καὶ εἶπε EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. I. Καὶ ἡμῶν Κυρίου καὶ αὐτῶν· ο ἵνα δείξῃ rursumn repetiit ac dixit, nostri Domini et ipsorum, κοινὸν Δεσπότην ὄντα. Τινὲς δὲ οὕτως ὡς κεῖται ut commonstret communem esse Dominum. Sunt νοοῦσιν· «Εν παντί τόπῳ ἡμῶν τε καὶ αὐτῶν· ν qui verba, uti jacent, intelligunt, e in omni loco τουτέστιν, Ἐν ᾧ καὶ ἡμεῖς ἐσμεν καὶ ἐκεῖνοι. nostro et ipsorum, hoc est, in quo et nos et illi • Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ.» ᾿Απὸ Θεοῦ ἡ χάρις καὶ ἡ εἰρήνη. Καὶ πρότερον, ὅτε πρὸς αὐτὸν ἐκπεπολεμωμένοι ὄντες, διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ εἰρηνεύσαμεν, καὶ ἀεὶ δὲ εὔχομαι ταῦτα ὑμῖν ἀπὸ Θεοῦ παρεῖναι, ἵνα μήτε τῆς χάριτος αὐτοῦ ἐκπέσητε ", μήτε τῆς εἰρήνης, ὡς διαστασιάζοντες πρὸς ἀλλήλους. Πῶς οὖν ἀνθρώποις ἑαυτοὺς προσνέμετε, καὶ τὴν παρ' ἐκείνοις χάριν καὶ εὐαρέστησιν ζητεῖτε, ὡς διδασκά λοις; [ ο Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν.» Επεύχεται αὐτοῖς χάριν, ήγουν οἰκείωσιν καὶ εὐμένειαν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, διασύρων ἐντεῦθεν τὴν ἀπὸ τῶν ἑτεροδιδασκάλων γινομένην αὐτοῖς· καὶ μὴν καὶ εἰρήνην διαστασιάζουσι πρός τε αὐτοὺς καὶ πρὸς τὸν Θεόν. Πατέρα δὲ ἡμῶν τὸν Θεὸν προσηγόρευσεν, ὡς υἱοθετουμένων αὐτῷ διὰ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας. • Καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. ο γὰρ δίδωσιν ὁ Πατὴρ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱός. Τοῦτο γὰρ δηλωτικὸν τῆς ἐν ἀμφοτέροις ἰσότητος. Cod. Arundel.] • Εὐχαριστῶ.» Εὐχαρίστους ἡμᾶς εἶναι παιδεύει, καὶ ἐν πάσῃ μὲν Επιστολῇ, εὐκαιρότερον δὲ νῦν τῇ εὐχαριστία κέχρηται. Η γὰρ εὐχαριστία ἐπὶ χάριτι γίνεται· ἡ δὲ χάρις οὐκ ὀφειλή, οὐδὲ ἀμοιβή. Τοῦτο δὲ τὴν ἔπαρσιν τῶν Κορινθίων καθαιρεῖ. • Τῷ Θεῷ μου. • Ἀπὸ πολλῆς ἀγάπης τὸν κοινὸν πάντων Θεὸν ἰδιοποιεῖται. • Πάντοτε περὶ ὑμῶν, ἐπὶ τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ. Παιδεύει διὰ τούτου τους Κορινθίους καὶ αὐτοὺς, ἀεὶ εἰδέναι χάριν τῷ Θεῷ, καὶ μὴ τοῖς οἰκείοις κατ ορθώμασιν. • Ἐπὶ τῇ χάριτι γὰρ τοῦ Θεοῦ, ν φησίν, οὐκ ἐπὶ τοῖς ὑμετέροις ἔργοις εὐχαριστῶ. • Τῇ δοθείσῃ ὑμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.» Τουτέστι, διὰ Χριστοῦ Ἰησοῦ, οὐ διὰ τοῦ δεῖνος ἢ τοῦ δεῖνος. Ωστε τί ἀνθρώποις προσέχετε; «Οτι ἐν παντὶ ἐπλουτίσθητε ἐν αὐτῷ.» Τό, • Ἐν αὐτῷ, ο πάλιν ἀντὶ τοῦ, δι᾿ αὐτοῦ. Οταν οὖν καὶ πλοῦτος ᾖ, καὶ Θεοῦ πλοῦτος, καὶ ἐν παντὶ, καὶ δι' αὐτοῦ τοῦ Μονογενούς, πῶς ἀχαριστοῦντες ὑμεῖς ἀνθρώπους ἑαυτοῖς διδασκάλους ἐπιγράφεσθε; • Ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ γνώσει.» Ἔστι καὶ λόγος χωρίς γνώσεως· ὥσπερ ὅταν τις λέγῃ μάταια χωρὶς νοημάτων· ἔστι καὶ γνῶσις χωρίς λόγου, ὅταν τις νοῇ μὲν ὑψηλὰ ', λόγον δὲ οὐκ ἔχῃ ἑρμηνέα Ὑμεῖς δὲ καὶ λόγον ἔχετε καὶ γνῶσιν θείαν, ὥστε καὶ νοεῖν καὶ λέγειν δύνασθαι. • Καθὼς τὸ μαρτύριον τοῦ Χριστοῦ ἐβεβαιώθη ἐν sumus. VERS. 3. «Gratia vobis, et pax a Deo l'atre nostro, et Domino Jesu Christo. Deo gratia et pax est. Etiam prius, cum inimici essemus, per gratianı ipsius pacem adepti sumus. Perpetuo autem hae vobis divinitus adesse opto, ut neque a gratia ejus excidatis, neque a pace, tanquam inter vos mutuo dissidentes. Ecqui igitur hominibus vos applicatis, cum gratiam, tum benevolentiam apud illos, cel doctores, ambientes? VERS. 3. «Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro.» Gratiam, id est, reconciliationem et benevolentiam iis a Deo comprecatur, vellicans inde illam, quæ ipsis ab iis qui diversa docebant, conNata erat. Quin etiam dissidentibus pacem, cum inter se, tum apud Deum. Deum autem Patrem nostrum vocavit, nobis illi per lavacrum regenerationis in Gliorum numerum adscitis. • Et Domino Jesu Christo.. Nam quæ Pater dat, eadem et Filius. Hoc enim in utroque æqualitatis est indicium. VERS. 4. • Gratias ago.. Gralos nos esse docet, idque in omni prorsus epistola: opportunius autem nunc gratiarum actione usus est. Gratiarum enim. actio propter gratiam fit: gratia aurem non est debitum, neque compensatio. Αtque hoc Corinthiorum fastum deprimit. • Deo neo.» Ex immensa dilectione, Deum onnibus communem, proprium sibi vindicat. • Semper pro vobis, super gratia Dei.» Erudit per hoc ipsos Corinthios, Deo gratias semper agere, et non propriis operibus. Nam «Super gratia Dei, inquit, non ob vestra opera, & gratias ago. • Quae data est vobis in Christo Jesu, hoc est, per Christum Jesum, non per hunc vel alium quempiam. Quid ergo hominibus mentem adhibetis? VERS. 5. Quia in omnibus divites facti estis in illo. › — e ln illo, a rursum ponitur pro, per illum. Cum igitur opes vobis adsint, ac Dei opes, idque in omni re, et per unigenitum Dei Filium; qua, quæso, fronte vos ingrati, homines vobisipsis in doctores asciscitis? • In omni sermone et omni cognitione.» Potest esse sermo sine cognitione, ut si quis vana absque intellectu effutiat: est et cognitio sine sermone, ut si quis sublimia intelligat, verbo autem vel sermone non possit explicare. Vos autem et verbum habetis, et notitiam divinam, ut et intelligere et proloqui possitis. VERS. 6. Secundum quod testimonium Christi Varia lectiones. Η εστερήθητε ο. • ὑψηλῶς ο. ' ἑρμηνείας Ο.

confirmatum est in vobis. r — Secundum quod,» ὑμῖν., Τό, «Καθώς, ο ἀντὶ τοῦ, δι' ὧν. Διὰ τοῦ λόγου, est pro, per quæ. Per verbum, inquit, et scientiam, in quibus ditati estis, stabilitum ést in vobis testimonium, id est, prædicatio Christi. Non enim per externam sapientiam accepistis prædicationem, sed per signa atque dona, quibus donati estis. VERS. 7. Hta ut vobis nihil desit in ullo dono. › Si in donis nihil illis deerat, quomodo in procursu carnales eos vocat? Dicendum itaque est, quod neque omnes fuerint spirituales, neque omnes carnales. Quare quae nunc dicit, ad spirituales dicit; Hla vero, ad carnales. 123 Vel quod verisimile erat eos in principio omnis generis charismata consecutos, deinceps autem ad socordiam relapsos, secundum carnem vixisse. [Vers. 7. ‹ Ita ut vobis nihil desit in ullo dono. › Quæritur ude evenit, ut quibus tot spirituales præeminentius altestatus est, et quos laetis praconiis extulit, illos jam in orationis procursu increpet, eι carnalium nomine incuset. Dici potest, quod in principio quidem, cum ad fidem primum accedebaut, hujusmodi fuerunt, donis omnibus instructi, tandemque merebantur. Postea vero animum demittentes, seipsos reprehensioni obnoxios reddidere. Vel aliter: Neque encomia, neque accusationes æque omnino in omues, sed pro singulorum meritis cum hæ, tum illa intendebantur. Alii enim es illis adhuc diligentes, alii negligentes erant. Sed et tertia ratio assignari potest, nimirum quod encomia per administrationem quamdam inserta sunt, viamque sermoni præstruunt. Nam qui statim in exordio molesta profert, auditorum aures sermoni suo occlusit. Auditores enim si honore sint æquales, ira; si inferiores, mœrore afficientur; et sic incassum verba faciet. • Exspectantibus revelationem Domini nostri Jesu Christi. › Hic perterret eos, secuudi adventus Christi mentionem faciens. Nam si Christus reveφησὶ, καὶ τῆς γνώσεως, ἐν οἷς ἐπλουτίσθητε, ἐδε βαίωθη ἐν ὑμῖν τὸ μαρτύριον, τουτέστι τὸ κήρυγμα τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ διὰ τῆς ἔξωθεν σοφίας ἐδέξασθε τὸ κήρυγμα, ἀλλὰ διὰ τῶν σημείων καὶ τῶν χαρισμάτων, ὧν ἠξιώθητε. • Ωστε ὑμᾶς μὴ ὑστερεῖσθαι ἐν μηδενὶ χαρ!- σματι.» Εἰ ἀνελλιπή τα χαρίσματα εἶχον, πως προϊών σαρκικοὺς αὐτοὺς λέγει; "Εστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι οὔτε πάντες ἦσαν πνευματικοί, οὔτε πάντες σαρ κικο!· διὸ ἃ μὲν νῦν λέγει, πρὸς τοὺς πνευματικούς λέγει· ἐκεῖνα δὲ πρὸς τοὺς σαρκικούς. Η ὅτι καὶ ἐν ἀρχῇ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς πάντων ἐπιτυχεῖν τῶν χαρισμάτων, ὕστερον δὲ ῥᾳθυμῆσαι, καὶ κατὰ σάρκα ζῆν. [. "Ωστε ὑμᾶς μὴ ὑστερεῖσθαι ἐν μηδενὶ χαρί σματι.» Ζητείται ἐνταῦθα, πῶς οἷς τοσαῦτα πνευματικά προτερήματα προσεμαρτύρησε, καὶ οὕτως ἐπῄνετε, τούτοις ἐπιτιμᾷ παρακατιών, καὶ σαρκι κοὺς καλῶν ἐγκαλεῖ. Εστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι παρὰ μὲν τὴν ἀρχὴν ὅτε ἐπίστευσαν, τοιοῦτοι ἦσαν, πᾶσι κομῶντες χαρίσμασι, καὶ ἀξιέπαινοι γεγονότες· ὕστε ρον δὲ ῥαθυμήσαντες, μέμψεως αξίους ἑαυτοὺς περ ποιήκασιν. "Η καὶ ἄλλως· Οὐ πρὸς πάντας, οὔτε τὰ ἐγκώμια, οὔτε τὰ κατηγορήματα, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἀξίους καὶ ταῦτα κἀκεῖνα. Ησαν γὰρ αὐτῶν οἱ μὲν ἔτι σπουδάζοντες, οἱ δὲ ῥᾳθυμήσαντες. Εστι δὲ καὶ τρίτον εἰπεῖν, ὅτι οἰκονομικῶς οἱ ἔπαινοι ἔγκεινται, προοδοποιοῦντες τῷ λόγῳ. Ο γὰρ ἐκ προοιμίων εύθέως φορτικά φθεγξάμενος ἀπέκλεισε τῷ λόγῳ τὴν ἀκοήν. Αν τε γὰρ ὁμότιμοι ὦσιν οἱ ἀκούοντες, όρο γισθήσονται· ἄν τε ἐλάττους, λυπηθήσονται, καὶ μάτην ἐρεῖ. Cod. Arundel.] • Απεκδεχομένους τὴν ἀποκάλυψιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ενταῦθα φοβεῖ αὐτοὺς, ἀναμνήσας τῆς δευτέρας παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. Εἰ γὰρ ὁ Χριστὸς μέλλει ἀποκαλύπτεσθαι, πῶς ὑμεῖς ἄλλους προστάτας ἔχετε; Δείκνυσι δὲ, καὶ ὅτι δεῖ μετὰ τῶν χαρισμάτων καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς. Ἐν γὰρ τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ τὰ χαρίσματα οὐδένα 3 ὠφελεῖ, εἰ μὴ καὶ βίον ἐνάρετον ἔχοι. Αποκάλυψιν δὲ εἰπῶν, δηλοῖ ὅτι καὶ νῦν πάρεστι μὲν, κρύπτεται δέ· τότε landus est, quomodo vos alios praesides et præceptores habetis? Innuit autem pariter, quod að accepta charismata seu dona, aliis etiam virtutibus índigeant. In illa enim die dona neminem juvabunt, nisi et vitam habuerit virtutibus ornatam. Revelationem porro dicens, indicat, quod etiamnum adsit quidemn, abditus tamen sit, tum autem revelabitur. δὲ ἀποκαλυφθήσεται. VERS. 8. Qui et confirmabit vos usque in finem sine crimine in die Domini nostri Jesu Christi., Cum dicit, ‹ Confirmabit, ostendit eos nonnihil Concussos, et cum ait: 4 Sine crimine, significat cos jam criminibus obnoxios. Ad haec, cum sapius hie meminit Domini nostri Jesu Christi, quam in ulla alia Epistola, revocat Corinthiis ad memoriam, per quem servati sunt, et cujus nomine vocentur. Nam Christiani a Christo, non ab alio quopiam humano nomine. • Ος καὶ βεβαιώσει ὑμᾶς ἕως τέλους ἀνεγκλήτους ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ἐν μὲν τῷ εἰπεῖν, ι Βεβαιώσει, ο δείκνυσιν αὐτοὺς σαλευομένους· ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν, ο ανεγκλήτους, ο δείκνυσιν αὐτοὺς ἐγκλήμασι νῦν ὑποκειμένους. Πολλάκις δέ ἐστι μεμνημένος ἐνταῦθα τοῦ Κυρίου Ἰησ σοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁσάκις ἐν οὐδεμιᾷ ἄλλῃ Επιστολή. Ωστε διὰ τούτου υπομιμνήσκει τους Κορινθίου; διά τίνος ἐσώθησαν, καὶ τίνος ὀνόματι καλοῦνται. Χρι στιανοὶ γὰρ ἀπὸ Χριστοῦ, καὶ οὐκ ἀπ᾿ ἄλλου άνθρω πίνου ὀνόματος. Varia lectiones. * οὐδὲν Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. [ε ως καὶ βεβαιώσει ὑμᾶς ἕως τέλους.» Τό, • Βεβαιώσει, ο δοκεῖ μὲν εὐχῆς εἶναι· ἐμφαίνει δὲ πλέον, ὅτι ἐσαλεύθησαν καὶ παρεκινήθησαν ἀπὸ τοῦ δέοντος. • Ανεγκλήτους ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ανεγκλήτους εὑρισκομένους ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως. Ταύτην γὰρ ἡμέραν τοῦ Χριστοῦ λέγει, ὡς τηνικαῦτα τῆς δόξης αὐτοῦ τε λεώτερον φαινομένης. Καὶ τὸ, ο Ανεγκλήτους» δὲ, καθαπτομένου μᾶλλον ἐστιν. Ἐνδείκνυται γὰρ ὅτι ἐγκλήματα ἔχουσι. Σκόπει δὲ, πῶς συνεχῶς αὐτοῖς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ προσφέρει, καὶ διὰ τούτου σχεδὸν τὸ ὅλον ἐξυφαίνει προοίμιον, μηχανώμενος ἀποστῆσαι τῶν ψευδοδιδασκάλων, εἰς οὓς κατεμερί σθησαν, καὶ εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν συν αγαγεῖν. Cod. Arundel.j • Πιστὸς ὁ Θεὸς, δι᾿ οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. Τουτέστιν, ἀληθῆς ὁ Θεός. Εἰ δὲ ἀληθῆς, ἐκάλεσε δὲ ἡμᾶς εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τουτέστιν, ὥστε συνδοξάσαι ἡμᾶς τῷ Υἱῷ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ· πρόδηλον, ὅτι πληρώσει ἃ ἐπηγγείλατο. Εκλήθητε δὲ, φησίν, οὐκ αὐτοὶ οἴκοθεν προσήλθετε. Πῶς οὖν υψηλοφρονεῖτε ὡς ἐπὶ οἰκείοις ἔργοις; Σημείωσαι δὲ ἐνταῦθα σαφέστερον τό, ο Δι᾿ οὗ, ο ἐπὶ τοῦ Πατρὸς κείμενον. • Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.· Ἐπειδὴ μέλλει διαλεχθῆναι αὐτοῖς πληκτικώτερον, προλαβών, πα ρακαλεῖν φησι οι διὰ τοῦ Χριστοῦ· τουτέστιν, Οὐκ ἐγὼ ἀρχῶ εἰς παράκλησιν, ἀλλὰ τὸ ὄνομα τοῦ Κυ ρίου συμπαραλαμβάνω, ἀφ᾽ οὗ καλεῖσθε μὲν Χρισ στιανοί· ὑβρίσαντες δὲ τοῦτο, ἀπ' ἀνθρώπων καλεῖσθαι εἴλεσθε. Τοῦτο τοίνυν δυσωπησάτω ὑμᾶς. • Ἵνα τὸ αὐτὸ λέγητε πάντες, καὶ μὴ ᾗ ἐν ὑμῖν σχίσματα.» Τί ἐστιν ὅ παρακαλῶ; Ἵνα, φησί, συμζωνῆτε πάντες, καὶ μὴ σχίζησθε. Τὸ γὰρ σχιζόμενον δοκεῖ μὲν ἀντὶ ἑνὸς πολλὰ γίνεσθαι, οὔτε δὲ πολλὰ ἐγένετο (τί γὰρ ὄφελος τῶν πολλῶν κολοσῶν;), καὶ τὸ ἐν ἀπώλεσεν ". Εμφατικώτατα οὖν σχίσματα ἐκάλεσε τὰ παρ' αὐτοῖς γινόμενα. Εμφαίνε: γὰρ διὰ τῆς λέξεως ταύτης, ὅπως ἀθλίως δι έκειντο. • Ητε δὲ κατηρτισμένοι ἐν τῷ αὐτῷ νοῖ, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ. • Ἐπειδὴ ἀνωτέρω εἶπεν, «ἵνα τὸ αὐτὸ λέγητε, ο ἵνα μὴ νομίσωσιν ἄχρι ῥημάτων εἶναι τὴν ὁμόνοιαν, ἐπάγει, ὅτι καὶ, ο Ἐν τῷ αὐτῷ και η τουτέστιν, Ἵνα καὶ τὰ αὐτὰ φρονῆτε. Επει δὲ πολλοὶ ἐν τῷδε μὲν τῷ πράγματι συμφρονοῦσιν, ἐν τῷδε δὲ οὔ· διὰ τοῦτο προσέθηκε τό, • Κατηρτι σμενοι,» τουτέστι τέλειοι, ἐν πᾶσι πράγμασιν όμο νοοῦντες. Ἐπεὶ δὲ πολλοὶ κατὰ μὲν τὰ νοήματα Γνωνται, κατὰ δὲ τὴν γνώμην διίστανται (ὅταν γὰρ τὴν αὐτὴν πίστιν ἔχωμεν, μὴ συναπτώμεθα δὲ κατά τὴν ἀγάπην, τὰ μὲν αὐτὰ νοοῦμεν, διιστάμεθα δὲ κατὰ τὴν γνώμην· διὰ τοῦτο εἰπὼν, «Τῷ αὐτῷ νοί, ο CAP. I. VERS. 8. • Qui et confirmabit vos usue al fo nem. ) —. Confirmabit, videtur quidem volum esse: at vero plus denotat, nimirum, quod concussi erant, et indecore exorbitabant. • Sine crimine in die Domini nostri Jesu Christi.» Irreprehensibiles repertos in die judicii. Ilanc enim Christi diem vocat, eo quod tum ipsius gloria plenius manifestabitur. Atque illud: c sine crimine, potius increpantis est. Ostendit enim quod criminfbus obnoxii sunt. Vide autem quam crebro Christi nomen illis offert, et ex hoc totum fere proœmium contexit, a falsis doctoribus, quorum partium studio divisi erant, abducere satagens, et ad doctrinam Christi cogere. VERS. 9. • Fidelis Deus, per quem vocati estis in societatem Filii ipsius Jesu Christi Domini nostri.» Hoc est, verus Deus. Quod si verus, vocavitque nos in societatem Filii sui, hoc est, ut simul nos glorificet cum Filio in regno suo; perspicuum est quod implebit quæ promisit. Porro, vocati estis, inquit, non vos ipsi motu proprio accessistis. Quomodo igitur superbitis ceu de propriis operibus? Observa hic: Per quem, manifestius de Patre dictum. VERS. 10. • Obsecro autem vos, fratres, per nomen Domini nostri Jesu Christi. › Quia illis acerbiora locuturus est, antevertens, obsecrare se illos dicit per nomen Christi, id est, ego ad obsecrationem non sufficio, sed nomen Domini simul assumo, a quo vocamini quidem Christiani: at vos istud injuria afficientes, maluistis ab hominibus vocari. Hoc igitur vos obtestetur. Ut idem dicatis omnes, et non sint inter vos schismata.» Quid est quod obtestor? Ut consentiatis, inquit, omnes, et non discindauini. Quod enim scinditur, videtur pro uno multa fieri, cum nfulta haudquaquam sit, (quæ enim commoditas multorum mutilorum?) et tamen unum esse desiit. Significantissime igitur schismata appellavit ea quæ apud ipsos fiunt. Indicat enim per hoc verbum, quam misere eorum res habuerint. • Sitis autem compacti in eadem mente, et eadem sententia.» Quia supra dixerat, 124. Ut idem dicatis; s me existiment hanc concordiam in verbis tantum coustare, subdit: «Eadem mente,» hoc est, ut eadem sentiatis. Quoniam autem plerique in re una consentiunt, in altera vero minime, propterea addidit, ‹ Compacti, › hoc est, perfecti, in omnibus rebus idem sentientes. Quoniam vero multi cogitatione quidem et intellectu uniti sunt, sententia vero dissident (nam cum eamdem quidem fidem habeamus, non copulemur autem per claritatem, eadem quidem intelligimus, dissentimus tamen sententia): ideo cum dixisset, Eadem Variæ lectiones. παρακαλώ ω. * παρακαλεῖ καί φησι Ο. Ο σωφρονήτε 4.· εἰ δὲ καὶ πολ. 0. ώλεσεν υ. 8 τὸ ἓν εἶναι ἀπο

mente, o apposuit, Et cadem sententia: o ut ne- προσέθηκε, ι Καὶ ἐν τῇ αὐτῇ γνώμῃ· ἵνα μήτε κατὰ que secundum fidem, neque secundum sententiam τὴν πίστιν, μήτε κατὰ τὴν γνώμην διεστηκότες ὦσιν. dissideant. VERS. 11. c Significatum est enim mihi de vobis, fratres, ab his qui sunt Chloes. Ne inficias eant, testes producit: et, ne videatur ipse fingere, istos nominatim recenset, Chloes videlicet familiam. Fuit autem Corinthii familia quæ nominabatur Chloes. Fratres autem adhuc eos appellat. Etiamsi enim peccatum eorum manifestum esset, nihil tamen prohibet quominus fratres appellet. Non autem dixit verbatim quinam fuerint, qui hoc significarint, sed totam domum posuit, ne hos illis infensos reddat. • Quod contentiones sint inter vos. • Denuntiaturus quænam ab indicantibus audiverit, contentiones dixit, dictione usus mitiore. Quando vero in propria persona loquitur, schismata appellat, quod multo pejus est contentione. VERS. 12. Dico autem hoc, quod quilibet vestrum ait: Ego quidem sun Pauli,ego vero Apollo. Non unus et alter ista dicit, sed quilibet vestrum. Isti autem non ita dicebant, sed ille sermonem suum ita effingit, ut ostendat, quod si dicere se Pauli et Cephiae discipulos culpa non vacet, multo magis si aliorum. • Ego autem Ceplise.» Non ut seipsum præferat, Petrum posteriorem postrit, sed illum potius honorans, perinde ac Christum jama posteriore loco posuit. In rebus enim facta indignis primum suæ ipsius personæ meminit, • Ego autem Christi.» Non hoc reprehendit, quod dicant: «Ego sum Christi: sed quod non omnes hoc dicant. Imo a seipso potius hoc posuit, volens ita accusationem graviorem constituere atque ostendere, Christum in parlem unam datum, etsi illi hoc non faciebant. • Εδηλώθη γάρ μοι περὶ ὑμῶν, ἀδελφοί μου, ὑπὸ τῶν Χλόης. ο Ινα μὴ ἀρνήσωνται, μάρτυρας παρο ἄγει· καὶ ἵνα μὴ δόξῃ αὐτὸς πλάττειν, ὀνομαστί αὐτοὺς λέγει, τοὺς τῆς Χλόης. Οἰκία δὲ ἦν ἐν Κορίνθῳ οὕτως ἐπονομαζομένη Χλόης. 'Αδελφοὺς δὲ αὐτ τοὺς ἔτι ὀνομάζει·· ἂν γὰρ δῆλον ᾖ τὸ ἁμάρτημα, οὐδὲν κωλύει ἀδελφοὺς καλεῖν ἔτι. Οὐκ εἶπε δὲ ῥητῶς, τίνες ἦσαν οἱ εἰπόντες, ἀλλ' ὁλόκληρον τὴν οἰκίαν τέθεικεν, ἵνα μὴ ἐκπολεμώσῃ αὐτοὺς πρὸς ἐκείνους. • Οτι ἔριδες ἐν ὑμῖν εἰσι. ο Τὰ παρὰ τῶν δηλω σάντων ἀπαγγέλλων, ἔριδας εἶπε, πραοτέρᾳ λέξει χρησάμενος. Οταν δὲ ἀπὸ τοῦ εἰκείου λέγῃ προσο ώπου, σχίσματα αὐτὰ καλεῖ, ὁ πολλῷ χεῖρον τῆς ἔριδος. 4 Λέγω δὲ τοῦτο, ὅτι ἕκαστος ὑμῶν λέγει· Ἐγὼ μέν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Ἀπολλώ.» Οὐ μέρος ταῦτα λέγει, ἀλλ᾿ ἕκαστος ὑμῶν. Οὐκ ἔλεγον δὲ οὕτως ἐκεῖνοι, ἀλλ' αὐτὸς οὕτω σχηματίζει τὸν λόγον, ἵνα δείξῃ, ὅτι εἰ τὸ λέγειν μὲν αὐτούς Παύλου καὶ Κηφά ὑπεύθυνον, πολλῷ μᾶλλον τὸ ἑτέρων. • Ἐγὼ δὲ Κηρᾶ.» Οὐκ ἐπαίρων ἑαυτὸν τέθεικε Πέτρον ὕστερον, ἀλλ' ἐκεῖνον προτιμῶν μάλλον, ὥσπερ δὴ καὶ τὸν Χριστὸν ὕστερον τέθεικεν. Ἐν πράγμασι γὰρ οὐκ ἀξίοις γενέσθαι, πρώτου ἐπει μνήσθη τοῦ οἰκείου προσώπου. • Ἐγὼ δὲ Χριστοῦ.» Οὐ τοῦτο ἐγκαλεῖ, διότι λέο γουσιν· «Εγὼ δὲ Χριστοῦ, ἀλλὰ διότι οὐ πάντες τοῦτο λέγουσι. Μᾶλλον δὲ καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ τοῦτο τέ θεικε, βουλόμενο; τὸ ἔγκλημα βαρύτερον κατασκευ άται, καὶ δεῖξαι καὶ τὸν Χριστὸν δοθέντα εἰς μέρες ἕν, εἰ καὶ μὴ τοῦτο ἐποίουν ἐκεῖνοι. [ Λέγω δὲ τοῦτο, ὅτι ἕκαστος ὑμῶν λέγει· Εγώ μέν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ ᾿Απολλώ, ἐγὼ δὲ Κηφά, ἐγὼ δὲ Χριστοῦ.» Λέγω δὲ ἔριδας τοῦτο, ὅτι ἔκαστο; ὑμῶν ἴδιον ἐπιφημίζει διδάσκαλον ἑαυτῷ. Οὐ τὸν Παῦλον δὲ καὶ τὸν ᾿Απολλὼ καὶ τὸν Κηφᾶν ἐπέγρα φον ἑαυτοῖς, ἀλλ' ἑτέρους οὓς ἀπεσιώπησε, καθάπερ τισὶ προσωπείοις, τοῖς ὀνόμασι τούτοις τῶν ἀποπόVERS. 12. «Dico autem hoc, quod quilibet vestrum ait: Ego quidem sum Pauli, ego vero Apollo, ego autem Cephæ, ego autem Christi. o illud ipsum contentiones voco, quod quilibet vestrum privatum sibi præceptorem assignat. Non autem Paulum et Apollo et Cepham sibi ascribebant, sed alios quos silentio præterit, sub istis apostolorum nominibus, veluti personis quibusdamn, ipsos ocultans, cum ut λων ὑποκρύπτων αὐτοὺς, ἵνα τε ἀνεχθέστερον [[σ. sermonem suum minus molestum reddat, tum ut doceat quod si vere apostolos et doctores sibi asciscere non liceret, multo minus illos. Nomina autem ipsorum per auresin protulit, Apollo quidem sibi, Cepham vero Apollo præferens. Atqui alios quidem aliorum, alios vero Christi nomine dictos rite increpat. Quid ita? Hos quidem non perstringit; sed tamen et ipsos posuit, veluti particulam et portionem Christo relictam. ἀνεπαχθέστερον] τὸν λόγον ποιήσῃ, καὶ ἵνα διδάξῃ, ὅτι εἰ τοὺς ἀληθῶς ἀποστόλους καὶ διδασκάλους οὐκ ἐχρῆν ἐπιφημίζειν ἑαυτοῖς, πολλῷ μᾶλλον ἐκείνους. Κατά αύξησιν δὲ προήγαγε τὰ ὀνόματα, ἑαυτοῦ μὲν τὸν Ἀπολλὼ προθεὶς, τοῦ ᾿Απολλὼ δὲ τὴν Κηφᾶν. ᾿Αλλὰ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ἄλλων προσαγορευομένοις καλῶς ἐπιτιμᾷ, τοῖς δὲ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τί; Ταύτοις μὲν οὖν οὐκ ἐπιτιμᾷ, τέθεικε δὲ ὅμως καὶ αὐτούς, ὡς μέρος καὶ τμῆμα ὑπολειφθὲν τῷ Χριστῷ. Cod. Arundel.] VERS. 13. «Divisus est Christus? Dissecuistis • Μεμέρισται ὁ Χριστός;» Κατετέμετε 10 τὸν Varia lectiones. • ἑαυτούς m. 10 κατατέμνετε m.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. I. Χριστόν; διείλετε 11 αὐτοῦ τὸ σῶμα; Θυμοῦ δὲ γέ- Christum? divisistis ejus corpus? Indignationis autem plena est oratio. Sunt qui, c Divisus est Christus? sic intellexerunt: Partitus estne Christus apud homines Ecclesiam, et unam partem ipse sibi acceperit, alteran vero illis dederit? μει ὁ λόγος. Τινὲς δὲ τὸ, «Μεμέρισται ὁ Χριστός;» οὕτως ἐνόησαν· Διεμερίσατο τοῖς ἀνθρώποις τὴν Εκκλησίαν, καὶ μοῖραν τὴν μὲν αὐτὸς ἔλαβε, τὴν δὲ ἐκείνοις ἔδωκε; • Μὴ Παῦλος ἐσταυρώθη ὑπὲρ ὑμῶν;» ᾿Αναιρεῖ τὸ παρ' αὐτοῖς γινόμενον ἄτοπον, καὶ τοῦ οἰκείου ὀνόματος μέμνηται, ἵνα μὴ δόξῃ κατὰ φθόνον ἀλλο τρίων ονομάτων μεμνῆσθαι. Οὐκ εἶπε δὲ, Μὴ Παῦ λος ἔπλασεν ὑμᾶς, ἡ ἐποίησεν; ἀλλ' ὅ πολλῷ πλέον, τὴν ἄφατον αὐτοῦ 18 φιλανθρωπίαν δηλῶν, τὸν σταυ ρὶν εἰς τὸ μέσον παράγει. Καὶ οὐκ εἶπε, Μὴ ὁ Παῦλος ἀπέθανεν; ἀλλ', ο Ἐσταυρώθη; ν τὴν δο κοῦσαν ἀτιμίαν τοῦ θανάτου δεικνύων. [ι Μεμέρισται ὁ Χριστός;» Κατατέμετε τὸν Χρι σ.όν; διείλετε αὐτοῦ τὸ σῶμα; Μερισθέντος γὰρ τοῦ σώματος αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶν ἡ Ἐκκλησία, μεμέρισται πάντως αὐτός. Θυμοῦ δὲ γέμει ὁ λόγος. Τινὲς δὲ τὸ, ο Μεμέρισται ὁ Χριστός;» οὕτως ἐνόησαν, ἀντὶ τοῦ, Διεμερίσατο τὴν Ἐκκλησίαν τοῖς ἐπιφη μιζομένοις διδασκάλοις, καὶ μερίδα μίαν λαβών, τὰς ἄλλας ἀφῄρηται; Οὕτως ἐπιπλήξας, ἐργάζεται λοιπὸν τὴν ἀναίρεσιν τοῦ παρ' αὐτοῖς γινομένου ἀτόπου. • Μὴ Παῦλος ἐσταυρώθη ὑπὲρ ὑμῶν; › Ἵνα μὴ δόξῃ ἀπὸ φθόνου ἐπιτιμᾷν, ἐπὶ τοῦ ἰδίου ὀνόματος τὴν ἀναίρεσιν ποιεῖται. Οὐκ εἶπε δὲ, Μὴ Παῦλος ἔπλασεν ὑμᾶς; ἢ ἄλλην τοιαύτην εὐεργεσίαν, ἀλλά τὸν σταυρὸν ἡγαγεν εἰς μέσον, ὅς ἐστι μείζων πάν των ἀπόδειξις τῆς περὶ ἡμᾶς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ. Οὐκ εἶπε, Μὴ Παῦλος ἀπέθανεν; ἀλλὰ, ο Εσταυ ρώθη;» ἅμα καὶ τὸ εἶδος τοῦ θανάτου αὐτοῦ δηλῶν. Cod. Arundel.] • Η εἰς τὸ ὄνομα Παύλου ἐβαπτίσθητε;, Eπτισα μὲν καὶ ἐγώ, φησί, πολλούς, ἀλλ᾽ εἰς τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα. Τοῦτο δὲ λέγει, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο αἴτιον ἐγίνετο σχίσματος, τὸ ἀπὸ τῶν βαπτισάντων καλεῖσθαι. Οὐ τοῦτο δὲ ζητεῖται, τίς ὁ βαπτίσας, ἀλλ᾽ εἰς τίνος ὄνομα βαπτίζει· ἐκεῖνος γὰρ ἀφίησι τὰ ἁμαρτήματα, οὐχ ὁ βαπτίζων. • Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ, ὅτι οὐδένα ὑμῶν ἐβάπτισα, εἰ μὴ Κρίσπον καὶ Γάϊον.» Τί μέγα φρονεῖτε, φησίν, ἐπὶ τῷ βαπτίσαι, ὅπου γε ἐγὼ εὐχαριστῶ μᾶλλον, 125 € Num Paulus crucifixus est pro vobis? Absurditatem tollit quam ii admiserant, ac proprii nominis meminit, ne videatur ex invidia alienorum nominum mentionem fecisse. Non dixit autem: Nunquid Paulus finxit seu creavit vos? sed quod multo majus est, inexplicabilem ejus clementiam indicans, crucem in medium depromit. Nec dixit: Numquid Paulus mortuus est? sed: c Crucifixus?» mortis contumeliam, ut existimabatur, demonstrans. VERS. 13. «Divisus est Christus?. Dissecuistis Christum? Corpus ejus divisistis? Diviso enim corpore ejus, quod est Ecclesia, ipse omnino dividitur. Indignationis autem plena est oratio. Nonnulli vero, • Divisus est Christus?; ita intellexerunt: Partitusne est Ecclesiam ascriptitiis hisce doctoribus, ipseque unam portiunculam accipiens, cæteris orbatus est? Postquam ipsos bunc in modum perculisset, deinceps admissæ ab illis absurditatis amo· litionem aggreditur. • Num Paulus crucifixus est pro vobis? > Ne ex invidia objurgare videatur, sub proprio suo nomine refutationem parat. Non autem dixit: Paulusne finxit vos? vel aliud istiusmodi beneficium, sed crucem in medium protulit, quæ Christi in nos charitatis omnium maxima demonstratio est. Non dixit: Num Paulus mortuus est? sed, • Crucifixus? mortis ejus speciem simul indicans. ‹ Aut in nomine Pauli baptizati estis? › Baptizavi, inquit, et ego non paucos, sed in Christi nomine. Id vero ait, quandoquidem et ea schismatis erat causɔ, nempe quod a baptizantibus nomenclaturam sibi usurpabant. Atqui non hoc quæritur, quisnam tuerit qui baptismate tinxerit, cæterum in cujus nomine baptizet. Is enim peccata· remittit, non qui baptizat. VERS. 14. ‹ Gratias ago Deo, quod neminem vestrum baptizaverim, nisi Crispum et Gaium. Quid, inquit, baptizatoris nomine adeo superbitis, ὅτι τοῦτο οὐκ ἐποίησα; Ταῦτα δὲ λέγει, οὐ τὴν τοῦ cum ego potius gracias agan, quod istud nequaβαπτίσματος δύναμιν καθαιρῶν, ἀλλὰ τὴν ἐκείνων ἀλαζονείαν, ἣν εἶχον ἐπὶ τούτῳ. Τὸ μὲν γὰρ βάπτισμα μέγα, τὸ δὲ βαπτίζειν οὐ μέγα. • Ινα μή τις εἴπῃ, ὅτι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα ἐδάπτισα.» Οὐχ ὅτι περὶ ἐκείνων τοῦτο ἔλεγον, ἀλλὰ, Δέδοικα, φησί, μὴ εἰς τοῦτο προβῇ ἡ νόσο;. Εἰ γὰρ ἀτελῶν ἀνθρώπων βαπτιζόντων αἵρεσις γέγονεν, ἴπως ἂν ἐμοῦ τοῦ κήρυκος βαπτίζοντος, εἰκός ἐστι συστήναι τινας, καὶ τὸ βάπτισμα ἐμοὶ ἐπιφημί ζειν. quam fecerin? Hæc autem ail, baptismalis aucloritatem haudquaquam inınıinuens, sed illorum ostentationem quam hac in re habebant. Siquidem baptisma res magna est; baptizare autem non perindle magnum. VERS. 15. • Ne quis dicat, quod in meo nomine baptizaverim.. Non quod de illis hoc dicebam, sed metuo, inquit, ne eo progrediatur morbus. Si euim infirmis hominibus baptizantibus emerserunt hæreses, forsan me præcone et Apostolo baptizante, verisimile esset ut aliqui conspirarent, et baptisma nili ascriberent. Varia lectiones. 11 διείλετο 111. 11 τοῦ Χριστοῦ 0.

VERS. 15. • Ne quis dicat, quod in meo nomine baptizaverim. Ne quis, multis a ne baptizatis, et in cœtum magnum coalescentibus, dicat me illos in neo nomine baptizasse, quo illud ipsis attribueretur, atque illi a me Pauliani nuncuparentur. Illos autem aperte insectatur, qui hanc ob rem multos baptizabant. Vel etiam aliter: Ne, si mihi allirescerent, et meo nomine vocarentur (quenadmodum multi ab iis qui ipsos baptizarunt, appellantur), dicat aliquis, quod in meo nomine baptizaverim, ideoque mihi astipulentur. ‹lis autem qui salvi fiunt, id est, nobis, potentia Dei est. • Nobis, inquit, id est, fidelibus, qui non perimus, sed servamur, crux potentiam Dei ostendit. Divine enim potentiae signum est, quol is qui res adversas patitur, eis superior evadat. Ac queinadmodum in tribus pueris magis admirandum erat, quod cum in fornacem incidissent, non combusti erant, quam si in caminum non incidissent: atque uti in Jona majus erat quod a ceto absorplus non consumeretur, quam si non absorptus fuisset ita quoque in Christo longe admirabilius erat, ut is moriendo mortem vinceret, quam si omnino non moreretur. VERS. 16. • Baptizavi autem et Stephane domum. Omnes nimirum in domo ejus exsistentes. Magnus enim hic fuit Corinthi, necnon celeberri • Cæterum nescio si quem alium baptizaverim. › Adeo, inquit, non sum sollicitus circa baptisma, ο nt ne meminerim quidem num alium baptizaverim. Cur ergo vos hanc ob rem efferimini? VERS. 17. Non enim misit me Christus baptizare, sed evangelizare.» Nam laboriosius erat, atque animo ferreo plane egebat, Evangelium annuntiare. Hominis enim sententiam mutare, atque a paternis traditionibus abducere, idque in mediis periculis, magni animi et strenui opus est. Assu. mere autem persuasum et ad baptisma paratum, eumque baptizare, cujuslibet fuerit sacerdotium habentis. Quod si ad baptizandum non erat missus, quomodo omnino baptizavit? Ad hoc quidem præcipue non mittebatur: verumtamen non prohibeba tur quominus istud faceret. Ad illud enim quod majus erat mittebatur, et tamen non erat ei inhibitum, ne id quod minus esset, efficiat. 126 € Non in sapientia verbi, ut non evacuetur crux Christi. Sublato eorum fastu qui bap:ismatis nomine cristas erexerant, ad eos nunc transit, qui externa sapientia efferebantur, inquiens: Misit me Evangelium prædicare, ‹ non in sapientia verbi, hoc est, in eloquenti, sermonisque cum elegantia, tum venustate; me noxam patiatur et imminutionem crux, sive de cruce prædicatio. Hoe enim est quod ait: • evacuetur, id est, inutilis et inanis inveniatur. Si enim in sapientia verbi apostoli prædicassent, potuissent quidam; dicere, quod Varia 18 καταβαίνει Ο. [ε Ινα μή τις εἴπῃ, ὅτι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα ἐδάπτισα.» Ἵνα μὴ πολλῶν βαπτισθέντων ὑπ' ἐμοῦ, καὶ σύστημα μέγα ποιησαμένων, εἴπῃ τις ὅτι διὰ τὸ ἐμὸν ὄνομα ἐβάπτισα αὐτοὺς, ἵνα ἐπιφημίζηται τού τοῖς, καὶ ἀπ' ἐμοῦ καλῶνται Παυλιανοί. Εμφαντι κῶς δὲ διέσυρε τοὺς διὰ τοῦτο πολλούς βαπτίζοντας. Η καὶ ἄλλως· ἵνα μὴ προσκειμένων μοι, καὶ ἀπ' ἐμοῦ καλουμένων (ὥσπερ ἀπὸ τῶν βαπτισάντων αὐτοὺς πολλοί), εἴπῃ τις ὅτι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα ἐβάπτισα αὐτοὺς, καὶ διὰ τοῦτό μοι πρόσκεινται. • Τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ ἐστιν.» Ἡμῖν, φησί, τοῖς πιστοῖς, τοῖς μὴ ἀπολωλόσιν, ἀλλὰ σωζομένοις, δύναμιν Θεοῦ ἐμφαίνει ο σταυρός. Δυνάμεως γὰρ θεία;, τὸ τὸν ἐν δεινοῖς γενόμενον ἀνωτέρω τῶν δεινῶν γενέσθαι. Καὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν τριῶν παίδων, τοῦ μὴ ἐμπεσεῖν εἰς τὴν κάμινον, τὸ ἐμπεσόντας μὴ καυθῆναι θαυμασιώτερον· καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ, τοῦ μὴ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ κήτους, τὸ τὸν καταποθέντα μὴ ἀναλωθῆναι, μείζον· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ μὴ ἀποθανεῖν, τὸ ἀποθανόντα νικῆσαι τὸν θάνατον, πολλῷ δήπου παραδοξότερον. Cod. Arundel.] • Εβάπτισα δὲ καὶ τὸν Στεφανᾶ οἶκον.» Τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ πάντας δηλονότι. Μέγας δὲ ἦν οὗτος ἐν Κορίνθῳ, καὶ ἐπισημότατος. • Λοιπὸν οὐκ οἶδα εἴ τινα ἄλλον εβάπτισα. ο Το σοῦτον, φησὶν, οὐκ ἔστι μοι περισπούδαστον τὸ βαπτίζειν, ὥστε οὐδὲ μέμνημαι εἴ τινα ἄλλον ἑ61πτιτα· πῶς οὖν ὑμεῖς ἐπὶ τούτῳ αἴρεσθε; • Οὐ γὰρ ἀπέστειλέ με Χριστός βαπτίζειν, ἀλλ' εὐαγγελίζεσθαι.. Τὸ γὰρ ἐπιπονώτερον, καὶ ψυχῆς σιδηρᾶς δεόμενον, τὸ εὐαγγελίζεσθαι ἦν. Τὸ γὰρ μεταπείσαι ἄνθρωπον, καὶ μεταστῆσαι τῶν παρ τρῴων δογμάτων, καὶ ταῦτα ἐν μέσῳ κινδύνων, μεγάλης ψυχῆς καὶ γενναίας. Τὸ δὲ παραλαβεῖν ἕτοιμον και βαπτίσαι, πάντος ἂν εἴη τοῦ τὴν Ιερωσύνην ἔχοντος. Καὶ εἰ οὐκ ἀπεστάλη βαπτίζειν, πῶς ὅλως εβάπτισεν; Οὐκ ἀπεστάλη μὲν εἰς τοῦτο προηγουμένως· πλὴν ἀλλ' οὐκ ἐκωλύθη τοῦτο ποιεῖν. Εἰς μὲν γὰρ τὸ μεῖζον ἀπεστάλη, ἀπὸ δὲ τοῦ καὶ τὸ ἔλαττον ἐνεργεῖν οὐκ ἐκωλύθη. • Οὐκ ἐν σοφίᾳ λόγου, ἵνα μὴ κενωθῇ ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ.» Καθελών τὴν ὀφρὺν τῶν ἐπὶ τῷ βαπτίζειν μέγα φρονούντων, μεταβαίνει 18 νῦν καὶ ἐπὶ τοὺς τῇ ἔξωθεν σοφίᾳ ἐπαιρομένους, καί φησιν, ὅτι 'Απέστειλέ με εὐαγγελίζεσθαι, «οὐκ ἐν σοφίᾳ λόγου, τουτέστιν, εὐγλωττίᾳ καὶ καλλιεπείᾳ, ἵνα μὴ βλάβην καὶ ἐλάττωσιν πάθοι ὁ σταυρὸς, ἤτοι τὸ περὶ τοῦ σταυροῦ κήρυγμα. Τοῦτο γὰρ τὸ «Κενωθῇ,» τουτέστιν, ἄχρηστος καὶ κενὸς εὐρεθῇ. Εἰ γὰρ ἐν σοφίᾳ λόγου οἱ ἀπόστολοι ἐκήρυξαν, εἶχον ἄν τινες λέγειν, ὅτι διὰ τὴν πιθανότητα τῶν λόγων lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. I. ἔπεισαν, οὐχὶ διὰ τὴν δύναμιν τοῦ κηρυττομένου orationis persuasibilitate persuasissent, et non virτοῦτο δὲ κένωσις ἦν καὶ βλάβη τοῦ ἐσταυρωμένου. tute ejus qui prædicabatur. Id vero in frustratioΝῦν δὲ ἐν ἰδιωτισμῷ κηρύξαντες, δεικνύουσι τὴν τοῦ nem et injuriam crucifixi cessisset. Jam vero in σταυρωθέντος δύναμιν τὸ πᾶν ἐνεργήσασαν. Καὶ simplicitate sermonis prædicantes, crucifixi poἄλλως δὲ κενοῦται ὁ σταυρός· οἷον, Ερωτᾷ με δ tentiam omnia perficientem ostendunt. Præterea Έλλην περί τινος τῶν θείων ὑπὲρ κατάληψιν· εἰ crux aliter evacuatur. Exempli gratia: Interrogat οὖν ἐπιχειρήσω ἀποδεικνύναι ταῦτα αὐτῷ ἀπὸ συλ- nιe Græcus, sive gentilis, de divinis quibusdam reλογισμῶν καὶ τῆς ἔξω σοφίας, ἀσθενήσω· οὐδεὶς bus humani ingenii captum superantibus. Hic si γὰρ λόγος ταῦτα παραστῆσαι δύναται· καὶ οὕτως ἡ incipiam per syllogismos et externam sapientiam ἐμὴ ἀσθένεια φανήσεται τοῦ κηρύγματος εἶναι ista demonstrare, infirmus ero: nulla enim ratio ἀσθένεια, καὶ λοιπὸν κενοῦται ὁ σταυρός, μάταιον ista probare potest: sicque mea ista infirmitas τι καὶ κενὸν φαινόμενος. prædicationis infirmitas videbitur, atque deinceps crux evacuatur, quippe quæ vanum quiddam et inane esse videatur. • Ο λόγος γὰρ ὁ τοῦ σταυροῦ τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστίν. • Ἐπειδὴ ἦσάν τινες άπιστοι ἐν Κορίνθῳ, χλευάζοντες τὸν σταυρὸν, καὶ λέγοντες· Οντως μωρία ἐστὶ τὸ κηρύττειν Θεὸν ἐσταυρωμένον. Εἰ γὰρ Θεὸς ἦν, ἤμυνεν ἂν ἑαυτῷ σταυρωμένῳ [1. -ρουμ.]· ὁ δὲ τὸν θάνατον μὴ δυνηθεὶς ἀπώσασθαι, πῶς ἂν ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι δυνηθείη; εἰκὸς ἦν τοὺς πιστοὺς τῇ παρ' ἑαυτῶν σοφίᾳ ἀνθίστασθαι τούτοις, θορυβουμένους ἐφ᾽ οἷς ἐκεῖνοι ἐβλασφήμουν τὸν σταυρόν. Φησὶν οὖν, ὅτι Μὴ ξενισθῆτε. Τυῖς γὰρ ἀπολλυμένοις τὰ εἰς σωτηρίαν δοθέντα παρὰ Θεοῦ μωρία δοκεῖ. Λόγον δὲ τοῦ σταυροῦ φησε τὸ κήρυγμα τοῦ σταυροῦ, ἤτοι τοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐσταυρωμένου. VERS. 18. • Sermo enim crucis pereuntibus quidemn stultitia est.» Quia nonnulli erant infideles apud Corinthios, crucem subsannantes et dicentes, Revera stultitia est prædicare Deum crucifixum. Nam si Deus esset, sibimetipsi crucifixo suppetias tulisset. Qui vero mortem propulsare non poterat, quomodo ille a mortuis resurgere potuerit? Verisi - mile erat fideles pro sna sapientia illis obsistere, indigne et graviter ferentes, quæ illi iu crucem jacerent convitia. Ait igitur: Ne admiremini. Nam quæ a Deo data sunt in salutem, ista pereuntibus stultitia videntur. Sermonem autem crucis prædicationem crucis dicit, sive Christi crucifixi. • lis autem qui salvi funt, id est, nobis, poten- • Τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ ἐστιν.» Ἡμῖν, φησὶ, τοῖς μὴ ἀπολωλόσιν, ἀλλὰ σωζομένοις, ο tia Dei est.» Nobis, inquit, qui non perimus, sed δύναμις Θεοῦ· ἀλλὰ καὶ σοφίαν ἐμφαίνει ὁ σταυρός" δύναμιν μὲν, ὅτι θανάτῳ θάνατον ἔλυσεν 16. ΠΕΡ ριουσία γὰρ δυνάμεως, τὸ πίπτοντα νικᾷν· σοφίαν δὲ, ὅτι τούτῳ τῷ τρόπῳ ἀπολωλότας διέσωσε. • Γέγραπται γάρ ᾿Απολῶ τὴν σοφίαν τῶν σου φῶν, καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετήσω.» Εἰπὼν ἀπολλυμένους τοὺς ἀπίστους σοφούς, κατα σκευάζει τοῦτο ἀπὸ τῆς Γραφῆς. Ἐκείνη γὰρ εἶπεν, ὅτι • Απολῶ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν,» τῶν ἔξω • τουτέστιν, Ανόνητον αὐτὴν ἀποδείξω (ὅπερ οὐκ ἔστι σοφίας 15), καὶ τὴν σύνεσιν τῶν δοκούντων συνιέναι καὶ νοεῖν, ἀθετήσω. • Ποῦ σοφός; που γραμματεύς; που συζητητὴς τοῦ αἰῶνος τούτου; Οὐχὶ ἐμώρανεν ὁ Θεὸς τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου:» Εἶπε τὰ τῆς Γραφῆς· λοιπὸν οὖν καὶ τὴν ἀπὸ τῶν πραγμάτων ἐπάγει ἀπόδειξιν. Καὶ ἐλέγχει Ελληνας μὲν, ἐν τῷ εἰπεῖν, «Ποῦ σοφός; ο τουτέστι, φιλόσοφος Ἰουδαίους δὲ, ἐν τῷ εἰπεῖν, • Πού γραμματεύς;» Συζητητὰς δὲ ὠνόμασε τους λογισμοῖς καὶ ἐρεύναις τὰ πάντα ἐπιτρέποντας. Οὐδεὶς γὰρ τούτων ἔσωσεν ἡμᾶς, ἀλλ' οἱ ἁλιεῖς ἀπὸ τῆς πλάνης ἐξείλοντο. Τὸ δὲ, ο Εμώρανεν ὁ Θεὸς τὴν σοφίαν, ο ἀντὶ τοῦ, ἀνενέργητον οὖσαν ἔδειξε, • Isa. Χανιν, 14. servamur, potentia Dei est. Quin etiam sapientiam declarat crux. Potentiam sane in hoc, quod morte mortem dissolvit: summæ enim potentiæ est, ut is qui cadit, victoria potiatur: sapientiam vero, quod hoc modo eos qui perierant, conservavit. VERS. 19. • Scriptum est enim c: Perdam S3pientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo. Quia incredulos sapientes pereuntes dixerat, Scripturæ testimonio istud confirmat. Ista enim dicit: Perdam sapientiam sapientium, nimirum hujus mundi, hoc est, inutilem esse demonstrabo (quod non est sapientiae), 127 et prudentiam eorum qui sapere et intelligere sibi videntur, reprobabo. VERS. 20. • Ubi sapiens? ubi scriba? ubi disputator sæculi hujus? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi?» Scripturæ testimonium protulit: deinceps itaque et a rebus ipsis demonstrationem adducit. Ac Græcos quidem redarguit, cum ait: c Ubi sapiens? hoc est philosophus; Judaeos vero, cum inquit: • Ubi scriba?» Disputatores autem nominavit eos, qui ratiocinationibus et investigationibus cuncta tribuunt. Nemo enim illorum servavit nos, sed piscatores nos ab errore exemcrunt. Istud vero, «Deus stultam reddidit saVaria lectiones. 14 ώλεσε 111. 18 σοφία 0.

ἀληθές. pientiam, s accipit pro, iuelicarem esse lemon- καὶ ἤλεγξε μωράν, ὡς μὴ ἰσχύσασαν εὑρεῖν τὸ stravit, ac convicit esse stultam, ut quæ non potuerit invenire verum. VERS. 20. • Ubi sapiens? ubi scriba? ubi dispulator saeculi hujus?» Scripturæ testimonia protulit, deinceps itaque demonstrationem a rebus ipsis inducit, inquiens: Ubi Græcorum sapiens? ubi Judanorum scriba? ubi disputator qui syllogismis et disquisitionibus omnia tribuit? Ubi, si cum apparente predicationis stultitia comparentur? Respectu illius quem locum occupant? Transcendit enim eos et superavit. ‹ Sæculi hujus, › hoc est, in hoc sæculo exsistens. ⚫ Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi? Noune Deus sapientiam Judæorum et Græcorum, qui res mundanas sapiebant, inelica cem esse ostendit, ac stultam esse demonstravit, utpote quæ veritatem invenire non poterat? Ita sane. Nam per concionatores qui stulti videbantur, veritas et salus edocebatur, et non per eos qui sapientes videbantur. VERS. 21. • Nam quia in Dei sapientia non cognovit mundus Deum, placuit Deo per stultitiam prædicationis servare credentes.» Causam reddit quare sapientia mundi in stultitiam versa sit. Pos:- eaquam enim in saplentia, quæ per creaturas cernitur (coelum enim et terra, adeoque omnis crcatura prædicat Conditorem), non novisset mundus,. hoc est, qui mundana sapiunt, Deum (per sapientiam videlicet, quæ in eloquentia cernebatur, ο impediti): visum est Deo per prædicationis simplicitatem (quæ videtur quideın esse stultitia, sed non est) servare credentes. Græci igitur doctorem laLebant sapientiam Dei,nempe illam quæ in creaturis cernitur, sed tamen Deum non agnoverunt, propter sapientiam quam in orationis venustate ponebant; quæ non est sapientia. VERS. 22, 23.. Quoniam et Judæi signa petunt, et Greci sapientiam quarunt: nos autem prædicamus Christum crucifixum. Vult commonstrare Paulus quomodo per contraria Deus contraria operatus sit, inquiens: Si quando dixero Judo, Credle, actutum signa inquirit ad confirmationem prædicaLionis. Nos autem Christum prædicamus crucifixum: quod non solum non est signorum exhibitio, verum etiam infirmitatis, quantum quidem apparet: attamen per hoc, quod respectu illius quod ille petit, infirmum et contrarium videtur, ad fidem perducitur. Quæ res ingentem sane Dei potenLiam ostendit. Rursus: Graci sapientiam inquirunt a nobis: atqui et illis nos crucem prædicamus, quod et ipsum, ut apparet, stultitiae esse videtur, Deum nempe crucifixum prædicare: interim tamen ila persuadentur. Nonne igitur maximæ hæc potentiæ argumenta sunt, ex contrariis, quoad ea quæ inquirunt, persuaderi eos? [. Που σοφός; ποῦ γραμματεύς: που συζητητής τοῦ αἰῶνος τούτου; › Εἶπε τὰ τῆς Γραφῆς· λοιπὸν οὖν καὶ τὴν ἀπὸ τῶν πραγμάτων ἐπάγει ἀπόδειξιν, καί φησι· «Ποῦ σοφός» Ελλήνων; «ποῦ γραμματεύς» Ἰουδαίων; κ που συζητητής» συλλογισμοί; καὶ ἐλεύ ναις τὰ πάντα ἐπιτρέπων; ποῦ πρὸς τὴν δοκοῦσαν μωρίαν τοῦ κηρύγματος; που φθάνουσι πρὸς αὐτ τήν; Υπερέβη γὰρ καὶ νενίκηκεν αὐτούς. «Τοῦ αἰῶνος ο δὲ ι τούτου, ἡ ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ γενόμενος. • Οὐχὶ ἐμώρανεν ὁ Θεὸς τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου;» Οὐχὶ ἀνενέργητον ἀπέδειξεν ὁ Θεὸς τὴν σοφίαν τῶν τα κοσμικά φρονούντων Ἰουδαίων καὶ Ἑλλήνων, καὶ ἤλεγξε μωράν, μὴ ἰσχύσασαν εὑρεῖν τὸ ἀληθές; Πάνυ μὲν οὖν. Διὰ γὰρ τῶν δοκούντων μωρών κημύχων ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ σωτηρία ἐδιδάχθη, καὶ οὐ δι' ἐκείνων τῶν δοκούντων σοφῶν. Cod. Arundel.] • Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔγνω ὁ κόσμος διὰ τῆς σοφίας τὸν Θεὸν, εὐδόκησεν ὁ Θεὸς διὰ τῆς μωρίας τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύον τας.» Λέγει τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ἐμωράνθη ἡ ἔξω σοφία. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῇ διὰ τῶν κτισμάτων φαι νομένῃ σοφία (ὁ οὐρανὸς γὰρ καὶ ἡ γῆ, καὶ πᾶσα ἡ κτίσις κηρύττει τὸν Δημιουργόν οὐκ ἔγνω ὁ κόσμος, τουτέστιν οἱ τὰ τοῦ κόσμου φρονοῦντες, τὸν Θεόν, (διὰ τῆς ἐν εὐγλωττία 16 θεωρουμένης σοφίας ἐμποδιζόμενοι δηλαδή), εὐδόκησεν ὁ Θεὸς διὰ τῆς ἰδιω τείας τοῦ κηρύγματος (ήτις δοκεῖ μὲν εἶναι μωρία, οὐκ ἔστι δὲ σῶσαι τοὺς πιστεύοντας. Εἶχον μὲν οὖν διδάσκαλον οἱ "Ελληνες τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, τὴν ἐν τοῖς κτίσμασι δηλαδή θεωρουμένην· οὐκ ἔγνωσαν δὲ τὸν Θεὸν, διὰ τῆς ἐν λέξει σοφίας· ἦτις οὐκ ἔστι σοφία 17. • Ἐπειδὴ καὶ Ἰουδαῖοι σημεῖον αιτοῦσι, καὶ Ελληνες σοφίαν ζητοῦσιν· ἡμεῖς δὲ κηρύσσομεν Χρισ στὸν ἐσταυρωμένον.» Θέλει δεῖξαι ὁ Παῦλος, πᾶς διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία ὁ Θεὸς εἰργάσατο· καί φησιν, ὅτι Οταν εἴπω τῷ Ἰουδαίῳ, Πίστευσον, εν θύς σημεῖα ζητεῖ πρὸς σύστασιν τοῦ κηρύγματος° ἡμεῖς δὲ Χριστὸν κηρύσσομεν ἐσταυρωμένον· ὅπερ ού μόνον οὐκ ἔστι σημείων ἐπίδειξις, ἀλλὰ καὶ ἀσθε νείας, ὅσον κατὰ τὸ φαινόμενον· καὶ ὅμως τούτῳ τῷ δοκοῦντι ἀσθενεῖ καὶ ἐναντίῳ, ὅσον πρὸς ὁ αἰτεῖ, ἐνάγεται καὶ πρὸς τὴν πίστιν· τοῦτο δὲ μεγάλην δείκνυσι τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν. Πάλιν "Ελληνες σοφίαν ἐπιζητοῦσι παρ' ἡμῶν, ἀλλὰ κἀκείνοις ἡμεῖς τὸν σταυρὸν 18 κηρύσσομεν· ὅπερ κατὰ τὸ φαινόμενον καὶ μωρίας εἶναι δοκεῖ, Θεὸν κηρύσσειν ἐσταυ ρωμένον· ἀλλὰ καὶ οὕτω πείθονται. Αρα οὐ μετ γίστης ταῦτα δυνάμεως, ἐκ τῶν ἐναντίων, ὡς πρὸς Ἡ αὐτοὶ ἐπιζητοῦσι, πείθεσθαι αὐτούς; ‹ Judæis quidem scandalum, Græcis autem stul- • Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, Ἕλλησι δὲ μωρίαν.» Varia lectiones. 16 ἐν τῇ εὐγλωττία m. 17 σοφία Θεοῦ m. 18 Χριστὸν 0.

£81 EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. I. Ἰουδαῖοι, φησιν, ἔχουσι σκάνδαλον τὸν ἐσταυρωμέ- titiam.» Jukeis, inquit, scandalo est crucifixus. ναν· προσπταίουσι γὰρ τούτῳ, λέγοντες· Πῶς ὁ φαγὼν καὶ πιὼν μετὰ τελωνῶν καὶ πορνῶν, καὶ τέ λος μετὰ λῃστῶν σταυρωθείς, δύναται εἶναι Θεός; Έλληνες δὲ διαγελῶσι τὸ μυστήριον ὡς μωρίαν, διότι πίστει μόνῃ, καὶ οὐ συλλογισμοῖς, ὧν αὐτοὶ ἐξήρτηνται, καταλαμβάνεται τὸ Θεὸν σταυρωθῆναι, καὶ διότι οὐ καλλιεπείς κοσμείται. Impingunt enim adversus ipsum, dicentes: Ecqui is qui comedit 128 et bibit cum publicanis et ineretricibus, ac tandem cum prædonibus crucifixus, potest esse Deus? Græci vero mysterium hoc irri dent ceu stultitiam, eo quod sola fide, et non ratiocinationibus ullis, ex quibus ipsi dependebant, comprehendatur Deum crucifixum esse, et quia orationis splendore non exornetur. VERS. 94. • Ipsis autem vocatis Judais atque Gracis, Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam. Infidelibus, inquit, Judæis Christus est offendiculum, et infidelibus Græcis stultitia videtur, eo quod illa quæ quærunt, signa nimirum et sapientiam, in illo non inveniant. Vocatis autem Judæis et vocatis • Αὐτοῖς δὲ τοῖς κλητοῖς, Ἰουδαίοις τε καὶ "Ελλησι, Χριστὸν Θεοῦ δύναμιν, καὶ Θεοῦ σοφίαν. ο Τοῖς μὲν ἀπίστοις Ιουδαίοις, φησι, σκάνδαλόν ἐστιν ὁ Χριστός· καὶ τοῖς ἀπίστοις "Ελλησι μωρία δοκεῖ, διότι ἃ ζητοῦσιν, ἐν αὐτῷ οὐχ εὑρίσκουσι, σημεία καὶ σοφίαν. Τοῖς δὲ κλητοῖς Ἰουδαίοις, καὶ τοῖς κλητοῖς Ἕλλησι, τουτέστι, τοῖς ὑπὸ Θεοῦ κληθεῖσιν, ὡς ἀξίοις, ἀμφότερα ὁ Χριστὸς εὑρίσκεται, ὁ ἐκεῖνοι ζητοῦσι. Τί γὰρ ζητεῖς, ὦ Ἰουδαῖε; σημεία; Ἰδοὺ ὁ Χριστὸς δύναμις Θεοῦ ἐστιν, ἥτις τῶν σημείων ποιητική. Καὶ σὺ τί λέγεις, ὦ Ελλην; σοφίαν ζητεῖς: Ἔχεις τὸν Χριστὸν, σοφίαν ὄντα τοῦ Πατρός. «Οτι τὸ μωρὸν τοῦ Θεοῦ, σοφώτερον τῶν ἀν θρώπων ἐστί· καὶ τὸ ἀσθενὲς τοῦ Θεοῦ, ἰσχυρότερον τῶν ἀνθρώπων ἐστί.» Τὸν σταυρὸν ὀνομάζει μωρόν, ὡς οὕτω δοκοῦντα· σοφώτερον μέντοι τῶν ἀνθρώ πων ἐστίν. Οἱ μὲν γὰρ φιλόσοφοι περὶ ψυχρά καὶ ἀνόνητα ἠσχολήθησαν· ὁ δὲ σταυρὸς τὸν κόσμον ἔσωσε. Καὶ ἀσθενὲς δὲ δοκεῖ, ὡς ἐξ ἀσθενείας σταυ ρωθέντος τοῦ Χριστοῦ· ἀλλ᾿ ἰσχυρότερον τῶν ἀν θρώπων ἐστὶν, οὐ μόνον ὅτι μυρίων επιχειρησάν των σβέσαι τὸ ὄνομα τοῦτο, ἀνθεῖ μᾶλλον· ἀλλ' ὅτι καὶ διὰ τοῦ δοκοῦντος ἀσθενοῦς ὁ ἰσχυρὸς διάβολος ἐδέθη. Δύνασαι δὲ καὶ οὕτω ταῦτα νοῆσαι, ὅτι ἐπὶ Θεοῦ τὸ ὑπέρσεφον άσοφον λέγεται, ὅ ἐστι μωρόν καὶ ὑπερσθενὲς, ἀσθενές· ὥσπερ καὶ τὸ ὑπέρφωτον αὐτοῦ λέγεται σκότος καὶ γνόφος. Græcis, hoc est, a Deo vocatis, tanquam dignis, utrumque ab illis quæsitum Christus esse invenitur. Quid enim signa quæris, o Judæe? En Christus potentia Dei est, qua signa efficit. Αt tu, Græce, quid ais? quæris sapientiam? labes Christum sapientiam Patris. VERS. 25. • Quia quod stultum est Dei, sapientius est hominibus: et qnod infirmum est Dei, fortius est hominibus. › Crucem stultam vocat, ut quæ sic videatur: sapientius tamen hominibus est. Nam philosophi frigidis et inutilibus rebu: incubuerunt; crux autem mundum servavit. Imbecille porro apparet, tanquam ex imbecillitate crucifixo Christo; sed fortius est honinibus, non solum ideo, c quod innumeris hoc nomen exstinguere conantibus, Moreret magis: verum quia etiam per illum qui imbecillis visus est, fortis Satanas ligatus est. Poteris autem hæc sic etiam intelligere, quod in Deo quod immense sapiens est, insipiens dicatur, hoc est, stultum: et quod supra modum Girmum, infirmum, perinde ac eximius splendor et excellens lumen ejus tenebræ et caligo dicuntur. • Βλέπετε γὰρ τὴν κλῆσιν ὑμῶν, ἀδελφοί, ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα, οὐ πολλοί δυνατοί, οὐ πολλοὶ εὐγενείς.» Επισκέψασθε, φησί, καὶ διερευ νήσατε τοὺς κληθέντας εἰς τὴν πίστιν, καὶ εὑρήσετε ὅτι οὐ πολλοὶ σοφοί κατὰ σάρκα, τουτέστι, κατὰ τὸ φαινόμενον, κατὰ τὸν παρόντα βίον. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Οὐδεὶς σοφὸς, ἀλλ', «Οὐ πολλοί. ο Ησαν γὰρ σοφοί καὶ ἐν τῇ πίστει, ὡς ὁ Ἀρεοπαγίτης, ὡς ὁ ἀνθύπα. τος, καὶ ἕτεροι δὴ [Γ. δὲ] οἱ μὴ ὀνομαστὶ νῦν γνωρι ζόμενοι. Καὶ δυνατοὶ δὲ καὶ εὐγενεῖς ἐπίστευσαν. Διὰ τοῦτο οὖν εἶπεν ἐπὶ πάντων τό, • Οὐ πολλοί.» Ωστε ἰδὲ τὴν δύναμιν τοῦ κηρύγματος, πῶς ἰδιώτας 10 οὕτω σοφὰ δόγματα 30 εδίδαξε, καὶ ὅπως ἡ ἔξω σοφία ἀχρεῖόν τι δείκνυται. VERS. 26. • Videte enim vocationem vestram, fratres, quod non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles.» Considerate, inquit, et scrutantini vocatos ad fidem, et invenietis quod non multi sapientes sint secundum carnen, hoc est, ut apparet in speciem, in prasenti vita. Non dixit autem quod nemo sapiens, sed, e non multi.» Nam nonnulli sapientum ad fidem accesserunt, quorum de numero sunt Areopogita et proconsul et alii de quorum nominibus nunc non constat. Quin etiam potentes quidam, et genere clari crediderunt. Propterea de omnibus dixit: ‹ non multi.» Proinde animadverte potentiam et virtutem prædicationis, quomodo idiotas et rudes dogmata tam sapientia docuerit, et quonam modo externa mundi sapientia inutile quiddam esse demonstretur. • ᾿Αλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφούς· καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τὰ 10 Ιδιώτης Μ. 10 διδάγματα ο. 129 VERS. 27. • Sed quæ stulta sunt mundi elegit Deus, ut pudefaciat sapientes: et infirma mundi elegit Deus, ut pudefaciat fortia.» ls:ud enim Varim lectiones.

Graecos maxime pudet, cum in foro videant me- ἰσχυρά, ο Τοῦτο γάρ έστι μεγίστη αἰσχύνη τῶν chanicum vera sapientia ipsos excedere, ac imbecillem adeoque contemptibilem opibus et potestate conspicuos humiliare. VERS. 28. El ignobilia mundi et contempta clegit Deus, et ea quæ non sunt, ut ca quæ sunt aboleat.» Qui nihil esse reputantur, ea quæ non sunt nominat; qui autem aliquid esse videntur, ea quæ sunt. Ut igitur hos otiosos et inutiles ostendat, ideo eos qui nihil sunt, elegit. Porro, cumn audis, Elegit, non sic intelligas, quasi opera pretium duxerit, aut contenderit contemplos eligere ac celebres depellere: verum quia, cum celebres et insignes viri propria sapientia intumescerent, ideoque Evangelii verbum non susciperent, ad hujus susceptionem Deo magis idonei visi sunt ii qui ab arrogantia alieni erant. VERS. 29. Ut non glorietur omnis caro coram Deo.» Propterea, inquit, hæc Deus fecit, ut deprimeret fastum et arrogantiam corum qui mun. dana sapiunt, persuadeatque omnia sibi accepta referenda, nec coram ipso gloriandum. Quomodo igitur vos, ο Corinthii,, ob eam rem efferimini? Observa autem quod haud temere diximus, quod ii qui rejecti sunt, propter arrogantiam indigni facti sunt prædicatione Evangelii. VERS. 30. ex ipso autem vos estis in Christo Jesu.» Quod ait, «Ex ipso: non de productione ad esse, sed ad bene esse dictum accipies. Porro, quod ait est hujusmodi: Filii Dei facti estis, et ex ipso estis, filii ejus facti in Christo, pro, per Christum. Quoniam autem dixerat quod ignobilia elegerit Deus, ostendit quod omnium sunt nobilissimi, qui Deum nacti sunt in Patrem. • Qui factus est nobis sapientia a Deo, justitia et sanctificatio et redemptio.» 1oc est, sapientes nos et justos et sanctos et liberos fecit. Hoc enim est redemptio, nempe revocatio ex captivitate. Quemadmodum autem ignobiles eligens, nobiles et claros fecit, filios Dei constituens: hunc ad modum stultos sapientes reddidit, factus nobis sapientia. Quare igitur non dixit: Sapientes nos fecit, sed: «Factus est nobis sapienti.?. Doni largilatem scilicet ostendens, perinde ac si dicat, Seipsum nobis tradidit. Cum autem magnifica de Filio dixisset, apponit,. Deo,, ne ingenitum ipsumn cogites, sed ad causam recurras, nempe Palrem. Animadverte autem ordinem. Primum sapientes fecit, liberans eos ab errore, Deique cognitionem docens: deinde justo, peccatorum dimissione 130 data: post sanctificavit per Spiritum sanctum: atque ita perfectam liberationem ab omnibus malis nobis impertiit et liberavit, ut ipsius tantum simus, eique addicti. Vans. 31. • Οι quemadmodum scriptumn est d; d Jerem. ix, 33. ει ἀχρήστους ο. * ταῦτα πάντα …. Ἑλλήνων, ὅταν ἴδωσι τὸν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς χειροτέχνην ὑπὲρ αὐτοὺς φιλοσοφοῦντα, καὶ τὸν ἀσθενὴ καὶ εὐκαταφρόνητον τοὺς ἐν δυναστείᾳ καὶ πλούτῳ τα πεινοῦντα. • Καὶ τὰ ἀγενῆ τοῦ κόσμου καὶ τὰ ἐξουθενημένα ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ ὄντα κατά αργήσῃ.» Τούς μηδὲν εἶναι λογιζομένους, τούτους μὴ ὄντα ὀνομάζει· ὄντα δὲ, τοὺς εἶναί τι δοκοῦντα;. Ἵνα οὖν τούτους ἀργοὺς καὶ ἀχρείους οι ἀποδείξῃ, τούτου ένεκα τοὺς μηδὲν ὄντας ἐξελέξατο. Ακούων δὲ τὸ, ὁ ἐξελέξατο, ο μὴ νοήσῃς οὕτως, ὅτι ἔργον ἐποίησε τοὺς μὲν Εξουθενημένους λαβεῖν, τοὺς δὲ ἐνδόξους ἀπώσασθαι· ἀλλ' ὅτι τῶν ἐνδόξων ἀλαζο νευομένων ἐπὶ τῇ οἰκείᾳ σοφίᾳ, καὶ διὰ τοῦτο μὴ παραδεχομένων τὸ κήρυγμα, οἱ μὴ ἀλαζόνες πρὸς τὴν τούτου παραδοχὴν ἐπιτηδειότεροι ἔδοξαν τῷ Θεῷ. • Οπως μή καυχήσηται πᾶσα σὰρξ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ.» Διὰ τοῦτο, φησί, ταῦτα 88 πεποίηκεν ὁ Θεὸς, ἵνα καταστείλῃ τὸν τύφον καὶ τὴν ἀλαζονείαν τῶν τὰ τοῦ κόσμου φρονούντων, καὶ πείσῃ πάντα αὐτῷ ἀνατιθέναι, καὶ μὴ καυχᾶσθαι ἐνώπιον αὐτοῦ. Πῶς οὖν ὑμεῖς, ὦ Κορίνθιοι, ἐπὶ τούτῳ ἐπαίρεσθε; Ορα δὲ, ὅτι οὐκ ἀπεικότως ἡμῖν εἴρηται, ὡς διὰ τὴν ἀλαζονείαν ἀνάξιοι ἐγένοντο τοῦ κηρύγματος α ἀπωσθέντες. • Ἐξ αὐτοῦ δὲ ὑμεῖς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.» Τ», «Ἐξ αὐτοῦ, ν μὴ περὶ τῆς εἰς τὸ εἶναι παραγωγῆς νοήσῃς λέγεσθαι, ἀλλὰ περὶ τῆς εἰς τὸ εὖ εἶναι· ὃ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Τέκνα Θεοῦ ἐγένεσθε, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐστε, υἱοὶ αὐτοῦ γενόμενοι ἐν Χριστῷ, ἀντὶ τοῦ, διὰ Χριστοῦ. Ἐπεὶ δὲ εἶπεν, ὅτι «Τὰ ἀγενῆ ἐξελέξατο, ο δείκνυσιν ὅτι πάντων εἰσὶν εὐγενέστεροι, οἱ Πατέρα Θεόν πλουτήσαντες. • “υς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις.» Τουτέστι, Σου φούς ἡμᾶς, καὶ δικαίους, καὶ ἀγίους, καὶ ἐλευθέ ρους εἰργάσατο. Τοῦτο γὰρ ἡ ἀπολύτρωσις, ἡ ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανάκλησις. Ὥσπερ δὲ τοὺς ἀγεσ νεῖ, ἐκλεξάμενος, εὐγενεῖς ἐποίησεν, υἱοὺς Θεοῦ αὐτ του θέμενος· οὕτω καὶ τοὺς μωρούς, σοφούς ἐποίησε, γενηθεὶς ἡμῖν σοφία. Πῶς οὖν οὐκ εἶπεν, ὅτι Εσύφι σεν ἡμᾶς, ἀλλ', «Εγενήθη ἡμῖν σοφία;: Τὸ δι ψιλές ενδεικνύμενος τῆς δωρεᾶς, ὡσανεὶ ἔλεγεν, ὅτι Εαυτὸν ἡμῖν ἔδωκε. Μεγάλα δὲ εἰπὼν περὶ τοῦ Υἱοῦ, προστίθησι τὸ, ο Ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ ἀγέννητον αὐτὸν ὑπολάβης, ἀλλ' ἐπὶ τὴν αἰτίαν ἀναδράμῃς τὸν Πατέρα. Ορα δὲ τάξιν 18. πρῶτον σοφοὺς ἐποίησεν, ἀπαλλάξας τῆς πλάνης, καὶ θεογνωσίαν διδάξας· καὶ τότε δικαίους, τῶν ἁμαρτιῶν τὴν ἄφεσιν δωρ σάμενο;· εἶτα καὶ ἁγιάσας διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος· καὶ οὕτω τελείαν ἀπαλλαγὴν πάντων τῶν κατ κῶν χαρισάμενος καὶ ἐλευθερώσας, ὥστε αὐτοῦ μόνου εἶναι ἡμᾶς, καὶ αὐτῷ ἀνακεῖσθαι • Ινα καθώς γέγραπται· Ο καυχώμενος, ἐν τῷ Varia lectiones. 38 δὲ τὴν τάξιν Ι.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. · CAP. II. Κυρίῳ καυχάσθω.» Πάντα ταῦτα, φησί, γέγονεν, Qui gloriatur, in Dou.iuo glorietur. ἵνα μηδεὶς ἑαυτὸν εἶναι τι νομίζῃ, μηδὲ ἐφ' ἑαυτῷ καυχάται, ἢ ἐπ' ἄλλῳ τιν, ἀλλ' ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ τοσαῦτα ἡμῖν χαρισαμένῳ. Πῶς οὖν ὑμεῖς φυσιοῦσθε καὶ ἐφ' ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ ἀνθρώποις διδασκάλοις; Omnia haec, inquit, facta sunt, ne quisquam se putet essa aliquid, neque in seipso glorietur, vel in alio quopium, sed in Deo qui tanta nobis donavit. Qui igitur vos et propter ipsos, et propter homines doctores inflati estis? CAPUT II. • Κἀγὼ ἐλθὼν πρὸς ὑμᾶς, ἀδελφοί, οὐκ ἦλθον καθ' ὑπεροχὴν λόγου ή εν σοφίας, καταγγέλλων ὑμῖν τὸ μαρτύριον τοῦ Θεοῦ.» Οὐ μόνον, φησίν, οἱ ματ θηταὶ τοῦ Εὐαγγελίου ἄσοφοι ἐξελέγησαν καὶ δυσγενεῖς, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ αὐτὸς ὁ κήρυξ τοῦ Εὐαγγε λίου, οὐκ ἦλθον λόγοις παρεσκευασμένοις καὶ σοφία ἀνθρωπίνῃ καταγγέλλων ὑμῖν τὸ μαρτύριον τοῦ Θεοῦ, τουτέστι, τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ. Ὅρα οὖν, ὅτι καὶ ὁ κήρυξ ἄσοφος καὶ ἰδιώτης, καὶ τὸ κηρυττόμενον θάνατος καὶ σταυρός· καὶ ὅμως ἐνίκησε. Πρόδηλον ἄρα ὅτι ἄφατος δύναμίς ἐστιν, ἡ ταῦτα οὕτως ἔχειν ποιοῦσα. Τί δέ; εἰ καὶ ἡβούλετο Παῦλος, ἠδύνατο ἐλθεῖν ἐν σοφίᾳ; Αὐτὸς μὲν οὐκ ἠδύνατο· ἰδιώτης γὰρ ἀληθῶς ἦν· ὁ δὲ Χριστὸς ἡδύνατο, ο μείζω χαρισάμενος αὐτῷ, ἀλλ᾽ οὐ συνέφερε τῷ κηρύγματι. Μειζόνως γὰρ δοξάζεται Χριστός, διὰ τῆς ἰδιωτείας τοῦ Παύλου νικῶν, ἢ εἰ διὰ σοφίας καὶ λόγου ἐνίκα. cationi. Major enim Christo gloria per divi Pauli simplicitatem vincenti, quam si per sapientiam orationisque splendorem victoriam retulisset. VERS. 1. • Et ego cum venissem ad vos, fratres, non veni in sublimitate sermonis et sapientiæ, annuntians vobis testimonium Dei. › Non solum, inquit, discipuli Evangelii insipientes et obscuro genere electi sunt, verum etiam ego ipse Evangelii præco, non veni oratione et sapientia humana instructus, annuntians vobis testimonium Dei, id est mortem Christi. Animadverte ergo quod et præco insipiens est et simplex, et id quod prædicatur, est mors et crux: attamen vel sic victoriam obtinuit. Perspicuum itaque est, quod virtus et polentia quæ hæc sese ita habere efficiat, ineffabilis est. Quid autem? nunquid si voluisset Paulus, potuerit venire in sapientia? Ipse same non po tuisset; revera enim simplex sive rudis erat. Poluisset tamen hoc effcere Christus, qui majora largitus est, sed non conducebat Evangelii prædi- • Οὐ γὰρ ἔκρινα τοῦ εἰδέναι τι ἐν ὑμῖν, εἰ μὴ Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ τοῦτον ἐσταυρωμένον.» Καὶ ὁ Χριστὸς, φησὶ, τοῦτο ἤθελε, τὸ ἰδιώτην εἶναί με· καὶ ἐγὼ δὲ τοῦτο αὐτὸ ἔκρινα καλόν, τὸ μηδὲν εἰδέναι τῶν τῆς ἔξω σοφίας, εἰ μὴ μόνον ὅτι Ἰησοῦς Χριστὸς ἐσταυρώθη, καὶ τοῦτον 3 κηρύττειν ὑμῖν. • Καὶ ἐγὼ ἐν ἀσθενείᾳ καὶ ἐν φόβῳ καὶ ἐν τρόμῳ πολλῷ ἐγενόμην πρὸς ὑμᾶς.» Οὐ μόνον, φησίν, εὐ τελὴς κατὰ τὸν λόγον ἦλθον ὑμῖν, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀσθε νείς, καὶ φόβῳ, καὶ τρόμῳ διέτριψα παρ' ὑμῖν, τουτέστι, διωκόμενος, καὶ πειραζόμενος, καὶ φύέως 10 μυρίοις βαλλόμενος. Εφοβεῖτο γὰρ καὶ αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος τους κινδύνους, μᾶλλον δὲ καὶ ἔτρεμεν. "Οθεν καὶ μείζων αὐτῷ ὁ ἔπαινος, ὅτι τῆς αὐτ τῆς ὢν ἡμῖν φύσεως, ὑπερέβη τῇ προαιρέσει. Λέγει δὲ ταῦτα, δεικνὺς τὴν δύναμιν τοῦ Χριστοῦ, ὅτι του σούτων κωλυμάτων ὄντων, ὅμως ὑπερίσχυσε· καὶ καταβαλών 17 τὴν ὀφρὺν τῶν Κορινθίων, ἐπὶ σοφία, καὶ πλούτῳ, καὶ δυνάμει πεποιθέτων. • Καὶ ὁ λόγος μου, καὶ τὸ κήρυγμά μου, οὐκ ἐν πειθοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει Πνεύματος καὶ δυνάμεως.» Οὐκ ἦν, φησί, τὸ κήρυγμά μου σεσοφισμένον τῇ ἔξω πιθανότητι καὶ εὐγλωττίᾳ, ἀλλ᾽ ἐν ἀποδείξει Πνεύματος, τουτέστιν, ἀπόδειξιν ἔχον 38 αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· τάχα μὲν, καὶ διότι ἀῤῥήτῳ τινὶ τρόπῳ πίστιν ἐνεποίει τοῖ; ἀκούουσι διὰ τοῦ τὸν λόγον χαριτοῦν· τάχα δὲ, «ότι καὶ σημεῖα ἐπετέλει καὶ τέρατα. Επάγει γάρ " καὶ 0. Varia VERS. 2.. Non enim judicavi me quidquam scire inter vos, nisi Jesum Christum, et hnnc crucifixum.» Christus, inquit, voluit ut essen imperitus et simplex: atque istud ego bonum esse judicaví, quod nibil externæ sapientiæ scirem, præterquam hoc tantum, quod Christus Jesus erucifixus est, et quod eum vobis prædicarem. Vers. 3. ‹ Et ego in infirmitate et timore ac tremore fui apud vos.» Non solum, inquit, contemptus quantum ad orationem attinet, ad vos veni; sed et in infirmitate, in timore ac tremore sum versatus apud vos, hoc est persecutionem passus, tentationi atque adeo innumeris formidinibus objectus. Nam et ipse, qua homo, pericula metuebat, in:o potius tremebat. Unde et majorem est adeptus laudem, quod cum cjusdem esset nobiscum naturæ, voluntate tamen et consilio exsuperaverit. Hæc autem dicit, Christi potentiain ostendens, qui cum tot tantaque essent impedimenta, prævaluit tamen: necnon Corinthiorum, in sapientia, potentia et opibus confidentium, superbiam dejiciens. 131 VERS. 4. ‹ Et sermo meus et prædicatio men, non in persuasibilibus humanæ sapientiæ verbis, sed in demonstratione Spiritus et virtutis. Non eral, inquit, prædicatio nea externa persuasibilitate et facundia ornata, sed in demonstratione Spiritus, hoc est, demonstrationem habebam ipsum Spiritum sanctum: forsan ideo, quia inexplicabili quodam modo fidem ingerebat auditoribus per gratum verbi ministerium, vel quia signa perficiebat et prodigia. lectiones. 38 τούτο 0. 10 πόνοις Ο. 17 κατέβαλε Ο. 28 10 ἔσχεν, καὶ εἶχον ο. PATROL. GR. CXXIV.

Intert enim, c et virtutis, ο id est, signorum. Maxima enim ad fidem demonstratio erat mortuos videre resurgentes. Quia vero et a dæmonibus virtutes fiunt per imposturam, cum prius dixisset, ● Spiritus, › subintulit, «Virtutis; › ostendens spiritualia fuisse quæ facta sunt. Potes autem ● Virtutis vocabulum aliter accipere. Cum enim dixisset, Non veni ad vos in sapientia, sed in infrinitate; add sapientiarn, in demonstratione Spiritus; › ad hoc autem, ‹ in infirmitate,» «virtutis › vocem retulit: id est, etiamsi persecutionem patiar, et verberibus cædar, attamen adhuc potentior demonstrabar: quod ipsum est maxima sermonis demonstratio. VERS. 5. Ut fides vestra non sit in sapientia hominum, sed in virtute Dei, ο Sapientianı hominum, eloquentiam vocal, et vim persuadendi: potentiam autem Dei, ut supra demonstratum est, imbecillium et afflictorum confortationem, signorunique seu miraculorum demonstrationem, quæ sane fidem vobis, ο Corinthii, conciliarunt et confirmarunt non humanæ dicendi facultatis splendor et facundia, cæterum virtus et potentia Dei. Vers. 6. ‹ Sapientiam autem loquimur inter përfectos; sapientiam autem non sæculi hujus, aut principum saeculi hujus qui abolentur. Stultitiam quidem supra nominavit prædicationem, perinde ac Græci illam appellabant. Postquam autem a rebus ipsis demonstrasset eam verain esse sa pientiam, audet deinceps sapientiam etiam appellare prædicationem de Christo, adeoque salutem per Christum crucifixum parlam. Maximæ enim sapientiæ, mortem morte delere. Porro fl·leles perfectos vocat. Ili enim perfecti sunt qui, terrenis omnibus posthabitis, ad cœlestia subvolant. Sæculi autemi hujus sapientiam nominat externam illam, utpote temporariam ac transitoriam, et quæ cum hoc sæculo dissolvatur: et principes bujus sæculi non dzmones appellat, ut quidam voluerunt, sed sapientes et orationum scriptores et rhetores qui et populi ductores erant et principes. Cum autem et ipsi temporarii sint, sæculi hujus appellat, et abo litos, hoc est cessantes, et non in sæcula lurantes. VERS. 7. 4 Sed loquimur sapientiam Dei in mysterio Καὶ δυνάμεως, ο τουτέστι, τῶν σημείων. Μεγίστη γὰρ ἀπόδειξις πρὸς πίστιν, τὸ νεκροὺς ὁρᾶν ἀνισταμένους. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὑπὸ δαιμόνων γίνονται δυνάμεις ἀπατηλῶς, πρότερον εἰπὼν τὸ, οι Πνεύματος, ο εἶτα ἐπήγαγε τὸ, ο Δυνάμεως, ο δεικνύων ὅτι πνευμα τικὰ ἦν τὰ γινόμενα. Δύνασαι δὲ τὸ, «Δυνάμεως, ο καὶ ἄλλω; ἐκλαβεῖν. Ἐπεὶ γὰρ εἶπεν, ὅτι Οὐκ ἦλθον ἐν σοφίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀσθενείᾳ· πρὸς μὲν τὴν σου φίαν εἶπε τὸ, ο Ἐν ἀποδείξει Πνεύματος·, πρὸς δὲ τὰ, «Ἐν ἀσθενείᾳ, ο τό ο Δυνάμεως· ο τουτέστι, Καίτοι διωκόμενος καὶ τυπτόμενος, ὅμως δυνατώτε - ρος ἐδεικνυόμην· δ καὶ αὐτὸ μεγίστη τοῦ λόγου ἀπό δειξις. • Ἵνα ἡ πίστις ὑμῶν μὴ ᾗ ἐν σοφίᾳ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐν δυνάμει Θεοῦ.» Σοφίαν ἀνθρώπων τὴν πιθανότητα καλεῖ, καὶ τὴν εὐγλωττίαν· δύναμιν δὲ Θεοῦ, ὡς ἀνωτέρω ἀποδέδεικται ", τήν τε τῶν ἀσθενῶν καὶ διωκομένων ἐνίσχυσιν, καὶ τὴν τῶν σημείων ἐπίσ δειξιν, ἃ δὴ τὴν πίστιν ὑμῶν, ὦ Κορίνθιοι, συνέστησ σεν· οὐχ ἡ πιθανότης καὶ ἡ εὐγλωττία, ἀλλ' ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ. • Σοφίαν δὲ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις· σοφίαν δὲ οὐδὲ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου τῶν καταργουμένων. ο Μωρίαν μὲν ὠνόμασεν ἀνωτέρω τὸ κήρυγμα, καθὰ δὴ καὶ δι Έλληνες αὐτὸ ὠνόμαζον· ἐπειδὴ δὲ ἀπέδειξε διά τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ ἀληθῆς σοφία τοῦτό ἐστι, λοιπὸν θαῤῥεῖ καὶ σοφίαν ὀνομάζειν 10 τὸ κήρυγμα τὸ περὶ Χριστοῦ, καὶ τὸ διὰ σταυροῦ σωθῆναι· μετ γίστης γὰρ σοφίας τὸ διὰ θανάτου καταργῆσαι τὸν θάνατον. Τελείους δὲ λέγει τοὺς πιστούς· οὗτοι γὰρ τέλειοι, οἱ πάντων ὑπεριδόντες, καὶ πρὸς τὸν οὐρα νὸν ἀναπτάντες. Αἰῶνος δὲ τούτου σοφίαν ὀνομάζει τὴν ἔξω, ὡς πρόσκαιρον, καὶ τῷ αἰῶνι τούτῳ συγκαταλυομένην. "Αρχοντας δὲ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὐ δαίμονας, ὥς τινες ἐνόησαν, ἀλλὰ τοὺς σοφούς, καὶ λογογράφου;, καὶ ῥήτορας, οἱ καὶ δημαγωγοὶ ἐγί νοντο καὶ ἄρχοντες. Ως προσκαίρους δὲ ὄντας καὶ αὐτοὺς, τοῦ αἰῶνος τούτου ὀνομάζει, καὶ καταργο μένους, τουτέστι, παυομένους, καὶ οὐκ αἰωνίζοντας. • ᾿Αλλὰ λαλοῦμεν Θεοῦ σοφίαν ἐν μυστηρίῳ τὴν quæ abscondita est. Mysterium vocat de Christo ἀποκεκρυμμένην.» Μυστήριον καλεῖ τὸ κατὰ Χρι prædicationem. Nam 132 etiainsi prædicatio sit, attamen etiam mysterium est, quatenus neque angeli noverunt ipsum priusquam fieret, et quatenus aliud videntes, aliud intelligimus. Intueor enim crucem ac passionem, et virtutem atque potentiam intelligo, servum audio, et Dominum adoro. Abdita est autem sapientia bæc, infidelibus quidem omnino, fidelibus autem non omnino. Videmus enim nunc per speculum. • Quam prædestinavit Deus ante sæcula in gloriam nostram. Ut Dei charitatem erga nos ostendat, dixit, ‹ Prædestinavit.» Nam illi maxima στὸν κήρυγμα· εἰ γὰρ καὶ κήρυγμά ἐστιν, ἀλλὰ καὶ μυστήριόν ἐστι, καθὸ οὔτε ἄγγελοι ᾔδεσαν αὐτὸ πρὶν γενέσθαι, καὶ καθὸ ει ἄλλο βλέποντες, άλλο νοοῦμεν. Βλέπω γὰρ σταυρὸν καὶ πάθος, καὶ νοῶ δύναμιν· δοῦλον ἀκούω, καὶ Δεσπότην προσκυνώ. Αποκρύπτεται ως δὲ αὕτη ἡ σοφία τοῖς μὲν ἀπίστοις πάντη· τοῖς δὲ πιστοῖς, οὐ πάντη. Βλέπομεν γὰρ ἄρτι ἐν ἐσόπτρῳ. • Ην προώρισεν ὁ Θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δό ξαν ἡμῶν.» Τό, ο Προώρισεν, ο εἶπεν, ἵνα δείξῃ τὴν περὶ ἡμᾶς ἀγάπην τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος Variæ lectiones. σε ἀποδέδοται 0. το ονομάζει ο. οι καθώς ο. ἀποκέκρυπται.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. II. μάλιστα ἀγαπᾶν ἡμᾶς νομίζονται, ὅσοιπερ ἂν πρὸ nos dilectione prosequi existimantur, qui jam olim πολλοῦ ὦσι παρεσκευασμένοι εὐεργετεῖν ἡμᾶς. Οὕτως οὖν καὶ ὁ Θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων προώρισε τὴν διὰ σταυροῦ σωτηρίαν, ἥτις ἐστὶν ἡ μεγίστη σοφία. Εἰς δόξαν δὲ ἡμῶν, καθὸ κοινωνοὺς ἡμᾶς ταύτης ἐποίησε. Δόξα γὰρ ε δούλου τὸ κοινωνῆσαι τῷ Δεσπότῃ ἀποκρύφου μυστηρίου. ι Ην οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκεν.» "Αρχοντας νῦν λέγει 3 τὸν Πιλάτον καὶ τὸν Ἡρώδην. Εἰ δὲ καὶ τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ γραμματεῖς εἴποις, οὐκ ἂν ἁμάρτοις. • Τοῦ αἰῶνος δὲ τούτου, ο διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ἀρχῆς αὐτῶν, ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται. ante multa tempora parati fuerunt nobis benefacere. Hanc ad rationem Deus ante sæcula statuit ac decrevit salutem per crucem quæ est maxima sapientia. In gloriam vero nosfran, dixit, quatenus nos gloriæ participes fecit. Gloria enim servi est, participem esse domini in abdito mysterio. VERS. 8. • Quam nemo principum hujus sæculi cognovit.. Principes nunc dicit Herodem et Pilatum. Si vero et pontifices et Scribas dicas, non admodum errabis. Seculi autem hujus, ob temporarium eorum imperium. • Si enim cognovissent, Dominum gloriæ non crucifixissent.» Si reconditum (ut supra dictum • Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν.» Εἰ ἔγνωσαν 3 τὴν ἀποκεκρυμμένην, ὡς εἴρηται, σοφίαν, καὶ τὰ τῆς θείας οικονομίας est) sapientiam et divinæ administrationis mysteria μυστήρια· οἷον, τὰ κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐνανθρώπησιν, κατὰ τὸν σταυρὸν, τὰ κατὰ τὴν κλῆσιν καὶ οἱ κείωσιν τῶν ἐθνῶν, τὰ κατὰ τὴν ἀναγέννησιν καὶ υἱοθεσίαν, καὶ κληρονομίαν τῆς βασιλείας τῶν οὐ ρανῶν, καὶ ἁπλῶς, ὅσα διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀπεκαλύφθη τοῖς ἀποστόλοις. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ ἀρχιερεῖς, εἰ ᾔδεσαν ὅτι ἡ πόλις αὐτῶν ἁλώσεται, καὶ αὐτοὶ ἀπαχθήσονται, οὐκ ἂν ἐσταύρωσαν. «Κύριον δὲ δόξης ο ἐνταῦθα ὠνόμασε τὸν Χριστόν· διότι γὰρ ἀδοξία ἐδόκει ὁ σταυρὸς, δείκνυσιν ὅτι οὐδὲν εἰς δόξαν παρεβλάβη ἐκ τοῦ σταυροῦ, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐδοξάσθη, ὡς ἐκ τούτου μᾶλλον φανείς φιλάνθρωπος. Οὐκοῦν εἰ μὴ ἔγνωσαν, ἔδει αὐτοῖς ἀφεθῆναι τὸ ἁμάρτημα; Ναί, εἰ μετὰ ταῦτα προσῆλθον μετανοήσαντες, c noune peccatum eis dimiti oportuit? Ommino, si ἀφείθη ἂν αὐτοῖς, ὥσπερ καὶ τῷ Παύλῳ, καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ἐξ Εβραίων. • Ἀλλὰ καθώς γέγραπται.» Λείπει τὸ, γέγονε πολλαχοῦ γὰρ ὁ ᾿Απόστολος τῷ ἐλλειπτικῷ σχήματι κέχρηται. • "Α ὁ [ vulg. om. &] ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.» Τί δὲ ἡτοί - μασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν; Τὴν τοῦ Χρι στοῦ γνῶσιν, καὶ τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως σωτηρίαν. Ταῦτα γὰρ οὔτε ὀφθαλμὸς ἀνθρώπινος εἶδεν, οὔτε οἷς ἀνθρώπινον [οὐκ] ἤκουσεν, οὔτε καρδία ἀνθρωπίνη ἐλογίσατο. Οἱ γὰρ προφῆται οὐκ ἀνθρωπίνοις ὀφθαλ μοῖς ἔβλεπον, οὐδὲ ἀνθρωπίνοις ὠσὶν ἤκουον, οὐδὲ ἀνθρωπίνῳ καὶ χρώμενοι συνίεσαν τὰ περὶ Χριστοῦ 20 - ἀλλὰ πάντα θεῖα ἦν αὐτοῖς. ο Κύριος γάρ,» φησί, • προσέθηκέ μοι ὠτίον,» πνευματικὸν δηλαδή· καὶ τἄλλα ὁμοίως. Τίνες δέ εἰσιν οἱ ἀγαπῶντες τὸν Θεόν; Οἱ πιστοί. Ποῦ δὲ γέγραπται ἡ χρῆσις αὕτη; Ισως μὲν εἰκὸς καὶ αὐταῖς λέξεσι γεγράφθαι αὐτὴν οὕτω, καὶ νῦν μὴ εὑρίσκεσθαι τὸ βιβλίον· ἴσως δὲ καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος μετέφρασεν εἰ εἰς ταύτην τὴν Isa. LXIV, 4. cognovissent; illa nimirum, quæ circa Dei incarnationem, quæ circa crucem; quæ circa gentium vocationem et appropriationem; quæ circa regenerationem, et adoptionem regnique cœlestis hæreditatem, et, ut uno verbo dicam, quæcunque per Spiritum sanctum apostolis revelata sunt. Quin etiam si ponti - fices urbem suam diruendamı, seque abducendos cognovissent, illum non crucifixissent. Gloriæ autem Dominum hic dixit Christum. Quia enim crux pro infamia ducebatur, ostendit quod nihil illi gloriæ diminutum est per crucem, quin potius quod inde glorificatus est, quippe qui ex hoc humana salutis studiosier apparuit. Si itaque non cognoverint, postea resipiscentes ad Christum accessissent, dimitteretur iis, perinde ac Paulo aliisque Hebræis. VERS. 9. Sed quemadmodum scriptum est. › Deest, factum est. Nam Apostolus multis in locis ellipseos figura usus est. • Quæ oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis non ascenderunt, quæ præparavit Deus diligentibus se. •., Quid autem præparavit Deus diligentibus se? Christi cognitionem ac salutem per incarnationem. Hæc enim neque humanus oculus vidit, neque auris humana audivit, neque cor hominis cogitavit. 133 Prophete enim nou bumanis oculis viderunt, neque humanis auribus audiverunt, neque humano usi intellectu intellexerunt ea quæ de Christo dicta erant; sed omnia divina eraut eis. c Douninus enim, inquit, apposuit nihi aurem,» spiritualem videlicet, et alia id genus. Quinam aten sunt diligentes Deum? Fideles. Ubi autem scriptum est hoc oraculum? Verisimile est hisce ipsum verbis alicubi scribi, hodieque non inveniri librum. Fortassis autem et sapientissimus Paulus hunc al modum interpretatus est illud: «Quibus Varia lectiones. ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου Ηρώδην καὶ Πιλάτον νοήσεις, οἳ τὸ μυστήριον οὐκ ᾔδεσαν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀρχιερεῖς τῶν Ἰουδαίων, οἳ οὐδὲ αὐτοὶ ἔγνωσαν …. Principes mundi hujus intellige Herodem et Pilatum, qui hoc mysterium ignorarunt; ac etiam pontifices Judæorum, quoniam et ipsi non cognorerunt. * εἰ ἔγνωσαν, φησί, ὅτι οὕτως ἔχει λάμψαι ὁ σταυρὸς καὶ ὅτι τῆς οἰκουμένης ἔσται σωτηρία. Αλλά και in. Si cognovissent, inquit, fu.urum, ut adeo splenderet crux "mundique salus evaderet. Quin etiam. * Θεοῦ π. 8' τὸ βιβλίον ο.

non anfuntiatum est de eo, videbunt: et qui non «Οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ἔψονται· καὶ οἱ οὐκ audiverunt, intelligent f, ο ἀκηκόασι, συνήσουσιν. ο Quæ oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis non ascenderunt, quæ præparavit Deus diligentibus se. Quæ Deus præparavit eis qui ipsum diligunt, id est fidelibus. Neque enim omnino antequam fierent, ulli creaturæ visa reque intellecta sunt. Quamvis enim prophet viderunt et audiverunt et intellexerunt ea, non tamen oculis et auribus et cordibus humanis, sed protheticis et spiritualibus. Isla autem erant agnitio Christi et salus per incarnationem ejus. Ubi autem hic textus scribitur, non reperitur, ac librum illum, quemadmodum multos alios, quorum libri Regnorum et Paralipomenon mentionem faciunt, periisse verisimile est. Fortasse vero sapientissimus Paulus ita interpretatus est illud: c Quibus non annuntiatum est de eo, videbunt, et qui non audiverunt, intelligent 8. › VERS. 10. • Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum. › Perinde ac si quis dicat, Si in cor hominis non asceudit, quomodo vos didicistis? subdit, Deus revelavit nobis per Spiritum, non per humanam sapientiam. Ipsa enim non potuit, neque digna fuit videre, adeoque agnoscere Dei mysteria. VERS. 10, 11.. Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei. Quis enim hominum scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso est? Ita et quæ Dei sunt, nemo cognovit, nisi Spiritus Dei.» Tantum, inquit, mysterium erat, adeoque absconditum, ut non potuerimus ab alio discere, nisi Spiritus nos docuisset, qui profunditates Dei novit. Nam quod ait, e scrutatur, o non est indicium ignorantiæ, cæterum exactæ comprehensionis, quemadmodum et de Patre dictum est, ‹ scrutans corda ª, › id est profunda eorum coguoscens. Præterea, ceu oblectans se divinorum mysteriorum contemplatione, ista scrutari dicitur. Ostendit porro per sequentia, exactam Spiritus cognitionem. Ut enim humanus spiritus novit quæ sunt in homine, sic et Spiritus Dei, quæ sunt Dei. Hinc autem discimus, quod Spiritus non sit alterius essentia a Patre, quemadmodum hominis non est diverse ab eo. VERS. 10. Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum.» Perinde ac si quis diceret, Si in cor hominis non ascendit, quomodo vos didicistis? ait: Deus revelavit nobis per Spiritum, › non per externam sapientiam. Non solum itaque quod nos ista didicimus, honorem indicat quo nos a Deo dignati sumus, et quod una cum angelis didicimus, sed et illud quod multo majus est, quod per Spiritum sanctum didicimus. «llle enim, o inquit, f Isa. Lll, 88 ἠξιώθη ο. ε lbid. 30 τούτων 0. Psal. vit, 10. • ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὗ; οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.» - ι "Α ἡτιίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, ο τουτέστι τοῖς πιστοίς. Οὔτε γὰρ ὠράθησαν, οὔτε ἠκούσθησαν. οὔτε ἐνενοή θησαν ὅλως τινὶ κτιστῷ, πρὸ τοῦ ἐνεργηθῆναι αὐτά. Εἰ γὰρ καὶ οἱ προφῆται εἶδον, καὶ ἤκουσαν, καὶ ἐνενοήθησαν περὶ αὐτῶν, ἀλλ' οὐκ ἀνθρωπίνοι; ὀφθαλμοῖς καὶ ὠσὶ καὶ καρδίαις, προφητικοῖς δὲ καὶ πνευματικοῖς. Ταῦτα δὲ ἦταν ἡ τοῦ Χριστοῦ γνώσις, καὶ ἡ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως σωτηρία. Ποῦ δὲ γέγραπται ἡ χρήσις αὕτη, οὐχ εὕρηται, καὶ εἰκὸ; διαφθαρήναι τὸ βιβλίον ἐκεῖνο, καθάπερ καὶ ἄλλα πολλὰ ὧν αἱ βίβλοι τῶν Βασιλειῶν καὶ τῶν Παραλειπομένων μέμνηνται. Ἴσως δὲ καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος μετέφρασεν εἰς ταύτην τὸ, ο Οἷς οὐκ ἀνη - γέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται· καὶ οἱ οὐκ ἀκηκόασι, συν ήσουσιν.» Cod. Arundel. • Ἡμῖν δὲ ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. ὁ Ὥσπερ τινὸς εἰπόντος, ὅτι Εἰ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, πῶς ὑμεῖς μεμαθήκατε; φησίν, ὅτι «Ο Θεὸς ἀπεκάλυψεν ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος, ο οὐ δι' ἀνθρωπίνης σοφίας. Αὕτη γὰρ οὐκ ἠδυνήθη ἰδεῖν τοῦ Θεοῦ τὰ μυστήρια. • Τὸ γὰρ Πνεῦμα πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Τίς γὰρ οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ; Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς οἶδεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ.: Τοσοῦτον ἦν, φησί, τὸ μυστήριον, καὶ οὕτως ἀπεκέκρυπτο, ὥστε οὐκ ἂν ἡδυνήθημεν αὐτὸ μαθεῖν παρ᾽ ἄλλου, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα ἐδίδαξεν ἡμᾶς, τὸ καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ ἐπιστάμενον. Τὸ γὰρ, ο Ερευνα, ο οὐκ ἀγνοίας ἐνδεικτικὸν, ἀλλ᾽ ἀκριβοῦς καταλή ψεως· ὥσπερ καὶ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται· Ο ἐρευνῶν τὰς καρδίας, ἀντὶ τοῦ, ὁ τὰ βάθη αὐτῶν εἰδώς. Καὶ ἄλλως δὲ, ὡς ἐντρυφῶν τῇ θεωρίᾳ τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ, ἐρευνᾶν λέγεται ταῦτα. Δεί κνυσι καὶ διὰ τῶν ἑξῆς τὴν ἀκριβῆ γνῶσιν τοῦ Πνεύματος. Ωσπερ γὰρ τὸ ἀνθρώπινον πνεῦμα οἶδε τὰ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ· οὕτω, φησί, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, τὰ τοῦ Θεοῦ. Μανθάνομεν δὲ ἐντεῦθεν, ὅτι οὐχ ἑτέρας οὐσίας τὸ Πνεῦμα παρὰ τὸν Πατέρα, ὥσπερ οὐδὲ τὸ τοῦ ἀνθρώπου ἑτέρας παρ' αὐτόν. • Ἡμῖν δὲ ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ.» Ὥσπερ τινὸς εἰπόντος, ὅτι Εἰ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, πῶς ὑμεῖς μεμαθήκατε; φησὶν, ὅτι ι Ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψεν ἡμῖν, διὰ τοῦ Πνεύ ματος,» οὐ διὰ τῆς ἔξωθεν σοφίας. Οὐ μόνον τοίνυν τὸ μαθεῖν ἡμᾶς ταῦτα δείκνυσι τὴν εἰς ἡμᾶς τις μὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ μετ᾿ ἀγγέλων μαθεῖν, ἀλλὰ πολλῷ πλεῖον, τὸ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μαθεῖν. • Ἐκεῖνος ο γάρ, φησίν, ο οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν Varia lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. II. τὴν ἀλήθειαν.» Εἶτα, δεικνύων ὅτι παρ' ἑαυτῷ Α. ducet vos in omnem veritatem.» Deinde, ostenταῦτα εἶχεν ὁ Θεὸς, καὶ οὐδεὶς ἕτερος ἐγίνωσκε, dens quod Deus ista apud seipsum habebat, et nemo φησί· alius cognoscebat, ait: . Τὸ γὰρ Πνεῦμα πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεου.» Ερευναν ἐνταῦθα τὴν ἀκριβῆ γνῶσιν ὀνο μάζει, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ φησιν· Ὁ δὲ ἐρευνῶν τὰς καρδίας, ἡ ἀντὶ τοῦ, ὁ βάθη αὐτῶν εἰδώς. Οὐδὲν καινὸν, εἰ διὰ τοῦ Πνεύματος ἀπεκαλύφθη ἡμῖν τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ. Τὸ γὰρ Πνεύμα ὁμοούσιον καὶ ἴσον δν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἀκριβῶς οἶδε τά τε ἄλλα πάντα, καὶ αὐτὰ τὰ κρύφια τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα γὰρ ἐκάλεσε, βάθη [Cod. Arundel.] «Ἡμεῖς δὲ οὐ τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ. • Πνεῦμα κόσμου τὴν ἀνθρωπίνην σοφίαν ὠνόμασεν· οὐ ταύτην ἣν ἐλάβομεν, ἵνα μὴ κενὸν καὶ ἀχρεῖον ἀποδείξῃ τὸ κή ρυγμα ἡμῶν. «᾿Αλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, τουτέστι, τὸ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ, τὸ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, τοῦτο ἔσχομεν διδάσκαλον. • να ίδωμεν τὰ ὑπὸ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν. Φῶς, φησὶν, ἔστι τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐλάβομεν τοῦτο τὸ φως, ἵνα τὰ συγκεκαλυμμένα τέως " ἴδωμεν, ὑπ' αὐτοῦ φωτιζόμενοι. Τίνα; Τὰ ὑπὸ Θεοῦ χαρισθέντα, Τὰ ὑπὸ Θεοῦ χαρισθέντα, τουτέστι, τὰ κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Χριστοῦ· πῶς ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν, πῶς υἱοὺς Θεοῦ ἐποίησε, πῶς συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς ἐν ἑαυ τῷ. Ὥστε οἱ μὴ ἔχοντες τὸ Πνεῦμα, οὐ μὴ ἴδωσι ταύτα. • “Α καὶ λαλοῦμεν, οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλ' ἐν διδακτοῖς Πνεύματος ἁγίου. Τοσοῦτον ἡμεῖς, φησί, σοφώτεροι τῶν παρ' Έλλησι σοφῶν, ὅσον οι ἐκεῖνοι μὲν ὑπὸ ἀνθρώπων ἐδιδάχθησαν· ἡμεῖς δὲ & λαλοῦμεν, ὑπὸ Πνεύματος ἁγίου διδαχθέντες λαλοῦμεν. ● Spiritus enim omnia serutatur, etiam profunda Dei. › Exactam cognitionem scrutationem hic appellat, quemadmodum de Deo dicit: «Qui autein scrutatur corda, › pro, qui profunda illorum novit. Nil mirum si mysteria Dei per Spiritum nobis revelata sunt. Nam Spiritus, cum sit ejusdem sul)- stantiæ et æqualis Deo Patri, cum cætera omnia, tum ipsa Dei secreta exacte novit. Ista enim profunda vocavit. • Πνευματικοῖς πνευματικά συγκρίνοντες.» Τουτο ἐστιν, Ἐὰν ἀνακύψωσι τινα πνευματικά ζητήματα, συγκρίνομεν ταῦτα, τουτέστι, διαλύομεν δι' ἑτέρων τις νῶν πνευματικῶν νοημάτων ἢ ἱστοριῶν· οἷον, ὅτι ἀνέστη ὁ Χριστὸς, ζήτημά ἐστι. Τοῦτο οὖν πνευμα τικὸν ἐν ζήτημα, ἐξ ἑτέρου πνευματικοῦ, τουτέστι, τῆς κατὰ τὸν Ἰωνᾶν ἱστορίας συγκρίνεται καὶ λύεται. Καὶ ὅτι παρθένος ἔτεκε, καὶ τοῦτο ζήτημά ἐστι, καὶ λύεται ἐκ τῆς στειρώσεως τῆς Σάββας, τῆς Ρεβέκκας, τῆς Ἐλισάβετ· αἱ οὐ φυσικῇ ἀκολουθίᾳ, όταν γε πρὸς τὴν δύναμιν ἑκάστης μήτρας, συνἐλαβον· καὶ ἐκ τοῦ τὴν Εὔαν ἐκ τοῦ Ἀδὰμ ἀσπόρως γενέσθαι, καὶ ἐξ ἄλλων τῶν κατὰ τὴν πρώτην εἰς τὸ εἶναι παραγωγὴν θεωρουμένων. Νοήσεις δὲ καὶ οὗ - τω τό, ο πνευματικοῖς πνευματικά συγκρίνοντες, ἀντὶ τοῦ, πνευματικοῖς ἀνθρώποις τὰ πνευματικά συγκρίνοντες καὶ διαλύοντες· οὗτος γὰρ μόνος δύνανται χωρεῖν ταῦτα. Επάγει γοῦν • Πνευματικοῖς πνευματικὰ συγκρίνοντες.» Τού. τέστιν, ἐὰν ἀνακύψωσι τινα πνευματικά ζητήματα, συγκρίνομεν ταῦτα, τουτέστι, διαλύομεν δι' ἑτέρων πως Ο. κι ὅσῳ 0. σε τῶν στείρων πο VERS. 12. • Nos autem non accepimus spiritum hujus mundi, sed Spiritum qui est ex Deo.» Spiri tum mundi humanam sapientiam nominavit, non hauc quam accepimus; ne vanam et inutilem ostendat prædicationem nostram. • Sed Spiritum qui ex Deo est, hoc est coessentialem cum Deo,. qui est ex ipsius essentia, hunc nacti sumus præ. ceptorem. ‹ Ut sciamus quæ sint a Deo donata nobis. › Lumen, inquit, est Spiritus, atque ipsumn lumen accepimus, ut jam olim abscondita videamus, ab eo videlicet illuminati. Quænam? Quæ a Deo donata sint,» hoc est, quæ ad Christi dispensationem altinent; quomodo pro nobis mortem obierit, quomodo nos filios Dei fecerit, quomodo nos a dextris Patris 134 collocarit in seipso. Qui itaque Spiri tum non habent, ist: non vident. VERS. 13. c Quæ et loquimur, non in doctis humanæ sapientiæ verbis, sed in doctrina Spiritus sancti.» Tanto, inquit, nos Græcorum sapientibus sapientiores sumus, quanto illi quidem ab homini bus instituti sunt: nos vero quæ loquimur, a Spiritu sancto docti loquimur. Spiritualibus spiritualia comparantes. Hoc est, Si quæ spirituales questiones emergunt, conferimus eas, hoc est, diluimus per alios quosdam spirituales conceptus vel historius: veluti quaestio est, an Christus resurrexerit: quæ cum spiri ualis sit, ex alia spirituali, nimirum Jong historia, comparatur et diluitur. Sic quæstio est, an Virgo peperit; quæ itidem diluitur per Sarræ, Rebecca et Elisabethæ sterilitatem, quæ profecto non ex naturali consecutione, quatenus ad cujuslibet matricis vim attinet, conceperunt: tum ex eo quod Eva ex Adam sine semine progenita erat, necnon ab aliis ex primna sua productione ad suum esse consideratis. Porro illud, Spiritualibus spiritualia comparantes, poleris etiam sic intelligere apud spirituales videlicet homines spiritualia comparantes et explicantes. Hi enim soli ista capere queunt: Infert igitur: VERS. 13. • Spiritualibus spiritualia comparantes. Hoc est, sicubi quæstiones aliquae spirituales emergant, conferimus eas, hoc est, diluiinus eas per Varia lecliones.

