eis ne decipiantur. Nam si qui τοῦτόν γε τὸν τρόπον ἐντὸς τῶν ἀποστόλων ἦν, κατὰ dixerint, inquit, Ecce hic, vel Ecce illic, ne secleτὸ ἀκίνδυνον καὶ ἄπονόν φημί. Ἐπείτοι γε μετὰ mini. Nullus, inquit, vobis persuadeat, quod veneτὴν ἀνάστασιν ὡς αἰχμάλωτοι καὶ διωκόμενοι πε- rim huc vel illuc. Non enim loco circumscribetur ριήεσαν. Κατασκευάζει δὲ διὰ τούτων τῶν λόγων τὰς secundus ille meus adventus, qui gloriosior et cl:- τῶν ἀποστόλων καρδίας φερεπόνους καὶ καρτερικάς, rior. Verum sicut fulgur non latet, sed ab una sumκαὶ προλέγει αὐτοῖς, ἵνα μὴ πλανηθῶσιν. "Αν γὰρ mitate terræ usque ad aliam conspicuum est: ita εἴπωσι, φησὶν, Ἰδοὺ ὧδε, ἡ Ἰδοὺ ἐκεῖ, μὴ διώξητε. el meus adventus clarus erit et illustris, nullisque a Pseudochristis. Μηδεὶς γὰρ, φησὶν, ὑμᾶς πείσειεν, ὅτι ἦλθον ὧδε ἢ ignotus. Ne igitur decipiamnini ἐκεῖ· οὐ γὰρ τόπῳ περικλεισθήσεται ἡ δευτέρα Non enim sicut prius in præsepio et bumilitate per μου παρουσία ή λαμπροτέρα, καὶ ἐνδοξοτέρα. Αλλ' triginta annos apparui, ita et tune, sed cum omni ὥσπερ ἀστραπὴ οὐ λανθάνει, ἀλλ᾽ ἀπ᾿ ἄκρου τῆς gloria stipantibus mne angelis, et in momento. Ρυγῆς ἐπὶ θάτερον ἄκρον φαίνει, οὕτω καὶ ἡ ἐμὴ stea quia dixerat eis eventura valde aspera, consoπαρουσία λαμπρὰ καὶ ' τιφανὴς ἔσται, καὶ οὐ latur 429 eos et exhortatur, et, ut generose ferant, δένα ἀποκρυβήσεται. Μ οὖν πλανηθῆτε ὑπὸ τῶν exemplo suo commendat. Non enim admiremini, ψευδοχρίστων. Οὐ γὰρ ωσπερ πρότερον ἐν φάτνῃ inquit, si evenerint vobis tam molesla, quae vobis καὶ πτωχείᾳ διὰ τριάκοντα ἐτῶν ἐφάνην, οὕτω καὶ desiderium afferent dierum, quibus ego vobiscum τότε, ἀλλὰ πάντα ἐν δόξῃ, δορυφορούντων ἀγγέλων, καὶ ἐν ριπῇ. Εἶτα ἐπειδὴ αὐτοῖς φοβερὰ προείπεν ἀπαντήσειν, παραμυθούμενο; αὐτοῦ;, καὶ παρακαλῶν γενναίως φέρειν, τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποδείγματι τοῦτο συνιστᾷ. Μὴ γὰρ θαυμάσητε, φησὶν, εἰ συμβή σεται ὑμῖν τοιαῦτα ἐπίπονα οἷα ἐπιθυμίαν ὑμῖν ἀγα: γεῖν τῆς μετ᾿ ἐμοῦ ταύτης τῆς νυνὶ συνδιαγωγής. Αὐτὸς γὰρ ἐγὼ ὁ μέλλων ὡς ἀστραπὴ φανῆναι, πρότερον μέλλω παθεῖν πολλὰ, καὶ ἀποδοκιμασθῆναι, Ex collatione codd. Cod. 26, Περὶ ἧς οὐδεὶς ἐκήρυξεν. Ὁ δὲ ἀντιστρέφει αὐτοῖς τὸν κατάγελων, δεικνύς, κ. τ. λ. • De quo nullus prædicaverat. At ipse in illos irri sionem convertit, ostendens, etc. Unde non sum. Nam et ego ipse qui venturus sum sicut fulgur, prins passurus multa reprobandusque sum, et ita in gloria ista veniam. Atque ita hoc vobis sit exstimulatio ad patientia virtutem, et ad fortiter fe rendum alacres vos faciat, dum in me respicitis et speratis: quia et vobis obveniet gloria ex periculis, dum patimini et reprobamini, quemadmodum et mihi. καὶ οὕτως ἐν τῇ δόξῃ ταύτῃ ἐλθεῖν. "Ωστε τοῦτο Venet. S. Marci. male habebat edit. Lut, illos in risum convertit: quæ verba sustulit corrector Venetus quod non exstarent in textu Græco, qui potius per hunc codicem corrigendus est.

ὑμῖν ἔστω εἰς παράκλησιν τὴν πρὸς ἀρετὴν, καὶ προθυμοποιείτω ὑμᾶς εἰς τὸ καρτερεῖν, τὸ ἀφοραν δηλαδὴ πρὸς ἐμὲ, καὶ ἐλπίζειν, ὅτι καὶ ὑμῖν ἡ δόξα ἐκ τοῦ κινδύνους παθεῖν καὶ ἀποδοκιμασθῆναι περι γενήσεται, ὥσπερ οὖν καὶ ἐμοί. Vaas. 26-30. Et sicut accidit in diebus Noe, ita ▲ erit et diebus Filii hominis. Edebant, bibebant, uxores ducebant, et dabantur puptum ad eum usque diem, quo Noe in arcam intravit: et venit diluviuin, et perdidit omnes. Consimiliter etiam sicut accidit in diebus Lot. Edebant, bibebant, emelant, vendebant, plantabant, edificabant: cæterum quo die exiit Lot e Sodomis pluit igni et sulphure de coelo, et omnes perdidit. Secundum hæc erit dies quo Filius hominis revelabitur. › Et per hæc repentinum et luexspectatum suum adventum ostendit. Nam sicut temporibus Noe repente venit diluvium, et abstulit omnes, ita ecrit et adventus ejus. Insinuatur autem per exempla hæc diluvii et Sodomitici incendii, quod, cum venerit Antichristus, illicit voluptates in honinibus increscent, et dissoluti erunt, deliciis vacantes: id quod et Apostolus dixit, quod in extremis temporibus eruut homines voluptatum, magis quam Del amatores **. Et merito in regno deceptoris forebant mala. Eril enim ille peccati et malitiæ omnis sentina: unde quam aliam politiam et vitam iuvelet miseraude tune hominum generationi, quam omnino eam quæ illi propria? ex impuro enim quid purifcabiwr? Erunt tune homines in omnibus deliciis, sicut temporibus Noe, et nibil grave formidabunt: sed neque credent si quis illis de quibusdam adversis eventuris dicet, sicut et hi qui temporibus' Noe et Lot fuerunt. • Καὶ καθὼς ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέρας του Νώε, οὕτως ἔσται καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου· ἤσθιον καὶ ἔπινον, ἐγάμουν καὶ ἐξεγαμε. ζοντο, ἄχρι ἧς ἡμέρας εἰσῆλθε Νῶς εἰς τὴν κιβωτὸν, καὶ ἦλθεν ὁ κατακλυσμὸς, καὶ ἀπώλεσεν ἅπα τας. Ομοίως καὶ ὡς ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Λωτ, ήσθιον, ἔπινον, ἡγόραζον, ἐπώλουν, ἐφύτευον, ᾠκοδόμουν, ᾗ δὲ ἡμέρᾳ ἐξῆλθε Δὼτ ἀπὸ Σοδόμων, καὶ έβρεξε πῦρ καὶ θεῖον ἀπ᾿ οὐρανοῦ, καὶ ἀπώλεσεν ἅπαντας. Κατὰ ταῦτα ἔσται ᾗ ἡμέρᾳ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀν θρώπου ἀποκαλύπτεται. ο Καὶ διὰ τούτων τὸ αἰφν! διον καὶ ἀπροσδόκητον τῆς αὐτοῦ παρουσίας ενα δείκνυται. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ Νῶς ἐξαίφνης ἦλθεν ὁ κατακλυσμός, καὶ ἦρεν ἅπαντας, οὕτως ἔσται καὶ ἡ παρουσία αὐτοῦ. Αινίττεται δὲ διὰ τῶν ὑποδει γμάτων τούτων, τοῦ τε τῶν κατὰ τὸν κατακλυσμόν ἀνθρώπων, καὶ τοῦ τῶν Σοδομιτῶν, ὅτι τοῦ ᾿Αντιχρίστου ἐλθόντος, τὰ τῶν ἀτόπων ἡδονῶν ἐπιθήσον ται τοῖς ἀνθρώποις, καὶ λάγνοι ἔσονται, καὶ ἀθέσμοις ἡδοναῖς ἐκδεδωκότες, ὅπερ δὴ καὶ ὁ ᾿Απόστολος εἶπεν, ὅτι ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἔσονται οι άνθρωποι φιλήδονοι μᾶλλον, ἢ φιλόθεοι· καὶ εἰκότως ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ πλάνου ἀνθήσει τὰ κακά· τῆς γὰρ που νηρίας καὶ πάσης αμαρτίας καταγώγιον ὢν ἐκεῖνος, τί ἄλλο ἐμπολιτεύεσθαι ποιήσεις τῇ ἐλεεινῇ τῶν τότε ἀνθρώπων γενεᾷ, ή πάντως τὰ οἰκεία αὐτῷ; ἐξ ἀκαθάρτου γὰρ τί καθαρισθήσεται; Έσονται οὖν τηνικαῦτα οἱ ἄνθρωποι ἐν πάσῃ τρυφῇ, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Νῶς, καὶ οὐδὲν δυσχερὲς ἐλπίσουσιν, ἀλλὰ καὶ ἀπιστήσουσιν, ἐάν τις αὐτοῖς περί τινων συμβησομένων δυσχερῶν λέγῃ, ὥσπερ καὶ οἱ ἐπὶ τοῦ Νῶς, καὶ οἱ ἐπὶ τοῦ Λώτ. VERS. 31-33. In illo die qui fuerit in tecto, et vasa ejus in domo, ne descendat ad tollendum illa: et qui in agro, similiter non redeat ad relicta. Memores estole uxoris Lol. Quicunque qnaesierit animam suam servare, perdet illam: et quicunque perdiderit illam, vitam illi parabit. In illa die adventus Antichristi, is qui fuerit super tectum, hoc est in summis virtutibus, ne descendat, neque ab illis desistat cujuspiam temporalis rei gratia. Omnia enim temporalia hæc vasa dicuntur homini conferentia, alii quidem ad virtutem, alii vero ad malitiam. Igitur qui in summis est virtutibus, ne 430 descendat propter temporale aliquod, et excidat a suo fastigio, sed resistat malitiæ, et non demulceatur. Εt is qui in agro, similiter non revertatur ad ea quæ post se: Nam eum, qui in agro est, hoc est mundo, et operatur virtutem, non oportet reverti ad ea quæ post se, sed urgeri ad anteriora. Nam sicut alio loco dicit: Nullus qui manum suam ad aratrum mittit, et conversus est retrorsum, idoneus est ad reguum cœlorum "; > affert item exemplum mulieris Lot, quæ, cum conversa est retro, in statuam salis riguit, hoc est, non exiit a ** ¡¡ Tim. 111, 4. 87 Luc. 1x, 62. • Εν εκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ὃς ἔσται ἐπὶ τοῦ σώματος, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ ἐν τῇ οἰκίᾳ, μὴ καταβάτω ἆραι αὐτά. Καὶ ὁ ἐν τῷ ἀγρῷ ὁμοίως, μὴ ἐπιστρεψάτω εἰς τὰ ὀπίσω. Μνημονεύετε τῆς γυναικός Λώτ. Ος ἐὰν ζητήσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτὴν, καὶ ἧς ἂν ἀπολέσῃ αὐτὴν, ζωογονήσει αὐτήν.» Εν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ τῆς τοῦ ᾿Αντιχρίστου παρουσίας δ ὧν ἐπὶ τοῦ δώματος, τουτέστι τοῦ ὕψους τῆς ἀρετῆς, μὴ καταβάτω, μηδὲ ὑρεθήτω ἀπὸ ταύτης διά τινα πρόφασιν βιωτικήν. Πάντα γὰρ τὰ βιωτικά, σκεύη λέγονται εἶναι τῷ ἀνθρώπων, ἄλλῳ μὲν εἰς ἀρετὴν, ἄλλῳ δὲ εἰ; κακίαν συμβαλλόμενα. Μὴ τοίνυν ὁ ἐπὶ τοῦ ὕψους τῆς ἀρετῆς ἱστάμενος, καταβάτω διά τι βιωτικὸν, καὶ ἀποπεσέτω τοῦ οἰκείου ύψους, ἀλλ᾽ ἐνστήτω πρὸς τὴν κακίαν, καὶ μὴ μαλακισθήτω. Καὶ ὁ ἐν τῷ ἀγρῷ ὁμοίως μὴ ἐπιστρεψάτω εἰς τὰ ὀπίσω· τὸν γὰρ ἐν τῷ ἀγρῷ, τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἐργα Ξέμενον τὴν ἀρετὴν οὐ δεῖ ἐπιστρέφειν εἰς τὰ ὀπίσω, ἀλὰ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτείνεσθαι. Ὥσπερ καὶ ἀλλαγοῦ φησιν·. Οὐδεὶς ἐπιβαλὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Επιφέρει δὲ ὑπόδειγμα τὴν γυναῖκα τοῦ Λώτ, ἡ στραφεῖσα

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XVII. ὀπίσω, εἰς στήλην ἁλὸς ἐπάγη, τουτέστι, μὴ ἐξελ- malitia, sed mansit in salsugine sua, tota facta θοῦσα τῆς κακίας, ἐναπέμεινε τῇ ταύτης αλμυρίᾳ, Όλη κακὴ γενομένη, καὶ στηλιτεύουσα την ήτταν, ἣν ἔπαθε, παγεῖσα καὶ ἐναπομείνασα τῇ κακίᾳ. Εἶτα ἐπιφέρει τὰ ἀκόλουθα τοῖς ἄνω εἰρημένοις, ας ζητήσει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν. Μὴ γὰρ, φησί, σπουδασάτω τις ἐν τῷ τοῦ ᾿Αντιχρίστου διωγμῷ περιποιήσασθαι τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν· ἀπολέσει γὰρ αὐτήν. Ος δ᾽ ἂν ἑαυτὸν σφαγαῖς καὶ ἁπλῶς κινδύνοις ἐκδῷ, σωθήσεται, μὴ ὑποκύπτων τῷ τυ ράννῳ διὰ τὸ φιλόζωον. Ὥσπερ οὖν ἀνωτέρω εἶπεν, ὅτι ὁ ἐπὶ τοῦ ὕψους τῆς ἀρετῆς, μὴ διὰ τὰ βιωτικά πράγματα καταβή τω μαλακιζόμενος τυχὸν διὰ κτήματα καὶ χρήματα, καὶ διὰ ταῦτα ὑφιέμενος τῆς ενστάσεως, οὕτω καὶ νῦν ὁδῷ προϊών φησι, καὶ τί λέγω ὅτι μὴ καταβήσῃ διὰ σκεύη, μηδὲ διὰ τὰ ἐκτὸς προήσῃ τὴν ἀρετὴν, μηδὲ δι' αὐτὴν τὴν τῆς ψυχῆς περιποίησιν δέξῃ ὑποκλιθῆναι τῷ πλάνῳ καὶ διώκτη. Ταῦτα δὲ ὁ Ματθαῖος πάντα διὰ τὴν τῶν Ἱεροσο λύμων ἅλωσιν λεχθῆναι τῷ Κυρίῳ φησίν, αινιττομένῳ τὴν τῶν ἐχθρῶν ἐπίθεσιν, καὶ ὅτι αμεταστρεπτί φεύγειν δεῖ τοὺς Ῥωμαίους ἐπιόντας, καὶ μήτε ἐν τῷ δώματι ὄντας, καταβαίνειν εἰς τὴν οἰκίαν διά τι χρειώδες, ἀλλ᾽ εὐθὺς φεύγειν· οὐ γὰρ ἐστι καιρὸς σχολής, ὥστε συσκευάζεσθαι, μήτε ἐν ἀγρῷ ὄντας, στρέφεσθαι εἰς τὴν οἰκίαν· καὶ τὸν ἐν τῇ οἰκίᾳ γὰρ ὄντα φεύγειν δεῖ. Οὐδὲν δὲ θαυμαστὸν καὶ ἐν τῇ ἁλώσει τῶν Ἱεροσολύμων ταῦτα γεγονέναι, καὶ μέλο λειν αὖθις γενήσεσθαι ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ ᾿Αντι χρίστου· μᾶλλον δὲ πρὸς αὐτῷ τῷ καιρῷ τῆς ρήτου. mala, ac celebre faciens et quasi columna inscribens malum quod passa est: obstinata enim mansit in malitia sua. Deinde affert ea quæ ad supradicta sequuntur: Quicunque quæsierit animam suam salvare, perdet eam. Non quærat aliquis, inquit, iu Antichristi persecutione animam suain salvare: perdet enim eam. At qui se occisioni et periculis exposuerit, salvabitur. Ne igitur se humiliet tyranno propter vitæ amorem. Quippe sicut supra dixit, Qui est in fastigio virtutis, propter res leun - porales ne descendat, divitiis ct possessioüibus delinitus, et propterea cedal periculis: sic et lunc ulterius progrediens dicit, dico, non descendes propter vasa, neque propter externa virtutem deseras, neque propter auimæ lucrum annuas, ut inclineris impostori et persecutori. Hæc quidem Matthæus propter Hierosolymorum captivitatem dicta esse a Domino narrat insinuante hostium vim, et quod Romanos qui invasuri sunt, fugere oporteat, ita ut ne respiciatur: neque qui in tecto sint, descendant in domum alicujus rei temporalis gratin, sed statim fugiant; non erit enjm tempus otii, ita ut vasa colligere liceat: neque qui in agro est, revertatur in domum suam, sed eum qui in domo est fugere oportet. Nihil enim mirum in Hierosolye morum captivitate boc factum esse, iterumque firturum in adventu Antichristi, imo ad ipsum tempus consummationis futura est tribulatio gravissima. συντελείας, θλίψεως καὶ τότε μελλούσης γίνεσθαι ἀφο • Λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ νυκτὶ ἔσονται δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς, ὁ εἷς παραληφθήσεται, καὶ ὁ ἕτερος ἀφεθήσεται. Δύο ἔσονται ἀλήθουσαι ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἡ μία παραληφθήσεται, καὶ ἡ ἑτέρα ἀφεθήσεται. Καὶ ἀποκριθέντες λέγουσιν αὐτῷ· Ποῦ, Κύριε; Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ὅπου τὸ πτῶμα, ἐκεῖ καὶ οἱ ἀετοὶ συναχθήσονται.» Καὶ ἐντεῦθεν τὸ ἀπροσδόκητον καὶ αἰφνίδιον τῆς αὐτοῦ παρουσίας μανθάνομεν· τὸ γὰρ εἰπεῖν, ὅτι δύο ἔσανται ἐπὶ κλίνης μιᾶς, ἀμεριμνίαν ἐμφαίνει· καὶ τὸ ἀλήθειν δὲ καὶ τοῦτο ἀπροσδόκητον ἔσεσθαι τὴν παρουσίαν ὑποδηλοῖ. Καὶ ἄλλο δὲ μαν θάνομεν, ὅτι ἐν νυκτὶ ἡ παρουσία ἔσται, φησὶν οὖν ὅτι καὶ ἐκ τῶν πλουσίων τῶν ἐπὶ κλίνης ἀναπαυομένων, οἱ μὲν σωθήσονται, οἱ δὲ οὗ. Ἐπεὶ γὰρ εἶπεν, ὅτι δυσκόλως οἱ πλούσιοι σώζονται. Δείκνυσι νῦν, ὅτι οὔτε οὗτοι ἀπόλλυνται, οὔτε οἱ πένητες σώζονται, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν πλουσίων ὁ μὲν παραλαμβάνεται εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου ἁρπαζόμενος, ὡς κούφος τῷ πνεύματι καὶ οὐράνιος, ὁ δὲ ἀφίεται κάτω ὡς κατάκριτος. Καὶ ἐκ τῶν πενήτων ὁμοίως, οὓς διὰ τὸ ἀλήθειν ἐσήμανεν, ὁ μὲν σωθήσεται, ὁ δὲ οὗ. Οὐ γὰρ πάντες πένητες δίκαιοι· ἐκ τούτων γὰρ οἱ κλέ πται, καὶ βαλαντιοτόμοι, διὰ τοῦ ἀλήθειν οὖν τὸν ἐπίπονον βίον τῶν πενήτων ἐδήλωσεν. Ερωτησάν των δὲ τῶν μαθητῶν· Ποῦ, Κύριε, παραληφθήσον. ται οὗτοι; ἔφη, Ὅπου τὸ πτῶμα, ἐκεῖ καὶ οἱ ἀετοί, ** Matth. xxiv, 17, 18. VERS. 34-37. • Dico vobis, in illa nocte eruut duo in lecto uno, unus assumetur, et alter relin quetur. Duæ eruat molentes simul, una assumetur, et altera relinquetur. Et respondentes dicunt illi: Ubi, Domine? Qui dixit illis: Ubicunque fuerit cadaver, illuc congregabuntur et aquily.» Ex hoc etiam loco repentinum et inopinatum ejus adventum discimus. Duos, enim esse in lecto uno, significat sollicitudinis carentiam, et molere quoque, inexspectatur significat adventum. Discimus et alind quiddam, quod in nocte adventus erit. Dicit igitur, quod ex divitibus qui in lecto quiescent, alii quidem salvabuntur, alii autem non. Nam 431 quia dixit quod difficile divites salvantur, ostendit nunc quod neque hi pereunt, neque pauperes omnes salvantur, Sed et ex divilibus unus assumitur in occursum Domini raptus, quasi levis spiritu et coelestis, et alius relinquitur iufra ut condemnnatus. Εt ex pauperibus similiter, quos per molentes significavit, quoniam per pistrinum laboriosam pauperum vi tan insinuat, unus quidem salvabitur, alius autem non. Non omnes pauperes justi. Nam ex illis fures et marsupiorum incisores. Cum autem rogassent discipuli: Quo, Domine, assumentur illi? dixit: Ubi cadaver, illic et aquila: hoc est, ubi filius hominis, illic et sancti ejus leves et in sublime vo

lantes: sicut peccatores graves, qui et infra re- τουτέστιν, ὅπου ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ἐκεῖ πάντες linquentur. Nam sicut jacente cadavere, omnes carnivora colacres advolant: ita et ubi Filius hominis propter nos mortuus, et in casum positus, de cœlo apparuerit, omnes sancti congregabuntur, et ipsi angeli. Cum illis veniet in gloria Patris, et in splendore indicibili: licet enim tempus illud nocten. vocarit, eo quod repentinum et inopinatum, vel quia tenebris involventur peccatores, dixit: Justis lux orietur, imo et ipsi fulgebunt sicut sol. οἱ ἅγιοι οἱ κούφοι καὶ ὑψιπετεῖς, ὡς οἶγε ἁμαρτωλοὶ βαρεῖς, διὸ καὶ κάτω ἀφίενται. Ωσπερ καὶ σώματος νεκροῦ κειμένου, πάντες οἱ σαρκοβόροι ὄρνεις ἐπ' αὐτὸ φέρονται, οὕτω καὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου τοῦ δι' ἡμᾶς νεκρωθέντος, καὶ εἰς πτῶσιν τεθέντος, ἀπ' οὐρανῶν φανέντος, πάντες οἱ ἅγιοι συναχθήσονται, καὶ αὐτοὶ οἱ ἄγγελοι· μετ᾿ αὐτῶν γὰρ ἥξει ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν ἀῤῥήτῳ αἴγλῃ. Εἰ γὰρ καὶ νύχτα ὠνόμασε τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀπροσε δόκητον. καὶ διὰ τὸ τοῖς ἁμαρτωλοῖς μέλλον προσγενέσθαι σκότος, τοῦτο εἴρηκε· τοῖς γὰρ δικαίοις φῶς ἀνατελεί, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτοὶ ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος. CAPUT XVIII. Quod assidue orandum. De injusto judice. De Pharisæo et publicano. De puerulis quorum est regnum Del. De interpellante Christum. De lepraso. VERS. 1-8. Dicebat autem et parabolam ad illos huc spectantem, quod oporteret semper orare nec defatigari, dicens: Judex quidam erat in quadam civitate, qui Deum non timebat, nec hominem reverebatur. Vidua autem quædam erat in civitate illa, Περὶ τοῦ ἀεὶ προσεύχεσθαι. Περὶ τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας. Περὶ τοῦ Φαρισαίου καὶ τελώνου. Περί τῶν παιδίων, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Περὶ τοῦ ἐπερωτήσαντος τὸν Ἰησοῦν. Περὶ τοῦ λεπρού. • Ελεγε δὲ παραβολὴν αὐτοῖς πρὸς τὸ δεῖν αὐτοὺς πάντοτε προσεύχεσθαι, καὶ μὴ ἐκκακεῖν, λέγων· κριτής τις ἦν ἔν τινι πόλει τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος, καὶ ἄνθρωπον μὴ ἐντρεπόμενος. Χήρα δέ τις ἦν ἐν ἐκείνῃ τῇ πόλει, καὶ ἤρχετο πρὸς αὐτὸν λέγουσα, Ἐκδίκησόν με ἀπὸ τοῦ ἀντιδίκου μου. Καὶ οὐκ ἠθέ λησεν ἐπὶ χρόνον. Μετὰ δὲ ταῦτα εἶπεν ἐν ἑαυτῷ· ΕΙ καὶ τὸν Θεὸν οὐ φοβοῦμαι, καὶ ἄνθρωπον οὐκ ἐντρές πομαι, διά γε τὸ παρέχειν μοι κόπους την χήραν ταύ την, ἐκδικήσω αὐτὴν, ἵνα μὴ εἰς τέλος ἐρχομένη ὑποπιέζῃ με. Εἶπε δὲ ὁ Κύριος· 'Ακούσατε τί ό κριτής τῆς ἀδικίας λέγει· ὁ δὲ Θεὸς οὐ μὴ ποιήσῃ τὴν ἐχε δίκησιν τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ τῶν βοώντων πρὸς αυτ τὸν ἡμέρας καὶ νυκτὸς, καὶ μακροθυμῶν ἐπ' αὐτοῖς; λέγω ὑμῖν, ὅτι ποιήσει τὴν ἐκδίκησιν αὐτῶν ἐν τάχει. Πλὴν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐλθὼν ἆρα εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς;» Επειδή θλίψεων έμνημόνευσε καὶ κινδύνων, ἐπιφέρει καὶ τὴν θεραπείαν τούτων, ἡ δέ ἐστιν ἡ προσευχὴ, καὶ οὐχ ἁπλῶς προσευχή, ἀλλ᾽ ἐπίμονος καὶ μεμεριμνημένη. Μέλλουσι μὲν γάρ, φησί, ταῦτα πάντα τοῖς τότε συμβαίνειν, ἀλλὰ μέγας βοηθὸς πρὸς ταῦτα ἡ προσευχή, ἣν ἐπιμόνως καὶ συνεχῶς ποιεῖσθαι δεῖ ἡμᾶς ἐννοοῦντας, πῶς τὸν κριτὴν τῆς ἀδικίας ἡ τῆς χήρας προσεδρεία κατε δυσώπησεν. Εἰ γὰρ τοῦτον τὸν πάσης κακίας πεπληρωμένον, καὶ πρὸς Θεὸν καὶ πρὸς ἀνθρώπους ἀπο αναιδεσάμενον ή καρτερία ἐμάλαξε, πόσω μάλλον ἡμεῖς τὸν πατέρα τοῦ ἐλέους Θεὸν οὐχ ἑλκύσομεν εἰς οἶκτον, καν μακροθυμῇ πρὸς τὸ παρόν; "Ορα δὲ ὅτι τὸ μηδὲ ἀνθρώπους αἰσχύνεσθαι χείρονος κακίας δεῖγμα· τὸν μὲν γὰρ Θεὸν πολλοὶ οὐ φοβοῦνται, πλὴν ἀλλ' ἀνθρώπους αἰσχύνονται, διὸ καὶ ἧττον ἁμαρτά νουσιν. Οταν δὲ καὶ πρὸς ἀνθρώπους ἀπαναισχυν τήσειέ τις, ἐνταῦθα ἤδη τῆς κακίας ή κορυφή. Διὸ καὶ ὁ Κύριος ὕστερον τέθεικε τὸν ἄνθρωπον μὴ ἐν τρεπόμενος, ώσανεί τοῦτο λέγων· "Οτι κριτής ἦν τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος, καὶ τί λέγω τοῦτο, ὅτι τὸν Θεὸν οὐκ ἐφοβεῖτο; τὸ μεῖζον εἶχε δείγμα τῆς και κίας, ὅτι οὐδὲ ἄνθρωπον ᾐσχύνετο. Ταῦτα μὲν οὖν ἡ παραβολὴ ἡμᾶς διδάσκει, ὡς πολλάκις είπομεν, νου θετοῦσα μὴ ἐκκακεῖν ἐν ταῖς προσευχαῖς, ὥσπερ οδη et veniebat ad eum dicens: Vindica me de adversario meo. Et nolebat aliquandiu. Post hæc autem dixit intra se: Quanquam Deum non timeo, nec hominem revereor, tamen quia molesta est mihi bac vidua, vindicabo illam, ne tandem veniens sugillet me. Ait autem Dominus: Audile quid judex iniquus dicat. Deus autem non faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se die ac nocte etiam cùm patiens fuerit super illis? Dico vobis quod faciet vindictam illorum cito. Verum tamen Filius homuinis cum venerit, an reperturus est fidem in terra? › Postquam mentionem fecit affictionum et periculorum, nunc subdit quomodo in illis salvemur. Curantur enim oratione perseverante et sollicita. Nam ventura sunt hæc omnia. Cæterum magnum auxilium in his fert precatio, modo perseverans sit et continua. Oportet enim nos considerare quomodo injusti judicis pertinaciam 432 sedulitas viduæ fregerit. Si enim illum omni malitia repletun, neque Deum neque homines reverentem, perseverantis oratio demulsit: quanto magis nos Patrent misericordize Deum ad miserationem movebimus, η eliamsi cunctetur nonnihil? Vide autem majoris malitiae indicium esse, neque homines revereri. Deum enim multi non timent, attamen homines reverentur, ideo et minus peccant: quando autem et apud homines quis impudens fuerit, tunc omnis malitiæ vertex videtur. Idcirco et Dominus postea posuit, neque hominem reverens, quasi hoc dicens, Judex erat Deum non timens, et quid dico quod Deum non timuerit? majus malitiæ indicium habuit, quia neque hominem reverebatur. Porro hæc parabola nos docet, quod sæpe dicimus inter exhortandum, ne defatigemur in precibus. Sane sicut alibi dicit: Quis vestrum amicum habens, et cum venerit et pulsaverit nocte, illum rejecturus est?

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. CAP. XVIII. fiκαὶ ἀλλαχοῦ ἔφη· Τίς ἐξ ὑμῶν φίλον ἔχων, εἶτα ἐλ- Nam propter impulentiam ejus, si non propter aliud, θόντα καὶ κρούοντα νυκτὸς ἀποπέμψεται; Διὰ γὰρ τὴν ἀναίδειαν αὐτοῦ, εἰ μὴ δι᾽ οὐδὲν ἄλλο ἀνοίξει. Καὶ πάλιν· «Τίς ἐξ ὑμῶν, ὃν ἐὰν ὁ υἱὸς αὐτοῦ αἰτήσῃ ἄρτον, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ τούτων γὰρ πάντων τὴν ἔμμονον σχολὴν ἐν ταῖς προσευχαῖς ἡμῖν ὑποτία θεται. Ἐπειράθησαν δέ τινες περιεργότερον την πα ραβολὴν ταύτην ἐκλαβέσθαι, καὶ ἀπεικάσαι τόλμησαν τῇ ἀληθείᾳ. Χήρα μὲν, ἔφασαν, ἐπὶ πᾶσα ψυχή τὸν ἄνδρα ἀποβαλοῦσα αὐτῆς, ἂν εἶχε πρότερον, τὸν διάβολον φημί, καὶ διὰ τοῦτο ἀντίδικον αὐτὸν ἔχουσα ἀεὶ ἐπιτιθέμενον αὐτῇ· ἡ δὲ προσέρχεται τῷ Θεῷ κριτῇ τῆς ἀδικίας, τουτέστι, τῷ κατακρίνοντι τὴν ἀδικίαν, ὃς οὔτε Θεὸν φοβεῖται. Αὐτὸς γὰρ Θεὸς μό νος, καὶ οὐκ ἔχει δν φοβηθήσεται ἕτερον· ἀλλ᾽ οὔτε ἄνθρωπον αἰσχύνεται, Θεὸς γὰρ πρόσωπον ἀνθρώπου οὐ λαμβάνει. Ταύτην τὴν χώραν ψυχὴν δεομένην τοῦ Θεοῦ συνεχῶς διὰ τὸν ἀντίδικον αὐτῆς διάβολον, οἰκτείρει ὁ Θεὸς καταδυσωπησάσης αὐτὸν τῆς προσε εδρείας ταύτης. Ταῦτα μὲν οὖν ὅτῳ φίλον, δεχέσθω, Παρετέθη γὰρ, ἵνα μὴ ἀγνοῶνται. Πλὴν ταῦτα δια δάξας ἡμᾶς ὁ Κύριος περὶ τοῦ δεῖν προσεύχεσθαι, καὶ ὑποδείξας, ὅτι εἰ οὗτος ὁ ἄνομος, καὶ πάσης κακίας πεπληρωμένος ᾤκτειρε τῇ συνεχείᾳ τῆς δεήσεω;, πότῳ μᾶλλον ὁ Θεὸς ὁ πάσης δικαιοσύνης ἀρχηγὸς οὐ ποιήσειε τὴν ἐκδίκησιν ἐν τάχει, καίτοι μακροθυμῶν, καὶ φαινόμενος. ἀνηκουστεῖν τῶν δεομένων αὐτοῦ νυκτὸς καὶ ἡμέρας; Ταῦτα οὖν διδάξας, καὶ δείξας, ἡμῖν, ὅτι ἐν τῷ καιρῷ τῆς συντελείας τῇ προσευχῇ χρηστέον πρὸς τοὺς μέλλοντας τότε η κινδύνους ἐπιγενήσεσθαι, επιφέρει, ὅτι, Ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἄρα ἐλθὼν εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς; ἐν σχήματι ἐρωτήσεως τὸ σπάνιον τῶν τότε εὑρεθησομένων πιστῶν ὑποσημαίνων. Τοσοῦτον γὰρ κατακρατήσει τότε ὁ υἱὸς τῆς ἀνομίας, ὥστε πλαἂν καὶ τοὺς ἐκλεκτούς, εἰ δυνατόν. Εἴωθε δὲ ἐπὶ τοῦ σπανίως εὑρισκομένου, τῷ ερωτηματικῷ τρόπῳ χράσθαι, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ· Τίς ἄρα ἐστιν ὁ πιστὸς δοῦλος, καὶ φρόνιμος; Καὶ ἐνταῦθα οὖν τὸ αὐτὸ ὑπο δηλῶν, καὶ ὅτι βραχεῖς, καὶ ὀλιγόστοι ἔσονται οἱ τήν πρός τε τὸν Θεὸν, καὶ πρὸς ἀλλήλους πίστιν φυλάτ τοντες, τῇ ἐρωτήσει ταύτῃ ἐχρήσατο. Εἰκότως δὲ τῇ περὶ τοῦ προσεύχεσθαι παραινέσει τὸν περὶ τῆς πί στεως λόγον ἐπισυνήψεν. Ἐπειδὴ γὰρ πάσης προσο ευχῆς βάθρον, καὶ κρηπὶς ἡ πίστις· εἰ μὴ γὰρ πιο στεύσει ὁ ἄνθρωπος, ὅτι ὁ ἐὰν αιτήσῃ, λήψεται πρὸς τὸ συμφέρον, ματαία ή προσευχή, ἣν ποιεῖται· διὰ τοῦτο ὁ Κύριος περὶ τοῦ προσεύχεσθαι· διδάσκων, καὶ τῆς πίστεως ἐπεμνήσθη, δηλῶν κεκρυμμένως, ὅτι ὀλίγων ἔσται καὶ τὸ προσεύχεσθαι τότε, επειδή καὶ ἡ πίστις ἐν ὀλίγοις εὑρεθήσεται. Ελθὼν μὲν οὖν ὁ Κύριος ἐν νεφέλαις, οὐχ εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ μὴ ἄρα ἐν ὀλίγοις, ποιήσει δὲ ταύτην τότε, καὶ ἄκοντες γὰρ πάντες ομολογήσουσιν, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρὸς, καὶ εἴ γε χρὴ ταῦτα πίστιν, ἀλλὰ μὴ ἀνάγκην εἰπεῖν, οὐδεὶς τῶν ἀπίστων ἔσται, ὃς οὐ πιστεύσει, ὅτι μόνος δ Σωτὴρ ὁ παρ' αὐτοῦ πρὶν βλασφημούμενος. aperiel. Εt iterum: c Quis ex vobis, a quo si Πα lius ejus panem petat, etc. • Quibus sollicita ac perpetua oratio præscribitur. At tentarunt quidam parabolam banc curiosius exponere, et veritati comparare sunt ausi (a). Viduam enim dicunt omnem animam esse, virum autem dimisisse quem prius habuit, diabolum: et propter hoc illum hbet adversarium semper resistentem sibi. Ipsa autem accedit ad Deum judicem injustitiæ, hoc est, condemantem injustitiam, qui neque Deum timet. Ipse enim Deus solus non habet quem timeat alium, sed neque hominem reveretur; Deus enim personam hominis non recipit ". Huic viduæ, quæ dum orat continuis precibus propter adversarium suum diabolum, miseretur Deus, et placatur propter assi duitatem ejus. Hæc, qui volet, et cui placent, 81scipiat. Proposita enim sunt ne ignorentur. Atqui Dominus hæc nos docuit, qnod oporteat semper orare et per exemplum indicavit, quod etiam i iste iniquus et omni malitia plenus, misereretur tamẹn ob continuas preces, quanto magis Deus omt:is justitiae dus non faciet brevi vindictam, quamvία differat, et videatur non audire orantes die ac noclc? Haque qui docuit et monstravit nobis quod in tenpore consummationis sæculi opus sit oratione, ut in futuris periculis durare valeamus, subdit: Nunquid Filius honinis cum venerit, inveniet fdem in terra 30? Qua interrogationis figura raros dicit tunc invenien dos fideles. In tantum enin invalescet illus iniquitatis, ut etiamn, si possibile esset, seduceret electos. In raris enim solet hujusmodi interrogandi figura uti, sicut et cum diclt: Quis putas fidelis et prudens servus? Atque hoc loco idem significans, quod pauci numero 433 erunt qui erga Deum et inter se fidem servabunt, hac interrogatione usus est. Merito autem sermoni de oratione sermonem de fide connexuit, quoniam omnis orationis Candamentum ac basis est fides. Nisi enim crediderit homo, quod hoc quod petit accepturus sit in suam utilitatem, vana est oratio quam facit. Et propterea Dominus de oratione docens, etiam fidei meminit, declarauis interim, paucorum fore tunc orare: quandoquidem fides in paucis invenietur. Igitur cum venerit Dominus in nubibus, non inveniet fidem super terram, nisi in paucis. Faciet autem hanc tunc: inviti autem omnes confitebuntur quod Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris: si quidem hæc fides vocanda est, et non potius nécessitas, Nullus enim erit inβdelium qui non credet quod solus sit Salvatoris, quem antea blasphemaral. * Galat. 1, 6. * Luc. xvii, 8. Ο (ά) Edit. Lut. non habet, et vcritati comparare sunt ausi. PATROL. GR. CXXIII.

Vɛas. 9-14. ‹ Dixit autem et ad quosdam qui in se coufdebant quod essent justi, et aspernabantur cæteros, parabolam istam: Duo homines ascendebant in templum ut precarentur: unus Pharisæus, et alter publicanus. Pharisæus stans bæc apud se orabat: Deus, gratias ago tibi quod non sum sicut cæteri homines, raptores, injusti, adulteri, velut cliam hic publicanus; jejuno bis in Sabbato, decinas do omnium quæ possideo. Et publicanus procul stans, nec oculos volebat ad cœlum attollere, sed tundebat pectus suum, dicens: Deus, propitius esto mibi peccatori. Dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam, magis quam ille: quia omais qui se extollit, humiliabitar, et omnis qui se humiliat, extolletur. Non cessat Dominus pluri- » · Εἶπε δὲ καὶ πρός τινας τοὺς πεποιθότας ἐφ' εαυ τῶς, ὅτι εἰσὶ δίκαιοι, καὶ ἐξουθενοῦντας τοὺς λοι πούς, τὴν παραβολὴν ταύτην - "Ανθρωποι δύο ἀνέβη σαν εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι· ὁ εἷς Φαρισαῖος, καὶ ὁ ἕτερος τελώνης. Ο Φαρισαῖος, σταθεὶς προς ἑαυτὸν, ταῦτα προσηύχετο· Ο Θεός, εὐχαριστῶ σοι ὅτι οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων, ἅρπαγες, ἄδικοι, μοιχοί, ἢ καὶ ὡς οὗτος ὁ τελώνης· νηστεύω δὲς τοῦ Σαββάτου, ἀποδεκατῶ πάντα όσα κτώ μαι. Καὶ ὁ τελώνης, μακρόθεν ἐστώς, οὐκ ἤθελεν οὐδὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπᾶραι, ἀλλ᾽ ἔτυπτιν εἰς τὸ στῆθος αὐτοῦ, λέγων· Ὁ Θεὸς ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ. Λέγω ὑμῖν, κατέβη οὗτος δεδικαιω μένος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, ἡ ἐκεῖνος, ὅτι πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτόν, ύψω bus argumentis repurgare superbis vilium. Plus θήσεται.» Οὐ παύεται ὁ Κύριος τὸ τῆς ὑπερηφα enim aliis vitiis mentem humanam turbat, propterca sæpe et multum de hac docet. Denique et nunc pejorem ejus speciem purgat. Multa enim sunt philautiæ germina. Opinio de se magna, arrogantia, et iuauis gloriæ cupiditas ab hac pullulant. Peruiciosior autem omnibus aliis est superbia, quæ Dei est contemptus. Cum enim quis non Deo, sed sibi sua bona opera tribuit, quid hoc aliud quam negare Deum est, et ei adversari? Hoc igitur vitium, cui Dominus ita adversatur, ut inimicus inimico, hac parabola medicari Dominus declaratur. Propter hoc enim quod confidunt in seipsis, et non totuni Deo tribuunt, sed alios per hoc exinaniunt, hæc dicit et ostendit quod justitia, quamvis alioqui sit mirabilis, et hominem Deo proximum constituat, cum superbiam admiserit, hominem in locum infimum rejicial, et demonem reddat, qui jam se æqualem Deo fecerat. Similia itaque sunt verba Pharisei ab initio, grati hominis sermonibus. Gratias enim habeo tibi, inquit, Deus; at cætera quanta referta sunt arrogantia! 434. Non enim dixil, Fecisti me abstinere ab injustitia, et a rapina: sed quomodo? Non sum. Sibiipsi attribuit bonum opus, et suo robori. At alios judicare quomodo est hominis scientis quod a Deo habeat quæ habet? Omnino enim si credidisset quod per gratiam haberet aliena bona, non contempsisset alios, considerans quod etiam ipse æque nudus esset, quantum ad νίας πάθος ἐκκαθαίρων διὰ πλειόνων. Ἐπειδὴ γὰρ πλέον τῶν ἄλλων παθῶν ἐνοχλεῖ ταῖς ἀνθρωπίναι γνώμαις, διὰ τοῦτο πολλαχοῦ καὶ πολλάκις περὶ τού του διδάσκε:. 'Αμέλει καὶ νῦν τὸ χεῖρον εἶδος ταύτη; ἐκκαθαίρει. Πολλὰ γὰρ τὰ τῆς φιλαυτίας βλαστήσ ματα. Καὶ γὰρ καὶ οίησις, καὶ ἀλαζωνεία, καὶ κενοδοξία ἐκ ταύτης φύονται. Ολεθριώτερον δὲ πάντων ἡ ὑπερηφανία, ὑπερηφανία δέ ἐστιν ἀθέτησις σας. Οταν γάρ τις οὐ τῷ Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ ἐπιγράφηται τὰ κατορθώματα, τί ἄλλο, ἢ ἄρνησις Θεοῦ ἐστι καὶ ἀντιθεῖα. Τοῦτο οὖν τὸ πάθος τὸ ἀντίθεον, ᾧ ὁ Κύ ριος ἀντιτάσσεται, ὡς ἐχθρὸς ἐχθρῷ, διὰ τῆς παραβολῆς ταύτης ὁ Κύριος θεραπεύειν ἐπαγγέλλεται. Διὰ γὰρ τοὺς πεποιθότας ἐφ' ἑαυτοῖς, καὶ μὴ τὸ πᾶν Θεῷ λογιζομένους, ἀλλὰ διὰ τοῦτο καὶ τοὺς ἄλλους ἐξουθενοῦντας, ταῦτά φησι, καὶ δείκνυσιν, ὅτι ἡ δια καιοσύνη τἆλλα θαυμαστή τις οὖσα, καὶ πλησίον τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον ἱστώσα, ὅταν τὴν ὑπερηφανίαν προσλάβηται, εἰς τὰ κατώτατα τὸν ἄνθρωπον ἀποδε ρίπτει, καὶ ὡς δαίμονα ποιεῖ τὸν τέως ἰσόθεον χρηματίζοντα. Εοικε μὲν οὖν τὰ βήματα τοῦ Φαρισαίου ἐξ ἀρχῆς μὲν εὐγνώμονος ἀνθρώπου λόγοις. Ευχαρ στῶ σοι γάρ, φησὶν, ὁ Θεὸς, τὰ δὲ ἐφεξῆς πάσης ἀπο νοίας πεπληρωμένα. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Εποίησάς με ἀπέχειν ἀπὸ ἀδικίας, ἀπὸ ἁρπαγῆς· ἀλλὰ πῶς; Οὐκ εἰμί. Ἑαυτῷ προσήψε το κατόρθωμα, καὶ τῇ οἰκίᾳ Ισχύϊ. Τὸ δὲ καὶ τοὺς ἄλλους κατακρίνειν, τοῦτο πώς ἐστιν ἀνθρώπου ειδότος, ὡς παρὰ Θεοῦ ἔχει, ο ἔχει; suam virtutem attinebat. Gratis enim indutus est Πάντως γὰρ εἰ ἐπίστευσεν, ὅτι χάριτι ἔχει τὰ ἄλλο propter misericordiam propterea superbus Phariseus, tanquam propriæ ascribens potentiæ ea quæ facta sunt, inde eo progressus est, ut et alios judicet. Ostendit autem Dominus et per stationen, superbiam ejus, et humilitatis inopiam. Humilis enim viri est et aspectus humiliatus, hic autem et habitu et gestu superbus agnoscitur. Quamvis autem et de publicano dictum sit quod steterit, tamen vide el quæ sequuntur, quod neque oculos in cœlum voluerit extollere, unde statio ejus incurvata erat. intius autem et oculi in cœlum extoliebantur, et cor simul extollebatur. Vide autem et in oratione Pharisei ordineur, quid indicet nobis: primum quidem dixit ea quæ non erant: et tune enumeravit quæ τρια ἀγαθά, οὐκ ἂν τοὺς ἄλλους ἐξουθένει, λογ ζόμενος ὅτι καὶ αὐτὸς ἐπίσης γυμνός ἐστιν ὅσον ἐπὶ τῇ οἰκείᾳ δυνάμει, δωρεὰν δὲ ἐνεδύθη διὰ ἔλεον. Διὰ τοῦτο ὑπερήφανος ὁ Φαρισαίος, ώς οἰκείᾳ ισχύϊ έπι· γράφων τὰ εἰργασμένα· κἀντεῦθεν ὑπήχθη καὶ τοὺς ἄλλους κατακρίνειν. Επισημαίνεται δὲ ὁ Κύριος καὶ διὰ τοῦ, Σταθεῖς, τὸ ὑψηλόφρον αὐτοῦ καὶ ἀτα πείνωτον τοῦ μὲν γὰρ ταπεινόφρονος καὶ τὸ δρώμε νον ταπεινὸν, οὗτος δὲ καὶ τῷ σχήματι σοβαρότητα ἐπεδείκνυτο. Εἰ δὲ καὶ περὶ τοῦ τελώνου είρηται τὸ ἑστὼς, ἀλλ᾽ ἄρα καὶ τὸ ἐφεξῆς, ὅτι οὐδὲ τοὺς ὀφθαλ μοὺς ἤθελεν εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπᾶραι, ὥστε ἡ στάσις αὐτῷ συγκεκυφυΐα ἦν. Εκείνου δὲ καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπῄροντο, καὶ τῇ καρδίᾳ συνυψούντα

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XVIII. illa et illa, deinde apposuit quæ virtutis erant, ut jejunare bis in Sabbato, et decimas dare de omnibus quæ possidebat. Oportet enim non solum declinare a malo, sed et facere bonunt. Et prius oportet absistere a malo, et postea virtutem aggredi: quemadmodum et in fonte laloso, ut aqua pura defluat, prius lutum expurgandum, ut baurias puram aquam. Considera autem et hoc, quomodo non arripuerit parvum verbum, ut singulari nomine diceret, sed plurali numero in multos hæc expuerit, dicendo: Quod non sum sicut cæteri. Cum auGem dixisset, Non sum sicut cateri, apposuit, et dixit: Jejuno bis in Sabbato, hoc est, bis in bebdomade. Sabbatum euim hebdomas est, quæ a consummatione et quieto die nominatur. Sabbat enim, quies; quin et Sabbata hebdomadem dicebant plus rali numero. Unde et unam Sabbatorum, primam diem hebdomadæ, quæ apud nos est Dominica, vocabant; apud Hebræos enim unum et primum idem signat. Est et alius profundior sermo; nam contra adulterium gloriabatur de jejunio: a deliciis enim petulantia. Ipse igitur corpus propter jejunium compescens, a multis ejusmodi affectionibus liber erat. Jejunabant autem Pharisæi secunda et quinta. Contra rapinam et injustitiam proferebat dationemi decimarum omnium quæ possidebat. Tantum, inquit, contrarius sum rapium et injustitia, ut etian quæ mea sunt, expendam. Decimarum enim datio Ορα δὲ κάν τῇ τοῦ Φαρισαίου εὐχῇ τάξιν υποδειχνυ- erant. Dixit enim: Non sum sicut multi hominum, μένην ἡμῖν. Πρότερον γὰρ εἶπεν ἃ οὐκ ἔστι, καὶ τότε κατέλεξεν ὁ ἔστιν. Εἰπὼν γὰρ, Ὅτι οὐκ εἰμὶ ὡς οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων τάδε καὶ τάδε, προσέθηκε καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς, τὸ νηστεύειν δι; τοῦ Σαββάτου, καὶ τὸ ἀποδεκατοῦν ὅσα κτᾶται. Δεῖ γὰρ μὴ ἐκκλίνειν μόνον ἀπὸ κακοῦ, ἀλλὰ καὶ ποιεῖν ἀγαθόν. Καὶ πρότερον δεῖ ἀποσχέσθαι τῆς κακίας, καὶ τότε τῇ ἀρετῇ ἐπιχειρήσαι, ὥσπερ οὖν καὶ πηγῆς βορβορωθείσης ὕδωρ μέλλων ἀπαρύσασθαι καθαρόν, πρός τερον ἐκκάθαρον τὸν βόρβορον, καὶ τότε ἀρύσῃ τὸ καθαρόν. Καὶ τοῦτο δὲ ἐπισκόπησον, πῶς οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐκ εἰμὶ ὡς οἱ πολλοὶ, ἅρπαξ, μοιχός, οὐδὲ γὰρ κατεδέξατο ἄχρι καὶ βήματος ψιλοῦ ὄνομα διαβεβλημένον τῷ ἑαυτοῦ προσώπῳ μοναδικῶς προσάψαι, ἀλλὰ πληθυντικῶς τοῖς λοιποῖς ἀνθρώποις ταῦτα προσέβριψεν. Εἰπὼν δὲ Ὅτι οὐκ εἰμὶ ὡς οἱ λοιποί, ἀντέθηκε τούτῳ τὸν Νηστεύω δὲς τοῦ Σαββάτου, τουτέστι, δεύτερον τῆς ἑβδομάδος. Σάββατον γὰρ ἡ ἑβδομὰς ἐλέγετο, ἀπὸ τῆς τελευταίας καὶ ἀναπαυσί μου ἡμέρας όνομαζομένη. Σαββατ γὰρ ἡ ἀνάπαυσις, καὶ Σάββατα δὲ τὴν ἑβδομάδα ἔλεγον πληθυντικώς. Οθεν καὶ μίαν Σαββάτων τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος τὴν παρ' ἡμῖν Κυριακὴν ἐκάλουν· παρὰ γὰρ Εβραίοις τὸ μίαν ταυτὸν σημαίνει τῷ πρώτην. Οντος καὶ ἑτέρου λόγου βαθυτέρου πρὸς μὲν οὖν τὸ τῆς μοιχείας πάθος τὴν νηστείαν ἀντηλαζωνεύσατο, καὶ γὰρ ἀπὸ τρυφῆς ἡ λαγνεία, αὐτὸς μὲν τὸ σῶμα διὰ νηστείας ἄγχων, πολὺ ἀπεῖχε τῶν τοιούτων παθῶν. Ἐνήστευον δ' ἄρα οἱ Φαρισαῖοι δευτέραν, καὶ πέμπτην. Πρὸς δὲ τὸ, Αρπαγες καὶ ἄδικοι, αντέταξε τὸν ᾿Αποδεκατῶ ὅσα κτῶμαι· τοσοῦτον γάρ, φησίν, ἐναντιοῦμαι τῇ ἁρπαγῇ, καὶ ἀδικίᾳ, ὥστε καὶ τὰ ἐμαυτοῦ προσδίδωμι. Ἡ δὲ δεκάτωσις δοκεῖ μὲν τισιν ἁπλῶς καὶ ἅπαξ παρὰ τοῦ νόμου διαγορεύεσθαι, τοῖς δὲ βαθέως ἐρευνῶσιν αὐτὸν, εὑρίσκεται τρεῖς δεκατώσεις εἰσηγούμενος, καὶ τοῦτο ἐκ τοῦ Δευτερονομίου μαθήσῃ ἀκριβῶς, ἐπιστήσας τὸν νοῦν. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ Φαρισαῖος· ὁ δὲ τελώνης πάντα τὰ ἐναν τία. Μακρόθεν γὰρ ίστατο καὶ σχήματι, καὶ ῥήματι, καὶ κατανύξει καρδίας πάμπολυ ἀπέχων αὐτοῦ, καὶ οὐ μόνῳ τῷ τοπικῷ διαστήματι· τούς τε γὰρ ὀφθαλμοὺς ἡδεῖτο εἰς τὸν οὐρανὸν ἄραι, ἀναξίους τῆς τῶν ἄνω θέας κρίνων τοὺς τὰ τῆς γῆς ἀγαθὰ βλέπειν, καὶ καρποῦσθαι θελήσαντας. Είς τε τὸ στῆθος ἑαυτοῦ έτυπτεν, τὴν καρδίαν οἱονεὶ πλήσσων ὑπὲρ τῶν που νηρῶν βουλευμάτων, καὶ εἰς αἴσθησιν διεγείρων οἷα καθεύδουσαν, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἔλεγεν, ή, Ο Θεός, ἐλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ. Καὶ διὰ τούτων ἁπάντων κατέβη δεδικαιωμένος, ἡ ἐκεῖνος, ἀντὶ τοῦ, παρ' δ ἐκεῖνος· Ακάθαρτος γὰρ παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος, καὶ Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν. ᾿Αλλὰ θαυμάσειεν ἄν τι;, πῶς ὁ μὲν Φαρισαίος ὀλίγα βήματα μεγαλοφροσύνης προϊέμενος κατακρίνεται, ὁ δὲ Ἰὼβ πάμπολλα μεγαλορρημονήσας στεφανούται; Ὅτι τοι ὁ μὲν Φαρισαίος οὐδενός ἀναγκάζοντος ίστατο τοιαῦτα ματαιάζων, καὶ κατα » [ Petr. v, 5. ~ videtur quibusdam simpliciter 435 et semel de lege prædicari: his autem qui profundius scrabantur, occurrunt tres decimarum dationes, quas iutroducit id quod ex Deuteronomio disces, si diligenter intuearis. Et hæc quidem Pharisæus. At publicanus diversa. Longe enim stabat, et gestibus, et sermone, et compunctione cordis distabat ab illo, non tantum loco; verebatur enim oculos in coelum attollere, indignos judicans qui sursum spectarent, qui volueraut videre bona terrena, et illis frui. Εt percussit pectus suum, cor videlice, propter malas cogitationes, et ut excitet quid or - dormierat, nihil aliud dicebat, quam: Deus, propitius esto mihi peccatori. Propter hæc omnia descendit justificatus in domum suam, magis quam ille. Immundus enin apud Dominum omnis superbus corde, et Dominus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ". Verum admirabitur quis, quomodo Puarisæus, cum pauca verba arroganter pronuntiaverit, condemnetur; Job autem cum multa de se magnifice dicat, coronetur? Quod Pharisæus quidem nullo cogente stat talia nugans, et alios condemnans nullo usu urgente: Jol vero prementibus amicis, et gravius incumbentibus quam calamitas ipsa, dicentibusque quod propter peccata illa sit passus, compulsus est enumerare sua opera, idque propter gloriam Dei, ne scilicet homines a recto virtutum cursu exciderent. Nam si persuasum habuissent ho-

mines peccata fuisse qui fecerat Job, et propter 4 κρίνων ἑτέρους, μηδεμιᾶς χρεία, κατεπειγούσης· ὁ illa passum, cavissent me eadem facerent, factique δὲ Ἰὼβ τῶν φίλων ἀποπνιγόντων αὐτὸν, καὶ φορτ fuissent hospitum osores cuir antea hospitalitatis ob- κώτερον τῆς συμφορᾶς ἐπικειμένων, καὶ λεγόντων servantes essent, immisericordes et injusti cum mi- ὅτι δι᾿ ἁμαρτίας ταῦτα πεπόνθει, ἠναγκάσθη ἀπαρι sericordiam ejustitiam antea colerent. flæc enim θμήσασθαι τὰ οἰκεία κατορθώματα, καὶ τοῦτο ὑπὲρ erant opera Job. Igiwr ne multi inde incommodaren- τῆς θείας δόξης, καὶ τοῦ μὴ ἐκκοπῆναι τὸν ἐπ' ἀρετῇ tur, ejus gratia, bona opera enumerat. Et causæ qui- τῶν ἀνθρώπων δρόμον. Εἰ γὰρ ἐπληροφορήθησαν οἱ de Job tales fuere, ut ne dicamus quod et in his quæ ἄνθρωποι, ὅτι ἀμαρτίαι ἦσαν ὁ ἐποίει ὁ Ἰώβ, καὶ δι' grandi'oquentiam quamdam sonant, oinnis refulget ἐκεῖνα πάσχει, ἀπέσχοντο ἂν τοῦ τὰ αὐτὰ ποιεῖν, καὶ humilitas. Quis mihi tribuat, inquit, ut sim juxta men- τοίνυν ἐγένοντο ἂν μισόξενοι ἀντὶ φιλοξένων, ἀνελεςses dierum pristinorum, quando Deus me custo- μονες, ἄδικοι ἀντὶ ἐλεημόνων, καὶ δικαίων. Ταῦτα dliebat? Vides quod omne Deo obtulerit, nec alios γὰρ ἦσαν τοῦ Ἰὼβ τὰ ἔργα. Ινα τοίνυν μὲ βλαβεῖεν condemnet, sed ipse ab amicis potius condemnetur. πολλοί, τούτου ἔνεκα απαριθμεῖται τὰ κατορθώματα. Plarisaro omnia in se, et non in Deum referenti, Τῷ μὲν οὖν Ἰὼβ αὗται αἱ αἰτίαι· ἵνα μὴ λέγωμεν, et absque necessitate condemnanti alios, merito ὅτι ἐν αὐτοῖς τοῖς ῥήματι τοῖς δοκοῦσι μεγαληγορία; condemnatio ascribitur. Omnis enim qui se exaltat, εἶναι, πᾶσα ταπεινοφροσύνη εκλάμπει. Τίς γὰρ ἂν humiliabitur, Deo illum condemnante: qui autem se με θείη, φησί, κατὰ μῆνα ἡμερῶν τῶν ἔμπροσθεν, condemnando humiliat, exaltabitur a Deo justificante. ὅτε ὁ Θεός με ἐφύλαττεν; Ορᾷς ὅτι τῷ Θεῷ τὸ πᾶν Dic igitur tu prior, inquit, peccata tua, ut justificeris. ἀνέθηκε, καὶ οὐδὲ κατακρίνει ἑτέρους, ἀλλὰ μᾶλλον κατακρίνεται ὑπὸ τῶν φίλων· τῷ δὲ Φαρισαίῳ εἰς ἑαυτὸν καὶ μὴ εἰς Θεὸν τὸ πᾶν ἀναφέροντι, καὶ δίχε ἀνάγκης ἑτέρους κατακρίνοντι, εἰκότως ή κατάκρισις ἐπάγεται. Πᾶς γὰρ ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσε ται, ὑπὸ Θεοῦ κατακρινόμενος· ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν τῇ κατακρίσει, ὑψωθήσεται παρὰ Θεοῦ δικαιούμενος. Λέγε γὰρ σὺ πρῶτος, φησί, τὰς ἁμαρτίας σου, ἵνα δικαιωθῇς. VERS. 15-17. Ο Aderebant autem ad eum et infantes, ut eos tangeret. Quod cum viderent discipuli, increpabant illos. Jesus autem cum illos ad se vocassel, dixit: Sinite pueros venire ad me, el molite vetare eos, talium est enim regnum Dei. Amen dico vobis, quicunque non acceperit regnum Dei veluti puer, now intrabit in illud.» Et ad 436 - G militatem conducit etiam boc de pueris exemplum. Docet enim Dominus per illos omnino humiliter agendum, et omnes suscipiendos, nullosque coiltemnendos. Discipuli enim indignum arbitrabantur ad talem Magistrum offerri pueros. At ille ostendit usque adeo sectandam humilitatem, ut etiam n¡¡- nimi non sint abjiciendi. Et sic quidem docet b«« militatcm opere suo. Non enimn amandat, sed sua- -viter amplexatur infantes. Docet autem et per sermonem, quod regnum cœlorum est eorum qui similiter affecti sunt ut pueri. Puer non inflatur, neque aliquem contemnit: innocens est, simplex, et cum omni simplicitate neque in prosperis extolJitur, neque in tristibus dejicitur. Unde qui vivit in omni humilitate, simplicitate et innocentia, ille Deo acceptus est, et accipit regnum Dei sicut puer, hoc est fideliter, absque dolo et curiositate. Curiosus enim, et semper interrogans, Quomodo? cum sua incredulitate peribit, et non intrabit in regnum, quod noluit simpliciter et sine curiositate et huaniliter suscipere. Omnes itaque apostoli, et omnes prorsus credentes in Christum, vocantur pueri: sicut et ipse Dominus apostolos nominavit, dicens: Pueri, num quid obsonii habetis. Sapientes autem gentilium, sapientiam in mysterio quærentes, quod est regnum Dei, et nolentes accipere absque ratiocinatione, merito exclusi sunt ab hoc regno. • Jub 11, 9, es Joan. xit, • Προσέφερον δὲ αὐτῷ καὶ τὰ βρέφη, ἵνα αὐτῶν άπτηται. Κόντες δὲ οἱ μαθηταὶ, ἐπετίμησαν αὐτοῖς. Ο δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενο; αὐτὰ εἶπεν· "Αφετε τα παιδία ἔρχεσθαι πρός με, καὶ μὴ κωλύετε αὐτά, τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὃς ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτήν.» Καὶ τοῦτο πρὸς μετριοφροσύνην συμβάλλεται τὸ τῶν παιδίων. Διδάσκει γὰρ διὰ τούτου ὁ Κύριος ταπεινοφρονεί, καὶ πάντας παραδέχεσθαι, και μηδενός καταφρονείν. Οἱ μὲν γὰρ μαθηταὶ ἀνάξιον ἡγοῦντο του τηλικούτου Διδασκάλου τὸ προσφέρεσθαι αὐτῷ παιδία. Ο δὲ δείκνυσιν αὐτοῖς, ὅτι τοσοῦτον δεῖ ταπεινοφρονεῖν, ὥστε καὶ τὰ ἐλάχιστα μὴ βδελύττεσθαι. Καὶ οὕτω μὲν διδάσκει τὴν μετριοφροσύνην δι' ὧν ἔπραξε, μὴ ἀπο πεμψάμενος, ἀλλ᾽ ἡδέω; παραδεξάμενος τα βρέφη. Διδάσκει δὲ καὶ διὰ λόγου, ὅτι τῶν κατὰ τὰ παιδία διακειμένων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Τὸ παι δίον οὐκ επαίρεται, οὐκ ἐξουθενεί τινα, ἄκακόν ἐστιν, ἄδολον, οὔτε ἐπὶ τοῖς λαμπροῖ; ογκούμενον, ούτε ἐπὶ τοῖς λυπηροῖς συστελλόμενον, ἀλλὰ πάτῃ ἀπλό τητι συνέν. ὥστε ὁ ταπεινοφρόνω; ζῶν καὶ ἀκάκω;, ἐκεῖνος παρὰ τῷ Θεῷ προσδεκτέος, καὶ ὁ δεχόμενο; τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ὡς παιδίον, τουτέστιν, ἀπό λως, ἀπολυπραγμονήτως, πιστῶς. Ο γὰρ περίεργος, καὶ ἀεὶ ἐρωτῶν τὸ, Πῶς; τῇ ἀπιστία συγκαταλυθή σεται, καὶ οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν, εν ἁπλῶς, καὶ ἀπεριέργως, και μετριοφρόνως οὐκ ἐθέ λησε παραδέξασθαι. Πάντες μὲν οὖν οἱ ἀπόστολοι καὶ πάντες ἁπλῶς οἱ πιστεύσαντες τῷ Χριστῷ, παιδία ἂν κληθείεν, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος τοὺς ἀποστόλους ὠνόμασε· Παιδία, μήτι προσφάγιον ἔχετε; Οἱ δὲ σε φοὶ τῶν Ἑλλήνων, σοφίαν ἐν τῷ μυστηρίῳ ζητοῦντες, 8 ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ βουλόμενοι δέο

