Δείκνυσι λοιπὸν τὸ μέσον αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἰωάννου, [οὐκ ἔτι, ὡς πρὸ τούτου, ] συνεσκιασμένως, ὅτε ἔλεγεν·. Ο δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρα νῶν μείζων [αὐτοῦ ἐστι.»] Πῶς δὲ λέγει, ο Βαπτισθήσεσθε, ο ὕδατος μὴ ὄντος ἐν τῷ ὑπερῴῳ; Οτι κυριώτερον [τὸ Πνεῦμα ἐστε] δι᾿ οὗ καὶ τὸ ὕδωρ ἐνεργεῖ. ["Οταν οἱ] μαθηταί [τι μέλλουσιν ἐρωτᾷν,] ὁμοῦ προσέρχονται, ἵνα δυσωπήσωσι τῷ πλήθει. Ηδισαν [γὰρ τὸ πρώ]ην παρ' αὐτοῦ εἰρημένον· • Οὐδεὶς οἶδε τὴν ἡμέραν, ο διαχρουομένου ἦν. Τί τοίνυν θα[ῦμα, εἰ] τὴν ἡμέραν τῆς συντελείας οὐ λέ γει, ὅπου ταύτην τὴν ἐγγὺς οὖσαν, κατάδηλον ού ποιεῖ, καὶ [ἵνα] ἐγρηγορότες ὦσι; Διατί ο νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτόν;» Καὶ τοῦτο τε κμήριον ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνῆλθεν· ὅ τοῦ οὐρανοῦ σύμβολον ἦν, οὐ πῦρ, οὐδὲ ἅρμα, ὡς ἐπὶ Ἡλίου ἀκριβῶς γὰρ ἑαυτοὺς ἀπετύπωσεν, ὡς μὴ πτοηθής ναι. Οἱ καὶ εἶπον ἅμα καὶ κολακευόντων ἦν τὰ ῥήματα. Τότε.» Πότε; "Οτε ἤκουσαν· οὐ γὰρ ἡνέσχοντο, εἰ μὴ ἑτέραν αὐτοὺς παρουσίαν ὑπερέθετο. Δοκεῖ δὲ μοι καὶ Σάββατον γεγονέναι· οὐ γὰρ ἂν οὕτω τὸ διάστημα ἐδήλωσεν, εἰπὼν, ο Σαββάτου ἔχον ὁδὸν, ο εἰ μὴ ὡρισμένον ει μῆκος ὁδοιπορίας ἐβάδιζον, τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου, τῇ δευτέρᾳ τῆς Διακαινησίμου. Τάχα ἑπτὰ σταδίους λέγει, ὅτι ἀπεῖχε τῆς πόλ λεως Ιερουσαλήμ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Απέχει οὖν ὡς μίλιον ἐν, δ ποιεῖ σταδίους ἑπτὰ, ἤτοι τοσοῦτον ἀπεῖχε τὸ διάστημα ἔξω τῶν τειχῶν, ὅσον ἐξῆν Ἰουδαίῳ ἐν Σαββάτῳ περιπατῆσαι, πρὸς τὸ ἀδολεσχῆσαι ὡσανεί διακινοῦντα. Αρα ἐν Ἱεροσολύμοις ἔμενον μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Ἡ τοῦ Σαββάτου ὁδὸς, δισχιλίων πηχῶν ὑπῆρχε, τοσοῦτον δὲ διάστημα καὶ ἡ κιβωτὸς προελάμβανε τὴν παρεμβολήν, 8 διάστημα ἐβάδιζον οἱ Ἰουδαῖοι ἐν Σαββάτῳ. Ωριγένης ἐν τῷ ε' Στρωματεῖ· Δισχιλίων πηχῶν ὑπῆρχε, καὶ μᾶλλον ἡ ἁγία σκηνὴ καὶ κιβωτός του οὗτον διάστημα προσλάμβανε την παρεμβολήν, καὶ ἀπὸ τοσούτου διαστήματος ἐσκήνου, ὃ διάστημα ἐξῆν τοῖς προσκυνοῦσι τὴν ἁγίαν σκηνὴν βαδίζειν ἐν Σαββάτῳ. Καλῶς τῶν μαθητῶν ἐμνημόνευσεν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ μὲν προέδωκε καὶ ἠπίστησε, δείκνυ σιν ὅτι πλὴν ἐκείνου πάντες ἦσαν σῶοι. Σφόδρα ἐδεδοίκεισαν τοὺς Ἰουδαίους. • Σὺν ταῖς γυναιξὶ, ο φησίν. Εἶπε γὰρ ὅτι ἠκολούθησαν αὐτῷ, καὶ Μαρία ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ. Πῶς οὖν λέγει, ὅτι ο Εἰς τὰ ἴδια ἔλαβεν αὐτὴν, τότε; Πάλιν δὲ αὐτοὺς συναγαγὼν οὕτως [ἐκείνη] κατῆλθε καὶ σὺν τοῖς ἀδελτοῖς αὐτοῦ. Ως θερμὸς καὶ ὡς πιστευθεὶς τοῦ Χριστοῦ τὴν ποίμνην, καὶ ὡς προτιμότερος ἀεὶ ἄρχεται τοῦ λόγου, τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἐν τῷ Δαβὶδ εἰρημένων ποιούμενος. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς ἀδελφοὺς ἐκάλεσε, πολλῷ μᾶλλον οὗτος παρόντων. Κλῆρον δὲ αὐτὸν πανταχοῦ καλεῖ, δεικνὺς τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος τὸ πᾶν ὃν καὶ τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς τῶν πα λαιῶν, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἐκληρώσατο, καθάπερ καὶ τοὺς Λευίτας· ὅτι ὁ τῆς προδοσίας μισθός, αὐτὸς καὶ τῆς τιμωρίας γέγονε κήρυξ. Καλῶς, οὐκ ἐν τῷ ἁμαρτήματι, ἀλλ' ἐν τῇ τιμε ρίᾳ τὸν λόγον ἐπῆρεν. Οὐκ ἐναπέθανε τῇ ἀγχόνη Ἰούδας, ἀλλ' ἐπεβίω καθαιρεθεὶς πρὸ τοῦ ἀποπν:- γῆναι. Καὶ τοῦτο δηλοῦσιν αἱ Πράξεις, ότι «Πρηνής γενόμενος ἐλάκκισε [vulg. ἐλάκησε] μέσος, καὶ τὰ σπλάγχνα αὐτοῦ ἐξεχύθη.» Καὶ γὰρ τοσοῦτον ἐπρή. σθη ἡ σὰρξ αὐτοῦ, ὥστε, μηδ' ὁπόθεν ἅμαξα ραδίως διέρχεται, ἐκεῖνον δύνασθαι διελθεῖν. Τοῦτο περὶ τοῦ χωρίου καὶ τῆς οἰκίας· τουτέστι τὴν ἀρχὴν τὴν ἱερωσύνην. Ὥστε οὐκ ἐμὴ γνώμη ταῦτα τυγχάνει, ἀλλ' ἐκείνου τοῦ ταῦτα προειρηκότος. Ἵνα γὰρ μὴ δόξῃ μεγάλῳ πράγματι ἐπιχαίρειν, καὶ τούτῳ οἶῳ ὁ Χριστὸς, ἐπήγαγε μάρτυρα τὸν προφήτην. Ομα ὅτι καὶ διάκονοι ἐκαλοῦντο οἱ μαθηταὶ καὶ ἐπίσ σκοποι. Διὰ τί κοινοῦται; Ινα μή περιμάχητον τὸ πρᾶ γμα γένηται, καὶ εἰς φιλονεικίαν ἐμπέσωσιν, ἀλλὰ τῷ πλήθει τὴν ἐπίκλησιν ἐπιτρέπει. Οὐκ εἶπε, Τῶν ἄλλων μαρτύρων, ἀλλά, ο Τῆς ἀναστάσεως, τὸ γὰρ ζητούμενον τοῦτο ἦν, τ' ἄλλα δὲ ὡμολογημένα. «Σύ, μὴ ἡμεῖς. Καὶ εὐκαίρως καρδιογνώστην και λοῦσιν· ἀπὸ γὰρ τούτων αἱρεῖσθαι ἐχρῆν. Οὐκ εἰπεν, [[. εἶπον] Εκλεξαι, ἀλλὰ, ο Ανάδειξον, ο ειδό τες πάντα προωρίσθαι τῷ Θεῷ. Ἕως μὲν οὖν Πνεύ ματος ἄμοιροι ἦταν οἱ ἀπόστολοι, κλήρῳ τὰ πρά γματα ἐπέτρεπον· ὕστερον δὲ, καὶ τῷ πλήθει καὶ τῇ οἰκείᾳ χάριτι. Τουτέστιν ἐν αὐτῇ τῇ Πεντηκοστῇ· ἔδει γὰρ εἰς τὴν ἑορτὴν ταῦτα γίνεσθαι, ἵνα οἱ παρόντες τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταῦτα ἴδωσιν. Ὁ Χριστὸς ἀναστὰς, τὸ τῶν δαιμόνων κράτος κατέλυσε· διὰ τοῦτο μέχρι τῆς Πεντηκοστῆς εἰς γῆν οὐ κλινό μεθα, ευχόμενοι κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν, ψάλ λοντες· «Αὐτοὶ συνεποδίσθησαν καὶ ἔπεσον,» καὶ τὰ λοιπά. Τοῦ δὲ Πνεύματος φανέντος θεοπρεπῶς, τ γόνυ κάμπτομεν, τὴν θέαν οὐ φέροντες, καὶ δηλοῦν· τες ὅτι διὰ τοῦ Πνεύματος τὴν ἐν Τριάδι προσκύνη σιν μεμαθήκαμεν Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐν τῇ τοίνυν ἡμέρᾳ τῆς Πεντηκοστῆς ἐδόθη ὁ να μος Μωσεῖ, καὶ ἔδει, καθ᾽ ἣν ἡμέραν ἐδόθη ὁ πα λαιός νόμος, κατ' αὐτὴν δοθῆναι καὶ τὴν τοῦ Πνεύ ματος χάριν· ἵνα καὶ ἡ αὐθεντία τοῦ Πνεύματος, καὶ ἡ ἀδιαίρετος φύσις τῆς θεϊκῆς ὑποστάσεως ἐν Παλαιᾷ καὶ Νέᾳ δειχθῇ, μίαν τῶν θείων λόγων έρ γαζομένην τὴν συμφωνίαν. Ωσπερ γὰρ ὁ Σωτήρ μέλλων τὸ ἅγιον πάθος ἐπιτελεῖν, οὐκ ἠνέχετο ἐν ἄλλῳ καιρῷ ἑαυτὸν ἐκδοῦναι τῷ πάθει, ἢ καθ᾿ ἐν καιρὸν ἐθύετο πρόβατον. Καλῶς τὸ, ο Ἐξ οὐρανοῦ, ἐπειδὴ καὶ τότε ἡ πρώτη φωνὴ τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ ὄρει ἐκ τοῦ οὐρανο ἐγένετο, καὶ τότε ἦλθεν εἰς τὸ ὄρος τὸ Σινά, ὡς μαρτυρεί Μωϋσῆς λέγων· • Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀκου στὴ ἐγένετο ἡ φωνὴ αὐτοῦ, καὶ ἔδειξε σοι τὸ πῦρ αὐτοῦ τὸ μέγα.» Οὕτω καὶ νῦν, πρῶτον ἔρρηξε φωνὴν, καὶ τότε τὸ πῦρ ἐφάνη. Διὰ τί; ἵνα καὶ ἡ ἀρχαία ὄψις δείξῃ τὸν αὐτὸν Θεὸν, καὶ τότε, καὶ νῦν ἐπιφοιτήσαντα. Καλῶς πανταχοῦ τὸ, ο Ὣς, είνα μηδὲν αἰσ η τὸν περὶ τοῦ Πνεύματος νομίσης, καὶ

ρωθῆναι. Η γὰρ ἂν πάντα ἀνέτρεψεν. • ὡσεὶ πνοῆς, ο οὐκ ἄρα ἄνεμος ἦν. ι Ώσε! πυρός.» στὸν, ὅτι ἐκεῖνος ἐπηγγείλατο ταῦτα μετὰ τὸ σταυὍτε μὲν γὰρ Υἱῷ γνωσθῆναι ἔδει τὸ Πνεῦμα, ὡς ἐν εἴδει περιστερᾶς ἦλθεν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ· νῦν δὲ ὅτε πλῆθος ὅλον ἐπιστραφῆναι ἐχρῆν, ι ώσε! πυρός. ο Τὸ καθίσαι τοῦ ἑδραίου ἐστὶ σημαντικόν - Παρέμεινεν, Επανεπαύσατο. "Αρα ἐπὶ τοὺς δώδεκα ἦλθεν; Οὐχὶ, ἀλλ' ἐπὶ τοὺς ἑκατὸν εἴκοσιν· οὐ γὰρ ἂν ἁπλῶς παρήγαγε την μαρτυρίαν τοῦ προφήτου ὁ Πέτρος λέγων· ο Εκχεῶ ἀπὸ Πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρχα, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Τίνος ένεκεν πρὸ τῶν ἄλλων χαρισμάτων τὸ τῶν γλωσσῶν ἔλαβον οἱ ἀπό στολοι; Ἐπειδὴ πανταχοῦ διέρχεσθαι ἤμελλον. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ καιρῷ τῆς πυργοποιίας ή μία γλώσσα εἰς πολλὰς διενέμετο, οὕτω τότε αἱ πολλαὶ γλῶσσαι πολλάκις εἰς ἕνα ἄνθρωπον ἦσαν· καὶ αὐτὸς καὶ τῇ Περσῶν, καὶ τῇ Ἰνδῶν, καὶ τῇ Ῥωμαίων, καὶ Ετέραις πολλαῖς διελέγετο γλώσσαις· καὶ τὸ χάρισμα ἐκαλεῖτο χάρισμα γλωσσών. Τὸ κατοικεῖν εὐλαβείας ἦν σημεῖον, ἀπὸ τοσούτων ἐθνῶν πατρίδας ἀφέντας, καὶ οἰκείους, ἐκεῖ κατοικεῖν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν οἰκίᾳ ἐγένετο τὸ γενόμενον, εἰκότως ἔξωθεν συνέδραμον. • Τὸ πλῆθος συνεχύθη, διὰ τὸν φόβον, καὶ ἵνα δείξῃ ὅτι τὴν σύγχυσιν εἰρ γάσατο ο φόβος καὶ τὸ ξένον τοῦ θεάματος, λέγει· Συνεχύθησαν τῷ φόβῳ. Εστιν οὖν σύγχυσις, ἤτοι στάσιν ἐργαζομένη. "Οταν συγχέῃ σε ο φόβος Θεού, εἰς κατάνυξιν φέρει. Συνεχύθης, διὰ τὴν συνείδησιν τῶν ἁμαρτημάτων· κατέστης, διὰ τὴν ἐλπίδα τῆς μετανοίας. Οὔτε ἡμῶν τὸ κατόρθωμα τοῦτο, οὔτε ἐγκώμιον, εἰς τὰ παιδία τὰ ἡμέτερα διέβη ἡ χάρις, ή... ούς... αὐτὴ αὐτῶν καλεῖ, καὶ τοὺς πατέρας ἐκείνους. Ταῦτα καὶ περὶ μελλούσης κρίσεως, καὶ περὶ τῶν Ἱεροσολύμων φησὶ, καὶ τῆς αἰχμαλωσίας· ἡ τα γενησόμενα ἐπὶ τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ. • Ἡμέραν δὲ ἐπιφανῆ ο τὴν τῆς ἀναστάσεως λέγει. Πολλοὶ ἐνόμισαν, ὅτι αἷμα περὶ τῆς σελήνης εἶπε, καὶ οὐ περὶ τῆς πλευρᾶς. Αἷμα δὲ λέγει, ὃ ἐξέχεαν οἱ Ἰουδαῖοι καὶ καθ᾿ ἑαυτῶν ἐπεσπάσαντο, λέγοντες· • Τί βούλεσθε ἐπαγαγεῖν τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου ἐφ' ἡμᾶς; • Οὐχ ἁπλῶς. «Οὐ γὰρ πᾶς ὁ λέγων μου Κύριε. Κύριε,» ἀλλὰ μετὰ διαθέσεως. Οὐκ εἶπε, [Πείσθητε,] ἀλλ', ο 'Ακούσατε, ὅπερ ἦν ἀνεπαχθές. Ορα δὲ, πῶς οὐδὲν λέγει τῶν ὑψηλῶν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν σφόδρα. ταπεινῶν ἄρχεται, καὶ οὐδὲ οἷον ἄν τις εἴποι περὶ προφήτου, ἀλλ' ἀπὸ πατρίδος ἄρχεται, «Ἰησοῦν τὸν Ναζαραίον.» Εἶτα ἐν μέσῳ θεὶς τὸ τόλμημα αὐτῶν, ὅρα πῶς πειρᾶται αὐτοὺς ἀπαλλάξαι τοῦ ἐγκλήματος. «Εἰ γὰρ καὶ ὡρισμένον ἦν, φησίν· ὠδῖνα θανάτου κίνδυνον ἡ Παλαιά φησι, καὶ συμφοράν. Ο ὠδίνων οὐ κατά έχει τὸ κατεχόμενον, ἀλλὰ πάσχει καὶ ῥῖψαι σπεύδει, Εὖ δὲ καὶ λύσιν ὠδίνων τοῦ θανάτου, τὴν ἀναστασιν προηγόρευσεν [γ. προσηγ.], ὥσπερ ἐν κοιλίᾳ τινὸς ὠδινούσης, φημὶ δὴ τῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν, Οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐλάλουν, ἀλλὰ τινὰ θαυμαστὰ ἔλε- Ο καὶ τῶν τοῦ ᾅδου μυχῶν ἀναθοῦντος [[. ἀναδύντος] γον. Εἰκότως ηπόρουν, οὐδέποτε γὰρ γέγονέ τι τοιοῦτον. "Ορα εὐγνωμοσύνην ἀνθρώπων. Ο τῆς ἀναισχυντίας! Καὶ τί θαυμαστόν, ὅπου γε καὶ αὐτὸν τὸν Δεσπότην δαίμονας ἐκβάλλοντα δαίμονα λέγουσιν ἔχειν; Ενθα γὰρ ιταμότης, ἐν ζητεῖ μόνον· εἰπεῖν ὅτι δήποτε, καὶ οὐχ ὅπως τι λόγου " πρᾶγμα ἐχόμενον εἰπεῖν. Τί ἐστι, ε σὺν τοῖς ἕνδεκα;» Κοινὴν προεβάλλοντο φωνὴν, καὶ πάντων αὐτὸ [γ. τὸ αὐτὸ ἦν στόμα. Παρ εστήκασι δὲ οἱ ἔνδεκα μαρτυροῦντες τοῖς λεγομένοις. • Επῆρε τὴν φωνὴν αὐτοῦ·. τουτέστι, μετὰ πολλῆς παρρησίας καὶ εὐθέως ἀπὸ τῆς φωνῆς ἐδήλωσεν, ὅτι οὐχ ἑστήκασι καθάπερ οἱ μάντεις. Τοὺς ξένους εἶπεν ἀνώτερον· ἐνταῦθα πρὸς ἐκεί· νοις τείνει τὸν λόγον, τοὺς διαχλευάζοντας· καὶ δο κεῖ μὲν ἐκείνους [γ. ἐκείνοις] διαλέγεσθαι, ὀρθοῖ δὲ τούτη [/. τούτους]. Τὸ ἐν τρίτῃ ὥρᾳ ταῦτα γενέσθαι, οὐχ ἁπλῶς. Τότε γὰρ τὸ λαμπρὸν τοῦ φωτὸς δείκνυται, ὅτε περί ἔργα ἔχουσιν οἱ ἄνθρωποι, ὅτε περὶ ἄριστον, ὅτε λαμπρὰ ἡ ἡμέρα, ὅτε πάντες ἐπ' ἀγορᾶς. Ο οὖν διὰ τοῦ προφήτου επαγγειλάμενος Θεός πέμψειν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ἀνθρωπότητα, οὗτος καὶ ἔπεμψε· καὶ ὁ Θεὸς ἀπὸ Πέτρου καταγγέλλεται, τὴν ἰδίαν ἐπαγγελίαν πεπληρωκώς. Οὐδαμοῦ τέως ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ ἐπαγγελία αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ Πνεύματος ἡ ἐπαγγελία. "Ορα σύν ἔσιν· Οὐ παρῆλθε, καὶ εἶπεν εὐθέως τὰ κατὰ ΧριPATROL. GR. CXXV η τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, καὶ προελθόντος ὡς ἐκ τοκε τοῦ ξένου τῆς ἀναστάσεως. Ταύτη τοι καὶ ὠνόμα στα πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν·, οὕτως ἀνέστη, ὡς μηκέτι πάλιν ἀποθανεῖν. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, «Οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι, ν ὅτι οὐ κοινὴ τοῖς ἄλλοις γέγονεν ἡ ἀνάστασις. Τὸ ἐκ δεξιῶν ἑστάναι τὸν Πατέρα λέγεσθαι τοῦ Υἱοῦ νῦν, ποτὲ δὲ ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς καθῆσθαι τὸν Υἱόν, οὐδὲν ἕτερον ἢ τὴν ἰσότητα ἡμῖν σημαίνει • Κύριον, δὲ αὐτοῦ τὸν Πατέρα καλεῖ, διά γε τὸ λαβεῖν αὐτὸν δούλου μορφήν. Διὰ τοῦτο τριήμερος ἀνεβίω, καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν αὐτὸν τοῖς τοῦ θανάτου κρα τεῖσθαι δεσμοῖς. Οὐ γὰρ θέμις εἰπεῖν δύνασθαι κρατεῖσθαί ποτε τὴν ἑνωθεῖσαν τῷ Λόγῳ σάρκα, κάτοχον δὲ αὐταῖς ᾅδου πύλαις τὴν θείαν γεύσασθαι [γ. γενέσθαι] ψυχὴν («Οὐκ ἐγκατελείφθη γὰρ εἰς ᾅδου, καθὰ καὶ ὁ θεσπέσιος ἔφη Πέτρος, ἀνεβίω] γὰρ σκυλεύσας τὸν ᾅδην), καὶ ι τοῖς ἐν δεσμοῖς εἰπεῖν, Ἐξέλθετε· καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, Ανακαλύφθηκε. *Απερ αἱ ψυχαὶ τῶν δικαίων μετὰ τοῦ Σωτῆρος ἐκ τῶν κάτω χωρίωνέτριψαν [γ. ἔπραξαν] ἀναβαίνουσαι. Ἐκεῖνο διδάσκων ὅτι τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἔχων πρόσωπον, ὡς καθ' ἡμᾶς γεγονώς, τοὺς ἡμῖν μᾶλ λον, καὶ οὐκ αὐτῷ πρέποντας, καθὸ νοεῖται Θεός, ἀνίησι λόγους, ὡς ἐφ' ἑαυτῷ, καὶ πρῶτον καλῶν ἐφ' ἡμᾶς, τὴν τῶν οὐρανίων... ἕξιν ἀγαθῶν. Ο γὰρ ἑαυτῷ δεδόσθαι φησί, τῇ τοῦ ἀνθρώπου φύσει

προνόημα, ἐπεὶ πῶς τῆς τοῦ ἀνθρώπου πτωχείας ἡ ἐπιδεικτιῶντα. • Διεμαρτύρατο (rulg. διεμαρτύρετο), πεπλούτηκεν; Οταν μέλλῃ τι λέγειν μέγα, τούτῳ· φησί, καὶ παρεκάλει. Ο κέχρηται τῷ προοιμίω, διεγείρων αὐτοὺς καὶ οἰκειούμενος. Πολλή ή ταπεινοφροσύνη ἔνθα οὐδὲν ἔβλαπτεν, οὐδ' ἂν ὠργίσθησαν· οὐ γὰρ εἶπε, Ταῦτα· οὐ περὶ τοῦ Δαβιδ εἴρηκεν, ἀλλὰ, ο περὶ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ' ἑτέρως τῇ πολλῇ περὶ τὸν μακάριον τιμῇ Δαβιδ ἐνέτρεψεν αὐτούς, ὡς πρὸς τολμηρούς φθεγγόμενος· καὶ οὐχ ἁπλῶς, περὶ τοῦ Δαβίδ, φησὶν, ἀλλὰ, ο περὶ τοῦ πατριάρχου,» καὶ οὐκέτι λέγει, Καὶ οὐκ ἀνέστη, ἀλλ᾽ ἑτέρως, καίτοι οὐδὲ τοῦτο με... ν... ἦν. Ταῦτα λέγει, ἵνα κἂν τὴν εἰς ἐκεῖνον τιμὴν δέξονται [γ. τῇ... τιμῇ δέξωνται] τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως λόγον, ὡς καὶ τῆς προφητείας βλαπτομένης, εἰ μὴ τοῦτο εἴη, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν τιμῆς. Τοῦτο πάλιν θαυμαστὸν δείκνυσιν, ὅτι οὐχ ὁμοία τοῖς ἄλλοις ἦν ἡ ἀνάστασις, κατέσχε μὲν γὰρ αὐτὸν, οὐκ εἰργάσατο δέ [τις] τὸ αὐτοῦ τότε ὁ θάνατος. Πάντα τοίνυν ἀνατίθησι τῷ Πατρὶ, ἵνα δέξωνται τὰ λεγόμενα. Πάλιν ἐπὶ τὸν Πατέρα μεταφεύγει. Καί τοιγε ἤρχει εἰπεῖν πρότερον, ἀλλ᾽ οἶδεν ὅσον τοῦτό ἐστιν. Ενταῦθα καὶ περὶ τῆς ἀναλήψεως ᾐνίξατο, καὶ ὅτι ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐστιν· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸ φα νερῶς λέγει, «Εξέχεε.» Καί φησιν, οὐκ ἀξίωμα ζητῶν, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δαψιλείας. θαρρούντως μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος δόσιν, καὶ περὶ τῆς ἀναστάσεως διαλέγεται, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ πάλιν τὸν μάρτυρα παράγων καὶ ἐκείνους ἀναμιμνήσκων, περὶ οὗ καὶ ὁ Χριστὸς εἶπεν. «Οὐ ο γὰρ Δαβὶδ ἀνέβη εἰς οὐρανούς.» Ενταῦθα οὐκ ἔτι μεθ' ὑποστολῆς λέγων [f. λέγει] ἔχων τὸ ἀπὸ τῶν εἰρημένων θάρσος. Οὐ λέγει, ο Ἐξὸν εἰπεῖν,» καὶ ὅσα τοιαῦτα, «Λέγει δὲ αὐτός· Εἶπεν ὁ Κύριος,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ενταῦθα δὲ φόβον ἐπέστησε μέγαν, καθάπερ ἐν ἀρχῇ. Καλῶς ἐνταῦθα ἔληξε, διασείων αὐτῶν τὴν διάνοιαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔδειξεν ἡλίκως [Γ. ἡλίκος] ἐστὶ, τότε καὶ τὸ τόλμημα λοιπὸν ἐγύμνωσεν, ὡς μείζονα δεῖξαι καὶ τῷ φόβῳ αὐτοὺς ἑλεῖν. Οὔς πλάνους εκάλουν, ἀδελφοὺς καλοῦσιν· οὐχὶ τοσοῦτον ἑαυτοὺς παρεξετάζοντες, ὅσον εἰς φιλοστοργίαν ἐπισπώμενοι καὶ κηδεμονίαν. Πάντων δὲ έρω τηθέντων, ὁ Πέτρος ἀποκρίνεται. Καὶ μὴν ἕτερος τῶν ἐνταῦθα δικαστηρίων ὁ νόμος, ἐπὶ δὲ τοῦ κηρύγματὸς ὅταν ὁ ἡμαρτηκὼς ὁμολογήσῃ, τότε σώζεται. Βαλανείον γάρ ἐστιν ἡ Ἐκκλησία πνευματικὸν, οὐ ρύπον σώματος, ἀλλὰ ψυχῆς ἀποσμήχον κηλίδα τοῖς πολλοῖς τῆς μετανοίας τρόποις. Αξιόπιστος ὁ λόγος ἐξ ὧν αὐτὸν ἔλαβον, τέως δὲ εύκολον καὶ πολλὴν ἔχων δωρεάν, καὶ τότε ἐπὶ τὸν βίον ἄγει. Ἐπειδὴ δὲ ἐπόθη ὁ ἀκροατής, τί ἦν τὸ τῶν πλειόνων λόγων κεφάλαιον; Τοῦτό ἐστιν, ἡ δωρεά, φησί, τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐπαινέσας τὰ λεχθέντα, καίτοι φόβου γέμοντα, καὶ μετὰ τὴν συγκ κατάθεσιν, τότε ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχεται λέγων· Πολλῷ μᾶλλον ἡμῖν [f. ὑμῖν] τοῖς ἐγγύς. Ορα αὐτὸν πανταχοῦ ἐπιτιμῶντα, καὶ οὐ φιλοτιμούμενον, οὐδὲ Πῶς οἴει; Τοῦτο τοὺς ἀποστόλους ἀνεκτήσατο· μᾶλλον τοῦ Ἡσαΐου ἐνταῦθα πληροῦται ἡ προφη τεία ή λέγουσα· ο Τίς ἤκουσε τοιοῦτον, καὶ τίς ἑώρακεν; Εἰ ἔδινε γῆ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, εἰ καὶ ἐτέχθη ἔθνος εἰ [/. εἰ;] ἅπαξ, ὅτι ἔδινε καὶ ἔτεκε κοινῇ τὰ παιδία αὐτῆς. Ἐγὼ δὲ ἔδ..κα την προσδοκίαν ταύ την. Ευφράνθητι, Ἱερουσαλήμ, καὶ πανηγυρίσατε, πάντες οἱ ἀγαπῶντες αὐτήν.» Καὶ ὁ ὁ προφήτης ἐδίδαξεν, ἐνταῦθα ἡ πεῖρα δείκνυσιν ἐναργώς. Δύο ἀρεταῖ, καὶ τὸ προσκαρτερεῖν, καὶ τὸ ὁμολομαδόν, τῇ διδαχῇ, φησί, τῶν ἀποστόλων. Πάλιν γὰρ αὐτοὺς ἐδίδασκον, καὶ τῇ κοινωνίᾳ, καὶ τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου, καὶ τῇ προσευχή. Πάντα κοινὰ καὶ μετὰ καρτερίας. Οὐ γὰρ ὡς τῶν τυχόντων κατεφρόνουν, οὐδὲ τοῖς ὁρωμένοις προσεῖχον, ἀλλ' ἐπεπύρωτο αὐτῶν ἡ διάνοια. Ἐπειδὴ γὰρ πολὺς ἦν ῥέων ὁ Πέτρο;, καὶ ἐδείκνυ τὰς ἐπαγγελίας καὶ τὰ μέλλοντα εἰκότως ἐξέστησαν τῷ φόβῳ, καὶ ἐμαρτύρει τοῖς λεγομένοις τὰ θαύματα· καθάπερ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ πρῶτον σημεία, εἶτα διδασκαλία, εἶτα θαύματα, Τῆς διδασκαλίας ἀπήλαυον. Σκόπει πως οὐδὲν ἕτερον ἐποίουν οἱ Ἰουδαῖοι, ἢ τῷ ἱερῷ προσήδρευον, ἅτε σπουδαιότεροι γεγενημένοι, καὶ περὶ τὸν τόπον πλείονα εὐλάβειαν εἶχον. Οὐ γὰρ ἀπέσπων αὐτοὺς οἱ ἀπόστολοι ὥστε μὴ βλάψαι. Ορα πόσα αὐτοῖς προς μαρτυρεί. Τὸν ἄρτον μοι δοκεῖ λέγειν, καὶ νηστείαν ἐνταῦθα σημαίνει, καὶ σκληρὸν βίον τροφῆς γὰρ, οὐ τρυφῆ; μετελάμβανον. Ορᾷς ὅτι οἱ Πέτρου λόγοι καὶ τοῦτον εἶχον τοῦ βίου σωφρονισμόν; Οὐ γὰρ ἔνι γενέσθαι ἀγαλλίασιν μὴ ἀφελείας οὔσης. Πανταχού φαίνονται οὗτοι πολλὴν ἔχοντες τὴν ὁμόνοιαν. Τούτῳ νεύε: ὁ Πέτρος· ὁμοῦ εἰς τὸν τάφον ἦλθον· περὶ αὐτοῦ φησι τῷ Χριστῷ. Οὗτος δὲ τί; Τὰ μὲν οὖν ἄλλα σημεία παρεῖδεν, ἔτι βιβλίον συγγράφων. Λέγει σημείον ἀφ' οὗ πάντα ἐκίνησε. Φυσικὸν τὸ πάθος ἦν, κρεῖττον Ιατρικῆς τέχνης. Τεσσαράκοντα ἦν ἔτη πεποιηκώς ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ. Επίσημος δὲ ἦν ὁ ἀνὴρ ἀπό τε τοῦ τόπου, ἀπό τε τοῦ πάθους. Ορα τοὺς ἀποστόλους οὐ προηγουμένω; ἐπ' αὐτὰ ἐρχομένους· οὕτω φιλοτιμίας ἦσαν καθαροί. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐποίησε, πολλάκις λόγῳ ἔθε ράπευσε, πολλάκις ἔργῳ, πολλάκις καὶ τὴν χεῖρα προσήγαγεν, ὅπου ἦσαν ἀσθενέστεροι περὶ τὴν πίσ στιν, ἵνα μὴ δόξῃ ἀπὸ ταυτομάτου γίνεσθαι. ι Καὶ πιάσας τῆς δεξιᾶς χειρὸς ἤγειρε.» Τοῦτο ἐποίησε δηλῶν τὴν ἀνάστασιν· ἀναστάσεως γὰρ ἡ εἰκών. ᾿Αλλὰ καὶ ἅλμασι καὶ πηδήμασιν ἐχρῆτο, πειρά ζων ἴσως ἑαυτὸν μὴ ἁπλῶς ἐστι τὸ γεγονός. Τινές δέ φασιν, ὅτι καὶ ἡγνόει περιπατεῖν. Οντως θαύματος ἄξιος· οὐκ αὐτοὶ αὐτὸν ἐπάγον ται, ἀλλ' αὐτὸς ἀκολουθεῖ, διὰ τῆς ἀκολουθήσεως τοὺς εὐεργέτας δεικνύς. «Καὶ ἀλλόμενος, φησὶ, καὶ αἰνῶν τὸν Θεόν.» Οὐκ ἐκείνους θαυμάζων, ἀλλὰ δὲν Θεόν, τὸν δι' αὐτῶν ἐνεργήσαντα. Ευχάριστος ἦν ὁ ἀνήρ. Καλῶς εἶπεν, «Επεγίνωσχον. ν ὡς καὶ ἀγνο

μένου λοιπὸν ἀπὸ τοῦ πράγματος· ταύτῃ γὰρ τῇ γίνονται ἕως τῆς συντελείας τοῦ κόσμου· ἐλευτόλέξει κεχρήμεθα, ἐπὶ τῶν μόλις γνωριζομένων. Υπὸ μενος τότε μετὰ δόξης θεοπρεπῶ;. τῆς εὐνοίας τῆς εἰς αὐτοὺς καὶ τῆς φιλίας οὐκ έχωρίζετο αὐτῶν, ἴσως εὐχαριστῶν αὐτοῖς καὶ ἐπαινών. Αὕτη μὲν ἡ στωὰ ἴστατο ἀπὸ τῆς κατασκευῆς Σολομῶντος· ἐνέπρησε γὰρ τὸ ἱερὸν ὁ Ναβουχοδονόσορ, καὶ ᾠκοδόμησε Κῦρος ὁ Πέρσης. Εἰ τοῦτο ὑμᾶς ταράττει καὶ θορυβεί, μάθετε τις ὁ ποιήσας, καὶ μὴ ἐκπλήττεσθε· ι Ο γὰρ Θεὸς ἤγει ρεν ἐκ νεκρῶν.» Ὅρα πανταχοῦ, ὅταν ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγῃ, καὶ εἴπῃ, παρ' αὐτοῦ γίνεσθαι πάντα, τότε ἀδεῶς ἐπιπλήττει, ὡς καὶ ἀνώτερον ἔλεγεν· • Ανδρα ἀποδεδειγμένον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς ὑμᾶς· ο καὶ πανταχοῦ ἀναμιμνήσκει αὐτοὺς τοῦ τολμήματος, ἵνα ἡ ἀνάστασις κυρωθῇ. Σημειωτέον, ὅτι κἂν ση μετά τις ποιῇ, οὐκ ὀφείλει επαίρεσθαι. Τί φής, Πέ. τρε; Ον καταγγέλλεις Ἰησοῦν, οὐκ [ἐκ] ἔστι Θεὸς ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ; Καὶ ἀλλαχοῦ· • Ἐγὼ πρῶτος, καὶ πλὴν ἐμοῦ οὐκ ἔστι.» Καὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἔλεγε «Πριν Αβραὰμ ἐγώ εἰμι.» Πῶς οὖν ταῦτα λέγεις; "Ο λέγω, τοιοῦτόν ἐστιν· ὺν ὑμεῖς ὡς ἀντίθεον καὶ παραβάτην ἐσταυρώσατε, καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενον τῷ νόμῳ, Θεός ἐστι καὶ Θεοῦ Υἱός, ὃς τὸν νόμον δέδωκε, καὶ τοὺς προφήτας ἀπέστειλεν. Οτι ἀντ᾿ αὐτοῦ, φησίν, ἕτερον ᾐτήσασθε καὶ τότε, λῃστήν. Σφόδρα· ἐδήλωσε τὸ πρᾶγμα ἐπειδὴ γὰρ εἶχεν αὐτοὺς ὑπὸ τὴν χεῖρα, πλήττει λοιπόν σφοδρῶς. Καὶ πάλιν ἵνα μὴ λέγωσι· Πῶς νῦν αὐτὸν δοξάζει ὁ Θεὸς ὁ τότε μὴ βοηθήσας; παράγουσι τοὺς προφήτας μάρτυρας, ὅτι οὕτως ἔδει γενέσθαι. Ἐνταῦθα τὴν πίστιν τῆς ἀναστάσεως κατασκευάζει. «Ον ὁ Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν.» Πόθεν τοῦτο; Οὐκ ἔτι εἰς προφητείαν καταφεύγει, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν, ἐπειδὴ λοιπὸν ἀξιόπιστος ἦν. Τότε μὲν γὰρ εἰπὼν, ότι ο Ανέστη, ο τὸν Δαβὶδ ἐπηγάγετο μάρτυρα· νυνί δὲ, τὸν χορὸν τῶν ἀποστόλων. Ἐπειδὴ σφόδρα αὐτῶν καθήψατο, καὶ ἔδειξεν ἀναστάντα, πάλιν ἀνίησι, διδοὺς αὐτοῖς ἐξουσίαν μετανοίας, καί φησιν· «Οἶδα, ὅτι κατὰ ἄγνοιαν ἐπράξατε. ο Οτι διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἁγιάζεται τις. Δεῖ οὖν ἀμφοτέρως τὴν πίστιν συνδραμεῖν, καὶ τοῦ ἁγιαζομένου, καὶ τοῦ ὑπερευχομένου, ὡς ἐπὶ τοῦ παραλύτου καὶ τῆς αἱμορροούσης. Ἐνταῦθα τὸν περὶ τῆς οἰκονομίας κινεῖ λόγον. Τινὲς τῶν προφητῶν προεκήρυξαν τὴν ἐπιδημίαν τοῦ Κυρίου καὶ τὰ η πάθη, & ὑπὲρ ἀνθρώπων ἔμελλεν ἀναδέξασθαι. Τὰς περὶ τούτων οὖν προφητείας, σταυρωθεὶς ὁ Χριστός ἐπλήρωσεν. "Οθεν, ἐὰν λέγῃ, πάντων τῶν προφητῶν πεπληρῶσθαι τοὺς λόγους, τοῦ Σωτῆρος παθόντος, οὐ πάντας καθάπαξ τοὺς προφήτας ἐκλαμβάνομεν, ἀλλὰ πάντας τοὺς προαναφωνήσαντας τὰ τοῦ Χριστοῦ παθήματα, ἄχρι καιρῶν ἀποκαταστάσεως. Ορα πῶς ὁδῷ προβαίνων, ἐν μὲν τῇ πρώτῃ δημηγορία, τρέμα τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν ᾐνίξατο, ἐνταῦθα δὲ καὶ τὴν ἐμφανῆ παρουσίαν. Τὸ ι ἄχρι» καὶ τὸ, < ἕως, ο παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ, οὐ χρόνου ἐστὶ σημαντικόν. Ἔστιν οὖν ὁ προκείμενο; νοῦς οὕτω. Πολλά, φησὶν, εἶπον οἱ προφῆτα: γίνεσθαι, ἃ οὔπω πάντα πεπλήρωται, ἀλλ' ἔτι Τό, ο ὡς ἐμὲ, ο τὸ σχῆμα τῆς νομοθεσίας δηλι τὸ μόνον ἐκβεβηκός εἰς Χριστὸν, καὶ οὐκ εἶπεν ὅτι - ρον προφήτην τινά. Πρόδηλον γὰρ ὡς διὰ Μωϋσέως. νόμος ἐδόθη, δν καὶ κατὰ τὸ Δευτερονόμιον ἐκ θείας ἐπιπνοίας ἐπλάτυνε, και νομοθέτου δόξαν ἐκαρποῦτο, προτυπῶν τὸν ἀληθῆ νομοθέτην Χριστὸν, τὸν καὶ τὸν νόμον λαλήσαντα· δι' αὐτοῦ γὰρ πολυμερώς και πολυτρόπως, ὡς διὰ ἰδίου Υἱοῦ μονογενοῦς καὶ ἐνυποστάτου καὶ ἐμπουσίου, λελάληκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Ἐπεὶ οὖν ἐν σχήματι νομοθέτου μόνον [Γ. μόνος] ἐν προφήταις Μωϋσῆς, διὰ τοῦτο καὶ μη ναδικῶς ἀποβλέπων πρὸς τὸν Χριστὸν, ἔλεγε ο Προφήτην ἀναστήσει Κύριος ἐκ τῶν ἀδελφῶν, ὡς ἐμέ· ο καὶ γὰρ ὥσπερ αὐτὸς τὴν νομικὴν εἰσήγαγε πολιτείαν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τὴν εὐαγγελικὴν κατὰ τὸ τῆς ἑκουσίου κενώσεως μέτρον. › Αληθῶς ἀθάνατος οὖσα ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, οὐ καθάπαξ· ἐξολεθρευθήσεται, ο ἀλλ᾽ ἔκ τινο; πράγματος ἀγαθοῦ, ὅπου ἦν τεταγμένος προ τερον. Οὕτω καὶ Ἰούδας ἐξωλοθρεύθη ἐκ τοῦ χοροῦ τῶν ἀποστόλων. ὁ Ἐπεὶ ἀθάνατός ἐστιν ἡ ψυχή, ἐξολόθρευσιν αὐτῆς νοοῦμεν τὸ ἔξω γενέσθαι τῶν ἀγαθῶν, ὧν ἡμελλεν ἀπολάβειν [γ. ἀπολαύειν], εἰ γε θεοπρεπῶς ἐπολιτεύσατο. «Ὑμεῖς ἐστε υἱοὶ τῶν προφητῶν· ὥστε ὑμῖν ἔλεγον, καὶ δι᾽ ὑμᾶς πάντα γέγονεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνόμιζον διὰ τὸ τόλμημα απο τοὺς ἡλλοτριώσθαι, καὶ οὐκ ἔχει[ν] λόγον, νῦν μὲν αὐτὸν σταυροῦσθαι, νῦν δὲ ὡς οἰκείους θεραπεύειν· δείκνυσιν ὅτι καὶ εκείνη κατά προφητείαν, καὶ τοῦτο τῆς διαθήκης ἧς διέθετο ὁ Θεός. • Τῆς διαθήκης, φησίν, υἱοι·, τουτέστι κληρονόμοι. Ἵνα μὴ δόξω σιν ὡς ἀπὸ χάριτος Πέτρου ταῦτα λαμβάνειν, δεί κνυσιν ὅτι ἄνωθεν αὐτοῖς ὠφείλετο, ἵνα μᾶλλον πιο στεύσωσιν, ὅτι καὶ τῷ Θεῷ τοῦτο δοκεῖ. Τί ἐστι τὸ, • υἱοί;» Τουτέστι, κληρονόμοι. Τί οὖν ὡς περὶ τὰ ἀλλότρια διάκεισθε τὰ ὑμέτερα; Αρα κατηγορίας μὲν ἄξια ἐπράξατε, δυνήσεσθε δὲ καὶ συγγνώμης τυχεῖν. • Υμῖν πρῶτον, φησίν, ὁ Θεὸς ἀναστήσας τὸν Παῖδα αὐτοῦ ἀπέστειλεν· ἡ ἄρα καὶ ἑτέροις. ᾿Αλλὰ καὶ ὑμῖν πρῶτον τοῖς σταυρώσασιν. «Εὐλογοῦντα ὑμᾶς, φησὶν, ἐν τῷ ἀποστρέφειν τῶν πονηρῶν. ο Ινα γὰρ μὴ νομίσωσιν (ὅτι] αὐτὸς μὲν ταῦτα ἐχαρίζετο, ὁ δὲ Πατὴρ οὐχὶ, διὰ τοῦτό φησιν· «εὐλο γοῦντα ὑμᾶς.» Εἰ γὰρ ἀδελφὸς ὑμῶν αὐτὸς, καὶ εὐλογεῖ ὑμᾶς, ὑπόσχεσις τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Ἐπὶ μὲν τοῦ Χριστοῦ τὴν προδώσοντα ζητοῦσιν· ἐνταῦθα δὲ αὐτοὶ ἐπιβάλλουσι τὰς χεῖρας, θρασύτερο γεγονό τες μετὰ τὸν σταυρόν. Η γὰρ ἁμαρτία, ἕως μὲν ἂν ὠδίνεται, ἔχει τινὰ αἰσχύνην· ἐπὰν δὲ προβῇ, τότε ἀναισχυντοτέρους ποιεῖ τοὺς ἐργαζομένους αὐτήν. • Καὶ ὁ στρατηγὸς τοῦ ἱεροῦ,» φησίν, ἵνα πάλιν δημόσιον ἔγκλημα περιθῶσι τοῖς λεγομένοις, καὶ μὴ ὡς ἰδιωτικὸν ἐκδικῶσιν, οὐ μόνον ὅτι ἐδίδασκον, ἀλλ' ὅτι οὐκ αὐτὸν μόνον ἔλεγον ἐγηγέρθαι, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς δι' ἐκείνων [[. ἐκεῖνον] ἀνίστασθαι. Οὐκ ἔτι ἄγουσιν αὐτοὺς πρὸς Πιλάτον, αἰσχυνόμενοι καὶ ἐρυ

θριῶντες τὰ πρότερα, μὴ ὑπὲρ ἐκείνων ἐγκληθῶσι. Διὰ τοῦτο προέλεγεν ἐπὶ τῶν πεντακισχιλίων· • Δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν· τουτέστι, Πεντακισχιλίους κορέσετε πίστεως καὶ ὑμεῖς μετὰ ταῦτα. Οὐκ ἔτι γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων κακῶν τὰ τοῦ νόμου ἐφυλάττετο. Καὶ πάλιν δικαστηρίου σχῆμα τῷ πράγματι περιτιθέασιν, ἵνα ὑπεύθυνοι τῇ ἀδίκῳ γένωνται κρίσει. Καὶ μὴν ᾔδεσαν· ι διαπονούμενοι» γὰρ κατέσχον αὐτούς. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐρωτῶσι; Προσο δοκῶντες αὐτοὺς διὰ τὸ πλῆθος ἐξάρνους γενέσθαι, καὶ τὸ διὰ τούτου νομίζοντες κατωρθωκέναι. "Ορα γοῦν τί φασιν· «Ἐν ποίῳ ὀνόματι ἐποιήσατε τοῦτο ὑμεῖς;» — «Τοῦτο, ο ποῖον; διατί μὴ λέγεις, ἀλλὰ συσκιάζεις· «Ἐν ποίῳ ὀνόματι ἐποιήσατε τούτο ὑμεῖς;» Ορα παῤῥησίαν ἀνδρὸς καὶ φιλοσοφίαν· οὐδὲν ὑβριστικὸν φθέγγεται, ἀλλὰ μετὰ τιμῆς σφόδρα αὐτῶν καθήψατο. Καὶ ἀπὸ τοῦ προοιμίου διεκω [δώνι] σεν αὐτοὺς καὶ τῷ πρότερον ἀνέμνησεν, ὅτι καὶ ἐπ' εὐεργεσίαις αὐτοὺς κρίνουσιν· ὡσανεὶ ἔλεγε· Μά λιστα μὲν ἐχρῆν στεφανοῦσθαι ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τούτοις ὡς εὐεργέτας ἀνακηρύττεσθαι.· Ἐπειδὴ δὲ καὶ κρινόμεθα ἐπ᾿ εὐεργεσίᾳ ἀνθρώπου ἀσθενοῦς, ο οὐχὶ ἐνδόξου, ἢ πλουσίου. Πολλῆς βαρύ [τητος γέμει ἡ ἐπαγγελία. “Ο μάλιστα αὐτοὺς ἐλύπει· τοῦτο γάρ ἐστιν ὅ ἔλεγεν αὐτοῖς ὁ Χριστός· «"Ο Ακούσατε εἰς τὸ οὖς, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δωμάτων.» Οτι δὲ ὁ Πα τὴρ ἐκ νεκρῶν ἀναστῆσαι λέγεται τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐνεργουμένου δηλονότι περὶ τὴν ο σάρκα αὐτοῦ τοῦ πράγματος, οὐκ ἂν ἐνδοιάσειέ τις· αὐτός τε ὑπάρχων ή ζωοποιός τε καὶ ἐνα εργὴς τοῦ Πατρὸς δύναμις, τὸν ἴδιον ἐζωοποίει ναὸν, κατὰ τὸ, ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. ο 'Ην οὖν ἄρα τὸ ζωοποιούμε νον οὐκ ἀλλότριον, οὔτε μὴν ἑνὸς τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρώπων σῶμα, ἀλλ᾽ ἴδιον αὐτοῦ τοῦ Λόγου. Ανέμνησεν αὐτοὺς καὶ ῥήματος ἱκανοῦ φοβῆσαι. «Καὶ ὁ πεσὼν γάρ, φησὶ, περὶ τὸν λίθον τοῦτον συνθλασθήσεται· ἐφ᾿ ὃν δ᾽ ἂν πέσῃ, λικμήσει αὐτ τών, τουτέστιν, ὅτι σφόδρα δόκιμός ἐστι. Καὶ ὅτε μὲν διδάξαι ἐχρῆν, ὅρα πῶς λέγουσι προφητείας ὅτε δὲ παρρησιάσασθαι, μόνον ἀποφαίνονται· «Οὐδὲ γὰρ ὄνομα ἕτερόν ἐστι, ο φησί. Καὶ οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, διόλου, ἀλλ᾽, Οὐκ ἔστιν ἐν οὐδενὶ ἄλλῳ ἡ σωτηρία. Οὗτοι γὰρ μόνοι ἦσαν τότε, ἑώρα τε αὐτοῦ; ταπεινούς, συνεσταλμένους. Καὶ τοῦτο μάλιστα ἐξένιζεν, ἡ πολλή μεταβολή. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ἦσαν οἱ περὶ Ανναν. Πολλὴ ἡ τοῦ ἀνθρώπου παῤῥησία, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ δικαστηρίῳ μὴ ἐγκαταλελοιπότος αὐτούς. Εἰ γὰρ εἶπον, ὅτι οὐχ οὕτως ἔχει, ἐκεῖνος ἂν κατηγόρησεν αὐτῶν. Ὅρα, ἐν ἀπορίᾳ ὄντας, καὶ πάλιν τὸν ἀνθρώπινον φόβον πάντα εργαζόμενον. Ωσπερ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἀνατρέψαι, φησί, τὸ γινόμενον οὐκ ἔνι καὶ συσκιάσαι, ἀλλὰ κωλυόντων αὐτῶν, μᾶλλον ἐπεδίδου τὰ τῆς πίστεως· οὕτω καὶ νῦν γίνεται. Ορα καὶ τούτων τὴν ἀναισχυντίαν, καὶ τῶν ἀποστόλων τὴν φιλοσοφίαν. Εἰ μὲν ψευδή ἃ λέγομεν, ἐπιλαβοῦ· εἰ δὲ ἀλη τί κωλύεις; Τοιοῦτον ἡ φιλοσοφία· ἐκεῖνοι ἐν ἀπ μίᾳ, οὗτοι ἐν εὐφροσύνῃ. Επειτόμισε γὰρ αὐτοῦ; τὰ σημεῖα, οὐδὲ ἐνέγχοντο [Γ. Ανέσχοντο] τελέσαι αὐτοὺς τὸν λόγον, ἀλλὰ μεταξὺ λέγοντας, διέκοψαν σφόδρα ὑβριστικῶς. Αλλ᾽ ἴδωμεν ἄνωθεν τὰ εἰρη μένα. Τὸ μὲν οὖν πρῶτον διὰ δόξαν ἀνθρωπίνην ἐποίουν· νυνὶ δὲ καὶ ἕτερον πρόκειται, ὁ μὴ εξαι μιαιφόνους λαλεῖν· ὅ μετὰ ταῦτα ἔλεγον· «Βούλε σθε ἐφ' ἡμᾶς ἐπαγαγεῖν τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τού του;» Οὐχὶ φιλοτιμίας χάριν διηγοῦνται, ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος τὰ τεκμήρια ἐπεδείκν. [··το. 032 γὰρ ἐκεῖνοι εἶπον, ταῦτα διηγήσαντο· τὰ δὲ αὐτῶν εἰκὸς καὶ παρελθεῖν. • Ηλθον, φησί, πρὸς τοὺς ἰδίους.» "Ορα αὐτοὺς οὐκ ἐπιῤῥίπτοντας ἑαυτοὺς τοῖς πειρασμοῖς, ἀλλὰ τοὺς ἐπαγομένους γενναίως φέροντας. Ορα, πῶς εἰσιν ηκριβωμένα: αὐτῶν αἱ εὐχαί· ὅτε τὴν ἄξιον εἰς ἀποστολὴν αὐτοῖς ἑξίουν ἀναδειχθῆναι, ἔλεγον οὕτω· ι Σύ, Κύριε, καρδιογνῶστα·, γνώσεως γὰρ ἦν ἐκεῖ χρεία· ἐνταῦθα δὲ ἐπιστομηθῆναι [f. ἐπεὶ ἐπιστομισθῆναι τους έναντίους ἐχρῆν, περὶ δεσποτείας διαλέγονται· διὸ καὶ οὕτως ἤρξαντο. Καθάπερ συνθήκας ἀπαιτοῦντες τὸν Θεὸν, τὴν προφητείαν εἰς μέσον ἄγουσιν, ἅμα καὶ ἑαυτοὺς παραμυθούμενοι, ὅτι εἰκῇ πάντα μελετῶσιν οἱ ἐχθροί. Ἐκεῖνα εἰς πέρας ἀγαγε, ὅτι ἐμελέτησαν κενά. [ΚΥΡΙΛΛΟΥ.] Εἰς σύμβασιν καὶ φιλίαν ἥκασιν Ηρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλάτος, οὐχ ἵνα τι τῶν ἀναγκαίων εἰς πέρας ἄγωσιν, ἀλλ᾽ ἵνα ἐμπαροινή σαντες τῷ Χριστῷ τοῦ Κυρίου, τουτέστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κακοὶ κακῶς ἀπόλοιντο, καὶ τῆς Κυ ριοκτονίας ἀπαιτηθῶσιν ἐνδίκας. Η γὰρ εἰς τὸν Χριστὸν ἐπιβουλὴ εἰς αὐτὸν ἀνατρέχει τὸν Πατέρα. Εἰ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, πῶς οὐ μία τις ἡ εἰς αὐτοὺς ὕβρις ἐγένετο; Οὕτω μανθάνομεν εὔχεσθαι καὶ ἡμεῖς. Καίτοι γε, πῶς οὐκ ἄν τις ἐμπλησθείη Θεανθρώπου εἰς ἄνδρας εμπεσών, ἀνελεῖν αὐτὸν ἐπιχειροῦντας καὶ ἀπειλοῦντας τοιαῦτα; πάσης οὐκ ἂν ἀπεχθείας πληρωθείη; Αλλ' οὐχὶ οἱ ἅγιοι του οὗτοι. Τοῦ ἀκουσθῆναι αὐτοὺς, καὶ τῆς ἐπισκέψεως, τοῦτο τεκμήριον γέγονε. Διατί δὲ οὕτως ἐγίνετο; Ακους τοῦ προφήτου·· Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν, ὅτι γὰρ πάρεστι ταῖς εὐχαῖς αὐτῶν, ἐδήλωσεν· ἐποίει δὲ τοῦτο ὁ Θεὸς, καὶ διὰ φόβον πλείονα, καὶ εἰς θάρσος αὐτοὺς ἐνάγων μετὰ τὰς ἀπειλὰς ἐκείνας. Ἐπειδὴ γὰρ ἀρχὴ ἦν, καὶ αἰσθητοῦ ἐδέοντο σημείου, πρὸς τὸ πιστευθῆναι αὐτούς. Τί ἐστιν, • Επλήσθησαν;» Τουτέστιν, ἀνεπυρώθησαν, καὶ ἀνεκαίνετο [γ. ἀνεκαίετο] αὐτοῖς τὸ χάρισμα. Ορᾷς ὅτι μετὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ καὶ τὰ παρ' ἑαυτῶν εἰσέφερον; πανταχοῦ γὰρ χρὴ τοῦτο παρατηρεῖν. Ἐμοὶ δοκεῖ ὅτι ἡ ἀγάπη τὴν ἀκτημοσύνην εἰσήνεγκε· καὶ τὸ θαυμαστὸν τοῦτό ἐστιν, ὅτι ἐαυτῶν ἀποστήσαντα [. ἀποστήσαντε;] τὰ πράγματα,

οὕτως ἔτρεφον, ἵνα μηκέτι ὡς ἐξ ἰδίων, ἀλλ' ὡς ἐκ πίστεως, καὶ ἡ ἀνάστασις ἐκηρύττετο. Τουτέστι κοινῶν τρέφωσι· καὶ τὸ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ πληροῦται εἰρημένον, ὅτι ι Οὐκ ἔσται ἐν σοὶ [ἐνδεὴς], ὅτι εὐλογῶν εὐλογήσει σε Κύριος ὁ Θεός σου, ἐν τῇ γῇ, ᾗ ὁ Κύριός σου δίδωσί σοι.» Πολλὴ ἡ τιμή, • Παρὰ τοὺς πόδας, φησί, τῶν ἀποστόλων ἐτίθουν, οὔτε εἰς τὰς χεῖρας ἐτόλμων δοῦναι, οὐδὲ τετυφλω μένους [γ. τετυφλωμένως] παρείχον· ἀλλὰ παρὰ τοὺς πόδας έφερον, ἵνα ὡς ἐκ κοινῶν λοιπῶν [γ. λοιπὸν] ἀναλίσκηται. διηγέρθη κινηθεὶς ἐπὶ τοῖς γινομένοις, καὶ σημειοτέον ὅτι αἱρετικοί εἰσιν οἱ Σαδδουκαίοι. Τοῦτο καὶ εἰς ἐκείνους παραμυθία γέγονε, καὶ εἰς τούτους ὠφέ λεια καὶ διδασκαλία. Διπλῆ ἡ ἀσφάλεια, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ τάφου καὶ ἡ σφραγὶς καὶ οἱ ἄνθρωποι. Ορα, πῶς ἦσαν θεομάχοι, ταῦτα ἀνθρώπινά ἐστι τὰ εἰς αὐτὸν γινόμενα. Τίς αὐτοὺς ἐξήγαγεν, εἰπέ μοι, τῶν θυρῶν κεκλεισμέ νων; Οντως θυμοῦ μετὰ [γ. μεστά] καὶ μεθυόντων τα βήματα. Οὓς οὐ κατέσχεν ἡ φυλακὴ, καὶ τὰ δεσμά, καὶ θύραι κεκλεισμέναι, τούτων προσεδόκησαν περιέσεσθαι. «Οὐ δοκεῖ μοι ἐκεῖνος οὗτος εἶναι ὁ μετὰ Ματθίου. Ἐκεῖνος γὰρ Ἰοῦστος ἐλέγετο. Τὸ δὲ, υἱὸς παρακλήσεως, δοκεῖ μοι ἀπὸ τῆς ἀρετῆς εἰληφέναι τὸ ὄνομα, ὡς πρὸ τούτου ἱκανὸς ὢν καὶ ἐπιτήδειος. Πανταχοῦ δὲ παρατήρει, πῶς δείκνυσι τὸν νόμον λυόμενον, πῶς δὲ καὶ Κύπριος ἦν, ὅτι λοιπὸν μετώ- Θεὸν φοβηθῆναι, τὸν καθάπερ πτηνοὺς ἀεὶ τῶν χει κουν καὶ ἐχρημάτιζον Λευῖται. Τὸ δεινόν, ὅτι μετά συγκαταθέσεως ἡ ἁμαρτία, καὶ οὐδεὶς ἕτερος εἶδε τὸ γενόμενον, πόθεν ἐπῆλθε τῷ ταλαιπώρῳ τούτῳ καὶ ἀθλίῳ, τοῦτο ἐργάσασθαι. Σημειωτέον, ὅτι καὶ τὸ συνειδέναι τὸ γενόμενον παρ' ἄλλου, σιωπῶτα ἁμαρτία ἐστίν. Εἰ ὁ Σατανᾶς τοῦτο ἐποίησε, τί αὐτὸς αἴτιος γέγονεν; ὅτι δεξάμενος αυτοῦ τὴν ἐνέργειαν, καὶ πληρωθείς.' 'Αλλ' ἔδει διορ θῶται, φησίν. Αλλ' οὐκ ἂν διωρθώθη. "Ο γὰρ του αῦτα ὁρῶν, καὶ μὴ κερδάνας, πολλῷ μᾶλλον οὐκ ἂν ἑτέρως ἐκέρδανε». Οὐκ ἔδει τοίνυν ἁπλῶς παρελθεῖν τὸ γεγονός· ἀλλ' ὡς σηπεδόνα ἐκπηνθᾶναι [1. ἐκσπασθῆναι], ἵνα μὴ τὸ λοιπὸν λυμήνηται σῶμα. Μὴ γὰρ ἀνάγκη τις ἦν καὶ βία; Μὴ γὰρ ἄκοντας ὑμᾶς ἔλκομεν, «ὅτι ἔθου ἐν τῇ καρδίᾳ σου;» Ω τῆς ἀνοίας! • Ἐφοβοῦντο, γὰρ, φησί, τὸν ὄχλον.» Τί γὰρ αὐτοὺς ὁ ὄχλος ὠφελεῖ; Δέον τὸν ρῶν αὐτοὺς ἐξαρπάζοντα τῶν ἐκείνων. Τί ποιεῖτε, βουλόμενοι ι ἐπαγαγεῖν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου τούτου;» Τί φής; Σὺ μαστίζεις. καὶ σὺ φοβῇ; σὺ ἐπηρεάζεις, καὶ σὺ δέδοικας; σὺ κρίνεις, καὶ σὺ τρέμεις; οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Δέον τοίνυν ἐρωτῆσαι, Πῶς ἐξήλθετε; οἱ δὲ ὡς οὐδε νὸς γενομένου, ἐρωτῶσι λέγοντες· ι Οὐχὶ παραγγε λίαν παρηγγείλαμεν ὑμῖν;» Καὶ γὰρ περὶ τούτου ἦν τὸ ὅλον, τὰ δὲ λοιπὰ πάντα πάρεργα ἦν αὐτοῖς. Πάλιν μετ' ἐπιεικείας διαλέγονται. Καίτοι γε ἐνῆν εἰπεῖν· Τίνες γάρ ἐστε ὑμεῖς, ἀντιδιαταττόμενοι τῷ Θεῷ; ἀλλὰ ἐν τάξει παραινέσεως τῆς συμβουλής μετ' ἐπιεικείας πολλῆς ἀποκρίνεται. Πολλὴ ἡ σοφία, καὶ δείκνυσιν αὐτοὺς μαχομένους τῷ Θεῷ. Ον γὰρ ὑμεῖς ἀνείλετε, φησὶν, ὁ Θεὸς ἤγειρε. Καὶ τῷ Πατρὶ πάλιν τὸ πᾶν ἀνατιθέασιν, ἵνα μὴ δόξῃ ἀλλότριος εἶναι τοῦ Πατρός. Καὶ οὐχ ἁπλῶς τὴν ἀνάστασιν λέγει, ἀλλὰ καὶ τὴν ὕψωσιν. "Ορα πάλιν τὸ κέρδος, ἄρα ἐν τάξει ἀπολογίας διδασκαλίαν ἀπηρτισμένην. Τοῦτο μεῖζον τοῦ χωλοῦ σημεῖον, τὴ καὶ ἀνελεῖν, καὶ τὸ ἐν διακονίᾳ εἰδέναι καὶ τὰ λάθρα γεγονότα. Ἐκεῖνος ἐτιμωρήθη, καὶ ἄλλοι ἐκέρδανον· οὐχ ἁπλῶς, καίτο: σημεῖα ἐγένετο πρότερον, ἀλλὰ τοιοῦτος οὐκ ἦν φόβος. Αληθές ἐστιν ἐκεῖνο, «Γινώσκεται Κύριος κρίματα ποιῶν.» Ορα δέ, οὐκ ἐκύλασεν αὐτὸς ὁ Πέτρος, ἀλλ' ἀνέμεινεν ὥστε εἰσελθεῖν, οὐδὲ τῶν ἄλλων τις ἐτόλμησεν ἐξειπεῖν τὸ γεγονός. φύθος τοῦτο διδασκάλου, τοῦτο τιμὴ μαθητῶν, τοῦ το υπακοή. «Τριῶν ὡρῶν διάστημα, καὶ οὐκ ἔμαθεν ἡ γυνή· οὐδὲ ἐξεῖπέ τις τῶν παρόντων, καίτοιγε ἱκανὸν ἦν ἐξηχηθῆναι, ἀλλ' ἐφοβοῦντο. Τοῦτο δὲ νῦν θαυμάζων ὁ εὐαγγελιστὴς ἔλεγεν, ὅτι • Μὴ εἰδυῖα εἰσῆλθε, ο Ἐπειδὴ ταύτην ἐβούλετο σω- η σαι (ἐκεῖνος γὰρ ἦν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἁμαρτίας), διὰ τοῦτο αὐτῇ δίδωσι προθεσμίαν ἀπολογίας καὶ ἐξου σίαν μετανοίας, λέγων· «Εἰπέ. Πρότερον αὐτὴν παιδεύει τὸ ἁμάρτημα, καὶ τότε δείκνυσιν, ὅτι δι καίως τὰ αὐτὰ πείσεται τῷ ἀνδρὶ, ἐπειδὴ καὶ τὰ αὐτὰ ἥμαρτεν. Μετὰ τὸ γενέσθαι τὸν φόβον αὐτῶν πλείονα, σημεῖον ἐποίει καὶ αὐτὸς καὶ οἱ λοιποί. Οὐκ ἔτι ἐν οἰκίᾳ, ἀλλὰ τὸ ἱερὸν καταλαβόντες, ἐκεῖ διέτριβον. Οὐκ ἔτι λοιπὸν ἀκαθάρτων ἅπτεσθαι ἐφυλάττοντο, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἤπτοντο τῶν νεκρῶν. Καὶ ὅρα, πῶς ἐν τοῖς οἰκείοις εἰσὶ σφοδροὶ. ἐν δὲ τοῖς ἀλ λοτρίοις οὐ κέχρηνται τῇ δυνάμει. Σκόπει, πῶς οὐκ ἔτι λοιπὸν ἀριθμὸν λέγει τῶν πιστευσάντων· οὕτως εἰς πλῆθος ἐπετείνετο τὰ τῆς Πολλὴ ἡ παῤῥησία καὶ τὸ ἀξιόπιστον. Ποίων ο βημάτων; ν "Οτι ἄφεσιν, ὅτι μετάνοιαν ἐπηγγείλατο. Η μὲν ἀνάστασις ἦν λοιπὸν ὡμολογημένη· ὅτι δὲ ἄφεσιν δίδωσιν, ἡμεῖς μαρτυροῦμεν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ οὐκ ἂν ἐπῆλθε, μὴ πρότερον τῶν ἁμαρ τιῶν λυθεισῶν· ὥστε ἀναμφισβήτητον τεκμήριον τοῦτό ἐστι. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὃ ἔδωκεν ἡμῖν, ἀλλὰ, τοῖς πειθομένοις, ἅμα μὲν μετριάζοντες, ἅμα δὲ μέγα αὐτὸ δεικνύντες, καὶ δηλοῦντες, ὅτι καὶ αὐτοῖς δυνατὸν λαβεῖν, καὶ οὐχ ἁπλῶς, Ὠδυνῶντο, ἀλλὰ, • Διεπρίοντο.» Οὗτος ὁ Γαμαλιήλ ὁ τοῦ Παύλου διδάσκαλος ἦν· καὶ θαυμάσαι ἄξιον, πῶς καὶ τὰς κατὰ νοῦν κρίσεις ἔχων, καὶ νομομαθής ῶν, οὐδέπω πιστεύει. Έπεὶ οὐδέπω Παῦλος ἐπίστευσεν. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτὸν μείναι πιστεύοντα διόλου· καὶ δῆλον ἐκ τῶν ῥημάτων. Καὶ ἄρα τὴν σύνεσιν τῆς δημηγορίας, πῶς αὐτὸς εὐθέως εἰς φόβον ενέβαλε, καὶ ὥστε μὴ ὑποπτευθῆναι αὐτὸν εἰς τὰ ἐκείνων φρονοῦντα, ὡς πρὸς ὁμογνώμονας διαλέγεται, καὶ οὐ πολλῇ τῇ σφοδρότητι κέχρηται. ἀλλ' ὡς ὑπὸ θυμοῦ μεθύουσιν, οὕτω φησίν· "Ανδρες Ισραηλῖται, μὴ ἁπλῶς, φησί, μηδὲ ὡς ἔτυχε φέρεσθε. ᾿Απὸ παραδειγμάτων αὐτοὺς σωφρονίζει, καὶ πρὸς μὲν οὖν τῷ [[· τὸ τὰ παραδείγματα εἰπεῖν, «Προσέχετε ἑαυτοῖς, εἰπεῖν

[1. εἶπεν]. Ἐπειδὴ δὲ ἔδειξεν, ἀποφαίνεται, καί φη- ρύγματος οὐκ ἠμέλουν. Καίτοι αὐτοὶ δύναντο σιν· «Απόστητε ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων τούτων.» Ἐοίκασιν οἱ Γαλιλαῖοι κατὰ τοὺς χρόνους Πιλάτου ἐστασιακέναι, δίγμασιν ἑπόμενοι Ἰούδα τοῦ Γαλιλαίου. *Ην δὲ τὸ δόγμα τοῦ Ἰούδα, ὡς καὶ Ἰώσηπο πος ἐν τοῖς τελευταίοις τῆς Ἰουδαϊκῆς ᾿Αρχαιολογίας, έδειξε, φαντασίαν ἐξαποστέλλον πολλὴν, δι' εὐσεβείας εὐτονίας. Κύριον γὰρ μηδὲ μέχρι στόματος ἔφασκε δεῖν τινα λέγειν, μηδὲ κατά τινα τιμήν καὶ φιλοφροσύνην, οὕτω δὲ μήτε τὸν βασιλεύοντα. Καὶ πολλοί γε αὐτῶν περὶ τοῦ μὴ εἰπεῖν Καίσαρα κύριον, χαλεπωτάτας αἰκίας ὑπέμειναν. Οι καὶ ἐδίδασκον μὴ δεῖν παρὰ τὰς διατεταγμένας ἐν τῷ Μωϋσέως νόμῳ, θυσίας ἑτέρας ἀναφέρεσθαι τῷ Θεῷ. Διόπερ ἐκώλυον τὰς παρὰ τῆς γερουσίας τοῦ λαοῦ παραδεδομένας δίδοσθαι περὶ τῆς σωτηρίας τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ Ῥωμαίων ἔθνους. Εἰκὸς ἦν ἐπὶ τούτοις ἀγανακτοῦντα πρὸς Γαλιλαίους τὸν Πιλάτον κελεῦσαι παρ' αὐτοῦ [[. παρ' τεὶ σὺν αὐταῖς], αἷς ἐδόκουν κατὰ νόμον προσφέρειν θυσίας, αὐτοὺς ἀναιρεθῆναι, ὥστε ἀναμιχθῆναι ταῖς προσφερομέναις θυσίαις τὸ αἷμα τῶν προσαγόντων, καθὰ καὶ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ περιφέρεται [γ. έμφ.]. Εt μὲν γὰρ ἀνθρώπινόν ἐστι, φησί, τί δεῖ πραγμάτων ὑμῖν; Ἀλλὰ θεῖόν ἐστιν; Οὐδὲ μετὰ πραγμάτων Γυνήτεσθε καταλύσαι. Αληπτος οὖν ὁ Λόγος· καὶ ἐὰν ᾗ ἐξ ἀνθρώπων, καταλύεται, ἐπειδὴ πεῖραν ἐλάβετε, φησὶν, ἀπὸ Ἰούδα καὶ Θευδά. Τί οὖν κωλύει, φησὶ, καὶ ἡμᾶς καταλυθήναι; «Μή ποτε γάρ, φησὶ, καὶ θεομάχοι εὑρεθῆτε. Καὶ διὰ τοῦ ἀδυνάτου καὶ ἀσυμφόρου ἀποτρέπει αὐτούς. Καὶ οὐκ εἶπεν ἀπὸ τίνος ἀνῃρέθησαν, ἀλλ' ὅτι ἐνταῦθα • διελύθησαν, καὶν ἐῤῥύησαν αὐτῶν τὰ συστήματα. Πώς ο επείσθησαν, ο ὥστε μὴ ἀνελεῖν αὐτοὺς, ἀλλὰ μαστίξαι μόνον; • Επείσθησαν γὰρ αὐτῷ,» φησί. Ἑλληνιστὰς οἶμαι καλεῖν τοὺς Ἑλληνιστί φθεγ γομένους· οὗτοι γὰρ Ελληνιστί διελέγοντο. Ἰδοὺ καὶ ἄλλος πειρασμός. Ορα δὲ τὸ λοιπόν· ὅτε μάστιγες καὶ ἀπειλαί, τότε ἐπληθύνοντο οἱ μαθηταί. Αρα και θημερινή διακονία ἦν ταῖς χήραις. Καὶ ἄρα πῶς καὶ οὗτος διακονίαν καλεῖ, καὶ οὐ ταχέως [Γ. παχέως νεί τραχέως] ἐλεημοσύνην, ἅμα καὶ τοὺς ποιοῦντας καὶ τοὺς πάσχοντας διὰ τούτου ἐπαίροντες. Τοῦτο οὐ κακίας ἦν, ἀλλὰ καὶ τοῦ πλήθους ἴσως βαθυμία. Διὰ τοῦτο προὔθηκεν αὐτὸ εἰς μέσον· οἱ μικρὸν γὰρ τὸ κακὸν ἦν. Πρῶτον τὸ ἄτοπον τίθησιν, ὡς οὐκ ἐνὸν μετὰ τῆς αὐτῆς σπουδῆς ἀμφότερον γίνεσθαι· ἐπεὶ καὶ ὅτε τὸν Ματθίαν ἔλεγαν [γ. Ελεγεν] χειροτονεῖν, πρῶτον τὴν χρείαν δείκνυσι τοῦ πράγματος, ὅτι ἔλεγεν εἰς, καὶ ἔδει γενέσθαι δώδεκα. Καὶ ἐνταῦθα τὴν χρείαν ἐδήλωσεν. Οὐ πρότερον ἐποίησαν, ἀλλὰ περιέμειναν γενέσθαι τὸν γογγυσμέν· καὶ οὔτε ἀνέσχετο ἐπὶ πολὺ τοῦτο συμβήναι. Καὶ ὅρα, την κρίσιν αὐτοῖς ἐπιτρέπουσι τοὺς πᾶσιν ἀρέσκοντας, ἐκείνους προβάλλονται· καὶ σφόδρα αυτη καλὴ ἡ κρίσις. Επτά προβάλονται, οὐκ ἔτι δώδεκα· τῶν γὰρ ἀναγκαίων τὰ ἀναγκαιότερα προτιμότερον. Ορα δὲ πῶς καὶ τούτου προνοίας [γ. πρόνοιαν] ἐποιοῦντο, καὶ τοῦ κη ς ἐκλέξασθαι Πνεύματι κινούμενοι, ἀλλ᾽ ὅμως καὶ τὴν μαρτυρίαν βούλονται τὴν παρ' αὐτῶν. Τὸ μὲν οὖν ὁμίσαι τὸν ἀριθμὸν, καὶ τὸ χειροτονῆσαι, καὶ τὸ ἐν χρεία τοιαύτῃ, αὐτῷ ἦν· τὸ ἐλέσθαι τοὺς ἄνδρας, ἐκείνοις ἐπιτρέπουσιν, ἵνα μὴ δόξωσιν αὐτοὶ χαρί. ζεσθαι. Πάλιν καὶ ἀρχόμενοι καὶ τελευτῶντες, ἀπο λογοῦνται. • Προσκαρτερήσωμεν,» φησί. Οὕτω γὰρ ἔδει· ἁπλῶς, οὐδ᾽ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ προσκαρτερεῖν. Αρα καὶ ἐκεῖνοι πλήρεις πίστεως ἦσαν, ἵνα μὴ τὰ αὐτὰ γένηται οἷα ἐπὶ Ἰούδα, καὶ ᾿Ανανίου, καὶ Σαπφείρης. Αφώρισαν αὐτοὺς τοῦ πλήθους, καὶ αὐτοὶ ἕλκουσιν, οὐχ οἱ ἀπόστολοι ἄγουσιν. Ορα, πως οὐκ ἔστι περιττός. Οὐ λέγει πῶς, ἀλλὰ τί; ἐχειροτονήθησαν διὰ προσευχῆς· ἡ χεὶρ ἐπίκειται τοῦ ἀνδρός· τὸ δὲ πᾶν ὁ Θεὸς ἐργάζεται. Οὐχ ἁπλῶς εἶπε τοῦτο, ἀλλ᾽ ἔδειξεν ὅση τῆς ἐλεςμοσύνης ἡ ἰσχὺς καὶ τῆς διατάξεως. Οὐχ ἁπλῶς ἐχειροτονήθησαν, ἀλλ' ἐπηύξατο αὐτοῖς, δυνηθῆναι περιγενέσθαι. "Ορα δὲ, ἑπτὰ ἀνδρῶν, ἐδήλωσεν εἰς τοῦτο. Τοσαῦτα ἐπέρξει χρήματα, τοσοῦτον χηρών πλῆθος αυ Ορα καὶ ἐν τοῖς ἑπτὰ πῶς ἦν τις πρόκριτος, καὶ τὰ πρῶτα εἶχεν· εἰ γὰρ καὶ ἡ χειροτονία κοινά ἦν, ἀλλ' όμως επεσπάσατο χάριν πλείονα. Ορα, πρὸ τούτου οἰκ ἐποίει, ἀλλ᾽ ὅτε δῆλος γέγονεν, ἵνα δειχθῇ, ὅτι οὐκ ἀρκεῖ μόνον ἡ χάρις, ἀλλὰ δεῖ καὶ τῆς χειροτονίας. Ὥστε προσθήκη Πνεύματος ἐγένετο· εἰ γὰρ πλήρεις Πνεύμα - τος ἦσαν,δηλονότι τοῦ ἀπὸ τοῦ λουτροῦ. Πάλιν ἐπανάστασιν τὸν παροξυσμὸν λέγει καὶ τὴν ὀργὴν αὐτῶν. Ἐνταῦθα πολὺ τὸ πλῆθος, καὶ δρα ἕτερον τῆς κατηγ ρίας τὸ σχῆμα. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκώλυσεν αὐτοὺς Γαμαλιὴλ μηδὲν ὑπὲρ ἐκείνου ἐγκαλεῖν, ἑτέραν κατηγο ρίαν εἰσάγουσι. Λιβερτίνοι ίσως ήταν οι Ρωμαίων ἀπελεύθεροι. "Ωσπερ οὖν ᾤχουν ἐκεῖ πολλοὶ ξένα, οὕτω καὶ συναγωγὰς εἶχον, ἔνθα ἔδει τὸν νόμον ἀναγι νώσκεσθαι καὶ εὐχὰς γίνεσθαι. Διὰ γὰρ τοῦτο συνεχή τουν, ἵνα ἀναγκάσωσιν αὐτόν τι εἰπεῖν. Ὁ δὲ γυμα νότερον λοιπόν διελέγετο, καὶ τὴν παῦλαν ἔλεγεν ἴσως τοῦ θείου νόμου· ἣν οὐκ ἔλεγε μὲν, ἐνίτατο δέ. Ἐπεὶ δὲ ἔλεγε φανερῶς, οὐκ ἐδεῖτο τῶν ὑποδίητῶν ἀνδρῶν, οὐδὲ τῶν ψευδομαρτύρων. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἀποστόλων ἔλεγον, ὅτι τὴν ἀνάστασιν κατήγ· γελλον· ἐνταῦθα δὲ, ὅτι ἐθεραπεύοντο. ' τῆς Ὁ ἀνοίας! «Ἰησοῦς, φησὶν, ὁ Ναζωραίος, ο καὶ ὄνει διστικῶς, ο καταλύσει τὸν τόπον τοῦτον.» Τοῦτο περί τοῦ Χριστοῦ ἔλεγον. ι Ο καταλύων τὸν ναὸν τοῦτον. πολλὴ γὰρ ἦν αὐτοῖς εὐλάβεια περὶ τὸν ναὸν, ἅτε καὶ μετοικεῖν βουλομένοις, καὶ περὶ τὸ ὄνομα Μωϋσέως διπλῆ ἡ κατηγορία. Εἰ ἀλλάξει τὰ ἔθη, καὶ ἕτερα ἀντειτάξει. Πικρὰ ἡ κατηγορία, καὶ κινδύνων γέμουσα, ὡς ἔργον αὐτοῦ ποιουμένου. Καὶ μετὰ προσθήκης, • "Α παρέδωκεν ὑμῖν [vulg. ἡμῖν] Μωϋσῆς, ο φησίν, οὐκ ἔτι ὁ Θεός. Ὡς ἐπαναστροφῇ πολιτείαν [[. ὡς ἐπ ἀναστροφή πολιτείας] καὶ ἀσέβειαν αὐτοῦ κατηγόρουν. Οὗτός ἐστι [f. Οὕτως ἔστι ] καὶ ἐν ἐλάττονι ὄντι βαθμῷ λάμπειν, «Εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ὁ φησί, Τοῦτο γὰρ ἡ χάρις τοῦτο ἡ δόξα Μωυσέως ήν Ἐπίχαριν αὐτὸν ἐποίησεν ὁ Θεὸς, ἀλλ' οὐδὲν τοῦτο

πρὸς τὴν ἔνδοθεν ἀστράπτουσαν δόξαν. Οπερ και [/ δὲ] Μωϋσῆς ἐπὶ τοῦ προσώπου εἶχε, τοῦτο οὗτος ἐπὶ τῆς ψυχῆς περιέφερεν. Μετ' ἐπιεικείας ἡ ἐρώτησις. Ἵνα τί μέ... κακὸν ἐργάσηται. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἀπὸ προσηνείας ἄρχεται, και φησιν· «"Ανδρες ἀδελφοί.» "Ορα ὑφαινομένην τὴν δημηγορίαν, καὶ ὅτι πολλῆς ἀπολαύσαντες ἀεὶ φιλανθρωπίας, τοῖς ἐναντίοις τὸν εὐεργέτην ημείψαντο. Ορα, πῶς αὐτὰ ἀπὸ τῆς γῆς ἐνάγει. Εἰ γὰρ εἶπε, δώσει δηλονότι, καὶ οὐδὲν παρ' αὐτῷ. Ηλθε γὰρ καὶ συγγένειαν ἀφεὶς καὶ πατρίδα. Διὰ τί οὖν < οὐκ ἔδωκεν; ν 'Αρα τύπος ἦν ἑτέρας γῆς. • Οὐκ ἔδωσε καὶ ἐπηγγείλατο. • Πάλιν δείκνυσι τὸ δυνατὸν τοῦ Θεοῦ, τὸ ἐξ ἀμηχάνων πάντα ποιεῖν· δείκνυσιν ἐνταῦθα τὴν ἐπαγγελίαν πρὸ τοῦ τύπου γινομένην καὶ πρὸ τῆς περιτομῆς, καὶ τῆς θυσίας, καὶ τοῦ ναοῦ, καὶ ὅτι οὐκ ἀξίως οὗτοι ἔλαβον, οὐδὲ περιτομὴν, οὐδὲ νόμον, ἀλλὰ τῆς ὑπακοῆς μόνον μισθὸς ἦ [Γ. ἦν] ἡ γῆ. Καὶ οὐδὲ τῆς περιτομῆς δοθεί σης ἡ ἐπαγγελία πληροῦται. Καὶ ὅτι τύποι ἦσαν καὶ τὸ τὴν πατρίδα ἀφεῖναι τοῦ Θεοῦ κελεύοντος οὐ παρὰ τὸν νόμον. Ἐκείνη πατρίς, ἔνθα ἂν ἡγεῖται Θεός. Διὰ τοῦτο σ· οὐκ ἔδωκεν, ἡ ἐπειδὴ «εἰς κατάσχεσιν αὐτὴν αὐτῷ δώσειν ἐπηγγείλατο. Ὁ δὲ πάροικος και παρεπίδημος, μετ' ὀλίγον ἀναλύειν μέλλων, πῶς κατέχειν ἡδύνατο; Σώζεται ἄρα κληρονομία τῷ Αβραάμ διὰ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, ὅς ἐστι Χριστός. Ορα πρὸ πόσων ἐτῶν ἡ ἐπαγγελία, καὶ οὐδαμοῦ περιτομή, ούτε θυσία. Ἐνταῦθα δείκνυσι, πῶς αὐ· τὴν ἡφίει κακῶς πάσχειν, καίτοι οὐδὲν ἔχων αὐτοῖς ἐγκαλεῖν, ἀλλ' ὅμως οὐκ ἀτιμωρητὶ ταῦτα ἐποίουν, διὰ τί περιστᾷν λέγει ἡ ᾿Απόστολος τριάκοντα; Τά τε πρὸ τῆς διαθήκης ἣν ἐποιήσατο μετὰ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ τὴν ἐξ Αἰγύπτου πορείαν ἐν τῇ ἐρήμῳ μέχρι τῆς τοῦ νόμου δόσεως. Ο Τίνος ένεκεν περιτέμνεσθαι ἀκροβυστίαν τοῖς παρ τράσιν ἐνομοθετεῖτο; Καί τινες λέγουσιν· Ἐπειδὴ & Αβραὰμ ἐκ τῆς Χαλδαίων ἀπήρε. Χαλδαίοις ἐπι τέτραπτο κατὰ τὰ πάτρια σφῶν ἤθη, καθὰ Μήδοις καὶ Πέρσαις, μητράσι καὶ ἀδελφοῖς ἐπιμίγνυσθαι. Τούτου ένεκα περιτέμνεται τὴν σάρκα, τῇ οἰκειότητι τῆς σαρκὸς ἀποταττόμενο;, καὶ τοὺς τῆς συγγενείας ἀρνούμενος γάμους. Αλλοι δέ φασιν· Όπως δήλον εἴη, ὡς ἐξ αὐτῶν ἔσται ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα. Γινώσκομεν γὰρ ὡς ἡ ἐν σαρκὶ τομή τυπικῶς γενομένη τὸ παλαιὸν, εἰκόνα ἐπεῖχε τοῦ σωτηρίου βαπτίσματος· διὰ τῆς ἀποβολῆς τῆς ἀκροβυστίας, τὴν ἄρνησιν δηλοῦσα τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως, καὶ υἱοὺς ποιοῦσα τοὺς περιτεμνομένους Θεοῦ. Ἐν πρώ· τοις οὖν ι ὁ Ἰσαὰκ τῇ ὀγδόῃ περιτέμνεται ἡμέρη, ἔνθα καὶ Ἰουδαῖοι, ὁ δὲ Ἰσμαήλ δεκατριῶν ένιαυτῶν ὑπάρχων· διὰ τοῦτο καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ οὕτως περιτέμνονται, ὥς φησιν Ιώσηπος. Ἐχάρη Φαραὼ καὶ ἡ θεραπεία αὐτοῦ, ἐπείπερ ἐξ ἐλευθέρου γένου; κατάγεσθαι τὸν Ἰωσήφ. Σημειωτέον, ὅτι εἰς Συχὲμ ἐτάφησαν οἱ περὶ τὸν ᾿Αβραάμ καὶ οἱ πατριάρχαι, ἥτις ἐκαλεῖτο τάχα Σίκημα· α τὴν γὰρ ὠνήσατο παρὰ Εμίρ ᾿Αβραάμ, ἵνα θάψῃ ἐκεῖ τὴν Σάρραν. "Ορα ὅτι οὖν [[. οὐκ] ἐν τοῖς τετρακοσίας ἔτεσιν αὔξει, ἀλλ᾽ ὅτι ἔμελλεν ἐγγίζειν τὸ τέλος, καίτοι ήδη τετρακόσια ἦν ἔτη παρελθόντα καὶ πλείονα ἐν Αἰγύ πτῳ. Τὸ δὲ θαυμαστὸν τοῦτό ἐστι· Πανούργοις γὰρ ἐπινοίαις αὐτῶν περιγενέσθαι ἐβουλεύσαντο. Σοφία σμὸς γάρ ἐστι, βεβιασμένη εξήγησις· διὸ ὧδε ἡ ἔμφασις λέγει, βιαίως επιθέσθαι αὐτοῖς· ὅθεν καὶ σου φιστὰς καλεῖ τοὺς γόητας, ὡς τὸ ἀληθές δι' ἀπάτης καὶ σοφισμῶν κρύπτοντας. Τοῦτο θαυμαστὸν ὅτι ὁ προστάτης μέλλων ἔσεσθαι, οὐδὲ μετὰ ταῦτα, οὐδὲ πρὸ τούτου, ἀλλ' ἐν αὐτῷ μέσῳ τῷ θυμῷ τίκτεται, καὶ ἀνετράφη μῆνας τρεῖς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Πατρός. 'Αλλ' ὅτε τὰ ἀνθρώπινα ἀπηλπίσθη καὶ ἔῤῥεψαν απο τὸν, τότε τοῦ Θεοῦ ἡ εὐεργεσία εδείκνυτο λάμπουσα. Καὶ ἐσώθη Μωϋσῆς διὰ συμβόλων τῆς κοινῆς σωτηρίας, τῆς ἐκ Κυρίου. Η γὰρ κιβωτὸς ἀπὸ ξύλου ἦν καὶ ξύλον ἀπὸ ὕδατος, καὶ σωτηρία τῷ ἀπαγορευθέντι, καὶ ἡ ἀναλαβοῦσα, οὐκ Ἰουδαία, ἀλλ' ἐξ ἐθνῶν, καὶ Αἰγυπτία, ο Αστείος, ο εὐάρεστος τῷ Θεῷ, ἀντὶ τοῦ, θεοφιλής. Οὐδαμοῦ ναός, οὐδαμοῦ θυσία, τοσούτων οἰκονομιῶν γενομένων, καὶ ἀνετράφη ἐν οἴκῳ βαρβαρικῷ. Εκ τοῦ προκειμένου φανεροῦται, ὡς οὐκ ἀποβλητές ἡ τῶν ἔξωθεν τῆς γραφῆς παί δευσις. Τρόπῳ γὰρ ἐγκωμίου εἴρηται, καὶ περὶ Δανιήλ, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ Ἑβραίων, ὡς ὑπερέβαλ λον πάντας ἐν τῇ Χαλδαίων φιλοσοφίᾳ. Ορα λοιπόν, καὶ παιδεία, καὶ γράμματα. Καὶ τεσσαράκοντα ἔτη ἦν ἐκεῖ, καὶ οὐχ ἐάλω ἐκ τῆς περιτομῆς. Τούτων δὲ λεγομένων, ὅρα πῶς δεῖ προσέρχεσθαι τοῖς ἄλλοις λογικοῖς· δεῖ γὰρ ἐπ' ὀλίγον πάλιν αὐτοῖς προσέχειν, τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ ἐμμένοντος [[. ἐμμένοντας]. Τὸ γὰρ, «Μὴ πολὺς ἴσθι πρὸς ἀλλοτρίαν, ν οὐ περὶ γυναικός συνοικούσης ἀνδρὶ, ἀλλὰ τοιαῦτα σοφίας ἕνεκα εἴρηται· ἀλλοτρίᾳ γὰρ γυναικί, οὐδὲ κατὰ π σὺν προσέρχεσθαι, ἀβλαβές. Ούτε Μωϋσῆς, οὔτε οἱ περὶ ᾿Ανανίαν καὶ Δανιὴλ, ἔμαθον τὴν ξένην ται δείαν, εἰ μὴ ἀνάγκῃ καὶ βίᾳ δεσποτῶν. Καὶ γὰρ ἐν οὐδενὶ αὐτῇ κέχρηνται· εἰ μήπου είποι τις, ὅτι κα λὸν μαθεῖν πρὸς τὸ ἀνατρέψαι τὰς ἐκείνων ἀπάτας. ᾿Ανειλε Μωϋσῆς, οὐ θυμῷ εἴξας, οὐδὲ ὀργῇ κινηθείς, ζήλῳ δέ. Πἂν δὲ ὁ ἐὰν γένηται εἰς λόγον Θεοῦ, εὐσέ βεια, κἂν φόνο; ᾖ, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ Φινεές. δ Οὐκ ἔτι τὸν ζῆλον εκείνει [[. ἐκίνει], ἀλλ' ἐνουθέ τει· καὶ ἐνεκαλεῖτο μὲν ἡ θεσπέσιος Μωϋσῆς ὡς ἀνελὼν τὸν Αἰγύπτιον, καίτοι θλίβοντα καὶ ἐγκείν μενον. Καταχωννύων δὲ, ὥσπερ εἰς ἄβυσσον, ὁ Χριστὸς τὰ πονηρὰ δαιμόνια, καὶ τῆς καθ᾿ ἡμῶν τυραννίδος καὶ οὐχ ἑκόντα μεθιστάς, διὰ τοῦ τῶν ἐχόντων ἐκπέμπειν αὐτά. Μετακεχώρηκε τοίνυν ἐκ τῆς Αἰγυπτίων εἰς Μαδιάμ ὁ Μωϋσῆς· ἐν ἴσῳ δὲ τρόπῳ καὶ ὁ Χριστὸς ἐκ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Αλλ' οὐδὲ ἡ φυγὴ ἔσβεσε τὴν οἰκονομίαν, ὥσπερ οὐδὲ ὁ θάνατος. Ορᾷς ὅτι οὐ διακόπτεται χρόνῳ; Ὅτε φυγάς ἦν καὶ ξένος, τότε ἄγγελος αὐτῷ ἐπιφαίνεται. Τὸν Υἱόν τοῦ Θεοῦ, ἄγγελον καλεῖ, καθάπερ καὶ ἄνθρωπον, ι ἐν τῇ ἐρήμῳ, ο οὐκ ἐν ναῷ. Ορα πως γίνεται θαύματα, καὶ οὐδαμοῦ ναοί, ἢ θυσία, οὐδὲ ἐν αὐτῇ τῇ ἐρήμῳ, ἀλλ' ἐν βάτῳ. Ἰδοὺ καὶ φωνῆς ἠξιώθη,

καὶ δείκνυσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Θεὸς ᾽Αβραὰμ ὁ Α' του δι' αὐτοῦ τὰ σημεῖα, οὔτε μετὰ ταῦτα ὠφέλησε μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, καὶ δείκνυσι τὴν φιλαν Ορωπίαν ὅσην ποιεῖται ὁ Θεός. Εἰ καὶ ἐν τῇ Ἐξίδῳ ἔμφοβος κεῖται, ἀλλ' οὐδὲν διοίσει τοῦτο τὸ, ο έντρομος.» Λέγεται δὲ ταῦτα περὶ τοῦ κατὰ τὴν βάτου δράματος, μενούσης τῆς αὐτῆς διαφορᾶς τοῦ φοβεροῦ καὶ ἐντρόμου. Νεκρότητός ἐστι καὶ φθορᾶς τό χρήμα σημείον, εἴπερ ἐστὶν ὑπόδημα ζώου λείψανον τεθνεῶτος ήδη καὶ διεφθαρμένου. Απρόσιτος οὖν ὁ Χριστὸς τοῖς ἐν νόμῳ, καὶ τῇ παιδαγωγική λατρεία. Προσαπονίζει σθαι γὰρ ἀνάγκη τον μολυσμὸν καὶ τὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας προσαποτρίβεσθαι ρύπον. Δεῖ γὰρ ὡς ἀληθῶς πάσης νεκρᾶς καὶ σαρκικῆς φαντασίας, ὥσπερ ὑποδημάτων τινῶν λῦσαι τῶν [f. τὸν] ἐπὶ τῶν θείων θεωρημάτων ἀναβῆναι πειρώμενον νοῦν. Οὐ. δαμοῦ ναὸς, καὶ ὁ τόπος ἅγιος τῇ ἐπιφανείᾳ Θεοῦ. Πολλῷ θαυμασιώτερον τοῦτο τοῦ τόπου τοῦ ἐν Αγίας τῶν ἁγίων. Τίνος ένεκεν εἴασε κακωθῆναι ἐκεῖ; Μάλιστα μὲν οὖν παντὶ δικαίῳ αἱ κακώσεις αίτια: μισθῶν γίνονται. Εἰ δὲ μεγάλοις ἀνδράσι μετ γάλη ή θλίψις, πολλῷ μᾶλλον ἡμῖν. Προαναφωνεῖ γὰρ πάλαι τὴν τοῦ ἰδίου γεννήματος ἐνανθρώπησιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, καὶ ὅτι δεύτερος ἐφ' ἡμᾶς νομοθέτης αναδειχθήσεται, λαλήσας μὲν πάλαι τοῖς ἀρχαιοτέροις αὐτὸς δι᾿ ἀγγέλων τὸν νόμον, ἐν δὲ τῷ τέλει τῶν καιρῶν αὐτουργὸς εἰς ἡμᾶς ἀναδεδειγμένος, καὶ κοινῆς [[. καινῆς] διαθήτης χρηματίσας ἄγγελος. Πάλιν οὐδαμοῦ ναός, οὐδα μοῦ θυσία. Δείκνυσι δὲ ὅτι οὐχὶ σημεῖα ἐποίησε μόνον, ἀλλὰ καὶ νόμον ἔδωκεν. "Ωσπερ καὶ ὁ Χριστὸς πρῶτον σημεία, καὶ τότε νομοθετεί, οὕτω κἀκεῖνος. Τί έστι, «Λόγια ζῶντα, ο ὧν τὸ τέλος διὰ λόγον ἐδείκνυτο; "Ητοι τὰς προφητείας λέγει. Τί λέγεις; οὐκ ἀναμένεις τὸν ἐξάγοντα, ἀλλὰ φεύγεις τὴν να ·μοθεσίαν, καὶ τὸν εὐεργέτην ἀρνῇ; Καὶ ὅρα πῶς ὑβρίζουσιν· Ο γὰρ Μωϋσῆς οὕτω φησίν· ι Ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου.» Οὐδαμοῦ Θεοῦ ὄνομα, ἀλλὰ πάντα Μωϋσῇ ἐπέγραφον. Καὶ ἔνθα μὲν εὐχαριστεῖν ἔδει, Μωϋσῆν φέρουσιν εἰς μέσον· ἔν θα δὲ πεισθῆναι νόμῳ, Μωϋσῆν οὐκ ἄγουσι. «Ποίησον ἡμῖν θεούς.» Οὐκ εἶπον, Θεόν· ὅλως γὰρ ἔτι είλοντο [είχοντο] τῶν Αἰγυπτίων ἐθῶν. Καὶ μὴν τοῦτο ἄξιον θαυμάσαι τὸ μὴ εἰδέναι τί θαυμαστών, ὅτι ἀγνοεῖτε τὸν Χριστὸν, ὅπου καὶ τὸν Μωϋσῆν καὶ τὸν Θεὸν, τὸν δειχθέντα διά τοσούτων σημείων, οὐκ Αγνόησαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρως ὕβρισαν τῷ εἰδωλα ποιῆσαι. Εἰ δ' ἐποίησαν, πῶς θ. οὶ τὰ γινόμενα; Εντεῦθεν λοιπὸν τὰ ἔθη ταῦτα καὶ αἱ θυσίαι. Αὐτοὶ πρῶτοι ἐποίησαν θυσίαν τοῖς εἰδώλοις· διὰ γὰρ [f. διὸ καὶ] ἐπισημαίνεται·. Εποίησαν μόσχον ἐν Χωρήβ, καὶ ἀνήνεγκαν θυσίαν τῷ εἰδώλῳ·, ἐπεὶ προ τούτου οὐδαμοῦ θυσίας ὄνομα, ἀλλὰ προστάγ ματα και ο λόγια ζώντα.» Το «παρέδωκεν, ο έν ταῦθα, εἴασεν, ἐστὶ, καὶ ἡ αἰχμαλωσία, κατηγορία τῆς κακίας. Σκηνή τοῦ μαρτυρίου ἦν, καὶ οὐδὲ ὠφέλησεν αὐτοὺς, ἀλλ' ἀνηλίσκοντο, οὔτε πρὸ τού τι. ο "Ην εἰσήγαγον, φησί, διαδεξάμενοι οἱ πατέρα; ἡμῶν.» Ορᾷς, ὅτι ἐκεῖ τόπος ἅγιος ἐστιν ἔνθα αν ἡ ὁ Θεός; διὰ γὰρ τοῦτο καὶ, ἐν τῇ ἐρήμῳ, εἶπεν ἵνα τόπον συγκρίνῃ. Εμφατικῶς ἐχρήσατο τῇ λέξει. Οὐκ ἔχετε εἰπεῖν, φησίν, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἐμοὶ θύειν κακείνοις ἐθύετε, καὶ ταῦτα ἐν τῇ ἐρήμῳ, ἔνθα μάλιστα αὐτῶν προειστήκει. Τοῦ προφήτου Αμώς εἰρηκότος· «Μετοικιῶ αὐτοὺς ἐπέκεινα Δαμασκού, ο ὁ ἅγιος Στέφανος τὴν χρῆσιν ἐνταῦθα θεὶς, ο Μετα κιῶ ἡμᾶς ἐπέκεινα Βαβυλῶνος, ο εἶπεν, ἀκολουθή σας τῇ Ἑβραίων εκθέσει, ἢ καὶ ὅτι τέρμα τῆς Δαμασκηνῶν καὶ Σύρων χώρας ἡ ἄδη μολών τυγχάνει. Οἱ δὲ Εβδομήκοντα, ο ἐπέκεινα Δαμασκού, νερήκασιν. Καὶ σκηνῆς οὔσης, θυσίαι οὐκ ἦταν, διὰ ταῦτο ἦν [f. οὖν] ἵνα μάρτυρα τὸν Θεὸν ἔχωσι τοῦτο μόνον ἦν. (α) Μολόχ είδωλον ἦν παρ' αὐτοῖς θρησκευόμενον, σκηνὴν δὲ τοῦ εἰδώλου τὸν ναὸν, περὶ ἄστρου δὲ θεραπείᾳ ἡσχόληντο, Θεοῦ αὐτῶν προσηγορίαν περιτεθεικότες. Φασὶ γὰρ τὸν Εωσφόρον οὕτω κατὰ τὴν ῾Εβραίων καλεῖσθαι γλῶσσαν. Τύπους δὲ τὰ ἀπει κονίσματα, &, φησί, ταῖς ἑαυτῶν κατεσκευάσαντο χερσί. Πρὸ [[. πρὸς] τῷ μόσχῳ καὶ τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ ἀνέλαβον· σκηνοποιησάμενοι γάρ, έστησαν εἴδωλον, καὶ κεκλήκασι Μολόχ. Είδωλον δὲ τοῦτο Μωαβιτών, λίθον ἔχον διαφανῆ καὶ ἐξαίρετον ἐπὶ μετώποις ἄκροις εἰς Εωσφόρου τύπον· ἑρμηνεύε ται δὲ τὸ Μολόχ βασιλεὺς αὐτῶν. Εωσφόρου γε μὴν ἐκτύπωμα τετεχνουργημένον ἦν. ᾿Αναλάβετε τοίνυν τὴν σκηνὴν τοῦ Μολόχ, τουτέστι, τοῦ βασι λέως ἡμῶν [/. ὑμῶν]. Καὶ ποῖος ἦν οὗτος ὁ βασι λεύς; Τὸ ἄστρον τοῦ θεοῦ ὑμῶν Ρεφφάν [vulg. Ρεμφάν], ὅπερ ἑρμηνεύεται σκοτισμός. *Ος τε [[. ὥστε] ἐν τῷ ὄρει ἐπιγραφὴ γέγονε, καὶ αὐτὴ δὲ ἐν τῇ ἐρήμῳ περιφορητὴ ἦν, καὶ οὐκ ἐν τόπου κειμένη, καὶ μαρτυρίου σκηνὴν καλεί, τουτ ἐστι τῶν θυμάτων, τῶν προσταγμάτων. Ητήσατο εὑρεῖν χάριν ὁ Δαβίδ, καὶ οὐκ ᾠκοδόμησεν ὁ θαυμαστός, ὁ μέγας, ἀλλ' ὁ ἀπεῤῥιμμένος ὁ Σολομῶν. Οὕτως οὐκ ἦν μέγα τι ὁ ναός. Οὐδὲ μιᾶς γάρ, φησίν, ἀναπαύλης με δίξειν [. μεθέξειν], πρὶν ἂν μάθοιμι τὸν τοῦ Κυρίου τόπον καὶ τὸ σκήνωμα, τουτέστι την σκήνωσιν τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· δῆλον δὲ ὅτι Χριστοῦ. Τῷ τετρακοσιοστῷ τεσσαρακοστῷ ἔτει τῆς ἐξόδου τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ἤρξατο Σολομῶν οἰκοδομεῖν τὸν ναὸν ἐν Ιερουσαλήμ, ὡς ή τρίτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἡμᾶς διδάσκει. Διὰ τοῦτο δὲ μετὰ τοσοῦτον χρόνον τῆς ἐπανόδου τῆς ἀπ' Αἰγύπτου τοῦ Ἰσραὴλ ὁ ναὸς ᾠχου δομήθη, ἵνα ἀποκαμόντες τῇ εἰς τὰ ὄρη περιπλανή σει, τὸν ἕνα τόπον τὸν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀγαπήσωσιν, ἂν ὁ Θεὸς ἐποίησε τίμιον. Ἐδείχθη μὲν τοῦτο διὰ τῶν ἤδη λεχθέντων, δείκνυται δὲ καὶ διὰ φωνής προφητικῆς· «Ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι; λέγει Κύριος. ο 'Αλλ' οὐδὲ ταῦτα ἄξια Θεοῦ, εἴ γε ποιή ματά ἐστιν. "Ορα τῆς αὐτὰ κατὰ μικρὸν ἐνάγει, ὅτι (α) Quæ sequuntur usque ad ερμηνεύεται σκοτισμός in codice Florentino exstant in margine iuferiori.

εὐδὲ ταῦτα ἔξεστι λέγειν· βραδείς πως ὄντες εἰς Δεσπότης· τί οὖν οὐκ ἔστησεν αὐτοῖς τὸ ἁμάρτημα, σύνεσιν, καὶ τῶν περὶ Θεοῦ λόγων ἀνεπιστήμονες. *Ος [γ. οί] γε, καὶ διὰ τὸ παρὰ τοῦ Δαβὶδ εἰρησθαι, «Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ, ν ὑπέλαβον ἐν αὐτῇ μόνῃ τὸν Θεὸν κατοικεῖν. Σμικρὰ τοίνυν δοξάζοντας, ἐλέγχει ὁ Θεὸς, και φησι· Ποῖον οἶκον ᾠκοδομήσατε μοι, θρόνον ἔχοντε τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν ὑποπόδιον; Εδει γὰρ τοῖς περιωρίσθαι τὴν αὐτοῦ φύσιν τόποις ὑπειληφόσι καταδείξαι σαφῶς, ὅτι τε εἴη πανταχοῦ, καὶ χωρεῖ μὲν αὐτὸν οὐδὲν, ἥκει δὲ μᾶλλον αὐτὸς διὰ πάν των. Ἐνταῦθα λοιπὸν καταφορικῶς τῷ λόγῳ κέχρηται πολλὴ ἦν παῤῥησία, μέλλοντος αὐτοῦ ἀποθνήσκειν, καὶ γὰρ καὶ τοῦτο οἶμαι αὐτὸν εἰδέναι. Οτε οὐκ ἠβούλετο θυσίαν αὐτὸς, ὑμεῖς ἐθύετε· ὅτε οὐκ ἤθελε δοῦναι ὑμῖν παραγγέλματα, ἐπεσπάσασθε· ὅτε ἐλά δετς, ἡμελήσατε· ὅτε εἱστήκει ὁ να'ς, εἴδωλα έθερα πεύετε· ὅτε βούλεται χωρίς ναοῦ θεραπεύεσθαι, τὸ ἐναντίον ποιεῖτε. Οὐκ εἶπε, Τῷ Θεῷ ἀντιπίπτετε, ἀλλὰ τῷ Πνεύματι·, οὕτως οὐδὲ μίαν ο δε διαφοράν. "Οτε κ τοῦ δικαίου» λέγει, βουλόμενος αὐτοὺς καταστείλαι, τουτέστιν οἷς ὁ νόμος δέδοται διατάξεις ἔχων, αἵτινες ἰσάγγελον ἐποίουν πολιτείαν, τους τελοῦντας αὐτὸν, ἔχειν. ἀλλ᾽ ἀφείθη; Εἰ μετενόησαν, ἀφείθη. Μέγα πάλιν κατόρθωμα διὰ τοῦ πάντων Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐνδείκνυται. Ἐπειδὴ γὰρ δεδικαιώμεθα [f. add. διά] τῆς πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν, καὶ ἐν αὐτῷ τὸ ἀπλημμελὲς ἡ ἀνθρώπου φύσ σις εὑρέθη πλουτήσασα, κεκαινοτόμηκεν ἡμῖν, τὸ μηκέτι μὲν εἰς ᾅδου τρέχειν τὰς τῶν ἀνθρώπων ἀπαλλαττομένες ψυχὰς καθὰ καὶ πρώην· πέμπεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος. Καὶ τοῦ τὸ εἰδὼς ὁ ἅγιος Στέφανος ἔφη τὸ, «Κύριε, δέξαι τὸ πνεῦμά μου.» Τοῦτο οικονομία ἦν, ώς μηκέτι λοιπὸν ἐν Ἱεροσο λύμοις πάντας καθῖσαι, ἀδεῶς δὲ ἐπιμίγνυνται τη Σαμαρείς λοιπὸν οἱ ἀκούοντες· «Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε. ) — • Πλὴν τῶν ἀποστόλων, ο φησί. Καὶ ταύτῃ προσάγεσθαι βουλόμενοι τοὺς Ἰουδαίους, ἀλλὰ μὴ καταλείψειν τὴν πόλιν, καὶ ἑτέροις γενέσθαι θάρ σους αίτιου, "Ορα πῶς ἀκριβῶς περὶ Παύλου διηγεί ται, ἵνα σοι δείξῃ θείαν τὴν ἐνέργειαν, ὅτι ὕστερον οὐ μόνον οὐκ ἐπίστευσεν, ἀλλὰ καὶ μυρίαις αὐτὸν ἔβαλε χερσίν. "Ορα δὲ πῶς πάλιν πειρασμοὺς ὁ Θεὸς συγχωρεῖ γίνεσθαι, ἵνα μὴ σὺ μετὰ ταῦτα λέγῃς, ὅτι χάριτι μόνῃ κατώρθουν. Εἰ εὐλαβεῖς ἦσαν, διὰ τί κοπετὸν ἐποίησαν; Οὔπω ἦσαν τέλειοι. Επίχαρις ἦν ὁ ἄνθρωπος, καὶ τοῦτο δείκνυσιν αὐτοὺς ἀνθρώ τους ὄντας, οὐχὶ ὁ φόβος μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ λύπη και ὁ κοπετός. Τινές φασι τὸν ὑπὸ ἀγγέλων διαταχθέντα δι' ἀγγέλου τῷ Μωϋσῇ, τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἐν τῇ βάτῳ. • Τους καταγγείλαντας.» Πολλῷ μᾶλλον αὐτόν. Υιός ἀνθρώπου ἐστὶν ὁ ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ. Καὶ εἰ νομί ζεις ὑπερβολὴν ἔχειν τὸ εἰρημένον, ὁ Πνεύματος πεπληρωμένος Στέφανος ἀποκρίνεταί σοι, ὅτι εἶδε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν ἑστῶτα τοῦ Θεοῦ μετὰ πολλῆς τῆς δόξης. Οτι οὖν «ἑστῶτα, καὶ οὐχὶ καθήμενον, ἵνα δείξῃ τὴν ἀντίληψιν τὴν εἰς τὸν μάρτυρα. Καὶ γὰρ περὶ τοῦ Πατρός λέγεται «Ανάστα, ὁ Θεός· καὶ πάλιν, «Νῦν ἀναστήσομαι, λέγει Κύριος.» Ἵνα οὖν τῷ ἀθλητῇ τὴν προθυμίαν παράσχῃ, καὶ πείσῃ τοὺς μαινομένους ἐκείνους καθυφεῖναι τῆς κατ' αὐτοῦ λύττης, τὸ τοῦ βοηθούν τος ἐπιδείκνυται σχήμα. Οτι γὰρ οὐχ ἕστηκεν, ἄχους Παύλου λέγοντος • • Συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ.» "Οπερ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ἐποίησαν, τοῦτο καὶ ἐνταῦθα. Καθάπερ ἐκεῖνος εἶπεν· ι Ὄψεσθε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καλήμενον ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ βλασφημία, δείσας μὴ τῶν ὁμοίων μετάσχῃ, ἐπαλινόστησεν τὸ πρᾶγμα καλέσαντες, διέῤῥηξαν τὰ ἱμάτια αὑτῶν· οὕτως καὶ ἐνταῦθα, «τὰ ὦτα συνέσχον.» Επειδή γὰρ εἶπε περὶ τοῦ θανάτου, καὶ περὶ ἀναστάσεως οὐδὲν διελέχθη· καὶ τοῦτο ἐθέλησε προσθεῖναι τὸ δόγμα, ἵνα κἂν οὕτω δέξωνται οἱ Ἰουδαῖοι. Ἐπειδὴ το καθίσαι φορτικὸν αὐτοῖς ἐφάνη· οἱ δὲ η συνέσχον τὰ ὦτα. Πάλιν < ἔξω τῆς πόλεως,» ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Χρι στοῦ· καὶ ἐν αὐτῷ τῷ θανάτῳ ἡ ὁμολογία καὶ τὸ κήρυγμα. Δεικνύντος ἦν τοῦτο, ὅτι οὐκ ἀπόλλυται, καὶ διδάσκοντος αὐτούς. Καὶ οὐχ ἁπλῶς εὔχεται ὁ μακάριος οὗτος, ἀλλὰ μετὰ προσοχής ο θεὶς τὰ γόν νατα.» Ορᾷ θεῖον αὐτῷ τὸν θάνατον, μέχρι τοῦ [. μέχρις ού] συνεχώρησε τὴν ψυχὴν εἶναι αὐτῷ ὁ Πολλὴ ἡ μανία, τὸ καὶ αὐτὸν μόνον εἶναι, τὸ καὶ εἰς τοὺς οἴκους εἰσιέναι· ἀπὸ γὰρ τῆς σφαγῆς ταύτης θρασύτερος γέγονεν. Ενίσχυσε, φησὶν, ὁ διωγ μὸς, καὶ τοὺς διδασκάλους ἐσκόρπισεν, ὥστε πλείονα γενέσθαι τὴν μαθητείαν. Οὐχ ὁ ἀπόστολος Φίλιππος, ὁ ἐν τοῖς δώδεκα καταλεγόμενος οὗτος ἦν, ἀλλ᾽ εἴς τῶν ἑπτὰ τῶν πρὸς τὴν χηρῶν οἰκονομίαν καταστάνε των, ὃς καὶ τὸν εὐνοῦχον ἐβάπτισε. Πῶς δὲ καὶ τὸν Σίμωνα; Ὥσπερ καὶ τὸν Ἰούδαν Χριστὸς ἐξελέξατο. Αναιρεθέντος τοῦ Στεφάνου, ο διωγμὸς ἐγένετο μέσ γας ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πάντες διεσπάρησαν κατὰ τὰς χώρας, πλὴν τῶν δώδεκα < ἀποστόλων. Ομοίως καὶ οὗτος, ὃς εἷς τῶν ἑπτὰ διακόνων ἦν, καὶ τὸν εὐνοῦχον βαπτίσας, εὑρέθη εἰς Αζωτον. Πρὸς δὲ Καισάρειαν ὥρμησε τὴν αὐτὸν ἐνεγκοῦσαν. Τῆς γὰρ ἐπὶ Στεφάνῳ λύπης πειραθείς, καὶ ἴσως οἴκαδε. Τοῦτο γὰρ σημεῖον φανερόν, οὐχ ὡς οἱ μάγοι έποίουν· ἴσως γὰρ ἐκεῖνοι δεσμοῦσι. Πῶς αὐτὸν οὐκ ἀνεῖλον, ὥσπερ ᾿Ανανίαν καὶ Σαπφείραν; Ότι καὶ τὸ παλαιὸν ὁ τὰ ξύλα συλλέξας ἀνῃρέθη εἰς ἑτέρων σωφρονισμὸν, καὶ οὐκ ἔτι ἕτερος τὸ αὐτὸ πέπονθεν. Οὕτω καὶ νῦν. Ορα καὶ ἕτερον πειρασμὸν τοῦ Σίμω νος· «Λέγων εἶναί τινα, φησὶν, ἑαυτόν.» Οὗτος ὁ Σίμων ὑπεκορίσατο τοὺς ἀποστόλους, καὶ αὐτὸς δὲ ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ἐβαπτίσθη ὑπὸ τοῦ Φιλίππου. Οι δὲ πάντες χωρίς αὐτοῦ ἐδέξαντο τὴν τῶν μεγάλων ἀποστόλων παρουσίαν, καὶ διὰ τῆς αὐτῶν χειροθεσίας ἔλαβον Πνεῦμα ἅγιον. Επειδή περ ὁ ἀπόστολος Φί λιππος διάκονος ὧν οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν τῆς χεῖρούς-

σίας, τοῦ δι' αυτής διδόναι Πνεῦμα ἅγιον, οὐχ ὁ ἐν ἡ φοβηθῆναι τῶν Ἰουδαίων τὴν ἐπιστασίαν. Καὶ οὐκ τοῖς δώδεκά ἐστιν οὗτος ὁ Φίλιππος. Καὶ γὰρ ἀναιρε. ἐρώτησε διὰ τί· ἀλλ' ο Αναστὰς ἐπορεύθη, ο "Ορα θέντος Στεφάνου, οἱ μὲν ἄλλοι διεσπάρησαν, πλὴν ἀντιλαμβανομένους ἀγγέλους τῷ κηρύγματι, καὶ αὐ τοὺς μὲν οὐ κηρύττοντας. Διὰ τί μὴ τῷ εὐνούχια φαίνεται ὁ ἄγγελος, καὶ ἄγει αὐτὸν πρὸς Φίλιππον; Οτι ἴσως οὐκ ἂν ἐπείσθη, ἀλλὰ καὶ ἐξεπλάγη ἂν μᾶλλον. τῶν ἀποστόλων. Καὶ ἐπληροῦτο τὸ παρὰ τοῦ Χριστοῦ εἰρημένον, ὅτι ο Ελεύσονται ψευδόχριστοι καὶ ψευδαπόστολοι ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου.» Τὸ μὲν τῆς ἀφέσεως ἔλαβον -Πνεῦμα, οὔπω δὲ τὸ τῶν σημείων. Σημειωτέον, ὅτι οὐ δεῖ πλησιάζειν μάγοις, πλην εἰ απατηθείς τις επλησίασεν, ἀφιστάσθω ταχέως. Η γὰρ ἐπιμονὴ ἐν τοῖς κακοῖς εἰς ἔκστασιν ἄγει φρε νῶν, ὥστε μὴ συνιέναι τὰ γινόμενα. Οτι οὐκ ἀργυ ρίου, οὐδὲ ὑποκριταῖς, ἀλλ᾽ ἁγίοις διὰ πίστεως ή μετοχὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δίδοται. Διὰ τί οὐκ ἦσαν οὗτοι λαβόντες Πνεῦμα ἅγιον; Ητοι τοῦ Φιλίππου τιμῶντος τοὺς ἀποστόλους, ἤτοι τὸ μὴ ἔχειν χάρισμα τοιοῦτον· τῶν ἑπτὰ γὰρ ἦν. Ορα δὲ, ἐκεῖνοι οὐκ ἐξίεσαν, ᾠκονομήθη τούτους ἐξελθεῖν, καὶ ἐκείνους ἑτέρως διὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Δυνάμεις γὰρ ἔλαβον ποιεῖν καὶ σημεῖα, σὐχὶ δὲ τὸ Πνεῦμα διδόναι ἑτέροις· τοῦτο ἦν τὸ τῶν δώδεκα ἀποστόλων ἐξαίρετον. Καὶ ὅρα τοὺς κορυ φαίους, οὐκ ἄλλους πέμπουσιν, ἀλλὰ Πέτρον. Οὐκ ἂν εἶδεν, εἰ μή τι αἰσθητὸν ἐγένετο, ὥσπερ καὶ Παῦλος ἐποίησεν ὅτι ταῖς γλώσσαις ἐλάλουν. Διὰ τί προσή νεγκε χρήματα ὁ Σίμων; Καίτοι οὐκ εἶδε χρημά των ἕνεκεν τοῦτο ποιοῦντας, οὐκ ἦν ἀγνοίας τὸ πράγμα, ἀλλὰ πειράζοντος καὶ βουλομένου κατηγοφίαν περιβαλεῖν. Διὰ τοῦτό φησιν· «Οὐκ ἔστι σοι μερὶς, οὐδὲ κλῆρος, ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ.» Ἐπειδὴ οὐκ εἰς δέον αὐτῷ κέχρηται, οὐκ ἔτι ταῦτα ἀρωμένου, ἀλλὰ παιδεύοντος. Σοι, φησί, τῷ τοιούτῳ· ὡς ἂν εἴ τις εἴποι - Συναπόλοιτο μετὰ τῆς προαιρέσεως. Τὰς ἐκκλησιαστικὰς χειροτονίας Ασφαλίζετο, ἐξ ὀρθῆς πίστεως, καὶ βίου σεμνοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐχούσας. Ερύβει γὰρ αὐτοὺς τὰ ἐπὶ τοῦ Ἱεροβοάμ κακά· ἵνα μὴ μελέτῃ καὶ ἔθει τοῖς ἀσεβοῦσι γένηται. Ἐπειδὴ ἐκεῖνος λανθάνειν ενόμιζεν. Ορᾶς ἀπὸ τῆς κακίας πάντα πραττόμενα; Δείκνυται ὡς ἡ μετάνοια ἱκανὴ πᾶσαν ἁμαρτίαν νικῆσαὶ διὰ τὸν χαίροντα ἐπὶ μετανοίᾳ Θεόν. Τὸ δέ, ε ἄρα, ο προσκείμενον, διδάσκει ὡς δυσκατόρθωτον γίνεται τὸ πρᾶγμα τῆς μετανοίας τοῖς εἰς αὐτὸ τὸ θεῖον ἐξαμαρτάνουσιν, εἰς 8 καὶ ὁ Σίμων ἥμαρτεν ἀργύριον οὐχ ὑπακούειν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἡγησάμενος εἰς τὰς ἐνεργείας. Ο Πολλοῦ θυμοῦ τὰ ῥήματα. "Αλλως δὲ, οὐκ ἐκόλασεν αὐτὸν, ἵνα μὴ λοιπὸν ἀνάγκης ἡ πίστις ᾖ, ἵνα μὴ τὸ πράγμα ὠμὲν δόξῃ, ἵνα καὶ τὰ τῆς μετανοίας εἰσαγάγῃ. Αρκεῖ πρὸς διόρθωσιν τὸ ἐλέγξαι τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ, τὸ ἐκεῖνον ὁμολογῆσαι, ὅτι ἐάλω, καὶ τοῦτο δῆλον, ἐκ τοῦ εἰπεῖν· ι Δεήθητε ὑμεῖς.» Ἴσως διὰ τὸν Σίμωνα, ἵνα μὴ ἀπατῶνται, ἵνα λοιτὸν ἀσφαλεῖς ὦσι. Διὰ τί πάλιν ἄπεῖσιν ἐκεῖ ἔνθα ἦν ή τυραννίς; "Ωσπερ ἐν τοῖς πολέμοις ποιοῦσιν οἱ στρατηγοί, τὸ πονοῦν τοῦ πολέμου μέρος καταλαμβάνουσιν. Ἐμοὶ δοκεῖ τῶν ἑπτὰ οὗτος εἶναι· οὐ γὰρ ἂν ἀπὸ τῶν Ἱεροσολύμων πρὸς μεσημβρίαν ἀπῄει, ἀλλὰ πρὸς ἄρχτον· ἀπὸ δὲ Σαμαρείας προς μεσημε βρίαν. • Αὕτη ἐστι, φησίν, ἔρημος.» Ὥστε μή Μεγάλα ἐγκώμια τούτου, είγε καὶ Αιθιοπίᾳ μένων, καὶ τοσούτοις κυκλούμενος πράγμασι, καὶ ἑορτῆς οὐκ οὔσης, καὶ ἐν τῇ δεισιδαίμονι πόλει ών, ήρχετο προσκυνήσων ἐν Ἱερουσαλήμ· καὶ πολλὴ ἡ σπουδή, ὅτι καθήμενος ἐπ' ὀχήματι ἀνεγίνωσκε. Καὶ ὅρα ἐν ποίῳ καιρῷ, ἐν τῷ χαλεπωτάτῳ κύματι. Ἐνταῦθα πεπλήρωται ἡ προφητία ή λέγουσα· ε Αιθιοπία προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ.» Καὶ τοῦτο αὐτοῦ τῆς φιλοσοφίας, καὶ τὸ τὸν προφήτην τοῦτον μετὰ χεῖρας ἔχειν, τῶν ἄλλων ὄντα ὑψηλότερον. Ορα καὶ πάλιν εὐλάβειαν, οὐκ εἰδὼς ἀνεγίνωσκεν, εἶτα καὶ μετὰ τὸ ἀναγνῶναι ἐξετάζει. Τοῦτον εἶναι Ἰησοῦν, καὶ πεπληρῶσθαι ἐν αὐτῷ τὴν Γραφήν, ὡς αὐτὸς ὁ εὐνοῦχος πεισθείς, καὶ παραυτίκα ἀξιῶν βαπτισθή ναι ἔλεγε· ε Πιστεύω τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ αὐτὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν. 3 Ος καὶ ἐπέμφθη εἰς τὰ κλήματα τῆς Αιθιοπίας κηρύξων, Θεὸν μὲν ἕνα τὸν διὰ προφητών κεκηρυγμένον, τούτου δὲ τὸν Υἱὸν τὴν κατὰ ἄνθρω· πον ήδη πεποιῆσθαι παρουσίαν. • Καὶ ὡς πρόβατον εἰς σφαγὴν ἤχθη,» καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα οἱ προφῆται λέγουσι περὶ αὐτοῦ. [ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ.] "Ορα πως οικονομεί ται, καὶ πρῶτον ἀναγινώσκει καὶ ἀγνοεῖ· εἶτα ἀναγινώσκει αὐτὴν τὴν μαρτυρίαν, ἔνθα ἦν τὸ πάθος, καὶ ἡ ἀνάστασις, καὶ ἡ δωρεά. «Ὅτι αἱρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐπαίρεται καὶ υψηλοτέρα τῶν ἐπὶ γῆς ἐστιν ἡ ζωὴ αὐτοῦ, τουτέ στιν ἡ ὕπαρξις τοῦ Μονογενοῦς, ὅταν ἔξω νοεῖται σα κδ;, καὶ οὔπω τὸ καθ᾿ ἡμᾶς γενόμενος. [ΘΕΟΦΥΛΑ ΚΤΟΥ.] Τὴν παράνομον καὶ ἄδικον κρίσιν ἐπ' αὐτῷ γινομένην [γ. γεν.] δηλοῖ τῆς ἀληθείας κρυβείσης. [ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ]. Τὴν μετὰ τὴν ἀνάστασιν γενομένην δόξαν καὶ τὴν εὐγενῆ αὐτοῦ ἀξίαν, ἣν ή τῶν οἰκοδομηθέντων ἔδειξε πεῖρα, τίς ἔσται ἱκανὸς λόγῳ φράσαι, αὐτοῦ μὲν θανάτῳ ὑποβαλλομένου, πάντων δὲ εἰς ἀφθαρσίαν χάριτι αὐτοῦ ζωοποιουμέ νων, καὶ πίστει λυτρουμένων; Ην γὰρ ὁ αὐτὸς καὶ ἀγενεαλόγητος ὡς Θεὸς, καὶ κατὰ σάρκα γενόμενος. Τὸ ὅλον εἰδέναι ὅτι ἄλλως καὶ περὶ ἄλλων λέγουσιν οἱ προφῆται, ἢ ὅτι περὶ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἢ περὶ ἑαυτῶν ἑτέρῳ προσώπῳ διαλέγονται. Σφόδρα περιεσκεμμένη ἐστὶν ἡ ἐρώτη σις. Επιστατέον ότι πολλή ή σπουδή υπήρ χε τελείως Χριστιανίζουσι περὶ τὸ αἰσθητὸν βάπτισμα. Διττοῦ γὰρ ἔντος τοῦ διδομένου, δτὲ μὲν δι᾽ ὕδατος, δτὲ δὲ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, οὐ διὰ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ ἐν Πνεύματι βαπτίσματος κατεφρόνουν τοῦ σωματικωτέρου· συμβάλλεται γὰρ καὶ τοῦτο εἰς σωτηρίαν καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ σώ ματος. Εστι δὲ διὰ τῆς προκειμένης βίβλου τῶν Πράξεων πολλὰ θηρεῦσαι παρὰ τοῦ χρησίμου, τοῦ ἐξ ὕδατος βαπτίσματος. "Ορα ὅτι τὰ δόγματα ἀπο

ηρτισμένα είχε· καὶ γὰρ ὁ προφήτη; πάντα είχε, γενέσθαι. "Οτι καὶ ᾿Ανανίας διάκονος ἦν, μαρτυρεί τὴν σάρκωσιν, τὸ πάθος, τὴν ἀνάληψιν, τὴν ἀνάστα σιν, τὴν κρίσιν τὴν μέλλουσαν. Εἰ δὲ πολλὴν ἐπιθυμίαν δείκνυσι, μὴ θαυμάσης. Διὰ τί ο ήρπασεν ο αὐτόν; Τὸ γενόμενον θαυμασιώτερον ἐδείκνυτο, καὶ τότε οὐκ ᾔδει. Ὡς οὖν ὕστερον αὐτὸν θαυμασθῆναι τοῦτο ἐγένετο. • Επορεύετο γάρ, φησί, τὴν ὁδὸν αὐ τοῦ χαίρων, ἵνα θεῖον δειχθῇ τὸ γινόμενον, ἵνα μὴ νομίσῃ ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν ἁπλῶς, συμφερόντως οὖν αὐτὸν ἥρπασε τὸ Πνεῦμα· ἐπεὶ ἠξίωσεν ἂν καὶ συναπελθεῖν αὐτῷ ὁ εὐνοῦχος, καὶ ἐλύπησεν ἂν ἐκεῖ νος ἀνανεύσας, οὕτω τοῦ καιροῦ ὄντος. Μέγα καὶ ὁ Φίλιππος εκέρδανεν, ὅπερ ήχους περὶ τῶν προφη τῶν, περὶ Ἰεζεκιήλ, περὶ ᾿Αββακούμ καὶ τῶν ἄλ λων, ἰδὼν καὶ ἐφ' ἑαυτὸν γενόμενον. Εντεῦθεν δείκονται πολλὴν ὁδὸν ἀπελθών, εἴ γε ἐν Αζώτῳ εὐρέθη, ἐκεῖ αὐτὸν ἔστησεν, ἔνθα καὶ εὐαγγελίσασθαι ἔδει. 'Αξίως εἶπε τὸν Παύλου ζῆλον, καὶ δείκνυσιν ὅτι ἐν μέσῳ τῷ ζήλῳ έλκεται, καὶ οὐδέπω κορεσθείς το φόνῳ τοῦ Στεφάνου. Ἰδοὺ ἐπληροῦτο τὸ παρὰ τοῦ Χριστοῦ εἰρημένον, ὅτι ι Οἱ ἀποκτενοῦντες ὑμᾶς, δόξουσι λατρείαν προσφέρειν τῷ Θεῷ.» Διὰ τί εἰς Δαμασκὸν ἐπορεύετο; Μεγάλη ή πόλις ἦν καὶ βασιλικὴ, καὶ ἐφοβεῖτο μὴ καὶ ἐκείνη προκατα ληφθῇ. Καὶ ἦρα τὴν πόθον καὶ τὴν σφοδρότητα· οὐ προσέρχεται ἄρχοντι, ἀλλὰ τῷ ἱερεῖ· οὕτω γὰρ ἐκαλοῦντο οἱ πιστεύσαντες, ἴσως διὰ τὸ τὴν ὁδὸν τέμνειν τὴν εἰς οὐρανὸν φέρουσαν. Διὰ τί μὴ ἐν Δασ μασκῷ, ἢ ἐν Ἱεροσολύμοις; Ὥστε μὴ ἐξεῖναι ἄλλοις αὐτὸ διηγεῖσθαι, ἀλλ᾽ οὗτος ἀξιόπιστος ἦν διηγούμενος ὁ διὰ τοῦτο ἀπιών. Τοῦτο οὖν λέγει καὶ πρὸς Αγρίππαν ἀπολογούμενος. Η γὰρ ὑπερβολὴ τοῦ φωτός πλήττειν εξωθε· μέτρα γὰρ ἔχουσιν οἱ ὀφθαλμοί. Λέγεται δὲ καὶ φωνῆς ὑπερβολὴ κωφούς ποιεῖν καὶ ἀποπλῆγας. Ἀλλὰ τούτου μόνον ἐπήρωσε καὶ ἔσβεσεν αὐτοῦ τὸν θυμὸν τῷ φόβῳ, ὥστε ἀκοῦσαι τὰ λεγόμενα. Οὐδὲν αὐτῷ λέγει· οὐ λέγει, Πίστευ σον, ή τι τοιοῦτον, ἀλλ᾽ ἐγκαλεῖ μονονουχί λέγων· Τί παρ' ἐμοῦ ἠδικημένος μικρόν, ή μέγα, ταῦτα ποιεῖς; "Ορα πῶς οὐκ εὐθέως πάντα ἐπηγγείλατο, ἀλλὰ προμαλάττει αὐτοῦ τὴν διάνοιαν. Οὕτω καὶ τοὺς μαθητὰς ἐκάλεσεν ἐκ δευτέρου. Δίδωσιν αὐτῷ χρηστὰς ἐλπίδας, καὶ ὅτι ἀναβλέψει. ο καὶ Παῦλος ἐν τοῖς κανόσι. Τοῦτο δὲ γέγονε, διὰ τὸ σπάνιν εἶναι τῶν πρεσβυτέρων διὰ τὸν γεγονότα διωγμόν. Οὐ μόνον πιστὸς ἔσται, φησὶν, ἀλλὰ καὶ διδάσκαλος, καὶ πολλῇ χρήσεται τῇ παρρησία. • Σκεύος ο καλεῖται δικαίως, δεικνύντος τοῦ λόγου, ὡς οὐκ ἔστι φυσικὴ ἡ κακία. «Σκεύος, φησίν, ἐκλογῆς, τὸ δόκιμον γὰρ ἐκλεγόμεθα. Μηδὲ νομίσῃ τις ὅτι ἀπιστῶν τοῖς λεγομένοις ταῦτά φησιν, οὐδὲ ἠπατῆσθαι νομίζων τὸν Χριστὸν, μὴ γένοιτο! ἀλλὰ φοβούμενος καὶ τρέμων. Ταῦτα οὔπω τῆς χάριτος παρούσης ἐμαρτύρησεν ὁ ταῖς καρδίαις ἐμβατεύων Θεός· μηδὲ σφάλλωμεν ἑαυτοὺς, ἀδύνατον εἶναι λέγοντες γενέσθαι κατὰ Παῦλον τινά. Εὐθέως αὐτὸν οἰκειοῦται τῷ ὀνόματι· «Ἰησοῦς, φησίν, ὁ ὀφθείς σοι·» (καὶ μὴν τοῦτο οὐκ εἶπεν αὐτῷ ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος έμαθεν, ἵνα ἀναβλέψῃς, φησίν. Οὐκ εἶπεν, ὁ πηρώσας σε, ἀλλ', ε ὁ ὀφθείς σοι. ο "Ορα καὶ τοῦτον οὐκ ἀλαζονικών· ἀλλ' ὥσπερ & Πέτρος ἔλεγεν ἐπὶ τοῦ χωλοῦ·. Τί ἡμῖν προσο έχετε, ὡς ἰδίᾳ δυνάμει πεποιηκόσι; ν οὕτω καὶ οὗτος, «Ἰησοῦς ὁ ὀφθείς σοι, ο τῶν χειρῶν ἐπικειμέν των ταῦτα ἐφθέγγετο. Καὶ μὴν οὐκ ὤφθη. Αλλὰ διὰ πραγμάτων ὤφθη. Ἐμοὶ δοκεῖ καὶ τοῦτον καὶ τὸν Κορνήλιον, τούτων λεγομένων τῶν ῥημάτων, τοῦ Πνεύματος μετασχεῖν. Ορα, καὶ ἐξησθενηκὼς ἦν ἀπὸ τῆς ὁδοιπορίας, ἀπὸ τοῦ φόβου, ἀπὸ τοῦ λιμοῦ. Καὶ ἵνα μὴ φαντα σίαν νομίσῃ τὴν πήρωσιν, διὰ τοῦτο ἔπεσον λεπίδες. Και βουλόμενος ἐπιτεἶναι τὴν ἀθυμίαν, ἐτύφλωσε τὸν ἄνθρωπον πρὶν ἢ ἐλθεῖν τοῦτον. Διὰ τί λέγει· «Λαδών τροφὴν ἐνίσχυσεν;. Ὅτι οἱ τοιοῦτοι παρειμένοι για νονται. Οὐκ ἠνέσχετο πρότερον μετασχεῖν τροφῆς, ἕως ὅτι [/. ὅτε νel ὅτου] μεγάλων ἔτυχε τῶν δωρεῶν. Οὐ λέγει δὲ, Ἰησοῦς ὁ σταυρωθείς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ', ε ὁ ὀφθείς σοι, ο ἀπὸ τῶν ἐκείνῳ γνωρίμων, ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς οὐδὲν πλέον προσέθηκε. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὁ σταυρωθείς, ὁ δεδιωγμένος, ἵνα μὴ δόξη ο ὡς ἐπεγγελᾶν αὐτῷ. Ορα, εὐθέως διδάσκαλος ἦν ἐν ταῖς συναγωγαίς, Οὐκ ᾐσχύνετο τὴν μεταβολήν, οὐκ ἐδεδοίκει ἐν οἷς ἦν πρότερον, λαμπρῶς ταῦτα καταλύων, οὐχ ὅτι ἀνα έστη, οὐχ ὅτι ζῇ. ᾿Αλλὰ τί; Εὐθέως ἀκριβῶς τὸ δόγμα ἐξέθετο· «"Οτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· κ Τί δήποτε οὐδένα τῶν ἀξιοπίστων καὶ μεγάλων οὔτε είλκυσεν, οὔτε μετέστησεν εἰς τὴν τοῦ Παύλου καὶ τὸ θαυμασιώτερον, ὅτι εἶδε εἰς τοῦτο ἐλήλυθε. κατάσχεσιν; "Οτι οὐκ ἔμελλε δι᾿ ἀνθρώπων ἐνάγε σθαι, ἀλλὰ δι' αὑτοῦ τοῦ Χριστοῦ. Ἐπεὶ καὶ οὗτος ἐδίδαξε μὲν αὐτὸν οὐδὲν, ἐβάπτισε δὲ μόνον· ἅμα γὰρ φωτισθεὶς ἔμελλεν ἐπισπᾶσθαι πολλὴν τοῦ Πνεύματης τὴν χάριν ἀπὸ τοῦ ζήλου καὶ τῆς πολλῆς προθυμίας· ὅτι γὰρ οὐ τῶν σφόδρα ἐπισήμων ἦν, δῆλον. Οὐκ εἶπε πρὸς αὐτόν· Διαλέχθητι, καὶ κατήχησαι αὐτόν. Εἰ γὰρ εἰπὼν, ὅτι εὔχεται καὶ εἶδεν, ὅτι ἄνε ὅσα ἐπιθέντα αὐτῷ τὰς χεῖρας, καὶ οὐκ ἔπεισε, πολλῷ μᾶλλον εἰ τοῦτο εἶπεν· Ωστε, φησίν, οὐ διαπιστήσει σοι. Πέθεν τοῦτο δῆλον; Εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ἐν φόβῳ ὄντας περιεργάζεσθαι. Οὐχ ὡς οὐκ εἰδότος τοῦ Χριστοῦ ταῦτα λέγει, ἀλλὰ τούτων ὄντων, πῶς δύναται ταῦτα Καὶ οὐκ ἔχομεν εἰπεῖν, ὅτι τοῖς ἀποστόλοις πρότε ρον συνεγένετο. "Ατε νομομαθής ὢν ἐπεστόμιζεν αύτ τοὺς, καὶ οὐκ εἴα φθέγγεσθαι. Ενόμισαν ἀπηλλά χθαι τῆς ἐν τοῖς τοιούτοις διαλέξεως ἀπαλλαγέντες Στεφάνου, καὶ σφοδρότερον εὗρον ἕτερον. Τουτέστι μετ' ἐπιεικεία; διδάσκων. Καὶ ὅρα, οὐκ ἔλεγον αὐτῷ· Σὺ εἶ ὁ πορθῶν, τί μεταβέβλησαι; ᾐσχύνοντο γάρ ἀλλὰ πρὸς ἑαυτοὺς ἔλεγον. Ἐπὶ μὲν Στεφάνου κατ ηγόρους και συκοφάντας ἐζήτουν, ἐπὶ δὲ Παύλου χωροῦσιν, ἐπεὶ εἶδον ἐπιτεινόμενον τὸ κήρυγμα. Ορα αὐτὸν, οὐ χάριτι σωζόμενον, ἀλλ' ἀνθρωπίνῃ σοφία, ἵνα μάθης τοῦ ἀνδρὸς τὴν ἀρετὴν χωρίς σημείου λάμπουσαν. Εἰ δὲ καὶ ἐπεθύμει τῆς ἐντεῦθεν ἀποδημίας, ἀλλ' ὅμως καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐρᾷ σω

τηρίας. Διὸ καὶ πολλάκις τοιαῦτα ἐμηχανᾶτο, τηρῶν Λ ἐπισκοπῶν ποῖον. ἑαυτὸν τῷ κηρύγματι· καὶ οὐδὲ παρητεῖτο καὶ ἀνΟρωπίνοις χρήσασθαι μηχανήμασιν, ἡνίκα ἀπῄτει καιρός. [ΘΕΟΔΩΡΟΥ.] Εδει αὐτὸν τέως δοκιμασθῆς και τοῖς πάθεσι, καὶ ὡς ἐν χαλκείῳ τύπτεσθαι ταῖς πρώταις προβολαῖς, ἵνα ἐφ' ἑαυτῷ πληρώσῃ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Χριστοῦ· «Ότι σκεῦος ἐκλογῆς ἐστί μοι τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου. Πῶς ἐν τῇ μὲν πρὸς Γαλάτας φησίν, ὅτι οὐκ ἀπὸ ἦλθεν εἰς Ἱεροσόλυμα, ἀλλ᾽ εἰς Ἀραβίαν, καὶ Δαμασκόν, καὶ μετὰ ἔτη τρία εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὅτι οὐδένα τῶν ἀποστόλων εἶδεν; Ἐνταῦθα δὲ τούναντίον ψησίν; "Οτι ηγαγεν αὐτὸν πρὸς τοὺς ἀποστόλους ὁ Βαρνάβας. Η τοῦτό φησιν, ὅτι οὐκ ἀπῆλθεν, ὥστε ἀναθέσθαι. Τί γὰρ λέγει; «Οὐ προσανεθέμην, οὐδὲ ἀπῆλθον εἰς Ἱεροσόλυμα.» "Η εἰ μὴ τοῦτο, δῆλον, ὅτι ἡ ἐπιβουλὴ ἡ ἐν Δαμασκῷ μετὰ τὸ ἐλθεῖν αὐτὸν ἀπὸ ᾿Αραβίας γέγονε μετά τη τρία. Η εἰ μὴ τοῦτο πάλιν, ἡ ἄνοδος μετὰ τὸ ἐλθεῖν ἀπὸ ᾿Αραβίας· αὐτὸς γοῦν οὐκ ἀπῆλθε πρὸς τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ τοῖς μαθηταῖς ἐπειρᾶτο κολλᾶσθαι, ἅτε διδάσκαλος ὧν καὶ μαθητής. Διὰ τοῦτο ἀπῆλθον, φησὶν, ἵνα πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους ἀπέλθω· οὐδὲν γοῦν παρ' αὐτῶν ἔμαθον. "Η ταύτην τὴν ἄνοδον λάμβανε, ὥστε εἶναι οὕτως· ᾿Απῆλθεν εἰς ᾿Αραβίαν, εἶτα εἰς Δαμασκόν, εἶτα εἰς Ἱεροσόλυμα, εἶτα εἰς Συρίαν. Η εί μὴ τοῦτο πάλιν, ὅτι αὖθις ἀνῆλθεν εἰς Ἱεροσόλυμα, εἶτα εἰς Δαμασκὸν ἐξεπέμφθη, εἶτα εἰς ᾿Αραβίαν, εἶτα εἰς Δαμασκὸν πάλιν, εἶτα εἰς Καισάρειαν, καὶ τότε διὰ δεκατεσσάρων ἐτῶν, ἀνέβη πάλιν εἰς Ἱερο- ς σόλυμα, ἴσως ὅτε τοὺς ἀδελφοὺς ἀνήγαγε μετά Βαρο νάδα. “Η εἰ μὴ τοῦτο, ἕτερον λέγει καιρόν· καὶ γὰρ ὁ ἱστοριογράφος πολύ [γ. πολὺ] ἐπιτέμνει τὸν καιρὸν, καὶ πολλὰ συνάγει. ω. γκεκροτημένων μέρος, ποῖον τῆς αὐτῶν δεῖται παρουσίας. "Ορα πανταχού πρῶτον αὐτὸν τρέχοντα, καὶ ὅτε μὲν ἦν κίνδυνος, οὗτος· ὅτε δὲ οἰκονομία καὶ γαλήνης ἔγεμε τὰ πρά γματα, κοινῇ πάντες ἦσαν· καὶ ὅτε θαυματουργή. σαι ἔξει, αὐτὸς προπηδά. Διὰ τί μὴ ἀνέμεινε τὴν πίστιν τοῦ ἀνδρὸς, μηδὲ ἠρώτησεν εἰ βούλοιτο θεραπευθῆναι; Ἐπειδὴ πρὸς πολλῶν παράκλησιν ἐγένετο τὸ θαῦμα. Καὶ ἄκουε τὸ κέρδος ὅσον· ι Καὶ εἶδον οἱ κατοικοῦντες πάντες καὶ ἐπίστευσαν.. Ἐπίσημος γὰρ ἦν ὁ ἀνὴρ, καὶ δίδωσιν ἔλεγχον τὸ σημεῖον. Οὐ γὰρ τῶν νοσημάτων ἀπήλλαττον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑγείαν παρείχαν καὶ τὴν ἰσχύν, καὶ οὔπω ἦταν τεκμήρια τῆς ἰδίας παρασχόντες δυνάμεως. Καὶ ὁ Χριστὸς ἀρχόμενος τῶν σημείων, οὐκ ἀπῄτει πίστιν· ὁμοίως οὐδὲ καὶ οὗτοι. Ἐν Ἱεροσολύμοις μὲν γὰρ εἰκότως ἡ πίστις αὐτῶν προεγίνετο, ἵνα ἐρχομένου Πέτρου και ή σκιά· ἐνταῦθα δὲ τοῦτο πρῶτον ἐπιβαίνει. Τὰ μὲν γὰρ τῶν σημείων ὑπὲρ τοῦ τοὺς ἄλλους ἐπισπάσασθαι ἐγίνετο, τὰ δὲ καὶ ὑπὲρ τῆς τῶν πιστευόντων παρακλήσεως. δ Δείκνυσιν ὅτι φερώνυμος ἦν, οὕτως ἐγρηγορυία καὶ νήφουσα ὥσπερ Δορκάς. Πολλὰ γὰρ οἰκονομικῶς ὀνόματα τίθεται, ὡς πολλάκις είπομεν. Οὐχὶ ἐλεη μοσύνης μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀγαθῶν ἔργων ἦν πλήρη Οὐχ ἁπλῶς ἀπέθανεν, ἀλλ᾽ ἐν ἀῤῥωστίᾳ γενομένη. Καὶ ο λούσαντες ἔθηκαν, ο ἵνα μὴ διαπιστηθῇ τὸ θαῦμα. Διὰ τί περιέμειναν ἀποθανεῖν; Καὶ διὰ τί μὴ ἐσχύλη ὁ Πέτρος πρὸ τούτου; Ανάξιον ἡγοῦντο λυ:- πὸν φιλοσοφοῦντες ὑπὲρ τῶν τοιούτων τοὺς μαθητάς σκύλλειν, καὶ τοῦ κηρύγματος παρασπᾷν· ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦτο λέγει, ὅτι ἐγγὺς ἦν. Ηπου ἐν τάξει παρ έργου τοῦτο ήτουν· προηγουμένως δὲ οὐκ ἔτι μαθήτρια γὰρ ἦν. Οὐ παρακαλοῦσιν, ἀλλ' αὐτῷ ἐπισ τρέπουσιν ἵνα τὴν σωτηρίαν αὐτῇ χαρίσηται. Ορα ἐλεημοσύνης πόση γίνεται ἡ προτροπή. Τί δήποτε πάντας ἐκβάλλει; Ὥστε μή συγχυθῆναι τοῖς δάχρυσι, μηδὲ διαταραχθῆναι. Οὐ πάντα μετὰ τῆς απα τῆς εὐκολίας τὰ σημεῖα ἐποίουν. Τοῦτο δὲ αὐτοὺς ὠφέλει· οὐδὲ γὰρ μόνον τῆς τῶν ἄλλων ἐφρόντιζον σωτηρίας, ἀλλὰ καὶ τῆς αὐτῶν. Ὁ γὰρ τῇ σκιᾷ το πούτως θεραπεύων, πώς τοσαῦτα νῦν ποιεῖ; Εστι δὲ ὅπου καὶ ἡ πίστις τῶν προσιέντων [Γ. προσιόντων] Ο Βαρνάβας άνθρωπος ἦν ἐπιεικὴς, καὶ ὄρα αὐ τὸν οὐ πρὸς τοὺς ἀποστόλους ἀπιόντα διὰ τὸ μετριάζειν, ἀλλὰ πρὸς τοὺς μαθητάς, ἅτε μαθητὴν ὄντα, οὐκ ἐνομίζετο ἀξιόπιστος εἶναι. Υἱὸς δὲ παρακλήσεως οὗτος λέγεται, ὅθεν καὶ εὐπρόσιτος γέγονε τῷ ἀνδρὶ, ὅθεν καὶ οὗτος οὐκ ἐφοβήθη. Γοργὸς γὰρ ἦν ὁ ἀνὴρ καὶ εἰκὸς ἦν τὰ κατ' αὐτὸν ἀκηκοέναι καὶ ἐν Δαμασκῷ. Οἱ μὲν οὖν μαθηταὶ ἐφοβοῦντο, οἱ δὲ ἀπόστολοι οὐκ ἐπίστευον αὐτῷ. Διὰ τοῦτο αὐτῶν ἐκεῖθεν λύει τὸ δέος· «Συνεζήτει, φησί, πρὸς τοὺς Ελληνιστάς,» τοὺς Ἑλληνιστί, φησί, φθεγγομένους. Ο συνήργει. Ταύτην πρῶτον νεκρὰν ἀνίστησιν Ομα Καὶ τοῦτο σφόδρα σοφῶς· ἐκεῖνοι γὰρ οἱ ἄλλοι ού δὲ ἰδεῖν αὐτὸν ἤθελον, οἱ βαθεῖς Εβραίοι. τὴν ἐπιτεταγμένην εὐχήν· ὅρα κατὰ μέρος τὴν ζωήν, εἶτα τὴν δύναμιν εἰσαγομένην· τὴν μὲν διὰ τοῦ βίο ματος, τὴν δὲ διὰ τῆς χειρός. Καὶ καθάπερ ἐξ ὕπνου ἐγείρει· πρῶτον ήνοιξε τοὺς ὀφθαλμούς, εἶτε ἀπὸ τῆς ὄψεως ἀνεκάθισεν, εἶτα ἀπὸ τῆς χειρὸς τὴν δύναμιν ἔλαβεν. Ορα τὸν καρπὸν, οὐ πρὸς ἐπίδειξιν ὄντα· διὰ τοῦτο καὶ ἐκβάλλει πάντας ἔξω, τὸν διδάσκαλον καὶ [γ. κἀν] τούτῳ μιμούμενος. Σημειωτέον, ὅτι οὐ μόνον τοῖς ἀπίστοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἁγίοις ἐγίνετο σημεῖα οἰκονομικῶς, ἵνα καὶ ἄλλοι πιστεύσωσιν. Ἰδοὺ γὰρ μετὰ τὸ σημεῖον τοῦτο πάλιν πολλοὶ ἐπίστευσαν, ὡς εἶναι πάλιν τὰ σημεῖα τοῖς ἀπίστοις· καὶ οὐκ ἄλλως ἐπίστευσαν, τῶν ἁγίων Καθάπερ γάρ τις στρατηγός περιήει τὰς τάξεις καὶ δίχα τοῦ σημείου πιστευόντων, ὅτι δυνατός ἐστ Τῆς σφοδροτέρας καὶ τῆς κατάκρος [f. κατάκρας] νίκης τοῦτο τεκμήριον, καὶ τὸ σφόδρα λυπεῖ σθαι τῷ γεγονότι. Φοβηθέντες οὖν λοιπὸν μὴ ταυτὸν γένηται οἷον ἐπὶ Στεφάνου, ἔπεμψαν αὐτὸν εἰς Καισάρειαν καὶ εἰς Ταρσόν, ἅμα κηρύττοντα καὶ ἐν ἀσφαλείᾳ μᾶλλον ἐσόμενον, ἅτε ἐν οἰκείᾳ πατρίδι. Ταυτέστιν ηὔξει τὴν εἰρήνην πρὸς ἑαυτοὺς ταύτην τὴν ὄντως εἰρήνην· οὐ γὰρ ἂν αὐτοὺς ὁ πόλεμος ἐκάκωσεν ὁ ἔξωθεν. Παρεκάλει δὲ αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα καὶ διὰ τῶν θαυμάτων, καὶ διὰ τῶν ἔργων, καὶ χω ρὶς δὲ τούτων καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ἕκαστος.

τιν ὁ Πέτρος ἀναστῆσαι ἀμελητὶ νεκρόν· ἐπεὶ πῶς ἡ στάσεως σύμβολα. Ἴσως ἐπὶ γόνατα κείμενο; εἶτε αὐτὸν μετεστείλαντο; Ορα τὸ τοῦ Πέτρου άτυφον, πῶς οὐ παρὰ ταῦτα [Γ. ταύτῃ] μένει, οὐδὲ παρ᾽ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἐπισήμων, ἀλλὰ παρὰ βυρσεῖ, διὰ πάντων εἰς ταπεινοφροσύνην ἡμᾶς ἄγων, οὔτε τοὺς εὐτελεῖς αἰσχύνεσθαι ἀφιεὶς, οὔτε τοὺς μεγάλους επαίρεσθαι. Ἐδέοντο γὰρ αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας οἱ διὰ τὰ σημεῖα πιστεύσαντες. τὴν ὀπτασίαν. Ἐμοὶ δοκεῖ καὶ κήρυγμα τοῦτο, ὅτι θεῖον ἦν τὸ γινόμενον τότε ἄνωθεν ἰδεῖν, καὶ τὸ ἐν εκστάσει γενέσθαι, καὶ τὸ φωνὴν ἐκεῖθεν ἐνεχθῆναι, καὶ τὸ τρὶς ὁμολογήσαι, ὅτι ἀκάθαρτά είσι, καὶ τὸ ἐκεῖθεν ἥκειν, καὶ ἐκεῖ ἀνασπασθῆναι. Μέγα δείγμα καθαρότητος. Διὰ τί δὲ καὶ τοῦτο γίνεται; Διὰ τοὺς μετὰ ταῦτα, οἷς μέλλει ἐξηγεῖσθαι· ἐπειδὴ αὐτὸς ἤκουσεν· «Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε. › Εἰ γὰρ καὶ περιτομῆς ἐδεήθη καὶ θυσίας ὁ Παῦλος, πολλῷ μᾶλλον τότε ἐν ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος ἀσθενεστέρων ὄντων αὐτῶν. Δοκεῖ μὲν πρὸς αὐτὸν λέγεσθαι ἡ φωνὴ, τὸ δὲ πᾶν πρὸς Ἰουδαίους λέγεται. Εἰ γὰρ ὁ διδάσκαλο; ἐπιτιμᾶται, πολλῷ μᾶλλον οὗτοι. Ἡ οὖν σινδών, ἡ γῆ· τὰ δὲ ἐν αὐτῇ θηρία, οἱ ἐξ ἐθνῶν· τὸ Οὗτος οὐκ ἔστιν Ἰουδαῖος, ἢ τῶν ὑπὸ τὸν νόμον, ἀλλ᾽ ἤδη προειλήφει τὴν ἡμετέραν πολιτείαν. "Ορα δύο πιστεύσαντας ἐπ' ἀξιώμασι, τόν τε εὐνοῦχον καὶ τοῦτον· καὶ ὅρα πολλὴν σπουδὴν ὑπὲρ τούτων γινομένην, καὶ μὴ νομίσῃς διὰ τὰ ἀξιώματα, ἀλλὰ διὰ τὴν εὐλάβειαν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὰ ἀξιώματα τίθη σιν, ἵνα μείζων ἡ εὐλάβεια δειχθῇ. Μέγα τοῦτο τὸ ἐλεημοσύνας ποιεῖν καὶ εὐχάς. Καὶ διὰ τοῦτο τὸν δὲ, ο Θῦτον καὶ φάγε, ο ὅτι κἀκείνους δεῖ προσιέναι· ἄνδρα ποιεῖ γνώριμον, ἵνα μή τις εἴπῃ ὅτι ψεύδεται τῶν Γραφῶν ἡ ἱστορία. «Ἐκ σπείρης, ο φησί· σπεῖρα δέ ἐστιν ὁ καλούμενος νούμερος. Διὰ τί βλέπει τὸν ἄγγελον; Εἰς πληροφορίαν Πέ τρου· μᾶλλον δὲ οὐκ ἐκείνου, ἀλλὰ τῶν ἄλλων τῶν ἀσθενεστέρων. Εννάτῃ ὥρᾳ, ὅτε φροντίδων ἠφίετο, καὶ ἐν ἡσυχία ἦν καὶ κατανύξει. Ἵνα μὴ ἐπ' ἄλλον ἔλθωσιν, οὐκ ἀπὸ τοῦ ἐπωνύμου μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου δηλοῖ τὸν ἄνδρα. Ιδετε πῶς τὰ ἀνακεχω· ρημένα τῶν πόλεων ἐδίωκον οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἐρη μίας ὄντες φίλοι καὶ ἡσυχίας; Τί οὖν, εἰ συνέβη καὶ ἄλλον εἶναι; Ἰδοὺ ἔστι καὶ ἄλλο σημεῖον, τὸ παρά θάλασσαν οἰκεῖν· οὐκ εἶπε δὲ διὰ τί, ἵνα μὴ ἑλκύσῃ αὐτόν, ἀλλ' ἀφῆκεν αὐτὸν ἐν ἐπιθυμίᾳ καὶ πόθῳ τῆς ἀκροάσεως γίνεσθαι. Θρᾷς; οὐχ ἁπλῶς ταῦτά φησιν, ὅτι οἱ προσκαρτεροῦντες αὐτῷ τοιοῦτοι ἦσαν. "Ορα δὲ καὶ τὸ ἄτυφον. • Καὶ ἤθελε γεύσασθαι.» Οὐ γὰρ εἶπε, Καλέσατέ μοι Πέτρον, ἀλλ' ὥστε καὶ πεῖσαι ἐξηγήσατο ἅπαντα· καὶ τοῦτο οἰκονομικῶς· οὐ γὰρ ἠξίου ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος αὐτὸν μεταπέμψασθαι. Ορα πῶς τοὺς καιροὺς συνάγει τὸ Πνεῦμα, οὔτε θᾶττον, οὔτε βραδύτερον αὐτὸ ποιεῖ γενέσθαι. Τουτέστι κατ' ἰδίαν καὶ ἐν ἡσυχίᾳ· ὡς ἐν τῷ ὑπερῴῳ. Τί ἐστι, ι ἔκστασις;» Πνευματική τις ώσανεί θεωρία γέγονεν αὐτῷ, καὶ σώματος, ὡς ἂν εἶποι τις, ἐξέστη ἡ ψυχή. Η έκστασις δηλοῖ καὶ τὴν ἐπὶ θανα μασμῷ ἔκπληξιν, καὶ τὸ ἔξω τῶν αἰσθητῶν γενέσθαι, ἐπὶ τὰ πνευματικά ποδηγούμενον. Σύμβολον τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ὁ ἄνθρωπος ἀκρότατον ἦν. Οὐδὲν γὰρ κοινὸν εἶχε πρὸς Ἰουδαίους. Ἔμελλον αὐτοῦ κατηγορεῖν ἅπαντες, ὡς παραβάτου. Ορα οὖν τί οἰκονομεῖται καὶ αὐτός· λέγει, «Οὐδέ ποτε ἔφαγον, ο οὐχὶ αὐτοὺς δεδοικώς, μὴ γένοιτο! ἀλλ᾽ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος οἰκονομεῖται, ἵν' ἔχῃ ἀπολο γίαν πρὸς τοὺς ἐγκαλοῦντας, ὅτι καὶ ἀντεῖπε· πάνυ γὰρ αὐτοὺς ἔδει τὸν νόμον φυλάττειν. Εἰς ἔθνη ἐπέμπετο, ἵνα μὴ οὗτοι αὐτοῦ κατηγορήσωσιν. "Ορα πόσα γίνεται. "Ινα γὰρ μὴ δόξῃ φαντασίαν εἶναι, Εἶπον [[. εἶπε], φησί· • Μηδαμῶς, Κύριε. ο Αἱ τέσσαρες ἀρχαὶ τὰ τέσσαρα στοιχεῖα δηλοῦσι· καὶ τὸ φανὲν σκεῦος τὸν παχύτερον κόσμον σημαίνει καὶ τὰ διάφορα ζώα τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐστὶ κατατὸ δὲ τρίτον τοῦτο γενέσθαι, τὸ βάπτισμα. Πολλὴ τοῦ Πνεύματος ἡ ἐξουσία· ὃ γὰρ ποιεῖ ὁ Θεὸς, τοῦτο λέγεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ποιεῖν. Ὁ μὲν γὰρ ἄγ γελος οὐχ οὕτως, ἀλλὰ πρῶτον εἰπὼν, ο Αἱ εὐχαί σου καὶ αἱ ἐλεημοσύναι σου, ο ἵνα δείξῃ ὅτι ἐκεῖθεν ἀπ έσταλται. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐχ οὕτως, ἀλλ', ο Ὅτι ἐγὼ αὐτοὺς ἀπέσταλκα. Εἶδε στρατιώτην, εἶδεν ἄνθρωπον, οὐκ ἐφοβήθη λοιπόν· ἀλλὰ πρότερον ὁμολογήσας αὐτὸς εἶναι, καὶ ζητήσας, τότε τὴν αἰτίαν πυνθάνεται· ὡς δὲ θέλων ἑαυτὸν κατακρύψαι, ἵνα, ἐὰν μὲν εὐθέως κατεπείγη, καὶ συνεξέλθῃ· ἂν δὲ μή, ἵνα ξενίσῃ εἰς τὸν οἶκον αὐτούς. Λέγουσι τὰ ἐγκώμια, ὥστε πεῖσαι ὅτι ἄγε γελος ὤφθη αὐτῷ. Ορα, πόθεν ἡ ἀρχὴ γίνεται τῶν ἐθνῶν, ἀπὸ ἀνδρὸς εὐλαβοῦς ἀξίου φανέντος ἀπὸ τῶν ἔργων. ' Μὴ καταφρονήσῃς· οὐχ ὡς καταφρονῶν ἔπεμψεν, ἀλλ' ἐκελεύσθη οὕτως. Μετὰ παρρησίας λοιπὸν καὶ συνδιαιτᾶται, καὶ ἦλθον σὺν αὐτῷ οἱ ἄλλοι. Καλῶς οὖν πρότερον φιλοφρονεῖται τοὺς ἄνδρας, ἅτε ἀπὸ καμάτου ὄντας καὶ οἰκειοῖ ἑαυτόν. Καί τινες ἔρχονται μετ' αὐτοῦ· καὶ τοῦτο οἰκονομικῶς, ὥστε εἶναι μάρ τυρας μετὰ ταῦτα, ὅτε δέον ἀπολογήσασθαι τὸν Πέτρον. Επίσημος ἦν ὁ ἀνὴρ, καὶ ἐν ἐπισήμῳ πόλει τυγχάνων· διὰ τοῦτο πάντα γίνεται, καὶ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας ἀρχὴν λαμβάνει τὸ πρᾶγμα. Οὐχὶ ἐν ὕπνῳ ὤφθη, ἀλλ' ἐγρηγορότι, ἐν ἡμέρᾳ περὶ ἐνάτην ὥραν. Οὕτως αὐτῷ προσεῖχε· καὶ τοῦτο φίλου, τὸ ἐν τοῖς Ο ἀγαθοῖς ποιεῖσθαι κοινωνούς τοὺς ἀναγκαίους φί λους. Τοῦτο [[. τούτῳ] καὶ τοὺς ἄλλους παιδεύων, καὶ τῷ Θεῷ εὐχαριστῶν, καὶ τὸ ταπεινὸν τὸ αὐτοῦ ἐν δεικνύμενος. "Ορα πῶς πρὸ τῶν ἄλλων τοῦτο αὐτοὺς παιδεύουσι, μηδὲ [γ. μηδὲν] μέγα περὶ αὐτῶν φα τάζεσθαι· καὶ περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας δια λέγεται, καὶ δείκνυσιν ὅτι μεγάλως αὐτοῖς ἐχαρί σατο ὁ Θεός. Καὶ ὅρα, πῶς ὁμοῦ, καὶ μεγάλα φθέγ γεται, καὶ μετριάζει. Οὐ γὰρ εἶπεν· Ανθρωποι, μηδενὶ καταξιοῦντες κολλᾶσθαι, ἤλθομεν πρὸς ὑμᾶς· ἀλλὰ τί; ι Ὑμεῖς ἐπίστασθε,» ὁ Θεὸς τοῦτο ἐκέ λευσε, παράνομον εἶναι • κολλάσθαι, ἢ προσέρχε σθαι ἀλλοφύλῳ. Σημειωτέον, ὅτι αὐτὸς ὁ Θεὸς ἐπέτρεψε τῷ Χρι

στιανῷ λαῷ ο μηδένα ἄνθρωπον κοινὸν, ἢ ἀκάθαρ- τῶν· μεγάλην γὰρ δόξαν είχον ἐκεῖνοι. Ὅτε τῷ τον λέγειν, ο ἀλλὰ συνεἶναι αὐτοῖς, ὅτε ἐλπίδα ἔχουσι τοῦ πιστεύειν μάλιστα εἰς τὸν Χριστόν· ἵνα μήνα μίσωσιν, ὅτι παρανομία ἦν τὸ πρᾶγμα, μήτε ὅτι ἄρχων διὰ τοῦτο ὑπήκουσεν, ἀλλὰ τὸ πᾶν τῷ Θεῷ λογίζωνται. Οὐ μόνον κολλᾶσθαι, ἀλλ᾽ οὐδὲ προσέρχεσθαι ἐξῆν. Ηδη τὸ πᾶν ὁ Πέτρος ήκουσε καὶ παρὰ τῶν στρατ τιωτῶν, ἀλλὰ βούλεται πρῶτον αὐτοῦ; ὁμολογῆσαι καὶ ὑπευθύνους ποιῆσαι τῇ πίστει. «Τὴν ἐννάτην ὥραν προσευχόμενος.» Τί ἐστι τοῦτο; Ἐμοὶ δοκεῖ καὶ καιρὸς [γ. καιρόν] οὗτος ωρικέναι ἑαυτῷ βίου ἀκριβεστέρου, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις· διὰ γὰρ τοῦτο εἶπεν, ἀπὸ τετάρτης ημέρας. Ορα, πόσον ἐστὶν εὐχή. Ὅτε ἐπέδωκεν εἰς εὐλάβειαν, τότε φαίνεται αὐτῷ ὁ ἄγγελος, αὕτη μία ἡμέρα· καὶ ἦν ἀπῆλθον οἱ πεμφθέντες παρὰ Κορνηλίου, μία· καὶ ἦν ἦλθον, μία· καὶ τετάρτῃ ἐφάνη ὡσεὶ τρίτην ὥραν μεθ' ἣν προσηύξατο. Οὐ λέγει ἄγγελος· οὕτως ἐστὶν ἄτυ φος. Ορα ὅση πίστις καὶ εὐλάβεια. Ηδει ὅτι οὐδὲν ἀνθρώπινον εἶπεν ὁ Πέτρος, ὅτι ὁ Θεὸς ἔδειξέ μοι, φησί. Λέγει λοιπὸν οὗτος· «Πάρεσμεν ἀκοῦσαι τὰ προστεταγμένα σοι ὑπὸ τοῦ Κυρίου. Οὐχὶ, ἐνώπιον ἀνθρώπου, ἀλλὰ, κ τοῦ Θεοῦ.» Οὕτω δεῖ προσέχειν τοῖς τοῦ Θεοῦμβούλοις. Τουτέστιν, οὐ προσώπων ποιό τητα, ἀλλὰ πραγμάτων ἐξετάζει διαφοράν· τρανῶς σημαίνων, ὅτι ἐν τρόπον τὸν Θεὸν ἐφοβεῖτο ὁ Κορνήλιος, τὸν [γ. δν] διὰ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν κατηχεῖτο, δι᾿ ὃν καὶ τὰς ἐλεημοσύνας εποίει, οὗτος ἐπ' ἀληθείας ἐστὶ Θεός. Ελ[ε]ιπε δὲ αὐτῷ ἡ τοῦ Χριστοῦ γνῶσις. Τὴν πᾶσαν φησι ἀρετήν. Ορα, πῶς αὐτοῦ καταγγέλλει τὸ φρόνημα, ἵνα μὴ δόξῃ ὥσπερ ἐν τάξει ἀπεῤῥιμμένων εἶναι. Ταῦτα λέγει καὶ διὰ τοὺς παρόντας, ἵνα καὶ ἐκείνους πείση. Δια τοῦτο ἀνάγει τὸν λόγον, καὶ ἀναγκάζει τὸν Κορνή λιον εἰπεῖν, καὶ δίδωσιν αὐτοῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ τὸ ἐξαίρετον. Κατὰ τὸ ἀνθρώπινον δηλονότι. Ἐπειδὴ ἐκένωσεν ἑαυτὸν, καὶ παραπλησίως ἡμῖν μετέσχεν αἵματος καὶ σαρκὸς, ταῦτα ἅπερ ἔχει κατά φύσιν ὡς Θεός, λαμβάνειν λέγεται καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπι νον. Δέχεται γὰρ οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, καθὸ Θεὸς Λόο γο; ἐστὶν ίδια γὰρ ἦν αὐτοῦ, ἀλλ' ἡμῖν ὡς ἐν ἀπαρχῇ δι' ἑαυτοῦ. Ἐντεῦθεν δείκνυσι πολλὰς πης ρώσεις διαβολικές,καὶ διατροφὴν [/. διαστρ.) σωμάτων ὑπ' ἐκείνου γεγενημένας, ὥσπερ καὶ ὁ Χριστὸς ἡ ἔλεγεν. Πάλιν τὰ ταπεινά· ὅτε ἔδειξεν, ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἀπέ. σταλται, τότε λέγει ὅτι ἀνηρέθη, ἵνα μή τι ἄτοπον φαντασθῇς. Ορᾷς αὐτοὺς οὐδαμῶς κρύπτοντας τὸν σταυρόν, ἀλλὰ μετὰ τῶν ἄλλων τιθέντας καὶ τὸν τρόπον, «ὂν καὶ ἀνεῖλον, φησί, κρεμάσαντες ἐπὶ ξύλου;» Καίτοι γε αὐτὸς αὐτοὺς ἐξελέξατο, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀνατίθησι τῷ Θεῷ. • Τοῖς προκεχειροτονημένοις, ο φησί. Ορα, πόθεν τὴν ἀνάστασιν βε βαιοῦται. Διὰ τί μηδὲν ἀναστὰς ἐποίησε σημείον, ὡς τὸ φαγεῖν, καὶ πιεῖν; διαμαρτύρασθαί φησι φοβερῶς, ἵνα μὴ ἔχωσιν εἰς ἄγνοιαν καταπεσεῖν· καὶ οὐκ εἶπεν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ', δ μᾶλλον αὐτοὺς ἐφύσει, ἡ κυρία κατασκευὴ ἀπὸ τῶν προφη φόβῳ κατέπεισε [γ. κατέσεισε], τότε επάγει τὴν συγχώρησιν, οὐ παρ' αὐτοῦ λεγομένην, ἀλλὰ παρὰ τῶν προφητῶν. Ὅσοι, φησί, προφῆται ἐλάλησαν περὶ ἁμαρτιῶν ἀφέσεως, ἐν τούτῳ τῷ Ἰησοῦ εἶπον αὐτὰς ἀφίεσθαι. Οὕτω καὶ Ἡσαΐας τὸ αὐτοῦ εἰσφέρων πρόσωπον, λέγει·. 'Εγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων της ἁμαρτίας σου καὶ τὰς ἀνομίας σου. Θέα τοῦ Θεοῦ τὴν οἰκονομίαν· οὐκ ἀφῆκεν ἀπατισθῆναι τὸν λόγον, οὐδὲ ἐκ προστάγματος Πέτρου γενέσθαι τὸ βάπτισμα· ἀλλ' ἐπειδὴ τὴν διάνοιαν αὐτῶν ἔδειξαν θαυμαστὴν οὖσαν, καὶ τῆς διδασκαλίας ἀρχὴ γέγονε, καὶ ἐπίστευσαν, ὅτι πάντως τὸ βάπτισμα ἄφεσίς ἐστιν ἁμαρτημάτων, τότε ἐπῆλθε τὸ Πνεῦμα· τοῦτο δὲ γίνεται, προοικονομοῦντος τοῦ Θεοῦ ἀπολογίαν μεγάλην τῷ Πέτρῳ καὶ οὐχ ἁπλῶς τὸ Πνεῦμα ἐπῆλθεν, ἀλλὰ γλώσσαις ἐλάλουν, ὅπερ ἐξέπληττε τοὺς συνελθόντας. Πρὸς τοὺς λέγοντας· Διὰ τί ὁ Φίλιππος οὐ κατήγαγε τὸ Πνεῦμα, καὶ διὰ τί οὗτοι πρὸ τοῦ βαπτισθῆναι ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτοῦ; τὸ Πνεῦμα; πρὸς οὓς δεῖ εἰπεῖν, ὅτι τοῦ Θεοῦ κρίσει ταῦτα γίνεται, καὶ οὐδεὶς δύναται κωλύσαι τὸ Πνεῦμα κατελθεῖν, καὶ πρὸ τοῦ βαπτισθῆναι ὕδατ: ἐκεῖνον, ἐφ' 3 [ἐφ' ὅν] συνορᾷ τὸ Πνεῦμα ἐπιπεσεῖν, ὡς ὁ Πέτρος μαρτυρεί. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Φιλίππου νοητέον, ὅτι οὐκ ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς ἐπιβαλεῖν τοῖς ὑπ' αὐτοῦ βαπτισθείσι τὸ Πνεῦμα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ βαπτί σματος· καὶ ὑπερβαίνει τὸν ἄνθρωπον ἀναζητεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ γνώμην, κατὰ τὸ εἰρημένον· «Τίς ἔγνω νοῦν Κυρίου;» Τίς ἦν ἡ τοῦ ὕδατος χρεία, τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιπεσόντος αὐτοῖς; Τὸ μυστήριον ἐκκαλύπτον ἡμῖν τὸ ἀποκεκρυμμένον. Θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, τάφος καὶ νέκρωσις, καὶ ἀνάστασις, καὶ ζωή. Ωσπερ εύκολον ἡμῖν βαπτίσασθαι, καὶ ἀνανεῦσαι, οὕτως εύκολον τῷ Θεῷ θάψει τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀναδείξαι τὸν νέον. Τρίτον δὲ τοῦτο γίνεται, ἵνα μάθῃς ὅτι δυνάμει Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος τὰ πάντα. Μετὰ τοσαῦτα ο διεκρίνοντο οἱ ἐκ περιτομῆς, κ οὐχ οἱ ἀπόστολοι, μὴ γένοιτο! ἐσκανδαλίζοντο δὲ οὐ μικρῶς· καὶ ἄρα τί προβάλλονται. Οὐ λέγουσι, Διά τί κατήγγειλες [/. κατήγγειλας]; ἀλλὰ, Διὰ τί συν έφαγες· Ετι ἐζήλουν ὑπὲρ τοῦ νόμου. Ο δὲ Πέτρος οὐ πρὸς τοῦτο ἔσταται τὸ ψυχρόν (ψυχρὸν γὰρ ὄντως ἦν), ἀλλὰ πρὸς ἐκεῖνο τὸ μέγα, ὅτι εἰ Πνεύματος μετέλαβον, φησί, πῶς τούτου μεταδοῦναι οὐκ ἐνῆν: Ὡσανεὶ ἔλεγεν· ἱκανὸν μὲν ἦν καὶ τοῦτο πεῖσαι, τὸ θεάσασθαι τὴν σινδόνα, πλὴν ἀλλὰ καὶ φωνὴ προς ετέθη. Οὐ τῆς συνέσεως τοῦ Πέτρου ἦν τὰ ῥήματα, ἀλλὰ τοῦ Πνεύματος· καὶ δείκνυσι διὰ τῆς ἀπολογίας ἑαυτὸν μὲν οὐδαμοῦ αἴτιον, πανταχοῦ δὲ τὸν Θεόν ἐπ' αὐτὸν γὰρ ἔρριψε τὸ πᾶν. «Ἐν ἐκστάσει ο γάρ, φησί, αὐτὸ ἐποίησεν. «Ἐγὼ ἐν Ἰόππη ήμην· ο ε σκεῦος αὐτὸς ἔδειξεν· ἐγὼ καὶ ἀντεῖπον· καὶ πάλιν αὐτὸς εἶπε, καὶ οὐδὲ οὕτως ἤκουσα· τὸ Πνεῦμα ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν, καὶ οὕτως ἀπελθὼν οὐκ ἐπέσ δραμον. Ορος, ὅτι Οὐ τὸ ἐμὸν ἐποίησα, φησὶν, ὅτι οὐδέ

τοῦ στόματος ἐκείνου τοσοῦτον ἀπήλαυσε χρόνον πρώτη τῶν ἄλλων ἀπασῶν· διὸ καὶ πρώτως ἐνταῦθα τοῦ ὀνόματος ἠξιώθησαν. Ορᾶς Παύλου τὸ κατόρθωμα εἰς ὅσον ἐπῆρεν ύψος ώσπερ τι σημεῖον τὸ ὄνομα; Ἔνθα τρισχίλιοι καὶ πεντακισχίλιοι ἐπίστευσαν, καὶ πολὺ πλῆθος, οὐδὲν τοιοῦτον γέγονεν, ἀλλ' οἱ τῆς ὁδοῦ ἤκουον· ἐνταῦθα δὲ Χριστιανοὶ ὠνομάσθησαν. [ΑΜΜΩΝΙΟΥ.] Σημειωτέον ὅτι μᾶλλον ἡ ᾿Αντιοχεία διὰ τοῦτο δεόντως ἠξιώθη θρόνου ἀρχοντικοῦ, ἐπειδὴ ἐκεῖ προτέρως έχρηματίσθησαν οἱ Χριστιανοί. Χρι στιανὸς γὰρ ὄνομα πολυθεΐας ἀντίπαλον. ποτε ἔφαγον, πρὸς τοῦτο ὁ ἔλεγον ἐκεῖνοι, ὅτι «Εἰσ- ἐγκώμιον τοῦτο πρὸς ἅπαντας στῆσαι δύναται, ὅτι ἦλθες καὶ συνέφαγες αὐτοῖς.» Τοῦτο δὲ πρὸς Κορ νήλιον οὐ λέγει· οὐ γὰρ ἦν ἀνάγκη. Ορᾶς, ὅτι τοῦ Πνεύματος ή νομοθεσία; καὶ οὐδὲν ταπεινότερον ὅταν τὴν τῶν ἀδελφῶν μαρτυρίαν ἐπάγεται. Οὐκ εἶπε τὰ παρὰ τοῦ ἀγγέλου ῥηθέντα, ὅτι εἶπε τῷ Κορνη λίω• • Α' προσευχαί σου καὶ αἱ ἐλεημοσύναι σου, ο καὶ τὰ ἑξῆς· ἀλλὰ τί φησι; «Λαλήσει βήματα πρὸς σε, ἐν οἷς σωθήσῃ σὺ καὶ πᾶς ὁ οἰκίς σου.» Τοῦτο εἰκότως πρόσκειται, καὶ οὐδὲν λέγει περὶ τῆς ἐπι εικείας τοῦ ἀνδρός. Τοῦ Πνεύματος πέμψαντος, φησί, τοῦ Θεοῦ κελεύσαντος διὰ τοῦ ἀγγέλου. Ἐντεῦθεν, αἰτοῦντος, λύοντος τὴν διάκρισιν τῶν πραγμάτων, τί ποιῆσαι ἔδει; 'Αλλ᾽ οὐ λέγει τούτων οὐδὲν, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ ὑστέρου ισχυρίζεται, δ καὶ κατὰ τοῦτο ἀναμφισβήτητον ἦν τεκμήριον. Τί δέ φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι ο Ο νόμος καὶ οἱ προ φῆται ἕως ιωάννου;» Περὶ ἐκείνων φησὶ τῶν προφητῶν τῶν τὴν παρουσίαν αὐτοῦ προαναφωνησαντων. Κυπρίους ἔσχον διδασκάλους καὶ Κυρηναίους, καὶ Παῦλον· ἀλλ᾽ οὗτος ὑπερέβαινεν αὐτοὺς, ἐπεὶ καὶ Παῦλος ᾿Ανανίαν καὶ Βαρνάβαν ἔσχε διδασκά λους. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσωσιν, ὅτι ὁ λιμὸς γέγονε, ὅτι Χριστιανισμὸς εἰσῆλθεν, ὅτι δαίμονες ἀπέστησεν, προλέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐδὲν θαυμαστόν· καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς προείπεν, οὐ διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ἐξ ἀρχῆς τοῦτο γενέσθαι ἔδει, ἀλλά καὶ διὰ τὰ κακὰ τὰ εἰς τοὺς ἀποστόλους γενόμενα· καὶ ἐμακροθύμησεν ὁ Θεός· ὡς δὲ ἐνέκειντο, λιμός μέγας γίνεται, μηνύων τοῖς Ἰουδαίοις τὰ ἐσόμεθα κακά· καὶ ὅρα πότε γίνεται, ὅτε καὶ ἐθνικοὶ προσο ετέθησαν. Καὶ οὐκ ἀρκεῖται τούτῳ, ἀλλὰ καὶ μνήματος ἀναμιμνήσκει τοῦ Κυρίου, ὅτι οὐδὲν καινότερον γέγονεν, ἀλλ᾿ ὥσπερ προεἶπεν· ο 'Αλλ' οὐκ ἔδει βαπτίσαι; ν Ἀλλ᾽ ἀπηρτίω τὸ βάπτισμα· καὶ οὐ λέγει· Ἐκέλευσα αὐτοὺς βαπτισθῆναι· ἀλλὰ τί; Δείκνυσιν αὐτὸν μηδὲν ποιήσαντα. Οπερ ἐσχήκαμεν, φησὶν, ἡμεῖς, ἔλαβον ἐκεῖνοι. Ἵνα μειζόνως ἑαυτῶν ἐμφράξῃ τὰ στήματα, διὰ τοῦτο προσέθηκε στὴν ἴσην δωρεάν.» Ο ας, πῶς οὐκ ἀφίησιν αὐτοὺς ἔλαττον σχεῖν; καὶ οὐ λέγει, ὑμῖν, ἀλλ᾽, ο ἡμῖν.» Τί ἀναξιοπαθεῖτε, ὅταν ἡμεῖς κοινωνούς αὐτοὺς λέγομεν; Βαβαί, πόση ἀπολογία 1 Οὐ γὰρ εἶπε· Ταῦτα οὖν εἰδότες ἡσυχάζετε· ἀλλὰ τί; Δέχεται αὐτῶν τὴν ὁρμὴν, καὶ ἐγκατ λοῦσιν ἀπολογεῖται·. Τίς ήμην δυνατός κωλύσαι; ν σφόδρα εντρεπτικῶς καὶ βαρέως· ὅθεν λοιπὸν φοβη. θέντες, ο ἡσύχαζον καὶ ἐδόξαζον τὸν Θεόν.» Ο μικρὸν κατόρθωμα ὁ διωγμὸς γέγονε. Τοῖς γὰρ ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς τὸ ἀγαθόν. Οὐκ ἂν, εἴ γε ἐπίτηδες ἐσπούδασαν στῆσαι τὴν Έχε κλησίαν, άλλο τι ἐποίησαν, ἢ τοῦτο· διέσπειραν τοὺς διδασκάλους. Ορα, ποῦ τὸ κήρυγμα ἐξετάθη, • έως Φοινίκης, καὶ Κύπρου, καὶ Ἀντιοχείας· σὐδενὶ μέντοι ἐλάλουν, ο εἰ μὴ μόνοις Ιουδαίοις. ο Καὶ ὅτε Στέφανος ἀνηρέθη, καὶ Παῦλος διεκινδύνευσε, καὶ οἱ ἀπόστολοι ἐμαστίχθησαν καὶ ἡλάθη σαν, τότε τὰ ἔθνη ἐδέχθησαν· δ καὶ Παυλός φησιν· «Ὑμῖν ἦν πρῶτον λαληθῆναι ἀναγκαῖον τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ· ἐπεὶ δὲ ἀπωθεῖτε, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη.» Ἴσως διὰ τὸ μὴ εἰδέναι Ἑβραϊστὶ Ελληνας αὐτοὺς ἐκάλουν. Διὰ τί καὶ νῦν ἡ τῶν σημείων ἀνάγκη γέγονεν; Ἵνα πιστεύσωσι. Διὰ τί μὴ Παύλῳ γράφουσιν, ἀλλὰ Βαρνάβαν πέμπουσιν; Οὔπω τοῦ ἀνδρὸς ᾔδεισαν τὴν ἀρετήν· οἰκονομεῖται δὲ Βαρνάβαν παραγενέσθαι, ἐπειδὴ καὶ πλῆθος ἦν, καὶ οὐδεὶς ὁ κωλύων. Εἰκότως ἐβλάστησεν ἡ πίστις, καὶ μάλιστα ὅτι ἐνταῦθα οὐδένα ὑπέμειναν πειρασμὸν, καὶ Παῦλος κηρύττει. Οὐ ταὐτόν ἐστι Θεὸν ἀγαθὸν εἶναι, καὶ ἄνδρα. Ὁ μὲν γὰρ, κατ' οὐσίαν ἀρχὴ καὶ πηγὴ ὢν ἀγαθῶν· ὁ δὲ, οὐ κατ' οὐσίαν τυγχάνει, ἀλλ' ἐν ἀναλήψει ἀρετῆς ἔχει τοῦτο. Οντως διὰ τοῦτο ἐνταῦθα ἐχρηματίσθησαν καλεῖσθαι Χριστιανοί, ὅτι Παῦλος ἐνταῦθα τοσ οὗτον ὑπέμεινε χρόνον. Οὐ μικρὸν δὲ τῆς πόλεως . Ορα αὐτοῖς τὸν λιμὴν αἴτιον σωτηρίας καὶ ἀφορ μὴν ἐλεημοσύνης γενόμενον· καὶ ἅμα πιστεύοντας, “ἅμα καὶ καρποφοροῦντας, οὐ τοῖς αὐτοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς πόρρω Ὥστε οὖν καὶ πρεσβυτέρων εἶχον ἀξίαν οἱ ἀπόστολος· καὶ ἐν ἄλλῳ δὲ κεφαλαίῳ σεσημείωται, ὅτι διακόνων καὶ ἐπισκόπων εἶχον βαθμόν. Ποίον καιρόν; Τὸν ἐπὶ Κλαυδίου Καίσαρος. Γάϊος γὰρ αὐτοκράτωρ Ῥωμαίων Αγρίππαν καθ ίστησι βασιλέα τῆς Ἰουδαίας, τὸν Ἡρώδην ἐξορί σας ἐν Λουγδούνῳ τῆς Γαλλίας, σὺν τῇ γυναικὶ Ηρωδιάδι. Οὗτός ἐστιν ὁ κατὰ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου βασιλεύσας, ὡς ἱστορεῖ Ιώσηππος, καὶ Εὐσέβιος καλῶς λέγει, ὅτι Ηρώδης ὁ βασιλεὺς οὗτος οὐκ ἦν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ. Οὐκ ἔτι Ἰουδαῖοι, ἢ τὰ συνέδριον τοῦτο ποιεῖ, ἀλλ᾽ ὁ βασιλεύς· μείζων ἡ ἐξουσία καὶ ὁ πόλεμος, ὅσῳ πρὸς χάριν ἐγίνετο τοῖς Ἰουδαίοις. Θέα, ὅτι πιστοὶ ἄνδρες, καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν σύστημα, Εκκλησία καλεῖται. Καὶ ἵνα μηδεὶς λέγῃ, ὅτι διὰ τοῦτο ἀδεῶς κατατολμῶσι τοῦ θανάτου, ἅτε ἐξαρπά ζοντος αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ, συγχωρεῖ ἀναιρεθῆναι τοὺς κορυφαίους, Στέφανον καὶ Ἰάκωβον. Καὶ σημειω τέον, ὅτι πρῶτος ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰάκωβος ἐκ τῶν δώδεκα. Πάλιν ἡ περιττὴ τῶν Ἰουδαίων ἀκριβολογία, ἀνελεῖν μὲν ἐκώλυον, ἐν δὲ καιρῷ τοιούτῳ τοιαῦτα ἔπραττον. Φιλοστοργίας ἦν «ἡ προσευχὴ ἐκτενής.» 'Ακούσατε πῶς διέκειντο ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους. Ορα δὲ Πέτρον καθεύδοντα, καὶ οὐκ ὄντα ἐν ἀγωνίᾳ, οὐδὲ ἐν φόβῳ αὐτῇ τῇ νυκτὶ, ᾗ προάγεσθαι ἔμελλεν· οἷα δὲ δύναται ἡ προσευχή, ἐκ τούτου μάθωμεν. Φέρα κἀκεῖνο ἐξετάσωμεν. Εἶπεν ὁ Χριστός ο Μή κτήσ

σησθε χρυσόν, ἢ ἄργυρον, ἢ δύο χιτώνας, ἢ ζώνην, ἢ ῥάβδον, ἢ ὑποδήματα.» Τί οὖν ὁ Πέτρος; Παρὰ τὸ πρόσταγμα ἐποίει, ταῦτα ἔχων, ὅσα ὁ ἄγγελος λέγει. σαν ἐποίησαν. «Εἰσελθόντες, φησί, λαλεῖτε ἐν τῷ ἱερῷ τῷ λαῷ· ν τοῦτο δὲ οὐκ εἶπεν ὁ ἄγγελος, ἀλλὰ τὸ [/. τῷ] σιγῇ ἀποστῆναι καὶ νυκτὸς ἐξελαύνειν ἔδω κεν ἐξουσίαν ἀναχωρῆσαι. Ἴσως τινὲς ἀποροῦσιν, ὡς περισἶδεν ὁ Θεὸς τοὺς ἀθλητὰς ἀπολλυμένους, καὶ νῦν πάλιν τους στρατιώτας διὰ τὸν Πέτρον, καίτοι δυνατὸν ἦν αὐτῷ μετὰ Πέτρον κἀκείνους ἐξελέσθαι. 'Αλλ' οὐδέπω τῆς κρίσεως ὁ καιρὸς, ὥστε τὸ κατ' ἀξίαν ἀπονεῖμαι ἑκάστῳ. "Αλλως δὲ, οὐκ ἐνέβαλ[λ]εν αὐτοὺς εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ τοῦ Πέτρου. Μάλλον γὰρ αὐτὸν ἐλύπει τὸ ἐμπαιχθῆναι ὥσπερ τὸν πάπ πον αὐτοῦ, ὑπὸ τῶν Μάγων ἀπατηθέντα· μᾶλλον ἐποίει διατρίβεσθαι, καὶ καταγέλαστος εἶναι. Εἰ γὰρ καὶ τοὺς στρατιώτας ἐξήγαγεν ὁ ἄγγελος μετὰ Πέτρου, ἐνομίσθη ἂν φυγὴ εἶναι τὸ πρᾶγμα. Ταύτης Τί οὖν ἐστιν; Οὐκ ἠναντιώθησαν, μὴ γένοιτο! ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἠκολούθησαν τοῖς ἐπιτάγμασι τοῦ Χριστοῦ. Τὰ γὰρ ἐπιτάγματα ἐκεῖνα πρόσκαιρα ἦταν, καὶ οὐ διὰ παντός. Καὶ τοῦτο οὐ στοχαζόμε νος λέγω, ἀλλ' ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν· ὁ γὰρ Λουκᾶς φησιν εἰρηκέναι τὸν Χριστὸν τοῖς μαθηταῖς· «Οτε ἀπέστειλα ὑμᾶς ἄτερ βαλαντίου, και πήρας, καὶ ζώνης, μή τι ὑστέρησεν ὑμῖν; Οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ· Οὔ. Λέγει αὐτοῖς· Οὐκοῦν κτήσασθε.» ᾿Αλλὰ τί ἔδει, εἰπέ μοι, ἔχειν ἕνα; Τί οὖν, εἰ πλύνασθαι τοῦτον ἔδει; γυμνός ἐχρῆν οἴκοι καθῆσθαι; Καὶ τίνος ἕνεκεν τοῦτο τότε ἐπέταξε; Την δύναμιν αὐτοῦ β τί μέμνηται τῆς ἱστορίας, εἰπέ μοι; Τί πρὸς τὸ δεῖξαι βουλόμενος. Θρᾷς, πόση ἐστὶν ἡ ὑπερβολὴ τοῦ σημείου; πῶς ἐκπλήττει τὸν ὁρῶντα; πῶς οὐκ ἀφίησιν ἀπιστηθῆναι; Εἰ γὰρ ὁ Πέτρος ἐδόκει ὅραμα βλέπειν ζωσάμενος καὶ ὑποδησάμενος, τί ἕτερον ἔμαθεν ἄν; Νῦν ἔγνων, φησίν, οὐ τότε. Διὰ τί δὲ γίνεται τοῦ το, καὶ οὐκ ἔτι ὁ Πέτρος ἐν αἰσθήσει τῶν γινομένων, καίτοι τοιαῦτα ἀπολαύσας, ἀπαλλαγείς, ὥσπερ οι πάντες ἀπελύθησαν; Καὶ τὸ τὰς ἁλύσεις δὲ ἀπὸ τῶν χειρῶν πεσεῖν, μέγα τεκμήριον τοῦ φαγεῖν [γ. φυγεῖν] ἀθρόον. Βούλεται τὴν ἡδονὴν αὐτῷ γενέσθαι, καὶ μετὰ τὸ ἀπαλλαγῆναι τὴν αἴσθησιν λαβεῖν. "Ορα τὸν Πέτρον, οὐκ εὐθέως ἀναχωροῦντα, ἀλλὰ πρότερον εὐαγγελιζόμενον τοῖς αὐτοῦ. Τί δέ ἐστι τὸ, «συνιδών;» Ότι οὐχ ἁπλῶς ἀπελθεῖν δεῖ, ἀλλ᾽ ἀμεί ψασθαι τὸν εὐεργέτην. • Ηλθεν ἐπὶ τὴν οἰκίαν Μαρίας.» Τίς ἦν ὁ Ἰωάννης; Ἴσως οὐκ ἐκεῖνος, ὁ ἀεὶ αὐτοῖς συνών. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸ παράσημον αὐτοῦ ἔθηκεν· εἶπε γὰρ, «τοῦ ἐπικαλουμένου Μάρκου.» Ορα καὶ [f. add. σύνεσιν] παιδίσκης εύλαΘείας γεμούσης· ἀνένευσε τοῦ μὴ ἀνοῖξαι· καὶ καλῶς γέγονεν· ἵνα μὴ ἐκεῖνοι ἐκπλαγέντες, καὶ εὐθέως ιδόντες, ἀπιστήσωσιν· ἀλλ' ἐγυμνάσθη αὐτ τῶν ἡ διάνοια, ὅπερ ἔθος ἡμῖν ποιεῖν. Τοῦτο άληθὲς, ὅτι ἕκαστος ἄγγελον ἔχει. Καὶ τί βούλεται ὁ ἄγγελος; Ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦτο προσεδόκησαν. Φησί γάρ· «Οπου εἰσὶ δύο ή τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν.» Οπου δ Χριστὸς μέσος, ἀνάγκη πολὺ πλῆθος καὶ ἀρχαγγέ- η λων καὶ ἄλλων δυνάμεων εἶναι. Παντὶ πεπιστευκότι εἰς τὸν Κύριον ἄγγελος παρο εδρεύει, ἐὰν μή ποτε ἡμεῖς ἀπὸ τῶν πονηρῶν ἔργων αὐτὸν ἀποδιώξωμεν. Ὡς γὰρ τὰς μελίσσας καπο νὸς φυγαδεύει, καὶ τὰς περιστερὰς ἐξελαύνει δυσω δία· οὕτω καὶ τὸν τῆς ζωῆς ἡμῶν ἄγγελον ἡ πολύδακρυς καὶ δυσώδης ἀφίστησιν ἁμαρτία. Πολλῷ ποθεινότερον [/. ποθεινότερος] ἦν τοῖς μαθηταῖς λοι πὸν, οὐ τῷ σωθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐπιστῆναι, καὶ εὐθέως ἀπελθεῖν. Πῶς οὐκ ἔτι κενόδοξος! Οὐδὲ εἶπε, τοῖς ἁπανταχοῦ ταῦτα δηλοποιήσατε, ἀλλὰ, ς τοῖς ἀδελφοῖς. Οὐ γὰρ ἐπείραζε τὸν Θεὸν, οὐδὲ εἰς πειρασμὸν ἐνέβαλ[λ]εν ἑαυτόν· ἐπεὶ καὶ τοῦτο ὅτε ἐκελεύσθη Εὐαγγέλιον ἀνήκει μαθεῖν; "Οτι θυμομαχεί Τυ ρίοις καὶ Σιδωνίοις, καὶ μικρὸν οὐδὲ τοῦτό ἐστι, πῶς ἐπῆλθεν εὐθέως η δίκη καὶ κατέλαβεν αὐτὸν, εἰ καὶ μὴ διὰ Πέτρον, ἀλλὰ διὰ τὴν αὐτοῦ μεγαληγο ρίαν καὶ μὴν εἰ ἐκεῖνοι, φησιν, ἐβόησαν, τί πρὸς τοῦτον; Ὅτι κατεδέξατο την φωνήν, ὅτι ἄξιον ἑαυ τὸν ἐνόμισεν εἶναι τῆς κολακείας. "Ορα πάλιν ἀμφο τέρους μὲν ὄντας ἀξίους τιμωρίας, τοῦτο γ. τοῦτον δὲ κολαζόμενον. Οὐ γὰρ ἐπὶ τῆς κρίσεως ὁ καιρός ἀλλὰ τὸν μάλιστα ὑπεύθυνον τοῦτον κολάζει, ἐκεί. νους ἀφιεὶς ἀπὸ τοῦτο κερδάναι. Ἰώσηππός φησιν, ὅτι καὶ ἐσθῆτα λαμπρὶν ἐξ ἀργυρίου πεποιημένην περιέκειτο. "Ορα, πῶς καὶ ἐκεῖνοι κόλακες ἦταν, καὶ τῶν ἀποστόλων τὸ φρό νημα· ἧς [γ. δν] γὰρ ἔθνος ὁλόκληρον οὗτος (οὕτως] ἐθεράπευσε, τοῦτον οὗτοι διέπτυον. Ετι Βερνάδι πρώτου μνημονεύει· οὔπω γὰρ Παῦλος ἦν λαμπρός, οὔπω σημεῖον οὐδὲν εἰργάσατο. Σημειωτέον, ὅτι Παῦλος καὶ Βαρνάβας μετὰ τῶν προφητῶν κατετά γησαν. Ἰδοὺ ὁ τρόπος ἑκάστου, καὶ οὐχ ἡ ἐκ παιδί; ἀναστροφή. Βλέπε γάρ, πῶς ὁ μὲν Ηρώδης κάκι στος ἦν· ὁ δὲ τούτου σύντροφος Μαναήν τοσούτον μετεβλήθη, ὅτι καὶ προφητείας ἠξιώθη. Τί ἐστι, • Λειτουργούντων;» Τουτέστι κηρυττόντων. Τί ἐστιν, ο 'Αφορίσατέ μοι εἰς τὸ ἔργον;» Εἰς τὴν ἀπο στολήν. "Ορα λοιπὸν ὑπὸ τίνων χειροτονεῖται· ὑπὸ Λουκίου Κυρηναίου καὶ Μαναήν, μᾶλλον δὲ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος. Οσῳ γὰρ τὰ πρόσωπα ἐλάττονά ἐστι, τοσοῦτον σεμνότερος ἡ τοῦ Θεοῦ φαίνεται χάρις. Χειροτονεῖται λοιπὸν εἰς ἀπόστολον, ὥστε μετ' ἐξου σίας κηρύττειν. Πῶς οὖν αὐτός φησιν· οὐκ ἀπ᾿ ἀν θρώπου, οὐδὲ δι' ἀνθρώπων; οὐκ ἄνθρωπος αὐτὸν ἐκάλεσεν, οὐδὲ προσήγετο, τουτέστι δι' ἀνθρώπων. Διὰ τοῦτό φησιν· Οὐκ ἀπὸ τοῦδε ἐπέμφθην, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ Πνεύματος. Σημειωτέον, ὅτι οὐχ ὡς ἔτυχεν ἐχειροτόνουν τους διακόνους, ἀλλὰ προνηστεύοντες καὶ εὐχόμενοι. Καὶ ἰδοὺ πάλιν επέθηκαν τὰς χεῖρας τοῖς περὶ Σαύλον, ὡς ἐκ τούτου στοχάσασθαι, ὅτι τὸν τοῦ διακόνου βαθ μὲν διὰ τῆς ἐπιγινομένης χειροθεσίας ὑπερέβησαν. Οντως οὐ τοῖς τυχούσι λαλεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλὰ τοῖς λειτουργοῦσιν αὐτῷ καὶ νηστεύουσι. Ορα, πῶς ἐν Σελευκείᾳ οὐ διατρίβουσιν, εἰδότες ὅτι ἀπὸ

τῆς γείτονος πόλεως ἐκαρπώσαντο πολλὴν ἂν τὴν γελίζεσθαι οὐχ ὅπου ὠνόμασται Χριστός.» Ορα τὸν ὠφέλειαν, ἀλλὰ πρὸς τὰ κατεπείγοντα ἔσπευδον. ὑμᾶς πᾶσαν σπουδήν ποιουμένους αὐτοὺς ἐκείνοις καταστέλλειν πρώτοις, ἵνα μὴ φιλονεικωτέρους [[. φιλονεικοτ.] ἐργάσωνται· καὶ ἐκείνοις οὐκ ἐλά λουν, εἰ μὴ μόνον Ἰουδαίοις, καὶ αὐτοὶ εἰς τὰς συνο αγωγὰς ἀπῄεσαν. Πάλιν μάγος Ἰουδαῖος καθάπερ Σίμων· καὶ ὅρα τοῦτον, ὅτε μὲν τοῖς ἄλλοις ἐκήρυτα τον, οὐ σφόδρα ἀγανακτοῦντα· ἐπειδὴ δὲ τῷ ἀνθυπάτω προσήεσαν, τότε. Τὸ δὲ θαυμαστὸν τοῦ ἀνθ υπάτου, ὅτι καὶ προκατειλημμένος ὢν ἐκείνου τῇ μαγεία, ἤθελεν ἀκοῦσαι τῶν ἀποστόλων. Οὕτω καὶ οἱ Σαμαρεῖται ἐποίησαν. Ενταῦθα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀμείβεται τῆς χειροτονίας, ἵπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Πέτρου γεγένηται. Τίνος ένεκεν; "Ινα μηδὲ ταῦτα τῶν ἀποστόλων ἔλαττον ἔχῃ, ἀλλ' ὅπερ ἔσχεν ἐξαίρετον ὁ κορυφαῖος τῶν μαθητῶν, τοῦτο καὶ αὐτὸς κτήσηται, καὶ πλείο νος οἰκειώσεως ὑπόθεσιν λάβῃ. Οὐδενὶ ἐλλιπῶς φησι· καὶ καλῶς εἶπε· ι παντὸς δόλου, ὑπεκρίνετο γάρ. • Υἱὲ διαβόλου, τὸ γὰρ ἔργον ἐκείνου ἔπρατ τεν. ι Εχθρε πάσης δικαιοσύνης, ἡ γὰρ πᾶσα δικαιοσύνη αὕτη ἦν, ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ τὸν βίον ἐλέγχειν τοῦ αὐτοῦ. Οὐκ ἦν θυμοῦ τὰ ῥήματα. Διὰ τοῦτο προλαβὼν εἶπε· ο πλησθεὶς Πνεύματος ἁγίου, τουτο ἐστιν ἐνεργείας. Οὐχ ἡμῖν πολεμεῖς, φησίν, οὐδὲ μάχῃ, ἀλλὰ ο Τὰς ὁδοὺς Κυρίου διαστρέφεις τὰς εὐθείας.» Τὸ, «ἄχρι καιροῦ, ὅριον τῇ γνώμη διδούς, ἐν αὐτῇ ἔχειν τοῦ φωτὸς τὴν ἀπόληψιν, τῶν τρόπων α μεταβάλλουσα τὸ βέλτιον. Ο γὰρ αὐτὸς προσήχθη σημείῳ, τούτῳ καὶ τοῦτον ἠβουλήθη προσαγαγεῖν. Οὐκ ἄρα τιμωρία ἦν, ἀλλ᾽ ἴασις· μονονουχί λέγων· Οὐκ ἐγὼ ποιῶ, ἀλλ' ἡ τοῦ Θεοῦ χείρ. Καὶ ἄρα τὸ ἄτυφον· τοῦτο οὐ κολάζοντος ἦν τὸ ῥῆμα, ἀλλ' ἐπι στρέφοντος. Εἰ γὰρ κολάζοντος ἦν, δια παντὸς ἂν ἐποίησε τυφλόν. Νῦν δὲ οὐ τοῦτο, ἀλλὰ πρὸς καιρόν, ἵνα τὸν ἀνθύπατον κερδάνη. Διὰ τί μὴ ἕτερον σημεῖον ἐποίησεν; Οτι οὐκ ἦν τοῦτο ἴσον τοῦ ἐχθρὸν ἀνελεῖν. Τεκμήριον οὖν τῆς τυφλότητος, τὸ χειραγωγούς ζητεῖν. Καὶ ὅρα τὴν πώρωσιν· ὁ ἀνθ ύπατος μόνον ἐπίστευσεν. Τί δήποτε ὁ Ἰωάννης ὑποχωρεῖ ἀπ' αὐτῶν; "Ατε ἐπὶ μακροτέραν λοιπόν στελλόμενοι ὁδὸν, καίτοι γε ὑπηρέτης ἦν, ἀλλὰ τὸν κίνδυνον αὐτοὶ εἶχον, ἀλλ᾽ ἐλθόντες πάλιν εἰς Πέρτην, παρατρέχουσιν· ἐπὶ γὰρ τὴν μητρόπολιν ἠπεί γοντο την Αντιόχειαν. Πάλιν εἰς τὰς συναγωγὰς ἐν σχήματι Ιουδαίων εἰσῄεσαν, ὥστε μὴ πολεμεῖσθαι μηδὲ ἐλαύνεσθαι· καὶ οὕτω τὸ πᾶν κατώρθουν. Λοιπὸν ἐντεῦθεν τὰ κατὰ Παῦλον μανθάνομεν, οὐ μικρὰ περὶ τοῦ Πέτρου μαθόντες ἐν τοῖς πρώην εἰρημένοις. Ορα δὲ τοὺς Ἰουδαίους ἀφθόνως τοῦτο ποιοῦντας· μετὰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἔτι. Εἰ τοῦτο ἐβούλεσθε, μᾶλλον ἔδει παρακαλέσαι. Ω τῆς κενοδοξίας! Εν ταῦθα πρῶτον κηρύττει Παῦλος· καὶ ὅρα τὴν αὐτοῦ σύνεσιν· ἔνθα μὲν οὖν κατεσπαρμένος ὁ λόγος, περ ριτρέχει· ἔνθα δὲ οὐδεὶς ἦν, ἐνδιατρίβει, καθώς φησιν αὐτὸς γράφων· «Οὗτος δὲ φιλοτιμούμενος εὐαγPATROL. GR. CXXV. Βαρνάβαν παραχωροῦντα τῷ Παύλῳ, (πῶς γὰρ οὔ;) ἂν ἤγαγεν ἀπὸ Ταρσοῦ· ὥσπερ καὶ Πέτρῳ Ἰωάννης πανταχοῦ, καίτοι ἔτι αὐτοῦ αἰδεσιμώτερος ἦν, ἀλλὰ πρὸς τὸ κοινή συμφέρον ἑώρων. Ορα αὐτὸν τὸν Θεὸν αὐτῶν καλεῖ τὸν κοινὸν τῶν ἀνθρώπων πάνω των Θεόν, καὶ δείκνυσιν ἄνωθεν τὰς εὐεργεσίας αὐτ τοῦ μεγάλας οὔσας, καθάπερ καὶ Στέφανος ποιεί. Ἐνταῦθα ὅτι διαφόρως οἰκονομεῖ, τὰ κατ' αὐτοὺς ἐδήλωσε. «Ζητήσει γάρ Κύριος, φησὶν, ἑαυτῷ ἄν θρωπον κατὰ τὴν καρδίαν αὐτοῦ, καὶ ἐντελεῖται αὐτῷ Κύριος εἰς ἄρχοντα ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐφύλαξας ὅσα ἐνετείλατό σοι Κύριος.» Εντεῦθεν ὁ Παῦλος τέθεικε τὸ, «Εὗρον Δαβὶδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει > πάντα τὰ θελήματά μου.» Προφητικῶς γὰρ ταῦτα εἴρηκεν ὁ προφητικώτατος Σαμουὴλ πρὸς τὸν Σαούλ. Σημειωτέον δὲ, ὡς οὐδαμῶς αὐτολεξεί ταῦτα τὰ ῥή ματα κεῖνται ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Βασιλειῶν, ἢ μόνον προφητικῶς ὑπὸ τοῦ θείου Σαμουὴλ είρηται προς τὸν Σαούλ οὕτως· ι Καὶ νῦν ἡ βασιλεία σου οὐ στή σεται, καὶ ζητήσει Κύριος ἑαυτῷ ἄνθρωπον κατὰ τὴν καρδίαν αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. • Προκηρύξαντος Ιωάννου, πρὸ προσώπου τῆς εἰσόδου αὐτοῦ.» Εἴσοδον τὴν σάρκωσιν λέγει. Οὕτω καὶ Ἰωάννης τὸ Εὐαγγέ λιον γράφων, ἐπὶ τοῦτον καταφεύγει συνετῶς· ὅναμα γὰρ ἦν αὐτῷ πολὺ κατὰ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν. Καὶ Ἰωάννης δὲ μαρτυρεῖ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ πάντων ἐπ' αὐτὸν ἀγόντων τὴν δόξαν, αὐτὸς ἀποκρούεται αὐτήν. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον μηδενὸς διδόντος καὶ πολὺ λῶν παρεχόντων ταύτην τὴν τιμὴν διωθεῖσθαι, καὶ μηδὲ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ μετὰ τοσαύτης ὑποστολῆς. Ἀπὸ τοῦ προπάτορος αὐτοὺς καλεῖ, τὴν εὐγένειαν ἐνταῦθα δείκνυσι τὴν Ἰουδαϊκήν. Καὶ πανταχοῦ τοῦτο σπουδάζουσι δεῖξαι, οἰκεῖον αὐτῶν ἂν τὸ ἀγαθόν, ἵνα μὴ ὡς ἀλλοτρίῳ προσέχοντες φεύγωσιν. Ἐπειδὴ ἐσταύρωσαν αὐτὸν, τοῦτο [γ. τοῦτον], φη σιν, ἀγνοήσαντες, ἀγνοίας ἦν, φησί, τὸ ἁμάρτημα. Ορα, πῶς καὶ ὑπὲρ ἐκείνων ἀπολογεῖται ἡρέμα, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ οὕτως ἔδει γενέ σθαι. Ορα, πῶς αὐτοῖς περισπούδαστον τὸν τρόπον εἰπεῖν τοῦ θανάτου, καὶ Πιλάτον εἰς μέσον φέρουσιν, ἅμα μὲν, ἵνα δῆλον τὸ πάθος γένηται ἀπὸ τοῦ κριτηρίου, ἅμα δὲ ἵνα ἐκεῖνοι μειζόνως κατηγοροῦνται, ἀνδρὶ παραδόντες ἀλλοφύλῳ. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ενέτυχον, ἀλλ', ο Ντήσαντο, χάριν ἔλαβον, φησιν, ὡς ἐκείνου μὴ θέλοντος αὐτὸν σταυρῶσαι. Μὴ θορυβείτω δέ σε τὸ τὸν Ἰησοῦν ἐγηγέρθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ λέγεσθαι. Εἰ γὰρ Ἰησοῦς οὐκ ἄλλος ἐστὶν ἢ ὁ σαρκω θεὶς Λόγος, οὗτος δέ ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ Πατρὸς, δι' ἧς ἅπαντα ἐνεργεῖ, κατὰ τὸ, ο Χριστός, Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία, ο αὐτὸς ἑαυτὸν ἀνεστακέναι νοηθήσεται, καὶ ἐγηγέρθαι λεγόμενος ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἐφ᾿ ὃν καὶ ὡς ἀρχὴν καὶ ὡς αἰτίαν ἄχρονον ἅπαντα ἀναφέρεται. Ἀλλὰ καὶ αὐτός φησι· «Λύ σατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. ὁ Οὐκ ἂν ἦσαν, εἰ μὴ θείᾳ δυνάμει ἐβεβαιοῦν το, οὐκ ἂν πρὸς ἀνθρώπους φανῶντας τοιαῦτα ἐμαρτ τύρησαν. Τὸ Ἰησοῦς ὄνομα ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου έχε

λαμβάνουσιν οἱ τῶν θεοκτόνων ἀδελφοί. Ἐπειδὴ οὖν ἡ ἁπλῶς ἐθνῶν, ἀλλὰ πάντων, και ο δια ἦσαν τετατὸν Λόγον προλαβὼν εἶπε τεθεῖσθαι ἐν μνήματι, ἵνα μή τις υπολάβῃ ἄσαρχον αὐτὸν εἰρηκέναι τὸν Λόγον, πάλιν αὐτὸν Ἰησοῦν καλεῖ, οὐδαμοῦ διαίρεσιν διδούς τῷ σαρκωθέντι Λόγῳ μετὰ τὴν ἔνωσιν, τῶν ἀπε βούντων ἐμφράττων τὸ στόμα. Ταῦτα τῇ ἐνανθρωπήσει τοῦ Χριστοῦ πρέπει δήπου τὰ ῥήματα, ἥτις χρονικὴν εἶχε τὴν ἐπιφοίτησιν· τὸ γὰρ, σήμερον, και, αὔριον, ἡμερῶν ἐστι παραστατι κόν. 'Αχρόνως γὰρ παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὡς καὶ παῖδες αἱρετικῶν ὁμολογοῦσι, τίκτεται. γμένα εἰς ζωὴν αἰώνιον.» Καὶ τοῦτο τεκμήριον τοῦ κατὰ Θεοῦ γνώμην αὐτοὺς προλαβέσθαι, «τεταγ μένοι ο δὲ οὐ κατ᾿ ἀνάγκην, «οὓς προέγνω, φησί, καὶ προώρισε.» [ ΘΕΟΔΩΡΟΥ· ] Γένος τοῦ Κυρίου κατὰ σάρκα, κοινὸν μὲν ἅπασα τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις, ἴδιον δὲ καὶ πελάζον ὁ Ἰσραήλ. Επειδή το νυν πρὸς μὲν τὸν Ἰσραήλ παρεγένετο, τὰ ἔθνη διὰ τῶν ἀποστόλων ἐφώτισε. Δέδωκά σε, φησί, τούτοι; διὰ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας αὐτῶν γεγενημένην ἐπε αγγελίαν, φωτιῶ δὲ διὰ σοῦ τὰ ἔθνη, καὶ πᾶσιν ἀν θρώποις παρέξω τὴν σωτηρίαν (τοῦτο γὰρ σημαίνει τ), ο ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς»), καὶ πέρας ἐπιθήσω ταῖς πρὸς τοὺς πατέρας αὐτῶν γεγενημέναις μα συνθήκαις· τὴν γὰρ διαθήκην, συνθήκην οἱ λειπαὶ Αφθαρσίας σημεῖον ἀπεργασάμενος τὸν τάφον· ἐξ αὐτοῦ γὰρ ἡμῖν ἐγερθεὶς ὁ Χριστὸς, ὡς ἀφθαρσίας ἀληθῶς ἡγεμὼν ἀνατέταλκεν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ἐκ τῶν τάφων διαναστάντες, κατὰ τὴν ἐλπιζομένην ἀνάστασιν ἐν νεφέλαις αὐτῷ τὸ δεύτερον ἐρχομένῳ μετὰ ἡρμήνευσαν. δόξης προσυπαντήσωμεν. Τί μὴ ἐπήγαγε μαρτυρίαν, δι' ἧς ἔμελλον πείθεσθαι, ὅτι ἄφεσις ἁμαρτιῶν δι' αὐτοῦ γίνεται; Οτι τὸ σπουδαζόμενον τοῦτο ἦν, δεῖξαι τέως ὅτι ἀνέστη· τούτου δὲ ὁμολογουμένων, ἐκεῖνο αναμφισβήτητον ἦν. Πλέκει δὲ τὸν λόγον ἀπὸ τῶν παρόντων, ἀπὸ τῶν προφητῶν, ἀπὸ τοῦ σπέρα ματος τοῦ κατ' ἐπαγγελίαν, ὅτι ὁ Θεὸς σταυροῦται καὶ ἀποθνήσκει. Μὴ θαυμάσητε ὅτι ἄπιστον δοκεῖ εἶναι, καὶ αὐτὸ προείρηκεν ἄνωθεν. Κατακεκραγότος τοῦ προφήτου Αβακούμ, ἀποκρίνεται ὁ Θεὸς τοῖς ἀδικοῦσι τὰς ἐσομένας συμφορὰς αὐτοῖς. Καὶ γὰρ ἦν πολλῆς ἐκπλήξεως, πῶς ὁ Ἰσραὴλ ἐν τέκνοις κατηριθμημένος Θεοῦ, καὶ πρωτότοκος ὀνομασθείς, δι᾽ ἂν καὶ Αίγυπτος ἀπώλετο, παραδέδοται τοῖς Βαβυλωνίοις, καὶ οὐ μόνον μαχαίρᾳ, ἀλλὰ καὶ δουλείᾳ, “ καὶ αἰχμαλωσίᾳ, καὶ τοῖς ἀπεικτοῖς ἅπασι. Ταῦτα δὲ, φησί, τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα τὸ μέγεθός ἐστιν, ὡς καὶ ἀπιστεῖσθαι, εἴ τις αὐτὰ ὑμῖν προαπαγγεί λειεν. Τουτέστιν, ἀφωρισμένοι τῷ Θεῷ. Ορα, πῶς δεῖκνυσι τὸ τάχος τὸ τῆς ὠφελείας. Ἀντὶ τοῦ, διεκομίζει [ [. διεκομίζετο ]. Αντὶ τοῦ, οὐκ ἔστησαν μέχρι τοῦ ζήλου, ἀλλὰ ἔργῳ προσέθηκαν. «Εὐσχήμονας» λέο γει τὰς πλουσίας σεβομένας ο δὲ οὐ τὰς πιστὰς λέγει, ἀλλὰ τὰς Ελληνίδας, ἤτοι Ἰουδαίας. Πλὴν ὡς κάκιστοι καὶ τοῦ διαβόλου μιμηταί, σπουδάζουσιν ἀποκλεῖσαι τοῖς ἀνθρώποις τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας, ὥσπερ τῷ πρωτοπλάστῳ διὰ τῆς Εὔας ἀπέκλεισε τὸν παράδεισον. Οπερ προσέταξεν ὁ Χριστὸς ποιοῦσι, καὶ τὸν κονιορτὸν ἐκτινάσσουσι. Καὶ οὐχ ἁπλῶς τοῦ το ποιοῦσιν, ἀλλ' ἐπειδὴ ἀπελάθησαν παρ' αὐτῶν. Ο γὰρ δοκεῖ εἶναι ἀτιμίας τὸ πάντοθεν ἐλαύνεσθαι, τοῦτο τιμῆς μεγίστης πρόξενον. Πάλιν εἰς τὰς συν αγωγὰς εἰσίεσαν. Ορα πῶς οὐκ ἐγένοντο δειλότερο: εἰπόντες, ὅτι ο Στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη,» ἐκ πολλῆς περιουσίας, ὅμως ἀναιροῦσιν αὐτῶν τὴν ἀπολογία», • Ὥστε πιστεῦσαι Ἰουδαίων τε καὶ Ἑλλήνων πολύ πλῆθος, ο Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς ὡς καὶ πρὸς Ἕλληνα; διαλέγεσθαι, κατὰ τὸ αὐτὸ δὲ λοιπὸν καὶ τὰ ἔθνη ἐπ· ήγειραν, ὡς οὐκ ἀρκοῦντες αὐτο!. Τί οὖν ἐκεῖθεν οὐκ ἐξῆλθον; Οὐ γὰρ ἐδιώκοντο, ἀλλ' ἐπολεμοῦντο μόνον, τουτέστι διεβάλλοντο. Εἶδε τοῦ Παύλου τὴν σύνεσιν. Οὐχὶ τότε ἐθαυμάσθη μόνως, ἀλλὰ καὶ ἐπιθυμίαν αὐτοῖς δεύτερον ἐνέβαλεν ἀκροάσεως, εἰπών τινα σπέρματα, καὶ μὴ ἐπιλύσαι [ [. ἐπιλύσας ] μηδὲ ἐξελθὼν τῷ λόγῳ, ὥστε αὐτοὺς ἀναρτῆσαι καὶ οἰκειῶσαι ἐν αὐτῷ. Εἰπεν ὅτι ἄφεσιν ἁμαρτιῶν διὰ τοῦτο ἡμῖν κατήγγελε τα:· τὸ δὲ πῶς, οὐκ ἐδήλωσε. Διὰ τί αὐτοὺς οὐκ ἐδάπτισεν εὐθέως; Οτι οὐκ ἦν καιρός. Πεῖσαι δὲ ἔδει ὥστε βεβαίως μένειν ο εἰς τὸ μεταξὺ Σάββα τον, ο ἀντὶ τοῦ, τὸ ἐσόμενον, ὡς σαφηνίζει κάτω. Ο Διὰ τοῦτο ταῦτα λέγεται, ἵνα μὴ ὡς ἐκ παρέργου νομίσῃ τις τοῦτο γεγενῆσθαι. Οὐ γὰρ εἰς ἡμᾶς ἡ ὕδρι; ἡ παρ' ὑμῶν. Ἵνα γὰρ μή τις νομίση εύλα Θείας εἶναι, «Οὐκ ἀξίους κρίνετε αὐτοὺς, ἡ διὰ τοῦτο πρῶτον εἶπεν, ο ᾿Απωθεῖσθε αὐτοὺς, ο καὶ τότε, • Στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη.» Πολλῆς ἐπιεικείας γέμει τὸ ῥῆμα. Οὐκ εἶπε, Καταλιμπάνομεν ὑμᾶς, ἀλλ', Εσται δυνατόν, φησὶ, καὶ ἐνταῦθα πάλιν στραφῆναι. Καὶ τοῦτο οὐκ ἀπὸ τῆς ἡμετέρας ὕβρεως γέγονεν, • οὕτως γὰρ ἐντέταλται ὑμῖν [ vulg. ἡμῖν ].» Τι οὖν οὐκ ἐποιήσατε τοῦτο; Εδει μὲν οὖν ἀκοῦσαι τὰ ἔθνη· καὶ τοῦτο οὐ πρὸ ὑμῶν, παρ' ὑμῶν δὲ γέγονε τὸ πρὸ ὑμῶν. Τοῦτο ἐποίει τὴν παρρησίαν· μᾶλλον δὲ τὴν μὲν παῤῥησίαν ἐποίει ἡ αὐτῶν προθυμία· διὰ τοῦτο μέσ χρι πολλοῦ σημεῖα οὐ ποιοῦσι. Τὸ δὲ πιστεῦσαι του; ἀκούοντας, τῶν σημείων ἦν· συντελεῖ δέ τι καὶ ἡ παῤῥησία. Ορα δὲ, πῶς ἀπανταχοῦ ἀνατιθέασι τὸ πᾶν τῷ Θεῷ. Οὐ μικρὸν τοῦτο τὸ σχισθῆναι. Τοῦτο ἔλεγεν ὁ Χριστός· «Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν.» Οὐδὲν οὖν ἄτοπον, εἰ ἅγιοι φεύγουσι τοὺς ἐπιβουλεύοντας αὐτούς [ [. αὐτοῖς ]. Καὶ οὐ δοκοῦσιν ἐχ τούτου δραπετεύειν τὸν ἀπὸ τοῦ μαρτυρίου πόλεμον εμβάσανον. Τοῦτο δέ μοι σεσημείωται, διὰ τοῦ; μεμψαμένους Αρειανοὺς τὸν μέγαν ᾿Αθανάσιον ἐν τῇ πίστει φεύγοντα, καὶ μὴ ἐκδιδόντα αὐτὸν τοῖς Αρειανοῖς εἰς τὸ θανατῶσαι αὐτόν. Διὰ τί ο μεγάλῃ τῇ φωνῇ; ο Ὥστε τοὺς ὄχλου; πιστεῦσαι. "Ορα δὲ, προσείχε τοῖς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγομένοις. Εἶδες φιλοσοφίαν; οὐδὲν ἀπὸ τῆς χωλεία, πρὸς τὴν σπουδὴν τῆς ἀκροάσεως παρεβλάβη. ο 0; Τουτέστιν εἰς γνῶσιν τὴν ἐπὶ σωτηρίαν, καὶ οὐχ ἀτενίσας αὐτῷ, φησὶ, καὶ ἰδὼν ὅτι ἔχει πίστιν τοῦ

τῇ πατρῴᾳ πλάνη. σωθῆναι, ο Ήδη ᾠκείωτο τῇ προαιρέσει· καίτοι ἦν τὰ ἔθνη δι' αὐτῶν παραδέξαντο, πάλαι βεβιασμένα ἐπὶ τῶν ἄλλων τοὐναντίον γέγονε. Πρότερον ιώμενοι τὰ σώματα, τότε τὰς ψυχὰς ἐθεράπευον· οὗτος δὲ οὐχ οὕτως. Ἐμοὶ δοκεῖ εἰς τὴν ψυχὴν ἰδεῖν τὴν αὐτ τοῦ τὸν Παῦλον. Τεκμήριον τῆς ὑγείας τῆς ἀληθοῦς τὸ ἀλλεσθαι. Ορα καὶ τῶν ἐθνῶν τὴν ὠφέλειαν, καὶ τῶν Ἰου δαίων τὴν κακουργίαν. Εθος τοῖς Ἕλλησιν ἀπὸ ἀνθρώπων θεοὺς ποιεῖν. Ὥστε ὅταν λέγω τι· Πόθεν ἡ εἰδωλολατρεία; μάνθανε τὴν ἀρχήν. Οὕτω καὶ τοὺς ἀποστόλους ἐξ ἀνθρώπων ἐποίουν θεούς· οὕτω καὶ διάβολο; ἐνίκησε παρὰ τὴν ἀρχὴν τὴν ἀσέβειαν εἰσαγαγεῖν, λέγων·ι Εσεσθε ὡς θεοί., Καὶ ἐπειδὴ τότε οὐκ ἴσχυσεν, ὕστερον ἐπιχειρεῖ, πανταχού φι λονεικῶν τὴν πολυθεῖαν εἰσαγαγεῖν. Εθος ἐστὶν Ἰουδαίοις, ἐπὶ ταῖς κατὰ Θεὸν δυσφημίαις περιῤῥηγνύναι τὰ ἱμάτια. Καὶ γοῦν ὁ Καϊάφας, Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἑαυτὸν λέγοντος τοῦ Χριστοῦ, περιέῤῥηξε τὰ ἱμάτια αὑτοῦ. Δεδράκασι δὲ τοῦτο καὶ οὗτοι ἐν Λυ καονία παραγεγονότες. Ανθρωποι μέν έσμεν, φησί, τούτων δὲ μείζους· ταῦτα γὰρ νεκρά. Ορα αὐτοὺς οὐκ ἀνατρέποντας μόνον, ἀλλὰ καὶ διδάσκοντες, οὐδὲν περὶ ἀοράτων φθεγγομένους. Διὰ τί δὲ εἴασεν, οὐκ ἔτι φησί. Τέως γὰρ πρὸς τὸ κατεπείγον ἱσταται, οὐδαμοῦ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ τεθείς. Μάρτυρας αὐτοὺς λέγει τοὺς ἐνιαυσιαίους θεω τούς. Ο τῆς Ἰουδαϊκῆς μανίας! εἰς δῆμον οὕτω τις μήσαντα τοὺς ἀποστόλους, ἐτόλμησαν ἐμβῆναι καὶ λιθάσα: Παῦλον, καὶ ἔξω τῆς πόλεως, δεδοικότες ἐκείνους. Ορᾶς ζέοντα καὶ πεπυρωμένον ζῆλον; Εἰς αὐτὴν πάλιν τὴν πόλιν ἦλθεν· ὥστε δειχθῆναι, ὅτι εἴπου καὶ ὑπεχώρει, διά τε τὸν λόγον κατεσπαρκέναι, καὶ διὰ τὸ μὴ δεῖν ἐκκαίειν αὐτῶν τὸν θυμὸν, ταῦτα τῶν σημείων οὐχ ἧττον λαμπροτέρους ἐποίει, καὶ μᾶλλον χαίρειν παρεσκεύαζεν. Οὐδαμοῦ λέγει, ὅτι ὑπέστρεψαν χαίροντες, ὅτι σημεῖα ἐποίησαν, ἀλλ' ὅτι κατα ηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἀτιμασθῆναι· καὶ τοῦτο παρὰ τοῦ Χριστοῦ ἐδιδάσκοντο λέγοντος· • Μη χαίρετε ὅτι τὰ δαιμόνια ὑμῖν ὑπακούει.» Ινα γὰρ μὴ καταπέσῃ τὰ φρονήματα τῶν μαθητῶν, ὅτι οι νομιζόμενοι θεοὶ τοιαῦτα πάσχουσιν, εἰσῆλθον πρὸς αὐτοὺς καὶ διελέχθησαν. Καὶ ὅρα, πρῶτον εἰς Δέρδην ἐξέρχεται, διδοὺς αὐτοῖς ἀναπνεῦσαι τοῦ Ουμοῦ, καὶ τότε πάλιν εἰς Λύστραν, καὶ Ἰκόνιον, καὶ Αντιόχειαν· θυμουμένοις μὲν αὐτοῖς εἴκων, πεπαν μένοις δὲ ἐπιτιθέμενος. Ορᾶς, ὅτι οὐ πάντα χάριτι, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ σπου δῇ διῴκουν; Αλλη παραμυθία, καὶ νηστεύειν ἐδίασκον ἐν τῷ πειρασμῷ, καὶ μετὰ νηστειῶν αἱ χει ροτονίαι. Διὰ τί ἐν Κύπρῳ οὐκ ἐποίησε πρεσβυτέρους, οὐδὲ ἐν Σαμαρείᾳ; Ὅτι ἐκείνη μὲν ἐγγὺς ἦν τῆς Ἱερουσαλήμ, καὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ ἐν αὐτῇ δὲ τῇ ᾿Αντιοχείᾳ ὁ λόγος ἐκράτει· ἐνταῦθα δὲ πολλῆς ἐδέοντο παραμυθίας, καὶ μάλιστα οἱ ἐξ ἐθνῶν ὀφεί λοντες πολλὰ διδάσκεσθαι. Οὐκ εἶπεν οἷα ἐποίησαν αὐτοί, ἀλλ᾽ οἷα ὁ Θεός. Ἐμοὶ δοκοῦσι τοὺς πειρα. σμούς λέγειν. θυρῶν ἄνοιξιν τὴν διδασκαλίαν καλεῖ, Μεγάλη γὰρ οὖσα ἡ πόλις, ἐδεῖτο τῶν διδασκά λων· καὶ οὐκ ἔλεγον περιτομὴν ἁπλῶς, ἀλλ' ὅτι • Οὐδὲ σωθῆναι δύνασθε.» "Ο τοὐναντίον ἦν, οἱ περιτεμνόμενοι σωθῆναι οὐκ ἠδύναντο. Ομᾷς συνεχῶς τοὺς πειρασμούς; Οὐκ εἶπε Παῦλος· Τί γάρ; οὐκ εἰμὶ ἀξιόπιστος ἀπὸ τοσούτων σημείων; ἀλλ' ἐπείσθη δι' ἐκείνους. Εθος λέγεται ἔννομον πραγμα παρὰ τῇ Γραφῇ. Πῶς τοίνυν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας Επιστολῇ, «Οὐδὲ ἀνῆλθον, φησὶν, εἰς Ἱεροσόλυμα πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους, οὐδὲ ἀνεθέμην;» "Οτι πρῶτον μὲν οὐκ αὐτὸς ἀνῆλθεν, ἀλλ᾽ ἀπεστάλη παρ' ἑτέρων. Δεύτερον δὲ, οὐ μαθησόμενος παρεγέ νετο, ἀλλ᾽ ἑτέρως [[. ἑτέρους] πείσων. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐξ ἀρχῆς ταύτης είχετο τῆς γνώμης, ἣν καὶ οἱ ἀπόστολοι μετὰ ταῦτα ἐκύρωσαν, τὸ μὴ δεῖν περι τέμνεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἐδόκει τέως αὐτοῖς ἀξιόπιστος εἶναι, ἀλλὰ τοῖς ἐν Ἱεροσολύμοις προσείχον, ἀνῆλθεν οὐκ αὐτός τι εἰσόμενος πλεῖον, ἀλλὰ πείσων τοὺς ἀντιλέγοντας, ὅτι καὶ ἐν Ἱεροσολύμοις τούτοις ψηφίζονται. Ο Οὐχ οἱ ἀπὸ ἐθνῶν πιστοί, ἀλλ᾽ οἱ ἀπὸ Ἰουδαίων ἀπῄτουν τοὺς πιστοὺς περιτέμνεσθαι, καὶ τὰ ἄλλα τὰ τοῦ νόμου σαρκικὰ ποιεῖν· οὓς ὡς ἔτι τὰ τοῦ νό μου φρονοῦντας, καὶ εἰς ἰδίαν καύχησιν θέλοντας περιτέμνειν τους πιστούς, οὐκ ἀπεδέξαντο οἱ ἀπό στολοι· οὐ γὰρ τὸ ἴδιον θέλημα ἐζήτουν στῆσαι, ἀλλὰ τὸ κοινωφελὲς τοῦ κόσμου. Πάλιν ἔνθεν ἔστι στοχά σασθαι, ὅτι ἄλλην τινὰ ἀξίαν ἐπαναβαίνουσαν τοὺς πρεσβυτέρους εἶχον οἱ ἀπόστολοι· διὸ οὐ συμπερι ἔλαβεν αὐτοὺς τοῖς πρεσβυτέροις, κοινῷ ὀνόματι πάνω τας σημάνας. Ορα τὸν Πέτρον ἄνωθεν κεχαρισμένον [Γ. κεχωρ.] τοῦ πράγματος, καὶ οὐ μέχρι τοῦ νῦν ἰουδαΐζοντα. • Ὑμεῖς, φησίν, ἐπίστασθε. › Παρῆσαν ἴσως καὶ οἱ εγκαλέσαντες αὐτῷ πάλαι ἐπὶ Κορνηλίου, εἰσελθόν τες μετ' αὐτοῦ· διὰ τοῦτο αὐτοὺς παράγει μάρτυρας. • Ἐν ὑμῖν [vulg. Ἐν ἡμ.], φησίν, ἀφ᾿ ἡμερῶν ἀρ χαίων ἐξελέξατο.» Τί ἐστιν, «ἐν ὑμῖν;» Τουτέστιν ἐν Παλαιστίνῃ, ἢ παρόντων ἡμῶν διὰ τοῦ στόματος μου· ὅρα πῶς δείκνυσι δι' αὐτοῦ τὸν Θεὸν φθεγγόμενον, καὶ οὐδὲν ἀνθρώπινον. Οὐδεμία, φησί, διαφορά πιστῶν, εἴτε Ἰουδαῖοί εἰσιν, εἴτε Ελληνες, ὅπου ἡ πίστις καθαρισμὸν ποιεῖ τῶν ἀπὸ τῆς καρδίας εξιόντων, οὗτος δὲ ὁ καθαρισμός ἔοικε περιτομῇ· καὶ ἀντὶ τῆς ἐν σαρκὶ περιτομῆς δίδοται ἡ ἐν Πνεύματι περιτομή, καθαρίζουσα τῇ πίσ στει τῇ εἰς Χριστὸν τὰ κρυπτά· οὕτω δὲ οὐκ ἦν κοινωφε λής ή σαρκική περιτομή, ὅτι μένῳ τῷ ἄῤῥενι ἐδόθη, οὐδὲν τῷ τῶν θηλειών προσώπῳ συντελοῦσα. Εν δὲ τῇ ἀληθεῖ πίστει οὐκ ἔνι ἄῤῥεν καὶ θῆλυ, καὶ δοῦλος ἢ ἐλεύθερος· ἀλλὰ πάντες ἐν ἐσμεν. Τί ἐστι, «Πειράζετε;» Τουτέστι, Τί ἀπιστεῖτε τῷ Θεῷ; Αρα ἀπιστίας ἐστὶ τὸ τὸν νόμον εἰσφέρειν. Εἶτα δείκνυσι καὶ τοὺς οὐδὲν ὠφελουμένους, καὶ τὸ πᾶν ἐπὶ τὸν νόμον στρέφει, οὐκ ἐπ' αὐτούς, καὶ τὴν κατηγορίαν ἀποτέμνεται. Σημειωτέον, ὅτι τὰ δυσκατόρθωτα ἐπιτάγματα τῆς σαρκὸς οὐ δεῖ ἐπικλᾶν τισιν, οἷον ἄκραν

ὥσπερ οὐδὲ τὸ, ο Πάσα Γραφή, θεόπνευστος καὶ ὠφέλιμος.» Ορα δὲ ὥστε ἀξιοπιστότερον γενέσθαι πέμπουσι τὰ παρ' αὐτῶν, ὡς ἀνύποπτοι ὦσιν οἱ περὶ Παῦλον. νηστείαν, ἢ γυμνότητα, ἡ σιωπήν· εἰ μή γέ τις ἑαυ- Λ' οὐ περὶ μόνων τῶν τῆς Καινῆς βιβλίων διαλέγεται, τῷ ταῦτα ἐπιτάξει. Εἰ γὰρ καὶ δυσχερή, ἀλλὰ μὴν οὐ κατορθώματα, ἀλλὰ καὶ γινόμενα ὑπὸ πολλών καὶ μὴ γινόμενα, ἀλλὰ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου πιστεύομεν σωθῆναι. "Ομοιον του, ο Χάριτι ἐστε σε σωσμένοι.» Ωστε πάλαι μὲν ὁ νόμος τοὺς τὰ εἰ ρημένα τῷ νόμῳ φυλάττοντας έσωζε· νῦν δὲ ἡ χά ρις τοῦ Κυρίου, καὶ δίχα τῆς τοῦ νόμου φυλακή, διὰ τῆς πίστεως σώζει. Ἐπίσκοπος ἦν, καθώς φησιν οὗτος, διὸ καὶ ὁ ὕστε ρος λέγειν, καὶ τὸ «Ἐπὶ στόμα δύο ἢ τριῶν μαρ τύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα,» ἐνταῦθα πληροῦται. Ορα δὲ ἀπό τε νέων ἀπό τε παλαιῶν βεβαιούμενον τῶν προφητῶν τὸν λόγον. Ὁ ἐν τῷ Λουκά προφητεύσας • • Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέ σποτα. Αρκοῦσα ἡ κατηγορία κατὰ τῆς ἐκείνων προπο τείας, καὶ ἀξία τῆς τῶν ἀποστόλων ἐπιεικείας οὐδὲν παρ' ἑτέρων ειρηκότων. Εἶτα ὅτι τυραννικῶς, ὅτι πᾶσι ταῦτα δοκεῖ, ὅτι μετ᾿ ἐπισκέψεως ταῦτα γράφουσι. Καὶ ἵνα μὴ δόξῃ διαβολὴ εἶναι Βαρνάδα και Παύλου τὸ ἐκείνους ἀποστολῆναι, όρα εγκώμια αὐτῶν. • Ανθρώποις, φησί, παραδεδω κάσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Έδει γὰρ μὴ τὴν ἐπιστολὴν παρεῖναι μόνον, ἵνα μὴ λέγωσιν, ὅτι συνήρπασαν, ὅτι ἀντ᾽ ἄλλων εἶπον τὸ ἐγκώμιον τὸ περὶ Παύλου, ἐνέφραξεν αὐτῶν τὰ στόματα. Ἐνταῦθα τὸν φόβον ἀπείργει, καίτοι ήρκει εἰπεῖν, τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ἵνα μὴ νομίσωσιν ἀνθρώπινον εἶναι. Τὸ δὲ, ο ἡμῖν, ο ἵνα διδαχθῶσιν, ὅτι αὐτοὶ ἀποδέχονται καὶ ἐν περιτομῇ ὄντες. Δεικνύει ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς λείπει, ἀλλ' ἀρκεῖ τοῦτο· ἡ δύναντο μὲν γὰρ καὶ χωρίς πραγμάτων. Αλλ' ὥστε νόμον εἶναι ἔγγραφον, πάλη ὥστε πεισθῆναι τῷ νόμῳ, ταῦτα πάντα τὰ τέσσαρα ἀπαγορεύσαντες ποιεῖν τὰ ἔθνη, τὰ λοιπὰ αὐτοῖς συνεχώρησαν. "Εστι δὲ ταῦτα· ι Απέχεσθαι είδωλο θύτων, καὶ αἷματος, καὶ πνικτοῦ, καὶ πορνείας κ ταῦτα γὰρ ἡ Καινὴ οὐ διατάσσεται, οὐδαμοῦ περὶ τούτων διελέχθη ὁ Χριστός, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ νόμου ταῦτα λαμβάνουσιν. Εἶτα κἀκεῖνοι αὐτοὺς παρα εκάλουν, και βεβαιώσαντες αὐτοὺς, πρὸ; Παῦλον φιλονεικότερον διέκειντο. Οὕτως ἀπῆλθον μετ' εἰρή νης. Οὐκ ἔτι στάσεις καὶ μάχαι. Παῦλος δὲ λοιπόν ἐδίδασκεν, οὐδεὶς τύφος ἦν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ· μετά Πέτρου Παῦλος φθέγγεται, καὶ οὐδεὶς ἐπιστομίζε.. Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης ἀνέχεται, καὶ οὐδεὶς ἐπιπηδή, ἀλλὰ σιγῶσιν· ἐκεῖνος γὰρ τὴν ἀρχὴν ἦν ἐγκεχειρ σμένος. Εἶτα, ἐπειδὴ μὲν ἐκεῖνος, ἀπὸ μὲν τοῦ χρόνου, δῆλος ἦν, τὸ δὲ ἀξιόπιστον οὐκ εἶχε, διὰ τὸ μὴ παι λαὼν εἶναι, ἐπάγει δὲ [γ. δή] παλαιὰν προφητείαν. • Καθώς γέγραπται, φησί· Μετὰ ταῦτα ἀναστρέψω, καὶ οἰκοδομήσω τὴν σκηνὴν Δαβὶὸ τὴν πεπτωκυίαν.» Τί οὖν; ἠγέρθη τὰ Ἱεροσόλυμα, ἀλλ' οὐχὶ κατ εστράφη μᾶλλον; ποίαν λέγει ἔγερσιν; Τὴν μετὰ Βα- · βυλῶνα. Τί δέ ἐστι, ο Καθώς πρῶτον ὁ Θεὸς ἐπ· εσκέψατο;» Σφοδρότερον μὲν ὁ Πέτρος διελέγετο, οὗτος δὲ ἡμερώτερον. Οὕτω γὰρ χρὴ τὸν ἐν μεγάλῃ δυναστείᾳ, τὰ μὲν φορτικὰ ἑτέροις παραχωρεῖν, αὐτ τὸν δὲ τῶν ἡμερωτέρων φαίνεσθαι. «Λαβὼν [vulg. λαβεῖν] ἐξ ἐθνῶν, φησί, λαόν [vulg. add. ἐπὶ] τῷ ὀνόματι αὐτοῦ.» Οὐχ ἁπλῶς ἐξελέξατο, ἀλλὰ ο τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, ν τουτέστι τῇ δόξῃ. Ο σταυρωθείς " ἦν ὁ λέγων ταῦτα ἐν τῷ προφήτῃ. Αὐτοῦ γὰρ τὸ ὄνομα ἐπικέκληνται πάντα τὰ ἔθνη • Χριστιανοὶ γὰρ προσαγορεύονται. Πεπτώκει γὰρ ὄντως πτῶμα ἀνίατον, καὶ τῆς κραταιᾶς ἐκείνης δεόμενον χειρός. Καὶ οὐκ ἦν ἀναστῆναι τὴν φύσιν τὴν ἡμετέραν, μὴ τοῦ τὴν ἀρχὴν διαπλάσαντος αὐτῇ χεῖρα ὀξέως ὀρέξαντος, καὶ διατυπώσαντος ἄνωθεν τὴν δι᾽ ὕδατος ἀναγέννησιν καὶ Πνεύματος. «Γνωστά έστιν ἀπ' αἰῶνος τῷ Θεῷ πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ.» Εἶτα τὸ ἀξιόπιστον τοῦ λόγου, ὅτι οὐδὲν καινόν, ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς ταῦτα προετυπώσατο· καὶ τὸ ἀξίωμα πάλιν • Διὸ ἐγὼ κρίνω μή παρενοχλεῖν τοῖς τῶν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐπιστρέφουσι· τουτέστι, μὴ ἀνατρέπειν. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς ἐκάλεσεν, αὗται δὲ αἱ παρατηρήσεις ρὸς, ὁ Μωϋσῆς πρᾶος· οὕτω δὲ καὶ ἐνταῦθα, σφο ἀνατρέπουσι, τῷ Θεῷ πολεμοῦμεν. Καὶ μετ' ἐξουσίας τὸ, ο Ἐγὼ κρίνω. Διὰ τοῦτό φησι καλὸν εἶναι. Διὰ τί οὖν μὴ καὶ Ἰουδαίοις ταῦτα ἀπέστελλον; Μωϋσῆς αὐτοῖς διαλέγεται. Ορα πίση ή δυσκατά βασις (Γ. συγκ.]· ἔνθα οὐδὲν ἔβλαπτεν, ἐπέστησεν αὐτὸν διδάσκαλον, καὶ ἐχαρίσατο χάριν, οὐδὲν ἐμποδίζουσαν, ἐπιτρέψας Ἰουδαίοις ἀκούειν αὐτοῦ. Εἰ καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Σωτῆρος κατὰ πᾶν Σάββατον ἐν μόναις ταῖς συναγωγαῖς ἀνεγινώσκετο Μωσῆς, ἀλλ᾽ οὖν μετὰ τὴν ἐπιδημίαν ἐν ταῖς ἐχε κλησίαις τοῦ Χριστοῦ οὐ κωλύεται ἀναγινώσκεσθαι. Καὶ ὅρα, εἰ δυνατὸν τούτο δηλοῦσθαι ἐκ τοῦ, ε῎Αχρι γὰρ τῆς σήμερον ἡμέρας ἡνίκα ἀγαγινώσκεται Μετ σης. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ,: Προσέχετε τῇ ἀναγνώσει, ο Σημειωτέον, ὅτι ἔργον τῶν ἡγουμένων περιεργά ζεσθαι τοὺς ὑπ' αὐτῶν φωτισθέντας, μή πως ἄρι οὐχ ὑγιαίνουσι τῇ πίστει, ἀλλὰ χωλεύωσι, καὶ δεῖ αὐτοὺς διορθωθῆναι. Καὶ ἐν τοῖς προφήται; τοῦτο εὑρίσκομεν, διαφό ρους γνώμας και διάφορα ἤθη· οἷον ὁ Ἠλίας αύστη δρότερός ἐστιν ὁ Παῦλος. Ορα καὶ τούτου τὸ ἐπιει· κές· ι Ηξίου, φησί, τὸν ἀποστάντα, καὶ τὰ ἑξῆς. Τ! οὖν; ἐχθροὶ ἀνεχώρησαν; Μη γένοιτο. Ορᾷς γὰρ μετὰ τοῦτο Βαρνάβαν πολλῶν ἐγκωμίων ἀπολαύοντα παρὰ Παύλου ἐν ταῖς Ἐπιστολαίς. Παροξυσμός, της σὶν, ἐγένετο, οὐκ ἔχθρα, οὐ φιλονεικία. Τοσοῦτον ἴσχυσεν ὁ παροξυσμός, ὥστε ἀποχωρίσαι· καὶ εἰκόν τως. "Οπερ έκαστος ὑπέλαβεν εἶναι λυσιτελές, τούτο μετὰ ταῦτα οὐ προσήκατο διὰ τὴν πρὸς ἐκεῖνον και νωνίαν. Ἐμοὶ δοκεῖ καὶ κατὰ σύνεσιν γενέσθαι ὁ χωρισμὸς καὶ πρὸς ἀλλήλους εἰπεῖν, ὅτι Ἐπειδὴ ἐγὼ βούλομαι, σὺ δὲ οὐ βούλει, ἵνα μὴ μαχώμεθα, διανειμώμεθα τους πόνους. Ὥστε εἴποντες ἀλλήλοις τοῦτο ἐποίουν. Εβούλετο γὰρ στῆναι τὸ [δ. ἀποστ.

μᾶλλον προσεῖχον τοῖς λεγομένοις, καὶ οὐδὲ ἡ πόλις αὕτη μεγάλη ἡ τῶν Φιλιππησίων. τοῦ] Παύλου ὁ Βαρνάβας, διὰ τοῦτο ἀνεχώρησεν. Είθε δ τὴν ἱστορία» γράφων, ἅτε δὴ καὶ ἀργίας οὔσης, καὶ ἡμεῖς τοιούτους ἐχωριζόμεθα χωρισμούς, ὥστε ἐπὶ τὸ κήρυγμα ἀπιέναι. Ταῦτα γέγραπται πρὸς τύπον ἡμέτερον, ἵνα μὴ καταπίπτωμεν. Οὐ γὰρ ἔστιν ἀνθρώπους ὄντας μὴ παροξύνεσθαι· παροξυν θέντας δὲ χρὴ μεταβάλλεσθαι. Θαυμαστὸς οὗτός ἐστιν ὁ ἀνὴρ, καὶ σφόδρα μέγας· πάνυ ὠφέλει ἡ μάχη τον Μάρκον. Τὸ μὲν γὰρ Παύλου φοβερὸν ἐπέστρεφεν αὐτόν· τὸ δὲ Βαρνάβα χρηστὸν ἐποίει μηκέτι ἀπολειφθή ναι. Ωστε μάχονται μὲν, εἰς ἓν δὲ τέλος ἀπαντᾷ τὸ κέρδος. Καὶ γὰρ Παῦλον ὁρῶν αἱρούμενο, ἀποστῆναι, καὶ πάνυ ἐφοβήθη, καὶ κατέγνω αὐτοῦ· καὶ Βαρνάβαν ὁρῶν οὕτως ἀντεχόμενον, πάνυ αὐτὸν ὠφέλησε, καὶ διωρθοῦτο ὁ μαθητής διὰ τῆς μάχης τῶν διδασκάλων· τοσοῦτον ἀπεῖχε τοῦ σκανδαλιΑθήνα:. Πολλῆς ταπεινότητος γέμει τὰ ῥήματα καὶ σοφίας. Οὐκ εἶπεν, Εἰ μεγάλη [Γ. μεγάλην] γυναῖκα, εἰ εὐ τῷ Κυρίῳ,» πολλῷ μᾶλλον ἡμῖν [[. ὑμῖν]. Επίλαβής [γ. εὐλαβῆ] κεκρίκατέ με, ἀλλὰ, ο πιστὴν δοι μέν τις [f. εἴποι ἄν τις, vel ἐπίδοιμεν τίς] οὗτός ἐστιν ὁ δαίμων. Θεός, φησί, Πύθων, ἀπὸ τοῦ τόπου οὕτω λέγεται. Ορᾷς ὅτι ὁ ᾿Απόλλων δαίμων ἐστὶ, καὶ ἐβούλετο εἰς πειρασμοὺς ἐμβαλεῖν ὥστε παροξύναι; "Ω μιαρε, εἰ οἶδας ὅτι σωτηρίας ὁδὸν καταγγέλλουσι, τί μὴ ἐξίστασαι ἐκείνων; Αλλ' ὥσπερ ὁ Σίμων ἐβούλετο, λέγων· ε Δότε μοι ᾧ ἐὰν ἐπιθῶ τὰς χεῖρας, λαμβάνῃ Πνεῦμα ἅγιον, τοῦτο καὶ οὗτος ἐποίει. Λέγεται οὖν ἡ Πυθία γυνή τις οὖσα ἐπικαθῆσθαι τῷ τρίποδι τοῦ ᾿Απόλλωνος, διαι ροῦσα τὰ σκέλη, εἶθ' οὕτω πνεῦμα πονηρὸν κάτωθεν Ορα τὴν σύνεσιν τοῦ Παύλου, οὐ πρότερον ἐπ' ἄλλην ἔρχεται πόλιν, πρὶν ἢ τὰς δεξαμένας τὸν λόγον ἐπισκέψασθαι· καὶ γὰρ ἀνίας ἐστὶ τὸ εἰκῆ τρέ- ἀναδιδόμενον, καὶ διὰ τῶν γεννητικῶν αὐτῆς ἀναδυόχειν. Οντως ἄξιον ἐκπλαγῆναι τοῦ Παύλου τὴν σύνεσιν· ὁ τοσαῦτα μαχησάμενος περὶ τῆς περιτομῆς περιέτεμε τον μαθητήν. Καὶ οὐ μόνον ἑτέρους οὐ χω λύει, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς τοῦτο ἐργάζεται. Οὐδὲν συνετώτερον, ὥστε πάντα πρὸς τὸ συμφέρον ἑώρα, καὶ οὐδὲν ἁπλῶς ἐποίει προλήψει.. Τοῦτον ἠθέλησε, φησίν, ἐξελθεῖν σὺν αὐτῷ.» Καὶ τὸ θαυμαστὸν τοῦτο, ὅτι περιέτεμεν αὐτὸν, διὰ τοὺς Ἰουδαίους, φησὶ, τοὺς ὄντας ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις· οὐκ ἂν γὰρ Ανέσχοντο παρὰ ἀκροβύστου τὸν λόγον ἀκοῦσαι.» Και τί; ὅρα τὸ κατόρθωμα· περιέτεμεν ἵνα περιτομήν καθέλῃ· τὰ δόγματα γὰρ ἐκήρυττε τῶν ἀποστόλων. Ἰδοὺ σαφῶς δόγματα κέκληκε τὴν ἐποχὴν τῶν είδωλοθύτων, πορνείας τε τε καὶ πνικτοῦ, ἅπερ εἰσὶ κανονικῆς ζωῆς. Διὰ τί μὲν ἐκωλύθησαν, οὐ λέγει· ὅτι δὲ ἐκωλύθησαν, λέγει· παιδεύων ἡμᾶς πείθεσθαι μόνον, καὶ μὴ ζητεῖν, καὶ δεικνὺς ὅτι καὶ πολλὰ ἀνθρωπίνως ἐποίουν. Οὐκ ἔτι δι' ἀγγέλου, καθάπερ Φίλιππος εἶδε καὶ Κορνήλιος· ἀλλὰ τί; Δι' ὁράματος φαίνεται αὐτῷ, λοιπὸν ἀνθρωπινότερον· ἔνθα δὲ πολλὴ βία, θειότερον. Ἐπειδὴ γὰρ κηρύξαι μὲν ἠπείγετο μόνον, εἰς τοῦτο ὄναρ φαίνεται αὐτῷ· μὴ κηρύξαι δὲ οὐκ ἠνέσχετο, εἰς τοῦτο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποκαλύπτει. Οὕτω καὶ ἐκεῖ τῷ Πέτρῳ • Αναστὰς κατάβηθι.» Οὐ γὰρ δὴ καὶ τὰ εὔκολα τὸ Πνεῦμα εἰργάζετο, ἀλλ᾽ ἤρχει καὶ ὄναρ. Σημειω τέον, ὅτι σὺν τῷ Παύλῳ ἦν ἐν ταῖς πόλεσι ταύταις καὶ ὁ Λουκᾶς, ὡς ἐξ ὧν καὶ τὸ πρόσωπον αὑτοῦ παραλαμβάνει λέγων·. Ἐζητήσαμεν εὐθυδρομή • Ἐζητήσαμεν εὐθυδρομῆς σαι.» Οὐ γὰρ δὴ ἔνθα συναγωγὴ ἦν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔξω ηύχοντο, ὥσπερ τόπον τινὰ ἀφορίζοντες, ἅτε σωματικώτερο: ὄντες οἱ Ἰουδαῖοι· καὶ τῇ ἡμέρα τῶν Σαββάτων, ὅτε καὶ ὄχλον εἰκὸς ἦν συνελθεῖν. Ορα τὸ ἄτυφον πάλιν· γυνὴ καὶ ταπεινή αὕτη, καὶ ἀπὸ τῆς τέχνης· καὶ γὰρ πορφυρέβαφα ἦν πιο πράσκουσα. 'Αλλ' ὅρα φιλόσοφον γυναῖκα· πρῶτον αὐτὴ ἐμαρτύρησε, τὸ [[. τῷ τὸν Θεὸν καλέσαι αύτ τήν Ορα δέ, πῶς οὐκ αἰσχύνεται τὰ ἐπιτηδεύματα, μενον μορίων, πληροῦν τὴν γυναῖκα τῆς μανίας, καὶ ταύτην τὰς τρίχας λύουσαν, λοιπὸν βακχεύεσθαί τε καὶ ἀφρὸν ἐκ τοῦ στόματος ἀφιέναι, καὶ οὕτως ἐν παροινία γενομένην τὰ τῆς μανίας φθέγγεσθαι μή ματα. Τί δήποτε καὶ ὁ δαίμων ταῦτα ἐφθέγγετο, καὶ ὁ Παῦλος ἐκώλυσε; Κἀκεῖνος κακώσεως [γ. κακῶς τέως] ἐποίει, καὶ οὗτος συνετῶς. Ἐβούλετο λοιπὸν ἀξιόπιστον ἑαυτὸν ποιεῖν. Εἰ γὰρ προσήκατο αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ὁ Παῦλος, πολλοὺς ἂν καὶ τῶν πιστῶν ἀπάτησεν, ἅτε ὑπ' ἐκείνου δεχθείς· καὶ αὐτὸς συγκαταβάσει κέχρηται πρὸς τὴν ἀπώλειαν. Τὸ μὲν οὖν πρῶτον οὐ προσήκατο ὁ Παῦλος, ἀλλὰ κατέπτυ σεν, οὐ βουλόμενος ἁπλῶς ἑαυτὸν ἐπιρρίπτειν τοῖς σημείοις. ὡς δὲ ἐπέμενε τοῦτο ποιῶν, καὶ τὸ ἔργον ἐδείκνυ, τότε ἐκέλευσεν αὐτῷ ἐξελθεῖν. • Διαπονηθεὶς δὲ ὁ Παῦλος, ο τουτέστι, τὴν κακουργίαν εἶδε τοῦ δαίμονος· καθὼς αὐτὸς λέγει· Οὐ γὰρ αὐτοῦ τα νοήματα ἀγνοοῦμεν.» Κινηθεὶς καὶ δειχθείς [Γ. δηχθείς], καὶ ἀληθῆ λέγουσαν ἐπιστομίσας αὐτήν· διδάσκων ἡμᾶς, μηδὲ τῇ ἀληθείᾳ συνηγορεῖν προσ ποιουμένους δέχεσθαι δαίμονας, ἀλλὰ πᾶσαν αὐτοῖς ἀποτειχίζειν πλάνης ὁδόν. Πανταχοῦ τὰ χρήματα αἴτια τῶν κακῶν. Ο τῆς Ελληνικῆς ὠμότητος! Εβούλοντο δαιμονᾷν τὸ κορά σιον, ὥστε χρηματίζεσθαι. Τί λέγεις; πείθῃ τῷ δαίμονι; Διὰ τί μὴ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖνος λέγει, ὅτι • Δοῦλοι τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου εἰσί;» Σὺ λέγεις, ὅτι ο Εκταράσσουσι τὴν πόλιν ἡμῶν.» Ορα οὐδὲ τῷ δαίμονι προσέχοντας, ἀλλὰ πρὸς ἓν ὁρῶντας, τὴν φιλαργυρίαν. Καὶ ἡ μὲν Παῦλος τὸ πᾶν εἰργάσατο, τῶν δὲ κινδύνων... κοινωνεῖ. Ὥστε ιδόντες αὐτῶν τὴν δύναμιν ἐφρεναπάτων, ἢ ἐμαρτύρουν, ὅτι οὐκ ἦσαν οἱ τυχόντες ἄνθρωποι, ἀλλά τινες μετ γάλοι, ἐξουσίαν ἔχοντες ποιεῖν ὅ θέλουσι διὰ τοῦ Κυρίου. Ως ἂν εἴποι τις, εἰς τὸν Ερεβον. Πόσων δακρύων ταῦτα άξια! Οἷα μὲν ἔπαθον ἐκεῖναι 1 Ἡμεῖς δὲ οὐδὲ μέχρι ῥημάτων διὰ τὸν Χριστὸν ἀνεχόμενοι [7. ἀνεχόμεθα] λυπηθῆναι. Τίνος χάριν μεσονύκτιον ηύχοντο; Το Ψαλμός

πειθόμενοι, λέγοντι· ο Μεσονύκτιον εξεγειρόμην φῶν πείθων, οὐκ ἔχει ταύτην τὴν ὑπόνοιαν. Οὕτω τοῦ ἐξομολογεῖσθαί σοι.» Τίνος ένεκεν μεσονύκτιον τὸ πρᾶγμα γέγονε, καὶ ὁ σεισμός; Τοῦτο διὰ τὸν δεσμοφύλακα γέγονεν, οὐ πρὸς ἐπίδειξιν, ἀλλὰ πρὸς σωτηρίαν. Καὶ ὁ σεισμός γέγονεν, ὥστε ἀφυπνισθῆναι αὐτὸν, καὶ αἱ θύραι ἠνεώχθησαν, ὥστε θαυμάσαι τὸ γεγονός. Ταῦτα δὲ οἱ δεσμῶται οὐχ ἑώρων· εἰ [γ. ἦ] γὰρ ἂν ἔφυγον ἅπαντες. Ἐθαύμασε την φιλανθρωπίαν Παύλου, ἐξεπλάγη τὴν ἀνδρείαν, ὅτι δυνάμενος οὐκ ἔφυγε, καὶ ὅτι αὐτὸν ἐκώλυσε τῆς σφαγῆς. Διὰ τί δὲ μὴ ἄλλο σημεῖον γέγονεν; Οτι τοῦτο μάλιστα αὐτὸν ἐφελκύσατο, ἱκανὸν ὂν πεῖσαι, ὅπου γε καὶ αὐτὸς ἐκινδύνευεν. Οὐ γὰρ οὕτως τὰ θαύματα ἡμᾶς αἱρεῖ, ὡς τὰ εἰς σωτηρίαν ἡμετέραν ἥκοντα, καὶ ἵνα μὴ δόξῃ ἀπὸ ταυτομάτου γίνεται [f. γίνεσθαι] ὁ σεισμός, ἐπηκε λούθησε καὶ τοῦτο ἐκείνῳ μαρτυροῦν. Εννύκτιον φαίνεται· οὐδὲν γὰρ πρὸς ἐπίδειξιν, ἀλλὰ πρὸς σω τηρίαν ἐποίουν. Οὐκ ἦν ὁ δεσμοφύλαξ πονηρός, οξτός ἐστι Στεφανᾶς, οὗ μνημονεύει Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους Επιστολῇ. Καὶ τῶν στρατηγῶν δηλωσάντων, ὁ Παῦλος οὐκ ἐξέρχεται, ἀλλὰ διὰ τὴν Λυδίαν καὶ τοὺς ἄλλους φοβεῖ αὐτοὺς, ἵνα μὴ νομι σθῶσιν ὡς ἠξιωκότες ἀπολελύσθαι, ἵνα καὶ τοὺς ἄλλους ἐν παῤῥησίᾳ καταστήσωσι. Διπλοῦν τὸ ἔγκλημα ἦν, ὅτι καὶ Ῥωμαίους, καὶ ἀκατακρίτους, καὶ δημοσία. Ορᾷς, ὅτι καὶ ἀνθρώπινα κατεσκεύαζον πολλά; Ἵνα δὲ μὴ δόξῃ ὡς κατάκριτος ἀπολύεσθαι, καὶ ὡς ἡμαρτηκώς, διὰ τοῦτό φησι· ε Δείραντες οι ἡμᾶς δημοσίᾳ,» καὶ τὰ ἑξῆς· ἵνα μὴ τῆς χάριτος αὐτῶν ᾖ τὸ πρᾶγμα. Ορα διάφορα οικονομοῦσαν τήν χάριν. Διότι ἀδίκως ἐνέβαλον, ηρώτων αὐτοὺς ἐξελθεῖν τῆς πόλεως· χάριν ᾔτησαν ταύτην. Οἱ δὲ ἐλθόντες πρὸς τὴν Λυδίαν, καὶ βεβαιώσαντες αὐτήν, οὕτως ἐξῆλθον. Οὐ γὰρ ἔδει τὴν ξενοδόχον ἀφεῖναι ἐν ἀγῶνα καὶ μερίμνῃ. Ἐξῆλθον δὲ οὐκ ἐκείνοις πειθόμενοι, ἀλλ' ἐπὶ τὸ κήρυγμα σπεύδοντες. μὲν οὖν καὶ οἱ τούτων πατέρες κατηγόρουν το [[. τοῦ] Ἰησοῦ, λέγοντες, ότι ο Βασιλέα ἑαυτὸν κα λεῖ. › Πλὴν ἐκεῖνοι κἂν εἶχόν τινα κατὰ τὸ φαινόμε νον, οὗτοι δὲ ποίαν εἶχον ἀποφυγὴν τοῦ ψεύδους λέγοντες, ὅτι Ἰησοῦν καταγγέλλουσι βασιλέα τὸν κατ' αὐτοὺς ἀποθανόντα; 'Αλλ', ὡς ἔοικε, τὸ ἀληθὲς πηρύσσοντες, ᾔδεισαν, ὅτι εἰ καὶ ἀφανὴς ἦν αὐτοῖς, ἀλλ᾽ οὖν ὄντως βασιλεύς ἦν. «Εὐγενέστεροι,» τους. ἐστιν ἐπιεικέστεροι, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετά ἀκριβείας, ἔνθα πάθος ἦν, ἀνέκρινον τὰς Γραφάς. Οὐχ ὡς ἄπιστοι ἐζήτουν (ἤδη γὰρ ἦσαν πεπιστευ κότες), ἀλλ' ὡς ἄμοιροι τῆς τῶν παλαιῶν προφητών παραδόσεως, καὶ πιστότεροι ἐγένοντο. Ευρίσκοντα τοῖς τῶν προφητῶν λόγοις συνάδοντα τὰ περὶ τῆς ἐντάρχου τοῦ Κυρίου οικονομίας πράγματα. Οὐκ ὀργὴν ἐνταῦθά φησιν, οὔτε ἀγανάκτησιν, καθάπερ ἀλλαχοῦ φησιν· «Εγένετο παροξυσμὸς μεταξὺ αὐτ τῶν· › ἀλλ' ὅτι διεγείρετο (ὀργῆς γὰρ [f. καὶ] ἀγαν ακτήσεως πόρρω τὸ χάρισμα)· οὐκ ἔφερον (. ἔφερεν], ἀλλ' ἐτήκετο. Οἰκονομεῖται δὲ καὶ ἄκοντα μεῖναι ἐκδεχόμενον ἐκείνους. Οἱ ᾿Αθηναῖοι ματαίαν αίροντες ὀφρύν, ἐπὶ γλώττῃ πλατεία φρονοῦντε; μέγα, ανα ήτως ἔφασκον·. Τί ἂν θέλοι ὁ σπερμολόγος οὗτος λέγειν; ο Σπερμολόγον δὲ πτηνὸν εἶναί φασιν εὐτε λέστατον, τὰ ἐν τοῖς [[. ταῖ;] τριόδοις κατεσχεδασμένα εἰωθὸς συλλέγειν· ᾧ παρεικάζοντες τὸν Δεσποτικὸν Παῦλον ἔλεγον οἱ δείλεοι [[. δείλαιοι]. Καὶ γὰρ τὴν ἀνάστασιν θεόν τινα ἐνόμιζον, ἅτε ειωθότες καὶ θηλείας σέβειν. Δαιμόνια γὰρ τοὺς θεοὺς καὶ γὰρ ἦσαν αἱ πόλεις δαιμόνων πλήρεις. ο Ηγον αὐτόν, φησίν, ἐπὶ τὸν ᾿Αρειον πάτ γον, ο οὐχ ὡς τι μαθεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε κολασθήναι ἔνθα αἱ φονικαὶ δίκαι. Τίνος δὲ ἕνεκεν Αρειος πά γος ἐκαλεῖτο; Ὅτι ὁ ᾿Αρης, ως φασιν, ἐκεῖθεν δίκας ἔδωκε. Πάγος δὲ ὁ ὑψηλὸς τόπος· ἐν γὰρ ὄχθον τινὶ ἦν ἐκεῖνο τὸ δικαστήριον· ὅθεν καὶ Πάγαρχοι καλοῦνται παρά τισιν οἱ τῶν τόπων ἢ κωμῶν τινες ἄρχοντες. Εἰ ἄνθρωπον ἐκήρυσσεν ὁ Παῦλος ἐσταυ ρῶσθαι, οὐ ξένον ἦν τὸ λεγόμενον· εἰ δὲ ἔλεγεν ἐσταυρῶσθαι καὶ ἐγηγέρθαι, ὥστε ξενίζοντα εἰς ἔφερεν εἰς τὰς ἀκοάς. Πόσην εἶχεν ἀτυφίαν καὶ ἀγάπην, ὅτι οὐκ ἄλλως Ανέσχετο ἐκδημῆσαι! καὶ ταῦτα παρὰ τῶν στρατο ηγῶν καταψευδόμενοι, εἰ μὴ εἰσῆλθον πρὸς τὴν εὐτελῆ γυναῖκα, καὶ τοὺς λοιποὺς οὖς καὶ ἀδελφοὺς ἐκάλουν, καὶ συνετάξαντο αὐτοῖς. Πάλιν τὰς μὲν μικρὰς παρατρέχουσι πόλεις, ἐπὶ δὲ τὰς μείζους ἐπείγονται, ἐκεῖθεν καθάπερ ἔκ τινος πηγῆς μέλλοντος τοῦ λότου διαῤῥεῖν εἰς τὰς πλησίον. Καίτοι εἰπὼν, «Στρεφόμεθα ἐπὶ τὰ ἔθνη, ο οὐκ ἠφίει τούτους· πολὺν γὰρ πρὸς αὐτοὺς εἶχε πόθον. Ακουε γὰρ αὐτοῦ λέγοντος·. Ηὐχόμην γὰρ αὐτὸς ἐγὼ ἀνάθεμα εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου. › Επο!ει δὲ τοῦτο διὰ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δόξαν, καὶ τοῦτο ἵνα μὴ σκάνδαλον ἦν τοῖς Ἕλλησιν. Ορᾷς, ὅτι πρὸ πάντων τὸ πάθος κηρύττει; καὶ οὕτ τως οὐκ ησχύνοντο, ἀλλ' ἔδεσαν τοῦτο σωτήριον δν. Τοῦτο ὁ Χριστὸς ἐποίει, ἄνω καὶ κάτω ἀπὸ τῶν Γραφῶν διαλεγόμενος, οὐ πανταχοῦ ἀπὸ τῶν ση μείων. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῦτο ἐναντίως εἶχον, ὡς πλά σας και γόητας διαβάλλοντες· ὁ δὲ ἀπὸ τῶν Γρααὐτῶν ἐκάλουν Ενταῦθα ἐκεῖνο σημαίνεται, ὅτι καίτοι ἀεὶ ἐν τούτῳ ἀσχολούμενοι τὸ [[. τῷ]λαλεῖν καὶ ἀκούειν, ὅμως ξενίζοντα ἐνόμιζον ἀκούειν, ἅπερ οὐδέ ποτε ήκουσαν, Ὥσπερ ἐγκωμιάζειν αὐτοὺς δοκεῖ, οὐδὲν βαρί λέγων, «Ως δεισιδαιμονεστέρους ὑμᾶς θεωρώ, τουτέστιν εὐλαβεστέρους. Δεισιδαίμων δέ ἐστιν ὁ τί δαιμόνια δεδιὼς καὶ πάντα θειάζων, καὶ λίθον, κα ξύλον, καὶ πνεῦμα. Ενειστήκει βωμὸς τοῖς παρ' αὐ τῶν ἐκ τοιαύτης αιτίας. Πόλεμος Αθηναίοις ποτ συνεῤῥάγει πρὸς ἐναντίους, εἶτα πράξαντες κα κῶς, ἀνεχώρησαν. Καὶ ἐπειδὴ παίζειν αὐτοῦ τοῖς δεισιδαίμοσιν ἔθος ἦν, τῶν δαιμόνων ἐπιφανείς, οὐδέπω ποτὲ ἔφη παρ' αὐτῶν τεθεί: πεῦσθαι, κἀκεῖνος αὐτοῖς ὀργισθεὶς τῆς ἥττης καὶ της αίτιος γεγενῆσθαι· ἐκείνῳ τε ἀνέστησαν και καὶ ὡς φυλαττόμενοι μὴ τὸ αὐτὸ δὴ καὶ ἄλλοτε πο βοιεν, παρέντες τινὰ Θεὸν ἄγνωστον αὐτοῖς, 1

έστησαν τὸν βωμὸν ἐκεῖνον, ἐπιγράψαντες· ε 'Αγνώ- εἶνα: ὅμοιον, καὶ μιαροί έστε, ἀλλὰ ταπεινότερον, στῷ θεῷ· › τοῦτο δὲ λέγοντες, ὅτι Καὶ εἴ τις ἕτερος ἀγνοοῖτο θεὸς, εἰς τιμὴν ἐκείνου οὗτος δὴ παρ' ἡμῶν ἐγηγέρθω, ὡς ἂν ἵλεως εἴη ἡμῖν, εἴπερ ἀγνοούμενος ὢν μὴ θεραπεύοιτο. Ἔστι δὲ ἡ πᾶσα τοῦ βωμοῦ ἐπιγραφή· ο Θεοῖς Ασίας καὶ Λιβύης και Εὐρώπη;, Θεῷ ἀγνώστῳ καὶ ξένῳ. Οὐ γὰρ ἦν δυνατὸν διὰ τῆς ἔξωθεν σοφίας την ἀκρίβειαν γινώσκειν. Αὕτη γὰρ καθάπερ τις θερα παινὶς ἡτιμωμένη οὐκ ἀφείθη ἔνδον εἰσελθεῖν, καὶ παρακύψαι εἰς τὰ Δεσποτικά μυστήρια. Ινα μή νομίσωσιν ἕνα τῶν πολλῶν εἶναι θεὸν τὸν ὑπ' αὐτοῦ κηρυττόμενον, διορθοῦται ἐπάγων· «Οὐκ ἐν χειρο ποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ. ο Ενταῦθα λοιπὸν αἰνιγματωδῶς εἶπε τὸ ἑαυτοῦ καὶ ἔστησε, καὶ καθαιρεῖ τὸ ἐκείνων. Οἰκεῖ μὲν γὰρ ἐν ναοῖς, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν τοιούτοῖς, ἀλλ' ἐν ἀνθρωπίνῃ ψυχῇ, τὴν σωματικὴν καθεἷλε. Τί οὖν; οὐ κατοικεῖ ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἱεροσολύμων; Οὐ δῆτα, ἀλλ' ἐνεργεῖ. Πῶς οὖν ἐθεραπεύετο ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων παρὰ Ἰουδαίοις; Οὐχ ὑπὸ χειρῶν, ἀλλ' ὑπὸ διανοίας, ἐπεὶ ἐκεῖνά γε οὐκ ἐζήτει οὕτως ὡς προσδεόμενος. «Μὴ φάγωμαι, φησί, κρέα ταύρων, ἢ αἷμα τράγων πίωμαι;» Δύο τεκμήρια θεότητος, τὸ αὐτός τε μηδενός δεξ σθαι, καὶ πᾶσι πάντα παρέχειν. «Διδούς, φησί, ζωὴν καὶ πνοήν. ὁ Ἰδοὺ καὶ τῆς ψυχῆς δημιουργὸν αὐτὸν ποιεῖ, οὐ γεννήτορα. Ταῦτα βελτίῳ ἐκείνων, καὶ πόση κατηγορία τῶν τε ἀτόμων καὶ τῆς ὕλης;. Οὐκ ἔτι μερική ή ψυχή τοῦ ἀνθρώπου, τοῦτο δὲ οὐκ ἔστι Δημιουργὸν εἶναι, ὅπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἀλλὰ καὶ διανοίᾳ θεραπεύεται Ο αὐτὸς, καὶ τὰ πάντα αὐτοῦ ἐστι, φησί. Ωρισε ζητῆσαι τὸν Θεόν, ἀλλ᾽ οὐ διὰ παντὸς τοῦτο ὥρισεν, ἀλλὰ ο προστεταγμένους καιρούς· ο δεικνύς ὅτι νῦν οὐχὶ ζητήσαντες εὗρον. Ἐπειδὴ γὰρ ζητήσαντες οὐχ εὗρον, δείκνυσιν ὅτι οὕτως ἦν φανερός, ὥσπερ ἂν εἰς μέσον τι ψηλαφώμενον. Οὐ γὰρ ἐνταῦθα ἦν οὐρανὸς, ἀλλαχοῦ δὲ οὗ· οὐδὲ ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ ἦν μὲν, ἄλλῳ δὲ οὐ. Ὥστε καὶ κατὰ πάντα καιρὸν, καὶ κατὰ πᾶσαν ἐροθεσίαν δυνατὸν αὐτὸν εὑρεῖν. Οὕτως γὰρ ᾠκονόμησεν, ὥστε μήτε τόπῳ κωλύεσθαι, μήτε χρόνῳ. Αὐτὸ γὰρ δὴ τοῦτο μάλιστα αὐτοῖς συνεβάλλετο, τὸ πανταχοῦ εἶναι τὸν οὐρανὸν, τὸ ἐν παντὶ χρόνῳ ἑστάναι. Ορα που καθαίρει [f. καθαιρεῖ] τούς μετ ρικούς. Τί λέγω μακράν; οὕτως ἐγγὺς ἐστιν ὡς χωρὶς αὐτοῦ μὴ ζῆν, ὁ Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἑσμέν· › ὥσπερ ἐν σωματικῷ ὑποδείγματι, ὥσπερ ἀδύνατον ἀγνοῆσαι τὸν ἀέρα παν ταχοῦ κεχυμένον, καὶ οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν ὑπάρχοντα, μᾶλλον δὲ καὶ ἐν ἡμῖν ὄντα. Αλλ' οὐδὲν ἴσον εἶπεν ὁ ποιητὴ; ἐκεῖνος· ι Τοῦ γὰρ καὶ γένος εσμέν.» 'Αλλ' ἐκεῖνος μὲν περὶ τοῦ Διὸς εἶ πεν· οὗτος δὲ περὶ τοῦ Δημιουργοῦ αὐτὸ λαμβάνει, οὐ τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ λέγων, μὴ γένοιτο! ἀλλὰ τὸ κυρίως ἐπ' αὐτῷ λέγων· ἐπεὶ δὲ [f. καὶ] βωμὸν τούτου εἶπεν, οὐκ ἐκείνου οὗ ἐσεβον. Γένος γὰρ Θεοῦ εἶπεν ἡμᾶς εἶναι, τουτέστιν οἰκείους, ἐγγυτάτους, ὥσπερ παροίκους καὶ γείτονας ὅταν λέγη. Οὐκ εἶπεν, Οὐκ ὀφείλετε νομίζειν χρυσῷ, ἢ ἀργύρῳ τὸ θεῖον • Οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν. ο Ορα πῶς τὸ ἀσώματον εἰσήγαγεν· ἡ γὰρ διάνοια ὅταν ὑποπτεύσῃ σῶμα, καὶ διάστημα ὑπονοεῖται. Τί οὖν; οὐδεὶς κολάζεται τούτων; Οὐδεὶς τῶν θελόντων μετανοεῖν. Περὶ τούτων φησίν, οὐ περὶ τῶν ἀπελθόντων, ἀλλ᾽ οἷς παραγγέλλει. Οὐκ ἀπαιτεῖ λόγον ἡμᾶς, φησίν. Οὐκ εἶπε, Παρείδεν, ή, Εἴασεν, ἀλλ', Ηγνοήσατε, ὑπερεῖδε· τουτέστιν, Οὐκ ἀπαιτεῖ κόλασιν, ὥσπερ ἀξίους ὄντας κολάσεως· ἠγνοήσατε. Καὶ οὐ λέγει, Εχόντες εκακουργήσατε, ἀλλὰ τοῦτο διὰ τῶν ἄνω ἔδειξε. Τί δήποτε πείσαντες αὑτοὺς, καὶ πάλιν αὐτῶν [f. αὐτοῦ νεὶ τῶν αὐτῶν] ἀκούσεσθαι, καὶ κινδύνων οὐκ ὄντων, οὕτως ἠπείγετο τὰς Αθήνας ἀφεἶναι ὁ Παῦλος; Ισως ᾔδει οὐ μέγα ὀνήσων, καὶ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος εἰς Κόρινθον ηγετο. Εἰς Κόρινθον, ὡς ἔφην, ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ήγετο, ἐν ᾗ μένειν ἔδει. Οἱ γὰρ 'Αθηναῖοι, καίτοι ξένης ὄντες ἀκροάσεως ἐρασται, ὅμως οὐ προσεῖχον· οὐ γὰρ τοῦτο ἐσπούδαζον, ἀλλ᾿ ὥστε ἀεί τι ἔχειν εἰπεῖν. Ἐπὶ μὲν γὰρ Νέρωνος ἐτελειώθη ὁ Παῦλος, ἐπὶ δὲ Κλαυδίου ἀνεῤῥιπίζετο λοιπὸν ὁ πρὸς Ἰουδαίους πόλεμος, μακρόθεν μὲν, ὥστε κἂν αὐτῷ σωφρονίσαι, καὶ ἀπὸ Ῥώμης ὡς λυμεώνες ἠλαύνοντο. Διὰ τοῦτο οἰκονομεῖται τοῦτον ὡς δέσμιον ἀπαχθῆναι ἐκεῖ, ἵνα μὴ ὡς Ἰουδαῖος ἀπελαύνηται, ἀλλ' ὡς ὑπὸ τῇ τάξει πράττων, καὶ φυλάττηται ἐκεῖ. Ασαφές ἐστι τὸ ῥητόν· οἶμαι δὲ αὐτὸν τοῦτο λέγειν· "Εκαστος τῶν ἀποστατούντων Χριστῷ, ὅς ἐστι ζωή, δοκεῖ ἑαυτὸν φονεύειν, ἀπὸ τῆς ζωῆς μεταβαίνειν εἰς θάνατον, τὸ αἷμα αὑτοῦ ἐκχέων τρόπον τινά διὰ τῆς σφαγής, ἣν ἐπιφέρει ἀφ' ἑαυτῷ. Τοῦτο οὖν φησιν· 'Ανθ᾽ ὧν σφάζετε ἑαυτοὺς διὰ τῆς ἀπιστίας, αὐτοῦ τούτου ὑμεῖς ὑπόσχητε δίκην, ἐμοῦ ἀθώου ὄντος. Ἐκ ταύτης δὲ τῆς σημειώσεως δυνατὸν τάχα Εκ εἰπεῖν, ὅτι ὁ σφάζων ἑαυτὸν τιμωρεῖται ὡς φονεὺς παρὰ τῷ Θεῷ. Ορα πῶς πάλιν εἰπὼν, «ἀπὸ τοῦ νῦν, οὐδὲ νῦν οὕτως αὐτῶν ἀμελεῖ, ὥστε τοῦ διεγείραι ἔμελλε τοῦτο, ὥστε καὶ ἀπὸ τούτου ζῆλον ἔχειν ἀπὸ τῆς γειτνιάσεως. Οὗτός ἐστιν ὁ Κρίσπος ὃς γράφων φησίν· «Οὐ δένα ἐβάπτισα εἰ μὴ Κρίσπον καὶ Γάϊον.» Τοῦτον οἶμαι καὶ Σωσθένην λέγεται [γ. λέγεσθαι] ἄνδρα πιο στὸν, ὥστε καὶ τύπτεσθαι καὶ ἀεὶ συμπαρεῖναι τῷ Παύλῳ. Σημειωτέον, ὅτι εἶδε τὸν Κύριον Ἰησοῦν ὁ Παῦλος δι᾿ ὀνείρων, διὸ καὶ ἔλεγεν· «Οὐχὶ Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἑώρακα;» Είτε δὲ δι᾿ ὀνείρων, εἴτε δὲ ἐγρηγορῶν εἶδε τὸν Ἰησοῦν, οὐδεμία διαφορά· πλὴν ἐν ἡμέρᾳ ὤφθη αὐτῷ. Πῶς οὖν συνεπέθεντο, εἴποι τις ἄν; καὶ μὴν οὐδὲν ἴσχυσαν, ἀλλ᾽ ἦγον αὐτὸν πρὸς τὸν ἀνθύπατον. Επιεικής τις ἄνθρωπος εἶναί μοι δοκεῖ. Ἀπετείχισεν αὐτοῖς τὸ δικαστήριον, λαμπρά γέγονεν ἡ δίκη. Τυπτομένου γὰρ αὐτοῦ, οὐχ ἡγήσαντο ἰδίαν ύβριν εἶναι, οὕτως ἦσαν Ιταμοὶ Ἰουδαῖοι. Ο τῆς αἰσχύ νης! ἀναισχύντησαν, καὶ οὐδὲν τῷ Γαλλίωνι ἔμελλε [f. ἔμελε]· καίτοι εἰς τὴν αὐτοῦ ὕβριν τὸ πράγμα ἦν, ἀλλ' ὡς δῆθεν ἐξουσίαν λαβόντες έτυπτον. Διὰ τί μὴ ἐκεῖνος ἐτύπτησε; Καίτοι αὐτὸς ἐξουσίαν

εἶχεν, ἀλλ' ἐπαιδεύοντο, ὥστε καὶ τὴν δικαστὴν μα· ἅγιόν ἐστιν εἰδότες. Ὅτι γὰρ οὐδὲ εἰς Χριστὸν ἐπίθεῖν τίς ἦν ἐπιεικέστερος. Διὰ τοῦτο ἔτυπτον τὸν Σωσθένην, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ἦν μᾶλλον προστιθέμε νος τῷ Παύλῳ, ἢ εἰς τοσοῦτον ἦσαν εληλακότες μα νίας, ὅτι ἀποτυχόντες τοῦ σκοποῦ ἑαυτῶν, ἀντὶ τοῦ τύπτειν τὸν Παῦλον, Σωσθένην τὸν ἀρχισυνάγωγον ἔτυπτον· ἢ διὰ τὸ βουλευθῆναι τὸν Παῦλον φονεύ σαι, καὶ Σωσθένης διεκώλυεν αὐτοὺς, ἔτυπτον αὐτόν. Ορα πῶς ὁ νόμος κατελύετο· τοῦτο γὰρ Ἰουδαϊκὸν ἦν τὸ κείρεσθαι κατ' εὐχὴν τὰς κεφαλὰς· ἔδει δὲ καὶ θυσίαν γενέσθαι, ἥτις οὐκ ἐγένετο. Εδει γάρ αὐτὸν ἔτι μένειν καὶ παρακαλέσαι περὶ τούτων, τί πάλιν ἐπιθυμεῖ τὴν Συρίαν καταλαβεῖν; Ἐπειδὴ ἐνταῦθα τοιαῦτα ήνυσε πράγματα κατὰ τὸ δόγμα. " Τούτους ἀφῆκεν εἰς Ἔφεσον ὡς διδάσκοντας· τοσ οὗτον γὰρ αὐτῷ συγγινόμενοι χρόνον, πολλὰ ἐμάνθανον, καὶ ὅμως της συνηθείας αὐτοὺς ἀπήγαγεν οὐδέπω τῆς Ἰουδαϊκῆς. Ορα γοῦν ἐνταῦθα καὶ παρακαλούμενον αὐτὸν μεῖναι, ἐπειδὴ οὐκ ἠνέσχετο, οὐχ ἁπλῶς αὐτοὺς εἴασεν, ἀλλὰ μετὰ ὑποσχέσεως. Εκείνους δὲ τοὺς τόπους μετέβαινεν, οἷς ἐπέβη πρὸ τούτου. Ο Παῦλος προφήτης ὢν, καὶ εἰδὼς ὅτι ἔμελλεν ἀναστρέφειν, ἐπηγγείλατο πάλιν ἀναστρέφειν. Πλὴν ἵνα μή τις ὑπὸ προπετείας τὸ αὐτὸ ποιῇ ἀτόπως, ὑπισχνούμενος τόδε τι ποιεῖν, ἐδίδαξεν ἡμᾶς μηδὲν περὶ τῶν μελλόντων ὑπισχνείσθαι ποιεῖν δίχα τοῦ εἰπεῖν • τοῦ Θεοῦ θέλοντος.» Οὕτω γὰρ καὶ Ἰάκωβος παραινεῖ ἐν τῇ αὐτοῦ Ἐπιστολῇ, λέγων· «Ού γάρ τις εἶδε [ β. οἶδε] τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα ἡμέρα.» Αφρων οὖν ὁ μὴ προδιορίζων τῇ ἐπαγγελίᾳ τῇ, G Ἐὰν ὁ Κύριος θέλῃ. Εθος ἀεὶ τοῦτο τῷ Παύλῳ Επισκέπτεσθαι τοὺς πιστοὺς καὶ ἐπιστηρίζειν αυτούς. Ἰδοὺ καὶ λόγιοι λοιπὸν ἀνήγοντο. Εἰσὶ διαβε βαιούμενοί τινες, ὡς Απολλώς, αὐτός ἐστιν Ἀπελλῆς ὁ Κορινθίων ἐπίσκοπος, περὶ οὗ γράφει Παῦλος • Περὶ δὲ ᾿Απολλῶ, πολλὰ παρεκάλεσα αὐτούς· 1 καὶ ἔτι; «Ἐγὼ ἐφύτευσα, Απολλὼς ἐπότισε.» Κα εἰ ἀληθὲς τοῦτο, σκόπει εἰ διώνυμο; ὁ ἀνήρ, εἰ ἄλλως μετεποιήθη θάτερον τῶν ὀνομάτων εἰς τὸ λοιπόν. ΕΙ τὸ βάπτισμα μόνον Ιωάννου ἠπίστατο οὗτος, πῶς τῷ Πνεύματι ἔζει; τὸ γὰρ Πνεῦμα οὐχ οὕτως ἐδί δοτο. Καὶ εἰ οἱ μετὰ τοῦτον ἐδεήθησαν τοῦ βαπτί. σματος τοῦ Χριστοῦ, πολλῷ μᾶλλον καὶ οὗτος ἐδεήθη ἄν. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν; Οὐχ ἁπλῶς ἐφεξῆς ἔθηκεν ἀμφότερα. Ἐμοὶ δοκεῖ οὗτος εἶναι τῶν ἑκατὸν εἴκοσι τῶν μετὰ τῶν ἀποστόλων βαπτισθέντων. Η εἰ μὴ τοῦτο, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Κορνηλίου γέγονε, γεγένηται καὶ ἐπὶ τούτῳ. Πολλὴ ἦν ἡ παῤῥησία τοῦ ἀνδρὸς, ἀκριβῶς ἐλάλει τὰ περὶ Ἰησοῦ, ἀλλ' ἐδεῖτο ἀκριβείας ἑτέρας καὶ διδασκαλίας. Ταύτῃ τοι καὶ εἰδὼς πάντα ἀπὸ τῆς προθυμίας επεσπάσατο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καθάπερ οἱ περὶ Κορνήλιον. Καὶ τὸ μὲν οὖν παῤῥησίᾳ ἐλέγχειν, ἢ δημοσίᾳ, ἐδείκνυτο· τὸ [. τῷ] δὲ σαφῶς, ἡ δύναμις ἐδηλοῦτο, τὸ δὲ ἐκ τῶν Γραφῶν, ἐπιδείκνυσιν ἡ ἐμπειρία· οὔτε ἡ παρξησία συντελεῖ μὴ οὔσης δυνάμεως, οὔτε ἡ δύναμις μή οὔσης παρρησίας. Πολλῷ οὗτοι ἐκείνων διεστήκασιν. Οί.... εἰ Πνεῦμα η στεύον, δῆλον ἐκ τοῦ εἰπεῖν «Εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτὸν ἵνα πιστεύσωσι. • Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι οὐδέν ἐστι τὸ βάπτισμα Ιωάννου, ἀλλ' ὅτι ἀτελές. Πολλοί Πνεῦμα ἐλάμβανον, ὥστε εἰκὸς ἦν αὐτοὺς Πνεῦμα ἔχειν, μὴ φαίνεσθαι δέ. Πόθεν ἐκεῖνοι ἐν Ἐφέσῳ· ὄντες τὸ βάπτισμα εἶχαν Ἰωάννου; Ισως επεδήμησαν τοῖς Ἱεροσολύμοις τότε, καὶ ἀπῆλθεν· καὶ οὐδὲ τὸν Ἰησοῦν ἐπίστανται. Καὶ οὐ λέγει αὐτοῖς, Πιστεύετε εἰς τὸν Ἰησοῦν· ἀλλὰ τί; Εἰ Πνεῦμα ἅγιον ἐλάβετε; ᾔδει γὰρ ὅτι οὐκ εἶχον, καὶ βούλεται αὐτοῖς εἰπεῖν, ἵνα μαθόντες, ὧν ἀπεστέρηνται, αἰτήσωσι. Καὶ ἐντεῦθεν δείκνυται μέγα δόγμα, ὅτι ἀτελὲς τὸ βάπτισμα Ιωάννου εἰς μετάνοιαν. Καὶ οὐκ εἶπεν, ἀφέσεως, ἀλλὰ, κ μετ τανοίας βάπτισμα.» Βαπτισθέντες, εὐθέως Πνεῦμα ἐλάμβανον, τὸ δὲ Πνεῦμα οὐχ εώρων (ἀόρατον γάρ ἐστιν), αἰσθητὸν δέ τινα ἔλεγχον ἐδίδου τῆς ἐνεργείας ἐκείνης ἡ χάρις. Καὶ ὁ μὲν τῇ Περσῶν, ὁ δὲ τῇ Ῥωμαίων, ὁ δὲ τῇ Ἰνδῶν γλώσσῃ, ἢ ἑτέρα τινί ἐφθέγγοντο. Καὶ τοῦτο ἐφανεροῦτο τοῖς ἔξωθεν, ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστιν ἐν αὐτῷ τὸ φθεγγόμενον. Ἰδοὺ ἐνα ταῦθα ἰδικῶς πληροῦται τὸ, ο Ὁ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων αὐτοῦ ἐστιν.» Ἰδοὺ γὰρ ὁ τῶν ἀποστόλων ἔσχατος περὶ τὴν κλήσιν, ὅπερ οὐκ ἔδωκεν Ἰωάννης ἐν τῷ βαπτίσματι, τοῦτο διὰ τῶν χειρῶν Παύλου ἔλαβον οἱ βαπτισθέντες. Τι ι ἐπαῤῥησιάζετο;» Πρὸς κινδύνους ἦν παρατεταγμένος, ἢ καὶ φανερώτερον διελέγετο, οὐ συσκιάζων τὰ δόγματα. Παιδεύουσι χωρίζεσθαι ἀπὸ τῶν βλασφη μούντων τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύον· τας. Ορᾷς, πόσον ήνυσεν ἡ ἀποστασία; Καὶ Ἰουδαίας καὶ Ἕλληνες ήκουον. ε Οδόν» λέγει τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἢ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ἀλη θινὴν διὰ Παύλου καταγγελλομένην. Οὐχὶ φορούντες Άπτοντο μόνον, ἀλλὰ καὶ λαμβάνοντες ἐπετίθεσαν· καὶ διὰ τοῦτο οὐκ εἴα ἀπελθεῖν εἰς τὴν ᾿Ασίαν αὐτ τὸν, τηρῶν τοῦτον τὸν καιρὸν, ὡς ἐγὼ οἶμαι. Σουδά μια δὲ καὶ σιμικίνθια, αμφότερα νομίζω λινοειδή εἶναι· πλὴν τὰ μὲν σουδάρια ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἐπιβάλλεται, τὰ δὲ σιμικίνθια ἐν ταῖς χερσὶ κατέχουσιν οἱ μὴ δυνάμενοι ωράρια φορέσαι (οἷοί εἰσιν οἱ φο ροῦντες ὑπατικάς στολάς), ἢ γουδία, πρὸς τὸ ἀπο μάττεσθαι τὰς τοῦ προσώπου ὑγρότητας, οἷον ἱδρῶ ιδρω τας, πτύελον, δάκρυον, καὶ τὰ ὅμοια. Πάντα ἐποίουν πραγματείας ἕνεκεν, καὶ πιστεῦ σαι μὲν οὐκ ἤθελον, διὰ δὲ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ ξελον ἐκβάλλειν τοὺς δαίμονας, καὶ οὐδὲν μέγα ἐνόμι ζαν τὸν Ἰησοῦν, ἀλλὰ καὶ τῷ Παύλῳ προσετίθεσαν, ὡς αὐτὸν μέγα τι νομίζοντα [γ. νομίζοντι]. Αὕτη ἡ λέξις δείκνυσιν, ὅτι οὐχ ὡς πιστεύοντες τῷ Ἰησοῦ σε ἐπιορκισταὶ ἐπώρκιζον τὰ ἀκάθαρτα πνεύματα. ἀλλ' ὡς πειράζοντες, δίψυχοι ὄντες. Διὸ καὶ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα ἐμαρτύρησεν, ὡς μὴ ὄντας πιστούς· καὶ τῆς προπετείας δεδώκασι πρὸς ὀλίγον δίκην. Τί οὖν τὸ, ο Επιχείρησαν, ο δηλοῖ; "Οτι οὐκ ἐθάρ ξουν μὲν, πλὴν ἐπέβαλλον ὅπως ἐπιτεύξωνται του σκοποῦ. Πῶς ὁ δαίμων οἱ συνέπραττεν ἐκείνοις, ἀλλὰ ἀ

μάτων δίκαις ὑπήκουον. Η ἀγοραίω! εἰσιν οἱ δι καιολόγοι, παρὰ τὸ ἀγορεύειν λεχθέντες, ὃ ἔστι δημηγορεῖν. ἤλεγχεν αὐτούς; Ἐμοὶ δοκεῖ σφόδρα θυμωθείς, Οἱ δὲ ἀνθύπατοι ταῖς τῶν πλουσίων, ἢ τῶν ἐγκλη ὥσπερ ἂν εἴ τις, περὶ τῶν ἐσχάτων κινδυνεύων, ὑπό τινος οἰκτροῦ καὶ ταλαιπώρου διελέγχοιτο. "Ινα γὰρ μὴ δόξῃ καταφρονεῖσθαι, τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ πρότερον ὁμολογήσας, τότε έλαβεν ἐξουσίαν. Δείκνυ ται δὲ τῶν δαιμόνων ἡ δύναμις μεγάλη, ὅταν πρὸς ἀπίστους ἔχῃ. Τίνος χάριν ταῦτα ἔκαυσαν; Πρῶτον μὲν ἵνα μή τις μετάσχῃ τῆς ἀπ' αὐτῶν ψυχοφθόρου βλάβης· ἔπειτα ἵνα μὴ ἀπὸ τοιαύτης αἰτίας κτήσωνταί τι Ὥσπερ γὰρ τὸ τοῦ κυνὸς τίμημα απηγόρευται, καὶ τὸ ἐκ πορνείας κέρδος προσάγειν Θεῷ· οὕτως οὐδὲ τοῦτο δίκαιον ἔκριναν τεθῆναι παρὰ τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν. Σημειωτέον, ὅτι προφήτης ἦν ὁ Παῦλος, προαγὴ γείλας ὅτι δεῖ ἀπελθεῖν εἰς Ἱερουσαλήμ καὶ εἰς β Ρώμην. Τῇ 'Ασίᾳ ἐμφιλοχωρεῖ πλεῖστον χρόνον ὁ Παύλος, διότι πολλὴ ἦν ἡ τυραννὶς τῶν φιλοσόφων ἐκεῖ, καὶ διὰ τοῦτο πάλιν διαλέγεται αὐτοῖς, βλέπων πολλὴν οὖσαν τὴν δεισιδαιμονίαν. Ἴσως κιβώρια μικρά. Πολλὴ γὰρ τῆς Θεοῦ ταύτης ἡ τιμὴ ἦν ἐν Ἐφέσῳ, ὅπου καὶ τὸ ἱερὸν αὐτῆς ἐμπρησθέν, οὕτως ἐλύπησεν αὐτοὺς, ὡς τὸν ἐμπρήσαντα κελεῦσαι, μηδὲ ὀνόματι λέγεσθαι. "Ορα δὲ πανταχοῦ τὴν εἰ δωλολατρίαν ἀπὸ χρημάτων· καὶ οὗτος ἕνεκεν χρη μάτων ἀγωνίζεται. Πόθεν ὁ θυμὸς γέγονεν; 'Από τε τῆς Ἀρτέμιδος καὶ τοῦ πορισμοῦ. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τῶν ἀγοραίων ἤθη, ἀπὸ τοῦ τυχόντος συναρπάζεσθαι καὶ ἐκκαίεσθαι. Ἡ δὲ κραυγὴ αὐτοῖς γέγονεν, ὡς δῆθεν ἀνακτώμενοι τὸ σέβας αὐτοῖς, καὶ τὰ γεγενημένα ανα- Ο λύοντες, καὶ φοβούμενοι μὴ σβεσθῇ τὸ σέβασμα αὐτῶν, συνεχῶς ἐβόων. Τούτων ἔν τινι Ἐπιστολῇ μέμνηται ὁ Ἀπόστολος, πλὴν καὶ ἡ Γραφὴ αὐτοῖς μαρτυρεῖ, ὅτι διὰ τὴν πίστιν ἐκινδύνευσαν. Μὴ δοῦναι ἑαυτὸν ἀτάκτῳ δήμῳ καὶ ῥύμῃ, καὶ ὁ Παῦλος πείθεται· οὐ γὰρ ἦν κενόδοξος, οὐδὲ φιλότι μος· οὕτως αὐτὸν ἐφίλουν πάντες οἱ πιστοί. Προεβάλλοντο οἱ Ἰουδαῖοι τὴν ᾿Αλέξανδρον· οἶκονομικῶς δὲ οὗτος οὐκ ἐφθέγξατο. Πάλιν δὲ ἔκραξεν· • Μεγάλη ή "Αρτεμις, ο παιδικῇ διανοίᾳ, καθάπερ φοβούμενοι μὴ σύεσθῇ τὸ σέβας αὐτῶν, συνεχῶς τοῦτο ἐβόων. Δύο ἔτη ἐκάθισεν ἐκεῖ ὁ Παῦλος, καὶ ὥρα πόσοι ἔτι "Ελληνες. Τίνος δὲ ἕνεκεν ᾿Αλέξανδρος ἐβούλετο ἀπολογεῖσθαι; Μὴ γὰρ αὐτὸς ἀνεκλήθη η {[. ἐνεκλ.]; Ὥστε καιρὸν εὑρεῖν, καὶ τὸ πᾶν καταστρέψαι, καὶ ἑλκῦσαι τὸν θυμὸν τοῦ δήμου. • Νεωκόρον, ο ἀντὶ τοῦ, ἱερόδουλον. Κόρημα γάρ ἐστι τὸ σαρόν [f. σαροῦν], ἀφ' οὗ καὶ νεωκόρος, ὁ τὸν νεών κορῶν καὶ σαρῶν. Τὴ ἐξ οὐρανοῦ παρὰ τοῦ Διὸς πεμφθέν, ἤτοι καταπτάν, καὶ οὐ γενόμενον ὑπὸ ἀνθρώπου ἄγαλμα. Ηρέμα καθάπτεται αὐτῶν, δεικνὺς ὅτι ἀλογίστως συνῆλθε, καὶ προτρέπεται μηδὲν προπετές πράττειν, δεικνὺς ὅτι προπετῶς ἔπραξαν, καὶ οὐκ ἔδει ιδιωτικῶν ἐγκλημάτων ἕνεκεν κοινὴν ἐκκλησίαν ποιεῖσθαι. Εἶδος ἦν δικαστῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ εὐτελῶν οἱ ἀγοραῖο:, οἵτινες ἐδίκαζον τοῖς πένησι, καὶ ἀγοραίοις ἀνθρώποις· διὸ καὶ ἀγοραῖοι καλοῦνται, ὥσπερ εἰσὶν ἔκδικοι κατά πόλεις τινάς. Ἐπειδὴ πολλῆς παρακλήσεως ἀπὸ τῆς ταραχῆς ἐκείνης ἐδεῖτο· καὶ τοῦτο ποιήσας ἦλθεν εἰς Μακεδονίαν, εἶτα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Πάλιν διώκεται ὑπὲ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἔρχεται εἰς Μακεδονίαν. Πῶς δὲ τὸν Τιμόθεον Θεσσαλονικέα φησίν; Οὐ τοῦτο λέγεῖ, ἀλλὰ, Προέλαβον, φησίν, οὗτοι εἰς τὴν Τρωάδα προοδοποιοῦντες αὐτῷ. Τὰς δὲ ἑορτὰς ἐμοὶ δοκεῖ σπουδάζειν αὐτὸν ποιεῖν ἐν ταῖς μεγάλαις πόλεσιν. Πανταχοῦ διὰ λόγων τὸ πλέον κατορθοί, καὶ οὐ διὰ σημείων, καὶ συνεχῶς ἡμῖν αὐτὸν δείκνυσιν ἐπειγόμενον εἰς τὴν Συρίαν· τὸ δὲ αἴτιον, ἡ Ἐκκλησία ἦν καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἀλλ' ὅμως κατείχε τὸν πόθον καὶ τὰ ἐκεῖ κατώρθου. Καίτοι οὐ μεγάλη ἐστὶν ἡ Τρωάς, τί οὖν ἡμερῶν ἑπτὰ ποιοῦσι; Με γάλη ἦν ἴσως κατὰ τοὺς πιστοὺς, καὶ ἡμέρας ἑπτά διατρίψας, τῇ ἐπιούσῃ τὴν νύκτα ἀνήλωσεν εἰς διδασκαλίαν· οὕτω δυσαποσπάστως αὐτῶν εἶχεν. Πεντηκοστή τότε ἦν. "Ορα πῶς πάντα πάρεργα ἦν τοῦ κηρύγματος, καὶ Κυριακή ἦν, ο μέχρι μεσονυκτίου, ο φησίν. Οὐδὲ νύκτα ἐσίγα, ἀλλὰ τότε μᾶλλον διελέγετο, ἅτε ἡσυχίας οὔσης. Συνετάραξε τὴν ἑορτὴν ὁ διάβολος, βαπτίσας τὸν ἀκροατὴν ὕπνῳ καὶ κατ· ενεγκών. Θέα μοι δὲ τὸ θέατρον, πῶς συγκεκροτημέ νον, καὶ τὸ σημεῖον, οἷον. Ἐπὶ θυρίδος ἐκάθητο ἀωρί τῶν νυκτῶν (τοσοῦτος ἦν ὁ πόθος τῆς ἀκροάσεως), οὐκ ἀπὸ ῥαθυμία; ἐνύσταξεν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς φυσικῆς ἀνάγκης, καὶ οὕτως ἔξεον τῇ προθυμίᾳ, ὅτι ἐν τρι στέγῳ ἦσαν· οὔπω γὰρ ἦν ἐκκλησία. Οὐκ εἶπεν, ᾿Αναστήσεται, ἢ, Έγερῶ αὐτόν, ἀλλ' ὅρα τὸ ἄτυφον αὐτοῦ καὶ παρακλητικόν·. Η γὰρ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν αὐτῷ ἐστιν. ἡ Ἰδοὺ καὶ Παῦλος νε κρὸν ἤγειρεν Εὐτυχον καλούμενον. Τίνος ἕνεκεν ἐν νυκτὶ διελέγετο; Η μελλον ἐξιέναι, φησί. Τὸ μὲν κουφότερον ἐκείνοις ἐπιτρέπων, τὸ δὲ ἐπιπονώτερον αὐτὸς αἱρούμενος, ἐπέζευεν· ἀλλὰ καὶ πολλὰ οἰκονομικῶς, παιδεύων τε αὐτοὺς χωρίζεσθαι αὐτοῦ. "Ορα καὶ ἀνθρωπίνως αὐτὸν κινούμενον. Δια γὰρ τοῦτο ταῦτα γίνεται, ἵνα μὴ νομίσωσιν, ὅτι ὑπὲρ τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπίνην ἦν, καὶ ἐπιθυμοῦντα. Θρᾷς αὐτὸν καὶ σπεύδοντα, καὶ οὐκ ἐπισ τυγχάνοντα πολλάκις; Οἱ γὰρ ἅγιοι και μεγάλοι ἄνδρες ἐκεῖνοι τῆς μὲν φύσεως ἡμῖν τῆς αὐτῆς ἐκοινώνουν, τῆς δὲ προαιρέσεως οὐκ ἔτι· διὸ καὶ πολλὴν ἐπεσπῶντο τὴν χάριν. "Ορα αὐτὸν καὶ ἐπειγόμενον παραπλεῦσαι, καὶ μὴ παρορῶντα, ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶν οἰκονομοῦντα, τοὺς ἄρχοντας μεταπεμψάμε νος δι' ἐκείνων αὐτοῖς διελέχθη. "Αξιον δὲ θαυμάσαι, πῶς εἰς ἀνάγκην ἐμπεσὼν τοῦ μεγάλα τινὰ περὶ ἑαυτοῦ εἰπὼν [[. εἰπεῖν], πειρᾶται μετριάζειν, και θάπερ Σαμουὴλ ὁ προφήτης μέλλων παραδιδόναι τὴν ἀρχὴν τῷ Σαούλ. Οὐχ ἁπλῶς, μετά ταπεινοφροσύνης, ἀλλά, ο μετά πάτης. • Πολλὰ γὰρ εἴδη τῆς ταπεινοφροσύνης ἐν λόγῳ, πρὸς ἄρχοντας, πρὸς ἀρχομένου;· εἶτα τ ἥμερον πανταχοῦ· κοινωνία πολλή· Μεθ' ὑμῶν,

φησίν, ἐγενόμην, δουλεύων τῷ Κυρίῳ κοινοποιεί- αὐτοῦ, δεύτερος ἑαυτῷ επαρκείν, τρίτος καὶ ἑτέροις, ται τα κατορθώματα, οὐδὲν καὶ.[/. δὲ] ἑαυτὸν ἐξαί- τέταρτος, τὸ καὶ κηρύττοντα, καὶ ἐξουσίαν ἔχοντα ρων. Τοῦτο διὰ τί φησι; Παρασκευάζων αὐτοὺς ἀεὶ ἑτοίμους εἶναι πρὸς κινδύνους, καὶ τοὺς δειλούς καὶ τοὺς μὴ, καὶ πάντα τῷ Πνεύματι πείθεσθαι. Εἰς τό, ο Δεδεμένος, ο ὑποστίξαι δεῖ, ἵνα ἡ [. ἦ διά νοια αὕτη· Πορεύομαι εἰς Ἱερουσαλήμ, προγνοὺς διὰ τοῦ Πνεύματος τὰ ἑσόμενα, πορεύομαι δέσμιος ῶν· ἵνα δείξῃ ὅτι ἑκὼν ἀπέρχεται· ἵνα μὴ δεσμὸν ἢ ἀνάγκην νομίσῃς, φησίν, ὅτι κατά πόλιν δεσμὰ καὶ καιροὶ θλίψεων μένουσι· καὶ ὅτι μὲν πειρασμοί, εἶδα· ὁποῖοι δὲ, οὐκ οἶδα· ὅπερ ἦν χαλεπώτερον. Τί οὖν ἀπέρχῃ, εἰ δεσμὰ καὶ θλίψεις σε μένει; Διὰ τοῦτο αὐτὸς, ἵνα δεσμευθώ, φησί, διὰ Χριστὸν, ἀλλὰ καὶ ἑτοίμως ἔχω ἀποθανεῖν. Ὥστε εἰκότως λαμβάνειν, μὴ λαμβάνειν· ὥστε πολὺ τῶν ἀκτημό. νων οὗτος βελτίων ἦν. Δείκνυσι τὴν βίαν, ἐν τῷ εἰσ πεῖν· ο Αποσπασθέντας ἀπ' αὐτῶν.» Καὶ εἰκότως· εἰς γὰρ τὴν θάλασσαν αὐτοὺς λοιπὸν ἐμβῆνα: οὐκ ἐνῆν. Τί ἐστιν, «Ευθυδρομήσαντες;» 'Αντὶ τοῦ, Προήλθομεν, ἐνδιατρίψαντες οὐδὲν ἑτέροις τόποις, καὶ Κύπρον δὲ εἴασαν καὶ Συρίαν. Τὸ γὰρ, «Κατα λιπόντες αὐτὴν εὐώνυμον, ο οὐχ ἁπλῶς κεῖται, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἐγγὺς γενέσθαι τῆς Συρίας ἔσπευδον. Εἰ τοί νυν τὸ Πνεῦμα ἐκέλευε, διὰ τί ἀντεῖπε; Τουτέστι, διὰ Πνεύματος εἰδόσιν. Οὐ γὰρ δὴ τὴν παραίνεσιν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐποιοῦντο· οὐ γὰρ ἁπλῶς αὐτῷ τὰ δεινὰ προὔλεγον, ἀλλ' ὅτι ἀναβῆναι οὐ χρὴ, φειδήτεταγμένοις. Θέα δέ μοι πάσας τὰς ἡμέρας, μετὰ τὰ Αζυμα εἰς Τρωάδα ἦλθον, δι' ἡμερῶν πέντε· εἶτα ἐκεῖ ἐποίησαν ἑπτὰ ἡμέρας· τὰς πάσας δώδεκα, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅτι τοῦ διακόνου ἦσαν αἱ θυγατέρες Φιλίπ που. Ὥστε οὖν καὶ τῷ κοινωνήσαντι γάμῳ διακονεῖν ἔξεστι. Σημείωσα: δὲ, ὅτι οἱ προφήτιδες αἱ θυγατέρες αὐτοῦ παρθένοι ἦσαν, καὶ ὅτι ἤσκουν μᾶλλον δι' εύλάβειαν τοῦτο, ὥστε καὶ προφητείαν [f. προφητείας] ἠξιώσθαι. Εἰ δὲ μὴ ἦν περισπούδαστον, οὐκ ἂν προσέθηκεν ὁ συγγραφεύς, ὅτι καὶ παρθένοι ἦσαν. · Διαμαρτύρομαι ὑμῖν, ο ἅτε μηκέτι παραγενόμενος, μενοι αὐτοῦ. Εξαρτίσαι, τουτέστι πληρῶσαι τοῖς · ὅτι καθαρός εἰμι ἀπὸ τοῦ αἵματος πάντων, εἰ νυστά ξαντες ἀποθανεῖτε [[. ἀποθανεῖσθε] ἀπὸ τοῦ φονευτοῦ τῶν ψυχῶν. Τὸ γὰρ τοῦ διδασκάλου, φησί, που ποίηκα, τὸν ἀπαγγεῖλαι ὑμῖν τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ, ο καὶ τὸ θέλημα αὐτοῦ, ὡς αὐτὸς εἶπεν, ἵνα πιστεύο σωσιν εἰς τὸν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν, τὴν ἐξ οὐρανοῦ ἀποσταλέντα ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ γένους ἡμῶν. Δύο προσέταξεν· οὔτε γὰρ τὸ ἑτέρους κατορθούν μόνον Έχει κέρδος, (ο Μήπως ἄλλοις κηρύξας αὐτὸς ἀδό κιμος γένωμαι»), οὔτε τὸ ἑαυτῶν ἐπιμελεῖσθαι ἔχει τι κέρδος. Ο γὰρ τοιοῦτος φίλαυτος, καὶ τὸ Είσος ἑαυτοῦ ζητεῖ, καὶ ἴσως τοῦ τὸ τάλαντον καταχώσαν- τος, οὐκ ἐπειδὴ προτιμότερον ἡ ἡμετέρα σωτηρία τοῦ ποιμνίου, ἀλλ' ἐπειδὴ ὅταν ἑαυτοῖς προσέχωμεν, τότε καὶ τὸ ποίμνιον κερδαίνομεν. Ορᾷς; παρὰ τοῦ και κκ. Πνεύματος ἔχετε τὴν χειροτονίαν ο ποιμαίνειν τὴν 25. Ἐκκλησίαν τοῦ Κυρίου.» Ἰδοὺ καὶ ἄλλη ἀνάγκη τοῦ Κυρίου ἐστὶν ἡ Ἐκκλησία. Σημειωτέον ὅτι οὓς ὀπίσω ἐκάλεσε πρεσβυτέρους, ὧδε ἐπισκόπους καλεῖ, ἤτοι διὰ τὸ τοὺς πρεσβυτέρους ἀνάγκην ἔχειν ἐποπτεύειν ταξτῆς Ἐκκλησίας πρόβατα, κατὰ τὸ ο Ελεγξον, ἐπιτίμησον, παρακάλεσον·, ἢ ἐπισκόπους ὧδε τοὺς ὄντως ἐπισκόπους λέγει. Δείκνυσι τίμιον τὸ πρᾶγμα, ὅτι οὐχ ὑπὲρ μικρῶν ὁ κίνδυνος, εἴ γε οὐδὲ τοῦ ἰδίου ἐφίστατο [f. ἐφείσατο] αἵματος. Τι οὖν ἀπέρχῃ, εἰ τοῦτο προοῖδας; Τὸ Πνεῦμά με έλκει. Τῷ λόγῳ τῆς χάριτος· τουτέστι τῇ χάριτι αὐτοῦ. Συνεχῶς ἀναμιμνήσκει αὐτοὺς καὶ χάριτος σπου δαιοτέρους ποιῶν ὡς ὀφειλέτας, καὶ πείθων θαῤῥεῖν. Οὐκ εἶπεν, Οὐκ ἔλαβον, ἀλλ', «Οὐδὲ ἐπεθύμησα·, Καὶ οὐδὲ τοῦτο μέγα, ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον, τὸ ταῖς χρείαις καὶ τοῖς οὖσιν ὑπηρετεῖν. Οὐκ ἔχετε εἰς ἄγνοιαν καταφυγεῖν, ὑπέδειξαν διὰ τῶν ἔργων, ε ὅτι οὕτω κοπιῶντας δεῖν ἐργάζεσθαι. Οὐκ εἶπε κακὸν τὸ λαβεῖν, ἀλλὰ βέλτιον τὸ μὴ λαβεῖν. Καὶ ποῦ εἶπεν; Ἴσως ἀγράφως παρέδωκαν οἱ ἀπόστο λοι· ἢ ἐξ ὧν ἄν τις συλλογίσαιτο, δυνατὸν εἰρῆσθαι δι᾿ ἑτέρων λέξεων, τοῦτο δηλουσῶν. Καὶ γὰρ ἔδειξε τὴν παρρησίαν τὴν πρὸς τοὺς κινδύνους, τὴν συμπάθειαν, τὴν διδασκαλίαν, τὴν ἀκτημοσύνην. Τοῦτο δὲ ἀκτημοσύνης μείζον. Εἰ γὰρ ἐκεῖ φησι· «Πώλησον τὰ υπάρχοντα, ο ὅταν πρὸς τὸ μηδὲ λαμβάνειν καὶ ἑτέρους τρέφῃ, τί τούτου ἴσον; Εἷς βαθμός, ρίψαι τὰ • Αγαδος, ο ὁ πάλαι τὸν λιμὸν μηνύσας. «Τον ἄνδρα, οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, οὕτω δήσουσιν ἐν Ἱε- ρουσαλήμ. "Οπερ οἱ προφῆται ἐποίουν, καὶ ὄψει τὰ γινόμενα υπογράφοντες, ὅτα περὶ αἰχμαλωσίας έλεγον, ὡς ὁ Ἰεζεκιήλ, τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐποίησε· καὶ τὸ δὴ χαλεπὸν, ὅτι «εἰς χεῖρας ἐθνῶν παραδώσουσιν. Οὐκ εἶπε δὲ ὁ ᾿Αγαβος ὅτι Παῦλον δήσουσιν, ἵνα με δόξῃ ἐκ συνθήκης λέγειν, ἀλλὰ τὸν ἄνδρα, οὗ ἐστιν ἡ ζώνη.» Ορα, καὶ ζώνην είχε. Πολλοί, φησί, παρεκάλουν μὴ ἀνελθεῖν, καὶ οὐδὲ οὕτως ὑπήκουσεν. Ορᾷς; ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας νομίσῃς ἀνάγκης εἶναι τό, ο Δεδεμένος τῷ Πνεύματι, ο προαγορεύομαι, μηδὲ ἀγνοοῦντα αὐτὸν ἐμπεσεῖν, διὰ τοῦτο ταῦτα προλέγεται. Καὶ λοιπὸν μυρία προλεγόντων δεινά οὐκ ἀνέχεται. Οὐ γὰρ τὴν παραίνεσιν διὰ τοῦ Πνεύ ματος ἐποιοῦντο, ἀλλὰ μόνον φειδόμενοι αὐτοῦ. Ο δέ φησι· ο Κύριος τὸ ἀρεστὴν ἐνώπιον αὐτοῦ ποιήσει.» Συνεἶδον, ὅτι θέλημα ἦν Θεοῦ· οὐ γὰρ ἂν Παῦ Η λος οὕτω προεθύμησεν ὁ ἀεὶ προεξαρπάζων ἑαυτὸν (πρώην μὲν μὴ δῷς [[. δοὺς] ἑαυτὸν εἰς τὸ θέατρον, ἔπειτα διὰ τῆς θυρίδας ἀποφυγών), εἰ μὴ ᾔδει διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦτο γινόμενον. Τουτέστι, τὰ πρὸς ἐδοιπορίαν ἐπιτήδεια λαβόντες. Οτε ἤκουσεν ὅτι μυρία δεινὰ ἔχει παθεῖν, τότε ἐπείγεται, οὐκ ἐπὶ τοὺς κινδύνους ρίπτων ἑαυτὸν, ἀλλ᾽ ἡγούμενος τοῦ Πνεύματος εἶναι τὸ πράγμα. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀδελφὸς τοῦ Κυρίου καὶ ἐπίσκοπος Ιεροσο λύμων. Καὶ πάλιν αὐτοῖς ὁ Παῦλος τὰ τῶν ἐθνῶν διηγεῖται, οὐ κενοδοξῶν, μή γένοιτο! ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ θέλων τὴν φιλανθρωπίαν ἐνδείξασθαι, καὶ πολλής ἐμπλῆσαι χάριτος. Ορα δὲ αὐτοῦ καὶ τὸ ἄτυφον, μετὰ τῶν πρεσβυτέρων εἰσῄει. «Διὰ τῆς διακονίας αὐτοῦ, ὁ ἀντὶ, τῆς κηρύξεως τοῦ Εὐαγγελίου, λέγει.

ι κατήγορον ἔχειν τὸν πάλαι προστάτην, καὶ κτείνειν αὐτὸν ἔσπευδον. Παραμυθούμενος τὸν θυμὸν τοῦ δήμου. Τί ἐστιν, «Αίρε αὐτόν;» Τουτέστιν 8 παρ' ἡμῖν λέγουσι κατὰ τὴν Ῥωμαϊκήν συνήθειαν· Εν τοῖς σίγνοις αὐτὸν ἔμβαλε. Εθος τοῖς Ἰουδαίος ταύτην λέγειν τὴν φωνὴν κατὰ τῶν δικαίων, ὡς καὶ κατὰ τοῦ Κυρίου. • ρε αὐτόν, ο ἀντὶ τοῦ, Επαρον αὐτὸν ἐκ τῶν ζώντων. Ορα μεθ' ὅσης συστολής διαλέγεται ὁ Παῦλος τῷ χιλιάρχῳ· «Εἰ ἔξεστί μοι είν πεῖν τι πρὸς σέ; ν - ο Ελληνιστί γινώσκεις; Οὐκ ἄρα σὺ εἶ ὁ Αἰγύπτιος;» "Ανθρωπος γάρ τις νεωτε ροποιός γέγονε, καὶ στασιαστὴς, καὶ ἀπατεῶν, καὶ γόης, καὶ προσεδόκησεν ὁ διάβολος συσκιάζειν διὰ τούτου, καὶ κοινωνούς ποιεῖν τῶν ἐκείνοις προσο ηκόντων ἐγκλημάτων, καὶ τὸν Χριστὸν, καὶ τοὺς ἀποστόλους. Ἀλλ᾿ οὐδὲν ἴσχυσεν, ἀλλὰ λαμπροτέρα γέγονεν ἡ ἀλήθεια. Παρὰ Ἰουδαίοις τρεῖς εἰσιν αἱρέ σεις γενικαί· Φαρισαίοι, Σαδδουκαίοι, καὶ Ἐσσηνοί λεγόμενοι, τουτέστιν ὅσιοι· τούτους δὲ καὶ Σικαρους ἄλλοι ὠνόμασαν, τουτέστι ζηλωτές. Αὗται καὶ μυριάδες, ἐκ τῶν βοησάντων, «Τὸ αἷμα αυ- δαίων ταραττόντων τὸ κοινόν. Δεινὸν γὰρ ἡγήσαντο τοῦ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν, ὁ ὑπῆρχον. Αλλ' ὅμως ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς καὶ ἐξ αὐτῶν, καὶ ἐξ ἐκείνων ἐδέξατο τους μετανοήσαντας καὶ πιστεύσαντας. Οὐκ εἶπον δὲ, Ηκουσαν, ἀλλά, Κατηχήθησαν, ἀντὶ τοῦ, ἐπίστευσαν καὶ ἐδιδάχθησαν. Ὡς συμβουλεύοντες, φησίν, οὐχ ὡς ἐπιτάττοντες· ὅθεν πείθουσιν αὐτὸν, ὅτι οἰκονομία καὶ συγκατάβασις ἦν. Οὐκ ἄρα ἐκκοπή [[. Εγκοπή] τοῦ κηρύγματος τοῦτο ἦν, ὅπου γε καὶ αὐτοὶ ἐνομοθέτουν ἐκείνοις τὰ τοιαῦτα. Οὐκ ἄρα ἐγκαλεῖ Πέτρῳ [. Παύλῳῇ ἁπλῶς (ὅπερ γὰρ ἐνταῦθα ἐποίησεν αὐτὸς, τοῦτο Πέτρος [γ. Παύλος] ἐκεῖ, σιγῶν δὲ ἱστῶν αὐτῷ τὸ δίγμα. Καὶ οὐκ εἶπε, Τί γάρ; οὐ χρὴ τὰ κατὰ τὰ ἔθνη διδάσκειν; Οὐκ ἀρκεῖ τὸ μὴ κηρύξαι ἐκεῖ, ἀλλ᾽ ἔδει καὶ πλέον τι ποιῆσαι νόμων. Οἱ ἐν Ἱεροσολύμοις πιστεύσαντες ἀπὸ Ἰου. δαίων, ἔθη τὰ νομικὰ ἤθελον φυλάσσειν. Ἔργῳ τὴν ἀπολογίαν ποιῆσαι αὐτῷ συμβουλεύουσι, μὴ λόγῳ. • Ἵνα ξυρήσωνται, φησί, καὶ γνῶσιν, ὅτι ὧν κατ ήχηνται περὶ σοῦ, οὐδέν ἐστιν.» Οὐκ εἶπον, ὅτι Διδάσκεις, ἀλλ' ἐκ περιουσίας, ὅτι Αὐτὸς φυλάττεις. Οὐ μόνον τοῦτο ἦν τὸ σπουδαζόμενον, τὸ μὴ ἑτέρους διδάσκειν· ἀλλὰ τί; Τὸ καὶ αὐτὸς τηρεῖν. Τί οὖν; ἂν τὰ ἔθνη μάθωσι, βλάψω αὐτοὺς, φησί. Πῶς, ὅπου καὶ ἡμεῖς οἱ τῶν Ἰουδαίων διδάσκαλο ἐπέμψαμεν πρὸς αὐτόν; Τουτέστι, Τὰς προσφερο μένας ὑπὲρ αὐτῶν κατὰ τὸν νόμον θυσίας συ πάρασχε, ἵνα λύσῃς τὴν ὑποψίαν. Ορα αὐτὸν, ὅταν πρὸς τοὺς ἔξω διαλέγηται, οὐ παραιτούμενον καὶ τοῖς ἀπὸ τῶν νόμων κεχρῆσθαι βοηθήμασιν· ἐνταῦθα δὲ ἀπὸ τῆς πόλεως ἐντρέπει. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν οὕτω φησί· ι Δημοσίᾳ ἀκατα κρίτους ἀνθρώπους Ρωμαίους ὑπάρχοντας, ἔβαλον εἰς φυλακήν. ὁ Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ο Σὺ εἶ ὁ Αἰγή. πτιος;» εὐθέως αὐτὸν ταύτης ἀπήγαγε τῆς ὑποψίας. Εἶτα ἵνα μὴ νομισθῇ τὸ ἔθνος Ἰουδαῖος, προλέγει τοῦ Κυρίου καλεῖ. Τί δὴ τοῦτό ἐστι; Τί οὖν; Οὐκ ηρνήσατο, μὴ γένοιτο! Ἰουδαῖος γὰρ ἦν καὶ Χριστιανός, ὅσα ἔδει, φυλάττων, ἐπεὶ καὶ τῷ θείῳ νόμῳ μάλιστα πάντων αὐτὸς ἐπείθετο, ὁ τῷ Χριστῷ πιο στεύων. Καὶ πρότερον διαλεγόμενος, φησί· «Ἡμεῖς φύσει Ἰουδαίοι.» Ενταῦθα ἐντρεπτικῶς· "Ωσπερ ἡμεῖς ἐκείνοις ἐπετάξαμεν, καίτοι Ἰουδαίοις κηρύττοντες, οὕτω στην θρησκείαν. Καὶ γὰρ ἀλλαχοῦ ἔννομον ἑαυτὸν καὶ σὺ τοῖς ἔθνεσι κηρύττων, σύμπραξον ἡμῖν. Καὶ οὐ λέγει· Καὶ μὴν δύναμαι Τιμόθεον παραγαγεῖν, ὃν περιέτεμον; καὶ μὴν δύναμαι πεῖσαι τῷ λόγῳ; ἀλλ' ἐπείσθη αὐτοῖς καὶ πάντα ἐποίησεν· ἀνύποπτος ἦν τῷ καὶ δαπανᾶσθαι. Εγένετο ταῦτα οὐ τῆς γνώμης αὐτοῦ μεταβαλομένης, ἐπεὶ κακία τὸ πρᾶγμα ἦν, ἀλλὰ τῆς ἀγάπης συγκαταβαινούσης. Ἵνα γὰρ τοὺς ὄντας ἀληθῶς μεταστήσῃ, ἐγένετο αὐτὸς οὐκ ἀληθῶς ἐπιδεικνύμενος νόμον, ἀλλ' ἐξυρᾶτο, καὶ πάντα τὰ Ἰουδαϊκὰ ἀπετέλεσε [f. έπετ.]. Καὶ γὰρ ὅπου οὐκ ἐβλάπτετο τὸ Εὐαγγέλιον, πάντων ἦν τα πεινότερος· ἔνθα δὲ ἐκ τῆς ταπεινοφροσύνης δώρα τινὰς ἀδικουμένους, οὐκ ἔτι κέχρηται τῷ αὐτῷ πλεονεκτήματι. • Διαγγέλλων,» τουτέστι καταγγέλ λων· αὐτὸς ἦν ὁ δῆλον ἑαυτὸν ποιῶν. Ορα οικονομίαν γινομένην· μετὰ τὸ πεισθῆναι τοὺς Ἰουδαίους, τότε ἐπιτίθενται ἐκεῖνοι, ἵνα μὴ κἀκεῖνοι συνεπιθῶνται. Μάλιστα γὰρ αὐτοὺς ἐθορύ βει ὁ ναὸς καὶ ὁ νόμος. Καὶ οὐδὲν ἐλάλησε τοῖς ἀποστόλοις ὁ Παῦλος, ὅτι αὐτοὶ αἴτιο: γεγόνασιν αὐτῷ. Η κατηγορία μείζων ἀπὸ τῶν παρόντων. «Ετι γάρ, φησὶ, καὶ Ελληνας εἰσήγαγεν εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ κεκοίνωκε.» Καὶ μὴν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ἀνέβησαν προσκυνήσοντες, ἀλλὰ τοὺς ἀνελομένους προσκυνῆσαί φασι. Εβούλοντο γὰρ αὐτὸν ἀνελεῖν, καὶ διὰ τοῦτο • εἷλκον,» ὥστε μετὰ πλείονος ἀδείας τοῦτο ποιῆσαι. Ετυπτον δὲ αὐτὸν μήτε νόμου δεόμενοι, μήτε δι καστηρίων· καὶ ἐν τῷ μεταξύ στάσις κατειλήφει τις τὴν πόλιν, καὶ ὁ δῆμος ἦν ἐν πολλῷ θορύβῳ, ΙουΟρα κολλακείας ἀπηλλαγμένον τὸν λόγον, καὶ τὸ ἐπιεικῶ; [. ἐπιεικές] ἔχοντα. Οὐ γὰρ εἶπε, Δε σπόται, ή, Κύριοι, ἀλλ', ο Αδελφοί, ο δ μάλιστα ἐπόθουν, ο καὶ πατέρες.» Τοῦτο τιμῆς, ἐκεῖνο γνησιότητος. «Οὐκ ἀλλότριος ὑμῶν ἐγώ, φησίν. Ορᾶς πῶς αὐτοὺς εἶνε τὸ ὀμόφωνον; Εἶχον γάρ τινα αἰδὼ πρὸς τὴν γλῶτταν ἐκείνην. Ορα πῶς προοδοποιεῖ τῷ λόγῳ· οὕτως ἀρχόμεΟ νος, «Εἰμὶ ἐγώ, φησὶν, ἀνὴρ Ἰουδαῖος, ο 8 πάντες ἀκοῦσαι μᾶλλον ἢ βούλοντο. ο 'Ανατεθραμμένος δὲ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ.. Τὴν πολλὴν αὑτοῦ δείκνυσι σπουδήν τὴν περὶ τὴν λατρείαν, ὅπου γε καὶ πατρίδα τηλικαύτην ἀφεὶς τοσοῦτον ἀφιστῶσαν, ἐν ταῦθα είλετο τραφῆναι διὰ τὸν νόμον. Ταῦτα δὲ οὐ πρὸς ἐκείνους ἀπολογούμενος λέγει μόνον, ἀλλὰ δεικνὺς ὅτι θείᾳ δυνάμει, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνῳ σκοπῷ, ἦλθεν ἐπὶ τὸ κήρυγμα. Οὐ γὰρ ἂν πεπαιδευμένος ἀθρῶον [f. ἀθρέον] μετέστη. Οὐχ ἁπλῶς εἶπε, παρὰ Γαμαλιήλ, αλλά, ο παρὰ τοὺς πόδας,» την καρτε ρίαν, την προσεδρείαν, τὴν πολλὴν πρὸς τὸν ἄνδρα αἰδὼ δεικνύς. Οτι ἄνωθεν τοιοῦτος ἦν, καὶ οὐχ ἁπλῶς ἰδὼν τὸν νόμον. Ἐπεὶ δὲ μεγάλα ἐγκώμια περὶ αὐτοῦ εἶπε,

κοινωνεῖ τὸν λόγον, ἐπάγων· ο καθὼς πάντες ὑμεῖς· ο ο ζήλος πολύς, καὶ οἱ μάρτυρες τῆς ἀληθείας τοῦ Χρι καὶ δείκνυσιν αὐτοὺς οὐκ ἀνθρωπίνω σκοπῷ ποιοῦν· τας, ἀλλὰ ζήλῳ θείῳ. Ορα πόσους ἐπάγει μάρτυρας, τὸ πρεσβυτέριον, τὴν ἀρχιερέα, τοὺς ἐν τῇ πόλει ἡ γὰρ ἀπολογία αὐτοῦ οὐ δειλίας ἦν, ἀλλὰ διδασκαλίας καὶ καυχήσεως. Τίς ἡ διαφωνία τῶν ἐν ταῖς Πράξεσι ἀναγε γραμμένων ἐν τῇ κατὰ τὸν Παῦλον ὀπτασίᾳ; Έν μὲν γὰρ τῇ κατὰ τὴν ὁδὸν ὀπτασίᾳ ἱστορεῖ ὁ Λευκᾶς τοὺς μετ' αὐτοῦ ὄντας τῆς φωνῆς μὲν ἀκοῦσαι, μηδένα δὲ θεωρῆσαι· ἐνταῦθα δὲ λέγει ἐπὶ τῶν ἀναβαθμῶν τοὺς μετ᾿ αὐτοῦ ὄντας, τὸ μὲν φῶς τεθεί σθαι, τὴν δὲ φωνὴν τοῦ λαλοῦντος μὴ ἀκοῦσαι. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν ὁ Χρυσόστομος πάνυ ἐπιστημόνως ἑρμηνεύσας τὸν τόπον, ἔφη, ὅτι πρώτη εξήγησις ἡ λέγουσα, Τῆς φωνῆς ἤκουον οἱ συνόντες, τῆς Παύλου φωνῆς, λέγει, «Τίς] εἶ, Κύριε; ν ἀκούειν αὐτοὺς, οὐδένα δὲ ἔβλεπον, εἰ μὴ Παῦλον. Ἡ δὲ δευτέρα ἐξήγησις ἡ λέγουσα, τὸ μὲν φῶς τεθεᾶσθαι, τὴν δὲ φωνὴν τοῦ λαλοῦντος μὴ ἀκηκοέναι, φωνῆς, λέγει, τῆς τοῦ Κυρίου πρὸς τὸν Παῦλον γεγενημένης, μόνον δὲ τὸ φῶς τεθεᾶσθαι. Εἰκότως τοῦτο ἐγίνετο· αὐτὸν γὰρ ἔδει τῆς φωνῆς καταξιωθῆναι μόνον ἐκεί νης· εἰ μὲν γὰρ ἤκουσαν κἀκεῖνοι, οὐκ ἂν τοσοῦτον ἐγένοντο βελτίους; Ἐπειδὴ γὰρ οἱ παχύτεροι, ὄψει πείθονται μᾶλλον, τὸ φῶς εἶδον ἐκεῖνοι, καὶ ἔμφοβοι γίνονται· καὶ γὰρ ἐπήρωσεν αὐτοῦ τὰς ὄψεις, κἀκείνοις ἔδωκεν ἀναβλέψαι εἴ γε ήθελον. Έμοι δοκεῖ ἐκείνους μὴ πιστεῦσαι οἰκονομικῶς, ὥστε εἶναι μάρτυρας ἀξιοπίστους. Καλῶς εἶπε, «τῶν πατέρων, ο ἵνα δείξῃ αὐτοὺς οὐκ ὄντας Ἰουδαίους, ἀλλὰ ἀλλοτρίους τοῦ νόμου, καὶ οὐχὶ ζηλοποιοῦντας. • Γνώναι, φησί, τὸ θέλημα αὐτοῦ. Οὐκοῦν αὐτοῦ τὸ θέλημα τοῦτο. Ορα, πῶς ἐν τάξει διηγήσεως διδασκαλία ἐστίν ι Ἐνταῦθα μέγα ἐφθέγξατο, εἰπὼν, «ἐπικαλεσάμενος τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου, ο δείκνυσιν αὐτὸν Θεὸν ὄντα· οὐ γὰρ ἔνι ἕτερον ἐπικαλέσασθαί τινα, εἰ μὴ τὸν Θεόν. Ορα πῶς ἑαυτὸν εἰσωθεῖ. "Ηλθον, φησί, μετὰ τὴν ὄψιν ἐκείνην εἰς Ἱερουσαλήμ. Πάλιν τοῦτο ἀμάρτυρον· ἀλλ' ὅρα, ἀπὸ τῆς ἐκβάσεως ή μαρτυρία. Εἶπεν, ὅτι ὁ Οὐ δέξοντα! σου τὴν μαρτυρίαν,» καὶ οὐκ ἐδέξαντο. Καὶ μὴν, φησὶν, εἴτε ἀπὸ λογισμῶν ἔδει τοῦτο ὑποπτεῦσαι ὅτι πάντως δέξονται. Ἐγὼ γὰρ ἤμην ὁ πολεμῶν Χριστιανοῖς· ὥστε διὰ τοῦτο ἔδει αὐτοὺς δέξασθαι. Ἐνταῦθα δύο κατασκευάζει, ὅτι τε ἀναπολόγητα αὐτοῖς ἐστιν (οὐ γὰρ κατὰ τὸ εἰκὸς αὐτὸν ἐδίωκον, οὐδὲ κατὰ λογισμόν), καὶ ὅτι Θεὸς ἦν ὁ Χριστός· τὰ παρὰ προσδοκίαν προφη τεύων, καὶ οὐχ ὁρῶν εἰς τὰ γινόμενα, ἀλλὰ τὰ μέλο λοντα προειδώς. Διὰ τί εἶπεν, ὅτι ὁ Αὐτοὶ ἐπίσταν ται, ὅτι ἐγὼ ἤμην δεσμεύων;» Οὐχὶ ἀντιλέγων τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ βουλόμενος μαθεῖν τὸ οὕτω παράδο. ξον. 'Αλλ' οὐκ ἐδίδασκεν αὐτὸν ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ εἶπε μόνον ἀπελθεῖν. Τὸν Στέφανον ὑπέμνησεν αὐτοὺς, μιαιμονίας χαλε πῆς. Τότε δὴ μάλιστα οὐκ ἤνεγκαν, ἐπειδὴ τοῦτο ἤλεγχεν αὐτοῖς. Καὶ ἤδη ἡ προφητεία ἐπληροῦτο. Ο στοῦ. Οὐκ ἠνέσχοντο λοιπὸν οἱ Ἰουδαῖοι πάσης ἀκοῦ. σαι τῆς δημηγορίας, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ θυμοῦ σφίδρα ἐμπλησθέντες ἐβλασφήμουν. Ορα, πῶς ἄνω καὶ κάτω διισχυρίζετο, ὅτι τοῦ Χριστοῦ γέγονε μαθητής. οὐκ ἀνθρώπου μεσιτεύσαντος, ἀλλ' αὐτοῦ δι' ἔαυ τοῦ καταξιώσαντος ἀποκαλύψαι αὐτῷ τὴν γνῶσιν πᾶσαν. Καὶ μὴν παρ' ἐκείνων ἔδει μαθεῖν, εἴ τινος τῶν εἰρημένων ἐπελάθοντο, ἀλλ᾽ ἁπλῶς τῇ ἐξουσίᾳ χαρί ζεται, καὶ ἐκείνοις πρὸς χάριν ποιεῖ. Οὐ γὰρ τοῦτο ἐζήτει ὅπερ δικαίως τι πράξειεν, ἀλλ' ὅπως παύο σεις τῶν [γ. τὸν] ἐκείνων θυμὸν ἄδικον ὄντα. Τί δήποτὲ ὁ ἀπόστολος Παῦλος Ρωμαῖον ἑαυτὸν ἀποκαλεῖ, καὶ πρὸς τὸν χιλίαρχον διαλεγόμενος ἔφη, ὅτι. Ἐγὼ δὲ καὶ γεγέννημαι;» [ΜΑΞΙΜΟΥ ΕΚ ΤΩΝ Α.....] Οἱ κατὰ πᾶσαν χώραν ὡς δή τι μέγα τὸ Ῥωμαῖοι καλεῖσθαι ἐνομίζοντο, παρέχοντες δέσεις, ἀπεγράφοντο Ῥωμαῖοι καὶ ἔτρεχον εἰς τὸ τοῦ γένους όνομα. Ἐπειδὴ οὖν καὶ οἱ γονεῖς τοῦ ᾿Αποστόλου ὄντες ἐν Ταρσῷ ἀπεγράφησαν εἰς τὸ καλεῖσθα: Ρωμαῖοι, εἰκότως ὁ Ἀπόστολος, ὡς ἐξ αὐτῶν γεν νηθείς, λέγει, ὅτι • Ἐγὼ δὲ καὶ γεγένημαι.» Ούκ ἂν ἐψεύσατο Παῦλος, μη γένοιτο! [ΙΩΑΝΝΟΥ.] Ρω μαῖος γὰρ ἦν, εἰ καὶ μηδὲν ἕτερον ἔδεισεν ἂν μὴ ἀλῷ καὶ μείζονα δίκην δῷ. Η οὐχ ἁπλῶς ἀφῆκε ταύτην τὴν φωνὴν, ἀλλὰ βασάνων ἑαυτὸν ἐξαιρούμε νος, καὶ τὸν ἄρχοντα δεδιττόμενος. Καὶ οὐχ ἁπλῶς φησιν, ἀλλ', ο Εἰ ἔξεστιν ὑμῖν.» Δύο τὰ ἐγκλήματα, καὶ τὸ ἄνευ λόγου, καὶ τὸ Ῥωμαῖον ὄντα. Ρωμαίες εἶ; Ὁ δὲ ἔφη· Ναί· εἰδὼς ὅτι δεῖ ἀρχαῖς καὶ ἐξου σίαις ὑποτάττεσθαι, καὶ ὅτι ὁ Ρωμαίων βασιλεὺς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ πάσης τῆς γῆς ἐκράτει. Ωμολόγησεν ἑαυτὸν 'Ρωμαῖον, μὴ ἀποσειόμενος τὴν Ρωμαϊκὴν ἀρχὴν καὶ δεσποτείαν, ὅπερ οἱ λοιποὶ Ἰουδαῖοι · φρεναπατοῦντες [[. —τῶντες], τὸν μὲν Θεὸν ἑαυ τῶν μόνον ἔλεγον βασιλέα, οὐ μὴν ἄνθρωπον, ἔργοις δὲ αὐτοῖς, ὡς ὑποτελεῖς οἰκέταις όρον ἑτέλουν, τὸ μὲν ὄνομα ἀρνούμενοι, ἔργοις δὲ ὑποκείμενοι. Μονονουχί καθαίρων [γ. καθαιρῶν] αὐτοῦ τὸ φρόνημα ὁ Παῦλος φάσκων, ὅτι Σὺ μὲν πρόσφατον καὶ ἀπὸ σοῦ προϊέναι ἀπαγγέλλεις τὸ ἀξίωμα· ἐμοὶ δὲ ἄνωθεν ἐῤῥιζωμέν νον, ἐκ πατρὸς ταττόμενον, τῆς προσηγορίας ἐκληρώθη τὸ προνόμιον. Διά τοι τοῦτο ἀκούσας κἀκεῖνος, καὶ βεβαιωθεὶς ὅτι 'Ρωμαῖον ὄντα τύπτειν ἐπιχειρεῖ, εἰς δειλίαν καὶ φόβον τὸ θράσος καὶ τὴν ὀργὴν διαλύων συνεστέλλετο. Τιμῆς γὰρ ἀπέλαβον [[. άπήλαυον] κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, οὐχ ὅσοι ιθαγενεῖς τῆς Ρώμης ἐτύγχανον, ἀλλὰ καὶ ὅσοις αὐτοῖς ἡ κλῆσις νόμῳ χαρίτων ἢ χρημάτων, ἐπολιτεύετο. Τουτέστι, καὶ σύνοιδα ἐμαυτῷ. Τί ἠδικηκὼς ὑμᾶς; Οὐδὲ ἄξιον τῶν δεσμῶν τούτων. Τινές φασιν, ὅτι οὐκ ᾔδει ὅτι ἐστὶν ἀρχιερεύς. Τί οὖν; ἀπολογεῖται ὡς κατηγορίας οὔσης, καὶ ἐπάγει· ο Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς; ν εἰ γὰρ μὴ ἄρχων ἦν, ἄλλως ἁπλῶς ὑβρίζειν ἔδει; Καὶ γὰρ αὐτός φησι·. Λοιδορούμενοι εὐλογοῦμεν, διωκόμενοι ