• Sed per Jesum Christum, et Deum Patrem, qui suscitavit eum a mortuis. Atqui Acta apostolorum, a Spiritu sancto indicant eum segregatum esse ad apostolicam functionen k. Perspicuum igitur quod sit una potestas et Filii et Patris et Spiritus. Observa hic prepositionen, Per, Patri appositain, ac Filium primo nominatum, proper haereticos qui in hisce rebus curiosi sunt. Oppertune autem meminit mortis et resurrectionis, ut persuadeat eos non diutius legi advertere animum, quæ nihil eis conferre possit: sed Christo potius, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Tum quod magna sit ingratitudinis, a tali tantoque benefaclore deficere. Pater autem ipsum suscitasse dicitar, tum propter auditorum imbecillitatem, tum quod ad Patrem etiam referantur quaecunque Filius facit. Non enim ille ad seipsum excitandum impotens erat, qui in ipsum credentibus istud dedit, ut vel sola corporum suorum umbra mortuos suscitarent. VERS. 2. Et qui mecum sunt omnes fratres. › Quia calumniabantur eum, quod solus hæc prædicaret, indicat jant nunc plerosque sibi alios esse cjusdem sententiæ participes. ‹ Ecclesiis Galatiæ. › Reputa hic ejus indignalionem atque dolorem. Non enim dixit, Dilectis, sanctificatis, neque Ecclesiis Dei, sed simpliciter, • Ecclesiis Galatiæ. • Quia vero dissidebant inter sese, istos non injuria multas vocat Ecclesias. Partim vero eos pudefaciens, in unum colligit per hoc nomen. Qui enim in multa sunt divisi, non possunt 326 hac nomenclatura appellari, quæ concordiam significat. VERS. 3. Gratia vobis et pax. › Quia periclitabantur ne gratia exciderent, propterea quod anim mum ad legem applicarent, imprecatur hanc ipsis. Quoniam vero seipsos hostes Dei fecerunt, statuentes legalia quæ ille aboleverat, ad pacem illos revocat ac reducit. • ᾿Αλλὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ Θεοῦ Πατρός, τοῦ ἐγείραντος αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, ο Καὶ μὴν αἱ Πράξεις ὑπὸ τοῦ Πνεύματος δηλοῦσιν αὐτὸν ἀφο ρισθῆναι εἰς τὴν ἀποστολήν. Δῆλον οὖν, ὅτι μία ἐξουσία Υἱοῦ, καὶ Πνεύματος, καὶ Πατρός. Σημείων σαι δὲ, καὶ τὸ, «Διά, ο ἐπὶ τοῦ Πατρὸς κείμενον, καὶ πρῶτον τὸν Υἱὸν ὀνομασθέντα, διὰ τοὺς ταῦτα περιεργαζομένους αἱρετικούς. Ευκαίρως δὲ ἀναμι μνήσκει τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀναστάσεως, ἵνα πείσῃ αὐτοὺς μηκέτι τῷ νόμῳ προσέχειν, τῷ μηδὲν ὑπὲρ αὐτῶν εἰσενεγκόντι· ἀλλὰ τῷ Χριστῷ, τῷ ὑπὲρ αὐτ τῶν ἀποθανόντι καὶ ἀναστάντι· καὶ ὅτι τὸ τοιούτου ἀφίστασθαι εὐεργέτου, μεγάλης αγνωμοσύνης. Λέγε τα: δὲ αὐτὸν ἐγεῖραι ὁ Πατὴρ, καὶ διὰ τὴν τῶν ἀκροα τῶν ἀσθένειαν, καὶ διότι εἰς τὸν Πατέρα πάντα ἀνα φέρονται, ὅσα ὁ Υἱὸς ποιεῖ. Οὐ γὰρ δήπου αὐτὸς ἑαυτὸν ἐγεῖραι ἀδύνατος ἦν, δς καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύσασι οι δέδωκε νεκρούς ἐγείρειν ἀπὸ σκιᾶς μόν νης τῶν σωμάτων αὐτῶν. • Καὶ οἱ σὺν ἐμοὶ πάντες ἀδελφοί.» Επειδή διέβαλλον αὐτὸν ὡς μόνον ταῦτα κηρύττοντα, δείκνυσι νῦν “ὡς πολλοὺς καὶ ἄλλους ἔχει τῆς γνώμης και νωνούς. • Ταῖς ᾿Εκκλησίαις τῆς Γαλατίας. ο Ορα τὸν θυ μὸν καὶ τὴν ὀδύνην. Οὐ γὰρ εἶπε, Τοῖς ἀγαπητεῖς, τοῖς ἡγιασμένοις, οὐδὲ, Ταῖς Ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, ο Ταῖς Ἐκκλησίαις τῆς Γαλατίας.» Ἐπεὶ δὲ καὶ διεστασίαζον, εἰκότως καὶ πολλὰς Εχκλησίας τούτους ὀνομάζει· ἅμα δὲ καὶ ἐντρέπων αυτ τοὺς, συνάγει εἰς ἓν διὰ τοῦ ὀνόματος τούτου. Οἱ γὰρ εἰς πολλὰ διῃρημένοι οὐ δύνανται ταύτῃ καλεῖσθαι τῇ προσηγορία, ἡ συμφωνίαν δηλοί. • Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη. • Ἐπειδὴ ἐκινδύνευον τῆς χάριτος ἐκπεσεῖν, ἐκ τοῦ προσέχειν τῷ νόμῳ, έπεύχεται ταύτην αὐτοῖς· καὶ ἐπειδὴ πολεμίους ἑαυτοὺς τοῦ Θεοῦ ἐποίησαν, ἱστῶντες τὰ νομικά, δ ἐκεῖνος κατήργησε, πρὸς τὴν εἰρήνην αὐτοὺς ἐπαν άγει. • Από Θεοῦ Πατρός. ο Ο Θεός Πατὴρ ὑμῶν ἐγένετο. Πόθεν; ᾿Απὸ τοῦ νόμου, πρὸς ὃν κεχήνατε, ἢ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος τοῦ Χριστοῦ; Πῶς οὖν ἀπο στρέφεσθε τὸν εὐεργέτην; Σημείωσαι δὲ τὸν ᾿Απὸ Θεοῦ Πατρός,» χωρὶς τοῦ ἄρθρου κείμενον, διὰ τοὺς Deo Patre. Deus Pater vester factus est. Unde? Ex lege ad quam inhiatis, an ex baptismate Christi? Quomodo igitur aversamini benefactorem? Observa autenn quod ait, «Deo Patre, sine articulo, propter eos qui Filium Patre minorem esse concludunt, ex boc quod Joannes dicit, ο Ει Deus ἐλάττονα εἰσάγοντας τὸν Υἱόν, ἐκ τοῦ τὸν Ἰωάννην erat Verlum 1, 3 siue articulo. • Et Domino nostro Jesu Christo: Non lex dominus noster est, sed Christus Jesus. Ipsa porro nomina beneficii sunt indicia. Jesus enim, veluti a peccatis servans populum. Christus a Spiritus unctione, qua pro nobis unclus est, sanctificans naAuram nostra per assumptionen, ac nobis largiens art sic nomineinor. VERS. 4. Qui dedit semetipsum pro peccatis λέγειν· «Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος,» χωρὶς ἄρθρου. • Καὶ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Οὐχ ὁ νόμος ἡμῶν κύριος, ἀλλ' ὁ Χριστὸς Ἰησοῦς. Καὶ αὐτὰ δὲ τὰ ὀνόματα, τῆς εὐεργεσίας ἐνδεικτικά. Ἰησοῦς γάρ, ὡς ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν σώσας τὸν λαόν· καὶ Χριστός δὲ, ἀπὸ τῆς τοῦ Πνεύματος χρίσεως, ἣν ὑπὲρ ἡμῶν εχρίσθη, ἁγιάσας τὴν φύσιν ἐν τῷ προσλήμματι, καὶ δοὺς ἡμῖν οὕτως ὀνομάζεσθαι. • Τοῦ δόντος ἑαυτὸν περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. ὁ nostris. En seipsum dedit: non igitur ut servus Ἰδοὺ ἑαυτὸν δέδωκεν· οὐκ ἄρα ὡς δοῦλος ὑπούργη k Act. xiii, 2. 1 Joan. 1, 1 Η πιστεύουσι m. σε αν Varia lectiones.

CAP. I. σεν. Οταν οὖν ἀκούσῃς, αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς δε- herili jussu operatus est. Cum igitur audis ipsum a δόσθαι, τὴν εὐδοκίαν καὶ τὴν θέλησιν ἐννόει τοῦ Πατρός. Εδωκε δὲ ἑαυτὸν, ἵνα ἀπαλλάξῃ ἡμᾶς τῶν ἁμαρτιῶν, ὧν ὁ νόμος ἀπαλλάξαι οὐκ ἴσχυε. Πῶς οὖν τὸν ἀπαλλάξαντα ἀφέντες, τῷ νόμῳ προσέχετε, τῷ μηδὲν ὠφελήσαντι; • Όπως ἐξέληται ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος πονηροῦ. ὁ Ἐνταῦθα οἱ Μανιχαῖοι ἐπιπηδῶσι τῷ ῥητῷ, λέγοντες, ὅτι Ἰδοὺ πονηρὸν ἐκάλεσε τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα, ἤτοι τὴν ζωὴν ἡμῶν. Οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο. Οὔτε γὰρ αἱ ἡμέραι πονηραὶ αὐταὶ καθ' ἑαυτάς (τίς γὰρ πονηρία τοῦ ἡλιακοῦ δρόμου, ἢ τοῦ διαστήματος τῶν ἡμερῶν;) Οὔτε ἡ ζωὴ ἡμῶν αὐτὴ καθ' ἑαυτὴν πονηρά ἐστι· πῶς γὰρ, ἐν ᾗ τὸν Θεὸν ἐπισ γινώσκομεν, καὶ περὶ τῶν μελλόντων φιλοσοφοῦμεν; ἀλλ᾽ αἰῶνα πονηρόν, τὰς πράξεις φησὶ τὰς πονηράς, καὶ τὴν διεφθαρμένην προαίρεσιν. Ὥσπερει καὶ ἡμεῖς εἰώθαμεν λέγειν, Κακὴν ἔσχον ἡμέραν, οὐ τὸν καιρὸν, ἀλλὰ τὴν περίστασιν, καὶ τὴν πρᾶξιν δια βάλλοντες. Οὐ γὰρ ἵνα ἡμᾶς ἀποκτείνῃ, καὶ ἐκβάλῃ τῆς παρούσης ζωῆς, διὰ τοῦτο ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ ἵνα τῶν πονηρῶν πράξεων ἀπαλλάξῃ τοῦ λοιποῦ. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ἀνωτέρω, ὅτι Εδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, τουτέστιν, 'Ηλευθέρωσεν ἡμᾶς τῶν προγεγονότων πταισμάτων· λέγει λοιπόν, ὅτι καὶ πρὸς τὸ μέλλον ἀσφάλειαν ἔδωκεν, ἵνα ἐξέληται ἡμᾶς τῆς πονηρᾶς διαγωγής. Ο νόμος δὲ, οὔτε τὰ μέλλον ἐνίσχυε. • Κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν.» Ἐπειδὴ ἐνόμιζον ἐκεῖνοι ὅτι τοῦ Θεοῦ παρακούουσιν ἀφέντες τὸν νόμον, διορθοῦται τὴν ὑπόνοιαν αὐτῶν, δεικνὺς ὅτι θέλημα τοῦ Πατρός ἐστι, τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐλευθερωθῆναι. Ορᾷς δὲ ὅτι οὐκ εἶπε, Κατ' ἐπιταγὴν τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ, ο Κατὰ τὸ θέλημα, ο του τέστι, τὴν εὐδοκίαν. Εἰπὼν δὲ Πατέρα ἡμῶν τὸν Θεόν, πάλιν τοῦ εὐεργέτου υπομιμνήσκει Χριστοῦ, ᾶς τὸν αὐτοῦ Πατέρα, καὶ ἡμῶν Πατέρα ἐποίησε. Πῶς οὖν τούτου ἀφίστασθε; «τῇ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.» Οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ ἐν προοιμίοις τό, ο Αμήν, ο θεός, ἐνταῦθα τέθεικε· δεικνὺς ὅτι ὁ λόγος ἀπηρτισμένος ἐστὶν αὐτῷ, καὶ πρὸς τὴν κατηγορίαν τῶν Γαλατῶν ἱκανὰ τὰ εἰρημένα· καὶ γὰρ ἀναμνήσας τῶν ἀφάτων τοῦ Θεοῦ εὐεργεσιῶν, ἐξ ὧν κατεκρίνοντο οὗτοι, ἀφιέντες τὸν εὐεργετήσαντα τα Χριστόν· εἶτα ἐκε πλαγείς ταύτας, καὶ μηκέτι μηδὲν δυνάμενος ἄλλο περὶ αὐτῶν ἐξειπεῖν, εἰς δοξολογίαν κατακλείει τὸν λόγον. • Θαυμάζω ὅτι οὕτω ταχέως μετατίθεσθε ἀπὸ τοῦ καλέσαντος ὑμᾶς ἐν χάριτι Χριστοῦ.» Δείκνυσιν ὅτι μεγάλην τινὰ ὑπόληψιν περὶ αὐτῶν εἶχε. Θαυμάζω γάρ, φησίν, είγε ὑμεῖς οἱ τοσαῦτα πεπονηκότ τες ἐν τῇ πίστει, οὕτω ταχέως μετατίθεσθε. Δύο δὲ τὰ ἐγκλήματα, τό τε, ι Μετατίθεσθε,» καὶ τὸ, «Ταχέως· ο ὥστε μηδὲ χρόνου δεῖσθαι τοὺς ἀπατῶντας· ὅπερ κουφότητα 16 τῶν παραδεχομένων κατηγορεί. ωή ο. «ὥστε 0. * εὐεργέτην Ο. Patre datum esse, benevolentiam Patris et voluntatem intellige. Dedit autem seipsum, ut liberet nos a peccatis, a quibus tex liberare non valuit. Qnomodo igitur liberatore vestro dimisso, legi attenditis, quæ nihil vobis profuerit? • Ut eriperet nos ex præsenti sæculo malo. › Hic Manichæi textui vim faciunt, dicentes, Ecce, sæculum præsens, sive vitam nostram, malum appellavit. Hoe autein non est ita. Neque enim dies ipsæ per se malæ sunt. Quæ enim pravitas cursas solaris, vel dierum intervalli? Neque vita nostra per sese prava est; quomodo enim in qua Deum agnoscimus, ac de futuris philosophamur? Sed sæculum pravum, operationes pravas dicit, et corruptam voluntatem: quemadmodum nos consuevimus dicere, Malum habui diem, non tempus, sed circumstantiam et actionem accusantes. Non enim ut nos occidat et ejiciat e præsenti vita, propterea mortuus est Christus; verum ut a pravis operibus deinceps nos liberet. Cum enim supra dixisset, Dedit seipsum pro peccatis nostris, hoc est, Liberavit nos a præteritis sceleribus: posthac ait quod et in futurum dedit nobis securitatem, ut nos a mala conversatione eximat. Lex autem neque præterita peccata delevit, nec ad futura valuit. προγεγονότα ἁμαρτήματα ἐξήλειψεν, οὔτε πρὸς τὸ 327. Secunduun voluntatem Dei et Patris no stri.» Quia putabant illi quod Deo non obtemperarent dimittentes legem, suspicionem eorum corrigit, ostendens voluntatem Patris esse, quod per Filium liberaremur. Vides autem quod non dixerit, Juxta mandatum Patris, sed, «Secundum voluntatem,» hoc est, bencplacitum. Dicens autem Deum Patrem nostrum, rursus benefactoris commonefacit Christi, qui Patrem suum, nostrum etiam Patrem fecit. Qut igitur ab hoc deficitis? VERS. 5. • Cui gloria in sæcula seculorum. Amen. Cum nusquam alibi in exordiis ‹ Amen › posuerit, hic ponit, indicans quod sermo ejus consummatus sit, et quæ dixisset, ad Galatarum accusationem abunde satis esse. Etenim mentione facta inenarrabilium Dei beneficiorum, ex quibus condemnabantur illi, quod Christum benefactorem dimisissent; deinde admiratus ea, nec quidquam aliud de illis enuntiare valens, dexologia sermionena claudit. VERS. 6. ‹ Miror quod adeo cito transferimini abeo qui vocavit vos per gratiam Christi.» Indicat quod maguam de ipsis habuerit opinionem. Miror enim, inquit, quod vos qui adeo in fide laborastis, tam cito transferimini. Duæ culpæ sunt, et quat 4 Transferimini, s et quod e Cito, ut ne tempore quidem opus habeant impostores: quod levitatem excipientium imposturam reprehendit. Nec dixit Varia lectiones. 66 κουφότητος Ο.

SCO Translati estis, sed, • Transferimini, hoc est, Καὶ οὐκ εἶπε, Μετέθεσθε, ἀλλά, «Μετατίθεσθε· Nondum credo, nec arbitror consummatam esse fraudem. Considera hic sapientiam. Quia lege detenti Patri servire putabantur, Patre, inquit, transferuntur, qui animum legi adhibent. Nam • ab co, s inquit, & qui vocavit vos, hoc est, Patre. e Per gratiam Christi, id est, ut justificemini per Christum: non ex operibus, sed gratia. Filius enim exhibet remissionem in gratia, Pater utem ad hanc vocat. VERS. 7. • Ad aliud Evangelium, quod non est aliud, nisi sunt aliqui qui vos conturbant, et voJunt pervertere Evangelium Christi. › Quia suam imposturam seductores Evangelium vocabant, ipse adversus nomen illud pugnans, Non est, inquit, aliud Evangelium, præterquam quod accepistis. Unum enim est, rectam et sinceram opinionem continens, quod ego prædicavi nisi jam sint qui turbent oculos animarum vestrarum, et faciant alia pro aliis cernere, volentes subvertere Evangelium Christi. At non totum Evangelium subvertebant, verum de Sabbato et Circumcisione solum mandatum subintroduxerunt. Attamen indicat quod exiguum quidpiam perperam factum, universum Evangelium invertat: perinde 328 ac qui regii numismatis quidquam amputaverit, totum numisma adulterinum reddidit. Observa autem istud, propter cos qui dicunt, hoc esse modicum atque adeo condonandum. Arripiunt autem hoc dictum Marcionistæ, asserentes hinc non quatuor, sed unicum ( Evangelium admittendum, quod ipsi nempe confuse et mutilate composuerunt. Ecce enim, inquiunt, Paulus unicum Evangelium esse dicit. Ecquid hoc? Nam et nos quatuor unum dicimus, secundum concentum nimirum. Neque enim Paulus de numero nunc dicit, verun de dissonantia. Quia enim dis sonal impostorum prædicatio, ideo non est Evangelium, ut si consonaret, esset Evangelium, hoc est, prædicatio apostolica. Proinde manifestissimæ nugæ sunt quæ Marcion hic profert. τουτέστιν, Οὐδέπω πιστεύω, οὐδὲ ἡγοῦμαι ἀπηρ τισμένην εἶναι τὴν ἀπάτην. Ορα δὲ σοφίαν. Ἐπειδὴ τοῦ νόμου ἐχόμενοι, ᾤοντο θεραπεύειν τὸν Πατέρα, φησὶν, ὅτι ἀπὸ τοῦ Πατρὸς μετατίθενται οἱ τῷ νόμῳ προσέχοντες. ο 'Απὸ ο γάρ ι τοῦ καλέσαντος ὑμᾶς, ο φησί, τουτέστι, τοῦ Πατρός. • Εν χάριτι Χριστοῦ, ο τουτέστιν, ὥστε δικαιωθῆναι ὑπὸ Χριστοῦ, οὐκ ἐξ ἔργων, ἀλλὰ χάριτι. Ο μὲν γὰρ Υἱὸς παρέχει τὴν ἄφεσιν ἐν χάριτι· ὁ δὲ Πατὴρ πρὸς ταύτην καλεῖ. • Εἰς ἕτερον Εὐαγγέλιον, ὃ οὐκ ἔστιν ἄλλο, εἰ μή τινές εἰσιν οἱ ταράσσοντες ὑμᾶς, καὶ θέλοντες με ταστρέψαι τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ.» Επειδὴ τὴν ἑαυτῶν ἀπάτην οἱ πλάνοι Εὐαγγέλιον ἐκάλουν, αὐτὸς καὶ πρὸς τὸ ὄνομα μάχεται, καί φησιν, ὅτι Οὐκ ἔστιν ἄλλο Εὐαγγέλιον παρ' δ παρελάβετε Ἐν γάρ ἐστι τὸ τὴν ὀρθοδοξίαν περιέχον “, ὅ ἐγὼ ἐκήρυξα· εἰ μὴ ἄρα τινὲς τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν ψυχῶν ὑμῶν ταράσσουσι, καὶ ποιοῦ σιν ἕτερα ἀνθ' ἑτέρων ὁρᾷν, θέλοντες μεταστρέψαι τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χρισ στοῦ. Καὶ μὴν οὐχ ὅλον τὸ Εὐαγγέλιον ἀνέτρεπον, ἀλλὰ τὴν περὶ τοῦ Σαββάτου καὶ τῆς Περιτομής μόνον ἐντολὴν παρεισήγον· ἀλλ' ὅμως δείκνυσι, ὅτι καὶ μικρὸν παραποιηθὲν, τὸ ὅλον Εὐαγγέλιον ανατρέπει· ὥσπερ καὶ ὁ τοῦ βασιλικοῦ νομίσματος μικρόν τι περικόψας, τὸ ὅλον νόμισμα κίβδηλον εἰρ γάσατο. Σημείωσαι δὲ τοῦτο, διὰ τοὺς λέγοντας, ὅτι τάδε μικρόν ἐστι καὶ συγχωρητέον. Δράσσονται δὲ τοῦ ῥητοῦ οἱ Μαρκιωνισταί, καί φασιν, ἐντεῦθεν δεῖν μὴ τὰ τέσσαρα, ἀλλ' ἓν δέχεσθαι Εὐαγγέλιον, 8 αὐτοὶ συγχέοντες [γ. χέαν. ] καὶ περικόψαντες συνέθηκαν. Ἰδοὺ γὰρ, φασὶν, ὁ Παῦλος ἐν εἶναι λέγει Εὐαγγέλιον. Καὶ τί τοῦτο; Καὶ ἡμεῖς τὰ τέσσαρα ἂν εἶναι λέγομεν, κατά γε την συμφωνίαν· οὐδὲ γὰρ Παῦλος περὶ ἀριθμοῦ λέγει νῦν, ἀλλὰ περὶ διαφωνίας. Διότι γάρ, φησί, διαφωνεῖ τὸ τῶν πλάνων κήρυγμα, διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν Εὐαγγέλιον, ὡς εἴ γε συνεφώνει, ἦν ἂν Εὐαγγέλιον, τουτέστι, κήρυγμα ἀποστολικόν. Ωστε φλυαρία σαφὴς τὰ τοῦ Μαρκίωνος. • ᾿Αλλὰ κἂν ἡμεῖς, ἢ ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγ· γελίζηται ὑμῖν παρ' ὅ εὐηγγελισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα έστω.» Ινα μή τις εἴπῃ, ὅτι διὰ φιλοδοξίαν τὰ οἰκεῖα συγκροτεί δόγματα, καὶ ἑαυτὸν ἀναθεμα VERS. 8. • Sed licet nos, aut angelus de coelo cvangelizet vobis praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit.» Ne quis dicat quod ambitione ductus, sua dogmata jactat, seipsum devovel. Quia vero ad auctoritatem et dignitatem personarum τίζει. Ἐπειδὴ δὲ καὶ εἰς ἀξιώματα κατέφευγον, καὶ confugiebant, ac Petrum cum suis, et Jacobum proferebant, eam ob causam angelorum etiam meminit. Adjecit autem, e le colo,» quandoquidem et sacerdotes angeli vocabantur. Ne igitur de sacerdotibus hæc dici putes, coeli appositione superas potentias significavit. Nec dixit, Si contraria prædicent, Sed, Si parum quiddam annuntient præter id quod annuutiavimus. Per hoc igitur quod angelos anathematizat, omnem auctoritatem ejicit; quod vero seipsum, omnem societatem. Ne enim mihi dicas, En coapostoli tui diversum prædicant; τοὺς περὶ Πέτρον προέφερον καὶ Ἰάκωβον· διὰ τοῦτο καὶ ἀγγέλων ἐμνήσθη. Προσέθηκε δὲ τὸ, «Ἐξ οὐ ρανοῦ, ὁ ἐπειδὴ καὶ οἱ ἱερεῖς, ἄγγελοι ἐκαλοῦντο. Ἵνα γοῦν μὴ περὶ ἱερέων ὑπολάσῃς λέγεσθαι, τῇ τοῦ οὐρανοῦ προσθήκῃ τὰς ἄνω δυνάμεις ἐδήλωσε. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι Ἐὰν ἐναντία καταγγέλλωσιν, ἀλλὰ, Κἂν μικρόν τι εὐαγγελίζωνται, παρ' ὅ εὐηγγελισάμεθα. Διὰ μὲν οὖν [ f. add. τοῦ ] τοὺς ἀγγέλους ἀναθεματίσαι, πᾶν ἀξίωμα ἐκβάλλει· διὰ δὲ τοῦ ἑαυτὸν, πᾶσαν οικειότητα. Μὴ γάρ μοι εἴπῃς, ὅτι Οι συναπόστολοι σου κηρύττουσιν ἕτερα· οὐδὲ ἐμαυ Variæ lectiones. οι παρ' ὅπερ ἐλάβ. ο. το παρέχον ο.

EXPOSITIO JN EPIST. AD GALAT. - CAP. I. τοῦ φείδομαι ἕτερα κηρύσσοντος. Οὐχ ὡς καταγι- ne mihi ipsi quidem parco alia ab bis prædicanti. νώσκων δὲ τῶν ἀποστόλων ταῦτά φησιν, ἀλλὰ βουλόμενος ἀποῤῥάψαι τὰ στόματα τῶν πλάνων, καὶ δεῖξαι, ὅτι ἀξίωμα οὐ προσίεται, ὅταν ὁ λόγος περί διγμάτων ᾖ. • Ως προειρήκαμεν, καὶ ἄρτι πάλιν λέγω· Εἴ τις ὑμᾶς εὐαγγελίζεται παρ' ὅ παρελάβετε, ἀνάθεμα ἔστω. ο Ἵνα μὴ νομίσωσιν ἀπὸ θυμοῦ, καὶ κατὰ συναρπαγὴν ταῦτα εἰπεῖν αὐτὸν, δεύτερον αὐτὰ τί θησι, δεικνύς ὅτι οὐκ ἀκρίτως, ἀλλὰ βεβαίως καὶ πα γίως κυρώσας ταῦτα παρ' ἑαυτῷ ", οὕτως ἀπεφή να το. • Αρτι γὰρ ἀνθρώπους πείθω, ἢ τὸν Θεόν; ἢ ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσκειν;» Μέλλει ἀπολογήσασθαι περὶ ὧν ἐγκαλεῖται. Ἵνα τοίνυν μὴ ἐπαρθῶσιν αὐτοὶ ὡς τῷ διδασκάλῳ δικάζοντες, φησί· Μη νομίζετε ὅτι ὑμῖν ἀπολογοῦμαι, ἢ ὑμᾶς ζητῶ πεῖσαι, ἀλλὰ πρὸς τὸν Θεόν μοι ὁ πᾶς λόγος. "Οθεν οὐδὲ ταῦτα γράφω, τῆς παρ' ὑμῖν ἐφιέμενος δόξης, καὶ ἵνα μα θητὰς ἔχοιμι, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἀπολογούμενος ὑπὲρ τῶν δογμάτων, καὶ οὐκ ἀνθρώποις ἀρέσκειν θέλων. Ἢ καὶ οὕτως· Ἐπειδὴ διέβαλλον αὐτὸν, ὡς ἄλλα παρ' ἄλλοις κηρύττοντα, καὶ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους μεταβαλλόμενον, φησίν, ὅτι Ανθρώπους πείθειν σπουδάζω, καὶ τούτοι; ἀρέσκειν, ἢ τῷ Θεῷ; Εἰ γὰρ ἀνθρώποις ἀρέσκειν ήθελον, πάντως ἂν ἐποίουν δ λέγετε. • Εἰ γὰρ ἔτι ἀνθρώποις ήρεσκον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην.» Κατασκευάζει ὅτι οὐκ ἀνθρώποις ἀρέσκειν σπουδάζει· καὶ πῶς ἂν ἢ αὐτοὺς κολακεύ- c σειεν, ἢ ἄλλα παρ' ἄλλοις κηρύξειεν; Εἰ γὰρ τοῦτο ἐσπούδαζον, οὐκ ἂν ἀπέστην τῶν Ἰουδαϊκῶν, καὶ προσῆλθον τῷ Χριστῷ· οὐκ ἂν κατεφρόνησα συγκ γενῶν, φίλων, δόξης τοσαύτης, καὶ εἰλόμην διω γμούς, καὶ κινδύνους, καὶ ἀτιμίας. • Γνωρίζω δὲ ὑμῖν, ἀδελφοί, τὸ Εὐαγγέλιον τὸ εὐαγγελισθὲν ὑπ' ἐμοῦ, ὅτι οὐκ ἔστι κατ' ἄνθρωπον.» Μέλλει δεῖξαι αὐτοῖς, ὅτι 50 μετέστη κατ' ἀλήθειαν ἀπὸ τοῦ νόμου, καὶ διὰ τοῦτο μέμνηται τοῦ προτέρου βίου, καὶ τῆς ἀθρόας μεταβολῆς· δει κνύς, ὅτι οὐκ ἂν μετέστη δ' ἁθρόον, εἰ μὴ θειοτέραν τινὰ πληροφορίαν ἔσχε δ'. Διό καί φησιν, ὅτι «Οὐκ ἔστι κατ' ἄνθρωπον τὸ Εὐαγγέλιόν μου·; τουτέστιν, Οὐκ ἄνθρωπον ἔσχον διδάσκαλον, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ γέγονα μαθητής. «Οὐ γὰρ ἐγὼ παρ' ἀνθρώπου παρέλαβον αὐτὸ, ἀλλὰ διὰ ἀποκαλύψεως Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Τοῦτο γὰρ ἔλεγον οἱ διαβάλλοντες, ὅτι οὐχ ὥσπερ οἱ ἀπόστολοι, αὐτήκον; ἐγένετο τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ παρὰ ἀνθρώπων παρέλαβε πάντα. Φησὶν οὖν, ὅτι Αὐτὸς ἐκεῖνος ἀπεκάλυψέ μοι τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ καὶ τοὺς περὶ Πέτρον μαθητεύσας. • Ἠκούσατε γὰρ τὴν ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ.. Πόθεν δῆλον ὅτι δι' ἀποκαλύψεως θείας παρέλαβον τὸ Εὐαγγέλιον; Ἐκ τῆς προτέρας μου ἀναστροφής. Ο γὰρ τοιοῦτος διώκτης, πῶς ἂν Non auten quod apostolos condemnet, hæc loqui tur; sed volens obstruere ora seductorum, atque monstrare quod auctoritatem non admittit quando de dogmatibus fit sermo. VERS. 9. • Sicut praediximus, et nunc iterum dico: Si quis vobis evangelizaverit præter id quod accepistis, anathema sit. Ne arbitrentur eum ab ira, aut animo correptum hæc dicere, rursus eadem ponit, indicans quod non citra judicium, sed Girniter et solide apud se ista statuens, ila dixerit. VERS. 10. • Modo enim hominibus suadeo, an Deo? aut quæro hominibus placere?, Defensurus est ea quorum causa accusatur. Ne igitur ipsi efferantur, veluti præceptori jus dicentes: Ne cogitetis, inquit, quod apud vos defensionem parum, aut vobis quæram persuadere: sed ad Deum omnis oratio mea dirigitur. Unde neque hæc scribo ceu a vobis expetens gloriam, 329 et ut discipulos habeam, sed Deo rationem reddens pro dogmatibus, et non ut hominibus placcam. Vel sic: Quia calum - niabantur eum, ceu alia apud alios prædicantem, quique pro hominum conditione sese permutaret, ait, Num hominibus suadere studeo, illisque placere, an Deo? Nam si hominibus placere vellem, facerem omnino quod dicitis. ‹ Si enim adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem. › Confirmat quod non studeat hominibus placere. Et qua tandem ratione ipsis adularetur, et alia apud alios prædicaret? Si enim, inquit, hoc studium meum fuisset, non defecissem a ritibus Judaicis, et accessissem Christo, nec contemptis amicis atque cognatis, tantaque gloria, persecutiones, pericula et contumeliam elegissem. VERS. 11. ο Nolum autem vobis facio, fratres, Evangelium quod prædicatum est a me, quod no est secundum hominem. › Demonstraturus est eis non quod vere a lege destiterit; ideoque pristina vitæ meminit, et repentinæ mutationis suæ: ostendens quod non adeo repente a Judaismo defecisset, ni diviniorem aliquam certitudinem habuisset. Hinc etiam, inquit, • Evangelium meum non est secumdum hominem, hoc est, non hominem habui præceptorem, sed ipsius Christi fui discipulus. VERS. 12. Non enim ego ab homine accepi illud, sed per revelationem Jesu Christi., Ho: enim objiciebant calumniatores, quod non, ut apo - stoli reliqui, ipse audivisset Christum, sed ab hominibus accepisset omnia. Ait igitur: Ille ipse revelavit mihi Evangelium, qui Petri sodales instituit. VERS. 13. c Αudivistis enim meam conversationem aliquando in Judaismo, Unde planum est quod per divinam revelationem acceperin Evangelium? Ex priori, inquit, conversatione mea. Cu.nl Varim lectiones. 49 περὶ ἑαυτοῦ ο. 60 εἰ ο. οι μετέστην Ο. σε ξεχων Ο.