alios quoslam spirituales conceptus ve historis. πνευματικών νοημάτων, ἢ ἱστοριῶν. Ὅταν γὰρ Quando enim aliquis dubitat, quomodo Christus ex virgine natus est, ad fidem faciendam sterilium partus afferimus, puta, Sarræ, Rebeccæ atque aliarum quæ, quantum ad uniuscujusque matricis potentiam, naturali ordine non conceperunt. Adhæc, Adami e terra, atque ex isto solo Evæ generationem. Et quando quæritur, quomodo Christus resurrexit, Jonam ejusque in ceto moram et exitum ilinc in medium proferimus. Atque ita, per istiusmoli exempla, ambigua solvimus. Apud priscos enim res futuræ in typis et umbris describebantur, ut per illa fides istis adhiberetur. Neque syllogismis et dialectica Græcorum demonstratione nobis opus est. Illi enim infirmum intellectum perturbantes potius ac tenebris et dubitatione replentes " concutiunt. Porro, istud, etc. ἀπορῇ τις, πῶς ὁ Χριστὸς ἐκ παρθένου γεγέννηται, παράγομεν εἰς πίστιν τοὺς τοκετοὺς τῶν στειρῶν, Σάρρας, Ρεβέκκας, καὶ τῶν λοιπῶν· αἳ οὐ φυσικῇ ἀκολουθίᾳ, ὅσον γε πρὸς τὴν δύναμιν ἑκάστης μήτ τρας, συνέλαβον. Ἔτι δὲ καὶ τὴν ἀπὸ γῆς γονὴν τοῦ Ἀδάμ, καὶ τὴν ἐκ τούτου μόνου τῆς Εὔας. Καὶ ὅταν ζητῆται, πῶς ὁ Χριστὸς ἀνέστη, φέρομεν τὸν Ἰωνᾶν εἰς μέσον, καὶ τὴν ἐν τῷ κήτει διατριβὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀπαλλαγήν. Καὶ διὰ τῶν τοιούτων λύομεν τὰς ἀπορίας. Τοῖς γὰρ παλαιοῖς ὡς ἐν τύποις καὶ σκιαῖς διεγράφετο τὰ μέλλοντα, ἵνα ἐξ ἐκείνων ταῦτα πιστεύηται. Καὶ οὐκ ἔχομεν χρείαν συλλογισμῶν καὶ τῆς λογικῆς Ἑλλήνων ἀποδείξεως. Ἐκεῖνοι γὰρ παρασαλεύουσι τὴν ἀσθενῆ διάνοιαν, ταράττοντες, μᾶλλον δὲ ζόφου πληροῦντες καὶ ἀπορίας. Νοήσεις δὲ, καὶ τὰ λοιπά. [Cod. Arundel. • Ψυχικός δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ Πνεύ ματος τοῦ Θεοῦ· μωρία γὰρ αὐτῷ ἐστι. ο Ψυχικός ἐστιν ἄνθρωπος ὁ τὸ πᾶν τοῖς τῆς ψυχῆς σε λογισμοί; διδοὺς, καὶ μὴ νομίζων δεῖσθαι τῆς ἄνωθεν βοη θείας, μηδὲ πίστει θέλων δέχεσθαί τι, ἀλλὰ πάντα μωρίαν ἡγούμενος τὰ μὴ ἀπόδειξιν ἔχοντα. Τον οὖν φυσικῇ ἀκολουθίᾳ τὰ πάντα γίνεσθαι οιόμενον, καὶ μηδὲν ὑπὲρ φύσιν γίνεσθαι δοξάζοντα, ψυχικὸν καλεῖ, τουτέστι φυσικόν. Η γάρ ψυχὴ περὶ τὴν τῆς φύ σεως οἰκονομίαν στρέφεται. Καὶ ὥσπερ οἱ τοῦ σώ ματος ὀφθαλμοί, κάλλιστοι μὲν καὶ χρησιμώτατοι, χωρὶς δὲ φωτὸς ὁρᾷν οὐκ ἰσχύουσιν· οὕτω καὶ ἡ VERS. 14. Animalis autem homo non percipit quæ sunt Spiritus Dei: stultitia enim ipsi sunt. › Animalis homo est, qui omnia animæ suæ ratiocinationibns tribuit, neque superno auxilio indigere se existimat, neque ſide quidquanı accipere vult, cæterum omnia stultitiam arbitratur, quæ demonstrationem non admittunt. Cuneta igitur naturali qua· dam consecutione fieri existimantem, neque quidlquam supra naturam effici judicantem, animalem vocat, hoc est naturalein. Anima enim circa naturæ œconomiam versatur. Et quemadmo.lum eculi corporei, pulcherrimi cum sint et utilissini, sine luce vero videre non valent: ita et c ψυχή, δεκτικὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατασκευαanima Spiritus sancti capax facta, absque illo divina contemplari nequit. • Nec scire potest, quod spiritualiter dijudicantur. lloc est, non intelligit quod fide egeant quæ dicuntur, nec ratione comprehendi possint. Id enim est, e spiritualiter dijudicantur,» hoc est, per Adem et Spiritum demonstrationem habent. VERS. 15. 4 Spiritualis vero dijudical omnia, el ipse a nemine dijudicatur.» Spiritualis, inquit, emnia novit, cum quæ hic sunt, quod sint caduca et fuxa: tum quæ illic, quod sint stabilia; et qua sua sunt, quod salutem consequetur, et quæ infideliam, quod pœna afficientur. Propterea et reprehendit eos: ipse tainen 135 a nemine horum dijudicatur, hoc est arguitur: quemadmodum qui videt, σθεῖσα, χωρὶς αὐτοῦ τὰ θεῖα βλέπειν οὐ δύναται. • Καὶ οὐ δύναται γνῶναι, ὅτι πνευματικῶς ἀνακρίνεται.» Τουτέστιν, οὐκ ἐννοεῖ, ὅτι πίστεως δεῖται τὰ λεγόμενα, καὶ λογισμοῖς αὐτὰ καταλαβεῖν οὐκ ἔστι. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, «Πνευματικῶς ἀνακρίνε ται, ἀντὶ τοῦ, διὰ πίστεως καὶ Πνεύματος τὰς ἀπο δείξεις ἔχουσι». • Ο δὲ πνευματικὸς ἀνακρίνει μὲν πάντα, αὐτὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀνακρίνεται.. Ὁ μὲν πνευματικός, φησί, πάντα οἶδε· καὶ τὰ ὧδε, ὅτι πρόσκαιρα· καὶ τὰ ἐκεῖ, ὅτι μόνιμα· καὶ τὰ αὑτοῦ “, ὅτι σωτηρίας τεύξεται· καὶ τὰ τῶν ἀπίστων, ὅτι κολασθήσονται. Διὸ καὶ ἐλέγχει τούτους· αὐτὸς μέντοι ὑπ' οὐδενὶ “ε τούτων ἀνακρίνεται, τουτέστιν, ἐλέγχεται· ὥσπερ καὶ ὁ ὁρῶν, αὐτὸς μὲν καὶ τὰ οἰκεῖα βλέπει, καὶ τὰ et sua videt, et ca quæ sunt eorum qui non vilent: τῶν μὴ ὁρώντων· ἐκεῖνοι δὲ τυφλοὶ ὄντες, οὔτε τὰ isti vero neque quæ sua sunt, neque quæ illius sunt cernunt, quippe qui cæci sunt. VERS. 15. «Spiritualis dijudicat omnia, et ipse a nemine dijudicatur. › Quis sit vir animalis, supra quidem didicimus. Spiritualis vero is est, qui Spiritus sancti splendorem in animam suam intromittit, et mentem ab illo illuminatam habet. Quocirca qui spiritualis est, omnia spiritualiter comprehen. ἑαυτῶν, οὔτε τὰ ἐκείνου. • Ο δὲ πνευματικὸς ἀνακρίνει μὲν πάντα, αὐτὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀνακρίνεται.» Τίς μέν ἐστιν ὁ ψυχια χὸς ἄνθρωπος ἐμάθομεν. Πνευματικός δέ ἐστιν ὁ τῇ ψυχῇ τὴν αἴγλην τοῦ ἁγίου Πνεύματος εισδεξά μενος, καὶ παρ' αὐτοῦ τὸν νοῦν φωτιζόμενος. Ο τοίνυν πνευματικός καταλαμβάνει μὲν πάντα Varia lectiones. σε ψυχικούς πο * τῶν πιστῶν π " Ο υπ' ουδενός.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP III πνευματικῶς, ὡς προείρηται· αὐτὸς δὲ τίς ἐστιν, dit, ut supra dictum est; ipse vero, quinam sit, a ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν ψυχικῶν καταλαμβάνεται· ὑπὲρ αὐτοὺς γὰρ ῶν, ἀγνοεῖται τούτοις. "Η, καταλαμβάνει μὲν τίς ἐστιν ὁ ψυχικὸς, καὶ τί πείσεται μετά θάνατον, καὶ οἶδε καὶ τὰ ἑαυτοῦ καὶ τὰ τοῦ ψυχι κοῦ· αὐτὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ψυχικοῦ καταλαμβάνεται, τίς ἐστι, καὶ τί πείσεται· ὥσπερ δὴ καὶ ὁ βλέπων ὁρᾷ μὲν τὸν τυφλόν, οὐχ ὁρᾶται δὲ ὑπὸ τοῦ τυφλού. Ἐπεὶ δὲ ἀνακρίνειν ἔτι νοεῖται καὶ τὸ ἐλέγχειν, ὁ μὲν πνευματικὸς ἐλέγχει πάντοσε τὸν κακῶς ἔχοντα, αὐτὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν κακῶς ἐχόντων ἐλέγχεται, ἅτε ὀρθῶ; βιῶν. [Cod. Arundel.] «Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αυτ τόν; ο Τὸν πνευματικὸν νοῦν, νοῦν Κυρίου ὀνομάζει. Τὸ δὲ, «Συμβιβάσει, ἀντὶ τοῦ, διορθώσεται. Ἐπεὶ τοίνυν ἔφθη εἰπὼν, ὅτι ὁ πνευματικὸς ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀνακρίνεται, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰκότως τοῦτο εἶπον. «Τις γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς μέλλει συμβιβάσαι αὐτὸν (τὸν νοῦν φημι),» τουτέστι διορθώσασθαι; Εἰ γὰρ εἰδέναι οὐδεὶ; δύναται τὸν τοῦ Κυρίου νοῦν, ὃν ἔχει ὁ πνευματικός, πολλῷ μᾶλλον διδάσκειν καὶ διορθώ σασθαι 40 • Ἡμεῖς δὲ νοῦν Κυρίου ο ἔχομεν.» Μη θαυμά στις, φησίν, ὅτι εἶπον νοῦν Κυρίου τὸν πνευματιχὺν 40 καὶ τὸν νοῦν αὐτοῦ. Ἡμεῖς γὰρ πάντες νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν· τουτέστι, Πάντα ὅσα ἴσμεν, ὁ Χριστὸς ἡμῖν ἀπεκάλυψε· καὶ τὸν νοῦν ὅ [[. δν] ἔχομεν περὶ τῶν θείων πραγμάτων, τοῦ Χριστοῦ ἔχομεν· τουτέστι, Τὴν γνῶσιν ἦν ἔχομεν περὶ τῶν κατὰ τὴν πίστιν πραγμάτων πνευματικών “, ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ἔχομεν· ὥστε εἰκότως ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀνακρινόμεθα. Τινὲς δὲ νοῦν Χριστοῦ τὸν Πατέρα, ἄλλοι καὶ τὸ Πνεῦμα ὠνόμασαν. η nullo animali comprehenditur. Nam supra illos exsistens, ab iis non cognoscitur. Vel, percipit sane quis sit homo animalis, et quid post mortem patie. tur, novitque suiipsius et hominis animalis res: ipse vero ab animali nullo intelligitur, qui sit, et quid post mortem patietur: quemadmodum is qui videt, cæcum quidem cernit, non tamen a cæco cernitur, Quoniam vero, ‹ dijudicare, › accipitur pro, ‹ arguere, › homo spiritualis quidem, eum qui male se gerit, nunquam non arguit, ipse autem a nemine corum qui male se habent, arguitur, quia fecle vivit. VERS. 16. • Quis enim novit mentem Domini qui erudiat ipsum 1?, Spiritualem menten • Domini ment-n» vocat. Συμβιβάσει autem est pro, diriget, corriget. Quia ergo supra dixit, «Spiritualis a neNou immerito mine dijudicatur:» subdit nunc, dixi. Quis enim novit mentem Domini, qui sit instructurus ipsam (mentem, inquam), hoc est, diriget sive corriget? Si enim nemo scire potest mentem Domini, quanı habet spiritualis, multo minus docere illam poterit et corrigere. • Nos autem mentem Domini habemus.» Ne ni. reris, inquit, quod dixi mentem Domini ipsum spiritualem et mentem ipsius. Nos enim omnes mentem Christi habemus, hoc est, omnia quæcunque scimus, Christus nobis revelavit. Et quam mentein seu intellectum habemus de divinis rebus, Christi est: hoc est, notitiam quam habemus de rebus dei spiritualibus, a Christo habemus. Itaque haud injuria a nemine dijudicamur. Nonnulli vero mentem Christi Patrem, alii etiam Spiritum nominarunt. CAPUT III. VERS. 1.. Et ego, fratres, non potui vobis loqui, tanquam spiritualibus, sed tanquam carnalibus. Fastum ipsorumn quem de externa sapientia conceperant, demolitus est. Ne itaque dicant, Nos ejus sapientiæ nomine haul sane turgemus, sed propter spiritualem nunc ostendit eos neque in nostra sapientia perfectos, sed imperfectos adhuc esse, inquiens: Quoniam nondum quidquam perfectiorum rerum audistis. Pulchre auten dixit, e Non potui,, • Καὶ ἐγώ, ἀδελφοὶ, οὐκ ἐδυνήθην λαλῆσαι ὑμῖν, ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σαρκικοίς.» Κατέβαλεν αὐτῶν τὸν ἐπὶ τῇ ἔξω σοφίᾳ τύφον. Ἵνα οὖν μὴ ἔχωσι λέγειν, ὅτι Ἡμεῖς οὐκ ἐπ' ἐκείνῃ ἐπαιρόμεθα, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῇ πνευματικῇ· νῦν δείκνυσιν αὐτοὺς οὐδὲ ἐπὶ τῇ ἡμετέρα σοφίᾳ τὸ τέλειον ἔχοντας, ἀλλ᾽ ἔτι ἀτελεῖς ὄντας· καί φησιν, ὅτι Οὔπω οὐδὲν δὲ τῶν τελειοτέρων ηκούσατε. Καλῶς δὲ εἶπε τὸ, «Οὐκ +δυνήθην, ο ἵνα μὴ δόξῃ διὰ φθόνον αὐτοῖς τὸ τελειότερον δὲ μὴ εἰπεῖν. Διὰ γὰρ δε τὸ στρέφεσθαι ὑμᾶς ἔτι περὶ τὰ σαρκικά, οὐκ ήδυνήθην λαλῆσαι ὡς τελείοις. Καὶ πῶς σαρκικοὶ ὄντες σημεῖα ἐπετέλουν; Ησαν καὶ δὲ τοιοῦτοι, δ καὶ κατ᾿ ἀρχὰς εἴρηται. Αλλως τε, ἔνι καὶ σημεῖα ποιεῖν, καὶ σαρκικὸν εἶναι, ὡς εἰ τὰ δαιμόνια εκβάλλοντες τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ. Τὰ γὰρ σημεία, πρὸς ὠφέλειαν ἑτέρων γίνονται· διὸ καὶ διὰ τῶν ἀναξίων ἐνεργοῦνται πολλάκις. ruin commoditatem eduntur, ideoque per indignos exhibentur. Isa. XL, 13. ** 0. " ne videatur ex invidia ipsis perfectiora communicare nolle. Quia enim in rebus carnalibus adhuc versati estis, non potui vobis verba facere ceu perfectis. Qui vero cum carnales essent, signa faciebaut? Ejusmodi certe fuerunt, ut in principio die ctum est. Præterea, potest aliquis signa edere, et tamen carnalis esse, quemadmodum ii qui dæmonia in Christi nomine ejecerunt. Signa enim ad alioVaria lectiones. οι τὰ τελειότερα. οι διὰ γὰρ να διορθούσθαι ο. 4 Χριστού πο Η τὸν τοῦ πνευματικοῦ νῦν. Ἡμεῖς γὰρ, οἱ πνευματικοί δηλονότι. νούν Χριστοῦ ἔχομεν 0. το πνευματικὴν καὶ τοῦ Χριστοῦ ἔχομεν οι δ' οὐδὲ. o. τὸ εἶναι ὑμᾶς σαρκικούς ο. οι ήσαν γάρ ω. $3

Vers. 2. ‹ Tanquam infantes in Christo, larte vos polavi, et non cibo. Nondum enim poteratis, sed neque nunc quidem potestis: adhuc enim carnales estis. a lu rebus Christi, inquit, infantes estis: propterea • lacle, hoc est simpliciore doctrina, vos potavi, nec solidum cibum vobis obtuli, hoc est doctrinam perfectiorem. 136 Quare? Propterea quod non poteratis. Detrahens autem illorum supercilium, ait: Neque nunc quidem potestis: adhuc enim quæ carnis sunt affectatis. Viden' ob eam eansam illos non posse capere, quod spirituales esse nolint, sed carnales? VERS. 3. «Cum enim inter vos sint zelus et contentio et dissensiones, 'nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? › Quæ supra dixit, omnia ad principes sapientia generisque splendore elatos dixit: nunc autem deinceps ad subditos sermonem convertit. Non immerito, inquiens, vos carnales nomino, quia in vobis est æmulatio et contentio et factiones. Potuisset quidem eos fornicationis aliorumque vitiorum accusare; cæterum quia vehementer urgebant dissensiones sive factiones et contentiones, harum mentionem fecit. Ubique autem zelum sive æmulationem liti sen disceptationi conjungit. Zelus'enim pater est contentionis: hæc autem factiones gignit. Hæc cum sint i..ter vos, ⚫ nonne secundum hominem ambulatis?, hoc est, nonne carnalia et humana ac terrestria sapitis? VERS. 4. • Cum enim quis dicat: Ego quidem sum Pauli: alius autem, Ego vero Apollo, nonne carnales estis?, Pauli et Apollo nomine celebres apu:l eos et doctores subindicat. VERS. 4. c Cum enim quis dicat, etc. Seipsum et Apollo ponit; illos quidem innuens qui diversa docebant, in quorum partes Corinthii divisi erant: sermonem vero minus molestum et æquabiliorem reddens. Vers. 5. ‹ Quis igitur est Paulus, quis Apollo, misi ministri per quos credidistis?» Suo et Apollo nomine quod vult perficit. Confirmat enim quod, Si nos nihil sumus, quid dicat aliquis de vestris doctoribus? Ministri, inquit, sumus, non radix et fons bonorum: id enim Christus est. Proinde non oportet nos superbire, quia ministravimus vobis ea que a Deo accepimus. illius enim totum est, qui bonorum est largitor. Nec dixit, evangelista sunus, sed, o ninistri: s illud enim verbi solius est: ministrare autem opera etiam continet. • Unicuique ut Doninus dedit.» Ne ipsum quidem exiguum ministerii, inquit, a nobis ipsis habemus, verum istud etiam a Domino accepimus, alius alia mensura. VERS. 6. + Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus Incrementum dedit. › Ego, inquit, primus verbum Evangelii disseminavi; Apollo autem continúa sua δὲ ἴσον. το ὅπου γὰρ 1. • Ὡς νηπίους ἐν Χριστῷ, γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, καὶ οὐ βρῶμα. Οὔπω γὰρ ἡδύνασθε, ἀλλ' οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε· ἔτι γὰρ σαρκικο! ἐστε.. Ὅσον δ' εἰς τὰ τοῦ Χριστοῦ, φησί, νήπιοί ἐστε· διδ ο γάλα. τουτο ἐστι, τὴν ἁπλουστέραν διδασκαλίαν «ὑμᾶς ἐπέτισα, καὶ οὐ βρῶμα, προσήνεγκα ὑμῖν, τουτέστι τὴν τε λειοτέραν. Διὰ τί; Διότι οὐκ ἠδύνασθε. Καθαιρῶν δὲ τὴν ὀφρὺν αὐτῶν, φησίν·. Οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε, ἔτι γὰρ τὰ τῆς σαρκὸς φρονεῖτε. Ὁρᾷς ὅτι διὰ τοῦτο οὐ δύνανται, διότι οὐ θέλουσι πνευματικοὶ εἶναι, ἀλλὰ σαρκικοί; • Οπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις καὶ διχοστα σίαι, οὐχὶ σαρκικοί έστε, καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπτώ τεῖτε; ν "Α μὲν προεἶπε, πάντα πρὸς τοὺς ἄρχοντας τοὺς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ εὐγενείς ἑταιρομένους ἔλεγε· νῦν δὲ λοιπὸν πρὸς τοὺς ἀρχομένους ἀποδύεται, και φησιν, ὅτι Εἰκότως ὑμᾶς σαρκικοὺς ὀνομάζω, ὅπου γε σα ἐν ὑμῖν ζῆλος, καὶ ἔρις, καὶ διχοστασίαι. Πε να το μὲν γὰρ καὶ περὶ πορνείας καὶ ἄλλων πολ λῶν ἐλαττωμάτων αὐτοῖς ἐγκαλέσαι· πλὴν ἐπεὶ τὸ κατεπείγον ἦσαν αἱ διχοστασίαι καὶ ἔριδες, τούτων μέμνητα:. Πανταχοῦ δὲ τὸν ζῆλον τῇ ἔριδι συν άπτει. Πατὴρ γὰρ ὁ ζῆλος τῆς ἔμιδος· αὕτη δὲ 50 τὰς διχοστασίας γεννᾷ. Ταῦτα γοῦν δ' ἔχοντες, οὐ κατὰ ἄνθρωπον περιπατείτε; τουτέστιν, Οὐ σαρκικὰ καὶ ἀνθρώπινα καὶ πρόσγεια φρονεῖτε; • “Οταν γὰρ λέγῃ τις· Εγώ μέν εἶμι Παύλου ἕτερος δὲ, Ἐγὼ Απολλώ· οὐχὶ σαρκικοί έστε; ν Τῷ τοῦ Παύλου καὶ ᾿Απολλὼ ὀνόματι τους παρ' αὐτοῖς ἐνδόξους καὶ διδασκάλους ὑποδηλοῖ. • Οταν γὰρ λέγῃ τις,» καὶ τὰ λοιπά.. Επυτὸν τίθησι καὶ τὸν ᾿Απολλώ· αἰνιττόμενος μὲν τοὺς ἔτεροδιδασκάλους εἰς οὓς κατεμερίσθησαν οἱ Κορίνθιοι, ἀνεπαχθέστερον μὲν δὴ τὸν λόγον ποιῶν καὶ τὴν κατα ηγορίαν ὁμαλωτέραν. [Cod. Arundel.] «Τίς οὖν ἐστι Παῦλος, τίς δὲ 'Απολλώς, ἀλλ' ἡ διάκονοι δι' ὧν ἐπιστεύσατε; ν Ἐν τῷ αὑτοῦ καὶ Απολλώ ονόματι, κατορθοί ε βούλεται. Κατασκευάζει γὰρ, ὅτι Εἰ ἡμεῖς οὐδέν ἐσμεν, τί ἂν εἴ ποι τις περὶ τῶν καθ' ὑμᾶς διδασκάλων; Διάκονος, φησίν, ἐσμέν, οὐχὶ αὐτοῤῥίζα καὶ πηγὴ τῶν ἀγα θῶν· τοῦτο γὰρ Χριστός ἐστιν. Ούκουν ἐπαίρεσθαι χρή, ότι διηκονήσαμεν ὑμῖν τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εκείνου γάρ ἐστι τὸ πᾶν τοῦ παροχέως τῶν ἀγα θῶν· οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Εὐαγγελισταί ἐσμεν, ἀλλὰ, • Διάκονοι. ο Τὸ μὲν γὰρ, λόγου μόνου ἐστί· τὸ δὲ διακονεῖν, καὶ ἔργα ἔχει. • Εκάστῳ ὡς ὁ Κύριος ἔδωκεν.» Οὐδὲ αὐτὸ, φησί, τὸ μικρὸν τὸ τῆς διακονίας, παρ' ἑαυτῶν ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο παρὰ τοῦ Κυρίου ειλήφαμεν, ἄλλος ἄλλῳ μέτρῳ. • Ἐγὼ ἐφύτευσα, Απολλὼς ἐπότισεν, ἀλλ᾽ ὁ Θεός ηύξανεν.» Εγὼ μὲν, φησί, πρῶτος τὸ κήρυ γμα κατέσπειρα· ὁ δὲ ' Variæ lectiones. το γὰρ 0. οι γάρ ο. Β' Π.

60t EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. III. συνεχεῖ διδασκαλίᾳ οὐκ εἴασε καταξηρανθῆναι 8 τὸν institutione non permisit semen exarescere astu σπόρον τῷ καύσωνι τῶν τοῦ πονηροῦ πειρασμῶν πλὴν ὁ Θεὸς ηύξησεν οι ὑμᾶς. • Ωστε οὔτε ὁ φυτεύων ἐστί τι, οὔτε ὁ ποτίζων, ἀλλ' ὁ αὐξάνων Θεός.» "Ορα, πῶς ἀνεπαχθῆ ποιεῖ τὴν ἐξουδένωσιν τῶν προεστώτων ἐν Κορίνθῳ σοφῶν καὶ πλουσίων, ἑαυτὸν καὶ Ἀπολλὼ κατὰ τὸ φαινόμενον ἐξουδενώσας, καὶ διδάξας, ὅτι Θεῷ δεῖ μόνῳ προσέχειν, καὶ εἰς αὐτὸν ἀνατιθέναι πάντα τὰ συμβαίνοντα ἀγαθά. • Ο φυτεύων δὲ καὶ ὁ ποτίζων, ἕν εἰσιν.» Οσον πρὸς τὸ μὴ δύνασθαί τι χωρίς Θεοῦ, ἔν εἰσι. Πῶς οὖν επαίρεσθε κατ' ἀλλήλων, ἐν ὄντες; • Εκαστος δὲ τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται κατὰ τὸν ίδιον κόπον.» Επειδὴ εἰκὸς ἦν τοὺς πλείω καμόντας 5 περί σε τὴν πίστιν, ῥαθυμοτέρους γίνεσθαι, ἀκούσαντας, ὅτι ἕν εἰσι πάντες, εὐθέως αὐτὸ διορθοῦται, λέγων, ὅτι ο Εν εἰσιν, ο ὅσον πρὸς τὸ μὴ δύνασθαί τι ἄνευ τοῦ αὐξάνοντος Θεοῦ· ἐπεὶ σ' ὅσον γε πρὸς τὴν ἀνταπόδοσιν, ἕκαστος κατὰ τὸν ἴδιον κόπον τὸν μια σθὸν ἕξει. Οὐκ εἶπε δὲ, Κατὰ τὸ ἴδιον ἔργον, ἀλλά, • Κατὰ τὸν κόπον· ο τί γὰρ εἰ ἔργον μὲν οὐκ ἐτέλε σεν, εκοπίασε δέ; • Θεοῦ γάρ ἐσμεν συνεργοί.» Οι διδάσκοντες, φησί, θεοῦ ἐσμεν συνεργοί, τῷ σκοπῷ τοῦ Θεοῦ συμ πράττοντες, σώζειν θέλοντος· οὐχὶ αὐτοὶ τῆς σωτηρίας ὄντες αὐτουργοί σε, ἢ δοτήρες. Οὔτε οὖν κατα φρονεῖσθαι ἄξιοι· Θεοῦ γὰρ ἐσμεν συνεργοί· οὔτε ἐπαίρεσθαι· Θεοῦ γὰρ τὸ πᾶν. • Θεοῦ γεώργιον, Θεοῦ οἰκοδομή έστε. › Εἰπὼν ἀνωτέρω, ότι ο Ἐφύτευσα,, ἐπιμένει τῇ τροπῇ, καὶ γεώργιον αὐτοὺς καλεῖ. Εἰ οὖν γεώργιον έστε καὶ οἰκοδομὴ, ἀπὸ τοῦ Δεσπότου καλεῖσθαι ὀφείλετε, οὐκ ἀπὸ τῶν γεωργών, ἢ τῶν οἰκοδόμων. Ως γεώρ γιον ούν, ἑνὶ φραγμῷ τῷ τῆς ὁμονοίας ὀφείλετε τειχίζεσθαι· ὡς οἰκοδομὴ δὲ, ἡνώσθαι, ἀλλ' οὐχὶ δι εσπᾶσθαι. • Κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν δοθεῖσάν μοι, ὡς σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα.» Σοφὸν ἑαυτὸν καλεῖ ἀρχιτέκτονα, οὐκ ἐπαίρων ἑαυτὸν, ἀλλὰ βουλόμενος δεῖξαι, ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀρχιτέκτονος σοφοῦ, τὸ τοιοῦτον θεἶναι θεμέλιον, τουτέστι Χριστόν· καὶ ὅτι οὐκ ἐπαίρων ἑαυτὸν, οὕτως εἶπε, δῆλον ἐντεῦθεν. Φησί γάρ' ο Κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ.» Οὐκ ἐμὸν γὰρ κατόρθωμα τὸ γενέσθαι σοφὸν, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ χάρις. • Αλλος δὲ ἐνοικοδομεῖ· ἕκαστος δὲ βλεπέτω πῶς ἐποικοδομεί.· Ἐπειδὴ περὶ ἑνώσεως αὐτοῖς διελέχθη, λοιπὸν περὶ πολιτείας αὐτοῖς διαλέγεται, ἐποι κοδομὴν καλῶν τὰς ἑκάστου πράξεις. • Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεἶναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός.» Οὐ δύναSatanæ tentationum: at vero Deus vobis dedit incrementum. VERS. 7. • Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus. > Vide quomodo seipsum et Apollo vilifaciendo, sapientum et divitumn Corinthii præfectorun contemnplum immolestum reddit, docens quod soli Deo sit attendendum, eique omnia quæ contingunt bona, accepta referenda. 137 VERS. 8. Qui autem plantat et qui rigat, unum sunt. Quatenus citra Deum nihil possunt, unuin sunt. Quomodo ergo efferimini alius erga alium, cum unum sitis? • Unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundun suum laborem.» Quia verisimile erat, eos qui in fidei rebus multum laboraverant, seguiores futuros, cum audirent omnes esse unum; statim istud corrigit, dicens: Unum sunt, quatenus sine Deo, qui incrementum dat, nihil possint. Ν:ιπι quod ad retributionem attinet, quisque juxta proprium laborem mercedem habebit. Non dixit autem, secundum proprium opus, sed, secundum lalorem. › Quid enim si opus quidem non perfecerit, laboravit tamen? VERS. 9. «Dei enin sumus cooperatores.» Qui docemus, inquit, Dei sumus cooperatores, ad scopum et propositum Dei, servare volentis. cooperantes; non ipsi nos sumus salutis vel auctores vel datores. Non igitur contemnendi; Dei enim sumus cooperatores. Neque ideo nos attolli oportet: totum enim est Dei. ‹ Dei agricultura, Dei ædificatio estis. Cum supra dixisset, e plantavi;» eodem in tropo perseverat, agriculturam eos appellans. Quod si igitur agricultura estis et ædificatio, a Domino debetis nominari, non ab agricolis aut exstructoribus. Igitur tanquam arvum, una concordiæ sepe muniri debetis, et tanquam ædificium, uniri debetis, et non divelli. VERS. 10. 4 Secundum gratiam Dei quæ data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui. › Sapientem se architectum appellat, non quod seipsum extollat, sed uti commionstret eas esse partes sapientis architecti, tale fundamentum jacere, nimirum Christum. Quod vero non ut sese attolleret, hæc dixerit, inde planum est: dicit enim, e secun dum gratiam Dei; non enim meum est opus quod sapiens sum, sed Dei gratia. ‹ Alius autem superædificat: unusquisque autem videat quomodo superædificet. Postquam de unitate eis disseruisset, in posterum de vita moribusque disputat, superædificationem sua cujusque opera noninans. VERS. 11. «Fundamentum enim aliud nemo potest poncre, præter id quod positum est, quod est Varia lectiones. σε επειδή ο. 89 ἀποξηρανθῆνα: 0. το ήγουν τῷ τοῦ πονηροῦ πειρασμῷ ο. οι ηύξανε, ο. Οι αρχηγοί 111. σε προς 0.

ᾗ τις σοφὸς ἀρχιτέκτων, δύναται θεῖναι, καὶ ἐκ τού του αἱ αἱρέσεις. Ἐν ὑμῖν οὖν τοῖς Κορινθίοις, ἐπεὶ θεμέλιος εἷς ἐστιν ὁ Χριστός, ὀφείλετε καὶ αὐτοὶ τούτῳ ἐποικοδομεῖν, μὴ τὰ ἐξ ἔριδος καὶ ζήλου, ἀλλὰ τὰ τῆς ἀρετῆς ἔργα. Jesus Christus. Non potest, tantisper dum man. ται, ἕως ἂν μένῃ σοφὸς ἀρχιτέκτων· ἐπεὶ ὅταν μή serit sapiens architectus. Nam si quis fuerit insipiens architectus, potest quidem fundamentumi jacere, sed ex quo haereses prodeant. At cum inter vos Corinthios fundamentum unum sit Christus, debetis et ipsi vos super hunc ædificare, non quæ ex contentione et æmulatione sunt, sed virtutis potius opera. » VERS. 12. • Sin quis autem superadificat super fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides 138 pretiosus, ligna, fenum, stipulan, uniuscujusque opus manifestum erit, Ubi acceperimus fundamentum fidei, superstruimus unusquisque, alii quidem bona opera, quæ differentiam admittunt, quatenus alia majora sunt et alia minora: exempli gratia virginitatem, ceu aurum; honestas nuptias, " instar argenti; paupertatem, veluti lapides pretiosos; in divitiis eleemosynam, tanquam aliud minus pretiosum. Alii autem mala opera superstruimus, quæ et ipsa suos habent gradus. Unde et illa quidem quæ facilius comburuntur, fenum et stipula dicuntur: qualia sunt, impuritas, idololatria, avaritia: illa vero quæ minus sunt ejusmodi, ligna; ut ebrietas, risus et his similia. Quidam autem fortassis e contra; prædicta illa, ligna; hæc vero fenum et stipulam dicunt. VERS. 15. • Dies enim declarabit, quoniam in igne revelatur: et uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit.» Per diein judicii diem intelligit. In igne vero opera revelari dicit, id est manifestum fieri cujusnam sint naturæ, utrum aurum sint, an diversum. VERS. 14, 15. • Si cujus opus manserit quod superadificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus arserit, detrimentum patietur. Si aurum vel argentum habueris, opus tuum omnino pernanelit, et mercedem feres. Sin fenum et hujusmodi, opus tuum ignis impetum non feret (hoc enim est, • arserit»), sed malumn esse convinceiur. Quenalmodum si quis aureis indutus armis igneum flumen pertranseal, illustrior evadit: sin vero feno amictus permeet, non solum sibi emolumento non foret, sed etiam exilio: ita in operibus se res habet. Quamobrem fides sine operibus nihil valet. Ecce enim hic fundamentum quidem est Christus: opera vero quæ secundum Christum non sunt, flammis adjudicantur. • Ipse autem servabitur: sic tamen quasi per ignem.» Non quemadmodum opera, sic et ipse peribit, adeo scilicet, ut in nihilum redigatur, sed servabitur, hoc est incolumis custodietur, ita ut igne comburatur. Nos enim de ligno quod non facile comburitur, aut in cinerem convertitur, ita dicere solemus, quod in igne servatur, quo ustio diuture nior fiat. Peccator itaque detrimentum patitur, propterea quod in ejusmodi rebus laboravit, per σε διαφοράς έχουσι μείζους καὶ ἐλατ... Ο. · Εἴ τις εποικοδομεῖ ἐπὶ τὸν θεμέλιον τοῦτον, χρυσὸν, ἄργυρον, λίθους τιμίους, ξύλα, χόρτον, καλάμην, ἑκάστου τὸ ἔργον φανερόν γενήσεται. ο Μεθ' 8 δεξόμεθα τὸν θεμέλιον τῆς πίστεως, ἐποικοδομούμεν ἕκαστος, οἱ μὲν ἀγαθὰς πράξεις· αἵτινες διαφορὰν ἔχουσι, μείζους οὖσαι καὶ ἐλάττους· οἷον, τὴν παρ θενίαν, ὡς χρυσόν· τὸν τίμιον γάμον, ὡς ἄργυρον τὴν ἀκτημοσύνην, ὡς λίθους τιμίους· τὴν ἐν πλούτῳ ἐλεημοσύνην, ὡς ἄλλο τι τῶν ἧττον τιμίων. Οἱ δὲ, τὰς πονηρὰς πράξεις εποικοδομοῦμεν, αἵτινες καὶ αὐταὶ βαθμοὺς ἔχουσιν]· ὡς χόρτον μὲν καὶ καλάμην λέγεσθαι τὰς εὐκολωτέρας πρὸς τὸ καίεσθαι· οἷον, ἀκαθαρσίαν, εἰδωλολατρείαν, πλεονεξίαν· ξύλα δὲ, τὰς ἧττον τοιαύτας· οἷον, μέθην, γέλωτα, καὶ τὰ τοιαῦτα· ἴσως δέ τινες τοὐναντίον· ξύλα, τὰς προφ βηθείσας· χόρτον δὲ καὶ καλάμην, ταύτας ἐροῦσιν. • Η γὰρ ἡμέρα δηλώσει, ὅτι ἐν πυρὶ ἀποκαλύ πτεται καὶ ἑκάστου τὸ ἔργον ὁποῖον ἐστι, τὸ πῦρ δοκιμάσει.» Ἡμέραν μὲν τὴν τῆς κρίσεως φησιν· ἐν πυρὶ δὲ λέγει τὰ ἔργα ἀποκαλύπτεσθαι, τουτέστι, φανερὰ γίνεσθαι, ὁποῖα τὴν φύσιν ἐστὶν, ἄρα χρυσός, ἆρα τοὐναντίον. • Εἴ τινος τὸ ἔργον μένει ὁ ἐπικοδόμησε, μισθὸν λήψεται. Εἴ τινος τὸ ἔργον κατακαήσεται, ζημιω θήσεται.» Εἰ μὲν ἄργυρον, ἢ χρυσὸν ἔχεις, μενεῖ πάντως τὸ ἔργον σου, καὶ λήψῃ μισθόν· εἰ δὲ χόρτον καὶ τὰ τοιαῦτα, οὐκ οἴσει τοῦ πυρὸς τὴν ῥύμην τὸ ἔργον σου (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, ο Κατακαήσεται ν), ἀλλ' ἐλεγχθήσεται πονηρὸν ἄν. Ωσπερ γὰρ εἴ τις χρυσᾶ ὅπλα ἔχων διέλθοι ποταμὸν πυρός, φαιδρότε ρος διαβαίνει· εἰ δὲ χόρτον ἔχων διέλθοι, οὐ μόνο οὐδὲν ὤνησεν, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν ἀπολλύει· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων ἐστίν. Ὥστε οὐκ ὠφελεῖ πίστις χωρὶς ἔργων ἀγαθῶν. Ἰδοὺ γὰρ ἐνταῦθα θεμέλιος μέν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ τὰ ἔργα μὴ κατὰ Χριστὸν ὄντα, τοῦ κατακαῆναι ἄξια λέγονται. • Αὐτὸς δὲ σωθήσεται· οὕτω δὲ, ὡς διὰ πυρός. ο Οὐχ ὥσπερ τὰ ἔργα, οὕτω καὶ αὐτὸς ἀπολεῖται, εἰς τὸ μηδὲν χωρῶν, ἀλλὰ σωθήσεται, τουτέστι, σῶν; τηρηθήσεται, ὥστε ἐν τῷ πυρὶ κατακαίεσθαι. Καὶ ἡμῖν γὰρ ἔθος οὕτω λέγειν περὶ ξύλου μὴ κατακα: - μένου, μηδὲ ἀποτεφρουμένου βαδίως, ὅτι σώζεται ἐν τῷ πυρὶ, ὥστε διαρκεστέραν γενέσθαι τὴν καῦσιν, Ζημιοῦτα: μὲν οὖν ὁ ἁμαρτωλὸς, καθ' ὁ ἐπὶ τοιούτους 66 ἐκοπίασεν, ἐξ ὧν ἀπώλετο, πάντας τοὺς κα Variæ lectiones. σε τούτοις Οι

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. III. τους μάτην καταβαλλόμενος εἰς ἀνυπόστατα πράγ- quæ periit, omnes suos labores in res non subsi ματα, καὶ μὴ ὄντα (πᾶσα γὰρ κακία μὴ ὄν)· ὥσπερ ἂν εἴ τις τίμημα πολύ καταβαλλόμενος, ὠνήσεταί τι θνησιμαῖον, ὡς ζῶν. Σώζεται μέντοι αὐτὸς, ὁ ἁμαρο τωλός δηλαδή, τουτέστι, σῶος τηρεῖται δίκας αἰωνίους ὑπέχων. • Οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; › Εἰς τὸν περὶ τοῦ πεπορνευκότος λόγον εἰσβαλεῖν μέλλει. Καὶ ὅρα, πῶς ἐνα τρεπτικῶς κέχρηται τῷ λόγῳ. Ἀπὸ γὰρ τῆς δοθεί σης ἡμῖν χάριτος, τουτέστι, τῆς ἐνοικήσεως τοῦ Πνεύματος, ἐντρέπει τὸν πορνεύσαντα, εἰ καὶ μὴ σαφῶς τὸ πρόσωπον τέθεικεν, ἀλλ' ἐν κοινῷ τὸν λόγον ποιεῖται. Εἰ δὲ ναὸς Θεοῦ ἐσμεν, ἐπειδὴ ἐνοικεῖ ἐν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα, ἄρα τὸ Πνεῦμα Θεός. «Εἴ τις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθερεί τοῦτον ὁ Θεός.» Τουτέστιν ἀπολεῖ. Τοῦτο δὲ οὐ καταρωμένου, ἀλλὰ τὸ ἐσόμενον προλέγοντος. • Ο γὰρ ναὸς τοῦ Θεοῦ ἅγιος ἐστιν, οἵτινές ἐστε ὑμεῖς.» Τοιγαροῦν ὁ πόρνος οὐ δύναται εἶναι ἅγιος, ἐπειδὴ τὸ ναὸς εἶναι ἀπώλεσεν, ἐξοικισθέντος τοῦ ἁγιάζοντος αὐτὸν Πνεύματος. Τίς δὲ ὁ ναός; Ὑμεῖς δηλαδή, εἰ καθαροί διαμείνητε. • Μηδεὶς ἑαυτὸν ἐξαπατάτω.» Νομίζων ὅτι ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα, καὶ οὐχ ὡς εἶπον. stentes frustra impendens. (Nam omne malum est non eus.) Haud aliter quam si quis magnum deponens pretium, cadaver emeret, perinde ac si vivum essel. Atqui servatur ipse (peccator scilicet), hoc est, integer servatur adl aterna supplicia. VERS. 16. • Nescitis quod templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Ad eum qui fornicalus erat sermonem convertit. 139 Et vide quam efficaciter ad pudorem faciendum locutus est. gratia enim quæ nobis data est, hoc est ab inhabitatione Spiritus, eum qui fornicatus erat pudefacit, licet personam ejus non palam proposuit, quia in communi sermonem instituit. Si autem Dei templum sumus, eo quod Spiritus Dei habitat in nobis, tum Spiritus est Deus. • Εἴ τις δοκεῖ σοφὸς εἶναι ἐν ὑμῖν ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, μωρός γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός.» Περί τοῦ πεπορνευκότος αἰνιξάμενος ὀλίγα τινά, πάλιν κατὰ τῶν ἐπαιρομένων ἐπὶ τῇ ἔξω σοφίᾳ ποιεῖται τὸν λόγον, καί φησιν, ὅτι «Ο δοκῶν σοφὸς εἶναι ἐν ὑμῖν, ι μωρός γενέσθω, ἀντὶ τοῦ, τὴν ἔξω σοφίαν ἐτιμησάτω, ἵνα κτήσηται τὴν θείαν. Ωσπερ γὰρ ἡ κατὰ Θεὸν πενία πλοῦτός ἐστι, καὶ ἡ ἀδοξία ὁμοίως δόξα· οὕτω καὶ ἡ κατὰ Θεὸν μωρία, σοφία ἐστίν. Ορα δὲ, οὐκ εἶπεν, ᾿Αποθέσθω τὴν σοφίαν, ἀλλ' ὅ πολλῷ μείζον, ο Μωρὸς γενέσθω,» τουτέστι, μηδὲν ἐφ' ἑαυτοῦ νοῦν, μὴ τοῖς οἰκείοις πιστεύων λογισμοῖς, ἀλλὰ τῷ Θεῷ κτηνωδῶς ἑπόμενος, καὶ πιο στεύων πᾶσι τοῖς τοῦ Θεοῦ. • Η γάρ σοφία τοῦ κόσμου τούτου, μωρία παρὰ τῷ Θεῷ ἐστιν.» Οὐ μόνον γὰρ οὐδὲν συντελεῖ πρὸς τὴν ἀληθινὴν σοφίαν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐμποδίζει, ἅτε ἐξ οιήσεως ἀπαξιοῦσα μαθεῖν, καὶ διὰ τοῦτο ἐν ἀγνοίᾳ εἶναι ἀεὶ παρασκευάζουσα τὸν ταύτῃ χρώμενον· ὅθεν καὶ ὡς μωροὶ ὑποσκελίζονται παρὰ τοῦ Θεοῦ. • Γέγραπται γάρ. Ο δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν.» Μαρτυρίαν ἐπάγει, πῶς μας ρία παρὰ τῷ Θεῷ ἐστιν ἡ ἀνθρωπίνη σοφία, και φησιν, ὅτι ὡς μωρούς δράσσεται ὁ Θεὸς τοὺς σοφούς· τουτέστι, τοῖς οἰκείοις ὅπλοις αὐτοὺς χειροῦται. Κάν γὰρ πανούργοι ὦσι καὶ σοφοί, ὡς μωροὶ καὶ ἀνόητοι ἐλέγχονται. Οἷον· Ενόμιζον ἐκεῖνοι μὴ δεῖσθαι Θεού, 1 Joan. v, 15. VERS. 17. • Si quis templum Dei corrumpit, core rumpet illum Deus.» id est perdet. Hoc vero non est exsecrantis, sed quidnam futurum sit vaticinantis. ‹ Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Proinde fornicator non potest esse sanctus, quoniam amisit quod sit templum Dei, expulso sanctificante ipsum Spiritu. Quis vero templum est? Vos scilicet, si puri perseveretis. VERS. 18. • Nemo seipsum seducat. Existi mans quod aliter se res habeat, et non sicut dixeram). ‹ Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc sæculo, stultus fiat, ut sit sapiens. Paucis de fornicatore veluti per umbram adductis, rursus in eos qui externa sapientia inflantur, sermonem flectit. Qui, inquit, videtur sapiens esse inter vos, c stultus fiat, hoc est externam sapientiam reprobet, nt possideat divinam. Nam quemadmodum paupertas secundum Deum, divitiæ sunt et incelebritas similiter gloria, ita stultilia secundum Deum sapientia est. Animadverte autem, non dixit, rejiciat sapientiam, sed quod nulto majus est, stultus fiat, › hoc est nihil a seipso intelligens, non propriis argumentis fidem adhibens, sed Deum, ut jumenta pa storein, sequens, omnibusque divinis rebus credens. VERS. 19. Sapientia enim hujus mundi est stultitia apud Deum.» Non solum enim nibił prodest aut conducit ad veram sapientiam, verum etiam potius impedit: quippe quæ præ sui existimatione discere deliguetur, discere dedignetur, atque propterea nunquam non in ignorantia esse faciat eum qui ipsa utatur. Unde et fatuorum instar a Deo pessum deturbantur. • Scriptum est enim: Qui apprehendit sapientes in astutia eorum.» Testimonium producit quomodo stultitia sit apud Deum humana sapientia, aitque: Tanquam stultos apprehendit sapientes Deus hoc est, propriis armis subigit illos. Etiamsi cnim astuti et sapientes fuerint, tanquam stulti tamen et insipientes arguuntur. Exempli gratia:

THEOPHYLACTI BULGARI.E ARCHIEP. arbitrabantur illi se Deo non indigere, sed omnia ἀλλὰ πάντα οἴκοθεν νοεῖν· ἔδειξεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς δι' per se posse intelligere. At Deus monstravit illis per res ipsas, quod dicendi vehementia et astutia nibil illis profuerit; sed maxime divino auxilio ii indigebant, qui nihil indigere viderentur. Itaque in calliditate sua, qua putabant se omnia novisse, 140 nihil scire inventi sunt, sed piscatoribus et coriariis in rebus necessariis rudiores. VERS. 20. «Ει rursus: i Dominus novit cogitationes sapientum, quod vanæ sint. › Si igitur Dominus novit quod vanæ sunt cogitationes, quippe quæ nihil necessariorum et salutarium contineant: quomodo vos, Corinthii, contraria Deo decernitis, ac tanquam valde utiles cogitationes vestras prosequimini? VERS. 21. • Itaque nemo glorietur in hominibus: omnia enim vestra sunt, sive Paulus, sive Apollo, sive Cephas. flæe videtur ad subditos quidem dicere; terret autem principes, inquiens: Non oportet vos omnino gloriari: neque in sapientia, stultitia enim est: neque ob spiritualia dona, Dei enim sunt, ac propter subditos hæc donantur. Atque hoc est quod ait: «Omnia enim vestra sunt, › hoc est, Quid doctores vestri superbiunt, vos antem inflatis eos et attollitis? Non enim proprium aliquid habent, sed vestra sunt quæ illi habent, ob vestrain commoditatem data ipsis, et vobis potius illi gratias agere debent. Rursus autem suiipsius meminit et Petri, ut minus esset molestus, utque ostendat, quod si nos vestri causa acceperimus charismata, ac vestri causa nos doctores designati sumus; multo magis ii, qui nunc sunt doctores vestri, de donis spiritualibus, tanquam de propriis operibus, efferri non debent, cum aliena bona sint. ο αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ δεινότης καὶ ἡ πανουρ για οὐδὲν αὐτοῖς ἐλυσιτέλεσεν, ἀλλὰ μάλιστα αὐτοὶ δέονται τοῦ Θεοῦ, οι δοκοῦντες μὴ δεῖσθαι. Ὥστε ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν, ἐν ᾗ φοντο τὰ πάντα εἰδέναι, εὑρέθησαν μηδὲν εἰδότες, ἀλλ᾽ ἁλιέων καὶ σκυτέων ἀγροικότεροι ὄντες ἐν τοῖς ἀναγκαίοις. • Καὶ πάλιν· Γινώσκει Κύριος τους διαλογισμούς τῶν σοφῶν σε, ὅτι εἰσὶ μάταιοι.» Εἰ τοίνυν γινώσκει ὁ Κύριος τοὺς διαλογισμούς ", ὅτι μάταιοί εἰσιν, ἅτε μηδὲν τῶν ἀναγκαίων καὶ σωτηριωδῶν καταλαμβάνοντες· πῶς ὑμεῖς, Κορίνθιοι, τἀναντία τῷ θεῷ γινώσκετε, καὶ ὡς ἐπωφελεῖς τούτους περιέπετε; • Ὥστε μηδεὶς καυχάσθω ἐν ἀνθρώποις· πάντα γὰρ ὑμῶν ἐστιν, εἴτε Παῦλος, εἴτε Απολλώς, είτε Κηφᾶς.» Ταῦτα δοκεῖ μὲν πρὸς τοὺς ἀρχομένους λέγειν· πλήττει δὲ τοὺς ἄρχοντας, λέγων, ὅτι οὐ δεῖ καυχάσθαι ὅλως· οὔτε ἐπὶ τῇ ἔξω σοφίᾳ· μωρία γάρ ἐστιν· οὔτε ἐπὶ τοῖς πνευματικοῖς χαρίσμασι του Θεοῦ γάρ εἰσι, καὶ διὰ τοὺς ἀρχομένους ταῦτα δίδον ται. Τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ λέγει· «Πάντα γὰρ ὑμῶν ἐστι· τουτέστι, Τί οἱ διδάσκαλοι ὑμῶν ἐπαίρονται, καὶ ὑμεῖς δὲ ὀγκοῦτε αὐτοὺς καὶ ὑπεραίρετε; Μή γὰρ οἰκεῖόν τι ἔχουσιν, ἀλλ' ὑμῶν εἰσιν ἃ ἔχουσι, διὰ τὴν ὑμετέραν ὠφέλειαν δοθέντα αὐτοῖς, καὶ χάριν αὐτοὶ μᾶλλον ὑμῖν ὀφείλουσι. Πάλιν δὲ ἑαυτοῦ καὶ Πέτρου ἐμνήσθη, διὰ τὸ ἀνεπαχθὲς, καὶ ἵνα δείξῃ, ὅτι εἰ ἡμεῖς δι᾽ ὑμᾶς ἐλάβομεν τὰ χαρίσματα, καὶ δι' ὑμᾶς διδάσκαλοι προβεβλή μεθα· πολλῷ μᾶλλον οἱ νῦν διδάσκαλοι ὑμῶν οὐκ ὀφείλουσιν ὡς ἐπὶ οἰκείοις κατορθώμασι, τοῖς χαρίσμασιν ἐπαίρεσθαι, ἀλλο τρίοις οὖσιν ἀγαθοῖς. • Είτε κόσμος, εἴτε ζωή, εἴτε θάνατος, εἴτε ἐν εστῶτα, εἴτε μέλλοντα.» Καὶ ἡ ζωή, φησί, τῶν δια δασκάλων δι᾽ ὑμᾶς ἐστιν, ἵνα ὠφελῆσθε διδασκόμενοι· καὶ ὁ θάνατος αὐτῶν δι' ὑμᾶς· ὑπὲρ ὑμῶν γὰρ κινδυνεύουσι, καὶ τῆς ὑμετέρας σωτηρίας. Η καλ ἄλλως· Οτι καὶ ὁ τοῦ ᾿Αδὰμ θάνατος δι' ὑμᾶς ἐστιν, ἵνα σωφρονισθῆτε· καὶ ὁ τοῦ Χριστοῦ, ἵνα σωθῆτε καὶ ἁπλῶς ὁ κόσμος ἅπας δι' ὑμᾶς, ὡς ἂν ἐν δι' απο τοῦ πρὸς τὸν Δημιουργὸν ὁδηγηθήτε, καὶ χρήσησθε τῇ φθορᾷ αὐτοῦ διδασκάλῳ πρὸς τὸν τῶν ἀφθάρτων VERS. 22. «Sive mundus, sive vita, sive mors, sive praesentia, sive futura. • Ipsa vita, inquit, doctorum propter vos est, ut vobis prosint, dum instituimini ab eis: ac mors ipsorum est propter vos: propter vos enim vestramque salutem pericula subeunt. Vel aliter: Et Adami mors est propter vos, ut modestiores reddamini; et Christi, ut servemini. Ac simpliciter universus mundus propter vos, ut per ipsum ad auctorem et conditorem ducamini, utque ipsius corruptione doctoris vice utamini, ad desiderium rerum incorruptibilium excitandumn. πόθον. Καὶ τὰ ἐνεστῶτα δι᾽ ὑμᾶς, τουτέστι, τὰ ἀγαPræsentia sunt etiam propter vos, hoc est bona quæ jam inde credentibus donat Deus. Futura etiam propter vos parata sunt, VERS. 23.. Omnia vestra sunt: vos autem, Chris sti: Christus autem, Dei.» Non quemadmodum nos Christi sumus, sic et Christus Dei. Nos enim Christi sumus, velut opus ejus et figmentum: Christus autem Dei, tanquam Filius ante sæcula genitus et æternus, ac veluti causam et auctorem habens Patrem. Quare licet dictio sit unica, diversa tamen 1 Psal. xcil, 12. θὰ, ἃ ἐντεῦθεν ἤδη χαρίζεται τοῖς πιστεύουσιν ὁ Θεός· καὶ τὰ μέλλοντα δι᾽ ὑμᾶς ἡτοίμασται. • Πάντα ὑμῶν ἐστιν· ὑμεῖς δὲ, Χριστοῦ· Χρισ στὸς δὲ, Θεοῦ.» Οὐχ ὡς ἡμεῖς Χριστοῦ, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς Θεοῦ. Ἡμεῖς μὲν γὰρ Χριστοῦ, ὡς ἔρω γον αὐτοῦ καὶ ποίημα· ὁ δὲ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς Υἱός προαιώνιος, καὶ ὡς αἴτιον ἔχων τὸν Πατέρα. Ωστε εἰ καὶ μία ἡ λέξις, ἀλλὰ διάφορος ἡ ἔννοια· ἐπεὶ οὐδὲ τὰ πάντα οὕτως ἐστὶν ἡμῶν, ὡς ἡμεῖς οι ἀνθρώπων 10. 48 συλλογισμούς 0. Variæ lectiones. #9 ἵνα 11.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. IV. €10 τοῦ Χριστοῦ. Ἡμεῖς μὲν γὰρ δοῦλοι ἐσμεν τοῦ Χρι- est sententia: neque enim omnia sic sunt vostra, στοῦ καὶ ποίημα· τὰ δὲ πάντα, οὐ δοῦλα ἡμῶν, οὐδὲ ποίημα. Ωστε οὐ καλῶς ποιεῖτε, ἀνθρώ τοῖς ἑαυτοὺς προσνέμοντες, καὶ ταῦτα Χριστοῦ ὄντες. • Ού ως ἡμᾶς λογιζέσθω ἄνθρωπος, ὡς ὑπηρέτας Χριστοῦ, καὶ οἰκονόμους μυστηρίων Θεοῦ. Ἐπειδὴ » ὑπηρέται ἐσμεν οἱ διδάσκαλοι, τί τὸν Δεσπότην ἀφέν τῆς, ἀφ' ἡμῶν τῶν ὑπηρετῶν ὀνομάζεσθε; Οἰκονόμους δὲ ὀνομάσας μυστηρίων τοὺς ἀποστόλους καὶ διδασκάλους, ἔδειξεν ὅτι οὐκ ἀνοικονομήτως πᾶσι χρὴ τὸν λόγον χορηγεῖν, ἀλλ᾽ οἷς δεῖ, καὶ ὅτε δεῖ, καὶ ὡς δεῖ· ἄλλως τε καὶ μυστήρια ὄντα, οὗ πᾶσιν ὀφείλουσιν ἀνακεκαλύφθαι· τοῦτο γὰρ οὐ φρονίμου οἰκονόμου. · Ο δὲ ζητεῖται λοιπὸν ἐν τοῖς οἰκονόμοις, ἵνα τις πιστὸς εὐρεθῇ.» Τουτέστιν, ἵνα μὴ τὰ δεσποι τικά σφετερίζηται, ἵνα μὴ ὡς δεσπότης τὰ πράγ ματα μεταχειρίζηται, ἀλλ' ὡς ἀλλότρια καὶ δεσπο τικὰ οἰκονομῶν· οὐκ οἰκεῖα λέγων εἶναι τὰ δεσποτικά, ἀλλὰ τοὐναντίον, τὰ οἰκεῖα, δεσποτικά. • Ἐμοὶ δὲ εἰς ἐλάχιστόν ἐστιν, ἵνα ὑφ' ὑμῶν ἀνακριθῶ, ἢ ὑπὸ ἀνθρωπίνης ἡμέρας.» Νόσημα έπε χωρίαζε τῇ Κορίνθῳ τοιοῦτον. Οἱ γὰρ πρὸς τοὺς διδασκάλους διηρημένοι το, καθάπερ δικασταὶ προκαθήμενοι, ἄνδρας εὐσεβεῖς καὶ θεοφιλεῖς διὰ τὴν ἀμαθίαν ἐκωμώδουν καὶ ἐξέβαλλον· τοὺς δὲ μυρίων γέμοντας κακῶν ἐνέκρινον διὰ τὴν εὐγλωττίαν, G τοιαῦτα προπετῶς ψηφιζόμενοι· Ο δεῖνα τοῦ δεῖνα κρείττων, καὶ οὗτος ἐκείνου καταδεέστερος, κἀκεῖ νος τούτου βελτίων, κἀκεῖνος τούτου. Ἐπεὶ οὖν εἶ πεν ὁ Παῦλος ἐν τοῖς οἰκονόμοις ζητεῖσθαι ἵνα πιο στός τις εὑρεθῇ, ἐδόκει δὲ πάροδον αὐτοῖς διδόναι τοῦ κρίνειν τὸν ἑκάστου βίον, τοῦτο δὲ τὰς διχοστα σίας μείζους ἐποίει· ἵνα μὴ τοῦτο πάθωσιν, ἀναστέλλει αὐτοὺς τοῦ κρίνειν, καί φησιν· Ἐμοὶ δὲ εἰς ἐλάχιστόν ἐστιν·, οἷον, Αδοξίαν ἔχω μεγίστην τὸ ὅλως κρίνεσθαί με ὑφ' ὑμῶν. Εἶτα, ἵνα μὴ πλήξῃ αὐτοὺς ὡς περιφρονουμένους, προσέθηκεν· Η ὑπὸ ἀνθρωπίνης ἡμέρας,» τουτέστιν, ἢ ὑπ' ἄλλου τινὸς ἀνθρώπου ἐνδόξου καὶ ὑψηλοῦ· ἡμέραν γὰρ ἀνθρώπου ἡ Γραφὴ τὸ ὕψος είωθεν ὀνομάζειν. ᾿Αλλὰ μηδεὶς ἀπόνοιαν καταγινωσκέτω τοῦ Παύλου. Ταῦτα γὰρ οὐ περὶ ἑαυτοῦ ἀληθῶς φησιν· οὐ γὰρ ἔκρινον αὐτὸν ὅλως· ἀλλ' ἵνα τοὺς ἄλλους μὴ κρίνωσιν, ἐν τῷ οἰκείῳ προσώπῳ κατορθεῖ 8 βούλεται. • Αλλ' οὐδὲ ἐμαυτὸν ἀνακρίνω· οὐδὲν γὰρ ἐμαυ τῷ σύνοιδα· ἀλλ' οὐκ ἐν τούτῳ δεδικαίωμαι· ὁ δὲ ἀνακρίνων με Κύριός ἐστι.. Μη νομίσητε", φη σὶν, ὅτι ὑμᾶς ἐξευτελίζων, ἢ τοὺς ἄλλους πάντας ἀνθρώπους, ἀπαξιῶ κρίνεσθαι· ἀλλ' οὐδὲ ἐμαυτὸν ἀρχεῖν ἡγοῦμαι 18 πρὸς τὴν τοιαύτην ἀκρίβειαν. Οὐ ut nos Christi. Nos enim servi sumus Christi et figmentum omnia autem non sunt serva nostra neque figmentum. 141 Quamobrem non recte facitis, hominibus vos ipsos attribuentes, idque cum sitis Christi. CAPUT IV. VERS. 1.. Sic nos existimet homo, ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorumn Dei.» Quia nos doctores sumus ministri, cur Dominun dimittentes, a nobis ministris appellamini? Dispensatores autem mysteriorum vocans apostolos ac doctores, monstravit quod non omnibus sine dispensatione verbum suppeditare oportet, sed quibus opus est, et quando convenit, et sicut oportet: præsertim cum mysteria sint, non debent quibusvis revelari: hoc enim non est prudentis œconomi. VERS. 2. • Quod reliquum est, quæritur in dispensatoribus, ut fidus quisţiam inveniatur.» Hoc est, ut herilia bona sibi non vindicet, ut non veluti dominus res tractet, sed veluti aliena et herilia dispenset: non sua dicens esse quæ heri sunt, sed e diverso, quæ sua sunt, heri esse. VERS. 3. Mihi autem pro minimo est, ut a vobis dijudicer, aut ab humano die. Istiusmodi morbus Corinthum invaserat. Nam qui juxta doctores divisi erant, sedentes tanquam judices, viros pios el devotos propter simplicitaten irridebant repudiabantque: eos autem qui innumeris flagitiis abundabant, propter eloquentiam intronfitebant, talia præcipitanter decernentes: Hic illo excellentior est, ille isto inferior, atque isto ille. Cum ergo Paulus dixisset, in dispensatoribus requiri, ut fidus quispiam inveniatur, ac videbatur veniam ipsis dare cujuslibet vitam judicandi, quod sane majores dissensiones excitaret: ne istud patiantur, reprimit eos quoininus judicent, inquiens: Mihi vero pro minimo est perinde ac si dicat: Ignominiosum duco, me omnino a vobis judicari. Deinde, ne cos percellat, quasi despicatui ducerentur, addidit: ‹ Aut ab humano die, hoc est, a ab alio quopiam homine celebri et præclaro. Scriptura enim diem hominis celsitudinem nominare solet. Atqui nemo Paulum insolentiæ damnet ista enim de seipso non revera dicit (nam ipsum omnino non judicabant), sed ne alios judicent, in propria persona, quod vult, corrigit. VERS. 4. • Sed neque meipsum dijudico. Nihil enim mihi conscius sum; sed non in hoc justificatus sum. Qui autem me judicat, Dominus est. Ne existimetis, inquit, quod villipendens vos aliosve omnes, dedigner judicari: nam neque meipsum sufficere censeo ad hujusmodi exactum judicium. Variæ lectiones. το διηρημένοι κριταὶ ἐκάθηντο λέγοντες. Ο δεῖνα τοῦ δεῖνα κρείττων· ὁ δεῖνα λογιώτερος. Ἐπεὶ οὖν mn. Dirisi judices sedebant dicentes. Hic illo melior; hic eloquentior. Cum ergo. νομίζητε Μ. το ηγούμενος 0.

μενος ὀρθῶς κρίνειν καὶ ἀκριβῶς. «Πλὴν οὐκ ἐν του.. των δεδικαίωμαι· ν τουτέστιν, Οὐκ εἰμὶ καθαρὸς ἀπὸ ἁμαρτίας. Εἰκὸς γὰρ ἡμαρτῆσθαι μέν μοί τινα, ἐμὲ δὲ ἀγνοεῖν ταῦτα· ὁ δὲ Κύριος μόνος ἐστὶν ὁ ἀκρι βῶς καὶ ἀσφαλῶς κρίνων. Ἐντεῦθεν δέ μοι λογία ζου, πόση τῆς μελλούσης κρίσεως ἀκρίβεια. Non enim conscius sum mili alicujus lapsus, quippe σύνοιδα μὲν γὰρ ἐμαυτῷ πταισμά τι, ἅτε μὴ δυνά qui recte et exacte 142 judicare nequeo: verumtamen in hoc non justificatus sum, hoc est, non sum purus a peccato. Verisimile namque est, ue peccata quæpiam admisisse, me tamen ignorare ea: Dominus autem solus est qui infallibiliter exacteque judicat. Hinc jam reputa, quam exacta erit indagatio futuri judicii. Vers. 5. «Itaque ne ante tempus quidquam judiceris, quoad usque veniat Dominus. Viden' propterea hæc Paulum dixisse, ne alii a Corinthiis judicentur, non autem propter seipsum? Ita namque divos Paulus perpetuo solet, quæ alterius sunt, in propriam transferre personam, inque seipso decere, quod est docturus. Qui et illuminabit abscondita tenebrarum, el manifestabit consilia cordium.» Nunc quidem, ait, absconduntur prava opera (hæc enim sunt abscondita tenebrarum»), et sæpenumero quispiam virtute esse præditus apparet, cum sit profanus et corruptus. Tunc autem Deus revelabit omnia, imo el cordium consilia in lucem proferet. Exempli gratia Hic quisquam præconiis quemquam vehit: en rem bonam, sed sententia fortasse corrumpitur: nam non bono forte isthuc scopo agit. Rursus, reprehendit hic quempiam aliquis, at non in eum finem, ut corrigat, sed ut patefaciat fratris peccatum. Atque bujusmodi innumera cordium consilia lunc relegentur. labat ‹ Tunc uniquique laus erit a Deo.» Ordo postuut diceret, vel poena vel laus: cæterum in meliorem partem sermonem transtulit. VERS. 6.. Hæc autem, fratres mei, transtuli in me et Apollo propter vos, ut discatis in nobis, noa supra id quod scriptum est, sapere.» — «Hæc, › nempe quæ supra dicta sunt de dissensionibus, et quæ deinceps de non judicando alios. Ut, inquit, per nostram personam discatis non sapere ultra quam scriptum est. Dicit enim Scriptura, docens ut non extollan:ur: «* Qui vult esse primus, sit inter vos postremus:» et, c " Qui seipsum bumiliat, exulabitur:» idque genus alia innumera. De non judicando autem: e - Nolite judicare, ne judicemini. s Ne alter adversus alterum inflemini de alio. › Isthuc ad populum dicit. Doctrinam enim variat, et interdum in discipulos, interdum autem in doctores et magistratus invebitur, perinde ac jam nunc facit. Etenim doctorum nomine inflabantur. Exempli gratia Qui hunc doctorem habebat, adversus hajus discipulum valde superbiebat, ob suum doctorem adversus alterius doctorem inflatus. Pulchre autem rem ipsam inflationem nominavit, veluti tuber ac Cumorem, per metaphoram corporis pravo lmumore vel spiritu inflati. * Matth. xx, ->> • Ὥστε μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος.» Ορᾷς, ὅτι διὰ τὸ μὴ κρίνεσθαι ἑτέρους παρὰ τῶν Κορινθίων ταῦτα εἶπεν ὁ Παῦλος, οὐχὶ δὲ δι᾿ ἑαυτόν; Τοιοῦτος γὰρ ὁ Παῦλος, ἀεὶ εἰς τὸ οἰκεῖον πρόσωπον ἀναδεχόμενος τὰ τῶν ἑτέρων, καὶ ἐν αὐτῷ διδάσκων, ἃ μέλλει διδάσκειν. • Ος και φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν.» Νῦν μὲν, φησὶν, ἀποκρύπτονται αἱ πονηραὶ πράξεις (αὗται γάρ «τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους "»), καὶ πολλάκις ἐνάμεσ τός τις δοκεῖ εἶναι, βέβηλος ὢν καὶ διεφθαρμένος. Τότε δὲ ὁ Θεὸς ἀποκαλύψει πάντα, ναὶ μὴν καὶ τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν φανερώσει. Οἷον· Ἐνταῦθα ἐπαινεῖ τίς τινα· ἰδοὺ τὸ πρᾶγμα καλόν, ἀλλ' ἡ βουλὴ ἴσως διέφθαρται· τυχὸν γὰρ οὐ σκοπῷ ἀγαθῷ τοῦτο ποιεῖ. Πάλιν, διελέγχει δηθέν τινα, ἀλλ' οὐχ ὥστε διορθώσασθαι, ἀλλ᾿ ὥστε ἐκπομπεῦσαι τὰ τοῦ ἀδελφοῦ. Καὶ μυρίαι τοιαῦται βουλαὶ καρδιῶν τότε φανερωθήσονται το • Τότε ὁ ἔπαινος γενήσεται ἑκάστῳ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. ᾿Ακόλουθον ἦν εἰπεῖν· Η τιμωρία ἢ ὁ ἔπαινος· ἀλλ᾽ εἰς τὸ εὐφημέτερον ἀπέθετο τὸν λόγον. • Ταῦτα δὲ, ἀδελφοί μου, μετεσχημάτισα εἰς ἐμαυτὸν καὶ ᾿Απολλὼ δι' ὑμᾶς, ἵνα ἐν ἡμῖν μάθητε τὸ μὴ ὑπὲρ δ γέγραπται φρονείν. — Ταῦτα, ο τά τε ἀνωτέρω ῥηθέντα περὶ τῶν διχοστασιῶν, καὶ τὰ προσεχῶς περὶ τῶν κατακρινόντων ἑτέρους. «Ινα, ο φησί, διὰ τοῦ ἡμετέρου προσώπου ο μαθητε τὸ μὴ φρονεῖ ὑπὲρ δ γέγραπται.» Λέγει γὰρ ἡ Γραφὴ περὶ μὲν τοῦ μὴ ἐπαίρεσθαι· 'Ο θέλων εἶναι πρῶτος, ἔστω πάντων ἔσχατος· ο καί, «Ο ταπεινῶν ἑαυ τὸν, ὑψωθήσεται· ο καὶ μυρία τοιαῦτα. Περὶ δὲ τοῦ μὴ κρίνειν· «Μη κρίνητε [vulg. κρίνετε], ἵνα μὴ κριθῆτε ".» • Ινα μὴ εἰς ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς φυσιοῦσθε κατὰ τοῦ ἑτέρου.» Τοῦτο πρὸς τὸν λαόν φησι. Ποικίλλει γάρ τὴν διδασκαλίαν, καὶ ποτὲ μὲν πρὸς τοὺς μαθητάς ἀποτείνεται, ποτὲ δὲ πρὸς τοὺς διδασκάλους καὶ τοὺς ἄρχοντας, ὥσπερ δὴ καὶ νῦν. Καὶ γὰρ ὑπὲρ τῶν διδασκάλων ἐφυσιοῦντο. Οἷον, ὁ τόνος ἔχων δι δάσκαλον κατὰ τοῦδε τοῦ μαθητοῦ το μέγα εφρόνει, ὑπὲρ τοῦ οἰκείου διδασκάλου φυσιούμενος κατὰ τοῦ ἑτέρου διδασκάλου. Καλῶς δὲ τὸ πρᾶγμα φυσίωσ: ὠνόμασεν, οἱονεὶ ὄγκον καὶ οἴδημα, ἀπὸ μεταφοράς σώματος φυσηθέντος ὑπὸ πονηροῦ χυμοῦ ἢ πνεύ ματος. - Matth. xxi, 12.» Matti. vii. 1. Variæ lectiones. το κόσμου 0. το φανήσονται 0. 78 καὶ οὐ μὴ κριθῆτε ο. • διδασκάλου 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. • Τίς γάρ σε διακρίνει; τί δὲ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες; εἰ δὲ καὶ ἔλαβες, τί καυχᾶται ὡς μὴ λαβών;» Πάλιν πρὸς τοὺς διδασκάλους ἀποτείνεται, καί φησι· Τίς σε διέκρινε καὶ ἐψηφίσατο ἄξιον τοῦ ἐπαινεῖσθαι; ἄνθρωπος; Αλλ' ἐσφάλλετο 78 ἡ ἀνθρωπίνη κρίσις. Έστω δὲ ὅτι καὶ ἔχεις τι ἄξιον ἐπαίνου· οὐ σόν ἐστι τοῦτο, ἀλλὰ τοῦ δόντος· καὶ ἔλαβες αὐτὸ, οὐ κατώρ‐ θωσας. Εἰ δὲ καὶ ἔλαβες, πῶς λοιπὸν ἐπαίρῃ ὡς μὴ λαβὼν, ἀλλ᾽ οἶκοθεν τοῦτο ἔχων καὶ ἐξ οἰκείων πόνων; Τὸν γὰρ λαβόντα οὐ δεῖ ἐπαίρεσθαι ἐφ᾽ ᾧ ἔλαβεν· ἀλλότριον γάρ ἐστιν. • Ηδη κεκορεσμένοι ἐστὲ, ἤδη ἐπλουτήσατε.» Βαρυνομένου ἐστὶ τὰ ῥήματα. Οὕτω ταχύ, φησίν, ούδενὸς δεῖσθε; οὐδενός ἐστε ἐν χρεία; ἀλλ᾽ ἤδη έχου ρέσθητε, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ εἰς τὸ τέλειον φθάσαντες, " καὶ τὸν πλοῦτον πάντα τῆς τε γνώσεως καὶ τῶν χα. ρισμάτων λαβόντες; Καίτοι γε ἐν τῷ μέλλοντί ἐστι τὸ τέλειον· ὑμεῖς δὲ αὐτὸ ἤδη, ὡς ἔοικεν, ἔχετε· ἡ γὰρ καύχησις τοῦτο δηλοῖ, ὅτι εἰς αὐτὴν ἐφθάσατε τὴν τελειότητα. Ταῦτα δὲ λέγει, δεικνύων ὅτι ἀτελέ στατοί εἰσιν 78, εἴπερ οὕτως ἔχουσι. • Χωρὶς ἡμῶν ἐβασιλεύσατε.» Καὶ ταῦτα μετὰ τοῦ αὐτοῦ ἤθους φησί, τὸ ἀσυνείδητον αὐτῶν ἐνδει κνύμενος, ὅτι Τηλικούτων ἀξιωθέντες ὑμεῖς δωρεῶν, οὐ βούλεσθε ἡμᾶς τοὺς πονήσαντας κοινωνούς λαβεῖν. • Καὶ ὄφειλόν [vulg. ὄφελ.] γε έβασιλεύσατε, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὑμῖν συμβασιλεύσωμεν.» Είθε, φησίν, ο ἐβασιλεύσατε, τουτέστι, τοῦ τελείου ἐτύχετε. Είτα ἵνα μὴ δόξῃ ειρωνεία εἶναι ὁ λόγος, ἐπάγει·. "Ινα καὶ ἡμεῖς ὑμῖν συμβασιλεύσωμεν· ν τουτέστι, τῶν αὐτῶν ἀγαθῶν τύχωμεν. Ἡ γὰρ ὑμῶν δόξα ἐμή ἐστιν· ἐπεὶ καὶ παντὶ διδασκάλῳ ἡ τῶν μαθητῶν τελειότης ἐπιπόθητος. • Δοκῷ γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς ἡμᾶς τοὺς ἀποστόλους ἐσχάτους ἀπέδειξεν ὡς ἐπιθανατίους.» Λυπουμένου, μᾶλλον δὲ ἐντρέποντος ῥήματα λέγει. Ως ὁρῶ γὰρ, φησίν, ἐξ ὧν ὑμεῖς ποιεῖτε, ἡμεῖς οἱ ἀπόστολοι ἔσχατοι πάντων παρὰ Θεοῦ ἀπεδείχθημεν καὶ ἐπιθαν νάτιοι, τούτεστι κατάδικοι, πρὸς τὸ θανατοῦσθαι 80 παρεσκευασμένοι. Ἐξ ὧν γὰρ "' ὑμεῖς ἤδη ἐβασιλεύ σατε 89, στοχάζομαι ὅτι λοιπὸν ἡμεῖς κατακεκρίμεθα ἔσχατοι εἶναι, καὶ ὡς κατάδικοι· ἡμεῖς οἱ ἀπόστολοι, τουτέστιν, οἱ τοσαῦτα ὑπὲρ Χριστοῦ πεπονθότες. • Ότι θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ, καὶ ἀγγέ λοις, καὶ ἀνθρώποις.» Τουτέστιν, Οὐκ ἐν γωνίᾳ μια πάσχομεν, ἀλλὰ πανταχοῦ γῆς· καὶ θεῶνται ἡμᾶς οὐκ ἄνθρωποι μόνοι (οὐ γὰρ οὕτως εὐτελῆ τὰ γινόμενα), ἀλλὰ καὶ ἄγγελοι. Μεγάλα γὰρ ἡμῶν τὰ παλαίσματα, ὡς καὶ ἀγγελικῆς θεωρίας άξια εἶναι. Καὶ γὰρ οὐ πρὸς ἀνθρώπους παλαίομεν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς τῶν πονηρῶν ἀγγέλων δυνάμεις. Varia * &ς 0. 18 Εσφαλται m. * ἀτελεύτητοί m. το CAP. IV. 143 Ven. 7. • Quis enim te dijudicat? aut quid habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris tanquam non acceperis?, Rursus in doctores invehitur, inquiens: Quis te laude dignum judicavit aut censuit? homo? Atqui fallax est bumanum judicium. Esto autem te quiddam laude dignum habere: tuum tamen isthuc non est, sed ejus qui dedit', et accepisti illud, non tuis operibus meruisti. Quod si accepisti, quid deinceps efferris tanquam non acceperis, sed ex propriis laboribus per te habueris? Qui enim accepit quidquam, eum non oportet efferri ob id quod acceperit: alienum enim hoc est. VERS. 8. c Jam saturati estis, jam divites facti estis.» Graviter ferentis sunt hæc verba. Adeone cito, inquit, nullius indigetis? nulla plane re habetis opus? sed jam saturati estis, exiguo temporis spa tio perfectionem attingentes, onines tum cognitiomis tum charismatum divitias accipientes? Atqui perfectio est in futuro: vos vero jam nunc ipsum, ut videtur, tenetis. Gloriatio namque vestra isthuc indicat, quod ad ipsam consummationem perveneritis. Hæc autem dicit, monstrans eos omnium esse imperfectissimos, si ad hunc modum sese habeant. Sine nobis regnastis» Istud quoque eodem affectu dicit, mentem ipsorum conscientiæ expertem indicans. Cum enim tot tantisque donis donati perfusique sitis, non vultis, inquit, nos yobis consortes, qui tamen laboravimus, accipere. ‹ Atque utinam regnetis, ut et nos vobiscum regnemus!, Utinam, inquit, regnetis, hoc est, perfectionem essetis nacti! Deinde ne sermo ironicus videatur, subinfert: • Ut et nos vobiscum regnemus, o hoc est, eadem bona consequamur. Vestra enim gloria mea est: quandoquidem cuivis præceptori discipulorum perfectio desiderabilis est. VERS. 9. • Puto enim quod Deus nos apostolos extremos ostendit tanquam morti destinatos. › Contristati, vel potius pudorem inducentis verba sunt. Ut enim video, inquit, ex his quæ vos agitis, nos apostoli, omnium postremi a Deo demonstrati sumus, morti obnoxii: hoc est condemnati, atque ad mortem præparati. Quia enim vos jam regnatis, hinc conjectura colligo, quod nos jam simus condemnati ut simus postremui, ac veluti ultimo supplicio addicti: ‹ nos, › inquam, ‹ apostoli, › hoc est, qui tot tantaque pro Christo passi sumus, ¿¿Quoniam spectaculum facti sumus mundo et angelis et hominibus.» Hoc est, non in uno quopiam angulo patimur, sed ubique terrarum: spectantque nos, nedum homines (non enim adeo viles sunt res oper.tionesque nostra), verum 144 etiam angeli. Adeo enim magna sunt nostra certamina, ut vel angelis spectatoribus digna sint. Nam non adver: um homines tantummodo luctamur, cæterum adversus etiam pravorum angelorum vires adeoque potentiam. lectiones. 80 θανείν ιη. οι οὖν ο. δὲ ἐβουλεύσασθε 0.

VERS. 10.. Nos stulti propter Christum, vos autem prudentes in Christo. Rursus et hoc ad pudorem faciendum dictum est. Nam cam apostoli cæderentur contemnerenturque propter Christum: illi vero in pretio honoreque essent, ac sapientes putarentur, atque hæc in Christo esse jactarent: Quomodo, inquit, fieri potest, ut eadem sentientibus contraria contingant? Proinde necesse est aut nos non sapere secundum Christum, aut vos. Atqui indignum est Christi apostolos non sapere secundum Christum: vos igitur erratis. » • Nos infirmi, vos autein fortes: vos nobiles, nos autem ignobiles. Hoc est, nos agimur, persecutionem patimur: vos vero summa securitate fruimini. Infrmitatem enim tentationes passim vocat. Vos, inquit, celebres quidem estis et ingenui, nos vero inglorii. Hæc autem omnia molestia affectus dicit. Sensus enim est hujusmodi: Quomodo fieri potest, ut nos quidem affligamur, vos autem securitate fruamini, et in bonis vitam agatis? Quare perspicuum est non esse vos in bono statu, sed nunc potius male vos et apostolis indigne habetis. Non debetiz igitur eam ob rem erigere cristas. VERS. 11. In hanc usque horam et esurimus, et sitimus, et nudi sumus.» Quid, inquit, vetera recenseo? quæ in præsentia geruntur, vide: quomodo vos in mediis deliciis agitis, nos autem omnino diversum patimur. • Ει colapbis cædimur.» Hoc est, verberainur. Istud autem ad inflatos dicit. • Et instabiles suinus.» Hoc est, agilamur et ad fugam compellimur. Id vero ad opulentos pertinet. VERS. 12. «Ει laboramus, propriis manibus ope rantes. Hæc dicit rubore suffundens eos, qui lucri quæstusque gratia conantur, audentque concionari. • Dum maledicimur, benedicus: dum persecutionem patitur, sustinemus; dum blasphemamur, obsecratus.» Et quod majus est his omnibus, inquit, non ægro ferimus ista animo. Unde vero hoc patet? Inde sane, quod eos, qui nobis male faciunt, contrariis excipimus. Bene enim eis precamur, qui convicia in nos jactant, et eis, qui contumeliosius in nos feruntur (blasphemia enim est asperior injuria ), • Ημείς μωροί διὰ Χριστόν· ὑμεῖς δὲ φρόνιμοι ἐν Χριστῷ. ο Πάλιν καὶ τοῦτο ἐντρεπτικῶς είρηται Ἐπειδὴ γὰρ ἐτύπτοντο μὲν οἱ ἀπόστολοι, καὶ κατ εφρονοῦντο διὰ Χριστόν· ἐκεῖνοι δὲ ἐτιμῶντο καὶ σου φοὶ ἐνομίζοντο, καὶ ἐν Χριστῷ ταῦτα εἶναι ἐκόμπαζον· Πῶς, φησί, δυνατὸν τὰ ἐναντία συνελθεῖν ἐν τοῖς τὰ αὐτὰ φρονοῦσιν; Οὐκοῦν ἀνάγκη ἢ ἡμᾶς μὴ κατὰ Χριστὸν φρονεῖν, ἢ ὑμᾶς. ᾿Αλλὰ μὴν ἀνάξιον τοὺς ἀποστόλους τοῦ Χριστοῦ μὴ κατὰ Χριστὸν φρονεῖν· ὑμεῖς ἄρα ἐστὲ οἱ σφαλλόμενοι. «Ἡμεῖς ἀσθενεῖς, ὑμεῖς δὲ ἰσχυροί· ὑμεῖς ἔνδοξος, ἡμεῖς δὲ ἄτιμο:. ο Τουτέστιν, Ἡμεῖς ἐλαυνόμεθα, διωκόμεθα· ὑμεῖς δὲ ἀδείας ἀπολαύετε. Ασθένεια γὰρ πανταχοῦ τοὺς πειρασμούς φησι. Καὶ ὑμεῖς μὲν ἔνδοξοι καὶ εὐγενεῖς· ἡμεῖς δὲ ἐν ἀτιμίᾳ. Ταῦτα δὲ πάντα βαρυνόμενος λέγει. Εστι γὰρ ὁ νοῦς τοιοῦτος • Πῶς εἰκὸς ἡμᾶς μὲν κακοπαθεῖν, ὑμᾶς δὲ ἀπολαύειν ἀδείας, καὶ ἐν ἀγαθοῖς εἶναι; Ὥστε πρόδηλον, ότι οὐκ ἐν ἀγαθοῖς ἐστε, ἀλλὰ νῦν μᾶλλον κακῶς καὶ ἀναξίως τῶν ἀποστόλων ἔχετε. Οὐκ ἄρα ὀφείλετε ἐπαίρεσθαι ἐπὶ τούτοις. • Αχρι τῆς ἄρτι ὥρας καὶ πεινῶμεν, καὶ διψῶ μεν, καὶ γυμνητεύομεν.» Τι, φησί, τὰ παλαιὰ λέγω; τὰ νῦν ἰδέ· πῶς ὑμεῖς μὲν τρυφᾶτε, ἡμεῖς δὲ παν τοὐναντίον. • Καὶ κολαφιζόμεθα.» Τουτέστι, τυπτόμεθα. Τοῦτο δὲ πρὸς τοὺς πεφυσιωμένους. • Καὶ ἀστατοῦμεν.» Τουτέστιν, ἐλαυνόμεθα, φεύγομεν Τοῦτο δὲ πρὸς τοὺς πλουτούντας. • Καὶ κοπιῶμεν, ἐργαζόμενοι ταῖς οἰκείαις χερσί.» Ταῦτα λέγει ἐντρέπων τοὺς ἕνεκα κέρδους καὶ πορισμοῦ ἐπιχειροῦντας καὶ ἐπιτολμῶντα; τὸ κηρύσσειν. • Λοιδορούμενοι, εὐλογοῦμεν· διωκόμενοι, ἀνεχόμε θα· βλασφημούμενοι, παρακαλοῦμεν.» Καὶ τὸ μεῖζον πάντων, φησίν, ὅτι οὐδὲ δυσχεραίνομεν ἐπὶ τούτοις. Καὶ πόθεν δῆλον; Ἀπὸ τοῦ καὶ τοὺς ποιοῦντας ἡμᾶς κακῶς τοῖς ἐναντίοις ἀμείβεσθαι. Εὐφημοῦμεν γὰρ τοὺς λοιδοροῦντας, καὶ τοὺς ὑδρ:- στικώτερον δὲ 10 προσφερομένους (τοῦτο γὰρ ἡ βλασ φημία, ἡ τραχυτέρα ὕβρις), καὶ τούτους παρακα illos, inquam, obsecramus, hoc est, mansuetioribus λοῦμεν, ἀντὶ τοῦ, πραοτέροις λόγοις καὶ μαλα et mollioribus verbis occurrimus. Hæc enim est obsecratio, sermo mansuefaciens. Propterea Christiani videntur stulti, quandoquidem hæc faciant. 145 VERS. 13. Tanquam purgamenta mundi facti sumus, omnium peripsema hucusque. › Quid vero est ‹ purgamentum? › Sordes quæ spongia absterguntur. Cum enim quis sordidum quid abstergit, purgamenta dicuntur sordes illæ quæ absterguntur. Et peripsema› idem significat. Nam περιψαν est veluti spongia abstergere. Ait ergo, Nos abjectione sumus digni, ac veluti abominationi 83 εἴρηκεν Ο. οι δίαις Ο. 85 πως Ο. κτικοῖς ἀμειβόμεθα. Τοῦτο γὰρ ἡ παράκλησις, ἡ πραΰνουσα διάλεξις. Διὰ τοῦτο οἱ Χριστιανοὶ δοκοῦσι μωροί, ὅτι ταῦτα ποιοῦσιν 86. • Ως περικαθάρματα τοῦ κόσμου ἐγενήθημεν, πάντων περίψημα ἕως ἄρτι. ο Τί ἐστι τὸ περικάθαρμα; Το λεγόμενον ἀποσπογγισμα. Όταν γάρ ῥυπαρόν τι ἀποσπογγίσῃ τις, περικάθαρμα λέγεται τὸ ἀποσπόγγισμα ἐκεῖνο. Καὶ τὸ περίψημα δὲ τὸ αὐτὸ δηλοί. Περιψαν γὰρ λέγεται τὸ περισπογγίζειν. Φησὶν οὖν, ὅτι Τοῦ ἀποῤῥίπτεσθαί ἐσμεν ἄξιοι, καὶ ὡς βδέλυγμα λογίζεσθαι, οὐχ ὑμῖν μόνοι;, ἀλλὰ Variæ lectiones. σε ὅτι πάντα ποιοῦσι τὰ τοιαῦτα ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. IV. παντὶ τῷ κόσμῳ, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις· καὶ οὐχ ἕνα habendi, non solum vobis, verum etiam toti mudo καιρὸν, ἀλλ᾽ ἕως ἄρτι. Ορα δὲ ὁποῖον εἶναι δεῖ τὸν Χριστιανὸν, καὶ ὅτι ἀθλεῖν ὀφείλει ἄχρι τέ λους. • Οὐκ ἐντρέπων ὑμᾶς ταῦτα γράφω, ἀλλ' ὡς τέτ ανα μου ἀγαπητά σ' νουθετῶν.» Οὐ καταισχύνων ὑμᾶς, φησὶν, οὐδὲ πονηρᾷ καὶ μισούσῃ γνώμῃ ταῦτα λέγω, ἀλλ' ὡς τέκνα· καὶ οὐχ ἁπλῶς τέκνα, ἀλλὰ ἀγαπητά. Σύγγνωτέ μοι εἴ τι καὶ φορτικὸν εἴρηται· ἐξ ἀγάπης γὰρ ταῦτα γίνεται. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ἐπιτιμῶ, ἀλλὰ, ο Νουθετῶ 4,, Τίς δὲ οὐκ ἂν ἀνάσχοιτο πατρὸς νουθετοῦντος; Ἐὰν γὰρ μυρίους παιδαγωγούς ἔχητε ἐν Χριστῷ, ἀλλ' οὐ πολλοὺς πατέρας.» Τί οὖν, φασίν 88; οἱ ἄλλοι οὐκ ἀγαπῶσιν ἡμᾶς; Οὐχ οὕτω, φησίν, ώς ἐγώ. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ παιδαγωγοί· ἐγὼ δὲ πατήρ. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῶν παίδων, ὁ μὲν πατὴρ εἷς, οἱ δὲ παιδαγωγοί τυχὸν πολλοί· πρὸς δὲ τὸ τοῦ ἑνὸς φίλτρον, τοῦ πατρὸς, φημί, πολλῷ λείπεται ἡ διά θεσις αὐτῶν· οὕτω καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν, φησίν. "Ορα δέ, πῶς καὶ τὸ, ο Ἐν Χριστῷ, ο προσέθηκεν ἐπὶ τῶν παιδαγωγῶν, ἵνα μὴ πάντη πλήξῃ αὐτούς· ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπιπονώτερον μὲν ἐκείνοις δέδωκε (τοιοῦτον γὰρ ὁ παιδαγωγός), τὴν δὲ τῆς ἀγάπης ὑπερβολὴν ἑαυ τῷ ἑταμιεύσατο. • Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα.» Κατασκευάζων, πῶς πατήρ ἐστι, φησίν, ὅτι Ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ βοηθείᾳ ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα διὰ τοῦ Εὐαγγελίου. Οὐ γὰρ, ὥσπερ οἱ πολλοὶ παρ' ὑμῖν, ἐμαυτῷ λογίζομαι τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ τῷ Χριστῷ. Οὐκ εἶπε δὲ, Ἐδίδαξα, ἀλλὰ, «Εγέννησα,» τῷ τῆς φύσεως ὀνόματι τὴν ἀγάπην ἐπιδεικνύων, καὶ ὅτι οἰκειότατοι καὶ γνησιώτατος αὐτ τοῦ μαθηταὶ οὗτοί εἰσιν, ὡς πανταχοῦ τῆς Ἐπι στολῆς δηλοί. • Παρακαλῶ οὖν ὑμᾶς, μιμηταί μου γίνεσθε.» Μιμήσασθε, φησίν, ἐν πᾶσιν ἐμὲ, μήτε ἐπὶ σοφία, μήτε ἐπὶ πλούτῳ ἐπαιρόμενοι, μήτε πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς διιστάμενοι· ἀλλὰ καὶ σοφίαν καὶ πλοῦτον, τὴν πρὸς Χριστὸν καὶ ἀδελφοὺς ἀγάπην εἰδότες. Ορα δὲ σπλάγχνα, πῶς παρακαλεῖ, οὐκ ἐπιτάσσει. Μεγάλης δὲ παῤῥησίας καὶ τὸ ἑαυτὸν ἀρχέτυπον προτιθέναι. • Διὰ τοῦτο ἔπεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὅς ἐστι τέ κνον μου ἀγαπητόν. ο Διότι, φησί, κήδομαι ὑμῶν ὡς παίδων, ἔπεμψα ὑμῖν Τιμόθεον. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐβουλόμην ἐλθεῖν, ὡς ἂν καταρτίσω ὑμᾶς· ἐπειδὴ δὲ οὐ δυνατὸν, ἔπεμψα τοῦτον, ὅς ἐστι τέκνον μου ἀγαπητόν. Τοῦτο δὲ εἶπεν, ἵνα ἅμα μὲν δείξῃ πόσον αὐτοὺς ἀγαπᾷ, εἴ γε εἵλετο αὐτοῦ χωρισθῆναι δι' αὐτούς· ἅμα δὲ, ἵνα καὶ αἰδέσιμος αὐτοῖς γέ ήται. et cunctis mortalibus: nec uno duntaxat tempore; sed ad hanc usque horam. Observa hic qualem esse oporteat Christianum, quodque ad fincm usque certare debeat. VERS. 14. «Non ut vos pudefaciam, lec scribo; red ut filios meos clarissimos moneo.» Non pudefaciens ‹ vos › inquit, neque prava et invida mente hoc dico, cæterum ‹ut filios: › nec simpliciter filios, sed dilectos. Ignoscite mihi si quid molestum a me dictum sit. Hæc enim ex amore fiunt. Et non dixit, increpo, sed, «Moneo. • Quis vero admo nentem patrem non sustineat! VERS. 15. • Nam si decem millia paedagogorum habeatis in Christo, sed non multos patres. › Quid igitur, inquiunt? non diligunt nos alii? Non eam, inquit, ad rationem qua ego. illi namque paedagogi sunt, ego vero pater. Quemadmodum igitur in pueris fieri solet, ut sit pater unus, pædagogi vero multi fortasse: ad unius autem amorem, patris nimirum, si conferantur, multum distat eorum affectio: sic et nobiscum fit. Animadverte hic quomodo, e lu Christo, s apposuerit ad e paedagogoram, ne eos omnino percellat: Verum quod plus laboris habet, eis attribuit (id enim est pedagogun esse) clari- ·tatis autem excessum sibi ipsi conservavit. ⚫ In Christo enim Jesu per Evangelium vos genui.» Confirmans quomodo pater sit, Christi, inquit, ope c vos genui per Evangelium.» Non enim mihiipsi, ut plerique inter vos, ascribo impulove rem, sed Christo. Non dixit autem, docui, sed, ‹ Genui: › naturæ vidélicet nomine dilectionem ostendens, quodque proprii valde, maximeque genuini isti discipuli sui sint, ut ubique in Epistola manifestat. VERS. 16. Adhortor itaque vos, imitatores mei estote. ♦ Imitamini, inquit, me in omuibus: nec sapientiæ, nec divitiarum nomine efferamini, neque cum fratribus dissideatis: verum eas tantum opes, eam esse veram sapientiam noveritis, charitatem nimirum erga Christum et fratres. Observa autem dilectionis affectum: adhortatur enim, non imperat. Magnæ autem Aduciæ argumentum est, quod sese cxemplar, quod imitentur, proponat. VERS. 17. «Ideo misi vobis Timotheum, qui est filius meus dilectus.» Quoniam vestri, 146 inquit, curam gero, non secus ac filiorum, misi vobis Timotheum. Ipse quidem venire volui, ut vos componerem: quia vero istuc fieri haud potuit, misi istum, qui est filius meus dilectus. Hoc autem dixit, partim ut monstret quanta eos charitate prosequatur, siquidem a Timotheo segregari sustinuerit propter ipsos: partim ut et veneratione dignus eis reddatur. Varia lectiones. σε ποθούμενα π. 88 ἴσ. νουθετών Ο. PATROL. GR. CXXIV. 89 φησίν m. 10 πολλοί μέν.

• Et fidelis in Domino.» Hoc est, non in rebus temporariis, sed in iis quæ ad Christum pertinent. Itaque et in iis quæ ad vos pertinent, Gdeliter ministrabit. • Qui vobis ad memoriam revocabit vias meas quæ sunt in Christo, quemadmodum ubique in omni Ecclesia doceo. › Non dixit, docebit, ne ægre ferant (Juvenis enim erat Timotheus) sed, ο Ad memoriam revocabit: quæ jam antea novistis, inquit, hæc renovabit in vobis. Vias autem dicit, prædicationis verbi dispensationem, regulas, consuetudines, leges divinas; qua scilicet ratione obambulem, quod non inflatus ut vos, neque hære. ses inducens et schismata. Quæ sunt in Christo dixit, hoc est, nibil bumani habentes, seul omnia secundum Christum, vel quæ Christi auxilio perfciuntur. Submonstrabit autem vobis, quomodo in omni Ecclesia doceam. Nihil enim novi dixi vobis, sed istorum eunes mecum sunt conscii. Itaque pudeat vos quod præter cæteras Ecclesias a viis meis descivistis. VERS. 18. Tanquam non venturus sim ad vos, sic inflati sunt quidam. › Cum dixisset, ‹ Misi › vobis c Timotheum: i me segniores redderentur, subdit: Etiamsi nunc non veniam, ac idcirco nonnullos absentia mea inflarit, veniam tamen. Indicat autem puerilem eorum mentem. Nam pueri, absente præceptore, incomposite se gerere solent. Quinam autem illi, qui inflati erant? Fornicatoris amici, qui et sapiens et dives erat: ac simpliciter omnes, qui ob hujusmodi efferebantur: qui, tanquam Paulus non esset qui ista argueret, superbiebant. VERS. 19. Veniam autem ad vos cito, si Dominus vcluerit.» Ilæc dejicientis superbos, adeoque sobrios reddentis verba sunt. Pulchre vero, ‹ Si Dominus voluerit. › Omnia namque illius nutu aguntur. VERS. 19, 20. ‹ Et cognoscam, non sermonem eorum, qui inflati sunt, sed virtutem. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute.» Quia eloquentiæ confidentes, Paulum ceu idiotain et indoctum aspernabantur: Videbo, inquit, non eloquentiam vestram (nam ea non est opus) sed virtutem qua signa edantur. Non enim per orationis elegantiam prædicatumn et coufirmatum est regnum Dei, 147 sed per signa quæ Spiritus virtute ac potentia eduntur. VERS. 21. • Quid vultis? in virga veniam ad vos, a: in charitate, et spiritu mansuetudinis?, Per virgam supplicium et pœnam intelligit. Ait itaque, Penes vos est, ut ego hoc vel illo modo veniam. Nam si desides fueritis deprehensi, veniam ad vos, et æque puniam atque Elymam. Sin sobrii fueritis, mansuetudinis spiritu utar. Est etenim et spiritus austeritatis et supplicii, verum a commodiore officio οι έρχομαι m.· ὑμᾶς m. 57 τῶν οὐρανῶν 0. Varia • Καὶ πιστὸν ἐν Κυρίῳ.» Τουτέστιν, οὐκ ἐν β:ατικοῖς, ἀλλ' ἐν τοῖς κατὰ Χριστὸν πράγμασιν. Ὥστε καὶ ἐν τοῖς καθ᾽ ὑμᾶς διακονήσει πιστῶς. • Ος ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου τὰς ἐν Χρι στῷ, καθὼς πανταχοῦ ἐν πάσῃ Ἐκκλησίᾳ διδάσκω.» Οὐκ εἶπε, Διδάξει, ἵνα μὴ δυσχεραίνωσι (νέος γὰρ ἦν ὁ Τιμόθεος), ἀλλ', Αναμνήσει.» "Α οἴδατε, φησί, ταῦτα ἀνανεώσεται ἐν ὑμῖν. Οδοὺς δὲ λέγει, τάς ἐν τῷ κηρύγματι οἰκονομίας, τους κανόνας, τὰ ἔθη, τοὺς νόμους τοὺς θείους· Πῶς περιπατῶ, ὅτι οὐ πεφυσιωμένος ὡς ὑμεῖς, οὐ διαιρέσεις εἰσάγων καὶ σχίσματα. Τὰς ἐν Χριστῷ δὲ εἶπε, τουτέστι, τὰς μηδὲν ἐχούσας ἀνθρώπινον, ἀλλὰ πάντα κατὰ Χρισ στὸν, ἢ καὶ κατορθουμένας ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ βοηθείᾳ. Υποδείξει δὲ ὑμῖν, καθὼς ἐν πάσῃ Εκκλησίᾳ διδάσκω. Οὐδὲν γὰρ καινὸν εἶπον ὑμῖν, ἀλλὰ πάντε; ταῦτά μοι συνίσασιν. Ωστε αἰσχύνθητε ὑμεῖς, παρά τάς λοιπάς Ἐκκλησίας τῶν ἡμῶν [f. ἐμ.] ὁδῶν ἀποσφαλέντες. • Ως μὴ ἐρχομένου δέ μου πρὸς ὑμᾶς, ἐφυσι θησάν τινες. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι • Έπεμψα δια μόθεον·, ἵνα μὴ ῥαθυμότεροι γένωνται, φησίν, ότι Εἰ καὶ νῦν οὐκ ἔρχομαι οι, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἀπουσία μου ἐφυσίωσέ τινας 8, ἀλλ᾽ οὖν ἐλεύσομαι. Δείχνυσ: δὲ αὐτῶν παιδικὴν τὴν διάνοιαν. Παίδων γὰρ τὸ, ἀπόντος τοῦ διδασκάλου, ἀτακτεῖν. Τίνες δὲ ἦσαν οἱ φυσιούμενοι; Οἱ περὶ τὸν πεπορνευκότα, δς καὶ σοφὸς ἦν καὶ πλούσιος· καὶ ἁπλῶς πάντες οἱ ἐπὶ τοῖς τοιούτοις επαιρόμενοι· οἳ καὶ, ὡς μὴ ὄντος Παύλου τοῦ ἐλέγχοντος, μέγα εφρόνουν. Ελεύσομαι δὲ ταχέως πρὸς ὑμᾶς, ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ.» Καταστέλλοντός ἐστι τὸ ῥῆμα τοῦτο, και νήφειν παρασκευάζοντος. Καλῶς δὲ προσέθηκε τὸ • Ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ.» Πάντα γὰρ τῷ ἐκείνου νεύ ματι οἱ ἄγονται. • Καὶ γνώσομαι οὐ τὸν λόγον τῶν πεφυσιωμένων, ἀλλὰ τὴν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ “, ἀλλ᾽ ἐν δυνάμει.» Ἐπειδὴ ἐπ᾿ εὐγλωττία θαῤῥοῦντες οὐ ἐξουθένουν τὸν Παῦλον ὡς ἰδιώτην, φησίν, ὅτι υψομαι, οὐ τὴν εὐγλωττίαν ὑμῶν· οὐδὲ γὰρ ταύτης χρεία· ἀλλὰ δυνάμεως τῇ, ἐν σημείοις. Οὐ γὰρ διὰ λόγου κομψοῦ ἐκηρύχθη ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ οι καὶ ἐβεβαιώθη, ἀλλὰ διὰ σημείων, τῇ δυνά μει τοῦ Πνεύματος γινομένων. • Τί θέλετε; ἐν ῥάβδῳ πρὸς ὑμᾶς ἔλθω, ἡ ἐν ἀγάπῃ, πνεύματί τε πραότητος;» 'Ράβδον λέγει τὴν κόλασιν, τὴν τιμωρίαν. Φησὶν οὖν, ὅτι Ὑμεῖς ἐστε κύριοι τοῦ καὶ οὕτως ἢ οὕτως ἐλθεῖν με· ἐὰν μὲν ῥαθυμῆτε, ἐλεύσομαι καὶ κολάσω, ὡς τὸν Ἑλύμαν ἐὰν δὲ νήψητε, τῷ πνεύματι τῆς πραότητος χρήσ σομαι. Ενι γὰρ καὶ πνεῦμα αυστηρότητος καὶ τιν μωρίας, ἀλλ' ἀπὸ τῶν χρηστοτέρων αὐτὸ καλεῖ· ὡς lectiones. να θελήματ. ο. οι τῶν οὐρανῶν ο. να φρονούντες 0. το ίσ. δύναμιν τήν ε

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. V. καὶ τὸν Θεὸν οἰκτίρμονα καὶ ἐλεήμονα φάμεν, ἀλλ' eum nominat: perinde ac Deum miseratorem et οὐ κολαστὴν, καίτοι γε καὶ τοῦτο ὄντα. • Ολως ἀκούεται ἐν ὑμῖν πορνεία, καὶ τοιαύτη πορνεία, ἥτις οὐδὲ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὀνομάζεται, ὥστε γυναῖκά τινα τοῦ πατρὸς ἔχειν.» Κοινὸν ποιεῖται πάντων τὸ ἔγκλημα, ἵνα μὴ ῥᾳθυμήσωσιν ὡς ἀλλό τριοι τοῦ πλημμελήματος, ἀλλὰ σπουδάσωσι τοῦτο διορθώσασθαι, ὡς κοινὸν ὄνειδος. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι Τολμᾶται, ἀλλ', ο Ολως ἀκούεται.» Εἰ δὲ τὸ ἀκούς - σθαι, ἀπηγορευμένον, πόσῳ μᾶλλον τὸ τολμᾶσθαι; Ἀλλὰ καὶ, ο Ἐν ὑμῖν, ο τοῖς τῶν πνευματικῶν μυστηρίων ἀξιωθεῖσι 98. Αὔξων δὲ τὸ ἔγκλημα, φησίν Οἷς οὐδὲ τοῖς ἔθνεσι. Καὶ οὐκ εἶπε, Γίνεται, ἀλλ', • Οὐδὲ ὀνομάζεται, ὥστε γυναῖκα τοῦ πατρός τινα ἔχειν.» Οὐκ εἶπε, Μητρυιάν, ἀλλὰ, ι Γυναῖκα τοῦ πατρός, ο ὥστε καιριώτερον πλῆξαι τῷ μνησθῆναι πατρός. Σεμνότερον δὲ εἶπε τὸ, «Έχειν.» Αἰσχυνό μενος τὸ τῆς πορνείας όνομα. • Καὶ ὑμεῖς πεφυσιωμένοι ἐστέ.» Ἐπὶ τῇ διδασκαλίᾳ τῇ παρ' ἐκείνου· σοφὸς γὰρ ἦν. Καὶ ἄρα σοφίαν· Οὐδαμοῦ ἐκεῖνον ἀξιοῖ λόγου, ὡς ἄτιμον, καὶ οὐδὲ ἄξιον ἐλθεῖν εἰς μέσον· τοῖς δὲ ἄλλοις διαλέ γεται ὡς περὶ κοινοῦ ἐγκλήματος. ο • Καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐπενθήσατε, ἵνα ἐξαρθῇ ἐκ μέσου ὑμῶν ὁ τὸ ἔργον τοῦτο ποιήσας.» Εδει, c φησί, πενθῆσαι, διότι εἰς τὸ κοινὸν τῆς Ἐκκλησίας Η διαβολή προεχώρησεν· ἔδει εύξασθαι καὶ κλοῦσαι, ὡς ἐπὶ νόσου καὶ λοιμοῦ. • "Ινα ἐξαρθῇ ἐξ ὑμῶν, τουτ ἐστιν, ἀποτμηθῇ ὡς κοινή βλάβη. Και οὐδὲ ἐνταῦθα τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ μέμνηται, ἀλλ᾽ εἶπεν· «Ο τὸ ἔργον τοῦτο ποιήσας.» • Ἐγὼ μὲν γὰρ ὡς ἀπὸν τῷ σώματι, παρὼν δὲ τῷ πνεύματι, ἤδη κέκρικα ώς παρών.» Ορα θυμόν· Οὐδὲ ἀναμεἶναι αὐτοῦ τὴν παρουσίαν ἀφίησιν, οὐδὲ ἐκδέξασθαι αὐτὸν, καὶ τότε δῆσαι, ἀλλ' ὡς λοιμὸν ἐπείγεται κατασχεῖν, πρὶν εἰς ὅλον τὸ σῶμα τῆς Εκκλησίας διαδοθῇ. • Παρὼν δὲ τῷ πνεύματι, ο ἔφη, κατεπείγων αὐτοὺς εἰς τὴν ἀπόφασιν, καὶ ἐκε φοβῶν, ὡς εἰδὼς τὰ ἐκεῖ κριθησόμενα, καὶ οὐκ ἀγmisericordem dicimus, non vindicem, scelerumve punitorem ac ultore:m, cum tamen etiam talis revera sit. CAPUT V. Ven. 1. • Omnino auditur inter vos fornicatio, ac talis fornicatio, qualis ne inter gentes quidem nominatur, ita ut uxorem patris sui quis habeat. › Communem omnium accusationem facit, ne desides sint, quasi a delicto alieni essent, sed conentur potius corrigere istud tanquam commune opprobrium, Et non dixit, audacter admittitur, sed, Omnino auditur. Quod si ut audiatur, interdictum est, quanto magis ut perpetretur? Præterea, ‹ Inter vos, › qui spiritualibus mysteriis donati estis. Amplificans autem accusationem, ‹ qualis, › inquit, ‹ ne inter gentes quidem.. Nec dixit, Admittitur, verum, Ne nominatur quidem, ut conjugem quisquam patris sui habeat.» Non dixit, novercam, seul, • Uxorem patris, › ut eo acrius feriat, dum ‹ patris › meminit. Honestius autem dixit, ο Habeat, fornicationis nomen verecunde fugiens. VERS. 2. Et vos inflati estis. › Ob doctrinam ejus sapiens enim erat. Observa autem ejus prudentiam. Nusquam illum sermone dignatur, tanquam ignominiosum et indignum qui in medium prodeat; sed cum aliis, ceu de communi delicto et culpa lo - quitur. • Nec luxistis potius, ut e medio vestri tolleretur, qui hoc opus fecit.» Debebatis, inquit, lugere, quoniam in communem Ecclesiam calumnia pervenit, Conveniebat etiam ut oraretis et ploraretis tanquanı super morbo et peste, ‹ut tolleretir e vobis, › hoc est resecaretur ceu publica noxa. Neque hic nominis ejus meminit, verum dixit, «Qui opus hoc fecit.» VERS. 5. • Ego sane tanquam absens corpore præsens autein spiritu, jam judicavi ceu præsens, › Vide ejus indignationem: neque præsentiam suam exspectare sinit, neque ipsum præstolari, ut i tum vinciat, cæterum tanquam pestem comprimere festinat priusquam in totum Ecclesiæ corpus disseminetur. • Præsens autem spiritu, o dixit, ut conpellat eos ad sententiam ferendam, 148 atque νοήσων διὰ τοῦ Πνεύματος, ἤτοι τοῦ διορατικοῦ perterrefacial, ut qui sciat quæ illic judicaturi sint, χαρίσματος, δ' ἂν πράξωσι. Λέγων δὲ, καὶ ὅτι «"Ηδη κέκρικα ὡς παρών, ο οὐκ ἀφίησιν αὐτοὺς ἑτερόν τι ἐννοῆσαι. Ἐγὼ γὰρ, φησίν, ἐξήνεγκα τὴν ἀπόφασιν, καὶ οὐδὲν ἕτερον δεῖ γενέσθαι. • Τὸν οὕτω τοῦτο κατεργασάμενον, ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύματος.» "Ινα μή δόξῃ αὐθάδης, καὶ αὐτοὺς προσλαμβάνει κοινωνούς, «Συναχθέντων» γὰρ ὑμῶν,» φησίν, ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ τουτέστιν. Ἵνα μὴ κατὰ ἀνθρωπίνην προ[σ]ληψιν ή nec ignoret per Spiritum, id est per donum perspicacitatis, quidnam agant. Quod autem ait: c Jam judicavi, tanquam præsens, non permittit eis ul aliud quidquam cogitent. Nam ego, inquit, sententiam tuli, et nil-aliud oportet fieri. Vers. 4. ‹ Eum qui sic istud operatus est, in nomine Domini nostri Jesu Christi, congregatis vobis, et meo spiritu. › Ne videatur arrogans, cos assumit consortes, «Congregatis vobis, inquiens, e in nonine Christi, hoc est ut conventus non fiat humano quopiam affectu, sed secundum Deum: ut Varia lectiones. σὲ ἐν ὑμῖν τοῖς μυστηρίων ἀξιωθεῖσι τοῖς πνευματικοῖς ο.

Christus ipse vos congreget, pre quo etiam convenitis. Præfecit autem ipsis suum etiam spiritum, ne ipsum venia dignentur, sed recte judicent, æque ac si ipse præsto esset. VERS. 5. • Cum virtute Donini nostri Jesu Christi, tradere talem Satanæ. › lloc est, vel quod Christus talem vobis dare queat gratiam, qua diabolo illum tradere possitis: vel quod et ipse vobiscum adversus istam suffragium ferat. Nec dixit, Dedere, sed, «tradere,» subaperiens ei resipiscentiæ januas. Neque nominis ejus rursus meminit, sed ‹ talem, › dicit. « ‹ In interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini Jesu.» Hoc est, ut morbo ipsum maceret. Cum enim a corporis voluptate cupiditates oria tur, corpus puniri vult, ut spiritus, id est anima, servetur: non quasi ista sola servaretur, sed quasi hoc concesso, quod ea servata, corpus etiam servabitur. Quidam vero spiritum, donum spirituale appellant, nimirum ut salvum ei servetur, nec ab eo ccu ex impio discedat. Hoc enim curam gerentis potius est, quam punientis. Pulchre autem diei illius meminit, ut et illi sibi metuentes, medicinam afferant, et ille itidem hanc recipiat. Metan autem diabolo statuit, æque atque in Jobo, ut corpus tantum, non autem animam attingat. 62$ σύναξις γένηται, ἀλλὰ κατὰ Θεόν· ἵνα αὐτὸς ὁ Χρι στὸς συνάξῃ ὑμᾶς, ὑπὲρ οὗ καὶ συνέρχεσθε. Επι έστησε δὲ αὐτοῖς καὶ τὸ αὐτοῦ πνεῦμα, ἵνα μὴ συγ γνώμης αὐτὸν ἀξιώσωσιν, ἀλλ᾽ ὀρθῶς κρίνωσιν, ὡς καὶ αὐτοῦ παρόντος. • Σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, παραδοῦναι τὴν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ.» Τουτέστιν, ἢ ὅτι Ὁ Χριστὸς δύναται τοιαύτην ὑμῖν χάριν δοῦναι, ὥστε δύνασθαι τῷ διαβόλῳ παραδιδόνα:· ἢ ὅτι Καὶ αὐτὸς μεθ᾽ ὑμῶν κατ' αὑτοῦ φέρει τὴν ψῆφον. Καὶ οὐκ εἶπεν, Εκδοῦναι, ἀλλὰ, ο Παραδοῦναι, ο ύπο ανοίγων αὐτῷ τὰς τῆς μετανοίας θύρας. Καὶ οὐδὲ πάλιν ὀνόματος μέμνηται, ἀλλά, «Τὸν τοιοῦτον,» λέγει. • Εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθή ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ.» Τουτέστιν, ἵνα νόσῳ αὐτὸν τήξη. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκ τῆς σωματικής τρυφῆς αἱ ἐπιθυμίαι, τὸ σῶμα κολασθῆναι βούλεται, ἵνα τὸ πνεῦμα, τουτέστιν, ἡ ψυχή, σωθῇ· οὐχ ὡς ταύτης σωζομένης μόνης, ἀλλ' ὡς ὡμολογημένου τούτου, ὅτι ταύτης σωζομένης, καὶ τὸ σῶμα σωθή. σεται. Τινὲς δέ φασι πνεῦμα, τὸ χάρισμα, ἵνα σῶν τηρηθῇ αὐτῷ, καὶ μὴ ἀναχωρήσῃ ὡς ἐξ ἀσεβοῦς· τοῦτο δὲ κηδομένου μᾶλλον ἢ τιμωρουμένου ἐστί. Καλῶς δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἀνεμνήσθη *, ἵνα καὶ ἐκεῖνοι δείσαντες, τὴν ἰατρείαν ἀπενέγκωσιν καὶ ἐκεῖνος ὡσαύτως ταύτην δέξηται. Ορον δὲ τίτ θησι τῷ διαβόλῳ, καθάπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ τοῦ σώματος ἅψασθαι, ἀλλὰ μὴ καὶ τῆς ψυχῆς. • Οὐ καλὸν τὸ καύχημα ὑμῶν. ὁ Αἰνίττεται ὅτι αὐτοὶ οὐκ εἴασαν αὐτὸν μετανοῆσαι, καυχώμενοι εἰς αὐτόν. Καὶ γὰρ εἷς τῶν παρ' αὐτοὺς • σοφῶν ἦν οὗτος. VERS. 6. • Non bona est gloriatio vestra.» Supindicat, quod ipsi non permiserint eum resipiscere, " gloriantes ejus nomine. Nam unus ex Corinthiorum sapientibus erat. • Nescitis quod modicum fermenti totam massam fermentat?» El vestri, inquit, non illius tantummodo curam habeo. Nam malum neglectum, reliquum Ecclesiæ corpus vastare potest. Ut enim fermentum, modicum cum sit, totam massam fermentat, ac in seipsum alterat, sic et hujus peccatum ad sese plerosque alios attrahet. • Οὐκ οἴδατε ὅτι μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοῖ;» Καὶ ὑμῶν, φησὶν, οὐκ ἐκείνου μόνου κήδομαι. Καὶ γὰρ ἀμελούμενον τὸ κακὸν δύναται καὶ τὸ λοιπὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας λυμήνασθαι. Ωσπερ γὰρ ἡ ζύμη μικρὰ οὖσα, τὸ φύραμα πᾶν ' ζυμοὶ καὶ πρὸς ἑαυτὴν μεταβάλλει· οὕτω καὶ ἡ τούτου ἀμορ τία πρὸς ἑαυτὴν πολλοὺς ἐπισπάσεται. • Εκκαθάρατε οὖν τὴν παλαιὰν ζύμην, ἵνα ἦτε νέον φύραμα, καθώς ἐστε ἄζυμοι.» Τουτέσι:, Τὸν πόρνον τοῦτον ἐκβάλετε, μᾶλλον δὲ καὶ ἄλλους και κούς. Παλαιὰν γὰρ ζύμην πᾶσαν κακίαν φησί. Καὶ VERS. 7. • Expurgate itaque vetus fermentumn, ut sitis nova conspersio, quemadinodum estis 149 azymi.» Hoc est, fornicatorem istum ejicite, ino et alios qui mali sunt. Vetus enim fermentum omnis generis vitia nominat. Et non dixit, Purgate, sed, οὐκ εἶπε, Καθάρατε, ἀλλὰ, «Εκκαθάρατε, τους • Expurgate, a hoc est summa diligentia purgate, ut sitis nova massa, quæ non sit vitiis mista. • Quemadmodum estis, s hoc est, sicuti decet vos esse, sime fermento, id est vetere malitia, quæ acclosa est, et mordicans per pœnitentiam. Etenim Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus. › Quia azymorum, meminit, quæ Paschatis tempore edebantur, simulatque per allegoriam quid sint azyma explicavit, nimirum affectio vitiis non contaminata; nunc allegorice interpretatur ἐστι, Μετὰ ἀκριβείας καθάρατε, ἵνα νέον φύραμα καὶ ἀμιγὲς κακίας ἦτε. «Καθώς ἐστε, ἡ ἀντὶ τοῦ, Καθὼς πρέπει εἶναι ὑμᾶς, χωρὶς ζύμης, τουτέστι, τῆς παλαιᾶς κακίας, καὶ ὀξώδους, καὶ δακνούσης τῇ μεταμελεία. • Καὶ γὰρ τὸ Πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χρισ στός.» Επειδὴ ἀζύμων ἐμνήσθη, ταῦτα δὲ ἐν τῷ Πάσχα ἠσθίοντο, ἀλληγορήσας τὰ ἄζυμα τί εἰσιν, ὅτι ἡ διάθεσις ἡ ἀμιγής κακίας, νῦν ἀλληγορεῖ καὶ τὸ Πάσχα, καί φησιν, ὅτι Ὁ Χριστός ἐστιν ἡμῶν τὸ Varia lectiones. ο • διδόνα: 0. 1 βούλεσθαι Ο. ' τοῦ σώματος καὶ τῆς τρ. ο. • ἀνέμνησεν ο.· ἐπενέγκωσι m. * παρ' αὐτοῖς m. • ὅλον ο. ' μαρτυρεί ο.

EXPOSITIO IN EPIST. 1 AD COR. CAP. V. Πάσχα, τυθεὶς ὑπὲρ ἡμῶν. Οφείλομεν οὖν τὰ ἄζυμα, quid sit Pascha, Christus, inquiens, Pascha nostrum τουτέστι, τὴν ἀπὸ πάσης κακίας καθαρότητα περ ριέπειν. • Ὥστε ἑορτάζωμεν, μὴ ἐν ζύμῃ παλαιᾷ, μηδὲ ἐν ζύμῃ κακίας καὶ πονηρίας.» Δείκνυσιν ὅτι πᾶς ὁ χρόνος, ἑορτῆς ἐστι καιρὸς τοῖς Χριστιανοῖς, διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν δοθέντων αὐτοῖς ἀγαθῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος γέγονε, καὶ ἐτύθη, ἵνα σὲ ἑορτάζειν ποιήσῃ· οὐκ ἐν ζύμῃ τοῦ παλαιοῦ ᾿Αδάμ, οὐδὲ ἐν βίῳ κακίας πλήρει, μᾶλλον δὲ δ χεῖρον, πονηρίας. Κακὸς μὲν γὰρ, πᾶς ὁ τὸ κακὸν πράττων· πονηρὸς δὲ, ὁ καὶ μετὰ βαθυτάτου καὶ δολερᾶς • γνώμης. • Αλλ' ἐν ἀζύμοις ειλικρινείας καὶ ἀληθείας.» Τουτέστιν, ἐν βίῳ εἰλικρινεί, ήτοι καθαρῷ, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς κακίας· καὶ ἀληθεῖ, τουτέστιν, ἀνυποκρίτῳ, ἀδόλῳ, πρὸς ἀντιδιαστολήν τῆς πονηρίας. "Η τό, ο Αληθείας, ο δύναται νοῆσαι, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν παλαιῶν τύπων, οἵτινες οὐκ ἦσαν ἀλήθεια. Βούλεται γὰρ τὸν Χριστιανὸν, καὶ τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ τύπων ὑπέρτερον εἶναι. Η ειλικρίνειαν μὲν, τὴν καθαρότητα, ἢ διὰ τῆς πράξεως γίνεται ἀλήθειαν δὲ, τὴν θεωρίαν. Έγραψα ὑμῖν ἐν τῇ Ἐπιστολῇ, μὴ συναναμίγνυσθαι πόρνοις.» Εν ποίᾳ Ἐπιστολῇ; Ἐν αὐτῇ ταύτῃ. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ἀνωτέρω, ὅτι ο Εκκα θάρατε τὴν παλαιὰν ζύμην,» τὸν πεπορνευκότα, ὡς δεδήλωται, αινιττόμενος, δι' οὗ ἐδηλοῦτο τὸ μὴ συν αναμίγνυσθαι πόρνοις· ἴσως ὑπενόησαν ἂν ὅτι πάνω α των τῶν πόρνων καὶ τῶν παρ' Έλλησι χωρίζεσθαι δεῖ. Ερμηνεύει τοίνυν περὶ ποίων παρήγγειλε. • Καὶ οὐ πάντως τοῖς πόρνοις τοῦ κόσμου τούτου, ἢ τοῖς πλεονέκταις, ἢ ἅρπαξιν, ἢ εἰδωλολάτραις· ἐπεὶ ὀφείλετε ἄρα ἐκ τοῦ κόσμου ἐξελθεῖν.» Τό, «Πάντως, ο ὡς ἐπὶ ὡμολογημένου τέθεικε πράγμα τος. Η σύνταξις δὲ τοῦ λόγου τοιαύτη· Καὶ πάντως οὐ τοῖς πόρνοις τοῦ κόσμου συναναμίγνυσθαι ἐχώ λυσα, τουτέστι, τοῖς τῶν Ἑλλήνων· ἐπεὶ ἑτέραν οικουμένην ὀφείλετε ζητῆσαι. Πῶς γὰρ δυνατόν, ἐν τῇ αὐτῇ πόλει πλειόνων ὄντων τῶν Ἑλλήνων, μὴ συναναμίγνυσθαι τοῖς τοιούτοις "; est, pro nobis mactatus. Debemus igitur azyma, id est omnem ab omnibus vitiis puritatem amplecti. VERS. 8. • Ferias itaque celebremnus, non in fermento veteri, neque in fermento malitia, et versutiæ. › Ostendit quod omne tempus ſeriarum sit occasio et opportunitas Christianis, propter excellentiam traditorum illis bonorum. Ob eam enim causam homo factus et occisus est Filius Dei, ut te feriari faceret: non in fermento veteris Adami, neque in vita vitiis plena, vel, quod pejus est versutia. Malus enim est, quisquis male agit: versutus autem, qui et cum profunditate ac dolosa mente male agit. • Sed in azymis sinceritatis et veritatis.» Hoc est, in vita sincera sive pura, ut opponatur malitiae: et vera, hoc est, hypocrisi ac dolo vacante, ut versutia opponatur. Vel veritatem, intelligere poteris ad discrimen veterum figurarum, quæ non fuerunt veritas. Vult enim Christianum veteribus Oguris superiorem esse. Vel sinceritatem accipies pro puritate quæ per opera fit: veritatem autem, pro contemplatione. › VERS. 9. «Scripsi vobis in Epistola, ne comnisceremini fornicatoribus. In qua Epistola? In hac ipsa. Cum enin supra dixisset, Expurgate vetus fermentum,» fornicatorem, ut supra dictum est, subinnuens, unde perspicuum fecit, quod fornicatoribus commisceri non oportet; suspicati essent fortasse ab omnibus fornicatoribus, ab iis etianı qui apud Græcos essent, recedendum esse. Interpretatur igitur qualibus præcepit. • Νυνὶ δὲ ἔγραψα ὑμῖν μή συναναμίγνυσθαι, ἐάν τις ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος ᾗ πόρνος, ἢ πλεονέκτης, ἢ εἰδωλολάτρης, ή λοίδορος, ἢ μέθυσος, ἢ ἅρπαξ, τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν.» Ορᾷς, ὅτι οὐχ εἷς μόνος ἦν πόρνος, ἀλλὰ καὶ ἕτεροι, καὶ ἐν διαφόροις και κίαις. Καὶ πῶς ἀδελφὸς ὤν, ειδωλολάτρης είναι δύναται; Ὥσπερ ἐπὶ τῶν Σαμαρειτών συνέβη ποτέ, οἱ ἐξ ἡμισείας ηὐσέβουν οὕτω καὶ ἐν τούτοις, τινὲς τῶν εἰδώλων είχοντο εἴτι 10. "Αλλως τε καὶ προκαταβάλλεται τὸν περὶ τῶν τὰ εἰδωλόθυτα ἐσθιόντων λόγον. Καλῶς δὲ εἶπε τη, ο Αδελφός όνομαζόμενος.» Ονομα γὰρ μόνον ἀδελφοῦ ἔχει, οὐκ Varia βαθύτητος καὶ πονηρᾶς γν. ο. ' πόρνος; Ο. VERS. 10. «Εt non omnino fornicatoribus mundi bujus, aut avaris, aut rapacibus, aut idolorum cultoribus: alioqui debueratis ex hoc mundo exiisse. › • Omnino, tanquam de re confessa ac manifesta posuit. Ilæc vero hujus orationis est constructio: Et omnino non prohibui ne cum mundi fornicatoribus conversaremini, hoc est, Gracis: alioquin alium terrarum orbem quærere oporteret. Qui enim fieri potest; 150 cum in una eademque urbe plu res sint Græci et peccatores, ut non commisceamini talibus? VERS. 11. • Nunc autern scripsi vobis, non commisceri, si is qui frater nominatur, sit fornicator, aut avarus, aut idolorum cultor, aut conviciator, aut ebriosus, aut rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere.» Vides non unicum solummodo scortatorem fuisse, sed diversos, idque in variis sceleribns. At quomodo is qui frater est, idolorum cultor esse potest? Quemadmodum in Samaritanis olin contigit, qui ex dimidia parte pii essent, Deique cultores videbantur: sic apud istos accidit. Ex his enim nonnulli idolis detinebantur adhuc. Præterea viam præstruit sermoni, quem de iis, qui idolis lectiones. 10 ἔτι in.

immolata edebant, habiturus est. Pulchre autem ἔστι δὲ τῇ ἀληθείᾳ, πᾶς ὁ τοῖς ἀπηριθμημένοις ενα οχος. Τὸ δὲ, «"Η πόρνος, ο δύναται μὲν καὶ ὡς δια ζευκτικός σύνδεσμος νοηθήναι, καθὼς καὶ τὰ ἑξῆς δύναται δὲ καὶ ὡς ῥῆμα, ἀντὶ τοῦ, Ἐάν τις ἀδελφὸ όνομαζόμενος ᾖ, τουτέστιν, ὑπάρχῃ πόρνος, καὶ τὰ ἑξῆς, τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν, ἵνα γνοὺς ὅτι βδέλυγμά ἐστι διὰ τὴν κακίαν, ἀπόσχηται ταύτης. Cum tali ne cibus quidem sumendus, ut agnoscens dixit, Qui frater nominatur. Siquidem nomen tantummodo fratris habet, revera autem frater non est, quisquis enumeratis vitiis obnoxius est. Quod inquit, ᾗ πόρνος, polest per conjunctionem disjunctivam intelligi, perinde ac sequentia. Potest etiam ut verbum accipi pro eo quod est, Si quis frater nominatus, ‹ sit, hoc est, exsistat fornicator, etc. se abominationem esse propter scelus, ab eo abstineat. VERS. 12. Quid enim mihi de iis qui foris sunt judicare?, Eos qui foris sunt, Græcos sive Gentiles nominat: qui intus, Christianos. Nulla mihi, inqu., cura de iis qui foris sunt.: tantum enim est quod ait, Extra neas leges sunt. Supervacaneum itaque foret legem sancire iis qui extra Christi regiam et aulam agunt. Quæcunque enim lex loquitur, iis, qui sunt in lege, loquitur. Vers. 12, 13. ‹ Nonne de iis qui intus sunt, vus judicatis? Eos vero qui foris sunt, Deus judicabit. › Nonnulli particulam οὐχὶ, id est, nonne, puncto interstinguunt deinde ab alio principio sine interrogatione legunt: ‹ De iis qui intus sunt, vos judicatis. › Cum enim supra dixisset: ‹ Quid enim mihi dle iis qui foris sunt, judicare?, subintulit, Non: quasi dicat, Mea nihil refert illes judicare. Quidam vero junctim cum interrogatione legunt:. Nonne de iis qui iutus sunt, vos judicatis?, hoc est, Nonne Christiani a vobis judicandi sunt? Eos vero qui foris sunt, horribilior judex excipiet. Proinde, si a volis, qui intus suut, judicantur, Dei judicium, quod terribilius est, evadent. • Auferte malum ex vobis ipsis ". > Meminit Scripturæ loci in Veteri Testamento, ut commonstret quod jam olim legislatori placuerit, ut scelerati xscinderentur. Quod ait, «Ex vobis ipsis,» ostendit quod impii sublatio ipsis majori erit emolumento. 151 CAPUT VI. «Τί γάρ μοι καὶ τοὺς ἔξω κρίνειν;» Εξω τοὺς Ἕλληνας ὀνομάζει· ἔσω δὲ, τοὺς Χριστιανούς. Οὐδ εἰς μοι, φησί, λόγος πρὸς τοὺς ἔξω· αὐτὸ γὰρ τοῦτο, ἔξω τῶν ἐμῶν νόμων εἰσί. Περιττὸν οὖν τὰ προστά γματα τοῦ Θεοῦ 11 τιθέναι τοῖς ἔξω τῆς Χριστοῦ αὐτ λῆς· ὅσα γὰρ ὁ νόμος λαλεῖ, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεί. • Οὐχὶ τοὺς ἔσω ὑμεῖς κρίνετε; Τοὺς δὲ ἔξω, ο Θεός κρινεί.» Τινὲς εἰς τὸ, ο Ούχ, ο στίζουσιν· εἶτα ἀπ' ἄλλης ἀρχῆς ἀναγινώσκουσι χωρὶς ἐρωτή. σεως· «Τοὺς ἔσω ὑμεῖς κρίνετε. › Εἰπὼν γὰρ ἄνω, ὅτι «Τί μοι τοὺς ἔξω κρίνειν; ν ἐπήγαγεν, ὅτι «Ουχί, ἀντὶ τοῦ, Οὐκ ἔστι μοι τὸ κρίνειν ἐκείνους. Τινὲς δὲ συναπτῶς καὶ ἐρωτηματικῶς ἀναγινώσκουσιν· «Οὐχὶ τοὺς ἔσω ὑμεῖς κρίνετε; • Ἀντὶ τοῦ, Οὐχὶ τοὺς Χριστιανοὺς ὀφείλετε ὑμεῖς κρίνειν; Τοὺς δὲ ἔξω ὁ Θεὸς φοβερώτερος δικαστής παραλήψεται. Ὥστε, εἰ παρ' ὑμῖν οἱ ἔσω κρίνονται, ἐκφεύξονται τὴν φοβε ρωτέραν κρίσιν τοῦ Θεοῦ. • Καὶ ἐξαρεῖτε τὸν 13 πονηρὸν ἐξ ὑμῶν αὐτῶν.» Εμνημόνευσε ῥήσεως ἐν τῇ Παλαιᾷ κειμένης, ἵνα δείξῃ ὅτι καὶ ἄνωθεν ἐδόκει τῷ νομοθέτῃ τοὺς πονηροὺς ἐκτέμνεσθαι. Τὸ δὲ, «Ἐξ ὑμῶν αὐτῶν, ο δείκνυο σιν ὅτι μᾶλλον αὐτῶν ὠφέλειά ἐστιν ἡ ἔξαρσις τοῦ πονηροῦ. • Τολμᾷ τις ὑμῶν πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ πρᾶγμα ἔχων, κρίνεσθαι ἐπὶ τῶν ἀδίκων, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν ἁγίων; › Πολλοί χρηματικὰς δίκας ἔχοντες, ἐκρίνοντο παρὰ τοῖς Ἕλλησι δικασταίς, ἅτε νομομα θέσι. Τοῦτο τοίνυν διορθοῦται παρεμπεσὸν εἰς τὸ VERS. 1. ' Audet aliquis vestrum, habens negoείναι adversus fratrem suum, judicari apud injustos, et non apud sanctos? › Plerique in pecuniariis causis dissidentes, apud Græcos judices contendebant, utpote legum peritos. Hoc igitur nunc corrigit, quod obiter in medium incidit. Postquam enim mentionem μέσον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐμνήσθη πλεονεκτῶν, εὐθὺς ἔζεσε fecit avarorum, actutum efferbuit præ eorum cura qui talia patrarant. Intuere autem quomodo statim ab initio indignationem suam ostendat, audaciam appellans rem istam ac prævaricationem. Non autem dixit, Apud infideles, sed, «Apud injustos.» Cum enim is qui litigat, justum assequi laborat, ostendit eos istud haud consecutos. Injusti enim sunt, inquit, judices Græci: qui igitur tibi juste judicabunt? Sanctos autem fideles appellat, ex ipsis nominibus differentiam demonstrans; illi namque injusti sunt, isti vero sancti. VERS. 2. • Au nescitis quod sancti mundum ju- - Rom. 11, 19. Deut. xi, 5. 35 Χριστοῦ 11. 13 το 0. 13 δικάζοντες 0. τῇ περὶ τῶν ἁμαρτανόντων τὰ τοιαῦτα φροντίδι. Καὶ ὅρα, ὅπως θυμὲν ἐνδείκνυται ἐξ ἀρχῆς, καὶ τόλμαν καλεῖ τὸ πρᾶγμα καὶ παρανομίαν. Οὐκ εἶπε δὲ, Ἐπὶ τῶν ἀπίστων, ἀλλ', ι Ἐπὶ τῶν ἀδίκων.» Ἐπειδὴ γὰρ ὁ δικαζόμενος, τοῦ δικαίου τυχεῖν βού λεται, δείκνυσιν αὐτοὺς τούτου οὐ τυγχάνοντας. "Αδ:- και γάρ, φησίν, εἰσὶν οἱ κρίνοντες 18 Έλληνες· πῶς οὖν σοι δικαίως κρινοῦσιν; ᾿Αγίους δὲ, τοὺς πιστούς φησιν, ἐξ αὐτῶν τῶν ὀνομάτων δεικνὺς τὴν διαφοράν οἱ μὲν γὰρ ἄδικοί εἰσιν, οἱ δὲ ἅγιο:. • Η οὐκ οἴδατε [ικίη. Οὐκ οἴδατε ὅτι] οἱ ἅγιοι τὸν Varia lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. VI. κόσμον κρινοῦσιν; ι Ἐπειδὴ οἱ πιστοὶ ἰδιῶται ὄντες dicabunt?» Quia fideles, utpote indocti, ad litem οὐκ ἀξιόπιστοι ἐδόκουν πρὸς τὸ τεμεῖν “ὑπόθεσιν, ἀξιοπίστους αὐτοὺς ποιεῖ 18, πρῶτον μὲν ἁγίους και λέτας, εἶτα εἰπὼν, ὅτι τὸν κόσμον κρινοῦσιν· οὐκ αὐτοὶ καθήμενοι καὶ δικάζοντες (ὁ γὰρ Κύριος κρι νεί), ἀλλὰ κατακρινοῦσιν. "Οταν γὰρ ὁμοιοπαθείς ὄντες, εὑρεθῶσιν αὐτοὶ μὲν πιστεύσαντες, ἐκεῖνοι δὲ ἀπιστήσαντες, οὐ κατάκρισις τοῦτο τῶν ἀπίστων; • Καὶ εἰ ἐν ὑμῖν κρίνεται ὁ κόσμος, ἀνάξιοί ἐστε κριτηρίων ἐλαχίστων; › Ορα, οὐκ εἶπεν, ὅτι Ὑφ' ὑμῶν κρίνεται, ἀλλ', ε Ἐν ὑμῖν· ν τουτέστιν, Ὑπὸ τοῦ Θεοῦ μὲν κρίνεται, ἐν ὑμῖν δὲ κατακρίνεται, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῷ ὑμᾶς ὑπόδειγμα εἶναι πιστεύσαντης. Τὸ δὲ, ο 'Ανάξιοί έστε κριτηρίων ἐλαχίστων,» τοιοῦτον ἔχει νοῦν. Ἐπειδὴ γὰρ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ὑπὸ τῶν ἔσω κρινομένους αἰσχύνεσθαι, τοὐναντίον μὲν οὖν ἔστιν αἰσχύνη, φησίν, ὅταν ὑπὸ τῶν ἔξωθεν κρίσ νεσθε. Ἐκεῖνα γάρ ἐστιν ἐλάχιστα δικαστήρια, οὐ τὰ ἔσω. • Οὐκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; Μήτοιγε [vulg. μήτιγε] βιωτικά; ο Αγγέλους τοὺς δαίμονάς φησι Καὶ τούτους οὖν κατακρινοῦμεν, ὅταν οἱ ἐν σαρκὶ ἡμεῖς, τῶν ἀσωμάτων αὐτῶν πλέον εὑρεθῶμεν ἔχοντες. • Βιωτικὰ μὲν οὖν κριτήρια ἐὰν ἔχητε, τοὺς ἐξου θενημένους ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, τούτους καθίζετε. Πρὸς ἐντροπὴν ὑμῖν λέγω· οὕτως οὐκ ἔνι ἐν ὑμῖν σοφὸς οὐδὲ εἷς, ὃς δυνήσεται διακρῖναι ἀνὰ μέσον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ;» Ἐκ περιουσίας βουλόμενος ἀποστῆσαι αὐτοὺς τῶν ἔξω δικαστηρίων, φησὶν, ὅτι Ισως εἴποι τις ἂν, ὅτι οὐκ ἔνι σοφός τις ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὁ διακρῖναι δυνάμενος. Εἰ γὰρ κατὰ τὸν ὑμῶν λόγον οὐκ ἔνι σοφὸς, τοὺς ἐξουθενημένους μᾶλλον δικαστὰς καθίζετε, ἢ τοὺς ἀπίστους. Τοῦτο δὲ εἶπον πρὸς ἐντροπὴν ὑμῶν, συντρέχων τῇ ψευδεί προφάσει ὑμῶν, ἐπεὶ ἄρα τοσαύτη σπάνις ἐστὶ σοφῶν παρ' ὑμῖν, ὥστε τοὺς εὐτελεῖς καὶ ἰδιωτικωτέρους κρίνειν. Τό, • Αδελφοῦ δὲ αὐτοῦ,» προσέθηκε, σημαίνων ὅτι ὅτε 10 πρὸς τὸν ἀδελφόν ἐστιν ἡ δίκη, οὐδὲ πολλῆς χρεία ποικιλίας καὶ γνώσεως, ἅτε τῆς ἀδελφικῆς διαθέσεως πολλὰ συνεργούσης πρὸς λύσιν τῆς φι λονεικίας. ς • ᾿Αλλὰ ἀδελφὸς μετὰ ἀδελφοῦ κρίνεται, καὶ τοῦτο ἐπὶ ἀπίστων; › Διπλοῦν τὸ κακόν, ὅτι τε πρὸς ἀδελ τὸν ἡ κρίσις, καὶ ὅτι ἐπὶ ἀπίστων. • Ηδη μὲν οὖν ὅλως ἥττημα ἐν ὑμῖν ἐστιν, ὅτι κρίματα έχετε μεθ᾿ ἑαυτῶν.» Πρότερον ἀνεῖλε τὸ κρίνεσθαι παρὰ τοῖς ἀπίστοις· νυνὶ δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ὅλως κρίνεσθαι ἀναιρεί, λέγων, ὅτι 4 "Ολως ήττημα·, τουτέστι, Κατάκρισις, αἰσχύνη ὅτι ὅλως ἔχετε κρίσ ματα, τουτέστι, δίκας μετ' ἀλλήλων· τοῦτο γὰρ ἐστι τό, ο Μεθ᾿ ἑαυτῶν.» Εμφαντικῶς δὲ τοῦτο εἶπεν· ἑαυτοὺς γὰρ ὀφείλομεν λογίζεσθαι οἱ Χριστιανοί τοὺς [ὡ;] ἀδελφούς. dirimendam non videbantur idonei, auctoritatem illis conciliat: primum quidem sanctos appellando, deinde afirmando quod mundum sunt judicaturi: non ipsi quidem sedentes ac sententiam proferentes (Dominus enim judicabit) verum condemnabunt. Cum enim ipsi, qui similibus affectionibus obnoxii erant, inventi fuerint fideles, illi vero infideles, nonne hoc condemnatio est infidelium? Quod si in vobis judicatur mundus, indigni estis judiciis minimis? Observa quod non dixerit, a vobis judicatur, sed, • In vobis:» hoc est, Deo quidem judicatur, in volis autem condemnatur, pro, ex hoc quod vos credentes iis eratis pro exemplo. Quod autem ait, Indigni estis judiciis minimis, › hujusmodi sensum habet. Cum enim verisimile esset ipsos ab iis qui intus erant judicatos pudeferi; e diverso, inquit, contumeliam retuleritis, si ab illis qui foris sunt, hoc est, ab infidelibus judicemini. Minima enim sunt illa tribunalia; quæ intus sunt non item. VERS. 3. • Nescitis quod angelos judicabimus? quanto magis sæcularia?, Angelos denones appellat, quos condemnabimus, quando nos carne vestiti, incorporeis istis substantiis excellentiores fuerimus reperti. VERS. 4, 5. «Judicia igitur de rebus temporariis si habeatis, qui in Ecclesia contempti sunt, eos constituite. Ad verecundiam vestram dico: Sic non est inter vos quisquam, qui possit judicare inter fratrem suum?» Ab exoticis judiciis eos revocare volens, ex abundanti adjicit: Forsan dixerit quispiamn, quod non sit sapiens 152 in Ecclesia, qui dijudicare possit. Si enim secundum vestram existimationem non est sapiens, contemptos potius judices constituite, quam infideles. Istud autem dixi, ad verecundiam vestram, inani vestrae pratextui consentiens: quandoquidem tanta est rarilas sapientum apud vos, ut viles et indoctiores judicium exerceant. • Fratrem suum, adjecit, indicans quod si quando adversus fratrem sit çontentio, varia rerum cognitione non est opus, alectione nimirum fraterna ad litis solutionem cooperante. VERS. 6. Sed frater cum fratre judicio contendit, et hoc apud infideles?, Duplex malum, et quod erga fratrem sit judicium, et quod apud infideles. VERS. 7. Jam quidem omnino delictum est in vobis, quoniam judicia habetis inter vosmetipsos. > Antea boc sustulit, quod judicarentur apud infideles nunc autem ipsam omnino disceptationem tollit, inquiens • Omnino est delictum, id est, condemnatio et pudor, quoniam omnino habetis judicia, hoc est, causas judiciarias inter vos iuvicem, hoc enim est quod ait, ‹ Inter vosmetipsos. › Emphatice vero hoc dixit. Nos enim Christiani fratres nostros nosmetipsos existimare debemus. Varia lectiones. Η κρίνειν 0. 18 καλεῖ Οι 10 ἐπεὶ ο.

VERS. 7,8. Quare non magis injuriam accipitis? quare non magis fraudem patimini? Sed ipsi injuriam infertis, ac defraudatis, idque fratres. › Multiplex accusatio. Prima quidem, quod injuriam passi, sustinere non norant: altera, quod ipsi potius injuriam inferant: tertia, quod fratribus. Bonum esset, inquit, neque injuriam facere, neque pati: in summa autem, melius est pati. VERS. 9. An nescitis quod iniqui regnum Dei non possidebant? Exhortationem comminatione concludit, sermonem vehementiorem reddens, ac veluti in re confessa ipsos interrogat. • Ne erretis.. Hic occulte indicat fuisse nonnullos apud eos qui dicerent: Clemens est Deus, nec puniet nos, verum in regnum introducet. Ait igitur, • Ne erretis.» Etenim revera erroris est et impostura, hic sperare commoda, posthac vero illic diversum consequi. • Neque fornicatores.» Eum qui jam condemnatus erat, primo loco ponit. • Neque idolorum cultores, neque macli, neque molles.» Moles, turpia patientes nominat. Infert igitur et turpia agentes. VERS. 10.. Neque masculorum concubitores, neque avari, neque fures, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt.> Quærunt multi, quare conjunxit ebriosos et maledicos cum idolorum 153 cultoribus, «. cum eis qui scelera nefanda perpetrant? Quoniam nimirum Christus ipse, eum qui dixerit. fratri suo, FaLae P, reum faciat gehennæ: ac rursus quia Judæi ex ebrietate ad idololatriam pervenerunt. Deinde, non de supplicio jam nunc loquitur; sed de regni amissione. regno autem pariter omnes excidunt: num vero in pœnis discrimen habîturi sint, non est præsentis loci indagare. • Διὰ τί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε; Διά τί οὐχὶ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε; Ἀλλ᾿ αὐτοὶ ἀδικεῖτε καὶ ἀπο στερεῖτε, καὶ ταῦτα ἀδελφούς. • Πολλαπλοῦν τὰ ἔγκλημα· πρῶτον μὲν, ὅτι οὐκ οἴδασιν ἀδικούμενοι φέρειν· δεύτερον δὲ, ὅτι ἀδικοῦσι μᾶλλον αὐτοί· τρίτον, ὅτι ἀδελφούς. Καλὸν μὲν ἦν, φησί, μήτε ἀδι κεῖν, μήτε ἀδικεῖσθαι· ἐν ἐπιλογῇ δὲ, βέλτιον τὸ ἀδικεῖσθαι. • Η οὐκ οἴδατε ὅτι ἄδικοι βασιλείαν Θεοῦ οὐ κλητ ρονομήσουσιν;» Εἰς ἀπειλὴν κατακλείει τὴν πα ραίνεσιν, ισχυρότερον ποιῶν τὸν λόγον, καὶ ὡς ἐπ' ὡμολογημένῳ πράγματι ἐρωτῶν αὐτούς. • Μὴ πλανᾶσθε.· Ἐνταῦθα αἰνίττεταί τινας παρ' αὐτοῖς ὄντας, οἱ ἔλεγον, ὅτι φιλάνθρωπος ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ οὐ κολάσει, ἀλλ᾽ εἰς τὴν βασιλείαν εἰσάξει. Φησὶν οὖν· «Μὴ πλανᾶσθε.» Καὶ γὰρ ὄντως ἀπάτης ἐστὶ καὶ πλάνης ἐλπίται ἐνταῦθα χρηστὰ, εἶτα ἐκεῖ τῶν ἐναντίων ἐπιτυχεῖν. • Οὔτε πόρνοι.» Τὸν ἤδη καταδικασθέντα πρῶτον τίθησιν. • Οὐδὲ [vulg. οὔτε] εἰδωλαλάτραι, οὔτε μοιχοί, οὔτε μαλακοί, ο Μαλακούς φησι τοὺς αἰσχροπαθοῦντας. Ἐπιφέρει γοῦν 18 καὶ τοὺς αἰσχροποιούντας. • Οὔτε ἀρσενοκοίται, οὔτε πλεονέκται, οὔτε κλέ πται, οὔτε μέθυσοι, οὐ λοίδοροι, οὐχ άρπαγες, βασι λείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν.» Ζητοῦσι πολλοί, τί δήποτε τοὺς μεθύσους 19 και λοιδόρους μετὰ τῶν εἰδωλολατρῶν καὶ τῶν ἀῤῥητοποιῶν τέθεικεν; Οτι καὶ ὁ Χριστὸς τὸν εἰπόντα, «Μωρέ, τῷ ἀδελφῷ, κ ἔνοχον εἶπε γεέννης· καὶ αὖ, Ἰουδαῖοι ἐκ τῆς μέθης εἰς εἰδωλολατρίαν ἦλθον. Επειτα, οὐ περὶ κολάσεως. ὁ λόγος νῦν, ἀλλὰ περὶ ἐκπτώσεως βασιλείας. Της μὲν οὖν βασιλείας ὁμοίως πάντες ἐκπίπτουσιν· εἰ δὲ ἐν ταῖς κολάσεσι " διαφορὰν ἕξουσιν, οὐ τοῦ παρόν τοῦ καιροῦ ζητεῖν. • Καὶ ταῦτά τινες ἦτε, ἀλλὰ ἀπελούσασθε, ἀλλὰ ἡγιάσθητε, ἀλλὰ ἐδικαιώθητε ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυ ρίου Ἰησοῦ καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Εννοήσατε, φησὶν, ἡλίκων ὑμᾶς κακῶν ἀπήλλαξε, καὶ ἡλίκα ὑμῖν ἐχαρίσατο ὁ Θεὸς ἀγαθά. Είχετε γάρ καὶ ὑμεῖς τὰ εἰρημένα πάντα· ἀλλὰ καθαρούς τούτων ὑμᾶς ἐποίησε· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἡγίασε. Πῶς; Δικαιώσας, φησίν. Απέλουσε γὰρ, εἶτα διο VERS. 11. «Et hæc quidem fuistis, sed abluti estis, sed sanctifcati estis, sed justificati estis in nomine Domini Jesu, et in Spiritu Dei nostri, Intelligite, inquit, a qualibus malis vos liberarit, quantaque vobis bona largitus sit Deus. Habebatis enim vos prædicta omnia: verum ab iis vos mundavit Deus et non solum hoc, sed etiam sanctificavit. Quomodo? justificando, inquit, vos. Abluit enim vos, deinde justificans sanctificavit: non hu- καιώσας ἡγίασεν· οὐκ ἐν τῷ τοῦ δεῖνος, ἢ τοῦ δεῖνος jus vel illius doctoris nomine, cæterum in Christi nomine, Spirituque sancto: id est, Trinitas isla vobis donavit. Cum enim dicit quod Deus in nomine Christi et Spiritu sancto nos sanctificarit, nibil aliud quam Trinitatem ponit. VERS. 12. «Omnia mibi licent, sed non omnia expediunt. Quia fornicatoris supra meminit, ac de illo rursum verba facturus est, sermonem de gulositate interponit. Ex hac enim plerumque fornicationis malum provenire solet. Ait ergo: Licet P Matth. v, 22. 47 ἐντεῦθεν υ. 18 δὲ νῦν σ. διδασκάλου ὀνόματι, ἀλλ' ἐν τῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι· τουτέστιν, Ἡ Τριὰς ὑμῖν τι ταῦτα ἐχαρίσατο. Ἐν γὰρ τῷ εἰπεῖν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἡγίασεν, οὐδὲν ἀλλ᾽ ἢ τὴν Τριάδα τίθησι. • Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ᾽ οὐ πάντα συμφέρει. Ἐπειδὴ καὶ εἶπε περὶ τοῦ πεπορνευκότος, καὶ αὖθις μέλλει εἰπεῖν περὶ αὐτοῦ, παρεμβάλλει λοιπὸν καὶ τὸν περὶ τῆς γαστριμαργίας λόγον. Ἐκ γὰρ ταύτης ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὸ τῆς πορνείας πάθος. Φησὶν οὖν, Varia lectiones. 10 μεθύοντας υ. 10 καὶ τῆς κολάσεως Ο. τι ἡμῖν α

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. VI. ὅτι Εξεστί μοι φαγεῖν καὶ πιεῖν, ἀλλ' οὐ συμφέρει mihi cdere et bibere, sed non potest isthme immoμετὰ ἀμετρίας ταῦτα 88 ποιεῖν. • Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ᾽ οὐκ ἐγὼ ἐξουσιασθήσομαι ὑπό τινος. ο Κύριός είμι, φησί, τοῦ φαγεῖν καὶ πιεῖν· ἀλλ᾽ ἐὰν τούτοις ἐμαυτὸν ἐκδῶ ἀμέτρως, δοῦ λος αὐτῶν ἀντὶ κυρίου ευρεθήσομαι ". Ὁ μὲν γὰρ εἰς δέον αὐτοῖς κεχρημένος, αὐτὸς αὐτῶν κύριός ἐστιν· ὁ δὲ εἰς ἀμετρίαν ἐξιών, οὐκέτι κύριος, ἀλλὰ δοῦλος αὐτῶν γίνεται, τῆς ἀδδηφαγίας ἐν αὐτῷ τυ ραννούσης. Εἶδες, πῶς τὸν νομίζοντα ἐξουσίαν ἔχειν, ἔδειξεν ὑπεξούσιον; Σκόπει γάρ· Ἐκείνων ἕκαστος ἔλεγεν· Εξεστί μοι τρυφᾷν· αὐτός φησι, ὅτι οὐχ οὕτως αὐτὸ ποιεῖν 18 ὡς ἐξουσίαν ἔχων αὐτοῦ, ἀλλ' ὡς τῇ ἐξουσίᾳ ταύτῃ αὐτὸς ὑποκείμενος. Οὐ γὰρ ἔχεις ἐξουσίαν τῆς γαστρός, ἕως ἂν ἄσωτος ᾖς, ἀλλ' αὕτη σοῦ τὴν ἐξουσίαν ἔχει. • Τὰ βρώματα τῇ κοιλίᾳ, καὶ ἡ κοιλία τοῖς βρώ μασι.» Κοιλίαν τὴν γαστριμαργίαν φησίν, οὐ τὸ μέλος ἡμῶν· βρώματα δὲ, τὴν ἀμετρίαν τῶν βρωμάτων. Φησὶν οὖν ὅτι ἡ ἀμετρία τῶν βρωμάτων, πρὸς τὴν γαστριμαργία», φιλίαν καὶ οἰκειότητα ἔχει, κάτ κείνη πρὸς ταύτην· καὶ οὐ δύναται ταῦτα πρὸς Χρι στὸν ἡμᾶς ἀγαγεῖν, ἀλλ' ἑαυταῖς παραπέμπουσι τοὺς πειθομένους αὐταῖς, ἡ ἀμετρία τῇ γαστριμαργία, καὶ ἐκείνη ταύτῃ. . Ὁ δὲ Θεὸς καὶ ταύτην καὶ ταῦτα καταργήσει.» Οὐ τὴν γαστέρα, ἀλλὰ τὴν γαστριμαργίαν· οὐδὲ τὴν τροφήν, ἀλλὰ τὴν ἀμετρίαν. Τὸ δὲ, ο Καταργήσει, ο τινὲς μέν φασιν, ὅτι προαγόρευσις τοῦτό ἐστι περί τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκεῖ φαγεῖν, ούτε πεῖν. Καὶ εἰ τὸ συμμέτρως φαγεῖν οὐκ ἔστιν ἐκεῖ, πολλῷ μᾶλλον ἡ ἀμετρία καὶ ἡ γαστριμαργία καταργηθήσεται 36. Ο δὲ Θεολόγος τὴν καταργουμένην αὐτίκα σὺν τοῖς καταργουμένοις βρώμασιν εἰπών, ἐδήλωσεν ὅτι ἅμα τῷ κορεσθῆναι καταργεῖται ἡ τὰ πολλὰ τέως ζητοῦσα. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τὴν παραίνεσιν εὐχῇ ἐπεσφράγισεν, επευξάμενος ὡς ἂν καταργηθείη, ήγουν παυθείη καὶ ἡ ἀμετρία καὶ ἡ γαστρ μαργία. • Τὸ δὲ σῶμα οὐ τῇ πορνείᾳ, ἀλλὰ τῷ Κυρίῳ, καὶ ὁ Κύριος τῷ σώματι.» Ἰδοὺ ἔδειξεν, ὅτι διὰ τὸν περὶ τῆς πορνείας λόγον περὶ γαστριμαργίας προείπεν. Ακόλου ον μὲν γὰρ 18 ἦν εἰπεῖν· Τὸ δὲ σῶμα, οὐ τοῖς βρώμασιν, οὐδὲ τῇ κοιλίᾳ· ὁ δὲ οὐχ οὕτως εἶπεν, ἀλλὰ, «Τῇ πορνείᾳ, ο δεικνὺς τί τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τρυφῆς, ὅτι πορνεία. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Το σῶμα, φησίν, οὐ διὰ τοῦτο πέπλασται, ἵνα τρυφᾷ καὶ εἰς πορνείαν ἐμπίπτῃ· ἀλλ' ἵνα τῷ Χριστῷ ἀκολουθῇ ὡς κεφαλῇ αὐτοῦ, καὶ αἱ ὁ Κύριος ὡς κεφαλή ἐπικάθηται αὐτῷ. . Ὁ δὲ Θεὸς καὶ τὸν Κύριον ἤγειρε, καὶ ἡμᾶς Εξεγερεῖ διὰ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. • Μή θορυβηθῇς ἀκούσας, ὅτι ὁ Θεὸς τὸν Κύριον ἤγειρεν· ὡς γὰρ νηπίοις αὐτοῖς συγκαταβαίνει. Καὶ ἐπειδὴ περὶ 80 derate facere. ‹ Omnia mibi licent, sed ego sub nullius redigar potestate.» Dominus sum, inquit, edendi et bibendi verum si me istis immoderate dedam, servus eorum pro domino inveniar. Nam qui illis utitur uti decet, iste illorum dominus est: qui vero in intemperantiam dilabitur, non amplius dominus, sed servus eorum sit, gulositate nimirum in illo regnante. Vidisti quomodo eum, qui se potestate præditum existimat, subditum esse ostenderit? Perpende enim: Quilibet eorum dicebat; Licet mihi voluptuose vivere: llle dicit, quod id non perinde facis, ac si potestatem habeas in illud, sel veluti huic ipse potestati sis subjectus. Nam quandin intemperans manes, non habes potestatem in ventrem, sed iste in te potestatem occupat. VERS. 13. Escæ ventri, et venter escis.» Ventrem, gulositatem dicit, non membrum nostrum: escas autem, immoderatum ciborum usum. Ait ergo, immoderatum ciborum usum, amicitiam et affinita - tem cum gulositate habere, hancque cum illo: Nec possunt nos hæc ad Christuin perducere, sed ad sese transmittunt obtemperantes sibi: nimirum excessus ad gulositatem, gulositas vero ad excessum. • Deus autem et hunc et has destruct.. 154 Non ventrem, sed gulositatem: neque cibum, sed immoderatum eorum usum. ‹ Destruet, › nonnulli pro prædicatione accipiunt ejus, quod in futuro sæculo eventurum est. Nam illic neque edenius, neque bibemus. Quod si illic non licebit modice manducare, multo magis immoderatio et gulositas tolletur. Theologus autem dicendo ventrem una cum cibis destructioni obnoxiis aboleri, indicavit, quod simul atque saturatus fuerit venter, destruitur, qui adeo multa interim inquirat. Quidam autem dicunt, quod adhortationem volo signaverit, exoptans uti destruatur sive aboleatur tum immoderatio, tum gulositas. • Corpus autem non fornicationi, sed Domino, Dominus autem corpori. › Ecce ostendit quod propter sermonem de fornicatione, primo locutus sit de gulositate. Consequens enin erat dicere: Corpus non cibis, neque alvo: ille vero non sic dixit, sed, Foruicmioni: ostendens qui sit voluptatis effectus, nempe scortatio. Quod autem ait, est hujusmodi: Corpus, inquit, non eum in finem formatum est, ut delicietur, et in fornicationem incidat: cœterum ut Christum ceu caput suum sequatur, ac rursus Dominus ceu caput illi insideat. VERS. 14. • Deus vero et Dominum suscitavit, et nos suscitabit per virtutem suam. › Noli animo fluctuare, audiens quod Deus Dominum excitavit. Nam iis, tanquam infantibus, condescendit. Et Variæ lectiones. 31 τοῦτο 0. 13 υπό τινος τούτων m. κι εὑρεθήσομαι. "Ων γάρ, φησί, Θεὸς ἡ κοιλία. Τοιγαροῦν οὐκ ἐξουσιασθήσομαι ὑπό τινος τούτων …. Inveniar. Quorum enim, inquit, Deus venier est: igitur sub mullius redigur polestate. 25 Chrysost. ποιεί; υ. να κατακριθήσεται Οι με ἴσ. κοιλίαν κατ. παρά 0. 18 οὖν 0.

quoniam de Patre, ceu causa, concorditer omnes τοῦ Πατρὸς, ὡς αἰτίου, ὁμολογουμένως πάντες με γάλα 80 ἐδόξαζον· διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἔγερσιν τῷ Πατρὶ ἀνατίθησι, καὶ ἡμᾶς ἀπ' αὐτοῦ οι ἐγερθῆναι ἀπα φαίνεται. Ωσπερ γὰρ τὴν κεφαλὴν ἡμῶν, τὸν Χρι στον φημί, ήγειρε, καὶ τὸ λοιπὸν σῶμα, ἡμᾶς, ἐξεγερεί. Πιστοποιούμενος δὲ τὸν λόγον, προσέθηκε, «Διὰ τῆς δυνάμεως αὑτοῦ, ὁ ὡσανεὶ τοῦτο λέγων· Μὴ ἀπιστήσητε” οἷς λέγω· ἡ δύναμις γὰρ τοῦ Θεοῦ μεγάλα κατορθοῦσα, καὶ τοῦτο ποιήσει. Οτι δὲ ὡς αἰτίῳ τῷ Πατρὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ ἀνατί θησι δ, δῆλον ἐκ τοῦ τὸν Κύριον περὶ ἑαυτοῦ λέγειν· • Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.» Καὶ αὖ γέγραπται, ὅτι ο Παρέστη σεν magna sentiebant, ideo resurrectionem Patri refert, nosque ab ipso excitandos dicit. Sicut enim caput nostrum, nempe Christum excitavit; ita et reliquum corpus, nos nimirum, excitabit. Confirmans autem sermonem suum, addidit, Per virtutem suam: quasi dicat: Nolite diffidere iis quæ dico: nam potentia Dei quæ tam magna gessit, hoc etiam effectum dabit. Quod vero Patri, ceu auctori, Christi excitationem refert, planum est ex eo quod Dominus de se ipso dicit: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud 9. Et rursus scriptum est: • Exhibuit seipsum viventem r. Quare cum ipse seipsum excitaverit, Patri, ceu ἑαυτὸν ζῶντα.» Ὥστε αὐτοῦ ἑαυτὸν ἐγείραντος, τῷ cause, res attribuitur. VERS. 15. • Nescitis quod corpora vestra sint membra Christi? › Redit denuo ad propositam admonitionem, quæ contra fornicationem erat suscepta. Terribilissimo autem argumento sermonem auspicatur. Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Abeit!» Non dixit, copulabo scarlo? verum, quod tremendum erat, «Faciam membra scorti? Quis enim non perhorrescat hoc audiens, nempe, membra Christi avellere, eaque membra meretricis facere? 155 VERS. 16. • An nescitis quod qui adhaeret meretrici, unum corpus est? Erunt enim, inquit, duo in carnem unam. › Confirmat quod dixit, quomodo videlicet scorti membra efficiantur, quæ sunt Christi. Per commistionem, inquit, vir unum cum scorto efficitur: quare et membra ejus, quæ fuerunt membra Christi, in scorti membra permutata sunt. VERS. 17. Qui autem adhaeret Domino, unus spi ritus est. Observa quomodo ab ipsis nudis verbis scorti et Christi, promoveat accusationem, vehementiorem ipsam reddens. Ait itaque: Qui Donino adjungitur, nihil aliud quam spiritus efficitur, dum nihil carnale transigit: hoc est, spiritualis e& ficitur. Domino enim uniri, sanctificationem Spirituῦ ipsi suppeditat. Per hæc autein commonstravit quonam modo fideles membra Christi efficiantur. VERS. 18. • Fugite fornicationem.» Ceu persecutricem quæ nunquam non corporibus nostris immineat, fugere nos eam adhortatur, ut omnibus viribus nostris ab ea abstineamus, consulens. Nihil enim adeo nos persequitur, ac carnalis ista concupiscentia. ‹ Omne peccatum quodcunque fecerit homo, extra corpus est: qui vero fornicatur, in proprium corpus peccat.» Fornicatione totum corpus, inquit, coinquinatur: unde et ad balneas accurrere solent qui fornicati sunt, ceu corpore jam polluto. In ipsum itaque corpus delinquit scortator, contar Act. 1, 3. q Joan. 11, 19. 30 πάντα μέγα πο 3 ὑπ', καὶ, ἐπ' α Πατρί, ὡς αἰτίῳ, τὸ πρᾶγμα προστίθεται. • Οὐκ οἴδατε ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν 3 μέλη Χριστοῦ ἐστι;» Πάλιν ἐπὶ τὴν προκειμένην ἦλθε παραίνεσιν, τὴν κατὰ τῆς πορνείας· φρικωδέστατον δὲ τὸν ἐόγον μεταχειρίζεται. ο Αρας οὖν τὰ μέλη τοῦ Χρι στοῦ, ποιήσω πόρνης μέλη; Μη γένοιτο!: Οὐκ εἶπε, Ζεύξω πόρνῃ, ἀλλ' ὁ φρικώδες ἦν, ο Ποιήσω πόρνης μέλη;» Τίς γὰρ οὐ φρίξει τοῦτο 18 ἀκούων, τὸ ἀποσπᾶσαι τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ, καὶ ποιῆσαι ταῦτα πόρνης; • Οὐκ οἴδατε ὅτι ὁ κολλώμενος τῇ πόρνῃ, ἐν σῶμε ἔστιν; Έσονται γάρ, φησίν, οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν.» Πιστοῦται ὅ εἶπε, πῶς γίνονται πόρνης τὰ τοῦ Χρι στοῦ μέλη. Διὰ τῆς συνελεύσεως, φησίν, ἓν γίνεται δ ἀνὴρ πρὸς τὴν πόρνην. Ὥστε καὶ τὰ μέλη αὐτοῦ, & ἦσαν Χριστοῦ, ἐκείνης μέλη ἐγένοντο. • Ο δὲ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἐν πνεῦμά ἐστιν. Ο Ορα, πῶς καὶ ἀπ' αὐτῶν 30 γυμνῶν τῶν ὀνομάτων τῆς πόρνης καὶ τοῦ Χριστοῦ, προάγει την κατηγο ρίαν, δεινοποιῶν αὐτήν. Φησὶν οὖν, ὅτι ὁ τῷ Κυρίῳ κολλώμενος, πνεῦμα γίνεται μόνον, τῷ μηδὲν ποιεῖν σαρκικόν· τουτέστι, πνευματικός καθίσταται. Η γάρ πρὸς τὸν Κύριον ἕνωσις, τὸν ἁγιασμὸν τοῦ Πνεύματ τος αὐτῷ χορηγεῖ. Έδειξε δὲ διὰ τούτων καὶ πῶς Χριστοῦ μέλη γίνονται οἱ πιστοί. • Φεύγετε τὴν πορνείαν.» "Ωσπερ τινὰ διώκτριαν οὖσαν, καὶ ἀεὶ ἡμῖν ἐπικειμένην, φεύγειν προτρέπε ται, τὴν ἐπιτεταμένην ἀποχὴν ταύτης ὑποτιθεὶς ἡμῖν. Οὐδὲν γὰρ οὕτω διώκει ἡμᾶς, ὡς ἡ σαρκικὴ ἐπιθυμία. • Πάν ἁμάρτημα ὃ ἐὰν ποιήσῃ ἄνθρωπος, ἐκτὸς τοῦ σώματός ἐστιν· ὁ δὲ πορνεύων, εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει.» Ὑπὸ τῆς πορνείας, φησὶν, ὅλον μου λύνεται τὸ σῶμα· ὅθεν καὶ ἐπὶ βαλανεῖα τρέχειν έθος τοῖς πορνεύσασιν, ὡς μολυνθέντος δηλαδὴ τοῦ σώσ ματος. Εἰς αὐτὸ τοίνυν τὸ σῶμα ἁμαρτάνει ὁ πόρνος, Varia lectiones. οι ὑπ' αὐτοῦ 11. 33 μὴ ἀπιστεῖτε …. κι απέγραψε οι οι ἡμῶν ο. 88 τούτων 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. VI. μολύνων αὐτὸ καὶ καταῤῥυπαίνων. Εἰ γὰρ καὶ ὁ φό- minans ipsum, sordibusque conspurcans. Ac etiamsi νος δοκεῖ διὰ τοῦ σώματος γίνεσθαι, ἀλλ᾽ οὐ πᾶν εν τὸ σῶμα μολύνει. Εἰκὸς γὰρ ἡ λίθῳ, ἢ ξύλῳ βαλεῖν, ἢ ἄλλῳ τινὶ ὀργάνω, καὶ μὴ μιανθῆναι τὸ σῶμα· πορνείαν δὲ τελεσθῆναι χωρὶς τοῦ σώματος ἀδύνατον· ὅθεν ἀναγκαίως καὶ μολύνεται. Εξᾶραι δὲ ἠβουλήθη τὸ πρᾶγμα, ἐπειδὴ περὶ αὐτοῦ πρόκειται αὐτῷ 38 ἡ παραίνεσις. Οὐ γὰρ πάντως πάντων χεῖρον ἡ πορνεία. Οἶδα καὶ ἄλλας εἰς τοῦτο λύσεις· οἶον, ὅτι ὁ πορνεύων εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει, καθὸ οὐ παι δοποιίας ἐπιθυμίᾳ, ὡς 30 πρὸς ἔννομον γυναῖκα, μίγνυται, ἀλλὰ μάτην αὐτὸ φθείρει τῇ ἀποῤῥοῇ, καὶ ἀδυναμοί 40. Καὶ αὖ ἄλλως, ὅτι ὁ πορνεύων, εἰς τὴν γυναῖκα, ᾗ μίγνυται, ἁμαρτάνει, ἥτις σῶμα αὐτοῦ ἐστι διὰ τῆς συνελεύσεως. Καθὸ γὰρ οὐ μίγνυται αὐτῇ νομίμως, ἁμαρτάνει εἰς αὐτήν. Πλήν ἡ τοῦ μεγάλου Ἰωάννου λύσις, πασῶν 43 κρείττων, ἡ πρώτη δηλαδή. Απορούσι δέ τινες· Τί οὖν; Ο φθόνος οὐ τήκει τὸ σῶμα; Καὶ λύουσι πάλιν, ὅτι Ο φθόνος πάθος ἐστὶν, οὐκ ἐνέργεια· περὶ ἐνεργείας δὲ νῦν ὁ λόγος τῷ ᾿Αποστόλῳ. Φησί γάρ ο Πᾶν ἁμάρτημα δ ἐὰν ποιήσῃ ἄνθρωπος· οὐ μὴν περὶ πάθους. Ο γάρ φθόνος οὐ γίνεται παρ' ἡμῶν, ἀλλ' ἐνεργεῖται ἐν ἡμῖν. • Η οὐκ οἴδατε, ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἁγίου Πνεύματός ἐστιν, οὗ ἔχετε ἀπὸ τοῦ Θεοῦ;» Ἐκφοβεῖ ἔτι πλέον καὶ τῷ μεγέθει τῆς δωρεάς, τουτ ἐστι, τοῦ Πνεύματος, καὶ τῇ ἀξίᾳ τοῦ δεδωκότος, τουτέστι, τοῦ Θεοῦ. Ναός, φησίν, ἐστὲ, καὶ ἅγιος ἁγίου γὰρ Πνεύματος. Μή τοίνυν μιαρόν ποιήσητε τὸν ἅγιον ναὸν, μηδὲ ἀχρειώσητε τὴν τοῦ Θεοῦ δωρεάν· ἀπὸ Θεοῦ γὰρ ἔχετε τὴν δωρεάν καὶ τὸ Πνεῦμα. «Καὶ οὐκ ἐστὲ ἑαυτῶν; ἡγοράσθητε γὰρ τιμῆς.» Ὑπὸ Δεσπότην, φησὶν, ἐστὲ, καὶ οὐδὲν ἔχετε ἴδιον, οὔτε τὸ σῶμα. ο Ηγοράσθητε γὰρ τιμῆς· τουτέστι, Διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ. Ωστε τὰ μέλη ὑμῶν ἄλλῳ Δεσπότῃ ὑπόκεινται, καὶ ὅπου θέλει ἐκεῖνος, ἄγεσθαι ταῦτα δεῖ. Ταῦτα δὲ λέγει, οὐ τὸ αὐτεξού στον ἀνατρῶν 4, ἀλλὰ τὸ δίκαιον δείκνυσι τοῦ δεῖν ἡμᾶς δουλεύειν τῷ Θεῷ, ὑφ' οὗ καὶ ἠγοράσθημεν. " • Δοξάσατε δὲ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν. Ἐπεὶ 9 οὖν ἡγοράσθητε, φησί, δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν, τὰς ἀγαθὰς πράξεις διὰ τοῦ σώματος τελοῦντες, καὶ ἅγιον αὐτὸ τηροῦντες καὶ καθαρόν. Δοξάζεται γὰρ ὁ Θεὸς, τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν ὁρώντων τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἀκολούθως δοξαζόντων αὐτήν. • Καὶ ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν.» Δείκνυσιν, ὅτι οὐ σώματι μόνον χρὴ φεύγειν τὴν πορνείαν, ἀλλὰ καὶ ψυχῇ, τῷ μηδὲ 4 κατά διάνοιαν μολύνεσθαι (πνεῦμα γὰρ τὴν διάνοιαν ἐκάλεσε)· καὶ ἡ ἐν τῇ καρδίᾳ γὰρ μοιχεία ἐν Εὐαγγελίοις ἀπηγόρευται. • Matth. v, 28. Οι πάντως Ο. 38 αὐτῶν 0. σε καὶ μηδέ ιη. cædes per corpus fieri videatur, non tamen totum corpus coinquinat. Nam verisimile est lapide petere, vel ligno, vel alio quopiam; instrumento, et non inquinari corpus: fornicationem autem citra corpus perficere impossibile est: unde necessario etiam coinquinatur. Rem autem exaggerare voluerat, quia de ipsa præsens exhortatio instituta est. Non enim omnino omnium pessima est fornicatio. Alias etiam quasdam solutiones novi. Exempli gratia. Qui fornicatur, in proprium corpus peccat, quatenus non prolis desiderio, perinde ac cum legitima conjuge, miscetur, sed frustra ipsum corrumpit seminis profusione ac debilitat. Rursus aliter: Qui fornica - tur, in feminam cui miscetur, peccat, quæ corpus ipsius est per congressum. Nam quatenus illegitima cum ea miscetur, peccat in ipsam. Atqui magni Joannis solutio cunctis est præstantior, prima nimirum. Ambigunt autem hic nonnulli, dicentes': Quid igitur? Nonne et invidia corpus tabefacit adeoque dissolvit? Verum diluunt ad hunc rursus modum: Invidia est passio, non actio: de actione autem nunc sermocinatur Apostolus. Ait enim: • Omne peccatum quodcunque fecerit bono: non autem de passione loquitur. 156 Invidia enim non sit a nobis, sed elicitur in nobis. VERS. 19. • An nescitis quod corpora vesira sint templum Spiritus sancti, qui est in vobis, quem habetis a Deo? Vehementius eos perterrefacit doni maguitudine, hoc est Spiritus, tum dignitate donantis, hoc est Dei. Templum, inquit, estis, et sanctum, Spiritus nimirum sancti. Ne igitur polluatis templum istiusmodi sanctum, neque inutile reddatis Dei donum: a Deo enim habetis et donum et Spiritum. VERS. 20.. Ει non estis vestri ipsorum? siqui dem empti estis pretio. • Sub Domino, inquit, estis, nihilque proprium habetis, ne ipsum quidem corpus. Empti enim estis pretio, nempe per sanguinem Christi. Proinde membra vestra alii Domino sunt subjecta, et quo vult ille, duci oportet ea. Hæc autem dicens, liberum arbitrium non tollit, cæterum par et justum esse monstrat, nos Deo servire, a quo et empti sumus. Glorificate Deum in corpore vestro. › Quoniam empti estis, inquit, glorificate Deum in corpore vestro, bona opera per corpus perficientes, sanctumque ipsum servantes et purum. Glorificatur enim Deus, cum bona opera vestra homines viderint, ac deinceps Deum glorificarint. ‹ Et spiritu vestro.» Ostendit quod non corpore tantum evitare oportet fornicationem, cæterum et amima, ut ne mente quidem coinquinemur. Spiritum enim mentem nominavit. Nam quod etiam in corde est adulterium, in Evangelio interdictum est. Varie lectiones. 10 εκδυναμοί 0. Η συνόδου 0.» πάντων 0. 10 λόγων.... αναι

‹ Quæ sunt Dei.» Assidue in memoriam revocat, quod in nostra potestate non sumus, verum sub Domino Deo censemur, qui et animam et corpus nostrum sanguine redemit. CAPUT VII. VERS. 1. • De quibus autem scripsistis mihi. Sectas correxit, fornicationem, avaritiam: jain nunc vero de nuptiis et virginitate statuit. Scripserant enim ei, num abstinendum esset ab uxore, an secus. «"Ατινά ἐστι τοῦ Θεοῦ.» Συνεχῶς ἀναμιμνήσκει ὅτι οὐκ ἐσμὲν ἑαυτῶν, ἀλλ' ὑπὸ Δεσπότην τελοῦμεν τὸν Θεόν, τὸν καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἡμῶν ἐξαγορά σαντα. • Περὶ δὲ ὧν ἐγράψατέ μοι.» Διωρθώσατο τὰ σχίσματα, τὴν πορνείαν, τὴν πλεονεξίαν· νῦν οὖν περὶ γάμου καὶ παρθενίας διατάττεται. Έγραψαν γὰρ αὐτῷ, εἰ δεῖ γυναικὸς ἀπέχεσθαι, ἢ οὐ. • Καλὸν ἀνθρώπῳ γυναικὸς μὴ ἅπτεσθαι.» Το μὲν καλὸν καὶ τὸ ὑπερέχον ἐστί, φησί, παντὶ ἀνθρώ πῳ, καὶ οὐ μόνον ἱερεῖ (ὡς τινες κακῶς νοοῦσι), τὸ ὅλως μὴ ἅπτεσθαι γυναικὸς, ἀλλὰ παρθενεύειν· Bonum est homini mulierem non tangere. › Bonum, inquit, et eximium est cuivis mortalium, nec soli sacerdoti (perinde ac nonnulli male intelligunt) mulierem prorsus non attingere, sed virginetn permanere. Tutior autem, nostram imbecillita- τὸ δὲ ἀσφαλέστερον καὶ βοηθοῦν ἡμῶν τῇ ἀσθενείᾳ tem plurimum adjuvans est matrimonii res. Subinfert igitur: VERS. 2. • Propter fornicationes autem, unusquisque propriam uxorem habeat, et unaquæque suum virum habeat. › De utraque parte disserit. Verisimile est enim virum continentiam amare, mulierem 157 autem non item: aut e diverso • Propter fornicationes autem, dicens, compellit nos ad continentiam. Si enim propter fornicationes nuptiæ permittuntur, non debent posthac matrimonio juncti intemperanter, sed pudice congredi. VERS. 3. Uxori maritus debitam benevolentiam reddat; similiter et uxor marito. › deßitum (inquit) habetis, mutuam erga vos benevolentiam. Quatenus, igitur debitum, necessarium est, ut hanc vobis mutuan præstelis. Vers. 4. ‹ Uxor proprii corporis non nabet potestatem, sed maritus: similiter autem et maritus proprii corporis potestatemn non habet, sed uxor.» Quod debitum sit, et veluti res necessaria mutua benevolentia, nunc demonstrat. Non enim, inquit, potestatem habent corporum, sed enim uxor mariti et serva est et domina: serva quidem, quatenus non habet proprii corporis potestatem, ut tradat ipsum quibus velit, cæterum maritus dominatur in ipsum: domina vero, quatenus rursus mariti corpus ipsius est, nec habet is corporis sui potestatem, ut tradat ipsum scortis. Consimilem ad rationem maritus est, cum servus tum dominus suæ conjugis. VERS. 5. • Ne defraudelis vos mutuo, nisi quid ex consensu ad tempus.» Hoc est, invito marito ne contineat uxor; vel maritus, nolente uxore. Alterum enim altero invito istud facere, est defraudare, quemadmodum et de pecuniis dicitur: volente vero, non item, ceu quando ex consensu utrique segregaverint aliquid temporis, ut inter sese abstineant. • Ut vacetis jejunio et orationi. Interpretatur quomodo dixerit,. Ad tempus,, quando scilicet tempus fuerit vacare orationi, hoc est ἔστι τὸ τοῦ γάμου χρῆμα. Επιφέρει οὖν· • Διὰ δὲ τὰς πορνείας, ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐχέτω, καὶ ἑκάστη τὸν ἴδιον ἄνδρα εχέτω. Περί ἑκατέρου μέρους διαλέγεται. Εἰκὸς γὰρ τὸν μὲν ἄνα δρα στέργειν 4 τὴν σωφροσύνην, τὴν δὲ γυναῖκα οὐ ο ἢ καὶ τὸ ἔμπαλιν. «Διὰ δὲ τὰς πορνείας, ο εἰπὼν, εἰς ἐγκράτειαν συνωθεῖ. Εἰ γὰρ διὰ τὰς πορνείας δ γάμος συγχωρείται, οὐκ ὀφείλουσι λοιπὸν οἱ ἐν γάμῳ ἀκολάστως συνέρχεσθαι, ἀλλὰ σωφρόνως. «Τῇ γυναικὶ ὁ ἀνὴρ τὴν ὀφειλομένην εύνοιαν ἀπο διδότω· ὁμοίως δὲ καὶ ἡ γυνὴ τῷ ἀνδρί.» Χρέος, φησίν, ἔχετε, τὴν πρὸς ἀλλήλους εὔνοιαν· ὡς οὖν χρέος, ἀναγκαῖόν ἐστιν ὑμᾶς ἀποδιδόναι ταύτην ἀλλήλοις. • Η γυνὴ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ' ὁ ἀνήρ· ὁμοίως δὲ καὶ ὁ ἀνὴρ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ' ἡ γυνή.» Οτι ὀφειλὴ καὶ χρέος ἐστὶν ἡ πρὸς ἀλλήλους εὔνοια, νῦν δείκνυσιν. Οὐ γὰρ ἐξουσιάζουσι, φησί, τῶν σωμάτων, ἀλλ' ἡ γυνὴ, καὶ δούλη καὶ δέσποινά ἐστι τοῦ ἀνδρός· δούλη, καθ' 8 τὸ ἴδιον σῶμα οὐκ ἔχει αὐτὴ ἐν ἐξουσίᾳ, ὥστε διδόναι αὐτὸ οἷς βούλεται, ἀλλ' ὁ ἀνὴρ δεσπόζει αὐτοῦ· δέσποινα δε, διότι πάλιν τὸ τοῦ ἀνδρὸς σῶμα αὐτῆς ἐστι, καὶ οὐκ ἔχει ἐκεῖνος αὐτοῦ ἐξουσίαν, ὥστε ταῖς πόρναις διδόναι αὐτό. Ομοίως οὖν καὶ ὁ ἀνὴρ, καὶ δοῦλός ἐστι καὶ δεσπότης τῆς γυναικός. · Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μήτι ἂν ἐκ συμφώνου πρὸς καιρόν.» Τουτέστιν, ἄκοντος τοῦ ἀνδρὸς μὴ ἐγκρατευέσθω ἡ γυνή, ἢ ὁ ἀνὴρ, τῆς γυναικὸς μὴ βουλομένης. Τὸ γὰρ, ἄκοντος τοῦ ἑτέρου τὸν ἕτερον τοῦτο ποιεῖν, ἀποστερεῖν ἐστιν, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν χρημάτων λέγεται· τὸ δὲ ἑκόντος, οὐκέτι· οἷον, ὅταν ἐκ συμφώνου οἱ δύο ἀφορίσωσι καιρόν τινα εἰς τὸ ἀπέχεσθαι ἀλλήλων. • Ινα σχολάζητε τῇ νηστείᾳ καὶ τῇ προσευχῇ. Ερμηνεύει, πῶς εἶπε τὸ, «Πρὸς καιρόν, ο ήγουν ὅταν καιρὸς ᾗ σχολάσαι τῇ προσευχή, τουτέστιν, Varia lectiones. το ἐνεργεῖν 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. VII. t ἐπιτεταμένως εὔξασθαι. Οὐ γὰρ εἶπεν ἁπλῶς, Ἵνα intense orandi. Non enim dixit simpliciter. Ut προτεύξησθε, ἀλλ', ο Ινα σχολάζητε τῇ προσευχῇ.» Ε: “γὰρ τοῦ ἁπλῶς εὔχεσθαι ἀπείργει τοὺς συνιόντας, πῶς ἀλλαχοῦ φησιν· ο 'Αδιαλείπτως προσεύ χεσθε; ν ὡς ἂν οὖν ἡ εὐχὴ σπουδαιοτέρα γένηται, ἀπέχεσθε, φησίν, ἀλλήλων, ὡς τῆς μίξεως ἀσχολίαν, οὐκ ἀκαθαρσίαν, ποιούσης. • Καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνέρχεσθε, ἵνα μὴ πειράζῃ ὑμᾶς ὁ Σατανᾶς διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν.» Το πάλιν συνέρχεσθαι ὑμᾶς, φησίν, οὐ νομοθετῶν λέγω, ἀλλ' ο ἵνα μὴ πειράζῃ ὑμᾶς ὁ Σατανᾶ;,» εἰς πορνείαν δηλαδή. Ἐπεὶ δὲ ὁ διάβολος οὐ καθ᾿ ἑαυτὸν αἴτιος τῆς πορνείας, ἀλλὰ προηγουμένως ἡ ἡμῶν ἀκρασία· ἐπήγαγε· «Διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν.» Αὕτη γὰρ ἡ αἰτία τοῦ καὶ τὸν διάβολον πειράζειν ἡμᾶς. • Τοῦτο δὲ λέγω κατά συγγνώμην, οὐ κατ' ἐπισ ταγήν. ο Τό, ο πρὸς καιρόν, φησίν, ἀποστερεῖν ἀλλήλους, κατὰ συγγνώμην εἶπον· τουτέστι, συγκαταβαίνων τῇ ἀσθενείᾳ ὑμῶν, οὐ νόμον τιθεὶς ὑμῖν καὶ ἐπιταγὴν ἀπαράβατον. • Θέλω γὰρ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ὡς καὶ ἐμουτόν.» Ενθα ἂν δυσχερὲς ἐπιτάσσῃ πράγμα, είωθεν ἑαυτὸν φέρειν εἰς μέσον. Φησὶν οὖν, ὅτι Βούλομαι ἵνα πάντες πάντοτε ενεγκρατεύωνται [Γ. έγχρ. ]. • Αλλ' ἕκαστος ἴδιον χάρισμα ἔχει ἐκ Θεοῦ, ὃς μὲν οὕτως, ὃς δὲ οὕτως.» Τὸ μεῖναι, φησί, παρθένον, χάρισμά ἐστιν ἀπὸ Θεοῦ. Καίτοι καὶ τῆς ἡμετέρας δεῖται σπουδῆς τὸ πρᾶγμα. Πῶς οὖν χά ρισμα αὐτὸ λέγει; Ἵνα παραμυθήσηται αὐτούς, ὡς ( ἱκανῶς πλήξας ἐν οἷς εἶπε τὸ, «Διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν. • Σημείωσαι δὲ, ὅτι καὶ τὸν γάμον χάρισμα τίθησιν, ἐν τῷ εἰπεῖν· ο Εκαστος ίδιον χάρισμα έχει ὃς μὲν οὕτω·, τουτέστι, παρθενεύειν· ὅς δὲ οὕτω·, τουτέστι, γαμεῖν • Λέγω δὲ τοῖς ἀγάμοις καὶ ταῖς χήραις, καλὸν αὐτοῖς ἐστιν, ἐὰν μείνωσιν ὡς κἀγώ. Εἰ δὲ οὐκ ἐγε κρατεύονται, γαμησάτωσαν κρείσσον γάρ ἐστι γα μῆσαι “, ἢ πυροῦσθαι.» Εἶδες σοφίαν Παύλου, πῶς και βελτίονα τα δείκνυσι τὴν ἐγκράτειαν, καὶ οὐκ - ἀναγκάζει κι τὸν μὴ δυνάμενον, ἵνα μὴ χεῖρον παράπτωμα γένηται; Εἰ γὰρ πολλὴν, φησὶν, ὑπομέ νεις βίαν καὶ πύρωσιν (μεγάλη γὰρ ἡ τῆς ἐπιθυ μίας τυραννίς), ἀπαλλάγηθι πόνων καὶ ἱδρώτων, μήποτε καὶ περιτροπής. • Τοῖς δὲ γεγαμηκόσι παραγγέλλω, οὐκ ἐγώ, ἀλλ' ὁ Κύριος. 3 Ἐπειδὴ ῥητῶς ὁ Κύριος ἐνομοθέτησε, μὴ διαζεύγνυσθαι παρεκτὸς λόγου πορνείας· διὰ τοῦτό φησιν· ὁ Οὐκ ἐγώ, ἀλλ᾽ ὁ Κύριος. Τὰ γὰρ προειρημένα οὐκ ἦσαν ὑπὸ τοῦ Κυρίου ῥητῶς να μοθετηθέντα· εἰ καὶ ὅτα ὁ Παῦλος λέγει, τοῦ Κυρίου εἰσὶ, καὶ οὐκ ἀνθρώπινα. Παρακατιών γάρ φησι· • Δοκῷ γὰρ κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν. ι 1 Thess. v, 16. u Matth. v, 52. v Ι Cor. vi, 40. 16 και 0. ταναγκάζει Ο. oretis: sed, ο Ut vacelis orationi.. Si enim simpliciter ab orando eos qui congressu utuntur, prohiberet; quomodo alibi dicit: elucessanter orale? Ut igitur oratio ferventior flat, abstinere, inquit, alius ab alio veluti congressus non impuritatem faciat, sed negotium facessat. ‹ Et rursus in idem conveniatis, ne tentet vos Satanas propter incontinentiam vestram. ο Illul, ut • rursus conveniatis, inquit, non ceu legen inponens dico, sed ‹ne vos tentet Satanas, › ad fornicationem videlicet. Quia vero diabolus per sese non est auctor fornicationis, sed nostra imprimis incontinentia, subintulit: Propter incontinentiam vestram. Ipsa enim est in causa cur Satanas nos tentet. VERS. 6. • Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium.. Illud,. Ad tempus, inquit, defraudetis vos mutuo, 158 per concessionem dixi, imbecillitati vestræ cedens, noa legem sanciens vobis, aut mandatum quod transgredi non liceat. VERS. 7. Volo enim omnes homines esse sicut et meipsum. › Ubi rein arduam præcipit, sese in medium proferre solet. Ait igitur: Optarim ut semper omnes continerent. • Sed unusquisque proprium donum habet ex Deo, alius quidem sic, alius vero sic.» Virginem inquit, quempiam manere, donum Dei est. Atqui et nostro studio ea res opus habet. Quomodo igitur donum ipsum dicit? ut consoletur eos quos abunde percusserat, cum dixit, ‹ Propter incontinentiam vestram. › Observa autem quod etiam nuptias donum faciat, inquiens: «Unusquisque proprium donum habet, alius quidem sic, › hoc est, ut virgo permaneat: c alius vero sic, hoc est, ut in matrimonio sit. VERS. 8, 9. Dico autem innuptis et viduis, bonum eis, si permanserint, sicut et ego. Si autem non continent, nubant: melius est enim nubere quam uri. Vident sapientiam Pauli, quomodo meliorem monstret esse continentiam, nec lamen cogat interim, si quis non possit, ne pejus fiagitium committatur? Si enim multam, inquit, vim sustines et ustionem (magna enim concupiscentiae tyrannis est ) abscede a laboribus istis et sudoribus, nequando subvertaris. Vers. 10. ‹ lis autem qui matrimonio juncti sunt praecipio, non ego, sed Dominus.» Quia Dominus legem disertis verbis sancivit, non debere fieri divortium nisi fornicationis causa ª, propterea, ‹ Non ego, inquit, sed Dominus.. Ante hac enim commemorata, non fuerunt expresse a Domino lege lata instituta: etiamsi quæcunque Paulus dicat, Domini sunt, et non humana. Nam in progressu dicit: • Puto cnim quod et ego Spiritum Dei habean. v, Varia lectiones. μὴ ἀποστερεῖτε Ο. 40 ὑπὸ γάμον εἶναι 0. το γαμεῖσθαι Ο. το βέλτιον ο. δι οὐ και

VERS. 10, 11. • Uxorem a viro non discedere. Quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem non dimittat. › Quo - niam servandæ pudicitiæ gratia vel pusillanimitate, vel alia quavis de causa fiunt divortia: Salius quiden, inquit, est, ut nulla prorsus fiat separatio. Quæ tamen si fieri contigerit, maneat mulier viram habens, etsi non ad commistionein, saltem ut alium non superinducat: vel si continere nequeat, viro concilietur. VERS. 12, 15. «Reliquis autem ego dico, non Dominus Si quis frater uxorem habcat infidelem, ipsaque consential habitare cum illo, ne dimittat ipsam. Et uxor cui maritus est infidelis, cui placet habitare cum illa, ne dimittat ipsum. › Quid ais? Si infidelis quispiam sit, mancat cum uxore: si fornicarius, non item? atqui fornicatione 159 dleterior est infidelitas. Deterior quidem, sed nostra potius vindicat Deus, quam sua. Nam. Relinque, inquit, ‹ ibi victimam tuam, et fratri tuo reconciliare *.» Et decem talentorum millia sibi debita contempsit; sed contumeliam, in eum qui centum denarios debebat, factam vindicavit 5. Ita et hic infidelitatem, qua constat in se delinqui, dissimulat Deus ob fornicationem vero qua in uxorem peccatur, pœnas exigit. Dicunt tamen nonnulli, quod per ignorantiam infidelitas contingat, quamque finem habituram esse verisimile erat. Quemadmodum et ipse ait: Quid enim nosti, niulier, si virum salvum facies? Fornicatio autem fit per manifestam malitiam. Fornicator præterea seipsum prius separavit. Auferens enim membra sua ab uxore, effecit membra meretricis. Infidelis vero nihil in carnalem unionem peccavit. Imo potius per ipsam fortasse etiam in fide unietur. Ne dicam quod vitæ futura sit eversio et opprobrium Evangelio, si credens ab incredulo se - jungeretur. Id tamen tum quidem futurum intelligas, si utrique cum infidelitate essent, inissent conjugium, postea alier ad fidem venisset. Nam si prius fuisset aut vir aut uxor fidelis, haudquaquam cum infideli jungi matrimonio licuisset. Nec dixit quidem: Si quis vult infidelen accipere, sed, e Si quis habet, infidelem uxorem. Nec simpliciter infideli @delein, sed volenti cohabitare facit. Id enim significat quod ait, c Consential, hoc est voluerit. VERS. 14. < Sanctificatus enim est maritus infidelis. per uxorem, et sanctificata est uxor infidelis per maritum. Hoc est, partis fidelioris abundanti puritate vincitur iu@delis immunditia: Non quod sanctitatem adipiscatur Græcus; siquidem non dixit, sanctus est, sed, o Sanctificatus est, a hoc est, per fidelis sanctimoniam vincitur: Hæc autem dicit, ne vereatur fidelis mulier, ne, si cum infideli misceatur, inpura fiat. Quæritur autem; quod si qui meretrici adhæscrit, unum jam corpus cum ca sortitus, sit Matth. v, 24. 9 Matth. xvult, 54. δε συνευδοκεῖν Ο. οι ἴσ. εὔδηλον δέ ο. • Γυναῖκα ἀπὸ ἀνδρὸς μὴ χωρισθῆναι. Ἐὰν δὲ καὶ χωρισθῇ, μενέτω ἄγαμος, ἢ τῷ ἀνδρὶ καταλλαγήτω· καὶ ἄνδρα γυναῖκα μὴ ἀφιέναι.» Επειδὴ γὰρ δι' ἐγκράτειαν, καὶ διὰ προφάσεις ἄλλας και με κροψυχίας γίνονται διαζυγίαι, φησί· Βέλτιον μὲν μηδὲ ὅλως γενέσθαι χωρισμόν· εἰ δὲ γένηται, μενέτω ἔχουσα ἡ γυνὴ τὸν ἄνδρα, εἰ καὶ μὴ τῇ μίξει, ἀλλὰ γε τῷ μηδένα ἕτερον παρεισαγαγεῖν ἢ μὴ δυναμένη ἐγκρατεύεσθαι, καταλλαγήτω πρὸς αὐτόν. · Τοῖς δὲ λοιποῖς ἐγὼ λέγω, οὐχ ὁ Κύριος· Εί τις ἀδελφὸς γυναῖκα ἔχει ἄπιστον, καὶ αὐτὴ συνευδοκεῖ οἰκεῖν μετ' αὐτοῦ, μὴ ἀφιέτω αὐτήν. Καὶ γυνὴ ἥτις έχει ἄνδρα ἄπιστον, καὶ αὐτὸς συνευδοκεῖ οἰκεῖν μετ' αὐτῆς, μὴ ἀφιέτω αὐτόν.» Τί λέγεις; ἂν μὲν ἄπιστος, μενέτω μετὰ τῆς γυναικός· ἂν δὲ πόρνος, οὐκέτι; Καίτοι χείρων τῆς πορνείας ἡ ἀπιστία. Χεί ρων μέν· ἀλλ' ὁ Θεὸς μᾶλλον τὰ ἡμέτερα εκδικεῖ, ἢ τὰ οἰκεία. «"Αφες» γάρ, φησί, ο τὴν θυσίαν σου, καὶ καταλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου. › Καὶ τῶν μὲν μυρίων ταλάντων κατεφρόνησεν αὐτῷ διαφερόντων τὴν δὲ εἰς τὸν ἑκατὸν δηνάρια ὀφείλοντα ύβριν ἐξενίκησεν. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα, τὸ τῆς ἀπιστίας εἰς αὐτὸν ἀναφερόμενον παρορᾷ· τὸ δὲ τῆς πορνείας κολάζει, ὡς εἰς τὴν γυναῖκα. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι ἡ μὲν ἀπιστία, κατὰ ἄγνοιαν γίνεται, ἣν καὶ εἰκὸς παυθῆναι, ὡς καὶ αὐτός φησι·. Τί γὰρ οἶδας, γύναι, εἰ τὸν ἄνδρα σώσεις;» Ἡ δὲ πορνεία, δι᾿ ὁμολο γουμένην πονηρίαν γίνεται. "Αλλως τε καὶ ὁ πόρνες ἔφθασεν ἑαυτὸν διαστήσας. Αρας γὰρ τὰ μέλη αὐτοῦ ἀπὸ τῆς γυναικός, ἐποίησε πόρνης μέλη. Ο ε ἄπιστος, οὐδὲν ἦμαρτεν εἰς τὴν σαρκικὴν ἕνωσιν. Μᾶλλον μὲν οὖν δι' αὐτῆς ἴσως ενωθήσεται, καὶ κατὰ τὴν πίστιν· ἵνα μὴ λέγω, ὅτι καὶ ἀνατροπὴ έμελλε γίνεσθαι τοῦ βίου, καὶ διαβολὴ τοῦ Εὐαγγε λίου, εἰ τὸ πιστὸν μέρος ἐχωρίζετο τοῦ μὴ πεπιστευκότος. Ταῦτα δὲ νόει, ὅτε συνεζύγησαν μὲν ἐν ἀπιστίᾳ ὄντες ἀμφότεροι, ἐπίστευσε δὲ τὸ ἓν μέρος. Ἐὰν γὰρ προϋπήρχε πιστὸς ὁ ἀνὴρ, ἢ ἡ γυνή, ούτ δόλως ἐξὴν πρὸς ἄπιστον ζεύγνυσθαι. Οὐ γὰρ εἶπεν, Εἴ τις βούλεται λαβεῖν ἄπιστον, ἀλλ', ο Εἴ τις ἔχει. Αλλ᾿ οὐδὲ ἁπλῶς συνοικίζει τῷ ἀπίστῳ τὸ πιστὸν μέρος, ἀλλὰ βουλομένῳ. Τὸ γὰρ, ο Συνευδοκεῖ ", ο τοῦτό ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, εἰ βούλεται. • Ηγίασται γὰρ ὁ ἀνὴρ ὁ ἄπιστος ἐν τῇ γυναικί· καὶ ἡγίασται ἡ γυνὴ ἡ ἄπιστος ἐν τῷ ἀνδρί.» Τουτο ἐστι, τῇ περιουσία τῆς καθαρότητος τοῦ πιστοῦ μέρους, νικᾶται ἡ ἀκαθαρσία τοῦ ἀπίστου· οὐχ ὅτι ἅγιος γίνεται ὁ Ἕλλην· οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἅγιέ; ἐστιν, ἀλλ', ο Ηγίασται· ν τουτέστι, τῇ ἁγιότητι τοῦ πιστοῦ νενίκηται. Ταῦτα δὲ λέγει, ἵνα μὴ φοθῆται ἡ πιστὴ γυνή, ὡς ἀκάθαρτος γινομένη διά τὴν μίξιν. Ζητεῖται δέ· Εἰ ὁ κολλώμενο; τῇ πόρνη, ἓν σῶμα ὤν, ἀκάθαρτός ἐστιν· εὔδηλον ἐς ὅτι καὶ ἡ Varia Icetiones.

EXPOSITIO IN EPIST. 1 AD COR. - CAP. VII. τῷ εἰδωλολάτρῃ κολλωμένη, ἓν σῶμά ἐστι· πῶς οὖν immundus; perspicuum autem est, etiam eam qua οὐ γίνεται ἀκάθαρτος; Ὅτι ἐπὶ μὲν τῆς πορνείας αὐτὸ ἐκεῖνο, ἐν ᾧ κοινωνοῦσιν ἀλλήλοις, ή μίξις, φημί, τὴν ἀκαθαρσίαν ἔχει, καὶ διὰ τοῦτο καὶ οἱ δύο ἀκάθαρτοι. Ἐπὶ δὲ τοῦ πιστοῦ μέρους καὶ τοῦ ἀπίστου, ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Ακάθαρτος μὲν γὰρ ἐστιν ὁ ἄπιστος, κατὰ τὴν ἀπιστίαν· οὐ κοινωνεῖ δὲ κατὰ ταύτην αὐτῷ ἡ γυνὴ, κοινωνεῖ δὲ κατὰ τὴν μίξιν, καθ᾿ ἣν οὐδεμία ἀκαθαρσία ἐμφαίνεται· γάμος γάρ ἐστι. Διὰ τοῦτο οὖν οὐκ ἔστιν ἀκάθαρτον τὸ πιστὸν μέρος. • Ἐπεὶ ἄρα τὰ τέκνα ὑμῶν ἀκάθαρτά ἐστιν. ο Εἰ γὰρ μὴ νικᾶται τῇ καθαρότητι τοῦ πιστοῦ μέρους τὸ ἄπιστον, λοιπὸν τὰ τικτόμενα ἀκάθαρτά ἐστιν, ἤτοι ἐξ ἡμισείας καθαρά. • Νῦν δὲ, ἅγιά ἐστι.» Τουτέστιν, οὐκ ἀκάθαρτα τῇ γὰρ περιουσία τῆς τοῦ ἁγίου λέξεως, ἐκβάλλει τὸ δέος τῆς τοιαύτης υποψίας. • Εἰ δὲ ὁ ἄπιστος χωρίζεται, χωριζέσθω.» Οἷον, εἰ κελεύει σοι ἢ κοινωνῆσαι τῆς ἀπιστίας αὐτῷ, ἢ ἀναχωρεῖναι τοῦ γάμου, ἀναχωρείτω. Βέλτιον γὰρ τὸν γάμον, ἢ τὴν εὐσέβειαν λυθῆναι. • Οὐ δεδούλωται ὁ ἀδελφὸς ἢ ἡ ἀδελφὴ ἐν τοῖς τοιούτοις· ἐν δὲ εἰρήνῃ κέκληκεν ὑμᾶς ὁ Θεός.» Ει μάχεταί σοι, φησί, διότι μή κοινωνεῖς τῆς ἀπιστίας, διαζύγηθι. Οὐ γὰρ δεδούλωσαι εἰς τὰ τοιαῦτα· τουτο ἐστιν, οὐ καταναγκάζει βαστάζειν αὐτὸν καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις. Βέλτιον γὰρ ἀπαλλαγῆναι ἡ μάχεσθαι· ἐπεὶ οὐδὲ ὁ Θεὸς βούλεται τοῦτο. • Ἐν γὰρ εἰρήνῃ κέκληκεν ὑμᾶς, ο Ὥστε εἰ μάχεται, ἐκεῖνος παρέσχε τὴν αἰτίαν τοῦ διαζυγίου. • Τί γὰρ οίδας, γύναι, εἰ τὸν ἄνδρα σώσεις;» Πάλιν πρὸς τὸ, «Μή ἀφιέτω, ὁ ἀναδρομών, τοῦτο λέγει· Εἰ γὰρ μὴ μάχεταί σοι, μένε, φησί, καὶ παραίνει ἴσως ἀνύσεις. Εν ἀμφιβόλῳ δὲ τοῦτο τίθη σιν, ἅμα μὲν ἵνα μὴ δόξῃ ἀνάγκην ἐπάγειν τῇ γυ ναικὶ τοῦ πάντως πεῖσαι τὸν ἄνδρα· ἅμα δὲ καὶ μετέωρον αὐτὴν ποιῶν τῷ ἀεὶ ἐλπίζειν, ὥστε μὴ ἀπογινώσκειν. • Καὶ τί οἶδας, ἄνερ, εἰ τὴν γυναῖκα σώσεις; Εἰ μὴ ἑκάστῳ ὡς ἐμέρισεν ὁ Θεὸς, ἕκαστον 80 ὡς κέ κληκεν ὁ Κύριος 8, οὕτω περιπατείτω. ο Τινὲς οὕτως ἀνέγνωσαν· ι Τί οἶδας, ἄνερ, εἰ τὴν γυναῖκα σώ σεις, ἢ μή; › εἶτα ἀπ' ἄλλης ἀρχῆς·. Εκάστῳ ὡς ἐμέρισεν ὁ Θεός·, τουτέστι, Πόθεν οἶδας, κἄν τε σώσῃς, κάν τε καὶ μή; "Αδηλον πάντως. Αδήλου δὲ ὄντος, οὐ δεῖ λύειν τὸν γάμον. Μὴ σώζων μὲν γὰρ, οὐκ ἐβλάβης· σώζων δὲ, ὠφέλησας καὶ ὠφελήθης. Αλλ' οὐχ οὕτως ὁ ἐν ἁγίοις Ἰωάννης ἀνέγνω, ἀλλὰ, «Ε: μὴ ἑκάστῳ ὡς ἐμέρισεν ὁ Θεός· ν 8 καὶ βέλτιον πάντως· ὡσανεὶ γὰρ εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος· Οὐ γίνεται ὁ χωρισμὸς διὰ τὴν ἀπιστίαν, ε εἰ μὴ ἑκάστῳ, ν ἀντὶ τοῦ, ᾿Αλλὰ ἕκαστος οὕτως ἐχέτω, ὡς ηὐδόκησεν cum idololatra jungitur, unum cum illo corpus sor. tiri: cur igitur ex ea non immunda redditur? Quoniam in fornicatione illud ipsum in quo communicant, commistionem dico, impuritatem habet, eoque vel utrosque coinquinari: verum quod ad fidelem spectat et infidelem, longe se aliter res habet. Siquidem ob suam incredulitatem immundus efficitur infidelis, in hac autem mulier cum ipso non communicat, sed in mistione, in qua nulla apparet impuritàs, (conjugalis enim est) communicat. Propterea nuilam fidelis ex eo labem admittit. ‹ Alioquin filii vestri immundi essent. › Nam si infidelis credentis puritate non 160 vinceretur, forent sane, quos parerent, liberi immundi vel ex parte dimidia mundi. • Nunc autem sancti sunt. Hoc est, non immundi. Nam per exuberantiam dictionis hujus sancti, hujusmodi suspicionis metum rejicit. VERS. 15. • Quod si infidelis discedit, discedat. Veluti si tibi imperet, ut suæ particeps fias infidelitatis, aut discedas a matrimonio, discede. Satius enim est connubium solvere quam pietatem. • Non enim servituti subjectus est frater aut soror in hujusmodi: in pace autem vocavit vos Deus.» Si tecum, inquit, litiget, eo quod cum illo non communicas in infidelitate, disjungitor. Hujusmodi euim servituti non est subjecta; hoc est, in hujusmodi rebus virum ferre non cogeris. Melius enim est secedere quam altercari. Neque vero illu. divinæ est voluntatis; ‹ In pace enim vos vocavit.» Itaque si litiget, divortii causain ille præbuit. Vers. 16. ‹ Quid enim nosti, mulier,'num maritum salvum facies?» Rursus ad illud rediens, videlicet, • Ne dimittat, hoc dicit. Si tibi enim noletus non sit, maneto, inquit, cum eo, et commonefacito, aliquid fortassis efficies. Rein autem in ambiguo statuit; partim, ne mulieri necessitatem virum onnino persuadendi videatur imponere; partim, ut animum ejus ad spem erigat, ne de illo desperet. VERS. 16, 17. «Aut quid nosti, vir, si conjugem tuam salvam facies? Nisi cuique ut divisit Deus, unumquemque ut vocavit Dominus, ita ambulet. › Nonnulli sic legunt: «Quid nosti, vir, si mulierem salvam facica, necne? Deinde ab alio exordio:. • Unicuique ut divisit Deus;» hoc est, Unde conpertum habes, si hanc salvam facturus sis necne? id quidem est prorsus incertum. Cum autem in ambiguo sit, commobium non est dirimendum. Quod si salvam non feceris, nil tibi oliciet. Salvam autem hanc si reddideris, et aliis profuisti et tibi. At non ita legit sanctus Chrysostomus: sed, ‹ Nisi ut unicuique divisit Deus: > qui sensus est longe potior: perinde ac si dixerit Apostolus, HaudquaVariæ lectiones. δὲ ἰσ. ἀναχώρει. Οο σε έκαστος Ο. τι Θεός 0.

quam propter infidelitatem fit divortium, c nisi uni- αὐτὸν ὁ Θεός. Γυναῖκα ἔχων ἄπιστον ἐκλήθης; Μένε cuique, a lioc est, Sed unusquisque sic se habeat, ut Deo de illo disponere placuit. Uxorem habens litatem ejicias. • Et sic in omnibus Ecclesiis dispono. > Iloc dixit, ut ex eo quod alios habeant participes, ad obsequendum sint paratiores. VERS. 18. • Circumcisus aliquis vocatus est? Non adducat præputium. › Verisimile erat multos quos circumcisionis pudebat, medicamento quodam menibrum circumcisum ad pristinum statum redigere, cuticulam nimirum superinducentes. 161 ‹ In præputio aliquis vocatus est? non circumcidatur.» Contra nonnulli, quod in circumcisione præclarum quid esse videretur, post fidem circumcidebantur. Ait igitur, quod ista ad fidem nibil conferant. VERS. 19. • Circumcisio nihil est, et præputium nihil est, sed observatio mandatorum Dei. › Ubique una cum fide virtutis exigitur operatio. Cætera vero, vel minus, vel non omnino. Vers. 20,21. ‹ Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat. Servus vocatus es? non sit tibi cura: sed et si potes feri liber, magis utere.» In vocatione qua vocatus est, hoc est, quocunque in genere, vel ordine vel conditione Christi fidem susceperit quispiam, in hoc perseveret. Vocationem enim dicit inductionem ad fidem. Servus cum esses credidisti? auxius ne sis, neque perturberis. Usque adeo enim non obest servitus, ut potius, si potes liber feri, utere: hoc est, servito, atque in usuin Le confi rio, VERS. 22. • Qui enim in Domino vocatus est servus, libertus est Domini: similiter qui liber vocatus est, servus est Christi. Libertus dicitur, qui servitute liberatur. lnquit igitur: Tu qui, cum in servitute maneres, credidisti in Christum, libertus electus es Christi liberavit enim hic te tum a peccato, tum ab ista servitute exteriore, tametsi servus sis. Cum enim quis ab affectibus liberatur, et animi iugenuitate potitur, non est servus, etsi videatur. Rursus, alius quispiam, liber cum esset, ad fidem vocatus, Christi servus efficitur. Itaque si servitutis nomen servum obturbat, intelligat se in Christo liberatum esse: quod longe est humana libertate præstantius. Porro, si libertatis nomen liberum attollit, intelligat idem se Christi servum esse, et comprimatur, utpote qui tanti Domini jugum subierit, ipsique placere debuerit. Viden' quam prudenter Apostolus, quae utramque deceant partem, connionefaciat? VERS. 23,21. ι Pretio empti estis, n olite feri servi hominum. Unusquisque in quo vocatus est, fratres, in eo permaneat apud Deum.» Non solum ad servos hoc dicit, sed etiam ad liberos: et universos instituit Christianos, ut nihil ad hominum gratiam ἔχων, καὶ μὴ διὰ τὴν ἀπιστίαν ἐκβάλῃς. infidelem vocatus es? cam retineto, nec ob infide- • Καὶ οὕτως ἐν πάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις διατάτ τομαι.» Τοῦτο εἶπεν, ἵνα τῷ ἔχειν καὶ ἄλλους και νωνούς, προθυμότεροι περὶ τὴν ὑπακοὴν διατεθῶσι. • Περιτετμημένος τις ἐκλήθη; Μὴ ἐπισπάσθω. Εἰκὸς ἦν πολλοὺς αἰσχυνομένους τῇ περιτομῇ, διά τινος ἰατρείας, ἐπὶ τὸ ἀρχαῖον ἐπανάγειν τὸ ἐμπερίτομον μόριον, ἐπισπωμένους τὸ δέρμα. • Ἐν ἀκροβυστίᾳ τις ἐκλήθη; μὴ περιτεμνέσθω.» Πάλιν τινὲς διὰ τὸ δοκοῦν ἔνδοξον τῆς περιτομῆς, μετὰ τὸ πιστεῦσαι περιετέμνοντο. Φησὶν οὖν, ὅτι ταῦτα οὐδὲν εἰς τὴν πίστιν συντελεῖ. • Η περιτομὴ οὐδέν ἐστι, καὶ ἡ ἀκροβυστία οὐδέν ἐστιν, ἀλλὰ τήρησις ἐντολῶν Θεοῦ.» Πανταχού τοῦτο ζητεῖται, μετὰ τῆς πίστεως ἡ ἐργασία τῆς σε ἀρετῆς· τἆλλα δὲ, ἢ ἧττον, ἢ οὐδόλως. • Εκαστος ἐν τῇ κλήσει, ᾗ ἐκλήθη, ἐν ταύτῃ μενέτω ". Δοῦλος ἐκλήθης; μή σοι μελέτω· ἀλλ᾽ εἰ καὶ δύνασαι ἐλεύθερος γενέσθαι, μᾶλλον χρῆσαι.» - • Ἐν τῇ κλήσει, ᾗ ἐκλήθη, τουτέστιν, ἐν οἴῳ βίῳ, καὶ ἐν οἴῳ τάγματι καὶ πολιτεύματι ὧν ἐπίστευσεν, ἐν τούτῳ μενέτω. Κλῆσιν γὰρ τὴν εἰς τὴν πίστιν προσαγωγήν φησι. Δοῦλος ὢν ἐπίστευσας; μὴ φρόντιζε, μηδὲ θορυβοῦ. Τοσοῦτον γὰρ οὐ βλάπτει σε ή δουλεία, ὥστε μᾶλλον, καὶ εἰ δύνασαι ἐλευθερωθής ναι, χρῆσαι· τουτέστι, Δούλευε, εἰς χρῆσιν σεαυτόν Ο Εκδος. – • Ο γὰρ ἐν Κυρίῳ κληθείς δοῦλος, ἀπελεύθερος Κυρίου ἐστίν· ὁμοίως καὶ ὁ ἐλεύθερος κληθείς, δοῦ λος Χριστοῦ ἐστιν.» ᾿Απελεύθερος λέγεται, ὁ ἀπὸ δουλείας ελευθερωθείς. Φησὶν οὖν, ὅτι Σὺ ὁ ἐν δου λείᾳ πιστεύσας, ἀπελεύθερος εἶ τοῦ Χριστοῦ· ήλευ θέρωσε γάρ σε καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἀπὸ τῆς ἔξωθεν δὲ ταύτης δουλείας, εἰ καὶ δοῦλος εἶ. Οταν γάρ τις παθῶν ἀπήλλακται, καὶ εὐγενῆ ἔχῃ ψυχήν, οὐκ ἔστι δοῦλος, κἂν δοκῇ. Πάλιν, ἄλλος ἐλεύθερος ἄν, ἐκλήθη εἰς τὴν πίστιν, δοῦλος Χριστοῦ ἐστιν, Ωστε εἰ τὸ ὄνομα τῆς δουλείας θορυβεῖ τὸν δοῦλον, ἐννοείτω ὅτι ἐν Χριστῷ ἠλευθέρωται· ὃ πολλῷ μεῖζίν ἐστι τῆς ἀνθρωπίνης ελευθερίας. Αὖθις δὲ, εἰ τὸ ὄνομα τῆς ἐλευθερίας επαίρει τὸν ἐλεύθερον, ἐνα νοείτω, ὅτι δοῦλος ἐστι Χριστοῦ, καὶ συστελλέσθω, ὡς ὑπὸ Δεσπότην τηλικοῦτον ῶν, καὶ αὐτῷ ἀρέσκειν ὀφείλων. Ορᾷς σοφίαν, πῶς ἀμφοτέροις τοῖς μέρεσι τα προσήκοντα παραινεί; • Τιμής Αγοράσθητε, μὴ γίνεσθε δοῦλοι ἀνθρώ πων. Εκαστος ἐν ᾧ ἐκλήθη, ἀδελφοί, ἐν τούτῳ με νέτω παρὰ Θεῷ.· Οὐ πρὸς οἰκέτας μόνους τοῦτό φησιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐλευθέρους, παραινῶν πᾶσι τοῖς Χριστιανοίς, το μὴ πρὸς ἀρέσκειαν ἀνθρώπων ποιεῖν Variæ lectiones. σε γένωνται 0. 88 τῶν ἐντολῶν ο. ἐν ἐν ᾗ ἐτάχθη μενέτω. Αλλ, ἐν ἐκείνῃ μενέτω οι ἀνθρώποις ο. το πάσιν

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR.· CAP. VII. τι, μηδὲ ὑπείκειν αὐτοῖς παράνομα επιτάττουσι. factitent, neque illorum jussa qui prava injunxerint» Τοῦτο γάρ ἐστι δουλεύειν ἀνθρώποις· καὶ ταῦτα, ὑπὸ Θεοῦ ἀγορασθέντας. Οὐ γὰρ δὴ τοῦτο παραι. εἶ, τὸ ἀφίστασθαι ἀπὸ τῶν δεσποτῶν· ἄπαγε! ὅτι γὰρ οὐ τοῦτο λέγει, δῆλον ἐξ ὧν ἐπάγει· ο Εκαστος ἐν ᾧ ἐκλήθη, ο καὶ τὰ ἑξῆς· τουτέστι, κἂν ἐν δουλείᾳ, ἐν ταύτῃ μενέτω· τὸ δὲ, ο Παρὰ Θεῷ, ο προσέθη κεν, ἵνα μὴ πάλιν τοῦ Θεοῦ ἀφιστώμεθα, διὰ τὴν πρὸς τοὺς παρανόμους δεσπότας ὑποταγήν. Αμφοτέρων γὰρ προνοείται, τοῦ μήτε τῶν σωματικών δεσποτῶν ἀφίστασθαι προφάσει τοῦ Θεοῦ· μήτε πά λιν τοῦ Θεοῦ ἀποστατεῖν, ὑπείκοντας ὑπὲρ τὸ δέον τοῖς δεσπόταις. • Περὶ δὲ τῶν παρθένων επιταγήν Κυρίου οὐκ ἔχω· γνώμην δὲ δίδωμι, ὡς ἠλεγμένος ὑπὸ Κυρίου πιστὸς εἶναι. › Ἐπειδὴ τοῖς περὶ σωφροσύνης λόγοις ἐνεγύμνασεν ἡμᾶς, ἐπὶ τὸ μεῖζον ἀνατρέχει, τὴν παρθενίαν, καί φησιν, ὅτι Ὁ Κύριο; μὲν οὐκ ἐνομα θέτησεν, οὐδὲ ἐπέταξέ τι περὶ ταύτης· ἀλλ' εἶπεν· • Ο δυνάμενος χωρείν, χωρείτω.» Οὐκοῦν οὐδὲ ἐγὼ τολμῶ ἐπιτάξαι· μέγα γὰρ καὶ ἐπικίνδυνον τὸ πράγμα· πλὴν ἀλλὰ γνώμην δίδωμι, τουτέστι, συμ βουλήν, καθὰ καὶ αὐτὸς ἠξιώθην διὰ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ πιστὲς εἶναι, τουτέστιν, οἰκεῖος σου αὐτοῦ, καὶ μυστικὰ ἄξιος πιστεύεσθαι. • Νομίζω οὖν τοῦτο καλὸν ὑπάρχειν διὰ τὴν ἐνα εστῶσαν ἀνάγκην, ὅτι καλὸν ἀνθρώπῳ τὸ οὕτως εἶναι. ο Οσον κατ' ἐμὴν γνώμην, φησί, κάλλιστόν οι ἐστιν ἀνθρώπῳ γάμου ἀπέχεσθαι, διὰ τὰς ἐν αὐτῷ δυσκολίας, καὶ τὰ τοῦ γάμου ὀχληρά, οὐ τὴν ἀκαθαρσίαν. • Δέδεσαι γυναικί; Μή ζήτει λύσιν. Λέλυσαι ἀπὸ γυναικός; Μή ζήτει γυναῖκα. Ἐὰν δὲ καὶ γήμῃς, οὐχ ἥμαρτες.» Ἐν τῷ εἰπεῖν, Δέδεσαι;» έδειξεν ὅτι κάκωσιν ἐπιφέρει ο γάμος, ὡς δεσμός. Λύσιν δέ, οὐ τὴν ἐκ συμφωνίας ἀποχήν φησιν, ἀλλὰ τὴν παρά λογον διάζευξιν· ὡς ἐάν γε κατά συμφωνίαν ἐγκρα τεύοιντο, τοῦτο οὐκ ἔστι λύσις. Ἐπειδὴ δὲ εἶπε, • Μή ζήτει γυναῖκα, ο ἵνα μὴ δόξῃ ὅτι ἀγαμίαν να μοθετεῖ, ἐπάγει· Ἐὰν δὲ γήμῃς, οὐχ ἥμαρτες. Ορα δὲ, πῶς λεληθότως εἰς τὴν παρθενίαν εἰσωθεῖ σ τὸν μὲν γάμον δεσμὸν λέγων· τὴν δὲ παρθενίαν, λύσιν καὶ ἐλευθερίαν. • Καὶ ἐὰν γήμῃ ἡ παρθένος, οὐχ ἥμαρτε.» Παρθένον ἐνταῦθά φησιν, οὐ τὴν ἀφιερωθεῖσαν σε Θεῷ (αὕτη γὰρ ἐὰν γήμῃ, ἥμαρτε πάντως, ὡς μοιχὸν ἐπεισφέρουσα τῷ νυμφίῳ αὐτῆς Χριστῷ, ἀλλὰ τὴν ἔτι ἄγαμον κόρην. Αὕτη γοῦν ἐὰν γήμῃ, οὐχ ἥμαρτεν· οὐ γὰρ ἀκάθαρτος ὁ γάμος. • Θλίψιν δὲ τῇ σαρκὶ ἕξουσιν οἱ τοιοῦτοι. Ἐγὼ δὲ ὑμῶν φείδομαι. ο Τὰς ἐν τῷ γάμῳ φροντίδας καὶ λύπας, θλίψιν φησιν. «Εγώ δέ, ο φησίν, ο ὑμῶν φεί sa Matth. XIX, > exsequantur. Hoc enim est hominibus servire, eos præsertim qui a Deo redempti sint. Neque profecto hortatur, ut a dominis desciscant; absit! Nam illum non ita dicere liquido patet ex eo quod addit: «Unusquisque in quo vocatus est, etc., hoc est, si fuerit in servitute vocatus, in ea perstet. ‹ Apud Deum, autem adjecit, ne forte improbis dominis obsequendo, deliciamus: Deo. Uirisque enim providet, videlicet ne sub Dei praetextu 162 discedant a dominis, quorum in potestate eorum sunt corpora: et rursum ne a Deo deficiant, dominis supra quam par est obsequendo. VERS. 25. • De virginibus autem praeceptum Do - mini non habeo, consilium autem do, tanquam n.isericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis, Postquam nos in sermonibus de continentia exercuisset, ad id quod majus est, virginitatem scilicet, ascendit; aitque nullam Dominum tulisse de virginitate legem, neque de hac quidquam statuisse, sed unum illud dixisse: c Qui potest capere, capiat zoa Quocirca neque ipse ausim quidquam de illa re statuere: magnum enim hoc et periculosum: cæterum do sententiam, hoc est, consilium, quatenus ipse per misericordiam Dei non indignus sum habitus, ut sim fidelis, hoc est, familiaris ejus, et dignus cui mysteria concredantur. VERS. 20. < Existimo ergo hoc bonum esse propter instantem necessitatem, quoniam bonum est Chomini sic esse.»Mea quidem, inquit, sententia, hominem matrimonio abstinere optimum est, propter ejus diflicultates, conjugiique molestias, non ob immunditiam. VERS. 27. Alligatus es uxori? Noli quærere solutionem. Solutus es ab uxore? Noli querere uxorem. Si autem acceperis uxorem, non peccasti. › Dicendo Ligatus es?» ostendit quod nuptiæ veluti vincula, aflictionem afferant. Solutionem antea, non eam quæ fit ex consensu continentiam dicit, sed divortia rationi non consentanea: nam si ex consensu contineant, ea non est solutio. Quia vero dixit, Ne quaeras uxorem,» ne cælibatum statuere velle videatur subdit: «Si autem et duxeris uxorem, non peccasti. Animadverte autem, quam latenter ad virginitatem impellat nuptias vinculum appellan-, virginitatem autem solutionem et libertatem. Vers. 28. ‹ Et si nupserit virgo, non peccavit. ▸ Virginem hic dicit, non eam quae Deo consecrata sit (ea enim si nupserit, peccavit omnino, utpote qua mochum superinduxerit sponso suo Christo), sc inuptam puellam. Ea enim si nupserit, non pecca - vit matrimonium enim non est impurum. Tribulationem tamen canis habebunt ejusmodi. Ego autem vobis parco.» Sollicitudines in matrimo. nio et mærores obvenientes, tribulationem vocal. Variæ lectiones. στ' εἰκεῖν 0. σε χαλόν ΙΙ. σε συνωθεί ο. ὡς ἀφορισθεῖσαν οι PATROL. GR. CXXIV.