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XVIII. 1010' ξασθαι τοῦτο ἀσυλλογίστως, εἰκότως ἐξώσθησαν της Non dixit autem: florum est regium, sed talium, βασιλείας ταύτης. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι, Τούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία, ἀλλὰ τῶν τοιούτων, τουτέστι, τῶν τὴν ἀκα καν, και μετριοφροσύνην προαιρετικῶς κτησαμε νων, ἣν φυσικῶς τὰ παιδία ἔχουσι. Δεξώμεθα οὖν πάντα τὰ ἐκκλησιαστικά, ἅπερ ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀπεριέργως, καὶ πιστῶς, καὶ μετριοφρόνως, τὸ γὰρ περιεργάζεσθαι οιήσεως, καὶ δοξοσοφίας. • Καὶ ἐπηρώτησέ τις αὐτὸν ἄρχων, λέγων· Διδά σκαλε ἀγαθέ, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω; Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Τί με λέγεις ἀγαθόν; Οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός. Τὰς ἐντολὰς οἶδας· Μὴ μοιχεύσῃς, μὴ φονεύσῃς, μὴ κλέψῃς, μὴ ψευδομαρτυρήσῃς. Τίμα τὸν πατέρα του καὶ τὴν μητέρα σου. 'Ο δὲ εἶπε· Ταῦτα πάντα ἐφυλαξάμην ἐκ νεότητός μου. 'Ακούσας δὲ ταῦτα ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Ετι Εν σοι λείπει· πάντα ὅσα ἔχεις, πώλησον, καὶ διάδος πτωχοίς, καὶ ἕξει; θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ. Καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι. Ὁ δὲ, ἀκούσας ταῦτα, περίλυπος ἐγέ νετο, ἦν γὰρ πλούσιος σφόδρα. Δοκεί μέν τισιν οὗτος ὁ ἄνθρωπος πανουργός τις εἶναι, καὶ οἷον πα γιδεῦσαι ζητῶν τὸν Ἰησοῦν ἐν λόγοις. Οὐκ ἔοιχε, δὲ τοῦτο, ἀλλὰ φιλάργυρος εἶναι. Ἐπεὶ καὶ ὁ Χρι στὸς τοιοῦτον αὐτὸν ὄντα ἤλεγξε. Καὶ γὰρ Μάρκος φησίν, ὅτι προσδραμών, και γονυπετῶν παρεκά λει τὸν Ἰησοῦν, καὶ ὅτι ἐμβλέψας αὐτῷ ὁ Ἰησ σους ἠγάπησεν αὐτόν· φιλοχρήματος μὲν ἦν ὁ άνθρωπος. Πρόσεισι δὲ τῷ Ἰησοῦ μαθεῖν ἐφιέμενος περὶ ζωῆς αἰωνίου, τάχα ὡς φιλοχρήματος καὶ τούτο. Οὐδὲν γὰρ οὕτω φιλόζωον, ὡς φιλοχρήματος ἄνθρωπος. Ενόμισεν οὖν τὸν Ἰησοῦν ὑποθέσθαι αὐτῷ τρόπον, δι' οὗ αιωνίως ζήσεται, καταπολαύων τῆς κατασχέσεως τῶν χρημάτων. ὡς δὲ ὁ Κύριος τὴν ἀπόκτησιν εἶναι πρόξενον εἶπε τῆς αἰωνίου ζωῆς, ὡς περιμεμψάμενος ἑαυτῷ τῆς ἐρωτήσεως, καὶ τῷ Ἰησοῦ τῆς ἀποκρίσεως, ἄπεισιν. Αὐτὸς γάρ του ἕνεκεν τοῦ ἔχειν τὰ χρήματα ἐπὶ πολύ, ἔχρησε τῆς αἰωνίου ζωῆς· ἐπεὶ εἰ τὰ χρήματα ἔμελλεν ἀποκτᾶσθαι, τί ἔδει αὐτῷ τῆς αἰωνίου ζωῆς πένητι μέλλοντι ζῆν, ὥστε ἐδόκει; Προσέρχεται γοῦν τῷ Κυρίῳ, ὡς ἁπλῶς ἀνθρώπῳ, καὶ διδασκάλω. Διὸ 5 Κύριος δεικνύων, ὅτι οὐ δεῖ ὡς ἀνθρώπῳ αὐτῷ προσ ιέναι ψιλῶ, εἶπεν· • Οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ εἷς ὁ Θ.6:. ο 'Αγαθόν με, φησίν, εἶπας, τί οὖν προσέθη - κας τὸ, Διδάσκαλε; Φαίνεται γὰρ ὅτι ἕνα τῶν πολλων με ὑπολαμβάνεις. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ εἰμὶ ἀγαθός, οὐδεὶς γὰρ ἀνθρώπων ἀγαθὸς κυρίως, εἰ μὴ εἶ; ὁ Θεός. Ωστε εἰ θέλεις ἀγαθόν με λέγειν, ὡς Θεόν με λέγε ἀγαθὸν, ἀλλὰ μὴ ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ προσέρχου. Εἰ γὰρ ἄνθρωπόν με κοινόν τινα νομίζεις, μηδὲ ἀγα θὰν κάλει· τῷ ὄντι γὰρ ἀγαθὸς, καὶ πηγὴ ἀγαθότη· τοῦ καὶ ἀρχὴ τῆς αὐτοαγαθότητος ὁ Θεός. Οἱ δὲ ἄνθρωποι εἰ καὶ ἀγαθοί ἐσμεν, ἀλλ' οὐ κυρίως, ἀλλὰ κατά μετοχήν, καὶ ἐπίμικτον ἔχοντες τὸ ἀγαθόν, καὶ τρεπτόν. Τὰς ἐντολὰς οἶδας· Μὴ μοιχεύσῃς, μή φονεύσῃς, μὴ ψευδομαρτυρήσῃς, καὶ τὰ ἑξῆς. Πρότερον ὁ νόμος τά, ἐν οἷς εὐκολώτερον ολισθαίνομεν, διορθοῦται, εἶτα τὰ ἐν οἷς οὐ πολλοί, οὐδὲ πολλάκις, οἷον τὸ μοιχεύειν, ἐπειδὴ τὸ πῶς καὶ ευτυχώς καὶ – qui voluntarie possederunt innocentiam et humilitatem, quam pueri natura habent. Suscipiamus igitur omnia illa ecclesiastica, quæ sunt reguu Dei, Adeliter, absque curiositate, et humiliter. Culriose enim inquirere, superbiam sapit et gloriosanı sapientiam. VERS. 18-23. «Εt interrogavit eum quidam princeps Magister bone, quid faciendum mihi ut consequar vitam æternam? Dixit autem ei Jesus: Quid me dicis bonum? nemo bonus, nisi solus Deus. Præcepta mosti: Non commitles adulterium, non occides, non facies furtum, non falsum testimonium dices; honora patrem tuum et matrem tuam. At ille ait: Ilææc omnia servavi a juventute mea. Quo audito, Jesus ait ei: Adhuc ununi tibi deest: Omnia quæcumque habes, vende, et distribue pauperibus, et habebis thesaurum in colo: et veni, sequere ine. llis ille auditis 2rore affectus est, quia dives erat valde. Videtur ille homo quibusdam malignus quispiam esse, et illaqueare quærens Jesum in sermone. Non est autem hoc verisimile, sed avarus erat: quoniam et Christus eum, quia talis erat, arguit. Etenim et Marcus dicit quod accurrerit, et genu flexerit, et obsecraverit Jesum, et quod Jesus ipsum aspexerit, et dilexerit. Igitur divitiarum amator erat home ille. Accedit autem ad Jesum, discere cupiens 437 de vlla meterna, fortassis et in hoc divitiarum sectator. Nihil enim ita vitæ cupidum est, ut homo divitiis studens. Suspicabatur igitur Jesum imlicaturum sibi modum quempiam quo divitiarum possessione perpetuo frui possit. Postquam autem Dominus dixit divitiarum abjectionem conferre al vitam æternam, quasi suai reprehendens Interrogationem, et Christi responsum, abiit. Ipse enim qnia habebat multas divitias, multum quærebatvitam perpetuam. Verum cum renuntiandum esset divitiis; quid opus ei æterna vita, qui pauper, ut videbatur, erat viciuius? Proinide accedit al Chr.- stum ut ad simplicem hominem et doctoren. Idcirco et Dominus demonstrans quod non oporteat ad ipsum accedere ut purum hominem, dixit: D. Nullus bonus, nisi unus Deus.» Bonum, inquit, me dixisti, cur igitur adjecisti, Preceptor? Videris enim quod me quasi unum ex multis habeas. Quod si sic, non sum bonus. Nullus enim hominum bonus proprie, nisi unus Deus. Quod si bonum me dicere vis, ut Deum me bonum dicas: ne accedas ut ad simplicem hominem. Si enim me communem quenɩ… dam hominem putas, ne voces bonum. Deus enim vere bonus, et fons bonitatis, et principium substantialis bonitatis: nos autem homines licet boni siπus, non tamen proprie, sed participes bonitatis illius, promiscuan habemus bonitatem, mutabilesque sumus. Nosti præcepta: Non committes adulterium, non occides, non falsum testimonium dices, etc. Prins les corrigit ea in que facile cadimus: dein

tiam ea in quibus non multi, neque sæpius: nu ἔνδοθεν, τὸ φονεύειν, ἐπειδὴ μέγα θηρίον δ θυμός. est adulterium committere, quia ignis naturalis et internus; occidere, quia mala bestia est ira. Furari antem levius est, et in falsum testimonium rarius incidere contingit. Ideo et illa quidem prius corriguntur, eo quod facile in illa prolabamur, quamvis alioqui graviora sint. Hæc autem, furtum dico, et falsum testimonium, secundo loco ponit, ut quæ rarius contingant, et leviora sint. Porro in parentes peccare, quamvis sit grande peccatum, verumtamen rarius contingit. Non enim facile invenitur qui ita bestialibus moribus sit, ut in parentes debacchetur, pauci enim sunt, raroque ft: et ideo posterius ponit. Postquamı autem adolescens se omnia hæc servasse dixit a juventute, præscripsit ei Doininus paupertałem, caput omnium virtutum. Vide autem legem Christiana vita dignam: Omniɔ quæcumque habes vende, inquit; nam si quid reliqueris, illius servus es. Et distribue non divitibus cognatis, sed pauperibus. Habet autem et distribuendi verbum emphasim quamdam, ut cum dijudicatione, et non fortuito dispergantur hona. 438 Quoniam autem cum paupertate et alias habere virtutes Christianum oportet, propterea dicit: Εt veni, seqnere me: hoc est, et in omnibus aliis esto discipulus meus, et semper sequere, non hodie quidem, cras autem non. Ut autem avaro promisit cœlestem thesaurum, sed non attendit ille: servus enim erat pecuniarum: ideo et ut audivit, abiit tristis, eo quod possessionis privatio esset el dicta, propter quam ipse æternam Τὸ δὲ κλέπτειν ἐλαφρότερον, καὶ τῇ ψευδομαρτυρία σπανιάκις περιπίπτειν ἔστι. Διὸ ἐκεῖνα μὲν πρότερον διορθοῦται, οἷα εὐκόλως ἡμῶν εἰς ἐκεῖνα ολισθαινόντων, καὶ ἄλλως βαρύτερα όντα. Ταῦτα δὲ τὴν πλο τήν φημι, καὶ τὴν ψευδομαρτυρίαν, δεύτερα τίθησιν, ὡς καὶ σπανιάκις ἀπατῶντα, καὶ ἐλαφρότερα. Επὶ δὲ τὸ εἰς γονεῖς ἁμαρτάνειν, εἰ καὶ μέγα ἐστὶν ἁμαρ τημα, ἀλλ᾽ οὖν ὡς μὴ συχνάκις συμβαίνον· οὐδὲ γὰρ τοσοῦτον θηριώδεις εὐκόλως εὑρίσκονται οι πολλοί, ὡς εἰς γονεῖς παροινεῖν, ἀλλ᾽ ὀλιγάκις, καὶ ὀλίγο ὕστερον τούτων τέθεικεν. Ὡς δὲ ὁ νεανίσκος εἶπε ταῦτα πάντα φυλάξασθαι ἐκ νεότητος, τὸ κεφάλαων πάντων τὴν ἀκτημοσύνην ὁ Κύριος αὐτῷ ὑποτίθεται. "Ορα δὲ νόμους Χριστιανικής πολιτείας τῷ ὄντι, Πάντα όσα έχεις πώλησον, φησίν· εἰ γάρ τι ἐναπομείνῃ, ἐκείνου δοῦλος εἶ· καὶ διάδος, οι συγγενέσι πλουσίοις, ἀλλὰ πτωχοίς. Οἶμαι δὲ ὅτι καὶ τὸ Διάδος, Εμφασιν ἔχει τοῦ μετὰ κρίσεως, καὶ μὴ ὡς ἔτυχε, τὸν τῶν χρημάτων σκορπισμὸν ποιεῖσθαι. Ἐπεὶ δὲ σὺν τῇ ἀκτημοσύνῃ δεῖ καὶ τὴν ἄλλην ἀρετὴν πάσαν προσεῖναι τῷ ἀνθρώπῳ, διὰ τοῦτο εἶπε· Καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι, τουτέστι, Καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἴσθι μαθητὴς ἐμὸς, καὶ ἀεὶ ἀκολούθει, μὴ σήμερον μὲν, αὔριον δ' ού. Ως δὲ φιλοχρημάτῳ ἐπηγγείλατο τὸν ἐν οὐρανοῖς θησαυρὸν, ἀλλ᾽ οὐ προσέσχεν ὁ ἄρ χων, δοῦλος γὰρ ἦν τῶν χρημάτων, διὸ καὶ ἀκούσας ἐλυπήθη,, ὅτι στέρησιν αὐτῷ τῆς κτήσεως εἰσηγείται, ὅπου γε αὐτὸς καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς διὰ τοῦτο ἐπιvitam desiderat, quo possit perpetuo divitiis frui. θυμεῖ, ὡς ἂν ἐπὶ πολὺ τῇ τῶν χρημάτων περιουσία Cæterum et tristitia arguit eum benevolum et non malignum fuisse. Nullus enim Pharisæorum unquam tristis abiit, sed exasperatus poſius. Non ignor autem quod magnum luminare mundi Chrysostomus adolescentem hunc vere æternam vitam desiderasse putarit, et quod illam quidem amaverit, laborasse antem difficiliore mòrbo avaritiæ: nihilominus non caret gratia quod nunc adjectum est, quod tanquam avatus vitam æternam desideraverit. VERS. 24-30.. Videns autem Jesus illum moerore affectum, dixit: Quam difficile qui pecunias habent, in regnum Del intrabunt | Facilius est enim camelum per foramen acus transire, quam diviteın intrare in regnum Dei. Et dixerunt qui audierant Et quis potest salvus Beri? At ille ait: Quæ impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum. Ait autem Petrus: Ecce nos reliquiinus omnia. Qui dixit eis: Amcn dico vobis, nemo est qui reliquit domum, aut parentes, aut fratres, aut nxorem, aut liberos propter regnum Dei, qui non recepturus sit multo plura in hoc tempore, et in venturo saculo vitam æternam.» Postquamn dives audivit abjiciendas divitias, mœrore affectus est: unle dicit Dominus admirabili figura quomodo difficile sit habentes pecunias in regnum calorum ingreli. Non dicit quod impossibile sit eos ingredi, sed difficile. Non enim impossibile est salvari tales. Possibile enim expendere pecuniam, et superna asκαὶ αἰωνίως ἐμβιοίη. Καὶ τὸ λυπηθῆναι δὲ αὐτὸν εὐγνώμονα, ἀλλ' οὐ πανούργον ὑποδηλοί. Οὐδεὶς γοῦν τῶν Φαρισαίων ἐλυπήθη ποτέ, ἀλλὰ μᾶλλον ἡγρίαινον. Οὐκ ἀγνοῶ δὲ, ὅτι ὁ μέγας τῆς οἰκουμένης φωστήρ ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν τῆς ὄντως αἰωνίου ζωῆς ἐπιθυμεῖν τὸν νεανίσκον τοῦτον ἐδέξατο, καὶ ἐριν μὲν αὐτῆς, κατέχεσθαι δὲ πάθει μείζονι τῇ φιλαργυρία πλὴν οὐκ ἄχαρι καὶ ὁ νῦν προσετέθη, ὅτι ὡς φιλοχρή ματος ἐπεθύμει ζωῆς αἰωνίου. • Ἰδὼν δὲ αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς περίλυπον γενόμενον, εἶπε· Πῶς δυσκόλω; οἱ τὰ χρήματα ἔχοντες, εἰσελεύ σονται εἰ; τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ! Ευκοπώτερον γάρ ἐστι κάμηλον διὰ τρυμαλιάς ραφίδος διελθεῖν, ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσελθεῖν. Εἶπον δὲ οἱ ἀκούσαντες· Καὶ τίς δύναται σωθῆναι; Ο δὲ εἶπε· Τὰ ἀδύνατα παρὰ ἀνθρώποις, δυνατά έστι παρὰ τῷ Θεῷ. Εἶπε δὲ ὁ Πέτρος· Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφτή. καμεν πάντα. Ο δὲ εἶπεν αὐτῷ· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι οὐδείς ἐστιν, ὃς ἀφῆκεν οἰκίαν, ἢ γονεῖς, ἢ ἀδελ φούς, ἢ γυ εἶκα, ἢ τέκνα ἕνεκεν τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ὃς οὐ μὴ ἀπολάβῃ πολλαπλασίονα ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ, καὶ ἐν τῷ αἰῶνι τῷ ἐρχομένῳ ζωὴν αἰώνιον. Ἐπειδὴ ὁ πλούσιος ἀκούσας τὴν τῶν ὑπαρχόντων ἀπόκτησιν ἐλυπήθη, φησὶν ὁ Κύριος θαυμαστική τῷ σχήματι, Πῶς δυσκόλως οἱ τὰ χρήματα έχοντες, εἰσελεύσονται εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ 1 οὐκ εἶπεν ὅτι ἀδυνάτως ἔχουσιν εἰσελθεῖν, ἀλλὰ δυσκόλως. Εὐ γὰρ ἀδύνατον σωθῆναι τοὺς τοιούτους. Δυνατὸν γὰρ

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE.- CAP: XVIII. τὰ χρήματα προεμένους, ἐπιτυχεῖν τῶν ἄνω. Δύσκο- sequi. Εt difficile quidem boc. Tenaciores enim visco adherent pecunia, et difficile abstrahitur qui a talibus est comprehensus. Non multo sutem post, subjicit quomodo impossibile sit:: dicit enim facilius esse camelum per foramen acus intrare, quam divilem solvari. Impossibile enim est omnino quod camelum capiat foramen acus: sive per camelum animal intelligas, sive funem nauticum crassum. Si igitur facilius caunelum per foramen acus transire, quam salvari divitem, impossibile autem hoc, impossibilius igitur salvari divitem. Quid igitur dicendum? Primum quidem, quod vere sic habet, impoςsibile salvari eum qui dives est. Nec enim mihi dicas quod salvatus sit dives quispiam qui sua dederit: non enim dives salvatus est, sed quia pauper factus, 433 vel dispensator existeus servatus est, non dives. Aliud enim est dispensator, aliud dives. Dives enim est, qui sibi reservat divitias: dispensator vero, cui concreditæ sunt propter alios. Et ita etiam. hic st salvatus est, non dives salvatus est, sed, ως diximus, vel quia omnibus renuntiavit quæ habuit, vel quia uti dispensator bene illas distribuit. Insuper et hoc animadverte, quod divitem quidem im possibile est salvari; pecunias,autem habentem, dificile; quasi diceret: Qui habetur et tenetur a pecuniis, ac servit eis, non salvabitur: qui vero pecunias habet, hoc est, dominus illarum est, et ipse habet eas, et non habetur ab eis, dificile salvabitur propter humanam infrmitatem. Impossibile enim est non abuti bis quæ habemus. Quippe quandiu pecunias habemus, molitur diabolus nos supplantare, ne regula dispensationis recte utamur et difficile est effugere ejus laqueos; propterea bona est paupertas, et quasi tentatione superior. Dixerant autem, inquit, bi qui audierant: Quis igitur poterit salvari? At ille dixit: «Quæ impossibilia apud homines sunt, possibilia sunt apud Deum. Qui enim habent mentem humanam quæ ad inferiora verg!!, et terrena desiderat, salvari non possunt, sicut dictum est. Deo autem possibile, hoc est, quaudo quis consiliarium habet Deum, et justificationes Dei, et mandata Magistri de paupertate suscipit, et illius invocat auxilium; possibile enim est hoc. Nostrum est enim velle bonum, Dei autem perfcere. Εt aliter: si quidem transcenderimus humanam illam infirmitatem divitum, et voluerimus nobis facere amicos ex mammona injustitiæ, salvabimur per eas, et recipiemur in æterna tabernacula. Nam melius quidem fuerit dimittere omnia; hoc autem si minus, saltem facere partiarios pauperes, et sic impossibile fiet possibile. Impossibile quidem esset non omnibus dimissis salvari, verum tamen et est propter misericordiam Dei, si partes dederimus in usum congruum. Ad hæc Petrus interrogat: Ecce nos reliquimus omnia. Interrogat autem non pro se solo, sed ad (consolationem omnium pauperum. Ut enim non soli divites bonam spem habeaut se multa consecuturos, qui multum reliquerint, pauperes autein parvam spem habeant, quod pauca λον μέντοι τοῦτο· ιξοῦ γὰρ κολλητικώτερα τὰ χρήματα καὶ δυσκόλως ἀποσπᾶται ὁ τούτοις συσχεθείς. Παρακατιὼν δὲ καὶ ὡς ἀδύνατον αὐτὸ τίθησι, φησὶ γὰρ, Ευκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυμαλιάς βα φίλος εἰσελθεῖν, ἢ πλούσιον σωθῆναι· ἀδύνατον γὰρ πάντως κάμηλον διὰ τρυπήματος βελονίου χωρῆσαι, εἴτε τὸ ζῶον αὐτὸ νοήσεις κάμηλον, εἴτε σχοινόν τινα ναυτικὴν παχείαν. Εἰ οὖν κάμηλον χωρηθήναι διά τρυπήματος βελονίου ευκοπώτερον, ή πλούσιον στο θῆναι, ἀδύνατον δὲ τοῦτο, ἀδυνατότερον ἄρα το σωθῆναι πλούσιον. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν; Πρῶτον μὲν, ὅτι ἀληθῶς οὕτως ἔχει· πλούσιον γὰρ ὄντα ἀδύνατον σωθῆναι. Μὴ γάρ μοι εἴπῃς ὅτι ὁ δεῖνα πλούσιος ων, εδίδου τὰ προσόντα, καὶ ἐσώθη· οὐ γὰρ πλούσιος ἐσώθη, ἀλλ' ἡ ἀκτήμων γεγονώς, ἢ τέως οἰκονόμος ὢν ἐσώθη, καὶ οὐχὶ πλούσιος. Αλλο γὰρ οἰκονόμος καὶ ἄλλο πλούσιος πλούσιος μεν γάρ ἐστιν, ὁ ἑαυτῷ τηρῶν τὸν πλοῦτον, οἰκονόμος δὲ ὁ δι' · ἑτέρους τοῦτον ἐγχειρισθείς. Ωστε καὶ εἰ οὗτος ἐσώθη, οὐ πλούσιος ἐσώθη, ἀλλ' ή, ὡς ἔφημεν, πάντα ἀποκτησάμενος ἃ εἶχεν, ἢ ὡς οικονόμος καλῶς αὐτὰ διατιθέμενος. Επειτα καὶ τοῦτο σκόπει, ὅτι τὸν μὲν πλούσιον ἀδύνατον σωθῆναι, τὸν δὲ τὰ χρήματα ἔχοντα δύσκολον, ὡς ἂν εἰ ἔλεγεν, Ὁ μὲν ἐχόμενος ὑπὸ τῶν χρημάτων, καὶ δουλεύων αὐτοῖς, καὶ κρατούμενος οὐ σωθήσεται, ὁ δὲ ἔχων τὰ χρήματα, τουτἐστι, κύριος αὐτῶν ὤν, καὶ αὐτὸς ἔχων ταῦτα, οὐκ ἐχόμενος δὲ ὑπ' αὐτῶν, δυσκόλως σωθήσεται διὰ τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν. Αδύνατον γὰρ μὴ παραχρήσασθαι οἷς ἔχομεν· ἕως γὰρ ἔχομεν χρήματα, σπου δάζει ὁ διάβολος υποσκελίζειν ἡμᾶς, εἰς τὸ παρὰ τὸν κανόνα, καὶ τὸν νόμον τῆς οἰκονομίας χρήσασθαι ἔστιν ὅτε, καὶ δύσκολον ἐκφυγεῖν τὰς παγίδας αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο καλὸν ἢ ἀχρημοσύνη καὶ σχεδὸν ἀπείραστον. Εἶπον δὲ, φησὶν, οἱ ἀκούσαντες· Τίς ἄρα δύνα και σωθῆναι; Ὁ δὲ εἶπε· «Τὰ ἀδύνατα παρὰ ἀνθρώτους, δυνατό παρὰ τῷ Θεῷ.» Παρὰ μὲν γὰρ τοῖς ἀνθρωπίνην γνώμην ἔχουσιν, ἤτοι κάτω συρομένοις, καὶ ἐπιθυμοῦσι τῶν γηίνων, ἀδύνατόν ἐστι σωθῆναι, ὡς εἴρηται, παρὰ δὲ Θεῷ δυνατόν, τουτέστιν, ὅταν τις σύμβουλον ἔχῃ τὸν Θεὸν, καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰς περὶ ἀχρημοσύνης ἐντολὰς διδασκάλους λάβῃ, καὶ τὴν παρ' ἐκείνου ἐπικαλοῖτο ἐπικουρίαν, δυνατὸν ἔσται τοῦτο ἡμῶν μὲν γάρ ἐστι τὸ θελῆσαι τὸ ἀγαθόν, Θεοῦ δὲ τὸ τελειώσαι. Καὶ ἄλλως δὲ εἴπερ υπεραναβάντες πᾶσαν ἀνθρωπίνην ἐπὶ τῷ πλούτῳ μικροψυχίαν, θελήσομεν φίλους ἡμῖν αὐτοὺς ποιῆσαι ἐκ τοῦ μαμωνά τῆς ἀδικίας, σωθησό μεθα, ὑπ' αὐτῶν εἰς τὰς αἰωνίους σκηνάς παραπεμ πόμενοι. Βέλτιον μὲν γὰρ ἐὰν πάντα προώμεθα, εἰ δὲ μὴ πάντα, συμμεριστὰς γοῦν ποιῆσαι τοὺς πένητας, καὶ οὕτως τὸ ἀδύνατον δυνατὸν γίνεται. Αδύ νατον μὲν γὰρ τὸν μὴ πάντα προέμενον σωθῆναι, πλὴν διὰ φιλανθρωπίαν Θεοῦ γίνεται καὶ τὸ μερικῶς μεταδοῦναι εἰς ὠφέλειαν ἀνάλογον. Πρὸς ταῦτα ὁ Πέτρος ἐρωτᾷ ὁ Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα· καὶ ἐρωτᾷ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ πρὸς παραμυθίαν πάντων τῶν πενήτων. Ἵνα γὰρ μὴ οἱ

reliquerint, et propterea parvas retributiones ha- πλούσιοι μόνοι εὐέλπιδες ὦσιν, ὡς πολλῶν τευξόμε hituri sint, interrogat Petrus et audit, quod in hoc et in venturo sæculo retributiones habiturus sit omnis qui propter Deum qualescumque possessiones reliquerit', etiam si parvæ fuerint. Non enim hoc consideres, quod paucæ fuerint, sed quod parva hæc homini totus victus fuerint. Et sicut tu multis et magnis, ita ille paucis el parvis vitam 440 suam se sustinere posse sperabat. Ut ne dicam quod qui pauca habet, majori ad illa teneatur affectione: idque manifestum ex patribus, qui quando unum habent puerum, majorem erga illum affectionein gerunt, quam erga plurimos ita et pauper unam domum et unuin agrum impensius diligit, quain tu multos. Quod si non, certe vel eadem utrisque est afectio, et propterea idem et contemptus. Hic sane et hoc saculo præsenti multiplices accipiunt retributiones, sicut apostoli illi. Tuguriola quidem reliquerant illi omnes, et nunc habent fulgentissima templa; et res familiares, et agros, et uxores multas, quæ illis fervore dei adhærent, aliaque omnia; in futuro autem sæculo, non agros tales multiplices et corporales retributiones, sed vitam æternam. νοι, οἷα πολλῶν καταφρονήσαντες, οἱ δὲ πένητες δυσελπισθῶσιν οἷα ὀλίγων αποστάντες, καὶ διὰ τοῦτο ὀλίγας ἀμοιβὰς προσδοκῶντες, ἐρωτᾷ ὁ Πέτρος και ἀκούει, ὅτι καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὰς ἀμοιβὰς ἕξει, πᾶς ὁ ὁτιοῦν διὰ Θεὸν καταφρονήσας τῶν ὑπαρχόντων, καν μικρὰ εἶεν. Μὴ γὰρ τοῦτο σκοπήσῃς ὅτι μικρὰ, ἀλλ' ὅτι βίος όλος ἦταν ἐκεῖνα τὰ μικρὰ τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ ὥσπερ σύ τοῖς πολλοῖς και μεγάλοις, οὕτως ἐκεῖνος τοῖς ὀλίγοις καὶ μικρές ἐμβιῶσαι προσεδόκα, ἵνα μὴ λέγω, ὅτι ὁ ὀλίγα ἔχων, πλείονα σχέσιν ἔχει πρὸς ταῦτα· καὶ δῆλον ἀπὸ τῶν πατέρων, οἱ ὅταν ἕνα παῖδα ἔχωσι, πλείω τὴν σχέ σεν ἐπιδείκνυνται πρὸς τοῦτον, ἢ πρὸς πλείους. Οὕτω καὶ ὁ πένης πρὸς τὴν μίαν οἰκίαν, καὶ πρὸς τὸν ἕνα ἀγρὸν δριμύτερον διάκειται, ἢ τὸ πρὸς τοὺς παλ λούς. Εἰ δὲ μή, ἀλλ᾽ ἴσον γοῦν ἀμφοτέροις τὸ τῆς σχέσεως· διὰ τοῦτο καὶ τὸ τῆς περιφρονήσεως. Ενθεν τοι καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι πολυπλασίας λαμβάνουσι τὰς ἀμοιβὰς, ὡς οἱ ἀπόστολοι αὐτοὶ οὗτοι. Καλύβης γὰρ καταφρονήσαντες ἕκαστος, νῦν λαμπροτάτους ναοὺς ἔχουσι καὶ ἀγρούς, καὶ προσόδους, καὶ γυναίκαι πολλὰς τὰς τῇ πρὸς αὐτοὺς θερμότητι, καὶ πίστει συνδεδεμένας, καὶ τἆλλα πάντα ἁπλῶς· καὶ ἐν τῷ μέλλοντι δὲ αἰῶνι οὖν ἀγροὺς τοιούτους πολυπλασίους, καὶ σωματικὰς ἀντιδόσεις λάβωσιν, ἀλλὰ ζωὴν αἰώνιον. • Παραλαβὼν δὲ τοὺς δώδεκα, εἶπε πρὸς αὐτούς Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ τελεσθήσεται πάντα τὰ γεγραμμένα διὰ τῶν προφητῶν τῷ Υἱῷ τοῦ ἀνθρώπου. Παραδοθήσεται γὰρ τοῖς ἔθνεσι, καὶ έμπαιχθήσεται, καὶ ὑβρισθήσεται, καὶ ἐμπτυσθήσε ται, καὶ μαστιγώσαντες ἀποκτενοῦσιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται. Καὶ αὐτοὶ οὐδὲν τούτων συνῆκαν, καὶ ἦν τὸ ῥῆμα τοῦτο κεκρυμμένον ἀπ αὐτῶν, καὶ οὐκ ἐγίνωσκον τὰ λεγόμενα.» Προλέγει αὐτοῖς τὰ τοῦ πάθους, ἵνα δύο ταῦτα κατορθώσῃ· ἐν μὲν τὸ δεῖξαι, ὅτι οὐκ ἄκων οὐδὲ ὡς ψιλὸς ἄνθρωπος ἀγνοῶν τὸν θάνατον σταυροῦται, ἀλλὰ καὶ προήδει, καὶ ἑκὼν πάσχει· εἰ γὰρ ἐβούλετο μὴ παθεῖν, ἐξέ κλινεν ἄν, οἷα δὴ προειδώς· τῶν γὰρ μὴ προγινω σκόντων ἐστὶ τὸ ἁλίσκεσθαι· δεύτερον δὲ τὸ πεῖσαι αὐτοὺς εὐκόλως φέρειν τὰ συμβησόμενα, είτε πρα κηκοότας, καὶ μὴ ἐκ τοῦ αἰφνιδίου αὐτοῖς προσπεσόντα. Καίτοι εἰ μέλλοι τελεσθῆναι ἐπὶ σοι, ὦ Κύριε, VERS. 31-34. «Assumpsit autem Jesus duodecim, et ait illis Ecce ascendimus Hierosolymam, et consummabuntur omnia quæ scripta sunt per prophetas de Filio hominis. Tradetur enim gentibus, et illudetur, et contumeliis aficietur, et couspuetur, et postquam flagellaverint, occident eum, et tertia die resurget. Et ipsi nibil horum intellexerunt. Et erat verbum istud absconditumn ab eis, nec intellige bant quae dicebantur.» Prædicit eis passionem propier duo illa unum, ut ostendat, quod non invitus neque ut purus liono mortem ignorans crucifgatur, homo sed et prævideat, et voluntarie patiatur: nam si noluisset pati, devitasset utique quæ præsciebat. Eorum enim qui non sunt præscii, est capi; secundum, ut doceat eos leviter ferre quæ eventura, utpote qui antea audiverint, et non repente in illa inciderint. Cum autein perficienda erant in te quæ dicta a prophetis, cur ascendis, o Domine? Propter istud ipsum, ut salutem operer. Et ita voluntarius vadit. τὰ πάλαι ὑπὸ τῶν προφητῶν λεχθέντα, διατί ἀναLit ipse quidem hac, discipuli autem tunc quidem nihil intellexerunt. Erat enim verbum hoc absconditum ab eis, et maxime omnium verbum hoc resurrectionis on nino non agnoscebant. E: alia quoque non agnosccbant, ut tradi gentibus. Maxime autem verbum resurrectionis ignorabant, quod non erat in usu. Et non omnes Judæi credebant resurrectionem, in primis Sadducmi. Sed dixeris, Εt si nibil agnoscebant, quare ergo cis hæc prædicit? quæ enim utilitas illi, ad consolationem tempore crucis, si non intelligebant ea quæ dicebantur? Quod non parum utilia postea futura essent, dum recordarentur quod ista essent quæ tunc prædicente Domino non intellexerunt, βαίνεις; Δι' αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο, ἵνα σωτηρίαν ἐργάσωμαι. Ὥστε ἑκὼν ἔρχεται. Αλλ' ὁ μὲν ταῦτα· οἱ δὲ μαθηταὶ τότε μὲν συνίεσαν οὐδὲν· ἦν γὰρ τὸ ῥῆμα τοῦτο παρακεκαλυμμένον ἀπ' αὐτῶν, μάλιστα πάντων τὸ ῥῆμα τῆς ἀναστάσεως· καὶ τἆλλα μὲν γὰρ οὐκ ἐπεγίνωσκον, οἷον τὸ παραδοθήσεσθαι τοῖς ἔθνεσι, μάλιστα δὲ τὸ τῆς ἀναστάσεως οὐκ ἐπεγίνω σκον ὅλως· οὐδὲ γὰρ ἦν ἐν καταχρήσει τοῦτο, οὔτε πάντες ἐπίστευον οἱ Ἰουδαΐζοντες, οὐδὲ τὴν ἁπλῶς ἀνάστασιν, καὶ δῆλον ἀπὸ τῶν Σαδδουκαίων. Αλλ' εἴποις ἄν, Εἰ καὶ μὴ ἐπεγίνωσκον, τί λοιπὸν προβλε γεν αὐτοῖς ταῦτα; Τί γὰρ τὸ ὄφελος αὐτοῖς πρὸς τὴν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σταυροῦ παράκλησιν, μη συνεῖσι : λεγόμενον: Ού μικρὰ ὠφελοῦντο εἰς τὸ μετέπειτα

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XVIII. ἀναμιμνησκόμενοι, ὅτι ταῦτα ἦσαν, & τέως προσέ- manifestum ex multis, et maxime cx his qne Jounγοντος τοῦ Κυρίου οὐ συνίεσαν· καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ πολλῶν, καὶ μάλιστα ἀφ᾽ ὧν Ιωάννης λέγει· Ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ὕστερον δὲ ἐμνήσθησαν, ὅτι ταῦτα ἦν γεγραμμένα ἐπ' αὐτῷ. Καὶ ὁ Παράκλητος δὲ ἀναμνήσας αὐτοὺς πάντα ἀξιοπιστοτέραν τὴν περὶ Χριστοῦ μαρτυρίαν αὐτοῖς ἐγκατέ. θηκε. Περὶ δὲ τοῦ πῶς τριήμερος ή ταφή, ἱκανῶς ἐν τοῖς ἄλλοις Εὐαγγελισταῖς εἴρηται. • Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ, τυφλός τις ἐκάθητο παρὰ τὴν ὁδὸν προσαιτῶν. Ακούσας δὲ ὄχλου διαπορευομένου, ἐπυνθάνετο τί ἂν εἴη τοῦτο. Απήγγειλαν δὲ αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραίος παρέρχεται. Καὶ ἐβόησε λέγων· Ἰησοῦ, γιὰ Δαυΐδ, ἐλέησόν με. Καὶ οἱ προάγοντες ἐπετίμων αὐτῷ ἵνα σιωπήσῃ, αὐτὸς δὲ πολλῷ μᾶλλον ἔκραζεν· Υἱὲ Δαυΐδ, ἐλέησόν με. Σταθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς, ἐκέλευσεν αὐτὸν ἀχθῆναι πρὸς αὐτόν. Εγγίσαντος δὲ αὐτοῦ, ἐπηρώτησεν αὐτὸν λέγων· Τί σοι θέλεις ποιήσω; Ὁ δὲ εἶπε· Κύριε, ἵνα ἀναβλέψω. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· 'Ανά βλεψον, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε. Καὶ παραχρῆμα ἀνέβλεψε, καὶ ἠκολούθησεν αὐτῷ, δοξάζων τὸν Θεόν. Καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἰδὼν, αἶνον ἔδωκε τῷ Θεῷ. Οδού πάρεργον ὁ Κύριος τὸ ἐπὶ τῷ τυφλῷ θαῦμα ἐργάζε σαι, ἵνα μηδὲ ἡ πάροδος αὐτοῦ ἀλυσιτελής εἴη ἡμῖν διδασκαλία, καὶ τοῖς τοῦ Χριστοῦ μαθηταῖς, ἵνα διὰ πάντων, καὶ πάντοτε, καὶ πανταχοῦ ἐπωφελεῖς ὦμεν, καὶ μηδὲν ἡμῶν ἀργὸν ᾖ. Ο τοίνυν τυφλὸς αὐτὸν εἶ ναι τὸν ἐλπιζόμενον Χριστὸν πιστεύσας, εἰκὸς γὰρ ἦν αὐτὸν, ἅτε δὴ τοῖς Ἰουδαϊκοῖς ἐντεθραμμένον, μή ἀγνοεῖν ὅτι ἐκ σπέρματος Δαυὶδ ὁ Χριστὸς, φωνῇ μεγάλη βοᾷ, Υιέ Δαυΐδ, ἐλέησόν με· καὶ τῷ εἰπεῖν δὲ, Ελέησόν με, ἐμφαίνει ὅτι θειοτέραν τινὰ εἶχε περὶ αὐτοῦ ἔννοιαν, καὶ οὐ ψιλόν ἄνθρωπον ἐνόμιζε. Θαύ μασον δέ μοι καὶ τὴν ἔνστασιν αὐτοῦ τῆς ὁμολογίας, πῶς καίτοι πολλῶν ἐπιτιμώντων αὐτῷ, οὐκ ἐσίγα, ἀλλὰ περισσότερον έκραζε, θερμότης γὰρ ἦν τὸ ἔνδοθεν κινοῦν αὐτόν. Διὸ καὶ ὁ Ἰησοῦς προσκαλεῖται αὐτὸν ὡς τῷ ὄντι ἄξιον εγγίσαι αὐτῷ, ἐπερωτᾷ δὲ αὐτὸν, Τί σοι θέλεις ποιήσω; οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ᾽ ὅπως μὴ δόξῃ τοῖς παροῦσιν, ὅτι ἄλλα αἰτοῦντος ἐκείνου, ἄλλα αὐτὸς δίδωσι, καὶ ὡς ἐκεῖνος μὲν αἰτεῖ χρήματα, αὐτὸς δὲ οἷα φιλενδείκτης, τυφλότητα ἐξιαται· ἴσως γὰρ τοιαῦτα ὁ φθόνος ἀνόητα εσυκοφάντησεν ἄν. Διὸ ἐρωτήσας, ἐπειδὴ εὗρεν αὐτὸν τοῦ ἀναβλέψαι ἐπιθυμοῦντα, τοῦτο δίδωσιν. Ορα δὲ τὸ ἀκόμπαστου Η πίστις σου, φησί, σέσωκέ σε, ἐπίστευσας γάρ, ὅτι ὁ κηρυττόμενος υἱός εἰμι ἐκεῖνος τοῦ Δαυΐδ ὁ Χριστὸς, καὶ τοσαύτην ἐπεδείκνυσο την θερμότητα, ὥστε μηδὲ ἐπιτιμώμενος σιγαν. Μανθάνομεν δὲ ἐκ τούτου, ὅτι ὅταν μετά πίστεως αἰτῶμεν, οὐκ ἄλλα μὲν αὐτοῦ μεν, ἄλλα δὲ δίδωσιν, ἀλλ' ἐκεῖνα αὐτά· ὥστε ἐπειδὰν ἄλλα αἰτοῦντες, ἄλλα λαμβάνομεν, πρόδηλον ὅτι οὐ καλῶς οὐδὲ πιστῶς αὐτοῦμεν «Αἰτεῖτε γάρ, φησὶ, καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι κακῶς αἰτεῖτε, ο Ορα δὲ καὶ τὴν ἐξουσίαν· 'Ανάβλεψον. Τίς γὰρ τῶν προφητῶν οὕτως ἐθεράπευσεν, ἐν τοσαύτῃ φημὶ ἐξουσίᾳ; Οθεν καὶ • Jon. sur, 16. *** Jac. 1v, 3. nes dicit: Hæc autem non cognoverunt discipuli ejus; postea autem memores facti sunt quod hæc de ipso essent scripta. Ει Spiritus paracletus suggessit eis 441 onia, certissimum testimonium de Christo in illis ponendo. De eo, quomodo triduo fuerit in sepulcro, salis dictum est in Evangelistis aliis. TER. 55-43. «Accidit autem cum appropinquaret Jericho, cæcus quidam sedebat juxta viam niendicans, et cum audiret turbam prætereuntem, interrogabat quid hoc esset. Dixerunt autem ei quod Jesus Nazarenus transiret, et clamavit dicens: Jesu Fili David, miserere mei. Ει qui præihant, increpabant eum ut taceret. Ipse vero multo magis clamabat: Fili David, miserere nei. Stans auten Jesus jussit illum adduci ad se. Et cum appropinquasset, interrogavit illum, dicens: Quid tibi vis faciam? At ille dixit: Domine, ut visumn recipiam. Ει Jesus dixit ei: Recipito visum, Ades tua te salvum reddidit. Εt confestim visum recepit, ac sequebatur illum, glorificans Deum. Εt omnis plebs, ut vidit, dedit laudem Deo. › Dominus miraculum hoc cæci obiter in via operatus est, ut et transitus ejus nobis utilis esset doctrina, ac discipulis Christi; ut semper et ubique et apud omnes utiles simus, et nunquam ignavi. Cæcus igitur credens eum esse Christum qui exspectabatur,—verisimile enim fuit ipsum, utpote innutritum Judaicis, non ignorasse Christum ex se, inine David, voce magna clamat, Fili David, miserere mei. Εt dicendo, Miserere mei, declarat quod diviniorem quamdam de illo sententiam habeat, et non hominem purum censeat. Admirare autem, quæso, quomodo confessionem suam multiplicet, quomodo, quamvis initi iuereparent eum, non lacebat, sed amplius clamabat. Fervor quidam intrinsecus stimulabat eum: idcirco et Jesus jussit illum adduci ad se, quod profecto dignus esset qui appropiaret ei. Interrogat autem illum: Quid vis ut tibi faciam? non ut ignorans, sed ne ille præsentibus alia petere videatur, ipse alia dare: et dum ille petit pecuniam, ipse ut ostentator, cæcitatem sanaret. Nam fortassis insipienter talia fingere posset invidia. Propterea cum interrogasset et comperisset eum recipiendi visus valde cupidum, dat quod petit. Vide autem quam alienus sit ab arrogantia. Fides tua, inquit, salvum te fecit, credidisti enim quod ego sum ille filius David, qui celebratur Christus, et tantum præ te tulisti fervorem, ut quamvis increpavere, non silueris. Discamus autem ex hoc, quod quando cum fide petimus, non alia quidem nos petimus, et alia ipse dat, sed illa ipsɔ. Atque ita quoties alía petimus, et alia accipimus, manifestum quod non bene neque fideliter petimus. c Petitis enim, inquit, et non accipitis, eo quod male petatis, ", Vide insuper et potestatem: Recipe visum, inquit. Et quis prophetarum ita sanavit,

ἀληθινοῦ προϊούσα. Ορα δὲ καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ θεραπευθέντος. Ηκολούθει γὰρ τῷ Ἰησοῦ, δοξά ζων τὸν Θεὸν. καὶ ἑτέροις τοῦ δοξάζειν πρόφασις ών. tall ingnam 462 potestate? Oude et vos a vero & φῶς τῷ κάμνοντι γέγονεν ή φωνή, ἐκ φωτός τοῦ lumine progressa, lumen caeco facta est. Vide insuper gratitudinem ejus qui sanatus est. Secutus est enim desum, glorifcans Deum; factusque est et aliis glorificandi Deum auctor, CAPUT ΧΙΣ De Zaccheo. De illo qui profectus est accepturus reguam. De decem servis minas accipientibus. De pullo et asina. De lamentatione Jesu super Jerusalem. De fugatis. e templo vendentibus et ementibus. De principibus ancerdotum et Scribis interrogantibus Dominum, in qua po!estale kæc facerel. ΚΕΦΑΛ. ΙΘ' Περὶ τοῦ Ζακχαίου. Περὶ τοῦ πορευθέντος ἑαυτῷ λαβεῖν βασιλείαν. Περὶ τῶν δέκα δούλων τῶν μνᾶς λαβόντων. Περὶ τοῦ κώλου καὶ τῆς ἄνου. Περὶ τοῦ κλαυθμοῦ τοῦ Ἰησοῦ ἐπὶ Ἱερουσα λήμ. Περὶ τῶν ἐκβληθέντων ἐκ τοῦ ἱεροῦ πως λούντων καὶ ὠνουμένων. Περὶ τῶν ἀρχιερέων καὶ Γραμματέων επερωτησάντων τὸν Κύριον, ἐν ποία δυνάμει ταῦτα ποιεῖ. • Καὶ εἰσελθὼν διήρχετο τὴν Ἱεριχώ. Καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ ὀνόματι καλούμενος Ζακχαίος, καὶ αὐτὸς ἦν VERS. 1-10. Et ingressus perambulabat Jericho. Et ecce vir nomine Zacchaus, atque is princeps erat publicanorum, et idem erat dives, et quærebat ® αρχιτελώνης, καὶ οὗτος ἦν πλούσιος, καὶ ἐζήτει ἰδεῖν videre Jesum quis esset, nec poterat præ turba, quod statura pusillus esset. Et præcurrens ascendit in arborem caprifcum, ut videret eum: nam illac eral transiturus. Εt cum venisset ad locum, suspiciens Jems vidi illum, dixitque ad eum: Bacchae, festiuans descende, quia hodie domi suæ oportet me mapere. Et festinans descendit, et excepit illum gaudens. Camque viderent, omnes murmurabant, dicentes quod ingressus esset apud hominem pecca δ τὸν Ἰησοῦν, τίς ἐστι, καὶ οὐκ ἠδύνατο ἀπὸ τοῦ ὄχλου, ὅτι τῇ ἡλικίᾳ μικρὸς ἦν. Καὶ προδραμὼν ἔμπροσθεν, ἀνέβη ἐπὶ συκομορέαν, ἵνα ἴδῃ αὐτὸν ὅτι δι' ἐκείνης ἔμελλε διέρχεσθαι. Καὶ ὡς ἦλθεν ἐπὶ τὸν τόπον, ἀναβλέψας ὁ Ἰησοῦς εἶδεν αὐτὸν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ζακχαίε, σπεύσας κατάβηθι, σήμερον γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μείναι. Καὶ σπεύσας κατέβη, καὶ ὑπεδέ ξατο αὐτὸν χαίρων, καὶ ἰδόντες πάντες διεγόγγυζον λέγοντες, ὅτι, Παρὰ ἁμαρτωλῷ ἀνδρὶ εἰσῆλθε καταλύ σαι. Σταθεὶς δὲ Ζακχαῖος εἶπε πρὸς Κύριον· Ἰδοὺ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μου, Κύριε, δίδωμι στο χοῖς, καὶ εἴ τινός τι εσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι τετρα πλοῦν. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Σήμερον η σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγένετο, καθότι καὶ αὐτὸ; υἱὸς 'Αβραάμ ἐστιν· ἦλθε γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ζητῆσαι, καὶ σῶσαι τὸ ἀπολωλός.» Αὐτὰ τὰ ἰσχυρό τατα τῶν τοῦ διαβόλου σκευῶν ἁρπάζει ὁ Κύριος, καὶ τὰς πόλεις αὐτοῦ καθαιρεί. Ορα γὰρ ὅπως οἱ μόνον τελώνας μαθητὰς αὐτοῦ ἐποιήσατο, ἀλλὰ καὶ αρχιτελώνην τὸν Ζακχαίον αἰχμαλωτίζει πρὸς σωτη ρίαν. Ὅτι δὲ ὁ μὲν τελώνης βδελυκτὸν χρῆμα, ἀρχι τελώνης δὲ πολλῷ μᾶλλον, ὡς ἐν κακίᾳ ἄρχων, ού. δεὶς ἀμφιβάλλει· τοῖς τελώναις γὰρ ὁ βίος οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἢ ἐκ δακρύων πτωχικών. Αλλ' οὐ παρορᾶται ὁ ἀρχιτελώνης οὗτος, ἀλλὰ μονὴν δίδωσι, καὶ ἀντιλαμβάνει τὴν σωτηρίαν Παθῶν γὰρ ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀναβὰς διὰ τοῦτο ἐπὶ τὴν συκομορέαν, πρὶν ἢ θεάσηται αὐτὸς, ὑπὸ τοῦ Κυρίου βλέπεται. Οὕτως ἄρα προφθάνει ἡμᾶς ὁ Θεὸς πανταχοῦ, μόνον εἰ προθυμουμένους ἴδοι. Ἰδὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς αὐτὸν, επισπεύδει τοῦ κατελθεῖν, ὡς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ μεἶναι μέλλων. 'Ο δὲ οὐκ ἠμέλησε· δεῖ γὰρ μὴ ἀναδύεσθαι, όταν Χριστός τι προστάττῃ· ἀλλὰ καὶ κατέβη, καὶ ὑπεδέξατο χαίρων. Κἂν οἱ πολλοὶ διεγόγγυζον. Ιδω μεν δὲ καὶ τί καρποφορεῖ ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ τοῦ Χριστοῦ· Τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μοι δίδωμι, φησί, πτω χοῖς. Ορᾷς θερμότητα; Οὐ φειδομένως ήρξατο σπείρειν, οὐ δ' ὀλίγα τινὰ δέδωκεν, ἀλλὰ πάντα τὸν Venet. S. Marci. torem diversaturus. Stane autem Zacchæus dixit ad Dominum Ecce dimidium bonorum meorum, Dou mine, do pauperibus: et si quid aliquem defraudavi, reddo quadruplum. Ait Jesus ad eum: Modie salus domui huic contigit, eo quod et ipse alius sit Abraha. Venit enim Filius hominis quærere et servare quod perierat. › Hæc fortissima diaboli vasa rapit Dominus, et civitates ejus destruit. Vide eninı quomodo non solum publicanos discipulos fecit, sed et Zacchæum principem publicanorum captivum ad salutem recipit. Quod publicanus quidem res abominabilis, princeps autem publicanorum multo magis, atpote in malitia princeps, nullus dubitat. Victum enim publicani nou aliunde quam ex pauperum lacrymis habent. At neque publicanorum ille princeps despicitur, sed hospitium dat, et pro eo recipit salutem. Desiderabat enim videre Jesum. Et cum ascendisset in caprifcum, priusquam videret, prius ¡psc spectatur a Jesu. Sic igitur omnibus in locis pravenit nos Dominus, tantum ut nos alacres et promptos videat. Ut autem eum vidit Jesus, urget ut descendat, eo quod in domo ejus mansurus erat. Et ille non erat segnis. Unde et nos paratos esse oportet quando Christus quippiam imperat. Sed et descendit, et suscipit gaudens, etiam si multi obmurmurent. Videamus autem quantum etiam 443 utilitatis accipiat in ingressu Christi. Dimidium bonorem meorum, inquit, do pauperibus. Vides alacritatem? Non parce seminare cœpit, neque pauca Ex collatione codd. Col. 31, 'Αλλά μόνην προθυμίαν δίδωσι, καὶ ἀντιλαμβάνεται τὴν σωτηρίαν. κ. τ. λ. «Sed sola dat animi propensionem. et recipit salutem, etc. Vocem μόνην in μονὴν muraverat corrector Venetus, ut aliquem eliceret sensum, cum nullus extundi posset ex mutilo fextu. At, restituta ex hoc codice suce, quæ excideral, προθυμίαν, sensus recte se habet, ut ex versione liquet.

CAP. XIX. Et βίον. Καὶ αὐτὰ γὰρ & ὑπεκράτησε, διὰ τὸ ἔχειν δοῦναι quædam dedit, sed omnia ad vitam necessaria. Nam τεῖς ἀδικηθεῖσιν ὑπεκράτησε. Καὶ γὰρ διδάσκων ἡμᾶς, ὅτι οὐδὲν κέρδος, εἴπερ ἐξ ἀδικίας ἔχων χρή. ματά τις ἄλλους ἐλεεῖ, καταλιμπάνων τοὺς ἀδικηθέν τας· ὅρα τί κάν τούτῳ ποιεῖ· τετραπλοῦν ἀποδίδω σιν, εἰ εινά τι ἠδίκησεν, ἐκείνῳ αὐτῷ τῷ ἀδικηθέντι τὴν ζημίαν ἀποθεραπεύων· τοῦτο γὰρ ἀληθοῦς ἔλεο ημουύντι: καὶ οὐχ ἁπλῶς τὴν ζημίαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ προσθέ ς' κατὰ τὸν νόμον. Ο γὰρ νόμος τὸν κλέο πτην τραπλοῦν ἀποτιννύειν ἐκέλευε. Καίτοι εἰ ἀκριβῶς σκοπήσομεν, οὐδὲν ὅλως αὐτῷ ὑπελείπετο τῶν χρημάτων. Δέδωκε μὲν γὰρ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων τοῖς πτωχοίς· ὑπελείφθησαν δὲ αὐτῷ τὰ ἡμίση· ἐκ τούτων πάλιν τῶν ὑπολειφθέντων ἀπεδίδου τετραπλούν τοῖς παρ' αὐτοῦ ἀδικηθεῖσιν, ὥστε εἰ ὁ βίος τοῦ ἀρχιτελώνου ἐξ ἀδικίας, αὐτὸς δὲ πάντα ὅσα ἠδίκησε τετραπλασίως ἀποδίδωσι, σκόπει ὡς γεγύμνωται παντελῶς. Κάντεῦθεν εὑρίσκεται τοῦ νόμου κρεῖττον φρονῶν, τῷ Εὐαγγελίῳ μαθητευόμενος, ως ὑπὲρ ἑαυτὸν ἀγαπήσας τὸν πλησίον, καὶ ὑπισχνούμενος μὲν ταῦτα, μᾶλλον δὲ ποιήσας. Οὐ γὰρ εἶπεν ὅτι, Δώσω τὰ ἡμίση, καὶ ἀποδώσω τὴ τετραπλοῦν, ἀλλ', Ἰδοὺ δίδωμι καὶ ἀποδίδωμι. Ηκουσε γὰρ τῆς τοῦ Σολομῶντος παραινέσεως· «Μή είπης, Επανελθών ἐπάνηκε, καὶ αύριον δώσω σοι.» Ὁ Χριστὸς εὐαγγελίζεται αὐτῷ τὴν σωτηρίαν· Σήμερον, φησί, δια δως, σήμερόν σοι σωτηρία. Εἰπὼν γάρ, Τῷ οἴκῳ τούτῳ, πάντως τὸν Ζακχαίον δηλοῖ τὴν σωτηρίαν προσδεχόμενον. Ὁ γὰρ Ζακχαίος διὰ τοῦ οἴκου δηλοῦται, ἐπεὶ ἄψυχον οἰκοδόμημα οὐκ ἂν υἱὸν ᾿Αβραὰμ ( ἔλεγεν, ἀλλὰ πρόδηλον ὅτι τὸν ἔμψυχον οἰκοδεσπότ την· υἱὸν δὲ ᾽Αβραὰμ αὐτὸν ὠνόμασε, τάχα μὲν καὶ ὡς πιστεύσαντα, καὶ δικαιωθέντα ἐκ πίστεως, τάχα δὲ καὶ ὡς περὶ τὰ χρήματα μεγαλόψυχον καὶ φιλόπτωχον, οἷος ἦν ἐκεῖνος ὁ πατριάρχης. Ορα δὲ, ὅτι νῦν εἶπεν υἱὸν ᾿Αβραὰμ τὸν Ζακχαῖον, ὅτι τὴν ἐκ τοῦ τρόπου εἶδεν ἐν αὐτῷ ὁμοιότητα. Οὐ γὰρ εἶπεν ὅτι Καθότι καὶ αὐτὸς υἱὸς ᾽Αβραὰμ ἦν, ἀλλ᾽ ὅτι ἐστὶ νῦν πρώην γάρ, ὅτε ἀρχιτελώνης ἦν καὶ φορολόγος, ούς δε μίαν ὁμοιότητα ἔχων πρὸς τὸν δίκαιον, οὐκ ἦν υἱός. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐγόγγυζον τινὲς, ὅτι παρὰ ἁμαρτωλῷ ἀνδρὶ καταλύει, πρὸς τὸ ἐπ:στομίσαι τούτους, φησίν Ηλθε γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθ ώπου ζητῆσαι, καὶ σῶσαι τὸ ἀπολωλός. Ταῦτα μὲν τὰ τοῦ ῥητοῦ. Ράδιον δ' ἐστὶ καὶ ἄλλως ἐκλαβέσθαι εἰς ἠθικὴν ὠφέλειαν ταῦτα· πᾶς γὰρ ὁ ἄρχων ἐν κακίᾳ πολλῶν, μικρός ἐστι τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν, ἀντίκειται γὰρ σὰρξ καὶ πνεῦμα, καὶ διὰ τοῦτο οὐ δύναται ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ ὄχλου· ὑπὸ τῶν παθῶν ὀχλούμενο;, καὶ ὑπὸ πραγμάτων βιωτικῶν, οὐ δύναται ὁρᾷν τὸν Ἰησοῦν ἐνεργοῦντα, καὶ κινούμενον, καὶ περιπατοῦντα. Ο γὰρ τοιοῦτος οὐδεμίαν ἐνέργειαν ἐπιγινώσκει Χριστιανῷ πρέπουσαν· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ βαδίζειν τὸν Ἰησοῦν, τουτέστι, τὸ πράττειν τι ἐν ἡμῖν τὸν Χριστόν. 'Αλλ' ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος ὁ μηδέποτε ἰδὼν τὸν Ἰησοῦν βαδίζοντα, ἀλλὰ πάσης πράξεως Χριστῷ ἀρμοζούσης ανεπαίσθητος, ἐκ μεταμελείας εἰς συν- *³ l'rov. ¡u, 28. et illa quæ retinuit, ut haberet quod injuria affectis daret, retinuit. Docet enim nos nullum esse lucrum, si quidam ex injustitia pecunias habens, aliis misereatur, relictis illis quos injuria affecerat. Ει vide quomodo in boc se gerat. Quadruplum reddit si quem defraudavit, ut illius cui injuria facta, daninum resarciatur. Hæc enim vera eleemosyna est, ut non reddatur solum damnum simplex, sed et cum augmento, juxta legem. Lex enim furem quadruplum reddere jubebat. Quamvis si diligenter consideremus, nulla prorsus pecuniæ ei relicta sunt. Dedit enim dimidium bonorum pauperibus. Relictæ autėm sunt dimidiatæ, et ex his relictis dedit quadruplum his qui a se injuria erant affecti: et ita si bona principis publicanorum ex injustitia, ipse autem omnia quæcumque injuste abstulit, quadrifariam reddidit, considera quomodo omnino fuerit nudatus. Et hinc comperitur quod sublimius sapuerit quam lex præcipiebat, nunc eruditus ex Evangelio: quia dilexit proximum plus quam se, talia promittens, immo faciens. Non enim dixit: Dabo dimidium, et reddam quadruplum: sed, Bcce do, et reddo. Audicrat enim Salomonis admonitionem: «Ne dicas, Rediens redi, et cras dabo ".» Chrisus evangelisat ei salutem: Hodie enim, inquit, das, hodie tibi et salus. Dicendo enim, Donui huic, omnino Zacchaun significat, qui salutem accepit. Zacchus enim per domum significatur. Etenim inanimatam domum non dicebat flium Abraha: sed manifestum quod anim matum patrem familias filium Abrahæ nominarit: fortassis et quod crediderat, justificatusque erat ex Bide fortassis quod in dispensandis opibus maguanimus, et pauperum amator, qualis erat pa triarcha ilie. Vide insuper quod et nunc dicit filium Abrahæ Zachæum, cum morum similitudinem in se ostendit. Neque enim dixit, Eo quod et ipso Abrahæ Blius fuerit, sed quod nunc sit. Prius enim cum princeps publicanorum et exactor esset, nihilque ei in justitia cum Abraham commune esset, non erat flius. Quoniam autem et obinurmurabant quidamn quod apud peccatorem bominem divertisset, ad confutandos eos, inquit: Venit enim Filius hominis quærere, et salvare quod perierat. Et hoc quidem juxta historiam. Facile autem et aliter bæc exponere licet in utilitatem moralem. Omnis euim princeps multorum in malitia, parvus est spirituali statura, contraria enim sunt caro et spiritus: et 444 propterea non potest videre Jesum præ turba. Qui enim a sæcularibus negotiis et affectionibus turbatur, non videt Jesum operantem, et unoventem, et ambulantem. Nam qui talis est, nullain experitur operationen Christiano dignam. Hoc est enim am bulare Jesuin, operari Christum aliquid in nobis. At talis homo qui nunquam vidit Jesum ambulautem, neque sensit ullam operationem Christo con|- gruan, saepe per penitentiam veni in conscientiam

1J23 et ascendit in caprifcum, omnem voluptatem ac αίσθησιν έρχεται πολλάκις, καὶ ἀναβαίνει ἐπὶ συχοdulcedinem, quæ per ficum insinuatur, infatuans et mortificans. Et sic excelsior se factus, ascensionesque in corde suo ponens, videtur a Jesu, et videt. Dicitque ad illum Dominus: Festina, descende, hoc est, Ascendisti per penitentiam in sublimiorem vifam, descende per humilitatem. Non te supplantet superbus sensus: festina, humiliare. Si enim humiliatus fueris, in domno tua oportet me manere. Necesse enim, inquit, ut ego maneam in domo humilis Ad quem enim respiciam quam super mansuetum, et quietum, et trementem sermones meos "? › Etenim qui talis est, dimidium bonorum suorum dat pauperibus dæmonibus. Duplicia enim sunt bona nostra, corporis dico, et animæ. Omnia corporalia concedit justus vere pauperibus, omnique bono destitutis dæmonibus. Animæ autem bona non dispendit, id quod et de Job Dominum dicentem audivimus: Verumtamen animam ejus ne tetigeris. Sed et si quem defraudavit, reddit quadruplum. Insinuatur igitur per hoc quod omnis qui per punitentiam viain vadit contrariamı priori malitiæ, per quatuor virtutes omnia quæ prius peccata sunt, sanat et sic accipit salutem, filiusque nominatur Abrahæ, eo quod et ipse egressus sit de terra sua, et cognatione prioris malitiæ, et de domo patris sui, hoc est, extra seipsum factus, et negans seipsum. Donus enin patris sui diaboli ipse erat. lgitur extra seipsum factus et alienatus salutem sicut Abraham consequitur. μορέαν, πᾶσαν ἡδονὴν καὶ γλυκύτητα, ἥτις διὰ τῆς συκῆς δηλοῦται, μωραίνων καὶ ἀπονεκρῶν, καὶ οὗ τως υψηλότερος ἑαυτοῦ γενόμενος, καὶ ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ διατιθέμενος, ὁρᾶται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ὁρᾷ, καί φησι πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος, Σπεύσας κατάβηθι, τουτέστιν, Ανέβης διὰ τῆς μετανοίας ἐφ' υψη λότερον βίον, κατάβηθι διὰ τῆς ταπεινοφροσύνης, μή σε υποσκελίσῃ ἡ ὑψηλοφροσύνη. Σπεῦσον, ταπεινώ θητι. Ἐὰν γὰρ ταπεινωθῇς, ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεἶναι· ἀναγκαῖον γὰρ, φησὶν, ἐστὶ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ταπεινοῦ μένειν με. «Επὶ τίνα γὰρ ἐπιβλέψω, ἢ ἐπὶ τὸν πρᾷον καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντα τοὺς ἐμοὺς λόγους;» Ὁ τοιοῦτος καὶ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων δίδωσι τοῖς πτωχοίς δαίμοσι. Διττῶν γὰρ ὄντων ἡμῖν τῶν ὑπαρχόντων, σωματικών φημι, και ψυχικῶν τῶν μὲν σωματικῶν πάντων παραχωρεῖ ὁ δίκαιο; τοῖς πτωχοῖς τῷ ὄντι, καὶ παντὸς ἀγαθοῦ ἑστερη μένοι; δαίμοσι· τῶν δὲ ψυχικῶν οὐχ ὑπεξίσταται, δ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ ἔγνωμεν τὸν Κύριον λέγοντα, Πλὴν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ μὴ ἅψῃ. ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τινός τι έσωκοφάντησε, τετραπλοῦν ἀποτίννυσιν. Αινίττεται δὲ διὰ τούτου, ὅτι πᾶς ὁ διὰ μετανοίας τὴν ἐναντίαν τῇ προτέρα κακίᾳ ὁδὸν ἐρχόμενος, διὰ τῶν τεσσάρων ἀρετῶν πάντα τὰ πρότερον ἁμαρτηθέντα ἐξ:ᾶται, καὶ οὕτως λαμβάνει τὴν σωτηρίαν, καὶ Ἀβραὰμ υἱὸς ὀνομάζεται, ὡς καὶ αὐτὸς ἐξελθὼν ἐκ τῆς γῆς αὐτοῦ, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας τῆς προτέρας κακίας, καὶ ἔξω τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, τουτέστιν, ἔξω ἑαυτοῦ γεγονώς, καὶ ἀπαρνησάμενος ἑαυτόν. Οἶκος γὰρ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦ διαβόλου αὐτὸς ἦν. Ἔξω τοίνυν ἑαυτοῦ γεγονώς, καὶ ἀλλοιωθεὶς, σωτηρίας τυγχάνει κατὰ τὸν ᾿Αβραάμ. VERS. 11-14. «lloc, illis audientibus, adjiciens dicit parabolan, eo quod esset prope Hierosolymam, quodque existimarent fore ut confestim regnum Dei manifestaretur. Dixit ergo: Homo quidam generosus profectus est in regionem longinquam, ut acciperet sibi regnum, ac reverteretur. Vocatis autem decem servis suis, dedit els decem minas, et ait ad illos: Negotiemini donec veniam. Cives autein ejus oderant cum, miserunique legationem post illum, dicentes: Nolumus hunc regnare super mos. › Videtur mihi quod homines illi audientes regnum Dei, illud suspicabantur temporale esse a Deo datum in libertatem Hebraici generis: icirco el guspicabantur quod Jesus ascendens in Jerusalem, 445 sumpturus esset hoc regnum. Dominus autem monstrat eis quod insipientia quædo dicant, non enim temporale regnum ejus; interea et hoc declarat, quod ut Deus cogitationes corum sciat: unde et hanc parabolam dicit, et hominem generosum se introducit. Nam licet homo fuerit, nansit tamen in fastigio et nobilitate dei tatis. Perfecto autem mysterio dispensationis in carne, in regionem longinquam, cœlum dico, profactus est, ut acciperet sibi regnum, hoc est, l:t quasi et secundum quod homo sederet in dextra LAVI, 2, • Ακουόντων δὲ αὐτῶν ταῦτα, προσθεὶς εἶπε πα ραβολήν, διὰ τὸ ἐγγὺς αὐτὸν εἶναι Ἱερουσαλήμ, καὶ δοκεῖν αὐτοὺς, ὅτι παραχρῆμα μέλλει ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἀναφαίνεσθαι. Εἶπεν οὖν Ανθρωπός τις εὐγενής ἐπορεύθη εἰς χώραν μακράν, λαβεῖν ἑαυτῷ βασιλείαν, καὶ ὑποστρέψαι, καλέσας δὲ δέκα δούλου; ἑαυτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς δέκα μνᾶς, καὶ εἶπεν πρὸς αὐτοὺς, Πραγματεύσασθε, ἕως ἔρχομαι. Οἱ δὲ πολῖται αὐτοῦ εμίσουν αὐτὸν, καὶ ἀπέστειλαν πρεσβείαν ὀπίσω αὐτοῦ λέγοντες, Οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεῦσαι ἐφ' ἡμᾶς. ο Δοκεί μοι, ὅτι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἀκούοντες βασιλείαν Θεού, αἰσθητήν ταύτην ὑπελάμβανον παρά Θεοῦ εὐδοκηθεῖσαν ἐπὶ ἐλευθερίᾳ τοῦ Ἑβραϊκού γέν νους, διὸ καὶ ὑπενόουν, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ἀνερχόμενος εἰ; Ἱερουσαλήμ, λήψεται ταύτην τὴν βασιλείαν. Ο δὲ Κύριος δεικνύων αὐτοῖς, ὅτι ἀνόητά τινα λογίζονται, οὐ γὰρ αἰσθητὴ ἡ βασιλεία αὐτοῦ· ἅμα δὲ καὶ ἐμφαίνων, ὅτι Θεὸς ὢν οἶδε τοὺς διαλογισμούς αὐτῶν, λέγει ταύτην τὴν παραβολήν, ἄνθρωπον μὲν εὐγενῆ παρεισάγων ἑαυτόν. Καν γὰρ ἄνθρωπος γέγονεν, ἀλλὰ μεμένηκεν ἐν τῷ ὕψει, καὶ τῇ εύγενείᾳ τῆς θεότητος, συμπεράνας δὲ τὸ τῆς μετά σαρκὸς οἰκονομίας μυστήριον, εἰς χώραν μακράν, τὸν οὐρανὸν, φημί, ἀναπεφοίτηκεν, ὡς ἂν λάβῃ βα σιλείαν ἑαυτῷ, τουτέστιν, ὡς ἂν καὶ καθὸ ἄνθρωπος

CAP. XIX. καθίσει ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐν Λ throni magnificentiae in excelsis cum carne. Etenim υψηλοῖς μετὰ σαρκός. Ως μὲν γὰρ Θεός, ἀεὶ συν- sicut Deus, semper considens fuit Patri: sicut homo ετριάζων ἦν τῷ Πατρὶ, ὡς δὲ ἄνθρωπος τότε εκάθι autem tunc seulit, quando assumptus est, permaσεν, ὅταν ἀνελήφθη περιμένων, ἕως οὗ τεθῶσιν οἱ nens donec ponantur inimici ejus sub pedes ejus. ἐχθροὶ ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἔσται ἐν τῇ Hoc autem erit in consummatione, quando oinσυντελείᾳ, ὅτε τὰ πάντα καὶ ἄκοντα ὑποταγήσεται nia etiam quæ nolunt, subjicientur ei, credentia αὐτῷ πιστεύσαντα, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς quod Dominus Jesus Christus in gloria Dei Patris. δόξαν Θεοῦ Πατρός. Πολῖται δὲ αὐτοῦ εἰσιν οἱ lou- Cives autem ejus sunt Judæi, odio habentes illum. δακι μισοῦντες αὐτόν. Εωράκασι γάρ, φησὶν, καὶ Viderunt enim, inquit, et odio habuerunt et me, et μεμισήκασι καὶ ἐμὲ, καὶ τὸν Πατέρα μου, οἳ οὐκ Patrem meum, et noluerunt eum super se reἠθέλησαν αὐτὸν ἐπ' αὐτοὺς βασιλεῦσαι. Διὸ καὶ ἔλε- gnare: unde et dicebant ad Pilatum, negantes - γον πρὸς Πιλάτον ἀρνούμενοι τὴν βασιλείαν αὐτοῦ· regnum ejus: • Non habemus regem;» et iterum: • Οὐκ ἔχομεν βασιλέα· καὶ πάλιν· «Μη γράφε, Ο βα • Ne scribas, Rex Judzorum.» Quamvis Zacha σιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. Καίτοι Ζαχαρίας βοᾷ. Χαίρε rias dicat: < Gaude valde, Gilia Sion, quia rex luus σφόδρα, θύγατερ Σιών, ὅτι Βασιλεύς σου έρχεταί σοι veniet tibi justus et salvans "; › alque Isaias': δίκαιος, καὶ σώζων, καὶ Ἠσαΐας, Ἰδοὺ δὲ βασιλεύς. Ecce rex justus regnabit;, insuper et David: E30 ' δίκαιος βασιλεύσει, καὶ Δαυίδ, Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ.» Οἱ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι ἐμίσησαν τὸν Κύριον, ὁ δὲ τοῖς δούλοις αὐτοῦ δέκα μνᾶς δέδωκε. Δοῦλοι δὲ αὐτοῦ οἱ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ διακονίας πεπιστευμένοι, δέκα λεγόμενοι εἶναι, διὰ τὸ τέλειον τῆς ἐκκλησιαστικής προστασίας. Η γὰρ ἐν τῇ Ἐκε κλησίᾳ τάξις τελείαν ἔχει τὴν τῶν προεστώτων διακόσμησιν, καὶ οὔτε πλείονα; ἔδει εἶναι, οὔτε ἐλάτ τονας. Οἷον, λόγου χάριν, τρία ταῦτα ὁρῶμεν ἐν τῇ Εκκλησίᾳ, κάθαρσιν, φωτισμὸν, καὶ τελείωσιν· τρία καὶ τὰ ταύτας τας ενεργείας κληρωσάμενα τάγματα: οἱ διάκονοι καθαίρουσι διὰ κατηχήσεως καὶ διδασκαλίας, οἱ πρεσβύτεροι φωτίζουσι διὰ τοῦ βαπτί σματος, οἱ ἀρχιερεῖς καὶ ἱερατικὰς τάξεις καθι στῶσι καὶ τελειοῦσιν, ὅ ἐστι, χειροτονοῦσιν. Ορᾷς τὰ τάγματα πρὸς τὰς ἐνεργείας, καὶ οὔτε πλείω, οὔτε ἐλάττω, τὰ τῶν προεστώτων φημί; Τούτοις οὖν τοῖς δούλοις διανέμει δέκα μνᾶς, τὰ χαρίσματά φημι, ἃ ἑκάστῳ δίδοται πρὸς τὸ συμφέρον. Πᾶς γὰρ ὁ προστασίαν ἐγχειρισθεὶς, κἂν ἀνάξιος ᾖ, χάρισμα · ἔχει ἐξ αὐτῆς τῆς κρίσεως, καὶ ἔστι τοῦτο μέγα ὄντως τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας καὶ οἰκονομίας μυστήριον. • Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἐπανελθεῖν αὐτὸν λαβόντα τὴν βασιλείαν, εἶπε φωνηθῆναι αὐτῷ τοὺς δούλους τούτους, οἷς ἔδωκε τὸ ἀργύριον, ἵνα γνῷ τίς τί διεπραγματεύσατο. Παρεγένετο δὲ ὁ πρῶτος λέγων· Κύριε, ἡ μνα σου προσειργάσατο δέκα μνάς. Καὶ εἶπεν αὐτῷ· Εὔ, δοῦλε ἀγαθὲ, ὅτι ἐν ἐλαχίστῳ πιστὸς ἐγένου, ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω δέκα πόλεων. Καὶ ἦλθεν ὁ δεύτερος λέγων Κύριε, ἡ μνᾶ σου ἐποίησε πέντε μνᾶς. Εἶπε δὲ καὶ τούτῳ· Καὶ σὺ γίνου ἐπάνω πέντε πόλεων. Καὶ ἕτερος ἦλθε λέγων· Κύρ:ε, ἰδοὺ ἡ μνά σου, ἣν εἶχον ἀποκειμένην ἐν σου δαρίῳ· ἐφοβούμην γάρ σε, ὅτι ἄνθρωπος αὐστηρὸς εἶ, αἴρεις δ οὐκ ἔθηκας, καὶ θερίζεις ὃ οὐκ ἔσπειρας. Λέγει δὲ αὐτῷ· Ἐκ τοῦ στόματός σου κρινῶ σε, που νηρὰ δοῦλε. Ηδεις, ὅτι ἐγὼ ἄνθρωπος αυστηρός είμι, αἴρων ὃ οὐκ ἔθηκα, καὶ θερίζων ὃ οὐκ ἔσπειρα, καὶ διὰ τί οὐκ ἔδωκας τὸ ἀργύριόν μου ἐπὶ τράπεζαν, καὶ ἐγὼ ἐλθὼν, σὺν τόκῳ ἂν ἔπραξα αυτό; Καὶ τοῖς *7 Psal. 11. 18. autem constitutus sum rex ab eo. Judæi same odio habuerunt Dominum. Porro Dominus dedit servis decem minas. Servi autem illi sum hi quibus in Ecclesia ministerium concreditum est; decem dicuntur esse, propter perfectionem ecclesiasticæ præsidentiæ. Ordo enim in Ecclesia perfectam præsidentium dispositionem habet, et neque plures oportebat esse, neque pauciores: ut exempli gratia tria haec videmus esse in Ecclesia, purgationem, illuminationem, et perfectionem. Operationes etian illas, tres sortiti sunt ordines. Diaconi purgaut per instructionem et doctrinam, presbyteri illuminant per baptismum, episcopi sacerdotales ordines constituunt et perficiunt, hoc est, ordinant. Vides ordines cum operationibus, et neque plures, neque pauciores, præsidentium inquam ordines. Illis igitur servis distribuit decem minas, hoc est, dona quæ unicuique data sunt in utilitatem. Omnis enim cuicumque concredita est presidentia, etiam si indignus fuerit, donum habet ex unctione sua, id quod magnum divinæ misericordiæ sacramen - tum est. VERS. 15-28. Et factum est ut rediret, acceplo regno, misitque vocare servos illos ad se, quibus dederat pecuniam, ut sciret quantum quisque negotiatus esset. Venit autem primus dicens: Domine, mina tua decem minas acquisivit. Et ait illi: Euge, 446 bone serve: quia in minimo fuisti fidelis, habeto potestatem super decem civitates. Et alter venit dicens: Domine, mina tua confecit quinque minas. Et huic ait: Εt tu praefectus esto quinque civitatibus. Et alius venit dicens: Domine, ecce mina tua quam habui repositam in sudario: timui enim te, quod hono austerus sis: Lollis quod non posuisti, et mnetis quod non seminasti. Dicit ei; De ore tuo te judicabo, surve male. Sciebas quod ego homo austerus sim, tollens quod non posui, et metens quod non seminavi: et quare non dedisti pecuniam meam ad mensam, et ego veniens cum usuris utique exegissem illam? Et

ostantibus dixit: Auferte ab illo minam, et date illi παρεστῶσιν εἶπεν· "Αρατε ἀπ' αὐτοῦ τὴν μνᾶν, καὶ Η δότε τῷ τὰς δέκα μνᾶς ἔχοντι. Καὶ εἶπον αὐτῷ· Κύριε, δέκα μνᾶς ἔχει. Λέγω ὑμῖν, ὅτι παντὶ τῷ έχοντι δοθήσεται, ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος, καὶ δ ἔχει, ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ. Πλὴν τοὺς ἐχθρούς μου ἐκείνους τοὺς μὴ θελήσαντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτοῖς, ἀγάγετε ὧδε, καὶ κατασφάξατε εμπροσθέν μου. Καὶ εἰπὼν ταῦτα, ἐπορεύετο ἔμπροσθεν, ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα.» Εν τῷ ἐπανέρχεσθαι αὐτὸν, ὁ Χριστὸς ὁ εὐγενὴς, καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπι νον, ἐκ βασιλικοῦ γὰρ γένους κατήγετο ὁ Κύριος, καὶ κατὰ τὸ θεῖον, τουτέστιν, ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ ἐλεύσει, ότε φανήσεται βασιλεὺς μετὰ τῶν ἀγγέλων ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς ἐρχόμενος, καὶ πᾶν γίνο κάμψει αὐτῷ, τότε δὴ τότε καὶ τοὺς τὰ χαρίσματα δεξαμένους δούλους λογοπραγεί, καὶ εὑρίσκονται, ὁ μὲν πολλούς ὠφελήσας, καὶ δεκαπλασιάσας τὸ χάο ρισμα, ὁ δὲ ὠφελήσας μὲν καὶ αὐτὸς, ἐλάττους δε, ὁ δὲ μήδ' ὅλως ὠφελήσας τινὰ, ἀλλ' ἐν ῥαθυμίᾳ δα πανήσας τὸν καιρὸν τῆς πραγματείας. Διὸ ὁ μὲν δεκαπλασιάσας δ ἔλαβεν, ἐπάνω δέκα πόλεων καθώ ίσταται, τουτέστιν, ἀρχὴν δέκα πόλεων λαμβάνει, δ ἐστι, πολλαπλασίους τὰς ἀμοιβας δέχεται. Καὶ ὁ ἐφεξῆς κατὰ τὴν ἀναλογίαν. Ο δὲ μηδὲν κερδάνας, κατακρίνεται. Ιδωμεν δὲ καὶ τί φησι· Κύριε, ίδου ἡ μνᾶ σου, λάβε ταύτην· εἶχον γὰρ ταύτην ἐν σουδαρίῳ ἀποκειμένην. Νεκρῷ ὄντι τῷ Κυρίῳ σουδάριον περιετέθη, καὶ τοῦ Λαζάρου ἐν τῷ τάφῳ ἡ ὄψις qui decem minas habet. Ει dixerunt ei: Domine, habet decem minas. Dico vobis, quod omni habenti dalvitur, ab eo autem qui non habet, etiamn quod habet, auferetur. Quin inimicos meos illos qui noluerunt me regnare super se, adducite huc, et interficite ante me. Et his dictis ibat pergens ascendere Hierosolymam.» Cum rediturus est Christus generosus ille et secundum humanam naturam, ex regio enim genere descendit Dominus, et secundum divinam, hoc est, in secundo ejus adventu, quando apparebit rex cum angelis in gloria Patris veniens, et omne genu Dectetur ei: tunc sane ad rationem adiget, eos qui dona acceperunt, et invenietur unus quidem multis profuisse, et decuplicasse donum, alius autem profuisse quidem et ipse, sed paucioribus profuisse: alius autem nemini profuisse, sed ignaviter transivisse negotiationis tempus. Proinde qui decuplicavit quod acceperat, super decem civitates constituitur, hoc est, multiplices retributiones accipit: et alius deinceps juxta suam recipit proportionem. Qui autem nihil lucratus fuit, condemnatur. Videamus autenn et quid dicat: Domine, ecce mina tua, ccipo eam, habui enim istam in sudario reconditam. Dominus mortuus sudario involutus fuit, et Lazari facies in sepulcro sudario obvoluta fuit ". Merito igitur ignavus ille in sudario inquit reconditum fuisse donum. Mortuum enim illud fecerat, et. σουδαρίῳ περιεκαλύπτετο· εἰκότως οὖν ἐκνηρὸς inefficax, non evolvens, neque lucrum faciens. Ti- οὗτος σουδαρίῳ φησὶν ἐναποθεῖναι τὸ χάρισμα νεο melam enim te, iuquit, quia tollis quod non posuisti. " κρὸν γὰρ αὐτὸν ποιήσας καὶ ἀνενέργητον, οὐκ Talia multi prætexunt. Nolentes enim ullis proἐπεξειργάσατο, οὐδὲ κεκέρδηκεν. Εφοβούμην γάρ desse, dicunt: Uhi non seminavit Deus honam σε, φησίν, ὅτι αἴρεις δ οὐκ ἔθηκας. Τοιαῦτα πολλοὶ indolem et aptitudinem, illinc ne requir. s meπροφασίζονται· μὴ θέλοντες γὰρ ὠφελῆσαί τινας, sem. Illum non fecit industrium, et ad doctri- φασίν, ὅτι Οπου οὐκ ἔσπειρεν ὁ Θεὸς εὐφυΐαν, καὶ nam idoneum, et quid a me exigitur ut inde fru- ἐπιτηδειότητα, ἐκεῖθεν μὴ ζήτει θέρος. Τὸν δεινὰ clum faciamn? lucirco Dominus dicit: Tu doce, et de- οὐκ ἐποίησεν εὐφυᾶ καὶ πρὸς μάθησιν ἐπιτήδειον, pone pecuniam meam apud mensarios, hoc est, apud καὶ τί με ἀπαιτεῖ τὴν ἐκείνου ὠφέλειαν; Διὸ καὶ omnes bomines, qui propositi sunt nt percipiant utili- ὁ Κύριός φησι· Σύ δίδαξον, καὶ κατάβαλε τὸ tatem. Omnis enim homo mensarius a Deo ordinatus ἀργύριόν μου τοῖς τραπεζίταις, τουτέστι, πᾶσι τοῖς 447 est, ut in bujus mundi officina magna nego- πρὸς τὸ ὠφελεῖσθαι προκειμένοις ἀνθρώποις. Πᾶς γὰρ cietur. Et ego veniens exegissem illud, hoc est, re- ἄνθρωπος τραπεζίτης ὑπὸ Θεοῦ προκεχείρισται, ώστε petiissem, cum usura. Oportet igitur et nos qued ἐν τῷ μεγάλῳ τοῦ κόσμου τούτου ἐργαστηρίῳ πραnostrum est facere: alios autem Dominus judicabit, γματεύεσθαι. Καὶ ἐγὼ ἐλθὼν, ἔπραξα ἂν αὐτὸ, τους si noluerint utilitatem iude percipere. Tollitur igi- ἐστιν, ἀπῄτησα σὺν τόκῳ. Δεῖ μὲν γὰρ ἡμᾶς τὸ οἰκεῖον Cur donum, et datur bono negotiatori. Nam licet is ποιεῖν, περὶ δὲ τῶν μετέπειτα, Θεὸς κρινεῖ τοὺς μὴ habeat, propter istud ipsum tamen magis debet θελήσαντας ὠφεληθῆναι. Αίρεται οὖν τὸ χάρισμα, plura accipere. Habenti enim dabitur, hoc est, et καὶ δίδοται τῷ ἀγαθῷ πραγματευτῇ· κἂν γὰρ ἔχω, qui ex negotiatione boni multa lucratus fuerit, illi μᾶλλον δι' αὐτὸ τοῦτο ὀφείλει πλείω προσλαβεῖν. Τῷ dabitur et amplius. Nam si parva in decupla fecit γὰρ ἔχοντι δοθήσεται, τουτέστι, τῷ ἐκ τοῦ καλῶς crescere, manifestum quod et plura decuplicabit, πραγματεύσασθαι πολλῶν εὐπορήσαντι, ἐκείνῳ δοθή majoris lucri auctor domino futurus. negligente σεται καὶ πλείω. Εἰ γὰρ τὰ ὀλίγα ηύξησε δεκαπλα autem et ignavo, et cui non est studium ut crescat σιάσας, πρόδηλον ὅτι τὰ πλείν δεκαπλασιάζων, et augeatur quod acceperat, et istuc ipsum quod πλείονος κέρδους πρόξενος τῷ δεσπότῃ ἔσεται. Ἀπὸ habet tolletur, ut ne res dominica frustra vacet, δὲ ἀμελοῦς καὶ ὀκνηροῦ, καὶ μὴ αὐξῆσαι σπουδάσαν· quæ dari potest alteri, et multiplicari. Hæc non s50- τος ὁ ἔλαβε, καὶ αὐτὸ ἐκεῖνο, δ ἔχει, ἀρθήσεται, ἵνα lum de sermone et doctrina exponimus, sed et do μὴ ἀργῇ τὸ δεσποτικόν πράγμα, δυνατὸν δν δοθῆναι 08 Joan. ΧΙ.