κυσέ με; Ότι γάρ σφοδρός ήμην διώκτης, δήλον ἀπὸ τοῦ καὶ ὑμᾶς ἀκοῦσαι τοὺς Γαλάτας, τους του σοῦτον διεστηκότας " τῆς Ἰουδαίας. enim talis Lauuisque essen persecutor, quomodo, ἀθρόως μετεβλήθην, εἰ μὴ θεία τις ἀποκάλυψις είλο quæso, tam subito permutatus essem, ni divina aliqua revelatio traxisset me? Quod enim vehemens eram persecutor, inde perspicuum est, quod vel vos Galatæ, qui tanto intervallo a Judæa distatis, audio veritis. • Quod supra modum persequebar Ecclesiam Dei, ac depopulabar eamn. • Animadverte quomodo sine gula cum exaggeratione ponit. Non enim dixit, Persequebar, sed, Cum omni excessu: nec hoc solum, verum etiam Depopulabar, hoc est, Suffodere ac diruere conabar: hoc enim depopulatoris opus est. VERS. 14. • Ει proficiebam in Judaismo supra multos coætaneos in genere meo, abundantius æmulator exsistens paternarum mearum traditionum. › Præ omnibus, inquit, qui erant illis temporibus, multum fervoris 330 ostendebam, ac in bello adversus Ecclesiam progrediebar: vel, quia Celebris eram, et in pretio apud Judæos. Ne existimes autem quod vane gloriæ isthæc res fuerit, vel indignationis, sed zeli. Quod si igitur adversus Ecclesiam pro nulla humana re pugnabam, sed ex zelo Dei, etiamsi per errorem, qua ratione jam nunc quando veritatem agnovi, humana gloriae amore diversa prædicarein, et non quæ veritas postulat, et Christus me docuit? VERS. 15. • Quando autem placuit Deo, qui me segregavit ex utero matris meæ. › Si ab utero matris segregatus erat ad Evangelium et electus a Deo, omnino per divinam quampiam providentiam relictus est interea temporis in Judaismo; nimirum ut tam repentina ejus mutatio multos in fide firmaret et attraheret. Segregavit autem eum Deus, OR per sortilegium, sed ex præscientia quod dignuς erat. • Ει vocavit per gratiam suam. • Deus ob virtutem ejus vocavit eum. • Vas enim electionis, inquit, & mihi est m. ipse aulem insigni modestia præditus, per gratiam se vocatum esse dicit, non ob dignitatem, sed propter misericordiaın. VERS. 16. Ut revelaret Filium suum in me. › Non dixit, Ut revelaret mihi, sed, In me: indicans quod non verbo tantum didicerit, verum etiam multo spiritu cor repletum fuerit, in interiorem hominem cognitione iulincta, et Christo in eo loquente. • Ut evangelizarem ipsum in gentibus.» Revelavit mihi Filium, non ut ipsum videam solum et agnoscam, verum ut aliis etiam depromam. Non enim credere tantummodo, verum et eligi, a Deo fuit. Quomodo igitur dicitis me ab hominibus doctumn esse? Non simpliciter autem, Ut evangelizarem ipsum, dixit, sed, e In gentibus.. Quomodo igitur gentibus circumcisionem prædicavero? ● Protinus non contuli cuin carne et sanguine. › Hoc est, Non sum collocutus apostolis: hos enim m Act. IX, 15. σε αφεστηκότας m. και πορθοῦντος 0. • Οτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπόρθουν αὐτήν. Ορα πῶ, ἕκαστον μετὰ ἐπιτάσεως τίθησιν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Εδίωκον, ἀλλὰ, Μεθ᾽ ὑπερβολῆς πάσης. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ, ο Ἐπόρθουν η τουτέστι, Κατασκάψαι ἐπεχεί ρουν, καὶ ἀφανίσαι· τοῦτο γὰρ πορθητοῦ ἔργον 14 • Καὶ προέκοπτον ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ ὑπὲρ πολλοὺς συνηλικιώτας ἐν τῷ γένει μου, περισσοτέρως ζηλω τῆς ὑπάρχων τῶν πατρικῶν μου παραδόσεων. Υπὲρ ἅπαντας, φησί, τοὺς κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον, θερμότητα πολλὴν ἐνεδειχνύμην, καὶ προέκοπτον εἰς τὸν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας πόλεμον· ἢ, ὅτι Έντιμος ήμην παρὰ Ἰουδαίοις. Μὴ νομίσῃς δὲ, ὅτι κενοδοξίας ἦν τὸ πρᾶγμα, ἢ θυμοῦ, ἀλλὰ ζήλου. Εἰ τοίνυν τὰ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας οὐ δι' ἀνθρώπινεν τι ἐποίουν, ἀλλὰ κατὰ ζῆλον Θεοῦ, εἰ καὶ πεπλανη· μένως· πῶς νῦν, ὅτε τὴν ἀλήθειαν ἐπέγνων, δόξης ἔρωτι ἀνθρωπίνης κηρύττοιμι ἂν ἄλλα καὶ ἄλλα, καὶ οὐχ & ἡ ἀλήθεια ἀπαιτεῖ, καὶ ὁ Χριστός με εδίδαξεν; • Οτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς, ὁ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου.» Εἰ ἐκ κοιλίας μητρὸς ἀφώριστο πρὸς τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ ἐξελέγη παρὰ Θεοῦ, πάντως διά τινα οἰκονομίαν τὸν μεταξύ χρόνον και τελείφθη ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ· ἵνα δηλαδὴ ἡ οὕτως ἀθρόα αὐτοῦ μεταβολὴ πολλούς πιστώσηται καὶ ἐπισ σπάσηται. Αφώρισε δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς, οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν, ἀλλὰ κατὰ πρόγνωσιν τοῦ ἄξιον εἶναι. • Καὶ καλέσας διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ.» Ὁ μὲν Θεὸς διὰ τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ ἐκάλεσεν αὐτόν. «Σκεῦος γὰρ ἐκλογῆς μοι, ο φησίν, ο ἔστιν.» Αὐτὸς δὲ μετριοφρονῶν, διὰ τῆς χάριτος, φησί, κληθῆναι, οὐ κατ' ἀξίαν, ἀλλὰ δι' ἔλεον. • Αποκαλύψαι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοί.» Οὐκ εἶπεν, ᾿Αποκαλύψαι ἐμοί, ἀλλ᾽ ὧν ἐμοί· δεικνὺς ὅτι οὐ λόγῳ μόνον ἔμαθεν, ἀλλὰ καὶ πολλοῦ πνεύματος ἐπληρώθη τὴν καρδίαν, εἰς τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον τῆς γνώσεως ἐμβαφείσης, καὶ τοῦ Χριστοῦ ἐν αὐτῷ Ο λαλοῦντος. • Ινα εὐαγγελίζωμαι αὐτὸν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. ο Απεκάλυψε μοι τὸν Υἱόν, οὐχ ἵνα αὐτὸν ἴδω μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ εἰς ἄλλους ἐξενέγκω. Οὐ γὰρ τὸ πιστεύ σαι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ χειροτονηθῆναι, παρὰ τοῦ Θεοῦ γέγονε. Πῶς οὖν λέγετε ὅτι παρὰ ἀνθρώπων ἐδιδάχθην; Οὐχ ἁπλῶς δὲ, Ἵνα εὐαγγελίζωμαι αὐτὸν, ἀλλ', «Ἐν τοῖς ἔθνεσιν.» Ωστε, πῶς ἂν τοῖς ἔθνεσι κηρύξαιμι περιτομήν; • Εὐθέως οὐ προσανεθέμην σαρκὶ καὶ αἷματι.» Τουτέστιν, Οὐκ εἰς λόγον ἦλθον τοῖς ἀποστόλοις" Variæ lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. AD GALAT. CAP. I τούτους γὰρ σάρκα καὶ αἷμα καλεῖ, ἀπὸ τῆς φύσεως carnem et sanguinem vocal, a natura eos nominans. αὐτοὺς ὀνομάζων· ἡ ἁπλῶς περὶ πάντων ἀνθρώ Vel simpliciter de omnibus mortalibus hoc dicit, των τοῦτό φησιν, ὅτι Παρ᾽ οὐδενὸς ἀνθρώπου ἔμα- quod nullo mortalium didici quidquam. θόν τι. • Οὐδὲ ἀνῆλθον οι εἰς Ἱεροσόλυμα πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους.» Πῶς οὖν ταῦτά φησιν ὁ ᾿Απόστελος; ἄρα οὕτω τετύφωται, ὡς καὶ αὐτάρκη αὐτὸν ἑαυτῷ νομίζειν, καὶ μὴ δεῖσθαι συμβούλου; καὶ πῶς οὐκ ἤκουσε τοῦ λέγοντος·. Μὴ ἴσθι φρόνιμος παρὰ σεαυτῷ; ν' καὶ, «Οὐαὶ οἱ συνετοί παρ' ἑαυτοῖς;» Μὴ γένοιτο. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ οἱ αὐτὸν διαβάλλοντες ἔλεγον, ὅτι Τοῖς ἀποστόλοις επεσθαι δεῖ, ἀλλ' οὐκ αὐτῷ· καὶ ὅτι πρὸ αὐτοῦ ἦσαν ἐκεῖνοι ἀπόστολοι· ἠναγκάσθη ταῦτα εἰπεῖν, ἵνα τοὺς πλάνους καταστείλῃ. Καὶ γὰρ ἄλογον ἦν, τὸν παρὰ Θεοῦ μαθόντα, ἀνθρώποις προσανέχειν λοιπόν. Οὐ τοίνυν ἀπογούμενος ταῦτα λέγει, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ τοῦ οἰκείου κηρύγματος τὸ ἀξίωμα. Καὶ μὴν ἀπῆλθεν εἰς Ἱεροσόλυμα, ἀλλ' οὐχ ὥστε αὐτὸν μαθεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε ἑτέρους πεῖσαι, ὅτι καὶ τοῖς ἐν Ἱεροσολύμοις ταῦτα δοκεῖ. Επειτα εὐθέως οὐκ ἀνῆλθε, τουτέστιν, ἐν προοιμίας· μετὰ ταῦτα δὲ ἀνῆλθε, καὶ τότε ὑπὲρ τοῦ ἄλλους πείσαι. • Αλλ' ἀπῆλθον εἰς Ἀραβίαν, καὶ πάλιν ὑπο έστρεψα εἰς Δαμασκόν.» Τοὺς ἀγεωργήτους τόπους περιῄει, καὶ ἀγρίους· εἰ γὰρ ἔμενε μετὰ τῶν ἀποστόλων, ενεποδίζετο ἂν τὸ κήρυγμα, καὶ οὐχ οὕτω ταχέως ἂν διεδόθη. Διὰ τοῦτο πρὸς τὰ ἀγριώτατα τῶν ἐθνῶν ἔτρεχεν. Ορα δὲ ταπεινοφροσύνην, πῶς τὰς πόλεις καταλέγων, οὐδαμοῦ εἶπεν ὅσους ἐπέστρεψε, καίτοι γε ἐν Δαμασκῷ οὕτω συνέχει τοὺς Ἰουδαίους, ὡς καὶ ἐπιβουλευθῆναι παρὰ τοῦ ἐθνάρχου. Οὕτως ἄρα οὐ φιλοτιμίας ένεκα τι λέγει, & δοκεῖ λέγειν μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ τοῦ μὴ βλαβῆναι τὸ κήρ ρυγμα, ἀπιστουμένου αὐτοῦ, ὡς εὐτελοῦς, καὶ μα θητῶν μαθητοῦ. • Επειτα μετὰ ἔτη τρία ἀνῆλθον εἰς Ἱεροσό λυμα, ἱστορῆσαι Πέτρον.» Καὶ τοῦτο ταπεινοφροσύνης, εἴ γε ὁ τοσαῦτα κατορθώσας ἀπῄει πρὸς Πέ τρον, οὐκ ὠφελείας ἕνεκα, ἀλλ᾽ ἱστορίας μόνης, τις μῶν ὡς μείζονα αὐτοῦ. Διὸ οὐδὲ εἶπεν, Ἰδεῖν Πέτρον, ἀλλ', ο Ιστορῆσαι·, ὅπερ οἱ τὰς μεγάλας πόλεις καὶ λαμπράς καταμανθάνοντες λέγουσιν, ὥσπερ καὶ ἡμεῖς ἀπίεμεν πρὸς ἁγίους ἄνδρας· μᾶλ λον δὲ ἡμεῖς ὠφελείας ἕνεκεν, ἐκεῖνος δὲ τιμῆς μόνης. • Καὶ ἐπέμεινα πρὸς αὐτὸν ἡμέρας δεκαπέντε. Τὸ μὲν ἱστορῆσαι, τιμῆς σημείον· τὸ δὲ ἐπιμεῖναι, φιλίας καὶ ἀγάπης σφοδρᾶς. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι Εδι δάχθην, ἀλλ', ο Επέμεινα πρὸς αὐτὸν, ἡ ἀντὶ τοῦ, μετ᾿ αὐτοῦ. • Ετερον δὲ τῶν ἀποστόλων οὐκ εἶδον, εἰ μὴ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου.» Διὰ μὲν τὸν Πέτρον ἀνέβη, οὕτως αὐτὸν ἐτίμα καὶ ἐπόθει· εἶδε στ - Prov. 111, 7. • Isa. v, 21. p VERS. 17. • Nec ascendi Hierosolyma ad eos qui ante me fuerant apostoli. › Quare ista dicit ApostoIns? Num adeo intumuerat, ut seipsum sufficere sibi putaret, nec opus habere consultore? Quare non auscultatus est ei qui dixit: ‹ Ne sis prudens apud temetipsum *?, et, ‹ Væ illis qui prudentes sunt apud semetipsos •?» Haudquaquam. Sed quia calumniatores ejus dicebant, quod Apostolos nos sequi oportet, non ipsum: et quod Apostoli ante ipsum fuerunt, coactus est hæc dicere, ut seductores cohibeat. Absurdum enin 331 erat, ut is qui a Deo didicisset, hominibus postea adhaereret. Nou ¡gitur arrogantia elatus hæc dicit, verum ut osten - dat propriæ prædicationis suæ auctoritatem. Atqui profectus est Hierosolyma: non tamen ut ipse disceret, sed ut aliis persuaderet, quod hæc etiam Hierosolymis agentibus placeant. Deinde statim non ascendit, hoc est, in primordiis suis, postea vero ascendit, et tum quòque ut aliis persuaderel. • Sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Damascum.» Inculta loca circumial, et agrestia. Si enim cum apostolis permansisset, impedita fuisset ejus prædicatio, nec adeo celeriter distributa. Ideo ad agrestiores gentes currebat. Vide autem ejus humilitatem: quomodo urbes et regiones commemorans, nusquam dixerit quot quantosve ad Christum converterit, quamvis Damasci adeo confundebat Judzos, ut insidia ei struerentur a præside. Proindle quæ magna de sese narrare videtur, profecto non ambitionis et laudis gratia dicit, sed, ne lædatur prædicatio, si ipse haud fide dignus ceu vilis ac discipulorum discipulus habeatur. VERS. 18. Deinde post annos tres ascendi Hierosolyma, ut viderem Petrum.» Et hoc humilitatis signum, siquidem is, qui tanta transegerat, ad Petrum abiit, non utilitatis gratia, sed solo visendi studio, honorans eum ceu se majorem. Propterea neque dixit, Ἰδεῖν, id est, Ut cernerem Petrum, sed Ἱστορῆσαι, id est, Ut viderem, et cumn observatione intuerer: id quod magnas et præclaras urbes addiscentes dicunt, perinde ac nos alimus ad sanctos viros: sed nos potius utilitatis, ille vero solius honoris gratia. • Et mansi apud eum diebus quindecim. › Illud quidem, Ut videret, honoris signum est: permanere autem, amicitiæ charitatisque vehementis est argumentum. Non dixit autem quod illic doctus sit, sed, • Manei apud eum,» pro, cum ipso. VERS. 19. Alium autem apostolorum vidi neminem, nisi Jacobum fratrem Domini.. Propter Petrum quidem ascendit, adeo ipsum honorabat ac Variæ lectiones ως ἀλλὰ οὐδὲ ἀπῆλθον ο. 30 χάριν ο. σε ἦν δὲ καὶ Ἰάκωβος ο.

desiderabat. Vilit autem et Jacobum. Istius autem δὲ καὶ Ἰάκωβον· μετὰ τιμῆς δὲ καὶ τούτου μέμνηται, cum honore meminit, «Fratrem Domini o appellans, adeo ab omni invidentia alienus erat. Atqui si voluisset significare, potuisset dicere, Cleopæ tilium; neque enim secundum carnem frater erat Domini, sed putabatur. Quomodo autem erat gnalus Cleopa? Audi: Cleopas et Joseph fratres fuerunt: Cleopa absque liberis mortuo, Joseph excitavit ipsi semen, ac genuit hunc, aliosque fratres ejus, et Mariam, quam Cleopæ filiam, sororem Matris Domini Evangelium dixit: utpote quod Joseph patris potius curam erga Virginem, quam mariti affectum servarit. 332 VERS. 20. c Quæ autem scribo vobis, ecce coram Deo, non mentior. Tanquam in foro • Τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου, ο εἰπών· οὕτω καὶ βα· σκανίας ἀπήλλακτο. Καίτοι εἰ ἠβούλετο σημᾶναι, εἶπεν ἄν, Τὸν τοῦ Κλοπα. Οὐδὲ γὰρ κατὰ σάρκα ἀδελφὸς ἦν τοῦ Κυρίου, ἀλλ' ἐνομίζετο. Πῶς δὲ ἦν τοῦ Κλοπα, ἄκουε· Κλοπᾶς καὶ Ἰωσὴφ ἀδελφοί· τοῦ Κλοπᾶ ἀπαιδος τελευτήσαντος, ὁ Ἰωσὴφ ἐξανέστησεν αὐτῷ σπέρμα, καὶ ἔτεκε τοῦτον, καὶ τοὺς ἄλλους αὐτοῦ ἀδελφούς, καὶ Μαρίαν ἦν τοῦ Κλοπα οὖσαν, ἀδελφὴν τῆς τοῦ Κυρίου Μητρὸς τὸ Εὐαγγέ λιον εἶπεν· ὡς τοῦ Ἰωσὴφ μᾶλλον πατρὸς κηδεμο νίαν πρὸς τὴν Παρθένον, ἢ ἀνδρὸς διάθεσιν διασώ σαντος. • δὲ γράφω ὑμῖν, ἰδοὺ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ ψεύδομαι.» Καθάπερ ἐπὶ δικαστηρίου μέλλων judiciali rationem redditurus erat, ita verbis con. εὐθύνας υπέχειν, οὕτως ἐπαγωνίζεται τῷ λόγῳ ὡ; tendit, quo fide dignus habeatur. VERS. 21-23. Deinde veni in partes Syriæ el Cilicie. Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judææ que erant in Christo. Solummodo audiverant quod Qui persequebatur nos aliquando, nunc prædicat fidem quam aliquando depopulabatur., Ut Petrum solummodo videret, in Judæa demoraus, rursus ex ea discedit, propterea quod et gentibus prædicare missus esset, et quod super alienum fundamentum ædificare nollet. Propterea et ignotus, inquit, eram in Judæa Christianis secunduin faciem. Quomodo igitur præðicassem ipsis circumcisionem, qui facie eram illis incognitus? Propter hoc enim calumniabantur eum, quod in Fidas circumcisionem prædicassel. Tantum modo enim de me audiverant, quod ad Christum conversus essem, et quod ipsum prædicarem. VERS. 24.. Ει glorificabant Deum in me.» Hoc eliam est modestia. Non enim dixit, Ipsi demirabantur me, mei nomine consternabantur, sed totum gratiæ esse ostendit. Deum, enim • glorificabant in me, utpote qui totum perficiebat. CAPUT II. VERS. 1, 2. «Deinde post annos 'quatuordecimn iterum ascendi Hierosolyma cum Barnaba, simul assumpto Tito. Ascendi autem secundum revelationew. » Prioris quidem ascensionis Petrus erat causa secundæ vero revelatio. Titum autem et Barnabam adduxit lestes suæ prædicationis, quod apostolis placuisset. Et contuli cum ipsis Evangelium quod prædico inter gentes.. lloc est, quod circumcisionis expers est. Cujus autem rei gratia post tot annos cum jllis contulit, cum debuisset in principio isthuc agere ac novisse, num recte vel secus curreret? Stolidum enim erat, ut is qui tot annos oncurrisset, atque tanta perfecisset, opus haberet tandem ut discat, num in vanum cucurrerit. Verum si ascendit ut ipse aliquid disceret de proprio cursu, ratione vacabat revera res isthæc. Quandoquidem vero animadverteret non paucos offendi, tanquam Petro quidem recipiente circumcisionem, ipso vero circumcisienem rejiciente, ac propterea in suspicioἂν ἀξιόπιστος δοκῇ. • Έπειτα ἦλθον εἰς τὰ κλήματα [vulg. κλίμ.] τῆς Συρίας καὶ τῆς Κιλικίας. Ημην δὲ ἀγνοούμενος τῷ προσώπῳ ταῖς Ἐκκλησίαις τῆς Ἰουδαίας ταῖς ἐν Χριστῷ. Μόνον δὲ ἀκούοντες ἦσαν, ὅτι Ο διώκων ἡμᾶς ποτε, νῦν εὐαγγελίζεται τὴν πίστιν, ἦν ποτε επόρθει. Διὰ τὸ τὸν Πέτρον ἰδεῖν μόνον, ἐπιστάς τῇ Ἰουδαίᾳ, πάλιν μεθίσταται ταύτης, διά τε τὸ ἔθνεσιν ἀπεστάλθαι κήρυξ, καὶ τὸν μὴ ἐπ' ἀλλότριον θεμέλιον ἀνέχεσθαι οἰκοδομεῖν. Διὸ καὶ ἡγνοεύμην, φησί, τοῖς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ Χριστιανοῖς κατ' δμένο Πῶς οὖν ἂν αὐτοῖς ἐκήρυξα περιτομήν, ὁ μηδὲ κατ' ὄψιν αὐτοῖς γνωριζόμενος; Τοῦτο γὰρ διέβαλλον αὐτ τὸν, ὅτι ἐν Ἰουδαίᾳ περιτομὴν ἐκήρυξε. Μόνον γὰρ ἤκουιν περὶ ἐμοῦ, ὅτι ἐπέστρεψα εἰς Χριστὸν, καὶ εὐαγγελίζομαι αὐτόν. • Καὶ ἐδέξαζον ἐν ἐμοὶ τὸν Θεόν.» Καὶ τοῦτο μετριοφροσύνης. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Εθαύμαζόν με, ἐξεπλήττοντα με· ἀλλὰ τὸ πᾶν τῆς χάριτος ἔδειξει δν. Τὸν» γὰρ ι Θεὸν ἐδόξαζον ἐν ἐμοί, 1 ὡς δηλαδή τὸ ὅλον ἐργαζόμενον. • Έπειτα διὰ δεκατεσσάρων ἐτῶν πάλιν ἀνέβην εἰ; Ιερορόλυμα μετὰ Βαρνάβα, συμπαραλαβών και Τίτον. 'Ανέβην δὲ κατὰ ἀποκάλυψιν. • Τῆς μὲν προτέρας ἀναβάσεως Πέτρος ἦν ἡ αἰτία τῆς δὲ δευτέρας, ἡ ἀποκάλυψις. Τίτον δὲ καὶ Βαρνάβαν επήγετο μάρτυρας τοῦ ἰδίου κηρύγματος, ὅτι ἀρε στὸν ἔδοξε τοῖς ἀποστόλοις. Καὶ ἀνεθέμην αὐτοῖς τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ κηρύσσω ἐν τοῖς ἔθνεσι.» Τουτέστι, τὸ χωρὶς περιτομή Τίνος δὲ ἕνεκεν μετὰ τοσαῦτα ἔτη ἀνέθετο αὐτοῖς, δέον παρὰ τὴν ἀρχὴν τοῦτο ποιῆσαι, καὶ γνῶναι είτε καλῶς, εἴτε μή, τρέχει; 'Ανόητον γὰρ, τὸ τοσαῦτα ἔτη δραμόντα, εἶτα μανθάνειν δεῖσθαι, εἰ ἄρα με εἰς κενὸν ἔδραμεν. ᾿Αλλ' εἰ μὲν ὡς αὐτὸς μαθητέ μενος περὶ τοῦ οἰκείου δρόμου ἀνήρχετο, ὄντως ἄλογον ἦν τὸ γινόμενον· ἐπεὶ δὲ πολλοὺς ὁρῶν σκανδαλιζομένους, ὡς τοῦ μὲν Πέτρου δεχομένου περιτομήν, αὐτοῦ δὲ μὴ περιτέμνοντος, καὶ διὰ τοῦτο παρανομεῖν ὑποπτευομένου, ἀνῆλθε κατά ἀποκάλυψιν, τοῦ Πνεύματος ὑποβάλλοντος αὐτῷ, ὡς

EXPOSITIO IN EPIST. AD GALAT. CAP. II. ἄν πεισθώσιν οἱ σκανδαλιζόμενοι, ὅτι οὐδεμία δια- neu veniente quod transgrederetur legem, ascendit φωνία ἐν τῷ κηρύγματι, ἀλλ' οἰκονομικῶ; τὴν per revelationem, Spiritu hoc ei suggerente, ut περιτομὴν οἱ συγχωροῦντες συγχωροῦσιν, ὡς ἐμπερι τόμοις κηρύσσοντες, πῶς οὖν ἄλογον τὸ γενόμε νου; Τό τε γὰρ Πνεῦμα ὑπὲρ τοῦ ἑτέρους διορθω θῆναι, ἐκίνησεν αὐτὸν ἀνελθεῖν, καὶ αὐτὸς εἰκότως ὑπήκουσε. discant et persuadeantur qui scandalum passi erant, quod nulla sit dissonantia in prædicatione verbi, sed qui circumcisionem concedebant, consilio quodam concedebant, nempe quia circumcisis 333 prædicabant; quam tandem absurditatem habebit res ita? Spiritus enim, ut alii corrigerentur, commovit ipsum ascendere, et ipse non immerito norem gessit. · Κατ' ἰδίαν δὲ τοῖς δοκοῦσι.» Διὰ τὸ πολλούς εἶναι τοὺς σκανδαλιζομένους, κατ' ιδίαν ὁμιλεῖ τοῖς περὶ Πέτρον ὁ Παῦλος, ἵνα μὴ στάσις γένηται, καὶ μείζον ἀρθῇ τὸ σκάνδαλον. Μυριάδες γὰρ ἦσαν οἱ σκανδαλιζόμενοι, οὓς ἐν κοινῷ ἀκούσαντας, ὅτι ὁ Παῦλος περιτομὴν καταργεῖ, εἰκὸς ἦν ἀναθορυβησαι, καὶ τὰ πάντα ταράξαι. Διὰ τοῦτο τοίνυν ἰδία ὁμιλεῖ, Τίτον καὶ Βαρνάβαν ἔχων μάρτυρας, πᾶσιν ἀνθρώποις δηλοῦντας, ὅτι οὐδὲ τοῖς ἀποστόλοις ἔδοξεν ἐναντίον τι κηρύττειν. Δοκοῦντας δὲ λέγων, οὐκ ἀναιρεῖ τὸ εἶναι αὐτοὺς, ἀλλὰ μετὰ τῆς ἑαυτοῦ καὶ τὴν κοινὴν ἁπάντων ψῆφον τίθησιν· ὥσπερ καὶ περὶ ἑαυτοῦ εἶπεν, ὅτι Δοκῶ κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν· οὐχ ὡς ἀναιρῶν τὸ ἔχειν, ἀλλὰ τὴν κοινὴν ὑπόληψιν εἰσάγων. ι Τοῖς δοκοῦσιν ο οὖν, τουτέστι, τοῖς μετ γάλοις, τοῖς ἐνδόξοις. «Μήπως εἰς κενὸν τρέχω, ἢ ἔδραμον.» Τουτο ἐστιν, "Ινα διδάξω τοὺς σκανδαλιζομένους ἐπ' ἐμοὶ, ὅτι οὐκ εἰς κενὸν τρέχω· οὐχ ἵνα ἐγὼ μάθω· πῶς γὰρ, ὁ ἀποκαλυφθεὶς παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Εὐαγγέλιον τούτου; • Αλλ' οὐδὲ Τίτος, ὁ σὺν ἐμοὶ Ἕλλην ὤν, ηναγ κάσθη περιτμηθῆναι.» Ακροβυστος ὧν ὁ Τίτος, φησίν, οὐκ ἠναγκάσθη περιτμηθῆναι. Ὅπερ ἀπό δειξις μεγίστη τοῦ μηδὲ τοὺς ἀποστόλους προηγου μένως, ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν, διὰ τοὺς ἐκ περιτομῆς πιστούς, δέχεσθαι τὴν περιτομήν, καὶ τοῦ μὴ ἔχειν μέμψασθαι τὸ Παύλου κήρυγμα, οὗ ὁ μαθητὴς ἦν ἀπερίτμητος. • Διὰ δὲ τοὺς παρεισάκτους ψευδαδέλφους, οἵτινες παρεισῆλθον κατασκοπῆσαι τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν, ἦν ἔχομεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἵνα ἡμᾶς καταδουλώ σωνται. ο Η σύνταξις τοῦ λόγου τοιάδε· Οὐδὲ διὰ τοὺς παρεισάκτους ψευδαδέλφους ηναγκάσθη Τίτος περιτμηθῆναι· τουτέστι, Καίτοι αὐτῶν δὲ παρόντων τῶν ἐναντιουμένων μοι, ὅμως οἱ ἀπόστολοι, οὐδὲ δι' αὐτοὺς ἠνάγκασαν Τίτον περιτμηθῆναι. Πῶς δὲ ψευδ αδέλφους τούτους καλεῖ περιτομὴν εἰσηγουμένους, εἴ γε καὶ οἱ ἀπόστολοι ταύτην ἐδέχοντο; Διότι οἱ μὲν ἀπόστολοι συγκαταβαίνοντες τοῖς ἐκ περιτομής πιστεύουσιν, ἐδέχοντο την περιτομήν, ἅτε Ιουδαίοις κηρύσσοντες· αὐτοὶ δὲ, ὡς νομοθετοῦντες τὴν περιτι μὴν προηγουμένως, καὶ ὡς ἐκδικοῦντες τὸν νό P 1 Cor. vu, 40. σε τιθεὶς 0. 50 αὐτῷ 0. PATROL. GR. CXXIV. • Seorsim autem iis qui videbantur aliquid esse. ▸ Quia non pauci erant qui scandalum patiebantur, Paulus privatim cum Petri discipulis colloquitur, ne seditio oriatur, et ut majus scandalum auferatur. Innumeri enim erant scandalizati, qui, cum palam audirent Paulun abolere circumcisionem, verisimile erat quod tumultum. cierent, omniaque turbarent. Propterea seorsim sermocinatur, Titum et Barna· bam habens testes, qui cunctis mortalibus denuntiarent, quod ne apostolis quidem videbatur Paulus quidquam ipsis contrarium prædicare. Cum porro dicit, Qui videbantur, o nequaquam eos esse negat, verum cum suo ipsius communem omnium calculum ponit: quemadmodum et de se ipse dixit, Videor et ego Spiritum Dei habere P, non tollens hoc ut habeat ipsum, cæterum communem opinionem adducens. Itaque c Qui videbantur aliquid esse, hoc est, magnis et celebribus. Ne quo modo in vanum currerem, aut cucurrissemn.» Hoc est, Ut doceam eos qui in me offenduntur, quod non in vanum curram; non ut ego discann. Quomodo enim discerem, cum a Patre mihi sit revelatus Filius, ejusque Evangelium? VERS. 3. «Sed neque Tilus qui mecum erat, cum esset gentilis, compulsus est circumcidi. › Cum præputium haberet Titus, inquit, non adactus est circumcidi. Quæ res maximo argumento est, quod apostoli non ex proposito et principali institute, sed per dispensationem quamdam, propter eos qui ex circumcisione crediderant, circumcisionem admiserint, et quod non possent de Pauli prædicatione conqueri, cujus discipulus esset incircumcisus. Vens. 4. • Propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroieruut explorare libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent. Constructio orationis est hujusmodi: Neque propter subintroductos falsos fratres coactus est Titus circumcidi: hoc est, Eliamsi adessent qui adversarentur mihi, apostoli tamen ne propter eos quidem adegerunt nos Titum circumcidere. Quomodo autem falsos fratres istos appellat, qui circumcisionem suadebant, quandoquidem et apostoli hanc recipiebant? Eo quod apostoli quidem cedentes iis qui ex circumcisione credebant, circuncisionem receperunt, Judæis nimirum prædicantes: illi vero, tanquam ex professo circumcisionem Varia lectiones.

sancientes, et legem quasi vindicantes. Hanc ob cau- μον. Διὰ τοῦτο οὖν ψευδαδέλφους αὐτοὺς καλεῖ sam falsos fratres eos appellat. Præterea cum dicit, ⚫ Subintroierunt, clandestinas eorum insidias indicat: et per, • Ut explorarent, 334 indicat ess hostes esse. Nam exploratores ob nullam aliam causam subingrediuntur, quam ut omuia perdiscant, et sibiipsis facilitatem subvertendi et in servitutem redigendi parent: quod et isti faciebant. Explorabant enim, qui essent præputio amicii, habentes e liberLatem quae est in Christo, hoc est, non subjecti iegi, ut apprehendant, atque cogant circumcidi, ac rursum Los subjiciant servituti legis, a qua nos liberavit Christus. Hinc igitur planum est, quod apostoli quidem admittebant legem, ut paulatim e servitute eximerent: isti vero confirmabant legem, ut servitutem corroborarent. VERS. 5. • Quibus neque adl horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud vos. › Now dixit, Sermnoui, sed, • Subjectioni: ΠΟΡ esim ut docerent nos aliquid, hæc faciebant: verum ut nos subjicerent, et in servitutem redigerent. Hane ob rem apostolis cessimus, illis vero baudquaquam, ut firma, inquit, perseverent et stabilia que vobis prædicavimus. Qualia? quod vetera transierunt, et quod lex sit abolita, et quod Christus circumcisos non admittat, neque aliquid prosit circumcs.o. Resistentes igitur illis, demonstraviuus quod vera vobis de legis antiquatione prædicaverimus. Ne igitur deficiatis a veritate hac. VERS. 6. Ab illis autem qui videbantur esse aliquidl, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Personam hominis Deus non accipit. Quia verisimile erat aliquem sese oppositurum ipsi, ac dicturum: Quomodo igitur apostoli præcipiebant circumcisionem? diluit hanc objectionem, ac veram quidem eausam non dicit, nimirum quod ex dispensatione, et obsecundantes hoc faciant: ne ii qui ex Juda'is Christo accesserant audientes quod apostoli non revera, sed ex dispensatione quamdam permittant circumcisionem, ab ipsis deficiant, ceu legis dissipatoribus. Hactenus enim illis adhibebant animum, quia legem observabant. Ilanc igitur causam occultat Paulus. Valde auten gravat apostolos, cum inquit, • Nihil mica interest:, hoc est, Nihil mihi cure sint ii qui videntur esse aliquid, magni videlicet apostoli, sive circumcisioném prædicent, sive minus: nam ipsi Deo rationem sunt reddituri 9: nec quia magni sunt et principes, idcirco personam corum Deus reverebitur: non enim personarum acceptur est *. Animadverte, non dixit, Quales sunt: sed, Quales olim fuerint: ostendens quod et illi in posterum ita praedicare destiterint, Evangelio nimirum ubique resplendente. Ilæc autem dicit Paulus, non vilipendens sanctos, verum prolesse cupiens auditoribus. ¶ Hebr. xi, 17. • Act. x, 34, ᾿Αλλὰ καὶ διὰ τοῦ εἰπεῖν, ο Παρεισῆλθον, ο τὴν τ θραίαν αὐτῶν ἐπιβουλὴν δηλοῖ· καὶ διὰ τοῦ, «Κατασκοπῆσαι, ο αινίττεται πολεμίους αὐτοὺς ὄντας. Οἱ γὰρ κατάσκοποι δι᾿ οὐδὲν παρεισέρχονται, ἢ τὸ καταμαθεῖν πάντα, καὶ εὐκολίαν ἑαυτοῖς κατασκευάσαι πρὸς τὸ πορθῆσαι καὶ καταδουλώσαι· ὅπερ οὖν καὶ οὗτοι ἐποίουν. Περιεσκόπουν γὰρ, τίνες εἰσὶν ἀκρό βυστοι, έχοντες τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἐν Χριστῷ, του ἐστι, μὴ ὑποκείμενοι τῷ νόμῳ, ἵνα ἐπιλάβωνται καὶ ἀναγκάζωσι περιτμηθῆναι, καὶ πάλιν ἡμᾶς ὑπαγάγωσι τῇ δουλείᾳ τοῦ νόμου, ἧς ἡμᾶς ἠλευθέ ρωσε Χριστός. Κάντεῦθεν οὖν δῆλον, ὅτι οἱ μὲν ἀπό στολοι συνεχώρουν τὰ τοῦ νόμου, ἵνα κατὰ μικρὸν ὑπεξέλωνται τῆς δουλείας· οὗτοι δὲ κατεσκεύαζον, ἵνα κραταιώσωσι τὴν δουλείαν. • Οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν είξαμεν τῇ ὑποταγῇ, ἵνα ἡ ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου διαμείνῃ πρὸς ὑμᾶς, ο θέα εἶπε, Τῷ λόγῳ, ἀλλά, «Τῇ ὑποταγῇ. 1 Οὐ γὰρ ἵνα διδάξωσι τι ἡμᾶς ταῦτα ἐποίουν, ἀλλ᾽ ἵνα ὑποτέ. ξωτι καὶ δουλώσωνται. Διὰ τοῦτο τοῖς μὲν ἀποστό λοις εἴξαμεν· τούτοις δὲ, οὐκέτι. Ινα, φησί, βέσ βαια μένῃ καὶ ἀληθῆ, ὁ ἐκηρύξαμεν ὑμῖν. Ποια; Οτι τὰ ἀρχαῖα παρῆλθε, καὶ ὅτι ὁ νόμος κατήργη ται, καὶ ὅτι τοὺς περιτεμνομένους Χριστὸς οὐ προς ίεται, οὐδὲ ὠφελεῖ οὐδέν. Αντιστάντες οὖν ἐκεί νοις, ἐδείξαμεν, ὅτι ἀληθῆ καὶ ὑμῖν περὶ τῆς τοῦ νὰ μου ἀργίας το εκηρύξαμεν. Μὴ τοίνυν ἐκσταίητε τῆς ἀληθείας ταύτης. • Ἀπὸ δὲ τῶν δοκούντων εἶναι τι, ὁποῖοι τοτε ἦσαν, οὐδέν μοι διαφέρει πρόσωπον Θεὸς ἀνθρώπιν οὐ λαμβάνει. ο Ἐπεὶ εἰκὸς ἦν τινα ἀντιπεσεῖν αὐτῷ, καὶ εἰπεῖν· Πῶς οὖν οἱ ἀπόστολοι προσέταττον περιτέμνειν; λύει ταύτην τὴν ἀντίθεσιν, καὶ τὴν μὲν ἀληθῆ αἰτίαν οὐ λέγει, ὅτι οἰκονομικῶς καὶ συγκαταβαίνοντες τοῦτο ποιοῖσιν· ὡς ἂν μὴ ἀκούσαντες τοῦτο οἱ ἐξ Ιουδαίων πιστοί, ὅτι καὶ οἱ ἀπόστολοι οὐκ ἀληθῶς “, ἀλλ' οἰκονομικῶς σε συγχωρούσι την περιτομὴν, ἀποστῶσι καὶ ἀπ' αὐτῶν, ὡς καταλυόν των καὶ αὐτῶν τὸν νόμον· τέως γὰρ διὰ τοῦτο αὐτο; προσεῖχον, ὡς τὸν νόμον φυλάττουσι. Ταύτην μὲν οὖν τὴν αἰτίαν ἀποκρύπτει Παῦλος. Βαρεῖ δὲ σφάλμα τοὺς ἀποστόλους λέγων, ὅτι ο Ουδέν μοι διαφέρει τουτέστιν α, Οὐδεμία μοι φροντὶς περὶ τῶν δοκούν. των εἶναί τι, τῶν μεγάλων δηλαδὴ ἀποστόλων, εἴτε περιτομὴν ἐκήρυττον, εἴτε μή· αὐτοὶ γὰρ τῷ θεῷ λόγον δώσουσι· καὶ οὐκ ἐπειδὴ μεγάλοι εἰσὶ καὶ ἔξαρχοι, τὸ πρόσωπον αὐτῶν δυσωπηθήσεται ὁ Θεός ἀπροσωπόληπτος γάρ. Ορα δέ· Οὐκ εἶπεν, Ὁποῖε ποτέ εἰσιν, ἀλλ', «Ὁποῖοί ποτε ἦσαν, ο δεικνύς ότι λοιπὸν κἀκεῖνοι ἐπαύσαντο τοῦ οὕτω κηρύττειν, Στι τοῦ κηρύγματος πανταχοῦ λάμψαντος. Ταῦτα δὲ λέο γει ὁ Παῦλος, οὐκ ἐξουθενῶν τοὺς ἁγίους, ἀλλ' ὡφε λῆσα: θέλων τοὺς ἀκούοντας. o. Varia είκονο, ίᾳ ο. lectiones. 68 οὐκ ἔστιν υ. ο αληθείας ο. οι αληθεία κ.

• Ἐμοὶ γὰρ οἱ δοκοῦντες οὐδὲν προσανέθεντο.» Ἐκεῖνοι μὲν, φησίν, οἷοι ἂν ἦσαν, τῷ Θεῷ μελήσει· τοῦτο δὲ οἶδα, ὅτι ἐμοὶ μὲν οὐδὲν ἠναντιώθησαν, οὐδὲ προσέθηκαν τι τῷ κηρύγματί μου, ἢ διωρθώ σαντο. • ᾿Αλλὰ τοὐναντίον, ἰδόντες ὅτι πεπίστευμαι τὸ Εὐαγγέλιον τῆς ἀκροβυστίας, καθώς Πέτρος τῆς περιτομῆς (ὁ γὰρ ἐνεργήσας Πέτρῳ εἰς τὴν ἀποστο λὴν τῆς περιτομῆς, ἐνήργησε καὶ ἐμοὶ εἰς τὰ ἔθνη), καὶ γνόντες τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν δοθεῖσάν μοι, Ἰάκωβος, καὶ Κηφᾶς, καὶ Ἰωάννης, οἱ δοκοῦντες στύλοι εἶναι, δεξιὰς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβᾳ και νωνίας, ἵνα ἡμεῖς εἰς τὰ ἔθνη, αὐτοὶ δὲ, εἰς τὴν περιτομήν, ο Τινές οὕτως ήρμήνευσαν· Οὐ μόνον αὐτ δὲν διωρθώσαντο τὰ ἐμὰ, ἀλλὰ τοὐναντίον, καὶ διωρο θώθησαν. Οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο. Τί γὰρ καὶ ἔμελλον αὐτοὶ παρ' αὐτοῦ διορθωθῆνα:; καὶ γὰρ ἕκαστος αὐτῶν ἀπηρτισμένος ἦν. Τοῦτο γοῦν λέγει· • Αλλά τουναντίον δεξιὰς ἔδωκαν ἐμοὶ κοι νωνίας· ο εἶτα τἄλλα διὰ μέσου· ε Ιδόντες ὅτι πε· πίστευμαι τὸ Εὐαγγέλιον τῆς ἀκροβυστίας,» καὶ τὰ ἑξῆς. Τοσοῦτον γάρ με οὐ διωρθώσαντο, ὥστε καὶ ἐπήνεσαν, καὶ συνεφώνησαν, ἵνα ἐγὼ μὲν καὶ Βαρνάδας εἰς τὴν ἀκροβυστίαν, ἤτοι εἰς τὰ ἔθνη, αὐτοὶ δὲ εἰς τὴν περιτομήν, τουτέστι, τοὺς Ἰουδαίους αὐτ αγγελίζωνται. Περιτομὴ γὰρ, καὶ ἀκροβυστία, οὐκ αὐτὰ τὰ πράγματα λέγει, ἀλλὰ τοὺς ἀκροβυστους καὶ τοὺς περιτετμημένους. Ἐνταῦθα δὲ δείκνυσιν ἑαυτὸν ἰσότιμον τῷ Πέτρῳ. Ο γὰρ δοὺς ἐκείνῳ τὴν εἰς τοὺς Εβραίους ἐνέργειαν τοῦ Εὐαγγελίου, ἔδων κε κάμοὶ ταύτην εἰς τὰ ἔθνη. Ορα δέ, πῶς ἔδειξεν ὅτι οὐ μόνον τοῖς ἀποστόλοις ἤρεσε τὸ κήρυγμα αυτ τοῦ, ἀλλὰ καὶ τῷ Θεῷ τοῦτο ἐδόκει. Οἱ γὰρ ἀπόστο λοι ο γνόντες, ο φησί, ε τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ. Οὐκ εἶπεν, 'Ακούσαντες, ἀλλ᾽ Ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων • γνόντες.» Πῶς γὰρ ἂν ἔδωκέ μοι τὴν χάριν, εἰ μὴ ἀρεστὸν αὐτῷ τὸ τοιοῦτον κήρυγμα ἦν; Πάλιν δὲ μετ' ἐγκωμίων τῶν τριῶν ἐμνήσθη. Οἱ γὰρ δοκοῦντες στύλοι, τουτέστιν, οἱ μεγάλοι, οὓς πάντες πανταχοῦ περιφέρουσι καὶ δοξάζουσιν, οὗτοι μαρτυροῦσί μοι, ὅτι καὶ τῷ Χριστῷ τὸ κήρυγμά μου ἀρέσκει. Διὸ καὶ • δεξιὰς ἔδωκαν, ο τουτέστι, Συνεφώνησαν, καὶ κοινωνούς ἡμᾶς ἐποιήσαντο, καὶ ἔδειξαν ὅτι ἀρέσκονται τῷ κηρύγματί μου, ὡς μηδὲν διαφέροντι τοῦ λόγου αὐτῶν. • Μόνον τῶν πτωχῶν ἵνα μνημονεύωμεν· δ καὶ ἐσπούδασα αὐτὸ τοῦτο ποιῆσαι.» Τὸ μὲν κήρυγμα, φησί, διειλόμεθα, τοὺς δὲ πτωχοὺς ἀμερίστους εἶχο μεν. Καὶ γὰρ ἐν Ἱεροσολύμοις πολλοὶ ἦσαν τῶν πιο στευσάντων διαρπαγέντες τα προσόντα ὑπὸ τῶν ἀπίσ στων Ιουδαίων, καὶ τῆς ἀναγκαίας ἀποροῦντες τρο φῆς. Οὐχ οὕτω γὰρ οἱ Ἕλληνες ἐπολέμουν τοῖς ἐξ αὐτῶν πιστοῖς, ὅσον Ἰουδαῖοι τοῖς ἐξ Εβραίων Χριστιανοί;. Διὸ πολλὴν Παῦλος ποιεῖται σπουδὴν τῆς εἰς αὐτοὺς ἐπιμελείας, ὡς καὶ αὐτὸς ὁμολογεῖ, ὅτι • Εσπούδασα αὐτὸ τοῦτο ποιῆσαι.» Καὶ γὰρ πάντοθεν ἀπὸ τῶν μαθητευομένων συνάγων, διεκόμιζεν αὐτὸς αὐτοῖς. CAP. II. • Mihi enim qui videbantur esse aliquid, 335 nihil contulerunt. o illi, inquit, quales fuerint, Deo curæ erit: hoc autem nori, quod mihi nihil adversati sint, neque quidquam addiderunt prædicationi rieæ, neque correxerint. VERS. 7-9. «Sed contra, cum vidissent quod mili sit concreditum Evangelium præputii, sicut Petro circumcisionis (qui enim operatus est Petro apostolatum circumcisionis, operatus est etiam mihi ad gentes); et cum cognovissent gratiam Dei, quæ data esset mihi, Jacobus, Cephas et Joannes qui videbantur columnæ esse, dextras dederunt mihi et Barnabæ societatis, ut nos in gentes, ipsi vero in circumcisionem.» Nonnulli sic interpretati sunt hnnc locum Non solum non correxerunt mea, sed contra potius correcti sunt. Verum id ita esse non potest. In quo enim isti ab eo emendandi erant? nam quilibet eorum consummatus erat. Hoc igitur dicit:. Sed contra, dextras dederunt mili societatis:; deinde quæ interjacent, «Cum vidissent quod mihi creditum sit Evangelium præputii,» et quæ sequuntur. Tantum enim abfuit quod me non correxerunt, ut et laudlaverint, consenserintque, ut ego et Barnabas ad præputium, sive ad gentes, ipsi vero ad circumcisionem, id est, apud Judæos Evangelium annuntiarent. Per circumcisionem enim et præputium non ipsas res, sed præputiatos et circumcisos intelligit. Hic autem demonstrat se ejusdem esse cum Petro pretii et honoris. Qui enim ei dedit Evangelii apud Hebræos efficaciam, dedit et mihi hanc ad gentes. Observa autem quomodo indicarit, quod nedum apostolis prædicatio sua placuerit, verum ipsi etiam Deo fnerit probata. Cum enim, inquit, c agnovissent, ‹ › apostoli e gratiam Dei.» Non dicit, Audivissent, verum, Cum ex ipsis rebus cognovissent. > Qui enim gratiam mihi dedisset, nisi prædicatio ista bene ei complacuisset? Rursus autem non sine enco mio trium illorum meminit. Qui enim columnæ videbantur, hoc est, magni, quos omnes ubique circumferunt et celebrant, hi mihi testimonium dicunt, quod prædicatio mea Christo placet. Proplerea e dextras dederunt, hoc est, Consenserunt, et consortes nos fecerunt, ostenderuntque quod meam approbarent prædicationem, quippe quæ nihil dissideret a sermone ipsorum. VERS. 10. • Tantum ut pauperum memores essemus, quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere. › Prædicationem, inquit, dividebamus, pauperes auten indivisos habebamus. Hierosolymis enim non pauci credentium fuerunt facultatibus suis spoliati per incredulos Judæos, qui necessario etiam alimento destituebantur. Non enim adeo Græci dimicabant adversum eos qui ex se crediderant, quantum Judai 336 Hebræis Christianis repugnabant. Quam obrem Paulus magnam ipsorum curam gerit, perinde ac testatur ipse, «Studui hoc ipsum, inquiens, facere. Etenim undique a fidelibus quos instituerat, colligcns, ipse per sese eis afferebat.

VERS. 11. ‹ Quando autem Petrus venisset Antiochiam, in faciem ei restiti. › Plerique existimant Petrum hic a Paulo insimulari hypocriseos, at vero non sic se res habet. Quæcuuque enim videinr dicere adversus Petrum, per dispensationem acta sunt as dicta. Petrus na rque cum Hierosolymis esset, permittebat circumcisionem; haud enim poterat subito illos a lege avellere. Verum Audiochiam profectus, convescebatur gentibus. Cam venissent autem Antiochiam Hierosolymitæ aliquot, subducebat sese a gentibus, ne llierosolymitanos offenderet, ac simul ut daret Paulo convenientem increpationis occasionem. Propterea ct Paulus objurgat, atque Petrus sustinet. Sic enim facilus discipuli transferri ab eo instituto potuerunt, accusato praeceptore, et silente. In faciem proinde resistere, pratextus erat: nam si pugna revera fuisset, non voram discipulis se mutuo increpuissent, vehementer enim eos offendissent. Jam vero in publico simulata pugna, correctio discipulorum erat. Neque enim quidquam Petrus contradicit: unde planum est, q.rod oppositionem Pauli æquo animo susceperit. • Quia reprehensus erat., Non me, dixit; sel simpliciter, ab aliis ignorantibus id quod ageltur, consilio factum fuisse, ac putantibus simulationem esse, absentibus quidem llierosolyaitanis, convesci gentibus, præsentibus autem illis, a gentibus, se subducere. Non:ulli autem sic intellexerunt, quod jam antea reprehensus erat, quod cum Cornelio ederit, ac propterea etiamsium subtraxit sese, veritus ne aliquo modo rursus eum reprel.en..erent. Quia vero subtraxit se, restiti ei. Vers. 12. ‹ Priusquam enim venirent quidam a Jacobo; cum gentibus edebat: cum autem venissent, subtrahebat se, et segregabat se, timens eos qui ex circumcisione erant. Rationem reddit reprehensionis, Jacobus autemi iste erat frater Domini, qui Hierosolymis utpote episcopus corum, decebat. Ab hoc igitur nonnulli emendati sunt, qui ex Judæis crediderant, lege tamen adhuc detenti, et Antiochiam abierunt: quos cum vidisset Petrus, metuens, non quod ipɛe pericula subiret, verum ne illi offensi a fide retrosilirent, subtrahebat sese ab ea, quæ cum gentibus erat, conversatione. Ignorantes igitur quidam causam, reprehendebant eum. VER. 15. Ac simulabant una cum illo cæteri 337 quoque Judai, adeo ut Barrabus abductus sit ad simulationem eorum.» Hypocrisin rem ipsam appellat: non enim vult detegere mentem Petri. Simul autem propter eos qui vehementer legem tuebantur, simulationem hoc appellavit, ut funditus, tollat eorum erga legem affectum et propensionem. Reliquos autem Judæos appellat eos, qui in Antiochia crediderant, qui et ipsi subducebant sese a prepudiatis. • Οτε δὲ ἦλθε Πέτρος εἰς 'Αντιόχειαν, κατά πρόσω ωπον αὐτῷ ἀντέστην. • Πολλοί νομίζουσιν ἐνταῦθα τὸν Παῦλον τοῦ Πέτρου κατηγορεῖν ὑπόκρισιν· ἀλλ' οὐκ ἔστιν. Οτα γὰρ δοκεῖ λέγειν κατὰ τοῦ Πέτρου, οἰκονομικῆς ἐπράχθησαν καὶ ἐλέχθησαν. Ο γέρ Πέτρος ἐν μὲν Ἱεροσολύμοις ὢν συνεχώρει τὴν περι τομήν· οὐ γὰρ ἦν ἀθρίως ἀποσπάσαι τοῦ νόμου εἰς Ἀντιόχειαν δὲ ἐλθών, συνήσθιε τοῖς ἐθνικοῖς· ἐλθόντων δέ τινων Ἱεροσολυμιτῶν εἰς Αντιόχειαν, ὑπεστέλλετο ἀπὸ τῶν ἐθνικῶν, ἵνα τε μή σκανά λίσῃ τοὺς Ἱεροσολυμίτας, καὶ ἅμα, ἵνα δώσῃ τῷ Παύλῳ εὔλογον τῆς ἐπιτιμήσεως πρόφασιν· διὸ καὶ Παῦλος ἐπιπλήττει, καὶ Πέτρος ἀνέχεται· οὕτω γὰρ ἔμελλον εὐκολώτερον οἱ μαθηταὶ μεταθέσθαι, ἔγκαλουμένου τοῦ διδασκάλου καὶ σιγῶντος. Τὰ τοίνυν, κατὰ πρόσωπον ἀντιστῆναι, σχῆμα ἦν, ὡς εἴ με μάχη ὄντως ἦν, οὐκ ἂν ἐπὶ τῶν μαθητῶν ἀλλήλοις ἐπετίσ μησαν· σφόδρα γὰρ ἂν ἐσκανδάλισαν αὐτούς. Νύν δὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ σχηματισθεῖσα μάχη, διόρθωσης ἦν τῶν μαθητῶν· οὐδὲ γάρ, οὐδὲ ἀντιλέγει τι ὁ Πέ τρος· δῆλον, ὡς ἀποδεχόμενος τὴν ἀντίστασιν του Παύλου. ο • Ότι κατεγνωσμένος ἦν.» Οὐκ εἶπεν, -Υπ' ἐμοῦ, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, ὑπὸ ἄλλων τῶν ἀγνοούντων τὸ οἰκονομούμενον, καὶ οἰομένων ὑπόκρισιν εἶναι, τ), ἀπόντων μὲν τῶν Ἱεροσολυμιτῶν συνεσθίειν τοῖς ἔθνεσιν· ἐπιστάντων δὲ, ὑποσταλῆναι. Τινὲς δὲ ουτως ἐνόησαν, ὅτι προκατεγνωσμένος ἦν, φησί, διὰ τὸ συμραγεῖν Κορνηλίῳ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ νῦν ὑπεστάλη, Ο φοβηθείς μήπως αὐτοῦ καὶ πάλιν καταγνῶσιν· ἐπεὶ δὲ ὑπεστάλη, ἀντέστην αὐτῷ. • Πρὸ γὰρ τοῦ ἐλθεῖν τινας ἀπὸ Ἰακώβου, μετά τῶν ἐθνῶν συνήσθιεν· ὅτε δὲ ἦλθον, ὑπέστειλε καὶ ἀφώρισεν ἑαυτὸν, φοβούμενος τοὺς ἐκ περιτομῆς.» Λέγει καὶ τὴν αἰτίαν τῆς καταγνώσεως. Ἰάκωβος ὁ εὗτος ἦν ὁ ἀδελφὸς τοῦ Κυρίου 68, ὁ καὶ ἐν Περεσου λύμοις διδάσκων ὡς ἐπίσκοπος αὐτῶν. Ἀπὸ τούτου οὖν ἀπεστάλησαν τινες ἐξ Ἰουδαίων μὲν πιστεύσοντες, πλὴν ἔτι τοῦ νόμου ἐχόμενοι, καὶ ἀπῆλθον εἰς ᾿Αντιόχειαν· οὓς ἰδὼν Πέτρος καὶ φοβηθείς, οὐχ ἵνα μὴ αὐτὸς κινδυνεύσῃ, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ αὐτοὶ σκανδαλι σθέντες ἀποσκιρτήσωσι τῆς πίστεως, ὑπέστελλεν ἑαυτὸν ἀπὸ τῆς μετὰ τῶν ἐθνικῶν συναναστροφής. Αγνοοῦντες οὖν τινες τὴν αἰτίαν, κατεγίνωσκον αὐτοῦ. • Συνυπεκρίθησαν αὐτῷ καὶ οἱ λοιποὶ Ἰουδαῖοι, ὥστε καὶ Βαρνάβας συναπήχθη τῇ ὑποκρίσει αὐτ τῶν» Υπόκρισιν τὸ πρᾶγμα καλεῖ. Οὐ γὰρ βούλεται ἐκκαλύψαι τὴν γνώμην τοῦ Πέτρου· ἅμα δὲ καὶ διὰ τοὺς σφοδρῶς ἀντεχομένους τοῦ νόμου, υπόκρι σιν τοῦτο ὠνόμασεν, ἵνα πρόῤῥιζον ἀνέλῃ αὐτῶν τὴν πρὸς τὸν νόμον διάθεσιν. Λοιποὺς δὲ Ἰουδαίους καλεῖ τοὺς ἐν 'Αντιοχείᾳ ἐξ Ιουδαίων πιστεύσαντα, εἰ καὶ αὐτοὶ ὑπέστελλον ἑαυτοὺς ἀπὸ τῶν ἀκριβύν στων. VERS. 14. Sed cum vidissem quod non recte • Αλλ' ὅτε εἶδεν ὅτι οὐκ ὀρθοποδοῦσι πρὸς τὴν Varia lectiores. οι καὶ γὰρ ὁ π.

CAP. H. ἀλήθειαν τοῦ Εὐαγγελίου, εἶπον τῷ Πέτρῳ ἔμπρο· ambularent ad veritatem Evangelii, dixi Petio cuστεν πάντων.» Μηδὲ αὕτη ἡ λέξις ταραττέτω σε οὐ γὰρ Πέτρου καταγινώσκων ταῦτα λέγει, ἀλλὰ διὰ τοὺς μέλλοντας ὠφεληθῆναι ἐκ τοῦ ἀκοῦσαι ὅτι καὶ ὁ Πέτρος ἐπετιμήθη, ὡς τοῦ νόμου ἐχόμενος· καὶ ὑμεῖς τί ποιεῖτε λοιπόν; Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τότε ἔμπροσθεν πάντων ἐπιτιμᾷ αὐτῷ, ἵνα ἐκεῖνο: ἀκού σαντες φοβηθῶσι, τοῦ τηλικούτου στύλου ἐπιτιμωμένου, καὶ μὴ ἔχοντος ἀντιλέγειν. Εὐσέβιος δὲ, οὐ τὸν μέγαν Πέτρον λέγει ἐπιτιμηθῆναι παρὰ τοῦ Παύ λου, ἀλλ᾽ ἕτερόν τινα Κηφῶν, ἕνα τῶν ἑβδομήκοντα· καὶ κατασκευάζειν οἴεται τοῦτο, οὐκ εἰκὸς εἶναι λέ γων, τὴν ἀπολογησάμενον ἐν ἀρχῇ, ὅτε τῷ Κορνη λέω συμφαγὼν τινὰς ἐσκανδάλισεν, αὖθις δεηθῆναι τῆς τοιαύτης ἐπιτιμήσεως. Αλλ', ὦ σοφώτατε, οὐδ᾽ ἡμεῖς λέγομεν τὸν Πέτρον, ὡς ἀγνοοῦντα τὸ δέον, ἐπιτιμηθῆναι παρὰ Παύλου, ἀλλ᾽ ἑκόντα ἀποστῆναι τὴν ἐπιτίμησιν, ἵν' ἕτεροι διορθωθώσιν. • Εἰ σὺ Ἰουδαῖος ὢν, ἐθνικῶς ζῇς, καὶ οὐκ Ἰουδκικῶς, τί τὰ ἔθνη ἀναγκάζεις Ἰουδαΐζειν;» Μου ' ουχὶ τοῖς πᾶσι βοᾷ ὁ Παῦλος· Μιμήσασθε τὸν διδάσκαλον ὑμῶν. Ἰδοὺ καὶ γὰρ αὐτὸς Ἰουδαῖος ὤν, όμως συνέφαγε τοῖς ἐθνικοῖς. Ορα δὲ, πῶς οὐκ ἐγκαλεῖ αὐτῷ, ὅτι Κακῶς ποιεῖς, τὸν νόμον τηρῶν, ἀλλ' ὑπὲρ τῶν οἰκείων δὲ μαθητῶν τῶν ἐθνικῶν ἐπιτιμᾷ, ὡς ἀναγκάζοντι αὐτοὺς περιτέμνεσθαι καὶ Ἰουδαΐζειν. Οὕτω γὰρ ὁ λόγος εὐπαραδεκτότερος ἔμελλε δόξειν. • Ημεῖς φύσει Ἰουδαῖοι, καὶ οὐκ ἐξ ἐθνῶν ἁμαρτω λοί.» Φύσει, τουτέστιν, οὐ προσήλυτοι, ἀλλ᾽ ἐκ πατέρων Ἰουδαίων φύντες, καὶ συντραφέντες τῷ νόμῳ, ἀφήκαμεν τὴν σύντροφον πολιτείαν, καὶ προσεφύ γομεν τῇ εἰς Χριστὸν πίστει. ram omnibus.» Neque hæc dictio te perturbet: non enim nt reprehendat Petrum, hæc dicit, sed propter cos, qui hinc fructum aliquem accepturi erant, si aulirent: Petrus - ipse reprehensus est ceu lege detentus; et vos quid in posterum facitis? Hine et coram omnibus ipsum increpat, ut illi audientes perterrefiant, tali tantaque columna reprehensa, nec habente quod contradicat. Eusebius autem dicit, non magnum Petrum a Paulo reprehensum, sed alium quemdam Cepliam, unum ex septuaginta. Atque hoc se confirmare putat, consentaneum non esse dicens eum, qui in principio defendisset sese, quando cum Cornelio manducans offendisset quosdam, rursus opus habere bujusmodi increpatione, At, o sapientissime, neque nos dicimus Petrum ceu ignorantem quid facto opus esset, a Paulo increpe tum esse, sed voluntario sustinuisse objurgationem, ut alii emendarentur. • Si tu Judæus cum sis, gentiliter vivis, et non Jadaice, quid gentes cog's Judaizare?, Tantum non omnibus clamat Paulus: Imitamini præceptorem vestrum. Ecce enim et ipse Judæus cum sit, manducavit tamen cum gentibus. Expende autem quomodo non accuset ipsum, dicens, Male agis, legem servans: verum ob proprios discipulos, qui ex getibus crediderant, en increpat, tanquam qui cogat eos circumcidi et judainare. Hoc cuiu pacto sermo videbatur acceptabilior futurus. VERS. 15. • Nos natura Judai, et non ex gentibus peccatores.» Natura, hoc est, non proselytæ, sed ex parentibus Judæis nati, et educati in lege, dimisimus consuetam in qua putriti sumus vitamı, a!que ad Christi fidem confugimus. VERS. 16. Scientes autem quod non justificatur homo ex operibus legis, nisi per fidem Jesu Christi, et nos in Christum Jesum credidimus, ut justificemur ex fide Christi, et non ex operibus legis, co quod non justificabitur ex operibus legis omnis caro.» Vide quam caute omnia loquatur. Non enim ceu malam, sed infirmam et quæ non potuerit justificare, ipsam reliquimus. Nemo enim opera ejus, utpote gravia factuque difficilia, perficere poluit: 338 non ob magnitudinem eorum, sed • Εἰδότες ὅτι οὐ δικαιοῦται ἄνθρωπος ἐξ ἔργων νόμου, ἐὰν μὴ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ ἡμεῖς εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ἐπιστεύσαμεν, ἵνα δικαιωθῶμεν ἐκ πίστεως Χριστοῦ, καὶ οὐκ ἐξ ἔργων νόμου· διότι οὐ δικαιωθήσεται ἐξ ἔργων νόμου πᾶσα σάρξ.» Ορα, πῶς μετ' ἀσφελείας [ἀφελείας] πάντα φθέγγεται. Οὐ γὰρ ὡς πονηρόν, ἀλλ' ὡς ἀσθενῆ, καὶ μὴ δυνάμενον δικαιῶσαι, αὐτὸν εἰάσαμεν. Οὐδεὶς γὰρ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἡδύνατο τελέσαι, φορτικά ὄντα καὶ δυσκατόρθωτα, οὐ διὰ τὸ μέγεθος αὐτῶν, ἀλλὰ · διὰ τὴν μικρολογίαν μᾶλλον· καὶ ἄλλως, διότι ψυ- potius ou vilitatem pretii; et aliter, quia animar χὴν οὐχ ἡγίαζεν, ἀλλὰ σωματικοὺς ῥύπους ἐκάθαιρε. Περιττή οὖν ἡ περιτομή. Προϊὼν δὲ ἐρεῖ, ὅτι καὶ ἐπικίνδυνος, ἀλλοτριοῦσα τοῦ Χριστοῦ. • Εἰ δὲ ζητοῦντες δικαιωθῆναι ἐν Χριστῷ, εὑρέ θημεν καὶ αὐτοὶ ἁμαρτωλοί, ἆρα Χριστὸς ἁμαρτίας διάκονος; ο Έζητήσαμεν, φησί, δικαιωθῆναι ἐν Χριστῷ, ἀφέντες τὸν νόμον· ὡς λέγετε δὲ ὑμεῖς, ἁμαρτία ἐστὶ τὸ ἀφιέναι τὸν νόμον· εἰς ταύτην λοι τὸν τὴν ἁμαρτίαν ὁ Χριστὸς ἡμᾶς συνώθησε· δι' ἐκεῖνον γὰρ ἀφήκαμεν τὰ νομικὰ πάντα. Ὥστε οὐ μόνον οὐκ ἐδικαίωσεν ἡμᾶς, ὡς φατε, ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ καὶ πλείονος κατακρίσεως αἴτιος ἡμῖν γέγονε, ἐκ τοῦ πεῖσαι ἡμᾶς ἀφεῖναι τὸν νόμον. non sanctificabat, sed corporeas sordes purgalat. Supervacanea igitur circumcisio. In procursu ai tem dicet, quod sit etiam periculosa, a Christo alienans. VERS. 17. • Quod si quærentes justificari in Chiristo, inventi sumus et ipsi peccatores, nunquid Christus peccati minister? Quaesivimus, inquit, justificari in Christo, dimissa lege; ut dicitis autem vos, peccatum est dimittere legem: reliquum est igitur, quod in hoc peccatum Christus nos conjccerit. Propter ¡Hum enim dimisimus cunctas legis cæremonias et statuta. Itaque non solum non justificavit nos, uti dicitis, Christus: verumetiam majoris condemnationis causa nobis est, persuadendo ut dimmittamnus lege.

‹ Absit! › Ad absurdum perducto sermone, ne opus quidem habuit deinceps confirmatione, sed inficiatione contentus est, id quod in rebus omnino interdictis facere consuevit. VERS. 18. Si enim quæ destruxi, iterum hæc medifico, transgressorem meipsum constituo.» Vide ejus sapientiam. Dicebant illi. Qui legem dissolvit, transgressor est: iste vero contrarium ostendit, nempe quod is qui legem servat, est transgressor, non solum fidem transgrediens, verum et ipsam legem. Ipsa enim me perduxit ad fidem, ac persuasit mihi dimittere ipsam. In progressu igitur monstrabit. hoc. Interim vero nunc ait: Cessavit lex; et loc confessi sumus, quia dissolvimus eam, deficientes ab ea. Si igitur contenderimus statuere illam, transgressores eflicimur, quæ a Deo soluta sunt statuentes. VERS. 19. • Ego enim per legem legi mortuus sum. Confirmat quomodo legem dissolverit, atque ait, Per legem gratiæ et Evangelii, mortuus sum legi Mosaica: vel, Mortuus sum legi per legem: hoc est, Ipsa lex me induxit ut non amplius ipsi auscultem, perducens me ad Christum per sermones Mosaicos et propheticos. Si igitur rursus illi advertam animum, transgrediar etiam ipsam. Vel sic: Lex jussit eum qui non fecerit quæ scripta sunt, puniri et interimi. Proinde quia fieri non potuit ut perficeretur, quantum in ipsa est, occisus sum. Ne igitur imperet mihi, qui per eam mortuus sum: morte animæ, eo quod peccarim, quia non possen praestare quæ lex præcipit; et morte corporis, quoad condemnationem legis. Quomodo igitur legi quæ me occidit, ulterius attendam? • Ut Do vivam, cum Christo simul crucifixus sun.» Ne quis dicat: Quomodo igitur vivis, quandoguidem es mortuus? 339 Lex quidem, inquit, me viventem occidit, Christus autem mortuum accipiens, vivificavit me, qui mente cum eo crucifixus eram, atque cum eo mortuus per baptisma. Duplex autem hic est miraculum, et quod mortuum vitæ restituit, et quod per mortem. VERS. 20. Vivo autem, non jam ego, vivit vero in me Christus.» Cum dixit, «Cum Christo simul crucifixus sum,» baptisma innuit: per hoc vero quod ait, c Vivo aulem, non jam ego,, sequentem conversationem, per quam mortificantur nostra membra. c Vivit autem Christus in me:. hoc est, nihil in nobis fit quod nolit Christus, sed ille est qui omnia facit in nobis, et regnans, et dominatum in nos exercens: ac nostra quidem voluntas mortua est: illius autem vivit, et gubernat vitam nostrain. Si igitur Deo aliam vitam quam quæ est in lege, vivam, ac mortuus sim legi, nihil legis observare possum. • Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo • Μη γένοιτο.» Εἰς ἄτοπον ἀπαγαγὼν τὸν λόγονο οὐδὲ ἐδεήθη λοιπὸν κατασκευῆς, ἀλλ᾽ ἡρκέσθη τῇ ἀπαγορεύσει· ὅπερ ἀεὶ ποιεῖν εἴωθεν ἐπὶ τῶν ἀπηγορευμένων πάντη. • Εἰ γὰρ ἂ κατέλυσα, ταῦτα πάλιν οἰκοδομῶ, παραβάτην ἐμαυτὸν συνίστημι. ο Ορα την σοφίαν ἐκεῖνοι ἔλεγον, ὅτι Ο τὸν νόμον λύων, παραβάτης οὗτος δείκνυσι τοὐναντίον, ὅτι ὁ τηρῶν αὐτὸν, παραβάτης, οὐ μόνον τὴν πίστιν παραβαίνων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν νόμον. Αὐτὸς γάρ με ωδήγησε προς τὴν πίστιν, καὶ ἔπεισεν ἀφεῖναι αὐτόν. Προϊὼν μὲν οὖν δείξει τοῦτο· τέως δὲ νῦν φησιν, ὅτι Πέπαυται ὁ νόμος, καὶ τοῦτο ὡμολογήσαμεν, δι' ὧν κατελύσαμεν αὐτὸν, ἀποστάντες αὐτοῦ. Αν τοίνυν φιλονει κήσωμεν στῆσαι αὐτὸν, παραβάται γινόμεθα, τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ λυθέντα ἱστῶντες. • Ἐγὼ γὰρ διὰ νόμου νόμῳ ἀπέθανον.» Κατασκευάζει, πῶς κατέλυσε τὸν νόμον, καί φησιν, ὅτι Διὰ τοῦ νόμου τοῦ τῆς χάριτος καὶ τοῦ Εὐαγ γελίου, ἀπέθανον τῷ Μωσέως 6 νόμῳ· ἢ ὅτι απέθανον, φησί, τῷ νόμῳ διὰ τοῦ νόμου· τουτέστιν, Αὐτός με ἐνήγαγεν ὁ νόμος εἰς τὸ μηκέτι προσέχειν αὐτῷ, ὁδηγήσας με εἰς Χριστὸν, διά τε τῶν Μω σαϊκῶν λόγων καὶ τῶν προφητικῶν. Εἰ τοίνυν πάλιν αὐτῷ προσέχοιμι, καὶ αὐτὸν παραβαίνω. Η καὶ οὐτως· ῾Ο νόμος ἐκέλευε τὸν μὴ ποιοῦντα τὰ γεγραμ μένα, κολάζεσθαι καὶ φονεύεσθαι. Οὐκοῦν ἐπειδὴ ἀδύνατος ἦν τελεσθῆναι, ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῷ τεθανά τωμαι. Μὴ τοίνυν ἐπιταττέτω μοι, τῷ ὅσον τὰ κατ' αὐτὸν τεθνεῶτι, καὶ ψυχικὸν θάνατον, διότι ἡμάρ τανον, μὴ δυνάμενος τελέσαι τὰ τοῦ νόμου· καὶ σωματικών, ὅσον τὸ ἀπὸ τῆς τοῦ νόμου κατακρί σεως. Πῶς οὖν ἔτι προσέξω τῷ ἀποκτείναντί με; • Ἵνα Θεῷ ζήσω, Χριστῷ συνεσταύρωμαι. ο Ίνα μή τις εἴπῃ· Πῶς οὖν ζῇς, ἐπειδὴ ἀπέθανες; Φησὶν ὅτι Ο μὲν νόμος ζῶντα ἀπέκτεινεν· ὁ δὲ Χριστὸς νεκρὸν λαβὼν, ἐζωοποίησέ με, νοητῶς συσταυρωθέντα αὐτῷ, καὶ συνθανόντα διὰ τοῦ βαπτίσματος. Διπλοῦν δὲ τὸ θαῦμα, καὶ ὅτι νεκρὸν ἐζωοποίησε, καὶ ὅτι διὰ θανάτου. οὐκέτι · Ζῶ δὲ, οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. 1 Τῷ μὲν εἰπεῖν, «Χριστῷ συνεσταύρωμαι, ο τὸ βά. πτισμα ηνίξατο· τῷ δὲ εἰπεῖν ο Ζῶ δὲ, ἐγώ, ο τὴν μετὰ ταῦτα πολιτείαν, δι' ἧς νεκροῦται ἡμῶν τὰ μέλη. «Ζῇ δὲ ὁ Χριστὸς ἐν ἐμοί· κ τους ἐστιν, Οὐδὲν ἐν ἡμῖν γὰρ σ' ὧν οὐ βούλεται ὁ Χρι στὸς, ἀλλ᾽ ἐκεῖνός ἐστιν ὁ πάντα ποιῶν ἐν ἡμῖν, καὶ κρατῶν, καὶ δεσπόζων. Καὶ τὸ μὲν ἡμέτερον θέλη μα νεκρόν ἐστι, τὸ δὲ ἐκείνου ζῇ, καὶ κυβερνᾷ τὴν ζωὴν ἡμῶν. Εἰ τοίνυν ζῷ τῷ Θεῷ ἑτέραν ζωὴν παρὰ τὴν ἐν νόμῳ, καὶ ἐνεκρώθην τῷ νόμῳ, ουδέν τοῦ νόμου φυλάττειν δύναμαι. • Ο δὲ τῷ νῦν ἐν σαρκὶ, ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ Variæ lectiones. " μωσαϊκῷ m. Ο γίνεται 1.

CAP. III. Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. ο μὲν εἶπον, περὶ τῆς νοητῆς Filii Dei. Quæ quidem dixi, de vita spirituali dixi. ζωῆς εἶπον· καὶ τὴν αἰσθητὴν δὲ αὐτὴν ζωὴν εὐρή. σει; οὖσάν μοι ἀπὸ Χριστοῦ. Καὶ γὰρ ὁ μὲν νόμος παραβαινόμενος, πάντας ὑπὸ ἁμαρτίαν καὶ κόλασιν ἐποίει, καὶ οὐδὲν ἐκώλυς πάντας ἀπολέσθαι, καθά περ ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ, ὡς παραβάτας· ἐλθὼν δὲ ὁ Χριστὸς, ἐξήρπασεν ἡμᾶς τῆς κατακρίσεως, δια καιώσας τῷ οἰκείῳ θανάτῳ. Ὥστε καὶ τοῦτο αὐτὸ, τὰ αἰσθητῶς καὶ ἐν σαρκὶ ζῆν, διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν ἔχομεν, τὴν δικαιοῦσαν ἡμᾶς, καὶ τῆς κατακρίσεως ἐξαρπάζουσαν. • Τοῦ ἀγαπήσαντός με καὶ παραδόντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐμοῦ.» Καὶ μὴν ὑπὲρ πάντων δέδωκεν ἑαυ τὸν, καὶ πάντας ἡγάπησεν· ἀλλ' ὁ Παῦλος ἐννοήσας τίνων ἀπαλλάξας ἡμᾶς ὁ Χριστὸς τίνα έχαρίσατο, καὶ ευρωθεὶς τῇ ἀγάπῃ, τὸ κοινὸν ἴδιον ποιεῖται· ὡς καὶ οἱ προφῆται·. Ο Θεός, ὁ Θεός μου· › ἅμα δὲ καὶ δεικνύς, ὅτι τοσαύτην δεῖ χάριν ὁμολογεῖν τῷ Χριστῷ ἔκαστον, ὅσην ἂν εἰ καὶ δι' αὐτὸν μόνον ἀπο έθανεν. Οἱ δὲ τῇ εὐεργεσίᾳ χρησάμενοι, οἱ εἰς αὐ τὴν πιστεύσαντες εἰσι μόνοι. Ωστε ὁ τῷ νόμῳ προσέχων, δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἀπέθανεν ὑπὲρ αὐτοῦ ὁ Χριστός. Καὶ πῶς τοῦτο οὐ φρίττεις, ἀλλ᾽ ἐπὶ τον νόμου παλινδρομείς, ἄχρηστον τὸν θάνατον τοῦ Δεσπότου δεικνύων; Σημείωσαι δὲ καὶ τὸ, Παρα δόντα ἑαυτὸν, διὰ τοὺς ᾿Αρειανούς. • Οὐκ ἀθετῶ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ. ὁ Ἐπειδὴ τὰ ἀπὸ τῶν λογισμῶν τέθεικεν, ἀποφαίνεται λοιπὴν, ότι Οὐκ ἀποτείωμαι τὴν τοῦ Χριστοῦ δωρεάν ἦν μοι ἐχαρίσατο, δικαιώσας με χωρὶς ἔργων τῷ θανάτῳ αὐτοῦ, οὐδὲ τῷ νόμῳ προστρέχω. • Εἰ γὰρ διὰ νόμου δικαιοσύνη, ἄρα Χριστός δι ρεὰν ἀπέθανεν.» Εἰ γὰρ ὁ νόμος, φησί, σώζειν καὶ δικαιοῦν ἰσχύει, ὁ Χριστὸς μάτην λοιπὸν ἀπέθανε. Διὰ τοῦτο γὰρ πάντως ἀπέθανεν, ἵνα αὐτὸς σώσῃ διὰ τοῦ θανάτου, ὡς τοῦ νόμου μὴ ἰσχύοντος· ὡς εἴ με σώζει ὁ νόμος, περιττὸς ὁ τοῦ Χριστοῦ θάνατος. ὑμᾶς ποῦ ἡ βλασφημία προχωρεί; • Ω ἀνόητοι Γαλάται, τίς ὑμᾶς ἐβάσκανε τῇ ἀλη θείᾳ μὴ πείθεσθαι;» Δείξας διὰ τῶν προτέρων ὅτι οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων ἦν ἀπόστολος “, οὐδὲ δι᾿ ἀνθρώτων, καὶ ἀξιόπιστον ἑαυτὸν καταστήσας, μετά πλείονος αὐθεντίας διαλέγεται· καὶ μέλλων τὴν πίστην συγκρίνει καὶ τὸν νόμον, πρότερον ἀνοήτους αὐτοὺς ἀποκαλεῖ, οὐχ ὡς παραβαίνων τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ καὶ σφόδρα τηρῶν αὐτόν. Οὐ γὰρ ὁ ἁπλῶς καλῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ μωρόν, ενέχεται, ἀλλ' ἡ εἰκῆ. Οὗτοι δὲ πάντως δικαιότατα ἀνόητοι ἐκλήθησαν, οἱ τοσούτων ἀγαθῶν ἀναισθητοῦντες, καὶ ἄχρηστον ποιοῦντες τὸν τοῦ Χριστοῦ θάνατον. Ορα δὲ, ὅτι μετὰ τὰς ἀποδείξεις αὐτοῖς ἐπιτιμά, καὶ εὐθὺς καθυφίησιν. Οὐ γὰρ εἶπε, Τίς ὑμᾶς ἠπάτησεν; ἀλλὰ, «Τίς εβάσκανε;» Τίς ἐφθόνησε; δει- • Psal. xvii, 3. 1 Matth. v, σ' ἀπέθανεν. Αἰνίττεται καὶ τοῦτο ὅτι Christum mortuum esse pro omnibus. Quin etiam ipsam vitam sensibilem invenies nihi esse a Christo. Nam lex violata, omnes peccato et pœnæ subdidit, ac nihil prohibuit quominus omnes non interirent, perinde ac in diluvio, ceu pravari catores. Cum venisset autem Christus, eripuit nos a condemnatione, justificans nos sua morte. Proinde et hoc ipsum, sensibiliter et in carne vivere, per fidem in Christum habemus, quæ nos cuin justificat, tum ex condemnatione eripit. ‹ Qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me.» Atqui pro omnibus dedit seipsum, et omnes dilexit attamen Paulus secum cogitans a quibus nos liberarit Christus, et quæ donarit, charitate inflaminatus, quod publicum est, proprium facit, æque ac propheta, «Deus, Deus meus,, inquiunt: pariter ostendens, quod tantas oporteat unumquemque gratias reddere Christo, quantas si pro ipso solo mortuus esset, exhiberet. Qui autem hoc beneficio usi sunt, hi soli sunt qui credunt. Quocirca qui legi auscultal, indicat Christum pro se non esse mortuum. Ecqui hoc non horres, sed ad legem rursus accurris, mortem Domini tui inutilem ostendens? Observa autem quod ait, Tradidit seipsum, propter Arianos. VERS. 21. Non‘abjicio gratiam Dei. › Postquam rationes posuisset, de cætero affirmative pronuntiat, Non abjicio Christi donum, quod mihi donavit, cum me absque operibus per mortem suam justifi cavit; neque ad legem accurro. ‹ Si enim per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est.. Si enim lex, inquit, servare et justificare potest, tum 340 Christus frustra murluus est. Propter hoc enim omnino mortuus est, ut ipse servet nos per mortem, lege scilicet non valente. Nain si lex servat, superflua est Christi mors. Viden' quo blasphemia procedat? CAPUT III. Vers. 1. ‹ O insensati Galatæ! quis vos fascinavit non obedire veritati? › Cum in prioribus indicasset, quod non ab hominibus esset apostolus, neque per homines, ac fide dignum seipsum reddidisset, cum majori auctoritate disputat. Comparaturus porro fidem et legem, prius stultos eos appellat, non transgrediens legem Christi, sed vehementer eamdem servans. Non enim is qui simpliciter fratrem suum stultum appellat, reus est, sed is qui temere. Isti autem omnino justissime stulti vocati sunt, qui tot tantaque bona non sentiebant, et Christi mortem inutilem faciebant. Observa autem, quod post demonstrationes eos. Objurgat, ac statim remittat. Non enim dixit, Quis vos decepit? sed, • Quis vos fascinavit? › Quís invidit vobis? indicans cos dignas Varia lectiones. ὁ μὲν Χριστὸς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανε· οἱ δὲ m. Iunuit etiam hoc, 60 διδάσκαλος Ο.

THEOPHYLACTI BULGARIE ARCHIRP. Sof juridia res olim commisisse. Præterea indicat quod κνὺς ἄξια φθόνου πράττοντας πρωῒ ". Δηλοι δὲ, ὅτι qui eis persuaserint, hoc non fecerint quod curam eorum gererent, neque ut quæ eis deessent supplerent; verum ut ea etiam quæ haberent mutila redderent. Hujusmodi enim est invidia. Non autem quasi invidia tantum roboris per se habeat, hoc dixit, verum quia docentes hæc per invidiam eo perveniant. ‹ Quorum ob oculos Christus Jesus præscriptus est, crucifixus in vobis, Atqui Hierosolymis crucifixus est; quomodo ergo dicit quod Ante oculos, ▸ et, ‹ In vobis?, Quoniam fidei oculis viderunt crucem exactius, quam qui tum coram astiterunt conspexeruntque. Nam plerisque eorum qui corpoTaliter viderant, nihil commodavit: hi autem, etiamsi oculis non vidissent, per fidem tamen exactins viderunt. Christus igitur præscriptus est, boc est, viva veluti imagine expressa depictus est per prædicationem: vos vero prædicationi credentes, eeu præsentem ipsum videtis. Hæc autem et in laudem eorum cedunt, et in vituperium: in laudem, quia cum tanta certitudine hæc susceperunt; in vituperium, quia quem viderunt nudatum, cruciflxum, morientem, hunc dimittentes, ad legem aceurrerunt. Expende autem quomodo relictis omuibus crucem in medium profert. οἱ παραπείθοντες αὐτοὺς, οὐχ ὡς κηδεμόνες, οὐδὲ ὡς τὸ λεἶπον ἀναπληροῦντες ταῦτα ποιοῦσιν, ἀλλ' ὡς καὶ τὰ ὄντα ἀκρωτηριάζοντες· τοιοῦτον γὰρ ὁ φθόνος. Οὐχ ὡς τοῦ φθόνου δὲ καθ᾿ ἑαυτὸν ἰσχὺν ἔχοντος, ταῦτα εἶπεν, ἀλλ᾿ ὡς ταῦτα διδασκόντων διὰ βασκανίαν ἐπὶ τοῦτο ἐλθόντων. • Οἷς κατ᾽ ὀφθαλμοὺς Ἰησοῦς Χριστὸς προεγράφη, ἐν ὑμῖν ἐσταυρωμένος.» Καὶ μὴν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἐσταυρώθη· πῶς οὖν φησιν, ὅτι ο Κατ' ὀφθαλμούς, καὶ, ο Ἐν ὑμῖν;» Οτι τοῖς τῆς πίστεως ὀφθαλμοῖς εἶδον τὸν σταυρὸν ἀκριβέστερον τῶν τότε παρόντων καὶ θεωμένων. Ἐκείνων μὲν γὰρ πολλοί θεασάμε νοι σωματικῶς, οὐδὲν ἀπώναντο· οὗτοι δὲ ὀφθαλμο φανῶς μὴ ἰδόντες, διὰ τῆς πίστεως ἀκριβέστερον εἶδον. Προεγράφη τοίνυν ὁ Χριστὸς ", τουτέστιν, ἐζωγραφήθη διὰ τοῦ κηρύγματος· ὑμεῖς δὲ πιστεύ σαντες τῷ κηρύγματι, ὡς παρόντα αὐτὸν ἴδετε. Ταῦτα δὲ καὶ ἔπαινός εἰσιν αὐτῶν, καὶ ψόγω ἔπαινος μὲν, ὅτι μετὰ τοσαύτης πληροφορίας ἐδέσ ξαντο ταῦτα· ψόγος δὲ, ὅτι ἂν εἶδον γυμνούμενον, ἀνεσκολοπισμένον, θνήσκοντα, τοῦτον ἀφέντες ἐπὶ τὸν νόμον ἔδραμον. Ορα δὲ, πῶς πάντα ἀφεὶς, τὸν σταυρὸν εἰς μέσον φέρει. VERS. 2.. Ηoc solum a vobis volo discere: Ex eperibus legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei?» Quia prolixiores sermones non assequimini, neque dispensationis divina magnitudinem con- α templari vultis, 341 concisum quiddam dicam vobis. Ad hoc enim exiguum respondete mihi: Undenam acceperitis Spiritum sanctum, tantasque virtutes ac signa edideritis? Ex legis operibus, an ex fide? Perspicuum est quod ex fide. Nam quando tege tenebamini, Spiritum non habebatis, neque virtutes perficiebatis. Qui igitur fide dimissa, rursus legi adhæretis? VERS. 3. • Sic stulti estis, ut cum spiritu caperitis, nunc carne consuumanini? Rursus opportume contumeliam protulit. Nam cum temporis procursu incrementum facere debuissetis, inquit, non solum non promovistis quidquam, verum etiam retrorsum abducti estis. Nam signa facere, spirituale est, quod vobis iuerat in principio: circumcidi vero, carnale est, quod nunc tandem elegistis. Nec lixit, Consummatis, sed, Consummamnini, innuens quod brutorum pecorum instar, apprehendentes eos illi, qui circumcisionem docebant, circumcidebant, ' VERS. 4. Tanta passi estis sine causa? si tamen sine causa.» Multis tentationibus colluctati erant propter Christum. Tot igitur, inquit, frustra passi estis? Si enim circumcidimini, illa omnia sunt supervacanea, impostoresque tot vos coronis orbarunt. Deinde spem revertendi ipsis addit, inquiens, *mo. "axp:6w; o. mply 0. ἀκριβῶς • Τοῦτο μόνον θέλω μαθεῖν ἀφ᾽ ὑμῶν· Ἐξ ἔργων νόμου τὸ Πνεῦμα ἐλάβετε, ἢ ἐξ ἀκοῆς πίστεως; ο Ἐπειδὴ τοῖς μακροῖς οὐ παρακολουθεῖτε λίγους, οὐδὲ τῆς οἰκονομίας τὸ μέγεθος κατοπτεῦσαι βού λεσθε, σύντομόν τι ἐρῶ πρὸς ὑμᾶς. Αποκρίθητε γάρ μαι τοῦτο τὸ μικρόν· Πέθεν ἐλάβετε Πνεῦμα ἅγιον, καὶ τοσαύτην δύναμιν καὶ σημεῖα ἐποιήσατε; Εκ τῶν ἐν νόμῳ ἔργων, ἢ ἐκ τῆς πίστεως; Πρόδηλον ὅτι ἐκ τῆς πίστεως· ἐπεὶ μὴ ὅτε τοῦ νόμου εἶχεσθε, Πνεῦμα είχετε, καὶ δυνάμεις ἐπετελεῖτε. Πῶς οὖν ἀφέντες τὴν πίστιν, πάλιν ἔχεσθε τοῦ νόμου; • Οὕτως ἀνόητοί έστε, ἐναρξάμενοι πνεύματι, νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε;» Πάλιν εὐκαίρως τὴν ὕβριν επήγαγεν. Δέον γάρ, φησί, προσθήκην ποιῆσαι, του χρόνου προϊόντος, οὐ μόνον οὐκ ἐπεδώκατε, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὐπίσω ἀπήχθητε. Τὸ μὲν γὰρ σημεῖα ποιεῖν, πνευματικόν ἐστιν· ὅπερ εἴχετε ἐν ἀρχῇ· τὸ δὲ περιτέμνεσθαι, σαρκικόν· ὁ νῦν ἐν τῷ τέλει εἴλεσθε. Καὶ οὐκ εἶπε, Τελεῖτε, ἀλλὰ, «Τελεῖσθε, ο δεικνύ; ὅτι δίκην θρεμμάτων ἀλόγων λαβόντες αὐτοὺς ἐκεῖ νοι κατέκοπτον, οἱ τὴν περιτομήν διδάσκοντες. • Τοσαῦτα ἐπάθετε εἰκῆ; εἴγε καὶ εἰκῆ. ὁ Παλα λοῖς πειρασμοῖς ἦταν παλαίσαντες διὰ τὸν Χριστόν Τοσαῦτα οὖν, φησί, μάτην πεπόνθατε; Εἰ γὰρ περι τέμνεσθε, μάτην ἐκεῖνα πάντα, καὶ ἐζημίωσαν ὑμᾶς οἱ πλάνοι τοὺς τοσούτους στεφάνους. Εἶτι 2δοὺς αὐτοῖς ἐλπίδας ἐπανόδου, φησίν· ε Εί γε καλ Varia lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. AD GALÁT. - CAP. III. εἰκῇ· ν τουτέστιν, Εἰ βουληθείητε ανανήψαι, οὐκ Λ. Si tamen sine causa:» hoc est, Si velitis resi - εἰκῇ, οὐδὲ μάτην ὑμῖν πεπόνηται. Αἰσχυνέσθωσαν καντεῦθεν οἱ τὴν μετάνοιαν ἀναιροῦντες. Ἰδοὺ γὰρ σημειοφόροι, καὶ ὁμολογηταὶ, καὶ μάρτυρες ἦσαν οὗτοι, ἀλλ' ἐκπεσόντας οὐκ ἀποβάλλεται Παῦλος, ἀλλὰ προσίεται ἡδέως. • Ο οὖν ἐπιχορηγῶν ὑμῖν τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐνερο γῶν δυνάμεις ἐν ὑμῖν, ἐξ ἔργων νόμου, ἢ ἐξ ἀκοῆς πίστεως;» Ο Θεός, φησίν, ὁ ἐπιχορηγῶν ὑμῖν τὸ Πνεῦμα, ὥστε προφητεύειν καὶ γλώσσαις λα λεῖν, καὶ ἐνεργῶν δυνάμεις ἐν ὑμῖν σημείων καὶ · τεράτων, διὰ τὰ ἐκ τοῦ νόμου ἔργα ταῦτα ἐποίει, ὡς θεραπευόμενο; δι᾽ ὑμῶν ταῦτα τελούντων, ἢ διὰ τὴν πίστιν ἦν εἰς Χριστὸν ἐπεδείξασθε; Πρόδηλον ὅτι διὰ ταύτην. Πῶς οὖν ἀφέντες ταύτην, ἐξ ἧς ἐδοξάζεσθε, ἐπὶ τὸν καταργηθέντα νόμου τρέχετε; • Καθὼς καὶ ᾿Αβραὰμ ἐπίστευσε τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην.» Μάλιστα μὲν, φησὶν, ἔδει ὑμᾶς ἐξ ὧν ἐπετελέσατε σημείων γνῶναι τὴν τῆς πίστεως δύναμιν πλὴν καὶ πρὸς τὸν προπάτορα ἀποβλέψατε, οὗ πολὺς ὑμῖν ὁ λόγος, καὶ εὑρήσετε καὶ αὐτὸν ἐκ πίστεως δικαιωθέντα. Εἰ δὲ ὁ πρὸ τῆς χάριτος ἐκ πίστεως δικαιούται, πολλῷ μᾶλλον οἱ τῆς χάριτος ἀξιωθέντες, ὀφείλουσι τῆς πίστεως ἔχεσθαι. • Γινώσκετε ἄρα, ὅτι οἱ ἐκ πίστεως, οὗτοί εἰσιν υἱοὶ ᾿Αβραάμ.» Ἐπειδὴ ἐδεδοίκεισαν μήπως τὸν νόμον ἀφέντες ἐκπέσωσι τῆς τοῦ πατριάρχου συγχ γενείας (σφόδρα γὰρ ἐσεμνύνοντο ἐπὶ ταύτῃ), δεί κνυσιν αὐτὸς τοὐναντίον, ὅτι ἡ πίστις μᾶλλον αὐτοὺς υἱοὺς ποιεῖ ᾽Αβραὰμ τους ταύτην ἔχοντας. piscere, non frustra neque temere a vobis laboratum est. Pudeliant hine qui pœnitentiam tollunt. Ecce enim antesignani, et confessores, et martyres fuerunt isti, qui tamen cum excidissent, non rejicit eos Paulus, sed suaviter excipit. VERS. 5. • Qui ergo tribuit vobis Spiritum, et virtutes operator in vobis, ex operibus legis, an ex auditu fidei?, Deus (inquit) qui suppeditat vobis Spiritum ut prophetetis et linguis loquamini, qui operatur in vobis virtutes signorum et prodigiorum, hæccine per legis opera faciebat, quasi a vobis ista peragentibus coleretur; an per fidem quam in Christum demonstratis? Planum est quod per fidem. Qut igitur, hac dimissa, per quam glorificamini, ad legem curritis, quæ aboletur? Vers. 6. ‹ Quemadmodum et Abraham credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam.. Οportuit, inquit, vos præcipue, ex miraculis quæ perfecistis, fidei potestatem cognoscere: verumtamen in progenitorem vestrum Abraham quem vos magni facitis, respicite et invenietis ipsum quoque ex fide justificatum. Quod si autem ille, qui ante gratiam vixit, ex fide justificatur, multo magis ii qui gratia dignati sunt, Gdei adhaerere debent. VERS. 7. • Cognoscite ergo, quod qui ex fide sunt, illi sunt filii Abralæ.» Quandoquidem inetuerant, ne, si legem dimitterent, 342 a patriarchæ cognatione exciderent (multum enim ob hanc sibi tribuebant), ipse contrarium ostendit, quod fides potius filios Abrahæ efficiat eos, qui ipsam habeant. VERS. 8. • Previdens autem Scriptura quod ex fide justificet gentes Deus, prænuntiavit Abraha, quod In te benedicentur omnes gentes. • Demonstrat quomodo credentes sint filii Abrahami, et ex Scriptura testimonium profert: In te benedicen - tur gentes ",» pro eo quod est, Per imitationem fidei tuæ. Ostendit etiam, quod lege sit antiquior fides, siquidem Abrahamum ante legis sanctionem ea justificavit: et quod secundam prophetiam quæ nunc fiunt, contingunt. «Pravidens • enin. Scriptura, a inquit, hoc est, ipse qui legem tulit Deus, prædefinivit non ex lege, sed ex fide justificari. Et • Προϊδοῦσα δὲ ἡ Γραφή, ὅτι ἐκ πίστεως δικαιοί τὰ ἔθνη ὁ Θεὸς, προευηγγελίσατο τῷ ᾿Αβραάμ, ὅτι Ἐν σοὶ εὐλογηθήσονται πάντα τὰ ἔθνη.» ᾿Αποδεί κνυσι, πῶς οἱ ἐκ πίστεως, οὗτοί εἰσιν υἱοὶ 'Αβραάμ καὶ ἐπάγει τὴν μαρτυρίαν ἀπὸ τῆς Γραφῆς, ὅτι • Ἐν σοὶ εὐλογηθήσονται τὰ ἔθνη· ἡ ἀντὶ τοῦ. Ἐν τῷ μιμήσασθαι τὴν πίστιν σου. Δείκνυσι δὲ καὶ ὅτι του νόμου πρεσβυτέρα ἡ πίστις, εἴ γε πρὸ τοῦ νό μου τὸν ᾿Αβραὰμ αὕτη ἐδικαίωσε· καὶ ὅτι κατὰ τὴν προφητείαν τὰ νῦν γινόμενα γίνεται. • Προϊδοῦσα ν γάρ, φησίν, ο ἡ Γραφή,» τουτέστιν, αὐτὸς ὁ τὸν νόμον δούς Θεός, προώρισε μὴ ἐκ νόμου, ἀλλ' ἐκ πίστεως δικαιοῦσθαι. Καὶ οὐκ εἶπεν, Απεκάλυψεν, non dixit, Revelavit, sed, Praedicavit, ut discas, quod ἀλλ' ο Εὐηγγελίσατο· ἵνα μάθης, ὅτι καὶ ὁ ᾿Αβραάμ έχαιρε τούτῳ τῷ τρόπῳ τῆς δικαιώσεως, καὶ ἐπέθει τοῦτο ἐκβῆναι. • Ωστε οἱ ἐκ πίστεως, εὐλογοῦνται σὺν τῷ πιο στῷ ᾿Αβραάμ. ο Ἐπειδὴ ἐταράττοντο, μήποτε ὦσιν ἐπικατάρατοι, ὡς μὴ ἐμμένοντες τῷ νόμῳ (ἐγέγραπτο γάρο Ἐπικατάρατος ὃς οὐκ ἐμμένει τοῖς γε γραμμένοις ἐν τῷ νόμῳ), τοὐναντίον μᾶλλον δείκνυ σιν, ὅτι εὐλογημένοι εἰσὶν οἱ τὸν νόμον ἀφιέντες, καὶ τῇ πίστει προσιόντες, ὥσπερ καὶ ὁ πιστὸς Αβραὰμ ηυλόγητο. • Οσοι γὰρ ἐξ ἔργων νόμου εἰσὶν, ὑπὸ κατάραν × Gen. Mi, 5. r Deut. sxvi, 26. et Abraham hac justificationis formula lætatus sit, atque istud in votis habuit, ut eveniret. VERS. 9. «Igitur qui ex fide sunt, benedicuntur cum fideli Abraham.» Quia turbabantur nequando sint maledicti, ceu illi qui in lege non perseverent (scriptum est enim: Maledictus qui non perseverat in iis quæ scripta sunt in lege), contrariuni nunc potius ostendit, nempe quod benedicti sint qui legem reliquerint, et ad fidem accesserint, perinde ac fidelis Abraham benedictus erat, Vens. 10. • Quicunque enim ex operibus legis

ἐμμένει ἐν πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίω τοῦ νόμου, τοῦ ποιῆσαι αὐτά.» Ινα μή τις ἀντιπέσῃ λέγων, ὅτι Εἰκότως ὁ ᾿Αβραὰμ ἀπὸ πίστεως ηυλογήθη καὶ ἐδικαιώθη. διότι οὔπω τ8 νόμος ἦν· σὺ δὲ δεῖξόν μοι ὅτι μεθ' ὅ ἐδόθη ὁ νόμος, ἡ πίστις δι καιοὶ καὶ εὐλογημένους ποιεῖ· δείκνυσιν ὁ Ἀπόστο λος νῦν, οὐ μόνον ὅτι δικαιοῖ ἡ πίστις καὶ εὐλογεῖ, ἀλλ' ὅτι καὶ ὁ νόμος, ἁμαρτίας και κατάρας αίτιος γίνεται· οὐδεὶς γὰρ ποιεῖν δύναται τὰ γεγραμμένα ἐν τῷ νόμῳ· ὁ δὲ μὴ ποιῶν, ἐπικατάρατος. Ὥστε τῆς πίστεώς ἐστι τὸ εὐλογεῖν, καὶ μάτην ὑμεῖς φυ βεῖσθε μήποτε ἐπικατάρατοι γένησθε ἀποστάντες τοῦ νόμου. Μᾶλλον γὰρ χρώμενοι αὐτῷ ὑπὸ κατάραν ἐστὲ, ὡς μὴ δυνάμενοι πληροῦν αὐτόν. sunt, sub malediclo sunt. Scriptum est enim: Ma- εἰσί. Γέγραπται γάρ· Επικατάρατος πᾶς ὃς οὐκ ledictus est omnis qui non permanserit in omnibus que scripta sunt in libro legis, ut faciat ea.» Ne quis opponat, dicens, Haud injuria Abrabamus ex fide cum benedictus est, tuin justificatus, quia lex nondum sancita erat: tu vero monstra mihi quod postquam data est lex, Ades justificet, et benediclos faciat ostendit Apostolus nunc non solum quod et justificet fides et benedicat, sed etiam quod lex peccati et maledictionis causa sit. Nemo enim potest facere quæ scripta sunt in lege: qui vero non facit, maledictus est. Proinde fidei est benedicere, et frustra vos metuitis, nequando vos maledicti sitis deficientes a lege. Nam si ea utamini, potius sub exsecratione estis, quippe qui non possitis explere ipsam. VERS. 11, 12.. Quod vero in lege nemo justificetur apud Deum, manifestum est: quia justos ex fide vivet. Lex autem non est ex fide, sed qui lecerit ea homo, vivet in ipsis.» Demonstrato quod lex maledictos faciat, fides autem benedicat, 05tendit jam nunc quod vel fides sola justificat, non lex, allicitque Habaeue dicentem: Justus ex fide vivet, et non ex lege. Lex enim non 343 solam fidem postulat, verum etiam opera. Pulchre autem dixit, e Apud Deum:» apud homines enim justi forsan videri queant, qui lege detenti sunt, veluti Pharisæi justificantes seipsos coram hominibus. Quia igitur lex ob difficultatem operum non justificabat, sed maledictioni potius subjugabat, venit gratia facilem viam ostendens, fidem videlicel, per quamn justificati benedicimur. Ecce igitur demonstratum est, quod nedum ante legem benedicelsat et justificabat ades, sed etiam post legem magis. • ῞Οτι δὲ ἐν νόμῳ οὐδεὶς δικαιούται παρὰ τῷ Θεῷ, δῆλον, ὅτι ὁ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται. Ο δὲ νόμος οὐκ ἔστιν ἐκ πίστεως, ἀλλ' ὁ ποιήσας αὐτὰ ἄνθρωπος, ζήσεται ἐν αὐτοῖς. Ὁ Δείξας ὅτι ὁ νόμος ἐπικαταράτου, ποιεῖ, ἡ δὲ πίστις εὐλογεῖ, νῦν δεί κνυσιν ὅτι καὶ ἡ πίστις μόνη δικαιοῖ, καὶ οὐχ ὁ νό μας, καὶ παράγει τον 'Α66ακούμ λέγοντα, ότι • Εκ πίστεως ζήσεται ὁ δίκαιος,» καὶ οὐκ ἀπὸ νόμου. Ο γὰρ νόμος, οὐ μόνην πίστιν ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ καὶ ἔργα. Καλῶς δὲ εἶπε, «Παρὰ τῷ Θεῷ.» Παρά γὰρ τοῖς ἀνθρώποις, δίκαιοι ἴσως δοκοῦσιν οἱ τοῦ νόμου ἐχόμενοι, οἷοι οι Φαρισαῖοι, οἱ δικαιοῦντες ἑαυτοὺς ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων. Ἐπεὶ οὖν ὁ νέο μος διὰ τὸ δυσκατόρθωτο, οὔτε ἐδικαίου, καὶ ὑπὸ κατάραν ἐποίει, ἦλθεν ἡ χάρις ῥᾳδίαν ὁδὸν δεικνύουσα τὴν πίστιν, δι' ἧς δικαιούμενοι εὐλογούμεθα. Ιδού τοίνυν ἀποδέδεικται, ὅτι οὐ μόνον πρὸ τοῦ νόμου, ηὐλέγει καὶ ἐδικαίου ἡ πίστις, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ μετὰ τὸν νόμον. • Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. Γέγραπται γάρ· Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύο λου.» Ινα μή τις αντείπῃ, λέγων, ὅτι ᾿Αληθώς μὲν ὁ μὴ ποιῶν τὸν νόμον ἐπικατάρατος, καὶ ὅτι ἡ πίστις δικαιοῖ· πόθεν δὲ δῆλον, ὅτι ἡ κατάρα ἐκείνη ἀνῄρηται; Δεδοίκαμεν γὰρ μήπως ὡς ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ νόμου ἅπαξ γενόμενοι, ὑπὸ τὴν κα τάραν ἔτι ὦμεν καὶ αὐτοί· δείκνυσιν οὖν, ὅτι λέVERS. 13. Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro uobis maledictum. Scriptum est enim Maledictus omnis qui pendel in ligno. › Ne quis hic occurrat, Vere, inquiens, qui non facit legem, maledictus est, et fides justificat: unde vero perspicuum, quod maledictio illa sublata sit? Metuimus enim, ne forte jugo legis subditi, ipsi etiam sub exsecratione simus: indicat igitur solutam esse per Christum exsecrationem. Dato enim pretio, per hoc quod ipse factus est maledictio, re- λυται ή κατάρα διὰ Χριστοῦ· Δοὺς γὰρ τιμὴν τὸ demit nos a maledictione legis, quam ipse quidemn evasit, quippe qui legem impleverit: nos autem illi obnoxii eramus, ipsam perficere non valentes: que ac si quem morti adjudicatum, alius quispiam innoxius eximat a morte, pro illo mortem subire volens. Suscepit igitur maledictionem suspensioni debitam, dissolvitque maledictionem, quæ nobis, quod legem non impleremus, erat imposita, ipse çui ei non erat obnoxius. Legem enim implevit, et peccatum non fecit. > Habac. 1, 4. τι οὐδέπω 0. 7a hullu v. αὐτὸς γενέσθαι κατάρα, ἐξηγόρασεν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς τοῦ νόμου κατάρας, ἦν αὐτὸς μὲν ἐξέφυγεν, ἅτε τὸν νόμον πληρώσας· ἡμεῖς δὲ ὑπεύθυνοι ταύτῃ ἡμεν, μὴ δυνάμενοι τελέσαι αὐτόν· οἷον ἂν εἴ τινα κατα δικασθέντα ἀποθανεῖν, ἕτερός τις ἀνεύθυνος ἐξέλοιτο τοῦ θανάτου, ἑλόμενος αὐτὸς θανεῖν ὑπὲρ ἐκείνου, Ἐδέξατο οὖν κατάραν τὴν ἀπὸ τοῦ κρεμασθῆναι, καὶ ἔλυσε κατάραν τὴν ἀπὸ τοῦ μὴ πληροῦν τὸν νό μον ἡμῖν ἐπικειμένην, αὐτὸς μὴ ὑποκείμενος ταύτη. Τόν τε γὰρ νόμον ἐπλήρωσε, καὶ ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν. Variac lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. AD GALAT. - CAP. III. • Ἵνα εἰς τὰ ἔθνη ἡ εὐλογία τοῦ ᾿Αβραὰμ γένηται ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.» Διὰ τοῦτο, φησί, κατάρα γέν γονεν ἐκεῖνος, ο ἵνα εἰς τὰ ἔθνη, ο τουτέστι, τοὺς μὴ τῷ νόμῳ χρωμένους, ι ἡ εὐλογία τοῦ ᾿Αβραάμ,» τουτέστιν, ἡ ἐκ πίστεως, ο γένηται ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ,» τουτέστι, τῷ σπέρματι τοῦ ᾿Αβραάμ· καθὼς καὶ γέγραπται, ὅτι «Ἐν τῷ σπέρματί σου ευλογηθήσονται, ν τουτέστιν, ἐν Χριστῷ, τῷ ἐκ σοῦ γενομένῳ κατὰ σάρκα, πιστεύοντες δηλαδὴ εἰς αὐτ τόν. Ἵνα τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πνεύματος λάβωμεν διὰ τῆς πίστεως.» Διὰ τοῦτο, φησίν, ηυλόγηται τὰ ἔθνη, ἵνα καὶ τὸ Πνεῦμα λάδωσι διὰ τῆς πίστεως. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἦν δέξασθαι τὸ Πνεῦμα τοὺς ἔτι ὑπὸ κατάραν ὄντας, εὐλογοῦνται, λυθείσης τῆς και τάρας ὑπὸ Χριστοῦ· καὶ τότε διὰ τῆς πίστεως δικαιωθέντες, δέχονται τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πνεύματος· ἃ γὰρ ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ, πνευματικὰ νοεῖ εἶναι ὁ Παῦλος· & δηλαδὴ νῦν ἡμῖν ἐδόθησαν, ἥ τε εὐλογία καὶ τἆλλα. • Αδελφοί, κατὰ ἄνθρωπον λέγω. ο 'Ανωτέρω ἀνοήτους καλέσας, νῦν ἀδελφοὺς λέγει· ἐκεῖνο μὲν, στύφων· τοῦτο δὲ παραμυθούμενος. Ανθρώπινον, φησὶν, ὑπόδειγμα μέλλω ὑμῖν παραγαγεῖν. VERS 14.. Ut in gentibus benedictio Abraha fieret in Christo Jesu.. Eam ob rem, inquit, factus est maledictio, ut in gentibus, hoc est, iis qui lege non utebantur e benedictio Abrahami, o hoc est, quæ est ex fide, e fieret in Christo Jesu,» loc est, in semine Abrahamni: sicut et scriptum est: In semine tuo benedicentur, in Christo ex te nato secundum carnem, credentes videlicet in ipsum. Ut promissionem Spiritus acciperemus per fldem.» Propterea (inquit) benedicuntur gentes, ut et Spiritum accipiant per fidem. Quia enim iis qui adhuc sub maledictione erant, Spiritum accipere non licebat, benedicuntur, soluta maledictione a Christo: tumque per fidem justificati, accipiunt promissionem Spiritus. Quæ enim promisit Deus Abrahamo, spiritualia esse intelligit Paulus, quæ munc videlicet nobis data sunt, ipsa benedictio, idque genus alia. VERS. 15. • Fratres, secundum hominem dico. Supra stolidos vocavit, nunc fratres 344 nominat: illo quidem ees perstringens, hoc consolans. Humanum, inquit, exemplum vobis adducturus sum. • Ομως ἀνθρώπου κεκυρωμένην διαθήκην οὐδεὶς VERS. 15-17. Tamen hominis confirmatum teἀθετεῖ, ἢ ἐπιδιατάσσεται. Τῷ δὲ ᾽Αβραὰμ ἐδόθησαν το stamentum nemo spernit aut superordinat. Abraαἱ ἐπαγγελίαι, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ. Οὐ λέγει, hamo autem date sunt promissiones, et semini ejus, Καὶ τοῖς σπέρμασιν, ὡς ἐπὶ πολλῶν, ἀλλ' ὡς ἐφ' Non dicit: Εt seminibus, tanquam in multis, seul ἑνὸς, Καὶ τῷ σπέρματί σου, ὅς ἐστι Χριστός. Τοῦτο tanquam in uno: Et semini tuo, qui est Christus. δὲ λέγω. Διαθήκην προκεκυρωμένην ὑπὸ Θεοῦ εἰς Hoc autem dico: Testamentum antea firmatum a Χριστόν, ὁ μετὰ τριακόσια καὶ τριάκοντα ἔτη γε- Deo in Christum, post quadringentos et triginta γονὼς νόμος οὐκ ἀκυροί, εἰς τὸ καταργῆσαι τὴν annos facta lex non irritum facit, ad evacuandam ἐπαγγελίαν.» Τοῦτο βούλεται δεῖξαι, ὅτι ἡ πίστις, promissionem. › loc indicare vult, quod fides sit διαθήκη ἐστὶν ἀρχαιοτέρα τοῦ νόμου, καὶ ὅτι οὐκ testamentum lege antiquius, et quod iniquum est ἂν δίκαιον εἴη προτιμηθῆναι αὐτῆς τὸν νόμον. Διδ ei præferri legem. Hinc et exemplum posuit. Si καὶ τὸ ὑπόδειγμα τέθεικεν. Ἐὰν γὰρ ἄνθρωπος, enim homo (inquit) testamentum condidit, nunφησί, διάθηται, μὴ τολμᾷ τις μετὰ ταῦτα 15 ἐλθὼν quid audet aliquis postea veniens invertere, vel suἀνατρέψαι ἢ ἐπιδιατάξασθαι, τουτέστι, προσθεῖναι perordinare, hoc est, apponere aliquid? Itaque de τι; Οὐκοῦν μᾶλλον ἐπὶ τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς Deo idem potius sentiendum. Nam et Deus testa - διαθήκην ἐποίησε πρὸς τὸν ᾿Αβραάμ, ἵνα ἐν τῷ mentum fecit cum Abrahamo, ut in semine ipsius σπέρματι αὐτοῦ εὐλογηθῶσι τὰ ἔθνη. Τὸ δὲ σπέρμα benedicantur gentes. Semen autem ipsius, Christus αὐτοῦ ὁ Χριστός. Οὐ γὰρ εἶπε, Τοῖς σπέρμασιν, cst. Non enim dixit, Seminibus, ne intelligeres ἵνα μὴ νομίσῃς " τοὺς ἀπ' αὐτοῦ καταγομένους ab eo propagatos Judæos et Ismaelitas; sed, ‹ SeἸουδαίους καὶ Ισμαηλίτας· ἀλλὰ, «Τῷ σπέρ- mui, in singulari: quod (uti dictum est) Chri ματι, ο ἐνικῶς· ὅπερ ἐστὶν, ὡς εἴρηται, ὁ Χριστός. Πῶς οὖν ταύτην την διαθήκην, καὶ συμφωνίαν, καὶ ἐπαγγελίαν δύναται ἀκυρῶται ὁ νόμος, ἵνα μὴ ἐν τῷ Χριστῷ εὐλογηθῶσι τὰ ἔθνη, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς νομικαῖς ἐντολαῖ;; Τοῦτο γὰρ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν, ἢ καταργεῖσθαι τὴν ἐπαγγελίαν· ὅπερ ἄτοπον. «Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ νόμου ἡ κληρονομία, οὐκ ἔστιν ἐξ ἐπαγγελίας. Τῷ δὲ ᾽Αβραὰμ δι' ἐπαγγελίας κει χάρισται ὁ Θεός.» Εἰ ὁ νόμος, φησί, χαρίζεται τὰς εὐλογίας, καὶ ζωῆς καὶ δικαιοσύνης κληρονόμους ποιεῖ, λοιπὸν ἡ ἐπαγγελία ἐκείνη ἡ πρὸς τὸν · ἐῤῥήθησαν …. το τοῦτον ο. o stus est. Quomodo igitur testamentum hoc, et consensum, et promissionem, lex irrita facere potest, ita ut in Christo non benedicantur gentes, sed in legalibus mandatis? Hoc enim nihil aliud est quam destruere et abolere promissionem: quod absurdum est. VERS. 18. • Nam si ex lege hæreditas, jam non est ex promissione. Abrahamo autem per promissionem donavit Deus.. Si lex (inquit) donat benedictiones, et vitæ et justitia hæredes facit, restat ut promissio illa Abrahamo facta sit irrita ac reVaria lectiones. το φυή στις 10.

jecta: verum id non habet rationem: posterior ᾿Αβραάμ, ἄχυρός ἐστι καὶ ἐκβέβληται. Αλλ' οὐκ enim cum lex sit, quomodo irritum faciet prius testamentum? Ne festines autem totum exemplum ad institutum trahere. Nam ob eam rem etiam ipse dixit,. Secundum hominem loquor:» hoc est, Homanum exemplum profero. Quare si non possit divinis adæquari, non mirum, ἂν ἔχοι τοῦτο λόγον· ματαγενέστερος γὰρ ἂν ὁ νό μας, πῶς ἀκυρώσει την προτέραν διαθήκην; Με σπεῦδε δὲ πᾶν τὸ ὑπόδειγμα εἰς τὸ προκείμενον έλκύσαι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ αὐτὸς εἶπε· • Κατὰ ἄν· θρωπον λέγω· ν τουτέστιν, Ανθρώπινον ὑπόδειγμα παράγω. Ωστε εἰ μὴ δυνηθῇ πρὸς τὰ θεῖα ἐξισω θῆναι, οὐδὲν καινόν. «Τί οὖν; Ο νόμος, τῶν παραβάσεων χάριν προσ ετέθη; • Επειδὴ τὴν πίστιν ἐπῆρε, καὶ πρεσο τέραν ἔδειξεν, ἀνέκυπτεν ἀντίθεσις· Τίνος οὖν ἕνεκεν ὁ νόμος ἐδόθη, εἰ ἡ πίστις πρεσβυτέρα ἦν, καὶ τὰς εὐλογίας αὕτη ἐδίδου; Φησὶ τοίνυν, ὅτι οὐκ εἶχε, ἀλλὰ τῶν παραβάσεων χάριν, ἵνα ἀντὶ χαλινοῦ εἴη τοῖς Ἰουδαίοις, κωλύων παραβαίνειν τινὰς γοῦν τῶν VERS. 19. • Quid igitur? Lex propter transgressiones addita est?, Postquam fidem extulisset, ac 1. ge antiquiorem esse ostendisset, objectio inuinebat, Cujus nempe rei gratia lex data sit, si fides antiquior erat, et benedictiones dabat? Ait igitur haud temere esse latam, sed transgressionum gratia, ut pro freno sit Judaeis, prohibens ne aliqua saltem manlata violentur, licet non omnia. Scite autem il- ἐντολῶν, εἰ μὴ καὶ πάσας. Καλῶς δὲ τὸ, ο Προς. aud, c Addita est: s ut indicet legem non esse præcipne ac primo consilio datam, quemadmodum promissiones; sed 345 veluti oliter additam ob multas transgressiones, ut aliquot saltem cohiberet. • Donec veniret senen cui promiserat.. Non tamen ad infinitum usque tempus data est lex, verum tamdiu, donec Christus venerit, cui promissum est ut in eo benedicantur gentes. Si igitur ad Christi usque adventum data est, quid ulterius eam producis? • Ordinata per angelos in manu mediatoris. › Lata est, inquit, lex per intermedios angelos administrata, vel sacerdotes, vel revera angelos. Etenim ad tubas illas et tonitrua ac terriculamenta, angeli administri erant. c in manu mediatoris, id est, Christi: indicans adeo quod et legem tulerit Christus, ut ita in arbitrio ejus sit eam rursus tollere, VERS. 20. «Mediator aulem unius non est, Deus autem unus est.» Christus itaque duorum mediator est, Dei videlicet ac hominum. Mediatorem autem egit inter utrosque, pacem faciendo, ac bellum dirimendo quod homines cum Deo gesserunt. Ex quo enim sibiipsi univit humanam naturam, ex eo tempore pacem fecit, carnem ob peccata inimicam divinæ naturæ mirandum ad modum commiscens. Quocirca quia mediator et reconciliator ipse est, perpiscuum est quod ipse servet, et non lex. VERS. 21. Lex ergo adversus promissa Dei? Absit! Si promissiones benedictionem dabant, lex autem maledictionem introducit, perspicuum est quod si receperimus ipsam tanquam auctoritatem habentem, tollit promissiones Dei benedictionem dantes. Sed absit! Audi autem quæ sequuntur. ‹ Si enim data esset lex quæ possit vivificare, vere ex lege esset justitia. Ο Lex, inquit, tunc fortior esset fide, et benediceret et justificaret hominem, și vivificare potuisset ac servare. Jam vero occidit potius, quatenus non potest a peccatis liberare. Quon:odo igitur dominabitur in fidem, quæ potest vivi17 ἐπάρει οι το ἔχειν ο. ετέθη· ο ἵνα δείξῃ τὸν νόμον μὴ προηγουμένως του θέντα, ὥσπερ αἱ ἐπαγγελίαι, ἀλλ᾽ οἷον παρατεθέντα διὰ τὰς πολλὰς παραβάσεις, ἵνα κἂν ὀλίγας κωλύῃ. • Αχρις οὗ ἦλθε τὸ σπέρμα ᾧ ἐπήγγελται. ο Αλλ' ὅμως οὐκ εἰς ἀπέραντον ἐξόθη ὁ νόμος, ἀλλ' ἄχρις οὗ ἔλθῃ ὁ Χριστὸς, ᾧ ἐπήγγελται τὸ εὐλογεῖ σθαι ἐν αὐτῷ τὰ ἔθνη. Εἰ τοίνυν μέχρι τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας δέδοται, τί περαιτέρω ἔλκεις αὐτόν; • Διαταγείς δι' ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου.» Εδό θη, φησίν, ὁ νόμος, διακονηθεὶς διὰ μέσων ἀγγέ· λων, ἢ τῶν ἱερέων, ἢ ὄντως ἀγγέλων. Καὶ γὰρ καὶ πρὸς τὰς σάλπιγγας ἐκείνας, καὶ τὰς βροντὰς, καὶ τὰ δείγματα, ἄγγελοι διηκόνουν. «Ἐν χειρὶ μεσίτου, ο τουτέστι, Χριστοῦ. Δείκνυσι γὰρ ὅτι καὶ τὸν νόμον ὁ Χριστὸς δέδωκεν· ὥστε καὶ τοῦ ἀνελεῖν αὐτὸν αὐτ τός ἐστι κύριος. • Ο δὲ μεσίτης, ἑνὸς οὐκ ἔστιν· ὁ δὲ Θεὸς εἰς ἐστιν.» Ωστε καὶ ὁ Χριστὸς δύο τινῶν ἐστι μεσίτης, Θεοῦ δηλαδὴ καὶ ἀνθρώπων. Ἐμεσίτευσε γάρ ἀμφοτέροις, εἰρήνην ποιήσας, καὶ τὸν πόλεμον λύσας, ὃς ἦν τοῖς ἀνθρώποις πρὸς Θεόν. Αφ' οὗ γὰρ ἤνωσεν ἑαυτῷ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, ἔκτοτε τὴν εἰρήνην ἐποίησε, τῇ θείᾳ φύσει τὴν ἐχθρὰν διὰ τῆς ἁμαρτίας σάρκα παραδόξως ανακεράσας. Ωστε ἐπεὶ μεσίτης καὶ διαλλακτὴς αὐτός ἐστιν, εἴδηλον ὡς αὐτὸς σώζει, καὶ οὐχ ὁ νόμος. • Ο οὖν νόμος κατὰ τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ Θεοῦ; Μὴ γένοιτο.» Εἰ αἱ μὲν ἐπαγγελίαι ηυλόγουν, ὁ δὲ νόμος κατάραν εἰσάγει "· πρόδηλον, ὅτι ἐὰν παρα δεξώμεθα αὐτὸν, ὡς τὸ κῦρος ἔχοντα 18, λύει τὰς ἐπαγγελίας τοῦ Θεοῦ, τὰς τὴν εὐλογίαν διδούσας. 'Αλλὰ μὴ γένοιτο. "Ακουε δὲ καὶ τῶν ἑξῆς. • Εἰ γὰρ ἐδόθη νόμος ὁ δυνάμενος ζωοποιῆσαι, διτως ἂν ἐκ τοῦ νόμου ἦν ἡ δικαιοσύνη.» Τότε, φησ σὶν, ὁ νόμος ἐπικρατέστερος ἂν ἦν τῆς πίστεως, καὶ εὐλόγει, καὶ ἐδικαίου τὸν ἄνθρωπον, εἰ ζωοποιῆσαι ἠδύνατο καὶ σῶσαι. Νῦν δὲ μᾶλλον ἀποκτιννύει, καθ' δ οὐ δύναται ἁμαρτιῶν ἐλευθερῶσα:. Πῶς οὖν ἐπι Varia lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. AD GALAT. - CAP. III. κρατήσει τῆς πίστεως τῆς δυναμένης ζωοποιεῖν ficare per baptisma, et qua benedicit et justifi διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ εὐλογούσης καὶ δικαι ούσης; • ᾿Αλλὰ συνέκλεισεν ἡ Γραφὴ τὰ πάντα " ὑπὸ ἁμαρτίαν, ἵνα ἡ ἐπαγγελία ἐκ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ δοθῇ τοῖς πιστεύουσιν.» Ο νόμος, φησίν, οὐκ ἴσχυεν ἀπαλλάξαι ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο συν ήργησε, πρὸς τὸ συγκλείσαι τοὺς ἀνθρώπους ὑπὸ ἁμαρτίαν· τουτέστι, δεῖξαι αὐτοὺς ἁμαρτάνοντας, καὶ συνωθῆσαι ἵνα τῆς ἀφέσεως ἐπιθυμήσωσι, καὶ προσδράμωσι τῷ ταύτην δυναμένῳ παρασχεῖν Χριστῷ 10. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ αἰσθανόμενοι τῶν ἁμαρτημάτων, οὐδὲ τῆς ἀφέσεως ἐπεθύμεν δέδωκε τὸν νόμον συγκλείοντα αὐτούς· ὅ ἐστι, στενοχωροῦντα καὶ ἄγχοντα τοῖς ἐλέγχοις, καὶ δεικνύντα ἁμαρτωλούς, καὶ συνωθοῦντα εἰς τὸ ζητῆσαι τὸν τρόπον, δι' οὗ δυνατὸν συγχωρηθῆναι· ὁ δέ ἐστιν ἡ εἰς Χριστὸν πίστις, δι' ἧς εὐλογούμεθα καὶ δικαιούμεθα 81. • Πρὸ τοῦ δὲ ἐλθεῖν τὴν πίστιν, ὑπὸ νόμον ἐφρου - ρούμεθα, συγκεκλεισμένοι εἰς τὴν πίστιν τὴν μέλλουσαν ἀποκαλυφθῆναι. • Ο νόμος, φησὶν, πολλὴν ἀσφάλειαν παρείχε τοῖς ὑπ' αὐτὸν οὔτι καὶ φρουρουμένοις, τῶν πλειόνων ἀπείργων ἁμαρτημάτων, καὶ οἷόν τι τεῖχος ὢν, καὶ συγκλείων τοὺς ἀνθρώπους καὶ συναγαγὼν 83 εἰς τὴν πίστιν. Πῶ;; Ελέγχων γὰρ τὰς ἁμαρτίας 68, καὶ μὴ δυνάμενος τούτων ἐλευθερῶσαι, ἐξ ἀνάγκης ὑπεδείκνυε τὴν πίστιν δικαιοῦσαν, ἥτις ἦν μὲν καὶ πάλαι κρυπτομένη, ὕστερον δὲ ἀπεκαλύφθη, ὅτε καὶ ὁ Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί. • Ωστε ὁ νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστὸν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθῶμεν.» Ὥσπερ γὰρ ὁ παιδαγωγός πάσης κακίας ἀπαλλάττει τὸν νέον, καὶ τὰ μαθήματα παρὰ τοῦ διδασκάλου δέχεσθαι μετά πάσης ἐπιμελείας καὶ προσοχῆς παρα σκευάζει· οὕτω καὶ ὁ νόμος ἀρετὴν τε σύμμετρον ἐπαίδευε τοὺς ὑπ' αὐτὸν, καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν, ὅς ἐστιν ὁ διδάσκαλος, ἀπῆγε, διὰ τοῦ ἐλέγχειν καὶ ἀποδεικνύναι τὰ ἁμαρτήματα προθυμοτέρους ποιῶν εἰς τὸ ζητῆσαι τὸν τὴν ἄφεσιν διδόντα, καὶ δικαιούν τα ἐκ πίστεως. Αἰσχυνέσθωσαν οὖν οἱ τὸν νόμον διαβάλλοντες. Οὔτε γὰρ ὁ παιδαγωγὸς ἐναντιοῦται τῷ διδασκάλῳ, οὔτε ὁ νόμος τῇ Καινῇ ἐναντίος. • Ἐλθούσης δὲ τῆς πίστεως, οὐκέτι ὑπὸ παιδ αγωγόν εσμεν. Πάντες γὰρ υἱοὶ Θεοῦ ἐστε, διὰ τῆς πίστεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.» Ελθούσης, φησί, τῆς πίστεως, τῆς τέλειον ἄνδρα ποιούσης, οὐκ ἂν ἔτι εἴημεν ὑπὸ παιδαγωγὴν οἱ τελειωθέντες δι' αὐτῆς, καὶ τὴν νηπιότητα ὑπερβάντες. Οτι γὰρ τέλειοι ἄνδρες ἐσμὲν ἐκ πίστεως, δῆλον ἐξ οὗ καὶ υἱοὶ Θεοῦ ἐσμεν διὰ τῆς ἐν Χριστῷ πίστεως· οὕτω γὰρ ἡ σύ ταξις. Πάντως δὲ ὁ ἀξιωθεὶς υἱὸς Θεοῦ γενέσθαι, οὐκ ἀτελῆς, οὐδὲ νήπιος. Ὥστε γελοίον 85 τὸν ἄνδρας γενομένους, τῷ παιδαγωγῷ νόμῳ ὑποτάσσεσθαι· * τοὺς πάντας Ο. 80 Θεῷ 0. cal? VERS. 22.. Sed conclusit Scriptura omnia sul peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Non potuit, inquit, lex a peccatis liberare, verum ad hoc cooperata est, ut concluderet bomines sub peccato: hoc est, ut ostenderet cos peccatores, et compelleret it remissionem concupiscant, et accederent ad eum qui hanc præstare possit, Christum scilicet. Nam cum Judaei, non sentientes peccata sua, remissionem non desiderarent, dedit legem concludentem cos, id est, coarclantem, constringentemque per increpationes, monstrantemque peccatores, ac compellentem inquirere rationem 346 per quam possint venia donari. luc autem ratio est, ipsa in Christum fides, per quain benedicimur et justificamur. VERS. 23. Priusquam autem veniret fides, sub lege custodiebamur, conclusi in eam quæ revelanla erat, fidem, › Lex, inquit, magnam præbebat securitatem iis qui sub ea erant, ac ab illa custodiebantur, a pluribus peccatis cohibens, ac veluti murus quispium exsistens, concludens homines, colligensque. ad fidem. Qua istuc ratione? Cum enim argueret peccata, nec possit ab his liberare, necessario fidem ostendebat justificantem, quæ quidem olim occultata erat, postea autem revelata est, quando Deus manifestatus est in carne. VERS. 24. «llaque lex pedagogus noster fuit in Christumn, ut ex tide justifcemur.» Ut enim pada - gogus ab omni malitia liberat adolescentem, ac ut disciplinas a præceptore suscipiat cum omni cura atque attentione parat: hunc ad modum lex in virtute moderata alumnos suos, adeoque eos qui sub se erant, instituebat, et ad Christum doctorem atque præceptorem abducebat, per reprehensionem et ostensionem peccatorum promptiores faciens et alacriores, ut quærerent eum, qui noxæ condonationem impertiretur, ac ex fide justificaret. Pudeat ergo legis calumniatores. Neque enim pædagogus adversatur præceptori, neque lex repugnat Novo Testamento. VERS. 25, 26. At ubi venit fides, jam non sumus sub pædagogo. Omnes enim filii Dei estis per fidem in Christo Jesu.. Cum advenerit, inquit, Gides, quae virum perfectum efficit, non jam amplius esse possimus sub pædagogo, qui per ipsam perfecti sumus, et adolescentiam supergressi. Quod perfecti enim viri sumus ex fide, planum est ex eo quod filii Dei sumus per fidem in Christum, nam hæc est constru ctio. Omnino autem is qui eo honore est d guatus, ut Filius Dei fiat, non est imperfectus, neque infans. Quocirca ridiculum fuerit, eos qui in viros creverint, Variæ lectiones. ει δικαιούμενοι 0. 83 συνωθῶν 0. 88 ἐλέγχων δὲ τοὺς ἁμαρτάνοντας, με δυνάμενος δὲ τούτους τῶν ἁμαρτιῶν ἐλευθερῶται ο. οι πρὸς τὸν διδάσκαλον, ὅς ἐστιν ὁ Χριστός 1.

pedagogo legi suljici. Perindle enim esset ac si cum ὥσπερ καὶ τὸ, ἡμέρας φανείσης μὴ τὸν ἥλιον ὁρᾷν, dies illuxerit, non solem quis videre velit, sed lucernam. Observa autem qui supra ostenderit fidem filios Abrahami facere, nunc autem filios Dei. Adeo magna potest. VERS. 27. • Qucunque enim in Christum baptizati estis, Christum induistis. Quomodo filii Dei sumus confirinando ostendit, per baptisma nempe. Non dixit autem, Quoquot baptizati estis, filii Dei facti estis, quemadmodum consecutio postulabat; sed quod multo magis est tremendum, Christum induistis. Si enim Christum Filium Dei induimus, 347 ipsique assimilati sumus: ad unam cum eo cognationem, unamque ideam perducti sumus, gratia facti quod ille est natura. VERS. 28. «Νon est Judaeus neque Græcus, non est servus neque liber, non est masculus et femina. Omnes enim vos unus estis in Christo Jesu. › Unusquisque baptizatorum, inquit, naturales quidem proprietates abjecit, unain autem figuram et formam omnes assumpserunt, non angeli, sed ipsius Domini, in seipsis ostendentes Christum. Proinde unus sumus omnes in Christo Jesu: hoc est, quatenus unam Christi formam impositam nobis habemus vel quatenus etiam unum corpus sumus, unum caput Christum habemus. VERS. 29.. Si autem vos Chrisii, ergo semen Abrahami estis, ac secundum promissionem hæredas.» Quia antea dixerat, semen Abrahani, in quo benedicuntur gentes, Christus est, cui nimirum data sunt promissiones, ac demonstravit eos etiam Christi formam habere: nunc concludit, Ergo et vos semen estis Abrahami, ac denique promissæ benedictionis hæredes. Quomodo ergo legi animum appellitis, cumi sitis benedicti, propterea quod Christum indueritis, assimilatique sitis ipsi, indeque facti semen Abrahami? CAPUT 1V. VERS. 1,2. • Dico autem: Quanto tempore hæres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium: sed sub tutoribus et actoribus est usque ad præstitutum tempus a patre. Hoc est, pater statuit eum nihil debere administrare, donec ad gitimam ætatem pervenerit, atque obtemperare debel. VERS. 3. (Ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus in servitutem adacti. › Parvuli, non ætate, sed Dei cognitione. Elementa vero mandi, novilunia ac Sabbata dicit: hi namque dies a cursu solis lunæque fiunt. Itaque qui nos jam sub legem agunt, eamque docent, infantes faciunt, elementisque mundi subdunt, cum tamen simus viri perfecti et filii Dei, patresque familiæ et domini. Discimus præterea, quod Deus quidem filiorum adoptionem, quæ est ipsa hæreditas, a p:incipio dare voluerit, sed iufantia nostra, quomi ἀλλὰ τὸν λύχνον. Ορα δὲ, πῶς ἀνωτέρω μὲν ἔδειξε τὴν πίστιν υἱοὺς ποιοῦσαν ᾿Αβραάμ, νῦν δὲ υἱοὺς Θεοῦ· οὕτω μεγάλα δύναται. • Οσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε.» Κατασκευάζει πως υἱοί ἐσμεν Θεοῦ, καί φησιν, ὅτι διὰ τοῦ βαπτίσματος. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι "Οσοι ἐβαπτίσθητε, υἱοὶ Θεοῦ γεγόνατε, ὥσπερ καὶ ἡ ἀκολουθία ἀπῄτει· ἀλλὰ τὸ πολὺ φρικωδέ στερον, ὅτι ο Χριστὸν ἐνεδύσασθε.» Εἰ γὰρ Χρισ στὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἐνδεδύμεθα, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐφωμοιώθημεν (f. ἀφ.)· εἰς μίαν συγγένειαν καὶ μίαν ἰδέαν ἤχθημεν, χάριτι γεγονότες ὅπερ ἐκεῖν; ἐστι φύσει. • Οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος, οὐδὲ Ἕλλην· οὐκ ἔνι δοῦλος, οὐδὲ ἐλεύθερος· οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ· πάντες γὰρ ὑμεῖς ἐστε εἷς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.» Εκαστος, φησί, τῶν βαπτιζομένων ἀπεβάλετο μὲν τὰ φυσικὰ ἰδιώ ματα 8. ἕνα δὲ τύπον καὶ μίαν μορφήν πάντες ἀνα έλαβον, οὐκ ἀγγέλου, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ Δεσπότου, ἐν ἑαυτοῖς δεικνύντες τὸν Χριστόν. Ὥστε καὶ εἰς ἐσμεν πάντες ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· τουτέστι, καθὸ μίαν μορφὴν τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπικειμένην ἔχομεν ἢ καὶ καθὸ ἓν σῶμά ἐσμεν, μίαν κεφαλὴν ἔχομεν ε' τὸν Χριστόν. • Εἰ δὲ ὑμεῖς Χριστοῦ, ἄρα τοῦ ᾿Αβραὰμ σπέρμα ἐστὶ, καὶ κατ' ἐπαγγελίαν κληρονόμοι.» Επειδή ἔμπροσθεν εἶπεν, ὅτι σπέρμα τοῦ Ἀβραάμ, ἐν ᾧ εὐλογοῦνται τὰ ἔθνη, ὁ Χριστός ἐστιν, ᾧ δὴ καὶ ἐδό θησαν αἱ ἐπαγγελίαι· ἀπέδειξε δὲ ὅτι Καὶ ὑμεῖς τὴν μορφὴν τοῦ Χριστοῦ ἔχετε· συμπεραίνει νῦν, ὅτι "Αρα καὶ ὑμεῖς σπέρμα τοῦ ᾿Αβραάμ ἐστε, καὶ λοι τὸν καὶ κληρονόμοι τῆς ἐπηγγελμένης εὐλογίας. Πῶς οὖν τῷ νόμῳ προσέχετε οἱ εὐλογηθέντες διὰ τοῦ Χριστὸν ἐνδύσασθαι καὶ ὁμοιωθῆναι αὐτῷ, καὶ ἐν τεῦθεν γενέσθαι σπέρμα Αβραάμ; 4 Λέγω δέ· Εφ' ὅσον χρόνον ὁ κληρονόμος να πιός ἐστιν, οὐ διαφέρει δούλου, κύριος πάντων ὧν, ἀλλ' ὑπὸ ἐπιτρόπους ἐστὶ καὶ οἰκονόμους, ἄχρι τῆς προ θεσμίας τοῦ πατρός.» Τουτέστιν, ὥρισεν αὐτὸν ὁ πατὴρ μηδὲν διοικείν, ἄχρι τῆς νομίμου ἡλικίας, καὶ δεῖ στέργειν. • Οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὅτε ἦμεν νήπιοι, ὑπὸ τὰ στα χεῖα τοῦ κόσμου ἦμεν δεδουλωμένοι.» Νήπιοι, οὐ τῇ ἡλικίᾳ, ἀλλὰ τῇ περὶ Θεοῦ γνώσει. Στοιχεῖα δὲ τοῦ κόσμου, τὰς νουμηνίας καὶ τὰ Σάββατα λέγει· αὗται γὰρ αἱ ἡμέραι ἀπὸ δρόμου σελήνης καὶ ἡλίου ἡμῖν γίν νονται. Ωστε καὶ οἱ νῦν ἡμᾶς ὑπὸ τὸν νόμον ἄγον τες, νηπίους ποιοῦσι, καὶ ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσ σμου, καίτοι ἄνδρας γενομένους καὶ τελείους, καὶ υἱοὺς Θεοῦ, καὶ οἰκοδεσπότας, καὶ κυρίους. Μανθάν νομεν δὲ, ὅτι ὁ μὲν Θεὸ; τὴν υἱοθεσίαν (αὕτη γὰρ ἡ κληρονομία) ἐξ ἀρχῆς ἠβούλετο δοῦναι, ἀλλ' ἡ νιτιά Variæ lectioncs. κι τὴν φυσικὴν ἰδιότητα 0. 8' ἔχοντες αὐτὸν ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD GALAT. - CAP. IV. της ἡμῶν ἐκώλυε 88. Βουλόμενος δὲ πάνυ καθελεῖν nus hoc feret, olstitit. Volens autem prorsus tollere τὸν νόμον, οὐκ εἶπεν, ὅτι Ταῖς ἡμέραις ἦμεν δεδου - λωμένοι, ἀλλ', ο Ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου,» ἵνα ἐντρέψῃ μᾶλλον τοὺς 60 καὶ ἔτι τῷ νόμῳ πείθοντας προσέχειν. Μὴ ταραχθῇς δὲ εἴ γε ἐκ τοῦ ἀκολούθου ἐπίτροποι καὶ οἰκονόμοι νοοῦνται τὰ στοιχεῖα. Πρῶτον μὲν γὰρ τὸν νόμον ὀφείλεις 50 ἐπίτροπον νοεῖν, ὥσπερ καὶ παιδαγωγόν, οὐχὶ ταῦτα· ἔπειτα της νουμηνίας, καὶ τὰ Σάββατα, στοιχεία εἶπεν. 'Αλλως τε, καὶ διὰ τὸ ἐκ περιουσίας ἀποστῆσαι τοῦ νόμου, καὶ ἐντρέψαι αὐτούς, τοῦτο οὕτως εἶπεν, ὥστ περ καὶ προϊὼν ἔτι μᾶλλον δείξει. Τινὲς δὲ στοιχεῖα, τὴν στοιχειώδη καὶ εἰσαγωγικὸν νόμον ἐνόησαν. • ῞Οτε δὲ ἔλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπέστει λεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ γενόμενον ἐκ γυναικός, γενόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγο ράσῃ, ἵνα τὴν υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν.» Τέως μὲν οὖν νήπιοι ὄντες ὑπὸ νουμηνίας ἦμεν καὶ Σάββατα· ὅτε δὲ ἦλθεν ὁ ὡρισμένος καιρὸς τῆς σαρκώσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτε πᾶν εἶδος κακίας οι διεξελθοῦσα ἡ φύσ σις ἡ ἀνθρωπίνη ἐδεῖτο θεραπείας, «ἐξαπέστειλε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ὁ Θεὸς» (τουτέστιν, ηὐδόκησεν ἐλθεῖν) «γενόμενον, ο οὐκ εἶπε διὰ γυναικός, ἵνα μὴ πάρε οδον εὕρωσιν οἱ λέγοντες, ὡς διὰ σωλήνος τῆς Παρθένου διελθεῖν τὸν Κύριον κατά φαντασίαν πάντως ἀλλ', ο Εκ γυναικός· η τουτέστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτῆς σῶμα λαβόντα, καὶ καρπὸν ὄντα τῆς κοιλίας αὐτῆς. Ἐγένετο δὲ ὑπὸ νόμον, περιτμηθεὶς καὶ τε λέσας πάντα, ἵν᾿ ἐκτὸς τῆς κατάρας γενόμενος, ἡμᾶς ἐξαγοράσῃ. Δύο δὲ κατορθώματά φησι τῆς σαρχώσεως τοῦ Χριστοῦ· τό τε ἐξαγοράσαι ἡμᾶς ἐκ τῆς τοῦ νόμου κατάρας, καὶ τὸ ἀποδοῦναι τὴν υἱοθεσίαν. • Απολάβωμεν, δὲ, εἶπε, δεικνὺς ἄνωθεν καὶ ἐξ ἐπαγγελίας ὀφειλομένην ταύτην ἡμῖν, εἰ καὶ μὴ ἐδί δοτο διὰ τὴν νηπιότητα. Καὶ γὰρ καὶ ἡ ἐπαγγελθείσα τῷ ᾽Αβραὰμ κληρονομία, ή υἱοθεσία ἦν. Ὁ γὰρ υἱὸς κληρονομεί. legem, non dixit, Diebus, sed, «Elementis mundi eramus in servitutem adacti:» quo magis pudefaciat eos qui legi incumbendum suadent. Ne turberis autem, si ex consequenti tutores et curatores elementa intelligantur. Primum enim legem debes accipere tutorem, perinde ac pedagogum, non ista. Deinde neomenias et Sabbata elementa 348 dixit. Præterea, ut abunde eos a lege deficere faciat atque pudefaciat, hoc ita dixit, quemadmodum in progressu deinceps uberius indicabit. Nonnulli per elementa elementalem et introductoriam legem intellexerunt. VERS. 4,5. • Αt ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factumi sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. Quandiu, inquit, infantes eramus, subjecti fuimus neomeniis et Sabbatis at simulatque advenit præstitutum tempus incarnationis Christi, cumn one scelerum genus pergressa humana natura opus haberet curatione, «misit Deus Filium suum» (hoc est, placuit ei ut veniret), ‹ Factum › non dixit, per mulierem, ne aditum inveniant qui asserunt Dominum per virginem ceu canalem transiisse inani prorsus apparentia, sed, • Ea muliere, hoc est, a substan tia virginis corpus accipientem, et fructus uteri ipsius exsistentem. Factus autem fuit sub lege, cum circumcisus erat, omniaque legis perfecit, ut ab exsecratione exemplus, ab exsecratione nus redimeret. Duo autem Christi incarnationis officia nobis exponit: allerum, ut nos redimeret ab exsecratione legis: alterum, ut subministraret nobis adoptionem filiorum. Reciperemus autem, dixit, indicans quod jam antea ex promissione ad nos pertinuerit, etiamsi ob infantiam nostram nobis non fuerit data. Nam et hæreditas Abrahamo promissa, adoptio erat. Filius enim hæreditatem adit. VERS. 6,7. Quoniam autem estis fili, emisit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem, Abba Pater. Itaque jam non es servus, sed filius: si autem Filius, et hæres, hæres quidem Dei, cohæres antem Christi. › Unde, inquit, planum est quod filiorum adoptione donati sumus? Patefecit istud • ῞Οτι δέ ἐστε υἱοί, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦ μα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, κράζον· ᾿Αββὰ ὁ Πατήρ. Ωστε οὐκέτι εἰ δοῦλος, ἀλλὰ υἱός· εἰ δὲ υἱὸς, καὶ κληρονόμος· κληρονόμος μὲν Θεοῦ, συγκληρονόμος δὲ Χριστοῦ. › Πόθεν, φησί, δῆλον ὅτι υἱοθεσίας ἠξιώθημεν; Απέδειξε μὲν αὐτὸ καὶ πρότερον, ὅτε ἔδειξεν ἡμᾶς Χριστὸν ἐνδεδυμένους, antehac, quando indicavit nos Christum induisse, ὅς ἐστιν Υἱός· δείκνυσι δὲ καὶ νῦν, ἐκ τοῦ τὸ Πνεῦμα ἡμᾶς λαβεῖν, ὅ παρασκευάζει ἡμᾶς Πατέρα καλεῖν τὸν Θεὸν, τῶν καρδιῶν ἡμῶν ἀπτόμενον ἐνθέω; καὶ καινοπρεπώς. Τοῦτο δὲ οὐκ ἂν ἐγένετο, εἰ μὴ υἱοθεσίας ἠξιώθημεν. Ὥστε ἐπεὶ υἱοὶ ἐσμεν καὶ κληρο νόμοι οὐ τῶν τυχόντων πραγμάτων, ἀλλὰ τῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ συμμερισταὶ τοῦ Μονογενοῦς, τί πάλιν 4 δοῦλοι γινόμεθα, καὶ ἀθετοῦμεν τὴν υἱοθετήσασαν ἡμᾶς πίστιν, τῷ νόμῳ προσέχοντε;; • Ἀλλὰ τότε μὲν οὐκ εἰδότες Θεὸν, ἐδουλεύσατε σε ενεπόδιζε ο. 68 αὐτοὺς πι. qui est Filius. Ostendit autem etiamnum, ex co quod Spiritum nos acceperimus, qui instituit nos ut Patrem vocemus Deum, novo quodam modo et divino corda nostra commovendo: quod certe non fieret, ni filiorum adoptio nobis data esset. Quocirca cum filii simus et hæredes, non vulgarium certe rerum, cæterum bonorum divinorum, et Unigenito cohæredes, cur rursus servi efficimur, fidemque quæ nos in filios adoptavit, legi attendendo rejicimus? VERS. 8. • Sed tunc quidem ignorantes Deam, iis Varia lectiones. οι έφείλομεν ο. οι πλάνης ο. θα τοίνυν Οι

qui natura non sunt dii servicbatis.» Hic ad cos τοῖς μὴ φύσει οὖσι θεοῖς.» Ενταῦθα πρὸς τοὺς ἐξ qui ex gentibus crediderant, sermonem convertit, commonstrans idololatriam esse dierum observationem, quodque hodie plus peccant, quam olim. Quondam enim, inquit, ignorabatis Deum, 349 ceu tenebris septi atque seducti, ac propterea serviebatis soli et lunæ quæ non natura sunt dii. Jam vero si post veritatis agnitionem dies observetis, nihil aliud quam elementis servitis; quæ pejor est impietas. VERS. 6. c Nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti sitis a Deo, quomodo convertimini rursus ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis?, Nunc autem, inquit, cognovisti Deum, imo potius non vos proprio labore invenistis et agnoristis Deum (neque enim quæsivistis omnino), sed ipse vos in profundis tenebris agentes inquisivit et assumpsit. ‹Cognitos,» enim pro, Assumpos a Deo, dixit. Quomodo igitur revertimini rursus ad egena et imbecillia elementa? hoc est, quæ nullum robur habent ad proposita nobis bona, e qua vos spiritualiter juvare nequeunt? Simul autem tanquam intellectu et sensu, adeoque vita orbata essent, egena hæc vocat et infirma, etiamsi hoc Græcis displiceat. Pscudapostoli itaque, tanquam legis vindices, dierum observationes introduxerunt. Ipse autem sapientissime idololatriam rem ipsam vocat, quam et ipsa les prohibet. Quare qui ista docent, legi etiam adversantur. VERS. 10. • Dies observatis, et menses, et tenpora, et annos. Ex his planum est, quod non solum circumcisionem prædicabant pseudapostoli, verum etiam ferias et novilunia. VERS. 11. • Meluo ne quo modo frustra laboraverim erga vos.» Vide misericordiam ejus: ili concaliuntur, et Paulus terretur. Quod ait, «Ne quo modo, › indicat eos adhuc superesse, nec dum prorsus naufragium passos. Facit autem eis spem, si modo velint vigiles et sobrii esse, non frustra se erga eos laborasse: perinde quasi dicat eis, Mementote meorum erga vos sudorum, neque vanos facite labores meos. VERS. 12. • Estote sicut ego, quia et ego sicut vos. Ad eos qui ex Judaeis crediderant, hæc dicit: nemp^, Imitamini me. Nam et ego apprime lege accendebar, non secus ac vos: altamen relicta illa, pro Christo nunc et fide dimico. Tales et vos estole. Pulchre autem hoc posteriore loco posuit: homines enim potius similibus et ejusdem generis exemplis trahuntur, quam rationibus. • Fratres, obsecro vos, nihil me lesistis. Quia asperc eos objurgarat, rursum lenire cupit. Neque enim vehemens nimium objurgatio prodest, neque mimia indulgentia et lenitas: propterea fratres eos nominat, gratiæ baptismatis mentionem pariter Luciens, ex qua omnes fratres, vcluti ex uno Palre ἐθνῶν πιστεύσαντας ἀποτείνεται δεικνὺς ὅτι καὶ εἰ δωλολατρεία ἐστὶν ἡ τῶν ἡμερῶν παρατήρησις, καὶ μεῖζον ἢ πάλαι ἁμαρτάνουσι. Πάλαι μὲν, φησίν, οὐκ ᾔδειτε τὸν Θεὸν, ἅτε ἐσκοτισμένοι καὶ πεπλανημένοι· καὶ διὰ τοῦτο ἐδουλεύετε ἡλίῳ καὶ σελήνῃ, ἅτινα οὐ φύσει εἰσὶ θεοί· νῦν δὲ μετὰ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπί γνωσιν, ἐὰν ἡμέρας παρατηρήσθε, οὐδὲν ἄλλο ἢ στοι χείοις λατρεύετε, καὶ χεῖρον τὸ ἀσέβημα. • Νῦν δὲ γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντε; ὑπὸ Θεοῦ, πῶς ἐπιστρέφετε πάλιν ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχά στοιχεία, οἷς πάλιν ἄνωθεν δουλεύειν θέλετε; Νῦν δέ, φησίν, ἔγνωτε Θεὸν, μᾶλλον δὲ οὐχ ὑμεῖς τὸν Θεὸν οἰκείῳ πόνῳ εὕρετε καὶ ἐπέγνωτε (οὐδὲ γὰρ, οὐδὲ ἐζητήσατε ὅλως), ἀλλ' αὐτὸς ὑμᾶς ἐν σκότῳ βαθεῖ διάγοντας ἐζήτησε καὶ Προσελάβετο. Το γάρ, • Γνωσθέντες, ο ἀντὶ τοῦ, Προσληφθέντες ὑπὸ Θεοῦ. Πῶς οὖν ἐπιστρέφετε ο πάλιν ἐπὶ τὰ πτωχὰ καὶ ἀσθενῆ στοιχεῖα; Τουτέστι, τὰ μηδεμίαν δύναμιν έχοντα πρὸς " τὰ προκείμενα ἀγαθὰ, μηδὲ ἰσχύοντα πνευματικῶς ὠφελῆσαι; "Αμα δὲ καὶ ὡς ἐστερημένα νοῦ, καὶ αἰσθήσεως, καὶ ζωῆς, πτωχὰ ταῦτα καλεί καὶ ἀσθενῆ, κἂν Ἕλληνες ἀπαρέσκωνται. Οἱ μὲν οὖν ψευδαπόστολοι, ὡς τοῦ νόμου ἐκδικηταί, τὰς τῶν ἡμερῶν παρατηρήσεις εἰσῆγον· αὐτὸς δὲ σοφώτατα εἰδωλολατρείαν τὸ πρᾶγμα καλεῖ, ἦν καὶ αὐτὸς ὁ νόμος ἀπαγορεύει. Ωστε καὶ τῷ νόμῳ ἐναντίαι οἱ ταῦτα διδάσκοντες. • Ημέρας παρατηρεῖσθε, καὶ μῆνας, καὶ καιρούς, καὶ ἐνιαυτού;. ν Ἐκ τούτων δῆλον, ὅτι οὐ μόνον περιο τομὴν ἐκήρυττον οἱ ψευδαπόστολοι, ἀλλὰ καὶ τὰς ἑορτάς, καὶ τὰς νουμηνίας. • Φοβοῦμαι μήπως εἰκῇ κεκοπίακα εἰς ὑμᾶς. Ορα σπλάγχνα· ἐκεῖνοι σαλεύονται, καὶ Παῦλος φο βεῖται. Τὸ δὲ, «Μήπως, ο δηλοῖ ἔτι αὐτοὺς περιύντας, καὶ μήπω τέλεον ναυαγήσαντας· καὶ δίδωσιν αὐτοῖς ἐλπίδα, ὅτι εἰ θελήσαιεν ἀνανῆψαι, οὐκ εἰκῇ ὁ εἰς αὐτοὺς γεγένηται πόνος ὡσανεὶ οὖν λέγε: αὐτοῖς· Μνήσθητε τῶν ἐμῶν εἰς ὑμᾶς ἱδρώτων, καὶ μὴ ματαιώσατέ μου τους πόνους. • Γίνεσθε ὡς ἐγώ, ὅτι κἀγὼ ὡς ὑμεῖς.» Προς τοὺς ἐξ Ἰουδαίων ταῦτά φησιν, ὅτι Μιμήσα,θέ με. Ο Καὶ γὰρ ἐγὼ σφόδρα τοῦ νόμου περιεκαιόμην, ὡς ὑμεῖς· ἀλλ' ἀφῆκα τοῦτον, καὶ νῦν τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς πίστεως ὑπερμαχῶν τοιοῦτοι καὶ ὑμεῖς γίνεσθε. Καλῶς δὲ τοῦτο ὕστερον τέθεικεν. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι μᾶλλον ἀπὸ τῶν ὁμογενῶν ὑποδειγμάτων Έρχονται, ἢ ἀπὸ τῶν λογισμών. • Αδελφοί, δέομαι ὑμῶν, οὐδέν με ηδικήσατε. Ἐπειδὴ σφόδρα αὐτῶν καθήψατο, βούλεται τά ι μαλάξαι. Οὔτε γὰρ ἡ σφοδρὰ ἐπίπληξις λυσιτελής, οὔτ᾽ ἡ παντελής ἄνεσις. Διὸ καὶ ἀδελφοὺς αὐτούς και λεῖ, ἅμα καὶ τῆς χάριτος υπομιμνήσκων τοῦ βαπτί σματος, ἐξ ἧς πάντες ἀδελφοὶ, ὡς ἐξ ἑνὸς Πατρέ Varia lectiones. να επιστρέφεσθε ο. » εἰ; Ο. 98 κόπος 0.

· CAP. IV. τοῦ Θεοῦ, γεγόναμεν. Απολογεῖται δὲ καὶ ὑπὲρ τῶν A. Deo, facti sumus. Excusat autem ea quæ 350 ῥηθέντων, ὅτι οὐ κατὰ ἀπέχθειαν ἐλέχθησαν. Οὐδὲν γάρ με ήδικήσατε, ἵνα καὶ ἐχθρωδῶς ὑμῖν προσφέρωμαι, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ μυρία τιμῆς καὶ χάριτος ἔργα ἐπεδείξασθέ μοι. Πῶς οὖν κατὰ ἀπέχθειαν εξ πον ἂν ταῦτα; ᾿Αλλὰ δηλαδή κηδόμενος ὑμῶν, καὶ ἀντιχαρίζεσθαι μᾶλλον θέλων. • Οίδατε δὲ, ὅτι δι' ἀσθένειαν τῆς σαρκὸς εὐηγγελισάμην ὑμῖν τὸ πρότερον· καὶ τὸν πειρασμὸν τὸν ἐν τῇ σαρκί μου οὐκ ἐξουθενήσατε, οὐδὲ διεπτύσατε. Οἴδατε, φησὶν, ὅτι μετὰ ἀσθενείας σαρκικῆς, ταυτο ἐστι, μετὰ διωγμῶν καὶ κινδύνων εὐηγγελισάμην ὑμῖν, καὶ οὐδ' οὕτως ἀπεστράφητέ μου σ· οὐδὲ ὁ πειρασμός μου οὗτος, τουτέστιν, οἱ διωγμοί, καὶ αἱ μάστιγες, καὶ τὰ τοιαῦτα, ἐσκανδάλισεν ὑμᾶς, καὶ ἐποίησεν ἐξουθενῆσαί με καὶ διαπτύσαι. Αμα δὲ καὶ ἐντρέπει αὐτοὺς λεληθότως, δεικνὺς ὅσα ἔπαθε παρὰ τῶν ἐναντιουμένων δι' αὐτούς. • Αλλ' ὡς ἄγγελον Θεοῦ ἐδέξασθέ με, ὡς Χριστὸν Ἰησοῦν.» Οὕτω, φησί, μὲ ἐτιμήσατε, ὡς κρείττονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, τότε μὲν διωκόμενον καὶ ἐλαυνόμενον δέχεσθαι με ὡς ἄγγελον καὶ ὡς Χριστὸν, καὶ μὴ σκανδαλίζεσθαι· νῦν δὲ τὰ δέοντα συμβουλεύοντα, ὡς ἐχθρὸν λογίζεσθαι, καὶ μὴ παραδέχεσθαι; • Τίς οὖν ὁ μακαρισμὸς ὑμῶν;» Διαπορεῖ καὶ ἐκπλήττεται, καί φησι· Τίς γέγονεν ὁ μακαρισμός ὑμῶν; τουτέστι, Ποῦ ἀπῆλθεν ἐκεῖνα πάντα ἐφ᾽ οἷς ἐμακαρίζεσθε παρὰ πάντων, ὡς φιλοδιδάσκαλοι; Τίς οὖν ἐστι νῦν; Εἰς τί μετεβλήθη ὁ μακαρισμός ὑμῶν ἐκεῖνος; Νῦν γὰρ οὐχ ὁρῶ τοῦτον, ὡς ὑμῶν ἐναντίως περὶ ἐμὲ διατεθέντων. • Μαρτυρῶ γὰρ ὑμῖν, ὅτι εἰ δυνατόν, τοὺς ὀφθαλ μοὺς ὑμῶν ἐξορύξαντες ἂν ἐδώκατέ μοι. › Καὶ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν τιμιώτερόν με ἐτίθεσθε πάλαι διὰ τὸ κήρυγμα· τί οὖν γέγονεν ὅτι καὶ ὡς ἐχθρόν με νῦν ὑποπτεύετε; Ατοπον γὰρ τὸν οὕτω παρ' ὑμῶν τιμηθέντα, ἐχθρᾷ γνώμῃ ταῦτα λέγειν ὑμῖν. dixit, quod non sint prolata ex odio. Nihil enim injuriæ mibi intulistis, ut hostiliter erga vos commovear, sed innumera potius honoris et dilectionis opera mihi exhibuistis. Quomodo enim ex odio ista dicerem? Sed curam potius vestri gerens, ac gratificari vobis contendens. VERS. 13,14. Scitis autem quod per infirmitatem carnis evangelizavi vobis prius; ac tentationеNI quæ erat in carne mea non sprevistis, neque respuistis.» Novistis, inquit, quod cum imbecillitate carnali, hoc est, cum persecutionibus et periculis vobis prædicavi; neque sic tamen aversati estis me. Neque ista tentatio mea, id est, persecutiones et verbera et hujusmodi, offenderunt vos, compuleruntque vos contemnere me atque respuere. Simul autem latenter pudefacit eos, ostendens quanta sit passus ab adversariis eorum nomine. • Sed sicut angelum Dei suscepistis me, tanquam Christum Jesum. Adeo, inquit, honorastis me, quasi major essem fomnine. Quomodo igitur nou absurduin est, tum quidem cum persecutionem paterer et agitarer, me a vobis suscipi tanquam angelum et veluti Christum, et vos non offendi: jam vero cum consulam vobis quæ honesta sunt, veluti hostem judicari me a vobis, et minime suscipi? › Vers. 15. ‹ Ubi est ergo beatitudo vestra? › AmDigit et admiratur et ait: Quæ est beatitudo vestru? hoc est, Quonam abierunt illa omnia propter qu felices prædicabamini ab omnibus, ceu doctoris vestri amantes? Ubi nunc est? In quid commutata est beatitudo illa vestra? Nunc enim istam non video, vobis nimirum contrario modo in me affectis. ‹ Testimonium enim perhibeo vobis, quod, si fi ri potuisset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi.. Olim propter verbi prædicationem, chario rem me oculis vestris habuistis. Quid igitur contigit quod hostis iustar me nunc suspicemini? Absurdum enim est, ut is qui tanto a vobis honore sit affeclus, inimica hæc vobis mente dicat. VERS. 16. «Ergo inimicus vobis factus sum, verum dicens vobis?, Aliam, inquit, non video inimicitiæ causam, quam quod veritatem vobis dixerim, reprehenderimque vos cea in opinionibus • Ωστε ἐχθρὸς ὑμῶν γέγονα ἀληθεύων ὑμῖν;» Αλλην, φησίν, οὐκ οἶδα ἔχθρας αἰτίαν, ἢ ὅτι τὰ ἀληθῆ ὑμῖν εἶπον, καὶ ἤλεγξα διαφθειρομένους περὶ τὰ δόγματα. Διὰ τοῦτο δὲ μᾶλλον ἔδει πλεῖόν με ἀγαπηθῆναι παρ' ὑμῶν, ὡς κηδεμόνος ἔργον ποιή- vestris corruptos. Atqui par erat, ut eo nomine σαντα. • Ζηλοῦσιν ὑμᾶς οὐ καλῶς, ἀλλ' ἐκκλεῖσαι ὑμᾶς θέλουσιν, ἵνα αὐτοὺς ζηλοῦτε. › Ζῆλος μέν ἐστιν ἀγαθὸς, ὅταν τις ἀρετὴν μιμηταί τινος· ζῆλος δὲ οὐ καλός, ὅταν τις σπεύδῃ ἐκβαλεῖν τῆς ἀρετῆς τὸν κατα ορθοῦντα. Οὗτοι τοίνυν σπουδάζουσιν ἐκκλεῖσαι ὑμᾶς, τουτέστιν, ἐκβαλεῖν τῆς τελειοτάτης "' ἐν Χριστῷ καταστάσεως καὶ γνώσεως, εἰς δὲ τὴν ἐν τῷ νόμῳ ἀτελεστέραν ἐμβαλεῖν, ἵνα αὐτοὺς τιμᾶτε ὡς διδασκάλους, καὶ ζηλοῦτε καὶ μιμήσθε, ὡς μαθηταί. μου Ο. οι τελειοτέρας ο. PATROL, GR. CXXIV. majori me amore prosequeremini, eo quod curatoris officio functus sim. VERS. 17. • mulantur autem vos non bene, sed excludere vos volunt, ut ipsos æmulemini.» Amulatio bona est, quando virtutem cujuspiam aliquis Imitetur; at vero æmulatio non bona est, cum quis eum qui bene se gesserit, a virtute ejicere studet. Isti igitur nituntur vos excludere, hoc est, ejicere a perfectissima in 351 Christo constitutione et com gnitione, ac ad imperfectiorem quae est in lego injicere, ut ipsos ceu præceptores revereamini, Varia lectiones.

καθηγητές είναι πρὸς τὰ τελεώτερα. "Ο δὴ καὶ ἐγέ νετο, ὅτε πρὸς ὑμᾶς ἡμην. Αινίττεται δὲ ταῦτα ἑξῆς. cosque mulemini ac imitemini tanquam discipuli. Ἐγὼ δὲ τοὐναντίον ἠβουλόμην ὑμᾶς αὐτοῖς καὶ πᾶσι Ego autem e contra volebam, ut ipsis et quibusvis instructores essetis ad perfectiora; id quod facturn est cum apud vos agerem. Innuit autem ista in sequentibus. VERS. 18 € Bonum est autem æmulari in bono semper, et non solum cum præsens sum apud vos › Viden' hoc indicare eum, quod digni erant inita - tione apud omnes ob perfectionem, quando apud ipsos præsto fuerit Apostolus? Quin et hoc significat, quod absentia ipsius horum malorum causa fuerit. Beatam ergo rem esse dicit, cum discipuli, non modo præsente præceptore, verumetiam absente, in quod decet, sapiant. VERS. 19. Filioli mei, quos iterum parturio, tantisper dum formetur Christus in vobis.» Matrem pro filiis suis trepidantem initatur. Corrupistis, inquit, formam Christi, quam habebabis in vobis ipsis ex!ptismate, estque vobis opus alia regeneratione reformationeque, ut rursus forma Christi in vobis sit, ut ex ipso figuremini lterum enim vos parturio, per institutionem iterum regenero; non enim despero. Propterea et vos filiolos appello, ne vos despondeatis animum. Istuc etiam adversum Novatianos est. Galatas enim Paulus rursus parturit et reformat; illi autem non recipiunt ex poenitentia correctionem. VERS. 20. Vellem autem esse apud vos modo, et mutare vocem mean, quoniam confundor in vobis. › Non contentus sum litteris, inquit, sed vellem etiam adesse, permutareque vocem meam, hoc est, ad luctus atque ploratus hanc vertere. Nam ambigo quid dicam de vobis, quomodo vos qui adeo exaltati eratis, ut discrimina subiretis propter fdem, ac per fidem signa ederetis, nunc ad legalem vilitatem abstrahamini. Ilanc igitur ob causam vellem præsens apud vos plangere. Quan lo cnim perplexi sumus, ad lacrymas deferri solemus. VERS. 21. • Dicite mili, qui sub lege vultis esse, legem non auditis? > Postquam abunde eos emolliit et attraxit, rursus ad certamina descendit, ostendens quod ipsa lex non vult seipsain custodiri: Respondete, inquiens, mili. Pulchre autem dixit, ‹ Qui vultis. › Non enim id quod ab illis agebatur rerum consequentia postulabat, sed ipsorum jimportuna contentio efficiebat. Legem autem ap. pellat Geneseos librum. Est enim illi in more, tofum Vetis Testamentum legem appellare. VERS. 22.. Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit, unum ex ancilla, et 352 unum ex libera.» Supra dixit, e Filii estis Abrahamni. Quoniam vero non ejusdem fuerunt dignitatis filii patriarchæ, sed alter quidem ex serva, alter vero ex libera; ostendit quod Non solum filii, verumetiam tales estis, qualis est liber et ingenuas: adeo vos fides ingenuos reddidit. • Καλὸν δὲ τὸ ζητοῦσθαι ἐν καλῷ πάντοτε, καὶ μὴ μόνον ἐν τῷ παρεῖναι με πρὸς ὑμᾶς. ο Οράς ὅτι τοῦτο αἰνίττεται, ὡς τὰ ἄρα ζηλωτοὶ ἦσαν πάσιν ἐπὶ τῇ τελειότητι, ὅτε παρὴν ὁ ᾿Απόστολος; Καὶ τοῦτο δὲ αἰνίττεται, ὅτι ἡ ἀπουσία αὐτοῦ ταῦτα εἰργάσατο. Μακάριον οὖν, φησίν, ὅταν μὴ μόνον παρὄντος τοῦ διδασκάλου, ἀλλὰ καὶ ἀπόντος, οἱ μαθητ ταὶ τὸ δέον φρονῶσι. • Τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφω θῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» Μητέρα μιμεῖται περιτρέμουσαν τοῖς παιδίοις. Διεφθείρατε, φησί, την μορφ φήν τοῦ Χριστοῦ, ἂν εἴχετε ἐν ὑμῖν αὐτοῖς ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος, καὶ δέεσθε πάλιν ἑτέρας ἀναγεννήσεως καὶ ἀναπλάσεως, ἵνα πάλιν ἐν ὑμῖν ἡ μορφὴ τοῦ Χριστοῦ γένηται, ὥστε ἐξ αὐτοῦ χαρακτηρίζεσθαι ὑμᾶς. Πάλιν γὰρ ὑμᾶς ὠδίνω, διὰ τῆς διδασκαλίας πάλιν ἀναγεννῶ. Οὐ γὰρ ἀπογινώσκω. Διὰ τοῦτο καὶ τεκνία καλώ, ἵνα μὴ ὑμεῖς ἀπογνῶτε. Καὶ τοῦτο δὲ κατὰ Ναυατιανῶν· τοὺς γὰρ Γαλάτας Παύλος μὲν πάλιν ὠδίνει καὶ ἀναμορφοι· ἐκεῖνοι δὲ οὐ παραδέ χονται τὴν ἐκ μετανοίας διόρθωσιν. • Ηθελον δὲ παρεῖναι πρὸς ὑμᾶς ἄρτι, καὶ ἀλλά ξαι τὴν φωνήν μου, ὅτι ἀποροῦμαι ἐν ὑμῖν.» Οὐκ ἀρκοῦμα: τοῖς γράμμασιν, ἀλλ᾽ ἤθελον καὶ παρεί ναι καὶ ἀλλάξαι τὴν φωνήν μου, τουτέστιν, εἰς ὅλο φυρμοὺς καὶ θρήνους τρέψαι ταύτην. Καὶ γὰρ ἀπορῶ τί εἴπω περὶ ὑμῶν, πῶς οἱ οὕτως ὑψωθέντες ὥστε καὶ κινδυνεῦσαι ὑπὲρ τῆς πίστεως, καὶ σημεία τελέσα: διὰ τῆς πίστεως, νῦν εἰς τὴν νομικὴν 9 εντό λειαν περισύρεσθε. Διὰ τοῦτο οὖν ήθελον παρὼν ὑμῖν ὀλοφύρεσθαι. Όταν γὰρ ἀμηχανήσωμεν, ειώθαμεν είς δάκρυα καταφέρεσθαι. • Λέγετέ μοι, οἱ ὑπὸ νόμου θέλοντες εἶναι, τὸν νόμον οὐκ ἀκούετε; • Ἐπειδὴ ἱκανῶς αὐτοὺς ἐμέ. λαξε καὶ ἐπεσπάσατο, πάλιν εἰς ἀγῶνας ἐμβαίνει, δεικνὺς ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος οὐ βούλεται ἑαυτὸν φυλάττεσθαι· καί φησιν· Αποκρίθητέ μοι. Καλῶς δὲ εἶν πε τὸ, «Θέλοντες.» Οὐ γὰρ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας, ἀλλὰ τῆς αὐτῶν ἀκαίρου φιλονεικίας ἦν τὸ πρᾶγμα. Νόμον δὲ λέγει τὸ τῆς γενέσεως βιβλίον ἔθο; γὰρ αὐτῷ πᾶσαν τὴν Παλαιὰν νόμον καλεῖν. • Γέγραπται γάρ, ὅτι Αβραὰμ δύο υἱοὺς εἶχεν ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης, καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας.» Εἶπεν ἀνωτέρω, ὅτι «Υἱο! ἐστε Αβραάμ. ο Ἐπεὶ δὲ οὗ τῆς αὐτῆς ἀξίας ἦσαν οἱ υἱοὶ τοῦ πατριάρχου, ἀλλ' ὁ μὲν ἐκ τῆς δούλης, ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας· δείκνυσι νῦν, ὅτι οὐ μόνον υἱοὶ, ἀλλὰ καὶ τοιοῦτοί έστε, οἷος ὁ ἐλεύθερος καὶ εὐγενής· οὕτως ὑμᾶς ἡ πίστις ἐξηνγένησεν. Variæ lectiones οι ὅτι Οι οι κοσμικήν Ο.

• Αλλ' ὁ μὲν ἐκ τῆς παιδίσκης, κατὰ σάρκα γεγέννηται· ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας, διὰ τῆς ἐπαγγελίας. Ο Ἐπειδὴ λέγων υἱοὺς αὐτοὺς εἶναι ᾽Αβραὰμ ἐδόκει ἀπίθανα λέγειν, εἴ γε οἱ μὴ κατὰ σάρκα ἐξ ᾿Αβραὰμ γεννηθέντες, υἱοὶ αὐτοῦ εἰσι· φησὶν, ὅτι καὶ ὁ Ἰσαὰκ ὁ οἰκειότερος υἱὸς τοῦ ᾿Αβραάμ, οὐδὲ αὐτὸς κατὰ σάρκα γεγέννηται· πῶς γὰρ τῆς φύσεως νεκρωθεί σης, καὶ τῆς μήτρας πεπηρωμένης; ἀλλ' ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος καὶ ἡ ἐπαγγελία αὐτὸν διέπλασεν. Ο δὲ | Ισμαήλ, φύσεως ἀκολουθία γεγέννηται. Τοῦτο γὰρ τὸ, 1. Κατά σάρκα, ἔστιν· ἀλλ' ὅμως ὁ μὲν κατὰ σάρ κα, δοῦλος καὶ ἀλλότριος τῆς κληρονομίας· ὁ δὲ μὴ κατὰ σάρκα, δεσπότης καὶ κληρονόμος. Τί τοίνυν τὸ κωλύον καὶ ὑμᾶς, εἰ μὴ καὶ κατὰ σάρκα γεγόνατε ἐξ ᾿Αβραάμ, υἱοὺς αὐτοῦ εἶναι; καὶ γὰρ καὶ ὑμεῖς διὰ τῶν ἐπὶ τῇ κολυμβήθρα ἐπιλεγομένων ῥημάτων διεπλάσθητε. • "Ατινά ἐστιν ἀλληγορούμενα.» Τουτέστιν, ἡ μὲν ἱστορία αὕτη οὐ μόνον τοῦτο δηλοῖ, ἀλλὰ καὶ ἄλλα τινὰ ἀγορεύει· διὸ καὶ ἀλληγορία κέκληται. Τύπος γὰρ ἦσαν ἐκεῖνα τῶν παρόντων. • Αὗται γάρ εἰσιν αἱ δύο διαθῆκαι· μία μὲν ἀπὸ δρους Σινᾶ εἰς δουλείαν γεννῶσα, ἥτις ἐστίν ᾿Αγαρ. Τὸ γὰρ Αγαρ Σινᾶ ὅρος ἐστὶν ἐν τῇ ᾿Αραβίᾳ· συν στοιχεῖ δὲ τῇ νῦν Ἱερουσαλήμ, δουλεύει δὲ μετὰ τῶν τέκνων αὐτῆς. — Αὗται.» Ποῖαι; Αἱ δύο γυναίκες ἀλληγοροῦνται εἰς τε τὴν Νέαν καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Διαθήκην. Πῶς; Ἡ μὲν ᾿Αγαρ εἰς τὴν Παλαιάν. Καὶ γὰρ ὁ νόμος ἀπὸ τοῦ Σινᾶ ὅρους ἐδόθη. Τὸ δὲ Σινᾶ ἐν ᾿Αραβία μέν ἐστιν, 'Αγαρ δὲ καλεῖται τῇ ᾿Αραβικῇ γλώσσῃ· συστοιχεῖ δὲ καὶ τῇ Ἱερουσαλήμ· τουτέστις γειτνιάζει, ἅπτεται· ἢ ὅτι ἀπεικάζεται τῇ κάτω Ἱερουσαλήμ, καὶ ἀναλογεῖ αὐτῇ, καὶ εἰς ἐκείνην ἐκλαμβάνεται, ὡς ὁμοιότητος οὔσης ἀμφοῖν. Ωσπερ οὖν ἡ ᾿Αγαρ δούλη ἦν, καὶ εἰς δουλείαν ἐγέννα· οὕτω καὶ ὁ νόμος ὁ ἐκ τοῦ Σινᾶ ὅρους, τοῦ καλουμένου Αγαρ, καὶ πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀπεικαζομένου, ὡς συστοίχου ὄντος αὐτῇ καὶ ἀναλόγου, εἰς δουλείαν γεννῇ τοὺς αὐτῷ προσέχοντας. Καὶ γὰρ ἐν τῷ νόμῳ πολὺ τὸ ἀνελεύθερον καὶ δουλικόν. "Η τε γὰρ ἀρετὴ ἐπὶ μισθῷ ἐνομοθετεῖτο φθαρτῷ, τοῖς τῆς γῆς, φημί, ἀγαθοῖς· καὶ ἡ τῆς κακίας αποφυγὴ διὰ κολάσεων καὶ φόβων εἰσηγεῖτο. . Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ πάντων ἡμῶν.» Ὁ μὲν τύπος τῆς ᾿Αγαρ ἐν τούτοις· ὅρα δὲ καὶ τὸν τῆς Σάρρας· αὕτη γὰρ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ προετύπου. Εκείνη γὰρ ἡ πόλις τῶν πιστῶν, ἀφ' ἧς καὶ ὁ νόμος ἡμῖν· ἐξ οὐ ρανοῦ γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον. Ελευθέρα δὲ ἐστιν ἐκ τῶν τοῦ νόμου παρατηρήσεων, καὶ πάντα ἐλευθέρως διατάττεται καὶ εὐγενῶς. Οὐδὲν γὰρ ἡμῖν ἐπὶ μια σθῷ ὁρατῷ κατορθοῦται, οὐδὲ κολάσεις σωματικαὶ ἐπικρέμανται ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐπαγγελίαι θειότε ραι, καὶ αἱ κολάσεις εὐγενέσι πρέπουσαι, τὸ τραπέζης μυστικῆς ἐκκλεισθῆναι, καὶ ἐπιτιμηθῆναι. VERS. 23. CAP. IV. Sed qui ex ancilla, secundum carnem natus est; qui autem ex libera, per promissionem. Quia cum affirmaret eos filios esse Abrahami improbabilia dixisse videbatur, siquidem ii qui non secundum carnem ex Abrahamo nati sunt, filii ejus essent: asserit quod et Isaac genuinus Abrahami filius, ne ipse quidem secundum carnem natus sit, (quomodo enim, natura emortua, et mátrice effaela et mutilata? ) sed Dei verbum et promissio ipsum effinxit. At vero Ismael juxta naturæ ordinem natus erat. Hoc enim est quod ait, ‹ Secundum carnem.» Attamen qui secundum carnem natus est, servus et alienus est ab hæreditate, qui vero non est secundum carnem, dominus et hæres est. Quid igitur obstat quominus et vos, qui non secundum carnem nati estis ex Abrahamo, filii ejų s sitis? Nam et vos per verba quæ in baptismate recitantur, formati estis. VERS. 24. Quæ sunt per allegoriam dicta.» Iloc est, hæc quidem historia non hoc solum indicat, verum et alia quædam nuntiat; unde et allegoria vocata est: figura enim fuerunt illa præsentium. VERS. 25, 26.. Hæc enim duo sunt testamenta, unum quidem a monte Sina, in servitutem generans, quæ est Agar. Agar enim Sina mons est in Arabia; contiguus est autem ei quæ nunc est Ilierusalem, servit autem cum filiis suis › — Hæc:» Quae hac duæ nimirum mulieres referuntur per allegoriam ad Novum et Vetus Testamenta. Quomodo? Agar enim ad Vetus. Etenim lex a Sina monte data est. Sina vero in Arabia quidem eɛt, Agar autein appellatur Arabum lingua. Est autem contiguus Jerosolymis, id est, vicinus est, contingit: vel quia inferiori Jurusalem assimilatur, vel ejus speciem prae se fert, et ad illam transsumitur, tanquam similitudo sit in - ter utraque. Perinde igitur ut Agar serva erat et in servitutem generabat: bunc ad modum lex ex monte Sina (qui appellatur Agar) ei quæ nunc est Jerusalem assimilato, utpote contiguo illi, adleque pari, in servitutem generat eos qui sibi appellunt ánimum. Nam in lege pleraque illiberalia atque servilia erant. Virtus enim ob corruptibilem mercedem statucbatur, nempe ob terrena bona; el vitii ſuga per pœnas ac terrores introducebatur. VERS. 27. «Illa autem quæ sursum est Jerusalemn, 353 libera est, quæ est mater omnium uostrum. › Figura quidem Agar, in istis est. Expende autem et Sarrhæ figuram. Siquidem supernam işta Jerusalem præfigurabat. Nam illa civitas est fidelium, unde et lex nobis lata est: ex cœlo namque Evangelium. Libera autem est a legis observatio nibus, cunctaque libere ordinat et ingenue. Nihil enin a nobis ob visibilem mercedem geritur: neque corporalia nobis supplicia imminent, verum et promissiones diviuiores, et pene ingenuis convenientes, nempe a mystica mensa excludi atque increpari. Varia lectiones. Αμάδων Ο.

• Scriptum est enim f: Lelare, sterilis, qua non paris: eru:npe et clama quæ non parturis, quia multi filii desertæ, magis quam ejus quæ habet virum. › Figuris baud contentus, Isaiam in testem citat, qui sterilem ac desertam appellat Ecclesiam ex gentibus coagmentatam. Erat enim divinæ cognitionis vacua et absque liberis, quippe quæ neminem prophetarum Dei protulerit, vel doclorem. Habentem autem virum, Judæorum Synagogam, vel quia legem habebat administrantem res ipsius, vel quia Deum ipsum. • Erumpe» igitur, hoc est, Vocem latitiæ eloquere, quia nunc multiplicati sunt tibi filii, et prophetæ, et doctores, et filii Dei ex te, ac universum terrarum orbem tu genuisti, non unicam genten, ut Judzorum Syuagoga. VERS. 28, 29. • Nos autem, fratres, secundum isaac, filii sumus promissionis. Sed quemadmodum tunc is quis secundum carnem natus fuerat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc. Ecclesia, inquit, cum sterilis esset instar Sarrhe, non solum liberorum multitudine aucta est, ut illa, sed etiam eodem modo genuit quo illa. Ut enim illam non natura matrem fecit, sed promissio (ille enim qui dixit, Secundum illud tempus vepiam *,. idem in uterum ingressus infantem ellinxit), sic et in nobis, ut supra commemoratum est, divina verba quæ in baptismale pronuntiantur, reformaLionem faciunt. Praeterea, ne quis dicat, Qualis est ista libertas, quando Judai flagellent credentes: qui autem videntur liberi esse, persecutionem patiuntur? respondet, Tum quoque itidem sese res habebat. Etenim Ismael persequebatur Isaac, tamen nihil impediebat quo minus is qui persecutionem pateretur, esset genuinus filius Abrahați, ac dominus persequentis. Ex ista ipsa igitur Judæorum persecutione ostenditur nostra ad Isaacum similitudo, et ad Abraham necessitudo. VERS. 30. Sed quid dicit Scriptura a? Ejice filium ancillæ; non enim erit hæres filius ancillæ cum filio liberæ.» Ne quis dicat, Quid inde? consolatio est fidelibus, qui nunc a Judæis persecutiouem 354 sustinent, quod et Isaac tum fuerit persecutioni obnoxius? Audi, inquit, quid dicat Scriptura, atque inde consolationem accipies. Pro temporaria enim adictione qua persequebatur Isaacum Ismael, penitus ejicitur. Nec satis est ei ad pœnam quod ejicitur, cæterum adimitur etiam ei ne possit esse particeps bonorum filio paratorum: quod certe majus est supplicium, utpote a Dei judicio atque sententia principium ducens, et non a persecutione. Observa autem qui non Abrahami sed aucillae filium nominavit eum, qui non possit haereditatem adire, a viliore sexu ipsum appellans. Contemplare igitur quod indicarit legem ipsam si7 Isa. LIV, 1. * Gen. xvi, 10. ο παρέχει ο. • Γέγραπται γάρο Ευφράνθητι, στεῖρα ἡ οὐ τίτ κτουσα· ῥῆξον καὶ βόησον, ἢ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλά τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου, μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. • Οὐκ ἀρκεῖται τοῖς τύποις, ἀλλὰ καὶ τὸν Ησαΐαν παράγει " μάρτυρα, στεῖραν μὲν λέγοντα καὶ ἔρημον τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν. Καὶ γὰρ ἔρη μος ἦν θείας γνώσεως, καὶ ἄτεκνος, οὐδένα προφή την Θεοῦ προενεγκοῦσα ἡ διδάσκαλον· ἔχουσαν δὲ ἄνδρα, τὴν Ἰουδαίων Συναγωγήν, ἢ ὅτι τὸν νόμον εἶχε διοικοῦντα τὰ αὐτῆς, ἢ ὅτι τὸν Θεὸν αὐτόν. • Ῥῆξον» οὖν, ἀντὶ τοῦ ", Φωνὴν εὐφροσύνης ἐκλά λησον, ὅτι νῦν ἐπληρώθη σοι τὰ τέκνα, καὶ προφή ται, καὶ διδάσκαλοι, καὶ υἱοὶ Θεοῦ ἐκ σου, καὶ τὴν οἰκουμένην πᾶσαν σὺ ἐγέννησας, οὐχ ἐν ἔθνος, ὡς ἡ Ἰουδαίων Συναγωγή. • Ἡμεῖς δὲ, ἀδελφοί, κατὰ Ἰσαὰκ ἐπαγγελίας τέκνα εσμέν. 'Αλλ᾿ ὥσπερ τότε ὁ κατὰ σάρκα γεννηθεὶς ἐδίωκε τὸν κατὰ πνεῦμα, οὕτω καὶ νῦν.» Ἡ Ἐκκλησία, φησί, στείρα οὖσα, ὥσπερ ἡ Σάββα, οὐ μόνον πολύπαις ἐγένετο ὡς ἐκείνη, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἐγέννησεν ὡς ἐκείνη. Καθάπερ γὰρ ἐκείνην μητέρα οὐχ ἡ φύσις, ἀλλ' ἡ ἐπαγγελία εποίησεν (δ γὰρ εἰπών, ο Κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον ἐλεύσομαι, ν οὗτος εἰς τὴν νηδύν εἰσελθὼν, τὸ βρέφος διέπλασεν)· οὕτω δὴ καὶ ἐφ' ἡμῖν, ὡς καὶ ἀνωτέρω είρηται, ρήσ ματα θεῖα τὴν ἀνάπλασιν ποιοῦσι, τὰ ἐν τῇ κολυμβήθρᾳ ἐπιλεγόμενα. Είτα, ἵνα μή τις εἴπῃ· Καὶ ποία αὕτη ἐλευθερία, ὅταν οἱ Ἰουδαῖοι μαστίζωσι τους πιστεύοντας· οἱ δὲ δοκοῦντες εἶναι ἐλεύθεροι διώκονται; φησίν, ὅτι καὶ τότε οὕτω συνέβαινε. Καὶ γὰρ ὁ Ἰσμαὴλ ἐδίωκε τὸν Ἰσαάκ· ἀλλ᾽ ὅμως οὐδὲν ἐκώλυε τὸν διωκόμενον γνήσιον εἶναι τοῦ ᾽Αβραὰμ υἱὸν, καὶ δεσπότην τοῦ διώκοντος. Καὶ ἐξ αὐτοῦ οὖν τούτου τοῦ διώκεσθαι παρὰ τῶν Ἰουδαίων, δείχνυται ἡ πρὸς τὸν Ἰσαὰκ ὁμοιότης ἡμῶν, καὶ πρὸς τὸν 'Αβραὰμ οἰκειότης. • ᾿Αλλὰ τί λέγει ἡ Γραφή; Εκβαλε τὸν υἱὸν τῆς παιδίσκης· οὐ γὰρ μὴ κληρονομήσῃ ὁ ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ τῆς ἐλευθέρας.» Ινα μή τις εἴπῃ· Τί οὖν; παράκλησίς ἐστι τοῖς νῦν διωκομένοις παρὰ τῶν Εβραίων πιστοῖς, τὸ, καὶ τὸν Ἰσαὰκ τότε διώκεσθαι; φησίν, ὅτι, Ακουε τί λέγε: ή Γραφή, καὶ τότε παρακληθήσῃ· ἀντὶ γὰρ τοῦ προσκαίρου διωγμοῦ, οὗ ἐδίωκε τὸν Ἰσαάκ, τελείως ἐκβάλλεται· καὶ οὐ τὸ ἐκβληθῆναι μόνον ἀρκεῖ αὐτῷ εἰς τιμωρίαν, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ μὴ γενέσθαι κοινων νὸν τῶν ἡτοιμασμένων τῷ παιδί. Ο καὶ μείζων κόλασις, ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ γνώμης καὶ κρίσεως τὴν ἀρχὴν λαβοῦσα, καὶ οὐκ ἀπὸ τοῦ διωγμοῦ. Ορα δὲ, πῶς οὐχὶ τοῦ ᾿Αβραάμ, ἀλλὰ τῆς παιδίσκης υἱὸν ὠνόμασε, τὸν μὴ ἀξιούμενον κληρονομήσαι, ἀπὸ τοῦ φαυλοτέρου γένους αὐτὸν καλῶν. Σκόπησον τοίνυν, ὅτι ἔδειξε τὸν νόμον αὐτὸν εἰσηγούμενον τὴν ■ Gen. xxı, 10. Varia lectiones. ἐπληθύνθη τ. ο τῆς παιδίσκης, καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς, οὐ γὰρ κληρονομήσει m.

CAP. V. ἑαυτοῦ κατάλυσιν, εἴ γε πάντα τὰ ῥηθέντα, τύπος biipsi dissipationem induxisse: siquidem omnia ὄντα τῶν νῦν γινομένων, ἐν τῷ νόμῳ, ἤτοι τῷ τῆς quæ dicta sunt, cum figura sint eorum quæ nunc Παλαιᾶς βιβλίῳ ἱστύρηται. facta sunt, in lege et Veteris Testamenti libris perscripta sunt. • Αρα, ἀδελφοί, ουκ ἐσμὲν τῆς παιδίσκης τέκνα, ἀλλὰ τῆς ἐλευθέρας.» Ταῦτα πάντα κινεί, ἵνα δείξῃ, ὅτι τὸ γενόμενον νῦν περὶ ἡμᾶς, πρὶ πολλῶν χρόν νων διετυποῦτο. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον ἐλευθερίας τυ χόντας πρὸ τοσούτων ἐτῶν, πάλιν ἑκόντας δούλους γίνεσθαι; • Τῇ ἐλευθερία οὖν, ᾗ ὁ Χριστὸς ἠλευθέρωσε ἡμᾶς, στήκατε [vulg. στήκετε].. Μὴ γὰρ, φησίν, ἑαυτοὺς ἠλευθερώσατε, ἀλλ' ὁ τὴν τιμὴν δοὺς ὑπὲρ ὑμῶν. Πῶς οὖν ἑαυτοὺς ὑπάγετε τῇ τοῦ νόμου δεσποτεία, παρὰ γνώμην τοῦ ὑμᾶς ἐλευθερώσαντος Χριστοῦ; Εἰπὼν δὲ, «Στήκατε, ο ἔδειξε σαλευομένους. • Καὶ μὴ πάλιν ζυγῷ δουλείας ἐνέχεσθε., Ζυγὸν εἰπὼν, τὸ βαρὺ τῆς ἐν νόμῳ δουλείας δηλοί. Τὸ δὲ, ο Πάλιν, ο ἀναισθησίαν αὐτῶν κατηγορεῖ, εξ γε πείρα μαθόντες τὸ φορτικὸν τῆς δουλείας, πάλιν ἐπ' αὐτὴν αὐτομολοῦσιν. • Ιδε, ἐγὼ Παῦλος λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐὰν περιτέ μνησθε, Χριστὸς οὐδὲν ὑμᾶς ὠφελήσει.» Τὴν τοῦ οἱκείου προσώπου ἀξιοπιστίαν ἀντὶ πάσης ἀποδείξεως τίθησιν. Οὐκ ὠφελεῖ δὲ Χριστὸς τὸν περιτεμνόμενον, διότι ὁ τοιοῦτος τὴν χάριν ἀθετεῖ, καὶ τῷ νόμῳ μὲν, ὡς εὐεργέτῃ, προστρέχει· Χριστῷ δὲ ἀπιστεῖ πάντως, ὡς μὴ εὐεργετήσαντι αὐτόν· ὁ δὲ ἀπιστῶν, οὐδὲν κερδανεῖ ἀπὸ τοῦ ἀπιστουμένου. • Μαρτύρομαι δὲ παντὶ ἀνθρώπῳ περιτεμνομένῳ, ὅτι ὀφειλέτης ἐστὶν ὅλον τὸν νόμον πληρῶσαι. ο Ἵνα μὴ νομίσωσι * ταῦτα κατ' ἔχθραν λέ γεσθαι, Οὐχ ὑμῖν, φησί, λέγω μόνοις, ἀλλὰ καὶ παντί περιτεμνομένῳ, ὅτι βάρος μέγα ἐπιτίθετε ἑαυτοῖς· τὰ γὰρ νόμιμα ἀλλήλων ἔχεται· καὶ ὅταν ἀναδέξῃ μικρόν τι τοῦ νόμου καὶ ὑπαγάγῃς σεαυτὸν τῷ ζυγῷ, ὅλην τὴν δεσποτείαν· ἐφειλκύσω. Η γὰρ περιτομὴ καὶ θυσίαν ἀπαιτεῖ, καὶ ἡμέραν παρατηρεῖ· ἡ δὲ θυσία τόπον ἀπαιτεῖ καὶ τρόπον, καὶ καθα ρισμούς. Ο γὰρ ἀκάθαρτος οὐ θύει. Οἱ καθαρμοί πάλιν ἑτέρας * παρατηρήσεις ἔχουσιν. Ὁρᾶς πῶς ὁ ἀποστατήσας Χριστοῦ, οὐ μόνον ἐξ ἐκείνου οὐκ ὠφε λεῖται, ἀλλὰ καὶ μυρίοις βάρεσιν ἑαυτὸν ὑπέθηκεν; Εἰ γὰρ κύριος ὁ νόμος, ὅλον πλήρωσον· εἰ δὲ οὐ κύριος, μηδὲ μέρος καταδέξη. VERS. 31. «Itaque, fratres, non sumus ancille filii, sed libera.. Hæc omnia movet, ut ostendat id quod factum sit nobiscum hodie, ante multa tempora adumbratum præmonstratumque fuisse. Qui igitur non absurdum, eos qui libertatem ante tot annos sint adepti, rursus sponte servos efic:? CAPUT V. VERS. 1. In libertate igitur qua Christus nos liberavit, state.» Non enim, inquit, vosmetipsos liberastis, seul ille, qui pretium redemptionis dedit pro vobis. Quomodo igitur vosipsos, legis dominatui subjugatis præter consilium Christi, qui vos liberavit? Cum autem dixit, State, monstravit o eos esse concussos. ‹ Et nolite iterum jugo servitutis contineri. › Per jugum, grave onus servitutis quæ in lege erat, significat. Quod vero, lterum,» dicit, stupiditatem corum accusat; siquidem cum experimento didicerint servitutis onus, rursus ad eam suapte sponte acceluut. VERS. 2. • Ecce ego Paulus dico vobis, quod st circumcidamini, Christus vobis nihil proderit. Propria personae auctoritatem omnis demonstra tionis vice ponit. Circumciso autem non prodest Christus, eo quod talis gratiam repellat, ac ad legem, ceu benefactricem accurrat: Christo vers omnino diffidat, quasi nullo eum beneficio affecisset. Qui autem incredulus est, nihil adipiscetur ab eo cui fidem non adhibet. VERS. 3. Testimonium autem dico omni homini qui circumciditur, quod debitor est universae legis faciendæ. Ne existiment per inimicitiam aut odium hæc dici, Non vobis solis, inquit, hæc loquor, verumetiam cuivis qui circumciditur, quod onus ingens vobis imponitis. Legalia enim inter sese mutuo sunt connexa. Unde si pusillam quamdam legis 355 partem susceperis, teque ipsum juge submiseris, totum ejus dominatum super te attraxisti. Circumcisio enim et victimam exigit, et dies observat: victima vero et locum postulat et modum et purgationes: immundus enim victimam non immolat. Purgationes rursus alias habent observationes. Animadvertis quomodo qui defecit a Christo, non solum inde non juvatur, cæterum innumeris se oneribus subjecit? Si enim lex est dominus tuus, totam illam adimple: si autem dominus tuus non est ne partem etiam ejus ullam recipias. • Κατηργήθητε από Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε· τῆς χάριτος ἐξεπέσετε.» Τουτέστιν, Οὐδεμίαν κοινωνίαν ἔχετε μετὰ τοῦ Χριστοῦ· οἵτι νες, ὡς ὑπολαμβάνετε, ἐν νόμῳ δικαιούσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσετε, τῆς ἀληθῶς δικαιούσης. Μέγα VERS. 4. «Evacuali estis a Christo, qui in lege justificamini: a gratia excidistis. > Hoc est, nullam societatem habetis cum Christo, qui (veluti opinamini) in lege justificamini: a gratia vere justificante excidistis. Magnum igitur naufragium est, Varia lectiones. • ὅλως τον δεσπότην Ο. 4 άλλας m. • υπέχεσθε ο. ο νομίσης Ο.

qnando que les promittit non acceperis, ac ca quæ / οὖν τὸ ναυάγιον, ὅταν μήτε τὰ τοῦ νόμου προςιά sunt gratiæ abjeceris. 6ῃ, καὶ τὰ τῆς χάριτος ἀποβάλης. VERS. 5. «Nos enim Spiritu ex fide spem justitiae exspectamus.. Nos fideles, inquit, non lege, sed Spiritu sancto speramus justificari. Quomodo? Ex fide. Oportet enim fidem præcedere, deinde Spiritus sancti accessione peccatorum dimissionem accipere ac justificari in baptismate. VERS. 6. • Nam in Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque præputium, sed fides quæ per charitatem operatur.» Antea tamen dixit noxiam rem esse circumcisionem: qui ergo rem indiſſerentem nunc eamdem efficit? Dicimus igitur, quod circumcisionem intelligit quæ est ante fidem: perinde ac si diceret, quod ii qui in Novo Testamento describuntur, neque si circumcisi fuerint, adjuventur quidquam; neque si præputium retineant, lædantur. Omnia enim a fide pendent, quæ per claritatem operantur; hoc est, quæ debeat semper efficax et viva commonstrari, per dilectionem erga Christum. Significat autem eos credidisse quidem, sed non esse radicatos in Christi dilectione, et propterea ad legem transfugisse. Vel ad proximi etiam dilectionem eos dirigit. Monstrat autem ɛimul, quod seductores eorum, si charitatem haberent erga eos, non talia ausi fuissent committere. Disce igitur quod fides operatur per charitatem, hoc est, vivere demonstratur: sin charitatis expers sit, inefficax est. Simile est illi, e Fides sine operibus mortua b. ' VERS. 7. • Currebatis bene; quis vos inpediit veritati non obedire?» Non interrogantis est hoc, sed deplorantis ac dicentis, Ad consummationen pervenistis: quid contigit? quis tantum potuit, ut impediret vos ne veritati Evangelii morem gereretis, sed abrogate umbroseque legi? VERS. 8. • Persuasio hæc non est ex eo qui vocat 356 vos., lloc est, quod persuasi sitis ul credatis impostoribus, non est ex Christo. Non enim vocavit vos ille ut credatis iis qui consolunt ut ad Judaismum accedatis. • Ημεῖς γὰρ Πνεύματι ἐκ πίστεως ἐλπίδα δικαιοσύνης ἀπεκδεχόμεθα.» Ημεῖ;, φησίν, οἱ πιστοί, οὐ νόμῳ, ἀλλὰ Πνεύματι ἁγίῳ ἐλπίζομεν δικαιοῦ. σθαι. Πῶς; Ἐκ πίστεως. Δεῖ γὰρ προηγεῖσθαι τὴν πίστιν, εἶτα τῇ ἐπιφοιτήσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν λαμβάνειν, καὶ δικαιοῦσθαι ἐν τῷ βαπτίσματι. • Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ οὔτε περιτομή τι ισχύει, οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ πίστις δι' ἀγάπης ἐνεργου μένη.» Καὶ μὴν ἔλεγεν ὅτι βλαβερὸν ἡ περιτομή· πῶς οὖν ἀδιάφορον· νῦν τίθησιν αὐτήν; Φαμὲν οὖν ὅτι περιτομὴν λέγει τὴν πρὸ τῆς πίστεως· ὡσεὶ Εἰ:τα γεν, ὅτι Οἱ ἐν τῇ Νέᾳ Διαθήκῃ ἀπογραφόμενοι, οὔτε ἐὰν περιτετμημένοι ὦσιν ὠφελοῦνται, οὔτε ἐὰν ἀκρόβυστοι, βλάπτονται. Ἡ γὰρ πίστις ἐστὶ τὸ πᾶν, ἡ δι' ἀγάπης ενεργουμένη· τουτέστιν, ὀφείλουσα ἀεὶ ενεργὴς καὶ ζῶσα δείκνυσθαι διὰ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης. Αἰνίττεται δὲ αὐτοὺς πιστεύσαντας μὲν, μὴ ῥιζωθέντας δὲ ἐν τῇ πρὸς Χριστὸν ἀγάπῃ, καὶ διὰ τοῦτο πρὸς τὸν νόμον αὐτομολήσαντας· ἡ καὶ εἰς τὴν πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπην αὐτοὺς διορθοῦται. Δείκνυσι δὲ ἅμα, ὅτι καὶ οἱ πλανῶντες αὐτοὺς, εἰ ἀγάπην εἶχον πρὸς αὐτοὺς, οὐκ ἂν ἐτόλμησαν ταῦτα ποιεῖν. Μάνθανε οὖν, ὅτι ἡ πίστις ἐνεργεῖται μὲν δι' ἀγάπης, τουτέστι, ζῶσα δείκνυται· μὴ ἔχουσα δὲ τὴν ἀγάπην, ἀνενέργητός ἐστιν. "Ομοιον τῷ, «Πίσ στις χωρὶς ἔργων, νεκρά. VERS. 9. Modicum fermentum totam massam corrumpit.. Ne dicant, Quare nos adeo perstrinxisti (unicum enim mandatum violavimus) culpamque nostram exaggeras? respondet, quod istud quantumvis exiguum videatur, lethaliter lædit. Οι enim fermentum, exiguum licet sit, totam massam in se transmutat: ita circumcisio, quamvis unicum sit præceptum, ad perfectum Judaismum vos revoral. VERS. 10. • Confilo de vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. › Confido, inquit, de vobis: novi enim meos discipulos: novi facilem vestram esse emendationem. Corfido igitur de vobis, utpote qui corrigi potestis. Confido etiam Domino, qui b Jac. II, 17. • Ετρέχετε καλῶς· τίς ὑμᾶς ἐνέκοψε τῇ ἀληθείᾳ μὴ πείθεσθαι; › Οὐκ ἐρωτῶντος ἐστι τοῦτο, ἀλλ᾽ ολοφυρομένου καὶ λέγοντος· Εἰς τελειότητα ἐφθάσατε· τί γέγονε; τίς τοσοῦτον ἴσχυσεν, ὥστε ἐμπη δίσαι ὑμᾶς τῇ ἀληθείᾳ τοῦ Εὐαγγελίου μὴ πείθεσθαι, ἀλλὰ τῷ καταργηθέντι καὶ σκιώδει νόμῳ; • Η πεισμονὴ οὐκ ἐκ τοῦ καλοῦντος ὑμᾶς. Τουτέστι, τὸ πείθεσθαι τοῖς ἀπατῶσιν, οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Χριστοῦ· οὐ γὰρ ἐκάλεσεν ὑμᾶς ἐκεῖνος, ἵνα πείθησθε τοῖς συμβουλεύουσιν Ἰουδαΐζειν. • Μικρά ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοί, ἵνα μὴ εἴπωσι: Τί τοσοῦτον ἡμῶν καθήψω (μίαν γὰρ ἐντολὴν τοῦ νόμου παρέβημεν "), καὶ ἐπαίρεις τὸ ἔγκλημα; φησίν, ὅτι τὸ δοκοῦν μικρὸν τοῦτο, εἰς τὰ καίρια βλάπτει. "Ωσπερ γὰρ ἡ ζύμη πρὸς ἑαυτὴν ζυμεῖ καὶ μεταποιεῖ τὸ ὅλον φύραμα, καίτοι μικρὰ οὔσα· οὕτω καὶ ἡ περιτομή, μία οὖσα ἐντολὴ, εἰς τέλειον Ἰον· δαϊσμὸν ὑμᾶς μετακαλεί 10. • Ἐγὼ πέποιθα εἰς ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ, ὅτι οὐδὲν ἄλλο φρονήσετε.» Θαῤῥῶ, φησὶν, εἰς ὑμᾶς· οἶδα γὰρ τοὺς ἐμοὺς μαθητάς· οἶδα ὑμῶν τὸ εὐδιόρθω τον. Θαῤῥῶ οὖν εἰς ὑμᾶς, ὡς δυναμένους διορθών σασθαι· θαῤῥῶ δὲ καὶ τῷ Κυρίῳ, ὃς οὐ θέλει οὐδὲ Varias lectiones. Ο αδιαφόρως ο.· ὑπέβημεν ο. 10 μεταβαλεί ο.

CAP. V. τὴν τυχόντα ἀπολέσθαι. 11. Προτρέπει τοίνυν αὐτοὺς non vult ne minimum seu qualemcunque quidem καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν εἰσενεγκεῖν, καὶ ἐπὶ τῷ Κυρίῳ ἐλπίζειν. Οὐ γὰρ ἄλλως ἔνεστι τῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ τυχεῖν, ἂν μὴ καὶ τὴν παρ' ἑαυτῶν σπουδήν, φησίν, εἰσφέρητε. • Ο δὲ ταράσσων ὑμᾶς, βαστάσει τὸ κρῖμα, ὅστις ἂν ᾖ.» Ὑμεῖς μὲν, φησὶν, διορθωθήσεσθε· πλην οὐ διὰ τοῦτο οἱ ἀπατήσαντες ὑμᾶς ἐλευθερωθήσον. ται τῆς κολάσεως, ἀλλὰ δώσουσι δίκην, καν μεγάλοι τινές δοκῶσι καὶ ἀξιόπιστοι. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, • Οστις 2 ᾖ.» Τοῦτο δὲ λέγει, ἵνα μὴ καὶ ἕτεροι πάλιν ἐπιθῶνται. • Ἐγὼ δὲ, ἀδελφοί, εἰ περιτομήν ἔτι κηρύσσω, τί ἔτι διώκομαι; • Ἐπειδὴ διαβάλλοντες αὐτὸν ἔλεγον, ὅτι ὑποκριτής ἐστιν, ἀλλαχοῦ μὲν περιτομήν κηρύσσων, ἀλλαχοῦ δὲ οὔ· φησίν, ὅτι ὑμεῖς μάρ τυρες, ὅτι διώκομαι παρὰ τῶν Ἰουδαίων. Εἰ οὖν περιτομὴν κηρύσσω, ὑπὲρ τίνος ἄλλου διώκομαι; πρόδηλον γὰρ ὅτι διὰ τὸ καταλύειν τὰ πάτρια απ των, διώκουσι με. Εἰ δὲ περιτομὴν κηρύσσω, συν ιστῶ ταῦτα· πῶς οὖν με διώκουσι; Τί οὖν, φασίν; οὐ περιέτεμε Τιμόθεον; Ναί· ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν. Αλλο δὲ τὸ περιτεμεῖν, καὶ ἄλλο τὸ κηρύσσειν που ριτομήν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Εἰ περιτομὴν εἰργασάμην, ἀλλ', «Εἰ κηρύσσω. ο Ο γὰρ κηρύσσων, δογματίζει δεῖν ἀεὶ τοῦτο γίνεσθαι, ὡς ἁπλῶς καλόν· ὁ δὲ κατ᾽ οικονομίαν ποιήσας τι, οὐχ ὡς ἁπλῶς καλὸν τοῦτο ποιεῖ, ἀλλ' ὡς πρὸς καιρὸν χρειώδες. perire. Adhortatur itaque eos, ut et sua afferant, et in Dominum spem suam collocent. Non enim aliter licet beneficia Dei consequi, quam si et vestrum etiam conatum conferatis, • Qui antem conturbat vos, portabit judicium, quisquis fuerit.» Vos quidem, inquit, adl rectiorern statum transferemini: sed tamen qui imposuerunt vobis, non propterea liberabuntur a paena, sed po nas luent, etiamsi magni videantur, et fide digni. Hoc enim est istud, ‹ Quisquis fuerit. › Iloc autem dicit, ne alii quoque ipsos adoriantur. VERS. 11. «Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc prædico, quid adhuc persecutionem patior?» Quia calumniatores ejus dicebant, Hypocrita est, quippe quia alias circumcisionem prædi. cat, alias non item: Vos, inquit, mihi testes estis, quod persecutionem patior a Judais. Si igitur.circumcisionem prædico, pro quanam alia re persecutionem sustineo? planum enim est quod quia patrios eoru:n ritus tollam, persequuntur me. Sin eircumcisionem prædico, ritus illos confirmo: quare igitur persequuntur me? Quid inde, inquiunt? nonne circumcidit Timotheum? Nar, verum per quamdam dispensationem. Aliud autem est circumcidere, aliud circumcisionem prædicare. Non enim dixit, Si circumcidi, sed, «Si circumcisionem prælico. • Qui enim prædicat, docet id semper debere fieri, ceu rem simpliciter bonam: qui vero per dispensationem quiddam facit, non veluti simpliciter bonum hoc facit, verum tanquam ad tempus utile. • Αρα κατήργηται τὸ σκάνδαλον τοῦ σταυροῦ.» G Ε! περιτομήν, φησί, κηρύττω, πέπαυται τὸ σκάν δαλον 8 σκανδαλίζονται ἐπὶ τῷ σταυρῷ οἱ Ἰουδαῖοι. Δι' οὐδὲν γὰρ ἕτερον σκανδαλίζονται ἐπὶ τῷ τοῦ σταυροῦ κηρύγματι, καὶ οὐ παραδέχονται τοῦτο, εἰ μὴ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὴν περιτομὴν καὶ τὸν νόμον ὑπὸ τούτου. Ωστε περιτομῆς κηρυττομένης ὑπ' ἐμοῦ, ἡ μάχη τῶν Ἰουδαίων, ἡ πρὸς τὸν σταυρὸν, καὶ τὸ σκάνδαλον 8 σκανδαλίζονται ἐπ' αὐτῷ, κατα ἡ γηται καὶ πέπαυται. • Οφελον καὶ ἀποκύψονται οἱ ἀναστατοῦντες; ὑμᾶς.» Τοὺς μὲν ἀπατηθέντας, ἀνοήτους εκάλεσεν ἐν ἀρχῇ, οὐδὲν ἀλλ᾽ ἢ ὡς παισὶν ἐπιπλήξας· τοῖς δὲ ἀπατήσασιν, ὡς ἀνίατα νοσοῦσιν, ἐπαρᾶται, καὶ λέγει· Είθε μὴ μόνον περιετέμνοντο, ἀλλὰ καὶ τε λείως ἀπέκοπτον τὰ ἑαυτῶν μόρια! Ορα δὲ καὶ πῶς, • 'Αναστατούντες, ο εἶπεν, ὅπερ ἐπὶ τῶν αἰχμαλωτι ζόντων 14 λέγομεν. Καὶ γὰρ καὶ οὗτοι τὴν ἐλευθε ρίαν αὐτῶν ἀφηροῦντο, καὶ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ ἐπανιστῶντες 11, ὡς μετανάστας πρὸς τὸν νόμον καὶ τὴν Ἰουδαϊκὴν μικρολογίαν μεθίστων. Σημείωσαι δὲ κατὰ τῶν ἀποκοπτόντων ἑαυτοὺς, ὅτι τὴν τοῦ Αποστόλου κατάραν ἐφ' ἑαυτοὺς ἐπισπῶνται. • Ὑμεῖς γὰρ ἐν ἐλευθερίᾳ ἐκλήθητε, ἀδελφοί, μα νον μὴ τὴν ἐλευθερίαν εἰς ἀφορμὴν τῇ σαρκί.» Οὐχ ‹ Ergo evacuatum est scandalum crucis. › Si circumcisionem, inquit, prædicem, desiit scandaluın quo Judæi ob crucem scandalizabantur. Ob nihil enim aliud offenduntur Judæi in crucis prædicatione, 357 neque eam recipiunt, nisi quod dissolvat circumcisionem et legein. Proinde si a me circumcisio prædicatur, pugna Judæorum adversus crucem, et scandalum quo scandalizantur propter ipsam, abolitum est ac cessavit. VERS. 12. c Utinam abscindantur qui vos conturbant. Eos qui decepti fuerant, stultos in principio vocavit, nihil aliud agens, quam quod veluti pueros increparet. Impostores autem ipsos, tanquam iucurabili morbo laborent, exsecratur, ac dicit: Utinam non solum circumciderentur, sed et funditus resecarent sua membra. Contemplare autem, quomodo dixerit, Αναστατοῦντες, quod de captivos ducentibus dicimus. Nam et isti libertatem eorum auferebant, et a supernis Ilierosolymis eos transferentes, ceu exsules et profugos, ad legem Judaicamque vilitatem transferebant. Observa autein contra abscindentes seipsos, quod Apostoli exsecrationem ad sese attrabant, VERS. 15. • Vos enim in libertale vocali estis, fratres, tantum ne libertatem in occasionem carni. › Varia lectiones. "1 ἀποβαλέσθαι Ο. 1 αἰχμαλώτων 0. 18 ἴσ. μετανιστώντες Ο.

Non, inquit, ut serviamus legi, vocali sunus a ίνα, φησί, δουλεύωμεν τῷ νόμῳ, ἐκλήθημεν ὑπὸ τοῦ Christo, cæterum ut liberi simus a jugo legalis servitutis. Deinde ne suspicetur quispiam, quod quoniam liberi sumus, liceat nobis in posterum agere quæ voluerimus, corrigit hoc, inquiens: Ne habeamus • Libertatein in occasionem carmi, a hoc est, carmalibus cupiditatibus. Non enim propterea soluti sumus a jugo legis, ut præcipitemur, verum ut sine jugo apposite incedamus, velut jam probe instituti. Non enim ut transgrediamur legem, propterea liberi sumus, verum ut superemus etiam legem. Χριστοῦ· ἀλλ᾽ ἵνα ἐλευθεριάσωμεν ἀπὸ τοῦ ζυγού τῆς νομικῆς δουλείας. Εἶτα, ἵνα μὴ ὑποπτεύσῃ τις, ὅτι ἐπειδὴ ἐλευθεριάζομεν, έξεστιν ἡμῖν λοιπὸν πράτο τείν & βουλόμεθα, διορθοῦται τοῦτο, καί φησιν, ὅτι · Μὴ τὴν ἐλευθερίαν, ἔχωμεν «εἰς ἀφορμὴν τῇ σαρκί, ν τουτέστι, ταῖς σαρκικαῖς ἐπιθυμίαις. Ο γὰρ ἐπὶ τούτῳ ἐλύθημεν τοῦ ζυγοῦ τοῦ νόμου, ἵνα κατακρημνισθῶμεν, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ χωρὶς ζυγοῦ βαίνω μεν εὕρυθμα, ὡς ἤδη καλῶς παιδευθέντες. Οὐ γὰρ ἵνα παραβαίνωμεν τὰ τοῦ νόμου, διὰ τοῦτο ἐλευθε ριάζομεν, ἀλλ' ἵνα ὑπερβαίνωμεν καὶ τὸν νόμον. • ᾿Αλλὰ διὰ τῆς ἀγάπης δουλεύετε ἀλλήλοις. ο Ἐπειδὴ ἀνεῖλε τὸν ζυγὸν τοῦ νόμου, ἕτερον ἐπιτί θησι ζυγόν, τὸν τῆς ἀγάπης, ἐλαφρότερόν τε καὶ • Sed per charitatem servite vobis invicem. › Sublato legis jugo, aliud, claritatis nimirum, jugum imponit, quod et levius et fortius est illo. Indicat autem latenter, quod dominatus cupiditare ἰσχυρότερον ἐκείνου. Αινίττεται δὲ ὅτι ἀπὸ φιλαρ accensi, ad eus impudenter irruperint deceptores. Haec enim est hæreseum mater. Quoniam igitur ambitio vos discidit, Per charitatem alter alteri servile, intensam et vehementem charitatem signif. cans per hoc verbum, ‹ Servite.»Ad moralem autem sermonem conversus, indicat modum et rationem qua istud effici queat, ut non carnalibus cupiditatibus inserviant. VERS. 14. Omnis enim lex in uno sermone completur, nempe, Diiiges proximum tuum sicut teipsum c., Si omnino, inquit, implere vultis legem non per circumcisionem, sed per dilectionem adimplete nam hæc legis est impletio. Animadverte autem quomodo ad moralem sermonem egressus c non obliviscitur dogmatici, 358 adeo vehementer dolebat quod seducti essent. VERS. 15. • Quod si invicem mordetis et devoralis, videte ne vicissim alius ab alio consumamini, › Quod novit revera contigisse, ambigue ponit, atque tidem id quod sequitur, e Ne alter ab altero consumamini. › Metuentis enim hoc est, et stabilientis, non condemnantis. Non tantum autem dixit, & More detis › (quod est ex indignatione), sed, ‹ Devoratis ▸ etiam, quod est extremæ ferocitatis. Hæc autem et de corruptis dogmatibus dicit: intelligitur etiam de mutuis insidiis, rapinis et circumventionibus. Quia vero vim facientes ac dolum meditantes, videntur allios consumere: Videte, inquit, ne in vos res isla convertatur. VERS. 16. • Dico autem, Spiritu obambulate, el desideria carnis non perficietis. Quia mordere ac devorare ad absumptionem vergere dixerat, remedium jam nunc hujus aſſert, quod et charitatem conservat, et ab ipsa conservatur, scilicet, ut spirituales sint. Si enim spirituales sumus, diliginius ferventius: et si diligimus, spirituales efficimur, ac deinceps carnalem concupiscentiam haud perficimus. VERS. 17. • Caro enim concupiscit adversus spiritum, spiritus vero adversus carnem. Hec • Matth. v, 43. * ἐξελθών οι χίας ἐπεισεκώμασαν αὐτοῖς οἱ πλάνοι· αὕτη γὰρ τῶν αἱρέσεων μήτηρ. Ἐπεὶ οὖν φιλαρχία ὑμᾶς ἔσχισε, «διὰ τῆς ἀγάπης δουλεύετε ἀλλήλοις, τὴν ἐπιτεταμένην δηλώσας ἀγάπην διὰ τοῦτο, «Δουλεύετε.» Εἰς τὸν ἠθικὸν δὲ λοιπὸν λόγον τραπείς, δείκνυσι τρόπον δι' οὗ ἂν κατορθωθείη τὸ μὴ ταῖς σαρκικαῖς ἐπιθυμίαις δουλεύειν. «Ο γὰρ πᾶς νόμος ἑνὶ λόγῳ πληροῦται, ἐν τῷ, Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν.» Εί ὅλως, φησί, πληροῦν θέλετε τὸν νόμον, μὴ ἐν τῷ περιδέ μνεσθαι, ἀλλ' ἐν τῇ ἀγάπῃ πληροῦτε· αὕτη γὰρ τοῦ νόμου πλήρωμα. Ορα δὲ, πῶς καὶ εἰς τὸν ἠθικὸν λόγον διεξελθών '', οὐκ ἐπιλανθάνεται τοῦ δογματι κού, οὕτω σφόδρα δυνᾶτο ἐφ᾽ ᾧ ἐπλανήθησαν. • Εἰ δὲ ἀλλήλους δάκνετε καὶ κατεσθίετε, βλέπετε μὴ ὑπ' ἀλλήλων ἀναλωθῆτε.» Οπερ οἶδε γινόμενον ἀληθῶς, ὡς ἀμφιβάλλων τίθησι, καὶ τὸ ἑξῆς δὲ ὁμοίως, «Μὴ ὑπ' ἀλλήλων ἀναλωθῆτε· › φοβοῦντο; γάρ ἐστι τοῦτο καὶ ἀσφαλιζομένου, οὐ καταδικάζοντος. Οὐκ εἶπε δὲ, ο Δάχνετε,» μόνον (ὅπερ ἐστὶ θυ μού), ἀλλὰ καὶ, «Κατεσθίετε,ο 8 θηριωδίας ἐσχάτης, Ταῦτα δὲ λέγει μὲν καὶ περὶ τῶν διεφθαρμένων δογμάτων· νοεῖται δὲ καὶ περὶ τῶν εἰς ἀλλήλους ἐπισ βουλῶν, καὶ ἀρπαγῶν, καὶ πλεονεξιῶν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ οἱ ἀδικοῦντες καὶ ἐπιβουλεύοντες δοκοῦσιν ἄλλους ἀναλίσκειν, φησί. Σκοπεῖτε, μὴ εἰς ὑμᾶς τὸ πράγμα Ο περιτραπή. • Λέγω δὲ, Πνεύματι περιπατεῖτε, καὶ ἐπιθυμίαν σαρκὸς οὐ μὴ τελέσητε. Ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι τὸ δάκνειν καὶ κατεσθίειν, ἀναλωτικόν ἐστι, λέγει καὶ τὸ φάρ μακον τούτου, δ καὶ τὴν ἀγάπην συντηρεί, καὶ συν τηρεῖται ὑπ' αὐτῆς, λέγω δή, τὸ πνευματικοὺς εἶναι. Εάν γὰρ ὦμεν πνευματικοί, ἀγαπῶμεν μᾶλλον καὶ ἐὰν ἀγαπῶμεν, πνευματικοί γινόμεθα, καὶ λοι τὸν σαρκικὴν ἐπιθυμίαν οὐ τελοῦμεν. • Η γὰρ σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός. Ταῦτα δὲ ἀντίκεινται Varice lectiones.

CAP. V. ἀλλήλοις, ἵνα μὴ & ἂν θέλητε, ταῦτα ποιῆτε. ο Εν- autem sibi invicem adversantur, ut non quæcunque ταῦθα ἐπιτιθέμενοι Μανιχαίοι, καὶ οἱ τοιοῦτοι πάνε τες αἱρετικοί, λέγουσιν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐκ δύο οὐσιῶν ἐναντίων σύγκειται, καὶ μαρτυρεῖ ὁ ᾿Απόστολος δι' ὧν λέγει νῦν. Οὐκ ἔστι δέ· οὐ γὰρ περὶ τῆς οὔτ σίας διαλέγεται, ἀλλὰ σάρκα λέγει την γεώδη λογισμὸν, καὶ ῥᾴθυμον, καὶ ἡμελημένον, οὐ τὸ σῶμα· καὶ πνεῦμα, τὸν πνευματικὸν λογισμόν, οὐ τὴν ψυχήν. Ο οὖν γεώδης, φησί, λογισμὸς ἀντίκειται τῷ πνευματικῷ· καὶ ὁ πνευματικὸς λογισμός, τῷ γεώδει. Λογισμῶν οὖν πονηρῶν καὶ ἀγαθῶν μάχην εἰσάγει, ἀλλ᾽ οὐ σώματος καὶ ψυχῆς. Τὸ γὰρ θέλειν, καὶ μὴ θέλειν, τῆς ψυχῆς ἐστι τῆς λογιζομένης. Επάγει γὰρ Ἵνα μὴ & ἂν θέλητε, ταῦτα ποιῆτε·, ἐπεὶ τό γε σώμα συνεργόν ἐστι τῆς ψυχῆς, οὐκ ἐναντίον· καὶ ἡ ψυχὴ ἀντέχεται τοῦ σώματος, καὶ πάντα πάσχει ὥστε αὐτὸ μὴ καταλιπεῖν, καὶ ἀποῤῥηγνυμένη αὐτ τοῦ ἀλγεῖ. Πῶς οὖν ἐναντία τὰ τοσαύτην σχέσιν πρὸς άλληλα έχοντα; • Εἰ δὲ πνεύματι άγεσθε, οὐκ ἐστὲ ὑπὸ νόμον. Ο πνεῦμα ἔχων, σβέννυσι τὰς πονηρὰς ἐπιθυμίας. Ο δὲ τούτων ἀπαλλαγείς, οὐ δεῖται τῆς συμβουλῆς τοῦ νόμου, οὔτε ὑπ' αὐτόν ἐστιν. Ο γάρ μηδὲ θυ μούμενος, πῶς δεῖται τοῦ παραγγέλλοντος μὴ φορ νεύειν; Καὶ ὁ μηδὲ ἐπιθυμῶν, πῶς δεῖται τοῦ συμβουλεύοντος μὴ πορνεύειν; Ὅπερ καὶ ἀλλαχοῦ εἶπε· «Δικαίῳ νόμος οὐ κεῖται.» Δοκεῖ δὲ καὶ ἐγκώμιον τοῦ νόμου λέγειν, εἴ γε ἐν τάξει τοῦ πνεύ ματος ἦν, κατὰ δύναμιν 10 τὴν αὐτοῦ παιδαγωγῶν, ὅτε καιρὸν εἶχε. Πῶς οὖν αὖθις ὑπὸ παιδαγωγού c γίνεσθε, τὸ Πνεῦμα ἀφέντες τὸ τελείους ὑμᾶς ποιοῦν; Ὥσπερ ἂν εἴ τις φιλόσοφος ὢν, δεῖται παιδαγωγού. • Φανερὰ δέ ἐστι τὰ ἔργα τῆς σαρκὸς, ἅτινά ἐστι πορνεία καὶ μοιχεία. Τῆς διεφθαρμένης, φησί, προαιρέσεως καὶ σαρκικῆς τὰ ἔργα ταῦτά εἰσιν, ἀφ' ὦν 16 καὶ ἐπιγινώσκεται πορνεία καὶ μοιχεία. Δῆλον δὲ, πῶς διαφέρει πορνεία μοιχείας. • Ακαθαρσία, ασέλγεια. Τρόπους αἰσχροὺς [μία ξει;] ἐνταῦθα αινίττεται, οὓς οὐδὲ ἡνέσχετο όνομάσαι. • Ειδωλολατρεία, φαρμακείαι, ἔχθραι, ἔρεις, ζήλοι, θυμοί, ἐρίθεια, διχοστασίας, αἱρέσεις, φθόνοι, φόνοι, μέθαι, κώμοι, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις· & προλέγω ὑμῖν, καθὼς καὶ προεἶπον, ὅτι οἱ τὰ τοιαῦτα πράσσοντες, βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν.» Εἰπάτωσαν ἡμῖν οἱ τὴν σάρκα διαβάλλοντες. "Εστω ἡ ἀσέλγεια καὶ ἡ πορνεία, τοῦ σώματος ἁμαρτήμα τα· αἱ ἔχθραι, καὶ αἱ αἱρέσεις, καὶ τὰ τοιαῦτα, πῶς ἂν εἶεν σαρκός; Ὥστε πρόδηλον, ὅτι πάντα τῆς διεφθαρμένης ἐστὶ προαιρέσεως. Εἰ δὲ σαρκὸς ἦσαν, φυσικῶς ἡμῖν προσόντα, πῶς ἂν βασιλείας Θεοῦ ἡμᾶς ἐξέβαλλον ε; Οὐ γὰρ φύσεως, ἀλλὰ προαιρέσεως, καὶ αἱ κολάσεις καὶ οἱ στέφανοι. Καὶ ἄλλως δὲ, εἰ φύσεως a ITim. 1,9. vultis, illa faciatis. Hic insurgentes Manichæi et hujusmodi omnes hæretici, hominem ex duabus contrariis essentiis compositum esse dicunt, atque Apostolum istud testari per ea quæ nunc dicit. At non ita est: non enim de essentia disputat, sed carnem dicit terrestrem cogitationem, eamque socordem et negligentem, non corpus: et spiritum spiritualem cogitationem, non animam. Terrestris igitur, inquit, cogitatio opponitur spirituali, et spi ritualis cogitatio terrestri. Cogitationum itaque bona" rum et malarum pugnam inducit, non corporis et animæ. Velle enim et non velle, est animæ ratiocinantis; infert enim, ‹ Ut non quæcunque velitis, ea faciatis‹:» quandoquidem corpus animam adjuvat, non adversatur ei; animaque corpori adhæret, omniaque agit ne ipsum derelinquat, et cum ab eo abrumpitur, dolet. Quomodo igitur contraria sunt, quæ tantam inter se mutuo concordiam fovent? VERS. 18. • Quod si spiritu ducimini, non estis sub lege. Qui spiritum habet, exstinguit pravas cupiditates; qui vero ab his liberatus est, non eget consilio legis, neque ei subjectus est. Qui enim non irascitur, quomodo opus habet præcipiente ei, Ne occidas? Et qui non concupiscit, qui opus hahet consulente, Ne foruiceris? Quod et alio in loco dixit: 359 c Justo non est lex posita d.» Videtur autem et encomium legis canere; siquidem spiritus loco erat, pro viribus suis pædagogi more instituens, ad definitum usque tempus. Quomodo igitur rursus subdimini pædagogo, relicto Spiritu vos perfectos faciente? Quod perinde est ac si quis philosophus cum sit, opus habeat pedagogo. VERS. 19. • Manifesta sunt autem opera carnis, quæ sunt fornicatio, adulterium. Corrupta, inquit, et carnalis voluntatis opera sunt hæc, inter quæ agnoscitur etiam fornicatio et adulterium. Planum est autem quonam modo fornicatio ab adulterio discrepet. c Immunditia, lascivia. • Turpes mores hic notat, quos ne sustinuit quidem nominare. Vers. 20, 21. ‹ Idolorum servitus, veneficia, inimicitia, lis, aemulatio, iræ, contentiones, dissensiones, haereses, invidiæ, homicidia, ebrietas, comessaliones, horumque similia quæ prædico vobis, sicut prædixi, quod qui talia agunt, regnum Dei nom consequentur. › Dicant nobis qui carnem criminantur. Esto quod fornicatio et lascivia corporis sint peccata; inimicitiæ autem et hæreses et hujusmodi, qui poterunt esse carnis? Est igitur perspicuum quod omnia hæc sint corruptæ voluntatis. Si autem carnis essent, naturaliter nobis adnata, quomodo nos e regno Dei ejicerent? Non enim naturæ, sed voluntatis sunt tum pœnæ, tum coronæ. Præterea, Variæ lectiones. 18 κατὰ δύναμιν τὴν αὐτοῦ παιδαγωγών, ὅτε καιρὸν εἶχε m. 1 ἐφ᾽ ᾧ ο. "' ἐξήγαγον οι

Πάσχοντες· τὸ γὰρ πράσσειν προαίρεσιν ἐμφαίνει. Εχθρας δὲ νόει τὰς ἀδίκους· Εἰσὶ γὰρ καὶ δίκαιαι ἔχθραι, αἴ γε διὰ τὴν πίστιν γινόμεναι, καὶ αἱ πρὸς πάντας τοὺς τοῦ εὐθέος ἐχνεύοντας. Ζήλους δὲ λέγει τὰς ζηλοτυπίας· ἔστι γὰρ καὶ ζῆλος ἀγαθὸς, ὅταν τις τὸν τὸ καλὸν πράσσοντα μιμεῖται. Καλῶς δὲ μετὰ τὰς διχοστασίας καὶ τὰς ἐριθείας, τὰς αἱρέσεις τέθεικε· πᾶσα γὰρ αἵρεσις ἀπὸ φιλονεικείας, τὸ οἱ. κεῖον θέλημα ἱστᾷν θέλοντος τοῦ φιλονείκου, καὶ διὰ τοῦτο αἵρεσιν συνιστῶντος. Καὶ ὁ φόνος δὲ ἀπὸ τοῦ φθόνου, καὶ οἱ κῶμοι 18 ἀπὸ μέθης. Κῶμοι γὰρ τὰ τῶν μεθυόντων μεθ᾽ ὕβρεων ᾄσματα· διὸ προτέθεικε τὰ γεννῶντα, εἶτα τὰ ἐξ αὐτῶν γεννώμενα. si naturae fuissent passiones, non dixisset, «Qui ἦσαν τὰ πάθη, οὐκ ἂν εἶπε, «Πράσσοντες,» ἀλλά, agunt, a sed, Qui patiuntur: agere enim deliberationem et voluntatem indicat. Inimicitias porro intellige injustas. Sunt enim et justæ inimicitiæ, nempe, quæ fidei nomine exercentur, ergaque omnmes a recto tramite deviantes. Emulationes autem dicit zelotypias. Est enim et bonus zelus, ut si quis bene agentem imitetur. Pulchre autem post dissensiones et contentiones, bæreses posuit: omnis enim hæresis ex contentione, contentioso nimirum propriam voluntateni statuere nitente, ac propterea la resin constituente. Credes deinde ex invidia, et ex comessatione temulentia. Κῶμοι enim sunt temuIntorum ebriorumve contumeliosæ cantileuæ. Ilinc priori loco posuit generantia; posteriore vero, quæ ab iis nascuntur. VERS. 22. • Fructus autem Spiritus est claritas, gaudium, pax. › Prava opera nobis solis fiunt: atque hinc opera carnis dixit, quippe quæ simul Laborem ac difficultatem habeant. Bona vero, non nostra tantum cura indigent, verumetiam superna cooperatione; eapropter Spiritus fructum ea dixit: ta. quam a nobis detur semen, sive propositum: quod autem fructum ferat, isthuc in Deo situm esse. Porro, radicem omnium bonorum 360 priino charitatem ponit, deinde gaudium. Qui enim diligit, semper gaudet, etiam quando afligitur: eum enim a quo sibi injuria infertur, ceu benefactorem intuetur. Lætatur autem in Deo, cujus causa nibil non agit et patitur, ac propterea bona conscientia exhilaratur. Ex charitate autem et lætitia cum in animo suo pacem habet, cogitationibus nimirum non perturbatus, Cum erga omnes externos. Nam etiamsi odisse quosdam videtur, non eos tamen odit, sed vitia eorum, ipsos ceu fratres charitate complectens, et ad eorum utilitatem odium hoc ostendens, ut ad meliorem vitam redeant. «Ο δὲ καρπὸς τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη.» Τὰ μὲν πονηρὰ ἔργα ἐξ ἡμῶν γίνονται μόνον· διὸ καὶ ἔργα σαρκὸς εἶπεν, ἅμα καὶ ὡς ἐργωδίαν καὶ βαρύτητα ἔχοντα. Τὰ δὲ καλὰ, οὐχ ἡμε τέρας δεῖται μόνον ἐπιμελείας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἄνωθεν συνεργείας· διὸ καρπὸν αὐτὰ εἶπε τοῦ Πνεύματο;· ὡς παρ' ἡμῶν μὲν τοῦ σπόρου διδομένου, ήτοι της προθέσεως 1, τοῦ δὲ καρπὸν γενέσθαι, ἐν τῷ θεῷ κειμένου. Τὴν ῥίζαν δὲ πάντων τῶν ἀγαθῶν εἴθησε πρῶτον τὴν ἀγάπην, εἶτα τὴν χαράν. Ο γάρ αγαπο πῶν ἀεὶ χαίρει, καὶ ὅταν πάσχῃ κακῶς· ὡς εὐεργέ την γὰρ ὁρᾷ τὸν κακῶς ποιοῦντα. Χαίρει δὲ καὶ ἐπὶ τῷ Θεῷ, ὡς δι' αὐτὸν πάντα ποιῶν καὶ πάσχων, καὶ διὰ τοῦτο ἀγαθῷ συνειδότι ἐπευφραινόμενος. Ἐκ τῆς ἀγάπης δὲ καὶ τῆς χαρᾶς εἰρηνεύει καὶ κατὰ ψυχήν, μὴ ταραττόμενος τοῖς λογισμοῖς· καὶ πρὸς τοὺς ἔξωθεν δὲ πάντας. Εἰ γὰρ καὶ ἀπεχθάνεσθαι δοκεῖ τι σιν, οὐκ αὐτοῖς, ἀλλὰ τῇ ἐν αὐτοῖς κακίᾳ ἀπεχθάνε ται, ἐκείνους ἀγαπῶν ὡς ἀδελφοὺς, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν τὴν ἀπέχθειαν ἐνδεικνύμενος ταύτην, ἵνα διορθωθῶσι. • Μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, εγκράτεια. • Μακροθυμία πραότητο; ἐν τούτῳ δοκεῖ παρὰ τῇ Γραφῇ διαφέρειν, τῷ τὸν μὲν μακρόθυμον πολὺν ὄντα ἐν φρονήσει, μὴ ὀξέως, ἀλλὰ σχολῇ ἐπιτιθέναι τὴν προσήκουσαν δίκην τῷ πταίον τι· τὸν δὲ πρᾶον ἀφιέναι παντάπασιν· ὡς ὁ Μωσής τῇ Μαριὰμ καὶ τῷ ᾿Ααρὼν ἀφιεὶς, πραῦς ἐκλήθη • Longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia.» Longanimitas a mansuetudine in hoc differre videtur in Scriptura, quod longanimis multum diuque cogitet, nec celeriter, sed cum cunctatione convenientem peccanti pœnam imponat; mansuetus autem omnino noxam et supplicium remittat: perinde ac Moses qui Mariæ et Aaroni reinisit noxam, præ omnibus terram incolen- παρὰ πάντας τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν. Χρηστότης tibus mansuetus vocatus est. Benignitas autem, communius quiddam est quam bonitas. Benignus enim Dominus est universis. Bonitas vero solis dignis benefacit, secundum illud: c Benefac, Domine, bonis e:; Fidem autem dicit, non simplicem, sed quæ montes etiam transferat, quæ ea, quæ apud homines sunt impossibilia, apud Deum possibilia esse indubitanter credit. Præ omnibus autem est continentia, non in cibis tantum, sed etiam ab omui malo. • Psal. XXIV, δὲ κοινότερόν τί ἐστι παρὰ τὴν ἀγαθωσύνην. Χρηστός γὰρ Κύριος τοῖς σύμπασιν· ἡ δὲ ἀγαθωσύνη μόνους τοὺς ἀξίους εὐεργετεί, κατὰ τόν «Αγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγαθοῖς.» Πίστιν δὲ λέγει οὐ τὴν ἁπλῶς, ἀλλὰ τὴν καὶ ὄρη μεθιστῶσαν, τὴν τὰ παρὰ ἀνθρώπους ἀδύνατα πιστεύουσαν παρὰ Θεῷ δυνατὰ εἶναι ἀδια τάκτως· ἐπὶ πᾶσι δὲ ἡ ἐγκράτεια, οὐ βρωμάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ παντὸς πονηροῦ. Varia lectiones. το ὁ κώμος m. 10 προαιρέσεως Π.

EXPOSITIO IN EPIST. AD GALAT. - CAP. VI. · Κατὰ τῶν τοιούτων οὐκ ἔστι νόμος.» Ψυχὴ γὰρ Α΄ κατορθοῦσα ταῦτα ἀπὸ Πνεύματος, οὐ δεῖται τῆς ἀπὸ τοῦ νόμου νουθεσίας, υψηλοτέρα αὐτὴ οὖσα· ὥσπερ καὶ οἱ φύσει ὀξεῖς ἵπποι οὐ δέονται μάστιγος. Οὐχ ὡς πονηρὰν δὲ τὸν νόμον ἐκβάλλει οὐδὲ ἐνταῦθα, ἀλλ' ὡς ἐλάττονα τῆς παρὰ τοῦ Πνεύματος διδομέν νης φιλοσοφίας. «Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ, τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν 10 σύν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. • Οσπερ τινὸς εἰπόντος· Τίς ἐστιν ὁ ταῦτα, ἃ εἶπας, κατορθῶν; φησίν, ὅτι «Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ, ν τουτέστιν, οἱ τῆς μερίδος τοῦ Χριστοῦ ὄντες, «τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν, ο τουτέστι, τὸ σαρκικὸν φρόνημα ἐνέκρωσαν. Οὐ γὰρ δὴ ἑαυτοὺς ἀνεῖλον· ἵνα σάρκα νοήσῃς μὴ τὴν εἰ οὐσίαν τῆς σαρκὸς, ἀλλὰ τὸν γεώδη λογισμόν, ὥστε μήτε τὰ τοῦ θυμοῦ παθήματα ἐν αὐτοῖς ζῇν, μήτε τὰς ἐπιθυμίας ", ἀλλὰ καὶ ταῦτα κἀκείνα; ἐστ ταυρώσθαι, καὶ νενεκρῶσθαι. "Η παθήματα ἁπλῶς τὰς ἐμπαθεῖς πράξεις φησί, κἄν τε ἀπὸ θυμοῦ ὦσι, κάν τε ἀπὸ ἐπιθυμίας. Οὐ μόνον οὖν τὰς πράξεις φησί νεκροῦσθαι, ἀλλὰ καὶ αὐτὰς τὰς ἀρχὰς τούτων, ἤτοι τὰς ἐπιθυμίας. • Εἰ ζῶμεν Πνεύματι, Πνεύματι καὶ στοιχῶμεν. Επειδή, φησί, τοσαύτη ἡ τοῦ Πνεύματος ἰσχύς, ἐκείνῳ ζῶμεν, ἐκείνῳ ἀρχώμεθα. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, • Στοιχῶμεν, ἡ ἀντὶ τοῦ, Ἀρκεσθῶμεν τῇ τοῦ Πνεύματος δυνάμει, καὶ μὴ ἐπιζητῶμεν τὴν ἀπὸ τοῦ νόμου προσθήκην. • Μή γενώμεθα [vulg. γιν.] κενόδοξοι, ἀλλήλους προκαλούμενοι, ἀλλήλοις φθονοῦντες.» Δείκνυσιν ἐνταῦθα, ὅτι οἱ πλανήσαντες αὐτοὺς, ἀπὸ φιλοδοξίας 1 εἰς τοῦτο ἦλθον (αὕτη γὰρ αἰτία πάντων τῶν κακῶν), ἀλλήλους δὴ προκαλούμενοι εἰς φιλονεικίαν καὶ ἔρεις· ὡς ὅταν τις λέγῃ τῷ ἀντιπάλῳ· Ἐὰν εἶ δυνατός, δεῦρο ποιήσωμεν τόδε τι. Ἐπεὶ δὲ ἀπὸ κενοδοξίας ὁ φθόνος, καὶ τοῦτον κωλύει. • Αδελφοί, ἐὰν και προληφθῇ ἄνθρωπος ἔν τινι παραπτώματι, ὑμεῖς οἱ πνευματικοί, καταρτίζετε τὸν τοιοῦτον ἐν πνεύματι πραότητος. • Ἐπειδὴ πολλοὶ παρ᾽ αὐτοῖς δοκοῦντες ἐπιτιμᾷν τοῖς ἁμαρτάνουσι, τὰ ἑαυτῶν ἐξεδίκουν πάθη, ἀπὸ φιλαρχίας εἰς τοῦτο ἐρχόμενοι· φησὶν, ὅτι «Εάν προληφθῇ τις, κ τουτέστι, Συναρπαγῇ, παθὼν ἐπήρειαν ὑπὸ δαίμονος, ι ὑμεῖς οἱ πνευματικοὶ καταρτίζετε·, τουτέστι, Μὴ κολάζετε, ἀλλὰ διορθοῦσθε ἐν πνεύματι πρα ότητος.» Οὐκ εἶπεν, Ἐν πραότητι, ἀλλ', ο Εν Πνεύματι [πραότητος], ο δεικνὺς ὅτι καὶ τῷ Πνεύματι τοῦτο δοκεῖ, καὶ ὅτι πνευματικοῦ χαρίσματος, τὸ μετ᾿ ἐπιεικείας τοὺς ἁμαρτάνοντας διορθοῦσθαι. • Σκοπῶν σεαυτὸν, μὴ καὶ σὺ πειρασθῆς ἵνα μὴ ἐπαρθῇ ὁ ἕτερον καταρτίζων, ἀσφαλίζεται αὐτόν. Σκόπει γάρ, φησὶ, καὶ τήρει σεαυτὸν, μὴ καὶ σὺ τοῖς αὐτοῖς περιπέσῃς, πειρασμὸν παθών ὑπὸ τοῦ ἀντικειμένου. Εμφαντικῶς δὲ εἶπε τὸ, 20 ἀνεσταύρωσαν 0. ' VERS. 23. • Adversus hujusmodi non est lex. Auima enim hæc a Spiritu perficiens, non egeLlegis adhortatione, quippe quæ sit lege altior: quemad modum equi natura celeres, non opus habent flagro. Legem autem ceu malám ne hic quidem rejicit, sed tanquam sapientia, quam Spiritus largitur, minorem. VERS. 24. c Qui auten sunt Christi, carnem crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. › Perinde ac si quis dicat: Quis est qui haec, qua dixisti, perficiat? c Qui Christi sunt, inquit, id est, qui sunt a partibus Christi, carnem crucifixerunt, › id est, carnalem affectum mortifcarunt. Non enim seipsos interemerunt: ut carnem intelligas non substantiam carnis, sed terrestrem cogitationein, adeo ut neque iræ motus in ipsis porro vivant, nec cupiditates, sed ut cum hæ, tum illi crucifigerentur et mortificarentur. Vel affectus simpliciter turbatas operationes intelligit, sive ab ira sint, sive a concupiscentia. Non solum igitur opera mortificaula esse ait, sed etiam ipsa horum principia, concupiscentias minirum. 361 Vers. 25. ● Si Spiritu vivimus, Spiritu et ambalemus.» Quia, inquit, tantum Spiritus robur est, illi vivamus illo simus contenti. lloc enim est, Στοι χῶμεν, pro eo quod est, Satis sit nobis Spiritus potentia, nec a lege quæramus additamentum. VERS. 26. «Non eficiamur iranis gloriæ cupidi, invicem provocantes, invicem invidentes.» Ostendit hic quod qui eos seduxerint, ex ambitione eo pervenerint (hæc enim omnium malorum causa est', nempe, alter alterum provocantes ad contentiones et lites quemadmodum si adversario suo quis dicat, Age, si vales, experiamur tale quid. Quandoquidem vero ex inani gloria sit invidia, hanc etiam prohibet. CAPUT VI. › VERS. 1. • Fratres, et si præoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spiri:uales estis, hujusmodi instaurate in spiritu lenitatis. Quia plerique apud ipsos qui delinquentes increpare videbantur, suos ulciscebantur affectus, ex dominatus cupiditate eo provecti; ait, Si præoccupatus fue rit aliquis, hoc est, Correptus a dæmone, vin passus, Vos qui spirituales estis, instaurate, › hoc est, Non punite, sed dirigite, e In spiritu lenitatis. › Non dixit, In lenitate, sed, ‹ In Spiritu lenitatis indicans quod et Spiritui hoc placeat, et quod sit spiritualis doni, cum mansuetudine peccantes corrigere. • Considerans teipsum, ne et tu tenteris.» Ne extollatur is qui alium perficit, præmunit eum. Considera enim, inquit, atque observa teipsum, ne et tu in eadem incidas, tentationem passus ab adversario. Emphatice autem dixit, c Tu: a huVaria lectiones. 3' ρητήν ο. 33 31 τὰ τῆς ἐπιθυ. Ο. 13 φιλονεικείας ο. " ἐπαρθῇς οι

name namque imbecillitatis per hoc commone- Α. Σύ· ο τῆς γὰρ ἀνθρωπίνης ἀσθενείας υπέμνησε fecit. διὰ τούτου. VERS. 2, 4 Alter alterius onera portate.» Quia fieri non potest, ut qui homo sit, non peccet; adhortatur eos, ne sint nimium exacti censores in delictis proximi; sed ferant ea, ut et quæ ipsius sunt, ab alio vicissim tolerentur. ‹ Et sic adimplete legem Christi. › Non dixit, Πληρώσατε, implete: sed, Αναπληρώσατε, adimplete, hoc est, Communiter omnes implete, ita ul alter alterum ferat: exempli gratia qui asper est et iracundus, segnem tardumque ferat; et segnis vehementem illius impetum: sic fiet, ut neque ille peccet ab hoc gestatus, neque hic delinquat ab illo bajulatus. Hanc ad rationem itaque alter alteri manum porrigentes, per vos mutuo adimplete legem Christi, nt quod proximo deest, unusquisque compleat, 362 per hoc quod toleret eun. Præterea, charitatis officium est, ut alter alterius gravamina el onera portemus. Charitas autem impletio est mandatorum Christi. VERS. 3. • Si enim videtur quispiam esse aliquid, cum nihil sit, seipsum decipit. › Rursus hic arrogantiam dejicit, ob oculos ponens, quod is qui videtur esse aliquid, nihil est: per hoc ipsum quod videtur, luculenter ostendens, quod nihili sit et contemnendus, et quod neminem nisi seipsum decipit. • Αλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε. Επειδή γαρ ἄνθρωπον ὄντα οὐκ ἔστιν ἀναμάρτητον εἶναι, παραινεῖ μὴ ἀκριβολογεῖσθαι πρὸς τὰ τοῦ πλησίον ἀμερο τήματα, ἀλλὰ φέρειν ταῦτα, ἵνα καὶ τὰ αὐτοῦ πάλιν παρ' ἄλλου βαστάζηται ἁμαρτήματα. • Καὶ οὕτως ἀναπληρώσατε τὸν νόμον τοῦ Χρισ στοῦ.» Οὐκ εἶπε, «Πληρώσατε, ο ἀλλὰ, ο Αναπλη ρώσατε· ν τουτέστι, Κοινῇ πάντες πληρώσατε, δι' ὧν ἀλλήλους φέρετε· οἷον ὁ ὀξὺς τὸν νωθῆ φερέτω, καὶ ὁ νωθής τὴν σφοδρὰν ἐκείνου όρμήν· καὶ οὕτως οὔτε ἐκεῖνος ἁμαρτήτεται ὑπὸ τούτου βασταζόμενος, οὔτε οὗτος ὑπ' ἐκείνου. Οὕτω δὲ 18 ἀλλήλοις χεῖρα ὀρέγον τες, δι' ἀλλήλων πληρώσατε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ, 8 λείπει τῷ πλησίον ἀναπληρῶν ἕκαστος διὰ τοῦ βα στάζειν ἐκεῖνον. Καὶ ἄλλως γὰρ ἀγάπη; τὸ τὰ βάρη βαστάζειν ἀλλήλων· ἡ δὲ ἀγάπη, πλήρωσις τῶν ἐν τολῶν τοῦ Χριστοῦ. VERS. 4. • Opus autem suum probet unusquisque, et tunc apud seipsum solum gloriationem habebit, c et non ad alium. › Exploret, inquit, accurate sua ipsius opera (hoc enim vult verbum, «Probet»), mum quidquam fecerit vana gloria ductus, num per simulationem, num alia quapiam humana causa, et tunc non adversus alterum glorietur. Cæterum si se continere non possit, ad seipsum gloriationem transferat: hoc est, ipse sibi collatus, hesterno opere hodiernum præstantius censeat, et in bono opere glorietur. Hæc autem Paulus loquitur per condescensionem, non ut legislator, ut paulatim elationem hujusmodi consuetudinis tollat. Qui enim adversus proximum, Pharisæi in morem, non gloriari assuefactus est, idem etiam de seipso gloriari subito desistel. VERS. 5. Unusquisque enim propriam onus porLabit. Quid enim gloriaris adversus proximum? et tu et ille propria onera feretis, tuncque uniuscujusque opus probabitur. Proinde cum et tu onera habeas et sarcinas, neque adversus alterum, neque apud te ob bona opera gloriare. VERS. 6. Communicet autem is qui catechizatur verho, ei qui se catechizat in omnibus bonis. › De doctoribus deinceps disserit, ut illi qui ab ipsis instituuntur, instituentibus communicent, non in uno quopiam, sed in omnibus bonis, alimentum, indumentumn, honoren, benevolentiam, adeoque 50 γὰρ 0. • Εἰ γὰρ δοκεῖ τις εἶναί τι μηδὲν ὤν, ἑαυτὸν φρεν απατά.» Πάλιν ἐνταῦθα τὴν ἁπόνοιαν καταβάλλει, δεικνὺς ὅτι 5 δοκῶν εἶναί τι, οὐδέν ἐστιν, αὐτὴ τοῦτο δοκεῖν τεκμήριον ἐκφέρων τῆς ἑαυτοῦ οὐθενείας ", καὶ οὐδένα ἄλλον ἀπατῶν, ἀλλ' ἑαυτόν. • Τὸ δὲ ἔργον ἑαυτοῦ δοκιμαζέτω ἕκαστος, καὶ τότε εἰς ἑαυτὸν μόνον τὸ καύχημα ἔξει, καὶ οὐκ εἰς τὸν ἕτερον.» Εξεταζέτω, φησί, μετὰ ἀκριβείας τὰς ἑαυτοῦ πράξεις (τοῦτο γὰρ τὸ, • Δοκιμαζέτω»), εἰ μὴ κατὰ κενοδοξίαν ἐποίησεν, εἰ μὴ ἐν ὑποκρίσει, εἰ μὴ ἄλλῃ τινὶ ἀνθρωπίνῃ αἰτίᾳ, καὶ τότε μὴ καθ' ἑτέρου καυχάσθω. Αλλ' εἰ ἄρα ἀκατασχέτως” ἔχει, εἰς ἑαυτὸν τὸ καύχημα ἐχέτω, τουτέστιν, αὐτὸς ἑαυτῷ συγκρινόμενος, τοῦ χθὲς ἔργου τὸ σήμερον κρεῖττον νομιζέτω, καὶ ἐναβρυνέσθω τῷ ἀγαθῷ Εργῳ. Ταῦτα δὲ λέγει Παῦλος συγκαταβατικῶς, οὐ νομοθετικῶς, ὡς ἂν κατὰ μικρὸν ἀποστήσῃ τὰ αὐχή ματα τοῦ τοιούτου ήθους. Ο γὰρ ἐθισθεὶς μή τοῦ πλησίον, ὡς ὁ Φαρισαῖος, κατακαυχάσθαι, τα χέως, καὶ τοῦ καθ' ἑαυτὸν ἐναβρύνεσθαι ἀποστή σεται. • Εκαστος γὰρ τὸ ἴδιον φορτίον βαστάσει.» Τι γὰρ κατακαυχᾷ τοῦ πλησίον; καὶ σὺ κἀκεῖνος τὰ ίδια φορτία βαστάσετε, καὶ τότε δοκιμασθήσεται ἑκάστου τὸ ἔργον. Ὥστε ἐπεὶ καὶ σὺ φορτία ἔχεις καὶ βάρη, μηδὲ καθ' ἑτέρου καυχῶ, μηδὲ κατὰ σαυτὸν ἐναβρύνου τῇ ἀγαθοεργία. • Κοινωνείτω δὲ ὁ κατηχούμενος τὸν λόγον τῷ κατηχοῦντι ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς.» Περὶ τῶν διδασκά λων λοιπὸν διαλέγεται, ἵνα οἱ παρ' αὐτῶν κατηχούσ μενοι κοινωνῶσι τοῖς κατηχούσιν, οὐκ ἐν ἑνί τινι, ἀλλ' ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς, τροφῆς, ἐνδύματος, τιμῆς, εὐνοίας, καὶ πάντων ἁπλῶς μεταδιδόντες τῶν ἀγαVaria lectiones. 50 ασθενείας Ο. 21 οι ἀκαταισχύντως ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD GALAT. - CAP. VI. θῶν. Μείζονα γὰρ ὧν δίδως λαμβάνεις· ἀντὶ γὰρ omnia plane impertientes eis bona. Majora namque τῶν σαρκικῶν, πνευματικά. Διὸ καὶ κοινωνίαν τὸ πρᾶγμα καλεῖ, ὡς ἀντιδόσεως γινομένης. Τίνος δὲ ἕνεκεν ὁ Χριστὸς τρέφεσθαι τοὺς διδασκάλους ὑπὸ τῶν μαθητῶν ὥρισε; Διὰ δύο ταῦτα, ἵνα μήτε οἱ διδάσκαλοι ἐπαίρωνται σφόδρα, ἀλλ' ὡς δεόμενοι τῶν μαθητών μετριοφρονῶσι, καὶ ἵνα μόνῳ τῷ λόγῳ σχολάζωσι, μὴ περισπώμενοι εἰς τροφές· καὶ οἱ μαθηταὶ ἐν τῇ περὶ τοὺς διδασκάλους εὐγνωμοσύνῃ, καὶ περὶ τοὺς ἄλλους τοιοῦτοι εἶναι παιδεύωνται· καὶ ἅμα μὴ ἐπαισχύνωνται μηδὲ αὐτοὶ πενόμενοι καὶ ἐπαιτοῦντες, ὅπου γε καὶ οἱ διδάσκαλοι αὐτῶν, τοιοῦτοί εἰσι. • Μὴ πλανᾶσθε, Θεὸς οὐ μυκτηρίζεται· ὃ γὰρ ἂν σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει. Ὅτι ὁ σπείρων εἰς τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκός θερίσει φθοράν ὁ δὲ σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα, ἐκ τοῦ πνεύματος θερί σει ζωὴν αἰώνιον.» Επειδή πολλάκις τινὲς αἰτιώμενοι τοὺς διδασκάλους ὡς κακοῦ βίου, παρορῶσιν αὐτοὺς, καὶ οὐ τρέφουσι πενομένους, λέγει μὲν καὶ προϊών, ὅτι «Τὸ καλὸν ποιοῦντες μὴ ἐκκακῶμεν, καὶ νῦν δὲ δείκνυσιν, ὅτι καὶ πρὸς τοὺς τοιούτους διδασκάλου; ἀφειδῶς ἔχειν χρή, ὡς εἰς πνευματικὸν πράγμα τοῦ ἀναλώματος. γινομένου. Συγκρίνων οὖν τὰς εἰς τὰ σαρκικὰ γινομένας δαπάνας, καὶ τὰς εἰς τὰ πνευματικά, φησίν· Ἐὰν μὲν εἰς τὴν σάρκα ἀνα λίσκης, τραπέζας καὶ ἡδύσματα κατασκευάζων, καὶ μέθην, καὶ τρυφὴν, καὶ ἀδδηφαγίαν σπείρων, φθο ρὰν θερίσεις· καὶ γὰρ καὶ αὐτὰ φθείρεται, καὶ συμφθείρει τὸ σῶμα. Ἐὰν δὲ εἰς τὸ πνεῦμα σπείρῃς, c τουτέστιν, εἰς τὰ πνευματικὰ ἔργα, ἐλεημοσύνην ποιῶν πρὸς πάντας, καὶ σωφροσύνην μετιών, ζωήν αἰώνιον θερίσεις. Οὐ γὰρ μυκτηρίζεται καὶ ἀπατα ται Θεός, ἀλλ᾽ ἑκάστῳ τότε τὰ οἰκεῖα ἀποδίδωσι. Κρείττον οὖν περί πνευματικὰ ἀναλίσκειν, οἷς συμπεριέχεται καὶ ἡ πρὸς τοὺς διδασκάλους δαπάνη, ἢ περὶ τὰς σαρκικὰς ἡδυπαθείας 38 τὰς φθειρομένας καὶ φθειρούσας τὸ σῶμα. Ἐκ γὰρ τῶν ἡδυπαθειῶν καὶ τῶν περιττωμάτων αἱ νόσοι. • Τὸ δὲ καλὸν ποιοῦντες, μὴ ἐκκακῶμεν· καιρῷ γὰρ ἰδίῳ θερίσομεν μὴ ἐκλυόμενοι.» Νῦν ἀποκα λύπτει έκδηλότερον, ὅτι κἂν πονηροὶ ὦσιν οἱ δεόμε νοι ἡμῶν, ἡμεῖς μὴ ἐκκακῶμεν ὡς ἀγαθοποιοῦντες αὐτοῖς. Καὶ τὴν δαψίλειαν δὲ καὶ τὴν διηνεκή δόσιν ἐμφαίνει διὰ τοῦ φάναι, μὴ δεῖν ἐκκακεῖν. Εἶτα ἐπειδὴ μέγα ἀπῄτησε, τίθησι καὶ τὸ ἔπαθλον εὐθὺς, ὅτι «Θερίσομεν.» Πῶς; Μὴ ἐκλυόμενοι, τουτέστι, μηδένα κόπον ἔχοντες, ἀλλὰ πᾶσαν ἀνάπαυσιν. Εν ταῦθα μὲν γὰρ αὐχμοὶ καὶ κόποι ἐν τῷ θερισμῷ· ἐκεῖ δὲ οὐχ οὕτως. • Αρα οὖν, ὡς καιρὸν ἔχομεν, ἐργαζώμεθα τὸ ἀγαθὸν πρὸς πάντας, μάλιστα δὲ πρὸς τοὺς οἰκείους τῆς πίστεως.» Ὥσπερ οὐκ ἀεὶ τοῦ σπείρειν καιρός, οὕτως οὐδὲ τοῦ ἐλεεῖν· καὶ δηλοῦσιν αἱ παρθένοι, καὶ ὁ Λάζαρος. Εως οὖν τὸν ἐν ταύτῃ τῇ ζωῇ καιρὸν f Matth. x, Ως ἐπιθυμίας Ο. accipis quam das, nempe pro carnalibus spiritualia. Unde et communicationem rem vocat, ceu repræsensatione quapiam facta. Cujus autem rei gratia doctores Christus a discipulis ali constituit £? Propter duo hæc, ne magistri extollantur nimium, sed tanquam discipulis egentes, moderate sapiant, utque soli verbo vacent, nec alimenti nomine distrahantur; ac ut discipuli ex benevolentia erga præceptores, erga alios quoque tales esse instituantur ac discant. Simul etiam ne ipsi inopes, et mendici facti, pudore suffundantur, cum tales sint ipsorum doctores. VERS. 7, 8. «Νolite errare, Deus non irridetur. Quidquid enim seminaverit homo, hoc et 363 metet. Quoniam qui seminat in carnem suam, de carne metet corruptionem; qui vero seminat in spiritu, de spiritu metet vitam æternam. › Quia sæpenumero nonnulli accusantes doctores male vitæ, negligunt eos, nec alunt eos penuria laborantes, infra ait: • Facientes bonum ne deficiamus: s atque etiamnnum ostendit, quod in tales quoque præceptores, nos liberales exhibere oportet, quoniam in rem spiritualem sumptus impenditur. Conferens igitur sumptus qui fiunt in carnalia iis qui Gunt in spiritualia, Si in carnem, inquit, impendas, mensas et condimenta parans, temulentiam, delicias et crapulam seminans et voracitatem, corruptionem metes: nam et illa ipsa corrumpuntur, et simul corrumpunt corpus. Sin in spiritumn semines, hoc est, spiritua lia opera, eleemosyuam omnibus impertiens, ac temperantiam servans, vitam æternam metes. Non enin irridetur atque decipitur Deus, sed unicuique tunc quæ sua sunt largitur. Satius est ergo in spiritualia impendere, sub quibus continetur etiam sumptus erga præceptores, quam in carnis voluptates, quæ corrumpuntur et corrumpunt corpus: ex voluptatibus enim et luxu morbi nascuntur. VERS. 9. • Bonum autem facientes, ne deliciamus tempore enim suo metemus non deficientes. › Nunc clarius retegit, quod etiamsi pravi sint qui opera nostra indigent, nos non desistamus beneficia illis impertiri. Abundantiam autem et continuaın dationem iudicat, cum ait, non oportet deficere. Deinde quia rem arduam postulavit, statim etiam subjicit praemium, nempe, «Melenus.» Quomodo? Non deficientes, hoc est, nullam defatigationem habentes, sed perfectam quietem. Nam hic in messe squalores et labores ferimus; illic vero non item. VERS. 10. • Ergo dum tempus habemus, operemur bonum erga omnes, maxime autem erga domesticos Adei.. Ut non semper est tempus seminandi, sic neque miserandi: id quod indicant virgines et Lazarus. Tantisper ergo dum in hac vita Varia lectiones.

nobis tempus superest, nedum erga preceptores ac Λ ἔχομεν, μή μονον πρὸς διδασκάλους, ἀλλὰ καὶ πρὸς doctores, verumetiam erga Græcos et Judæos, bonum operemur, hoc est, beneficentiam et eleemnosynam. Non tamen eamdem nos mensuram habere oportet erga hos, atque fidei domesticos, sed longe majorem liberalitatem fidelibus exbibere convenit. Hoc enim innuit cum ait, Maxime. Observa autem quomodo etiam hoc abducat eos a Judaica vilitate; siquidem lex erga contribules suos tantum modo aperiebat viscera; gratia vero terram simul et mare ad eleemosynæ 364 mensam vocat, etsi non pari modo vel ratione, ut dictum est. VERS. 11. ‹ Videte qualibus vobis litteris scripserim mea manu, Cum pauca ad mores pertinentia dixisset, iterum ad priora redit, quæ cor ipsius lancinabant, ostendens, quod sua nianu hanc Epitolam totam conscripserit, non ut charitatem solummodo erga eos demonstret, verum etiam ut suspicionem malam tollat. Vituperabatur enim ceu alia apud alios prædicaret. Adactus est igilur testimonium suæ prædicationis in scriptis exhibere. Atqui cæteras epistolas alii scribebant, ipse autem fortasse salutationem solam exarabat. ‹ Qualibus, › 1 où est magnitudinis indicium, sed deformitatis litterarum; perinde quasi diceret: Etiamsi non possim elegantes characteres ducere, coactus tamen sum propria manu Epistolam scribere. VERS. 12. • Quicunque volunt placere in carne, li cogunt vos circumcidi. ›— ‹ Quotquot,»inquit, ‹ clarescere volunt in carne, hoc est, apud homines, c Judæos nimirum (probro enim his apud Judzos dabatur, quod a majorum suorum consuetudinibus delicerent), • illi cogunt vos circumcidi, o defendentes sese apud Judæos per vestram carnem. Cum autem ait,. Cogunt vos, ostendit ipsos huc iuvite passos, præbens eis occasionem revertendi, ut qui nunc non voluntario errent. • Tautum, ut non ob crucem Christi persecutionena patiantur.. Propter aliam etiam causam, inquit, hoc faciunt. Ne enim pro cruce et fide persecutionem patiantur et divexentur, veluti lane prævaricantes, et circumcisi, volunt et alios circumcisionis habere socios. VERS. 13. • Neque enim qui circumciduntur, legen custodiunt; sed volunt vos circumcidi, ut in carne vestra glorientur.» Non solum, inquit, ut hominibus placeant, bæc faciunt, verumetiam propter ambitionem. Non enim ex zelo erga legen, neque pietatis ergo, inquit, isthuc agunt, sed vanæ gloriæ, «Ut in vestra carne glorientur:. hoc est, Ut in circumcisione carnis vestræ jactent sese, tanquam doctores vestros, et qui vos discipulos suos habeant. VERS. 14. • Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi. • Illi, inquit, in circumcisione gloriantur, re abolita et antiquata, Ελληνας καὶ Ἰουδαίους τὸ ἀγαθὸν ἐργαζώμεθα, του.. ἐστι, τὴν εὐποιίαν, τὴν ἐλεημοσύνην. Οὐ μέντοι τῷ αὐτῷ μέτρῳ δεῖ χρᾶσθαι πρός τούτους καὶ του; οἰκείους τῆς πίστεως, ἀλλὰ πλείονα τὴν φιλοτιμίαν πρὸς τοὺς πιστοὺς ἐπιδείκνυσθαι. Τοῦτο γὰρ δηλ διὰ τοῦ, • Μάλιστα.» Ορα δὲ, πῶς καὶ ἐν τούτῳ ἀπάγει αὐτοὺς τῆς Ἰουδαϊκῆς ταπεινότητος, εἴ γε ὁ μὲν νόμος πρὸς τοὺς ὁμοφύλους ἤνοιγε τὰ σπλάγχνα ἡ δὲ χάρις γῆν ἐμοῦ καὶ θάλασταν ἐπὶ τὴν τῆς ἐλεημοσύνης καλεῖ τράπεζαν, εἰ καὶ μὴ ὁμοίῳ τῷ μέτρῳ, καθὰ εἴρηται. • Ιδετε πηλίκοις ὑμῖν γράμμασιν ἔγραψα τῇ ἐμῇ χειρί. › Ολίγα εἰς τὸ ἠθικὸν εἰπὼν, πάλιν ἐπὶ τὰ πρότερα επανέρχεται, τὰ δάκνοντα αὐτοῦ ἐν τὴν καμ δίαν, καὶ δηλοῖ ὅτι αὐτὸς οἰκείᾳ χειρὶ το έγραψε την Ἐπιστολὴν πᾶσαν, οὐχ ἵνα ἀγάπην μόνον ἐνδείξη· ται πρὸς αὐτούς, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ὑποψίαν πονηρών ἀνέλῃ. Διεβάλλετο καὶ ὡς ἄλλα ἀλλαχοῦ κηρύττων Αναγκάσθη οὖν μαρτυρίαν ἔγγραφον θέσθαι του οἰκείου κηρύγματος. Καίτοι τὰς ἄλλας ἐπιστολῆς ἄλλοι ἔγραφον, αὐτὸς δὲ εἰ ἄρα τὸν ἀσπασμὸν μόνον ἔγραψε. Τὸ δὲ, «Πηλίκοις, ο οὐ μεγέθους ἐστὶ δι λωτικόν, ἀλλὰ τῆς ἀμορφίας των γραμμάτων, ὡσεὶ ἔλεγεν· Καίτοι μὴ εἰδὼς ἄριστα γράφειν, ὅμως ἠναγκάσθην ἰδιόχειρον τὴν Ἐπιστολὴν γρά ψαι. • Οσοι θέλουσιν εὐπροσωπῆσαι ει ἐν σαρκί, οὗτοι ἀναγκάζουσιν ὑμᾶς περιτέμνεσθαι. — ο Οσοι, ο φησί, < θέλουσιν εὐδοκιμεῖν ἐν σαρκί,» τουτέστι, παρὰ ἀνα θρώποις, τοῖς Ἰουδαίοις δηλαδή (ὠνειδίζοντο γὰρ παρ' αὐτοῖς ὡς τῶν πατρικῶν ἀποστάντες ἐθῶν), ο οὗτος ἀναγκάζουσιν ὑμᾶς περιτέμνεσθαι, ο ἀπολογούμενο: τοῖς Ἰουδαίοις διὰ τῆς ὑμετέρας σαρκός, ο Αναγκάζουσι ο δὲ, εἰπὼν, ἔδειξεν αὐτοὺς ἄκοντας τοῦτο ὑπομένοντας, παρέχων αὐτοῖς ἀφορμὴν ἀναχωρήσεω; ὡς νῦν ἀκουσίως σφαλλομένοις. • Μόνον ἵνα μὴ τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ διώκωνται.» Καὶ δι' ἑτέραν, φησὶν, αἰτίαν τοῦτο ποιοῦσιν· ἵνα γὰρ μὴ ὑπὸ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς πίστεως διώκωνται, καὶ ἐλαύνωνται, ὡς ταύτην παραβαίνοντες, καὶ περιτεμνόμενοι, θέλουσιν ἔχειν καὶ ἑτέρους και νωνούς τῆς περιτομής. • Οὐδὲ γὰρ οἱ περιτεμνόμενοι αὐτοὶ νόμον φυλάσσουσιν, ἀλλὰ θέλουσιν ὑμᾶς περιτέμνεσθαι, ἵνα ἐν τῇ ὑμετέρα σαρκὶ καυχήσωνται.» Οὐ μόνον, φησί, δι' ἀνθρωπαρέσκειαν, ἀλλὰ καὶ διὰ φιλοδοξίαν ταῦτα ποιοῦσιν. Οὐ γὰρ κατὰ ζῆλον τὸν ὑπὲρ τοῦ νόμου, οὐδὲ ἕνεκεν εὐσεβείας, φησί, τοῦτο ἐργάζονται, ἀλλά διὰ φιλοδοξίαν, ο Ἵνα ἐν τῇ ὑμετέρᾳ σαρκὶ καυχή σωνται· ν τουτέστιν, ἵνα ἐν τῷ κατακόπτειν την ὑμετέραν σάρκα καυχήσωνται, ὡς διδάσκαλοι ὑμῶν, καὶ μαθητὰς ὑμᾶς ἔχοντες. • Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ειείνοι μὲν, φησίν, ἐν περιτομῇ καυχώνται, πράγματι Variæ lectiones. ε ἴσ. αὐτῶν ο. 30 οικειοχείρως ο. οι ευδοκιμείν υ.

EXPOSITIO IN EPIST. AD GALAT. - CAP. VI. κατηργημένῳ· ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο ἐν ἄλλῳ τινὶ καυ- mili autem non contingat in ulla alia re gloriari, χάσθαι, «Εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, (τουτέστιν ἐν τῇ εἰς τὸν ἑσταυρω μένον πίστει, τῷ τὸν νόμον καταργήσαντι. Ω; ἀπηγορευμένον δέ τι ἀπηύξατο, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ συμμαχίαν καλέσας εἰς τοῦτο. Πῶς δὲ καυχᾶταί τις ἐπὶ τῷ σταυρῷ; "Οτι, Δι᾿ ἐμὲ τὸν ἀχρεῖον ὁ Δεσπό της μου ἐσταυρώθη, ἀγαπήσας με οὕτως, ὡς καὶ ἑαυτὸν ἐκδοῦναι. Καύχημα οὖν τοῦ Παύλου, καὶ πιστοῦ· παντὸς ὁ σταυρὸς, ὡς ἐν αὐτῷ δεικνυμένης τῆς τοῦ Δεσπότου πρὸς ἡμᾶς ἀγάπης. Τίς δὲ δοῦλος οὐ καυχᾶται ἀγαπώμενος παρὰ τοῦ δεσπότου; Nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, (hoc est, in fide erga crucifixum) qui legem fecit irritam et abrogavit. Tanquain autem abominandum quippiam deprecatus est, divino etiam auxilio ad hoc implorato. Quomodo autem in cruce quispiam gloriatur? Quia propter me inutilem Dominus meus crucifixus est, 365 qui me adeo dilexit, ut seipsum in mortem pro me traderet. Gloriatio igitur Pauli et omnis fidelis crux est, veluti demonstrata in ipsa Domini erga nos charitate. Quis autem servus a domino dilectus non gloriatur? ‹ Per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo.» Mundumn, hujus saculi res et negotia dicit, gloriam, divitias, voluptates. Hæc igitur mili · Δι᾽ οὗ ἐμοὶ ὁ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσ σμῳ. • Κόσμον τὰ βιωτικὰ πράγματα λέγει, δόξαν, πλοῦτον, τρυφήν. Ταῦτα γοῦν μοι νεκρὰ γέγονε, κἀγὼ δὲ αὐτοῖς νεκρός είμι, διπλῆς τῆς νεκρώσεω; sunt mortua, egoque ipsis sum mortuus, duplici γενομένης. Οὔτε γὰρ ἐκεῖνα ἑλεῖν με δύναται νεκρὰ γάρ· οὐδὲ αὐτὸς προεδραμεῖν ἐκείνοις· νεκρὸς γάρ εἰμι. ' ' Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ, οὔτε περιτομή τι ισχύει, οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ καινή κτίσις. Καὶ ὅσοι τῷ κανόνι τούτῳ στοιχήσουσιν, εἰρήνη ἐπ' αὐτ τοὺς καὶ ἔλεος, καὶ ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ τοῦ Θεοῦ. • Μή μοι λέγε, φησί, περιτομὴν τὴν οὐδὲν δυναμένην καὶ ἄχρηστον οὖσαν, ὥσπερ καὶ ἡ ἀκροβυστία. Ο γάρ Χριστὸς πάντα ἐκαίνισε, καὶ ἄλλην πολιτείαν ἀπαι τεῖ ἡμᾶ;. Καινὴ γὰρ κτίσις ἡ κατὰ Χριστὸν ζωή, διότι νῦν αἱ ψυχαὶ ἡμῶν, παλαιωθεῖσαι τῇ ἁμαρτίᾳ, ἀνενεώθησαν τῷ βαπτίσματι· καὶ ὅτι ἐν τῷ μέλ. λοντι τῇ ἀφθαρσίᾳ καὶ δόξῃ τιμηθησόμεθα, καὶ τὰ σώματα καινισθέντες, καὶ ἀφθαρτισθέντες. "Οσοι οὖν ἐμμενοῦσι τῷ κανόνι τούτῳ τῆς κατὰ Χριστὸν καινῆς πολιτείας, φεύγοντες τὴν παλαιωθεῖσαν καὶ ἀδυνατήσασαν περιτομήν, εἰρήνης τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἐπιτεύξονται, ἀπαλλαγέντες τῶν ἁμαρτιῶν, αἴτινες ἡμῖν ἐκπολεμοῦσι τὸν Θεὸν, καὶ φιλανθρωπίας ἀξιωθήσονται· οὐκέτι ὡς ἐχθροὶ τοῦ Θεοῦ μια σούμενοι, ἀλλ' ἐλέους ἀξιούμενοι, ὡς εἰρήνης γενομένης αὐτοῖς διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς χάριτος. Οι τοιοῦτοι δέ εἰσι καὶ Ἰσραὴλ κυρίως, ὡς ὁρῶντες τὸν Θεόν· ὡς οι γε μὴ τοιοῦτοι, καν Ἰσραηλῖται τὸ γένος ὦσι, ψευδῶς λέγονται. Τοῦτο δὲ παρὰ τοῦ Δαυὶς ἐδέξατο ὁ Παῦλος, λέγοντος· «Εἰρήνη ἐπὶ τὴν Ἰσραήλ.» @ • Τοῦ λοιποῦ κόπους μοι μηδεὶς παρεχέτω. ο Οὐκ ὡς ὀκνῶν ταῦτα λέγει, οὐδ᾽ ὡς ἐκκακήσας. Πῶς γὰρ ὁ παραινῶν, ο Ἐπίστηθι εὐκαίρως, ἀκαίρως; ο ἀλλὰ βουλόμενος τοὺς παρ' αὐτοῦ τεθέντας νόμους ἀκινήτους εἶναι, καὶ ἵνα μὴ ἐλπίζωσιν ἄλλο τι ἀπ' αὐτοῦ, ἀλλὰ τελείαν πληροφορίαν δέξωνται, ὅτι οὕτω κηρύσσει. • Ἐγὼ γὰρ τὰ στίγματα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματί μου βαστάζω.» Απολογίαν, φησίν, ἔχω πρὸς τοὺς λέγοντας ὑμῖν, ὅτι ὑποκριτής είμι, καὶ ἀλλαχοῦ περιτομὴν κηρύσσω, τὰ στίγματα καὶ τοὺς κινδύνους τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ. Αὐτὰ γὰρ πάσης φως 1 11 Tim. 1, 2 s Psal. cxiv, 5. interemptione facta. Neque enim illa capere me possunt, mortua sunt enim; neque ipse ego ad illa accurrere, mortuus enim sum. Vers. 15, 16. ‹ In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque præputium, sed nova creatura. Et quicunque hanc regulam secuti fuerint, pax super illos et misericordia, et super Israel Dei.» Ne jactes mihi circumcisionem, inquit, que nih potest, quæque inutilis est, sicut et præputium. Christus enim omnia novavit, aliamque ‘a nobis vitæ rationem postulat. Nova enim creatura est vita secundum Christum propterea quod et nunc animæ nostræ inveteratæ peccato, renovatæ sunt per baptista, quodque iu futuro incorruptibi litate et gloria honorabimur, corporibus innovatis incorruptibilibusque redditis. Quotquot igitur per severant in regula hac novæ secundum Christum vitæ, fugientes antiquatam et potestate destitulam circumcisionem, pacem erga Deum consequentur, liberati a peccatis quæ Deum nobis infensum hostemque faciunt, et clementia dignabuntur: non porro ceu hostes Dei odio expositi, sed misericordia donati, ceu pace illis facta per crucem et gratiam. Tales etiam sunt Israel proprie, tanquam videntes Deụm sicut ii qui hujusmodi non sunt, etiainsi genere Israelitæ fuerint, falso Israelitæ dicuntur. Hoc autem a Davide desumpsit Paulus, dicente: • Pax super Israel r.» VERS. 17. • De catero nemo mihi molestus sit. Non tanquain desidia laborans, nec quasi deficiens, hæc dicit; quomodo enim is ad socordiam relabatur, qui monet, e lusta opportune, importune b?, cæterum volens leges a se sancitas immobiles esse, neve aliud quiddam ab eo sperent, sed consummatam certitudinem accipiant, quod sic prædical. ‹ Ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto.» Apologiam habeo, inquit, adversus eos qui vobis dicunt me esse hypocritam, et quod alibi circumcisionem prædicem, stigmata nimirum et pericula quæ pro Christo subeo. Hæc enim omni