• Ego autem, inquit, vobis parco,» tanquam δομαι,» ώς τέκνων, καὶ βούλομαι ὑμᾶς ἐλευθέρους filiis, voloque liberos vos esse, extraque mœrorem: tanquam matrimonium nexus quispiam sit, quique eo sint colligati, non sint sui juris, ut supra commemoratum est. VERS. 29. • Hoc autem dico, fratres, tempus breve est: reliquum est, Cum dixisset, • Afictionem habebunt in carne.» ne quis 163 adjiceret, atqui et voluptatem habebunt; subsecat et aufert quæ sunt voluptatis, per hoc quod tempus esse contractum et breve subinferat. Ad dissolutionem enim et interitum omnia vergunt, appropinquavitque regnum Christi, ac in posterum ad ipsum migrare debemus. Quare etiam et nonnulla in matrimonio voluptas est, ea tamen brevis est, exiguoque temporis spatio duratura: atque hoc ipsum est alictio. VERS. 29-31.. Ut qui habent uxores, tanquam non habentes sint: Et qui flent, tanquam non flentes et qui gaudent, tanquam non gaudentes et qui emunt, tanquam non possidentes: Et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur. › Quod si qui uxores habent, tanquam non habeant, esse debeant, quid ultra proderit in matrimonio conjungi, sibique ipsi onus injicere? Quid autem est, Tanquam non habentes? › pro, non affixi, nou omne studium circa nuptias et uxorem impendentes. Consimilem ad rationem, neque circa alia, sive tristia, quæ per, dentes, inuuit; sive delectabilia, quæ per, gaudentes, significavit; neque circa contractus quos per emptionem indicavit, vehementius quispiam studere debet. Quorsum vero, ait, hæc et illa recensco? Uno verbo dica:: Qui utuntur hoc mundo, non debent ipso abuti, hoc est, omni studio et affectu illi incumbere. Abusus enim est superfluus usus, et decorum exsuperans. ● Præterit enini figura mundi hujus. › Id est, transit et dissolvitur. Quid ergo amore ėjus teneamur, quod dissolvitur? Figuram autem appellavit, innuens hujus mundi res oculos tantum attingere, ac leves esse, nullam stabilitatem et subsistentiam habentes. VERS. 32. • Volo autem vos absque sollicitudine esse. › Quomodo vero sollicitudinis expertes simus? si cælibes permanserimus. Infert igitur: Vεις. 52,35. • Qui sine uxore est, sollicitus est quæ Domini sunt, quomodo placeat Domino. Qui vero cum uxore est, sollicitus est quæ sunt mundi, quomodo placeat uxori.'» Quomodo volens nos absque sollicitudine esse, o Paule, ac propterea nos in cœlibatu asservans, rursum dicis: Qui sine uxore est, de iis quæ Domini sunt sollicitus est? › Ecce enim iterum sollicitudines. Sed non tales, inquit, quales sunt matrimonii; Domini enim curæ salutares sunt, oblectabilesque: mundi vero curæ noxiæ sunt, et angustia plenæ. Quomodo enim fieri potest, quin ærumnosum molestumque sit uxoris placendæ stuεἶναι καὶ ἀλύπους· ὡς ὁ γάμος γε καὶ δεσμός ἐστι, καὶ οἱ ὑπὸ τοῦτον ὄντες, ἑαυτῶν οὐκ ἐξουσιάζουσι, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται. • Τοῦτο δέ φημι, ἀδελφοί, ὅτι ὁ καιρὸς συνεσταλ μένος τὸ λοιπόν ἐστιν.» Επειδὴ εἶπεν, ὅτι ο θλίψιν έξουσι τῇ σαρκὶ, ο ἵνα μή τις εἴπῃ· Ἀλλὰ καὶ ἡδο νήν· ὑποτέμνει τὰ τῆς ἡδονῆς, ἐκ τοῦ τὸν καιρὸν συνεσταλμένον εἰσαγαγεῖν. Πρὸς λύσιν γὰρ ἐπείγον ται τὰ πάντα, καὶ ἤγγικεν ἡ βασιλεία τοῦ Χριστοῦ, καὶ λοιπὸν πρὸς αὐτὸν ἀποδημεῖν ὀφείλομεν. Ὥστε καὶ εἰ ἡδονή τίς ἐστιν, ἀλλὰ βραχεῖα αὕτη, καὶ ὅλιγοχρόνιος· καὶ τοῦτο δὲ αὐτὸ θλίψις. • Ἵνα καὶ οἱ ἔχοντες γυναῖκας, ὡς μὴ ἔχοντες ὦσι· καὶ οἱ κλαίοντες, ὡς μὴ κλαίοντες· καὶ οἱ χαίροντες, ὡς μὴ χαίροντες· καὶ οἱ ἀγοράζοντες, ώς μη κατ ἔχοντες· καὶ οἱ χρώμενοι τῷ κόσμῳ τούτῳ, ὡς μὴ καταχρώμενοι.» Ἐπεὶ καὶ οἱ ἔχοντες, ώς μὴ ἔχον τες ὀφείλουσιν εἶναι, τί δεῖ λοιπὸν ὅλως συζυγῆναι, καὶ ἑαυτῷ φορτίον ἐπιβαλεῖν; Τί δέ ἐστιν, «Ὡς μή ἔχοντες;» ἀντὶ τοῦ, οὐ προσηλώμενοι “, οὐδὲ πα σαν τὴν σπουδὴν περὶ τὸν γάμον καὶ τὰς γυναῖκας ἀναλίσκοντες. Ὡσαύτως οὐδὲ περί τι τῶν ἄλλων, ή λυπηρῶν, ἃ διὰ τοῦ κλαίειν ᾐνίξατο ἡ τερπνῶν, ὰ διὰ τοῦ χαίρειν ἐδήλωσεν· ἡ τῶν συναλλαγμάτων, ὰ διὰ τοῦ ἀγοράζειν ἐνέφηνεν, ὀφείλει τις πάνυ σφοδρότερον ω σπουδάζειν. Καὶ τί, φησί, τάδε καὶ τάδε καταλέγω; Απλῶς, οἱ χρώμενοι τῷ κόσμῳ τούτῳ, οὐκ ὀφείλουσιν αὐτῷ καταχρᾶσθαι· τουτέστι, προσέχειν αὐτῷ μετὰ πάσης σπουδῆς καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν προσπαθείας. Κατάχρησις γὰρ ἡ περιττή χρῆσις, καὶ πλείων τοῦ δέοντος. • Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου. Ἀντὶ τοῦ, παρέρχεται καὶ διαλύεται. Τί οὖν ἔχει σθαι δεῖ τοῦ λυομένου; Σχῆμα δὲ ἐκάλεσεν, ἐμφαί νων ὅτι ἄχρις όψεως εἰσι τὰ τοῦ παρόντος κόσμου, καὶ ἐπιπόλαια, μηδὲν βεβηκὸς καὶ οὐσιῶδες ἔχοντες [f. — τα]. • Θέλω δὲ ὑμᾶς ἀμερίμνους εἶναι. › Πῶς δ᾽ ἂν εἴημεν ἀμέριμνοι; Εἰ ἄγαμοι ὦμεν. Ἐπάγει οὖν • Ο άγαμος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ 60. Ὁ δὲ γαμήσας, μεριμνᾷ τὰ τοῦ κόσμου, πῶς ἀρέσει τῇ γυναικί.. Πῶς θέλων ἡμᾶς ἀμερίμνους εἶναι, Παῦλε, καὶ διὰ τοῦτο ἀγάμους συντηρῶν, πάλιν λέγεις. Ὁ ἄγαμος μεριμνα τὰ τοῦ Κυρίου;» Ἰδοὺ γὰρ καὶ πάλιν μέριμναι. Αλλ' εὐχ οἷαι, φησίν, αἱ τοῦ γάμου. Αἱ μὲν γὰρ τοῦ Κυ ρίου μέριμναι, σωτηριώδεις καὶ τερπναί· αἱ δὲ τοῦ κόσμου, βλαβεραὶ καὶ θλιβεραί. Πῶς γὰρ οὐ θλίψις καὶ ὄχλησις τὸ σπεύδειν ἀρέσαι γυναικὶ, καὶ ταῦτα φιλοκόσμῳ, καὶ ἀπαιτούσῃ χρυσία καὶ μαργαρίτας, καὶ τὴν ἄλλην βλακείαν; Ενθεν καὶ εἰς ἀδικίαν συν Varia lectiones. ο. " το προσκολλώμενοι Ο. σε ὀφείλοντες πάνυ σφόδρα κι αὐτῷ ο.

CAP. VII. EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. ωθοῦνται οἱ ἐλεεινοὶ ἄνδρες και ψυχοβλαβείς διοική- diuin, præcipue cum ejusmodi sit, quæ crnatu dele σεις πραγμάτων. • Μεμέρισται ή γυνὴ καὶ ἡ παρθένος.» Τουτέστι, διαφέρουσιν ἀλλήλων, καὶ οὐ τὴν αὐτὴν ἔχουσι φρον τίδα, ἀλλὰ μεμερισμένοι εἰσὶ ταῖς σπουδαῖς· καὶ ἡ μὲν περὶ ἄλλα σπουδάζει, ἡ δὲ περὶ ἄλλα διαφέρουσι δὲ αἱ φροντίδες αὐταῖς, καὶ δεῖ ἐκλέγεσθαι τὰ κρείττω καὶ ἀπονώτερα. • Η άγαμος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ, ἵνα ᾗ ἁγία καὶ σώματι καὶ πνεύματι· ἡ δὲ γαμήσασα, μεριμνᾷ τὰ τοῦ κόσμου, πῶς ἀρέσει τῷ ἀνδρί.» Οὐκ ἀρκεῖ σώματι εἶναι ἁγίαν, ἀλλὰ δεῖ καὶ πνεύματι. Τοῦτο γὰρ ἡ ἀληθὴς παρθενία, ἡ τῆς ψυχῆς καθαρότης· ἐπεὶ πολλαὶ τὸ σῶμα ἀγναὶ καὶ ἀμόλυνται οὖσαι, κατεσπιλωμέναι εἰσὶ τὴν ψυχήν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο σκόπει, ὅτι οὐκ ἔστι παρθένος ἡ τὰ τοῦ κόσμου μεριμνώσα. Ἐπειδὰν οὖν ἴδῃς τινὰ παρθενίαν ἐπαγγελλομένην, μεριμνῶσαν δὲ τὰ τοῦ κόσμου, γίνωσκε «ὅτι οὐδὲν διαφέρει τῆς ἐν γάμῳ. Ο γὰρ Παῦλος δρους ἀμφοτέροις τέθεικεν, ἐξ ὧν διαγινώσκονται, οὐ γάμον καὶ ἐγκράτειαν, ἀλλὰ πολυπραγμοσύνην καὶ ἀπραγμοσύνην ". "Ωστε ή πολυπράγμων, οὐ παρθένος. Μεριμνᾷ δὲ καὶ ἡ γεγαμηκυῖα πῶς ἀρέσει τῷ ἀνδρί· τυχὸν μὲν καὶ κάλλους ἐπιμελουμένη· τυχὸν δὲ, καὶ διὰ τὸ οἰκουρόν δοκεῖν εἶναι ἀγαθὴν, ἀνελεήμων καὶ φειδωλός δεικνυμένη. • Τοῦτο δὲ πρὸς τὸ ὑμῶν αὐτῶν συμφέρον λέγω, οὐχ ἵνα βρόχον ὑμῖν ἐπιβάλω.» Τοὺς περὶ παρθενίας, φησί, λόγους ἐκίνησα, εἰδὼς συμφέρον ὑμῖν τὸ πρᾶγμα, διὰ τὸ ἄλυπον, καὶ ἀμέριμνον, καὶ ψυχικφελέστερον· οὐχ ἵνα ἀναγκάσω ὑμᾶς, καὶ μὴ θέλοντας, παρθενεύειν· βρόχον γὰρ τὴν ἀνάγκην ὠνόμασεν. • Ἀλλὰ πρὸς τὸ εὔσχημον καὶ εὐπάρεδρον τῷ Κυρίῳ ἀπερισπάστως.» Ινα, φησὶν, εὐσχημόνως, καὶ ἐν καθαρότητι ζῆτε τί γὰρ παρθενίας εύσχημονέστερον καὶ καθαρώτερον;) καὶ ἵνα ἐλεύθεροι ὄντες τῶν τοῦ γάμου ὀχλήσεων, ἀπερισπάστως τῷ Κυρίῳ δουλεύητε καὶ αὐτῷ παρεδρεύητε ', ὅλην τὴν μέριμναν ἐπ' αὐτὸν μετατιθέντες " Ο • Εἰ δέ τις άσχημονεῖν ἐπὶ τὴν παρθένον αὐτοῦ νομίζει, ἐὰν ᾗ ὑπέρακμος, (καὶ οὕτως οφείλει γίνεσθαι), 8 θέλει ποιείτω, οὐχ ἁμαρτάνει· γαμείτωσαν.» Εἴ τις, φησίν, ἀσθενὴς ὢν τῷ ὄντι τὴν διάνοιαν, να μίζει ἄσχημον εἶναι τὸ παρθένον ἔχειν θυγατέρα, καὶ ταῦτα 7, ὑπέρακμον οὖσαν· γενέσθω, φησί, καὶ οὕτω. Πῶς; ι Ο θέλει, ποιείτω· ν τουτέστιν, ἐὰν θέλῃ δοῦναι αὐτὴν ἀνδρὶ, δότω· οὐχ ἁμαρτάνει γάρ. Πλὴν κρεῖττον τὸ παρθένον τηρεῖν, ὡς ἑξῆς λέγει. • Ος δὲ ἔστηκεν ἑδραῖος ἐν τῇ καρδίᾳ, μὴ ἔχων ἀνάγκην, ἐξουσίαν δὲ ἔχει περὶ τοῦ ἰδίου θελήματος, καὶ τοῦτο κέκρικεν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, τηρεῖν σε τὴν κρείττω καὶ ἀπονωτέραν. T◉ ταύτην Ο. ctatur, et aurum, margaritas, aliamque mollitiem expetit? Hinc miseri mariti ad iniquitatem, animque noxias rerum administrationes impelluntur. VERS. 31. 4 Divise sunt uxor et virgo.» Hoc est, 164 differunt inter se mutuo, nec habent sollicitu - dinem, sed divisæ sunt in studiis suis: atque ista quidem de aliis est sollicita, illa vero de aliis: diversæ autem sunt utriusque curæ: ca itaque quæ praestantiora sunt, et minus habent laboris, eligenda sunt. ‹ Innupta cogitat quæ sunt Domini, quomodo placeat Domino, ut sit sancta et corpore et spiritu. Quæ vero nupsit, cogitat quæ sunt mundi, quomodo placeat viro. › Non satis est ut virgo sancta sit corpore, verum etiam spiritu. Hoc enim est vera virginitas, animæ nimirum puritas. Nam multæ corpore quidem caste et impollutæ, anima contaminatæ sunt. Praeterea, et istud perpende, quod illa non est virgo, quæ res curat mundanas. Cum igitur conspexeris quampiam, quæ castitatem vovit, sollicite incumbentem rebus mundi, noveris eam a conjugata nihil discrepare. Nam Paulus fines utrisque posuit, quibus dignoscantur, non certe matrimonium et continentiam, sed curiositatem et tranquillitatem. Quare. quæ variis negotiis se implicat, virgo non est. Quæ autem nupta est, sollicita est quomodo marito placeat; formam fortasse curans, vel forsan ut bona materfamilias videatur, seimmisericordem et parcam ostendens. TERS. 35. • Porro hoc ad utilitatem vestram dico, non ut laqueum vobis injiciam. › De virginitate sermonem movi, rem istam vobis conducere sciens, quod moerore sollicitudineque careat, animæque sit utilior: non ut cogam vos invitos in cælibatu permanere: nam necessitatem laqueum nominavit. • Sed ad id quod honestum est, et ut Domino assideatis, ita ut ab eo avelli nequeatis.» Ut, inquit, hom neste et in puritate vivatis (quid enim virginitate honestius et purius?), et ut a nuptiarum molestiis liberi, Domino sine ulla distractione serviatis ipsique assideatis, tolam curam vestram in ipsum transfe rentes. VERS. 36. • Sin quis turpe esse putet super virgine suia, si fuerit superadulta, et sic oportet lieri, quod vult, facial, non peccat, contrahant matrimonium.» Si quis, inquit, revera imbecillis intelligentia, turpe esse censeat, filiam suam virginem relinere, præsertim quæ ætatis florem præteriit, Fiat, inquit, sic. Quomodo? Quod vult faciat:» hoc est, si velit eam tradere marito, tradat; non enim peccat. Verumtamen melius est virginem servare, quemadmodum deinceps dicit. VERS. 37-38. Qui autem stat firmus in cordle suo, non habens necessitatem, potestate autem habens propriæ voluntatis, atque hoc judicavit in corde Variæ lectiones. σε ἴσθι. π. ἐν ἀκτημοσύνην ο. το προσεδρεύητε ο. κι ἀνατιθέντες Ο.

' quo, servare suam virginem, bene facit. Igitur et τὴν ἑαυτοῦ παρθένον, καλῶς ποιεῖ. Ὥστε καὶ ἡ qui matrimonio 165 jungit virginem suam, bene Γιcit: qui vero non jungit, melius facit: Observa, quomodo statim ab initio admiretur eum qui servet suam virginem, stabilem ipsum et firmum vocans, et cum judicio agentem quæ agit. ‹ Judicavit» enim, iiquit, c in corde suo. > ltaque qui virginem suam nuptui tradit, non stat firmus. Istud autem: e Nun habens necessitatem, › significat quod potestatem habeat ut det virgini suæ maritum, neque quisquam sit qui cogat eum ne det. Honor itaque ejus est sørvare filiam virginem, camque ob rem laudatur: naui c Bene facit, inquit. Sed et ille, qui cam nuptiis elocat, bene facit. Nam elocare, non est peccatum. Omme autem qnod non est peccatum, bene fit. Melius vero est non elocare: virtus enim esl. VERS. 59, 40. • Mulier alligata est legi quanto tempore vivit maritus ejus: si autem dormierit maritus ejus, libera est ut cui vult nubat; modo in Domino. Beatior autem est si sic manserit juxta hicum consilium. Puto autem quod et ego Spiritum Dei habeam.» De secundis nuptiis hac tradit, per- - mittens quiilem eas: altamen beatiorem eam judical, quae alterum maritum non acceperit. Quemadmodum enim virginitas primis nuptiis est melior, sic et prius matrimonium posteriori præstat. ‹ Alligata est igitur legi mulier, hoc est, lege de adulterio cavente tenetur, ne adultera fiat, si, vivente marito, alteri copuletur: sin defunctus fuerit, liberata est a primo nexu et lege, adeo que soluta est. «Modo in Domino:. hoc est, cum tem perantia et decoro, in liberorum procreatione et præsidentia, non in libidinis affectione. Secundum vero neum consilium,» dicit, ne ren istam necessitatem arbitreris, sed consilium idque divinum. e Puto, s enim, inquit, e quod et ego Spiritum Dei habeam. > Magnæ autem humilitatis argumentum est hoc. Non enim dixit: Habco, sed, • Puto me babere:» hoc est, Abitror, existimo. CAPUT VIII. VERS. 1. «De iis autem quæ idolis immolantur, novimus, quoniam omnes scientiam habemus. Scientia infat, charitas aedificat.» Fuerunt quidam apud Corinthios perfecti, qui scientes, quod quæ ingrediantur in hominem, ipsum nou coinquinent, quodque idola sint lapides et ligua, nec possint nocere; indiscriminatim introierunt idolorum delubra, caque ἐκγαμίζων, καλῶς ποιεῖ· ὁ δὲ μὴ ἐκγαμίζων, κρείτα τον ποιεί. ο Ορα, πῶς ἐκ προοιμίων θαυμάζει τὸν τηροῦντα αὐτὴν παρθένον, ἑδραῖον αὐτὸν καὶ βεβη κότα καλῶν, καὶ ἐν κρίσει ἃ ποιεῖ ποιοῦντα. ι Κέκρικε ο γάρ, φησίν, ο ἐν τῇ καρδίᾳ.» Ωστε ὁ ἐκγαμίζων, οὐχ ἔστηκεν ἑδραῖος. Τὸ δὲ, «Μὴ ἔχων ἀνάγκην, ο τοῦτο δηλοῖ, ὅτι ἐξουσίαν ἔχει τοῦ δοῦναι αὐτῇ ἄνδρα, καὶ οὐδεὶς ὁ ἀναγκάζων 13 μὴ δοῦναι αὐτῇ. Ὥστε φιλοτιμία αὐτῷ ἐστι τὸ τηρεῖν παρθένο τὴν θυγατέρα, καὶ διὰ τοῦτο ἐπαινεῖται. «Καλώς ο γάρ, φησί, ο ποιεῖ. ο Καίτοι καὶ ὁ ἐκγαμίζων, και κεῖνος καλῶς ποιεῖ. Οὐ γὰρ ἁμαρτία τὸ ἐκγαμίζειν πᾶν δὲ ὃ οὐχ ἁμαρτία, καλῶς γίνεται. Κάλλιον δὲ τὸ μὴ ἐκγαμίζειν· κατόρθωμα γάρ ἐστιν. • Η γυνή δέδεται νόμῳ, ἐφ' ὅσον χρόνον ζω δ ἀνὴρ αὐτῆς· ἐὰν δὲ κοιμηθῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλῃ [vulg. -λει] γαμηθῆναι· μόνον ἐν Κυρίῳ. Μακαριωτέρα δέ ἐστιν ἐὰν οὕτω μείνῃ, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην. Δοκῶ δὲ κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν. ο Περί δευτερογαμίας ἐνταῦθα διδάσκει, συγχωρών μὲν αὐτήν· πλὴν μακαριωτέραν τιθεὶς τὴν μὴ διγαμοῦσαν. Ὡς γὰρ ἡ παρθενία τοῦ πρώτου γάμου καλλίων· οὕτω καὶ ὁ πρῶτος γάμος τοῦ δευτέρου. • Δέδεται οὖν νόμῳ ἡ γυνή, ο τουτέστι, κατέχεται νόμῳ τῷ περὶ τῶν μοιχειῶν διαλαμβάνοντι, ὡς ἂν μὴ μοιχαλίς γένοιτο ἑτέρῳ συζευχθεῖσα, ζῶντος του ἀνδρός· ἀποθανόντος δὲ, ἠλευθέρωτα: ἐκ τοῦ πρώτου δεσμοῦ καὶ νόμου, καὶ λέλυται. «Μόνον ἐν Κυρίῳ· τουτέστι, μετὰ σωφροσύνης, μετὰ κοσμιότητος, ἐπὶ παιδοποιίᾳ καὶ προστασία, μὴ ἐμπαθείᾳ * ἐπιθυμίας. Τὸ δὲ, ο Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, φησὶν, ἵνα μὴ ἀνάγκην τὸ πρᾶγμα εἶναι νομίσῃς, ἀλλὰ συμβουλὴν, καὶ συμβουλὴν θείαν.. Δοκώ ο γάρ, φησὶ, ο κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν.» Πολλῆς δὲ ταπεινοφροσύνης τοῦτο. Οὐ γὰρ εἶπεν· Ἔχω, ἀλλά, «Δοκῶ ἔχειν', τουτέστιν, Ηγοῦμαι, ὑπονοῶ. • Περὶ δὲ τῶν εἰδωλοθύτων οἴδαμεν, ὅτι πάντες γνῶσιν ἔχομεν· ἡ γνῶσις φυσιοί, ἡ δὲ ἀγάπη οίκο δομεῖ.» Πσάν τινες παρὰ τοῖς Κορινθίοις τέλειος, καὶ εἰδότες, ὅτι τὰ εἰσερχόμενα οὐ κοινοῖ τὸν ἄρθρων τον, καὶ ὅτι τὰ εἴδωλα, ξύλα καὶ λίθοι εἰσὶ, καὶ οὐ δύνανται βλάψαι· ἀδιαφόρως εἰσήεσαν εἰς τὰ εἰδω λεῖα, καὶ τῶν εἰδωλοθύτων ενεφοροῦντο. Ομῶντες δὲ τούτους ἕτεροι ἀτελέστεροι, εἰσχεσαν καὶ αὐτοὶ εἰς τὰ εἰδωλεῖα, καὶ εἰδωλοθύτουν, οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς γνώμης, ἀλλ' ὡς τῶν εἰδώλων τιμίων ὄντων 18, καὶ ἀξίων θυσίας δέχεσθαι. Τοῦτο εἰς ζῆλον ἐκίνησε τὸν Παῦλον, ἅτε καὶ ἀμφοτέρους βλάπτον· τούς τε τελείους, ὡς δαιμονικῶν ἀπολαύοντας τραπεζών καὶ τοὺς ἀτελεῖς, ὡς ἐπὶ εἰδωλολατρίαν συνωθού μένους. Σπεύδει τοίνυν διορθώσασθαι τοῦτο· καὶ Varim lectiones. comederunt quæ idolis immolabantur. Ilosce autem alii imperfectiores videntes, ingressi sunt et ipsi delubra, idolisque sacrificabant, non eadem sententia, verum ceu idola honoranda esscut, nec non digna quæ sacrificia acciperent. Iloc ad zelum provocavit Paulum, quippe 166 quod utrisque obesset perfectis, tanquam iis qui dæmoniacis mensis fruerentur: imperfectis, tanquam ii ad *3 αναγκάζων αὐτόν …. * ἐν πάθει ο. το είναι δοκούντων 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR.. CAP. VIII. πρὸς τοὺς τελείους διαλέγεται, ἀφεὶς τοὺς ἀτελεστέ- idolorum culturam impellerentur. Ad istud itaque ρους, ὅπερ ἔθος αὐτῷ. Καὶ πρῶτον καταστέλλει αὐτῶν τὸν ἐπὶ τὸ τῇ γνώσει τύφον, καί φησιν, ὅτι Οὐ μόνοι ὑμεῖς ταύτην ἔχετε, ἀλλὰ πάντες οἴδαμεν 7, ὅτι οὐδέν ἐστιν εἴδωλον ἐν κόσμῳ· πλὴν, ἡ γνῶσις οὐ μόνον οὐδὲν ὠφελεῖ, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ βλάπτει, φυσιοῦσα καὶ ἐγκοῦσα τὸν ἔχοντα, καὶ διὰ τοῦτο ἀποσχίζουσα αὐτὸν τοῦ πλησίον μέλους, ἐὰν μὴ καὶ τὴν ἀγάπην ἔχῃ μεθ' ἑαυτοῦ 18, ἥτις ἀγάπη τούναν τίον οἰκοδομεῖν δύναται. "Οσα γὰρ ἡ χωρὶς ἀγάπης γνῶσις καθαιρεῖ, ταῦτα ἡ ἀγάπη ἀνεγείρει καὶ οἰκοδομεῖ, πάντα ὑπὲρ τοῦ πλησίον ποιοῦσα. • Εἰ δέ τις δοκεῖ εἰδέναι τι, οὐδέπω οὐδὲν ἔγνωκε καθὼς δεῖ εἰδέναι 18.» Τὸ μεῖζον λέγει ἐνταῦθα, ὅτι κἂν μετὰ τῆς ἀγάπης ἡ γνῶσις ᾖ, οὐδὲ οὕτως ἐστὶ τελεία· οὐδεὶς γὰρ οἶδέ τι καθὼς δεῖ γνῶναι, κἂν Πέτρος ᾖ, κἂν Παῦλος. Ὥστε τί ὑμεῖς ἐπαίρε σθε, οἱ τὴν γνῶσιν ἔχοντες χωρὶς ἀγάπης, ὅπου γε και μετὰ τῆς ἀγάπης αὐτὴν εἴχετε, οὐδὲ οὕτω τέλειόν τι ἐγινώσκετε; • Εἰ δέ τις ἀγαπᾷ τὸν Θεόν, οὗτος ἔγνωσται ὑπ' αὐτοῦ. › “Ο λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Εἴ τις ἀγαπᾷ τὸν πλησίον, ἀγαπᾷ καὶ τὸν Θεὸν πάντως. Αγαπῶν δὲ τὸν Θεὸν, οὐκ εἶπεν, ὅτι ἔγνω τὸν Θεὸν, ἀλλ', • Εγνωσται ὑπὸ Θεοῦ·, τουτέστι, γνωστὸς αὐτῷ 80 καὶ οἰκεῖος καθίσταται. Γνωστὸς δὲ γενόμενος τῷ Θεῷ, γνῶσιν παρ' αὐτοῦ λαμβάνει, καὶ οὐδὲ ταύτην ἔχει ἀπηρτισμένην. Ὥστε καν γνῶσιν ἔχῃς, μή ἐπαίρου· οὔτε γὰρ τελεία ἐστὶν, οὔτε τὸν κατόρθωμα, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ “ἐστι χάρισμα. "Ορα γοῦν, διὰ πόσων καταστέλλει τὸν τύφον αὐτῶν. corrigendum festinat, ac ad perfectos, imperfectioribus, uti solet, omissis, disserit. Ac primum ipsorum fastum ob scientiam conceptum reprimit, inquiens Non vos soli hanc habetis, sed nos omnes ex æquo tenemus, quod nihil sit idolum in mundo. Verum scientia adeo non solum non prodest, ut μotius etiam obsit, infans et intumescere faciens habentem, ac propterea abscindens a proximi mernbro, nisi charitatem una secum habucrit. Quae nimirum charitas, e contra ædificare potest. Quæcunque enim scientia sine charitate, destruit, hæc charitas erigit adificatque, omnia in proximi gratiam faciens. VERS. 2. • Si quis autem se existimat scire a!iquid, nondum quidquam novit, quemadmodum novisse oportet.» Majus quiddam hic dicit, nempe: Etiamsi charitati scientia conjuncta fuerit; neque sic est perfecta. Nemo enim quidquam novit quemadmodum scire oportet, sive Petrus [fuerit, sive Paulus. Quid igitur vos efferimini, qui scientia sine dilectione imbuti estis? quandoquidem si scientiam etiam cum dilectione haberetis, neque sic tamen perfecte aliquid sciretis. VERS. 3. • Sin quis autem diligit Deum, is cognitus est ab co.» Quod ait, est hujusmodi: Si quis charitate proximum suum prosequitur, is Deum etiam prorsus diligit. Qui autem Deum diligit, non dixit, cognoverit Deum, seul, ο Deo cognitus est: hoc est, notus ipsi et familiaris constituitur. Notus autem Deo, scientiam ab eo accipit: neque banc tamen perfectam habet. Proinde, etsi scientiam habeas, noli efferri. Nam neque perfecta est, neque tuum opus, sed Dei donum. Vide igitur quantis argumentis eorum superbiam cohibet. VERS. 4. • De manducatione vero corum, quæ idolis sunt oblata, scimus quod idolum nihil est in mundo, et quod nullus est Deus nisi unus.» Rursus cognitionem communem facit, deprimens eos. Nam omnes, inquit, scimus quod idolum nihil sit in mundo. Nonne igitur sunt idola? nonne sculptilia? Sunt quidem, sed nihil sunt: id est, nullum robur habent. Neque dii sunt, sed lapides ac demones. Quia vero apud Græcos fuere et indocti et sapien- • Περὶ τῆς βρώσεως οὖν τῶν εἰδωλοθύτων, οἴδαμεν ὅτι οὐδὲν εἴδωλον ἐν κόσμῳ, καὶ ὅτι οὐδεὶς Θεὸς ἕτερος, εἰ μὴ εἶς. ο Πάλιν κοινοποιεῖ τὴν γνῶσιν, καταστέλλων αὐτούς. Πάντες γάρ, φησίν, οίδαμεν ὅτι οὐδὲν εἴδωλον ἐν κόσμῳ. Οὐκ ἔστιν οὖν εἴδωλα; οὐκ ἔστι ξόανα; Ἔστι μὲν, ἀλλ' οὐδέν ἐστι τους ἐστιν, οὐδεμίαν ἰσχὺν ἔχει· οὐδὲ θεοί εἰσιν, ἀλλὰ λίθοι και δαίμονες. Ἐπειδὴ γὰρ ἦσαν παρ' "Ελλησι καὶ ἰδιῶται, καὶ σοφοί· καὶ οἱ μὲν ἰδιῶται οὐδὲν ᾔδεσαν δε πλέον τῶν λίθων· οἱ δὲ φιλόσοφοι δυνά- tes: indocti quidem nihil plus idola esse quan μεις θείας ἐνοικεῖν αὐτοῖς ἐδόξαζον, οὓς 88 καὶ θεοὺς ἐκάλουν· πρὸς μὲν τοὺς ἰδιώτας εἶπε τὸ, «Οὐδέν ἐστιν εἴδωλον ἐν τῷ κόσμῳ· ν πρὸς δὲ τοὺς φιλοσό. φους, ὅτι «Οὐκ ἔστιν ἕτερος Θεός, εἰ μὴ εἶς.» Ωστε οὐδὲ δυνάμεις θεῖαι ἐνοικοῦσι τοῖς εἰδώλοις· εἷς γάρ ἐστι Θεός, καὶ οὐ πολλοί. • Καὶ γὰρ εἴπερ εἰσὶ λεγόμενοι θεοί, εἴτε ἐν οὐ ρανῷ, εἴτε ἐπὶ γῆς (ὥσπερ εἰσὶ θεοὶ πολλοὶ, καὶ κύριοι πολλοί), ἀλλ᾽ ἡμῖν εἰς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτόν. • Ἐπειδὴ εἶπεν, τα ἐν πο 83 c. &;. * οίδατε Ο. το ἑαυτῆς ο. lapides norant: philosophi vero divinas in ipsis habitare virtutes arbitrabantur, quas et deos voca lant; ad idiotas dixit: ldolum nihil est in mundo: ad philosophos vero,. Non est alius Deus, praeterquam unus.» Igitur neque virtutes divine simu lacra isla inhabitant: unus euim Deus est, non multi. 167 VERS. 5, 6. • Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in caelo, sive in terra (quem.dmodum dii multi sunt, et domini multi), nobis tamen muris Deus Pater est, ex quo omnia, et nos in ipsum. › Varia lectiones. το γνῶναι ο. 80 αὐτοῦ 0. 81 Χριστού 0. δ' ήσαν ο

€69 Ἕλλησιν· ἵνα μὴ δόξῃ τοῖς φανεροῖς μάχεσθαι, φησίν, ὅτι «Εἰ καὶ εἰσὶ λεγόμενοι θεοί, τουτέστιν, οὐκ ἐν ἀληθείᾳ ὄντες, ἀλλ' ἐν λόγῳ· ι εἴτε ἐν οὐρανῷ, ὡς ἥλιος καὶ σελήνη, καὶ οἱ λοιποὶ ἀστέρες, οἷς ἐθερ ποίησαν Ελληνες· «εἴτε ἐπὶ γῆς, ὡς οἱ ἐξ ἀνθρώπων αὐτοῖς θεοποιηθέντες· ι ἀλλ' ἡμῖν εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα·, ὅπερ δηλοῖ αὐτὸν Δημιουργόν. Το δὲ, ο Καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτὸν,» τὸν τῆς πίστεως καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως λόγον δηλοῖ· ώσανεί εἶπε· Καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτὸν οἱ ἐπεστράμμεθα, καὶ εἰς αὐτόν ἐσμεν ηρτημένοι. Cura nullum esse alium Deum asseruisset, ac apud ὅτι «Οὐδεὶς Θεὸς ἕτερος, ο ἐλέγοντο δὲ πολλοὶ θεοὶ παρ' Græcos dii multi dicebantur: ne videretur rebus manifestis repugnare, etiamsi sint, inquit, qui dicantur dii, hoc est, qui revera non sint, sed nomine tenus: sive in coelo, ut sol et luna, aliæque stellæ et sidera, quibus Græci numina attribuerunt: sive super terram, ut qui ex bominibus in deorum ordinem ab iis translati sunt: at vero ‹ nobis est unus Deus Paler, ex quo omnia:» quod significat eum esse Conditorem et Creatorem. Quod vero adjicit, • Et nos in ipsum: > fidei et appropriationis rationem indicat: perinde ac si dicat, Et nos ad ipsum conversi sumus, exque eo pendemus. ⚫ Et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum. › Per Filium omnia adesse perducta sunt, et nos per ipsum perducti sumus ut essemus, et ut bene essemus: hoc est, ut fideles elieremur, atque ex errore ad veritatem traducerenιur. Ceterum cum audis, Unus est Deus Pater, et Unus Dominus Jesus Christus: • Ne Patri soli attributum censeas Dei vocabulum, Filio vero, Domini. Indiscriminatim namque et Filius Deus est, uti in hoc loco: ‹ Ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus b: s et rursus, Pater est Dominus, ut in eo psalmi ©: • Dixit Dominus Domino meo. Sed quoniam ad Græcos illi sermo erat, multos deos colentes, multosque dominos: propterea neque Filium Deum hic dixit, ne duos deos existimarent, ut qui multis diis assuevissent: neque Patrem Dominum appellavit, ne multos etiam dominos apud nos esse censerent. flanc etiam ob causam neque Spiritus hic ullam ferit mentionem, auditorum imbecillitati parcens: quemadmodum neque prophetæ Filii aperte meminerunt, Judeorum causa, ne ipsi generationem affectibus obnoxiam intelligant. Unde et, ‹ Unus, › continuo ponit; c Non est, o inquiens, e Deus, nisi umus;» et, c Unus Deus:» et, c unus Dominus. Dixit itaque Patrem unum Deum, ad oppositionem deorum false dictorum, et nou Filii: et ad diferentiam falsorum dominorum, non autem Patris, dixit unum Dominum ipsum Filium. ‹ Sed non in omnibus est scientia. › Non oinnes, inquit, sciunt unum esse Deum, et non multos, nibilque esse idola. VERS. 7. Quidam autem cum conscientia idoli usque nunc, quasi idolothytum manducant,et couscientia ipsorum cum sit infirma polluitur.» 1 Quidam, inquit, indefinite, nolena eos palat proferre. Namque 168 plurimi ab idolorum cultu ad Christumn accesserant, qui usque nunc, id est, postquam etiam crediderant in Christum, idolotbyta tanquam idolothyta manducant. ‹ Cum conscientia s enim, inquit, e idoli: hoc est, eamdem sententiam habentes de idolis, et putantes illa esse b Rom. IX, c Psal. cis, δ· εἰς αὐτὸν τῆς πίστεως ἀρχηγόν α. • Και εις Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ.» Διὰ τοῦ Υἱοῦ τὰ πάντα εἰς τὸ εἶναι παρήχθη, καὶ ἡμεῖς δὲ δι' αὐτοῦ εἰς τὸ εἶναι παρήχθημεν, καὶ εἰς τὸ εὖ εἶναι, τουτέστι, πιστοὶ γενέσθαι, καὶ ἐκ πλάνης πρὸς τὴν ἀλήθειαν μετελ θεῖν. Ακούων δὲ, «Εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ,» και, «Εις Κύριος Ἰησοῦς Χριστός· ο μὴ ἀποκεκληρῶσθαι νομίσῃς, τῷ μὲν Πατρὶ τὸ, ο Θεός, τῷ δὲ Υἱῷ τό, ο Κύριος. ο 'Αδιαφόρως γὰρ καὶ ὁ Υἱὸς Θεός· ὡς τὸ, ο Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός, καὶ αὖ, ὁ Πατήρ, Κύριος, ὡς τὸ, • Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου. ο 'Αλλ' ἐπειδή πρὸς Ἕλληνας ἦν ὁ λόγος αὐτῷ, πολυθείαν πρε σβεύοντας καὶ πολυκυριότητα· διὰ τοῦτο, οὔτε καὶ τὸν Υἱὸν Θεὸν εἶπεν, ἵνα μὴ δύο θεούς νομίσω σιν, ἅτε πολυθείᾳ ἐνειθισμένοι· οὔτε καὶ τὸν Πατέρα Κύριον, ἵνα μὴ πολλοὺς κυρίους καὶ παρ' ἡμῖν εἶναι δόξωσι. Διὰ ταύτην δὲ τὴν αἰτίαν, οὐδὲ τοῦ Πνεύματος εμνήσθη ἐνταῦθα, φειδόμενος τῆς ἀσθε νείας τῶν ἀκουόντων· ὥσπερ καὶ οἱ προφῆται τοῦ Υἱοῦ σαφῶς οὐ μέμνηνται, διὰ τοὺς Ἰουδαίους, ἵνα μὴ ἐμπαθῆ νομίσωσι τὴν γέννησιν· διὸ 85-86 τὸ, «Είς, συνεχῶς τίθησι, λέγων, ὅτι «Οὐκ ἔστι Θεὸς εἰ μὴ εἰς· ο καὶ, ο Εἷς Θεός·, και, «Εις Κύριος.» Καὶ πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοίνυν τῶν ψευδωνύμων θεῶν, οὐχὶ τοῦ Υἱοῦ, εἶπεν ἕνα Θεὸν τὸν Πατέρα· καὶ πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν ψευδωνύμων κυρίων, ἀλλ' οὐ τοῦ Πατρὸς, εἶπεν ἕνα Κύριον τὸν Υἱόν. • Αλλ' οὐκ ἐν πᾶσιν ἡ γνῶσις.» Οὐ πάντες, φησίν, ἴσασιν ὅτι εἷς Θεὸς, καὶ οὐ πολλοὶ, ἢ ὅτι οὐδέν εἰσι τὰ εἴδωλα. • Τινὲς δὲ τῇ συνειδήσει τοῦ εἰδώλου ἕως ἄρτι, ὡς εἰδωλόθυτον ἐσθίουσι, καὶ ἡ συνείδησις αὐτῶν ἀσθε νής οὖσα μολύνεται. — ο Τινὲς, ο εἶπεν, ἀορίστως, μὴ θέλων αὐτοὺς ἐκπομπεῦσαι. Ησαν γὰρ πολλοί ἐξ εἰδωλολατρίας τῇ πίστει προσελθόντες, οι έως ἄρτι, τουτέστι, καὶ μετὰ τὸ πιστεῦσαι, τὰ εἰδωλόθυτα ἐσθίουσιν, ὡς εἰδωλόθυτα. • Τῇ συνειδήσει ο γὰρ, φησί, κ τοῦ εἰδώλου· ν τουτέστι, τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχοντες περὶ τὰ εἴδωλα, καὶ νομίζοντες αὐτὰ εἶναί τι, καὶ δεδοικότες ὡς βλάψαι δυνάμενο Varia lectiones. 85.86 0 G.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. VIII. Διὸ οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐκεῖνα μολύνουσιν, ἀλλὰ, ο Ἡ aliquidl, eaque metuentes quasi que possint lædere.. συνείδησις αὐτῶν μολύνεται, ο ὡς ἀσθενὴς οὖσα, καὶ μὴ δυναμένη νοῆσαι, ὅτι οὐδέν εἰσιν· ἐπεὶ ἐκεῖνα αὐτὰ καθ' αὐτὰ οὐ δύνανται μολύναί τινα. Νόησον οὖν τοιοῦτον πάσχειν ἐκείνους, ὥσπερ εἴ τις κατά τὴν Ἰουδαϊκὴν συνήθειαν, μολυσμὸν νομίζων τὸ ἅπτεσθαι νεκροῦ, εἶτα ἑτέρους ὁρῶν ἀπτομένους μετὰ καθαροῦ συνειδότος, ἅπτοιτο μὲν καὶ αὐτὸς, αἰδού μενος τούτους· μολύνοιτο δὲ τὴν συνείδησιν, ὡς διακρινόμενος. • Βρῶμα δὲ ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ Θεῷ.» Ινα μὴ είπωσιν, ὅτι Ἐγὼ καθαρᾷ ἐσθίω συνειδήσει, καὶ τί μοι μέλει εἴ τις διὰ ἀσθένειαν σκανδαλίζεται; Δείκνυσιν ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ φαγεῖν ὅλως ἐπὶ καταφρο νήσει τῶν εἰδώλων, οὐδέν ἐστι. Κἂν γὰρ ὁ ἀδελφὸς μὴ ἐβλάπτετο, οὐδὲ οὕτως ἐπαινετόν τι ἐποίεις καὶ θεάρεστον. Βρῶμα γὰρ οὐκ οἰκειοῖ ἡμᾶς τῷ Θεῷ. • Οὔτε γὰρ ἐὰν φάγωμεν, περισσεύομεν· οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν, υστερούμεθα.» Τουτέστιν, Οὔτε Εάν φάγωμεν, περισσόν τι ἔχομεν, καὶ εὐδοκιμοῦμεν παρὰ τῷ Θεῷ· οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν, ὑστεροῦμεν καὶ ἐλαττού μεθα. • Βλέπετε δὲ, μήπως ἡ ἐξουσία ὑμῶν αὕτη πρόσο κομμα γένηται τοῖς ἀσθενοῦσι τῶν ἀδελφῶν.» Εκφο δεῖ αὐτοὺς διὰ τούτου. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ἡ γνῶσις ὑμῶν, ἀλλ᾽, «Ἡ ἐξουσία.» Τουτέστιν, ἡ προπέ τεια, καὶ ἡ ἀλαζονεία πρόσκομμα γένηται τοῖς ἀσθενοῦσιν· δ μείζων αὐτῶν κατηγορία, ὅτι οὐδὲ ἀσθενούντων φείδονται, οἷς ἔδει καὶ χεῖρα ὀρέγειν. • Ἐὰν γάρ τις ἴδῃ σὲ τὸν ἔχοντα γνῶσιν ἐν εἴδωλείῳ κατακείμενον, οὐχὶ ἡ συνείδησις αὐτοῦ, ἀσθε νοὺς ὄντος, οἰκοδομηθήσεται εἰς τὸ τὰ εἰδωλόθυτα ἐσθίειν;» Τουτέστι, Σὲ τὸν, ὡς λέγεις, τέλειον ὄντα, ἐὰν ἴδῃ ἀσθενής τις τῶν εἰδωλοθύτων γευόμενον, ἄρα οὐ μὴ λάξῃ ἀφορμὴν πλείω εἰς τὸ καὶ αὐτὸς τὰ εἰδωλόθυτα ἐσθίειν, καὶ μᾶλλον παγιωθήσεται (τοῦτο γὰρ τὸν Οἰκοδομηθήσεται») εἰς τὸ οἴεσθαι εἶναί τι τὰ εἴδωλα; Αγνοῶν γὰρ τὸν σὸν λογισμὸν, μεθ᾿ οὗ τοῦτο ποιεῖς, προτροπὴν τοῦτο λογίσεται πάντως. Quapropter non dixit: Illa polluunt, sed: «Censcientia eorum polluitur; › quippe quæ imbecillior sit, quam ut possit intelligere idolum nihil esse; cum illa ipsa per sese non possiɲt polluere quem quam. Intellige igitur tale quidpiam pati eos, veluti si quis Judaica consuetudine, contaminationem existimans attingere mortuum, deinde alios videat pura conscientia tangentes, ipse quoque tangat, illos reveritus; interea tamen ejus conscientiacoinquinetur, ut qui ambigat secuni. VERS. 8.. Esca autem non commendat Deo.» Ne objiciant: Ego pura conscientia vescor, ecquid mihi curæ est, si quis per imbecillitatem offenditur? ostendit quod ipsum edere etiam cum Β' contemptu idolorum, nihil sit. Etiamsi enim frater tuus non læderetur, neque sic tamen laudabile quidquam faceres, Deoque gratum. Cibus enim nos Deo non associat. • Neque enim si edamus, abundamus: neque si non edamus, deficimus. Hoc est, Neque si edamus, idcirco meliores sumus, ac Deo gratiores: neque si non edamus, idcirco pejores sumus et deficimus. Vans. 9. «Villete autem ne quomodo hæc licenHa vestra offendiculum flat infirmis fratribus. › Perterrefacit eos per hoc. Nec dixit: Scientia vestra, sed, ‹ Licentia, › hoc est, petulantia et arrogantia fiat offendiculum infirmis. Atque hæc major. eorum est accusatio, quod ne infirmis quidem voluerint parcere, quibus etiam opitulari oportebat. «Καὶ ἀπολεῖται ὁ ἀσθενῶν ἀδελφὸς ἐπὶ τῇ σῇ γνώσει, δι' ἐν Χριστὸς ἀπέθανεν.» Καὶ γενήσεται πρόφασις ἀπωλείας ἑτέρῳ ἡ σὴ τελειότης, καὶ ταῦτα ἀσθενοῦντι, καὶ ταῦτα δι' δν Χριστὸς ἀπέθανε. Καὶ ὁ μὲν Χριστὸς οὐδὲ ἀποθανεῖν παρητήσατο υπερ αὐτοῦ· σὺ δὲ οὐδὲ βρωμάτων ἀπέχῃ, ἵνα μὴ σκαν δαλίζηται; Ο δὲ Χρυσόστομος, ο Ἐπὶ τῇ σῇ βρώσει, ο λέγει. • Οὕτω δὲ ἁμαρτάνοντες εἰς τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ τύπτοντες αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν, εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνετε.» Οὐκ εἶπε, Σκανδαλίζοντες, ἀλλὰ, ο Τύπτοντες· ὥστε την ωμότητα ἐνδείξασθαι, ἦταν καὶ τὴν ἀσθενοῦσαν συνείδησιν τύπτωσιν. Εἰς αὐτὴν δὲ τὴν κορυφὴν τῆς παρανομίας τὸ ἁμάρτημα ἀνήγαγεν, «Εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνετε, ο εἰπών. σε εἰσήγαγεν 0. VERS. 10. Nam si quisquam conspexerit te habentem scientiam, in idolio accumbentem, noune conscientia ejus qui infirmus est, ædificabitur ut vescatur idolothytis?. lloc est, sine, qui, uti dicis, perfectus es, infiruus aliquis idolis immolata edentem conspexerit, nonne majorem arripiet occasionem, ut ipse etiam idolotbytis vescatur, magisque stabilietur (hoc enim est, Edificabitur) ut existimet idola aliquid esse? Ille enim inscius, qua tu ratio ductus hoc facis, istud pro exhortatione reputabit. VERS. 11. Ac peribit infirmus frater ob tuam scientiam, propter quem Christus est morturas. › Et tua perfectio alteri fiet occasio interitus, idque infirmo, et propter quem Christus est mortuus. Et Christus quidem pro ipso non detrectavit mori; tu vero ne a cibis quidem abstines, ut 169 ille non offendatur? Chrysostomus autem, e Ob manducationem tuam,» dicit. VERS. 12. • Sic autem peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Non dixit, offendentes, sed ‹ Percutientes; › ut crudelitatem indicaret; quandoquidem et languentem conscientiam feriant. In ipsum autem transgressionis fastigium, peccatumm retulit; ‹ In Christum peccatis, › inquiens. QuvVariæ lectiones.

modo autem peccatum in Christum refertur? mul- Πῶς δὲ τὸ ἁμάρτημα εἰς Χριστὸν ἀναφέρεται; Κατὰ tis modis: Quia et quæ servorum suorum sunt, sibf tribuit, et quoniam corpus et membra ipsius sunt, qui feriuntur, et quia, quæ ipse per propriam victimam ædificavit, nimirum salutem ipsi destruunt, • Quapropter si esca scandalizat fratrem meum, non manducabo carnem in æternum, ne fratrem meum scandalizem. › Ceu optimus præceptor, per seipsum commendat quæ dicit. Nec dixit, si juste scandalizet, sed Quacunque ratione. Nec ait, nou manducabo idolis oblatum, sed, • Carnem o simpliciter, etiamsi permissum fuerit: nec uno alterove die, sed per omnem ætatis meæ cursum. Isthuc enim indicat, In æternum. Nec dixit: Ne perdam, sed simpliciter, «Ne scandalizem.b CAPUT IX. VERS. 1. «Nonne sum apostolus? Nonne sum liber? Nonne Dominum nostrum Jesum Christum vidi? Cum dixisset: Si esca scandalizat fratrem meum, non vescar carnibus: ne quis existimet eum superbire, ostentatoremque agere, cogitur deinceps ostendere quomodo vel a concessis abstinuerit, ne aliquos offenderet. Ipso enim Christo pracipiente, ut qui Evangelium pradicet, ex Evangelio, lioc est, jis qui instituuntur edat d: ego malui potius fame perire, nihilque a vobis accipere; imo manibus meis laborabam, operans, mihique alimoniam parans. Fuerunt enim et apud ipsos nonnulli, ut videtur, divites doctores, qui gloriæ sibi ducebant, erantque in pretio, quod citra sumptum docerent, Lineque Paulum pudefacere moliebantur: quod ipse intelligens, abstinuit (ut dixi) a discipulis ali, etiamsi hoc illi indultum erat. Ego equidem, inquit, sic me gessi: vos vero ne ab idolis quidem oblato abstinetis. Totus itaque sensus orationis, quam multis versibus absolvit, iste est. Deinceps vero videamus singulas ordine dictiones: < Nonne sum apostolus? Ne quis illi dicat, Non licet tibi, ac propterea non accipis: Quid, inquit, audio? annon alii apostoli accipiunt? Næ, inquit. Quid igitur? 170 Nonne ego sum apostolus? id est, perinde ac πολλούς τρόπους· ὅτι τε τὰ τῶν οἰκετῶν αὐτὸς οἱ κειοῦται, καὶ ὅτι σῶμα αὐτοῦ καὶ μέλη εἰσὶν οἱ τυ πτόμενοι, καὶ ὅτι ὁ ᾠκοδόμησεν αὐτὸς διὰ τῆς ο κείας σφαγής, τουτέστι, τὴν σωτηρίαν 44, αὐτοὶ καθαιροῦσι. • Διόπερ εἰ βρῶμα σκανδαλίζει τὴν ἀδελφόν μου, οὐ μὴ φάγω κρέα εἰς τὸν αἰῶνα, ἵνα μὴ τὸν ἀδελ φήν μου σκανδαλίσω.» Ως διδάσκαλος ἄριστος δι' ἑαυτοῦ συνιστᾷ, & λέγει. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐὰν σκανδαλίζῃ δικαίως, ἀλλ᾽, Οπωσοῦν. Καὶ οὐκ εἶπεν, Οὐ μὴ φάγω εἰδωλόθυτον, ἀλλὰ, «Κρέα» ἁπλῶς, και [καὶ] συγκεχωρημένον εἴη· καὶ οὐ μίαν ἢ δευτέραν ἡμέραν, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον τῆς ζωῆς μου· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ «Εἰς τὸν αἰῶνα.» Καὶ οὐκ εἶπεν, Ἵνα μὴ ἀπολέσω, ἀλλ', ο ἵνα μὴ ο ἁπλῶς < σκαν• δαλίσω.» · Οὐκ εἰμὶ ἀπόστολος; Οὐκ εἰμὶ ἐλεύθερος; Οὐχε Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Κύριον ἡμῶν ἑώρακα;» Επειδή εἶπεν· «Εἰ βρῶμα σκανδαλίζει τὸν ἀδελφόν μου, οὐ μὴ φάγω κρέα· ο ἵνα μή τις νομίσῃ κομπάζειν αὐτὸν καὶ ἀλαζονεύεσθαι 88, ἀναγκάζεται λοιπὸν δεῖξαι, πως καὶ τῶν συγκεχωρημένων ἀπέσχετο, ὑπὲρ τοῦ μὴ σκανδαλίσαι τινάς. Αὐτοῦ γὰρ τοῦ Χριστοῦ ἐπιτά ξαντος τὸν κηρύσσοντα τὸ Εὐαγγέλιον, ἐκ τοῦ Εὐαγ γελίου, τουτέστι, τῶν μαθητευομένων, ἐσθίειν· ἐγὼ εἰλόμην λιμῷ διαφθαρήναι μᾶλλον, καὶ μηδὲν παρ' ὑμῶν λαβεῖν, ἀλλὰ ταῖς χερσί μου ἐκοπίων ἐργαζ μενος καὶ ἀποτρεφόμενος. "Ησαν γὰρ καὶ παρ' αὐ τοῖς τινες, ὡς ἔοικεν, πλούσιοι διδάσκαλοι, φιλοτ μούμενοι ἐπὶ τῷ διδάσκειν ἀδαπάνως, καὶ καται σχύνειν ἐντεῦθεν τὸν Παῦλον μηχανώμενοι. Οπερ αὐτὸς συνεὶς, ἀπέσχετο, ὡς εἶπον, τοῦ παρὰ τῶν μαθητῶν τρέφεσθαι, καίτοι συγχωρηθεὶς τοῦτο. Ἐγὼ μὲν, φησίν, οὕτως· ὑμεῖς δὲ οὐδὲ εἰδωλοθύτων ἀπέχεσθε. ΙΙ μὲν οὖν διάνοια πᾶσα τοῦ λόγου, αὕτη ἐστὶν, ἣν διὰ πολλῶν ἐργάζεται στίχων· λοιπὸν δὲ ἴδωμεν καὶ ἑκάστην λέξιν· «Οὐκ εἰμὶ ἀπόστολος; ν Ινα μή τις εἴπῃ αὐτῷ, ὅτι Οὐκ ἔξεστί σοι, καὶ διὰ τοῦτο οὐ λαμβάνεις· φησίν, ὅτι Πῶς; Μὴ ἄλλοι ἀπόστολοι οὐ λαμβάνουσι; Ναι, φησί. Τί οὖν; «Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἀπόστολος;» Τουτέστιν, ὡς ἐκεῖναι. • Οὐκ illi. Nonne sum liber?, hoc est, Non habeo quen- εἰμὶ ἐλεύθερος;» Τουτέστι, Μὴ ἔχω τινὰ τὸν κωquam, qui me accipere impediat. Ne vero rursum dicerent, Alii apostoli te sunt excellentiores, quoviam Dominum viderunt, ait e: «Nonne Dominum nostrum Jesum Christum vidi? Postremo enim omnium, tanquam abortivo, visus est et mihi.» Magnum enim erat Christi fuisse spectatores f. • Vestri enim, › inquit, ‹ beɔti oculi, quoniam videtis quæ non viderunt prophetæ et reges. › λύοντά με λαβεῖν. "Ινα δὲ πάλιν μὴ εἴπωσιν, ὅτι οἱ ἄλλοι ἀπόστολοι πλέον ἔχουσιν, ὅτι εἶδον τὸν Κύριον φησὶν, ὅτι «Οὐχὶ Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἑώρακα; ο – Εσχατον γὰρ πάντων ώσπερεί τῳ ἐκτρώματα, ὤφθη καμοί, ο Μέγα γὰρ ἦν τὸν αὐτόπτας γενέσθαι Χριστοῦ. • Ὑμῶν γάρ, ο φησί, ο μακάριοι οἱ ὀφθαλμοί, ὅτι βλέπετε ἃ οὐκ εἶδον οἱ προφῆται καὶ βασιλεῖς. κ " • Οὐ τὸ ἔργον μου ὑμεῖς ἐστε ἐν Κυρίῳ;» Εἰ ἐλεύθερος εἶ, καὶ ἀπόστολος, οὐδὲν δὲ ἐπέδειξας ἔργον τοῦ ἀποστόλου, τί τοῦτο; Καὶ γὰρ καὶ Ἰούδας • Nonne opus meum vos estis in Domino?, Si liber es et apostolus, nihil autem interim apostolo dignum transegisti, quid hoc juvat? nam et Judas d Matil. x, 10. e 1 Cor. xv, 18. f Matthi. ΧΙΙΙ, 15. Varia lectiones. σωτηρίαν αὐτῶν m. το διαλαζονεύεσθαι ο. 90 επεδείξω 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. IX. ἀπόστολος ἦν, καὶ τὸν Κύριον ἑώρακε. Διὰ τοῦτο οὖν apostolus erat, et Dominum conspexit. Hanc itaque φησι· «Τὸ ἔργον μου ὑμεῖς ἐστε. ν Ὥστε ἀποστο λικὴν διακονίαν ἐπλήρωσα. Ἐπεὶ δὲ μέγα εἶπε, προσέθηκεν· «Ἐν Κυρίῳ, τουτέστιν, Οὐκ ἐν τῇ ἐμξ δυνάμει, ἀλλὰ τῇ τοῦ Κυρίου. • Εἰ ἄλλοις οὐκ εἰμὶ ἀπόστολος, αλλά γε ὑμῖν εἰμι.» Οὐ λέγω, ὅτι Τῆς οἰκουμένης ἁπάσης εἰμὶ διδάσκαλος, ἀλλ', Ὑμῶν οὐκ εἰμὶ διδάσκαλος; Πῶς οὖν οὐκ ἔλαβον παρ' ὑμῶν, παρ' ὧν μάλιστα ἐχρῆν με λαβεῖν; Κατὰ συγχώρησιν δὲ τίθησι τὸν λόγον. • Η γὰρ σφραγὶς τῆς ἐμῆς ἀποστολῆς, ὑμεῖς ἐστε ἐν Κυρίῳ.» Τουτέστιν, ἡ ἀπόδειξις. Κἂν βούλεται τις μαθεῖν εἴπερ εἰμὶ ἀπόστολος, ὑμᾶς δείκνυμι· καὶ ὑμεῖς ἐστε οἱ σφραγίζοντες καὶ ἐπιβεβαιοῦντες τὴν ἐμὴν ἀποστολήν. Πάντα γάρ, ὅσα ἀπόστολος, ἔργα [. ὅσα ἀποστόλον έργα,[ ἐν ὑμῖν ἐνεδειξάμην. • Ἡ ἐμὴ ἀπολογία τοῖς ἐμὲ ἀνακρίνουσιν, αὕτη ἐστί.» Τοῖς ζητοῦσι μαθεῖν, πόθεν δῆλον ὅτι ἀπόστο λής εἰμι, ταύτην ἀπολογίαν προβάλλομαι· τουτέστιν, Ὑμᾶς. Δεικνύων γὰρ ὑμᾶς πάντα παρ' ἐμοῦ μαθητευθέντας, ἀποκρούομαι τοὺς ἀνακρίνοντας. • Μὴ οὐκ οι ἔχομεν ἐξουσίαν φαγεῖν καὶ πιεῖν;» Τουτέστι, παρὰ τῶν μαθητῶν λαβόντες. Καὶ μὴν ἔχομεν ἐξουσίαν, ἀλλ' οὐ χρώμεθα ταύτῃ. · Μὴ οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν ἀδελφὴν γυναῖκα περιάγειν, ὡς καὶ λοιποὶ ἀπόστολοι, καὶ οἱ ἀδελφοὶ τοῦ Κυρίου, καὶ Κηφᾶς;» Α' εὔποροι γυναῖκες ἠκολού - θουν τοῖς ἀποστόλοις, χορηγοῦσαι αὐτοῖς τὰ ἀναγκαῖα, καὶ πᾶσαν ἀμεριμνίαν ἐπὶ τούτοις περιποιούμεναι, ὥστε μόνῳ τῷ κηρύγματι αὐτοὺς ἀπησχολῆσθαι. Ορα δὲ, ὅτι τὸν κορυφαῖον, ἔσχατον τέθεικεν, ὡς μείζονα· τοῦτο” αἰνιττόμενος· Καὶ τί, φησί, τοὺς ἄλλους λέγω; Αὐτὸς ὁ Πέτρος τοῦτο ποιεῖ. Αδελφοὺς δὲ τοῦ Κυρίου φησί, τὸν Ἰάκωβον, τὸν Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπον, καὶ Ἰωσῆν, καὶ Σίμωνα, καὶ Ἰούδαν· οἱ ἀδελφοὶ ὠνομάσθησαν τοῦ Κυρίου, διὰ τὴν πρὸς τὴν Θεοτόκον τοῦ Ἰωσὴν μνηστείαν. ob rem, inquit, ‹ Opus meum vos estis.» Apostolicum itaque ministerium implevi. Quia vero rei ar, duam dixit, adjecit, e In Domino:» hoc est, Non mea virtute, sed Domini. VERS. 2.. Si aliis non sum apostolus, vobis taα men sum. Non dico me toţins terrarum orbis esse doctorem, sell, Annoh vester sum præceptor? Quare igitur a vobis non accepi, a quibus maxime me accipere oportuit? Per concessionem antem argumen - tum texit. ● Sigillum enim apostolatus mei vas estis in Domino.» lioc est, demonstratio. Porro si quis scire velit, num sim apostolus, vos ostendo. Vos enim estis qui consignatis et stabilitis apostolatum meum: cuncta namque apostoli opera in vobis commonstravi. Vɛrs. 3. ‹ Mea defensio erga eos qui me interrogant, hæc est. Quærentibus discere unde sit perspicuum me apostolum esse, hane apologiam objicio, Vos nimirum. Ostendens enim vos in omnibus a me institutos ac doctos, interrogantes repello. Vers. 4. ‹ Nunquid non habemus potestatem edendi ac bibendi?» Videlicet a discipulis ista accipientes. Atqui habemus potestatem, verum ea non utimur. VERS. 5. • Nonne potestatem habemus sororem mulierem circumducendi, sicut et cæteri apostoli, ét fratres Domini, et Cephas? › Divites feminæ comitabantur apostolos, ut suppeditarent eis necessaria, omnem illis securitatem quoad ista parantes, ut soli Evangelii prædicationi vacarent. Animadverte autem, quod apostolorum corypbæum ultimo loco posuit, ceu majorem: hoc innuens, Erquid, inquit, alios dico? Ipse Petrus hoc facit. Fratres autem Domini appellat, Jacobum Hierosolymorum episcopum, et Josen, et Simonem, et Judam, qui fratres Domini nominati sunt, ob Josephi cum virgine Deipara desponsationem. VERS. 6. e Aut solus ego et Barnabas non habemus potestatem hoc faciendi? › Hoc est, non habemus potestatein, ut otiosi vivamus, 171 ac nihilum operantes, a discipulis alamor? Barnabam autem quem secum diligentiæ circa hanc rem participem • Η μόνος ἐγὼ καὶ Βαρνάβας οὐκ ἔχομεν [τούτου] ἐξουσίαν τοῦ μὴ ἐργάζεσθαι;» Τουτέστιν, Οὐκ ἔχου μὲν ἐξουσίαν τοῦ ἀργῶς ὰ ζῆν, καὶ τοῦ τρέφεσθαι παρὰ τῶν μαθητευομένων, μηδὲν ἐργαζόμενοι; Οὐκ ἀπεκρύψατο δὲ τὸν Βαρνάβαν, ὃν ᾔδει κοινωνοῦντα αὐτῷ τῆς περὶ τοῦτο ἀκριβείας· κἀκεῖνος γὰρ ἐρ- norat, minime occultavit. Nam et ille operando γαζόμενος ἔξη. $ • Τις στρατεύεται ἰδίοις οψωνίοις ποτέ;» Τουτο ἐστιν, ἰδίοις σιτηρεσίοις. Πάντες γὰρ οἱ στρατευόμε· νοι, ἀπὸ τοῦ δημοσίου τρέφονται. Καλῶς δὲ τὸ τοῦ στρατιώτου τέθεικε πρότερον. Τοῦτο γὰρ ἁρμόδιον τῇ ἀποστολῇ, διὰ τοὺς ἐν αὐτῇ κινδύνους, καὶ τὸν πόλεμον τῶν νοητῶν ἐχθρῶν. «Τίς φυτεύει ἀμπελῶνα, καὶ ἐκ τοῦ καρποῦ αὐτ τοῦ οὐκ ἐσθίει;» Διὰ τούτου τοῦ παραδείγματος, τὸν πίνον, καὶ τὴν πολλὴν ταλαιπωρίαν, καὶ ἐπιμέλειαν ἐνέφηνεν. Οὐκ εἶπε δὲ, Ολον τὸν καρπὸν ἐσθίει, ἀλλ', " 87 οὐχ Μ. 39 τοῦτον Ο. victitabat. VERS. 7. • Quis militat stipendiis suis unquam? Hoc est, suis alimentis? Omnes enim qui militant, e publico aluntur. Pulchre autem ret militarem prius posuit. Haec enim apostolice functioni couvenit, propter bellum spiritualium hostium. ‹ Quis plantat vineam, et de fructu ejus non elit?» lloc exemplo laborem et ingentum calamitatem atque curam indicavit. Non dixit autem, Totum fructumn edit: sed, De fructu.» Neque dixit, quis Variæ lectiones. ἀργοῦντας πο οι τούτου π.

non ditescit ex fructu? sed, «Non edit?» ubique, Α. Ἐκ τοῦ καρποῦ.» οὐδὲ εἶπε, Τίς οὐ πλουτεῖ ἐκ quod ad usum et necessitatem pertinet, quærere adinonens, non quod superduum est. ‹ Quis pascit gregem, et de lacte ejus non edit?» Non dixit, Vendit pecudes, easve edat, aut universum lac, sed, «De lacte:» ostendens nobis quod modica consolatione doctorem contentum esse oporteat, ac necessario victu. Per pastorem vero, magnam curam indicavit quam doctorem gerere oporteat. VERS. 8. • Nunquid secundum hominem hæc dico? an et les haec non dicit?» Hoc est, Aune ex solis humanis exemplis ista probo, nec habeo Scripturæ testimonium? Possum equidem demonstrare, quod hæc Deo placeant: siquidem et lex, quæ non est humana sed divina, hæc præcipit. VERS. 9. • Scriptum est enim in lege Moysi: Non alligabis os bovi trituranti 5. › Ex abundanti, quod vult, confirmat: unde et boum exemplum profert. • Nunquid de bobus cura est Deo?. Quid igitur? Nonne curat? Omnino certe: alqui non ita, ut leges de iis sanciat. Aliud itaque quiddam per clementiam erga bruta adumbravit, exercens nimirum Judæos in studio et amore erga doctores suos. Hinc porro discimus, quod quæcunque in Veteri Testamento de brutis animalibus dicta sunt, ad hominum institutionem conducunt. τοῦ καρποῦ; ἀλλ' «Οὐκ ἐσθίει· πανταχοῦ τὸ χρειῶν δες ζητεῖν παραινῶν, οὐ τὸ περιττόν. • Τίς ποιμαίνει ποίμνην, καὶ ἐκ τοῦ γάλακτος αὐτ τῆς οὐκ ἐσθίει;» Οὐκ εἶπεν, ὅτι Πωλεῖ τὰ πρόβατα, ἢ, Εσθίει ταῦτα, ἢ Τὸ γάλα πᾶν, ἀλλ', ο Ἐκ τοῦ γάλακτος· ο δεικνύων ἡμῖν, ὅτι μικρά παραμυθία τὸν διδάσκαλον ἀρκεῖσθαι δεί ν, καὶ τῇ ἀναγκαία τροφή. Τὴν δὲ πολλὴν κηδεμονίαν ἐδήλωσε, διὰ τοῦ ποιμέν νος, ἣν δεῖ ἔχειν τὸν διδάσκαλον. • Μὴ κατὰ ἄνθρωπον ταῦτα λέγω; ἢ οὐχὶ καὶ ὁ νόμος ταῦτα λέγει;» Τουτέστι, Μὴ ἐκ τῶν ἀνθρω πίνων μόνων ὑποδειγμάτων ταῦτα συνιστῶ, οὐκ ἔχω δὲ καὶ ἀπὸ τῆς Γραφῆς μαρτυρίαν; Εχω δεῖξαι ὅτι καὶ τῷ Θεῷ ταῦτα δοκεῖ, καὶ ὁ νόμος, ὃς οὐκ ἀνθρώ πινος, ἀλλὰ θεῖός ἐστι, ταῦτα διαγορεύει. • Ἐν γὰρ τῷ Μωσέως νόμῳ γέγραπται· Οὐ φιμώ σεις βοῦν ἀλοῶντα.· Ἐκ περιουσίας κατασκευάζει ὁ βούλεται· διὰ τοῦτο καὶ τὸ τῶν βοῶν παρεισάγει ὑπόδειγμα ". · Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεῷ;» Τί οὖν; οὐ μέλει; Ναὶ πάντως· ἀλλ' οὐχ οὕτως, ὥστε καὶ νόμους τιθέναι περὶ τούτων. Ωστε ἄλλο τι ᾐνίττετο διὰ τῆς εἰς τὰ ἄλογα φιλανθρωπίας, ἐγγυμνάζων τοὺς Ἰου δαίους τῇ εἰς τοὺς διδασκάλους σπουδῇ. Εντεῦθεν δ μανθάνομεν, ὅτι ὅσα περὶ ἀλόγων ἐν τῇ Παλαιᾷ λέο γεται, εἰς τὴν τῶν ἀνθρώπων συντελεῖ διδασκαλίαν. • Η δι᾿ ἡμᾶς πάντως λέγει; Δι' ἡμᾶς γὰρ VERS. 10. • Απ propter nos hæc omnino dicit? propter nos eniun scripta sunt.» — «Omnino,» α Εγράφη.» Τό, «Πάντως, ο ὡς ἐπὶ ὁμολογουμένου quasi de re confessa posuit, ut ita auditori nullum contradicendi locum relinquat. • Quoniam in spe debet, qui arat, arare.» Hoc est, præceptor spe compensationis et retributionis arare ac laborare debet. ‹ Et qui triturat, ut sit particeps spei suæ, in spe. semine ad aream transit, multos apostolorun sudores inde ob 172 oculos poneus: nam et ipsi arant, et aream frugesque terunt. Quoniam autem is, qui arat, sperat tantum: qui vero triturat, jam etiam aliqua re fruitur, propterea dixit, «Qui triturat, spei suæ particeps est.» Ne quis igitur dicat: Quid ergo? Tot tantorumque sudorum hanc solam mercedem das apostolis, ut alantur tantum? aljecit, «ln spe,» futurorum videlicet bonorum. Quare et illa quidem sperare oportet, sed interim etiam ali. VERS. 11. c Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si nos vestra carnalia metamus? › Rei æquitatem hic ostendit. Non enim paria redditis, inquit, pro iis quæ accepistis. Nos enim spiri tualia vobis seminavimus, vos autem carnalia nobis redditis. Magnum igitur hoc est? VERS. 12. «Quod si alii potestatis vestre particiJ's sunt, nonne potius uos?» Doctores quosdam * Deut. xxv, 4. σε χρή ο. τέθεικεν, ἵνα μὴ συγχωρήσῃ, μηδ' ὁτιοῦν ἀντειπεῖν τῇ ἀκροατῇ. • Ὅτι ἐπ' ἐλπίδι ὀφείλει ὁ ἀροτριῶν ἀροτριν. ο Τουτέστιν, ὁ διδάσκαλος ὀφείλει αροτριάν, καὶ κοπιαν ἐπ' ἐλπίδι ἀμοιβῆς καὶ ἀντιμισθίας. • Καὶ ὁ ἀλοῶν, τῆς ἐλπίδος αὐτοῦ μετέχειν, ἐπ' ἐλπίδι.» ᾿Απὸ τοῦ σπόρου ἐπὶ τὴν ἄλωνα μετῆλθε, κἀντεῦθεν τοὺς πολλοὺς ἱδρῶτας τῶν ἀποστόλων έμε φαίνων· ὅτι καὶ αὐτοὶ καὶ ἀροτριῶσι καὶ τὴν ἄλωνα τρίβουσι. Ἐπειδὴ δὲ ὁ μὲν ἀροτριῶν ἐλπίζει μόνον, ὁ δὲ ἁλοῦν καὶ ἀπολαύει ἤδη τινός· διὰ τοῦτο εἶπεν, ὅτι ι Ο ἀλοῶν τῆς ἐλπίδος αὐτοῦ μετέχει.» Ἵνα οὖν μή τις εἴπῃ· Τί οὖν; τῶν τοσούτων ιδρώτων μόνην ταύτην ἀμοιβήν δίδως τοῖς ἀποστόλοις, τὸ τρέφεσθαι μόνον; προσέθηκεν·. Επ' ἐλπίδι· τουτἐστι, τῇ τῶν μελλόντων ' ἀγαθῶν. Ωστε δεῖ μὲν κἀκεῖνα ἐλπίζειν, πλὴν καὶ τρέφεσθαι. • Εἰ ἡμεῖς ὑμῖν τὰ πνευματικὰ ἑσπείραμεν, μέγα εἰ ἡμεῖς ὑμῶν τὰ σαρκικὰ θερίσομεν;. Ἐνταῦθα τὸ δίκαιον δείκνυσι τοῦ πράγματος. Οὐ γὰρ ὅμοια, φησί, δίδοτε, ὧν ἐλάβετε. Ἡμεῖς μὲν γὰρ ὑμῖν ἐσπείραμεν πνευματικά, ὑμεῖς δὲ σαρκικὰ ἡμῖν ἀν τιδίδοτα. Μέγα οὖν τοῦτό ἐστιν; • Εἰ ἄλλοι τῆς ἐξουσίας ὑμῶν μετέχουσιν, οὐ πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς;» Ψευδοδιδασκάλους τινὰς αἰVaria lectiones. να παράδειγμα ο. τῆς μελλούσης μισθαποδοσία: 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. IX. " νίττεται, οἱ ἐλάμβανον ἀναισχύντως καὶ αὐθεντι- falsos hic denotat, qui impudenter et cum auctori κῶς παρ' αὐτῶν 90. Διὸ οὐδὲ εἶπεν, ὅτι Εἱ ἄλλοι λαμβάνουσιν, ἀλλ', «Εἰ τῆς ἐξουσίας ὑμῶν μετέχουσι· τουτέστι, Κρατοῦσιν ὑμῶν, ἐξουσιάζουσιν, ὡς οἰκέ ταις ἀποκέχρηνται· οὐ πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς οἱ ἀληθῶς ἀπόστολοι; • Αλλ' οὐκ ἐχρησάμεθα τῇ ἐξουσίᾳ ταύτῃ. ο Καίσ τοι γε, φησίν, ἐξουσίαν ἔχοντες ἀφ᾽ ὑμῶν τρέφεσθαι, οὐκ ἐχρησάμεθα τῇ ἐξουσίᾳ ταύτῃ, ἵνα μὴ σκανδα λίζησθε· καὶ ὑμεῖς οὐδὲ τῶν εἰδωλοθύτων ἀπέχεσθε, διὰ τὸ μὴ σκανδαλίζειν τοὺς ἀσθενεστέρους τῶν ἀδελ φῶν; • Ἀλλὰ πάντα στέγομεν, ἵνα μὴ ἐγκοπήν τινα δῶμεν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ., Ινα μή τις εἴπῃ, ὅτι Ἐπεὶ οὐδὲ ἔχρηζες, διὰ τοῦτο οὐδὲ· ἔλαβες· φησ σίν, ὅτι Ἐν μεγάλῃ στενοχωρίᾳ ὄντες, ὅμως ' πάντα στέγομεν, καὶ πεῖναν, καὶ δίψαν, καὶ γυμνότητα, ἵνα μή τις εγκοπή γένηται, τουτέστιν, ἡ σμικρὰ καὶ ἡ τυχοῦσα ἀναβολή, εἰς τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸ κήρυγμα. • Οὐκ οἴδατε, ὅτι οἱ τὰ ἱερὰ ἐργαζόμενοι, ἐκ τοῦ ἱεροῦ ἐσθίουσιν;» Οὐκ ἀρκεσθείς τοῖς πρώτοις, καὶ ἕτερα ἐπάγει ἐκ τοῦ νόμου, δεικνύς, ὡς ἐξῆν αὐτῷ παρὰ τῶν μαθητῶν λαβεῖν. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ περὶ τῶν βοῶν κατὰ ἀλληγορίαν αὐτῷ ἐξελήφθη, φησὶν, ὅτι Ῥητῶς ὁ νόμος διαγορεύει, ἵνα ἐκ τοῦ ἱεροῦ ἐσθίωσιν οἱ τὰ ἱερὰ ἐργαζόμενοι, τουτέστιν, οι Λευίται, οἱ τῶν ἱερέων ὑποδεέστεροι κατὰ τὸν βαθμόν. Οὐκ εἶπε δὲ, Ἐκ τῶν προσφερόντων ἐσθίουσιν, ἀλλ', ο Ἐκ τοῦ ἱεροῦ·, ἵνα μήτε οἱ λαμβάνοντες αἰσχύνωνται, ὡς παρὰ ἀνθρώπων τρεφόμενοι, μήτε οἱ διδόντε; ἐπαι ρωνται. – tate accipiebant ab ipsis. Quare non dixit: Si alii accipiunt, sed, ‹ Si potestatis vestræ participes sunt, › hoc est, Dominantur, imperium in vos exercent, ceu servis vobis abusi sunt: Nonne multo magis uos, qui vere sumus apostoli? ‹ Sed non usi sumus potestate hac. › Potestatem, inquit, habentes ut a vobis aferemur, non 13men usi sumus potestate ista, ne offenderemini: et vos ne ab idolorum quidem oblationibus abstinetis, ne imbecillioribus fratribus scandalum ponatis? ‹ Sed omnia sustinemus, ne quod offendiculum demus Evangelio Christi.» Ne quis dicat, Quia non egebas, ideo nihil accipiebas, inquit, in ingenti angustia constituti, oumia tamen sufferimus, et sitium et nuditatem, ne quod offendiculum contingat, hoc est, exigua et vulgaris retardatio, Evangelio ejusque prædicationi. VERS. 13. Nescitis quod qui in sacrario operantur, quæ de sacrario sunt edant?» Prioribus locis non contentus, alia ex lege in mediumn depromit: commonstraus, quod licuerit sibi a discipulis accipere. Nam cum ea quæ de bobus dicta erant, allegorice accepisset, jam disertis verbis legem imperare ait, ut ii sacra edant, qui sacra faciunt: hoc est levitæ, sacerdotibus gradu inferiores. Non autem dixit, Ex offerentibus edunt, sed ‹ Ex sacro,» ut neque accipientes pudeliant, quasi ab ho minibus alantur, neque dantes attollantur. ‹ Qui altari assident, cum altari participant.» lloc est, pontifces et sacerdotes. Continuam auten servitutem et perseverantiam, per assessionem indical. Now autem dixit, quod sacra accipiant, 173 moderationem innuens, quodque pecunias colligere non oporteat. Nec dixit quod a sacrificantibus accipiant, verum, «Cum altari participant.. Oblata namque non amplius offerentium erant, sed templi et altaris. Dixit autem, ‹ Participant,» quià victimarum sanguis super aram effundebatur, et adeps cremabatur: carnium vero partem quamdam accipiebat sacerdos; veluti pectusculum, dextrum ar- • Οἱ τῷ θυσιαστηρίῳ προσεδρεύοντες, τῷ θυ σιαστηρίῳ συμμερίζονται.» Τουτέστιν, οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ ἀρχιερεῖς. Τὴν διηνεκῆ δὲ δουλείαν καὶ καρτερίαν διὰ τῆς προσεδρείας ἐνδείκνυται. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι τὰ ἱερὰ λαμβάνουσι, δεικνὺς τὴν συμ μετρίαν, καὶ ὅτι οὐ χρήματα συνάγειν δεῖ. Οὐδὲ εἶπεν, ὅτι ἀπὸ τῶν θυόντων λαμβάνουσιν, ἀλλὰ, • Τῷ θυσιαστηρίῳ συμμερίζονται.» Τὰ γὰρ προσενεχθέντα 8 οὐκέτι λοιπὸν τῶν προσενεγκόντων ἦσαν, ἀλλὰ τοῦ ἱεροῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου. Τὸ δὲ, ο Συμμερίζονται,» εἶπεν, ἐπειδὴ τῶν θυομένων τὸ μὲν αἷμα προσεχεῖτο τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ τὸ στέαρ ἐθυμιᾶτο· τῶν δὲ κρεῶν ἀφαίρεμά τι ἐλάμ- mum et ventriculum: holocautomata tamen solius βανεν ἡ ἱερεύς· οἷον τὸ στηθήνιον καὶ τὸν δεξιὸν βραχίονα, καὶ τὸ ἥνυστρον· τὰ μέντοι ὁλοκαυτώματα, μένου τοῦ θυσιαστηρίου ἐγίνοντο. • Οὕτω καὶ ὁ Κύριος διέταξε τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλουσιν, ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῇν.» Τὸ πάντων ισχυρότερον τελευταῖον τέθεικε. Τί γάρ, φησί, τάδε καὶ τάδε λέγω; Ο Κύριος οὕτω διετάξατο, νο μοθετήσας ἀκολούθως τῇ Παλαιᾷ. Ωσπερ δὲ ἄνω εξ κεν, «Εσθίειν ἐκ τοῦ ἱεροῦ, ν οὕτω καὶ ἐνταῦθα, εὐκ, Ἐκ τῶν μαθητευομένων, ἀλλ', «Ἐκ τοῦ Εὐαγ γελίου, ἵνα μὴ ἐπαίρωνται οἱ τρέφοντες. Οὐ γὰρ σύ, να ἀναισχύντως, καὶ ἀναιδῶς m. των ω. allaris eraut. Vers. 14. ‹ Ita et Dominus ordinavit, iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere. Omnium fortissimum posteriore loco posuit. Quid enim, inquit, hæc atque talia dico? Dominus sic ordinavit, legem sanciens, quæ Veteris Testamenti legibus respondeat. Quemadmodum vero supra dixit, • Edere ex sacro;» simili ratione bic non ex discipulis, sed • Ex Evangelio • edendum docet, ne Varia lectiones. 1 διὰ τοῦτο 111. οι αὐτοῖς 0. * λαμβάνειν ο. • προσενεγκάν·

efferantur alentes. Non enim tu alis ipsum, inquit, φησί, τρέφεις αὐτόν, ἀλλὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ, τὸ Εὐαγ verum opus ejus, nempe Evangelium. Εt vivere, dixit, uon negotiari, neque thesauros colligere. Vers. 15. ‹ Ego vero nullo horum sum usus. › Hoc est, neque quopiam exemplorum quæ commemoravi, neque illo Veteris Testamenti, neque Christi mandato, ut a vobis alerer sum usus. ‹ Non autemi scripsi hæc, ut ita fiant in me, › Ne quis ipsi dicat; Quid inde? etiamsi nondum usus sis, in posterum tamen nteris, atque eo ista dicis: hoc statim corrigit, «Non scripsi hæc, inquiens, ‹ ut ita ſlant in me, › hoc est, Ut accipiam. γέλιον. Και, «Ζῇν, ο εἶπεν, οὐκ, Εμπορεύεσθαι, οὐδὲ, Θησαυρίζειν. • Ἐγὼ δὲ οὐδὲν ἐχρησάμην τούτων.» Τουτέστιν, Οὔτε τινὶ τῶν παραδειγμάτων, ὧν εἶπον, οὔτε τοῖς τῆς Παλαιᾶς, οὔτε τῷ ἐπιτάγματι τοῦ Χριστοῦ ἐχρησάμην, εἰς τὸ τρέφεσθαι παρ' ὑμῶν. • Οὐκ ἔγραψα δὲ ταῦτα, ἵνα οὕτω γένηται ἐν ἐμοί.» Ινα μή τις εἴπῃ αὐτῷ· Τί οὖν; εἰ μὴ ἐχρήσω νῦν, πρὸς δὲ τὸ μέλλον βούλει χρήσασθαι, καὶ διὰ τοῦτο ταῦτα λέγεις· ἐπιδιορθοῦται ταχέως, ὅτι «Οὐκ ἔγραψα, ἵνα οὕτω γένηται· η τουτέστιν, Ἵνα λαμβάνω. ⚫ Bonum est enim mihi potius mori, quam ut • Καλόν γάρ μοι μᾶλλον ἀποθανεῖν, ἢ τὸ καύχημά gloriam meam quis evaenet.» Ego, inquit, fama μου ἵνα τις κενώσῃ.» Αἱροῦμαι, φησί, μᾶλλον δια perire potius optarim, quam quod evacuet quispiam, " φθαρήναι λιμῷ, ἢ ἵνα κενώσῃ τις, τουτέστι, μάταιον hoc est, vanam et vacuam ostendat gloriationem καὶ κενὸν ἀποδείξῃ τὸ καύχημά μου. Καύχημα δὲ meam. Gloriationem auten dixit, quo gaudii εἶπεν, ἵνα τὴν ὑπερβολὴν τῆς χαρᾶς δείξῃ. Ίσως excessum ostendat. Forsan enim aliquis dicere γὰρ ἄν τις εἶπεν, ὅτι Αληθῶς οὐκ ἐλάμβανε μὲν, potuisset, Revera nihil quidem accepit, atqui πλὴν στένων καὶ ὀδυνώμενος τοῦτο ἐποίει. Τοσοῦτον mærens ac Ingens non accipiebat. Tantum igitur, οὖν, φησὶν, ἀπέχω λυπεῖσθαι ', ὅτι καὶ καυχώμαι. inquit, abest ut eam ob rem contrister, ut et idcirco glorier. VERS. 16. • Si enim evangelizem, non est mili gloriatio: necessitas enim mihi incumbit. Ve autem mihi est, si non evangelizavero. › Quid ais? non tibi gloriæ loco ducitur, prædicare evangelium, sed citra aliorum impensas ac sumptum prædicare, tibi gloriæ est: Nunquid hoc illo majus est? Minime, sed Evangelium annuntiare, præceptum est ac debitum et si hoc perficiam, nihil est a me præclare et eximie factum. Væ enim mihi, si non impleant: emedar nanique plagis multis, quippe quod mandatum Domini non sum exsecatus. Sed sine impensis praedicare, voluntatis honor 174 est, et propterea gloriatio est. Istad vero, ‹ Necessitas mihi incumbit, non ad liberi arbitrii sublationem; sed ad oppositionem libertatis in accipiendo dictum est, ac propter panae metum, si id non efficiat. VERS. 17. Si enim volens hoc ago, mercedem habeo si autem invitus, dispensatio mihi credita est. Si, inquit, prædicatio Evangelii non esset mili demandata, sed a meipso istud facerem, haberem equidem mercedem niagnam et multam: Quod si mihi commissum est, perspicuum est quod non a meipsoistud facio, sel Domini mandatuin impleo. Hoc enim est quod ait, Invitus. Quocirea istæc] res non est honor: dispensationem namque mihi creditam administro. Animadverte autem, quod non dixerit, Si autem invitus, mercedem non habeo: indicans • Ἐὰν γὰρ εὐαγγελίζωμαι, οὐκ ἔστι μοι καύχημα· ἀνάγκη γάρ μοι ἐπίκειται. Οὐαὶ δέ μοι ἐστιν, ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι.» Τί λέγεις; οὐκ ἔστι καύχημα σοι τὸ εὐαγγελίζεσθαι, ἀλλὰ τὸ ἀδαπάνως κηρύσ σειν; οὐκοῦν τοῦτο ἐκείνου μείζον; Απαγε, φησίν ἀλλὰ τὸ μὲν εὐαγγελίζεσθαι, ἐπίταγμά ἐστι καὶ χρέος, καὶ ἐὰν πληρῶ τοῦτο, οὐδὲν κατόρθωμα. Ο:1 γάρ μοι ἐὰν μὴ πληρῶ· δαρήσομαι γὰρ πολλὰ ὡς τὸ ἐπίταγμα τοῦ Δεσπότου μὴ ποιῶν. Τὸ δὲ ἀδαπάνως κηρύσσειν, προαιρέσεως φιλοτιμία καὶ διὰ τοῦτο καύχημά ἐστι. Το δὲ, «'Ανάγκη μοι ἐπίκειται, ὃ οὐ πρὸς ἀναίρεσιν τοῦ αὐτεξουσίου, ἀλλά πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐν τῷ λαμ βάνειν εἴρηται, καὶ διὰ τὸν φόβον τῆς ἐπὶ τῷ μὴ ποιῆσαι κολάσεως. «Εἰ γὰρ ἐκὼν τοῦτο πράσσω, μισθὸν ἔχω· εἰ δὲ ἄκων, οικονομίαν πεπίστευμαι. Εἰ μὲν οὖν οὐκ ενεχειρίσθην, φησί, τὸ κήρυγμα, ἀπ' ἐμαυτοῦ δὲ τοῦτο ἐποίουν, μισθὸν ἔχω μέγαν καὶ πολύν· εἰ δὲ ενεχειρίσθην, πρόδηλον ὅτι οὐκ ἀπ' ἐμαυτοῦ τοῦτο ποιῶ, ἀλλὰ Δεσποτικὴν ἐντολὴν πληρῶν. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, «Ακων.» Καὶ διὰ τοῦτο οὐ φιλοτιμία τὸ πράγμα· οἰκονομίαν γὰρ ἐμπιστευθείς, διοικῶ ταύ την. Ορα δὲ, ὅτι οὐκ εἶπεν, Εἰ δὲ ἄκων, μισθὸν οὐκ ἔχω· δεικνὺς ὅτι ἔχει μὲν μισθὸν καὶ ἐπὶ τῷ κηρύσ σειν, εἰ καὶ ἐπίταγμα Δεσποτικών πληροί. Ατοπον γάρ, εἰ οἱ ἀπόστολοι πάντες οὐ λήψονται μισθὸν ὑπὲρ ὧν ἐκήρυξαν· πλὴν οὐ τοιοῦτον, οἷον καὶ ὁ ἀδαπά νως κηρύξας. quod habeat quidem mercedem, etiam in promulgando Evangelio, lerile licet mandatum impleat. Absurdum enim esset, si Apostoli omnes prædicationis mercedem non acciperent; sedenim non talem, qualem ille qui gratis praedicaverit. Vers. 18. ‹ Quæ igitur.est merces? ut Evangelium • Τίς οὖν ὁ μισθός; Ἵνα εὐαγγελιζόμενος, ἀδέπα Variæ lectiones. * τοῦ λυπεῖσθα: 1. * πολλάς 9.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. IX. τον θήσω τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸ μὴ prædicans, siue sumptu ponam Evangelium Christi, καταχρήσασθαι τῇ ἐξουσίᾳ μου ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ.» ut non abutar potestate mea in Evangelio. › Hoc Τουτέστιν, ὁ μείζων μισθὸς καὶ καυχήματος ἄξιος, est, major est merces, dignaque gloriatione, ut non ἵνα μὴ καταχρήσωμαι τῇ ἐξουσίᾳ, τουτέστιν, ὅλως abular potestate mea, il est, omnino utar. Sinχρήσωμαι· τὴν γὰρ ἁπλῶς χρῆσιν, κατάχρησιν plicem enim usum, abusum appellavit. Ubique ὠνόμασε. Πανταχοῦ δὲ ἐξουσίαν τὸ πρᾶγμα καλεῖ, autem negotium, potestatem nominat, ostendens δεικνύς, ὅτι οὐδὲ οἱ λαμβάνοντες ἡμάρτανόν τι. ι Εν quod, neque accipientes peccarunt quidquam. În τῷ Εὐαγγελίῳ ο δὲ, εἶπεν, ἵνα δείξῃ, ὅτι ὁ εὐαγγε- Evangelio, > autem dixit; uti objoculos ponat, quod, λιζόμενος καὶ πονῶν, ὀφείλει λαμβάνειν· ὁ δὲ ἀρ- is qui Evangelii ministerio fungatur, adeoque laγῶν ', οὔ, boret, accipere debet; qui autem otiosus est, • Ελεύθερος γὰρ ἂν ἐκ πάντων, πᾶσιν ἐμαυτὸν ἐδούλωσα, ἵνα τοὺς πλείονας κερδήσω.» Τὸ πλέον λέγει, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἔλαβον, καίτοι ἐξουσίαν ἔχων· ἀλλὰ καὶ ἐλεύθερος ῶν, καὶ οὐδενὶ ὑποκείμεminime. VeRs. 19. • Nam cum liber essem ex omnibus, omnium me servum feci, ut plures lucrifacerem. › Quod majus est, dicit. Non solum, inquit, non accepi, etiamsi potestatem haberem: verumetiam νος, οὐδὲ ἀνάγκην ἔχων, πᾶσιν ἐδούλωσα ἐμαυτόν· liber cum essem, et nemini subjectus, neque οὐχ ἑνὶ καὶ δυσὶν, ἀλλὰ τῇ οἰκουμένῃ· οὐχ ἵνα ὡς κόλαξ ἀρέσω, ἀλλ᾽ ἵνα τοὺς πλείονας κερδήσω· τοὺς γὰρ πάντας, ἀμήχανον. «Καὶ ἐγενόμην τοῖς Ἰουδαίοις ὡς Ἰουδαῖος, ἵνα Ἰουδαίους κερδήσω.» "Οτε περιέτεμε Τιμόθεον. Οὐκ εἶπε δὲ, Ἰουδαῖος, ἀλλ᾽, ι Ὡς Ἰουδαῖο;, ο ἵνα δείξῃ ὅτι οἰκονομία τὸ πρᾶγμα ην • Τοῖς ὑπὸ νόμον, ὡς ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον κερδήσω.» Τοὺς προσηλύτους λέγει, ἢ τοὺς ἐξ Ἰουδαίων μὲν πιστοὺς γενομένους, ἔτι δὲ τοῦ νόμου ἐξεχομένους. Εγένετο δὲ ταῦτα, ὅτε ἐξύρατο, ὅτε ἔθυσε τὰ τοῦ ἁγνισμοῦ. Ταῦτα δὲ ἐποίει οἰκονομικῶς, καὶ κατ' ἐπίδειξιν, ἵνα τοὺς ἀληθῶς ταῦτα ποιοῦντας διορθώσητα:. • Τοῖς ἀνόμοις, ὡς ἄνομος.» Ανόμους λέγει, τοὺς μὴ τὸν νόμον τοῦ Μωσέως ἔχοντας, τοὺς ἐξ ἐθνῶν, οἷος ἦν Κορνήλιος· οἷς καὶ αὐτοῖς ἡ ἐπιφοιτῶν, συγκατέβαινε τῇ ἀσθενείᾳ αὐτῶν. Η καὶ τοὺς Ελληνας, ὥσπερ ἡνίκα πρὸς Αθηναίους διελέγετο, ἀπὸ τοῦ παρ' αὐτοῖς βωμοῦ ὁμιλῶν αὐτοῖς, καὶ οὐχ ὡς περὶ Θεοῦ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ' ὡς περὶ ἀνθρώπου διδάσκων. Οὐ γὰρ ἀκούειν ἐχώρουν τοιοῦτόν τι· ἀλλ᾽ ἕνα τῶν παρ' αὐτοῖς θεοποιηθέντων καὶ τοῦτον ἐνόμίζον· οἷος Ἡρακλῆς, οἷο; Ασκληπιό. Πανταχού δὲ τὸ, ο Ώς, ο πρόσκειται, ἵνα μάθῃ;, ὅτι ἐπεδείκνυτο ταῦτα, οὐκ ὢν ἀληθῶς. • (Μὴ ὢν ἄνομος Θεοῦ, ἀλλ' ἔννομος Χριστού), ἵνα κερδήσω ἀνόμους. ο Ἵνα μὴ νομίσῃς, ὅτι μετεβλήθη τὴν γνώμην, πρὸς ἀνόμους διαλεγόμενος, φησί· • Μὴ ὢν ἄνομος Θεοῦ·, ἀντὶ τοῦ, μὴ ὢν ἔξω τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἔννομος· καὶ οὐχ ἁπλῶς Εννο μας, ἀλλὰ ο Χριστοῦ, ν τουτέστιν, τοῦ παλαιοτέρου νόμου ὑψηλότερον νόμον ἔχων, τὸν τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τί τὸ κέρδος; ι Ἵνα κερδήσω ἀνόμους. necessitatem habens, omnibus tamen meipsum in servitutem redegi: non uni, aut duobus, sed universo terrarum orbi: non ut adulatoris instar placeam, cæterum ut plures lucrifaciam: omnes enim, impossible. VERS. 20.. Et factus sum Judais tanquam Judæus ut Judæos lucrer. Nempe, quando circumcidit Timothoumn. Non autem dixit, Judæus, sed, ‹ Veluti Judæus, ut ostendat quod negotium dispensatio erat. lis qui sunt sub lege, quasi sub lege essem, ut eos qui sub lege, lucrer.» Proselytas intelligil, vel eos qui ex Judæis fidei accesserant adhuc tamen lege detinerentur. Facta autem sunt lac, quando rasus est, quando quæ ad purifica tionem attinent, obtulit. Hæc autem per dispensationem faciebat, et in speciem, ut eos qui revera ista facerent, corrigerent. VERS. 21. «175 lillis qui sine lege erant, tanquami sine lege essen. Lege carentes eos dicit, qui leger Mosaicam non habebant, qui ex gentibus erant, qualis erat Gornelius: ad quos ille accedens, infirmitati eorum acquiescebat. Vel Græcos intetigit, veluti quando adversus Athenienses dise pulabat, ad ara, quae apud ipsos erat, sermonem instituens; et de Christo, non tanquam de Deo, sed tanquam de homine, docens. Nam tale quid audire non poterant; sed et ipsum deorum suorum quemdam arbitrabantur, qualis Hercules, qualis Esculapius. Ubique autem apponitur particula, Tanquam, uti discas, quod hac in speciem ostentarit, talis revera non exsistens. ⚫ (Cuin sine lege Dei non essem, sed in lege Christi ) ut eos qui sine lege essent, lucrifacerent. Ne existimes quod sententiam mutarit, cum ad exleges disputaret; ‹ Cum non essem. › inquit, • absque lege Dei: quasi dicat, cum non essem extra Dei leges, sed in lege: nec simpliciter in lege, verum in lege Christi: hoc est, vetere lege præstantiorem habens, Christi nimirum. Ecquæ inde commoditas? Ut lucrifaciam eos, qui sunt sine legc. Varia lectiones. • οὐ μὴν ὁ ἀργῶν ο.· ἴσ. αὐτός, ο ἔλεγεν.

VERS. 22. Factus sum infirmis tanquam infir • Εγενόμην τοῖς ἀσθενέσιν ὡς ἀσθενὴς, ἵνα τοὺς mus, ut infirmios lucrifacerem. Perinde ac nunc vobis factus sun, ob imbecillam vestrain scandalisque facile obnoxiam mentem, cum nolui a vohis ali. Quinetiam sicubi eum, ob auditorum infirmitatem, vel de Filii deitate, vel de Spiritus divinitate non perspicue disserenten conspexeris; tum noveris ipsum infirmis tanquam infirmum fieri. Omnibus factus sumn oinnia, ut omnino quosdam facerem salvos. Et quid multa recenseam? Omnibus me attemperavi: Atqui non onines servare exspectans, verum ut paucos saltem salvos facerem: quod et admirabilius est. Nam qui uberes fructus sperat, si ille laboret, non est adeo miraudum: quod autem exiguæ rei gratia, modicique fructus causa tantis laboribus se defaligavit, hoc sane magnum est. ‹ Omnino › aulein apposuit, consolationem præbens docentibus. Etiamsi enim non omnes quispiam conservet, omnino debet. ἀσθενεῖς κερδήσω. ο Ωσπερ νῦν ὑμῖν διὰ τὴν ἀσθενῆ ὑμῶν καὶ εὐσκανδάλιστον γνώμην, μὴ θελήσας ὑφ' ὑμῶν τραφῆναι. ᾿Αλλὰ καὶ ὅταν ἴδῃς αὐτὸν μὴ τρανῶς ἢ περὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ θεότητος, ἢ περὶ τῆς τοῦ Πνεύματος λέγοντα, διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν ἀκουόντων, καὶ τότε ἴσθι αὐτὸν γίνεσθαι τοῖς ἀσθε νέσιν ὡς ἀσθενή. • Τοῖς πᾶσι γέγονα τὰ πάντα, ἵνα πάντως τινές σώσω 10. ο Καὶ τί πολλὰ καταριθμοῦμαι; Τοῖς πᾶσι συγκατέβην· καίτοι γε οὐ πάντας σώζειν προσδοκῶν, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ὀλίγους σώσω· δ καὶ θαυματιών τερον. Τὸ μὲν γὰρ ἐλπίζοντα μεγάλην ἐπικαρπίαν πονεῖν, οὐ τοσοῦτον θαυμαστόν· τὸ δὲ καὶ μικρών ἕνεκα τοσαῦτα μοχθεῖν ", τοῦτο μέγα. Το δέ, «Πάν τως,» προσέθηκε, παραμυθούμενος διδάσκοντας " Κἂν γὰρ μὴ τοὺς πάντας διασώσῃ τις, πάντως γε ὀλίγους διασώσῃ. Οὐκοῦν οὐκ ὀφείλει ἀποναρκιν. tamen paucos servabit. Otio itaque torpescere non • Τοῦτο δὲ ποιῶ διὰ τὸ Εὐαγγέλιον, ἵνα συγκοινω νὸς αὐτοῦ γένωμαι.. Εὐαγγέλιον λέγει τοὺς πιστοὺς, τοὺς διὰ τοῦ Εὐαγγελίου σωζομένους· ὥσπερ καὶ ἀνωτέρω εἶπεν, «Ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζην,» ἀντὶ τοῦ, ἐκ τῶν πιστευόντων. Ἵνα οὖν, φησί, δυνηθώ κοινωνῆσαι τῶν στεφάνων τοῖς πιστοῖς, διὰ τοῦτο ταῦτα ποιῶ· οὐκ ἐπειδὴ αὐτὸς ἐπὶ μισθῷ ταῦτα ἐποίει, ἀλλ᾽ ἵνα ἐκείνους πείσῃ ποιεῖν πάντα ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν, ἐπ' ἐλπίδι τῶν ἄνω ἀγαθῶν. Ορα δὲ VERS. 23. «lloc autem facio propter Evangelium, ut particeps ejus efficiar. Evangelium dicit fideles, qui per Evangelium servantur, quemadmodum et supra dixit: ‹ Ex Evangelio vivere, › pro, ex credentibus. Ut igitur, inquit, Gdelium corous consors fieri posšim, propterea hæc facio: non quod ipse pro mercede hæc faceret, verum ut illis persuaderet omnia pro fratribus facere, spe bonorum supernorum. Considera autem ejus humilitatem, uti is qui primas meruit, in 176 bonoruin coun- ταπεινοφροσύνην, πῶς ὁ τῶν πρωτείων ἄξιος, τοῖς municatione se simpliciter fidelibus conjungit. VERS. 24.. Nescitis quod, qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit brabeum? > Postquam ostenderat quod fratribus condescendere oporteat, deinceps aliquanto terribilius cum iis disserit. Quod autem ait, hujusmodi est Ne existimetis quod simulatque credidistis, et in Ecclesiæ stadium ingressi estis, istud vobis ad salutem sufficiat: quemadmodum neque iis sufficit, ut simpliciter currant, nisi hoc etiam adsit, ut inculpate scilicet, et ad meiam usque. Quapropter et ille solus qui ita currit, brabeum accipit: quod vos periclitanini ne accipiatis, duin propter scientia ἁπλῶς πιστοῖς ἑαυτὸν συντάττει ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν ἀγαθῶν. • Οὐκ οἴδατε ὅτι οἱ ἐν σταδίῳ τρέχοντες, πάντες μὲν τρέχουσιν, εἷς δὲ λαμβάνει τὸ βραβεῖον;» Μετὰ τὸ δεῖξαι, ὅτι δεῖ συγκαταβαίνειν τοῖς ἀδελφοῖς, λοι πὸν πληκτικώτερον αὐτοῖς διαλέγεται. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ νομίσητε, ὅτι ἐπειδὴ ἐπιστεύσατε, καὶ εἰς τὸ στάδιον τῆς Ἐκκλησίας εἰσήλθετε, ήδη ἀρκεῖ τοῦτο ὑμῖν εἰς σωτηρίαν· ὥσπερ οὐδὲ ἐκείνος τὸ τρέχειν ἁπλῶς, εἰ μὴ προσγένηται καὶ τὸ, ἀμέμπτως, καὶ τὸ μέχρι τέρματος. Διό και μόνος λαμβάνει τὸ βραβεῖον ὁ οὕτω δραμών 11. ὅπερ ὑμεῖς κινδυνεύετε μὴ λαβεῖν, διὰ τὴν τελειότητα δῆθεν της γνώσεως καταφρονοῦντες τῶν ἀδελφῶν, καὶ τῶν εἰσ scilicet perfectionem fratres contemnitis, idolo- δωλοθύτων εμφορούμενοι. thytisque farcimini. VERS. 24, 25. Sic currite, ut comprehendatis. Omnis autem qui certat, ab omnibus se abstinet. Debetis, inquit, currere, c ut comprehendatis.» Hoc autem sine charitate non fit, quam vos non habetis, etiamsi perfectos vos putetis, quod minime vobis contigit: nondum enim apprehendistis. Innuens autem quod multa eis deerant, quippe quod gula, et fornicatio, et ebrietas apud eos regnabant, «Οὕτω τρέχετε, ἵνα καταλάβητε. Πᾶς δὲ ὁ ἀγωνι ζόμενος, πάντα ἐγκρατεύεται.» Οφείλετε, φησί, τρέχειν, ο ἵνα καταλάβητε ο Τοῦτο δὲ χωρίς της ἀγάπης οὐ γίνεται, ἣν ὑμεῖς οὐκ ἔχετε, εἰ καὶ τ λείους ἑαυτοὺς νομίζετε· ὅπερ οὐκ ἔστιν· οὕτω γὰρ κατελάβετε. Αἰνιττόμενο: δὲ, ὅτι κατὰ πολλὰ ἐλλείο ποντο [f. ἐλείπ.], ἅτε γαστριμαργία; ἐν αὐτοῖς ἐμὲ πολιτευομένης, καὶ πορνείας, καὶ μέθης, φησὶν ὅτι Varia lectiones. ἀφ' π. 10 κερδήσω πο 11 πονείν m. 19 τοὺς διδάσκοντας m. 18 ἐκείνοις τὸ δραμεῖν, ἀλλὰ δεῖ καὶ μέχρις αὐτοῦ τοῦ βραβείου σπεύδειν, καὶ πάντα ποιεῖν πρὸς τὸ τοῦ τὸ λαβεῖν. m. Οι simpliciter cur rant; sed oportet ut usque ad brabeum perveniant; omniaque faciant ad illud accipiendum: quod UCB, etc.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. X. (78 . Ὁ ἀγωνιζόμενος, πάντα ἐγκρατεύεται·, οὐ τοῦδε ideo dicit: • Qui certat, ab omnibus se abstinet, μὲν ἀπεχόμενος, τοῦ δὲ οὔ ', ἀλλὰ πάντων. Επίγνωτε οὖν, πόσον λείπεσθε, καὶ μάθετε τὸν τρόπον δι' οὗ στεφανωθήσεσθε, ήγουν ἐγκρατευόμενοι. • Ἐκεῖνοι μὲν οὖν, ἵνα φθαρτόν στέφανον ἀπολάβωσιν· ἡμεῖς δὲ ἄφθαρτον.» Έντρεπτικὸς ὁ λόγος οὗτος· εἴ γε ἐκεῖνοι ἕνεκα φθαρτοῦ στεφάνου ἐγκρα τεύονται· ἡμεῖς δὲ τοῦτο οὐ ποιοῦμεν ἕνεκα τοῦ ἀφθάρτου. • Ἐγὼ τοίνυν οὕτω τρέχω ὡς οὐκ ἀδήλως.» Τί ἐστι τὸ, ο Οὐκ ἀδήλως;» Τουτέστι, Πάντα μετὰ σκοποῦ ποιῶ, καὶ περιτέμνων, καὶ ξυρόμενος, καὶ οὐδὲν εἰκῆ καὶ μάτην, ὥσπερ ὑμεῖς. Τίς γὰρ ὁ σκου πὸς τοῦ τὰ εἰδωλόθυτα ἐσθίειν, ἑτέρων ἀπολλυμένων; Οὐδεὶς πάντως. Ωστε ἀλόγως ποιοῦντες ὑμεῖς τοῦτο, ἀδήλως τρέχετε καὶ ἀσκόπως, καὶ μάτην. Ὡς ἄρι στις δὲ διδάσκαλος, ἑαυτὸν εἰς τὸ μέσον τίθησιν ὑπόδειγμα. • Οὕτω πυκτεύω, ὡς οὐκ ἀέρα δέρων.» Εχω γὰρ δν πλήξω, τουτέστι, τὸν διάβολον· ὑμεῖς δὲ αὐτὸν οὐ πλήττετε, ἀλλὰ μάτην τῇ τελειότητι τῆς γνώσεως κέχρησθε. • Αλλ' ὑπωπιάζω μου τὸ σῶμα, καὶ δουλαγωγῶ.» Ενταῦθα ἐμφαίνει αὐτοὺς καὶ γαστριμαργία κατεχο μένους, καὶ προφάσει τελειότητος ταύτην έκθερα πεύοντας. Εγωγε τοίνυν, φησί, πάντα πόνον ύπου μένω, ὥστε σωφρόνως ζην. ο Υπωπιάζω ο γάρ, τουτέστι, πυκτεύω πρὸς τὸ σῶμα· ὑπώπια γὰρ λέ γονταὶ τὰ ὑπὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς τραύματα, ἃ ἐν τῷ πυκτεύειν ἐγίνοντο. Τὸν οὖν ἀγῶνα τὸν πολὺν τὸν πρὸς τὴν φύσιν δείκνυσι. Τυραννὶς γὰρ μεγίστη, καὶ ἀντίπαλος, φησί, μέγας ἐστὶ τὸ σῶμα. Ἐπεὶ δὲ εἶπεν, ο Υπωπιάζω,» καὶ τραυμάτων ἐμνήσθη, ἐπήγαγε συντόμως· ι Καὶ δουλαγωγῶ· ἵνα μάθης, ὅτι οὐκ ἄγχειν αὐτὸ δεῖ, ἀλλ' ὡς δοῦλον ἀφηνιάζοντα καταστέλλειν, καὶ ὑποτάσσειν· ὃ δεσπότου ἐστὶ, καὶ οὐ πολεμίου. Τινὲς δὲ, ο Υπωπιάζω 1, Ιδικώτε ρον εἰρῆσθαι νοοῦσιν, ἀντὶ τοῦ, Λιμῷ παραδίδωμι τοῦτο. Οπερ οὐκ ἔστιν· ὑποπ έξω γάρ, ὤφειλεν εἶναι. non ab hoc sibi temperans, ab illo vero non; sed ab omnibus. Agnoscite igitur quantum vobis desit, disciteque modum per quem coronemini, nempe si temperantes sitis. • Illi quidem, ut corruptibilem coronam aceipiant, nos vero incorruptibilem.. Sermo hic pudorem faciens. Siquidem illi ob corruptibilem coronam abstinent: nos vero hoc non facimus ob incorruptibilem. VERS. 26. • Ego igitur sic curro, non quasi in incertum.» Quid est, «Non in incertum? Istud est, omnia in certum scopum dirigo, cum circumcidens, tum rasus, nihilque temere ac frustra admittens, quemadinodum vos. Quis enim scopus est esus ilolis oblatorum, aliis inde pereuntibus? nullus omnino. Proinde citra rationem vos hoc facientes, curritis j iucerte, citraque scopum, et frustra. Optimi vero præceptoris instar seipsum in medium statuit, exempli vice. • Sic pugno, non quasi aerem verberans. Habeo enim quem feriam, nempe diabolum. Vos autem ipsum non ſeritis, sed frustra scientiæ perfectione usi estis. VERS. 27. • Verum castigo corpus meum, et in servitutem redigo. Hic indicat eos tum gulositate detentos, tum eam perfectionis prætextu fovere. Ego igitur, inquit, omnem sustineo laborem, nt sobrie vivam. Ὑπωπιάζω γὰρ, hoc est, pugno contra, corpus, Υπώπια enim dicuntur vulnera, quæ sub oculos infliguntur, dum pugnis contenditur. Certamen igitur quod est 177 adversus naturam, magnum esse indicat. Tyrannis enim maxima est corporis, et adversarius, inquit, magnus, ipsum corpus. Postquain vero, ‹ Pugno, › dixisset, et vulnerum mentionem fecisset, statim intulit, ο Et in servitutem redigo:» ut discas quod non oportet strangulare ipsum vel suffocare; sed veluti effrenem servum humiliare atque subdere; quod domini est, non hostis. Nonnulli verbum Ὑπωπιάζω, magis proprie dictum putant, pro eo quod est, fami trado corpus meum. Verum ea interpretatio nullius est momenti: oporteret enim esse Υπο πιέζω. • Μήπως ἄλλοις κηρύξας, αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι.» Καὶ διὰ τούτου νηφαλαιωτέρους [1. λεωτ.] αὐτοὺς ποιεῖ. Εἰ γὰρ ἐμοὶ, φησὶν, οὐκ ἀρκεῖ πρὸς σωτηρίαν τὸ κηρύξαι καὶ διδάξαι, εἰ μὴ διὰ πάντων ἐμαυτὸν ἄληπτον παρασχοίμην· πῶς ὑμεῖς ἀπὸ τῆς πίστεως μόνης σωθήσεσθε, τοσοῦτον παθῶν ἦτε τώμενοι; ΚΕΦΑΛ. Ι. • Ου θέλω δὲ ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοί, ὅτι οἱ πατέρες ἡμῶν πάντες ὑπὸ τὴν νεφέλην ἦσαν, καὶ πάντες διὰ τῆς θαλάσσης διῆλθον.» Καταλέγει πόσων ἠξιώ θησαν δωρεῶν οἱ Ἰουδαῖοι ἀπὸ Θεοῦ· καὶ δείκνυσι Η τούτου δ' οὗ ρ. 18 τὸ ὑπωπιάζω 111. • Ne quo modo, cum aliis prædicaverint, ipse reprobus efficiar. › Per hoc etiam eos magis sobrios reddit. Si enim mili, inquit, non satis est ad saluten, prædicare ac docere, nisi meipsum irreprehensibilem in omnibus præebeam: quomodo vos ex sola fide salvi eritis, qui afectionibus adeo succumbitis? CAPUT X.) VERS. 1. • Nolo autem vos ignorare, fratres, quod patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. › commemorat quantis donis Judæi a Deo donati sint, monstratque posi Varia lectiones.

