EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILEMONEM. χρῆναι ταύτην συναριθμεῖσθαι ταῖς λοιπαῖς, ἅτε nobis videntur esse viles, sollicii simus. «Ne cour ὑπὲρ εὐτελοῦς οὖσαν πράγματος· ἀλλ' ὅρα πόσα ἐκ ταύτης τὰ χρήσιμα. Πρῶτον μὲν παιδεύει ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ τῶν δοκούντων εὐτελῶν σπουδά ζειν. Μὴ καταφρονήσατε γὰρ, φησὶν ὁ Κύριος, ἑνὸς τῶν μικρῶν.» Δεύτερον δὲ, ὅτι εἰ δοῦλος οὕτως Ιταμὸς καὶ κακοῦργος ὑπέστρεψεν, οὐ χρὴ ἀπογινώσκειν ἑαυτῶν, καὶ μάλιστα ἐν ἐλευθερία ανατραφέντων 9. Τρίτον, ὅτι οὐ χρὴ προφάσει εὐλαβείας δούλους ἀποσπᾷν τῶν δεσποτῶν μὴ βουλομένων. Τέταρτον, ὅτι οὐ χρὴ ἡμᾶς ὑπερτ φρονεῖν τῶν δούλων ἐναρέτων ὄντων, οὐδὲ ἐπαι temnatis enim, inquit Dominus, unum ex pusillis hisce 7. ο Alterum, si servus tam audax et fraudulentus conrersus est, non oportet nos desperare de nobisipsis, maxime qui in libertale educati sumus, Tertium, non oportere nos pielatis prætextu servos a ḍominis, ipsis invitis, avellere. Quartum, non essę nobis despicatui habendos servos pirțule insignes, neque eorum nos pudere oportet, quandoquidem Paur lus filium vocet Onesimum. Quis igitur est qui hane vanta commoditate refertam cæteris annumerare dedignetur? σχύνεσθαι αὐτοὺς, ὁπότε Παῦλος καλεῖ τέκνον τὸν ᾿Ονήσιμον. Τίς γοῦν ἐστιν ὁ ἀπαξιων ταύτ την ταῖς λοιπαῖς συναριθμεῖν, τοσαύτης ὠφελείας γέμουσαν; " Matth, xv111, 10, Variæ lectiones. κι αναστραφέντων 0, Οι συναριθμεῖσθαι m. IN EPISTOLAM AD PHILEMONEM. Παῦλος δέσμιος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Εὐθέως ἐκ προοιμίων παιδεύει τὸν δεσπότην μὴ ἐπαισχύνεβλαι τὸν δοῦλον, σύνδουλον νῦν γεγονότα. Πάντα γὰρ διὰ τὸν Χριστὸν καλὰ, καὶ τὰ δεσμὰ, οἷς καὶ αὐτὸς χαίρει, ὥστε καὶ ὀνομάζεσθαι ἀπ' αὐτῶν. Αμα δὲ καὶ δυσωπεῖ, δεικνὺς ὅτι δίκαιον τῷ διὰ τὸν Χριστὸν δεσμουμένῳ 35 δοθῆναι τὴν χάριν. Καὶ Τιμόθεος ὁ ἀδελφός. "Ωσπερ οὐκ ἀρχῶν αὐτὸς εἰς ἱκεσίαν, συμπαραλαμβάνει καὶ τὸν Τιμόν θεον συνεκέτην, ἵνα τὴν τῶν πλειόνων ἱκεσίαν δυ σωπηθή. Φιλήμονι τῷ ἀγαπητῷ καὶ συνεργῷ ἡμῶν. Εἰ ἀγαπητὸς, δώσει τὴν χάριν· εἰ συνεργός, οὐ καθέξε: τὸν δοῦλον, ἀλλὰ πάλιν ἀποστελεῖ πρὸς ὑπηρε σίαν τοῦ κηρύγματος, οὗ καὶ αὐτὸς ἐργάτης ἐστί. Καὶ γὰρ καὶ τὸ ἔργον τοῦ δεσπότου αναπληρώσει, ἐὰν αὖθις ἀποδοθῇ. Καὶ ᾿Απρίᾳ τῇ ἀγαπητῇ, καὶ ᾿Αρχίππῳ τῷ συστρατιώτῃ ἡμῶν. Ἴσως ἡ ᾿Απφία γαμετὴ ἦν, καὶ ὁ ᾿Αρχιππος φίλος. Εἰ συστρατιώτης δὲ, καὶ ἐν τούτῳ ἀγωνιεῖται. Οὗτος δὲ ἦν περὶ οὗ γράφει Κοι λασσαεῦσιν· Εἴπατε τῷ Ἀρχίππῳ, Βλέπε τὴν διακονίαν ἦν παρέλαβες. Καὶ τῇ κατ' οἶκόν σου Εκκλησίᾳ. Εκκλησίαν, πάντας τοὺς ἐν τῇ οἰκίᾳ πιστοὺς λέγει, συμπαραλαβὼν καὶ δούλους. Ορα δὲ ταπεινοφροσύνην, ὅπως καὶ τούτους παρακαλεῖ συλλαβέσθαι αὐτῷ τῆς πρεσβείας. 18 Coloss, 1, ως δεσμίῳ Ο. 641 VERS. 1. Paulus vinctus Jesu Christi. Statim ab exordio instituit dominum, ne servi eum pu. deat, qui jam conservus ipsius factus sit. Nam propter Christum omnia sunt pulchra, ipsa etiam vincula, quibus et ipse gaudet, ita ut ab eis nominetur. Simul etiam exerat, ostendens par esse, ut sibi propter Christum vincto detur hæc gratia. Ac Timotheus frater. Tanquam ipse non sufficiat ad supplicationein, assumit etiam Timotheum una supplicantem, ut plurium intercessionem veneretur. Philemoni dilecto et adjutori nostro. Si dilectus, dabit veniam: si cooperator, non retinebit servum, sed remittet eum ad ministerium verbi, cujus et ipse minister est. Nam opus Domini replebit, si denuo reddatur. VERS. 2. Et Apphiæ dilectæ, et Archippo commi - litoni nostro. Forsan Apphia uxor erat Philemonis, Archippus autem amicus. Quod si commilito est, in hoc etiam certabit. Iste autem erat de quo scribit Colossensibus: Dicile Archippo, Vide ministerium quod accepisti ". Et Ecclesiæ quæ in domo tua est. Ecclesiam, omnes qui in ædibus ejus erant, fideles appellat, complectens etiam servos. Animadverte autem hu, militatem ejus, quemadmodum bos etiam obsecret, ut sibi in intercessionibus opitulentur. Varia lectiones. συμπαρακαλῶν καὶ τούτους ο.