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XIX. ἑτέρῳ, καὶ πολυπλασιασθῆναι. Ταῦτα δὲ μὴ μόνον moralibus virtutibus. Nam et in his dons nobis dedit Deus, utpote uni donum jejunii, alii vero eloemosyna, alii autem mansuetudinis, alii autem humi litatis. Et si quidem sobrii fuerimus et vigilantes, multiplicabimus hæc: sin autem negligentes, et voluntate mortui, postea arguemus Deum, ut consuevimus dicere: Et quid faciam? Si quis fuerit sauclus, vult Deus, et est sanctus: me non vult, et non sum: et ille Petrus furt, et ille Paulus fuit. Stulte homo, mina illa Paulum te fecit et Petrum. Operare autem juxta virtutem, et affer aliquid ei qui dedit, etiamsi non quantum Paulus et Petrus. Tu autein cum eadem acceperis quæ Petrus et Pau lus: nam et ille miuam, et tu minam: postea non motus omnino ad operationem boni, arguis Deum? ἐπὶ τοῦ λόγου, καὶ τῆς διδασκαλίας ἐκλαμβάνομεν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν. Καὶ γὰρ κάν ταύ ταις δέδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς χαρίσματα, τῷ μὲν νηστείας, τῷ δὲ ἐλεημοσύνης, τῷ δὲ πραότητος, τῷ δὲ ἀτυφίας. Κἂν μὲν νήφωμεν, πολυπλασιάζομεν ταῦτα· ἂν δὲ ῥαθυμῶμεν, καὶ ἀπονεκρωθῶμεν τῇ προαιρέσει, ὕστερον αίτιασόμεθα τὸν Θεόν, ὡς ειώθαμεν λέγειν, Καὶ τί ποιήσω; Ἐὰν ὁ δεῖνα ᾗ ἅγιος, θέλει ὁ Θεὸς, καὶ ἔστιν ἅγιος· ἐμὲ οὐ θέλει, καὶ οὐκ εἰμί. Καὶ ἐκεῖνος Πέτρος ἦν, ἐκεῖνος Παῦλος. Ανόητε ἄν θρωπε, ἡ μνὰ αὕτη Πέτρον σε ποιεῖ καὶ Παῦλον. Εργασάι δὲ κατὰ δύναμιν, καὶ προσαγαγέ τι τῷ δεν δωκότι, κἂν μὴ ὅσον ο Πέτρος, καὶ Παῦλος· κ δὲ τὰ αὐτὰ τῷ Πέτρῳ καὶ τῷ Παύλῳ δεξάμενος· κάν κεῖνος γὰρ μνᾶν, καὶ σὺ μνᾶν ἔπειτα μηδὲ κινηθεὶς & Propter hoc indigni inventi donis, illis spoliabimur. ὅλως εἰς ἐργασίαν τοῦ καλοῦ αἰτιᾷ τὸν Θεόν; Διὰ - Inimicos meos, dicit, eos qui nolunt we regnare, τοῦτο ἀνάξιοι εὑρισκόμενοι τῶν χαρισμάτων, ἀπο adducite huc, et occidite. Judaeos dicit, quos interiγυμνούμεθα τούτων. Τοὺς δὲ ἐχθρούς μου, φησί, tui tradet, in iguem æternum mittens illos. Atque τοὺς μὴ θέλοντάς με βασιλεῦσαι, ἀγάγετε ὧδε, καὶ adeo illi miseri in hoc mundo occisi sunt a Romanis σφάξατε· τοὺς Ἰουδαίου; φησίν, οὓς καταφθορά παν exercitibus, servanturque internecioni quæ illic est, ραδώσει, εἰς τὸ πῦρ τὸ ἐξώτερον παραπέμπων αὐτούς. Καὶ μέντοι οὗτοι οἱ ἄθλιοι κάνταῦθα, ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ φημί, κατεσφάγησαν ὑπὸ τῶν ῾Ρωμαϊκών στρατευμάτων, τηρούμενοι καὶ φυλαξόμενοι τῇ ἐκεῖ σφαγῇ. – • Καὶ ἐγένετο ώς ήγγισεν εἰς Βηθφαγή, καὶ Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Ἐλαιῶν, ἀπο έστειλε δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἰπών· Υπάγετε εἰς τὴν κατέναντι κώμην, ἐν ᾗ εἰσπορευόμενοι, ευρήσετε πῶλον δεδεμένον, ἐφ' ὅν οὐδεὶς πώποτε ἀνθρώπων ἐκάθισε· λύσαντες αὐτὸν ἀγάγετε, καὶ ἐάν τις ὑμᾶς ἐρωτᾷ, Διατί λύετε; οὕτως ἐρεῖτε αὐτῷ, ὅτι ὁ Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. 'Απελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι, εὗρον καθὼς εἶπεν αὐτοῖς. Λυόντων δὲ αὐτῶν τὸν πώλον, εἶπον οἱ κύριοι αὐτοῦ πρὸς αὐτούς· Τί λύετε τὸν πῶλον; Οἱ δὲ εἶπον· Ο Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. Καὶ ἤγαγον αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐπιρρίψαντε; ἑαυτῶν τὰ ἱμάτια ἐπὶ τὸν πῶλον, ἐπεβίβασαν τὸν Ἰησοῦν. Πορευομένου δὲ αὐτοῦ, ὑπεστρώννυον τὰ ἱμάτια αὐτῶν ἐν τῇ ὁδῷ. Ἐγγίζοντος δὲ αὐτοῦ ἤδη πρὸς τῇ καταβάσει τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν, ἤρξαντο ἅπαν τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν χαίροντες, αἰνεῖν τὸν Θεόν φωνῇ μεγάλη περὶ πασῶν, ὧν εἶδον δυνάμεων, λέγοντες· Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος Βασιλεὺς ἐν ὀνό ματι Κυρίου. Ειρήνη ἐν οὐρανῷ, καὶ δόξα ἐν ὑψίστοις. Καί τινες τῶν Φαρισαίων ἀπὸ τοῦ ὄχλου εἶπον πρὸς αὐτόν· Διδάσκαλε, ἐπιτίμησον τοῖς μαθηταῖς σου. Καὶ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· Λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐὰν οὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κεκράξονται.» Δύο ἐν ταυτῷ ὁ Κύριος ὑποδηλῶν ἐπὶ τοῦ πώλου καθίζει· ἐν μὲν, πληρῶν προφητείαν τὴν λέγουσαν, Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου έρχεται καθήμενος ἐπὶ ὄνου· ἕτερον δὲ, τροπικῶς ἡμῖν αἰνιττόμενος, ὅτι ἐπιβήσεται ἐπὶ τὸν νέον, καὶ ἀκάθαρτον, καὶ ἀδάμαστον ἐθνικὸν λαόν. Οὐ γὰρ δήπου διὰ τὸ τῆς ὁδοῦ μῆκος ἐδεῖτο τοῦ υποζυγίου· ὁ γὰρ πᾶσαν Γαλιλαίαν καὶ Ἰουδαίαν πεζῇ περιερχόμενος, πῶς ἂν ἀπὸ Βηθανίας εἰς 11ρουσαλὴμ διτών, ἐδεήθη τοῦ πώλου, ὀλίγου ὄντος τοῦ διαστήματος, ὡς πάντες ἴσασιν; Οπερ οὖν εἶπον, μυστικῶν ταῦτα ποιεί. Δεδεμένος δὲ ἦν ὁ πῶλος καὶ sex glutih. xx, 5. VERS. 29 40. Et factum est cum appropinquasset ad Bethphage et Bethaniam juxta montem qui vocatur Olivarum, misit duos discipulos suos, dicens: Ite in castellum quod e regione est, in Quod introeuntes invenietis pullum asius, alligatumn, in quo nemo unquam hominum sedit. Solvito illum, et adducite. Et si quis vos interrogaverit, Quare solvitis? sic dicetis ei: Quia Dominus eo opus habet. Abierunt autem qui missi erant, et invenerunt sicut dixerat illis. Solventibus autem illis puilum, dixorunt domini ejus ad illos: Quare solvitis pullum? At illi dixerunt: Quis Dominus eo opus habet. Εt duxerunt illum ad Jesum, et injectis vestimentis suis super pullum, imposuerunt Jesum. 448 Eunte autem illo, substernebant vestimenta sua in via. Et cuin appropinquaret jam ad descensum montis Olivarum, cœperunt omnnis multitudo discipulorum gaudentes laudare Deum voce magna super omnibus quas viderunt virtutibus, dicentes: Benedictus qui venit Rex in nomine Domini. Pax in cœlo, et gloria in altissimis. Εt quidam Pharisæorum e turba dixerunt ad illum: Magister, increpa discipulos tuos. Quibus ipse ait: Dico vobis, quod si hi tacuerint, mox lapides clamabunt. › Dominus super pullum sedens, duo declarat: unum quod impleat prophetiam dicentem: «Ecce rex tuus venit sedens super asinam***; › secundum figuraliter nobis iusinuat quod sessurus sit super novum et indomitum et immundum populum gentilem. Non enim videlicet pro itİneris longitudine jumento opus habebat. Qui enim per totam Galilæam et Judæam pedestri itinero circnibat, quomodo a Bellania in Jerusalem transjens rogaret ut pullus sibi daretur, cum non sit tauta distantia, ut sciunt omnes? Proinde, ut dicebam, mystica sunt hæc. Vinctus autem erat pullus,

λων, τουτέστι, τῶν ἀποσταλέντων. Τοῦτο δὲ τοις τήν ἐστι· Βηθανία μὲν οἶκος ὑπακοῆς ἑρμηνεύεται, Βηθ φαγὴ δὲ οἶκος σιαγόνων, ἱερατικὸς ὢν τόπος. Καὶ γὰρ σιαγόνες τοῖς ἱερεῦσιν ἐδίδοντο, ὡς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγέγραπται. Δηλοῦται δὲ διὰ τῶν σιαγόνων ὁ τῆς διδασκαλίας λόγος, ὃν αἱ ψυχικαὶ σιαγόνες κατεργάζονται, καὶ λεπτύνουσιν. Ενθα τοίνυν οἶκος τοῦ λόγου τοῦ διδασκαλικοῦ, καὶ τῆς πρὸς τοῦτον ὑπα κοῆς, ἐκεῖ στέλλονται οἱ τοῦ Κυρίου μαθηταί, καὶ λύουσι τὸν ταῖς σειραῖς δεδεμένον τῶν ἁμαρτιῶν et dominos habebat multos: sed solutus est ab apo- κυρίους είχε πολλούς, ἀλλὰ λύεται παρὰ τῶν ἀποστό stolis, hoc est ab his qui missi fuerunt. Sensum, autem hunc habet; Bethania quidem domus obe- 'dientiæ interpretatur, Bethphage vero, domus maxillarum. Erat sane vicus sacerdotum. Etenim maxilla sacerdotibus dabantur, sicut in lege scriptum est. Indicatur autem per maxillas sermo doctrine, quem spirituales maxilla eliciunt, etattenuant. Ubi igitur domus sermonis doctrinæ; et obedientiæ erga illum, illuc mittuntur discipuli Domini, et solvunt populum catenis peccatorum ligatum, multisque curis vitæ: Γα et pro eo quod habet multos dominos et deos, λαὶν, καὶ ταῖς φροντίσι τοῦ βίου ταῖς πολλαῖς, καὶ ciunt eum habere unum Dominum Jesum Christum, ἀντὶ τοῦ, πολλοὺς ἔχειν κυρίους, καὶ θεοὺς, ποιοῦσιν αὐτὸν ἔχειν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν, καὶ ἕνα Θεὸν Πατέρα. Οπου γὰρ οὐκ ἔστιν οἶκος ὑπακοῆς, οὐδὲ παραδοχή λόγου διδασκαλικού, τοιοῦτόν τι οὐ γίνεται εκεί, οὐδὲ λύεται ὁ πῶλος. Δύο δὲ ὄντες οἱ ἀπεσταλμένοι, τοῦτο αινίττονται, ὅτι τῇ τοῦ ἐθνικοῦ λαοῦ προσα γωγῇ, καὶ τῇ πρὸς Χριστὸν ὑποταγῇ δύο τάγματα ὑπουργοῦσι, προφῆται, καὶ ἀπόστολοι. Καὶ ἄγουσιν αὐτὸν ἔκ τινος κώμης, ἵνα μάθωμεν ὅτι ἀγροικία πολλῇ συνῆν ὁ λαὸς οὗτος καὶ ἀπαιδευσία. Καὶ γὰρ οὐδὲ ἐκάθισεν ἐπ' αὐτὸν οὐδέποτε λόγος ή Μωσαϊκός, Η προφητικός, ἀλλὰ πῶλος ἦν ἀπαίδευτος. Εἰ δὲ καὶ, ὡς ἕτερο; τῶν εὐαγγελιστῶν ἔφη, παῖδες ἦσαν οἱ βοῶντες το, Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ, καὶ οὗτοι ἂν ὑπει· νίττοιντο τὸν αὐτὸν νέον λαόν, διὰ τοῦ πιστεύειν τῷ Ἰησοῦ ἐκ σπέρματος Δαυίδ σαρκὶ φανέντι, δόξαν ἀναπέμποντες θεῷ κατὰ τὸ γεγραμμένον, Λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον. Ἡ δὲ τῶν ἱματίων ὑπόστρω σις τοῦτο σημαίνειν ἔοικεν, ὅτι ἐκδυόμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον οἱ ἄξιοι ὄντες ὑμνεῖν τὸν Ἰησοῦν, ὑποστρωννύουσιν αὐτὸν, καὶ ὑποτάττουσιν αὐτῷ, ἵνα ἐπιβὰς αὐτοῦ, ἁγιάσῃ αὐτὸν, καὶ μηκέτι ἡ σὰρξ ἐπανίστηται τῷ πνεύματι, ὡς ἂν καὶ αὐτοὶ ἔχωσι λέγειν, Υπετάγην τῷ Κυρίῳ, καὶ ἱκέτευσα αὐτόν. *Απαν δὲ τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν ἔφη ὁ Λουκάς αι νεῖν τὸν Θεὸν, μαθητὰς λέγων ἁπλῶς τοὺς ἀκολου θοῦντας πάντας τῷ Ἰησοῦ, οὐ τους δώδεκα μόνους, οὐδὲ τοὺς ἑβδομήκοντα, ἀλλὰ τὸν ὄχλον ἅπαντα τὸν ἢ διὰ χρείαν θαυμάτων, ἢ διὰ τὸ πρὸς καιρὸν θέλγε σθαι ὑπὸ τῆς διδασκαλίας ἀκολουθοῦντα τῷ Ἰησοῦ, ἐν οἷς εἰκὸς καὶ νήπια ἀναμεμίχθαι, καθὰ ἕτεροι εἶπον εὐαγγελισταί Θεοφορούμενοι δὲ οὗτοι, βασι λέα αὐτὸν ἀνομολογοῦσιν, ἐν ὀνόματι Κυρίου ερχό μενον, τουτέστιν, ὡς Θεόν, και, Εἰρήνη, φασίν, ἐν οὐρανῷ, ἀντὶ τοῦ, Ο παλαιός πόλεμος, ὃν εἴχομεν πρὸς τὸν Θεὸν, κατελύθη. Οὐ γὰρ ἦν ἐν τῇ γῇ βασιλεὺς Θεός. Νῦν δὲ τοῦ Θεοῦ ἐρχομένου ἐπὶ γῆς, εἰ ρήνη εἰκότως· ἐν οὐρανῷ. Καὶ διὰ τοῦτο δόξα ἐν ὑψίσ στοις, τῶν ἀγγέλων δοξαζόντων ἐπὶ τῇ τοιαύτη ενώσει, καὶ καταλλαγή, ἣν ἡμῖν ὁ ἐπὶ πώλου ερχό μενος βασιλεὺς καὶ Θεὸς ἐχαρίσατο. Αὐτὸ γὰρ τοῦτο, τὸ Θεὸν ὄντα ἐπὶ γῆς φαίνεσθαι, καὶ ἐν τῇ χώρα ἡμῶν τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ περιπατείν, δηλοί σπουδές γενέσθαι μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτοῦ. Οἱ δὲ Φαρισαίοι διεγόγγυζον, ὅτι τε βασιλέα αὐτὸν ὠνόμαζε τὸ πλῆς et unum Deum Patrem. Ubi autem non est domus obedientiæ, vel susceptio verbi doctrinæ, ibi illud non fit, neque pullus solvitur. Duos autem missos esse, hoc vult, quod in adductione populi gentilis ad Christum ut obediant ei, duo ordines ministrent, propheta, et apostoli. Εt ducunt eum ex castello, ut discamus fuisse populum valde crassum et ineruditu. Nondum enim sederat super euin sermo vel Mosaicus, vel propheticus, sed pullus erat indomitus. Quamvis autem evangelista alius dixit pueros fuisse qui clamabant: Hosanna filio David ": allamen et illi insinuabant novum populum. Credendo enim Jesum ex semine David secundum carnem apparuisse, gloriam retulerunt Deo, secundum quod scriptum est: Populus qui creatur, laudabit Dominum ¹. Vestimentorum autem substratio, significare videtur quod exuli bomninem vel c rem, 449 qui digni sunt laudare Jesuin, substermant illum et subjiciant ipsi, ut cum ascenderit, sanctificet eum, et non ultra repugnel caro spiritui, ut et ipsi possint dicere: Subjectus fui Domino, et oravi eum ª. Porro ominem multitudinem discipulorum dixit Lucas laudare Deum: discipulos vocans simpliciter omnes qui sequuntur Jesum, non solum duodecim, vekseptuagista, sed omnem multitudinem quæ vel propter miracula, vel ad tempus, trahebatur a doctrina ut sequeretur Jesum, in qua οι pueros fuisse verisimile est, sicut alii evangelista dixerunt; et hi alati Deo, regen illum conftebantur in nomine Dei venturum, hoc est, ut Deum; et pacem dicunt in caelo, pro eo quod est: Antiquum bellum quod habuiinus contra Deuin, direnptum est. Non enim erat iu terra rex Deus, nunc autem. invento Deo super terram, merito pax in colo, et idcirco gloria in altissimnis, angelis glorificantibus in unione et conciliatione tali quam nobis rex et Deus qui pullo vehitur, largitus est. Etenim istud ipsum, quod Deus exsistens super terram apparuerit, et in regione inimicorum suorum ambulaverit, indicat fœdus factum inter nos et ipsum. Perro Pharisæi murmurabant quod regem eum nominaverat populus, et quod ut Deum laudaverat. Ad seditionem enim pertinere nomen regis, et ad blasphemiam Domini existimabant. At Dominus: Si hi, inquit, » Matth. XXI, 9. 1 Psal. ci, 19. • Psal. xxxvi, 6.

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. -CAP XIX. hæc Joquuntur homines ut mihi gratificentur, sed a virtutibus et miraculis quæ viderunt, inducti et compulsi, hanc confessionem et gloriam offerunt. πασῶν, ὧν εἶδον, δυνάμεων πειθόμενοι, καὶ και (ως, καὶ ὅτι ὡς Θεὸν αὐτὸν ὕμνουν· εἰς ἀνταρσίαν lacuerint, lapides clamabunt. Quasi diceret: Nou γὰρ φέρειν τὸ τοῦ βασιλέως ὄνομα επιφημιζόμενου αὐτῷ, καὶ εἰς βλασφημίαν τοῦ Κυρίου. Ο δέ· Εάν οὗ - τοι, φησί, σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κεκράξονται. Μὴ γὰρ καταχαριζόμενοί μοι ταῦτά φασιν οἱ ἄνθρωποι, ἀλλ᾽ ἀπὸ ταναγκαζόμενοι ταύτην τὴν δοξολογίαν προσφέρουσι. • Καὶ ὡς ήγγισεν ἰδὼν τὴν πόλιν, ἔκλαυσεν ἐπ' αὐτῇ, λέγων ὅτι, Εἰ ἔγνω; καὶ σύ, καί γε ἐν τῇ ἡμέρᾳ σου ταύτῃ τὰ πρὸς εἰρήνην σου. Νῦν δὲ ἐκρύβη ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου. Ότι ήξουσιν ἡμέραι ἐπὶ σέ, καὶ περιβαλοῦσιν οἱ ἐχθροί σου χάρακά σοι, καὶ περικυκλώσουσί σε, καὶ συνέξουσί σε πάντοθεν, καὶ ἐδαφιοῦσί σε, καὶ τὰ τέκνα σου ἐν σοὶ, καὶ οὐκ ἀφή σουσιν ἐν σοὶ λίθον ἐπὶ λίθῳ, ἀνθ' ὧν οὐκ ἔγνως τὸν καιρὸν τῆς ἐπισκοπῆς σου. «Κλαίει ἐπὶ τῇ πόλει ὡς φιλάνθρωπος, οὐ γὰρ ἤθελεν ἀπολέσαι τοὺς ἐν ταύτῃ διὰ τὸ καθ' αὐτοῦ τόλμημα. Δείκνυσιν οὖν τα σπλάγχνα τοῦ ἑλέους διὰ τοῦ κλαυθμοῦ. Ὅτι γὰρ ἐλέει αὐτοὺς καὶ οὐ μόνον πρὸ τοῦ σταυροῦ, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν καὶ τὴν ἐπιστροφὴν αὐτῶν ἐδίψα, δῆλον ἐκ τοῦ μετὰ τοσαῦτα ἔτη, τρια κονταπέντε γὰρ παρέδραμον, παραδοῦναι αὐτοῦ; τοῖς Ῥωμαίοις. Πάντως γὰρ δι' οὐδὲν ἄλλο τὴν τι μωρίαν ἀνεβάλλετο, ἢ διὰ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἐπισ στροφῆς αὐτῶν. Κλαίει οὖν τὴν ἀναισθησίαν τῆς Ἱερουσαλήμ, καί φησιν· Εἰ ἔγνως καὶ σὺ καί γε ἐν τῇ ἡμέρα ταύτῃ τὰ πρὸς εἰρήνην σου, τουτέστιν, εἰ ἔγνως νῦν ἅ σοι συμφέρει, καὶ εἰρήνην καὶ ἀνάπαυ σιν ἐπάγει, ἅ τινά εἰσιν ἡ πίστις ἡ πρὸς ἐμὲ, καὶ τὸ ἀποσχέσθαι τῆς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλῆς. Νῦν δὲ ἀπε κρύβη ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου, ὅτι δι᾿ ἐμὲ τὸν ὑπὸ σοῦ ἀθετούμενον, καταλήψονται σε κακὰ ἀφόρητα, καὶ τάδε καὶ τάδε πείσῃ, ἀνθ' ὧν οὐκ ἔγνως τὸν καιρὸν τῆς ἐπισκοπῆς σου, τουτέστι, τῆς ἐμῆς παρουσίας, ὅτι ἦλθον ἐπισκέψασθαί σε καὶ σῶσαι. Ἔβει οὖν γνώναι σε τὰ πρὸς εἰρήνην σου, καὶ πιστεῦσαι εἰς ἐμὲ, καὶ εἶχες ἂν εἰρήνην ἀπὸ τῶν Ῥωμαίων, καὶ πάτης κακώσεως ἀπαλλαγήν. Καὶ γὰρ οἱ πιστεύ σαντες τῷ Χριστῷ πάντες, τῆς ἁλώσεως υπέρτεραι γεγόνασιν, ὥστε εἰ πάντες ἐπίστευσαν, οὐδεὶς ἂν βάλω. Vers. 41-44. ‹ Et ut appropinquavit, videns civitatem, ferit super illam, dicens: Si cognovisses, ot tu, et quidem in isto die tuo, quæ ad pacem tuam. Nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis, quia venient dies in te, et circumdabunt te inimici tui vallo, et cingent te et coangustabunt te undique, et solo æquabunt te, et filios tuos qui in te sunt, et non relinquent in te lapidem super lapidem, eo quod non cognoveris tempus visitationis tuæ. › Plora! super civitate ut misericors, nolens perdi ers qui in illa, propter facinus contra se. Ostendit its que viscera misericordiæ per Detum. Quod eninı miserebatur eis, et non solum ante crucem, sed et post crucem etiam conversionem eorum sitiebat, manifestum est ex eo quod post triginta quinque annos Romanis traditi sunt. Nam propter nibil aliuð distulit supplicium, quam quod cupiebat eos converti. Flt igitur stupiditatem ipsius Jerusalem, et ait: Si cognovisses et tu, et quidem in isto die tuo, quæ ad pacem tuam. lloc est, si cognovisses quæ nunc tibi conferunt, ac pacem et quietem afferant, nempe fidem erga me, ot cessationem a persequendo me. Nunc autem sunt abscondita ab oculis 450 tuis, quod propter me, quem tu reprobas, innumera mala - te apprehendent; patierisque hæc ac illa, eo quod non cognoveris tempus visitationis tuæ, hoc est, mei adventus, quando veni ut inviseremn te, et salvarem. Oportebat igitur scira te quæ ad pacem tuam), ut in me crederes, et habuisses utique pacem a Romanis, et omnis vexationis liberationem. Etenim omnes qui crediderunt Christo, a captivitate fuerunt securi: et ita si omnes credidissent, nullus fuisset captus. • Καὶ εἰσελθὼν εἰς τὸ ἱερὸν, ἤρξατο ἐκβάλλειν τοὺς πωλοῦντας ἐν αὐτῷ καὶ ἀγοράζοντας, λέγων αὐτοῖς· Γέγραπται, Ο οἶκός μου οἶκος προσευχῆς ἐστιν· ὑμεῖς δὲ αὐτὸν ἐποιήσατε σπήλαιον λῃστῶν. Καὶ ἦν διδάσκων τὸ καθ᾿ ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ. Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Γραμματεῖς ἐζήτουν αὐτὸν ἀπολέ σαι, καὶ οἱ πρῶτοι τοῦ λαοῦ. Καὶ οὐχ εύρισκον τὸ τί ποιήσουσιν· ὁ λαὸς γὰρ ἅπας ἐξεκρέματο αὐτοῦ ἀκούων. Καὶ ἐγένετο ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐκείνων διδάσκοντος αὐτοῦ τὸν λαὸν ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ εὐαγγε λιζομένου, επέστησαν οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ Γραμματεῖς σὺν τοῖς πρεσβυτέροις, καὶ εἶπον πρὸς αὐτὸν λέγοντες· Εἰπὲ ἡμῖν, ἐν ποίᾳ ἐξουσία ταῦτα ποιεῖς; ἢ τίς ἐστιν ὁ δούς σοι τὴν ἐξουσίαν ταύτην; Αποκριθεὶς δὲ εἶπε πρὸς αὐτούς· Ἐρωτήσω κἀγὼ ὑ; ᾶς ἕνα λόγον, καὶ εἶπατέ μοι· Τὸ Βάπτισμα Ιωάννου ἐξ οὐρανοῦ ἦν, ἢ ἐξ ἀνθρώπων; Οἱ δὲ συνελογίσαντο ἐν ἑαυτοῖς λέγοντες, ὅτι 'Ἐὰν εἴπωμεν, ἐξ οὐρανοῦ, ἐρεῖ ἀπό τό PATROL. GR, CXXIII. VERS. 45-48. «Et ingressus in templum, coepi ejicere vendentes in illo et enientes, dicens illis: Scriptum est, Domus mea doinus precationis est; vos autein fecistis illam speluncam latronum. Ει docebat quotidie in templo. Principes autem sacerdotum et Scribæ quærebant illum perdere, et primores plebis nec inveniebant quid facerent. Tolus enim populus pendebat ab ore ejus cum audiret illun. Et factum est in uno dierum illorum, docente illo populum in templo, et evangelizaute, convenerunt principes sacerdotum et Scribæ cum senioriluus, et aiunt illi, dicentes: Dic nobis, qua auctoritate ista facis? aut quis est qui dedit tibi istam auctoritatem? Respondens autem Jesus dixit ad illos: Interrogabo vos et ego unum quiddam, et respondete mihi: Baptismus Joannis e cœlo erat, an ex hominibus? At illi cogitabant intra se dicentes: Si dixerimus e cœlo, dicet: Quare ergo non credidistis

illi? Si dixerimus, ex hominibus, plebs universa οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ; ἐὰν δὲ εἴπωμεν, ἐξ ἀνθρώ Japidabit nos: persuasum enim habet Joannem prophetam esse. Et responderant se nescire unde esset. Et Jesus ait illis: Neque ego dico vobis qua aucinritate hæc faciam. Jesus gloriose Jerusalem ingressus, suae auctoritatis indicium facit, repurgando domum Patris sui a negotiatoribus: quamvis et in principio pradicationis hoc fecerit, sicut Joannes dicit: et iterum nunc secun lo facit: id quod ad majorem Judzorum accusationem pertinet, quod primo suo adventu non fuerint facti emendatiores, et manserint ipsi negotiatores, illum Dei adversarium dicentes, cum Patrem et Deum maxime colem ret, ita ut et domum illius a negotiatoribus repurgatamı voluerit. Idcirco et Isaiam inducit, qui eos arguat, dicentem: Domus mea domus precationis vocabitur '. As illi stulte interrogant eum, Qua airctoritate haec facis? quamvis satis intelligere poterant. Quoniam enim propheticum dictum subdidit, quod testatur domum Dei donium precationis esse, non emporium et spelaucam latronum, negotiatio enim et avaritia latronum est, quid postea opus rogare eum qua auctoritate hæc faciat? Facile enim conjectare poterant ex dictis prophetæ quod Deus hare jusserit. At illi interrogant, Qua auctoritate facis hæc? Lex, inquiunt, his qui a Levi originem deducant, templi gubernationem permittit tu vero, cum ex tribu Levi non descendas, quomodo sacerdotum jus tibi usurpas, et hæc facis? Verumn, ο Judge, memor esto quid 451 David dicat: Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech. Melchisedech autem dictus est sacerdos: Melchisedech vero non fuit sacerdos secundum legem, neque ex tribu Levitica. Quomodo enim posset hoc dici, cum fuerit multis sæculis ante Levi? Deinde, quid quæris in Christo ordinem legis? Deus legibus non est subditus. Imperabat, cum tempus esset, sacerdotes esse ex tribu Levi: nunc transfert banc legem, et præfert sacerdotium Melchisedech; propterea ejicit einentes et vendentes ad sacrificandum animalia, sicut oves et columbas. Ad hæc decentiam et honestatem templi vindicat. Insuper et hoc ostendit, quod non ultra animalium sacrificiis placari Deum credi debcat. Igitur quamvis in promptu esset quod eis responderet Dominus, sicut dictum est, et diceret quod propheta hæc, imo Deus præcipiat: verumtamen ut ostendat eis quod semper inobedientes sint Spiritui sancto, et non modo noluerint credere Isaiæ veteri prophetæ, cujus forte memoriam non habebant, sed ne Joanni quidem viro evangelico, minimeque carnali, qui nuper apparucrat, crediderint, propterea interrogationem hauc admiratione dignam facit, qua et co.futat illos. Ostendit autem et nobis quod si tali prophetæ Joanni, qui major se habebatur, non crediderunt de ipso testificati, quomodo sibi essent • Isa. ɩvi, 7. • Psal. cix, 4. πων, πᾶς ὁ λαὸς καταλιθάσει ἡμᾶς, τεπεισμένος γάρ ἐστι τὸν Ἰωάννην προφήτην εἶναι. Καὶ ἀπεκρί θησαν μὴ εἰδέναι πόθεν. Καὶ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖ;· Οὐδὲ ἐγώ λέγω ὑμῖν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιώ. Ἐν δόξῃ εἰσελθὼν ὁ Κύριος τὴν Ἱερουσαλήμ, τοῖς οἰκείας αὐθεντίας ποιεῖται δείγμα, τὸ τὸν οἶκον τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ ἐκκαθαίρειν τῶν καπηλευόντων, και τοι καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος τοῦτο πεποίηκεν, ὡς Ἰωάννης φησί, καὶ πάλιν νῦν τοῦτο ἐκ δευτέρου ποιεῖ, δ καὶ πρὸς μείζω κατηγορίαν τῶν Ἰουδαίων ἐστὶν ὅτι οὐδὲ ἀπὸ τῆς προτέρας αὐτοῦ παρνησίας εσωφρονίσθησαν, ἀλλ' ἐπέμενον τῇ καπηλείᾳ, καὶ ἀν τίθεον αὐτὸν ἔλεγον τὸν οὕτως τιμῶντα τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ὡς καὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ ἐκκαθαίρειν τῶν καπηλευόντων. Διὸ καὶ τὸν Ἡσαίαν αὐτοῖς ἐπιφέρει κατήγορον λέγοντα· Ο οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται. Οἱ δὲ ἀνοήτως επερωτῶσιν αὐτὸν, Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς; Καίτοι ἐξῆν ἐννοῆσαι αὐτ τους. Ὅτι ἐπεὶ προφητικὴν ῥῆσιν παρήγαγε μαρτυ ροῦσαν, ὅτι ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ οἶκος προσευχῆς ἐστιν, οὐκ ἐμπόριον, καὶ σπήλαιον λῃστῶν· ληστρικὸν γὰρ ἡ πλεονεξία, καὶ καπηλεία, τίς λοιπόν χρεία έρωτας αὐτὸν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖ; ἔτοιμον γὰρ δι λογίσασθαι, ὅτι ὁ Θεὸς ταῦτα κελεύει διὰ τοῦ προφήτ του. Οἱ δὲ, Εν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς, ἐρωτῶσιν. Ὁ νόμο;, φασί, τοῖς ἐκ Λευῒ καταγομένοις τὴν τοῦ ἱεροῦ διακόσμησιν ἐπέτρεψε· σὺ μὴ καταγόμενος ἐκ Λευῖτικῆς φυλῆς, πῶς ταῦτα ποιεῖς, καὶ τὰ ἱερατικά ἁρπάζεις; Ἀλλ᾿ ἀναμνήσθητε, Ἰουδαῖοι, λέγοντος τοῦ Δαυΐδ, δὺ ἱερεὺς εἰς τὴν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ· Μελχισεδέκ δὲ εἴρηται ἱερεύς· ὁ δὲ Μελχισεδέκ οὐ κατὰ νόμον ἦν ἱερεὺς, οὐδὲ ἐκ τῆς Λευϊτικῆς φυλῆς. Πῶς γὰρ, ὃς προγενέστερος ἦν τοῦ Λευῒ τοσοῦτον; Καὶ λοιπὸν, τί ζητεῖς ἐν Χριστῷ τὴν τάξιν τοῦ νόμου; Θεὸς νόμοις οὐχ ὑπόκειται. Προσέταξεν ὅτε καιρὸς ἦν, ἐκ Λευϊτικῆς εἶναι φυλῆ; τοὺς ἱερεῖς, νῦν μετατάττει τοῦτον τὸν νόμον, καὶ τὴν τοῦ Μελχισεδέκ ἱερωσύνην προκρίνει, διὸ καὶ ἐκβάλλει τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας τὰ πρὸ; θυσίαν ζῶα, οἷον πρόβατα, και περιστεράς· μετά καὶ τοῦ τὴν εὐπρέπειαν, καὶ τὸ εὔσχημον τῷ ναῷ περιποιεῖσθαι, ὅτι καὶ τοῦτο ὑποδεικνύς, ὅτι οὐκ ἔτι ταῖς ζωοθυσίαις δεῖ τὸν Θεὸν ἐξιλάσκεσθαι πιο στεύειν. Ην μὲν οὖν ἔτοιμον τῷ Κυρίῳ ἀποκρίνασθαι πρὸς αὐτοὺς, καθάπερ είρηται, καὶ εἰπεῖν, ὅτι Ο προφήτης ταῦτα, μᾶλλον δὲ ὁ Θεὸς διακελεύεται πλὴν ἵνα δείξῃ αὐτοὺς, ὅτι πάντοτε ἀπειθοῦσι Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, καὶ οὐχ ὅτι γε Ησαΐᾳ τῷ παλαιῷ προφήτῃ, καὶ εἰς λήθην ἴσως αὐτοῖ; γενομένῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ χθὲς φανέντι Ἰωάννῃ, τῷ ἄλλῳ μικροῦ καὶ ἀσάρκῳ, οὐκ ἠθέλησαν πιστεῦσαι, διὰ τοῦτο ἀνα τερωτᾷ αὐτοὺς τὴν ἀξιοθαύμαστον ταύτην ερώτησιν, δι' ἧς ἐπιστομίζει μὲν καὶ αὐτοὺς, δείκνυσι δὲ ἡμῖν, ὅτι εἰ τῷ τηλικούτῳ προφήτη οὐκ ἐπίστευσαν τῷ Ἰωάννῃ, τῷ μείζονι αὐτοῦ δοκοῦντι, περὶ αὐτοῦ μαρτυροῦντι, πῶς ἂν αὐτῷ πιστεύσαιεν ἀπολογου-

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCA. -CAP. ΧΧ. μένῳ αὐτοῖς ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖ; "Οπερ credituri responsuro qua auctoritate hæc faciat? γὰρ ἂν εἶπε, πάντως ἂν ἐξῆν αὐτοῖς διαβαλεῖν αὐτὸ καὶ διαπτύσαι, ὥσπερ καὶ τοὺς Ιωάννου λόγους του ἐνδοξοτέρου παρ αὐτοῖς διέπτυσαν. Περὶ τοῦ ἀμπελῶνος παραβολή. Περὶ τῶν ἐγκα θέντων διὰ τὸν κῆνσον. Περὶ τῶν Σαδδουκαίων τὴν ἀνάστασιν ἀρνουμένων. Περὶ τῆς τοῦ Κυρίου ἐπερωτήσεως πρὸς τοὺς Φαρισαίους. Quidquid enim dixisset, id omne potuissent illi calumniari et respuere, quemadmodum et Joannis sermones, qui clarior apud eos habebatur, respuerunt. CAPUT XX. Parabola de vinea. De insidiose interrogantibus ob censum. De Sadducæis resurrectionem negantibus. De interrogatione Jesu Pharisæis facta. י Vens. 9-16. • Capit autem dicere ad plebem parabolam hanc Homo quidam plantavit vineam, et locavit eain colonis, et ipse peregre egit muito tempore. Cumque esset opportunum, misit ad colonos servum, ut de fructu vineæ darent ipsi: qui cæsum emiserunt eum inanem. Εt rursus adhuc alterum servum misit. Illi vero hunc quoque cæsum, et contumeliis affectum, emiserunt inanem. Rursus misit et tertium. At illi bunc quoque vulneribus infictis ejecerunt. Dixit autem dominus vinem: Quid faciam? Mittam filium meum dilectum, forsitan cum hune viderint, reverebuntur. Quem cum vidissent coloni, cogitaverunt iuira se, dicentes: llic est haeres, venite, occidamus 459 illum, ut nostra fiat hæreditas: et ejectum illum extra vineam, occiderunt. Quid ergo faciet illis dominus vineæ? Veniet et perdet colonos istos, et dabit vineam aliis. Brevis quidem ista parabola, multa tainen et magna nos docet: Curam quam Deus tantam erga Hebræos exhibuit, qui ab initio fuerunt homicide; unum esse Deum veteris et novæ legis; vocandas gentes, et abjiciendos Judæos. Vinea igitur ista, Synagoga erat Judzorum: cultores autern, Scribe et Pharisei, qui præerant populo. Est et unusquisque vinea, et idem agricola. Unus - quisque enim nostrum seipsum colit. Hanc igitur vincam cum collocasset agricolis misericors, peregre profectus est, hoc est, permisit eos juxta liberum arbitrium ingredi. Misit autem diversos servos, prophetas dico, ut haberet vel parvum quoddam lucrum. Volebat enim de fructu capere, non fructum omnem; quid enim lucrifaceret Deus ex nobis nisi sui agnitionem? Illud autem etiam nostrum est lucrum: attamen salutem nostram, Tucrumque • Ηρξατο δὲ πρὸς τὸν λαὸν λέγειν τὴν παραβολὴν ταύτην· "Ανθρωπός τις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς, καὶ ἀπεδήμησε χρόνους ἱκανούς. Καὶ ἐν καιρῷ ἀπέστειλε πρὸς τοὺς γεωργούς δοῦλον, ἵνα ἀπὸ τοῦ καρποῦ τοῦ ἀμπελῶνος ἐπιδῶσιν αὐτῷ· οἱ δὲ γεωργοί δείραντες αὐτὸν, ἐξαπέστειλαν κενόν. Καὶ προσέθετο πέμψαι ἕτερον δοῦλον, οἱ δὲ κἀκεῖνον δείραντες, καὶ ἀτιμάσαντες, ἐξαπέστει κενόν. Καὶ προσέθετο πέμψαι τρίτον, οἱ δὲ καὶ τοῦτον τραυματίσαντες ἐξέβαλον. Εἶπε δὲ ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνο; Τί ποιήσω; Πέμψω τὸν υἱόν μου τὸν ἀγαπητόν· ἴσως τοῦτῶν ἰδόντες εντραπήσονται. Ιδόντες δὲ αὐτὸν οἱ γεωργοί, διελογίζοντο πρὸς ἑαυτοὺς λέγοντες· Αὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος, δεῦτε, ἀποκτείνωμεν αὐτὸν, ἵνα ἡμῶν γένηται ή κληρονο μία. Καὶ ἐκβαλόντες αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, ἀπέκτειναν. Τί οὖν ποιήσει αὐτοῖς ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος; Ελεύσεται, καὶ ἀπολέσει τους γεωργούς τούτους, καὶ δώσει τὸν ἀμπελῶνα ἄλλοις.» Βραχεία μὲν αὕτη ἡ παραβολή, πλὴν πολλὰ καὶ μεγάλα δι δάσκει ἡμᾶς· τὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ, ἣν ἐπὶ τοῖς Εβραίοις τοσαύτην ἐχαρίσατο, μᾶλλον δὲ ἐπεδείξατο, τὸ ἐξ ἀρχῆς αὐτῶν φονικόν, τὸ καὶ τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας ἵνα εἶναι τὸν Θεὸν, τὸ εἰσαχθήσεσθαι τὰ ἔθνη, τὸ ἀποῤῥιφήσεσθαι τοὺς Ἰουδαίους. Αμπελών οὖν αὕτη ἡ Συναγωγὴ τῶν Ἰουδαίων, γεωργοὶ δὲ οἱ Γραμματεῖς, καὶ Φαρισαῖοι οἱ προέχοντες, καὶ ἐπιστάται τοῦ λαοῦ, ἢ καὶ ἕκαστος ἡμῶν αὐτὸς ἀμπελών, αὐτὸς γεωργός· ἕκαστος γὰρ ἡμῶν αὐτὸς ἑαυτὸν γεωργεί. Τοῦτον οὖν τὸν ἀμπελῶνα ἐκδοὺς γεωργοίς ὁ φιλάνθρωπος, ἀπεδήμησε, τουτέστιν, αὐτεξουσίους αὐτοὺς ἀφῆκε πορεύεσθαι. Απέστειλε δὲ διαφόρους δούλους, προφήτας φημί, ὡς ἂν σχοίη τι κέρδος μικρόν. Εκ' τοῦ καρποῦ γάρ, φησίν, ἤθελε λαβεῖν, οὐ τὸν καρπὸν ἅπαντα· τί γὰρ κερδαίνει ὁ Θεὸς ἀφ' nostrum, suum facit. Contumeliis auten affecerunt ἡμῶν, εἰ μὴ τὴν αὐτοῦ ἐπίγνωσιν; Καὶ αὕτη δὲ ἡμέτερον κέρδος, ὅμως τὴν σωτηρίαν ἡμῶν καὶ τὸ ἡμέτερον κέρδος οἰκεῖον ποιεῖται. Ὕβρισαν δὲ τοὺς ἀποσταλέντας οἱ κακοὶ γεωργοί, δείραντες, μετά καὶ τοῦ κενοὺς ἐξαποστείλαι, τουτέστιν, εἰς τοσοῦτον ἀγνωμοσύνης ἦλθον, ὥστε οὐ μόνον ἐξέκλιναν ἀπὸ τοῦ καλοῦ, καὶ οὐδένα καρπὸν ἀγαθὸν ἔδωκαν, ἀλλὰ καὶ πονηρίαν ἐποίησαν, ο μείζονος κολάσεως ἄξιον. Τῶν οὖν προφητῶν οὕτω τὰ δεινότατα παθόντων, δ Υἱὸς ἀποστέλλεται. Ίσως γάρ, φησίν, ἐντραπήσονται τὸν Υἱόν μου. Τοῦτο δὲ εἶπεν, οὐχ ὡς ἀγνοῶν τὸ μέλλον, καὶ ὅτι μέλλουσι μᾶλλον αὐτὸν χεῖρον τῶν προφητῶν διαθέσθαι, ἀλλ᾽ ἐκεῖνο λέγων, όπερ έδει γενέσθαι· ἔδει νὰρ ἐντοαπῆναι αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ αὐτοὶ mali agricolæ missos, et cæsos miserunt vacuos, hoc est, in tantam pervenerunt ingratitudinem, ut non solum declinaverint a bono, et nullum fructum dederint, sed et mala fecerint: quod majori supplicio dignum. Igitur cum prophetæ tam gravia sustinuissent: Filius mittitur. Forte enim, inquit, hunc reverebuntur. Forte dixit, non ut ignoraus futurum quod pejus eum affecturi essent quam prophetas: sed illud dicit quod fieri debebat: debebant enim revereri illum. At illi usque adeo non sunt reveriti, ut etiam occideriut: quod in majorem eorum accusationem est, quia postquam affirmavit Deus bonum hoc esse, reverentiamn haberi Filio, illi plate contrariom tulerunt sententiam. Ilæc autein

proprietas sape in Scripturis iuvenitur: ut cum τοσοῦτον οὐκ ἐνετράπησαν, ὥστε καὶ ἀπέκτειναν dicitur, Si forte audiant. Neque enim illic ignorans futurum ita dicit, sed ne quidam præscientiam Dei necessariam inobedientiæ causam esse dicaul, wilcirco ejusmodi verborum figura utitur. Ejectum autem illum extra vineam, occiderunt. Extra vineam, expoui solet; extra Hierusalem; extra enim civitatem Christus passus est. At quia supra vineam populum, non Jerusalem exposuimus: quid si magis proprie dixerimus quod occiderit quidem populus ipsum, sed extra vineam, hoc est, non ipse sula manu ei mortis fuerit auctor, sed tradiderit illum Pilato et gentibus? Et ita extra viueani, hoc est, extra populi manus passus est Christus. Etenim non licebat his occidere quenquam, unde militumn manibus occisus est. Nonnulli per vineam intellexcrunt 453 scripturam. Extra Scripturam enim passus est Dominus. Illi enim qui non crediderunt Mosi, occiderunt eum. Nam si credidissent Mosi et Scripturis, easque scrutati fuissent, Dominum Scripturarum utique non occidissent. His dictis protulit et sententiam in eos ferendam, quod vina Jocanda sit aliis vineæ cultoribus, hoc est, allis dabit hoc beneficium ut dicantur populus meus. Vide autem quod hi qui dicunt Scripturant vineam esse, magis assequi videntur sensum, ut hinc manifestum. Elocata est enim nobis Scriptura, ab Hebræis sublata. Fidenter autem dixerit quis omnia spiritualia esse vineam quandam, sive in Scripturis et legibus, sive in actis et historiis sila sint, quibus omnibus privati sunt Judæi, et nos fruimur. τοῦτο εἰς μείζονα κατηγορίαν αὐτοῖς, ὅτι καὶ μετά τὸ ἀποφήνασθαι τὸν Θεὸν, ὅτι οὕτως ἦν καλόν για νέσθαι, καὶ ἐντραπῆναι αὐτὸν, αὐτοὶ τὴν ἐναντίον ψῆφον ἔθεντο. Τὰ δὲ τοιοῦτον ἰδίωμα παρὰ τῇ Γραφῇ πολλαχοῦ εὑρίσκεται, ὡς τὸν Ἐὰν ἄρα ἀκούσωσιν. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖ ἀγνοῶν τὸ μέλλον, τοῦτό φησιν, ἀλλ ἵνα μὴ λέγωσί τινες, ὅτι ἡ πρόγνωσις τοῦ Θεο ἀναγκαίως αἰτία γέγονε τῆς παρακῆς· διὰ τύπο οὕτως σχηματίζει τάς λέξεις. Εκβαλόντες δὲ τὸν Υἱὸν ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, ἀπέκτειναν· τὸ μὲν πρό χειρον εἰπεῖν, ἔξω τῆς Ἱερουσαλήμ· ἔξω γὰρ τῆς πύλης ὁ Χριστὸς ἔπαθεν· ἐπεὶ δὲ ἄνωθεν ἀμπελῶνα τὸν λαὸν, οὐχὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐξελάβομεν, μήποτε οἰκειότερον εἰπεῖν, ὅτι ἀπέκτεινε μὲν αὐτὸν ὁ λαὸς, ἔξω δὲ τοῦ ἀμπελῶνος, τουτέστιν, οὐκ αὐτὸς αὐτόχειρ τοῦ θανάτου γενόμενος, ἀλλὰ τῷ Πιλάτῳ, καὶ τοῖς ἔθνεσιν ἐκδεδωκότες αὐτόν. Εξω οὖν τοῦ ἀ πελῶνος, ήγουν τῶν τοῦ λαοῦ χειρῶν ἔπαθεν δ Κύριος· αὐτοῖς γὰρ οὐκ ἐξῆν ἀποκτεῖναι οὐδένα· ὑπὸ στρατιωτικῶν μέντοι χειρῶν ἀπέθανε. Τινὲς δὲ ἀμπελῶνα τὴν Γραφὴν ἐνόησαν· ἔξω οὖν τῶν Γραφῶν ἔπαθεν ὁ Κύριος, τουτέστιν, οἱ μὴ πιστεύοντες Μίωσεῖ, οὗτοι ἀπέκτειναν αὐτόν. Ε! γὰρ ἐπίστευον Μωσεῖ, καὶ ἐν ταῖς Γραφαῖς ἦταν ἐρευνῶντες αὐτὰς, οὐκ ἂν ἀπέκτειναν τὸν Δεσπότην τῶν Γραφών. Ταῦτι εἰπὼν, ἐπάγει καὶ τὴν ψῆφον, ἣν ἐπ᾿ αὐτοὺς ἐξοίσει, ὅτι ἐκδώσεται ἄλλοις τὸν ἀμπελῶνα, τουτέστιν, ἄλλοις δώσει ταύτην τὴν χάριν, τὸ καλεῖσθαι λαβ; c μου. Ορα δὲ, ὅτι οἱ λέγοντες τὴν Γραφὴν εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, μᾶλλον ἐπιτυγχάνειν δοκοῦσιν, ὡς ἐντεῦ θεν δηλοῦται. Εξεδόθη γὰρ ἡμῖν ἡ Γραφὴ ἀρθεῖσα ἀπὸ τῶν Ἑβραίων. Θαῤῥῶν δὲ, εἴποι ἄν τις πάντα τὰ πνευματικά εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, εἴτε ἐν τῇ Γραφῇ καὶ νόμοις, εἴτε ἐν πράξεσι καὶ ἱστορίαις έκειντο, ὢν πάντων εστερήθησαν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ ἡμεῖς ἀπολαύομεν VERS. 16-20. Quod cum audissent, dixerunt, Absit. Ille vero intuitus eos ait: Quid est ergo hoc quod scriptum est, lapidern quem reprobaverunt ædificantes, is factus est in caput anguli; omnis qui ceciderit super lapidem illum, conquassabitur: super quem autem cadet, disperget illum? Et quærebant principes sacerdotum et scribæ injicere in illum manus eadem hora, et timuerunt populum: cognoverunt enim quod in ipsos dixisset parabulam hane. › Lucas quidem, ut audis, inquit dicere Dominum quod dominus vineæ perditurus sit in gratos colonos, et vineam daurus alis. Quod cum aucissent Pharisei, dixerunt, Absit. Matthieus vero aliter dicit: nempe quod interrogaverit eos Dominus: Quid faciet agricolis is dominus vineæ responderintque Judas, ac dixerint: Matos male perdet illos, et vineam daturus est agricolis atis. Nunquid igitur contrarii sunt? Absit. Utrumque enim factum fuisse verisimile est, et quod secundum Matthæum sententiamipsi înlerint, et deinde animadverterint quo tendat parabola, et quod de ipsis dicta sit: ac iterum dixerint hoc qool iucas dicit, nempe, Absit. Quid igitur Chistas? adducit et aliud testimonium ex David, lapi- • Matth. xxi, 10. • Ακούσαντες δὲ εἶπον· Μὴ γένοιτο. Ο ε ἐμβλέψας αὐτοῖς, εἶπε· Τί οὖν ἐστι τὸ γεγραμμένο τοῦτο, Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας; Πᾶς ὁ πεσὼν ἐπ' ἐκεῖνον τὸν λίθον, συνθλασθήσεται· ἐφ᾽ ἐν δ᾽ ἂν πέσῃ, λικμήσει αὐτόν. Καὶ ἐζήτησαν οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ Γραμματεῖς ἐπιβαλεῖν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν λαόν. Εγνωσαν γάρ, ὅτι πρὸς αὐτοὺς τὴν παραβολὴν ταύτην εἶπεν. ο Ο μὲν Λουκᾶς, ὡς ἀκούεις, τὸν Κύριόν φησιν εἰπεῖν, ὅτι ᾿Απολέσει ὁ δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος τούς ἀγνώμονας γεωργούς, καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις· ὅπερ ἀκούσαντας τους Φαρισαίους, εἰπεῖν, Μη γένοιτο. Ο δὲ Ματθαῖος ἑτέρως φησί· τὸν μὲν γὰρ Κύριον ἐρωτῆσαι, Τί ποιήσει τοῖς γεωργοί; ἐκείνοι; ε δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος; καὶ τοὺς Ιουδαίους ποκριθέντας εἰπεῖν, Κακούς κακῶς ἀπο λέσει αὐτοὺς, καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις. "Αρ' οὖν ἐναντολογία εστίν; Απαγε. Αμφότερα γὰρ εἰκ'ς γεγενήσθαι, καὶ κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον αὐτοὺς ἐκείνους τὴν ψῆφον ἐξενεγκεῖν, εἶτα συναι σθομένους που φέρει ἡ παραβολή, καὶ ὅτι δι' αὐτοὺς εἴρηται, πάλιν εἰπεῖν τοῦτο, ὁ νῦν ὁ Λουκάς φησι, τὸ,

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XX. Μη γένοιτο. Τί οὖν ὁ Χριστός; Ἐπάγει καὶ ἑτέραν den quidem seipsum nominals, dificantes aulem μαρτυρία» ἀπὸ τοῦ Δαυίδ, λίθον μὲν ἑαυτὸν ὀνομάζων, οἰκοδόμους δὲ τοὺς διδασκάλους αὐτοὺς καθὰ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ φησιν, Οικοδομοῦντες τὸν τοἶχον, καὶ ἀλείφοντες ἀναρτύτως, τουτέστιν, οἱ τὰ πρὸς χάριν λέγοντες, καὶ συγκαλύπτοντες τὰ ἐλαττώματα τοῦ λαοῦ καὶ οἷον ἐμπλάττοντες ἐπιπολαίως τὰ σαθρὰ τοῦ λαοῦ, ὥσπερ τινὸς τοίχου. Πῶς δὲ ἀπεδοκίμασαν τοῦτον τὸν λίθον; Εἰπόντες· Οὗτος οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Θεοῦ. Δύο δὲ ἀπωλείας ἐνταῦθα λέγει· μίαν μὲν τὴν τῶν ψυχῶν αὐτῶν, ἣν αὐτοὶ σκανδαλισθέντες ἔπαθον Πᾶς γὰρ ὁ πεσὼν ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον συνθλασθήσεται· ἑτέραν δὲ τὴν ἀπὸ τῆς αἰχμαλω σίας, ἣν ὁ λίθος αὐτοῖς ἐπήγαγεν, ὁ παρ' αὐτῶν ἐξουδενωθείς. Ἐρ᾽ ἐν γὰρ, φησί, πέσει, λικμήσει αὐτόν. Οὕτως οὖν ἐλικμήθησαν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ διεσπάρησαν, ὥσπερ ἄχυρα ἀπὸ μιᾶς ἅλωνος, τῆς Ἰουδαίας, εἰς πάντα τὸν κόσμον. Παρατήρησον δὲ, ὅτι πρότερον ἐκεῖνοι ἔπεσον ἐπὶ τὸν λίθον, τουτέστιν, ἐσκανδαλίσθησαν, εἶθ' οὕτως ὁ λίθος ἔπεσεν ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἐτιμωρήσατο προηγείται γὰρ ἡ ἐμὴ ἁμαρτία, εἶθ' οὕτως ἡ τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἐμὲ δικαία τιμωρία. Αλλ' οἱ μὲν Ἰουδαῖοι ἀπεδοκίμασαν τὸν λίθον τοῦτον· ὁ δὲ τοσοῦτον ἦν καλὸς, καὶ ἐκλεκτός, ὥστε εἰς κεφαλήν γωνίας τεθῆναι, καὶ δύο τοίχους συμβαλέσθαι καὶ ἐνῶσαι, τά τε παλαιὰ καὶ τὰ νέα. Καίτοι ἔδει αὐτοὺς ἀκοῦσαι Ἡσαΐου λέγοντος· «Κύριον αὐτὸν ἁγιάσατε, καὶ αὐτὸς ἔσται ὑμῖν φόβος, καὶ οὐχ ὡς λίθου προσκόμματι συναντήσετε αὐτῷ, οὐδ᾿ ὡς πέτρας πτώματι.» Οἱ δὲ καὶ γνόντες, ὅτι δι' αὐτοὺς τὴν παραβολὴν λέγει, βουλεύονται κατ' αὐτοῦ, καὶ εἰ μὴ ἦν ὁ τοῦ λαοῦ φόβος, καὶ χεῖρας ἂν ἐπέβαλον ἐπ' αὐτόν. Καὶ τοῦ μὲν νόμου λέγοντος, ᾿Αθῶον καὶ δίκαιον οὐκ ἀποκτενεῖς, παρήκουσαν, τὸν δὲ τῶν ἀνθρώπων θυμὸν φοβοῦνται, καὶ ἀναστέλλονται τῆς ἐκ τοῦ φανεροῦ ἐπιθέσεως, ἐπιβουλεύουσι δὲ ἄλλως. • Καὶ παρατηρήσαντες, ἀπέστειλαν ἐγκαθέτους ὑποκρινομένους ἑαυτούς δικαίους εἶναι, ἵνα ἐπιλάβωνται αὐτοῦ λόγον εἰς τὸ παραδοῦναι αὐτὸν τῇ ἀρχῇ, καὶ τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ ἡγεμόνος. Καὶ ἐπηρώτων αὐτὸν, λέγοντες· Διδάσκαλε, οἴδαμεν, ὅτι ὀρθῶς λέγει;, καὶ διδάσκεις, καὶ οὐ λαμβάνεις πρόσωπον, ἀλλ' ἐπ' ἀληθείας τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ διδάσκεις. Εξε στιν ἡμῖν φόρον Καίσαρι δοῦναι, ἢ οὐ; Κατανοήσας. δὲ αὐτῶν τὴν πανουργίαν, εἶπε πρὸς αὐτούς· Τί με πειράζετε; Επιδείξατέ μοι δηνάριον. Τίνος Έχει εἰκόνα καὶ ἐπιγραφήν; Αποκριθέντες εἶπον, Καίσαρος. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Απόδοτε τοίνυν τὰ Καί σαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Καὶ οὐκ ἴσχυσαν ἐπιλαβέσθαι αὐτοῦ ῥήματος ἐναντίον τοῦ λαοῦ, καὶ θαυμάσαντες ἐπὶ τῇ ἀποκρίσει αὐτοῦ, ἐσίγησαν.» Παγίδα ήτοίμασαν οἱ Φαρισαῖοι δυσδιάφυκτον τῷ Κυρίῳ, ὡς γε ἐδόκουν, ἀλλὰ συνελήφθη ἐν ταύτῃ ὁ ποὺς αὐτῶν· ἴδε γὰρ και κουργία». Εἰ μὲν εἴποι, φησίν, ὅτι δεῖ φόρους διδό και Καίσαρι, κατηγορητέος πρὸς τὸν λαὸν, ὡς τὸ ἔθως εἰς δουλείαν ὑπάγων, σπέρμα Αβραὰμ δν, καὶ • Isa. vill, 13. 14. doctores ipsos: quemadmodum et Ezechiel dicit: Edificantes parietem et linientes absque tempera - tura, hoc est, qui ad gratiam loquuntur, et cooperiunt delicta populi, et veluti in superficie vitia populi liuiunt, velut parietem quendam. Quomodo autem reprobaverunt lapidem illum? quia dicebant: Hic non est ex Deo. Duas autem perditiones hie dicit: Unam animarum illorum in quam incidebant scandalizati: Omnis enim qui ceciderit super lapidem istum, coufringetur; alteram captivitatis, quam contemptus ille lapis eis attulerit. Super quem enim ceciderit, dissilire illum faciet. Sie igitur dissiluerunt Judai, et dispersi sunt, sicut paleæ ab una area Judææ in totum 454 mundum. Observa autem quod illi prius ceciderunt super lapidem, hoc est, scandalizati sunt, deinde lapis cecidit super eos, et ultus est illos: præcedit enim peccatum meum, deinde sequitur et justa Dei vindicta. Verum Judæi quidem reprobaverunt lapidem istum. lapis ille erat pulcher et electus, ita ut et in caput anguli sit positus, et conjunxerit parietes, et univerit vetera ac nova. Et quid multis? Oportebat illos audire Isaiam dicenten: • Dominum ipsum sanctificate, et ipse erit vester timor, et non impingetis in illum ut in lapidem offensionis, et petram scandali. > At illi scientes quod propter ipsos parabolam dicat, consilium ineunt contra cum, et、 nisi fuisset timor populi, etiam manus injecissent in eum. Et contempserunt quidem le. gem quæ dicit: Innocentem et justum non occides. Timuerunt autem et repressi sunt a metu hominum, ne manifeste invadant eum, sed clam ei denuo iusidiantur. Vras. 21 26. • Et observantes emiserunt insidiatores qui se justos simularent, ut caperent eum ex sermone, traderentque illum principatui et potesLali praesidis: et interrogaverunt eum, dicentes: Magister, scimus quod recte dicis ac doces, nec respicis personam, sed viam Dei cum veritate do ces: licet nobis tributum dare Cæsari, an non? Intellecta autem illorum versutia, dixit ad eos: Quid me tentatis? Ostendite mihi denarium. Cujas habet imaginem et inscriptionem? Respondentes dixerunt, Caesaris. Ει ait illis: Reddite ergo qu sunt Cæsaris, Cæsari: et quæ sunt Dei, Deo. Et non potuerunt verbum ejus reprehendere coram populo: et mirati super responso ejus, obmuluerunt. › Laqueum paraverant Pharisæi, quem difficile, ut sibi videbatur, effugere poterat Dominus: sed comprehensus est illo pes eorum. Vide enim malitiam. Nam si quidem dixisset dandum tribatum Cæsari, accusassent eum apud populum quod in servitutem redigere studeat gentem que semen Abrahæ sit, et nullius servituti obnoxia: sin proiòi-

buisset dare, iterum ad præsidem ut seditiosum μηδενὶ δουλεῦσαν· εἰ δὲ κωλύει φόρους διδόναι, πάλιν traxissent. Verum ipse laqueos eorum effugit at caprea, quo nomine ipsum in Canticis appellavit sponsa, et docet ut ei qui postestatem habet super corpora nostra corporaliter subjaceamus, sive rex ille sit, sive tyrannus, nihil enim hoc nobis nocet ut spiritualiter bene placeamus Deo spirituum. Reddite enim, inquit, quæ Caesaris sunt, Caesari, et quæ sunt Dei, Deo. Εt vide quia non dixit, date: sed reddite. Debitum igitur, inquit, est: reddite igitur debitum. Custodit te princeps tuus ab bostibus, vitam tuam pacatam facit: debes itaque ei pro his tributum, præsertim cum et ipsum quem profers nummum, ab illo ipso habes. Igitur numisma regis iterum illi redde, interim autem 455 tibi lucraris, quod per ipsum, quæ vitæ debita sunt, præstantur. Sic denique et qua Dei sunt, Deo sunt reddenda. Dedit tibi mentem, illam redde ei, juxta mentem operans: dedit tibi rationem, redde ei illam, ne fias brutis insipientibus similis, sed facias omnia ul rationalis. Et in summa, dedit tibi animam et corpus omnia redde ei, et imaginem suam restitue ei per fidem, per spem, perque charitatem incedens. Sane et aliter reddenda sunt Cæsari, quæ Cæsaris sunt, unusquisque enim nostrum imaginem Dei gestat, vel principis mundi. Cum igitur similes nos feuerimus Caesari, facti filii diaboli, imaginem ejus gestantes, illam reddere ei oportet, et abjicere: nt babeat quæ sua, et nihil inveniat in nobis quod proprie suum sit. Ita et imago Del servetur a nobis incontaminata. Idcirco et Paulus adinonet, sicut portavimus imaginem terreni, ita portemus et imaginem coelestis; ' et alio loco: Deponentes veterem hominem. Quod hoc loco dicitur reddi, id apud Paulum dicitur deponi: et quod hic imago Casaris, hoc illic imago terreni peccatoris, Adæ scilicet, ac veteris hominis. Nam imago terreni nihil aliud quam corruptio et peccatum, quod habuimus assimilari apostatæ, et non regi. Porro non potuerunt Pharisæi comprehendere Jesum in sermone coram popule; hic enim maxime conabantur, ut apud populum ipsum accusare valerent, quod illum servituli Romani populi subigeret: sed efficere nihil valuerunt, propter excellentem jpsius sapientiam. VERS. 27-40. • Accesserunt autem quidam Sadducæorum qui negant esse resurrectionem, et interrogaverunt eum, dicentes: Magister, Moses scripsit nobis: si cujus frater mortuus fuerit habens uxorem, isque sine liberis mortuus fuerit, ut accipiat frater ejus uxorem, et suscitet semen fratri suo. Septem ergo fratres erant, et primus accepit uxorem, ac mortuus est sine liberis: et accepit seeundus illam, et ipse mortuus est sine liberis: et tertius accepit illan, similiter et cæteri septem, 'I Cor. xv 49. * Coloss. 111, ð. πρὸς τὸν ἡγεμόνα ἄξουσιν, ὡς στασιαστής. Ὁ δ τοὺς βρόχους αὐτῶν ἐκφεύγει, ὡς δορκάς, οὕτω γὰρ αὐτὸν ἐν τῷ Ασματι ή νύμφη ὠνόμασε, καὶ διδάσκει, ὅτι τὸ σωματικῶς ὑποκεῖσθαι τῷ τῶν σωμάτων ἡμῶν ἐξουσιάζοντι, εἴτε βασιλεί, εἴτε τυράννῳ, οὐδὲν ἡμῖν λυμαίνεται πρὸς τὸ εὐαρεστεῖν πνευμα τικῶς τῷ Θεῷ τῶν πνευμάτων. Απόδοτε γάρ, φησί, τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Καὶ δρα, οὐκ εἶπε λέτε, ἀλλ᾽ Απόδοτε. Χρέος, φησίν, ἐστὶν, ἀπίδος οὖν τὴν ὀφειλήν. Φυλάττει σε ὁ ἄρχων σου ἐκ τῶν πολεμίων, τὸν βίον σου εἰρηναῖον καθιστά χρεωστεῖς οὖν αὐτῷ τὸν φόρον ἀντὶ τούτων, ἄλλως τε καὶ αὐτή, 8 προσφέρεις, τουτέστι, τὸ νόμισμα, παρ ἐκείνου αὐτοῦ ἔχεις. Τὸ οὖν τοῦ βασιλέως νόμισμα ἀπόδος πάλιν αὐτῷ. Ἐν τῷ μέσῳ δὲ κεκέρδησας δι' αὐτοῦ συναλλάσσων, καὶ τὰ πρὸς τὸν βίον χρειώδη μεταχειριζόμενος· ὥσπερ ἀμέλει καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ δεῖ ἀποδιδόναι. Δέδωκέ σοι νοῦν, ἀπόδος αὐτὸν αὐτῷ κατὰ νοῦν ἐνεργῶν. Δέδωκέ σοι λόγον, ἀπόδος αὐτὸν αὐτῷ, μὴ συμπαραβαλλόμενος τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, ἀλλ' ὡς λογικός πάντα πράττων. Καὶ ἁπλῶς δέδωκέ σοι ψυχὴν, καὶ σῶμα, πάντα ἀπόδος αὐτῷ, καὶ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ ἀποκατά στησον αὐτῷ διὰ πίστεως, δι᾿ ἐλπίδος, δι' ἀγάπης βαδίζων. Καὶ μὴν καὶ ἑτέρως χρὴ ἀποδιδόναι τὰ Καίσαρος Καίσαρι· ἕκαστος γὰρ ἡμῶν ἢ Θεοῦ εἰκόνα φορεῖ, ἢ τοῦ κοσμοκράτορος. Οταν οὖν ὁμοιώσωμεν ἑαυτοὺς τῷ Καίσαρι, υἱοὶ τοῦ διαβόλου γινόμενοι, τὴν εἰκόνα αὐτοῦ φοροῦμεν, ἣν δεῖ ἀποδιδόναι αὐτῷ, καὶ ἀποῤῥίπτειν ἵν᾿ ἔχοι τὰ ἑαυτοῦ, καὶ μηδὲν ἐν ἡμῖν εὑρίσκῃ οἰκεῖον αὐτοῦ, οὕτως γὰρ καὶ ἡ εἰκὼν τοῦ Θεοῦ ἀμιγής τηρηθείη ἡμῖν. Διὸ Παῦλος παραι νεῖ, Καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου. Καὶ ἀἱλαχοῦ· ᾿Αποθέμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον. ύπερ ἐνταῦθα εἴρηται ἀποδιδόναι, τοῦτο παρὰ τῷ Παύλη τὸ ἀποθέσθαι, καὶ ὁ ἐνταῦθα εἰκὼν Καίσαρος, τοῦτο ἐκεῖ εἰκὼν χοϊκοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ πάντως, 'Αδάμ καὶ παλαιοῦ ἀνθρώπου. Η γὰρ εἰκὼν τοῦ χοϊκοῦ, οὐδὲν ἄλλο, ή ή φθορά, καὶ ἡ ἁμαρτία, ἣν ἔσχομεν ἀφο μοιωθέντες τῷ ἀποστάτῃ, καὶ μὴ τῷ βασιλεῖ. Οὐκ ἴσχυσαν οὖν οἱ Φαρισαῖοι ἐπιλαβέσθαι τοῦ Ἰησοῦ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ· τὸ γὰρ σπουδαζόμενον αὐτοῖς, μά λιστα τοῦτο ἦν, τὸ πρὸς τὸν λαὸν διαβαλεῖν τοῦτον, ὡς καταδουλοῦντα τοῖς Ῥωμαίοις τὸ ἔθνος, δ οὐκ ίσχυσαν τελέσαι διὰ τὴν ὑπέρσοφον αὐτοῦ ἀπόκρισιν. Προσελθόντες δέ τινες τῶν Σαδδουκαίων, οἱ ἀντι λέγοντες ἀνάστασιν μὴ εἶναι, ἐπηρώτων αὐτὸν λέο γοντες· Διδάσκαλε, Μωσης ἔγραψεν ἡμῖν, Εάν τινος ἀδελφὸς ἀποθάνῃ ἔχων γυναῖκα, καὶ οὗτος άτεκνος ἀποθάνῃ, ἵνα λάβῃ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκα, καὶ εξαναστήσῃ σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ. Ἑπτὰ οὖν ἀδελφοὶ ἦσαν, καὶ ὁ πρῶτος λαβὼν γυναῖκα, ἀπό θανεν ἄτεχνος, καὶ ἔλαβεν ὁ δεύτερος τὴν γυναῖκα, καὶ οὗτος ἀπέθανεν ἄτεκνος, καὶ ὁ τρίτος ἔλαβεν αὐ τὴν, ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ ἑπτὰ, καὶ οὐ κατέλιπον τέκνα,

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUC.E. – CAP. XX. καὶ ἀπέθανον. Ὕστεροι πάντων ἀπέθανε καὶ ἡ γυνή. nec reliquerunt liberos, et mortui sunt. Novissima oninium mortua est et mulier. In resurrectione ergo, cujus corum erit uxor? siquidem septem habuerunt eam uxorem. Et respondens ait illis Jesus: Filii hujus sæculi ducunt uxores, et nuptum dantur: ∙illi vero qui digni habebuntur sæculo illo, et resurrectione ex mortuis, neque ducunt uxores, neque nuptum dantur, neque enim ultra mori possunt. Æquales enim angelis sunt, et filii sunt Dei, cum sint filii resurrectionis. Quod vero resurgant mortui, et Moses ostendit juxta rubum, cum dicit Dom minum Deum Abraham, et Deum Isaac, et Deum Jacob Deus autem non est mortuorum, sed vivo- › rum; omnes enim illi vivunt. Respondentes autem quidam 456 Scribarum dixerunt: Magister, bene dixisti. Et amplius non audebant cum quidquam interrogare. › Invalidum fundamentum suæ doctrinæ fecerant Sadducæi, non credentes resurrectionem: cogitabant enim futuram corporalem vitam in resurrectione. Ideo tanquam absurdum resurrectionis dogma calumniantes, stultam hanc narrationem fingunt: unde Dominus fundamentum eorum statim concussit, et ostendit quod non sit corporalis vita tunc: quo factum, ut dogma eorum, statim obtusa opinione, et invalido fundamento concideret. Erratis enim, inquit, nescientes Scripluras, sed invertentes sensum earum. Filii enim hujus sæculi generant et generantur, uxores ducunt et Duplum dantur, hoc est, in nuptias traduntur: filii vero sæculi illius nihil tale faciunt, neque enim ultra mori possibile est. Proinde non illic funt ea quæ in noptiis, sed angelica et divina vita est. Hic enim quia mors, ideo et nuptiæ: et quia nuptia, ideo et mors. Illic autem morte abolita, quis muptiarum usus? Nuptiæ cuim auxilium vitæ mortalis, et impletio ejus quod deficit: ubi autem nibil deficit, quid opus implente? Pares itaque sunt angelis, et filii Dei. Quare? Quia resurrectionis filii sunt. Quod autem dicit, talem sensum babet: Dixi, inquit, illos filios Dei, eo quod nihil corporeum in generatione eorum videatur, sed omnia divina.sint. Νeque enim in resurrectione præcedit vel coilus, vel semen, vel uterus, vel imprægnatio: sed Deus est qui generat corpora nostra modis quibus ipse scit. Et proinde quia Deus est qui operatur in resurrectione, merito filii Dei dicuntur qui ex resurrectione nascuntur. Subdit autem rationibus etiam Scripturæ testimonium. Moses enim inquit dixisse sibi Deum es rubo: Ego sum Deus Abrahæ, etc. Quodsi omnino evanuissent patriarchiae, et non vixissent apud Deum in spe resurrectionis, non utique dixisset Deus: Ego sum: sed, Ego eram. De rebus enim perditis et corruptis dicere solemus: Ego eram dominus hujus et hujus rei. Nunc autem quia dixit: Ego sum, ostendit quod sit viventium Dominus et Deus, et non omnino corruptorum, etiamsi mortui sint, sed spe resurgendi vivunt: sicut et Adam quamvis virebat, altamen mortalis erat, nam ab ipsa loga qua comedit, mori dicebatur. Confusis autem SadἘν τῇ οὖν ἀναστάσει, τίνος αὐτῶν γίνεται γυνή; Οἱ γὰρ ἑπτὰ ἔσχον αὐτὴν γυναῖκα. Καὶ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Οἱ υἱοὶ τοῦ αἰῶνας τούτου γαμοῦσι καὶ ἐκγαμίσκονται· οἱ δὲ καταξιωθέντες τοῦ αἰῶνος ἐκείνου τυχεῖν, καὶ τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρών, ούτε γαμούσιν, οὔτε ἐκγαμίσκονται. Ούτε γὰρ ἀποθανεῖν ἔτι δύνανται, ἰσάγγελοι γάρ εἰσι, καὶ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, τῆς ἀναστάσεως υἱοὶ ὄντες. Ὅτι δὲ ἐγείρονται οι νεκροί, καὶ Μωσῆς ἐμήνυσεν ἐπὶ τῆς βάτου, ὡς λέγει Κύριον τὸν Θεὸν ᾿Αβραάμ, καὶ τὸν Θεὸν Ἰσαάκ, καὶ τὸν Θεὸν Ἰακώβ. Θεὸς δὲ οὐκ ἔστι νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων, πάντες γὰρ αὐτῷ ζῶσιν. Ἀπο κριθέντες δέ τινες τῶν Γραμματέων εἶπον· Διδά σκαλε, καλῶς εἶπας. Οὐκ ἔτι δὲ ἐτόλμων επερωτᾷν αὐτὸν οὐδέν.» Σαθρὰν ὑποστήσαντες κρηπίδα καυ τοῖ; οἱ Σαδδουκαίοι, διηπίστουν τοῖς περὶ ἀναστά σεως λόγοις, Σωματικὴν γὰρ διαγωγὴν ἔσεσθαι ἐν τῇ ἀναστάσει ὑπονοοῦντες, εἰκότως ἐσφάλλοντο, διὸ καὶ ὡς ἄτοπον διαβάλλοντες τὸ περὶ τῆς ἀναστάσεως δόγμα, πλάττονται τὴν ἀνόητον διήγησιν ταύτην. Ο οὖν Κύριος τὴν κρηπίδα αὐτοῖς διασαλεύσας, καὶ δείξας ὅτι οὐκ ἔστι σωματική διαγωγή, τότε εὐθὺς τῇ σαθρᾷ ταύτῃ κρηπίδι, καὶ ὑπονυία συγκατέσπασε τὰ δίγμα αὐτῶν, εἰπών· Πλανάσθε, μὴ εἰδότες τὰς Γραφάς, ἀλλὰ παρεκδεχόμενοι τὸν νοῦν αὐτῶν. Οι μὲν γὰρ υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου, οἱ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ γεννῶντες, καὶ γεννώμενοι γαμοῦσι, καὶ ἐκγαμίσκονται, τουτέστιν, εἰς γάμους ἐκδίδονται· οἱ δὲ τοῦ αἰῶνος ἐκείνου υἱοὶ οὐδὲν τοιοῦτον, οὐδὲ γὰρ θανεῖν ἔτι δύνανται· διὸ οὐδὲ τὰ τοῦ γάμου ἐκεῖ, ἀλλ' ἀγγελικὴ καὶ θεία διαγωγή. Ενταῦθα μὲν γὰρ ἐπειδὴ θάνατος, διὰ τοῦτο γάμος, καὶ ἐπειδὴ γάμος, διὰ τοῦτο θάνατος. Ἐκεῖ δὲ τοῦ θανάτου καταργηθέντος, τίς χρεία τοῦ γάμου; Ο γάμος γὰρ βοήθεια τοῦ θνητοῦ, καὶ πλήρωσις τοῦ λείποντος· ἔνθα δὲ οὐδὲν λείπει, τις χρεία τοῦ πληροῦντος; Ισάγγελοι οὖν εἰσι, καὶ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ. Διὰ τί; Ὅτι τῆς ἀναστάσεως εἰσιν υἱοί. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Εἶπον, φησίν, αὐτοὺς υἱοὺς Θεοῦ, διότι οὐδὲν σωματικὴν ἐν τῇ γεννίσει αὐτῶν ὁρᾶται, ἀλλὰ πάντα θεῖα· οὔτε γὰρ συνουσία προηγείται, οὔτε σπέρμα, οὔτε μήτρα, οὔτε κύησις ἐν τῇ ἀναστάστει, ἀλλὰ Θεός ἐστιν ὁ γεννῶν τὰ σώματα ἡμῶν λόγοις οἷς οἶδεν. Οὐκοῦν ἐπεὶ Θεός ἐστιν ὁ ἐνεργῶν ἐν τῇ ἀναστάσει, εἰκότως υἱοὶ λέγονται θεοῦ οἱ ἐξ ἀναστάσεως ἀναγεννώμενοι. Επι· φέρει δὲ τοῖς λογισμοῖς καὶ μαρτυρίαν Γραφικήν. Φησὶ γὰρ ὁ Μωσῆς τὸν Θεὸν εἰπεῖν αὐτῷ ἐκ τῆς βάσ του. 'Εγώ εἰμι ὁ Θεός Αβραάμ, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ δὲ ἅπαξ ηφανίσθησαν οἱ πατριάρχαι, καὶ μὴ ἔζων παρά Θεῷ τῇ ἐλπίδι τῆς ἀναστάσεως, οὐκ ἂν εἶπεν, ὅτι Εγώ εἰμι, ἀλλ᾽ Εγώ ήμην. Τοῦτο γὰρ εἰώθαμεν λέγειν ἐπὶ τῶν διεφθαρμένων καὶ ἀφανισθέντων πρα γμάτων· Ἐγὼ ἤμην δεσπότης τοῦδε τοῦ πράγματος. Νῦν δὲ εἰπὼν, ὅτι Εγώ είμι, ἔδειξεν ὅτι ζώντων ἐστὶ Δεσπότης καὶ Θεὸς, καὶ οὐχὶ διαφθορύτων πάντη • κἂν γὰρ νεκροὶ ὦσιν, ἀλλὰ τῇ ἐλπίδι τοῦ ἀναστῆναι, ζώσιν, ὥσπερ καὶ ὁ ᾿Αδὰμ εἰ καὶ ἕξη, θνητὸς ἦν ὅμως, καὶ ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς ὥρας, ἀφ' ἧς ἔφαγε, ἀποτ by Google

ducais, approbaverunt dictum Jesu Scribae, utpote: θανείν λέγεται. Τῶν Σαδδουκαίων δὲ οὕτως αἰσχυν adversarii illorum, gaudentes illos victos. VERS. 41 47. ● Dixit' autem ad illos: Quoniodo dicunt Christum filium esse. David, et ipse David dicit in libro Psalmorum: Dixit Dominus Domino meo. Sede a dextris meis, donec ponain inimicos tuos scabellum pedum tuorum? David ergo Domi· num 457 Illum vocat, et quomodo alius ejus est? Audiente vero cuncto populo dixit discipulis suis: Cavete a Scribis, qui volunt ambulare in stolis, et amant salutationes in foris, ac primas cathedras in Synagogis, et priinos discubitus in conviviis: qui devorant domos viduarum, simulantes longam orationem hi accipient majorem condemnationem. › Ad passionem propediem accessurus, suam praedicat dis initatem: idque non admodum aperte, nec jaclanter, sed moleste. Interrogat enim illos, et perplexos reddit, sinitque ratiocinari quid consectaneum. David enim, inquit, Dominum vocat, et quomodo filius ejus est purus? Erat enim et úlius David secundum carnem, sed et Deus ejus. Illi autem solum filium David esse opinabantur, ideo opinionem eorum evertit, qua putabant filium Davidis solum. Declarat item quod non sit adversarius Deo Patri, sed multam eum illo habeat concordiam, siquidem inimicos ejus humiliat Pater. Et hæc quidem Scribis dixit. Quia autem discipulos magistros orbis misit, merito eos admonet ne imitentur Pharisæorum arrogantiam, et ambitiosam mentem: et simpliciter ne cogitant quomodo placeant homini bus. Nam salutationibus fori studere, adulantium occurrentibus est, et opinionem probitatis venantium, vel hanc occasionem ad congregandas divitias admittentium: quin et bi viduarum domos devorant, ventri dediti, et ultra quam opus sit insumunt, et prætextus quasi pius est. Preces enim et utilitatem animarum prætexentes, non jejunium docent, sed cbrietatem et gastrimargiam; et propterea accipient ainpliorem condemnationem: quia non solum faciunt malum, sed prætexunt preces, et piam honestatem ac virtutem faciunt pretextum peccati. Propterea sane gravius sunt puniendi, ut qui rem honestam calumniæ reddunt obnoxiam. Οportebat sane misereri viduis, illi autem et domos earum ingrediuntur quasi per longas preces benedicaut: interim viduæ in præsentia illorum multos coguntur sumptus facere, quo fit ut exhauriantur illarum divitia, CAPUT XXI. De muliere cum duobus minutis. Interrogatio de ultima consummatione. De obsidione Jerusalem, el quod Christus prædixerit discipulis ejus vustitalem. De signis. VERS. 1.4. ο Respiciens autem vidit eos qui mit. gebant munera sua in gazophylacium divites. Vidit θέντων, ἀπεδέξαντο τὸν Ἰησοῦν οἱ Γραμματεῖς, ὡς ἀντίτεχνον τῶν Σαδδουκαίων, ήσθέντες ἐπὶ τῇ ἐκεί νων ήττη. • Εἶπε δὲ πρὸς αὐτούς· Πῶς λέγουσι τὸν Χριστόν υἱὸν Δαυτό εἶναι, καὶ αὐτὸς Δαυίδ λέγει ἐν μέσῳ Ψαλμῶν, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου; Δαυΐδ οὖν Κύριον αὐτὸν καλεῖ, καὶ πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστιν; Ακούοντος δὲ παντὸς τοῦ λαοῦ, εἶπε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Προσέχετε ἀπὸ τῶν Γραμ ματέων τῶν θελόντων περιπατεῖν ἐν στολαῖς, καὶ φιλούντων ἀσπασμοὺς ἐν ταῖς ἀγοραῖς, καὶ πρωτοκαθεδρίας ἐν ταῖς Συναγωγαῖς, καὶ πρωτοκλισίας ἐν τοῖς δείπνοις, οι κατεσθίουσι τὰς οἰκίας τῶν χτρῶν, καὶ προφάσει μακρᾷ προσεύχονται. Οὗτοι λή 4ονται περισσότερον κρίμα. • Ἐπὶ τὸ πάθος, ὅσον οὕπω, μέλλων ἔρχεσθαι τὴν ἑαυτοῦ ἀνακηρύττει θεότητα, καὶ οὐδὲ τοῦτο ἀπαρακαλύπτως καὶ ἀλαζο νικῶς, ἀλλὰ καὶ σφόδρα μετριοφρόνως. Ἐρωτᾷ γὰρ αὐτοὺς, καὶ εἰς ἀπορίαν ἀναγαγὼν ἀφίησιν αὐτούς συλλογίσασθαι τὸ ἀκόλουθον. Δαυίδ γάρ, φησί, Κύ ριον αὐτὸν καλεῖ, καὶ πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστι ψιλός; Πν μὲν γὰρ υἱὸς Δαυΐδ τὸ κατὰ σάρκα, ἀλλὰ καὶ Θεὸς αὐτοῦ· ἐκεῖνοι δὲ μόνον τοῦτο υἱὸν αὐτὸν τοῦ Δαυΐδ ενόμιζον. Διὸ ἀνατρέπει ταύτην αὐτῶν τὴν δόξαν τὴν περὶ τοῦ ψιλὸν εἶναι υἱὸν τοῦ Δαυΐδ, ἐμφαίνει δὲ καὶ ὅτι οὐκ ἀντίθετός ἐστι τῷ Πατρὶ, ἀλλὰ πολλὴν τὴν ὁμόνοιαν ἔχει πρὸς αὐτὸν, εἴγε τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ καταγωνίζεται ὁ Πατήρ. Ταῦτα μὲν οὖν τοῖς Γραμ ματεῦσιν. Ἐπεὶ δὲ τοὺς μαθητὲς διδασκάλους τῆς οἰκουμένης ἀπέστειλεν, εἰκότως αὐτοῖς παραινεῖ μὴ μιμεῖσθαι τῶν Φαρισαίων τὴν φιλόδοξον καὶ φιλό πρωτον γνώμην, καὶ ἁπλῶς κοσμικὴν καὶ ἄνθρωπ άρεσκον. Τὸ γὰρ τοὺς ἀσπασμοὺς ἐπιτηδεύειν ἐν ταῖς ἀγοραῖς, κολακευόντων ἐστὶ τοὺς ἐντυγχάνον τας, καὶ δόξαν καλοηθίας θηρωμένων, ἢ συναγωγής χρημάτων πρόφασιν τοῦτο τιθεμένων. ᾿Αλλὰ καὶ τὰς οἰκίας τῶν χηρῶν, φησί, κατεσθίουσι γαστριζόμενος, καὶ πέρα τοῦ δέοντος ἀναλίσκοντες· καὶ ἡ πρόφασις ὡς εὐλαβής. Εὐχὴν γὰρ καὶ ὠφέλειαν ψυχικὴν προσ φασιζόμενοι, οὐ νηστείαν διδάσκουσιν, ἀλλὰ μέθην, καὶ γαστριμαργίαν, καὶ διὰ τοῦτο λήψονται, φησί, περισσότερον κρίμα, ὅτι οὐ μόνον ποιοῦσι τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ προφασίζονται εὐχάς. Καὶ τὸ πρόσχημα αὐτοῖς εὐλαβές, καὶ τὴν ἀρετὴν πρόφασιν ποιοῦνται πονηρίας. Διὸ δὴ καὶ περισσότερον κατακριτέοι, ὡς καὶ τὸ καλὸν διαβάλλεσθαι ποιοῦντες. Δέον γὰρ τὰς χώρας ἐλεεῖν· οἱ δὲ εἰσέρχονται εἰς τὰς οἰκίας αὐτῶν, ὡς δῆθεν διὰ τῶν μακρῶν εὐχῶν εὐλογήσοντες· αἱ δὲ ἀναγκάζονται ἀναλίσκειν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ αὐτῶν, καὶ οὕτως ἐκδαπανώνται. Περὶ τῆς τὰ δύο λεπτὰ βαλούσης χήρας. Περὶ συντελείας επερώτησις. Περὶ τῆς ἁλώσεως Ιερουσαλὴμ, καὶ ὅτι ὁ Κύριος προεῖπε τοῖς μα θηταῖς τὴν αὐτῆς ἐρήμωσιν. Περὶ τῶν σημείων. Αναβλέψας δὲ εἶδε τους βάλλοντας τα δώρα αὐτῶν εἰς τὸ γαζοφυλάκιον πλουσίους. Εἶδε δὲ καί τινα μή

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XXI. ραν πενιχρὰν βάλλουσαν ἐκεῖ δύο λεπτά. Και είπεν· autem et quamdam viduam pauperculam mitten ru Hilluc mera minuta duo, et dixit: Vere dico vobis quod 458 vidua hæc pauper plus quam omnes misit. Nam omnes hi ex eo quod ipsis exuberat, miserunt in munera Dei, hæc autem ex penuria sua universam substantiam quam habebat, misit. Gazam thesaurum dicunt. Erat itaque sacer thesaurus quem pii contribuerant, quo utebantur ad apparationem et necessaria sacrilicii, et ad ornatnm templi, pauperumque alimoniam: quamvis et de hoc postea negotiationem fecerunt sacerdotes, distribuentes thesaurum non in ea ad quæ contributus fuerat. Laudat igitur Dominus viduam supra omnes, quod ex penuria sua totam suam substantiam dederat. Nam bi duo oboli etsi parvi videbantur, attamen 'tolus victus ex mendieimonio erat. Vidua enim erat pauper. Neque enim Dominus mercedem reddet respiciens ad id quod datur, sed ad id quod deficit Igitur plura divites in domibus relinquunt, parvaque ac pauca offerunt: hæc autem totam domum eyacuavit, nihilque sibi reliquit. Merito igitur dignior est quæ laudetur, quam illi. Intellexeront quidam omnem animam exponi posse per viduam, quæ priore viro, hoc est, veteri lege, relicto, nondu: Verbo Dei copulata, nunc is'a pro arrhabone afferat, Adem tenuem ac parrau, et pro sua mensura, conscientiam puram habens, ut simpliciter in vita et doctrina appareat inculpata. Opus enim est cuìn * fide et bonam conscientiem, seu vitam rectam afferre (a): et si sic accesserit quis ad Deum, videtur mittere plus omnibus, qui eruditione sunt divites, Αληθώς λέγω ὑμῖν, ὅτι ἡ χήρα ή πτωχή αὕτη πλεῖον πάντων ἔβαλεν. "Απάντες γὰρ οὗτοι ἐκ τοῦ περισσεύοντος αὐτοῖς ἔβαλον εἰς τὰ δῶρα τοῦ Θεοῦ, αὕτη δὲ ἐκ τοῦ ὑστερήματος αὐτῆς ἅπαντα τὸν βίον, δν εἶχεν, ἔβαλεν.» Γάζαν τὸν θησαυρόν φασιν είναι. Ην οὖν ἱερὸς θησαυρὸς ἀπὸ φιλοθέων ερανιζόμενος, ᾧ ἐχρῶντο εἰς περιποίησιν, καὶ ἐπισκευὴν τοῦ ἱεροῦ, καὶ ἁπλῶς εἰς κόσμου τοῦ ναοῦ, καὶ πενήτων διατροφάς, και ὕστερον καὶ τοῦτο ἐκαπηλευον οἱ ἱερεῖς, διανεμόμενοι τὸν θησαυρὸν, ἀλλὰ μὴ πρὸς ἃ ἐξ ἀρχῆς ἀφώριστο, τούτη χρώμενοι. Ἐπαινεί τοίνυν παρὰ πάντας τοὺς ἄλλους τὴν χήραν ὁ Κύριος, ὡς ἐκ τοῦ ὑστερήματος αὐτῆς βαλοῦσαν ὅλον τὸν βίον αὐτῆς. Οἱ γὰρ δύο ἐβολο!, εἰ καὶ μικροὶ δοκοῦσιν, ἀλλ᾽ οὖν ὅλος ὁ βίος τῇ ἐκ τοῦ προσαιτείν, διατρεφομένῃ εἰσί· χήρα γὰρ ἦν πενιχρά. Οὐκ εἰς τὸ διδό μενον οὖν ἀφορῶν ὁ Κύριος, ἀποδίδωσι τὰς ἀμοιβὰς, ἀλλ᾽ εἰς τὸ λειπόμενον. Τοῖς μὲν οὖν πλουσίοις πλείω κατελείποντο ἐν τοῖς οἴκοις, ὀλίγα καὶ μικρὰ προσ ενεγκούσι. Τῇ δὲ ἅπασα ἡ οἰκία κεκένωτο, καὶ οὐ δὲν ὑπελείφθη. Εἰκότως οὖν καὶ ἀξιέπαινετωτέρα ἐκείνων. Ενόησαν δέ τινες χήραν δύνασθαι ἐκληρ θῆναι πᾶσαν ψυχὴν τὸν πρότερον ἄνδρα, τὸν παλαιὸν νόμον ἀποβαλοῦσαν, οὔπω δὲ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν Λή. γον συναφείας ἀξίαν· καὶ ταύτην προσάγειν ἀῤῥα. Εῶνος λόγῳ τὴν λεπτὴν καὶ τέως σύμμετρον αὐτῇ πίστιν καὶ ἀγαθὴν συνείδησιν. Δεῖ γὰρ μετὰ τῆς πίστεως καὶ ἀγαθὴν συνείδησιν ἤτοι βίον ἀδιάστρος φον φέρεσθαι, καὶ εἰ οὕτω προσέρχεται τις Θεῷ, μείζω πάντων βαλεῖν δοκεῖ τῶν ἐν λόγῳ πλουσίων, καὶ ἠθικαῖς ἑλληνικαῖς περιττῶν. G et gentilium virtutibus abundant. VERS. 5-11. «Εt quibusdam dicentibus de templu quod pulchris lapidibus ac donis ornatum esset, dixit: Ex his quæ videtis, venient dies in quibus non relinquetur lapis super lapidem qui non diruatur. Interrogaverunt autem illum, dicentes: l2ceptor, quando hæc erunt? et quod signum quando ista futura sunt? At ille dixit: Videte ne seducamini. Multi enim venient sub nomine meo`ticentes: Ego, et tempus instat: ne igitur scquamnini illos. Caterum cum audieritis bella et seditiones, nolite terreri. Oportet enim prius haec feri, hæc sed non statim finis. Tunc dicebat illis: Insurget • Καί τινων λεγόντων περὶ τοῦ ἱεροῦ, ὅτι λίθοις καλοῖς καὶ ἀναθήμασι κεκόσμηται, εἶπε· Ταῦτα & θεωρεῖτε, ἐλεύσονται ἡμέραι, ἐν αἷς οὐκ ἀφεθήσεται λίθος ἐπὶ λίθῳ, ὃς οὐ καταλυθήσεται. Επηρώτησαν δὲ αὐτὸν, λέγοντες· Διδάσκαλε, πότε οὖν ταῦτα ἔσται; καὶ τί τὸ σημεῖον, ὅταν μέλλῃ ταῦτα γίνεσθαι; Ο δὲ εἶπε· Βλέπετε μή πλανηθήτε. Πολλοὶ γὰρ ἐλεύ σονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου λέγοντες, ὅτι Ἐγώ εἰμι, καὶ ὁ καιρὸς ἤγγικε· μὴ οὖν πορευθῆτε ὀπίσω αύτῶν. Ὅταν δὲ ἀκούσητε πολέμους, καὶ ἀκαταστασίας, μὴ πτοηθῆτε. Δεῖ γὰρ ταῦτα γενέσθαι πρῶτον, ἀλλ' οὐκ εὐθέως το τέλος. Τότε ἔλεγεν αὐτοῖς· Έγερ θήσεται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος, καὶ βασιλεία ἐπὶ βασι-D gens contra gentem, et regnum adversus regnunt, λείαν, σεισμοί τε μεγάλοι κατά τόπους, καὶ λιμο, καὶ λοιμοὶ ἔσονται, φόβητρά τε, καὶ σημεῖα ἀπ' αὐτ ρανοῦ μεγάλα ἔσται.» Εἰκότως ὁ Κύριος προφη τεύει περὶ τῆς Ἱερουσαλήμ νῦν, ἅτε δὴ πρὸς τὸ σταυρωθῆναι, ὅσον ούπω, ὤν, ἵν᾿ ἔχοιμεν καὶ ταῦτα εἰς μεγάλην ἀπόδειξιν τοῦ ἀληθῆ Θεὸν εἶναι αὐτόν. "Οθεν καί τινων ἐπαινούντων τὰς οἰκοδομὰς τοῦ ἱεροῦ καὶ τὰ ἀναθήματα· οἶμαι δὲ τὰ τορευτὰ ἐκεῖνα et terræmotus magni erunt in singulis locis, et fames ac pestilentiæ, terrieulamentaque et signa de cœlo magna erunt. Merito Dominus prædicit nunc de Jerusalem subversione, quoniam prope erat ut crucifigeretur, ut sit et hoc magnum argumentuni ipsum esse Deum. Unde, quibusdam laudantibus structuras templi, et quæ in illud oblata erant: opinor autem illum de sculptis et tornatis loqui, ul Ex collatione codd. Venet. S. Marci. Codd. 26 et 32, "Ητοι βίον ἔχειν. καὶ, ἁπλῶς εἰ εἶν, περί τε τα δόγματα, καὶ περὶ τὸν βίον, ἀδιάστροφον φαίνεσθαι. Καὶ εἰ οὕτω, κ. τ. λ. (a) In Eft. Lut, sensus implicatus. Desunt verba, • Seu vitam habere, sen, ut simplicius dicam, tum in doctrina, tum in moribus rectum esse. Et si sic, s etc. seu vitam rectum afferre.

erant paluna et Cherubim, et similias hæc euim και γλυπτά λέγειν, οἷον φοίνικας καὶ Χερουβίμ, forte ἀναθήματα, hoc 459 est, dona, dicit: Dominus vero nihil horum miratur, sed et destructionem eorum prædicit. Alii autein opinati sunt eum de consummatione universali locutum, quamvis de captivitate Hierosolymorum et Romano excrcitu dicat; ideo et ipse morem gerens eis relinquit sermonem de captivitate, dicturus de ea postea: nunc autem de consummatione sæculi loquitur, et præmunit eos, ne se falsis prophetis ante sunm adventum venturis subdant. Erunt autem bella et seditiones: nam cum sublata fuerit omnis charitas, merito locum habebunt bella et seditiones. Post hella vero fames et pestilentia: et pestilenti quidem corrupto ab occisis aere, fames autem ex agris non cultis. Quidam pestilentium et famen non tantum in consummatione sæculi, sed etiam in captivitatis temporibus fore intellexerunt. Etenim Josephus miras tunc calamitates fuisse dicit propter fantem, et meminit etiam Lucas in Actis: Facta est fames sub Claudio Cæsare. Porro et terriculamenta multa fuerunt, captivitatem, ut idem narrat, ipsius Jerusalem declarantia. Omnino tamen hæc sequentia, de seditionibus, bellis, et fame ac cateris 10quor, possunt,tam de captivitate Jernsalem, quam de consummatione sæculi intelligi. ταῦτα γὰρ ἴσως τὰ ἀναθήματά φησιν· Ο Κύριος ούτ δενὸς τούτων ἐπιστρέφεται, ἀλλὰ τὴν κατάλυσιν αὐτ τῶν προλέγει. Οἱ δὲ ᾠήθησαν αὐτὸν περὶ τῆς καθο λικῆς συντελείας λέγειν, καίτοι περὶ τῆς ὑπὸ Ῥω •μαίων ἁλώσεως τῶν Ἱεροσολύμων λέγοντα. Διὸ καὶ αὐτὸς συγκαταβαίνων αὐτοῖς, ἀφίησι μὲν τέως τους περὶ τῆς ἁλώσεως λόγους, μέλλει γὰρ αὐτοὺς παρα πλέξει τοῖς μετὰ ταῦτα, νῦν δὲ περὶ τῆς συντελείας διαλαμβάνει, καὶ προασφαλίζεται αὐτοὺς, ὥστε τους πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας μέλλουσιν ἐλθεῖν ψευδή. προφήταις μὴ ὑπαχθῆναι. Εσονται δὲ πόλεμοι καὶ ἀκαταστασίαι· πάσης γὰρ ἀγάπη; ἀναιρεθείσης, εξχότως οἱ πόλεμοι καὶ αἱ ἀκαταστασίαι χώραν ἔξου· σιν, ἀπὸ δὲ τῶν πολέμων λιμοὶ καὶ λοιμοί· οἱ μὲν ὡς τοῦ ἀέρος ἐκ τῶν θνησιμαίων διαφθειρομένου, οἱ δὲ ὡς μὴ τῶν χωρῶν γεωργουμένων. Τινὲς δὲ τοὺς λι μούς, καὶ λοιμούς, καὶ τὰς ἄλλας θλίψεις οὐκ ἐν τῇ συντελείς μόνον ἔσεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς ἁλώσεως καιροῖς ἐξεδέξαντο. Καὶ γὰρ Ιώσηπος ἀφορήτους συμφορὰς διὰ τὸν λιμὸν λέγει γεγενῆσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ καθώς φησι Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσιν, ἐγένετο λιμό; ἐπὶ Κλαυδίου Καίσαρος. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ φόβητρα πολλὰ γεγόνασι τὴν ἅλωσιν τῆς Ἱερουσαλὴμ δηλοῦντα, ὡς ὁ αὐτὸς Ιώσηπος ἱστορεί. "Ολως τε ταῦτα κοινὰ δύνανται νοεῖσθαι τοῦ τε καιροῦ τῆς συντελείας καὶ τῆς ἁλώσεως, τὰ περὶ τῶν ἀκαταστασιῶν φημι καὶ τῶν πολέμων καὶ τῶν λοιπῶν. • Πρὸ δὲ τούτων πάντων ἐπιβαλοῦσιν ἐφ' ὑμᾶς τὰς χαῖρας αὐτῶν καὶ διώξουσιν, παραδιδόντες εἰς συναγωγάς, καὶ φυλακάς, ἀγομένους ἐπὶ βασιλεῖς, καὶ ἡγεμόνας ἔνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, αποβήσεται δὲ ὑμῖν εἰς μαρτύριον. Θέσθε οὖν εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν μὴ προμελετἂν ἀπολογηθῆναι. Ἐγὼ γὰρ δώσω ὑμῖν στόμα, καὶ σοφίαν, ᾗ οὐ δυνήσονται ἀντειπεῖν, οὐδ ἀντιστῆναι πάντες οἱ ἀντικείμενοι ὑμῖν. Παραδοθήσεσθε δὲ καὶ ὑπὸ γονέων, καὶ συγγενῶν, καὶ φίλων, καὶ ἀδελφῶν, καὶ θανατώσουσιν ἐξ ὑμῶν, καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου. Καὶ θρίξ ἐκ τῆς κεφαλῆς ὑμῶν οὐ μὴ ἀπόληται. Ἐν τῇ ὑπο μονῇ ὑμῶν κτήσασθε τὰς ψυχὰς ἡμῶν.» Προ τούτων πάντων, τῶν τῆς συντελείας, ἢ καὶ τῶν τῆς ἁλώσεως ὡς εἶπον γὰρ, παραπλέκει τοῖς περὶ τῆς συντελείας λόγοις τοὺς περὶ τῆς ἁλώσεως. Επιβαλοῦσιν ἐφ' ὑμᾶς, φησί, τοὺς ἐμοὺς μαθητάς, τὰς χεῖρας. Καὶ πρὸ τῆς ἁλώσεως γὰρ ἐδιώχθησαν οἱ ἀπόστολοι ἐκ τῶν Ἱεροσολύμων, τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦτο οικονομοῦντος, ἵνα μόνοις τοῖς σταυρωταῖς ἐπικατασεισθῇ τὰ δεινά, αὐτοὶ δὲ τὸν κόσμον ὅλον, οἱ ἀπόστολοι λέγω, πληρώ σωσι τοῦ κηρύγματος. Ἤχθησαν οὖν ἐπὶ βασιλεῖς οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας, ὡς Παῦλος πρὸς τὸν Φῆστον, πρὸς τὸν ᾿Αγρίππαν, πρὸς αὐτὸν τὸν Καίσαρα. Γέγονε δὲ αὐτοῖς τοῦτο εἰς μαρτυρίου δόξαν. Ἐπεὶ δὲ ἰδιῶται ἦσαν καὶ ἀμαθεῖς, ἵνα μὴ ταραχθῶσιν ὡς μέλλοντες λόγους ἀπαιτεῖσθαι παρὰ σοφῶν ἀνδρῶν, Μηδὲν ὑμῖν, φησί, περὶ τούτου μελέτω λήψεσθε γὰρ παρ' ἐμοῦ ἐν ταυτῷ καὶ σοφίαν, καὶ εὐστομίαν, ώστε VERS. 12-19. «Sed ante haec omnia injicient vobis manus suas, et persequentur, tradentes in conciliabula et carceres, trahentes ad reges et praesides G propter nomen meum. Contingent autem vobis in testimonium. Habete igitur fixumn in cordibus vestris, non esse præmedlitandum defensionem. Nain ipse dabo vobis os et sapientiam cui non poterunt contradicere neque resistere omnes qui adversabuntur vobis. Trademini autem etiam a patribus et fratribus, et cognatis et amicis, et morte afficient quosclam ex vobis. Et eritis iuvisi omnibus propter uomen meum. Et pilus de capite vestro non peribit. Per patientiam vestram possidete animas vestras. › Aute haec omnia, hoc est, ea quæ fent ante consummationein, vel etiam captivitatem. Nam, ut dixi, conjungit sermonibus de consummatione, sermones de captivitate. Injicient enim, inquit, in vos meos discipulos, manus. Et ante captam Jerusalem persecutione pulsi sunt apostoli ex Hierosolymis: Deo hoc ita dispensante, ut milites solum conculerent, et graviter amigerent Judæos qui Christum ad crucem adegerant; apostoli interim totum mundam prædicatione implerent. Ducti sunt igitur apostoli ad reges et præsides, sicut Paulus ad Festum, ad Agrippam 1º, ad Cæsarem, et factum est eis hoc in gloriam testimonii. Quia autem idiotæ et imperiti erant, ne turbarentur reddituri rationem apud viros sapientes: Nihil, inquit, de hac re vobis curæ sit; accipietis enim tunc a me eloquentiam 480 οι * Act. xt, 28. * Act. xxv, 26.

CAP. XXI. μηδὲ πάντας ὁμοῦ εἰς ἐν συνηγμένους τοὺς ἀντικει- sapientiam, ita ut etiam si omnes adversarii veniri μένους δύνασθαι ἀντιστῆναι ὑμῖν, οὔτε κατὰ τὴν σοφίαν, τουτέστι, κατὰ τὴν τῶν νοημάτων δύναμιν, οὔτε κατὰ τὴν εὐστομίαν, καὶ τὸ τῆς γλώττης ἀπρόσκοπον. Πολλάκις γάρ τις σοφίαν μὲν ἔχει ἐν λογισμοῖς, καὶ νοήμασιν, εὐτάρακτος δὲ ὧν πρὸς 00ρύβους, συγχέει τὸ πᾶν ἐν καιρῷ δημηγορίας. Αλλ' οὗτοί γε, οἱ ἀπόστολοι λέγω, κατ' αμφότερα εχαρι τώθησαν, ὅθεν καὶ ἐξεπλήττοντο τοὺς μὲν περὶ Πέτρον καὶ Ἰωάννην οἱ ἱερεῖς ἐπὶ τῇ ἀθρόᾳ σοφία, καταλαμβανόμενοι αὐτούς, ὅτι πρότερον ἰδιῶται ἦσαν· τὸν δὲ Παῦλον ὁ Φῆστος λέγων· Μαίνῃ, Παῦλε, τὰ πολλά σε γράμματα εἰς μανίαν περιτρέπει. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ τὸν ἐπὶ τῇ ἀμαθείς φόβον αὐτῶν ὑπεκλύσας, ἐπιφέρει καὶ ἕτερον ἀναγκαῖον, καὶ ἱκανὸν κατασεῖσαι ψυχὰς, τὸ, Παραδοθήσεσθε ὑπὸ φίλων καὶ συγγενών. Προλέγει γοῦν καὶ περὶ τούτου, ἵνα μὴ ἀθρόον ἐπελθόν, διαταράξῃ αὐτούς. Δεινὸν γὰρ τοῦτο ψυχῆς καθικέσθαι, ὡς καὶ Δαυΐδ φησιν, ὅτι «ΕΙ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, ὑπήνεγκα ἄν· σὺ δὲ ἄνθρωπε ἐσόψυχε.» Καὶ πάλιν· Ὁ ἐσθίων ἄρτους μου έμε γάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμόν. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ ὅτι μισηθήσονται, καὶ ὅτι θανατωθήσονταί τινες ἐξ αὐτῶν, ἐπιφέρει την μεγίστην παραμυθίαν, ὅτι θρίξ ἐκ τῆς κεφαλῆς ὑμῶν οὐ μὴ ἀπόληται. Σωθήσεσθε γάρ, φησί, καὶ οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον ὑμῶν διαφθαρήσεται, εἰ καὶ δόξει τοῖς πολλοῖς διαφθαρήναι μόνον ὑπομένειν δεῖ· καὶ γὰρ ἐν τῇ ὑπομονῇ κτάσθαι δυνήσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν. Πρόσεισι μὲν γὰρ ὁ ἐχθρὸς, οἷά τις αἰχμαλωτιστής, τὰς ψυχὰς ὑμῶν διὰ τῆς ἐπαγωγῆς τῶν δεινῶν ἀφαρπάζειν πειρώμε νος, ἀλλ' ὑμεῖς δότε ἀντὶ ἀργυρίου τὴν ὑπομονὴν, καὶ κτήσασθε τὰς ψυχὰς ἡμῶν τούτῳ τῷ ἀνταλ λάγματι, καὶ οὐ ζημιωθήσεσθε ταύτας. Πρόσχες δὲ τὸ θανατώσουσιν ἐξ ὑμῶν· νοήσεις γὰρ βαθύτερόν τι, ὅτι οὐχ ὁλοκλήρους ὑμᾶς θανατώσουσιν, ἀλλὰ διπλῶν ὄντων ὑμῶν, ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, οὐ τὰ δύο θανατώσουσιν, ἀλλ' ἐξ ὑμῶν τὸ ἐν θανατώσουσι, τὸ σῶμά φημι, τὰς δὲ ψυχὰς ὑμῶν κτήσασθε διὰ τῆς ὑπομονῆς· δ καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτενόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυνα μένων ἀποκτεῖναι. in unum simul congregentur, non poterunt vobis resistere, neque per sapientiam, hoc est, sensuum vim, neque per eloquentiam, et lingua certitudinem. Sæpe enim quis habet sapientiain in rationibus et sensibus, in tumultibus tamen cum facile turbėtur, confundit omnia cum dicendum est ad populum, Hi autem, apostoli dico, in utroque gratiam conse cuti sunt. Unde obstupuerunt sacerdotes de Petro et Joanne ob immensam sapientiam, dum comprehenderent eos, qua prius carebant. Paulo vero dicit Festus: Insanis, Paule, multa te littera ad insanian redigunt. Et cum excussisset timorem illoruin quem ex imperitia habebant, subdit et aliud necessari::m et validum ad concutiendas animas: Trademini ab amicis et cognatis. Prædicit igitur et de hoc, ut ne cum hoc subito contingat, turbentur. Graviter enim hoc animam cruciat, sicut et David dicit: «Quod si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique: tu autem homo unanimis 11 > etc. Et iterum: • Qui comnedit panes meos mecum, magnifcavit super me supplantationem "., Cum dixisset quod odio habendi et quod occidendi essent quidam ex eis, subdit maximam consolationem: Capillus de capite vestro non peribit. Salvabimini enim, inquit, et neque minimum quiddam in vobis corrumpetur, etiamsi videatur multis corrumpi. Tantum ferre oportet: per patientiam enim possidebitis animas vestras. Nam inimicus quidem invadit ceu hostis, in captivitatem ducturus animas vestras, et tentat per afflictiones rapere: sed vos date pro pecunia patientiam, et possidebitis animas vestras hac compensatione, et nihil vobis damni erit in illis. Attende autem quod dicit, Morte afficient ex vobis: intelliges enim profundius quiddam, quia Non integros vos occident: sed cum ex duobus sitis, anima et corpore, non utrumque morte afficient, sed unum ex vobis occident, corpus dico, animas autem vestras possidebitis per patientiam: quod et alibi dicit: Ne timeatis ab his qui occidunt corpus, animain autem occidere non poteruul. • Ὅταν δὲ ἴδητε κυκλουμένην τὴν Ἱερουσαλὴμ ὑπὸ τῶν στρατοπέδων, τότε γνώτε, ὅτι ἤγγικεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς. Τότε οἱ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη, καὶ οἱ ἐν μέσῳ αὐτῆς, ἐκχωρείτωσαν. Καὶ οἱ ἐν ταῖς χώραις, μὴ εἰσερχέσθωσαν εἰς αὐτὴν, ὅτι ἡμέρας ἐκδικήσεως αυταί εἰσι, τοῦ πληρωθῆναι πάντα τὰ γεγραμμένα. Οὐαὶ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις, καὶ ταῖς θηλαζούσαις ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις, ἔσται γὰρ ἀνάγκη μεγάλη ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ὀργὴ ἐν τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ πεσοῦνται στόματι μαχαίρας, καὶ αἰχμαλωτισθήσονται εἰς πάντα τὰ ἔθνη, καὶ Ἱερου σαλὴμ ἔσται πατουμένη ὑπὸ ἐθνῶν, ἄχρι πληρωθῶσι καιροὶ ἐθνῶν. Καὶ ἔσται σημεία ἐν ἡλίῳ, καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς συνοχή ἐθνῶν, ἐν ἀπορία ηχούσης θαλάσσης, καὶ σάλου, ἀποψυχόντων 11 Psal. Ltv, 13, 14, is Psal. xL, 10. VERS. 20-27. Cum autem videritis circumdari ab exercitibus Jerusalem, tune scitote quod immi neat desolatio ejus. Tunc qui in Judza sunt, fugiant ad montes et qui in medio ejus, discedant: et qui in regionibus, non inirent in eam, quia dles ultionis hi sunt, ut impleantur omnia quæ scripta sunt. Va autem prægnantibus, et mamma nutrientibus in illis diebus. Erit enim afflictio magna super terram et ira in populo hoc, et cadent in ore gladii, et captivi ducentur in omnes gentes, et Jerusalem calcabitur a gentibus, donec impleantur tempora gentium. 461 Et erunt signa in sole, et luna, et stellis, et in terris anxietas gentium per despera– tionem, resonante mari et fluctu, extabescentibus. hominibus præe timore, et exspectatione eorum quæ

supervenient orbi terrarum. Nam virtutes calorum ἀνθρώπων ἀπὸ φόβου καὶ προσδοκίας τῶν ἐπερχο movebantur, et tunc videbunt Filium bominis veμένων τῇ οἰκουμένῃ. Α' γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν nientem in nube cum potestate et gloria magna. › σαλευθήσονται, καὶ τότε ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνManifestissime nunc de captivitate Jerusalem tra- θρώπου ἐρχόμενον ἐν νεφέλαις μετὰ δυνάμεως καὶ dít. Unde sic opinor intelligendum iHud: Ante bæc δόξης πολλής, ο Σαφέστατα νῦν περὶ τῆς ἁλώσεως omnia autem, hoc est, ante famnes et pestilentias, et τῆς Ἱερουσαλήμ διαλαμβάνει. Οθεν οἶμαι, οὕτω alia gravia quæ sunt eventura in tempore consum- δεῖ νοηθῆναι τλ, Πρὸ δὲ τούτων πάντων, τουτέστι, mationis, persecutionem quidem patiemini vos πρὸ δὲ τῶν λιμῶν, καὶ τῶν λοιμῶν, καὶ τῶν ἄλλων apostoli, et cætera: deinde et Hierosolymis mala δεινῶν, * μέλλουσι συμβαίνειν ἐν τῷ καιρῷ τῆς Imminebunt. Nam quoniam illi putabant quod in συντελείας, διωχθήσεσθε μὲν ὑμεῖς οἱ ἀπόστολοι, tempore consuminationis destruenda essent ædifi- καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα καὶ τῇ Ἱερουσαλὴμ τὰ κακὰ cia templi: Nou, inquit. Tempus enim consumma- επιστήσονται. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνοι ἐνόμιζον, ὅτι ἐν tionis falsos prophetas habebit, et fames et pestis τῷ καιρῷ τῆς συντελείας καταλυθήσονται αἱ οίκοfentias ex continuis bellis quæ contingent ob chari- δομαὶ τοῦ ἱεροῦ, Οὐχὶ, φησίν. Ὁ μὲν γὰρ τῆς συντε \tatis penuriam. Vos autem ante tempus consum- λείας καιρὸς ψευδοπροφήτας έξει, καὶ λιμοὺς, καὶ mationis persecutionen patiemini, et Jerusalem & λοιμοὺς ἐκ τῶν συνεχῶν πολέμων τῶν διὰ τὸ ἀποψυγή capietur, et lapides illi diruentur. Quando enim καὶ τὴν ἀγάπην μελλόντων επεισφθαρήναι. Ἐμεῖς δὲ videbitis civitatem a Romanis exercitibus cingi, πρὸ τοῦ τῆς συντελείας καιροῦ ἐκδιωχθήσεσθε, καὶ μ tunc desolationem ejus scitore. Tragice igitur pro- ρουσαλὴμ ἁλώσεται, καὶ οἱ λίθοι οὗτοι καταλυθήσονfert mala quæ tunc civitati imminebunt. Nam qui in ται. Οταν γὰρ ἴδητε τὴν πόλιν ὑπὸ τῶν Ῥωμαί Judza, inquit, fugiant in montes: et qui in regionis κῶν στρατευμάτων κυκλουμένην, τότε τὴν ἐρήμων bus, ne sperent quod civitas murata custodiat σιν αὐτῆς γνῶτε. Ἐκτραγῳδεῖ οὖν τὰ δεινὰ, ἃ τότε eos: sed secedant etiam ipsi qui in media civitate. τὴν πόλιν περιστήσεται. Οἱ μὲν γὰρ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, Dies enim ultionis sunt, ut impleantur quae in Da- φευγέτωσαν, φησὶν, εἰς τὰ ὄρη. Καὶ οἱ ἐν ταῖς χώ niele potissimum sunt scripta. Væ prægnantibus, ραις, μὴ προσδοκάτωσαν, ὅτι ἡ πόλις τειχήρης οὖσα, quandoquidem fugere non poterunt propter sarcinam φυλάξει αὐτοὺς, ἀλλ' ἀναχωρήτωσαν καὶ οἱ ἐν μέσῳ ventris: et lactantibus, propter amorem erga pue- τῆς πόλεως. Ἡμέραι γὰρ ἐκδικήσεως εἰσιν, ὡς ἂν ros, quos neque relinquere possunt absque cura, πληρωθῶσιν ὁ ἐγράφησαν ἐν τῷ Δανιὴλ μάλιστα. neque secum auferre. Quidam in hoc a Domino Οὐαὶ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις· οὐ δυνήσονται γάρ insinuatuin putant esumn pueri, de quo tradit Jose- φεύγειν διὰ τὸ βάρος τῆς γαστρός· καὶ ταῖς θηλα plus, et prædicit Hieremias. Ει Jerusalem, inquit, ζούσαις, διὰ τὴν πρὸς τὰ βρέφη στοργήν, μήτε conculcata erit a gentibus. Hucusque de captivita- δυναμένας ἀφιέναι ἀτημέλητα, μήτε μεθ᾿ ἑαυτῶν e. Deinde iterní tradit ea quæ de consummatione. ἐπάγεσθαι. Τινὲς δὲ ἐν τούτοις αινίττεσθαι τὸν Erunt enim signa in sole, et luna, et stellis. Cum Κύριον τὴν τεχνοφαγίαν φασὶν, ἣν ὁ Ἰώσηπος enim creatura alteratur, merito elementa novum ἱστορεῖ, καὶ Ἱερεμίας προφητεύει. Καὶ Ἱερουσα morem habent. Et angustia gentium, hoc est, λήμ, φησίν, ἔσται πατουμένη ὑπὸ ἐθνῶν. Μέχρι afictio, omnium inopla commista. Mare autem τούτου τὰ περὶ τῆς ἁλώσεως. Εἶτα πάλιν τὰ περὶ maximis sonis resonabit, et erit cominotio ac tur- τῆς συντελείας. Εσται γάρ, φησί, σημεῖα ἐν ἡλία, batio, ita ut homines extabescant a solo timore et καὶ σελήνῃ, καὶ ἄστροις. Καὶ γὰρ τῆς κτίσεως expectatione corum quæ venient super orbem. Vides ἀλλοιουμένης, εἰκότως τὰ στοιχεῖα καινοτομούνται. hic manifeste de consummatione loquentem. Supra Καὶ συνοχὴ ἐθνῶν, τουτέστι, θλίψις, πάντων απο enim dicebat Jerusalem ab exercitibus gentium ρίᾳ συμμιγής· ή τε θάλασσα ἤχους φρικώδεις μυκήcingendam et conculcandam, hic autem toti orbi σεται, καὶ σάλος ἔσται καὶ ταραχή, ὥστε τοὺς ἀν superventura dicit mala, et ita nune de consumma- θρώπους αποψύχειν ἐκ μόνου τοῦ φόβου, καὶ τῆς tione sæculi loquitur. Nam virtutes cœlorum move- προσδοκίας τῶν ἐπερχομένων τῇ οἰκουμένῃ. Ορι buntur. Et quid dico, inquit, quod homines turba- φανερῶς ἐνταῦθα περὶ τῆς συντελείας λέγοντα. "Ανω buntur, cum creatura omnis alteretur? Nam et μὲν γὰρ ἔλεγε τὴν Ἱερουσαλήμ κυκλοῦσθαι, καὶ ipsi angeli et primæ virtutes turbabuntur, 482 πατεῖσθαι ὑπὸ τῶν στρατοπέδων τῶν ἐθνῶν, ἐνταῦθα terrebunturque in terribilibus immutationibus uni- δὲ τῇ οἰκουμένῃ τὰ κακὰ ἐπέρχεσθαι, ὥστε περὶ versi. Εt tunc videbunt Filium hominis. Qui? τῆς καθόλου συντελείας ὁ λόγος νῦν ἐστιν αὐτῷ. ΔΙ Omnes, credentes et non credentes. Venientem γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Καὶ τί autem in nubibus, ut Deum scilicet cum virtute λέγω, φησίν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι ταραχθήσονται, τῆς et gloria magna. Quippe super solem tunc fulgebit κτίσεως πάσης ἀλλοιουμένης; Καὶ αὐτοὶ γὰρ οἱ et ipse, et crux ejus, et ab omnibus agnoscetur. ἄγγελοι, καὶ αἱ πρώτισται δυνάμεις ταραχθήσονται, καὶ ἐκπλαγήσονται ἐπὶ ταῖς οὕτω φρικώδεσι τοῦ παντός μεταβολαίς. Καὶ τότε ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Τίνες; Πάντες οί τε πιστεύοντες, καὶ οἱ μὴ πιστεύοντες. Ἐρχόμενον δὲ ἐν νεφέλαις, ὡς Θεὸν δηλαδὴ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς· καὶ γὰρ ὑπὲρ τὸν ἥλιον αστράψει τότε αὐτός τε καὶ δ σταυρὸς αὐτοῦ, καὶ παρὰ πάντων ἐπιγνωσθήσεται. γεις. 28-53. llis autem feri incipientibus, • Αρχομένων δὲ τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε,

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUC E. — CAP, XXI. pinquat redemptio vestra. Et dixit illis similitudinem Videte ficum et omines arbores cum protrudont jam germino, cernentes ex vobisipsis scitis quod jam instet mestas. Ita et vos cum videritis hæc fieri, scitote quod instet regnum Dei. Amen dico vobis, non præteribit generatio hæc antequam omnia facta fuerint. Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt.» Sicut prior adventus Domini in restitutionem et regenerationein animarum nostrarum fuit, ita et secundus erit'in regenerationem corporum. Quoniam enim animae prius mortuæ fuerant propter inobedientiam, corpara autem post nongentos annos inobedientia mortis vim experta sunt: ideo congruenter regemerantur, et melius habent, per priorem quidem adventum animæ, per secundum vero, corpora. Idcirco et Dominus dicit: Quando hæc funt, suspicite qui gravati estis corruptione, quasi libertate domandi. Nam ἀπολύτρωσις, hoc est, redemptio vestra adest, hoc est consummata.utriusque libertas, animæ inquam et corporis. Præpositio enim ἀπό insinuare videtur perfectam a corruptione libertatem, quamn et corpus tunc accipiet gratia Domini extremum inimicum abolentis mortem. Abolevit etenim principatus et potestates, et arimas redemit: reliqua autem erat mors, corpora nostra depascens: que et ipsa cum abolebitur, erit nobis libertatis et redemptionis causa. Et regnum Dei καὶ ἐπάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν, διότι ἐγγίζει ἡ suscipite et attollite capita vestra, quoniam appr ἀπολύτρωσις ὑμῶν. Καὶ εἶπε παραβολὴν αὐτοῖς· Εξετε τὴν συχῆν καὶ πάντα τὰ δένδρα ὅταν προβάλλωσιν ήδη, βλέποντες ἀφ' ἑαυτῶν γινώσκετε, ὅτι ἤδη ἐγγὺς τὸ τέλος ἔσται. Οὕτω καὶ ὑμεῖς, ὅταν ἴδητε ταῦτα γινόμενα, γινώσκετε ὅτι ἐγγύ; ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι οὐ μὴ παρ ρέλθῃ ἡ γενεὰ αὕτη, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς, καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν. ο Ωσπερ ἡ προτέρα παρουσία τοῦ Κυρίου ἐπὶ ἀναστοιχειώσει τῶν ψυχῶν ἡμῶν καὶ παλιγγενεσία ἦν, οὕτω καὶ ἡ δευτέρα ἐπὶ παλιγγενεσίᾳ τῶν σωμάτων ἡμῶν ἔσται. Ἐπειδὴ γὰρ αἱ ψυχαὶ ἔθανον πρότερον παρακούσασαι, τὰ δὲ σώματα μετὰ εννιακόσια έτη τῆς παρακοῆς τὸν θάνατον ἐνεργεία υπέστησαν, ἀκολούθως καὶ ἀναγεννώνται, καὶ βελτιοῦνται, διὰ μὲν τῆς προτέρας παρουσίας αἱ ψυχαί, διὰ δὲ τῆς δευτέρας τὰ σώματα. Διὸ καὶ φησιν ο Κύριος, ὅτι Οταν ταῦτα γίνωνται, ἀνακύψατε οἱ βεβαρυμένοι τῇ φθορᾷ, καὶ οἷον ἐλευθεριάσατε. Η γὰρ ἀπολύτρωσις ὑμῶν πάρεστι, τουτέστιν, ἡ τελεία τοῦ συναμφοτέρου ελευθερία, ψυχῆς λέγω καὶ σώματος. Η γὰρ, ἀπό, πρόθεσις τοῦτο δοκεῖ αἰνίττεσθαι τὴν παντελῆ τῆς φθορᾶς ἀπαλλαγήν, ἦν καὶ τὸ σῶμα τότε δέξεται χάριτι τοῦ Κυρίου τοῦ ἔσχατον ἐχθρὸν καταργοῦντος τὸν θάνατον. Και τήργησε μὲν γὰρ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τὰς ψυχὰς ἐλυτρώσατο. Λοιπὸς δὲ ἦν ὁ θάνατος ὁ τὰ σώματα ἡμῶν ἐπινεμόμενος, ὃς καὶ αὐτὸς και ταργούμενος, αἴτιος ἡμῖν ἐλευθερία; καὶ ἀπολυτρώ- c statim aderit, cum hæc fent. Etenim quemadmodum σεως ἔσται. Καὶ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ εὐθὺς παρέα σται τούτων γινομένων. Ωσπερ καὶ ἡ συκῆ προεξάλλουσα τὰ φύλλα, θέρος δηλοῖ ἐγγίζον, οὕτω καὶ ταῦτα γινόμενα τὰ τέρατα καὶ ἡ μεταποίησις τοῦ παντὸς δηλοῦσιν, ὅτι θέρος ἥξει, τουτέστιν, ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, μετά χειμῶνα καὶ ζάλην ὡς θέρος ερχομένη τοῖς δικαίοις, ὡς τοῖς γε ἁμαρτωλοῖς χει μὼν ἔστα: τότε καὶ ζάλη· οὗτοι γὰρ θέρος τὸν παρόν.α αιώνα ἔχουσι, ζάλην δὲ τὸν μέλλοντα. Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεά αὕτη, ἕως ἂν ταῦτα πάντα γένηται. Γενεάν, φησίν, οὐ τοὺς τότε παρόντας, ἀλλὰ τὴν τῶν πιστῶν πᾶσαν γενεών. Οἶδε γὰρ καὶ γι ἐὰν ἀπὸ τῆς ὁμοτροπίας ὀνομάζειν ἡ Γραφὴ, ὡς τ, «Αὕτη ἡ γενεὰ ζητούντων δὸν Κύριον.» Ἐπειδὴ γὰρ ταραχὰς καὶ πολέμους, καὶ ἀλλοιώσεις εἶπε γενέσθαι καὶ στοιχείων καὶ πραγμάτων, ἵνα μήτις υπολάβῃ, ὅτι μήποτε καὶ ὁ Χριστιανισμός καταλυθήσεται, Οὐχὶ, φησίν, οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεά αὕτη τῶν Χριστιανῶν. Οὐρανὸς μὲν γὰρ καὶ γῆ ἀλλοιωθήσονται, οἱ δὲ λόγοι μου, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον μου σε καταλυθήσονται, ἀλλὰ μενοῦσι, κἂν τὰ πάντα σαλεύωνται, καὶ ἡ εἰς ἐμὲ πίστις οὐκ ἐκλείψει. Εμε φαίνει δὲ ἐντεῦθεν, ὅτι τὴν Ἐκκλησίαν προτιμο τέραν ἔχει πάσης τῆς κτίσεως, είγε ἡ μὲν κτίσις ἀλλοιοῦται, τῆς δὲ τῶν πιστῶν Ἐκκλησίας, καὶ τῶν λέγων αὐτοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου οὐδὲν περιέσται. is Psal. xx!!!, 6. ficus quæ præmittit folia, propinquam æstateni nuntiat: ita et cum hæc fiunt prodigia, et trausformatio universi, signant quod ventura sit æstas, hoc est, regnum Dei post hyemem et tempestatem, quasi astutem, adventurum justis: tametsi tunc peccatoribus futura sit hyems et tempestas, nam illi præsens sæculum pro æstate habent, futurum autem pro tempestate. Amen dico vobis, quod non præteribit generatio hac, donec hæc omnia fant. Generationem vocat non eos qui tunc aderant, sed omnium fidelium generationem. Solet enim Scriptura generationem hoc nominare modo, ut: Hæc est generatio quærentium Dominum ". › Quia autem turbationes et bella et alterationes dixit futuras tam elementorum quam rerum: ut ne quis suspicetur quod forte aliquando destruendus sit Christianismus, 463 Non, inquit, non præterebit hee Christianorum generatio. Cœlum quidem et terra immutabuntur; serufones autem mei et Evangelium meum nou peribunt, sed manebunt. Tametsi commoveantur omnia, fldes tamen in me non deficiet. Apparet autem hoc loco quod Ecclesiam omni creaturæ præferat: etsi creatura enim mutetur (α), nilil Ecclesiæ fidelium ac verborum ejus et Evangelii immulabitur. (ω) lu cul. Lut. haec non habentur, etsi creatura mutetur.

VERS. 34-30. Attendite antem vobis, nequando ▲ graventur corda vestra crapula et ebrietate, el curis hujus vite, subitusque vobis ingruat dies ille: Lanquam laqueus enim superveniet in omnes sedentes super faciem totius terre. Vigilate itaque omni tempore, deprecantes ut liceat vobis effugere ista omnia quæ futura sunt, ei stare ante Filium hominis.» Audiristis, inquit, terriculamenta et turbationes, et grandia sunt hæc omnia ac symbola malorum quæ peccatores sunt deprehensura: sed quia gravia hæc, ideo magnum remedium eorum est attentio el oratio. Semper enim paratum esse et exspectare finem, maxime omnium conferre poterit. lloc autemn vobis continget, si sobrii fueritis, et non gravata fuerint corda vestra crapula et ebrietate, et sollicitudine seculari. Non euum cum observatione aderit dies ille, sėd inopinatus et repentinus aderit, clam sicut laqueus apprehendens eos qui non attendunt. Fortassis autem quis curiosius scrutabitur dictionem banc • Lane: Sedentes super faciem omnis terra.» Hos enim illaqueabit dies ille, qui in otio et absque sollicitudine versantur; illi enim sunt qui sedent et qui illaqueantur. At qui operantur et activi sunt, et sobrii in operatione boni, ferunturque in omne bouum, non sedent neque quiescunt super terram, sed surgunthine, et dicunt sibi: Surge et ambula, quia non est tibí hic requies ", et patriam meliorem inquirunt. Hisce non erit dies ille laqueus et periculum, sed dies festivus: idcirco oportet vigilare et orare Deum, ut possinius effugere futura omnia. Qualia? Fortassis tempestates et fames, et pestilentias, atque alia, quæ electos non ita prement ut alios; imo propter electos aliis decurtabuntur; fortassis item mala quæ peccatoribus perpetuo superventura sunt: quæ aliter non possumus effugere, quam vigilantia et oratione. Quoniam autem non sufficit fugere malum, sed opus est etiam bono quopiam: postquam dixit, • Ut possitis efugere omnia haec ventura, o addidit: • Et stare coram Filio hominis,» quod est fruitio bonorun. Oportet igitur Christianum non solum fugere aspera, sed et curare ut gloriam accipiat. Angelica enim dignitas est stare 464 coram filio hominis et Deo nostro, Angeli ejus, inquit, semper vident faciem Patris mei. › • Προσέχετε δὲ ἑαυτοῖς, μή ποτε βαρυνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλῃ, καὶ μέθῃ, καὶ μερίμνει βιωτικαῖς, καὶ αἰφνίδιος επιστῇ ἐφ' ὑμᾶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη· ὡς παγὶς γὰρ ἐπελεύσεται ἐπὶ πάντας τους καθημένους ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς. Αγρο πνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενος, ἵνα καταξιωθήτε ἐκφυγεῖν πάντα τὰ μέλλοντα γίνεσθαι, καὶ σταθή και ἔμπροσθεν τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου.» Ηκούσατε, φησί, φόβητρα καὶ ταραχάς· ἀλλ᾽ αἰσθητά ταύτα πάντα, καὶ σύμβολα τῶν τοὺς ἁμαρτωλούς κατα ληψομένων κακῶν. ᾿Αλλὰ πρὸς ταῦτα τὰ δεινὰ φάρ μακον μέγα καὶ ἀντιπαθὲς ἡ προσευχὴ καὶ προσοχή. Τὸ γὰρ ἐν ἑτοιμασία εἶναι ἀε!, καὶ ἀπεκδοχῇ τοῦ τέλους, τοῦτον μάλιστα πάντων συμβαλέσθαι δυν σεται. Τοῦτο δὲ προσγενήσεται ὑμῖν, φησίν, ἐὰν νήφητε, καὶ μὴ βαρυνθώσιν αἱ καρδίαι ὑμῶν ἐν κραιπάλῃ, καὶ μέθῃ, καὶ μερίμναις βιωτικαῖς. Μὴ γὰρ μετὰ παρατηρήσεως ἔρχεται ἡ ἡμέρα ἐκείνη, ἀλλ' ἀπροσδόκητος, κρυφίως ὥσπερ παγὶς συλο λαμβάνουσα τοὺς μὴ προσέχοντας. Τάχα δέ τις περιεργότερον ἐξετάσεις τὴν λέξιν ταύτην «Καθη μένους ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς.» Εκείνους γὰρ παγιδεύει ἡ ἡμέρα ἐκείνη τοὺς ἐν ἀμεριμνία διάγοντας καὶ ἀργίᾳ· οὗτοι γάρ εἰσιν οἱ καθήμενοι, καὶ οὗτοι παγιδεύονται. Οσοι δὲ ἐνεργοὶ καὶ δραστή ριοι, καὶ νηφάλιοι περὶ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ ἐργασίαν εἰσὶ, καὶ κινοῦνται ἀεὶ πρὸς τὸ καλὴν, μὴ ἐγκαθήμενα, καὶ ἐναναπαυόμενοι τοῖς γεηροῖς, ἀλλ' ἐγειρόμενος ἐντεῦθεν, καὶ λέγοντες ἑαυτοῖς. Ἀνάστα καὶ που ρεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι αὕτη ἀνάπαυσις, καὶ τα τρίδα κρείττονα ποθοῦντες· τοῖς τοιούτοις οὐκ ἔστιν ἡ ἡμέρα ἐκείνη ὡς παγὶς καὶ κίνδυνος, ἀλλ' ὡς ἑορ τῆς ἡμέρα· διὸ χρὴ ἀγρυπνεῖν, καὶ δέεσθαι τοῦ Θεού, ἵνα δυνηθῶμεν ἐκφυγεῖν πάντα τὰ μέλλοντα γίνε σθαι. Ποια; Τάχα μὲν καὶ τοὺς λιμούς, καὶ τοὺς λοιμούς, καὶ τὰ ἄλλα ἃ τοῖς ἐκλεκτοῖς οὐχ ούτως ἐπικείσεται, ὥσπερ καὶ τοῖς ἄλλοις· μᾶλλον μὲν οὖν διὰ τοὺς ἐκλεκτούς, καὶ τοῖς ἄλλοις κολοβωθήσονται, τάχα δὲ καὶ τὰ μέλλοντα τοῖς ἁμαρτωλοῖς αἰωνίω; συμβήσεσθαι. Ἐκεῖνα γὰρ ἄλλως οὐ δυνάμεθα έκα γεῖν, εἰ μὴ δι' ἀγρυπνίας καὶ προσευχῆς. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀρκεῖ τοῖσγε μεγαλοψύχοις τὸ φυγεῖν τὴν κάπω· σιν, ἀλλὰ δεῖ αὐτοὺς καὶ ἀγαθοῦ τινος ἐπιτυχεῖν, μετὰ τὸ εἰπεῖν, «Ἵνα δυνηθῆτε ἐκφυγεῖν πάντα τὰ μέλλοντα γίνεσθαι,» προσέθηκε· ι Καὶ σταθῆναι ἐνώπιον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου·, ὅπερ ἐστὶν ἀγαθῶν ἀπόλαυσιν. Δεῖ γὰρ οὐ μόνον φεύγειν τὰ δεινὰ, ἀλλὰ καὶ δόξαν σπεύδειν λαμβάνειν τὸν Χριστιανόν. 'Αγ. γελικὴ δὲ ἀξία τὸ ἵστασθαι ἔμπροσθεν τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου καὶ Θεοῦ ἡμῶν. «Οἱ γὰρ ἄγγελοι αὐτοῦ, φησί, διὰ παντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου.» VERS. 37,38 € Docebat autem interdiu in templo: noctu vero exiens diversabatur in monte qui vocatur Olivarum; et omnis populus diluculo ventitabat ad cum, ut in templo audiret eum.» Occultarunt Evangelistæ multa quæ docuit, et maxime tres: Joannes autem et ipse multa silentio præteriit, verum - tamen sublimiores quam tres alii doctrinas quasdam exposuit. Igitur his qui congregabantur in templo, multa et sublimia disserebat, ut conjectare licet. 1 Mich. ", 10. . "Ην δὲ τὰς ἡμέρας διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ, τὰς δὲ νύχτας εξερχόμενος ηυλίζετο εἰς τὸ ὄρος τὸ καλού μενον Ελαιῶν· καὶ πᾶς ὁ λαὸς ὤρθριζε πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ἱερῷ ἀκούειν αὐτοῦ.» Απέκρυψαν μὲν οι εὐαγγελισταὶ τὰ πλείω ὧν ἐδίδασκε, καὶ μάλιστα οι τρεῖ;· ὁ δέ γε Ἰωάννης καὶ αὐτὸς μὲν τὰ πλείω παρεσιώπησε, πλὴν ὑπὲρ τοὺς τρεῖς ἐξέθετό τινα; διδασκαλίας ύψηλοτέρας. Τους συναγομένοις οὖν ἐν τῷ Τοῖ; ἱερῷ πολλὰ καὶ ὑψηλὰ διελέγετο, ὡς ἔστι τεκμαί

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUC.E CAP. XXII. βεσθαι. Ὅτι γὰρ ἐλίγα εἶπον οἱ εὐαγγελισταί (οὐ Nam pauca dixerunt evangeliste, neque ostendere γὰρ ἐπιδείκνυσθαι ήθελον, δῆλον μὲν καὶ ἄλλοθεν πολλαχόθεν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τεκμήρασθαι ἔστιν ἀπὸ τοῦ, τρεῖς ἐνιαυτούς σχεδόν κηρύττοντος τοῦ Κυ ρίου, ὀλίγας διδασκαλίας αὐτοῦ ἀναγράψασθαι· &ς οὐδὲ μιᾶς ἡμέρας διάλεξιν εἰπών τις ἱκανὴν, οἶμαι, οὐ μεμφθήσεται. Ἐκ πολλῶν οὖν ὀλίγα ἀνεγράψαντο ἡμῖν οἱ ἅγιοι εὐαγγελισταί, ὅσον μόνον γεῦμα παρε χάμενοι τῆς γλυκύτητος. Διελέγετο [δὲ] οὐ μονοειδῶς, ἀλλ᾽ ἑκάστῳ τὸ πρόσφορον ἐπι θεί;. Διὸ καὶ ο όχλος ώρθριζε πρὸς αὐτόν· χάρις γὰρ εξεκέχυτο τοῖς χείλεσιν αὐτοῦ. Νυκτὸς δὲ ἀνεχώρει πρὸς τὸ δρος, δεικνύων ἡμῖν, ὅτι δεῖ νυκτὸς μὲν διὰ τῆς voluerunt, et manifestum quidem est aliunde multis ex locis, et ex hoc non parum divinare possumus, cum Dominus ferme per triennium prædicarit, scripsisse illos paucas doctrinas, quas intra diem unam si quis dixerit dici posse, non reprehendendus fuerit. Ex multis igitur pauca nobis scripserunt sancti evangelistær, gustum quemdam dulcedinis præbentes. Disserebat autem non unius generis, sed unicuique Idoneum sermonem referebat, ideo et turla diluculo veniebat ad eum. Gratia enim effluebat ex labiis ejus. Nocte vero secedebat ad montem, monstrans nobis quod oporteat nocte quidem per quietem colἡσυχίας τῷ θεῷ ὁμιλεῖν, ἡμέρας δὲ διὰ τῆς συγκής loqui cum Deo, die autem morem gerere, et prodesse ταβάσεως τοὺς ἀνθρώπους ὠφελεῖν, καὶ συνάγειν μὲν νυκτὸς, διαδιδόναι δὲ τὰ συνηγμένα ἡμέρας. Δύο τὸ; μὲν οὖν οὐκ ἐδεῖτο προσευχῆς, ἢ πρὸς Θεόν συναγωγῆς· οὐ γὰρ εἶχεν εἰς ὅ τι συσταλῇ αὐτὸς ὢν Θεός. Ἡμῖν δὲ ταῦτα πρὸς ὑποτύπωσιν τέθεικεν, ἵνα κατὰ τὰ φρέατα νυκτὸς μὲν δεχώμεθα τὴν ἐκ τῶν πνευματικῶν φλεβῶν τῆς προσευχῆς σύμβοιαν, ἡμέρας δὲ ἐξαντλώμεθα διὰ τῶν ὠφελείας δεομένων. Ἰδὼν οὖν ἄν τις τότε τὸν λαὸν ὀρθρίζοντα πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ὥστε ἀκούειν αὐτοῦ, εἶπεν ἁρμόζειν αὐτῷ τὰ τοῦ Δαυΐδ λέγειν. Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθρίζω· ἐδίψησε σε ἡ ψυχή μου.: Περὶ τοῦ Πάσχα. Περὶ τῶν φιλονεικησάντων, τις μείζων. Περὶ τῆς ἐξαιτήσεως του Σατανά. 18ρὶ τῆς συλλήψεως τοῦ Χριστοῦ. Περὶ τῆς ἀπααγωγῆς τοῦ Ἰησοῦ πρὸς ἀρχιερέα. hon inibus, et congregare quidem nocte, die autem distribuere congregala. Ipse autem non habebat opus oratione, vel conversatione cum Deo. Non enim crat ad quein se conferre poterat, cum ipse esset Deus. Nobis autem hæc ad figuram prætulit: ut apud fluenta nocte quidem accipiamus orationis Nuxum ex spiritualibus venis, die autem effundamus bausta ´his qui opus habent. At si quis vidisset populum ita mane ad audiendum confuentem, dis ceret congruere ei illud Davidis: ‹ Dens Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te anima mea ", › CAPUT XXII. De Pascha. De rixantibus, quis major. De quet:le Satane. De comprehensione Christi. Quomodo Christus ad principem sacerdotum ductus sit, VERS. 1-6. c Instabat autem dies festus Azymorum qui dicitur pascha, et quærebant principes sacerdotuin et Scribæ quomodo eum interficerent. Timebant enim plebem. Intravit autem Salamas in Judam cui cognomen erat Iscariotes, qui erat numero duodecim, abiitque, et locutus est cum princi:ibus sacerdotum, ac ducibus, quemadmodum illum traderet eis. Et gavisi sunt, ac pacti sunt pecuniam illi se daturos. Εt ille spopondit: quærebatque op portunitatem ut traderet illum illis 465 sine turba. > Quærebant quidem illum interimere Scribæ: al quia tempus pasche instabat, et videbant sibi inde periculum imminere a turba quae congregabatur maxime propter diem festum, quærebaut iusi.lins, quomodo interfecto illo non periclitarentur. Intravit antem Satanas in Judam qui erat unus e numero duodecim, eratque ex maxime familiaribus discipu lis: uť nullus confidat in seipso, sed semper attendat vitæ suæ, utpote gravem habens adversarium, Quidam autem sic intellexerunt: Qui erat e numero duodecim, numerum solum implebat apostolicum, • Αγγιζε δὲ ἡ ἑορτὴ τῶν ᾿Αζύμων ή λεγομένη πάσχα· καὶ ἐζήτουν οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ Γραμματείς, τὸ πῶς ἀνέλωσιν αὐτόν· ἐφοβοῦντο γὰρ τὸν λαόν. Εἰσῆλθε δὲ ὁ Σατανᾶς εἰς Ἰούδαν τὸν ἐπικαλούμενον Ισκαριώτην, ὄντα ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δώδεκα. Καὶ ἐπελθὼν συνελάλησε τοῖς ἀρχιερεῦσι, καὶ στρατη γοῖς, τὸ πῶς αὐτὸν παραδώσει αὐτοῖς. Καὶ ἐχάρησαν, καὶ συνέθεντο αυτῷ ἀργύριον δοῦναι. Καὶ ἐξο ωμολόγησε, καὶ ἐζήτει εὐκαιρίαν τοῦ παραδοῦναι αὐτὸν αὐτοῖς ἄτερ όχλου, ο Εζήτουν μὲν αὐτὸν ἀνελεῖν οἱ Γραμματεῖς· ἐπεὶ δὲ ὁ καιρὸς τοῦ πάσχα. ἐφειστήκει, καὶ κίνδυνον ἑώρων ἐκ τούτου αὐτοῖς ἀπὸ τοῦ λαοῦ συναγομένου, μάλιστα διὰ τὴν ἑορτὴν, ἐζήτουν λοιπὸν μέθοδον, πῶς ἀνελόντες αὐτὸν οὐ κινδυνεύσουσιν. Εἰσῆλθε δὲ ὁ Σατανᾶς εἰς Ἰούδαν ὄντα ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δώδεκα, τουτέστι· καὶ ταῦτα ἐκ τῶν οἰκείων ὄντα καὶ γνησίων μαθητῶν· ἵνα μηδεὶς θαρ. Η ἐφ' ἑαυτῷ, ἀλλὰ πάντοτε προσέχη τῇ οἰκείᾳ ζων, ὡς δεινὸν ἀντίπαλον ἔχων. Τινὲς δὲ τό, ο Οντα ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δώδεκα, ο οὕτως ἐνόησαν, ἀντὶ τοῦ ᾿Αριθμὸν μόνον πληροῦντα ἀποστο λικὸν, οὐκ ἀπόστολον ὄντα ἀληθινὸν καὶ μαθητήν non ut apostolus, nec ut verus discipulus. Quomodo πως γὰρ ἀληθὴς μαθητής ο κλέπτων τὰ ἐν τῷ γνωστ συκόμῳ βαλλόμενα; Οὕτως οὖν εἰσελθόντα εἰς αὐτὸν τὸν Σατανᾶν ἐδέξατο, καὶ συνεφώνησε τοῖς ζητοῦσι τὸν Ἰησοῦν παραδοῦναι· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, ** Pral. Lxit, 1, 2. enim verus discipulus, qui furatur quæ in marsupium mittebantur? Sic igitur ingredienten in ipsum Satanam suscepit, et conspiravit cum quærentibus Jesum tradere. Iloc enim significat, Spopondit, hoc

est, perfectam promissorem et pactum. fecit. Et Α' Εξωμολόγησεν, ο ἀντὶ τοῦ, Τελείας ὁμολογίας καὶ quærebat opportunitatem quando inveniret illum sine turba, lioc est, seorsimn et solitarium, et ipsis traderet. Magistratus autem loco hoc vocal praefectos aedificiis templi, vel etiam censores, ut qui curarent ea quæ ad bonum ordinem servandum perdinebant. Præfecerant enim Romani quosdam populo, ut ne turbaretur, quandoquidem seditiosi erant. lllos igitur vocal στρατηγούς, magistratus. Eore tassis autem et militaria nrunera credebantur eis qui erant ex sacerdotali ordine, unde magistratus et duces dieti. Ambitione enim laborantes et ilia «Micia invadebant: unde eos magistratus et duces templi nominavit, manifestius forte taxans illos. VERS. 7-13, ο Venit autem dies Azymorum, in qua necesse erat immolari pascha: Et misit Petruun ac Joannem, dicens: Euntes parate nobis pascha, ut edamus. Αt illi dixe. unt ei: Ubi vis paremus? Et dixit ad eos: Ecce introeuntibus vobis in civitatem, occurret homo quidam vas aquæ testaceum portans. Sequimini eum in domum in qnam intrat, et dicetis patrifamilias ædium: Dicit tibi magister: Ubi est diversorium, ubi pascha cum discipulis meis edam? Et ipse ostendet, vobis cœnaenlum magnum stratum, ibi parate. Euntes autem invenerunt sicut dixerat illis, et paraverunt pascha. Quod phase hebraice pascha dicatur, et signet transitum ex Egypto, sæpe dictum est: et in suinma oninia, quæ tunc in festo fiant, a sanctis interpretatum est: nunc συνθήκας ἐποιήσατο. Καὶ ἐζήτει εὐκαιρίαν, πότε εὕροι αὐτὸν ἄτερ ὄχλου, τουτέστι, κατά μόνας, καὶ αὐτοῖς παραδώσει. Στρατηγού; δέ φησιν ἐνταῦθα τοὺς ἄρχοντας τῶν οἰκοδομῶν τοῦ ἱεροῦ, ἢ καὶ τοὺς τῆς εὐταξίας ἐπιμελουμένους. Επέστησαν γὰρ οἱ Ῥωμαῖοι τῷ λαῷ τινας, ὡς ἂν μὴ ταράτσηται - στη σιώδεις γὰρ ἦσαν. Τούτους, φησί, στρατηγούς. Ίσως δὲ καὶ διοικήσεις στρατιωτικὰς εἶχον· οἱ μέρους δε τες τοῦ ἱερατικοῦ, στρατηγοὶ ὠνομάσθησαν. Τ φιλόπρωτον γὰρ νοσοῦντες, καὶ τοιαύταις διοικήσε σιν ἐπεβάλλοντο· διὸ καὶ στρατηγοὺς αὐτοὺς ὡν μασε τοῦ ἱεροῦ, ἐμφαντικώτερον τάχα καθαπτόμενο αὐτῶν. • Ηλθε δὲ ἡ ἡμέρα τῶν Ἀζύμων, ἐν ᾗ ἔδει θύεσθαι τὸ πάσχα. Καὶ ἀπέστειλε Πέτρον καὶ Ἰωάν νην, εἰπών - Πορευθέντες ἑτοιμάσατε ἡμῖν τὸ πάσχα, ἵνα φάγωμεν· οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Ποῦ θέλεις ἑτοιμά σωμέν σοι; ῾Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ἰδοὺ εἰσελθόντων ὑμῶν εἰς τὴν πόλιν, συναντήσει ὑμῖν ἄνθρωπος κεράμιον ὕδατος βαστάζων· ἀκολουθήσατε αὐτῷ εἰς τὴν οἰκίαν, οὗ εισπορεύεται, καὶ ἐρεῖτε τῷ οίκαδεσπότῃ τῆς οἰκίας· Λέγει σο: ὁ διδάσκαλος Που ἐστι τὸ κατάλυμα, ὅπου τὸ πάσχα μετὰ τῶν μαθητ τῶν μου φάγω; Κἀκεῖνος ὑμῖν δείξει ἀνάγεον μέγα έστρωμένον· ἐκεῖ ἑτοι έσατε. Απελθόντες δὲ εὗρον, καθὼς εἴρηκεν αὐτοῖς, καὶ ἡτοίμασαν τὸ πάτχι. "Οτι μὲν φασὶκ Εβραϊκῶς τὸ πάσχα λεγόμενον, τὴν ἐξ Αἰγύπτου διάβασιν δηλοί, πολλοῖς εἴρηται· καὶ ἁπλῶς πάντα τὰ ἐν τῇ ἑορτῇ τότε τελούμενα, τοῖς ἁγίοις ἡρμήνευται. Νῦν δὲ ἡμῖν τίνα λέγει ἡμέρην τῶν Αζύμων, ῥητέον. Ἡμέραν οὖν Αζύμων λέγει τὴν πέμπτην, ἧς τῇ ἑσπέρα ἔμελλον θύειν τὸ κά σχα. Ο τοίνυν Κύριος τῇ πέμπτῃ πρωίας τυχόν ἀποστέλλει τοὺς μαθητάς Πέτρον καὶ Ἰωάννην· τὸν μὲν ὡς ἀγαπῶντα, τὸν δὲ ὡς ἀγαπώμενον. Αποστέλ λει δὲ εἰς ἀλλοτρίαν οἰκίαν. Οὐδὲ γὰρ εἶχεν αὐτὸς, ἀλλ' οὐδὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· ἡ γὰρ ἂν ἐν ἑνὸς τῶν μαθητῶν διήγαγε τὸ πάσχα. Ορᾷς ἀκτημοσύνην; Στέλλει δὲ αὐτοὺς πρὸς ἄνθρωπον μή γινωσκόμενον, ἵνα δείξῃ, ὅτι καὶ τὸ πάθος θέλων κατεδέξατο. Εἰ γὰρ μὴ ἤθελεν, ἠδύνατο ὁ τὴν διάνοιαν τούτου τοῦ ἀγνώστου ἀνθρώπου πείσας, ὥστε αὐτοὺς ὑποδέξι σθαι, κἂν τοῖς Ἰουδαίοις ὅσα ἡβούλετο διαπράξασθαι. autem quemn nobis dicat diem Azyuorum, dicendum. Ο Diem igitur Azymorum dicit quintum, ad cujus vesperam pascha immolandum erat. Igitur Dominus forte'quinto mane mittit discipulos, Petrum et Joannem, et illum quidem ut diligentem, hunc vero ut dilęctum. Mittit autem in alienam domum. Neque enim domum habebat vel ipse vel discipuli ejus, alioquin in una 466 discipulorum domo manducasset pascha. Vides paupertatem? Mittit vero eos ad hominem incognitum, ut ostendat quod sponte susceperit passionem. Si enim noluisset, sicut mentein homini qui se nesciebat, dedit ut se susciperel, jta poterat et cum Judæis quæ libuisset facere. Qui- ·dam antem dicunt quod propter hoc non dixit nomen hominis, nec manifestavit eum, sed signo quodam deduxit eos adl domum illius, propter proditorem, Τινὲς δέ φασι, ὅτι διὰ τοῦτο οὐκ εἶπε τοῦ ἀνθρώπου ut ignorato nomine non proderet domum Pharisæis, qui venissent et comprehendissent eum, priusquam cœnam perficeret, et spiritualia sua sacramenta tracleret: idcirco infra Christus dicit: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar, › hoc est, Omnem operam adhibui ut lateanus proditorem, ne ante tempus sustineamus passionem priusquam traderemus sacramenta. Expositionem banc accipiat qui volet. Et cujus gratia pascha facit? Per omnia ostendit quod usque ad extremum anheJitum non sit contrarius legi. Atqui comedamus et nos hoc pascha spiritualiter. Et intelligamus dies Azymorum omnem, quæ in spirituali lumine est, conversationem, quæ nullam vetustatem primæ in τὸ δέσμα, καὶ ἐφανέρωσεν αὐτὸν, ἀλλὰ σημεί, τιν ὁδηγεῖ αὐτοὺς πρὸς τὴν οἰκίαν τοῦ ἀνθρώπου, δια τὸν προδότην· ὡς ἂν μὴ γνοὺς τὸ ὄνομα, καταμη· νύσῃ τὴν οἰκίαν τοῖς Φαρισαίοις, καὶ ἐλθόντες συλ λάθωσιν αὐτὸν, πρὶν ἢ τὸ δεῖπνον ἐπιστῇ, πρὶν ἢ τὰ πνευματικά μυστήρια αὐτοῦ παραδώ. Διό φησι παρακατιὼν ὁ Χριστός· «Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν πρὸ τοῦ με παθεῖν· ν τουτέστι, Πᾶσαν σπουδὴν ἐθέμην, ὅπως λάθωμεν τὸν προδότ την, καὶ μὴ πρόωρον ὑποστῶμεν τὸ πάθος, πρὶν ἢ παραδῶμεν τὰ μυστήρια. Εξεστι δὲ τῷ βουλομένῳ παραδέχεσθαι ταύτην τὴν ἐξήγησιν. Τίνος δὲ ἕνεκα τὸ πάσχα τελεῖ; Διὰ πάντων δεικνὺς ἄχρι τῆς τε λευταίας ἀναπνοῆς, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐναντίος τῷ νόμῳ,

CAP. XXII. Αλλά φάγων, εν τοῦτο τὸ πάσχα νοητῶς καὶ ἡμεῖς, ο Alam inobedientia habeat: in qua conversatione και δὴ νοήσωμεν ἡμέραν τῶν Αζύμων, πᾶσαν τὴν si fuerimus, impinguandi sumus mysteriis Christi. ἐν τῷ φωτὶ τῷ πνευματικῷ διαγωγήν, μηδεμίαν Præparabunt itaque baec sacramenta Petrus et Joanπαλαιότητα τῆς προτέρας ἐν τῷ Ἀδὰμ παρακοῆς mes, activa et contemplativa, fervor zeli, et manἔχουσαν· ἐν ᾗ διαγωγῇ ὄντας ἡμᾶς δεῖ τῶν μυστη suetudo pacifica. Oportet enim fideles et fervidos esse ρίων τοῦ Ἰησοῦ κατατρυφᾷν. Ετοιμάσει οὖν ταῦτα bonum operando, et zelotas adversus malitiam, et τα μυστήρια Πέτρος καὶ Ἰωάννης, πρᾶξις καὶ 0: mansuetos erga male operantes. Odio enim habenda ρία, θερμότης ζήλου καὶ πραότης εἰρηνική. Δεῖ γὰρ malitia, non is qui male agit, cujus habenda est τὸν πιστὸν, καὶ θερμὸν εἶναι περὶ τὴν ἐργασίαν τοῦ cura, infirmus enim est, Et hoc est male agere, a καλοῦ, καὶ ζηλωτὴν κατὰ τῆς πονηρίας, καὶ πραν maligno vexari, et pati malum. Quod si habuerimus εἰς τοὺς πονηρευομένους· ἡ γὰρ πονηρία μισητέα, Petrum et Joannem adornantes cœnam, vitam dico εὐχ ὁ πονηρευόμενος. Ἐκεῖνο; γὰρ θεραπευτέος bonam, quæ est Petrus, et vera dogmata, quæ sull πάσχει γάρ. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πονηρεύεσθαι, τὸ Joannes theologus, occurret illis præparatoribus hoπαρὰ τοῦ Πονηροῦ ἐνοχλεῖσθαι, καὶ πάσχειν τὴν mo hoc est, tunc inveniemus humanam conditioπονηρίαν. Ἐὰν οὖν Πέτρον καὶ Ἰωάννην ἔχωμεν nein, vere formatam secundum imaginem Conditoris Ετοιμάζοντας τὸ δεῖπνον, βίον λέγω ἀγαθὸν, ὅς ἐστι aut potius Creatoris, vas aquæ figulinum gestantem.. Πέτρος και λύγματα ἀληθῆ, ὅ ἐστιν ὁ Θεολόγος Aqua quidem Spiritus gratia, ut evangelista Joannes Ἰωάννης· συναντήσει τοῖς τοιούτοι; ἑτοιμασταῖς ἄν- docet. Figulinum autem vas, cor, quod facile confrinθρωπος, τουτέστι, τότε εὑρήσομεν τὴν ἀνθρωπίνην gitur; nam qui spiritualem gratiam accipit, humilis Εντως κατάστασιν, την κατ' εἰκόνα δημιουργηθεῖσαν est et contritus corde. Humilibus enim dat Dominus τοῦ πλάσαντος, ἢ μᾶλλον τοῦ κτίσαντος, κεράμιον gratiam. Qui autem scit seipsum esse terram et cineΓατος βαστάζουσαν. ἴδωρ μὲν ἡ τοῦ Πνεύματος rem, et dicit cum Job, e De terra me formasti: > 1lle χάρις, ὡς ὁ εὐαγγελιστής Ιωάννης διδάσκει· κερά- portat gratiam Spiritus in vase cordis sui, quod facile μσον δὲ, τὸ εὔθρυπτον καὶ πρὸς συντριβὴν εὔκολον compungitur et conteritur. Et cum assecuti fuerimus της καρδίας. Ο γὰρ δεχόμενος χάριν πνευματικὴν, hane conditionem, abeamus in domum mentis, ταπεινός ἐστι καὶ συντετριμμένος τῇ καρδίᾳ· Τα cujus paterfamilias mens, monstrabit nobis cœnacuπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν ὁ Κύριος. Ὁ εἰδὼς δὲ ἑαυτὸν lum stratum magnum. Cœnaculum autem est subliγῆν καὶ σποδόν, καὶ λέγων μετὰ τοῦ Ἰώβ, «Ἐκ nis ejusmodi mentis capacitas, divinorum, inquam, γῆς δέ με ἔπλασας, ἡ ἐκεῖνος βαστάζει τὴν τοῦ Πνεύ- 467 et spiritualium, in quibus habitat, et in qui ματος χάριν ἐν τῷ εὐκατανύκτῳ καὶ εὐκόλῳ πρὸς bus amice excipitur. Strata autem sunt hæc: nihil συντριβὴν ἀγγείῳ τῆς καρδίας αὐτοῦ. Ακολουθοῦν enim in eis asperum, sed et aspera in plana couverτες δὲ τῇ τοιαύτῃ καταστάσει, ἀφιξόμεθα εἰς τὴν tuntur tali menti: sicnt et Salonion dixit, «Omnia τοῦ νοῦ οἰκίαν, ἧς ὁ οἰκοδεσπότης νοῦς ἀνώγειν ἡμῖν plana intelligentibus, et recta iuvenientibus scien ἐστρωμένον ὑποδείξει μέγα. ᾿Ανώγεον μὲν ἡ ὑψηλὴ tiam. › Id autem peceatoribus non dixit: quia mens, τοῦ τοιούτου νοῦ χώρησις, τὰ θεῖα, φημί, καὶ νοητά, licet opus excellens facial juxta suam ellicaciam οἷς ἐγκατοικεῖ, καὶ οἷς ἐμφιλοχωρεῖ. Ἐστρωμένα agens, strata tamen ejus scientia est, et adhuc δὲ ταῦτά εἰσιν· οὐδὲν γὰρ αὐτοῖς τραχύ, ἀλλὰ καὶ humiliora habet. Sublimis autem revera scientia, τὰ σχολιὰ εἰς εὐθεῖαν γίνονται τῷ τοιούτῳ νοί, καθὰ et super omnem sublimitatem, ignoratio est, quæ καὶ Σολομὼν εἶπε·: Πάντα εὐθέα τοῖς συνιοῦσι, mentem transcendit, quando non jam mens operaκαὶ ὀρθα τοῖς εὑρίσκουσι γνῶσιν.» Οὐκ ἂν δὲ ἁμάρ tur, sed operationem sentit ac patitur. Oportet τοῖς καὶ τοῦτο εἰπὼν, ὅτι Ὁ νοῦς, εἰ καὶ ὑψηλών autem nos prius mente nostra operari, et deinde πράγμα ποιεί, κατὰ τὴν τοῦ νοῦ ἐνέργειαν διάγων, gratiæ Dominicæ in nobis operationem sentiemus, ἀλλ᾽ οὖν ἔστρωται αὐτῷ ἡ γνῶσις ἔτι, καὶ χθαμα quæ nos suscipiet, sicut prophetas, et eos qui λωτέρως έχει. Υψηλὴ δὲ τῷ ὄντι ἡ γνώσις, καὶ excessum patiuntur, et omni naturali operatione ὑπὲρ πᾶν ὕψος ἡ ὑπὲρ νοῦν ἀγνωσία, ὅτε οὐκ ἔτι ὁ destituuntur. Denique dicitur Assumptio Domini νοῦς ἐνεργεῖ, ἀλλ' ἐνεργεῖται. Δεῖ δὲ πρότερον ἡμᾶς in propheta hujusmodi feri. Sicut igitur et in loc τῷ καὶ ἡμῶν ἐνεργεῖν, εἶθ' οὕτως ἐνεργησόμεθα τῇ cœnaculum stratum venit Jesus cum discipulis suis, τοῦ Κυρίου χάριτι, λαμβάνοντες ἡμᾶς ὥσπερ καὶ et mysteria perficit: ita venit ad nos, et suam ostenτους προφήτας, καὶ ἐξιστῶντες πάσης φυσικῆς ἐνερ dit efficaciam, sed non expectat ut nos veniamus ad γεία;. Αμέλει λέγεται λῆμμα Κυρίου ἐν τῷδε τῷ eum. Discipuli autem Verbi Dei sunt omnes sermoπροφήτῃ γενέσθαι. Ωσπερ οὖν κἀνταῦθα τοῦ ἀνω- nes rerum gestarum. Tunc igitur cum operabitur in γέου τούτου έστρωμένου, ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς μετὰ nobis Verbum, Pasche intelligemus participationem: τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ τελεῖ τὰ μυστήρια, έρχε vel potias erudiemur in sermonibus rerum facta· μενο; αὐτὸς πρὸς ἡμᾶς, καὶ τὴν οἰκείαν αὐτοῦ ἐνέρ rum juxta illud,Videbo cœlos opera digitorum γειαν ἐμφαίνων ἡμῖν, ἀλλ' οὐκ ἀναμένων ἡμᾶς ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν ἔτι. Μαθηταὶ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου, πάντες λόγοι τῶν γεγονότων. Τότε οὖν ὅταν ἐνεργῇ ἐν ἡμῖν ὁ Λόγος, τὴν τοῦ Πάσχα μετάληψιν συνήσομεν, μᾶλλον δὲ συνετισθησόμεθα καὶ τοὺς λόγους τῶν γε γονέτων, κατὰ τὸ, ο "Οψομαι του ουρανούς, ἔργα τῶν δακτύλων του, ο PATHOL GR CXXI. οἱ tuorum. >

«Καί ὅτε ἐγένετο ἡ ὥρα, ἀνέπεσε· καὶ οἱ δώδεκα ἀπόστολοι σὺν αὐτῷ. Καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Επι θυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν πρὸ τοῦ με παθεῖν. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οὐκ ἔτι οὐ μὴ φάγω ἐξ αὐτοῦ, ἕως ὅτου πληρωθῇ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Καὶ δεξάμενος ποτήριον, εὐχαρ στήσας εἶπε· Λάβετε τοῦτο, καὶ διαμερίσατε ἑαυτοῖς. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οὐ μὴ πίω ἀπὸ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου, ἕως ὅτου ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἔλθῃ. Καὶ λαβὼν ἄρτον, εὐχαριστήσας έκλασε, καὶ ἔδωκεν αὐτ τοῖς, λέγων· Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν διδόμενον, τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν· ὡσαύτως καὶ τὸ ποτήριον μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λέγων Τοῦτο τὸ ποτήριον ή Καινή Διαθήκη ἐν τῷ αἷματί μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον.» Το Πάσχα Επτά μενος ἤσθιον· πῶς οὖν ὁ Κύριος ἀναπεσεῖν λέγεται, Λέγουσιν οὖν ὅτι μετὰ τὸ φαγεῖν τὸ νομικὸν πάσχα, ἀνέπεσον λοιπὸν κοινῷ τρόπῳ ἐσθίοντες ἄλλα τινά βρώματα. Φησὶ δὲ πρὸς τοὺς μαθητάς·. Επιθυμία ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν πρὸ τοῦ με παθεῖν· ἡ ὡσανεὶ τοῦτο ἔλεγε· Τοῦτό μοι τ τελευταῖον δεῖπνον μεθ' ὑμῶν· διὸ καὶ ἀγαπητόν μα καὶ ἐπιθυμητόν ἐστιν· ἄλλοτε γὰρ μεθ᾽ ὑμῶν οὐκ Εστιασθήσομαι· ὥσπερ καὶ οἱ μέλλοντες ἀποδημής σειν, τὰ τελευταία προσφωνήματα τοῖς οἰκείοις καὶ γνησίοις ἡδύτερον καὶ ποθεινότερον προσάγουσι. Καὶ ἄλλως δέ· Ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν, διότι τὰ μεγάλα μυστήρια ἐν τούτῳ μέλλω παραδοῦναι ὑμῖν, τὰ τῆς Καινῆς Διαθήκης. Δηλοῖ δὲ διὰ τούτου, ὅτι ἐκὼν πάσχει. Ἐξῆν γὰρ πάντως αὐτῷ, ἐπειδὴ ἐγίνωσκεν ὅτι μέλλει παθεῖν, ὑπαναχω ρῆσαι, ὥσπερ κάν τοῖς προτέροις καιροίς. Τὴ δύν «Οὐ μὴ πίω αὐτὸ, ἕως ὅτου ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἔλθῃ, ο τινὲς τῶν ἁγίων ἐνόησαν, ἀντὶ τοῦ, "Αχρις οὗ ἀναστῶ. Μετὰ γὰρ τὴν ἀνάστασιν συναυλιζόμενο; τοῖς μαθηταῖς, καὶ συνέφαγε, καὶ συνέπιεν αὐτοῖς· ὥσπερ καὶ Πέτρος φησὶ πρὸς Κορνήλιον Οίτινες συνεφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ μετὰ τὴν ἀνάστα σιν. ὁ ῞Οτι δὲ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἡ ἀνάστασις, πρό δηλον. Η γὰρ ἀνάστασις, κατάλυσις τοῦ θανάτου· ἐβασίλευσε δὲ ὁ θάνατος ἀπὸ ᾿Αδάμ έως Χριστοῦ· τότε δὲ καταλυθείς, παρεχώρησε τῷ Κυρίῳ τῆς νέα κῆς καὶ τῆς βασιλείας, καθὸ εἴρηται· «Ποῦ σου, θάνατε, τὸ νίκος;» καὶ ὁ Δαυΐδ,. Ο Κύριος έβασίλευσεν· › εἶτα ἑρμηνεύων πῶς ἐβασίλευσεν, «Εύπρέπειαν, φησὶν, ἐνεδύσατο, ο ἀποφθαρτισθέντος τοῦ σώματος, καὶ τῇ θεότητι ὡραῖσθέντος· ὡς Ησαΐας φησίν·. Οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ, βία μετά Ισχύος.» Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος μετὰ τὸ ἀναστῆναι, φησίν· • Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία.» Τῆς οὖν ἀνα στάσεως ἐλθούσης, ἣν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ὠνόμασεν, ὡς τὸν θάνατον καταλύσασαν, ἔπιε πάλιν σὺν τοῖς μαθηταῖς, πιστούμενος τὴν ἀνάστασιν, ὡς οὐ κατὰ φαντασίαν ἐστί. Τινὲς δὲ βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, τὴν μέλλουσαν κατάστασιν ἐδέξαντο· πίνειν δὲ τὸν Κύ ριον ἐν τῷ μέλλοντι μεθ' ἡμῶν, τὴν ἀποκάλυψιν τῶν μυστηρίων αὐτοῦ. Εὐφραίνων γὰρ ἡμᾶ; εὐφραίνεVERS. 14-20.. Et cum jamn csset tempestivum, accubuit, ac duodecim apostoli cum eo. Et ait illis: Desiderio desideravi hoc pascha comedere vobiscum antequam patiar. Dico enim vobis, posthac non edam ultra ex eo, donec compleatur in regno Dei. Et accepto poculo gratias egit, ac dixit: Accipite hoc, et dividite inter vos. Dico enim vobis, quod non bibam, de fructu vitis, donec regnum Dei veniat. Εt accepto pane, cum gratias egisset, freEt git, ac dedit eis, dicens: lioc est corpus meum, quod pro vobis datur. Hoc facite in mei recordationem. Similiter et poculumn postquam canavit, dicans: Hoc poculum novum Testamentum in sanguine meo, qui pro vobis effundetur. › Pascha stantes comedebant, quomodo igitur Dominus recumbere dicitur? Dicunt itaque quod postquam comedit legale pascha, recubuerunt more vulgari eomedentes alios quosdan cibos. Dicit autem ad discipulos Desiderio desideravi hoc pascha maŋducare vobiscum, priusquam patiar; quasi diceret: Hæc extrema cœna niea est vobiscum, idcirco et grata et desiderabilis; nam ultra vobiscum non sum convivaturus: sicut et peregre profecturi postrema colloquia cum maxime familiaribus suaviter miscent. Vel aliter: Desideravi hoc pascha manducare vobiscum, eo quod magua mysteria in hac vobis cœna sim traditurus, 468 nempe ea quæ sunt Novi Testamenti. Significat autem per hæc, quod voluntarie patiatur. Poterat enim omnino secedere, sicut et aliis temporibus, cum sciret se passurum. Quod autem dicit, Non bibam illum, doner regnum Dei veniat, quidam sanctorum intellexerunt, Donec resurgam. Post resurrectionem enim conversa - ´tus est cum discipulis, et comedit, et bibit cum eis: sicut et Petrus ad Cornelium dicit: «Qui comedimus et bibimus cum eo post resurrectionem ***, Quod autem regnum Dei sit resurrectio, manife stum est. Resurrectio euim destruxit mortem: regnavit autem mors ab Adam usque ad Christum; tunc autem destructa, concessit Domino victorian et regnum: quemadmodum dictum est: «Ubi est, mors, victoria tua 19 et David: c Dominus regnavit; deinde interpretans quomodo regnaverit; • Decorem, inquit, indutus est,» incorruptionem accipiente corpore, et decorato deitate, ut Isaias inquit: • Hic formosus in stola, violentia cum fortitu dine s.» Dominus quoque postquam resurrexit, inquit: ‹ Data est mihi omnis potestas "., Cum igitur venisset resurrectio, quam regnum Dei nomi navit, eo qued mortem destruxit, iterum bibit cum discipulis, persuadens discipulis non juxta apparentiam tantum resurrexisse. Quidam autem regnum putarunt futurum statum: bibere autem Dominum nobiscum in futuro, pro revelatione mysteriorum. Lætificans enim nos exhilaratur, et pascens pascitur misericors, et nostrum potum ac alimoniam, hoc est, doctrinam, proprium cibum existimat. *** Act. x, 41. 11 Cor. xv, 55. 18 Matth. xxvi, 18.

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XXII. ται, καὶ τρέφων / τρέφεται ὁ φιλάνθρωπος, καὶ τὴν Λ Bibet igitur tunc novam quamdam potionem cum ἡμετέραν πόσιν καὶ τροφὴν, ἤτοι μάθησιν, οἰκείαν τροφὴν λογίζεται. Πίεται οὖν τηνικαῦτα καινήν τινα πόσιν μετὰ τῶν ἀξίων, ἀποκαλύπτων αὐτοῖς ἀεὶ καινά τινα καὶ ἀσυνήθη. Δύο δὲ δοκεῖ ποτηρίων μνημο-, νεύειν ὁ Λουκᾶς· καὶ ἐν μὲν, φησί, ο Λάβετε, καὶ διαμερίσατε ἑαυτοῖς, ο δ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης τύπον εἴποι ἄν τις εἶναι· ἕτερον δὲ, μετὰ τὸ κλᾶσαι τὸν ἄρτον καὶ διανείμασθαι, αὐτὸς διανέμει τοῖς μας θηταῖς, ὁ καὶ τῆς Καινῆς Διαθήκης ονομάζει, καὶ ἐν τῷ αὑτοῦ αἵματί φησι τοῦτο ἐγκαινίζεσθαι. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς Παλαιᾶς αἷμα ζώων ἀλόγων ἦν, ὅτι ὁ νόμος ἐδόθη· νῦν δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀνθρώπου γενομένου, τὸ αἷμα τὴν Καινὴν Διαθήκην ἡμῖν ἐπισφραγίζει. Εἰπὼν δὲ, «Τὸ ὑπὲρ ὑμῶν διδόμενον καὶ ἐκε χυνόμενον, ο οὐχ ὑπὲρ τῶν ἀποστόλων μόνον δεδόσθαι δηλοῖ τὸ σῶμα αὐτοῦ, καὶ τὸ αἷμα ἐκκεχύσθαι, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως. Ὅταν οὖν εἴπῃ, • Ὑπὲρ ὑμῶν διδόμενον, ο ἀντὶ τοῦ, Ὑπὲρ τῆς ὑμετέρας φύσεως τῶν ἀνθρώπων, νόει. Τὸ μὲν οὖν παλαιὸν πάσχα ἐπὶ τῇ ἀπαλλαγῇ τῆς δουλείας τῆς ἐν Αἰγύπτῳ ἐτελεῖτο, καὶ τὸ αἷμα τοῦ προβάτου ἐπὶ τῇ συντηρήσει τῶν πρωτοτόκων· τὸ δὲ καινὸν Πάσχα ἐπὶ ἀφέσει ἁμαρτιῶν, καὶ ἐπὶ συντηρήσει τῶν ἡγ:ασμένων καὶ ἀφωρισμένων λογισμῶν τῷ Θεῷ. Πρῶτον δὲ ὁ ἄρτος, εἶτα τὸ ποτήριον. Προτέρα γὰρ ἡ ἐπίπονος πράξις καὶ δυσκατέργαστος· ἱδρῶτες γὰρ προηγοῦνται τῆς ἀρετῆς· ὥσπερ οὖν καὶ ὁ ἄρτος οὐ μόνον ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου γεωργεῖται, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἐσθίεσθαι δυσκατεργαστότερος ἐστιν, εἶθ' οὕτω μετὰ τοὺς πόνους ἡ εὐφροσύνη τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος, ὅπερ ἐστὶ τὸ ποτήριον. Μεθ' δ γάρ τις ἐν τῇ ἀρετῇ τῇ δυσκατεργάστῳ κοπιάσῃ, τότε τῶν χαρισμάτων ἄξιος γίνεται, καὶ πάσχει τὴν καλὴν μέθην, Δαυΐδ· τολμητέον δὲ εἰπεῖν, καὶ ὡς ὁ Θεὸς παρὰ τῷ • Πλὴν ἰδοὺ ἡ χεὶρ τοῦ παραδιδόντος με, μετ᾿ ἐμοῦ ἐπὶ τῆς τραπέζης. Καὶ ὁ μὲν Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου πορεύεται κατὰ τὸ ὡρισμένον· πλὴν οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ, δι' οὗ παραδίδοται. Καὶ αὐτοὶ ἤρξαντο συζητεῖν πρὸς ἑαυτοὺς, τὸ τίς ἄρα εἴη ἐξ αὐτῶν ὁ μέλλων τοῦτο πράσσειν. Εγένετο δὲ καὶ φιλονεικία ἐν αὐτοῖς, τὸ τίς αὐτῶν δοκεῖ εἶναι μείζων. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν κυριεύουσιν αὐτῶν, καὶ οἱ ἐξουσιάζοντες αὐτῶν, εὐεργέται και λοῦνται. Ὑμεῖς δὲ οὐχ οὕτως· ἀλλ' ὁ μείζων ἐν ὑμῖν, γενέσθω ὡς ὁ νεώτερος, καὶ ὁ ἡγούμενος ὡς ὁ διακονῶν. Τίς γὰρ μείζων; ὁ ἀνακείμενος, ἢ 5 δια κονῶν; οὐχὶ ὁ ἀνακείμενος; Εγώ δέ εἰμι ἐν μέσῳ ὑμῶν ὡς ὁ διακονῶν.» Οὐδὲν πεπωρωμένης ψυχής αθλιώτερον. Ἰδοὺ γοῦν ὁ Κύριος ὅρα τί φησιν, ὅτι . Ἡ χεὶρ τοῦ παραδιδόντος με, ἐπὶ τῆς τραπέζης μετ᾿ ἐμοῦ· ν καὶ ὁ ἀσύνετος οὐκ ᾔσθάνετο. Καὶ γὰρ σε μένον, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἀγνοεῖ τὸ συμβησόμενον, ταῦτα λέγει ὁ Κύριος, ἀλλὰ καὶ ἵνα δείξῃ ἡμῖν καὶ τὴν οἰκείαν ἀγαθότητα, καὶ τὴν τοῦ προδότου πονη μίαν, ὅτι καὶ συνέστης γενέσθαι οὐκ ἠρυθρίασεν. Οὐδὲ πάλιν αὐτὸς ἀφῆκε τὰ οἰκεῖς ποιῶν, καὶ τύπου ἡμῖν τιθεὶς, ἵνα ἄχρι τέλους σπουδάζωμεν κερδῆσαι τους πταίοντας. ι Καὶ ὁ μὲν Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, dignis, revelans eis semper nova quædam et insolita. Duorum autem Lucas videtur meminisɛn poculorum. Et de uno quidem dicit: «Accipite et dividlite inter vos;» quod Veteris Testamenti Aguram quis esse dixerit; et de altero quod illud, postquam fregit panem et distribuit, ipse distribuit discipulis, quod et Novi Testamenti nominat, et su sanguine dicit hoc innovari. In Veteri enim sanguis erat brutorum animalium, cum lex vigeret: nunc autem cum Verbum Dei homo factum est, sanguis Novum Testamentum nobis obsignavit. Dicendo autem, ‹ Quod pro vobis datur et effunditur, non / pro solis apostolis signat corpus ejus esse datum, et sanguinem ejus esse effusum, sed pro humano genere. Quando igitur dicit, Quod pro vobis datur, intellige, Pro vestro hominum genere. Velus enim pascha perfciebatur ob liberationem servitutis ex Ægypto, et sanguis aqui propter servala primogenita: Novum autem pascha propter remissione peccatorum, et conservationem cogitationum sen¬ cuificatarum, et consecratarum Deo. Primum autem 469 panis, et deinde poculumn. Primuin euim laburiusior aclio et difficilior, sudores enim præcedunt virtutem quemadmodum panis, non 80lum in sudore faciei excolitur, sed et comedendo operosior est; deinde post labores Ladius divin gratie, quae signatur per pocu!um. Postquam enim quis in virtutibus din graviterque laboraverit, talk dem dignus est donis, et inebriatur laudata illa ebrietate qua excedit ex hoc mundo, sicut Paulus et David, et ut audentius quiddam dicam, sicut et Deus apud Habacuc. ἐξιστάμενος τοῦ κόσμου τούτου, ὡς ὁ Παῦλος, καὶ ὁ ᾿Αββακούμ, VERS. 21-27. Veruntamem ecce manus tradentis me, mecum est in mensa. Et Filius quidem hominis secundum quod definitum est, vadit: verumtamem væ homini illi per quem proditur. Et ipsi cœperunt quærere inter sese, quisuam esset ex ipsis qui hoc facturus esset. Facta est autem et contentio inter eos quis eorum videretur esse major. Dixit autem eis: Reges gentium dominantur eis, et qui potestatem habent super cas, benefici 'vocantur. Vos auten non sic: sed qui major est in vobis, dial sicut junior: et qui princeps est, sicut qui ministrat. Nam uter major est, qui accumbit, an qui ministrat? nonne qui accumbit? At ego in medio vestrum sum ut qui ministrat. › Nihil excæcatis miserins est. Vide enim quid Dominus dicat: «Ecce manus tradentis me, mecum est in mensa:» et stupidus non sensit. Etenim Dominus l:ec «licit, non so lum at ostendat se non ignorare quod eveniet, sed et ut nobis suam bonitatem, et proditoris malitiam ostendat, qui non crubuerit secumn convivari, Nan Dominus non omisit sua facere, ut nobis exemplumu daret ut usque in finem lapsos lucrari studeamus. Et «Filins quidem hominis, inquit, vadit: non quasi non valeat se vindicare, sed quia olim decreveral

TIJEOPHYLACTI BULGARLE ARCHIEP. mori in salutem hominum, Verumtamen vae ho φησί, πορεύεται·, οὐχ ὡς ἀσθενῶν ἀμύναι ἑαυτῶν mini illi per quem traditur. › Nam prædefinitum quidem est ut patiatur: sed tu quare inventus es malus, et ita ad proditionem paratus? Propterca tibi væ adjudicatum est, quia inventus es studenš proditioni; quia etiam serpens maledictus est eo quod servivit diaboli consiliis. Turbati sunt autem discipuli auditis his, et hoc latius disces in Evangelio Joannis. Nunc autem non de suspicione proditionis tantum turbantur, sed ex turbatione illa ad contentiones veniunt, contendentes quis ex ipsis esset maximus. Inciderunt autem in hanc litem quia verisimile est quod inter se dixerint unus alteri: Tu proditurus es, et alius alteri: Tu. Et inde eo pervenerunt ut dicerent: Ego sum melior, el, Ego sum major, et similia. Quid igitur Dominus? Comprimit tumultum hunc duobus exemplis. Uno gentiliun, quos abominabantur: ostendens quod illis assimilandi sint, si sapiant similia. Altero 470 autem suo exemplo. Eos enim ad humilitatem exemplo suo ducit, ostendens quod ipse ministret eis. Etenim tune, sicut dictum est, panem suuin et potum distribuit. Cum igitur ego, quem omnis rationalis et angelica creatura adorant, in medio vestri ministro, quomodo vos digni estis qui magna de vobis sentiatis, et primas partes capiatis? Videtur autem mihi non obiter hujus recubitus et ministerii meminisse, sed reducere eis in memoriam, quia De uno pane comedistis, et ex uno calice bibistis, amicos et ulianimes uną mensa fecit: quare ergo sapitis quæ tales non decent? Et neque ego uni quidem servivi, alteri autem non servivi, sed ex æquo omnibus vobis: omnes igitur unum et idem sentiatis. Tu autem ex his omnibus intelligas quod discipuli adhuc imperfecti fuerint, sed vide quomodo et postea refulserint. Confundantur Manichæi, qui dicunt quosdam natura esse indociles, et impossibilem esse vilæ mutationem. ἀλλ' ὡς ὁρίσας ἑαυτῷ τὸν θάνατον ἐπὶ σωτηρία των ἀνθρώπων. «Πλὴν οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ, δι' ε παραδίδοται. ο Κρισται μὲν γὰρ παθεῖν, ἀλλὰ σὲ διὰ τί εὑρέθη; κακός, ὥστε πρὸς προδοσίαν έτοιμος εἶναι; Διὰ τοῦτο οὖν σοι τὸ οὐαὶ ἀποκεκλήρωται, ὅτι εὑρέθης ἐπιτήδειος εἰς προδοσίαν· ἐπεὶ καὶ ὁ ὄφις ἐπικατάρατος, διότι υπούργησε τῇ τοῦ διαβόλου συμ βουλή. Έθορυβήθησαν δὲ οἱ μαθηταὶ ταῦτα ἀκού σαντες· καὶ τοῦτο πλατύτερον μαθήσῃ ἐν τῷ κατά Ιωάννην. Νῦν δὲ οὐ περὶ τῆς ὑπονοίας τῆς προδι σίας θορυβοῦνται μόνον, ἀλλ' ἐκ τούτου τοῦ θορύβου καὶ εἰς ἔριν ἔρχονται, φιλονεικοῦντες τίς αὐτῶν ετη μείζων. Ενέπεσον δὲ εἰς ταύτην τὴν ἔριν ἀκολούθως. Ἐπεὶ γὰρ πρὸς ἀλλήλους εἰκὸς ἦν λέγειν, ὅτι Σ Β' μέλλεις προδιδόναι· καὶ αὖ ἐκεῖνος τούτῳ, ὅτι Σύν ἐκ τούτου προήχθησαν εἰς τὸ λέγειν· Ἐγώ εἰμ: κρείττων, καὶ, Ἐγώ εἰμι μείζων, καὶ τὰ τοιαῦτα. Τι οὖν ὁ Κύριος; Καταστέλλει τὸν θόρυβον τούτων δυσὶν υποδείγμασιν, ἐνὶ μὲν τῷ τῶν ἐθνικῶν, οὓς βδελυκτοὺς εἶχον, δεικνύων ὅτι τούτοις εοικότες ἔσονται, εἰ τοιαῦτα φρονοῦσιν· ἑτέρῳ δὲ τῷ ἑαυτοῦ· δι᾿ ἑαυτοῦ γὰρ εἰς ταπεινοφροσύνην άγει, δεικνὺς ἑαυτὸν διακο νοῦντα αὐτοῖς. Καὶ γὰρ δὴ τότε, καθὰ εἴρηται, τὸν ἄρτον αὐτοῖς καὶ τὸ ποτήριον διένειμεν. Επει τοίνυν ἐγὼ ὁ ὑπὸ πάσης ἀγγελικῆς καὶ λογικῆς φύσεως προσκυνούμενος, ἐν μέσῳ ὑμῶν διακονῶ, πῶς ὑμεῖς ἄξιον ἐστε μεγαλοφρονεῖν, καὶ περὶ πρωτείων ἐρίζειν; Δοκεί δέ μοι μηδὲ παρέργως οὕτω μνημονεῦσαι τῆς ἀνακλίσεως ταύτης καὶ τῆς διακονίας, ἀλλ᾿ ἀναμι μνήσκων αὐτοὺς, ὅτι Εἰ ἐξ ἑνὸς ἄρτον ἐφάγετε, καὶ ἐξ ἑνὸς ποτηρίου ἐπίετε, φίλους ὑμᾶς καὶ ἡνωμένους ἡ μία τράπεζα ποιεί; διατί τοίνυν ἀναξίως τούτων φρονεῖτε; 'Αλλ' οὐδ᾽ ἐγὼ τούτῳ μὲν διηκόνησα, τούτῳ δ' οῦ, ἀλλὰ πᾶσιν ὑμῖν ἐπίσης πάντες οὖν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ φρονεῖτε. Σὺ δέ μοι ἐκ πάντων τούτων ἐννάει, πῶς ἀτελεῖς ἦσαν ὅτι οἱ μαθηταί· ἀλλ᾽ ἴδε πῶς ὥστε· ρον ἔλαμψαν. Έντρεπέσθωσαν Μανιχαίοι λέγοντες, ὅτι ἐκ φύσεώς εἰσί τινες ἀμαθεῖς, καὶ ἀδύνατον μετ τατεθῆναι τούτους. VERS. 28-34. Vos autem estis qui permansistis mecum in tentationibus meis: et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus regnum, ut edatis et bibatis, super mensam meam in regio meo, et sedeatis super thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Ait autem Dominus: Simon, Simon, ecce, Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum: sed ego rogavi pro te, ne deficial Odes tua. Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos. At ille dixit ei: Domine, tecum paratus sum et in carcerem et in mortem ire. At ille dixit: Dico tibi, Petre, non canet hodie gallus priusquam ter abneges nosse me. Postquam dixit traditori væ, et in medio docuit eos humiles esse: sicut traditori va adjudicavit, ita e diverso, inquit: Vos estis qui mansistis mecum in tentationibus meis, ideo et mercedem vobis dispono, hoc est, paciscor vobiscum ut, cum Pater meus disposuerit mihi, hoc est, segregaverit mihi regnum, edatis et bibatis • Ὑμεῖς δέ ἐστε οι διαμεμενηκότες μετ᾿ ἐμοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου, κἀγὼ διατίθεμαι ὑμῖν, καθὼς διέθετό μοι ὁ Πατήρ μου βασιλείαν, ἵνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου, καὶ καθέζησθε ἐπὶ θρόνων κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. Εἶπε δὲ ὁ Κύριος • Σίμων, Σίμων, ἰδοὺ 5 Σατανά; ἐξῃτήσατο ὑμᾶς τοῦ συνιάσαι ὡς τὸν σἶτον· ἐγὼ δὲ ἐδεήθην περὶ σοῦ, ἵνα μὴ ἐκλείπῃ ἡ πίστις σου. Καὶ σύ ποτε επιστρέψας, επιστήριξον τοὺς ἀδελφούς σου. 'Ο δὲ εἶπεν αὐτῷ· Κύριε, μετὰ σοῦ ἕτοιμός εἰμι καὶ εἰς φυλακὴν καὶ εἰς θάνατον πορεύεσθαι. Ο δὲ εἶπε· Λέγω σοι, Πέτρε, οὐ μὴ φωνήσει σήμερον αλέκτωρ, πρὶν ἢ τρὶς ἀπαρνήσῃ μὴ εἰδέναι με.» Επειδή εἶπεν, ὅτι Τῷ παραδιδόντι με οὐχὶ, καὶ ἐν τῷ μέσῳ ἐδίδαξεν αὐτοὺς, ὅτι δεῖ μετριοφρονεῖν· ὥσπερ τῷ παραδιδόντι τὸ οὐαὶ προσαπεκλήρωσεν, οὕτως αὐτοῖς ἐκ τοῦ ἐναντίον φησίν, ὅτι Ὑμεῖς δέ ἐστε οἱ παρα μεμενηκότε; μετ᾿ ἐμοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου· διὰ καὶ ἀμοιβὰς ὑμῖν διατίθεμαι, τουτέστι, Συμφω ε

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUC.E. CAP. XXII. dixit, non quasi edulia illie sint posita, neque quαί sensibile quoddam regnum sit. Ipse enim per ca quæ Sadducæis locutus est, docet quod conversatio - quæ illic, angelica sit, et Paulus docet regnum Dei r'on esse cibum et potum ". Ne quis igitur erret audiens hic, ‹ Edatis et bibatis super mensam meam, › sed cogitet quod dictum sit ex metaphora corum qui a regibus honorantur. Nam qui cum regibus cœnant, videntur primos honores sortiri. Hoc igiuır et de apostolis dicit, quod apud se omnibus aliis praeferantur. Αt ubi thronos et sedes audieris, non thronos intellige, sed gloriam et honorem. Non enim creaturæ est sedere, sed sanctæ Trinitatis, increati et regis omnium Dei: creaturæ autem, tanquam ancillar, est stare, idque corporaliter 471 dicimus sedere et stare. Judicantes vero, he est, condemnantes eos qui ex duodecim tribubus sunt increduli futuri. Non parva autem condemnatio Israelitis fuerit, quod apostoli qui etiam ipsi ex Is. raelitis erant crediderunt, et alii non crediderunt. Ιaque quia proditori va sdjudicatum est, illorum autem qui permanserunt in amore erga illum, lantum prædixit fore honorem, ut ne extollantur quasi magnum quiddam fecissent, et permansissent in charitate, ac non prodidissent: ‹ Satanas vos, inquit, pecivit cribrare, hoc est, turbare, nocere, tentare; sed ego rogavi.» Ne existimetis (inquit) quod vestrum sit totum hoc bonum opus. Diabolus enim valde urget, si possit vos ab amore mei depellere, et ostendere proditores. Ad Petrum autem verba hæc dirigit, qui reliquis audacior erat, et probabile est superbisse in iis quæ a Christo promissa erant; idcirco et reprimit eum, dicens: Satanæ quidem fuit multum studium contra vos; ego autem oravi pro te. Et hoc humano more dicebat; nam, ut Deus, non opus habebat orare aliquem, ‹ Rogavi igitur, dicit, ut non deficiat fides tua.» Quamvis enim brevi tempore concutiendus sis, habes tamen recondita semina fidei, ut etiam si folia abjecerit spiritus invadentis, radix tamen vivet, et non deficiet fides tua. Tu vero conversus confirma fratres tuos. Planus hujus intellectus is est: Quia te habeo ut principem discipulorum, postquam πρὸς ὑμᾶς, ἵνα ἐπεὶ ὁ Πατήρ μου διέθετό μας, ήγουν super mensam meam. Comedere autem et bibere ἀφώρισέ μοι βασιλείαν, ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆ; τραπέζης μου. Τὸ δὲ ἐσθίειν καὶ πίνειν εἶπεν, οὐχ ὡς ἐδεσμάτων ἐκεῖσε ἐσομένων, οὐδὲ ὡς αισθητής οὔσης τῆς βασιλείας αὐτοῦ. Αὐτός τε γὰρ ἐδίδαξεν οἷς πρὸς τοὺς Σαδδουκαίους εἶπεν, ὡς ἀγγελική ἐστιν † ἐκεῖσε διαγωγή, καὶ ὁ Παῦλος δὲ διδάσκει τὴν βα σιλείαν τοῦ Θεοῦ μὴ εἶναι βρῶσιν καὶ πόσιν. Μή τις οὖν πλανάσθω ἀκούων ἐνταῦθα τὸ, ὶ Ἕνα ἐσθίητε καὶ πίνητε ἐπὶ τῆς τραπέζης μου· ὁ ἀλλὰ νοείτω ὅτι ἐκ μεταφορᾶς τῶν παρὰ τοῖς τοῦ κόσμου βασιλεῦσι τιμωμένων τοῦτο εἴρηται. Οἱ γὰρ σύνδειπνοι τοῦ βασιλέως δοκοῦσι πάντων πρωτεύειν. Τοῦτο οὖν καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων φησὶν, ὅτι πάντων προτιμότεροι ἔσον - ται παρ' αὐτῷ. Ἐπεὶ καὶ θρόνων καθέδρας ἀκούων, μὴ θρόνους νόει, ἀλλὰ τιμὴν καὶ δόξαν. Οὐδεὶς γὰρ · τῶν κτιστῶν καὶ γενητῶν, ἐκεῖ καθεδεῖται· ἀλλὰ τῆς ἁγίας Τριάδος, τοῦ ἀκτίστου καὶ βασιλέως τῶν ὅλων Θεοῦ, μόνης ἐστὶ τὸ καθέζεσθαι· τῆς δὲ κτίσεως, ὡς δούλης, τὸ ἴστασθαι. Καὶ ταῦτα δὲ σωματικώς λέγομεν, τὸ καθῆσθαι καὶ τὸ ἴστασθαι. Τὸ δὲ, ο ΚρίνονΤε, ν τουτέστι, κατακρίνοντες ἐκ τῶν δώδεκα φύνῶν τοὺς ἀπιστήσαντας. Οὐ μικρὰ γὰρ κατάκρισις τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἀπιστήσασιν οἱ ἀπόστολοι εἰσιν, ὡς Ἰσραηλῖται ὄντες καὶ αὐτοὶ, όμως πιστεύσαντες. Ἐπεὶ τοίνυν τῷ μὲν προδότῃ τὸ οὐαὶ ἀπέδωκε, τού - τοῖς δὲ τοῖς παραμείνασιν ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν στοργῇ, τοσαύτην τιμήν προείπεν ἔσεσθαι, ἵνα μὴ ἐπαρθῶσιν ὡς μέγα τι κατορθωκότες, καὶ παραμείναντες ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ, καὶ μὴ προδόντες, • Ο Σατανᾶς, φησὶν, ᾐτήσατο ὑμᾶς σινιάσαι, ν τουτέστι, ταράξαι, βλάψαι, πειρᾶσαι· ε Ἀλλ᾽ ἐγὼ ἐδεήθην.» Μὴ νομία σητε, φησίν, ὅτι ὑμέτερόν ἐστι τὸ πᾶν κατόρθωμα τοῦτο· ὁ γὰρ διάβολος πολὺς ἐπέκειτο ζητῶν ὑμᾶς ἐκβαλεῖν τῆς ἐμῆς στοργῆς, καὶ προδότας ἀποδείξαι. Πρὸς δὲ τὸν Πέτρον ταῦτα ἀποτείνεται, διότι καὶ θρασύτερος τῶν ἄλλων ἦν, καὶ εἰκὸς αὐτὸν μεγαλοφρονῆσαι ἐφ᾽ οἷς ἐπηγγείλατο ὁ Χριστός. Διὸ καταστέλλων αὐτὸν, φησίν, ὅτι Τῷ μὲν Σατανᾷ πολλή σπουδή γέγονε καθ' ὑμῶν· ἐγὼ δὲ ᾐτησάμην περί σοῦ. Τοῦτο κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἔφη· ὡς γὰρ Θεός, τί ἐδεῖτο τοῦ αἰτήσασθαι; ο Εδεήθην οὖν, φησίν, ἵνα μὴ ἐκλείπῃ ἡ πίστις σου.» Εἰ γὰρ καὶ πρὸς μια κρὸν μέλλεις σαλευθῆναι, ἀλλ᾽ ἔχεις ένα ποκείμενα τὰ σπέρματα τῆς πίστεως. Κἂν τὰ φύλλα ἔῤῥιψε το negato me feveris et ad poenitentiam veneris, πνεῦμα τοῦ ἐπηρεάζοντος, ἀλλ' ἡ ῥίζα ζῇ, καὶ οὐκ ἐκλείψει ἡ πίστις σου. Σὺ δὲ ἐπιστρέψας, στήριξον τοὺς ἀδελφούς σου. Τὸ μὲν πρόχειρον νοῆσαι, τοῦτ' ἔστιν, ὅτι Ἐπειδή σε τῶν μαθητῶν ἔξαρχον ἔχω, μεθ' ὁ ἀρνησάμενός με, κλαύσεις, καὶ εἰς μετάνοιαν ἔλθῃς, στήριξον τοὺς λοιπούς. Τοῦτο γάρ προσήκει σοι ὡς μετ' ἐμὲ ὄντι τῆς Ἐκκλησίας πέτρα καὶ στηρίγματι. Νοήσειε δ' ἄν τις τοῦτο οὐ μόνον περὶ τῶν τότε ἀποστόλων εἰρῆσθαι, ὡς ἂν ὑποστηριχθῶσιν ὑπὸ τοῦ Πέτρου, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν ἄχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος πιστῶν. Σὺ γὰρ, ὦ Πέτρε, Επιστρέψας, καλὸν ὑπόδειγμα γενήση πᾶσιν εἰς μου » Rom. Vis, confirma cæteros. Hoc enim te decet, qui post me Ecclesiæ petra es et firmamentum. Intellexerit an. tem quis non solum de apostolis dictum quod confirmati fuerint a Petro, sed de omnibus qui usque ad consummationem sæculi futuri sunt fideles. Tu cnim, Petre, conversus, bonum exemplum poeni tentiæ eris omnibus, ut nullus credentium in te respiciens desperet: qui cum apostolus fueris e negaveris, iterum tamen receperis primatum onnium, et præfecturam orbis per panitentiam. Expetivit itaque Satanas cribrare te et lædere sicut triticum purum injiciendo sordidantia, utpote in-

videna amori tuo in me, sicut ei mos est. Nam sic τάνοιαν, καὶ οὐδεὶς τῶν πιστευόντων εἰς ἐμὲ ἀπ etiam Job invasit. Verum ego non omnino te dere- γνώσεται ἀποβλέπων πρὸς σὲ τὸν ἀπόστολον μὲν linquam, ut deficiat in universum fides tua. Quam- ὄντα, ἀμνησάμενον δέ, καὶ πάλιν τὰ πρωτεία πάντων vis autein ego rogaverim pro te, attamen tu ne re- καὶ τὴν τῆς οἰκουμένης επιστασίαν λαβόντα διὰ τῆς cideris, sed conversus, hoc est, poenitentiam agens, μετανοίας. Πτήσατο οὖν ὁ Σατανᾶς σινιάσαι σε, καὶ et lacrymas profundens, et a negatione resiliens, βλάψαι ὥσπερ στον καθαρόν, παρεμβάλλων τὰ με esto etiam aliis pœnitentiæ exemplar, ne desperent. παίνονται, οἷα δὴ φθονῶν σοι τῆς πρὸς ἐμὲ ἀγάπης, Quid igitur Petrus? Multa charitas animosum eum ὥσπερ ἔθος αὐτῷ. Οὕτω γὰρ καὶ τῷ Ἰὼβ ἐπεδεί reddidit, ut polliceatur quæ sibi tunc impossibilia; ξατο· ἀλλ' ἐγὼ οὐ πάντη σε εγκατέλιπον, ἵνα μή Dominus autem ubi vidit eum temeraria loqui ἐκλείπῃ ἡ πίστις σου εἰς τὸ παντελές. Εἰ καὶ ἐδεήθην (oportebat enim semel audita veritate, quæ ei dli. δὲ ἐγὼ αὐτὸς περὶ σοῦ, ὅμως σὺ μὴ ἀναπέσης, αλλ cebat quod tentandus esset, non reluctari) manifestat ἐπιστρέψας, τουτέστι, μετανοήσας καὶ δακρύσας, ei tentationis speciem, nempe 472 negationem. καὶ ἀπὸ τῆς ἀρνήσεως φυγών, γενοῦ καὶ τοῖς Hoc autem loco discimus magnam doctrinam, quod λοις πιστοῖς τύπος τοῦ μετανοεῖν, καὶ μὴ ἀπογινώ non sufficiat propositum hominis absque subsidio σκειν. Τί οὖν ὁ Πέτρος; Ἐκ πολλῆς ἀγάπης θραDi: quemadmodum et Petrus parum derelictus, σύνεται, καὶ ὑπισχνείται τὰ τέως αὐτῷ ἀδύνατα, tamotsi charitatem ac fervorem habere videretur, Ὁ δὲ Κύριος, ἐπεὶ εἶδεν αὐτὸν ἀπὸ προπετεία, ubi reliquit eum Deus, supplantatus est ab ini- φθεγγόμενον (Έδει γὰρ ἅπαξ ἀκούσαντα τῆς αὐτο mico. Et iterum non sufficit Dei subsidium, si non αληθείας ειπούσης αὐτῷ, ὅτι πειρασθήσεται, μηκέτι affuerit et bumanum propositum: quemadmodum ἀντιτείνειν, ἀναφαίνει αὐτῷ καὶ τὸ εἶδος τοῦ πειραet Judæ, nihil profuit quamvis omnia faceret Do- σμοῦ, ὅτι ἄρνησις ἔσται. Εντεῦθεν δὲ μανθάνομεν minus ut lucrifaceret eum, cum abesset ei bona δόγμα, ὅτι οὐκ ἀρκεῖ πρόθεσις ἀνθρώπου χώρις τῆς voluntas. Horreamus autem considerantes, quantum τοῦ Θεοῦ ἐπικουρίας· ὥσπερ οὖν καὶ ὁ Πέτρος ἐγcontra remissos valeant Insidia diaboli. Ecce enim καταλειφθεὶς πρὸς μικρὸν, εἰ καὶ ἐδόκει ἀγαπῶν, et hoc loco Petrus, quamvis a Deo conservaretur, θερμότητα ἔχειν, ἀλλ' ὅμως τοῦ Θεοῦ ἀφέντος, υπο quia parvo tempore per dispensationem derelictus εσκελίσθη τῷ ἐχθρῷ. Καὶ αἱ οὐκ ἀρκεῖ ἡ τοῦ Θεοῦ est, eo pervenit ut negarel: et nisi a Deo parva επικουρία, μὴ καὶ προθέσεως ἀνθρωπίνης οὔσης· quædam custodita fuissent quæ in illo recondita ὥσπερ οὖν καὶ Ἰούδας οὐδὲν ὠφελήθη, καίτοι πάντα erant semina, quid non passus fuisset? Eo enim ποιοῦντος τοῦ Κυρίου εἰς τὸ κερδῆσαι αὐτόν· προεί spectabat diabolus, ut et ipsum ad proditionem in- ρεσις γὰρ ἀπῆν ἀγαθή. Φρίξωμεν οὖν ἐννοοῦντες τοῦ truderet.: Escæ enim diabolo, inquit propheta, clec. Ο διαβόλου τὰς ἐπιβουλάς, ὡς ἰσχύουσι κατὰ τῶν χαι 1æ. › Deo autem sit gratia, qui non derelinquit sane- νοτέρων. Ἰδοὺ γὰρ ἐνταῦθα ὁ Πέτρος, καίτοι ὑπὸ tos et justos et bonos corde: qualis erat Petrus, Θεοῦ συγκρατούμενος, όμως διότι μικρὸν οἰκονομι valde amans, et alienus a malis erga Magistrum κῶς ἐγκατελείφθή, εἰς ἄρνησιν ἀπηνέχθη· εἰ τοίνυν suspicionibus. μὴ ἐτηρεῖτο ὑπὸ Θεοῦ, καὶ σπέρματα ἐν αὐτῷ ἀπου κείμενα ἦν ἀγαθὰ, τί οὐκ ἂν ἔπαθεν; Ο γὰρ σκοπὸς τῷ διαβόλῳ ἦν, καὶ τοῦτον εἰς προδοσίαν ρίψαι. «Τι γὰρ βρώματα τῷ διαβόλῳ, φησὶν ὁ προφήτης, εκλεκτά, ο Χάρις δὲ Θεῷ τῷ οὐκ ἐγκαταλείποντι του; ὁσίους, καὶ δικαίους, καὶ ἀγαθοὺς τῇ καρδίᾳ, οἷος ἦν ὁ Πέτρος, φιλόστοργος, καὶ περὶ τὸν Διδάσκαλον πάσης πονηρᾶς ὁπονοίας ἀλλότριος. VERS. 35.58. ι Ει dixit eis: Quando misi vos sine saeculo et pera et calceamentis, num quid defuit vobis? At illi dixerunt: Nihil. Dixit ergo eis: Sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram et qui non habet, vendat tunicam suam, et emat gladium. Dico enim vobis, quoniam adhuc hoc quod scriptum est oportet perfici in me, Et cum iniquis deputatus est ". Etenim ea quæ sunt de me, finem habent. Αt illi dixerunt: Domine, ecce duo gladii hic. At ille dixit eis: Satis est. In principio quidem prædicationis mittens discipulos Dominus in castella et civitates, absque necessariis dimisit, neque dedit quibus habebant opus, neque curam gerere volebat. Ipsos enim etiam in his oportebat discere ejus virtutem. Iltorum enim curam habens tanquam infirmorum, faciebat eis omnia necessaria affluere abunde citra ipsorum coram. Nunc autem contraria præcipit, non contrarius ** Isa. L!!!, 12. • Καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Οτε ἀπέστειλα ὑμᾶς ἄτερ βαλαντίου, καὶ πήρας, καὶ ὑποδημάτων, μή τινος ὑστερήσατε; Οἱ δὲ εἶπον· Οὐδενός. Εἶπεν οὖν αὐτοῖς· ᾿Αλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον, ἀράτω ὁμοίω; καὶ πήραν· καὶ ὁ μὴ ἔχων, πωλησάτω τὸ ἱμάτιν αὐτοῦ, καὶ ἀγορασάτω μάχαιραν. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι ὅτι τοῦτο τὸ γεγραμμένον δεῖ τελεσθῆναι ἐν ἐμοί, τὸ, Καὶ μετὰ ἀνόμων ελογίσθη· καὶ γὰρ τὰ περὶ ἐμοῦ τέλος ἔχει. Οἱ δὲ εἶπον· Κύριε, ἰδοὺ ὧδε μάχαιραι δύο. Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς Ικανόν ἐστιν. ο Ἐν ἀρχῇ μὲν τοῦ κηρύγματος, στέλλων τοὺς μαθητ τὰς ὁ Κύριος ἐπὶ τὰς κώμας καὶ πλεις, ἀπερίττους ἀπέστελλε, μηδέν ὑπαγομένους χρειώδες, μηδενός φροντίζοντας. Εδει γὰρ αὐτοὺς μαθεῖν τὴν αὐτοῦ δύναμιν καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις. Αὐτὸς γὰρ κηδόμενος αὐτῶν ὡς ἀσθενῶν, ἀφθόνως ἐποίει αὐτοῖς τὰ χρειώδη ἐπιῤῥεῖν καὶ ἀφροντίστως. Νῦν δὲ τὰ ἐναντία διαχε λεύεται, οὐκ ἐναντιούμενος ἑαυτῷ, ἀλλὰ δεικνύς αὐτ

CAP. XXII. τοῖς ὅτι μέχρι μὲν νῦν ὡς παιδία διεβάσταζε, καὶ sibi ipsi, sed ostendens eis quod usque ad hoc teuipus tanquam parvulos gestarit, et non fecerit eos de quoquam sollicitos. Nunc auten opus est eis ut curent ea quæ virorum sunt, et provideant sibt ipsis. Ego enim, inquit, pater vester, vestri curam gerens jam abeo. Ex hoc tempore parati estole, et ipsi rerum propriarum curam gerite, et nolite onnen curam in me rejicere. Opera enim vestra non erunt tam facilia, et a labore aliena: sed obnoxii eritis fami et siti, et multis adversis. Hæc enim insinuantur per sacculum et peram ac gladium. Proinde ne sitis ignavi: quia et famem experturi estis, et opus habebitis eduliis, quae per peram significat. Εt νίriles 473 estote, quia in multa adversa incidetis: quod per gladium indicat. Hæc autem dicit, non ut omnino gladiis sint accincti, sed, ut dixi, signif. caus bella et pericula, et docens ui ad omnia preparati sint. Nam ne existiment posteriores quot apostoli er se nibil ad virtutem contulerint, sed totum Dei fuerit: Non hoc erit, inquit, sic. Neque enim apostolis meis uti volo ut instrumentis inanimatis: sed et quæ ab ipsis sunt ipsos adferre p postulo. Denique invenies apostolos, et maxime Pa: - lux, multa etiam ex humanis industriis recte facere οὐδενὸς αὐτοὺς ἐποίει φροντίζειν, ἀπὸ τοῦ νῦν δὲ χρὴ καὶ αὐτοὺς τὰ τῶν ἀνδρῶν φρονεῖν καὶ προνοείσθαι ἑαυτῶν. Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ κηδόμενος ἤδη ἀπέρχομαι· ἀπὸ τοῦ νῦν ἐνδύσασθε πρὸς τὸ καὶ αὐτοὶ φροντίζειν τῶν οἰκείων, καὶ μὴ πάντα θαῤῥεῖν ἐμοί. Οὐδὲ γὰρ τοιαῦτα ὑμῖν ἔσονται τὰ πράγματα, ῥᾴω τε καὶ ἄποια, ἀλλὰ καὶ πείνῃ, καὶ δίψῃ, καὶ ἀντικειμένοις πολλοῖς περιπεσείσθε. Ταῦτα γὰρ απο νίττεται διὰ τοῦ βαλαντίου, καὶ τῆς πήρας, καὶ τῆς μαχαίρας. Διὸ ἀνάστητε, ὡς καὶ πεινήσοντες, καὶ δεησόμενοι βρωμάτων· δ διὰ τῆς πήρας αἰνίτ τεται. Καὶ ἀνδρίζεσθε, ὡς ἀντικειμένοις πολύ λεις περιπεσούμενοι· δ διὰ τῆς μαχαίρας εμφαίνει. Ταῦτα δὲ λέγει, οὐχ ἵνα πάντως μαχαίρας ἐπι σύρωνται, ἀλλ', ὡς ἔφην, τοὺς πολέμους αινιττόμεν νος καὶ τοὺς κινδύνους, καὶ πρὸς πάντα παρεσκευα σμένους εἶναι εἰσηγούμενος. Ινα γὰρ μὴ νομίσωσιν οἱ μετέπειτα, ὅτι οὐδὲν παρ' ἑαυτῶν οἱ ἀπόστολοι εἰς τὴν ἀρετὴν συνεισήνεγκαν, ἀλλὰ τὸ πᾶν τοῦ Θεοῦ ἦν, Οὐ τοῦτο, φησίν, ἔσται οὕτως. Οὐδὲ γὰρ ὡς ἀψύχοις ὀργάνοις βούλομαι τοῖς ἐμοῖς μαθηταῖς χρήσθαι, ἀλλὰ καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν ἐπιζητῶ προσφέρειν αὐτούς. Αμέλει καὶ εὑρήσεις τοὺς ἀποστόλους, καὶ μάλιστα Παῦλον πολλὰ καὶ ἐξ ἐπινοιῶν ἀνθρωπίνων κατορθοῦντα (καὶ ἀνάγνωθι τὰς Πράξεις)· πλὴν ἐν ταύταις οὐκ ἀπὴν ἡ τοῦ Θεοῦ βοήθεια· ἅμα δὲ καὶ ὠφελοῦντο οἱ ἀπόστολοι εἰ; τὸ ἄτυφον ἐκ τούτου. Εἰ γὰρ καὶ αὐτοὶ μηδενὸς φροντίζοντες, πάντα παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀνέμενον, καὶ ἐγίνοντο αὐτοῖς, ἐτυφώθησαν ἂν, ὡς μείζονα ἢ κατὰ ἀνθρωπίνην φύσιν λαχόντες. Καὶ ἄλλως δὲ, ἀργία φύσεως καὶ διαφθορά, τὸ μηδὲν ἀφ' ἑαυτῶν ἐπινοεῖσθαι, ἀλλὰ πάντα, τοῦτο δὴ τὸ τοῦ λόγου, ἀληλεσμένα προσδοκάν. Διὰ τοῦτό φησιν αὐτοῖς, ὅτι ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ πήρας αστάζετε, τουτέστιν, Οὕτω διάκεισθε, καὶ φροντίζετε, ὡς πεινήσοντες· καὶ μαχαίρας ἀγοράσατε, ὅπερ ἐστὶν, Οὕτω προνοεῖσθε ἑαυτῶν, ὡς κινδύνοις καὶ πολέμοις προσκρούοντες. Καὶ ἄλλως δὲ ἐξελά βοντό τινες τὸ ἀγοράσαι μάχαιραν. Αινίττεται γάρ, φασί, τὴν ἔφοδον τὴν κατ' αὐτοῦ ὅσον οὔπω γενησο μένην, καὶ ὅτι μέλλουσιν αὐτὸν συλλαμβάνειν φου νεῖς ἄνθρωποι. Ἐπεὶ γὰρ ἐκεῖνοι περὶ πρωτείων ἔφθησαν πρὸς ἀλλήλους φιλονεικήσαντες, Οὐκ ἔστι καιρός, φησί, φιλοπρωτείας, ἀλλὰ κινδύνων καὶ σφαγῶν. Καὶ γὰρ ἐγὼ ὁ διδάσκαλος ὑμῶν εἰς θάνατον ἀπάγομαι, καὶ οἱ δὲ ἔντιμον θάνατον· ἀλλὰ καὶ τοῦτο πληρωθήσεται ἐπ' ἐμοὶ, τὸ, ο Καὶ μετὰ ἀνόμων ἑλη γίσθη.» Τὴν ἔφοδον οὖν τὴν λῃστρικήν αινίττεσθαι βουλόμενος, εμνήσθη μαχαίρας· καὶ οὔτε τέλεον ἀπεκάλυψεν, ἵνα μὴ δειλία τινὶ ταραχθῶσιν· οὔτε τέλεον ἀπεσιώπησεν, ἵνα μὴ τῇ ἀθρόᾳ ἐφόδῳ συγκ χυθῶσι· μᾶλλον δὲ ἵνα μετὰ ταῦτα ἀναμιμνησκόμενοι, θαυμάζωσιν αὐτὸν ὡς προγινώσκοντα, καὶ ἐκπλήττωνται, πῶς ἑαυτὸν ἐξεδίδου πρὸς τὸ πάθος ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, καὶ διὰ τοῦτο καὶ αὐτοὶ μηδὲν τῶν ἀλγεινῶν ὑποφεύγωσιν ὑπὲρ τοῦ σῶτα! εινας. Ταῦτα γὰρ, εἶναι τὰ αἰνιγματώδη διὰ τοῦτο ἔλεγεν, ἵνα μετά ταύτα ένα εμνησκόμενο [lege Acta], quamvis et in his non abfuerit divinum subsidium. Interea autem et apostolis accedit utilitas, ne fastu infentur ex hoc. Si enim ipsi nihil curassent, et a' Deo omnia expectassent, alque ipsis evenissent, inflati fuissent, quasi majus quiddam super vires Lunanas sortiti. Εt alioquin naturæ esset ignavia et corruptio, nihil a se excogi tare, sed omnia, ut dici solet, molita exspectare. Propterea dicit eis: Ex hoc tempore et peras gestate, hoc est, sic affecti estote, et curam babete, ut esuriem habituri. Et gladium emite, quod est, sic providete vobis ipsis, tanquam hì qui in bella et prælia multa incident. Et aliter exposuerunt quidam Emile gladium. Significat enim, inquiunt, brevi tantas adversus ipsum futuras insidias, quales nunquam fuerunt, et quod invasuri sint ipsum viri sanguinarii: Nam quia illi prius inter se de primatu contenderant. Non est, inquit, tempus ambitionis, sed periculorum et cædium. Nam et ego magister vester ad mortem abducor, neque ad gloriosam mortem. Verumtamen implebitur in ne,. Cum iniquis deputatus est. Insidias igitur latrocinatorias significaturus, nieminit gladii: et neque omnino revelavit, ut ne metu quodam terreantur: Reque omnino siluit, ut ne repentinis insidlis confundantur: ¡mo ut post hæc recordantes admirentur eum tanquarı præscientem, et stupescant quomodo seipsum pro salute hominum ad mortem tradiderit, et propterea etiam ipsi nihil molestum subterfugiant ut salventur aliqui. Hæc enim opinor ænigmatice propterea dicebat, ut postea recordantes et intelligentes, utilitatem caperent: quoniam tunc a¿co insipientes erant, ut dicerent: • Domine, ecce lic gladii duo.» Αt ipse quia vidit eos non intellexisse, ingait: «Satis est; tametsi nequaquam sulfe-

cissent: si bumano auxilio contra homicislas illus και συνιέντες ὠφελῶνται· ἐπείτοι γε τότε οὕτως uti oportuisset, neque centum gladii suffecissent. Si autem hoc nolebat, sed diviniore subsidio opus erat, superflui erant et duo: verumtamen Dominus noluit eos arguere, utpote nihil intelligentes; sed dixit: «Salis est, ac processit. Sic igitur etiam nos quando cum quodam conversantes videmus enm 474 non intellexisse quod diximus, dicimus, Bene, dimitte: quamvis non sit bonum. Sed ne conturbemus, remittimus. Facit autem hoc Domi nus, quando videt discipulos non intelligere dictum; transit, et eventum rerum permittit explicare dictorum intelligentiam, sicut et quando dixit; ‹ Solvite templum hoc ". Nam postea cognoverunt hoc discipuli ejus post resurrectionem. Quidam a11tem per ironiam dixerunt dictum a Christo, tis est.» Nam cum dixissent discipuli, ο Ecce duo gladii hic,» Dominus ironice, aiunt, dixit: Quia duo sunt, omnino multi sunt, et sufficiunt nobis contra multitudinem quæ venit super nos.· ρωνείαν ἔφασαν εἰπεῖν τὸν Κύριον τό, • Ικανόν μάχαιραι δύο, ν ὁ Κύριος ειρωνικῶς, φασὶν, εἴρηκεν· Ἐπεὶ δύο εἰσὶ, πολλαί εἰσι πάντως, καὶ ἀρκοῦ. σιν ἡμῖν πρὸς πλῆθος τοσοῦτον ἐπελευσόμενον ἡμῖν. VERS. 39-46. Et egressus ibat (ut erat solitus) in montem Olivarum: secuti sunt autem illum - et discipuli. Et cum pervenisset ad locum, dixit illis: Orate, ne intretis in tentationem. Et ipse avulsus est ab eis ferme ad jactum lapidis, positisque genibus orabat, dicens: Pater, si vis, transfer poculum hoc a me; verumtamen non niea voluntas, sed tua fiat. Apparuit autem illi angelus de caelo confortans eum; el correptus angore prolixius orabat. Et erat sndor ejus sicut guttæ sanguinis decurrenies in terram. Et cum surrexisset a deprecatione, venissetque ad discipulos suos, reperit eos dornientes prae maestitudine, et ait illis, Quid dormitis? Surgite et orate, ne intretis in tentationem. › Post cœnam non desidia et ludi et somnus Dominum excipiebant, sel docebat et orabat, propter nos hæc figurans et demonstrans. Væ igitur iis qui post cœam fœdis scortationibus vacant. Secedit autem in montem Olivarum postquam talia docuisset discipulos, ut oraret. Consueverat enim seorsum hoc facere Idcirco et a discipulis avellitur. Non omnes autem discipulos, sed tres tantum assumit, qui et gloriæ suæ in monte spectatores fuerant. Quia enim et in agone oraturus erat, ut ne videatur timiditatis esse indicium, propterea assumit eos qui divinæ gloriæ et superni testimonii spectatores et auditores fuerant, ut cum viderint laborantem, hoc humanæ naturæ esse dicant. Ut enim crederetur verus homo esse, naturæ quod suum erat facere permisit, et vitam appetit etiam ipse nt homo, precaturque ut transeat calix. Nam vitæ amans est homo. Quo confutantur hæreses quæ dicunt phantasticum fuisse hominem. Etenim cum hæc facta sint, et habuerunt unde ejusmodi nugarentur: quid ἀνοήτως διέκειντο, ὥστε εἰπεῖν· «Κύριε, ἰδοὺ ὧδε μάχαιραι δύο.» Ὁ δὲ ἐπεὶ εἶδεν αὐτοὺς μὴ συν ηκότας, φησίν· ο Ικανόν ἐστι, ο Καίτοι γε οὐκ ἦν ἱκανόν. Εἰ μὲν γὰρ ἀνθρωπίνῃ βοηθείᾳ ἔδει κεχρῆ σθαι κατὰ τῶν λῃστρικῶς ἐπιόντων, οὐδὲ ἑκατὸν μάχαιρα: ἱκαναὶ ἦσαν· εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ἀλλὰ θε:οτέρας ἔδει συνεργείας, περιτταὶ καὶ αἱ δύο. Αλλ ὅμως ὁ Κύριος οὐκ ἠθέλησεν ἐλέγξαι αὐτούς, ὡς μὴ νοήσαντας, ἀλλ' εἰπὼν, ο Ικανόν ἐστί, ο παρ. έδραμεν· ὥσπερ οὖν καὶ ἡμεῖς, ἐπειδὰν πρός τινα ὁμιλοῦντες ἴδωμεν αὐτὸν μὴ συνιέντα δ είπομεν, λέγομεν, Καλόν, ἄφες, καίτοι γε οὐκ ἔστι καλόν· ἀλλ᾽ οὖν ἵνα μὴ ἐνοχλῶμεν, ἀφίεμεν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο ὁ Κύριος, ἐπειδὰν ἴδῃ τοὺς μαθητάς, μη νοήσαντας τὸ λεχθέν. Παρατρέχει γὰρ καὶ ἀφίησι, τῇ τῶν πραγμάτων ἐκβάσει τὴν κατανόησιν τῶν ῥηθέντων ἐπιτρέπων· ὥσπερ καὶ ὅταν εἶπε· ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον· ο ὕστερον γὰρ ἔγνωσαν τοῦτο οἱ μα θηταὶ αὐτοῦ μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Τινὲς δὲ κατ' εἰ ἐστιν.» Εἰπόντων γὰρ τῶν μαθητῶν, «Ἰδοὺ δε 31 Joan. X1, 10, • Καὶ ἐξελθὼν ἐπορεύθη κατὰ τὸ ἔθος εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· ἠκολούθησαν δὲ αὐτῷ καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Γενόμενος δὲ ἐπὶ τοῦ τόπου, εἶπεν αὐτοῖς· Προσεύχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμὸν, καὶ αὐτὲς ἀπεσπάσθη ἀπ' αὐτῶν ὡσεὶ λίθου βολήν· καὶ θεὶς τα γόνατα, προσηύχετο λέγων· Πάτερ, εἰ βούλει παρενεγκεῖν τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ᾿ ἐμοῦ· πλὴν μὴ τὸ θέλημά μου, ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω. Ωφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος ἀπ᾿ οὐρανοῦ ἐνισχύων αὐτόν. Καὶ γε νόμενος ἐν ἀγωνίᾳ ἐκτενέστερον προσηύχετο. Εγέ νετο δὲ ὁ ἱδρὼς αὐτοῦ ὡσεὶ θρόμβοι αίματος καταβαίνοντες εἰς τὴν γῆν. Καὶ ἀναστὰς ἀπὸ τῆς προσ ευχῆς, ἐλθὼν πρὸς τοὺς μαθητὲς αὐτοῦ, εὗρεν αὐτοὺς κοιμωμένους ἀπὸ τῆς λύπης. Καὶ εἶπεν αὐ τοῖς· Τί καθεύδετε; “Αναστάντες προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν.» Μετὰ τὸ δεῖπνον, οὐ βαθυμία, καὶ παίγνια, καὶ ὕπνος τὸν Κύριον διαδέ χονται, ἀλλὰ διδασκαλία, καὶ προσευχή, δι' ἡμᾶς ταῦτα τυποῦντα καὶ ὑποδεικνύντα. Οὐαὶ λοιπὸν τοῖς τῆς ἀτίμου πορνείας ἔργοις μετὰ τὰ δεῖπνα ἐπιχει ροῦσιν. Υπαναχωρεῖ γοῦν εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν μετὰ τὸ τοιαῦτα διδάξαι τοὺς μαθητάς, ὡς ἂν προς εύξηται. Ειώθει γὰρ κατὰ μόνας τοῦτο ποιεῖν· διδ καὶ ἀπὸ τῶν μαθητῶν ἀποσπᾶται. Οὐ πάντας δ τοὺς μαθητάς, ἀλλὰ μόνους τοὺς τρεῖς παραλαμβάνει, τοὺς καὶ τῆς δόξης αὐτοῦ ἐν τῷ ὄρει θεωρού;. Ἐπειδὴ γὰρ ἀγωνιᾷ καὶ προσεύχεται, ἵνα μὴ δόξωσι δειλίας ταῦτα εἶναι, διὰ τοῦτο τούτους τῆς θεϊκῆς αὐτοῦ δόξης καὶ τῆς ἄνωθεν μαρτυρίας αὐτόπτας καὶ ἀκουστὰς παραλαμβάνει· ἵνα ὅταν ὁρῶσιν ἀγω νιῶντα, τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τοῦτο εἶναι λογ σωνται. Διὰ γὰρ τὸ πιστώσασθαι, ὅτι ἀληθῶς ἄνα θρωπος γέγονε, ἐνδέδωκε τῇ φύσει τὸ ἑαυτῆς ποιεῖν· καὶ ἐπιθυμεῖ ζωῆς καὶ αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος, καὶ

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUC.E. CAP. XXII. fial, εύχεται παρελθεῖν τὸ ποτήριον· φιλόζωον γὰρ ὁ non dicturi erant si non fuissent hac facta? Porro ἄνθρωπος· τὰς αἱρέσεις διὰ τούτων ἀνατρέπων τὰς λεγούσας, ὅτι κατὰ φαντασίαν ἐνηνθρώπησεν. Εἰ γὰρ καὶ τούτων γενομένων, ἔσχον πάροδον τοιαῦτα Φλυαρεῖν· τί οὐκ ἂν εἶπον, εἰ μηδὲ ταῦτα ἐγένετο; Τὸ μὲν οὖν θέλειν παρενεχθῆναι τὸ ποτήριον ἀνθρώπινον· τὸ δὲ ταχέως εἰπεῖν, ο Πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω, ἀλλὰ τὸ σόν, ο δείκνυσιν ὅτι καὶ ἡμᾶς οὕτω δεῖ διακεῖσθαι καὶ φιλοσοφείν, καὶ τῷ θείῳ θελήματι παραχωρεῖν, καὶ τῆς φύσ σεως ἀνθελκούσης, μὴ ἐπιστρέφεσθαι. Μὴ τὸ θέ δημό μου τὸ ἀνθρώπινον γενέσθαι, ἀλλὰ τὸ σὸν, ὅπερ οὸν οὐκ ἔστι τοῦ ἐμοῦ θείου θελήματος κεχωρισμέ νον· δύο γὰρ φύσεις ἔχων ὁ εἰς Χριστὸς, είχε πάν τως καὶ φυσικὰ θελήματα τό τε θεῖον, καὶ τὸ ἀνθρώ πινον, ήτοι θελήσεις. Ήθελε μὲν οὖν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τὸ ζῇν· φυσικὴν γάρ· εἶτα ἑπομένη τῷ θείῳ θελήματι (τὸ δὲ ἐστι, τὸ πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι, κοινὸν δν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος), τὸν θάνατον κατεδέξατο· καὶ οὕτως ἐν ἐγένετο τὸ θελητόν, τουτέστιν, ὁ σωτηριώδης θάνατος. "Οτι γὰρ ἀπὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἦν τὸ προσεύχεσθαι, κατά παραχώρησιν πασχούσης τὸ κοινὸν πάθος τῆς φιλοζωΐας, ἀλλ' οὐκ ἀπὸ τῆς θεότητος, ὥς φασιν οἱ κατάρατοι Αρειανοί, δῆλον ἐκ τοῦ καὶ ἱδρῶται, καὶ οὕτως ἐναγώνιον γενέσθαι, ὥστε, τοῦτο δὴ τὸ τῆς παροιμίας, καὶ θρόμβους αἵματος ἐξ αὐτοῦ πεσεῖν. Παροιμία γάρ ἐστιν ἐπὶ τῶν σφόδρα κοπιώντων, ὅτι Αἷμα ίδρωσεν· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν πικρῶς ὀδυρομένων, Αἵματα κλαίει. Τοῦτο τοίνυν θέλων δηλῶσαι καὶ ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι οὐχὶ λεπταῖς τισι νοτίσι, καὶ οἷον ἐνδείξεως χάριν εμφαινομέναις, ἀλλὰ σταγόσιν ἀδραῖς ἱδρώτων περιεστάζετο, τοὺς τῶν αἱμάτων θρόμβους εἰς εἰκόνα τοῦ γενομένου παρείληφεν. Ένα τεῦθεν οὖν δῆλον ὡς ἡ ἱδροῦσα φύσις ἐκείνη καὶ ἀγωνία, ἡ ἀνθρωπίνη ἦν, οὐχ ἡ θεία. Ἐπεὶ καὶ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις συνεχωρήθη ταῦτα πάσχειν, καὶ οὕτ τως ἔπασχεν, ἵν᾿ ἅμα μὲν δείξῃ, ὅτι οὐ κατὰ φαντα σίαν ἐφάνη ἄνθρωπος, ἅμα δὲ μυστικώτερον καὶ τὴν κοινὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως δειλίαν ἐξιάσηται, ἐν ἑαυτῷ δαπανήσας ταύτην, καὶ κατήκοον ποιήσας τῷ Θείῳ θελήματι. Καὶ τοὺς ἐκ τοῦ σώματος ἐξερχομέν νου; ἱδρῶτας καὶ ἀποπίπτοντας, τοῦτο αινίττεσθα: φαίη ἄν τις, τὸ ἀναξηραίνεσθαι, καὶ ἐξικμάζεσθαι, καὶ ἀποπίπτειν ἀφ᾿ ἡμῶν τὰς τῆς δειλίας πηγὰς, ἀνδρουμένης τῆς φύσεως ἡμῶν ἐν Χριστῷ καὶ το νουμένης. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν αινιττόμενος, φημί δὴ τὸ τὴν ἡμετέραν τῶν ἀνθρώπων δειλίαν ἐξιᾶσθα: θέλειν, οὐκ ἂν, οὐδὲ εἰ σφόδρα δειλὸς ἦν καὶ ἀγεννής, οὕτως ἴδρου. Ωφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος ἐνισχύων αυτ τὸν, καὶ τοῦτο εἰς ἡμῶν παράκλησιν, ὡς ἂν τὴν τῆς εὐχῆς δύναμιν μάθωμεν, ὅτι ἐνισχύει, καὶ μαθόντες, ταύτην ἐν τοῖς δεινοῖς προβαλλώμεθα. Αμα δὲ καὶ προφητεία Μωσέως πληρούται ἐν τῇ μεγάλῃ ᾠδη εἰρημένη· ι Καὶ ἐνισχυσάτωσαν ἐν αὐτῷ πάντες υἱοὶ Θεοῦ.» Τινὲς δὲ οὕτω περιειργάσαντο τὸ ῥητὸν, ὅτι ὤφθη αὐτῷ ἀγγελος δοξάζων αὐτὸν, καὶ λέγων· Στ ste Deut. xxxi, jusατα Ι.Χ.Χ. velle quod transeat calix, humanum erat. Statim autem dicendo, «Verumtamen non inca voluntas fiat, sed tua:» ostendit quod etiam nos sic epor tral affectos esse, et philosophari, divineque voluntati cedere, et non parere nature se opponenti. Non voluntas inea humana sed tua, co quod a voluntas non esl 475 mea divina voluntate separata. Duas enim naturas habens unus Christus, habuit et naturales voJuntates vel volitiones, divinam ac humanam. Voluit itaque humana natura vivere, naturale enim est. Deinde sequens divinam voluntatem, quæ volebat ut omnes homines salvarentur, et erat communis Patri et Filio ac Spiritui sancto, mortem suscepit: et sic unum factum est volitum, hoc est, salutaris mors. Quod enim ab humana natura fuerit orare, quæ juxta permissionem patiebatur communem affectionem qua amamus vitam, èt non a divinitate, sicut dicunt maledicti Ariani, manifestum est ex hoc, quod sudavit, idque cum tanta anxietate, ita ut plane, juxta parcemiam, sanguinis guttæ ex co ceciderint. Parœmia enim est in his qui valde laborant, ita ut sanguinem sudent: sicut et in his qui amare flent, dicimus quod sanguinem fleant. Hoc igitur volens manifestare evangelista, quod non te nuibus quibusdam humoribus et velut ostentationis gratia apparentibus, sed magnis guttis sudorem stillaverit, sanguinis guttas, ut id quod gerebatur repraesentaret, accepit. Hinc igitur manifestum, quod natura illa quæ sudabat, et in agone erat, humana fsta fuit, non divina: quia et humana natura mermissa est hæc pati, et sic passa est, ut simul interim ostenderet, quod non phantasticus fuerit homo. Interim et magis mysticum quiddam docet, quod et • communem humanæ naturæ timiditatem sanet, quia in seipso illam consumpsit, divinæque voluntati fecit obedientem. Quippe quod egrediebantur e corpore sudores et decidebant, videtur significare quod exsiccet et abstergat et a nobis cadere faciat fontes timiditatis, natura nostra in Christo corroborate, et confirmata. Nisi enim id significasset, quod videlicet humanam nostram formidinem curare voluisset: etiamsi valde timidus et ignavus fuisset, non utique sic sulasset. Visus est autem ei angelus confortans eum, idque ad nostram consolationem, ut orationis virtutem discamus, quod confortet, quumque didicerimus, eam in gravibus periculis præmittamnus. Interea eliam implentur ca quæ dicla a Mose in magno cantico: «El roborentur in co omines filii Dei st.. Nonnulli autem sic dictum explicarunt curiosius, quod apparuit ei angelus glorificans eum, et dicens: Tua est, Domine, fortitudo: tu enim prævaluisti contra mortem, et contra infernum, et ljberasti genus humanum. Et hæc quidem sic se liabent. Ipse autem cum inveniret discipulos dormientes, exprobrat simul et adhortatur ut orent in tentatio -

vene1084 nibus, ne forte ab illis vincantur. Iloc enim signi- έστι, Κύριε, ἡ ἰσχύς. Σὺ γὰρ ίσχυσας κατὰ τοῦ θα feat non intrare iu tentationem, hoc est, non ab- νάτου, καὶ τοῦ ᾅδου, ἐλευθερῶσαι τὸ γένος τῶν ἀνθρώ sorberi a tentatione, neque in illius potestate fieri. των. Ταῦτα μὲν οὕτως. Αὐτὸς δὲ τοὺς μαθητάς εύ Vel etiam simpliciter 476 jubet nos orare ut no- ρών κοιμωμένους, ὀνειδίζει τε άμα, καὶ παραινεῖ ἐν stra sint serena, et ne in difficultatem quamdam πειρασμοῖς προσεύχεσθαι, ὥστε μὴ νικηθῆναι ὑπὸ juciclamus. Daemoniacum enim est et arrogantis τούτων. Τοῦτο γὰρ τὸ «Μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν, plenum, in pericula semetipsum injicere. Quomodo τουτέστι, τὸ μὴ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ πειρασμού, igitur dicit Jacobus: «Omne gaudium existimate cum μηδὲ εἴσω τῆς αὐτοῦ ἐπικρατείας γενέσθαι. "Η καὶ incideritis in varias leutationes?, Et quid hoc? ἁπλῶς κελεύει ἡμᾶς εὔχεσθαι, ἵνα ἐν γαλήνῃ ὦσι τὰ Num contraria nos dicimus? En igitur Jacobus non ἡμέτερα, καὶ μὴ περιπέσωμέν τινι τῶν δυσχερῶν· dixit, Injicite vosipsos, at, c Cum incideritis, a ne δαιμονιώδες γὰρ τὸ ἐπιρρίπτειν ἑαυτοὺς εἰς πειρα collabamini, sed e on ne gaudium existin ale,» et σμούς, καὶ ἀλαζονικόν. Πῶς οὖν φησιν ὁ Ἰάκωβος, quod non erat antea volitum, volitum facite. Melius ότι ο Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ὅταν πειρασμοῖς περι quidem fuerat si non venissent: verum cum πέσητε ποικίλοις;» Καὶ τί τοῦτο; μὴ γὰρ ἡμεῖς ἐναν rint, quæ utilitas fuerit inutili mærore confici? Os- τία λέγομεν; Ἰδοὺ γοῦν καὶ Ἰάκωβος οὐκ εἶπεν, ὅτι pente igitur mihi ubi expresse præcipiatur orau- Επιρρίπτετε ἑαυτοὺς, ἀλλ', ο Οταν περιπέσητε, ο dum ut cadas in tentationein? Verum non poteris. μὴ καταπέσητε, ἀλλὰ ι πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ο Cæterum scio duplex genus esse tentationum, et καὶ τὸ τέως ἀβούλητον ποιήσασθε βουλητόν. Κρεῖτ quod quidam intelligunt, orandum quidem esse ne τον γάρ, εἰ μὴ ἦλθον· ἐπεὶ δὲ ἦλθον, τί δεῖ ἀνόνητα ingrediamur in tentationein, hoc est, in eam qua λυπεῖσθαι; Δεῖξον οὖν μοι ῥητῶς προσταττόμενον τον anima nostra vincitur, scilicet in tentationem libi- Εὔχεσθε εἰς πειρασμούς ἐμπεσεῖν. Ἀλλ᾽ οὐκ ἂν diis vel ira: omne autem gaudium existimandum, έχοις. Οίδα δὲ ὅτι διττὸν τὸ εἶδος τῶν πειρασμών, cum in corporalem affictionem et tentationem invj- καὶ ὅτι τινὲς νοοῦσι, μὴ εἰσέρχεσθαι μὲν εἰς πειρα dimus: quaulo enim externus homo corrumpitur σμὸν δεῖν εὔχεσθαι, τουτέστιν, εἰς τὸν τὴν ψυχὴν tanto et internus renovatur. Scio quidem hæc, sed ἡττῶντα, ήγουν εἰς πορνείας πειρασμὸν, εἰς θυμού veriora arbitror quæ præsenti scopo viciniora sunt. πειρασμόν· πᾶσαν δὲ χαρὰν ἡγεῖσθαι, όταν σωματικ καῖς κακώσεσι καὶ πειρασμοῖς περιπίπτωμεν· ὅσῳ γὰρ ὁ ἔξω ἄνθρωπος φθείρεται, τοσούτῳ ὁ ἔσω ἀνα καινοῦται. Οίδαμεν οὖν ταῦτα, ἀλλὰ τὰ ἀληθέστερα προκρίνω, καὶ τὰ τῷ παρόντι σκοπῷ προσφυέστερ. Vens. 47-53. • Adhuc autem eo loquente, ecce «Ετι δὲ αὐτοῦ λαλοῦντος, ἰδοὺ ὄχλο, καὶ ὁ λεγόμε turba, et qui vocabatur Judas, unus e duodecim, antecedebat eos, et appropinquavit Jesu, ut oscula,- relur eum. Jesus autem dixit illi: Juda, osculo Filium hominis prodis.? Videntes autem hi qui circa ipsum erant, quod futurum erat, dixerunt ei: Domine, percutiemusne gladio? Et percussit unus ex illis servum principis sacerdotum, et amputavit auriculara ejus dextram. Respondens autem Jesus ait: Sinite hucusque. Et cum tetigisset auriculam ejus, sanavit eum. Dixit autem Jesus ad eos qui venerunt ad se, principes sacerdotuın ac magistratus templi et seniores: Quasi ad latronem existis cum gladiis et fustibus? cum quotidie vobiscum fuerim in temp'o, non extendistis manus in me: νος Ιούδας, εἷς τῶν δώδεκα, προήρχετο αὐτῶν, καὶ ἤγγισε τῷ Ἰησοῦ φιλῆσαι αὐτόν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· Ἰούδα, φιλήματι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου παραδίδω;; Ιδόντες δὲ οἱ περὶ αὐτὸν τὸ ἐσόμενον, εἶπον αὐτῷ· Κύριε, εἰ πατάξομεν ἐν μαχαίρα; Καὶ ἐπάταξεν εἷς τις ἐξ αὐτῶν τὸν δοῦλον τοῦ ἀρχιερέως, καὶ ἀφεῖλεν αὐτοῦ τὸ οἷς τὸ δεξιόν. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· Εᾶτε ἕως τούτου. Καὶ ἁψάμενος τοῦ ὠτίου αὐτοῦ, ἰάσατο αὐτόν. Εἶπε δὲ ὁ Ἰησοῦς πρὸς τοὺς παραγενομένους ἐπ' αὐτὸν ἀρχιερεῖς καὶ στρατηγοὺς τοῦ ἱεροῦ καὶ πρεσβυτέρους· Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξεληλύθατε μετά μαχαιρῶν καὶ ξύλων; Καθημέραν ὄντος μου μεθ᾽ ὑμῶν ἐν τῷ ἱερῷ, οὐχ ἐξετείνατε τὰς χεῖρας ἐπ' ἐμέ, ἀλλ᾽ αὕτη ὑμῶν ἐστιν sed haec est hora illa vestra, et potestas tenebrarum.» ή ὥρα καὶ ἐξουσία τοῦ σκότους. ο Φίλημα Ἰούδας Osculum Judas dedit, quod his qui invadebant, signum esset; at non a longe monstravit, ut non deciperentur nocte: quia et cum facibus et lucernis advenerant, ne latere possit Jesus. Quid igitur Domimus? Accedit ad hostile illud osculum: fulmina autem tam dolosum et ingratum subito extinguere neglexerunt, docente nos Salvatore per illa patientiam. Reprehendit autem solum; ‹ Juda osculo prodis? > Non erubescis hoc proditionis genus? Misces amico amplexui inimici opus, proditionem? Sed et quem prodis? Filium hominis, hoc est, mansuetum, lenem, morige1 uni, propter le factum hominem, cum Deus sit? Hæc dicebat, usque sub extrema: horum fovens illum * Jacob. 1, 2. δέδωκε σύνθημα τοῖς ἐπιοῦσιν, ἀλλ' οὐ μακρόθεν ὑπέδειξεν, ἵνα μὴ διαψευσθώσιν νυκτὸς οὔσης· ἐπεὶ καὶ τοῦ μὴ λαθεῖν τὸν Ἰησοῦν ἕνεκεν, μετὰ φανῶν καὶ λαμπάδων ἤκουσι. Τί οὖν ὁ Κύριο; Προτίεται τοῦτο τὸ ἐχθρὸν φίλημα. Οι κεραυνο! δὲ ἡμέλουν ἐπὶ τὴν ἀχάριστον καὶ δόλιον, διδάσκοντας ἡμᾶς τὴν ἀνεξικακίαν ἐν τοῖς τοιούτοις τοῦ Σωτῆρος. Όνει δίζει δὲ μόνον· «Ἰούδα, φιλήματι προδίδως; ο ειδ αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς προδοσίας αἰσχύνῃ; φίλου ασπασμό, ἐχθροῦ ἔργον τὴν προδοσίαν μιγνύεις; ᾿Αλλὰ καὶ τίνα προδίδως; τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τουτέστι, τὴν ήμερον, τὸν πρᾶον, τὸν συγκαταβατικὸν, τὸν διὰ τὰ ἐνανθρωπήσαντας καὶ ταῦτα μεν ὄντα; Ταῦτα δὲ

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XXII. ἔλεγεν, ἄχρι τῆς ἐσχάτης ώρας περικαιόμενος αὐτοῦ. et idcirco non prosecutus est convitiis, neque «lixit, Διὸ καὶ οὐδὲ ὕβρισεν, οὐδὲ εἶπεν· Απάνθρωπε καὶ ἀγνωμονέστατε, ἀλλ᾽, ο Ἰούδα,» τῷ κυρίῳ αὐτοῦ ὀνόματι ἀνακαλούμενος αὐτόν. Καὶ οὐδ᾽ ἂν προσωνείδισεν, εἰ μὴ καὶ τοῦτο εἰς βελτίωσιν αὐτοῦ ἦν, εἴπερ ἐβούλετο. Ἵνα γὰρ μὴ δόξῃ λαθεῖν, ἀλλ' ἐπιγνοὺς κἂν τότε τὸν Δεσπότην, ὡς πάντα εἰδότα, προσπέσῃ, καὶ μεταγνῷ, τούτου ἕνεκεν καὶ τοῦτο ἐποίησε, καὶ ὄνειδίζειν ἔδοξεν, "Ηδει μὲν γὰρ αὐτὸν, ὅτι ἀδιόρθωτής ἐστιν, ἀλλ' οὖν τὸ ἑαυτοῦ ἐποίει· ὥσπερ οὖν καὶ ὁ Πατήρ αὐτοῦ ἐν τῇ Παλαιᾷ ποιεῖ· εἰδὼς μὴ ἀκούσυντας τοὺς Εβραίους, ὅμως ἀποστέλλει τοὺς προς φήτας· ἅμα δὲ καὶ ἡμᾶς τοῦτο αὐτὸ διδάσκων, ἵνα μὴ ἐκκακῶμεν τοὺς πταίοντας διορθούμενοι. Ζηλοῦσι δὲ οἱ μαθηταὶ, καὶ μαχαίρας ανασύρονται. Πόθεν δὲ ταύτας εἶχον; Τὸ ἀρνίον θύσαντες, καὶ ἀπὸ τραπέζης mensa exierant. Αt arguitur Petrus, qui præter scoἐξεληλυθότες, εἰκότως εἶχον ταύτας. Επιτιμᾶται δὲ ὁ θερμὸς Πέτρος, ὡς παρὰ τὸν σκοπὸν τοῦ Κυρίου ζήλῳ χρησάμενος. Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι ἐρωτῶσιν· «ΕΙ πατάξομεν; αὐτὸς δὲ οὐ περιμένει προτροπήν· οὔ τω πανταχού ζέων ἦν ὑπὲρ τοῦ Διδασκάλου. Πατάστ σει δὲ τὸν δοῦλον τοῦ ἀρχιερέως, καὶ ἀφαιρεῖ αὐτοῦ τὸ οὖς τὸ δεξιόν. Οὐ τυχαίως τοῦτο, ἀλλὰ σύμβολον ἂν τοῦ τοὺς τότε ἀρχιερεῖς ἅπαντας δούλους γενέσθαι, καὶ ἀπολέσαι τὴν δεξιὰν ἀκοὴν. Εἰ γὰρ ἤκουον Μωσέως, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης εσταύρωσαν. Ἰησοῦς δὲ τὸ ἀτίον ἀποκαθίστησι πρέπει γὰρ τῇ μεγάλῃ τοῦ Λόγου δυνάμει τὸ τοὺς παρακούοντας ἐᾶσθαι, καὶ προστιθέναι αὐτοῖς ὠτίον εἰς τὸ ἀκούειν. Θαυματουργεῖ τοίνυν ὁ Ἰησοῦς, διὰ τοῦ φαινομένου τούτου ἐπὶ τῷ ὠτίῳ θαύματος τὴν ἀνεξικακίαν αὐτοῦ δεικνύων, καὶ διὰ γοῦν τοῦ θαύματος ενάγων αὐτοὺς εἰς τὸ ἀπέχεσθαι τῆς μανίας. Λέγει δὲ πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ στρατηγοὺς τοῦ ἱεροῦ, τουτέστι, τοὺς ταξεώτας, τοὺς ἐπὶ τῷ ἐκτάσσειν τεταγμένους τὰς Ιερατικὰς ἀπαιτήσεις, ἢ καὶ τοὺς πεπιστευμένους τὰ τῆς ἐποικοδομῆς τοῦ ἱεροῦ καὶ ἐπισκευῆς ἔργα στρατο ηγούς ονομάζει. Φησὶν οὖν πρὸς τούτους· Καθημε ραν ἐν τῷ ἱερῷ ἐδίδασκον, καὶ οὐκ ἠθελήσατέ με συλλαβεῖν, καὶ νῦν ληστρικῶς ἐπήλθετε. 'Αλλ' ὄντως νυκτὸς ἔργοις ἐπιχειρεῖτε, καὶ ἡ ἐξουσία ὑμῶν τοῦ σατε οἰκείαν ὑμῖν, καὶ τῷ ργῳ ᾧ ἐπεβάλλεσθε, • Συλλαβόντες δὲ αὐτὸν γαγον, καὶ εἰσήγαγον εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἀρχιερέως. Ο δὲ Πέτρος ἠκολούθει μακρόθεν. "Αψάντων δὲ πῦρ ἐν μέσῳ τῆς αὐλῆς, καὶ συγκαθισάντων αὐτῶν, ἐκάθητο ὁ Πέτρος ἐν μέσῳ αὐτῶν. Ἰδοῦσα δὲ αὐτὸν παιδίσκη τις καθήμενον πρὸς τὸ φῶς, καὶ ἀτενίσασα αὐτῷ, εἶπε· Καὶ οὗ τος σὺν αὐτῷ ἦν. Ο δὲ ἠρνήσατο αὐτὸν λέγων· Γύναι, οὐκ οἶδα αὐτόν. Καὶ μετὰ βραχὺ ἕτερος ἰδὼν αὐτὸν ἔφη· Καὶ σὺ ἐξ αὐτῶν εἶ. Ὁ δὲ Πέτρος εἶπεν· Ανθρωπε, οὐκ εἰμί. Καὶ διαστάσης ὡσεὶ ὥρας μιᾶς, ἄλλος τις διισχυρίζετο λέγων· Επ' ἀληθείας, καὶ οὗ τος μετ' αὐτοῦ ἦν· καὶ γὰρ Γαλιλαῖος ἐστιν. Είπε δὲ ὁ Πέτρος· Ανθρωπε, οὐκ οἶδα 3 λέγεις. Καὶ πα· ραχρῆμα ἔτι λαλοῦντος αὐτοῦ, ἐφώνησεν ὁ ἀλέκτωρ. Καὶ στραφεὶς ὁ Κύριος ἐνέβλεψε τῷ Πέτρῳ, καὶ ὑπὸ εμνήσθη ο Πέτρος τοῦ λόγου τοῦ Κυρίου, ὡς εἶπεν αὐτῷ, ὅτι Πριν αλέκτορα φωνήσαι, αρνήση με τρίς. 477 0 inhumane et ingratissime, sed, ‹ Juda, › proprio eum nomine compellans: neque gravius simul arguisset, nisi et hoc ei cessisset in melius, si quidem voluisset. Etenim ne putaret esse occultum, sed notum Domino, et vel tunc ante omnia scientem procumberet et poeniteret, hoc fecit, et visus est eum confundere. Et sciebat quidem illum inenendabilem, faciebat tamen interium quod suum, quemadmodum et Pater ejus in Veteri faciebat; sciens enim Judæos non audituros, mittebat prophetas. Interea et nos ideni docet, ut ne correcturi lapsos, deficiamus et laboribus cedamus. Porro discipuli zelo lagrantes, etiam gladios erimunt. Unde autem illos habebant? Agnum immolarant, et a pum Domini zelo usus esset. Alii etenim interroganı, Num percutiemus?, Ipse autem non expectat præceptum. Ita semper fervebat pro Magistro, Percutit autem servum pontificis, et amputat aurem ejus dextram. Neque hoc fortuito contigit, sed signum hoc erat, Pontifices qui tunc erant, omine s_utu❤ ros servos, et perdituros auriculam dextram, Etecim si Mosen audivissent, Dominum gloriæ nunquam crucifixissent. Verum Jesus auriculam restituit. Decet enim virtutem Verbi sanare inobedientes, et apponere eis auriculam ut audiant. Jesus itaque manifestum miraculumn facit, et auriculum sanats, miraculo patientiam suam ostendens, et per miraculum inducens ens ut ab insania absistant. Dicit autem ad principes sacerdotum, et ad magistratus templi. Στρατηγοί ει ædiles dicebantur, qui constituti erant ad exquirenda ea quæ ad templi usum exigebantur, vel qui præfecti erant ædificio et constructioni templi. Ad hos igitur dicit: Quotidie docebam in templo, et noluistis me comprchendere, et nunc quasi latrones Invaditis: sed revera noctis attentatis opera, et potestas vestra tenebraruin est: atque idcirco hanc horam observatis, quæ convenit vobis et operi, quo me invaditis. σκότους ἐστί· καὶ διὰ τοῦτο τοιαύτην ὥραν ἐπιτηρή VERS. 54-62 • Comprehensum autem eum duxe runt, et induxerunt in domum principis sacerdotum. Petrus vero sequebatur eminus. Cum autem accendissent ignem in medio aulæ, atque una consedissent, sedit et Fetrus inter illos. Quem cum vidisset ancilla quædaın sedentem ad lumen, defixis in illum oculis, dixit: Et hic cum illo erat. At ille abnegavit eum, dicens: Mutier, non novi illum. Et post pusillum alius videus eum dixit, Et tu de illis es. Petrus vero ait: Homo, non sum. Et intervallo interjecto ſere horæ unius, alius quidam affirmabat, dicens: Vere et hic cum illo erat, nam et Galilæus est. Et ait Petrus Homo, nescio quid dicas. Et continuo adhuc illo loquente cecinit gallus. Et conversus Dominus intuitus est Petrum, 478 et recordatus est Petrus verbi Domini, quomo to dixerat ipsi, Priusquam gallus cecinerit, ter me negabis. Et

egressus foras Petrus devil anare.» Iudrmus fuit Καὶ ἐξελθὼν ἔξω, ἔκλαυσε πικρώς, ο Ησθένησε κατά Petrus juxta prædictionem Christi, et negavit Dominum non semel, sed ter, et cum juramento fecit negationem. Dicit enim Mattheus, quod e Ceperit detestari et jurare quod nesciebat hominem. › In tantum maluin metu correptus, et parum a Domino derelictus propter temeritatem pervenit, ut doceatur quod ad dandam aliis veniam et ipse facilis sit. Pertinacior enim erat: et nisi sic fuisset correctus, aliis veniam non dedisset, manens in sua morositate. Porro tunc usque adeo metu confusus est, ut ruinam non sensisset, nisi Dominus respexisset eum. 0 bonitatem! Etiamsi condemnaretur, non neglexit discipuli salutem. Merito. Nam et condemnatio ista propter salutem hominum ab ipso tolerabatur. Itaque negavit quidem primum discipulus: deinde gallus cecinit: et iterum negavit, usque dum tertio negasset, et tunc secundo iterum cecinit. Sic enim Marcus scripsit manifestius et evidentius, quasi a Petro edoctus illius enim discipulus erat. Proinde dictum a Marco, Lucas per transcursum dixit, non exactiori sermone: nec est contrarium quod dicit Lucas, ei quodla Marco dictum. Nam gallus solet et bis et ter canere singulis motibus. Quippe usque adco Petrus ab humana infirmitate gravatus est, ul neque galli canum sentiret; sed postquam gallus cecinit, iterum atque iterum negavit, donec Jesus henigno suo vultu ipsum recordari faceret sui dieti. ‹ Ete¿ressus foras, flevitamare. › Nain et egressus est cum primum negasset, ut Marcus inquit. Deinde probabile, illum iterum ingressum, ne daret suspicionein quod familiaris esset Jesu. Et iterum cum recordatus @stel, erit et let amare. Ut ne videretur ab his qul in atrio érant, exit occultans se ab illis. Quidam autem nescio quain stultam pro Petro defensionein componunt, dicentes audacter quod non negaverit Petrus, sed dixerit, Nescio hominem, hoc est, uescio purum hominem, sed Deum hominem factum Horum autem insipiens argumentum aliis relinqua - mus. Mendacem enim faciunt Dominum, et adlversantur contextui Evangelii, nulloque modo facere poterunt ut cohæreat consequentia narrationis, sed et P trus quare flevit, si non negavit? Τοῦτον δὲ τὸν ἀνόητον ἔλεγχον ἄλλοις παρήσομεν. Εὐαγγελίου ἐναντιοῦνται· καὶ οὐδὲ δυνήσονται ὅλως καὶ ὁ Πέτρος διατί ἔκλαυσεν, εἰ μὴ ἠρνήσατο; VERS. 62-71. «viui qui tenebant Jesum, illu- • Καὶ οἱ ἄνδρες οι συνέχοντες τὸν Ἰησοῦν, ἐνέπαι debant ci, cædentes. Et cum circumtexissent eum, ζον αὐτῷ, δέροντες· καὶ περικαλύπτοντες αὐτὸν, percutiebant faciem ejus, et interrogabant eum, di- αὐτοῦ τὸ πρόσωπον ἔτυπτον, καὶ ἐπηρώτων αὐτὸν centes: Vaticinare, quis cst ille qui te percussit? λέγοντες Προφήτευσον, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε; καὶ Et alia multa conviciantes dicebant in eum. ἕτερα πολλὰ βλασφημοῦντες εἰς αὐτὸν, ἔλεγον. Καὶ El ut factus est dies, convenerunt seniores ὡς ἐγένετο ἡμέρα, συνήχθη τὸ πρεσβυτέριον τοῦ p'ebis, et principes sacerdotum et Scribæ, et λαοῦ, καὶ οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ Γραμματείς; καὶ duxerunt illum in concilium suum, dicentes: ἀνήγαγον αὐτὸν εἰς τὸ συνέδριον αὐτῶν λέγοντες· 479 Num tu es ille Christus? die nobis. Ει ait Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, εἰπὲ ὑμῖν. Εἶπε δὲ αὐτοῖς· Ἐὰν ills: Si vobis dixero, non credetis: quod si etiam ὑμῖν εἴπω, οὐ μὴ πιστεύσητε· καὶ ἐὰν ἐρωτήσω, interrogavero, non respondebitis mihi, neque di- οὐ μὴ ἀποκριθῆτέ μοι, ἢ ἀπολύσητε. Ἀπὸ τοῦ νῦν mettelis. Ex hoc tempore erit Filius hominis sedens ἔσται ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καθήμενος ἐκ δεξιῶν τῆς a dextris virtutis Dei. Dixernet antem omnes: Tu δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. Εἶπον γοῦν πάντες· Σὺ οὖν τι τὴν πρόβξησιν τοῦ Χριστοῦ ὁ Πέτρος, καὶ ἡρνήσατο τὸν Δεσπότην Χριστὸν οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ τρὶς, καὶ ἐνώματον ἐποιεῖτο τὴν ἄρνησιν. Φησὶ γὰρ ὁ Ματθαῖος, ὅτι ο Αρξατο καταναθεματίζειν, καὶ ὀμνύειν ὅτι οὐκ οἶδα τὸν ἄνθρωπον.» Τοσοῦτον δὲ ἄρα ὑπὸ τῆς δειλίας κατεσχέθη, εγκαταλειφθείς πρὸς μικρόν διὰ τὴν θρασύτητα, ὡς ἂν παιδευθείς, τοῖς ἄλλοις συγγνώμων εἴη. Προπετέστερος γὰρ ἦν, καὶ εἰ μὴ ἐντεῦθεν ἐσωφρονίσθη, αὐθαδῶς ἂν τὰ πολλὰ καὶ ἀσυγγνωμόνως διήγεν. ᾿Αλλὰ τότε γε τοσοῦτον ὑπὸ δειλίας κατεχώσθη, ὥστε οὐδὲ ᾔσθετο του πτώματος, εἰ μὴ ὁ Κύριος στραφεῖς, ἐνέβλεψεν αὐτῷ. Ο τῆς ἀγαθότητος! ὅτι καὶ ἐν κατακρίσει ὤν, οὐκ ἠμέλει τῆς σωτηρίας τοῦ μαθητοῦ. Εἰκότως· καὶ γὰρ καὶ ή κατάκρισις αύτη διὰ σωτηρίαν ἀνθρώπων αὐτῷ έκαρτερεῖτο. Ἡρνήσατο μὲν οὖν ὁ μαθητής πρῶτον· εἶτα ἀλέκτωρ ἐφώνησεν, καὶ οὗ ἡρνήσατο ἄχρι καὶ τοῦ τρίτου· καὶ τότε ἐφώνησεν ἐκ δευτέρων πάλιν ἐ ἀλεκτρυών. Οὕτω γὰρ ὁ Μάρκος αναγράφει λεπτό. τερόν τε καὶ ἀκριβέστερον, ταῦτα ἀναγραψάμενος οἷα παρὰ τοῦ Πέτρου μαθών· τούτου γὰρ καὶ μαθητής ἦν. Διδὡς τῷ Μάρκῳ ῥηθέντα ὁ Λουκᾶς κατ᾽ ἐπιδρο μὴν εἶπεν, οὐκ ἀκριβολογησάμενος. Καὶ οὐκ ἔστιν ἐναντίον ὅ φησιν ὁ Λουκᾶς τῷ παρὰ τοῦ Μάρκου είν ρημένῳ. Καὶ γὰρ ὁ ἀλέκτωρ καθ' ἑκάστην ἀγωγὴν εἴωθε καὶ δὶς καὶ τρὶς φωνεῖν. Ο τοίνυν Πέτρος τοσοῦτον ἐκαρώθη ὑπὸ τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας, ὥστε μηδὲ ὑπὸ τῆς τοῦ ἀλέκτορος φωνῆς εἰς αἴσθησιν ἐλθεῖν, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ φωνῆσαι τὸν ἀλέκτορα, πάλιν ἀρνήσασθαι, καὶ πάλιν ἄχρις οὗ τῷ τοῦ Ἰησοῦ ἀγαθῷ βλέμματι εἰ; ὑπόμνησιν ήχθη. • Καὶ ἐξελθὼν ἔξω, ἔκλαυσε πικρώς.» Ἐξῆλθε μὲν γὰρ καὶ ὅτε τὸ πρῶτον ηρνήσατο, ὡς ὁ Μάρκος φησίν. Εἶτα εἰκὸς ἦν πάλιν αὐτὸν εἰσελθεῖν, ἵνα μὴ δῷ μᾶλ λον ὑπόνοιαν, ὡς τοῦ Ἰησοῦ ὤν. Καὶ πάλιν εἰς αισθησιν ἐλθών, οὕτως ἤδη ἐξέρχεται και κλαίει πιο κρῶς. Ἵνα γὰρ μὴ φανῇ τοῖς ἐν τῇ αὐλῇ, ἔξεισιν ἀποκρυπτόμενος αὐτοῖς. Τινὲς δὲ, οὐκ οἶδ' ὅπως, ἀνόητον ἀπολογίαν ὑπὲρ τοῦ Πέτρου συντιθέασι, λέγοντες τολμηρῶς, ὅτι οὐκ ἠρνήσατο ο Πέτρος, ἀλλ' εἶπεν, ὅτι «Οὐκ οἶδα τὸν ἄνθρωπον,» τουτέστι, Φιλίν ἄνθρωπον οὐκ οἶδα, ἀλλὰ Θεὸν ἄνθρωπον γενόμενον. Φεύστην τε γὰρ ποιοῦσι τὸν Κύριον, καὶ τῇ ὑφῇ τοῦ συμβιβάσαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς διηγήσεως. Αλλά

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XXIII. ut Ὑμεῖς ergo es Filius Dei? Qui ait: Vos' dicitis me esse. At illi dixerunt: Quid adhuc desideramus testinonium? Ipsi enim audivimus ex ore ipsius.» Conviciatores quidam et intemperantes fuere qui hæc Jesu inferebant. Oportebat enim interim et diabolum nullam malitiæ speciem relinquere, sed omnia effundere, ut in omnibus natura nostra inventa sancta vinceret ac deturbaret eum. Etenim quia propter hoc naturam nostram suscepit Dominus, ut roboraret eam contra omnes diaboli artes, et ostendat quod si ab initio sobrius fuisset Adam, neutiquam esset victus; ideo omnes species diabolicæ malitiæ quæ in eum fundebantur, sustinebat, οι nos qui sequimur cum, confidamus quod in Christo natura nostra vicerit, et ne formidemus ad ullum opprobrium vel triste. Idcirco et perculitur, et illuditur prophetarumque ipse Dominus, quasi pseudopropheta irridetur. Nam e Vaticinare nobis, quis est qui te percussit,» eo tendit, ut illum subsannarent, et dicerent impostorem, qui seipsum prophetam fecisset. • Ει prophetam fecisset. Et ut factus est dies, › norte enim ab ebriis ministris illusus et blasphematus est, seniores et dignitate præstantiores interrogant eum, num ipse sit Christus. At ipse cogitationes corum sciens, et quod, si operibus non credidissent ad persuadendum efficacioribus ***, quomodo ergo verbis suis crederent? inquit: «Si dixero vobis, non credetis. › Si enim crederetis verbis meis, quid opus erat concilio ****? «Sin interrogavero, non respondebitis.» Sæpius enim antea interrogati siluerunt, ut de baptismate Joannis, et de hoc dicto prophetæ, Dixit Dominus Domino meo: et de muliere incurvala ". Ubi igitur me audito cred:- distis “? Quando autem interrogati non siluistis? Propterea hoc dico, quod ex hoc tempore non est tempus serinonum et doctrinæ de hoc, quis sim. Si enim voluissetis, cognitus essem vobis ex signis et miraculis. Judicii autem tempus est ex hoc tempore. Videbitis igitur me Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei. Cum igitur debuissent metu trepidare, illi his auditis majori rabie concitati, perinde ac insani interrogant: Tu igitur es Filius Dei? Verum ipse medio quodam modo el ironice respondet: • Vos hoc dicitis quod ego sim.» Elenim despiciebat insaniam eorum, et intrepide eis loquebatur. Hinc autem manifestum est quod inobedientes nullam utilitatem percipiunt cum eis revelantur mysteria, sed majorem condemnationem accipiunt. Ideo illis occultandia 480 sunt. Nam hoc majoris est misericordiæ. ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ; Ὁ δὲ πρὸς αὐτοὺς ἔφη· λέγετε ὅτι ἐγώ εἰμι. Οἱ δὲ εἶπον. Τί ἔτι χρείαν ἔχομεν μαρτυρίας; αὐτοὶ γὰρ ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. • Υβρισταί τινες καὶ ἀκόλαστοι ἦσαν οἱ ταῦτα ἐπάγοντες τῷ Ἰησοῦ. Αμα γάρ του ἔδει καὶ τὸν διάβολον μηδὲ ἂν εἶδος κακίας ἐλλιπεῖν, ἀλλὰ πάντα κενωσαι· ἵνα διὰ πάντων ἡ φύσις ἡμῶν ἁγία εὑρεθεῖσα, νικήσῃ καὶ καταῤῥάξῃ αὐτόν. Επει γὰρ διὰ τοῦτο ἀνέλαβε τὴν φύσιν ἡμῶν ὁ Κύριος. ἵνα τρανώσῃ αὐτὴν πρὸς πάσας τὰς τοῦ διαβόλου μηχανὰς, καὶ δείξῃ ὅτι καὶ ἐξ ἀρχῆς, εἰ ἔνηφεν ὁ • Αδάμ, οὐκ ἂν ἡττήθη· διὰ τοῦτο πασῶν τῶν εἰδεῶν τῆς τοῦ διαβόλου κακίας ἐπ' αὐτὸν χεομένων, ἀντ ἔχεται· ἴν' οἱ μετὰ ταῦτα θαῤῥῶμεν, ὡς τῆς φύσεως ἡμῶν ἐν Χριστῷ νικησάσης, καὶ μὴ πρός τι τῶν δοκούντων ὑβριστικῶν ἡ ἀνιαρῶν ἀποδειλιῶμεν. Διὸ καὶ παίζεται, καὶ παίεται· καὶ ὁ τῶν προφητῶν Δεσπότης, ὡς ψευδοπροφήτης χλευάζεται. Τὸ γὰρ, • Προφήτευσον ἡμῖν, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε, ο εἰς τοῦτο φέρει, χλευαζόντων αὐτὸν ὡς πλάνον, καὶ προφητείαν ἑαυτῷ περιάπτοντα. ι Καὶ ὡς ἐγένετο ἡμέρα· ο τὰ γὰρ τῶν ἐμπαιγμῶν νυκτὸς ἐβλασφημε το παρὰ τῶν μεθυόντων ὑπηρετῶν· τὸ δὲ πρε σβυτέριον καὶ ἐντιμότερον μέρος ἐρωτῶσιν, εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Ὁ δὲ εἰδὼς τὰς διανοία; αὐτῶν, καὶ ὅτι εἰ τοῖς ἔργοις οὐκ ἐπίστευσαν τοῖς μᾶλλον πείθειν δυναμένοις, πῶς τοῖς λόγοις πιστεύσουσιν; • Ἐὰν ὑμῖν εἴπω, φησίν, οὐ μὴ πιστεύσητε.» ΕΙ γὰρ ἐπιστεύετε λόγοις ἐμοῖς, τις χρεία ἦν τοῦ νῦν συνεδρίου; «Καὶ ἐὰν ἐρωτήσω, οὐ μὴ ἀποκριθῆτε.» c Πολλάκις γὰρ ἐρωτηθέντες, ἀπεσιώπησαν, ὡς ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος Ιωάννου, καὶ τοῦ, «Εἶπεν ὁ Κύ ριος τῷ Κυρίῳ μου,» καὶ ἐπὶ τῆς συγκυπτούσης. Ποῦ οὖν ἀκούσαντες, ἐπιστεύσατε; πότε δὲ ἐρωτώμενος, οὐκ ἐσιωπήσατε; Διὰ τοῦτο μόνον φημί, ὅτι ἀπὸ τοῦ νῦν καιρὸς λόγων καὶ διδασκαλίας οὐκ ἔστιν ὑμῖν περὶ τοῦ τίς εἰμι· εἰ γὰρ ἐθέλετε, ἔγνωτέ με ἀπὸ τῶν γενομένων σημείων· κρίσεως δὲ καιρὸς ἀπὸ τοῦ νῦν. Οψεσθε οὖν με τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ. Δέον οὖν πτήξαι, οἱ δὲ μετὰ τοῦτον τὸν λόγον μᾶλλον ἐλύττησαν, καὶ μανιωδῶς ἐρωτῶσι· «Σὺ οὖν εἶ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ; • Ο δὲ μέσως πως καὶ εἰρωνικῶ; ἀποκρίνεται· «Ὑμεῖς τοῦτο λέγετε, ὅτι ἐγώ εἰμι: ο· Καὶ γὰρ κατεφρόνει τῆς λύττης αὐτῶν, καὶ ἀπτοήτως αὐτοῖς διελέγετο. Εντεῦθεν δὲ δῆλον, ὅτι οἱ ἀπειθεῖς οὐδὲν ὠφελοῦνται ἐκ τοῦ ἀποκαλύπτεσθαι αὐτοῖς τὰ μυστικώτερα, ἀλλὰ μᾶλλον πλείω κατά κρισιν δέχονται. Διὸ καὶ ἀποκρύπτεσθαι πρὸς τοὺς τοιούτους δεῖ· τοῦτο γὰρ μᾶλλον φιλανθρωπίας. Περὶ τῆς ἀπαγωγῆς τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν Πιλάτον. Περὶ παρ' Ηρώδου ἐξουθενήσεως. Περί των κοπτομένων γυναικών. Περὶ τῆς σταυρώ σεως τοῦ Χριστοῦ. Περὶ τοῦ μετανοήσαντος λῃστοῦ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ ταφῆς. • Καὶ ἀναστὰν ἅπαν τὸ πλῆθος αὐτῶν, ἤγαγον αὐτὸν ἐπὶ τὸν Πιλάτον. Ηρξαντο δὲ κατηγορεῖν ss. Matth. xi. **** Matth. XXI. 13 Psal. cix, 1. CAPUT XXIII. Quomodo ductus est ad Pilatum. De contempto Jesu ab Herode. De lugentibus mulieribus. De crucifiaione Christi. De latrone resipiscente. De sepul tura Christi. VERS. 1-5. Et surgens universa multitudo eorum duxit illum ad Pilatum. Cœperunt autem illum acst Luc. Χ111.

cusare, dicentes: Hunc deprehen.limus evertentem αὐτοῦ λέγοντες· Τούτον εύρομεν διαστρέφοντα τὸ genteni, ac vetantem tributa dare Cæsari, dicentem ἔθνος, καὶ κωλύοντο Καίσαρι φόρους διδόναι, λέγοντα ἑαυτὸν Χριστὸν βασιλέα εἶναι. Ὁ δὲ Πιλάτος έπε ηρώτησεν αὐτὸν λέγων· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν του δαίων; Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς αὐτῷ ἔφη· Σὺ λέγεις. Ὁ δὲ Πιλάτος εἶπε πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τοὺς ὄχλους· Οὐδὲν εὑρίσκω αἴτιον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ. Οἱ δὲ ἐπίσχυον λέγοντες, ὅτι 'Ανασείει τὸν λαὸν διδάσκων καθ' ὅλης τῆς Ἰουδαίας αρξάμενος ἀπὸ τῆς Γαλι λαίας έως ὧδε.» Προφανῶς ἐναντιοῦνται τῇ ἀλη θείᾳ. Ποῦ γὰρ ἐκώλυσεν ὁ Ἰησοῦς φόρους διδόναι, όπου γε μᾶλλον ὡς χρέος ἀποδιδόναι ἐκέλευσεν, οὕτως εἰπών, «Απόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι; ο Πῶς δὲ ἀνασείει τὸν ὄχλον; "Δρ᾽ ὡς βασιλείᾳ ἐγχει - ρῶν; Αλλ' ἀπίθανον τοῦτο παντάπασι· καὶ βουλο se Christum regem esse. Pilatus autem interrogavit euin, dicens: Tu es ille rex Judæorum? At ille respondens illi, ait: Tu dicis. Ait autem Pilatus ad principes sacerdotum et turbas: Nihil invenio nusæ tu hoc homine. At illi invalescebant dicentes: Commovet populum docens per universam Judæam, exorsus a Galilæa usque ad hunc locum.»Manifeste veritati adversantur. Ubi enim probibuit Jesus tributa dari, qui ut debita potius reddi præcepit, sic dicens, ‹ Reddite Cæsari quæ Cæsaris sunt?» Quomodo autem commovet turbam? numquid ut regna invadens? Sed incredibile lioc omnibus, nam cum agnovisset quod populus vellet ipsum regem facere, secessit: unde et Pilatus deprehendens illo μένου γὰρ αὐτὸν τοῦ πλήθους βασιλέα ποιῆσαι, rum sycophantiam, fatetur: «Nullam invenio • Nullam iuvenio noxam in homine hoc.» Videtur autem mihi ista interrogatione quam facit erga Christum, ridere calumniam. Rem enim ipsam subsannat, dicens: • Tu es rex Judzorum?, quasi sic dicat: Tu qui tam pauper, tam vllie, tam destitutus auxilio, tam nudus es, accusaris regnum ambire? floc autem deridentis est, ut diximus, eos qui in his accusabant Jesum, quod fingant talem rem attentari ab homine tam nudo atque vili, ad quam tot divitiis atque praesidiis opus est. Verum bi cum nibil aliud haberent ad sycophantiam confirmandam, clamoris utuntur auxilio, et clamaverunt contra Deum Vertum. Commovet enim, inquiunt, hoc est, seditio - sum facit populum: et don in una parte, sed a Galile: incepit, et pervenit hucusque, per mediam Judæam trausiens. Non simpliciter autem mihi videntur meminisse Galilæa, sed in terrorem Pilati”. Nam Galilæi semper seditiosi, rerumqué novatores fuere, qualis erat et Judas Galilæus, cujus recordari faciunt Pilatum, quasi ita dicentes: Cogita, prases, Judam Galilaum, qui multum vegotii fecit Romapis, facta non parva seditione populi: talis et hic est, quem oportet e medio tollere. γνοὺς ἀνεχώρησεν. Οθεν καὶ Πιλάτος ἐν καταλήψει τῆς συκοφαντίας γενόμενος, ὁμολογεῖ, ὅτι «Οὐδὲν εὑρίσκω αἴτιον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ. • Δοκεῖ δὲ μοι καὶ αὕτη ἡ ἐρώτησις, ἣν ποιεῖται πρὸς τὸν Χρι στὸν, ἐπὶ καταγέλωτι τῆς συκοφαντίας είναι. Μια κτηρίζει γὰρ τὸ πρᾶγμα λέγων· «Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; ο μονονουχί τοῦτο λέγων· Σε δ πένης, ὁ εὐτελῆς, ὁ γυμνός, ὁ ἀβοήθητος κατηγορή ἐπὶ τῷ βασιλείας ἐφίεσθαι; Τοῦτο δὲ καταγελώντός ἐστιν, ὡς ἔφημεν, τῶν ταῦτα κατηγορούντων τοῦ Ἰησοῦ, ὅτι τὸν οὕτως εὐτελῆ, καὶ γυμνὸν, τοιούτῳ πράγματι ἐπιχειρεῖν πλάττονται, πολλῶν δεομένῳ καὶ χρημάτων καὶ ἐπικούρων. Οἱ δὲ μηδὲν ἔχοντες ἄλλο πρὸς τὴν συκοφαντίαν βοήθημα, ταῖς φωναίς χρῶνται πρὸς συνεργίαν, καὶ κεκράγας: κατὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου. Ανασείει γάρ, φησί, τουτέστιν, ἀναστατεῖ τὸν λαὸν, καὶ οὐκ ἐν ἑνὶ μέρες, ἀλλ᾽ ἀπὸ μὲν τῆς Γαλιλαίας ἤρξατο, ἔφθασε δὲ ἕως ὧδε, διὰ μέσ σης τῆς Ἰουδαίας διελθών. Οὐχ ἁπλῶς δέ μοι δο κοῦσι μεμνῆσθαι τῆς Γαλιλαίας, ἀλλ᾽ εἰς φόβον τον Πιλάτον ἐνσείοντες. Καὶ γὰρ οἱ Γαλιλαίοι τοιοῦτοι ἀεὶ, στασιασταί, καὶ νεωτερισμοῖς ἐπιχειροῦντες· οἷος καὶ Ἰούδας ὁ Γαλιλαίος· οὗ καὶ εἰς μνήμην ἐμβαλεῖν ἐοίκασι τὸν Πιλάτον, μονονουχί τοῦτο λέο ὃς πολλὰ πράγματα Ῥωμαίοις παρέσχεν, ἀνα γοντες· Ἀναλόγισαι, ἡγεμὼν, τὸν Γαλιλαίον Ἰούδαν, στατώσας οὐκ ὀλίγον μέρος τοῦ λαοῦ. Τοιοῦτος καὶ οὗτος, ὃν δεῖ ἐκ ποδῶν ποιεῖσθαι. VERS. (-27. • Pilatus autem audita mentione «Ο οὖν Πιλάτος ἀκούσας Γαλιλαίαν, ἐπηρώτησεν Galilza, interrogavit mum homo Galileus 481 esset; et ut cognovit quod ad Herodis ditionem pertineret, remisit eum ad Herodeun, qui et ipse Hierosolymis erat per id tempus. Ilerodes autem viso Jesu gavisus est valde. Tenebatur enim multo jam tempore cupiditate videndi illum, eo quod audiret multa de eo, et sperabat se signum aliquod visurum ab eo fieri. Interrogabat autem eum multis sermonibus: at ipse nihil illi respondebat. Stabant autem principes sacerdotum et Scribæ acriter accusantes eum. Sprevit autem illum Hero:les cum exercitibus suis: cumque illusisset, indutum veste splendida remisit ad Pilatum; et facti sunt amici inter sese Pilatus et Herodes in * Act. v, 57. εἰ ὁ ἄνθρωπος Γαλιλαιός ἐστι, καὶ ἐπιγνοὺς ὅτι ἐκ τῆς ἐξουσίας Ηρώδου ἐστὶν, ἀνέπεμψεν αὐτὸν πρὸς Ηρώδην, ὄντα καὶ αὐτὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ἐν ταύταις ταῖς ἡμέραις. ῾Ο δὲ Ηρώδης ἰδὼν τὸν Ἰησοῦν, ἐχάρη λίαν. Ην γὰρ θέλων ἐξ ἱκανοῦ ἰδεῖν αὐτὸν, διὰ τὸ ἀκούειν πολλὰ περὶ αὐτοῦ, καὶ ἤλπιζέ τι σημεῖον ἰδεῖν ὑπ' αὐτοῦ γινόμενον. Επηρώτα δὲ αὐτὸν ἐν λέγοις ἱκανοῖς· αὐτὸς δὲ οὐδὲν ἀπεκρίνατο αὐτῷ. Εἱστήκεισαν δὲ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Γραμμα τεῖς εὐτόνως κατηγοροῦντες αὐτοῦ. Εξουθενή σας δὲ αὐτὸν ὁ Ἡρώδης σὺν τοῖς στρατεύμασιν αὐτοῦ, καὶ ἐμπαίξας, περιβαλών αὐτῷ ἐσθῆτα λαμπρόν, ἀνέπεμψεν αὐτὸν τῷ Πιλάτῳ. Εγένοντο δὲ φίλοι δ τε Πιλάτος καὶ ὁ Ἡρώδης ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρα μετ

CAP. XXIII. ἀλλήλων· προϋπῆρχον γὰρ ἐν ἔχθρα ὄντες προς eodem die. Nam antea simultas inter eos interces ἑαυτούς. Πιλάτος δὲ συγκαλεσάμενος τοὺς ἀρχιερεῖς, καὶ τοὺς ἄρχοντας, καὶ τὸν λαόν, εἶπε πρὸς αὐτούς· Προσηνέγκατέ μοι τὸν ἄνθρωπον τοῦτον, ὡς ἀπο στρέφοντα τὸν λαόν· καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἐνώπιον ὑμῶν ἀνακρίνας, οὐδὲν εὗρον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ απ τιον, ὧν κατηγορεῖτε κατ' αὐτοῦ· ἀλλ' οὐδὲ Ηρώδης· ἀνέπεμψα γὰρ ὑμᾶς πρὸς αὐτὸν, καὶ ἰδοὺ οὐδὲν ἄξιον θανάτου ἐστὶν ἐν αὐτῷ πεπραγμένον. Παιδεύσας οὖν ἀπολύσω. Ανάγκην δὲ εἶχαν ἀπολύειν ἑαυτοῖς κατὰ ἑορτὴν ἔνα. Ανέκραξαν δὲ παμπληθεί λέγοντες· Αίρε τοῦτον, ἀπόλυσον δὲ ἡμῖν Βαραββάν ὅστις ἦν διὰ στάσιν τινὰ γενομένην ἐν τῇ πόλει, καὶ φόνον, βεβλημένος εἰς φυλακήν. Πάλιν οὖν ὁ Πιλάτος προσεφώνησε, θέλων ἀπολῦσαι τὸν Ἰησοῦν. Οἱ δὲ ἀπεφώνουν λέγοντες· Σταύρωσον, σταύρωσον αὐτόν. Ὁ δὲ τρίτον εἶπε πρὸς αὐτούς· Τί γὰρ κακὸν ἐποίη σεν οὗτος; οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ. Παιδεύσας οὖν αὐτὸν ἀπολύτω. Οἱ δὲ ἐπέκειντο φωναῖς μεγάλαις, αἰτούμενοι αὐτὸν σταυρωθῆναι· καὶ κατίσχυον αἱ φωναὶ αὐτῶν καὶ τῶν ἀρχιερέων. Ο δὲ Πιλάτος ἐπέκρινε γενέσθαι τὸ αἴτημα αὐτῶν. Απέλυσε δὲ τὸν διὰ στάσιν καὶ φόνον βεβλημένον εἰς τὴν φυλακὴν, ὃν ᾐτοῦντο· τὸν δὲ Ἰησοῦν παρ ἔδωκε τῷ θελήματι αὐτῶν. Καὶ ὡς ἀπήγαγον αὐτὸν, ἐπιλαβόμενοι Σίμωνός τινος τοῦ Κυρηναίου έρχο μένου ἀπ' ἀγροῦ, ἐπέθηκαν αὐτῷ τὸν σταυρὸν φέρειν ἐπίσω τοῦ Ἰησοῦ. Ἀκολούθει δὲ αὐτῷ πολὺ πλῆθος τοῦ λαοῦ καὶ γυναικῶν, αἱ ἐκόπτοντο, καὶ ἐθρήνουν αὐτόν.» Ρωμαϊκῷ νόμῳ ἑπόμενος ὁ Πιλάτος, πέμπει τὸν Κύριον πρὸς Ηρώδην, τῷ κελεύοντι, ἔκα στον παρὰ τοῦ ἄρχοντος τῆς ἐπαρχίας αὐτοῦ κρίνεσθαι. Διὸ καὶ ὡς Γαλιλαῖον τὸν Ἰησοῦ πέμπει τῷ τῆς Γαλιλαίας υπάρχοντι. Ηρώδης δὲ ἐχάρη ἐπὶ τούτῳ, οὐχ ὡς μέλλων κερδαναί τι ψυχωφελὲς ἐκ τῆς θέας τοῦ Ἰησοῦ, ἀλλ' ἐπειδὴ ἤκους περὶ αὐτοῦ, ὅτι σοφός ἐστι, καὶ τερατουργός, εἶχεν ἀνόητον ἐπι θυμίαν, τὸ φιλόκαινον νοσῶν καὶ αὐτὸς, ὥστε ἰδεῖν τοῦτον τὸν ἀλλόκοτον ἄνθρωπον, καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ, τί λέγει. Η οὐχὶ τοιαῦτα καὶ νῦν νοσοῦμεν πολλοί; Ἐπεθύμει οὖν καὶ αὐτὸς ἰδεῖν σημείόν τι ἐκ τοῦ Ἰησοῦ, οὐχ ἵνα πιστεύσῃ, ἀλλ᾽ ὅπως ἐστιάσῃ τὴν ὄψιν· ὥσπερ ἐν τοῖς θεάτροις ὁρῶμεν τους θαυμα τοποιούς, ὄφεις καταπίνειν φαντάζοντας, καὶ ξίφη, καὶ τοιαῦτα, καὶ θαυμάζομεν. Σχεδὸν γὰρ ἐνόμιζον τὸν Ἰησοῦν εἶναι τοιοῦτόν τινα. Επηρώτα δὲ αὐτὸν ἐν λόγοις ἱκανοίς, οὕτω πως ειρωνικῶς πρὸς αὐτὸν διακείμενος, καὶ τὸ ὅλον μυκτηρίζων αὐτόν. Διὸ καὶ ὁ Ἰησοῦς οὐδὲν ἀποκρίνεται. Οίδε γὰρ πότε δεῖ ἀποκρίνασθαι, ὁ πάντα ἐν λόγῳ ποιήσας, καὶ μαρτυρηθεὶς ὑπὸ Δαυΐδ, ότι ο Οίκονομήσει τους λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει.» Τί γὰρ δεῖ ἀποκρίνεσθαι τῷ μὴ ἐρωτῶντι διὰ τὸ μαθεῖν; τί δὲ δεῖ βάλλειν τοὺς μαργα - ρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων; Μᾶλλον μὲν οὖν, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἰρήκαμεν, φιλανθρωπίας ἐστὶ τὸ σιγαν ἐν τοῖς τοιούτοις. Ο γὰρ ῥηθεὶς λόγος πρὸς τῷ μηδὲν ὠφελῆσαι, ἔτι καὶ κατακρίσεως πρόξενος ἐστι 30 f'sal. cxi, 5. serat. Pilatus autem, convocatis principibus sacerdotum et magistratibus ac plebe, dixit ad illns; Obtulistis mihi hunc hominem quasi avertentem populum, et erce ego coram vobis interrogans, nullum crimen invenio in homine isto ex iis de quibus accusatis eum, sed ne llerodes quidem: nam remisi vos ad illum, et ecce nihil dignum morte actum est ei; castigatum ergo illum dimittam. Necesse autem habebat dimittere eis in festo unum. Exclamavit auten simal universa turba, dicens: Tolle bune, et dimitte nobis Barabbam (qui propter seditionem quamdam factam in civitate et homicidium in carcerein conjectus erat). Iterum autem Pilatus locutus est ad eus; volens dimittere Jesum. At illi clamabant dicentes: Crucifige, cruciage eum. Ille autem tertio dixit ad illos: Quid enim mali fecit bic? Nullum crimen capital comperio in en. Castigatum ergo dimittam illum. At illi instabant vocibus magnis postulantes ut crucifigeretur, et invalescebant voces eorum ac summorum sacerdotum. Et Pilatus adjudicavit ut fleret quod illi postulabant. Dimisit autem illis eum qui propter selitionem et homicidium conjectus fuerat in carcerem, quem poposcerunt: Jesum vero tradidit arbitrio eorum. Et cum abducerent, apprehenderunt Simonem quendam Cyrenensein, venientem e rure: et iinposuerunt illi crucem, ut portaret post Jesum. Sequebatur autem illum multa turba populi, et mulierum quæ plangebant et lamentabantur eum. › Romanorum legein sequens Pilatus, mittit Dominum ad llerodem. Illa enimi cavet ut unusquisque a principe suæ regionis judicetur: ideo et tanquam Galilæum Jesum mittiť principi Galilææ. Ilerodes autem gaudebat, non ut animæ suæ utile quid lucraretur ex spectaculo Jesu: sed quia audierat de eo quod sapiens esset, et mira operaretur, habuit stultum desiderium, laborans curiositatis morio etiam ipse ut videret alienum hominem, et audiret quid ille diceret. Annon etiam hodie multi morbo illo laborant? Desiderabat enim et ipse signuın quoddam videre a Jesu, non ut 492 crederet, seal ut oculos oblectaret: sicut in spectaculis videmus praestigiatores apparere qui devorent serpentes et gladios, ac similis, et admiramur. Talem enim ferme Jesum esse putabat. Interrogabat antem eum sermonibus multis, et illudentis more tractabat, atque in summia ipsum subsannabat; ideo et Jesus nihil respondit. Scivit enim quando respondendum, omniaque ratione fecit, et testimonium accepit a David quod dispenset sermones suos in judicio”. Quid enim respondendum illi qui non interrogat u discal? Quid item margarita mittendae ante por cos? Imo majoris, qucmadmodum supra diximus, misericordiæ est tacere inter tales. Sermo enita dictus præterquam quod nihil prodest, adhuc majoris condemnationis causa est eis qui non atten-

dimal. Pilato sane respondit, quoniam aliquanto μείζονος τοῖς μὴ προσχοῦσι. Τῷ μέντοι Πιλάτῳ, ἐπεὶ prudentior erat Herode, etiamsi non admodum aperte. Cum enim interrogasset ille, Tu es rex Judæorum? › quid dicit Dominus? ‹ Tu dicis. › Hoc autem medium quodammodo sensuum habet. Potest enim intelligi, Vero ego sum, tu dixisti id quo«l est; et aliter intelligi potest, Ego non dico, tu dicis, potestatem habes et dicis (a). Herodi autem prorsus nihil respondit, quandoquidem illusor erat. Et vere secundum Isaiam semini malo, Aliis iniquis, his qui tunc erant, inquam, Judæis etiam exactores crant, opprimentes eos, et illusores dominabantur eis. Nam irrisoria mente et ridicula intentione Jesum videre concupiscebat, et signum ab eo spectare. Et hoc animo interrogavit eum, atque hoc tandem indicavit, illum contemptum et irrisum dimittens, et non ipse solum, sed etiam omnis exercitus ejus: qui præfer cætera convitia induit eum veste candida, remisitque ad Pilatum. Tu autem vide quomodo per omnia quae facit, diabolus irretitur et constringitur. Excitat enim opprobria et convitia contra Christum, et inde veritas magis declaratur. Nam hisce irrisionibus manifestius testantur quol Dominus non fuerit seditiosus vel rebellis. Si enim talis fuisset, neutiquam hisce ludibriis illusissent, excitato tanto pericula, et seditione totius gentis, præsertim tante et tam suspectæ, et tantum novitate rerum gaudientis. Facii sunt autem amici Pilatus et Herodes. Herodi enim argumentum amicitiæ fuit et initium, quod a Pilato ad se missus esset, quasi Pilatus non vindicaret sibi aliqua privilegia Herodis. Verumtamen vide quam discrepantia congreget diabolus, solum ut Christo mortem præparet. In unam enim conspirationem copulat et conciliat inimicos. Non confundimur igitur nos, siquidem ille inimicos pacificat ut Christum occidat, uos propter salutem nostram neque 483 amicos servamus in officio; Postquam autem missus est Pilato, vide quomodo iterum refulgeat veritas: Obtulistis mihi, inquit Pilatus, hominem hunc ut subvertentem populum, et nihil morte dignum in eo invenio: sed neque Herodes. Vides duorum hominum, quorum alter præses, alter rex, testimonium omnino verum? Neque ego, inquit, neque rex Herodes iuvenimus ullam causam in eo. Quid dicent ad hæc Judæi? Judices ipsi testantur quod culpa careat homo, et vos accusantes nullum adducitis testimonium. Quibus credendum? Papæ I quomodo vincit veritas? Tacet Jesus, et testificantur pro eo inimici. Clanant Judri, et nemo adstipulatur corum clamoribus. Molior autem erat Pilatus, et minime pro veritate constans. Timebat enim calumniam, ne accusaretur quod rebellem absolvisset, Non enim didicit: Terrorem vestrum ne timeamus, sed Dominus ipse mili erit timor. e Castigatum, inquit, dimittan, hoc est, emendatum per flagella, Necesse autem habebant Romani per diem festum εὐγνωμονέστερος ἦν Ηρώδου, ἀποκρίνεται, κἂν μὴ πάνυ σαφῶς. Ἐρωτήσαντος γὰρ ἐκείνου, ο Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;» τί φησιν ὁ Κύριος; • Σὺ λέγεις.» Τοῦτο δὲ μέσην πως ἔχει τὴν διάνοιαν. Δύναται γὰρ νοηθῆναι καὶ, ὅτι ἀληθῶς ἐγώ εἰμι, σὺ τὸ ὂν εἶπας· δύναται δὲ καὶ ἄλλως, ὅτι Ἐγὼ οὐ λέγω, σὺ λέγεις, ἐξουσίαν ἔχεις καὶ λέγεις. Πρώτη δὲ οὐδ' ὁπωσοῦν ἀποκρίνεται, οἷα τὸ ὅλον ἐμπαίκτη Εντι. Καὶ γὰρ ὄντως, κατὰ τὸν Ἡσαΐαν, τῷ σπέρο ματι τῷ πονηρῷ, τοῖς υἱοῖς τοῖς ἀνόμοις, τοῖς τότε, λέγω, Ἰουδαίοις καὶ πράκτορες ἦταν καλαμώμενοι αὐτοὺς, καὶ ἐμπαίκται κυριεύοντες αὐτῶν. Ὅτι δὲ καὶ τοιούτῳ σκοπῷ παικτικῷ καὶ γελοιώδει ἐπεθύμει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν, καὶ σημεῖον ἐξ αὐτοῦ θεάσασθαι, καὶ τοιαύτῃ γνώμῃ ἠρώτα αὐτὸν, ἔδειξε τὸ τέλος. Εξουθενήσας γὰρ αὐτὸν, καὶ ἐμπαίξας, ἀπέλυσε καὶ οὐκ αὐτὸς μόνος, ἀλλὰ καὶ τὰ στρατεύματα αὐτοῦ, ὅ πάσης ὕβρεως ἐπέκεινα· περιβαλὼν δὲ ἐσθῆτα λαμπράν, ἔπεμψεν αὐτὸν τῷ Πελάτῳ. Σὺ δέ μοι ὅρα πανταχοῦ δι' ὧν ποιεῖ, συμποδιζόμενον τὸν διάβολος. Ποιεῖ γὰρ τοὺς ἐμπαιγμούς καὶ τὰς ὑδρει; ταύτας κατὰ Χριστοῦ, δείκνυται δὲ μᾶλλον ἐντεῦθεν ἡ ἀλήθεια. Δι' ὧν γὰρ παίζουσιν, αριδηλότατα μαρ τυροῦσιν, ὡς οὐ στασιαστὴς καὶ ἀντάρτης ὁ Κύριος. Εἰ γὰρ τοιοῦτος ἦν, οὐκ ἂν ἔπαιζον, τηλικούτου ἐπηρτημένου κινδύνου, καὶ ἐπαναστάσεως ὅλου τοῦ ἔθνους ὑποπτευομένης, καὶ ταῦτα τηλικούτου ἔθνους, καὶ οὕτω ταῖς καινοτομίαις χαίροντος. «Εγένοντο δὲ, φησί, φίλοι ὅ τε Πιλάτος καὶ ὁ Ηρώδης.» Τ γὰρ τὴν ὑποκείμενον τῷ Πρώδη πεμφθῆναι ὑπὸ Πιλάτου πρὸς αὐτόν, ἀρχὴ φιλίας ἔδοξεν, ὡς μὴ σφετεριζομένου του Πιλάτου τα προνόμια του Ηρώ δου. Πλὴν ὄρα πανταχοῦ καὶ τὰ διεστῶτα συνάγοντα τὸν διάβολον, ἵνα μόνον τῷ Χριστῷ σκευάσῃ τὸν θά νατον, καὶ μίαν σύμπνοιαν συγκροτοῦντα, καὶ τοῖς ἐχθροὺς φιλιοῦντα. Οὐκ αἰσχυνόμεθα οὖν ἡμεῖς, εἴγε τούτου καὶ τοὺς ἐχθροὺς εἰρηνεύοντος, ένα Χριστὴν ἀποκτείνῃ, ἡμεῖς διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν, οὐδὲ κάν τοὺς φίλους ἐν τῇ πρὸς ἡμᾶς φιλία τηρήσομεν; Ἐπεὶ δὲ ἀνεπέμφθη πάλιν τῷ Πιλάτῳ, σκόπ:: πάλιν τὴν ἀλήθειαν λάμπουσαν. Προσηνέγκατέ μοι, φησὶν ὁ Πιλάτος, τὸν ἄνθρωπον τοῦτον ὡς διαστρέφοντα τὸν λαὸν, καὶ οὐδὲν ἄξιον θανάτου ἐν τούτῳ εὑρίσκω· ἀλλ' οὐδὲ Ἡρώδης. Ορις; δύο ἀνθρώπων, καὶ ταῦτα τοῦ μὲν ἡγεμόνος, τοῦ δ βασιλέως, ἡ μαρτυρία πάντως ἀληθής. Οὔτ᾽ ἐγώ, φησίν, οὔτε ὁ βασιλεὺς Ηρώδης εὔζομεν αἴτιόν τι ἐν αὐτῷ. Τί φήσουσι πρὸς ταῦτα οἱ Ἰουδαῖο:; Οἱ κριταὶ αὐτοὶ μαρτυροῦσιν, ὅτι ἀναίτιος ὁ ἄνθρωπος· ὑμεῖς οἱ κατηγοροῦντες, οὐδένα μάρτυρα παρηγάγετε· τίσι δεῖ πιστεύειν; Βαβα!! πως νικῇ ἡ ἀλή θεια! Σιωπῇ Ἰησοῦς, καὶ μαρτυροῦσιν ὑπὲρ αὐτοῦ οἱ ἐχθροί· βοῶσιν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ οὐδεὶς ὁ ταῖς βοαῖς ἐπιμαρτυρῶν. Μαλακός δέ τις ὁ Πιλάτος, καὶ ἥκιστα ὑπὲρ ἀληθείας ἐνστατικός. Εδεδοίκει γερ τὴν συκοφαντίαν, μήπως διαβληθῇ, ὡς τὸν ἀντάρτικ by Edit Lut. desunt, potestatem habes, et dicis,

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCA. - CAP. XXIII. ἀπολύσας. Οὐ γὰρ ἔμαθε λέγειν· Τὸν δὲ φόβον unum dimittere Judais. Tale enim folus cum Ju ὑμῶν οὐ μὴ φοβηθώμεν, ἀλλὰ Κύριο; αὐτὸς ἔσται μοι φόβος, ο Παιδεύσας οὖν, φησίν, ἀπολύσω, ο τουτέστι, σωφρονίσας διὰ μαστίγων. Ανάγκην δὲ εἶχον οἱ Ρωμαῖοι κατὰ ἑορτὴν ἀπολύειν ἕνα, χαριζόμενοι τοῖς Ἰουδαίοις. Ὑποσπόνδοις γὰρ γενομένοις τοῖς Ἰουδαίοις, ἄδειαν δεδώκασι κατὰ τὰ εἰκεῖα ἔθη καὶ νόμιμα πολιτεύεσθαι. Εθος δὲ πά τριον ἦν Ἰουδαίοις, τὸ παρὰ τοῦ ἄρχοντος ἐξαιτεῖσθαι τοὺς κατακρίτους, ὥσπερ καὶ παρὰ Σαούλ έξητήσαντο τὸν Ἰωνάθαν. Εἰ δὲ τὴν ἱστορίαν ἀγνοεῖς, μέτιθι Βασιλειῶν τὴν πρώτην, καὶ ταύτην εὑρήσεις. • Ανέκραξαν δέ, φησί, παμπληθεί, λέγοντες· Αιρε τοῦτον.» Τί τούτου χεῖρον; Τὸ ἔθνος τὸ ἅγιον εἰς φόνους ἐλύττα, ὁ ἐθνικὸς Πιλάτος τὸν φόνον ἀπετρέ πετο, τὰ ἄνω κάτω ἐγένετο. «Αἵρε τοῦτον, φασίν, ἀπόλυσον δὲ ἡμῖν Βαραββάν, ὃς στασιαστής ὢν καὶ φονεὺς, ἐβλήθη εἰς φυλακήν.» Και τρίτον ἀπολύει Πιλάτος, καὶ τρίτον ἐκεῖνοι βοῶσι κατὰ Χριστοῦ, ἵνα πάντως διὰ τοῦ τρίτου τούτου βεβαιώσωσι τὴν οἰκείαν μιαιφονίαν· καὶ τὸν μὲν ἅγιον καὶ δίκαιον ηρνήσαντο, και θώς φησιν ὁ μακάριος Πέτρος ήτήσαντο δὲ ἄνδρα φονέα χαρισθῆναι αὐτοῖ;. Τὸ γὰρ ὅμοιον ἀγαπῶσι· διὸ καὶ τῆς μερίδος αὐτοῦ γίνονται, στασιάσαντες καὶ αὐτοὶ κατὰ Ῥωμαίων, καὶ φόνων μυρίων αἴτιοι γενόμενοι καὶ τῆς ἑαυτῶν ἀπωλείας. Ταῦτα δὲ προλέγει καὶ δι' Ιερεμίου ὁ Κύριος· «Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, δέδωκα την κληρονομίαν μου εἰς χεῖρας ἐχθρων. Εγεννήθη ή κληρονομία μου ἐμοὶ, ὡς λέων ἐν δρυμῷ, ἔδωκεν ἐπ' ἐμὲ τὴν φωνὴν αὐτῆς· διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν· ο καὶ πάλιν Ὠσης, «Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ· δείλαιο! εἰσιν, ὅτι ἡσέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ ἐλυτρωσάμην αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδῆ, καὶ πεσοῦνται ἐν στόματι ρομφαία, οἱ ἄρχοντες αὐτῶν δι᾿ ἀπαιδευ σίαν γλώττης αὐτῶν.» Αγεται τοίνυν ὁ Ἰησοῦς, καὶ πρῶτον μὲν ἐπέθηκαν αὐτῷ τὸν σταυρὸν, καὶ βαστάζων ἐξῆλθεν. Οὐδὲ γὰρ κατεδέχετο τις τῶν ἄλλων βαστάσαι αὐτὸν, ἐπεὶ καὶ τὸ ξύλον ἐπικατά ρατον εἶχον. Εἶτα ευρόντες Σίμωνα τινα Κυρηναίον, ἐπέθηκαν τούτῳ τὸν σταυρὸν, ἀγγαρεύσαντες τὸν ἄνθρωπον, καὶ οἷόν τινα ἐπήρειαν αὐτῷ τοῦτον ἐπιθέντε; τὸν παρὰ τοῖς ἄλλοις ἀποτροπιαζόμενον. Αινίττεται δὲ τοῦτο οὐ μικρὸν νουθέτημα. Σταυρός Principatus enim Domini et regnum crus est. Dicit μὲν γὰρ ἐστιν ἡ νέκρωσις καὶ ἀνενεργησία τῶν παν θῶν καὶ ἀκινησία· ὁ γὰρ σταυρούμενος καθηλούται καὶ ἀπρακτεί. Ο τοίνυν κατὰ Χριστὸν διδάσκαλος ὀφείλει πρῶτον αὐτὸς τὸν σταυρὸν αἴρειν, καὶ καθηλοῦν τὰς σάρκα; αὐτοῦ τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ ἀπαθεία λαμπρύνεσθαι, εἶθ' οὕτω καὶ τοῖς ὑπηκόοις τοῦτον ἐπιτιθέναι· Σίμων γὰρ ὑπακοὴ ἑρμηνεύεται. Πληρούται δὲ κἀνταῦθα τὸ τοῦ Ἡσαΐου • Οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ· ἡ ἀρχὴ γὰρ τοῦ Κυρίου καὶ βασιλεία, ο σταυρός. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος • dæis inierant, ut liberum permitterent eis juxta legitima et consueta sua vivere. Et mos patrius erat Judais, a principe judicatos petere, sicut et a Saul petiverunt Jonathan. Quod si historiam ignoras, vade ad primum librum Regum 17, et eam invenies. › Clamaverunt autem, inquit, omnes dicentes, Tolle hunc. Quid hoc pejus? Gens sancta rabie in cædem furit, et gentilis Pilatus cælem aversatur. Et que sursum, ea deorsum vertntur. «Tolle hunc, dicunt, dimitte autem nobis Barabbam: qui cum seditiosus esset et homicida, missus erat in carcerem.» En tertio absolvit Pilatus, et tertio illi contra Christum clamant, ut omnino tertia illa clamatione cædem suam perficiant, sanctumque ac justum negent: sicut dicit beatus Petrus, Petiverunt autem virum homicidam dari sibi s: diligebant enimn similem: proinde partis illius crunt. Cum enim et ipsi contra Romanos insurrexerint, innumerabilium cædium snæque perditionis auctores erunt. Haec autem per Jeremiam prædicit Dominus, Dereliqui domum meam, reliqui hæreditatem meam ". Dedi hæreditatem meam in manus inimicorum: facia est hæ reditas mea mihi sicut leo in silva: dedit super me vocem suam: propterea odi eam.» Et iterum Oseat: ‹ Væ eis quia resilierunt a me: miseri sunt, quia impie egerunt in me. Ego autem redemi eos, ipsi vero locuti sunt contra me mendacia: et cadent in ore gladii principes eorum, propter insipientiam linguæ eorum”.» Ducitur igitur Jesus, et primum quidem imposuerunt ei crucem, et bajulans exivit. Nemo enim 484 alius eam suscipere volebat, quia habebant ut maledictum lignum. Deinde invento quodam Simone Cyrenæo, imposuerunt vi quadam ei illam, quam aversabantur alii. Insinuatur non parva adınonitio hoc loco. Crux enim est mortifica· tio affectionum, ita ut moveri nequeant et operari. Nam qui crucifigitur, clavis afligitur, et operari no. quit. Unde doctor secundum Cbristum debet prior ipse crucem tollere, et carnes suas timore Dei configere, et affectionibus carens fulgere, deinde eum etiain auditoribus imponere. Simon enim obedientia interpretatur. Impletur autem et hoc loco Isaiæ diclumn, «Cujus principatus super humerum ejus 81. 38 Acl. 131. enim Paulus, Humiliavit semetipsum usque ad mortein, mortem autem crucis: ideo et Deus exaltavit illum”,› etc. Atigitur qnia crux fuit sublimitas et gloria Jesu, merito principatus ejus dicitur, seu princeps ejus dignitas, et symbolum principatus (a). Sicut enim symbola dignitatum senatores habent, zouas alii, alii pallium: sic ctiam Christus crucem efficit regni sui symbolum. Et si bene animadverteris, invenies non aliter regnare in nobis Jesum, nisi per aflictionem: atque ita qui in deli30 Osce vil, 15-16. 81 152. 13, 6. ss Puilipp. 11, 8, 9. 17 ] Reg. xiv. 30 Jer. III, (α) Elit. Lut. omnisit in textu, ἀνέκραξαν δέ, φησί, παμπληθεὶ λέγοντες· Αἱρε τοῦτον. PATROL. GR, CXXIII. (α) In Edit. Lut. desiderantur, que proxime sequuntur.

lem. ciis vivunt, inimici sunt Christi. Ille autem potest. Εταπείνωσιν ἑαυτὸν μέχρι θανάτου, θανάτου Beri subditus Christi, et tollere crucem suan), qui σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, ο καὶ virtutis operarius est: qui venit i villa relinquens τὰ ἑξῆς. Ἐπεὶ οὖν ὁ σταυρὸς ὕψος γέγονε τῷ mandunt, et ea que sunt in mundo, et ad Jerusalemn Ἰησοῦ καὶ δόξα, εἰκότως ἀρχὴ αὐτοῦ λέγεται, illam supernam et liberam tendit. Porro quod Chri- ἤτοι ἀρχικὸν ἀξίωμα καὶ σύμβολον τῆς ἀρχῆς. α; stam multitulo populi et mulierum sequitur, insi- γὰρ οἱ συγκλητικοὶ ἔχουσι σύμβολα τῶν ἀξιωμάτων, nuat quod magna multitudo Judæorum etiam post οἱ μὲν ζώνας, οἱ δὲ μανδύας· οὕτω καὶ ὁ Κύριος crucem credet in Christum (hoc enim est sequi) et τὸν σταυρὸν τῆς οἰκείας βασιλείας σύμβολον ποιεῖn:ulieres multa. Lege Acta apostolorum, et videbis ται. Καὶ σκοπήσας εὑρήσει, ὅτι ἄλλως οὐ βασιλεύει innumera millia credentium ". Quid autem si lu- ἐν ἡμῖν ὁ Ἰησοῦς, εἰ μὴ διὰ κακοπάθειαν. Ως είχε gere et plorare mulieres Jesum sequentes, moralcın τρυφῶντες, ἐχθροὶ τοῦ σταυροῦ· ἐκεῖνος δὲ δύναται sensum secum afferat? Est enim mulier anima inὑπήκοος γενέσθαι Χριστοῦ, καὶ ἆραι τὸν σταυρὸν firmə, quæ si contritionem cordis suscipiens per αὐτοῦ, ὁ τῆς ἀρετῆς ἐργάτης. Ὁ ἐρχόμενος ἀπ' poenitentiam, luget et plorat, revera sequitur Jesu» ἀγροῦ, ὁ τὸν κόσμον τοῦτον ἀγρὸν ὄντα καταλιμqui crucifigitur et afligitur propter nostram salu - πάνων, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ ἔργα, καὶ πρὸς τὴν Ἱερ σαλήμ τὴν ἄνω τὴν ἐλευθέραν ιέμενος. ᾿Αλλὰ καὶ τῷ ἀκολουθεῖν τῷ Χριστῷ πλῆθος λαοῦ καὶ γυναικῶν, αινίττεται ὅτι πολὺ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων μετὰ τὸν σταυρόν· τοῦτο γὰρ τὸ ἀκολουθεῖν· πιστεύσουσιν εἰς αὐτὸν, καὶ γυναῖκε; δὲ πολλαί. Και ἀνάγνωθι τὰς Πράξεις, καὶ ὄψει μυριάδας τῶν πιστευόντων. Μήποτε δὲ καὶ τὸ θρηνεῖν καὶ κόπτεσθαι τὰς ἀκολουθούσας γυναῖκας τῷ Ἰησοῦ, συμβαλεῖται ἡμῖν εἰς ἦθος; Ἔστι μὲν γὰρ γυνή, ψυχή ασθενής αὕτη δὲ ἐὰν συντριβὴν καρδίας δεξαμένη διὰ τῆς μετανοίας, πενθῇ καὶ κόπτηται, τότε όντως, έχον λουθεῖ τῷ Ἰησοῦ, τῷ σταυρουμένῳ καὶ κακουχουμένῳ διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν. VeRs. 28-31.‹ Conversus autem ad illas Jesus dixit: Filia Jerusalem, nolite fere super me, sed super vobis ipsis flete, et super fliis vestris, quonian ecco venient dies in quibus dicent: Beale steriles, et ventres qui non genuerunt, et ubera quæ non lactaverunt *. Tunc incipient dicere montibus: Cedile super nos; et collibus: Cooperite nes. Quia si in humido ligno hæc faciunt, in arida quid Bet?» Mulieres quidem (hominum genus est facile lacrymans et plorans quasi grave quiddam accidisset Domino) plorant, compassionem præ se ferentes magnam et injustitiam lamentantes. At ille non approbat, sed magis increpat illas. Voluntario enim paulebatur. 485 Non decet autem lamentari eum qui sponte et pro salute omnium patitur, sed congruum est ut ille magis laudibus efferatur et celebretur. Per crucem enim et mors destructa est, et infernus captivus est. Lamenta enim non his qui sponte, sed qui gravate patiuntur consolationem afferunt. Proinde Dominus illas quæ ipsum lugebaut, increpat. Admonet autem ut ad futura mala respiciant, et propter illa plorent, quando mulieres inhumane cocturæ sunt filios suos, et venter qui portavit, ille iterum miserabiliter fructum suum recipiet. Si enim in me talia fecerunt Romani, in me ligno bumido, feraci et semper virenti, et semper vitali propter deitatem, et per doctrinas fructnum meorum alente omnes: in vobis, populo inquam arido, ligno sterili ab omni vivifica justitia, et nullum fructum aferente, quid non facient? Si enim quamdam vitalem operationem boni haberetis, fortassis digni essetis, quibus quodammodo parceretur: nunc au- ¿ēm quasi lignum aridum in combustionem et corruptionem eritis. VERS. 32 38. ‹ Ducebantur autem et alii duo faci3 Isa. Liv. 38 Acl. II, VΙ. · Στραφεὶς δὲ πρὸς αὐτὰς ὁ Ἰησοῦς εἶπε· θυγα τέρα; Ἱερουσαλήμ, μὴ κλαίετε ἐπ᾿ ἐμὲ, πλὴν ἐπ' ἑαυτὰς κλαίετε, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ὑμῶν· ὅτι ιδού έρχονται ἡμέραι, ἐν οἷς ἐροῦσι· Μακάριαι αἱ στεί · ραι, καὶ κοιλίαι αἱ οὐκ ἐγέννησαν, καὶ μαστοὶ οἱ οὐκ ἐθήλασαν. Τότε ἄρξονται λέγειν τοῖς ὄρεσι· Πέσετε ἐφ' ἡμᾶς, καὶ τοῖς βουνοῖς· Καλύψατε ἡμᾶς. Ὅτι εἰ ἐν τῷ ὑγρῷ ξύλῳ ταῦτα ποιοῦσιν, ἐν τῷ ξηρά τί γένηται;, Αἱ μὲν γυναῖκες (φιλόδακρυ γὰρ τὸ γένος καὶ πολύθρηνον ὡς δεινοῦ τινος ἐπισυμβαίνον τος τῷ Κυρίῳ) θρηνοῦσι, τὸ συμπαθὲς ἐνδεικνύμε ναι, καὶ τὴν ἀδικίαν ἀποδυρόμεναι. Ο δὲ οὐκ ἀποδέχεται, ἀλλὰ μᾶλλον ἐπιτιμᾷ αὐταῖς. Ἐκουσίως γὰρ ἔπασχε, τῷ δὲ ἑκουσίως πάσχοντι, καὶ ἐπὶ σω τηρία πάσης τῆς φύσεως, οὐ τὸ θρηνεῖσθαι, ἀλλὰ τὰ κροτεῖσθαι προσήκει καὶ εὐφημεῖσθαι. Διὰ γὰρ τοῦ σταυροῦ καὶ θάνατος λέλυται, καὶ ᾄδης ᾐχμαλώτι σται. Οἱ θρῆνοι γὰρ οὐ τοῖς ἐκουσίως, ἀλλὰ τοῖ; ἀκουσίως πάσχουσι παράκλησιν φέρουσιν. Επιτιμή μὲν οὖν αὐταῖς κοπτομέναις αὐτὸν; Παραινεῖ δὲ πρὸς Ο τὰ μέλλοντα κακὰ βλέπειν, καὶ ἐπ' ἐκείνοις κόπτε σθαι, ὅτε γυναίκες ἐψήσουσι τὰ τέκνα αὐτῶν ἀνελεη μόνως, καὶ ἡ ἐνέγκασα γαστήρ αὐτὴ πάλιν τὸ γεν νηθὲν ἐλεεινῶς ὑποδέξεται. Εἰ γὰρ ἐν ἐμοὶ τοιαῦτα ἐπεδείξαντο οἱ Ρωμαῖοι, ἐν ἐμοὶ τῷ ὑγρῷ ξύλῳ, τῷ ἐγκάρπῳ, καὶ ἀειθαλεῖ, καὶ ἀειζώῳ διὰ τὴν θεότητα, καὶ διὰ τῶν καρπῶν μου τῆς διδασκαλίας τρέ φοντι πάντας· ἐν ὑμῖν, τῷ λαῷ, φημί, τῷ ξηρ ξύλῳ, τῷ πάσης δικαιοσύνης ζωοποιοῦ ἐστερημένῳ, καὶ μηδένα καρπὸν φέροντι, τί οὐκ ἂν ἐπεδείξαιντο; Εἰ μὲν γὰρ εἴχετε ζωτικήν τινα ενέργειαν τοῦ ἀγα θοῦ, ἴσως ἂν φειδοῦς ἠξιώθητε μετρίας γοῦν· νῦν δὲ ὡς ξηρὸν ξύλον εἰς καῦσιν καὶ εἰς διαφθοράν ἔσεσθε. • Ἤγοντο δὲ καὶ ἕτεροι δύο κακούργοι σὺν αὐτῷ

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. CAP. XXIII. ἀναιρεθῆναι. Καὶ ὅτε ἐπῆλθον ἐπὶ τὸν τόπον τὸν norosi cui eo, ut interficerentur: et postquam veλεγόμενον Κρανίον, ἐκεῖ ἐσταύρωσαν αὐτὸν, καὶ τοὺς κακούργους, δν μὲν ἐκ δεξιῶν, ὃν δὲ ἐξ ἀρι στερῶν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἔλεγε· Πάτερ, άφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οίδασι τι ποιοῦσι. Διαμεριζόμενοι δὲ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, ἔβαλον κλήρους. Και ειστήκει ὁ λαὸς θεωρῶν. Εξεμυκτήριζον δὲ καὶ οἱ ἄρχοντες συν αὐτοῖς λέγοντες· άλλους έσωσε, σωσάτω ἑαυτὸν, εἰ οὗτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ τοῦ Θεοῦ ἐκλεκτός. Ενέπαιζον δὲ αὐτῷ καὶ οἱ στρατιῶται προσερχόμενοι, καὶ διος προσφέροντες αὐτῷ, καὶ λέγοντες· Εἰ σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, σῶσον σεαυτόν. Εν δὲ καὶ ἡ ἐπιγραφὴ γεγραμμένη ἐπ' αὐτῷ γράμμασιν Ελληνικοῖς, καὶ Ῥωμαϊκοίς, καὶ Ἑβραϊκοῖς· Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.» Πονηρὰν δόξαν nerunt in locum qui vocatur Calvaria, ibi crucifiverunt eam et facinorosos, unum a dextris, alterum a sinistris. Jesus autem dicebat: Pater, remitte illis, nesciunt enim quid faciunt. Dividentes vero vestimenta ejus, miserunt sortem. Et stabat populus speclans, et deridebant eum principes cum cis, dicentes: Alios servavit, servet seipsum, si hic est ille Christus, Ille Dei electus. Illudebant autem ei et milites, accedentes et acetum offerentes ei, dicentesque Si tu es ille rex Judæorum, salvum te fac. Erat autem et inscriptio scripta super cum litteris Græcis, et Latinis, et Hebraicis: llic est res Julæorum. › Diabolus volens Dominum magna infamia aspergere, facit crucifigi cum eo et latrones: sed κατασκευάζειν ἐθέλων τοῦ Κυρίου ὁ διάβολος, καὶ vide quomodo et uno privatus sit, et hoc ad majorem gloriam Domini cesserit. Nam aliorum cruces nemo requirit, totus autem mundus a cruce ista pendet. Ει manifeste hic ostenditur Dominum uon esse iniqnum sicut latrones, sed omnis justitiæ principem. Ducunt autem eum ad locum Cranii, ubi dicunt primum parentem nostrum sepultumi esse: ui ubi per lignum casus, illic et per lignum resurrectio fiat. Jesus vero eximiam mansuetudinein declaraus, pro illis precatur: «Pater, remitte eis, dicens: nesciunt enim quid faciunt.» Et utique dimissum fuisset eis peccatum, nisi deinceps iu incredulitate mansissent. Diviserunt vero vestimen. ta ejus. Cujus gratia? Forsitan et multi ipsis indigebauit, fortassis autem, quod et verius, hæc ad majorem contumeliams per lasciviam fecerunt. 486 Quid enim pretiosum videbant in his vestibus? Ridentes igitur et contumelia afficientes, talia fecerunt. Ubi enim ei principes subsannabant, quid non de reliquo vulgo cogitandum? ‹ Alios servavit, servet seipsum, si hic est ille Christus, ille Dei electus. › Iloc dicebat per illos diabolus. Sicut enim in pinna templi, ita et hoc loco dicit, invidens saluti nostra per crucem, quam volens impedire omnes. movebat machinas. Acetumn vero offerebaut milites, quasi regi quodammodo ministrantes ut biberet. Vide autem et aliam machinam diaboli, quæ in ipsum vertitur. Qui enim tribus litterarum characteribus rebellionem Jesu invulgarat quodammodo, ut neminem praetereuntium lateret, quasi propter hoc suspensus esset, quod regem se fecisset: hoc jam, etiamsi non e mente scribentis, symbolumn factum est quod potentissimi gentium, quales Romani: et sapientissimi, quales Græci: et religiosissimi, quales Hebraei, Christi regno subjiciendi essent, et ipsum prædicare debeant. De hoc autem plura et sublimiora in Evangelio Joannis diximus. λῃστὰς ἐποίει συσταυροῦσθαι αὐτῷ. Ἀλλ' ὅρα πῶς καὶ τὸν ἕνα ἀφηρέθη, καὶ μᾶλλον πρὸς δόξαν πλείω τοῦ Κυρίου τοῦτο γέγονε. Τῶν μὲν γὰρ οἱ σταυροί οὐδὲ ἐζητήθησαν, τοῦ δὲ πᾶς ὁ κόσμος ἐκκρέμαται· καὶ προδήλως ἐντεῦθεν δείκνυται, τὸ μὴ ἄνομον εἶναι τὸν Κύριον, ὡς οἱ λῃσταὶ, ἀλλὰ πάσης διο καιοσύνης ἀρχηγόν. "Αγουσι δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸν τόπον τοῦ Κρανίου, ἔνθα φασὶ τὸν προπάτορα τεθάφθαι· ἵνα όπου διὰ ξύλου πτῶμα, ἐκεῖ καὶ ἡ διὰ τοῦ ξύλου Έγερσις γένηται. Ἰησοῦς δὲ ὑπερβολὴν πραότητος ἐνδεικνύμενος, ὑπὲρ αὐτῶν εὔχεται, ο Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς, λέγων· οὐ γὰρ οίδασι τι ποιοῦσι.» Καὶ μέντοι ἀρέθη ἂν αὐτοῖς τὸ ἁμάρτημα, εἰ μὴ μετὰ ταῦτα τῇ ἀπιστίᾳ ἐνέμειναν. Τίνος δὲ ἕνεκεν διαμερίζονται τὰ ἱμάτια αὐτοῦ; Ίσως μὲν καὶ χρήζοντες οἱ πολλοὶ αὐτῶν, τάχα δὲ, ὁ καὶ μᾶλλον ἀληθέστερον, ὕβρει τοῦτο καὶ ἀκολασίᾳ ποιοῦντες· τί γὰρ που λυτελὲς ἑώρων ἐν τοῖς ἱματίοις; Γελώντες οὖν καὶ ὑβρίζοντες, τοιαῦτα εἰργάζοντο. Όπου γὰρ οἱ ἄρχοντες ἐμυκτήριζον, τί χρὴ περὶ τοῦ κοινοῦ πλήθους λογίζεσθαι; • Αλλους ἔσωσε, σωσάτω έαυ τὸν, εἰ οὗτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ τοῦ Θεοῦ ἐκλεκτός.» Τοῦτο ἔλεγε δι' αὐτῶν ὁ διάβολος. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ πτερυγίου τοῦ ἱεροῦ, οὕτω κἀνταῦθα τοιαῦτά φησι· βασκαίνων τῇ διὰ τοῦ σταυροῦ σωτηρίᾳ, καὶ περικόψαι βουλόμενος ταύτην πάσαις, ὡς ἐνῆν, μηχαναίς. Οξος δὲ προσέφερον οἱ στρατιῶται, ὡς βασιλεῖ δῆθεν ὑπηρετοῦντες, πρὸς τὸ πιεῖν. Ορα δὲ καὶ ἑτέραν μηχανὴν τοῦ διαβόλου, κατ' αὐτοῦ περιτρεπομένην. Ὁ μὲν γὰρ τρισὶ χαρακτήρσι γραμμάτων ἐξεπόμπευε δῆθεν τὴν ἀνταρσίαν τοῦ Ἰησοῦ, ἵνα μηδένα λανθάνοι τῶν παριόν των, ὡς διὰ τοῦτο κρέμαται, διότι βασιλέα ἑαυτὸν ἐποίει· τὸ δὲ, κἂν μὴ ὁ σοφὸς τοῦ κακοποιῆσαι συνίει, σύμβολον ἦν τοῦ κράτιστα τῶν ἐθνῶν, ὁποῖοι οἱ Ρωμαῖοι, καὶ σοφώτατοι, ὁποῖοι Ελληνες, καὶ θεοσεβέστατοι, ὁποῖον τὸ γένος τῶν Εβραίων, ὑπὸ τῇ βασιλείᾳ τοῦ Ἰησοῦ τεθήσεσθαι, καὶ ἀνακηρύξειν αὐτόν. Εἴπομεν δὲ περὶ τούτων καὶ ἐν τῷ • Εἷς δὲ τῶν κρεμασθέντων κακούργων ἐβλασφή μει αὐτὸν λέγων· Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, σῶσον σεαυτὸν καὶ ἡμᾶς. Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ ἕτερος ἐπετίμα αὐτῷ, λέγων· Οὐδὲ φοβῇ σὺ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐν τῷ αὐτῷ κρίματι εἶ; καὶ ἡμεῖς μὲν δικαίως άξια γὰρ κατὰ Ἰωάννην πλείω καὶ ὑψηλότερα. Vers. 39-43. ‹ Unus autem de his qui pendebant facinorosis, convicia dicebat in eum, dicens: Si tu es Christus, scrva teipsum et nes. Respondeus autem alter increpabat eum, dicens: Ne times quidem tu Deum quod in cadem damnatione es? et nos

quidem juste: nam digna facis recipimus: hic vero & ὧν ἐπράξαμεν ἀπολαμβάνομεν· οὗτος δὲ οὐδὲν nihil mali gessit. Et dicedat ad Jesum: Domine, me- ἄτοπον ἔπραξε. Καὶ ἔλεγε τῷ Ἰησοῦ· Μνήσθητί imento mei cui veneris in regnum tuum). Et dixit μου, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ σου. Καὶ illi Jesus: Amen dico tibi, hodie mecum eris in εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν λέγω σοι, σήμερον μετ᾿ paradiso. Quomodo igitur alii evangeliste duos ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ.» Πῶς οὖν οἱ ἕτεροι latrones dicunt convitia in eum jecisse? Verisimite εὐαγγελισταὶ τοὺς δύο λῃστάς φασι κατηγορεῖν αὐautem est quod primum quidem duo eum convitiati τοῦ; Ἐν ἀρχῇ μὲν εἰκὸς τοὺς δύο κατηγορεῖν αὐτοῦ, sint, deinde unus eorum cordatior agnoscens bonita- εἶτα τὸν ἕτερον αὐτῶν ἀγχίνουν ὄντα, ἐπιγνώναι tem et divinitatem Jesu ex voce quam fecit pro τὴν Ἰησοῦ ἀγαθότητα καὶ θεότητα ἐκ τῆς φωνῆς, crucifigentibus: c Pater, dicens, remitte eis;» quæ ἧς ἐποιεῖτο ὑπὲρ τῶν σταυρούντων, ο Πάτερ, λέγων, vox non solum omni misericordia plena est, sed et ἄφες αὐτοῖς.» Οὐ μόνον γὰρ πάσης φιλανθρωπίας magnam auctoritatem præ se fert. Non enim dixit: γέμει, ἀλλὰ καὶ αὐθεντίαν πολλὴν ἐνδείκνυται ἡ Domine, oro, dimitte eis, sed simpliciter sie magna φωνή. Οὐ γὰρ εἶπε, Κύριε, παρακαλώ, άφες αὐτοῖς, potestate: ‹ Pater, remitte eis. › Ex hac igitur voce ἀλλ᾽ ἁπλῶς οὕτως καὶ ἐξουσιαστικώς, ο Πάτερ, agnoscens, qui prius erat blasphemus, Jesum verum ἄφες αὐτοῖς. ο Ἐκ ταύτης οὖν τῆς φωνῆς ἐπιγνούς regen, confutat et alterum latronem, et ad Jesum di- ὁ πρότερον βλάσφημος, τὸν Ἰησοῦν ἀληθινὸν βασι cit: «Memento mei in regno tuo. • Quid igitur Domi- λέα ἐπιγινώσκει, ἐπιστομίζει δὲ καὶ τὸν ἕτερον ληnus? ‹ Hodie mecum eris in paradiso.» Sicut homo στὴν, καὶ πρὸς τὸν Ἰησοῦν λέγει ο Μνήσθητί μου quidem in cruce, Deus autena ubique, et illic, et in para- ἐν τῇ βασιλείᾳ σου.» Τί οὖν ὁ Κύριος; • Σήμερον diso implens omnia, et nusquam absens. Quærunt au- μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. ο ὺς μὲν γὰρ tem quidanı, quomodo dicente Domino latroni: ‹ Hoἄνθρωπος,· ἐν σταυρῷ, ὡς δὲ Θεὸς, πανταχού, die mecum eris in paradiso, › Paulus dixit quod nullus κἀκεῖ, κὰν τῷ παραδείσῳ, πάντα πληρῶν, καὶ μηsanctorum receperit promissionem "? Et quidam di- δαμοῦ ὤν. Ζητήσουσι δέ τινες· Πῶς τοῦ Κυρίου cunt quod Apostolus non de omnibus sanctis asseλέγοντος τῷ λῃστῇ, ο Σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ rat quod non receperint repromissionem, sed ἐν τῷ παραδείσῳ, ο ὁ Παῦλος ἔφη·· Οὐδεὶς de his quos ipse solum enumeravit. Enumeravit τῶν ἁγίων ἐκαμίσατο τὴν ἐπαγγελίαν;. ο Καί τινες 487 autem alios quidem multos, latronis au- λέγουσιν, ὅτι ὁ ᾿Απόστολος οὐ περὶ πάντων τῶν ἁγίων tem non memisit. Audi enim quid dicat, bi omnes, ἀπεφήνατο τὸ μὴ κομίσασθαι τὴν ἐπαγγελίαν, demonstrando eos quos sermo enumerat, quibus la- ἀλλὰ περὶ ὧν ἀπηριθμήσατο μόνον· ἀπηριθμήtro connumeratus non est. Alii autem dixerunt σατο δὲ ἄλλους μὲν πολλούς, τοῦ δὲ λῃστοῦ οὐδὲ ἐπquod latro nondum sortitus sit in paradiso conver- μνήσθη. Ακουε γὰρ τί φησιν· Οὗτοι πάντες, δει sationem: sed quia invariabilis sit et mentiri ne- κτικῶς πρὸς τοὺς ἀπηριθμημένους τὸν λόγον ἀναqueat Domini promissio, ideo dictum esse, lodie φέρων, οἷς ὁ λῃστὴς οὐ συνηρίθμηται. Ετεροι δὲ mecum eris iu paradiso.» Est enim et hæc species ἔφασαν, ὅτι οὐδὲ ὁ λῃστὴς οὔπω ἔτυχε τῆς ἐν phraseos in verbis Dominicis, ut de futuris loquatur τῷ παραδείσῳ διαγωγῆς, ἀλλ' ἐπειδὴ ἀμετάθετος tanquam de his quæ jam fiant: ut cum dicit: καὶ ἀδιάψευστος ἡ τοῦ Κυρίου ὑπόσχεσις, διὰ • Qui non credit, jam judicatus est 36 ) et rursuin: τοῦτο εἰρῆται το, ο Σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ ‹ Qui sermones meosaudit et credit, in judicium uon παραδείσῳ. ο Ἔστι γὰρ καὶ τοιοῦτον εἶδος, φασίν, venit, sed transivit de morte in vitam.» Alii auἐν τοῖς τοῦ Κυρίου βήμασιν, ἐν οἷς περὶ τῶν ἔσεtein torquent verbum, punctum facientes post ‹ hoσθαι μελλόντων, ώς ήδη γενομένων διέξεισιν. Ὡς όταν die, › ut sit is sensus dicti, Amen dico tibi hoλέγῃ· «Ο μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται,» καὶ πάλι die:» deinde, & Mecum eris in paradiso, adji «Ο τῶν λόγων μου ἀκούων, καὶ πιστεύων, εἰς κρίσιν cientes. Quidam vero, qui maxime sensum assequi οὐκ ἔρχεται, ἀλλὰ μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς visi sunt, sic exponunt: Repromissa nobis bona τὴν ζωήν. ο "Αλλοι δὲ ἐκβιάζονται τὸ ῥῆμα, στίξοντες non sunt ingressus in paradisum, vel reditus, sed εἰς τὸ «Σήμερον, › ἵν᾽ ᾖ τὸ λεγόμενον τοιοῦτον· 1≥gnum cœlorum: unde et oramus, ‹ Veniat regnum «Αμήν λέγω σοὶ σήμερον· εἶτα τὸ, «μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ › non conversatio illa in paradiso. Neque ἐν τῷ παραδείσῳ, ο ἐπιφέροντες. Τινὲς δὲ οἱ μάλιστα enim mibi dicat aliquis quod idem sit paradisus et επιτυχεῖν δόξαντες, οὕτως ἐξηγοῦνται· Τὰ ἐπηγγελ regnum. Bona enim regni neque auris audivit, μένα ἡμῖν ἀγαθὰ οὐκ εἰς τὸν παράδεισον διαγωγή neque oculus vidit, neque in cor hominis ascendeἐστιν ἢ ἐπάνοδος ἀλλ' ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· runt». › Paradisum autein et oculus Adæ vidit, et Οθεν καὶ προσευχόμεθα, «Ελθέτω ἡ βασιλεία σου, ο auris audivit de eo. c De omnibus enim lignis, in- οὐχ ἡ ἐπὶ τοῦ παραδείσου διατριβή. Μὴ γάρ μοι φαίη quit, ‹ quæ sunt in paradiso, edens comede "., Nam τις, ὅτι ταυτὸν παράδεισος καὶ βασιλεία. Τὰ μὲν licet unum tantum liguum interdictum sit eis, laγὰρ ἀγαθὰ τῆς βασιλείας ούτε οἷς ἤκουσεν, οὔτε men et ipsum viderunt, et de ipso audierunt. Et in ὀφθαλμὸς εἶδεν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη " * Hebr. II, 13. * Joan. III, 18. 37 Joan. v, 24. 30 Matth. vi, 10. 39 1 Cor. 11, 6. ** Gen. 11, 16. Ex collatione codd. Venet. S. Marci. tuum Cod. 30, είσοδός ἐστιν ἡ ἐπάνοδος.

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUC.E. -O CAP. XXIII. τὸν δὲ παράδεισον καὶ ὀφθαλμὸς εἶδε τοῦ Ἀδάμ, καὶ cor hominis ascendit: lalabatur enim in spiritu οὖς ἤκουτεν αὐτοῦ «ἀπὸ παντὸς γάρ, φησί, ξύλου Adam, alioqui tantam operationem cum lætitia in τοῦ ἐν τῷ παραδείσω βρώσει φαγεῖ. ο Καν γὰρ καὶ agricultura nen obivisset. Atque ideo non est conἐν ξύλον ἀπείρητο αὐτῷ, ἀλλ' οὖν καὶ τοῦτο ἐθεάτο, trarium quod Paulus dicit. Latro itaque paradisum καὶ περὶ αὐτοῦ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου sortitus est, nou autem assecutus est regnum: ἀνέβη· εὐφραίνετο γὰρ λογικῶς ὁ Ἀδάμ· οὐ γὰρ assequetur autem, quando etiam omnes quos Panδή που τοιαύτην ἐργασίαν καὶ εὐφροσύνην γεωργι lus enumeravit: nunc autem hoc tempore paradiκὴν μετίει. Ωστε οὐδὲν, φησί, ἐναντίον ὁ Παῦλος λέ- sum habet, qui est pars spiritualis quietis. Hæc γει. Ο γὰρ λῃστὴς τοῦ μὲν παραδείσου τετύχηκε, quidemn multi surpenumero dixerunt. Dicendum auτῆς δὲ βασιλείας οὐκ ἔτυχε· τεύξεται δὲ, ὅτε καὶ tem est idem esse regnum cœlorum et paradisub). πάντες οὓς ἀπηριθμήσατο ὁ Παῦλος. Τέως δὲ πως Nihil prohibet ergo et Dominum vera dicere, et Paulτὸ παρὸν τὸν παράδεισον ἔχει, ὅς ἐστι χωρίον πνευ- lum. Nam latro quidem est in paradiso, hoc est ματικῆς ἀναπαύσεως. Ταῦτα μὲν οὖν πολλοὶ πολλά- regno, et non solus ipse, sed etiam omnes quos enuκις ἔφασαν· ἔστι ἓξ εἰπεῖν, ὅτι εἰ καὶ ταυτόν ἐστι merat Paulus. Atqui non fruitur perfecta bonoru: βασιλεία οὐρανῶν καὶ παράδεισος, οὐδὲν κωλύει καὶ participatione. Nam sicut condemnati in regiis mom τὸν Κύριον ἀληθεύειν, καὶ τὸν Παῦλον. Ο γάρ λη- sunt, sed in custodiis clausi tenentur in deputatis στὴς ἔστι μὲν ἐν παραδείσι, ἤτοι τῇ βασιλείᾳ, καὶ pouie, honorabiles vero et in regius ingrelium - οὐ μόνον αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ πάντες οἷς ἀριθμεῖται ὁ tur, et nunc in eis versantur: deinde cum veΠαῦλος· οὐ μέντοι απήλαυσε τῆς τελείας τῶν ἀγαθῶν merit tempus distributionis regalium donorum, κληρουχίας. Ωσπερ γὰρ οἱ κατάκριτοι ἐπὶ τῶν βα illa assequuntur: ita et sancti tametsi nondum σιλείων οὐκ εἰσὶν, ἀλλ' ἐν φρουραῖς ἀποκεκλεισμένοι perfecte bonis fruantur, jam tamen versantur τηροῦνται ταῖς ἀφωρισμέναις ποιναῖς· οἱ δὲ ἔντιμο in locis lucidis et fragrantibus, et regiis deui - εἴ; τε τὰ βασίλεια εἰσέρχονται, καὶ τέως ἐπὶ τούτων que tabernaculis, etiamsi noudum distributio - διάγουσιν· εἶτα ὅτι ὁ καιρὸς ἐπιστῇ τῆς διανομής nem regiorum bonorum 488 perfecte assequantur. τῶν βασιλικῶν δωρεῶν, ἀξιοῦνται τούτων· οὕτως lta et latro in paradiso fuit, etiamsi nondum quol καὶ οἱ ἅγιοι, εἰ καὶ μήπω τοῦ τελείου ἀπολαύουσιν, perfectum est acceperit, ut ne absque nobis perfeἀλλά γε τέως ἐν τούτοις τοῖς φωτεινοῖς, καὶ εὐώδες, etns sit. Et hoc opinor verissimum omnium, ut ne καὶ βασιλικοῖς, ἁπλῶς εἰπεῖν, σκηνώμασι διάγουσιν, dicam quod sanctorum gratiæ in quotidianis mira - εἰ καὶ μήπω τῆς διανομῆς τῶν βασιλικῶν δώρων culorum operationibus paradisus merito dictus ἀξιοῦνται τελείως. Οὕτως οὖν ὁ λῃστὴς καὶ ἐν πα- sit: et omnes sancti quotquot participes facti sunt ραδείσῳ ἐγένετο, καὶ οὔπω τοῦ τελείου ἀπήλαυσεν, “spiritualium donoruin, et arrhabonem babent SpiriΓια μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῇ. Καὶ τοῦτο εἶμαι πάντ των ἀληθέστερον, ἵνα μὴ λέγω ὅτι καὶ αἱ χάριτες τῶν ἁγίων ἐν ταῖς καθ' ἑκάστην θαυματουργίαις παρ ράδεισος ἂν εἰκότως ῥηθεῖεν. Καὶ πάντες δὲ ὅσοι πνευματικών χαρισμάτων ἀξιωθέντες τὴν ἀῤῥαβῶνα τοῦ Πνεύματος ἐντεῦθεν ἤδη ἔλαβον, ἐν τῷ παραδείσῳ εἰσὶ, καν μήπω ἐτελειώθησαν, καὶ τὴν βασι λείαν παρέλαβον· καθάπερ φησὶ Παῦλος ἐν τῇ αὐτῇ προς Εβραίους Επιστολῇ· «Κἂν μήπω τὴν ἐπαγ γελίαν ἐκομίσαντο.. Τῷ γὰρ τὴν ἐπαγγελίαν εἰπεῖν, τὸ ὁλόκληρον ἐνέφηνεν. Οὔπω οὖν τὴν τελείαν ἐπαγγελίαν ἐδέξαντο, εἰσὶ μέντοι καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ καὶ ἐν τῷ παραδείσῳ. Σὺ δέ μοι τοῦτο θαύμασον, ὅπως ὥσπερ τις βασιλεὺς τροπαιοφόρος ἐπανιὼν ἐκ τῆς νίκης, τὰ κράτιστα τῶν λαφύρων μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἐπάγεται, οὕτω καὶ ὁ Κύριος τὸ κρεῖττον τῶν τοῦ διαβόλου λαφύρων σκυλεύσας, μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἄγει, ἐπε αγιὼν εἰς τὴν ἀρχαίαν πατρίδα τοῦ ἀνθρώπου, τὸν παράδεισον φημι. Καὶ γὰρ οὐ μόνον καθὸ Θεὸς ἦν ἐν τῷ παραδείσῳ, ἀλλὰ καὶ καθὸ ἀνθρωπίνην ψυχὴν προσελάβετο λογικὴν καὶ νοεράν, καὶ ἐν τῷ παραδείσῳ γέγονε μετὰ τοῦ νοὸς, καὶ εἰς ᾅδου κατήλθε μετὰ ψυχῆς· καὶ διὰ τοῦ σῶσαι τὸν λῃστὴν, τὸ τῆς πονηρίας ὄργανον ἔδησεν, ὃ προέλεγεν ότι ο Δήσα; τὸν ἰσχυρὸν τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσει.» • Ην δὲ ὡσεὶ ὥρα ἔκτη, καὶ σκότος ἐγένετο ἐφ' ὅλην τὴν γῆν έως ὥρας ἐνάτης· καὶ ἐσκοτίσθη ὁ ἥλιος, καὶ ἐσχίσθη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ μέσον. Καὶ φωνήσας φωνῇ μεγάλῃ Ἰησοῦ;, εἶπεν· Πάτερ, εἰς 64 febr. x1, 59. vs Matth. xi, 29. tus, in paradiso sint, etiamsi nondum perfecti fuerint, et regnum acceperint, sicut dicit Paulus i Epistola ad llebræos, etiamsi nondum promissionem acceperint *. Promissionem enim dicendo integram felicitatem declaravit. At illam nondum integram acceperunt, et sunt in regno ac paradiso. Tu autem admireris, quomodo sicut rex quidam tropæa ex victoria referens, spolia optima secum abducit, ita et Dominus, quoniam fortior, vasa diaboli dirupit, secunque abstulit, et rediit ad primam hominis patriam, paradisum dico. Etenim Christus non solum sicut Deus in paradiso fuit, sed et secundunı quod animam rationalem et mentalem habuit. Et in paradiso cum mente fuit, in infernum autem descendit cum anima. Cæterum per hoc quod latronem servaverit, ostendit quod malitiæ organum ligaverit, uti prædixerat, quod cum alligasset fortem, vasa ejus diriperet**, VERS. 44-49. «Erat autem lora fere sexta, et tenebræ facta sunt super totam terram usque ad horam nonam; obscuratus est sol, et velum templi scissum est medium. Et cum clamasset voce magna Jesus, ais:

Pater, in manus inas commendo spiritum meum 4. χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου. Καὶ ταῦτα Et hæc cum dixisset, exspiravit. Cum vidisset autem centrio quod accidit, glorifcavit Deum, dicens, Vere hic homo Justus erat. Et omnes turbæ eorum qui simul accesserant ad spectaculum istud, et viderant que contingebant, percutientes pectora sua revertebantur. Stabant autem omnes noti ejus procul, et mulieres quæ secutæ eum erant a Galilæa, spectantes hac.» Signum quærebant aliquando Judæi videre de cœlo. Ecce igitur signum rarum, tenebræ. Scinditur autem velum templi, ostendente Domino quod non ultra inaccessa erunt Sancta sanctorum, sed Romanis tradita profanabuntur. Vel aliter Ostendit quod velum quod divisit nos a sanctis in cœlo, scindatur, hoc est inimicitiæ et peccatum. Hoc enim fuit magnum interstitium, quod nos ab illis qui ibi erant, distinguebat. Ostendit autem quod non propter impotentiam crocifixus sit. Nam qui talia fecit, etiam illos potuisset perdere et ab aspectu removere. Cum vero voce magna clamasset, emisit spiritum. Potestatem enim habebat animam suam ponere, et iterum accipere eam. Vox item illa centurioni et alia miracula fidei 489 fuerunt argunienta. Non enim sicut communis homo, sed cum magna potestate mortuus est. Et depositum mortem nominavit, tanquain ¡terum recepturus animam. Hac autem voce primum libertatem assecula sunt anima nostra, diabolo post haec nullanı in cas habente potestatein, utpote εἰπὼν, ἐξέπνευσεν. Ἰδὼν δὲ ὁ ἑκατόνταρχος τη γενόμενον, ἐδόξασε τὸν Θεὸν λέγων· Οντως ὁ ἄνθρω πος οὗτος δίκαιος ἦν. Καὶ πάντες οι συμπαραγενό μενοι ὄχλοι ἐπὶ τὴν θεωρίαν ταύτην, θεωροῦντες τὰ γενόμενα, τύπτοντες ἑαυτῶν τὰ στήθη, ὑπέστρεφον. Ειστήκεισαν δὲ πάντες οἱ γνωστοί αὐτοῦ μακρόθεν, καὶ γυναῖκες αι συνακολουθήσασαι αὐτῷ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας, ὁρῶσαι ταῦτα.» Σημεῖον ἐπεζήτουν οἱ Ἰουδαῖοί ποτε ἰδεῖν ἐξ οὐρανοῦ. Ιδού γοῦν σημείον, τὸ ξένον τοῦτο σκότος· σχίζεται δὲ καὶ τὸ καταπέ τασμα τοῦ ναοῦ, δεικνύντος τοῦ Κυρίου, ὅτι οὐκ ἔτι ἄβατα ἔσται τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, ἀλλὰ τοῖς Ῥω· μαίοις παραδοθέντα, βάσιμα καὶ βέβηλα γενήσονται. Καὶ ἄλλως δὲ, δείκνυσιν ὅτι τὸ καταπέτασμα, δ διετρο γεν ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἐν οὐρανοῖς ἁγίων, σχίζεται, ήτοι ἡ ἔχθρα καὶ ἡ ἁμαρτία· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ μέγα διάφραγμα, τὸ διιστῶν ἡμᾶς ἐκεῖθεν. Δείκνυσι δὲ, ὅτι οὐ δι᾿ ἀδυναμίαν ἐσταυρώθη· ὁ γὰρ ταῦτα ποιήσας, ἠδύνατο κἀκείνους διαρρήξαι καὶ ἀφανίσαι. Φωνῇ δὲ μεγάλῃ κράξας, ἀφίησι τὸ πνεῦμα. Εξουσίαν γὰρ εἶχε τὴν ψυχὴν αὐτοῖς θεῖναι, καὶ πάλιν λαβεῖν αὐτήν. Καὶ ἡ φωνὴ αὕτη τῷ κεντυρίωνι καὶ τἆλλα θαύματα πίστεως πρόφασις ἐγένετο. Οὐ γὰρ ὡς κοινὸς ἄνθρωπος, ἀλλὰ δεσποτικῶς ἀπέθνησκε. Καὶ παραθήκην τὸν θάνατον ὠνόμασεν, ὡς πάλιν ληψόμενος τὴν ψυχήν. Ταύτη δὲ τῇ φωνῇ τῇ πρώτη ελευθερίας ήξιώθησαν αἱ ψυχαὶ ἡμῶν, οὐκ ἔτι τοῦ διαβόλου ἔχοντος Ισχύν κατ'] αὐτῶν, ἀλλὰ τῷ Πατρὶ παρατιθεμένων. Πρό γὰρ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ μέγα δίκαιον ἦν τῷ διαβόλῳ κατὰ τῶν ψυχῶν· ἀφ' οὗ δὲ ὁ Υἱὸς οὐκ εἰς τὸν ἄδην, ἀλλ᾽ εἰς τὰς πατρικὰς χεῖρας παρέθηκε τὸ πνεῦμα, ἐλευθερίας ἔτυχον οἱ ἐξ ᾅδου. Οπερ δὲ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι • Όταν ὑψωθώ, πάντα ελκύσω πρὸς ἐμαυτὸν, ο νῦν ὁρᾶται τελεσθέν. Υψωθεὶς γὰρ ἐπὶ σταυροῦ, είλκυσε λῃστὴν, είλκυσεν ἑκατόνταρχον. Ἔτυπτον δὲ καὶ τὰ στήθη τῶν Ἰουδαίων τινὲς, καὶ τοῖς σταυρωταῖς ἐπιμεμφόμενοι, προδήλως τὸν Ἰησ σοῦν ἐδικαίουν. Οἱ μὲν οὖν μαθηταὶ ἔφυγον· αἱ γυ ναῖκες δὲ, τὸ κατάκριτον γένος καὶ ἐπάρατον, παραμένουσι, καὶ θεωροῦσι ταῦτα πάντα, καὶ τῆς ἐντεῦθεν δικαιώσεως καὶ εὐλογίας ἀπολαύουσι πρῶται, ὥσπερ οὖν καὶ τῆς ἀναστάσεως. Σὺ δέ μοι θαύμαζε τὴν πώρωσιν τῶν Ἰουδαίων. Οἱ γὰρ λέγοντες, ότι ο Καταβάτω ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καὶ πιστεύσομεν αὐτῷ, ο τὰ μείζω ἰδόντες, οὐ πιστεύουσιν. Οὐ γὰρ ἴσον ἦν καταβῆναι ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καὶ σκοτίσας ἥλιον, πέτρας ῥῆξαι, σεισμὸν φοβερὸν ἐπιδεῖται, νεκρούς ἀναστῆσαι, καταπέτασμα σχίσαι, καὶ ὅλην τὴν κτίσιν ἀλλοιῶσαι; Ωστε μηδεὶς ὅτι ἀπορείτω διατί οὐ κατο ἐδη, ἀλλὰ ἀπεριέργως δεχέσθω ταῦτα, λογιζόμενος, ὅτι εἰ καὶ τοῦτο ἐποίησεν, οὐδ᾽ οὕτως ἐπίστευσαν καὶ οὐδὲν ἄλλο, ἢ ἡ διὰ τοῦ σταυροῦ σωτηρία έχου λαβοῦτο. Ο γὰρ σταυρὸς δόξα Χριστοῦ, μάλιστα πάντων. Ποιήσας οὖν τὰ μείζω, μη πιστευσάντω ἐκείνων, δύο ἐν ταυτῷ κατώρθωσε, τόν τε σταυρόν ἄχρι τέλους, τὸ μέγα τρόπαιον, ὑπέμεινέ τε καὶ ἀνεPatri commendatas. Ante mortem enim Christi magnum jus fuit diabolo in animas. quo autem tempore Filius non inferno, sed paternis manibus commendavit spiritum, libertatem assecutæ sunt ab inferno. Εt hoc quod dicit Dominus, Quando exaltatus fuero, traham ad me omnia, nunc videtur consummatum. Exaltatus enim in cruce, traxit latronem, traxit centurionem. Percusserunt autem et pectora Judæorum quidam, el crucifixores arguebant, manifeste Jesum justificantes. Et discipuli quidem fugerunt: mulieres autein, condemnatuın et maledictum genus, permanent ac spectant bec omnia, et justificatione ac benedictione illa fruuntur primæ, sicut et resurrectione. Tu autem admirare cæcitatem Judæorum, quod dicunt, ‹ Descendat de cruce, et credemus in eum: s cum visis majoribus non credant. Num enim æquale est, descendisse de cruce, et obtenebrari solem, petras rumpi, terræmotum horribilem fieri, mortuos resurgere, velum scindi, et universam creaturam alterari? Unde non est quod quis dubitet quare non descenderit. Satis enim habeat certum, quod licet etiam hoc fecisset, neque tunc credidissent, et nihil aliud secutum fuisset, quam abbreviatam salutem per crucem. Crux enim inter omnia maxima gloria Christi est. Igitur qui fecit majora, cum non crederent illi, duo præcipua operatus est; et ipagnum crucis tropæum usque adl linen sustinuit, et illos declaravit ingratos 45 Tsal. 385,

110) CAP. XXIV. δέξατο· κἀκείνους ἔδειξεν ἀγνώμονας τὰ πάντα, καὶ esse per omnia, et uihil boni habere, sed iucredluμηδὲν ἀγαθὸν ἔχοντας, ἀλλὰ τῇ ἀπιστία συγκεκρα litate fermentatos et perditos. μένους. • Καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ ὀνόματι Ἰωσήφ, βουλευτής ὑπάρ VERS. 50-56. ‹ Et ecce, vir nomine Joseph, decuχων, ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ δίκαιος (οὗτος οὐκ ἦν συγκατ rio, qui erat vir bonus ac justus, le non consenτατεθειμένος τῇ βουλῇ καὶ τῇ πράξει αὐτῶν), ἀπὸ serat consilio ac facto eorum, oriundus ab ArimaΑριμαθαίας πόλεως τῶν Ἰουδαίων, δς προσεδέχετο thea civitate Judæorum, qui exspectabat et ipse reκαὶ αὐτὸς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Οὗτος προσελθὼν τῷ gnum Dei. Bic accessit ad Pilatum, et postulavit Πελάτῳ, ᾐτήσατο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, καὶ καθελών corpus Jesu, et depositum involvit sindone, et poαὐτὸ, ενετύλιξεν αὐτὸ σινδόνι, καὶ ἔθηκεν αὐτὸ ἐν suit illud in mouumiento, quod erat in lapide exciμνημείῳ λαξευτῷ, οὗ οὐκ ἦν οὐδέπω οὐδεὶς κείμενος. sum in quo nondum quisquam positus fuerat. Et Καὶ ἡμέρα ἦν Παρασκευή, καὶ Σάββατον ἐπέφωσκε. dies erat Parasceve, et Sabbatumi illucescebat. SubΚατακολουθήσασαι δὲ γυναῖκες, αἵτινες ἦσαν συνε secutæ autem mulieres, quæ cum eo venerant de ληλυθυῖαι αὐτῷ ἐκ τῆς Γαλιλαίας, ἐθεάσαντο τὸ Galilæa, viderunt monumentum, et quemadmodum μνῆμα, καὶ ὡς ἐτέθη τὸ σῶμα αὐτοῦ. Υποστρέ- κ positum erat corpus ejus. Reversæ vero paraverunt ψασαι δὲ ἡτοίμασαν ἀρώματα καὶ μύρα. Καὶ τὸ μὲν” aromata et unguenta, ac sabbato quidem quieveΣάββατον ἡσύχασαν κατὰ τὴν ἐντολήν.» Εἰ καὶ runt secundum præceptum.» Joseph tametsi primo πρώην κρυπτόμενος ἦν Ἰωσήφ, ἀλλ᾽ οὖν νῦν πρᾶγμα latuerit, rem tamen laude dignam nunc facit, ἀξιέπαινον ποιεῖ, καίτοι βουλευτής υπάρχων καὶ quamvis consiliarius esset ac dives, et audet petere πλούσιος, καὶ τολμᾷ ζητῆσαι σῶμα ἀνθρώπου, ὡς corpus hominis crucifixi quasi perduelis et sediἀντάρτου καὶ στασιαστοῦ σταυρωθέντος, καὶ οὐδένα tiosi, 490 nullumque periculum suspicatur, licet κίνδυνον ὑπελογίσατο. Καίτοι δειλὸν ὁ πλοῦτος, ἀλλὰ periculum esset divitiarum: sed et petit, et honorifice καὶ αἰτεῖται, καὶ ἐντίμως θάπτει, καὶ ἐν μνημείῳ sepelit, et in monumento exciso ubi nullus alius λαξευτῷ, ἔνθα οὐδεὶς ἄλλος κατέκειτο· ἵνα μὴ εἰπω- jacuerat, ut ne dicant sycophantæ quod aliud corpus σιν οι συκοφάνται, ὅτι ἕτερον σῶμα ἀνέστη. Αἱ δὲ surrexerit. Mulieres autem etsi fidem habebant erga γυναῖκες, εἰ καὶ πίστιν εἶχον πρὸς τὸν Κύριον, ἀλλ' Dominum, non tamen qualem oportebat, sed inοὐχ οἷαν ἔδει, ἀλλ᾽ ἀσθενῆ καὶ μικράν. Ω; γὰρ firmam ac parvam. Habebant enim eum pro puro ψιλόν ἄνθρωπον νομίζουσαι, μύρα τε καὶ ἀρώματα homine, unde et aromata et unguenta paraverant, ἑτοιμάζουσι, κατὰ τὸ κρατῆσαν ἔθος παρὰ Ἰουδαίοις juxta veterem Judzorum consuetudinem semper πάντως ἐπὶ τοῖς νεκροῖς. Καὶ τὸ μὲν Σάββατον ἡσυ- observatam de mortuis ungendis. Εt sabbato quiden χάζουσι, κατὰ τὴν τοῦ νόμου ἐντολήν. Περὶ τῶν σκοπουμένων τὸν τάφον γυναικῶν. Περὶ τοῦ Πέτρου τρέχοντος πρὸς τὸν τάφον. Περὶ Κλεόπα. Περὶ τοῦ ὀφθέντος Ἰησοῦ. Περί τῆς ἀναβάσεως εἰς τὸν οὐρανόν. • Τῇ δὲ μιᾷ τῶν Σαββάτων ὄρθρου βαθέος ἦλθον ἐπὶ τὸ μνῆμα, φέρουσαι 2 ήτοίμασαν ἀρώματα, καί τινες σὺν αὐταῖς. Εὗρον δὲ τὸν λίθον ἀποκεκυλισμένου ἀπὸ τοῦ μνημείου· καὶ εἰσελθοῦσαι, οὐχ εὗρον τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ διαπορεῖσθαι αὐτὰς περὶ τούτου, καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο επέσ στησαν αὐταῖς, ἐν ἐσθῆσιν ἀστραπτούσαις. Ἐμφόβων δὲ γενομένων αὐτῶν, καὶ κλινουσῶν τὸ πρόσωπον εἰς τὴν γῆν, εἶπον πρὸς αὐτάς· Τί ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν; Οὐκ ἔστιν ὧδε, ἀλλ' ἡγέρθη. Μνήσθητε, ὡς ἐλάλησεν ὑμῖν ὅτι ἂν ἐν τῇ Γαλιλαία, λέγων, ὅτι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου παραδοθῆναι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυρωθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. Καὶ ἐμνήσθησαν τῶν ῥημάτων αὐτοῦ· καὶ ὑποστρέψασα: ἀπὸ τοῦ μνημείου, ἀπήγγειλαν ταῦτα πάντα τοῖς ἔνδεκα, καὶ πᾶσι τοῖς λοιποῖς· ἦσαν δὲ ἡ Μαγδαληνή Μαρία, καὶ Ιωάννα, καὶ Μαρία Ἰακώβου, καὶ αἱ λοιπαὶ σὺν αὐταῖς, αἳ ἔλεγον πρὸς τοὺς ἀποστόλους ταῦτα. Καὶ ἐφάνησαν ενώπιον αὐτῶν ὡσεὶ λῆρος τὰ ῥήματα αὐτῶν, καὶ ἡπίστουν αὐταῖς. Ὁ δὲ Πέτρος ἀναστάς, ἔδραμεν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, καὶ παρακύψας βλέπει κείμενα τὰ ἐθόνια μόνα, καὶ ἀπῆλθε πρὸς ἑαυτὸν quieverunt juxta mandatum legis. CAPUT XXIV. De invisentibus sepulcrum mulieribus. De Petro ad monumentum currente. De Cleopa. De apparitione Jesu. De ascensione in calum. VERS. 1-12. «Una autem Sabbatorum, profundo crespusculo, venerunt ad monumentum, portantes quæ paraverant aromata, et nonnulla cum illis. Repererunt autem lapidem revolutum a monumento: et ingressæ, non invenerunt corpus Domini Jesu. Et factum est, dum mente consternate essent de hoc, ecce duo viri steterunt juxta illas in vestibus fulgurantibus. Cum exparissent autem, et declinarent vultum in terram, dixerunt ad illas: Quid quæritis viventem cum mortuis? Non est hic, sed surrexit. Recordamini ut. dixerit vobis, cùm adhuc in Galilæa esset, dicens quod oportuerit Filium hominis tradi in manus hominum peccatorum, et crucifigi et die tertio resurgere. Et recordata sunt verborum ejus, et regressæ a monumento nuntiaverunt hæc omnia illis undecim, et cateris omnibus. Erant autem Maria Magdalene, et Joanna, el Maria Jacobi, et cæteræ quæ cum eis erant, quæ dicebant ad apostolos hæc. Et visa sunt apud illos ceu deliramentum verba illaruin, neque crediderunt illis. Petrus autem surgens cucurrit ad monumentum, et prospiciens videt linteamina sola posita, el abiit apud semetipsum admirans quod acciderat. ▸

All Unam Sabbatorum, primam dierum Sabbati, hoc θαυμάζων τὸ γεγονός. • Μίαν τῶν Σαββάτων, την est, hebdomadæ dieruin nominat, quæ apud nos propter resurrectionem Domini, Dominica dicitur. In ¡Ha igitur venerunt ad monumentum mulieres ferentes aromata. • Venerunt autem crepusculo profundo,» quod vespere Sabbatorum nominat Matthæus. Profundum enim crepusculum idem est quod valile vespere. Invenerunt autem lapidem devolutum.» Angelus enim devolverat eum, ut Mattheus ait. Porro ingressis illis duo viri apparent. Unus' quidem apud Matthæum sedebat super lapidem; hi autem duo viri intra monumentum steterunt. Varize enim visiones sunt. Fulguran - ribus 491 autem vestibus apparent, ob splendorem resurrectionis. Et recordari illas faciunt eorum, quae a Christo dicta fuerunt, quod cum oportuerit, hoc est necessarium fuerit, tradi in manus homiutin peccatorum, Romanorum scilicet, qui Gen tiles erant et abominabiles et tertia die resurgere. De resurrectione, quomodo trium fuerit dierum, satis dirimus in Evangelio Matthæi. Reversæ vero a sepulcro, cum apostolis hæc dicerent, visæ sunt delirare: adeo incredibile videbatur hominibus resurrectionis miraculum. At Petrus non cessat quemadmodum neque ignis materiam nactus: sed venit ad sepulturam, et videt sola lintea: et tunc hanc utilitatem primum accipit a transitu ad sepulcrum. «Admirans,» hoc est, subsannans. Abiit enim, inquit, ad seipsum, hoc est, e secun admirans factum:» quomodo autem sudaria sola fuerint relicta, idque corpore myrrha inuncto? Quomodo tantum olii habuisset fur, ut relictis illis In que involutum erat, furatus fuisset corpus, ilque militibus prope sedentibus? Mariam vero Jacobi, Deiparan intellige. Sic enim illam nominabant, quia putabatur mater Jacobi, filii Joseph, quem et parvum dicebant, fratrem Domini inquam. Erat enim et magnus unus ex duodecim ille Zebeuxci. VERS. 15-24. Ει ecce duo ex illis ibant codem die in castellum quod aberat spatio stadiorum sexaginta ab Hierosolymis, nomine Emmaus; et ipsi confabulabantur inter se de his omnibus quæ acciderant. Et factum est dum confalularentur ac disputarent, et ipse Jesus appropinquans ibat una cum illis. Cæterum ocufi illorum tenebantur ne euin »gnoscerent. Et ait ad illos: Qui sunt hi sermones quos confertis inter vos ambulantes, et estis tristes? Ac respondens unus, cui nomen Cleophas, dixit ei, Tu solus peregrinus es Jerosolymis, neque cognovisti quæ facta sunt illic his diebus? Quibus ille dixit, Quæe? Et dixerunt ei, De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens opere et sermone coram Deo et tolo populo: et quomodo eum tradiderunt summi sacerdotes et principes nostri in condemnationem mortis, et crucifixerunt eum. Nos autem sperabamus cum esse illum qui * Matth. xxvi, πρώτην τῶν τοῦ Σαββάτου, ἤτοι τῆς ἑβδομάδες ἡμερῶν ὀνομάζει, ὅπερ ἐστὶ τὴν παρ' ἡμῖν ἐκ τῆς τοῦ Κυρίου ἀναστάσεως ὀνομαζομένην Κυριακή». Κατ' αὐτὴν οὖν ἦλθον ἐπὶ τὸ μνῆμα αἱ γυναίκες, φέρουσαι ἀρώματα. Ηλθον δὲ ἄρθρου βαθέος, 8 1 Ματθαῖος, ο Όψὲ Σαββάτων, φησί· ὁ γὰρ βαθος ἄρθρος εἰς ταυτὸν φέρει τῷ λίαν όψε. «Εὗρον δὲ τὴν λίθον ἀποκεκυλισμένον· ὁ ἄγγελος γὰρ ἀπεκύλισεν αὐτὸν, ὡς ὁ Ματθαῖός φησιν. Εἰσελθούσαις δὲ αὐταῖς δύο άνδρες φαίνονται. Ο μὲν γὰρ ὁ ἐν τῷ Ματθαίῳ ἐπεκάθητο τῷ λίθῳ, οὗτοι δὲ οἱ δύο ἄνδρες ἔσωθεν τοῦ μνημείου ἐφίστανται διάφοροι γὰρ αἱ ὀπτασίαι· λευχείμονες δὲ φαίνονται, διὰ τὸ λαμπρὸν τῆς ἀνα· στάσεως. Καὶ ἀναμιμνήσκουσιν αὐτὰς τῶν παρ' εκείνου ῥηθέντων, ὅτι δεῖ, τουτέστιν, ἀναγκαῖν ἐστι, παραδοθῆναι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων ἁμαρτω λῶν, τῶν Ῥωμαίων δηλαδή, ὡς ἐθνικῶν ὄντων καὶ βδελυκτῶν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι. Είπομεν περὶ τῆς ἀναστάσεως, πῶς ἐστι τριήμερος, ἱκανῶς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον. Υποστρέψασαι δὲ ἀπὸ τοῦ μνημείου, καὶ τοῖς ἀποστόλοις ταῦτα λέξασα:, ληρεῖν ἔδοξαν· οὕτως ἄπιστον φύσει τοῖς ἀνθρώποις δοκεῖ τὸ τῆς ἀναστάσεως θαῦμα. Ο μέντοι Πέτρος οὐκ ἀργεῖ, ὥσπερ οὐδὲ τὸ πῦρ ὕλης λαβόμενον, ἀλλ' ἔρχεται ἐπὶ τὸ μνῆμα, καὶ βλέπει μόνα τὰ φθόνια. Καὶ τέως τοῦτο ὠφελεῖται πρῶτον ἀπὸ τῆς πρὸς τὸ μνῆμα ἀφίξεως, τὸ θαυμάζειν, ἀντὶ τοῦ, χλευάζειν. • Απῆλθε γάρ, φησί, πρὸς ἑαυτὸν, ο τουτέστι, καθ' ἑαυτὸν, ο θαυμάζων τὸ γεγονός. ο Πῶς γὰρ τὰ ὀθόνια μόνα κατελείφθησαν, καὶ ταῦτα σμύρνῃ ἀλειμμένου τοῦ σώματος: πόσην δ' ἂν εἶχε σχολὴν ὁ κλέπτης, ὥστε ταῦτα ἰδίᾳ ἐντετυλιγμένα ἀφεὶς, τὸ σῶμα ἐκφορῆσαι, καὶ ταῦτα, στρατιωτών παρακαθημένων; Μαρίαν δὲ Ἰακώβου, τὴν Θεοτόκιν νέει· οὕτως γὰρ αὐτὴν ὠνόμαζον, ὡς μητέρα του χοῦσαν Ἰακώβου τοῦ υἱοῦ Ἰωσήφ, ἂν καὶ μικρόν ἔλεγον, τὸν ἀδελφόθεον φημι· ἦν γὰρ καὶ μέγας δ εἷς τῶν δώδεκα, ὁ τοῦ Ζεβεδαίου. • Καὶ ἰδοὺ δύο ἦσαν ἐξ αὐτῶν πορευόμενοι ἐν αὐ τῇ τῇ ἡμέρᾳ εἰς κώμην ἀπέχουσαν σταδίους εξή κοντα ἀπὸ Ἱερουσαλήμ, ᾗ όνομα Ἐμμαούς. Καὶ αὐτοὶ ὡμίλουν πρὸς ἀλλήλους περὶ πάντων τῶν συμβεβηκότων τούτων. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ὁμιλεῖν αὐτοὺς καὶ συζητεῖν, καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἐγγίσας συνεπορεύετο αὐτοῖς. Οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν ἐκρατοῦντο, τοῦ μὴ ἐπιγνῶναι αὐτόν. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτούς· Τίνες οἱ λόγοι οὗτοι, οὓς ἀντιβάλλετε πρὸς ἀλλήλους περιπατοῦντες, καὶ ἐστὶ σκυθρωποί; ᾿Αποκριθεὶς δὲ ὁ εἷς, ᾧ ὄνομα Κλεόπας, εἶπε πρὸς αὐτόν· Σὺ μόνος παροικεῖς ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ οὐκ ἔγνως τὰ γενόμενα ἐν αὐτῇ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις; Καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Ποῖα; Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· Τὰ περὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου, ὃς ἐγένετο ἀνὴρ προφήτης, δυνατὸς ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ, ὅπως τε παρέδωκαν αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ ἄρχοντες ἡμῶν εἰς κρίμα

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XXIV. θανάτου, καὶ ἐσταύρωσαν αὐτόν. Ἡμεῖς δὲ ἠλπίζο- redempturus esset Israel. Atqui super hæc omnia μεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ μέλλων λυτροῦσθαι τὸν Ισραήλ. Αλλά γε σὺν πᾶσι τούτοις τρίτην ταύτην ἡμέραν ἄγει σήμερον, ἀφ' οὗ ταῦτα ἐγένετο. ᾿Αλλὰ καὶ γυναῖκές τινες ἐξ ἡμῶν ἐξέστησαν ἡμᾶς, γενόμεναι 5 θριαι ἐπὶ τὸ μνημεῖον· καὶ μὴ εὑροῦ. σαι τὸ σῶμα αὐτοῦ, ἦλθον λέγουσαι καὶ ὀπτασίαν ἀγγέλων έωρακέναι, οι λέγουσιν αὐτὸν ζῆν. Καὶ ἀπῆλθόν τινες τῶν σὺν ἡμῖν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, καὶ εὗρον οὕτως, καθὼς καὶ αἱ γυναῖκες εἶπον· αὐτὸν δὲ οὐκ εἶδον..» Τινὲς τὸν ἕνα τούτων τῶν δύο αὐτὸν τὸν Λουκᾶν εἶναί φασι· διὸ καὶ ἀπέκρυψε τὸ ἑαυ τοῦ ὄνομα ὁ εὐαγγελιστής. Ομίλουν δὲ πρὸς ἀλο λήλους οὗτοι περὶ πάντων τῶν συμβεβηκότων, οὐχ ὡς πιστεύοντες, ἀλλ' ὡς διαποροῦντε;, καὶ ὡς ἐπὶ πράγμασιν ἐξαισίοις ἐξιστάμενοι, καὶ τῷ παραδόξω μὴ ῥᾳδίως ἔχοντες συνθέσθαι. Ο δὲ Ἰησοῦς ἐγγίσας συνεπορεύετο αὐτοῖς. Πνευματικὴν γὰρ καὶ θειότερον ἔχων τὸ σῶμα λοιπὸν, οὐκ ἐκωλύετο τύπων διαστήματι πρὸς τὸ μὴ οὐχ οἷς βούλεται παρεῖναι. Δι οὐδὲ ἀπὸ τῶν χαρακτήρων τοῦ σώματος, ἐν οἷς ἐφαίνετο τότε ὁ Σωτὴρ, συνεχωροῦντο γνῶναι αὐτ τόν. Ω; γὰρ ὁ Μάρκος φησίν, ἐν ἑτέρᾳ ἐφαίνετο μορφῇ, καὶ ἐν ἄλλοις χαρακτήρσιν. Οὐκέτι γάρ φυτ σικοῖς νόμοις ᾠκονόμει τὸ σῶμα, ἀλλ' ὑπὲρ φύσιν καὶ πνευματικῶς· ἔνθεν τοι οἱ ὀφθαλμοὶ ἐκείνων ἐκρατοῦντο, τοῦ μὴ ἐπιγνῶναι αὐτόν. Διατί δὲ ἐν ἑτέρα μορφῇ ἐφάνη, καὶ ἐκρατοῦντο οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν; Ἵνα πᾶσαν τὴν διστάζουσαν αὐτῶν γνώμην ανακαλύψωσιν, ἵνα τὸ ἕλκος ἀπογυμνώσωσιν, εί0° οὕτως τὸ φάρμακον ἐπιδέξωνται· ἵνα γλυκὺς αὐ τοῖς φανῇ μετὰ τὴν πολλὴν τριβήν· ἵνα διδάξῃ ἀπὸ Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν, καὶ τότε ἐπιγνωσθῇ, καὶ μᾶλλον πιστεύσωσιν, ὅτι οὐκ ἔτι τὸ σῶμα αὐτοῦ τοιοῦτόν ἐστιν, οἷον ἁπλῶς πᾶσι θεωρητὸν εἶναι, ἀλλ᾽ εἰ καὶ αὐτὸ τὸ παθὸν ἀνέστη, ὅμως οἷς βούλεται φαίνεται· κερδάνωσί τε ἐκ τούτου μέγα τι, τὸ μηκέτι διαπορεῖσθαι, τίνος ἔνεκεν οὐ πάλιν ἐν μέσ σοις τοῖς δήμοις ἀναστρέφεται, λογιζόμενοι ὅτι ἡ μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ διαγωγή αλλοιοτέρα ἐστὶ, καὶ οὐ κοινὴ, οὐδὲ ἀνθρωποπρεπής, ἀλλὰ θειοτέρα • 8 καὶ τῆς μελλούσης ἀναστάσεως τύπος, ἐν ᾗ ὡς ἄγγελοι διάξομεν καὶ υἱοὶ Θεοῦ. Διὰ ταῦτα τοίνυν ἐκρατοῦντο οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, τοῦ μὴ ἐπιγνῶναι tertins dies est hodie quod hæc facta sunt. Sed et mulieres quædain ex nobis attonitos reddidere nos, quæ diluculo pervenerunt ad monumentum: et non invento corpore ejus, venerunt dicentes se etiam visionem augelorum vidisse, qui dicerent eum vi vere. Et abierunt quidam eorum qui erant nobisCult ad monumentum, et ita repererunt, sicut mulieres dixerant; ipsum vero non viderunt.» Nonnulli mnum ex duobus illis Lucam ipsum fuisse dicunt idcirco et abscondit nomen suun Evangelista. Loquebantur autem inter se isti 492 de omnibus quæ acciderant, non ut credentes, sed ut dubitantes, et de rebus mirabilibus stupescentes, nec statim rei tam admirande sententia sua acredentes. Jesus autem cum appropinquasset, simul ivit cum eis. Spirituale et divinum corpus tune habens, non impediebatur locorum intervallis, qu minus adesset his quibus volebat. Idcirco ex lineamentis corporis, in quibus tunc apparebat, non permittebantur agnoscere illum. Nam, sicut Marcns inquit, in alia forma apparuit, et in aliis lineamentis. Non ultra enim naturalibus legibus regebat corpus, sed spiritualiter, et super naturam; unde oculi illorum tenebantur ne agnoscerent eum. Quare autem in altera forma apparuit, et tenebantur oculi eorum? Nempe ut ambignam sententiam revelarent, ut ulcus delegerent, ac pharmacum susciperent, ut dulcior eis post multam moram esset: ut doceret ex Mose et prophetis, ac tuuc agnosceretur, et magis credant quod corpus suum ultra uon sit tale ut simpliciter possit ab omnibus videri. Quamvis illud ipsum quod passum est, surrexerit: attamen quibus vult, apparet. Magnum autein quiddam ex hoc lucrifaciant, quod non ultra dubitant, quare non iterum in mediis populis verselor, considerantes quod conversatio post resurrectionem suam longe alia sit, et non communis: non qualis hominum, sed divinior, in typum futura resurreetionis, in qua sicut angeli et filii Dei versabimur. Propter hoc igitur tenebantur oculi eorum ne agnoscerent eum: a quibus enim volebat, ridebatur. Cleophas vero comiti itineris, ut apparebat, objicit: «Τu solus, inquiens, e peregrinus es, Tu ▸ αὐτόν· οἷς γὰρ ἤθελεν, ἑωρᾶτο. Ὁ δὲ Κλεόπας καὶ hoc est, tu solus ex his qui habitant in Jerusalem, ὀνειδίζει αὐτῷ τῷ φαινομένῳ συνοδοιπόρῳ. «Σ μόνος, φησί, παροικεῖς; ν ἀντὶ τοῦ, Σὺ μόνος ἐκ τῶν κατοίκων τῆς Ἱερουσαλήμ οὐκ ἔγνως τὰ γενήμενα; "Αλλοι δὲ τὸ, ο παροικεῖς,» οὕτως ἐνόη Σύ, φησίν, οὕτω μόνος παροικεῖς, καὶ ἔξω τῶν ὁρίων τῆς Ἱερουσαλήμ ώκισμένος εἶ, καὶ ἀμέτοχος τῶν ἐν μέσῳ πραττομένων, ὡς μὴ ταῦτα γινώσκειν; "Ορα δὲ, πῶς μικρὰν πάντη περὶ τοῦ Κυρίου ὑπόληψιν εἶχον· ἄνδρα γὰρ προφήτην αὐτὸν ὠνόμαζον, οἷον Ηλίαν, Ἰησοῦν τὸν τοῦ Ναυῆ. ἢ καὶ Μωσέα εἰπεῖν· δυνατὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ· πρῶτον τὸ ἔργον, εἶτα ὁ λόγος. Οὐδεὶς γὰρ λόγος βέβαιος διδασκαλικὸς, εἰ μὴ πρότερον ὁ διδάσκων ἐργάτην ἑαυτὸν ἐκραίνοι. Δυνατής οὖν ἴσθι ἐν ἔργῳ πρῶτον, εἶτα ignoras quæ facta sunt? Alii. autem, ‹ peregrinus es, sic intelligunt: Tu, inquit, solus peregrinus, et extra fines Jerusalem domicilium habens, non es particeps eorum quæ in media Jerusalem contigerunt, ut hæc ignores? Vide autem quomo lo parvam omnino de Domino opinionem habebant. Virum enim prophetam euin nominabant, qualis Elias fuerat, vel Jesus Nave, vel Moses. Potentem in opere el sermone. Primum opus, et deinde sermo. Nullus enim sermo doctoris firmus est, nisi prius docens se factorem declaret. Potens igitur esto primum in opere, deinde et verbi sollicitudinem habeto. Sic et Deus cooperabitur tibi. Prius enim opus, et deinde contemplatio ac illustratio. Nisi

' συνεργήσει σοι. Πρότερον γὰρ ἡ πρᾶξις, είνα θεωρία καὶ ἔλλαμψις. Εἰ μὴ τὸ κάτοπτρον και θαρίσεις ἐν πόνῳ καὶ ἱδρῶτι, οὐκ ἂν τὸ ποθούμε τον κάλλος κατοπτρίσης, ο Μακάριοι γὰρ οἱ και θαροὶ τῇ καρδίᾳ, ο τοῦτο διὰ τῶν ἔργων· «ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται,» τοῦτο τῆς θεωρίας τὸ τέλος. Δεῖ δὲ εἶναι δυνατὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ, καὶ τότε ἐναντίον παντὸς τοῦ λαοῦ. Πρώτ τον γὰρ ἀρεστέον Θεῷ, εἶτα καὶ τὸ ἀμώμητον σπου δαστέον πρὸς ἀνθρώπους, ὡς ἂν ἐγχωρῇ· καὶ μήτε τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν προτιμητέον, ἀλλὰ τὴν θεοσέβειαν· μήτε πρὸς τὸ σκάνδαλον τῶν πολλῶν βιωτέον, ἀλλὰ καὶ τούτου μετ᾿ ἐκείνους προνοητέον 8 καὶ Σοφός φησι· • Προνοοῦ καλὰ ἐνώπιον Θεοῦ, εἶτα καὶ ἀνθρώπων·, καὶ Παῦλος τοῦτο αὐτό. • Ἡμεῖς δὲ ἠλπίζομεν, φησίν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ μέλο λων λυτροῦσθαι τὸν Ἰσραήλ. ο υπερεί διαψευσθέν τες τῶν ἐλπίδων, οὕτω φασίν· Ἡμεῖς ἐλπίζομεν ὅτι αὐτὸς καὶ ἄλλους σώσει, καὶ ἰδοὺ οὐδὲ ἑαυτὸν ἔσωσεν· οὕτως ἀγεννῶς καὶ ἀπίστως εἶχον. Μονενοὐχὶ γὰρ ἐκεῖνα ἔλεγον, ἃ καὶ οἱ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. • Αλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι· ο Διο καὶ ἀνοήτους αὐτοὺς ἀποκαλεῖ, καὶ βραδεῖς τοῦ πιο στεύειν· τί δέ ἐστι τοῦτο τὸ, ο Λυτροῦσθαι τὸν Ισραήλ;» Διαφόρως είπομεν, ὅτι τὸν Χριστὸν προςεδόκων οἱ τοῦ λαοῦ, καὶ μὴ ἀκριβέστεροι, σωτήρα καὶ λυτρωτὴν τῶν ἐπικειμένων αὐτοῖς κακῶν, καὶ τοῦ ζυγοῦ τῆς δουλείας τῆς ὑπὸ Ῥωμαίων· καὶ βασιλεύσειν δὲ αὐτὸν ἐπίγειον βασιλείαν ήλπιζον· διὸ καί φασιν, ὅτι Ἡμεῖς ἐλπίζομεν, ὅτι καὶ τὸν Ἰσραὴλ ἀπὸ τῶν ἐθνικῶν Ῥωμαίων αὐτὸς λυτρώσεται, καὶ οὗτος οὐδὲ τὴν ἄδικον ἐπ' αὐτῷ ψῆφον ἐξέφυγε. • Καὶ μὴν καὶ τρίτην ἡμέραν ἄγει σήμερον, καὶ γυναῖκες ἐξέστησαν ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς. Ταῦτα ώσπερεί διαποροῦντές φασι· καὶ ἐοίκασί μοι οἱ ἄνδρες ἐν πολλῇ ἀμφιγνωμοσύνη εἶναι, καὶ μήτε σφόδρα ἀπιστεῖν, μήτε σφόδρα πιστεύειν. Τὸ μὲν γὰρ εἰπεῖν, ὅτι Ἠλπίζομεν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ λυ τρωσόμενος τὸν Ἰσραήλ, ἀπιστίαν ἐνδείκνυται· τὸ δὲ λέγειν, ὅτι Τρίτην ταύτην ἡμέραν ἄγει, ἀνθρώ πων ἐστὶν ἐγγὺς ὄντων τοῦ ἀναμιμνήσκεσθαι, ὅτι εἶπεν αὐτοῖς· «Τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσομαι. Καὶ τό, «Ἐξέστησαν ἡμᾶς, ο τοιοῦτόν τι ἐμφαίνει, φημὶ δὴ speculum purifcaveris in labore et sudore, neuti- καὶ τὸν λόγον σπούδαζε ἔχειν. Οὕτω καὶ ὁ Θεός quam concupitam pulchritudinem in speculo suspicies. • Beati enim mundo corde *,» [hoc t per opera] quia ipsi Deum videbunt: › hic contemplationis est finis. Oportet autem esse potentem in opere et sermone coram Deo, et tune coram omni populo. Prius enim placere 493 debemus Deo, deinde danda opera ut etiam inter uos sine macula vivamus quantuun deri notest: et neque in primis quomodo hominibus placeas, sed quoinodo servias Deo, studendum: neque vivendum ut multis sie scandalo, sed et hoc post illud providendum, quod et Sapiens dicit: «Provide bona coram Deo, deinde et coram hominibus M. › Et Paulus istuc ipsum dicit. ● Nos autem sperabanius, inquit, quod ipse esset redempturus Israel. Quasi frustrati spe dicunt: Nos sperabamus quod ipse et alios salvaturus esset: ecce neque seipsum servavit. Adeo molli erant animo et parum Odenti. Et prope eadem dicebant quæ illi in cruce: Alios servavit, seipsum non potest servare. Ileo et iusipientes eos vocal, et tardos ad credendum. Quid autem est redimi Israel? Diximus quod Christum exspectabant vulgares et minus exercitati salvatorem et redemptorem a malis quæ eis imminebant, et a jugo servitutis Romanorum, sperabantque eum regnaturum ut regem terrenum: ideo et dicunt, ‹ Nos sperabamus quod ipse redempturus esset Israel, videlicet a gentilibus Romanis, et ipse neque injustam sententiam contra se latam effugit. «Et hodie tertius dies est, et mulieres terruerunt nos, › et cætera. Hæc quasi dubitantes dicunt: et videntur mihi viti in valde ambigua esse sententia, et neque valde discredere, neque recte credere. Etenim dicendo Sperabamus quod redempturus esset Israel, incredulitatem iudicant: quod autem dicunt esse diem tertium, hominum est qui prope recordentur quod dixerit eis: • Die tertia resurgam. Et quod dicit, ‹ Exterruerunt nos, › boc signat, quod incredulitas eorum conculiatur. Ει omnino si considerentur sermones, bumani sunt, et magnam dubitationem habent, et hominum perplexorum et ignorantium quid agant propter resurrectionis miraculum. • Abierunt autem, inquit, • quidam ex his qui sunt nobiscum: a vel Petrum τὸ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν ὑποσαλεύεσθαι. Ολως δὲ σχε solum dicit, vel Petrum et Joannem. Et hinc manifestum quod quæ alii late dicunt, alii compendio tradunt, et transcursu transeunt. Ambitionem enim Petri et Joannis ad sepulcrum, Joannes pluribus complexus est, hic autem paucis mentionem faciens, etiam nomina præteriit. πούμενοι οἱ λόγοι, ἀνθρώπινοι τῷ ὄντι εἰσὶ, καὶ πιο λὺν τὸν δισταγμόν ἔχοντες, καὶ οἷον ἐπαπορουμένων καὶ ἀμηχανούντων διὰ τὸ τῆς ἀναστάσεως ἐξαίσιον. • Απῆλθον δὲ, φασί, τινὲς τῶν σὺν ἡμῖν.» Η τὸν Πέτρον μόνον φησίν, ἢ τὸν Πέτρον καὶ Ιωάννην. Κάντεῦθεν δῆλον, ὅτι ὁ πλατέως ἕτερος λέγουσιν, ἄλλοι συντόμως καὶ ἐπιδρομάδην διέρχονται. Ωσπερ οὖν καὶ τὴν ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἄφιξιν. Πέτρου καὶ Ιωάννου, ὁ μὲν Ἰωάννης πλατύτερον διεξῆλθεν, οὗτος δὲ, ὀλίγων ἐπιμνησθεὶς, ἀνωνύμως παρῆλθεν. VERS. 25-35. Et ipse dixit ad eos: 0 stulti et tardi corde ad credendum in omnibus quæ locuti sunt propheta! Nonne haec oportuit pati Christum, et intrare in gloriam suam? Et exorsus a Mose el * Matth. ♥, &. * II Cor. v, 21. • Καὶ αὐτὸς εἶπε πρὸς αὐτούς· ῾Ο ἀνόητοι καὶ βραδείς τῇ καρδίᾳ τοῦ πιστεύειν ἐπὶ πᾶσιν, οἷς ἐλάλησαν οἱ προφῆται, οὐχὶ ταῦτα ἔδει παθεῖν τὸν Χριστὸν, καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν δόξαν αὐτοῦ; Καὶ

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCÆ. CAP. XXIV. ἀρξάμενος ἀπὸ Μωσέως, καὶ ἀπὸ πάντων τῶν προ- omnibus prophetis, interpretabatur illis in omnibus φητῶν, διηρμήνευεν αὐτοῖς ἐν πάσαις ταῖς Γραφαῖς τὰ περὶ ἑαυτοῦ. Καὶ ἤγγισαν εἰς τὴν κώμην οὗ ἐπορεύοντο. Καὶ αὐτὸς προσεποιεῖτο ποῤῥωτέρω πορεύεσθαι. Καὶ παρεβιάσαντο αὐτόν, λέγοντες" Μεῖνον μεθ᾿ ἡμῶν, ὅτι πρὸς ἑσπέραν ἐστὶ, καὶ κέκλικεν ἡ ἡμέρα· καὶ εἰσῆλθε τοῦ μεῖναι σὺν αὐτοῖς. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ κατακλιθῆναι αὐτὸν μετ' αὐτῶν, λαβὼν τὸν ἄρτον εὐλόγησε, καὶ κλάσας ἐπεδίδου αὐτ τοῖς. Αὐτῶν δὲ διηνοίχθησαν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ ἐπέγνωσαν αὐτὸν, καὶ αὐτὸς ἄφαντος ἐγένετο ἀπ' αὐτῶν. Καὶ εἶπον πρὸς ἀλλήλους· Οὐχὶ ἡ καρδία ἡμῶν καιομένη ἦν ἐν ἡμῖν ὡς ἐλάλει ἡμῖν ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ ὡς διή νοιγεν ἡμῖν τὰς Γραφάς; Καὶ ἀναστάντες αὐτῇ τῇ S. ripuris quæ de ipso erant. Εt appropinquaverunt castello quo ibant. Et ipse præ se ferebat se longius ire. Et coegerunt illum, dicentes: Mane nobiscum, quoniam vergit ad vesperam, et inclinatus est dies. Et intravit ut maneret cum illis. Et factum est dum.. accumberet 494 cum eis, accepit panem et henedixit ac fregit, et porrigebat illis. Et aperti sunt oculi eorum, et agnoverunt eum, et ipse evanuit a conspectu eorum. Εt dixerunt inter se: Nonne cor nostrum ardebat in nobis dum loqueretur nobis in via, et aperiret nobis Scripturas? Et surgentes eadem hora, regressi sunt in Hierosolyma et invenerunt congregatos undecim, et eos qui cum illis ὥρᾳ, ὑπέστρεψαν εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ εὗρον συνη- Η erant, dicentes: Surrexit Dominus vere, et apparuit Simoni. Et ipsi narrabant quæ gesta erant in via, et quomodo fuisset agnitus sibi ex fractione panis.» Quoniam mente humano more afecti erant, multaque dubitatione laborabant, stultos vocat et tardos ad credendum in omnibus quæ locuti fuerant prophet:e. Gredere enim possumus et ex parte, et in totum: ut si quis speret Christum in salutem populi venturum, non in salutem animarum, sed restitutionem et liberationem populi Judaici, is non quantum oportet credere, credit. Et rursus si quis credat Davidi dicenti: Foderunt manus meas et pedes meos “,› et cætera quæ de cruce et aliis quæ in cruce facta sunt, tanquam ex persona Domini prædicta, et recipit ea quæ de passione dicuntur, ea autem quæ de resurrectione, non curat, uti est hoc, Non dabis Sanctum tuum videre corruptionem ".» Et illud, • Non derelinques animam meam in inferno *.» Et iterum, «Inter mortuos liber 5. - Etillud, Educens vinctos et habitantes in sepulcris s, et similia: non babet perfectam dden, sed ex parte. Oportet autem in omnibus tam his quæ gloriæ sunt, quam quæ ignominiæ, credere prophetis. Oportebat enim et Christum pati, quod est ignominiæ: et intrare in gloriam suam, quod est gloriæ. Vos autem sic stulti estis, ut cum Isaiam utraque dicentem audiatis, et quod ad occisionem ductus sit, et quod Dominus velit ei ostendere lumen", illud quidem recipitis, hoc autem respuitis. Ει quod vulneratus quidem sit, creditis: quod autem Dominus velit eum purificare plaga, arimo non perpenditis. Sed quod dicit: Vos stulti estis. signal, Tardi estis; nam si stulti fuissent, neque ipse eis fuisset locutus. At quia tardi estis vos, ego imentem vestram acutius videre faciam. Unde et a Muse et ab omnibus prophetis interpretatur eis, nempe mysterium sacrificii Abrahæ, quando dimisso Isaac, aries immolatus est ". Hæc enim res dominicas præfigurabat. Sicut etiam ipse Dominus dicit vidisse Abraham diem suum, et exsultasse *. Et illud: c Videbitis vitam nostram pendentem 50: in quo et crucifixionem significat. pendentem diθροισμένους τοὺς ἕνδεκα καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς λέγον τας, ὅτι Ηγέρθη ὁ Κύριος ὄντως, καὶ ὤφθη Σίμωνι· καὶ αὐτοὶ ἐξηγοῦντο τὰ ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ ὡς ἐγνώσθη αὐτοῖς ἐν τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου.» Επειδὴ ἀνθρωπίνως τὰς γνώμας διέκειντο, καὶ πολὺν τὸν δισταγμὸν ἐνόσουν, ἀνοήτους αὐτοὺς ἀποκαλεῖ καὶ βραδεῖς, ὥστε πιστεύειν ἐπὶ πᾶσιν οἷς ἐλάλησαν οἱ προφῆ ται· ἔστι γὰρ πιστεύειν καὶ μερικῶς καὶ καθόλου. Οἷον, ἐάν τις τὸν Χριστὸν ἐπὶ σωτηρία τοῦ λαοῦ ἐλπίζει ἔσεσθαι, ού μέντοι γε ψυχῶν σωτηρία, ἀλλ᾽ αποκαταστάσει τοῦ ἔθνους τοῦ Ἰουδαϊκοῦ καὶ ἀπολυτρώσει, ὁ τοιοῦτος οὐχ ὅσον δεῖ πιστεύειν, πιο στεύει. Καὶ αὖθις, εἰ πιστεύει μὲν τῷ Δαυΐδ λέγοντι, • Ωρυξαν χεῖράς μου καὶ πόδας μου, ο καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα περὶ τοῦ σταυροῦ καὶ τῶν ἐν τῷ σταυρῷ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου προφητεύει, καὶ δέχεται τὰ περὶ τοῦ πάθους, τὰ δὲ περὶ τῆς ἀναστάσεως οὐ λογίζεται, οἷον τό, • Οὐ δώσεις τὸν Οσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν, ο καὶ τὸ, ο Οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾄδην,» καὶ τὸ, «Ἐν νεκροῖς ἐλεύ θερος,» καὶ τὸ, «Εξάγων πεπεδημένους, καὶ τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις, ο καὶ τὰ τοιαῦτα· οὐ τε λείαν πίστιν ἔχει, ἀλλ' ἐκ μέρους. Δεῖ δὲ ἐπὶ πᾶσι τοῖς τε τῆς ἀτιμίας, τοῖς τε τῆς δόξης πιστεύειν τοῖς προφήταις. Εδει γὰρ τὸν Χριστὸν παθεῖν· τοῦτο τῆς ἀτιμίας· ἀλλὰ καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν δόξαν αὐτοῦ· τοῦτο τὸ ἔνδοξον. ὑμεῖς δὲ οὕτως ἀνόητοί έστε, ὥστε Ἡσαΐου ἀκούοντες λέγοντος ἀμφότερα, ὅτι τε εἰς σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὅτι Κύριος βούλεται δεῖξαι αὐτῷ φῶς, ἐκεῖνο μὲν δέχεσθε, τοῦτο δὲ μὴ λογίζεσθε· καὶ ὅτι μὲν μεμωλώπισται, πιστεύειν· ὅτι δὲ Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς πληγῆς, μὴ προσεννοεῖν. 'Αλλ᾽ ἐπεὶ, φησίν, ὑμεῖς ἀνόητοι, ἤτοι βραδείς· εἰ γὰρ ἀνόητοι ἦσαν, οὐδ᾽ ἂν οὐδ᾽ αὐτὸς ἐλάλει αὐτοῖς· ἐπεὶ οὖν βραδείς ὑμεῖς έντε, ἐγὼ διαβαστάζω τὴν ὑμῶν διάνοιαν, καὶ νοεῖν ὀξέως ποιήσω. Διὸ καὶ ἀπὸ Μωσέως καὶ ἀπὸ πάντων τῶν προφητῶν διηρμήνευεν αὐτοῖς· τό τε γὰρ τῆς ᾽Αβραὰμ θυσίας μυστήριον, ὅτι Ἰσαὰκ ἀφεθέντος, κριὸς ἐτύθη, ταῦτα τὰ κατὰ τὸν Κύριον προετύπου, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Κύριός φησιν, ἰδεῖν τὸν 47 Psal. xx1, 17. 48 Paul. xv, 65 Gcn. sxi1, 13. * Joan. 111, 53. Psal. LX1XVII, 6. 61 Psal. LAVIS, 7. 31sa. L111, 7. 10. * Ibid. 5º ** Deut. xxvi, 66.

cenus: et resurrectionem, vitam nostram nomi- Αβραὰμ τὴν ἡμέραν αὐτοῦ καὶ ἀγαλλιάσασθαι· κα nando. In reliquis autem prophetis sparsím sita sunt que de cruce et resurrectione dicuntur, præsertim în clartoribus. Et possent ex illis ea 495 recenSeri Artu, quæso, attendas quomodo per afflictionem satur in gloriam Dei. Simulat autem se longius juirum, juxta humanam naturam. Et quando permittit, tone aperiuntur oculi eorum, et agnoscunt eum. Insinuatur autem et aliud quiddam, nempe quod oculi eorum qui benedictum panem assumunt, aperiuntur ut agnoscant illum. Magnam enim et indicibilem vim habet caro Domini. Evanuit antem ab eis; neque enim adhuc habebat corpus quod multum corporali modo cum eis conversaretur, il ex hoc illorum cresceret desiderium. Nam ita exhilarati fuerunt, ut illa ips: hora surgerent, et reverterentur in Jerusalem: non eadem quidem hora, sed surrexerunt quidem hora illa, reversi autem sunt post complures, secundum quod verisimile est iter fecisse puntes spatium sexaginta stadiorum, In quibus omnino et Dominus visus est Simoni, dum illi interim revertuntur Jerusalem. Ardens autem erat cor eorum, vel dum igne eloquiorum Domini illo interpretante intrinsecus succenderentur, et illis quæ dicebantur, assentirentur ut veris: vel dum illo interpretante Scripturas tangeretur cor eorum intrinsecus, quod hic qui nobis interpretatur Scripturas, Christus est. τό, ο Οψεσθε τὴν ζωὴν ἡμῶν κρεμαμένην, ὁ ἐν ταυτῷ καὶ τὴν σταύρωσιν δηλοῖ διὰ τοῦ κρεμαμένην εἰπεῖν, καὶ τὴν ἀνάστασιν διὰ τοῦ τὴν ζωὴν ὀνομά σαι. Καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς δὲ προφητείαις σποράδην κεῖνται τὰ περὶ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ μάλιστα ἐν τοῖς ἐπιφανεστέροις, καὶ πάρεστιν ἐκεῖθεν ταῦτα ἀναλέγεσθαι. Σκόπει δέ μοι, πῶς ἐκ τοῦ κακοπαθεῖν τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν δόξαν ἐστίν. Προσποιεῖται δὲ ποῤῥωτέρω πορεύεσθαι, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον πάντως. "Οτε δὲ συγχωρεί, τότε διακ γονται οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, καὶ ἐπέγνωσαν αὐτόν. Αινίττεται δέ τι καὶ ἕτερον, ὅτι τοῖς μεταλαμβάνους: τοῦ εὐλογημένου ἄρτου, διανοίγονται οἱ ὀφθαλμοὶ ε!; τὸ ἐπιγνῶναι αὐτόν. Μεγάλην γὰρ καὶ ἄφατον δύνα μὲν ἔχει ἡ τοῦ Κυρίου σάρξ. Αφανής δὲ γίνεται ἀπ' αὐτῶν· οὐκ ἔτι γὰρ τοιοῦτον είχε σῶμα, οἷο ἐπὶ πολὺ σωματικῶς συνδιάγειν αὐτοῖς, καὶ ἅμα ἵνα πλείονα ἐκ τούτου τὸν πόθον ἐπαυξήσῃ αὐτοῖ. Οὕτω γοῦν ἐχάρησαν, ὥστε αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἀναστῆναι, καὶ ὑποστρέψαι εἰς Ἱερουσαλήμ, οὐκ αὐτῇ δὲ τῇ ὥρᾳ. Ανέστησαν μὲν γὰρ κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν. ὑπέστρεψαν δὲ μετὰ πλείους, ὅσας εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ποιῆσαι τὸ διάστημα τῶν ἑξήκοντα σταδίων βαδίζει τας, ἐν αἷς πάντως καὶ ὁ Δεσπότης ὤφθη τῷ Σίνωνε διὰ μέσου, οδοιπορούντων αὐτῶν ἐν τῇ ὑποστροφή. Καιομένη δὲ ἦν ἡ καρδία αὐτῶν, ἢ τῷ πυρὶ τῶν λόγων τοῦ Κυρίου· ἑρμηνεύοντος γὰρ αὐτοῖς, διαθερ μαίνοντο ἔσωθεν καὶ συνδιετίθεντο ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ὡς ἀληθέσιν· ἢ ὅτι ἑρμηνεύοντος αὐτοῖς τὰς Γραφάς, ἐπάτασσεν ἔσωθεν ἡ καρδία αὐτῶν, ὅτι οὗτος ὁ ἑρμηνεύων ἡμῖν ἐστιν ὁ Κύριος. VERS. 36-41. Dum autem hæc loquuntur, stetit Jesus ipse in medio eorum, et dixit eis: Pax vobis. Expavefacti vero et conterriti, existimabant se spiritum videre: et dixit eis: Quid turbati estis, et cogitationes ascendunt in cordibus vestris? Videte manus meas et pedes ineos, quia ego ipse suin. Contrectate me et videte, quia spiritus carnein et ossa non habet, sicut me videtis habere. Εt cum hæc dixisset, ostendit eis manus ac pedes. Adbuc autem illis non credentibus præ gaudio, et mirantibus, dixit eis: Habetis hic aliquid edulii? At illi obtulerunt ei partem piscis assati, et aliquid de favo apiario: et accepit, et in conspectu illorum comedit, et dixit ad eos: Hæc sunt verba quæ locutus sum ad vos cum adhuc essem vobiscum, quod necesse foret impleri omnia quæ scripta sunt in lege Mosi, et prophetis, et Psalmis de me.» Dominus propter salutem nostram omnia faciens, 'stat in medio discipulorum, volens illis resurrectionem credibiliorem fieri, et primum solita pacis imprecatione perturbationem illorum sedat. Et iterum ostendit quod ipse sit ille ipsorum magister, qui ita alloqui gaudeat, et eos ad prædicationem mittens animet. Verum quia animarum perturbatio verbis non sedabatur, monstrat eis etiam aliunde Filium Dei se esse, corda agnoscentem. • Quare enim, › inquit, cogitationes ascendunt in corda vestra? › Etenim in confesso est, solius Dei esse cognoscere corda. Subjicit autem et aliud argumienCi • Ταῦτα δὲ αὐτῶν λαλούντων, καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἔστη ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ λέγει αὐ τοῖς· Εἰρήνη ὑμῖν. Πτοηθέντες δὲ καὶ ἔμφοβοι γεν μενοι, ἐδόκουν πνεῦμα θεωρεῖν· καὶ εἶπεν αὐτοῖ;" Τι τεταραγμένοι ἐστέ; Καὶ διατί διαλογισμοί άναβαίνουσιν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; Ιδετε τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδες μου, ὅτι αὐτὸς ἐγώ εἰμι. Ψηλαφή σατέ με καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. Καὶ τοῦτο εἰπών, ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρα, καὶ τοὺς πόδας. Ἔτι δὲ ἀπιστούντων αὐτῶν ἀπὸ τῆς χαρᾶς καὶ θαυμαζίτων, εἶπεν αὐτοῖς· Εχετέ τι βρώσιμον ἐνθάδε; Οι δὲ ἐπέδωκαν αὐτῷ ἰχθύος ὀπτοῦ μέρος, καὶ ἀπ' με λισσίου κηρίου· καὶ λαβὼν ἐνώπιον αὐτῶν ἔφαγεν. Εἶπε δὲ αὐτοῖς· Οὗτοι οἱ λόγοι οὓς ἐλάλησα πως ὑμᾶς ἔτι ὧν σὺν ὑμῖν, ὅτι δεῖ πληρωθῆναι πάντα τα γεγραμμένα ἐν τῷ νόμῳ Μωσέως, καὶ προφήταις, καὶ Ψαλμοῖς περὶ ἐμοῦ.» Ὁ πάντα πρὸς σωτηρίαν ἡμῶν οἰκονομῶν Κύριος, ἵσταται ἐν μέσῳ τῶν μα θητών, πιστώσασθαι τὴν ἀνάστασιν θέλων. Καὶ πρῶ τον μὲν διὰ τοῦ συνήθους προσφθέγματος τῆς εἰρή νης καταστέλλει τὴν θόρυβον αὐτῶν, ἅμα δὲ καὶ δείκνυσιν, ὡς αὐτὸς ἐκεῖνος ἐστιν ὁ διδάσκαλος αὐτῶν, ὁ τούτῳ τῷ προσρήματι χαίρων, καὶ τούτῳ καθεσ πλίσας καὶ αὐτοὺς, όπηνίκα πρὸς τὸ κήρυγμα στελ λεν. Ἐπεὶ δὲ διὰ τοῦ ῥήματος τούτου οὐ κατεστάλη ὁ τῆς ψυχῆς αὐτῶν θόρυβος, δείκνυσιν αὐτοῖς ἑτέ ρωθεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὁ τὰς καρδίας για νώσκων. «Διατί γάρ, φησί, διαλογισμοί ἀναβαίνου

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XXIV. ἐν ταῖς καρόταις ὑμῶν; ν πάντως δὲ τὸ γινώσκειν tum, palpationem manuum et pedum ejus. Vos enim, inquit, spiritum putatis me esse, 496 vel plantasma, qualia multa circa mortuorum sepulera apparere solent: sed scitis quod spiritus quidem neque carnem neque ossa habet: ego autem carnem et ossa habeo, tametsi diviniora et spiritualia. Domini enim corpus spiritus quidem non erat, sed spirituale, hoc est, absque omni crassitudine, a spiritu gubernatum. Etenim corpus quod nunc habemus animale est, hoc est, ab anima regitur, et a naturalibus et animalibus qualitatibus ac viribus vivificatur. Quod autem post resurrectionem habebimus, spirituale πominavit Paulus ", hoc est, quod a divine Spiritu vivificetur et gubernetur, et non ab anima modoque indicibili et spirituali ad incorruptionem alteratum sit et in ea conservatumn. Tale igitur oportet intelligere Domiui corpus post resurrectionem, spiris tuale, et subtile, et alienum ab omni crassitudine, neque cibi neque alterius cujusquam indigens, quamvis ad confirmationem illorum comederit. Quod emiun comedit, non secundum uaturam comedit, sed secundum dispensationem, ad docendum quod illud ipsum corpus quod passum est, surrexerit. Naturale autem huic corpori erat clausis januis ingredi, et absque labore e loco in locum transire. Itaque cum discipuli adhuc non crederent, neque per palpationem persuaderentur, addit et aliud indicium, comedens, divina quadam virtute consumendo quod edebat. Omnis enim cibus natura per os sumptus, að secessum vadit: verum hæc non naturaliter, sed, ut diximus, secundum dispensationem comedit. Habet autem ænigma quoddam, quod partem piscis comederit significat enim quod naturam nostram, quæ in salsuginoso hoc mari natat, igni suæ deitatis assarit, et exsiccarit omnem humorem quem ex profundis fluctibus habebat, οι Geret divinus cibus, et qui prius erat abominabilis, fieret nunc dulcis Deo: hoc enim significare dicitur favus mellis, dulcedinem dico naturæ nostræ prius abjectæ. Vel (ot opinor) significat per piscem assatum activam vitam, quæ tollit nostram humiditatem et crassitudinem auxilio carbonum solitariorum, et quietem amplexantium. Per favum autem apiarium, scientiam vel contemplationem. Siquidem dulcia eloquia Dei. καρδίας Θεοῦ ὁμολογουμένως ἐστί. Επιφέρει καὶ ἕτερον, τὴν ψηλάφησιν τῶν χειρῶν καὶ τῶν ποδῶν. Υμεῖς μὲν γὰρ, φησί, μὲ πνεῦμα δοκεῖτε εἶναι, ήτοι φάντασμα, οἷα πολλὰ τῶν τεθνεώτων μάλιστα περὶ τὰ μνήματα φαντάζειν είωθεν· ἀλλ᾽ ἴστε, ὅτι τὸ μὲν πνεῦμα οὔτε σάρκα, οὔτε ὀστέα ἔχει· ἐγὼ δὲ καὶ σάρκα καὶ ὀστέα ἔχω, εἰ καὶ θειότερα καὶ πνευ ματικά. Τὸ γὰρ τοῦ Κυρίου σῶμα πνεῦμα μὲν οὐκ ἦν, πνευματικὸν δὲ, τουτέστι, πάσης ταχύτητος ἐκτὸς, πνεύματι διοικούμενον. Τὸ μὲν γὰρ σῶμα, δ νῦν ἔχομεν, ψυχικόν ἐστι, τουτέστιν, ψυχῇ διοικούμενον, καὶ ζωογονούμενον ταῖς φυσικαῖς καὶ ψυχικαῖς ποιότησι καὶ δυνάμεσι. Τὸ δὲ μετὰ τὴν ἀνάστα σιν πνευματικὴν ὠνόμασεν ὁ Παῦλος, ήγουν πνεύματι ζωογονούμενον θείῳ καὶ διοικούμενον, καὶ οὐ ψυχῇ, τρόπῳ ἀποῤῥήτων και πνευματικῷ πρὸς - ἀφθαρσίαν μεταστοιχειωθέν, καὶ ἐν ταύτῃ συντη κούμενον. Τοιοῦτον οὖν χρὴ νοεῖν τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα μετὰ τὴν ἀνάστασιν, πνευματικὸν, καὶ λεπτὸν, καὶ πάση; παχύτητος ἐκτὸς, καὶ οὔτε τροφῆς, οὔτε ἄλλου τινός δεόμενον, εἰ καὶ πρὸς πίστωσιν ἔφαγεν. Ο γὰρ ἔφαγεν, οὐ κατὰ φύσιν ἔφαγεν, ἀλλὰ κατ' οί κονομίαν, ἵνα δείξῃ ὅτι αὐτὸ τὸ παθὸν σῶμα ἀνέστη. Κατὰ φύσιν μέντοι τοῦτο τῷ σώματι ἦν, τὸ κεκλει σμένων τῶν θυρῶν εἰσιέναι, τὸ ἀκόπως ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μεταβαίνειν. Απιστούντων οὖν τῶν μαθητῶν ἔτι, καὶ μηδὲ ἀπὸ τῆς ψηλαφήσεως αναπεισθέντων, καὶ ἕτερον προστίθησι, τὸ τῆς βρώσεως, θείᾳ τινὶ δυνάμει καταναλισκομένων τῶν βιβρωσκομένων. Πᾶν γὰρ τὸ φυσικῶς βιβρωσκόμενον διὰ τοῦ στόμα τοῦ εἰς ἀφεδρῶνα χωρεῖ· τὰ δὲ οὐ φυσικῶς, ὡς εἴπομεν, ἀλλ' οἰκονομικῶς ἐδιβρώσκετα. Εχειν δέ τι καὶ αἴνιγμα ἔοικε τὰ τότε βρωθέντα· ἰχθύος γὰρ ὀπτοῦ μέρος φαγών, αινίττεται ὅτι τὴν φύσιν ἡμῶν τὴν ἐν τῷ ἀλμυρῷ τούτῳ βίῳ νηχομένην τῷ πυρὶ τῆς οἰκείας θεότητος ἐκτήξας, καὶ πᾶσαν ἦν εἶχεν ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων, μᾶλλον δὲ τῶν κυμάτων, ὑγρότητα ἐξικμάσας, θείαν βρῶσιν πεποίηκε ταύτην, τὴν πρώην βδελυκτὴν ἡδεῖαν βρῶσιν ἐργασάμενος τῷ Θεῷ. Τοῦτο γὰρ, φησὶν, αινίττεται τὸ μελίσσιον κηρίον, τὴν νῦν γλυκύτητα λέγω τῆς πρὶν ἀποβλήτου ἡμῶν φύσεως. Ἡ καὶ τοῦτο, οἶμαι, αινίττεται, διὰ μὲν τοῦ ὀπτοῦ ἰχθύος τὴν πρακτικήν, ὑφαιροῦσαν ἡμῶν τὴν πολλὴν ὑγρότητα καὶ παχύτητα διὰ τῆς Est et alius favus agrestior, nempe gentiliun saτῶν ἐρημικῶν καὶ ἡσυχαστικῶν ἀνθράκων βοηθείας· τὴν δὲ γνῶσιν, ἤτοι θεωρίαν, διὰ τοῦ μελισσίου κη· ρίου, εἴπερ γλυκέα τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια. Εστι δὲ κηρίον, ἀλλὰ κηφηνώδες, τὸ τῆς Ἑλληνικῆς σοφίας· ἔστι δὲ κηρίον μελίσσιον, τὸ τῆς θείας σοφία, εἴπερ Χριστὸς ἡ μέλισσα, μικρὰ μὲν τῷ μεγέθει (συντε τμημένος γὰρ ὁ λόγος, καὶ τῇ ῥώμῃ ἀσθενῆς· οὐκ ἐν δυνάμει γαρ λόγου Παῦλος κηρύττει, ἵνα μὴ κενώσῃ τὸν σταυρὸν), πλὴν βασιλεῦσι καὶ ἰδιώταις ἐράσμιος, εἰς υγίειαν ψυχικήν προσφερομένοις τους πόνους αὐτῆς. • Τότε διήνοιξεν αὐτῶν τὸν νουν τοῦ συνιέναι τὰς Γραφᾶς, καὶ εἶπεν αὐτοῖ, ὅτι οὕτω γέγραπται, καὶ οὕτως ἔδει παθεῖν τὸν Χριστὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρα pientia. Hic autem est apiarius favus, divina, inquam, sapientia. Siquidem Christus parva apis est magnitudine. Abbreviatum enim est verbum, et infirmum robore. Non enim in virtute sermonis Paulus prædicat, ut ne crucem evacuel 38.: veromtamen regibus et idiotis est amabilis afferentibus labores suos in sanitateur animarum. VERS. 45 53. «Tunc aperuit mentem illorum, ut intelligerent Scripturas: et dixit eis, Sic scriptum est, et sic oportebat Christum pati, et resurgere a 8 1 Cor. xv, 44. 87 Psal. xvi, 16. 1 Cor. 1, 17.

pœ1124 mortnis tertio die, οι 497 prædicari in nomine ejus ἡ ἀναστῆναι ἐκ νεκρῶν, καὶ κηρυχθῆναι ἐπὶ τῷ ὀνδ pœnitentiam ac remissionem peccatorum in omnes gentes, initio facto ab Hierosolymis. Vus autem estis testes horum. Et ecce ego mitto promissum Patris mei super vos. Vos autem sedete in civitate Jerusalem usquequo induamini virtute ex alto. Eduxit autem eos foras usque in Bethaniam, et sublatis in altum manibus suis benedixit eis. Et factum est dum benediceret illis, recessit ab eis, ac ferebatur in coelumn. Et ipsi adorato eo regressi sunt Jerusalem cum gaudio magno, et erant semper in templo laudantes et benedicentes Deum, Amen. › Postquam corda illorum pacificavit, et dubitationem loquendo, palpabilemque se exhibendo, ac comedendo sedavit, confirmata veritate resurrectionis corporis sui, tunc aperuit illorum mentem ad intelligendum Scripturas. Nisi enim quieta fuisset illorum animna, quomodo iu tauta turbatione et iuquiem tudine cognovissent? Vacate enim, ɔɔ inquit, ‹ et cognoscite ".Idcirco et docet eus quod necessarium fuerit Christum sic pati. Quomodo sic? Per lignum crucis. Quia enim per lignum interitus, ideo necessarium tuit per lignum corruptionem tolli, et aboleri voluptates quæ in liguo, per dolores quos in ligno pertulit invictus Dominus. Et deinde resurgere, inquit, tertio die, et prædicari in nonine ejus μαnitentiam et remissionem peccatorumn in omnes gentes. De baptismo autem hoc loco dicit. Nam et in hoc poenitentia fit per confessionem et depositionem pristinorum malorum et impietatuin, et simul comitatur remissio peccatorum. Quomodo autem baptisma in nomine solius Christi Geri intelligemus, præsertim cum alias doceamur hoc perfci in nomine Patris, et Filii, et Spiritus saucti? Igitur primum quidem dicimus quod quando dicimus baptisma fieri in nomine Christi, non dicimus quod oporteat in solius Christi nomine feri, sed quod Christi baptisma quo Christus baptizatųs est, spirituale sit, non Judaicum: neque quale Joannis in pœnitentiam solum, sed et communionem Spiritus sancti, et remissionem peccatorum conferat, ut ipse nobis ostendit cum baptizaretur in Jordane, monstrato in columba specie Spiritu sancto. Insuper baptisma in nomine Christi intellige, in morte Christi. Nam sicut ille mortuus triduanus resurrexit, ita et nos Aguraliter in aqua sepulti, deinde emergimus animo incorrupti, et arrbabonem incorruptibilitatis corporis accipimus. Et aliter Christi nomen in seipso continet et Patrem inungentem, et unctionem Spiritus, et unctum Filium. In nomine Domini remissio peccatorum. › Ubi igitur fetulentæ linguæ baptizantium in Montanum, et Priscillam, et Mariinillam? Vere pulla his, qui sic baptizantur, remissio, sed peccaCorum augmentatio est: et hi quidem male peribunt. 498 lu omnes autem gentes sermo cxivit, a Jerusalem sumpto litio. Oportebat enim humanam 6 Psal. xxv, 11. ματι αὐτοῦ μετάνοιαν, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν εἰς πάντα τὰ ἔθνη, ἀρξάμενον ἀπὸ Ἱερουσαλήμ. Υμείς δέ ἐστε μάρτυρες τούτων, καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλε τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός μου ἐφ' ὑμᾶς· ὑμεῖς δὲ καθίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως οὗ ἐνδύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους. Ἐξήγαγε δὲ αὐτοὺς ἔξω ἕως εἰς Βηθανίαν, καὶ ἐπάρας τὰς χεῖρας αὐτοῦ εὐλόγησεν αὐτούς. Καὶ ἐγένετο, ἐν τῷ εὐλογεῖν αὐτὸν αὐτοὺς, διέστη ἀπ' αὐτῶν, καὶ ἀνεφέρετο εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ αὐτοὶ προσκυνήσαντες αὐτὸν, ὑπέστρεψαν εἰς Ἱερουσαλήμ μετά χαράς μεγάλης, καὶ ἦσαν διὰ παντὸς ἐν τῷ ἱερῷ, αἰνοῦντες καὶ εὐλογοῦντες τὸν Θεόν. 'Αμήν. ο Οτε εἰρήνευσε, καὶ κατέστησε τὰς καρδίας αὐτῶν δι' ὧν εἶπε, δι' ὧν ἐψηλαφήθη, δι' ὧν έφαγε πιστωσάμενος τὴν ἀληθῆ τοῦ σώματος αὐτοῦ ἀνάστασιν, τότε διήνοιξεν αὐτῶν τὸν νοῦν τοῦ συν εἶναι τὰς Γραφάς. Εἰ μὴ γὰρ ἐσχόλασεν· ἡ ψυχὴ αὐτῶν, πῶς ἂν ἔγνω ταρασσομένη, καὶ μὴ καθε στῶσα; ο Σχολάσατε γάρ, φησὶ, καὶ γνῶτε.» Διὸ καὶ διδάσκει αὐτοὺς, ὅτι ἀναγκαῖον ἦν οὕτω παθεῖν τὸν Χριστόν. Οὕτω· πως; Διὰ ξύλου σταυροῦ· ἐπειδὴ διὰ ξύλου ὁ ὄλεθρος, ἀναγκαῖον ἦν καὶ διὰ ξύλου ένα λυθῆναι τὴν φθοράν, καὶ δι᾽ ὀδυνῶν τῶν ἐν τῷ ξύλο διελθόντα αήττητον τὸν Κύριον, τὴν ἐν τῷ ξύλι ἡδονὴν καταργῆσαι, εἶτα 4 καὶ ἀναστῆναι, φησί, τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ κηρυχθῆναι ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ μετάνοιαν καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν εἰς πάντα τὰ ἔθνη. ο Περὶ τοῦ βαπτίσματος ἐνταῦθά φησιν. Ἐν τούτῳ c γὰρ μετάνοιά τε γίνεται διὰ τῆς ἐξαγορεύσεως καὶ ἀποθέσεως τῶν προτέρων κακιῶν καὶ ἀσεβειῶν, καὶ ἐπακολουθεῖ ἡ ἄφεσις τῶν ἁμαρτιῶν. Πῶς δὲ τὸ βά πτισμα νοήσομεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ μόνου γίνεσθαι, καὶ ταῦτα ἀλλαχοῦ διδασκόμενοι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τελεῖν τοῦτο; Πρῶτον μὲν οὖν τοῦτό φαμεν, ὅτι τὸ βάπτισμα όταν λέγωμεν ἐπὶ τῷ ὀνό ματι τοῦ Χριστοῦ γίνεσθαι, οὐ τοῦτο λέγομεν, ὅτι δεῖ ἐπὶ μόνῳ τῷ τοῦ Χριστοῦ ὀνόματι τοῦτο τελεῖν, ἀλλ᾽ ὅτι τὸ τοῦ Χριστοῦ βάπτισμα ὁ Χριστός έβαπτίσατο, τουτέστι, πνευματικόν, οὐκ Ἰουδαϊκὸν, οὐδὲ οἷον τὸ Ἰωάννου εἰς μετάνοιαν μόνον, ἀλλὰ Πνεύματος ἁγίου κοινωνίαν καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν παρεχόμενον, οἷον αὐτὸς ἔδειξε δι' ἡμᾶς βαπτισάμενος ἐν Ἰορδάνῃ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς δείξας. Επειτα τὸ ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ βάπτισμα, ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ, νόει. Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνο, θανών τριήμερος ἀνέστη, οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐνθαπτόμενοι τυπικώς τῷ ὕδατι, εἶτα ἀναδύνομεν ἄφθαρτοι τὰς ψυχὰς καὶ τῆς τοῦ σώματος ἀφθαρσίας τοὺς ἀρραβώνας δεχό μενοι. Αλλως τε τὸ ο Χριστός ο ὄνομα ἐν ἑαυτῷ ἐμφαίνει καὶ τὸν Πατέρα τὸν χρίσαντα, καὶ τὸ χρίσ σμα τὸ Πνεῦμα, καὶ τὸν χρισθέντα Υιόν. «Ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἄφεσις ἁμαρτιῶν.» Ποῦ λοιπὸν αἱ βορβορώδεις γλῶσσαι τῶν βαπτιζόντων εἰς Μον τανὸν, καὶ Πρίσκιλλαν, καὶ Μαξιμίλλαν; Αληθῶς

ENARRATIO IN EVANGELIUM LUCE. - CAP. XXIV. οὐδεμία ιὕτω τοῖς βαπτιζομένοις ἄφεσις, ἀλλὰ καὶ naturam, quæ tota in Christo unita est et assumpta, non ultra in duas dirimi sectiones, Judæorum et gentilium, sed incipere sermonem a Jerusalem, et in gentibus requiescere, unitis generibus. Vos antom estis testes horum, passionis scilicet ac resurrectionis. Postea ne turbarentur intra se, et cogiiarent, Quoniodo testificabimur, qui privati homines ac idiotæ sumus contraque gentes mittimur, et contra Jerosolymitanos, armamur qui et te occidernnt? dixit eis, ‹ Confidite: > hujus rei gratia mittam propediem promissionem Patris, de qua dictum per Joelem, ‹ Effundam de Spiritu meo-super omnem carnem › etc. Sedete igitur, qui nunc timidi et parum viriles, donec induamini virtute, no humana, sed coelesti. Non dixit autem, accipiatis, sed, induamini:» declarans omnino custoulis spiπροσθήκη ἁμαρτιῶν ἐπιγίνεται. Οὗτοι μὲν οὖν κα κῶς ἀπώλοντο. Εἰς πάντα δὲ τὰ ἔθνη ὁ λόγο; ἐξῆλθεν, ἀρξάμενος ἀπὸ Ἱερουσαλήμ. "Εδει γὰρ τὴν φύσιν πᾶσαν ἐν Χριστῷ ἐνωθεῖσαν καὶ προσληφθεί σαν, μὴ εἰς δύο λοιπόν διαιρείσθαι τμήματα, Εβραίους καὶ ἐθνικούς, ἀλλ᾽ ἄρξασθαι ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ τὸν λόγον καὶ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἀναπαύσασθαι, ἐνοποιοῦντα τὴν φύσιν. ο Ὑμεῖς δὲ, φησίν, ἐστὲ μάρτυρες τούτων τῶν παθῶν, τῆς ἀναστάσεως. Εἶτα ἵνα μὴ ταραχθῶσι παρ' ἑαυτοῖς, καὶ λογίσωνται· Πῶς μαρτυρήσομεν άνθρωποι ἰδιῶται πρὸς ἔθνη ἀποστελλόμενοι, πρὸς τοὺς Ἱεροσολυμίτας ἀντιπαρεχ δυόμενοι τοὺς καὶ σὲ ἀποκτείναντας, Θαρσείτε, φησί, τούτου ένεκα. ᾿Αποστελῶ γὰρ ὅσον οὔπω την Επαγγελίαν τοῦ Πατρός μου, ἣν εἶπον δι' Ιωήλ, ὅτι • Εκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, - αὶ τὰ ἑξῆς. Καθίσατε οὖν, οἱ νῦν δειλοὶ καὶ ἄναν δροι, ἕως οὗ ἐνδύσησθε δύναμιν οὐκ ἀνθρωπίνην, ἀλλ' οὐράνιον. Οὐκ εἶπε δὲ, Δέξησθε, ἀλλ᾽, «Ενδύ σησθε, ο τὸ πάντοθεν φρουρητικὸν τῆς πνευματικῆς ὁ πλίσεως ὑποφαίνων. • Εξήγαγε δὲ αὐτοὺς ἕως εἰς Βηθανίαν.» Τοῦτο νοήσομεν ἐν αὐτῇ τῇ τεσσαρα ποστῇ ἡμέρᾳ γεγονέναι. "Α γὰρ οὗτοι ἐν ἐπιτομή λέγουσι, ταῦτα νόει μοι σὺ ἐν πολλαῖς ἡμέρας για νεσθαι· ὡς αὐτὸς οὗτος ὁ Λουκάς φησιν ἐν ταῖς Πρά ξεσιν, ὅτι «Δι' ἡμερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόμενο; αὐτοῖς.» Συχνάκι; γὰρ ἐφίστατο, καὶ ἀφίστατο. Εὐλόγησε δὲ τοὺς μαθητάς, τάχα μὲν καὶ δύναμιν φρουρὸν αὐτοῖς ἐντιθεὶς ἄχρι τῆς τοῦ Πνεύματος – παρουσίας, τάχα δὲ καὶ ἡμᾶς διδάσκων, ἐπειδὰν ἀποδημῶμεν, ταῖς εὐλογίαις τοὺς ὑφ᾽ ἡμᾶς παρα κατατίθεσθαι. «Ανεφέρετο δὲ εἰς τὸν οὐρανόν.» Ηλίας μὲν γὰρ, ὡς εἰς οὐρανόν· ὡσανεὶ γὰρ ἐδό κει εἰς οὐρανὸν ἀναφέρεσθα:· ὁ δὲ Σωτὴρ εἰς τὸν οὐρανὸν αὐτὸν πρόδρομος πάντων ἀνελήλυθε, μετά τῆς ἁγίας σαρκὸς αὐτοῦ ἐμφανισθῆναι τῷ προσώπω τοῦ Θεοῦ, καὶ σύνεδρον αὐτὴν ἀποδείξαι τῷ Πατρί. Καὶ νῦν προσκυνεῖται ἡ φύσις ἡμῶν ἐν Χριστῷ ὑπὸ πάσης ἀγγελικῆς δυνάμεως. «Αὐτοὶ δὲ ὑπέστρεψαν μετὰ χαρᾶς μεγάλης, καὶ ἦσαν διὰ παντὸς ἐν τῷ ἱερῷ.» Ορᾷς ἀρετήν; Οὔπω τὸ Πνεῦμα, καὶ πνευματικῶς διάγουσι. Οἱ γὰρ κεκλεισμένοι πρότερον, νῦν ἐν μέσοις τοῖς ἀρχιερεύσι διάγουσι, καὶ οὐδὲν ἐν αὐτοῖς βιωτικόν· ἀλλὰ πάντων περιφρονήσαντες, ἐν τῷ ἱερῷ αἰνοῦσι διαπαντὸς τὸν Θεὸν, καὶ εὐλογοῦσιν. ῶν μιμηταὶ καὶ ἡμεῖς γενόμενοι, ἐν ἱερῷ βίῳ διαπαντός εἴημεν, αἰνοῦντες διὰ τούτου τοῦ βίου και εὐλογοῦντες τὸν Θεόν. Δόξα γὰρ Θεοῦ καὶ εὐλογία ὁ ἱερὸς καὶ ἐνάρετος βίος· ὅτι αὐτῷ πρέπει πάρα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Τέλος τῆς εἰς τὸ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιον Ερ μηνείας Θεοφυλάκτοι. * Joel 11, 23. 1 Act. 1, 3. ritualis armaturæ muniendos. ‹ Eluxit autem eos usque in Bethaniam. › Hoc intelligamus in die quadragesimo factum esse. Quas enim illi breviter die cunt, tu in multis diebus facta esse intellige: sicut et ipse Lucas in Actis dicit quod per quadraginta dies visus sit eis ". Sæpe enim ad eos accessit, et ab eis iterum abscessit. Benedicit autem discipulos, fortassis infundens eis vim quæ custodiret usque in adventum Spiritus: fortassis etiam nos docens cum peregre proficiscimur, ut commendemus nobis subditos benedictionibus. Ferebatur autem sursum in cœlum: Elias enim quasi in cœlum (videbatur enim quasi in cœlum ferri), åt Salvator in cœlqın ipsum, Præcursor omniumn, ascendit, ut cum sancta carne sɛa compareret ante conspectum Dei, et eam statueret cum Patre considentem. Et nunc adoratur natura nostra in Christo ab omni angelica virtute. lili autem reversi sunt cum gaudio magno, et erant semper in templo. Vides virtutem? Nondum Spiritus, et spiritualiter vivunt. Qui enim priùs inclusi erant, nunc inter medios pontifices vivunt, et nihil in eis temporale, sed contemptis omnibus in templo semper Deum laudant et benedicunt. Quorum imitatores etiam nos facti, in vita sancta semper simus, laudautes per hanc vitam et benedicentes Deum. Gloria enim Dei et benedictio est sancta et virtuosa vita: quoniam eum decet omnis gloria in sæcula sæculorum. Amen. Theophylacts in Evangelium Lure Commentarii finis.