ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΠΑΣΗΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ ΚΥΡΟΥ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΤΑΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ. SANCTISSIMI ARCHIEPISCOPI TOTIUS BULGARIÆ ΔΟΜΝΙ THEOPHYLACTI EX CODICE VATICANO *. Interprete Bonifacio Finetti ord. Prædicatorum. Ἀρχὴ ἐν θεῷ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων συγ- 188-189 Incipiunt in Dei nomine γραφεισῶν παρὰ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου καὶ εὐαγ γελιστοῦ Λουκᾶ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ. Οὗτος ὁ μακάριος Λουκάς μαθητής ἦν Παύλου - διὸ καὶ ἐκείνου τὰς πράξεις μᾶλλον ἐγίνωσκε τῶν άλλων. Περὶ οὗ καὶ αὐτὸς ὁ θεσπέσιος Παῦλος λέγει · Λουκᾶς ἐστε μόνος μετ᾿ ἐμοῦ·» καὶ πάλιν πρὸς Κορινθίους· «Ο έπαινος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, διὰ παν τῶν τῶν Ἐκκλησιῶν. Ἔτι δὲ, ὅταν αὐτὸς πάλιν λέγη ο Κατὰ τὸ Εὐαγγέλιόν μου 8 παρελάβετε, τὸ του Λουκά Εὐαγγέλιον λέγει. Οὐ πάντα δὲ μέχρι τέλους, ὅσα ἔπραξεν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ἀναγράφει Λουκᾶς, καίτοι σὺν αὐτῷ ὢν μέχρι τελευτῆς· πρῶτον μὲν, ὅτι καὶ ταῦτα ἡγεῖτο ὠφέλειαν τοῖς κουλομένοις παρέχειν· δεύτερον δὲ, ὅτι πρὸς τὰ κατ πείγοντα ἀεὶ ἵσταντο, καὶ οὐκ ἐν τῷ λογογραφεῖν ν αὐτοῖς ἡ σπουδή· πολλὰ γὰρ ἀγράφῳ παραδόσει αραδεδώκασιν. Εἰ καὶ αἱ Πράξεις τῶν ἀποστόλων. τὰ βιβλίον Εγράφεται τοῦτο, ἀλλ᾽ αὖν ὡς ἐπιπολὺ τὰς τοῦ αύλου πράξεις. Έστιν εὑρεῖν εἰς αὐτὸ γεγραμμένας. Ελλὰ καὶ τοῦ παναγίου Πνεύματος αἱ πράξεις δι των γινώσκονται ἐμφερόμεναι. Τὰ μὲν γὰρ Εὐγέλια τὰς τοῦ Υἱοῦ πράξεις περιέχουσιν· αἱ τάξεις δὲ τὰς τοῦ Παναγίου Πνεύματος. μὶ τῆς ἐξ ἀναστάσεως διδασκαλίας τοῦ Χριποῦ, καὶ ὀπτασίας πρὸς τοὺς μαθητάς· καὶ περὶ Tim. iv, 11. 'II Cor. viii, 18. Vide Præfationem, supra col. 409, num. IV. liu upos:olorum conscripta a sancto apostolo et evangelista Luca. PROLOGUS THEOPHYLACTI. Beatus hie Lucas discipulus fuit Pauli: et idcirco majorem, quam alii, setorum ipsius: notitiam ha buit. De quo ipse divus Paulus, • Lucas, ait, est mecum solus: et rursus. ad Corinthios, • Cujus lans est in Evangelio per omnes Ecclesiás *. › Cum etiam ait, e Secundum Evangelium, quod recepistis ', o de Luca Evangelio loqui existimatur. Al vero non omnia, quæ usque ad vitæ suæ terminum gessit: Paulus, scribit Lucas, quanquam, quoad illa vixit, perpetuus ei comnes 190.fuerit:: primo quidem quia ista, quae scripsit studiosis satis utilia: fure, existimarit; soenndo, quia urgentia semper instabant negotia, et alias. apostoli scribendi non erant admodum studiosi:: multa namque traditione, absque scripto, tradere maluerunt. Cæterum, etsi Acta apostolorum liber iste inscribatur, In: co tamen plerumque Pauli gesta referuntur. Verum et quæ Spiritus sanctus per ipsos patravit opera hic dignoscuntur inserta. Scilicet quatuor Evangelia Filii, hic autem liber Spiritus sancti opera complectitur. CAPUT I De doctrina Christi post resurrectionem, ejusque apparitione discipulis; et de promissione doni !

Spiritus sancti. De aspectu et modo ascensionis επαγγελίας τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεάς,θέας Christi, ac de glorioso ipsius secundo adventu. INITIUM TEXTUS. 1, 1-8. Primum quidem sermonem feci de omnibus, ο Theophile, quæ capit Jesus facere et clocere, usque in diem qua præcipiens apostolis per Spiritum sanctum, quos elegit, assumptus est: quibus et præbuit seipsum vivum post passionem suam in multis argumentis, per dies quadraginta apparens eis, et loquens de regno Dei. Et couvescens, præcepit eis ab Jerosolymis ne discederent, sed exspectarent promissionem Patris, quam audistis, inquit, per os meum: quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multos hos dies. Illi igi· tur, ut convenissent interrogabant eum, dicentes: Domine, si in tempore hoc restitues regnum Israel? Dixit autem eis: Non est vestrum nosse tempora vel momenta quæ Pater posuit in sua potestate; sed accipietis virtutem supervenientis Spiritus sancti in vos, et eritis mihi testes in Jerusalem et in omni Juda et Samaria et usque ad ultimum terra. Finis Pascha 1,9–12. Et cum hæc dixisset, videntibus illis, elevatus est: et nubes suscepit eum ab oculis eorum. Gum que intuerentur in caelum euntem illum, ecce 191 duo viri astiterunt juxta illos in vestibus albis, qui et dixerunt: Viri Galilei, quid statis aspicien les in cœlum? Hic Jesus, qui assumptus est a vobis, sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in cœlum. Tunc reversi sunt Hierosolymam a :nonte qui vocatur Oliveti, qui est justa Jerusalem, Sabbati habens iter. COMMENTARIUS. In memoriam Theophilo revocat Evangelium a se conscriptum, ut exinde accuratam diligentiam suam ostendat. Siquidem initio illius operis, ‹ Visum est, inquit, et mili asseculo omnia a principio³, › etc. Meminit igitur illius operis et diligentiæ, qua in co conscribendo usus est, ut parem in hoc libro impensaun esse scicus, iis quæ in eo continentur, animum quam maxime adverteret. Caeterum præ modestia non dixit: Primum quidem Evangelium feci, ο Theophile. Theophilus vero iste unus ex iis erat qui ab ipso pietatis præceptis imbuti fuerant. • Que coepit.» Miracula scilicet et doctrinas, et præterea quod faciendo docuerit: non enim ille verbis tantum suadebat, sed operando provocabat 3 Luc. 1, 3. τε καὶ τρόπου τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ. Καὶ περὶ τῆς ἐνδόξου καὶ δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας· ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. Τὸν μὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάμην περὶ πάντων, ὦ Θεόφιλε, ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν, ἄχρι ἧς ἡμέρας εντειλάμενος τοῖς ἀποστόλοις διά Πνεύματος ἁγίου, οὓς ἐξελέξατο, ἀνελήφθη οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ παθεῖν αὐτὸν ἐν πολλοῖς τεκμηρίοις, δι' ἡμερῶν τεσσαρά κοντα ὀπτανόμενος αὐτοῖς, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Καὶ συναυλιζόμενος παρήγγει λεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρίζεσθαι, ἀλλὰ περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρὸς, ἣν ἐκούσατέ μου, ὅτι Ιωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖ; δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας. Οἱ μὲν οὖν συνελθόντε; ἐπηρώτων αὐτὸν λέγοντες· Κύριε, εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀπο καθιστάνεις τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ; Εἶπε δὲ πρὸς αὐτούς· Οὐχ ὑμῶν ἐστι γνώναι χρόνους καιροὺς, εὓς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ, ἀλλὰ λήψεσθε δύναμιν [ἐξ ὕψους] ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἐν τε Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Σαν μαρεία. Τέλος τοῦ Πάσχα. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, βλεπόντων αὐτῶν, ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν. Καὶ ὡς ἀτενίζοντες ἦσαν εἰς τὸν οὐρανὸν πορευομένου αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο παρειστήκεισαν αὐτοῖς ἐν ἐσθῆτι λευκῇ, οἳ καὶ εἶπον· "Ανδρες Γαλιλαῖοι, τί ἑστήκατε ἐμβλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν; Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ᾽ ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται [πάλιν] δν τρόπον ἐθείσισθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν. Τότε ὑπο έπρεψαν οἱ ἀπόστολοι εἰς Ἱερουσαλήμ, ἀπὸ ὅμως τοῦ καλουμένου Ελαιῶνος, ὅ ἐστιν ἐγγὺς Ἱερουσαλήμ, Σαββάτου ἔχον οδόν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Αναμιμνήσκει τὸν Θεόφιλον τοῦ Εὐαγγελίου, ὥστε τὴν οἰκείαν ἀκρίβειαν ἐνδείξασθαι. Καὶ γὰρ ἀρχόμενος ἐκείνης τῆς πραγματείας φησίν· 4 Εξε χαμοὶ παρηκολουθηκέτι ἄνωθεν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Μέμνηται οὖν τῆς πραγματείας ἐκείνης, τῆς ἐκεῖτε ἀναμιμνήσκων ἀκριβείας, ἵνα τὴν αὐτὴν καὶ περὶ τοῦ παρόντος βιβλίου κατέχων τὴν διάνοιαν, προσέχε μάλιστα τοῖς γραφομένοις. Διὰ δὲ τὸ ἄτυφον [οὐκ εἶπε· Τὸ μὲν πρῶτον Εὐαγγέλιον ἐποιησάμην, ο Θεόφιλε. Οὗτος δὲ εἰς ἦν τῶν κατηχηθέντων και αὐτοῦ τὴν εὐσέβειαν. • Τον ήρξατο.» Τὰ θαύματα καὶ τὰς διδασκαλία φησίν. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ τῷ ποιεῖ ἐδίδασκεν. Οὐ γὰρ λόγῳ μὲν ἐπέτρεπε τοῖς ἄλλοι Varia lectiones et nota. Ita verto magis presse al textum Græcum, ut commentatoris animadversioni sit locus. Vulg. haLet: Igitur qui convenerant. Qui hunc commentarium ex codice Vatica:lo exscripsit, pro sua diligentia annotavit verla ista Τέλος του Πάσχα, fuis Pascha esse in codice en centiore atramento. '

- CAP. I. πράττειν, αὐτὸς δὲ οὐκ ἔπραττε. Διὰ τοῦτο παρήνει omnes, ut ad imitationem virtutis sese transferεἰς μίμησιν ἀρετῆς μετατίθεσθαι. • Αχρι ἧς. • Η σύνταξις οὕτω· «Διά Πνεύμα τοῦ ἁγίου ἐντειλάμενος,» τουτέστι, πνευματικῶς πρὸς αὐτοὺς εἰπὼν τὰ ῥήματα, οὐδὲν ἀνθρώπινον... ἢ ὅτι αὐτοῖς ἐν Πνεύματι ἐνετείλατο. Ενθα γὰρ ὁ Υἱός τι διαπράττεται, ἐκεῖ τὸ Πνεῦμα ὡς ὁμοφυὲς ἐνερ γεῖ καὶ συμπάρεστι. Τί δὲ ἐνετείλατο;. Πορευθέν τις μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, ο καὶ τὰ ἑξῆς. • Οὓς ἐξελέξατο.» Οὐκ εἶπε δὲ, ἀνέβη, ἀλλ', «ἀνελήφθη ο ἔτι γὰρ ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλέγεται. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃς, ὅτι ὑφ' ἑτέρων ἀρετῇ, ἐπήγαγεν· • Οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζώντα.» Ετά φησι· «Δι' ἡμερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόμενος αὐτοῖς·, ἀλλ' οὐκ, ἐν ἡμέραις τεσσαράκοντα. Οὐ γὰρ ὥσπερ πρὸ τῆς ἀναστάσεως συνεχῶς αὐτοῖς συνῆν, οὕτω καὶ τότε, ἀλλ' ἐφίστατο, καὶ ἀφίστατο πάλιν. rent. • Usque in diem.» Ordo verberum est iste: • Per Spiritum sanctum praecipiens, a hoc est spiritualiter ad ipsos verba faciens, nihilque immiscens humani. Vel quia ipsis in Spiritu sancto præcepit: ubi enim Filius aliquid operatur, ibidem Spiritus sanctus (quippe ejusdem cum ipso naHiræ) simul et operatur et adest. Quid vero præcepit? Nempe:' Euntes, docete omnes gentes *,, et quae sequuntur. ‹ Quos elegit. Non dixit, Ascendit, sed, ‹ Assumptus est: › adhuc enim tanquam de honine loquebatur. Ne vero quis existimaret, id aliena factum esse virtute, subjunxit: «Quibus et prabuit seipsum vivum.» Deinde ait: • Per dies quadraginta apparens eis: s at non inquit, e. Diebus quadraginta,› quoniam non assidue, sicut ante resurrectionem, cum ipsis versabatur; sed per intervalla accedebat et recedebat. com • Καὶ συναλιζόμενος, τουτέστι κοινωνῶν τραπέ - ζης, ο παρήγγειλεν, ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρίζεσθαι.» Πρῶτον μὲν γὰρ αὐτοὺς δεδοικότας καὶ τρέμοντας εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἐξήγαγεν, ἵνα μετὰ ἀδείας ἀκούσωσι τῶν λεγομένων. Εἶτα ἐπειδὴ ἤχου σαν, και τεσσαράκοντα διέτριψεν ἡμέρα;, παρ ήγγειλεν ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρίζεσθαι. Τὸ δὲ δεύτερόν γε, ὅτι καθάπερ τινὰς στρατιώτας μέλλοντας εἰς τὸ πλῆθος ἐμπίπτειν, οὐδεὶς ἀφίεται ἐξελθεῖν ἕως ἂν ὁπλίσωνται· οὕτω δή πωὶ αὐτοὺς πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου φανῆναι ἐπὶ τῆς παρα τάξεω; οὐκ ἠφίει, ώστε μὴ γενέσθαι εὐχειρώτους και ἁλωσίμους τοῖς πολλοῖς· οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ πολλοὶ ἦσαν οἱ μέλλοντες πιστεύειν αὐτόθι. Καὶ τρίτων, ἵνα μὴ λέγωσί τινες, ὅτι τοὺς γνωρίμους ἀγέντες, παρὰ τοῖς ξένοις ἦλθον κομπάσαι. • Αλλά περιμένειν.» Τότε ἤκουσαν τὴν ἐπαγγελίαν, ὅτε ἔλεγε ο Συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω· ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς.» Οὐχὶ παρόντος δὲ αὐτοῦ, οὐδὲ ἀπελθόντος εὐθέως παρεγένετο, ἀλλὰ μετὰ δέκα ἡμέρας· ι α ἐν ἐπιθυμία γενόμενοι, οὕτω λάβωσι τὴν χάριν. Εἰ δὲ παρόντος ἐκείνου τὸ Πνεῦμα ἐπέστη, καὶ ὁ μὲν ἀπῆλθε, τὰ δὲ ἔμεινεν, οὐκ ἦν τοσοῦτον [τῆς] παραμυθίας· καὶ γὰρ σφόδρα αὐτοῦ δυσαποσπάστως sanctus advenisset, vel, illo abeunte, cum illis reεἶχον. Διὸ ἄνεισι, καὶ οὐκ εὐθέως ἐπιφοιτᾷ τὸ Πνεῦμα, ἵνα μικρὸν ἀθυμήσαντες, καθαρὰν δέξων. ται τὴν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ ἡδονήν. «Οτι Ιωάννης μέν. Δεικνύει λοιπὸν τὸ μέσον αὐτοῦ τε καὶ Ἰωάν. νου· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ αὐτοὺς ἤδη μεί τους γεγενημένους Ιωάννου είγε καὶ αὐτοὶ ἔμελλον βαπτίζειν ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Οὐκ εἶπε δὲ, Βαπτίσω ὑμᾶς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, ἀλλὰ, Βαπτισθήσεσθε πανταχοῦ τῆς ταπεινοφροσύνης μέτρα καὶ τύπους καταλιμπάνων ἡμῖν. Τοῦτο γὰρ ἀπὸ τῆς μαρτυρίας Ἰωάννου δῆλον ἦν, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ βαπτίζων. «Αὐτ τῆς γὰρ, ο φησίν, «ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι • Εt convescens.» floc est, communem illis mensam liabens, præcepit cis, e al llierosolymis ne discederent.» Scilicet, primo quidem, cuts illi nimium trepidarent, in Galilaam cos adduxit, ut absque pavore, quæ ipsis dicturus erat, audirent: deinde, postquam audierunt, ac quadraginta elapsi sunt dies, præcepit, ab Hierosolymis ne discederent. Quemadmodum enim 192 sapiens dux milites, qui in multos incursuri sunt hostes, claud prius exire permittit, quam armis communiverit; ita et Dominus ante Spiritus sancti descensum, ipsos in aciem ire uon sivit, me hostium multitudine facile expugnarentur et caperentur. Sed et alia est hujusce præcepti ratio, nempe quia itidem, seu Hierosolymis, multi credituri erant. Εt tertio, ne aliqui dicerent, eos, dimissis notis, al extraneos, ostentationis causa, contendisse. • Sed exspectarent.. Promissionem hujusmodi tune audierunt, cum dixit illis: c Expedit vobis, ut ego vadam; si enim non abiero Paracletus non veniet ad vos. At vero non illo adhuc præsente, neque station ac recessit, advenit Spiritus sanctus; sed post decem dies ut desiderio ferventes gratiama illam reciperent. Si enim, illo prasente, Spiritus * Matth. ΧΧΥΗ, 19. * Joan. xvt, 7. ' ' mansisset, non tantæ res fuiset consolationis. Quandoquidem vero non nisi agre ab illo diveli poterant, differt paulisper Spiritus sanctus, nec statim accedit, ut paululum contristati, et promissionis desiderio succensi, puriorem majoremque ex ejus adventu perciperent voluptatem. Quia Joannes. Declarat deinde quantum ipse Joanni praestaret: ac praterea apostolos ipsos Joanne mjores esse stendit; siquidem et ipsi baptizaturi erant in Spiritu sancto. Non dixit autem, Bapti - zabo vos in Spiritu sancto, sed, Baptizabimini, ο ubique nobis humilitatis exempla relinquers. Ali-

THEOPHYLACTI BULGARIB ARCHIEP. unde vero ex testimonio Joannis notum est, quod ἁγίῳ καὶ πυρί. — Οἱ μὲν οὖν.» Οταν μέλλωσιν ipse baptizaturus erat: e Ipse enim, ait, «laplis ἐρωτᾷν, ὁμοῦ προσέρχονται, ἵνα τῷ πλήθει δυσωπή zabit vos in Spiritu sancto, et igne 6. ›- • Igitur qui. σωσιν. "Εδεισαν γάρ, ὅτι τὸ πρώην εἰρημένον, τουςCum interrogare volunt, simul accedunt, ut mul- ἐστιν, «Οὐδεὶς οἶδε τὴν ἡμέραν, ο διαχρουομένου ἦν, titudine impetrarent. Noverant enim illud quod, an- οὐκ ἀγνοοῦντος, ἀλλ᾽ ἀναβαλλομένου τέως τὴν ἀπό tea eis dixerat: De die illa nemo scit 7, ▸ NOSE κρισιν. Διὰ τοῦτο πάλιν ἐρωτῶσιν. Τί οὖν φησιν· ignorantis, seul repellentis, ac responsionem dide- • Οὐχ ὑμῶν ἐστι γνώναι χρόνους ή καιρούς, ο καὶ rentis fuisse: idcirco denuo interrogant. Quid au- τὰ ἑξῆς. Οὐ λέγει δὲ αὐτοῖς τὸν καιρὸν, τὰ πολλῷ tem eis respondet? Non est vestrum nosse tem- μείζονα διδάξας, ἵνα ἐγρηγορότες ὦσι· καὶ γὰρ ού gora, vel momenta.» Tempora illis nota non facit, δὲν ἑβλάπτοντο μὴ εἰδότες. Οὐ πρὸς δ δὲ ἠρώτησαν cum alias eos nullo majora docuisset: quia scilicet ἀπεκρίθη. Τοῦτο γὰρ διδασκάλου ἐστὶν, τὸν οὐχ volebat, ut vigilantes essent; et aliunde nihil igno- & βούλεται ὁ μαθητής, ἀλλ' & συμφέρει μαθεῖν, διratio ista eis nocebat. Non etiam respondet ad id, δάσκειν. Διό φησιν.·· Οὐχ ὑμῶν ἐστι γνῶναι χρόνους de quo interrogabant: quoniam magistri est, non ἢ καιρούς, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα ἵνα μὴ νομίσωσιν qua discipulus cupit, sed quæ scire ipsi prodest, ὅτι πολλοῖς περιπετοῦνται κινδύνοις, τὴν ἀπαλλαγὴν cum docere. El ideo ait: «Non est vestrum nosse τῶν δυσχερῶν πλησίον εἶναι λέγει. «Λήψεσθε γάρ, tempora, vel momenta.» Deinde, ne putarent fore φησί, δύναμιν ἐξ ὕψους, ἐπελθέντος τοῦ ἁγίου ut in multa inciderent pericula, propinquam esse, Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς. • Ἐπειδὴ δὲ ἔμπροσθεν ἔλεγεν, ait ipsorum a cunctis difficultatibus liberationem. • Εἰς ὀδὲν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, ο βουλόμενος τοῖς ‹ Accipietis › enim, inquit, ‹ virtutem › ex alto Ἰουδαίοις πρῶτον τὸν λόγον κηρυχθῆναι, νῦν δὲ εἰ; 4 supervenientis Spiritus sancti in vος.» Quoniam τὴν οἰκουμένην ἔδει τὸ κήρυγμα χεθῆναι· εὐλόγως 193 autem prius dixerat®: In viam gentium, νῦν προστίθησι, καί φησιν· ο Ἓν το Ἰουδαίᾳ καὶ ne abieritis,» quod vellet omnium primis Judaeis. Σαμαρείᾳ, καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Εἶτα ἵνα μὴ Evangelium annuntiari, at tune per totum terra· πάλιν αὐτὸν ἐρωτῶσιν, «εὐθέως ἀνελήφθη. Νεο rum orbem Evangelii prædicatio diffundenda erat, φέλη δὲ αὐτὸν ὑπέλαβεν, ο ἐπειδὴ σύμβολόν ἐστι congrue subdit: «Et in Judæa et Samaria et us- τῆς Δεσποτικῆς θείας δυνάμεως. ι. Οὗτος ὁ Ἰησοῦς que ad ultimum terra. 3 — Cum hac autem diὁ ἀναληφθείς.» Δεικτικῶς ἐχρήσαντο τῇ λέξει είν xisset, a ne rursus cum interrogarent, statim πόντες· «Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς εἰς τὸν • assumptus est, et nubes suscepit cum, quo- οὐρανὸν οὕτως ἐλεύσεται, τουτέστι μετὰ σώο niam illa signum est Dominicæ divinæ virtutis. ματος· καὶ πάλιν, ὅτι οὗτος ἥξει ἐν τῇ κρίσει ἐπὶ • I*c Jesus, qui assumptus est.» Dictione demonνεφέλης. "Ανδρας δὲ αὐτοὺς καλεῖ, τὸ ἐναργὲς τῆς strativa usi sunt, dicentes: c lie Jesus qui as- ὄψεως δηλῶν· καὶ γὰρ εἰς ἄνδρας ἑαυτοὺς οἱ ἄγγε sumptus est in coelum, sic veniet,: nempe, cum λοι ἀκριβῶς ἐναπετύπωσαν, ὥστε μὴ παρῆσαι. Δύο corpore. Ac etiam, quia judicaturus veniet ‹ in δὲ παρέστησαν τὸ βέβαιον τῆς μαρτυρίας δη nube. Viros vero cos vocat, quia tales oculis λοῦντες. Εἰπόντες δέ «: Τί ἑστήκατε έμβιξε apparebant: siquidem angeli illi ne terrorem in- ποντες εἰς τὸν οὐρανόν; ν οὐκ ἔτι εἴασαν αὐτοὺς 、cuterent, virorum formam exacte assunipserant. προσκαρτερεῖν ἐν τῷ τόπῳ, καὶ προσδοκἂν αὐτὸν Duo autem accesserunt, ut testimonii Grmitatem ὄψεσθαι πάλιν. «Τότε ὑπέστρεψαν.» Τότε, φησίν, indicarent. Dicentes vero: 4 Quid statis aspicientes ὅτε ήκουσαν ταῦτα, ὑπέστρεψαν. Δοκεῖ δὲ καὶ ἐν in calum?» eos monuerunt, ne diutius eo in loco. Σαββάτῳ γεγονέναι ταῦτα, ἐκ τοῦ εἰπεῖν· Ἀπὸ manerent, neve exspectarent illum rursus videre. ὅρους τοῦ καλουμένου Ἐλαιῶνος, ὅ ἐστιν ἐγγὺς Ἱε- • Tunc reversi sunt. ο - ε Tunc,» inquit, scilicet, ρουσαλήμ, Σαββάτου έχον οδόν.» Καὶ γὰρ ὡρισμένον cum haec audissent, reversi sunt. Videntur vero, τὸ μῆκος ὁδοιπορίας ἐξὸν ἦν βαδίζειν τοῖς Ἰουδαίοις hæc die Sabbati contigisse, eo quod dicat, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου· τουτέστι στάδια πέντε. monte qui est juxta Jerusalem, Sabbati habens iter:> definita namque erat longitudo itineris, quod Judicis Sabbato conficere licebat; nempe stadia quinque. CAPUT II. Petri sermo ad discipulos de morte et reprobatione Jude proditoris, ac de subrogatione Matthiae, sper quem sors cecidit Dei gratia per orationem. Feria secunda hebdomadæ Paschalis'. * Matth. 1, 11. * Matth. χχιν, 36. • Matth. x, 5. Πετρου διάλογος προς τους μαθητευθέντας περί τε θανάτου καὶ ἀποβολῆς Ἰούδα τοῦ προδότου" ἐν ᾧ περὶ ἀντεισαγωγῆς Ματθίου, κληρωθέντος χάριτι διὰ προσευχῆς. Τῇ δευτέρᾳ τῆς Διακαινησίμου. Varia lectiones et notæ. • Ip˚Græco habetur, secunda (nempe die, vel feria) Diakainesimi; sie enim hebdomadam Paschalem, seu quæ diem Paschatis subsequitur, Græci vocant. Est autem apud Græcos recentiores dixκαινήσιμος idem ac διακαίνησις, nempe renovatio. Ita vero eam hebdomadam appellant, quod per Christi resurrectionern genus humanam renoDCIUT. Du Cangr, Gloss. med. et inf. Grac.

ΚΕΙΜΕΝΟΝ. CAP. I. TEXTUS. Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ὑπέστρεψαν οἱ ἀπό στολοι εἰς Ἱερουσαλὴμ ἀπὸ ὄρους τοῦ καλουμένου Ἐλαιῶνος, ὅ ἐστιν ἐγγὺς Ἱερουσαλήμ, Σαββάτου ἔχον οδόν. Καὶ ὅτι εἰσῆλθον, ἀνέβησαν εἰς τὸ ὑπερῷον, οὗ ἦσαν καταμένοντες ὅ τε Πέτρος, καὶ Ἰάκωβος, καὶ Ἰωάννης, καὶ ᾿Ανδρέας, καὶ Φίλιππος, καὶ Θωμᾶς, Βαρθολομαίος, καὶ Ματθαῖος, Ἰάκωβος Αλφαίου, καὶ Σίμων, καὶ Ἰούδας Ἰακώβου. Οὗτοι πάν τες ἦσαν προσκαρτερούντες ὁμοθυμαδὸν τῇ προσευχή καὶ τῇ δεήσει συν γυναιξί και Μαρίᾳ τῇ μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ σὺν τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστὰς Πέτρος ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν, εἶπεν (ἦν τε ὄχλος όνομάτων ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὡσεὶ ἑκατὸν εἴκοσι)· "Ανδρες ἀδελφοί, ἔδει πληρωθῆναι τὴν Γραφήν ταύτην, ἣν προείπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ στόματος Δαβὶδ περὶ Ἰούδα τοῦ γενομένου ὁδηγοῦ τοῖς συλλαβοῦσι τὸν Ἰησοῦν, ὅτι κατηριθμημένος ἦν σὺν ἡμῖν, καὶ ἔλαχε τὸν κλῆρον τῆς δια κονίας ταύτης καὶ ἀποστολῆς. Οὗτος μὲν οὖν ἐκτήσατο χωρίον ἐκ τοῦ μισθοῦ τῆς ἀδικίας, καὶ πρηνής γενόμενος ἐλάκησε μέσος, καὶ ἐξεχύθη πάντα τὰ ἔγκατα αὐτοῦ. Καὶ γνωστὸν ἐγένετο πᾶσι τοῖς κατοικοῦσιν ἐν Ἱερουσαλήμ, ὥστε κληθῆναι τὸ χωρίον ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ αὐτῶν ᾿Ακελδαμά, τουτέστι χωρίον αἵματος. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμών • Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἔρημος, καὶ μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν ἐν αὐτῇ· καὶ, Τὴν ἐπισκο πὴν αὐτοῦ λάβῃ ἕτερος. Δεῖ οὖν τῶν συνελθόντων ἡμῖν ἀνδρῶν ἐν παντὶ χρόνῳ, ἐν ᾧ εἰσῆλθε καὶ ἐξἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάννου, ἄχρι τῆς ἡμέρας, ἧς ἀνελήφθη ἀφ' ἡμῶν, μάρτυρα τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ γενέσθαι σὺν ἡμῖν ἕνα τούτων. Καὶ ἔστησαν δύο, Ἰωσὴφ τὸν καλούμενον Βαρσαβᾶν, ὃς ἐπεκλήθη Ἰοῦστος, καὶ Ματθίαν. Καὶ προσευξάμενοι εἶπον· Σύ, Κύριε, καρδιογνῶστα πάντων, ἀνάδειξον ἂν ἐξελέξω ἐκ τούτων τῶν δύο ἕνα λαβεῖν τὸν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης καὶ ἀποστολῆς, ἐξ ἧς παρέβη Ἰούδας, πορευθῆναι εἰς τὸν τύπον τὸν ἴδιον. Καὶ ἔδωκαν κλήρους αὐτῶν, καὶ ἔπεσεν ὁ κλῆρος ἐπὶ Ματθίαν, καὶ συγκατεψηφίσθη μετὰ τῶν ἕνδεκα ἀποστόλων. 1, 12-26. In diebus illis reversi sunt Jerosolymam, a monte qui vocatur; Oliveti, qui est juxta Jerusalem, Sabbati habens iter. Et cum introissent in cœnaculum, ascenderunt ubi manebant Petrus et Joannes, Jacobus et Andreas, Philippus et Thomas, Bartholomæus et Matthæus, Jacobus Alphæi. et Simon Zelotes et Judas Jacobi. Hi omnes erant perseverantes unanimiter in oratione cum mulieribus et, Maria Mater Jesu et fratribus ejus. In diebus illis exsurgens Petrus in medio fratrum dixit (eral autem turba 194 hominum simul fere centumn viginti): Viri fratres, oportet impleri Scripturam. quam prædixit Spiritos sanctus per os David de Juda, qui fuit dux eorum qui eomprehenderunt Sesum. Qui connumeratus erat in nobis, et sortitus est sortem ministerii luijus. Εt hic quidem posse, dit agrum de mercede iniquitatis, et suspensus crepuit medius, et diffusa sunt omnia viscera ejus. Et notum factum est omnibus habitaribus Jerusalem, ita ut appellaretur ager ille lingua eorum Haceldama, hoc est ager sanguinis, Scriptum est enim in libro Psalmorum: Fiat com oratio corum deserta, et non sit qui inhabitet in ea, et episcopatum cjus accipiat alter. Oportet ergo ex his viris, qui nobiscum sunt congregati in omni tempore, quo intravit et exivit inter nos Dominus Jesus, incipiens a baptismate Joannis usque in diem, qua assumptus est a nobis, testem resurrectionis ejus nobiscum Geri unum ex istis. Εt statuerunt duos, Joseph, qui vocabatur Barsabas, qui cognominatus est Justus, et Matthiam. Εt orantes dixerunt: Tu, Domine, qui corda nosti omnium, ostende quem clegeris ex his duobus unum accipere locum ministerii hujus et apostolatus, de quo prævaricatus est Julas, ut abiret in locum suum. Et dederunt sortes eis, et cecidit sors super Matthiam, et annumeratus est cum undecim apostolis. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. · Εἰς τὸ ὑπερῷον ἀνέβησαν.· Ἐδεδοίκεισαν γὰρ ἐν τῇ πόλει φαίνεσθαι, ὥστε μη συλληφθῆναι αὐτούς. Καλῶς δὲ ἐμνημόνευσε τῶν μαθητῶν· ἐπειδὴ γὰρ ὁ μὲν προὔδωκεν, ὁ δὲ ἠρνήσατο, ὁ δὲ ἠπίστησε, δείκνυσιν ὅτι πλὴν τοῦ προδότου πάντες ἦσαν σῶοι. Εἶτα· «Προσκατεροῦντες τῇ προσευχῇ σὺν γυναιξὶ καὶ Μαρίᾳ τῇ μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ σὺν τοῖς ἀδελ φοῖς αὐτοῦ, ἦσαν ὁμοθυμαδόν.» Ο τοίνυν περὶ τῆς μητρὸς Ἰησοῦ εἴρηται, ὅτι ο Ελαβεν αὐτὴν ὁ μαθη τῆς εἰς τὰ ἴδια,» οὐδέν ἐστιν ἐναντίον. Εἰ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ μαθητής συνῆν, οὐδὲν ἦν τὸ κωλύον καὶ αὐτὴν συμπαρεῖναι. «Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις. ο Πέτρος ὡς θερμός [καὶ ὡς] ἐμπιστευθείς παρὰ Χριστοῦ τὴν ποίμνην, [καὶ ὡς τοῦ χοροῦ πρῶτος ἀεὶ ἄρχεται τοῦ λόγου] παραμυθεῖται αὐτοὺς ἀπὸ τῆς • Joan. xis, η ' COMMENTARIUS. • In cœnaculum ascenderunt,» eo quod timebant, ne si viderentur in civitate, caperentur, Recte autem de discipulis mentionem facit: quoniam, cum ex illis unus quidem Jesum prodidisset, alter negasset, alius infidelis fuisset, sibi ostendendum putavit, uno excepto proditore, omnes incolumes fuisse. Subdit: ‹ Hi omnes erant perseverantes unanimiter in oratione, cum mulieribus et Maria Matre Jesu, et fratribus ejus?. Quod igitur de Matre Jesu dictum est, o Suscepit eam discipulus in sua, contrarium nullo modo est. Si enim ipse discipulus ibi aderat, nil prohibet et Matrem ipsam ibidem adfuisse. «Et in diebus.» Petrus, velut charitate fervens, ac ille, cui grex a Christo concreditus crat, ac chori primus, semper prior loquitur. Col-

' solatur vero cos ex pradictione de Juda. • Oporte- προβλήσεως περὶ Ἰούδα. ο Εδει γάρ, φησ', πληρω bat enim, inquit, impleri Scripturam, quam prædixit Spiritus sanctus per os David de 195 Juda, qui fuit dux eorum qui comprehenderunt Jesum. › Deinde. llic,» inquit, e possedit agrum de mercerte iniquitatis.» Non inquit: Judzi possederunt, sed, ipse possedit,, et quidem congrue: nam qui pretium erogat, etiamsi alii emant, ille censendus est dominus. Et sane pretium ejus erat, quod c possedit de mercede extrem iniquitatis. Subdit: Et suspensus crepuit medius, et effusa sunt omnia viscera ejus. Hoc scilicet ait de pœna quam tunc sustinuit Judas. ‹ Et appellatus est ager ille lingua corum Haceldamia, hoc est, ager sanguinis.: Judai hoc nomine eum appellarunt, non propter ipsum, sed propter Judam. Et quidem Lucas ad hoc astruendum id refert, testes proferens ipsos hostes, quod ea de causa ejusmodi nomen agro illi imposuerint: dicendo enim, propria lingua eorun, hoc satis innuit. Illud vero: Fiat commoratio ipsius deserta, et non sit qui inhabitet in ea, › tam de agro, quam de domo ipsius dictum est. In co autem, «Et episcopatun ejus accipiat alter, per episcopatum intellige principatum seu sacerdotium. Est vero qui dicat, Judam haudquaquam laqueo vitam fuisse, sed supervixisse, quod depositus fuerit, antequam perimere tur. Rem hanc cateris clarius nariat Papias Jeannis discipulus, his verbis: • Magnum impietatis exemplum in hoc mundo fuit Judas, utpote cujus corpus adeo intumuit, ut neque, qua currus facile transit, ille, imo neque solum ejus caput, transire posset: et quidem oculorum palpebras adeo enormiter illi intumuisse ferunt, ut nec ipse lucem videret, nec oculi ipsius vel adhibitis medicorum dioptris videri possent: adeo scilicet profunde ab externa superficie recesserant. Verenda autem ipsius omni turpitudine deformiora facta fuisse, quod saries et vermes e toto ejus corpore manantes tantummodo per illas, necessarias alioquin, partes ad majorem ignominiam effluerent. >llec quidem ait ille in quarto explanationis verborum Domini. Post multos vero cruciatus et pœnas, subdit, eo in proprio agro mortuo, agrum ipsum, qua etiam 0ῆναι τὴν Γραφὴν ταύτην, ἣν προεἶπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ στόματος Δαβὶδ περὶ Ἰούδα του γενομένου ὁδηγοῦ τοῖς συλλαβοῦσι τὸν Ἰησοῦν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα, «Οὗτος, φησί, ἐκτήσατο χωρίον ἐκ τοῦ με ´σθοῦ τῆς ἀδικίας.» Οὐ λέγει, ὅτι Ἰουδαῖοι ἐκτή σαντο, ἀλλ' ο Αὐτὸς ἐκτήσατο· ἡ εἰκότως. Ο γὰρ τὸ τίμημα καταβαλών, εἰ καὶ ἕτεροι ἡγορακέτες εἶεν, αὐτὸς ἂν εἴη λογίζεσθαι κύριος. Αὐτοῦ γὰρ ἦν τὸ τίμημα, ὁ ἐκτήσατο ἐκ τοῦ μισθοῦ τῆς ἐσχάτης ἀδικίας. Ετά φησι·. Καὶ πρηνής γενόμενος ἐλάκησε μέσος, καὶ ἐξεχύθη πάντα τα σπλάγχια αὐτοῦ.» Τοῦτο δέ φησι περὶ τῆς δίκης, ἧς ἔδωκεν Ἰούδας τότε. ι Καὶ ἐκλήθη τὸ χωρίον ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ αὐτῶν ᾿Ακελδαμά, ὁ ἔστι χωρίον από ματος.» Οἱ μὲν οὖν Ἰουδαῖοι ταύτῃ τῇ προσηγορία ἐκάλεσαν αὐτὸ, οὐ διὰ τοῦτο, ἀλλὰ διὰ τὸν Ἰούδαν. Οὗτος δὲ εἰς τοῦτο αὐτὸ μετήγαγε, μάρτυρας φέρων τοὺς ἐχθροὺς, δι' ὧν ὠνόμασε. Καὶ γὰρ τὰ εἰπεῖν, ι τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ αὐτῶν, τοῦτο βούλεται. Τὰ δὲ, • Γενηθήτῳ ἡ ἔπαυλις αὐτοῦ ἔρημος, καὶ μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν ἐν αὐτῇ,» περὶ χωρίου τούτου καὶ τῆς οἰκίας αὐτοῦ εἴρηται. Τὸ δὲ, «Τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι ἕτερος,» τουτέστι τὴν ἀρχὴν, τὴν ἱερωσύνην. Αλλος δέ φησιν, ὅτι οὐκ ἀπέθανε τῇ ἀγχάνῃ ὁ Ἰού δας, ἀλλ᾽ ἐπεβίω καθαιρεθείς ποὺ τοῦ ἀποπνιγήναι. πρὸ Τοῦτο δὲ σαφέστερον ἱστορεῖ Παπίας ὁ Ἰωάννου μαθησ τῆς λέγων·. Μέγα δὲ ἀσεβείας ὑπόδειγμα ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ περιεπάτησεν ὁ Ἰούδας, πρησθεὶς ἐπὶ τοσοῦτον τὴν σάρκα, ὥστε μηδὲ ὁπόθεν ἅμαξα (π δίως διέρχεται, ἐκεῖνον δύνασθαι διελθεῖν, ἀλλὰ μηδ αὐτὸν μόνον τὸν τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὄγκον· τὰ μὲν γὰρ βλέφαρα τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ τοσοῦτόν φασιν ἐξειδῆσαι, ὡς αὐτὸν μὲν καθόλου τὸ φῶς μὴ βλέ πειν, τοὺς ὀφθαλμοὺς δὲ αὐτοῦ μηδὲ ὑπὸ ἰατροῦ διόπτρας ἐφθῆναι· τοσοῦτον βάθος εἶχον ἀπὸ τῆς ἔξωθεν ἐπιφανείας· τὸ δὲ αἰδοῖον αὐτοῦ πάσης μὲν ἀσχημοσύνης ἀηδέστερον φαίνεσθαι, διὰ τῆς τοὺς ἐξ ἅπαντος αὐτοῦ τοῦ σώματος συνδέοντας ἰχώρας τε καὶ σκώληκας εἰς ύβριν δι' αὐτῶν μόνων τῶν ἀναγκαίων.» Ταῦτα δέ φησιν ἐν τῷ τετάρτῳ τῆς Εξηγήσεως τῶν Κυριακῶν λόγων· «Μετά πολλάς βασάνους καὶ τιμωρίας, ἐν ἰδίῳ, φησί, χωρίς τελετ τήσαντος, καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ὁδοῦ ἔρημον καὶ ἀοίκητον parte longius abest a via desertum et inhabitabi- τὸ χωρίον μέχρι τοῦ νῦν γενέσθαι· ἀλλ' οὐδὲ μέχρι lem ad præsens usque tempus evasisse: imo nunc etiam neminem per locum ipsum, nisi obturatis naribus, transire posse. Tantum scilicet eum in carne ipsius etiam supra terram judicium comprehendit. - Oportet ergo ex lis. Quoniam nondum Spiritus advenerat, neque ii se dignos, vel idoneos arbitrabantur, qui a se ipsis hocce negotium ad ministrarent, vel per aliquod signum, quinam eligendus esset, addiscerent, ‹ dederunt sortes eis. › 1· ἴσ. αἰτοῦνται. σήμερον δύνασθαί τινα τὸν τόπον ἐκεῖνον παρελθεῖν, ἐὰν μὴ τὰς ῥῖνας ταῖς χερσὶν αὐτοῦ περιφράξη τοσαύτη διὰ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ καὶ ἐπὶ γῆς κρίσις ἐχώρησε. — Δεῖ οὖν τῶν. Ἐπειδὴ οὐδέπω Πνεῦμα ἦν, καὶ οὔπω ἑαυτοὺς ἀξίους ἡγοῦντο εἶναι τοῦ ἀφ' ἑαυτῶν τὸ πρᾶγμα ἐπιτρέψαι, αὐτοῦντα 1 διά τινο; σημείου μαθεῖν. Εἰ γὰρ ἔνθα οὔτε εὐχὴ, οὔτε ἀξιόλογοι ἄνδρες, τοσοῦτον ἴσχυσεν ἐπὶ τοῦ Ἰωνᾶ, διά τὸ ἐξ ὀρθῆς γενέσθαι γνώμης, πολλῷ μᾶλλον ἐνταῦθα. Variæ lectiones et notæ. Sifanius hic vertit, ab iis, qui juxta illam viam babitabant, quod legerit in suo codice, καὶ τοῖς ἐπὶ τῆς ὁδοῦ. Apud Sifanium pro κρίσις, judicium, castal ἔκρυσις, Anaus, fortasse rectius.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. - CAP. II. Ἐπλήρωσε τὸν χορὸν, καὶ ἀπήρτισε τὴν τάξιν δ Si enim, ubi neque oratio fiebat, neque probi erant homines (ut super Juna), 196 adeo tamen sors valuit, quod recta intentione fieret; multo magis hic merito replevit chorum, et ordinem perfecit, qui hac ratione monstratus fuit. Quare oportet unumquemque tenere locum, quem sortitus est, ac nec sibi procurare (non enim sors id esset, nec refugere eum, qui datus est. Si enim rata habentur, quae sunt a sorte, multo magis quæ a Deo sunt, seu cum Deus eligit. Necesse vero est, ut et is, qui eligit, id sine partium studio faciat. Iila enim vera sors est, non quam vult ipse, sed quam gratia moderatur. Apostoli igitur, antequam Spiriἀναδειχθείς. Δεῖ τοίνυν τὸν πληρωθέντα τὸν τόπον ἔχειν, δν ἐπληρώθη, καὶ μὴ κατασκευάζειν ἑαυτῷ· οὐ γὰρ ἂν εἴη κλῆρος τοῦτο· μήτε φεύγειν δοθέντα. Εἰ γὰρ τὰ τοῦ κλήρου κύρια, πολλῷ μᾶλλον τὰ τοῦ Θεοῦ, ὅταν ὁ Θεὸς κληρώσῃ. Δεῖ δὲ καὶ τὸν ποιοῦντα ἀπροσπαθῶν * ποιεῖν. Τοῦτο γὰρ κλῆρος, μὴ ὂν βού λεται αὐτὸς, ἀλλ᾽ ἂν ἡ χάρις δίδωσιν. Εως μὲν οὖν Πνεύματος ἄμοιροι ἦσαν οἱ ἀπόστολοι, κλήρῳ τὰ πρά· γματα επέτρεπον· ὕστερον δὲ καὶ τῷ πλήθει, καὶ τῇ οἰκεία χάριτι. Ἐπειδὴ δὲ πολλῶν ὄντων πάντας κληροῦσθαι οὐκ ἔνι, εἰκότως ἐκ πολλῶν ὀλίγους ἐπι· λεγόμεθα. tum sanctum reciperent, sorte negotia administrabant: postea vero et multitudine, et propria gra“ ta. Quoniam vero, quando multi sunt, omines sorte accipere non licet, hinc recte ex cos seligimus. Περὶ τῆς θείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφοιτή σεως τῇ ἡμέρᾳ τῆς Πεντηκοστῆς γενομένης εἰς τοὺς ἀποστόλους. Κυριακὴ τῆς Πεντηκοστής. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντη κοστῆς, ἦσαν ἅπαντες οἱ ἀπόστολοι ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ αὐτό. Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος, ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας. Καὶ ἐπλήρωσεν ὅλον τὸν οἶκον οὗ ἦσαν καθήμενοι. Καὶ ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμενοι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός. Εκάθισέ τε ἐφ' ἕνα ἕκαστον αὐτῶν. Καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαν τες Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις, καθὼς τὸ Πνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγε γεσθαι. Πίσαν δὲ ἐν Ἱερουσαλήμ κατοικοῦντες Ἰου δαῖοι άνδρες εὐλαβεῖς ἀπὸ παντὸς ἔθνους τῶν ὑπὲ τὸν οὐρανόν. Γενομένης δὲ τῆς φωνῆς ταύτης, συνἦλθε τὸ πλῆθος, καὶ συνεχύθη, ὅτι ἤκουον εἷς ἕκαστος τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ λαλούντων αὐτῶν. Ἐξίσταντο δὲ πάντες, καὶ ἐθαύμαζον λέγοντες πρὸς ἀλλήλους· Οὐκ ἰδοὺ πάντες οὗτοί εἰσιν οἱ λαλοῦντες Γαλιλαίοι; Καὶ πῶς ἡμεῖς ἀκούομεν ἕκαστος τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ ἡμῶν ἐν ᾗ ἐγεννήθημεν; Πάρθοι, καὶ Μῆδοι, καὶ Ἐλαμῖται, καὶ οἱ κατοικοῦντες τὴν Μεσοποταμίαν, Ἰουδαίαν τε καὶ Καππαδοκίαν, Πόντον τε καὶ τὴν Ασίαν, Φρυγίαν τε καὶ Παμφυλίαν, Αίγυπτον, καὶ τὰ μέρη τῆς Λιβύης τῆς κατὰ Κυρήνην, καὶ ἐπιδημοῦντες Ῥωμαῖοι, Ἰουδαῖοί τε καὶ προσήλυτοι, Κρῆτες, καὶ ᾿Αραβες, ἀκούομεν λαλούντων αὐτῶν ταῖς ἡμετέραις γλώσσαις τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. δ Τουτέστι, [οὐ] πρὸ τῆς Πεντηκοστῆς, [αλλά] περὶ αὐτὴν, ὡς εἰπεῖν, τὴν ἑορτήν 3. Έδει γὰρ ἑορτῆς οὐσης ταῦτα γίνεσθαι, ἵνα οἱ παρόντες τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ πάλιν καὶ ταῦτα ἴδωσιν. Επειδή τοίνυν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Πεντηκοστῆς ἐδόθη ὁ νόμος ὁ πα λαιός, κατ' αὐτὴν ἔδει δοθῆναι τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος χάριν· καὶ ἵνα δειχθῇ ἀδιαίρετος ἡ φύσις τῆς ὑποστάσεως τῆς θεϊκῆς, ἐν Παλαιᾷ καὶ Νέα, καὶ διαφόροις χρόνοις μίαν ἐργαζομένη την συμφωνίαν * Ισ. ἀπροσπαθῶς. • Πεντηκοστήν. CAPUT III. multis pauDe divino Spiritus sancti in apostolos descensk die Pentecostes. Dominica Pentecostes. TEXTUS. II, 1-11. Et cum complerentur dies Pentecostes, erant omnes pariter in eodem loco. Et factus est repente de coelo sonus, tanquam advenientis spiritus vehementis, et replevit totam domum ubi erant sedentes. Et apparuerunt illis dispertitæ linguæ tanquam ignis, seditque supra singulos eorum. Et repleti sunt omnes Spiritu sancto, et copperunt loqui variis linguis, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis. Erant autem in Jerusalem habitantes Judæi, viri religiosi ex omni natione quæ sub cœlo est. Facta autem hac voce convenit multitudo, et mente confusa est, quoniam audiebat unusquisque lingua sua illos loquentes. Stupebant autem omnes et mirabantur, dicentes: Nonne ecce omnes isti, qui loquuntur, Galilæi sunt? Et quomodo nus 211divimus unusquisque linguam nostram, in qua nati sumnus? Parthi, et Medi, et Elamitæ, et qui babitant Mesopotamiam, Judaam et Cappadociam, Pontum et Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Ægyptum et partes Libyæ quæ est circa Cyrenen, et advena Romani. Judaei quoque et 197 proselyti, Cretes, et Arabes: audimus eos loquentes nostris linguis magnalia Dei. COMMENTARIUS. Hoc est, non ante • Pentecosten, sed circa ipsam, ut ita dicam, festivitatem. Decebat enim, ut ista festivo tempore contingerent, ut qui Christi crucifixioni præsentes fuerant, ista quoque viderent. Quoniam igitur die Pentecostes lex vetus est data, congruum erat, ut eadem die Spiritus sancti gratia daretur: ac præterea ut divinæ natura substantia ostenderetur indivisa: quippe quæ tum in Veteri, tum in Novo Fadere, ae diversis tempori - Varia lectiones et nota.

' THEOPHYLACTE BULGABLE ARCHIEΡ. bus, perfectum efficit divinorum oraculorum concentuin. Quemadmodum enim Salvator mortem subiturus, eo tempore pati voluit, quo agnus mactari et offerri solebat, ut ipsi typo conjungeret ve ritatem; sic et Spiritus sancti adventus eo, 400 lex data est, tempore contigit, ut palam fieret, sic - uti Mosaicam legem, ita el Evangelicam a Spiritu sancto esse. Recte autem sonum de calo factum esse › ait; quandoquidem et vox Dei in monte de calo facta est 10: et tune e ignis apparuit 11 › ut etiam antiqua visão eumdem et tunc et modo advenire demonstraret. ‹ Tanquam igniɛ» vero ait, addita scilicet particula e tanquam, ne corporeum quidquam de Spiritu sancto suspicari quis posset. Ait etiam, & tanquam spiritus: > neque enim ventus erat. • Seditque, hoc est permansit, requievit. ‹ Sedere enim firmitatem et permanentiam denotat. Non autem supra duodecim tutum, sed etiam supra septuaginta discipulos, quin supra singulos i centum viginti, Spiritus sanctus resedit. Congrue vero non in ore, sed supra caput linguas receperunt; non enim in naturale organum infusus est Spiritus; ne ex proprio ore ea, quæ non habebant, se proferre existimarent. Sed, sicut aqua e cœlo veniens ad montium primum cacumina, et exinde in subjectas valles defertur; sic, verticem velut montem queindam statim occupans Spiritus sancti gratia, deinde ex capite in cerebrum, ac postea in os et cor se effundit, totumque hominem, sumpto a capite initio, replet. Aliter: Quoniam apostoli totius munali doctores ordinabantur, ordinatio autem non aliter, quam supra caput fit; congrue ipsi linguas supra caput receperunt. < Erani autem in Jerusalem.» Ut ostenderet, confusionem a timore et spectaculi novitate esse ortam, ait:: Confusi sunt timore.» Et quidem merito. Putabant enim ipsorum 198 exitium ren istam portendere ob dudax facinus, quod contra Christum patrarant. Igitur conscientia ipsorum animas concutiebat, quod recens adhuc esset in manibus corum cædes Do864 τῶν θείων λόγων. Ωσπερ γὰρ ὁ Σωτὴρ μέλλων τὸ πάθος ἐπιτελεῖν, καθ' ἂν καιρὸν ἐθύετο τὸ πρόβατον τοῦτο, ἠνέσχετο, ἵνα τῷ αὐτῷ τύπῳ συνάψη την ἀλήθειαν· οὕτω καὶ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπι φοίτησις, καθ᾿ ὃν καιρὸν ἐδόθη ὁ νόμος ἐγένετο, ἵνα δειχθῇ, ὅτι καὶ τότε καὶ νῦν τὸ ἅγιον Πνεῦμα νομι θετεῖ. Καλῶς δὲ τὸν ἦχον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, γενέσθα: φησί· ἐπειδὴ καὶ τότε ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ ὄρει ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐγένετο, καὶ τότε η πῦρ ἐφάνη, ο ἵνα καὶ ἡ ἀρχαία όψις δείξῃ αὐτὸν Θεὸν, καὶ τότε καὶ νῦν ἐπιφοιτήσαντα. ο ασεὶ πυρὸς» δε, φησί, μετά προσθήκης τοῦ, ὡς, ἵνα μηδὲν αἰσθητὸν περὶ τοῦ Πνεύματος νομίσῃ τις· καὶ ο ὡσεὶ πνοή·, οὐ γὰρ ἄνεμος ἦν. «Εκάθισά τε, τουτέστι παρέμεινεν, ἐπανεπαύσατο.. Τὸ γὰρ καθίσαι τοῦ ἑδραίου ἐστὶ σημαντικὸν, καὶ τοῦ μεῖναι. Οὐκ ἐπὶ τοὺς δώδεκα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοὺς ἑβδομήκοντα, καὶ ἐπὶ τοὺς «ἑκατὸν εἴκοσιν τὸ Πνεῦμα ἐπανεπαύσατο. Οὐκ ἐπὶ τοῦ στόματος δὲ ἐδέξαντο τὰς γλώσσας, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς· εἰκότως. Οὐ γὰρ εἰς τὸ τῆς φύσεως ὄργανον ἐδόθη τὸ Πνεῦμα, ἵνα μὴ νομισθῶσιν ἐχ τοῦ ἰδίου στόματος προφέρειν ἃ μὴ εἶχον. Α' ὥσπερ ὁ ἀήρ ' ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων καταφέρεται, καὶ ἀπὸ τῶν ὑψωμάτων ἐπὶ τὰς φάραγγας· οὕτω τὴν κορυφὴν ὡς ὄρος καταλαμ βάνουσα ἡ τοῦ Πνέυματος χάρις, ἐπιχορηγείται λοιπὸν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τῷ ἐγκεφάλῳ, εἶτα τῷ στό ματι καὶ τῇ καρδίᾳ, καὶ ὅλον δι᾿ ὅλου τὸν ἄνθρωπον ἐπλήρωσεν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς, "Αλλως τε· Ἐπειδὴ οἱ ἀπόστολοι ἐχειροτονοῦντο τῆς οἰκουμένης διδάσκαλος, χειροτονία δὲ ἄλλως οὐ γίνεται, εἰ μὴ ἐν τῇ κεφαλῇ· εἰκότως ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἐδέξαντο τὰς γλώσ σας. Ησαν δὲ ἐν Ἱερουσαλήμ., Ἵνα δείξῃ, ὅτι τὴν σύγχυσιν εἰργάσατο ὁ φόβος, καὶ τὸ ξένον τοῦ θεάματος, λέγει· «Συνεχύθησαν τῷ φόβῳ, καὶ εἰκότως. Ενόμιζον γὰρ αὐτῶν τέλος ἔχειν τὸ πρᾶγμα, δια τὴν γενομένην τόλμαν κατά τοῦ Χριστοῦ. Τὸ γὰρ συνειδός κατέσεισεν * αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ἐν χερσὶν ἔτι οὔσης τῆς σφαγῆς, καὶ πάντα αὐτοὺς ἑπτόει, καὶ δειλοὺς καὶ πεφοβημένους επαίει, ο Ότι ήκουον. Τούτου χάριν πρὸ τῶν ἄλλων χαρισμάτων τὸ τῶν γλωσσῶν ἔλαβον οἱ ἀπόστολοι, ἐπειδὴ πανταχού διέρχεσθαι ἔμελλον. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ καιρῷ τῆς πυργοποιίας ή μία γλῶττα εἰς πολλὰς διενέμετο οὕτω τότε αἱ πολλαὶ γλώσσα: εἰς ἕνα ἄνθρωπον ἴεσαν καὶ ὁ αὐτὸς καὶ τῇ Ῥωμαίων, καὶ τῇ Περσῶν, καὶ τῇ Ινδῶν, καὶ ἑτέραις πολλαῖς διελέγετο γλώσσαις, Πνεύματος ἐνηχοῦντος αὐτὸν, καὶ τὸ χάρισμα έναλεῖτο ι. [χάρισμα] γλωσσῶν,» ἐπειδὴ ἡ δύναντο πολλαῖς λαλεῖν φωναίς. mini: quare ipsos omnia terrebant, ac paridos trepidosque reddebant. Quoniam audiebat unasquisque.» Idcirco ante calera linguarum donum acceperunt apostoli, qula ad omnia loca se conferre debebant. Et sicuti, turris Babelicæ tempore, una, quæ tunc erat lingua iu multas divisa est; ita nunc multæ linguæ in unum hominen confluxerunt, ut idem ipse et Latine, et Persice, et ludice, et aliis plurimis linguis, Spiritu sancto intus insonante, joqueretur: unde hoe donum linguarum donum Feria tertia beblomadæ Paschalis. Petri hac de re instructio ex prophetis. TEXTUS. II, 12-21. Supebant autem omnes et mirabantur ad invicem dicentes: Quidnam vult hoc esse? Alii 1º Matth. xvn, 5. " Exod. 111, 2. * τὸ ὕδωρ, ο κατέσειεν. vocabatur, quia multis linguis loqui poterant. Τῇ γ τῆς Διακαινησίμου. Πέτρου κατήχησις περὶ τούτου ἐκ τῶν προφητῶν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Εξίσταντο δὲ πάντες καὶ διηπόρουν, ἄλλος πρὸς ἄλλον λέγοντες· Τί ἂν θέλει τοῦτο εἶναι; Ετεροι δὲ Variæ lectiones et notæ. Į

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. II. Stans autem Petrus cum undecim levavit vocem suain, et locutus'est eis: Viri Indæi, et qui'habitatis Jerusalem universi, hoc vobis notum sit, et auribus percipite verba men. Non enim, sicut vos estimatis, li ebrii sunt, cum sit hora diei tertia: sed lioc est, quod dictum est per prophetam Joel: Et erit in novissimis diebus (dicit Dominus) eſſundam de Spiritu meo super omnenrcarnem: et prophetabunt filii vestri et filiæ vestræ; et juvenes vestri visiones videbunt, et seniores vestri somnia somnabunt. Et quiden super servos meos et super ancillas meas in diebus illis effundam de Spiritu meo, et prophetabunt: et dabo prodigia in caelo sursum, et signa in terra dearsuin, sanguinem et ignem et χλευάζοντες ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους μεμεστωμένοι / autem irridentes diccbant: quia Masto pleni sunt. εἰσί. Σταθεὶς δὲ ὁ Πέτρος σὺν τοῖς ἕνδεκα, ἐπῆρε τὴν φωνὴν αὐτοῦ καὶ ἀπεφθέγξατο αὐτοῖς· "Ανδρες Ἰουδαῖοι καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ ἅπαντες, τοῦτο ὑμῖν γνωστὸν ἔστω, καὶ ἐνωτίσασθε τὰ ρήματά μου. Οὐ γὰρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, οὗτοι μεθύουσιν· ἔστι γὰρ ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας· ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ προφήτου Ιωήλ «Καὶ ἔσται μετὰ ταῦτα ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέρας, λέγει ὁ Θεὸς, ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ ὑμῶν καὶ αἱ θυγατέρες ὑμῶν· καὶ οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσδύτεροι ὑμῶν ἐνυπνίας ἐνυπνιασθήσονται. Καί γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου, καὶ προφητεύσουσι. Καὶ vaporem 'Turmi. Sul convertetur in tenebras, et lu- δώσω τέρατα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα καὶ πῦρ, καὶ ἀτμίδα καπνοῦ. Ο ήλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη 'na in sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus et manifestus. Et crit, omnis quicunque invocaverit nonten Dəmrini, salvus erit. εἰς αἷμα, πρὶν ἢ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ. Καὶ ἔσται, πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέ σηται τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ὅτι μὲν οὐ μεθύουσιν, [εὐθέως] ἀπὸ τῆς φωνῆς ἐδήλωσεν· ὅτι δὲ οὐκ ἐξεστήκασι καθάπερ οἱ μάν· τεις, καὶ τοῦτο, ὅτι οὐκ ἀνάγκῃ κατείχοντο. Τί δέ ἐστι, «σὺν τοῖς ἕνδεκα;» Τουτέστι κοινὴν προεβάλοντο φωνήν, καὶ πάντων [αὐτὸς] ἦν στόμα, παρεστήκασι δὲ οἱ ἔνδεκα μαρτυροῦντες τοῖς λεγομέ νοις. Στύπησαν δὲ τῶν ἀποστόλων τὴν ὁμόνοιαν. Αὐ του παρεχώρουν [αὐτῷ] τὰ τῆς δημηγορίας· οὐ γὰρ ἔδει πάντας φθέγγεσθαι. Τὸ δὲ ἐν τρίτῃ ὥρα ταῦτα γενέσθαι, οὐχ ἁπλῶς. Τότε γὰρ τὸ λαμπρὸν τοῦ πυρὸς δείκνυται, τότε περὶ ἔργα τρέχουσιν * οἱ ἄνθρωποι, ὅτι περὶ ' ἄριστον, ὅτε λαμπρὰ ἡ ἡμέρα, ὅτε πάντες εἰσὶν ἐπ' ἀγορᾶς. Καὶ ἔσται μετὰ ταῦτα. Δείκνυσιν αὐτοὺς εὐδοκιμηκότας, ἅτε καταξιωθέντας τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος χάριτος· καὶ διὰ τοῦ προφήτου καταπαγγέλλεται σαφῶς· τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος δαψιλή χορηγίαν, ἣν καὶ ἀπαρχὴν ὥσπερ αὐτοῖς ἐδωρήσατο. Απεφθέγγοντο γάρ προφητεύοντες, ήγουν συνιέντες τε καὶ λέγοντες, τὰ διὰ τῶν προς φητῶν ἐπὶ Χριστῷ μυστήρια. Γἱοὺς γὰρ αὐτῶν τοὺς ἀποστόλους ἐκάλεσεν ὁ προφήτης, ὥσπερ καὶ ὁ Σωτὴρ εἰπ ίχν· 4 Εἰ ἐγὼ ἐν Βεελζεβούλ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, σε υἱοὶ ὑμῶν ἐν τίνι ἐκβάλλουσι;» Το δὲ καὶ θυγατέρας προφητεῦσαι εἰπεῖν δείκνυσι τὸ τῆς χάριτος δαψιλές. Προεφήτευον δὲ καὶ γυναῖκες ἐπὶ τῶν ἀποστόλων, ὧν ἦσαν καὶ αἱ τοῦ Φιλίππου • τέσσαρες θυγατέρες προφητεύουσας.» Πρεσβυτέ μους δὲ ἐνυπνίαις ἐνυπνιασθήσεσθαί φησι, καὶ ὁρά- ** Matth. xı1, 27. 199 COMMENTARIUS. Statim post editam vocem ostendit Petrus, se sociosque suos ebrios non esse, nec furore correptos instar vatum ncque ulla necessitate detineri At quid sibi illud vult, cum undecim? › Scilicet communem emittebant vocem, et ipse os omnium erat; astabant siquidem undecim, testimonio sun, quæ ab ipso dicebantur, confirmantes. Considera vero apostolorum concordiam. Concionandi munus Petro cedunt; neque enim decebat omnes simul loqui. Quod vero hæc tertia diei hora facta sint, hand ratione caret: tunc enim ignis fulgor apparet, tunc eo ad opera, et ad prandium parardum utuntur homines, tunc clara est dies, tunc omnes in foro versantur. • Et erit post hæc in uovissimis. Ostendit eos gratos probatosque esse quippe qui Spiritus sancti gratia digni facti sunt: et ex propheta clare annuntiat Spiritus abundantiam, quam illis tanquam primitias elargitus est. Annuntiabant autem prophetantes» (hoc est intelligentes, quæ dicebant) Christi mysteria, quae propheta prædixerant. • Filios ipsorum» apostalos appellavit propheta, quemadmodum et Salva - tor, cum dixit:. Si ego in Beelzebub ejicio deμιonia, filii vestri in quo ejiciunt r?, Dicendo autem et ‹ filias prophetasse, ostendit gratiæ largitatem. Prophetabant autem efiam mulieres apostolorum tenipore, ex quibus erant ‹ quatuor Philippi fire prophetantes. Subdit «scniores somnia p • Τσ. ἔχουσιν. ισ. τότε. Varje lectiones et notæ. Nempe gentilium, qui furentes oracula sula fundebant. Scilicet apostoli libere agebant et loquebantur, quod est proprium sanctorum prophetaruni.

somniaturos, et juvenes visiones visuros 13 - senio- σεις ὄψεσθαι τοὺς νεανίσκους· πρεσβυτικὴν ἡλικίαν λέγων τὴν ἐποσότητι ὁ ἀρετῆς προὔχουσάν τε καὶ ὑπερκειμένην, καὶ οἱονεὶ λαμπροῖς πεπολιωμένην κατορθώμασι· νεότητα δὲ, τὴν ἐν πίστει ἰσχὺν καὶ ἀκμάζουσαν εἰς τὸ ἀγαθόν. Δύναται δὲ καὶ αίσθησ τῶς ἐπὶ πρεσόντέρων καὶ νεωτέρων νοεῖσθαι τὸ ῥητόν. «Καὶ δώσω τέρατα.» Ταῦτα περὶ τῆς μελλού σης κρίσεως καὶ περὶ τῶν Ἱεροσολύμων φησί, καὶ τῆς ὑπὸ Ῥωμαίων αἰχμαλωσίας, ἤτοι τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ γενησόμενα δηλοῖ, καὶ τὰ δι' αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις συμβαίνοντα διὰ τοῦ Ῥωμαίων πολέμου. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἐπὶ ταῖς τῶν Ἰουδαίων δυσσεβείαις ταῖς εἰς Χριστὸν γεγενομέναις, καὶ αὐτὴ τῶν στοιχείων δεδυσφόρηκεν ή φύσις, ηλίου καὶ σελήνης. Λέγεται δὲ ἐπὶ τοῦ Ῥωμαίων πολέμου, roun metatem vocans cam, quæ magnitudine virtutis provecta est ac præcellens, et veluti claris facino, ribus cauescit: juventutem vero eam, quæ in fide fortis est et ad bonum alacris. Sed po:est etiam de ætate senioribus et junioribus hoc intelligi dielum. • Et dabo prodigia.» Haec de futuro judicio et de Jerusalem ait et de Romana captivitate: vel, quæ crucifixo Domino eventura erant, declarat, ac ca, quæ propter ipsum Judæis ex Romanorum bello accidere debebant. Nam et tempore crucifixionis, ob impietatem, quam in Christum exercuere Judæi, ipsa elementorum, ac solis, et lunæ natura ægrescere et indignari visa est; et bellum Romanis contra ipsos gerentibus, multa hujusmodi in cœlo contigisse, Josephus historicus tradit. Vel hoc ex πολλὰ τοιαῦτα γεγενῆσθαι ἐν οὐρανῷ, καθὼς Ιώση affectione eorum, quæ patiuntur, accidit. ↑ Diem autem Domini magnum et manifestum diem resurrectionis intelligit. Illud vero, «Omnis quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit, › non de nuda ac simplici invocatione 200 intelligendum, sed de ca, quæ Gt cum affectu, recta vita ac congrua fiducia. «Non enim omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntateın Patris mei, qui in cœlis est **. Feria quarta hebdomadæ Paschalis. De passione, resurrectione et ascensione Christi et missione Spiritus s..ncti, TEXTUS. πος ἱστορεῖ. Ητοι ἀπὸ τῆς διαθέσεως τῶν πασχόν των τοῦτο γίνεται.. Ἡμέραν δὲ Κυρίου μεγάλην καὶ ἐπιφανῆν τὴν τῆς ἀναστάσεώς φησί. Τὸ δὲ • Πᾶς ὃς ἂν ἀπικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου σωθή σεται, ο οὐχὶ τὸ ἁπλῶς ἐπικαλέσασθαί φησιν, ἀλλὰ τὰ μετὰ διαθέσεως, μετὰ βίου ἀρίστου, μετὰ παρ βησίας τῆς προσηκούσης. «Οὐ γὰρ ὁ λέγων μας, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.» Τῇ τετάρτῃ τῆς Διακαινησίμου. Περὶ πάθοις καὶ ἀναστάσεως, καὶ ἀναλήψεως τοῦ Χριστοῦ, δωρεᾶς τε τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, εἶπε Πέτρος πρὸς τὸν λαόν· "Ανδρες Ἰσραηλῖται, ἀκούσατε τοὺς λόγους τούτους· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ οἴδατε, τοῦτον τῇ ὡρισμένη βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χειρῶν ἀνόμων προσπήξαντε; ἀγείλετε. Ον ὁ Θεός ἀνέστητε, λύσας τὰς ὠδῖνας του θανάτου, καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ. Δαβίδ γὰρ λέγει εἰς αὐτόν· Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ παντὸς, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστιν, ἵνα μὴ σαλευθῶ. Διὰ τοῦτο εὐφράνθη ἡ καρδία μου, 11, 22-36. In diebus illis dixit Petrus ad populum: Viri Israelitæ, audite verba hæc: Jesum Nazarenum virum approbatum a Deo in vobis, virtutibus et prodigiis et signis quæ fecit Deus per illum in medio vestri, sicut et vos scitis, hunc definito consilio et prascientia Dei traditum, per manus iniquorum afligentes interemistis. Quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo. David enim dicit in eum: • Providebam Dominum in conspectu meo semper: quoníam a dextris est mihi ne commovear. › Propter hoc latatum est cor meum, et exsultavit lingua mea, insuper et caro mea requiescet in spe: quomiam non derelinques animain meam in inferno, nec καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου. Ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ dabis sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti vias vitæ: et replebis me jucunditale cum facie tua. Viri fratres, liceat audenter dicere ad vos de patriarcha David, quoniam defunctus est et sepultus, et sepulcrum ejus est apud nos usque iu hodiernum diem. Propheta igitur cum esset, et sciret, quia jurejurando jurasset illi Deus, de fructu lumbi ejus sedere super sedem ejus, providens locutus est de resurrectione Christi, quia neque derelictus est in inferno, neque caro ejus vidit corru13 Act. xxl, 9. ss Matth. vit, 21. * ἴσ. ἐπὶ ὀσιότητι. μου κατασκηνώσει ἐπ' ἐλπίδι· ὅτι οὐκ ἐγκαταλεί ψει; τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Εγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς· πληρώσεις με εύφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου. "Ανδρες αδελφοί, ἐξὸν εἰπεῖν μετά παρρησίας προς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαβίδ, ὅτι καὶ ἐτελεύ τησε, καὶ ἐτάφη, καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἔστιν ἐν ὑμῖν ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης. Προφήτης οὖν ὑπάρχων καὶ εἰδὼς ὅτι ὅρκῳ ὤμωσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς ἐκ καρπού τῆς ὀσφύος αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα ἀναστήσειν τὸν 1 Psal. xv, Varia lectiones et not.

CAP. II. Χριστόν, καθίσαι ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, προϊούν ptionem. Hunc Jesum resuscitavit Deus, cujus omἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὐκ ἐγκατελείφθη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς ᾅδην, οὐδὲ ἡ σάρξ αὐτοῦ εἶδε διαφθοράν. Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ἀνέστησεν ὁ Θεός, οὗ πάντες ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες. Τῇ δεξιᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθείς, τήν τε ἐπαγγελίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρός, ἐξέχεε τοῦτο, δ νῦν ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. Οὐ γὰρ Δαβὶ ἀνἐξῃ εἰς τοὺς οὐρανούς. Λέγει δὲ ὁ αὐτός· Εἶπεν ὁ Κύ ριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν nes nos testes sumus. Dextera igitur Dei exaltatus, et promissione Spiritus sancti accepta a Patre, effudit bunc, quem vos videtis et auditis. Non enim David ascendit in cœlum: dixit autem ipse: Dixit Dominus Domino mco: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Certissime sciat ergo omnis domus Israel. quia et Dominum eum et Christum fecit Deus hune Jesuin, quem vos crucifixistis. θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ισραήλ, ότι καὶ Κύριον καὶ Χριστὸν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε τοῦτον τὸν Ἰησοῦν δὲ ὑμεῖς ἐσταυρώσατε. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Επικὴ καθήψατο αὐτῶν σφόδρα, ἀνίησιν αὐτοὺς καὶ ἀναμιμνήσκει τοῦ προπάτορος, καὶ πάλιν ἀπὸ προοιμίων ἄρχεται. Καὶ ἐπειδὴ ἔμελλεν αὐτοὺς τοῦ Ἰησοῦ ἀναμιμνήσκειν, ἵνα μὴ θορυβηθῶσι, οὐ λέγει τι τῶν ὑψηλῶν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν σφόδρα ταπεινῶν ἄρχεται, καὶ εὐθέως τὴν πατρίδα λέγει, ἤπερ ἐδόκει εὐτελῆς εἶναι. Αμέλει ἀλλαχοῦ • ἄνδρα ποθητόν ο λέγει [ [. λέγων ] τὸν Χριστὸν, εὐθέως συνήψεν • Οὗτος ὁ ἀρχηγὸς τῆς ζωῆς ἐστι.. Τὸ δὲ λέγειν ἀρχηγὸν ζωῆς τὸν Χριστὸν, καὶ Υἱὸν Θεοῦ καὶ Κύ ρον, τί ἂν εἴη ἕτερον, ἢ ὅτι ἐν σώματι ο Λόγος, ἦν κ τοῦ Θεοῦ, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο;» Νῦν δέ, οὐδὲν λέγει μέγα περὶ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ οἷον ἄν τις εἴπῃ περί προφήτου, ἐκ Θεοῦ τὸ δύνασθαι εἰληφότος. Εἶτα ἐν μέσῳ θεὶς τὸ τόλμημα αὐτῶν, πειρᾶται ἀπαλλάξαι αὐτοὺς τοῦ ἐγκλήματος· μα τε δείκνυσιν, ὅτι οὐ τῆς αὐτῆς ὁ ἰσχύος ἦν, εἰ μὴ καὶ αὐτὸς συνεχώρησεν. Εἶτα, ἵνα μὴ λοιπὸν εἴπωσιν ὅτι Καλῶς ἐποιήσαμεν τοῦτο ποιήσαντες, διὰ τοῦτο προσέθηκε ο Δια χειρῶν ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλετε.» Ητοι, · διὰ χειρῶν ἀνόμων, τῶν στρατιωτών, λέγει. Εἰ δὲ καὶ λύσιν ὠδίνων, τὴν ἀνάστασιν προσηγόρευσε, τοῦ θανάτου, ὥσπερ ἐκ κοιλίας τινὸς ὠδινούτης, φημὶ δὴ, τῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν, καὶ τῶν τοῦ ἔδων μυχῶν, ἀναδύντος τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, καὶ προσελθόντος 10 ὡς ἐκ τοῦ " ξένου τῆς ἀναστάσεως· ταύτῃ τὰ καὶ ὠνόμασται ο πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν.» Τὸ δὲ εἰπεῖν, «Καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ' αὐτοῦ, ν τουτέστιν, οὐ κοινὴ τοῖς ἄλλοις γέγονεν αὐτῷ ἡ ἀνάστασις, ἀλλ' οὕτως ἀνέστη, ὡς μηκέτι πάλιν ἀποθανεῖν. Τὸ γὰρ ὠδῖνον οὐ δύναταί τι 18 κατέχειν τὸ κατεχόμενον, ἀλλὰ πάσχει και ρίψαι σπεύδει. «Ότι οὐκ ἐγκαταλείψεις. ο Οὕτω τοῦ ἀποστόλου Πέτρου τὸ ῥητὸν ἑρμηνεύς σαντος, ὅτι οὔτε ι ἡ τοῦ Χριστοῦ ψυχή κατελείθη εἰς ᾅδου, οὔτε «ἡ σάρξ ο αὐτοῦ «είδε διαφθοράν, ο ἄνθρωπον ὁμοῦ καὶ Θεὸν ἀποδείκνυσιν. Ἡ γὰρ θεύτης, καὶ πρὸ τῆς σαρκὸς, καὶ ἐν τῇ σαρκὶ, καὶ μετὰ τὸ πάθος, ἀεὶ ὡσαύτως ἔχει, δ ἦν τῇ φύσει 17 | Petr. v, 16 Coloss. 1, 18. · ἰσ. αὐτῶν. το προελθόντος. 11 τοκετού. 201 COMMENTARIUS. Quoniam eos vehementer perstrinxerat, nunc blandius alloquitur, et de progenitore mentionem opportune facit, rursusque exorditur. Et quia erat de Jesu verba facturus, ne continuo turbarentur, nil sublimius de illo dicit, sed a valde humilibus initio facto, statim ejus patriam, quæ vilis videbatur, exponit. Cæterum alibi ‹ virum desiderabilem › vocat Christum, ac statim subjunxit: Hic auctor est vitam. Dicere vero Christum esse • auctorem vitæ quid aliud est, quam asserere ipsum esse Filium Dei, ac Dominum, vel in corpore Verbum Dei, per quem omnia facta sunt?> Nunc vero nihil magni de illo dicit, sed tantum lujusmodi, quod de propheta, qui potestatem a Deo accepisset, quis diceret. Deinde in medium proferens audax ipsorum facinus, studet eos a culpa purgare, ac simul ostendit, nil contra illum roboris luisse habituros, nisi potestatem ipse illis dedisset. At ne recte id fecisse se dicerent, addit: «Per manus iniquorum affigentes interemistis: › sci!i· cet, per manus iniquorum»manus militum intelligit. Recte vero ctianr «solutionem dolorum inferni › resurrectionem appellavit, cum ex morte veluti ex ventre quodam parturiente, nempe ex mortis nexibus et ex inferni recessibus emerserit Servator Christus, ac velut ex peregrino quodam partu resurrectionis denuo in lucem prodierit. Et idcirco appellatus est • primogenitus ex mor… tuis. › Subdit: ‹ juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo 1: 1 hoc est, non communis illi cum cæteris fuit resurrectio; sed ita resurrexit, non amplius moriturus esset. Quod enim parturit, non potest amplius retinere quod intus habet, sed patitur et emittere festinat. Quoniam non derelinques. Cum apostolus Petrus 17 bocce dictum ita interpretatur, et quod anima Christi in inferno relicta non fuerit» et quod ejus • caro non viderit,» scu experta fuerit, c corruptionem, › hominem simul ac Deum esse ostenVariæ lectiones et nola. 18 ἴσ. ἔτι. Respicit fortasse au v. 13 cap. ui ubi legitur, Auctorem vero vitæ interfecistis. Pro ἀλλὰ, sed, habet οὐδὲ, neque, Chrysostomus, adeoque ita vertendum, neque tale quod quis de propheta diceret.

πάθει, τῷ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν ἐπλήρωσε, διαζεύξασα τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ σώματος, χωρισθεῖσα δὲ οὐδ᾽ ἑτέρου ὡς ἅπαξ ηνώθη, καὶ πάλιν τὰ διεστῶτα συνάψασα, ὥστε ἀκολουθίαν καὶ ἀρχὴν δοῦναι τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει πάσῃ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, ἵνα ε τὸ φθαρτὸν ἅπαν ἐνδύσηται ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τὴν ἀθανασίαν,κ τῆς ἀπαρχῆς ἡμῶν διὰ τῆς πρὸς Θεὸν ἀνακράσεως εἰς θείαν φύσιν μεταποιηθείσης. Ὥστε τὸ μὲν, • Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ πανεύς, ο τὸ ἀχώριστον τῆς θεότητος τοῦ μονογενούς Υἱοῦ δηλοῖ τῆς πρὸς τὸν Χριστόν. Τὴ δὲ ἐκ δεξιῶν ἑστάνα: λέγεσθαι τὸν Πατέρα τοῦ Υἱοῦ νῦν, ποτὲ δὲ πάλιν ἐκ δεξιῶν καθίσαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, οὐδὲν dit. Deitas enim et ante incarnationem, et in πάντοτε οὖσα καὶ εἰσαεί διαμένουσα. Ἐν δὲ τῷ carne, et post passionem semper eodem modo se habet; quod erat antea ratura sua semper exsistens, et in perpetuum perseverans. In passione autem, quæ humanæ naturæ fuit, dispensationem pro nobis implevit, animam a corpore separans; a neutro autem illorum, quilus semel unita fuit, unquam divisa, sejunctas partes iterum copulavit, ut modum et initium resurrectionis ex mortuis universæ humanæ naturæ daret; atque ut omne corruptibile indueret incorruptionem, et mortale 202 immortalitatem 48, ο primordiis nostris ob conjunctionem cum Deo in divinam naturam quodammodo translatis. Quare illud: ‹ Providebam Dominum in conspectu meo semper, deitatis unigeniti Falii inseparabilitatem: Christo significat. Βἕτερον ἢ τὴν ἰσότητα ἡμῖν σημαίνει. Κύριον ε Quod autem hoc loco Patera dextris Filii stare, alibi vero Filius a dextris Patris sedere dicatur, nihil aliud nisi utriusque æqualitatem nobis ostendit. Patrem vero Dominum ipsius apppellat, propterea quod formam servi accepit ''.» Deinde, ut dixit: Non dabis sanctum tuum videre corruptionem, › subjungit: Notas mibi fecisti vias vitae:: non enim fas est dicere, carnem Verbo unitam corruptioni obnoxiam esse, aut divinam animan: portis inferni concludi posse. Quare post tres dies resurrexit, ‹juxta quod impossibile erat, › eum, qui vita per naturam est, mortis vinculis teneri.» Ait vero: «Replebis me jucunditate cum facie tua, illud docens, quod humanitatis habens faciem, quippe similis nobis factus nobis utique, et non sibi, quatenus Deus intelligitur, convenientes sermones, velut in se ipso primum Lonorum, in nos coelestium bonorum participationem effundit. Velut enim sibi datum asserit, quidquid hominis naturæ attribuit. Viri fratres. › Ita ait, ut saltem in illius, seu Davidis, ejusque generis honorem, sermonem de Christi resurrectione recipiant, quod, si ila non foret, cum prophetiæ dignitas, tum congruus illi honor læderatur. Rursusque, quod mirandum erat, proponit dicens: • Quia neque derelicta est anima ejus in inferno, neque caro vidit corruptionem. Non enim similis aliis » fuit illius resurrectio: nam comprehendit quidem eum mors at suum in eum imperium exercere non valuit. Omnia vero ad Patrem refert, ut, quæ illis dicebat, libentius exciperent. Dextera igitur. Cum apostolus Petrus ait Christum fuisse virum approbatum a Deo virtutibus, prodigiis et signis, quæ fecit Deus per illum et quem Deus suscitavit, et quia Dominum et Christum fecit Deus hunc Jesum, quem ´ vos crucifixistis, et alia hujusmodi; non idcirco hæc dicit, quod is velut merus homo divina virtute roboratus, ista patraret, absit! sed ita loquitur humanitatis gratia, ut audientium se accommoda53. 19 ' 10 ] Cor. xv, 10 πρώτον. Philipp. 11, 7. αὐτοῦ τὸν Πατέρα καλεῖ, διά γε τὸ λαβεῖν αὐτὸν • δούλου μορφήν.» Εἶτα, εἰπὼν, «Οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν, ο εὐθέως ἐπήγαγεν • Εγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς.» Οὐ γὰρ θέμις εἰπεῖν, φθορᾷ μὲν δύνασθαί ποτε κρατεῖσθαι τὴν ἑνωθεῖσαν τῷ λόγῳ σάρκα, κάτοχον δὲ ταῖς ᾅδου πύλαις τὴν θείαν γενέσθαι ψυχήν. Τριήμερος γὰρ ἀνεδίων • καθότι οὐκ ἦν δυνατόν, ο ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν αὐτὸν, τοῖς τοῦ θανάτου - κρατεῖσθαι» δεσμοῖς. Τὸ δὲ, «Πληρώσεις με εὐφροσύνης μετὰ τοῦ προσο ώπου σου, ο φησὶν, ἐκεῖνο διδάσκων, ὅτι τὸ τῆς ἀνθρωπότητος, έχων πρόσωπον ὡς καθ᾿ ἡμᾶς γεγονώς, τοὺς ἡμῖν μᾶλλον καὶ οὐκ αὐτῷ πρέποντας, καθὸ νοεῖται Θεός, ἀνίησι λόγους, ὡς ἐφ' ἑαυτοῦ, καὶ πρόσωπον 18 καλῶν ἐφ' ἡμᾶς ] τὴν τῶν οὐρα νίων ἀγαθῶν μέθεξιν· ὡς γὰρ ἑαυτῷ δεδόσθαι φησὶ, τῇ τοῦ ἀνθρώπου φύσει προσνέμει. «"Ανδρες ἀδελφοί.» Ταῦτα λέγει ἵνα κἂν διὰ τῆς εἰς ἐκεῖνον τιμῆς καὶ τὸ γένος, δέξωνται τὸν περὶ ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ λόγον, ὡς καὶ τῆς προφητείας βλαπτο μένης, εἰ μὴ τοῦτο εἴη καὶ τῆς εἰς αὐτὸν τιμῆς. Καὶ τοῦτο πάλιν τὸ θαυμαστὸν δείκνυσιν εἰπών • Οτι οὐ κατελείφθη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς ᾅδην· αὐ δὲ ἡ σὰρξ αὐτοῦ εἶδε διαφθοράν.» Οὐ γὰρ ὁμοία τις ἄλλοις ἦν ἡ ἀνάστασις· κατέσχετο μὲν αὐτὸν, οὐκ εἰργάσατο δὲ τὸ αὐτοῦ τότε ὁ θάνατος. Πάντα δὲ ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ, ἵνα δέξωνται τὰ λεγόμενα. • Τῇ δεξιᾷ οὖν.» Τοῦ ἀποστόλου Πέτρου λέγοντας τὸν Χριστὸν ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον, δυνάμεσι καὶ τέρασι, καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησεν ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ, καὶ, ο ὂν ὁ Θεὸς ἀνέστησε· κ καὶ πάλιν, ο Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ἀνέστησεν ὁ θεός καὶ ὅτι • Κύριον καὶ Χριστὸν ὁ Θεὸς αὐτὸν ἐποίησε τοῦτον τὸν Ἰησοῦν, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε, ο και ὅσα τοιαῦτα· οὐ τοῦτό φησιν, ὅτι ὡς ἄνθρωπος ὑπὸ θείας δυνάμεως, συνεργούμενος ταῦτα ἐνέργει ἄπαγε! ἀλλὰ ταῦτα οὕτω φησὶ διὰ τὸ ἀνθρώπινον, συγκαταβαίνων τῇ ἀσθενείᾳ τῶν ἀκουόντων, ὅπως εὐπαράδεκτον ποιήσῃ τὸν λόγον. Καὶ δεικνύς ότι Variæ lectiones et notæ.

CAP. II. οὐκ ἦν ἀντίθεος ὁ Χριστός, ἀλλ᾽ ἴσος ὧν καὶ ret imbecillitati, et sermonem suum ὁμοούσιος, καὶ ἀχώριστος τῆς οὐσία; τοῦ Πατρὸς ὡς Υἱός, καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι ἄνθρωπος, οὐδὲν ενήργησε τῶν θεοπρεπῶν, ἄνευ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας· ἀλλὰ συνὴν αὐτῷ ἀεὶ καὶ συνήργει πάντα, ὡς οὐκ ἀντίθεος, ἀλλ' ὁμοφυὴς καὶ ὁμοδύναμος. • Οὐ γὰρ Δαβίδ. ο Ένταῦθα, οὐκ ἔτι μεθ᾽ ὑποστο τῆς λέγει, ἔχων τὸ ἀπὸ τῶν εἰρημένων θάρσος, καὶ οὐ λέγει, «Εξὸν εἰπεῖν,» καὶ ὅσα τοιαῦτα· ἀλλὰ θαῤῥούντως λοιπόν, μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος ούσιν, καὶ περὶ τῆς εἰς οὐρανὸν ἀναλήψεως διαλέγεται· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ πάλιν τὸν μάρτυρα παραγαγών, καὶ ἐκείνους ἀναμιμνήσκων, περὶ οὗ καὶ ὁ Χριστὸς εἶπε. Λέγει γὰρ αὐτό;· • Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.» Ενταῦθα καὶ φόβον μέγαν ἐπέστησε [καθάπερ ] ἐν τῇ ἀρχῇ. Εἰπὼν γὰρ, • Εως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου,» καλῶς ἐνταῦθα έληξε διασείων αὐτῶν τὴν διάνοιαν. principio; dicens namque, «Donec ponam inimicos sione usus est, ipsorum mentem concutiens. Τῇ πέμπτη Διακαινησίμου. Περὶ πίστεως τῶν παρόντων καὶ τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος αὐτῶν σωτηρίας. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ακούσαντες δὲ, κατενύγησαν τῇ καρδίᾳ, εἶπόν τε πρὸς τὸν Πέτρον καὶ τοὺς λοιποὺς ἀποστόλους - Τί ποιήσομεν, ἄνδρες ἀδελφοί; Πέτρος δὲ ἔφη προς αὐτούς - Μετανοήσατε, καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. Ὑμῖν γὰρ ἐστιν ἡ ἐπαγγελία καὶ τοῖς τέκνοις ὑμῶν, καὶ πᾶσι τοῖς εἰς μακρὰν, ὅσους ἂν προσκαλέσηται Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν. Ἑτέροις τε λόγοις πλείοσι διεμαρτύρατο, καὶ παρεκάλει λέγων· Σώθητε ἀπὸ τῆς γενεάς ταύτης τῆς σκολιᾶς. Οἱ μὲν οὖν ἀσμένως ὑποδεξάμενοι τὸν λόγον αὐτῶν, ἐξα πείσθησαν, καὶ προσετέθησαν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ψυ χαὶ ὡσεὶ τρισχίλιαι. Ησαν δὲ προσκαρτεροῦντες τῇ διδαχῇ τῶν ἀποστόλων, καὶ τῇ κοινωνίᾳ, καὶ τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου, καὶ ταῖς προσευχαῖς. Εγένετο δὲ πάσῃ ψυχῇ φόβος· πολλά τε τέρατα καὶ σημεῖα διὰ τῶν ἀποστόλων ἐγένετο ἐν Ἱερουσαλήμ ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Αξιόπιστος ὁ λόγος (ἐξ ὧν αὐτὸν ἔλαβον), τέως δὲ τὸ εὔκολον λέγει, πολλὴν ἔχον δωρεάν, καί ποτε 10 ἐπὶ τὸν βίον ἄγει. Ὑπόθεσις γὰρ αὐτοῖς ἔσται καὶ σπουδὴ τὸ ἤδη γεύσασθαι τῶν τοσούτων ἀγαθῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐπόθει ὁ ἀκροατής, τί ἦν τὸ τῶν πλειόν των λόγων κεφάλαιον· Τοῦτό ἐστι, φησί, δωρεὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. «Οἱ μὲν οὖν.» Ἐπήνεσαν τὰ λεχθέντα, καίτοι φόβου γέμοντα, καὶ μετὰ τὴν συγκατάθεσιν τότε ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχονται. Ενταῦθα καὶ πληροῦται ἡ τοῦ Ἡσαΐου προφητεία· · Τίς ήκουσε τοιοῦτον; καὶ τὶς ἑώρακεν οὕτως; Εἰ ** Matth. xx11, 40. Η ισ. τότε. PATROL. GR. CXXV. redderet faci liorem; præterea, ut ostenderet Christum nullatenus Deo contrarium esse, seil, cum æqualis et consubstantialis et indivisus a substantia Patris sit tanquam Filius, etiam posteaquam factus est homo, nihil eorum quæ Deum decebant absque Patre operatum esse; sed semper cum ipso esse, et simul cum ipso omnia, velut Deo minime contrarium, sed consubstantialem et ejusdem 203 cnm ipso potentiæ, operari. Non enim David. › Ilic, sumpto jam ex prædictis animo, haud timide loquitur, neque ait, ο Liceat dicere, vel quid simile; sed confidenter, postquam doni Spiritus sancti meminit, etiam de ascensione in coelum disserit: et non quidem utcunque, sed rursus testem producit, et illis ad memoriam revocat id ipsum, quod Christus in Evangelio protulit. Ait enim: ‹ Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum”. ‹ Hic pavorem magnum injecit sicut in tuos scabellum pedum tuorum, pulchra concluFeria quinta hebdomadæ Paschalis. De eorum qui astabant fide et salute, per baptisma. TEXTUS. ΙΙ, 37-43. llis auditis, compuncti sunt corde, et dixerunt ad Petrum et ad reliquos apostolos: Quid facienus, viri fratres? Petrus vero ad illos: Penitentiam, inquit, agite, et baptizetur unusquis que vestrum in nomine Jesu Christi, in remissionem peccatorum vestrorum, et accipietis donum Spiritus sancti. Vobis enim est repromissio, et filiis vestris, et omnibus qui longe sunt, quoscunque advocaverit Dominus Deus noster. Aliis etiam verbis plurimis testificatus est, et exhortabatur eos dicens: Salvamini a generatione ista prava. Qui ergo receperunt sermonem ejus, baptizati sunt et appositæ sunt die illa animæ circiter tria millia. Erant autem perseverantes in doctrina et communicatione fractionis panis et orationibus. Fiebat autem omni animæ timor: multa quoque prodigia et sigua per apostolos in Jerusalem febant. COMMENTARIUS. Fide dignus erat sermo Petri ex iis quæ antea acceperant. Interim id qnod facile est, et quod magnum habet donum, dicit; et tunc ad vitam ducit. Quia vero cupiebant auditores scire, quænam esset tam multiplicium verborum 204 sumnma: flæc est, inquit, donum Spiritus sancti. • Qui ergo.» Laudant dicta quantumvis terribilia, et postquam assensum iis præstitere, baptisma suscipiunt. Hic vero impleta est illa Isaiæ prophetia:: Quis audivit unquam tale? et quis vidit huic simile? Nunquid parturit terra in die una aut Variæ lectiones et no:

parietur gens simul, quia parturivit et peperit Sion ὤδινε γυνή 18 ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ; εἰ ἐτέχθη Εθνος εἰς tilios suos? Ego autem dedi exspectationem istam 20* » Porro quod verbis propheta prædixit, illud modo experientia completum demonstrat. • Fiebant autem. • Quia Petrus multa superius dixerat, ac promissiones et ea quæ postea eventura erant ostenderat, timore correpti sunt, cernentes tum miracula quæ dicta confirmabant, tum corum qui tunc crediderant tantam et tam repentinam mutationem. De concordia ad communem utilitatem, deque aucto numero credentium. TEXTUS. HI, 44-47. Omnes etiam qui credebant erant pariter et habebant omnia communia. Possessiones et substantias vendebant et dividebant illa omnibus, prout cuique opus erat. Quotidic quoque perdu - rantes unanimiter in templo, et frangentes circa domos panem, sumebant cibum cum exsultatione et simplicitate cordis, collaudantes Deum et habentes gratiam ad omnem plebem. Dominus autem augebat, qui salvi fierent, quotidic in idipsum. COMMENTARIUS. Non quomodocunque, quemadmodum gentilium philosophi, quorum alii relinquebant agros, alii aurun in mare projiciebant. Hoc vero non est laudabilis divitiarum contemptus, sed insania et amentia. Semper enim et ubique diabolus studuit Dei creaturas calumniari, quasi fieri non posset, ut quis pecuniis honeste uteretur. Hic vero nemo lero plus habebat; et statim simul convenerunt, et omnibus necessaria suppeditarent. Porro hæc est respublica angelica, ubi nemo quidquam proprium sibi esse dicebat. Dicens vero tantunimodo panem in citum habere, mihi videtur hic et jejuurum et austeram illorum vitam indicare; scilicet cibum sumncbant, non delicias. Postquam dixit, Cum exsultatione, c addit, • et simplicitate cordis;, quia esse non potest exsultatio absque simplicitate. 205 CAPUT IV. ' ἅπαξ, ὅτι ἔδινε καὶ ἔτεκε 1 τὰ παιδία αὐτῆς; Εγώ δὲ ἔδωκα τὴν προσδοκίαν ταύτην, καὶ ἃ διὰ λόγων ὁ προφήτης ἐδίδαξεν, ἐνταῦθα πεῖρα δείκνυσιν ἐναργώς. • Εγένετο δέ. Ἐπειδὴ ἄνωθεν ἦν πολὺς ῥέων ὁ Πέτρος, καὶ ἐδείκνυ τὰς ἐπαγγελίας καὶ τὰ μέλλοντα, εἰκότως ἐξέστησαν τῷ φόβῳ, καὶ ἐμαρ τύρει τοῖς λεγομένοις τὰ θαύματα, καὶ τῶν νῦν πιο στευσάντων δηλονότι, τοσαύτην μεταβολὴν ἀθρώ ἰδόντων. Περὶ ὁμονοίας κοινωφελούς, καὶ προσθήκης τῶν πιστευόντων. KEIMENON. Πάντες δὲ οἱ πιστεύσαντες ἦσαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ εἶχον ἅπαντα κοινά· καὶ τὰ κτήματα, καὶ τὰς ὑπάρξεις ἐπίπρασκον, καὶ διεμέριζον αὐτὰ πᾶσι, καθ' ὅτι ἄν τις χρείαν εἶχε καθημέραν [τε] προσκαρτερούντες ὁμοθυμαδὸν ἐν τῷ ἱερῷ, κλῶντές τε κατ' οἶκον τὸν ἄρτον, καὶ μεταλαμβάνοντες τροφὴν ἐν ἀγαλλιάσει καὶ ἀφελότητι καρδίας, αἰνοῦντες τὸν Θεὸν, καὶ ἔχον τες χάριν πρὸς ὅλον τὸν λαόν. Ο δε Κύριος προςετίθει τους σωζομένους καθημέραν τῇ Ἐκκλησία. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. 15. οἱ Οὐχ ἁπλῶς, καθάπερ οἱ παρ' Ελλησι σοφοί ", μὲν ἀνῆκαν τὴν γῆν, οἱ δὲ εἰς θάλασσαν ἔρριψαν τ χρυσίον. Τοῦτο δὲ οὐχ ὑπεροψία χρημάτων, ἀλλὰ μωρία καὶ ἄνοια. [Πανταχοῦ] γὰρ ἐσπούδαζεν [ἀὶ] ὁ διάβολος τοῦ Θεοῦ τὰ κτίσματα διαβάλλειν, ὡς οὐκ ἑνὸν καλῶς χρήσασθαι χρήμασιν. Ἐνταῦθα δὲ οὐδεὶς ἕτερος ἑτέρου πλεῖον εἶχε, καὶ ταχέως ἦλθον ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἐπὶ τὸ πᾶτι μεταδοῦναι. Τοῦτο πολιτεία ἀγγελική, μηδὲν αὐτὸν λέγειν ἴδιον εἶναι. Τὸν ἄρτον δὲ μόνον τροφὴν ἔχειν λέγων, δοκεῖ μοι καὶ νηστείαν ἐνταῦθα σημαίνειν καὶ σκληρὸν βίον· τρο φῆς γάρ, οὐ τρυφῆς μετελάμβανον. Εἰπὼν, ο Ἐν ἀγαλλιάσει, ο ἐπήγαγε, ο Καὶ ἀφελότητι καρδίας.» Οὐ γὰρ ἕνα ἄλλως γενέσθαι ἀγαλλίασιν, μὴ ἀφελείας οὔσης. De claudi a nativitale curatione a Christo facta, Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ θεραπείας τοῦ ἐκ γενετής deque arguta Petri instructione ad salutem ipsius. Feria sexta hebdomadæ Paschalis. TEXTUS. III, 1-8. Petrus autem et Joannes ascendebant in temp'um, ad horam orationis nonam). Et quidam vir, qui erat claudus ex utero matris suæ, bajulabatur: quem ponebant quotidie ad portam templi, quæ dreitur Speciosa, ut peteret eleemosynam ab introeuntibus in templum. Is cum vidisset Petrum et Joannem incipientes introire in templum, rogaFat ut eleemosynam acciperet. Intuens autem in Joan. Lxvi, 8, 9. χωλοῦ, Πέτρου τε κατηχήσεως ελεγκτικῆς πρὸς σωτηρίαν αὐτοῦ. Τῇ παρασκευῇ τῆς Διακαινησίμου. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ἐπὶ τὸ αὐτὸ δὲ Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερὸν ἐπὶ τὴν ὥραν τῆς προσευχῆς τὴν ἑννατην. Καί τις ἀνὴρ χωλὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ ὑπάρχων ἐβαστάζετο, ὃν ἐτίθουν καθ' ἡμέραν πρὸς τὴν θύραν τοῦ ἱεροῦ τὴν λεγομένην Ωραίαν, τοῦ αἰτεῖν ἐλεημοσύνην παρὰ τῶν εἰσπορευομένων εἰς τὸ ἱερόν. Ὃς ἰδὼν Πέτρον καὶ Ἰωάννην μέλλοντας εἰσιέναι εἰς τὸ ἱερὸν, ἠρώτα ἐλεημοσύνην. Ατενί 18 τσ. γῇ. 16 Σιών. 17 φιλόσοφοι. Yaris lectiones et nom.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. - CAP. III. σας δὲ Πέτρος εἰς αὐτὸν σὺν τῷ Ἰωάννῃ εἶπε· Βλέψον eum Petrus cum Joanne, dixit: Respice in nos. At εἰς ἡμᾶς. Ο δὲ ἐπεῖχεν αὐτοῖς προσδοκῶν τι παρ' αὐτῶν λαβεῖν. Εἶπε δὲ Πέτρο;· 'Αργύριον καὶ χρυσίον οὐχ ὑπάρχει μοι, ὅ δὲ ἔχω, τοῦτό σοι δίδωμι· ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου ἔγειρε καὶ περιπάτει. Καὶ πιάσας αὐτὸν τῆς δεξιᾶς χειρός, ήγειρε. Παραχρῆμα δὲ ἐστερεώθησαν αὐτοῦ αἱ βάσεις καὶ τὰ σφυρά, καὶ ἐξαλλόμενος ἔστη καὶ περιεπάτει· καὶ εἰσῆλθε σὺν αὐτοῖς εἰς τὸ ἱερὸν περ ριπατῶν, καὶ ἀλλόμενος, καὶ αἰνῶν τὸν Θεόν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. ille intendebat in eos, sperans se aliquid accepturum ab eis. Petrus autem dixit: Argentum et aurum non est mihi: quod autem habeo, hoc tibi do In nomine Jesu Christi Nazareni surge et ambula. Et apprehensa manu ejus dextera, allevavit eum, et protinus consolidatæ sunt bases ejus et plantæ. Et exsiliens stetit et ambulabat: et intravit cum illis in templum ambulans et exsiliens et laudans Deum. COMMENTARIUS. Alia quidem signa prætermisit libri hujus auctor. Illud vero narrat, quod omnes in admirationem conjecit. Naturalis erat morbus, arte medica fortior: annos quadraginta in claudicatione transΤὰ μὲν οὖν ἄλλα σημεία παρεἶδεν ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς. [Λέγει δὲ σημεῖον, ὃ πάντας ἐξένισε (10).] Φυτικὸν τὸ πάθος ἦν, κρεῖττον τέχνης ἰατρικῆς. Τεσσαράκοντα ἦν ἔτη πεποιηκὼς ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ 1, καθώς προϊών φησιν. Οὐδεὶς οὖν αὐτὸν ἐν παντὶ egerat, ut postea inquit. Nemo illumn toto illo χρόνῳ ἐθεράπευσε. Ταῦτα γὰρ μάλιστα δύσκολά ἐστιν ἅπερ ἂν ἐκ γενετής ᾖ. Επίσημος δὲ ἦν ὁ ἀνὴρ, ἀπό τε τοῦ τρόπου '', ἀπό τε τοῦ πάθους. Εἶτα ἵνα μὴ δόξῃ ἀπὸ ταυτομάτου τοῦτο γίνεσθαι, οὐ λόγῳ μόνον θεραπεύει, ἀλλὰ καὶ «Τῆς δεξιᾶς χειρός πιάσας, ἤγειρεν αὐτὸν, φησί. Καὶ τοῦτο ἐποίησε δήλην τὴν ἀνάστασιν· ἀναστάσεως γὰρ [ἦν] εἰκών. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐποίησε· πολλάκις λόγῳ ἐθεράπευσε, πολλάκις ἔργῳ, πολλάκις καὶ τὴν χεῖρα προσ ήγαγεν, ὅπου ἦσαν ἀσθενέστεροι. Εἶτα ὁ ἰαθεὶς, οὐ μόνον ἁπλῶς περιεπάτει, ἀλλὰ καὶ ἅλμασιν ἐχρῆ το σκιρτών, πειράζων ἑαυτὸν μὴ [ἄρα] ἁπλῶς ἐστι τὸ γεγονός. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι ἡγνόει περιπατεῖν. KEIMENON Καὶ εἶδεν αὐτὸν πᾶς ὁ λαὸς περιπατοῦντα, καὶ αἰνοῦντα τὸν Θεόν. Επεγίνωσκόν τε αὐτὸν, ὅτι οὗ τος ἦν ὁ πρὸς τὴν ἐλεημοσύνην καθήμενος ἐν τῇ Ωραίᾳ πύλῃ τοῦ ἱεροῦ· καὶ ἐπλήσθησαν θάμβους καὶ ἐκστάσεως ἐπὶ τῷ συμβεβηκότι αὐτῷ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Καλῶς φησιν, ὅτι «Επεγίνωσκον αὐτὸν, ὅτι οὗτος ἦν ὁ πρὸς τὴν ἐλεημοσύνην καθήμενος ἐπὶ τῇ Ὡραίᾳ πύλῃ·, οὐ γάρ πως ἔτι ἐγνωρίζετο μετέπειτα. Ταύτη γὰρ τῇ λέξει κεχρήμεθα ἐπὶ τῶν μόλις γνωριζομένων. Ιστέον δὲ ὅτι καὶ οὗτος, διὰ τοῦτο προήδρευε τῇ τοῦ Σολομῶντος στοᾷ, ἴσως οἰόμενος τεύξεσθαί τινος θερα πείας ἐπὶ τῇ τοῦ Σιλωάμ κολυμβήθρα, καθὼς καὶ ὁ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχων παράλυτος, ὃν ἰάσατο ὁ Σωτήρ. ῦν οἱ ἀπόστολοι Πέτρος και Ιωάννης ἰδόντες [f. add. καὶ γνόντες] τὴν αἰτίαν τῆς προσεδρίας, ὅτι καίπερ προσαιτῶν ἐπορίζετο τὴν τροφὴν, οὐκ ἀπέγνω τῆς θεραπείας, ἐθεράπευσαν αὐτὸν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ. «Τοῦτον γάρ, φησίν, δν θεωρεῖτε καὶ οἴδατε, εστερέωσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ· καὶ ἡ πίστις ή "Joan. 18, 7. 18 χωλεία. 19 τόπου. tempore curaverat; mala enim a nativitate difficillima sunt. Valde autem notus erat vir ille et a loco et ab infirmitate. Deinde ne videretur hoc sponte sua factum, non solo sermone curat; sed ‹ Apprehensa manu ejus dextera, allevavit eum, › inquit. Ex hoc manifestam fecit resurrectionem; erat quippe resurrectionis imago. Pari ratione etiam Christus se gessit.. Sæpe verbo, sæpe etiam facto curabǝt, atque infirmioribus manum etiam porrigebat. Porro claudus ille sanatus non solum ambulabat, sed etiam exsiliebat præ gaudio, ac exsiliendo tentabat, num omnino sanatus esset. Quidam autem dicunt, eum incedere neseivisse. 206 TEXTUS. III, 9, 10. Et vidit omnis populus eum ambulantem et laudantem Deum. Cognoscebant autem illum, quod ipse erat, qui ad eleemosynam sedebat ad Speciosam portam templi: et impleti sunt stupore et exstasi, in eo quod contigerat illi. COMMENTARIUS. Recte inquit, qued Cognoscebant illum, quod ipse erat, qui ad eleemosynan sedebat ad Speciosam portam templi,» quia postea pene non amplius dignoscebatur: hac enim voce utimur de its qui vix cognoscuntur. Sciendum vero est idcirco fortasse eum sedisse in porticu Salomonis, quod speraret sanitatem se consecuturum in natatoriis, seu piscina Siloe ", quemadmodum paralyticus ille qui habebat triginta et octo aunos in infirmitate sua, quem sanavit Dominus. Illum ergo cum vidissent Petrus et Joannes, causam que compertam haberent, ob quam inibi assideret, scilicet ut non solum petendo victum sibi compararet, sed quia de sanitate recuperanda non Variæ lectiones et notæ. Ita corrigo ex Chrysostomo. In codice nostro habebatur λέγεται δὲ σημεῖον, ἀφ᾽ οὗ πάντα ἐκίνησε.

THEOPHILACTI BULGARIE ARCHIEP. desperabat, sanitatem illi impertiere in nomine δι' αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτῷ τὴν ὁλοκληρίαν ταύτην ἀπὸ Domini Jesu Christi. • lunc enim, ait, quem vos έναντι πάντων ὑμῶν.» vidistis et nostis, confirmavit nomen ejus: et fides, quæ per cum est, dedit integram sanitatem istam in conspectu omnium vestrum ". Sabbato hebdomadæ Paschalis. TEXTUS. Τῷ Σαββάτῳ τῆς Διακαινησίμου. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Κρατοῦντος δὲ τοῦ ἰαθέντος χωλοῦ τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην, συνέδραμε πᾶς ὁ λαὸς πρὸς αὐτοὺς ἐπὶ τῇ στοῦ τῇ καλουμένῃ Σολομῶντος ἔκθαμβοι. Ἰδὼν δὲ Πέτρος, ἀπεκρίνατο πρὸς τὸν λαόν Ανδρες Ισραηλίται, τί θαυμάζετε ἐπὶ τούτῳ, ἢ ἡμῖν τί ἀτενίζετε, ὡς ἰδίᾳ δυνάμει, ἢ εὐσεβεία πεποιηκόσι του περιπατεῖν αὐτόν; Ὁ Θεὸς ᾽Αβραὰμ, καὶ ὁ Θεός Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεός Ιακώς, ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν 111, 11-16. Cum teneret autem Petrum et Joannem, cucurrit omnis populus ad cos ad porticum quæ appellatur Salomonis, stupentes. Videns autem Petrus, respondit ad populum: Viri Israelitæ, quid miramini in hoc, aut nos quid intuemini, quasi nostra virtute aut potestate fecerimus hunc ambulare? Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, Deus patrum nostrorum glorificat puerum suum Jesum, quem vos quidem tradidistis et negastis ἐδόξασε τὸν Παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν, ὃν ὑμεῖς μὲν ante faciem Pilati, judicante illo dimitti. Vos autem sanétum et justun negastis, et petistis virum homicidam donari vobis: Auctorem vero vitae interfecistis, quem Deus suscitavit a mortuis, cujus nos testes sumus. Et in fide nominis ejus, lune, quem vos vidistis et nostis, confirmavit women ejus; et fides, quæ per cum est, dedit integram 207 sanitatem istam in conspectu omnium vestrum. COMMENTARIUS. ‹ Puerum, > seu servum Dei Jesum Christum (tametsi Deum et Dei Filium) Petrus appellat, ratione humanitatis; formam enim servi cum ille accepisset, factus homo, omnia humana subiit. Sic eum etiam prophetæ sæpe vocant. Vel ita locutus est Petrus, ut sese auditorum imbecillitati attemperaret, et sermonem suum facilen redderet, qui ab ipsis reciperetur. TEXTUS. III, 17, 18. Et nunc, fratres, scio quia per ignorantiam fecistis sicut el principes vestri. Deus 2utem, quæ prænuntiavit per os omnium prophetarum pati Christum suum, sic implevit. COMMENTARIUS. Quoniam valde eos perstrinxerat et ostenderat cum, quem ipsi crucifixerant, resurrexisse; facta illis potestate pœnitendi, iterum sermonem mitigal et ait: • Et nunc scio, fratres, quia per igno· rantiam fecistis, sicut et principes vestri. › Deinde ne dicerent: Quomodo Deus nunc illum suscitans a mortuis, glorificat qui tunc non adjuvit? Prophetas adducit testificantes, ita fieri oportuisse. Postea ostendit, quod non prophetarum prædictio in causa fuerit, cur hæc ita fierent; sed quod illorum nequitia prophetas ipsos coegerit, ut ea quæ per illorum impietatem in Christum facienda erant, præenuntiarent, subdit: * Act. m, 6. 30 ἴσ. προαγόρευσις. παρεδώκατε, καὶ ἡρνήσασθε αὐτὸν κατὰ πρόσωπον Πιλάτου κρίναντος ἐκείνου ἀπολύειν. Ὑμεῖς δὲ τὴν ἅγιον καὶ δίκαιον ηρνήσασθε, καὶ ᾐτήσασθε ἄνδρα φονέα χαρισθῆναι ἡμῖν. Τὸν δὲ ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ἀπεκτείνατε, ἂν ὁ Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, οὗ ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες. Καὶ ἐπὶ τῇ πίστει τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, τοῦτον ὃν θεωρεῖτε καὶ οἴδατε, εστερέωσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ· καὶ ἡ πίστις ἡ δι' αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτῷ τὴν ὁλοκληρίαν ταύτην ἀπέναντι πάντων ὑμῶν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ: • Παίδα» Θεοῦ, ἤτοι δοῦλον, τὸν Ἰησοῦν καλεῖ διὰ τὸ ἀνθρώπινον, Θεὸν ὄντα καὶ Θεοῦ Υἱόν· ἐπειδὴ δούλου μορφὴν ἀναλαβὼν, καὶ γενόμενος άνθρωπος. πάντα ὑπέστη τὰ ἀνθρώπινα. Οὕτω γὰρ καὶ οἱ προφῆται πολλαχοῦ καλοῦσιν αὐτόν. Η συγκαταβαίνων τῇ τῶν ἀκουόντων ἀσθενείᾳ, ὅπως εὐπαράδεκτον ποιήσῃ τὸν λόγον. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καὶ νῦν οἶδα, ἀδελφοί, ὅτι κατὰ ἄγνοιαν ἐπράξατε, ὥσπερ καὶ οἱ ἄρχονττες ὑμῶν. Ὁ δὲ Θεός, ἃ προκατήγγειλε διὰ στόματος πάντων τῶν προφητῶν αὐτ τοῦ παθεῖν τὸν Χριστὸν, ἐπλήρωσεν οὕτω. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Επειδή σφόδρα αὐτῶν καθήψατο, καὶ ἔδειξεν ἀναστάντα τὸν σταυρωθέντα, διδοὺς αὐτοῖς ἐξουσίαν μετανοίας, πάλιν ἀνίησι, καί φησι· ι Καὶ νῦν οἶδα, ἀδελφοί, ὅτι κατὰ ἄγνοιαν ἐπράξατε, ὥσπερ καὶ οἱ ἄρχοντες ὑμῶν.» Εἶτα, ἵνα μὴ εἴπωσιν, ὅτι Πώς [νῦν] ὁ Θεὸς αὐτὸν δοξάζει ἀναστήσας ἐκ νεκρῶν, ὁ τότε μὴ βοηθήσα;; παράγει τοὺς προφήτας μαρτυρούν τας, ὅτι οὕτως ἔδει γενέσθαι. Εἶτα δεικνύς, ότι οὐχ ἡ τῶν προφητῶν προσαγόρευσις 3 αἰτία τοῦ ταῦτα γενέσθαι, ἀλλ᾽ ἡ αὐτῶν κακία ἠνάγκασεν αὐτοὺ; τῶν μελλόντων γίνεσθαι δι' αὐτῶν εἰς Χριστὸν ἀδε βειῶν προφήτας γενέσθαι, ἐπάγει Variæ lectiones et notæ. Vox παῖς, qua hic utitur sacer scriptor, proprie puerum significat; quo nomine intelligitur quandoque filius, quandoque servus. Vulgatus interpres priore sensu reddidit Filium. Sed noster commentator posteriore sensu intellexit, ut ex ejus explicatione liquet.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. III. Τῇ β' τῆς β' ἑβδόμαδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Μετανοήσατε οὖν καὶ ἐπιστρέψατε, εἰ; τὸ ἐξαλει φθῆναι ὑμῶν τὰς ἁμαρτίας, ὅπως ἂν ἔλθωσι καιροί ἀναψύξεως ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπο στείλῃ τὸν προκεχειρισμένον ἡμῖν Χριστὸν Ἰησοῦν, ὃν δεῖ οὐρανὸν μὲν δέξασθαι ἄχρι χρόνων ἀποκατα στάσεως πάντων, ὧν ἐλάλησεν ὁ Θεὸς διὰ στόματος πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν ἀπ' αἰῶνος. Νωτῆς μὲν γὰρ πρὸς τοὺς πατέρας εἶπεν, ὅτι Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ὡς ἐμέ. Αὐτοῦ ἀκούσεσθε κατὰ πάντα, ὅσα ἂν λαλήσῃ πρὸς ὑμᾶς. Εσται δὲ, πᾶσα ψυχή, ἥτις ἐὰν μὴ ἀκούσῃ τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ λαοῦ, καὶ πάντες δὲ οἱ προ φῆται ἀπὸ Σαμουὴλ καὶ τῶν καθεξῆς ὅσοι ἐλάλησαν, καὶ προκατήγγειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας. Ὑμεῖς ἐστε υἱοὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς διαθήκης, ἧς διέθετο ὁ θεὸς πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν, λέγων προς Αβραάμε Καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου ευλογηθήσονται πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῆς γῆς. Ἡμῖν πρῶτον ὁ Θεὸς ἀναστήσας τὸν Παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν, ἀπέστειλεν αὐτὸν εὐλο γοῦντα ὑμᾶς ἐν τῷ ἀποστρέφειν ἕκαστον ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οταν οὖν λέγει, πάντων τῶν προφητῶν πεπληρώσθαι τοὺς λόγους τοῦ Σωτῆρος παθόντος, οὐ καθἀπαξ πάντας τους προφήτας λέγει (οὐ γὰρ πάντες προεκήρυξαν τὴν ἐπιδημίαν καὶ τὰ πάθη, & ὑπὲρ ἀνθρώπων ἔμελλεν ἀναδέξασθαι), ἀλλὰ πάντας τοὺς προαναφωνήσαντας τὰ τοῦ Χριστοῦ ἅπαντα ε ἄχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως.» Τὸ δὲ, «Αχρι, ο παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ, οὐ χρόνου ἐστὶ σημαντικὸν, ὥσπερ καὶ τὸ ἕως, ἀλλ᾽ ἔστιν ὁ νοῦς τοῦ προκειμένου τοιοῦ της· Πολλά, φησίν, εἶπον οἱ προφῆται γίνεσθαι, & οὔπω πεπλήρωνται πάντα, ἀλλ' ἔτι γίνονται καὶ γενήσονται ἕως τῆς συντελείας τοῦ κόσμου. ᾿Ανα στὰς οὖν ἐκ νεκρῶν, ἀνελήφθη εἰς τοὺς οὐρανοὺς, καὶ μένει ἐκεῖ ἕως τῆς τοῦ κόσμου συντελείας. • Μωσής μὲν γάρ.» Τό, «ὡς ἐμὲ,» τὸ σχῆμα τῆς νομοθεσίας δηλοί, τὸ μόνον ἐκβεβηκός εἰς Χρι στὸν, καὶ οὐκ εἰς προφήτην ἕτερόν τινα. Πρόδηλον γὰρ ὡς διὰ Μωϋσέως ὁ νόμος εδόθη, ἂν καὶ κατὰ τὸ Δευτερονόμιον ἐκ θείας ἐπιπνοίας ἐπλάτυνε· καὶ νομοθέτου δόξαν καρποῦτο καὶ ὄνομα, προτυπών τὸν ἀληθῆ νομοθέτην Χριστὸν, τὸν καὶ τὸν νόμον λαλήσαντα. Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν νόμῳ καὶ ἐν προφήταις, ὡς διὰ ἰδίου Λόγου μονογενοῦς καὶ ὁμοου σίου καὶ ἐνυποστάτου λελάληκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Ἐπεὶ οὖν ἐν σχήματι νομοθέτου μόνος ἐν προφήταις ὁ Μωϋσῆς, διὰ τοῦτο καὶ μοναδικῶς πρὸς τὸν Χρισ στὸν ἀποβλέπων ἔλεγε ο Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ.» Καὶ γὰρ ὥσπερ αὐτὸς τὴν νομικὴν εἰσήγαγε πολιτείαν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τὴν εὐαγγελικήν, κατὰ τὸ τῆς κενώσεως μέτρον, μεσίτης τῆς Καινῆς Διαθήκης καὶ τῆς «ἐν πνεύματι» λατρείας γενόμενος. 13 Deut. 4, 1: Joan. 1, 15. Feria 2 hebdomadæ secundle. TEXTUS. 8$2 111, 19.26. Penitemini igitur et convertiniui, ut deleantur peccata vestra. Ut cum venerint tempora refrigerii a conspectu Domini, et miserit euin qui prædicatus est vobis, Jesum Christum, quein oportet quidem cœlum suscipere usque in tempora restitutionis omnium, quæ locutus est Deus per os sanctorum a sæculo prophetarum. Moyses quidem patribus dixit: Prophetam suscitabit vobis Doininus Deus vester de fratribus vestris, tanquam me, ipsum 208 audietis juxta omnia, quacunque locutus fuerit vobis. Erit autem, omnis anima quæ non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe. Et omnes prophetæ a Samuel, et deinceps qui locuti sunt, annuntiaverunt dies istos. Vos estis filii prophetarum et testamenti, quod disposuit Deus ad patres nostros, dicens ad Abraham: Et in semine tuo benedicentur omnes familiæ terræ. Vobis primum Deus suscitans Filium suum, misit eum benedicentem vobis, ut convertat se unusquisque a nequitia sua. COMMENTARIUS. Cum ait omnium prophetarum sermones impletos esse in passione Domini, non simpliciter omnes intelligit; non enim omnes prænuntiarunt cjus adventum, neque supplicium quod erat pro hominum salute subiturus; sed intelligit cunctos, qui omnia Christi. usque ad tempora restitutionis, prælocuti sunt. Illud autem usque in sacra Scriplura haud tempus determinatum significat; sed iste est loci istius sensus: Multa, inquit, prophet prædixerunt quæ non omnia impleta sunt; sed quæ eveniunt et evenient usque ad finem mundi. Cum enim resurrexisset, ascendit in coelum, ibique manet usque ad consummationem sæculi. ‹ Moyses quidem.» fllud • tanquam me, modum legislationis denotat, qui in solo Christo locum habuit, non in quocunque alio propheta. Notum est enim per Moysen datam esse legem, quam etiam juxta Deuteronomium ex divina inspiratione explanavit ",» et legislatoris gloriam nomenque adeptus est, præsignans verum Legislatorem Christum, qui etiam legem ipsam elocutus est: per ipsum enim tanquam per Verbum proprium, unigenitum et consubstantiale et in seipso subsistens, tum in lege tum in prophetis locutus est Deus Pater. Quoniam igitur inter prophetas unicus legislator fuit Moyses, idcirco ad Christum respiciens numero singulari de se, dicebat: • Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus vester de fratribus vestris, tauquam me. › Eteniın quemadmodum ille legale introduxit institutum, ita et Christus evangelicum, juxta evacuationis mensuram, mediator factus et Novi Testamenti et Dei cultus ‹ in spiritu ". › Qua

88$ vero Deus, ipse utriusque instituti auctor est. Καθὸ δὲ Θεὸς ἦν, αὐτὸς ἦν ἑκατέρας πολιτείας δω Hunc et David expetens ad Deum dicebat 38: Con. stitue, Domine, legislatoren super eos.» Deinde subjungit exitium illorum, qui Christo credituri non erant, dicens: Erit autem, omnis anima, quæ non audierit 209 prophetam illum, exterminabi - tur de plebe. Quoniam vero anima immortalis est, exterininari intelligitur, cum privatur bonis, quæ, si recte egisset, consecutura erat. «Vos estis. › Quia propter commissum facinus in Christum puLabant se alienos factos esse, seu omnino a divinis promissionibus excidisse, et rationi consentaneum haud esse ipsum nunc quidem ab illis crucifigi, nunc vero illos tanquam familiares curare, ostendit utrumque secundum prophetiam verum esse(12): Et jam olim, inquit, vobis debitum erat, ut in ipsum crederetis: ‹ Vos enim estis filii prophetarum et testamenti, quod disposuit Deus ad patres nostros,▸ hoc est, Vos estis hæredes omnium, quæ prænuniarunt prophetæ; et propter vos omnia contigerunt. Ut autem crederent ita et Deo videri, subdit etiam aliud testimonium, docens in Christo benedicendas esse omnes familias terra:» et vos quidem primum, inquit, qui cruci eum aflixistis, si tamen ab iniquitatibus vestris convertamini. Feria 3 hebdomadæ secundæ. De sollicitudine pontificum ob id quod factum eral, et dijudicatio de miraculo, Petri item confessio virtutis et gratiæ Christi. TEXTUS. IV, 1-10. Loquentibus autem illis ad populum, supervenerunt sacerdotes et magistratus templi et Sadducæi, dolentes quod docerent populum et annuntiarent in Jesu resurrectionem ex inortuis. Et injecerunt in eos manus, et posuerunt eos in custodiam in crastinum; erat enim jam vespera. Multi autem eð‐ rum qui audierant verbum, crediderunt, et factus est numerus virorum quinque millia. Factum est autem in crastinum, ut congregarentur principes eorum et seniores et Scribæ in Jerusalem. Et Annas princeps sacerdotum, et Caiphas, et Joannes, et Alexander, et quotquot erant de genere sacerdotali. Et statuentes eos in medio, interrogabant: In qua virtute, aut in quo nomine fecistis hoc vos? Tunc repletus Spiritu sancto Petrus dixit ad eos: Principes populi et seniores, audite. Si nos hodie dijudicamur in benefacto hominis infirmi, in quo iste salvus factus est, notum sit omnibus vobis, et omni plebi 210 Israel, quia in nomine Domini nostri Jesu Christi Nazareni, quem vos crucifixistis, quem Deus suscitavit a mortuis, in hoc iste astat coram vobis sanus. 28 Psal. lx, 21. 11 δείκνυσιν. 1 ἴσ. ὑμῖν. τήρ. Τοῦτον ἐπιζητῶν καὶ Δαβίδ, πρὸς τὸν Θεὸν έλεγε, «Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην ἐπ' αὐτούς.» Εἶτα ἐπάγει τὸν ὄλεθρον τῶν μελλόντων ἀπειθεῖν τῷ Χριστῷ, λέγων· ο Εσται δὲ, πᾶσα ψυχή, ἥτις οὐκ ἀκούσει τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ λαοῦ αὐτῆς. Ἐπεὶ δὲ ἀθάνατός ἐστιν ἡ ψυχή, ἐξολόθρευσιν αὐτῆς νοοῦμεν, τὸ ἔξω γενέσθαι τῶν ἀγαθῶν, ὧν ἤμελλεν ἀπολαύειν εἰ καλῶς ἐπολιτεύο σατο. • Ὑμεῖς ἐστε.· Ἐπειδὴ διὰ τὸ τόλμημα τη εἰς Χριστὸν ἐνόμιζον ἑαυτοὺς [ηλλοτριῶσθαι τῶν ἐπαγγελιῶν, καὶ οὐκ ἔχει λόγον, νῦν μὲν αὐτὸν ἐσταυρῶσθαι], νῦν δὲ ὡς οἰκείους θεραπεύειν, δεικνὺς”, ὅτι καὶ ἐκεῖνο κατὰ προφητείαν, καὶ τοῦτο, καὶ ὅτι Ανωθεν ἡμῖν 13 ὠφείλετο, τὸ καὶ ἡμᾶς “πιστεῦσαι εἰς αὐτόν. «Ὑμεῖς γάρ ἐστε cl υἱοὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῆς Διαθήκης, ἧς διέθετο ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν, ν τουτέστιν, Ὑμεῖς, έστε κληρονόμοι πάντων, ὧν ἔφησαν οἱ προφῆται, καὶ δι' ὑμᾶς πάντα γέγονεν. Ινα δὲ πιστεύσωσιν, ὅτι καὶ τῷ Θεῷ τοῦτο δοκεῖ, ἐπάγει καὶ ἑτέραν μαρ τυρίαν διδάσκουσαν, ἐν Χριστῷ «εὐλογεῖσθαι πάσας τὰς πατριὰς τῆς γῆς,» καὶ ὑμᾶς πρῶτον τοὺς στα ρώσαντας, «ἐν τῷ ἀποστρέφειν ἕκαστον ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν.» Τῇ γ' τῆς δευτέρας Εβδομάδος. Εν ᾧ περὶ ἐπιστασίας τῶν ἀρχιερέων ζήλο τοῦ γεγονότος, καὶ κρίσις τοῦ θαύματος, Μέτρου τε ομολογία τῆς Χριστοῦ δυνάμεώς τε Ο καὶ χάριτος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Λαλούντων δὲ αὐτῶν πρὸς τὸν λαὸν ἐπέστησαν αὐτοῖς οἱ ἱερεῖς, καὶ ὁ στρατηγὸς τοῦ ἱεροῦ, καὶ οἱ Σαδδουκαίοι, διαπονούμενοι διὰ τὸ διδάσκειν αὐτοὺς τὸν λαὸν, καὶ καταγγέλλειν ἐν τῷ Ἰησοῦ τὴν ἀνάστασιν τὴν ἐκ νεκρῶν. Καὶ ἐπέβαλον αὐτοῖς τὰς χεῖρας, καὶ ἔθεντο αὐτοὺς εἰς τήρησιν εἰς τὴν αξ ριον· ἦν γὰρ ἑσπέρα ἤδη. Πολλοὶ δὲ τῶν ἀκουσάντων τὸν λόγον ἐπίστευσαν, καὶ ἐγενήθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν ὡσεὶ χιλιάδες πέντε. Εγένετο δὲ ἐπὶ τὴν αὔριον συναχθῆναι αὐτῶν τοὺς ἄρχοντας καὶ πρεσβυτέρους εἰς Ἱερουσαλήμ, και Γραμματείς, καὶ 'Ανναν τὸν ἀρχιερέα, καὶ Καϊάφαν, καὶ Ἰωάννην, καὶ Ἀλέ ξανδρον, καὶ ὅσοι ἦσαν ἐκ γένους ἀρχιερατικοῦ. Καὶ στήσαντες αὐτοὺς ἐν μέσῳ ἐπυνθάνοντο· Ἐν παίς δυνάμει, ἢ ἐν ποίῳ ὀνόματι ἐποιήσατε τοῦτο ὑμεῖς; Τότε ὁ Πέτρος πλησθεὶς Πνεύματος ἁγίου εἶπε πρὸς αὐτούς· Αρχοντες τοῦ λαοῦ, καὶ πρεσβύτεροι τοῦ Ἰσραήλ, εἰ ἡμεῖς σήμερον ἀνακρινόμεθα ἐπὶ εἰςγεσίᾳ ἀνθρώπου ἀσθενοῦς, ἐν τίνι οὗτος σέσωσται· γνωστὸν ἔστω ὑμῖν καὶ παντὶ τῷ λαῷ Ἰσραὴλ, ότι ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε, ὃν Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, ἐν τούτῳ οὗτος παρέστηκεν ἐνώπιον ὑμῶν ὑγιής. Varia lectiones et notæ. 13 Ισ. ὑμᾶς. Locum hunc, ut videtur, corruptum et mutilum, ex dare et sarcite conatus sum. codice Florentino utcunque omen-

EXPOSITION IS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. IV. COMMENTARIUS. Judicii formam negotio isti apponunt, ut injusto eos judicio obnoxios faciant. Sperabant enim apostolos multitudine territos factum negaturos. sicque sese rem omnem emendaturos fore. Quid igitur inquiunt? «In quo nomine fecistis hoc vos?, Neque, qua de re loquantur, exprimunt; sed occultant quod nolint, quanquam id probe sciant, dicere, propter populum. Tunc Petrus, nemor verburum quæ ipsis dixit Dominus, nempe ": • Cum tradent vos in synagogis, nolite cogitare, quomodo, aut quid loquamini... Spiritus enim Patris vestri est qui loquitur in vobis,atque repletus Spiritu sancto dixit ad eos: Maximum utique hodie nos ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Πάλιν δικαστηρίου σχήματι τὸ πρᾶγμα περιτιθέασιν, ἵνα ὑπευθύνους αὐτοὺς τῇ ἀδίκῳ καταστή σωσι κρίσει. Ενόμιζον γάρ, διὰ τὸ πλῆθος φοβηθέντας αὐτοὺς, ἐξάρνους γενέσθαι, καὶ τὸ πᾶν διὰ τοῦτο προσδοκῶντες κατωρθωκέναι. Τί οὖν φασιν; • Ἐν ποίῳ ὀνόματι ἐποιήσατε τοῦτο ὑμεῖς;» Καὶ οὐ λέγουσι ποῖον, ἀλλὰ ἐνσκιάζουσι, μή βουλόμενοι τοῦτο εἰπεῖν, καίπερ εἰδότες, διὰ τὸν λαόν. Τότε Πέτρος μνησθεὶς τῶν τοῦ Κυρίου λόγων ὧν πρὸς αὐτοὺς ἐποιεῖτο λέγων·. Οταν δὲ ἄγωσιν ὑμᾶς εἰς τὰς Συναγωγάς, μὴ μεριμνήσητε πῶς, ἢ τί λαλήσετε· τὸ γὰρ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν ἐστι τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν· ο πλησθεὶς Πνεύματος ἁγίου εἶπε πρὸς αὐτούς· Μάλιστα μὲν ἐχρῆν στεφανοῦ-» præmium referre, ob ea quæ fecimus, ac tanquam σθαι ἡμᾶς ἐπὶ τούτοις, καὶ ὡς εὐεργέτας ἀνακηρύτω κεσθαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ ι κρινόμεθα ἐπ᾿ εὐεργεσίᾳ ἀνθρώπου, ἀσθενοῦς, ο τί δεῖ ποιεῖν; νῦν καιρός ἐστιν ἀνακηρύττειν τὸν Εὐεργέτην. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Οὗτός ἐστιν ὁ λίθος ὁ ἐξουδενωθεὶ; ὑφ᾽ ὑμῶν τῶν οἰκοδομούντων, ὁ γενόμενος εἰς κεφαλήν γωνίας· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ σωτηρία. Οὔτε γὰρ όνομά ἐστιν ἕτερον τὸ δεδομένον ἐν ἀνθρώποις, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Αναμιμνήσκει αὐτοὺς ῥήματος ἱκανοῦ φοβῆσαι αὐτούς. ι Καὶ ὁ πεσὼν γάρ, φησὶν, ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον, συνθλασθήσεται· ἐφ' ὅν δ' ἂν πέσῃ, λικμήσει αὐτόν.» Τουτέστιν, ὅτι Σφόδρα δόκιμός ἐστι, κἂν G ὑμεῖς δοκεῖτε ὑφ᾽ ὑμῶν ἐξουθενεῖσθαι· βουλόμενος καὶ φοβῆσαι αὐτοὺς, ἵνα κἂν οὕτως ἀναγκάσῃ αὐ τους πιστεῦσαι. Τῇ δ' τῆς β' ἑβδομάδος Περὶ τῶν ἀρχιερέων [προσταττόντων] ὡς οὐ δεῖ παρρησιάζεσθαι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ· καὶ ἀνέσεως τῶν ἀποστόλων. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. θεωροῦντες δὲ τὴν τοῦ Πέτρου παῤῥησίαν, καὶ Ιωάννου, καὶ καταλαβόμενοι ὅτι ἄνθρωποι ἀγράμματοί εἰσι καὶ ἰδιῶται, ἐθαύμαζον· ἐπεγίνωσκόν τε αὐτοὺς, ὅτι σὺν τῷ Ἰησοῦ ἦσαν. Τόν τε ἄνθρωπον βλέποντες σὺν αὐτοῖς ἑστῶτα τὸν τεθεραπευμένον, η οὐδὲν εἶχον ἀντειπείν. Κελεύσαντες δὲ αὐτοὺς ἔξω τοῦ συνεδρίου ἀπελθεῖν, συνέβαλον πρὸς ἀλλήλους, λέγοντες· Τί ποιήσομεν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; Ὅτι μὲν γνωστὸν σημεῖον γέγονε δι' αὐτῶν, πᾶσι τοῖς κατοικοῦσιν Ιερουσαλήμ φανερὸν, καὶ οὐ δυνάμεθα ἀρνήσασθαι. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ ἐπὶ πλεῖον διανεμηθῇ εἰς τὸν λαὸν, ἀπειλῇ ἀπειλησώμεθα αὐτοῖς, μηκέτι λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τούτῳ μηδενὶ ἀνθρώ των. Καὶ καλέσαντες αὐτοὺς, παρήγγειλαν αὐτοῖ; τὸ καθόλου μὴ φθέγγεσθαι, μηδὲ διδάσκειν ἐπὶ τῷ "Matth. x, 18,19. 37 Matth. xx1, 44. benefactores prædicari, decebat. Quoniam autem ‹ dijudicamur in benefacto hominis infirmi, ›› quid oportet facere? nunc tempus opportunum est denuntiandi Benefactorem. TEXTUS. IV, 11, 12. llic est lapis, qui reprobatus est a vobis ædificantibus, qui factus est in caput anguli, Et non est in aliquo alio salus. Nec enim aliud nomen est sub cœlo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri. COMMENTARIUS. In memoriam revocat dictum illud quod eos terrere juste poterat • Et qui ceciderit super lapidem istum confringetur: super quem vero ceciderit, conteret eum”.» Hoc est, valde probatus est, quanquam a vobis reprobari videatur. Vult scili cet cos perterrefacere, ut vel sic ad fidem amplectendam compelleret. 211 CAPUT V. Feria quarta hebdomadæ secunde. De pontificum decreto, ne cuiquam liceret de no. mine Jesu palam loqui: et de dimissione apostolorum. TEXTUS. IV, 13-22. Videntes autem Petri constantiam cl Joannis, comperto quod homines essent sine litteris et idiotæ, admirabantur et cognoscebant eos, quoniam cum Jesu fuerant. Hominem quoque videntes stantem cum eis qui curatus fuerat, nihil poterant contradicere. Jusserunt autem eos foras extra concilium secedere: ct conferebant ad invicem, dicentes: Quid faciemus hominibus istis? quoniam quidem notum signum factum est per eos omnibus habitantibus Jerusalem, manifestum est et non possumus negare. Sed ne amplius divulgetur in populum, comminemur eis, ne ultra loquantur in nomine hoc ulli hominum. Et vocantes cos, denuntiaverunt, ne omnino loquerentur, neque ddcerent in nomine Jesu. Petrus vero et Joannes Varia lectio es et nola. Non dubito, hic legendum, ut habet Chrysostomus, δικαστηρίου σχῆμα τῷ πράγματι περι τιθέασιν.

THEOPHYLACTI BULGARIE AKCHIEΡ. respondentes, dixerunt ad eos: Si justum est in ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ δὲ Πέτρος καὶ Ἰωάννης· ἀπο conspectu Dei vos potius audire quam Deum, judicate. Non enim possumus quæ vidimus et audivimus non loqui. At illi comminantes dimiserunt eos, non inveņientes quomodo punirent ens, propter populum, quia omnes clarificabant id quod factum fuerat in eo quod acciderat. Annorum enim erat amplius quadraginta homo, in quo factum fuerat signum istud sanitatis. * COMMENTARIUS. Quod Pater Christum ex mortuis suscitasse dicatur, ita ut etiam ipse Christus circa propriam carnem operatus sit, nemo dubitaverit: cum enını ipse sit vivificans et efficax virtus Patris, proprium eliam vivificavit templum: «Solvite enim, inquit, templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud 8.» Est et hoc igitur manifestum corpus, quod vivificatum est, non alienum ipsi neque aliquod ex nostris fuisse, sed proprium ipsius Verbi. 212 Feria quinta hebdomadæ secundæ. Gratiarum actio ab Ecclesia facta pro fida apostoorum constantia. TEXTUS. κριθέντες πρὸς αὐτοὺς εἶπον· Εἰ δίκαιόν ἐστιν ἐνα ώπιον τοῦ Θεοῦ ὑμῶν ἀκούειν μᾶλλον, ἢ τοῦ Θεοῦ, κρίνατε. Οὐ δυνάμεθα γὰρ ἡμεῖς, & εἴδομεν καὶ ἠκούσαμεν, μὴ λαλεῖν. Οἱ δὲ προσαπειλησάμενοι ἀπὸ ἔλυσαν αὐτοὺς, μηδὲν εὑρίσκοντες τὸ πῶς κολάσωνται αὐτοὺς, διὰ τὸν λαὸν, ὅτι πάντες ἐδόξαζον τὸν Θεὸν ἐπὶ τῷ γεγονότι. Ετῶν γὰρ ἦν πλειόνων τεσσαράκοντα ὁ ἄνθρωπος ἐφ' ἐν ἐγεγόνει τὸ σημεῖον τοῦτο τῆς Ἰάσεως, ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οτι μὲν ὁ Πατὴρ ἐκ νεκρῶν ἀναστῆσαι λέγεται τὸν Χριστὸν, ἐνεργουμένου δηλονότι περὶ τὴν σάρκα αὐτοῦ τοῦ πράγματος, οὐκ ἂν ἐνδοιάσειέ τις· αὐτός τε ὑπάρχων ή ζωοποιός τε καὶ ἐνεργής δύναμις τοῦ Πατρὸς, τὸν ἴδιον εζωοποίει ναόν. «Καταλύσατε γάρο φησί, τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.» Καὶ τοῦτο οὖν πρόδηλον ἦν ἄρα, τὸ ζωο ποιούμενον οὐκ ἀλλότριον, οὔτε μὴν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρώπων, ἀλλ᾽ ἴδιον αὐτοῦ τοῦ Λόγου σῶμα. Τῇ ε' τῆς β' ἑβδομάδος. Εὐχαριστία ἀπὸ τῆς ᾿Εκκλησίας ὑπὲρ [τῆς] τῶν ἀποστόλων πιστῆς καρτερίας. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Απολυθέντες δὲ ἦλθον πρὸς τοὺς ἰδίους, καὶ ἀπήγε γειλαν ὅσα πρὸς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ προ σύτεροι εἶπον. Οἱ δὲ ἀκούσαντες, ἐμοθυμαδὸν ἦσαν φωνὴν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ εἶπον· Δέσποτα, σὺ ὁ θεὸς ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσα, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, ὁ διὰ στόματος Δαβίδ τοῦ πα δός του εἰπών· Ινα τί εφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτ τησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ· συνήχθησαν γὰρ ἐπ' ἀλη θείας ἐπὶ τὸν ἅγιον Παϊδά σου Ἰησοῦν, δν ἔχρισας, Ἡρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλάτος σὺν ἔθνεσι καὶ λαοῖς Ἰσραὴλ, ποιῆσαι ὅσα ἡ χείρ σου καὶ ἡ βουλή σου προώρισε γενέσθαι· καὶ τὰ νῦν, Κύριε, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν, καὶ δὸς τοῖς δούλοις σου μετά παῤῥησίας πάσης λαλεῖν τὸν λόγον σου, ἐν τῷ τὴν χεῖρά σου εκτείνειν σε εἰς ἴασιν, καὶ σημεῖα καὶ τέρατα γίνεσθαι διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἁγίου Παιδός σου Ἰησοῦ. Καὶ δεηθέντων αὐτῶν ἐσαλεύθη ὁ τόπος ἐν ᾧ ἦσαν συνηγμένοι· καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἐλάλουν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ Ο μετά παρρησία:. IV, 23-31. Dimissi autem venerunt ad suos et annuntiaverunt eis quanta ad eos principes sacerdotum et seniores dixissent. Qui cum audissent, unanimiter levaverunt vocem ad Deum et dixerunt; Domine, tu es, qui fecisti cœlum et terram, mare et omnia quæ in eis sunt: qui Spiritu sancto per os patris nostri David, pueri tui, dixisti: Quare fremuerunt ο gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terræ, et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus? Convenerunt enim vere in civitate ista adversus sanctum Puerum tuum Jesum quem unxisti Herodes et Pontius Pilatus, cum gentibus et populis Israel, facere quæ manus tua et consilium tuum decreverunt fieri. Et nunc, Domine, respice in minas corum, et da servis tuis cum omni fiducia loqui verbum tuum, in eo quod manum tuam extendas ad sanitates et signa et prodigia fieri per nomen sancti Filii tui Jesu. Et cum orassent, motus est locus in quo erant congregati: et repleti sunt omnes Spiritu sancto, et loquebantur verbum Dei cum fiducia. COMMENTARIUS. Clamor factus est ex voluptate et affectu magnaque concepta alacritate. Etenim orationes quæ de istis rebus et in tali tempore fiunt, efficaces sunt. Hujusmodi vero sunt voces ejus Ecclesiæ, unde universa Ecclesia initium habuit. Tales sunt voces apostolorum et discipulorum Christi, qui post ascensionem Domini vere perfecti erant (perfecerat enim eos Spiritus sanctus) atque invocabant Deum, qui ‹ fecit cœlum et terram et mare, › et per prophetas prædicatus est. Quapropter etiam illos audivit omnium opifex Deus. Motus est as Joan. 11, 19. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Κραυγὴ γέγονεν ἀπὸ ἡδονῆς, καὶ διαθέσεως, καὶ σπουδῆς πολλῆς. Αἱ τοιαῦται γὰρ ἀνύουσιν εὐχαὶ, αἱ περὶ τοιούτων γινόμεναι, καὶ ἐν τοιούτοις καιροίς. Τοιαῦτα: δὲ φωναὶ τῆς Ἐκκλησίας, ἐξ ἧς πᾶσα ἔσχηκεν ἡ Ἐκκλησία τὴν ἀρχήν. Αὗται αἱ φωναὶ τῶν ἀποστό λων καὶ μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ, τῶν ἀληθῶς τελείων, μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Κυρίου, διὰ τοῦ Πνεύματος τελειωθέντων, καὶ ἐπικαλουμένων τὸν Θεὸν, τὸν • ποιήσαντα τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν ἱστ λασσαν, ο τὸν διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυγμένον. Δ.) καὶ ἐπήκουσεν αὐτῶν ὁ ποιητὴς πάντων θεός.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. IV. quod illos fuisse exauditos signilic.bat. • Qui per os. Porro quasi pacta a Deo exigentes, in medium afferunt prophetiam seque ipsos consolantur, quod omnia frustra meditentur inimici. Istud, scilicet aiunt, ad exitum deduc, et ostende, quoniam ‹ meditati sunt inania ": › ita et nunc fac, ut isti inania meditentur; hoc est, ne ad opus id 213 quod conminantur deducere possint. Hæc “autem dicebant, non quod molesta pati refugerent, sed ne Evangelii prædicatio impediretur. Non enim dicunt: «Et erue nos a periculis, sed: «Da servis tuis cum omni fiducia loqui verbum tuum. › Fremitus autem est motus, seu conatus rationi contrarius. Quatuor vero nominat genera eorum qui astiterunt adversus Christum: nempe gentes, populos, reges et principes. Per gentes alienos a fide fortasse significat, veluti milites qui fremuerunt adversus Christum. Populi sunt, qui ex circumcisione; inauia enim meditati sunt, prophetas occidentes, Christumque in ipsis non intellgentes. Reges antem terræ et principes sunt Herodes et Pilatus et Judæorum magistratus. Quod vero reges astitisse dicat, significasse puto, vel quod simul conspiraverint atque in concordiam et • Εσαλεύθη γάρ, φησὶν, ὁ τόπος, ἐν ᾧ ἦσαν συν- enim, inquit, locus in quo erant congregati;» ηγμένοι.» Τεκμήριον τοῦ ἀκουσθῆναι αὐτοὺς τοῦτο γεγονός. «Ο διὰ στόματος. Καθάπερ συνθήκας ἀπαιτοῦντες τὸν Θεὸν, τὴν προφητείαν εἰς μέσον ἄγουσιν, ἅμα καὶ ἑαυτοὺς παραμυθούμενοι, ὅτι εἰκῆ πάντα < Μελετῶσιν» οἱ ἐχθροί. Ἐκεῖνα, φησὶν 3, εἰς πέραν ἄγαγε καὶ δεῖξον, ὅτι «Κενὰ ἐμελέτησαν» οὕτω καὶ νῦν κενὰ μελετῆσαι αὐτοῖς δός· τουτέστι, μὴ εἰς ἔργον ἔλθοιεν αἱ ἀπειλαὶ αὐτῶν. Ταῦτα δὲ ἔλεγον οὐκ αὐτοὶ παραιτούμενοι δυσχερές τι παθεῖν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ κηρύγματος. Οὐ γὰρ εἶπον, Καὶ ἐξελοῦ τῶν κινδύνων ἡμᾶς, ἀλλὰ, Δὸς τοῖς δούλοις σου μετὰ παρρησίας πασης λαλεῖν τὸν λόγον σου. Φρύ αγμα δὲ ἐστι τὸ ἀλόγιστον κίνημα. Τέσσαρα δέ φησι γένη, τὰ συστάντα κατὰ τοῦ Χριστοῦ, ἔθνη, λαούς, βασιλεῖς τε καὶ ἄρχοντας· τῶν μὲν ἐθνῶν ἴσως τοὺς ἀλλοτρίους δηλούντων τῆς πίστεως, ὥσπερ τοὺς στρατιώτας τοὺς φρυάξαντας κατ' αὐτοῦ· τῶν δὲ λαῶν τοὺς ἐκ περιτομῆς· «Κενὰ γὰρ ἐμελέτησαν,» τοὺς προφήτας φονεύσαντες, τὸν ἐν αὐτοῖς Χριστὸν μὴ νοήσαντες· τῶν δὲ βασιλέων τῆς γῆς καὶ τῶν ἀρχόντων, Ηρώδην τε καὶ Πόντιον Πιλάτον, καὶ τοὺς ἄρχοντας τῶν Ἰουδαίων. Τὸ δὲ παραστῆναι τοὺς βασιλεῖς εἰπεῖν, τοῦτο οἶμαι συνεμφαίνειν, ἢ ὅτι συμπεφωνήκασιν ἀλλήλοις, καὶ εἰς συμβίβασιν καὶ φιλίαν ἥκασιν Ηρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλάτος (ἐν ἔχθρα γὰρ ὄντες πρὸς ἀλλήλους τὸ πρότερον, τῆς συμβιβάσεως αὐτῶν τῆς εἰς φιλίαν, τὸ κατὰ Χρι στὸν πρόξενον γέγονε θράσος) ἢ ἔτι, καίτοι τὸ ἀρ χικὸν ἀξίωμα περικείμενοι, ἑαυτοὺς παρέστησαν εἰς se ipsos administros illorum constituerunt, qui ὑπουργίαν τοῖς ἐθέλουσι μιαιφονεῖν κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Εἰς [ἰσ. ἡ] γὰρ εἰς τὸν Χριστὸν ἐπιβουλὴ καὶ εἰς αὐτὸν ἀνατρέχει τὸν Πατέρα. Εἰ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρί, πῶς οὐ μία εἰς αὐτοὺς ὕβρις ἐγένετο; Χριστὸς δὲ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός. Οὐ κέχρισται γὰρ δι ἡμᾶς ἀνθρωπίνως τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίᾳ, καίτοι Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, οὐχ ὡς ἁγιότητος ἐπιδεής (ἔστι γὰρ κατὰ φύσιν ἅγιος, καὶ τοῦ Πνεύματος χορηγός), ἀλλ' ὅτι γεγονώς καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπος, ἐχρίσθη μεθ᾿ ἡμῶν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. «Καὶ δεηθέντων. Τοῦτο τεκμήριον γέγονε τῆς ἐπισκέψεως τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ ἀκουσθῆναι αὐτούς. Οτι δὲ τοῦτό ἐστιν, ἄκουε τοῦ προφήτου λέγοντος· Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν.» Εποίει δὲ τοῦτο ὁ Θεὸς, καὶ διὰ φόβον πλείονα, καὶ εἰς θάρσος αὐτοὺς ἐνάγων μετὰ τὰς ἀπειλὰς ἐκείνας, καὶ εἰς παρρησίαν πλείονα. Ἐπεὶ γὰρ ἀρχὴ ἦν, καὶ αἰσθη τοῦ ἐδέοντο σημείου πρὸς τὸ πιστευθῆναι αὐτούς. Μετὰ δὲ ταῦτα, οὐδαμοῦ τοῦτο γίνεται. Τὸ δὲ, • Επλήσθησαν Πνεύματος ἁγίου, ο τοῦτο δηλοί, Ανεπυρώθησαν τῷ Πνεύματι, καὶ ἀνεκαίετο ἐν αὐ τοῖς τὸ χάρισμα. Περὶ ὁμοψύχου και καθολικῆς κοινωνίας των πιστευσάντων. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρίαν 19 Psal. 11, 1. ** Luc. xxın, 12. 31 Psal. cii, 52. ο ισ. φασίν. amicitiam venerint Herodes et Pilatus: nam cum antea inimici essent ad invicem, eo atrocissimo contra Christum facinore facti sunt amici vel quod, tametsi præcipua dignitate ornati essent, unctus cæde Domini et Christi ejus se contaminare voluerunt. Perfidia enim in Filium in ipsum Patrem recurrit. Nam si Pater in Filio, et Filius in Patre est, quomodo una eademque injuria in utrumque non fuerit? Christus porro Patris est Verbum: humano non est enim propter nos modo, sed Spiritu sancto; non quod sanctitatis indigens esset (est enim secundum naturam sanctus, et Spiritus sancti distributor), sed unctus est nobiscum secundum humanitatem. Et cum orassent. › Hoc signum fuit divinæ visitationis, et quod exauditi essent. Quod autem ita sit, audi [prophetam dicentem: • Qui respicit terram et facit eam tremere ". › Fecit autem hoc ' Deus et ad majorem Judæis incutiendum timorem, et ut apostolis post minas illas audaciam majoremque fiduciam ingereret et quoniam initio sensibili opus habebant signo, ut eis crederetur. Postea vero nunquam id factum est. Illud autem ‹ Repleti sunt Spiritu sancto › perinde valet ac, inflammati sunt Spiritu, et iterum accensum in ipsis est sacrum donum. 214 De unanimi et totali communione fidelium. TEXTUS. IV, 32, 33. Multitudinis autem credentium erat cor Variæ lectiones et notæ.

THEOPHYLACTI BULGARIÆ ARCIHEP. unum et anima una, nec quisquam eorum quæ pos sidebant, aliquid suum esse dicebat, sed erant illis omnia communia. Et virtute magra reddebaut apostoli testimonium resurrectionis Jesu Christi, Domini nostri, et gratia magna erat in omnibus illis. COMMENTARIUS. Hoc est, signis demonstrabant Jesum Christum resurrexisse: non enim alia ratione monstrare id poterant. TEXTUS. καὶ ἡ ψυχή μία, καὶ οὐδείς τι τῶν ὑπαρχόντων αὐτῶν ἔλεγεν ἴδιον εἶναι, ἀλλ᾽ ἦν αὐτοῖς πάντα κοινά. Καὶ μεγάλη δυνάμει ἀπεδίδουν τὸ μαρτύριον οἱ ἀπόστολοι τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, χάρις τε μεγάλη ἦν ἐπὶ πάντας αὐτούς. 1V, 34, 55. Neque enim quisquam egens erat inter illos. Quotquot enim possessores agrorum aut domorum erant, vendentes afferebant pretia corum quæ vendebant et ponebant ante pedes apostolorum. Dividebatur autem singulis prout cuique opus erat. COMMENTARIUS. Ex magna qua apostolos prosequebantur reve rentia fideles neque in manus illis tradere audebant rerum venditarun pretia, sed ad pedes deferebant; et ipsos distributores dominosque constituebant, ut tanquam communia et nullo modo propria eadem expenderent. Quod quidem illis ad vanam gloriam evitandam maxime conferebat. TEXTUS. 1V, 36, 37. Joseph autem, qui cognominatus est Barnabas ab apostolis, quod est interpretatum ‹ Filius consolationis, Levites, Cyprius genere, cum haberet agrum, vendidit eum, et attulit pretium, et posuit ante pedes apostolorum. COMMENTARIUS. Joseph iste haud mihi ille videtur esse, qui að replendum duodenum apostolorum chorum, selectus cum Matthia fuit. Is enim et Joseph dicebatur et Barsabas; postea vero cognominatus est Justus. Iste autem dictus est Barnabas, hoc 215 est e Filius consolationis:» quod quidem nomen ex virtute sortitus mihi esse videtur, velut ad consolationem præstandam eximie idoneus. Feria serta hebdomade sccunda. De Anania et Saphira, eorumque acerba morte. TEXTUS. V,1-11. Vir autem quidam nomine Ananias, cum Saphira uxore sua, vendidit agrum et fraudavit de pretio agri conscia uxore sua; et afferens partem quamdam, ad pedes apostolorum posuit. Dixit autem Petrus Anania, cur tentavit Satanas cor tuum, mentiri te Spiritui sancto, et fraudare de pretio agri? Nonne manens tibi manebat, et venundatum in tua erat potestate? Quare posuisti in code tuo hauc rem? Non es mentitus hominibus, sed Deo. Audiens autem Ananias hæc verba, cecidit et exspiravit. Et factus est timor magnus super Omnes qui audierunt. Surgentes autem juvenes ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τουτέστι, διὰ τῶν σημείων ἐδείκνυον, ὅτι ἀνέστη ὁ Χριστός· οὐδαμόθεν γὰρ εἶχον ἄλλοθεν ἐπιδεῖξαι ὅτι ἀνέστη, ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ τῶν σημείων. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Οὐδεὶς ἐνδεής τις ὑπῆρχεν ἐν αὐτοῖς. Ὅσοι γὰρ κτήτορες χωρίων ἢ οἰκιῶν ὑπῆρχον, πωλοῦντες ἔφερον τὰς τιμὰς τῶν πιπρασκομένων, καὶ ἐτίθουν παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων. Διεδίδοτο δὲ ἑκά στῳ καθ' ὅ τις χρείαν είχεν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἐκ πολλῆς εὐλαβείας, οὔτε εἰς τὰς χεῖρας ἐτόλμων δοῦναι, οὔτε τετυφωμένως παρεῖχον· ἀλλὰ παρά τοὺς πόδας ἔφερον, καὶ αὐτοὺς οἰκονόμους ἠφίεσαν γενέσθαι, καὶ κυρίους τῶν ἰδίων ἐποίουν· ἵνα ὡς ἐκ κοινῶν λοιπὸν ἀναλίσκηται, μηκέτι ὡς ἐξ ἰδίων. Τοῦτο δὲ πρὸς τὸν ἀκενόδοξον αὐτοῖς συνεβάλλετο. KEIMENON Ιωσῆς δὲ ὁ ἐπικληθεὶς Βαρνάβας ἀπὸ τῶν ἀπο στόλων, ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον, «Υἱὸς παρακλήσ σεως,» Λευΐτης, Κύπριος τῷ γένει, ὑπάρχοντος αὐτῷ ἀγροῦ, πωλήσας, ἤνεγκε τα χρήματα, καὶ ἔθηκε Ο παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οὐ δοκεῖ μοι ἐκεῖνος εἶναι, ὁ μετά Ματθία ψηφισθεὶς εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ χοροῦ τῶν δώδεκα. Εκεί νος γὰρ καὶ Ἰωσῆς ἐλέγετο, καὶ Βαρσαβάς. Ύστερον δὲ ἐπεκλήθη Ἰοῦστος. Οὗτος δὲ Βαρνάβας, ὅ ἐστιν, • Υἱὸς παρακλήσεως,» καὶ δοκεῖ μοι, ἀπὸ τῆς ἀρετῆς εἰληφέναι τὸ ὄνομα, ὡς πρὸς τοῦτο ἱκανῶς καὶ ἐπι· τηδείως ἔχων. Τῇ Παρασκευῇ τῆς β' ἑβδομάδος. Περὶ ᾿Ανανίου καὶ Σαπφείρης, καὶ πικρᾶς αὐτῶν τελευτής. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ανήρ δέ τις 'Ανανίας ὀνόματι, σὺν Σαπφείρῃ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, ἐπώλησε κτῆμα, καὶ ἐνοσφίσατο ἀπὸ τῆς τιμῆς, συνειδυίας καὶ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ. Καὶ ἐνέγκας μέρος τι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων ἔθηκεν. Εἶπε δὲ Πέτρος πρὸς αὐτόν· Ανανία, διὰ τί ἐπλήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου, ψεύσασθαί σε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ νοσφίσασθαί σε ἀπὸ τῆς τιμῆς τοῦ χωρίου; Οὐχὶ μένον σοι ἔμενε, καὶ πραθὲν ἐν τῇ σῇ ἐξουσίᾳ ὑπῆρχε; Τί ὅτι ἔθου ἐν τῇ καρδίᾳ σου τὸ πρᾶγμα τοῦτο; Οὐκ ἐψεύσω ἀν θρώποις, ἀλλὰ τῷ Θεῷ 18. Ακούων δὲ ὁ ᾿Ανανίας τοὺς λόγους τούτους, πεσὼν ἐξέψυξε· καὶ ἐγένετο φύλος Variæ lectiones et notæ. θεός οὖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ ἐψεύσατο 'Ανανίας.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. — CAP. V. est autem quasi horarum trium spatium, et uxor ipsius, nesciens quod factum fuerat, introivit. Dixit autem ei Petrus: Dic mihi, mulier, si tanti agrum vendidistis? At illa dixit; Etiam tauti. Petrus autem ad eam: Quid utique convenit vobis tentare Spiritum Domini? Ecce pedes eorum qui sepelierunt virum tuum ad ostium, et efferent te. Confestim cecidit ante pedes ejus et exspiravit. Intrantes autem juvenes, invenerunt illam mortuam, et extulerunt, et sepelierunt ad virum suum. Et factus est timor magnus in universa Ecclesia et in omnes qui audierunt hæc. μέγας ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας ταῦτα. Αναστάν- amoverunt eum, et efferentes sepelicrunt. Factum τες δὲ οἱ νεώτεροι συνέστειλαν αὐτὸν, καὶ ἐξενέγκαντες ἔθαψαν. Εγένετο δὲ ὡς ὡρῶν τριῶν διάστημα, καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ μὴ εἰδυῖα τὸ γεγονὸς εἰσῆλο θεν. Ἀπεκρίθη δὲ αὐτῇ ὁ Πέτρος· Επέ μοι, εἰ τοσούτου τὸ χωρίον ἀπέδοσθε; Ἡ δὲ εἶπε· Ναὶ τισούτου. Ὁ δὲ Πέτρος εἶπε πρὸς αὐτήν· Τί ὅτι συνεφωνήθη ὑμῖν πειράσαι τὸ Πνεῦμα Κυρίου; Ἰδοὺ οἱ πόλες τῶν θαψάντων τὸν ἄνδρα σου πρὸς τῇ θύρα, καὶ ἐξοίσουσί σε. Επεσε δὲ παραχρῆμα παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ἀποστόλου καὶ ἐξέψυξεν. Εἰσελθόντες δὲ οἱ νεανίσκοι, εὗρον αὐτὴν νεκρὸν, καὶ ἐξενέγκαντες ἔθαψαν πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς. Καὶ ἐγένετο φόβος μέγας ἐφ' ὅλην τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας ταῦτα. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Εἰ καὶ ὁ Σατανᾶς τοῦτο ἐποίησεν, ἀλλὰ αὐτὸς αἴτιος γέγονεν ὁ δεξάμενος αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν καὶ πηρωθείς 3. "Ηδει δὲ ὁ ἀπόστολος, ὅτι ἄλλως πως οὐκ ἂν διορθωθῇ· διὸ καὶ ὡσεὶ σηπεδόνα ἔδει έκτμη θῆναι, ἵνα μὴ τὸ λοιπὸν λυμήνηται τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ γὰρ τοιαῦτα ὁρῶν, καὶ μὴ κερδάνας, Ο πολλῷ μᾶλλον οὐκ ἂν ἑτέρως εκέρδανεν. Οὐκ ἔδει τοίνυν ἁπλῶς παρελθεῖν τὸ γένος. Νῦν μὲν γὰρ οὗτος ὠφέληται, μή προσελθών 8 περαιτέρω και· κίας, καὶ οἱ λοιποὶ σπουδαιότεροι γεγόνασιν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς κιβωτού γέγονεν· Οζᾶν ἐτιμωρήθη, καὶ ἐγένετο τοῖς ἄλλοις φόβος. Οὐκ ἤρκεσε δὲ τούτου μόνου ή τιμωρία· ἀλλὰ καὶ συνειδέναι τὴν γυναῖκα, καὶ μὴ εἰπεῖν, τῆς ὁμοίας ἀξιοῖ τιμωρίας. Σημειωτέον, ὅτι τὸ συνειδέναι τὸ γινόμενον παρ᾽ ἄλλου και κὸν, καὶ σιωπᾷν, ἁμαρτία εστίν. Κυριακή τοῦ ᾿Αντιπάσχα. "Οτι τοὺς ἀποστόλους ἐμβληθέντας ἐν τῷ δεσμω τηρίῳ, ἄγγελος τοῦ Θεοῦ νύκτωρ ἐξέωσεν, ἐπιτρέψας ἀκωλύτως κηρύσσειν τὸν Ἰησοῦν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Διὰ δὲ τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων, ἐγένετο σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ λαῷ πολλά· καὶ ἦσαν ὁμοθυμαδὸν ἅπαντες ἐν τῇ στυᾷ τοῦ Σολομῶντος· τῶν δὲ λοιπῶν οὐδεὶς ἐτόλμα κολλᾶσθαι αὐτοῖς· ἀλλ' ἐμε γάλυνεν αὐτοὺς ὁ λαός· μᾶλλον δὲ προσετίθεντο πιστεύοντες τῷ Κυρίῳ πλήθη ἀνδρῶν τε καὶ γυναι κῶν· ὥστε κατὰ τὰς πλατείας ἐκφέρειν τοὺς ἀσθενεῖ;, καὶ τιθέναι ἐπὶ κλινῶν καὶ κραββάτων, ἵνα ἐρχομένου τοῦ Πέτρου κἂν ἡ σκιὰ αὐτοῦ ἐπισκιάσῃ τινὶ αὐτῶν. Συνήρχοντο δὲ καὶ τὰ πλήθη τῶν πέριξ πόλεων εἰς Ἱερουσαλήμ, φέροντες ἀσθενεῖς καὶ ὀχλουμένους ὑπὸ πνευμάτων ἀκαθάρτων· οἵτινες ἐθεραπεύοντο ἅπαντες. ᾿Αναστὰς δὲ ὁ ἀρχιερεὺς καὶ πάντες οἱ σὺν αὐτῷ (ἡ οὖσα αἵρεσις τῶν Σαδδου26 COMMENTARIUS. Tametsi hoc Satanas fecerit, nihilominus et ille reus fuit, qui illius in se operationem admisit, et ea impleri se sivit. Norat autem apostolus cum nullo modo corrigendum fore: quapropter tanquam putre membrum exscindi oportebat, ne reliquum Ecclesia corpus corrumperet. Qui enim talia videns nihil profecerat, profecto neque alia ratione profecisset. Non oportebat autem ejusmodi factum omnimode præterire. Hac vero ratione et ipse emolumentum habuit, quod non progrederetur in nequitia; et alii, quod exinde 216 cautiores redderentur. Simile quid et circa arcam contigit: cum enim Oza punitus est, alii utili timore perculsi sunt. Sed satis non fuit istius solius punitio: uxor enim ejus, quod conscia facti esset et non manifestasset, pœnam eamdem promeruit. Unde notan - dum est peccare eum, qui criminis ab alio patrati couscius silet. CAPUT VI. Dominica secunda post Pascha Quod apostolos in carcerem conjectos angelus edn· xerit, injungens illis, ut Jesum omni cum libertale prædicarent. TEXTUS. V, 12-20. Per manus autem apostolorum fiebant signa et prodigia multa in plebe. Et erant unanimiter omnes in porticu Salomonis. Cæterorum autem neig audebat se conjungere illis; sed magnificǝbat eos populus. Magis autem augebatur credentium in Domino multitudo virorum ac mulierum, ita ut in plateas ejicerent infirmos et ponerent in lectulis ac grabatis, ut, veniente Petro, saltem umbra illius obumbraret quemquam illorum, [et liberarentur ab infirmitatibus suis.] Concurrebat autem et multitudo vicinarum civitatum Jerusalem, afferentes ægros et vexatos a spiritibus immundis, qui curabantur omnes. Exsurgens autem princeps sacerdotum et omnes qui cum illo erant, quæ est hæresis SadVariæ lectiones et notæ. πληρωθείς. 19 γεγονός προελθών. Lege Dominica secunda Pascha. Vide Pre fat., supra, num. VII, col. 415, not. (α).

THEOPHYLACTIBULGARIA ARCHIEP. ducorum repleti sunt zelo. Et injecerunt manus in apostolos et posuerunt eos in custodia publica, Angelus autem Domini per noctem aperiens januas carceris et educens eos, dixit: lte, et stantes loquimini in templo plebi omnia verba vitæ hujus. COMMENTARIUS. Post injectum timorem, plura ipse et reliqui signa faciebant. Ex timore enim Ecclesia proficiebat in fide et fides ad miracula cooperabatur. Nou enim postea facile, ut antea, contemptui habetantur: et multa erat fides, et major quam tempore Christi. Simile enim vivente Christo factum non est. Manentibus enim illis nec circumeuntibus, undique afferebantur infirmi in lectulis ac grabatis, ut ex umbra Petri sanarentur. Hoc autenu contigit, quoniam ipse Christus Dominus dixit 3: • Qui credit in me, opera quæ ego facio, et 217 ipse faciet, et majora horum faciet. En vero impletum hoc dictum. Sabbato hebdomadæ secundæ. Quod postera die pontifices eos rursus comprehensos, ne amplius docerent, flagellatos dimiserint. TEXTUS. V, 21-32. Qui cum audissent, intraverunt diluculo in templum, et docebant. Adveniens autem princeps sacerdotum et qui cum eo erant, convocaverunt concilium et omnes seniores filiorum Israel, et miserunt ad carcerem, ut adducerentur. Cum autem venissent ministri, et aperto carcere non invenissent illos, reversi nuntiaverunt, dicentes: Carcerem quidem invenimus clausum cum omni diligentia, et custodes stantes ante januas; aperientes auten neminem intus invenimus. Ut autem audie runt hos sermones magistratus templi et principes sacerdotum ambigebant de illis quidnam fieret. Adveniens autem quidam nuntiavit eis: Quia ecce viri, quos posuistis in carcerem, sunt in templo stantes et docentes populum. Tunc abiit magistra896 καίων), ἐπλήσθησαν ζῆλου· καὶ ἐπέβαλον τὰς χεῖρας ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους, καὶ ἔθεντο αὐτοὺς ἐν της ρήσει δημοσίᾳ. "Αγγελος δὲ Κυρίου διὰ τῆς νυκτός ἤνοιξε τὰς θύρας τῆς φυλακῆς· ἐξαγαγών τε αὐτοὺς, εἶπε· Πορεύεσθε, καὶ σταθέντες λαλεῖτε ἐν τῷ ἱερ τῷ λαῷ πάντα τὰ ῥήματα τῆς ζωῆς ταύτης. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Μετὰ τὸ γενέσθαι τὸν φόβον αὐτῶν, πλείονα στο μεῖα ἐποίει, καὶ αὐτὸς καὶ οἱ λοιποί. Ἀπὸ γὰρ τοῦ φόβου εἰς πλείονα πίστιν ἐπεδίδου ἡ Ἐκκλησία· διὸ καὶ ἡ πίστις συνήργει τοῖς θαύμασιν. Οὐκ ἔτι γάρ τοῦ λοιποῦ εὐκαταφρόνητοι ἦσαν καθάπερ και πρότερον· ἀλλὰ πολλὴ ἡ πίστις καὶ μείζων, ἢ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο γὰρ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ οὐ γέγονε. Μενόντων γὰρ αὐτῶν, καὶ οὐ περι[ι]όντων, καὶ ἄλλοθεν ἐφέροντο πάντες ἐπὶ κλινῶν καὶ κραββάτων, ἵνα ὑπὸ τῆς σκιᾶς τοῦ Πέτρου θεραπευθῶσι. Τοῦτο δὲ γέγονεν, ἐπειδὴ ὁ Χριστὸς ἀπεφήνατο, ὅτι «Οι πιστεύσαντες εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα & ἐγὼ ποιῶ, ο κάτ κεῖνοι ποιήσουσι, καὶ μείζονα τούτων ποιήσουσιν. Ορα δὲ ἐκβαίνων τὸ εἰρημένον. Τῷ Σαββάτῳ τῆς δευτέρας ἑβδομάδος. "Οτι τῇ ἑξῆς αὐτοὺς οἱ ἀρχιερεῖς πάλιν συλλαΕόμενοι, ἐφ᾽ ᾧ μηκέτι διδάσκειν, μαστίξαντες ἀπέλυσαν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ακούσαντες δὲ, εἰσῆλθον ὑπὸ τὸν ὄρθρον εἰς τὸ ἱερὸν καὶ ἐδίδασκον. Παραγενόμενος δὲ ὁ ἀρχιερεὺς καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, συνεκάλεσαν τὸ συνέδριον, καὶ πᾶ σαν τὴν γερουσίαν τῶν υἱῶν Ἰσραήλ· καὶ ἀπέστει λαν εἰς τὸ δεσμωτήριον ἀχθῆναι αὐτούς. Οἱ δὲ ὑπο ηρέται παραγενόμενοι, οὐχ εὗρον αὐτοῖς ἐν τῇ φυλακῇ. Ανατρέψαντες δὲ ἀπήγγειλαν λέγοντες, ὅτι τὸ μὲν δεσμωτήριον εὕρομεν κεκλεισμένον ἐν πάσῃ ἀσφαλείᾳ, καὶ τοὺς φύλακας ἑστῶτας πρὸ τῶν θα ρῶν· ἀνοίξαντες δὲ, ἔσω οὐδένα εὕρομεν. ὡς δὲ ήκουσαν τοὺς λόγους τούτους, ὅ τε ἱερεὺς καὶ ὁ στρατηγὸς τοῦ ἱεροῦ, καὶ οἱ ἀρχιερεῖς διηπόρουν περὶ αὐτῶν, τί ἂν γένοιτο ταῦτα. Παραγενόμενος δέ τις ἀπήγγειλεν αὐτοῖς λέγων, ὅτι Ἰδοὺ οἱ ἄνδρες οὓς ἔθεσθε ἐν τῇ φυλακῇ, εἰσὶν ἐν τῷ ἱερῷ ἑστῶτες tus cum ministris et adduxit illos sine vi: time- καὶ διδάσκοντες τὸν λαόν. Τότε ἀπελθὼν ὁ στρατηγός bant enim populum ne lapidarentur. Et cum addu- σὺν τοῖς ὑπηρέταις, ἤγαγεν αὐτοὺς, οὐ μετὰ βίας· xissent illos, statuerunt in concilio, et interroga- ἐφοβοῦντο γὰρ τὸν λαὸν, ἵνα μὴ λιθασθῶσιν. ᾿Αγαvit eos princeps sacerdotum, dicens: Precipiendo γόντες δὲ αὐτοὺς ἔστησαν ἐν τῷ συνεδρίῳ, καὶ ἐπpræcepimus vobis, ne doceretis in nomine isto: et ηρώτησεν αὐτοὺς ὁ ἀρχιερεὺς λέγων· Οὐ παραγγελία ecce repletis Jerusalemn doctrina vestra, et vultis παρηγγείλαμεν ὑμῖν, μὴ διδάσκειν ἐπὶ τῷ ὀνόματι inducere super nos sanguinem hominis istius. τούτῳ; καὶ ἰδοὺ πεπληρώκατε τὴν Ἱερουσαλὴμ τῆς Respondens autem Petrus et apostoli dixerunt: διδαχῆς ὑμῶν, καὶ βούλεσθε ἐπαγαγεῖν ἐφ' ἡμᾶς τὸ Obedire oportet Deo magis quam hominibus. Deus αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος patrum nostrorum suscitavit Jesum, quem vos in- καὶ οἱ ἀπόστολοι, εἶπον· Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ μᾶλλον, tremistis, suspendentes in ligno. Hunc Principem ἢ ἀνθρώποις. Ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν ἤγειρεν et Salvatorem Deus exaltavit dextera sua, ad dan- Ἰησοῦν, ὃν ὑμεῖς διεχειρίσασθε κρεμάσαντες ἐπὶ dam pœnitentiam Israeli, et remissionem pec- ξύλου. Τοῦτον ὁ Θεὸς ἀρχηγὸν καὶ Σωτῆρα ὕψωσε catorum, et nos sumus testes horum verborum, et τῇ δεξιᾷ αὐτοῦ, δοῦναι μετάνοιαν τῷ Ἰσραήλ, καὶ ** Joan. xiv, 12. * ΐσ. ἐκβαίνον. Variæ lectiones et notæ

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. - CAP. V. ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. καὶ ἡμεῖς ἐσμεν αὐτοῦ μάρτυρες Spiritus sanctus quem dedit Deus omnibus obeτῶν ῥημάτων τούτων, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ dientibus sibi. ἔδωκεν ὁ Θεὸς τοῖς πειθαρχοῦσιν αὐτῷ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. COMMENTARIUS. Patri iterum rem omnem tribuit, ne Christus a Patre ipso alienus esse videretur; tum ctiam, ut audientium imbecillitati sese accommodans, efliceret. ut sermo suus facilius reciperetur. Non solum vero resurrectionem confirmat, 218 sed ejus etiam exaltationem, seu in cœlum ascensionem declarat. Et quidem ad dandam pœnitentiam Israel et remissionem peccatorum, › ipsum venisse, ‹ nos, inquit, testes sumus et Spiritus sanctus, › qui utique non venisset, nisi essent prius remissa peccata. Non ait autem, Quem dedit nobis, sed Πάλιν τῷ Πατρὶ τὸ πᾶν ἀνατιθέασιν, ἵνα μὴ δόξῃ ἀλλότριος εἶναι τοῦ Πατρός· ἔπειτα, καὶ συγκαταβαίνων τῇ ἀσθενείᾳ τῶν ἀκουόντων, ὡς ἂν εὐπαρά δεκτον τὸν λόγον ἐργάσηται. Οὐχ ἁπλῶς δὲ τὴν ἀνάστασιν κυροῖ, ἀλλὰ καὶ τὴν ὕψωσιν, τουτέστι την ἀνάληψιν. Καὶ ὅτι μὲν ἐπὶ τὸ δοῦναι μετάνοιαν τῷ Ἰσραὴλ καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἐλήλυθεν, ἡμεῖς μαρτ τυροῦμεν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ οὐκ ἂν ἐπῆλθε, μὴ πρότερον τῶν ἁμαρτιῶν λυθεισῶν. Καὶ οὐκ εἶπον, 'Ο ἔδωκεν ἡμῖν, ἀλλὰ, ο Τοῖς πειθομένοις·, ἅμα μὲν μετριάζοντες, ἅμα δὲ καὶ δηλοῦντες ὅτι καὶ αὐτοῖς δυνατὸν λαβεῖν πίστεως χώραν 80, αὐτοῖς δεικνύντες. «Obedientibus sibi,, tum ut modeste de se suisque loqueretur, tum ut significaret ab iis etiam Spiritum sanctum accipi posse: sicque fidei utilitatem ostendit. Γαμαλιήλ συγγνώμη " πιστὴ περὶ τῶν ἀποστό λων μετὰ παραδειγμάτων τινῶν καὶ ἀποδείξεων. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Οἱ δὲ ἀκούσαντες διεπρίοντο, καὶ ἐβουλεύσαντο ἀνελεῖν αὐτούς. 'Αναστὰς δέ τις ἐν τῷ συνεδρίῳ Φαρισαῖος, ὀνόματι Γαμαλιήλ, νομοδιδάσκαλος, τίμιος παντὶ τῷ λαῷ, ἐκέλευσεν ἔξω βραχύ τι τοὺς ἀποστόλους ποιῆσαι. Εἶπέ τε πρὸς αὐτούς· *Ανδρες Ισραηλίται, προσέχετε ἐπὶ τοῖς ἀνθρώποις τούτοις, καὶ ἑαυτοῖς, τί μέλλετε πράττειν. Πρὸ γὰρ τούτων τῶν ἡμερῶν ἀνέστη Θευδᾶς λέγων εἶναί τινα δαυτόν, ᾧ προσεκολλήθη ἀριθμὸς ἀνδρῶν ώσει τετρακοσίων, ἷς ἀνῃρέθη, καὶ πάντες ὅσοι ἐπείθοντο αὐτῷ διελύθησαν, καὶ ἐγένοντο εἰς οὐδέν. Μετὰ τοῦτον ἀνέστη Ἰούδας Γαλιλαῖος ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς ἀπογραφῆς, καὶ ἀπέστησε λαὸν ἱκανὴν ὀπίσω αὐτοῦ. Κἀκεῖνος ἀπώλετο, καὶ πάντες ὅσοι ἐπείθοντο αὐτῷ διεσκορπίσθησαν. Καὶ τὰ νῦν λέγω ὑμῖν· Απόστητε ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων τούτων, καὶ ἑάσατε αὐτούς· ὅτι ἐὰν ᾗ ἐξ ἀνθρώπων ἡ βουλή, ἢ τὸ ἔργον τοῦτο, καταλυθήσεται· εἰ δὲ ἐκ Θεοῦ ἐστιν, οὐ δυνήσεσθε καταλῦσαι αὐτό· μή ποτε καὶ Θεομάχοι εὑρεθῆτε. Ἐπείσθησαν δὲ αὐτῷ, καὶ προσκαλεσάμενοι τοὺς ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν μὴ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ· καὶ ἀπέλυσαν αὐτ τού;. Οἱ μὲν οὖν ἐπορεύοντο χαίροντες ἀπὸ ώπου τοῦ συνεδρίου, ὅτι ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χρι στοῦ κατηξιώθησαν ἀτιμασθῆναι. Πᾶσάν τε ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ καὶ κατ᾽ οἶκον οὐκ ἐπαύοντο διδάσκοντες, καὶ εὐαγγελιζόμενοι Ἰησοῦν τὸν Χριστόν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. προσω Ιστέον, ὅτι ὁ Γαμαλιήλ Παύλου διδάσκαλος ἦν. 'Εοίκασιν οἱ Γαλιλαῖοι κατὰ τοὺς χρόνους Πιλάτου ἐστασιακέναι, δόγμασιν ἑπόμενοι Ἰούδα τοῦ Γαλι λαίου. "Ην δὲ τὸ δόγμα αὐτοῦ, ὡς καὶ Ἰώτηππος ἐν τῇ ᾿Αρχαιολογίᾳ τῆς Ἰουδαϊκῆς Ἱστορίας ἔδειξε, φαντασίαν ἐξαποστέλλων πολλὴν, δι᾿ εὐσε Gamalielis fidele consilium de apostolis, exemplis el argumentis confirmatum. TEXTUS. atV, 33-42. Hæc cum audissent, dissecabantur et cogitabant interficere illos. Surgens autem quidam in concilio Pharisæus, nomine Gamaliel, legis doctor honorabilis universæ plebi, jussit foras ad breve homines fieri. Dixitque ad illos: Viri Israelitæ, tendite vobis super hominibus istis, quid acturi sitis. Ante hos enim dies exstitit Theodas, dicens se esse aliquem: cui consensit numerus virorum circiter quadringentorum, qui occisus est, et omnes qui credebant ei, dissipati sunt et redacti ad nihilum. Post hune exstitit Judas Galilæus in diebus professionis, et avertit populum post se et ipse periit; et omnes quotquot consenserunt ci dispersi sunt. Et nunc itaque, dico vobis, discedite ab hominibus istis, et sinite illos; quoniam, si est ex hominibus consilium hoc aut opus, dissolvetur; si vero ex Deo est, non poteritis dissolvere illud, ne forte et Deo repugnare inveniamini. Consenserunt autem illi. Et convocantes apostolos, cæsis denuntiaverunt ne omnino loquerentur in nomine Jesu, et dimiscrunt eos. Et illi quidem ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati. Omni autem die non cessabant, in templo et circa domos docentes et evangelizantes Christum Jesum. COMMENTARIUS. Sciendum est, Gamalielen apostoli Pauli præceptorem fuisse. Videntur vero Galilæi tempore Pilati seditionem commovisse ob doctrinam Judæ Galilei, quam sequebantur. Erat vero ipsius dogma, 219 ut narrat Josephus in Antiquitatibus Judaicis, magnæ ostentationis propter integritatem Varia lectiones et notæ. κι χρείαν, οι ισ. γνώμη. 3. δύνασθε.

pietatis quam præferebat. Docebat enim ille nemi- βείας ἀπονίαν 8. Κύριον γάρ, μηδὲ μέχρι στόματος nem neque honoris neque benevolentiæ causa, vel solum voce tenus, dicendum esse Dominum: et nequidem eum qui imperium tenebat. Quare ex ejus asseclis multi, quod Caesarem Dominum appellare nollent, plagas acerbissimas perpessi sunt. Docebant etiam nullas, præter eas quæ in lege Mosis præscript:e sunt, victimas esse Deo offeren das. Quocirca prohibebant, ne quas magistratus populi suppeditabat, ex offerrentur pro imperatore et populo Romano. Ex quo verisimile fit indignatum propter ista Pilatum, jussisse, ut inter victimas quas illis juxta legem offerre placebat, ipsi jugularentur adeo ut cum sacrificiis corum offerentium quoque sanguis misceretur: › quemadmodum ex Lucæ Evangelio apparet. Theodas autem impostor quidam erat, qui multis a se deceptis pollicitus fuit, Jordanem se dissecturum perviumque populo facturum: quod cum præstare non potuisset, peremptus est ipse omnesque qui cum illo erant. CAPUT VII. Dominica tertia Unguentiferarum. De electione septem diaconorum. TEXTUS. VI, 1-7. In diebus autem illis crescente numero discipulorum, factum est murmur Græcorum adversus Hebræos, eo quod despicerentur in ministerio quotidiano viduæ eorum. Convocantes autem duodecim multitudinem discipulorum, dixerunt: Non est æquum nos derelinquere verbum Dei et ministrare mensis. Considerate ergo, fratres, viros ex vobis boni testimonii septem, plenos Spiritu sancto et sapientia, quos constituamus super hoc opus. Nos vero orationi et ministerio verbi instantes erimus. Et placuit sermo coram on)ni multitudine. Et elegerunt Stephanum, virum plenum fide el Spiritu sancto, et Philippum, et Prochorum, et Nicanorem, ef Simonem, et Parmenam, et Nicolaum advenanı Antiochenum. Hos statuerunt ante conspectum, apostolorum et orantes imposuerunt eis manus. Εt verbum Domini crescebat et multiplicabatur numerus discipulorum in Jerusalem valde. Multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei. COMMENTARIUS. 220 Graecos seu Hellenistas puto hic vocari cos qui Græce loquebantur: hi enim quanquam Hebræi essent, Græca tamen lingua familiariter utebantur. Observa vero, quomodo e quotidianum ministerium ɔ erat viduis inservire. Ministerium vero vocat, et non eleemosynam, hac ratione et dantes et recipientes extollens. Non autem ex malitia oriebatur, quod hujusmodi viduæ despicerentur, sen prætermitterentur; sed fortasse ex turite negli35 ἔφασκε δεῖν τινα λέγειν, μηδὲ κατά τινα τιμὴν καὶ φιλοφροσύνην, μήτε τὸν βασιλεύοντα. Καὶ πολλοί γε αὐτῶν, περὶ τοῦ μὴν εἰπεῖν Καίσαρα κύριον χαλεπωτάτας αἰκίας ὑπέμειναν. Οἱ καὶ ἐδίδασκον, μή δεῖν παρὰ τὰς διατεταγμένας ἐν τῷ Μωϋσέως νόμῳ θυσίας αναφέρεσθαι τῷ Θεῷ· διόπερ ἐκώλυον τὰς ὑπὸ τῆς γερουσίας τοῦ λαοῦ παραδεδομένας, δίδο σθαι περὶ τῆς σωτηρίας τοῦ βασιλέως, καὶ τοῦ Ῥω μαίων ἔθνους. Εἰκὼς οὖν ἐπὶ τούτοις ἀγανακτοῦντα τὸν Πιλάτον πρὸς Γαλιλαίους, κελεῦσαι [παρ' αὐταῖ;] αἷς ἐδόκουν κατὰ τὸν νόμον προσφέρειν θυσίαις αὐτοὺς ἀναιρεθῆναι, ὥστε ἀναμιχθῆναι, τας προσφερομέναις θυσίαις, τὸ αἷμα» τῶν προσαγόν των· καθὰ καὶ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ ἐμε φαίνεται. Οὗτος ὁ Θευδᾶς πλάνος ἦν, καὶ ἀναπείσας πολλοὺς ἐπηγγείλατο τεμεῖν τὸν Ἰορδάνην καὶ δίοδον ποι ῆσαι τῷ λαῷ· καὶ διαμαρτήσας ἀνῃρέθη, καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ πάντες. Κυριακὴ γ' τῶν Μυροφόρων Περὶ χειροτονίας τῶν ἑπτὰ διακόνων. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ταύταις, πληθυνόντων τῶν μαθητῶν, ἐγένετο γογγυσμός τῶν Ἑλληνιστών, πρὸς τοὺς Εβραίους, ὅτι παρεθεωροῦντο ἐν τῇ διακονίᾳ τῇ καθημερινῇ αἱ χήραι αὐτῶν. Προσπα λεσάμενοι δὲ οἱ δώδεκα τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν, εἶπον· Οὐκ ἀρεστόν ἐστιν ἡμῖν καταλείψαντας τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, διακονεῖν τραπέζαις. Επισκέψασθε οὖν, ἀδελφοί, ἄνδρας ἐξ ὑμῶν μαρτυρουμένους ἑπτὰ πλήρεις Πνεύματος ἁγίου καὶ σοφίας, οὓς καταστή σωμεν ἐπὶ τῆς χρείας ταύτης. Ἡμεῖς δὲ τῇ προτο ευχῇ καὶ τῇ διακονία τοῦ λόγου προσκαρτερήσο μεν. Καὶ ἤρεσεν ὁ λόγος ἐνώπιον παντὸς τοῦ πλή θους καὶ ἐξελέξαντο Στέφανον ἄνδρα πλήρη πίστεως καὶ Πνεύματος ἁγίου, καὶ Φίλιππον, καὶ Πρόχορον, καὶ Νικάνορα, καὶ Τίμωνα, καὶ Παρμενόν, καὶ Νικόλαον προσήλυτον Αντιοχέα, οὓς ἔστησαν ἐνώπιον τῶν ἀποστόλων, καὶ προσευξάμενοι, ἐπίθη καν αὐτοῖς τὰς χεῖρας. Καὶ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ηύξανε, καὶ ἐπληθύνετο ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἐν Ο Ιερουσαλὴμ σφόδρα. Πολύς τε όχλος τῶν Ἰουδαίων ὑπήκουον τῇ πίστει. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἑλληνιστὰς οἶμαι καλεῖν τοὺς Ελληνιστί φθεγ γομένους· οὗτοι γὰρ Ἑλληνιστί διελέγοντο, καίτοι Εβραίοι ὄντες. "Ορα δὲ, ὅτι • καθημερινή διακονία ο ἦν ταῖς χήραις ὑπηρετεῖν. Διακονίαν δὲ καλεῖ τὸ πρᾶγμα, καὶ οὐ ταχέως ἐλεημοσύνην, ἅμα καὶ τοὺς οι ποιοῦντας καὶ τοὺς πάσχοντας διὰ τούτου ἐπαίρων. Τοῦτο δὲ, οὐ κακίας ἦν, τ ρεωρᾶσθαι τὰς τοιαύτας χήρας, ἀλλὰ τῇ τοῦ πλήρ τους ίσως ῥᾳθυμίᾳ. Διὰ τοῦτο προὔθηκεν αὐτὸ Variæ lectiones et notæ. 83 [σ. εὐτονίαν. οι διδόντας... 30 λαμβάνοντας.

CAP. VI. non parvum erat malum; adeoque et celeriter curatum fuit.. Convocantes. Primo absurditatem exponit, ostendens fieri ab illis non posse, ut utrumque eadem diligentia perageretur. Et quemadmodum cum Matthiam electuri erant, ejus rei necessitatem declararunt, quia scilicet ad duodecim apostolos, quos esse oportebat, unus deerat: sic etiam nunc id opus esse affirmant. Non autern ipsimet eligunt, sed aliis potestatem faciunt cos qui omnibus placuerint et probati fuerint in medium producendi. Et quidem poterant illi, Spiritu sancto inspirante, eligere; attamen etiam testimonium ab aliis volunt. Scilicet, numerum definire, ordinare et quidquid ad hunc usum spectabat, præscribere ipsorum ulique erat: at electionem cæteris per mittunt, ne cuiquam gratificari voluisse villerentur. Septem vero eligendos proponunt, non duodecim; quod inter ca etiam, quæ necessaria sunt, alia aliis sint præstantiora. Excusationem tamen quamdam proferunt, quoniam haud erat illis possibile, simul et prædicationis ‹ verbi Del, › et provisionis erga pauperes curam gerere: ut ostenderent se neutiquam ex animi tumore administrationem hujusmodi recusare; sed ut prædicationi diligentius incumbere possent. «Et elegerunt. electi sunt pleni lide, ne eadem quæ in Juda, Anania et Saphira contigerant, recurrerent. Deinde segregantes cos a turba, c statuerunt ante conspectum apostolorum, qui orantes imposuerunt eis et dimiserunt. Hinc adnotandum est ordinationem et dignitatem diaconatus per oratiodent verbo, ab initio datam fuisse: qua consuetudo nem et manuum impositionem eorum, qui præsiad præsens usque tempus servatur. Altamen dici εἰς μέσον· οὐ γὰρ μικρὸν τὸ κακὸν ἦν· διὸ καὶ [τα- gentia. Idcirco vero hoc in medium protulit, quia χέως] διωρθώθη. • Προσκαλεσάμενοι. • Πρώτον τὸ ἄτοπον τίθησιν, [δεικνύς, ὡς] οὐκ ἐνὸν μετὰ τῆς αὐτῆς σπουδῆς ἀμφότερα γίνεσθαι· ἐπεὶ καὶ ἔτε τὸν Ματθίαν χειροτονεῖν ἔμελλον, πρῶτον τὴν χρείαν δεικνῦσι τοῦ πράγματος, ὅτι τε ἔλιπεν εἷς, καὶ ἔδει γενέσθαι δώδεκα· καὶ ἐνταῦθα τὴν χρείαν ἐδήλω σαν. Οὐκ αὐτοὶ δὲ ποιοῦσιν, ἀλλ᾽ αὐτοῖς ἐπιτρέπουσι, τοὺς πᾶσιν ἀρέσκοντας, τοὺς ὑπὸ πάντων μαρτυρουμένους εἰς μέσον ἀγαγεῖν. Καίτοι ηδύναντο αὐτοὶ ἐκλέξασθαι Πνεύματι κινούμενοι· ἀλλ' ὅμως καὶ τὴν μαρτυρίαν βούλονται τὴν παρ' αὐτῶν. Τὸ μὲν ὁρίσαι τὸν ἀριθμὸν, καὶ τὸ χειροτονῆσαι, καὶ τὸ ἐν χρεία τοιαύτῃ διατάξαι], αὐτῶν ἦν· τὸ δὲ ἐλέσθαι τοὺς ἄνδρας, ἐκείνοις ἐπιτρέπουσιν, ἵνα μὴ δόξωσιν αὐτοὶ χαρίζεσθαι. Ἑπτὰ δὲ προβάλλονται, οὐκ ἔτι δώδεκα. Τῶν γὰρ ἀναγκαίων τὰ ἀναγκαῖα προτιμότερα. Απολογοῦνται δὲ ὅμως, ὅτι οὐ δυνατόν ἐστιν αὐτ τοῖς, καὶ τοῦ κηρύγματος ἐπιμελεῖσθαι, καὶ τοῦ ποιεῖσθαι πρόνοιαν· ὡς οὐ διὰ τύφον δεικνύντες ποιεῖσθαι τὴν παραίτησιν τῆς διακονίας, ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ κηρύγματος ἐπιμέλειαν. ι Καὶ ἐξελέξαντο ο Απαντες ἦσαν πλήρεις πίστεως, οὓς ἐξελέξαντο· ἵνα μὴ τὰ αὐτὰ γένηται, οἷα ἐπὶ Ἰούδα, οἷα ἐπὶ Ανανίου καὶ Σαπφείρας. Εἶτα ἀφορίσαντες αὐτοὺς τοῦ πλήθους, «ἔστησαν ἐνώπιον τῶν ἀποστόλων. Οἱ δὲ, προσευξάμενοι, ἐπέθηκαν αὐτοῖς τὰς χεῖρας, καὶ ἀπέλυσαν. Καὶ σημειωτέον, ὅτι δι᾿ εὐχῆς καὶ ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τῶν ἡγουμένων ἐν τῷ λόγῳ, ἡ χειροτονία, καὶ ἡ ἀξία τῆς διακονίας ἐδόθη ἐξ ἀρχῆς τοῖς διακόνοις. Καὶ τοῦτο τὸ ἔθος μέχρι νῦν σώζεται. Καὶ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι οὔτε τῶν διακόνων, οὔτε τῶν πρεσβυτέρων, ἡ διακονία αὕτη (οὐδέπω γὰρ οὐδεὶς ἐπίσκοπος ἦν), ἀλλ᾽ οἱ ἀπόστολοι [μόνον] ὅθεν, οὔτε διακόνων, οὔτε πρεσβυτέρων οἶμαι τὸ όνομα εἶναι δῆλον καὶ φανερόν. ᾿Αλλὰ τέως εἰς τοῦτο ἐχειροτονήθησαν διὰ προσευχῆς καὶ ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων. Ἐπεύξαντο γὰρ αὐτοῖς, δυνηθῆναι περιγενέσθαι τοῦ ἔργου. Ἑπτὰ δὲ ἀνδρῶν ἐδεήθησαν εἰς τοῦτο· πολλὰ γὰρ ἐπέῤῥει χρήματα, ἐπεὶ καὶ χηρῶν πλῆθος ἦν. manus > Omnes quoque potest ministerium illud neque diaconorum neque presbyterorum fuisse: nondum enim ullus, exceptis apostolis, episcopus erat. Quare nomina hic intelligatur, manifestum et clarum non puto, quid per diaconorum presbyterorumque esse. Interim vero ii per orationem, let impositionem manuum apostolorum ordinati sunt. 221 Oraverunt enim pro ipsis, ut injunctum opus strenue exsequi possent. Viris autem non minus septem opus ad id erat; multæ enim confluebant pecuniæ, et viduæ multæ erant. CAPUT VIII Ἰουδαίων ἐπανάστασις, καὶ συκοφαντία κατὰ Judæorum insurrectio, et calumnia adversus SieΣτεφάνου, τοῦ αὐτοῦ τε δημηγορία περί τῆς πρὸς 'Αβραάμ διαθήκης τοῦ Θεοῦ· καὶ περὶ τῶν δώδεκα πατριαρχών. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Στέφανος πλήρης πίστεως καὶ δυνάμεως ἐποίει τέρατα καὶ σημεῖα μεγάλα ἐν τῷ λαῷ. Ανέστησαν δέ τινες τῶν ἐκ τῆς συναγωγῆς τῆς λεγομένης Δι βερτίνων, καὶ Κυρηναίων, καὶ ᾿Αλεξανδρέων, καὶ τῶν ἀπὸ Κιλικίας καὶ Ἀσίας, συζητοῦντες τῷ Στε φάνῳ· καὶ οὐκ ἴσχυον ἀντιστῆναι τῇ σοφίᾳ καὶ τῷ Πνεύματι, ᾧ ἐλάλει. Τότε ὑπέβαλον ἄνδρας λέγον τας, ὅτι Ακηκόαμεν αὐτοῦ λαλοῦντος ῥήματα βλάστ φημα εἰ; Μωσῖν καὶ τὸν Θεόν· συνεκίνησάν τε τὸν λαὸν, καὶ τοὺς πρεσβυτέρους, καὶ τοὺς Γραμματεῖς· phanum: hujusque concio de Dei fœdere cum Abrahamo; et de duodecim patriarchis. TEXTUS. VI, 8-13. Stephanus autem, plenus gratia et fortitudine, faciebat prodigia et signa magna in po pulo. Surrexerunt autem quidam de Synagoga, quæ appellatur Libertinorum et Cyrenensium et Alexandrinorum et eorum qui erant a Cilicia et Asia, disputantes cum Stephano: et non poterant resistere sapientiae, et Spiritui qui loquebatur. Tunc summiserunt viros, qui dicerent se audivisse eum dicentem verba blasphemiæ in Moysen et in Deum. Commoverunt itaque plebem et seniores et Scri-

bas: et concurrentes rapuerunt eum et adduxe καὶ ἐπιστάντες συνήρπασαν αὐτὸν, καὶ ἤγαγον εἰς runt in concilium et statuerunt falsos testes qui dicerer.:: Homo iste non cessat loqui verba adversus locum sanctum et legem. Audivimus enim eum dicentem, quoniam Jesus Nazarenus hic destruet locum istum, et mutabit traditiones quas tradidit nobis Moyses. Et intuentes eum omnes qui sedebant in concilio, viderunt faciem ejus tanquam faciemn angeli. VI, 1-4. Dixit autem princeps sacerdotum: Si hæc ita se habent? Qui ait: Viri fratres et patres, audite: Deus gloriæ apparuit patri nostro Abrahæ cum esset in Mesopotamia, priusquam moraretur in Charan, et dixit ad illum: Exi de terra tua et de cognatione tua, et veni in terram quam monstravero tibi. Tunc exiit de terra Chaldæorum, et habitavit in Charan. Et inde, postquam mortuus est pater ejus, transtulit illum in terram istam, in qua vos nunc habitatis. COMMENTARIUS. Stephanus reliquis sex præstabat, atque primas inter illos tenebat. Quanquam enim ordinatio communis fuerat, iste tamen majorem præ cæteris consecutus est gratiam. Nulla autem ante ordinationem prodigia faciebat, ut manifestum fieret gratiam solam non 222 sufficere, sed ordinatione insuper opus esse, ut accessio Spiritus fat: quanquam etiam ante pleni erant Spiritu, eo scilicet, qui in lavacro confertur. Libertini dicuntur Romanorum liberti. Habitabant autem ibi etiam alii multi peregrini ex extraneis civitatibus, qui et synagogas habebant, ubi legem perlegi oportebat. TEXTUS. VI, 5. Et non dedit illi hæreditatem in ea nec passum pedis sed repromisit dare illi eam in possessionem, et semini ejus post ipsum, cum non haberet filium. COMMENTARIUS. Cur Deus, cum promisisset dare Abrahamo terram Palæstinæ in possessionem, ne vestigium tamen pedis ex ea illi dedit? Scilicet, quia cuin paulo post dissolvendus, seu ex hac vita migraturus esset, possidere eam diu non poterat. Salva igitur Abrahamo est hæreditas per semen ipsius, quod est Christus; estque illa • quæ sursum est Jerusalem 33, ubi simul cum eo regnabunt sancti, quando veniet in gloria Patris sui, regnaturus in omnes gentes quæ per fidem Abrahami justificată fuerint. TEXTUS. ' VI, 6, 7. Locutus est autem ei Deus, quia crit semen ejus accola in terra aliena, et servituti eos subjicient, et male tractabunt eos annis quadringentis et gentem cui servierint judicabo eos, dixit Dominus, et post hæc exibunt, et servient mili in loco isto. 38 Galat. 1, 26. τὸ συνέδριον· ἔστησάν τε μάρτυρας ψευδείς λέγοντας· ῾Ο ἄνθρωπος οὗτος οὐ παύεται ῥήματα βλάσ φημα λαλῶν κατὰ τοῦ τόπου τοῦ ἁγίου τούτου καὶ τοῦ νόμου. Ακηκόαμεν γὰρ αὐτοῦ λέγοντος, ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραίος οὗτος καταλύσει τὸν τόπον τοῦτον, καὶ ἀλλάξει τὰ ἔβη, ἃ παρέδωκεν ἡμῖν Μω σῆς. Καὶ ἀτενίσαντες εἰς αὐτὸν ἅπαντες οἱ καθ εξόμενοι ἐν τῷ συνεδρίῳ, εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου. Εἶπε δὲ ὁ ἀρχιερεύς· Εἰ ἆρα ταῦτα οὕτως ἔχει, Ο δὲ ἔφη • "Ανδρες ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, ἀκούσατε· Ὁ Θεὸς τῆς δόξης ὤφθη τῷ πατρὶ ἡμῶν ᾿Αβραάμ ὄντι ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ πρὶν ἢ κατοικῆσαι αὐτὸν εἰς Χαρράν, καὶ εἶπε πρὸς αὐτόν· Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰ; γῆν ἦν ἄν σοι δείξω. Τότε ἐξελθὼν ἐκ γῆς Χαλδαίων κατῳκησεν εἰς Χαῤῥάν. Κἀκεῖθεν μετὰ τὸ ἀποθανεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ μετώκισεν αὐτὸν εἰς τὴν γῆν ταύ την, εἰς ἣν νῦν ὑμεῖς κατοικεῖτε. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οὗτος πρόκριτος τῶν ἑπτὰ ἦν, καὶ τὰ πρῶτα εἶχε παρ' αὐτοῖς. Εἰ γὰρ καὶ ἡ χειροτονία κοινὴ ἦν, ἀλλ' οὗτος ἐπεσπᾶτο χάριν πλείονα. Οὐκ ἐπείει δὲ πρὸ τῆς χειροτονίας τὰ τέρατα, ἵνα δειχθῇ, ὅτι οὐκ ἀρκεῖ μόνον ἡ χάρις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς χειροτονίας. Ωστε προσθήκη Πνεύματος ἐγένετο. Εἰ γὰρ καὶ πλήρεις Πνεύματος ἦσαν πρὸ τούτου, ἀλλὰ τοῦ ἀπὸ τοῦ λουτροῦ δηλονότι. Λιβερτίνοι, οἱ τῶν Ρωμαίων ἀπελεύθεροι λέγον ται. ρχουν δὲ ἐκεῖ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ξένοι ἐξ ἀλλο δαπῶν πόλεων, καὶ συναγωγὰς εἶχον ἔνθα ἔδει τὸν νόμον ἀναγινώσκεσθαι. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καὶ οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ κληρονομίαν ἐν αὐτῇ οἱ δὲ βῆμα ποδός. Καὶ ἐπηγγείλατο δοῦναι αὐτῷ εἰς κατά σχεσιν αὐτὴν, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ᾿ αὐτὸν, οὐκ ὄντος αὐτῷ τέκνου. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. κλη Διὰ τί ὁ Θεὸς ἐπαγγειλάμενος τῷ ᾿Αβραὰμ δοῦναι τὴν γῆν τῆς Παλαιστίνης εἰς κατάσχεσιν, οὐδὲ βῆμα ποδός δέδωκεν ἐν αὐτῇ; Ἐπειδὴ μετ' ὀλίγον ἀναλύειν μέλλων, πῶς κατέχειν ἠδύνατο; Σώζεται ἄρα κάτ ρονομία τῷ ᾽Αβραὰμ διὰ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, ὅς ἐστι Χριστός, ἡ ἄνω Ἱερουσαλήμ, ὅτε καὶ συμβασι λεύσουσιν αὐτῷ οἱ ἅγιοι, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, πάντων τῶν ἐθνῶν διὰ πίστεως Αβραὰμ δικαιωθέντων συμβασιλεύων. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ελάλησε δὲ οὕτως ὁ Θεὸς, ὅτι Εσται τὸ σπέρμα αὐτοῦ πάροικον ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ, καὶ δουλώσουσιν αὐτὸ καὶ κακώσουσιν ἔτη τετρακόσια. Καὶ τὸ ἔθνος, ᾧ ἐὰν δουλεύσωσι, κρινῶ ἐγώ, εἶπεν ὁ Θεός· κα! μετὰ ταῦτα ἐξελεύσονται καὶ λατρεύσουσί μοι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. VII. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οὐ μάχεται τοῖς ἐνταῦθα, τὰ ἐν τῇ Ἐξόδῳ γεγραμμένα. Ἐκεῖ γὰρ λέγει, ὅτι Μετά " τριακόσια τριάκοντα ἔτη ἐξῆλθεν ἡ δύναμις Κυρίου ἡ μεγάλη ἐκ γῆς Αἰγύπτου· ἐνταῦθα δὲ, «μετὰ τετρακόσια, φησί. Καὶ ἐπιστῆσαι δεῖ, ὅτι οὐκ ἐῤῥέθη, ὡς Πλη ρωθέντων τῶν τετρακοσίων ἐτῶν ἐξῆλθεν, ἀλλὰ, «μετά τριακόσια οι' ἔτη·, ὅπερ ἐμφαίνει τὰ τριά κοντα· Ἀβραὰμ ἀπὸ ἑβδομηκοστοῦ πέμπτου ἔτους, ἕως ἑκαστοστοῦ ἔτη εἰκοσιπέντε· Ισαάκ, ἔτη ἐξήκοντα· Ἰακώβ ἔτη ἐνενήκοντα εννέα· Ἰωσὴφ ἔτη ἑκατὸν δέκα· ἐν Αἰγύπτῳ δὲ ἔτη ἑκατὸν τεσσαρά κοντα· ὁμοῦ ἔτη τετρακόσια τριάκοντα τέσσαρα. Φησὶ δέ· ι Καὶ κακώσουσιν αὐτοὺς ἔτη τετρακόσια· καὶ μετὰ ταῦτα ἐξελεύσονται καὶ λατρεύσουσί μοι, τοῦ, ι Μετὰ ταῦτα, ἐν τοῖς δ' σημαινομένου ἔτεσ:. Τὴν γὰρ ἐξ Αἰγύπτου πορείαν ἐν τῇ ἐρήμῳ μέχρι τῆς τοῦ νόμου δόσεως, οὐ λέγει ὁ ᾿Απόστολος. Τὰ τοῦ λιμοῦ, καὶ πυρωνίας, καὶ ἀναγνωρισμοῦ τῶν υἱῶν τοῦ ᾿Ιακώβ· καὶ περὶ γενέσεως Μωϋ σέως, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν Θεοφανείας ἐν ὄρει Σινά. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ διαθήκην περιτομῆς· καὶ οὕτως ἐγέννησε τὸν Ἰσαὰκ καὶ περιέτεμεν αὐτὸν ἐν τῇ ἡμέρα τῇ ὀγδύῃ· καὶ ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἰακώβ, καὶ ὁ Ἰακὼβ τοὺς δώ δεκα πατριάρχας. Οἱ δὲ ἀδελφοὶ Ἰωσὴφει, ζηλώσαντες αὐτὸν, ἀπέδοντο εἰς Αἴγυπτον. Καὶ ἦν ὁ Θεὸς μετ' αὐτ τοῦ, καὶ ἐξείλατο αὐτὸν ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτοῦ· καὶ ἔδωκεν αὐτῷ χάριν καὶ σοφίαν ἐναντίον Φαραώ βασιλέως Αἰγύπτου καὶ κατέστησεν αὐτὸν ἡγούμενον ἐπ' Αίγυπτον καὶ ὅλον αὐτοῦ τὸν οἶκον. Ἦλθε δὲ λιμὸς ἐφ' ὅλην τὴν γῆν Αἰγύπτου, καὶ Χαναάν, καὶ θλίψις μεγάλη, καὶ οὐχ εὕρισκον χορτάσματα οι παρ τέρες ἡμῶν. ᾿Ακούσας δὲ Ἰακὼβ ὄντα σἶτα ἐν Αἰ γύπτῳ, ἐξαπέστειλε τοὺς πατέρας ἡμῶν πρῶτον, καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ ἀνεγνωρίσθη Ιωσήφ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ. Καὶ φανερὸν ἐγένετο τῷ Φαραὼ τὸ γένος τοῦ Ἰωσήφ. Απέστειλε δὲ Ἰωσήφ, καὶ μετεκαλέσατο τὸν πατέρα αὑτοῦ Ἰακὼν καὶ πᾶσαν ἐκ τὴν ψυχήν καὶ συγγένειαν· ὡς εἶναι τοὺς πάντας ἑβδομήκοντα πέντε. Κατέβη δὲ Ἰακὼν εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἐτελεύτησεν αὐτὸς καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν. Καὶ μετετέθησαν p εἰ; Συχὲμ, καὶ ἐτέθησαν ἐν τῷ μνήματι, ο ὠνήσατο ᾿Αβραὰμ τιμῆς ἀργυρίου παρὰ τῶν υἱῶν Ἐμὲρ τοῦ Συχέμ. Καθὼς δὲ ἤγγιζεν ὁ χρόνος τῆς ἐπαγγελίας, ἧς ὤμοσεν ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ, ηὔξησεν ὁ λαὸς, καὶ ἐπληθύνθη ἐν Αἰγύπτῳ, ἄχρις οὗ ἀνέστη βασιλεὺς ἕτερος, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τίνος ένεκεν περιτέμνεσθαι τὴν ἀκροβυστίαν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ τῷ ᾽Αβραὰμ προσέταξεν ὁ Θεός; Καὶ πρόχειρον μέν τινες αἰτίαν ἀποδεδώκασι ταύτην. » Cap. xii, 41. 88ο τετρακόσια. και τετρακόσια. 36° PATROL. GR. CXXV. COMMENTARIUS. His quæ hic dicuntur, contraria non sunt ea quæ leguntur in Exodos. Ibi enim dicitur: e Post quadringentos triginta annos exivit exercitus Domini magnus ex terra Agypti;» hic autem e post quadringentos.» At animadvertere oportet, dictum non esse, eos completis quadringentis annis statim exiisse; sed e post quadringentos.» Quae purasis indicat, aliquos insuper annos, nempe triginta, efluxisse. 223 Scilicet, computandi sunt anni Abrahami a septuagesimo quinto usque ad centum viginti quinque; Isaaci sexaginta, Jacobi nonaginta novem; Josephi centum ac decem, in Egypto auttem centum quadraginta: qui omnes anni collecti conficiunt annos quadringentos triginta quatuor. Cum igitur ait:. Et male tractabant eos annis quadringentis.... et post hæc exibunt, et servient mili, o illud e post haec o triginta eos annos indicat: non enim profectionem in deserto usque ad datam legem exprimit Apostolus. De fame, tentatione et recognitione filiorum Jacob, et de nativitate Mosis, et apparitione facta ipsi a Deo in monte Sina. TEXTUS. VII, 8-18. Εt dedit illi testamentum circumcisionis: et sic genuit Isaac, et circumcidit eum die octavo: et Isaac Jacob et Jacob duodecim patriarchas. Et patriarche æmulantes, Joseph vendiderunt in Agr Ægyplum; et erat Deus cum eo: et eripuit eum ex omnibus tribulationibus ejus, et dedit ei gratiam et sapientiam in conspectu Pharaonis regis Ægypti, et constituit cum præpositum super Ægyptum et super omnem domum suam. Venit autein fames in universam Ægyptuin et Chanaan, et tribulatio magna; et non inveniebant cibos patres nostri. Cum audisset autem Jacob esse frumentum in Ægypto, misit patres nostros primum: et in secundo cognitus est Joseph a fratribus suis, et manifestatum est Pharaoni genus ejus. Mittens autem Joseph accersivit Jacob patrem suum et omnem cognationem suam in animabus septnaginta quinque. Et descendit Jacob in Ægyptum, et defunctus est ipse, et patres noștri. Et translati sunt in Sichem, et positi sunt in sepulcro, quod emit Abraham pretio argenti a filiis Hemor filii Sichem. Cum autem appropinquaret tempus promissionis quem confessus erat Deus Abrale, crevit populus, et multiplicatus est in Ægypto, quoadusque surrexit alius rex in Ægypto, qui non sciebat Joseph. COMMENTARIUS. Quare Deus præcepit Abrahamo, ut resecaret præputium carnis suæ? Obviam hanc rationem quidan tradunt. Quandoquidem, inquiunt, Abraham Varia lectiones et nolæ. 28' καὶ οἱ πατριάρχαι 86' την συγγένειαν αὐτοῦ ἐν ψυχαῖς σε'.

ex Chaldais oriundus erat: Chaldeis autem juxta & Επειδή, φησὶν δ', ὁ ᾿Αβραὰμ ἐκ γῆς Χαλδαίων patrios ipsorun mores permissum erat quemadmodum etiam Persis ac Medis) matribus et sororibus matrimonio commisceri: ob hanc rationem circumcidit carnem præputii, veluti per hoc a carnis necessitudine se abdicans, et illicitas abnegans cognationis suæ nuptias. Alii autem aiunt, idcirco Abrahamo, ejusque posteris demandatam 224 esse circumcisionen, ut manifestum fieret, ex iis oriturum esse Christum secundum carnem: quocirca et ipse circumcidi voluit, et circumcisioni finem imposuit. Sunt et qui dicant, quod circumcisio in carne typice olim facta, imago esset salutaris baptismatis; quippe quæ per rejectionem præputii abnegationem significabat generationis secundum carnem, et eos qui circumcidebantur, filios Dei constituebat. Primus itaque Isaacus octava circumcisus est die; unde et Judæi eodem die circumciduntur. TEXTUS. VII. 19-23. llic circumveniens genus nostrum, affixit patres nostros, ut exponerent infantes suos, ne vivificarentur. Eodem tempore natus est Moyses, et fuit jucundus Deo 38; qui nutritus est tribus nensibus in domo patris sui. Exposito autem illo, sustuit eum filia Pharaonis, et nutrivit eum sibi in flium. Et eruditus est Moyses omni sapientia Ægyptiorum, et erat potens in verbis et in operibus suis. Cum autem impleretur ei quadraginta annorum tempus, ascendit in cor ejus ut visitaret fratres suos Glios Israel. COMMENTARIUS. • Circumveniens, • hoc est, sophismis, seu versutis commentis eos subjicere satagens. Sophisnus enim est violentum commentum: adeoque ista phrasis hoc loco idem significat, ac violente illis imponere. Quare etiam impostores Sophistas vocant, quod veritatem fraude et sophismatibus occultant. Eo igitur tempore natus est, inquit, Moyses, et fuit jucundus, hoc est, charus ac dilectus Deo. Eum autem expositum filia Pharaonis cum sustulisset, omnem Ægyptiorum sapientiam edocuit. Ex quo patet, non omnino contemnendam esse profanam eruditionem: quandoquidem in modum laudis dictum est: «Eruditus est Moyses omni sapientia Ægyptiorum, ac eliam de tribus pueris et Daniele: • Superabant omnes in sapientia Chaldæorum et in omni disciplina ". › Oportet autem ad modicum solummodo tempus ejusmod disciplinis vacare eos, qui in studio sacræ ac divinitus inspiratæ Scripturæ perpetuo hærere debent: nani nec Moses, neque Anania, et Daniel profanam ἀπῆρε· Χαλδαίοις δὲ ἐπιτέτραπτο κατὰ τὰ πα τρια αὐτῶν ἔθνη 88, καθ᾽ & δὴ καὶ Πέρσαις καὶ Μήδοις, μητράσι καὶ ἀδελφαῖς ἐπιμίγνυσθαι· ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας περιτέμνεται την σάρκα τῆς ἀκρο βυστίας, τῇ οἰκειότητι τῆς σαρκὸς ἀποταττόμε νος, καὶ τοὺς τῆς συγγενείας ἀθεμίτως [[. ἀθεμίτους] αρνούμενος γάμους. "Αλλοι δέ φασιν, [ὅτι] διὰ τοῦτο προστετάχθαι τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ τὴν περιτομὴν, ἵνα δῆλον εἴη, ὡς ἐξ αὐτῶν ἔσται ὁ Χρι στὸς τὸ κατὰ σάρκα· διὸ καὶ αὐτὸς περιετμήθη καὶ τέλος ἔδωκε τῇ περιτομῇ. Αλλοι δέ φασιν ὅτι ἡ ἐν σαρκί περιτομή, τυπικῶς γινομένη τὸ παλαιὸν, εἰκόνα ἐπεῖχε τοῦ σωτηρίου βαπτίσματος, διὰ τῆς ἀποβολής τῆς ἀκροβυστίας, τὴν ἄρνησιν δηλοῦσα τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως, καὶ υἱούς θεοῦ ποιοῦσα τοὺς περιτεμνομένους. Εν πρώτοις οὖν ὁ Ἰσαὰκ τῇ ὀγδόῃ περιτέμνεται ἡμέρᾳ· ὅθεν καὶ οἱ Ἰουδαῖοι. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Οὗτος κατασοφισάμενος τὸ γένος ἡμῶν, ἐκάκωσε τοὺς πατέρας ἡμῶν τοῦ ποιεῖν ἔκθετα τὰ βρέφη αὐτῶν, εἰς τὸ μὴ ζωογονεῖσθαι. Ἐν ᾧ καιρῷ ἐγεννήθη Μωϋσῆς, καὶ ἦν ἀστεῖος τῷ Θεῷ, ὃς ἀνετράφη μῆνας τρεῖς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Ἐκτε· θέντα δὲ αὐτὸν ἀνείλετο ἡ θυγάτηρ Φαραώ, καὶ ἀν εθρέψατο αὐτὸν ἑαυτῇ εἰς υἱόν. Καὶ ἐπαιδεύθη Μού σῆς πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων· ἦν δὲ δυνατὸς ἐν λόγοις καὶ ἔργοις. ὡς δὲ ἐπληροῦτο αὐτῷ τεσσαρακονταετής χρόνος, ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἐπισκέ ψασθαι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τουτέστι πανούργοις ἐπινοίαις αὐτῶν περιγενέσθαι ἐβουλεύσαντο. Σοφισμός γάρ ἐστι βεβιασμένη εξήγησις. Διὰ ὧδε ἡ ἔμφασις λέγει, τῷ ἐ βιαίως ἐπιθέσθαι αὐτοῖς δηλοῦν, ὅθεν τε καὶ σοφιστάς τοὺς γόητας καλεῖς, ὡς τὸ ἀληθὲς δι' ἀπάτης καὶ σος!- σμῶν κρύπτοντας. Εν αὐτῷ τοίνυν τῷ καιρῷ ἐγεννήθη, φησί, Μωϋσῆς, καὶ ἦν ἀστεῖος τῷ Θεῷ, τους ἐστιν εὐάρεστος, ήτοι θεοφιλής. Ἐκτεθέντα δὲ αὐτὸν ἡ θυγάτηρ Φαραὼ ἀνελομένη, πᾶσαν σοφίαν Αίγυ πτίων ἐδίδαξεν. Ἐκ τούτου δῆλον, ὡς οὐκ ἀποβλητέα πάντη ἐστίν, ἡ τῶν ἔξωθεν τῆς Γραφῆς παίδευσις. Τρόπῳ γὰρ ἐγκωμίου εἴρηται, ὡς. Επαιδεύθη Μωϋσῆς πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων·, καὶ περὶ τῶν τριῶν παίδων καὶ Δανιήλ, ὡς «Υπερέβαλον πάντα; ἐν τῇ Χαλδαίων φιλοσοφίᾳ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐπιστή μαις.» Δεῖ δὲ ἐπ' ὀλίγον αὐταῖς προσέχειν, τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ ἐμμένοντας. Οὔτε γὰρ Μούσης, οὔτε οἱ περὶ ᾿Ανανίαν καὶ Δανιήλ, ἔμαθον ἂν τὴν ξένην παιδείαν, εἰμὴ ἀνάγκῃ καὶ βίᾳ δεσποτῶν. Καὶ γὰρ ἐν οὐδενὶ αὐτὴν κέχρηνται, εἰμήπου ἄν τις 88 Exod. 11, 2. so Dan. vi, 3. Variæ lectiones et notæ. 8 ίσ. φασίν. ω Ισ. ἔθη. 30 σ. ἐβουλεύσατο, ἡ βουλευσάμενοι, το ἴσ. τό. $1 δηλονότι. με καλοῦσι.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. -CAP. VII. εἴποι, ὅτι καλὸν αὐτὸν 8 μαθεῖν, πρὸς τὸ ἀνατρέψαι eruditionen addidicissent unquam, nisi ad id τὰς ἐκείνων ἀπάτας. necessitate, ac dominorum 225 imperio compulsi fuissent; quare nunquam ea eruditione usi sunt: nisi quis dicat, utile Mosi fuisse eam comparare, ad Ægyptiorum errores ejus præsidio evertendos. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καὶ ἰδών τινα ἀδικούμενον, ἡμύνατο, καὶ ἐποίη σεν ἐκδίκησιν τῷ καταπονουμένῳ, πατάξας τὸν Αἰγύπτιον. Ενόμιζε δὲ συνιέναι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ χειρὸς αὐτοῦ δίδωσιν αὐτοῖς σωτηρίαν· οἱ δὲ οὐ συνῆκαν. Τῇ τε ἐπιούσῃ ὤφθη αὐτ τοῖς μαχομένοις, καὶ συνήλασεν αὐτοὺς εἰς εἰρήνην εἰπών· "Ανδρες, ἀδελφοί ἐστε ὑμεῖς. ἵνα τί ἀδικεῖτε ἀλλήλους; Ὁ δὲ ἀδικῶν τὸν πλησίον, ἀπώσατο αὐτὸν εἰπών· Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστὴν ἐφ' ἡμᾶ;; μὴ ἀνελεῖν με σὺ θέλεις, ὃν τρόπον ἀνεἷλες χθὲς τὸν Αἰγύπτιον; Ἔφυγε δὲ Μωϋσῆς ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ, καὶ ἐγένετο πάροικος ἐν γῇ Μαδιάμ, οὗ ἐγέννησεν υἱοὺς δύο, ΕΡΜΗΝΕΙΑ. " ᾿Ανεϊλε Μωϋσῆς τὸν Αἰγύπτιον, οὐ θυμῷ είξας, οὐδὲ ὀργῇ κινηθεὶς, ζήλῳ δέ. Πᾶν δὲ, ὅ ἂν γένηται εἰς λόγον Θεοῦ, εὐσέβειά ἐστι· κἂν φόβος “ᾗ διὰ θεῖν, εὐκ ἔστι φόβος 48. Ο γοῦν Φινεές, δύο ἐν μιᾷ χειρὶ φονεύσας, ἤκουσεν· «Ανέστη Φινεές, καὶ ἐξιλάσατο, καὶ ἐκόπασεν ἡ θραῦσις, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην.» Διάφορος γὰρ ἡ προαίρεσις φονέως καὶ εὐσεβοῦντος, κἂν τὸ γινόμενον πρᾶγμα ἕν. Τὸ τοίνυν [γινόμενον διὰ Μωϋσέως, σημεῖον ἦν ὅτι μέλλει ὁ Θεὸς] Αἰγυπτίους ἀποκτείνειν, τοὺς δὲ λεγομένους Ἰσραηλίτας σώζειν. Καὶ ὧδε μὲν οὖν τὰ Μωϋσέως, θεωρίας δὲ τῆς ἀνωτάτω συνθήσει πάλιν ἡμῖν ὁ λόγος τὴν οἰκονομίαν τὴν ἐπὶ Χριστῷ. Εὑρὼν γὰρ ὁ Σωτὴρ δεινὴν ὑπομένοντας τὴν πλεονεξίαν τῆς 4 Ισραήλ (ἐπεπήδα γὰρ εἰς αὐτοὺς ὥσπερ συντρίβων ὁ Σατανᾶς), ἐλεήσας, ἐλευθεροῦν ἐσκόπτετο 47. 'Απεκτονὼς δὲ τρόπον τινὰ, τὸν ἀδικεῖν ᾑρημένον, κατέκρυψεν εἰς γῆν, τουτέστιν ἐν τοῖς ὑποχθονίοις κατακλείων 48 εἰς ᾅδην τὸν Σατανἂν ὁ Σωτὴρ, δικαιοσύνης ἐφαίνετο βραβευτής 4 τοῖς ἐξ Ισραήλ. Οἱ δὲ ἐφ᾽ οἷς ἔμελλον εὐχαριστεῖν, ἔφασκον· «Οὐκ ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια οὗτος, εἰ μὴ ἐν τῷ Βεελζεβούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων.» Διά το τοῦτο μεταπεφοίτηκεν ἐκ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καθάπερ Μωσῆς μετέβη εἰς γῆν Μαδιάμ, καὶ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκάλει συναγωγήν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καὶ πληρωθέντων ἐτῶν τεσσαράκοντα, ὤφθη αὐτῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ τοῦ ὄρους Σινᾶ ἄγγελος Κυρίου ἐν φλογί πυρὸς βάτου. Ο δὲ Μωϋσῆς ἰδὼν, ἐθαύμασε τὸ ὄραμα. Προσερχομένου δὲ αὐτοῦ κατανοῆσαι, » Psal. cv, 30. ** Mattı. x11, 24. TEXTUS. VII, 24-29. Εt cum vidisset quemdam injuriam patientem, vindicavit illum: et fecit ultionem ei qui injuriam sustinebat, percusso Ægyptio. Existimabat autem intelligere fratres, quoniam Deus per manum ipsius daret salutem illis: at illi non intellexerunt. Sequenti vero die apparuit illis litigantibus: et reconciliabat eos in pace, dicens: Viri, fratres estis, ut quid nocetis alterutrum? Qui autem injuriam faciebat proximo, repulit eum, dicens: Quis te constituit principem et judicem super nos? Nunquid interficere me tu vis, quemadmodum interfecisti leri Ægyptium? Fugit autem Moyses in verbo isto: Bet factus est advena in terra Madian, ubi generavit filios duos. COMMENTARIUS. Interfecit Moses Ægyptium, non furore actus, sed zelo. Quidquid vero propter Deum fit, pietas est; et cædes propter Deum facta, cædes non est. Quare de Plainees, qui duos uno ictu confodit, dictum est: Surrexit Phinees et placavit et cessavit quassatio; et reputatum est ei in justitiam "., Diversa enim intentio est bomicidæ, ac ejus qui pietatis actum exercet, quantumvis opus peractum idem sit. Quod igitur fecit hic Muses, signum erat, quod Deus Ægy - plios esset interfecturus, ac salvaturus eos qui Israelitæ appellantur. Et quidem factum Mosis ita se habet. At vero sermo iste aliam nobis sublimissimam exhibet intelligentiam in œconomia, seu dispensatione Christi. Scilicet, cum reperisset ille Israelitas gravi oppressos avaritia (intraverat enim violenter in illos Salanas) miseratione permotus, liberare eos decrevit. Occidit igitur eum, qui ipsos lædere aggressus fuerat; occisumque abscondit in terra; hoc est, in subterraneis, seu in inferno conclusit Satanam Salvator noster; indeque justitiæ ductorem Israelitis se exhibuit. Illi autem cum gratias agere debuissent, e contra dicebant: «Hic non ejicit Dæmonia, nisi in Beelzebub principe Dæmoniorum».» Quamobrem ex Judæa in Galilzam transmeavit (quemadmodum Moses perrexit in terram Madian), seu ex Gentilibus Ecclesiam suam congregavit. 226 TEXTUS. VII, 30-32. Et expletis annis quadraginta, apparuit illi in deserto montis Sina angelus in igne flammæ rubi. Moyses autem videns, admiratus est visum, et accedente illo, ut consideraret, facta estad eum vox Varia lectiones et nolæ. 48 αὐτήν. Locum hunc ex OEcumenio, qui paria hic habet, suppleo. φόνος. φόνος. τ ἱσ. τούς. *' ἐσκέπτετο. 48 κατέκλεισεν. ο βραβεύς.

Domini, dicens: Ego sum Deus Patrum tuorum, ἡ ἐγένετο φωνή Κυρίου πρὸς αὐτόν· Ἐγὼ ὁ Θεὸς τῶν Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob. COMMENTARIUS. Filium Dei nunc appellat angelum, sicut et bomixem alibi. Ipse enim erat Magui consilii Angelus. Quare paulo post exhibet eum dicentem beato Mosi; Ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob. — In flamma vero ignis rubi sese ostendit: quandoquidem et in forma ignis apparuit in monte Sina, cum legem dedit. Sed quænam hujus rei ratio? Sacræ Liueræ divinam naturam ad omnipotentem ejus activitatem indicandam igni assimilant, quemadmodum imbecillum hominem ligno et feno. Dieitur enim: ‹ Deus noster ignis consumens est. El rursus: «llo- 1 mo, sicut fenum dies ejus. ". Verum sicuti ignem spinæ ferre non possunt; ita nec deitatem humanitas. Attamen in Christo deitas cum humanitate amice convenit, eique tolerabilis facta est, quippe quæ puram ignis natura suæ activitatem quodammodo retudit, ut capi posset, sicuti ignis a spinis. Quod vero carnem suam omni corruptione superiorem effecerit, ostendit, velut in ænigmate, ignis ardens in rubo, qui lignum reliquit illesum. Ηumanitas itaque capax facta est suscipiendæ et retinendæ deitatis, et hoc mysterium factum est in Christo. De exitu ex Ægypto, et de vitulo ab Israelitis facto, aliisque nsque ad Salomonem et templi ædificationem. TEXTUS. VII, 32-36. Tremefactus autem Moyses, non audebat considerare. Dixit autem illi Dominus: Solve calceamentum pedum tuoruin: locus enim in quo stas, terra sancta est. Videns vidi amictionem populi mei, qui est in Ægypto, es gemitum eorum audivi et descendi liberare eos. Et nunc veni, et mittam te in Ægyptum. Hunc Moysem quem negaverunt, dicentes: Quis te constituit principem et judicem? hunc 227 Deus principem et redemptorem misit, cum manu angeli, qui apparuit illi in rubo. Hic eduxit illos, faciens prodigia et signa in terra Ægypti, et in Rubro mari, et in deserto amnis quadraginta. COMMENTARIUS. Quanquam non eadem quoad litteras exstet in Exodo vox ‹ tremefactus, extat tamen æquivalen ter. Non enim multum differunt inter se tremefactus, seu, tremebundus et exterritus. • Dicuntur autem hæc de visione rubi, manente eadem differentia tremebundi ae exterriti, etiam in narratione de monte Sina. Tunc enim dixit Moses 41: • Exterritus sum, ac tremebundus,» his dictionibus tanquam synonymis utens. Stupefactus igitur ** Isa. 1x, 6. ** llebr. x11, 29. πατέρων σου, ὁ Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἄγγελον καλεῖ νῦν, καθάπερ καὶ ἄνθρωπον ἀλλαχοῦ. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος. Διὸ καὶ μετ' ὀλίγον δείκνυσιν αὐτὸν λέγοντα τῷ μακαρίῳ Μοῦ τῇ· «Ἐγὼ ὁ Θεὸς τῶν πατέρων σου, ὁ Θεὸς ᾽Αβραὰμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ θεὸς Ἰακώβ. 1- Εν φλογὶ δὲ πυρὸς βάτου, διαδείκνυται· ἐν εἴδει γὰρ πυρὸς καὶ ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ ὁ Θεὸς διαφαίνετ2: τὸν νόμον διδούς. Τίς οὖν ὁ λόγος; Πυρὶ τὴν θείαν παρεικάζει φύσιν τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, διὰ τὸ παναὶκές, ξύλοις τε καὶ πόαις τὸν ἀπὸ γῆς ἄνθρωπον. Φησί γάρ που· ι Ο Θεός πῦρ καταναλίσκον ἐστί.» Και πάλιν, ο "Ανθρωπος, ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ.» Ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐστὶν οὐ φορητὸν ἀκάνθαις τὸ πῦρ, οὕτω καὶ θεότης ἀνθρωπότητι. Πλὴν ἐν Χριστῷ συνέβη, καὶ γέγονεν οιστὴ οἱονεὶ περιστέλλων τι τὸν ἄκρατον τῆς ἰδίας φύσεως [πυρός] προσβολήν, ἵνα γένηται χωρητὸς, καθάπερ καὶ ἀκάνθαις τὸ πῦρ. Οτι δὲ τὴν σάρκα τὴν ἑαυτοῦ φθορᾶς ἀπετέλει δρείτα τονα κι, διαδείξειεν ἂν αἰνιγματωδῶς τὸ ἐπὶ τῇ βάτῳ πῦρ, ἀδιαλώβητον παντελῶς τηρῆσαν τὸ ξύ λον. Κεχώρηκε γὰρ θεότης ἐν ἀνθρωπότητι, καὶ τοῦτο γέγονεν [εν] Χριστῷ τὸ μυστήριον. Περὶ τῆς ἐξόδου καὶ μοσχοποιίας τοῦ Ἰσραήμ, ἄχρι Σολομῶντος, καὶ τῆς τοῦ ναοῦ κατασκευής. KEIMENON.' Έντρομος δὲ γενόμενος Μωϋσῆς, ἐτόλμα κατα νοῦσαι. Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Κύριος· Λῶσον τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν σου· ὁ γὰρ τόπος ἐν ᾧ ἕστηκας, γῆ ἁγία ἐστίν. Ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ μου ἐν Αἰγύπτῳ καὶ τοῦ στεναγμοῦ αὐτῶν ἤκουσα, καὶ κατέβην ἐξελέσθαι αὐτούς. Καὶ νῦν δεῦρο, ἀποστελώ σε εἰς Αἴγυπτον. Τοῦτον τὸν Μωϋσῆν ἐν ηρνήσαντο εἰπόντες· Τίς σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστήν ἐφ' ἡμᾶς; τοῦτον ὁ Θεὸς ἄρχοντα καὶ λυτρωτὴν ἀπὸ έστειλεν ἐν χειρὶ ἀγγέλου τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἐν τῇ βάτῳ. Οὗτος ἐξήγαγεν αὐτοὺς ποιήσας τέρατα και σημεῖα ἐν γῇ Αἰγύπτου, καὶ ἐν Ἐρυθρᾷ θαλάσσης ῃ καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἔτη τεσσαράκοντα. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Εἰ καὶ μὴ αὐταῖς ταῖς λέξεσι φέρεται κι ἐν τ Εξόδῳ κειμένη ἡ φωνὴ, ἀλλ᾽ οὖν ἰσοδύναμος κεῖται. Οὐ πολὺ γὰρ διοίσει το έντρομος, τοῦ, ἔμφοβος γι νόμενος. Λέγεται δὲ ταῦτα, περὶ τοῦ κατὰ τὴν βάτον δράματος, μενούσης τῆς αὐτῆς διαφορᾶς τοῦ φοβί ροῦ καὶ ἐμφόβου, καὶ ἐν τῇ διηγήσει περὶ τοῦ ὄρους Σινά. Επ' αὐτοῦ γὰρ εἶπε Μωϋσῆς· «Εμφαλός είμι καὶ ἔντρομος, ο ἐκ παραλλήλου ταῖς λέξεσι χρησι μενος. Κατατεθηπὼς τοίνυν ὁ μακάριος Μωϋσής + Psal. ci, 14. * Hebr. XI, 21. Variæ lectiones et notæ. σε το περιστέλλον τι οι κρείττονα. δε φαίνεται.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. — CAP. VII. προσετέθη λοιπὸν ἐκεῖνό που λέγων ἐν ἑαυτῷ· beatus Muses illud in corde suo protulit 48 • Παρελθών ὄψομαι τὸ ὄραμα τοῦτο τὸ μέγα, τί ὅτι οὐ κατακαίεται ἡ βάτος.» Αλλ' εἴργει λέγων εὐθὺς ὁ Κύριος, «Μὴ ἐγγίσῃς ὧδε· ν καὶ τῶν ποδῶν ὑπολύειν προστάττεται τὸ ὑπόδημα. Ἰδοὺ ἂν πρὸ μικροῦ ἄγγελον εἶπε, νῦν δείκνυσιν αὐτὸν Κύριον ὄντα καὶ Θεόν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τῆς μεγάλης βουλης Αγγε λος, καὶ Θεοῦ Υἱός. Τί οὖν ἐστι τὸ δηλούμενον διὰ τοῦ ὑποδήματος απ νιγμα, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Νεκρότητος καὶ φθορᾶς τὸ ὑπόδημά ἐστι σημεῖον, εἴπερ ἐστὶ πᾶν ὑπόδημα ζώου λείψανον τεθνηκότος ήδη. Δεῖ τοίνυν πάσης νεκρᾶς καὶ σαρκικῆς φαντασίας, ὥσπερ ὑποδημάτων τινῶν λῦσαι, τὸν ἐπὶ τῶν θείων θεωρημάτων ἀναΕἶναι πειρώμενος νοῦν, καὶ τὸ κατὰ Χριστὸν νοῆσαι μυστήριον. Απρόσιτος τοίνυν ἐν νόμῳ καὶ τῇ παιδ αγωγική λατρείᾳ ὁ Χριστός. Νόμου γὰρ πρόσωπον ὁ Μωϋσῆς, εἰ μή που τὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας προαποτρίμοτο μολυσμόν, καὶ τὴν ἐν τύποις ἔτι καὶ σκιαῖς προαπύθοιτο λατρείαν, οὐ δύναται προσεγγίσα: Χριστῷ. Οἱ δὲ βουληθεῖεν ἀπολύσασθαι τὸ προδηλωθὲν ὑπόδημα, ἐγγιοῦσι τότε Χριστῷ, τὴν ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείαν προϊέμενοι [γ. προσιέμενο.]. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Οὗτός ἐστιν ὁ Μωϋσῆς ὁ εἰπὼν τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ. Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐκ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Ο. τός ἐστιν ὁ γενόμενος ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐν τῇ ἐρήμῳ μετὰ τοῦ ἀγγέλου τοῦ λαλοῦντος αὐτῷ ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ καὶ πατέρων ἡμῶν, ὃς ἐδέξατο λόγια ζῶντα δοῦναι ἡμῖν. τῷ οὐκ ἠθέλησαν ὑπήκοοι γενέσθαι οι πατέρες ἡμῶν· ἀλλ᾽ ἀπώσαντο, καὶ ἐστράφησαν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν εἰς Αἴγυπτον, εἰπόντες τῷ 'Ααρών Ποίησον ἡμῖν θεούς, οι προπορεύσονται ἡμῖν. Ο γὰρ Μωϋσῆς οὗτος, ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ γῆς Δια γύπτου, οὐκ οἴδαμεν τί γέγονεν αὐτῷ. Καὶ ἐμοσχοποίησαν ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, καὶ ἀνήγαγον θυ σίαν τῷ εἰδώλῳ καὶ εὐφραίνοντο ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν. Ἔστρεψε δὲ ὁ Θεὸς, καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς λατρεύειν τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, καθὼς γέγραπται ἐν βιβλίῳ προφητῶν· Μὴ σφάγια και θυ σίας προσηνέγκατέ μοι ἔτη τεσσαράκοντα ἐν τῇ ἐρήμῳ, οἶκος Ισραήλ; ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τοῦτο ἐπήγαγεν ὁ μακάριος Στέφανος αινιττόμε νας αὐτοῖς τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον, καὶ δεικνὺς ὅτι καὶ ὁ Μοῦσῆς περὶ αὐτοῦ ἡμῖν λελάληκε. Προ αναφωνεῖ γὰρ πάλαι τὴν τοῦ ἰδίου Γεννήματος έναν θρώπησιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ διὰ τοῦ πανσόφου Μωϋσέως, καὶ ὅτι ὁ δεύτερος νομοθέτης ἐφ' ἡμᾶς ἀναδειχθήσεται· λαλήσας μὲν πάλαι τοῖς ἀρχαιοτέ ρεις αὐτὸς δι' ἀγγέλου σε δοὺς τὸν νόμον· ἐν δὲ τοῖς τελευταίοις καιροίς, αὐτουργὸς εἰς ἡμᾶς ἀναδε- *Exod. 1, 3. ibid. 5. 63 Joan. 1, 23. : ‹ Vadam, et videbo visionem hanc magnani, quare non comburatur rubus.» At prohibuit eum Dominus, statim ei dicens**: Ne appropies bue: > jussitque illi, ut ‹ calceamentum de pedibus suis solveret. › Ecce quem paulo ante angelum dixerat, nunc Dominum ac Deum esse ostendit. Ipse enim est magni consilii Angelus et Dei Filius. Verum, declarare oportet quid per calceamen - tum significetur. Mortalitatis et corruptionis signum est calceamentum: siquidem omne calcementum residuum quid est mortui animalis. Oportet igitur, ut mens quæ ad divinam conten plationem ascendere et Christi mysteria intelligere nititur, oinnes mortuas carnalesque imaginationes, veluti calceamenta quædam, dissolvat: non enim per legem et præparatorium ejus cultum accedere quisquam potest ad Christum. Legis enim personam gerens Moses, nisi prius sordes ex peccato contractas abstergat, cultumque, qui adhuc in typis et umbris consistit, a se repellat, haud potest appropinquare Christo. Qui tamen solvere voluerint praedictum calceamentum, tunc appropinquabunt Christo, adorationem 48 c in spiritu et veritate a Deo exhibentes. TEXTUS. VII, 37 42. Hic est Moyses qui dixit filiis Israel: Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris, tanquam ne, ipsum audictis. Hic est, qui fuit in Ecclesia in solitudine cum angelo, qui loquebatur ei in monte Sina, et cum patribus nostris, qui accepit verba vitæ dare nobis. Cui noluerunt obedire patres nostri, sed repulerunt, et aversi sunt 228 cordibus suis in Ægyptum, dicentes ad Aaron: Fac nobis deos qui præcedant nos: Moyses enim hic, qui eduxit nos de terra Ægypti, nescimus quid factum sit ci. Et vitulum fecerunt in diebus illis, et obtulerunt hostiam simulacro, et lætabantur in operibus manuum suarum. Convertit autem Deus, et tradidit eos servire militiæ cœli, sicut scriptumi est in libro prophetarum: Nunquid victimas et hostias obtulistis mibi annis quadraginta in deserto, domus Israel? COMMENTARIUS. Hoc addidit beatus Stephanus innuens peractum in Christo mysterium, et ostendens, etiam Mosem locutum de eo fuisse. Deus enim Pater jam olim per sapientissimum Mosem prænuntiarat Geniti sui incarnationem, eumque alterum nobis futurum legislatorem. Nam ipse, qui priscis temporibus per angelos loquens legem dedit, in novissimis temporibus per semetipsum Novum Testamentum sancivit, velut magni consilii Patris sui Angelus, Variæ lectiones et notæ. κι ἀγγέλων.

seu muntius. Εt hoc est illud: «Tanquum me, ἡ δειγμένος, καὶ Καινῆς Διαθήκης χρηματίσας, ὁ nempe legislatorem. Prophetam autem vocal ipsuni prophetarum Dominum propter humanitalem. TEXTUS. VII, 43. Et suscepistis tabernaculum Moloch, et sidus Dei vestri Rempham, figuras, quas fecistis adorare eas. Et transferam vos trans Babylonem. COMMENTARIUS. Postquam in montem ascendit Moses, vitulum conflarunt Israelitæ, seseque astrorum cultu contaminarunt: atque tabernaculo facto, idolum in eo statuerunt, quod appellarunt Moloch: quod quidem idolum erat Moabitarum, habens in fronte eximium pellucidumque lapidem in typum stelle Luciferi. Exponitur vero nomen Moloch, «rex ipsorum; Rempham autem, obtenebratio et obcrcatio. - Suscepistis ergo tabernaculum Moloch, › id est, regis vestri.» Quis autem est iste? Sidus Dei vestri Rempham: quod factum est vobis in obcæcationem: obtenebrata namque sunt corda vestra. Quoniam vero Moabitarum, qui prope Damascum habitant, 229 insaniam imitati estis; idcirco trans Damascum proficiscemini, hoc est in Babylonem. Quamvis μεγάλης βουλῆς τῆς τοῦ Πατρός Αγγελος. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ, ο ὓς ἐμέ, ν τουτέστι νομοθέτην. Προφήτην δὲ καλεῖ τὸν τῶν προφητῶν Κύριον, διὰ τὸ ἀνθρώπινον. KEIMENON. Καὶ ἀνελάβετε τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ, καὶ τὸ ἄστρον τοῦ Θεοῦ ὑμῶν Ῥεμφάν, τοὺς τύπους, οὓς ἐποιήσατε προσκυνεῖν αὐτοῖς. Καὶ μετοικιῶ ὑμᾶς ἐπέκεινα Βαβυλῶνος. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ανελθόντος εἰς τὸ ὄρος Μωϋσέως, με μοσχοποιή κασί τε, καὶ ταῖς τῶν ἄστρων προσεκυλίσθησαν λατρείαις· καὶ σκηνοποιησάμενοι, ἔστησαν εἴδωλον, 8 κεκλήκασι Μολόχ. Τοῦτο δὲ τὸ εἴδωλον Μωαβιτών ἦν, λίθον ἐξαίρετον ἔχον καὶ διαφανῆ ἐπὶ τοῦ μετα ώπου, εἰς ἑωσφόρου τύπον. Καὶ ἑρμηνεύεται μὲν Μολόχ, ο βασιλεύς αὐτῶν· ἡ Ῥεμφἂν δὲ, ι σκοτισμός καὶ τύφλωσις.» - ο 'Ανελάβετε τοίνυν τὴν σκηνήν τοῦ Μολόχ, ο τουτέστι τοῦ βασιλέως ὑμῶν. Τίς δὲ οὗτος; Τὸ ἄστρον τοῦ Θεοῦ ὑμῶν Ῥεμφάν, δ καὶ γέγονεν ὑμῖν εἰς τύφλωσιν. Ἐσκοτίσθησαν γὰρ αἱ καρδίαι ὑμῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὴν τῶν Μωαβιτών μανίαν πεπληρώκατε, ἥτις ἐστὶ γείτων Δαμασκοῦ, διὰ τὸ πορεύεσθαι [γ. διὰ τοῦτο πορεύεσθε | Δαμασκού ἐπέκεινα, τουτέστιν εἰς Βαβυλῶνα. Εἰ δὲ καὶ ὁ προ vero propheta «trans Damascum dixerit, ita φήτης, ο Επέκεινα Δαμασκοῦ, ν εἰρήκει (οὕτω γὰρ enim LXX Interpretum versio habet, allamen beatus Stephanus ait: ‹ Trans Babylonem,» sequens Hebræorum Jectionem: vel quia terminus terræ Damascenorum et Syrorum est Babylon. TEXTUS. VII, 44-46. Tabernaculum Testimonii fuit cum patribus nostris in deserto, sicut disposuit illis Deus, loquens ad Moysen, ut faceret illud secundum formam quamviderat. Quod et induxerunt, suscipientes patres nostri cum Jesu in possessionem Gentium, quas expulit Deus a facie patrum nostroruin usque in diebus David, qui invenit gratiam ante Deum, et petiit ut inveniret tabernaculum Deo Jacob. COMMENTARIUS Dicebatur Tabernaculum Testimonii seu mandatorum Dei, illud quod in monte Sina Mosi monstratum a Deo est; quia Deus illud disposuit, Deum ipsum testem haberent, quod in monte delineatio ejus facta fuerit, ac Deus Mosi illud præscripserit. TEXTUS. VII, 47-59. Salomon autem ædificavit illi domum. Sed non Excelsus in manufactis habitat, sicut propheta dicit: Coelum mihi sedes est; terra autem scabellum pedum meorum. Quain domum ædificabitis mibi, dicit Dominus? aut quis locus requietionis meæ est? Nonne manus mea fecit hæc omnia? Dura cervice et incircumcisis cordibus et auribus, vos ɛemper Spiritui sancto resistitis, sicut patres vestri, ita et vos. Quen prophetarum non sunt persecuti patres vestri? Et occiderunt eos, qui prænuntiabant de adventu Justi, cujus vos nune καὶ ἡ τῶν Ἑβδομήκοντα ἔκδοσις ἔχει, ἀλλ' ὁ μακάριος Στέφανος, «Επέκεινα Βαβυλῶνος, ο φησίν, ἀκο λουθήσας τῇ Εβραίων ἐκθέσει· ἢ ὅτι τέρμα τῆς Δαμασκηνῶν καὶ Σύρων χώρας ή Βαβυλών τυγχάνει. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Η σκηνή του Μαρτυρίου ἦν ἐν τοῖς πατράσιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθώς διετάξατο ὁ λαλῶν τῷ Μωϋς, ποιῆσαι αὐτὴν κατὰ τὸν τύπον δν ἑωράκει. Ην καὶ εἰσήγαγον διαδεξάμενοι οἱ πατέρες ἡμῶν μετὰ Ἰησ σοῦ ἐν τῇ κατασχέσει τῶν ἐθνῶν, ὧν ἔξωσεν ὁ Θεός, ἀπὸ προσώπου τῶν πατέρων ἡμῶν ἕως τῶν ἡμερῶν Δαβίδ, δ; εὗρε χάριν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ᾐτήσατο εὑρεῖν σκήνωμα τῷ Θεῷ Ἰακώβ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Σκηνὴ τοῦ Μαρτυρίου, τουτέστι τῶν προσταγμάτ των τοῦ Θεοῦ, ἡ ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ τῷ Μωϋση παραδειχθεῖσι ὑπὸ Θεοῦ ἐλέγετο, διὰ τὸ ὑπὸ Θεοῦ διατετάχθαι αὐτὴν, ἵνα μάρτυρα τὸν Θεὸν ἔχωσιν, ὅτι ἐν τῷ ὄρει ἡ ὑπογραφή ταύτης γέγονε, καὶ αὐτὸς αὐτὴν διετάξατο τῷ Μωϋσῃ. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Σολομὼν δὲ ᾠκοδόμησεν αὐτῷ οἰκον. Αλλ' οὐχ ὁ Υψιστος ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, καθὼς ὁ προφήτης λέγει· Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετε μοι, λέγει Κύριος; ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; Οὐχὶ ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα; Σκληροτράχηλοι καὶ ἀπερίτμητοι τῇ καρδίᾳ καὶ τοῖς ὡσίν, ὑμεῖς ἀεὶ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε· ὡς οἱ πατέρες ὑμῶν, καὶ ὑμεῖς. Τίνα τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑμῶν; Καὶ ἀπέκτειναν τους προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δικαίου

CAP. VII. τούτου, οὗ νῦν ὑμεῖς προδόται καὶ φονεῖς γεγένησθε· proditores et homicidæ fuistis: Qui accepistis le οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε. Ακούοντες δὲ ταῦτα, διεπρίοντο ταῖς καρδίαις αὐτῶν, καὶ ἔβρυχον τοὺς ὀδόντας ἐπ' αὐτόν. Ὑπάρχων δὲ Στέφανος πλήρης Πνεύματος ἁγίου, ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανὸν, εἶδε δόξαν Θεοῦ, καὶ Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ ἐγὼ θεωρῶ τοὺς οὐρανοὺς ἀνεῳγμένους, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν ἑστῶτα τοῦ Θεοῦ. Κράξαντες δὲ φωνῇ μεγάλῃ συνέσχον τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ ὥρμησαν ὁμοθυμαδὸν ἐπ' αὐτόν. Καὶ ἐκβαλόντες · αὐτὸν ἔξω τῆς πόλεως ελιθοβόλουν. Καὶ οἱ μάρτυρες ἀπέθεντο τὰ ἱμάτια αὐτῶν παρὰ τοὺς πόδας νεανίου καλουμένου Σαύλου. Καὶ ἐλιθοβόλουν τὸν Στέφανον ἐπικαλούμενον καὶ λέγοντα· Κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου· θεὶς δὲ τὰ γόνατα, ἔκραξε φωνῇ μετ γάλῃ λέγων· Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην. Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐκοιμήθη. gem in dispositione angelorum et non custodistis. Audientes autem hæc dissecabantur cordibus suis et stridebant dentibus in eum. Cum autem esset plenus Spiritu sancto, intendens in column, vidit gloriam Dei, et Jesum stantem a dextris Dei. Et ait: Ecce video calos apertos, et Filium 230 hominis stantem a dextris Dei. Exelamantes autem voce magna continuerunt aures suas, et impetum ſecerunt unanimiter in eum. Et ejicientes eum extra civitatem lapidabant; et testes deposuerunt vestimenta sua secus pedes adolescentis, qui vocabatur Saulus. Et lapidabant Stephanum invocantem et dicentem: Domine Jesu, suscipe spiritum meum. Positis autem genibus, clamavit voce magna, dicens Domine ne statuas illis hoc peccatum. Et cum hoc dixisset, obdormivit in Domino. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τῷ τετρακοσιοστῷ τεσσαρακοστῷ ἔτει τῆς ἐξόδου τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ήρξατο ὁ Σολομών οἰκοδομεῖν τὸν ναὸν ἐν Ἱερουσαλήμ, ὡς ἡ τρίτη των Βασιλειῶν διδάσκει βίβλος. Διὰ τοῦτο δὲ μετὰ τοσοὗτον χρόνον τῆς ἀπ᾿ Αἰγύπτου ἐξόδου τοῦ Ἰσραὴλ ὁ ναὸς ᾠκοδομήθη, ἵνα τῇ εἰς τὰ ὄρη ἀποπλανήσει ἀποκαμόντες, τὸν ἕνα τόπον τὸν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀγα πήσωσιν, ὃν ὁ Θεὸς ἐποίησε τίμιον. Οὗτοι δὲ βραδεῖς ὄντες εἰς σύνεσιν, καὶ τῶν περὶ Θεοῦ λόγων ανεπιστήμονες, καὶ Θεοῦ πόλιν οιηθέντες εἶναι τὴν Ἱερουσαλήμ, ἐν αὐτῇ δὴ καὶ μόνῃ κατοικεῖν αὐτὸν ἔλεγον. Σμικρὰ τοίνυν δοξάζοντας ἐλέγχει ὁ Θεὸς, καί φησι· Καὶ ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι, θρόνον ἔχοντι τὸν οὐρανὸν, ὑποπόδιον δὲ τὴν γῆν; Εδει γὰρ τοῖς συνεστάλθαι καὶ περιωρίσθαι τόποις, τὴν αὐτοῦ φύσιν ὑπειληφόσιν καταδείξαι σαφῶς, ὅτι εἰς οι παντα τοῦ καὶ χωρεῖν σε μὲν αὐτὸν οὐδὲν, ἥκει δὲ μᾶλλον διὰ πάντων αὐτὸς, καὶ πλήρης μὲν ὁ οὐρανὸς αὐτοῦ, μεστὴ δὲ ἡ γῆ. «Ὑμεῖς ἀεί.. Οὐκ εἶπε, Τῷ Θεῷ ἀντιπίπτετε, ἀλλά, «Τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ· ο οὗ τος σ' οὐδεμίαν εἶδε διαφοράν· ἐπεὶ καὶ Πνεῦμα δ θεὸς, κἂν μὴ δοκῇ τοῖς ἀθέοις. ι Ὑμεῖς τοίνυν ἀεὶ, φησίν, ἀντιπίπτετε τῷ Θεῷ. "Οτε γὰρ ἡβούλετο θυσίας εἶναι, οὐκ ἐθύετε αὐτῷ· ὅτε δὲ οὐ βούλεται, πάλιν θύετε. "Οτε δὲ ἑστήκει ὁ ναός, εἴδωλα έθεραπεύετε· ὅτε βούλεται χωρίς ναοῦ θεραπεύεσθαι, τὸ ἐναντίον ποιεῖτε· ὅμοια τοῖς πατράσιν ὑμῶν δια πραττόμενοι. «Τίνα τῶν προφητῶν;» Ταῦτα λέγοντα τὸν μακάριον Στέφανον, ἀληθεύειν αὐτὸν οίδαμεν, Πνεύματι ἁγίῳ φθεγγόμενον. ᾿Αποδείξαι δὲ ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης], πῶς μέμφεται τοῖς πατράσι τῶν εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀπιστούντων, ὡς διώξασι τοὺς προφήτας καὶ ἀποκτείνασιν, οὐ δυνατὸν ἀπὸ τῶν φερομένων βιβλίων τῆς Καινῆς Διαθήκης. Εἰ τοίνυν, φησὶ τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως αὐτοῦ ἀνείλατε, πολλῷ μᾶλλον αὐτόν. Δίκαιον δὲ τὸν Ἰησοῦν ἐκάλει, ἐπισπάσασθαι αὐτοὺς βουλόμενος· 5 $ τα εἴη. χωρεί. 8 οὕτως. COMMENTARIUS. Quadringentesimo quadragesimo anno ab exitu filiorum Israel ex Ægypto, cœpit Salomon ædificarc templum in Jerusalem, ut in tertio Regum narratur. Idcirco vero post tantum ab exitu Israelis ex Ægypto tempus aedificatum est templum, ut postquam defatigati essent circumvagatione per monLes, uno tandem luco, quem in urbe Jerusalem Deus omni honore dignum reddidit, contenti essent. At illi tardi ad intelligendum, et Dei rationes haud assequentes, putantes propriam Dei urbem esse Jerusalem, in ea sola eum habitare, stolide affirmabant. Quod igitur adeo parum honorifice de Deo sentirent, ipse eos reprehendit, et ait: Quam domum ædificabitis mihi, qui thronum habeo cœlum, et terram scabellum pedum meorum? Oportebat enim cis qui naturam ejus loco coarctari et circumfiniri existimabant, manifestum ac perspicuum facere Deum ubique esse atque nullo termino contineri posse; sed omnia pervadere, ut ipso plepum sit coelum ac plena terra.. Vos semper.» Non dicit, Deo, sed • Spiritui sancto resistitis; quia nullum novit inter Deum et Spiritum sanctum discrimen: nam et Spiritus sanctus est Deus, quanquam impiis aliter videatur. Vos igitur semper inquit, resistitis Deo.» Nam quando ipse volebat sacrificia, vos non offerebatis; cum vero non vult, vos cadem offertis. Quando subsistebat templum, vos idola colebatis; cum vero vult absque templo coli, vos contrarium facitis: similia scilicet patribus vestris agentes. Quem prophetarum.llæc verissime dixisse beatum Stephanum non dubitamus, quippe qui Spiritu sancto afflante loquebatur. Et quidem poterat ille ex Veteri Testamento demonstrare, quo jure patribus illorum qui in Christum 231 non crediderant, exprobrarel, quod prophetas persecuti semper fuerint et interfecerint: hoc autem ex libris Novi Testamenti ostendi η Variæ lectiones et notæ.

92) κοινωνούς ὄντας τοῖς σταυρώσασιν αὐτόν· καίτοι, φησί, νόμον λαβόντες, διατάξεις ἔχοντες ", αἵτινες ἰσάγγελον ἐποίουν πολιτείαν ἔχειν τοὺς τελοῦντας αὐτόν. Τοῦτο γάρ ἐστιν • Οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων. Τινὲς δὲ τοῦτο [λέγειν] φασί, τὸν ὑπ' ἀγγέλου διαταχθέντα, καὶ ἐγχειρισθέντα δι' ἀγγέλου τῷ Μωϋση τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἐν τῇ βάτο «Υπάρχων δέ. ο Εστῶτα καὶ οὐ καθήμενον ὁ μπ κάριος Στέφανος ὁρᾷ τὸν Ἰησοῦν· ἵνα δείξῃ τὴν ἀντίληψιν τὴν εἰς αὐτὸν, καὶ πολλὴν τῷ ἀθλητὴ τὴν προθυμίαν παράσχῃ, τὸ τοῦ βοηθοῦντος ἐπιδεικνύο μενος θα σχῆμα. "Αλλος τι δέ, ἐπειδὴ τὸ καθίσαι φορτικὸν ἦν αὐτοῖς, ἵστασθαι αὐτὸν εἶπε, τέως τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ αἰνιξάμενος. Οτι δὲ οὐχ ἵσταται, non potest. Ait ilaque: Si eos, qui adventum cjus προδότας δὲ αὐτοῦ καὶ φονεῖς καλεῖ τούτους, ὡς prænuntiabant, occidistis, quanto magis ipsum? Justum vero Jesum appellat, ut ad agnitionem admissi criminis ipsos induceret; proditores vero et occisores dicit, veluti consortes eorum qui eum crucifixerunt. Et quidem hæc fecistis, inquit, cum acceperitis legem, cujus præscripta qui servat, angelicam vitam ducit. Iloc enim significant ea verba: • Qui accepistis legem in dispositione angelorum. Quidam vero aiunt, iis indicari, legem ipsam digestam et traditam esse Mosi per angelum qui ipsi apparuit in rubo. Cum autem esset. › Stantem, et non sedentem videt Jesum beatus Stephanus, quia voluit Jesus illo auxiliantis habitu suam in eum protectionem ostendere, nique athletæ suo magnam conferre alacritatem. ἀλλὰ κάθηται, καὶ ὁ Παῦλος ἔδειξεν εἰπὼν, ὅτι, Aliter: Quia molestum nimis fuisset Judæis au.lire, quod sederet, stare eum dixit: interim et resurrectionem ejus hac phrasi indicare voluit. Cæterum Christum non stare, sed sedere, Paulus ctiam docuit, cum ait: 4 Couresuscitavit, et consedere nos fecit in coelestibus *,, in dextera ejus. • Domine Jesu. Hine patet, justoruni animas corpore Folutas, non amplius, sicuti antea, in inferos descendere, sed in manus Dei viventis per Salvaforem omnium Jesum Christum transmitti, ‹ Domine, ne statuas. Cum Stephanus Deum oraverit, ne mortem suam illis in peccatum statueret, inquisitione dignum videtur, num ejusmodi peccatum dimissum eisdem fuerit. Respondemus: S cos pœnituit, dimissum esse, quandoquidem et qui eum millenis manibus percussit, et persecutus est, nempe Paulus, postea Ecclesiæ protector et propugnator evasit. • Tabernacuum testimonii. Anno quadringen-C tesimo quadragesimo tertio ab exitu filiorum Israel, anno quarto regni sui, in primo mense Nisan, cum esset annorum triginta trium, congregatis operariorum millibus octoginta, et latomorum, seu lapicidarum septuaginta millibus in monte Libano, præpositorum vero operibus millibus tribus, et sexcentis, capit adificare in monte, in quo apparuit Dominus Davidi, patri ejus in area Orne Jebusæi; ubi et pridem Abrahamı altare ædificaverat, et templum septem annis coinplevit. 232 CAPUT IX. De persecutione Ecclesiæ, et sepultura Stephani: ubi et de Philippo apostolo, qui multos sanavit in Samaria. TEXTUS. VII, 59; VIII, 1-4. Saulus autem erat consentiens morti ejus. Facta est autem in illa die persecutio magna in Ecclesia, quæ erat Jerosolymis, et omnes dispersi sunt per regiones Judæ et Samariæ, præter apostolos. Curaverunt autem Stephanum viri timorati, et fecerunt planctum magnum super eum. Saulus autem devastabat Ecclesiam, per domos intrans, et trabens viros ac mulieres tradebat in custodiam. * Ephes. 11, 6. οι έχοντα. • Συνήγειρε καὶ σενεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις» ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ. «Κύριε Ἰησοῦ.» Εντεῦθεν δείκνυ ται, μηκέτι εἰς ᾅδου τὰς τῶν δικαίων ἀπιέναι ψυχὰς τῶν σωμάτων ἀπαλλαττομένας, καθὰ καὶ πρώην, πέμπεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος διὰ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστού. «Κύριε, μὴ στήσῃς.» Τούτου δὲ προσευξαμένου μὴ πην σαι αὐτοῖς εἰς ἁμαρτίαν τὸν ἑαυτοῦ θάνατον, εἰ ἀφέθη αὐτοῖς ἡ ἁμαρτία ζητῆσαι ἄξιον. Καὶ φαμεν· Εἰ μετενόουν ἀφέθη· καὶ γὰρ ὁ μυρίαις αὐτ τὸν βάλλων χερσὶ, καὶ διώξας τὴν Ἐκκλησίαν Παν λος, τῆς Ἐκκλησίας προστάτης ἐγένετο. Ecclesiam (ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ] • Σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου. Τῷ τετρακοσιοστῷ τεσσαρακοστῷ ἔτει τῆς ἐξόδου τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἐν τῷ τετάρτῳ ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ, ἐν τῷ πρώτῳ μηνὶ Νισάν, ὑπάρχων ἐτῶν λγ', συνάγων ἐργάτας χιλιάδας ὀγδοήκοντα, καὶ λατό μους χιλιάδας ἑβδομήκοντα ἐν τῷ Λιβάνῳ ὄρει, καὶ προστάτας τρισχιλίους εξακοσίους προστησάμενος, ἀπήρξατο [δὲ] τῆς οἰκοδομῆς ἐν ὄρει οὗ ὤφθη Κύριος Δαβὶδ τῷ πατρὶ αὐτοῦ ἐν ἄλωνι Ὀρνᾶ τοῦ Ιεβουσαίου, ἐν ᾧ καὶ πρότερον ᾿Αβραάμ θυσιαστήριον ᾠκοδόμησε τῆς πόλεως, καὶ τὸν ναὸν ἐν ἔτεσιν ἑπτὰ ἐξετέλεσεν. Περὶ διωγμοῦ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ταφῆς Στεφάνου· ἐν ᾧ περὶ Φιλίππου τοῦ ἀποστό λου, πολλοὺς ἰασαμένου ἐν τῇ Σαμαρείᾳ. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Σαῦλος δὲ ἦν συνευδοκῶν τῇ ἀναιρέσει αὐτοῦ. Εγένετο δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ διωγμός μέγας ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν τὴν ἐν Ἱερουσαλήμ. Πάντες δὲ διεσπάρησαν κατὰ τὰς χώρας τῆς Ἰουδαίας, καὶ Σαμαρίας, πλὴν τῶν ἀποστόλων. Συνεκόμισαν δὲ τὸν Στέφανον ἄνδρες εὐλαβεῖς, καὶ ἐποιήσαντο κοπετὸν μέγαν ἐπ' αὐτόν. Σαῦλος δὲ ἐλυμαίνετο τὴν Ἐκκλησίαν κατὰ τοὺς οἴκους εἰσπορευόμενος, Variæ lectiones et notæ κι ἐπιδείκνυται. δε άλλως.

CAP. VIII. lizantes verbum Dei. σύρων τε ἄνδρας καὶ γυναῖκας, παρεδίδου εἰς Igitur, qui dispersi erant, pertrausibant evangeφυλακήν. Οἱ μὲν οὖν διασπαρέντες διῆλθον, ευαγγελιζόμενοι τὸν λόγον. Περί Σίμωνος τοῦ Μάγου, πιστεύσαντος, καὶ βαπτισθέντος σὺν ἑτέροις πλείοσιν· ἐν ᾧ περὶ τῆς τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου πρὸς αὐτοὺς ἐπιστολῆς, καὶ ἐπίκλησις τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπὶ τοὺς βαπτισθέντας. Τῇ γ' τῆς γ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Φίλιππος δὲ κατελθὼν εἰς πόλιν τῆς Σαμαρείας, ἐκήρυσσεν αὐτοῖς τὸν Χριστόν· προσεῖχόν τε οἱ εχνος τοῖς λεγομένοις ὑπὸ Φιλίππου, όμοθυμαδόν ἐν τῷ ἀκούειν αὐτοὺς καὶ βλέπειν τὰ σημεῖα & ἐποίει. Πολλῶν γὰρ τῶν ἐχόντων πνεύματα ἀκάθαρτα, βοώντα φωνῇ μεγάλῃ ἐξήρχοντα· πολλοὶ δὲ β παραλελυμένοι καὶ χωλοὶ ἐθεραπεύθησαν. Εγένετο δὲ χαρὰ μεγάλη ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ. Ανήρ δέ τις ὀνόματι Σίμων, προϋπῆρχεν ἐν τῇ πόλει μαγεύων καὶ ἐξιστῶν τὸ ἔθνος τῆς Σαμαρείας, λέγων εἶναι τινα ἑαυτὸν μέγαν· ᾧ προσεῖχον ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου λέγοντες· Οὗτός ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ή μεγάλη. Προσεῖχον δὲ αὐτῷ διὰ τὸ ἱκανὸν χρόνον ταῖς μαγείαις ἐξεστακέναι αὐτούς. Οτε δὲ ἐπίστευ· σαν τῷ Φιλίππω εὐαγγελιζομένῳ τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐβαπτίζοντο ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες. Ο δὲ Σίμων καὶ αὐτὸς ἐπίστευσε, καὶ βαπτισθείς, ἦν προστ καρτερῶν τῷ Φιλίππῳ· θεωρῶν τε δυνάμεις καὶ σημεία γινόμενα, ἐξίστατο. Ακούσαντες δὲ οἱ ἐν Ἱεροσολύμοις ἀπόστολοι, ὅτι δέδεκται ἡ Σαμάρεια τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ἀπέστειλαν πρὸς αὐτοὺς τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην· οἵτινες καταβάντες προσηύξαντο περὶ αὐτῶν, ὅπως λάβωσι Πνεῦμα ἅγιον· οὔπω γὰρ ἦν ἐπ᾽ οὐδενὶ αὐτῶν ἐπιπεπτωκὸς, μόνον δὲ βεβαπτισμένοι ὑπῆρχον εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Τότε ἐπετίθουν τὰς χεῖρας ἐπ' αὐτούς, καὶ ἐλάμβανον Πνεῦμα ἅγιον. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. De Simone Mago, qui credidit et baptizatus fuil cum aliis multis: ubi de missione Petri et Joan - nis ad ipsos, et de invocatione Spiritus sancti supra baptizatos. Οὐχ ὁ ἀπόστολος Φίλιππος, ὁ ἐν τοῖς δώδεκα καταλεγόμενος οὗτός ἐστιν, ἀλλ' εἷς τῶν ἑπτὰ, ὁ μετά Στεφάνου ἐπιλεγείς πρὸς τὴν τῶν χηρῶν οἰκονομίαν. Οτι δὲ ἀληθές ἐστιν, ἐντεῦθεν δῆλον, τῶν ἀποστόλων μόνων ἐν Ἱεροσολύμοις περιλειφθέντων, τῶν δὲ λοιπῶν μαθητῶν ἄλλος ἀλλαχόσε διασπαρέντων, κατὰ τὸ εἰρημένον· ε "Ηδη πάντες διεσπάρησαν κατὰ τὰς χώρας τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας, πλὴν τῶν ἀποστόλων. Ἐν τοῖς διασπαρεῖσιν οὖν ἦν καὶ οὗτος ὁ Φίλιππος, ὃς καὶ τὸν Σίμωνα κατήχησεν ἐν Σαμαρείᾳ, καὶ κατὰ θεῖον χρησμὸν τὸν εὐνοῦχον βαπτίσας ὑπὸ Πνεύματος Κυρίου ευρέθη εἰς Αζωτον. Πρὸς δὲ καὶ Σαμάρειαν ὥρμησε τὴν αὐτὸν ἐνεγκοῦσαν. Τῆς γὰρ ἐπὶ Στεφάν ν λύττης πειραθείς, καὶ δείσας μὴ τῶν ὁμοίων. μετάσχῃ, ἐπαλινόστησεν οἴκαδε. "Αλλως τε δὲ εἰ ὁ βαπτίσας ἐν Σαμαρείᾳ, εἷς ἦν τῶν ἀποστόλων, εἶχεν ἂν τὴν αὐθεντίαν τῆς τοῦ Πνεύματος δύσεως, καὶ οὐκ ἂν Πέτρος καὶ Ἰωάννης καταβάντες ἀπὸ Ἱεροσολύμων πρὸς αὐτούς, τὴν τοῦ Πνεύματος Feria 3 hebdomadæ tertiæ. TEXTUS. VIII, 5-17. Philippus autem descendens in civitatem Samariæ, prædicabat illis Christum. Intendebant autem turbæ his quæ a Philippo dicebantur, unanimiter audientes et videntes signa quæ faciebat. Multi enim corum qui habebant spiritus immundos, clamantes voce magna esibant; multi autem paralytici et claudi curati sunt. Factum est ergo gaudium magnum in illa civitate. Erat autem vir quidam nomine Sinon, in civitate magus, seducens gentem Samariæ, dicens se esse aliquem magnum; cui auscultabant omnes a minimo usque ad maximum, dicentes: Hic est virtus Dei, quæ vocatur magna. Attendebant autem eum, propter quod multo tempore magiis suis dementassel eos. Cum vero credidissent Philippo evangelizanti de regno Dei, in nomine Jesu Christi baptizabantur viri ac mulieres. Tunc Simon et ipse credidit; et cum baptizatus esset, adhærebat Philippo. Videns etiam signa et virtutes maximas fieri stupens admirabatur. Cum autem audissent apostoli, qui erant Jerosolymis, quod recepisset Samaria verbum Dei, miserunt ad eos Petrum et Joannem. Qui cum venissent, 233 oraverunt pro ipsis ut acciperent Spiritum sanctum: nondum enim in quemquam illorum venerat, sed baptizati tantum erant in nomine Domini Jesu. Tunc imponeba:il manus super illos, et accipiebant Spiritum sanctum. COMMENTARIUS. › Philippus iste non ille est, qui inter duodecim apostolos annumeratus est; sed unus ex septem diaconis, qui una cum Stephano ad viduarum curam habendam electus fuit. Hujus rei veritas exinde patet, quod facta persecutione, apostoli soli Jerosolymis permanserunt, reliquis discipulis omnibus in varia loca dispersis; unde dicitur: ‹ Et omnes dispersi sunt per regiones Judææ et Samariæ, præter apostotos. Inter dispersos autem erat iste Philippus; qui et Simonem Christiana religione imbuit Samariæ, et baptizato, Dei nutu, eunucho, Spiritu Domini raptus, inventus est in Azoto. Abiit vero etiam Samariam, quæ patria ipsius erat. Furore enim, quo Stephanus similia petitus fuerat, territus timensque, ne pateretur, in domum suam se recepit. Aliunde autein, si is qui in Samaria baptizavit, unus ex apostoli fuisset, habuisset utique potestatem dandi Spiritum sanctum: quare opus non fuisset, ut Petrus et Joannes, Jerosolyma advenientes, Spi-

ritus sancti gratia: eisdem darent. Baptizabat παρέσχον χάριν. Οὗτος οὖν βαπτίζει μόνον ὡς μαθητής, τελειοῦσι δὲ τὴν χάριν οἱ ἀπόστολοι, οἷς ἡ τῆς τοιαύτης δόσεως αὐθεντία ἐδέδοτο. «Ανήρ δέ τις.» Σημειωτέον, ὅτι οὐ δεῖ πλησιάζειν μάγοις· εἰ δέ τις ἀπατηθεὶς ἐπλησίασεν, ἀφιστάσθω ταχέως. Ἡ γὰρ ἐπιμονὴ ἡ ἐν αὐτοῖς, εἰς ἔκστασιν ἄγει φρενῶν, ὥστε μή συνιέναι διακρῖναι. Οὗτος τοίνυν ὁ Σίμων ὑποκρισάμενος 60-61 τοὺς ἀποστόλους, μάγος ὑπάρχων, καὶ αὐτὸς ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ὑπὸ Φιλίππου ἐβαπτίσθη τοῦ ἑνὸς τῶν ἑπτά· ὃς διάκονος ὤν, οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν διὰ τῆς χειροθεσίας αὐτοῦ διδόναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ότι τε δὲ τοῦτο ἀληθὲς, καὶ τὸ τῶν σημείων Πνεῦμα οὐκ ἔλαβεν, ὅρα πῶς φησιν, ὅτι θεωρῶν δυνάμεις καὶ σημεῖα γινόμενα, ἐξίστατο, καὶ προσῆλθε τοῦτο αἰτῶν. 'Ακούσαντες.» Πρόδηλον, ὅτι οἱ ὑπὸ Φιλίππου βαπτισθέντες ἐν Σαμαρεία, οὐκ ἦσαν λαβόντες Πνεῦμα ἅγιον, διὰ τὸ μὴ ἔχειν χάρισμα τοιοῦτον· ἐπεὶ οὗτος, ἔφη μὲν ", εἷς ἦν τῶν ἑπτά· οὗτοι γὰρ δυνάμεις ἔλαβον ποιεῖν σημεῖα, οὐχὶ δὲ Πνεῦμα διδόναι ἑτέροις. Τοῦτο γὰρ ἦν τὸ τῶν ἀποστόλων ἐξαίρετον. Αλλως τε δὲ, οὐ κατήγαγε τὸ Πνεῦμα ὁ Φίλιππος ἐπὶ τοὺς ὑπ' αὐτοῦ βαπτισθέντας, ἤτοι τιμῶν τοὺς ἀποστόλους (οὐ γὰρ ὡς εὐτελῆς καὶ ἀνάξιος, ὁπότε καὶ αὐτὸς ἀνεγράφη σημεία πεποιηκώς, καὶ ἰάσεις νόσων, καὶ ἐκβολάς δαιμόνων), ἀλλ' ὅτι οὐκ ηύξατο τοῦτο αὐτοῖς ὑπάρξαι, ἀλλ' ὡς ἀκμήν μὴ οὖσιν ἐπιτηδείοις πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος υποδοχήν, ὁπότε καὶ ὁ Σίμων βαπτισθεὶς ὑπ' αὐτοῦ, ἀκμήν τὰ τῆς σαρκὸς φρονῶν, στει τοῖς ἀποστόλοις διὰ χρημάτων δόσεως λαβεῖν ἐξουσίαν, ᾧ ἂν θέλῃ, διὰ τῆς τῶν χειρῶν ἐπιθέσεως δοῦναι Πνεῦμα Ἅγιον. igitur iste tantummodo, tanquain discipulus; perficiebant autem gratiam apostoli, quibus hæc facultas collata fuerat, ‹ Erat autem vir quidam. › Adnota, appropinquandum non esse magis. Quod si quis deceptus ad ipsos accesserit, confestim discedat. Ipsorum enim familiaritas alienationem mentis ingerit, qua veritas discerni non potest. Iste igitur Simon subblandiens apostolis, quanquam magus esset, baptizatus est sicut et alii a Philippo kno ex septem, qui cum esset diaconus, non labebat potestatem dandi per mannum impositionem Spiritum sanctum. Quod autem hoc verum sit, et quod nec miraculorum donum Simon acceperit, exinde colligere facile est, quod sacer scriptor dicat Videns etiam sigua quæ fiebant, stupens admi: abatur. Unde accessit, ut hocce donum postularet. Cum autem audissent.» Manifestum est, eos qui a Philippo baptizabantur in Samaria, non recepisse Spiritum sanctum, quod eum dandi facultate ipse careret, eo quod, ut diximus, unus eral ex septem diaconis: qui 234 quidem virtutem acceperant faciendi miracula, non item dandi Spiritum sanctum. Hæc enim erat apostolorum prærogativa. Vel aliter: Philippus descendere non faciebat Spiritum sanctum supra eos quos baptizabal, non ob imperfectionem suam, aut quod hoc impetrandi foret indignus (cum alias miracula faceret et morbos curaret et ejiceret dæmones), sed quia, ut apostolis hunc deferret honorem, non rogabat, ut id a se baptizatis contingeret; et fortasse quia ii ad Spiritum sanctum recipiendum nondum erant idonei: quandoquidem et Simon baptizatus ca, quæ carnis sunt sapiens, ab apostolis petebat erogata pecunia. ut potestatem acciperet dandi cui vellet, manuum impositione Spiritua Sanctum. Feria 4 hebdomadæ terti:e. TEXTUS. VIII, 18, 19. Cum vidisset autem Simon, quod per impositionem manuum apostolorum daretur Spiritussanctus, obtulit eis pecuniam, dicens: Date et mihi hanc potestatem, ut cuicunque imposuero manus, accipiat Spiritum sanctunt. CAPUT X. Quod non ob pecuniam, neque hypocritis, sed sanctis per fidem detur communicatio Spiritus sancti. Vill, 19 25. Petrus autem dixit ad eun: Pecuvia tua tecum sit in perditionem, quoniam donum Dei existimasti pecunia possideri. Non est tibi pars, neque sors in sermone isto. Cor enim tuum non est rectum coram Domino. Pœnitentiam itaque age ab hac nequitia tua; et roga Deum, si forte remittatur tibi hæc cogitatio cordis tui. In felle enim amaritudinis et obligatione iniquitatis video te esse. Respondens autem Simon, dixit: Precamini vos pro me ad Dominum, ut nihil veniat super me Τῇ δ' τῆς γ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Θεασάμενος δὲ ἡ Σίμων, ὅτι διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων δίδοται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, προσήνεγκεν αὐτοῖς χρήματα λέγων· Δύτε καμοὶ τὴν ἐξουσίαν ταύτην, ἵνα, ᾧ ἐὰν ἐπιθῶ τὰς χεῖρας, λαμβάνῃ Πνεῦμα ἅγιον. Οτι οὐ δι' ἀργυρίου, οὐδὲ ὑποκριταῖς, ἀλλ' ἁγίοις διὰ πίστεως ή μετοχὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δίδοται. Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Πέτρος· Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν, ὅτι τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ ἐνόμισας διὰ χρημάτων κτᾶσθαι. Οὐκ ἔστι σοι μερὶς οὐδὲ κλῆρος ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ. Η γὰρ καρδία σου οὐκ ἔστιν εὐθεῖα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Μετανόησον οὖν ἀπὸ τῆς κακίας σου ταύτης, καὶ δεήθητι τοῦ Θεοῦ, εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σοι ἡ ἐπίνοια τῆς καρδίας σου. Εἰς γὰρ χολὴν πικρίας, καὶ σύνδεσμον ἀδικίας ὁρῶ σε δντα. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Σίμων εἶπε· Δεήθητε ὑμεῖ; ὑπὲρ ἐμοῦ πρὸς Κύριον, όπως μηδὲν ἐπέλθῃ ἐπ' Variæ lectiones et nota 00.61 υποκορισάμενος. 61 ἴσ. ὡς ἔφημεν.

CAP. VIII. ἐμὲ ὧν εἰρήκατε. Οἱ μὲν οὖν διαμαρτυράμενοι, & horum quae dixistis. Εt illi quidem testificati et καὶ λαλήσαντες τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, ὑπέστρεψαν εἰς Ἱερουσαλήμ, πολλάς τε κώμας τῶν Σαμαρειτῶν εὐηγγελίσαντο. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ο μικρὸς οὗτος Σίμων, οὐ πίστεως ἕνεκεν προσφέρων τὰ χρήματα, ᾔτει τοῦτο γενέσθαι αὐτῷ, ἀλλ᾽ ὥστε πορισμὸν αὐτῷ χρημάτων οἰόμενος ἀφορμὴν τοῦτο γενέσθαι. Προσῆλθε γὰρ ὥστε πλουτῆσαι διὰ των σημείων, τοιαύτην χάριν δεξάμενος, καθὼς καὶ πρώην φαντασίας ἐνεργῶν διὰ τῶν δαιμόνων. "Ητοι πειράζων τοὺς ἀποστόλους τοῦτο ἐποίει, βουλόμενος κατηγορίαν περιβαλεῖν. Διὸ καὶ ἀκούει· «Οὐκ ἔστι σοι μερὶς ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ· ἡ γὰρ καρδία σου οὐκ ἔστιν εὐθεῖα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Μετανόησον οὖν, εἰ ἄρα ἀφεθήσεταί σοι» τὸ ἁμάρτημα. Τοῦτο δὲ, δεικνύντος ἐστὶν, ὡς δυσκατόρθωτον τὸ πρᾶγμα, καὶ πολλής δεόμενον μετανοίας, τοῖς εἰς αὐτὸ τὸ θείου ἐξαμαρτάνουσιν, εἰς ὅ καὶ Σίμων, ἀργυρίου ὑπακούειν εἰς τὰς ἐνεργείας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἡγησάμενος. Καὶ ἄλλως· «Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν· ο οὐκ ἔστι ταῦτα ἀραμένου 68, ἀλλὰ παι δεύοντος, ὡς ἄν τις εἴπῃ· Τὸ ἀργύριόν σου συν απόλοιτό σοι μετὰ τῆς προαιρέσεως. «Αποκριθείς.» Θα κολάζει νῦν τὸν Σίμωνα, καθὼς πρώην τὴν Ανανίαν, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἀνάγκης ἡ πίστις, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τὰ τῆς μετανοίας εισαγάγῃ. Ἀρχεῖ γὰρ πρὸς διόρθωσιν τὸ ἐλέγξαι, καὶ τὸ τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ εἰπεῖν, καὶ τὸ ἐκεῖνον ὁμολογῆσαι ὅτι ἑάλω. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, ότι • Δεήθητε ὑμεῖς ὑπὲρ ἐμοῦ, τοῦτό ἐστιν ὁμολογοῦντος, εἰ καὶ μὴ ἀπὸ ὀρθῆς καὶ σφοδράς διαθέσεως ἐλέγετο. a'l Dominum, › peccatum agnoscentis et confitentis clu, ut oportebat, prolatum ab eo fuerit. *Οτι τοῖς ἀγαθοῖς καὶ πιστοῖς εὐοδοῖ ὁ Θεὸς τὴν σωτηρίαν, δῆλον ἐκ τῆς κατὰ τὸν εὐνοῦχον ὑποθέσεως. Τῇ ε' τῆς γ' ἑβδομάδος. Λέγεται καὶ εἰς τὴν ἑορτὴν τοῦ ἁγίου Φιλίππου. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Αγγελος δὲ Κυρίου ἐλάλησε προς Φίλιππον λέο γων Ανάστηθι καὶ πορεύου κατὰ μεσημβρίαν, ἐπὶ τὴν ὁδὸν τὴν καταβαίνουσαν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Γάζαν· αὕτη ἐστὶν ἔρημος. Καὶ ἀναστὰς ἐπορεύθη καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ Αιθίοψ εὐνοῦχος δυνάστης Κανδάκης τῆς βασιλίσσης Αιθιόπων, ὃς ἦν ἐπὶ πάσης τῆς γάζης αὐτῆς, ὃς ἐληλύθει προσκυνήσων εἰς Ἱερου σαλήμ· ἦν τε ὑποστρέφων, καὶ καθήμενος ἐπὶ τοῦ ἅρματος αὐτοῦ, καὶ ἀνεγίνωσκε τὸν προφήτην Ησαΐαν. Εἶπε δὲ τὸ Πνεῦμα τῷ Φιλίππω· Πρόσελθε, καὶ κολλήθητι τῷ ἁρματι τούτῳ. Προσδραμὼν δὲ ὁ Φί λιππος, ἤκουσεν αὐτοῦ ἀναγινώσκοντος τὸν προφήτην Ησαΐαν, καὶ εἶπεν· 'Αρά γε γινώσκεις & ἀναγινώσκεις; Ο δὲ εἶπε· Πῶς γὰρ ἂν δυναίμην, ἐὰν μή τις ὁδο ηγήσῃ με; παρεκάλεσέ τε τὸν Φίλιππον ἀναβάντα σε ἀρωμένου. locuti verbum Domini, redibaut Jerosolymam, et multis regionibus Samaritanorum evangeliz bant. COMMENTARIUS. Scelestus hic Simon, prolata pecunia, petebat hujus doni compos fieri, non fidei, sed lucri gratia. Putabat scilicet, 235 si ejusmodi gratiam reciperet, futurum, ut, quemadmodum pridem dæmoniacis præstigiis, ita deinceps miraculorum patratione ditesceret. Vel, per lioc apostolos tentare voluit, quærens calumniam aliquam ipsis afingere. Et idcirco audit: • Non est tibi pars in sermone isto; cor enim tuum non est rectum coram Deo. Pœnitentiam itaque age ab hac nequitia, si forte remittatur tibi, hoc peccatum. Quibus verbis ostendit Petrus, difficilis emendationis rem esse sacrilegium, et iis qui in illud labuntur, multa opus esse pœnitentia. Sane in rem sacram peccavit ac sacrilegio se obstrinxit Simon, dum existimavit, Spiritum sanctum in operationibus suis pecuniae obtemperaturum. Aliter: lloc dictum, • Pecunia tua tecum sit in perditionem, non maledicentis est, sed corripientis, ac si dixisset: Pecunia tibi pereat, una cum prava hac tua voluntate. «Respondens.» Caterum Petrus increpat quidem eum; non tamen confestim punit, uti antea Auariam pu - nivit, et ut ostendat fidem coactam esse non debere, et ut ipsum ad pœnitentiam sic inducat. Ademenda -. tionem enim sufficiebat, quod gesserat improbare, qua in corde erant proferre et confiteri se captum esse; et sane illud: Precamini vos pro me erat, quanquam non adeo sincero et valido affe CAPUT XII. Quod Deus bonos et fideles ad salutem prospere ducat: idque manifestum ex eo quod contigit eunucho. Feria 5 hebdomadæ tertiæ. Dicitur etiam in festo S. Philippi. TEXTUS. Viii, 26.39. Angelus autem Domini locutus est ad Philippum dicens: Surge et vade contra meridiem, ad viam quæ descendit ab Jerusalem in Gazam: hæc est deserta. Et surgens abiit. Et ecce vir Æthiops, eunuchus, potens Candacis reginæ Æthiopum, qui erat super omnes gazas ejus, venerat adorare in Jerusalem: et revertebatur sedens super currum suum, legensque Isaian prophetamn. Dixit autem Spiritus Philippo: Accede et adjunge te ad currum istum. Accurrens autem Philippus, audivit eum legentem Isaiam prophetam, et dixit: Pulasne intelligis quæ legis? Qui ait: Et quomodo possum, si non aliquis 236 ostenderit mihi? Rogavitque Philippum ut ascenderet, et sederet secum. Loeus autem Scripturæ quam legebat erat hic: Tanquam Variæ lectiones et notæ.

ovis ad mcisionem ductus est, et sicut agnus coram καθίσαι σὺν αὐτῷ. Ἡ δὲ περιοχὴ τῆς Γραφῆς ἣν tondente se, sine voce, sic non aperuit os In humilitate judicium ejus sublatum est. Generationem ejus quis enarrabit? quoniam tollitur de terra vita ejus. Respondens autem Eunuchus Philippo, dixit: Obseero te, de quo propheta dicit hoc? de se, an de alio aliquo? Aperiens autem Philippus os suum et incipiens a Scriptura ista, evangelizavit illi Jesum. Et dum irent per viam, venerunt ad quamdam aquam; et ait eunuchus: Ecce aqua, quid prohibet me baptizari? Dixit autem Philippus: Si credis ex toto corde, licet. Εt respondens ait: Credo Filium Dei esse Jesum Christum. Et jussit stare currum: et descenderunt uterque in aquam, Philippus et eunuchus, et baptizavit enm. Cum autem, ascendissent de aqua Spiritus Domini rapuit Philippum et amplius non vidit eum eunuchus. Ibat autem per viam suam gaudens. ἀνεγίνωσκεν, ἦν αὕτη· Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ήχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος· οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη. Τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ εὐνοῦχος τῷ Φιλίππῳ εἶπε· Δέομαί σου, περὶ τίνος ὁ προφήτης ταῦτα λέγει; περὶ ἑαυτοῦ, ἢ περὶ ἑτέρου τινός; Ανοίξας δὲ τὸ στόμα αὐτοῦ ὁ Φίλιππος, καὶ ἀρξά μενος ἀπὸ τῆς Γραφῆς ταύτης, εὐηγγελίσατο αὐτῷ τὸν Ἰησοῦν. ὡς δὲ ἐπορεύοντο κατὰ τὴν ὁδὸν, ήλθον ἐπί τι ὕδωρ· καί φησιν ὁ εὐνοῦχος τῷ Φιλίππῳ· Ἰδοὺ ὕδωρ τί κωλύει με βαπτισθῆναι; Εἶπε δὲ ὁ Φίλιππος· Εἰ πιστεύεις ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, ἔξεστιν. Αποκριθεὶς δὲ εἶπε· Πιστεύω τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸν Ἰησοῦν Χριστόν. Καὶ ἐκέλευσε στῆναι τὸ ἅρμα· 'καὶ κατέβησαν ἀμφότεροι εἰς τὸ ὕδωρ, ὅ τε Φίλιππος καὶ εὐνοῦχος· καὶ ἐβάπτισεν αὐτόν. Οτε δὲ ἀνέβησαν ἐκ τοῦ ὕδατος, Πνεῦμα Κυρίου ήρπασε τὸν Φίλιππον, καὶ οὐκ εἶδεν αὐτὸν οὐκ ἔτι ὁ εὐνοῦ χος· ἐπορεύετο γὰρ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ χαίρων. COMMENTARIUS. SUOTUMI Quare angelus non apparuit eunucho, eumque ad Philippum non duxit? Quia fortasse non credidisset, sed tantum timore repletus esset. Sciendum vero, ab Æthiopibus quamlibet regum matrem, appellari Candacem. Ili namque patrem regum suorum non agnoscunt, quippe qui eos filios solis esse, jactant: matreın autem, ut dixi, Candacem vocant. ‹ Tanquam ovis. › Hac phrasi significatur spontanea Salvatoris voluntas in tolerandis iis qua: ad redemptionem nostram pertinent. Quemadl. modum enim ovis, eum ad sacrificium ducitur, et agnus, cum tondetur, necessitate videlicet edomiti, ne balatun quidem emittunt; ita etiam ipse, cum libens pateretur, tacebat. Illud autem, ‹ In humilitate judicium ejus sublatum est, › significat perversum judicium contra ipsum, oppressa veritate, factum. Cum vero subdit: Generationem ejus quis enarrabit?» Indicat, cum genealogiæ expertem esse: et quidem hujusmodi erat, ut Deus; licet secundum carnem genitus, etiam deșcriptus 'ac in censu positus fuerit. Vel perinde est, ac si dixisset: Ejus postquam resurrexit, gloriam nobi. lemque dignitatem, quam rerum ordinatarum 237 η exsecutio demonstravit, sermone enarrare quis valeat, cum ille quidem morti se subjecerit, at omnes ejus gratia ad vitam immortalem resurrexerint et redempti fuerint? Deinde causam exprimit, dicens: 4 Quomiam tollitur de terra vita ejus. Hoc est attollitur, ac sublimior terrenis omnibus est vita, seu conversatio cjus. Attollitur etiam, et super omnia est vita ejus, hoc est, natura Unigeniti, si ante carnem, sen nondum similis nobis factus, consideretur. Postquam etiam ipse in mortem sponte se demisit, Sublata est a terra vita ΕΡΜΗΝΕΙΑ, Διὰ τί μὴ τῷ εὐνούχῳ φαίνεται ὁ ἄγγελος, καὶ ἄγει αὐτὸν πρὸς Φίλιππον; Οτι ἴσως οὐκ ἂν ἐπείσθη, ἀλλ' ἐξεπλάγη μᾶλλον. Ιστέον δὲ, ὅτι Καν δάκην Αιθιόπες πᾶσαν τὴν τοῦ βασιλέως μητέρα καλοῦσιν· ἐπειδὴ πατέρα Αιθιόπες οὐκ ἀναφέρουσιν, ἀλλ᾽ ὡς ὄντας υἱοὺς ἡλίου παραδιδόασιν· ἑκάστου δὲ τὴν μητέρα καλοῦσι Κανδάκην, «Ὡς πρόβατον.» Ἐντεῦθεν τὸ ἑκούσιον τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ πείρα τῶν οἰκονομουμένων σημαίνεται. Ὡς γὰρ πρόβατον ἀγόμενον εἰς θυσίαν, ἢ ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν, ἀνάγεται σε δαμαζόμενος, οὐδὲ βληχᾶσθαι τὸ ἐνδόσιμον ἔχει· οὕτως αὐτὸς ἑκὼν ἐν τῷ πάσχειν ἀπεσιώπα. Τὸ δὲ, • Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη, ο δηλοῖ τὴν παράνομον κρίσιν ἐπ' αὐτῷ γενόμενον " τῆς ἀληθείας κρυβείσης. Τὸ δὲ, • Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; › ἐπενεγκών, δείκνυσιν αὐτὸν ἀγενεαλόγητον. Ην μὲν γὰρ καὶ αὐτὸς ἀγενεαλόγητος, ὡς Θεὸς, καὶ κατὰ σάρκα μία νόμενος οὐ καὶ ἀπογραφόμενος. Ήτοι, τὴν μετὰ τὴν ἀνάστασιν γενομένην δόξαν, καὶ εὐγενῆ αὐτοῦ ἀξίαν, ἣν ἡ τῶν οἰκοδομηθέντων οι ὑπέδειξε πεῖρα, τίς ἔσται ἱκανὸς λόγω φράσαι, αὐτοῦ μὲν θανάτῳ ὑποβαλλομένου, πάντων δὲ εἰς ἀφθαρσίαν χάριτι αὐτοῦ ζωοποιουμένων, καὶ πίστει λυτρουμένων; Εντά φησι τὴν αἰτίαν· «Ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωή αὐτοῦ· ο ἤγουν ἡ πολιτεία· τουτέστιν, επαίρεται, καὶ ὑψηλοτέρα τῶν ἐπὶ γῆς ἐστιν ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Αἴρεται δὲ καὶ ἑτέρων τ8 καὶ ὑπὲρ παντός ἐστιν ἡ ζωὴ αὐτοῦ, τουτέστιν ἡ ὕπαρξις τοῦ Μονογενούς, ὅταν ἔξω νοῆται σαρκὸς, καὶ οὔπω καθ᾿ ἡμᾶς γενόμένος. Αὐτοῦ γὰρ εἰς θάνατον ἑκουσίως καταβεβηκότος, «Ηρθη ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, καὶ μετ εκρίσθη, καὶ ὑπερανέβη τοὺς οὐρανούς, ὅτι ο Βασιλεὺς ὑπῆρχε τῆς δόξης,» καὶ ἡ αὐτοῦ ζωὴ κατὰ Variæ lectiones et notæ. σὲ ἀνάγκῃ δέ, εκ γενομένην, να γενώμενος, σε οικονομηθέντων, σε ἑτέρως.

- CAP. IX. per omnes coelos, quoniam e ipse est Rex gloriae, ac ipsius vita naturalis et essentialis est: et ipse est Dominus virtutum, › tametsi nostri causa, per voluntariam in passione exinanitionem, dedecus et ignominiam toleraverit, hoc illi omni jure præstante carno φύσιν, καὶ ο Κύριος τῶν δυνάμεων, ο εἰ καὶ διὰ τὴν ejus:» videlicet sublimis facta est et ascendit suπερὶ ἡμᾶς οἰκονομίαν καὶ τὴν ἑκούσιον κένωσιν τῆς κατὰ τὸ ἑκούσιον πάθος ἐπὶ γῆς ἀτιμίας καὶ ἀδοξίας ἠνέσχετο· τοῦτο διδούσης εὐλόγως αὐτῷ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν αὐτῷ καὶ ἀδιαίρετον ηνωμένης σαρκός· περὶ ἦν τὸ πάθος, καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἀτιμία συν έβαινε, κατὰ Θεὸν οὐ μὲν τολμωμένη τοῦ σεσαρκω μένου, ψαῦσαι δὲ μὴ δυναμένη τοῦ ἀπαθοῦς, ὅπερ εὐμήχανον το. Τοῦτον τοίνυν εἶναι τὸν Ἰησοῦν καὶ πεπληρῶσθαι τὴν Γραφὴν ἐν αὐτῷ ὁ Φίλιππος ταύτην τῷ εὐνούχῳ εὐαγγελίζεται. ῇ καὶ πεισθεὶς, καὶ παραυτίκα βαπτισθεὶς, ἐπέμφθη εἰς τὰ κλίματα τῆς Αἰθιοπίας, κηρύξων τοῦτ' ὅπερ ἐπίστευσεν αὐτ τός, Θεὸν μὲν ἕνα τὸν διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυγ μένον, τούτου δὲ τὸν Υἱὸν τὴν κατὰ ἄνθρωπον ἤδη πεποιῆσθαι παρουσίαν, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγήν ἦχθαι, καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα οἱ προφῆται λέγουσι περὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐνταῦθα πεπλήρωται ή λέγουσα προφητεία· ε Αιθιοπία προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ θεῷ. - - • Ως δὲ ἐπορεύοντο. • Επιστατέον ὡς πολλή ή σπουδὴ ὑπῆρχε [τελείως] Χριστιανίζουσι περὶ τὸ αἰσθητὸν βάπτισμα. Διττοῦ γὰρ ὄντος τοῦ διδομένου, ὅτε μὲν δι᾽ ὕδατος, ὅ τε δὲ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ περὶ”, οὐ διὰ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ ἐν Πνεύματι βαπτίσματος, κατεφρόνου» τοῦ αἰσθητοῦ, ἤγουν τοῦ σωματικωτέρου. Συμμάχεται το γάρ κατὰ τ8 τοῦτο εἰς σωτηρίαν καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ σώματος. • Πνεῦμα Κυρίου. Συμφερόντως τὴν Φίλιππον ἁρπάζει τὸ Πνεῦμα. Ἐπεὶ ἠξίωσεν ἂν [καὶ συμπαρελθεῖν αὐτῷ ὁ εὐνοῦχος, καὶ ἐλύπησεν ἂν] @ ἐκεῖνος ἀνανεύσας καὶ ἀρνησάμενος, οὔπω τοῦ και ροῦ ὄντος. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Φίλιππος μέγα εκέρδανεν, ὅπερ ἤκους περὶ Ἰεζεκιήλ καὶ ᾿Αβακούμ, καὶ ἐπ' αὐτῷ γενόμενον ἰδών. Δείκνυται δὲ πολλὴν ὁδὸν ἀπελθὼν, εἴτε ἐν 'Αζώτῳ εὑρέθη. Ἐκεῖ γὰρ ἔστησεν, ἔνθα λοιπὸν καὶ εὐαγγελίσασθαι αὐτὸν ἔδει, καὶ εἰς Καισάρειαν ἐντεῦθεν τὴν ἐνεγκοῦσαν ἀπελ θείν. sua hypostatice et inseparabiliter divino Verbo unita; in qua et passio et inde profecta ignominia locum habuit: et ea quidem Deum incarnatum impetere ausa est; verum immortalem et impassibilem non tetigit: id enim fieri nullo modo potest. Hunc igitur esse Jesum, impletamque in ipso hanc prophetiam, evangelizat Philippus eunucho, qui credens ac confestim baptizatus, in Æthiopiam remissus est, ut inibi, quod ipse crediderat, prædicaret: nempe Deum verum a prophetis annuntiatum, ejus Filium hominem factum, in mundum jam advenisse, et tanquam ovem ad occisionem ductum esse, et reliqua, quæ prophetæ de ipso prædixerunt. Et hic impleta est illa prophetia quæ ait ':. Ethiopia præveniet manus ejus Deo. Et dum irent. Notandum est hoc loco illorum qui perfecte Christiani erant, studium erga sensibile baptisma. Cum enim baptisına dupliciter detur (nam et per aquam datur, et in Spiritu saneto et igne), neutiquam propter spiritualis baptismatis præstantiam majoremque excellentiam, illi sensibile, seu magis corporeum baptisma negligebant: quandoquidem et istud ad salutem confert et ad resurrectionem corporis. «Spiritus Domini.» Non abs re Spiritus Domini statim rapuit Philippum: nam et eunuchus rogaturus eum facile erat, ut secum proficisceretur; et Philippus vicissim renuendo (non enim id opportunum tunc erat) eunuchum contristasset. Aliunde vero et Philippus haud modicum exinde lucratus est: quando quidem, quod de Ezechiele et Habacuc audierat, id in se renovatum perspexit. Innuitur autem, ipsum multum itineris momento confecisse, com subditur: Inventus est in Azoto. Ibi wamque çum Spiritux Dei deposuit, ubi postea prædicare debebat, et exinde in Cæsaream patriam suam remeɔre. ' Περὶ τῆς οὐρανόθεν θείας κλήσεως Παύλου εἰς ἀποστολήν. Εν ᾧ τὰ περὶ ἰάσεως καὶ βαπτίσματος Παύλου δι' 'Ανανίου κατὰ ἀποκάλυ ψιν Θεοῦ, παρρησίας τε αὐτοῦ καὶ συντυχίας τῆς διὰ Βαρνάβα πρὸς τοὺς ἀποστόλους. Τῆς τῆς γ' ἑβδομάδος τ. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Φίλιππος δὲ κατελθών ευρέθη εἰς "Αζωτον, καὶ διερχόμενος εὐηγγελίζετο τὰς πόλεις πάσας, ἕως τοῦ ἐλθεῖν αὐτὸν εἰς Καισάρειαν. Ο δὲ Σαῦλος ἔτι ἐμε πνέων ἀπειλῆς καὶ φόνου εἰς τοὺς μαθητὰς τοῦ Κυρίου, προσελθὼν τῷ ἀρχιερεῖ ᾐτήσατο παρ' αὐτ τοῦ ἐπιστολὰς εἰς Δαμασκὸν πρὸς τὰς συναγωγάς, *♥ Psal. xxiii, 10. 48 Psal. Lxvi, 72. 4) Θεοῦ. το αμήχανον. Ανανίου. CAPUT XIII. De vocatione Pauli 238 apostoli e culo facta. Ubi de sunatione et baptismate Pauli per Ananiam deque prædicandi libertate et occursu ipsius ad apostolos. 'VIH, Feria 6 hebdomade tertiæ. TEXTUS. ΙΧ, 1-19. Philippus autem inventus est in Azoto, et pertransiens evangelizabat civitatibus cunctis, donec veniret Cæsaream. Saulus autem adhuc spirans minarum et cædis in discipulos Domini, accessit ad principem sacerdotum, et petit ab co epistolas in Damascum ad SynagoVariæ lectiones το τυρί. 12 συμβάλλεται. et notæ. 73 και. 7 εἰς τὴν ἑορτὴν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου

gas: ut si quos invenisset hujus viae viros ac mu- ὅπως ἐάν τινας εὕρῃ τῆς ὁδοῦ ὄντας, ἄνδρας τε καὶ lieres, vinctos perduceret in Jerusalem. Et cum iter faceret, contigit ut appropinquaret Damasco el subito circumfulsit eum lux de cœlo. Et cadens in terram audivit vocem dicentem sibi: Saule, Saule, quid me persequeris? Qui dicit: Quis es, Domine? Et ille: Ego sum Jesus quem tu persequeris; durum est tibi contra stimulum calcitrare. Ει tremens ac stupens dixit: Domine, quid me vis facere? Et Dominus ad eum: Surge et ingredere civitatem, et ibi dicetur tibi quid te oporteat facere. Viri autem illi, qui comitabantur cum eo, stabant stupefacti, audientes quidem vocem, neminem autein videntes. Surrexit autem Saulus de terra, apertisque oculis neminem videbat. Ad manus autem illum trahentes, intro. duxerunt Damascum. Et erat ibi a tribus diebus non videns, et non manducavit, neque bibit. Erat autem quidam discipulus Damasci, nonine Ananias; et dixit ad illum in visu Dominus: Amania. At ille ait: Ecce ego, Domine. Et Dominus ad eum: Surge, et vade in vicum, qui vocatur Rectus: et quære in domo Judæ Saulum nomine, Tarsensem: ecce enim orat. (Et vidit virum Ananiam nomine, introeuntem et imponentem sibi manus, ut visum recipiat.) Respondit autem Ananias: Domine, audivi a multis de viro hoc, quanta mala fecerit sanctis tuis in Jerusalem: et hic habet potestatem a principibus sacerdotum alligandi omnes qui invocant nomen tuum. Dixit autem ad eum Dominus: Vade, quoniam vas electionis est mihi iste, ut portet nomen meum coram gentibus et regibus et filiis Israel. Ego enim ostendam illi, quanta oporteat eum pro nomine meo pati. Et abiit Ananias et introivit in domum; et imponens ei manus, disit: Saule frater, Dominus misit me Jesus 239 qui apparuit tibi in via, qua veniebas, ut videas et inplearis Spiritu sancto. Et confestim ceciderunt ab oculis ejus tanquam squamæ, et visum recepit: et surgens baptizalus est, et cum accepisset cibum, confortatus est. COMMENTARIUS. Vocem Pauli audierunt qui cum eo erant, non autem vocem, quæ de cœlo delapsa ad eum est. Inferiora cuim tantum audire illis concessum est. Alioquin, si cœlestem illam audiissent vocem, non γυναῖκας, δεδεμένους ἀγάγῃ εἰς Ἱερουσαλήμ. Ἐν δὲ τῷ πορεύεσθαι αὐτὸν, ἐγένετο ἐγγίζειν τῇ Δαμασκῷ, καὶ ἐξαίφνης περιήστραψεν αὐτὸν φῶς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πεσὼν ἐπὶ τὴν γῆν, ἤκουσε φωνὴν λέγουσαν αὐτῷ· Σαούλ, Σαούλ, τί με διώκεις; εἶπε δέ· Τίς εἴ, Κύριε; Ο δὲ Κύριος εἶπεν· Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὃν σὺ διώκεις· σκληρόν σοι προς κέντρα λακτίζειν. Τρέμων τε, καὶ θαμβῶν, εἶπε· Κύριε, τί με θέλεις ποιῆσαι; Καὶ ὁ Κύριος πρὸς αὐτόν· ᾿Ανάσθητι, καὶ εἰσελθε εἰς τὴν πόλιν, κἀκεῖ λαληθήσεταί σοι τί σε δεῖ ποιεῖν. Οἱ δὲ ἄνδρες οἱ συνοδεύον τες αὐτῷ εἱστήκεισαν ἐνεοὶ, ἀκούοντες μὲν τῆς φω· νῆς, μηδένα δὲ θεωροῦντες. Ηγέρθη δὲ ὁ Σαύλος ἀπὸ τῆς γῆς, ἀνεῳγμένων τε τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ, οὐδένα ἔβλεπε. Χειραγωγοῦντες δὲ αὐτὸν εἰσήγαγον εἰς Δαμασκόν. Καὶ ἦν ἡμέρας τρεῖς μὴ βλέπων, καὶ οὐκ ἔφαγεν οὐδὲ ἔπιεν. Ην δέ τις μαθητὴς ἐν Δαμασκῷ ὀνόματι ᾿Ανανίας. Καὶ εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος ἐν δράματι· 'Ανανία. Ο δὲ εἶπεν· Ἰδοὺ ἐγώ, Κύριε. Ὁ δὲ Κύριος πρὸς αὐτόν· Αναστάς πορεύ θητι ἐπὶ τὴν ῥύμην τὴν καλουμένην Εὐθείαν, καὶ ζήτησον ἐν οἰκίᾳ Ἰούδα Σαύλον όνοματι, Ταρσέα. Ἰδοὺ γὰρ προσεύχεται, καὶ εἶδεν ἐν δράματι ἄνδρα Ανανίαν ὀνόματι εἰσελθόντα καὶ ἐπιθέντα αὐτῷ χεῖρα ὅπως ἀναβλέψῃ. ᾿Απεκρίθη δὲ ᾿Ανανίας Κύριε, ἀκήκοα περὶ τοῦ ἀνδρὸς τούτου παρὰ πολλῶν, ὅσα κακὰ ἐποίησε τοῖς ἁγίοις σου ἐν Ἱερουσαλήμ. Καὶ ὧδε ἔχει ἐξουσίαν παρὰ τῶν ἀρχιερέων δῆσαι πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους τὸ ὄνομά σου. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος" Πορεύου, ὅτι σκεῦος ἐκλογῆς μοί ἐστιν οὗτος, τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου ἐνώπιον ἐθνῶν τε καὶ βασιλέων, υἱῶν τε Ισραήλ. Ἐγὼ γὰρ ὑποδείξω αὐτῷ ὅσα δεῖ αὐτὸν παθεῖν ὑπὲρ τοῦ ὀνό ματός μου. 'Απῆλθε δὲ ᾿Ανανίας, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν· καὶ ἐπιθεὶς ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, εἶπε· Σαούλ ἀδελφὲ, ὁ Κύριος ἀπέσταλκέ με ὁ ὀφθείς σου ἐν τῇ ὁδῷ ᾗ ἤρχου, ὅπως ἀναβλέψῃς, καὶ πλησθῆς Πνεύματος ἁγίου. Καὶ εὐθέως ἀπέπεσον ἀπὸ τῶν ἐφ θαλμῶν αὐτοῦ ὡσεὶ λεπίδες, ἀνέβλεψε τε παραχρήμα, καὶ ἀναστὰς ἐβαπτίσθη, καὶ λαβὼν τροφὴν ἐνίσχυσεν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τὴν φωνὴν τοῦ Παύλου ἤκουσαν οἱ συνόντες αὐτῷ, οὐδένα δὲ ἐθεώρουν πρὸς ἂν ἀπεκρίνατο. Τῶν γὰρ ἐλαττόνων ἐποίησεν αὐτοὺς ἀκροατάς. Εἰ γὰρ τῆς φωνῆς ἤκουσαν ἐκείνης, κἂν τ8 ἠπίστησαν. Τὸν δὲ Σαύλον ὁρῶντες ἀποκρινόμενον, ἐθαύμαζον. Διὰ τοῦτο δὲ οὐκ ἐξ ἀρχῆς τοῦτο γέγονεν, ἵνα δειχθῇ ὄντως, ὅτι ἀνέστη ὁ Χριστός. Ο γὰρ ἐλαύνων αὐτὸν, καὶ ἀπιστῶν αὐτοῦ τῇ ἀναστάσει, καὶ τοὺς μαθητάς αὐτοῦ διώκων, πόθεν ἂν ἐπίστευσεν, εἰ μὴ πολλὴ ἦν τῆς ἀναστάσεως ἰσχύς; «Οἱ δὲ ἄνδρες.» Τί δή ποτε οὐδένα τῶν ἀξιοπίστων καὶ μεγάλων είλκυσεν, οὐδὲ μετέστησε πρὸς τὴν τοῦ Παύλου κατήχησιν, ἀλλὰ ᾿Ανανίαν, ἕνα ὄντα τῶν ἑβδομήκοντα; Ἐπειδὴ οὐκ ἔμελλε δι' ἀνθρώπων ἐνάγεσθαι, ἀλλὰ δι' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ. Ἐπεὶ δὲ οὗτος ἐδίδαξε μὲν αὐτὸν οὐδὲν, Varia lectiones et notæ. puto, increduli remausissent. Neque eum viderunt, ad quem Paulus respondebat: respondentem tamen cum cum audirent, mirabantur. Idcirco vero factum istud initio non contigit, ut evidentius constaret resurrectio Christi. Quomodo enim Paulus, qui ipsum rejiciebat, qui resurrectionem negabat, qui discipulos persequebatur ipsius, credidisset unquam, nisi magna fuisset evidentia resurrectionis? ‹ Viri autem. Cur Deus non aliquem magnæ auctoritatis ac dignitatis virum ad Paulum instruendum destinavit, sed tantum Ananiam, qui τι οὐκ ἂν.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. - CAP. IX. Quia videlicet non per homines, sed ab ipso Christo edocendus ille erat. Quare Ananias quoque nihil eum docuit, sed baptizavit tantummodo statim enim ac baptizatus esset, ille maximam attracturus erat gratiam Spiritus ex zelo, multaque alacritate. Hinc vero adnotandum, eas quidem enarrandas visiones, quæ quidpiam communis continent utilitatis, et ad pietatem conferunt, quæque Dei vel angelorum assistentiam habent: privatas vero, si quæ accidunt, visiones, eas non oportet manifestas facere. Attamen licet, quod hic narratur, peculiarem spectaret Sauli utilitatem, nihilominus mirabilis ejus sanatio quemquam potest ad pietaten excitare; et idcirco, ut quid ad communem conferens utilitatem, eam enarrari oportuit. «Erat autem quidam discipulus. Ita loquitur Ananias, non quod ea, quæ ei dicebantur, non crederet, vel quod Christum decipi posse existimaret, absit! sed ex timore et tremore quo concutiebatur. Pronum enim erat, ut ii, qui timore perculsi erant, anxie inquirerent ac dicerent, Quomodo possunt ista fieri? Quid igitur Dominus, cordium investigator, ἐβάπτιτε δὲ μόνον· ἅμα γὰρ φωτισθείς, ἔμελλεν unus erat ex septuaginta discipulis ad eum misit? ἐπιστᾶσθαι πολλὴν τοῦ Πνεύματος χάριν ἀπὸ τοῦ ζήλου καὶ τῆς πολλῆς προθυμίας. Ἐντεῦθεν δὲ σημειωτέον, ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὄνειρα το δεῖ λέγεσθαι, ἅπερ κοινωφελῆ ἐστι καὶ συμβάλλεται εἰς θεοσέβειαν, ὅσα ἔχει τοῦ Κυρίου την παράστασιν, ἢ ἀγγέλου. Εστι δὲ καὶ κατ' ὄναρ ἰδικά, ἃ οὐκ ὀφείλει λαλεῖσθαι· πλὴν εἰ καὶ ἰδικὴ τοῦ Σαύλου ἦν ἡ ὠφέλεια, ἀλλ᾽ οὖν παραδόξως συμβᾶσα, πάλιν εἰς θεοσέβειαν τὸν ἄνθρωπον προσκαλεῖται, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς κοινωφελῆ ἐκλαλεῖσθαι ἔδει. • *Ην δέ τις μαθητής. Ταῦτά φησιν ὁ ᾿Ανανίας, οὐχ ὡς ἀπιστῶν τοῖς λεγομένοις. οὐδὲ ἠπατῆσθαι τὸν Χριστὸν νομίζων, μὴ γένοιτο! ἀλλὰ φοβούμενος καὶ τρέμων. Εἰκὸς γὰρ ἦν αὐτοὺς, ἐν φόβῳ ὄντας, περιεργάζεσθαι καὶ λέγειν, ὅτι Τούτων ὄντων, πῶς δύναται, φησί, ταῦτα γενέσθαι; Τί οὖν ὁ Κύριος, ὁ ταῖς καρδίαις τῶν ἀνθρώπων ἐμβατεύων, κατὰ Παύλου ἐμαρτύρησε; Δεί κνυσιν ὅτι οὐκ ἔστι φυσικὴ ἡ κακία αὐτῷ. «Σκεύος, φησίν, ἐκλογῆς ἐστιν.» Εδειξεν ὅτι δόκιμος ἐστι. 1ο δόκιμον γάρ τις εκλέγεται σκεῦος. Καὶ οὐ μόνον πιστὸς ἔσται, φησὶν, ἀλλὰ καὶ διδάσκαλος καὶ κῆρυξ τῆς οἰκουμένης, ἀλλὰ καὶ πείσεται πολλὰ ὑπὲρ ἐμοῦ. de Paulo pronuntiavit? Ostendit non naturaliter insitam illi esse nequitiam. ‹Vas» enim, inquit, ‹ electionis est mihi: a quibus verbis declarat, ipsum virum probatum esse: nam, quod probatum est, vas, eligi solet. 240 Quare non solum fidelis, inquit, erit; sed etiam doctor, et præco mundi, quin et multa pro nomine meo patietur. Τῷ Σαββάτῳ τῆς γ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Εγένετο δὲ ὁ Σαῦλος μετὰ τῶν ὄντων ἐν Δαμασκῷ μαθητῶν ἡμέρας τινάς. Καὶ εὐθέως ἐν ταῖς συναγωγαῖς ἐκήρυσσε τὸν Χριστὸν, ὅτι Οὗτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ. Ἐξίσταντο δὲ πάντες οἱ ἀκούοντες, καὶ ἔλεγον· Οὐκ οὗτός ἐστιν ὁ πορθήσας ἐν Ἱερουσαλήμ πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους τὸ ὄνομα τοῦτο, καὶ ὧδε εἰς τοῦτο ἐλήλυθεν, ἵνα δεδεμένους αὐτοὺς ἀγάγῃ εἰς Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ τοὺς ἀρχ ιερεῖς· Σαῦλος δὲ μᾶλλον ἐνεδυναμοῦτο καὶ συνέχεε τοὺς Ἰουδαίους τοὺς κατοικοῦντας ἐν Δαμασκῷ, συμβιβάζων, ὅτι Οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός. ὡς δὲ ἐπληροῦντο ἡμέραι ἱκανα!, συνεβουλεύσαντο οἱ Ἰουδαῖοι ἀνελεῖν αὐτόν. Εγνώσθη δὲ τῷ Σαύλῳ ἡ ἐπιβουλὴ αὐτῶν· παρετήρουν τε τάς πύλας τῆς πόλεως ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς, ὅπως αὐτὸν ἀνέλωσι. Λαβόν τες δὲ αὐτὸν οἱ μαθηταὶ νυκτός, καθῆκαν διὰ τοῦ τείχους χαλάσαντες ἐν σπυρίδι. Παραγενόμενος δὲ ὁ Σαῦυς εἰς Ἱερουσαλήμ, ἐπειρᾶτο κολλᾶσθαι τοῖς μαθηταῖς· καὶ πάντες ἐφοβοῦντο αὐτὸν, μὴ πιστεύον τες ὅτι ἔστι μαθητής. Βαρνάβας δὲ ἐπιλαβόμενος αὐτὸν, ἤγαγε πρὸς τοὺς ἀποστόλους, καὶ διηγήσατο αὐτοῖς, πῶς ἐν τῇ ὁδῷ εἶδε τὸν Κύριον, καὶ ὅτι ἐλά λησεν αὐτῷ, καὶ πῶς ἐν Δαμασκῷ ἐπαρρησιάσατο ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ ἦν μετ᾿ αὐτῶν εἰσε πορευόμενος καὶ ἐκπορευόμενος εἰς Ἱερουσαλὴμ καὶ παῤῥησιαζόμενος ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ἐλάλει τε καὶ συνεζήτει πρὸς τοὺς Ελληνιστάς. Οἱ το ὀνείρατα. 11 ἀγγέλων. Sabbato hebdomadæ tertiæ. TEXTUS. IX, 19-31. Fuit autem (Saulus) cum discipulis, qui erant Damasci per dies aliquot. Et continuo in synagogis prædicabat Jesum, quoniam llic est Filius Dei. Stupebant autem omnes qui audiebant, et dicebant: Nonne hic est, qui expugnabat in Jerusalem cos qui invocabant nomen istud, et huc ad hoc venit, ut vinctos illos duceret ad principes sacerdotum? Saulus autem multo magis convalescebat et confundebat Judæos qui habitabant Damasci, allirmans quoniam Hic est Christus. Cum autem implerentur dies multi, consilium fecerunt in unum Judæi, ut eum interficerent. Notae autem factæ sunt Saulo insidiæ eorum. Custodiebant autem portas die & uocte, ut eum interficerent. Accipientes autem eum discipuli nocte, per murum dimiserunt eum, submittentes in sporta. Cum autem venisset in Jerusalem, tentabat se jungere discipulis, et omncs timebant eum, non credentes, quod esset discipulus. Barnabas autem apprehensum illum duxit ad apostolos, et narravit illis quomodo in via vidisset Dominum, et quia locutus est ei, et quomodo in Damasco fiducialiter egerit in nomine Jesu. Et erat cum illis intrans et exiens in Jerusalem, et fiducialiter agens in nomine Domini. Loquebatur quoque gentibus, et disputabat cum Græcis: illi autem quærebant occidere eum. Quod cum cognovissent fratres, deduxerunt eum Cæsaream et Variæ lectiones et notæ.

dimiserunt Tarsum. Ecclesia quidem per totam δὲ ἐπεχείρουν αὐτὸν ἀνελεῖν. Ἐπιγνόντες δὲ οἱ ἀδέλα Judæam et Galilæam et Samariam habebat pacem, et ædificabatur ambulans in timore Domini, et consolatione sancti Spiritus replebatur. φοὶ κατήγαγον αὐτὸν εἰς Καισάρειαν, καὶ ἐξαπέστει λαν αὐτὸν εἰς Ταρσόν. Η μὲν οὖν Εκκλησία καθ' ὅλης τῆς Ἰουδαίας, καὶ Σαμαρείας, καὶ Γαλιλαία; εἶχεν εἰρήνην, οἰκοδομουμένη καὶ πορευομένη τῷ φόβῳ τοῦ Κυρίου, καὶ τῇ παρακλήσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπληθύνετο. COMMENTARIUS. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οτε, νομομαθής ῶν, ἐπεστόμιζεν αὐτοὺς, καὶ οὐκ εἴα φθέγγεσθαι, ἀλλ' ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἐδείκνυε, • συμβιβάζων, ο τουτέστι μετ' ἐπιεικείας διδάσκων, ι ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. 1 0 δὲ ἐπεβουλεύοντο ὥστε ἀνελεῖν αὐτόν. Ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ τείχους ἐν σπυρίδι ἐχαλᾶτο διὰ τῶν μαθητῶν, καὶ διεσώζετο φυγάς. Εἰ γὰρ καὶ ἐπεθύμει τῆς ἐντεῦθεν ἀποδημίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀνθρώπων σωτηρίας κήδε ται καὶ ἐρᾷ. Καὶ πολλάκις τοιαῦτα ἐμηχανάτο τηρών Saulus, cum legisperitus esset, os Judæis occludebat, adeo ut loqui eos non sineret; et produetis Scripturarum testimoniis affirmabat, › seu leniter et mansuete docebat, quoniam Jesus est Christus ac Filius Dei. li vero insidias ipsi struebant, ut morti eum darent. Sed a discipulis per murum submissus in sporta fuga vitam servavit. Quanquam enim ille cuperet, ex hac vita migrare, salutis tamen hominum cura et amor eum detinebat. Hinc pluries 241 ejusmodi macbinatus est, quæ ἑαυτὸν τῷ κηρύγματι, καὶ οὐ παρῃτεῖτο καὶ ἄνθρω eum possent prædicationi servare: unde nec recusabat humana uti industria, cum opportunitas exigebat. ‹ Saulus autem. › Operæ pretium est bic inquirere, quomodo Paulus in sua ad Galatas Epistola scribat 60 : «Neque veni Jerosolymnam ad antecessores meos apostolos, sed abii in Arabiam et Damascum; deinde post annos tres, veni Jerosolymam videre Petrum. Alium autem apostolarum vidi neminem; › hic vero contrarium dicitur: nempe quod Barnabas illum ad apostolos duxerit. Igitur quod in Epistola ad Galatas ait, ita intelligendum: Non veni ad conferendum; ait enim ipse ibidem; • Non contuli neque abii Jerosolymam. Si vero hoc non arridet, illud manifestum videtur, quod non statim, ut credidit, insidiæ ei Damasci structæ fuerint; sed tantum postea quam rediit ex Arabia, hoc est post tres annos. Si rursus hoc non placet, dicendum illum quidem non aliisse ad apostolos; sed humilitatis causa discipulis adhæsisse, quanquam doctor foret, et non discipulus. Propterea inquit, Non abii, ut ad antecessores meos apostolos accederem; adeoque nihil ab ipsis didici. Vel hoc ita accipe, quod abierit in Arabiam, deinde Damascum venerit, inde Jerosolymam, postea in Syriam. Si neque. hoc satisfacit, dicito, quod rursus Jerosolymam ascenderit, deinde Damascum missus sit, postea in Arabiam, et rursus Danascum; demum Caesaream: et tunc post quatuordecim annos denuo Jerosolymam perrexerit, fortasse cum fratres duxit cum Barnaba. Vel demum aliud hic designatur tempus: sacer enim scriptor multa præterit, variaque tempora simul jungit. Puto autem ipse, Barnabam jam multo antea amicum ejus fuisse erat enim ille vir benignus et valde bonus: unde Filius consolationis cognominabatur: 4 Galat. 1, 17, 19. 48 ὅτι. πίνοις χρήσασθαι μηχανήμασιν, ἡνίκα ἀπῄτει και ρές. ο Σαύλος δέ.» Αξιον ἐνταῦθα ἀπορῆσαι, πως ἐν μὲν τῇ πρὸς Γαλάτας φησίν, ὅτι· Οὐκ ἀπῆλθον εἰς Ἱεροσόλυμα [ἀλλ᾽ εἰς ᾿Αραβίαν καὶ Δαμασκὴν, καὶ μετὰ τρία έτη εἰς Ἱεροσόλυμα,]ἱστορῆσαι Πέτρον, ο καὶ ὅτι ο Ουδένα τῶν ἀποστόλων εἶδον·, ἐνταῦθα δ τοὐναντίον φησίν, ὅτι ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τοὺς ἀπο στόλους ὁ Βαρνάβας. Η τοῦτο τοίνυν φησὶν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας Επιστολῇ, ὅτι οὐκ ἀπῆλθεν ὥστε προαναθέσθαι. Φησὶ γὰρ ὅτι, «Οὐ προ[σ]ανεθέμην οὐδὲ ἀπῆλθον εἰς Ἱεροσόλυμα.» Εἰ μὴ τοῦτο, δῆλεν, ἢ 18 ἡ ἐπιβουλὴ ἡ ἐν Δαμασκῷ, οὐκ εὐθέως μετὰ τὸ πιστεῦσαι, ἀλλὰ] μετὰ τὸ ἐλθεῖν αὐτὸν ἀπὸ ᾿Αραβίας γέγονε, [μετὰ ἔτη τρία], ἢ, εἰμὴ τοῦτο πάλιν, αὐτὸς γοῦν οὐκ ἀπῆλθε πρὸς τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ τοῖς μαθηταῖς ἐπειρᾶτο κολλάσθαι, [μετριά ζων,] ἅτε διδάσκαλος ὢν, καὶ οὐ μαθητής. Διὰ τοῦτο, Οὐκ ἀπῆλθον, φησίν, ἵνα πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστό λους ἀπέλθω. Οὐδὲν γοῦν παρ' αὐτῶν ἔμαθον. Η ταύτην τὴν ἄνοδον [λάμβανε,] ὥστε εἶναι οὕτως, ὅτι ἀπῆλθεν εἰς ᾿Αραβίαν, εἶτα ἦλθεν εἰς Δαμασκόν, εἶτα εἰ; Ἱεροσόλυμα, εἶτα εἰς Συρίαν. "Η, εἰμὴ τοῦτο πάλιν, ὅτι αὖθις ἀνῆλθεν εἰς Ἱεροσόλυμα, εἶτα εἰς Δαμα σκὸν ἐξεπέμφθη, εἶτα εἰς ᾿Αραβίαν, εἶτα εἰς Δήμα σκον πάλιν, εἶτα εἰς Καισάρειαν, καὶ τότε διὰ τεύσάρων 10 ἐτῶν [ἀνέβη πάλιν εἰς Ἱεροσόλυμα, ἴσως ὅτε τοὺς ἀδελφοὺς ἀνήγαγε μετὰ Βαρνάβα. "Η, εἰ [μή] τοῦτο, ἕτερον λέγει καιρόν. Ο [γὰρ] ἱστοριογράφος, πολλὰ ὑποτέμνει, καὶ πολλοὺς συνάσει [Γ. συνάπτει κεί συνάγει] καιρούς. Δοκεί δέ μοι ὁ Βαρνάβας ἄνωθεν αὐτοῦ εἶναι φίλος· ἦν δὲ ἄνθρωπος ἐπιεικής καὶ χριστὸς τα σφόδρα· διὸ καὶ υἱὸς παρακλήσεω; φερωνύμως ἐλέγετο· ὅθεν καὶ ἀπρόσιτος 81 γέγονε τῷ ἀνδρί. «Ελάλει τε καί.» Ελληνιστάς (ρησ τοὺς Ελληνιστί φθεγγομένους, καὶ σφόδρα σοφῶς· " Variæ lectiones et notæ. 19 δεκατεσσάρων. 60 χρηστός. οι εὐπρόσιτες. Textus Græcus habct, οὐ προσανεθέμην, quod vulg. interpres vertit, non acquievi.

CAP. IX. οἱ γὰρ ἄλλοι, τουτέστιν οἱ βαθεῖς Ἑβραῖοι, οὐδὲ quare ad ipsum facilem accessum habebat Paulus. ἰδεῖν αὐτὸν ἤθελον. • Loquebatur quoque. Hellenistas hic vocat Hesapienter ait, Paulum ad illos locutum fuisse: nam bræos, qui Grace loquebantur. Et quidem valde meri Hebræi ne quidem illum videre sustinebant. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ Αἰνέα παραλυτικοῦ ἰαθέντος ἐν Λύδδῃ διὰ Πέτρου· ἐν ᾧ τὰ περὶ τῆς Ταβιθὰ τῆς φιλοχήρου, ἣν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν ὁ Πέτρος διὰ προσευχῆς ἐν Ἰόππη. Τῇ Κυριακῇ τῆς γ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. CAPUT XIV. De Ænea sanato a Petro Lyddæ: ubi de Thabita dilecta vidua, quam Petrus oratione e morte suscitavit Joppe. Dominica hebdomadæ tertiæ. TEXTUS. IX, 52-43. Factum est autem, ut Petrus dum pertransiret universos, deveniret ad 242 sanctos qui habitabant Lyddæ. Invenit autem ibi hominem quemdam nomine Æneam, ab aunis octo jacentem in grabato, qui erat paralyticus. Et aitilli Petrus: Ænea, sanat te Dominus Jesus Christus: surge, et sterne tibi. Et continuo surrexit. Et viderunt eum omnes qui habitabant Lyddæ et Saronæ, qui conversi sunt ad Dominum. In Joppe autem fuit quædam discipula, nonine Tabitha, quæ interpretata dicitur Dorcas. Hæc erat plena operibus bonis et eleemosynis quas faciebat. Factum est autem in diebus illis, ut infirmata moreretur. Quam cum la-- vissent posuerunt eam in cœnaculo. Cum autem prope esset Lydda ad Joppen, discipuli audientes quia Petrus csset in ea, miserunt duos viros ad eum, rcgantes: Ne pigriteris venire usque ad ues. Exsurgens autem Petrus venit cum illis. Εt cum advenisset, duxerunt illum in cœnaculum, et cirΕγένετο δὲ, Πέτρον διερχόμενον διὰ πάντων, κατελθεῖν καὶ πρὸς τοὺς ἁγίους τοὺς κατοικοῦντας Λύδδαν. Εὗρε δὲ ἐκεῖ ἄνθρωπόν τινα, ὀνόματι Λινέαν, ἐξ ἐτῶν ὀκτὼ κατακείμενον ἐπὶ κραββάτῳ, ὃς ἦν παραλελυμένος. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ Πέτρος· Αἰνέα, η ἱᾶται σε ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός· ἀνάστηθι καὶ στρώσον σεαυτῷ. Καὶ εὐθέως ἀνέστη· καὶ εἶδον αὐτὸν πάντες οἱ κατοικοῦντες Λύδδαν καὶ τὸν Σάρωνα· οἵτινες ἐπέστρεψαν ἐπὶ τὸν Κύριον. Ἐν Ἰόππη δέ τις ἦν μαθήτρια ὀνόματι Ταβιθά, ή διερμηνευομένη λέγεται ο Δορκάς.» Αὕτη ἦν πλήρης ἀγαθῶν ἔργων καὶ ἐλεημοσυνῶν ὧν ἐποίει. Εγένετο δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, ἀσθενήσασαν αὐτὴν ἀποθα νεῖν. Λούσαντες δὲ αὐτὴν ἔθηκαν ἐν τῷ ὑπερῴῳ. Ἐγγὺς δὲ οὔσης Λύδδης τῇ Ἰόππῃ, οἱ μαθηταί ἀκούσαντες, ὅτι Πέτρος ἐστὶν ἐν αὐτῇ, ἀπέστειλαν δύο ἄνδρας πρὸς αὐτὸν, παρακαλοῦντες μὴ ἐκνῆσαι διελθεῖν ἕως αὐτῶν. ᾿Αναστὰς δὲ Πέτρο; συνῆλθεν αὐτοῖς· ὃν παραγενόμενον ἀνήγαγον εἰς τὸ ὑπερῷον, καὶ παρέστησαν αὐτῷ πᾶσαι αἱ χήραι κλαίουσαι, cumsteterunt illum omnes vidua fentes et osten. καὶ ἐπιδεικνύμεναι χιτῶνας καὶ ἱμάτια ὅσα ἐποίει μετ' αὐτῶν οὖσα ἡ Δορκάς. Εκβαλὼν δὲ ἔξω πάντας ὁ Πέτρος, καὶ Θεὶ; τὰ γόνατα προσηύξατο· καὶ ἐπιστρέψας πρὸς τὸ σῶμα, εἶπε· Ταβιθά, ανάστηθι. Ἡ δὲ ἠνέωξε τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῆς, καὶ ἰδοῦσα τὸν Πέτρον, ἀνεκάθισε. Δοὺς δὲ αὐτῇ χεῖρα ἀνέστησεν αὐτὴν ζῶσαν. Γνωστὸν δὲ ἐγένετο καθ᾽ ὅλης τῆς Ἰόππης· καὶ πολλοὶ ἐπίστευσαν ἐπὶ τὸν Κύριον. Εγένετο δὲ ἡμέρας ἱκανὰς μεἶναι αὐτὸν ἐν Ἰόππη παρά τινι Σίμων: βυρτεί. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οὐκ ἀνέμεινε τὴν πίστιν τοῦ ἀνδρὸς, οὐδὲ ἠρώτη σεν, εἰ βούλοιτο θεραπευθῆναι· οὔπω γὰρ ἦσαν τεκμήρια τῆς οἰκείας παρασχόντες δυνάμεως. Είκότως τοίνυν οὐκ ἀπῃτεῖτο τὴν πίστιν ὁ ἀνήρ· οὐδὲ γὰρ τὸν χωλὸν ἀπῄτησαν. Μάλιστα μὲν οὖν καὶ πρὸς πολλῶν παράκλησιν ἐγένετο τὸ θαῦμα· ἐπίσημος γὰρ ἦν ὁ ἀνήρ. Καθάπερ οὖν ὁ Χριστός, ἀρχόμενος τῶν σημείων, οὐκ ἀπῄτει πίστιν· οὕτως οὐδὲ οὗτοι. Ἐν Ἱεροσολύμοις μὲν γὰρ εἰκότως ἡ πίστις αὐτῶν προεγένετο, ἵνα ο Ερχομένου τοῦ Πέτρου, κἂν ἡ σκιὰ αὐτοῦ ἐπισκιάσῃ τινὶ αὐτῶν. • Πολλὰ γὰρ ἐγένετο ἐκεῖ σημεῖα· ἐνταῦθα δὲ, τοῦτο πρῶτον ἐπιβαίνει [Γ. συμβαίνει]. Τὰ μὲν γὰρ τῶν σημείων, ὑπὲρ τοῦ τοὺς ἄλλους ἐπισπάσασθαι ἐγένετο· τὰ δὲ, καὶ ὑπὲρ τῆς τῶν πιστευόντων παρακλήσεως. < Έν Ἰόππῃ δέ. ο Δείκνυσιν ὅτι φερωνύμως αὐτὴ ἦν καὶ ἐγρηγορυῖα καὶ νήφουσα ὥσπερ δορκάς· πολλὰ γὰρ PATROL. GR. CXXV. dentes ei tunicas et vestes quas faciebat illis Dorcas. Ejectis autem omnibus foras, Petrus ponens genua oravit: et conversus ad corpus dixit: Tabitha, surge. At illa aperuit oculos suos, et viso Petro, resedit. Dans autem illi manum, erexit eam. Et cum vocasset sanctos et viduas, assignavit eam vivam. Notum autem factum est per universam Joppen; et crediderunt multi in Domino. Factum est autem, ut dies multos moraretur in Joppe, apud Simonem quemdam coriarium. COMMENTARIUS. Petrus haud exspectavit fidem paralytici, neque interrogavit, num sanus feri vellet; quandoquidem eo loci nulla adhuc ediderant apostoli argumenta potestatis qua donati erant. Congrue igitur non exigit fidem ab illo viro, sicut neque a claudo antea exegerat. Potissimum igitur ad aliorum consolationem factum est miraculum illud: siquidem celebris erat vir ille.' Itaque, quemadmodum Christus Dominus, cum signa facere occepit, fidem non præexigebat, sic nec apostoli. Αt Jerosolymis congrue fides præcedebat, ut ‹ adveniente Petro, saltem umbra illius obumbraret quemquam illorum: › multa enim inibi signa facta jam fuerant; at isto in loco primum erat. Quædam enim signa ad infideles ad fidem trahendos; alia ad fidelium consolationem fiebant. e In Joppe autem.» Innuit puellam illam juxta sui nominis vim, vigilantem et

- CAP. IX. per omnes coelos, quoniam e ipse est Rex gloriae, ac ipsius vita naturalis et essentialis est: et ipse est Dominus virtutum, › tametsi nostri causa, per voluntariam in passione exinanitionem, dedecus et ignominiam toleraverit, hoc illi omni jure præstante carno φύσιν, καὶ ο Κύριος τῶν δυνάμεων, ο εἰ καὶ διὰ τὴν ejus:» videlicet sublimis facta est et ascendit suπερὶ ἡμᾶς οἰκονομίαν καὶ τὴν ἑκούσιον κένωσιν τῆς κατὰ τὸ ἑκούσιον πάθος ἐπὶ γῆς ἀτιμίας καὶ ἀδοξίας ἠνέσχετο· τοῦτο διδούσης εὐλόγως αὐτῷ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν αὐτῷ καὶ ἀδιαίρετον ηνωμένης σαρκός· περὶ ἦν τὸ πάθος, καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἀτιμία συν έβαινε, κατὰ Θεὸν οὐ μὲν τολμωμένη τοῦ σεσαρκω μένου, ψαῦσαι δὲ μὴ δυναμένη τοῦ ἀπαθοῦς, ὅπερ εὐμήχανον το. Τοῦτον τοίνυν εἶναι τὸν Ἰησοῦν καὶ πεπληρῶσθαι τὴν Γραφὴν ἐν αὐτῷ ὁ Φίλιππος ταύτην τῷ εὐνούχῳ εὐαγγελίζεται. ῇ καὶ πεισθεὶς, καὶ παραυτίκα βαπτισθεὶς, ἐπέμφθη εἰς τὰ κλίματα τῆς Αἰθιοπίας, κηρύξων τοῦτ' ὅπερ ἐπίστευσεν αὐτ τός, Θεὸν μὲν ἕνα τὸν διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυγ μένον, τούτου δὲ τὸν Υἱὸν τὴν κατὰ ἄνθρωπον ἤδη πεποιῆσθαι παρουσίαν, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγήν ἦχθαι, καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα οἱ προφῆται λέγουσι περὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐνταῦθα πεπλήρωται ή λέγουσα προφητεία· ε Αιθιοπία προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ θεῷ. - - • Ως δὲ ἐπορεύοντο. • Επιστατέον ὡς πολλή ή σπουδὴ ὑπῆρχε [τελείως] Χριστιανίζουσι περὶ τὸ αἰσθητὸν βάπτισμα. Διττοῦ γὰρ ὄντος τοῦ διδομένου, ὅτε μὲν δι᾽ ὕδατος, ὅ τε δὲ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ περὶ”, οὐ διὰ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ ἐν Πνεύματι βαπτίσματος, κατεφρόνου» τοῦ αἰσθητοῦ, ἤγουν τοῦ σωματικωτέρου. Συμμάχεται το γάρ κατὰ τ8 τοῦτο εἰς σωτηρίαν καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ σώματος. • Πνεῦμα Κυρίου. Συμφερόντως τὴν Φίλιππον ἁρπάζει τὸ Πνεῦμα. Ἐπεὶ ἠξίωσεν ἂν [καὶ συμπαρελθεῖν αὐτῷ ὁ εὐνοῦχος, καὶ ἐλύπησεν ἂν] @ ἐκεῖνος ἀνανεύσας καὶ ἀρνησάμενος, οὔπω τοῦ και ροῦ ὄντος. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Φίλιππος μέγα εκέρδανεν, ὅπερ ἤκους περὶ Ἰεζεκιήλ καὶ ᾿Αβακούμ, καὶ ἐπ' αὐτῷ γενόμενον ἰδών. Δείκνυται δὲ πολλὴν ὁδὸν ἀπελθὼν, εἴτε ἐν 'Αζώτῳ εὑρέθη. Ἐκεῖ γὰρ ἔστησεν, ἔνθα λοιπὸν καὶ εὐαγγελίσασθαι αὐτὸν ἔδει, καὶ εἰς Καισάρειαν ἐντεῦθεν τὴν ἐνεγκοῦσαν ἀπελ θείν. sua hypostatice et inseparabiliter divino Verbo unita; in qua et passio et inde profecta ignominia locum habuit: et ea quidem Deum incarnatum impetere ausa est; verum immortalem et impassibilem non tetigit: id enim fieri nullo modo potest. Hunc igitur esse Jesum, impletamque in ipso hanc prophetiam, evangelizat Philippus eunucho, qui credens ac confestim baptizatus, in Æthiopiam remissus est, ut inibi, quod ipse crediderat, prædicaret: nempe Deum verum a prophetis annuntiatum, ejus Filium hominem factum, in mundum jam advenisse, et tanquam ovem ad occisionem ductum esse, et reliqua, quæ prophetæ de ipso prædixerunt. Et hic impleta est illa prophetia quæ ait ':. Ethiopia præveniet manus ejus Deo. Et dum irent. Notandum est hoc loco illorum qui perfecte Christiani erant, studium erga sensibile baptisma. Cum enim baptisına dupliciter detur (nam et per aquam datur, et in Spiritu saneto et igne), neutiquam propter spiritualis baptismatis præstantiam majoremque excellentiam, illi sensibile, seu magis corporeum baptisma negligebant: quandoquidem et istud ad salutem confert et ad resurrectionem corporis. «Spiritus Domini.» Non abs re Spiritus Domini statim rapuit Philippum: nam et eunuchus rogaturus eum facile erat, ut secum proficisceretur; et Philippus vicissim renuendo (non enim id opportunum tunc erat) eunuchum contristasset. Aliunde vero et Philippus haud modicum exinde lucratus est: quando quidem, quod de Ezechiele et Habacuc audierat, id in se renovatum perspexit. Innuitur autem, ipsum multum itineris momento confecisse, com subditur: Inventus est in Azoto. Ibi wamque çum Spiritux Dei deposuit, ubi postea prædicare debebat, et exinde in Cæsaream patriam suam remeɔre. ' Περὶ τῆς οὐρανόθεν θείας κλήσεως Παύλου εἰς ἀποστολήν. Εν ᾧ τὰ περὶ ἰάσεως καὶ βαπτίσματος Παύλου δι' 'Ανανίου κατὰ ἀποκάλυ ψιν Θεοῦ, παρρησίας τε αὐτοῦ καὶ συντυχίας τῆς διὰ Βαρνάβα πρὸς τοὺς ἀποστόλους. Τῆς τῆς γ' ἑβδομάδος τ. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Φίλιππος δὲ κατελθών ευρέθη εἰς "Αζωτον, καὶ διερχόμενος εὐηγγελίζετο τὰς πόλεις πάσας, ἕως τοῦ ἐλθεῖν αὐτὸν εἰς Καισάρειαν. Ο δὲ Σαῦλος ἔτι ἐμε πνέων ἀπειλῆς καὶ φόνου εἰς τοὺς μαθητὰς τοῦ Κυρίου, προσελθὼν τῷ ἀρχιερεῖ ᾐτήσατο παρ' αὐτ τοῦ ἐπιστολὰς εἰς Δαμασκὸν πρὸς τὰς συναγωγάς, *♥ Psal. xxiii, 10. 48 Psal. Lxvi, 72. 4) Θεοῦ. το αμήχανον. Ανανίου. CAPUT XIII. De vocatione Pauli 238 apostoli e culo facta. Ubi de sunatione et baptismate Pauli per Ananiam deque prædicandi libertate et occursu ipsius ad apostolos. 'VIH, Feria 6 hebdomade tertiæ. TEXTUS. ΙΧ, 1-19. Philippus autem inventus est in Azoto, et pertransiens evangelizabat civitatibus cunctis, donec veniret Cæsaream. Saulus autem adhuc spirans minarum et cædis in discipulos Domini, accessit ad principem sacerdotum, et petit ab co epistolas in Damascum ad SynagoVariæ lectiones το τυρί. 12 συμβάλλεται. et notæ. 73 και. 7 εἰς τὴν ἑορτὴν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. X. gnominatur Petrus: hic hospitatur apud Simonem quemdam coriarium, cujus est domus juxta mare: hic dicet tibi, quid te oporteat facere. Et cum discessisset angelus qui loquebatur illi, vocavit duos domesticos suos, et militem metuentem dominum, ex his qui illi parebant. Quibus cum narrasset omnia, misit illos in Joppen. Postera autem die, iter illis facientibus et appropinquantibus civitati, ascendit Petrus in superiora, ut oraret circa horam sextam. Et cum esuriret, voluit gustare. Parantibus autem illis, cecidit super eum mentis excessus et vidit cœlum apertum, et descendens vas quoddam, velut linteum magnum, quatuor initiis submitti de coelo in terram. In quo erant omnia quadrupedia et serpentia terræ, et volatilia coli. Et facta est vox ad eum: Surge, Petre, occide et manduca. Ait autem Petrus: Absit, Domine, quia nunquam manducavi omne commune et immundum. Et vox iterum secundo ad eum: Quod Deus purificavit, tu commune ne dixeris. Hoc autem factum est per ter: el statim receptum est vas in coelum. Et dum intra se hæsitaret Petrus, quidnam esset visio, quam vidisset, ecce viri qui missi erant a Cornelio, inquirentes domum Simonis, astiterunt ad januam. Et cum vocassent, interrogabant, si Simon qui cognoninatur Petrus, illic haberet hospitium. Petro autem cogitante de visione, dixit Spiritus ei: μνημόσυνον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Καὶ νῦν πέμψον εἰς in Joppeu, et accersi Simonem quemdam, qui coἸόππην ἄνδρας, καὶ μετακάλεσαι Σίμωνα, τὸν ἐπικαλούμενον Πέτρον, καὶ αὐτός ἐστι ξενιζόμενος προς τὸν Σίμωνα τὸν βυρσέα, ᾧ ἐστιν οἰκία παρὰ θάλασ σαν. Οὗτος λαλήσει σοι τί σε δεῖ ποιεῖν. Ὡς δὲ ἀπῆλθεν ὁ ἄγγελος ὁ λαλῶν τῷ Κορνηλίῳ, φωνήσας δύο τῶν οἰκετῶν αὐτοῦ, καὶ στρατιώτην εὐσεβῆ τῶν προσκαρτερούντων αὐτῷ, καὶ ἐξηγησάμενος αὐτοῖς ἅπαντα, ἀπέστειλεν αὐτοὺς εἰς τὴν Ἰόππην. Τῇ δὲ ἐπαύριον, ὁδοιπορούντων ἐκείνων, καὶ τῇ πόλει ἐγγιζόντων, ἀνέβη Πέτρος ἐπὶ τὸ δῶμα προσεύξασθαι περὶ ὥραν ἔκτην. Εγένετο δὲ πρόσπεινος, καὶ ἤθελε γεύσασθαι. Παρασκευαζόντων δὲ ἐκείνων, ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτὸν ἔκστασις, καὶ θεωρεῖ τὸν οὐρανὸν ἀνεῳ γμένον, καὶ τέσσαρσιν ἀρχαῖς δεδεμένον σκεῦος τι ὡς ὀθόνην μεγάλην, καταβαῖνον καὶ καθιέμενον ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν ᾧ ὑπῆρχε πάντα τὰ τετράποδα τῆς γῆς, καὶ τὰ θηρία, καὶ τὰ ἑρπετὰ, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ἐγένετο φωνὴ πρὸς αὐτόν· 'Αναστὰς, Πέτρε, θύσον, καὶ φάγε. Ὁ δὲ Πέτρος εἶπε· Μηδαμῶς, Κύριε, ὅτι οὐδέποτε ἔφαγον πᾶν κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον. Καὶ φωνὴ πάλιν ἐκ δευτέρου πρὸς αὐτ τόν· “Α ὁ Θεὸς ἐκάθηρε, σὺ μὴ κοίνου. Τοῦτο δὲ ἐγένετο ἐπὶ τρίς, καὶ πάλιν ἀνελήφθη τὸ σκεῦος εἰς τὸν οὐρανόν. ὡς δὲ ἐν ἑαυτῷ διηπόρει ο Πέτρος, τί ἂν εἴη τὸ ὅραμα, δ εἶδε, καὶ ἰδοὺ οἱ ἄνδρες οἱ ἀπεσταλμένοι παρὰ Κορνηλίου, διερωτήσαντες τὴν οἰκίαν τοῦ Σίμωνος, ἐπέστησαν ἐπὶ τὸν πυλῶνα· καὶ φωνήσαντες, ἐπυνθάνοντο, εἰ Σίμων ὁ ἐπικαλούμενος Πέτρος ἐνθάδε ξενίζεται. Τοῦ δὲ Πέτρου διενθυμου- Ecce viri tres quarunt te. Surge itaque, deμένου περὶ τοῦ ὁράματος, εἶπεν αὐτῷ τὸ Πνεῦμα· Ἰδοὺ ἄνδρες τρεῖς ζητοῦσί σε· ἀλλὰ ἀναστὰς κατά βηθι καὶ πορεύου σὺν αὐτοῖς, μηδὲν διακρινόμενος, διότι ἐγὼ ἀπέσταλκα αὐτούς. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οὗτος οὐκ ἔστιν Ἰουδαῖος, οὐδὲ τῶν ὑπὸ νόμον, ἀλλ᾽ ἤδη προειλήφει τὴν ἡμετέραν πολιτείαν. Τοῦτον ἰδὼν ὁ τῆς ἀληθείας σε ὀφθαλμός, ὅτι καλὰ μὲν τὰ ἔργα, νεκρὰ δέ έστι, πίστιν οὐκ ἔχοντα, ἀποστέλλει βραβεύοντα 88 τοῖς ἔργοις ἄγγελον, ὡς καλῶς ἀθλοῦντα στεφανώσαι τῇ πίστει. Τοῦτο δὲ ποιεῖ, καὶ εἰς πληροφορίαν Πέτρου, μᾶλλον δὲ τῶν ἀσθενεστέρων. Ἐννάτῃ δὲ ὥρᾳ, ὅτε φροντίδων ἠφίετο καὶ ἐν ἡσυχίᾳ ἦν καὶ πολλῇ κατανύξει. Διὰ τοῦτο δὲ ποιεῖ καὶ τὸν ἄνδρα γνώριμον καὶ δῆλον ὁ συγγραφεύς, ἵνα μή τις εἴπῃ, ὅτι ψεύδεται· διὸ καὶ τὴν ἀξίαν ἐδήλωσεν, «Εκ σπείρης, εἰπὼν, καλουμένης Ἰταλικῆς.» Σπείρα δέ ἐστιν ὁ καλοῦμεν νῦν Νούμερον. • Παρασκευαζόντων δέ. Ἡ ἔκστασις δηλοῖ, καὶ τὴν ἐπὶ θαυμασμῷ ἔκπληξιν, καὶ τὸ ἔξω τῶν αἰσθητῶν [γενέσθαι] ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ποδηγούμενον ε'. Ἐκ τούτου δῆλον, ὅτι πνευματικῶς ὡσανεὶ γέγονεν ἡ θεωρία αὐτῷ. Τοῦ σώματος, ὡσὰν εἴποι τις, εξέστη ἡ ψυχή, καὶ θεωρεῖ σύμβολον τῆς οἰκουμένης πάσης ἀκρότατον, τὴν ἐθόνην ἐκείνην. Αἱ τέσσαρες ἀρχαὶ τὰ τέσσαρα στοιχεῖα δηλοῦσι· τὸ δὲ φανὲν σκεῦος τὸν παχύτερον scende et vade cum eis, nihil dubitans, quia ego misi illos. COMMENTARIUS. Cornelius non erat Judæus, neque Mosaicæ obnoxius legi nostrum tamen vivendi modum jam assumpserat. Eum, cum benignissimus Dei oculus videret, habere quidem bona opera, ea tamen propter carentiam fidei, mortua; mittit angelum bonis operibus præsidem, qui eum præclare certantem coronaret fide: quod et fecit ad plenanı Petri, seu potius infirmiorum instructionem. Hora vero nona, cum scilicet ille, dimissis curis, in multa 245 compunctione quiescebat. Idcirco vero notum hominem illum facit sacer scriptor, ne quis ipsum mentiri putaret. Inde etiam ilius dignitatem manifestat, dicens, quod esset • Centurio colortis quæ dicitur Italica.» Cohors autem est, quam nunc Numerum vocamus. ‹ Parantibus autem. › Mentis excessus, seu extasis significat tum stuporem qui ex admiratione contingit, tum raptum extra sensibilia et ad spiritualia translationem. Ex quo perspicuum fit, spiritualem illi contigisse visionem, atque adeo animam ejus quodammodo e corpore excessisse. Et vidit. › Linteum illud totius uniVariæ lectiones et notæ. 8 εὐηθείας. οι βραβεύσονται οι οδηγούμενον.

versi symbolam videtur. Quatuor ejus initia qua- δηλοί βίον τὰ δὲ διάφορα ζῶα, τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐστὶ καταστάσεως σύμβολον. "Η, ἵνα σαφέστερον εἴπω, σι δὼν ἡ Ἐκκλησία· τὰ δὲ ἐν αὐτῇ θηρία, οι ἐξ ἐθνῶν. Ἐθεάσατο τοίνυν τὴν Ἐκκλησίαν, τέσσαρσιν Εὐαγγελίοις δεδεμένην· ἐν ᾗ ὑπῆρχε πάντα τὰ ἔθνη. «Καὶ ἐγένετο φωνή. ο Ἴσως ἐπὶ γόνατα κείμενος εἶδε τὴν ὀπτασίαν· διὸ καὶ ἡ φωνὴ πρὸς αὐτόν· ο 'Αναστάς, Πέτρε, Ούτον, καὶ φάγε. ο Δεί κνυσι δὲ, ὅτι θεῖον ἦν τὸ γινόμενον τότε, ἄνωθεν ἰδεῖν καὶ ἐν ἐκστάσει γενέσθαι, καὶ τὸ φωνὴν ἐκεῖθεν ἐναχθῆναι [/. ἐνηχηθῆναι, καὶ τὸ τρὶς ὁμολογήσαι, ὅτι ἀκάθαρτα ἦν ἐκεῖ· καὶ τὸ ἐκεῖθεν ἥκειν, καὶ τὸ ἐκεῖ ἀνασπασθῆναι, μέγα δείγμα καθαρότητος. Τούτο δὲ γίνεται διὰ τοὺς μετὰ ταῦτα, οἷς μέλλει εξηγεί σθαι· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀκούει· «Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ απέλθητε. • Τὸ δὲ ἐπὶ τρὶς τὴν φωνὴν γενέσθαι, δείκνυσιν αὐτῷ τὸ ἀληθὲς τῆς ὀπτασίας. Δῆλον δε ἐστιν, ὅτι μὴ κατὰ πάντων βρωμάτων διεξεληλυθέναι αὐτῷ τὸν λόγον [ἐβούλετο] τῷ λέγειν, ὅτι «Οὐδέποτε ἔφαγον κοινὸν, ἢ ἀκάθαρτον, ὡς καὶ βέας, καὶ πρόβατα, καὶ ὄρνις, κοινὰ λέγεσθαι παρ' αὐτῷ, τοῦ 88.89 ἐξ Ιουδαίων ὁρμᾶςθαι τὸν Πέτρον. Ἰουδαίοι δὲ καὶ σάρκας ἐσθίουσι, καὶ κρεωφαγία παρ' αὐτῶ; οὐκ ἀπηγόρευται. Αρ' οὖν αὐτοῦ βεβρωκότος ἀπ' ἀρχῆς, ἢ καὶ ἕως τοῦ συναντῆσαι τῷ Σωτῆρι, πως οὐκ ἔστι δῆλον, ὅτι οὐ κατὰ πάντων ἀπεφήνατο, τὸ κοινὸν καὶ ἀκάθαρτον, ἀλλὰ περὶ ὧν ἔλεγεν ὁ νόμος κοινῶν καὶ ἀκαθάρτων; Ὅμως περὶ τούτων ποιονμένου τὸν λόγον τοῦ Πέτρου, τῶν περὶ τῷ νόμῳ κοινῶν τε καὶ ἀκαθάρτων, ὁ Θεὸς τὸν χαρακτῆρα τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας παραδιδούς ἔλεγεν αὐτῷ, μηδὲν κοινὸν ἡγεῖσθαι. Πάντα γὰρ αὐτῷ ἐστι καθαρά, ο μετ' εὐχαριστίας καὶ τῆς εὐλογίας Θεοῦ λαμβανόμενα. Αλλ' εἰ καὶ περὶ κλήσεως τῶν ἐθνῶν τὸ αἴνιγμα, ἵνα μὴ ἡγή σηται τοὺς ἐν ἀκροβυστίᾳ κοινούς, ἢ ἀκαθάρτους, ὅμως ὁ λόγος τοῦ Πέτρου, οὐ περὶ ἀνθρώπων είχε τὴν ἔμφασιν, ἀλλὰ τῶν ἐν τῷ νόμῳ ἀπηγορευμένων ὡς δέδεικται. tuor elementa significant. Vas crassiorem vitam denotat. Varia demum animalia varias hominum conditiones, variusquc status repraesentant. Vel, ut clarius dicam, linteum est Ecclesia: bestia vero, in eo content, sunt gentiles. Vidit igitur Petrus Ecclesiam quatuor Evangeliis alligatam, in qua erant omnes nationes. Et facta est vox. ▸ Fortasse Petrus genibus flexis orabat, cum visionem illam habuit; et idcirco dictum est illi: ‹ Surge, Petre, occide et manduca. › Indicat vero, a Deo fuisse quidquid tunc contingebat, nempe sursum in cœlum videre, in excessu mentis esse, et vocem exinde factam, et ter affirmare, quod immuda ibi essent: demum illud e caelo venire, et illuc retrahi magnum erat puritatis argumentum. Quod totum in eorum utilitatem factum est, quibus postea narraturus ille erat: quandoquiden et ipse audiveral, 4 In viam gentium ne abieritis ". Quod vero vox ter facta fuerit, id illi demonstrabat veritatem visionis ipsius. Cæterum illud manifestum est, Petrum non de omnibus omnino escis loqui voluisse, cum ait: Quia nunquam manducavi omne commune, seu impurum et immundum,› quasi scilicet et boves et oves et aves impura ab ipso dicerentur: siquidem ex Judæis ortus eratille; et Judæi carnes comedunt, neque ullo pacto hoc illis prohibitum est. Cum igitur ille semper comederit, vel saltem quousque ad Salvatorem accessit, qui fieri potest, ut de omnibus indiscriminatim diceret, quod impura et immunda essent. Jd igitur ille protulit tantummodo de iis quæ lex impura et immunda esse definiebat. Quanquam tamen Petrus decibis juxta legem immundis loqueretur,»ihilominus Deus typum illi tradens sanctæ Christi Ecclesia, dixit, ne quidquam impurum, aut immundum reputaret; omnia enim ipsi munda sunt, quæ cum gratiarum actione, et laude Dei percipiuntur *, › At etiamsi gentium vocationem ænigma illud iuueret, ne scilicet Petrus 246 homines non circumcisos impuros et immundos, putaret, altamcn ejus sermo non de hominibus, sed de cibis in lege vetitis erat, ut ostensum est. Feria 3 hebdomadæ quartæ. TEXTUS. X,21-33. Descendens autem Petrus ad viros, dixit: Τῇ γ' τῆς δ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καταβὰς δὲ ὁ Πέτρο; πρὸς τοὺς ἄνδρας, εἶπεν· Ἰδοὺ Ecce ego sum quem quæritis: quæ causa est propter ῃ ἐγώ εἰμι ὂν ζητεῖτε. Τίς ἡ αἰτία, δι᾿ ἣν πάρεστε; Ο quam venistis? Qui dixerunt: Cornelius centurio, vir justus et timens Deum, testimonium habens ab universa gente Judæorum, responsum accepit ab angelo sancto, accersire te in domum suam, et audire verba abs te. Introducens ergo eos, recepit hospitio. Sequenti autem die surgens, profectus est cum illis et quidam ex fratribus ab Joppe comitati sunt eun. Altera autem die introivit Cæsaream. Cornelius vero exspectabat illos, convocatis cognatis suis et necessariis amicis. Et fartum est cum inοι Matth. xx, 58 [ Tim. 1V, δὲ εἶπον· Κορνήλιος ἑκατοντάρχης, ἀνὴρ δίκαιος καὶ φοβούμενος τὸν Θεὸν, μαρτυρούμενός τε ὑπὸ ὅλον τοῦ ἔθνους τῶν Ἰουδαίων, ἐχρηματίσθη ὑπὸ ἀγγέλου ἁγίου μεταπέμψασθαί σε εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, καὶ ἀκοῦσαι ῥήματα παρὰ σοῦ. Εἰσκαλεσάμενος οὖν αὐ· τοὺς, ἐξένισε. Τῇ δὲ ἐπαύριον ἀναστὰς Πέτρος ἐξἦλθε σὺν αὐτοῖς, καί τινες τῶν ἀδελφῶν τῶν ἀπὸ τῆς Ἰόππης συνανῆλθον αὐτῷ, καὶ τῇ ἐπαύριον, εἰσἦλθον εἰς Καισάρειαν. 'Ο δὲ Κορνήλιος ἦν προσδοκῶν αὐτοὺς, συγκαλεσάμενος τοὺς συγγενεῖς αὐτοῦ Varia lectiones et notæ. 88.99 τῷ.

CAP. X. καὶ τοὺς ἀναγκαίους φίλους. Ως δὲ ἐγένετο τοῦ εἰσ- troisset Petrus, obvius ei venit Cornelius, et prociελθεῖν τὸν Πέτρον, συναντήσας αὐτῷ ὁ Κορνήλιος, dens ad pedes ejus adoravit. Petrus vero elevavit πεσὼν ἐπὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ προσεκύνησεν. 'Ο δὲ eum, dicens: Surge, et ego ipse homo sum. Εt loΠέτρος ήγειρεν αὐτὸν λέγων· ᾿Ανάστηθι· καὶ γὰρ quens cum illo intravit, et invenit multos qui conαὐτὸς ἐγὼ ἄνθρωπός είμι. Καὶ συνομιλῶν αὐτῷ venerant, Dixitque ad illos: Vos scitis quomodo εἰσῆλθε, καὶ εὑρίσκει συνεληλυθότας πολλούς· ἔφη abominatum sit viro Judao, conjungi aut accedere τε πρὸς αὐτούς· Ὑμεῖς ἐπίστασθε, ὡς ἀθέμιτόν ἐστιν ad alienigenam: sed mihi ostendit Deus neminem ἀνδρὶ Ἰουδαίῳ κολλᾶσθαι ἢ προσέρχεσθαι ἀλλοφύλῳ· communem, aut immundum dicere hominem. Proκαὶ ἐμοὶ ὁ Θεὸς ἔδειξε, μηδένα κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον pter quod sine dubitatione veni accersitus. Interrogo λέγειν ἄνθρωπον· διὸ καὶ ἀναντιῤῥήτως ἦλθον μετα- ergo, quam ob causain accersistis me? Et Corneπεμφθείς. Πυνθάνομαι οὖν, τίνι λόγω μετεπέμψασθέ lius ait: nudiusquarta die usque ad hanc horam, με; Καὶ ὁ Κορνήλιος ἔφη· Ἀπὸ τετάρτης ἡμέρας orans eram hora nona in domo mea, et ecce vir μέχρι ταύτης τῆς ὥρας ἤμην νηστεύων, καὶ τὴν ἐννά- stetit ante ne in veste candida, et ait: Corneli, την ώραν προσευχόμενος ἐν τῷ οἴκῳ μου· καὶ ἰδοὺ exaudita est oratio tua, et eleemosynæ tuæ com. ἀνὴρ ἔστη ἐνώπιόν μου ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ, καί φησι· memoratæ sunt in conspectu Dei. Mitte ergo in JopΚορνήλιε, εισηκούσθη σου ἡ προσευχή, καὶ αἱ ἐλεη- pen, et accersi Simonem qui cognominatur Petrus: μοσύναι σου εμνήσθησαν ενώπιον τοῦ Θεοῦ. Πέμψον hic hospitatur in domo Simonis Coriarii juxta mare. οὖν εἰς Ἰόππην, καὶ μετακάλεσαι Σίμωνα, ὃς ἐπι Confestim ergo misi ad te et tu beneficisti veκαλεῖται Πέτρος· οὗτος ξενίζεται ἐν οἰκίᾳ Σίμωνος niendo. Nunc ergo omnes nos in conspectu tuo adβυρσέως παρὰ θάλασσαν, ὃς παραγενόμενος λαλήσει sumus, audire omnia quæcunque tibi præcepta sunt σοι. Ἐξ αὐτῆς οὖν ἔπεμψα πρὸς σέ· σύ τε καλῶς a Domino. ἐποίησας παραγενόμενος. Νῦν οὖν πάντες ἡμεῖς τεταγμένα σοι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Εοικεν οὗτος καιρούς ὡρικέναι αὐτῷ βίου ἀκρι δεστέρου, καὶ ἔν τισιν ἡμέραις. Διὰ γὰρ τοῦτο εἶπεν· • Ἀπὸ τετάρτης ἡμέρας.» Οτε οὖν φαίνεται αὐτῷ ὁ ἄγγελος, αὕτη μία ἡμέρα· καὶ ἦν ἀπῆλθον οι πεμφθέντες παρὰ Κορνηλίου, μία· καὶ ἦν ἦλθον, μία· καὶ τετάρτη, ᾗ ἐφάνη ὡσεὶ τρίτην ώραν, ἐν ᾗ προσηύξατο. "Ορα οὖν τὸ μέγεθος τῆς εὐχῆς· ὅτε ἐπέδωκεν εἰς εὐλάβειαν, τότε φαίνεται αὐτῷ ὁ ἄγγε λος. Τῇ δ' τῆς δ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πάρεσμεν, ἀκοῦσαι πάντα τὰ προσο ᾿Ανοίξας δὲ Πέτρο; τὸ στόμα αὐτοῦ εἶπεν· Ἐπ' ἀληθείας καταλαμβάνομαι, ὅτι οὐκ ἔστι προσω πολήπτης ὁ Θεὸς, ἀλλ' ἐν παντὶ ἔθνει ὁ φοβούμενος δ αὐτόν, καὶ ἐργαζόμενος δικαιοσύνην, δεκτὸς αὐτῷ ἐστι. Τὸν Λόγον ἐν ἀπέστειλε ταῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ εὐαγ γελιζόμενος εἰρήνην διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ· οὗτός ἐστι πάντων Κύριος. Ὑμεῖς οἴδατε τὸ γενόμενον ῥῆμα καθ᾽ ὅλης τῆς Ἰουδαίας, ἀρξάμενον ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας μετὰ τὸ βάπτισμα, ὁ ἐκήρυξεν Ἰωάννης Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὡς διἦλθεν εὐεργετῶν καὶ ἰώμενος πάντας τοὺς κατα δυναστευομένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ὅτι ὁ Θεὸς ἦν μετ' αὐτοῦ. Καὶ ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες τούτου, καὶ πάντων ὧν ἐποίησεν ἔν τε τῇ χώρᾳ τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ· ὃν καὶ ἀνεῖλον, κρε μάσαντες ἐπὶ ξύλου. Τοῦτον ὁ Θεὸς ἤγειρε τῇ τρίτ τῇ ἡμέρᾳ, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ἐμφανῆ γενέσθαι, οὐ παντὶ τῷ λαῷ, ἀλλὰ μάρτυσι τοῖς προκεχειροτονημένοις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἡμῖν, οἵτινες συνεφάγομεν αὐτῷ καὶ συνεπίομεν, μετὰ τὸ ἀναστῆναι αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Καὶ παρήγγειλεν ἡμῖν κηρύξαι τῷ λαῷ καὶ COMMENTARIUS. Videtur Cornelius tempora quædam severioris vile sibi praestituisse: idler 247 enim dixit: «A nudiusquarta die. Scilicet prima die apparuit ei angelus; altera, perrexerunt nuntii Cornelii; tertia redierunt; et quarta est, qua accessit ad eum Pe. trus circa horam tertiam, quando orabat. Atque adeo observa orationis ejus diuturnitatem, et quod, cum ille se pietati impensius dedit, tunc illi angelus apparuerit. Feria 4 hebdomadæ quartæ. TEXTUS. X, 34-43. Aperiens autem Petrus os suum dixit: In veritate comperi, quia non est personarum acceptor Deus: sed in omni gente qui timet eum et operatur justitiam, acceptus est illi. Verbum quod misit Deus filiis Israel, annuntians pacem per Jesum Christum: (hic est omnium Dominus.) Vos scitis quod factum est verbum per universam Judæamı: incipiens enim a Galilæa, post baptismum quod prædicavit Joannes: Jesum a Nazareth, quomodo unxit eum Deus Spiritu sancto et virtute, qui pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppresses a diabolo, quoniam Deus erat cum illo. Et nos tesles sumus omnium quæ fecit in regione Judæorum et Jerusalem, quem occiderunt suspendentes in ligno. Hunc Deus suscitavit tertia die et dedit eum manifestum fieri, non omni populo, sed testibus præordinatis a Deo, nobis, qui manducavi mus et bibimus cum illo, postquam resurrexit ə mortuis. Et præcepit nobis prædicare populo et testificari, quia ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum. Huic omnes prophetæ testimonium perhibent, remissionem pec.

calorum accipere per nomen ejus omnes, qui cre- διαμαρτύρασθαι, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ὡρισμένος ὑπὸ dunt in eum. τοῦ Θεοῦ κριτὴς ζώντων καὶ νεκρῶν. Τούτῳ πάντες οἱ προφῆται μαρτυροῦσιν, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβεῖν διὰ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, πάντα τὸν πιστεύοντα εἰς αὐτόν. COMMENTARIUS. • Acceptus est. Si tamen, abdicato pristino errore, ad sacrum Baptisma accesserit. • Verbum, quod. Hæe astantium causa dicit, ut etiam illos attraheret ad fidem: attamen Israelitis dat præferentiam et ne hi se rejectos esse putarent, Hic est, inquit, omnium Dominus. ›—‹ Quomodo unxit eum. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. [«Δεκτός ἐστι.» ] Τουτέστιν, ἐὰν προσδράμῃ τῷ θείῳ βαπτίσματι, ἀποστὰς τῆς προλαβούσης πλάνης. • Τον λόγον, ἄν.» Ταῦτα λέγει διὰ τοὺς παρόντας, ἵνα καὶ ἐκείνους ἐπισπάσηται πρὸς πίστιν· ὅμως δίδωσι τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ τὸ ἐξαίρετον· καὶ ἵνα μὴ νομίσωσιν ἐν τάξει ἀπειρημένων εἶναι, «Οὗτός ἐστι, φησί, πάν των Κύριος.» - «ὓς ἔχρισεν αὐτόν.» Τὸ κεχρίσθαι Ἰησοῦν Πνεύματι ἁγίῳ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον δεῖ νοεῖν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκένωσεν ἑαυ τὸν, καὶ παραπλησίως ἡμῖν μετέσχεν αἵματος καὶ σαρκός, ταῦτα ἅπερ εἶχε κατὰ φύσιν ὡς Θεός, λαμβάνειν λέγεται διὰ τὸ ἀνθρώπινον. Δέχεται γὰρ οὐχ ἑαυτῷ, καθὰ Θεὸς Λόγος ἐστὶν (ίδια γὰρ ἦν αὐτοῦ), ἀλλ' ἡμῖν ὡς ἐν ἀπαρχῇ δι' ἑαυτοῦ. • Τοῦτον ὁ Θεός.» Εντεῦθεν δείκνυται βεβαιοῦσθαι οι τὴν ἀνάστασιν· οὐδὲ γὰρ ἀναστὰς ἐποίησε τι σημεῖον· αὕτη γὰρ ἡ ἀνάστασις μέγα σημείον ἦν ταῦτα 88.8 δὲ, οὐδὲν σημεῖον ὡς τὸ φαγεῖν καὶ πεῖν. • Τούτῳ πάντες.» Οσοι προφῆται, φησίν, ἐλάλη σαν περὶ ἁμαρτιῶν ἀφέσεως, ἐν τούτῳ τῷ Ἰησοῦ εἶπον αὐτὰς ἀγεῖσθαι. Οὕτω καὶ Ἡσαΐας τὸ αὐτοῦ πρόσωπον εἰσφέρων, λέγει· «Ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλεί Quod Jesus unclus a Deo sit Spiritu sancto, intelligi debet, secundum humanitatem, seu in quantum est homo. Quoniam enim. exinanivit semetipsum, et in nostri similitudinem carne et sanguine concretus est, ea, quæ per naturam habebat, 243 ut Deus, accipere dicitur propter humanitatem. Accipit enim nou sibi, quatenus Deus Verbum est (propria enim illius sunt omnia), sed nobis in semetipso, veluti in quibusdam primitiis. • Hunc Deus.» Hinc (nempe ex eo quod manducaverit et biberit) Christi resurrectio demonstratur: non enim postquam resurrexit, signum aliquod fecit; ipsa namque resurrectio magnum signum erat. Resurrectionis vero haud præstantius signum, quam manducare et libere. • Huic omnes.» Quotquot, inquit, prophetæ de peccatorum remissione locuti sunt, ii omnes testimonium perhibent, eam φων τὰς ἁμαρτίας σου καὶ τὰς ἀνομίας σου.» per solum hunc Jesum accipi posse. Sic Isaias ejus personam assumens ait* • Ego sum ipse, qui deleo peccata tua, et iniquitates tuas. › Feria 5 hebdomadæ quartæ. TEXTUS. X, 44-48. Adhuc loquente Petro verba hæc, cecidit Spiritus sanctus super omnes qui audiebant verlum. Et obstupuerunt ex circumcisione fideles qui venerant cum Petro, quia et in nationes gratia Spiritus sancti effusa est. Audiebant enim illos loquentes linguis, et magnificantes Deum. Tunc respondit Petrus: Nunquid aquam quis prohibere potest, ut non baptizentur hi, qui Spiritum sanctum acceperunt, sicut et nos? et jussit eos baptizari in nomine Domini Jesu Christi. Tunc rogaverunt eum ut maneret apud eos aliquot diebus. CAPUT XVI. Petri instructio de Christo: deque done Spiritus sancti iis qui audiebant: et quomodo baptizati sunt, qui tunc ex gentilibus crediderunt. TEXTUS. XI, 1-10. Audierunt autem apostoli et fratres, qui erant in Judæa quoniam et gentes receperunt verbum Dei. Cum autem ascendisset Petrus Jerosolymnam, disceptabant adversus illum, qui erant ex circumcisione, dicentes: Quare introisti ad viros præputium habentes, et manducasti cum illis? Incipiens au- " Philipp. n, 7. 6 Isa. III, 25. Τῇ ε' τῆς δ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ἔτι δὲ λαλοῦντος τοῦ Πέτρου τα βήματα ταῦτα, ἐπέπεσε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκού οντας τὸν λόγον. Καὶ ἐξέστησαν οἱ ἐκ περιτομής πιστοί, ὅσοι συνῆλθον τῷ Πέτρῳ, ὅτι καὶ ἐπὶ τὰ Εθνη ἡ δωρεὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκκέχυται. Ἤκουον γὰρ αὐτῶν λαλούντων γλώσσαις, καὶ μεγαλυνόντων τὸν Θεόν. Τότε ἀπεκρίθη ὁ Πέτρος Μή τι τὸ ὕδωρ κωλῦσαι δύναταί τις τοῦ μὴ βαπτισθῆναι τούτους, οἵτινες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔλαβον καθὼς καὶ ἡμεῖς; προσέταξέ τε αὐτοὺς βαπτισθῆναι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τότε ηρώτησαν αὐτὸν ἐπιμεἶναι ἡμέρας τινάς. ΚΕΦΑΛ. Ι'. Πέτρου κατήχησις εἰς Χριστὸν τοῦ τε ἁγίου Πνεύ ματος ἐπὶ τοὺς ἀκούοντας δωρεά· καὶ ὅπως ἐβαπτίσθησαν τότε οἱ ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντες. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. [κουσαν δὲ οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ ἀδελφοὶ οἱ ὄντες κατὰ τὴν Ἰουδαίαν, ὅτι καὶ τὰ ἔθνη ἐδέξαντο τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἅτε ἀνέβη Πέτρος εἰς Ἱεροσό λυμα, διεκρίνοντο οἱ ἐκ περιτομῆς πρὸς αὐτ τὸν λέγοντες, ὅτι Εἰσῆλθες πρὸς ἄνδρας άκρο βυστίαν ἔχοντας, και συνέφαγες αὐτοῖς. Αρξάμεν Variæ lectiones et notæ. να απερριμμένων. Οι βεβαιοῦται. και ταύτης.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. - CAP. XI. ως δὲ ὁ Πέτρος, ἐξετίθετο αὐτοῖς λέγων καθεξῆς· tem Petrus exponebat illis ordinem, dicens: Ego Εγώ ήμην ἐν πόλει Ἰόππῃ προσευχόμενος, καὶ εἶδον ἐν ἐκστάσει ὅραμα, καταβαῖνον σκεῦός τι, ὡς οθόνη, μεγάλην, τέσσαρσιν ἀρχαῖς καθισμένην ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἦλθεν ἄχρις ἐμοῦ. Εἰς ἣν ἀτενίσας κατενέουν· καὶ εἶδον πάντα τὰ τετράποδα τῆς γῆς, καὶ τὰ θηρία, καὶ τὰ ἑρπετὰ, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ - ήκουσά τε φωνῆς λεγούσης μοι· 'Αναστάς, Πέτρε, θύσον, καὶ φάγε. Εἶπον δέ· Μηδαμῶς, Κύριε· πᾶν κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον, οὐδέποτε εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου. ᾿Απεκρίθη δέ μοι ἐκ δευτέρου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ φωνή· "Α ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κοι νου. Τοῦτο δὲ ἐγένετο ἐπὶ τρίς, καὶ πάλιν ἀνεσπάσθη ἅπαντα εἰς τὸν οὐρανὸν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. eram in civitate Joppe orans, et vidi in excessu mentis visionem, descendens vas quoddam velut linteum magnum, quatuor initiis submitti de cœlo, et venit usque ad me. In 249 quod intuens considerabam, et vidi quadrupedia terræ et bestias et reptilia et volatilia cœli. Audivi autem et vocem dicentem mihi: Surge, Petre, et occide et manduca. Dixi autem: Nequaquam, Domine quia commune aut immundum nunquam introivit in os meum. Respondit autem vox secundo de cœlo: Quæ Deus mundavit, tu ne com - mune dixeris. Hoc autem factum est per ter; et recepta sunt omnia rursum in cœlum. COMMENTARIUS. Quando crediderunt, dari omnino per baptisma remissionem peccatorum, tunc venit super eos Spiritus sanctus: sicque Deus magnam Petro defensionem paravit. Αt vero non utcunque Spiritus At sanctus super illos descendit; sed ita, ut illi variis linguis confestim loquerentur; quæ res astantes multa admiratione complevit. Unde Petrus jussit, eos statim baptizari in nomine Domini Jesu Christi. Neque vero dixit: Quid opus est aqua iis qui Spiritum sanctum jam receperunt Noverat enim, per sacra illa symbola perfici sepulturam, mortem, resurrectionem et vitam. Quemadmo:lum enim facile nobis est aquis mergi et emergere, ita facile est Deo veterem sepelire hominem et novum vivificare. Hoc autem ter fit, ut virtute Patris, Filii et Spiritus sancti id fieri cognoscamus. Quidam vero aiunt, id fieri, ut significetur resurrectio Christi, quæ tertia die contigit, hoc operari in nobis. «Incipiens autem Pe trus.. Se defendens contra illos ex circumcislone, qui disceptabant adversus illum, ostendit, ejus rei non se, sed Deum integram esse causam: perinde ac si diceret: Extra sensus ipse me rapuit; ipse mihi vas ostendit; ego vero etiam contradixi: ille rursus institit; ego neque sic acquievi: Spiritus sanctus jussit, ut proficiscerer; profectus sum, sed non excurri. Dixi Deum me misisse; neque sic tamen baptizare aggressus sum. At Deus ipsos baptizavit, non ego.. Etenim me adhuc loquente, Ὅτε ἐπίστευσαν, ὅτι πάντως τὸ βάπτισμα ἄφεσις ἁμαρτημάτων ἐστὶ, τότε ἐπῆλθεν ἐπ᾿ αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα· τοῦτο γίνεται προοικονομοῦντος ἀπολογίαν μεγάλην τῷ Πέτρῳ τοῦ Θεοῦ. Καὶ οὐχ ἁπλῶς τὸ Πνεῦμα ἐπῆλθεν, ἀλλὰ καὶ γλώσσαις ἐλάλουν· ὅπερ ἐξέπληττε τοὺς συνελθόντας. Διὸ καὶ ὁ Πέτρος προσέταξεν αὐτοὺς εὐθέως βαπτισθῆναι ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου· καὶ οὐκ εἶπε· Τίς ἡ τοῦ ὕδατος χρεία, τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιπεσόντος αὐτοῖς; Ηδει γὰρ ὅτι θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, τάφος καὶ νέκρωσις, καὶ ἀνάστασις καὶ ζωή. Ωσπερ γὰρ ἡμῖν εἴχο λον βαπτίσασθαι καὶ ἀνανεῦσαι, οὕτως εὔκολον τῷ Θεῷ θάψαι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀναζῆσαι τὸν νέον. Τοῦτο δὲ τρίτον γίνεται, ἵνα γνῶμεν, ὅτι δυνάμει Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος τοῦτο γίνεται. Τινὲς δέ φασιν, ἵνα δειχθῇ ἡ τριήμε ρος ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ τοῦτο κατεργαζομένη ἐν ἡμῖν. • Αρξάμενος δὲ ὁ Πέτρος, ο Δείκνυσι διὰ τῆς ἀπολογίας ἑαυτὸν μὲν οὐδαμοῦ αἴτιον, παντα χοῦ δὲ τὸν Θεόν. Ἐν ἐκστάσει γάρ, φησὶν, αὐτὸς ἐποίησε· τὸ σκεῦος αὐτὸς ἔδειξεν· ἐγὼ καὶ ἀντεῖ πον, καὶ πάλιν αὐτὸς εἶπεν, οὐδὲ οὕτως ἤκουσα· τὸ Πνεῦμα ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν· καὶ ἀπελθὼν, οὐδὲ οὕτως ἐπέδραμον. Εἶπον, ὅτι ὁ Θεὸς ἔπεμψε· καὶ οὐδὲ οὕτως εβάπτισα. Αλλά πάλιν ὁ Θεὸς τὸ πᾶν εἰργάσατο· ὁ Θεὸς αὐτοὺς ἐβάπτισεν, οὐκ ἐγώ. • Ετι γάρ μου λαλοῦντο; αὐτοῖς, ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτ τοὺς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ἐλάλουν γλώσσαις, καὶ ἐμεγάλυνεν τὸν Θεὸν καθὼς καὶ ἡμεῖς. κ cecidit Spiritus sanctus super eos, et loquebantur variis linguis, Deumque magnificabant, sicut et nos. ▸ Τῇ ς' τῆς δ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καὶ ἰδοὺ ἐξ αὐτῆς τρεῖς ἄνδρες ἐπέστησαν ἐπὶ τὴν οἰκίαν ἐν ᾗ ἡμην, ἀπεσταλμένοι ἀπὸ Καισαρείας πρὸς μέ. Εἶπε δέ μοι τὸ Πνεῦμα συνελθεῖν αὐτοῖς, μὴ διακρίναντι. Ἦλθον δὲ σὺν ἐμοὶ καὶ οἱ ἓξ ἀδελ φοὶ οὗτοι, καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ ἀνδρός. ᾿Απήγγειλα δὲ ἡμῖν πῶς εἶδε τὸν ἄγγελον ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ σταθέντα καὶ εἰπόντα αὐτῷ· Από στειλον εἰς Ἰόππην ἄνδρας, καὶ μετάπεμψαι ΣίFeria 6 hebdomadæ quartæ. TEXTUS. XI, 11-18. Εt ecce tres confestim astiterunt in domo, in qua eram, missi a Cæsarea ad me. Dixit autem Spiritus mili, 250 ut irem cum illis nihil hæsitans. Venerunt autein mecum et sex fratres isti, et ingressi sumus in domum viri. Narravit autem nobis, quomodo vidisset angelum in domo sua, stantem et dicentem sibi: Mitte in Joppen, et accersi Simonem, qui cognominatur Petrus; qui loquetur tibi

verba, in quibus salvus eris tu, et universa domus μωνα τὸν ἐπικαλούμενον Πέτρον, ὃς λαλήσει βήματα tua. Cum autem cepissem loqui, cecidit Spiritus sanctus super eos, sicut et in nos in initio. Recordatus sum autem verbi Domini, sicut dicebat: Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baplizabimini in Spiritu sancto. Si ergo eamdem gratiam dedit illis Deus, sicut et nobis, qui credidimus in Dominum Jesum Christum ego quis eram, qui possem prohibere Deum? His auditis tacuerunt et glorificaverunt Deum, dicentes: Ergo et gentibus pœnitentiam dedit Deus ad vitam. Dominica hebdomadæ quintæ. TEXTUS. XI, 19–30. Et illi quidem qui dispersi fuerant a tribulatione quae facta fuerat sub Stephano, perambulaverunt usque Phoenicem, et Cyprum, et Antiochiam, nemini loquentes verbum, nisi solis Judais. Erantautem quidam ex eis viri Cyprii et Cyrenæi, qui cum introissent Antiochiam, loquebantur et ad Græcos, annuntiantes Dominum Jesum. Et erat manus Domini cum eis: multusque numerus credentium conversus est ad Dominum. Pervenit autem sermo ad aures Ecclesia, quæ erat Jerosolymis, super istis: et miserunt Barnabam usque ad Antiochiam. Qui cum pervenisset et vidisset gratiam Dei, gavisus est; et bortabatur omnes in proposito cordis permanere in Domino. Quia erat vir bonus et plenus Spiritu sancto et fide. Et apposita est multa turba Domino. Profectus est autem Barnabas Tarsum, ut quareret Saulum; quem cum invenisset, perduxit Antiochiam. Et annum totum conversati sunt ibi in Ecclesia et docuerunt turbam multam, ita ut cognominarentur primum Antiochiæ discipuli Christiani. In his autem diebus supervenerunt ab Jerosolymis prophetæ Antiochiam: et surgens unus ex eis nomine Agabus, significabat per Spiritum famem magnam futuram in universo orbe terrarum, quæ facta est sub Claudio. Discipuli autem, prout quis habebat, proposuerunt singuli in ministerium mittere habitantibus in Judæa fratribus: 251 quod et fecerunt, mittentes ad seniores per manus Barnabæ et Sauli. COMMENTARIUS. Fortasse propterea quod Hebraice loqui nesciebant, Hellenistæ vocabantur. Loquebantur igitur annuntiantes illis Jesum Christum, et credebant omnes, quoniam e erat, inquit, manus Domini cum eis, a hoc est, miracula patrabant: quæ necessaria illis erant, ut crederent. • Quia erat vir bonus. Dictum hoc contrarium non est illi 85: < Nemo bomus, nisi unus Deus. › Non enim eodem modo dicitur, Deus unus bonus, ac, Homo bonus: Deus enim est per essentiam bonus; utpote principium et fons omnium bonorum: at homo nonnisi ex su83 Luc. XVIII, 19. πρὸς σέ, ἐν οἷς σωθήσῃ σὺ καὶ πᾶς ὁ οἶκός σου. Έν δὲ τῷ ἄρξασθαί με λαλεῖν, ἐπέπεσε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτοὺς, ὥσπερ καὶ ἐφ' ἡμᾶς ἐν ἀρχῇ. Εμε νήσθην δὲ τοῦ ῥήματος Κυρίου ὡς ἔλεγεν· Ιωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Εἰ οὖν τὴν ἴσην δωρεάν ἔδωκεν αΰτοῖς ὁ Θεὸς ὥσπερ καὶ ἡμῖν, πιστεύσασιν ἐπὶ τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐγὼ τῆς ἡμην δυνατός κωλύσαι τὸν Θεόν; 'Ακούσαντες δὲ ταῦτα ἡσύχασαν, καὶ ἐδόξασαν τὸν Θεὸν λέγοντες "Αραγε καὶ τοῖς ἔθνεσιν ἔδωκε τὴν μετάνοιαν ὁ Θεὸς εἰς ζωήν. Τῇ Κυριακῇ τῆς ε' ἑβδομάδος. KEIMENON. Οἱ μὲν οὖν διασπαρέντες ἀπὸ τῆς θλίψεως τῆς γενομένης ἐπὶ Στεφάνῳ, διῆλθον ἕως Φοινίκης, καὶ Κύπρου, καὶ ᾿Αντιοχείας, μηδενὶ λαλοῦντες τὸν λόγον, εἰ μὴ μόνον Ιουδαίοις. Ησαν δέ τινες ἐξ αὐτῶν ἄνδρες Κύπριοι καὶ Κυρηναῖοι· οἵτινες εἰσελ. θόντες εἰς ᾿Αντιόχειαν ἐλάλουν πρὸς τοὺς Ἑλλη νιστὰς, εὐαγγελιζόμενοι τὸν Κύριον Ἰησοῦν. Καὶ ἦν χεὶρ Κυρίου μετ᾿ αὐτῶν· πολύς τε ἀριθμὸς πιστεύσας, ἐπέστρεψεν ἐπὶ τὸν Κύριον ἠκούσθη δὲ ὁ λόγος εἰς τὰ ὦτα τῆς Ἐκκλησίας τῆς ἐν Ἱεροσο λύμοις περὶ αὐτῶν· καὶ ἀπέστειλαν Βαρνάβαν διαλθεῖν ἕως ᾿Αντιοχείας. Ος παραγενόμενος, καὶ ἰδὼν τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, ἐχάρη· παρεκάλει τε πάντας τῇ προθέσει τῆς καρδίας προσμένειν τῷ Κυρίῳ· ὅτι ἦν ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ πλήρης Πνεύματος ἁγίου καὶ πίστεως. Καὶ προσετέθη ἔχλος ἱκανὸς τῷ Κυρίῳ. Ἐξῆλθε δὲ εἰ; Ταρπὸν ὁ Βαρνάβας ἀναζητῆσαι Σανλον· καὶ εὑρὼν αὐτὸν, ἤγαγεν αὐτὸν εἰς Ἀντιόχειαν. Ἐγένετο δὲ αὐτοὺς ἐνιαυτὸν ὅλον συναχθῆναι ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ διδάξαι ὄχλον ἱκανὸν, χρηματίσαι τε πρῶτον ἐν Ἀντιοχείᾳ τοὺς μαθητάς Χριστιανούς. Ἐν ταύταις δὲ ταῖς ἡμέραις κατῆλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων εἰς ᾿Αντιόχειαν προφῆται. ᾿Αναστὰς δὲ εἷς ἐξ αὐτῶν ὀνόματι Αγαβος, ἐσήμανε διὰ τοῦ Πνεύ ματος, λιμὸν μέγαν μέλλειν ἔσεσθαι ἐφ' ὅλην τὴν οἰκουμένην· ὅστις καὶ ἐγένετο ἐπὶ Κλαυδίου Καίσα ρος. Τῶν δὲ μαθητῶν καθὼς ηὐπορεῖτό τις ὥρισαν ἕκαστος αὐτῶν εἰς διακονίαν πέμψαι τοῖς κατοικο σιν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἀδελφοῖς· ὃ καὶ ἐποίησαν, ἀπο στείλαντες πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους διὰ χειρός Βαρο νάδα καὶ Σαύλου. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἴσως διὰ τὸ μὴ εἰδέναι Εβραϊστὶ λαλεῖν, Ελλην στὰς ἐκάλουν. Ελάλουν τοίνυν καὶ πρὸς αὐτοὺς εὐαγ γελιζόμενοι τὸν Κύριον Ἰησοῦν, καὶ ἐπίστευον ἅπαντες, ἐπειδή, φησί, ο χεὶρ Κυρίου ἦν μετ' αὐτῶν, ο τουτέστι σημεῖα ἐργάζοντο. Διὰ τοῦτο γὰρ ἡ τῶν σημείων ἀνάγκη γέγονεν, ἵνα πιστεύσωσιν. κ Οτι ἦν ἀνὴρ ἀγαθός., Οὐκ ἀντίκειται τοῦτο τῷ, Οὐδεὶς ἀγα Οδ;, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός.» Οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι, μόνον ἀγαθὸν εἶναι, καὶ ἄνδρα ἀγαθὸν ὑπάρχει. Ὁ μὲν γὰρ κατ' οὐσίαν ἀγαθὸς ὑπάρχει· ἀρχὴ γὰρ καὶ πηγὴ τῶν ἀγαθῶν· ὁ δὲ ἀνὴρ οὐ κατ' οὐσία», Θελω

CAP. XII. ἀλλ' ἐν ἀναλήψει ἀρετῆς ἔχει τὸ ἀγαθὸς εἶναι. Οὐ peraddita virtute habet ut sit bonus; non enim alγὰρ ἁπλῶς, [ ᾿Αγαθός,] ἀλλ᾽, Ανὴρ ἀγαθός.» Εἰς τοῦτο οὖν λήψῃ καὶ τὸ, «Ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος·» καὶ τλ, «Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ· › καὶ τὰ ὅμοια. Σημειωτέον ὅτι ἡ ᾿Αντιόχεια διὰ τοῦτο θρόνου ἠξιώθη ὁρχοντικοῦ, ἐπειδὴ ἐκεῖ πρῶτον ἐχρημάτισαν οἱ μας θηταὶ καλεῖσθαι Χριστιανοί. Τοῦτο δὲ τὸ ὄνομα που λυθεῖας ἐστὶν ἀντίπαλον. «Ἐν ταύταις δέ.» Οὐκ ἔστιν ἐναντίον τοῦτο τῷ ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰρημένῳ· • Ο νόμος καὶ οἱ προφῆται, ἕως τοῦ Ἰωάννου • Τοῦτο γὰρ περὶ ἐκείνων τῶν προφητῶν, τῶν τὴν παρουσίαν αὐτοῦ προαναφωνησάντων. Ἵνα οὖν μή νομίσωσιν, ὅτι διὰ τοῦτο ὁ λιμὸς γέγονεν, ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς εἰσῆλθε, προλέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Χριστὸς προείπεν, οὐκ ἐπειδὴ τοῦτο ἐξ ἀρχῆς γενέσθαι ἔδει, ἀλλὰ διὰ τὰ κακὰ τὰ εἰς τοὺς ἀποστόλους γενόμενα· καὶ ἐμακροθύμει ὁ Θεός. Ὡς δὲ ἐνέκειντο, λιμός μέγας γίνεται, μηνύων τοῖς ἀποστόλοις δε τὰ ἐσόμενα κακά. Εἰ δὲ δι' αὐτοὺς ἦν, ἔδει πάντως καὶ ὄντα παύσασθαι· εὐδοκιμῆσαι γὰρ μᾶλλον ἐχρῆν αὐτοὺς, ὅτι τὸ αὐτῶν ἐποίουν, ἀνῇρουν, ἐκόλαζον, ἐτιμώρουν, πάντοθεν ἐδίωκον. Διὰ τοῦτο τοίνυν καὶ λιμὸς γέγονεν, εἰ καὶ οὐ συνῆκαν οἱ τάλανες· καὶ συνέπασχον αὐτοῖς εἰς τοῦτο καὶ οἱ Χριστιανοί, «Αποστείλαντες.» Σημειωτέον, ὅτι καὶ πρεσβυτέρων εἶχον ἀξίωμα οἱ ἀπόστολος· καὶ ἐν ἄλλῳ δὲ κεφαλαίω σεσημείωται, ὅτι διακόνων καὶ πρεσβυτέρων εἶχον βαθμόν. Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου κατασφαγὴ, καὶ Πέτρου σύλληψις πρὸς Ηρώδου· ὅπως τε αὐτὸν ὁ ἄγε γελος θείως έξείλατο τῶν εἱρκτῶν, καὶ ὁ Πέ τρος ἐμφανὴς γενόμενος νύκτωρ τοῖς ἀδελ φοῖς, ὑπανεχώρησεν. Τῷ Σαββάτω τῆς δ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Κατ' ἐκεῖνον δὲ τὸν καιρὸν ἐπέβαλεν Ηρώδης δ βασιλεὺς τὰς χεῖρας κακῶσαι τινας τῶν ἀπὸ τῆς Εκκλησίας. Ανεῖλε δὲ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ἰωάν νου μαχαίρι. Καὶ ἰδὼν ὅτι ἀρεστόν ἐστι τοῖς Ἰουδαίοις, προσέθετο συλλαβεῖν καὶ Πέτρον. (Ησαν δὲ αἱ ἡμέραι τῶν Αζύμων)· δν καὶ πιάσας ἔθετο εἰς φυλακὴν, παραδούς τέσσαρσι τετραδίοις στρατιωτῶν φυλάσσειν αὐτὸν, βουλόμενος μετὰ τὸ Πάσχα ἀναγαγεῖν αὐτὸν τῷ λαῷ. Ὁ μὲν οὖν Πέτρος ἐτηρεῖτο ἐν τῇ φυλακῇ προσευχὴ δὲ ἦν ἐκτενὴς γινομένη ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας πρὸς τὸν Θεὸν ὑπὲρ αὐτοῦ. Ὅτε δὲ ἔμελλεν αὐτὸν προάγειν ὁ Ἡρώδης, τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ ἦν ὁ Πέτρος κοιμώμενος μεταξύ δύο στρατιωτῶν, δεδεμένος ἁλύσεσι δυσί· φύλακές τε πρὸ τῆς θύρας ετήρουν τὴν φυλακήν. Καὶ ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου ἐπέστη, καὶ φῶς μέγα ἔλαμψεν ἐν τῷ οἰκήματι. Πα τάξας δὲ τὴν πλευρὰν τοῦ Πέτρου, ἤγειρεν αὐτὸν, se Matth. xxv, 23. 87 Matth. xr, 15. μ solute bonus dicitur, sed e Vir bonus.» Perinde igitur intelligas illul, e Vir bonus, ac illud, Euge, serve bone et fidelis 88, ac similia. Adnotandum vero, urbem Antiochiam pontificio throno decoratam fuisse, quoniam inibi primo statutum est, ut discipuli appellarentur Christiani: quod nomen polytheismo e diametro adversatur. In his autem diebus. Hoc contrarium non est illi Christi Domini elato ": «Lex et prophetæ usque ad Joannem: › Hoc enim eos spectat prophetas, qui ipsius adventum prænuntiarunt. Ne igitur existimarent, propterea famem venisse, quia Christianismus exortus est, prædixit illam Spiritus sanctus. Iloc idem etiam Christus prænuntiaverat; non quod initio contingere oporteret, sed propter mala, quæ in apostoles fiebant. Et quidem longanimiter ferebat Deus: at cum iniquitate sua urgerent illi, fames valida ingruit, præsignans mala, quæ Judæis eventura erant. Quod si apostolorum culpa orta fuisset, oportebat omnino, cau tunc cessare: siquidem potius commendandi fuissent Judæi, quod officio satisfecissent suo eos occidendo, torquendo, et omni ex parte persequendo. Dicta igitur de causa venit fames; lanetsi id miseri non intelligerent; et quantum ad hoc patiebantur simul cum illis etiam Christiani. • Mittentes. Observandum, apostolos etiam presbyterorum dignitatem habuisse et in alio capite adnotatum est, neque diaconorum, neque presbyterorum gradu eos caruisse. CAPUT XVII. 252 Jacobi apostoli cades, et Petri comprehensio jussu Herodis, et quomodo angelus eum divinitus solverit à vinculis; ipse vero Petrus, postquam noctu fratribus apparuit, clam discesserit. Sabbato hebdomadæ quartæ. TEXTUS. XII. 1-11. Eodem autem tempore misit Herodes rex manus, ut affligeret quosdam de Ecclesia. Occidit autem Jacobum fratrem Joannis gladio. Videns autem quia placeret Judæis, apposuit ut apprehenderet et Petrum. Erant autem dies Azymorum. Quem cum apprehendisset, misit in carcerem, tradens quatuor quaternionibus militum custodiendum, volens post Pascha producere eum populo. Et Petrus quidem servabatur in carcere. Oratio autem fiebat sine intermissione ab Ecclesia ad Deum pro eo. Cum autem producturus eum esset llerodes, in ipsa nocte erat Petrus dormiens inter duos milites, vinctus catenis duabus, et custodes ante ostium custodiebant carcerem. Et ecce angelus Domini astitit; et lumen refulsit in habitaculo, percussoque latere Petri, excitavit eum dicens: Surge velociter. Et ceciderunt catena de manibus ejus. Dixit autem Variæ lectiones et notæ. 18 Ιουδαίοις.

angelus ad eum: Pracingere, et calcea te caligns λέγων· 'Ανάστα ἐν τάχει. Καὶ ἐξέπεσον αὐτοῦ αἱ tuas. Et fecit sic. Εt dixit illi: Circumula tibi vestimentum tuum, et sequere une. Et exiens sequebatur eum, et nesciebat quia verum est, quod fiebat per angelum; existimabat autem se visum videre. Transeuntes autem primam et secundam custodiam, venerunt ad portain ferream, quæ ducit ad civitatem, quæ ultro aperta est eis. Et exeuntes processerunt vicum unum, et continuo discessit angelus ab eo. Et Petrus ad se reversus, dixit: Nunc scio vere, quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manu Herodis, et de omni exspe. ctatione plebis Judæorum. COMMENTARIUS. ἁλύσεις ἐκ τῶν χειρῶν. Εἶπέ τε πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος Περίζωσαι, καὶ ὑπόδησαι τὰ σανδάλιά σου. Εποίησε δὲ οὕτω. Καὶ λέγει αὐτῷ· Περιβαλοῦ τὸ ἱμάτιόν σου, καὶ ἀκολούθει μοι. Καὶ ἐξελθών ήκολούθει αὐτῷ, καὶ οὐκ ᾔδει ὅτι ἀληθές ἐστι τὸ γινόμενον ὑπὸ τοῦ ἀγγέ λου· ἐδόκει δὲ δραμα βλέπειν. Διελθόντες δὲ πρώτην φυλακὴν καὶ δευτέραν, ἦλθον ἐπὶ τὴν πύλην τὴν Σιδηρᾶν τὴν φέρουσαν εἰς τὴν πόλιν, ἥτις αὐτομάτη ἠνοίχθη αὐτοῖς, καὶ ἐξελθόντες προῆλθον ρύμην μίαν· καὶ εὐθέως ἀπέστη ὁ ἄγγελος ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ ὁ Πέτρος γενόμενος ἐν ἑαυτῷ εἶπε· Νῦν οἶδα ἀλη θῶς, ὅτι ἐξαπέστειλε Κύριος τὸν ἄγγελον αὐτοῦ, καὶ ἐξείλετο με ἐκ χειρὸς Ηρώδου, καὶ πάσης τῆς προσ δοκίας τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. ' Ἐκεῖνον φησι τὸν καιρὸν, τὸν ἐπὶ Κλαυδίου Καί σαρος. Γάϊος αὐτοκράτωρ Ρωμαίων, Αγρίππαν και θίστησι βασιλέα τῆς Ἰουδαίας, τὸν Ηρώδην ἐξορίσας, δι' αἰσχρότητα βίου, ἐν Λουγδούνῳ τῆς Γαλιλαίας 50.0 σὺν τῇ γυναικὶ Ηρωδιάδι. Οὗτός ἐστιν ὁ κατὰ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου, ὡς ἱστορεῖ Ιώσηπος ἐν τῷ της λόγῳ τῆς Αρχαιολογίας, καὶ Εὐσέβιος ἐν τῷ δευτέρω λόγῳ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας. Ἡ οὖν διαφωνία τοῦ γράμματος, ήγουν τοῦ ὀνόματος, ἐνταῦθα τὸ λέγειν ἀντὶ ᾿Αγρίππαν, Ηρώδην, ή κατά σφάλμα, ὡς εἰκὸς, γραφικὸν γέγονεν, ἢ κατὰ διωνυ μίαν εἴρηται· ἐπεὶ καὶ ὁ χρόνος καὶ αἱ πράξεις τὸν αὐτὸν ὄντα δείκνυσιν ᾿Αγρίππαν ἐπὶ Κλαυδίου Καί σαρος, δς μετὰ Γάϊον γέγονεν αὐτοκράτωρ. ι 'Ανειλε δέ. ο Ἵνα μηδείς λέγῃ, ὅτι Διὰ τοῦτο ἀκινδύνως καὶ ἀδεῶς κατατολμῶσι τοῦ θανάτου, ἅτε ἐξαρπάζοντας αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ· διὰ τοῦτο συγχωρεῖ καὶ ἀναιρεθῆς και τους κορυφαίους, πείθων αὐτοὺς [τοὺς ἀναιροῦντας] ὅτι οὐδὲ ταῦτα ἀφίστησιν αὐτοὺς καὶ κωλύει. • Παραδούς.» Τουτέστι τὸν ἀριθμὸν δεκαέξ· τετρά κις γὰρ τὰ τέσσαρα γίνονται δεκαέξ. Ίσως καθεκάστην φυλακήν, τουτέστι τριωρίαν, εἶναι φυλακάς τα τέσσαρας· εἰσὶ δὲ φυλακαὶ οὐ τέσσαρες, κατὰ τριω ρίαν φυλακὴ λεγομένη· ὡς εἶναι τὸ δωδεκάωρον ὅλον τῆς νυκτός, φυλακὰς τέσσαρας, ἐν οἷς ἀνὰ τεσσάρων στρατιωτῶν φυλασσόντων, οἱ πάντες τὸν ἀριθμὸν ἐξκαίδεκα. «Περίζωσαι.» Τοῦ Κυρίου εἰπόντος τοῖς μαθηταῖς, μὴ κτήσασθαι χρυσόν, ἢ ἄργυρον, μηδὲ Tempus illud designat, quod Claudio Cæsare imperante decurrebat. Caius enim Romanorum imperator Agrippam Judææ regem constituit, Herode 253 ob ejus vitæ turpitudinem in exsilium Lugdunum Galliæ misso, una cum uxore Herodiade. Hic non est Herodes ille, qui regnabat tempore passionis Domini, de quo loquitur Josephus libro xvi Antiquitatum', et Eusebius lib. u Historiæ ecclesiastica. Vel igitur hic commutatio est nominis, ut scilicet Herodes sit pro Agrippa positum: vel lapsus est calami, ut verisimile videtur: vel ita dictum est, quod rex ille duo haberet nomina; nam aliunde et tempus et acta ostendunt, eumdem fuisse Agrippam sub Claudio Cæsare, qui post Caium Romanorum fuit imperator. ‹ Occidit auten.» Ne quis diceret, propterea Christianos mortem non timere, quod certi essent, sese a Deo eripiendos fore, idcirco Deus eorum aliquos, et quidem præcipuos, perimi sinit, ut sie ostenderet ipsis occisoribus, eos neque hac ratione ab officio suo avocari, aut prohiberi posse. • Tradens. Nempe sexdecim numero: nam quatuor quater sumpta sexdecim conficiunt. Fortasse enim in unaquaque vigilia, seu singulis tribus horis, erant custodes quatuor; et quatuor custodes per trium horarum spatium custodia, vel vigilia dieebatur: unde omnes simul duodecim noctis horæ quatuor custodias, seu vigilias complectebantur; in quarum singulis, cum quatuor custodes vigilarent, li simul δύο χιτώνας, μηδὲ ὑποδήματα, μηδὲ ζώνην, μηδὲ omnes conficiebant sexdecim. «Præcingere.» Cum Dominus discipulis suis præceperit, ne ‹ 58 aurum, aut argentum possiderent, neque duas tunicas, neque calceamenta, neque zonam, neque virgam haberent; quomodo Petrus mandatum ejusmodi ss Matth. x, 10. 06.07 Γαλλίας. ῥάβδον, πῶς ὁ Πέτρος παρὰ τὸ πρόσταγμα ἐποίει, καὶ ἱμάτια ἔχων, καὶ ὑποδήματα; Τί δὲ καὶ ὁ Παῦ λος, ὅταν παραγγέλλῃ Τιμοθέῳ γράφων· «Τὸν φελώ νην, δι ἀπέλιπον ἐν Τρωάδι παρὰ Κάρπῳ, ἐρχόμενος φέρε; ο Ἰδοὺ φελώνην εἶχε, καὶ οὐκ ἂν ἔχει τοῦ Variæ lectiones et notæ. φύλακας. φύλακες. έχοι τις. • Tam codex noster quam Florentinus, ac etiam textus editus sub nomine Ecumenii, sicut etiam versio Hentenii, habent per affirmationem, hic est. At ita legendum, ut ego verti, nempe cum negatione, non dubito, tum quia id exigit veritas historiae, et contestus qui sequitur; tum quia Curysostomus, unde quoad maximam partem desumptus est iste Commentarius, negationem habet. Hæc verba ejus sunt hom. xxvi, in Acta, num. 1. Οὗτος γὰρ οὐκ ἦν ὁ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, Dic non erαι is qui vivente Christo regnabat.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER.- CAP. XII. ceamenta? Et quomodo etiam Paulus, qui Timotheo scribebat ": ‹ Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum,» penulam habebat? Neque vero dicere quis potest, eum nullam aliam, prater eam quam ferebat tunicam habuisse. Ergone inobediens fuit Christo? Quid igitur dicendum? Nempe ejusmodi præcepta ad tempus data fuisse, non ut perpetuo servarentur. Quod ita esse, testimonio est Lucas, cum refert Christum dixisse discipulis 60: • Quando misi vos sine sacculo, et pera, et calceamentis, numquid aliquid defuit vobis? At illi dixerunt: Nihil.. Deinde ait: Sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram. › Cur vero tunc hoc præcepit? Videlicet ut potentiam εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἕτερον οὐκ εἶχεν ἢ δν ἐφόρει. Αρα neglexit, habens et vestimenta, et zonan, et calπαρήκουσε τοῦ Χριστοῦ; Τί οὖν ἔστι; Τὰ ἐπιτάγματα, φησίν ', ἐκεῖνα, πρὸς καιρὸν ἦν, καὶ οὐ διὰ παντός. Οτι δὲ ἀληθές ἐστι, Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής μαρτυρεῖ· φησὶ γὰρ εἰρηκέναι τοῖς μαθηταῖς τὸν Χριστόν· «Οτε ἀπέστειλα ὑμᾶς ἄτερ βαλαντίου, καὶ πήρας, καὶ ζώνης, καὶ ὑποδημάτων, μή τι ὑστέ ρησεν ὑμῖν; Λέγουσιν αὐτῷ· Ο.» Εἶτά φησιν· • Ἀλλὰ νῦν λέγω ὑμῖν· Ὁ ἔχων βαλάντιον, ἀράτω ὁμοίως καὶ πήραν.» Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο τότε ἐπέταξε; Τὴν δύναμιν αὐτοῦ δεῖξαι βουλόμενος. Εἰ τοί νυν ἕνα δει χιτῶνα ἔχειν τὸν Παῦλον, εἰ πλύνειν αὐτὸν ἔδει, γυμνὸν αὐτὸν ἐχρῆν οἴκοι καθῆσθαι, ἢ γυμνὸν αὐτὸν περιιέναι, καὶ ἀσχημονείν, χρείας και λούσης; Οὐκ ἔδει τοιγαροῦν τὸν Παῦλον, ἐπὶ τοςούτοις κατορθώμασι περιιόντα τὴν οἰκουμένην, διὰ suain manifestaret. Alias vero, si Paulo nonnisi ἱματίου ἔνδειαν οἴκοι καθῆσθαι, καὶ τηλικούτοις πράγμασιν ἐμποδίζειν. Τί δὲ, εἰ κρυμὸς ἐπετέθη σφοδρὸς, καὶ κατέβρεξεν, ἢ ἐπάγωσεν, ὃν ἐφόρει χιτῶνα; Πῶς ξηραίνεσθαι ἐνῆν; Η πάλιν γυμνὸν ἐχο ρῆν καθῆσθαι. Τί δέ, εἰ ψύχος κατέτεινε τὸ σῶμα; Τήκεσθαι ἔδει καὶ μὴ φθέγγεσθαι; Καὶ τί ἂν εἴη του. του χαλεπώτερον; Οὐδὲ γὰρ ἀδαμάντινα σώματα αὐτ τοῖς κατεσκεύαστο. Τί ούν; Απόλλυσθαι ἐχρῆν; Οὐδα μῶς. Τοῦτο δὲ καθὼς εἴρηται, τότε ἐπέταξε, τὴν δύναμιν αὐτοῦ δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι οὐδενὸς τῶν ἐπιτηδείων ὑστερήσουσιν. unam tunicam habere licuisset, quando ea lavanda eral, oportuisset, nudum domi sedere, aut, necessi tate urgente, nudum summa cum ignominia circumire: 254 et profecto non decebat, Paulum, qui ob tanti momenti negotia totum mundum peragrare debebat, operimenti carentia domi otiosum detineri, et a tot præclaris facinoribus necessario prohiberi. Quid vero, si vehemens ingruisset frigus, ac tunica, quam gestabat, madefacta, geluque constricta fuisset? Quomodo eam exsiccare licuisset? Rursus necesse fuisset, ut nudus in angulo sederet. At quid si frigus corpus ipsius acrius divexasset? Nonne oportuisset eum ad extrema cum silentio devenire? Quare quid fuisset acerbius? Neque enim corpora ex adamante fabricata illis fuerant. Quid igitur, perire oportebat? Non utique. Sed id, ut jam diximus, tunc præcepit Christus, ut notam faceret potentiam suam, quoniam futurum erat, ut nibil ex necessariis illis deesset. Τῇ β' τῆς ε' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Συνιδών τε ἦλθεν ἐπὶ τὴν οἰκίαν Μαρίας τῆς μητρὸς Ἰωάννου τοῦ ἐπικαλουμένου Μάρκου, οὗ ἦταν ἱκανοὶ συνηθροισμένοι καὶ προσευχόμενοι. Κρούσαντος δὲ αὐτοῦ τὴν θύραν τοῦ πυλῶνος προστ ἦλθε παιδίσκη ὑπακοῦσαι, ὀνόματι Ρίδη· καὶ ἐπι γνοῦσα τὴν φωνὴν τοῦ Πέτρου, ἀπὸ τῆς χαρᾶς οὐκ ἤνοιξε τὸν πυλῶνα· εἰσδραμοῦσα δὲ ἀπήγγειλε, τὸν Πέτρον ἑστάναι πρὸ τοῦ πυλῶνος. Οἱ δὲ πρὸς αὐτὴν εἶπον· Μαίνῃ. Ἡ δὲ διισχυρίζετο οὕτως ἔχειν. Οἱ δὲ ἔλεγον· Ὁ ἄγγελος αὐτοῦ ἐστιν. Ο δὲ Πέτρος επέμενε κρούων. Ανοίξαντες δὲ, εἶδον αὐτὸν, καὶ ἐξέστησαν. Κατασείσας δὲ αὐτοῖς τῇ χειρ. σιγαν, διηγήσατο αὐτοῖς πῶς ὁ Κύριος ἐξήγαγεν αὐτὸν ἐκ τῆς φυλακῆς. Εἶπε δέ· ἀπαγγείλατε Ἰακώβῳ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ταῦτα. Καὶ ἐξελθὼν ἐπορεύθη εἰς ἕτερον τόπον. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἵνα δείξῃ ὅτι τοῦτο ἀεὶ συνόντος αὐτοῖς Ἰωάν νου τὴν μητέρα φησί, καὶ τὸ παράσημον αὐτοῦ τέ θεικε· φησὶ γὰρ, «Τοῦ ἐπικαλουμένου Μάρκου. Οὗτος δὲ ἦν ὁ καὶ τὸ κατὰ Μάρκου συγγραψάμενος *] Tim. 19, 13. 6ο Luc. xsus, 35. * φημί. * οὐ τοῦ. Seu, Joannis apostoli. Feria 2 hebdomadæ quintæ. TEXTUS. XII, 12-17. Consideransque venit ad domum Mariæ matris Joannis, qui cognominatus est Marcus, ubi erant multi congregati et orantes. Pulsante autem eo ostium januæ, processit puella ad audiendum, nomine Rhode. Et ut cognovit vocem Petri, præ gaudio non aperuit januam, sed intro currens nuntiavit stare Petrum ante januam. At illi dixerunt ad eam: Insanis. Illa autem alirmabat sic se habere. Illi autem dicebant: Angelus ejus est. Petrus autem perseverabat pulsans. Cum autem aperuissent, viderunt eum et obstupuerunt. Annuens autem eis manu, ut tacerent, narravit quomodo Dominus eduxisset eum de carcere, dixitque: Nuntiate Jacobo et fratribus bæc. Et egressus abiit in alium locum. COMMENTARIUS. Ut notum faceret, se non loqui de matre illius Joannis, qui semper erat cum ipsis propterea cognomen ejus addit, dicens: Qui cognominatus est Marcus. › Hic autem est, qui Evangelium Variæ lectiones et notæ.

quod secundum Marcum dicitur, conscripsit, nepos ἡ Εὐαγγέλιον, ὁ ἀνεψιός Βαρνάβα· περὶ οὗ καὶ Παύλος Barnalia, de quo etiam Paulus scribit Taotheo 61: ‹ Marcum assume, et adduc tecum: est enim mihi ntilis in ministerium, ) ‹ Angelus ejus est. Ex hoc loco manifestum fit, unumquemque nostrum angelum habere. CAPUT XVIII. γράφει Τιμοθέῳ· ι Μάρκον ἀναλαβὼν ἄγαγε μετά σεαυτοῦ. Ἔστι γάρ μοι εύχρηστος εἰς διακονίαν. Ο άγγελος αὐτοῦ ἐστιν. κ Ἐκ τούτου δήλον ὅτι ἕκαστος ἡμῶν ἄγγελον ἔχει. ΚΕΦΛΑ. ΝΙ. 255 De custodum punitione, ac deinde de impii Περὶ τῆς τῶν φυλάκων κολάσεως, καὶ μετέπειτα llerodis acerbo miseroque interitu. περὶ τῆς τοῦ ἀσεβοῦς Ηρώδου πικρᾶς τε καὶ Ολεθρίου καταστροφής. TEXTUS. XII, 18-24. Facta autem die, erat non parva turba· tio inter milites, quidnam factum esset de Petro. flerodes autem cum requisisset eum, et non invenisset, inquisitione facta de custodibus, jussit eos duci: descendensque a Judaa in Cesaream, ibi commoratus est. Erat autem iratus Tyriis et Sidoniis. At illi unanimnes venerunt ad eum, et persuaso Blasto, qui erat super cubiculum regis, postulabant pacem, eo quod alerentur regiones eorum ab illo. Statuto autem die, Herodes vestitus veste regia, sedit pro tribunali, et concionabatur ad eos. Populus autem acclamabat: Dei voces et non bominis. Confestim antem percussit eum angelus Domini, eo quod non dedisset honorem Deo: et consumptus a veruibus, expiravit. Verbum autem Domini crescebat et multiplicabatur. COMMENTARIUS. Postquam angelus Petrum ex carcere et vinculis liberavit, cum Herodes cum quesiisset, et non in. venisset, milites, qui illum custodiebant, ejus loco interfecit. Anno vero tertio regni, Agrippa venit Cæsaream, quæ prius Turris Stratonis vocabatur: ibique spectacula, veluti festivitatem quamdam, in Casaris honorem celebravit. Die autem spectenlorum secunda, veste indutus tota ex argento, mi. rabili textura facta, venit diluculo ad theatrum: ubi primis solis orientis radiis percussum argentom mirum in modum splendebat, ut intuentium noa solum oculos perstringeret, sed etiam animis terrorem incuteret. Confestim vero adulatores, qui circumstabant et deum eum appellabant et pro· pitium esse exorabant, et, Licet hucusque, inquicbant, te tanquam Lominem pertimuimus, in posterum velut humana superiorem natura venerabimur. Rex ista audiens, neque illos, ut par erat, reprehendit, neque impiam adulationem abs se rejecit. At vero paulo post, cum suspexisset, vidit bubonem capiti suo imminentem, ac funi alicui insidentem. Eum statim agnovit nonnisi impendentium malorum nuntium esse: ac repentino diroque viscerum ventrisque dolore correptum se sensit. 256 Quare circumspiciens auios: Ego, inquit, qui vobis deus sum, jam vitam relinquere •¹ II Tim. iv, 11. p ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Γενομένης δὲ ἡμέρας ἦν τάραχος οὐκ ὀλίγος ἐν τοῖς στρατιώταις, τί ἄρα ὁ Πέτρος ἐγένετο. Ηρώδῆς δὲ ἐπιζητήσας αὐτόν, καὶ μὴ εὑρὼν, ἀνακρίνα; τοὺς φύλακας, ἐκέλευσεν ἀπαχθῆναι· καὶ κατελθὼν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Καισάρειαν, διέτριβεν. Ην δὲ ὁ Ἡρώδης θυμομαχών Τυρίοις, καὶ Σιδω νίοις. Ομοθυμαδὸν δὲ παρῆσαν πρὸς αὐτὸν, καὶ πείσαντες Βλάστον τὸν ἐπὶ τοῦ κοιτῶνος τοῦ βασι λέως, ᾐτοῦντο εἰρήνην διὰ τὸ τρέφεσθαι αὐτῶν τὴν χώραν ἀπὸ τῆς βασιλικῆς. Τακτῇ δὲ ἡμέρᾳ ὁ Πρώτ δης ἐνδυσάμενος ἐσθῆτα βασιλικὴν, καὶ καθίσης ἐπὶ τοῦ βήματος, εδημηγόρει πρὸς αὐτούς. Ὁ δὲ δῆμος ἐπεφώνει· Θεοῦ φωνή, καὶ οὐκ ἀνθρώπου. Παραχρῆμα δὲ αὐτὸν ἐπάταξεν ἄγγελος Κυρίου, ἀνθ' ὧν οὐκ ἔδωκε δόξαν τῷ Θεῷ· καὶ γενόμενος σκε ληκόβρωτος ἐξέψυξεν. Ὁ δὲ λόγος τοῦ Θεοῦ ηύξανε καὶ ἐπληθύνετο. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τὸν Πέτρον τοῦ δεσμωτηρίου καὶ τῶν ἁλύσεων ἀπαλλάξαντος τοῦ ἀγγέλου, ζητήσας αὐτὸν ὁ Πρώ δης, καὶ οὐχ εὑρὼν, τοὺς τηροῦντας αὐτὸν στρατιώ τας ἀπέκτεινεν ἀντ᾽ ἐκείνου. Τρίτον ἔτος Αγρίππα βασιλεύοντι παρῆν ἐν Καισαρείς, τῇ πρότερον Στράτ τωνος Πύργος καλουμένῃ. Συνετέλει δὲ ἐνταῦθα θεωρίας εἰς Καίσαρος τιμήν, ἑορτήν τινα ταύτην ἐπιστάμενος. Δευτέρᾳ δὲ τῶν θεωριῶν ἡμέρᾳ, στο λὴν ἐνδύς, ἐξ ἀργύρου πεποιημένην πᾶσαν, ὡς θαυμάσιον ὑφὴν εἶναι, παρῆλθεν εἰς θέατρον ἡμέρας ἀρχομένης. Ενθα ταῖς πρώταις τῶν ἡλιακῶν ἀκτί νων ἐπιβολαῖς ὁ ἄργυρος καταυγασθείς, θαυμασίω; ἀπέστιλβς, μαρμαρόν τι φέρων τοῖς εἰς αὐτὸν ἀτε νίσασι καὶ φρικῶτες. Εὐθὺς δὲ οἱ κόλακες, ἄλλος ἄλλοθεν φωνὰς ἐβόων, Θεὸν προσαγορεύοντες, εὐμε νῶ; * εἶναι [ἀξιοῦντες, καὶ] ἐπιλέγοντες· Εἰ καὶ μέχρι νῦν ώ; ἄνθρωπον ἐφοβήθημεν, ἀλλὰ τοὐντεῦθεν κρείτ τονά σε τῆς φύσεως ὁμολογοῦμεν. Οὐκ ἐπέπληξε τού τοὺς ὁ βασιλεὺς, οὐδὲ τὴν κολακείαν ἀσεβοῦσαν ἀπό τρίψατο. Ανακύψας γοῦν μετ' ὀλίγον, τὸν βουνε να τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς, ὑπερκαθεζόμενον ἰδὼν ἐπὶ σχοινίου τινός, ἄγγελον τοῦτον εὐθὺς ἐν[ε]νόησε κακόν 1 εἶναι, καὶ οὔποτε τῶν ἀγαθῶν γινόμενον ". Διακάρδιον οὖν ἔσχεν ἐδύνην· ἄθρου; δ' αὐτῷ τῆς κοιλίας προσήθροισεν άλγημα, μετά σφοδρότητος ἀββάμενος 10· ἀναθεωρῶν οὖν πρὸς τοὺς Variæ lectiones et notæ. • Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον τῆς θ' ὁμιλίας. Ο εὐμενή. Ο αποτρέψατο. ' κακών. Ο γενό μενον, ο προσήθρησεν. 10 ἀρξάμενον

- CAP. XIII. φίλους, Ὁ Θεὸς ὑμῖν ἐγώ, φησί, ἤδη καταστρέ- cogor, falsas, quas de me protulistis, voces fato φειν " ἐπείγομαι τὸν βίον, παραχρῆμα τῆς εἰμαρ sine mora demonstrante: quique immortalis vocor, μένης τὰς ἄρτι μου καταπεμψάμενος 11 φωνὰς ἐλεγ- mori jam necesse habeo. χούσης· ὁ κληθεὶς ἀθάνατος ὑφ᾽ ὑμῶν, ἤδη θανείν ἐπείγομαι 18. 'Αποστολή Βαρνάβα και Παύλου πρὸς τοῦ θείου Πνεύματος εις Κύπρον· ὅσα τε ειργάσαντο ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς Ελύμαν τὸν μάγον. Τῇ γ' τῆς ε' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Βαρνάβας δὲ καὶ Παῦλος ἐπέστρεψαν εἰς Ἱερου σαλήμ, πληρώσαντες τὴν διακονίαν, συμπαραλαβόντες καὶ Ἰωάννην τὸν ἐπικαλούμενον Μάρκον. Ήταν δέ τινες ἐν ᾿Αντιοχείᾳ κατὰ τὴν οὖσαν Ἐκκλησίαν, προφῆται καὶ διδάσκαλοι, ὅ τε Βαρνάβας και Συμεὼν ὁ καλούμενος Νίγερ, καὶ Λούκιος ὁ Κυρηναίος, Μαναήν τε Ηρώδου του τετράρχου σύντροφος, καὶ Σαύλος. Λειτουργούντων δὲ αὐτῶν τῷ Κυρίῳ, καὶ νηστευόντων, εἶπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· Αφορίσατε δή μοι τόν τε Βαρνάβαν καὶ τὸν Σαῦλον εἰς τὸ ἔργον δ προσκέκλημαι αὐτούς. Τότε νηστεύσαντες καὶ προσευξάμενοι, καὶ ἐπιθέντες τὰς χεῖρας αὐτοῖς, ἀπέλυσαν. Οὗτοι μὲν οὖν ἐκπεμφθέντες ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, κατῆλθον εἰς τὴν Σελεύκειαν. Ἐκεῖθεν δὲ ἀπέπλευσαν εἰς Κύπρον, καὶ γενόμενοι ἐν Σαλαμίνι, κατήγγελλον τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς συναγωγαῖς τῶν Ἰουδαίων. Εἶχον δὲ καὶ Ἰωάν την ὑπηρέτην. Διελθόντες δὲ τὴν νῆσον ἄχρι Πάφου, εὗρον ἐκεῖ ἄνδρα τινὰ μάγον ψευδοπροφήτην ΙουΕπῖον, ᾧ ὄνομα Βαριησοῦς, ὅς σὺν τῷ ἀνθυπάτῳ ἦν Σεργίῳ Παύλῳ, ἀνδρὶ συνετῷ. Οὗτος προσκαλεσάμενος Βαρνάβαν καὶ Σαῦλον, ἐπεζήτησεν ἀκοῦσαι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. ᾿Ανθίστατο δὲ αὐτοῖς Ελύμας ὁ μάγος (οὕτω γὰρ μεθερμηνεύεται τὸ ὄνομα αὐτοῦ), ζητῶν διαστρέψαι τὸν ἀνθύπατον ἀπὸ τῆς πίστεως. Σαῦλος δὲ, ὁ καὶ Παῦλος, πλησθεὶς Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἀτενίσας εἰς αὐτὸν εἶπεν· Ω πλήρης παντὸς δόλου καὶ πάσης ῥᾳδιουργίας, υἱὲ διαβόλου, ἐχθρὲ πάσης δικαιοσύνης, οὐ παύση διαστρέφων τὰς ὁδοὺς Κυρίου τὰς εὐθείας; Καὶ νῦν ἰδοὺ χεὶρ Κυρίου ἐπὶ σὲ, καὶ ἔσῃ τυφλὸς μὴ βλέπων τὸν ἥλιον ἄχρι καιροῦ. Παραχρῆμα δὲ ἐπέπεσεν ἐπ᾿ αὐτὸν αχλὺς καὶ σκότος, καὶ περιάγων ἐζήτει χειραγω γούς. Τότε ἰδὼν ὁ ἀνθύπατος τὸ γεγονὸς, ἐπίστευσεν, ἐκπληττόμενος ἐπὶ τῇ διδαχῇ τοῦ Κυρίου. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. a Ἵνα μηδὲ ταύτῃ τῶν ἀποστόλων ἔλαττον ἔχῃ ὁ Παῦλος, μεθίστησιν αὐτοῦ ὁ Θεὸς τὸ ὄνομα, καὶ Σαῦλον ὄντα, Παῦλον ἐκάλεσε· καὶ ὅπερ ἔσχεν ὁ Κορυφαῖος τῶν μαθητῶν ὡς ὑπόθεσιν λάβοι. Ἵνα οὖν δείξῃ, ὅτι οὐκ ἦν θυμοῦ τὰ ῥήματα Παύλου, ἃ πρὸς Ἐλύμαν ἔφη τὸν μάγον, διὰ τοῦτο προλαβών, εἶπε· «Πλησθείς Πνεύματος ἁγίου.» Εἰ γὰρ κολάζοντος ἦν, διὰ παντὸς ἂν ἐποίησε τυφλόν· νῦν δὲ οὐ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἄχρι καιροῦ, ὁ ὅριον τῇ γνώμῃ CAPUT XIX.. Missio Barnabæ et Pauli a Spiritu sancto in Cyprum; et de iis quæ ipsi in nomine Jesu Christi fecerunt in Elymam magum. Feria tertia hebdomadæ quinta. TEXTUS. XII, 25; XIII, 1-12. Baruabas autem et Saulus reversi sunt au Jerosolymis expleto ministerio, assumpto Joanne, qui cognominatus est Marcus. Erant autem in Ecclesia quæ erat Antiochiæ, prophetæ et doctores, in quibus Barnabas et Simon qui vocalatur Niger, et Lucius Cyrenensis et Manahen, qui erat Herodis tetrarchæ collactaneus, et Saulus. Ministrantibus autem illis Domino, et jejunantibus, dixit illis Spiritus sanctus): Segregate mihi Barnabam et Saulum, in opus ad quod assumpsi eos. Tunc jejunantes et orantes, imponentesque eis manus, dimiseserunt illos. Et ipsi quidem missi a Spiritu sancte abierunt Seleuciam; et inde navigaverunt Cyprum. Et cum venissent Salaminam, prædicabant verbum Dei in synagogis Judæorum. Habebant autem et Joannem in ministerio. Et cum perambulassent universam insulam usque Paphum, invenerunt quemdam virum magum pseudoprophetam Judæum, cui nomen erat Barjesu, qui erat cum proconsule Sergio Paulo viro prudente. Hic, accersitis Barnaba et Saulo, desiderabat audire verbum Dei. Resistebat autem illis Elymas magus (sic enim interpretatur nomen ejus), quærens avertere proconsulem a fide. Saulus autem, qui et Paulus, repletus Spiritu sancto, intuens in eum, dixit: Ο plere omni dolo et omni fallacia, fili diaboli, inimice omnis justitiæ, non desinis subvertere vias Domini rectas? Et nunc ecce manus Domini super te, et eris cæcus non videns solem usque ad tempus. Et confestim cecidit in eum caligo et tenebræ, et circumiens quærebat qui ei manum daret. Tum proconsul cum vidisset 257 factum, credidit admirans super doctrina Domini. COMMENTARIUS. Ut neque in hac parte ulli apostolorum cederet Paulus, Deus nomen ipsius commutavit, et ex Saulo, Paulum appellari voluit, ut eamdem, quam discipulorum coryphæus, prærogativam haberet. Ut vero innueret sacer scriptor, quæ Paulus ad Elymam magum protulit, verba neutiquam ex infenso animo profecta esse, propterea præoccupando ait: Repletus Spiritu sancto.» Et sane si punire eum voluisset, omnino et in perpetuum cæcum reddiVaria lectiones et notæ. 11 καταστρέφειν [sic]. 18 καταψευσαμένας. 13 ἀπάγομαι.

τὸν τρόπον μεταβαλών 14 πρὸς τὸ βέλτιον. Ο γὰρ αὐτὸς προσήχθη σημείῳ, τούτῳ καὶ τοῦτον ἡβουλήθη προσαγαγεῖν. Οὐκ ἄρα τιμωρία ἦν, ἀλλ᾽ ἴασις, • Σαῦλος δέ.» Οὗτός ἐστιν ὁ Ἰωάννης, ὁ καὶ Μάρ κος κληθείς, ὁ ἀνεψιός Βαρνάβα, ὁ καὶ τὸ κατὰ Μάρκον Εὐαγγέλιον συγγραψάμενος, καὶ μαθητής Πέτρου τοῦ ἀποστόλου και κορυφαίου, περὶ οὗ φησιν ἐν τῇ αὐτοῦ Ἐπιστολῇ· Ασπάζεται ὑμᾶς καὶ Μάρτ κος ὁ υἱός μου.» Οὗτος τοίνυν, ἅτε ἐπὶ μακροτέραν δ στελλόμενος το ὁδὸν παρὰ 16 Παύλου, ἀνεχώρει ἀπ' αὐτῶν, καίτοι γε ὑπηρέτης ὤν, διὰ τὸ μὴ φέρειν αὐτὸν τοὺς κινδύνους. disset; sed non sic fecit; sed c usque ad tem- διδοὺς, ἔφη, ἐν ἑαυτῇ ἔχειν τοῦ φωτὸς τὴν ἀπόληψιν, pus,» dixit: quibus verbis terminum illi præscribit, quo, in sua mente lumen recipere, moresque mutare posset in melius. Eo igitur ipso signo Paulus, quo ad bonam frugem ipse adductus erat (nempe subita cæcitate), eodem etiam Elymai reducere tentavit: quare id pena non fuit, sed medicina. ‹ Saulus autem.» Iste est Joannes cognominatus Marcus, nepos Barnabæ, qui etiam Evangelium suo prænotatum nomine conscripsit, discipulus Petri, apostolorum coryphæi; de quo ipse in sua Epistola ait ": ‹ Salutat vos et Marcus filius meus. › Hic igitur in longiorem viam misso Paulo cum 80ciis, ab eis, quanquam minister esset, discessit, quod sibi tot pericula adeunda non putaret. CAPUT XX. Pauli egregia doctrina de Christo ex lege et prophetis, historica et evangelica. Feria 4 hebdomadæ quintæ. TEXTUS. XIII, 13-24. Et cum a l'apho navigassent Paulus et qui cum eo crant, venerunt Pergen Pamphylie. Joannes autem discedens ab eis, reversus est Jerosolymam. Illi vero pertranseuntes Pergen, venerunt Antiochiam Pisidiæ: et ingressi Synagogam die Sabbatorum, sederunt. Post lectionem autem legis, et prophetarum, miserunt principes Synagoga: ad eos, dicentes: Viri fratres, si 258 quis est in vobis sermo exhortationis ad plebem, dicite. Surgens autem Paulus et manu silentium indicens, ait: Viri Israelitæ, et qui limetis Deum, audite: Deus plebis Israel elegit patres nostros, et plebem exaltavit cum esset incola in terra Ægypti, et in brachio excelso eduxit eos ex ea, et per quadraginta annorum tempus mores eorum sustinuit in descrto. Et destruens gentes septem in terra Chanaan, sorte distribuit eis terram eorum, quasi post quadringentos et quinquaginta annos. Et post læc dedit. judices usque ad Samuel propbetam. Et exinde postulaverunt regem: et dedit illis Deus Saul filium Cis, virum de tribu Benjamin, annis quadraginta. Et amoto illo, suscitavit illis David regem: cui testimonium perhibens, dixit: Inveni David Glium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. Hujus Deus ex semine secundum promissionem eduxit Israel Salvatorem Jesum, prædicante Joanne ante faciem adventus ejus baptismum pœnitentiæ omni populo Israel. COMMENTARIUS. Septeni gentes destructæ in terra Chanaan sunt: Hettæi, Chananæi, Gersæi, Amorrbæi, Pheresæi, Evæi et Jebusæi. «Inveni David.» Adnotandum, «1 Petr. v, 13. ΤΙΤΛΟΣ Κ'. Παύλου εὐθαλής διδασκαλία εἰς Χριστὸν, ἔκ τε τοῦ νόμου, καὶ καθεξῆς τῶν προφητῶν ἱστο ρικὴ καὶ εὐαγγελική. Τῇ δ' τῆς ε' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Αναχθέντες δὲ ἀπὸ τῆς Πάφου οἱ περὶ τὸν Παῦ λον, ἦλθον εἰς Πέργην τῆς Παμφυλίας. Ἰωάννης δὲ ἀποχωρήσας ἀπ' αὐτῶν, ὑπέστρεψεν εἰς Ἱεροσό λυμα. Αὐτοὶ δὲ διελθόντες ἀπὸ τῆς Πέργης, παρα εγένοντο εἰς 'Αντιόχειαν τῆς Πισιδίας· καὶ εἰσελ. θόντες εἰς τὴν συναγωγὴν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων, ἐκάθισαν. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, ἀπέστειλαν οἱ ἀρχισυνάγωγοι πρὸς αὐτοὺς λέγοντες· "Ανδρες ἀδελφοί, εἰ ἔστι λόγος ἐν ὑμῖν παρακλήσεως πρὸς τὸν λαόν, λέγετε. Αναστάς δὲ Παῦλος, καὶ κατασείσας τῇ χειρὶ, εἶπεν· 'Αν δρες Ισραηλῖται, καὶ οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ἀκούσ σατε Ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ τούτου ἐξελέξατο τοὺς Πατέρας ἡμῶν, καὶ τὸν λαὸν ὕψωσεν ἐν τῇ παροικία αὐτοῦ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, καὶ μετὰ βραχίονος ὑψηλού ἐξήγαγεν αὐτοὺς ἐξ αὐτῆς· καὶ τεσσαρακονταετή χρόνον τροποφόρησεν αὐτοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ καθελὼν ἔθνη ἑπτὰ ἐν γῇ Χαναάν, κατεκληροδότησεν αὐτοῖς τὴν γῆν αὐτῶν. Καὶ μετὰ ταῦτα ὡς ἔτεσι τετρακοσίοις καὶ πεντήκοντα ἔδωκε κριτὰς ἕως Σαμουὴλ τοῦ προφήτου. Κἀκεῖθεν ᾐτήσαντο βασιλέα, καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς τὸν Σαούλ υἱὸν Κὶς, άνδρα ἐκ φυλής Βενιαμίν, ἔτη τεσσαράκοντα. Καὶ μετα· στήσας αὐτὸν, ήγειρεν αὐτοῖς τὸν Δαβὶδ εἰς βασιλέα, ᾧ καὶ εἶπε μαρτυρήσας· Εὗρον Δαβὶδ τὸν τοῦ Ἰεσ σαί, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει πάντα τὰ θελήματά μου. Τούτου ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ σπέρματος κατ' ἐπαγγελίαν ἤγειρε τῷ Ἰσραὴλ Σωτῆρα Ἰησοῦν, προκηρύξαντος Ἰωάννου πρὸ προσώπου τῆς εἰσίδου αὐτοῦ βάπτισμα μετανοίας τῷ Ἰσραήλ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Χετταίοι, Χαναναίοι, Γεργεσαῖοι, Αμορραίοι, Φερεζαίοι, Εὐαῖοι, Ιεβουσαίο.. • Εὗρον Δαβίδ. ο Σημειωτέον, ὡς οὐδαμοῦ αὐτολεξεὶ ταῦτα τὰ ῥήματα Variæ lectiones et notæ. 14 μεταβαλοῦσαν. 18 στελλομένων. 16 τῶν περὶ Παῦλον.

CAP. XIII. SG6 κεῖται ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Βασιλειῶν, ἢ μόνον προςη- verba ista non exstare in libris Regum, sed tantumτικῶς ὑπὸ τοῦ Σαμουήλ ειρημένα πρὸς τὸν Σαούλ • «Οὕτω καὶ νῦν ἡ Βασιλεία σου οὐ στήσεται· καὶ ζητήσει Κύριος ἑαυτῷ ἄνθρωπον κατὰ τὴν καρδίαν ἑαυτοῦ, καὶ ἐντελεῖται Κύριος εἰς ἄρχοντα ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐφύλαξας, ὅσα ἐνετείλατό σοι Κύ ριος. Καὶ ἐντεῦθεν ὁ Παῦλος οὕτως εἴρηκε τὸ «Εὗρον Δαβίδ, τὸν δοῦλόν μου, τὸν τοῦ Ἰεσσαί, ἄνδρα κατά τὴν καρδίαν μου, ὅ; ποιήσει πάντα τὰ θελήματά μου.» KEIMENON. modo hæc prophetice a Samuele prolata ad Saulª³; • Nequaquam regnum tuum ultra cousurget. Quæsivit Dominus sibi virum juxta cor suum, et præcepit ei Dominus, ut esset dux super populum suuin, eo quod non servaveris quæ præcepit Dominus.» llinc vero Paulus sibi efformavit illud: • Inveni David, filium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. › TEXTUS. Qui dicitur in decollatione Præcursoris. XIII, 25-33. Cum impleret autem Joannes cursum suum, dicebat: Quem me arbitramini esse? Non sum ego Christus, sed ecce venit post ine, cujus non sum dignus calceamenta pedum solvere. Viri fratres, 259 filii generis Abraham, et qui in vobis timent Deur, vobis verbum salutis hujus missum est. Qui enim habitabant Jerusalem, et principes ejus, hunc ignorantes, et voces prophetarum, quæ per omne Sabbatum leguntur, judicantes impleverunt: et nullam causam mortis invenientes in eo, petierunt a Pilato ut interficerent eum. Cumque consummassent omnia, quæ de eo scripta erant, deponentes cum de ligno posuerunt eum in monumento. Dens vero suscitavit eum a mortuis tertia die: qui visus est per dies multos his, qui simul ascenderant cum eo de Galilæa in Jerusalem: qui usque nunc sunt testes ejus ad plebem. Et nos vobis annuntiamus eam quæ ad patres nostros repromissio facta est: quoniam hanc Deus adimplevit filiis nostris resuscitans Jesum. Τοῦτο λέγεται εἰς τὴν ἀποτομὴν τοῦ Προδρόμου. Ὡς δὲ ἐπλήρου ὁ Ἰωάννης τὸν δρόμον, ἔλεγε· Τίνα με ὑπονοεῖτε εἶναι; Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ἰδοὺ ἔρχεται μετ' ἐμὲ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν λῦσαι. "Ανδρες ἀδελφοί, υἱοὶ γένους 'Αβραάμ, καὶ οἱ ἐν ὑμῖν φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὑμῖν ὁ λόγος β τῆς σωτηρίας ταύτης ἀπεστάλη. Οἱ γὰρ κατοικοῦντε; ἐν Ἰηρουσαλήμ, καὶ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν, τοῦτον ἀγνοήσαντες, καὶ τὰς φωνὰς τῶν προφητῶν τὰς κατὰ πᾶν Σάββατον ἀναγινωσκομένας, κρίναντες ἐπλήρωσαν, καὶ μηδεμίαν αἰτίαν θανάτου εὑρόντες, ᾐτήσαντο Πιλάτον ἀναιρεθῆναι αὐτόν. ὡς δὲ ἐτέλε σαν πάντα τὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα, καθελόν τῆς ἀπὸ τοῦ ξύλου, ἔθηκαν ἐν μνημείῳ. Ὁ δὲ Θεός ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Ο; ὤφθη ἐπὶ ἡμέρας πλείους τοῖς συναναβᾶσιν αὐτῷ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας εἰς Ἱερουσαλήμ, οἵτινές εἰσι μάρτυρες αὐτοῦ πρὸς τὸν λαόν. Καὶ ἡμεῖς ὑμᾶς εὐαγγελιζόμεθα τὴν πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίαν γενομένην, ὅτι ταύτιν ὁ Θεὸς ἐκπεπλήρωκε τοῖς τέκνοις αὐτῶν, ἡμῖν, ἀναστήσας Ἰησοῦν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οὐδὲν ἄτοπον τὸ τὸν Ἰησοῦν ἐγηγέρθαι ἀπὸ Θεοῦ λέγεσθαι. Εἰ γὰρ Ἰησοῦς οὐκ ἄλλος ἐστὶν ἢ ὁ Λόγος ὁ σαρκωθείς, οὗτος δέ ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ Πατρὸς δι' ἧς πάντα ἐνεργεῖ, κατὰ τὸ, ο Χριστός, Θεοῦ δύναμις· ο αὐτὸς ἑαυτὸν ἀνεστακέναι νοηθήσεται, καὶ ἐγηγέρθαι λεγόμενος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ἐφ᾿ ὃν ὡς ἀρχὴν καὶ αἰτίαν ἄχρονον ἅπαντα ἀναφέρεται· ἐπεὶ καὶ αὐτός φησιν· ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.» "Αλλως τε δὲ, ἐπειδὴ τὸ Ἰησοῦς ὄνομα ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου κακῶς λαμβά νουσί τινες, καὶ προλαβὼν εἶπε, τεθεῖσθαι τὸν λίθον 17 ἐν μνημείῳ, ἵνα μή τις ὑπολάβοι ἄσαρκον αὐτ τὸν εἰρηκέναι τὸν Λόγον, πάλιν αὐτὸν Ἰησοῦν και λεῖ, οὐδαμοῦ διαίρεσιν διδοὺς τῷ σαρκωθέντι Λόγῳ μετὰ τὴν ἔνωσιν, πανταχοῦ τῶν ἀσεβῶν ἐμφράττων τὰ ἀπύλωτα στόματα. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ὡς καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ τῷ δευτέρω γέγραπται· Υἱός μου εἶ σύ· ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Οτι δὲ ἀνέστησεν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐκ νεκρῶν, μηκέτι μέλλοντα ὑποστρέφειν εἰς διαφθοράν, οὕτως εἴρηκεν· Οτι δώσω ὑμῖν τὰ ὅσια Δαβὶδ τὰ πιστά. Διὸ καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει· * 1 Reg. sur, 14. 61 Cor. 1, 24. 11 Λόγον. 6 Joan. 11, 19. COMMENTARIUS. Absurdum nullum est, dicere Jesum suscitatum a mortuis.» Si enim Christus non alius est, nisi Verbum incarnatum, hic autem est virtus Patris, per quam omnia facit, juxta illud ", «Christus Dei virtus; ipse semetipsum resuscitasse intelligitur, etiam cum suscitatus a Patre dicitur: ad ipsum enim velut ad principium, et causam sempiternam omnia refert. Quare ipse ait 48: • Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud.» Praeterea, quoniam nomen Jesus de ho. mine male accipiunt aliqui, et ipse præmiserat, positum esse Verbum in monumento, ne quis suspicaretur, eum dixisse Verbum sine carne, rursus Jesum ipsum vocat, nullam admittens divisionem in incarnato Verbo post factam unionem; et sic ubique effrena impiorum obstŕuit ora. TEXTUS. XIII, 33 55. Sicut et in psalmo secundo dictum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Quod autem suscitavit eum a mortuis, amplius jam non reversurum in corruptionem, ita dixit, quia Dabo vovis sancta David fidelia. Ideoque et alias dicit: Variæ lectiones et notæ.

COMMENTARIUS. Hæc verba incarnationi Christi conveniunt, quæ temporale habet incrementum: nam hodie et cras dierum successionem, ac vicissitudinem 260 demonstrant. At, ut Verbum, ab æterno a Patre gignitur. TEXTUS. XIII, 53-59. Non dabis Sanctum tuum videre corruptionem, David enim in sua generatione cum administrasset voluntati Dei, dormivit, et appositus est ad patres suos, et vidit corruptionem. Quem vero Deus suscitavit a mortuis, non vidit corruptionem. Notum igitur sit vobis, viri fratres, quia per hunc vobis remissio peccatorum annuntiatur, et ab omnibus quibus non potuistis in lege Moysi justificari, in hoc omnis, qui credit, justificatur. COMMENTARIUS. Adnotandum, corpus Domini Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi post resurrectionem, passibilem, seu passioni obnoxium dicendum non essc: quemadmodum ante resurrectionem non erat impassibile, seu incorruptibile et immortale. Nam aliunde ab ipsa incarnatione incorruptibilitatem quamdam, nempe impeccantia, cum habuisse, manifestum plane est. TEXTUS. XIII, 40-47. Videle, contemptores, et admiramini, et disperdimini: quia opus operor ego in diebus vestris, opus quod non creditis, si quis enarraverit vobis. Exeuntibus autem illis, rogabant, ut sequenti Sabbato loquerentur sibi verba hæc. Cumque dimissa esset Synagoga, secuti sunt multi Judæorum et colentium advenarum, Paulum et Barnabam: qui loquentes suadebant eis ut permanerent in gratia Dei. Sequenti vero Sabbato, pene universa civitas convenit audire verbum Dei. Videntes au· tem turbas Judai, reple:i sunt zelo, et contradicebant his in quæ a Paulo dicebantur, blasphemantes. Tunc constanter Paulus et Barnabas dixerunt: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei: sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis æternæ vitæ, ecce convertimur ad gentes. Sic enim præcepit nobis Dominus. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ταῦτα τῇ ἀνθρωπήσει 18 τοῦ Χριστοῦ πρέπει να βήματα, ἥτις χρονικὴν ἔχει τὴν ἐπιφοίτησιν. Τὸ γάρ, σήμερον, καὶ αὔριον, ἡμερῶν ἐστι παραστατι κόν· οὗτος δὲ, καθὸ Λόγος, ἀχρόνως παρὰ τοῦ Πα τρὸς τίκτεται. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Δαδ μὲν γὰρ ἰδίᾳ γενεᾷ υπηρετήσας τῇ τοῦ Θεοῦ βουλή, ἐκοιμήθη, καὶ προσετέθη πρὸς τοὺς Πατέρας αὐτοῦ, καὶ εἶδε διαφθοράν. "Ον δὲ ὁ Θεὸς ἤγειρεν, οὐκ εἶδε διαφθοράν. Γνωστὸν οὖν ἔστω ὑμῖν, ἄνδρες ἀδελφοί, ὅτι διὰ τούτου ὑμῖν ἄφεσις ἁμαρτιῶν καταγγέλλε ται· καὶ ἀπὸ πάντων ὧν οὐκ ἠδυνήθητε ἐν τῷ νόμῳ Μωϋσέως δικαιωθῆναι, ἐν τούτῳ πᾶς ὁ πιστεύων δικαιοῦται. Βλέπετε οὖν, μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ὑμᾶς τὸ εἰρημένον ἐν τοῖς προφήταις. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Σημειωτέον τοίνυν, ὅτι οὐ δεῖ τὸ σῶμα τοῦ Κυ ρίου, καὶ Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μετὰ τὴν ἀνάστασιν παθητὸν ὁμολογεῖν, ἤτοι παθῶν δεκτικόν· οὐδὲ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἀπαθές, τους ἐστιν ἄφθαρτον καὶ ἀθάνατον. Τὴν σάρκα 19 κατὰ τὸ ἀναμάρτητον ἀφθαρσίαν, πρόδηλον, ὡς εἶχεν ἐξ αὐτ τοῦ τοῦ καιροῦ τῆς σαρκώσεως. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. "Ιδετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ ἐπιβλέψατε, καὶ θαν μάσατε, καὶ ἀφανίσθητε, ὅτι ἐγὼ ἔργον ἐργάζομαι Ο ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ἔργον ὃ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγήσηται ὑμῖν. Ἐξιόντων δὲ αὐτῶν ἐκ τῆς συναγωγῆς τῶν Ἰουδαίων, παρεκάλουν τὰ ἔθνη εἰς τὸ μεταξὺ Σάββατον λαληθῆναι αὐτοῖς τὰ βήματα ταῦτα. Λυθείσης δὲ τῆς συναγωγῆς, ἠκολούθησαν πολλὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ τῶν σεβομένων προσηλύ των, τῷ Παύλῳ καὶ τῷ Βαρνάβῃ· οἵτινες προσλα λοῦντες αὐτοῖς, ἔπειθον αὐτοὺς προσμένειν τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ. Τῷ δὲ ἐρχομένῳ Σαββάτῳ σχεδόν πᾶσα ἡ πόλις συνήχθη ἀκοῦσαι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Ιδόντες δὲ οἱ Ἰουδαῖοι τοὺς ὄχλους, ἐπλήσθησαν ζήλου, καὶ ἀντέλεγον τοῖς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγομένοις, ἀντιλέ γοντες καὶ βλασφημοῦντες. Παρρησιασάμενοι δὲ ὁ Παῦλος καὶ ὁ Βαρνάβας εἶπον· ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον πρῶτον λαληθῆναι τὰ τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἀπωθεί σθε αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀξίους κρίνετε ἑαυτοὺς τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη. Οὕτω γὰρ ἐντέταλται ἡμῖν ὁ Κύριος. COMMENTARIUS. Cum propheta llabacuc exclamasset et contra judicium injustum, et de 261 summa Dei erga malos longanimitate, atque dixisset **:: Quare ostendit mihi iniquitatem, et laborem, videre miseriam et impietatem? Contra me factum est judicium et judex accipit, et impius prævalet adversus justum: et non educitur in finem judicium; › respondet Deus prænuntians, quæ obventuræ erant injuste agentibus calamitates. Et quidem on labac. 1, 5, 4. 18 ἐνανθρωπήσει. το γάρ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Κατακεκραγότος τοῦ προφήτου ᾿Αβακούμ τῆς ἀδίκου κρίσεως, καὶ τῆς ἄγαν ἀνεξικακίας τοῦ Θεοῦ, καὶ λέγοντος· «Ἵνα τί μοι ἔδειξας κόπους καὶ πόνους; Οτι ἐξ ἐναντίας γέγονεν ἡ κρίσις, καὶ ὁ κριτής λαμβάνει, καὶ ἀσεβὴς καταδυναστεύει τὸν δίκαιον, καὶ οὐ διεξάγεται εἰς τέλος κρῖμα·, ἀποκρίνεται ὁ Θεός, τοῖς ἀδικοῦσι τὰς ἐσομένας συμφοράς προς παγγέλλων· θαυμάσια δὲ λέγει, τὰ αὐτοῖς συμβή σεσθαι μέλλοντα. Ταῦτα δὲ, φησί, τοσαῦτα καὶ τηλι Varim lectiones et notæ.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. - CAP. XIII. καῦτα τὸ μέγεθός εἰσιν, ὡς καὶ ἀπιστεῖσθαι, εἴ τις mira futura dicit Talia scilicet et tam magna, αὐτὰ ὑμῖν προαπαγγέλλεται. inquit, erunt, ut non sitis credituri, si quis ea vobis prænuntiaverit. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, τοῦ εἶναί σε εἰς σωτη μίαν ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. ᾿Ακούοντα δὲ τὰ ἔθνη ἔχαιρον, καὶ ἐδόξαζον τὸν λόγον τοῦ Κυρίου· καὶ ἐπίστευσαν ὅσοι ἦσαν τεταγμένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Διεφέρετο δὲ ὁ λόγος τοῦ Κυρίου δι' ὅλης τῆς χώ. ρας. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Γένος Κυρίου κατὰ σάρκα, κοινὸν μὲν, πᾶσα τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις· ἴδιον δὲ καὶ πλησιάζον, ὁ Ισραήλ. Ἐπειδὴ τοίνυν πρὸς μὲν τὸν Ἰσραὴλ παρ εγένετο, τὰ δὲ ἔθνη διὰ τῶν ἀποστόλων ἐφώτισε· TEXTUS. XIII, 47-49. Posui te in lucem gentium, ut sis in salutem usque ad extremum terræ. Audientes autem gentes gavisæ sunt, et glorificabant verbum Domini et crediderunt quotquot erant præordimali ad vitam aternam. Disseminabatur autem verbum Domini per universam regionen. COMMENTARIUS. Genus quidem commune Domini secundum carnem est tota humana natura; at proprium et propinquum est solus Israel. Quoniam igitur ad Israelem ipsemet venit, gentes autem per apostolos • Δέδωκά σοι, φησί, τούτους ο διὰ τὴν πρὸς τοὺς illuminavit:c Dedi tibi, inquit, istos,» per factami πατέρας αὐτῶν γενομένην ἐπαγγελίαν· ο φωτιῶν δὲ ι διὰ σοῦ, τὰ ἔθνη, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις παρέξω την σωτηρίαν (τοῦτο γὰρ σημαίνει, ι καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς»), καὶ πέρας ἐπιθήσω ταῖς πρὸς τοὺς πατέρας αὐτῶν γεγενημέναις συνθήκαις. Την γὰρ διαθήκην συνθήκην ἡρμήνευσαν οἱ λοιποί. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι παρώτρυναν τὰς σεβομένας γυναί κας καὶ τὰς εὐσχήμονας, καὶ τοὺς πρώτους τῆς πόλεως, καὶ ἐπήγειραν διωγμὸν ἐπὶ τὸν Παῦλον καὶ Βαρνάβαν, καὶ ἐξέβαλον αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὁρίων αύτ τῶν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Εὐσχήμονας λέγει τὰς πλουσίας· σεβομένας δὲ οὐ τὰς πιστὰς λέγει, ἀλλὰ τὰς Ελληνίδας, ἤτοι Ιουδαίας μὲν οὖσας, Ἑλληνιστὶ δὲ φθεγγομένας. Διδ καὶ σεβομένας αὐτὰς καλεῖ, διὰ τὸ τηρεῖν τὰ τοῦ νόμου. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Οἱ δὲ ἐκτειναξάμενοι τὸν κονιορτὸν ἀπὸ τῶν ποδῶν αὐτῶν ἐπ' αὐτοὺς, ἦλθον εἰς Ικόνιον. Οἱ δὲ μαθηταὶ ἐπληροῦντο χαρᾶς καὶ Πνεύματος ἁγίου. Εγένετο δὲ ἐν Ἰκονίῳ κατὰ τὸ αὐτὸ, εἰσελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὴν συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων, καὶ λαλῆσαι οὕτως, ὥστε πιστεῦσαι Ἰουδαίων τε καὶ Ἑλλήνων πολὺ πλῆθος. Οἱ δὲ ἀπειθήσαντες Ἰουδαῖοι ἐπήγειραν καὶ ἐκάκωσαν τὰς ψυχὰς τῶν ἐθνῶν κατὰ τῶν ἀδελφῶν. Ικανὸν μὲν οὖν χρόνον διέτριψαν παῤῥησιαζόμενοι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ τῷ μαρτυροῦντι τῷ λόγῳ τῆς χάριτος αὐτοῦ, καὶ διδόντι σημεῖα καὶ τέρατα γίνεσθαι διὰ τῶν χειρῶν αὐτῶν. Ἐσχίσθη δὲ τὸ πλῆθος τῆς πό λεως, καὶ οἱ μὲν ἦσαν σὺν τοῖς Ἰουδαίοις, οἱ δὲ σὺν τοῖς ἀποστόλοις. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἐνταῦθα πληροῦσιν 8 προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Κύριος λέγων· ὁ Ἐὰν μή τις ὑμᾶς δέξηται, ἐκτεινάξατε καὶ εν κονιορτὸν τῶν ποδῶν ὑμῶν.» Οὗτοι δὲ, οὐ μόνον • Matth. x, 14; Marc. vi; 11. ad patres eorum promissionen: ‹ illuminato > autein ‹ per te gentes, omnibusque hominibus saluten dabo. lloc enim significat illud: usque ad extremum terræ:» et complementum dabo factis cum patribus eorum fœderibus. Testamentum enim fcdus reliqui interpretati sunt TEXTUS. XIII, 50. Judæi autem concitaverunt mulieres religiosas et honestas et primos civitatis, et excitaverunt persecutionem in Paulum, et ejecerunt eos de finibus suis. COMMENTARIUS. • Honestas, dicit mulieres divites; religiosas › autem non fideles appellat, sed Græcas, seu gentiles; vel Hebræas quidem, sed Grace loquentes. Ideo vero vocat e religiosas, quia legis præcepta servabant. TEXTUS. XIII, 50-52; XIV, 1-4. At illi excusso pulvere pedum in eos, venerunt Iconiun. Discipuli 262 quoque replebantur gaudio et Spiritu sancto. Factum est autem Iconii, ut simul introirent in synagogam Judæorum, et loquerentur, ita ut crederet Judæorum et Græcorum copiosa multitudo. Qui vero increduli fuerunt Judæi, suscitaverunt et ad iracundiam concitaverunt animas gentium adversus fratres. Multo igitur tempore demorati sunt fiducialiter agentes in Domino, testimonium perhibente verbo gratiæ suæ, dante signa et prodigia fieri per manus eorum. Divisa est autem multitudo civitatis: et quidam quidem erant cum Judais, quidam vero cum apostolis. COMMENTARIUS. Hic implent apostoli quod illis præceperat Christus, cum ait e: • Quicunque non receperint vos, exeuntes foras excutite pulverem de pedibus veVariæ lectiones et notæ. Re ipsa, pro eo, quod habet versio LXX, Is. Lis, 8, καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν, et dedi te PATROL. GR. CXXV. . in testamentum gentilium, in Vulgata legitur: El des di te in fœdus populi.

stris.» Isti autem non solum cos non receperunt. οὐκ ἐδέξαντο, ἀλλὰ καὶ ἀπήλασαν αὐτοὺς ἀπὸ των sed etiam ejecerunt de fnibus suis; quod pejus est. Non vult itaque Dominus, ut discipuli sui vel pulverem in pedibus suis habeant ex terra hominum impiorum, ut sic ostenderent se nihil ab infidelibus reportasse emolumenti. Est autem pulvis symbolum laboris, quem illorum causa pertule runt. TEXTUS. XIV, 5, 6. Cum autem factus esset impetus gentilium et Judæorum cum principibus suis, ut contuneliis afficerent et lapidarent eos, intelligentes, Feria 4 hebdomadæ quintæ. Confugerunt (apostoli) ad civitates Lycaoniæ, Lystram et Derben, et universam in circuitu regiomem, et ibi evangelizantes erant. COMMENTARIUS. Adnotandum hoc loco, non oportere nos in pericula conjicere, sed potius, si opus fuerit, ad tempus fugere; quandoquidem et nostri coryphæi ita fecerunt, quippe qui volebant prædicationem, quandiu congrue fieri poterat, extendere, et persecutionibus potius augeri. 263 CAPUT XXI. De claudo a nativitate Lystris sanato ab apostolis: quamobrem dii ii esse et apparuisse visi sunt loci illius habitatoribus. TEXTUS. XIV, 7-17. Et quidam vir Lystris infirmus pedibus sedebat, claudus ex utero matris suæ, qui nunquam ambulaverat. Hic audivit Paulum loquentem. Qui intuitus eum, et videns, quia fidem haberet, ut salvus fieret, dixit magna voce: Surge super pedes tuos rectus. Et exsilivit et ambulabat. Turbæ autem cuin vidissent quod fecerat Paulus, levaverunt vocem suam, Lycaonice dicentes: Dii similes facti hominibus descenderunt ad nos. Et vocabant Barnabam Jovem, Paulum vero Mercurium, quoniam ipse erat dux verbi. Sacerdos quoque Jovis, qui erat ante civitatem, tauros et coronas ante januas afferens, cum populis volebat sacrificare. Quod ubi audierunt apostoli, "Barnabas et Paulus, conscissis tunicis suis exsilierunt in turbas, clamantes et dicentes: Viri, quid hæc facitis? Et nos mortales sumus, similes vobis homines, annuntiantes vobis ab his vanis converti ad Deum vivum, qui fecit cœlum et terram et mare et omnia quæ in eis sunt: qui in præteritis generationibus demisit omnes gentes ingredi vias suas. Et quidem non sine testimo - nio semetipsum reliquit, benefaciens de coelo, dans pluvias et tempora fructifera, implens cibo et laetitia corda nostra. Et hæc dicentes, vix sedaverunt turbas, ne sibi immolarent. ορίων αὐτῶν, ὅπερ ἐστὶ χεῖρον. Οὐδὲ γὰρ κονιορτών θέλει ἔχειν ὁ Κύριος τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τῶν ποδῶν ἐκ τῆς τῶν ἀνοσίων ἀνθρώπων γῆς, δεικνύντες διὰ τούτου, ὅτι οὐδὲν ἐκομίσαντο ἀπὸ τῶν ἀπειθῶν. Δεῖγμα δέ ἐστιν ὁ κονιορτός τοῦ κόπου ἂν ὑπέμειναν δι' αὐτούς. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ω; δὲ ἐγένετο ὁρμὴ τῶν ἐθνῶν τε καὶ Ἰουδαίων σὺν τοῖς ἄρχουσιν αὐτῶν ὑβρίσαι καὶ λιθοβολῆσαι αὐτούς, συνιδόντες, Τῇ δ' τῆς. Μεσοπεντηκοστής. Κατέφυγον οἱ ἀπόστολοι Βαρνάβας καὶ Παῦλος εἰς τὰς πόλεις τῆς Λυκαονίας, Λύστραν, καὶ Δέρβην, καὶ τὴν περίχωρον· κἀκεῖ ἦσαν ευαγγελιζόμενοι. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Σημειωτέον, ὅτι οὐ δεῖ ἐπιρρίπτειν ἡμᾶς τοῖς κινδύνοις, ἀλλ᾽ εἰ δέοι, καὶ φεύγειν πρός καιρόν καὶ τῶν κορυφαίων τοῦτο ποιούντων, ὥσπερ ἐπίτη δες ἐκτεῖναι βουλόμενοι τὸ κήρυγμα, καὶ διὰ τῶν διωγμῶν μᾶλλον αὐξάνεσθαι. Περὶ τοῦ ἐν Λύστροις ἐκ γενετής χωλοῦ ἰαθέν τος διὰ τῶν ἀποστόλων, διόπερ εἶναί τε θεοὶ καὶ παρεῖναι ἔδοξαν τοῖς ἐγχωρίοις. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Καί τις ἀνὴρ ἐν Λύστροις ἀδύνατος τοῖς ποσὶν, ἐκάθητο, χωλὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς αὑτοῦ ὑπάρχων, &ς οὐδέποτε περιεπεπατήκει. Οὗτος ἤκουσε τοῦ Παύ λου λαλοῦντος. ὓς ἀτενίσας αὐτῷ, καὶ ἰδὼν ὅτι πίστιν ἔχει τοῦ σωθῆναι, εἶπε μεγάλῃ τῇ φωνῇ Σο: λέγω [ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ], ἀνά στηθι ἐπὶ τοὺς πόδας σου ὀρθός. Καὶ ἤλλετο καὶ περιεπάτει. Οἱ δὲ ὄχλοι ἰδόντες ὃ ἐποίησεν ὁ Παῦλος, ἐπῆραν τὴν φωνὴν αὐτῶν Λυκαονιστὶ λέγοντες· Οι θεοὶ ὁμοιωθέντες ἀνθρώποις κατέβησαν πρὸς ἡμᾶς· ἐκάλουν τε τὸν μὲν Βαρνάβαν Δία, τὸν δὲ Παῦλον Ἑρμῆν· ἐπειδὴ αὐτὸς ἦν ὁ ἡγούμενος τοῦ λόγου. Ο δὲ ἱερεὺς τοῦ Διὸς, τοῦ ὄντος πρὸ τῆς πόλεως αὐτ τῶν, ταύρους καὶ στέμματα ἐπὶ τοὺς πυλῶνας ἐνέγε κας, σὺν τοῖς ὄχλοις ήθελε θύειν. 'Ακούσαντες δὲ οἱ ἀπόστολοι Βαρνάβας καὶ Παῦλος, διαῤῥήξαντες τὰ ἱμάτια αὐτῶν, εἰσεπήδησαν εἰς τὸν ὄχλον κράτ ζοντες καὶ λέγοντες· "Ανδρες, τί ταῦτα ποιεῖτε; Καὶ ἡμεῖς ὁμοιοπαθεῖς ὑμῖν ἐσμεν ἄνθρωποι, ευαγγελιζόμενοι ὑμᾶς ἀπὸ τούτων τῶν ματαίων ἐπιστρέφειν ἐπὶ τὸν Θεὸν τὸν ζῶντα, ὃς ἐποίησε τὸν οὐρανόν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὃς ἐν ταῖς παρωχημέναις γενεαῖς εἴασε πάντα τὰ ἔθνη πορεύεσθαι ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν. Καίτοιγε οὐκ ἀμάρτυρον ἑαυτὸν ἀφῆκεν, ἀγαθοποιῶν, οὐρανόθεν ἡμῖν διδοὺς ὑετοὺς καὶ καιροὺς καρποφόρους, εμπιπλών τροφῆς καὶ εὐφροσύνης τὰς καρδίας ἡμῶν. Καὶ ταῦτα λέγοντες, μόλις κατέπαυσαν τοὺς ὄχλους τοῦ μὴ θύειν αὐτοῖς. COMMENTARIUS. • Conscissis tunicis suis. › Hos erat Judæis, ut, cum blasphemias in Deum prolatas audirent, vestes ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Εθος ἐστὶν Ἰουδαίοις ἐπὶ ταῖς κατὰ Θεοῦ δυσφημίαις περιῤῥηγνύναι τὰ ἱμάτια. Καὶ

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER.— CAP. XIV, γιούς 10.31 ὁ Καϊάφας Υἱὸν ἑαυτὴν τοῦ Θεοῦ λέγοντα τὸν conscinderent. Quare etiam Caiphas, ut intellexit Χριστόν, ο περιέρρηξε τὴν ἐσθῆτα, ο διακεκραγώς τε καὶ ο λέγων, ὅτι Έδυσφήμησε. Τοῦτο πεπράχασι καὶ οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ Βαρνάβας καὶ Παῦλος ἐνταῦθα, θεοὶ νομισθέντες, ἀπὸ διαθέσεως ψυχῆς ἀποστρεφό μενοι τὰ γενόμενα, καὶ πένθους ποιοῦντες σημεία. Πένθος γὰρ ἦν ὄντως, είγε ἔμελλον θεοὶ νομίζεσθαι, καὶ εἰδωλολατρείαν εἰσάγειν, ἣν ἦλθον καταλῦσαι καὶ εἰς τέλος ἀφανίσαι. Λιθάζεται Παῦλος μετὰ “τῶν ἀστυγειτόνων ['Ιουδαίων]. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ἐπῆλθον δὲ ἀπὸ Ἀντιοχείας καὶ Ικονίου Ἰου δαῖοι, καὶ πείσαντες τοὺς ὄχλους, καὶ λιθάσαντες τὸν Παῦλον, ἔσυραν ἔξω τῆς πόλεως, νομίσαντες αὐτ τὸν τεθνάναι. Κυκλωσάντων δὲ αὐτὸν τῶν μαθητῶν, ἀναστὰς εἰσῆλθεν εἰς τὴν πόλιν, καὶ τῇ ἐπαύριον, ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἐνταῦθα πληροῦται τὸ, ο Αρκεί σοι ἡ χάρις μου. Η γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται, ο πρὸ; αὐτὸν παρὰ Θεοῦ εἰρημένον. Τῇ ε' τῆς ε' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ἐξῆλθεν ὁ Παῦλος σὺν τῷ Βαρνάβᾳ εἰς Δέρβην. Εὐαγγελισάμενοί τε τὴν πόλιν ἐκείνην, και μαθητεύσαντες ἱκανοὺς, ὑπέστρεψαν εἰς Λύστραν, καὶ Ικόνιον, καὶ ᾿Αντιόχειαν, ἐπιστηρίζοντες τας ψυχάς τῶν μαθητῶν, καὶ παρακαλοῦντες ἐμμένειν τῇ πίστει, καὶ ὅτι διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Χειροτονήσαντες δὲ αὐτοῖς πρεσβυτέρους κατ' Εκκλησίαν, καὶ προσευξάμενοι μετὰ νηστειῶν, παρέθεντο αὐτοὺς τῷ Κυρίῳ, εἰς ὃν πεπιστεύκεισαν. Καὶ διελθόντες τὴν Πισιδίαν, ἦλθον εἰς Παμφυλίαν· καὶ λαλήσαντες ἐν Πέργῃ τὸν λόγον, κατέβησαν εἰς Αττάλειαν κἀκεῖθεν ἀπ έπλευσαν εἰς ᾿Αντιόχειαν, ὅθεν ἦσαν παραδεδομένοι τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸ ἔργον ὁ ἐπλήρωσαν. Παραγενόμενοι δὲ, καὶ συναγαγόντες τὴν Ἐκκλησίαν, ἀνήγγειλαν ὅσα ἐποίησεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι ἤνοιξε τοῖς ἔθνεσι θύραν πίστεως. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Διὰ τί ἐν Κύπρῳ οὐδὲ ἐν Σαμαρείᾳ ἐποίησαν πρεσβυτέρους οἱ ἀπόστολοι, ἀλλ᾽ ἐνταῦθα; Οτι ἐκεῖναι μὲν ἐγγὺς ἦσαν τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ τῶν ἀποστόλων· καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ Ἀντιοχείᾳ ὁ λόγος έκράτει. Ἐνταῦθα δὲ πολλῆς ἐδέοντο παραμυθίας, μάλιστα οἱ ἐξ ἐθνῶν ὀφείλοντες πολλὰ διδάσκεσθαι. Σημειωτέον δὲ, ὅτι οἱ περὶ Παῦλον καὶ Βαρνάβαν ἐπισκόπων εἶχον ἀξίαν, ἐξ ὧν ἐχειροτύνουν οὐ μέ νον διακόνους, ἀλλὰ καὶ πρεσβυτέρους, καὶ ὅτι μετὰ νηστειῶν καὶ εὐχῶν ἐποίουν οἱ μαθηταὶ τὰς χειρο. τονίας. Σημείωσαι δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι εἰς Μίλητον ἐχειροτονήθησαν οἱ περὶ Βαρνάβαν καὶ Παῦλον. Αλλο δὲ ἀντίγραφον εὗρον, ἔχον ἀντὶ Μιλήτου, εἰς 'Αντιόχειαν, ὃ καὶ πειθανώτερον. ** Matth. XXVI, 65. so ][ Cor A1, 9. Christum se Filium Dei dicere, «scidit vestimenta sua, exclamans et dicens: Blasphemavit. Idem fecerunt boc loco etiam sancti discipuli, Barnabas et Paulus, cum dii existimarentur, toto corde aversantes quæ fiebant et doloris signa edentes. Et quidem lugendum erat, si dii revera putati fuissent: sic enim idololatriam quam dissolvere et penitus exscindere venerant, ipsi induxissent et auxissent. 264 Lapidatur Paulus a Judæis urbi vicinis. TEXTUS. XIV, 18-26. Supervenerunt autem quidam abAntiochia et Iconio Judæi; et'persuasis turbis, lapidantesque Paulum, traxerunt extra civitatem, existimantes eum mortuum esse. Circumdantibus autem eum discipulis, surgens intravit civitatem, et postera die, COMMENTARIUS. Impletur hic illud a Domino Paulo dictum “ ● Sufficit tibi gratia mea: nam virtus inŭrmitate perficitur. › Feria 5 hebdomadæ quiutæ. TEXTUS. Profectus est (Paulus) cum Barnaba in Derben. Cumque evangelizssent civitati illi, et docuissent multos, reversi sunt Lystram et Iconium et Antio chiam, confirmantes animas discipulorum, exhortantesque ut permanerent in ſide: et quoniam per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. Et cum constituissent illis per singulas ecclesias presbyteros, et orassent cum jejunationibus, commendaverunt eos Domino in quem crediderunt. Transeuntesque Pisidiam, venerunt in Pamphyliam: et loquentes verbum Domini in Perge, descenderunt in Attaliam et inde navigaverunt Antiochiam, unde erant traditi gratia Dei, in opus quod compleverunt. Cum autem venissent et congregassent Ecclesiam, retulerunt quanta fecisset Deus cum illis, et quia aperuisset gentibus ostium fidei. COMMENTARIUS. Quare apostoli neque in Cypro, neque in Samaria constituerunt presbyteros, quemadmodum hoc in loco? Quoniam illæ quidem regiones haud multum distalant ab Jerusalem et ab apostolis: Antiochiæ autem verbum Dei altas jam radices egerat. Hic vero nulto opus habebant solatio, præsertim qui erant ex gentibus, utpote qui multa adhuc addiscere debebant. Adnotandum vero Paulum et Barnabam 265 episcopaleur dignitatem habuisse, (quandoquidem et diaconos et presbyteros ordina bant) ac Christi discipulos cum jejuniis et orationibus ordinationes fecisse. Observa etiam Paulum et Barnabam in urbe Mileto ordinatos fuisse. Sed ego exemplar quoddam inveni, in quo pro Mileto habebatur Antiochia: quod etiam est verisimilius. Variæ lectiones et notæ. 10.31 γοῦν. 39 παρά.

CAPUT XXII. Quod sententia et decreto apostolorum necesse non sit circumcidere gentiles ad fidem accedentes. TEXTUS. XIV, 27; XV, 1-4. Morati sunt autem tempus non modicum cum discipulis. Et quidam descendentes de Judæa docebant fratres: quia Nisi circumcidamiui secundum morem Moysi, non potestis salvari. Facta ergo seditione non minima Paulo et Barnabæ adversus illos, statuerunt, ut ascenderent Paulus et Barnabas, et quidam alii ex illis, ad apostolos et presbyteros in Jerusalem super hac quæstione. Illi ergo deducti ab Ecclesia, pertransibant Phoenicem et Samariam, narrantes conversionem gentium, et faciebant gaudium magnum omnibus fratribas. Cum autem venissent Jerosolynman, suscepti sunt ab Ecclesia et ab apostolis et senioribus, annuntiantes quanta Deus fecisset cum illis. ἀποστόλων καὶ τῶν πρεσβυτέρων, ἀνήγγειλάν τε ἔθνεσι θύραν πίστεως. COMMENTARIUS. ΚΕΦΑΛ. ΚΡ. Οτι οὐ δεῖ περιτέμνειν τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύ σαντας δόγματι καὶ κρίσει τῶν ἀποστόλων. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Διέτριβον δὲ ἐκεῖ χρόνον οὐκ ὀλίγον σὺν τοῖς μαθηταῖς. Καί τινες κατελθόντες ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, ἐδίδασκον τοὺς ἀδελφοὺς, ὅτι Ἐὰν μὴ περιτέμνησθε τῷ ἔθει Μωϋσέως, οὐ δύνασθε σωθῆναι. Γενομένης οὖν στάσεως καὶ συζητήσεως οὐκ ὀλίγης τῷ Παύλῳ καὶ τῷ Βαρνάβα πρὸς αὐτοὺς, ἔταξαν ἀναβαίνειν Παῦλον, καὶ Βαρνάβαν, και τινας ἄλλους ἐξ αὐτῶν, πρὸς τοὺς ἀποστόλους καὶ πρεσβυτέρους εἰς Ἱερουσαλήμ, περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Οἱ μὲν οὖν προπεμφθέντες ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας, διήρχοντο την Φοινίκην καὶ Σαμάρειαν, ἐκδιηγούμενοι τὴν ἐπι στροφὴν τῶν ἐθνῶν· καὶ ἐποίουν χαρὰν μεγάλην πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς. Παραγενόμενοι δὲ εἰς Ἱερουσα· λήμ, ἀπεδέχθησαν ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς μετ᾿ αὐτῶν, καὶ ὅτι ἤνοιξε τοῖς Quomodo Paulus in Epistola ad Galatas ait 7 • Neque veni ad antecessores meos apostolos: neque contuli Evangelium quod praedico in genuibus; hic autem dicitur, • Statuerunt, ut ascenderent Paulus et Barnabas ad apostolos et presbyteros in Jerusalem?» Respondenus primo, Paulum non ascendisse, scilicet a semetipso, sed ab aliis missum fuisse. Secundo, non illuc perrexisse, ut ipse instrueretur, sed at alios persuaderet jam enim ab initio in ea fuerat sententia, quam postea apostoli definierunt, nempe circumcidendos non esse gentiles accedentes ad fidem. Quoniam vero Paulus non adliuc satis dignus fide novis fidelibus videbatur, sed apud eos præcipua erat exsistentium Jerosolymis auctoritas; propterea illuc profectus est, non ut ipse persuaderetur, sed ut contradicentes persuasos redderet ex eo, quod ejusdem sententiæ essent etiam qui Jerosolymis morabantur. 266 Feria 6 hebdomadæ quinta. TEXTUS. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Πῶς ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας Επιστολῇ, «Οὐδὲ ἀνἦλθον, φησίν, εἰς Ἱεροσόλυμα πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους, οὐδὲ ἀνεθέμην τὸ Εὐαγγέλιον, ὃ κηφύστω ἐν τοῖς ἔθνεσιν· ἐνταῦθα δέ φησιν, ὅτι ο Ετα ξαν Παῦλον καὶ Βαρνάβαν ἀναβῆναι εἰς Ἱεροσόλυμα πρὸς τοὺς ἀποστόλους καὶ πρεσβυτέρους;» Καί φαμεν, ὅτι πρῶτον μὲν οὐκ αὐτὸς ἀνῆλθεν, ἀλλ' ἀπεστάλη παρ' ἑτέρων· δεύτερον δὲ, ὅτι οὐ μαθησό μενος παρεγένετο, ἀλλ᾽ ἑτέρους πείσων. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς, ταύτης είχετο τῆς γνώμης, ἦν καὶ οἱ ἀπόστολοι μετὰ ταῦτα ἐκυρώσαν το, μὴ δεῖν περιτέμνεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἐδόκει τέως αὐτοῖς ἀξιόπιστος εἶναι], ἀλλὰ τοῖς ἐν Ἱεροσο λύμοις προσεῖχον, ἀνῆλθεν, οὐκ αὐτός τι εἰσόμενος” πλεῖον, ἀλλὰ πείσων τοὺς ἀντιλέγοντας, ὅτι καὶ ἐν Ἱεροσολύμοις τούτοις ψηφίζονται. Τῇ παρασκευῇ τῆς ἐν ἑβδομάδος. 'KEIMENON. Εξανέστησαν δέ τινες τῶν ἀπὸ τῆς αἱρέσεως τῶν Φαρισαίων πεπιστευκότες, λέγοντες, ὅτι Δεῖ περιτέμνειν αὐτοὺς, παραγγέλλειν τε τηρεῖν τὸν νόμον Μωϋσέως. Συνήχθησαν δὲ οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ προ σβύτεροι ἰδεῖν περὶ τοῦ λόγου τούτου. Πολλῆς δὲ συν XV, 5-12. Surrexerunt autem quidam de læresi Pharismorum, qui crediderunt, dicentes, quia Oportet circumcidi eos, præcipere quoque servare legem Moysi. Conveneruntque apostoli et seniores videre de verbo hoc. Cum autem magna conquisitio feret, surgens Petrus dixit ad eos: Viri fratres, vos scilis ζητήσεως γενομένης, ἀναστὰς Πέτρος εἶπε πρὸς quoniam ab antiquis diebus Deus in nobis elegit, per os meum audire gentes verbum Evangelii, et credere. Et qui novit corda Deus, testimonium perhibuit, dans illis Spiritum sanctum, sicut et nobis, et nihil discrevit inter nos et illos, fide purificans corda eorum. Nunc ergo quid tentatis Deum, imponere jugum super cervices discipulorum, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus? Sed 70 Galat. 1, 17. 13 πεισόμενος. αὐτούς· "Ανδρες ἀδελφοί, ὑμεῖς ἐπίστασθε, ὅτι ἀφ᾿ ἡμερῶν ἀρχαίων ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν ἐξελέξατο διὰ τοῦ στόματός μου ἀκοῦσαι τὰ ἔθνη τὸν λόγον τοῦ Εὐαγ γελίου, καὶ πιστεῦσαι. Καὶ ὁ καρδιογνώστης θεό; ἐμαρτύρησεν αὐτοῖς, δοὺς αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καθὼς καὶ ἡμῖν. Καὶ οὐδὲν διέκρινε μεταξὺ ἡμῶν τε καὶ αὐτῶν, τῇ πίστει καθαρίσας τὰς καρδίας αὐτῶν. Νῦν οὖν τί πειράζετε τὸν Θεὸν, ἐπιθεῖναι ζυγὸν ἐπὶ Variæ lectiones et notæ.

CAP. XV. quemadmodum et illi. Tacuit autem omnis multitudo: et audiebant Barnabam et Paulum narrantes quanta Deus fecisset signa et prodigia in gentibus per eus. τὸν τράχηλον τῶν μαθητῶν, ὃν οὔτε οἱ πατέρες per gratiam Domini Jesu Christi credimus salvari, ἡμῶν, οὔτε ἡμεῖς ἰσχύσαμεν βαστάσαι; ᾿Αλλὰ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ πιστεύομεν σωθῆναι, καθ᾿ ἂν τρόπον κἀκεῖνοι. Ἐσίγησε δὲ ἅπαν τὸ πλῆθος, καὶ ἤκουον Βαρνάβα καὶ Παύλου ἐξηγου - μένων ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τοῖς ἔθνεσι δι' αὐτῶν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οὐχ οἱ ἀπὸ ἐθνῶν πιστοί, ἀλλ᾽ οἱ ἀπὸ Ἰουδαίων, ἀπήτουν τοὺς πιστοὺς περιτέμνεσθαι, καὶ τὰ ἄλλα τὰ τοῦ νόμου σαρκικὰ ποιεῖν· οὓς, ὡς ἰδίαν καύχησιν θέλοντας περιτέμνειν τοὺς πιστοὺς, οὐκ ἀπεδέξαντο οἱ μαθηταί, ἔτι καὶ αὐτοὶ ἐκ περιτομῆς ὄντες· οὐ γὰρ τὸ ἑαυτῶν ἐζήτουν, ἀλλὰ τὸ κοινωφελὲς τοῦ κόσμου καὶ σωτήριον. • "Ανδρες ἀδελφοί.» Ισως παρῆσαν οἱ ἐγκαλέσαντες αὐτῷ πάλαι ἐπὶ Κορνη λίου, καὶ εἰσελθόντες πρὸς αὐτούς, παράγει αὐτοὺς μάρτυρας. Τί δὲ ἐστι τὸ, • ἐν ὑμῖν ἐξελέξατο; ο Τοῦτ᾽ ἔστιν, ἐν Παλαιστίνῃ, ἢ, παρόντων ὑμῶν. • Καὶ οὐ διέκρινε μεταξύ, φησί, ἡμῶν τε καὶ αὐτῶν, δοὺς αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καθὼς καὶ ἡμῖν, τῇ πίστει καθαρίσας τὰς καρδίας αὐτῶν· τουτο ἐστι καθαρισμόν ποιήσας τῶν ἀπὸ τῆς καρδίας αὐτῶν ἐξιόντων ἁμαρτιῶν. Οὗτος δὲ ὁ καθαρισμός ἔοικε τῇ περιτομῇ, καὶ ἀντὶ τῆς ἐν σαρκὶ περιτομής δίδοται ἡ ἐν Πνεύματι περιτομή, καθαρίζουσα τῇ πίστει τῇ εἰς Χριστὸν τὰ κρυπτά. Οτι δὲ οὐ κοινωφελὴς ἡ ἐν σαρκὶ περιτομή, ἐντεῦθεν δείκνυται, ὅτι μόνῳ τῷ ἄρρενι ἐδόθη. Ἐν δὲ Χριστῷ Ἰησοῦ τῇ ἀληθινῇ πίστει, ο Οὐκ ἔνι ἄῤῥεν καὶ θῆλυ, οὐκ ἔνι δοῦλος ἢ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι Ἕλλην ἢ βάρβαρος, ἀλλὰ πάντες ἐν ἐσμεν.» • Νῦν οὖν τί;» Τουτο ἐστι, Τί ἀπιστείτε τῷ Θεῷ, ὡς οὐκ ἰσχύοντι, φησί, σῶσαι τῇ πίστει τους προσερχομένους αὐτῷ; Ση μειωτέον δὲ, ὅτι τὰ δυσκατόρθωτα ἐπιτάγματα τῆς σαρκὸς οὐ δεῖ ἐπικλᾷν τισιν, οἷον ἄκραν νηστείαν, ἢ γυμνότητα, ἡ σιωπὴν, εἰ μή τί γέ τις ἑαυτῷ ταῦτα ἐπιτάξῃ. Εἰ γὰρ καὶ δυσχερῆ, ἀλλὰ μὴν οὐ κατορ θώματα, καὶ γινόμενα ὑπὸ πολλῶν καὶ οὐ γινόμενα. • ᾿Αλλὰ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ πιστεύο μεν σωθῆναι. Ωσπερ γὰρ πάλαι μὲν ὁ νόμος τοὺς διαφυλάττοντας τὰ ἐν αὐτῷ εἰρημένα έσωζεν, οὕτω νῦν ἡ χάρις, καὶ δίχα τῆς τοῦ νόμου παραφυσ λακῆς, διὰ πίστεως σώζει. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Μετὰ δὲ τὸ σιγῆσαι αὐτούς, ἀπεκρίθη Ἰάκωβος λέγων· "Ανδρες ἀδελφοί, ἀκούσατέ μου· Συμεών ἐξηγήσατο καθώς πρῶτον ὁ Θεὸς ἐπεσκέψατο λαβεῖν ἐξ ἐθνῶν λαὸν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Καὶ τούτῳ συμφωνοῦσιν οἱ λόγοι τῶν προφητῶν, καθώς γέγραπται ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οὗτος ὁ μακάριος Ἰάκωβος, ὁ τῶν Ἱεροσολύ μων ὑπὸ Κυρίου προχειρισθεὶς ἐπίσκοπος, υἱὸς Ἰωσὴφ ἦν τοῦ τέκτονος, ἀδελφὸς δὲ κατὰ σάρκα τοῦ " Hebr. 1, 3.” Galat. 111, 18. COMMENTARIUS. Non qui ex gentilibus crediderant, sed qui ex Judæis, volebant fideles circumcidi, et alia legis carnalia observare; quibus, utpote propriam gloriam in fidelium circumcisione quærentibus, assensi non sunt Christi discipuli, quanquam ii etiam ex circumcisione essent: quia non gloriam suam, sed communem utilitatem et salutem unice quærebant. • Viri fratres. Forte aderant ii, qui Petrum ob factum Cornelii reprehenderant, eosque testes produçit. Quid autem est illud: ‹ in nobis elegit?» Nempe in Palestina, vel, praesentibus vobis. Nihil discrevit, inquit, inter nos et illos, dans illis Spiritum sanctum, sicut et nobis, fide purificans corda eorum; › hoc est, purgationem faciens " peccatorum quæ ex corde exeunt. Hæc autem purgatio respondet circumcisioni: et pro circumcisione carnali datur circumcisio spiritualis, quæ fide in Christum purifcat abscondita cordis. Quod vero communis utilitatis non esset cireumcisio carnis, exinde monstratur, quod soli mares ohm circumciderentur: et in Christo Jesu veraque fide *s. Non est masculus, neque femina, non servus, neque liber, non Græcus, neque barbarus; 267 sed omnes unum sumus. › • Nunc ergo quid,» etc. Hoc est, quid adversi estis Deo, quasi non possit, inquit, sola fide salvare accedentes ad se? Adnotandumn vero, præcepta, qua carni difficilia sunt, ut rigidum jejunium, nuditaten, silentium, non esse quibusdam imponenda, nisi ipsi sibi ea præscribant. Ea enim, etsi difficilia, non sunt tamen ex se omniuo præclara facinora, et a multis fiunt, et nou fiunt. ‹ Sed per gratiam Domini Jesu Christi credimus salvari. Quemadmodum enim olim lex eos, qui præcepta ejus ser vabant, salvos faciebat; sic nunc gratia etiam absque legalium præceptorum observantia per Adem salutem tribuit. TEXTUS. XV, 13-15. Et postquam tacuerunt, respondit Jacobus, dicens: Viri fratres, audite me. Simon narravit, quemadmodum prinum Deus visitavit sumere ex gentibus populum nomini suo. Et boic concordant verba prophetarum, sicut scriptum est: COMMENTARIUS. Beatus iste Jacobus, Jerosolymorum episcopus a Domino constitutus, flius erat Joseph fabri frater autem secundum carnem Domini nostri Variæ lectiones et notæ. Sen, sponsi B. Marie Virginis. Id est, consanguineus juxta communiorem sententiam.

Jesu Christi. Sapienter autem ex novis veteribus- Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Συνετῶς δὲ ἀπό το que prophetis rem propositam confirmat: neque enim poterat quod sentiebat, facto aliquo demonstrare, quemadmodum Petrus et Paulus jam fecerant. Recte autem dispositum fuit, ut per illos hæc fierent, qui Jerosolymis haud diu moraturi erant: ne qui istos doceret, culpæ alicui videretur obnoxius, ac ne sententia dividerentur. TEXTUS. XV, 16-34. Post hæc revertar, et reædificabo tabernaculum Davidl, quod decidit, et diruta ejus remedificabo, et erigam illud: ut requirant cæteri hominum Dominum, et omnes gentes, super quas invocatum est nomen meum, dicit Dominus, faciens haec. Notum a sæculo est Domino opus suum. Propter quod ego judico, non inquietari eos, qui ex gentibus convertuntur ad Deum, sed scribere ad eos ut abstineant se a contaminationibus simulacrorum, et fornicatione, et suffocatis, et sanguinc. Moyses enim a temporibus antiquis habet 268 in singulis civitatibus qui eum prædicent in synagogis, ubi per omine Sabbatum legitur. Tunc placuit apostolis et senioribus cum omni Ecclesia eligere viros ex eis, et mittere Antiochiam cum Paulo, et Barnaba, Judam qui cognominabatur Barsabas, et Silam, viros primos in fratribus, scribentes per manus eorum: Apostoli et seniores fratres, his qui sunt Antiochiæ, et Syriæ, et Ciliciæ, fratribus ex gentibus, salutem. Quoniam audivimus, quia quidem ex nobis exeuntes turbaverunt vos verbis, evertentes animas vestras, quibus non mandavimus: placuit nobis collectis in unum eligere viros, et mittere ad vos, cum charissimis nostris Barnaba et Paulo, hominibus qui tradiderunt animas suas pro nomine Domini nostri Jesu Christi. Misimus ergo Judam et Silanı, qui et ipsi vobis verbis referant eadem. Visum est enim Spiritui sancto et nobis, nihil ultra imponere vobis oneris, quam hæc necessaria: ut abstineatis vos ab immolatis simulacrorum, et sanguine, et suffocato, et fornicatione, a quibus custodientes vos bene agetis. Valete. Illi ergo dimissi, descenderunt Antiochiam et congregata multitudine tradiderunt epistolam. Quam cum legissent, gavisi sunt super consolatione. Judas autem et Silas, et ipsi cum essent prophetæ, verbo plurimo consolati sunt fratres et confirinaverunt. Facto autem ibi aliquanto tempore, dimissi sunt cum pace a fratribus ad eos qui miserant illos. Visum autem est Sila ibi remanere. νέων, ἀπό τε τῶν παλαιῶν βεβαιοῦται προφητῶν τὸν λόγον. Οὐ γὰρ εἶχε τι πράγμα δεῖξαι, καθάπερ Πέτρος δὴ καὶ Παῦλος. Καλῶς δὲ οἰκονομεῖται δι' ἐκείνων ταῦτα γενέσθαι, τῶν οὐ μελλόντων χρονίζειν τοῖς Ἱεροσολύμοις· τοῦτο δὲ, [ὥστε] τὸν διδάσκοντα αὐτοὺς μὴ εἶναι ὑπεύθυνον, μηδὲ μὴν ἀπεσχίσθαι τῆς γνώμης. KEIMENON. Μετὰ ταῦτα ἀναστρέψω καὶ ἀνοικοδομήσω τὴν σκηνὴν Δαβίδ τὴν πεπτωκυίαν, καὶ τὰ κατεσκαμμένα αὐτῆς ἀνοικοδομήσω, καὶ ἀνορθώσω αὐτήν· ὅπως ἂν ἐκζητήσωσιν οἱ κατάλοιποι τῶν ἀνθρώπων τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐφ' οὓς ἐπικέκληται τὸ ὄνομά μου ἐπ᾿ αὐτοὺς, λέγει Κύριος, ὁ ποιῶν ταῦτα πάντα. Γνωστὰ ἀπ' αἰῶνος ἐστι τῷ Θεῷ πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Διὸ ἐγὼ κρίνω, μὴ παρενοχλεῖν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐπιστρέφουσιν ἐπὶ τὸν Θεὸν, ἀλλ' ἐπιστεῖλαι αὐτοῖς τοῦ ἀπέχεσθαι αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ἁλισγημάτων τῶν εἰδώλων, καὶ τῆς πορνείας, καὶ τοῦ πνικτοῦ, καὶ τοῦ αἵματος. Μωϋσῆς γὰρ ἐκ γε νῶν ἀρχαίων, κατὰ πόλιν τοὺς κηρύσσοντας αὐτὸν ἔχει ἐν ταῖς συναγωγαῖς κατὰ πᾶν Σάββατον ἀναγι νωσκόμενος. Τότε ἔδοξε τοῖς ἀποστόλοις καὶ τοῖς πρεσβυτέροις σὺν ὅλῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἐκλεξαμένον; ἄνδρας ἐξ αὐτῶν πέμψαι εἰς Ἀντιόχειαν σὺν τῷ Παύλῳ καὶ τῷ Βαρνάβῃ, Ἰούδαν τὸν ἐπικαλούμενον Βαρσαβάν, καὶ Σίλαν, ἄνδρας ἡγουμένους ἐν τοῖς ἀδελφοῖς, γράψαντες διά χειρὸς αὐτῶν τάδε· Οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ πρεσβύτεροι, καὶ οἱ ἀδελφοί, τοῖς κατὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν, καὶ Συρίαν, καὶ Κιλικίαν, ἀδελφοῖς τοῖς ἐξ ἐθνῶν χαίρειν. Ἐπειδὴ ἠκούσαμεν ὅτι τινὲς ἐξ ἡμῶν ἐξελθόντες ετάραξαν ὑμᾶς λόγοις, ἀνα σκευάζοντες τὰς ψυχὰς ὑμῶν, λέγοντες περιτέμνει σθαι καὶ τηρεῖν τὸν νόμον, οἷς οὐ διεστειλάμεθα ἔδοξεν ἡμῖν γενομένοις όμοθυμαδόν, ἐκλεξαμένους ἄνδρας πρὸς ἡμᾶς πέμψαι, σὺν τοῖς ἀγαπητοῖς ἡμῶν Βαρνάβα καὶ Παύλῳ, ἀνθρώποις παραδεδωκόσι τας ψυχὰς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. 'Απεστάλκαμεν οὖν Ἰούδαν καὶ Σίλαν, καὶ αὐτοὺς διὰ λόγου ἀπαγγέλλοντας τὰ αὐτά. Εδοξε γὰρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν, μηδὲν πλέον ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος, πλην τούτων τῶν ἐπάναγκες, ἀπέχεσθαι εἰδωλοθύτων, καὶ αἵματος, καὶ πνικτοῦ, καὶ πορνείας· ἐξ ὧν διατηροῦντες ἑαυ τοὺς εὖ πράξετε. Εῤῥωσθε. Οἱ μὲν οὖν, ἀπολυθέν τες ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, κατῆλθον εἰς Ἀντιόχειαν· καὶ συναγαγόντες τὸ πλῆθος, ἐπέδωκαν τὴν ἐπιστο λήν. 'Αναγνόντες δὲ ἐχάρησαν ἐπὶ τῇ παρακλήσει. Ἰούδας δὲ καὶ Σίλας, καὶ αὐτοὶ προφῆται ὄντες, διὰ λόγου πολλοῦ παρεκάλεσαν τοὺς ἀδελφοὺς καὶ ἐπεστήριξαν. Ποιήσαντες δὲ χρόνον, ἀπελύθησαν μετ' εἰρήνης ἀπὸ τῶν ἀδελφῶν πρὸς τοὺς ἀποστείλαντας αὐτούς. Ἔδοξε δὲ τῷ Σίλᾳ ἐπιμεἶναι αὐτοῦ. COMMENTARIUS. • Reædificabo tabernaculum, hoc est, conversos ex gentibus ad Christum, et vocatos nomine ipsius. Alii autem putant hæc de ejus resurrectione ex mortuis dicta esse. Cum enim Deus Pater tabernaculum Filii in mortem prolapsum, id est carnem ex terra ortam, resuscitavit, tum tota humana natura ad ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Τουτέστι τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρέψαντας εἰς Χριστὸν, καὶ κληθέντας τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ. Αλλοι δὲ εἰς τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν αὐτοῦ ταῦτα εἰρῆσθαί φασι. Τὴν γὰρ εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ πεσοῦσαν σκηνήν, τουτέστι τὸ ἀπὸ γῆς σαρκίον, ἀνεγείροντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρίς, τότε πᾶν τὸ ἀνθρώπινον

CAP. XV. novam faciem restituta sunt. ‹ Surreximus enim cum Christo 73. Nam mors quidem omnium tabernacula disjecit; at ea reædificavit Deus Pater in Christo. Neque autem alia ratione surrexisset unquam natura nostra, nisi is qui abinitio eam 269 formavit, manum ei porrexisset, et desuper reformasset regeneratione per aquam et Spiritum. Ceciderat enim casu vere irreparabili, et omnipotente illa manu opus habebat. Hoc autem, inquit, non ad breve tempus durabit, sed in dies æternitatis "., Perpetuum enim erit nobis immortalitatis donum. At vero Judæi respicientes ad captivitatem, hæc de Jerosolymitani templi reædificatione dicta intelle xerunt; quod sane verum non est: nam et postea pluries subversum est; at prophetia æternam ædificationem promittit. Neque de Zorobabele qui ex Davide genus trahebat, dictum hoc recte interpretati sunt: siquidem Zorobabel, postquam ad breve tempus imperavit, mortis terminum recepit. At prophetia æterna bona pollicetur, et omnes gentes ad Dei cognitionem venturas annuntiat. Perspicuum est igitur, de Domino nostro Jesu Christo intelligendam eam esse. Dominus enim noster ex Davide ducens genus secundum carnem, factam Davidi promissionem implevit τ' ἀρχαῖον ἀνέστησε σχῆμα, και πάντα ἡμῶν τὰ pristinam formam rediit, et omnia nostra dirua in κατερριμμένα πρὸς νέαν ὄψιν ἐνήνεκται συνηγέρθη μὲν γὰρ τῷ Χριστῷ. Κατέσκαψε μὲν γὰρ ὁ θάνατος τὰς ἁπάντων σκηνάς· ἀνῳκοδόμησεν δὲ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν Χριστῷ. Οὐκ ἦν δὲ ἑτέρως ἀναστῆναι τὴν φύσιν τὴν ἡμετέραν, μὴ τοῦ τὴν ἀρχὴν διαπλάσαν. τος αὐτὴν χεῖρα ὀρέξαντος, καὶ διατυπώσαντος ἄνω θεν τῇ δι' ὕδατος ἀναγεννήσει καὶ Πνεύματος. Ἐπεπτώκει γὰρ ὄντως πτῶμα ἀνίατον καὶ τῆς κρατ ταιᾶς ἐκείνης χειρός δεόμενον. Καὶ τοῦτο ἡμῖν οὐκ εἰς χρόνον ὑπάρξει μικρὸν, ἀλλ᾽ εἰς ἡμέρας αἰῶνος, φησίν· ἀναπόβλητον γὰρ ἡμῖν τὸ τῆς ἀφθαρσίας ἀγαθόν. Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι εἰς τὴν αἰχμαλωσίαν, οἰκοδομὴν τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις ναοῦ, τοῦτο εἰρῆσθαι νενοήκασι· τοῦτο δὲ οὐκ ἔστιν ἀληθές· καὶ μετὰ τοῦτο γὰρ πολλάκις κατέστρεπται· ἡ δὲ προφητεία, αἰωνίαν τὴν οἰκοδόμησιν ἐπαγγέλλεται. Οὐδὲ εἰς τὸν Ζοροβάβελ τοῦτο εἰρῆσθαι καλῶς νενοήκασι, καὶ ἐκ Δαβὶδ τὸ γένος κατάγοντι. Οὐκ ἔστιν οὐδὲ τοῦτο ἀληθές. Ο γὰρ Ζοροβάβελ ὀλίγον ἡγεμονεύσαι 18 χρόν νον, τοῦ θανάτου τὸν ὄρον ἐδέξατο· ἡ προφητεία δὲ αἰωνίων ἀγαθῶν ἐπαγγελίαν ἔχει, καὶ τῶν ἐθνῶν ἁπάντων τὴν εἰς Θεὸν ἐπίγνωσιν. Πρόδηλον τοίνυν, ὅτι εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ταύτην εἰρῆσθαι νοήσομεν]. Ο γὰρ Κύριος ἡμῶν, ἐκ Δαβὶδ κατάγων κατὰ σάρκα τὸ γένος, τὴν πρὸς τὸν Δαβίδ γεγενημένην ἐπαγγελίαν ἐπλήρωσεν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. COMMENTARIUS. In epistolam apostolorum. Congruum erat ut epistola sola non mitteretur ne subreptitia, seu ex non veris relationibus extorta diceretur. Ut vero majorem fidem negotio conciliarent, mittunt aliquos ex suis, ne Paulus et Barnabas in suspicionem venirent. Ac ne parvi eos pendere viderentur, quod iis veluti tabellariis ulerentur, ipsos laudant, «Hominibus, inquientes, qui tradiderunt animas suas pro nomine DomiŁi nostri Jesu Christi. › Scribunt vero: Visum est Spiritui sancto et nobis. > Nullibi enim de his disserucrat Christus; sed apostoli ex lege decreta ista exprompserunt. Ne igitur hominum doctrina ea videretur, dicunt: Visum est Spiritui sancto: ac ut ostenderent se quoque, quanquam circumΕἰς τὴν ἐπιστολὴν τῶν ἀποστόλων. Εδει μὴ τὴν ἐπιστολὴν παρείναι μόνον, ἵνα μὴ λέγωσι, Συνηρπάγησαν, ἄλλο ἀντ᾿ ἄλλου εἰπόντες, ἀλλ᾿ ὥστε καὶ ἀξιοπιστότερον γενέσθαι τὸ πρᾶγμα, πέμπουσι τοὺς παρ' αὐτοῖς, ἵνα ἀνύποπτοι ὦσιν οἱ περὶ τὸν Παῦλον καὶ Βαρνάβαν. Ἵνα δὲ μὴ δόξη διαβολῆς εἶναι Παύλου καὶ Βαρνάβα τὸ εἰς ἐκείνους ἀποσταλῆναι, ἐγκωμιάζει 3 αὐτούς, «᾿Ανθρώποις, φησί ", παραδεδωκόσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ο - • Έδοξε, φησί 88, τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν.» Οὐδαμοῦ γὰρ περὶ τούτων διηλέγχθη ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ οὗτοι ἀπὸ τοῦ νόμου ταῦτα λέγουσιν. Ἵνα μὴ οὖν δόξῃ ἀνθρώπινον εἶναι, «τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ο φησί 80. καὶ ἵνα διδαχθῶσιν, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἀποδέ χονται, καὶ ἐν περιτομῇ ὄντες, επήγαγε ". «καὶ cisi essent, eam recipere, addunt: • et nobis.» ἡμῖν. ο Ἠδύναντο μὲν γὰρ καὶ χωρὶς γραμμάτων ταῦτα δηλῶσαι, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀνύποπτον, καὶ ὥστε νόμου ἔγγραφον βουλόμενοι ταῦτα γενέσθαι, γρά φουσι τὴν ἐπιστολήν. Παύλῳ ὥστε πεισθῆναι τῷ νόμῳ, τέσσαρα ταῦτα ἀπαγορεύσαντες ποιεῖν τὰ ἔθνη, τὰ λοιπὰ αὐτοῖς συνεχώρησαν. Τί δέ ἐστι ταῦτα; ε Απέχεσθαι, φησὶν, εἰδωλοθύτων, αἵματος, πνικτοῦ, καὶ πορνείας.» 73 Coloss. 111, 1. 74 11 Petr. 111, 18. 36 16. κατάγοντα. το φασί. 81 ἐπάγουσι. Et quidem poterant illi etiam absque litteris bæc nota facere: scribere tamen maluerunt, ut omnem procul admoverent suspicionem, et ut ii veluti legem scriptam haberent. Ac præterea in Mosaicæ legis obsequium, ista quatuor prohibent Sunt vero gentilibus, cætera ipsis relaxant. illa Abstinere ab idolothytis, seu ab iis quæ idolis immolata erant, ‹ a sanguine, a suffocato et a fornicatione. › Variæ lectiones et netæ. ** ἡγεμονεύσας. 8 Πάλιν. 18 αὐτῶν. 27 7 ἐγκωμιάζουσι. 38 φασί. 18. φασί. 39 διελέχθη.

τὸν τρόπον μεταβαλών 14 πρὸς τὸ βέλτιον. Ο γὰρ αὐτὸς προσήχθη σημείῳ, τούτῳ καὶ τοῦτον ἡβουλήθη προσαγαγεῖν. Οὐκ ἄρα τιμωρία ἦν, ἀλλ᾽ ἴασις, • Σαῦλος δέ.» Οὗτός ἐστιν ὁ Ἰωάννης, ὁ καὶ Μάρ κος κληθείς, ὁ ἀνεψιός Βαρνάβα, ὁ καὶ τὸ κατὰ Μάρκον Εὐαγγέλιον συγγραψάμενος, καὶ μαθητής Πέτρου τοῦ ἀποστόλου και κορυφαίου, περὶ οὗ φησιν ἐν τῇ αὐτοῦ Ἐπιστολῇ· Ασπάζεται ὑμᾶς καὶ Μάρτ κος ὁ υἱός μου.» Οὗτος τοίνυν, ἅτε ἐπὶ μακροτέραν δ στελλόμενος το ὁδὸν παρὰ 16 Παύλου, ἀνεχώρει ἀπ' αὐτῶν, καίτοι γε ὑπηρέτης ὤν, διὰ τὸ μὴ φέρειν αὐτὸν τοὺς κινδύνους. disset; sed non sic fecit; sed c usque ad tem- διδοὺς, ἔφη, ἐν ἑαυτῇ ἔχειν τοῦ φωτὸς τὴν ἀπόληψιν, pus,» dixit: quibus verbis terminum illi præscribit, quo, in sua mente lumen recipere, moresque mutare posset in melius. Eo igitur ipso signo Paulus, quo ad bonam frugem ipse adductus erat (nempe subita cæcitate), eodem etiam Elymai reducere tentavit: quare id pena non fuit, sed medicina. ‹ Saulus autem.» Iste est Joannes cognominatus Marcus, nepos Barnabæ, qui etiam Evangelium suo prænotatum nomine conscripsit, discipulus Petri, apostolorum coryphæi; de quo ipse in sua Epistola ait ": ‹ Salutat vos et Marcus filius meus. › Hic igitur in longiorem viam misso Paulo cum 80ciis, ab eis, quanquam minister esset, discessit, quod sibi tot pericula adeunda non putaret. CAPUT XX. Pauli egregia doctrina de Christo ex lege et prophetis, historica et evangelica. Feria 4 hebdomadæ quintæ. TEXTUS. XIII, 13-24. Et cum a l'apho navigassent Paulus et qui cum eo crant, venerunt Pergen Pamphylie. Joannes autem discedens ab eis, reversus est Jerosolymam. Illi vero pertranseuntes Pergen, venerunt Antiochiam Pisidiæ: et ingressi Synagogam die Sabbatorum, sederunt. Post lectionem autem legis, et prophetarum, miserunt principes Synagoga: ad eos, dicentes: Viri fratres, si 258 quis est in vobis sermo exhortationis ad plebem, dicite. Surgens autem Paulus et manu silentium indicens, ait: Viri Israelitæ, et qui limetis Deum, audite: Deus plebis Israel elegit patres nostros, et plebem exaltavit cum esset incola in terra Ægypti, et in brachio excelso eduxit eos ex ea, et per quadraginta annorum tempus mores eorum sustinuit in descrto. Et destruens gentes septem in terra Chanaan, sorte distribuit eis terram eorum, quasi post quadringentos et quinquaginta annos. Et post læc dedit. judices usque ad Samuel propbetam. Et exinde postulaverunt regem: et dedit illis Deus Saul filium Cis, virum de tribu Benjamin, annis quadraginta. Et amoto illo, suscitavit illis David regem: cui testimonium perhibens, dixit: Inveni David Glium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. Hujus Deus ex semine secundum promissionem eduxit Israel Salvatorem Jesum, prædicante Joanne ante faciem adventus ejus baptismum pœnitentiæ omni populo Israel. COMMENTARIUS. Septeni gentes destructæ in terra Chanaan sunt: Hettæi, Chananæi, Gersæi, Amorrbæi, Pheresæi, Evæi et Jebusæi. «Inveni David.» Adnotandum, «1 Petr. v, 13. ΤΙΤΛΟΣ Κ'. Παύλου εὐθαλής διδασκαλία εἰς Χριστὸν, ἔκ τε τοῦ νόμου, καὶ καθεξῆς τῶν προφητῶν ἱστο ρικὴ καὶ εὐαγγελική. Τῇ δ' τῆς ε' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Αναχθέντες δὲ ἀπὸ τῆς Πάφου οἱ περὶ τὸν Παῦ λον, ἦλθον εἰς Πέργην τῆς Παμφυλίας. Ἰωάννης δὲ ἀποχωρήσας ἀπ' αὐτῶν, ὑπέστρεψεν εἰς Ἱεροσό λυμα. Αὐτοὶ δὲ διελθόντες ἀπὸ τῆς Πέργης, παρα εγένοντο εἰς 'Αντιόχειαν τῆς Πισιδίας· καὶ εἰσελ. θόντες εἰς τὴν συναγωγὴν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων, ἐκάθισαν. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, ἀπέστειλαν οἱ ἀρχισυνάγωγοι πρὸς αὐτοὺς λέγοντες· "Ανδρες ἀδελφοί, εἰ ἔστι λόγος ἐν ὑμῖν παρακλήσεως πρὸς τὸν λαόν, λέγετε. Αναστάς δὲ Παῦλος, καὶ κατασείσας τῇ χειρὶ, εἶπεν· 'Αν δρες Ισραηλῖται, καὶ οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ἀκούσ σατε Ὁ Θεὸς τοῦ λαοῦ τούτου ἐξελέξατο τοὺς Πατέρας ἡμῶν, καὶ τὸν λαὸν ὕψωσεν ἐν τῇ παροικία αὐτοῦ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, καὶ μετὰ βραχίονος ὑψηλού ἐξήγαγεν αὐτοὺς ἐξ αὐτῆς· καὶ τεσσαρακονταετή χρόνον τροποφόρησεν αὐτοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ καθελὼν ἔθνη ἑπτὰ ἐν γῇ Χαναάν, κατεκληροδότησεν αὐτοῖς τὴν γῆν αὐτῶν. Καὶ μετὰ ταῦτα ὡς ἔτεσι τετρακοσίοις καὶ πεντήκοντα ἔδωκε κριτὰς ἕως Σαμουὴλ τοῦ προφήτου. Κἀκεῖθεν ᾐτήσαντο βασιλέα, καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς τὸν Σαούλ υἱὸν Κὶς, άνδρα ἐκ φυλής Βενιαμίν, ἔτη τεσσαράκοντα. Καὶ μετα· στήσας αὐτὸν, ήγειρεν αὐτοῖς τὸν Δαβὶδ εἰς βασιλέα, ᾧ καὶ εἶπε μαρτυρήσας· Εὗρον Δαβὶδ τὸν τοῦ Ἰεσ σαί, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει πάντα τὰ θελήματά μου. Τούτου ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ σπέρματος κατ' ἐπαγγελίαν ἤγειρε τῷ Ἰσραὴλ Σωτῆρα Ἰησοῦν, προκηρύξαντος Ἰωάννου πρὸ προσώπου τῆς εἰσίδου αὐτοῦ βάπτισμα μετανοίας τῷ Ἰσραήλ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Χετταίοι, Χαναναίοι, Γεργεσαῖοι, Αμορραίοι, Φερεζαίοι, Εὐαῖοι, Ιεβουσαίο.. • Εὗρον Δαβίδ. ο Σημειωτέον, ὡς οὐδαμοῦ αὐτολεξεὶ ταῦτα τὰ ῥήματα Variæ lectiones et notæ. 14 μεταβαλοῦσαν. 18 στελλομένων. 16 τῶν περὶ Παῦλον.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS AI.TER. - CAP. XVI. ἀλλήλων· καὶ εἰκότως. "Οπερ [γὰρ] ἕκαστος ὑπέλα- quo accepistis mandata: si venerit ad vos, excipite δεν εἶναι λυσιτελές, τοῦτο μετὰ ταῦτα οὐ προσο ήκατο, διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον κοινωνίαν. Δοκεῖ δὲ καὶ κατὰ σύνεσιν γεγενῆσθαι τὸν χωρισμόν, καὶ πρὸς ἀλλήλους εἰπεῖν·. 'Οταν [f. ὅτι] ἐπειδὴ ἐγὼ βούλο μαι, σὺ δὲ οὐ βούλει, ἵνα μὴ μαχώμεθα, διανειμώμεθα τους τόπους· ὥστε πάνυ εἶχοντες ἀλλήλοις τοῦτο ἐποίουν. Εβούλετο γὰρ ἀποστῆναι 3 τοῦ Παύ λου ὁ Βαρνάβας, διὸ καὶ ἀνεχώρησεν. Ομως καὶ ἐν τοῖς προφήταις τοῦτο εὑρίσκομεν, διαφόρους γνώμας καὶ διάφορα ήθη. Οἷον, ὁ Ἠλίας αυστηρός· ὁ Μωϋσῆς πράος. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα· σφοδρότε ρός ἐστιν ὁ Παῦλος Βαρνάβα. Πάνυ δὲ ὠφέλει τὸν Μάρκον ἡ μάχη αὕτη τὸ μὲν γὰρ Παύλου φοβερὸν ἐπέστρεφεν αὐτόν· τὸ δὲ Βαρνάβα χρηστόν, εποίει μηκέτι ἀπολειφθῆναι. Ὥστε μάχονται μέν, πρὸς ἐν δὲ τέλος ἅπαν” τὸ κέρδος. Καὶ γὰρ Παῦλον ὁρῶν αἱρούμενον ἀποστῆναι, πάνυ ἐφοβήθη, καὶ κατέγνω ἑαυτοῦ· καὶ Βαρνάβας ο ὁρῶν οὕτως αὐτοῦ ἀντεχόμένων, πάνυ ἂν αὐτὸν ἐφίλησε· καὶ διωρθοῦτο δ μαθητής διὰ τῆς μάχης τῶν διδασκάλων· καὶ τοσού τὸν ἀπεῖσχε ν τοῦ σκανδαλισθῆναι. ὡς γὰρ εἶδεν ἑαυτὸν οὕτως ἐκβληθέντα διὰ τὴν ῥᾳθυμίαν ἀπὸ τοῦ Παύλου, ἔσπευδε μὲν καὶ τῇ προθυμίᾳ τῷ δευτέρω δρόμῳ καλύψαι τὴν προτέραν νωχελίαν, πάνυ ὠφε ληθεὶς ἀπὸ τῆς ἀκριβείας τοῦ Παύλου. Οτι δὲ οὐ γέγονεν ἔχθρα τοῖς ἀποστόλοις, δείκνυται πανταχού μετὰ τοῦτο, Βαρνάβας πολλῶν ἐγκωμίων ἀπολαύων παρὰ τοῦ Παύλου ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς. illum. › — + Facta est autem dissensio. › Dissensio,' inquit, facta est; at non inimicitia neque contentio. Adeo tamen invaluit dissensio ista, ut eos ab invicem separaverit: et merito quidem: nam quod uterque utile esse reputabat, illud postea non admisisset, si simul cum ipso fuissent. Videntur etiam mihi juxta prudentiæ leges separationem istam fecisse ac dixisse alterutrum: Quandoquiden, quod ego volo, tur non vis, ne pugnemus ad invicem, loco nos separemus. Quare mulium sibi mutuo cedebant, quando istud fecerunt: voluit enim Barnabas, nt Pauli intentum subsisteret, ct idcirco ab illo discessit. Calerum etiam in prophetis hoc reperimus, nempe diversas sententias εἰ diversos mores. Ex. gr. Elias erat austerus, Moses lenis. Sic et hic, Paulus vehementior est Barnaba. Multo autem emolumento fuit Marco pugna ista: nam Pauli terribilis rigor ipsum convertit, benignitas autem Barnabæ effecit ne amplius relinqueretur. Quare pugnant quidem illi, sed ad eumdem finem. Nam Marcus videns Paulum volentem discedere, salutariter perterritus est; seque condemnavit; et videns Barnabam adeo benigne se recipientem, summo amore illi devinctus est: adeoque emendatus est discipulus pugna magistrorum; tantum abfuit, ut offendiculo id illi esset. Cum enim sese vidisset ita a Paulo propter negligentiam rejectum, sategit secundo in cursu per majorem alacritatem priorem tarditatem compensare et obtegere. Quare summam utilitatem cepit ex rigore Pauli. Quod vero inimicitia nulla inter apostolos fuerit, vel ex eo patet, quod postea Paulus passim in suis epistolis Barnabam eximiis encomiis decoraverit. Περὶ τῆς κατηχήσεως Τιμοθέου, καὶ τῆς κατὰ ἀποκάλυψιν ἀφίξεως Παύλου εἰς Μακεδονίαν ἐν ᾧ περὶ πίστεως καὶ σωτηρίας τινὸς γυναικὰς Λυδίας, καὶ περὶ ἰάσεως τῆς πνεῦμα Πύθωνος ἐχούσης παιδίσκης, δι' ἦν τὸν Παν λον καθείρξαν οἱ δεσπόται. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Κατήντησε δὲ εἰς Δέρβην καὶ εἰς Λύστραν· καὶ ἰδοὺ μαθητής τις ἦν ἐκεῖ ὀνόματι Τιμόθεος, υἱὸς γυναικός τινος Ἰουδαίας πιστῆς, πατρὸς δὲ Ἕλλη νος· ὃς ἐμαρτυρεῖτο ὑπὸ τῶν ἐν Λύστροις καὶ Ἰκονίῳ ἀδελφῶν. Τοῦτον ἠθέλησεν ὁ Παῦλος σὺν αὐτῷ ἐξελθεῖν· καὶ λαβὼν περιέτεμεν αὐτὸν, διὰ τοὺς Ἰουδαίους τοὺς ὄντας ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις. Ηδει σαν γὰρ ἅπαντες ὅτι ὁ πατὴρ αὐτοῦ Ἕλλην ὑπῆρχεν. ὡς δὲ διεπορεύοντο τὰς πόλεις, παρεδίδοσαν αὐτοῖς φυλάσσειν τὰ δόγματα τὰ κεκριμένα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων καὶ πρεσβυτέρων τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις. Αί μὲν οὖν Ἐκκλησίαι ἑστερεοῦντο τῇ πίστει, καὶ ἐπερίσσευον τῷ ἀριθμῷ καθ᾿ ἡμέραν. Διελθόντες δὲ τὴν Φρυγίαν καὶ τὴν Γαλατικήν χώραν, κωλυθέντες ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαλῆσαι τὸν λόγον ἐν τῇ · Ασίᾳ, ἐλθόντες κατὰ τὴν Μυσίαν, ἐπείραζον εἰς Αἱ 272 CAPUT XXIII. De instructione Timothei, et de adventu Pauli in Macedoniam juxta revelationem. Ubi de fide et salute cujusdam mulieris Lydiæ, et de sanatione puellæ quæ habebat spiritum Pythonem, ob quam Paulus in carcerem conjectus est. TEXTUS. XVI, 1-15. Pervenit autem Derben et Lystram. Et ecce discipulus quidam erat ibi nomine Timotheus, filius mulieris Judææ fidelis, patre gentili. Huic testimonium bonum reddebant qui in Lystris erant et Iconio fratres. Ilunc voluit Paulus secum proficisci: et assumens circumcidit enin, propter Judæos qui erant in illis locis. Sciebant enim omnes, quod pater ejus erat gentilis. Cum autem pertransirent civitates, tradebant eis custodire dogmata quæ erant decreta ab apostolis et senioribus qui erant Jerosolymnis. Εt Ecclesiæ quidem confirmabantur Et fide, et abundabant numero quotidie. Transeuntes autem Phrygiam et Galatiæ regionem, vetati sunt a Spiritu sancto loqui verbum Dei in Asia. Cum ire in venissent autem in Mysiam, tentabant Bithyniam: et non permisit cos Spiritus [Jesu]. Cum Variæ lectiones et notæ. στῆναι. δ' ἀπαντά. Βαρνάβα. οἱ ἀπεῖχε.

autem pertransissent Mysiam, descenderunt Troa- τὴν Βιθυνίαν πορευθῆναι· καὶ οὐκ εἴασεν αὐτοὺς τὸ dem. Et visio per noctem Paulo ostensa est: Vir Πνεῦμα. Παρελθόντες δὲ τὴν Μυσίαν, κατέβησαν εἰς Macedo quidem erat stans et deprecans eum et Τρωάδα. Καὶ ὅραμα διὰ τῆς νυκτὸς ὤφθη τῷ Παύ dicens Transiens in Macedoniam, adjuva nos. λῳ· Ανήρ Μακεδών τις ἦν ἐστώς, παρακαλῶν αὐτ Ut autem visum vidit, statim quæsivimus profici τὸν καὶ λέγων· Διαβὰς εἰς Μακεδονίαν βοήθησαν sci in Macedoniam, certi facti quod vocasset nos ἡμῖν. Ὡς δὲ τὸ ὅραμα εἶδεν, εὐθέως ἐζητήσαμεν Deus evangelizare eis. Navigantes autem a Troa- ἐξελθεῖν εἰς τὴν Μακεδονίαν, συμβιβάζοντες, ὅτι de, recto cursu venimus Samothraciam, et sequen- προσκέκληται ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐαγγελίσασθαι αὐτοῖς. ti die Neapolim; et inde Philippos, quæ est primæ Αναχθέντες δὲ ἀπὸ τῆς Τρῳάδος ευθυδρομήσαμεν partis Macedoniæ civitas, colonia. Eramus autem εἰς Σαμοθράκην, τῇ τε ἐπιούσῃ εἰς Νεάπολιν κάτ In hac urbe diebus aliquot, conferentes. Die autem κεῖθεν εἰς Φιλίππους, ἥτις ἐστὶ πρώτη τῆς μερίδος Sabbatorum egressi sumus foras portam juxta τῆς Μακεδονίας, πόλις κολωνία. Ημεν δὲ ἐν αὐτῇ flumen, ubi videbatur oratio esse, et sedentes loque- τῇ πόλει διατρίβοντες ἡμέρας τινάς. Τῇ δὲ ἡμέρᾳ bamur mulieribus quæ convenerant. Et quædam τῶν Σαββάτων ἐξήλθομεν ἔξω τῆς πόλεως παρὰ που mulier nomine Lydia, purpuraria civitatis Thyati- ταμόν, οὗ ἐνομίζετο προσευχὴ εἶναι· καὶ καθίσαν renorum, colens Deum, audivit: cujus Dominus τες ἐλαλοῦμεν ταῖς συνελθούσαις γυναιξί. Καί τις aperuit cor intendere his quæ dicebantur a Paulo. γυνή, ὀνόματι Λυδία, πορφυρόπωλις, πόλεως θυσ Cum autem baptizata esset et domus ejus, depre- τείρων, σεβομένη τὸν Θεὸν ἤκουσεν· ἧς ὁ Κύριος cata est dicens: Si judicastis me fidelem Domino διήνοιξε την καρδίαν προσέχειν τοῖς λαλουμένοις esse, introite in domum meam et manete. Et coegit ὑπὸ τοῦ Παύλου. Ὡς δὲ ἐβαπτίσθη, καὶ ὁ οἶκος αὐτ τῆς, παρεκάλεσε λέγουσα· Εἰ κεκρίκατέ με πιστὴν τῷ Κυρίῳ εἶναι, εἰσελθόντες εἰς τὸν οἶκόν μου μεί νατε· καὶ παρεβιάσατο ἡμᾶς. nos. 273 COMMENTARIUS. Dogmata vocat statuta illa abstinendi ab idolothytis, a fornicatione, a suffocato et a sanguine. In Asia et Bithynia non permisit Spiritus sanctus, ut apostoli Evangelium prædicarent, fortasse quod prævideret, Pneumatomachorum hæresim inter gentes illas dominaturam. Observandum vero, quod in urbibus istis simul cum Paulo esset Lucas; ut patet ex eo quod sese in narratione sua complectatur, dicens: • Quasivimus, etc., ubi videbatur oratio. Non solum ubi synagoga erat, sed etiam foris orabant: namlocum aliquem orationi destinabant Judæi, utpote crassiores. Vel eo, quod nulla ibi esset, propter Judzorum paucitatem, synagoga; clat prope fluvium congregabantur, qui pietati studebant. CAPUT XXIV. Dominica sexta. De terræmotu et signo quæ ibidem contigerunt: et quomodo custos carceris, cum credidisset, eadem nocte baptizatus est cum tota familia sua. TEXTUS. XVI, 16-34. Factum est autem, euntibus nobis ad orationem,puellam quamdam habentem spiritum Pythonem obviare nobis,quæ quæstum magnum præst:- bat dominis suis divinando. llæc subsccuta Paulum et nos, clamabat dicens: Isti homines servi Dei excelsi sunt, qui annuntiant vobis viam salutis. Hoc autem faciebat multis diebus. Dolens autem Paulus et conversus, spiritui dixit: Præcipio tibi in nomine Jesu Christi exire ab ea. Et exiit eadem hora. Videntes autein domini ejus, quia exivit spes quæstus eorum, apprehendentes Paulum et Silam perduxerunt in forum ad principes, et offerentes ens magistratibus, dixerunt: Hi homines conturbant civitatem nostram, cum sint Judæi. Et annuntiant niorem quem non licet nobis suscipere neque facere ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Δόγματα κέκληκε τὴν ἀποχὴν τῶν εἰδωλοθύτων, πορνείας τε καὶ αἵματος, καὶ πνικτοῦ. Ἐν τῇ 'Ασίᾳ καὶ Βιθυνίᾳ κωλύει τὸ Πνεῦμα λαλῆσαι τοὺς ἀποστόλους τὸν λόγον, προγινώσκον τὴν τῶν Πνευ ματομάχων αἵρεσιν κυριεύειν τῶν ἐθνῶν. Σημειω τέον, ὅτι σὺν τῷ Παύλῳ ἦν ἐν ταῖς πόλεσι ταύταις καὶ ὁ Λουκᾶς, ὡς ἐξ ὧν καὶ τὸ πρόσωπον ἑαυτοῦ συμπαραλαμβάνει, λέγων· ο Εζητήσαμεν., Οὐ μόνον ἔνθα συναγωγὴς ἦν, ἀλλὰ καὶ ἔξω ηύχοντο, ὥσπερ τόπον τινὰ ἀφορίζοντες, ἅτε σωματικώτερο: ὄντες οἱ Ἰουδαῖοι· ἢ μᾶλλον, μή οὔσης ἐκεῖ συναγωγής, διὰ τὸ σπάνιον, παρὰ τὸν ποταμὸν ἔξω τῆς πόλεως λάθρα συνήγοντο οἱ δῆθεν θεοσεβείς. Κυριακῇ ς'. Περὶ τοῦ συμβάντος ἐκεῖσε σεισμοῦ καὶ θαύματος, καὶ ὅπως πιστεύσας ὁ ειρκτοφύλαξ, ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ ἐβαπτίσθη πανέστιος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Εγένετο, πορευομένων ἡμῶν εἰς τὴν προσευχήν, παιδίσκην τινὰ ἔχουσαν πνεῦμα Πύθωνος ἀπαντῆσαι ἡμῖν, ἥτις ἐργασίαν πολλὴν παρείχε τοῖς κυρίας αὐτῆς μαντευομένη.: Αὕτη κατακολουθήσασα τῷ Παύλῳ καὶ ἡμῖν, έκραζε λέγουσα· Οὗτοι οἱ ἄνθρω ποι δοῦλοι τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου εἰσὶν, οἵτινες καταγ γέλλουσιν ἡμῖν ὁδὸν σωτηρίας· τοῦτο δὲ ἐποίει ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Διαπονηθεὶς δὲ ὁ Παῦλος, καὶ ἐπιστρέψας, τῷ πνεύματι εἶπε· Παραγγέλλω σοι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐξελθεῖν ἀπ' αὐτῆς. Καὶ ἐξῆλθεν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ. Ιδόντες δὲ οἱ κύριοι αὐτῆς, ὅτι ἐξῆλθεν ἡ ἐλπὶς τῆς ἐργασίας αὐτῶν, ἐπιλαβό μενοι τὸν Παῦλον καὶ τὸν Σίλαν, εἵλκυσαν εἰς τὴν ἀγορὰν ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας· καὶ προσαγαγόντες αὐτοὺς τοῖς στρατηγοῖς, εἶπον· Οὗτοι οἱ ἄνθρωποι

- CAP. XVI. ἐκταράσσουσιν ἡμῶν τὴν πόλιν, Ἰουδαῖοι υπάρχον- cum simus Romani. Εt cucurrit plebs adversus τες, καὶ καταγγέλλοντες ἔθη, ἃ οὐκ ἔξεσιν ἡμῖν παρα- eos, et magistratus, scissis tunicis eorum, jusserunt δέχεσθαι, οὐδὲ ποιεῖν, Ρωμαίοις οὖσι. Καὶ συνεπέeos virgis cædi. Et cura multas plagas eis impoστη δὄχλος κατ' αὐτῶν, καὶ οἱ στρατηγοί περιῤῥήξαν suissent, miserunt eos in carcerem, præcipientes τες αὐτῶν τὰ ἱμάτια, εκέλευον ῥαβδίζειν. Πολλάς τε custodi, ut diligenter custodiret eos. Qui cum tale ἐπιθέντες αὐτοῖς πληγάς, ἔβαλον εἰς φυλακήν, παραγω præceptum accepisset, misit eos in interiorem carγείλαντες τῷ δεσμοφύλακι, ἀσφαλῶς τηρεῖν αὐτούς. Ος cerem, et pedes eorum strinxit ligno. Media autem παραγγελίαν τοιαύτην ειληφώς, ἔβαλεν αὐτοὺς εἰς τὴν nocte Paulus et Silas orantes laudabant Deum, et εσωτέραν φυλακήν, καὶ τοὺς πόδας αὐτῶν ἡσφαλίσατο audiebant eos qui in custodia erant. Subito vero εἰς τὸ ξύλον. Κατὰ δὲ τὸ μεσονύκτιον, Παῦλος καὶ Σίλας 274 terræmotus factus est magnus, ita ut moveπροσευχόμενοι, ὕμνουν τὸν Θεόν· ἐπηκροῶντο δὲ αὐτῶν rentur fundamenta carceris. Et statim aperta sunt οἱ δέσμιοι. Αφνω δὲ σεισμὸς ἐγένετο μέγας, ὥστε σαν omnia ostia, et universorum vincula soluta sunt. λευθῆναι τα θεμέλια του δεσμωτηρίου. Ηνεώχθησαν δὲ Expergefactus autem custos carceris, et videns παραχρῆμα αἱ θύραι πᾶσαι, καὶ πάντων τὰ δεσμὰ ἀνα januas apertas carceris, evaginato gladio volebat έθη. Εξυπνος δὲ γενόμενος ὁ δεσμοφύλαξ, καὶ ἰδὼν se interficere, æstimans fugisse vinctos. Clamavit ἀνεψγμένας τὰς θύρας τῆς φυλακῆς, σπασάμενος autern Paulus voce magna, dicens: Nihil tibi mali μάχαιραν, ἤθελεν ἑαυτὸν ἀναιρεῖν, νομίζων ἐκπε- feceris; universi enim hic sumus. Petitoque lumine, φευγέναι τοὺς δεσμίους. Εφώνησε δὲ φωνῇ μεγάλῃ introgressus est; et trenefactus procidit Pauli et ὁ Παῦλος, λέγων· Μηδὲν πράξης σεαυτῷ κακόν· Silæ ad pedes, et producens eos foras, ait: DomiΑπαντες γάρ ἐσμεν ἐνθάδε. Αιτήσας δὲ φῶτα εἰσ ni, quid me oportet facere, ut salvus fiam? At illi επήδησε, καὶ έντρομος γενόμενος, προσέπεσε τῷ dixerunt: Crede in Dominum Jesuin, et salvus eris Παύλῳ καὶ τῷ Σίλᾳ· καὶ προαγαγὼν αὐτοὺς ἔξω, tu et domus tua. Et locuti sunt ei verbum Domini ἔφη· Κύριοί μου, τί με δεῖ ποιεῖν ἵνα σωθῶ; Οἱ δὲ cum omnibus qui erant in domo ejus. Et tollens εἶπον· Πίστευσον ἐπὶ τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, eos in illa hora noctis, lavit plagas eorum; et καὶ σωθήσῃ σὺ καὶ ὁ οἶκός σου. Καὶ ἐλάλησαν αὐτῷ baptizatus est ipse, et omnis domus ejus continuo. τὸν λόγον τοῦ Κυρίου καὶ πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐ Cumque perduxisset cos in domum suam, apposuit τοῦ. Καὶ συμπαραλαβὼν αὐτοὺς ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳα eis mensam, et lætatus est cum omni domo sua νυχτός, ἔλουσεν ἀπὸ τῶν πληγῶν· καὶ ἐβαπτίσθη credens Deo. αὐτὸς καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ πάντες παραχρῆμα. Αναγαγών τε αὐτοὺς εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, παρέθηκε τρά τεζαν, καὶ ἠγαλλιάσατο πανοικί πεπιστευκώς τῷ Θεῷ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Λέγεται ἡ Πυθία αὕτη, γυνή τις οὖσα ἐπικαθίσαι τῷ τρίποδι τοῦ ᾿Απόλλωνος, διαιρούσα τὰ σκέλη εἴθ' οὕτω πνεῦμα πονηρὸν ἀναδιδόμενον κάτωθεν, καὶ διὰ τῶν γεννητικῶν αὐτῆς διαδιδόμενον μορίων, πληροῦν τὴν γυναῖκα τῆς μανίας, καὶ ταύτης [. ταύτην] τὰς τρίχας λύουσαν, λοιπὸν βακχεύεσθαί τε καὶ ἀφρὸν ἐκ τοῦ στόματος ἀφιέναι, καὶ οὕτως ἐν παροινία γινομένην, τὰ τῆς μανίας φθέγγεσθαι ῥήματα. Τί δήποτε καὶ ὁ δαίμων ἐφθέγγετο, [καὶ] ὁ Παῦλος εκώλυσεν; Ἐβούλετο λοιπόν εν ἀξιόπιστον ἑαυτὸν 38 ποιεῖν. Εἰ γὰρ προσήκατο αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ὁ Παῦλος, πολλοὺς ἂν καὶ τῶν πιστῶν ἠπάτης σεν. ἅτε ὑπὸ ἐκείνου δεχθείς. Διὰ τοῦτο ἀνέχεσθαι 80 καθ᾿ ἑαυτοῦ εἰπεῖν, ἵνα στήσῃ τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς συγκαταβάσει κέχρηται πρὸς τὴν ἀπώλειαν. Τὸ μὲν οὖν πρῶτον οὐ προσήκατο Παῦλος, ἀλλὰ διέπτυσεν, οὐ βουλόμενος ἁπλῶς ἐπιρρίπτειν τοῖς σημείοις. ὡς δὲ ἐπέμενε τοῦτο ποιῶν, καὶ τὸ ἔργον ἐδείκνυ, τότε ἐκέλευσεν αὐτῷ ἐξελθεῖν. «Διαπονηθείς γὰρ, φησὶν ὁ Παῦλος, τουτέστι κινηθεὶς καὶ δηχθείς, καὶ ἀληθῆ λέγουσαν επιστομίσας αὐτὴν, ἐκέλευσεν ἐξελθεῖν ἐξ αὐτῆς τὸ δαιμόνιον, διδάσκων ἡμᾶς, μηδὲ τῇ ἀληθείᾳ συνηγορεῖν προσποιουμένους δέχεσθαι δαίμονας, ἀλλὰ πᾶσαν αὐτοῖς ἀποτειχίζειν πλάνης ἰδὴν, καὶ περιφράττειν πρὸς τὰ παρ' αὐτῶν πάντα COMMENTARIUS. Dicebatur mulier Pythia ea, quæ supra Apollinis tripodem sedere solita erat divaricatis cruribus. Quo in statu dæmon ab imo sese insinuans, ac efus verenda pervadens, furore ipsam replebat. Quare sparsis crinibus bacchabatur, et spuman ex ore emittebat; sicque furibunda insaniæ verba fundebat. At quare et dæmon id dicebat, et Paulus ne diceret, prohibuit? Quia volebat sibi fidem et auctoritatem conciliare. Si enim testimonium ipsius admisisset Paulus, fideles nullos, velut ab illo probatus, fortasse decepisset. Quam ob causam non renuit contra se dicere, ut quæ pro se dixisset, confirmaret: scilicet novit ille, ut homines perdat, etiam se tempori accommodare. Paulus primo quidem ejus testimonium non admisit, sed contempsit, nolens statim signis manum admovere. At cum dæmon clamando perseveraret, et jam molestiæ illi esset, tunc imperavit ipsi, ut exiret. ‹Dolens autem Paulus, inquit, hoc est, tædio et molestia alectus, quamvis vera diceret, os illi obstruxit, jussitque ut ex illa exiret. Quo nos docuit, ne dænionibus, ullo vel 275 cum veritati patrocinari videntur, modo credamus, sed obturatis ad omnia quæ ab ipsis procedunt, auribus, omnem illis fallendi viam præcludamus. Terræmotus factus est. › Ex quo Variæ lectiones et notæ. 17 γάρο ม· αὐτόν. 39 ἀνέχεται.

verba, in quibus salvus eris tu, et universa domus μωνα τὸν ἐπικαλούμενον Πέτρον, ὃς λαλήσει βήματα tua. Cum autem cepissem loqui, cecidit Spiritus sanctus super eos, sicut et in nos in initio. Recordatus sum autem verbi Domini, sicut dicebat: Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baplizabimini in Spiritu sancto. Si ergo eamdem gratiam dedit illis Deus, sicut et nobis, qui credidimus in Dominum Jesum Christum ego quis eram, qui possem prohibere Deum? His auditis tacuerunt et glorificaverunt Deum, dicentes: Ergo et gentibus pœnitentiam dedit Deus ad vitam. Dominica hebdomadæ quintæ. TEXTUS. XI, 19–30. Et illi quidem qui dispersi fuerant a tribulatione quae facta fuerat sub Stephano, perambulaverunt usque Phoenicem, et Cyprum, et Antiochiam, nemini loquentes verbum, nisi solis Judais. Erantautem quidam ex eis viri Cyprii et Cyrenæi, qui cum introissent Antiochiam, loquebantur et ad Græcos, annuntiantes Dominum Jesum. Et erat manus Domini cum eis: multusque numerus credentium conversus est ad Dominum. Pervenit autem sermo ad aures Ecclesia, quæ erat Jerosolymis, super istis: et miserunt Barnabam usque ad Antiochiam. Qui cum pervenisset et vidisset gratiam Dei, gavisus est; et bortabatur omnes in proposito cordis permanere in Domino. Quia erat vir bonus et plenus Spiritu sancto et fide. Et apposita est multa turba Domino. Profectus est autem Barnabas Tarsum, ut quareret Saulum; quem cum invenisset, perduxit Antiochiam. Et annum totum conversati sunt ibi in Ecclesia et docuerunt turbam multam, ita ut cognominarentur primum Antiochiæ discipuli Christiani. In his autem diebus supervenerunt ab Jerosolymis prophetæ Antiochiam: et surgens unus ex eis nomine Agabus, significabat per Spiritum famem magnam futuram in universo orbe terrarum, quæ facta est sub Claudio. Discipuli autem, prout quis habebat, proposuerunt singuli in ministerium mittere habitantibus in Judæa fratribus: 251 quod et fecerunt, mittentes ad seniores per manus Barnabæ et Sauli. COMMENTARIUS. Fortasse propterea quod Hebraice loqui nesciebant, Hellenistæ vocabantur. Loquebantur igitur annuntiantes illis Jesum Christum, et credebant omnes, quoniam e erat, inquit, manus Domini cum eis, a hoc est, miracula patrabant: quæ necessaria illis erant, ut crederent. • Quia erat vir bonus. Dictum hoc contrarium non est illi 85: < Nemo bomus, nisi unus Deus. › Non enim eodem modo dicitur, Deus unus bonus, ac, Homo bonus: Deus enim est per essentiam bonus; utpote principium et fons omnium bonorum: at homo nonnisi ex su83 Luc. XVIII, 19. πρὸς σέ, ἐν οἷς σωθήσῃ σὺ καὶ πᾶς ὁ οἶκός σου. Έν δὲ τῷ ἄρξασθαί με λαλεῖν, ἐπέπεσε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτοὺς, ὥσπερ καὶ ἐφ' ἡμᾶς ἐν ἀρχῇ. Εμε νήσθην δὲ τοῦ ῥήματος Κυρίου ὡς ἔλεγεν· Ιωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Εἰ οὖν τὴν ἴσην δωρεάν ἔδωκεν αΰτοῖς ὁ Θεὸς ὥσπερ καὶ ἡμῖν, πιστεύσασιν ἐπὶ τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐγὼ τῆς ἡμην δυνατός κωλύσαι τὸν Θεόν; 'Ακούσαντες δὲ ταῦτα ἡσύχασαν, καὶ ἐδόξασαν τὸν Θεὸν λέγοντες "Αραγε καὶ τοῖς ἔθνεσιν ἔδωκε τὴν μετάνοιαν ὁ Θεὸς εἰς ζωήν. Τῇ Κυριακῇ τῆς ε' ἑβδομάδος. KEIMENON. Οἱ μὲν οὖν διασπαρέντες ἀπὸ τῆς θλίψεως τῆς γενομένης ἐπὶ Στεφάνῳ, διῆλθον ἕως Φοινίκης, καὶ Κύπρου, καὶ ᾿Αντιοχείας, μηδενὶ λαλοῦντες τὸν λόγον, εἰ μὴ μόνον Ιουδαίοις. Ησαν δέ τινες ἐξ αὐτῶν ἄνδρες Κύπριοι καὶ Κυρηναῖοι· οἵτινες εἰσελ. θόντες εἰς ᾿Αντιόχειαν ἐλάλουν πρὸς τοὺς Ἑλλη νιστὰς, εὐαγγελιζόμενοι τὸν Κύριον Ἰησοῦν. Καὶ ἦν χεὶρ Κυρίου μετ᾿ αὐτῶν· πολύς τε ἀριθμὸς πιστεύσας, ἐπέστρεψεν ἐπὶ τὸν Κύριον ἠκούσθη δὲ ὁ λόγος εἰς τὰ ὦτα τῆς Ἐκκλησίας τῆς ἐν Ἱεροσο λύμοις περὶ αὐτῶν· καὶ ἀπέστειλαν Βαρνάβαν διαλθεῖν ἕως ᾿Αντιοχείας. Ος παραγενόμενος, καὶ ἰδὼν τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, ἐχάρη· παρεκάλει τε πάντας τῇ προθέσει τῆς καρδίας προσμένειν τῷ Κυρίῳ· ὅτι ἦν ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ πλήρης Πνεύματος ἁγίου καὶ πίστεως. Καὶ προσετέθη ἔχλος ἱκανὸς τῷ Κυρίῳ. Ἐξῆλθε δὲ εἰ; Ταρπὸν ὁ Βαρνάβας ἀναζητῆσαι Σανλον· καὶ εὑρὼν αὐτὸν, ἤγαγεν αὐτὸν εἰς Ἀντιόχειαν. Ἐγένετο δὲ αὐτοὺς ἐνιαυτὸν ὅλον συναχθῆναι ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ διδάξαι ὄχλον ἱκανὸν, χρηματίσαι τε πρῶτον ἐν Ἀντιοχείᾳ τοὺς μαθητάς Χριστιανούς. Ἐν ταύταις δὲ ταῖς ἡμέραις κατῆλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων εἰς ᾿Αντιόχειαν προφῆται. ᾿Αναστὰς δὲ εἷς ἐξ αὐτῶν ὀνόματι Αγαβος, ἐσήμανε διὰ τοῦ Πνεύ ματος, λιμὸν μέγαν μέλλειν ἔσεσθαι ἐφ' ὅλην τὴν οἰκουμένην· ὅστις καὶ ἐγένετο ἐπὶ Κλαυδίου Καίσα ρος. Τῶν δὲ μαθητῶν καθὼς ηὐπορεῖτό τις ὥρισαν ἕκαστος αὐτῶν εἰς διακονίαν πέμψαι τοῖς κατοικο σιν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἀδελφοῖς· ὃ καὶ ἐποίησαν, ἀπο στείλαντες πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους διὰ χειρός Βαρο νάδα καὶ Σαύλου. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἴσως διὰ τὸ μὴ εἰδέναι Εβραϊστὶ λαλεῖν, Ελλην στὰς ἐκάλουν. Ελάλουν τοίνυν καὶ πρὸς αὐτοὺς εὐαγ γελιζόμενοι τὸν Κύριον Ἰησοῦν, καὶ ἐπίστευον ἅπαντες, ἐπειδή, φησί, ο χεὶρ Κυρίου ἦν μετ' αὐτῶν, ο τουτέστι σημεῖα ἐργάζοντο. Διὰ τοῦτο γὰρ ἡ τῶν σημείων ἀνάγκη γέγονεν, ἵνα πιστεύσωσιν. κ Οτι ἦν ἀνὴρ ἀγαθός., Οὐκ ἀντίκειται τοῦτο τῷ, Οὐδεὶς ἀγα Οδ;, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός.» Οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι, μόνον ἀγαθὸν εἶναι, καὶ ἄνδρα ἀγαθὸν ὑπάρχει. Ὁ μὲν γὰρ κατ' οὐσίαν ἀγαθὸς ὑπάρχει· ἀρχὴ γὰρ καὶ πηγὴ τῶν ἀγαθῶν· ὁ δὲ ἀνὴρ οὐ κατ' οὐσία», Θελω

CAP. XVII. Οὗτός ἐστιν ὁ Χριστὸς Ἰησοῦς, ἂν ἐγὼ καταγγέλλω et quia llic est Jesus Christus, quem ego annuntio ὑμῖν. Καί τινες ἐξ αὐτῶν ἐπείσθησαν, καὶ προσεκληρώθησαν τῷ Παύλῳ καὶ τῷ Σίλφ, τῶν τε σεβομένων Ἑλλήνων πλῆθος πολύ, γυναικῶν τε τῶν πρώτων οὐκ ὀλίγαι. Ζηλώσαντες δὲ οἱ Ἰουδαῖοι οἱ ἀπειθήσαν τες, καὶ προσλαβόμενοι τῶν ἀγοραίων ἄνδρας τινὰς πονηρούς, καὶ ὄχλοποιήσαντες, εθορύβουν τὴν πόλιν· καὶ ἐπιστάντες τῇ οἰκίᾳ Ιάσωνος, ἐζήτουν αὐτοὺς ἀγαγεῖν εἰς τὸν δῆμον. Μὴ εὑρόντες δὲ αὐτοὺς, ἔσυ ρον τὸν Ἰάσωνα καί τινας ἀδελφοὺς ἐπὶ τοὺς πολιτο ἀρχας, βοῶντες, ὅτι οἱ τὴν οἰκουμένην ἀναστατών σαντες οὗτοι καὶ ἐνθάδε πάρεισιν, οὓς ὑποδέδεκται Ἰάτων· καὶ οὗτοι πάντες ἀπέναντι τῶν δογμάτων Καίσαρος πράττουσι, βασιλέα ἕτερον λέγοντες εἶναι Ἰησοῦν. Ἐτάραξαν δὲ τὸν ὄχλον καὶ τοὺς πολιτάρχας ἀκούοντας ταῦτα. Καὶ λαβόντες τὸ ἱκανὸν παρὰ τοῦ Ἰάσωνος καὶ τῶν λοιπῶν, ἀπέλυσαν αὐτούς. Οἱ δὲ ἀδελφοὶ εὐθέως διὰ νυκτὸς ἐξέπεμψαν τόν τε Παῦλον καὶ τὸν Σίλαν εἰς Βέροιαν. Οἵτινες παραγενόμενοι, εἰς τὴν συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπίεσαν. Οὗτοι δὲ ἦσαν ἀγενέστεροι τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ, οἵτινες ἐδέξαντο τὸν λόγον μετὰ πάσης προθυμίας, τὸ καθ᾿ ἡμέραν ἀνακρίνοντες τὰς Γραφάς, εἰ ἔχοι ταῦτα οὕτω. Πολλοὶ μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν ἐπίστευσαν καὶ τῶν ᾿Ελληνίδων γυναικῶν τῶν εὐσχημόνων, καὶ ἀνδρῶν οὐκ ὀλίγοι. Ως δὲ ἔγνωσαν οἱ ἀπὸ τῆς Θεσσαλο νίκης Ἰουδαῖοι, ὅτι καὶ ἐν τῇ Βεροία κατηγγέλλη ὑπὸ τοῦ Παύλου ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, ἦλθον κἀκεῖ σα· λεύοντες τοὺς ὄχλους. Εὐθέως δὲ τότε τὸν Παῦλον vobis. Et quidam ex eis crediderunt, et adjuncti sui.t Paulo et Silæ, et de colentibus Græcis multitudo magna et mulieres nobiles non paucæ. Zelantes autem Judæi, assumentesque de vulgo viros quosdam malos, et turba facta, concitaverunt civitalem: et assistentes domui Jasonis quærebant eos producere in populum. Et cum non invenissent eos, trahebant Jasonem et quosdam fratres ad principes civitatis, clamantes: quoniam Hi qui urbem concitant, et huc venerunt, quos suscepit Jason, et bi omnes contra decreta Cæsaris faciunt, regem alium dicentes esse, Jesum). Concitaverunt autem plebem et principes civitatis audientes hæc. Et accepta satisfactione a Jasone et a cateris, dimiserunt eos. Fratres vero confestim per noctem dimiserunt Paulam et Silam in Berœam. Qui cum venissent, in synagogam Judæorum introierunt. Hi autem erant nobiliores eorum qui sunt Thessalonicæ, qui susceperunt verbum cum omniaviditate, quotidie scrutantes Scripturas, si liæc 277 ita se haberent. Et multi quidem crediderunt ex eis, et mulierum gentilium honestarum, et viri non pauci. Cum autem cognovissent in Thessalonica Judæi, quia et Berœæ prædicatum est a Paulo verbum Dei, venerunt et illuc commoventes et turbantes multitudinem. Statimque tunc Paulum dimiserunt fratres, ut iret usque ad ἐξαπέστειλαν οἱ ἀδελφοὶ πορεύεσθαι ὡς ἐπὶ τὴν θά- mare: Silas autem et Timotheus remanseruit ibi. λασσαν· ὑπέμεινάν τε ὅ τε Σίλας καὶ ὁ Τιμόθεος ἐκεῖ. Οἱ δὲ καθιστῶντες τὸν Παῦλον ἤγαγον ἕως ᾿Αθηνῶν, καὶ λαβόντες ἐντολὴν πρὸς τὸν Σίλαν καὶ Τιμόθεον, ἵνα ὡς τάχιστα έλθωσι πρὸς αὐτὸν, ἐξίε σαν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἐπειδὴ οὗτοι πρὸς τὰ σημεῖα ἐνανήως 4 εἶχον, ὡς πλάνους καὶ γόητας διαβάλλοντες, ὧδε ἀπὸ τῶν Γραφῶν, πείθειν * οὐκ εἶχον * ταύτην τὴν ὑπό νοιαν. Σεβομένους Ελληνας τοὺς ἐξ Ἰουδαίων μὲν ὄντας, Ἑλληνιστί δὲ φθεγγομένους καλεῖ, διὰ τὸ φυλάττειν τὸν νόμον· ἢ τοὺς ἐξ Ἑλλήνων προσηλύτους Ἰουδαίους 48 ὑπάρχοντας. Τὸ εὐγενέστεροι, ἀντὶ τοῦ, ἐπιεικέστεροι, φησίν. Οὐχ ὡς ἄπιστοι δὲ οὗτοι ἀνέκρινον τὰς Γραφὰς (ἤδη γὰρ ἦσαν πεπιστευκότες), ἀλλ' ὡς ἄμοιροι τῆς τῶν παλαιῶν προφητῶν παραδόσεως, καὶ διὰ τοῦτο μάλλον πιστότεροι γενόμενοι, ἐρευνῶντες τὰς Γραφὰς, καὶ εὑρίσκοντες, τοῖς τῶν προφητῶν λόγοις συνάδοντα τὰ περὶ τῆς ἐνσάρχου οἰκονομίας πράγματα. Περὶ τῆς ἐν ᾿Αθήναις ἐπιβωμίου γραφής, φιλοσόφου τε κηρύγματος καὶ εὐσεβίας τοῦ Παύ λου. οὐ ἐναντίως. 4 πείθει. $ Qui autem deducebant Paulum, perduxerunt eum usque Athenas, et accepto mandato ab eo ad Silam et Timotheum, ut quam celeriter venirent ad illum), profecti sunt. COMMENTARIUS. ‹ Disserebat eis de Scripturis. › Quoniam Judæi signis adversabantur, adeo ut apostolos velut impostores et præstigiatores calumniarentur, Paulus hoc loco ex Scripturis, quæ ejusmodi suspicioni non subsunt, eos persuadere aggreditur. Golentibus Græcis. › Græcos hic vocal eos qui ex Judæis, cum essent, Græca lingua utebantur. Colentes › vero dicit, quia legem observabant: vel Græcos, qui Judaismum amplexi fuerant, sic appellat. Per ‹ nobiliores › vero hic • prudentiores › intelligit. Isti e scrutabantur Scripturas, non quasi » increduli, sed ut expertes traditionis veterum, prophetarumn: et idcirco scrutando Scripturas in fide magis firmabantur, quod opera Domini in carne oraculis prophetarum plane consentanea esse comperirent. CAPUT XXVI. De inscriptione, qua erat Athenis supra aram; et de sapiente prædicatione Pauli ejusque pietate. Varia lectiones et nutm. ἔχων. Ἰουδαίων. Vulg. habet, gentilibusque.

TEXTUS. XVII, 16-18. Paulus aulemn cun Athenis eos exspectaret, incitabatur spiritus ejus in ipso, videns idololatriæ deditam civitatem. Disputabat igitur in Synagoga cum Judæis et colentibus, et in foro, per omnes dies ad eos qui aderant. Quidamı autem Epicu - rei et Stoici philosophi disserebant cum eo, et quidam dicebant: Quid vult semini verbius hic dicere? Alii vero Novorum dæmoniorum videtur annuntiator esse: quia Jesum et resurrectionem annuntiabat eis. 178 COMMENTARIUS. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. “Ἐν δὲ ταῖς ᾿Αθήναις ἐκδεχομένου αὐτοὺς τοῦ Παύλου, παρωξύνετο τὸ πνεῦμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ θεω ροῦντος κατείδωλον οὖσαν τήν πόλιν. Διελέγετο μὲν οὖν ἐν τῇ συναγωγῇ τοῖς Ἰουδαίοις καὶ τοῖς σεβομέν νοις, καὶ ἐν τῇ ἀγορᾷ κατὰ πᾶσαν ἡμέραν πρὸς τοὺς παρατυγχάνοντας. Τινὲς δὲ τῶν Ἐπικουρίων και τῶν Στωϊκῶν φιλοσόφων συνέβαλλον αὐτῷ, καί τινες ἔλεγον· Τί ἂν θέλοι ὁ σπερμολόγος οὗτος λέγειν; Οι δέ· Ξένων δαιμονίων δοκεῖ καταγγελεὺς εἶναι· ὅτι 1 τὸν Ἰησοῦν καὶ τὴν ἀνάστασιν εὐηγγελίζετο αυτ τοῖς. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. ‹ Incitabatur. › Non iram hic intelligit, aut in- • Παρωξύνετο.· Οὐκ ὀργὴν ἐνταῦθά φησιν, οὐδὲ dignationem; procul enim ab ira et indignatione ἀγανάκτησιν. ὀργῆς γὰρ καὶ ἀγανακτήσεως πόρρω est gratia. Quare • incitabatur, perinde est ac, τὸ χάρισμα. Τό, ο Παρωξύνετο ο δὲ, τουτέστιν exacerbabatur, non ferebat, vehementer dolebat: quemadmodum alibi dicit 76: «facta est autem exacerbatio inter ipsos etc. ) — Confestim autem Paulum. › Ex prudentiæ consilio, et non ex timore aufugit Apostolus; quia scilicet prædicationem evangelicam dilatari, et iram ipsorum exstingui summopere desiderabat. Quidam autem.» Epicuræi quidem ex atomis universum sua sponte coaluisse arbitrabantur: Stoici autem illud esse putabant corpus et inflammationem. Quidam ex illis ob doctrinam de se alte sapientes, stulte divinum PauJum irridentes: • Quid vult spermologus iste?, dicebant. Quoniam enim ‹ spermologus, avicula parva et vilis est, solita semina in triviis projecta colligere; hinc viles et nullius frugis homines 4 spermologos, appellabant. Quia vero Paulus Jesum et resurrectionem prædicabat, ii, utpote etiam deas feminas colere assueti (quippe qui dæmones pro diis habebant), resurrectionem deam quamdam esse existimabant. Feria 3 hebdomadæ sextæ. TEXTUS. XVII, 19-54. Ει apprehensum eum ad Areopagum duxerunt dicentes: Possumus scire, quæ est hæc nova quæ a te dicitur, doctrina? Nova enim quædamn infers auribus nostris. Volumus ergo scire quidnam velint hæc esse. (Athenienses autem omines et advenæ hospites, ad nihil aliud vacabant, nisi aut dicere, aut audire aliquid novi.) Stans autem Paulus in medio Areopagi, ait: Viri Athenienses, per omnia quasi superstitiosiores vos video. Præteriens enim et videns simulacra vestra, inveni et aram in qua scriptum erat: • Ignolo Deo.» Quod ergo ignorantes colitis, hoc ego annuntio vobis. Deus 76 Hebr. 11, 15. ἀντὶ τοῦ, διηγείρετο, οὕτως “, ἀλλ' ἐτήκετο· καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ φησιν·. Εγένετο παροξυσμός μεταξύ αὐτῶν,» καὶ τὰ ἑξῆς. • Εὐθέως δὲ τὸ τὸν Παῦλον. ο Οικονομικῶς ἐνταῦθα, οὐ δειλιῶν ἔφυγεν ὁ ᾿Απόστο λοι, ἀλλ᾿ ὥστε καὶ τὸ κήρυγμα αύξειν βουλόμενος, καὶ τὸν θυμὸν αὐτῶν κατασβέσειν πραγματευόμε νος. • Τινὲς δὲ τῶν.» Οἱ μὲν Επικούριοι αυτόμα των καὶ ἀπὸ ἀτόμων δοξάζουσιν εἶναι τὸ πᾶν· οἱ δὲ Στωϊκοὶ οὕτω σῶμα καὶ ἐκπύρωσιν. Τινὲς οὖν ἐξ αὐτῶν ἐπὶ γνώσει μέγα φρονοῦντες, ἀνοήτως λέγον σε τὸν θεσπέσιον Παῦλον, «Τί ἂν θέλει ὁ σπερ μολόγος οὗτος; ν ἔλεγον. Ἐπειδὴ γὰρ ὄρνεόν ἐστιν ὁ σπερμολόγος, βραχὺ δὲ καὶ εὐτελὲς, οὔτε πρὸς βρῶσιν οὔτε πρὸς τέρψιν ἐπιτήδειον, τὰ ἐν ταῖς τριόδοις ἐῤῥιμμένα τῶν σπερμάτων εἰωθὸς συλλέ γειν· τοὺς οὖν εὐτελεῖς καὶ οὐκ ἀξίους λόγου σπερο μολόγους ἐκάλουν. «Ἐπειδὴ τὸν Ἰησοῦν καὶ τὴν ἀνάστασιν εὐηγγελίζετο.» Καὶ γὰρ τὴν ἀνάστασιν θεάν τινα εἶναι ἐνόμιζον, ἅτε ειωθότες καὶ θηλείας θεὰς σέβειν· δαιμόνια γὰρ τοὺς θεοὺς αὑτῶν ἐκάλουν. τες Τῇ γ' τῆς δ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Επιλαβόμενοί τε αὐτοῦ, ἐπὶ τὸν ᾿Αρειον πάγον ἤγαγον, λέγοντες· Δυνάμεθα γνῶναι τίς ἡ καινὴ αὕτη ἡ ὑπὸ σοῦ λαλουμένη διδαχή; Ξενίζοντα γάρ τινα εἰσφέρεις εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν. Βουλόμεθα οὖν γνῶναι τί ἂν θέλοι ταῦτα εἶναι. ᾿Αθηναῖοι δὲ πάντες καὶ οἱ ἐπιδημοῦντες ξένοι, εἰς οὐδὲν ἕτερον ηὐκαίρουν, ἢ λέγειν τι καὶ ἀκούειν καινότερον. Σταθεὶς δὲ ὁ Παῦλος ἐν μέσῳ τοῦ ᾿Αρείου πάγου, ἔφη· "Ανδρες Αθηναίοι, κατὰ πάντα ὡς δεισιδαιμονεστέρους ὑμᾶς θεωρῶ. Διερχόμενος γὰρ καὶ ἀναθεωρῶν εἰ σεβάσματα ὑμῶν, εὗρον καὶ βωμὸν ἐν ᾧ ἐπεγέγρα πτο· ο 'Αγνώστῳ Θεῷ.» Ον ουν ἀγνοοῦντες εὐσε Varia lectiones et notæ. * Marg. Λέγεται καὶ εἰς τὴν ἑορτήν τοῦ ἁγίου Διονυσίου. (24 )Vulg. habet, dissensio. Vulgatus interpres vertit seminiverbius, quasi seminans verba, hoc est, garrulus, nugator. At pressius verti posset seminilegus, seu seminum 45 οὐκ ἔφερεν. 46 ἐπιγελῶντες. collector. Cujus nomenclationis ratio ex subjecta expositione patet. Metaphorice autem sumitur pro verboso, nugatore et locutuleio, ut Plautus "disit.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. - CAP. XVII. δεῖτε, τοῦτον ἐγὼ καταγγέλλω ὑμῖν. Ο Θεός ὁ qui fecit mundum et omnia quæ in eo sunt, hic ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ, οὗτος cœli et terræ cum sit Dominus, non in manufactis οὐρανοῦ καὶ γῆς ὑπάρχων Κύριος, οὐκ ἐν χειρο templis habitat, nec manibus humanis colitur inποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων digens aliquo, cum ipse det omnibus vitam et inθεραπεύεται, προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι spirationem et omnia; fecitque ex uno omne genus ζωὴν καὶ πνοὴν κατὰ πάντα· ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς 279 hominum inhabitare super universam faciem αἵματος πᾶν γένος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ τᾶν τὸ terræ, definiens statuta tempora et terminos habiπρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προστεταγμένους και tationis eorum, quærere Deum, si forte attrectent ροὺς καὶ τὰς ὁροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν, ζη- eum aut inveniant, quamvis non longe sit ab unoτεῖν τὸν Θεὸν, εἰ ἄραγε ψηλαφήσειαν αὐτὸν καὶ εὔquoque nostrum. In ipso enim vivimus, et moveροιεν· καίτοι γε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν nur, et sumus: sicut et quidam vestrurum poetaὑπάρχοντα. Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ rum dixerunt: Ipsius enim et genus sumus. Geἐσμέν· ὡς καί τινες τῶν καθ᾽ ὑμᾶς ποιητῶν εἰρή nus ergo cun simus Dei, non debemus æstimare, κασι· Τοῦ γὰρ καὶ γένος εσμέν. Γένος οὖν ὑπάρ auro, aut argento, aut lapidi, sculpturæ artis et coχοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσίῳ, ή gitationis hominis, divinum esse simile. Et tempora ἀργυρίῳ, ἢ λίθῳ, χαράγματι τέχνης καὶ ἐνθυμή- quidem lujus ignorantiæ dissimulans Deus, πως ἀνθρώπου τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον. Τοὺς μὲν οὖν nunc annuntiat hominibus, ut omnes ubique pœχρόνους τῆς ἀγνοίας υπεριδὼν ὁ Θεὸς, τὰ νῦν παρ nitentiam agant. Eo quod statuit diem, in quo judi - αγγέλλει τοῖς ἀνθρώποις πᾶσι πανταχοῦ μετα- caturus est orbem in æquitate, in viro, in quo staνοεῖν. Καθότι ἔστησεν ἡμέραν, ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν tuit, Gdem præbens omnibus, suscitans eum a murτὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, tuis. Cum audissent autem resurrectionem mortueπίστιν παρασχών πᾶσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νε rum, quidam quidem irridebant, quidam vero dixeκρῶν. ᾿Ακούσαντες δὲ ἀνάστασιν νεκρῶν, οἱ μὲν runt: Audiemus te de hoc iterum. Sic Paulus exiἐχλεύαζαν, οἱ δὲ εἶπον· Ακουσόμεθά σου περὶ τού vit de medio eorum. Quidam vero viri adhærentes του καὶ πάλιν. Καὶ οὕτως ὁ Παῦλος ἐξῆλθεν ἐκ μέ- ei, crediderunt: in quibus et Dionysius Areopaσου αὐτῶν. Τινὲς δὲ ἄνδρες κολληθέντες αὐτῷ, ἐπί gita, et mulier nomine Damaris, et alii cum eis. ἐν οἷς καὶ Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης, καὶ γυνὴ ὀνόματι Δάμαρις, καὶ ἕτεροι σὺν αὐτοῖς. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. ς Ηγαγον αὐτὸν, φησίν, ἐπὶ τὸν ᾿Αρειον πάγον. οὐχ ὥστε μαθεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε κολάσασθαι, ἔνθα αἱ φονικαὶ δίκαι. "Αρειος δὲ Πάγος ἐλέγετο ὁ τόπος, ἐπειδὴ ὁ ᾿Αρης, ὡς φασι, τῆς μοιχίας ἐκεῖσε δίκας ἔδωκε. Πάγος δὲ ὁ ὑψηλὸς τόπος· ἐν γὰρ ὄχθῳ τινὶ ἦν ἐκεῖνο τὸ δικαστήριον· ὅθεν καὶ Πάγαρχοι και λοῦνται παρά τισιν, οἱ τῶν τόπων ἢ κωμῶν τινων ἄρχοντες. • Εὗρον καὶ βωμόν.» Δύο αἰτίας εἶναι λέγουσι τὸ [Γ. τοῦ] [ἐπι γε] γράφθαι ᾿Αθήνησι τῷ βωμῷ ο 'Αγνώστῳ Θεῷ.» Οἱ μὲν γάρ φασιν, ὡς Φιλιππίδην ἔπεμψαν ᾿Αθηναῖοι πρὸς Λακεδαιμονίους περὶ συμμαχίας, ἡνίκα Πέρσαι ἐπεστράτευσαν τῇ Ἑλλάδι, ᾧ κατὰ τὸ Παρθένιον ὄρος Πανός φάσ σμα ἐντυχόν, ᾐτιᾶτο μὲν ᾿Αθηναίους ἀμελοῦντας αὐτοῦ, ἄλλους θεούς θεραπεύοντας, καὶ βοηθεῖν ἐπηγγέλλετο. Νικήσαντες οὖν, ἐκείνῳ ναὸν ἀνέστησαν καὶ βωμὸν ᾠκοδόμησαν. Καὶ ὡς φυλαττόμενοι, μὴ τὸ αὐτὸ δὴ καὶ ἄλλοτε πάθοιεν, παρέντες τινά θεὸν ἄγνωστον αὐτοῖς, ἀνέστησαν τὸν βωμὸν ἐκεῖ νον, ἐπιγράφοντες· ο 'Αγνώστω θεῷ· τοῦτο λέγον τες, ὅτι καὶ εἴ τις ἕτερος ἡγνοεῖτο παρ' ἡμῶν, εἰς τιμὴν ἐκείνου οὗτος δὴ παρ' ἡμῶν ἐγήγερται, ὡς ἂν ἵλεως ἡμῖν εἴη, εἴπερ ἀγνοούμενος μὴ θεραπεύεται. Αλλοι δέ φασιν, ὅτι λιμὸς σ' κατέσκηψε ποτε ᾿Αθήνῃσι, καὶ εἰς τοσοῦτον αὐτοὺς ἐξέκαυσεν, ὡς μηδὲ τῶν λεπτοτάτων σινδόνων ἀνέχεσθαι. Τοὺς νομιζομένους οὖν αὐτοῖς θεοὺς θεραπεύοντες, οὐδὲν ἀπώναντο. Εννοήσαντες οὖν, ὅτι ἴσως ἐστὶν ὁ θεὸς, οι λοιμός. Vuig. despiciens. » COMMENTARIUS. • Duxerunt eum, inquit, ad Areopagum, › non "t aliquid ipsi discerent, sed ut is puniretur, ubi capitales causæ habebantur. ‹ Arcopagus autem locus ille dicebatur, quoniam Ares, seu Mars adulterii pœnas ibi, ut fabulantur, olim dederat. ‹ Pagus › est locus excelsus; siquidem in colle situm erat dicasterium illud. Hinc • Pagarchi o dicuntur locorum quorumdam vel pagorum præfecti, e luveni et aram.» Duæ causa feruntur ce lebris illius, quæ Athenis erat, inscriptionis: «Ignoto Deo. • Quidam enim dicunt, quod cumn Athenienses, Persis contra ipsos bellum gerentibus, Philippiden quemdam ad Lacedæmones auxilii petendi causa misissent, occurrens illi in monte Partheno idolum Panis graviter de Atheniensibus conquestum fuerit, quod cum cæteros quidem deos gnaviter colerent, se prorsus negligerent; et nihilom minus auxilio se futurum spoponderit. Quare Athenienses, cum vicissent, templum illi excitarunt, et altare construxerunt. Caventes vero, ne simile quid iterum illis contingeret, quod forte deum aliquem ignotum præterirent, aliam erexerunt aram, eique inscripserunt: • Ignoto Deo,» inquientes: Si 280 adhuc aliquis a nobis ignoretur deus, in illius honorem hæc ara esto, ut nobis propitius sit, etsi, utpote ignotus, peculiari cultu a nobis non colatur. Alii vero ita rem narrant: Cum dira pestis in Athenienses grassaretur, eosque exureret adeo, Variæ lectiones et notæ.

πέμψας, νέον δειμάμενοι βωμὸν καὶ ἐγγράψαντες, • Αγνώστῳ Θεῷ,» καὶ θύσαντες, εὐθέως έθερα - πεύθησαν. Τοῦτον οὖν, φησί, Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν πάντων Θεὸν ὁ Παῦλος, ἂν καὶ καταγγέλλειν αὐτοῖ; ἔφασκεν. Εστι δὲ ἡ πᾶσα τοῦ βωμοῦ ἐπιγραφὴ τοιαύτη· ο Θεοῖς Ασίας, καὶ Εὐρώπης, καὶ Λιβύης, θεῷ ἀγνώστῳ καὶ ξένῳ. — Ὁ Θεὸς ὁ ποιήτας. Ο Ἵνα μὴ νομίσωσιν ἕνα τῶν πολλῶν εἶναι Θεὸν τὸν ὑπ' αὐτοῦ κηρυττόμενον, διορθοῦται ἐπάγων· οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς.» Οἰκεῖ μὲν γὰρ ἐν ναοίς, ἀλλ' οὐκ ἐν τοιούτοις, ἀλλ' ἐν ἀνθρωπίνῃ ψυχή. Οὐδὲ γὰρ ἐν ναῷ τῶν Ἱεροσολύμων λέγεται οἰκεῖν, ἀλλ᾽ ἐνεργεῖν· οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων παρά Ἰουδαίων ἐθεραπεύθη, ἀλλ' ὑπὸ διανοίας· ἐπεὶ κατ κεῖνά γε οὐκ ἐζήτει οὕτως, ὡς προσδεόμενο; φησί γάρ ο Μὴ φάγομαι κρέα ταύρων, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Χρῆσιν αὐτοῖς ᾿Αράτου ἐπάγει, ἑνός τινος τῶν παρ' αὐτοῖς ποιητῶν εἰς κατασκευὴν τοῦ ἑαυτοῦ λόγου. • Τοῦ γὰρ καὶ γένος εσμέν, ο φησί. Καὶ οὗτος μὲν περὶ τοῦ Δημιουργοῦ αὐτὸ ἐκλαμβάνει (εἰ καὶ περὶ τοῦ Διὸς τοῦτο εἰρῆσθαί φασιν), οὐ τὸν ἐκεῖνον λέο γων, ἀλλὰ τὸ κυρίως ἐπ' αὐτῷ ἁρμόζειν λέγων. Γένος δὲ Θεοῦ εἶναι ἡμᾶς φησι Παῦλος, οὐχ ὡς ἐκεῖνοί φασιν, ἀλλ᾽ ἑτέρῳ τῷ· τουτέστι, οἰκείους, ἐγγυτάτους. ut nec tenuissima linteamina ferre possent; omni- ἂν αὐτοὶ κατέλιπον ἀγέραστον, ὁ τὸν λοιμόν καταbus, quos putabant deos, cultum aliquem praestite runt, quin iude ullum caperent einolumentum. Reputantes vero, quod fortasse deus esset aliquis, quem ipsi inhonoratum reliquerint, ac propterea ipse peste immisisset illam, novam ædificarunt aram, cui ‹ Ignoto Deo › inscripserunt cumque super illam sacrificassent, confestim pestis evanuit. Hunc igitur Paulus ait esse Christum, omnium Deum, quem se annuntiare affirmabat. Cæterum integra illa inscriptio ita se habebat: • Diis Asiæ, Europa, et Libya, Deo ignoteet peregrino. Deus qui fecit. Ne putarent, Deum ab ipso prædicatum similem esse multis illis, quos alias colebant, diis, ac ut errorem istum submoveret, subdit: Non in manufactis templis habitat. Scilicet, habitat quidem in templis, sed non in talibus; sed in anima humana. Unde nec in Jerosolymita templo dicebatur babitare, sed «operari.» Nec «manibus bumanis colebatur, a Judais, sed niente: namli, quæ ii offerebant, Deus non quasi indigens aliquo › requirebat; ait enim: «Nunquid manducabo carues taurorum ", etc. Deinde in confirmationem sermonis sui istud Arati, unius ex ipsorum poetis, egregium dictum profert: Ipsius enim et genus sumus: a et illud quidem de summo Opifice accipit Paulus, quanquam de Jove ab Arato pronuntiatum fuerit. Videlicet Aratus non de eodem omnino locutus est, sed tamen id protulit, quod ei proprie aptari potest. ‹ Genus autem Dei nos esse, inquit Apostolus, non eo sensu, quo Græci poetæ dicunt, sed alio; nempe quod nos simus ei familiares et proximi. Ad Athenienses verba faciens Paulus hominem» tantummodo Christum appellat, dicens”: c In viro, in quo statuit, fidem præbens omnibus, suscitans eum a mortuis:» et nihil de forma Dei» addit, neque quod e æqualis esset illi,. et " splendor › gloriæ ejus: › et quidem congrue; nondum enim erat tempus opportunum verbis istis; sed interim contenti erant apostoli, si crederetur verus homo, et resurrexisse, dissimulata tantisper ejus divinitale. • Et tempora quidem.» Non hoc ait, quod mullus istorum puniatur, sed quia neno illorum, qui < penitentiam agere» voluerit, puniendus sit: neque de illis qui jam obierant loquitur, sed de illis quibus tunc prædicabat. Non exiget, inquit, a vobis rationem de prateritis 281 annis & ignorantia vesiræ.» Non dixit auten, contemnit, vel permittit, sed, e dissimulat, hoc est, non punit, quantumvis punitione dignos.. CAPUT XXVII. De Aquila et Priscilla, deque Corinthiorum incredulitate ac de beneplacito Dei secundum præscientiam erga illos, quod revelatum est Paulo. Item de Crispo archisynagogo, qui credidit cum aliis ** Act. vii, 48.” Psal. xlix, 23. 48' 60' Αθηναίοις γὰρ διαλεγόμενος ὁ Παῦλος, φησί, άνδρα αὐτὸν ἐπικαλεῖ μόνον, οὕτω λέγων· «Ἐν ἀνδρ ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχὺν πᾶσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν·» καὶ οὐδὲν περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ λέγει μορφῆς, οὐδὲ ὅτι ἴσος αὐτῷ, οὐδὲ ὅτι ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὐτοῦ· εἰκότως. Οὔπω γὰρ καιρὸς τῶν βημάτων τούτων ἦν. Αλλ' ἀγαπητὸν ἦν αὐτοὺς παραδέξασθαι τέως, ὅτι ἄνθρωπος ἐστι, καὶ ὅτι ἀνέστη, αὐτοῦ τὴν θεότητα ἐξεκάλυψεν. • Τοὺς μὲν οὖν χρόνους. Οὐ τοῦτό φησιν, ὅτι οὐδεὶς κολάζεται τούτων, ἀλλ᾽ ὅτι οὐδεὶς τῶν θελόντων μετανοεῖν. Οὐ περὶ τῶν ἀπελθόντων γὰρ τοῦτό φησιν, ἀλλὰ περὶ τούτων οἷς παραγγέλλει. Οὐκ ἀπαιτεῖ λόγον ὑμᾶς, φησί,περὶ τῶν προτέρων ἐτῶν τῆς ἀγνοίας ὑμῶν. Ούκ εἶπε δὲ παρεῖδεν, ἢ, εἴασεν, ἀλλὰ, ο περιείδε τουτέστιν, οὐκ ἀπαιτεῖ κόλασιν, ὥσπερ ἀξίους όντας κολάσεως. Η. Περὶ ᾿Ακύλα καὶ Πρισκίλλης, τῆς τε Κορινθίων ἀπειθείας καὶ τῆς κατὰ πρόγνωσιν ἐν αὐτοῖς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ ἀποκαλυφθείσης τῷ Παύλῳ ἐν ᾧ περὶ Κρίσπου αρχισυναγώγου, πιστεύ ** Ephes. 1, 20. Hebr. 1, 3. Variæ lectiones et notæ. 18 Marg. τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην. 49 ὑπερείδε.

σαντος σὺν ἑτέροις τισὶ, καὶ βαπτισθέντος, στάσεως κινηθείσης ἐν Κορίνθῳ, ο Παύλος ὑπεχώρησεν· ἐλθὼν δὲ εἰς Εφεσον καὶ διαλεχθεὶς ἐξῆλθεν. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. CAP. XVIII. quibusdam, et baptizatus est: ac quomodo seditione orta Corinthi, Paulus secesserit, abieritque Ephesum; indeque, postquam sermonem habuit, exierit. TEXTUS. XVHI, 1-21. Post hæc egressus ab Athenis, venit Corinthum. Et inveniens quemdam Judæum nomine Aquilam, Ponticum genere, qui nuper venerat au lt ab Italia, et Priscillam uxorein ejus (eo quod præcepi set Claudius discedere omnes Judzos a Roma), accessit ad eos. Et quia ejusdem erat artis, manebat apud eos et operabatur (erant autem scenofactoriæ artis). Et disputabat in synagoga per omne Sabbatum, interponens nonien Domini Jesui, suadebatque Judais et Græcis. Cum venissent autem de Macedonia Silas et Timotheus, instabat verbe Paulus, testificans Judais esse Christum Jesum. Contradicentibus autem eis et blasphemantibus, excutiens vestimenta sua, dixit ad eos: Sanguis vester super caput vestrum: mundus ego, ex hoc ad gentes vadam. Et migrans inde, intravit in domum cujusdam, nomine Titi Justi, colentis Deum, cujus domus erat conjuncta synagogæ. Crispus autem archisynagogus credidit Domino cum omni domio sun et multi Corinthiorum audientes credebant et baptizabantur. Dixit antem Dominus nocte per visionem Paulo: Noli timere, sed loquere, et ne laccas: propter quod ego sum tecum: et nemo apponetur tibi ut noceat te: quoniam populus est mibi multus in hac civitate. Sedit autem ibi annum et sex menses, docens apud eos verbum Dei. Gallione autem proconsule Achaia, insurrexerunt uno animo Judæi in Paulum et adduxerunt eam ad tribunal, dicentes: quia Contra legem hic persuadet hominibus colere Deum. Incipiente autem Panlo aperire os, dixit Gallio ad Judæos: Si quidem esset iniquum aliquid, aut facinus pessimum, o viri Judæi, recte vos sustinerem. Si vero quaestiones sunt de verbo et nominibus et lege vestra, vos ipsi videritis. Judex ego horum 289 nolo esse. Et minavit eos a tribunali. Apprebendentes autem omnes Sostbenem principem synagoga, percutiebant eum ante tribunal; et nihil coruin Gallioni curæ erat. Paulus vero cuin adhuc Μετὰ δὲ ταῦτα χωρισθεὶς ὁ Παῦλος ἐκ τῶν ᾿Αθη νῶν, ἦλθεν εἰς Κόρινθον· καὶ εύρών τινα Ἰουδαίον ὀνόματι Ακύλα, Ποντικὸν τῷ γένει, προσφάτως έλη - λυθότα ἀπὸ τῆς Ἰταλίας, καὶ Πρισκίλλαν γυναῖκα αὐτοῦ (διὰ τὸ διατετάχθαι Κλαύδιον χωρισθῆναι πάντ τας τοὺς Ἰουδαίους ἐκ τῆς Ῥώμης), προσῆλθεν αὐτ τοῖς· καὶ διὰ τὸ ὁμότεχνον εἶναι, ἔμεινε παρ' αὐτοῖ;, καὶ εἰργάζετο· ἦσαν γὰρ σκηνοποιοί τὴν τέχνην. Διελέγετο δὲ ἐν τῇ συναγωγῇ κατὰ πᾶν Σάββατον, ἔπειθέ τε Ἰουδαίους καὶ Ἕλληνας. Ως δὲ κατῆλθον ἀπὸ τῆς Μακεδονίας, ὅ τε Σίλας καὶ ὁ Τιμόθεος, συνείχετο τῷ Πνεύματι ὁ Παῦλος, διαμαρτυρούμενος τοῖς Ἰουδαίοις εἶναι τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν. Αντιτασσομένων δὲ αὐτῶν καὶ βλασφημούντων, ἐκτειναξάμενος τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, εἶπε πρὸς αὐτούς· Τὸ αἷμα ὑμῶν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ὑμῶν· καθαρὸς ἐγώ· ἀπὸ τοῦ νῦν εἰς τὰ ἔθνη πορεύσομαι. Καὶ μεταβάς ἐκεῖθεν, εἰσῆλθεν εἰς οἰκίαν τινὸς ὀνόματι Τίτου Ἰούστου σεδομένου τὸν Θεὸν, οὗ ἡ οἰκία ἦν συνομο ροῦσα τῇ συναγωγῇ. Κρίσπος δὲ ὁ ἀρχισυνάγωγος ἐπίστευσε τῷ Κυρίῳ σὺν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, καὶ πολλοὶ τῶν Κορινθίων ἀκούσαντες ἐπίστευον καὶ ἐβαπτίζοντο. Εἶπε δὲ ὁ Κύριος ἐν νυκτὶ δι' δράματος τῷ Παύλῳ· Μὴ φοβοῦ, ἀλλὰ λάλει, καὶ μὴ σιωπή σῃ, διότι ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ, καὶ οὐδεὶς ἐπιθήσετα! σοι τοῦ κακῶταί σε· διότι λαὸς ἔστι μοι πολὺς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ. Εκάθισέ τε ἐνιαυτὸν καὶ μῆνας ἔξ, διδάσκων ἐν αὐτοῖς τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Γαλλίωνος ἀνθυπατεύοντος τῆς ᾿Αχαΐας, κατεπέστησαν ὁμοθυμαδὸν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ Παύλῳ, καὶ ἤγαγον αὐτὸν ἐπὶ τὸ βῆμα, λέγοντες, ὅτι παρὰ τὸν νόμον ἀναπείθει οὗτος τοὺς ἀνθρώπους σέβεσθαι τὸν Θεόν. Μέλλοντος δὲ τοῦ Παύλου ἀνοίγειν τὸ στόμα, εἶπεν ὁ Γαλλίων πρὸς τοὺς Ἰουδαίους· Εἰ μὲν ἦν ἀδίκημά τι, ἢ ῥχδιούργημα πονηρόν, ὦ Ἰουδαῖοι, κατὰ λόγον ἂν ἠνεσχόμην ὑμῶν· εἰ δὲ ζήτημά ἐστι περὶ λόγου, καὶ ὀνομάτων, καὶ νόμου τοῦ καθ' ὑμᾶς, ὄψεσθ' αύτ τοί· κριτὴς γὰρ ἐγὼ τούτων οὐ βούλομαι εἶναι. Καὶ ἀπήλασεν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ βήματος. Επιλαβόμενοι δὲ πάντες οἱ Ἕλληνες Σωσθένην τὸν ἀρχισυνάγωγον, sustinuisset dies multos, fratribus valefaciens, naέτυπτον ἔμπροσθεν τοῦ βήματος· καὶ οὐδὲν τούτων τῷ Γαλλίωνι ἔμελλεν. Ο δὲ Παῦλος, ἔτι προσμείνας ἡμέρας ἱκανὰς, τοῖς ἀδελφοῖς ἀποταξάμενος, εξέπλει εἰς τὴν Συρίαν, καὶ σὺν αὐτῷ Πρίσκιλλα, καὶ ᾿Ακύ λας, χειράμενος ἐν Κεγχρεαῖς τὴν κεφαλὴν· εἶχε γὰρ εὐχήν. Κατήντησε δὲ εἰς Εφεσον, κἀκείνους κατέλιπεν αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ εἰσελθὼν εἰς τὴν συναγωγήν διελέξατο τοῖς Ἰουδαίοις. Ερωτώντων δὲ αὐτὸν ἐπὶ πλείονα χρόνον μείναι παρ' αὐτοῖς, οὐκ ἐπένευσεν· ἀλλ' ἀποταξάμενος αὐτοῖς, καὶ εἰπών· Δεῖ με πάνω τω; τὴν ἑορτὴν τὴν ἐρχομένην ποιῆσαι εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ πάλιν ἀνακάμψω πρὸς ὑμᾶς τοῦ Θεοῦ θέλοντος, καὶ ἀνήχθη ἀπὸ τῆς Ἐφέσου. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Εκαστος τῶν ἀποστα τούντων Χριστῷ, ὅς ἐστι ζωή, δοκεῖ ἑαυτὸν φονεύειν, PATROL. GR. CXXV. vigavit in Syriam (et cum eo Priscilla et Aquila), qui sibi lotonderat in Cenchris caput: habebat enim votumn. Devenitque Ephesum, et ibi illos reliquit. Ipse vero ingressus synagogam, disputabat cum Judæis. Rogantibus autem eis ut ampliori tempore maneret, non consensit; sed valefaciens el dicens: Iterum revertar ad vos, Deo volente, profectus est ab Epheso. COMMENTARIUS. • Sanguis vester super caput vestrum. › Hoc perinde est, ac si diceret: Quicunque a Christo,

qui vita est, secessionem facit, semetipsum occi- ἀπὸ τῆς ζωῆς μεταβαίνων εἰς θάνατον, τὸ αἷμα αὐτ dere videtur, a vita transmeans in mortem, sanguinemque ipsius quodammodo fundens per necem, quam sibi ipse infert. Ait itaque: Propterea quod incredulitate vestra vosmetipsos jugulatis, hujus rei pœnam vos luite: ego innoxius sunt. Hinc vero colligi potest, eum qui se interficit, velut ho- -micidam puniendum fore a Deo. «Nocte per visionem. › Adnotandum, nullum esse discrimen sive in somno, sive in vigilia Paulus viderit Dominum Jesum. Cæterum etiam de die aliquoties eum vidit. 4 Percutiebant eum. › Judri idcirco Sosthenem percutiebant, quia magis addictus erat Paule, sicut et Crispus archisynagogus. Vel in tantam illi insaniam venerunt, ut suo frustrati desiderio, loco Pauli Sosthenem principem synagoga verbera-Β rent. Aut deinum propterea illum verberabant, quia, cum vellent Paulam occidere, ipse eos prohibebat. Iterum vero Paulus «navigavit in Syriam, fed cum eo Priscilla et Aquila), qui sili totonderat, inquit, caput.» Tondere caput voli causa mos eral proprius Judaeorum. Priscillam et Aquilam • reliquit, inquit, Ephesi, et quidem convemienter, ut ibi docerent. Cur vero Paulus, cum essel propheta, certoque sciret se Ephesum rediturum, non id absque conditione promisit, sed addidit, Deo volente? 283 Nempe docere nos voluit, ut nihil promittamus, nisi hac addita conditione: 4 volente Deo. -. Nemo enim novit quid superventura pariat dies 8°. › Feria 4 hebdomadæ sextæ. De Apollo viro eloquente el fideli. TEXTUS. XVIII, 22–28. Et descendens Cæsaream, ascendit et salutavit Ecclesiam,et descendit Antiochiam. Εt faeto ibi aliquanto tempore profectus est, perambulans es ordine Galaticam regionem et Phrygiam, coufirmans omnes discipulos. Judæus autem quidam, Apollo nomine, Alexandrinus genere, vir eloquens, devenit Ephesum, potens in Scripturis. Hic erat edoctus viam Domini: et fervens Spiritu loqueba. tur et docebat diligenter ea quæ sunt Jesu, sciens tantum baptisma Joannis. Hic ergo cœpit fiducialiter agere in synagoga. Quem cum audissent Priscilla et Aquila, assumpserunt eum, et diligentius -exposuerunt ei viam Domini. Cum autem vellet ire Achalam, exhortati fratres scripserunt discipulis ut susciperent eum. Qui cum venisset, contulit multum his qui crediderant. Vehementer enim Judæos revincebat publice, ostendens per Scripturas esse Christiın Jesum. COMMENTARIUS. ◄ Seiens tantum baptisma Joannis. › Operæ pretium est inquirere, quomodo, si Apollo baptisma Lantum Joannis noverat, Spiritu nihilominus ferve40 Proy. Sxv, 1. τοῦ τρόπον τινὰ ἐκχέων διὰ τῆς σφαγῆς ἦν ἐπιφέρει ἐφ' ἑαυτῷ. Τοῦτο οὖν φησιν· ᾿Ανθ' ὧν σφάζετε ἑαυτ τοὺς διὰ τῆς ἀπιστίας, αὐτοῦ τούτου ὑμεῖς ὑπόσχητε δίκην, ἐμοῦ ἀθώου ὄντος. Εντεῦθεν δὲ ἔστι συνιδεῖν, ὅτι ὁ σφάζων ἑαυτὸν τιμωρεῖται ὡς φονεύς παρὰ τῷ Θεῷ. Σημειωτέον, ὅτι εἶδε τὸν Κύριον Ἰησοῦν ὁ Παῦ λος δι' ὀνείρου, εἴτε γρηγορῶν ἐθεάσατο τὸν Ἰησοῦν, οὐδεμίαν διαφοράν. Πλὴν καὶ ἐν ἡμέραις [δ. ἡμέρᾳ] ὤφθη αὐτῷ. Οὗτοι διὰ τοῦτο ἔτυπτον τὸν Σωσθένην, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ἦν μᾶλλον προστιθέμενος τῷ Παύλῳ, ὡς καὶ Κρίσπος ὁ ἀρχισυνάγωγος· οἱ εἰς τοσοῦτον ἦσαν ἐληλακότες μανίας, ὅτι ἀποτυχόντες τοῦ σκου ποῦ ἑαυτῶν, ἀντὶ τοῦ τύπτειν τὸν Παῦλον, Σωσθένην τὸν ἀρχισυνάγωγον ἔτυπτον· ἢ διὰ τοῦτο ἔτυπτον αὐτὸν, ἐπειδὴ μᾶλλον ἠβουλήθησαν φονεύσαι τὸν Παῦλον, καὶ Σωσθένης διεκώλυσεν αὐτούς. Πάλιν κάτεισι Παῦλος εἰς τὴν Συρίαν, 4 καὶ σὺν αὐτῷ Πρίσκιλλα, καὶ ᾿Ακύλας, κειράμενος, φησί, τὴν κι φαλήν.» Τὸ δὲ κείρασθαι τὰς κεφαλὰς κατ' εὐχὴν Ἰουδαϊκὸν ἦν. Τοὺς περὶ ᾿Ακύλαν, φησί, κατέλιπεν εἰς Εφεσον· τοῦτο δὲ ἐποίησεν εἰκότως, ὡς διδάξεν τας. Τί δήποτε προφήτης ὢν Παῦλος, καὶ εἰδὼς ὅτι ἤμελλεν αναστρέφειν, οὐχ ἁπλῶς ἀναστρέφειν ἐπηγγείλατο, ἀλλὰ προστιθείς, ο τοῦ Θεοῦ θέλον τος; › Ημᾶς διδάσκων, μηδὲν περὶ τῶν μελλόντων ὑπισχνεῖσθαι ποιεῖν, δίχα τοῦ εἰπεῖν, τοῦ Θεοῦ θέλοντος. ο - ι Οὐ γάρ τις οἶδε, τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα, ἡ Τῇ δ' τῆς δ' ἑβδομάδος. Περὶ 'Απολλῶ ἀνδρὸς λογίου καὶ πιστοῦ. ΚΕΙΜΕΝΟΝ, Καὶ κατελθὼν εἰς Καισάρειαν ἀναβὰς, καὶ ἀσπα σάμενος τὴν Ἐκκλησίαν, κατέβη εἰς ᾿Αντιόχειαν· καὶ ποιήσας χρόνον τινὰ ἐξῆλθε, διερχόμενος καθ' ἑξῆς τὴν Γαλατικὴν χώραν καὶ Φρυγίαν, ἐπιστηρί ζων πάντας τοὺς μαθητάς. Ἰουδαῖος δέ τις Απολο λώς ὀνόματι, ᾿Αλεξανδρεὺς τῷ γένει, ἀνὴρ λόγω; κατήντησεν εἰς Εφεσον, δυνατὸς ὢν ἐν ταῖς Γρα φαῖς. Οὗτος ἦν κατηχημένος τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου· καὶ ζέων τῷ Πνεύματι, ἐλάλει καὶ ἐδίδασκεν ἀκρι βῶς τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ, ἐπιστάμενος μόνον τὸ βάπτισμα Ιωάννου. Οὗτός τε ήρξατο παρρησιάζε σθαι ἐν τῇ συναγωγῇ. Ακούσαντες δὲ αὐτοῦ ᾿Ακύλας καὶ Πρίσκιλλα, προσελάβοντο αὐτὸν, καὶ ἀκριβέ στερον αὐτῷ ἐξέθεντο τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ. Βουλομένου δὲ αὐτοῦ διελθεῖν εἰς τὴν ᾿Αχαΐαν, προτρεψάμενοι οι ἀδελφοὶ ἔγραψαν τοῖς μαθηταῖς, ἀποδέξασθαι αὐτόν. Ο; παραγενόμενος συνεβάλετο πολὺ τοῖς πεπιστευκόσι διὰ τῆς χάριτος. Εὐτόνως γὰρ τοῖς Ἰουδαίοι; διακατηλέγχετο δημοσίᾳ, ἐπιδεικνὺς διὰ τῶν Γραφών εἶναι τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Αξιον ζητῆσαι, πῶς, εἰ τὸ βάπτισμα μόνον Ἰωάν νου ἠπίστατο οὗτος, τῷ Πνεύματι ἔζει· τὸ γὰρ Πνεῦμα οὐχ οὕτως ἐδίδοτο· καὶ εἰ οἱ μετὰ τοῦτον

CAP. XIX. ἐδεήθησαν τοῦ βαπτίσματος τοῦ Χριστοῦ, πελλας bat: namn Spiritus sanctus non ita dabatur: et si qui post istum fuerunt, opus habuere baptismo Christi, multo magis hic opus habuerit. Quid igitur dicendum? Non enim sine causa utrumque posuit sacer scriptor. Videtur itaque mihi hic unus ex iis centum viginti fuisse, qui cum aposto - lis baptizati sunt. Quod si ita sese res habet, dicendum, idem quod in Cornelio et in isto contigisse: attamen non baptizatur. Hac igitur re bene perpensa videtur non ita esse, ut baptizatum esse oportuerit quoniam duodecim alii nihil accurate sciebant, neque quidem 284 ea quæ Jesum μᾶλλον καὶ οὗτος ἐδεήθη ἄν. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν; οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐφεξῆς ἔθηκεν ἀμφότερα. Δοκεί τοίνυν οὗτος εἶναι τῶν βχ', τῶν μετὰ τῶν ἀποστόλων βαπτισθέντων· ή, εἰ μὴ τοῦτο, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Κορνηλίου γέγονε, γεγένηται καὶ ἐπὶ τούτῳ· ἀλλ᾽ οὐδὲ βαπτίζεται. Τούτου οὖν ἀκριβῶς ἐξεπαθέντος 10, δοκεῖ τοῦτο μὴ εἶναι, ὅτι καὶ βαπτισθῆναι αὐτὸν ἔδει· ἐπεὶ οἱ ιβ' οἱ ἄλλοι οὐδὲν ᾔδεισαν ἀκριβῶς, οὐδὲ τὰ περὶ Ἰησοῦ. Εἰκὸς δὲ αὐτὸν καὶ βαπτισθῆναι. Εἰ δὲ οὗτοι οἱ Ἰωάννου μετὰ τὸ βάπτισμα πάλιν ἐβαπτίζοντο, ἔδει καὶ τοὺς μαθητὲς τοῦτο ποιῆσαι. ipsum spectabant. Verosimile tamen est etiam baptizatum fuisse. Et si Joannis discipuli post illius baptisma iterum baptizabantur, oportebat, ut et discipuli ita facerent. CAPUT XXVIII. Περὶ βαπτίσματος, καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος De baptismale et dono Spiritus sancti ob orationem δωρεάς δοθείσης διὰ προσευχῆς Παύλου τοῖς Pauli, iis qui Ephesi crediderunt, et de sanațione ἐν Ἐφέσου πιστεύσασι· καὶ περὶ ἰάσεως τοῦ populi λαοῦ. Τῇ παρασκευῇ τῆς σ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Εγένετο δὲ ἐν τῷ τὸν ᾿Απολλῶ εἶναι ἐν Κορίνθῳ, Παῦλον διελθόντα τὰ ἀνωτερικά μέρη ἐλθεῖν εἰς Βρεσον· καὶ εδρών τινας μαθητές, εἶπε πρὸς αὐτ τούς· Εἰ Πνεῦμα ἅγιον ἐλάβετε πιστεύσαντες; Οἱ δὲ εἶπον πρὸς αὐτόν· 'Αλλ' οὐδὲ εἰ Πνεῦμα ἁγιόν ἐστιν ἠκούσαμεν. Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Εἰς τί οὖν ἐβαπτίσθητε; Οἱ δὲ εἶπον· Εἰς τὸ Ἰωάννου βάπτισμα. Εἶπε δὲ Παῦλος· Ιωάννης μὲν ἐβάπτισε βάπτισμα μετανοίας τῷ λαῷ, λέγων, εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτὸν ένα πιστεύσωσι, τουτέστιν εἰς τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν. ᾿Ακούσαντες δὲ ἐβαπτίσθησαν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Καὶ ἐπιθέντος αὐτοῖς τοῦ Παύλου τὰς χεῖρας, ἦλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτούς· ἐλάλουν σε γλώσσαις καὶ προεφήτευον. Ησαν δὲ οἱ πάντες, ἄνδρες ὡσεὶ δώδεκα. Εἰσελθὼν δὲ εἰς τὴν συναγωγὴν ἐπαρρησιάζετο, ἐπὶ μῆνας τρεῖς διαλεγόμενος καὶ πείθων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Πόθεν οὗτοι ἐν Ἐφέσῳ ὄντες, τὸ βάπτισμα εἶχον Ἰωάννου; Ἴσως ἐπεδήμησαν τοῖ; Ἱεροσολύμοις τότε, καὶ ἀπῆλθον πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ ἐβαπτίσθησαν, καὶ οὐδὲ τὸν Ἰησοῦν ἡ πίσταντο· διὸ οὐδὲ λέγει αὐτοῖς, Πιστεύετε εἰς τὸν Ἰησοῦν; ἀλλ᾽, «Εἰ Πνεῦμα ἅγιον ἐλάβετε; καὶ τοῦτο εἰδὼς ὅτι οὐκ εἶχον· ἀλλὰ βούλεται αυ τοὺς εἰπεῖν, ἵνα μαθόντες ὧν ἀπεστέρηνται, εὐθέως αίτήσωσιν. Ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάννου προφητεύει καὶ ἐνάγει αὐτοὺς, ὅτι τοῦτο βούλεται τὸ βάπτισμα κι ἐξετασθέντος. ་ Feria 6 hebdomadæ sexta. TEXTUS. XIX, 1-8. Factum est autem, cum Apollo esset Corinthi, ut Paulus, peragratis superioribus partibus, veniret Ephesun, et inveniret quosdam discipulos, dixitque ad eos: Si Spiritum sanctum accepistis credentes? At illi dixerunt ad eum: Sed neque si Spiritus sanctus est, audivimus. ille vero ait: In quo ergo baptizati estis? Qui dixerunt: In Joannis baptismale. Dixit autem Paulus: Joannes baptizavit baptismo pœnitentiæ populum, dicens: In eum qui venturus esset post ipsum, ut crederent, hoc est in Jesum. His auditis, baptizati sunt in nomine Jesu. Et cum imposuisset illis manus Paulus, venit Spiritus sanctus super eos, et loquebantur linguis et prophetabaut. Erant autem omnes viri fere duodecim. Introgressus autem synagoganı, cum fiducia loquebatur per tres mensos, disputans et suadens de regno Dei. COMMENTARIUS. Unde isti qui Ephesi morabantur, baptismum habebant Joannis? Fortasse ii pridem Jerosoly - mam profecti fuerant; et tunc ad Joannem accesserunt, et baptizati ab co sunt, quin Jesum cogno - scerent. Quare non dicit illis: Credite in Jesum Christum? sed, Si Spiritum sanctum recepistis? licet apprime mosset, eos non recepisse. Sed vult ut ipsi hoc fateantur, ut animadvertentes, quo duno carerent, quantocius illud exposcerent Varia lectiones et nota. Chrysostomus, unde hac commentatio desumpta est, paulo aliter, et, ut puto, verius et clarius, ista habet sic: Αλλ' οὐ βαπτίζεται, ἀλλ' ὅτε ἀκριβέστερον αὐτῷ ἐξέθεντο. Τοῦτο δὲ εἶναι μοι ἀληθὲς φαίνεται, ὅτι βαπτισθῆναι αὐτὸν ἔδει· ἐπεί τις. Sed non baptizatur, donec illi accuratius exposuerunt. Hoc mihi verum esse videtur, quia baplizari illum oportebat. Quoniam, etc. Discrepantiam banc ex librarioruin oscitantia vel temeritate ortam esse puto; unde arbitror pro µň, non, legendum µol, mihi, et verba prætermissa restituenda es Chrysostomo. De quibus cap. sequente: ubi v. 7 fere duodecim fuisse dicuntur. Textus Graecas hujus expositionis plane de ideratur in editione Ecumenii curata Parisiis an. 1631, licet exstet versio Latina: sed illi ad latus denuo appositus est textus Græcus expositionis superioris, insigni sane editoris vel typographi incuria.

βάπτισμα Ιωάννου. Οὐ γὰρ εἶπεν ἀφέσεως, ἀλλά, • μετανοίας, ο εἶναι. Εἶτα βαπτισθέντες εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, φησίν, ὑπὸ τῶν χειρῶν Παύλου, εὐθέως τὸ Πνεῦμα ἐλάμβανον. Τοῦτο δὲ οὐχ εώρων (ἀόρατον γάρ ἐστιν), αἰσθητὸν δέ τινα ἔλεγχον ἐδίδο τῆς ἐνεργείας ἐκείνης ἡ χάρις· καὶ ὁ μὲν τῇ Περσῶν, ὁ δὲ τῇ Ῥωμαίων, ὁ δὲ τῇ Ινδῶν, ὁ δὲ ἑτέρα τιν τοιαύτῃ εὐθέως ἐφθέγγετο γλώσσῃ, καὶ τοῦτο ἐφανεροῦτο τοῖς ἔξωθεν, ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστιν ἐν αὐτῷ τῷ φθεγγομένῳ, δεικνὺς ὁ Θεὸς ὅτι τοῦτό ἐστι τῆς ἐξ. ουσίας τῆς ἀνωτάτω. Joann's baptismale vaticinatur et edocet a Ιωάννου. Εντεῦθεν δὲ δείκνυται, ὅτι ἀτελὲς ἦν τὸ eos, quod hoc sibi vellet Joannis baptisma. 285 Hinc vero ostenditur baptisma illud imperfectum fuisse: non enim dixit ‹ baptismum esse remissionis, sed, e poenitentia. Deinde • baptizati in nomine Donini Jesu, inquit, manibus Pauli slatim Spiritum sanctum acceperunt. Ipsum tamen non videbant: invisibilis est enim. Verum sensibile aliquod ipsius virtutis argumentum edebat gratia in co, quod alius quidem Persarum, alius Romanorum et alius Indorum, alius denique simili alia aliqua lingua protinus loquebatur: et hoc extraneis manifestabat Spiritum inesse ita loquentibus, Deo palam faciente, id supreme esse potestatis. Ecce hic proprie impletur illud: «Qui autem minor est in regno cœlorum, major est illo " siquidem Paulus apostolorum ultimus quoad vocationen, quod Joannes in baptismale non dedit, ilJud per manuum impositionem tribuit. De filiis Scere; et quod non oporteat accedere ad infideles, et qui se fide indignos reddiderunt. Item de confessione credentium; et de seditione Ephesi mota a Demetrio argentario contra apostolos. TEXTUS. Ἰδοὺ ἐνταῦθα πληρούται ἰδικῶς τὸ, «Ο μικρότε ρος ἐν τῇ βασιλεία τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν.» Τοὺ γὰρ ὁ τῶν ἀποστόλων ἔσχατος περὶ τὴν κλῆσιν, ὅπερ οὐκ ἔδωκεν Ἰωάννης ἐν τῷ βαπτί σματι, τοῦτο διὰ τῶν χειρῶν τοῦ Παύλου ἔλαβον οἱ βαπτισθέντες. Περὶ τῶν υἱῶν Σκευᾶ, ὅτι οὐ δεῖ προσχωρεῖν ἀπίστοις, καὶ ἀναξίοις τῆς πίστεως γενομέν νοις· καὶ περὶ ἐξομολογήσεως τῶν πιστευόν των· καὶ περὶ τῆς ἐν Ἐφέσῳ κινηθείσης στάσεως ὑπὸ Δημητρίου τοῦ ἀργυροκόπου κατά τῶν ἀποστόλων. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ως δέ τινες ἐσκληρύνοντο καὶ ἠπείθουν, κακολο γοῦντες τὴν ὁδὸν ἐνώπιον τοῦ πλήθους, ἀποστὰς ἀπ' αὐτῶν, ἀφώρισε τοὺς μαθητάς, καθ' ἡμέραν διαλεγόμενος ἐν τῇ σχολῇ τυράννου τινός. Τοῦτο δὲ ἐγένετο ἐπὶ ἔτη δύο, ὥστε πάντας τοὺς κατοικοῦντας τὴν ᾿Ασίαν ἀκοῦσαι τὸν λόγον τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, Ἰουδαίους τε καὶ Ελληνας. Δυνάμεις τε οὐ τὰς τυχού σας ὁ Θεὸς ἐποίει διὰ τῶν χειρῶν Παύλου· ὥστε καὶ ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας ἐπιφέρεσθαι ἀπὸ τοῦ χρωτός αὐτοῦ σουδάρια καὶ σιμικίνθια, καὶ ἀπαλλάσσεσθαι ἀπ' αὐτῶν τὰς νόσους, τά τε πνεύματα τα πονηρά ἐξέρχεσθαι ἀπ' αὐτῶν. Ἐπεχείρησαν δέ τινες τῶν περιερχομένων Ἰουδαίων ἐξορκιστῶν, ὀνομάζειν ἐπὶ τοὺς ἔχοντας τὰ πνεύματα τὰ πονηρὰ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, λέγοντες· Ορκίζομεν ὑμᾶς τὸν Ἰησοῦν, ἄν ὁ Παῦλος κηρύσσει. "Ησαν δέ τινες υἱοὶ Σκευᾶ Ιουδαίου ἀρχιερέως ἑπτὰ, οἱ τοῦτο ποιοῦντε;. XIX, 9-40. Cum autem quidam indurarentur, et non · crederent, maledicentes viam Donini coram multitudine discedens ab eis, segregavit discipulos, quoti- G die disputans in schola tyranni cujusdam. Hoc au- ¡tem factum est per biennium, ita ut omnes qui habitabant in Asia, audirent verbum Domini, Judæi atque gentiles. Virtutesque non quaslibet faciebat Deus per manus Pauli; ita ut etiam super languidos deferrentur a corpore ejus sudaria et semicinctia, et recedebant ab eis languores, et spiritus mequam egrediebantur. Tentaverunt autem quidam et de circumeuntibus Judris exorcistis invocare, super eos qui habebant spiritus malos, nomen Domini Jesu, dicentes: Adjuro vos per Jesumn quem Paulus prædicat. Erant autem quidam Judæi Scevæ principis sacerdotum septem filii qui hoc faciebant. Respondens autem spiritus nequam dixit eis: Jesum novi, et Paulum scio; vos autem qui estis? ᾿Αποκριθὲν δὲ τὸ πνεῦμα τὸ πονηρὸν, εἶπεν αὐτοῖς· Et insiliens in eos homo, in quo erat dæmonium pessimum, et dominatus amborum, invaluit contra eos, ita ut nudi et vulnerati effugerent de dono illa. Hoc autem notum factum est omnibus Judais atque gentilibus, qui habitabant Ephesi, et ceci οι Matth. 1, 11. Τὸν Ἰησοῦν γινώσκω, καὶ τὸν Παῦλον ἐπίσταμαι ὑμεῖς δὲ τίνες ἐστέ; Καὶ ἐφαλλόμενος ὁ ἄνθρωπος ἐπ' αὐτοὺς, ἐν ᾧ ἦν τὸ πνεῦμα τὸ πονηρὸν, καὶ κατακυριεύσας ἀμφοτέρων, ἴσχυσε κατ' αὐτῶν, ὥστε γυμνοὺς καὶ τετραυματισμένους εκφυγεῖν ἐκ τοῦ Varim lectiones et notæ. Textus iste, qui alias est Chrysostomi, ita vitiatus ac deformatus est, ut congruum sengum non reddat. En integram Chrysostomi commentationem in ea verba: Et loquebantur linguis, et prophetabant: Απ' αὐτοῦ τοῦ βαπτίσματος προφητεύουσι. Τοῦτο δὲ τὸ Ἰωάννου βάπτισμα οὐκ εἶχε, Διὸ καὶ ἀτελὲς ἦν. Ἵνα δὲ τῶν τοιούτων ἀξιωθῶσι, προπαρεσκευασε μᾶλλον αὐτοῦ. Ὥστε τοῦτο ἐβούλετο Ιωάννης βαπτίζων, πιστεῦσαι εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτόν. Αb ipso baptismale prophetant. Hoc aνtem Joannis baptisma non habebat; ideoque imper. fectum erat. Ut perro his digni haberentur, præparavit illos. Itaque hoc volebat Joannes, cum baptizabal, ut crederent in venturum post ipsum. |

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. XIX. οἴκου ἐκείνου. Τοῦτο δὲ γνωστὸν ἐγένετο πᾶσιν Ιου- dit timor super omnes illos, et magnificabatur nomen 286 Domini Jesu. Multique credentiumi veniebant confitentes et annuntiantes actus suos. Multi autem ex eis, qui fuerant curiosa sectati; contulerunt libros et combusserunt eoram omnibus: et computatis pretiis illorum, invenerunt pe cuniam denariorum quinquaginta millium. Ita fortiter crescebat verbum Dei et confirmabatur. His autem expletis, proposuit Paulus in Spirit, transita Macedonia et Achaia,ire Jerosolymnam, dicens: quoniam Postquam fuero ibi, oportet me et Romam videre. Mittens autem in Macedoniam duos ex ministrantibus sibi, Timotheum et Erastum, ipse remansit ad tempus in Asia. Facla est autem illo tempore turbatio non minima de via Domini. Demetrius enim quidam nomine, argentarius, faδαίοις τε καὶ Ελλησι τοῖς κατοικοῦσι τὴν Ἔφεσον· καὶ ἐπέπεσε φόβος ἐπὶ πάντας αὐτοὺς, καὶ ἐμεγαλύνετο τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Πολλοί τε τῶν πεπιστευκότων ήρχοντο, ἐξομολογούμενοι καὶ ἀναγγέλλοντες τὰς πράξεις αὐτῶν. Ικανοὶ δὲ τῶν τὰ περίεργα πραξάντων, συνενέγκαντες τὰς βίβλους, κατέκαιον ἔμπροσθεν πάντων· καὶ συνεψήφισαν τὰς τιμὰς αὐτῶν, καὶ εὗρον ἀργυρίου μυριάδας πέντε· οὕτω κατακράτος ὁ λόγος τοῦ Κυρίου ηύξανε καὶ ἴσχυεν. ὡς δὲ ἐπληρώθη ταῦτα, ἔθετο ὁ Παῦλος ἐν τῷ Πνεύματι, διελθὼν τὴν Μακεδονίαν καὶ ᾿Αχαΐαν, πορεύεσθαι εἰς Ἱεροσόλυμα, εἰπὼν, ὅτι, Μετὰ τὸ γενέσθαι με ἐκεῖ, δεί με καὶ Ῥώμην ἰδεῖν. Αποστεί λας δὲ εἰς τὴν Μακεδονίαν δύο τῶν διακονούντων αὐτῷ, Τιμόθεον καὶ Ἔραστον, αὐτὸς ἐπέσχε χρόνον εἰς τὴν Ασίαν. Εγένετο δὲ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον τάραχος οὐκ ὀλίγος περὶ τῆς ὁδοῦ. Δημήτριος γάρ τις ἐνόματι, ἀργυροκόπος, ποιῶν ναοὺς ἀργυροῦς Αρτέμιδος, παρείχετο τοῖς τεχνίταις οὐκ ὀλίγην ἐργασίαν. Οὓς συναθροίσας καὶ τοὺς περὶ τὰ τοιαῦτα ἐργάτας, εἶπεν· "Ανδρες, ἐπίσταθε ὅτι ἐκ ταύτης τῆς ἐργασίας ἡ εὐπορία ἡμῖν ἐστι· καὶ θεωρεῖτε καὶ ἀκούετε, ὅτι οὐ μόνον τῆς Ἐφέσου, ἀλλὰ σχεδόν πάσης τῆς Ασίας ὁ Παῦλος οὗτος πείσας μετέστη σεν ἱκανὸν ὄχλον, λέγων, ὅτι οὐκ εἰσὶ θεοὶ οἱ διά χειρῶν γινόμενοι. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο κινδυνεύει ἡμῶν τὸ μέρος εἰς ἀπελεγμὸν ἐλθεῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς μετ γάλης θεάς Αρτέμιδος ἱερὸν εἰς οὐδὲν λογισθῆναι μέλλει δὲ καὶ καθαιρεῖσθαι τὴν μεγαλειότητα αὐτῆς, c Αν ὅλη ἡ ᾿Ασία καὶ ἡ οἰκουμένη σέβεται. Ακούσαντες δὲ, καὶ γενόμενοι πλήρεις θυμοῦ, ἔκραζον λέγοντες· Μεγάλη ή "Αρτεμις Εφεσίων. Καὶ ἐπλήσθη ἡ πόλις ὅλη τῆς συγχύσεως· ὥρμησάν τε ὁμοθυμαδὸν εἰς τὸ θέατρον, συναρπάσαντες Γάϊον καὶ Ἀρίσταρχον, Μακεδόνας, συνεκδήμους Παύλου. Τοῦ δὲ Παύλου βουλομένου εἰσελθεῖν εἰς τὸν δῆμον, οὐκ εἴων αὐτὸν οἱ μαθηταί. Τινὲς δὲ καὶ τῶν ᾿Ασιαρχῶν ὄντες αὐτῷ φίλοι, πέμψαντες πρὸς αὐτὸν παρεκάλουν μὴ ἐκδοῦναι ἑαυτὸν εἰς τὸ θέατρον. Αλλοι μὲν οὖν ἄλλο τι ἔκραξον· ἦν γὰρ ἡ ἐκκλησία συγκεχυμένη, καὶ οἱ πλείους οὐκ ᾔδεισαν τίνος ἕνεκα συνεληλύθεισαν. Ἐκ δὲ τοῦ ὄχλου προεβίβασαν ᾿Αλέξανδρον, προβάλλόντων αὐτὸν τῶν Ἰουδαίων. Ο δὲ ᾿Αλέξανδρος κατα σείσας τῇ χειρὶ ἤθελεν ἀπολογήσασθαι τῷ δήμῳ. Επιγνόντες δὲ ὅτι Ἰουδαῖός ἐστι, φωνὴ ἐγένετο μία ἐκ πάντων, ὡς ἐπὶ ὥρας δύο κραζόντων Μεγάλη ή Αρτεμις Εφεσίων. Καταστείλας δὲ ὁ γραμματεὺ; τὸν ὄχλον, φησίν· "Ανδρες Ἐφέσιοι, τίς γάρ ἐστιν ἀνθρώπων, ὃς οὐ γινώσκει τὴν Ἐφεσίων πόλιν νεωκόρον οὖσαν τῆς μεγάλης θεάς Αρτέμιδος καὶ τοῦ Διοπετοῦς; Αναντιῤῥήτων οὖν ὄντων τούτων, εἶπε, δέον ἐστὶν ὑμᾶς κατεσταλμένους ὑπάρχειν, καὶ μηδὲν προπετές πράσσειν. Ηγάγετε γὰρ τοὺς ἄνδρας του τους, οὔτε ἱεροσύλους, οὔτε βλασφημοῦντας τὴν θεὰν ὑμῶν. Εἰ μὲν οὖν Δημήτριος, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ τεχνῖται, ἔχουσι πρός τινα λόγον, ἀγοραῖοι ἄγονται, καὶ ἀνθύπατοι εἰσίν· ἐγκαλείτωσαν ἀλλήλοις. Εἰ δέ τι περὶ ἑτέρων ἐπιζητεῖτε, ἐν τῇ ἐννέμῳ ἐκκλησίᾳ ἐπιλυθήσεται. Καὶ γὰρ κινδυνεύομεν ἐγκαλεῖσθαι ciens ædes argenteas Dianæ, præstabat artificibus nou modicum quæstum: quos convocans, et eos qui hujusmodi erant opiâces, dixit: Viri, sciuis quia de hoc artificio est nobis acquisitio; et vide, tis, et auditis, quia non solumn Ephesi, sed pene tar tius Asiæ, Paulus hic suadens avertit multam turlam, dicens, quoniam non sunt dii, qui manibus fiunt. Non solum autem hæc periclitatur nobis pars in redargutionem venire, sed et magnæ Dianæ temptum in nihilumn reputabitur, sed et destrui incipiet majestas ejus, quam tota Asia et orbis colit. His auditis, repleti sunt ira, et exclamaverunt dicentes Magna Diana Ephesiorum. Et impleta est civitas confusione, et impetum fecerunt uno animo in theatrum, rapto Gaio et Aristarcho Macedonibus, comitibus Pauli. Paulo autem volente intrare in 'populum, non permiserunt discipuli. Quidam autem et de Asiæ principibus, qui erant amici ejus, miserunt ad eum, rogantes ne se daret in theatrum: alii autem aliud clamabant. Erat enim ecclesia confusa, et plures nesciebant qua ex causa convenissent. De turba autein detraxerunt Alexandrum, propellentibus eum Judæis. Alexander, autem, manu silentio postulato, volebat reddere rationem populo. Quem ut cognoverunt Judæum esse, vox facta una est omnium, quasi per horas duas clamantium: Magna Diana Ephesiorum. Εt cum sedasset scriba turbas, dixit: Viri Ephesii, quis enim est hominum qui nesciat Ephesiorum civitatem Neocoron esse magna Dianæ, et Diopetis? Cum ergo his contradici non possit, oportet vos sedatos esse, et nihil temere agere. Adduxistis enim homines istos, neque sacrilegos, neque blasphemantes deam vestram. Quod si Demetrius, et qui cum eo sunt artifices, babent adversus aliquem causam, conventus ſorenses aguntur et proconsules sunt: accusent invicem. Si quid autem 287 alterius rei quæritis, legitima ecclesia poterit absolvi. Nam et periclitamur argui seditionis hodiernæ, cum nullus obnoxius sit (de quo possimus reddere rationem) concursus istius. Et cum hæc dixisset, dimisit ecclesiam. in

στάσεως περὶ τῆς σήμερον, μηδενὸς αἰτίου ὑπάρχοντος, περὶ οὗ δυνησόμεθα ἀποδοῦναι λόγον περί τῆς συστροφής ταύτης. Καὶ ταῦτα εἰπὼν ἀπέλυσε τὴν ἐκκλησίαν. CAPUT XXIX. Circuitus Pauli: ubi et de morte el resuscitatione Eutychi per orationem Pauli Troade. TEXTUS. XX, 1-6. Postquam autem cessavit tumultus, vocavit Paulus discipulos, et exhortatus eos, valedixit, et profectus est ut iret in Macedoniam. Cum autem perambulasset partes illas, et exhortatus eos fuisset malto sermone, venit ad Græciam. Ubi cum fecisset menses tres, factæ sunt illi insidiæ a Judæis navigaturo in Syriam; habuitque consilium ut reverterctur per Macedoniam. Comitatus est autem eum Sopater Pyrrhi Berœensis, Thessalonicensium vero Aristarchus et Secundus et Gaius Derbeus et Timotheus, Asiani vero Tychicus et Trophynus. Hi cum præcessissent, sustinuerunt nos Troade. Nos vero navigavimus post dies Azymorum a Philippis, et venimus ad eos Troadem in diebus quinque, ubi demorati sumus diebus septem. COMMENTARIUS, Viam hic dicit Christum, vel fidem veram: hæc enim est via, quæ ducit ad regnum cœlorum. Hinc docet, oportere ut ab iis qui in Filium Dei blasphemant, omnino recedant, qui in ipsum credunt. Sufaria et semicinctia. Utraque linea sunt. Verum sudaria capiti imponuntur: at semicinctia in maaibus tenere solent, 288 qui oraria gestare non possunt, ut sunt, qui consulares gestant stolas, aut saga, ad abstergendos a facic humores, ut sudorem, salivam, lacrymas et similia. • Tentaverunt autem.» Ipsa hæc vos ostendit, exorcistas illos, non quia crederent in Jesum, sed tentandi tantumi causa, aggressos esse exorcizare impura dæmonia in nomine Domini. Quare, velut infideles, ut impurus dixit spiritus, paulo post temeritatis suæ pœnas dedere. Redarguit enim ipsos, et scenam corum patefecit, vehementer iratus damon: quemadmodum, si quis de extremis periclitans, a misero aliquo et ærumnoso coarguatur, omnem in illum furorem effundere conatur. ‹ Contulerunt libros. › Adnotandum quod, quanquam magici libri multi essent pretii, quippe qui pulcherrima vilæ continebant, Christi fideles tamen ea non vendiderint; sed licet eo loci alii essent, qui cos enumerato pretio comparare sibi voluissent, combusserunt: et hoc, primo quidem, ne quisquam exitialem illam animarum pestem participaret; deinde ne hac via Περίοδος Παύλου· ἐν ᾗ περὶ θανάτου καὶ ἀνα κλήσεως Ευτυχούς διὰ προσευχῆς ἐν Τρωάδι. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Μετὰ δὲ τὸ παύσασθαι τὸν θόρυβον, μεταπεμψά μενος ὁ Παῦλος τοὺς μαθητάς, καὶ παρακαλέσας ἀσπασάμενός τε, ἐξῆλθε πορεύεσθαι εἰς Μακεδονίαν. Διελθὼν δὲ τὰ μέρη ἐκεῖνα, καὶ παρακαλέσας αὐτοὺς λόγῳ πολλῷ, ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ποιήσας τε μῆνας τρεῖς, γενομένης αὐτῷ ἐπιβουλῆς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, μέλλοντι ἀνάγεσθαι εἰς τὴν Συρίαν, ἐγέ νετο γνώμη τοῦ ὑποστρέφειν διὰ Μακεδονίας. Συνεἴπετο δὲ αὐτῷ ἄχρι τῆς Ασίας Σώπατρος Πύρρου Βεροιαῖος Θεσσαλονικέων δὲ, ᾿Αρίσταρχος, καὶ Σε κοῦνδος, καὶ Γάϊος Δερβαῖος, καὶ Τιμόθεος· Ασιανοί δὲ, Τυχικὸς καὶ Τρόφιμος. Οὗτοι δὲ προελθόντες, ἔμενον ἡμᾶς ἐν Τρωάδι. Ἡμεῖς δὲ ἐξεπλεύσαμεν μετὰ τὰς ἡμέρας τῶν Ἀζύμων ἀπὸ Φιλίππων, καὶ ἦλθο μεν πρὸς αὐτοὺς εἰς τὴν Τρωάδα ἄχρις ἡμερῶν πέντε, οὗ διατρίψαμεν ἡμέρας επτά. " ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Οδὸν λέγει τὸν Χριστὸν, ἢ ὁδὸν λέγει τὴν πίστιν τὴν ἀληθινήν. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ἐντεῦθεν διδάσκει ἡμᾶς, ἀπὸ τῶν βλασφημούντων τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ χωρίζεσθαι τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας. Σουδάρια καὶ σιμικίνθια, αμφότερα λινώδη εἰσί. Πλὴν τὰ μὲν σουδάρια ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἐπιβάλλεται· τὰ δὲ σιμικίνθια ἐν ταῖς χερσὶ κατέχουσιν οἱ μὴ δυνάμενα βράρια φορέσαι, οἷοί εἰσιν οἱ φοροῦντες ὑπατικάς, ἢ γουδία, πρὸς τὸ ἀπομάττεσθαι τὰς ὑγρότητας τοῦ προσώπου, οἷον ίδρῶτας, πτύελον, δάκρυον, καὶ τὰ ὅμοια. Δείκνυσιν αὕτη ἡ λέξις, ὅτι οὐχ ὡς πιστεύ οντες τῷ Ἰησοῦ οἱ ἐξορκισταὶ ἐξώρκιζον τὰ ἀκάθαρτα πνεύματα τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου, ἀλλ᾽ ὡς πειράζοντες. Διὸ καὶ ὡς μὴ ὄντες πιστοί, ὡς τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμά φησι, τῆς προπετείας δεδώκασι πρὸς ὀλίγον δίκην. Διήλεγξε γὰρ αὐτοὺς, καὶ τὴν σκηνὴν αὐτῶν φανερὰν ἐποίησε, σφόδρα θυμωθείς ὁ δαίμων, ὡσὰν εἴ τις περὶ τῶν ἐσχάτων κινδυνεύων, ὑπό τινος οικτροῦ [καὶ ταλαιπώρου] διελέγχοιτο, καὶ πάντα εἰς ἐκεῖνον ἀφιέναι δε βούλεται τὸν θυμόν. Σημειωτέον δὲ, ὅτι καίτοι πολυτίμους οὔσας τὰς γοητικὰς αὐτῶν βίβλους, ὡς τῶν ἐν βίῳ ἐχουσῶν τὰ κάλλιστα, οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντες οὐκ ἐπώλη σαν, ἀλλ' ἔκαυσαν· καίτοι ἄλλων ἐκεῖσε τοιύτων ὄντων τῶν θελόντων τὰς βίβλους κτήσασθαι· πρῶτον μὲν, ἵνα μή τις μετάσχῃ τῆς ἀπ' αὐτῶν ψυχοφθόρου Variæ lectiones et notæ. τὸ ἀφεῖναι. Hentenius pro οἰκτροῦ, misero, halet έχε θροῦ, inimico; unde vertit, velut si quis in extremis periculis positus ab aliquo inimico arguatur, baud sane recto sensu. At Chrysostomus, cujus est hic textus, habet οἰκτροῦ καὶ ταλαιπώρου, misero e arumnoso, ut nos posuimus; quo congrua ratio redditur excandescentiæ dæmonis.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER, - CAP. XX. λύμης· ἔπειτα δὲ, ἵνα μὴ ἀπὸ τοιαύτης αιτίας quidquam sibi acquirerent. Quemadmodum enim, κτήσωνται τι. Ωσπερ γὰρ τὸ ἀπὸ πορνείας κέρδος ne collectum ex fornicatione lucrum Deo offerretur, ἀπηγόρευται προσάγειν Θεῷ, οὕτως οὐδὲ τὸ ἐκ τῆς prohibitum erat; ita neque argentum tali modo αἰτίας ταύτης ἀργύριον τεθῆναι παρὰ τοὺς τῶν comparatum, ut ad pedes apostolorum poneretur, ἀποστόλων πόδας δίκαιον ἔκριναν, ἢ εὐαπόδεκτον, dignum censebant, aut ab illis facile acceptan • Καὶ τοῦ Διοπετοῦς. Τὸ εἴδωλον τῆς ᾿Αρτέμιδος dem, jndicabant. • Εt Diopatis Simniacruin ἐκαλεῖτο Διοπετές, ὡς ἐκ τοῦ Διὸς πεπτωκός· ἦταν Diana Diopetes vocabatur, hoc est a Jove delaτὸ ἔστρακον ἔλεγον] ἐκεῖνο πάντως δε Διοπετὲς, τὸ psum, sive quia testam illam omnes sic vocabant, ἐξ οὐρανοῦ παρὰ τοῦ Διὸς πεμφθέν, ἤτοι κατα velut a Jove e cœlo demissam; seu quod statıla πτών 88, καὶ οὐ γενόμενον ὑπὸ ἀνθρώπου ἄγαλμα illa Dianæ e cœlo devolaverit, adeoque ab hominiτῆς ᾿Αρτέμιδος, καθὼς ἐμύθευον Ἕλληνες. «Νεω- bus facta non fuerit: quod Græci fabulabantur. κόρον ο δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ιερόδουλον. Κόρημα γάρ ἐστι • Neocoron▸ autem idem est, ac sacrorum famuτὰ σάρωμα, [ἀφ᾽ οὗ καὶ νεωκόρος,] τουτέστι [ὁ τὸν lam, medituam. Corerna enim idem est ac pargatio. ναὸν] σαρῶν καὶ κοσμῶν. Εἶδος ἦν δικαστῶν ἐν τῇ Unde Neocoros ille est, qui naon, seu templum. Ἀσίᾳ [εὐτελῶν]· λέγοντα: δὲ ἀγοραῖοι καὶ οἱ δικο purgat et ornat < Conventus forenses erant λόγοι. in Asia genus judicum inferiorum. Cæterum etiam causidici dicuntur forenses. Τῷ Σαββάτῳ τῆς ς' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ἐν δὲ τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων, συνηγμένων ἡμῶν τοῦ κλάσα: ἄρτον, ὁ Παῦλος διελέγετο αὐτοῖς, μέλλων ἐξιέκαι τῇ ἐπαύριον παρέτεινετε τὸν λόγον μέχρι μεσονυκτίου. Ησαν δὲ λαμπάδες ἱκαναὶ ἐν τῷ ὑπερῴῳ, οὗ ἦμεν συνηγμένοι. Καθήμενος δέ τις νεανίας ὀνόματι Ευτυ χος ἐπὶ τῆς θυρίδας, καταφερόμενος ὕπνῳ βαθεῖ διαλε γομένου τοῦ Παύλου ἐπὶ πλεῖον, κατενεχθεὶς ἀπὸ τοῦ ὕπνου, ἔπεσεν ἀπὸ τοῦ τριστέγου κάτω, καὶ ἤρθη νεκρός. Καταβὰς δὲ ὁ Παῦλος ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτῷ, καὶ συμπεριλαβὼν αὐτὸν, εἶπε· Μὴ θορυβεῖσθε· ἡ γὰρ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν αὐτῷ ἐστιν. Αναβὰς δὲ καὶ κλάσας τὸν ἄρτον καὶ γευσάμενος, ἐφ᾽ ἱκανόν τε ὁμιλήσας ἄχρις αὐτῆς, οὕτως ἐξῆλθεν. Ηγαγον δὲ τὸν παῖδα ζῶντα, καὶ παρεκλήθησαν οὐ μετρίως. Ἡμεῖς δὲ προελθόντες ἐπὶ τὸ πλοῖον ἀνήχθημεν ἐπὶ τὴν Ασσον, ἐκεῖθεν μέλλοντες ἀναλαμβάνειν τὸν Παῦλον· οὕτω γὰρ ἦν διατεταγμένος, μέλλων αὐτὸς πεζεύειν. Ὡς δὲ συνέβαλεν ἡμῖν εἰς τὴν ᾿Απσον, ἀναλαβόντες αὐτὸν ἤλθομεν εἰς Μιτυλήνην. Κἀκεῖθεν ἀποπλεύσαντες, τῇ ἐπιούσῃ κατηντήσαμεν ἄντικρυς Χίου· τῇ δὲ ἑτέρᾳ παρεβάλομεν εἰς Σάμον· καὶ μείναντες ἐν Τρωγυλίῳ, τῇ ἐχομένῃ ἤλθομεν εἰς Μίλητον. Κυριακῇ ζ'. Παραίνεσις Παύλου ποιμαντικὴ πρὸς τοὺς ἐν Ἐφέσῳ πρεσβυτέρους. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Κέκρινε γὰρ ὁ Παῦλος παραπλεῖσαι τὴν Ἔφεσον, ὅπως μὴ γένηται αὐτῷ χρονοτριβῆσαι ἐν τῇ 'Ασίᾳ. Εσπευδε γάρ, εἰ δυνατὸν ἦν αὐτῷ, τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς, γενέσθαι εἰς Ἱεροσόλυμα. Ἀπὸ δὲ τῆς Μιλήτου πέμψας εἰς Ἔφεσον, μετεκαλέσατο τοὺς πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας. ὡς δὲ παρεγένοντο πρὸς αὐτὸν, εἶπεν αὐτοῖς· Ὑμεῖς ἐπίστασθε ἀπὸ 69 πάντες. 88 καταπτάν. Sabbato hebdomadæ sextæ. TEXTUS. XX, 7-15. Una autem Sabbati cum convenissernus ad frangendum panem, Paulus disputabat cum eis, pro'ecturus in crastinum, protraxitque sermonem usque in mediam noctem. Erant autem 289 lampades copiosæ in cœnaculo ubi eramus congregati. Sedens autem quidam adolescens nomine Eutychus super fenestram, cum mergeretur somno gravi, disputante diu Paulo, ductus somno cecidit de tertio cœnaculo deorsum, et sublatus est mortuus. Ad quem cum descendisset Paulus, incubuit super eum, et complexus dixit: Nolite turbari, anima enim ipsius in ipso est. Ascendens autem, frangens que panem et gustans, satisque allocutus usque in lucem, sic profectus est. Adduxerunt autem puerum. viventem, et ccnsulati sunt non minime. Nos alltem ascendentes navem, navigavimus in Asson, inde suscepturi Paulum; sic enim disposuerat ipse per terram Her facturus. Cum autem convenisset nes in Asson, assumpto eo, venimus Mitylenen. Et inde navigantes, sequenti die venimus contra Chium, et alia applicuimus Samum, et sequenti die venimus Miletum. Dominica septima. Admonitio pastoralis Pauli ad presbyteros Ephesi commorantes. TEXTUS. ΧΧ. 16-36. Proposuerat enim Paulus transnavigare Ephesum, ne qua mora illi fieret in Asia. Festinabat enim, si possibile sibi esset, ut diem Pentecostes faceret Jerosolymis. Mileto autem mittens Ephesum, vocavit majores natu Ecclesia. Qui cum venissent ad eum, et simul essent, dixit eis: Vos scitis a prima die, qua ingressus sum in Asiam, Variæ lectiones et notæ. Vulg. interpres habet, Jovisque prolis, forasse quod legerit Διὸς παιδός. Ipse retinui vocem Græcam, tum quia unica Latina reddi non potest; tum quia ab auctore hic explicatur. Vulg. interpres Neocoron vertit cultricem; plerique alii vertunt adituam.

qualiter vobiscum per omne tempus fuerim, ser- πρώτης ἡμέρας ἀφ᾿ ἧς ἐπέβην εἰς τὴν Ασίαν, πώς viens Domino cum omui humilitate et lacrymis et tentationibus, quæ mihi acciderunt ex insidiis Judæorum quomodo nihil subtraxerim utilium, quo minus annuntiarem vobis, et docerem vos publice et per domos, testificans Judæis atque gentilibus in Deum poenitentiam et fidem in Dominum nostrum Jesum Christum. Et nunc ecce alligatus ego Spiritu, vado in Jerusalem; quæ in ea ventura sint mili; ignorans: nisi quod Spiritus sanctus per omnes civitates mihi protestatur, dieens quoniam vincula et tribulationes Jerosolymis me manent. Sed nihil horum vereor, nec ſacio animam meam pretiosiorem quam me, dummodo consuminem cursum meum, et ministerium verbi quod accepi a Domino Jesu, testificari Evangelium 290 gratia Dei. Εt uune ecce ego scio, quia amplius non videbitis faciem meam vos omnes, per quos transivi prædicans regnum Dei. Quapropter contestor vos hodierna die, quia mundus sum a sanguine omnium. Non enim subterſugi, quominus annuntiarem omne consilium Dei vobis. Attendite vobis et universo gregi, in quo vOS Spiritus sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Dei quam acquisivit sanguine suo. Ego scio, quoniam intrabunt post discessionem meam lupi rapaces in vos, non parcentes gregi. Et ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se. Propter quod vigilate, memoria retinentes, quoniam per triennium nocte et die non cessavi, cum lacrymis monens unumquemque vestrum. Et nunc commendo vos Deo et verbo gratiæ ipsius, qui potens est ædificare et dare hæreditatem in sanctificatis omnibus. Argentum et aurum aut vestem nullius concupivi, sicut ipsi scitis: quoniam ad ea quæ mihi opus erant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istæ. Omnia ostendi vobis, quoniam sic laboran - tes, oportet suscipere infirmos, ac meminisse verbi Domini Jesu quoniam ipse dixit: Beatius est dare quam accipere. Et cum hæc dixisset, positis genibus suis, oravit cum omnibus illis. COMMENTARIUS. • Cum omni humilitate et lacrymis. Hic doctrinæ suæ characterem ob oculos ponit, nempe invidia et fastu expertem esse, aliisque condolere (dolebat enim ille et pro illis qui peribant, et pro iis qui perdebant), et humiles esse (at non utcunque, sed cuin omni bumilitate, nempe, in verbo, in opere, erga superiores et inferiores), et quæ utilia sunt loqui: erant namque mulla quæ discere iis non expediebat. Sicuti enim quædam illis occultare, μεθ᾽ ὁμῶν τὸν πάντα χρόνον ἐγενόμην· δουλεύων τῷ Κυρίῳ μετὰ πάσης ταπεινοφροσύνης, καὶ πολλῶν δακρύων καὶ πειρασμῶν τῶν συμβάντων μοι ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν Ἰουδαίων· ὡς οὐδὲν ὑπεστειλάμην τῶν συμφερόντων τοῦ μὴ ἀναγγείλαι ὑμῖν, καὶ διδά ξαι ὑμᾶς δημοσίᾳ καὶ κατ' οἴκους· διαμαρτυρόμεν νος Ἰουδαίοις τε καὶ Ἕλλησι τὴν εἰς τὸν Θεὸν μετά. νοιαν, καὶ πίστιν τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Καὶ νῦν ἰδοὺ δεδεμένος ἐγὼ τῷ Πνεύματι πορεύομαι εἰς Ἱερουσαλήμ, τὰ ἐν αὐτῇ συμβησό μενά μοι μὴ εἰδώς· πλὴν ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατὰ πόλιν διαμαρτύρεται μοι λέγον· ὅτι δεσμά με καὶ θλίψεις μένουσιν. Αλλ' οὐδενὸς λόγον ποιοῦμαι, οὐδὲ ἔχω τὴν ψυχήν μου τιμίαν ἐμαυτῷ, ὡς τελειών σαι τὸν δρόμον μου μετὰ χαρᾶς, καὶ τὴν διακονίαν, Αν ἔλαβον παρὰ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, διαμαρτύρασθαι τὸ Εὐαγγέλιον τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Καὶ νῦν ἰδοὺ ἐγὼ οἶδα, ὅτι οὐκ ἔτι ὄψεσθε τὸ πρόσωπόν μου ὑμεῖς πάντες, ἐν οἷς διῆλθον κηρύσσων τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Διὸ μαρτύρομαι ὑμῖν ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ, ὅτι καθαρός εἰμι ἀπὸ τοῦ αἵματος πάντων ὑμῶν. Οὐ γὰρ ὑπεστειλάμην τοῦ μὴ ἀναγγείλαι ὑμῖν πᾶσαν τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ. Προσέχετε οὖν ἑαυτοῖς, καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔθετο ἐπισκόπους, πο:- μαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἣν περιεποιήσατο διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος. Ἐγὼ γὰρ οἶδα τοῦτο, ὅτι ὑμᾶς, μὴ φειδόμενοι τοῦ ποιμνίου· καὶ ἐξ ὑμῶν αὐ μετὰ τὴν ἄφιξίν μου εἰσελεύσονται λύκοι βαρεῖς εἰς τῶν ἀναστήσονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμμένα, τοῦ ἀποσπἂν τοὺς μαθητὲς ὀπίσω αὑτῶν. Διὸ γρηγο ρεῖτε μνημονεύοντες, ὅτι τριετίαν, νύκτα καὶ ἡμέραν, οὐκ ἐπαυσάμην μετὰ δακρύων νουθετῶν ἕνα ἕκαστον ὑμῶν. Καὶ τανῦν παρατίθεμαι ὑμᾶς, ἀδελφοί, τῷ Θεῷ καὶ τῷ λόγῳ τῆς χάριτος αὐτοῦ, τῷ δυναμένῳ ἐποικοδομῆται καὶ δοῦναι ἡμῖν κληρονομίαν ἐν ταῖς ἡγιασμένοις πᾶσιν. Αργυρίου ἢ χρυσίου ἢ ἱματισμού οὐδενὸς ἐπεθύμησα. Αὐτοὶ δὲ γινώσκετε, ὅτι ταῖς χρείαις μου, καὶ τοῖς οὔσι μετ' ἐμοῦ, ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες αὗται. Πάντα υπέδειξα ὑμῖν, ὅτι οὕτω κοπιῶντας δεῖ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἀσθενούντων, μνημονεύειν το τῶν λόγων τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ὅτι αὐτὸς εἶπε· Μ2κάριόν ἐστι μᾶλλον διδόναι, ἢ λαμβάνειν. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, θεὶς τὰ γόνατα αὐτοῦ, σὺν πᾶσιν αὐτοῖς προσηύξατο. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἐνταῦθα χαρακτῆρα διδασκαλίας δείκνυσι, τὸ ἄφθονον, τὸ ἄοκνον δ', τὸ συμπαθὲς (έπασχε γὰρ ὑπὲρ τῶν ἀπολλυμένων, ὑπὲρ τῶν ἀπολλύντων), καὶ τὸ ταπεινὸν (καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ, «μετά πάσης τα πεινοφροσύνης, ο φησί· πολλὰ γὰρ εἴδη τῆς ταπει νοφροσύνης· ἐν λόγῳ, ἐν ἔργῳ, πρὸς ἄρχοντας, πρὸς ἀρχομένους), καὶ τὸ τὰ συμφέροντα λέγειν· ἦν γὰρ πρῶτον 18 οὐκ ἔδει μαθεῖν. Ωσπερ γὰρ τὸ Varia lectiones et not. τό το 15. Σογκον.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. - CAP. XX. τινα κρύπτεσθαι, φθόνου· οὕτω καὶ τὸ πᾶν λέγειν res fuisset invidiæ; ita omnia dicere, fuisset αὐτοῖς, ἀνοίας. Καὶ διὰ τοῦτο προσέθηκε τῶν συμφερόντων οὐκ εἰπεῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ διδάξαι. Εγταῦθα εἰς τὸ, ο δεδεμένος,» δεῖ ὑποστίξαι, ἵ διάνοια τοιαύτη - Πορεύομαι εἰς Ἱερουσαλήμ προγνοὺς διὰ τοῦ Πνεύματος τὰ ἐσόμενα, πορεύομαι δέσμιος ων. Ἵνα δὲ δείξῃ ὅτι ἐκών, καὶ οὐχὶ ἄκων ἀπέρχεται, φησίν· ε Οτι κατὰ πόλιν δεσμὰ καὶ θλίψεις με μένουσι. ο • Καθαρός είμι, φησί, ἀπὸ τοῦ αἵματος πάντων, ο εἰ νυστάξαντες, ἀποθα νείτε 88· ὑπὸ τοῦ φονευτοῦ τῶν ψυχῶν. Τὸ γὰρ τοῦ διδασκάλου, φησί, πεποίηκα, τὸ ἀπαγγείλα: ὑμῖν τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ. "Αρα ὁ μὴ λέγων, ὑπεύθυνος τοῦ αἵματός ἐστι, τουτέστι τῆς σφαγῆς αὐτῶν. Δεί κνυσι τοίνυν ὅτι κἀκεῖνοι, ἂν μὴ ποιῶσιν, ὑπεύθυ νοί εἰσι τοῦ ἰδίου αἵματος. Δύο προστάσσει ποιεῖν τοὺς διδασκάλους· οὔτε γὰρ τὸ ἑτέρου κατορθοῦν μόνον, ἔχει κέρδος· οὔτε τὸ ἑαυτοῦ μόνον ἐπιμελεῖσθαι· ὁ γὰρ τοιοῦτος, φίλαυτος. Σημειωτέον δὲ, ὅτι εἰς ὀπίσω φησὶ πρεσβυτέρους, [ὧδε ἐπισκόπους καλεῖ· ήτοι, διὰ τὸ τοὺς πρεσβυτέρους] ἀνάγκην ἔχειν ἐποπτεύειν τὰ τῆς Ἐκκλησίας λογικά ποίμνια, μή τις ἀσθενῇ τῇ πίστει, μή τις πεινά, ή διψα, ἢ ἐλέγχου [καὶ] ἐπιστροφῆς δεῖται· ἢ ἐπισκόπους ὧδε τοὺς ὄντως ἐπισκόπους καλεί. Τὴν ρίζαν ἀναιρεί τῶν κακῶν, τὴν φιλαργυρίαν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς φησι, οὐκ ἔλαβον, ἀλλ᾽, οὐδὲ «ἐπεθύμησα.» Είτα δείκνυ σιν, ὅτι ἀληθὴς ἐλεημοσύνη ἐκ τῶν ἰδίων κόπων ὀφείλει γίνεσθαι τοῖς ἐνδεέσιν· ἐπεὶ ἐκ τῶν ἀλλο τρίων διδόναι, οὐ καλόν. Εἶτα καὶ χρῆσιν εἰς κατασκευὴν τούτου διὰ φωνῆς τοῦ Κυρίου εἰρῆσθαί φησιν, ὅπερ νῦν οὐχ εὕρηται ἐν Γραφῇ, καὶ ἴσως ἀγράφως παρέδωκαν οἱ ἀπόστολοι· ἢ ἐξ ὧν ἄν τις συλλογίσαιτο δυνατὸν εἰρῆσθαι δι' ἑτέρων λέξεων τοῦτο δηλουσῶν. Οὐ τοῦτο δέ φησιν, ὅτι κακὸν τὸ λαμβάνειν καὶ μεταδιδόναι, ἀλλὰ βέλτιον τὸ μὴ λα δεῖν· τοῦτο γὰρ συμπαθείας τῆς πρὸς τοὺς ἀσθενεῖς. Ἔστι τοίνυν πρῶτος βαθμός, ρίψαι τὰ αὑτοῦ· δεύτερος, ἑαυτῷ ἐπαρκεῖν· τρίτος, τὸ καὶ ἑτέροις· τέταρτος, τὸ καὶ κηρύττοντα καὶ ἐξουσίαν ἔχοντα λαμβάνειν, μὴ λαμβάνειν. Ώστε πολὺ τῶν ἀκτημόνων οὕτω σε βελτίων ἐστί ". amentiæ. Et ideo addidit: «utilium, quominus › non solu:n dicerem, sed ‹ et docerem.)—‹ Alligatus. › Hic ad vocem alligatus interpungendum est; 291 ut iste sit sensus: Vado in Jerusalem, praevidens per Spiritum sanctum quæ ventura sunt, vado autem alligatus: utque ostendat se sponte, et non invitum discedere, addit: «Per omnes civitates vincula et tribulationes me manent. › —— • Mandus sum, inquit, a sanguine omnium, si vos obdormientes occidamini ab interfectore animarum. Præceptoris enim oneri satisfeci annuntiando vobis consilium Dei. Ergo qui non dicit quæ debet, reus est sanguinis seu cædis. Quare innuit, et ipsos si non fecerint, reos futuros proprii sanguinis. ‹ Attendite vobis et universo gregi. › Duo hæc doctoribus præcipit: nam neque alterius tantum bonum prosequi, utile est, neque sui tantummodo curam habere: talis enim sui ipsius amator tantummodo est. Adnotandum vero, quod cos, quos supra presbyteros dixit, nunc episcopos seu inspectores appellet, vel quia necesse est, ut presbyteri attendant supra rationales greges, ne quis vel infirmus sit fide, vel esuriat, vel sitiat, vel reprehensione et correctione indigeat: vel episcopos hic, qui vere episcopi sunt, vocal. • Argentum et aurum.» Radicem exscindit malorum, nempe avaritiam; neque enim solummodo dicit, non accepi, sed, neque c desideravi. Deinde docet veram eleemosynan ex propriis laboribus faciendam esse; quandoquidem ex alienis dare, haud bonum est Deinde in hujus rei confirmationem oraculum Domini profert, quod modo quidem in Scriptura non reperitur; et fortasse illud absque scripto tradidere apostoli: vel ratiocinando colligere quis potest, id dictum esse, aliis verbis hoc idem significantibus. Non ait vero, malum esse accipere, et sic aliis dare; sed melius esse non accipere: hoc enim est commiserationis erga infirmos. Primus igitur gradus (perfectionis hac in re) est sua abjicere; secandus, sibi suffìcere; tertius, et aliis subministrare; quartus etiam prædicatorem, et qui habet potestatem accipiendi, non accipere. Quare Paulus iis, qui non possident, multo mclior erat. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ικανὸς δὲ κλαυθμὸς ἐγένετο πάντων, καὶ ἐπιπεσόντες ἐπὶ τὸν τράχηλον τοῦ Παύλου, κατεφίλουν αὐτὸν, ὀδυνώμενοι μάλιστα ἐπὶ τῷ λόγῳ, ᾧ εἰρήκει, ὅτι οὐκ ἔτι μέλλουσι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ θεωρεῖν. Προέπεμπον δὲ αὐτὸν εἰς τὸ πλοῖον. ὡς δὲ ἐγένετο ἀναχθῆναι ἡμᾶς ἀποσπασθέντας ἀπ' αὐτῶν, εὐθυδρομήσαντες ἤλθομεν εἰς τὴν Κῶν τῇ δὲ ἑξῆς εἰς τὴν Ρόδον, κἀκεῖθεν εἰς Πάν ταρα· καὶ εὑρόντες πλοῖον διαπερῶν εἰς Φοινίκην, ἐπιβάντες ἀνήχθημεν. Αναφανέντες δὲ εἰς τὴν Κύπρον, καὶ καταλιπόντες αὐτὴν εὐώνυμον, ἐπλέομεν εἰς 88' ἀποθάνητε. σ' οὗτος. σε ἦν. TEXTUS. ΧΧ, 37, 38; ΧΧΙ, 1 8. Magnus autem fetus factus est omnium, et procumbentes supra collum Pauli, osculabantur eum, dolentes maxime in verbo, quod dixerat, quoniam amplius faciem ejus non essent visuri; et deducebant eum ad navem. Cum autem factum esset ut navigaremus abstracti ab eis, recto cursu venimus Coum, et sequenti die Rhodum et inde Pataram. Et cum invenissemus 292 navem transfretantem in Picnicem, ascendentes navigavimus. Cum apparuissemus autem Cypro, relinquentes eam ad Variæ lectiones et notæ. Chrysostomus habet: Οὐ μόνον οὐ καλὸν, ἀλλὰ καὶ ἐπισφαλές, non modo non bonum etiam periculosum. est, sed

sinistram, navigavimus in Syriam, et venimus 4 Συρίαν, καὶ κατήχθημεν εἰς Τύρον· ἐκεῖσε γὰρ ἦν Tyrum: ibi enim navis expositura erat onus. Inventis autem discipulis, mansimus ibi diebus septem: qui Paulo dicebant per Spiritum, ne ascenderet Jerosolymam. Et perfectis diebus, profecti ibamus, deducentibus nos omnibus cum uxoribus et Aliis usque foras civitatem; et positis genibus in littore, oravimus. Et cum valefecissemus invicem, ascendimus navem, illi autem redierunt in sua. Nos vero navigatione expleta, a Tyro descendimus Ptolemaidam, et salutatis fratribus, mansimus die una apud illos. Alia autem die, COMMENTARIUS. Cum invenissemus navim. › Hoc perinde est ac si diceret: Cum non inveniremus navim abeuntem Caesaream, sed in Phoenicem, ipsam conscendimus, ac Cyprum reliquimus et Syriam Illud enim: «relinquentes eam at sinistram, › non sine causa dictum est; sed quoniam nequidem prope ad Syriam accedere festinabant Venerunt uaque in Lyciam, et relicta Cypro, navigarunt Tyrum: ibi enim navigium onus suum deposuit. ‹ Et perfectis, ›id est expletis ‹ diebus, › nempo statutis; hoc est post dies Azyuiorum, venerunt Troadem diebus quinque. CAPUT XXX. Agabi prophetia de iis quæ eventura erant Paulo in Jerusalem. Feria 2 hebdomadæ septimæ. TEXTUS. XXI,8-14. Profecti, venimus Cæsaream. Et intrant-s domum Philippi evangeliste, qui erat unus de sept'm, mansimus apud enm. Huic autem erant quatuor filiæ virgines prophetantes. Et cum moraremur per dies aliquot, supervenit quidam a Judæa propheta, nomine Agabus. Is cum venisset ad nos, tulit zonam Pauli, et alligans sibi pedes 293 el manus, dixit: Hæc dicit Spiritus sanctus: Virum cujus est zona hæc, sic alligabunt in Jerusalem Judæi, et tradent in manus gentium. Quod cum audissemus, rogabanius nos et qui loci illius erant, ne ascenderet Jerosolymam. Tunc respondit Paulus et dixit: Quid facitis fentes et afligentes cor meum? Ego enim non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum propter nomen Domini Jesu. Et cum ei suadere non possemus, quievinus, dicentes: Donini voluntas fal. κι εἰάσαμεν. τὸ πλοῖον ἀποφορτιζόμενον τὸν γόμον. Ανευρόντες δὲ τοὺς μαθητάς, ἐπεμείναμεν αὐτοῖς ἡμέρας ἑπτά. Οίτινες ἔλεγον τῷ Παύλῳ διὰ τοῦ Πνεύματος μή ἐπιβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα. Ότε δὲ ἐγένετο ἡμᾶς ἐξαρτίσαι τὰς ἡμέρας, ἐξελθόντες επορευόμεθα, προ πεμπόντων ἡμᾶς πάντων σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις ἕως ἔξω τῆς πόλεως· καὶ θέντες τὰ γόνατα ἐπὶ τὸν αἰγιαλόν, προσηυξάμεθα. Καὶ ἀσπασάμενοι ἀλλήλους ἀνέθημεν εἰς τὸ πλοῖον· ἐκεῖνοί τε ὑπέστρεψαν εἰς τὰ ἴδια. Ἡμεῖς δὲ τὸν πλοῦν διανύσαντες ἀπὸ Τύ ρου, κατηντήσαμεν εἰς Πτολεμαΐδα· καὶ ἀσπασάμενοι τοὺς ἀδελφούς, ἐμείναμεν ἡμέραν μίαν παρ' αὐτοῖς. Τῇ δὲ ἐπαύριον, ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ο λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ εὑρίσκοντες πλοῖον ἀπερχόμενον εἰς Καισάρειαν, ἀλλ' εἰς Φοινίκην, ἀνῆλθον εἰς αὐτό, καὶ Κύπρον δὲ εἴασαν " καὶ Συν μίαν. Τὸ γὰρ, «Καταλιπόντες αὐτὴν εὐώνυμον, ο οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἐγγὺς γενέσθαι τῆς Συρίας ἔσπευδον. Ηλθον οὖν εἰς Λυκίας, καὶ τὴν Κύπρον ἀφέντες, εἰς Τύρον κατέπλευσαν· ἐκεῖσε γὰρ τὸ πλοῖον ἀπιφόρτωσε τὸν νόμον. Τό, «ἐξαρ τίσαι, ο ἀντὶ τοῦ, πληρῶσαι, φησί, τὰς τεταγμένα; ἡμέρας· τουτέστι, μετὰ τὰ Αζυμα, εἰς Τρωάδα ἦλθον δι' ἡμερῶν πέντε. Αγάθου προφητεία περὶ τῶν συμβησομένων Παύλῳ ἐν Ἱερουσαλήμ. Τῇ β' τῆς ζ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Εξελθόντες ήλθομεν εἰς Καισάρειαν· καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸν οἶκον Φιλίππου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ὄντος ἐκ τῶν ἑπτὰ ἐμείναμεν παρ' αὐτῷ. Τούτῳ δὲ ἦσαν θυγατέρες παρθένοι τέσσαρες προφητεύουσαι. Ἐπιμενόντων δὲ ἡμῶν ἡμέρας πλείους, κατῆλθε τις ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας προφήτης ὀνόματι Αγαίο;· καὶ ἐλθὼν πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἄρας τὴν ζώνην τοῦ Παύλου, δήσας τε αὐτοῦ τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας, εἶπε· Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· Τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, οὕτω δήσουσιν ἐν Ἱερουσα λήμ οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ παραδώσουσιν εἰς χεῖρας ἐθνῶν. Ως δὲ ἠκούσαμεν ταῦτα, παρεκαλοῦμεν ἡμεῖς τι καὶ οἱ ἐντόπιοι, τοῦ μὴ ἀναβαίνειν αὐτὸν εἰς Ἱερουσαλήμ. Απεκρίθη τε ὁ Παῦλος· Τί ποιεῖτε κλαίον τες, καὶ συνθρίπτοντές μου τὴν καρδίαν; Ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν εἰς Ἱερουσα Δημ ἑτοίμως ἔχω ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Μὴ πειθομένου δὲ αὐτοῦ, ἡσυχάσαμεν, εἰπόντες· Τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου γενέσθω, Variæ lectiones et notæ. Perperam hic additum esse, et Syriam, clarum est; cum hoc narrationi Lucæ contrarium sit. Textus iste adeo mutile ex Chrysostomo exscriptus est, ut sensum efferat tam ipsi quam sacro textui plane adversum. Chrysostomi verba ita se habent: Τοῦτο (καταλιπόντες αὐτὴν εὐώνυμο») οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐδὲ ἐγγὺς αὐτῆς γενέσθαι ἠξίωσε, κατευθύ πλέοντες τῆς Συρίας. Οὕτως ἔσπευδεν. Hoc (nempe relinquentes eam ad sinistram) non sine causa dictum est; sed ut ostenderet, ne prope quidem illam (videlicet Cyprum) accedere voluisse, cum recto cursu in Syriam pergerent: ita nempe festinabat. Textus ab Hentenio editus congruit cum nostro codice: similiter etiam codex Florentinus.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Σημειωτέον, ὅτι τοῦ διακόνου Φιλίππου ἦσαν αἱ θυγατέρες· ὥστε οὖν καὶ τῷ κοινωνήσαντι γάμων διακονεῖν ἔξεστι. Σημείωσαι δὲ, ὅτι καὶ αἱ προφητίδες αἱ θυγατέρες αὐτοῦ παρθένοι ἦσαν, καὶ ὅτι ἤσχουν δι᾿ εὐλάβειαν μᾶλλον τοῦτο, ὥστε καὶ προς φητείας ἠξιῶσθαι. Ὥστε δῆλον, ὅτι περισπούδαστον ἦν αὐταῖς ἡ παρθενία. Εἰ γὰρ μὴ ἦν περισπούδαστον, οὐκ ἂν προσέθηκεν ὁ συγγραφεύς, ὅτι καὶ παρθένοι ἦσαν. δ ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Μετα δὲ τὰς ἡμέρας ταύτας ἀπασκευασάμενοι ἀνεβαίνομεν εἰς Ἱερουσαλήμ. Συνῆλθον δὲ καὶ τῶν μαθητῶν ἀπὸ Καισαρείας σὺν ἡμῖν ἄγοντες παρ' ᾧ ξενισθῶμεν, Μνάσωνί τινι Κυπρίῳ ἀρχαίῳ μαθητῇ. Γενομένων δὲ ἡμῶν εἰς Ἱεροσόλυμα, ἀσμένως ἐδέξαντο ἡμᾶς οἱ ἀδελφοί. Τῇ δὲ ἐπιούσῃ εἰσῄει ὁ Παῦλος σὺν ἡμῖν πρὸς Ἰάκωβον· πάντες γὰρ [vulg. τε] παρο εγένοντο οι πρεσβύτεροι. Καὶ ἀσπασάμενος αὐτοὺς, ἐξηγεῖτο καθ' ἓν ἕκαστον, ὧν ἐποίησεν ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἔθνεσι διὰ τῆς διακονίας αὐτοῦ. Παραίνεσις Ιακώβου πρὸς Παῦλον περὶ τοῦ μὴ δοκεῖν κωλύειν τους Εβραίους περιτέμνεσθαι. Οἱ δὲ ἀκούσαντες, ἐδόξασαν τὸν Θεόν· εἶπον δὲ αὐτῷ· θεωρεῖς, ἀδελφὲ, πόσαι μυριάδες εἰσὶ τῶν πεπιστευκότων Ἰουδαίων, καὶ πάντες ζηλωταὶ τοῦ νόμου ὑπάρχουσι. Κατηχήθησαν δὲ περὶ σοῦ, ὅτι ἀποστασίαν διδάσκεις ἀπὸ Μωϋσέως τοὺς κατὰ τὰ ἔθνη πάντας Ἰουδαίους, λέγων, μὴ περιτέμνειν αύτοὺς τὰ τέκνα, μηδὲ τοῖς ἔθεσι περιπατεῖν. Τί οὖν ἐστι; Πάντως δεῖ πλῆθος συνελθεῖν· ἀκούσονται γὰρ ὅτι ἐλήλυθας. Τοῦτο οὖν ποίησον ὅ σοι λέγομεν. Εἰσὶν ἐν ἡμῖν ἄνδρες τέσσαρες εὐχὴν ἔχοντες ἐφ' ἑαυτῶν. Τούτους παραλαβὼν ἀγνίσθητι σὺν αὐτοῖς, καὶ δα πάνησον ἐπ' αὐτοῖς, ἵνα ξυρήσωνται τὴν κεφαλήν καὶ γνώσονται πάντες, ὅτι ἦν κατήχηνται περὶ σοῦ αὐδέν ἐστιν, ἀλλὰ στοιχεῖς καὶ αὐτὸς φυλάσσων τὸν νόμον. Περὶ δὲ τῶν πεπιστευκότων ἐθνῶν ἡμεῖς ἐπεστείλαμεν, κρίναντες μηδὲν τοιοῦτον τηρεῖν αὐτ τοὺς, εἰ μὴ φυλάσσεσθαι αὐτοὺς τό τε εἰδωλόθυτον, καὶ τὸ αἷμα, καὶ τὸ πνικτόν, καὶ πορνείαν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. • Επισκευασάμενοι, τουτέστι, τὰ πρὸς τὴν δ δοιπορίαν λαβόντες. Συμβουλεύουσιν, οὐκ ἐπιτάττουσιν οἱ περὶ τὸν Ἰάκωβον. Οἱ γὰρ ἐν Ἱεροσολύ μοις πιστεύσαντες ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων τὰ ἔθη τὰ νομικά ήθελον ἔτι φυλάττειν. Εργῳ τὴν ἀπολογίαν ποιῆσαι αὐτῷ συμβουλεύουσιν, οὐ λόγῳ. Τοῦτο οὖν φησι 5. Τὰς προσφερομένα; ὑπὲρ αὐτῶν κατὰ τὸν νόμον θυσίας σὺ πάρασχε, ἵνα λύσῃς τὴν ὑποψίαν, καὶ δείξῃς, ὅτι οὐ μόνον οὐ διδάσκεις ἔξω τοῦ νόμου, ἀλλ' ὅτι καὶ αὐτὸς φυλάττεις τὰ ἐν τῷ νόμῳ. Ἵνα δὲ μὴ λέγῃ· Ἐὰν τὰ ἔθνη τοῦτο μάθωσι, σκανδαλισθήἐπάγει· «Περὶ τῶν πεπιστευκότων ἐθνῶν σονται 89 φασι. - CAP. XXI. COMMENTARIUS. Adnotandum, Philippi diaconi filias illas fuisse: quare etiam uxoratis licet diaconatus officium exercere Observa vero etiam prophetissas ilium Glias fuisse virgines, ac propter pietatem hoc magis exercuisse; unde prophetiæ dono dignæ factæ sunt. Ex quo patet, summo illas studio virginitatem coluisse aliter sacer scriptor non addidisset, quod essent virgines. TEXTUS. XXI, 15-19.Post dies autem istos præparati, ascendimus Jerusalem. Venerunt autem et ex discipulis a Cæsarea nobiscum, adducentes secum (apud quem hospitaremur) Mnasonem quemdam Cyprium, antiquum discipulum. Et cuin venissemus Jerosolymam, libenter exceperunt nos fratres. Sequenti autem die introibat Paulus nobiscum ad Jacobum, omnesque collecti sunt seniores. Quos cum salutasset, narrabat per singula quæ Deus fecisset in gentibus per ministerium ipsius. CAPUT ΧΧΧΙ. Adhortatio Jacobi ad Paulum de eo quod non videretur prohibere Hebræos circumcidi. ΧΧΙ, 20-25. Δι illi cum audissent, magnificabant Deum, dixeruntque ei: Vides, frater, quot millia sunt in Judæis qui crediderunt, et omnes æmulatores sunt legis. Audierunt autem de te, quia discessionem. wceas a Moyse eorum qui per gentes sunt Judzorum diceus non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire 294 multitudinem: audient enim te supervenisse.. Hoc ergo fac quod tibi dicimus: Sunt nobis. viri quatuor, votum habentes super se. His assum - puis, sanctifica te cum illis, et impende in illis ut radant capita; et scient omnes quia que de te audierunt falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens legcm. De bis autem qui crediderunt ex gentibus, nos scripsimus judicantes, ut abstineant se ab idolis immolato et sanguine et suffocato et fornicatione. COMMENTARIUS. ‹ Præparati, › hoc est sumptis, quæ ad iter necessaria eraut. • Vides, frater. Consilium dant, non jubent Jacobus et socii ejus. Etenim qui Jerosolymis ex Judæis crediderant, legalia instituta adhuc servare volebant. • Purifica te.» it opere, non verbo defensionem sibi paret, suadent. Igitur, aiunt, eas, quas ipsi juxta legem offerunt, victimas ipse suppedita, ut suspicionem quam de te habent, dissolvas, illisque ostendas quod non solum nihil contra legem doceas, sed ipse etiam quæ legis sunt, observes. Ne vero Paulus dicat: Si hæc gentiles resciverint, scandalum patientur, Varia lectiones el nolæ. Utique, ubi nou obstat ecclesiastica lex, ut in ecclesia Latina.

subdunt: • De his autem qui crediderunt ex gen- ἡμεῖς ἐπεστείλαμεν, φησί, κρίναντες μηδὲν τοιοῦτον tilibus, nos scripsimus, judicantes, nihil horum servandum illis esse. Quemadmodum igitur nos, etsi Judæis prædicemus, illis præcipimus, sic et tu qui gentibus prædicas, nobis cooperare. Attemperatio est; nihil suspicare. Et quidem hoc Jerosolymis facere difficile non est. Hoc igitur fac hic, ut illud alibi tibi facere liceat. His persuasus Paulus se totondit, et omnia legalia perfecit. CAPUT XXXII. De perturbatione nota contra Paulum Jerosolymis, et quomodo eum tribunus e multitudinis manibus eripuerit. Feria 3 hebdomadæ septimæ. – TEXTUS. ΧΧΙ, 26-40. Tunc Paulus, assumptis viris, postera die purificatus cum illis intravit in templum, annuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. Dum autemi septem dies consummarentur, hi quide Asia erant Judæi, cum vidissent eum in templo, concitaverunt omnem populum, et injecerunt ei manus, 295 clamantes: Viri Israelitæ, adjuvate: hic est homo, qui adversus populum et legem et locum hunc omnes ubique docens, insuper et gentiles induxit in templum, et violavit sanctuin locum istum. Viderant enim Trophimum Ephesium in civitate cum ipso, quem æstimaverunt, quoniam in templum introduxisset Paulus. Commotaque est civitas tota, et facta est concursio populi. Ει apprehendentes Paulumn, trahebant eum extra templum, et statim clausæ sunt januæ. Quarentibus autem eum occidere, nuntiatum est tribuno cohortis, “quia tota confunditur Jerusalem. Qui statim, assumptis militibus et centorionibus, decurrit ad illos. Qui cum vidissent tribunum et milites, cessaverunt percutere Paulum. in τηρεῖν αὐτούς.» Ὥσπερ οὖν ἡμεῖς ἐκείνοις ἐπετάξαμεν, καίτοι Ἰουδαίοις κηρύττοντες, οὕτω καὶ σὺ τοῖς ἔθνεσι κηρύσσων, σύμπραξον ἡμῖν. Συγκαταβάσεως τοῦτό ἐστι, μηδὲν ὑποπτεύσῃς· καὶ τὸ ἐν Ἱεροσολύμοις δὲ τοῦτο ποιεῖν, φορητόν. Ποίησον οὖν τοῦτο ἐνταῦθα, ἵνα ἐξῇ σοι [ἔξω] ποιεῖν ἐκεῖνο. Εἶτα ἐπείσθη αὐτοῖς, ἐξυρᾶτο, καὶ πάντα τὰ Ἰου δαϊκὰ ἐτέλεσεν. Περὶ τῆς ἐν Ἱερουσαλὴμ κατὰ τοῦ Παύλου κινη θείσης αταξίας, ὅπως τε αὐτὸν ὁ χιλίαρχος τοῦ πλήθους ἐξαιρείται. Τῇ γ' τῆς ζ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Τότε ὁ Παῦλος παραλαβὼν τοὺς ἄνδρας, τῇ ἔχου μένῃ ἡμέρᾳ, καὶ σὺν αὐτοῖς ἁγνισθεὶς, εἰσῄει εἰς τὸ ἱερὸν, διαγγέλλων τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγνισμοῦ, ἕως οὗ προσηνέχθη ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστον αὐτῶν ἡ προσφορά. Ως δὲ ἔμελλον αἱ ἑπτὰ ἡμέραι συντελεῖσθαι, οἱ ἀπὸ τῆς Ασίας Ἰουδαῖοι θεασάμενοι αὐτὸν ἐν τῷ ἱερῷ, συνέχεον ἐπ' αὐτὸν πάντα τὸν ὄχλον, καὶ ἐπέβαλον ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, κράζοντες· Ανδρες Ισραηλῖται, βοηθεῖτε· οὗτός ἐστιν ὁ ἄν θρωπος ὁ κατὰ τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦ νόμου, καὶ τοῦ τόπου τούτου, πάντας πανταχοῦ διδάσκων· ἔτι τε καὶ Ἕλληνας εἰσήγαγεν εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ κεκοίνωας τὸν ἅγιον τόπον τοῦτον (ἦσαν γὰρ προεωρακότες Τρόφιμον τὸν Ἐφέσιον ἐν τῇ πόλει σὺν αὐτῷ, ἐν ἐνόμιζον ὅτι εἰς τὸ ἱερὸν εἰσήγαγεν ὁ Παῦλος). Έκι· νήθη τε ἡ πόλις ὅλη, καὶ ἐγένετο συνδρομὴ τοῦ λαοῦ· καὶ ἐπιλαβόμενοι τοῦ Παύλου, εἷλκον αὐτὸν ἔξω τοῦ ἱεροῦ· καὶ εὐθέως ἐκλείσθησαν αι θύραι. Ζητούντων δὲ αὐτὸν ἀποκτεῖναι, ἀνέβη φάσις τῷ χιλιάρχῳ τῆς σπείρης, ὅτι ὅλη συγκέχυται ἡ Ἱερουσαλήμ. "Ος ἐξ αὐτῆς παραλαβὼν στρατιώτας καὶ ἑκατοντάρχους, κατέδραμεν ἐπ' αὐτούς. Οἱ δὲ, ἰδόντες τὸν χιλίαρχον καὶ τοὺς στρατιώτας, ἐπαύσαντο τύπτοντες τὸν Παῦ Τότε ἐγγίσας ὁ χιλίαρχος, ἐπελάβετο αὐτοῦ, καὶ ἐκέλευσε δεθῆναι ἁλύσεσι δυσί· καὶ ἐπυνθάνετο τίς ἂν εἴη, καὶ τί ἐστι πεποιηκώς. Αλλοι δὲ ἄλλο τι Tunc accedens tribunus apprehendit cum, et jussit eum alligari catenis duabus, et interrogabat quis esset, et quid fecisset. Alii autem aliud clamabant in turba. Et cum non posset certum ἐπεφώνουν ἐν τῷ ὄχλῳ. Μὴ δυναμένου δὲ αὐτοῦ γνώ cognoscere præ tumultu, jussit duci eum castra. Εt cum venisset ad gradus, contigit, ut portaretur a militibus propter vim populi. Sequebatur enim multitudo populi clamans: Tolle eum. Et cum cepisset induci in castra, Paulus dicit tribuno: Si licet mihi loqui aliquid ad te? Qui dixit: Græce nosti? Nonne tu es Ægyptius, qui ante hos dies tumultum concitasti et eduxisti in desertum quatuor millia virorum sicariorum? Et dixit ad eum Paulus: Ego homo sum quidem Judaeus a Tarso Cilicia, non ignote civitatis municeps. Rogo autem te, permitte mihi loqui ad populum. Et cum ille permisisset, Paulus stans in gradibus, annuit manu ad plebem et magno ναι τὸ ἀσφαλὲς διὰ τὸν θόρυβον, ἐκέλευσεν αὐτὸν ὁ χιλίαρχος ἄγεσθαι εἰς τὴν παρεμβολήν. Ότε δὲ ἐγένετο ἐπὶ τοὺς ἀναβαθμούς, συνέβη βαστάζεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν διὰ τὴν βίαν τοῦ ὄχλον. Ἠκολούθη γὰρ τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ, κράζοντες Αἶμε αὐτόν. Μέλλων τε εἰσάγεσθαι εἰς τὴν παρεμ βολὴν ὁ Παῦλος, λέγει τῷ χιλιάρχῳ· Εἰ ἔξεστί μας εἰπεῖν τι πρὸς σέ; Ὁ δὲ ἔφη· Ἑλληνιστί γινώσκεις; Οὐκ ἄρα σὺ εἶ ὁ Αἰγύπτιος ὁ πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν ἀναστατώσας, καὶ ἐξαγαγὼν εἰς τὴν ἔρημον τοὺς τετρακισχιλίους ἄνδρας τῶν σικαρίων; Είπ δὲ ὁ Παῦλος· Ἐγὼ ἄνθρωπος μέν εἰμι Ἰουδαῖος Ταρσεύς τῆς Κιλικίας, οὐκ ἀσήμου πόλεως πολίτης. Δέομαι δέ σου, ἐπίτρεψόν μοι λαλῆσαι πρὸς τὸν λαόν.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. XXII. ceus. Ἐπιτρέψαντος δὲ αὐτοῦ, ὁ Παῦλος ἑστὼς ἐπὶ τῶν silentio facto, allocutus est lingua Hebræa, diἀναβαθμῶν, κατέσεισε τῇ χειρὶ τῷ λαῷ. Πολλῆς δὲ σιγής γενομένης, προσεφώνησε τῇ Ἑβραῖδι διαλέ κτην, λέγων. Παύλου κατάστασις περὶ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰς ἀπόστολον αὐτοῦ κλήσεως. Puuli narratio de seipso, suaque ad apostolatum vocatione. XXII, 1-11. Viri fratres et patres, audite quam ad vos redulo rationem. Cum audissent autem, quia Hebrea lingua loquieretur ad illos, magis praestiteruntsilentium. Et dicit: Ego sum vir Judæas, natus in Tarso Cilici:r, nutritus autem in ista civitate, secus pedes Gamaliel, eruditus juxta veritatem paterna legis, mulator legis, sicut et 296 vos omnes estis hodie qui hanc viam persecutus sum usque ad mortem, alligans et tradens in custodias viros ac mulieres; sicut princeps sacerdotum mihi testimonium reddit, et omnes majores natur; a quibus et epistolas accipiens ad fratres Damascum pergebam, ut adducerem inde vinctos in Jerusalem ut punirentur. Factum est autem, eunte me, et appropinquante Damasco media die, subito de caelo circumfulsit me lux copiosa: et decidens in terram, audivi vocem dicentem mihi: Saule, Saule, quid me persequeris? Ego autem respondi: Quis est Domine? Dixitque ad me: Ego sumn Jesus Nazarenus, quem tu persequeris. Et qui mecum erant, lumen quidem viderunt, vocem autem non audierunt ejus qui loquebatur mecum. Et dixi: Quid faciam, Domime? Dominus autem dixit ad me: Surgens, vade Damascum, et ibi tibi dicetur de oninibus quæ te oporteat facere. Et cum non viderem præ claritate luminis illius, ad manum deductus a comitibus, veni Damascum. *Ανδρες ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, ἀκούσατέ μου τῆς πρὸς ὑμᾶς νυνὶ ἀπολογίας (ἀκούσαντες δὲ ὅτι τῇ Εβραΐδι διαλέκτω προσεφώνει αὐτοῖς, μᾶλλον παρ εἶχον ἡσυχίαν. Καί φησιν)· Ἐγὼ μὲν εἰμι ἀνὴρ Ἰουδαῖος, γεγεννημένος ἐν Ταρσῷ τῆς Κιλικίας, ἀνατεθραμμένος δὲ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ παρὰ τοὺς πόδας Γαμαλιήλ, πεπαιδευμένος κατὰ ἀκρίβειαν τοῦ πατρῴου νόμου, ζηλωτὴς ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ, καθὼς πάντες ὑμεῖς ἐστε σήμερον. Ος ταύτην τὴν ὁδὸν ἐδίωξα ἄχρι θανάτου, δεσμεύων καὶ παραδιδοὺς εἰς φυλακας άνδρας τε καὶ γυναῖκας, ὡς καὶ ὁ ἀρχιερεὺς μαρτυρεί μοι καὶ πᾶν τὸ πρεσβυτέριον· παρ' ὧν καὶ ἐπιστολὰς δεξάμενος πρὸς τοὺς ἀδελφούς, εἰς Δαμασκὸν ἐπορευόμην, ἄξων καὶ τοὺς ἐκεῖσε ὄντας δεδεμένους εἰς Ἱερουσαλήμ, ἵνα τιμωρηθῶσιν. Εγένετο δέ μοι πορευομένῳ, καὶ ἐγγίζοντι τῇ Δαμασκῷ περὶ μεσημβρίαν, ἐξαίφνης ἐκ τοῦ οὐρανοῦ περι αστράψαι φῶς ἱκανὸν περὶ ἐμέ. Επεσά τε εἰς τὸ ἔδαφος, καὶ ἤκουσα φωνῆς λεγούσης μοι· Σαούλ, Σαούλ, τί με διώκεις; Ἐγὼ δὲ ἀπεκρίθην Τίς εἶ, Κύριε; Εἶπέ τε πρός με· Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραίος, ὃν σὺ διώκεις. Οἱ δὲ σὺν ἐμοὶ ὄντες τὸ μὲν φῶς ἐθεάσαντο, καὶ ἐμφοβοι ἐγένοντο, τὴν δὲ φωνὴν οὐκ ἤκουσαν τοῦ λαλοῦντός μοι. Εἶπον δέ· Τί ποιήσω, Κύριε; Ὁ δὲ Κύριος εἶπε πρός με • Αναστάς που ρεύου εἰς Δαμασκόν, κἀκεῖ σοι λαληθήσεται περὶ πάντων ὧν τέτακταί σοι ποιῆσαι. Ως δὲ οὐκ ἀνέβλεπον ἀπὸ τῆς δόξης τοῦ φωτὸς ἐκείνου, χειραγωγούμενος ὑπὸ τῶν συνόντων μοι, ἦλθον εἰς Δαμα σκόν. Περὶ ὧν ἔφη ὁ ᾿Ανανίας πρὸς τὸν Παῦλον ἐν Δα μασκῷ· ὀπτασίας τε καὶ φωνῆς Θεοῦ γενομένης ἐν τῷ ἱερῷ· καὶ ὅτι μέλλων ὁ Παῦλος ἐπὶ τούτοις τύπτεσθαι, εἰπὼν ὅτι 'Ρωμαῖός είμι, ἀνέθη. Ανανίας δέ τις, ἀνὴρ εὐλαβὴς κατὰ τὸν νόμον, μαρτυρούμενος ὑπὸ πάντων τῶν κατοικούντων ἐν Δαμασκῷ Ἰουδαίων, ἐλθὼν πρός με, καὶ ἐπιστὰς, εἶπέ μοι· Σαούλ ἀδελφὲ, ἀνάβλεψον. Καγώ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἀνέβλεψα εἰς αὐτόν. Ο δὲ εἶπεν· Ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν προεχειρίσατό σε γνώναι τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἰδεῖν τὸν δίκαιον, καὶ ἀκοῦσαι φωνὴν ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ· ὅτι ἔσῃ μάρτυς αὐτοῦ πρὸς πάντας ἀνθρώπους, ὧν ἑώρακας καὶ ἤκουσας. Καὶ νῦν τί μέλλεις; ᾿Αναστὰς βάπτισαι καὶ ἀπόλουσαι τὰς ἁμαρτίας σου, ἐπικαλεσάμενος τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εγένετο δέ μοι ὑποστρέφοντι εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ προσευχομένῳ μοι ἐν τῷ ἱερῷ, γενέσθαι με ἐν ἐκε στάσει, καὶ ἰδεῖν αὐτὸν λέγοντά μοι· Σπεῦσον καὶ ἐξελθε ἐν τάχει ἐξ Ἱερουσαλήμ· διότι οὐ παραδέ ξονταί σου τὴν μαρτυρίαν περὶ ἐμοῦ. Κἀγὼ εἶπον· Κύριε, αὐτοὶ ἐπίστανται ὅτι ἐγὼ ἤμην φυλακίζων καὶ δέρων κατὰ τὰς συναγωγάς τοὺς πιστεύοντας ἐπὶ σέ· καὶ ὅτε ἐξεχύνετο τὸ αἷμα Στεφάνου τοῦ De iis quæ Damasci Ananias ad Paulum dixit; deque visione el voce Dei facta in templo: et quomodo jamjam ob hæc verberandus, ubi se Romanum dixit, liberalus sil. ΧΧΙΙ, 19-22. Ananias autem quidam, vir secundun legem testimonium habens ab omnibus cohabitantibus Judæis, venicns ad me et astans dixit mihi: Saule frater, respice. Et ego eadem hora respexi in eum. At ille dixit: Deus patrum nostrorum præordinavit, ut cognosceres voluntatem ejus, et videres justum, et audires vocem ex ore ejus; quia eris testis illius ad omnes homines eorum, quæ vidisti et audisti. Et nunc quid moraris? Exsurge, et baptizare, et ablue peccata tua, invocato nomine ¡psius. Factum est autem revertenti mihi in Jerusalem, et oranti in templo, fieri me in stupore mentis, et videre illum dicentem mihi: Festina, elexi velociter ex Jerusaleın, quoniam non recipient testimonium tuum de me. Et ego dixi: Domine, ipsi sciunt, quia ego eram concludens in carcerem et cædens per synagogas eos qui credebantin te: et cum funderetur sanguis Stephani testis tui, ego astabam, et consentiebam et custodiebam vestimenta interficien-

μάρτυρός σου, καὶ αὐτὸς ἤμην εφεστώς. καὶ συνευ δοκῶν τῇ ἀναιρέσει αὐτοῦ, καὶ φυλάσσων τὰ ἱμάτια τῶν ἀναιρούντων αὐτόν. Καὶ εἶπε πρός με Πορεύου, ὅτι ἐγὼ εἰς ἔθνη μακρὰν ἐξαποστελώ σε. "Ηκουον δὲ αὐτοῦ ἄχρι τούτου τοῦ λόγου, καὶ ἐπῆραν την φω νὴν αὐτῶν λέγοντες· Αἱρε ἀπὸ τῆς γῆς τὸν τοιοῦτον· οὐ γὰρ καθῆκον αὐτὸν ζῆν. Κραυγαζόντων δὲ αὐτῶν καὶ ῥιπτόντων τὰ ἱμάτια, καὶ κονιορτών βαλλόντων εἰς τὸν ἀέρα, ἐκέλευσεν ὁ χιλίαρχος εἰσάγεσθαι αὐτ τὴν εἰς τὴν παρεμβολήν, εἰπὼν μάστιξιν ἀνετάζεσθαι αὐτὸν, ἵνα ἐπιγνῷ δι᾿ ἣν αἰτίαν οὕτως ἐπεφώ νουν αὐτῷ. Ως δὲ προέτεινον αὐτὸν τοῖς ἱμάσιν, εἶπε πρὸς τὸν ἑστῶτα ἑκατόνταρχον ὁ Παῦλος· Εἰ ἄν θρωπον Ρωμαῖον καὶ ἀκατάκριτον ἔξεστιν ὑμῖν μαστίζειν; 'Ακούσας δὲ ὁ ἑκατόνταρχος, προσελθὼν tium illum. Εt dixit all me: 297 Vadle, quoniam ego in nationes longe mittam te. Audiebant autem eum usque ad hoc verbum, et levaverunt vocem suam dicentes: Tolle de terra hujusmodi: non enim ſas est eum vivere. Vociferantibus autem eis, et projicientibus vestimenta sua, et pulverem jactantibus in aerem, jussit tribunus induci eum in castra, et flagellis cedi, et torqueri eum, ut sciret, propter quam causam sic acclamarent ei. Et cum astrinxissent eum loris, dicit astanti sibi centurioni Paulus: Si hominem Romanum et indemnatum licet vobis lagellure? Quo audito, centurio accessit ad tribunum, et nuntiavit ei, dicens: Quid acturus es? Hic enim homo civis Romanus est. Accedens autem tribunus, dixit illi: Dic mihi si tu Romanus es? At ille dixit: Etiam. Et respondit tri- τῷ χιλιάρχῳ, ἀπήγγειλε, λέγων· Ορα τί μέλλεις banus: Ego multa summa civitatem hanc consecutus sum. Ει Paulus ait: Ego autem, et nalus sum. Protinus ergo discesserunt ab illo qui eum torturi erant. Tribunus quoque timuit, postquanı rescivit, quia civis Romanus esset, et quia alligasset eum. CAPUT XXXIII. Quæ Paulus, cum descendisset in concilium, μαςsus est, quæque dixit, et praclare sibi consulens fecit. XXII, 50. Postera autem die volens scire diligentius, qua ex causa accusaretur a Judais, solvit eum, et jussit sacerdotes convenire, et omne concilium, et producens Paulum, statuit inter illos. COMMENTARIUS. ‹ Tolle eum. › Mos erat Judæis hanc proferre vocem contra justos sicut et contra Dominum: • Tolle eum, hoc est de numero viventium. Egyptius autem (de quo hic mentio) homo quidem fuit novitatis amator, seditiosus, impostor et præstigiator. Cupiens itaque diabolus criminum, quæ illi conveniebant, Paulum consortem reddere (quemadmodum et eodem tempore Christum Dominum) excitavit 298 kominem illum, ut inter Judæos portenta quædam operaretur. Quoniam vero tribunus Paulo dixit: Nonne tu es ille Ægyptius?. hanc ut ille amoveret suspicionem, et genus suum et religionem quam colebat, confestim manifestavit, sicut et alibi se clegiumum» Christi appellavit". Sicarii autem dicuntur latrones, parvis quibusdam gladiis utentes, qui magnitudine Persarum acinaces, curvitate vero Romanorum sicas referunt: ex quibus sicariorum nomen ejus generis hominibus adhæsit. Sunt vero, 83 1 Cor. 15, 21. ποιεῖν. Ο γὰρ ἄνθρωπος οὗτος Ρωμαῖος ἐστι. Προστ ελθὼν δὲ ὁ χιλίαρχος, εἶπεν αὐτῷ· Λέγε μοι, εἰ σὺ Ρωμαῖος εἶ; Ὁ δὲ ἔφη· Ναί. Απεκρίθη τε ὁ χιλίαρχο;· Ἐγὼ πολλοῦ κεφαλαίου τὴν πολιτείαν ταύτην έκτη - σάμην. Ὁ δὲ Παῦλος ἔφη· Ἐγὼ δὲ καὶ γεγένημαι. Εὐθέως οὖν ἀπέστησαν ἀπ' αὐτοῦ οἱ μέλλοντες αυτ τὸν ἀνετάζειν· καὶ ὁ χιλίαρχος δὲ ἐφοβήθη, ἐπιγνούς ὅτι 'Ρωμαῖος ἐστι, καὶ ὅτι αὐτὸν ἦν δεδεχώς. Οσα Παῦλος, καταβὰς εἰς τὸ συνέδριον, ἐπαθέ καὶ εἶπε, καὶ εὐθυβόλως ἔπραξε. τε. Τῇ δὲ ἐπαύριον βουλόμενος γνῶναι τὸ ἀσφαλὲς, τὸ, τί κατηγορεῖται ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, ἔλυσεν αύτ τὸν ἀπὸ τῶν δεσμῶν, καὶ ἐκέλευσεν συνελθεῖν τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ πᾶν τὸ συνέδριον αὐτῶν· και καταγα γὼν τὸν Παῦλον, ἔστησεν εἰς αὐτούς. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Εθος τοῖς Ἰουδαίοις, ταύτην λέγειν τὴν φωνὴν κατὰ τῶν δικαίων, ὡς καὶ κατὰ τοῦ Κυρίου· «Αίμα αὐτὸν, ὁ ἀντὶ τοῦ, Ἔπαρον αὐτὸν ἐκ τῶν ζώντων. Οὗτος ὁ Αἰγύπτιος ἄνθρωπος τις ἦν νεωτεροποιός, καὶ στασιαστὴς, καὶ ἀπατεών, καὶ γόης. Καὶ θέλων ὁ διάβολος κοινωνὸν ποιεῖν Παῦλον τῶν ἐκείνῳ προσηκόντων ἐγκλημάτων, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, διήγειρεν αὐτὸν τερα τεύεσθαι ἐν τοῖς Ἰουδαίοις. Ἐπειδὴ δέ φησιν ὁ χιλίαρχος· «Σὺ εἶ ὁ Αἰγύπτιος; εὐθέως ἑαυτὸ ταύτης ἀπήγαγε τῆς ὑποψίας, καὶ τὸ ἔθνος εἰπὼν καὶ τὴν θρησκείαν. Καὶ γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ ἔννομον ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ καλεῖ. Σικάριοι δὲ λέγονται λῃσταί, ξιφιδίοις χρώμενοι, παραπλησίοις μὲν τὸ μέγεθος τοῖς τῶν Περσῶν ἀκινάκαις, ἐπικαμπέτι & καὶ ὁμοίοις ταῖς ὑπὸ Ῥωμαίων σικαῖς καλουμέναις· ἀφ' ὧν καὶ τὴν προσηγορίαν οἱ λῃστεύοντες ἔλαβον. Αλλοι δὲ, αἴρεσίν τινα παρὰ Ἰουδαίοις [ ἔφασαν εἶ ναι. Τρείς γάρ εἰσιν αἱρέσεις γενικαὶ παρὰ Ἰουδαίο Variæ lectiones et notæ. Chrysostomus hic habet, καθ' ὧν ἂν ἀποφαίνοιντο, contra eos, quos damnarent: quod sic generatim dictum melius se habet, quam determi - nate dicere, contra justos.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. XXIII. οις·] Φαρισαίοι, Σαδδουκαίοι, καὶ Ἐσσηνοί. Οὗτοι qui sicarios unam ex Judaeorum sectis esse putent. τὸν βίον σεμνότερον ἀσκοῦσι, φιλάλληλοι όντες καὶ Tres enim sunt generales ejus gentis sectæ: ἐγκρατεῖς· διὸ καὶ Εσσηνοὶ προσαγορεύονται, ήτουν nempe Pharisæi, Sadducæi et Esseni. Isti cæteris ὅσιοι. Αλλοι δὲ αὐτοὺς σικαρίους ἐκάλεσαν, ήτουν honestiorem vitam ducunt, ac mutuo se diligant, ζηλωτάς. «Εἰ ἄνθρωπον Ρωμαῖον.» Οὐκ ἐψεύσατο et continentiam colunt. Quare Esseni appellantur, Παῦλος Ῥωμαῖον ἑαυτὸν καλέσας, καίτος Ἰουδαῖος quasi osii, id est sancti, quos alii siearius vocant, ὑπάρχων, ὡς καὶ αὐτὸς πρὸ ὀλίγου ἔφη. ᾿Απὸ γὰρ hoc est, zelotas. • Si hominem Romanum.. Non Αδριανού συνέβη πάντας είναι 'Ρωμαίους. Μεγάλην utique mentiebatur Paulus sese Romanum appelγὰρ εἶχον τότε πρόνοιαν οἱ οὕτως ἀξιούμενοι και Jans, tametsi Judæus esset, ut ipse, paulo ante diλεῖσθαι. Τοῦτο δέ φησιν, ἵνα μὴ μαστιχθείς, εὐκατα- xerat. Nam ab Adriani tempore contigit, ut omnes φρόνητος γένηται. Εἰ γὰρ ἐμάστιξαν, καὶ παρ- essent Romani; magna enim ratio illorum habeέτρεψαν ἂν τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀπέκτειναν αὐτόν. Νῦ batur, qui hanc gratiam consecuti erant, ut ita apδέ, εἰ καὶ [ μὴ ]·δι' ἕτερον, ἀλλά γε διὰ τοῦτο, οὐ pellari possent. Hoc autem dicebat Paulus ne, si μόνον οὐκ ἐμάστιξαν, ἀλλὰ καὶ ἀπέλυσαν.. Ὁ δὲ flagellis cæderetur, in contemptum facile veniret. Παῦλος ἔφη.» Δείκνυσιν οὖν ὁ Παῦλος, ὅτι καὶ ὁ Et quidem si flagellassent eum, et rem omneni πατὴρ αὐτοῦ Ῥωμαῖος ἦν. Πρὸ γὰρ τοῦ γεννηθῆναι pervertere potuissent, ac etiam eum interfcere. τὸν Παῦλον, γεγενημένης τῆς Κιλικίας ὑπὸ Ῥωμαί- Nunc vero, siu ob aliam, certe ob istam causam, ους, ἀνάγκη καὶ αὐτὸν, ὡς ὄντα ὑπ' αὐτοὺς, Ρω- non solum non flagellaverunt, sed etiam a vinculis μαῖον εἶναι. Τέως δὲ κατὰ τὴν προφητείαν ἐδεσμεύθη solverunt. ‹ Paulus ait. › Indicat Paulus, etiam ἐν Ἱερουσαλήμ. Τί οὖν ἀπὸ τούτου γίνεται; Λύσας patrem suum Romanum fuisse. Antequam enim κατήγαγεν αὐτὸν πρὸς τοὺς Ἰουδαίους. Οὐκ ἄρα Paulus nasceretur, cum Cilicia Romanæ ditionis faψεύδος ἦν, ὅτι 'Ρωμαῖος ἦν. «Εφοβήθη γάρ, φη- cta esset, necesse fuit ut is etiam, utpote illis σὶν, ὁ χιλίαρχος, ἐπιγνοὺς ὅτι Ῥωμαῖος ἐστι, ο subjectus, Romanus esset. Interim tamen, juxta τουτέστιν ἀξιωματικοῦ γένους όντα. Agabi prophetiam, alligatus est in Jerusalem. Quid postea contigit? Solvit eum tribunus et duxit ad Judæos. Vere itaque Paulus Romanus erat. ‹ Timuit enim, inquit, tribunus postquam rescivit, quia civis Romanus, hoc est nobilis genere, crat. Τῇ δ' τῆς ζ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Ατενίσας δὲ ὁ Παῦλος ἐν τῷ συνεδρίῳ εἶπεν· Ανδρες ἀδελφοὶ, ἐγὼ πάσῃ συνειδήσει ἀγαθῇ πεποι λίτευμαι τῷ Θεῷ ἄχρι ταύτης τῆς ἡμέρας. Ο δὲ ἀρχιερεὺς ᾿Ανανίας ἐπέταξε τοῖς παρεστῶσιν αὐτῷ, τύπτειν αὐτοῦ τὸ στόμα. Τότε ὁ Παῦλος πρὸς αὐτὸν εἶπε· Τύπτειν σε μέλλει ὁ Θεός, τοῖχε κεκονιαμένο. Καὶ σὺ κάθῃ κρίνων με κατὰ τὸν νόμον, καὶ παρανομών κελεύεις με τύπτεσθαι; Οἱ δὲ παρεστῶτες εἶπον τῷ Παύλῳ· Τὸν ἀρχιερέα τοῦ Θεοῦ λοιδορείς; Εφη τε ὁ Παῦλος· Οὐκ ᾔδειν, ἀδελφοί, ὅτι ἀρχιερεύς ἐστι. Γέγραπται γάρ, ὅτι, "Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς. Γνοὺς δὲ ὁ Παῦλος ὅτι τὸ ἓν μέρος ἐστὶ Σαδδουκαίων, τὸ δὲ ἕτερον Φαρισαίων, ἔκραξεν ἐν τῷ συνεδρίῳ· "Ανδρες ἀδελφοί, ἐγὼ Φαρισαῖός είμι, υἱὸς Φαρισαίου· περὶ ἐλπίδος καὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ἐγὼ κρίνομαι. Τοῦτο δὲ αὐτοῦ εἰπόντος, ἐγένετο στάσις τῶν Σαδδουκαίων καὶ Φαρισαίων, καὶ ἐσχίσθη τὸ πλῆθος. Σαδδουκαῖοι μὲν γὰρ λέγουσι, μὴ εἶναι ἀνάστασιν, μήτε ἄγγελον, μήτε πνεῦμα Φαρισαῖοι δὲ ὁμολογοῦσι τὰ ἀμφότερα. Εγένετο δὲ κραυγή μεγάλη· καὶ ἀναστάντες τινὲς τῶν Γραμ ματέων τοῦ μέρους τῶν Φαρισαίων διεμάχοντο, λέγοντες· Οὐδὲν κακὸν εὑρίσκομεν ἐν τῷ ἀνθρώπω τούτῳ· εἰ δὲ πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ, ἢ ἄγγελος, μὴ θεομαχῶμεν. Πολλῆς δὲ γενομένης στάσεως, φοβηθεὶς ὁ χιλίαρχες μὴ διασπασθῇ ὁ Παῦλος ὑπ' αὐτῶν, ἐκέλευσε τη στράτευμα καταβῆναι, καὶ ἀρο πάται αὐτὸν ἐκ μέσου αὐτῶν, ἄγειν τε εἰς τὴν παρεμβολήν. Τῇ δὲ ἐπιούσῃ νυκτὶ ἐπιστὰς αὐτῷ ὁ Κύριος, εἶπε· Θάρσει, Παῦλε· ὡς γὰρ διεμαρτύρω τὰ περὶ ἐμοῦ εἰς Ἱερουσαλήμ, οὕτω σε δεῖ καὶ εἰς Feria 4 hebdomadæ septimæ. TEXTUS. ΧΧΙΙΙ, 1-11, Intendens autem in concilium Paulus, ait: Viri fratres, ego omni conscientia bona conversatus sum ante Deum, usque in hodiernum diem. Princeps autem sacerdotum Ananias præcepit astantibus sibi percutere os ejus. Tunc Paulus dixit ad eum: Percutiet te Deus, paries dealbate. Et tu sedens judicas me secundum legem, et contra legem jubes me percuti? Et qui stabant, dixerunt: Summum sacerdotem 299 Dei maledicis? Dixit autem PauIus: Nesciebam, fratres, quia princeps est sacer dotum. Scripium est enim Principem populi tui non maledices. Sciens autem Paulus, quia una pars esset Sadducæorum et altera Pharisæorum, exclamavit in concilio: Viri fratres, ego Phariseus sum, filius Pharisei; de spe et resurrectione inortuorum ego judicor. Εt cum hæc dixisset, facta est dissensio inter Pharisæos et Sadducæos, et soluta est multitudo. Sadducæi enim dicunt non esse resurrectionein, neque angelum, neque spiritum: Pharisæi autem utraque confitentur. Factus est autem clamor magnus. Et surgentes quidam Pharismorum pugnabant, dicentes: Nihil mali invenimus in homine isto; quid si spiritus locutus est ei, aut angelus? Et cum magna dissensio facta esset, timens tribunus ne discerperetur Paulus ab ipsis, jussit milites descendere et rapere eum de medio eorum ac deducere eum in castra. Sequenti autem nocte assistens ei Dominus, ait; Constans esto: sicut enim testificatus es de me in Jerusalem, sic te oportet et Romæ testificari. Ρώμην μαρτυρήσαι.

COMMENTARIUS. ‹ Percutiet te Deus, paries dealbate. › Inquisitione dignum est, quomodo Paulus, cum alibi dixerit: • Maledicimur et benedicimus; blasphem mamur, et obsecramus 8, etc.; hic e contra non solum convicietur, sed etiam maledicat? Respondemus hæc verba liberi potius animi esse, quam irati: non enim volebat contemptibilis videri tribuno. Si enim Ananias quidem ab eo flagellando abstinuisset, quod mox Judæis tradendus esset, profecto, quod Paulus a famulis verberaretur, illum audaciorem effecisset. Ea autem verba non, ut aiunt quidam, ad ministrum, sed adl jubentem ipsum direxit; ac propterea statim se purgare aggreditur. Sciens enim justam etian iram repriΕΡΜΗΝΕΙΑ. Αξιον ζητῆσαι, πῶς ὁ αὐτὸς ἀλλαχοῦ εἰπὼν, • Λοιδορούμενος εὐλογοῦμεν, βλασφημούμενοι παρακαλοῦμεν,» ἐνταῦθα τοὐναντίον οὐ μόνον λοιδωρεί. ται, ἀλλὰ καὶ ἐπαρᾶται. Καί φαμεν, ὅτι ταῦτα τὰ ῥήματα παρρησίας μᾶλλον ἐστιν ἡ θυμοῦ. Οὐ γὰρ ἐβούλετο εὐκαταφρόνητος φανῆναι τῷ χιλιάρχῳ. Εἰ γὰρ αὐτὸς μὲν ἐφείσατο μαστίξαι, ὡς δὴ τοῖς Ἰου δαίοις ἐκδίδοσθαι μέλλοντα· τὸ ὑπὸ τῶν οἰκετῶν τύπτεσθαι μᾶλλον ἂν ἐκεῖνον θρασύτερον εἰργάσατο. Τοῦτο δὲ οὐχ, ὡς φασί τινες, πρὸς τὸν παῖδα ἀπο τείνεται, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν τὸν ἐπιτάξαντα· διὸ καὶ ἀπολογεῖται εὐθέως. Εἰδῶς γὰρ, ὅτι δεῖ καὶ θυμὸν δίκαιον περιστέλλειν, καὶ ἀγανάκτησιν δικαίαν και λύπτειν, ὥσπερ μεταμεληθείς λέγει·. Οὐκ ᾔδειν mendum esse, ac justam quoque indignationen ὅτι ἔστιν ἀρχιερεὺς, ο καίτοι εἰδὼς, (έλεγε γάρ obruendam, veluti penitentia ductus, ait: «Nescie- • Καὶ σὺ κάθῃ κρίνων με κατὰ τὸν νόμον;») ἀλλὰ bam quia princeps est sacerdotum.» Et quidem προσποιεῖται ἄγνοιαν, οὐ βλάπτουσαν, ἀλλ' οίκονο ille sciebat (dixerat 300 enim:. Et tu μούσαν. Εστι γὰρ καὶ μεταχειρισμῷ χρήσασθαι sedens judicas me secundum legem? › allamen Ισχυροτέρῳ παρρησίας. Πολλάκις μὲν γὰρ παρρησία ignorantiam nemini noxiam, sed sibi utilem simu- ἄκαιρος έβλαψε τὴν ἀλήθειαν· μεταχειρισμὸς δὲ lat. Ad animi enim libertatem spectat, vehemen- εύκαιρος κατώρθωσε τὸ προκείμενον. Πάλιν άνθρω· tiore quandoque uti locutione. Et quidem intem- πίνως διαλέγεται, καὶ οὐ πανταχοῦ τῆς χάριτος ἀπο pestiva loquendi libertas veritati sæpe nocet; at λάβει 60. Καὶ ἐν τούτῳ, καὶ μετὰ ταῦτα, ἠβουλήθη opportunus ejus usus frequenter conficit, quod σχίσαι τὸ πλῆθος τὸ κακῶς ὁμονοοῦν κατ' αὐτοῦ. intenditur. ‹ Sciens autem Paulus., Rursus Καὶ οὐ ψεύδεται οὐδὲ ἐνταῦθα· Φαρισαῖος γὰρ ἦν humana utitur industria, ac non semper gratia ἐκ προγόνων. Σαδδουκαίοι παχείς τινες ὄντες, τάχα fruitur. Et quidem per hoc, sicut et postea, inul- οὐδὲ τὸν Θεὸν ἴσασιν· ὅθεν οὐδὲ ἀνάστασιν βούλονται titudinem, quæ contra ipsum inique conspiraverat, πιστεύειν εἶναι. ι Φαρισαῖοι δὲ ὁμολογοῦσι τὰ ἀμdividere studet. Atque hic etiam non mentitur: φότερα.» Καὶ μὴν τρία ἐστί, πῶς οὖν λέγει, ο ἀμerat enim ex progenitoribus Pharisus. Sadducæi, " φότερα;» Η ὅτι πνεῦμα καὶ ἄγγελον ἔν φησιν, ἢ Culpole crassi, fortasse neque Deum norant: quocirca etiam resurrectionem esse non credlebant, e Pharisæi autem utraque confitentur. s At cum tria sunt, quomodo dicit utraque?, Nempe, vel quia spiritum et angelum pro una re accipit: vel quia dictio utraque non solum de duobus (quæ quidem proprie significat), sed etiam de tribus (quanquam minus proprie) accipitur. Hinc non oportet ad profane locutionis proprietatem simplicium et rudium piscatorum scripta exigere. ὅτι ἡ λέξις οὐ μόνον περὶ δύο λέγει, ὅπερ κυρίως δηλοῖ τὸ, ἀμφότερα, ἀλλὰ καὶ περὶ τριῶν [ λαμβά νεται ]. Ὥστε οὖν οὐ δεῖ ἐκ τῆς ἔξωθεν ἀκριβολές στου κυριότητος κρίνειν τὰς τῶν ἁπλῶν καὶ ἀγραμμάτ των αλιέων συγγραφάς. Διχῶς ἔστι νοῆσαι τὸ εἰσ ρημένον· ἡ γὰρ λείπει τι αὐτῷ πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ νοήματος, ἵνα ᾖ οὕτως· Εἰ δὲ πνεῦμα ἢ ἄγγελος ἐλάλησεν αὐτῷ, ἄδηλον, φησίν· ἢ ὡς ἀπὸ τῶν Φαρι σαίων τὸ ῥῆμα λεκτέον. «Εἰ δὲ πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ, ἢ ἄγγελος. ο 'Αντὶ τοῦ, Ἰδοὺ τὰ περὶ ἀνα 83 I Cor. IV, 21 Variæ lectiones et notæ. 60 απολαύει. Mirum, quod auctor iste, qui alias Chryso- quenter Judæos convenisset, videretque eum in medio stomum fere exscribit, hic discrte ab illo, et, ut ego quidem puto, etiam a veritate discedat. Chrysostomus, ut æquitas ipsa postulare videtur, censet et sustinet Paulum revera ignorasse, quod Ananias eo tempore princeps esset sacerdotum. Verba, quæ ille habet hom. XLVM in Act. ap. hic referre libet, ut nemo commentatoris hujus hac in parte expositioni fidat. Ait itaque initio num. 2: Quidam dicunt (veroa Græca brevitatis gratia omitto) per ironiam locutum esse. Mihi autem videtur ipsum omnino nescivisse, quod esset princeps sacerdotum: alioquin illum honorasset. Ideo sese purgat accusalus, et addit: c Principem populi tui non maledices.» Et paulo post: Εt omnino persuasus sum, nescivisse illum, quod princeps sacerdotum sset, quod post longum tempus rediisset, nec fremultorum aliorum; non enim manifestus erat princeps sacerdotum inter multos et diversos asians. Et in line hujus numeri: Nesciebam, inquit, quod summus sacerdos sit. Ergo ex ignorantia increpatio fuit. Nisi enim hoc esset, illo accepio abiisset, nec tacuisset, atque ipsum illis tribunus tradidisset. Similiter num. seqq.: Nesciebam, inquit, quod 'summus sacerdos Dei esset. Hoc dixit, neque hic sletit; sed ostendens se non ironice loqui, addit: · Principem populi tui non maledices.. Nulla verior aut æquior expositio hic dari potest. Cæte. rum in Commentario isto sub nomine Ecumenii edito refertur etiam hæc explicatio, velut quorumdam: τινές φασι,quidam dicunt. Miror vero, compilatorem, ut plurimum, Chrysostomi tam frigide ejus sententian, ipsius ferme verbis, referre.

CAP. XXIII. στάσεως λαλῶν δῆλός ἐστιν, ἢ διὰ Πνεύματος ἁγίου, c Quid si.» Duplici modo intelligi potest hoc dice ἢ δι' ἀγγέλου κατηχηθεὶς τὸν τῆς ἀναστάσεως λόγον. tum: vel enim ad sensus complementum ei aliquid deest, ut ita se habere debeat: Si Spiritus, aut angelus locutus sit ei incertum: vel dicendum illud Pharisæorum esse dictum, Si Spiritus locutus est ei aut angelus: › id est, Cum de resurrectione loquatur, manifestum est eum de illius exstantia vel per Spiritum sanctum aut per angelum eductum fuisse. Περὶ ἐπιβουλῆς μελετωμένης Ἰουδαίων κατά Παύλου, καὶ μηνύσεως αὐτῶν πρὸς Λυσίαν· ἐν ᾧ ὅτι παρεπέμφθη ὁ Παῦλος τῷ ἡγεμόνι εἰς Καισάρειαν μετὰ στρατιωτῶν καὶ γραμμάτ των. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Γενομένης δὲ ἡμέρας, ποιήσαντες οἱ Ἰουδαῖοι συστροφήν, ἀνεθεμάτισαν ἑαυτοὺς λέγοντες, μήτε φαγεῖν, μήτε πιεῖν, ἕως οὗ ἀποκτείνωσι τὸν Παῦλον. Ήσαν δὲ πλείους τεσσαράκοντα, οἱ ταύτην τὴν συνωμοσίαν ποιησάμενοι· οἵτινες προσελθόντες τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς πρεσβυτέροις, εἶπον· 'Αναθέματι ἀνεθεματίσαμεν ἑαυτοὺς, μηδενός γεύσασθαι, ἑωσὰν ἀποκτείνωμεν τὸν Παῦλον. Νῦν οὖν ὑμεῖς ἐμφανίσατε τῷ χιλιάρχῳ σὺν τῷ συνεδρίῳ, ὅπως αὔριον αὐτὸν καταγάγῃ πρὸς ἡμᾶς, ὡς μέλλοντας διαγινώσκειν ἀκριβέστερον τὰ περὶ αὐτοῦ. Ἡμεῖς δὲ πρὸ τοῦ ἐγγίσαι αὐτὸν, ἕτοιμοί ἐσμεν τοῦ ἀνελεῖν αὐτόν. Ακούσας δὲ ὁ υἱὸς τῆς ἀδελφῆς Παύλου τὴν ἐνέδραν, παραγενόμενος καὶ εἰσελθὼν εἰς τὴν παρ εμβολήν, απήγγειλε τῷ Παύλῳ. Προσκαλεσάμενος δὲ ὁ Παῦλος ἕνα τῶν ἑκατοντάρχων, ἔφη· Τὸν νεανίαν τοῦτον ἀπάγαγε πρὸς τὸν χιλίαρχον· ἔχει γὰρ CAPUT XXXIV. De insidiis Judaorum contra Paulum, et quod ille indicatæ fuerint Lypsia: et quod Paulus transmissus fuerit in Gæsaream ad præsidem cum militibus et litteris. TEXTUS. XXIII, 12-35. Facta autem die collegerunt se quidamex Judæis et devoverunt se dicentes, neque manduraturos neque bibituros donec occiderint Paulum. Erant autem plusquam quadraginta viri qui hanc cogitationem fecerant: qui accesserunt ad principes sacerdotum et seniores, et dixerunt: Devotione devovimus nos nihil gustaturos, donec occidamus Paulum. Nunc ergo vos notum facite tribuno cum concilio, ut producat illum ad vos, tanquam aliquid certius cognituri de eo. 301 Nus vero, priusquam appropiet, parati sumus interficere illum. Quod cum audisset filius sororis Pauli insidias, venit et intravit in castra nuntiavitque Paulo. Vocans autem Paulus ad se unum ex centurionibus, ait: Adolescentem hunc perduc ad tribunum, habet enim aliquid indicare illi. Et ille quidem assumers eum duxit ad tribunum, et ait: Vinctus Paulus bentem aliquid loqui tibi. Apprehendens aulemu tribunus manum illius, secessit cum eo seorsum, ét interrogavit illum: Quid est quod habes indicare mihi? Ille autem dixit: Judæis convenit rogare te, ut crastina die producas Paulum in concilium, quasi aliquid certius inquisituri sint de illo: la vero ne credideris illis; insidiantur enim ei ex eis viri amplius quam quadraginta, qui se devoverunt non manducare neque bibere donec interficiant cum; et nunc parati sunt exspectantes promissum tuum. Tribunus igitur dimisit adolescentem, præcipiens ne cui loqueretur, quoniam haec nota sibi fecisset. El vocatis duobus centurionibus, dixit illis: Parate milites ducentos, ut eant usque Cæsareain, et equites septuaginta, et lancearios ducentos a tertia hora noctis, et jumenta præparate, ut imponentes Paulum, eum salvum perducant ad Felicem præsidem (timuit enim, ne forte raperent eum Judæi et occiderent, et ipse postea calumniam sustineret, tanquam accepturus pecuniam), scribens epistolam continentem hæc: Claudius Lysias optimo præsidi Felici salutem. Virum hunc comprehensum a Judæis, et incipientem interfici ab eis, superveniens cum exercitu eripui, cognito quia Romanus est: volensque scire causam quam objiciebant illi, deduxi eum in concilium eorum. Quem inveni accusari de quæstionibus legis ipsorum, ni hil vero dignum morte, aut vinculis habentem cri• τι ἀναγγείλαι αὐτῷ. Ὁ μὲν οὖν παραλαβὼν αὐτὸν, Gigavit me hunc adolescentem perducere ad te, 43, ἤγαγε πρὸς τὸν χιλίαρχον, καί φησιν· Ο δέσμιος Παῦλος προσκαλεσάμενός με ηρώτησε τοῦτον τὸν νεανίαν ἀγαγεῖν πρὸς σέ, ἔχοντά τι λαλῆσαί σοι. Ἐπιλαβόμενος δὲ τῆς χειρὸς αὐτοῦ ὁ χιλίαρχος, καὶ ἀναχωρήσα, κατ' ἰδίαν, ἐπυνθάνετο· Τί ἐστιν ὃ ἔχεις ἀπαγγείλαί μοι; Εἶπε δὲ, ὅτι Οἱ Ἰουδαῖοι συν ἔθεντο τοῦ ἐρωτῆσαί σε, όπως αύριον εἰς τὸ συνέ δριον τὸν Παῦλον καταγάγῃς πρὸς αὐτούς, ὡς μέλο λοντές τι ἀκριβέστερον πυνθάνεσθαι περὶ αὐτοῦ. Σύ οὖν μὴ πεισθῇς αὐτοῖς· ἐνεδρεύουσι γὰρ αὐτὸν ἐξ αὐτῶν ἄνδρες πλείους τεσσαράκοντα, οἵτινες ἀνεθεμάτισαν ἑαυτοὺς, μήτε φαγεῖν μήτε πιεῖν ἕως οὗ ἀνέλωσιν αὐτόν. Καὶ νῦν εἰσιν ἕτοιμοι, προσδεχόμενοι τὴν ἀπὸ σοῦ ἐπαγγελίαν. Ὁ μὲν οὖν χιλίαρχος ἀπέλυσε τὸν νεανίαν, παραγγείλας μηδενὶ ἐκλα - λῆσαι, ὅτι ταῦτα ἐνεφάνισας πρός με. Καὶ προσκα λεσάμενος δύο τινὰς τῶν ἑκατοντάρχων, εἶπεν· Ετοιμάσατε στρατιώτας διακοσίους, ὅπως πορευθῶσιν ἕως Καισαρείας, καὶ ἱππεῖς ἑβδομήκοντα, καὶ δεξιολάδους διακοσίους, ἀπὸ τρίτης ὥρας τῆς νυκτός κτήνη τε παραστῆσαι, ἵνα ἐπιβιβάσαντες τὸν Παῦλον διασώσωσι πρὸς Φήλικα τὸν ἡγεμόνα· γρά μας ἐπιστολὴν περιέχουσαν τὸν τύπον τοῦτον· «Κλαύδιος Λυσίας τῷ κρατίστῳ ἡγεμόνι Φήλικι χαίρειν. Τὸν ἄνδρα τοῦτον συλληφθέντα ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ μέλλοντα ἀναιρεῖσθαι ὑπ' αὐτῶν, ἐπιστὰς σὺν τῷ στρατεύματι, ἐξελόμην αὐτὸν, μα θὼν ὅτι Ῥωμαῖος ἐστι· βουλόμενός τε γνῶναι τὴν PATROL GR. CXXV.

minis. Et cum milii perlatum esset de insidiis quas αἰτίαν, δι᾿ ἣν ἐνεκάλουν αὐτῷ, κατήγαγον αὐτὸν εἰς paraverant illi, misi cum ad te denuntians, et accu- τὸ συνέδριον αὐτῶν. Ον εὗρον ἐγκαλούμενον περὶ satoribus, ut dicant apud te. Vale. › ζητημάτων τοῦ νόμου αὐτῶν, μηδὲν δὲ ἄξιον θανά του ἢ δεσμῶν ἔχοντα ἔγκλημα. Μηνυθείσης δέ μοι ἐπιβουλῆς εἰς τὸν ἄνδρα μέλλειν ἔσεσθαι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, ἐξ αὐτῆς ἔπεμψα πρὸς σὲ, παραγγείλας καὶ τοῖς κατηγόροις λέγειν τὰ πρὸς αὐτὸν ἐπὶ σοῦ. Έρρωσο.» Milites ergo secundum præceptum sibi, assumentes Paulum duxerunt per 302 noctem in Antipatriden; et postera die, dimissis equitibus, ut cum eo irent, reversi sunt ad castra. Qui cum venissent · Cæsaream et tradidissent epistolam præsidi, statuerunt ante illum et Paulunı. Cum legisset autem et interrogasset de qua provincia esset; et cognoscens, quia de Cilicia: Audiam te, inquit, cum accusatores tui venerint. Jussitque in prætorio Ilerodis custodiri eum. CAPUT XXXV. Οἱ μὲν οὖν στρατιῶται διὰ νυκτός, κατὰ τὸ διατεταγμένον αὐτοῖς, ἀνα αβόντες τὸν Παῦλον, ἤγαγον εἰς τὴν Αντιπατρίδα. Τῇ δὲ ἐπαύριον ἐάσαντες τοὺς ἱππεῖς πορεύεσθαι σὺν αὐτῷ, ὑπέστρεψαν εἰς τὴν παρεμβολήν. Οἵτινες εἰσελθόντες εἰς τὴν Και σάρειαν, καὶ ἀναδόντες τὴν ἐπιστολὴν τῷ ἡγεμόνι, παρίστησαν καὶ τὸν Παῦλον αὐτῷ. Αναγνοὺς δὲ ὁ ἡγεμὼν, καὶ ἐπερωτήσας ἐκ ποίας ἐπαρχίας ἐστὶ, καὶ πυθόμενος ὅτι ἀπὸ Κιλικίας, Διακούσομαί σου, ἔφη, ὅταν καὶ οἱ κατήγοροί σου παραγένωνται, κελεύσας ἐν τῷ πραιτωρίῳ Ηρώδου φυλάσσεσθαι αὐτόν. Tertulli accusatio contra Paulum, et hujus defensio Τερπύλλου κατὰ Παύλου κατηγορία, καὶ αὐτοῦ coram præside. XXIV, 1-26. Post quinque autem dies descendit princeps sacerdotum Ananias cum senioribus quibusdam et Tertullo quodam oratore, qui adierunt præsidem adversus Paulum. Et, citato Paulo, cœpit accusare Tertullus, dicens: Cum In multa pace agamus per te, et multa corrigantur per tuam providentiam, semper et ubique suscipimus, optime Felix, cum omni gratiarum actione. Ne diutius autem te protraham, oro, breviter audias nos pro tua clementia. Invenimus hunc hominem pestiferum et concitantem seditiones omnibus Judæis in universo orbe, et auctorem seditionis sectæ Nazarenorum: qui etiam templum violare conatus est, quen et apprehensum voluimus secundum legem nostram judicare. Superveniens autem tribunus Lysias, cum vi magna eripuit eum de manibus nostris, jubens accusatores ejus ad te venire: a quo poteris ipse judicans, de omnibus istis cognoscere de quibus nos accusamus eum. Adjecerunt autem et Judæi, dicentes hæc ita se habere. Respondit autem Paulus (annuente sibi præside dicere): Ex multis annis te esse justum judicem genti huic sciens bono animo pro me satisfaciam. Poles enim cognoscere, quia non plus nili dies quam duodecim, ex quo ascendi adorare in Jerusalem, et neque in templo invenerunt me cum aliquo disputantem, aut concursum facientem turbæ, neque in synagogis, neque in civitate, neque probare possunt tibi de quibus nunc me accusant. Confiteor autem hoc tibi, quod scundum sectam, quam dicunt hæresim, sic deservio Patri et Deo meo, credens omnibus quæ in lege et prophetis scripta sunt: spem habeus in Deum, quam et hi ipsi exspectant, resurrectionem futuram justorum et iniquorum. In hoc et ipse studeo sine offendiculo conscientiam habere ad Deum et ad homines semper. Post annos autem plures eleemosynas 303 facturus in gentem meam veni et oblationes et vota: in quibus invenerunt G p ἀπολογία ἐπὶ τοῦ ἡγεμόνος. Μετὰ δὲ πέντε ἡμέρας, κατέβη ὁ ἀρχιερεὺς ᾿Αναδ νίας μετὰ πρεσβυτέρων τινῶν, καὶ ρήτορος Τερ τύλλου τινὸς, οἵτινες ἐνεφάνησαν τῷ ἡγεμόνι κατά τοῦ Παύλου. Κληθέντος δὲ αὐτοῦ, ἤρξατο κατηγο ρεῖν ὁ Τέρτυλλος λέγων· Πολλῆς εἰρήνης τυγχάνου τες διὰ σοῦ, καὶ πολλῶν κατορθωμάτων γενομένων τῷ ἔθνει τούτῳ διὰ τῆς σῆς προνοίας, πάντη τε καὶ πανταχοῦ ἀποδεχόμεθα, κράτιστε Φήλιξ, μετά πάσης εὐχαριστίας. Ινα δὲ μὴ ἐπὶ πλεῖόν σε εκκόπτω, παρακαλῶ ἀκοῦσαί σε ἡμῶν συντόμως, τῇ σῇ ἐπεικεία. Εὑρόντες γὰρ τὸν ἄνδρα τοῦτον λοιμόν, καὶ κινοῦντα στάσεις πᾶσι τοῖς Ἰουδαίοις τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην, πρωτοστάτην τε ὄντα τῆς τῶν Ναζωραίων αἱρέσεως· ὃς καὶ τὸ ἱερὸν ἐπείρασε βεβηλών σαι, δν καὶ ἐκρατήσαμεν, καὶ κατὰ τὸν ἡμέτερον νόμον ἠθελήσαμεν κρίνειν. Παρελθὼν δὲ Λυσίας ὁ χιλίαρχος, μετὰ πολλῆς βίας ἐκ τῶν χειρῶν ἡμῶν ἀπήγαγε, κελεύσας τοὺς κατηγόρους αὐτοῦ ἔρχε σθαι ἐπὶ σέ. Παρ' οὗ δυνήσῃ καὶ αὐτὸς ἀνακρίνα; περὶ πάντων τούτων ἐπιγνῶναι, ὧν ἡμεῖς κατηγο ροῦμεν αὐτοῦ. Συνεπέθεντο δὲ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι, φάσκοντε; ταῦτα οὕτως ἔχειν. Απεκρίθη δὲ ὁ Παῦ λος, νεύσαντος αὐτῷ τοῦ ἡγεμόνος λέγειν· Ἐκ πολλῶν ἐτῶν ὄντα σε κριτὴν δίκαιον τῷ ἔθνει τούτῳ ἐπιστάμενος, εὐθύμως τὰ περὶ ἐμαυτοῦ ἀπολογού μαι, δυναμένου σου ἐπιγνῶναι, ὅτι οὐ πλείους εἰσὶ μοι ἡμέραι ἢ δώδεκα, ἀφ᾿ ἧς ἀνέβην προσκυνήσων εἰς Ἱερουσαλήμ· καὶ οὔτε ἐν τῷ ἱερῷ εὗρόν με πρός τινα διαλεγόμενον, ἢ ἐπισύστασιν ποιοῦντα ὄχλου, οὔτε ἐν ταῖς συναγωγαῖς, οὔτε κατὰ τὴν πό λιν· οὔτε παραστῆσαι δύνανταί σοι, περὶ ὧν νυν. κατηγοροῦσί μου. Ὁμολογῶ δὲ τοῦτό σοι, ὅτι κατά τὴν ὁδὸν, ἣν λέγουσιν αἵρεσιν, οὕτω λατρεύω τῷ πατρῴῳ Θεῷ, πιστεύων πᾶσι τοῖς κατὰ τὸν νόμον, καὶ τοῖς ἐν τοῖς προφήταις γεγραμμένοις, ἐλπίδα ἔχων πρὸς τὸν Θεὸν, ἣν καὶ αὐτοὶ οὗτοι προσδέχον ται, ἀνάστασιν μέλλειν ἔσεσθαι δικαίων τε καὶ ἀδίκων. Ἐν τούτῳ καὶ αὐτὸς ἀσκῶ ἀπρόσκοπον ἔχειν

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. - CAP. XXIV. συνείδησιν πρός τε τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἀνθρώπους me purificatum in templo, non cum turba, neque διαπαντός. Δι' ἐτῶν δὲ πλειόνων ἐλεημοσύνας ποιήσων εἰς τὸ ἔθνος μου παρεγενόμην και προσφοράς. Ἐν αἷς εὗρόν με ἡγνισμένον ἐν τῷ ἱερῷ, οὐ μετὰ ὄχλου, οὐδὲ μετὰ θορύβου, τινὲς τῶν ἀπὸ τῆς Ἀσίας Ἰουδαίων· οὓς ἔδει ἐπὶ σοῦ παρεῖναι καὶ κατηγο μεῖν εἴ τι ἂν ἔχοιεν πρός με· ἢ αὐτοὶ εἰπάτωσαν, τί εὗρον ἐν ἐμοὶ ἀδίκημα, στάντι μοι ἐν τῷ συνεδρίῳ, ἢ περὶ μιᾶς ταύτης φωνής, ής έκραξα ἐν αὐτοῖς ἑστὼς, ὅτι Περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ἐγώ κρίνομαι σήμερον ὑφ᾽ ὑμῶν. Ἀκούσας δὲ ταῦτα ὁ Φήλιξ ἀνεβάλετο αὐτοὺς, ἀκριβέστερον εἰδὼς τὰ περὶ τῆς ὁδοῦ, εἰπών Οταν Λυσίας ὁ χιλίαρχος καταβῇ, διαγνώσομαι τὰ καθ᾽ ὑμᾶς, διαταξάμενο; τῷ ἑκατοντάρχη τηρεῖσθαι αὐτὸν, ἔχειν τε ἄνεσιν, καὶ μηδένα κωλύειν τῶν ἰδίων αὐτοῦ ὑπηρετεῖν, ἢ προσέρχεσθαι αὐτῷ. Μετὰ δὲ ἡμέρας τινὰς παραγενόμενος ὁ Φήλιξ σὺν Δροσίλλῃ τῇ ἰδίᾳ γυναικί, οὔσῃ Ἰουδαίᾳ, μετεπέμψατο τὸν Παῦλον, καὶ ἤκουσεν αὐτοῦ περὶ τῆς εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν πίστεως. Διαλεγομένου δὲ αὐτοῦ περὶ δι καιοσύνης, καὶ ἐγκρατείας, καὶ τοῦ κρίματος τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι, ἔμφοδος γενόμενος ὁ Φήλιξ ἀπὸ εκρίθη· Τὸ νῦν ἔχον πορεύου· καιρὸν δὲ μεταλαβών δοθήσεται αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Παύλου, ὅπως λύσῃ αὐτόν· αὐτῷ. KEDAA. AG'. Περὶ τῆς Φήλικος διαδοχῆς, καὶ τῆς Φήστου προαγωγίας, τῆς τε ἐπ' αὐτοῦ ἀνακρίσεως Παύλου καὶ ἀφέσεως. cum tumultu, quidam autem ex Asia Judæi, quos oportebat apud te præsto esse, et accusare si quid haberent adversum nie: aut hi ipse dicant si quid invenerunt in me iniquitatis cuin stem in concilio, nisi de una hac solummodo voce qua clamavi inter eos stans, quoniam De resurrectione mor· tuorum ego judicor hodie a vobis. Distulit autem illos Felix, certissime sciens de via huc, dicens: Gun tribunus Lysias descenderit, audiam VOS. Jussitque centurioni custodire cum, et habere requiem, nec quemquam de suis prohibere ministrare ci. Post aliquos autem dies veniens Felix cum Drusilla uxore sua quæ erat Judæa, vocavit Paulum, et audivit ab eo fidem quæ est in Christum Jesum. Disputante autem illo de justitia et castitate et de judicio futuro, trenefactus Felix respondit: Quod nunc autinet, vade: tempore autem opportuno accersam le: simul et sperans, quod pecunia ei daretur a Paulo, propter quod et frequentem accersens eum loquebatur cum eo. μετακαλέσομαί σε· ἅμα δὲ καὶ ἐλπίζων, ὅτι χρήματα διὸ καὶ πυκνότερον αὐτὸν μεταπεμπόμενος, ὡμίλει Διετίας δὲ πληρωθείσης, έλαβε διάδοχον ὁ Φήλιξ Πόρκιον Φῆστον· θέλων δὲ χάριν καταθέσθαι τοῖς G Ἰουδαίοις ὁ Φήλιξ, κατέλιπε τὸν Παῦλον δεδεμένον. Φῆστος οὖν ἐπιβὰς τῇ ἐπαρχίᾳ, μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπὸ Καισαρείας. Ενεφάνης σάν τε αὐτῷ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρῶτοι τῶν Ἰου δαίων κατὰ τοῦ Παύλου, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν, αἰτούμενοι χάριν κατ' αὐτοῦ, ὅπως μεταπέμψηται αὐτὸν εἰς Ἱερουσαλήμ, ἐνέδραν ποιοῦντες ἀνελεῖν αὐτὸν κατὰ τὴν ὁδόν. Ὁ μὲν οὖν Φῆστος ἀπεκρίθη τηρεῖσθαι τὸν Παῦλον ἐν Καισαρείᾳ, ἑαυτὸν δὲ μέλο λειν ἐν τάχει εκπορεύεσθαι. Οἱ οὖν δυνατοὶ ἐν ὑμῖν, φησί, συγκαταβάντες, εἴ τί ἐστιν ἐν τῷ ἀνδρὶ τούτῳ ἄτοπον, κατηγορείτωσαν αὐτοῦ. Διατρίψας δὲ ἐν αὐτοῖς ἡμέρας οὐ πλείους ὀκτώ, ἢ δέκα, καταβὰς εἰς Καισάρειαν, τῇ ἐπαύριον καθίσας ἐπὶ τοῦ βήματος, ἐκέλευσε τὸν Παῦλον ἀχθῆναι. Παραγενομένου δὲ αὐτοῦ, περιέστησαν [αὐτῷ] οἱ ἀπὸ Ἱεροσολύμων καταβάντες Ἰουδαῖοι, πολλὰ καὶ βαρέα αιτιάματα φέροντες κατὰ τοῦ Παύλου, ἃ οὐκ ἴσχυον ἀποδείξαι· τοῦ Παύλου ἀπολογουμένου, ὅτι Οὔτε εἰς τὸν νόμον τῶν Ἰουδαίων, οὔτε εἰς τὸ ἱερὸν, οὔτε εἰς Καίσαρά τι ἥμαρτον. Φήστος δὲ, θέλων τοῖς Ἰουδαίοις χάριν καταθέσθαι, ἀποκριθεὶς τῷ Παύλῳ, εἶπε· θέλεις εἰς Ἱεροσόλυμα ἀναβας, ἐκεῖ περὶ τούτων κριθῆναι ἐπ' εμοῦ; Εἶπε δὲ ὁ Παῦλος· Ἐπὶ τοῦ βήματος Καίσαρος ἑστώς εἰμι, οὗ με δεῖ κρίνεσθαι· Ἰουδαίους οὐδὲν ἠδίκησα, ὡς καὶ σὺ κάλλιον ἐπιγινώσκεις. Εἰ μὲν οὖν ἀδικῶ καὶ ἄξιον θανάτου πέπραχά τι, οὐ παραιτοῦμαι τοῦ ἀποθανεῖν· εἰ δὲ οὐδέν ἐστιν, ὧν ο CAPUT XXXVI. De Felicis successione et Festifunctione, et de Pauli coram ipso examine et dimissione. XXIV, 27; XXV, 1-13. Biennio autem expleto, accepit successorem Felix Portium Festum. Volens autem gratiam præstare Judæis Felix, reliquit Paulum vinctum. Festus ergo cum venisset in provinciam, post triduum ascendit Jerosolymam a Cæsarea. Adieruntque eum principes sacerdotum et primi Judæorum adversus Paulum, et rogabant eum, postulantes gratiam adversus eum, ut juberet perduci eum in Jerusalem, insidias tendentes, ut interficerent eum in via. Festus autem respondit servari Paulum in Cæsarea, se aulem maturius profecturum. Quiergo in vobis (ait) potentes sunt, descendentes simul, si quod est in viro crimen, accusent euin. Demoratus autem 304 inter eos dies non amplius quam octo aut decem, descendit Cæsareain, et altera die sedit pro tribunali, et jussit Paulum adduci. Qui, cum perductus esset, circumsteterunt eum, qui ab Jerolosyma descenderant Judæi, multas et graves causas objicientes, quas non poterant probare, Paulo rationem reddente, quoniam Neque in legem Judæorum, neque in templum, neque in Carsarem quidquam peccavi. Festus autem volens gratiam praestare Judaeis, respondens Paulo, dixit, Vis Jerosolymam ascendere, et ibi de his judicari apud me? Dixit autem Paulus: Ad tribunal Cæsaris sto, ibi oportet me judicari. Judais non nocui, sicut tu melius nosti. Si enim nocui aut dignunt morte aliquid feci, non recuso mori; si vero nihil est eorum quæ hi accusant me, nemo potest me illis donare. Cæsarem appello. Tunc Festus cum

concilio loculus respondit: Casarem appellati? τοί μου κατηγοροῦσιν, οὐδείς με δύναται αὐτοῖς ad Cæsarem ibis. Et cum dies aliquot transacti essent, a COMMENTARIUS. ‹ Anathematizarunt, seu devoverunt se, › inquit, hoc est professi sunt, se extra Dei fidem fore, nisi quod contra Paulum decreverant perfecissent. Cum autem duplex sit anathema, seu votum: unum quidem omnibus vel multis inaccessum, Deo autem soli oblatum; alterum autem omni ferme creaturæ ac certe sanctis potestatibus, intactum et : Deo alienum, quippe quod diabolo convenit propter omnimodam alienationem a bono; huic posteriori anathemati isti nunc semetiosos subjiciunt. Adnotandum vero, quod Felix fidem notam haberet, utpote accurate instructus de iis quæ ad Christum spectant, ex Veteri Testamento. Nihilominus iron absolvit Paulum, ad Judæorum gratiam caplandam, sive quod munera se accepturum sperabat, ut in sequentibus innuitur. Noverat autem eliam, quia uxorem Judaan habebat, a qua continenter ista audiebat.Et quidem illa, Judæa cum esset, contra legem homini Gentili nupserat. Vel fortasse erat quidem primum Judæa, at cum illi nupsisset, facta est Gentilis: quare exposuit illi propriam fidem, et in prævaricationem induxit. ‹ Dixit autem Paulus. › Hoc (nempe, Komam pergere volo ad Caesarem, et ibi judicari dixit Paulus, ut Jutæorum manus effugeret. 305 CAPUT XXXVII. Agrippæ et Bernicis adventus, et interrogatio de causa Pauli. Feria 6 beddomadæ septimæ. TEXTUS. XXV, 13-19. Agrippa rex et Bernice descenderunt Cæsaream ad salutandum Festum. Et cum dies plures ibi demorarentur, Festus regi indicavit de Paulo, Cicens: Vir quidam est derelictus a Felice vinctus, de quo cum essem Jerosolymis, adierunt me principes sacerdotum et seniores Judæorum, postulantes adversus illum damnationem. Ad quos respondi, quia Non est Romanis consuetudo damnare aliquem hominem, priusquam is qui accusatur præsentes habeat accusatores, locumque defendendi accipiat ad abluenda crimina. Cum ergo huc convenissent sine ulla dilatione, sequenti die sedens pro tribunali, jussi duci virum. De quo cum stetissent accusatores, nullam causam deferebant, de quibus ego suspicabar, malam. Quæstiones vero quasdam de sua superstitione habebant adversus eum, et de quodam Jesu defuncto, quem affirmabat Paulus vivere. χαρίσασθαι. Καίσαρα ἐπικαλοῦμαι. Τότε ὁ Φῆστος συλλαλήσας μετὰ τοῦ συμβουλίου, ἀπεκρίθη Καί σαρα ἐπικέκλησαι, ἐπὶ Καίσαρα πορεύσῃ. Ημερών δὲ διαγενομένων τινών, ΕΡΜΗΝΕΙΑ. • Ανεθεμάτισαν, φησίν, ἑαυτούς, ο τουτέστιν έξω εἶναι τῆς κατὰ Θεὸν πίστεως εἶπον ἑαυτοὺς, εἰ μὴ ποιήσαιεν τὰ δόξαντα " [κατὰ Παύλου.] Τοῦ ἀναθέ ματος δισσοῦ νοουμένου· τοῦ μὲν, ὡς τοῖς πᾶσιν ἡ πολλοῖς ἀθίκτου 8, Θεῷ δὲ μόνῳ ἀνατιθεμένου· τοῦ δὲ, ὡς πάσῃ τῇ κτίσει καὶ ταῖς ἁγίαις δυνάμεσι ἀψαύστου, καὶ Θεῷ ἀλλοτρίου, ὡς τῷ διαβόλῳ ἀνακειμένου, διὰ τὴν ἀμιγῆ τοῦ καλοῦ ἀλλοτρίωσιν· τοιούτῳ νῦν καὶ οὗτοι ἐπιβάλλουσιν ἑαυτοὺς ἀναθέ ματι. Σημειωτέον, ὅτι ᾔδει ὁ Φήλιξ τὴν πίστιν, ἀκρι βῶς κατηχηθεὶς τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐκ τῆς Παν λαιᾶς· πρὸς χάριν δὲ τῶν Ἰουδαίων οὐκ ἀπέλυσε τὸν Παῦλον, ἢ καὶ διὰ δωροληψίαν, ὡς παρακατιών ὁ λόγος ἔδειξεν. Ηδει δὲ καὶ ὡς ἔχων γυναίκα τουδαίαν, παρ' ἧς συνεχῶς ἤκους ταῦτα. Αὕτη δὲ παρά τὸν νόμον συνήφθη αὐτῷ, Ιουδαία οὖσα, Ελλην. Η τάχα ἦν μὲν Ἰουδαία, γαμηθεῖσα δὲ αὐτῷ, ἐγλο νετο Ελληνίς. Διὸ καὶ ἔλεγεν αὐτῷ τὴν ἑαυτῆς πίσ στιν, πείθουσα καὶ τὸν ἄνδρα παραβάτην γενέσθαι, • Εἶπε δὲ ὁ Παῦλος ἐπὶ τοῦ.» Τοῦτο δὲ εἶπεν ὁ Παῦ λος, βουλόμενος τὰς τῶν Ἰουδαίων χεῖρας ἐκφυγεῖν· τουτέστιν, Ἐν τῇ Ῥώμη θέλω ἀπελθεῖν παρὰ τῷ βασιλεῖ, κἀκεῖ δικάσασθαι. Αγρίππα και Βερνίκης παρουσία, καὶ πεῦσις τῶν κατὰ Παύλου. Τῇ ε' τῆς ζ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Αγρίππας ὁ βασιλεὺς καὶ Βερνίκη κατήντησαν εἰς Καισάρειαν, ἀσπαζόμενοι τὸν φῆστον. ὡς δὲ πλείους ἡμέρας διέτριβον ἐκεῖ, ὁ Φῆστος τῷ βασιλεῖ ἀνέθετο τὰ κατὰ τὸν Παῦλον, λέγων· 'Ανήρ τις έστι καταλελειμμένος ὑπὸ Φήλικος δέσμιος, περὶ οὗ, γενομένου μου εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐνεφάνησαν οἱ ἀρ χιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τῶν Ἰουδαίων, αἰτούμε· νοι κατ' αὐτοῦ δίκην. Πρὸς οὓς ἀπεκρίθην, ὅτι Οὐκ ἔστιν ἔθος Ρωμαίοι, χαρίζεσθαί τινα ἄνθρωπον εἰς ἀπώλειαν, πρὶν ἢ ὁ κατηγορούμενος κατὰ πρόσωπον ἔχοι τοὺς κατηγόρους, τόπον τε ἀπολογίας λάβοι περὶ τοῦ ἐγκλήματος. Συνελθόντων δὲ αὐτῶν ἐνθάδε, ἀναβολὴν μηδεμίαν ποιησάμενος, τῇ ἑξῆς καθίσας ἐπὶ τοῦ βήματος, ἐκέλευσα ἀχθῆναι τὸν ἄνδρα. Περὶ οὗ σταθέντες οἱ κατήγοροι, οὐδεμίαν αἰτίαν ἐπέφε ρον κατ' αὐτοῦ, ὧν ἐγὼ ὑπενόουν πονηράν. Ζητή ματα δέ τινα περὶ τῆς ἰδίας δεισιδαιμονίας εἶχον πρὸς αὐτὸν, καὶ περί τινος Ἰησοῦ τεθνηκότος, ἐν ἔφασκεν ὁ Παῦλος ζῆν. Varia lectiones. σε τὸ δόξαν. · ἀνεφίκτου.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. CAP. XXVI. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Εἰς τάξιν βασιλέως κατῄει ἐν ταῖς ἐπαρχίαις & Αγρίππας, καὶ διὰ τοῦτο καὶ βασιλεὺς ἐχρημάτιζεν ἢ καὶ τάχα βασιλεὺς ἦν καὶ αὐτὸς τῶν ἀνατολικῶν μερῶν, τοῦ Νέρωνος τῶν δυτικῶν ἄρχοντος, καὶ ὄντος ἐν Ῥώμη. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. COMMENTARIUS. Aut pro rege seu imperatore in provincias descendebat Agrippa, et idcirco rex appellatus est: vel revera rex erat etiam ipse in partibus Orientalibus, cum Nero in Occidente imperaret et Roma resideret. TEXTUS. XXV, 20-27. Hæsitans autem ego de hujusmodi quæstione, dicebam, si vellet ire Jerosolymam, et ibi judicari de istis. Paulo autem appellante, ut servaretur ad Augusti cognitionem, jussi servari eum, donec mittam eum ad Cæsarem. Agrippa autem dixit ad Festum, Vellem et ipse hominem audire: Cras, inquit, audies eum. Altera autem die, cum venisset Agrippa et Bernice cum multa ambitione, et introissent in auditorium cum tribunis et viris principalibus civitatis, jubente Festo, adductus est Paulus. Et dicit Festus: Agrippa rex, et omnes qui simul adestis 308 nobiscum viri, videtis hunc, de quo omnis multitudo Judæorum interpellavit me Jerosolymis, petentes et acclamantes non oportere eum vivere amplius. Ego vero comperi nihil dignum morte eum admisisse. Ipso autem hoc appellante ad Augustum, judicavi mittere; de quo quid certum scribam domino, non habeo. Propter quod produxi eum ad vos, et maxime ad te, rex Agrippa, ut interrogatione facta habeam quid scribam. Sine ratione enim mihi videtur mittere vinctum, et causas ejus non significare. Απορούμενος δὲ ἐγὼ εἰς τὴν περὶ τούτων ζήτησιν, ἔλεγον, εἰ βούλοιτο πορεύεσθαι εἰς Ἱεροσόλυμα, κἀκεῖ κρίνεσθαι περὶ τούτων. Τοῦ δὲ Παύλου ἐπικαλεσαμένου τηρηθῆναι αὐτὸν εἰς τὴν τοῦ Σεβα στοῦ διάγνωσιν, ἐκέλευσα αὐτὸν τηρεῖσθαι, ἕως οὗ ἀναπέμψω αὐτὸν πρὸς Καίσαρα. Αγρίππας δὲ πρὸς τὸν Φῆστον ἔφη· Εβουλόμην καὶ αὐτὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀκοῦσαι. Ὁ δὲ, Αύριον, φησίν, ἀκούσῃ αὐτοῦ. Τῇ οὖν ἐπαύριον ἐλθόντος τοῦ ᾿Αγρίππα καὶ τῆς Βερνίκης, μετὰ πολλῆς φαντασίας, καὶ εἰσελθόντων εἰς τὸ ἀκροατήριον, σύν τε τοῖς χιλιάρχοις, καὶ ἀν δράσι τοῖς κατ' ἐξοχὴν οὖσι τῆς πόλεως, καὶ κελεύ σαντος τοῦ Φήστου, ἤχθη ὁ Παῦλος. Καί φησιν ἡ Φῆστος • Αγρίππα βασιλεῦ, καὶ πάντες οἱ συμπαρόντες ἡμῖν ἄνδρε;, θεωρεῖτε τοῦτον, περὶ οὗ ἅπαν τὸ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων ἐνέτυχόν μοι ἔν τε Ἱερο σολύμοις καὶ ἐνθάδε, ἐπιβοῶντες, μὴ δεῖν αὐτὸν ζῆν μηκέτι. Ἐγὼ δὲ καταλαβόμενος, μηδὲν αὐτὸν ἄξιον θανάτου πεπραχέναι, αὐτοῦ δὲ τούτου ἐπικαλεσαμέ νου τὸν Σεβαστόν, ἔκρινα πέμπειν αὐτόν. Περὶ οὐ ασφαλές τι γράψαι τῷ κυρίῳ μου οὐκ ἔχω. Διδ προήγαγον αὐτὸν ἐφ ὑμῶν, καὶ μάλιστα ἐπὶ σοῦ, βασιλεῦ ᾿Αγρίππα· ὅπως τῆς ἀνακρίσεως γενομένης, ἔχω τί γράψω. Αλογον γάρ μοι δοκεῖ, πέμποντα δέσμιον, μὴ καὶ τὰς κατ' αὐτὸν αἰτίας σημᾶναι. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Σεβαστόν καταχρηστικῶς τὸν βασιλέα καλεῖ, ὥσπερ καὶ Καίσαρα· ὃν παρακατιὼν καὶ κύριον καλεῖ, λέγων·. Περὶ οὗ τι γράψαι τῷ κυρίῳ μου οὐκ ἔχω.» Παύλου απολογία περὶ αὐτοῦ. Περὶ τῆς ἐν νόμῳ θρησκείας αὐτοῦ, καὶ κλήσεως αὐτοῦ εἰς τὸ Εὐαγγέλιον· ὡς οὐδὲν ἀδικεῖ Ιουδαίους ὁ Παῦλος, Αγρίππας ἔφη τῷ Φήστῳ. Μηνὶ Μαΐῳ, κα' τῶν ἁγίων βασιλέων Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Αγρίππας δὲ πρὸς τὸν Παῦλον ἔφη· Ἐπιτέτρας πταί σοι λέγειν ὑπὲρ σεαυτοῦ. Τότε ὁ Παῦλος, ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἀπολογεῖτο· Περὶ πάντων ὧν ἐγκαλοῦμαι ὑπὸ Ἰουδαίων, βασιλεῦ ᾿Αγρίππα, ήγημαι ἐμαυτὸν μακάριον, ἐπὶ σοῦ μέλλων σήμερον ἀπολογεῖσθαι. Μάλιστα γνώστην ὄντα σε πάντων τῶν κατὰ Ἰουδαίους ἠθῶν τε καὶ ζητημάτων. Διὸ δέομαί σου μακροθύμως ἀκοῦσαί μου. Τὴν μὲν οὖν βίω σίν μου τὴν ἐκ νεότητος, τὴν ἀπ' ἀρχῆς γενομένην ἐν τῷ ἔθνει μου, ἐν Ἱεροσολύμοις, ἴσασι πάντες οἱ Ἰουδαῖοι, προγινώσκοντές με ἄνωθεν, ἐὰν θέλωσι μαρτυρεῖν, ὅτι κατὰ τὴν ἀκριβεστάτην αἵρεσιν τῆς ἡμετέρας θρησκείας Έζησα Φαρισαῖος. Καὶ νῦν ἐπ' ἐλπίδι τῆς πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν ἐπαγγελίας γενομένης ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἕστηκα κρινόμενος· εἰς ἣν τὸ δωδεκάφυλον ἡμῶν ἐν ἐκτενείᾳ νύκτα καὶ COMMENTARIUS. Festus imperatorem improprie Augustam vocat, quemadmodum et Cæsarem: quem etiam postea dominum appellat, dicens: De quo quid certum scribam domino non habeo. › Pauli apologia pro se ipso. De suo cultu in lege, et vocatione ad Evangelium: et quod Agrippa dixerit Festo, Paulum nulla injuria affecisse Judæos Mense Maio, die 21, sanctorum imperatorum Constantini et Belenæ. TEXTUS. XXVI, 1-20. Agrippa vero ad Paulum ait: Permittitur tibi loqui pro temetipso. Tunc Paulus extenta manu cœpit rationem reddere: De omnibus, quibus accusor a Judais, rex Agrippa, æstimo me beatum, apud te cum sim defensurus me hodie, maxime te sciente omnia, et quæ apud Judæos sunt consuetudines et quaestiones: propter quod, obsecro, patienter me audias. Et quidem vitam meam a juventute, quæ ab initio fuit in gente mea in Jerosolymis, noverunt omnes Judæi: præscientes 'me ab initio (si velint testimonium perhibere) quoniam secundum certissimam sectam nostræ religionis vixi Pharisæus. Et nunc, in spe quæ ad patres nostros repromissionis facta est a Deo, sto judicio subjectus: in quam duodecim tribus nestre, nocte ac die deservientes, sperant devenire.

De qua spe accusor a Judais, rex. Quid incredi- ἡμέραν λατρεύον ἐλπίζει καταντῆσαι. Περὶ ἧς ἐλbile judicatur apud vos, si Deus mortuos suscitat? Et ego quidem existimaveram, me adversus 307 nomen Jesu Nazareni debere multo contraria agere: quod et feci Jerosolymis, et multos sanctorum ego in carceribus inclusi, a principibus sacerdotum potestate accepta; ‘el cum occiderentur, detuli sententiam. Et per omnes synagogas frequenter puniens eos, compellebam blasphemare; et amplius insaniens in eos, persequebar usque in exteras civitates. In quibus dum irem Damascum cum potestate et permissu principum sacerdotum, die media in via vidi, rex, de coelo supra splendorem solis circunfulsisse me lunen, et eos qui mecum simul erant. Omnesque nos cum decidissemus in terram, audivi vocem loquentem mihi Hebraica lingua: Saule, Saule, quid me persequeris? durum est tibi contra stimulum calcitrare. Ego autem dixi: Quis est, Domine? Domninus autem dixit; Ego sum Jesus quem tu persequeris. Sed exsurge, et sta super pedes tuos ad hoc enim apparui tibi, ut constituam te ministrum et testem eorum quæ vidisti, et eorum quibus apparebo tibi, eripiens te de populo, et gentibus, in quas nunc ego mitto te, aperire oculos eorum, ut convertantur a tenebris ad lucem, et de polestale Satana ad Deum, ut accipiant remissionen peccatorum et sortem inter sanctos per fidem, quæ est in me. Unde, rex Agrippa, non fui incredulus coelesti visioni: sed his, qui sunt Damasci primum et Jerosolymis, et in omnem regionem dudar, et gentibus annuntiabam, ut poenitentiam agerent, et converterentur ad Deum, digna paeuitentiæ opera facientes, COMMENTARIUS. Duo ad resurrectionem astruendam argumenta proponit: unum ex prophetis, ex quibus tamen nullum profert, sed tantum ait, talem esse Judæorum opinionem; alterum, illudque clarius ex re ipsa quia nempe Christus, postquam surrrexit a mortuis, ipsum allocutus est. Et hoc etiam, suam præcedentem enarrans insaniam, duobus argumenπίδος ἐγκαλοῦμαι ὑπὸ Ἰουδαίων, βασιλεῦ. Τί ἄπι στον κρίνεται παρ' ὑμῖν, εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει; Ἐγὼ μὲν οὖν ἔδοξα ἐμαυτῷ πρὸς τὸ ὄνομα Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου δεῖν πολλὰ ἐναντία πρᾶξαι. Ο καὶ ἐποίησα ἐν Ἱεροσολύμοις πολλούς τε τῶν ἁγίων ἐγὼ φυλακαῖς κατέκλεισα, τὴν παρὰ τῶν ἀρχιερέων ἐξουσίαν λαβών· ἀναιρουμένων δὲ αὐτῶν κατήνεγκα ψῆφον· καὶ κατὰ πάσας τὰς συναγωγάς πολλάκις τιμωρῶν αὐτοὺς, ἠνάγκαζον βλασφημεῖν· περισσῶς τε ἐμμαινόμενος αὐτοῖς, ἐδίωκον ἕως καὶ εἰς τὰς ἔξω πόλεις. Ἐν οἷς πορευόμενος εἰς τὴν Δαματ σκὸν μετ' ἐξουσίας καὶ ἐπιτροπῆς παρὰ τῶν ἀρχιε ρέων, ἡμέρας μέσης, κατὰ τὴν ὁδὸν εἶδον, βασιλεῦ, οὐρανόθεν ὑπὲρ τὴν λαμπρότητα τοῦ ἡλίου περιλάμψαν με φῶς, καὶ τοὺς σὺν ἐμοὶ πορευομένους. Πάντων τε καταπεσόντων ἡμῶν εἰς τὴν γῆν, ἤκουσα φωνῆς λεγούσης προς με τῇ Ἑβραΐδι διαλέκτῳ· Σαούλ, Σαούλ, τί με διώκεις; σκληρόν σε: πρὸς κέντρα λακτίζειν. Ἐγὼ δὲ εἶπα· Τίς εἶ, Κύριε; Ο δὲ Κύριος εἶπεν· Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὃν σὺ διώκεις. Αλλ᾽ ἀνάστηθι, καὶ στῆθι ἐπὶ τοὺς πόδας σου· εἰς τοῦτο γὰρ ὤφθην σοι, προχειρίσασθαί σε ὑπηρέτην καὶ μάρτυρα, ὧν τε εἶδες, ὧν τε ἀφθήσομαί σοι· Εξαιρούμενός σε ἐκ τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἐκ τῶν ἐθνῶν, εἰς οὓς νῦν ἐγὼ ἐξαποστελῶ σε, ἀνοίξαι ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, τοῦ ἐπιστρέψαι ἀπὸ σκότους εἰς φῶς, καὶ ἀπὸ τῆς ἐξουσίας τοῦ Σατανᾶ ἐπὶ τὸν Θεόν τοῦ λαβεῖν αὐτοὺς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ κλῆρον ἐν τοῖς ἡγιασμένοις, πίστει τῇ εἰς ἐμέ. Οθεν, βασιλεῦ Αγρίππα, οὐκ ἐγενόμην ἀπειθὴς τῇ οὐρανίῳ ὁπτασίᾳ· ἀλλὰ τοῖς ἐν Δαμασκῷ πρῶτον καὶ ἐν Ἱεροσο λύμοις, εἰς πᾶσαν τε τὴν χώραν τῆς Ἰουδαίας, καὶ τοῖς ἔθνεσιν ἀπήγγελλον μετανοεῖν, καὶ ἐπιστρέφειν ἐπὶ τὸν Θεὸν, ἄξια τῆς μετανοίας έργα πράσ φοντας. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Δύο τίθησι περὶ ἀναστάσεως λογισμούς· ἕνα μὲν, τὸν ἀπὸ τῶν προφητῶν· καὶ οὐ παράγει προφήτην, ἀλλ' αὐτὴν τῶν Ἰουδαίων τὴν δόξαν· ἄλλον δὲ τὸν Ισχυρότερον, τὸν ἀπὸ τῶν πραγμάτων, ότι διελέχθη " αὐτῷ ὁ Χριστὸς ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν. Καὶ κατασκευ άζει καὶ τοῦτον ἀπὸ λογισμῶν, τὴν προτέραν αὐτοῦ tis confirmat. Quorum primum: c Quid, inquit, μανίαν διηγούμενος. Πρῶτος λογισμός· «Τί ἄπιincredibile est, si Deus mortuos suscitat? > Alterum: Si enim talis non esset Judæorum opinio, si in hoc dogmate innutriti non essent, sed nunc primum proponeretur, juste posset quispiam hunc sermonem non probare. 308 Propter hujusmodi autem dogma ego, inquit, accusor, quod inter illos viget: propter hoc gloriantur: propter hoc serviunt Deo, ut ipsam resurrectionem consequantur. Et ego hanc annuntio, ‹ Cœlestis visio › est purus, ac bumanam superans conditionem intuitus rei, quam nemo exsistens in carne videre potest, nisi oculi ejus superiori lumine collustrentur. στον, φησὶν, εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει; ι καὶ ἄλλως Εἰ γὰρ μὴ τοιαύτη δόξα ἦν, εἴ γε μὴ ἀνατεθραμμένοι ἦσαν ἐν τούτοις τοῖς δόγμασιν· ἂν δὲ εἰσεφέρετο, τίς οὐκ ἂν ἐδέξατο τὸν λόγον; Ὑπὲρ τῆς αἱρές σεως ταύτης, φησὶν, ἐγκαλοῦμαι, καὶ αὕτη παρ' αὐτοῖς πρεσβεύεται. Διὰ ταύτην εὔχονται, διά ταύτην λατρεύουσιν, ἵνα ταύτης τύχωσι. Και ταύτην ἐγὼ καταγγέλλω. Οπτασία ἐστὶν, ἡ καθαρὰ θέα, ἡ ὑπερβαίνουσα ἄνθρωπον, ἥνπερ τις ἐν σαρκὶ ὧν, δίχα τοῦ ἀποκαλυφθῆναι αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς, οὐκ ἔστιν ἰδεῖν δυνατός. Variæ lectiones. 64 διπλέχος. ** locus vitiatus.

qualiter vobiscum per omne tempus fuerim, ser- πρώτης ἡμέρας ἀφ᾿ ἧς ἐπέβην εἰς τὴν Ασίαν, πώς viens Domino cum omui humilitate et lacrymis et tentationibus, quæ mihi acciderunt ex insidiis Judæorum quomodo nihil subtraxerim utilium, quo minus annuntiarem vobis, et docerem vos publice et per domos, testificans Judæis atque gentilibus in Deum poenitentiam et fidem in Dominum nostrum Jesum Christum. Et nunc ecce alligatus ego Spiritu, vado in Jerusalem; quæ in ea ventura sint mili; ignorans: nisi quod Spiritus sanctus per omnes civitates mihi protestatur, dieens quoniam vincula et tribulationes Jerosolymis me manent. Sed nihil horum vereor, nec ſacio animam meam pretiosiorem quam me, dummodo consuminem cursum meum, et ministerium verbi quod accepi a Domino Jesu, testificari Evangelium 290 gratia Dei. Εt uune ecce ego scio, quia amplius non videbitis faciem meam vos omnes, per quos transivi prædicans regnum Dei. Quapropter contestor vos hodierna die, quia mundus sum a sanguine omnium. Non enim subterſugi, quominus annuntiarem omne consilium Dei vobis. Attendite vobis et universo gregi, in quo vOS Spiritus sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Dei quam acquisivit sanguine suo. Ego scio, quoniam intrabunt post discessionem meam lupi rapaces in vos, non parcentes gregi. Et ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se. Propter quod vigilate, memoria retinentes, quoniam per triennium nocte et die non cessavi, cum lacrymis monens unumquemque vestrum. Et nunc commendo vos Deo et verbo gratiæ ipsius, qui potens est ædificare et dare hæreditatem in sanctificatis omnibus. Argentum et aurum aut vestem nullius concupivi, sicut ipsi scitis: quoniam ad ea quæ mihi opus erant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istæ. Omnia ostendi vobis, quoniam sic laboran - tes, oportet suscipere infirmos, ac meminisse verbi Domini Jesu quoniam ipse dixit: Beatius est dare quam accipere. Et cum hæc dixisset, positis genibus suis, oravit cum omnibus illis. COMMENTARIUS. • Cum omni humilitate et lacrymis. Hic doctrinæ suæ characterem ob oculos ponit, nempe invidia et fastu expertem esse, aliisque condolere (dolebat enim ille et pro illis qui peribant, et pro iis qui perdebant), et humiles esse (at non utcunque, sed cuin omni bumilitate, nempe, in verbo, in opere, erga superiores et inferiores), et quæ utilia sunt loqui: erant namque mulla quæ discere iis non expediebat. Sicuti enim quædam illis occultare, μεθ᾽ ὁμῶν τὸν πάντα χρόνον ἐγενόμην· δουλεύων τῷ Κυρίῳ μετὰ πάσης ταπεινοφροσύνης, καὶ πολλῶν δακρύων καὶ πειρασμῶν τῶν συμβάντων μοι ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν Ἰουδαίων· ὡς οὐδὲν ὑπεστειλάμην τῶν συμφερόντων τοῦ μὴ ἀναγγείλαι ὑμῖν, καὶ διδά ξαι ὑμᾶς δημοσίᾳ καὶ κατ' οἴκους· διαμαρτυρόμεν νος Ἰουδαίοις τε καὶ Ἕλλησι τὴν εἰς τὸν Θεὸν μετά. νοιαν, καὶ πίστιν τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Καὶ νῦν ἰδοὺ δεδεμένος ἐγὼ τῷ Πνεύματι πορεύομαι εἰς Ἱερουσαλήμ, τὰ ἐν αὐτῇ συμβησό μενά μοι μὴ εἰδώς· πλὴν ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατὰ πόλιν διαμαρτύρεται μοι λέγον· ὅτι δεσμά με καὶ θλίψεις μένουσιν. Αλλ' οὐδενὸς λόγον ποιοῦμαι, οὐδὲ ἔχω τὴν ψυχήν μου τιμίαν ἐμαυτῷ, ὡς τελειών σαι τὸν δρόμον μου μετὰ χαρᾶς, καὶ τὴν διακονίαν, Αν ἔλαβον παρὰ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, διαμαρτύρασθαι τὸ Εὐαγγέλιον τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Καὶ νῦν ἰδοὺ ἐγὼ οἶδα, ὅτι οὐκ ἔτι ὄψεσθε τὸ πρόσωπόν μου ὑμεῖς πάντες, ἐν οἷς διῆλθον κηρύσσων τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Διὸ μαρτύρομαι ὑμῖν ἐν τῇ σήμερον ἡμέρᾳ, ὅτι καθαρός εἰμι ἀπὸ τοῦ αἵματος πάντων ὑμῶν. Οὐ γὰρ ὑπεστειλάμην τοῦ μὴ ἀναγγείλαι ὑμῖν πᾶσαν τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ. Προσέχετε οὖν ἑαυτοῖς, καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔθετο ἐπισκόπους, πο:- μαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἣν περιεποιήσατο διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος. Ἐγὼ γὰρ οἶδα τοῦτο, ὅτι ὑμᾶς, μὴ φειδόμενοι τοῦ ποιμνίου· καὶ ἐξ ὑμῶν αὐ μετὰ τὴν ἄφιξίν μου εἰσελεύσονται λύκοι βαρεῖς εἰς τῶν ἀναστήσονται ἄνδρες λαλοῦντες διεστραμμένα, τοῦ ἀποσπἂν τοὺς μαθητὲς ὀπίσω αὑτῶν. Διὸ γρηγο ρεῖτε μνημονεύοντες, ὅτι τριετίαν, νύκτα καὶ ἡμέραν, οὐκ ἐπαυσάμην μετὰ δακρύων νουθετῶν ἕνα ἕκαστον ὑμῶν. Καὶ τανῦν παρατίθεμαι ὑμᾶς, ἀδελφοί, τῷ Θεῷ καὶ τῷ λόγῳ τῆς χάριτος αὐτοῦ, τῷ δυναμένῳ ἐποικοδομῆται καὶ δοῦναι ἡμῖν κληρονομίαν ἐν ταῖς ἡγιασμένοις πᾶσιν. Αργυρίου ἢ χρυσίου ἢ ἱματισμού οὐδενὸς ἐπεθύμησα. Αὐτοὶ δὲ γινώσκετε, ὅτι ταῖς χρείαις μου, καὶ τοῖς οὔσι μετ' ἐμοῦ, ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες αὗται. Πάντα υπέδειξα ὑμῖν, ὅτι οὕτω κοπιῶντας δεῖ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἀσθενούντων, μνημονεύειν το τῶν λόγων τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ὅτι αὐτὸς εἶπε· Μ2κάριόν ἐστι μᾶλλον διδόναι, ἢ λαμβάνειν. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, θεὶς τὰ γόνατα αὐτοῦ, σὺν πᾶσιν αὐτοῖς προσηύξατο. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἐνταῦθα χαρακτῆρα διδασκαλίας δείκνυσι, τὸ ἄφθονον, τὸ ἄοκνον δ', τὸ συμπαθὲς (έπασχε γὰρ ὑπὲρ τῶν ἀπολλυμένων, ὑπὲρ τῶν ἀπολλύντων), καὶ τὸ ταπεινὸν (καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ, «μετά πάσης τα πεινοφροσύνης, ο φησί· πολλὰ γὰρ εἴδη τῆς ταπει νοφροσύνης· ἐν λόγῳ, ἐν ἔργῳ, πρὸς ἄρχοντας, πρὸς ἀρχομένους), καὶ τὸ τὰ συμφέροντα λέγειν· ἦν γὰρ πρῶτον 18 οὐκ ἔδει μαθεῖν. Ωσπερ γὰρ τὸ Varia lectiones et not. τό το 15. Σογκον.

CAPUT XXXVIII. Navigatio Pauli Roman, maximis plurimisque periculis plena: ubi et adhortatio Pauli ad eos qui cum ipso erant, ut spem salutis haberent. Naufragium Pauli, et quomodo incolumes evaserint in Melitam insulam; quæve miracula in ipsa Paulus patraverit. Feria 6 hebdomada septimæ. TEXTUS. XXVII, 1-44; XXVIII, 1. Ut autem judicatum est navigare eum in Italiam, et tradi Paulum cun reliquis custodiis centurioni nomine Julio, cohortis Augusta, ascendentes navem Adrumelinam, incipientes navigare circa Asia loca, sustulimus, perseverante nobiscum Aristarcho Macedone Thessalonicensi. Sequenti autem die devenimus Sidonem. Humane autem tractans Julius Paulum, permisit ad amicos ire, et curam sui agere. Et inde cum sustulissemus, sulnavigamus Cyprum, propterea quad essent venti contrarii. Et pelagus Ciliciæ et Pamphyljæ navigantes, venimus Lystram, quæ est Lyciæ: et ibi inveniens centurio navem Alexandrinam navigantem in Italiam, transposuit nos in eam. Et cum multis diebus tarde navigaremus, et vix devenissemus contra Gņidum prohibente nos vento, adnavigamus Cretæ juxta Salmonem:et vix juxta navigantes, venimus in locum quemdam, qui vocatnr Boniportus, cui juxta erat civilas Thalassa. Multo autem 310 tempore peracto, et cum jam non esset tuta navigatio, eo quod et jejunium jam præteriisset, consolabatur eos Paulus dicens eis: Viri, video quoniam cum injuria et multo damno non solum oneris et navis, sed etiam animarum nostrarum incipit esse navigatio. Centurio autem gubernatori et nauclero magis credebat, quam his quæ a Paulo, dicebantur. Et cum aptus portus non esset ad hiemandum, plurimi statuerunt consilium navigare inde, si quomodo possent, devenientes Phoenicen, hierare, portum Crete respicientem ad Africam et ad Corum. Aspirante autem Austro, æstimantes propositum se tenere, cum sustulissent dle Asson, legebant Cretam. Non poet multum autem misit se contra ipsam ventus Typhonicus, qui vocatur Euroaquilo. Cunique arrepta esset navis, et non posset respicere [ conari } contra ventum, ο data nave flatibus, ferebamur. In insulam autem quamdam decurrentes quæ vocatur Cauda, potuimus vix obtinere scapham. Qua sublata, adjutoriis ntebantur accingentes navem, timentes ne in Syrtim inciderent, submisso vase sic ferebantur. Valida autem nobis tempestate jactatis, sequendi die jaz ctum fecerunt; et tertia die suis manibus armamenta navis projecerunt. Neque autem sole, neque sideribus apparentibus per plures dies, et tempestate non exigua imminente, jam ablata erat spes omnis salutis nostræ. Et cum multa jejunatio fuisset, tunc stans Paulus in medio eorum, dixit: Oportebat quidem, o viri, audito me, non tollere a Creta, lucrique facere injuriam hanc et jacturam, Πιους Παύλου ἐπὶ 'Ρώμην κινδύνων πλείστων τε καὶ μεγίστων πάμπλεως. Εν ᾧ παραίνεσις Παύλου πρὸς τοὺς σὺν αὐτῷ περὶ ἐλπίδος σωτηρίας. Ναυάγιον Παύλου, ὅπως τε διεσώ θησαν εἰς Μελίτην τὴν νῆσον, καὶ ὅσα ἐν αὐτ τῇ ὁ Παῦλος ἐθαυματούργησεν. Τῇ ς' τῆς ζ' ἑβδομάδος. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. ὡς δὲ ἐκρίθη τοῦ ἀποπλεῖν ἡμᾶς εἰς τὴν Ιταλίαν, παρεδίδουν τόν τε Παῦλον, καί τινας ἑτέρους δεσμώτας, ἑκατοντάρχῃ, ὀνόματι τουλίῳ, σπείρης Σεβαστής. Επιβάντες δὲ πλοίῳ 'Αδραμυττινή, μέλλοντες πλεῖν εἰς τοὺς κατὰ τὴν Ασίαν τόπους, ἀνήχθημεν, ὄντος σὺν ἡμῖν ᾿Αριστάρ χου Μακεδόνος Θεσσαλονικέως. Τῇ τε ἑτέρα κατ ήχθημεν εἰς Σιδώνα. Φιλανθρώπως τε ὁ Ἰούλιος τῷ Παύλῳ χρησάμενος, ἐπέτρεψε, πρὸς τοὺς φίλους πορευθέντι, ἐπιμελείας τυχεῖν. Κἀκεῖθεν αναχθέν τες, ἐπεπλεύσαμεν [vulg. ὑπεπ.] τὴν Κύπρον διὰ τὸ τοὺς ἀνέμους ἐναντίους εἶναι. Τότε πέλαγος το κατὰ τὴν Κιλικίαν καὶ Παμφιλίαν διαπλεύσαντες, κατήλθομεν εἰς Μύρα τῆς Λυκίας. Κἀκεῖ εὐρὼν ὁ ἑκατοντάρχης πλοῖον 'Αλεξανδρινὸν πλέον εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἀνεβίβασεν ἡμᾶς εἰς αὐτό. Ἐν ἱκαναῖς δὲ ἡμέραις βραδυπλοῦντες, καὶ μόλις γενόμενοι κατά τὴν Κνίδον, μὴ προσιόντος vulg. προσεῶντος] ἡμᾶς τοῦ ἀνέμου, ὑπεπλεύσαμεν τὴν Κρήτην κατά Σαλο μώνην· μόλις τε παραλεγόμενοι αὐτὴν, ἤλθομεν εἰς τόπον τινὰ καλούμενον Καλούς λιμένας, ᾧ ἐγγὺς ἦν πόλις Λασαία. Ικανοῦ δὲ χρόνου διαγενομένου, καὶ ὄντος ἤδη ἐπισφαλοῦς τοῦ πλοίς, διὰ τὸ καὶ τὴν νηστείαν ήδη παρεληλυθέναι, παρήνει ὁ Παῦλος, λέγων αὐτοῖς· "Ανδρες, θεωρῶ, ὅτι μεθ᾽ ὕβρεως καὶ πολλῆς ζημίας, οὐ μόνον του φόρτου καὶ τοῦ πλοίου, ἀλλὰ καὶ τῶν ψυχῶν ἡμῶν μέλλειν ἔσεσθαι τὸν πλοῦν. Ὁ δὲ ἑκατοντάρχης, τῷ κυβερνήτῃ, καὶ τῷ ναυκλήρῳ μᾶλλον ἐπείθετο, ἢ τοῖς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγομένοις. Ανευθέτου δὲ τοῦ λιμένος ὑπάρχοντος προς παρα χειμασίαν, οἱ πλείους ἔθεντο βουλὴν ἀναχθῆναι κάτ κεῖθεν, εἴ πως δύναιντο καταντήσαντες εἰς Φοίνικα παραχειμάται, λιμένα της Κρήτης, βλέποντα κατά Λίβαν [vulg. Λίβα] καὶ κατὰ Χώρον. Ὑποπνεύσαν· τος δὲ νότου, δόξαντες τῆς προθέσεως κεκρατηκέ ναι, ἄραντες Ασσον παρελέγοντο τὴν Κρήτην. Μετ' οὐ πολὺ δὲ ἔβαλε κατ' αὐτῆς ἄνεμος τυφωνικό; ὁ καλούμενος Ευροκλύδων. Συναρπασθέντος δὲ τοῦ πλοίου, καὶ μὴ δυναμένου αντοφθαλμεῖν τῷ ἀνέμψ, ἐπιδόντες ἐφερόμεθα. Νησίον δέ τι ὑποδραμόντες καλούμενον Κλαύδην, μόλις ἰσχύσαμεν περικρατείς γενέσθαι τῆς σκάφης· ἦν ἄραντες, βοηθείαις ἐχρῶντο, ὑποζωννύντες τὸ πλοῖον· φοβούμενοί τε μὴ εἰς τὴν Σύρτην [ vulg. Σύρτιν] ἐκπέσωσι, χαλάσαντες τὸ σκεῦος, οὕτως ἐφέροντο. Στοδρῶς δὲ χειμαζομένων ἡμῶν, τῇ ἑξῆς ἐκβολὴν ἐποιοῦντο, καὶ τῇ τρίτῃ αὐτόχειρες την σκευήν τοῦ πλοίου ἐρρίψαμεν. Μή τε δὲ ἡλίου, μήτε ἄστρων ἐπιφαινόντων ἐπὶ πλείονας ἡμέρας, χειμῶνός τε οὐκ ὀλίγου ἐπικειμένου, λοιπόν περιηρεῖτο πᾶσα ἐλπὶς τοῦ σώζεσθαι ἡμᾶς,

10'9 CAP. XXVIII. enim nullius animæ erit ex vobis, præterquam navis. Astitit enim mihi hac nocte angelus Dei, cujus sum ego et eui deservio, dicens: Ne timeas, Paule, Gæesari te oportet assistere: et ecce donavit tibi Deus omnes qui navigant tecum. Propter quod bono animo estote, viri: credo enim Deo, quia sic erit, quemadmodum dictum est mibi. In insulam autem quamdam oportet nos devenire. Sed posteaquam quarta decima nox supervenit, navigantibus nobis in Adria circa mediam noctem, suspicabantur nautæ apparere sibi aliquam regionem. Qui et submittentes bolidem, invenerunt passus viginti, et pusillum inde separati invenerunt passus quindecim. Timentes autem ne in aspera loca incideresous, de puppi mittentes anchoras quatuor, opta - bant diem fieri. Nautis vero quærentibus fugere de navi, cum misissent scapham in mare, sub obtentu quasi inciperent a prora anchoras extendere, dixit Paulus centurioni et militibus: Nisi li in navi mauserint, vos salvi Geri non potestis. 311 Tune absciderunt milites funes seaphæ, et passi sunt eam excidere. Et cum lux inciperet fieri, rogabal Paulus omnes sumere cibum, dicens: Quarta decima die hodie exspectantes jejuni permanetis, nihil accipientes: propter quod roge vos accipere cibum pro salute vestra; quia nullius vestrum capillus de capite peribit. Εt cum hæc dixisset, sumiens panem, gratias egit Deo in conspectu ou πολλῆς τε ασιτίας ὑπαρχούσης, τότε σταθεὶς ὁ Παῦ- Εt nunc suadeo vobis bono animo esse; amissio λος ἐν μέσῳ αὐτῶν, εἶπε· Εδει μὲν, ὦ ἄνδρες, πειθαρχήσαντάς μοι, μὴ ἀνάγεσθαι ἀπὸ τῆς Κρήτης, κερδῆσαί τε τὴν ὕβριν καὶ τὴν ζημίαν ταύτην. Καὶ τανῦν παραινῶ ὑμᾶς εὐθυμεῖν· ἀποβολὴ γὰρ ψυχῆς οὐδεμία ἔσται ἐξ ὑμῶν, πλὴν τοῦ πλοίου. Παρέστη γάρ μοι ταύτῃ νυκτὶ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ οὗ εἰμι, ᾧ καὶ λατρεύω, λέγων· Μὴ φοβοῦ, Παῦλε, Καίσαρί σε δεξ παραστῆναι· καὶ ἰδοὺ κεχάρισταί σοι ὁ Θεὸς πάντας τοὺς πλέοντας μετὰ σοῦ. Διὸ εὐθυμείτε, ἄνδρες πιστεύω γὰρ τῷ Θεῷ, ὅτι οὕτως ἔσται, καθ᾽ ἦν τρό που λελάληταί μοι. Εἰς νῆσον δέ τινα δεῖ ἡμᾶς ἐκπεσεῖν. ὡς δὲ τεσσαρεσκαιδεκάτη νύξ ἐγένετο, διαφεσ ρημένων ἡμῶν ἐν τῷ ᾿Αδρίᾳ, κατὰ τὸ μέσον τῆς νυκτὸς, ὑπενίουν οἱ ναῦται προ[σ]άγειν τινὰ αὐτοῖς χώραν, καὶ βολίσαντες, εὗρον ὀργυιάς εἴκοσι· βραχύ δὲ διαστήσαντες, καὶ πάλιν βολίσαντες, εὗρον οργυιάς δεκαπέντε· φοβούμενοί τε, μή πως εἰς τραχεῖς τό τους ἐκπέσωσιν, ἐκ πρύμνης ρίψαντες ἀγκύρας τέσε σαρας, ηύχοντο ἡμέραν γενέσθαι. Τῶν δὲ ναυτῶν ζητούντων φυγεῖν ἐκ τοῦ πλοίου, καὶ χαλασάντων τὴν σκάφην εἰς τὴν θάλασσαν, προφάσει ὡς ἐκ πρώρα; μελλόντων ἀγκύρας ἐκτείνειν, εἶπεν ὁ Παῦλος τῷ ἐκανοντάρχῃ καὶ τοῖς στρατιώταις· Ἐὰν μὴ οὗτοι μείνωσιν ἐν τῷ πλοίῳ, ὑμεῖς σωθῆναι οὐ δύνασθε, Τότε οἱ στρατιῶται ἀπέκοψαν τὰ σχοινία τῆς σκά φῆς, καὶ εἴασαν αὐτὴν ἐκπεσεῖν. Αχρι δὲ οὗ ἐμελ δεν ἡμέραν γενέσθαι, παρεκάλει ὁ Παῦλος ἅπαντας μεταλαβεῖν τροφῆς, λέγων· Τεσσαρεσκαιδεκάτην ἡμέραν σήμερον προσδοκώντες, μηδὲν προσλα- c nium; et fregisset, coepit manducare. βόμενοι, άσιτοι διατελεῖτε· διὸ παρακαλῶ ὑμᾶς Animæquiores autem faeli omnes, et ipsi sumpseμεταλαβεῖν τροφῆς· τοῦτο γὰρ πρὸς τῆς ὑμετέρας runt cibum. Eramus vero universæ animæ in navi σωτηρίας υπάρχει. Οὐδενὸς γὰρ ὑμῶν θρίξ ἐκ τῆς ducente septuaginta sex. Et satiati cibo, allevia - κεφαλῆς ἀπολεῖται. Εἰπὼν δὲ ταῦτα, καὶ λαβὼν ἄρ- 1aut navem, jactantes triticum in mare. Cum auτον, εὐχαρίστησε τῷ Θεῷ ἐνώπιον πάντων, καὶ κλά tem dies factus esset, terram non agnoscebant: σας ἤρξατο ἐσθίειν. Εύθυμοι δὲ γενόμενοι πάντες, sinum vero quemdam considerabant habentem litκαὶ αὐτοὶ μετέλαβον τροφῆς. "Ημεν δὲ αἱ πᾶσαι tus, in quem cogitabant, si possent, ejicere navem, χαὶ ἐν τῷ πλοίῳ, διακόσιαι ἑβδομήκοντα ἕξ. Κορι Et cum anchoras sustulissent, committebant se σθέντες δὲ τροφῆς, ἐκούφιζαν τὸ πλοῖον ἐκβαλλόμε mari, simul laxantes juncturas gubernaculorum: νοι τὸν σἶτον εἰς τὴν θάλασσαν. Ὅτε δὲ ἡμέρα ἐγέ et levato artemone secundum auræ flatum, tendeνετο, τὴν γῆν οὐκ ἐπεγίνωσκον· κόλπον δέ τινα κατο bant ad littus. Et cum incidissemus in locum ενόουν ἔχοντα αἰγιαλὸν, εἰς ὃν ἐβουλεύσαντα, εἰ dithalassum, impegerunt navem; et prora quidem δύναιντο, ἐξῶσαι τὸ πλοῖον. Καὶ τὰς ἀγκύρας περι- ſixą manebat immobilis, puppis vero solvebatur a ενόντε; εἴων εἰς τὴν θάλασσαν, ἅμα ἀνέντες τὰς ζευ vi maris. Militum autem consilium fuit, ut custoκ ηρίας τῶν πηδαλίων· καὶ ἐπάραντες τὸν ἀρτέμονα dias occiderent, ne quis, cum enatasset, effugeret. τῇ πνεούσῃ, κατεῖχον εἰς τὸν αἰγιαλόν. Περιπεσόν- Centurio autem volens servare Panlum, prohibuit τες δὲ εἰς τόπον διθάλασσον, ἐπώκειλαν τὴν ναῦν. fieri; jussitque eos, qui possent natare, emittere Καὶ ἡ μὲν πρώρα ερείσασα, ἔμεινεν ἀσάλευτος· ἡ se primos, et evadere, et ad terram exire; et cæteδὲ πρύμνα ἐλύετο ὑπὸ τῆς βίας τῶν κυμάτων. Τῶν ros alios in tabulis ferebant; quosdam super ea δὲ στρατιωτῶν βουλὴ ἐγένετο, ἵνα τοὺς δεσμώτας quæ de navi erant. Et sic factum est, ut omines, ἀποκτείνωσι, μή τις εκκολυμβήσας διαφύγῃ. Ο δὲ anime evaderent ad terram. Et cum evasisseἑκατοντάρχης, βουλόμενος διασῶσαι τὸν Παῦλον, mus, tunc cognovimus, quia Melita insula vocaἐκώλυσεν αὐτοὺς τοῦ βουλήματος· ἐκέλευσέ τε τοὺς batur. δυναμένους κολυμβἂν ἀποῤῥίψαντας πρώτους ἐπὶ τὴν γῆν ἐξιέναι· καὶ τοὺς λοιπούς, οὓς μὲν ἐπὶ σανίσιν, οὓς δὲ ἐπί τινων τῶν ἀπὸ τοῦ πλοίου. Καὶ οὕτως ἐγένετο πάντας διασωθῆναι ἐπὶ τὴν γῆν. Καὶ διασωθέντες, τότε ἐπέγνωσαν ὅτι Μελίτη ἡ νῆσος καλεῖται. ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Νηστείαν ἐνταῦθα τὴν τῶν Ἰουδαίων λέγει. Μετά γὰρ τὴν Πεντηκοστὴν ἐξῆλθεν ἐκεῖθεν μετὰ πολὺν COMMENTARIUS. • Eo quod jejunium jam præteriisset. De jejunio Judæorum hic loquitur. Nam muito post Penteco¬

σθαι εἰς τὰ μέρη τῆς Κρήτης. Ἰδοὺ προφητεύει καὶ νῦν ὁ Παῦλος, ναυαγήσαι λέγων αὐτοῖς, [εἰ καὶ οὐ γέγονεν αὐτοῖς.] μετὰ ζημίας ψυχῶν τὸ ναυάγιον κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ. Τοῦτο μὲν γὰρ, ὅσον κατὰ τὴν φύσιν τοῦ πράγματος, ἐγένετο ἂν, εἰ μὴ ὁ Θεὸς διέσωσε. Δι' αὐτὸν γὰρ καὶ ἐκείνους δισωθῆναι ἐποίη σεν. Οὐ προσέχει τοῖς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγομένοις ὁ ἑκατοντάρχης, πειθόμενος μᾶλλον τοῖς ἐμπείρως ἔχουσι πρὸς τὸ πλεῖν, ἢ ἐπιβάτῃ ἀπείρῳ ναυτικῆς· καὶ ἐκ τούτου διδάσκει, ὅτι γνώμης ἐστί, καὶ οὐ τύ χης, τὸ ἁμάρτημα. Οτι γὰρ ἔστι κατὰ φύσιν έκρυ γεῖν τὸν κίνδυνον, αὕτη ἡ πεῖρα διδάσκει, μὴ κατα κρημνίζειν ἑαυτόν τινα, ὡς ἀναμφιβόλως τοῦ πράγματος κίνδυνον φέροντος, τῆς τύχης καὶ εἰ μαρμένης ἐπὶ τῶν προύπτων κοιμωμένης· ἡ γρηγορούσης μέν, μηδὲν δὲ δυναμένης ἀντιπράξασθαι κατὰ τῆς προαιρέσεως τῶν ἀνθρώπων, καθ' ἣν ἂν βούλωνται τὰ ἐφ᾽ αὐτοῖς πράγματα ἄγουσι καὶ φέρουσιν, ὡς καὶ οἱ σὺν τῷ Παύλῳ ἐκδημοῦντες. Οὕτω γὰρ κατὰ προαίρεσιν ἔπραττον, ὅτι εὐθέως ἐπιτηδείου ἐπιτυ χόντες ἀνέμου, χαίροντες διήνυον τὸν πλοῦν. Ιστέον δὲ, ὅτι «τὸ ἀντοφθαλμεῖν, ἐπὶ πλοίου λέγειν, οὐκ ἔστι κυριολεξίας· τοῦτο γὰρ ἐπὶ ἀνθρώπου μόνον ἁρμόζει. Ὥστε οὐ δεῖ κυριολεκτεῖν ἀπαιτεῖν ἀεὶ τὴν Γραφήν. «Σφοδρώς δέ., Τὸ μὲν οὖν γενόμενον ναυάγιον, ἀπὸ τοῦ καιροῦ ἐγένετο, ἐπειδὴ μέγας ὁ χειμών· τὸ δὲ θαῦμα μείζον, ὅτι καιρῷ τοιούτῳ ἐκ μέσων ἐσώθησαν τῶν κινδύνων αὐτός τε ὁ ᾿Από στολος, καὶ δι' αὐτὸν οἱ λοιποί· ὥστε οὐ διέψευσται. * Καὶ ἰδοὺ κεχάρισται. Εντεῦθεν δείκνυται ψευδές τὸ παρ' Ομήρῳ εἰρημένον· sten tempore erinde exivit, ut jam ferme hiems χρόνον, ὡς ἐν αὐτῷ σχεδὸν τῷ χειμῶνι παραγενέesset, cum in partes Cretæ perveniret. Iterum vero nunc prophetat Paulus eos naufragium facturos. Et licet postea 312 ejusmodi naufragium absque allius morte, ut ipse Paulus prædixit, contigerit; attamen juxta naturæ cursum periissent omnes, uisi Deus et illum salvum, et per eum omnes incolumes esse voluisset. Centurio non credebat, quæ a Paulo dicebantur, ut qui magis fidendum putabat iis qui navigandi periti erant quam homini nautices inexperto; et ex hoc ostendit, mentis errorem fuisse potius quam fortunæ. Quod enim naturale sit periculum fugere, experientia ipsa docet, cum nemo sese præcipitem det, quod hoc evidens periculum afferat, fortuna et fato veluti obdormientibus in rebus manifestis ac visibilibus; quanquam si etiam vigilarent, nililea possent contra spontaneam electionem, qua homines sua sibimetipsis libere moderantur; ut videre est in iis etiam qui cum Paulo navigabant. Adeo enim illi propria libertate utebantur, ut paulo post prosperum vertum nacti, navigationem lati conficerent. Aninadvertendum vero, quod e contra respicere improprie de navigio dicatur: respicere enim soli homini proprie convenit. Quare non semper in sacra Scriptura propria locutio exigenda est. ‹ Valida autem tempestate.» Quod igitur contigit, naufragium a tempore factum est quoniam magna erat tempestas. At miraculum majus fuit, quod tali tempore e mediis periculis tum Apo- ο stolus ipse, tum alii propter ipsum erepti fuerint: quare deceptus non est. Et ecce donavit tibi. › Ex hoc falsitas patet Homerici illius dicti: Fatum vero arbitror neminem hominum efugisse, Sive malum sive bonum, postquam primum natus [fuerit. م Μοϊραν δ' ου τινὰ φημι πεφυγμένον ἔμμεναι άν δρών. Οὐ κακὸν οὐδὲ μὲν ἐσθλὸν, ἐπὴν τὰ πρῶτα τέσ [νηται. Τουτέστιν, 'Αδύνατον ἐκφυγεῖν τὴν τοῦ θανάτου ειμαρμένην, ἅμα τῇ γεννήσει ὁρίζουσαν τοῦ ἀνθρώπου τὸν θάνατον. Ἰδοὺ γὰρ, εἰ μὴ διὰ Παύλου. [ἐσώθησαν), πάντες εἶχον ἐν τῷ πλοίῳ ἀπολέσθαι· τοῦ Θεοῦ τούτους ῥυσαμένου, τιμῇ τοῦ δικαίου. Επειτα δὲ εἰ εἱμαρμένη ἦν τὸ πάντας ἀπολέσθαι, εἶχεν ἂν καὶ ὁ Παῦλος ἀπο λέσθαι • φησί γάρ· Οὐ κακόν, οὐδὲ μὲν ἐσθλόν.» Εδει γὰρ τοὺς καλοὺς καὶ τοὺς κακούς, ἐν ἑνὶ πεIloc est, Impossibile est effugere mortis fatum, quod in ipsa generatione hominis mortem determinat. Ecce enim, nisi hi in Pauli gratiam servati fuissent, omnes ad unum in navi periissent; at Deus illos, ut justum honoraret, liberavit. Deinde, si fatum erat omnes perire, etiam Paulo pereun· dum erat; ait enim Homerus, neque malumn, neque bonum;» oportebat igitur, ut tum boni tum mali communi casu, qui indubiam mortem ferebat, σόντας πτώματι ἀναμφίβολον φέροντι θάνατον, occumberent. At contrarium apparet: siquidem justus servatus esset ab evidentissimo periculo, tametsi omnes, qui cum ipso erant, periissent. Sic enim Deus decreverat; ait enim:. Ecce donavit ἀποθανεῖν. Αλλά τουναντίον δείκνυται νῦν· ὅτι ὁ δίκαιος ἐσώζετο ἐξ ὁμολογουμένου κινδύνου, και τοι πάντων τῶν σὺν αὐτῷ ἀποθνησκόντων· οὕτω γὰρ ἦν τῷ Θεῷ δόξαν. Φησί γάρ ο Ἰδοὺ κεχαρισταί σοι δ Variæ lectiones et notæ. Lorus iste mutilus et corruptus ita sarcien dus, et corrigendus ex Chrysostomo; Πώς, φησί, ἔφερον ἄσιτοι ὄντες καὶ μηδενὸς μεταλαβόμενοι; Ο φόβος κατείχεν αὐτοὺς, οὐκ εἴα εἰς ἐπιθυμίαν τρο φῆς ἐμπεσεῖν, μέλλοντας ὑπὲρ ἐσχάτων κινδυνεύειν. Τὸ μὲν οὖν γενόμενον, ἀπὸ τοῦ καιροῦ ἐγένετο· τὸ δὲ θαῦμα μεῖζον, κ. τ. λ. Ει quomodo, inquies, ferebant jejuni, cum nullum cibum sumerent? Timor tenebat illos, nec sinebat in cibi appetitum incidere de extremis periclitaturos. Igitur quod factum est, a tempore fuit. Majus autem miraculum, etc. Cælerum textus iste non exstat in editione Hentenii, sicut et maxima pars loci sequentis. Hliad. VI, v. 488 et 489. Exstant etiam hic versus apud Stobæum in excerptis De rerum natura tit. IX, quos ita reddit ibidem Hugo Grotius servata ratione carminis: Nemo nocens et nemo bonus has in luminis oras Editus evades fati quod lege paratur.

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER. — CAP. XXVIII. Θεὺς πάντας τοὺς πλέοντας μετὰ σοῦ. «Καὶ ὧδε μὲν tibi Deus omnes qui tecum navigant.» Et quidem διὰ τὸν δίκαιον ζῶσιν οἱ ἀσεβεῖς· ἔστι δὲ ὅτε τού ναντίον καὶ πρὸ ὥρας ὁ ἀσεβὴς ἀπόλλυται, διὰ τὴν ἑαυτοῦ κακίαν, κατὰ τὸ εἰρημένον·. Μὴ ἀσεβήσῃς πολύ, μηδὲ γίνου σκληρός, ἵνα μὴ ἀποθάνῃς ἐν οὐ καιρῷ σου.» Ινα οὖν κατάσχῃ αὐτοὺς ὁ Παῦλος, καὶ μὴ διαπέσῃ αὐτοῦ ἡ προφητεία, οἰκονομικῶς ἔλεγεν· • Ἐὰν μὴ οὗτοι μείνωσιν ἐν τῷ πλοίῳ (τοὺς ναύτας λέγων,) ὑμεῖς σωθῆναι οὐ δύνασθε. ν Οτε οὖν εἶδον ὅτι ἡ ἀβουλία αὐτῶν ἐποίησεν αὐτοὺς κινδυνεῦσαι, τότε ήρξαντο αὐτῷ πείθεσθαι· ὡς μᾶλλον τῆς εὐ χαίρου συμβουλίας, τῆς παρὰ ἁγίου ἀνδρὸς γινομέ νης, δυναμένης σῶσαι, ἢ τῆς εἰμαρμένης, τῆς ἐν κινδύνῳ μηδὲ ὄνομα ἐχούσης. Εἰ γὰρ είμαρμένῃ ἐπείθοντο ἐκεῖνοι, καίτοι ὄντες ἐθνικοί, παρειόντες | f. παρι δόντες vel παρεῶντες] τὴν τοῦ θεοσεβοῦς συμβουλήν, εἴων ἂν ἀπελθεῖν τοὺς ναύτας, λέγοντες, ὅτι, Καν οὗτοι ἀπέλθωσι, συμφέρει δὲ ἡμᾶς ἀποθανεῖν, οὐδε μία ὄνησις ἡμῖν γενήσεται ἐκ τοῦ μὴ ἀπελθεῖν τούτους. Αλλ' οὐκ εἶπον τοῦτο, οὐδὲ εἴασαν αὐτοὺς ἀπελθεῖν. Διὸ ἐκ πολλῶν ἐκβλητέος ὁ περὶ ειμαρμέ νης ή τύχης λόγος. Παραινεί Παῦλος μεταλαβείν τροφῆς· καὶ αὐτὸς πρῶτος μεταλαμβάνει, οὐ λόγῳ, ἀλλ' ἔργῳ πείθων· Τοῦτο γὰρ, φησί, πρὸς τῆς ὑμε τέρας σωτηρίας ἐστὶ (τουτέστι, τὸ φαγεῖν), μήποτε λιμῷ διαφθαρῆτε. Οὐ γὰρ ἦν αὐτοῖς τροφῆς φρον τίς, ἅτε οὐ περὶ τῶν τυχόντων ὄντος τοῦ κινδύνου. Πόθεν δὲ γέγονεν αὐτοῖς δῆλος τῶν συμπλεόντων ὁ ἀριθμός; Εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ἐρωτᾷν τὴν αἰτίαν, δι' nunc propter justum vivunt impii. Aliquando vero immature perit impius propter malitiam suam, 313 juxta illud: • Ne impie agas multum: et moli esse stultus, ne moriaris in tempore non tuo s.» Paulus igitur ut eos detineret, ejusque prophetia impleretur, dicebat: c Nisi hi in navi manserint, vos salvi fieri non potestis. › Ut igitur cognoverunt se a propria imprudentia ad extremum adduci periculum, tunc cœperunt eidem credere, quippe quod opportunum consilium a sancto viro datum magis eos servare posset, quam fatum quod in periculo ne nomen quidem suum retinet. Si enim illi fato, velut gentiles, credidissent, profecto, relicto pii viri consilio, sivissent abire naulas, dicentes: Si his etiam abeuntibus, oportet nos mori, nihil emolumenti nobis erit, etiamsi non discedant (nam uibilominus fato adigente peribimus). Attamen non ita dixerunt, neque potestatem abeundi illis fecerunt. Quare ex multiplici capite abjiciendum prorsus est commentum de fato et fortuna. Hortatur vero Paulus cunctos qui erant in navi, ut sumerent cibum, et ipse primus sumpsit, ut non tam verbo quam opere persuaderet: Hoc enim, inquiebat, ad vestram salutem necessarium est, ne fame pereatis: neque enim cibus curæ illis erat, quod in summo vitæ periculo versarentur. ‹ Eramus vero. › Unde manifestus factus est illis eorum, qui in navi erant, numerus? Fortasse sese mutuo ἣν πλέουσι, καὶ μαθεῖν πάντα. Πάλιν ἐκ τούτου interrogaverant, qua de causa navigarent, sicque δείκνυται, ὅτι τῷ Παύλῳ εὐχαρίστησαν “, ὅτι καὶ του βουλομένων τινὰς ἀναιρεῖν, ἵνα μὴ πέσῃ ἡ προφητεία Παύλου, οὐκ εἴασεν αὐτοὺς ἀναιρεθῆναι ὁ Εκατοντάρχης, ἵνα τὸν Παῦλον τώσῃ. Τῷ Σαββάτῳ τῆς ν'. ΚΕΙΜΕΝΟΝ. Οι τε Βάρβαροι παρεῖχον οὐ τὴν τυχοῦσαν φιλαν θρωπίαν ἡμῖν. Ανάψαντες γὰρ πυράν, προσελάβοντο πάντας ἡμᾶς, διὰ τὸν ὑετὸν τὸν ἐφεστῶτα, καὶ διὰ τὸ ψύχος. Συστρέψαντος δὲ τοῦ Παύλου φρυγάνων τι πλῆθος, καὶ ἐπιθέντος ἐπὶ τὴν πυράν, ἔχιδνα ἀπὸ τῆς θέρμης ἐξελθοῦσα, καθῆψε τῆς χειρὸς αὐτοῦ. ὡς δὲ εἶδον οἱ Βάρβαροι κρεμάμενον τὸ θηρίον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, πρὸς ἀλλήλους έλεγον - Πάντως φονεύς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος οὗτος, ὃν διασω θέντα ἐκ τῆς θαλάσσης, ἡ δίκη ζῇν οὐκ εἴασεν. Ὁ μὲν οὖν, ἀποτιναξάμενος τὸ θηρίον εἰς τὸ πῦρ, Επαθεν οὐδὲν κακόν· οἱ δὲ προσεδόκων αὐτὸν μέλλειν πίμπρασθαι, ἢ καταπίπτειν ἄφνω νεκρόν. Ἐπὶ πολὺ δὲ αὐτῶν προσδοκώντων, καὶ θεωρούντων μηδὲν εἰς αὐτὸν γενόμενον ἄτοπον, μεταβαλλόμενοι ἔλεγον αὐτὸν εἶναι θεόν. Ἐν δὲ τοῖς περὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον ὑπῆρχε χωρία τῷ πρώτῳ τῆς νήσου ἀνδρὶ, ὀνόματι Ποπλίῳ. "Ος ἀναδεξάμενος ἡμᾶς, τρεῖς ἡμέρας φι * Eecle. vit, 18, οἱ ἐχαρίσθησαν. noverant omnia. ‹ Militum autein consilium erat. › Ex hoc etiam palam fit, eos Paulo donatos esse, quod, cum vellent quosdam occidere, ne excideret Pauli prophetia, centurio, ut Paulum servaret, non permisit, ut ullus interficeretur. Sabbato Pentecostes. TEXTUS. XXVIII, 1-10. Barbari vero præstabant non modicam huinanitatem nobis. Accensa enim pyra, reficiebant nos omnes propter imbrem qui imminebat, et frigus. Cum congregasset autem Paulus sarmentorum ali quantam multitudinem et imposuisset super ignem, vipera, a calore cum processisset, invasit manum ejus, Ut vero viderunt Barbari pendentem bestiam de manu ejus, ad invicem 314 dicebant: Utique homicida est homo hic, qui cum evaserit de mari, tultio non sinit eum vivere. Et ille quidem excutiens bestiam in ignem, nihil mali passus est. At illi existimabant eum in tumorem convertendum, et subito casurum, et mori. Diu autem illis exspectantibus et videntibus nihil mali in eo feri, convertentes se dicebant eum esse deum. In locis autem illis erant prædia principis insulæ, nomine Publii, qui nos suspiciens, triduo benigne hospitalitatem exhibuit. Contigit autem patrem Publii febribus et Varia lectiones.

dyssenteria ventum jacere. Ad quem Paulus intra λοφρόνως εξένισεν. Εγένετο δὲ τὸν πατέρα τοῦ vit: et cum orasset et imposuisset ei manus, salvavit eum. Quo facto, omnes qui in insula habebant infirmi tates, accedebant et curabantur: qui tiam multis honoribus nos honoraverunt, et navigantibus imposuerunt quæ necessaria erant. CAPUT ΧΧΧΙΧ. Quomodo Paulus Melita Romam pervenerit. XXVIII, 11-15. Post menses autem tres navigavimus in navi Alexandrina, quæ in insula hiemaverat, cui erat insigne Castorum. Et cum venissemus Syracnsam, mansimus ibi triduo. Inde circumlegentes devenimus Rhegium: et post unum diem, flante Austro, secunda die venimus Puteolos; ubi, inventis fratribus, rogati sumus manere apud eos dies seplem: et sic venimus Romam. Et inde cum audissent fratres, occurrerunt nobis usque ad Appii forum, ac Tres Tabernas. Quos cum vidisset Paulus, gratias agens Deo, accepit fiduciam. CAPUT XL. De allocutione Pauli ad Judæos qui Romæ erant. ΧΧΥΙΙΙ, 16-31. Cum autem venissemus Romam, permissum est Paulo manere sibimet cum custodiente se milite. Post tertium autem diem convocavit primos Judzorun. Cumque convenissent, dicebat eis: Ego, ~ viri fratres, nihil adversus plebem faciens aut morem paternum, vinctus ab Jerosolymis traditus 315 sum in manus Romanorum; qui, cum interrogationem de me habuissent, voluerunt me dimittere, eo quod nulla esset causa mortis in me. Contradicentibus autem Judaeis, coactus sum appellare Cæsarem, non quasi gentem meam habens aliquid accusare. Propter hanc igitur causam rogavi vos videre et alloqui; propter spem onim Israel catena bac circumdatus sum. At illi dixerunt a¿ eum: Nos neque litteras accepimus de te a Judæa, neque adveniens aliquis fratrum nuntiavit aut locutus est quid de te malum. Rogamus autem a te audire quæ sentis: nam de secta hac notum est nobis, quia ubique et contradicitar. Cum con- η stituissent autem illi diem, venerunt ad eum in hospitium plurimi, quibus exponebat testificans regnum Dei, suadensque eis de Jesu ex lege Moysi et prophetis a mane usque ad vesperam. Et quidam credebant his quæ dicebantur; quidam vero non credebant. Cumque invicem non essent consentientes, discedebant, dicente Paulo unum verbum, quia Bene Spiritus sanctus locutus est per Isaiam prophetam ad patres nostros, dicens: Vade ad populum istum, et dic ad eos: ‹ Aure auldietis et non intelligetis, et videntes videbitis et non perspicietis. Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt et oculos suos compresscrunt, ne forte videant oculis, et auribus Ποπλίου πυρετοῖς καὶ δυσεντερίᾳ συνεχόμενον και τακεῖσθαι. Πρὸς ἦν ὁ Παῦλος εἰσελθὼν καὶ προσευ ξάμενος, ἐπιθείς τε αὐτῷ τὰς χεῖρας, ιάσατο αὐτόν. Τούτου οὖν γενομένου, καὶ οἱ λοιποὶ οἱ ἐν τῇ νήσῳ ἔχοντες ἀσθενείας, προσήρχοντο καὶ ἐθεραπεύοντο. Οἱ καὶ πολλαῖς τιμαῖς ἐτίμησαν ἡμᾶς, καὶ ἀναγο μένοις ἐπέθεντο τὰ πρὸς τὴν χρείαν. *Οπως ἀπὸ Μελίτης εἰς 'Ρώμην κατήντησεν ὁ Παῦλος. Μετὰ δὲ τρεῖς μήνας ἀνήχθημεν ἐν παρακεχειμακάτι ἐν τῇ νήσῳ, πλοίῳ ᾿Αλεξανδρινῷ παρασήμῳ Διοσκούροις. Καὶ καταχθέντες εἰς Συρακούσας, έπεμείναμεν ἡμέρας τρεῖς. Ὅθεν περιελθόντες, κατηντήσαμεν εἰς Ρήγιον· καὶ μετὰ μίαν ἡμέραν, ἐπιγενομένου νότου, δευτεραῖοι ἤλθομεν εἰς Ποτιό λους. Οὗ εὑρόντες ἀδελφοὺς, παρεκλήθημεν παρ' αὐτοῖς ἐπιμείναντες ἡμέρας ἑπτά· καὶ οὕτως ηλθο μεν εἰς Ῥώμην. Κἀκεῖθεν οἱ ἀδελφοὶ ἀκούσαντες τὰ περὶ ἡμῶν, ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν ἡμῖν ἄχρι; Αππίου Φόρου καὶ Τριῶν Ταβερνῶν. Οὓς ἰδὼν ὁ Παῦλος, εὐχαριστήσας τῷ Θεῷ, ἔλαβε θάρσος. ΚΕΦΑΛ. Μ'. Περὶ διαλέξεως Παύλου τῆς πρὸς τοὺς ἐν Ῥώμη Ἰουδαίους Οτε δὲ ἤλθομεν εἰς Ρώμην, ὁ ἑκατόνταρχος παρέδωκε τοὺς δεσμίους τῷ στρατοπεδάρχῃ. Επετράπη δὲ τῷ Παύλῳ μένειν καθ' ἑαυτὸν σὺν τῷ φυ λάσσοντι αὐτὸν στρατιώτη. Εγένετο δὲ μετὰ ἡμέ ρας τρεῖς συγκαλέσασθαι τὸν Παῦλον τοὺς ὄντας τῶν Ἰουδαίων πρώτους. Συνελθόντων δὲ αὐτῶν, ἔλεγε πρὸς αὐτούς· Ἐγώ, ἄνδρες ἀδελφοί, οὐδὲν ἐναντίον ποιήσας τῷ λαῷ, ἢ τοῖς ἔθεσι τοῖς πα τρῴοις, δέσμιος ἐξ Ἱεροσολύμων παρεδόθην εἰς τὰς χεῖρας τῶν Ῥωμαίων. Οίτινες ἀνακρίναντές με, ἐβούλοντο ἀπολῦσαι, διὰ τὸ μηδεμίαν αιτίαν θανά του ὑπάρχειν ἐν ἐμοί. Αντιλεγόντων δὲ τῶν Ἰου δαίων, ἠναγκάσθην ἐπικαλέσασθαι Καίσαρα, οὐχ ὡς τοῦ ἔθνους μου ἔχων τι κατηγορῆσαι. Διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν παρεκάλεσα ὑμᾶς ἰδεῖν καὶ προσλαλῆσαι· ἕνεκεν γὰρ τῆς ἐλπίδος τοῦ Ἰσραὴλ, τὴν ἄλυσιν ταύτην περίκειμαι. Οἱ δὲ πρὸς αὐτὸν εἶπον Ἡμεῖς οὔτε γράμματα ἐδεξάμεθα περὶ σοῦ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, οὔτε παραγενόμενος τις τῶν ἀδελφῶν, ἀπήγγειλεν, ἢ ἐλάλησε περὶ σοῦ τι πονηρόν. Αξιούμεν δὲ παρὰ σοῦ ἀκοῦσαι & φρονεῖς· περὶ μὲν γὰρ τῆς αἱρέσεως ταύτης, γνωστὸν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι πανταχοῦ ἀντιλέγεται. Ταξάμενοι δὲ αὐτῷ ἡμέραν, ἦχον πρὸς αὐτὸν εἰς τὴν ξενίαν πλείονες. Οἷς ἐξετί θετο διαμαρτυρούμενος τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, πείθων τε αὐτοὺς τὰ περὶ τοῦ Κυρίου, ἀπό τε του νόμου Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν, ἀπὸ πρωΐ ἕως ἑσπέρας. Καὶ οἱ μὲν ἐπείθοντο τοῖς λεγομένοις, οἱ δὲ ἠπίστουν. Ασύμφωνοι δὲ ὄντες πρὸς ἀλλήλους. ἀπελύοντο, εἰπόντος τοῦ Παύλου ῥῆμα ἓν, ὅτι Καλώς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. ἐλάλησε διὰ Ἡσαΐου του προφήτου πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν, λέγον· «Πορεύθητε πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ εἰ πέ· ᾿Ακοῇ ἀκούσετε, καὶ

EXPOSITIONIS IN ACTA TEXTUS ALTER.- CAP. XXVIII. sanem eos. › Notum engo sit vobis, quoniam gentibus missum est hoe Salutare Dei, et ipsi andieut. Et cum hæc dixisset, exierunt ab eo Judæi, multam habentes inter se quæstionem. Mansit autem biennio toto in suo conducto: et suscipiebat omnes qui ingrediebantur ad eum, praedicans regnum Dei, et docens quæ sunt de Domino Jesu Christo cum omni fiducia, sine proliibitione. οὐ μὴ συνῆτε· καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ audiant, et corde intelligant, et convertantur et ἴδητε. Επαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶν αὐτῶν βαρέως ήκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν· μήποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούσωσι, καὶ τῇ καρδίᾳ συνιῶσι [vulg. συνῶσι], καὶ ἐπιστρέψωσι, καὶ ἰά σωμαι αὐτούς.» Γνωστὸν οὖν ἔστω ὑμῖν, ὅτι τοῖς ἔθνεσιν ἀπεστάλη το Σωτήριον τοῦ Θεοῦ· αὐτοὶ καὶ ἀκούσονται. Καὶ ταῦτα αὐτοῦ εἰπόντος, ἀπῆλθον οἱ Ἰουδαῖοι, πολλὴν ἔχοντας ἐν ἑαυτοῖς συζήτησιν. Εμεινε δὲ ὁ Παῦλος ἐκεῖ διετίαν ὅλην ἐν ἰδίῳ μια σθώματι. Καὶ ἀπεδέχετο πάντας τοὺς εἰσπορευομένους πρὸς αὐτὸν, κηρύσσων τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ διδάσκων τὰ περὶ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάσης παρρησίας ἀκωλύτως. ΕΡΜΗΝΕΙΑ, COMMENTARIUS. Ὁ ἔχις, τῇ τοῦ Ἀποστόλου χειρὶ τοὺς ὀδόντας ἐμπ Γαλῶν, καὶ τῆς ἁμαρτίας τὸ χαῦνον οὐχ εὑρὼν, ἀπ επήδησε παραυτίκα, καὶ κατὰ τῆς πυρᾶς ἤλατο, ὥσπερ δίκας ἑαυτῷ εἰσπραττόμενος, ὅτι τῷ μηδα μύθεν προσήκοντι προσέβαλε σώματι. Ἡμεῖς δὲ τὰ θηρία δεδοίκαμεν, ἐπειδὴ τῆς ἀρετῆς τὴν πανοπλίαν οὐκ ἔχομεν. Ιδόντες οὖν τοῦτο οἱ Βάρβαροι, καὶ ἐκφυγόντα τὸν ἀναμφίβολον θάνατον, θεὸν αὐτὸν ἐνό μισαν εἶναι, ὡς ἔθος ἔχοντες, πάντα τὸν ποιοῦντα τι παράδοξον, θεὸν νομίζειν, ἢ δι᾽ ἰσχὺν περισσόν τι τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς ποιοῦντα, οἷος ἦν ὁ Ἡρακλῆ; ἢ διὰ μαγείας ἐξιστάνοντα τοὺς ὁρώντας, οἷος ἦν ὁ ἐν Σαμαρείᾳ Σίμων. Ἔθος ἦν πως, ἐν ταῖς ᾿Αλεξανορέων μάλιστα ναυσί, πρός γε τῇ πρώρα, [εἰς] δεξιὰ καὶ εἰς εὐώνυμα, γραφὰς εἶναι τοιαύτα;. Ἐπειδὴ δὲ ἦν εἰκὸς, εἰδωλολατρείας κρατούσης κατ' ἐκείνου καιρού, γεγράφθαι τῇ νηὶ τοὺς Διοσκόρους, καὶ ἐκ τούτου νοεῖν ἀκόλουθον, ἀλλόφυλον, τουτέστιν εἰδωλολάτρην, [είναι ναύκληρον]. Περὶ τούτου καὶ ς seu Castorem et Pollucem depingere, Line pronun Ησαΐας ἔφη· ι Πετασθήσονται ἐν πλοίοις ἀλλοφύ λων, θάλασσαν ἅμα προνομεύσουσι.» Τόπους τινάς ἐπισημαίνεται πρὸ τῆς Ῥώμης· τὸν μὲν εἰκόνα τινὰ ᾿Αππίου ἔχοντα, ὡς εἰκὸς, καὶ φόρον ἐκείνου καλουμένην (f. καλούμενον], ὡς μέχρι νῦν αἱ τῶν βασιλέων εἰκόνες, παρὰ Ῥωμαίοις, φόροι προσαγο ρεύονται· τὰ δὲ τῶν Ταβερνῶν, πανδοχείων τινῶν ἢ καπηλείων χρῆσιν αἰνίσσονται, τῇ Ῥωμαίων φωνῇ. οὕτως ὀνομαζόμενα. Vipera cum Apostoli manui dentes injecisset, et peccati non reperisset molliem, statim resiliit, ae veluti si a se ipsa paenam exigeret, eo quod 316 corpus nullatenus sibi conveniens immpetiisset, sese Bin ignem præcipitavit. Nos vero feras timemus, quod nos integrain virtutis armaturam habeamus. Cæterum Barbari videntes quod Paulus indubiam, ut quidem patabant, mortem evasisset, ipsum deum esse sibi persuaserunt, velut ii qui in cosuetudine habebant, ut quicunque aliquid opinione majus effecisset, nempe vel robore cæteros suæ conditionis homines superasset, ut Hercules, vel magiæ ope spectatores in admirationen rapuisset, ut in Samnaria Simon, eum pro deo liaberent. 4 Insi gne Castorum.»Mos erat præsertim Alexandrinis in navibus ad dexteram et sinistram proræ hujusmodi picturas habere. Quoniam vero consentaneum erat idololatriæ tunc viginti in navibus Dioscoris Εἰδὼς ὁ Παῦλος, ὅτι ἄτοπον ἦν ὅλως τὸ δικάσασθαι, καὶ μάλιστα παρὰ ἀπίστῳ, ὥστε μή προλη φθῆναι τὰς ἀκοὰς, περὶ ἀμφοτέρων ἀπολογεῖται. • Διὰ ταύτην γάρ, φησί, τὴν αἰτίαν ἐβουλόμην ὑμᾶς ἰδεῖν, ο ὥστε μὴ ἐξεῖναί τινι κατηγορεῖν. Καὶ τὰ παριστάμενα λέγει, ὅτι τὰς χείρας αὐτῶν δια φυγεῖν βουλόμενος, ἠναγκάσθην ἐπικαλέσασθαι Καίσαρα· οὐχ ὡς ἑτέροις διδοὺς κακὰ, ἀλλ' ὡς αὐ της φεύγων κακά. Πρὶν ἐπιδημῆσαι Παῦλον ἐν τῇ - Ρώμη, παρηγγελμένοι ἦσαν οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ παρα δέξασθαι τὸ περὶ τοῦ Χριστοῦ κήρυγμα· οὐκ αὐτοὶ δὲ μόνοι, ἀλλὰ καὶ οἱ πανταχοῦ γῆς. Πόθεν δὲ δῆλον; Εύρομεν ἐν τοῖς τῶν παλαιῶν συγγράμμασιν, ὡς οἱ τὴν Ἱερουσαλὴμ οἰκοῦντες ἱερεῖς καὶ Γραμματεῖς καὶ πρεσβύτεροι, γράμματα διαχαράξαντες, σε ζήλ. 21, est colligere alienigenam seu idololatram fuisse nauclerum. Qua de re ait Isaias: e Volabant in navi alienigena, mare simul depopulatuntur ", ο Αρpii forum, et Tres Taberna erant loca quredam ante ingressum Romæ. Primus quidem, quod in eo esset statua Appii, forum Appit vocabatur: quemadmodum etiam nunc loca, ubi imperatorum statua locata sunt, fore a Romanis appellantur. Taberma autem loca erant diversoriorum et cauponarum; sic enim hæc Romana lingua- vocantur. • Ego, viri fratres.» Sciens Paulus, absurdumn esse judicio (præsertim apud infideles) contendere, ne Judæorum aures præoccupatæ contra ipsum essent, sese de utraque hac re purgare aggreditur. Unde ait: «Propter banc causam desideravi vos videre et alloqui,» ne scilicet posset me quispiam ealumniari. Rem igitur, ut se habebat, exponit, inquiens: Ut inimicorum meorum manus effugerem, atque adeo non ut alios accusarem, sed ut meipsum defenderem, coactus sum appellare Cæsarem. At vero antequam Paulus Romam perveniret, Judai, non solum qui Romæ commorabantur, sed etiain qui ubique terrarum dispersi erant, præmoniti fuerant, ne Evangelii prædicationem susciperent. Unde vero hoc notum? In antiquorum

scriptis reperimus, quod Judaeorum sacerdotes, εἰς πάντα διεπέμψαντο τὰ ἔθνη, τοῖς πανταχού Scribae et seniores, qui Hierosolymis habitabant, epistolas ad Judæos ubique gentium exsistentes miserint, quibus doctrinam Christi tanquam a Deo alienam calumniabantur, eisque præcipiebant, ne eam amplecterentur. Et quidem hoc indicare videtur etiam Isaiæ prophetia quæ ait: «Væ terræ, navium alæ trans Alumina Æthiopiæ, qui mittit in mare obsides, et epistolas papyraceas supra aquam 87. › Quo videlicet significat, etiam ultra Ethiopum regionem et usque ad terminos 317 terræ, malignum Judæam incolentium sonum, navibus quasi volantibus veetum, prævenisse, eorumque apostolos epistolas papyraceas secum ferentes, supra aquas navigiis vectos, et mare navigantes ubique terrarum discurrisse, que de Salvatore nostro annuntiabantur, calumniantes. Caterum etiam nunc moris est apud Judaeos apostolos appellare eos qui circulares suorum principum epistolas deferunt. • Bene Spiritus sanctus locutus est. > lis qui Spiritum sanctum Patris ministrum esse dicunt, lethale vulnus hic Paulus infigit. Dominum enim, quem Isaias vidit sedentem supra thronum excelsum 88, hoc loco Spiritum sanctum dicit: consubstantialis est igitur Patri et Filio, et ejusdem cum utroque potestatis. Ait vero, prophetam divinitus inspiratum dictum hoc de Jesu protulisse. Quandoquidem Judaicus populus Jesu Christi verba audivit, sed non intellexit, et videns ab eo gesta portenta, non perspiciebat. Nam ad futurum tempus dictum illud referens, indicat ad alia tempora ea quæ inibi prophetantur spectasse. Animadverte vero accuratum Spiritus sancti loquendi modum. Non enim dixit absolute Et non videbitis, sed • Videbitis, et non perspicietis.» Sicque non dixit, Non audietis; sed, «Non intelligelis.» Ipsi enim hoc sibimeLipsis eripuerunt primi, ‹ Obturantes sibi aures, oculos comprimentes et cor aggravantes.» Non solum enim non audierunt, sed ‹ graviter audierunt. Fecerunt autem hoc, inquit, «Ne forte convertantur, et sanem eos. Quibus verbis illos allicit, ostendens se esse ad cos sanandos paratum, si converti non recusent. Ἰουδαίοις διαβάλλοντες τὴν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν, ὡς ἀλλοτρίαν τοῦ Θεοῦ· παρήγγειλάν τε δι' ἐπιστο λῶν μὴ παραδέξασθαι αὐτήν. Τοῦτο δὲ αὐτὸ σημαί νειν ἔοικε, καὶ ἡ λέγουσα προφητεία Ησαΐου· «Οὐαὶ γῆς, πλοίων πτέρυγες ἐπέκεινα ποταμῶν Αιθιοπίας, ἀποστέλλων ἐν θαλάσσῃ ὅμερα καὶ ἐπιστολὰς βιο Ελίνας ἐπάνω τοῦ ὕδατος.» Δι' οὗ σημαίνει, ὡς καὶ πέραν τῆς Αἰθιόπων χώρας, καὶ τῶν ἐσχάτων τῆς γῆς, ὁ τῆς πονηρίας ἦχος τῶν τὴν Ἰουδαίαν οἰκούν. των, διά τινων ὥσπερ ἱπταμένων πλοίων προῆλθεν οἵ τε ἀπόστολοι αὐτῶν, ἐπιστολὰς βιβλίνας ἐπικομι ζόμενοι, ὑπεράνω τε τῶν ὑδάτων ναυτιλλόμενοι, καὶ τὴν θάλασσαν πλέοντες, πανταχοῦ γῆς διέτρεχον, τὸν περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν διαβάλλοντες λόγον. 'Αποστόλους δὲ εἰς ἔτι καὶ νῦν ἔθος ἐστὶν Ἰουδαίος όνομάζειν, τοὺς ἐγκύκλια γράμματα παρὰ τῶν ἀρ χόντων αὐτῶν ἐπικομιζομένους. Τοῖς ὑπουργὸν λέγουσι τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁ Παῦλος ἐνταῦθα καιρίαν δίδωσι πληγήν. Τὸν γὰρ Κύριον τὸν καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, ὃν εἶδεν Ἡσαΐας, ὧδε λέγει τὴ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁμοούσιον γάρ ἐστι τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῆς ἴσης εξουσίας μετέχει. Καὶ τοῦτο τὸ ῥητὸν, τὸν προφήτην ὡς θεόθεν ἀποφθεγγόμενον, ὁ Παῦλος περὶ τῶν κατὰ τὸν Ἰησοῦν λέγειν παρασκευάζει· επείπερ ἤκουσεν ὁ λαὸς τὸν Ἰησοῦ λόγον, καὶ οὐ συνῆκε· καὶ βλέπων τὰ ὑπ' αὐτοῦ γινόμενα τεράστια, οὐχ ἑώρα. Εἰς μέλλοντα γὰρ χρόνον ἐκαλίνων τὸ ῥητὸν, ἐμφαίνει τὴν εἰς ὑστέρους χρόνου; τῶν προφητευομένων ἀναφοράν. Σκόπει δὲ τὴν τοῦ Πνεύματος ἀκρίβειαν. Οὐκ εἶπε, Καὶ οὐ μὴ βλέψητε, ἀλλ' ὅτι • Βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε.» Ούδ' ὅτι Ούκ ἀκούσεσθε, ἀλλ᾽ ὅτι ο 'Ακούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε ν Αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἀφεῖλον, πρῶτον τὰ ὦτα βύσαντες. τοὺς ὀφθαλμοὺς καμμύσαντες, τὴν καρδίαν βαρύ ναντες. Οὐ γὰρ μόνον οὐκ ἤκουον, ἀλλὰ καὶ βαρέως ἤκουον. Εποίησαν δὲ τοῦτο, φησί, «Μήποτε έπι στρέψωσι, καὶ ἰάσωμαι αὐτούς.» Καὶ ἐρεθίζων δεικνύει, ὅτι ἂν ἐπιστρέψωσιν, Ιάσεται αὐτούς. of Isa. xvult, 1. 68 Isa. Τι, 1. Varia lectiones et notæ. Hentenius vertit hic, et mare implentes. Fortasse pro πλέοντες legit πληροῦντες. MONITUM. Tertius qui sequitur textus commentarii in Acta a duobus primis in editione Veneta, multis interjectis, sejang tur quia serius in manus curatorum hujas editionis veneral; nos ex loco non suo huc revocavimus; sed iude hoc ortum est incommodi quod numerorum crassiorum series inde usque ad columnam 1131 interrumpatur. De quo imonendus erat Lector. EDIT. PATR.

ΕΙΣ ΤΑΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ. COMMENTARIUS IN ACTA APOSTOLORUM Ex codice Florentino bibliothecæ Mediceo -Laurentianæ *. Αντιοχεὺς ὑπάρχων τὸ γένος ὁ Λουκάς, Ιατρός τε τούτου, οὐδεὶς ἡμῖν μετὰ ἀκριβείας εἶπεν ἅπαντα. τὴν τέχνην, δύο βίβλους συνεγράψατο, μίαν τὴν τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ δευτέραν ταύτην τὴν τῶν Ἀποστό λων] Πράξεων. Εστιν οὖν ὁ πᾶς λόγος αὐτῷ (α) περὶ τῆς μετὰ τὴν ἀνάστασιν [εἰς οὐρανοὺς ἀνόδου τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τοῦ Πνεύματος εἰς τοὺς ἀποστόλους ἐπιφοιτήσεως, ὅπως] καὶ ὅποι τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν κατήγγειλαν οἱ μαθηταί, [καὶ ὡς διὰ προσευχῆς καὶ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἐθαυματούργησαν, καὶ περὶ τῆς οὐρανόθεν κλήσεως τοῦ Παύλου, ἀ[ποστολῆς τε] αὐτοῦ καὶ κηρύγματος· καὶ συλλήβδην εἰπεῖν γε, ὧν ἔτλησαν] οἱ ἀπόστολοι διὰ Χριστὸν] πολλῶν καὶ μεγίστων [κινδύνων]. Τίνος ένεκεν ἀναμιμνήσκει αὐτὸν τοῦ Εὐαγγελίου; ὥστε τὴν οἰκ[είαν] ἀκρίβειαν [φανερῶσαι]. Καὶ γὰρ ἀρχόμενος τῆς πραγματείας ἐκείνης φησίν· ο Εδοξε [κάμοι παρηκολουθη] κάτι ἄνωθεν [πᾶσιν ἀκριβῶς καθεξής σοι γράψαι.»] Καὶ οὐ τῇ οἰκείᾳ μαρτυρία ἀρκεῖται μόνον, ἀλλ' ἀνάγε[ι τοὺς ἀποστόλους], τὸ πᾶν λέγων, ο καθὼς παρέδωκαν ἡμῖν οἱ ἀπ᾿ ἀρχῆς] αὐτόπαι [καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου.»] Διὸ τὸν [λόγον ἀξιόπιστον] ἐκεῖ ποιήσας, οὐδὲν εἰσδεῖται (c) ἐνταῦθα συστάσεως (α), ἅπαξ τοῦ μ[αθητοῦ πεισθέντος]. • Πάντων ὧν ἤρξατο ο οὐχ ἁπλῶς περὶ πάντων, ἀλλ᾽ ἀπ' ἀρχῆς μέχρι ἡμέρας ἧς ἀνελήφθη. Καὶ μὴν ὁ Ἰωάννης φησὶν ὅτι οὐκ ἦν δυνατὸν πάντα γράψαι, πῶ;] οὖν οὕτως φησίν; [Αλλ' οὐκ εἶπε πάντα, ὡς ἂν εἴποι τις, αδρομερῶς καὶ παχυμερῶς,] ἀλλὰ περὶ πάντων τῶν συνεχόντων καὶ κατεπειγόντων του[τέστι, πνευματικὰ πρὸς αὐτοὺς εἰπὼν βήματα, ο καὶ οὐδὲν ἀνθρώπινον, ἢ ὅτι διὰ Πνεύματος αὐτοῖ]ς – [ἐνετείλατο.] Τί [δαὶ ἐνετείλατο;] «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη,» κ. τ. λ. • Ανελήφθη.» [Οὐκ εἶπεν, ᾿Ανέβη, ἐπειδὴ] ἔτι ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλέγεται. "Αρα καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐδίδασκε τ[οὺς μαθητάς, ἀλλὰ] τοῦ χρόνου (α) τοῦδε τοῦ τεύχους. θείας παρακλήσεως. οὐδεμιᾶς δεῖται. ' Οὐ γὰρ ὥσπερ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἀεὶ μετ᾿ αὐτῶν ἦν, οὕτω καὶ τότε, ἀλλὰ δι᾿ ἡμερῶν μ'. Ἐφίστατο γὰρ καὶ ἀφίστατο (ε) ἀνάγων αὐτῶν τὰς διανοίας, καὶ οὐκ ἔτι συγχωρῶν ὁμοίως πρὸς αὐτὴν δια]κεῖσθαι [ὥσπερ καὶ] πρότερον, ἀλλὰ μείζον [α αὐτὸν νομισθῆναι ἢ κατὰ ἄνθρωπον. Οὐκ ἐφάνη δὲ πᾶσιν, ἀλλ᾽ ἀποστόλοις μόνον. ἵνα μὴ δόξῃ τοῖς πολλοῖς φάν· τασμα. Διὰ τοῦτο καὶ [ τεσσάρακοντα ] ἡμέρας [ἔμεινε μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἔλεγχον διδοὺς ἐν τῷ μακρῷ χρόνῳ τῆς ὄψεως τῆς οἰκείας], ἵνα μὴ νομί στὰ ὁρισμενον φάντασμα· διὸ καὶ συνεσθίε:. Καὶ τί διελέγετο; [«Περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ.» Επειδή πεπονηκότες ἦσαν καὶ τεταραγμένοι τοῖς ἤδη γεγενημένοι; [καὶ πρὸς μεγά]λου; ἔμελλον ἐξιέναι ἀγῶνας, τοῖς περὶ τῶν μελλόντων αὐτοὺς ἀνεκτᾶτο λόγοις, [εσυναυλιζόμενος αὐτοῖς.»] Καὶ [οἱ ἀπόστο λοι] μέγα πανταχοῦ τοῦτο τῆς ἀναστάσεως τεκμήμιον ἐποιοῦντο [λέγοντες:] Οἵτινες συν[εφάγομεν καὶ] συνεπίομεν αὐτῷ· τὸ καὶ] συνεπίομεν αὐτῷ· τὸ δὲ πῶς, οὐχ ἡμέτερον εἰς πεῖν. Πρῶτον μὲν εἰς τὴν Γαλιλαίαν [αὐτοὺς δεδοι] κότας [ἐξήγαγεν,] ἵνα μετὰ ἀδείας ἀκούσωσι τῶν λεγομένων, εἶτα ο παρήγγειλεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσο λύμων [μὴ χωρίζεσθαι ν] πρὸ τοῦ μέλλοντος αὐτοῖς στρατηγῆσαι Πνεύματος. Η διὰ τοῦ, «Μὴ χωρίζει σθαι, ο ἔδειξεν [ὅτι αὐτοὶ εἰς τὸ λειπο]τακτῆσαι ἦσαν ἕτοιμοι· διὰ δὲ τῆς ἐπαγγελίας κατέσχε, καὶ τῷ ἀδήλῳ τοῦ χρόνου.... οὖσαν φησιν. Οτε ἔλεγε· «Καὶ ἄλλον Παράκλητον πέμψω· και, ε Ἐὰν μὴ ἐγὼ ἀπο έλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται.» Τίνος ένεκεν παρόντος αὐτοῦ, οὐδὲ ἀπελθόντος, εὐθέως παρεγέν νετο; Ἐν ἐπιθυμίᾳ αὐτοὺς ἔδει γενέσθαι τοῦ πράγματος, καὶ οὕτω δέξασθαι τὴν χάριν. Διὰ τοῦτο ὅτε αὐτὸς] ἀπέστη, τότε ἐκεῖνος ἦλθεν. Εἰ γὰρ παρήν αὐτὸς, οὐκ ἂν ἐν τοσαύτῃ ἐγένοντο προσδοκίᾳ· ἐν ἐπιθυμίᾳ [δὲ γεν]όμενοι ἀσμένω; ἐδέξαντο. (α) ἑτέρας συστάσεως. (ε) ἀφίπτατο πάλιν. • De hac tertia Expositione in Acta vide Prafationem, aum. XLV (supra col. 471) ubi ratio redditur cur Graee cantum prodeal.