VERS. 3. Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro, ▲ et Domino Jesu Christo. Quomodo autem erit gratia Dei in nobis? Si et nos debitoribus nostris remittamus. Qui vero pax? Si et tu reconcilieris servo. memoriam Vans 4. Gratias ago Deo meo semper, tui faciens in orationibus meis. Quoties, inquit, tmi recordatus fuero, recordor autem semper cum oro, toties gratias ago Deo pro tua virtute. Quæ autem sit illa, infert. VERS. 5. Audiens charitatem tuam et fidem quam habes erga Dominum et erga omnes sanctos. Hic veluti misericorde ipsum prædicat. Porro haud e Phrygia Romam usque pervenisset fama de charitate et fide ejus, nisi maxima fuisset. Quoniam igitur omnes sanctos, sive fideles dilectione complecteris, debes etiam Onesimum pari charitate complecti, 642 fidelis euim est, ut et Dominum diligere videaris. Vides quantam habeant vim hac deprecandi verba? VERS. 6. Ut communicatio fidei tuæ efficax sit in agnitione omnis boni quod in vobis est. Gratias, inquit, ago Dev pro charitate tua, hoc etiam obsecrans, Ut fides tua, quam communem liabes nobiscum, efficax sit et operativa, ac veluti vivens, te omne bonum opus agnoscente, hoc est, amante et peragente. Tum enim fides nostra vivit, cum oinne opus bonum aggredimur ac peragimus: sicut mortua est, operibus destituta. Adjecit autem: Quod est in vobis, ut ostendat Philemonem ipsum etiamnum omne opus bonum in se habere, perinde quasi dicat: Omnis operis boni, quod etiamnum in vobis, hoc est, in te est. Porro cum dicit, Communicatio fidei, connectit sibi Philemonem ipse Paulus, unumque facit. Communis enim fides unit: Quocirca oportet te idem sapere mecum. Vel fidei communicationem eleemosynam vocat, ut quæ a multa fide fiat. Ait ergo: Mentionem tui facio in precibus meis, orans ut communicativa liberalisque tua mens numquam resset, sed omne potius bonum, quod in vobis est, hoc est, quod tibi adest, effundas in egentes. Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Πῶς δὲ ἔσται ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἐν ἡμῖν; Ἐὰν καὶ ἡμεῖς τοῖς ὀφειλέταις χαρισώμεθα. Πῶς δὲ εἰρήνη; Αν καὶ σὺ καταλλαγῆς τῷ δούλῳ. Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου πάντοτε, μνείαν σου ποιούμενος ἐπὶ τῶν προσευχῶν μου. Οσάκις, φησί, μνησθώ που, μιμνήσκομαι δὲ πάντοτε ὅταν προσεύχομαι, τοσαυτάκις εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ ὑπὲρ τῆς σῆς ἀρετῆς. Τίς δὲ αὕτη, ἐπιφέρει. Ακούων σου τὴν ἀγάπην καὶ τὴν πίστιν ἦν ἔχεις πρὸς τὸν Κύριον καὶ πρὸς πάντας τοὺς ἁγίους. Ενταῦθα ὡς ἐλεήμονα αὐτὸν ἐπαινεῖ. Οὐκ ἂν δὲ ἀπὸ Φρυγίας εἰς Ρώμην ἠκούσθη ἡ ἀγάπη καὶ ἡ πίστις αὐτοῦ, εἰ μὴ μεγίστη ἦν. Ἐπεὶ οὖν πάν τας τοὺς ἁγίους, ἤτοι πιστοὺς ἀγαπᾷς, ὀφείλεις καὶ τὸν Ονήσιμον ἀγαπῆσαι, πιστὸς γὰρ, ἵνα καὶ τὴν Κύριον φανῇς ἀγαπῶν. Ορᾷς βίαν νοημάτων δυσω πητικῶν; Όπως ἡ κοινωνία τῆς πίστεώς σου ἐνεργής γένηται ἐν ἐπιγνώσει παντὸς ἀγαθοῦ τοῦ ἐν ὑμῖν. Εὐχαριστῶ, φησί, τῷ Θεῷ ὑπὲρ τῆς ἀγάπης σου, προσευχόμενος καὶ ὑπὲρ τούτου, ἵνα ἡ πίστις σου, ἣν κοινὴν ἔχεις ἡμῖν, ἐνεργής γένηται καὶ ἔμπρακτος, καὶ οἷον ζῶσα, ἐν τῷ ἐπιγινώσκειν σε πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, τουτέστιν, ἀγαπᾶν καὶ μεταχει ρίζεσθαι. Τότε γὰρ ἡ πίστις ζῇ, ὅταν πᾶν ἀγαθὸν ἔργον μετερχώμεθα, ὥσπερ καὶ νεκρά ἐστι χωρίς ἔργων οὖσα. Προσέθηκε δὲ, τοῦ ἐν ὑμῖν, ἵνα δείξη ὅτι καὶ νῦν ὁ Φιλήμων πᾶν ἀγαθὸν ἔργον ἐν ἑαυτῷ ἔχει, ὡσανεὶ τοῦτο λέγων· Παντὸς ἀγαθοῦ ἔργου του καὶ νῦν ἐν