☐ 679 hanc - tanta dona plerosque non placuisse Den. Hæc autem μετὰ τὰς δωρεάς ταύτας, τοὺς πολλοὺς μὴ ἀρέσαν. dicit innuens quod quemadmodum illis non profuit tantis frui donis, quando quidem quæ suarum erant partium, ipsi non adjecerint adhibuerintque ad rationem neque vobis dides proderit, et quod spiritualibus mysteriis donati estis, nisi et vos ipsos dignos exhibueritis Dei gratia. c Omnes, inquit, sub nube fuerunt.» Expandit enim nubem in protectionem ipsis, et per mare transierunt. › VERS. 2. Et omnes in Mosem baptizati fuerunt in nube, et in mari. › Hoc est, umbræ quæ a nube proveniebat, marisque transitus cum Muse participes erant. Cum enim ipsum primum transire vidissent, ausi sunt et ipsi aquis sese credere. Quemadmodum et apud nos ft; primum Christo pro nobis mortuο et excitato, baptizamur et ipsi, mortem ipsius per immersionem, et resurrectionem per excrsionem, imitantes. In Maysen igitur baptizabantur, boc est, ipsum ducem habuerunt baptismatis figuræ. «Nam figura baptismatis eṛat; cum quod sub nube essel, tum quod mase Rubrum trapsierit. VERS. 3. Et omnes eandem escam spiritualem manducarunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. › Perinde ac nos post baptisma, carpus Dominicum manducamus; sic manna ipsi post mare trajectum ipanducarunt. Et quemadmodum uos sanguinem 178 Domini bibimus, sic illi e prædura petra aquam scaturientem biberunt. Spiritualia autem hæc dicit, quoniam etsi sensibilja fuerint, naturali tamen ordine facţa non sint, sed galia spirituali: utpote quæ una cum corpore animas alebant, et ad fidem perducebant. VERS. 4. Bibebaut enim ex spirituali sequente eos petra: petra autem erat Christus.» Quod ad cibum attinet, non erat opus confirmatione. Naψι protinus inusitatus erat. De polu vero, quoniam tol: suppeditationis ratio inusitata erat, probatioue indiget. Dicit itaque quod non petræ natura istuu) suppeditabat (alioquin enim et antea scaturiissel), verum alia quædam petra spiritualia totum præstitit, nempe Christus. «Soquente,» autem dixit, uli ostendat Christum illis ubique praesentem fuisse, atque miracula omnia perfecisse. Vers. 5. ‹ Sed non in pluribus eorum beneplacitum est Deo: Nam prostrati sunt in desertok, Quanquam Deus multa dilectionis suae signa illip ostenderat, täplisque bonis dignatus erat: attamien in plerisque corum non est oblectatus: id enim significat, Οὐδόκησαν. Non enim omnes reprobati sunt, sed plerique. Cum autem, «Pluribus,» dicit, Ostendit quod nihil eos juverit multitudo: siquidem ipsi erga benefactòrem dilectionis indicium non dederant. Porro, per • Prostrati sunt, subitam ʼn Psal, cvi, 14. τας τῷ Θεῷ. Ταῦτα δὲ λέγει, δεικνύς, ὅτι Ὥσπερ ἐκείνους οὐκ ὤνησε τὸ τοσούτων ἀπολαῦσαι δωρεῶν, ἐπειδὴ τὰ παρ' ἑαυτῶν οὐ παρέσχοντο 16· οὕτως οὐδὲ ὑμᾶς ὠφελήσει ἡ πίστις, καὶ τὸ μυστηρίων ἀξιωθῆ. και πνευματικῶν, εἰ μὴ καὶ ἀξίους ἑαυτοὺς παράσχοιτε τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος. • Πάντες, ο φησίν, «ὑπὸ τὴν νεφέλην ἦσαν.» Διεπέτασε γὰρ νεφέλην εἰς σκέπην αὐτοῖς, ο καὶ διὰ τῆς θαλάσσης διῆλ θον.» $1 • Καὶ πάντες εἰς τὸν Μωσήν ἐβαπτίσθησαν δ' ἐν τῇ νεφέλῃ, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ.» Τουτέστι, τῷ Μωσῇ ἐκοινώνησαν τῆς τε ὑπὸ τὴν νεφέλην σκιᾶς, καὶ τῆς διέδου τῆς θαλάσσης. Ιδόντες γὰρ αὐτὸν πρῶτον διαβάντα, κατετόλμησαν καὶ αὐτοὶ τῶν ὑδάτων· ὥσπερ καὶ ἐφ' ἡμῶν, πρῶτον 16 τοῦ Χριστοῦ ἀποθανόντος καὶ ἀναστάντος, βαπτιζόμεθα καὶ αὐτοὶ, μιμούμενοι τὸν θάνατον διὰ τῆς καταδύσεως, καὶ τὴν ἀνάστασιν διὰ τῆς ἀναδύσεως. «Εἰς τὸν Μωσήν οὖν ἐ6π πτίζοντο, ο ἀντὶ τοῦ, αὐτὸν ἀρχηγὸν ἔσχον τοῦ τύπου τοῦ βα πτίσματος· τύπος γὰρ βαπτίσματος ἦν, τό τε ὑπὸ τὴν νεφέλην εἶναι, καὶ τὸ τὴν θάλασσαν διελθεῖν. • Καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον. "Ωσπερ ἡμεῖς μετὰ τὸ βαπτισθῆναι, τὸ σῶμα ἐσθίομεν τὸ Δεσποτικόν· οὕτω τὸ μάννα ἐκεῖνοι μετὰ τὴν θάλασ σαν. Καὶ ὥσπερ ἡμεῖς τὸ αἷμα τοῦ Δεσπότου πίν μεν· οὕτως ἐκεῖνοι τὸ ἐκ τῆς ἀκροτόμου πέτρα; ἀναβλύσαν ὕδωρ. Πνευματικὰ δὲ ταῦτα λέγει, ἐπει· δὴ 19 εἰ καὶ αἰσθητὰ ἦσαν, ἀλλ' οὐ φύσεως ἀκολουθία ἐγίνοντο, ἀλλὰ χάριτι πνευματικῇ, τρέφοντα μετά τοῦ σώματος καὶ τὰς ψυχὰς, καὶ εἰς πίστιν ἐνα άγοντα. • Επινον γὰρ ἐκ τῆς πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός.» Περὶ 50 μὲν οὖν τῆς τροφῆς οὐδὲν ἐδεήθη κατασκευῆς· αὐτόθεν γὰρ ἦν παρηλλαγμένη· ἐπὶ δὲ τοῦ ποτοῦ, ἐπειδὴ ὁ τρόπος τῆς χορηγίας μόνος παρηλλαγμένος ἦν, κατα σκευῆς ἐδεήθη. Καί φησιν, ὅτι οὐχ ἡ τῆς πέτρας φύσις τοῦτο ἐχορήγει (ἡ γὰρ ἂν καὶ πρὸ τούτου ἀν ἐβλυσεν), ἀλλ᾽ ἑτέρα τις πνευματική πέτρα τὸ πᾶν εἰργάσατο, τουτέστιν, ὁ Χριστός. Τὸ δὲ, «Ακολου θούσης,» εἶπεν, ἵνα δείξῃ, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ παρὼν αὐτ τοῖς πανταχοῦ, καὶ πάντα θαυματουργών. • 'Αλλ' οὐκ ἐν τοῖς πλείοσιν αὐτῶν εὐδόκησεν ὁ Θεό;· κατεστρώθησαν γὰρ ἐν τῇ ἐρήμῳ.» Εἰ καὶ ἀγάπης τεκμήρια πολλὰ ἐπεδείξατο ὁ Θεὸς πρὸς αὐτ τοὺς, καὶ τοσούτων αὐτοὺς ἀγαθῶν ἠξίωσεν· ὅμως οὐκ ἠρέσθη, φησὶν, ἐπὶ τοῖς πλείοσιν αὐτῶν· τοῦτο γὰρ τὸ «Εὐδόκησεν.» Οὐ γὰρ ἀπεδοκιμάσθησαν πάντες, ἀλλ᾽ οἱ πλείους. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, ο Τοῖ; πλείοσι, ο δηλοῖ καὶ ὅτι τὸ πλῆθος αὐτοὺς οὐδὲν ὤνησε, διότι τὰ τῆς ἀγάπης αὐτοὶ οὐκ ἐπεδείκνυτο πρὸς τὸν εὐεργέτην ". Διὰ δὲ τοῦ, «Κατεστρώθησαν, Varia lectiones. το προσέθεντο, ήτοι παρέχοι, πο 17 ἐβαπτίζοντο 0. 10 πρώτου Ο. την Π. 19 διότι ο. 10 επί 0. οι δεσπέρ

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. X. τὴν ἀθρόαν αὐτῶν ἀπώλειαν, καὶ τὰς θεηλάτους κο- eorum destructionem indicat, penasque divinitus λάσεις ἐμφαίνει. · Ταῦτα δὲ τύποι ἡμῶν ἐγενήθησαν, εἰς τὸ μὴ εἶν ναι ἡμᾶς ἐπιθυμητὰς τῶν κακῶν, καθὼς κἀκεῖνοι ἐπεθύμησαν.» Ὥσπερ αἱ εὐεργεσίαι τύποι ἦσαν, οὕτω καὶ αἱ κολάσεις. Δείκνυσι δὲ, οὐχ ὅτι κολασθήσονται μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ μειζόνως ἢ ἐκεῖνοι, ὅσῳ ἐκεῖνα μὲν τύπος, ταῦτα δὲ ἀλήθεια. Καὶ ὥσπερ ἐν ταῖς δωρεαῖς ἡ ὑπεροχή, οὕτω καὶ ἐν ταῖς κολάσεσιν. Εἰπὼν δὲ, ο Επιθυμητὰς κακῶν, ο καθολικῶς περὶ πάσης κακίας λέγει, ἐπειδὴ καὶ πᾶσα χαχία ἐξ ἐπιθυμίας. Εἶτα καὶ κατ᾽ εἶδος τίθησι τὰς κακίας. Τί δὲ ἐκεῖνοι ἐπεθύμησαν; Σκόρδα, κρέα, θεοὺς ἰδίους, ὡς καὶ αὐτὸς διὰ τῶν ἑξῆς δηλοῖ τὴν εἰδωλολατρείαν αὐτῶν. 4 Μηδὲ εἰδωλολάτραι γίνεσθε, καθώς τινες αὐτῶν, ὥσπερ γέγραπται· Ἐκάθισεν ὁ λαὸς φαγεῖν, καὶ πιεῖν, καὶ ἀνέστησαν παίζειν.» Πρῶτον τούτων καθάπτεται τῶν ἐν τοῖς εἰδωλείοις εσθιόντων, καὶ δείκνυσιν, ὅτι ὥσπερ ἐκεῖνοι ἀπὸ γαστριμαργίας εἰς εἰδωλολατρείαν ἔπεσον (χοροὺς γὰρ στήσαντες περί τὸν μόσχον, ἔπαιζον ἔμπροσθεν αὐτοῦ· › οὕτω καὶ ὑμᾶς κίνδυνος εἰς ταύτην πεσεῖν, ἀπὸ τοῦ τὰ εἰδω λύθυτα διὰ γαστριμαργίαν ἐσθίειν. "Ωστε, ποῦ ἡ δοκοῦσα τελειότης σου, ὅταν εἰς εἰδωλολατρείαν ἐξάγη: • Μηδέ πορνεύωμεν ", καθώς τινες αὐτῶν ἐπόρνευσαν, καὶ ἔπεσον ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ εἴκοσι τρεις χιλιά δες. • Πάλιν τῆς πορνείας μέμνηται, τῇ συνεχείᾳ τοῦ ἐλέγχου ἀνυσιμώτερον τὸν λόγον ποιῶν. Καὶ αὕτη ἢ ἡ ἁμαρτία ἀπὸ γαστριμαργίας γίνεται. Πότε δὲ ἔπεσον εἴκοσι τρεῖς χιλιάδες; "Οτε κατὰ τὴν συμβου λὴν Βαλαάμ αἱ Μαδιανίτιδες γυναῖκες ἐπὶ τῆς παρατάξεως φανείσαι, τοὺς νεωτέρους ἐφειλκύσαντο, καὶ διὰ τῆς πορνείας εἰς τὸ θῦσαι τῷ Βεελφεγώρ ἐξεκαλέσαντο τούτους, καὶ ἔπεσεν ὁ λαὸς ἐν τῇ παρατά ξει. • Μηδὲ ἐκπειράζωμεν τὸν Χριστὸν, καθὼς καὶ τινες αὐτῶν ἐπείρασαν 18, καὶ ὑπὸ τῶν ὄφεων ἀπο ώλοντο.» Εμφαίνει, ὅτι οἱ Κορίνθιοι ἐπείραζον, ση μεῖα ἐπιζητοῦντες. • Μηδέ γογγύζετε, καθώς καί τινες αὐτῶν ἐγόγγυ ζον, καὶ ἀπώλοντο ὑπὸ τοῦ ὀλοθρευτοῦ.» Τουτέστι, δυνάμεώς τινος τιμωρητικῆς. Αινίττεται δὲ αὐτοὺς καὶ διὰ τούτου, ὅτι ἐν τοῖς πειρασμοῖς οὐκ ἔφερον γενναίως, ἀλλ᾽ ἐγόγγυζον λέγοντες· Πότε ἥξει τὰ ἀγαθά; καὶ ἕως πότε αἱ κακώσεις; • Ταῦτα δὲ πάντα τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησε.» Φοβεῖ αὐτοὺς τῷ τε εἰπεῖν, ὅτι ι Πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν ἐγράφη,» καὶ ὀφείλομεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς προσδοκάν κολάσεις, καὶ φρικωδεστέρας, ὅσῳ καὶ μειζόνων ἀπηλαύσαμεν δωρεῶν· καὶ τῷ ἐφιστῶν αὐτοῖς τὸ τέλος, καὶ δεικνύναι, ὅτι i Exod. xxx11, 6. Η πορνεύσωμεν 0. 13 εξεπείραζαν οι PATROL. GR. CXXIV. illatas. VERS. 6. Hæc autem figuræ nostræ fuerunt, ut non sinus concupiscentes malorum, sicut et illi concupierunt.» Quemadmodum beneficia typi fuerunt, ita et pœnæ. Iudicat autem quod nou solum pœna afficientur, verum etiam tanto majore quam illi, quanto illa quidem typus fuerint; ista vero, veritas: ac quemadmodum in donis præcellebant, sic et iu penis. Dicens autem. Concupiscentes malorum, generatim de omni malitia loquitur, quandoquidem et omne vitium ex concupiscentia oritur. Deinde speciatim ita vitia recenset. Quid autem illi expetiverint? Allia, carnes, proprios deos, uti et ipse per ea quæ sequuntur eoruin idololatriam patefacit. VERS. 7. • Neque idololatra eficiamini, sicut quidam ex ipsis, quemadmodum scriptum est: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere 1.» Primum eos carpit, qui in idolorum delubris epulabantur, ostendens quod, quemadmo - dum illi a gulositate ad idolorum cultum delapsi sint (choros enim statuentes circa vitulum, ludebant ante ipsum), sic periculum est, ne et vos ad idololatriam provolvamini, cum ex gula suasu idolis immolata editis. Ubinam igitur perfectio tua, si ad idololatriam perduceris? VERS. 8. Neque 179 fornicemur, sicut quidam ex ipsis fornicati sunt, et ceciderunt uno die viginti tria millia.. Rursus scortationis meminit, ex frequentia reprehensionis orationem eficaciorem faciens. Peccatum autem istud a gastrimargia profciscitur. Quando vero viginti tria millia ceciderunt? Quando juxta consilium Balaam, Madianitides mulieres apud exercitum visæ, juvenes ad sese pertraxerunt, atque eos per scortationem pelliciebant, ut sacrum facerent Beelphegor, ac cecidit populus in acie. VERS. 9. Neque tentemus Christum, quemadmodum et quidam ipsorum tentaverunt, et a serpentibus perierunt. Innuit Corinthios tentasse, dum signa quærerent. VERS. 10. • Neque murmurelis, ut quidam ipsorum murmurarunt et perierunt ab exterminatore. › loc est, a virtute quapiam poenam indigente. Per hoc autem innuit, quod in tentationibus impatientes fuerint, nec eas æquo animo pertulerint, sed murmuraverint, dicentes: Quando venient bona? et quandiu duratura est afflictio? VERS. 11. Hæc autem omnia in figura contingebant illis: scripta sunt autem ad correptionen nostram, in quos fines sæculorum devenerunt. › Perlerret eos, et cum dicit, c Hæc scripta sunt ad correptionem nostram,» plenasque nos in posterum exspectare debemus, easque tanto magis tremendas, quanto majora beneficia accepimus: et cum dicit Varia lectiones. ›

fnem ipsis imminere, ostenditque quod supplicia οὐ πρόσκαιροι τιμωρίαι, ἀλλ' αἱ μετὰ τὴν συντέλειαν non temporaria, sed immortalia, vos suscitabat. ἀθάνατοι διαδέξονται ὑμᾶς. Ηδη γὰρ τὸ δικαστήριον Tribunal enim illud jam nunc præ foribus est, ἐκεῖνο ἐπὶ θύραις, ἐπειδὴ τελευτῶσιν οἱ τοῦ κόσμου quandoquidem mundi ætates transierint. αἰῶνες. Vers. 12. ‹ Itaque qui se existimat stare, videat ne cadal.» Rursum eos innuit, qui scientiæ nomine intumescebant. Quanquam eniın te stare existimas, metue, inquit, ne cadas. Nam ipsum sane confidere, quod stes, iudicio est quod non stes: videris enim; non revera stas. Ac etiamsi maxime stes, facilis est per arrogantiam lapsus. • Οττε ὁ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μή πέση. Πάλιν τοὺς ἐπὶ τῇ γνώσει μέγα φρονοῦντας αινίττεται. Εἰ γὰρ καὶ ἑστάναι νομίζεις, εὐλαβοῦ ει, φησί, μὴ πέσῃς· καὶ αὐτὸ μὲν γὰρ τὸ θαῤῥεῖν, ὅτι ἔστη κας, οὐδὲ ἑστάναι ἐστί. Δοκεῖς γὰρ, οὐκ ἀληθῶς ἕστηκας· εἰ δὲ καὶ ἔστιν, εὐχερὴς ἐξ ἀπονοίας ἡ πτῶσις. • Πειρασμὸς ὑμᾶς οὐκ εἴληφεν, εἰ μὴ ἀνθρώπινος· πιστὸς δὲ ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ 8 δύνασθε, ἀλλὰ σὺν τῷ πειρασμῷ ποιήσει και τὴν ἔκβασιν, τοῦ δύνασθαι ὑμᾶς ὑπενεγκεῖν,» Επει· VERS. 13. • Tentatio vos non cepit, nisi humana. Fidelis autem Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faciet etiam cum tentatione proventum, ut possitis sustinere. › Quia perterrefecit eos dicens, • Qui se existimat stare, & δὴ ἐφόβησεν αὐτοῦ;, εἰπών· Ὁ δοκῶν ἑστάναι, videat ne cadat, essent vero, qui non paucas jm tentationes sustinuissent; ne dicerent, Quid wos perterrefacis? multas enim perpessi tentationes, non tamen succubuimus, ait, Non cepit vos tentatio nisi modica et moderata: humanum enim ubique modicum vocat. Deinde rursus consolatur, persuadens eis, ut in Deum intueantur, qui fidelis est, boc est, verus, nec mentietur unquam. Promisit 180 enim, Venite, inquiens, e qui laboratis, et ego reficiam vos j., Non sinet igitur vos tentari ultra vires vestras, sed tentationem viribus vestris respondentem adoriri vos faciet. Imo quævis tentatio vires vestras exsuperat, nisi ille auxilietur vobis, et felicem eventum præbeat, hoc est, liberationem a tentationibus, cum tentatione: hoc est, celerem, et simul atque invaserit tentatio; ita ut ob subitam liberationem ea vobis tolerabilis efficiatur. • Faciet enim exitum, › inquit, ‹ ut vos sufferre queatis:» hoc est, ut facilis vobis videatur tentatlo et tolerabilis. » Veas. 14.. Propterea, fratres mei, fugile ab idolorum cultura. Cum eos abunde satis increpuisset, tandem medetur ipsis, fratres vocans. Nondum tamen prohibet, quominus idolothytis abstineant, ne fratres offendat; sed rem ipsam in seipsa consideratam vituperat, idololatriam vocans, subitumque ab illa secessum postulans. • Fugite ɔ enim, inquit. VERS. 15. Tanquam prudentibus loquor, judicale vos quod dico.. Quia magnam illis culpam iuussit, idololatriam nominans id quod patrabant, verbi asperitatem mitigat, ipsosque reos judices constituit (id quod illius est, qui propriis rationibus ceu veris confdit). Non opus habeo, inquit, aliis judicibus, vos tanquam prudentes judicate. VERS. 16. Callx benedictionis, cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est?, Hoc est, Eucharisti. Manibus enim eum tenentes, bei Matth. x1, 28. βλεπέτω μὴ πέσῃ·, ἦσαν δὲ πολλοὺς ὑπενεγκόντες ήδη πειρασμούς, ἵνα μὴ λέγωσι· Τί ἡμᾶς ἐκφοβεῖς; πολλοὺς γὰρ ὑπομείναντες πειρασμούς οὐ πεπτώκαμεν· φησίν, ὅτι οὐκ εἴληφεν ὑμᾶς πειρασμὸς, εἰ μὴ μικρὸς καὶ σύμμετρος· ἀνθρώπινον γὰρ πανταχοῦ τὸ μικρὸν καλεῖ. Εἶτα παραμυθεῖται πάλιν, ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀφορᾶν αὐτοὺς πείθων, ὃς πιστός ἐστι, τουτ ἐστιν, ἀληθὴς, καὶ οὐ διαψεύσεται. Ἐπηγγείλατο γάρ·ε Δεῦτε, οἱ κοπιῶντες, καὶ ἀναπαύσω ὑμᾶς. • Οὐκ ἐάσει οὖν πειρασθῆναι ὑμᾶς ὑπὲρ ὁ δύνασθε, ἀλλὰ τὸν πειρασμὸν ἀνάλογον τῇ ὑμῶν δυνάμει ποιήσει ἐπελθεῖν· μᾶλλον δὲ πᾶς πειρασμὸς μείζων τῆς ὑμετέρας 18 δυνάμεως, εἰ μὴ ἐκεῖνος βοηθήσει, · καὶ ποιήσει τὴν ἐκβασιν, ο ὅ ἐστι, τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ πειρασμοῦ, «σὺν τῷ πειρασμῷ· ν τουτέστι, ταχείαν, καὶ ἅμα τῷ ἐπελθεῖν ὑμῖν 10 τὸν πειρασμόν· ὥστε καὶ διὰ τὴν ταχεῖαν ἀπαλλαγήν, φορητὸν ὑμῖν γενέσθαι τοῦτον. «Ποιήσει γὰρ τὴν ἐκβασιν, ο φησίν, ἕνεκεν κ τοῦ " δυνηθῆναι ὑμᾶς ὑπενεγκεῖν· κ του:- ἐστιν, ἐλαφρὸν ὑμῖν φανῆναι τὸν πειρασμὸν καὶ ἀνεκτόν. • Διόπερ, ἀδελφοί μου, φεύγετε ἀπὸ τῆς εἰδωλο. λατρείας. ο Ἐπειδὴ ἱκανῶς αὐτῶν καθήψατο, θεραπεύει λοιπὸν, ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλῶν· οὐκέτι δὲ, διὰ τὴν τῶν ἀδελφῶν βλάβην, κωλύει αὐτοὺς ἀπὸ τῶν εἰδωλοθύτων, ἀλλ᾿ αὐτὸ καθ᾽ αὑτὸ τὸ πρᾶγμα διαβάλλει, εἰδωλολατρείαν ονομάζων, καὶ τὴν ταχεῖαν ἀπ' αὐτοῦ ἀναχώρησιν ἀπαιτῶν. «Φεύγετε ν Ο γάρ, φησίν. • Ὡς φρονίμοις λέγω, κρίνετε ὑμεῖς ὅ φημί. Ἐπειδὴ μέγα ἔγκλημα αὐτοῖς προσῆψεν, εἰδωλολα τρείαν ὀνομάσας ὁ ἐποίουν, καταλεαίνει τὸ τραχύ τοῦ λόγου, καὶ αὐτοὺς τοὺς ὑπευθύνους κριτάς καθώ ίζει (ὅπερ θαῤῥοῦντός ἐστι τοῖς οἰκείοις λόγοι; ", ὡς ἀληθέσι), καί φησιν· Οὐ δέομαι ἑτέρων δικαστῶν, ὑμεῖς ὡς φρόνιμοι κρίνετε. • Τὸ ποτήριον τῆς εὐλογίας, ὁ εὐλογοῦμεν, οὐχὶ κοινωνία τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐστι;» Τουτέστι, τῆς Εὐχαριστίας. Ἐπὶ χεῖρας γὰρ αὐτὸ ἔχοντες κι ἀλλὰ φοβοῦ m. 1ο ἡμετέρας Ο. Varia ἡμῖν ο. lectiones. 17 ὥστε m. 28 λογισμοῖς 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR.· CAP. X. $36 εὐλογοῦμεν καὶ εὐχαριστοῦμεν τῷ τὸ αἷμα αὐτοῦ nedicimus ei, et gratias agimus ei, qui sanguinem ὑπὲρ ἡμῶν ἐκχέαντι, καὶ ἀῤῥήτων ἀγαθῶν ἀξιώ σαντι. Οὐκ εἶπε δὲ, Μετοχή, ἀλλά, ο Κοινωνία, ο ἵνα πλέον τι δηλώσῃ, τὴν ἄκραν ἔνωσιν δηλαδή. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Τοῦτο τὸ ἐν τῷ ποτηρίῳ δν, ἐκεῖνό ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ῥεῦσαν· καὶ ἐκείνου μεταλαμβάνοντες, [καὶ] κοινωνοῦμεν, τουτἐστιν, ἐνούμεθα τῷ Χριστῷ. Οὐκ αἰσχύνεσθε οὖν, ὦ Κορίνθιοι, ἐπὶ τὸ ποτήριον τῶν εἰδώλων τρέχοντες, ἀπὸ τούτου τοῦ ποτηρίου τοῦ τῶν εἰδώλων ὑμᾶς ἀπαλλάξαντος; • Τὸν ἄρτον ὂν κλῶμεν, οὐχὶ κοινωνία τοῦ σώματ τος τοῦ Χριστοῦ ἐστι;» Οπερ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ οὐ πέπονθεν ὁ Κύριος (ὀστοῦν γὰρ αὐτοῦ οὐ συνετρίβη), τοῦτο νῦν ὑπομένει, δι' ἡμᾶς κατακλώμενος. ο Ονο γὰρ ο κλῶμεν, ο φησί. «Κοινωνία δὲ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐστιν, ο εἶπεν, ἀντὶ τοῦ, Ὥσπερ ἐκεῖνο τὸ σῶμα ἤνωται τῷ Χριστῷ, οὕτω καὶ ἡμεῖς αὐτῷ διὰ τοῦ ἄρτου τούτου ἐνούμεθα. • Ότι εἰς ἄρτος, καὶ ἓν σῶμα οἱ πολλοί έσμεν.» Ἐπειδὴ εἶπε· «Κοινωνία τοῦ σώματός ἐστι· τὸ δὲ κοινωνοῦν, ἕτερόν ἐστιν ἐκείνου οὗ κοινωνεῖ· νῦν δείκνυσε τὸ μεῖζον, καί φησιν, ὅτι αὐτό ἐσμεν ἐκεῖνο τὸ σῶμα. Τί γάρ ἐστιν ὁ ἄρτος; Σώμα Χριστοῦ. Τι δὲ γίνονται οἱ μεταλαμβάνοντες; Σῶμα Χριστοῦ· οὐχὶ σώματα πολλὰ, ἀλλὰ σῶμα ἔν. Καθάπερ γὰρ ὁ ἄρτος ἐκ πολλῶν κόκκων εἷς γίνεται· οὕτω καὶ ἡμεῖς, πολλοὶ ἔντες, ἐν γινόμεθα σῶμα Χριστοῦ. • Οἱ γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχομεν.» Ὥστε καὶ σῶμα ἔν ἐσμεν. Πῶς οὖν οὐ φυλάττομεν τὴν ἀγάπην, καὶ γινόμεθα καὶ κατὰ τοῦτο ἔν; Καί τοι γε ὁ Θεός, φησί, τὸ σῶμα αὐτοῦ διὰ τοῦτο δίδωσιν ἡμῖν, ἵνα ἐνώσῃ ἡμᾶς, καὶ πρὸς ἑαυτὸν, καὶ πρὸς ἀλλήλους. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ προτέρα τῆς σαρκὸς φύσις ἐφθάρη ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, καὶ ζωῆς ἐγένετο ἔρημος, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν ἑαυτοῦ ἀναμάρτητον καὶ ζωηράν, ὁμοίαν δὲ ἡμῖν σάρκα, ὡς ἂν αὐτῆς μεταλαμβάνοντες, πρὸς αὐτὴν ἀνακραθῶμεν, καὶ ζήσωμεν ἀναμαρτήτως, ὡς ἔνεστι • Βλέπετε τὸν Ἰσραὴλ κατὰ σάρκα· οὐχὶ οἱ ἐσθίον τες τὰς θυσίας, κοινωνοί τοῦ θυσιαστηρίου εἰσίν; ο Ἀπὸ τῶν παχυτέρων, φησί, παιδεύθητε, ὅτι κοινωνία εἰδώλων ἐστὶ τὸ παρ' ὑμῶν γενόμενον [/. γιν.]. • Κατὰ σάρκα δὲ Ἰσραήλ, ο εἶπεν, ὡς αὐτῶν κατὰ Πνεῦμα ὄντων. Σκόπει δὲ, πῶς ἐπὶ μὲν τῶν Ἰουδαίων οὐκ εἶπεν, ὅτι τῷ Θεῷ κοινωνοῦσιν, ἀλλὰ, ο Κοινωνοὶ τοῦ θυσιαστηρίου εἰσί.» Καὶ γὰρ 0 τῷ Θεῷ ἀφοριζόμενον, τῷ θυσιαστηρίῳ ἐπιτιθέμενον, κατεκαίετο· ἐπὶ δὲ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, οὐχ οὕτως· ἀλλὰ κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐστιν. Οὐ γὰρ τοῦ θυσιαστηρίου, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ οι κοινωνοί γινόμεθα. Δείσας οὖν, μήποτε ὑπολάβωσιν οἱ ἀκούοντες, ὅτι ἐπεὶ ὁ τὴν θυσίαν ἐκεῖ προσδεχόμενος Θεός, ήδύνατο βλάψαι, ἄρα καὶ τὰ τὴν θυσίαν ἐνταῦθα λαμβάνοντα είδωλα δύνανται βλάψαι τοὺς μὴ θύοντας, ἐπήγαγε suum pro nobis effudit, ineffabiliaque bona in nos contulit. Non dixit autem, Participatio, sed e Communicatio, s ut aliquid excellentius indicet, summam puta unionem. Quod autem dicit, hujusmodi est Hoc quod in calice est, illud est quod ex Christi latere elluxit: et ex eo accipientes, conmunicamus, hoc est, unimur Christo. Nonne itaque vos pndet, o Corinthii, ab isto calice qui vos ab idolis liberavit, ad idolorum poculum accurrere? ‹ Panis quem frangimus, nonne communicatio corporis Christi est? Quod Dominus in cruce non patiebatur (os enim ejus nullum est contritum) hoc jam sustinet, cum propter nos frangitur. Inquit enim,. Quem frangimus. - Conmunio» autem e corporis Christi est, o pro eo dixit quod est, Quemadinodum illud corpus Christo unitum est, sic et nos ipsi per panem hunc unimur. VERS. 17. Quoniam unus panis, et unum corpus multi sumus. > Quia dixerat, e Communicatio 181 corporis est, › communicans autem aliud est ab eo cujus particeps est: jam majus quiddam demonstrat, inquiens, Quod illud ipsum corpus sumus. Quid enim est panis? corpus Christi. Quid autem fiunt illi qui participent? corpus Christi: non carpora multa, sed unum corpus. Quemadmodum enim panis ex multis granis unus efficitur, sic et nos, multi cum simus, unum efficimur corpus Christi. • Omnes enim ex uno pane participamus.» Itaque et unum sumus. Quare igitur charitatem non observamus, et unum secundum hoc quoque efficimur? Atqui Deus, inquit, propterea corpus suum nobis tradit, ut uniat nos, cum erga seipsum, tum nos inter nos mutuo. Quia enim prior carnis nostræ natura corrupta erat a peccato, vitaque destituta, dedit nobis suam ipse omnis peccati expertem, et vivam, similem tamen nobis carnem, ut eam assumentes, in ipsam permisceamur, et sine peccato vivamus quatenus licet. VERS. 18. «Videte Israel secundum carnem. Nonne qui edunt hostias, altaris sunt participes?» crassioribus exemplis, inquit, discite quod idolorum communio sit id quod a vobis geritur. Dixit autem, «Israel secundum carnem, quasi ipsi sint secundum Spiritum. Reputa vero tecum quod non dixerit de Judæis, quod cum Deo communicent, sed • Participes altaris sunt.» Nam id, quod Deo segregalum erat, aræ impositum comburebatur. In corpore autem Christi non sic se res habet: sed est communicatio corporis Christi. Non enim aræ, sed ipsius Christi participes elicimur. Metuens igitur, ne illi audientes quod Deus sacrificium illic accipiens, nocendi potestatem habet, suspicentur idola etiam istic sacrificium accipientia, iis, qui non sacrificant, nocere posse, intulit: Varia lectiones. 19 ἡμᾶς ο. 10 καὶ γὰρ κατεκαίετο τὸ ἐπιτιθέμενον Ο. οι Κυρίου ο.

Vers. 19. • Quid igitur dico? Non quod idolum aliquid sit, aut quod idolis immolatum sit aliquid?» Non quasi idolis vis aliqua inesset, et vel nocere vel prodesse potuissent, idcirco ab iis vos abduco (neque enim.quidquam sunt omnino verum quod non offeratur victima Domino tuo. Infert igitur: VERS. 20. Sed quod quæ gentes immolant, dæmoniis immolent, et non Deo.» Ne igitur accurrite ad hostes Domini vestri. Nam si, mensa regia dimissa, ad condemnatorum mensam accurreres, omnino peccares; non quod noceret illa quidquam aut juvaret, cæterum quod injuria istud videretur mensæ regiæ. • Nolo autem vos participes dæmoniorum fieri. › Si enim mysticam mensam participantes, Christo communicant: dæmonum mensam participantes, dæmonibus haud dubio communicant. VERS. 21. × 182 Non potestis calicem Domini bibere, et calicem dæmoniorum.» Cum per modum adhortationis dixerat, Nolo vos participes esse dæmoniorum, ne admonitio ista fecci pendatur, per modum sententiæ negativa nunc illud ipsum posuit, «Non potestis, inquiens, calicem Domini bibere, et calicem dæmoniorum. › • Non potestis mensæ Domini participes esse, et neus dæinoniorum.» Ex solis nominibus probat, quod ab idolothytis abstinere oporteat. VERS. 22.. Δu provocamus Dominum? Numquid fortiores eo sumus?» Quo pudefaciat ipsos, hoc posuit: Num tentamus, inquit, et lacessimus Deum, utrum punire nos possit, ad hostes ejus secedentes? Deinde ad absurdum perducens orationem, Numquid fortiores, inquit, c ipso sumus?» dictum illud Mosaicum valde acriter iis in memoriam revocans: e Provocarunt me in non Deo: ad iracundiam me concitaverunt in idolis suis k. › VERS. 23. • Onia nili licent, sed non omnia expediunt. › Ne quis illi objiciat: Tantisper duin pura cum conscientia manducavero, istud faciendi potestatem liabeo: Certe, inquit, omnia tibi licent, quandoquidem proprii arbitrii dominus a Deo conditus es: verum hoc ipsum ut edas, non omnino tibi expedit. Isthac enim progrediens, in idola propendebis, ipsorum mensas frequenter participando. • Omnia mihi licent, at non omnia ædificant. › Neque tibi prodest, inquit, sicut et antea dixi, neque fratri tuo: ipsum enim non ædificat, quin potius destruit ac evertit ipsius fidem. Cum itaque neque te, neque fratremn adjuvet, quid hoc facis? VERS. 24. • Nemo quod suum est quæral, sed quisque quod proximi est.» Ne quæras num tu × Deut. xxx11, 21. «Τί οὖν φημι; ὅτι εἴδωλόν τί ἐστιν; ἢ ὅτι εἰσωλόθυτόν τί ἐστιν 33;» Οὐχ ὡς ἰσχύν τινα εχόντων τῶν εἰδώλων, καὶ δυναμένων βλάψαι ἡ ὠφελήσαι, ἀπάγω τούτων ὑμᾶς· οὐδὲ γὰρ εἰσὶν ὅλως· ἀλλ' ὅτι οὐ προσάγεται τὸ θυόμενον τῷ Δεσπότῃ τῷ σῷ. Ἐπιφέρει οὖν • Αλλ' ὅτι ἃ θύει τὰ ἔθνη, δαιμονίοις θύει, καὶ οὐ Θεῷ.» Μὴ τοίνυν τρέχετε ἐπὶ τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Δεσπότου ὑμῶν· καὶ γὰρ εἰ βασιλικὴν ἀφεὶς τράπεζαν, ἔτρεχες ἐπὶ τὴν τῶν καταδίκων, πάντως ἡμάρτανες οὐχ ὅτι ἔβλαπτεν ἐκείνη, ἢ ὠφέλει 38, ἀλλ' ὅτι ὕβρις ἐδόκει τοῦτο τῆς βασιλικῆς τραπέζης 80. • Οὐ θέλω δὲ ὑμᾶς κοινωνούς τῶν δαιμονίων για νεσθαι.» Εἰ γὰρ τῆς μυστικῆς τραπέζης μετέχον τες, κοινωνοῦσι Χριστῷ· οἱ δαιμόνων τραπέζης μετα έχοντες, δῆλον ὅτι δαίμοσι κοινωνοῦσιν. • Οὐ δύνασθε ποτήριον Κυρίου πίνειν, καὶ ποτή ριον δαιμονίων. • Ἐπειδὴ ἐν τάξει παραινέσεως εἶπεν· «Οὐ θέλω ὑμᾶς κοινωνοὺς τῶν δαιμονίων γίνε σθαι·, ἵνα μὴ παραίνεσις καταφρονηθῇ, ἐν τάξει ἀποφάσεως νῦν αὐτὸ τέθεικεν, εἰπών· Οὐ δύνασθε ποτήριον Κυρίου πίνειν, καὶ ποτήριον δαιμονίων.» • Οὐ δύνασθε τραπέζης Κυρίου μετέχειν, καὶ τρα πέζης δαιμονίων. ὁ Ἐκ μόνων τῶν ὀνομάτων κατασκευάζει, τὸ δεῖν ἀπέχεσθαι τῶν εἰδωλοθύτων. • Η παραζηλοῦμεν τὸν Κύριον; μὴ ἰσχυρότεροι αὐτοῦ ἐσμεν;» Ἐντρεπτικῶς τοῦτο τέθεικεν. Η πειράζομεν, φησί, καὶ παρακνίζομεν τὸν Θεὸν, εἰ δύναται κολάσαι ἡμᾶς πρὸς τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ ἀποχωροῦντας; Εἶτα εἰς ἄτοπον ἀπάγων τὸν λόγον, φησί·. Μὴ ισχυρότεροι αὐτοῦ ἐσμεν; ν' ἀναμιμνήσκων 8 σφόδρα πληκτικῶς τῆς Μωσαϊκῆς ῥήσεως· • Παρεζήλωσάν με ἐπ' οὐ Θεῷ, παρώργισαν με ἐν 10 τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν.» • Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ' οὐ πάντα συμφέρει.» Ινα μή τις εἴπῃ αὐτῷ, ὅτι Μετὰ καθαρᾶς ἐσθίων συνειδήσεως ἐξουσίαν ἔχω τοῦτο ποιεῖν· Ναί, φησί, πάντα μέν σοι ἔξεστιν, ἐπειδὴ αὐτὸς παρὰ Θεοῦ αὐτεξούσιος γέγονας· ἀλλ᾽ οὐ πάντως συμφέρει σοι τὸ ἐσθίειν· ὁδῷ γὰρ προβαίνων, διάθεσιν ἕξεις πρὸς τὰ εἴδωλα, τῷ συνεχῶς κοινωνεῖν τῶν τρα πεζῶν αὐτῶν. • Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ' οὐ πάντα οἰκοδομεί. Οὔτε σοὶ συμφέρει, φησί, καθὸ καὶ προλαβὼν εἶπον, οὔτε τῷ ἀδελφῷ σου· οὐ γὰρ οἰκοδομεῖ αὐτὸν, ἀλλὰ μᾶλλον καθαιρεί, καὶ κατασκάπτει τὴν πίστιν αὐτοῦ. Ωστε ἐπεὶ οὔτε σὲ ὠφελεῖ, οὔτε τὸν ἀδελφὸν, τί τοῦτο ποιεῖς; • Μηδεὶς τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω, ἀλλὰ τὸ τοῦ πλησίον έκαστος.» Μὴ ζήτει τοῦτο, εἰ σὺ ἐσθίεις καθαρά Varia lectiones. οι εφοβήθη μήπως δόξωσι ταῦτα λέγειν αὐτὸν ὡς ἰσχὺν ἐχόντων τῶν εἰδώλων. Καί φησιν ὅτι οὐχ ὡς δυναμένων βλάψαι ἡ ὠφελῆσαι τῶν εἰδώλων, ἀπάγω τούτων ὑμᾶς m. Sit aliquid. Timebai, ne hac exm aicere, putarent, quasi idolis vis aliqua inesset: unde ait: Non quia illa obesse possint, aut prodesse, idcirco ab iis vos abduco. 38 ἔβλαπτες ἐκείνην ἡ ὠφέλεις 0. και δεσποτικής Οι οι αναμιμνήσκει δὲ Ο. 30 ἐπὶ 0. 80 ἀλλ᾽ οὐ πάντα συμφέρει.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. Χ. συνειδήσει, ἀλλ' εἰ τὸν ἀδελφὸν οἰκοδομεῖ τὸ γινόμε- pura conscientia vescaris; sed num fratrem tuum νον. Πολλαχοῦ δὲ ε τῶν Ἐπιστολῶν τοῦτο τίθησιν, ὡς ἀναγκαιότατον. Οὐχ ἁπλῶς δὲ κελεύει μὴ ζητεῖν τὸ οἰκεῖον συμφέρον, ἀλλ' ὅταν τοῦτο βλάπτῃ τὸν ἀδελφόν. Τότε γὰρ τὸ ἐκείνου συμφέρον χρὴ προτιμᾶν καὶ προαιρεῖσθαι τοῦ ἰδίου. «Πᾶν τὸ ἐν μακέλλῳ πωλούμενον ἐσθίετε, μηδὲν ἀνακρίνοντες διὰ τὴν συνείδησιν. Ἐπειδὴ διὰ πολ λῶν κατεσκεύασεν, ὅτι δεῖ αὐτοὺς ἀπέχεσθαι τῶν εἰδωλοθύτων· ἵνα μὴ πάλιν περιεργότεροι τοῦ δέοντος γίνωνται, ὥστε παραιτεῖσθαι καὶ τὰ ἐπ' ἀγορᾶς ώνια, δεδοικότες μήπως εἶεν καὶ αὐτὰ εἰδωλόθυτα, φησίν, ὅτι «Πᾶν τὸ πωλούμενον ἐσθίετε,» μὴ ἀνακρίνοντες τοὺς πωλοῦντας, καὶ ἐρωτῶντες, εἰ ἄρα εἰδωλόθυτόν ἐστιν, ὡς πληττόμενοι τὴν συνείδησιν, καὶ καθαρίσαι αὐτὴν θέλοντες. Η καὶ οὕτως· Ἵνα μὴ πληγῇ ἡ συνείδησίς σου, διὰ τοῦτο μὴ ἀνάκρινε· ἴσως γὰρ ἀνακρίνων μαθήσῃ, ὅτι εἰδωλόθυτόν ἐστι, καὶ πληγήσεταί σου ἡ συνείδησις. • Τοῦ γὰρ Κυρίου ἡ γῆ, καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς.» Οὐχὶ τῶν δαιμονίων. Εἰ δὲ ἡ γῆ, καὶ οἱ καρποὶ καὶ τὰ δένδρα καὶ ζῶα. Εἰ δὲ αὐτοῦ πάντα, οὐδὲν ἀκάθαρτον φύσει, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς ἑκάστου διανοίας. • Εἰ δέ τις καλεῖ ὑμᾶς τῶν ἀπίστων, καὶ θέλετε πορεύεσθαι, πᾶν τὸ παρατιθέμενον ὑμῖν ἐσθίετε, μηδὲν ἀνακρίνοντες διὰ τὴν συνείδησιν. ο Καλῶς τὸ, · θέλετε·, οὔτε γὰρ προτρέψασθαι, οὔτε ἐὲ ἀποτρέψασθαι αὐτὸς ἠβούλετο. Μηδὲν δὲ ἀνακρίνετε, ἵνα μὴ τῇ περιττοτέρᾳ 30 περιεργία νομισθῆτε δε:λιᾷν – τὰ εἴδωλα, καὶ ἵνα φυλάττητε καθαρὰν καὶ ἀπλῆγα τὴν συνείδησιν ὑμῶν. • Ἐὰν δέ τις ὑμῖν εἴπῃ· Τοῦτο εἰδωλόθυτόν ἐστι·. μὴ ἐσθίετε, διὰ ἐκεῖνον τὸν μηνύσαντα, καὶ τὴν συνείδησιν· τοῦ γὰρ Κυρίου ἡ γῆ, καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς.» Οὐχ ὡς βλαβερῶν ἀπέχεσθαί σε κελεύω, ἀλλὰ δι' ἐκεῖνον τὸν μηνύσαντα, ἵνα μὴ βλαβῇ, καὶ νομίσῃ, ὅτι τὰ τῶν εἰδώλων οὐκ ἀπόβλητά εἰσι τοῖς Χριστιανοῖς. Ἐπεὶ ὅτι οὐχ ὡς ἀκαθάρτων, οὐδὲ ἀλλοτρίων ὄντων τοῦ ἡμετέρου Κυρίου, ἀπέχεσθαι διδάσκω, δῆλον ἐντεῦθεν. «Τοῦ γὰρ Κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς,» τουτέστι, πάντα τὰ πληροῦντα αὐτὴν, τὰ ἐμπεριεχόμενα αὐτῇ. Η καὶ οὕ τως• Ἀπόσχου, φησί, τοῦ βρώματος τούτου· πᾶσα γὰρ ἡ γῆ τοῦ Κυρίου ἐστὶ, καὶ ἔξεστί σοι ἄλλοθεν ἐμπλησθῆναι. Ανέφκται γάρ σο: πάντα. • Συνείδησιν δὲ λέγω οὐχὶ τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τὴν τοῦ ἑτέρου.» Τουτέστι, τοῦ Ἕλληνος. Ἴσως γὰρ (ὅπερ είπον) σκανδαλισθήσεται, ἢ ὡς λαίμαργον κρίσ νων, ἢ ὡς τὰ εἴδωλα καὶ σὲ ἀποδεχόμενον ἐπίσης αὐτῷ ". Αλλ' ἴσως εἴποι τις ἄν· Διὰ τί φροντίζεις τοῦ μηνύσαντος; εἶπας γὰρ προλαβών· Τί μοι καὶ τοὺς ἔξω κρίνειν; Οὐκ ἐκείνου φροντίζω, φησίν, 1 1 Cor. v, 12. ædificet ea res. Sæpe enim in Epistolis hoc ponit tanquam maxime necessarium. Non autem simpliciter præcipit, ne propriam utilitatem quæramus, sed cum fratri sit illa incommodo. Tum enim ipsius utilitatem propriæ præferre et præeligere debeinus. VERS. 25. • Onne quod in macello venit, manducate, tähil interrogantes propter conscientiam. › Cum hactenus multis confirmasset abstinendum plane ab idolothytis, ne rursum plus æquo curiosiores reddantur, adeo ut abstineant etiam ab iis quæ in foro væneunt, metuentes ne et ea sint idolothyta: Omne, inquit, quod venditur, edite, non examinantes vendentes, et interrogantes num idolothytum sit, tanquam conscientia vestra consternati, quam hoc pacto purgare intendalis. Vel sic: Ne feriatur 183 conscientia tua, propterea ue examines. Fortasse namque, si disquiras, rescisces idolis esse immolatum quod emere cogitas, et ferietur conscientia tua. VERS. 26. ι Donini enim est terra, et plenitudo ejus.» Non daemoniorum. Quod si terra sit ejus, tum fructus et arbores et animalia. Si autem ipsius sint omnia, tum nibil natura est immundum, sed ex uniuscujusque opinione. VERS. 27. • Si quis autem vocat vos infidelium, et vultis ire, omne quod vobis apponitur, edite, nihil interrogantes propter conscientiam.» Bene dixit, • Vultis.» Neque enim ipse adhortari ad hoc, neque dehortari instituit. Nihil autem interrogate, ne ido.a nimia sollicitudine formidare videamini, et ut conscientias vestras puras et inconcussas custodiatis. VERS. 28. «Si quis autem vobis dixerit: Hoc est immolatum idolis: nolite manducare propter illum qui indicavit, et conscientiam. Donini enim est terra, et plenitudo ejus. Non veluti a rebus noxiis tibi abstinere mando; sed propter eum qui indicavit, ut is non lædatur, atque putet idolorum res haud rejici a Christianis. Nam quod non tanquam ab immundis, vel ab iis quæ sint a Domino nostro aliena, abstinendum esse doceo, vel inde planum est: • Domini enim est terra, et plemitudo ejus, › học est, omnia ipsum replentia, et quæ in ea continentur. Vel etiam sic: Abstine, inquit, a cibo isto: universa enim terra Domini est, ac licet tibi aliunde impleri. Nam cuncta tibi sunt aperta. VERS. 29. • Conscientiam autem dico, non tuam sed alterius.» Hoc est, Græci. Fortasse enim (uli dixi) offendetur, vel tanguamn gastrimargum te judicando, vel ceu eum, qui æque ac ipse, idola excipiat. Sed fortasse dicat quispiam, Quid tu sollicitus es de illo qui indicaverit? Supra enim dixisti, Quid mili de iis qui foris sunt, judicare l? Non illius, in37 πανταχοῦ δὲ τοῦτο παραινεῖ τὸ συμφέρον τῷ πλησίον ο. 38 7 ο. 3 περιττῇ ω. σε αὐτὸν 0. Varia lectiones. 40 ἄνωθεν C.

quit, sed vestri curam gero, ne condemnemini: ἀλλ' ὑμῶν, ἵνα μὴ καταγινώσκη σθε· διὸ καὶ ἐπε idcirco addidit: • Ut quid enim libertas mea judicatur ab aliena conscientia? Non observare, et non prohiberi, libertatem dicit. Ego enim, inquit, libere et sine observatione vescor, Gracus vero me condemnabil, Fabula est, inquiens, Christianorum religio: aiunt quidem idola sese exsecrari, et interim ea quæ iis oblata sunt libenter comedunt. VERS. 50.. Si ego cum gratia participo, quid blasphemor ejus rei gratia, pro qua gratias ago?, Ego, inquit, libere participo creaturas Dei, per gratiam Dei quæ me stabileın et firmum fecit, adeo ut nihil observem: at Græcus conviciabitur nihi, quippe qui simulem me idola 184 quidem fugere, et tamen per gulam eis immolata comedam. Quod autem adjicit, e Pro quo gratias ago,» hujusmodi est: Ego, inquit, gratias ago Deo, quod adeo me excelsum fecit, ac Judaica humilitate sublimiorem, ut nullatenus ladar. Græcus autem, ut dixi, scandalizatur et blasphemat. VERS. 31. • Sive crgo manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei facite.» Omnia, inquit, facile ad gloriam Dei: quasi qua nunc fiant a vobis, ad Dei contumeliam sint, imo potius blasphemiam. Manducat ergo quisquam, vel bibit in gloriam Dei, quando neminem offendit, quando non ut gulosus aut voluptatis sectator epulatur; sed velut is qui corpus conservare velit ad virtutis operationem. Omnino autem quamcunque c rem in gloriam Dei quispiam agit, quando neque alium scandalo quopiam lædit, neque seipsum; nempe hominibus placere studens, vel ex affectu aliquo perturbato. VERS. 32, Sine offensione estote et Judæis et Gracis, et Ecclesiae Dei.» lloc est, nullam vitupe rationis occasionem nemini præbentes. Continget autem hoc, si neque Judæum, neque Græcum offendamus, neque etiam fratres: nam illi sunt Ecclesie Dei. Observa, quod majus est, ultimo loco protulit. Nam et alios ad fidem attrahere convenit, nec interim tamen fratres persequi. Indicat autem omnes ex hoc effensos, quod idolorum immolatis vescerentur. Vers. 33. ‹ Sicut et ego per omnia omnibus pla· ceo, non quærens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant. Imitatores mei estote, sicut et ego Christi. Postquam magni quidpiam illis imposuerat, reos eos faciens et Judæorum et Græcorum noxæ, seipsum in medium protulit, ut ostendat rem haud esse difficilein. Qui vero suum commodum nou quæsierit, liquet ex nuluis, quæ supra commemoravit, ‹ Omnibus, inquit, ‹ factus sum omnia; › maxime vero ex eo quod optavit anathema esse pro fratribus. ● Imitatores › igitur, inquit, ‹ mei estole. › Illud vero, • Quemadmodum et ego Christi, › ne Η ψυχής 0. 48 λόγου Ο. σε λόγου λογισμόν 0. ήγαγεν • Ινα τί γὰρ ἡ ἐλευθερία μου κρίνεται ὑπὸ ἄλλης συνειδήσεως;» Ελευθερίαν, τὸ ἀπαρατήρητον λέγει. καὶ ἀκώλυτον. Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησὶν, ἐλευθέρως καὶ ἀπαρατηρήτως ἐσθίω· ὁ δὲ Ἕλλην κατακρινεί με, καὶ ἐρεῖ· Μῦθος τὰ Χριστιανῶν· τα είδωλα λέγουσι βδελύττεσθαι, καὶ τὰ αὐτοῖς θυόμενα προθύμως ἐσθίουσιν. • Εἰ ἐγὼ χάριτι μετέχω, τί βλασφημοῦμαι ὑπὲρ οὗ ἐγὼ εὐχαριστῶ; ν Ἐγὼ μὲν μετέχω, φησί, τῶν τοῦ Θεοῦ κτισμάτων ἐλευθέρως, διὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν ποιήσασάν με έδραῖον καὶ στερεόν, ὥστε μηδὲν παρατηρεῖσθαι· ἀλλ' ὁ Ἕλλην βλασφημήσει με, ὡς ὑποκρινόμενον φεύγειν τὰ εἴδωλα, καὶ διὰ γαστριμαργίαν πάλιν τὰ ἐκ τούτων ἐσθίοντα. Τὸ δὲ, «Ὑπὲρ οὗ ἐγὼ εὐχαριστῶ, ο τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Εγώ μὲν εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ, ὅτι οὕτω με ὑψηλὸν ἐποίησε, καὶ Ἰουδαϊκῆς ταπεινότητος ἀνώτερον, ώς μηδαμόθεν βλάπτεσθαι· ἀλλ᾽, ὅπερ ἔφην, ὁ Ἕλλην σκανδαλίζε ται καὶ βλασφημεί. • Εἴτε οὖν ἐσθίετε, εἴτε πίνετε, εἴτε τι ποιεῖτε, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε. ν - ι Πάντα, φησί, ποιεῖτε εἰς δόξαν Θεοῦ, ὡς τά γε νῦν γινόμενα παρ' ὑμῶν ἀδοξία ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, μᾶλλον δὲ βλασφημία. Εσθίε: δέ τις εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ πίνει, ὅταν μὴ ἐπὶ σκαν δάλῳ τινὸς, ὅταν μὴ ὡς γαστρίμαργος, ή φιλήδονος, ἀλλ' ὡς θέλων συγκρατεῖν τὸ σῶμα πρὸς τὴν έργα. σίαν τῆς ἀρετῆς· καὶ ἁπλῶς δὲ πᾶν πράγμα ποιεί τις εἰς δόξαν Θεοῦ, ὅταν μήτε ἄλλον βλάπτῃ σκανδα λίζων, μήτε ἑαυτὸν, οἷον, ὡς ἀνθρωπάρεσκος ποιῶν, ἢ διά τινα ἐμπαθῆ λογισμόν. • Απρόσκοποι γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις καὶ Ελλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ.» Τουτέστι, μηδεμίαν μηδενὶ ψόγου 43 παρέχοντες ἀφορμήν. Ἔσται δὲ τοῦτο, ἐὰν μήτε Ἰουδαῖον, μήτε "Ελληνα σκανδαλίζωμεν, μήτε μὴν τοὺς ἀδελφούς· οὗτοι γὰρ ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ. Ορα δὲ, τὸ μεῖζον ἔσχατον εἶπε· καὶ γὰρ καὶ τοὺς ἄλλους ἐφέλκεσθαι προσήκει πρὸς τὴν πίστιν οὐ μὴν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς διώκειν. Εμφαίνει δὲ πάντας ἐκ τούτου σκανδαλιζομένους, ἐκ τοῦ τὰ εἴδω λόθυτα ἐσθίειν. • Καθώς κἀγὼ πάντα πᾶσιν ἀρέσκω, μὴ ζητῶν τὸ ἐμαυτοῦ συμφέρον, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἵνα σω θῶσι. Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ. Ἐπεὶ δὲ ἐε μέγα αὐτοῖς ἐπέταξεν, ὑπευθύνους αύο τοὺς δείξας “καὶ τῆς Ἑλλήνων καὶ τῆς Ἰουδαίων βλάβης, ἑαυτὸν εἰς τὸ μέσον παρήγαγεν, ἵνα δείξῃ τὸ πρᾶγμα ῥᾴδιον. Πῶς δὲ οὐκ ἐζήτει τὸ ἑαυτοῦ συμφέρον, ἐκ πολλῶν δῆλον, ὧν καὶ προλαβὼν εἶπεν, ὅτι ο Τοῖς πᾶσι γέγονα τὰ πάντα· ο μάλιστα δὲ ἐξ ὧν εὔξατο ἀνάθεμα εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν κ. Μ:- μηταί μου γίνεσθε.. Τὸ δὲ, • Καθώς κἀγὼ Χρισ στοῦ, ν μὴ ἀλαγόνος λόγον 48 νοήσης, ἀλλὰ προτρέ Varia lectiones. Επειδή ο. ως ποιήσας Ο. 4 Τὸ δὲ, μιμηταί μου γίνε. καθὼς κά. Χ. α

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. XI. πομένου μᾶλλον εἰς τὴν μίμησιν. Εἰ γὰρ ἐγώ, φησί, putes arrogantis esse sermonem, verum adhortantis Χριστὸν ἐμιμησάμην τὸν καταφρονήσαντα καὶ τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς ὑπὲρ τοῦ ζῆσαι ὑμᾶς, πόσῳ μᾶλλον ὑμεῖς ἐμέ; Οὐ γὰρ τοσοῦτον ἐγὼ ὑμῶν κρείττων, ὅσον ἐκεῖνος ἐμοῦ, ὁ πάντων ἀσυγκρίτως ὑπερέχων. ι Ἐπαινῶ δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, ὅτι πάντα μου μέσ μνησθε.» Ἐπειδὴ τὸν περὶ τῶν εἰδωλοθύτων λόγον ἀπήρτισε, περί μεγάλων ὄντα, νῦν κουφότερόν τι ἁμάρτημα διορθοῦται. Εἴωθε γὰρ μεταξὺ τῶν βαρέων τα κουφότερα ἁμαρτήματα τιθέναι. Τί δὲ τοῦτο ἦν; Αἱ μὲν γυναῖκες ἀκατακάλυπτοι “' καὶ ηὔχοντο καὶ προεφήτευον (καὶ γὰρ καὶ γυναῖκες προεφήτευον, τότε)· οἱ δὲ ἄνδρες ἐκόμων, ἅτε ἐν φιλοσοφίᾳ διατρί ψαντες, καὶ ὅτε ηύχοντο, καὶ ὅτε προεφήτευον. Ταῦτα δὲ Ἑλληνικοῦ νόμου ἦσαν. Ἐπεὶ οὖν περὶ τούτων παρήνεσεν αὐτοῖς, ἴσως ὅτε παρῆν, ἐξ αὐτῶν δὲ εἰ μὲν ὑπήκουσαν, οἱ δὲ ἠπείθησαν· φησὶ περὶ τῶν ὑπακουόντων 48, ὅτι ο Ἐπαινῶ ὑμᾶς, ὅτι πάντα μου μέμνησθε.» Καίτοι γε ἓν ἦν τοῦτο, περὶ τοῦ μὴ κομῶν τοὺς ἄνδρας· ἀλλ᾽ ὅμως αὐτός, ο Πάντα, ο φησί, ο μέμνησθέ μου. ο 'Αεὶ γὰρ εἴωθε σοφῶς μα λάττειν τοῖς ἐπαίνοις τοὺς ἀπὸ τούτων βελτιωθῆναι προσδοκωμένους. • Καὶ καθὼς παρέδωκα ὑμῖν, τὰς παραδόσεις και τέχετε.» Εντεῦθεν δῆλον, ὅτι καὶ ἀγράφως πολλὰ παρέδωκε καὶ αὐτὸς καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι. Θέλω δὲ ὑμᾶς εἰδέναι, ὅτι παντὸς ἀνδρὸς ἡ κει φαλὴ ὁ Χριστός ἐστι.» Δοκεῖ μὲν, ὅσον ἐκ τῆς ἀκολουθίας διαλέγεσθαι πρὸς τοὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐπαινου μένους ἐπὶ τῷ κατέχειν τὰς παραδόσεις· τῇ ἀληθείᾳ δὲ, τοὺς ἀπειθήσαντας διορθοῦται. Παντὸς δὲ ἀνδρὸς. ἀκούων, τοῦ πιστοῦ νόει κεφαλὴν εἶναι τὸν Χριστόν. Οἱ γὰρ πιστοί εσμεν σῶμα αὐτοῦ, οὐχὶ καὶ οἱ Ελληνες· ὥστε οὐδὲ κεφαλὴ ἐκείνων ὁ Χριστός. @ • Κεφαλὴ δὲ γυναικὸς ὁ ἀνήρ· κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ ὁ Θεός, ο Κεφαλή γυναικὸς ὁ ἀνὴρ, διὰ τὸ κατάρχειν αὐτῆς· Χριστοῦ δὲ κεφαλὴ ὁ Θεὸς, διὰ τὸ αἴτιος εἶναι αὐτοῦ, ὡς Πατὴρ Υἱοῦ. Οὐ δεῖ γὰρ τὰ περὶ κεφαλῆς εἰρημένα ὁμοίως καὶ ἐπὶ Χριστοῦ ἐκλαμβάνειν· ἀλλ᾽ ἡμῶν μὲν κεφαλὴ ὁ Χριστὸς, καὶ ὡς Δημιουργός, καὶ ὡς σώματος αὐτοῦ ὄντων ἡμῶν· ὁ δὲ Πατὴρ, Χριστοῦ κεφαλὴ, ὡς αἴτιος αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ κατὰ ἀνθρώπινον ἐκλάδοις οὕτως εἰρῆσθαι τὸν Πατέρα τοῦ Χριστοῦ κεφαλὴν, ὥσπερ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἐλέχθη ἡμῶν κεφαλὴ, οὐδὲν ἀσεβές· ἐπεὶ καὶ Θεὸς ὁ Πατὴρ λέγεται τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Ἐπεὶ γὰρ ἡμῖν ὡμοιῶσθαι 4 κατεδέξατο, καὶ ἀδελφὸς ἡμῶν ἐχρημάτισε καὶ κεφαλή, οὐδὲν καινὸν εἰ καὶ τὰ τῆς ταπεινώσεως ὀνόματα καταδέχεται 50, καὶ τὸν κατὰ potius ad imitationem. Si enim ego, inquit, Christum imitatus sum, qui vitam suam contempsit, ut nos vivamus, quanto potius vos me imitabimini. Non enim ego tanto sum melior vobis, quanto ille me, qui omnes incomparabiliter antecellit. CAPUT XI. Vers. 1. ‹ Laudo autem vos, fratres, quod per omnia mei memores estis.» Absoluto de idolothytis sermone, quippe qui de magnis erat, nunc levius quoddam peccatum 185 corrigit. Nam inter delicta graviora, leviora collocare solet. Quid autem istud fiet? Feminæ quidem non velato capite orabant, ac vaticinabantur (nam et feminæ tunc prophetia dono clare erant), viri autem, quippe qui in philosophia versati essent', comam nutriebant, cum quando orarent, tum quando prophetarent. Hæc vero Græcæ consuetudinis erant. Quia igitur de hisce eos admonuerat, forsan cum præsto esset, atque eoruin quidam alii obtemperaverant, alii vero non oblemperaverant; de obedientibus inquit, e Laudo vos, quod per omnia mei memores estis. Atqui inter cætera istuc unum erat, de coma non nutrienda per viros; ipse tamen. Per omnia, inquit, c mei meministis. Semper enim sapienter præconiis eos lenire solet, de quibus spes est, quod per ista possint in meliorem statum redigi. VERS. 2. • Quemadmodum tradidi vobis, traditiones continetis» Hinc perspicuum fi, quod haud pauca sine scriptis tradiderint et ipse et reliqui apostoli. VERS. 3. • Volo autem vos scire, quod cujuslibet viri caput, Christus est. › Videtur quidem quantum a verborum consequentia colligitur, ad eos verba facere, quos eo laudavit, quod præcepta sive traditiones observassent: revera autem immorigeros corrigit. Cum vero cujuslibet viri caput esse Christum audis, de fideli istuc intelligas. Nam fideles nos sumus corpus ipsius; non autem Græci infideles: quare nec caput illorum Christus. ‹ Caput autem mulieris vir; caput vero Christi Deus.. Caput uxoris maritus est, propterea quod dominetur in eam: Christi vero caput Deus, quod sit ejus causa, ut Pater Filii. Non oportet enim ca quæ de capite dicta sunt, ex æquo de Christo intelligere: verum nostrum quidem caput est Christus, et quatenus est creator noster, et quatenus nos sumus ipsius corpus. Christi auteni caput Pater est, ceu causa ipsius. Sin juxta humanitatem accipias sic dictum esse Patrem Christi caput, perinde ac Christus dictus est caput nostrum, nibil impietatis admittis quandoquidem, et Deus Pater Christi dicitur secundum humanitatem. Quia enim nobis assimilari dignatus est, et frater noster, et caput nostrum audiit, nihil novum est, si et humiliationis Varia lectiones. 17 ἀκατακαλύπτως ο. 10 ὑπακουσάντων ο. 49 ὁμοιωθῆναι οι κι ἀναδέχεται ο.

€96 nomina recipiat, ac eum qui juxta divinitatem Pater την θεότητα Πατέρα έχει κεφαλὴν κατὰ τὸ ἀν est, caput habeat secundum humanitatem suam, θρώπινον, ὡς ἄρχοντα αὐτοῦ, καὶ ὡς Θεὸν αὐτοῦ. quam principem et Deum suun. – } VERS. 4. • Omnis vir orans aut prophetaus, in capite habens, deturpat caput suum.» Virum non Jomnino caput operire prohibet, sed in oratione tantum et prophetia. Nec dixit, Tectus caput, verum, • In capite habens, o ut auferat non solum velationem per pileum, verum etiam 186 per comam. Nam qui comam nutrit, etiam in capite habet, comam videlicet. Qui vero pudefacit caput suum? Quia cum princeps sit, suique juris, se ipse jugo subdit. Caput enim contegere, est potestatem capiti imponere. Nam capitis tegumentum, est dominatoris vice, signumque subjectionis. Vel hunc ad modum: Pudefacit Christum caput suum, seipsum nimirum imminuens ac libertate privans. Ut enim exiguum corpus pudefacit caput, sic qui a Deo liber suique juris factus est, seipsum autem imminuit, ac veluti sub potestate esset, ita se contegit; Christo capiti ejus, tanguam corporis, est decori. Non fuerit autem abs re quærere, cur veluti culpam et peccatum istuc Apostolus posuerit. Inter multa alia quæ cum viro tum feminæ, illi nempe in dominii, huic in subjectionis signa tradita erant, istud etiam, ut ille quidem caput aperiat, ista autem tegat, iis pro synibolo datum erat. Quomodo igitur culpa vacet, naturæ leges prætergredi; ac virum quidem comam nutrire, mulierem vero retecto esse capite? Hoc ergo tollit, ceu arrogantia signum, quæ non pauca sane in rebus ecclesiasticis et vastat et perdit. Hinc enim oriuntur hæreses, ex hoc scilicet, quod ea quæ legibus constituta sunt, unusquisque transgrediatur. VERS. 5. ι Οmnis autem mulier orans aut prophetaus non velato capite, deturpat caput suum; unum enim et idem est, ac si rasa esset.» Fuerunt autem et feminæ prophetiæ (ut diximus) donum habentes, ut Philippi filiæ aliæque multa. Quomodo vero pudefacit caput suum? Quia fugitivum quoddam caput ostendit, ut quæ defecerit a tradita sibi a Deo potestate. Noveris autem quod virum in oratione et prophetia vetet esse tecto capite, mulierem vero non solis hisce illis temporibus, verum semper. Hoc enim vult per hoc quod ait: c Unum enim et idem est ac si rasa esset. Nam sicut ipsi nunquam non turpe esset radi, ita etiam istud, nempe nudo capite incedere. Nam coma tegumenti vice est. Illà itaque quæ tegumentum abjicit, similis est illi quæ comam abjecit. VERS. 6. • Si enim non velatur mulier, tondeatur etiam: Si autem turpe est mulieri tonderi vel radi, veletur. › Adhuc ostendit, quod retectio capitis rasuræ similis est; et quemadmodum ista turpe est, • Πᾶς ἀνὴρ προσευχόμενος ἢ προφητεύων, κατά κι κεφαλῆς ἔχων, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ.» Οὐκ ἀεὶ κωλύει τὸν ἄνδρα κατακαλύπτεσθαι, ἀλλὰ μόνον ἐν προσευχῇ καὶ προφητεία. Οὐκ εἶπε δὲ, KEκαλυμμένος τὴν κεφαλήν, ἀλλὰ, ο Κατὰ κεφαλῆς ἔχων, ο ἵνα ἀνέλῃ οὐ μόνον τὸ κατακαλύπτεσθαι ἱματίῳ 55, ἀλλὰ καὶ κόμῃ· καὶ ὁ κομῶν γὰρ κατά κεφαλῆς ἔχει, τὴν κόμην δηλαδή. Πῶς δὲ καταισχύ νει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ; Διότι ἄρχων γεγονὼς καὶ ἐξουσιαστής, ὑπὸ ἐξουσίαν ποιεῖ ἑαυτόν. Τὸ γὰρ κεκαλύφθαι τὴν κεφαλὴν, ἐξουσίαν ἐπιτιθέναι τῇ κεφαλῇ ἐστιν· ἀντὶ γὰρ ἐξουσιαστοῦ ἐστι τὸ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς κάλυμμα, καὶ σημεῖον ὑποταγῆς. Η και οὕτω· Καταισχύνει τὸν Χριστὸν τὴν κεφαλὴν αὑτοῦ, κατασμικρύνων δηλαδὴ ἑαυτὸν καὶ ἀνελεύθερον ποιῶν. Ως γὰρ τὸ μικρὸν σῶμα καταισχύνει τὴν κεφαλήν οὕτω καὶ ὁ ὑπὸ Θεοῦ μὲν γεγονώς Ελεύθερος καὶ αὐτεξούσιος, κατασμικρύνων δὲ ἑαυτὸν, καὶ ὡς ὑπ' ἐξουσίαν ὄντα οὕτω καλύπτων, εἰς αἰσχύνην ἐστὶ Χριστοῦ, ὅς ἐστι κεφαλὴ αὐτοῦ, ὡς σώματος. Αξιον δὲ ζητῆσαι, τίνος ένεκεν ὡς ἔγκλημα τοῦτο τίθησιν ὁ ᾿Απόστολος· Σύμβολον δέδοται τῷ ἀνδρὶ καὶ τῇ γυ ναικί· τῷ μὲν, τῆς ἀρχῆς· τῇ δὲ, τῆς ὑποταγῆς, πολλά μὲν καὶ ἄλλα, καὶ τοῦτο δὴ τὸ, τὸν μὲν ἀκατακάλυπτον εἶναι, τὴν δὲ κεκαλύφθαι. Πῶς οὖν οὐκ ἔγκλημα τὸ τοὺς ὅρους τῆς φύσεως παραβαίνεσθαι, καὶ τὸν μὲν ἄνδρα κομᾷν, τὴν δὲ γυναῖκα ἀνακεκαλύφθαι; Τοῦτο οὖν ἀναιρεῖ ὡς αὐθαδείας σημεῖον, τῆς οὐ μικρά λυμαινομένης τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς πράγματ σιν. Ἐντεῦθεν γὰρ καὶ αἱ αἱρέσεις, ἐκ τοῦ ἕκαστον τὰ νενομισμένα παρεξιέναι. • Πᾶσα δὲ γυνή προσευχομένη η προφητεύουσε ἀκατακαλύπτῳ τῇ κεφαλῇ, καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτῆς· ἓν γάρ ἐστι καὶ τὸ αὐτὸ τῇ ἐξυρημένῃ. Ησαν γάρ, ὅπερ ἔφημεν, καὶ γυναῖκες, τὸ χάρισμα τῆς προφητείας ἔχουσαι, ὡς αἱ Φιλίππου θυγατέρες, καὶ ἄλλαι πολλαί. Πῶς δὲ καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτῆς; Ὅτι φυγάδα 48 τινὰ τὴν κεφαλὴν ἀποδείκνυσιν, ἀποσταθεῖσα τῆς ἐμπιστευθείσης αὐτῇ παρά Θεοῦ ἐξουσίας. Ισθι δὲ, ὅτι τὸν μὲν ἄνδρα, ὡς εἴρη ται, ἐν τῇ προσευχῇ καὶ προφητείᾳ " κωλύει κεκαλύφθαι· τὴν δὲ γυναῖκα οὐ μόνον ἐν τούτοις τοῖς καιροῖς, ἀλλὰ καὶ ἀεί. Τοῦτο γὰρ βούλεται διὰ τοῦ εἰπεῖν, «Εν γὰρ καὶ τὸ αὐτό ἐστι τῇ ἐξυρημένῃ. Ωσπερ γὰρ ἀεὶ αὐτῇ τὸ ἐξυρῆσθαι αἰσχρὸν, οὕτω δηλαδὴ καὶ τὸ ἀποκεκαλύφθαι. Ἡ γὰρ κόμη ἀντὶ καλύμματός ἐστιν. Ὥστε ἡ ἀποβάλλουσα τὸ κάλυμμα, τῇ τὴν κόμην ἀποβαλλομένῃ ἔοικεν. • Εἰ γὰρ οὐ κατακαλύπτεται γυνή, καὶ κειράσθω· εἰ δὲ αἰσχρὸν γυναικὶ τὸ κείρασθαι ή ξυρᾶσθαι, κατακαλυπτέσθω. • Επιμένει δεικνύς, ὅτι ἡ ἀνακάλυψις τῇ ξυρήσει ἔοικε· καὶ ὥσπερ ἐκείνη αἰVaria lectiones. οι προφητεύων, κάλυμμα κατὰ m. 65 ἱμάτια 0. τὸν κε. ἀποδ, ἀποστατοῦσαν τῆς ἐπισταθείσης Ο. σε ὅτι δραπετρίαν (και, δραπετείαν) τινὰ καὶ φυγάδα οι νηστεί. Οι

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. XI. σχρόν, οὕτω καὶ αὕτη. Διὰ δὲ τούτων καὶ ὅπερ εἶπον ἐμφαίνει, ὅτι ἀεὶ αἰσχρὸν τῇ γυναικὶ τὸ ἀνακεκαλύφθαι. • Ανήρ μὲν γὰρ οὐκ ὀφείλει κατακαλύπτεσθαι, εἰκὼν καὶ δόξα Θεοῦ ὑπάρχων.» Πρώτην μὲν αἰτίαν εἶπεν, ὅτι κεφαλὴν ἔχει τὸν Χριστὸν, καὶ οὐ δεῖ αὐτὸν κεκαλύφθαι· νῦν δὲ καὶ δευτέραν τίθησιν, ὅτι δόξα Θεοῦ ἐστι· τουτέστιν, ύπαρχος Θεοῦ, καὶ εἰκὼν αὐτ τοῦ. Δεῖ οὖν τὸν ἄρχοντα τοῦ παμβασιλέως μετὰ τῶν συμβόλων τῆς ἀρχῆς αὐτῷ ἐπιφαίνεσθαι, ἤγουν τῆς ἀκατακαλύπτου κεφαλῆς· αὕτη γὰρ σύμβολον τοῦ μὴ ὑπ' ἐξουσίαν εἶναί τινι τῶν ἐπιγείων τὸν ἄνδρα, ἀλλ' αὐτὸν ἄρχειν πάντων, ὡς εἰκόνα Θεοῦ. «Γυνὴ δὲ δόξα ἀνδρός ἐστι.» Τουτέστιν, ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς ἄρχεται· δεῖ οὖν αὐτὴν μετὰ τῶν συμβόλων τῆς ὑποταγῆς φαίνεσθαι, ἅτινά ἐστι τὸ συγκεκαλύφθαι τὴν κεφαλήν. • Οὐ γάρ ἐστιν ἀνὴρ ἐκ γυναικός, ἀλλὰ γυνὴ ἐξ ἀνδρός. Καὶ γὰρ οὐκ ἐκτίσθη ἀνὴρ διὰ τὴν γυναῖκα, ἀλλὰ γυνὴ διὰ τὸν ἄνδρα.» Τὰς αἰτίας λέγει δι' ἃς ὑπερέχει ὁ ἀνὴρ τῆς γυναικός· ὅτι τε ἐκ τῆς πλευρᾶ; αὐτοῦ ἡ γυνὴ, καὶ ὅτι οὐκ ἐκεῖνος δι' ἐκείνην, ἀλλ᾽ ἐκείνη δι' ἐκεῖνον 86. ι Ποιήσωμεν ο γάρ, φησί, ο βοηθὸν αὐτῷ.» Πῶς οὖν ὁ ἀνὴρ κατακαλύψεται οὕτω τιμηθεὶς ὑπὸ Θεοῦ; Τὸ γὰρ τῆς γυναικὸς ἁρπάζει σχῆμα, καὶ ταὐτὸν ποιεῖ, ὡσπερανεί διάδημα λαβών, τοῦτο μὲν ἀποῤῥίψεις τῆς κεφαλῆς, δουλικὸν δὲ σχῆμα λάβοι. • Διὰ τοῦτο ὀφείλει ἡ γυνὴ ἐξουσίαν ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς διὰ τοὺς ἀγγέλους.» Διὰ τὰ εἰρημένα πάντα, φησίν, ὀφείλει ἡ γυνὴ τὸ τοῦ ἐξουσιάζεσθαι σύμβολον, τουτέστι, τὸ κάλυμμα ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, εἰ μήτι ἄλλο, τοὺς ἀγγέλους αἰδουμένη, ἵνα μὴ καὶ αὐτ τοῖς ὡς ἀναίσχυντος φαίνηται. Ωσπερ γὰρ τὸ κατακαλύπτεσθαι κάτω νεύειν παρασκευάζει καὶ ἐντρέπεσθαι, καὶ τὸ τοῦ ἀρχομένου σχῆμα διατηρεῖν· οὕτω τὸ ἀνακεκαλύφθαι ἀναισχυντίαν ἐμφαίνει· ἦν καὶ οἱ τοῖς πιστοῖς παρεπόμενοι ἄγγελοι βδελύσσονται 10. Κλήμης δὲ ὁ Στρωματεὺς ἀγγέλους ἐνόησε περιερ γότερον, τοὺς τῆς Ἐκκλησίας δικαίους. κατακαλυπτέσθω γάρ, φησίν, ἵνα μὴ τούτους εἰς πορνείαν σκανδαλίσῃ. «Πλὴν οὔτε ἀνὴρ χωρίς γυναικός, οὔτε γυνή χωρίς ἀνδρὸς, ἐν Κυρίῳ.» Ταῦτα λέγει, ἐπειδὴ πολλὴν ὑπεροχὴν δέδωκε τῷ ἀνδρὶ, δείξας, ὅτι ἡ γυνὴ ἐξ αὐτοῦ καὶ δι' αὐτὸν καὶ ὑπ' αὐτόν. Ἵνα οὖν μήτε τοὺς ἄνδρας ἐπάρῃ πλέον τοῦ δέοντος, μήτε ἐκείνας ταπεινώσῃ, φησίν, ὅτι ἀληθῶς μὲν ἐν τῇ πρώτῃ δημιουργίᾳ οὕτω γέγονε γυνὴ ἐξ ἀνδρός· νῦν δὲ οὔτε ἀνὴρ χωρίς γυναικὸς γεννᾶται. «Πλὴν ἐν Κυρίῳ·, τουτέστι, τοῦ Θεοῦ τὸ πᾶν ποιοῦντος, καὶ ζωογονοῦν της τὸ σπέρμα, καὶ τὴν μήτραν φωννύοντος. • Ωσπερ γὰρ ἡ γυνὴ ἐκ τοῦ ἀνδρὸς, οὕτω καὶ ὁ ἀνὴρ διὰ τῆς γυναικό;.» Η μὲν γυνή, φησίν, ἐκ τοῦ ἀνδρός· ἔτι γὰρ παραμένει τῷ ἀνδρὶ τοῦτο ἀκέραιον, - Gen. 11, 18. 85 αὐτὸν 0. σε βδελυχθήσονται ο. p ita et illa: Per hæc autem id quod supra dixi subinnuit, nunquam non turpe esse, mulierem caput suum retegere vel nudare. VERS. 7. • Vir quidem non debet velari, quoniam imago et gloria Dei est. Primam quidem 187 causam dixit, quod Christum caput habeat, nec oporteat ipsum tegi jam vero secundam ponit, quod gloria Dei sit, hoc est, vicarius Dei et imago ipsius. Oportet itaque eum qui summi imperatoris vices gerit, cum imperii sui insignibus coram ipso¸ apparere, hoc est, aperto capite. Istud enim indicio est, virum nulli terrenæ potestati esse subditum, sed ipsum dominari omnibus, ceu imaginem Dei. • Mulier autem gloria viri est.» Hoc est, mariti dominatui subdita est. Quare par est, ut cum subjectionis sua iudiciis appareat, quæ sunt contecto esse capite. VERS. 8, 9. Non enim vir ex muliere est, sed mulier ex viro. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum.» Causas di cit propter quas vir mulieri præest: nimirum ect quia mulier ex viri costa est, et quia vir non est propter illam, sed illa propter ipsum. • Faciamus, enim, inquit, c adjutorium ipsi ".» Qui igitur vir contegetur, qui tanto honore a Deo affectus est? Feminæ enim habitum sibi arripit, ac perinde facit, ac si diadema suum capite arreptum abjiciat, habitumque servilem assumat. VERS. 10. • Quapropter mulier debet potestatem habere in capite, propter angelos. Propter hæc omnia prædicta, inquit, mulier in capite suo signum habere debet subjectionis suæ, tegumentum videlicet, si nihil aliud, angelos tamen reverila, ne et ipsis tanquam impudens videatur. Ut enim obvelare caput, oculos demittere facit, et verecundari, adeoque subditi formam servare; sic revelato capite ingredi, impudentiam declarat, quam et angeli, qui Christianos comitantur, exsecrantur. Clemens vero Stromatensis, curiosius, per angelos, in Ecclesia justos intellexit. Obveletur enim, inquit, ne hos ad fornicationem scandalizet. VERS. 11. «Verumtamen neque vir sine muliere, neque mulier sine viro, in Domino. › Hæc adjicit, quia plurimum excellentiæ viro dederat, commonstrans quod mulier ex ipso, et propter ipsum, et sub ipso sit. Ne igitur viros plus quam par sit efferat, neque illas deprimat, Revera, inquit, in prima creatione ita mulier e viro condita fuit: nunc autem ne vir quidem sine muliere nascitur. Verumtamen in Domino, › hoc est, Deo universum faciente, et vivificante semen, matricemque confortante. VERS. 12. Nam sicut mulier de viro, ita et vir per mulierem. • Mulier quidem, inquit, ex viro est: nam adhuc viro hoc integrum restat, mulieTarim lectiones.

rem ex ipso 188 esse. Vir autem est per mulie- τὸ ἐξ αὐτοῦ εἶναι τὴν γυναῖκα· ὁ δὲ ἀνὴρ διὰ τῆς rem, id est, mulier est ministra generationi hominis: potior autem operatio seminis est, ita ut vir mon proprie dicatur ex femina esse, sed ex patre suo per mulierem, ut quæ fuerit ministra ad generationem. De Doniuo autem Paulus non sic dixit, sed Natum ex muliere ait. Metuit enim uti præpositione e Per, ne locum daret hæreticis calumniaudi, quod per virginem, quasi per canalem, transierit vel quod sine viri congressu, solius ipsius uteri fructus erat. • Omnia autem ex Deo.» Non viri, inquit, istud opus est, sed Dei. Quod si omnia Dei potentia fiant, ipseque ordinavit virorum et mulierum res, noli contradicere, sed obtempera. VERS. 13. c inter vos ipsos judicate.» Rursum eos judices constituit, abunde et copiose astruens quod velit. ‹ Decet mulierem non velatam orare Deum? > llic quiddam horribilius indicat, nempe quod ad Deum injuria recurrat. VERS. 14, 15.. Nonne natura quidem ipsa docet vos, quod vir quidem, si comam nutriat, ignominia est illi: mulier aulem, si coinam nutrial, gloria est illi? Nam coma pro velamine ei data est.. Ecqui est ignominia viro, si comam curet? Quia mulieris habitum assumit, cumque princeps constitutus sit, subjectionis signum recipit. Mulieri autem coma est gloriæ, quoniam proprium ordinem servat. Cuivis autem in gloriam cedit sui status observatio. Quid vero necessum est aliud adhuc operimentum, peplum scilicet addere, si coma est velamentum? Ut non ex sola natura, verum etiam ex consilio et voluntatis electione subjectionem fateatur. γυναικός, τουτέστιν, ή γυνή διάκονός ἐστι τῇ γεννή σει τοῦ ἀνθρώπου· ἡ πλείων δὲ ἐνέργεια τοῦ σπέρ ματός ἐστιν. Ὥστε ὁ ἀνὴρ οὐκ ἂν λεχθείη κυρίως ἐκ τῆς γυναικός, ἀλλ' ἐκ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ διὰ τῆς γυναικός, ὡς διακόνου γενομένης πρὸς τὴν γέννησιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου ὁ Παῦλος οὐχ οὕτως εἶπεν, ἀλλὰ Γενόμενον, φησὶν, ἐκ γυναικός. Εφοβήθη γὰρ τῇ, • Διά, ο προθέσει χρήσασθαι, ἵνα μὴ δῷ χώραν τοῖς αἱρετικοῖς λέγειν, ὅτι ὡς διὰ σωλήνος τῆς Παρθένου διῆλθεν ἢ καὶ διότι ἀνδρὸς μὴ παρεισελθόντος, καρπὸς τῆς κοιλίας αὐτῆς μόνης ἦν. «Τὰ δὲ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ.» Οὐ τοῦ ἀνδρὸς, φησί, τοῦτο κατόρθωμα, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ. Εἰ τοίνυν πάντα τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει γίνονται, αὐτὸς δὲ ἔταξε σε τὰ περὶ τῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν γυναικῶν, μὴ ἀντιλεγε, ἀλλὰ πείθου. • Ἐν ὑμῖν αὐτοῖς κρίνατε. Πάλιν αὐτοὺς καθίζει δικαστάς, ἐκ περιουσίας κατασκευάζων δ θέλει. • Πρέπον ἐστὶ γυναικὶ ἀκατακάλυπτον τῷ Θεῷ προσεύχεσθαι;» Ενταῦθα φοβερώτερόν 86 τι αινίττε ται, ὅτι πρὸς Θεὸν ἡ ὕβρις ἀνατρέχει. • "Η οὐδὲ αὐτὴ ἡ φύσις ὑμᾶς διδάσκει, ὅτι ἀντρ μὲν ἐὰν κομᾷ, ἀτιμία αὐτῷ ἐστι· γυνὴ δὲ ἐὰν κομᾷ, δόξα αὐτῇ ἐστιν; ὅτι ἡ κόμη ἀντὶ περιβολαίου δέδο ται αὐτῇ.» Πῶς δὲ ἀτιμία " τῷ ἀνδρὶ τὸ κομᾷν; "Οτι σχῆμα γυναικὸς ἀναλαμβάνει, καὶ ἄρχειν τ ταχθεὶς, τὸ τῆς ὑποταγῆς σύμβολον ἀναδέχεται. Τη γυναικὶ δὲ δόξα ἡ κόμη, ὅτι φυλάττει τὴν οἰκείαν τάξιν. Τιμὴ δὲ ἑκάστῳ ἡ τῆς τάξεως οι φυλακή. Διὰ τί δὲ δεῖ καὶ ἕτερον περιβόλαιον προστιθέναι, τὸ τῆς καλύπτρας, εἴ γε ἡ κόμη περιβόλαιόν ἐστιν; Ινα μὴ ἀπὸ τῆς φύσεως μόνης, ἀλλὰ καὶ τῆς προαιρέσεως τὴν ὑποταγὴν ὁμολογῇ. VERS. 16. • Si quis autem videtur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei. Contentionis igitur est, in hujusmodi rebus reluctari non rationis et intellectus. Quandoquidem enim Corinthii sapientes videri volentes, per syllogismos fortasse renitebantur, rem indifferentem esse ostendentes: Nos, inquit, talem consuetudinem non habemus, sive ita altercandi, sive ut sir quidem comam nutriat; mulier vero non p obvelatum caput gerat: imo ne aliæ quidem, inquit, Ecclesiæ Dei. Quare non nobis solis adversa. mini, verum etiam universæ Ecclesiæ. Ista autem pudorem incutiunt, cogendo scilicet auditores, ne quidquam præter apostolicam consuetudinem faciauit. VERS. 17. • Hoc autem præcipiens non laudo.» Quemadmodum ii qui primum crediderant, communia omnia habentes, communiter epulabantur: sic per quamdam eorum imitationem, etiamsi non adeo 189 exactam, Corinthii, statis 'quibusdam • Εἰ δέ τις δοκεῖ φιλόνεικος εἶναι, ἡμεῖς τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχομεν, οὐδὲ αἱ Εκκλησίαι τοῦ Θεοῦ. Φιλονεικίας ἄρα, τὸ ἀντιτείνειν ἐν τοῖς τοιούτοις, ἀλλ' οὐ λογισμοῦ καὶ συνέσεως. Ἐπειδὴ γὰρ ἴσως οἱ Κορίνθιοι σοφίζεσθαι βουλόμενοι, ἀντέτεινον διὰ συλλογισμῶν, ἀδιάφορον δεικνύντες τὸ πρᾶγμα φησίν, ὅτι Ἡμεῖς συνήθειαν τοιαύτην οὐκ ἔχομεν· ήτοι τοῦ φιλονεικεῖν, ἢ τοῦ, τὸν μὲν ἄνδρα κομᾷν, τὴν δὲ γυναῖκα μὴ κεκαλύφθαι· ἀλλ᾽ οὐδὲ αἱ ἄλλαι Εκκλησίαι, φησίν. Ὥστε οὐχ ἡμῖν μόνοις ἐναντιοῦσθε, ἀλλὰ καὶ πάσῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ ". Εντρεπτικὰ δὲ ταῦτά εἰσι, συνωθοῦντα τοὺς ἀκούοντας, μηδὲν παρὰ τὴν ἀποστολικὴν συνήθειαν ποιεῖν. • Τοῦτο δὲ παραγγέλλων οὐκ ἐπαινῶ. ο Ωσπερ οἱ ἐν ἀρχῇ πιστεύσαντες, κοινὰ πάντα ἔχοντες κοινῇ ἑστιῶντο· οὕτω κατά τινα μίμησιν τούτων 68, εἰ καὶ μὴ ἀκριβῆ, ἐν Κορίνθῳ κατά τινας ρητὰς ἡμέρας, ἑορτίους ἴσως, κοινῇ εὐωχοῦντο μετὰ τὸ Varia lectiones. σ' επέταξε οι με φοβερόν ο. 85 ἐστιν Ο. 60 ὁ ἄρχων Ο. οι πίστεως Ο. 62 οἰκουμένη 0. 63 τούτου ΙΠ.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. XI. μεταλαβεῖν τῶν μυστηρίων, τῶν μὲν πλουτούντων diebus, festis fortasse, post mysteriorum participaεἰσφερόντων τὰ ἐδέσματα, τῶν δὲ πενήτων ὑπ' αὐτῶν καλουμένων καὶ ἐστιωμένων. Διὰ τοίνυν τὰς διχοστασίας διεφθάρη τὸ θαυμαστὸν τοῦτο καὶ φιλάλληλον καὶ φιλόσοφον ἔθος, καὶ οὐ παρὰ πάντων ἐτηρεῖτο. Γράφει οὖν ὁ Παῦλος διορθούμενος· καὶ ἐν μὲν τῷ πρὸ τούτου ἐγκλήματι, ἐπειδὴ πολλοὺς εἶχε τοὺς πειθομένους, «Ἐπαινῶ δὲ ὑμᾶς,» φησίν· ἐνταῦθα δὲ ἄλλως ἔχοντος τοῦ πράγματος, φησί·. Τοῦτο δὲ παραγγέλλων οὐκ ἐπαινῶ· ν τουτέστιν, Οὐκ ἐπαινῶ ὑμᾶς, ὅτι ὅλως παραγγέλλω ὑμῖν περὶ τούτου, οὗ μέλλω ἐρεῖν, καὶ παραινώ. Εδει γὰρ ἀφ' ἑαυτῶν συνιέντας, μήτε ἁμαρτῆσαι ὅλως, μήτε παραγγελίας δεηθῆναι. ι Οτι οὐκ εἰς τὸ κρεῖττον, ἀλλὰ εἰς τὸ ἧττον συνέρχεσθε. ο Εδει ὑμᾶς εἰς τὸ κρεῖττον προβαίνειν, καὶ τὰς συνελεύσεις ποιεῖσθαι φιλοτιμωτέρας· ὑμεῖς δὲ ἠλαττώσατε καὶ τὰ ἤδη κρατῆσαν ἔθος· καὶ συνέρχεσθε μὲν ἐν τῇ μιᾷ Ἐκκλησίᾳ, οὐ μὴν ὥστε συνδειπνεῖν. Τοῦτο οὖν ἐστι, «Τὸ ἧττον· κ τουτ ἐστιν, ῾Ο ἐλαττοῦσθε. • Πρῶτον μὲν γὰρ, συνερχομένων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀκούω σχίσματα ἐν ὑμῖν ὑπάρχειν.» Οὐκ εὐθὺς εἰς τὸν περὶ τῶν τραπεζῶν λόγον εἰσβάλλει, ἀλλὰ πρότερον πλήττει αὐτοὺς, ὅτι σχίσματα ἐν αὐτοῖς εἰσι. Καὶ γὰρ ὄντως διότι ἀπεσχισμένοι ἦσαν, διὰ τοῦτο ἰδίᾳ ἤσθιον ἕκαστος. tionem communiter convivabantur, divitibus nimirum fercula afferentibus, pauperibus autem ab ipsis ad convivia vocatis. At per dissensiones admirandus ille ritus, quo motua charitas, et christiana philosophia continebatur, corruptus est, nec ab omn nibus servabatur. Scribit igitur Paulus, ut hoc corrigat. Cum autem in præcedenti delicto multos obedientes haberet, «laudo vos,, inquit: hic vero secus habente re, Hoc autem præcipiens non laudo, s ait: hoc est, non laudo vos, quod prorsus hac de re, de qua dicturus sum, præcipiam vobis et adhorter. Oportuit enim ut per vos ipsos intelligentes, nec peccaretis onuino, nec præcepto indigeretis. • Καὶ μέρος τι πιστεύω.» Ἵνα μὴ εἴπωσι· Τί γὰρ εἰ ψεύδονται οἱ διαβάλλοντες; οὔτε, ὅτι Πιστεύω, εἶπεν, ἵνα μὴ ἀναισχυντοτέρους ποιήσῃ· οὔτε, ὅτι Απιστῶ, ἵνα μὴ δόξῃ μάτην ἐπιτιμᾷν· ἀλλὰ, Μι κρόν τι, φησί, πιστεύω· ἅμα δὲ καὶ εἰκὸς, μηδὲ πάντας παραβαίνειν τὸ ἔθος, ἀλλ' ἐκ μέρους τινά;. • Δεῖ γὰρ καὶ αἱρέσεις ἐν ὑμῖν εἶναι.» Οὐ τὰς τῶν δογμάτων αἱρέσεις λέγει, ἀλλὰ τὰς τῶν τοιούτων σχισμάτων, τὰς περὶ τῶν τραπεζῶν. Τί δέ ἐστι τό, ο Δεῖ; ν ἀντὶ τοῦ, ἐνδέχεται, ἢ καὶ, ὅτι 'Ανάγκη ἐστὶν ἀνθρώπους ὄντας ὑμᾶς μὴ πάντας ὀρθοποδεῖν. Διὰ τοῦτο οὖν καὶ πιστεύω· ὥσπερ καὶ ὁ Κύριος εἶπεν· ι 'Ανάγκη ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ἡ ἀντὶ τοῦ, Επει πονηροί εἰσιν ἐν τῷ κόσμῳ, ἀνάγκη καὶ σκάνδαλα εἶναι, καὶ ἔρχεσθαι. • Ἵνα οἱ δόκιμοι φανεροὶ γένωνται ἐν ὑμῖν. › Τὸ, • Ἵνα,» ἐνταῦθα οὐκ αἰτιολογικόν ἐστιν, ἀλλὰ τῆς ἐκβάσεως τοῦ πράγματος, ὡς πολλαχόθεν δῆλον. Εκ γὰρ τοῦ τοὺς ἀλαζονικωτέρους μὴ καταδέχεσθαι τὴν ἑστίασιν, φανεροῦνται οἱ δόκιμοι, τουτέστιν, οἱ πέο νητές, ὅτι φέρουσι παρορώμενοι· πρότερον δὲ οὐκ ἐφαίνετο ἡ καρτερία αὐτῶν. "Η δοκίμους λέγει τους ἔτι τὸ ἔθος φυλάττοντας· οὐ γὰρ πάντες τοῦτο παρἔλυσαν. Τῶν οὖν παραλυσάντων ἀδοκίμων φαινο μένων, οἱ φυλάττοντες φανεροῦνται ὡς δόκιμοι. • Συνερχομένων οὖν ὑμῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ οὐκ ἔστι * Matth. xvm, 7. • Quod non in melius, sed in delerins convenitis. Decebat vos ad meliora progredi, conventusque facere liberaliores: vos autem consuetudinem, quæ obtinuerat apud vos, imminuistis; ac convenitis quidem in una Ecclesia, non tamen ut simul cœnetis. Hoc igitur est e Deterius, id est, in quo delicitis. Vers. 18. ‹ Primum quidem convenientibus vobis in Ecclesia, audio schismata inter vos esse. › Non statin aggreditur sermonem de mensis, sed prius eos ferit, quod schismata inter eos essent: nam revera quia divisi erant, idcirco privatim unusquisque edebat, • Et ex parte credo.» Ne dicant, Quid autem si mentiuntur calumniatores nostri? Neque credo, dixit, ne impudentiores faciat: neque non credo, ne videatur eos frustra objurgare; sed Parum quiddam credo, inquit. Verisimile item est omnes morem istum transgredi, sed ex parte quosdam. neque VERS. 19. • Οportet enim et hæreses inter vος esse. Non doginatum hæreses dicit, sed schismatum hujusmodi, de mensis scilicet. Quid vero est, • Oportet? › Pro, possibile est, vel necesse est vos, cum homines sitis, non omnes recta ingredi. Hanc igitur ob rein etiam credo: perinde ac Dominus etiam dixit: «Necesse est venire scandala ": hoc est, Cum pravi sint in mundo, esse et venire scandala necesse est. ‹ Ut qui prebati sunt, manifesti fiant in vobis. ▸ Conjunctio, e Ut,» hic non est causalis, sed ad rel eventum et exitum pertinet, uti multis in locis perspicuum est. Cum enim arrogantiores communem istam cœnam non acciperent, manifestabantur probati, id est, pauperes, quod patienter ferauit sese negligi antea autem non apparebat perseverantia eorum. Vel probatos dicit eos, qui morem coena adhuc custodiebant: non enim 190 e... omnes dissolverant. Cum igitur dissolventes reprobi apparerent, observantes manifestantur cen probati. VERS. 20. • Convenientibus igitur vobis in idleu

non est Dominicam coenam manducare.» Conven- Κυριακὸν δεῖπνον φαγεῖν.» Η μὲν συνέλευσις, φηtus, inquit, claritatem indicat et consociationem: atqui opus non fit. Dominicain autem cœnam convivium vocat, veluti imitationem tremendæ illius cœnæ, quam Dominus una cum discipulis suis manducavit. Propterea et cœnam prandium vocavit. Videte igitur, inquit, quo orbemini, nempe Imitatione mensæ Dominicæ. Vers. 21. ‹ Unusquisque enim propriam cœnam præsumit ad manducandum. Dominicam hanc cœnam privatam fecistis. Quandiu enim communis esset, Dominica cœna vocabatur: Domini enim res omnibus servis sunt communes. Quoniam vero unusquisque antevertit propriam cœnam manducando, nec exspectat pauperes, sed privatim apud sese edit, contumelia affecistis cœnam vestram, pro Dominica privatam facientes. • Et alius quidem esurit, alius vero ebrius est. Pauper quidemn esurit, opulentus vero inebriatur. Duo autem hic sunt piacula, et quod prætereuntor pauperes, et quod vos inebriamini, soli iis saturati quæ etiam pauperibus oportebat apparata esse. Emphatice autem dixit, «Ebrius est. › VERS. 22. • Nunquid enim domos non habetis ad edendum et bibendum?» Si enim communiter et publice non estis esuri, cur non in ædibus vestris editis? ‹ Aut Ecclesiam Dei contemnitis? › Cum enim Dominicam cœnam privatam feceris, manducans apud teipsum, in Ecclesiam et locum es injurius. • El pudefacitis non habentes. Non tantum curant pauperes, inquit, quod non alitis eos, quantum quod pudefiunt redarguti, quod ipsi nihil habeant, vobis splendide accumbentibus, ac vino indulgentibus. • Quid vobis dicam? Laudabo vos? In hoc non laudo. › Post erroris demonstrationem mitius cum illis loquitur. Cum enim dicere potuisset, ista innumeris mortibus digua, ipse quid ait? ‹ Laudabo vos? In hoc non laudo. > Hoc autem facit, ut eos clementiores erga pauperes reddat. Si enim eos ad finem usque vehementius percussisset, adversus inopes crudeliores facti essent, quippe quia eorum causa ab Apostolo ignominia affecti. σὶν, ἀγάπην ἐνδείκνυται καὶ συναγελασμόν· πλην οὐ γίνεται τὸ ἔργον. Κυριακὸν δὲ δεῖπνον καλεῖ τὴν συνεστίασιν ", ὡς μίμησιν ἐκείνου τοῦ φρικτοῦ, ὁ ὁ Κύριος συνέφαγε τοῖς μαθηταῖς· διὸ καὶ δεῖπνον τὸ ἄριστον ἐκάλεσεν. "Ιδετε οὖν, φησί, τίνος στερεῖσθε, τοῦ μιμεῖσθαι τὴν Δεσποτικὴν τράπεζαν. • Εκαστος γὰρ τὸ ἴδιον δεῖπνον προλαμβάνει ἐν τῷ φαγεῖν.» Τὸ Κυριακὸν τοῦτο δεῖπνον ιδιωτικὸν πεποιήκατε. Εως μὲν γὰρ ἦν κοινὸν, καὶ Κυριακὸν δεῖπνον ἐλέγετο· τὰ γὰρ τοῦ Δεσπότου πάντων κοινά τῶν δούλων. Ἐπεὶ δὲ ἕκαστος προλαμβάνει τρώγων τὸ ἴδιον δεῖπνον, καὶ οὐκ ἀναμένει τους πένητας, ἀλλ᾿ ἰδίᾳ ἐσθίει καθ' ἑαυτὸν, ἡτιμάσατε ἐς τὸ δεῖπνον ὑμῶν, ἀντὶ Κυριακοῦ ἰδιωτικὸν ποιήσαντες. • Καὶ ὃς μὲν πεινᾷ, δς δὲ μεθύει.» ῾Ο πένης μὲν πεινᾷ, ἡ δὲ πλούσιος μεθύει. Δύο δὲ ἐγκλήματα, ὅτι τε παρορῶνται οἱ πένητες, καὶ ὅτι ὑμεῖς μετ θύετε, μόνοι σιτούμενοι ἃ καὶ τοῖς πένησιν ἔδει παρεσκευάσθαι. Εμφαντικῶς δὲ τὸ, ο Μεθύει, ο εἶπε. «Μὴ γὰρ οἰκίας οὐκ ἔχετε εἰς τὸ ἐσθίειν καὶ πίνειν;» Εἰ γὰρ μὴ κοινῶς μέλλετε ἐσθίειν, διὰ τί μὴ ἐν ταῖς οἰκίαις ὑμῶν ἐσθίετε; • Η τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταφρονεῖτε; ο Οταν γὰρ τὸ Κυριακὸν δεῖπνον ἰδιωτικὸν ποιῇς, ἐσθίων καθ' ἑαυτὸν 66, εἰς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὸν τόπον ὑβρίζεις. • Καὶ καταισχύνετε τοὺς μὴ ἔχοντας. ὁ Οὐ του σοῦτον, φησὶ, μέλει τοῖς πένησιν, ὅτι οὐ τρέφετε αὐτοὺς, ὅσον, ὅτι καταισχύνονται, ἐλεγχόμενοι ἐπὶ τῷ μὴ αὐτοὶ ἔχειν, ὑμῶν φιλοτίμως ἀνακειμένων καὶ μεθυόντων. • Τ! ὑμῖν εἴπω 67; Επαινέσω ὑμᾶς; Ἐν τούτῳ οὐκ ἐπαινῶ.» Μετὰ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ πταίσματος, ἡμερώτερον αὐτοῖς διαλέγεται. Ἔχων γὰρ εἰπεῖν, Ταῦτα μυρίων θανάτων ἄξια, ὁ δὲ τί φησιν; «Επαινέσω ὑμᾶς; ἐν τούτῳ οὐκ ἐπαινῶ.» Τοῦτο δὲ ποιεῖ, ἵνα ἡμερωτέρους αὐτοὺς τοῖς πένησι καταστήσῃ. Εἰ γὰρ σφοδρότερον ἐπέπληξεν ἄχρι τέλους, ἡγρίαινον ἂν πρὸς ἐκείνους, ὡς δι᾿ αὐτοὺς ἀτιμασθέντες παρά τοῦ ᾿Αποστόλου. 67° VERS. 23. «Ego enim accepi a Domino, quod et • Ἐγὼ γὰρ παρέλαβον ἀπὸ τοῦ Κυρίου, δ καὶ tradidi vobis. Cujus rei gratia mysteriorum et παρέδωκα ὑμῖν.» Τίνος ένεκεν τῶν μυστηρίων vespera illius meminit? Omnino necessario, ut, μέμνηται καὶ τῆς ἑσπέρας ἐκείνης; Σφόδρα ἀναγ persuadeat quod Dominus tuus omnes eadem mensa excipere dignatus sit, tu vero fratrem ejusdem tecum generis et naturæ aversaris et dedignaris? At qui ait a Domino se 191 accepisse? Neque euin tum aderat, sed persecutor erat. Ut discas, quod etiamnum ipse est qui mystica mensa mysteria illa tradit, æque atque tum. οι ἑστίασιν ο. ὑμῖν δοκεῖ πι. 65 ἡτιμάσατέ φησι m. στο ἵνα δείξῃ πι. καίως· ἵνα πείσῃ σ', ὅτι Ο Δεσπότης σου τῆς αὐτ τῆς πάντας ἠξίωσε τραπέζης, καὶ σὺ τὸν ὁμογενή παρωθεῖς καὶ ἀπαξιοῖς; Πῶς δέ φησι παρὰ τοῦ Κυρίου παρειληφέναι; οὐδὲ γὰρ παρῆν τότε, ἀλλὰ διώκτης ἦν. Ἵνα μάθῃς, ὅτι καὶ σήμερον ἐπὶ τῆς μυστικῆς τραπέζης αὐτός ἐστιν ὁ παραδιδοὺς τὰ μυστήρια, ὥσπερ καὶ τότε. Varia lectiones. σε καθ᾿ ἑαυτὸν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τὸν τόπον ὑδρ. Οι σε τί

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. • Ότι ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἐν τῇ νυκτὶ, ᾗ παρεδίδοτο, ἔλαβεν ἄρτον, καὶ εὐχαριστήσας έκλασε, καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· τοῦτό μου ἐστὶ τὸ σῶμα τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον. • Αναμνήσθητε, φησίν, ὅτι ταύτην ἐσχάτην ὑμῖν δέδωκε τὴν μυσταγωγίαν, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ ᾖ σφάττεσθαι ἔμελλε, καὶ τὸν προδότην είχε συνέστιον σ8· καὶ σὺ ἀπαξιοῖς τὸν ἀδελφόν; Καὶ ἐδιδάχθης μὲν εὐχαριστεῖν· καὶ γὰρ κἀκεῖνος ηὐχαρίστησε, τύπον ἡμῖν διδούς· ἀνάξια δὲ τῆς εὐ χαριστίας ποιεῖς, ὑβρίζων τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πεινῶντος ἄλλου, αὐτὸς μεθύων. Καὶ ὁ μὲν πᾶσιν εἶπε κοινῶς, ο Λάβετε, φάγετε,» καὶ ταῦτα, τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὁ ὑπὲρ πάντων ἐπίσης ἔκλασε, διδοὺς εἰς θάνατον· σὺ δὲ 6 προλαμβάνεις ἐσθίων, καὶ οὐδὲ τὸν κοινὸν ἄρτον εἰς τὸ μέσον τίθης, οὐδὲ κλᾶς αὐτὸν, ἵνα δοθῇ πολλοῖς, ἀλλὰ σαυτῷ κατέχεις. • Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν.» Τι λέγεις; Εἰ μὲν Υἱοῦ ἀνάμνησιν ἡ Πατρὸς ἐποίεις, ἐπλήγης ἂν ὑπὸ τοῦ συνειδότος, εἰ μὴ τὰ νενομι σμένα ἐπλήρωσας, καὶ πένητας ἐκάλεσας· ἀνάμνησιν δὲ τελῶν τοῦ Δεσπότου, οὐδὲ τραπέζης ἁπλῶς μεταδίδως. • Ωσαύτως καὶ τὸ ποτήριον μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λέγων· Τοῦτο τὸ ποτήριον ἡ Καινή Διαθήκη ἐστὶν ἐν τῷ ἐμῷ αἷματι. ο Ησαν καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ ποτήρια, ἐν οἷς τὸ αἷμα τῶν ἀλόγων ἔσπενδον μετὰ τὸ θῦσαι, φιάλῃ καὶ ποτηρίῳ τοῦτο δεχόμενοι. ᾿Αντὶ τοῦ αξ ματος τοίνυν τῶν ἀλόγων, δ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην ἐσφράγισε, τὸ ἐμὸν αἷμα νῦν τίθημι, τὴν Καινὴν Διαθήκην ἐπισφραγίζων. Μη θορυβηθῇς οὖν, αἵματος ἀκούων. Καὶ γὰρ εἰ τὸ τῶν ἀλόγων ἐδέξω ἐν τῇ Παλαιᾷ, πόσῳ μᾶλλον τὸ θεῖον νῦν; • Τοῦτο ποιεῖτε ὁσάκις ἂν πίνητε, εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. ο Καὶ διὰ τοῦ ποτηρίου, φησίν, ἀνάμνησιν τελεῖς τοῦ Δεσποτικοῦ θανάτου. Πῶς οὖν αὐτὸς μόνος πίνεις καὶ μεθύεις, τοῦ φρικτοῦ 71 ποτηρίου πᾶσιν ἐπίσης δοθέντος; • Οσάκις γὰρ ἂν ἐσθίητε τὸν ἄρτον τοῦτον, καὶ τὸ ποτήριον τοῦτο πίνητε, τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου καταγγέλλετε ἄχρις τι ἂν ἔλθῃ. ο Οὕτω, φησίν, ὀφείλετε διακεῖσθαι, ὥσπερανεὶ ἐν αὐτῇ ἐκείνῃ τῇ ἑσπέρᾳ, καὶ ἐπ' αὐτῆς κείμενοι τῆς στιβάδος, καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ λαμβάνοντες τὴν θυσίαν. Αὐτὸ γὰρ ἐκεῖνο τὸ δεῖπνόν ἐστι, καὶ αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν θάνατον καταγγέλλομεν, τουτέστιν, ὑποδεικνύομεν, ἄχρι τῆς δευτέρας παρουσίας. • Ωστε, ὃς ἂν ἐσθίῃ τὸν ἄρτον τοῦτον, ἢ πίνῃ τὸ ποτήριον τοῦ Κυρίου ἀναξίως, ἔνοχος ἔσται τοῦ σώματος καὶ αἷματος τοῦ Κυρίου.» Αὐτοὺς αἰνίττε ται ἀναξίως μεταλαμβάνοντας, ὡς περιορῶντας τους πένητας. Πῶς δὲ ἔνοχος γίνεται ὁ ἀναξίως μεταλαμβάνων; ὡς καὶ αὐτὸς ἐκχέας τὸ αἷμα. Ωσπερ γὰρ " CAP. XI. VERS. 24.. Quonian Dominus Jesus, in mocle qua tradebatur, accepit panem, et postquam gratias egisset, fregit, ac dixit, Accipite, manducate: Hoc est corpus meum, quod pro vobis frangitur. › Recordamini, inquit, quod hanc ultimam vobis dederit institutionem; quodque ea etiam nocte qua mactandus erat, ipsum proditorem convivam habuerit Et tu fratrem tuum indignum judicas? Edoctus es etiam gratias agere; quandoquidem et ille gratias egerit, exemplum nobis relinquens: atqui tu indigna gratiarum actione committis, injuriam inferens Ecclesiæ, alioque esuriente ipse inebriaris. At vero ille communiter omnibus dixil, Accipite, edite, idque corpus suum, quod pro omnibus ex æquo fregit, in mortem tradens; tu vero edendo antevertis, neque communem panem in medium ponis, neque frangis ipsum uti detur multis, verum tibi ipsi contines. Hoc facite in meam commemorationem. › Quid ais? Si Filii vel Patris commemorationem faceres, conscientia tua perculsus esses, nisi ritus omnes perfecisses, ac pauperes invitasses: commemorationein autem Domini faciens, ne mensam quidem tuam simpliciter impertis. VERS. 25. • Similiter et calicem postquam co nasset, dicens: Hic calix Novum Testamentum est in meo sanguine.» Fuerunt etiam in Veteri Testamento pocula, quibus sanguinem brutorum post victimam oblatamı libarent, quem phiala et poculo excipiebant. Pro sanguine itaque brutoram, qui Vetus Testamentum veluti sigillo consignabat, meum ego nunc sanguinem pono, Novum Testamentum eo ceu sigillo muniens. Ne turberis igitur sanguinem audiens. Nam si irrationalium pecorum sanguinem accepisti in Veteri Testamento, quanto potius nunc divinum? • lloc facite, quoties biberitis, in meam commemorationem.» Per poculum istuc, inquit, menioriam facis Dominicæ mortis. Qui igitur tu solus bibis et inebriaris, tremendo isto calice omnibus ex æquo tradito? VERS. 26. • Quoties enim ederilis panem hunc, calicem hunc biberitis, mortem Domini annuntiabitis donec veniat. Eo, inquit, affectu debetis esse inbuti, perinde quasi in illa ipsa essetis vespera, eidemque accumberetis toro, et ab ipso Christo ‘acciperetis sacrificium istud. Illa ipsa enim cœna est, et illam ipsain mortem annuntiamus, hoc est demonstramus, ad secundum usque ejus adventum. VERS. 27. Itaque quicunque manducaverit panem hunc, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini. • 192 Ipsos oblique perstringit indigne manducantes, quandoquidem inopes negligant. Qua vero ratione reus fit qui indigne assuniit? Perinde nimirum ac ipse qui sanguinem Varia lectiones. σε συνεσθίονται οι σε καὶ σύ ο. το αὐτοῖς 0. Η δεσποτικού 0. 78 έως 0.

Domini effuderit. Ut enim qui tum pupugerunt Chri· καὶ τότε οἱ κεντήσαντες, οὐχ ἵνα πίωσιν εκέντησαν, stum, non ut biberent pupugerunt, verum ut effunderent: sic indigne bibens, nihilque inde commodi referens, sanguinem frustra effudit. Porro, Judai quidem dilacerarunt regis chlamydem: at qui indigue manducat, in cœnum et lutum in animam sulam videlicet, hanc chlamidem injecit. Nonne igitur par et minime dissimilis est ignominia? Propterea et ipse istius reus est. VERS. 28. • Probet autem seipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat.» Paulo in more est, sicubi in medium cujuspiam argumenti inciderit aliud necessarium, hoc etiam pertractare: quemadmodum etiamnum alio proposito argumento de mensis, simul atque in mysteriorum sermonem incidit, hunc veluti maxime necessarium absolvit, ac summam bonorum monstrat, cum pura conscientia accedere, aitque: Non alium tibi judicem præficio, verum teipsum tibiipsi. Judica igitur et explora conscientiam tuam, et sic accede, non quando fuerint feriæ, sed quando purum leipsum ac dignum inveneris. VERS. 29. Qui enim manducat et bibit indigne, ¡udicium sibi manducat et bibit. > Non propter mysteriorum naturam hæc (enim sunt vivifica), verum propter accedentis iniquitatem: quemadmodum et sol oculis corruptis est noxius. • Non dijudicans corpus Domini.. Hoc est, non explorans, non intelligens proposita rei amplitudinem. Si enim disceremus unquam quisuam esset qui nobis proponitur, non indigeremus altero, sed istud ipsum nos sobrios redderet. ἀλλ᾽ ἵνα ἐκχέωσιν· οὕτω καὶ ὁ ἀναξίως μὲν πίνων, μηδὲν δὲ ἐντεῦθεν καρπούμενος, μάτην ἐξέχεε τὸ αἷμα. Καὶ οἱ μὲν Ἰουδαῖοι διέρρηξαν τοῦ βασιλέως τὴν χλαμύδα· ὁ δὲ ἀναξίως κοινωνῶν, εἰς βόρβορον, τὴν αὑτοῦ φημι ψυχήν, ταύτην ἐνέβαλεν. "Αρα ούκ ἴση ἡ ἀτιμία; διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ταύτης ἔνοχό; ἐστι. • Δοκιμαζέτω δὲ ἄνθρωπος ἑαυτὸν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτου ἐσθιέτω, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πινέτω. ο Εἴωθεν ὁ Παῦλος, ἐπειδὰν ἐν μέσῳ 18 τινὸς ὑποθέ σεως ἑτέρα ἀναγκαία παρεμπέσῃ, καὶ ταύτην ἐπ εξέρχεσθαι· ὥσπερ οὖν καὶ νῦν ἑτέρας προκειμένης ὑποθέσεως τῆς περὶ τῶν τραπεζῶν, ἐπειδὴ εἰς τὸν τῶν μυστηρίων ἐνέπεσε λόγον, ἐπεξεργάζεται τοῦτον ὡς ἀναγκαιότατον, καὶ τὸ κεφάλαιον τῶν ἀγαθῶν ὑποδείκνυσι, τὸ μετὰ καθαροῦ προσιέναι συνειδότος· καί φησιν, ὅτι Οὐχ ἕτερον δικαστὴν ἐφιστῶ σοι, ἀλλ' ἑαυτὸν σαυτῷ. Δίκασον οὖν τῷ συνειδότι σου, καὶ οὕτω πρόσιθι, μὴ ὅταν ἑορτὴ ᾖ, ἀλλ' ὅταν καθαρὸν σεαυτὸν καὶ ἄξιον εὕρῃς. • Ο γὰρ ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει.» Οὐ διὰ τὴν τῶν μυστηρίων φύσιν (ταῦτα γὰρ ζωηρά ), ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ προσιόντος αναξιότητα· ὥσπερ καὶ ὁ ἥλιος τοῖς τὰς ὑψεις διεφθαρμένοις βλαβερός. Μὴ διακρίνων τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου.» Τουτέστι, μὴ ἐξετάζων, μὴ ἐννοῶν ' τὸ τοῦ προκειμένου μέγε θος. Εἰ γὰρ μάθοιμεν τίς ποτέ ἐστιν ὁ προκείμενος, οὐ δεησόμεθα ἑτέρου, ἀλλ' αὐτὸ τοῦτο νήφειν ἡμᾶς παρασκευάσει. • Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄῤῥωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί. ο Ἐκ τῶν παρ' ὑμῖν γινομένων λάβετε τὰς ἀποδείξεις. Διὰ τοῦτο γὰρ ἄωροι θάνατοι, καὶ μακραὶ νόσοι, διότι ἀναξίως μεταλαμβάνουσι πολλοί. Τί οὖν; οἱ ἄνοσοι τηρούμενοι μέχρι βαθυτάτου γήρως, οὐχ ἁμαρτάνουσιν; Αμαρτάνουσι μὲν, ἀλλ' οὐχ αἱ ἐνταῦθα κολάσεις μόναι τοῖς ἀναξίως προσιοῦσιν, ἀλλ' ἐκεῖ χαλεπώτερα αὐτοῖς ἀπόκεινται. Ἡμεῖς δὲ οὐδ᾽ ἂν ἐνταῦθα ἐκολάσθημεν, εἰ μὴ ἡμαρ τάνομεν· ὥσπερ δὴ καὶ αὐτὸς ἐπιφέρει Vers. 30. • Ideo inter vos multi infirmi, et imbecilles, et dormiunt multi. › Accipite demonstra - tionem ab iis quæ apud vos contingunt. Hinc enim immaturæ mortes, morbique diuturni, eo quod multi indigne assumant. Quid igitur? Num ii qui ad extremam usque senectutem incolumes servantur, peccata non admittunt? Peccant save: sed non hujus temporis pœnæ solæ indigne accedentibus destinatæ sunt: sed in futuro quoque sæculo illis graviora sunt reposita: neque hic nos puniti essemus, nisi deliquissemus, perinde ac ipse juin infert. VERS. 31. • Si enim nos ipsos judicaremus, nou judicaremur.» Νon dixit, Si nos ipsos puniremus, Οὐκ εἶπεν, Εἰ ἑαυτοὺς ἐκολάζομεν, ἀλλὰ μόνον, «Εξ sed tantum, ‹ Si judicaremus et condemnaremus nos ipsos, ne hic quidem condemnaremur a Deo, verum et præsentia et futura supplicia efugeremus. VERS. 32. 4 Cum autem a Domino judicamur, corripimur, ut non cum mundo condemnemur. › 193 Quandoquidem rem adeo levem et facilem non facimus, hoc est, quod nos ipsos non condennamus; neque Deus nobiscum adeo crudeliter agit, verum hic corripit et castigat, ut illic misereatur. Castigamur enim hic, inquit; non punimur, sed a Patre adinonemur, e ne cum mundo,, id est, inτο μέσον ο. • Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα. ' ἐκρίνομεν, καὶ κατεγινώσκομεν ἑαυτῶν, οὐκ ἂν οὐδὲ ἐνταῦθα κατεκρινόμεθα παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐξο εφεύγομεν ἂν καὶ τὰς ἐνταῦθα κολάσεις, καὶ τὰς ἐκεῖ. • Κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου, παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν. Επειδή, φησί, τὸ οὕτω κοῦφον καὶ ἐλαφρὸν οὐ ποιοῦμεν, τουτέστι, τὸ καταγινώσκειν τὸ ἑαυτῶν, οὐδὲ οὕτως ἀφειδῶς ἡμῖν ὁ Θεὸς κέχρηται, ἀλλ᾽ ὧδε παιδεύει, ἵνα ἐκεῖ ἐλεήσῃ. Παιδευόμεθα γὰρ, φησὶν, ὧδε, οὐ κολαζόμεθα, ἀλλ' ὑπὸ Πατρὸς νουθετούμεθα, οἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ, τουτέστι, τοῖς ἀπίστοις, κατακριθῶμεν ἐκεῖ. ΠεριVariæ lectiones. το εἴη ο. το μηδὲ νοῶν ο. 10 κατακρίνειν 1.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. XII. σπούδαστοι γὰρ ὄντες Θεῷ οἱ πιστοὶ, ὧδε ἀπολαμβά- fidelibus, illic condemnemur. Nam quoniam fideles νουσι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Deo sint curæ, peccatorum suorum mercedem hic accipiunt. • Ωστε, ἀδελφοί μου, συνερχόμενοι εἰς τὸ φαγεῖν, ἀλλήλους ἐκδέχεσθε.» Αὖθις εἰς τὸν περὶ τῶν πε νήτων ἦλθε λόγων, μεθ' 8 ἐμνήσθη κολάσεων και θανάτων. Καὶ οὐκ εἶπεν, Αλλήλοις μετάδοτε, ἀλλ', • Εκδέχεσθε, ο δεικνύων ὅτι κοινά εἰσι τὰ ἐκεῖσε εἰσφερόμενα, καὶ δεῖ ἀναμένειν τὴν κοινὴν συνέλευσιν. • Εἰ δέ τις πεινᾷ, ἐν οἴκῳ ἐσθιέτω. ο Έντρεπτικὸς ὁ λόγος· ὡς γὰρ παιδίοις δυσχεραίνουσι διά τὸ πεινήν, αὐτοῖς διαλέγεται, και γαστριμαργίαν αὐτῶν καταγινώσκει. Διὸ καὶ ἐξάγων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, εἰς τὴν οἰκίαν παραπέμπει· ὅπερ οὐ μικρὰ αἰσχύνη. • Ἵνα μὴ εἰς κρίμα συνέρχησθε.» Τουτέστιν, Εἰς βλάβην ὑμῶν, καὶ εἰς κατάκρισιν. Διὰ τοῦτο γὰρ ὠρίσθησαν αἱ συνελεύσεις, ἵνα ὠφελῆσθε ἐν ἀγάπῃ συνερχόμενοι· εἰ δὲ μή, βέλτιον οἴκοι εἶναι. Τοῦτο δὲ λέγει, οὐχ ἵνα οἴκοι ὦσιν, ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον αὐτ τοὺς "' ἐφελ κύσηται πρὸς τὸ συνέρχεσθαι ὡς δεῖ. • Τὰ δὲ λοιπά, ὡς ἂν ἔλθω, διατάξομαι.» "Η περὶ ἑτέρων τινῶν ἁμαρτανομένων παρ' αὐτοῖς καὶ δεομένων διαταγής λέγει, ἢ περὶ αὐτοῦ τούτου φησὶν, ὅτι Εἰκός ἐστι τινὰς ἀπολογίαις χρήσασθαι 18 πρὸς ἃ εἶπον· ἀλλὰ τέως μὲν, ἃ εἶπον φυλαττέσθω σαν. Εἰ δέ τις ἕτερόν τι ἔχει λέγειν, τῇ ἐμῇ παρουσίᾳ τοῦτο τηρείσθω. Ἐκφοβεῖ δὲ αὐτοὺς ὡς παρεπόμενος, ἵνα κατασταλῶσι καὶ διορθώσωνται, εἴ τι μὴ καλῶς ἔχοιεν. • Περὶ δὲ τῶν πνευματικῶν, ἀδελφοί, οὐ θέλω ὑμᾶς ἀγνοεῖν.» Τουτέστι, τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος. Ἡ δὲ ὑπόθεσις αὕτη· Οἱ πιστεύσαντες ἐν ἀρχῇ καὶ βαπτισθέντες, πάντες " τὸ Πνεῦμα ἐλάμβανον· ἐπεὶ δὲ ἀόρατον ἦν τοῦτο, ἔλεγχος αἰσθητὸς ἐδίδοτο τῆς αὐτοῦ ἐνεργείας, καὶ ἢ γλώσσαις ἐλάλουν, ἢ προεφήτευον, ἢ ἐθαυματούργουν. Παρὰ Κορινθίοις οὖν διὰ τὰ χαρίσματα στάσεις ἦσαν, τῶν τε μείζονα λαμβανόντων ἐπαιρομένων, καὶ τῶν ἐλάττονα, διαφθονούντων ἐκείνοις. Ἔπειτα ἦσαν καὶ μάντεις τινὲς καὶ ψευδοπροφῆται, καὶ δυσχερῶς διεκρίνοντο ἀπὸ τῶν ἐνθέων προφητῶν. Πάντα οὖν ταῦτα διορθοῦται, καὶ πρῶτον τὸ τῶν μάντεων. • Οἴδατε ὅτι ὅτε ἔθνη ἦτε, πρὸς τὰ εἴδωλα τὰ ἄρωνα, ὡς ἂν ἤγεσθε, ἀπαγόμενοι.» Σημεῖον δια δωσι τοῦ μάντεως καὶ τοῦ προφήτου· καί φησιν, ὅτι ἐν τοῖς εἰδώλοις εἴ τις εμαντεύετο, κατασχεθεὶς ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου, ὡς ἂν ἀπαγόμενος, οὕτως είλκετο ὑπὸ τοῦ πνεύματος δεδεμένος, οὐδὲν εἰδὼς ὧν ο ἔλεγεν, ἀλλ' ἐξεστηκὼς καὶ μεμηνώς· ὁ δὲ * αὐτὸς 0. VERS. 35.. ltaque, fratres, cum convenitis adl manducandum, alter alterum exspectate. Post panarum mortisque mentionem, rursus ad sermonem de pauperibus redit. Non autem dixit, Alter alteri impertimini, sed, Exspectate, ostendens communia esse quæ illuc afferantur, quodque communis conventus sit exspectandus. VERS. 34. Si quis autem esurit, domi manducet. › Sermo iste pudefaciendi vim habet: loquitur enim eis tanquam pueris inediam ægre ferentibus, ipsorumque gulositatem condemnat. Hinc et eos ab Ecclesia educens, in suam cujusque domum remittit, quæ non exigua est ignominia. • Ut non ad judicium conveniatis.. id est, al detrimentum vestrum, et ad condemnationem. Eam enim ob causam sunt constituti conventus, ut alter ab altero juvetur, dum in charitate congregamini Quod si hoc non fiat, satius est ut domi vos contineatis. Hoc autem non ideo dicit, ut domi sint, cæterum ut eos magis attrahat quo sicut oportet conveniant. ‹ Cætera autem cum venero disponam.» Vel de aliis nonnullis ipsorum peccatis, quæ opus habeant emendatione, vel de hoc ipso loquitur, quod verisimile est aliquos defensionem parare adversus ea quæ dixi, verum interim quæ dixi custodiant. Sin quisquam aliud quidquam habeat quod milii dicat, in neum id adventumn usque servetur. Terret autem eos tanquam adfuturus, ut interea temporis demittant cristas, et corrigant si quid non bene habeant. CAPUT XII. VERS. 1. • De spiritualibus autem nolo vos ignorare, fratres.» Hoc est, de donis Spiritus. Argumentum autem est hujusmodi: Omnes qui in priucipio crediderant et baptizati erant, Spiritum accipiebant. Quia vero is invisibilis erat, sensibile signum dabatur operationis ipsius, atque aut linguis loquebantur, aut prophetabant, aut miracula edebant. Apud Corinthios itaque charismatum nomine seditiones exortæ erant, adeo ut qui majora dona acceperant, efferrentur: qui vero minora, illis inviderent. Insuper, vates aliquot et pseudoprophetæ fuerunt, qui difficulter a divinis prophetis 194 discernebantur. Cuncta igitur hæc in meliorem statum revocat, ac primum quod ad vates attinet. VERS. 2. • Nostis quod quando gentes eratis, ad idola, quemadmodum ducebamini, abducti sitis. Signum dat vatis et prophetæ: Si, inquiens, apud idola aliquis vaticinaretur, a spiritu immundo detentus ceu raptus et abductus, sic rapiebatur a spiritu ligatus, nihil sciens eorum quæ diceret, sed plane extra se constitutus et insanus: propheta Varia lectiones. Ο. 80 το χρᾶσθαι ο. το πάντως οι 60 δο

autem non sic; verum is mente sobria cuncta lo- προφήτης οὐχ οὕτως, ἀλλὰ μετὰ διανοίας νηφούσης quitur. Hoc igitur est primum signum vatis dæmoniaci, et prophetae divini. VERS. 3. «Ideo notum vobis facio, quod nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesum: et nemo potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto. › Etiam hoc tibi signum sit vatis, nempe exsecrari, blasphemare, conviciisque incessere Jesum: prophetae vero, haud citra præconium nomi nare Domini nomen. Quid igitur catechumeni faciunt? Quomodo isti nondum habentes Spiritum sanctum, nominant Jesum? Verum de his nunc non est sermo, cæterum de fidelibus et infidelibus. Quid vero dæmones? Nonne nomen Domini nominabant? Imo; sed flagris cæsi et coacti; suapte vero sponte et nisi vapulantes, nunquam. VERS. 4. «Divisiones autem donorum sunt, idem vero Spiritus. Cum discrimen inter verum et falsum prophetam iudicasset, etiam de donis Spiritus disserit, ut eos etiam corrigat, qui in istis dissident. Ac primum eum curat, qui minus donum accepit, ac propterea maret. Cur enim doles, inquit, quod non tantum accepisti atque alius? Non enim debitum est, sed charisma et donum. Itaque gratias age, quod nihil tibi Deus cum debeat, aliquid sane dederit: imo vero idem est, qui et tibi et illi largitus est Deus. Non enim tibi angelus dedit, illi vero Deus: verum idem utrique Spiritus. πάντα φθέγγεται· ὥστε τοῦτο πρώτον σημείον μάντεως δαιμονιώδους και προφήτου θείου. • Διὸ γνωρίζω ὑμῖν, ὅτι οὐδεὶς Πνεύματι θεού λαλῶν, λέγει ἀνάθεμα Ἰησοῦν· καὶ οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ τοῦτο, φησί, σημεῖον ἔστω σοι μάντεω:, τὸ ἀναθεματίζειν, ἤτοι βλασφημεῖν καὶ κακολογεῖν τὸν Ἰησοῦν· καὶ αὖ, προφήτου, τὸ ὀνομάζειν εὐφήμως οι τὸ τοῦ Κυρίου ὄνομα. Τί οὖν οἱ κατηχούμενοι; πως μὴ ἔχοντες οὔπω Πνεῦμα ἅγιον, ὀνομάζουσι τὸν Ἰησοῦν; Αλλ' οὐ περὶ τούτων νῦν ὁ λόγος, περὶ δὲ πιστῶν καὶ ἀπίστων. Τί δὲ οἱ δαίμονες; οὐκ ὠνό μαζον τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου; Αλλὰ μαστιζόμενοι καὶ ἀναγκαζόμενοι· ἑκόντες δὲ καὶ μὴ μαστιγού Β' μενοι μηδαμοῦ σ VERS. 5. c Ac divisiones ministrationum sunt, sed idem Dominus.» Meminit et Filli, tanquam datoris bonorum. Dolentem porro majori consolatione reficiens, • Ministrationum, ο dixit. Qui enim charismatis vocabulum audiverat, et minus acceperat, fortasse angi queat animo, ceu circa donum imminutus: qui vero ministerii vocem audiverit, non ita: laboris enim et sudoris hoc est iudicium. Quid enim doles, si alium plus quam te laborare jussit, parcens videlicet tibi? $1 • Διαιρέσεις δὲ χαρισμάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα.» Μετὰ τὸ δεῖξαι θὰ τὴν διαφορὰν τοῦ προ φήτου καὶ τοῦ ψευδοπροφήτου, καὶ περὶ τῶν χαρι σμάτων φησὶν, ἵνα καὶ τοὺς ἐν τούτοις διστασιάζοντας διορθώσηται. Καὶ πρῶτον θεραπεύει τὸν τὴ ἔλαττον χάρισμα λαβόντα, καὶ διὰ τοῦτο ἀλγοῦντα. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἀλγεῖς, ὅτι οὐκ ἔλαβες ὅσον ἕτερος; Μὴ γὰρ ὀφειλή ἐστιν, ἀλλὰ χάρισμα καὶ δωρεά. Ωστε εὐχαρίστει, ὅτι οὐδέν σοι ὀφείλων ὁ Θεὸς, ὅλως 80 δέδωκέ τι· ἀλλὰ καὶ ὁ αὐτός ἐστι δοτήρ καὶ σοὶ κακείνῳ ὁ Θεός. Οὐ γὰρ σοὶ μὲν ἄγγελος δέδω κεν, ἐκείνῳ δὲ ὁ Θεός· ἀλλὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα ἀμφο τέροις. • Καὶ διαιρέσεις διακονιῶν εἰσιν, ὁ δὲ αὐτὸς Κύριο;.» Μέμνηται καὶ τοῦ Υἱοῦ, ὡς δοτῆρος τῶν ἀγαθῶν. Παραμυθούμενος δὲ πλέον τὸν ἀλγοῦντα, • Διακονιῶν, ο εἶπεν. Ὁ μὲν γὰρ χάρισμα ἀκούσας, καὶ ἔλαττον λαβών, ἴσως ἂν ἀλγήσειεν ὡς ἐλαττω θεὶς περὶ τὴν δωρεάν· ὁ δὲ διακονίαν, οὐχ ὁμοίως" πόνου γὰρ καὶ ἱδρῶτος ἐνδεικτικὸν τοῦτο. Τί γὰρ ἀλγεῖς, εἰ ἕτερον πλείονα ποιῆσαι 67 ἐκέλευσε, σοῦ φεισάμενος; VERS. 6. 4 Divisiones etiam operationum sunt, • Καὶ διαιρέσεις ενεργημάτων εἰσὶν, ὁ δὲ αὐτὸς idem vero Deus qui operatur omnia in omnibus. › Θεὸς ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν.» Ἐνταῦθα καὶ Patris hic mentionem facit, qui operatur omnia in τοῦ Πατρὸς ἐμνήσθη, ὃς ἐνεργεῖ τὰ ἐνεργήματα ἐν omnibus fidelibus. En hic Trinitatem perfectam. πᾶσι τοῖς πιστοῖς. Καὶ ἰδού σοι ἡ Τριὰς ἀπηρ Domum autem, et operatio, et ministerium, 195 σμένη. Χάρισμα δὲ, καὶ ἐνέργημα, καὶ διακονία cadem sunt, etsi nominibus differunt. qualia p ταὐτά εἰσιν, εἰ καὶ τοῖς ὀνόμασι διαφέρουσιν· ἴσα enim sunt quæ a Spiritu et Filio et Patre dantur. Vide autem quomodo Spiritus meminit primum, postremo vero Patris, eorumn causa qui in ordine nimium sunt curiosi. Vers. 7. ‹ Cuivis autem datur manifestatio Spiritus ad utilitatem.»Ne quis dicat, Quid si idem sit Dominus, et idem Spiritus, et idem Deus, cum ego interim minus acceperim? Hoc tibi, inquit, utile erat et conferebat. Spiritus autem manifestationem signa dixit. Per hæc enim demonstrabatur Spiritum libenter in baptizatis commorari. Quid οι προθύμως οι 8 [σ. ὅμως. 88 ἀλλὰ περὶ 0. 87 ποιῆσαι ο. γὰρ τὰ παρὰ τοῦ Πνεύματος καὶ Υἱοῦ καὶ Πατρός διδόμενα. Ορα δὲ, πῶς τοῦ Πνεύματος ἐμνήσθη πρῶτον, τελευταῖον δὲ τοῦ Πατρὸς, διὰ τοὺς τὴν · τάξιν περιεργαζομένους. • Εκάστῳ δὲ δίδοται ή φανέρωσις τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ συμφέρον. ο Ινα μὴ λέγῃ τις· Τί γάρ, εἰ ὁ αὐτὸς Κύριος, καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, καὶ ὁ αὐτὸς Θεός, ἐγὼ δὲ ἔλαττον ἔλαβον; φησίν, ὅτι Τοῦτό σοι συνέφερε. Φανέρωσιν δὲ τοῦ Πνεύματος, τὰ σημεῖα λέγει. Διὰ τούτων γὰρ ἐδείκνυτο τὸ Πνεῦμα τοῖς βαπτισθεῖσιν ἐμφιλοχωρούν. Ωστε, εἱ ἀλγεῖς; Variæ lectiones. τι μηδαμῶς, καὶ οὐδαμοῦ ο. οι ἀποδεῖξαι Ο. 88 το θαυμάτων θα

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. XII. Κἄν τε γὰρ μεῖζον ἔχῃς χάρισμα, κἄν τε ἔλαττον, igitur doles? Sive enim δείκνυσιν 88, ὅτι ἔχεις τὸ Πνεῦμα· καὶ τί σοι μέλει; «" μὲν διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται λόγος σου φίας.» Οἷον εἶχεν Ἰωάννης, ὁ τῆς βροντῆς υἱός· οἷον αὐτὸς ὁ Παῦλος. Σημείωσαι δὲ τὸ, «Διά, ο ἐπὶ τοῦ Πνεύματος. • Αλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα. Οἷον, εἶχον οἱ πολλοὶ τῶν πιστῶν, γνῶσιν μὲν ἔχοντες αὐτοὶ, ἄλλους δὲ διδάξαι μὴ ἰσχύοντες. Ἡ γὰρ σοφία διδάσκει, σάφεια τις οὖσα, ὡς καὶ διασα φούσα τὰ κρυπτά. Πανταχοῦ δὲ τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος μέμνηται, παραμυθούμενος, ὡς πολλάκις εἴρηται, τὸν τὸ ἔλαττον λαβόντα. • Ετέρῳ δὲ πίστις, ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι.» Οὐχ ἡ τῶν δογμάτων, ἀλλ' ἡ τῶν σημείων, ἡ καὶ τὰ ὄρη μεθιστῶσα. • Αλλῳ δὲ χαρίσματα ἰαμάτων, ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύ ματι.» Τὸ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν. • Αλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων.» Οὗτος καὶ τιμωρεῖσθαι ἡδύνατο τοὺς ἀπειθεῖς, ὡς ὁ Παῦλος επήρωσε τὸν Ἑλύμαν, καὶ ὁ Πέτρος Ανανίαν ἀνεῖ λεν· ὅπερ ὁ τὰ χαρίσματα τῶν ἰαμάτων λαβών, οὐκ εἶχεν. • Αλλῳ δὲ προφητεία, ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων.» Τουτέστι, τὸ εἰδέναι, τίς ὁ πνευματικός, καὶ τίς ὁ μὴ πνευματικός· τίς ὁ προφήτης, καὶ τίς ὁ ἀπατεών. • Αλλῳ δὲ γένη γλωσσῶν· ἄλλῳ δὲ ἑρμηνεία γλωσσῶν.» Πολὺ τὸ τῶν γλωσσῶν χάρισμα παρά Κορινθίοις ἦν, ἐφ᾽ ᾧ καὶ μᾶλλον ἐθρασύνοντο, ὡς δοθέντι πρώτῳ τοῖς ἀποστόλοις, καὶ διὰ τοῦτο δοκοῦντι μείζονι τῶν ἄλλων. Τὸ δ᾽ οὐχ οὕτως ἔχει. Τὸ γὰρ τῆς διδασκαλίας χάρισμα μείζον, καὶ ἡ ἑρμη νεία τῶν γλωσσῶν μείζων τοῦ ἁπλῶς γλώσσαις λαλεῖν. Οἰκειότατα δὲ ἐπὶ τῶν γλωσσῶν, «Γένη, ο εἶπε, διαφορὰς αὐτῶν γένη καλέσας. • Πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, Καιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται.» Πάλιν τὴν αὐτὴν παραμυθίαν τίθησιν, ὅτι τὸ αὐτὸ Πνεῦμα ἐνερ γεῖ πάντα. Επιστομίζει αν δὲ μᾶλλον τὴν ἀπαρεσκόμενον ἐπὶ τῇ διανομῇ. «Καθώς ο γάρ ο βού λεται, ο φησίν, οὕτω καὶ ποιεῖ· καὶ σὺ τίς εἶ ὁ μὴ ἀρεσκόμενος; Σημείωσαι δὲ τὸ ῥητὸν, διὰ τοὺς Πνευματομάχους· οὐ γὰρ, Καθὼς κελεύεται, ἀλλὰ, • Καθώς βούλεται.» Ωστε Δεσπότης καὶ Θεός. Καὶ οὐκ, Ἐνεργεῖται, ἀλλ', ο Ενεργεῖ, ο ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ· Ὁ ἐνεργῶν» γάρ, φησί, «τὰ πάντα ἐν τάσι. ο • Καθάπερ γὰρ τὸ σῶμα ἔν ἐστι, καὶ μέλη ἔχει πολλά, πάντα δὲ μέλη του σώματος, πολλὰ ὄντα, ἐν σῶμά ἐστιν· οὕτω καὶ ὁ Χριστός.» Καὶ ἀπὸ τοῦ κατὰ τὸ σῶμα ὑποδείγματος παραμυθεῖται τὸν λυ- • Matth. XVII, 80 δείκνυται 0. majus, sive minus labes donum, ostendit Spiritum in te esse. Et quid ultra cures? VERS. 8. Alii quidem per Spiritum datur sermo sapientia. Quatem habebat Joannes tonitru filius, qualem et ipse Paulus. Observa antem præpositionem, «Per, Spiritui hic applicari. ‹ Alii autem sermo scientiæ, secundum eumdem Spiritum.. Qualem habebant plerique Gdelium, qui ipsi quidem scientiam habentes, alios docere non poterant. Sapientia namque docet, perspicuitas quædamn exsistens, quæ abscondita manifestat. Ubique antem ejusdem Spiritus meminit, consolans (ut saepius dictum) eum, qui minus acceperat. VERS. 9. «Alii autem tides, in eodem Spiritu.» Non fides dognatum, sed miraculorum, quæ vel montes transfert º. • Alii auten dona sanationum, in eodem Spiritu. Ut curet omnem ægritudinem et languorem. VERS. 10. «Alii autem operationes virtutum. Iste inobedientes etiam punire potuit, ut Paulus excæcavit Elymam, et Petrus Ananiam sustulit: id quod dona sanationum accipiens non habebat. • Alii autem proplietia, alii vero discretiones spirituum.» Hoc est, ut sciat, quisnam spiritualis, et quis non spiritualis; quis propheta, et quis iupostor. • Alii autern genera linguarum, alii vero interpretatio linguarum.» Abundabat apud Corinthios linguarum donum; hinc etiam confidebant, quasi primum id apostolis esset datum, ac propterea aliis donis excellentius sit visum. Atqui id sic non habet; siquidem doctrinæ donum majus est, et interpretatio linguarum major est, quam simpliciter linguis loqui. Valde proprie autem de linguis loquens, 4 genera, o dixit, ipsarum differentias genera appellans. VERS. 11. Omnia autem hæc operatur unus et idem Spiritus, divideus seorsim unicuique ut vult. › Rursus eamdem consolationem ponit, nempe quo:1 idem Spiritus operatur omnia. Magis autem obstruit ora 196 eorum, qui talem haud æquo animo dispensationem ferunt. Nam & Uii vult,» inquit, ita ct facit. Tu vero quis es qui istud ægre feras? Observa autem istud in Spiritus sancti adversarios dictum esse: non enim Quemadmodum jubetur, sed, ο υι vult. Itaque Dominus et Deus est. Nec, Efficitur, sed, • Operatur,» æque ac Pater: inquit enim, • Qui operatur omnia in omnibus. › VERS. 12. • Sicut enim corpus unum est, et membra habet multa: omnia autem membra corporis multa cum sint, unum sunt corpus: sic et Cliristus.» Exemplo a corpore sumpto, consolatur ilVariæ lectiones. *ο μᾶλλον δὲ καὶ ἐπιστομίζει ο. PATROL. GR. CXXIV.

ium qui ob minus domum contristatur, ostendeus πούμενον ἐπὶ τῷ ἐλάττονι χαρίσματι, δεικνύων αὐτῷ, qnod níhíl sit imminutus. Ut enim corpus unum est et multa, eo quod membra continet: sic et membra et multa sunt et unum, eo quod in unum corpus coagmentantur. Ubi igitur differentia? ubi majus, ubi minus? omnia enim unum sunt: «Sic, inquit, ‹ Christus, id est, Christi Ecclesia. Quandoquidem enim Christus caput est Ecclesiæ, sic Ecclesiam nominavit a capite. Perinde enim ut corpus et capul unus sunt homo, consimilem ad rationem, Ecclesiam et Christum, veluti corpus et caput, uuum esse sciens, pro Ecclesia Christum posuit. Dicit igitur, quod in Ecclesia quoque unum quoddam omnes sumus, etiamsi ex diversis ordinibus sit concinnatum. VERS. 13. Etenim in uno Spiritu omnes nos in unum corpus baptizati suinus, sive Judæi, sive gentiles, sive servi, sive liberi. > Indicat jam nunc, quomodo Ecclesia assimiletur unius corporis exemplo, inquiens: Sub uno eodemque Spiritu nos omnes, et ego etiam ipse Paulus, baptizati sumus in unum corpus, hoc est ut simus unum corpus. Non enim in alio quidem tu, in alio vero ego baptizati sumus Spiritu, verum in eodem. Proinde neque ego quiddam te excellentius habeo. Nam ‹ In unum corpus baptizati sumus, pro, Ut simus unum corpus, et Judæi et Græci, et servi et liberi. Si ergo adeo disjunctos, tantoque intervallo distantes, Spiritus conjunxit atque univit: multo magis postquam unum facti sumus, non debemus constristari, α ceu discrimen quoddam sit inter nos. ● Et omnes uno Spiritu potati sumus. › Videtur hic loqui de mensa Dominica, et de pane et vino. Cum enim dicit, Spiritu qui potavit nos, utraque indicavit, nempe sanguinem et carnem. Verumtamen verius est, quod hic loquatur de accessu Spiritus, qui nobis post baptisma contingit, et priusquam sacramenta acccdamus. • Putati autem sumus, › dixit per metaphoram sumptam ab arboribus, quæ eodem fonte irrigantur. Unus igitur Spiritus potavit nos, et 197 irrigavit, et unum corpus esse fecit. VERS. 14. Etenim corpus non est unum memDrum, sed multa.» Ne mireris, inquit, quod tot cum simus, unum corpus simus. Etenim et in humano corpore a multis membris unum corpus est invenire. VERS. 15, 16. • Si dixerit pes, quia Nou sum manus, non sum de corpore: num propterea non est de corpore? Et si dixerit auris, quoniam non sum oculus, non sum de corpore: num propterea non est de corpore? Introducit membra loquentia el murmurantia, quod sint aliis inferiora: ut dum ostendit membrorum obmurmurationem absurde factam, pudefaciat eos qui in Ecclesia obmurmurant, propterea quod nonnulli ipsis sint majores. Pouit εἰς τό ο. οι τουτέστι τοῦ ἄρτου 0. ὅτι οὐκ ἠλάττωται. Ωσπερ γὰρ τὸ σῶμα καὶ ἕν ἐστι καὶ πολλὰ, διὰ τὸ μέλη ἔχειν· οὕτω καὶ τὰ μέλη καὶ πολλά εἰσι καὶ ἕν, διὰ τὸ εἰς ἓν σῶμα συντελείν. Ποῦ τοίνυν ἡ διαφορά; ποῦ τὸ μεῖζον; ποῦ τὸ ἔλα:- των; πάντα γὰρ ἓν ἐστιν.. Οὕτως ο οὖν, φησί, • καὶ ὁ Χριστός·· τουτέστιν, ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐχε κλησία. Ἐπεὶ γὰρ κεφαλή ἐστιν ὁ Χριστὸς τῆς Ἐκε κλησίας, οὕτω τὴν Ἐκκλησίαν ὠνόμασεν ἀπὸ τῆς κεφαλής. Καθάπερ γὰρ τὸ σῶμα καὶ ἡ κεφαλὴ εἰς ἐστιν ἄνθρωπος· οὕτω καὶ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὸν Χριστόν, ὡς σῶμα καὶ κεφαλὴν, ἓν εἰδὼς, ἀντὶ τῆς Εκκλησίας τὸν Χριστὸν τέθεικε. Φησὶ τοίνυν, ὅτι καὶ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἕν τι πάντες ἐσμὲν, εἰ καὶ ἐκ διαφόρων ταγμάτων σύγκειται. • Καὶ γὰρ ἐν ἑνὶ Πνεύματι πάντες ἡμεῖς εἰς ἐν σῶμα ἐβαπτίσθημεν, εἴτε Ἰουδαῖοι, είτε Έλληνες, εἴτε δοῦλοι, εἴτε ἐλεύθεροι. • Νῦν δείκνυσι πῶς ἡ Εκκλησία ἔοικε τῷ τοῦ ἑνὸς σώματος ὑποδείγματι, καί φησιν, ὅτι ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς Πνεύματος ἡμεῖς πάντες, καὶ ἐγὼ ὁ Παῦλος, [φασίν,] ἐβαπτί· σθημεν εἰς ἓν σῶμα, τουτέστιν, ὥστε 30 εἶναι ἐν σώμα. Οὐ γὰρ ἐν ἄλλῳ μὲν σύ, ἐν ἄλλῳ δὲ ἐγὼ ἐβαπτίσθημεν Πνεύματι, ἀλλ' ἐν τῷ αὐτῷ. Ὥστε οὐδὲ ἐγὼ ἔχω πλέον τι σοῦ. «Εἰς ο γάρ ι ἓν σῶμα ἐβαπτί σθημεν.» Αντί του, Ἵνα ὦμεν ἐν σῶμα καὶ Ἰου δαῖοι καὶ Ἕλληνες, καὶ δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι. Ε: δὲ τοὺς τοσοῦτον διεστηκότας ἤνωσε τὸ Πνεῦμα, πολλῷ μᾶλλον μετὰ τὸ γενέσθαι ἓν, οὐκ ὀφείλομεν λυπεῖσθαι, ώς διαφορᾶς τινος οὔσης ἐν ἡμῖν. • Καὶ πάντες εἰς ἐν Πνεῦμα ἐποτίσθημεν.» Δου κεῖ μὲν λέγειν περὶ τῆς πνευματικής τραπέζης, του τε ἄρτου οι καὶ τοῦ οἴνου. Πνεῦμα γὰρ εἰπὼν τὸ που τίσαν ἡμᾶς, ἀμφότερα ἐδήλωσε, τό τε αἷμα καὶ τὴν σάρκα. Πλὴν τὸ ἀληθέστερον, τὴν ἐπιφοίτησιν τοῦ Πνεύματος φησιν ἐνταῦθα, τὴν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματ τος εἰς ἡμᾶς γενομένην, καὶ πρὸ τῶν μυστηρίων. • Ἐποτίσθημεν δὲ › εἶπεν, ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν δέν δρων [καὶ] τῶν ἐκ τῆς αὐτῆς ἀρδευ[ο]μένων πηγῆς. Εν οὖν Πνεῦμα ἐπότισεν ἡμᾶς καὶ ἤρδευσε, καὶ ἐν σῶμα εἶναι ἐποίησε. • Καὶ γὰρ τὸ σῶμα οὐκ ἔστιν ἐν μέλος, ἀλλὰ πολλά.» Μὴ θαυμάσης, φησὶν, εἰ τοσοῦτοι ὄντες ἐν σῶμά ἐσμεν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ σοῦ ἀνθρωπίνου σώματο; ἀπὸ πολλῶν μελῶν ἐν σῶμα ἔστιν εὑρεῖν. • Ἐὰν εἴπῃ ὁ ποῖς, ὅτι οὐκ εἰμὶ χεὶρ, οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ σώματος· οὐ παρὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ σώματος; Καὶ ἐὰν εἴπῃ τὸ οὖς, ὅτι Οὐκ εἰμὶ ὀφθαλ μὸς, οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ σώματος· οὐ παρὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ σώματος; › Εἰσάγει τὰ μέλη φθεγγό μενα καὶ γογγύζοντα διὰ τὸ ἠλαττῶσθαι τῶν ἄλλων μελῶν, ἵνα διὰ τοῦ δεῖξαι τὸν γογγυσμὸν τῶν μελῶν παραλόγως γινόμενον, ἐντρέψῃ τοὺς ἐν τῇ Ἐκκλη σίᾳ γογγύζοντας, διὰ τὸ εἶναί τινας μείζους αὐτῶν. Varia lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. XII. Τίθησι δὲ δύο ἄκρα, πόδα καὶ ἀκοήν· καὶ οὐ ποιεῖ τὸν πόδα τῷ ὀφθαλμῷ διαλεγόμενον, ἀλλὰ τῇ ὀλίγον ὑπερεχούσῃ αὐτοῦ χειρί. Τὴν μέντοι ἀκοὴν τῷ ὀφθαλμῷ εἰσάγει διαλεγομένην· ἀεὶ γὰρ οὐ τοῖς σφόδρα ὑπερέχουσιν, ἀλλὰ τοῖς ὀλίγον ἀναβεβηκόσι φθονεῖν εἰώθαμεν. Φησὶν οὖν, ὅτι Ἐἐν εἴπῃ ὁ ποῦς, ὅτι διότι οὐκ ἔχω τὴν μέσην χώραν ὡς ἡ χεὶρ, ἀλλ' ὑποκάτω πάντων εἰμὶ, οὐκ εἰμὶ μέρος τοῦ σώματος· οὐ παρὰ τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, διότι οὐκ ἔστι χείρ, διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ σώματος; Οὐ γὰρ ὁ τόπος ποιεῖ τὸ εἶναι μέρος τοῦ σώματος, ἢ μὴ εἶναι, ἀλλὰ τὸ ἡνῶσθαι, ἢ μὴ ἡνῶσθαι. Ωσαύτως καὶ ἐὰν ἡ ἀκοὴ εἴπῃ, ὅτι Διότι οὐκ εἰμὶ ὀφθαλμός, ἀποβάλλωμα: καὶ τὸ ὅλως εἶναι μέρος τοῦ σώματος· οὐ διὰ τοῦτο καὶ αὐτὴ οὐκ ἔσται ἐκ τοῦ σώματο;; Ἀλλὰ τὸν ἐξ ἀρχῆς αὐτῇ ταχθέντα τόπον ἔχουσα, καὶ τὴν οἰκείαν ένεργοῦσα ἐνέργειαν, καὶ αὕτη ἔσται μέρος καὶ μέλος τοῦ σώματος. Ὥστε καὶ σὺ ὁ δοκῶν τὸ ἔλαττον λαδεῖν χάρισμα, μὴ γόγγυζε. Μέρος γὰρ εἶ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ, εἰ καὶ τὸν κάτω τόπον ἔλαχες. Τότε δὲ οὐκ εἶ μέλος, ὅταν ἀποσχίσῃς τεαυ· τὸν, καὶ τῆς ἑνώσεως ἀποῤῥαγῇς. Φύλαττε τοίνυν τὴν ἔνωσιν, ἐὰν θέλῃς είναι μέλος. • Εἰ ὅλον τὸ σῶμα ὀφθαλμός, ποῦ ἡ ἀκοή; Εἰ ὅλον ἀκοὴ, ποῦ ἡ ἔσφρησι;;, Ἐπειδὴ ὀφθαλμοῦ καὶ ποδός ἐμνήσθη, καὶ ἀκοῆς καὶ χειρὸς, καὶ ἤγαγεν αὐτοὺς εἰς ἔννοιαν τῆς ὑπεροχῆς καὶ τῆς ἐλαττώσεως, καὶ διὰ τοῦτο πάλιν εἰκὸς ἦν αὐτοὺς λυπεῖσθαι, οὐχὶ παραμυθεῖσθαι· νῦν δείκνυσιν, ὅτι οὕτω συμφέρον ἐστί, διάφορα εἶναι χαρίσματα. Εἰ γὰρ ἓν μέλος ἦν τὸ σῶμα ὅλον, που τα λοιπά; Οὐκ αἰσχύνῃ οὖν τοσαῦτα μέλη ἐκβάλλων, καὶ σεαυτὸν μόνον ἀξιῶν εἶναι; " autem duo extrema, pedem et aurem. Nec pedle cum oculo disserentem inducit, sed cum manu, ipso aliquantulum superiore. Auditum autem introducit cum oculo disputantem; eis enim qui longe nobis supereminent nunquam invidere solemnus, sed iis qui paulo altius ascenderunt. Ait igitur: Quod si dixerit pes, quia non habeo medium locum æque ac manus, sed sum omnium infimus, non sum ergo pars corporis numquid propterea, hoc est quia non est manus, non est ideo ex corpore? Non enim locus est in causa, cur sit pars corporis, vel nou sit: verum quod corpori unitum sit vel non. flunc ad modum si auris dixerit, Quia non sum oculus, eam ob causam orbor omnino eo, ut sim pars corporis: num propterea et ipsa non erit ex corpore? Atqui cum locum sibi a principio destinatum relineat, proprianique operationem operetur, ipsa quoque erit et membrum et pars corporis. Proinde et ι", qui donum minus accepisse videris, noli murmurare. Membrum enim es Ecclesiæ, quæ est corpus Christi, etiamsi inferiorem locum nactus es. Tum vero non es membrum, cum teipsum abscideris, atque ab unitate avulsus fueris. Conserva igitur unitatem, si vis esse membrum. VERS. 17. • Si totum corpus oculus, ubi auditus? Si totum aulitus, ubi olfactus? • Quia oculi et pedis meminerat, et aulitus et manus, eosque in excellentiæ defectusque cogitationem induxerat, ac verisimile esset rursus ipsos mærorem inde potius quam consolationem accipere: nunc ostendit ita commodum esse, ut sint diversa dona. Nam si totum corpus foret unum membrum, ubinam reliqua manerent? Non igitur pudet te, qui tot membra ejicis, et te solum dignum esse judicas? VERS. 18. • Nunc autem posuit Deus membra, unumquodque eorum in corpore, sicut voluit.» Vehementer eos compescit, cum ait, quod Deus voluit, ac segregavit 198 unicuivis membro proprium locum (id enim significat, t Posuit:) et quod neque pes, quia infimum locum obtineat, ægre ferre debeat. Sic enim Deus voluit: atque hoc ipsi confert, in imo loco positum esse. Neque caput supremum locum habens, propterea debet efferri. Dei enim hoc, non ipsius opus est. Consi- • Νῦν δὲ ὁ Θεὸς ἔθετο τὰ μέλη, ἓν ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ σώματι, καθὼς ἠθέλησε.» Μεγάλως επιστομίζει αὐτοὺς διὰ τοῦ λέγειν, ὅτι ὁ Θεὸς ἠθέλησε, καὶ ἀφώρισεν ἑνὶ ἑκάστῳ μέλει τὸν οἰκεῖον τόπον (τοῦτο γὰρ σημαίνει τό, «Εθετο»), καὶ οὔτε ὁ ποῦς ἔχων τὸν κάτω τόπου ὀφείλει ἀλγεῖν· οὕτω γὰρ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς, καὶ τοῦτο αὐτῷ συμφέρει, τὸ κάτω τετάχθαι. Ούτε ἡ κεφαλὴ τὴν ἄνω χώραν ἔχουσα, ὀφείλει ἐπαί ρεσθαι· [τοῦτο] γὰρ Θεοῦ ἐστι, τοῦτο οὐκ αὐτῆς κατα όρθωμα. Οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας, ὁ Θεὸς ἔθετο τούτον εἶναι κάτω, καὶ συμφέρει αὐτῷ· κἀκεῖ. inilem ad modum in Ecclesia Deus constituit hunc νον εἶναι ἄνω καὶ δεῖ καὶ τοῦτον στέργειν, κἀκεῖνον μὴ αίρεσθαι κα • Εἰ δὲ ἦν τὰ πάντα ἓν μέλος, ποῦ τὸ σῶμα; Νυνὶ δὲ πολλὰ μὲν μέλη, ἓν δὲ σῶμα.» "Ορα σοφίαν· ἐξ αὐτοῦ τούτου ἐπιστομίζει αὐτοὺς, τοῦ δοκοῦντος ἐμποιεῖν τὴν μικροψυχίαν, φημὶ δὲ τοῦ διάφορα εἶναι τὰ χαρίσματα, καὶ μὴ εἶναι ἰσότιμα. Εἰ γὰρ μὴ ἦσαν διάφορα μέλη, οὐδ' ἂν ἓν σῶμα ἦν· μὴ ὄντος δὲ ἑνὸς σώματος, οὐδὲ ἱσοτιμία ἂν ἦν. Νῦν δὲ διὰ τοῦτο ἰσοτιμία ἐστὶν ἐν πᾶσι, διότι εἰς ἓν σῶμα συν " 89 επαίρεσθαι m. 98 ισοτιμίαν ο. esse inferiorem, id quod ipsi prodest: illum vero ειιperiorem. Atquè hunc oportet sua sorte esse con – tentum, illum vero non attolli. VERS. 19,20.. Quol si essent omnia unum menDrum, ubi corpus? Nunc autem membra multa, corpus vero unum est. Animadverte sapientiam. Hoc ipso ora ipsorum obstruit, quod videbatur illis parere pusillanimitatem; nempe, quod diversa sint charismata, quodque non sint pari honore digna. Nisi enim essent diversa membra, neque corpus unum esset: quod si corpus non esset unur), Variæ lectiones,

μέλη, ἀποτελεῖται ἓν σῶμα· ἐκ τοῦ ἂν εἶναι σῶμα, ἱσοτιμία ἐστὶ πᾶσι, κατ' αὐτὸ τοῦτο, καθό συντελού σιν εἰς ἑνὸς σώματος συμπλήρωσιν· καὶ γάρ φησι· • Πολλὰ μὲν μέλη, ἓν δὲ σῶμα. tum non esset honoris æqualitas. Jam vero eam ob τελοῦσι τὰ πάντα. Ὥστε ἐκ τοῦ διάφορα εἶναι τὰ rem in omnibus est idem pretium, quod omnia idem corpus perficiant. Itaque quia diversa membra sunt, ideo unum corpus perficitur. Quia vero unum corpus, ideo ejusdem dignitatis sunt omnia, ex hoc ipso, quod omnia coeant et compaginentur ad unius corporis complementum. Ait enim: Multa quidem mem. bra, corpus vero unum. › VERS. 21. ο Non potest autem oculus dicere manui, Opera tua non indigeo: aut iterum caput pedibus, Opera vestra non indigco. Pacatis jam eis qui minora charismata acceperant, ad eos nunc verba facit, qui majora habebant, seque erga inferiores insolenter gerebant. Ut enim, inquit, oculus non potest dicere reliquis membris, Vobis opus non habeo (uno namque deficiente, claudicat totum corpus), sic neque qui majora charismata acceperunt, attollere sese possunt adversus eos quibus sunt minora. Eorum enim et ipsi opera indigent, utpote qui soli non sufficiunt ad Ecclesiam Dei ædificandam. Pulchre autem dixit, ‹ Non potest. › Etiamsi namque multa velit, inquit, non sic tamen habet rei natura. VERS. 22,23. • Sed multo magis quæ videntur membra corporis infirmiora esse, necessaria sunt: et quæ putamus ignobiliora esse corporis, his honorem abundantiorem circumdamus: et quæ inhonesta sunt nostra, abundantiorem honestatem hábent. Indicat jam quod et commoda et necessaria sint quæ videntur esse minora. Videntur enim inferiora, sed non sunt. Quæ vero sunt bæc quæ imbecilliora quidem videntur, et minus honesta, et interin tamen necessaria sunt? Nonnulli dicunt, membra genitalia, quæ videntur quidem minus honesta et indecora: usque adeo autem necessaria sunt, ut sine his ue vita quidem constare queat? Insuper majorem 199 illis honorem attribuimus. Etsi enim quisquam toto corpore nudus sit, ista tamen nudari non patitur. Nonnulli vero per imbecilliora quidem, sed necessaria tamen, oculos intelligunt, qui cum parvi sint ac reliquis artubus infirmiores, imprimis tamen sunt necessarii. Per ignobiliorà vero et inhonesta, pedes. Oculos itaque magna cura dignamur, ceu imbecillos. Pedes rursus contegimus et obvelamus, ac sollicite illis prospicimus, quamvis inferiore loco positi, ac honoris vacui esse videantur. Poterit autem quispiam hic tres ordines intelligere in bis quæ dicta sunt; nempe, alia quidem sunt infirma et necessaria, ut oculi: alia vero honoris vacua, ut pedes: alia deformia sive inhonesta, ut genitalia. VERS. 24. Honesta autem nostra nullius egent.» Ne quis dicat, Quænam hæc est ratio, ut prospiciamus inhonestis atque ignobilibus, honesta vero despiciamus? Non despicimus, ait, sed illa nulla nostra cura opus habent; utpote quæ decus suum a natura habent. κι εχόντων ο. οι σωζομένοις Ο. • Οὐ δύναται δὲ ὀφθαλμὸς εἰπεῖν τῇ χειρί· Χρείαν σου οὐκ ἔχω· ἢ πάλιν ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσί· Χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω. • Καταστείλας τοὺς τὰ ἐλάττονα χαρίσματα έχοντας, νῦν πρὸς τοὺς τὰ μείζονα ἔχον τας, καὶ κατεπαιρομένους τῶν ὑποδεεστέρων, διαλέγεται. "Ωσπερ γάρ, φησίν, οὐ δύναται ὁ ὀφθαλμός λέγειν τοῖς λοιποῖς μέλεσι· Χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω ν (ἑνὸς γὰρ ἐνδέοντος, χωλεύει τὸ πᾶν σῶμα)· οὕτως οὐδὲ οἱ τὰ μείζονα εἰληφότες χαρίσματα δύνανται επαίρεσθαι κατὰ τῶν τὰ ἐλάττονα εἰληφότων Χρήζουσι γὰρ αὐτῶν, ὡς οὐκ ὄντες αὐτάρκεις αὐτοὶ μόνοι τὴν Ἐκκλησίαν οἰκοδομεῖν. Καλῶς δὲ εἶπε τὴν • Οὐ δύναται.» Κἂν γὰρ πολλὰ θέλῃ, φησὶν, ἀλλ' οὐχ οὕτως ἔχει φύσεως τὸ πρᾶγμα. • ᾿Αλλὰ πολλῷ μᾶλλον τὰ δοκοῦντα μέλη τοῦ σώ ματος ἀσθενέστερα ὑπάρχειν, ἀναγκαῖα ἐστι. Καὶ ἃ δοκοῦμεν ἀτιμώτερα εἶναι τοῦ σώματος, τούτοις τιμὴν περισσοτέραν περιτίθεμεν, καὶ τὰ ἀσχήμονα ἡμῶν περισσοτέραν τιμὴν ἔχει.» Νῦν δείκνυσιν, ὅτι καὶ χρειώδη καὶ ἀναγκαῖα εἰσι τὰ δοκοῦντα ἐλάττονα δοκούσι γὰρ ἐλάττονα, οὐκ εἰσὶ δέ. Τίνα δέ ἐστ: ταῦτα, τὰ ἀσθενέστερα μὲν δοκοῦντα καὶ ἀτιμώτερα, ἀναγκαῖα δὲ ὄντα; Τινὲς μὲν τὰ γεννητικά μόρια φασιν, ἃ δοκοῦσι μὲν ἄτιμα εἶναι καὶ ἀσχήμονα· τοσοῦτον δέ εἰσιν ἀναγκαῖα, ὥστε ἄνευ αὐτῶν οὐδὲ ὁ βίος ἐστίν. Ἀλλὰ καὶ τιμὴν περισσοτέραν τούτοις περιτίθεμεν· κἂν γὰρ γυμνός τις εἴη ὅλον τὸ σῶμα, ταῦτά γε οὐκ ἀνέχεται γυμνὰ ἐξν. Τινὲς δὲ ἀσθενέστερα μέν, ἀναγκαῖα δὲ, τοὺς ὀφθαλμούς φασιν • μικροὶ γὰρ ὄντες καὶ τῶν ἄλλων μελῶν ἀσθενέστε ροι, ἀναγκαιότατοί εἰσιν. Ατιμώτερα δὲ καὶ ἀσχή μονα, τοὺς πόδας. Τούς τε οὖν ὀφθαλμοὺς πολλής ἀξιοῦμεν κηδεμονίας, ὡς ἀσθενεῖς· καὶ τοὺς πόδας δὲ αὖ σκέπομεν καὶ προνοίας ἀξιοῦμεν, καίτοι κάτω κειμένους, καὶ ἀτίμους δοκοῦντας. Δύναται δέ τις νοῆσαι τρεῖς τάξεις ἐν τοῖς λεγομένοις· ὡς τὰ μὲν ἀσθενῆ εἶναι καὶ ἀναγκαῖα, καθάπερ τ' ὀφθαλμοὶ· τὰ δὲ ἄτιμα, καθάπερ οἱ πόδες· τὰ δὲ ἀσχήμονα, καθά περ τὰ γεννητικά. • Τὰ δὲ εὐσχήμονα ἡμῶν οὐ χρείαν ἔχει.» Ινα μή τις εἴπῃ· Καὶ ποῖος οὗτος λόγος, προνοεῖν τῶν ἀσχημόνων καὶ ἀτίμων, καταφρονεῖν δὲ τῶν εὐσχη μόνων; Οὐ καταφρονοῦμεν, φησὶν, ἀλλ᾽ ἐκεῖνα οὐ δενὸς ἐξ ἡμῶν δέονται, φύσει τὸ εύσχημον ἔχοντα. Variæ lectiones. 96 καταστολῆς, ὡς τὸ πρόσωπον, αἱ χεῖρες· ἵνα γάρ ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD • Αλλ' ὁ Θεός συνεκέρασε τὸ σῶμα.» Ωστε εἰ συνεκέρασε, καὶ ἓν ἐποίησε· τὸ γὰρ κιρνώμενον, ἐν γίνετα:· καὶ ποῦ λοιπὸν ἐν τῷ ἑνὶ τὸ μεῖζον καὶ τὸ Ελαττον; • Τῷ ὑστεροῦντι περισσοτέραν δούς τιμήν, ἵνα μὴ ἡ σχίσματα ἐν τῷ σώματι. Οὐκ εἶπε, Τῷ ἀσχήμονι, ἢ τῷ ἀτίμῳ, ἀλλά, «Τῷ ὑστεροῦντι.» Οὐδὲν γὰρ φύσει ἄσχημον ἢ ἄτιμον. Περισσοτέραν, φησί, δέδωκε τιμὴν τῷ ὑστεροῦντι. Μή τοίνυν ἀλγῇς πλέον τιμηθείς. Καὶ ἡ αἰτία, ἵνα μὴ ᾗ ἐν τῷ σώ ματι σχίσματα. Εἰ γὰρ τὰ μὲν καὶ ἀπὸ τῆς φύσεως, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμετέρας ἐθεραπεύετο προνοίας· τὰ δὲ οὐδὲ τῆς παρ' ἡμῶν ἠξιοῦτο κηδεμονίας, ἀπεσχίσθησαν ἂν ἀλλήλων, μὴ δυνάμενα φέρειν τὸν σύνδεσμον ἀποσχισθέντων δὲ τούτων, καὶ τὰ λοιπὰ ἂν ἐβλάβη, ἅτε τοῦ σώματος σχιζομένου. Μὴ τοίνυν μηδὲ ὑμεῖς, φησίν, οἱ τὰ μείζω ἔχοντες χαρίσματα, ἐπεμβαίνητε τοῖς ἐλάττοσιν, ἵνα μὴ ἐκείνων ἀποσχιζομένων, καὶ ὑμεῖς βλαβῆτε. • Ἀλλὰ τὸ αὐτὸ ὑπὲρ ἀλλήλων μεριμνῶσι σε τὰ μέλη.» Οὐ μόνον, φησίν, ἵνα μὴ ἀποσχίζηται τὰ μέλη, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ἡ ἀγάπη ᾗ πολλὴ καὶ ὁμόνοια. Καὶ ὁ μέγας, ὑπὲρ τοῦ μικροῦ φροντίζει και μερι μνά, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ τὸ αὐτό· τουτέστιν, ἵνα τῆς αὐτῆς τῷ μεγάλῳ προνοίας ἀπολαύῃ καὶ ὁ μικρός. Οὕτω γοῦν ἀκάνθης ἐμπεσούσης, καὶ τῇ πτέρνη ἐμπαγείσης, ὅλον τὸ σῶμα αἰσθάνεται καὶ μεριμνᾷ κεφαλὴ κύπτει, νῶτος συγκάμπτεται ", γαστήρ καὶ μηροί συστέλλονται, ὀφθαλμοὶ ὁρῶσι μετὰ πολλῆς τῆς φροντίδος, χεῖρες ἐξαιροῦσι τὸ παγέν. Καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως. 1 Καὶ εἴτε πάσχει ἓν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· εἶτε δοξάζεται ἓν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη.» Η γὰρ ἀκριβὴς ἔνωσις, κοινὰς ποιεῖται τάς συμφοράς, καὶ τὰς εὐδοκιμήσεις. Οὕτω γοῦν, ὡς εἴπομεν, τῆς πτέρνης πλαγείσης [/. πληγ.] πάντα συμπάσχει· πάλιν, στεφανοῦται ἡ κεφαλὴ, καὶ τοῖς λοιποῖς μέλεσι δόξα καὶ χαρά, ὀφθαλμοί εἰσι καλοί, καὶ τὸ πᾶν σῶμα δοκεῖ καλόν. COR. - CAP. XIT, ‹ Sed Deus simul temperavit corpus. > Si ergo temperavit, tum unum fecit: quod enim niscetur, unum fit. Et ubi deinceps in uno majus et minus? VERS. 25.. Εt cui deerat, abundantiorem tribuendo honorem, ne schismata sint in corpore. › Non dixit, Deformi et ignobili, sed, ο Deficienti: nihil enim natura inhonestum aut ignobile. Exuherantiorem, inquit, impertiit honorem ei qui deerat. Ne igitur doleas, cum majori honore afficiaris. Causa est, ne schismata sint in corpore. Si enim alia quidem et a natura et a nostra providentia curata essent, alia vero ne nostra quidem sollicitudine dignata essent, divisa fuissent inter se mutno, connexum ferre non valentia. His vero discissis, neque reliqua permansissent salva, ceu corpore jam secto ac scisso. Ne igitur vos majoribus charismatibus decorati insurgite in inferiores, ne resectis illis vos detrimentum patiamini. • Sed idem pro se mutuo sollicita sint membra. › Non solum, inquit, ut non abscindantur membra ac dissideant, verum ut dilectio sit multa et concordia. Et qui major est, minoris curam gerit, atque sollicitus est, non simpliciter, sed idem; hoc est ut eadem sane, qua magnus, providentia fruatur et minor. Ita spina incidente calcaneoque infixa, totum corpus sentit et sollicitum est; caput se inclinat, dorsum inflectitur, venter et femora contrahuntur, oculi multa cum sollicitudine intuentur, manus quod infixum erat eximunt. Et de cæteris similiter. VERS. 26. Et sive patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra: sive glorificatur unum membrum, congaudent omnia 200 meinbra. Exacta enim conjunctio communes facit calamitates et glorias. Proinde, ut jam diximus, calcaneu vulnerato, totum corpus condolet: rursum, si caput coronetur, reliquis inde membris et gloria el gaudium emergit; oculi sunt pulchri, ac totum corpus formosum apparet. VERS. 27.. Vos autem estis corpus Christi, et membra ex parte.»Ne dicant, Ecquid ad nos corporis et membrorum similitudo? Imo, inquit, vos estis corpus Christi et membra. Quare si humanum • Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους. ο "Ινα μή εἴπωσι· Τί πρὸς ἡμᾶς τὸ τοῦ σώματος καὶ τῶν μελῶν παράδειγμα; φησίν, ὅτι Καὶ ὑμεῖς ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη· ὥστε, εἰ τὸ ἀνθρώπινον σῶμα οὐ δεῖ στασιάζειν, πόσῳ μᾶλλον corpus non oporteat a se dissentire, quanto minus τὸ τοῦ Χριστοῦ; Ἐπειδὴ δὲ οὐκ αὐτοὶ μόνοι συνεπλήρουν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ' οἱ ἐν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ πιστοί· προσέθηκε τὸ, ο Καὶ μέλη.» γὰρ καὶ μὴ σῶμα ὁλόκληρον ἦσαν, ἀλλ᾽ οὖν μέλη· καὶ ταῦτα, ι ἐκ μέρους,» τουτέστι, πάντα τὰ μέλη, ἀλλ' ἐκ μέρους. Κατὰ μὲν γὰρ τὴν ἐν ὑμῖν Εκκλησίαν, σῶμα Χριστοῦ ἐστε, ὡς ὁλόκληρος Εκκλησία· πρὸς δὲ τὴν ἀπανταχοῦ τῆς οἰκουμένης καθολικήν Ἐκκλησίαν, ἧς τὸ σῶμα συνέστηκεν ἐκ τῶν ἁπαν ταχοῦ Ἐκκλησιῶν, ἔχον κεφαλὴν τὸν Χριστὸν, μέλη ἐστὲ, ἐκ τοῦ εἶναι μέρος πρὸς αὐτήν. * ἀεὶ μεριμνα ο. 18 συγκύπτεται Ο. corpus Christi? Quia vero non ipsi soli constiturebant corpus Christi, sed omnes in universo terrarum or be fideles, apposuit, «Εt membra.. Etiamsi enim non totum corpus essent, membra certe erant: idque • Ex parte, hoc est omnia quidem menbra, sed, ex parte. Nam quoad Ecclesiam quidem quæ apud vos est, corpus Christi estis, quatenus integra Ecclesia: quoad vero catholicam per universum terrarum orbem Ecclesiam, cujus corpus ex omnibus passim Ecclesiis constat, caput habens Christum, membra estis, eo quod respectu illius, pars sitis. Varia lectiones.

Vens. 28. ο Et alios quidem posuit Deus in Ecclesia, primum apostolos, deinde prophetas.. Deus posuit: quare igitur te Deo opponis? Principe autem loco apostolos collocat, ceu omnium bonorum duces: secundo prophetas, non Veteris quidem Testamenti (illi enim ad Joannem usque de Christi adventu vaticinati sunt), sed eos qui in Novo Testamento post Christi adventum prophetabant, quales fuerunt Philippi filiæ, qualis Agabus, quales afii innumeri. Larga enim et abundans erat hææc gratia Spiritus, in quavis Ecclesia. Primum autem et secundum posuit, ut linguarum dono relinqutur postremus locus, et sic eos, qui ob id efferebantur, reprimal. • Tertio doctores.» Propheta quidem omnia ex Spiritu loquitur, doctor autem a seipso: propterea tertium locum obtinet. • Deinde virtutes, post gratias curationum.» Virtutes et sanabant ægrotos, et puniebant adversarios: dona autem curationum sanabant tantum. Hinc illud huic anteponit. Utrique tamen horum, qui vere doctor est, antelatus est, qui nimirum vita et verbo docet. • Opitulationes, gubernationes. Hoc est fovere infirmos, et gubernare, adeoque dispensare ea quæ fratrum sunt. Hæc enim etiamsi nostræ quoque diligentiæ sint, Dei tamen dona esse aflirmat: persuadens nobis ut grati simus, ac ut in illum respiciamus, nec simus 201 superbi. • Genera linguarum.» Postremum hoc posuit, ut cohibeat eos qui hujus nomine superbiebant. VERS. 29, 30. «Numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetæ? numquid omnes doctores? numquid omnes virtutes? numquid omnes dona habent curationum? numquid omnes linguis loquuntur? numquid omnes interpretantur? Quia verisimile erat eos polius dolere, ceu majoribus et minoribus donis per enumerationem manifestatis, rursus consolatur inferiores. Quid dules, inquit, quod forsan non habeas prophetiam? Cogita rursus prophetæ deesse quod tibi adest: et quod alii est, alii non est. Itaque hoc commodius est vobis et utilius, sic baDere ses res Ecclesia, ut quilibet proximi indigeat. VERS. 31.mulamini autem dona ineliora. › Tacite innuit, quod sibi sint ipsi in causa cur mimora dona accipiant. Cum enim dicit, ο Æmulamini, diligentiam et conatum ipsorum postulat, et majorem erga spiritualia cupiditatem. Nec dixit, Majora, sed, «Meliora, hoc est, utiliora. Et adbuc excellentiorem viam vobis demonstro. › Atque una cum his (hoc enim significat, • El adhuc»), si omnino æmulatores sitis charismatum, monstrabo vobis viam quamdam per lyperbolen, hoc est, eximiam, quæ ad omnia charismata perducit. Charitatem autem intelligit. • Καὶ οὓς μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας.» Ο Θεός ἔθετο· πῶς οὖν ἀντιτάττῃ τῷ Θεῷ; Προτάττει δὲ τοὺς ἀποστόλους, ὡς πάντων τῶν ἀγαθῶν χορό ηγούς 90. δευτέρους δὲ τοὺς προφήτας οὐχὶ τῆς Πατ λαιᾶς ' (ἐκεῖνοι γὰρ ἕως Ιωάννου προεφήτευσαν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας), ἀλλὰ τοὺς μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν ἐν τῇ Καινῇ προφητεύοντας· οἶαι αἱ Φιλίππου θυγατέρες, οἷος "Αγαθος, οἷοι άλλοι μυρίοι· δαψιλῆς γὰρ ἦν ἡ χάρις αὕτη τοῦ Πνεύματος ἐν ἑκάστῃ Ἐκκλησίᾳ. Πρῶτον δὲ καὶ δεύτερον τί θησιν, ἵνα τὸ τῶν γλωσσῶν χάρισμα ἔσχατον τάξας, καταστείλῃ τοὺς ἐπὶ τούτῳ ἐπαιρομένους. • Τρίτον διδασκάλους.. Ο μὲν γὰρ προφήτης, πάντα ἀπὸ τοῦ Πνεύματος φθέγγεται· ὁ δὲ διδάσκα λος, καὶ οἴκοθεν· διὰ τοῦτο τρίτος οὗτος. • Έπειτα δυνάμεις, εἶτα χαρίσματα ιαμάτων. Αἱ δυνάμεις, καὶ ἰῶντο τοὺς ἀσθενεῖς, καὶ ἐκόλαζον τοὺς ἐναντίους· τὰ δὲ χαρίσματα τῶν ἰαμάτων, μόν ναν ἰῶντο· διὰ τοῦτο ἐκεῖνο τούτου προτίθησιν. Αμφοτέρων μέντοι τούτων, ὁ τόντι διδάσκαλος προς ετέθη, ὅς ἐστι δηλαδὴ ὁ δι' ἔργου καὶ λόγου διδάσκων. • Αντιλήψεις, κυβερνήσεις.» Τουτέστι, τὸ ἀντἔχεσθαι τῶν ἀσθενῶν, καὶ τὸ κυβερναν, ἤτοι οίκονομεῖν τὰ τῶν ἀδελφῶν. Ταῦτα δὲ εἰ καὶ τῆς ἡμετέρας εἰσὶ σπουδῆς, ὅμως καὶ τοῦ Θεοῦ χαρίσματα εἶναι λέγει, πείθων ἡμᾶς εὐχαρίστους εἶναι, καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἀφορᾶν, καὶ μὴ ἐπαίρεσθαι. • Γένη γλωσσών.» Εσχατον τοῦτο τέθεικεν, ἵνα συστείλῃ τοὺς ἐπὶ τούτῳ ἀλαζονευομένους. • Μὴ πάντες ἀπόστολοι; μὴ πάντες προφήται; μὴ πάντες διδάσκαλοι; μὴ πάντες δυνάμεις; Μή πάντες χαρίσματα ἰαμάτων ἔχουσι; μὴ πάντε; γλώσσαις λαλοῦσι; μὴ πάντες διερμηνεύουσιν; ν Ἐπειδὴ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς μᾶλλον ἀλγῆσαι, ὡς φαν νερωθέντων τῶν μειζόνων καὶ τῶν ἐλαττόνων χα ρισμάτων διὰ τῆς ἀπαριθμήσεως, πάλιν παραμυ θεῖται τοὺς ἐλάττονας. Τί γάρ, φησὶν, ἀλγεῖς, ὅτι οὐκ ἔχεις τυχὸν * προφητείαν; Εννόησον ὅτι ἔχεις σὺ πάλιν, ὁ ὁ προφήτης οὐκ ἔχει· καὶ ὅπερ ἄλλος, ἄλλος οὐκ ἔχει. Ωστε τοῦτο συμφέρον ὑμῖν καὶ ὠφε λιμώτερον, τὸ οὕτως ἔχειν, ἵνα ἕκαστος τοῦ πλησίον δέηται. • Ζηλοῦτα δὲ τὰ χαρίσματα τὰ κρείττονα.» Ηνί ξατο ηρέμα, ὅτι αὐτοὶ αἴτιοί εἰσι τοῦ τὰ ἐλάττονα λαβεῖν· διὰ γὰρ τοῦ εἰπεῖν, «Ζηλοῦτε, ο τὴν παρ' ἐκείνων σπουδὴν ἀπαιτεῖ, καὶ τὴν πλείω ἐπιθυμίαν περὶ τὰ πνευματικά. Καὶ οὐκ εἶπε, Τὰ μείζονα, ἀλλὰ, «Τὰ κρείττονα, η τουτέστι, τὰ ὠφελιμώτερα. • Καὶ ἔτι καθ᾽ ὑπερβολὴν ὁδὸν ὑμῖν δείκνυμι, ο Καὶ μετὰ τούτων (τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, «Καὶ ἔτι») ἐὰν ὅλως ζηλωταὶ ὑπάρχητε χαρισμάτων, δείξω ὑμῖν μίαν ὁδὸν καθ' ὑπερβολὴν, τουτέστιν, ὑπερέχουσαν, ἥτις φέρει ἐπὶ πάντα τὰ χαρίσματα. Την ἀγάπην δὲ λέγει. Varia lectiones. οι αρχηγούς ο. 1 τοὺς παλαιούς ο. 1 τυχεῖν ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR • Ἐὰν ταῖς γλώσσαις λαλῶ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκός ἠχῶν, καὶ ὁ κύμβαλον ἀλαλάζον.» Οὐκ εὐθὺς ὑπέδει ξεν αὐτοῖς τὴν ὁδὸν, ἀλλὰ συγκρίνει αὐτὴν πρότερον πρὸς τὸ δοκοῦν αὐτοῖς χάρισμα εἶναι μεῖζον, τὸ τῶν γλωσσῶν, καὶ δείκνυσι ταύτην ἀσυγκρίτως τούτου ὑπερέχουσαν, ναὶ μὴν καὶ τῶν λοιπῶν πάντων χαρισμάτων, καὶ τότε ἀξιοπόθητον ἀποφαίνει. Γλώσ σας δὲ ἀνθρώπων, τῶν ἀπανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἐθνῶν φησιν. Οὐκ ἀρκούμενος δὲ τούτῳ, καὶ ἑτέραν τίθησιν ὑπερβολήν· «Ταῖς τῶν ἀγγέλων, ο φησί, · γλώσσαις·, οὐχ ὅτι οἱ ἄγγελοι γλώσσας ἔχουσιν, ἀλλὰ κρείττόν τι δηλῶσαι θέλων, καὶ τὸ ὑπερέχον τῶν ἀνθρωπίνων * γλωσσών, διὰ τοῦτο οὕτως εἶπεν. Αγγέλοις γὰρ " γλῶσσα, ἡ νοερὰ πρὸς τὸ ἀλλήλοις διαδιδόναι τὰ θεῖα νοήματα δύναμις • ᾿Απὸ δὲ τοῦ ἡμετέρου ὀργάνου ταύτην ὠνόμασεν, ὥσπερ καὶ τὸ, • Πάν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων.» Οὐ γὰρ ὀστᾶ καὶ νεῦρα ἔχουσιν, ἀλλὰ τὴν ἐπιτεταμένην ὑποταγὴν ἐδήλωσε. «Γέγονα ο δέ, φησί, ο χαλκὸς ἠχῶν· ο τουτέστιν, φωνὴν μὲν ἀφιεὶς, εἰκῆ δὲ φθεγγόμενος, και οχληρός ών, μηδένα δὲ ὠφελῶν, διὰ τὸ ἀγάπης ἑστερῆσθαι. Καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν, καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα, καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν. 1 Οὐχ ἁπλῶς προφητείαν, ἀλλὰ τὴν ἀκροτάτην, καὶ πάντα εἰδυξαν τὰ μυστήρια. Σκόπει δὲ, πῶς ἐπὶ μὲν τῶν γλωσσῶν, οὐδὲν εἶπεν εἶναι κέρδος· ἐπὶ δὲ τῆς προφητείας, τὸ εἰδέναι τὰ μυστήρια πάντα, καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν. • Καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν.» Ινα μὴ καθ' ἕκαστον λέγων όχληρὸς φαίνηται, ἐπὶ τὴν μητέρα καὶ τὴν πηγὴν ἁπάντων ἦλθε, τὴν πίστιν, καὶ ταύ την, πᾶσαν. • Ὥστε καὶ ὄρη μεθιστάναι, ἀγάπην δὲ οὐκ ἔχω, οὐδέν εἰμι.» Ἐπειδὴ ἐδόκει τοῖς παχυτέροις μέγα, τὸ μεθιστάνειν τὰ ὄρη, τούτου ἕνεκα ἐπεμνήσθη αὐτοῦ, οὐχ ὅτι τοῦτο μόνον δύναται ἡ πᾶσα πίστις. τὸ γὰρ ὄρη μεθιστάνειν, ὁ Κύριος μικρῷ μέρει τῆς πίστεως ἀνατίθησιν, εἰπών· Ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως.» Ορα δὲ, πῶς διὰ τῆς προφη τείας καὶ τῆς πίστεως, πάντα τὰ χαρίσματα περιἔλαβεν· ἡ γὰρ ἐν λόγοις, ἢ ἐν ἔργοις, εἰσὶ τὰ θαύ ματα. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι ᾿Αγάπην μὴ ἔχων, μικρός εἰμι καὶ εὐτελῆς, ἀλλ', «Οὐδέν είμι.» • Καὶ ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου. Οὐκ εἶπεν, Ἐὰν δῶ μέρος τῆς οὐσίας μου, ἀλλὰ, · Τὰ πάντα·, καὶ οὐκ εἶπ:, Δῶ, ἀλλὰ, ο Ψωμίσω ὥπε προσκεῖσθαι τῇ δαπάνῃ καὶ τὴν διακονίαν, τὴν μετ' ἐπιμελείας πάσης. «Καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμά μου, ἵνα καυθήσω μαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. ν. Οὐκ CAP. XIII. CAPUT XII. VERS. 1. 4 Si linguis hominum loquar et angelorum,, charitatem autem non habeam, factus sum æs sonans, vel cymbalum tinniens.» Haud actutum submonstravit eis viam, sed comparat eam prius cum dono quod ipsis videbatur esse potius, lingua - rum videlicet, ostenditque hanc illud incomparabiter antecellere, iuo et caetera omnia charismata: et tum eam dignam esse ait, quæ ab omnibus expetatur. Linguas autem hominum, cunctarum genlium ubique terrarum commorantium intelligit. Nec hoc contentus, aliam ponit excellentiam: ‹ Angelorum linguis, inquit: non quod angel linguas liabeant, sed ut quiddam, quod humanis linguis excellentius esset, indicaret, sic dixit. AugeJorum enim lingua est intellectualis vis qua sibi mutuo divinarum rerum intellectum ac divinas cogitationes impertiunt. nostro autem organo eam nominavit, quemadmodum et illud, «Flectetur omne genu coelestium P.» Non enim ossa et nervos habent, sed summam subjectionem indicavit. ‹ Factus sum, › inquit, ‹æs sonans, › hoc est vocem quidem edens, temere autem loquens, ac turbulenta proferens, quibus nemini prosim, quandoquidem charitate sim destitutus. Vers. 2. ‹ Et si 202 habuero prophetiam, et noverim mysteria omnia, et omnem scientiain.» Nom simpliciter prophetiam, sed maxime sublimem, et quæ mysteria omnia noverit. Observa autem quod de linguis quidem nullam utilitatem dixit quæ eis inesset; at de prophetia hoc dixit, Si noverim mysteria omnia, et omnem scientiam. Et si habuero omnem fidem. › Ne sigillatim dicendo molestus videatur, ad matrem et fontem omniuo, fidem pervenit, eamque omnem. ‹ Ut montes transferam, charitatem autem non babeam, nihil sum.» Quia videbatur magnum esse rudioribus montes transferre, propterea ejus rei meminit, non quod hoc solum possit tota fides: nam montes transferre, vel modicæ fidei parti Dominus ascribit: c. Si habeatis, inquiens, e fidem ut granum sinapis 9. Observa autem hic quomodo per prophetiam et fidem omnia charismata comprehendit: aut enim in verbis vel operibus sunt miracula. Non dixit autem charitatem non habens, Modicus sum et vilis; verum, ‹ Nihil sum. › VERS. 3. Et si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas. Non dixit, Si partem aliquam facultatum mearum dedero, sed, • Omnes: nec dixit, Dedero, sed, c In cibos distribuero,» aut sumptui ministerium cum omni diligentia adjiciatur. • Εt si dedero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest, › Non. P Philipp. 1, 10. 9 Matth. ΧΥΗ, 20. Varia lectiones. 150. • ἀνθρώπων ο. ο δέ ο. ο άλλήλους, καὶ ἀλλήλων 0.

diait, Ut moriar, sed quod omnium difficillimum εἶπεν, ἵνα ἀποθάνω, ἀλλ' ὁ χαλεπώτερον πάντων videbatur, Vivum quempiam comburi, neque boc citra charitatem prodesse dicit. At dixerit quispiam: Quomodo Beri potest ut quispiam res suas et facòltates in pauperes distribuat sine charitate? Ilic responderi potest, vel quod id quod non est, tanquam sit, posuerit: perinde ac cum ait: < Si vel angelus vel nos praedicemus vobis Evangelium præterquam quod accepistis *:» atqui neque ipse, neque angeli aliud Evangelium annuntiaturi erant. Quin aliis plerisque locis quædam dicit hujusmodi. Vel quod quispiam sine charitate possit etiam inopibus largiri, cum non ex affectu erga pauperes id fiat, verum ut hominibus placeat. Cum dilectione tus charitate hoc faciat. VERs. 4. • Charitas patiens est, benigna est. Deinceps charitatis indicia percurrit, ac primo loco longanimitatem ponit, radicem omnis philosophiæ. Longanimis enim est, qui lento et magno est animo, Quia vero nonnulli non ad philosophiam longanimitate usi sunt, sed sæpe eos qui ipsis irascuntur, risu et scommatis excipientes, ceu longanimes scilicet, in causa sunt, ut ira magis excandescerent: 203 propterea, q Benigna est, inquit, claritas, hoc est mansueta est, candidos et innocentes mores indicat; non ut illi prædicti, subdoli et morosi. Hæc autem dixit, morosos et contentiosos apud Corinthios carpens. • Non æinulatur.. Hoc est non invidet. Potest enim aliquis et longanimis esse, et interim invidiæ affectu laborare. Verum charitas etiam hoc effugit. Hoc autem dixit, propter invidos quosdam apud Corinthios. • Non agit perperam.» id est, non precipitanter agit, sed prudentem efficit et firmum eum cui inest. Πέρπερας enim est, qui in sublime tollitur, levis, stolidus. Hoc autem ad eos pertinet, qui leves erant apud eos, uovorumque studiosi. ‹ Non inflatur. › Fieri enim potest ut quispiam omnia jam conmemorata bona habeat, ac propterea infletur: verum charitas istuc non agit: cœterum cum jam commemoratis bonis humiliter se gerit. lioc vero ad arrogantes pertinet. VERS. 5. • Non pudefit.» Hoc est, non solum non infatur, sed etiamsi turpissima patiatur propter adamatum, non arbitratur rem istam esse turpitudinem ac ignominiam quemadmodum et Christus ob dilectionem quam erga nos habuit, ignominiosam crucem non solum recepit, verum etiam gloriam peculiarem putavit. Poteris etiam ita intelligere,. Non pudelit,» pro, non injuria aficit, nihil enim turpius estinjurio. Hoc autem ad fastuosos pertinet. • Non quærit quæ sua sunt, non irritatur.» Modum explicat quomodo non pudefiat charitas. Pro- * Galat. 1, 8. * Κορίνθω ο. * αὐτῇ ο.· ὑπέρτερος θα ἐδόκει, τὸ, ζῶντά τινα κατακαῆναι, οὐδὲ τοῦτό φησιν ὠφελεῖν, χωρὶς ἀγάπης. Αλλ' εἴποι τις ἄν· Πῶς ἐστι δυνατὸν ψωμίσαι τὰ ὑπάρχοντα, χωρὶς ἀγάπης Εστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι ἢ τὸ οὐκ ὄν, ὡς ἂν ὑπέθετο, (ὥσπερ ὅταν λέγῃ· Ἐὰν ἄγγελος ἢ ἡμεῖς εὐαγγε λιζώμεθα ὑμῖν, παρ' 8 παρελάβετε· ἡ καίτοι, οὔτε αὐτὸς, οὔτε ἄγγελος ἔμελλεν ἕτερα εὐαγγελίζεσθαι. Καὶ ἀλλαχοῦ πολλαχοῦ τοιαῦτα λέγει· ἢ ὅτι ἔστ: καὶ χωρὶς ἀγάπης διδόναι, ὅταν μὴ διὰ τὴν πρὸς τοὺς δεομένους συμπάθειαν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀνθρωπο αρέσκειαν γίνηται. Μετὰ ἀγάπης δὲ γίνεται, όταν ὡς συμπάσχων καὶ περικαιόμενός τις τοῦτο ποιῇ. autem fit, quando veluti compatiens et inflamma- • Ἡ ἀγάπη μακροθυμεί, χρηστεύεται.» Λοιπὸν διεξέρχεται τῆς ἀγάπης τὰ γνωρίσματα, καὶ πρώ την τὴν μακροθυμίαν τίθησι, την ρίζαν πάσης φι λοσοφίας. Μακρόθυμος γὰρ, ὁ μακρὰν καὶ μεγάλην ἔχων ψυχήν. Επειδή δέ τινες οὐκ εἰς φιλοσοφίαν τη μακροθυμία κέχρηνται, ἀλλὰ πολλάκις τοὺς κατ' αὐτῶν ὀργιζομένους διαγελώντες καὶ εἰρωνευόμενοι, ὡς δῆθεν μακρόθυμοι, μᾶλλον αὐτοὺς ποιοῦσιν ἐχε καίεσθαι τῇ ὀργῇ· διὰ τοῦτό φησι τὸ, ο Χρηστεύ εται, ο ἀντὶ τοῦ, χρηστὸν ἦθος καὶ ἄκακον ἐνδείκνυται· οὐχ ὡς ἐκεῖνοί γε οἱ ῥηθέντες, ὕπουλοι καὶ κακιήθεις. Ταῦτα δὲ εἶπε καθαπτόμενος τῶν ἐν Κορινθίοις * φιλονείκων καὶ ὑπούλων. • Οὐ ζηλοί. • Τουτέστιν, οὐ βασκαίνει· ἔστι γάρ καὶ μακρόθυμόν τινα εἶναι, καὶ βασκαίνειν· ἀλλ' ἡ γε ἀγάπη καὶ τοῦτο διαπέφευγε. Τοῦτο δὲ εἶπε, διὰ τοὺς ἐν αὐτοῖς " βασκάνους. «Οὐ περπερεύεται. Τουτέστιν, οὐ προπετεύεται, ἀλλὰ συνετὸν ἐργάζεται καὶ βεβηκότα τὸν ἔχοντα πέρπερος * γάρ ἐστιν ὁ μετεωριζόμενος, ὁ κούφος, ὁ βλακευόμενος· καὶ τοῦτο δὲ πρὸς τοὺς παρ' αὐτοῖς κούφους καὶ νεωτερικούς. • Οὐ φυσιοῦται. ο Ἔστι γὰρ τὰ προειρημένα μὲν πάντα ἀγαθὰ ἔχειν, φυσιοῦσθαι δὲ ἐπὶ τούτοις· ἀλλ' ἡ ἀγάπη οὐδὲ τοῦτο ἔχει, ἀλλὰ μετὰ τῶν ῥηθέντων ἀγαθῶν ταπεινοφρονεῖ. Πρὸς δὲ τοὺς ἀλαζόνας τοῦτο. • Οὐκ ἀσχημονεί. Τουτέστιν, οὐ μόνον οὐ φυσιοῦται, ἀλλ᾽ εἰ καὶ τὰ αἴσχιστα πάθοι διὰ τὸν ἀγαπώμενον, οὐχ ἡγεῖται τὸ πρᾶγμα ἀσχημοσύνην καὶ ἀδοξίαν· ὥσπερ καὶ ὁ Χριστὸς, διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην τὴν ἄτιμον σταυρὸν οὐ μόνον κατεδέξατο, ἀλλὰ καὶ δόξαν οἰκείαν ἡγήσατο. Νοήσεις δὲ καὶ οὗτ τω τό, «Οὐκ ἀσχημονεί, ο ἀντὶ τοῦ, οὐχ ὑβρίζει. Οὐδὲν γὰρ ἀσχημονέστερον ὑβριστοῦ. Πρὸς δὲ τοὺς ἀσυγκαταβάτου, τοῦτο. • Οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, οὐ παροξύνεται.» Λέγει τὸν τρόπον, πῶς οὐκ ἀσχημονεῖ. Οτι, φησί, τὸ οἱVaria lectiones.

CAP. XIII. prium, inquit, commodum non quærit, sed proximi; EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. χεῖον συμφέρον οὐ ζητεῖ, ἀλλὰ τὸ τοῦ πλησίον· καὶ ἀσχημοσύνην τότε ' ἡγεῖται, ὅταν ἀσχημονοῦντα τὸν πλησίον μὴ ἀπαλλάξῃ. Τοῦτο δὲ, πρὸς τοὺς ὑπερορώντας τῶν λοιπῶν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ παροξύνεται, ἐπειδὴ οὐκ ἀσχημονεί. Ανήρ γὰρ θυμώδης, οὐκ ευσχήμων. Ωστε οὐκ ἀσχημονεῖ ἡ ἀγάπη, διότι οὐδὲ παροξύνεται· τουτέστιν, οὐκ ἀναπηδᾷ εἰς " ὀργήν. Τοῦτο πρὸς τοὺς ὑβριζομένους. • Οὐ λογίζεται τὸ κακόν.» Πάντα, φησί, τὰ κακὰ πάσχουσα, οὐ παροξύνεται εἰς ὀργήν· καὶ οὐ μόνον οὐκ ἀντεργάζεται 18 τὸ κακὸν πρὸς ἄμυναν, ἀλλ᾽ οὐδὲ λογίζεται. Ορα δὲ πανταχοῦ, πῶς οὐ λέγει, ὅτι ἡ ἀγάπη ζηλοῖ μὲν, ἀλλὰ περιγίνεται· ἢ παρ οξύνεται μὲν, ἀλλὰ κρατεῖ· ἀλλὰ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν, φησὶν, ὅλως ἐξ φῦναι τινα κακίαν· ὥσπερ καὶ ἐν ταῦθα· Οὐ λογίζεται τὸ κακόν.» Καὶ τοῦτο δὲ πρὸς τοὺς αὐτοὺς, ἵνα μὴ ἀνθυβρίζωσιν. «Οὐ χαίρει. ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ.» Τουτέστιν, οὐκ εὐ φραίνεται, ὅταν τις ἀδικῆται, καὶ ἐπηρεάζηται, καὶ κακῶς πάσχῃ. • Συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ. ο 'Αλλ' 8 πολλῷ μεί ζον, φησί, συγχαίρει ἐπὶ τοῖς εὐδοκιμούτι· καὶ ὅταν ἡ ἀλήθεια εὐοδοῖται, καὶ δόξαν οἰκείαν τοῦτο ἡγεῖται. Πρὸς δὲ τοὺς βασκάνους τοῦτο. • Πάντα στέγει.» Καὶ ὕβρεις, καὶ πληγές, καὶ θάνατον· τοῦτο γὰρ αὐτῇ ἡ μακροθυμία χαρίζεται, G ἣν προσεἶναι αὐτῇ εἶπε. Πρὸς δὲ τοὺς ἐπιβουλευομένους τοῦτο. • Πάντα πιστεύει.» Οσα ἂν εἴποι ὁ ἀγαπώμενος " καὶ οὐδὲν ὕπουλον οὔτε αὐτὸς 18 λαλεῖ, οὔτε ἄλλον λαλεῖν οίεται. • Πάντα ελπίζει, πάντα ὑπομένει.» Οὐκ ἀπογι νώσκει, φησί, τοῦ ἀγαπωμένου “, ἀλλ' ἐλπίζει αὐτ τὸν ἀεὶ εἰς τὸ κρεῖττον ἐπιδιδόναι. Τοῦτο δὲ εἶπε πρὸς τοὺς ἀπογινώσκοντας. Εἰ δὲ καὶ ἐλπίσας ἀποτύχῃ, ἐκείνου τῇ κακίᾳ ἐναπομείναντος, φέρει γενναίως αὐτοῦ τὰ ἐλαττώματα·. Πάντα ο γάρ, φησίν. < ὑπομένει.» Πρὸς δὲ τοὺς εὐκόλως διισταμένους τοῦτο. • ῾Η ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει.» Τουτέστιν, οὐδέ ποτε ἀστοχεῖ, ἀλλὰ πάντα κατορθοί· *, 8 κρεῖτα τον, ἀντὶ τοῦ, οὐ διαλύεται, οὐ διακόπτεται, οὐδέ ποτε παύεται, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι μέσ νει, τῶν ἄλλων ἀπάντων καταργουμένων, ὡς ἐφεξῆς ἐρεῖ. · Είτε δὲ προφητείαι καταργηθήσονται· εἴτε γλῶσσαι παύσονται.» Καταλέξας τῆς ἀγάπης τὰ βλαστήματα, πάλιν αὐτὴν καὶ ἑτέρῳ τρόπῳ ὑψοῖ, τῷ λέγειν καὶ τὴν προφητείαν καὶ τὰς γλώσσας τέλος ἕξειν, τὴν δὲ ἀγάπην μόνιμον εἶναι καὶ ἀτε λεύτητον. Εἰ γὰρ καὶ αἱ προφητεῖαι, καὶ αἱ γλῶσ 13 τοῦτο ο. Η πρὸς 0. et deformitatem tum maxime putat esse, cum a turpitudine proximum non arcuerit. Hoc vero spectat ad eos qui reliquos contemnebant. At neque irritatur, quandoquidem se incomposite non gerit. Vir enim iracundus non est decorus. Proinde non turpiter agit charitas, quia non exacerbatur, hoe est, in iram non prosilit. Hoc facit pro iis qui injuria amiciuntur. • Non cogitat malum.. Omnia, inquit, mala patiens non exacerbatur ad iracundiam: et non solum non contra mali quidpiam molitur, ut sese ulciscatur, sed ne cogitat quidem. Observa autem undique quomodo non dicat, quod charitas æmuletur quidem, sed superior evadit: aut irritatur quidem, sed victoriam obtinet: imo neque ab initio, inquit, prorsus nasci sinit aliquam malitiam: quemadmodum et hic, c Non cogitat, inquit,: malum. Hoc ipsis Corinthiis dictum est, ne de injuriis injuriam relalient. VERS. 6. • Non gaudet super iniquitate.» floc 204 esl, non exhilaratur si quisquam injuria aliciatur, laedatur, patiaturque male. • Congaudet autem veritati. c At quod nullo majus, inquit, congaudet probatis. et si quando veritas prosperum cursum nanciscatur, hoc quoque gloriam suam arbitratur. Hoc autem ad iuvidos dicitur. VERS. 7. • Omnia suffert. Et injurias et plagas et mortem. istud enim ei longanimitas donat, quam adesse ei dixit. Ad insidias tendentes hoc dicit. • Omnia credit.. Quæcunque dixerit dilectus, nihilque maleficum aut subdolum neque ipse loquitur, neque alium loqui arbitratur. • Omnia sperat, omnia sustinet. Non desperat de dilecto, sed sperat eum semper ad melius promovere. Hoc vero ad desperantes dixit. Quod si vero a sua spe exciderit, illo in malitia perseverante, strenue fert illius deliquia. ‹ Omnia» enim, inquit, e sustinet.» Ad facile dissidentes hæc loquitur. VERS. 8. • Charitas nunquam excidit.» id est, nunquam aberral, sed omnia perficit. Vel, quod est melius, significat, non dissolvitur, non discinditur neque unquam desistit, sed in futuro quoque saculo perdurat, aliis omnibus abolitis, perinde ac infra dicet. • Sive vero prophetiæ abolebuntur, sive linguæ cessabunt. Commemoratis dilectionis germinibus, rursus alia quadam ratione eam exaltat, dicendo prophetiam et linguas fueın labituras, charitaten vero permansuram stabilem, fineque carituram. Si enim prophetiæ et linguæ sint propter susceptionem Variæ lectiones. 13 κατεργάζεται 0. 15 ἴσ. αὐτὴ ο.. " Αγαπημένου ο.

fidei, ale undique expus et explicata, merique in σαι διὰ τὸ τὴν πίστιν παραδεχθῆναι εἰσι, τῆς πίσ præsenti quidem, præsertim vero in futuro. VERS. 8-10. € Sive scientia destruetur; ex parte enim cognoscimus, et ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est. Si scientia abolenda est, numquid igitur in ignorantia vivemus? Minime: verum de scientia ex parte, seu imperfecta loquitur, perinde ac ipse interpretatur hoc, e Scientia ex parte abolebitur, s adveniente cognitione perfecta, illa nimirum quæ ad vitam futuram spectat. Non enim amplius tantumdem sciemus, sed longe plura et majora: quemadmodum, quod ubique sit Deus, 110vimus quidem nunc; sed quo modo, nescimus. Et quod virgo peperit, scimus: qua vero ratione, nondum novimus: at tunc quiddam excellentius et commodius de his sciemus. VERS. 11. • Cum essem parvulus.» Cumn dixisset, Cumn venerit quod perfectum est, destruetur quod est ex parte, nunc etiam excmplum profert quo indicat, quantumn 205 sit discriminis inter coguitionem temporis hujus, et futuram. Hic enim infantibus assimilamur, tum vero viri erimus. Tanquam ad linguas Loquebar ut parvulus. referat, dicit, «Loquebar.» Sapiebam ut parvulus. Hoc ad prophetias referre videtur. Cogitabam ut parvulus.» Ad scientiam istuc pertinet. • Quando autem factus sum vir, evacuavi quæ erant parvuli. › Hoc est, quando in futuro sæ-ulo viriliorem adeoque perfectiorem cognitionem na - ctus fuero, tum destruetur exigua infantibusque adæquata scientia, quam hic habemus. Infert igitur: VERS. 12. «Videmus enim nunc per speculum in ænigmate. Declarat id quod de parvulo dixit, ac demonstrat quod obscura quædam nobis sit hic cognitio, tum vero magis perspicua erit. «Videmus enim, inquit, unc per speculum.. Deinde quia speculum expressius demonstrat rei repræsentate imitationem, adjecit, In aenigmate: 3 08tendens cognitionem præsentem valde ex parte esse et exilem. Tunc autem facie ad faciem. Non quod Deus faciem habeat, cæterum ut per hoc ostendat apertiorem et planiorem cognitionem, et omnino revelatam. ‹ Jam cognosco ex parte, tunc vero agnoscana quemadmodum et agnitus sum. Duplici ratione tollit inflationem ipsorum, ostendens particularem esse cognitionem præsentem, quodque illam auobis ipsis non habeamus. Non enim ego, inquit, novi Deum, sed ipse me agnovit. Perinde igitur ut nunc ipse nie novit, et ipse mihi accurrit, hunc admodum 10 συντελείας 0. 16 ἀδροτέραν Ο. στεως πανταχοῦ ἁπλωθείσης, εἰκότως ὡς περιτταὶ ἀργήσουσι, καὶ νῦν μὲν, μάλιστα δὲ τότε. • Είτε γνώσις, καταργηθήσεται. Ἐκ μέρους γὰρ γινώσκομεν, καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν. "Οταν δὲ ἔλθῃ τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργηθή. σεται. ο Ἐὰν ἡ γνῶσις καταργηθῆναι μέλλῃ, ἆρα ἐν ἀγνωσίᾳ μέλλομεν διάγειν; Μή γένοιτο· ἀλλὰ περὶ τῆς ἐκ μέρους γνώσεως λέγει, ὡς καὶ αὐτὸς ερμηνεύει τοῦτο, ὅτι ἡ ἐκ μέρους γνῶσις καταργηθήσεται, τῆς τελείας “ἐλθούσης, δηλονότι, τῆς κατὰ τὴν μέλλουσαν ζωήν. Οὐκέτι γὰρ τοσαῦτα εἰσόμεθα, ἀλλὰ πολλῷ πλείονα· οἷον, ὅτι μὲν πανταχοῦ ἐστιν ὁ Θεὸς, οἴδαμεν νῦν· ἀλλὰ, πῶς, οὐκ ἴσμεν· καὶ ὅτι μὲν ἔτεκε παρθένος, ἴσμεν· πῶς δὲ, οὐκέτι· τότε δὲ εἰσόμεθά τι πλέον καὶ συμφέρον περί τούτων. • Οτε ήμην νήπιος. Εἰπὼν, ὅτι τοῦ τελείου ἐρχομένου, καταργεῖται τὸ ἐκ μέρους· νῦν καὶ παράδειγμα φέρει, δι' οὗ δείκνυσιν, ὅσον τὸ μέσον τῆς νῦν γνώσεως καὶ τῆς τότε. Νῦν μὲν γὰρ νηπίοις ἐοίκαμεν· τότε δὲ, ἄνδρες ἐσόμεθα. • Ως νήπιος ἐλάλουν. • ὡς πρὸς τὰς γλώσσας, τὸ, ο Ελάλουν. • Ως νήπιος ἐφρόνουν. Τοῦτο ὡς πρὸς τὰς προφητείας. • Ως νήπιος ελογιζόμην.» Τοῦτο ὡς πρὸς τὴν Ο γνῶσιν. • Οτε δὲ γέγονα ἀνὴρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου. Τουτέστιν, ὅτε ἐν τῷ μέλλοντι τὴν ἀνδρειοτέραν 10 γνῶσιν ἔξω, τότε καταργηθήσεται ή μικρά καὶ νηπίοις ἐακυῖα γνῶσις, ἣν ἐνταῦθα ἔχομεν. Επιφέρει οὖν • Βλέπομεν γὰρ ἄρτι δι' ἐσόπτρου ἐν αἰνίγματι, ο Σαφηνίζει τὸ εἰρημένον περὶ τοῦ νηπίου, καὶ δείκνυσιν, ὅτι ἀμυδρά τις ἡμῖν ἐστιν ἄρτι ἡ γνῶσις· τότε δὲ τρανοτέρα ἔσται. • Βλέπομεν γὰρ ἄρτι δι' ἐσόπτρου,» φησίν. Εἶτα ἐπειδὴ τὸ ἔσοπτρον έκτυ πώτερον δείκνυσι τοῦ ἐμφαινομένου τὴν μίμησιν, προσέθηκε τό, «Ἐν αἰνίγματι, ο μεθ᾽ ὑπερβολῆς δεικνὺς τὴν παροῦσαν γνῶσιν μερικωτάτην. ο • Τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον.» Οὐχ ὡς πρόσωπον τοῦ Θεοῦ ἔχοντος, ἀλλὰ διὰ τούτου δει κνύων τὴν σαφεστέραν καὶ τρανοτέραν γνῶσιν, καὶ ἀνακεκαλυμμένην. • "Αρτι γινώσκω ἐκ μέρους· τότε δὲ ἐπιγνώσομαι καθὼς ἐπεγνώσθην.» Διπλῇ καθαιρεῖ τὸ φύσημα αυτ τῶν, δεικνὺς μερικήν τε οὖσαν τὴν νῦν γνῶσιν, καὶ οὐδὲ ταύτην οἴκαθεν οὖσαν. Οὐ γὰρ ἐγώ, φησίν, ἔγ νων τὸν Θεὸν ', ἀλλ' αὐτός με ἐγνώρισεν. "Ωσπερ οὖν νῦν αὐτός με ἔγνω, καὶ αὐτός μοι ἐπέδραμεν· οὕτως ἐγὼ αὐτῷ ἐπιδραμοῦμαι τότε μειζόνως ἢ νῦν· Varia lectiones. σ' αυτόν ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. XIV. ὥσπερ ὁ ἐν σκότει καθήμενος, ἕως μὲν οὐ βλέπει ipsi tune accurram majore cognitione quam nunc: τὸν ἥλιον, οὐκ αὐτὸς ἐπιτρέχει τῷ κάλλει τῆς ἀκτῖνος, ἀλλ᾽ ἐκείνη δείκνυσιν ἑαυτὴν ἐπειδὰν λάμψῃ· ὅταν δὲ αὐτῆς δέξηται τὴν αἴγλην ", τότε καὶ αὐτὸς διώκει τὸ φῶς. Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ, ο Καθὼς καὶ ἐπεγνώσθην, οὐχ ὅτι οὕτως ἀπαραλλάκτως αὐτὸν εἰσόμεθα, ἀλλ' ὅτι ὥσπερ αὐτὸς ἡμῖν ἐπέδραμε νῦν, οὕτως ἡμεῖς ἑξόμεθα αὐτοῦ 18 τότε· ὥσπερ εἴ τις εὑρὼν βρέφος εὐγενὲς ἐκτεθέν, ἀστεῖον τῷ εἴδει, αὐ τὰς μὲν ἐπιγνούς αὐτό, ἀνέλοιτο, καὶ κομιδῆς ἀξιών σεις, καὶ εὐγενῶς ἀνατρέφων, τελευταῖον καὶ πλούτῳ λαμπρύνοι, καὶ εἰς τὰ βασίλεια εἰσαγάγῃ· τὸ δὲ, ἕως μὲν νήπιον εἴη, οὐδενὸς ἐπαισθάνοιτο τούτων, οὐδὲ ἐπιγινώσκοι τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ ἀνελομένου ἐπειδὰν δὲ ἀνδρωθείη ", τηνικαῦτα ἐπιγνοίη τὸν εὐεργέτην, καὶ ἀξίως αὐτὸν ἀγαπήσειεν. Ιδού σοι διὰ τοῦ ὑποδείγματος πεφώτισται τὸ συσκιαζόμενον ἐν τῷ ῥητῷ. • Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη.» Εἰσὶ μὲν οὖν καὶ γλῶσσαι, καὶ προφητείαι, καὶ γνώσεις, εἰ καὶ ἀμυδραί εἰσι· πλὴν τῆς πίστεως χεθείσης εἰς πάν τας, ὡς καὶ ἀνωτέρω είρηται, πάντη “ἀργήσουσιν ἡ μέντοι πίστις, ἡ ἐλπὶς, ἡ ἀγάπη, μονιμώτεραι τούτων (τοῦτο γὰρ σημαίνει διὰ τοῦ εἰπεῖν· «Νυνὶ δὲ μένει, ο τὴν μονιμότητα δηλῶν τῶν τριῶν), και τούτων δὲ αὐτῶν μείζων ἡ ἀγάπη, ἐπειδὴ καὶ εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα παρεκτείνεται. [«Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα, ο Ενταῦθα δὲ, φησί, μονιμώτερά εἰσι πίσ στις, ἐλπὶς, ἀγάπη. Τῆς πίστεως γὰρ τοῦ κηρύ γματος, ὡς εἴρηται, πανταχοῦ διαδοθείσης, αἱ μὲν γλῶσσαι καὶ αἱ προφητείαι καὶ τὰ λοιπὰ χαρί σματα παυθήσονται. Η πίστις δὲ, ἡ περὶ τῶν μελλόντων, τῆς τε κρίσεως καὶ ἀνταποδόσεως, καὶ ἡ ἐλπὶς τῶν ἀμοιβῶν, καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπη, μενεί μέχρι συντελείας, ὡς χρειωδεστέρα. • Μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη.» Τούτων δὲ πάλιν τῶν μονιμωτέρων κατορθωμάτων μείζων ἡ ἀγάπη. Τῆς συντελείας γὰρ ἐλθούσης, ἡ μὲν πίστις καὶ ἐλπὶς παυθήσονται· ἡ δὲ ἀγάπη μενεί, κραταιοτέρα γινομένη καὶ σφοδροτέρα. Cod. Arundel. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. • Διώκετε τὴν ἀγάπην. • Επειδή μέγα χρήμα ἀπέδειξε ταύτην, προτρέπεται λοιπὸν ἐπ' αὐτήν. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι ᾿Ακολουθεῖτε αὐτῇ, ἀλλὰ, «Διώ κετε, ο τὴν ἐπιτεταμένην σπουδὴν ἀπαιτῶν. Πέφυγε γὰρ ἐξ ἡμῶν, καὶ πολλοῦ χρεία δρόμου, ἵνα φθάσω μεν ταύτην. • Ζηλοῦτε δὲ τὰ πνευματικά· μᾶλλον δὲ, ἵνα προ φητεύητε.» ίνα μὴ νομίσωσιν, ὅτι διὰ τοῦτο ἐξῆρε τὴν ἀγάπην, ἵνα σβέσῃ τὰ χαρίσματα, ἐπάγει· ο Ζη10 αὐτήν ο. quemadmodum qui in tenebris sedet, tantisper dum non intuetur solem, ipse non accurrit ad pulchritudinem radii, sed luce emissa seipsum radius demonstrat: quando vero ipse radii fulgorem acceperit, tum et ipse persequitur lumen. Hoc igitur est quod ait, ‹ Quemadmodum cognitus sum: › non quod eodem prorsus modo ipsum agnoscemus, verum quod sicut ipse ad nos nunc accesserit, sic et nos tunc adjungemur ipsi. Veluti si quis inveniens ingenuum infantem expositum, forma blandum et conspienum, ipse quidem infantem agnoscens tollar, educationeque dignetur, ipsumque ingenue educans, tandem opibus splendidum reddat, et að regiam introducat: ac puer quandiu infans manserit, nihil horum sentiat, neque tollentis agnoscat humanitatem: simul ac vero adoleverit, benefactorem agnoscat, dignisque eum beneficiis prosequatur. En học jam exemplo illustratum est, quod adumbratum fuit. VERS. 15. «Nunc autem nanet fides, spes, 206 charitas, tria hæc, sed maxima in his charitas. ▸ Sunt quidem etiamnum linguæ et prophetiæ et scientiæ, sint licet obscuræ: atqui fide in omnes diffusa, ut supra dictum est, omnino cessabunt: ipsa tamen fides, spes et charitas, istis diuturniores sunt (id enim significat per hoc quod ait, ‹ Nunc autem nanet, • trium istorum durationem ac s'abilitatem denuntians); atque inter hæc tria charitas maxima est, quandoquidem et in futurum sæculum extendatur. • VERS. 13. • Nunc autem mauer Gides, spes, cliaritas, tria hæc. › Hoc in loco ait fdem, spem, charitatem durabiliora esse. Nam fide prædicationis ubique disseminata, uti dictum est, linguæ quidem et prophetiæ cæteraque dona cessabunt. Fjdes vero, quæ est de rebus futuris et de judicio ac retributione, nec non spes præmii et mutua dilectio, utpote magis necessaria, ad consummationein usque permanebunt. • Sed maxima in his charitas. › Rursum ex istis virtutibus quæ durabiliores sunt, major est charitas. Nam fine adveniente fides sane ac spes cessabunt, eharitas autem, utpote fortior et vehementior reddita, permanebit. CAPUT XIV. Vers. 1. ‹ Sectamini charitatem. › Quia rem esse arduam charitatem demonstravit, adhortatur deinceps ad eam. Non autem dixit, Sequimini camn, sed, Διώκετε, id est sectamiui sive persequimini; vehementem conatum atque diligentiam expetens. Effugit enim a nobis, quare multo cursu opus est., ut eam assequamur. Emulamini spiritualia, magis autem ut prophetetis.» Ne arbitrentur quod propterea charitalem extulit, ut exstingual charismata, infert, Variæ lectiones. 10 αὐτῷ ο. το άδρυνθείη ο. 11 πάντες 0.

• Emulamini spiritualia, hoc est, charismata, λοὔτε τὰ πνευματικά, ο τουτέστι, τα χαρίσματα, præ cæteris autem prophetiam. Hoc autem dixit linguarum causa, quarum nomine arrogantes erant. TER. 2, 3. c Qui enim lingua loquitur, hominibus non loquitur, sed Deo. Nemo enim audit: Spiritu autem loquitur mysteria. Qui vero prophetat, hominibus loquitur ædificationem et adhortationem et consolationem. Linguas cum prophetia confert, ostenditque eas per se neque omnino inutiles, neque omnino commodas. Non enim c hominilus loquuntur, sed Deo: a hoc est, non intellectu facilia et aperta hominibus dicunt; cæterum in Spiritu sancto loquuntur mysteria. Quatenus itaque ex Spiritu loquuntur, res profecto est ardua: quatenus autem hominibus non prodest, inferior est prophetia. Nam illa et ex Spiritu est, et commodior, eos, qui non sunt stabiliti, ædificans, segniores adhortans etexcitans, pusillanimes animans et consolans. Ubique ergo Paulus illud ponit majus, quod est utilius. VERS. 4. • Qui loquitur lingua, seipsum adificat: qui autem.prophetat, Ecclesiam adificat. Multi linguis loquentes non poterant aliis interpretari quæ dicerent. Isti igitur sibiipsis solis utiles erant. Qui autem prophetat, omnes audientes juvabat. Quanto igitur præstantius est Ecclesiam juvare potius quam ununi, tanto etiam linguis excellentior est prophetia. ἐξαιρέτως δὲ τὴν προφητείαν. Τοῦτο δὲ εἶπε, δια τὰς γλώσσας, ἐφ' αἷς αὐτοὶ ἡλαζονεύοντο. • Ο γὰρ λαλών γλώσσῃ, οὐκ ἀνθρώποις λαλεῖ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ. Οὐδεὶς γὰρ ἀκούει. Πνεύματι δὲ λα λεῖ μυστήρια. Ὁ δὲ προφητεύων, ἀνθρώποις λαλεί οἰκοδομὴν καὶ παράκλησιν καὶ παραμυθίαν.» Συγ κρίνει τὰς γλώσσας πρὸς τὴν προφητείαν, καὶ οὔτε πάντη ἀχρήστους δείκνυσι ταύτας, οὔτε πάντη ώφελίμους καθ᾿ ἑαυτάς. Οὐ γὰρ ἀνθρώποις λαλοῦσιν, ἀλλὰ τῷ Θεῷ· τουτέστιν, οὐκ εὐνόητα λέγουσι τοῖς ἀνθρώποις καὶ σαφῆ, ἀλλ' ἐν ἁγίῳ Πνεύματι λαλώσι μυστήρια. Ωστε καθὸ μὲν ἐκ Πνεύματος λαλοῦσι, μέγα τὸ πρᾶγμα· καθὰ δὲ οὐκ ἀνθρώπους ὠφελεῖ, ἡττᾶται τῆς προφητείας. Εκείνη γὰρ καὶ ἐκ Πνεύ ματος, καὶ ὠφελιμωτέρα, τοὺς ἀστηρίκτους οικοδομοῦσα, τοὺς ῥαθυμοτέρους παρακαλοῦσα καὶ διεγεί ρουσα, τους ολιγοψύχους παραμυθουμένη. Πανταχοῦ τοίνυν ὁ Παῦλος ἐκεῖνο τίθεται μείζον, τὸ ὠφελ:- μώτερον. Vers. 5. ‹ Volo autem vos omnes linguis loqui, magis autem ut prophetetis.» Quia non pauci apud cos loquebantur linguis, ne 207 videatur ex invidia linguas elevare, Volo,» inquit, c omnes linguis loqui, › non unum aut duos, potius tamen volo ut prophetetis, propter majorem utilitatem scilicet. ‹ Major enim est qui prophetat, quam qui linguis loquitur, nisi etiam interpretetur, ut Ecclesia dificationem accipiat. > Major, inquit, est propheta, verum eo qui tantum linguis loquitur, nec interpretari novit. Nam si novit interpretari, æqualis est prophetæ is qui linguis loquitur. Ædificat enim Ecclesiam, dum interpretatur quæ obscure in lingua dicuntur. Donum etiam erat interpretatio, et aliis quidem dabatur, qui linguis loquebantur, aliis vero non dabatur. VERS. 6. • Nunc autem, fratres, si venero ad vos linguis loquens, quid vobis prodero, nisi vobis loquar in revelatione, aut scientia, aut prophetia, aut doctrina?, Vultis scire incommodum linguaruin quæ non exponuntur? Esto quod ego Paulus doctor vester loquor linguis; sed inde ad auditores nihil emolumenti proveniet, nisi quid dixero in revelatione, hoc est, quemadmodum consueverunt dicere qui revelationem a Deo sortiti sunt: quæ et ipsa est prophetiæ species, cum multis astantibus cujusque sensa patefiant. • Vel in scientia, o hoc * λέγουσιν Ο. 18 προφητεύων m. • Ὁ λαλών γλώσσῃ, ἑαυτὸν οἰκοδομεῖ· ὁ δὲ προφητεύων, Εκκλησίαν οἰκοδομεί.» Πολλοὶ γλώσσαις λαλοῦντες οὐκ ἴσχυον καὶ ἑτέροις ἑρμηνεῦσαι & Ελεγον ε. Οὗτοι τοίνυν ἑαυτοὺς μόνους ὠφέλουν. Ο δὲ προφητεύων, πάντας τοὺς ἀκούοντας ὠφέλει. Οτον οὖν τὸ μέσον τοῦ ἕνα ὠφελεῖσθαι, καὶ τοῦ Ἐκκλη σίαν, τοσοῦτον τὸ μέσον τῶν γλωσσῶν καὶ τῆς προ φητείας. • Θέλω δὲ πάντας ὑμᾶς γλώσσαις λαλεῖν· μᾶλλον δὲ, ἵνα προφητεύητε.» Ἐπειδὴ παρ' αὐτοῖς ἐλάλουν γλώσσαις πολλοί, ἵνα μὴ δόξῃ διὰ φθόνον κατασμι χρύνειν τὰς γλώσσας, «Θέλω, ο φησί, ο πάντας λαλεῖν, ο οὐχ ἵνα, ἢ δύο· πλὴν μᾶλλον, ἵνα προφητεύητε, διὰ τὸ πολυωφελέστερον. • Μείζων γὰρ ὁ προφητεύων, ἢ ὁ λαλῶν γλώσσαις, ἐκτὸς εἰ μὴ διερμηνεύει, ἵνα ἡ Ἐκκλησία οἰκοδομὴν λάβῃ.» Μείζων, φησίν, ὁ προφήτης 11· ἀλλ' ἐκείνου τοῦ μόνον γλώσσαις λαλοῦντος, μὴ εἰδότος δὲ διερ μηνεύειν. Ἐπεὶ ἐὰν οἶδε καὶ διερμηνεύειν, ἶτός ἐστι τῷ προφήτῃ ὁ γλώσσαις λαλῶν. Οικοδομεῖ γὰρ τὴν ᾿Εκκλησίαν, διὰ τοῦ ἑρμηνεύειν τὰ ἀσαφῶς ἐν γλώσση λεγόμενα. Χάρισμα δὲ ἦν καὶ ἡ ἑρμηνεία, καὶ ἄλλοις μὲν ἐδίδοτο τῶν γλώσσαις λαλούντων, Ο ἄλλοις δὲ οὐκ ἐδίδοτο. • Νυνὶ δὲ, ἀδελφοὶ, ἐὰν ἔλθω πρὸς ὑμᾶς γλώσσαις λαλῶν, τί ὑμᾶς ὠφελήσω, ἐὰν μὴ ὑμῖν λαλήσω ἐν ἀποκαλύψει, ἢ ἐν γνώσει, ἢ ἐν προφητεία, ἢ ἐν δι ταχῇ;» Θέλετε γνῶναι τὸ ἀκερδὲς τῶν ἀνερμηνεύτων γλωσσών; Έστω γὰρ ὅτι ἐγὼ Παῦλος ὁ διδάσκαλος ὑμῶν φθέγγομαι γλώσσαις· οὐδὲ οὕτως ἔσται τι πλέον τοῖς ἀκούουσιν, ἐὰν μή τι εἴπω ἐν ἀποκαλύψει· τουτέστιν, οἷα ειώθασι λέγειν οἱ ἀποκαλύψεως ἐκ Θεοῦ τυχόντες· ὃ καὶ αὐτὸ εἶδος προφητείας ἐστὶν, ὅταν ἱσταμένων πολλῶν ἀποκαλύπτηται τὰ ἑκάστου νοήματα. ι Η ἐν γνώσει ν· τουτέστιν, οἷα δύναν Varia lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. XIV. και λέγειν οἱ γνῶσιν ἔχοντες, καὶ μυστήρια Θεοῦ est, qualia dicere possunt ii qui scientiam habent, διαλύοντες τοῖς ἀκούουσιν. «Η ἐν προφητεία, ο ὅταν καὶ περὶ τῶν παρελθόντων, καὶ τῶν ἐνεστώτων, καὶ τῶν μελλόντων διαλέγηταί τις. Καθολικώτερον γὰρ ἡ προφητεία ή ει ἀποκάλυψις. • Η ἐν διδαχῇ·, τουτέστιν, ἐν εἴδει διδασκαλικοῦ λόγου, ὅταν περί ἀρετῆς, ὅταν περὶ δογμάτων γίνηται ἡ διάλεξις. Καὶ ἡ διδαχὴ γὰρ πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἀκουόντων γίνεται. Τινὲς δὲ τὸ, «Ἐν ἀπακαλύψει ͵ οὕτως ἐνόησαν, τὸ εὐληπτά τινα καὶ σαφῆ λέγειν, καὶ ἀνακεκαλυμ μένα· καὶ τὸ, ο Εν γνώσει, ο τὸ εἰπεῖν τὰ δυνάμενα γνωσθῆναι. • Ομως τὰ ἄψυχα φωνὴν διδόντα, εἴτε αὐλός, εἴτε κιθάρα, ἐὰν διαστολὴν τοῖς φθόγγοις μὴ διδῷ, πως γνωσθήσεται τὸ αὐλούμενον, ἢ τὸ κιθαριζόμενον; Καὶ τί λέγω, φησίν, ὅτι ἐφ' ἡμῶν ἀκερδὲς μὲν τὸ ἀσαφές, τὸ δὲ σαφὲ; ὠφέλιμον; Καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἀψύχοις ὀργάνοις, ἐὰν διαστολὴν, τουτέστι, διάκρισ σιν καὶ σαφήνειαν οἱ φθόγγοι μὴ ἔχωσιν, ἀλλὰ συγκεχυμένα τὰ πάντα ὦσιν, οὐ γνωσθήσεται τὸ αὐλούμενον, οὐδὲ ψυχαγωγία ἔσται καὶ εὐφροσύνη ἐκ τούτου. • Καὶ γὰρ ἐὰν ἄδηλον φωνὴν σάλπιγξ δῷ, τις παρασκευάσεται εἰς πόλεμον; ο ᾿Απὸ τῶν περιττῶν ἐπὶ τὰ ἀναγκαιότερα ἦλθε, καὶ σάλπιγγος μέμνηται, καί φησιν, ὅτι καὶ ἐπὶ ταύτης εἰσὶ ῥυθμοί τινες, οἱ μὲν πρὸς πόλεμον παρασκευάζοντες· οἱ δὲ ἀπὸ πολέμου ἀνακαλούμενοι. Ἐὰν οὖν ἀσαφῆ φωνὴν δῷ καὶ ἄδηλον, ἀπαράσκευοι ἔσονται οἱ στρατιῶται, καὶ τί τὸ ὄφελος τῆς ἀσαφούς ήχους 38; adeoque mysteria auditoribus explicant. ● Vel in prophetia, quando quispiam de præteritis, præsentibus et futuris loquitur; latius enim patet prophetia quam revelatio. • Vel in doctrina, hoc est in sermonis forma qui instituit, cum de veritate vel dogmatibus disseritur. Doctrina enim ad audi- `torum fit commodum. Nonnulli vero, quod ait, ‹ In revelatione, sic intellexerunt, quod dicant quæ facile intelligantur, manifestaque et perspicua sint. El illud, c in scientia,» intelligendum putant, quod dicant quæ sciri cognoscique possunt. VERS. 7. < Tamen inanimata vocem dantia, sive tibia, sive cithara, si distinctionem non dederint sono, quomodo cognoscetur quod vel tibia vel cithara canitur?, Quid autem dico, inquit, quod in nobis inutile est quod obscurum est, perspicuum vero est utile? Nam et in inanimatis instrumentis si distinctionem, hoc est discretionem et perspicuitatem soni non habuerint, sed omnia fuerint confusa, non agnoscetur quod tibia concinitur, neque oblectatio, neque latitia inde proveniet. VERS. 8. 1 Etenim si tuba vocem incertam dederit, quis parabitur ad bellum?» supervacaneis ad magis necessaria venit, tubæque meminit, inquiens: Sunt in ea modulationes quædam, quarum aliæ ad bellum accendunt, aliæ a bello revocant. 208 Quod si obscuram et incertam vocem dederit, imparati erunt milites, et quæ tandem incerti et Cobscuri soni est utilitas? • Οὕτω καὶ ὑμεῖς διὰ τῆς γλώσσης ἐὰν μὴ εὔσημον λόγον δῶτε, πῶς γνωσθήσεται τὸ λαλούμενον; Εσεσθε γὰρ εἰς ἀέρα λαλοῦντες. • Ἵνα μὴ εἴπωσι· Καὶ τί πρὸς ἡμᾶς τὸ τοῦ αὐλοῦ παράδειγμα καὶ τῆς σάλπιγγος; φησίν, ὅτι Καὶ ὑμεῖς ἐὰν μὴ διὰ τοῦ χαρίσματος αὐτοῦ [καὶ] τῆς γλώσσης εὔσημον λόγον ἤτοι σαφῆ δῶτε, εἰκῇ καὶ μάτην λέγετε, οὐδενὸς ἀκούοντος. Τὸ γὰρ πᾶν τοῦτό ἐστιν, ἵνα ἐπω τελὲς ᾗ τὸ χάρισμα. Καὶ εἰ ἀνωφελὲς ἦν τὸ τῶν γλωσσῶν χάρισμα, τίνος ένεκεν ἐδίδοτο; ἵνα ὠφελῆται ἐκεῖνος μόνος ὁ λαβὼν αὐτό; Εἰ δὲ καὶ ἑτέροις ἔμελλεν ἐπωφελὲς εἶναι, ώφειλεν ἢ αἰτεῖσθαι τὸν Θεὸν, καὶ τὴν ἑρμηνείαν λαμβάνειν διὰ βίου κεκαθαρμένον, ἢ ἄλλῳ προσέρχεσθαι 30 τῷ δυναμένῳ ἑρμηνεύειν. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Παῦλος τούτου ἕνεκα ταῦτά φησιν, ἵνα συγκολλήσῃ σ' αὐτοὺς ἀλλήλοις, καὶ μὴ οἴωνται αὐτοὶ ἑαυ τοῖς αὐτάρκεις εἶναι, ἀλλὰ προσλαμβάνωνται τους καὶ ἑρμηνεῦσαι δυναμένους· τότε γὰρ [καὶ] ὠφελ: μωτερον τὸ χάρισμα. «Τοσαῦτα, εἰ τύχοι, γένη φωνῶν εἰσιν ἐν κόσμῳ, καὶ οὐδὲν αὐτῶν ἄφωνον.» Τουτέστι, τοσαῦται φωκαὶ ἔτυχον εἶναι ἐν τῷ κόσμῳ, Σκυθῶν, Ἰνδῶν, Θρᾳκῶν, καὶ ἄλλων ἐθνῶν, καὶ πᾶσαι αἱ φυλαί 30 λέγουσι τι· οὐδὲ γάρ εἰσιν ἄφωνοι. • Ἐὰν μὴ εἰδῶ οὖν τὴν δύναμιν τῆς φωνῆς, ἔσου * καὶ ἡ Ο. και οι VERS. 9. Ita et vos per linguam nisi manifestum sermonem dederitis, quomodo scietur id quod dicitur? Eritis enim in aera loquentes.» Ne dicant, Quid ad nos tibiæ tubæque exemplum? Quia vos, inquit, nisi per ipsum douum linguarum plana et perspicua verba edideritis, temere et frustra loquimini, nemine auliente. Hæc enim est summa, ut charisma sit utile. Si vero inutile erat linguarum donum, cur dabatur? Num ut ille solus utilitatem percipiat, qui illud acceperit? Quod si aliis quoque futurum esset utile, oportuit vel rogare Deum, ut interpretationem per vitam a vitiis purgatam accipiat, vel ad alium quempiam, cui interpretandi facultas est, accedere. Divus enim Paulus ideo hæc dicit, ut eos inter se mutuo conjungat, et ne existi ment ipsos sibiipsis sufficere; sed assumant eos qui interpretari possint. Tum enim utilius erit donum. Vras. 10. • Tam multa, si res feral, genera vocum sunt in mundo, et nihil ipsorum sine voce est. ➤ Hoc est, tot esse voces in mundo contingit, niurum Scytharum, ludorum, Thracum, aliarumque gentium, omnesque populi aliquid dicunt; neque enim sunt muti. VERS. 11. • Si ergo nesciero virtutem vocis, ero Varia lectiones. το Ἴσως ήχους, ἢ, τοῦ ἀπαγούς ήχου οι σε προσεύχεσθαι Ο. 17 συγκαλέσῃ Ο. φω

loquenti Barbarus: et qui loquitur, mihi Barba- μαι τῷ λαλοῦντι Βάρβαρος, καὶ ὁ λαλῶν, ἐν ἐμοὶ rus.» Si ignorem, inquit, vim vocis, Barbarus mili videbitur qui loquitur, hoc est non intelligibilia sonans: et ego illi rursus Barbarus censebor, non vocum sermonisve vitio, sed nostræ ignorantiæ causa. VERS. 12.. Sic et vos, quia æmulatores eslis spirituum, að ædificationem Ecclesiæ quærite ut exuberetis. Nonnulli ad hæc verba, ‹ Sic et vos, › punctum affligunt, et hunc ad modum interpretantur: Sic et vos linguis loquentes incerte et obscure, Barbari videmini auditoribus: deinde ab alio principio legunt, ‹ Quia æmulatores estis. › Divus vero Joannes conjunctim legit: «Εt vos igitur, inquit, Et» • quandoquidem æmulamini spiritualia charismata, > volo et ego, adeoque recipio hoc, perinde ac prius dixi: Veruntamen quærite ut exuberetis ad ædifieationem sive commoditatem Ecclesiæ. Tantum enim abest ut vos prohibeam linguis loqui, ut et abundare vos velim, modo ad publicam eas utilitatem transferatis. VERS. 13. • Propterea qui lingua loquitur, oret ut interpretetur. Modum explicat quo futurum est ut charisma istuc in publicam utilitatem cedat. Oret, inquit, e qui lingua loquitur, > ut et interpretationem 209 accipiat. Proinde ipsi sibi in causa sunt cur non accipiant interpretationem, ut qui hoc a Deo non postulent. VERS. 14. Nam si orem lingua, spiritus meus oral, mens vero mea sine fructu est.. Nonnulli apud veteres, donum orationis in lingua accipientes, sonabant quidem Persarum aut Romanorum voce, mens vero eorum ignorabat quid diceretur. Ait itaque Paulus: e Spiritus meus orat,» hoc est donum quod movet linguam, ‹mens autem mea sine fructu est, › nihil intelligens eorum quæ dicuntur. Animadverte hic quomodo in orationis procursu demonstraverit, sola lingua loquentem, sibi etiam inutilem esse. Hac ratione sane divus Joannes Chrysostomus interpretatur. Quidam vero sic intelligunt: Si loquar lingua, non autem interpreter, spiritus meus, sive auima mea, ipsa per seipsam juvatur: mens autem mea citra fructum est, cum et aliis non commodet. Qui vero sic accipiunt hunc textum, metuerunt, mea quidem sententia, Montani deliramentum. Hujusmodi namque hæresim iste introduxit, quod prophetæ omnino non intelligerent quæ dicerent, verum spiritu detenti dicerent quædam, nec intelligerent tamen quæ dicerent. At hoc non habet hic locum. Non enim de prophetis boc dixit Apostolus, nimirum quod non intelligerent quæ a se dicerentur, cæterum de iis qui linguis loquuntur: neque de iis omnibus, sed de quibusdam. VERS. 15. • Quid igitur est? orabo spiritu, orabo et mente: psallam spiritu, psallam et mente. › Quid igitur, inquit, est commodius? et quid necessum est a Deo pelere? ut orenus spiritu id est, don»: verum etiamn Diente, hoc est, ut mente intelliΒάρβαρος. • Ἐὰν οὖν μὴ διαγνῶ τὴν δύναμιν τῆς φωνής, Βάρβαρος δόξει μοι ὁ λαλῶν, τουτέστιν, ἀνόητα φθεγγόμενος· κἀγὼ δὲ ἐκείνῳ ὁμοίως· οὐ διὰ τὴν τῶν φωνῶν κακίαν· ἀλλὰ διὰ τὴν ἡμετέραν ἄγνοιαν. • Οὕτω καὶ ὑμεῖς, ἐπεὶ ζηλωταί ἐστε πνευμάτων, πρὸς τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἐκκλησία; ζητεῖτε ἵνα περ ρισσεύητε. ο Τινὲς εἰς τὸ, «Οὕτω καὶ ὑμεῖς, ο στί ζουσι, καὶ ἑρμηνεύουσι τοῦτο, ὅτι οὕτω καὶ ὑμεῖς γλώσσαις λαλοῦντες ἀσαφῶς, Βάρβαροι δοκεῖτε τοῖς ἀκούουσιν· εἶτα ἀπ' ἄλλης ἀρχῆς ἀναγινώσκουσι τὸν • Ἐπεὶ ζηλωταί ἐστε.. Ὁ δὲ μακάριος Ιωάννης συναπτῶς ἀνέγνω· Καὶ ὑμεῖς οὖν, φησὶν, ἐπεὶ ζηλοῦτε τὰ πνευματικά χαρίσματα, θέλω κἀγὼ, καὶ ἀποδέχομαι τοῦτο, ὡς καὶ προεἶπον· πλὴν ζητεῖτε ἵνα περισσεύητε πρὸς τὴν οἰκοδομὴν, ἤτοι ὠφέλειαν τῆς Ἐκκλησίας. Τοσοῦτον γὰρ ὑμᾶς οὐ κωλύω [φησί,] γλώσσαις λαλεῖν, ὥστε καὶ περισσεύειν ὑμᾶς βούλομαι, μόνον ἂν πρὸς τὸ κοινῇ συμφέρον αὐτὰς μεταχειρίζησθε. • Διόπερ ὁ λαλῶν γλώσσῃ, προσευχέσθω ἵνα διερ μηνεύῃ.» Τρόπον λέγει, δι' οὗ τὸ χάρισμα τοῦτο εἰς ὠφέλειαν ἔσται πολλῶν. Προσευχέσθω γάρ, φησίν, ὁ λαλῶν γλώσσῃ, ἵνα καὶ ἑρμηνείαν λάβῃ. Δρα οὖν αὐτοὶ αἴτιοι τοῦ μὴ λαμβάνειν καὶ τὴν ἑρμηνείαν, ἅτε μὴ αἰτοῦντες παρὰ Θεοῦ. • Ἐὰν γὰρ προσεύχομαι γλώσσῃ, τὸ πνεῦμά μου προσεύχεται, ὁ δὲ νοῦς μου ἄκαρπός ἐστιν. ο Ησάν τινες τὸ παλαιὸν καὶ χάρισμα εὐχῆς λαμβάνοντες ἐν γλώττῃ, καὶ ἐφθέγγοντο μὲν τῇ Περσῶν ἡ Ῥωμαίων φωνῇ, ὁ δὲ νοῦς οὐκ ᾔδει τὸ λεγόμενον. Φησὶν οὖν ὁ Παῦλος, ὅτι ο Τὸ πνεῦμά μου προσεύχεται,» τουςἐστι, τὸ χάρισμα τὸ κινοῦν τὴν γλῶσσαν· ο Ο δὲ νοῦς μου ἄκαρπός ἐστι, ο μὴ συνιείς τι τῶν λεγο μένων. Ορα δὲ, πῶς ὁδῷ προϊών, ἔδειξε τὸν γλώσση μόνη λαλοῦντα, ἄχρηστον ὄντα καὶ ἑαυτῷ. Οὕτω μὲν ὁ ἐν ἁγίοις Ἰωάννης. Τινὲς δὲ οὕτως· Ἐὰν λαλῶ γλώσσῃ, μὴ διερμηνεύω δὲ, τὸ μὲν πνεῦμά μου, ἔτσι ἡ ψυχή μου, αὐτὴ καθ᾿ αὐτὴν ὠφελεῖται· ὁ δὲ νοῦς μου ἀκαρπός ἐστι, τῷ μὴ καὶ ἄλλους ώφε λεῖν. Οἱ δὲ οὕτως ἐκλαμβανόμενοι τὸ ῥητὸν, ἐμοὶ δοκεῖν, ἐφοβήθησαν τὸ τοῦ Μοντανοῦ παραλήρημα. Οὗτος γὰρ τοιαύτην αἵρεσιν εἰσήγεν, ὅτι οἱ προφῆται ἀπαξαπλῶς οὐ συνίεσαν ἃ ἐλάλουν, ἀλλὰ κατεχόμεν νοι ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἔλεγόν τινα, οὐ ᾔδεσαν δὲ & ἔλεγον. Ἀλλ᾽ οὐκ ἔχει χώραν τοῦτο ἐνταῦθα. Οὐ γὰρ περὶ τῶν προφητῶν εἶπε τοῦτο ὁ Ἀπόστολος, τὸ μὴ συνιέναι, φημί, τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ περὶ τῶν γλώσ σαις λαλούντων· καὶ οὐδὲ τούτων πάντων, ἀλλά τινων. «Τί οὖν ἐστι; προσεύξομαι, τῷ πνεύματι, προσεύξομαι δὲ καὶ τῷ νοῖ· ψαλῶ τῷ πνεύματι, ψαλῶ καὶ τῷ νοι.» Τί οὖν ἐστι, φησί, τὸ ὠφελιμώτερον; καὶ τί χρὴ αἰτεῖν τὸν Θεόν; Τὸ προσεύχεσθαι τῷ πνεύματι, τουτέστι, τῷ χαρίσματι· πλὴν ἀλλὰ καὶ

EXPOSITIO IN EPIST. 1 AD COR. - CAP. XIV. τῷ ναΐ· τουτέστι, τῇ διανοίᾳ συνιέναι τὰ τῆς εὐχῆ; gamus quae oramus. Idem et de psalmis intelligenὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ ψάλλειν. • Ἐπεὶ ἐὰν εὐλογήσῃς τῷ πνεύματι, ὁ ἀναπληρῶν τὸν τόπον τοῦ ἰδιώτου, πῶς ἐρεῖ τὸ Ἀμὴν ἐπὶ τῇ σῇ εὐχαριστίᾳ, ἐπειδὴ τί λέγεις οὐκ οἶδεν;» Οταν, φησί, ψάλλῃς, «ἐὰν εὐλογήσῃς τῷ πνεύματι, τουτέστι, τῷ πνευματικῷ χαρίσματι διὰ τῆς γλώσσης, ο ὁ ἀναπληρῶν τὸν τόπον τοῦ ἰδιώτου, τουτέστιν, ὁ λαϊκὸς, ο πῶς ἐρεῖ τὸ Ἀμὴν ἐπὶ τῇ σῇ εὐχῇ;» Σοῦ γὰρ εἰπόν τὸς τὴν Εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀσαφῶς καὶ ἐν γλώσσῃ, οὐκ ἤκουσεν· ὥστε ούτε ὠφελεῖται. • Σὺ μὲν γὰρ καλῶς εὐχαριστεῖς, ἀλλ' ὁ ἕτερος οὐκ οἰκοδομεῖται. ο Ἵνα μὴ δόξῃ παντελῶς κατευ τελίζειν τὸ χάρισμα, φησί· Σὺ μὲν καλῶς εὐχαρι στεῖς, ἀλλὰ τῆς τοῦ πλησίον ὠφελείας μὴ προσοῦσης, ἄχρηστος ἡ εὐχαριστία. Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου, πάντων ὑμῶν μᾶλλον γλώσσαις λαλῶν.» Ἵνα μὴ ὑπολάβωσιν, ὅτι ὡς μὴ ἔχων τοῦτο τὸ χάρισμα, διὰ τοῦτο εὐτελίζει αὐτό, φησίν, ὅτι Πλέον πάντων γλώσσαις λαλῶ. • Αλλ' ἐν Ἐκκλησίᾳ θέλω πέντε λόγους διὰ τοῦ νοός μου λαλῆσαι, ἵνα καὶ ἄλλους κατηχήσω, ἢ μυρίους λόγους ἐν γλώσσῃ. — Διὰ τοῦ νοός μου • τουτέστι, Νεῶν καὶ εἰδὼς ἁλέγω, καὶ ἑρμηνεῦσαι δυνάμενος ταῦτα, ἵνα καὶ ἄλλους ὠφελήσω. • "Η μυ ρίους λόγους ἐν γλώσσῃ·, τουτέστιν, "Οταν μὴ ισχύω αὐτοὺς ἑρμηνεῦσαι· τότε γὰρ εἰς ἐμὲ μόνον ἡ ὠφέλεια περιίσταται. Πέντε δὲ λόγους λέγει πᾶς διδάσκαλος 30, ὁ τὰ κατάλληλα φάρμακα ἑκάστῃ τῶν ἐν ἡμῖν πέντε αισθήσεων προσάγων. • Αδελφοί, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε· ταῖς δὲ φρεσὶ τέλειοι γίνεσθε.» Μετὰ τὸ δεῖξαι τὸ τῶν γλωσσῶν χάρισμα, ποιόν τί ἐστι, λοιπὸν πληκτικωτέρω κέχρηται τῷ λόγῳ, καὶ ὀνειδίζει αὐτοῖς ὡς παιδικὰ φρονοῦσι. Νηπίων γάρ ἐστιν ἀληθῶς, τὸ τὰ μικρὰ θαυμάζειν, διὰ τὸ τυχὸν ἐκπληκτικὰ εἶναι, οἷαί εἰσι καὶ αἱ γλῶσσαι· τῶν δὲ μεγάλων καταφρονεῖν, ὡς μηδὲν καινοπρεπές οι έμε φαινόντων, οἷαί εἰσι καὶ αἱ προφητείαι. Παραινει τοίνυν αὐτοῖς δὲ ἐνταῦθα, ἵνα μὴ ἐπαίρωνται, μηδὲ γινώσκωσιν ἁπλῶς τί ἐστι καὶ κακία, ὡς οὐδὲ τὰ νήπια· ταῖς δὲ φρεσὶ τέλειοι ὦσι· τουτέστιν, ἵνα διακρίνωσι τίνα μείζω καὶ ὠφελιμώτερα τῶν χαρισμάτων. Καὶ ἄλλως δὲ, νηπιάζει τῇ κακίς, ὁ μηδένα κακοποιῶν, ἀλλ' ὥσπερ νήπιον, ἄκακος· ταῖς δὲ φρε σὲ τέλειός ἐστιν, δ|f. 8ς] μετὰ τοῦ μηδένα κακοποιεῖν, ἔστι καὶ ὠφελῶν, καὶ οὐ μόνον κακίαν φεύγων, ἀλλὰ καὶ ἀρετὴν διώκων, καὶ φυλάττων ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ μὴ βλάπτεσθαι περὶ τὰ καίρια. Ὅμοιον τούτῳ τὸν • Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί.» • Ἐν τῷ νόμῳ γέγραπται, ὅτι Ἐν ἑτερογλώσσαις, καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέροις λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ οὐδ᾽ οὕτως εἰσακούσονταί μου, λέγει Κύριο;.» Πά- • Matth. x, 19. ↑ Isa. xxvını, f1. το ψαλμού ο. 10 διδασκαλικός ο. dum. VERS. 16. • Quoniam si benedixeris spiritu, qui supplet locum idiotæ, quomodo dicet Amen ad tuam gratiarium actionem, quandoquidem quid dicas nescit?» Quando psallis, inquit, si lenedixeris spiritu, hoc est, spirituali dono linguæ, e qui supplet idiotæ locum, id est laicus, quomodo dicet Amen ad tuam orationem? Te enim dicentem, In sæcula sæculorum, obscure et per linguam non audivit, et proinde non juvatur. VERS. 17. • Nam tu quidem bene gratias agis, sed alter non ædificatur. › Ne videatur omnino do. num illud vilipendere, Tu quidem, inquit, bene gratias agis, sed proximi tui commodo non acce dente, inutilis est tua gratiarum actio. VERS. 18. • Gratias ago Deo meo, quod plus vobis omnibus linguis loquar. Ne suspicentur quod ceu carens eo charismate, ideo ipsum elevet ac vilipendal, plus quam omnes, inquit, linguis loquor VERS. 19. • Sed in Ecclesia volo quinque verla 210 mente mea loqui, ut et alios instruam, quam decem millia verborum in lingua.». Mente mea; hoc est intelligens et sciens quæ dico, ut qui possim interpretari hæc, ut et alios adjuvem. Quam decem millia in lingua, › quando nimirum non possim ea interpretari: tum enim ad me solum commoditas redit. ‹ Quinque › autem ‹ verba» dicit quisquis alios instituit, medicinam convenientem cuivis quinque sensuum nostrorum adhibens. VERS. 20. • Fratres, ne sitis pueri sensibus, sed malitia infantes estote; sensibus vero perfecti estote. › Postquam commonstravit quale sit linguarum donum, deinceps asperiore sermone utitur, exprobrans eis quasi puerilia affectantibus. Infantium enim revera est, res exiguas admirari, propterea quod forsan admirationem et stuporem excitent, quales sunt linguæ: magna vero contemnere, ut quæ nihil mirum præ se ferant, quales sunt prophetia. Adhortatur hic itaque eos, ut non efferantur, non inflentur, neque simpliciter sciant quid'sit malitia, infantium instar: mente autem sive sensibus perfecti sint; hoc est, ut dijudicent quæ sint majora et commodiora charismata. Præterea, infans est malitia, qui nemini est injurius, verum infantis in morem innocens. Mente vero sive sensibus perfectus est, qui præterquam quod nemini damnum det, juvet etiam alios, nedum vitium fugiens, veruim virtutem etiam insequens, sibique cavens, ne in rebus, quæ alicujus sint momenti, damnum patiatur. Huic affine est illud: «Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ▪. › VERS. 21. «In lege enim scriptum est: Quo niam aliis linguis, et labiis aliis loquar populo huic, et nec sic exaudient me, dicit Dominust Varia lectiones. οι καινοπρεπέστατον. 8 αὐτούς ο.

Rursus prophetiam cum linguis comparat, mon- λιν συγκρίνει την προφητείαν πρὸς τὰς γλώσσας, strans ipsam esse excellentiorem: et quomodo hoc fiat, per sequentia planum fiet. Legen autem universum Vetus Testamentum appellare consuevit. Propterea et nunc quæ in Isaia scribuntur, in lege dicit esse scripta. Cum vero ait, Neque sic exaudient me, › indicat quod ipsos attonitos reddere potuit miraculum; quod si non persuasi erant, ipsorum id culpa. Deus enim quae sua sunt, semper facit, ac providentiam suam ostendit, etiamsi sciat eos non obtemperaturos, ut jam inexcusabiles sint. VERS. 22. «llaque linguæ in signum sunt, non fidelibus, sed infidelibus.» Signum autem terrel quidem, non docet vero prorsus, neque juvat, quandoquidem et sæpe noceat, quemadmodum et lingua sine interpretatione, perinde ac infra dicit, «Dicent, quod insanitis. › Quin etiam signa infidelibus data sunt: fideles enim non habent opus hisce, ut qui jam fideles sint. ‹ Prophetia 211 autem non infidelibus, sed credentibus.» Prophetia, inquit, prodest fidelibus, eos instituens. Nonne igitur et infidelibus est prophetia? Ecqui deinceps dicit, Si omnes prophetaverint, ingrediatur autem quispiam infidelis?. En istic infidelibus prophetia inservit. Poteris igitur dicere, non dixisse Apostolum inutilem esse infidelibus prophetiam; sed non esse in signum illis inutile, ut lingua. Quocirca ut summatim dicam, lingua est in signum infidelibus, hoc est ut admirationem moveat tantum. Prophetia vero et fidelibus est uti-C lis et infidelibus, ipsos arguens, etiamsi non dicatur in signum eis esse. VERS. 23. Si igitur convenerit Ecclesia universa in unum, et omnes linguis loquantur, intrent autem idiotæ et infideles, noune dicent, quod insanitis?» Tacite indicat quod occasio sit noxæ etiam lingua, nisi interpretatio accesserit. Hoc autem dicit, fastum eorum tollens. Cum enim arbitrarentur se ¡inguarum nomine esse admirationi, contrarium potius Paulus ostendit, quod scilicet ad ignominiam ipsis sunt, dum sunt in causa, cur insanire videantur. Ne autem existimes quod charismatis hoc opus sit, nempe quod ignominia afficiat habentem, ait, insipientes dicent, quod insanitis. c Idiotæ» enimn, dicit, «aut infideles, quales erant qui apostolorum temporibus dicebant musto eos esse plenos ". Nam sapientiores a linguis etiam nonnihil ædificationis recipiunt, ut qui apostolorum temporibus eos demirabantur, ceu magnalia Dei enarrantes ▾. VERS. 24,25. Si autem omnes prophetent, intret autem aliquis infidelis, vel idiota, convincitur ab omnibus, dijudicatur ab omnibus: sicque occulta cordis ejus manifesta fiunt, et ita cadens in faciem adorabit Deum, pronuntians quod Deus vere sit in * Act. 11, 13. Ibid. 11. 38 ἀφορμὴ βλάβης ἐστίν ο. καὶ δείκνυσιν αὐτὴν ὑπερέχουσαν· καὶ πῶς, διὰ τῶν ἑξῆς δῆλον. Νόμον δὲ τὴν Παλαιὰν πᾶσαν εἴωθε και λεῖν· διὸ καὶ νῦν τὰ ἐν τῷ Ἡσαΐα γεγραμμένα, ἐν τῷ νόμῳ φησὶ γεγράφθαι. Ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν, «Οὐδ' οὕτως εἰσακούσονταί μου, ο δείκνυσιν ὅτι ἐκπλῆξαι αὐτοὺς ἡδύνατο τὸ θαῦμα· εἰ δὲ οὐκ ἐπείσθησαν, ἐκείνων τὸ ἔγκλημα. Ο γάρ Θεὸς τὰ αὑτοῦ πάντοτε ποιεῖ, καὶ τὴν πρόνοιαν αὑτοῦ δεικνύει, καίτοι εἰδὼς ἐκείνους μὴ πεισθησομένους, ὡς ἂν ἀναπολόγητοι ὦσιν. • Ὥστε αἱ γλωσσα: εις σημεῖον εἰσιν, οὐ τοῖς πιο στεύουσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀπίστοις.» Τὸ δὲ σημεῖον ἐκπλήττει μὲν, οὐ πάντως δὲ διδάσκει καὶ ὠφελεῖ· ὁπότε καὶ βλάπτει πολλάκις, ὥσπερ ἡ ἄνευ έρμη νείας γλώσσα, καθὰ προϊών φησιν, ὅτι ὁ Ἐροῦσιν, ὅτι μαίνεσθε·, ἀλλὰ μὴν καὶ τοῖς ἀπίστοις δέδοτα: τὰ σημεῖα· οἱ γὰρ πιστοὶ οὐ δέονται τούτων, δη πιστοὶ ὄντες. . Ἡ δὲ προφητεία οὐ τοῖς ἀπίστοις, ἀλλὰ τοῖς πι στεύουσιν.» Η προφητεία, φησὶν, ὠφελεῖ τοὺς πιο στοὺς, κατηχοῦσα τούτους. Αρα οὖν καὶ τοῖς ἀπίστοὶς οὐκ ἔστιν ἡ προφητεία; καὶ πῶς παρακατιών λέγει, ὅτι ο Ἐὰν πάντες προφητεύωσιν, εἰσέλθῃ δὲ τις ἄπιστος;» Ἰδοὺ γὰρ καὶ τοῖς ἀπίστοις ἡ προφη τεία. Εστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι οὐκ εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι οὐκ ἔστι χρήσιμος ή προφητεία τοῖς ἀπίστοις, ἀλλ᾽ οὐκ ἔστιν εἰς σημεῖον ἀνωφελές, ὡς ἡ γλῶσσα. Ωστε συλλήβδην εἰπεῖν, ἡ μὲν γλῶττα εἰς σημεῖον ἐστι τοῖς ἀπίστοις, τουτέστιν, εἰς τὸ ἐκπλῆξαι μόνον· ἡ δὲ προφητεία, καὶ τοῖς πιστοῖς ἐστι χρήσιμος, καὶ τοῖς ἀπίστοις, ἐλέγχουσα αὐτοὺς, κἂν οὐκ εἰς ση μεῖον αὐτοῖς εἶναι λέγηται. • Ἐὰν οὖν συνέλθῃ ἡ Ἐκκλησία ὅλη ἐπιτοαυτό, καὶ πάντες λαλῶσι γλώσσαις, εἰσέλθωσι δὲ ἰδιῶται ἢ ἄπιστοι, οὐκ ἐροῦσιν ὅτι μαίνεσθε;» Ἠρέμα δείκνυσιν, ὅτι καὶ ἀφορμὴν βλάβης ἔχει 33 ἡ γλῶσσα, ἐὰν μὴ καὶ ἑρμηνείαν ἔχῃ. Τοῦτο δὲ λέγει καθαιρῶν αὐτῶν τὸ φύσημα. Ἐπεὶ γὰρ ἐνόμιζον, ὡς αἱ γλῶσ σαι αὐτοὺς ποιοῦσι θαυμάζεσθαι, τοὐναντίον μᾶλλον δείκνυσιν ὁ Παῦλος, ὅτι εἰς ἀδοξίαν αὐτοῖς εἰσι, μαινομένους αὐτοὺς δοκεῖν ποιοῦσαι. Ἵνα δὲ μὴ νομίσ σῃς ὅτι τοῦ χαρίσματός ἐστι τοῦτο τὸ ἔργον, τὸ δυσφημίᾳ περιβάλλειν τὸν ἔχοντα, φησίν, ὅτι οἱ ἀνόητοι ἐροῦσιν ὅτι μαίνεσθε. «Ἰδιῶται ο γάρ, φησὶν, ι ἢ ἄπιστοι, ο οἷοι καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων, οἱ λέγοντες αὐτοὺς γλεύκους με μεστῶσθαι· ἐπεὶ οἴ γε σωφρονέστεροι καὶ ἀπὸ τῶν γλωσσῶν κερδαίνουσιν, ὡς οἱ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων θαυμάζοντες αὐτούς, ὡς τὰ μεγαλεία τοῦ Θεοῦ διηγουμένους. • Ἐὰν δὲ πάντες προφητεύουσιν, εἰσέλθῃ δέ τις ἄπιστος ἢ ἰδιώτης, ἐλέγχεται ὑπὸ πάντων, ἀνακρί νεται ὑπὸ πάντων· καὶ οὕτω τὰ κρυπτὰ τῆς καρδίας αὐτοῦ φανερὰ γίνεται, καὶ οὕτω πεσὼν ἐπὶ πρόσ ωπον, προσκυνήσει τῷ Θεῷ, ἀπαγγέλλων ὅτι ὁ Θεὸς Varia lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. XIV. dior, quomodo cordis abdita revelans, faciat infidelem agnoscere Deum, ut in faciem procumbat adoretque, et confiteatur quod Deus vere sit in vobis? Quod in Nabuchodonosor etiam contigit. Per Danielem enim somnio illi patefacto, Revera, inquit s. Deus vester ipse est qui revelat mysteria. › Hinc igitur cognosce quid sit quod supra dictuin est, ‹ In revelatione.» Ecce enim revelatio est quædain prophetiæ species. Observa autem quod Spiritus sit Deus: dicit enim, • Deus vere in vobis est.» In prophetantibus autem omnino est Spiritus. Sic enim et supra dixit, nempe quod prophetiæ in Spiritu dantur. ὄντως ἐν ὑμῖν ἐστιν. ο Ορᾷς τὴν προφητείαν πῶς vobis.» Viden' prophetiam, quomodo sit commo ὠφελιμωτέρα, πῶς τὰ κρυπτὰ τῆς καρδίας ἀποκα λύπτουσα, ποιεῖ τὸν ἄπιστον ἐπιγινώσκειν τὸν Θεὸν, πίπτοντα ἐπὶ πρόσωπον καὶ προσκυνοῦντα, καὶ ὁμ ολογοῦντα, ὅτι «Ὁ Θεὸς ὄντως ἐν ὑμῖν ἐστιν; Ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ γέγονε του Δανιὴλ γὰρ ἀποκαλύψαντος αὐτῷ τὸ ὄναρ ", εἶπεν· • Επ' ἀληθείᾳ ὁ Θεὸς ὑμῶν, αὐτός ἐστι Θεὸς ἀποκα λύπτων μυστήρια.» Γνῶθι οὖν ἐντεῦθεν, τί ἦν ὁ εἰρητα: ἀνωτέρω, τό, «Ἐν ἀποκαλύψει.» Ἰδοὺ γὰρ ἡ ἀποκάλυψις εἶδος ἐν προφητείας. Σημείωσα: δὲ καὶ ὅπως τὸ Πνεμα, Θεός· φησί γάρ. Ὁ Θεὸς ὄντως ἐν ὑμῖν ἐστιν.» Ἐν δὲ τοῖς προφητεύουσι πάντως τὸ Πνεῦμα· οὕτω γὰρ εἶπεν ἀνωτέρω, ότι προφη τείαι ἐν Πνεύματι δίδονται. «Τί οὖν ἐστιν, ἀδελφοί; "Οταν συνέρχησθε, έκαστὸς ὑμῶν ψαλμὸν ἔχει, διδαχὴν ἔχει, ἀποκάλυψιν ἔχει, γλῶσσαν ἔχει, ἑρμηνείαν ἔχει· πάντα πρὸς οἰκοδομὴν γινέσθω.» Καὶ ψαλμοὺς τὸ παλαιὸν ἐποίουν ἀπὸ χαρίσματος, καὶ διδασκαλίας δὲ χάρισμα ἐδίδοτο. Αποκάλυψιν δὲ τὴν προφητείαν καλεῖ, ἀπὸ τοῦ εἴδους τὸ γένος ὀνομάσα;. Μνημονεύει δὲ τῆς γλώσσης, ἵνα μὴ πάντη εὐκαταφρόνητον δόξῃ τὸ χρῆμα ", καὶ οὐδὲ ἐν χαρίσματος 86 τάξει. «Πάντα οὖν ταῦτα, φησί, ο πρὸς οἰκοδομὴν γινέσθω, τοῦτο γὰρ τοῦ Χριστιανοῦ ἴδιον, τὸ οἰκοδομεῖν, τὸ ὠφελεῖν. Πῶς δὲ ὁ μόνον γλῶσσαν ἔχων δύναται οἰκοδομεῖν; Ἐὰν συνέρχηται τῷ ἑρμηνείαν ἔχοντι, καὶ ἡνωμένως τὰ χαρίσματα ἐπιδεικνύωνται. • Είτε γλώσσῃ τις λαλεῖ, κατὰ δύο, ἢ τὸ πλεῖστον τρεῖς, καὶ ἀνὰ μέρος, καὶ εἰς διερμηνευέτω.» Οὐ κωλύω τὸ γλώσσῃ λαλεῖν, ἀλλὰ τὸ, χωρὶς ἑρμηνέως. Μὴ οὖν πολλοὶ γλώσσαις λαλείτωσαν, ἵνα μὴ σύγχυσις καὶ ἀκαταστασία γίνηται. Καὶ ἀνὰ μέρος, τουτέστιν, ἐκ διαδοχής. Πάντως μέντοι ἑρμηνεύς Έστω. • Ἐὰν δὲ μὴ ᾖ διερμηνευτής, σιγάτω ἐν ἐκκλησίᾳ· ἑαυτῷ δὲ λαλείτω καὶ τῷ Θεῷ.» Ἐὰν μὴ ἔχῃ ἑρμηνευτήν, ἐν Ἐκκλησίᾳ μὴ λαλείτω, ἵνα μὴ δοκῇ Βάρβαρος, ἀσύνετα καὶ ἀδιανόητα φθεγγόμενος τοῖς πολλοῖς. Ἐὰν δὲ οὕτως εἴη κενόδοξος, ὥστε μὴ ἀνέχεσθαι σιγάν, «ἑαυτῷ λαλείτω καὶ τῷ Θεῷ, ο τουτέστιν ἀψογητὶ καὶ ἠρέμα καθ' ἑαυτὸν, ὡς Θεῷ μόνῳ εἶναι ἀκουστὰ τὰ λεγόμενα, οὐκ ἀνθρώποις. Ορα δὲ, πῶς δοκῶν ἐπιτρέπειν, ἀποτρέπει. • Προφῆται δὲ δύο, ἢ τρεῖς λαλείτωσαν, καὶ οἱ ἄλλοι διακρινέτωσαν. ο Ησαν ἐν τοῖς προφήταις καὶ μάντεις λανθάνοντες· διό φησιν, ὅτι «Διακρινέτωσαν» τούτους «οἱ ἄλλοι, ο μήπου τις μάντις υποκρύπτηται. Καθάπερ γὰρ καὶ ἀνωτέρω είρηται, ἦν χάρισμα διακρίσεως, ὥστε γινώσκειν τοὺς ψευδεῖς καὶ τοὺς ἀληθεῖς. Διὰ τοῦτο δὲ δύο ή τρεῖς προφη τεύειν κελεύει, διά τε τὸ εὐτακτότερον, καὶ τὸ μὴ ἐν τῷ πλήθει λανθάνειν τοὺς μάντεις. × Dan. 11, 47. VERS. 26. • Quid ergo est, fratres? Cumn conve nitis, unusquisque vestrum psalmum habet, 212 doctrinam habet, revelationem habet, linguam habet, interpretationem habet: omnia ad ædificationem fiant.» Psalmos etiam olim faciebant ex dono, doctrinæ pariter donum dabatur. Revelationem autem prophetiam nominat, a specie genus vocando. Meminit autem linguæ, ne res omnino contemptibilis videatur, neque charismatis loco digna. ¿Cuncta,» inquit, hæc ad ædificationem fiant. › Christiani namque hoc est officium, ut aedificet, ut prosit. Quomodo autem qui linguam tantum habet, ædificare potest? Si interpretandi dono præditum sibi comitem adhibeat, donaque conjunctim ostendant. VERS. 27. «Sive lingua quis loquitur, per duor id flat, aut ad plurimum tres, et per partem, et unus interpretetur. Non prohibeo lingua loqui, sed sine interprete. Ne igitur multi linguis loquantur, ne confusio et tumultus fiat. «Et per partem, › id est per successionem. Omnino vero interpretem adesse necessum fuerit. VERS. 28. Si autem non fuerit Interpres, taceat in Ecclesia. sibiipsi autem loquutur et Deo.» Si non habuerit interpretem, in Ecclesia non loquatur, ne videatur Barbarus, haud intelligibilia et stulta plerisque sonans. Si autem adeo fuerit ambitiosus, ut non possit silere, ‹ sibi loquatur et Deo, › hoc est citra strepitum, ac tacite apud sese, ut soli Deo audiantur quæ dicuntur, et non hominibus. Animadverte autem quomodo visus concedere, dehortetur. VERS. 29. Prophetæ autem duo aut tres dicant, ct cæteri dijudicent. › Latitabant inter prophetas vani etiam vates: eam ob rem dicit, Eos dijudicent alii, › ne aliquis vates vanus occultetur. Ut enim in superioribus commemoratum est, fuit etiam donuin dijudicationis, ut dignoscerent qui menlaces, et qu veraces essent. Idcirco autem duos aut tres prophetare jubet, ut eo melior ordo consistat, neque in multitudine falsi vates clanculum delitescant. Variæ lectiones. οι ἐνύπνιον Ο. 35 10 χάρισμα 0. 10 χάριτος 0. PATROL. GR. CXXIV. * σύγχυσις, ἀταξία καὶ m.

VERS. 30, 31.. Quod si alii revelatum fuerit sedenti, prior taceat. Potestis enim singulatim omnes prophetare, ut omnes discant, et omnes consolationem recipiant. Bonum hic ordinem et humilitatem docet. Cum enim alii inspirarit Spiritus, tu qui prior es, tace. Si enim Spiritus te voluisset loqai, non illum excitasset. Deinde illi consolationem præbens, • Potestis, inquit, ‹ singulatim omnes prophetare, hoc est. Ne mœreas, potes enim et tu, et alius, et omnes per partem, hoc est per successionem prophetare. Non enim in uno solo concluditur domum, sed omnibus datur, ut universa Ecclesia discat, et consolationem ad virtutem recipiat. 213 VERS. 32. • Εt spiritus prophetarum prophetis subjecti sunt. Hoc ad consolationem quoque ejus, qui conticescere jussus est, pertinet. Quod vero dicit, est hujusmodi': Ne contendas, neque se- · ditionem ciens. Ipse nanque Spiritus, hoc est donum quod in te est, et operatio Spiritus qui in te est, subjicitur deno alterius, qui ad prophetandum concitatus est. Quod si Spiritus subjicitur, tu multo magis qui Spiritum possides, non debes esse contentiosus. Nonnulli vero hoc ita intellexerunt: Vates sane apud Græcos onines, quando semel arrepti essent a dæmone, etiam si voluissent, non potuerunt tamen reticere. Apud nos vero sancti prophetæ haud sic agebant, verum in ipsorum est arbitratu, inquit, vel loqui, vel tacere. Atque hoc est quod ait, Spiritus prophetarum, id est dona, subluntur ipsis: atque in manu prophetarum est silere, vel non silere. Ne enim dicat is qui donum habet, Quf tacere possum, perinde ac tu mandas, cum a Spiritu agitatus loquar? Atqui Spiritus, inquit, qui te agitat, tibi subditur, inque tua deinceps potestate situm est tacere. Noli itaque Spiritum nequidquam prælen dere. VERS. 33. «Non enim est dissensionis Deus, sed pacis, quemadmodum in omnibus Ecclesiis sanctoFuu.» Indicat quod Deo etiam placeat priorem tacere. Non enim est Deus seditionis et confusionis (quae ex eo quod non sileant, sed omnnes prophetare velint, nascitur), rerum pacis est Deus. Ista vero pax in omnibus Ecclesiis sanctorum, hoc est fidelium, versatur. Sunt enim et Græcorum et Judeo-D rum ecclesiæ. Pudeat igitur vos præter et contra omnes Ecclesias vivere. VERS. 34.: Mulieres vestra in Ecclesiis tareant: non enim permissum est eis loqui; sed subditas esse, sicut et lex dicit. › Cum omnia pulchre ordinasset, et quæ de linguis, et quæ de prophetis i quæstionem veniebant, ne multi prophetent, et ita confusio et seditio ex eo subnascatur: nunc etiam mulierum tumultum compescit, dicens: «In Ecclesia taceant. Deinde quod majus est, convenientius ait 88 κατά 0. 4 Εάν δὲ ἄλλῳ ἀποκαλυφθῇ καθημένῳ, ὁ πρῶτος σιγάτω. Δύνασθε γὰρ καθ᾽ ἕνα πάντες προφητεύειν, ἵνα πάντες μανθάνωσι καὶ πάντες παρακαλῶνται.» Εὐταξίαν ἐνταῦθα καὶ ταπεινοφροσύνην διδάσκει. *Οταν γὰρ ἄλλῳ ἐμπνεύσῃ τὸ Πνεῦμα, φησί, σὺ σίγα ὁ πρῶτος· εἰ γὰρ ἠθέλησε τὸ Πνεῦμα σὲ λαλεῖν, οὐκ ἂν ἐκεῖνον ἐκίνησεν. Εἶτα παραμυθούμενος ἐκεῖνον, φησί· «Δύνασθε γὰρ καθ᾽ ἕνα πάντες προφη τεύειν·» τουτέστι, Μη λυποῦ· δύνασαι γὰρ καὶ σύ, καὶ ἄλλος, καὶ πάντες ἀνὰ 88 μέρος, καὶ ἐκ διαδοχῆς προφητεύειν. Μὴ γὰρ ἑνὶ μόνῳ περικλείεται τὸ χάο ρισμα, ἀλλὰ πρὸς πάντας δίδοται, ἵνα πᾶσα ἡ Ἐκ κλησία μανθάνῃ, καὶ παράκλησιν πρὸς ἀρετὴν δέχηται. • Καὶ πνεύματα προφητών, προφήταις ὑποτάσσει ται.» Καὶ τοῦτο πρὸς παραμυθίαν τοῦ ἐπιτρεπομένου σιγαν. "Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ φιλονείκει, μηδὲ στασίαζε· αὐτὸ γὰρ τὸ Πνεῦμα, τουτέστι, τὸ ἐν σοὶ χάρισμα, καὶ ἡ ἐνέργεια τοῦ ἐν σοὶ Πνεύ ματος, ὑποτάσσεται τῷ χαρίσματι τοῦ ἑτέρου τοῦ κινηθέντος εἰς τὸ προφητεύειν· καὶ εἰ τὸ Πνεῦμα ὑποτάσσεται, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς ὀφείλεις ὁ κερ κτημένος τὸ Πνεῦμα, μὴ φιλονεικεῖν. Τινὲς δὲ οὕτως ἐνόησαν τοῦτο· Οἱ μὲν παρ' Ελλησι μάντεις, ἐπειδὰν ἅπαξ κατεσχέσθησαν [f.-σχέθ.] ὑπὸ τοῦ δαίμονος, κἂν ἐβούλοντο, οὐκ ἠδύναντο σιγᾷν. Οἱ δὲ παρ' ἡμῖν ἅγιοι προφῆται οὐχ οὕτως, ἀλλὰ παρ' αὐτοῖς, φησίν, ἔστι τὸ σιγᾷν, ἢ λαλεῖν· καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ φησὶν, ὅτι Τὰ πνεύματα τῶν προφητῶν, τουτέστι, τὰ χαρίσματα, ὑποτάσσεται αὐτοῖς, καὶ ἐπὶ τοῖς προ φήταις ἐστὶ τὸ σιγῆσαι καὶ τὸ μὴ σιγῆσαι. Ινα γάρ μὴ λέγῃ ὁ τὸ χάρισμα ἔχων, ὅτι Πῶς δύναμαι σιγή σαι καθὰ κελεύεις, ὅπου γε παρὰ τοῦ Πνεύματος κινούμενος λαλῶ; φησὶν, ὅτι ᾿Αλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦτο τὸ κινοῦν σε, ὑποτάσσεταί σοι, καὶ ἐν τῇ σῇ λοιπὸν έξουσίᾳ κεῖται τὸ σιγαν· καὶ μὴ μάτην προφασίζου τὸ Πνεῦμα. • Οὐ γάρ ἐστιν ἀκαταστασίας ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ εἰρήνης, ὡς ἐν πάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις τῶν ἁγίων. ο Δεί κνυσιν, ὅτι καὶ τῷ Θεῷ τοῦτο δοκεῖ, τὸ τὸν πρῶτον σιγαν· οὐ γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς ἀκαταστασίας καὶ συγχύσεως (ἥτις ἐκ τοῦ μὴ σιγάν, ἀλλὰ πάντας προφητεύειν, γίνεται), ἀλλ' εἰρήνης ἐστὶ Θεός. Αὕτη δὲ ἡ εἰρήνη ἐν πάσαις ταῖς Ἐκκλησίαις τῶν ἁγίων, τουτέστι, τῶν πιστῶν, πολιτεύεται· εἰσὶ γὰρ καὶ Ἑλλήνων, καὶ Ἰουδαίων ἐκκλησίαι. Αἰσχύνθητε οὖν ὑμεῖς παρὰ πάσας τὰς Ἐκκλησίας πολιτευό μενοι. • Αἱ γυναῖκες ὑμῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις σιγάτωσαν οὐ γὰρ ἐπιτέτραπται αὐταῖς λαλεῖν, ἀλλ' ὑποτάσσε σθαι, καθὼς καὶ ὁ νόμος λέγει.» Ἐπειδὴ πάντα και λῶς διετάξατο, καὶ τὰ περὶ τῶν γλωσσῶν, καὶ τὰ περὶ τῶν προφητῶν, ἵνα μὴ πολλοὶ προφητεύωσι, καὶ σύγχυσις καὶ ἀκαταστασία ἐκ τούτου εἴη· νῦν καὶ τὸν ἀπὸ τῶν γυναικῶν θόρυβον καταστέλλει, και ψησιν, ὅτι «Σιγάτωσαν ἐν ἐκκλησίᾳ· εἶτα τὸ μεῖζιν Variæ lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. XIV. ὅτι τὸ ὑποτάσσεσθαι αὐταῖς ἁρμοδιώτερον. esse ut subjiciantur. Subjectio enim cum timore Η γὰρ ὑποταγὴ τὴν μετά φόβου τιωπὴν δηλοί, ὡς ἐπὶ τῶν δουλίδων γίνεται. Νόμων δὲ τὸ τῆς Γενέσεως βιβλίον λέγει, ἐν ᾧ γέγραπται· «Πρὸς τὸν ἄνδρα του ἡ ἀποστροφή σου, καὶ αὐτός σου κυριεύσει.» οὖν τῷ ἀνδρὶ ὑποτάσσεσθαι ωρίσθη, πολλῷ μᾶλλον τοῖς πνευματικοῖς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ διδασκάλοις. • Εἰ δέ τι μαθεῖν θέλουσιν, ἐν οἴκῳ τοὺς οἰκείους 30 ἄνδρας επερωτάτωσαν.» Ὥσπερ τινὸς εἰπόντος· Ἐὰν μὴ λαλώσι, πῶς μάθουν και τα άγνοούμενα; φησ σὶν, ὅτι Ἐν οἴκῳ παρὰ τῶν ἀνδρῶν μανθανέτωσαν. Τοῦτο δὲ καὶ ἐκείνας κοσμίας ποιεῖ, καὶ τοὺς ἄνδρας προσεκτικωτέρους, ἅτε ὀφείλοντας, ἃ ἤκουσαν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ταῖς γυναιξὶ παρακατατίθεσθαι ερωτώσαις αυτούς. Σημείωσαι δὲ, ὅτι οὐδὲ περὶ ἀναγκαίων και ψυχωφελῶν ἐπιτέτραπται γυναιξὶ λαλεῖν ἐν ἐxκλησίᾳ. • Αἰσχρὸν γάρ ἐστι γυναιξὶν ἐν ἐκκλησίᾳ λαλεῖν.» Ἐπειδὴ ἐκεῖναι ἴσως ἐνεκαλλωπίζοντο ταῖς δῆθεν πνευματικαῖς ἐν ἐκκλησίᾳ ὁμιλίαις, αὐτὸς τούναντίον φησίν, ὅτι ἀδοξία ἐστὶν αὐταῖς καὶ αἰσχύνη τοῦτο. . Ἡ ἀφ᾽ ὑμῶν ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθεν; ἢ εἰς ὑμᾶς μόνους κατήντησεν; ο Όσανεί πρός τινας ἀντειπόντας αὐτῷ ὁ λόγος ἐσχημάτισται. Τί γάρ, φησίν, ἐναντιοῦσθε, καὶ οὐχ ἡγεῖσθε καλὸν εἶναι τὸ σιγῆν ἐν ἐκκλησίᾳ τὰς γυναῖκας; Μὴ ὑμεῖς ἐστε διδάσκαλοι; καὶ ἀφ' ὑμῶν ἐξῆλθε τὸ κήρυγμα [καὶ] εἰς τοὺς λοιπούς; ἢ εἰς ὑμᾶς μόνους ἐστάθη ἡ πίστις; καὶ οὐ δεῖ ὡς τὰ παρ' ἑτέρων δεχθέντα, καὶ ὑμᾶς δέχεσθαι; Οὔτε οὖν πρῶτοι ὑμεῖς ἐστε πιστοί, οὔτε μόνοι. Δεῖ τοίνυν τὰ τῇ οἰκουμένῃ δοκοῦντα καὶ ὑμᾶς στέργειν. • Εἴ τις δοκεῖ προφήτης είναι η πνευματικός, ἐπιγινωσκέτω & γράφω ὑμῖν, ὅτι τοῦ Κυρίου εἰσὶν ἐντολαί. • Τὸ πάντων ἰσχυρότερον, τελευταίον τέθει κεν, ὅτι ὁ Θεὸς ταῦτα ἐπιτάττει δι' ἐμοῦ, καὶ τοῦτο πάντως γνώσεται, ὃς ἂν δοκῇ παρ' ὑμῖν προφήτης εἶναι, ἢ ἄλλο τι πνευματικὸν χάρισμα ἔχων, τουτέστι γνώσεως. • Εἰ δέ τις ἀγνοεῖ, ἀγνοείτω.» Τουτέστιν· Ἐγὼ εἶπον· ὁ θέλων, πειθέσθω. Τὸ δὲ οὕτω λέγειν, σημεῖόν ἐστιν ἀνδρὸς μὴ τὸ οἰκεῖον θέλημα συνιστῶν. τος, ἀλλὰ τὸ κοινῇ συμφέρον σκοποῦντος. Εἴωθε δὲ τοῦτο ποιεῖν ὁ Παῦλος, ἔνθα μὴ σφόδρα ἀναγκαῖον ἔχει τὸ ἀντιτείνειν. Τί γὰρ Παύλῳ ἀναγκαῖον τὸ ἀνθ ίστασθαι, καὶ πείθειν, ὅτι Θεοῦ εἰσιν ἐντολαὶ ἃ λέγει, καὶ ταῦτα πρὸς μαθητὰς αὐτοῦ λέγοντι, καὶ [ταῦτα] εἰπόντι ὅτι ὁ πνευματικὸς ἐπιγνώσεται ταῦτα, ὅτι θειά εἰσι; πρόδηλον γὰρ, ὅτι πάντες ἂν ἐπέδραμον τῷ εἰπεῖν αὐτὰ θεῖα, ἵνα δόξωσι πνευματικοί. • Ωστε, ἀδελφοί μου, ζηλοῦσε τὸ προφητεύειν, καὶ τὸ λαλεῖν γλώσσαις μὴ κωλύετε.» Περὶ τῶν χαρισμάτων διαλεχθείς, εἶτα παρενέβαλε μέσον τὸν * Gen. 111, 16. silentium inđicat, perinde ac in ancillis fit. Legen antem Genesis librum appellat, in quo scriptum est: • Ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabi tur. › Si igitur decretum est ut viro subdatur, multo magis spiritualibus in Ecclesia doctoribus. VERS. 55. «Si quid autem discere volunt, domi viros suos interrogent. Perinde ac si quis dicat, Nisi loquantur, quomodo discent quæ ignorant? Domi, inquit, a suis maritis discant. Hoc autem et flas ornatas reddit, et viros attentiores 214 facil, ut qui debeant, quæ in Ecclesia audiverunt, uxori bus eos interrogantibus recitare, ac veluti apud eas deponere. Observa autem quod ne de necessariis quidem rebus et animæ commodis, mulieribus loqui permissum est in ecclesia. ‹ Turpe est enim mulieribus in ecclesia logui. › Quandoquidem illæ forsan putabant sibi decori esse in ecclesia colloquia spiritualia miscere, ipse c contra hoc illis in dedecus et pudorem cedero asserit. VERS. 36. • An a vobis verbum Dei processit? aut ad vos solos pervenit? Veluti adversus quosdam sibi contradicentes hic sermo formatus est. Quid enim, inquit, mihi adversamini, nec pulchrum esse putatis feminas in ecclesia tacere? Numquid vos estis doctores? aut a vobis exiit prædicatio verbi ad reliquos? vel apud vos solos stabilita est fides, nec oportet vos ab aliis recepta recipere? Neque igitur vos primi estis fideles, neque soli. Quæ itaque universo placent orbi, vos etiam amare oportet. VERS. 37. • Si quis videtur propheta esse aut spiritualis, agnoscat quæ scribo vobis, quod Domini sunt mandala.» Quod oinnlum est fortissimum, postremo loco posuit, Deus, inquiens, hæc imperat per me: atque hoc omnino cognoscet, qui visus fuerit apud vos esse propheta, vel aliud quoddam spirituale donum habeat, hoc est scientia. VERS. 38. c Si autem quis ignorat, ignoret.» Hoc est, Ego dixi: qui vult, obtemperet. Sic vero loqui hominis est sua non commendantis, sed rem publicam spectantis. Consuevit autem Paulus hoc facere, ubi non admodum necessarium est opponere se cuiquam. Quid enim Paulo necessarium reniti aliis, atque persuadere velle, quod Dei sint mandata quee dicat, idque cum ad discipulos suos loquatur, et dicat spiritualem hominem agniturum quod hæc divina sint? perspicuum enim est omnes assensuros eum divina ac cœlestia loqui, quo spirituales esse videantur. VERS. 39. • Itaque, fratres mei, æmulamini prophetare, et linguis loqui ne prohibeatis. Ubi de charismatibus disputasset, sermonem de mulieribus Variæ lectiones. » ιδίους Ο. το μάθωσι 0. σε γρή 0.

in medium inseruit. Nunc autem rursus de chari- περὶ τῶν γυναικῶν λόγον· νῦν οὖν πάλιν περὶ τῶν smalibus disserit, primas prophetia tribuens, › • Amulamini, inquiens: secundas vero linguis. Atqui non dixit, Permittite loqui, sed, e Ne prohibete quod dicere solemus in rebus non necessariis, neque adhortantes, neque dehortantes. Vers. 40. ‹ Omnia decore ac secundum ordinem Hant.» Veluti in summa lic omnia corrigit, et quæ ad eos qui linguis loquuntur, et quæ ad mulieres in ecclesia loquentes 215 pertinent: ac simpliciter omnia, quæ apud illos haud justo ordine fiunt. Decore autem et ordine fieri queant, si ii qui linguis loquuntur cum interpretatione loquantur, et non veluti insanientes, si propheta sibi mutuo cedant, si feminæ conticescant. CAPUT XV. VERS. 1. • Notum autem facio vobis, fratres, Evangelium quod prædicavi vobis. Sermonem de resurrectione aggreditur, qui caput est nostræ fidei. Si enim non est resurrectio, neque Christus excitatus est. Quod si non est excitatus, neque incarnatus est efficiturque bac ratione, ut universa fides nostra evanescat. Quoniam igitur resurrectio apnd Corinthios ita claudicabat (nam sapientes externa sapientia clari, omnia suscepissent potius quam resurrectionem), de hoc contendit Paulus. Sapientissime vero ipsis in memoriam revocat ea quæ jam antea illorum fdei commissa erant. Nihil enim novum, inquit, vobis dico, sed quod jam antea vobis cognitum, oblivioni vero traditum erat, istud vobis notum facio, hoc est ad memoriam vobis revoco. Fratres autem eos appellans, partiın placavit, partim in memoriam revocat unde fratres facti simus, nimirum tum ab incarnati Christi adventu, cujus fides in periculum adducebatur, tum a baptismate, quod sepulturæ et resurrectionis Domini typus est. Evangelium autem dicens, innumerorum bonorum meminit, quibus per incarnati Christi adventum et resurrectionem potiti sumus. • Quod et accepistis. Non dixit, quod audivistis, sed: «Quod accepistis; non enim sermone tantum, sed per opera et miracula Evangelium acceperant; et simul ut eis persuadeat ut hoc ceu depositum reliueant. In quo et statis, per quod et salvamini. › Etiamsi concussi nonnihil essent, stare tamen eos asserit in hoc, libenter simulans se ignorare, atque antevertens eos, ut, etiamsi maxime velint, negare tamen haud possint. Quid autem lucri erit, si in isto steteritis? nimirum, ut salvemini. VERS. 2.. Qua ratione pradicaverim vobis. Quod ait, lujusmodi quiddam est: De lioc quod resurrectio sit, nihil vobis iudico: quandoquidem Lac in re non eratis concussi. Hujus autem fortasse χαρισμάτων λέγει, καὶ τῇ προφητεία τὰ πρωτεία δίδωσιν, εἰπών· ο Ζηλοῦτε·, ταῖς δὲ γλώσσαις, τὰ δευτερεία. Οὐκ εἶπε δὲ, Επιτρέπετε λαλεῖν, ἀλλά, • Μή κωλύετε· ο ὅπερ ειώθαμεν λέγειν ἐπὶ τῶν μὴ ἀναγκαίων, μήτε προτρέποντες, μήτε αποτρέ ποντες. • Πάντα ευσχημόνως καὶ κατὰ τάξιν γινέσθω.» Ὡς ἐν κεφαλαίῳ τὰ πάντα διορθοῦται, τά τε τῶν γλώσσαις λαλούντων, τά τε τῶν λαλουσῶν ἐν ἐκκλη σίᾳ γυναικῶν· καὶ ἁπλῶς, πάντα τὰ παρ' αὐτοῖς μὴ κατὰ τάξιν γινόμενα. Ευσχημόνως δ᾽ ἂν γένοιτο καὶ κατὰ τάξιν, εἰ οἱ γλώσσαις λαλοῦντες, μεθ' ἑρμη νείας τ8 λαλοῦσι, καὶ μὴ ὡς μαινόμενο:· εἰ οἱ προ φῆτα: ἀλλήλοις παραχωρούσιν, εἰ αἱ γυναῖκες σιγώσι. • Γνωρίζω δὲ ὑμῖν, ἀδελφοί, τὸ Εὐαγγέλιον δ εὐηγγελισάμην ὑμῖν.» Εἰς τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον εἰσβάλλει· ὅς ἐστι τὸ κεφάλαιον τῆς ἡμετέρας πίστεως. Εἰ γὰρ οὐκ ἔστιν ἀνάστασις, οὐδὲ ὁ Χρισ στὸς ἠγέρθη· εἰ δὲ οὐκ ἠγέρθη, οὐδὲ ἐσαρκώθη καὶ οὕτως οἴχεται ἡ πᾶσα ἡμῶν πίστις. Ἐπεὶ οὖν οὕτως ἐχώλευε παρὰ τοῖς Κορινθίοις (οἱ γὰρ ἔξω σοφοὶ πάντα ἂν κατεδέξαντο, ἢ τὴν ἀνάστασιν), περὶ τούτου ἀγωνίζεται Παῦλος. Σοφώτατα δὲ ἀναμιμνήσκει αὐτοὺς τῶν ἤδη αὐτοῖς πιστευθέντων, Οὐδὲν γὰρ ξένον, φησί, λέγω ὑμῖν· ἀλλὰ τὸ ἤδη γνωρισθὲν ὑμῖν, διαλαθὸν δὲ, τοῦτο γνωρίζω, τουςἐστιν, ἐπαναμιμνήσκω. 'Αδελφοὺς δὲ αὐτοὺς ὀνομά σας, ἅμα μὲν κατεπραΰνεν, ἅμα δὲ ἀνέμνησεν, ὅθεν ἀδελφοὶ γεγόναμεν, καὶ ὅτι ἀπὸ τῆς ἐνσάρκου Χρισ στοῦ παρουσίας ή σε κινδυνεύει ἀπιστηθῆναι· και ὅτι ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος, ὁ τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου ἐστὶ τύπος. Καὶ Εὐαγγέλιον δὲ εἰπὼν, τῶν μυρίων ἀγαθῶν ἀνέμνησεν, ὧν ἀπελαύ σαμεν διὰ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας καὶ τῆς ἀναστάς σεως. • “Ο καὶ παρελάβετε.» Οὐκ εἶπεν, Ο ἠκούσατε, ἀλλ', «Ο παρελάβετε.» Οὐ λόγῳ γὰρ μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων καὶ θαυμάτων αὐτὸ παρέλαβον· καὶ ἅμα ἵνα πείσῃ αὐτοὺς ὡς παρακαταθήκην κατέχειν αὐτό. • Ἐν ᾧ καὶ ἑστήκατε, δι' οὗ καὶ σώζεσθε.» Καίτοι σαλευομένους, ὅμως ἑστάναι ἐν τούτῳ φησίν, ἑκὼν προσποιούμενος ἀγνοεῖν, καὶ προκαταλαμβάνων αὐτούς· ἵνα μηδὲ, εἰ σφόδρα βουληθείεν, ἀρνήσασθαι δύνωνται. Τί δὲ τὸ κέρδος τοῦ ἐν τούτῳ ἔστασθαι; Τὸ σώζεσθαι. • Τίνι λόγῳ εὐηγγελισάμην ὑμῖν.» Τοιοῦτόν τι λέγει· Περὶ μὲν τοῦ εἶναι ἀνάστασιν, οὐδὲν γνωρίζω ὑμῖν· καὶ γὰρ οὐδὲ παρεσαλεύθητε ἐν τούτῳ. Τούτο δὲ ἴσως δεῖσθε μαθεῖν, τίνι τρόπῳ γίνεσθαι τὴν ἀνά Variæ lectiones. 4 ερμηνέως 0. " ήν ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. XV. στασιν εὐηγγελισάμην ὑμῖν· τοῦτο δὲ καὶ γνωρίζω rei cognitione opus habetis, quanam ratione faluὑμῖν, περὶ τοῦ πῶς δηλαδή γίνεται ἡ ἀνάστασις. · Εἰ κατέχετε, ἐκτὸς εἰ μὴ εἰκῇ ἐπιστεύσατε. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι «Εστήκατε, ο ἵνα μὴ ῥᾳθυμοτέρους αὐτοὺς ποιήσῃ, φησίν·. Εἰ κατέχετε.» Κατ έχετε δὲ πάντως, ο ἐκτὸς εἰ μὴ εἰκῇ ἐπιστεύσατε.» ἀντὶ τοῦ, Εἰ μὴ ἄρα μάτην ονομάζεσθε Χριστιανοί. Τὸ γὰρ πᾶν τοῦ Χριστιανισμοῦ ἐν τῷ τῆς ἀναστάπως κεῖται δόγματι. • Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις, 8 καὶ παρέλα6ον.» Ως μέγα ἦν τὸ περὶ τῆς ἀναστάσεως δόγμα, «ἐν πρώτοις αὐτὸ παρέδωκα·, οἱονεὶ γὰρ θεμέλιος ἐστι πάσης τῆς πίστεως. Παρέλαβον δὲ αὐτὸ κἀγώ, ἀπὸ Χριστοῦ δηλαδή. Ὥσπερ οὖν ἐγὼ κατέχω αὐτό, οὕτω καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε κατέχειν· καὶ ὡς ἐν πρώτοις παρειληφότες, νῦν οὐ δικαιοί ἐστε ἀμφιβάλλειν, κἂν διὰ τὸν χρόνον. • Οτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς.» Προδήλως τοῦ ἐν τῷ Παύλῳ λαλοῦντος Χριστοῦ βήματά ἐστι ταῦτα. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ Μανιχαίοι ἔμελλον λέγειν, ὅτι ὁ Παῦ λος θάνατον λέγει τὰς ἁμαρτίας, καὶ ἀνάστασιν τὴν τούτων ἀπαλλαγὴν, ἀπὸ τούτων τῶν ῥημάτων αὐτοὺς ἐλέγχεσθαι εὐδόκησεν. Απέθανε γὰρ ὁ Χριστός· ποῖον θάνατον; σωματικὸν πάντως· οὐ γὰρ δὴ τὴν ἐν ἁμαρτίαις· «Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν.» Ει τὰ καὶ ἀναισχυντοῖεν, λέγοντες, ὅτι τὸν ἐν ἁμαρτίαις θάνατον ἀπέθανε καὶ αὐτός· πῶς φησιν, ὅτι ο Ὑπὲρ ~ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν; › Εἰ γὰρ καὶ αὐτὸς ἁμαρτω λὲς ἦν, πῶς ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν ἀπέθα νεν; Ἀλλὰ καὶ τῷ, ο Κατὰ τὰς Γραφάς, ο εἰπεῖν, ἐνα τρέπει σαφέστατα τούτους. Πανταχοῦ γὰρ αἱ Γραφαὶ τοῦτον τὸν σωματικὸν θάνατον τῷ Χριστῷ προσμαρτυροῦσιν. • Ωρυξαν ο γάρ, φησί, ο χεῖράς μου, καὶ πόδας μου· ο και, ο Οψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν ο και, ι Ετραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· ο καὶ, ο Ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ λαοῦ μου ἔχει εἰς θάνατον. Ο • Καὶ ὅτι ἐτάφη.» Οὐκοῦν καὶ σῶμα εἶχε τὸ γὰρ θαπτόμενον, σῶμά ἐστιν. Οὐ προσέθηκε δὲ, • Κατὰ τὰς Γραφάς, ο ἢ ὅτι δῆλος ἦν ὁ τάφος παρ σιν· ἢ ὅτι κατὰ κοινοῦ κεῖται τὸ, «Κατὰ τὰς Γραφάς. ο • Καὶ ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, κατὰ τὰς Γραφάς. 9 Καὶ ποῦ αἱ Γραφαί φασιν, ὅτι «Τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγήγερται;» Διὰ τοῦ κατὰ τὸν Ἰωνᾶν τύπου· καὶ πρὸ τούτου, τοῦ κατὰ τὸν Ἰσαὰκ ἐν τρι σὶν ἡμέραις ἀποσωθέντος [καὶ] ζῶντος τῇ μητρὶ, καὶ μὴ σφαγέντος, καὶ μυρίων ἄλλων τύπων· καὶ ἀπὸ ῥημάτων τοῦ μὲν Ησαίου, ο Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς πληγῆς, δεῖξαι αὐτῷ φῶς·» τοῦ δὲ Δαυΐδ, ο Οὐκ ἐγκαταλείψεις την ψυχήν μου εἰς άδην, ο ram resurrectionem vobis prædicaverim: atque hoc vobis notum facio, quomodo videlicet futura sitresurrectio. • Si tenelis, nisi frustra credidistis.» Quia. dixerat, Statis, ne segniores eos faciat, adjicit, • Si tenetis.» Tenetis autem omnino, c nisi temere credidistis, › pro eo 216 quod est, nisi frustra nominamini Christiani. Christianismi namque universum negotium in resurrectionis dogmate siLuna est. VERS. 3. Tradidi enim vobis in primis, quod et accepi. Tanquam ingens sit de resurrectiode dogma, Tradidi illud vobis in primis.» Velut enim ſundamentum est universæ fidei. Accepi» autem et ego ipsum, a Christo nimirum. Quemadmodum igitur ego retineo, debetis et vos illud ipsum retinere. Et sicut in primis accepistis, non est æquum ut jam dubitetis, saltem ob tempus. ‹ Quod Christus mortuus sit pro peccatis nostris, secundum Scripturas. Christi perspicue in Pau.o loquentis hæc verba sunt. Quia enim Manichæi dicturi erant, quod Paulus mortem peccata vocet, et ab his liberationem, resurrectionem, per hæc verba eos redarguere placuit. Mortuus enim est Christus: qua morte? omnino corporea, haudquaquam peccati: • Peccatum enim non fecit.» At vero si adeo impudentes sint, ut audeant affirmare ipsum etiam mortem quæ in peccatis est, obiisse, quomodo, dicit «Pro peccatis nostris, mortuus est? Si enim et ipse peccator esset, quomodo pro peccatis nostris mortuus est? Præterea cum ait, Secundum Scripturas,» istos manifestissime evertit. Universae namque Scripturæ de corporea hac Christi morte testimonium dicunt, ut": ‹ Foderunt enim, inquit, manus meas, et pedes meos:. et b. • Videbunt in quem pupugerunt:» et c ‹ Vulneratus est propter iniquitates nostras:» et, peccatis populi mei venit in mortem.» ' • Pro VERS. 4. • Ει quod sepultus sit.. Igitur corpus etiam habuit: quod enim sepelitur, corpus est. Non apposuit autem, ‹ Secundum Scripturas, › vel quia omnibus sepultura Christi constaret, vel quod Secundum Scripturas, a communiter de utroque positum est. ‹ Et quod resurrexerit tertio die, secundum Scripturas.» Αt ubi Scriptura loquuntur quod tertia die resurrexit? Per Jonæ prophetæ figuram d: et ante bunc, ex eo quod Isaac tertio die matri vivus sit conservatus, et non mactatus: et aliis innumeris figuris. Tum a verbis Isaiæ •: «Dominus vult purgare eum a plaga, ut monstret ei lumen; › postea Davidis: «Non derelinques animam meam in interno. VERS. 5. Et quod visus sit Cephæ. › In primis • Καὶ ὅτι ὤφθη Κηφᾷ.» Εν πρώτοις τὸν ἀξιο b Zach. s11, 10. c Isa. Li1, 5, 6. d Joan. 11, 22. • Psal, xxi, 17. • Isa. l11,10. f Psal. xv, 10.

πρώτη ὤφθαι αὐτὸν τῇ Μαρία φησίν· ἀλλ᾽ ἐν ἀν δράσι, πρώτῳ ὤφθη τῷ Πέτρῳ, ὡς προὔχοντι τῶν μαθητῶν. Έδει γὰρ τὸν ὁμολογήσαντα πρῶτον, καὶ τὴν ἀνάστασιν πρῶτον ἰδεῖν· καὶ διὰ τὸ ἀρνήσασθαι δὲ φαίνεται αὐτῷ πρώτον, ἵνα δείξῃ αὐτῷ ὡς οὐκ ἀπέρριπται. ponit eum qui cateris omnibus auctoritate prae- πιστότερον πάντων τίθησι. Καίτοι τὸ Εὐαγγέλιον eminebat. Atqui Evangelium testatur ipsum primum Marie Magtalence apparuisse. Iuno, sed inter viros primum visus est Petro, ceu inter discipulos primum obtinenti locum. Par enim erat, ut qui primnum confessus esset Christum, resurrectionem 217 etìam primum videret. Et quia cum abnegaverat, apparet el primum, ut ostenderet ot, eum propterea non esse rejectum. • Deinde duodecim. Atqui Mutthins post assumptionem Domini, in Judæ locum subrogatus. est: quomodo igitur alt: «Deinde duodecim.?» Dicimus igitur verisimile esse, quod Matthiæ quoqua post ascensionem visus fuerit, quandoquidem et Paulo post assumptionem vocato visus est. Eam ob causam neque tempus dixit, sed indefaite posuit. Quidam autem dicunt errorem esse in scribendo: vel quia Dominus præscienti oculo sciens et videns illum esse undecim istis connumerandum, visua est ci, ne hac in re cæteris apostolis inferior videretur. Tale quiddam el divus Joannes tradit, dicens *; Thomas autem unus ex duodecim. Dicat autem aliquis, quod secundam præscientiam potius Matthram reliquis apostolis annumerarit, quam Judam post proditionem et strangulationem. • Εἶτα τοῖς δώδεκα.» Καίτοι ὁ Ματθίας μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Κυρίου, ἀντεισήχθη ἀντὶ τοῦ Ἰούδα πῶς οὖν φησιν·. Εἶτα τοῖς δώδεκα;» Λέγομεν οὖν, ὅτι εἰκὸς ἦν αὐτὸν τῷ Ματθίᾳ καὶ μετὰ τὴν ἀνάλη φιν ώφθαι, ἐπεὶ καὶ τῷ Παύλῳ μετὰ τὴν ἀνάληψιν κληθέντι ἔρθη· διὸ οὐδὲ τὸν καιρὸν εἶπεν, ἀλλ' αορίστως τίθησι. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι γραφικόν ἐστι τὸ σφάλμα. ἢ ὅτι τῷ προγνωστικῷ ὀφθαλμῷ ὁ Κύ ρτος εἰδώς, ὅτι συγκαταριθμηθήσεται τοῖς ἕνδεκα, ὤφθη καὶ αὐτῷ, ἵνα μηδὲ ἐν τούτῳ ἔλαττον ἔχῃ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων. Τοιοῦτόν τι παραδηλοῖ καὶ ὁ Ιωάννης λέγων· ο Θωμᾶς δὲ [ἦν] εἷς ἐκ τῶν δώδεκα.» Μᾶλλον γὰρ ἂν εἴποι τις, ὅτι τὸν Ματθίαν συνέταξε κατὰ τὴν πρόγνωσιν τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις, ἢ τὸν Ἰούδαν μετὰ τὴν προδοσίαν καὶ τὴν ἀγχόνην. Vers. 6. ‹ Beinde visus est plus quam quingentis • Επειτα ὤφθη ἐπάνω πεντακοσίοις ἀδελφοῖς fratribus simul. › Post demonstrationem ex Scriἐφάπαξ. ν Μετὰ τὴν ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀπόδειξιν, ptoris, testes producit apostolos, et reliquos fidetes και μάρτυρας παράγει τούς τε ἀποστόλους καὶ ἐτέσ homines. Nonnum aulem, Επάνω, pro, Superne, τους πιστούς ανθρώπους. Τὸ δὲ, • Επάνω,» τινές caelis, accipiunt. Sursum enim et supra caput eis vi- μὲν τὸ, ῎Ανωθεν ἐκ τῶν οὐρανῶν, φασίν· ἄνω γὰρ sus est, ut et assumptionem suam firmaret. Quidam καὶ ὑπὲρ κεφαλῆς αὐτοῖς ὤφθη, ἵνα καὶ τὴν ἀνάλη Επάνω πεντακο vero, Επάνω πεντακοσίοις, pro, Pluribus quam ψιν πιστώσηται· τινὲς δὲ τὰ, ο quingentis, intellexerunt. σίας, ο Τεῖς πλείοσιν ἢ πεντακοσίοις, ἐνόησαν. • Ex quibus plares manent ad hanc usque diem, quidam autem et obdormierunt.» Habeo, inquit, testimonia vfva. Per dictionem autem, • Dormierant, resurrectionis principium præstruxit. Qui enin dormit, resurgit etiam. › Vgns. 7. «Deinde visus est Jacobs. Fratri • Ἐξ ὧν οἱ πλείους μένουσιν ἕως ἄρτι· τινὲς δὲ καὶ ἐκοιμήθησαν. Εχω, φησί, ζῶντας μάρτυρας, Διὰ δὲ τῆς τοῦ, «Εκοιμήθησαν, ο λέξεως, ἀρχὴν τῆς ἀναστάσεως προκατεβάλετο· ὁ γὰρ κοιμώμενος καὶ ἀνίσταται. • Έπειτα ὤφθη Ἰακώβῳ.» Τῷ ἀδελφῷ τοῦ Κυ Domini, qui ab ipso primus Hierosolymorum epi- ρίου, [λέγει,] τῷ ὑπ' αὐτοῦ κατασταθέντι ἐπισκόπου scopus constitutus erat. • Deinde apostolis omnibus. Fuerunt enim et alit apostol, ut septuaginta. VERS. 8. Novissime autem omnium tanquam abortivo visus est et mil. ο Humilitatis est hoc dictum. Sapienter autem usus est defectione hac, ne, quando magnum illud proferret, ‹ Abundantius omnibus aliis laboravi, non adhibeatur et fides ced arroganti, e Abortivum» proprie dieitur foetas in utero, qui justam incrementi sni tempus nou explevit, quem eficit mulier. Quia igitur ipse se imţighum apostolici muneris functione dicn, ac rejectitium, sic seipsum nominavit, ceu imperfectum et immaturum, quantum ad apostolt dignitatein altinet. Nonnulli per abortivum, postremum fœtum 5 Joan. xx, 24. p πρώτῳ Ἱεροσολύμων. • Εἶτα τοῖς ἀποστόλοις πᾶσιν. ο Ησαν γὰρ καὶ ἄλλοι ἀπόστολοι, ὡς οἱ ἑβδομήκοντα. • Εσχατον “δὲ πάντων, ώσπερεί τῳ ἐκτρώματα, ὤφθη καμοί.» Ταπεινοφροσύνης τὸ ῥῆμα· σοφῶς δὲ κέχρηται τῇ ταπεινοφροσύνη, ἵνα ὅταν εἴπῃ τὸ μέγα ἐκεῖνο, τη, ο Περισσότερον πάντων εκοπίασα, ο μὴ ἀπιστηθῇ ὡς ἁλαζών. Εκτρωμα δὲ λέγεται κυρίως, τὸ ἀπελεσφόρητον ἔμβρυον, ὁ ἀποβάλλεται * γυνή. Επει οὖν καὶ αὐτὸς ἀνάξιον τοῦ εἶναι ἑαυτὸν ἀπόστολον λέγει, καὶ ἀπόβλητον, οὕτως έαυ τὸν ὠνόμασεν, ὡς ἀτελεσφόρητον κατά γε τὸ τοῦ αποστόλου ἀξίωμα. Τινὲς δὲ τὰ ὕστερον γέννημα, ἔκτρωμα ἐνόησαν, διότι καὶ αὐτὸς ἔσχατος τῶν ἀπο στόλων. Οὐκ έλαττονται δὲ ὁ Παῦλος, διότι ἔσχα Varia lectiones. οι ὕστερον Ο. 48 άλλων Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. XV. τος εἶδε τὸν Κύριον. Οὐ γὰρ Ἰάκωβος ελάττων τῶν intellexerunt, quandoquidem et ipse postremus ἄλλων πεντακοσίων 4, ὅτι ἔσχατος “' ἐκείνων εἶδε τὸν Κύριον. apostolorum fuerit. Etenim eam ob rem nibil Pauli auctoritati decedit, qued postremus Dominum conspexerit. Neque enim cæteris quingentis inferior est Jacobus, quod illorum postremus Dominum conspexerit. • Ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ ἐλάχιστος τῶν ἀποστόλων, ὃς οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ.. Αποφαίνεται περὶ ἑαυ τοῦ· καὶ οὐκ Εἰμὶ, εἶπεν, [ἐλάχιστο;] τῶν δώδεκα μόν γον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων. Ορα δὲ, ὅτι διὰ τούτων μέμνηται τῶν ἁμαρτιῶν, ὧν ἠλευθέρωται διὰ τοῦ βαπτίσματος, ἵνα δείξῃ τί έχαρίσατο αὐτῷ ὁ Θεός. Τίνος δὲ ἕνεκεν, μάρτυρα ἑαυτὸν παράγων τῆς αναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὡς καὶ αὐτῷ ὀφθέντος, τὰ οἰκεῖα ἐλαττώματα καταλέγει; Ἵνα μᾶλλον ἀξιοπιστότερος εἴη. Ο γὰρ μετὰ ἀληθείας τὰς οἰκείας ὕρεις θεὶς, οὐκ ἂν ἄλλῳ καταχαρίσαιτο μάτην. • Χάριτι δὲ Θεοῦ εἰμὶ ὅ εἰμι.» Τὰ μὲν ἐλαττώ ματα, ἑαυτῷ λογίζεται· τὰ δὲ κατορθώματα, τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ ἀνατίθησι.. " • Καὶ ἡ χάρις αὐτοῦ ἡ εἰς ἐμὲ, οὐ κενὴ ἐγενήθη· ἀλλὰ περισσότερον αὐτῶν πάντων εκοπίασα.» Καὶ τοῦτο μεθ' ὑποστολής εἴρηκεν· οὐ γὰρ εἶπεν, Αξια τῆς χάριτος ἔπραξα, ἀλλ' οὐ ματαία, φησίν, εὑρέθη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἐν ἐμοί. Πῶς; Ὅτι πάνε των τῶν ἀποστόλων περισσότερον ἐκοπίασα. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐκινδύνευσα, ἀλλ' ὑφειμένως τῷ ὀνόματι τοῦ κόπου τὸ αὐτοῦ ἐγκώμιον υποτεμνόμενος. Διὰ δὲ τὸ ἀξιόπιστον φανῆναι, ταῦτα περὶ ἑαυ-. τοῦ λέγει. Δεῖ γὰρ τὸν διδάσκαλον ἀξιόπιστον εἶναι. • Οὐκ ἐγὼ δὲ, ἀλλ᾽ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σύν ἐμοί.» Καὶ τὸ κοπιάσαι δὲ αὐτὸ τῆς τοῦ Θεοῦ χά ριτός ἐστιν, οὐκ ἐμὸν κατόρθωμα. VERS. 9. «Ego enim sum minimus apostolorum, 218 qui non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei. De seipso sententiam fert: nec dixit, duodecim tantum, verum et aliorum omnium. Considera autem quomodo per hæc verba eorum peccatorum meminerit, a quibus liberatus sit per baptisma, ut ostendat quid donaverit illi Deus. Quam ob causam vero seipsum testein resurrectionis Christi, ceu ab eo conspecti, producens, proprios defectus recenset? Ut majorem verbis suis fidem conciliet. Qui enim revera suas contumelias profert, baud sane alteri frustra gratificabitur. • Είτε οὖν ἐγώ, εἴτε ἐκεῖνοι, οὕτω κηρύσσομεν, καὶ οὕτως ἐπιστεύσατε.. Εἴτε ἐγὼ ἐκοπίασα πλέον, εἴτε ἐκεῖνοι, περὶ γοῦν 40 τὸ κήρυγμα ὁμοφωνούμεν, φησὶν, ἅπαντες. Καὶ οὐκ εἶπεν, Εἰ μὴ ἐμοὶ πιο στεύετε 10, ἐκείνοις πείσθητε· ἐξηυτέλισε γὰρ ἂν ἑαυτὸν, καὶ οὐκ ἀξιόπιστον μάρτυρα τῆς ἀληθείας ἀπεδείκνυ· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς καθ᾿ ἑαυτὸν ἀρκεῖν φησι, καὶ ἐκείνους καθ᾿ ἑαυτοὺς αὐτάρκεις εἶναι. Καὶ τῷ εἰπεῖν δὲ, ο Κηρύσσομεν, ο τὸ ἀληθὲς τῶν λεγομέ νων ἐμφαίνει. Οὐ γὰρ ἐν παραβύστῳ λαλοῦμεν, ἀλλὰ φανερῶς· καὶ οὐ ποτὲ, ἀλλὰ καὶ νῦν. «Καὶ οὕτως ἐπιστεύσατε.» Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Νῦν πιο στεύετε, διότι ἐσαλεύοντο. Μετὰ τῶν ἄλλων δὲ καὶ τὴν αὐτῶν πίστιν μάρτυρα καλεί δι τῆς ἀληθείας. Οὐ γὰρ ἂν ἁπλῶς, φησὶν, ἐπιστεύσατε λόγοις έψευσμέναις καὶ ἀπατηλοῖς, εἰ μὴ ἐπείσθητε ἀληθῆ εἶναι τὰ κηρυσσόμενα. • Εἰ δὲ Χριστὸς κηρύσσεται, ὅτι ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται, πῶς λέγουσι τινες ἐν ὑμῖν, ὅτι ἀνάστασις νεκρῶν 12 οὐκ ἔστιν;» Αριστα συλλογίζεται. Απο δείξας γὰρ πρότερον, ὅτι Χριστὸς ἐγήγερται, καὶ ὅτι οὕτω κηρύσσεται παρ' αὐτοῦ καὶ τῶν ἀποστό το ἑβδομήκοντα οι Η εκ νεκρών Γ'. VERS. 10. «Gratia autem Dei sum id quod sum. Defectus suos sibi ipsi imputat; virtutes autem gratiæ Dei refert acceptas. • Et gratia ipsius in me non fuit inanis, sed abundantius omnibus ipsis laboravi. › Hæc quoque cum submissione dixit. Non enim dixit: Quæ digna sunt gratia transegi: verum, Non vana, inquit, gratia Dei in me inventa est. Quomodo? Eo quod plus quam omnes apostoli laboravi. Nec dixit: Periculis ομοxius fui; sed submisse loquens, laboris vocabulo usus est, ut laudem suam succideret. Cæterum ut fide dignus judicaretur, hæc de seipso commemorat. Oportet enim doctorem fide dignum esse. • Non ego autem, sed gratia Dei mecum.» Quin et ipsum laborare, gratiæ Del est, non meum opus. VERS. 11. • Sive igitur ego, sive illi, sic pradicamus, et sic credidistis, Sive ego plus laboravi, sive illi, circa prædicationem tamen omnes inquit, sumus concordes. Nec dixit: Si mihi non adhibetis fidem, illis obtemperate: Ita eniin seipsum parvi fecisset, et pro veritate testem parum fidelen ostendisset sed et ipse per se sufficere ait, et illos per se abunde satis instructos essc. Cum autem ait • Prædicanus, veritatem eorum quæ dicuntur, innuit. Non enim in abscondito loquimur, sed palatn: et non aliquando, sed et nunc.. Et sic credidistis.» Non dixit, Nunc creditis, quoniam jam vacillabant. Cum aliis autem et ipsorum fidem, veritatis testem vocat. Non enim simpliciter credidissetis, inquit, sermonibus fctis et fallacibus, nisi persuasi essetis vera esse quæ vobis prædicabantur. ' VERS. 12.. Si autem Christus prædicatur quod resurrexit a mortuis, quomodo dicunt quidam inter vos quod resurrectio non est?» Optine ratiocinatur. Demonstrato enim primum quod Christus resurrexit, et quod sic prædicatur a se et apostolis: Varia lectiones. Η ύστερος Ο. 18 καθ' ὑπερβολήν ο. 40 μὲν Ο. κι ἐπιστεύσατε ο. σε καλεῖται 0.

ab hujus excitatione communem omnium resurre- λων· ἐκ τῆς τούτου ἐγέρσεως καὶ τὴν κοινὴν ἀνά. ctionem confirmat, ceu reliquo corpore caput sequente. Non autem contra omnes intendit accusationem, ne impudentiores facial: sed, Quidam, inquit, ‹ dicunt. › 219 VERS. 13. Si autem resurrectio mortuorum non est, neque Christus resurrexit.» Ne di- () cant, Christus excitatus est, sed non ideo universalis erit resurrectio: confirinat hoc, inquiens: • Neque Christus excitatus est, si mortuorum resurrectio non est. Utrumque enim utriusque est confirmatio. Cujus enim gratia resurrexisset, nisi futurum erat, ut esset primitiæ nostri? στασιν κατασκευάζει, ὡς ἑπομένον τῇ κεφαλῇ καὶ τοῦ λοιποῦ σώματος. Οὐ κατά πάντων δὲ ποιεῖται τὴν κατηγορίαν, ἵνα μὴ ἀναισχυντοτέρους ποιήσῃ· ἀλλὰ, «Τινές, ο φησί, ο λέγουσι. • Εἰ δὲ ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται. ο Ινα μή λέγωσιν, ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς ἐγήγερται, οὐ μὴν ἔσται καθολικὴ ἀνάστασις· και τασκευάζει τοῦτο, καί φησιν·. Εἰ ἀνάστασις οὐκ ἔστιν, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται·, ἑκάτερον γὰρ έχα τέρου κατασκευαστικόν. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἀνέστη, εἰ μὴ ἔμελλεν ἡμῶν ἀπαρχὴ εἶναι; • Εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, κενὸν ἄρα τὸ Vens. 11. «Si autein Christus non resurrexit, inanis est prædicatio nostra, iuanis est etiam fides ο κήρυγμα ἡμῶν, κενὴ ἄρα σε ἡ πίστις ὑμῶν.» ΕΙ vestra. Si enim mortuus non potuit resurgere, neque peccatum sublatum est, neque mors sublata est ac deinceps vana prædicavimus nos, vosque vana credidistis. VERS. 15. c Invenimur autem et falsi testes Dei, quoniam de eo testificati sumus, quod excitarit Christum, quem non excitavit, siquidem mortui non resurgunt. › Impii, inquit, invenimur, quoniam calumniati sumus Deum, quod excitaverit, quem mon excitarit. Hoc autem contingit, si mortui non resurgunt. Quocirca cum absurdumn inde colligatur, neque illud est credendumn, mortuos nempe non resurgere. γὰρ ἀποθανὼν οὐκ ἴσχυσεν ἀναστῆναι, οὔτε ἡ ἁμαρ τία ἀνῄρηται, οὔτε ὁ θάνατος καθῄρηται· καὶ λοιπὸν, κενὰ ἐκηρύξαμεν ἡμεῖς, καὶ ὑμεῖς δὲ κενὰ ἐπιστεύ σατε. • Ευρισκόμεθα δὲ καὶ ψευδομάρτυρες τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐμαρτυρήσαμεν κατ' αὐτοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χρισ στόν· ἐν οὐκ ἤγειρεν, είπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγεί ρονται.» Ανόσιοι, φησὶν, εὑρισκόμεθα, ὅτι ἐσυχου φαντήσαμεν τὸν Θεὸν, ὅτι ἤγειρε. Τοῦτο δὲ συμβαίνει, εἴπερ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται. Ωστε ἐπεὶ ἄτοπον τὸ συμβαῖνον, οὐδὲ ἐκεῖνο πιστευτέον, τὸ δὲ νεκροὺς μὴ ἐγείρεσθαι δηλαδή. • Εἰ γὰρ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ ὁ Χριστὸς Vers. 16, 17. ‹ Nam si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit. Quod si Christus non G ἐγήγερται. Εἰ δὲ ὁ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, ματαία resurrexit, vana est fides vestra., Rursus eodem certat argumento. Eam enim ob causam resurrexit Christus, ut universalem resurrectionem faceret. Sin resurrectio non est, igitur ne ipse quidem resurrexit. Hoc autem dato, vana est fides vestra: quod absurdum est. ‹ Adhuc enim estis in peccatis vestris.» Si enim non resurrexit, neque mortuus est: si vero mortuus non est, neque peccatum solvit. Mors enim ipsius, peccati est dilutio. «Ecce enim, inquit, 4 agnus Dei, qui tollit peccatum mundi h.» Agnumn autem omnino propter mactationem appellavit. Quod si peccatum non sublatum est, in eo estis prorsus. Quare itaque credidistis quod ab eo liberati sitis? › VERS. 18. «Ergo et qui dormierunt in Christo, perierunt. › Ið est, qui propter Christum mortui sunt, ac testimonium perhibuerunt, perierunt, si non est resurrectio. Cuncti præterea simpliciter Chiristiani, qui in ſide erga Christum, et vita angusta et aflicta dormierunt, interierunt, mundanis voluplatibus orbati: neque posthac aliquo bono fruituri, si resurrectio non erit. VERS. 19. Si in hac vita in Christo tantum sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus. › Si ad hanc usque vitam nostra sese b Joan. 1, 29. 13 κενή δὲ καὶ ο. 3 του ο. ἡ πίστις ὑμῶν.» Πάλιν τῷ αὐτῷ ἐπαγωνίζεται λόγῳ. Διὰ γὰρ τοῦτο ἀνέστη, ἵνα καθολικὴν ἀνάστα· σιν ποιήσῃ. Εἰ δὲ ἀνάστασις οὐκ ἔστιν, ἄρα οὔτε αὐτὸς ἀνέστη. Τούτου δὲ δοθέντος, ματαία ἡ πίστις ὑμῶν· ὅπερ ἄτοπον. • Ετι ἐστὲ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν.» Εἰ γὰρ οὐκ ἠγέρθη ", οὐδὲ ἀπέθανεν· εἰ δὲ οὐκ ἀπέθαν, οὐδὲ τὴν ἁμαρτίαν ἔλυσεν· ὁ γὰρ θάνατος αὐτοῦ, τῆς ἁμαρτίας λύσις. ι Ιδε ο γάρ, φησίν, ε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.» Αμιν δὲ πάντως διὰ τὴν σφαγὴν ἐκάλεσεν. Εἰ δὲ οὐκ ἐλύθη ἡ ἁμαρτία, ἐν αὐτῇ ἐστε πάντως· καὶ πῶς ἐπιστεύσατε, ὅτι ἠλευθερώθητε ταύτης; • Αρα καὶ οἱ κοιμηθέντες ἐν Χριστῷ, ἀπὸ ώλοντο. Τουτέστιν, οἱ διὰ τὸν Χριστὸν ἀποθανόντες καὶ μαρτυρήσαντες, ἀπώλοντο, εἰ μὴ ἔστιν ἀνάστασις· καὶ πάντες δὲ ἁπλῶς, οἱ ἐν 50 τῇ κατὰ Χρισ στὸν πίστει, καὶ διαγωγῇ τῇ στενῇ καὶ τεθλιμμένη κοιμηθέντες, ἀπώλοντο, τῶν τερπνῶν τοῦ κόσμου στερηθέντες, καὶ μηδὲ μετὰ ταῦτα μέλλοντές τινος ἀγαθοῦ ἀπολαῦσαι, εἴπερ ἀνάστασις οὐκ ἔσται. «Εἰ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἐν Χριστῷ μόνον ἐλπικότες ἐσμὲν, ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν.» ἄχρι, φησί, τῆς ὧδε ζωῆς ἐστι τὰ ἡμέτερα, καὶ Varia lectiones. κι ἐγήγερται ο. αὐτῇ οι

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. ΧV. εἰς ταύτην μόνην περιιστάμεθα οἱ ἐν Χριστῷ εν ήλπι- tantum extendunt, atque in lane solam incumlimus κότες, τουτέστιν, οἱ τὰς ἐλπίδας εἰς Χριστὸν ἔχοντε;, καὶ οὐκ ἔστιν ἐκεῖ ἄλλη ζωή· ἀθλιώτεροι πάντων ἐσμὲν, ὡς μήποτε τῶν παρόντων ἀπολαύσαντες, καθὸ καὶ ἀνωτέρω εἴρηται, καὶ τὰ μέλλοντα οὐχ ἕξοντες, διότι οὐδὲ ἀναστησόμεθα, ὡς λέγουσι τινες. 'Αλλ' ίσως εἴποι τις, ὅτι ἡ ψυχὴ μόνη ἀπολαύσεται. Καὶ τί τοῦτο; Οὐ γὰρ μόνη αὕτη ἐκοπίασεν, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα. Ποῦ οὖν τὸ δίκαιον, τοῦ τὸν πλείονα κάματον ὑποστάντος σώματος εἰς τὸ μὴ ὂν χωροῦντος, καὶ μηδενὸς ἀγαθοῦ ἀπολαύσαντος, τὴν ψυχήν μότην στεφανωθῆναι;! • Νυνὶ δὲ Χριστὸς ἐγήγερται ἐκ νεκρῶν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο. • Δείξας ὅσα ἄτοπα ἐκ τοῦ μὴ πιστεύεσθαι τὴν ἀνάστασιν τίκτεται ", ἀναλαμβάνει τὸν λόγον, καί φησι τοιοῦτόν τι, ὅτι Ταῦτα μὲν συμβαίνει, είπερ " οὐκ ἔστι κοινὴ ἀνά στασις, ὡς μηδὲ τοῦ Χριστοῦ ἐγερθέντος. «Νυνὶ δὲ ἡ Χριστὸς ἐγήγερται·, ἄρα καὶ κοινὴ ἀνάστασις ἔσται, καὶ τὰ ἄτοπα ταῦτα οὐ συμβήσεται. Συνεχῶς δὲ τὸ, • Ἐκ νεκρῶν, ο προστίθησιν, ἀποῤῥάπτων τὰ τῶν Μανιχαίων στόματα. Εἰ ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων, καὶ τούτους πάντως ἀναστῆναι δεῖ. Η γὰρ ἀπαρχή, καὶ τοὺς ἐπακολουθοῦντας ἔχει· οἷον ὅταν ἐκ πολλῶν ποιήσῃ εἰς πρῶτος ἀρξάμενος, δ μέλλουσι καὶ οἱ λοιποὶ ποιεῖν ἐφεξῆς. • Ἐπειδὴ γὰρ δι᾿ ἀνθρώπου ὁ θάνατος, καὶ δι᾿ ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρῶν. Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὕτως ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται.» Αἰτίαν προστίθησι δι' ἧς πιστοῦται τὰ εἰρημένα. Εδει γὰρ, φησίν, αὐτὴν νικῆσαι τὴν ἡττηθεῖσαν φύσιν, καὶ τὸν καταβληθέντα, αὐτὸν ἐκνικῆσαι. Καὶ γὰρ ἐν τῷ ᾿Αδάμ, τουτέστι, διὰ τὸ τοῦ Ἀδὰμ πταίσμα, πάντες τῷ θανάτῳ ὑπέπεσον. Οὕτως οὖν ἐν Χριστῷ πάντες ἀναστήσονται· τουτέστι, διὰ τὸ εὑρεθῆναι τὸν Χρι στὸν ἀναμάρτητον καὶ ἀνένοχον τῷ θανάτῳ, καὶ ἑκόντα μὲν ἀποθανεῖν, ἀναστῆναι δὲ, καθὰ σὲ οὐκ ἦν δυνατὸν αὐτὸν κρατεῖσθαι ὑπὸ τῆς φθορᾶς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς. Καὶ ταῦτα δὲ πάντα κατὰ Μανιχαίων. • Εκαστος δὲ ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι. ο Ινα μή ἀκούσας, ότι ο Πάντες ζωοποιηθήσονται, ο νομίσῃς καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς σώζεσθαι, ἐπήγαγεν, Ὅσον μὲν κατὰ τὸ ἀναστῆναι, ο πάντες ζωοποιηθήσονται· πλὴν «ἕκαστος» ἔσται «ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι ο καὶ ἐν οἷς ἐστιν ἄξιος. • Απαρχή Χριστὸς, ἔπειτα οἱ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ· εἶτα, τὸ τέλος.» Απαρχὴ καὶ ὁδὸς τῆς ἀναστάσεως ἐγένετο ὁ Χριστό;· μετ' α τὸν οὖν, οἱ αὐτοῦ, τουτέστιν, οἱ πιστοὶ καὶ οἱ εὐδο κιμηκότες ἐν αὐτῷ ἀναστήσονται πρῶτοι, ἐξ οὐρανῶν ἐκείνου ἐρχομένου. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, ο Ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ· ο δεῖ νὰρ ἔχειν προνόμιόν τι καὶ ἐν σ' εἰς Χριστὸν m. οι γίνεται 11. nos qui in Christum speramus, hoc est, qui spern in Christum habemus, nec est illic alia vila, miseriores sumus cunctis mortalibus, quippe qui neque praesentibus fruimur, ut supra dictum est, nec futura bona sumus. 220 consecuturi, propterea quod neque resurgemus, ut quidam dicunt. Sed fortasse dixerit quispiam, quod anima sola fruetur bonis. At quid hoc fiet? Non enim ista sola laboravit, sed corpus etiam. Ubinam igitur justum manet, si corpus quod plurimum laboris sustinuit, in nihilum redigatur, ac nullo bono perfruatur, et sola anima coronetur. VERS. 20. • Nunc autem Christus a mortuis resurrexit, primitiæ dormientium factus est.» Postquam demonstravit quot absurda nascantur ex co. guod quis non credat resurrectionem, sermonem repetit, hujusmodi quiddam dicens: læc sequuntur, si non est communis resurrectio, nempe quod Christus non sit excitatus. Atqui Christus excitatus est resurrectio igitur communis erit, atque hæc absurda non evenient. Continuo autem, «Amortuis, apponit, Manichæorum ora obstruens. Quod » si eorum qui dormierunų primitiæ est', et ipsos omnino resurgere oportet. Primitiæ enim ad sequentes respectum habent, veluti si quando unus e multis primus incipiat facere, quod alii deinceps sint facturi. VERS. 21, 22.. Quoniam quidem per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Quemadmodum enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur. › Causain reddit per quam confirmat quæ commemorata sunt. Οportuit enim ipsam victam naturam vincere, ct eum qui dejectus erat, evincere. Nam in Adam, boc est per lapsum Adami, omnes morti facti sunt obnoxii. Sic igitur in Christo omnes resurgent, boc est, quia Christus inventus est sine peccato, nec mortis reus, et propterea quod voluntario quidem mortem subierit, resurrexerit autem, quatenus impossibile erat ipsum teneri a corruptione, principem nimirum vitæ. Hæc autem omnia adversus Manichæos. VERS. 23. • Unusquisque autem in proprio ore dine.» Ne audiens cunctos vivilicandos, arbitreris etiam peccatores salvos futuros, subin:ulit: Quantum ad resurrectionem attinet, omnes vivificabuntur, i verumtamen • unusquisque in suo ordine, et inter quos esse merebitur. • Primitiæ Christus, deinde ii qui Christi sunt, in adventu ejus: postea finis. • Primitiæ, adeoque via resurrectionis, Christus est: post ipsum igitur qui ad eum pertinent, hoc est, fideles, et probati in ipso, primi resurgent, illo ex cœlis veniente. lloe enim est quod ait: «In adventu ipsius. › Est enim par, ut justi privilegio quopiam gaudeant in resurVariæ lectiones. ον ἐὰν Ο. το καθότι Ο.

gendo. Cum enim rapiendi sint in aera in occursum αὐτῷ τῷ ἐγείρεσθαι τους δικαίους. Ἐπειδὴ γὰρ Domini, præ aliis excitantur. Nam peccatores infra exspectantjudicem, ceu condemnati. Deinde omnium réruin consummatio erit, ipsiusque adeo resurreftionis, ceu omnibus universim 221 excitatis. Nec enim, ut nunc fit, Christo solo resurgente, res bumanæ suum priorem statum locumque obtinent, sic tum erit: verum omnia finem accipient. Vers. 24. ‹ Cum tradiderit regnum Deo Patri. › Duo regna Scriptura novit, alterum quidem per appropriationem, alterum vero per creationem. Crealionis igitur nomine, in omnes, Græcos, Judzos, ipsos dæmones, ac nolentes imperium exercet. Omnibus vero fidelibus ac sanctis, qui suapte sponte subjiciuntur, ratione appropriationis dominatur. De hoc itaque regno dicit: ‹ Postula a mẹ, et dabo tibi gentes i; › et, ‹ Data est mihi omnis potestas i.ņ Hanc autem tradit Patri, hoc est, transigit strenue et perficit. Exempli gratia, rex quispiam bellum filio suo commiserit adversum gentes, quæ defectionem sint molitæ, ut illud administret: confecto itaque bello, domitis et subactis rursum gentibus, tunc dicitur bellum tradere patri, hoc est, submonstrare quod delegatum sibi opus perfecerit. Ait itaqne Paulus, quod simul atque omnia subjecerit Filins, tum finis erit. Tum enim perfecte Christus super nos regnabit, non amplius divisos partim Deo, partim mundi principi. Regnum enim tanguauityranno usurpatum ipse eripiens, liberum tradit Patri. • Quando aboleverit omnem principatum et omnem potestatem et virtutem. › Hoc est, quando vicerit et compescuerit pravas potentias. Hollie namque operantur, et vim suam exerunt plerumque, tum vero quiescent. VERS. 25, 26. «Οportet enimn ipsum regnare, donec posuerit omnes inimicos sub pedibus suis. Postremus hostis destruitur mors. › Quia dixerat Christum destructarum defectrices potentias, ac tropæa erecturum, verisimile autem erat quempiam dubitare ac dicere: Fortasse debilitabitur usque dum omnia hæc perfecerit, neque poterit ea complere: ad hoc, Haudquaquam, inquit, destituetur viribus, sed «oportet ipsum regnare, hoc est, Lanquam regen, et potentem versari, donec subjecerit hostes, ae ipsam ultimo mortem. Qui enim diabolum subegit, perspicuum est quod et opus ipsius mortem subjieiet. Quomodo autem subditam esse appareat, nisi corpora quæ continebat, evo1 Psal. 11, 8. 1. Matth. xxvii, 18. μέλλουσιν ἁρπάζεσθαι εἰς ἀέρα εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου, προεγείρονται· ὡς οἴ γε ἁμαρτωλοὶ κάτω μένουσι τὸν κριτὴν ὡς κατάδικοι. Εἶτα τὸ τέλος των πάντων, καὶ αὐτῆς τῆς ἀναστάσεως, ἅτε πάντων κοινῶς ἐγειρομένων· οὐχ ὥσπερ γὰρ νῦν, μόνου τοῦ Χριστοῦ ἀναστάντος, κατὰ χώραν μεμένηκε τὰ ἀν θρώπινα πράγματα, οὕτως ἔσται καὶ τότε· ἀλλὰ πάντα τέλος λήψεται, «Οταν παραδῷ τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. ν Δύο βασιλείας οἶδεν ἡ Γραφή· τὴν μὲν κατ' οἰκείω· σιν, τὴν δὲ κατὰ δημιουργίαν. Βασιλεύει μὲν γὰρ πάντων, καὶ Ἑλλήνων, καὶ Ἰουδαίων, καὶ τῶν δαιμόνων αὐτῶν, καὶ μὴ βουλομένων, κατὰ τὸν τῆς δημιουργίας λόγον· βασιλεύει δὲ τῶν πιστῶν καὶ ἁγίων, ἑκόντων υποτασσομένων, κατὰ τὸν τῆς οἱκειώσεως λόγον. Περὶ ταύτης τῆς βασιλείας φησίν· • Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη· ν και, • Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία· ν ταύτην καὶ παραδίδωσι τῷ Πατρὶ, τουτέστι, κατορθοί, τελειοι· οἷον, βασιλεύς τις ενεχείρησε [[.-ρισε] τῷ υἱῷ αὐτοῦ πόλεμον πρὸς ἔθνη ἀποστατήσαντα ", ἵνα αὐτὸν διοικήση " ὅταν οὖν τὸν πόλεμον συμπληρώσῃ ὁ υἱὸς, ὑποτάξας τὰ ἔθνη, τότε λέγεται παραδοῦναι τὸν πόλεμον τῷ Πατρί, τουτέστιν, ὑποδείξαι τὸ ἐμπιστευθὲν αὐτῷ ἔργον ἀνυσθέν. Λέγει τοίνυν ὁ Παῦλος, ὅτι ὅταν πάντα ὑποτάξῃ ὁ Υἱός, τότε ἔσται τὸ τέλος. Τότε γὰρ τελείως ὁ Χριστὸς ἡμῶν βασιλεύσει, μηκέτι μερι ζομένων τῷ Θεῷ καὶ τῷ κοσμοκράτορι· ὥσπερ γὰρ ὑπὸ τυράννου διηρπασμένην τὴν βασιλείαν ἐξελών, ἐλευθέραν παριστῷ τῷ Πατρί. • Όταν καταργήσῃ πᾶσαν ἀρχὴν, καὶ πᾶσαν ἔξου. σίαν καὶ δύναμιν.» Τουτέστιν, ὅταν νικήσῃ καὶ παύσῃ τὰς πονηρὰς δυνάμεις. Νῦν μὲν γὰρ ἐνεργοῦσι πολλαχοῦ, τότε δὲ παύσονται “ • Δεῖ γὰρ αὐτὸν βασιλεύειν, ἄχρις οὗ ἂν θῇ πάνω τας τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ. Ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται ὁ θάνατος.» Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι μέλλει καταργῆσαι τὰς ἀποστατικὰς δυνάμεις, καὶ τρόπαια ποιῆσαι, εἰκὸς δὲ ἦν τινα διστάσαι καὶ εἰπεῖν, ὅτι Ἴσως ἀτονήσει ἕως οὗ ποιήσῃ ταῦτα πάντα, καὶ οὐ μὴ δυνήσεται πληρῶσαι αὐτά· φησίν, ὅτι οὐκ ἀτονήσει, ἀλλὰ κ δεῖ αὐτὸν βασιλεύειν, ν τουτέστιν, Ο ὡς βασιλέα καὶ ὡς δυνατὸν ἀναστρέφεσθαι, ἄχρις οὗ ὑποτάξῃ τοὺς ἐχθροὺς, καὶ ἔσχατον, τὸν θάνατον. Ο γὰρ τὸν διάβολον ὑποτάξας, πρόδηλον ὅτι καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ, τὸν θάνατον ὑποτάξει. Πῶς δ' ἂν φανείη ὅτι ὑπετάγη, εἰ μὴ τὰ σώματα & κατεῖχεν, ἐξεμέσει; Τότε γὰρ κυρίως ἡττᾶται, ὅταν καὶ τὰ σκύλα διαρ Varia lectiones. οι ἀποστόσαντα 0. σε παύσονται. Καταργήσῃ, τοῦτ' ἔστιν, ὅταν νικήσῃ, καὶ παύτῃ· νῦν μὲν γὰρ ἐνεργοῦ σιν αἱ πονηραὶ καὶ ἀποστατικαὶ δυνάμεις· τότε δὲ οὐκ ἂν ἐνεργήσουσι εἰς κόλασιν παραδιδόμεναι. Καὶ ἄλλως· Ομοίως φησὶν ὁ Δαυΐδ, Ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιῶ ἕως παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Τότε γὰρ παρέργεται παρέρχεται] ὅταν οἱ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι καταργηθῶσι καὶ ἀνενέργητοι μένωσι m. Abolererit, hoc est, cum vicerit, et compescuerit: nunc enim operantur prave et apostatica potestates; tunc vero operari non poterunt, utpote in supplicium jam traditæ. Ει aliter: Simili modo ait David (Ps. Lvi, 2): In umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Tunc enim transit iniquitas, cum principatus et poleslalos abolentur, et absque operatione maneant.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. VX. et spolia direpta fuerint. Ne igitur cum audias quod destruet omnem principatum et potestatem, metuas quod viribus destituatur, nec facturus sit ista: faciet enim omnia, bellum gubernans ac disponens tantisper dum omnes subegerit. Viden' quod, e Donec,» non ponatur ad tollendum, Posthac? Αι qua de causa dictum est? 222 Durat enim ejus imperium, inquit, nec labefactabitur, donec omnia confecerit. Postquam vero omnia confecerit, multo magis: regni enim ejus non erit finis. Gregorius autem Theologus ait, quod reguare hic dicitur, hoc est facere operative subjectionem, uosque suo inperio subdere. Unde postquam subjecti fuerimus ipsi, cessat hujusmodi regnum, hoc est conatus et eficacia, qua in gubernando et subjiciendo nos usus est. Perinde namque ac architectus ædificat, usque dum tectum apposuerit; postea vero ab hoc «lificandi opere desistit: hanc ad rationem et Fiπαγῇ. Μή τοίνυν, φησὶν, ἀκούσας, ὅτι πᾶσαν ἀρχὴν muerit? Tum enim proprie victoria obtinetur, cum καὶ ἐξουσίαν καταργήσει, φοβηθῇς ὅτι ἀτονήσει, καὶ οὐ μὴ ποιήσῃ ταῦτα. Ποιήσει γὰρ πάντα 68, βασιλεύων καὶ διοικῶν τὸν πόλεμον, ἕως οὗ ὑποτάξῃ πάντας. Ορᾷς ὅτι τὸ, ο Αχρις,» οὐ πρὸς ἀναίρεσιν τοῦ, Μετὰ ταῦτα, κεῖται; ᾿Αλλὰ δι᾿ ἣν εἴρηται αἰτίαν; Κρατεῖ γὰρ, φησὶν, αὐτοῦ ἡ βασιλεία, καὶ οὐκ ἀτονεῖ, ἕως οὗ πάντα κατορθώσει. Μεθ᾽ ὅ δὲ κατορθώσει, πολλῷ μᾶλλον· «Τῆς γὰρ βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος.» Ο δὲ Θεολόγος Γρηγόριος φησιν, ὅτι βασιλεύειν ἐνταῦθα λέγεται, τουτέστιν, ἐνεργεῖν τὴν ὑποταγὴν, καὶ τιθέναι ἡμᾶς ὑπὸ τὴν αὐτοῦ βασιλείαν· ὅθεν καὶ μεθ᾿ ὃ ὑποταγῶμεν αὐτῷ, παύεται ἡ τοι αύτη βασιλεία, τουτέστιν, ἡ πρὸς τὸ βασιλεύεσθαι ἡμᾶς ὑπ' αὐτοῦ σπουδὴ καὶ ἐνέργεια. Ωσπερ γὰρ οἰκοδομεῖ ὁ οἰκοδόμος ἄχρις οὗ θῇ τὸν ὄροφον, μετὰ δὲ ταῦτα σχολάζει τοῦ ἔργου τούτου τῆς οἰκοδομῆς· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς βασιλεύει, τουτέστιν, ἐνεργεῖ τὴν εἰς ἡμᾶς αὐτοῦ βασίλευσιν ἄχρις οὗ βασιλευθῶμεν. lius regnat, hoc est operatur et exercet imperium suum in nos, tantisper dum regno ejus plane subjugati fuerimus. VERS. 27. e Omunia mamque subjecit pedibus ejus Quando autem dicat, quod omnia subjecta sunt ei, videlicet præter eum qui ei subjecit omnia. • Quia dixerat de Filio quod aboliturus sit hostes, tropaque erecturus, metuit ne aliud quoddam pri cipium ingenium existimetur Fikus. Ad Patrem igitur omnia refert, inquiens, quod ipse Filio subjecerit hostes. Quia vero ad Graecos scribebat, quorum opinio erat quod Jupiter insurrexisset adversus patrem suum Saturnum, eumque e regno dejecisset: metuit ne tale quiddam de Filio suspicarentur, ceu insurgente adversus Patrem: ait itaque, Omnia Filio sunt subjecta, dempto Patre: nam ille potius omnia alia Filio subjecit. • Πάντα γὰρ ὑπέταξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ. Οταν δὲ εἴπῃ, ὅτι πάντα ὑποτέτακται, δῆλον ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα. • Επειδή εἶπε περὶ τοῦ Υἱοῦ, ὅτι καταργήσει τοὺς ἐχθροὺς, καὶ τρόπαιον ἐργάσεται, ἐφοβήθη μὴ ἄλλη τις ἀρχὴ ἀγέννητος νομισθῇ ὁ Υἱός. Ἐπὶ τὸν Πατέρα οὖν ἀναφέρει τὰ πάντα, λέγων ὅτι αὐτὸς ὑπέταξε τῷ Υἱῷ τοὺς ἐχθρούς. Ἐπεὶ δὲ πρὸς Ελληνας ἔγραψε, τοὺς δοξάζοντας ὅτι τῷ πατρὶ αὐτοῦ Κρόνῳ ἐπανέστη ὁ Ζεὺς, καὶ παρέλυσεν αὐτὸν τῆς βασιλείας· ἐφοβήθη G μή τι τοιοῦτον ὑπὲρ σε τοῦ Υἱοῦ ὑποπτεύσωσιν, ὡς ἐπαναστάντος τῷ Πατρὶ, καί φησιν, ὅτι Πάντα ὑπο τέτακται τῷ Υἱῷ, πλήν τοῦ Πατρός· ἐκεῖνος γὰρ μᾶλλον ὑπέταξε καὶ τἄλλα πάντα τῷ Υἱῷ. • Όταν δὲ ὑποταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, τότε καὶ αὐ τὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα. ο "Ινα μή τις εἴπῃ, ὅτι Εἰ καὶ μὴ ὑποτέτακται τῷ Υἱῷ ὁ Πατὴρ οὐδὲν κωλύει τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ισχυρότερον εἶναι· ταύτην τὴν ὑπόνοιαν σε ἐκ περ ριουσίας ἀναιρεῖ, καί φησιν, ὅτι καὶ ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ Πατρὶ, τὴν πολλὴν ὁμόνοιαν τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα δεικνύς. Ωστε γνῶθι, ὅτι ὁ Πατήρ ἐστιν αἰτία καὶ πηγὴ τῆς δυνάμεως ταύτης τῷ Υἱῷ, καὶ οὐχ ὁ Υἱὸς ἑτέρα τίς ἐστι δύναμις ἀντίθετος τῷ Πατρί. Εἰ δὲ πλέον τοῦ δέοντος ταπεινῇ λέξει ἐχρή σατο, μὴ θαυμάσης· ἔθος γὰρ ἔχει ὁ Παῦλος, ὅταν μέλλει πρόῤῥιζόν τι ἀνασπᾶσαι, πολλῇ κεχρῆσθαι τῇ περιουσία στ· οἷον, μέλλων δεῖξαι ὅτι ἡ πιστὴ γυνή οὐ βλάπτεται συνοικοῦσα τῷ ἀπίστῳ ἀνδρὶ, εἶπεν, ὅτι ι 'Ηγίασται ὁ ἀνὴρ ὁ ἄπιστος ἐν τῇ γυναικί· οὐ τοῦτο λέγων, ὅτι ἄπιστος ὢν ὁ ἀνὴρ ἅγιος γίνε ται, ἀλλὰ τῇ ὑπερβολῇ τοῦ ῥήματος δεικνύων, ὅτι οὐδὲν βλάπτεται ἡ πιστή. Οὕτω καὶ ἐνταῦθα τῷ τῆς ὑποταγῆς ὀνόματι, πρόῤῥιζον ἀναστῇ τὴν πονηρὰν t 1 Cor. 68 ταύτα ο. VERS. 28. Cum autem subjecta fuerint ipsi omnia, tunc et ipse Filius subjicietur ei, qui ill subjecit omnia.»Ne quis dicat, Etsi Pater non est subjectus Filio, nihil prohibet Patre Filium fortiores esse: hanc suspicionem ex abundanti diluit, inquiens quod et Filius subjicietur Patri, Filii erga Patrem multam concordiam et unanimitatem ostendens. Noveris itaque Patrem esse causam et fontem potenti hujus in Filio, neque Filium aliam quamspiam vim Patri oppositam putes. Quod si plus quam par est humili dictione usus est, ne mireris: est enim in more divo Paulo, ut, si quando funditus quidquam tollere velit, multa utatur redundantia: quemadmodum demonstraturus fidelem mulierem nihil ledi si cobabitet marito inβdeli: c Sanctificatus est,» inquit, c maritus infidelis per mulie rem 4: ɔ non hoc dicens, quod infidelis cum sit vir, sanctus reddatur: verum dictionis istius excessu ostendens, quod nihil lædatur fidelis ipsa conjux: sic hoc in loco subjectionis vocabulo funditus tollit Variæ lectiones. περί πο τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός 0. σε ὑπόνοιαν ἰσχυρῶς καὶ. οι παρρησία 0.

pravam istam suspicionem, qua suspicari quisquam ὑπόνοιαν, ἣν ὑπενόησεν ἄν τις, ὅτι ὁ Υἱὸς ἴσως ίσχυ poterat, Filium fortasse Patre esse fortioren, ut qui lanta transigere possit. Atqui Gregorius Theologus asserit, quod Filius omnia nostra sibi propria faciens, nostratn etiam 223 subjectionem propriam reputet. Nunc vero seditionem ciemus adversus Deum infideles quidem cum eum abnegant; fideles vero, dum affectibus suis inserviunt multi, et secundum hoc rebelles sumus. Cum vero alii quidem agnoverint quem nunc negant, alii vero transmutati fuerimus ab hujus vitæ affectibus; tum vere dicitur Filius subjici. Humanitatis enim personam subiens, sua facit quæ nostra sunt. ut ρότερός ἐστι τοῦ Πατρὸς, ἅτε τοσαῦτα κατορθοῦν δυνάμενος. Ο δὲ Θεολόγος Γρηγόριος φησιν, ὅτι ὁ Υἱὸς πάντα οικειούμενος τὰ ἡμέτερα, καὶ τὴν ἡμε τέραν ὑποταγὴν οἰκείαν ἡγεῖται. Νῦν μὲν οὖν στα σιάζομεν πρὸς τὸν Θεόν· οἱ μὲν ἄπιστοι, ἀρνούμενοι αὐτόν· οἱ δὲ πιστοί, τοῖς πάθεσι πολλοὶ δουλεύοντες, καὶ ἀνυπότακτοι κατὰ τοῦτό ἐσμεν. Ὅταν δὲ οἱ μὲν ἐπιγνῶσιν ὂν νῦν ἀρνοῦνται· οἱ δὲ μεταποιηθῶμεν ἀπὸ τῶν παθῶν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, πάντως τότε λέγεται ὁ Υἱὸς ὑποταγῆναι· τὸ τῆς ἀνθρωπότητος γὰρ ὑποδυόμενος πρόσωπον, ἑαυτοῦ ποιεῖται τὰ ἡμέ τερα. • Ut sit Deus omnia in omnibus.. Hoc est, • Ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν.» Τουτέστιν, omnia a Patre dependeant, ne quis duo principia p ἵνα πάντα ᾗ τοῦ Πατρὸς ἡρτημένα, ἵνα μὴ δύο τις ἀρχὰς ἀνάρχους ὑποπτεύῃ καὶ ἀπεσχισμένα;. Οταν 60 γὰρ οἱ μὲν ἐχθροὶ ὑπὸ τοὺς πόδας ὦσι τοῦ Υἱοῦ· ὁ δὲ Υἱὸς μὴ στασιάζῃ πρὸς τὸν Πατέρα, ἀλλ' ὡς πρέπει υἱῷ, Θεῷ ὑποτάσσηται τῷ Πατρί· πάνω τως ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἔσται τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Τις νὲς δὲ τὴν τῆς κακίας ἀναίρεσιν διὰ τούτων δηλοῦσθαί φασιν, ὡς πάντων ὑποτεταγμένων· ὅταν γὰρ ἁμαρτία μὴ ᾖ, εὔδηλον ὅτι ὁ Θεὸς ἔσται τὰ πάντα ἐν πᾶσ σιν· ὅταν μηκέτι πολλοὶ ὦμεν ἐν τοῖς κινήμασι καὶ τοῖς πάθεσι, μηδὲν ὅλως Θεοῦ, ἡ ὀλίγον ἐν ἑαυτοῖς φέροντες· ἀλλ' ὅλοι θεοειδεῖς, ὅλοι χωρητικοί Θεοῦ καὶ μόνου. Πάντα γὰρ ἡμῖν ὁ Θεὸς ἔσται, καὶ βρῶμα, καὶ πόμα, καὶ ἔνδυμα, καὶ νόημα, καὶ κίνημα. sine principio suspicetur, eaque inter sese divisa. Cum enim hostes sint sub pedibus Filii, Filius autem non est seditiosus erga Patrem, verum quem - admodum decet filium, Deo Patri subditur, omnino Deus Pater erit omnia in omnibus. Nonnulli autem malitiæ sublationem significari aiunt per hoc quod omnia sint subjecta. Cum enim peccatum porro nou fuerit, planum est quod Deus omnia in omnibus erit, quando non amplius motibus et affectibus dediti simus, ita ut nihil omnino Dei, vel parum in nobis feramus: sed toti Dei similes, totius et solius Dei capaces erimus. Omnia sane tum nobis Deus erit, et cibus, et potus, et vestitus, et cogitatio, et motus. VERS. 29. Alioqui, quid facient qui pro mortuis baptizantur, si omnino mortui non resurgunt? quid et baptizantur pro mortuis?» Marcionistæ hæretici, si quis apud eos non baptizatus moreretur, sub mortui lecto, viventem quempiam occultantes, accedunt lectum, interrogantes mortuum, num velit baptismate tingi. Atque eo respondente qui latitabat, quod velit, sic loco mortul cum baptizant. Deinde ob id accusati, defendunt sese hoc loco; affirmantes Apostolum hoc dixisse, et hunc textum stolidi producunt. Id vero sic se non habet: at quomodo? Omnes qui baptizandi sunt, symbolum fidei profitentur. In eo enim symbolo, una cum aliis et hoc proponitur, ‹ Credo resurrectionem mortuorum. › Dicit igitur: Qui crediderunt futuram esse re surrectionem mortuorum corporum, et qui baptizati sunt in talem spem, quid facient si fuerint decepti? Quid autem omnino baptizantur homines super resurrectione, hoc est in exspectatione resurrectionis, si mortui non excitantur? Vans. 30. • Quid et nos periclitamur omni hora? Si non recipitis ad demonstrationem resurrectionis, confessionem verborum quam faciunt qui baptizantur, accipite vero vocem quam res ipsæ loquuntur. Nos enian apostoli omnes nunquam non periculis sumus obnoxii: et nisi esset resurrectio, cujus το ἀποδυόμενος ο. σε ὅτι Ο. • Ἐπεὶ τί ποιήσουσιν οἱ βαπτιζόμενοι ὑπὲρ τῶν νεκρῶν, εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται; τί καὶ βαπτίσ ζονται ὑπὲρ τῶν νεκρῶν;» Οι Μαρκιωνισταί αι ρετικοί, ἐπειδάν τις παρ' αὐτοῖς ἀβάπτιστος ἀποθάνῃ, ὑπὸ τὴν κλίνην τοῦ τετελευτηκότος το κρύψαντές τινα ζῶντα, προςίασι τῇ κλίνῃ, καὶ ἐρωτῶσι τὸν νεκρόν, εἰ βούλοιτο βαπτισθῆναι· καὶ ἀποκρίνεται ὁ κεκρυμμένος κάτωθεν, ὅτι βούλεται· καὶ οὕτω βαπτίζουσιν αὐτὸν ἀντὶ τοῦ ἀπελθόντος. Εἶτα κατηγορούμενοι ἐπὶ τούτῳ, ἀπολογοῦνται, ὅτι ὁ ᾿Απόστολος τοῦτο " εἶπε, καὶ παράγουσι τὴν ῥῆσιν ταύτην οἱ παράφρονες. Τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει· ἀλλὰ πῶς; Οι μέλλοντες βαπτισθῆναι πάντες ἀπαγγέλλουσι τὸ σύμβολον τῆς πίστεως· ἐν οὖν τούτῳ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο πρόκειται • Πιστεύω εἰς ἀνάστασιν νεκρῶν.» Φησὶν οὖν, ὅτι οἱ πιστεύσαντες, ὅτι ἔσται ἀνάστασις νεκρῶν σωμάτων, καὶ βαπτισθέντες ἐπὶ τοιαύταις ἐλπίσι, τί ποιήσουσιν ἀπατηθέντες; τί δὲ ὅλως καὶ βαπτίζονται ἄνθρωποι ὑπὲρ ἀναστάσεως, τουτέστιν, ἐπὶ προσδοκίᾳ ἀναστάσεως, εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρον· ται; • Τί καὶ ἡμεῖς κινδυνεύομεν πᾶσαν ὥραν;» Εἰ οὐ δέχεσθε πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀναστάσεως τὴν διὰ τῶν ῥημάτων ὁμολογίαν, ἣν οἱ βαπτιζόμενοι ποιοῦνται, δέξασθε καὶ τὴν διὰ τῶν πραγμάτων φωνήν. Ημείς γὰρ πάντες οἱ ἀπόστολοι ἐν κινδύνοι; ἐσμὲν ἀεί· καὶ εἰ μὴ ἦν ἀνάστασις, τίνος ένεκεν ἐκινδυνεύομεν; ἶνα Varia lectiones. Το τελευτήσαντος Ο. τι ἐν τούτῳ ο. τι πρόσκειται ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. X. τίνος ἀπολαύσωμεν; Εἰ γὰρ καὶ διὰ κενοδοξίαν rei gratia pericula subiremus? cujus commodi Ελοιτό τις κινδυνεύειν, ἅπαξ ἢ δεύτερον ἂν ἕλοι το τοῦτο· τὸ δὲ πᾶσαν ὥραν, ὥσπερ ἡμεῖς, μεγίστη ἀπόδειξις τοῦ πεπληροφορῆσθαι περὶ τῆς ἀναστά σεως. · 1 Καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκω, νὴ τὴν ὑμετέραν καύ χησιν, ἣν ἔχω ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν.» Εἰπὼν, ὅτι ο Κινδυνεύομεν, έδειξε τοὺς κινδύνους· μᾶλλον δὲ μεῖζόν τι, θανάτους καθημερινούς. Πῶς δὲ καθ᾿ ἡμέραν ἀπέθνησκε; Τῇ προθυμίᾳ, καὶ τῷ πρὸς τοῦτο παρεσκευάσθαι, καὶ τῷ τοιαῦτα πάσχειν, * θάνατον ἔφερε. «Νὴ τὴν ὑμετέραν καύχησιν·, τουτέστι, Νὴ τὴν ὑμετέραν προκοπήν, ἐφ' ᾗ καυχώμαι. Καύχησις γὰρ τῷ διδασκάλῳ, ἡ τῶν μαθητῶν προκοπή. Εἶτα τῷ Χριστῷ ἀνατιθεὶς τοῦτο, φησίν • Ην ἔχω ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ·, ἐκείνου γὰρ τὸ ἔργον, οὐκ ἐμόν. Σοφώτατα δὲ ὑπομιμνήσκει τούτους, ὅτι Ὥσπερ καυχώμαι προκοπτόντων '', οὕτως ἐγκαλύ ψομαι τι, εἰ ἄχρι τέλους οὕτως ἀθλίως ἔχετε, ὥστε τῇ ἀναστάσει διαπιστεῖν. • Εἰ κατὰ ἄνθρωπον ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ, τί μου τὸ ἔφελος;» Οσον, φησί, τὸ εἰς ἀνθρώπους, ἐθηριομάχησα· τί γὰρ εἰ ὁ Θεὸς ἐξήρπασέ με τῶν κινδύνων; τί οὖν ὄφελός μοι, ἀναστάσεως μὴ οὔσης; θηριομαχίαν δὲ καλεῖ τὴν πρὸς Ἰουδαίους καὶ Δημήτριον τὸν ἀργυροκόπον μάχην. Τί γὰρ οὗτοι 18 θηρίων διέφερον; • Εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, φάγωμεν καὶ πίω μεν· αύριον γὰρ ἀποθνήσκομεν.» Εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ ἔσται ἐκεῖ ἀπόλαυσις, ἀπολαύσωμεν νοιπὸν τῶν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἀγαθῶν, τοῦ φαγεῖν καὶ τοῦ πιεῖν· ταῦτα γὰρ κερδανοῦμεν. Τοῦτο δὲ τὸ ῥῆμα ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου παρήγαγε, κωμῳδῶν τὴν ἄνοιαν τῶν μὴ λεγόντων ἀνάστασιν. Μὴ πλανᾶσθε· φθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. ο Ἐπὶ παραίνεσιν τρέπει τὸν λόγον· ἡρέμα δὲ καὶ ὡς ἀνοήτων αὐτῶν καὶ κούφων κατηγορεί τοῦτο γὰρ δηλοῖ διὰ τοῦ, «Μὴ πλανάσθε. ο Χρηστά δὲ ἤθη, τὰ εὐεξαπάτητα καλεῖ· δηλοῖ μέντοι ὅτι καὶ ἄλλοι αὐτοὺς εἰς τὰ τοιαῦτα ὑποσύρουσιν. • Ἐκνήψατε δικαίω;, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε· ἀγνωσίαν γὰρ Θεοῦ τινες ἔχουσιν.» Ὡς ἐπὶ μεθυόντων τὸ, ο Ἐκνήψατε· ι τὸ δὲ, ο Δικαίως, ο οἱονεί, συμφε ρόντως. Ενι γὰρ καὶ ἀδίκως νήφειν, οἷον ἐπὶ κακῷ. • Καὶ μὴ ἁμαρτάνετε, ο φησίν· ἐκ τούτου γὰρ καὶ τῇ ἀναστάσει ἀπιστεῖτε. Οἱ γὰρ ἑαυτοῖς συνειδότες κακὰ, οὐ πείθονται εἶναι ἀνάστασιν, δέει τῶν κολά σεων. ᾿Αγνωσίαν δὲ Θεοῦ ἔχουσιν, οἱ τῇ ἀναστάσει διαπιστοῦντες. Οὐ γὰρ ἴσασι τοῦ Θεοῦ τὸ δυνατόν. 1 Jsa. xx11, 13. " να προκύπτων ο. τι ἐγκαταλείψομαι ο. consequendi gratia? Quamvis enim aliquis 224 ambitione ductus, pericula subeat, semel forsan atque iterum periculum elegerit; verum singulis horis. quemadmodum nos, periclitari, maxima demonstratio est, nos de resurrectione certos esse. VERS. 31. • Quotidie morior, per vestram gloriationem quam habeo in Christo Jesu Domino nostro. › Cum dixisset, Periclitamur, pericula hic expressit imo potius majus quiddam, quotidianas videlicet mortes. Quomodo autem in singulos dies moriebatur? Animi promptitudine, et quia ad hoc. instructus et paratus fuerit, et quia talia pertulerit quæ mortem afferebant. • Per vestram gloriationem, › id est, Per vestrum profectum, cujus gratia glorior gloriatio enim præceptoris discipulorum est progressus. Deinde Christo istud ascribens, • Quam habeo, - inquit, c in Christo Jesu: illius cnim opus est, non neum. Sapientissime autem eos commonefacit, Ut, inquiens, de vestro in fide progressu glorior, sic pudeßiam, inquit, si ad finem usque adeo misere vos geratis, ut resurrectioni fidem non adhibeatis. VERS. 32. Si secundum hominem ad bestias pugnavi Ephesi, quæ mihi utilitas?, Quatenus, inquit, ad homines pertinet, cum feris dimicavi. Quid exim si Deus e periculis me eripuit? Quid igitur mihi prodest, si resurrectio non sit? Pugnam autem cum bestiis appellat contentionem adversus Judæos et Demetrium argentarium. Quid enim isti a belluis distabant? • Si mortui non resurgunt, edamus et bibamus, cras enim morimur. › Si mortui non excitantur, neque erit in futuro quædam voluptas, fruamur deinceps hujusce vitæ bonis, edendo nimirum et bibendo hæc enim tantum lucramur. Hanc autem sententiam ex Isaia protulit 1, dementiam eorum taxans qui negant resurrectionem. VERS. 33. «Nolite seduci: corrumpunt bonos mores colloquia prava.» Ad adhortationem sermonem vertit. Tacite autem eos veluti insipientes et leves accusat. Hoc enim indicat per hoc quod ait, «Nolite seduci.» Bonos autem mores vocat, quibus facile imponi potest. Indicat porro quod et alii ipsos ad ista subtrahant. VERS. 34. c Sobrii estote juste, et ne peccelis: ignorantiam enim Dei quidam habent.» Tanquam temulenti essent, Sobrii, inquit, e estote.» - ‹ Juste › vero, veluti utiliter. Potest enim quispiam injuste etiam sobrius esse, sive vigilare, veluti ad malum. c El ne peccetis,, inquit: binc enim est quod resurrectioni non credatis. Qui enim sibi sunt conscii malorum, non persuadentur esse resurrectionem, metu pœnarum. Ignorantiam autem Dei Varia lectiones. 78 ἐκεῖνοι Ο.

habent, qui resurrectioni non adhibent fidem. Non & Οὐκ εἶπε δὲ, Εχετε, ἀλλ' ο Εχουσιν,» ἐλαφρότερον enim noverunt Dei potentiam. Non autem dixit: τὸ ἔγκλημα ποιῶν. Habetis, sed, c Habent, faciliorem et tolerabiliorem ita accusationem faciens. 225 • Ad pudorem vobis hæc dico.» Postquan Balis eos carpsit, consolatur eos, dicens: 1læc dixi, non ut hostis vobis exprobrans, sed ut pudore suffunderemini, ut reducerem vos ad emendationem, pudefactos nimirum, ac decorum cogitantes. VERS. 35. • Sed dicet aliquis, Quomodo resurgunt mortui? quali autem corpore venient?, Non dixit, Vos dicitis, ut sic tolerabilis reddatur sermo, 18quam de aliis non credentibus hæc inquirat. Duo autem sunt de quibus dubitatur: ipse resurrectionis modus, quomodo excitatur semel dissolutını corpus; et quali corpore resurgit, hoc, an alio quodam. Per exemplum autem grani illa duo dissolvit. Vers. 36. ‹ Insipiens, tu quod seminas, non vivifieatur nisi moriatur.» perspicuo quopiam, et ab co quod ab ipsis quotidie agitur, facit dilutionem. Hinc et dementes eos vocat, ut qui adeo manifesta ignorent. ‹ Tu, inquit, quod seminas, › tu qui corruptibilis es, ecqui de Doo hæsitas? «Non vivificatur, inquit, «nisi moriatur, › dictionibus usus, non seminibus, sed corporibus propriis et accommodis. Non enim dixit quod alias non germinet nisi dissolvatur, sed, ‹ Non vivificatur, nisi moriatur. › Observa autem quomodo in contrarium sermonem converterit: illis enim videbatur ambiguum, quomodo post mortem excitemur: ipse autem contrarium asserit, nempe quod ideo excitamur, quia morimur: quasi non liceret aliter vivificari, nisi mors essel. VERS. 37. • Ει quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum, ut puta tritici vel alicujus cæterorum. › Cum duo esse quæ controverterentur dixisset, quomodo nimirum excitentur mortui, et quali corpore: quæstionem, quomodo excitentur, dissolvit, nempe moriendo, quemadmodum et granum. Jam vero cum interpretetur quali corpore resurgant, diluit alterum illud de quo ambigebatur, Idem, inquiens, corpus excitatur, vel ejusdem essentiæ, splendidius tamen et elegantius. Hæretici autem contendunt non idem corpus excitari: hoc enim indicare aiunt Apostolum, cum ait: «Νof quod futurum.» Atqui Aposto - Jus hoc non dicit. Quid igitur? Non seminas quale nascetur, splendidum nempe et elegans, sed nudum granum: attamen spica decentior et pulchrior inde exsurgit. Neque eadem est omnino, nam spica non est seminata, cum culmo nimirum et aristis, sed nudum granum: neque omnino aliud seu diversum, quandoquidem non ex alio grano, verum ex nudo illo est spica. VERS. 58. • Deus autem dat corpus ipsi, quemad10 οὐκ εἶπεν, οὕτως ὑμ. λ. ". άν, ο. • Πρὸς ἐντροπὴν ὑμῖν λέγω.· Ἐπειδὴ ἱκανῶς αὐτῶν καθήψατο, παραμυθεῖται αὐτοὺς λέγων, ὅτι Ταῦτα εἶπον ὑμῖν, οὐχ ὡς ἐχθρὸς ὀνειδίζων, ἀλλ' ἐπὶ τῷ ἐντρέψαι, ὥστε ἐπαναγαγεῖν ὑμᾶς πρὸς τὴν διόρω θωσιν αἰσχυνθέντας, καὶ τὸ δέον φρονήσαντας. • 'Αλλ' ἐρεῖ τις· Πῶς ἐγείρονται οἱ νεκροί; ποίῳ δὲ σώματι ἔρχονται; Οὐκ εἶπεν 7, Ὑμεῖς λέγετε, ἵνα οὕτως ἀνεπαχθῆς ὁ λόγος γένηται, ὡς ἐπὶ ἐτέ ρων ἀπιστούντων ἐξεταζόμενος. Δύο δὲ τὰ ἀμφιβαλ λόμενα· ὅ τε τρόπος τῆς ἀναστάσεως, πῶς ἐγείρεται τὸ ἅπαξ διαλυθὲν σῶμα· καὶ ποίῳ σώματι ἀνίσταται, τούτῳ ἢ ἑτέρῳ τινί. Διὰ δὲ τοῦ παραδείγματος τοῦ κόκκου τὰ δύο ἐπιλύει. • Αφρον, σὺ δ σπείρειν, οὐ ζωοποιείται, ἐὰν μὴ ἀποθάνῃ. • Από φανερού τινος, καὶ καθ᾿ ἡμέραν αὐτοῖς πραττομένου, ποιεῖται τὴν λύσιν· διὸ καὶ ἄφρονας αὐτοὺς καλεῖ, ὡς τὰ οὕτω σαφῆ ἀγνοοῦντας. • Σύ, ο φησὶν ε 8 σπείρεις, ο σὺ ὁ φθαρτὸς, καὶ πῶς περὶ Θεοῦ ἀμφιβάλλεις; «Οὐ ζωοποιείται ο δὲ εἶπε, [καὶ] «ἐὰν μὴ ἀπεθάνῃ, ο λέξε σι χρησάμενος, οὐ σπέρμασιν οἰκείαις, ἀλλὰ σώμα ιν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι ἄλλως οὐ βλαστάνει, ἐὰν μὴ διαλυθῇ, ἀλλ', ο Ού ζωοποιεῖται, ἐὰν μὴ ἀποθάνῃ.» Ορα δε, πως εἰς τοὐναντίον περιέτρεψε τον λόγον· ἐκείνοις γὰρ ἐδόκει ἄπορον, πῶς μετὰ τὸ θανεῖν ἐγειρόμεθα· αὐτὸς δὲ τοὐναντίον φησίν, ὅτι διὰ τοῦτο ἐγειρόμεθα, επειδή ἀποθνήσκομεν, ὡς οὐκ ἐνὸν ἄλλως ζωοποιηθῆναι, εἰ μὴ ἦν θάνατος. • Καὶ ὅ σπείρεις, οὐ τὸ σῶμα τὸ γενησόμενον σπείρει;, ἀλλὰ γυμνὸν κόκκον, εἰ τύχοι, σίτου, η τινὸς τῶν λοιπῶν.» Δύο ἀπορεῖσθαι εἰπὼν, πῶς το ἐγείρονται οἱ νεκροὶ, καὶ ποίῳ σώματι· πῶς μὲν ἐγείρονται, ἔλυσεν, ὅτι διὰ τοῦ θανεῖν, ὥσπερ καὶ ὁ κόκκος· νῦν δὲ ἑρμηνεύων καὶ ποίῳ σώματι ἐγεί ρονται, λύει καὶ τὸ ἕτερον ἄπορον, καί φησιν, ὅτι Τὸ μὲν αὐτὸ σῶμα ἑνείρεται, ἤτοι τῆς αὐτῆς ἐν οὐ σίας, λαμπρότερον δὲ καὶ κοσμιώτερον. Οἱ δὲ αἱρε τικοὶ λέγουσιν, ὅτι οὐ τὸ αὐτὸ ἐγείρεται. Τοῦτο γὰρι φασὶ, δηλοῖ ὁ ᾿Απόστολος διὰ τοῦ εἰπεῖν, «Οὐ τὸ γε νησόμενον. Οὐ τοῦτο δὲ λέγει ὁ ᾿Απόστολος· ἀλλὰ τί; ὅτι οὐ σπείρεις οἷον γενήσεται, λαμπρόν δηλαδή καὶ κόσμιον, ἀλλὰ γυμνὸν κόκκον· ἀλλ' ὅμως ὁ στά χυς εὐπρεπέστερος φύεται ". Οὔτε ὁ αὐτός ἐστι πάντη, διότι οὐκ ἐσπάρη στάχυς, μετὰ τῆς καλάμης δηλαδή, καὶ τῶν ἀνθερίκων, ἀλλὰ γυμνός κόκκος οὔτε ἕτερος πάντη, διότι οὐκ ἐξ ἑτέρου κόκκου, ἀλλ' ἐκ τοῦ γυμνοῦ ἐκείνου ὁ στάχυς. . Ὁ δὲ Θεὸς αὐτῷ δίδωσι σῶμα, καθώς ἠθέ Varia lectiones. 79 γίνεται ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. ΧV. λησεν.» Εἰ οὖν ὁ Θεὸς δίδωσι σῶμα, τί ἔτι περιερ. modum voluit. Si ergo Deus corpus 226:t, γάζῃ, ποίῳ σώματι εγειρόμεθα, καὶ διαπιστεῖς τῇ ἀναστάσει, ἀκούων Θεοῦ δύναμιν καὶ θέλησιν; Ὁ γὰρ Θεὸς τὸ λυθὲν μὲν ἐγείρει σῶμα, πλὴν εὐπρε πέστερον καὶ πνευματικώτερον. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν σπερμάτων ἔστιν εὐρεῖν, ὅτι εὐπρεπέστερον τοῦ καταβληθέντος τὸ βλαστῆσαν ἄνεισ:. • Καὶ ἑκάστῳ τῶν σπερμάτων τὸ ἴδιον σῶμα. Τοῦτο τῶν αἱρετικῶν ἀναντιῤῥήτως ἐμφράττει τὰ στόματα τῶν λεγόντων, τὸ αὐτὸ σῶμα ἐν τῇ ἀνα στάσει μὴ ἐγείρεσθαι, ἀλλ᾽ ἕτερον. Ἰδοὺ γὰρ ἀκούεις, ὅτι τὸ ἴδιον σῶμα ἑκάστῳ δίδοται. • Οὐ πᾶσα σὰρξ ἡ αὐτὴ σάρξ, ἀλλὰ ἄλλη μὲν ἀνθρώπων, ἄλλη δὲ σὰρξ κτηνῶν, ἄλλη δὲ σὰρξ πτηνῶν, ἄλλη δὲ ἰχθύων.» Ἵνα μὴ ἀκούσας περί τοῦ σίτου, νομίσῃς, ὅτι ὥσπερ ἐπὶ τούτου, πάντες οἱ ἀστάχυες ὁμότιμοι ἀνίασιν το, οὕτω καὶ ἐν τῇ ἀναστάσει πάντες ὁμότιμοι ἔσονται· δεῖξαι θέλει ὅτι διαφορά ἐστι τῶν ἀνισταμένων (ὅπερ καὶ προφθάσας Ανίξατο, εἰπών· ι Εκαστος ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι»), καί φησιν, ὅτι «Οὐ πᾶσα σὰρξ· ἡ αὐτὴ σάρξ· κ τουτο ἐστιν, Οὐ πάντες ἐν τῇ αὐτῇ τιμῇ ἀνίστανται, ἀλλο ἔχουσι διαφορὰν, πρώτην οἱ δίκαιοι πρὸς τοὺς ἁμαρ τωλούς, ἦν ἔχουσι τὰ σώματα τὰ οὐράνια πρὸς τὰ ἐπίγεια· ἔπειτα, καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς δικαίοις διαφορά βαθμῶν πολλὴ, ὡς παρακατιὼν ἐρεῖ· καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς ἁμαρτωλοῖς. Καὶ γὰρ, φησίν, ὥσπερ διαφορά ἐστι τῆς σαρκὸς τῶν ἀνθρώπων, καὶ τῆς τῶν κτη νῶν, καὶ τῶν λοιπῶν ζώων· οὕτω καὶ τῶν ἁμαρτωλῶν ἔσται διαφορὰ ἐν ταῖς κολάσεσι. Πάντα οὖν ὅσα εἴρηται τούτῳῳ νῦν, περὶ διαφορᾶς ἁμαρτωλῶν εἴρη ται. Περὶ γὰρ τῶν δικαίων παρακατιών λέγει, ὅταν οὐράνια καταλέγῃ σώματα. • Καὶ σώματα ἐπουράνια, καὶ σώματα ἐπίγεια ἀλλ᾽ ἑτέρα μὲν ἡ τῶν ἐπουρανίων δόξα, ἑτέρα δὲ ἡ τῶν ἐπιγείων.» Ενταῦθα, ὅπερ καὶ ἀνωτέρω εἶπον, τὴν διαφορὰν των δικαίων πρὸς τοὺς ἁμαρτωλούς δηλοῖ· τοὺς μὲν καλῶν ἐπουράνια σώματα· τοὺς δέ γε ἁμαρτωλούς, ἐπίγεια· καὶ ἑτέρα μὲν ἡ τῶν δι καίων δόξα, ἑτέρα δὲ ἡ τῶν ἁμαρτωλῶν, οὐκέτι δόξα (οὐ γὰρ δεῖ συνυπακοῦσαι τοῦτο), ἀλλ' ἡ διαγωγή. • Αλλη δόξα ηλίου, καὶ ἄλλη δόξα σελήνης, καὶ ἄλλη δόξα ἀστέρων· ἀστὴρ γὰρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ. • Ωσπερ μικρῷ ἔμπροσθεν εἶπε τῶν ἁμαρτωλῶν σωμάτων τὰς διαφοράς, ἀπὸ ἀνθρώπων ἀρξάμενος, καὶ ἑξῆς πτηνῶν μνημονεύσας, καὶ κτηνῶν, καὶ ἰχθύων, διότι καὶ οἱ ἁμαρτωλοί, ἄνθρωποι ἐξ ἀρχῆς γεγονότες, εἶτα ἐπὶ τὴν τῶν ἀλόγων ὁμοίωσιν κατηνέχθησαν· οὕτω καὶ τῶν δικαίων τὰς διαφορὰς δείκνυσι. Πάντες μὲν γὰρ ἐν δόξῃ· ἀλλὰ, ἄλλο τὸ · φῶς τοῦ ἡλίου, καὶ ἄλλο τὸ τῆς σελήνης, καὶ ἄχρι τῶν τυχόντων. Καὶ γὰρ ἀστέρες πρὸς ἀστέρας διαφέρουσιν ἐν δόξῃ, τουτέστιν, ἐν τῷ φωτί· δόξα γὰρ τῶν ἀστέρων, τὸ φῶς. Τινὲς δὲ σώματα ἐπουράνια, τοὺς ἀγγέλους ἐνόησαν, οὐκ εὐστόχως οἶμαι το. καὶ το εἰσὶν Ο. 10 είναι 0. quid est quod amplius curiose inquiras, quali corpore excitemur, ac diflidas resurrectioni, audiens Dei potentiam et voluntatem? Deus enim dissolutum quiđem corpus excitat, verum pulchrius, decentius et spiritualius. Hoc enim et in seminibus licet invenire. Nam speciosius et elegantius, dissoluto semine, quod natum est germen exsurgit. ‹ Et unicuique seminum proprium corpus. › Hoc hæreticorum ora irrefragabiliter obstruit, affirmantium idem corpus, in resurrectione non excitari, sed diversum. En audis enim quod suum cuique corpus datur. VERS. 39.. Non omnis caro est eadem, sed alia quidem hominum, alia aulem pecorum, alia vero caro volucrium, alia vero piscium. › Ne cum audis de fruniento, arbitreris, quod quemadmodum in hoc omnes spicæ æquales prodeant, sic et in resurrectione omines fore honore pares: monstrare vult quod discrimen sit resurgentium, id quod supra innuit, Quilibet, inquiens, in proprio ordi ne. Ait autem quod Non omnis caro sit eadem caro,» hoc est non omnes pari honore resurgunt, sed diverso: enimvero primam habent differen tiam justi ad peccatores, quam habent supercele. stia corpora terrestribus collata. Deinde et in ipsis justis magna differentia graduum, ut in progress: dicet, adeoque in ipsis peccatoribus. Ait enim: Perinde ac discrimen est in carne hominum et pecorum et reliquorum animalium: sic et peccatorum discrimen erit in pœnis. Omnia igitur quæcunque nunc ab illo dicta sunt, de discrimine peccatorum dicta sunt. De justis enim infra dicit, quando cœlestia recenset corpora. VERS. 40. «Et corpora supercolestia, et corporat terrestria: sed alia quidem supercolestium gloria, alia vero terrestrium.» llic ut supra dixi, justerum et peccatorum differentiam ostendit: illos quidem vocans supercoelestia corpora, hos vero, peccatores scilicet, terrestria: et alia quidem justorum gloria, alia vero peccatorum, non gloria (hoc enim subintelligendum non est) sed conversatio. VERS. 41. • Alia est gloria solis, et alia gloria luna, et alia gloria stellarum: stella enim a stell difert in gloria.» Perinde ac paulo ante corporum peccatorum diferentias dixit, ab hominibus exorsus ac deinceps mentionem faciens volucrum, pecorum et piscium, eo quod et ipsi peccatores, cum ab initio facti essent homines, postea adl brutorum similitudinem delapsi sint: ita etiam justorum diferentias ostendit. Omnes enim in gloria: verum aliud est lumen solis, aliud lunæ, ad vulgares usque stellas procedendo. 227 Nam et stellæ a stellis discrepant in gloria, hoc est in lumine: gloria enim stellarum, lumen est. Nonnulli autem per corpora coelestia, angelos intellexerunt, non appoVaria lectiones.

THEOPHYLACTI BULGARIE ARCH.ΕΡ. site ut opinor. Atque istud inde planum fit, quod δῆλον ἐκ τοῦ ἐπαγαγεῖν ἥλιον, καὶ σελήνην, καὶ τοὺς producat solem et lunam et stellas. Quare de istis ἀστέρας. Ωστε περὶ τούτων ὁ λόγος. sermonem farit. Vers. 42. ‹ Sic et resurrectio mortuorum. › Sic, quomodo? in multo sane discrimine, perinde ac præscripta patefecerunt exempla. • Οὕτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν — Οὕτω, ο πῶς; Ἐν διαφορᾷ πολλῇ, καθὼς καὶ τὰ προγραφέντα ἐδήλωσε παραδείγματα. • Σπείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσία. ν Ανω περὶ σπερμάτων λέγων, λέξεσιν ἐχρᾶτο σώ μασιν οἰκείαις· ὡς ὅταν ἔλεγεν·. Οὐ ζωοποιεῖται, ἐὰν μὴ ἀποθάνῃ· ν νῦν περὶ σωμάτων λέγων, λέξεσι χρᾶται σπέρμασιν οἰκείαις· «Σπείρεται ο γάρ, φη σὶν, «ἐν φθορᾷ. ο Σπορὰν δὲ λέγει νῦν, οὐ τὴν ἐν τῇ μήτρα, ἀλλὰ τὴν ἐν τῇ γῇ τῶν νεκρῶν σωμάτ των ἀπόθεσιν, ὡσεὶ ἔλεγε· Κατατίθεται ἐν τῇ γῇ τὸ νεκρὸν σῶμα ἐν φθορᾷ, τουτέστιν, ὥστε φθαρή • Seminatur in corruptione, resurgit in incorruptione.» Supra cum loqueretur de seminibus, utebatur verbis corporibus propriis, veluti cum dicerel, «Non vivificatur, nisi moriatur: nunc de corporibus verba faciens, dictionibus utitur seminibus convenientibus. • Seminatur, inquit, c in corruptione.» Sationem autem hic dicit, non eam quæ fit in matrice, verum corporum defunctorum in terra depositionem, iperinde ac si dicat: Repomitur in terram corpus mortuum in corruptione, ναι. Καλῶς δὲ εἶπεν· ὁ Ἐγείρεται,» καὶ οι, Φύ hoc est, ut corrumpatur. Pulchre autem dixit, • Resurgit, o et non, Nascitur, ne terra esse opus existimes. Vens. 43. • Seminatur in ignominia, resurgit in gloria. Quid enim mortuo ignobilius? etenim in gloria incorruptibilitatis excitatur, etiamsi non eodein omnes fruantur honore. < Seminatur in infirmitate, resurgit in potentia.» Ad dierum enim usque quinque intervallum, caro non potest persistere adversus corruptionem: sed excitatur in incorruptibilitatis potentia, nulli porro corruptioni obnoxia, etiamsi incorruptibilitas impiis sit ad majores pœnas VERS. 44. • Seminatur corpus animale, resurgit • Corpus animale,» est corpus spirituale. › — quod animæ viribus gubernatur, et in quo anima dominatum et imperium habet. ‹ Spirituale › vero, quod Spiritus sancti operatione abunde utitur, et ab illo in omnibus gubernatur. Etiamsi enim Spiritus etiamnum in nobis operatur, non sic tamen «peratur, neque semper: avolat enim a committentibus fagitium. Ac præsente quidem Spiritu, anima corpus regit: tum vero assidue Spiritus permanebit in corporibus justorum. Vel simpliciter spirituale incorruptibile dicit, veluti subtile magis et leve, adeo ut vel in aere vehatur, attamen non ita, ut Origenes dicit, acreum et æthereum, nempe ex aeris ætherisque substantia constitutum. Quod si de incorruptibilitate hæsitas, intuere coelestia corpora, quæ hactenus nullo neque senio confecta sunt, neque labore defatigata. Qui enim ea talia condidit, corruptibilitatem quoque nostram incorruptibilem efficiet. • Est corpus animale.» Quod jam habemus in prasenti vita. • Estque corpus spirituale. Quod habituri 228 sumus in futuro, idem sane cum hoc, verum spiri— tuale, boc est corruptionis expers. VERS. 43. • Sic et scriptum est: Factus est primus homo Adam in aniınam viventem; novissimus Adam in Spiritum vivificantem.» Prius quidem scriptum est, posterius autem non item; verum ex rerum consecutione quod evenit, scriptum esse ait: εται, ἵνα μὴ τῆς γῆς εἶναι νομίσῃς τὸ ἔργον. • Σπείρεται ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ.» Τί γὰρ νεκροῦ ἀτιμότερον; ἀλλ' ἐν τῇ δόξῃ τῆς ἀφι θαρσίας ἐγείρεται, εἰ καὶ μὴ τῆς αὐτῆς τιμῆς ἀπολαύσωσι πάντες. · Σπείρεται ἐν ἀσθενείᾳ, ἐγείρεται ἐν δυνάμει.» Οὔπω γὰρ ἡμέραι πέντε, καὶ οὐκ ἰσχύει ἡ σαρξ ἀντισχεῖν πρὸς τὴν φθοράν· ἀλλ' ἐγείρεται ἐν τῇ τῆς ἀφθαρσίας δυνάμει, ἀνάλωτος οὖσα λοιπὸν πάσῃ φθορᾷ, εἰ καὶ ἡ ἀφθαρσία τοῖς ἁμαρτωλοῖς πρὸς κα λασιν πλείω ἐστί. • Σπείρεται σῶμα ψυχικόν· ἐγείρεται σῶμα πνευματικόν.» • Ψυχικὸν σῶμα,» τὸ ὑπὸ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων διοικούμενον, καὶ ἐν ᾧ ἡ ψυχὴ τὸ κῦρος καὶ τὴν ἡγεμονίαν ἔχει· ι πνευματικὸν» δὲ, τὸ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος καταπλουτοῦν ἐνέργειαν, καὶ ὑπ' ἐκείνου τὰ πάντα διοικούμενον. Εἰ γὰρ καὶ νῦν ἐν ἡμῖν ἐνεργεῖ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' οὐχ οὕτως, οὐδὲ ἀεί· ἀφίσταται γὰρ ἁμαρτανόντων. Καὶ τοῦ Πνεύ ματος δὲ παρόντος, ἡ ψυχὴ διοικεῖ τὸ σῶμα· τότε δὲ διηνεκῶς παραμένει τοῖς σώμασι τῶν δικαίων τὸ Πνεῦμα. "Η πνευματικὴν ἁπλῶς λέγει τὸ ἄφθαρ τον, ὡς λεπτομερέστερον καὶ κοῦφον, οἷον καὶ ἐπ' ἀέρος ὀχεῖσθαι· πλὴν οὐχ ὡς Ωριγένης λέγει, ἀερώ δες καὶ αἰθέριον, ἤτοι ἐν τῆς τοῦ ἀέρος καὶ τοῦ αἰθέρος ουσίας. Εἰ δὲ ἀπιστεῖς τῇ ἀφθαρσίᾳ, ὅρα τι οὐράνια σώματα, τὰ τέως ἀγήρω καὶ ἀκάματα· ὁ γὰρ ταῦτα τοιαῦτα ποιήσας, καὶ τὰ φθαρτὰ ἡμῶν ἀφθαρτίσει. • Εστι σῶμα ψυχικόν.» Ο νῦν ἔχομεν ἐν τῇ παρούση ζωή. • Καὶ ἔστι σωμα πνευματικόν. ν Ο μέλλομεν ἕξειν ἐν τῷ μέλλοντι, τὸ αὐτὸ μὲν ὄν, πνευματικὸν δὲ, τουτέστιν, ἄφθαρτον. • Οὕτω καὶ γέγραπται· Εγένετο ὁ πρῶτος ἄν θρωπος Ἀδὰμ εἰς ψυχὴν ζῶσαν· ὁ ἔσχατος Αδάμ εἰς Πνεῦμα ζωοποιοῦν.» Καὶ μὴν τὸ μὲν γέγρα πται, τὸ δὲ ὕστερον οὐ γέγραπται, ἀλλ' ἐκ τῆς ἀκολουθίας τῶν πραγμάτων τὸ ἐκβεβηκός, γεγρά-

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. XV. φθαι φησίν 60 ὥσπερ καὶ ὁ προφήτης τὴν Ἱερουσα- quemadmodum propheta dixit Jerusalem vocanλὴμ εἶπε κληθήσεσθαι πόλιν δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ἐκλήθη βητῶς· καὶ τὸν Κύριον τὸ Εὐαγγέλιον, Εμμανουήλ· καὶ οὐκ οι αὐτὸς οὕτως ἐκλήθη, ἀλλὰ τὰ πράγματα ταύτην ἀφῆκαν τὴν φωνήν. Ὁ μὲν οὖν πρῶτος Ἀδὰμ ψυχικὸς ἦν ἄνθρωπος, τουτέστι, ψυ χικαῖς δυνάμεσι διοικούμενον σῶμα εἶχεν· ε ὁ δὲ ἔσχα τος Αδάμ, ο ὁ Κύριος, εἰς πνεῦμα ζωοποιοῦν.» Οὐκ εἶπεν, Εἰς πνεῦμα ζῶν, ἀλλά, ο Ζωοποιοῦν,» τὸ μεῖζον εἰπών. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος εἶχε τὸ οὐσιωδῶς αὐτῷ συνὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, δι᾿ οὗ καὶ τὴν ἰδίαν σάρκα ἐζωοποίει, καὶ ἡμῖν δι' αὐτοῦ τὴν ἀφθαρσίαν έχασ ρίσατο. Ωστε τῆς μὲν φθαρτῆς ταύτης ζωῆς τὰ ἐν έχυρα ἐν τῷ πρώτῳ Ἀδὰμ ἔσχομεν τῆς δὲ μελλεύσης, ἐν Χριστῷ. • Αλλ' οὐ πρῶτον τὸ πνευματικὸν, ἀλλὰ τὸ ψυ χικὸν, ἔπειτα τὸ πνευματικόν.» Ινα μή τις εἴπῃ· Διὰ τί τὸ ψυχικὸν σῶμα καὶ χεῖρον νῦν ἔχομεν, τὸ δὲ πνευματικὸν μέλλει; φησίν, ὅτι καὶ αἱ ἀρχαὶ ἐκα τέρων οὕτω διετάγησαν. Καὶ ὁ μὲν Ἀδὰμ πρότερος, ὁ δὲ Χριστὸς ὕστερος. Ὥστε ἐπὶ τὸ βέλτιον ἀεὶ τὰ ἡμέτερα πρόεισι· καὶ πίστευε, ὅτι καὶ τὰ νῦν ἐν σοὶ φθαρτὰ καὶ χείρω ἐπὶ τὸ ἄφθαρτον καὶ κρείττον μεταστοιχειωθήσονται. • Ο πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός· ὁ δεύτερος ἄνθρωπος, ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ.» Ἵνα μὴ ἀμελῶ σιν ἀρίστου βίου, μέλλει παραινεῖν λοιπόν περὶ πολιτείας θεαρέστου, καί φησιν, ὅτι ι Ο Ἀδὰμ ἐκ γῆς ἦν·, τοιγαροῦν καὶ οὕτως ὠνόμασται· τὸ γὰρ, • Αδάμ, ο γήϊνον καὶ χοϊκὸν δηλοῖ. «Ο δὲ δεύτε ρος άνθρωπος, ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ, ἦν. Καὶ τὸν μὲν ἐκ τοῦ χείρονος ὀνομάζει· τὸν δὲ δεύτερον, ἐκ τοῦ κρείττονος· οὐχ ὅτι δὲ ὁ ἄνθρωπος, ἤτοι τὸ ἀνο θρώπινον πρόσλημμα, ἐξ οὐρανοῦ ἦν, ὡς ὁ ἄφρων Απολλινάριος ἑλήρει· ἀλλ' ὅτι ἐν πρόσωπον τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐξ οὐρανοῦ εἶναι διὰ τὴν ἔνωσιν λέγεται, καὶ ὁ Θεὸς σταυρωθῆναι, διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν. • Οἷος ὁ χοϊκός, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί.» Τουτο ἐστιν, οὕτω ἀπολοῦνται καὶ τελευτήσουσιν· ἢ, ὅτι τὸν τῆς ἁμαρτίας θάνατον ἀποθανοῦνται οἱ τῇ γῇ προσο πλυμένοι. • Καὶ οἷος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουρά νιοι. ο Τουτέστιν, οὕτω μενοῦσιν ἀθάνατοι καὶ λάμποντες. Εἰ γὰρ καὶ ὁ δεύτερος ᾿Αδὰμ ἀπέθανεν, ἀλλ' ἵνα καταλύσῃ τὸν θάνατον· ἢ ὅτι οὕτω δοξασθήσονται καὶ αὐτοὶ θεοειτως βιώσαντες, ὡς τὰ οὐράνια φρονοῦντες. • Καὶ καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσομεν δε καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου.» Εν ταῦθα γυμνότερον ἀποκαλύπτει σὲ τὸ παραινετικὸν σχῆμα τοῦ λόγου. «Εἰκόνα δὲ χοϊκοῦ ν τάς φαύλας πράσ ξεις λέγει· «εἰκόνα δὲ τοῦ ἐπουρανίου, ο τὰς ἀγαθάς. ὥσπερ οὖν ἐν κακίᾳ διεζήσαμεν ὡς τοῦ χοϊκοῦ υἱοὶ, dam urbem justitiæ: nec tamen aperte vocata est. Ac Evangelium Dominum • Emmanuelem › vocandum ait, cum tamen ipse ita non sit appellatus, sed res ipsæ hanc vocem emiserint. Primus itaque Aslam animalis erat homo, id est, animæ viris bus gubernatum corpus habebat: postremus vero Adam, ipse nimirum Dominus, in Spiritum vivilicantem. Non dixit, in Spiritum viventem, sed quol majus est, ο Vivificantem.. Etenim Dominus substantialiter habebat Spiritum sanctum sibi unitum, per quem et propriam carnem vivificabat, nobisque per ipsum incorruptibilitatem donavit. Proinde corruptibilis hujus vil: pignora in primo Aslam fabuimus, futuræ autem in Christo. Vers. 46.¸‹ Sed non primum quod spirituale, sed quod animale, deinde quod spirituale. › Ne quis dicat, Cur jam animale corpus habemus, adeoque deterius, spirituale vero adhuc futurum est? Qniam, inquit, principia utrorumque sic ordinata fuerunt. Nam Adam est prior, Christus posterior. Quare res nostræ semper in melius progrediuntur. Crede itaque quod et quæ nunc in te sunt corruptibilia deterioraque, in incorruptibilia adeoque meliora transelementabuntur. VERS. 47. Ο Primus homo de terra terrenus, secundus homo Dominus ex coelis. Ne optimum vivendi genus negligant, in posterum eos adhortaturus est ad vitam Deo placentem; c Adam,» inquiens, c de terra erat;» propterea et sic appellatus est: Adain enim terreum et pulvereum significal. c Homo vero secundus, ipse Dominus, ex colo eral.» Ac alteri quidem a deteriori nomen indit, alteri vero a præstantiori: non quod homo, vel humanitas a Christo assumpta, de cœlis esset, ut demens Apollinarius delirabat, cæterum quod una persona unius Christi, et homo ex cœlo esse dicatur propter unionem, ac Deus cruci affixus esse, ob eandem causam. VERS. 48. c Qualis terrenus, tales et terreni. s Hoc est, sic peribunt et morientur: vel quod peccati morte morientur, qui terræ sunt afſixi. • Qualis coelestis, tales et coelestes, id est, ita permanebunt immortales et fulgentes. Etsi enim secundus Adam mortuus est, ideo mortuus est, ut mortem dissolveret: vel quod ita glorificabuntur 229 illi qui vitam divinam duxerint, veluti cœlestia saperent. VERS. 49. «Ει quemadmodum gestavimus imaginem terreni, gestabimus etiam imaginem cœlestis.» Planius hic adhortatorium sermonis habitum revelat. Imaginem autem terreni prava opera dicit imaginem vero cœlestis, bona. Ut igitur in vitiis viximus, ceu terreni hominis filii, et qua - Zach. viii, 3 » Math. 1, 23. Varia lectiones. το λέγει 0. PATROL. GR. CXXIV οι οὐδὲ Ο. το φορέσωμεν ο. κι ἀνακαλύπτει ο.

terra sunt afectantes: sic virtute rursus couspi- καὶ τὰ τῆς γῆς φρονοῦντες· οὕτω καὶ ἐν ἀρετῇ αὐcuam nunc vitam vivamus, tanquam cœlestis iinaginem et imitationem conservantes. Imago etiam terreni est hoc, • Terra es, et in terram abibis. Imago autem cœlestis, a mortuis resurrectio et incorruptibilitas. Proinde si hæc intelligenda sint ceu de resurrectione dicantur, et non de vita moribusve, etiam illud quod addit, Gestabimus imaginem cœlestis, non est intelligendum aut scribendum tanquam consulentis, sive adhortantis more sit dictum, sed ut obventure nobis rei sit indicium, id est quod futurum sit ut gestemus. θες ζήσωμεν, ὡς τοῦ ἐπουρανίου τὴν εἰκόνα καὶ τὴν μίμησιν τηροῦντες. Εἰκὼν δὲ τοῦ χοϊκοῦ καὶ τὸ, «Γῇ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ· ν εἰκὼν δὲ τοῦ ἐπουρα νίου, ἡ ἐκ νεκρῶν ἀνάστασις καὶ ἀφθαρσία. Ὥστε εἰ ὡς περὶ ἀναστάσεως λεγόμενα, οὐ περὶ πολιτείας ταῦτα δεῖ νοῆσαι, καὶ τὸ, ι Φορέσομεν τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, ο οὐχ ὡς συμβουλευτικῶς λεγόμεν νον δεῖ νοῆσαι ή γράψαι, ἀλλ' ὡς μέλλοντος πρά γματος ἐνδεικτικὸν, τουτέστιν, ὅτι μέλλομεν το ρέσαι. • Τοῦτο δέ φημι, ἀδελφοί, ὅτι σάρξ καὶ αἷμα βαν σιλείαν Θεοῦ κληρονομῆσαι οὐ δύνανται.» Επειδή εἶπεν, «Εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ,» ώτανεὶ ἐφερμηνεύων VERS. 50. Hoc autem dico, fratres, quod caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt. Quia dixerat, «imaginem terreni, quasi jam hæc interpretetur, ait, Caro et sanguis est imago terreni, ταύτην, φησὶν ὅτι σὰρξ καὶ αἷμά εἰσιν ἡ εἰκὼν τοῦ hoc est, carnales operationes, corporis etiam crassitiei propria, quæ regui Dei hæreditatem adire non possunt. • Neque corruptio incorruptibilitatem hæreditat. › loc est, malitia animæ nobilitatem corrumpens non potest esse hæres gloriæ illius et incorruptibilium bonorum. Poteris autem hæc omnia non velut de vita dicta sint, sed de resurrectione, accip re, ut illud, Caro et sanguis; quasi dicat, Corruptibile hujusmodi corpus, ex carne et sanguine consistens, in futuro sæculo haud fruetur regno. Non est enim illic cibus et potus, quibus omnino hujusmodi corpus nutritur. «Neque corruptio, il est corruptibile corpus, incorruptibilium hæreditatem adibit. Necesse est igitur spirituale fore corpus nostrum et incorruptibile. Noveris autem quod Chrysostomus hæc ab Apostolo per adhortationis modum dicta, qua ad optimam vilam adhortetur, acceperit. - VERS. 51. «Ecce mysterium vobis dico.» Ad sermonem de resurrectione redit, aitque tremendum quiddam et secretum se illis esse dicturum. Indicat autem per hoc se magno illos honore dignari, ut qui seereta eis revelet. • Non omnes quidem dormiemus, oinnes tamen immutabimur. a Non omnes quiden morientur, inquit, omués tamen immutábuntur, etiam qui non moriuntur, hoc est, ad incorruptibilitatem transferentur. Ne igitur, quoniam moriaris, metuas quod non resurgas. Ecce enim dico 230 tibi, quod nonqulli non morientur, attamen hoc non satis est eis ad resurrectionem illam, nisi immutentur etiam, et sic ad immortalitatem veniant a mortalitate illa quam habent, corporum. Ut igitur illos non juval quod non noriantur, sic nobis non nocebii quod moriamur. Nam et illis mutatio mors est. Μoritur enim in ipsis corruptio permutata in incorru-- ptibilitatem. VERS. 52. In momento, in ictu oculi, in novissima tuba.» In minutissimo et indivisibili temporis spatio, ac veluti palpebra motu, tanta fient: quæ σε φορτικών 0. χοϊκοῦ· τουτέστιν, αἱ σαρκικαὶ πράξεις καὶ τῇ πα χύτητι τοῦ σώματος οἰκεῖα:, αἵτινες • βασιλείαν Θεού κληρονομῆσαι οὐ δύνανται.» • Οὐδὲ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν κληρονομεί.» Του ἐστιν, ἡ κακία, ἡ καταφθείρουσα τὴν τῆς ψυχῆς εὐγένειαν, οὐ δύναται κληρονομεῖν τὴν δόξαν ἐκεί νην καὶ τὰ ἄφθαρτα ἀγαθά. Δύνασαι δὲ ταῦτα πάντα, οὐχ ὡ; περὶ πολιτείας εἰρημένα, ἀλλ' ὡς περὶ ἀναστάσεως ἐκλαβεῖν, οἷοντό, ο Σαρξ καὶ αἷμα το οἷον, ὅτι Οὐ σῶμα τοιοῦτον ἐκ σαρκὸς καὶ αἵματος συνεστώς, ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἀπολαύσει τῆς βασ σιλείας. Οὐκ ἔστι γὰρ ἐκεῖ βρῶσις καὶ πόσις, ἐξ ὧν πάντως τὸ τοιοῦτον σῶμα τρέφεται, ο Οὐδὲ ή φθορά, ο τουτέστι, τὸ φθαρτὸν σῶμα, κληρονομήσει τὰ ἄφθαρτα· ὥστε ἀνάγκη πνευματικὸν ἡμῶν ἔστω σθαι τὸ σῶμα καὶ ἄφθαρτον. Ισθι μέντοι ὡς Χρυσό στομος παραινετικῶς ταῦτα εἰρῆσθαι τῷ ᾿Αποστόλῳ περὶ βίου ἀρίστου ἐδέξατο. • Ιδού μυστήριον ὑμῖν λέγω.» Πάλιν εἰς τὸν περὶ ἀναστάσεως λόγον ἐπάνεισι, καί φησιν, ὅτι φρικτόν οι τι καὶ ἀποῤῥητον αὐτοῖς μέλλει λέγειν. Ενδείκνυται δὲ διὰ τούτου καὶ πολλὴν τὴν εἰς αὐ· τοὺς τιμήν, ὡς τὰ ἀποῤῥητα αὐτοῖς λέγων. • Πάντες μὲν οὐ κοιμηθησόμεθα, πάντες δὲ ἀλλα γησόμεθα. • Οὐ πάντες μὲν, φησὶν, ἀποθανοῦνται, ὅμως μέντοι πάντες ἀλλαγήσονται, καὶ οἱ μὴ ἀπο· θνήσκοντες, τουτέστιν, εἰς ἀφθαρσίαν μεταπεσούνται, Μή τοίνυν, ἐπειδὴ ἀποθνήσκεις, φοβηθῇς ὅτι οὐκ ἀναστήσῃ. Ἰδοὺ γὰρ λέγω σοι, ὅτι τινὲς οἱ τεθνή ξονται, καὶ ὅμως οὐκ ἀρκεῖ αὐτοῖς τοῦτο πρὸς τὴν ἀνάστασιν ἐκείνην, ἐὰν μὴ ἀλλαγῶσι, καὶ οὕτως εἰς ἀθανασίαν ἔλθωσιν ἀπὸ τῆς θνητότητος ταύτης ὧν έχουσι σωμάτων. Ωσπερ οὖν οὐκ ὠφελεῖ ἐκείνους τὸ μὴ ἀποθανεῖν· οὕτως οὐδὲ ἡμᾶς βλάψει τὸ ἀποθανεῖν. Καὶ γὰρ κἀκείνοις ἡ ἀλλαγὴ θάνατός ἐστιν· ἀπο θνήσκει γὰρ ἐν αὐτοῖς ἡ φθορά, αλλαττομένη εἰς ἀφθαρσίαν. • Ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ, ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι.» Ἐν ἀκαριαίῳ χρόνῳ καὶ ἀμερεῖ, καὶ ὅσον μύσαι βλέφαρον, γενήσονται τα τηλικαύτα Variæ lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. XV. 8 καὶ θαύματος γέμει. Οὐ γὰρ μόνον ὅτι σαπέντα res est valde admiranda. Non enim tantum quia ἀναστήσεται, οὐδ᾽ ὅτι ἕκαστος τὸ οἰκεῖον λήψεται, δεῖ θαυμάζειν· ἀλλ' ὅτι καὶ οὕτω ταχέως ὡς οὐδὲ ἔστιν εἰπεῖν. Τινὲς δὲ τὸ, «Ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι, ο 1οὕτως ἐνόησαν, ὡς ἀπὸ τῆς ἀποκαλύψεως τοῦ εὐαγ γελιστοῦ Ἰωάννου. Ἑπτὰ γὰρ σαλπίγγων, φησίν, οὐτῶν, αἱ μὲν πρῶται τὴν συντέλειαν τῶν ἀνθρώ πων ποιοῦσιν (οὐ γὰρ ὁμοῦ πάντες συντελοῦνται, ἀλλὰ κατὰ μέρος)· καὶ τοῦτο οικονομίᾳ, φησί, τοῦ Θεοῦ, ἵνα τοὺς πρώτους ἀπολλυμένους οἱ ὑπολιμπανόμενοι ὁρῶντες, αὐτοὶ μετανοήσωσιν· ἡ μέντοι ἐσχάτη σάλπιγξ τήν τε ἔγερσιν καὶ τὴν ἐναλλαγὴν τῶν ἤδη ἀναστάντων ποιεῖ, «ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ.» • Σαλπίσει γάρ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐγερθήτονται σε 2φθαρτο:. ο Ἵνα μὴ ἀπιστήσῃ τις, πῶς τὰ τηλικαῦτα ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ γίνονται, τὸ ἀξιόπιστον τοῦ λόγου δείκνυσιν ἀπὸ τῆς δυνάμεως τοῦ ποιοῦντος ταῦτα Θεοῦ, καί φησιν, ὅτι ο Σαλπίσει, καὶ γενήσονται 86 - 1 ὅμοιον τῷ, «Αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν.» Η σάλο πιγξ γὰρ οὐδὲν ἄλλο ἢ τὸ κέλευσμα καὶ τὸ νεῦμα τοῦ Θεοῦ δηλοῖ, τὸ διὰ πάντων φθάνον. • Καὶ ἡμεῖς ἀλλαγησόμεθα.» Οὐχὶ περὶ ἑαυτοῦ τοῦτο λέγει, ἀλλὰ περὶ τῶν τότε εὑρισκομένων ζώντων. • Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν. Ἵνα μὴ ἀκούσας τις, ὅτι ο Σάρξ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι· καὶ πάλιν, ὅτι «Αφθαρτοι ἀναστήσονται οἱ νεκροί, ο νομίσῃ τὰ σώματα μὴ ἀνἐστασθαι, διότι νῦν ἐκ σαρκὸς καὶ αἵματος συνίστα ται, ἐπιφέρει, ὅτι ἀνίσταται μὲν τὰ σώματα, ἀλλ' οὐ σάρξὄντα καὶ αἷμα, εἰς ἀφθαρσίαν δὲ μεταστοι χειωθέντα. Σημείωσαι δὲ τὰς ῥήσεις ταύτας κατά τῶν λεγόντων, ὅτι οὐ τὰ αὐτὰ σώματα εγείρονται, ἀλλ᾽ ἕτερα. «Τὸ φθαρτόν ο γάρ, φησί, ο τοῦτο, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο, ͵ οὐχ ἕτερον, ἀλλὰ τοῦτο, δεικτικῶς. Ωστε τὸ μὲν σῶμα τὸ αὐτὸ μένε: (αὐτὸ γάρ ἐστι τὸ ἐνδυόμενον)· ἡ δὲ θνητότης καὶ ἡ φθαρτότη; ἀφανίζεται, ἀφθαρσίας καὶ ἀθανασίας περισχούσης αὐτήν. Διαφέρει δὲ θνητότης καὶ φθορὰ 8, τῷ τὴν μὲν θνητότητα λέγεσθαι ἐπὶ ἐμψύχων μόνων, τὴν δὲ φθορὰν καὶ ἐπὶ ἀψύχων. Ἐν ἡμῖν οὖν εἰσί τινα ἀψύχοις ἐοικότα, οἷον, τρίχες, καὶ ὄνυχες· καὶ ταῦτα γοῦν ἀφθαρσίαν ἐνδύσεται. • Οταν γοῦν τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσηται ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσηται ἀθανασίαν, τότε γενήσεται ὁ λόγος ὁ γεγραμμένο;· Κατεπόθη ὁ θάνατος εἰς νίκος.» Οταν ταῦτα γένηται, τότε πληροῦται ἡ γραφὴ ἡ τοῦ Ωσηέ. Ἐπειδὴ γὰρ παράδοξα εἶπε, πιστούται ταῦτα Γραφική μαρτυρία. Το δὲ, «Εἰς νῖχος,» τουτέστιν, εἰς τέλος, ὥστε νικη- • Psal. XXXII, > Apoc. viii, 7. κι ἀναστήσονται οι - σεται 0. 9 Osee x111,.15. " putrefacta corpora resurgent, nec quod quisque propriună recipiet, mirari convenit; verum quod adeo celeriter, ut nullis etiam verbis exprimi possit. Nonnulli vero, c in novissima tuba, sic intellexerunt, quasi ex Apocalypsi Joannis evangeliste interpretantes. Septem tube, inquit, cum sint, prime quidem consummationem hominum faciunt: non enim simul omnes consummantur, sed ex successione. Atque hac est, inquit, dispensatio et ordinatio Dei, ut cum primos intereuntes, qui relinquuntur, ceruunt, ipsi resipiscant. Extrema auten tuba ·resurrectionem et immutationem eorum qui jam resurrexerunt, facit, e in momento, in ictu oculi. • Canet enim tuba, et mortui excitabuntur incorruptibiles.» Ne ambigat quispiam, quomodo talia tantaque in oculi ictu fieri queant, verbo suo auctoritatem conciliat ex potentia hæc facientis Dei: • Canet, a inquiens, c tuba,» et fiet: simile ei loco, «Ipse dixit, et facta sunt P., Tuba euim nibil aliud quam jussum et nutum Dei significat, omnia prævenientem. • Et nos mutabimur.» Non de seipso hoc dicit, sed de eis qui tum vivi deprehendentur. Vans. 53. • Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptibilitatem, et mortale hoc induere immortalitatem. Ne quis audiens, Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt, el rursus, • Mortui resurgent incorruptibiles, • existimet ipsa corpora non resurgere, quod nunc ex carne et sanguine constent, infert: Resurgent quidem corpora, sed чon quæ caro et sanguis sint, sed in incorrupti - bilitatem transformata. Observa autem verba hæc adversus eos qui dicunt, quod non eadem corpora resurgant, sed alia. Corruptibile enim hoc, inquit, • et mortale hoc, non aliud, sed, hoc, cum demonstratione. Itaque corpus quidem idem nauiet (ipsum enim estquod induitur), mortalitas autem et corruptibilitas aboletur et evanescit, immortalitate et incorruptibilitate ipsum cingente. Est autem discrimen inter corruptionem,et mortalitatem, 231 quod mortalitas dicatur de solis animatis, corruptio autem etiam de inanimatis. In nobis igitur sunt quædam inanimatis similia, velut capilli et ungues: hæc scilicet incorruptibilitatem induent. VERS. 54. • Quando autem corruptibile hoc induerit incorruptibilitatem, et mortale hoc induerit immortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est 9: Absorpta est mors in victoriam. Quando hæc contigerint, tunc impletur quod ab Osee scriptum est. Quia enim opinionem hominum exsuperantia dixisset, Scripturæ eadem testimonio confirmat. Quod autem Variæ lectiones 81 συνέστηκεν Ο. κι ἀφθαρσία Ο.

ait, r in victoriam, hoc est in finem et plene, ut θέντα τελείως ἀφανισθῆναι, καὶ μηδὲ ἐλπίδα όπου victa perfecte exterminetur, ut nulla spes ei in poste- λειφθῆναι αὐτῷ τοῦ ὅλως ισχύσει τοῦ λοιποῦ. rum ullius potentiæ relinquatur. VERS. 55. Ubi, o mors, stimulus tuus? ubi, inferne, victoria tua?» Perinde ac res gestas conspexisset, impetu divino agitatus, victoriam canit et exsultat, veluti prostratæ morti insultans, eamque pedibus conculcans. Invenire autem queas discrimen quoddam inter infernum et mortem: nimirum quod infernus animas contineat, mors vero corpora; nam animæ sunt immortales. VERS. 56. c Stimulus vero mortis peccatum est. Per illud enim potens fuit, ipso ceu armis quibusdam et stimulo utens. Perinde namque ut scorpius animalculum est exiguum, in aculeo autem robur habet: consimilem ad rationem mors per peccatum robusta fuit, alias inelicas. Argumento est Dominus noster: cum enim mors in ipso peccatum non inveniret, inefficax mansit. naturam, • Virtus autem peccati lex.» Quomodo? Quoniam si lex non esset, per ignorantiam peccantes non sic condemnaremur. Lex autem ipsum manifestans, nos magis condemnavit, quippe qui scienter delinquamus: forteque peccatum fecit, non per ipsius sed ob nostram socordiam, qui non recte usi sumus dato nobis remedio, sicut et in Epistola ad Romnanos latius et fusius dictum est. Ne igitur dubites de resurrectione, o homo, cum videas peccatum sublatum quod mortis erat arma, cumque lex sit abolita quæ erat ex eventu robur et potentia peccati. Nam planum est quod mors exarmata non porro sit valida. VERS. 57. • Deo autem gratia, qui dedit nobis victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum. › Domini Jesu quidem est certamen; nobis autem victoria data est: non ex retributione, neque ex debito, verum per gratiam et clementiam Dei Patris, qui fecit nos vincere per certamen Filii sui. " • Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νίκος;» Ὡσανεὶ γενόμενα ἰδὼν τὰ πράγματα, ένα θουσιᾷ, καὶ ἐπινίκιον βοᾷ, καὶ ἀλαλάζει, οἱονεὶ κειμένῳ τῷ θανάτῳ ἐπεμβαίνων, καὶ καταπατῶν αὐτ τόν. Εὔροις δ' ἂν διαφοράν τινα του καὶ θανάτου, τῷ τὸν μὲν ἄδην τὰς ψυχὰς κατέχειν· τὸν δὲ θάνατον, τὰ σώματα· αἱ γὰρ ψυχαὶ ἀθάνατοι. . Τὸ δὲ κέντρον τοῦ θανάτου, ἡ ἁμαρτία. ο δι' αὐτῆς γὰρ ἴσχυεν ", ὅπλῳ τινὶ καὶ κέντρῳ ταύτη χρώμενος. Ωσπερ γὰρ ὁ σκορπίος αὐτὸς μέν ἐστι ζων ιόν τι μικρὸν, ἐν δὲ τῷ κέντρῳ τὴν ἰσχὺν ἔχει οὕτω καὶ ὁ θάνατος διὰ τῆς ἁμαρτίας ἴσχυεν, ἄλλως ἀνενέργητος ων. Δηλοῖ δὲ καὶ τὸ τοῦ Κυρίου· καὶ γὰρ ἐν τούτῳ ἁμαρτίαν μὴ εὑρὼν, ἀνενέργητης ἔμεινεν. • Η δὲ δύναμις τῆς ἁμαρτίας, ὁ νόμος.» Πῶς; Οτι τοῦ νόμου μὲν μὴ ὄντος, ἐν ἀγνοίᾳ ἁμαρτάνον τες, οὐχ οὕτω κατεκρινόμεθα· ὁ δὲ νόμος φανερώσας αὐτὴν, κατέκρινε μᾶλλον ἡμᾶς, ὡς ἐν γνώσει άμαρτάνοντας· καὶ ἰσχυρὰν αὐτὴν ἐποίησεν, οὐ παρὰ τὴν αὐτοῦ φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἡμετέραν βαθυ μίαν, τῶν μὴ καλῶς χρησαμένων τῷ δοθέντι φαρο μάχῳ, ὡς καὶ ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους πλατύτερον καὶ διὰ πλειόνων εἴρηται. Μὴ οὖν ἀμφίβαλλε, ὦ ἄν θρωπε, περὶ τῆς ἀναστάσεως, ὁρῶν ὅτι καὶ ἡ ἁμαρ τία ἀνῃρέθη, ἥτις ἦν τοῦ θανάτου ὅπλον· καὶ ὁ νό μος κατηργήθη ", ὃς ἦν ἐξ ἀποτελέσματος δύναμις τῆς ἁμαρτίας. Πρόδηλον γάρ, ὅτι ἀφοπλισθεὶς ὁ θά νατος οὐκέτι ἰσχύει. Vers. 58. ‹ Itaque, fratres dilecti, stabiles estote, immobiles, abundantes in opere Domini semper.» Quandoquidem nostis, 232 inquit, quod resurrectio sit futura, et compensatio bonorum et malorum, stabiles estote. Concutiebantur enim sermonibus de resurrectione. At cum negligerent vitæ honestatem, tanquain non esset resurrectio, inquit, Abundantes in opere Domini semper,» non solum ipsum facientes, verum etiam abunde ipsum efficientes. Opus autemi Domini, hoc est, quod diligit Dominus, et quod postulat a nobis, ipsa virtus est. ‹ Scientes quod labor vester non est inanis in Domino.» Hoc est, futuran resurrectionem sperantes, credentesque vos non amissuros quæcunque hic laboraveritis. Nam antehac quidem negligebatis virtutem, quippe qui non crederetis resurrectionem esse, neque velletis temere adeoque frustra laborare: το απολειφθῆναι ο. οι ίσχυσεν m. «Τῷ δὲ Θεῷ χάρις τῷ διδόντι ἡμῖν τὸ νίκος διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Τοῦ μὲν Κυρίου Ἰησοῦ ὁ ἀγὼν, ἡμῖν δὲ τὸ νῖκος δέδοται· οὐκ ἐξ ἀμοιβῆς, οὐδὲ κατὰ ὀφειλὴν, ἀλλὰ κατὰ χάριν καὶ φιλανθρωπίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὃς ἡμᾶς ἐποίησε νικᾷν διὰ τοῦ ἀγῶνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. • Ωστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, ἑδραῖοι γίνεσθε, ἀμετακίνητοι, περισσεύοντες ἐν τῷ ἔργῳ τοῦ Κυρίου πάντοτε.· Ἐπεὶ οἱ ἔγνωτε, φησίν, ὅτι ἀνάστασι ἔσται, καὶ ἀμοιβή καλῶν καὶ φαύλων, ἑδραῖοι γίνεσθε. Ἐσαλεύοντο γὰρ ἐν τοῖς περὶ ἀναστάσεως λόγοις. Ἐπεὶ δὲ ἡμέλουν καὶ βίου ἀγαθοῦ, ὡς οὐκ οὔτης δῆθεν ἀναστάσεως, φησί· • Περισσεύοντες ἐν τῷ ἔργῳ τοῦ Κυρίου πάντοτε· ν οὐ μόνον αὐτὸ έργαζόμενοι, ἀλλὰ καὶ ἐκ περιουσία; αὐτὸ ποιοῦντες. Το δὲ ἔργον τοῦ Κυρίου, τουτέστιν, ὁ ἀγαπᾷ ὁ Κύριος, καὶ ὁ ἀπαιτεῖ παρ' ἡμῶν, ἡ ἀρετή ἐστιν. • Εἰδότες, ὅτι καὶ ὁ κόπος ὑμῶν οὐκ ἔστι κενὸς ἐν Κυρίῳ.» Τουτέστιν, ἐλπίζοντες, ὅτι ἀνάστασι, ἔσται, καὶ ὅσα ἂν κοπιάσητε, οὐ μὴ ἀπολέσητε. Πρώην μὲν γὰρ ἡμελεῖτε τῆς ἀρετῆς, ὡς μὴ πιο στεύοντες ἀνάστασιν εἶναι, καὶ διὰ τοῦτο μὴ θέλοντες κενῶς κοπιᾷν· νῦν δὲ οἴδατε, ὅτι, εἴ τι κοπιάσητε, Varia lectiones. οι καθηρέθη ο. τα δίδοται. οι ἐπειδὴ ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. οὐκ ἔσται κενόν. Τὸ δὲ, «Ἐν Κυρίῳ, ο ή, ότι ο κό- nunc autem πος ὑμῶν ὁ ἐν Κυρίῳ, τουτέστιν, ὁ καὶ τὴν ἄνωθεν βοήθειαν ἔχων, ὡς ἐπὶ θεαρέστοις ἔργοις γινόμενος" *, ὅτι Παρὰ Κυρίῳ οὐ ματαιωθήσεται ὁ κόπος, ἀλλὰ λήψεσθε παρ' ἐκείνου τὰς ἀμοιβάς. • Περὶ δὲ τῆς λογίας τῆς εἰς τοὺς ἁγίους, ὥσπερ διέταξα ταῖς Ἐκκλησίαις τῆς Γαλατίας, οὕτω καὶ ὑμεῖς ποιήσατε.» Απαρτίσας τὸν περὶ τῶν δογ μάτων λόγον, εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἀρετῶν τὴν ἐλεημοσύνην ἦλθε. Λογίαν δὲ καλεῖ 86 τὴν συλλογὴν, κοῦφον εὐθὺς τὸ πρᾶγμα ποιῶν ἐκ προοιμίων. Τὸ γὰρ ἐκ πολλῶν συνεισφερόμενον κούφον ἦν ἑκάστῳ. Εἶτα εἰς ζῆλον αὐτοὺς ἄγει " τῇ διηγήσει τῶν ἑτέ ροις κατορθωθέντων. "Ωσπερ γάρ, φησὶν, οἱ Γαλάται πεποιήκασιν. Οὐκ εἶπε δὲ, Παρήνεσα, ἀλλά, ο Διο έταξα, ο ὅπερ αὐθεντικώτερον, ἵνα μάθῃς, ὅτι δια άταγμα βασιλικόν ἐστι, καὶ μὴ καταφρονήσῃς τοῦ πράγματος. $7 • Κατὰ μίαν Σαββάτων ἕκαστος ὑμῶν παρ' ἑαυτῷ τιθέτω, θησαυρίζων ὅ τι ἂν εὐοδῶται.» Μίαν Σαβ βάτων τὴν Κυριακὴν καλεῖ 98, ἀντὶ τοῦ, τὴν πρώτην τῶν τοῦ Σαββάτου ἤτοι τῆς ἑβδομάδος ἡμερῶν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρας δὲ ἐπὶ ἐλεημοσύνην αὐτοὺς προτρέπεται, τῶν ἐν αὐτῇ μυστηρίων ὑπομιμνήσκων. Προνοητικῶς δὲ λίαν κελεύει θησαυρίζειν ἕκαστον, ὅπερ ἂν εὐοδῶται, τουτέστιν, ὅπερ ἂν ὁ Θεὸς πέμψῃ, καὶ ὁ εὐχερὲς ἔχῃ. Οὐ γὰρ εἶπεν, Εὐθὺς φέρε, ἵνα G βὴ ὀλίγον τις ἔχων αἰσχύνηται, ἀλλὰ, Παρὰ σεαυτῷ σύναγε, καὶ ὅταν ἀξιόλογον το γένηται, τότε φέρε. • Ἵνα μὴ ὅταν ἔλθω, τότε λογίαι γίνωνται. ο Ινα μή, φησίν, ὅταν δέῃ ἀναλίσκειν, τότε συνάγητε. Εἰπὼν δὲ, «Οταν έλθω, ο προθυμοτέρους αὐτοὺς πρὸς τὴν συλλογὴν ποιεῖ, ὡς ἐπ᾿ ὄψεσιν αὐτοῦ μελο λούσης ἔσεσθαι τῆς συνεισφορᾶς. • Ὅταν δὲ παραγένωμαι, οὓς ἐὰν δοκιμάσητε, δι' ἐπιστολῶν, τούτους πέμψω ἀπενεγκεῖν τὴν χάριν ὑμῶν εἰς Ἱερουσαλήμ.» Καλῶς τὸ, ο Οὓς ἐὰν δου κιμάσητε, ο τέθεικεν, ἀποφεύγων πανταχοῦ τὰ σκάν δαλα, ἵνα μὴ ὑποπτεύωσσιν ὡς αὐτός τι βούλεται νοσφίζεσθαι ἐκ τῶν συναγομένων. Στίξον οὖν εἰς τὸ, • Δοκιμάσητε· ο εἶτα ἀνάγνωθι, «Δι' ἐπιστολῶν του τους πέμψω· ο ὥστε εἶναι τὸ ἑξῆς τοιοῦτον· Οὓς ἂν δοκιμάσητε, τούτους πέμψω διὰ τῶν γραμμάτων μου· ὡσανεὶ λέγων· Καὶ αὐτὸς συνέσομαι 1 αὐτοῖς, καὶ κοινωνήσω τῆς διακονίας διὰ τῶν γραμμάτων. Χάριν δὲ τὸ πρᾶγμα ἐκάλεσε, τουτέστι φιλοτιμίαν, ἵνα δείξῃ αὐτοὺς μέγα τι ποιοῦντας, καὶ οὐκ ἐκ λύο πης, ἢ ἐξ ἀνάγκης· τοιοῦτον γὰρ ἡ χάρις. Τὸ γὰρ ἐλεημοσύνην εἰπεῖν, ἀνάξιον ἦν τῶν μελλόντων λαμβάνειν ἁγίων. • Ἐὰν δὲ ᾗ ἄξιον τοῦ κἀμὲ πορεύεσθαι, σὺν ἐμοὶ πορεύσονται. ὁ Ἐὰν ᾖ, φησί, τὸ συναγόμενον του CAP XVI. novistis, quod si quid laboraveritis. non sit futurum vanuin. Quod vero ait, c in Domino, vel quod labor vester qui est in Domino, hoc est, a supernis auxilium habens, ut qui fiat ob opera Deo grata vel, apud Dominum non vanus fiet labor vester, verum accipietis ab illo compensationem, CAPUT XVI. VERS. 1. • De collecta vero quæ fit in sanctos, sicut ordinavi in Ecclesiis Galatiæ, sic et vos facite. Absoluto de dogmatibus sermone, ad summam virtutum eleemosymam venit. Λογίαν autem collectionem vocat, statim ab exordio rem levem faciens. Nam quod a multis contribuebatur leve erat singulis. Deinde ad amulationem eos ducit commemoratione eorum quæ alii gesserant, Sicuti Galatæ, iuquiens, fecerunt. Non dixit auten, Hortatus sum, verum, c ordinavi, quod erat majoris auctoritatis, ut discas ordinationem esse regiam, neque rem ipsam asperneris. Vers. 2. ‹ In una Sabbatorum unusquisque vestrum apud se seponat recondens quod prosperum fuerit. > Unam Sabbatorum Dominicam vocat, loc est primam Sabbati vel hebdomadis dierum. Ab ipso autem die ad eleemosynam eos hortatur, mysteriorum quæ in eo peraguntur mentionem faciens. Valde autem prudenter jubet quemlibet colligere quod successerit, hoc est, quidquid Deus dederit ac miserit, et quod facile potest. Non enim dixit, Statim fer, ne quis parum habens pudefiat; sed enim apud teipsum collige, et quando operæ pretium fuerit, tum affer. ‹ Ut non, cum venero, tum collectiones fiant, › Ut non cum opus fuerit expendere, tum colligatis. Dicendo autem, ‹ Cum venero, › eos promptiores facit ad collectionem, quasi contributio ad oculos ipsius perventura sit. 233 VERS. 3. • Quando autem advenero, quos probaveritis per epistolas los mittam perferre gratiam vestram in Jerusalem. Pulchre Quos probaveritis, posuit, ubique scandala aufugiens, ne suspicentur ipsum velle quidquam sublegere a collectis. Comma igitur post Probaveritis ▸ adjice: deinde lege, 4 Per epistolas los mittam, ut hujusmodi inde sensus concinnetur: Quos probaveritis, hos mittam per litteras meas; perinde ac si diceret Ipse etiam cum illis concurram, et per litteras particeps ero ministerii. Gratiam autem rem ipsam vocavit, id est liberalitatem, ut ostendat eos magnum quid præstare, et non ex mœærore vel necessitate. Tale enim quiddam est gratia. Nam si dixisset eleemosynam, indignum fuisset sanctis qui accepturi erant. VERS. 4. c Si autem dignum fuerit ut et ego ca111, mecum ibunt.» Si, inquit, quod collectum est, tantumm Varia lectiones. "3 πρὸς ο. " λέγει Ο. οι εἰσάγει ο. το δηλοί, καί φησι 0. οι ἀξιόπιστον ο. ' ἐλεύσομαι θα

sti, ut meo sit ministerio dignum, ego simul abilo. Α' σοῦτον ', ὥστε καὶ τῆς ἐμῆς ἄξιον εἶναι διακονίας, Per hoc autem eos ad liberalitatem hortatur. Testes autem habere vult, quod ipse nihil sit accepturus, propterea dicit: e mecum ibunt. VERS. 5-7.. Veniam antem ad vos, cum Maceioniam pertransiero (nam Macedoniam pertransibo). Apud vos autem forsan permanebo, aut etiam libernabo, ut vos me deducatis quocunque iero. Nolo ením vos modo in transitu videre. Spero autem aliquantum temporis me permansurum apud vos, si Dominus permiserit. Non dixit, In Macedoniam proficiscor, ne objiciant, Nobis ergo Macedones præfers: sel, • Transeo Macedoniam,, hoc est, Festinanter, ac veluti in transcursu eos video: apud vos autem permanebo. Per hoc autem indicat, quod eos Macedonibus anteponat, ceu discipulos magis genuinos ac digniores: nám magna érat apud Corinthios Ecclesia. Terrorem autem incutit peccantibus, cum inquit, ‹ Permanebo. › Addit autem, ‹ Forsan; › quia haud satis certus erat. Non enim compertum habebat, permittereturne ei hoc a Spiritu sancto, an secus. Spiritu enim ducebatur, quocunque ipse volebat. At vero cum esset Ephesi, profecturus erat in Macedoniam, atque eam transiturus celeriter, deinde ad eos iturus. Plerisque autem argumentis suum testatur erga eos affectum, et quod nolit eos in transcursu et obiter videre, el quod ab eis deduci velit. Vers. 8. ‹ Permanebo autem Ephesi ad Pentecosten usque. › Istud quoque impense diligentis est indicium, nempe, dicere ubi et quandiu sit permansurus imo vero ipsam causam apponere. Infert enim: VERS. 9. Ostium enim mihi apertum est magnum et efficax, et adversarii multi. s iloc est, multi accessuri sunt ad fidem, et latus ad istos mihi patet introitus, 234 maturescente nimirum ad fiden eoram ministerio. Præceptori namque angustia est, cum non habeat promptos discipulos: latum vero spatium, cum paratus eos invenerit. Adversarii autem multi, propter hoc ipsum. Satanas enim videns sese jam nudatum ac derelictum, vehementius perturbatur, adversariosque excitat. VERS. 10. Si auten venerit Timotheus, videte ut sine timore sit apud vos. › Quia verisimile erat fore, ut Timotheus postquam Corinthum venisset, carperet delinquentes atque objurgaret, certiores ipsos facit et præmuni!, ne divites sapientes insurgant adversus eum: non quasi meticulosus esset Timotheus animumque desponderet, sed quod damnum inde ipsi reportarent. Nam ille admodum fortiter adversus pericula instructus erat. Pulchre vero dixit,: Apud vos.» Ne enim mihi dixeris Græcos, dum id interim a vobis requiram ut tutus Bil. b κἀγὼ ἀπελεύσομαι. Δια τούτου δὲ εἰς δαψίλειαν αὐτοὺς προτρέπεται. Μάρτυρας δὲ καὶ οὕτως ἔχειν βούλεται, ὡς οὐδὲν αὐτὸς λήψεται δ· διό φησι· ε Σύν ἐμοὶ πορεύσονται. • Ελεύσομαι δὲ πρὸς ὑμᾶς, ὅταν Μακεδονίαν διέλθω (Μακεδονίαν γὰρ διέρχομαι). Πρὸς ὑμᾶς δὲ τυχὸν καὶ παραμενῶ, ἢ καὶ παραχειμάσω, ἵνα ὑμεῖς με προπέμψητε, οὗ ἂν πορεύωμαι. Οὐ θέλω γάρ ὑμᾶς ἄρτι ἐν παρόδῳ ἰδεῖν· ἐλπίζω δὲ χρόνον τινά ἐπιμεῖνα: πρὸς ὑμᾶς, ἐὰν ὁ Κύριος ἐπιτρέπῃ.» Οὐκ εἶπεν, ὅτι Εἰς Μακεδονίαν ἀπέρχομαι, ἵνα μὴ εἶπω σιν, ὅτι Προτιμᾶς ἡμῶν Μακεδόνας· ἀλλὰ, ο Διέρ χομαι Μακεδονίαν, ν τουτέστιν, ὡς κατὰ σπουδήν καὶ ἐν παρόδῳ αὐτοὺς βλέπω· παρ' ὑμῖν δὲ παραμενῶ. Διὰ τούτου δὲ δείκνυσι μὲν καὶ ὅτι προτιμό αὐτοὺς Μακεδόνων, ὡς γνησιωτέρους μαθητὰς καὶ ἀξιολογωτέρους· μεγάλη γὰρ ἡ ἐν Κορίνθῳ Ἐκκλησία· φοβεῖ δὲ καὶ τοὺς ἁμαρτάνοντας διὰ τοῦ, ο Παραμενῶ.» Προστίθησι δὲ τὸ, ο Τυχόν, ο διὰ τὸ ἄδηλον. Οὐ γὰρ ᾔδει εἴτε ἐπιτραπείη τοῦτο παρά τοῦ Πνεύματος, εἴτε μή· ὑπὸ τοῦ Πνεύματος γὰρ ἤγετο, ἔνθα ἐκεῖνο ἤθελεν. Ἐν Ἐφέσῳ δὲ ὤν, τότε ἔμελλεν ἀπελθεῖν εἰς Μακεδονίαν, καὶ διελθεῖν ταύ την τάχιον, εἶτα εἰς αὐτοὺς ἀπελθεῖν. Ἐν πολλοῖς δὲ δείκνυσι τὴν πρὸς αὐτοὺς διάθεσιν, τῷ τε μὴ θέσ λειν ἐν παρόδῳ ἰδεῖν, καὶ τῷ ὑπ' αὐτῶν θέλειν προς πεμφθῆναι. • Επιμενῶ δὲ ἐν Ἐφέσῳ ἕως τῆς Πεντηκοστῆς, κ Καὶ τοῦτο σφόδρα ἀγαπῶντος, τό τε εἰπεῖν που προσμενεῖ, καὶ ἕως πότε· ἀλλὰ καὶ τὸ τὴν αἰτίαν προσθεῖναι. Επάγει γάρ· • Θύρα γάρ μοι ἀνέῳνται μεγάλη καὶ ἐνεργής, καὶ οἱ ἀντικείμενοι πολλοί.» Τουτέστι, Πολλοὶ μέλο λουσιν εἰς τὴν πίστιν προσελθεῖν, καὶ πλατεῖα ἀνἐφκταί μοι εἰς τούτους εἴσοδος, ἅτε ἀκμαζούση; τῆς διακονίας· αὐτῶν εἰς τὴν πίστιν. Τῷ γὰρ δια δασκάλῳ στενοχωρία μέν, ὅταν μὴ ἔχῃ προθύμους τοὺς μαθητάς· εὐρυχωρία δὲ, ὅταν εὑρίσκῃ τούτους συγκεκροτημένους. Οἱ ἀντικείμενοι δὲ πολλοὶ, δι' αὐτὸ τοῦτο. Ο γὰρ διάβολος βλέπων ἑαυτὸν γυμνού μενον, πλεῖον ταράττεται, καὶ τοὺς ἐναντιουμένους Ο διεγείρει. • Ἐὰν δὲ ἔλθῃ Τιμόθεος, βλέπετε ἵνα άφοβος για νηται πρὸς ὑμᾶς.· Ἐπειδὴ εἰκὸς ἦν Τιμόθεον ἐλθόντα πρὸς * Κόρινθον, καθάπτεσθαι τῶν ἁμαρτανόντων, καὶ ἐπιτιμᾶν αὐτοῖς, ἀσφαλίζεται αὐτοὺς, ἵνα με ἐπαναστῶσιν αὐτῷ οἱ πλούσιοι σοφοί· οὐχ ὅτι ἄναν δρος ὧν ὁ Τιμόθεος ἔμελλε καταπίπτειν, ἀλλ' ἔτι αὐτοὶ ἔμελλον βλαβῆναι. Ἐκεῖνος γὰρ καὶ ἀφέδρα παρεσκεύαστο πρὸς κινδύνους. Καλῶς δὲ τὸ, «Προς ὑμᾶς,» εἶπε. Μὴ γάρ μοι τοὺς Ἕλληνας είποις, τέως τὰ παρ' ὑμῶν ζητώ. Varia lectiones. Η τοιοῦτον ο. Ο έχει λήψεθαι Ο.· ἴσ. διανοίας ο. * εἰς Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. CAP. XVI. «Τὰ γὰρ ἔργον Κυρίου ἐργάζεται, ὡς κἀγώ· μή τις οὖν αὐτὸν ἐξουθενήσῃ.» Τουτέστι, Κηρύσσει καὶ διδάσκει· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐγώ. Οπερ μέγας Τιμοθέῳ ἔπαινος. Ἐπεὶ οὖν τοιοῦτος ἐστι, ε μή τις αὐτὸν ἐξουθενήσῃ· ο νέος γὰρ ἦν, καὶ μόνος, καὶ τοσούτου δήμου καὶ οὕτως υπέρφρονος φροντίδα ἐπετέτραπτο, καὶ εἰκὸς ἦν αὐτὸν καταφρονηθῆναι. • Προπέμψατε δὲ αὐτὸν ἐν εἰρήνῃ, ἵνα έλθη πρός με· ἐκδέχομαι γὰρ αὐτὸν μετὰ τῶν ἀδελφῶν. Μάλ λον οὖν, φησὶ, καὶ τιμήσατε αὐτόν· τὸ γὰρ, «Προπέμψατε,» τοῦτο δηλοί. «Ἐν εἰρήνῃ δὲ,» τουτέστιν ἀφόβως, χωρὶς μάχης καὶ φιλονεικίας, μετὰ πάσης ὑποταγῆς. Τὸ δὲ, «Εκδέχομαι αὐτὸν, ο φοβοῦντός ἐστιν, ἵνα εἰδότες ὅτι πάντα αὐτῷ ἀπαγγελεί, μηδὲν αὐτὸν θλίψωσιν· ἅμα δὲ καὶ αἰδεσιμώτερον αὐτὸν ποιῶν ', εἶχε οὕτως ἀναγκαῖον τοῦτον ἔχει, ὥστε ἐκδέχεσθαι αὐτόν. • Περὶ δὲ ᾿Απολλὼ τοῦ ἀδελφοῦ, πολλὰ παρεκά λετα αὐτὸν, ἵνα ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς μετὰ τῶν ἀδελφῶν· καὶ πάντως οὐκ ἦν θέλημα ἵνα νῦν ἔλθῃ.» Ο Aπολλὼς καὶ πρεσβύτερος ἦν Τιμοθέου, καὶ λόγιος ἀνήρ. Ἵνα οὖν μὴ λέγωσι, τί δήποτε αὐτὸν οὐκ ἔπεμψεν, ἀλλὰ τὸν νεώτερον; φησί·. Πολλὰ αὐτὸν παρεκάλεσα.» Καὶ οὐ λέγει, ὅτι 'Αντέστη μοι, ἀλλὰ κἀκεῖνον ἀπολύων μέμψεως, φησί·. Πάντως οὐκ ἦν θέλημα· ο τουτέστιν, ὁ Θεὸς οὐκ ἤθελεν. Ἵνα δὲ μὴ λέγωσιν, ὅτι σκήψις ταῦτα καὶ πρόφασις, φησίν· • Ἐλεύσεται δὲ, ὅταν εὐκαιρήσῃ.» "Αμα καὶ ὑπὲρ ἐκείνου ἀπολογούμενος, καὶ αὐτοὺς ποθοῦντας αὐτὸν ἰδεῖν παραμυθούμενος τῇ ἐλπίδι τῆς παροισίας. • Γρηγορείτε.» Πάλιν παραινεῖ πρὸς τῷ τέλει δεικνύς, ὅτι οὐκ ἐπὶ τοῖς διδασκάλοις τὰς ἐλπίδας ἔχειν δεῖ, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑαυτοῖς, ο Γρηγορεῖτε, ο διὰ τοὺς ἀπατῶντας· ὡς νυσταζόντων δὲ αὐτῶν τοῦτο εἶπε. «Στήκατε ἐν τῇ πίστει.» Οὐκ ἐν τῇ ἔξω σοφίᾳ· ἐν ἐκείνῃ γὰρ οὐκ ἔστιν ἑστάναι, ἀλλὰ περιφέρεσθαι· ὡς σαλευομένων δὲ τοῦτο εἶπεν. • Ανδρίζεσθε, κραταιοῦσθε.» Διὰ τοὺς ἐπιβουλεύοντας· ὡς ἐπὶ μαλακιζομένων δὲ τοῦτο εἶπε. • Πάντα ὑμῶν ἐν ἀγάπῃ γινέσθω.» Τοῦτο πρὸς τοὺς στασιάζοντας καὶ διασπώντας τὴν Ἐκκλησίαν. Είτε γάρ, φησί, διδάσκει τις, εἴτε μανθάνει, εἴτε ἐπιτιμᾷ, πάντα ἐν ἀγάπῃ ἔστω '· καὶ οὐκ ἔσται φυσίωσις, οὐδὲ διάστασις, ἀγάπης μεσιτευούσης. • Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί.» Τοῦτο ὑπερβατὸν, ο Παρακαλῶ ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ὑποτάσσης σθε τοῖς τοιούτοι;·, τὰ δὲ ἄλλα παρεμβέβληται. • Οίδατε τὴν οἰκίαν Στεφανά, ὅτι ἔστιν ἀπαρχὴ τῆς ᾿Αχαΐας.» Ὑμεῖς ', φησί, γινώσκετε, καὶ οὐ δεῖσθε παρ' ἐμοῦ μαθεῖν. Απαρχὴν δὲ καλεῖ τῆς Αχαΐας τοὺς τοῦ Στεφανα, ἢ διὰ τὸ πρώτους αὐτοὺς • Opus enim Domini operatur, sicut et ego, ne quis ergo illum sperual.» Hoc est, prædicat et docet, nec simpliciter, sed sicut ego. Quae magna sane Timothei laus est. Cum igitur sit hujusmodi, ‹ Nemo ipsum vilipendat. › Juvenis enim erat, et solus, ac tanti tanquam superbi populi cura ei commissa erat, probabileque erat ipsum vilipensunt iri. VERS. 11. • Deducite auten ipsum in pace, ut veniat ad me: exspecto enim ipsum çum fratribuş.» Ρotius igitur, inquit, honorate eum. Hoc enim hic • Deducite a significat. In pace, autem, hoc est, intrepide, sine pugna et contentione, cum omni obedientia. At, Exspecto ipsum, partim terrentis est, ut scientes quod omnia ei sit enarraturus, nulla in re ipsum affligant, partim ut honoratiorem eum reddat, siquidem adeo est illi opus opera Timothei, ut ipsum etiam exspectet. VERS. 12. • De Apollo autem fratre, multum adlhortatus sum ipsum ut veniat ad vos cum fratribus, et omnino non erat voluntas ut nunc veniret.» Apollo grandior erat natu Timotheo, et vir facundus. Ne igitur dicant, Cur ipsum non miserit, sed eum qui junior esset? «Multium, inquit, c ipsum adhorta - tus sum.» Nec dicit, Restitit mili, cæterum illum ab accusatione liberans, Omnino, inquit, e non erat voluntas, hoc est, Deus noluit. Ne autem hunc fucum esse dicant inanemque prætextum, subdit: • Veniet autem, cum opportunitatem nactus fuerit. › Cum Timotheum defendit, tum Corinthios illum expetentes videre, spe adventus consolatur. VERS. 15. • Vigilate.» Rursus in fne eos admonet, ostendens quod non oporteat spem collocare in doctoribus, sed in seipsis. 235. Vigilate, propter deceptores quasi autem dormitarent ipsi, hoc dixit. • State in Ade. Now in externa sapientia: in ea enim nemini stare licet, sed circumagi ac rotari. Iloc, quasi vacillassent, ait. • Viriliter agile, estote fortes. Propter eos qui insidias struunt. Istud autem dixit tanquam de effeminatis. VERS. 14. Omnia vestra in charitate fiant. ▸ Iloc ad dissidentes et Ecclesiam divellentes pertinet. Sive enim docet quispiam, sive discit, sive objurgat, omnia in dilectione fiant: et non erit inflatio inter vos, neque dissensio, charitate intercedente. VERS. 15. Obsecro autem vos, fratres. › Hyperbaton est, e obsecro vos, nimirum ut et vos talibus geratis morem. Cætera autem interposita sunt. • Nostis domum Stephanæ, quod sit primitiæ Achaiæ.» Vos, inquit, tenetis, nec habetis necesse ut a ne discatis. Primitias autem Achaia vocat Stephanam cum suis, vel quod primi ipsi crediderint, Varia lectiones. • ποιεῖ 11. Η γενέσθω …. * αὐτοὶ 11.

vel quod optimam vitam elegerint. Primitia autem πιστεῦσαι, ἢ ὅτι καὶ βίον ἄριστον εἷλον ". Η γὰρ undique excellentiam habere debent earum rerum, quarum sunt primitiæ. Achaiam autem Græciam vocat. Et quod ad ministerium sanctis seipsos ordinaverint. Ut pauperes fideles susciperent ipsisque ministrarent, seipsos posuerunt atque segregarunt, non ab aliis constituti necessario, sed suapte sponte se addicentes. VERS. 16.. Ut et vos subditi sitis talibus, et omni cooperanti et laboranti.» Hoc est, adjuvetis eos et sumptu pecuniarum, et ministerio corporali. Et non dixit simpliciter, Cooperemini, cæterum vehementem obedientiam ostendens, Subditi sitis, inquit. Ne autem videatur soli Stephanæ gratificari, infert, • Εt omni coeperanti et laboranti.» Ubi? Ad sanetorum ministerium: digni enim omnes tales homore. Sic enim fit ut laborem fortiter ferant. VERS. 17. «Gaudeo autem in praesentia Stephaniet Fortunati et Achaici, quoniam vestrum defectum hi repleverunt. Isti sunt qui divo Paulo annuntiarunt de dissensione quæ erat apud Corinthios, deque aliis peccatis. Tum qui ex Chloes familia erant, per hos forsan hæc indicarunt. Quia igitur verisimile erat Corinthios adversum hos efferari, commendat eos, inquiens: «Vestrum illi defectum repleverunt, s boc est, pro omnibus vobis venerunt, et propter vos tantam profectionem destinarunt ad me. VERS. 18. • Refecerunt enim vestrum spiritum c et metım. › Monstravit ipsis, quod ipsius recreatio ipsorum quoque sit. Quare cum ego refocillatus sum ab ipsis, et 236 vos inde lucrali estis illud ipsun, meam nempe refocillationem, nibil ingratum et triste adversus eos ostendatis. • Agnoscite igitur tales.» Hoc est, honorate eos. VERS. 19. «Salutant vos Ecclesia Asiæ.» Conἀπαρχὴ πάντοθεν τὸ ἐξαίρετον ὀφείλει ἔχειν ὧν ἐστιν ἀπαρχή. ᾿Αχαΐαν δὲ τὴν Ἑλλάδα καλεῖ. • Καὶ εἰς διακονίαν τοῖς ἁγίοις ἔταξαν ἑαυτούς.» Εἰς τὸ ὑποδέχεσθαι τοὺς πιστοὺς πένητας, καὶ διακονεῖν αὐτοῖς, ἔταξαν ἑαυτοὺς καὶ ἀφώρισαν· οὐ παρ' ἄλλων καταστάντες ἀνάγκῃ, ἀλλ᾽ ἑκουσίως παρ' ἑαυτῶν. • Ἵνα καὶ ὑμεῖς ὑποτάσσησθε τοῖς τοιούτοις, καὶ παντὶ τῷ συνεργοῦντι καὶ κοπιῶντι.» Τουτέστι, Συναντιλαμβάνησθε καὶ ἐν δαπάνῃ χρημάτων, καὶ ἐν διακονίᾳ σωματικῇ. Καὶ οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, Συνεργῆτε, ἀλλ' ἐπιτεταμένην ὑπακοὴν δεικνύμενος, • Υποτάσσησθε. ο Ινα δὲ μὴ δόξῃ τῷ Στεφαν μόνῳ χαρίζεσθαι, ἐπάγει· ι Καὶ παντὶ τῷ συνεργοῦντι και κοπιῶντι.» Ποῦ 1; Εἰς τὴν τῶν ἁγίων διακονίαν. Αξιοι γὰρ πάντες οἱ τοιοῦτοι τιμῆς· οὕτω γὰρ ἂν καὶ τὸν κόπον γενναίως " φέροιεν. • Χαίρω δὲ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ Στεφανᾶ, καὶ Φουρτουνάτου, καὶ ᾿Αχαϊκοῦ, ὅτι τὸ ὑμῶν ὑστέρημα οὗτοι ἀνεπλήρωσαν.» Οὗτοι ἦσαν οἱ ἀναγγείλαντες Παύλῳ περὶ τῆς ἐν Κορίνθῳ διχοστασίας καὶ τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων· καὶ οἱ τῆς Χλόης, διὰ τούτων ἴσως ἐδήλωσαν. Ἐπεὶ οὖν εἰκὸς ἦν τοὺς Κορινθίους ἐκτεθηριῶσθα: πρὸς τούτους, συνιστᾷ αὐτοὺς λέγων, ὅτι ι Τὸ ὑμῶν ὑστέρημα ἀνεπλήρωσαν· ν τουτέστιν, ᾿Αντὶ πάντων ὑμῶν ἦλθον, καὶ δι᾽ ὑμᾶς τοσαύτην ἀποδημίαν ἐστείλαντο πρός με. • Ανέπαυσαν γὰρ τὸ ἐμὸν πνεῦμα, καὶ τὸ ὑμῶν, ν Εδειξεν αὐτοῖς ὅτι ἡ αὐτοῦ 18 ἀνάπαυσις αὐτῶν ἐστιν, Ωστε ἐπεὶ ἐμοῦ ἀναπαυθέντος παρ' αὐτῶν, καὶ ὑμεῖς ἐκερδήσατε αὐτὸ τοῦτο, τὴν ἐμὴν ἀνάπαυσιν, μηδὲν ἄχαρι 18 πρὸς αὐτοὺς τούτου; ἐνδείξησθε. • Επιγινώσκετε οὖν τοὺς τοιούτους. ο 'Αντί του, Ἐν τιμῇ αὐτοὺς ἔχετε. • Ασπάζονται ὑμᾶς αἱ Ἐκκλησίας τῆς Ἀσίας. glutinat membra Christi per salutationem, quemad- Συγκολλᾷ τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ διὰ τοῦ ἀσπασμοῦ, modum consuevit semper facere. • Salutant vos in Domino multum Aquila et Priscilla, cum Ecclesia quæ est in domo ipsorum. › Apud ipsos enim manebat, tabernaculorum artifex cum esset et ipse. Observa autem ipsorum virtutem, quoniam domum suam Ecclesiam fecerunt, collectionem fidelium in ea facientes. VERS. 20. ο Salutant vos fratres onues. Salutate vos mutuo in osculo sancto. Hanc appendicem osculi sancti hic solum appenit, ob multas dissen-. siones. Quia ergo multum eos adhortatus erat ad unitatem, in unum deinceps eos jungit per osculum sanctum, hoc est, dolo carens et simulatione. VERS. 21. c Salutatio niea manu Pauli.. Sua manu salutationem facit, ut ostendat quod plurimi fecerit epistolam. • εἶχον ο. 10 ποῦ δὲ μ. 1 κούφω; Ο. Variæ ὥσπερ εἴωθεν ἀεὶ ποιεῖν. • Ασπάζονται ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ πολλά 'Ακύλας καὶ Πρίσκιλλα, σὺν τῇ κατ' οἶκον αὐτῶν Ἐκκλησίᾳ.» Παρ' αὐτοῖς γὰρ ἔμενε, σκηνοποιὸς ὢν καὶ αὐτές. "Ορα δὲ αὐτῶν τὴν ἀρετὴν, ὅτι τὸν οἶκον αὐτῶν Εκκλησίαν πεποιήκασιν, άθροισμα πιστῶν ἐν ταύτῃ ποιήσαντες. • Ασπάζονται ὑμᾶς οἱ ἀδελφοὶ πάντες. Ασπά σασθε ἀλλήλους ἐν φιλήματι ἁγίῳ.» Ταύτην την προσθήκην τοῦ ἁγίου φιλήματος ὧδε μόνον προστί θησι, διὰ τὰς πολλὰς διχοστασίας. Ἐπεὶ οὖν πολλά αὐτοῖς περὶ τοῦ ἡνῶσθαι παρήνεσεν, ἑνοῖ λοιπὸν αὐτοὺς καὶ διὰ τοῦ φιλήματος τοῦ ἁγίου, τουτέστι, τοῦ ἀδόλου, τοῦ ἀνυποκρίτου. . Ὁ ἀσπασμὸς τῇ ἐμῇ χειρὶ Παύλου.» Ιδιόχειρον εποίησε τὸν ἀσπασμὸν, ἵνα δείξῃ, ὅτι περὶ πολλού ἐποιήσατο τὴν Ἐπιστολὴν. lectiones. 15 τοιαύτη ο. 15 ἀχρεῖον ο. 15 ὅτι περ ἄλλος ἐποίησε τ. ἐ.0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD COR. - CAP. XVI. «Εἴ τις οὐ φιλεῖ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ήτω ἀνάθεμα.» Τῷ ἑνὶ τούτῳ λόγῳ πάντας ἐφόβησε, τοὺς πόρνους, τοὺς διχονοοῦντας, τοὺς τὰ εἰδωλόθυτα ἐσθίοντας, τοὺς τῇ ἀναστάσει ἀπιστοῦντας, καὶ πάν τὰς ἁπλῶς τοὺς παρ' αὐτοῖς ἔξω τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας καὶ παραδόσεως διάγοντας. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι πάντες οὐ φιλοῦσι τὸν Κύριον. • Μαραναθά.» Τουτέστιν, ὁ Κύριος ἦλθε. Τοῦτο δὲ εἶπεν, ἅμα μὲν τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον βεβαιών, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἀνάστασιν· ἅμα δὲ καὶ ἐντρέπων αὐτοὺς, ὅτι Ο Δεσπότης ὑπὲρ ἡμῶν πάντα κατεδέξατο· ὑμεῖς δὲ παροργίζετε αὐτὸν, οἱ μὲν ἀπὸ ἀνθρώπων καλούμενοι, οἱ δὲ πράττοντες τὰ φαῦλα. Οὐκ ἐχρήσατο δὲ Ἑλληνίδι διαλέκτῳ, ἀλλ' 'Εβραΐδι, μᾶλλον δὲ τῇ Σύρων γλώττῃ, ἐπειδὴ πρὸς Κορινθίους ἔλεγε, τοὺς ἐπὶ τῇ ἔξω σοφίᾳ μέγα φρονοῦνται, καὶ τῇ κομψείᾳ τῆς Ἑλληνίδος διαλέκτου, δεικνὺς ὅτι τοσοῦτον οὐ δεῖται αὐτὸς ταύτης, ἀλλὰ τῇ ἰδιωτείᾳ ἐγκαυχάται, ὥστε καὶ βαρβάρω γλώττῃ φθέγγεται ". • Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μεθ' ὑμῶν.» Τοῦτο διδασκάλου, τὸ μὴ μόνον παραινεῖν, ἀλλὰ καὶ εὔχεσθαι, καὶ διπλῇ στηρίζειν, τῇ τε διδα σκαλίᾳ, καὶ τῇ τῆς ἄνωθεν βοηθείας διὰ τῶν εὐχῶν ἐπιχορηγίᾳ. • Ἡ ἀγάπη μου μετὰ πάντων ὑμῶν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Ἀμήν.» Ἐπειδὴ διεστήκει τῷ τόπῳ, ὡσανεὶ δεξιᾶς τινος ἐκτάσει, ταῖς τῆς ἀγάπης χερσὶ περιλαμβάνει αὐτοὺς, λέγων· «Ἡ ἀγάπη μου μεθ' ὑμῶν·, ὅ ἐστι, Μετὰ πάντων ὑμῶν ἐγώ· οὐκ ἄπει μι γὰρ, εἰ καὶ τῷ τόπῳ διέστηκα. Διὰ τούτων δὲ δείκνυσιν, ὅτι οὐ θυμοῦ, οὐδὲ ὀργῆς ἦσαν τὰ γραφέντα, ἀλλ' ἀγάπη; καὶ κηδεμονίας, εἰ καὶ πικρίαν ἐνέφανον [1. φαινον]. Ινα δὲ μὴ νομίσωσιν, ὅτι κολακεύων αὐτοὺς ταῦτα λέγει, φησίν· ὁ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· › τουτέστιν, Οὐδὲν ἀνθρώπινον, ἢ σαρκικὸν ἡ ἀγάπη μου ἔχει, ἀλλὰ πνευματική ἐστι καὶ ἐν Χριστῷ. Εὐξώμεθα οὖν καὶ ἡμεῖς ἵνα ἀλλήλους ἐν Χριστῷ ἀγαπῶντες, μηδὲν τῆς κοσμικῆς ἀγάπης ἐν ἑαυτοῖς περιφέρωμεν, ἥτις ἔχθρα ἐστιν εἰς τὸν Θεόν. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν ἀγαπητῶν τοῦ Θεοῦ 18 σκηνωμάτων καταξιωθησόμεθα ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυ ρίῳ ἡμῶν ἀγαπήσαντι ἡμᾶς· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Vees. 22. • Si quis non amat Dominum nostrum Jesum Christum, anathema sit. Uno hoc verbo cunctos terruit, fornicatores, dissidiorum excitatores, idolotbyta manducantes, resurrectioni non credentes, adeoque omnes simpliciter, qui apud eos extra ipsius institutionem et traditionem agebant: hujusmodi enim omnes non amant Dominum. • Maranatha.» Hoc est, Dominus venit. Hoc autem dixit, partim ut¦ stabiliat dispensationis et incarnationis verbum, ac per hoc resurrectionein; partim ut pudefaciat eos, quoniam Dominus pro nobis omnia pertulit ac suscepit. Vos autem provocatis eum, alii quidem ab hominibus vocati, alii vero mala perpetrantes. Non usus est autem Græca dialecto, sed llebræa, imo Syrorum potius lingua; quia scilicet ad Corinthios verba faceret, qui ob externam sapientiam et Græcæ linguæ elegantiam multuin superbirent, ostendens quod adeo non indigeat ipse sapientia hac, ut et de vulgari et vili lingua glorietur, adeo ut et barbara lingua loquatur. VERS. 23. Gratia Domini nostri Jesu Christi vobiscum. Doctoris officium hoc est, non solum adhortari, verum etiain orare, ac bifariam fulcire, tum doctrina tum superui auxilii per orationes suppelitatione. VERS. 24. Dilectio mea cum omnibus vobis in Christo Jesu. Amnen. • Quia loco distabat, ceu dexteræ cujuspiam extensione, 237 charitatis manibus eos complectitur, inquiens: c Dilectio mea vobiscum: a quod est, Cum omnibus vobis ego sum. Non enim a vobis absum, etiamsi loco distem. Per hæc autem commonstrat quod hæc quæ scripta sunt, neque indignationis neque iracundiæ verba fuerint, sed charitatis et curæ, etiamsi amarulentiæ nonnihil præ se ferrent. Ne vero arbitrentur quod hæc ex adulatione loquatur, adjicit, e ln Christo Jesu hoc est, Nihil humanum aut carnale charitas mea habet, sed spiritualis est, et in Christo. Precemur igitur et nos, ut nos mutuo inter nos diligentes in Christo, nihil mundanæ charitatis in nobis circumferamus, quæ inimica est Deo. Sic enim et amabilibus Dei tabernaculis digni judicabimur in Christo Jesu Domino nostro, qui dilexit nos: cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. Variæ lectiones. 10 φθέγγεσθαι m. 14 Χριστοῦ 0.