ὑμῖν, τουτέστιν ἐν σοὶ ὄντος. Ἐν τῷ εἰπεῖν δὲ, κοινωνία τῆς πίστεως, συνάπτει τὸν Φιλήμονα πρὸς ἑαυτὸν ὁ Παῦλος, καὶ ἐνοποιεῖ. Η γὰρ κοινή πίστις, καὶ ἑνοποιός ἐστιν· ὥστε δεῖ σε καὶ τὸ ἐν φρονεῖν ἐμοί. "Η κοινωνία πίστεως τὴν ἐλεημοσύνην καλεῖ, ὡς ἀπὸ πίστεως πολλῆς γενι μένην. Φησὶν οὖν ἔτι Μνείαν σου ποιοῦμαι, εὐχόμενος ἵνα ἡ κοινωνικὴ καὶ εὐμετάδοτος σου γνώμη μηδέποτε παύσηται, ἀλλὰ μᾶλλον πᾶν ἀγαθὸν, δ ἐστιν ἐν ὑμῖν, τουτέστιν ὅπερ σο! πρόσεστιν, ἐκχέῃς πρὸς τοὺς δεομένους. In Christum Jesum. Ad Christum Jesum, inquit, refertur quidquid boni egentibus impertieris, masimeque sanctis. Proinde si etiamnum Onesin: um receperis, mihique hanc gratiam et beneficium impenderis, Christo impendis. VERS. 7. Gratiam habemus multam, et consolationem in charitate tua. Hoc est, gaudium habemus, et non solum gaudium, sed etiam maximam consolationem in vinculis ob tuam claritatem, id est, ob benignam et liberalem animi tui sententiam. Quod viscera sanctorum refocillata sunt per te, frater. Sapientissime rem ipsam aggreditur, ad me. moriam ei revocans beneficia quæ in alios contulit, ut eo magis lenial eum, dum reputaverit quod si aliis vel ignotis det, multo magis praeceptori suo Fa:lo. Nec simpliciter dixit, Das sanctis: sed, ReΕἰς Χριστὸν Ἰησοῦν. Εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν, φησὶν, ἀναφέρεται ὅ τι ἂν ἀγαθὸν ποιῇς τοῖς δεομέ νοις, καὶ μάλιστα ἁγίοι;· ὥστε καὶ νῦν εἰ τὸν Ονήσιμον δέξῃ, καὶ χάριν ἐμοὶ ταύτην καταθήσεις, Χριστῷ δίδω; αὐτήν. Χάριν ἔχομεν πολλὴν καὶ παράκλησιν ἐπὶ τῇ ἀγάπῃ σου. Τουτέστι χαρὰν ἔχομεν, καὶ οὐ μόνον χαράν, ἀλλὰ καὶ παρηγορίαν μεγίστην ἐν τοῖς δεσμοῖς ἐπὶ τῇ ἀγάπῃ σου, ὅπερ ἐστὶ τῇ φιλανθρώπως καὶ μεταδοτική σου προαιρέσει. “Οτι τὰ σπλάγχνα τῶν ἁγίων ἀναπέπαυται διὰ σοῦ, ἀδελφέ. Σοφώτατα τὸ πρᾶγμα μεταχειρίζε ται, ἀναμιμνήσκων αὐτὸν τῶν πρὸς ἄλλους εὐεργε σιῶν, ἵνα μᾶλλον μαλάξῃ, ἐννοήσαντα ὅτι εἰ ἄλλοις ἀγνοουμένοις δίδωμι, πολλῷ μᾶλλον τῷ διδασκάλω Παύλῳ. Καὶ οὐχ ἁπλῶς εἶπεν ὅτι Αίδως τοῖς ἁγίοις,

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILEMONEM. αλλ' ὅτι Αναπαύεις τὰ σπλάγχνα τῶν ἁγίων, τουτ· focillus viscera sanctorum, hoc est, tota anima reἐστιν ὁλοψύχω; ἀποδέχονται τὴν φιλανθρωπία» cipiunt humanitatem tuam, ceu abunde et officiose σου, ὡς ἀφθόνως καὶ θεραπευτικῶς εἰς αὐτοὺς ipsis communicatam, γινομένην. Διὸ καὶ πολλὴν ἐν Χριστῷ παῤῥησίαν ἔχων ἐπιτάσσειν σοι τὸ ἀνῆκον, διὰ … τὴν ἀγάπην μᾶλλον παρακαλῶ. Επειδή, φησί, πρὸς πάντας ἁγίους τοιοῦτος εἶ, ὥστε τὰς καρδίας αὐτῶν ἐπανα· παύεσθαί σοι, πολλῷ μᾶλλον ἐγὼ ἐν Χριστῷ, τουτἐστιν ὡς κατὰ Χριστὸν γεννήσας σε, παρρησίαν εἶχον ἐπιτάσσειν σοι, οὐχ ὡς δεσπόζων σου, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀγάπην, ἣν κἀγὼ ἔχω πρὸς σὲ, καὶ σὺ πρὸς ἐμέ. Τὸ ἀνῆκον δὲ, ἢ ὅτι ἐπιτάσσειν σοι τὸ ἀνῆκον, τουτέστι τὸ εἰς χρείαν μου ἐλθὸν, ὡς ἂν αὐτὸ ἀποπληροῖς· ἢ ὅτι Πάντας θεραπεύεις τοὺς ἁγίους· κἀγὼ οὖν κατὰ τὸ ἀνῆκον, τουτέστι τὸ ἐπιβάλλον μοι μέρος, παρρησίαν εἶχον ἐπιτάσσειν σοι, ἀλλ' ὅμως παρακαλώ. Οὕτω γὰρ ἔχω ἀναγκαῖον τὸ πράγμα, ώστε δεῖσθαι. Τοιοῦτος ὢν ὡς ὁ Παῦλος πρεσβύτης, νῦν δὲ καὶ δέσμιος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τοιοῦτος ὤν, φησί, πρεσβευτής, καὶ οὕτως ἄξιος ἀκούεσθαι, ὡς εἰκὸς Παῦλον πρεσβύτην, τουτέστι, καὶ ἀπὸ τοῦ διδασκαλικοῦ ἀξιώματος, καὶ τοῦ χρόνου τὴ αἰδέσιμον ἔχον. τα, νῦν δὲ καὶ μεῖζον ἄλλο προσλαβόντα, τὸ διά Χριστὸν δεδέσθαι. Ορᾷ; ὅσαι ἀφορμαὶ πρὸς τὸ πείσαι. Παρακαλῶ οὖν σε περὶ τοῦ ἐμοῦ τέκνου, ὃν ἐγέννησα ἐν τοῖς δεσμοῖς μου. Οὔπω τοῦ ὀνόμα- “ τος ἐπεμνήσθη τοῦ μεσιτευομένου. Προκαταλεαίνει γὰρ τὸν Φιλήμονα, ἐγκωμιάζων τὸν οἰκέτην ἐν τῷ καλεῖν αὐτὸν τέκνον. Διὰ τί δὲ αὐτὸν οὕτω καλεῖς; Ὅτι ἐγέννησα αὐτὸν, τουτέστι, κατήχησα, καὶ βαπτισθῆναι ἐποίησα, καὶ ταῦτα ἐν ἀναγκαίαις· ἐν δεσμοῖς γάρ. Διὰ τούτων οὖν κατακοιμήσας τὸν θυμὸν αὐτοῦ, οὕτω μέμνηται τοῦ ὀνόματος. Ονήσιμον τὸν ποτέ σοι ἄχρηστον. Ο δεν ὅτι ἡ τοῦ ἁμαρτήματος ὁμολογία σβεννύει τὸν θυμόν· διὸ καὶ οὕτω φησί. Νυνὶ δέ σοι καὶ ἐμοὶ εὔχρηστον. Διότι εὐλαβὴς καὶ ἅγιος γέγονεν, ἀμφοτέροις ἐστὶν εὔχρηστος, φησίν. Εἰ γὰρ Παύλῳ, τῷ τοσαύτην ἀκρίβειαν ἀπαι· τοῦντι, δηλονότι καὶ Φιλήμονι. Αμα δὲ καὶ τοῦτο αἰνίττεται, ὅτι Εὔχρηστός μοι ὤν, αὖθις ἀποσταλήτω τιμής μέσ Ον ἀνέπεμψα. Τουτέστι, σοὶ παραδίδωμι τους του, ὡς βούλει χρῆσαι αὐτῷ. Διὰ δὲ τοῦ παραδοῦναι, μᾶλλον πραΰνει τὴν ὀργήν. Σὺ δὲ αὐτὸν, τουτέστι, τὰ ἐμὰ σπλάγχνα, προσλαβοῦ. ᾿Αντὶ τοῦ, μετὰ ἀγάπης δέξαι αὐτὸν, μᾶλλον δὲ οὐκ αὐτὸν, ἀλλὰ τὰ ἐμὰ σπλάγχνα· οὕτω γὰρ αὐτὸν ἀγαπῶ, καὶ ἐν τῇ ψυχῇ περιφέρω. Ον ἐγὼ ήβουλόμην πρὸς ἐμαυτὸν κατέχειν, VERS. 8, 9. Propter quod multam fiduciam habens in Christo imperandi tibi quod ad rem pertinet, propter charitatem magis obsecro. Quia erga omnes, inquit, sanctos talis es, ut corda illorum per te refocillentur, multo magis ego in Christo, hoc est, tanquam qui secund: 643 Christum te genuerim, libertatem habebam imperandi tibi, non tanquam dominarer in te, sed propter charitatem, quam ego erga te habeo, tuque erga me. Quod vero ait, Quod ad rem pertinet, hoc est, vel injungere tibi quod conveniat, id est, ad usum meum veniat, ut ipsum repleas; vel: Omnium saucorum curam geris, et ego igitur secundum id quod conveniat, hoc est, quantum ad ne pertinet, libertatem habebam injungendi tibi; sed tamen obsecro. Adeo enim necessaria mihi res est, ut etiam obsccrem. Cum talis sim, ut Paulus senex, nunc autem el vinctus Jesu Christi. Talis cum sum, inquit, legatus, atque ita audiri dignus, ut par est Paulum senem, hoc est, et a docendi dignitate, et a tempore auctoritatem habentem, nunc autem et aliud majus adeptum, nimirum, propter Christum ligatum esse. Viden' quotas ad persuadendum cccasiones sumat? VERS. 10. Obsecro igitur te pro filio meo quem genui in vinculis meis. Nondum nominis meminit ejus pro quo intercedit. Primum enim mitigat Philemonem, servum ejus laudando per hoc quod dilium vocat. Quam ob causain autem ipsum sic appellas? Quia genui ipsum, hoc est, in fde Chiristi institui, effecique ut baptismate mergeretur, idque cum in somma necessitale essem, nempe in vinculis. Per hæc igitur consopita indignatione ejus, sic tandem nominis meminit. VERS. 11. Onesimo qui tibi aliquando inutilis fuit. Novit quod peccati confessio iram exstinguit: propterea sic dicit. Nunc autem et tibi et mihi utilis. Quia pius sanclusque factus est, utrique utilis est, inquit. Si euita Paulo, qui mores tan exactos requirit, utique et Philemoni utilis erit. Pariter autem et hoc adumbrat, quod Cum utilis mihi sit, remittatur ad me. VERS. 12. Quem remisi. Hoc est, tibi trado hunc, eo pro arbitratu tuo utere. Quia vero reddit ipsum, irɔcundiam ejus magis demulcet. Tu autem ipsum, hoc est, mea viscera suscipe. Iloc est, cum charitate eum recipe, ino non ipsum, sed u.ea viscera: adeo ipsum diligo, menteque circumfero. VERS. 13. Qu m ego volebam apud meipsum detiVaria lectiones. φιλανθρωπευτικῶς Ο. 83 επί 0.

here, ut pro te mihi ministraret in vinculis Evange. ἵνα ὑπὲρ σοῦ μοι διακονῇ ἐν τοῖς δεσμοῖς τοῦ lii. Animadverte sapientiam, quomodo in heri locum propemodum ipsum constituit: nam, ut pro te, inquit, mihi ministraret. Ostendit autem se domini utilitatem velle. Si enim tua interest ut mihi servias, ipse autem tui loco istud faciat, lucrum certe inde tibi accedit. 644 VERS. 14. Sine consilio autem tuo nihil vo lui facere. Per hoc etiain maxime Philemonem emollit. Res enim crat admodum necessaria: in vinculis enim, iisque propter Deum, ipsi ministraturus erat, attamen præter ejus sententiam facere noluit. Quocirca quomodo ei non est donanda hae gratia, qui cum posset vel sine ipso eam sibi usurpare, noluerit tamen? Uti ne velut ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium. Non dixit: Ex necessitate, sell, Velut ex necessitate; perinde quasi hoc dicat: Etiamsi præter animi tui sententiam eum retinuissem, vere quidem te non contristassem. Videbatur tamen plerisque quod ex necessitate et te invito istud contingeret. Nunc itaque malui ut nulla ratione inluntarium aliquibus videretur, sed indubio spon - laneum. VERS. 15. Forsitan enim ideo discessit ad horam. O sapientiam Pauli! Cum enim Onesimus er fraudulenta mente fugisset, invertit jam Paulus fugain, quasi propter majorem utilitatem facta fuisset. Forsan enim, inquit, ex divina providentia fugit. Leni autem loquendi modo fugam secessionem appellat, ne fugæ nomine herum exacerbet. Porro tum tempus contrahit, iram etiam sedat. Ad horam enim, inquit, secessit. Pariter autem indicat, quod quanto tempore cum Paulo fuerat, Philemoni etiam servierit. illo igitur tempore tantum abfuit, quantum consumpsit priusquam ad Paulum perveniret: hoc autem exiguum erat, ac velut unica hora. Proinde si remissus abs to mihi deinceps serviat, eogita illum servire tibi. Ut æternum illum reciperes. Hoc est, fruaris eo. VERS. 16. Non porro ut servum, sed supra servum, fratrem dilectum, maxime mihi, quanto autem magis tibi et in carne et in Domino? Ad multa, inquit, profuit fuga: pro hora enim una habes ipsum perpetuum. Ac universa quidem vita hominis respectu æterni nihil est; multo autem magis fugæ tempus; tum pro servo fratrem, pro inutili dilectum: et in carne, hoc est, mundanis ministeriis dignum qui diligatur, ut qui ea curare pos-it: et in Domino, hoc est in rebus spiritualibus. VERS. 17. Si ergo habes me soctum, suscipe illum sicut me. Hoc est, si eadem mecum sentire te confiteris, haud secus ac me illum suscipe. Quem non in sententiam suam induxisset? quis enim noluisset Paulum suscipere? * τῷ δεσπότη 1. Εὐαγγελίου. "Ορα σοφίαν, πῶς κατὰ μικρὸν εἰς τὸν τόπον τοῦ δεσπότου ο αὐτὸν κατέστησεν "Ινα γάρ, φησὶν, ὑπὲρ σοῦ μοι διακονῇ: Δείκνυσι δὲ καὶ ὅτι τὸ τοῦ δεσπότου συμφέρον βούλεται. Εἰ γὰρ σύ, φησί, χρεωστεῖς τὸ διακονεῖν μοι, οὗτος δὲ ἀντὶ σοῦ τοῦτο ποιεῖ, σὺ κερδαίνεις. Χωρὶς δὲ τῆς σῆς γνώμης οὐδὲν ἠθέλησα ποιῆσαι. Καὶ διὰ τούτου μάλιστα καταμαλάσσει τὸν Φιλήμονα. Πράγμα γὰρ οὕτως ἀναγκαῖον· ἐν δεσμοῖς γὰρ, καὶ τούτοις ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ, ἔμελλε διακονεῖν, ὅμως παρά γνώμην αὐτοῦ ποιῆσαι οὐκ ἠθέ λησεν. Ὥστε πῶς οὐ προσήκει δοῦναι τὴν χάριν τῷ δυναμένῳ μὲν καὶ χωρὶς αὐτοῦ ταύτην καρπούς σθαι, μὴ θελήσαντι δέ; Ἵνα μὴ ὡς κατ' ανάγκην τὸ ἀγαθόν σου. ἀλλὰ ὡς κατὰ ἑκούσιον. Οὐκ εἶπε, Κατὰ ἀνάγκην, ἀλλ', ὡς κατὰ ἀνάγκην, ὡσανεὶ τοῦτο λέγων, ὅτι Καὶ παρὰ γνώμην σου κατέχων τοῦτον, ἀληθῶς μὲν οὐκ ἐλύπουν σε· ἐφαίνετο δὲ ὅμως τοῖς πολλοῖς, ὅτι Κατὰ ἀνάγκην καὶ ἄκοντός σου γίνεται. Νῦν οὖν εξλόμην μᾶλλον τὸ μηδὲ ὅλως τισὶ δοκεῖν τοῦτο ἀκούσιον, ἀλλ' ἐκούσιον ἀναμφιβόλως. Τάχα γὰρ διὰ τοῦτο ἐχωρίσθη πρὸς ὥραν. Baκαὶ τῆς σοφίας· ἐπειδὴ γὰρ Ονήσιμος ἀπὸ κακούρ γου γνώμης έφυγε, μεταστρέφει Παῦλος τὴν φυγήν, ὡς πρὸς συμφέρον γενομένην. Τάχα γάρ, φησί, κατ θείαν οἰκονομίαν ἔφυγεν. Ευφήμως δὲ καὶ τὴν ουσ γήν χωρισμὸν καλεῖ, ἵνα μὴ τῷ ὀνόματι τῆς φυγῆς παροξύνῃ τὸν δεσπότην. Καὶ ἐν τῷ συστείλαι δὲ τὴν χρόνον, παύει τὴν ὀργήν· Πρὸς ὥραν γὰρ, φησὶν, εχωρίσθη. Αμα δὲ καὶ δείκνυσιν, ὅτι ὅσον χρόνου μετὰ Παύλου ἦν, Φιλήμονι συνῆν. Ἐκεῖνο οὖν μόνον ἀπῆν, ὅσον πρὸ τοῦ συγγενέσθαι τῷ Παύλῳ· τοῦτο δὲ ὀλίγον, καὶ οἷον ὥρα μία. ὥστε καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν, εἰ ἐμοὶ συνέσται ἀποσταλείς παρὰ σοῦ, λογίζου σου συνεἶναι αὐτόν. Ἵνα αἰώνιον αὐτὸν ἀπέχῃς. Τουτέστιν, ἀπολαύης. Οὐκέτι ὡς δοῦλον, ἀλλ' ὑπὲρ δοῦλον, ἀδελφίν ἀγαπητόν, μάλιστα ἐμοὶ, πόσῳ δὲ μᾶλλον σοι, καὶ ἐν σαρκὶ καὶ ἐν Κυρίῳ. Πρὸς πολλά, φησίν, ὠφέλησεν ἡ φυγή· ἀντὶ γὰρ ὥρας μιᾶς, ἔχεις αὐτὸν αἰώνιον. Καὶ ὁ πᾶς μὲν γὰρ βίος τοῦ ἀνθρώ που, ὡς πρὸς τὸν αἰῶνα, οὐδέν ἐστι· πολλῷ δὲ μᾶλ λον ὁ τῆς φυγῆς καιρός· καὶ ἀντὶ δούλου ἀδελφὸν, ἀντὶ ἀχρήστου ἀγαπητόν· καὶ ἐν σαρκί, τουτέστι, καὶ ἐν ταῖς κοσμικαῖς ὑπηρεσίαις ἄξιον ἀγαπᾶσθαι, ὡς θεραπευτικὸν, καὶ ἐν Κυρίῳ, τουτέστι καὶ ἐν ταῖς πνευματικαίς. Εἰ οὖν με ἔχεις κοινωνόν, προσλαβοῦ αὐτὸν ὡς ἐμέ. Τουτέστιν, εἰ τὰ αὐτά μοι φρονεῖν ὡμολό γησας, ὡς ἐμὲ δέξαι αὐτόν. Τίνα οὐκ ἂν κατεδυσώπησε; Τίς γὰρ οὐκ ἂν ἐθέλησε Παῦλον προσδέξασθαι; Variæ lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILEMONEM. Εἰ δέ τι ἠδίκησεν, ἡ ὀφείλει, ταῦτα ἐμοὶ ἑλλογει. Οὐκ εἶπεν, Εκλεψεν, ἀλλ' εὐφημότερον, ἠδίκησεν, ἢ ὀφείλει. Εἰκὸς γὰρ ἦν αὐτὸν καταναλώσαι τὰ κλαπέντα. Διό φησιν, Ἐμοὶ εἰς χρέος τοῦτο λόγισαι, ἐμὲ ἔχε ὀφειλέτην. Ἐγὼ Παῦλος ἔγραψα τῇ ἐμῇ χειρὶ, ἐγὼ ἀποτίσω. Χαριέντως ταῦτά φησι', μετά πνευματικῆς χάριτος γράφων, καὶ ὡσανεὶ τοῦτο λέγων· Προς ἀσφάλειαν πλείονα, ὅτι ἀποδώσω ' τὸ χρέος, ἰδιόχειρά μοι τὰ γράμματα. Vers. 18. Si autem aliquid nocuit tibi, aut debel, hoc mihi imputa. Non dixit, Furatus est, sel quod lenius, nocuit, aut debet. Verisimile namque erat ipsum insumpsisse quæ sublegerat; propterea 645 inquit, Hoc mihi pro debito adscribe, me babe debitorem. VERS. 19. Ego Paulus scripsi mea manu, ego rependam. Festive hæc dicit, cum spirituali gratia scribens, perinde quasi dirat: En, ad majorem stcuritatem, quod debitum persolvam, chirographum meum habes. Ut non dicam, quod et leipsum mihi debes. Νε videatur veluti contumelia Philemonem afficere, quod ob furtum a servo commissum sic rogare ipsum simpliciter non ausus fuit, nisi chirograἴνα μὴ λέγω, ὅτι καὶ σεαυτόν μοι προσοφείλεις. Ἵνα μὴ δόξῃ ὥσπερ ὑβρίζειν τὸν Φιλήμονα, ὅτι οὐκ ἐθάρρησεν ὑπὲρ κλοπῆς ἑτέρου, οἰκέτου, ἁπλῶς οὕ τως αἰτήσασθαι αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ χειρόγραφον αύτ τῷ ποιεῖ· τοῦτο γὰρ ὠμόν τινα καὶ πρὸς τὸν διδάσ- plum adjiceret, hoc enim crudelem, et nullo cha καλον ἄσπλαγχνον ἐδείκνυ τὸν Φιλήμονα, δείκευσιν ὅτι καὶ σφόδρα αὐτῷ θαῤῥεῖ. Οὐ μόνον γάρ, φησί, τὰ σὰ, ἀλλὰ πρὸς τούτοις καὶ σεαυτόν μοι προσοφείλεις. Ναι, ἀδελφέ, ἐγώ σου ἐναίμην ἐν Κυρίῳ. Ήλθε πάλιν ἀπὸ τοῦ χαρίεντος ἐπὶ τὸ σπουδαιότερον, καὶ παρακαλεί. Εγώ σου, φησὶν, ὀναίμην, τουτέστιν, ἀπολαύσαιμι τῶν σῶν χαρίτων, οὐκ ἐν κοσμικοῖς πράγμασιν, ἀλλ' ἐν τοῖς κατὰ Κύριον 1. Ανάπαυσόν μου τὰ σπλάγχνα ἐν Χριστῷ. Ανάπαυτόν μου, φησί, τὴν περὶ σὲ ἀγάπην, ἢ τὴν καρδίαν μου διὰ τὸν Χριστόν. Οὐκ ἐμοὶ γὰρ τὴν χάριν δίδως, ἀλλὰ τῷ Χριστῷ. Πεποιθὼς τῇ ὑπακοῇ σου ἔγραψά σοι, εἰδὼς, ὅτι καὶ ὑπὲρ δ λέγω, ποιήσεις. Οὐκ ἐπιτάττων, Ο φησίν, οὐδὲ αὐθαδιαζόμενος ἔγραψά σοι, ἀλλὰ θαρῥῶν τῇ ὑπακοῇ σου. Ποῖον σίδηρον ταῦτα οὐκ ἐμάλαξαν; 'Αμα δὲ καὶ ἑτοίμαζε μοι ξενίαν. Ὅπερ ἴσως ἂν ὑπενόησεν ὁ Φιλήμων ὅτι Εἰ μὴ διὰ Ονήσιμον, οὐδὲ λόγου με ἠξίου, τοῦτο νῦν θεραπεύει ὅτι Οὐ δι' ἐκεῖ ναν μόνον ἔγραψα, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο ἔγραψα, φη. σιν, ἵνα ετοιμάσῃς μοι ξενίαν· ἅμα δὲ καὶ ὅπως φοβηθῇ, ὅτι ἤξει ὁ ᾿Απόστολος, καὶ καταγνώσεται αὐτοῦ, εἰ μὴ παραδέξηται τὸν Ονήσιμον. Ελπίζω γὰρ ὅτι διὰ τῶν προσευχῶν ὑμῶν χα· ρισθήσομαι ὑμῖν. Δύο ταῦτα μανθάνομεν· ἓν μὲν, ὅτι πολλὴ ἡ τῶν εὐχῶν δύναμις, είγε καὶ ὁ τηλικοῦτης Παύλος δεῖται τῆς ἐκ τούτων βοηθείας· καὶ ἔτεμου δὲ, ὅτι δεῖ ταπεινοφρονεῖν, εἶχε ὁ Παῦλος τῶν εὐχῶν τῶν μαθητῶν χρήζει. Ασπάζεται σε Επαρᾶς ὁ συναιχμάλωτός μου ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Οὗτος ὁ Επαφρᾶς παρὰ Κολαστ στέων ἦν ἀποσταλείς πρὸς Παῦλον· ὥστε εἶναι δῆλον, ὅτι ἀπὸ Κολασσαίων ἦν ὁ Φιλήμων. Συναιχμάλῳτον δὲ αὐτὸν καλεῖ, δεικνὺς ὅτι καὶ Επαφρᾶς ἐν πολλή θλίψει ἐστὶ, καὶ διὰ τοῦτο ἐντρέπων τὸν Φιλή μονα, εἶχε ἐκεῖνος μὲν καὶ συγκακοπαθῇ Παύλῳ, αὐτὸς δὲ οὐδὲ τὴν ἐπὶ Ονησίμου χάριν παρέξει αὐτ ' λέγει ο.· ἀποτίσω 0.· Θεόν 0. ritatis affectu erga præceptorem suum imbutum Philemonem indicaret, ostendit jam quod pluri - mum ei confidat. Non solum enim tua, inquit, verum etiam teipsum insuper mihi debes. VERS. 20. Ιια, frater, ego te fruar in Domino. festivis verbis jam ad graviora redit, et obsecrat. Ego te, inquit, fruar, hoc est, fac quæso ut tuis beneficiis perfruar, non in mundanis rebus, sed in iis quæ ad Dominum spectant. Refice viscera mea in Christo. Refocilia meam erga le charitatem, inquit, vel cor meum propter Christum. Non mihi enim beneficium impertis, sed Christo. VERS. 21. Confidens obedientiæ tuæ scripsi tibi, sciens quod et super id quod dico, facies. Non tibi imperaus, inquit, nec nuihi quicquam arrogans, hæc scripsi tibi, sed confdens obedientis tue. Quale ferrum hæc non emollirent? Vers. 22. Simul autem el pura mihi hospitium. Quod suspicari potuisset Philemon: Nisi Onesimi causa scripsisses, ne verbo quidem me dignatus esses; huic jam medetur, inquiens: Non propter illum tantummodo scripsi, sed eam etiam ob rem scripsi, ut pares mihi hospitium; simul autem ut terreatur, quia Apostolus veniet, illumque reprehendet, nisi Onesimum receperit. Spero autem quod per orationes vestras donabor vobis. Duo hæc discimus: alterum, quod sit ingens orationum virtus, siquidem Paulus talis tantusque illarum ope indigeat; alterum, quod oporteat nos humili esse spiritu, quandoquidem Paulus discipulorum precibus egeat. VERS. 23. Salutat te Epaphras concaptivus meus în Christo Jesa. Iste Epaphras a Colossensibus ad Paulum missus erat. Quare planum est Philemonem Colossensem fuisse. Concaptivum autem appellat, ostendens Epaphram etiam in multa ɔMictione esse, ac propterea ruborem Philemoni injieit, siquidem is cum Paulo afligitur, ipse autem no Onesimi quidem nomine ei obsequi velit. ConcaVaria lectiones.

ptivas 646 autem est, inquit, non ob humanum τῷ. Συναιχμάλωτος δέ ἐστι, φησίν, οὐ διά τι ἀνθρώ quiddamı, sed propter Christum Jesum, Evangelii nomine adversa perpetiens. VERS. 24. Marcus, Aristarchus, Demas, Lucas, adjutores mei. Demas primum insignis erat, utpote cui hoc testimonium hic adscribitur, quod sit Pauli adjutor: postea vero ad ignaviam relapsus a Paulo descivit, perinde ac in Epistola ad Timotheum Paulus scribit, quæ procul dubio hac posterior est: Demas enim me reliquit, Lucas est solus mecum vs. Qui igitur postremus hic collocatur Lucas, primus tandem omnium factus est, cum Demas defecisset. Adeo non oportet quempiam confidere sibi, sed qui stat, videat ne cadat. Cum istos appellat coadjutores, ostendit quod Isti etiam una mecum rogant, ac tot tantisque merito gratificari dehes. Animadvertis quantum simus adjuti ex hac quæ brevis et perspicua videbatur Epistola? Proinde nullus Scripturæ locus inexploratus prætermittendus est, verum ex omnibus, ut quæ per Spiritum sint enarrata, spiritualis quidam sensus inquirendus est. Paracletus autem qui ista locutus est, iis qui recte quærunt quæsitum invenire omnino dabit. quo et nos illuminati, ad divini cum verbi tum vitæ veritatem semper ducamur, neque vanis opinionibus subditi, neque mendacio voluptatis mundanæ inescati: et qui servi sumus nos ipsos per fdem et virtutem ingenuos reddamus: domini vero, cum servos nostros videamus sanctos et apostolos, studeamus non multo ignobiliores illis inveniri in regno Domini, qui propter nos etiam servus apparuit, Christi veri Dei nostri. Cui gloria, et potestas, et honor nunc et semper, et in secula seculorum. Amer. *** 11 Tim. iv, 9. τινόν, ἀλλὰ διὰ τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν, συγκακοπαθῶν ὑπὲρ τοῦ Εὐαγγελίου. Μάρκος, Αρίσταρχος, Δημᾶς, Λουκᾶς, οἱ συνα εργοί μου. Ο Δημᾶς τὴν μὲν ἀρχὴν εὐδόκιμος ἦν, ὡσπεροῦν καὶ ἐνταῦθα μαρτυρεῖται ὡς Παύλου συνεργό;· ὕστερον δὲ ῥᾳθυμήσας ἀπέστη τοῦ Παύλου, ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον Επιστολῇ γρά φει Παῦλος, ὑστέρα προδήλως ταύτης οὔσῃ· Δημᾶς γάρ με εγκατέλιπε, Λουκᾶς ἐστι μόνος μετ' ἐμοῦ. Ο τελευταῖος οὖν ἐνταῦθα ταχθεὶς Λουκᾶς, γέγονε πρῶτος πάντως, τοῦ Δημᾶ ἀποστάντος. Οὕτως οὐ δεῖ τινα θαῤῥεῖν ἑαυτῷ, ἀλλὰ τὸν ἱστάμενον βλέπειν, μὴ πέσῃ. Συνεργοὶ δὲ εἰπὼν, δείκνυσιν ὅτι Καὶ οὗ τοι σὺν ἐμοὶ παρακαλοῦσί σε, καὶ ἄξιος ἂν εἴης δοῦ και τοῖς τοσούτοις τὴν χάριν. Ορᾷς πόσα ὠφελούμεθα ἐκ τῆς βραχείας ταύτης καὶ σαφούς δοκούσης Ἐπιστολῆς; Ούτως ἄρα οὐδὲν τῶν τῆς Γραφῆς ἀνεξέταστον δεῖ καταλιπεῖν, ἀλλ' ἐκ πάντων. ὡς Πνεύ ματι λαληθέντων, ἐπιζητεῖν πνευματικόν τινα νούν καὶ ὠφέλιμον. Πάντως δὲ ὁ ταῦτα λαλήσας Παράκλητος δώσει τοῖς καλῶς ζητοῦσι τοῦ ζητουμένου τὴν εὕρεσιν. Ὑφ' οὗ καὶ ἡμεῖς φωτιζόμενοι, οδηγοίμεθα ἀεὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν τοῦ κατὰ Θεὸν λόγου καὶ βίου, μήτε ψευδοδοξίαις ὑπαγόμενοι, μήτε τῷ ψεύδει τῆς τοῦ κόσμου ἡδονῆς δελεαζόμενοι· καὶ οἵ τε δοῦλοι ἑαυτοὺς διὰ τῆς πίστεως καὶ τῆς ἀρετῆς ἐξευγενί ζοιμεν, οι τε δεσπόται δούλους ὁρῶντες ἁγίους καὶ ἀποστόλους, σπουδάζοιμεν μὴ πολλῷ τούτων ἀτιμό τεροι εὑρεθῆναι ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Δεσπότου, καὶ δι' ἡμᾶς δούλου φανέντος, Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν. "Ω ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος, καὶ ἡ τιμὴ νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ THEOPHYLACTI BULGARIE ARCHIEPISCOPI EPISTOLÆ DIVI PAULI AD HEBRÆOS EXPOSITIO, Υπόθεσις τῆς πρὸς Ἑβραίους Επιστολῆς. Ἐθνῶν μὲν ἀπόστολος ἦν ὁ μακάριος Παῦλος, καθὰ δὴ καὶ αὐτὸς ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους φησίν. Οὐ γὰρ ἡνέσχοντο ἂν αὐτοῦ ῾Εβραῖοι κηρύσσον· τος αὐτοῖς, ἅτε δὴ ἀπεχθανόμενοι αὐτῷ πλέον ἢ τοῖς ἄλλοις, ὡς διὰ τῆς ἀθρόας αὐτοῦ μεταβολῆς ἅμαχον δεικνύντι τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν, τὴν οὕτω σφοδρὸν διώκτην ἑλκύσασαν. Σημεῖον γὰρ μέγα τῆς ἀληθείας τοῦ καθ' ἡμᾶς κηρύγματος, τὸ Παῦλον τὸν θερμότατον ζηλωτὴν τοῦ νόμου ἐξαίφνης Χριστῷ προσελθεῖν. Διὰ τοῦτο ἐκθύμως ἐπολέμουν αὐτῷ, καὶ οὐδὲ φωνῆς ἂν ἠνέσχοντο. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ ἐξ ᾿Εβραίων πιστεύσαντες, οὐδὲ οὗτοι πάνυ τι προσεῖχον αὐτῷ, ἅτε τοῦ νόμου ἀπάγοντι παντελῶς, καὶ τὴν περιτομὴν λύοντι. Πλὴν εἰ καὶ τοῖς ἔθνεσιν ἀπεστάλη κήρυξ, όμως καὶ πρὸς 'Εβραίους γράφει. "Ωσπερ γὰρ οὐκ ἐπετράπη μὲν βαπτίζειν, ἐβάπτιζε δὲ ὅμως, οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἐκωλύθη· οὕτω καὶ ῾Εβραίοις ἐκ περιουσίας ἐπιστέλλει. Καὶ γὰρ σφόδρα αὐτῶν ἐκήδετο, ὑπὲρ ὧν καὶ ἀνάθεμα γενέσθαι ηύχετο. Τοῖς ἐν Παλαιστίνῃ δὲ, καὶ ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπιστέλλει. Οὗτοι γὰρ ὑπὸ τῶν ἀπίστων Εβραίων καὶ τὰ ὑπάρχοντα διηρπάγησαν, καὶ μυρίαις κακώσεσιν ὑπεβλήθησαν. "Οθεν καὶ τῆς πρὸς τούτους ἐλεημοσύνης σφόδρα φροντίζει, καὶ Κορινθίους περιτομής 0. • Απεβάλλοντο υ 647 Argumentum Epistola ad Hebreos. Gentium erat Apostolus divus Paulus, sicut et ipse in Epistola ad Romanos affirmat. Hebræi enim eum ipsis prædicantem non sustinebant, quia majori eum odio prosequerentur quam cateros, ut qui per repentinam suam conversionem, invictam Christi potentiam ostenderet, quæ tam vehementem perseculorem ad sese traxerit. Ingens enim argumentum est veritatis verbi Evangelii, Paulum ferventissimum legis æmulatorem, subito ac derepente Christo accessisse. Proplerea ex vehementi iracundia adversus eum pugnabant, adeo ut ne vocem quidem ejus sustinerent. Quinetiam qui ex Hebræis crediderant, ne ipsi quidem illi satis animum advertebant, utpote qui a lege omnino abduceret, ac circumcisionem 648 tolleret. Atqui ctiamsi ad gentes demandatus est præco, ad Hebræos tamen scribit. Ut enim non eral ei demandatum ut baptizaret, baptizabat tamen, neque enim ei vetitum erat; ita etiam Hebræis ex abundanti scribit hanc Epistolam. Nam magna eorum sollicitadine langebatur, pro quibus anathema fieri optabat. Porro iis qui in Palæstina et Hierosolymis erant, scribit. Isti enim ab infidelibus Hebræis bonis suis spoliati fuerant, innumerisque afflictionibus subjicie bantur. Unde sollicitus est in colligenda ad horum suppetias eleemosyna, cum Corinthios tκης MacedoVariæ lectiones.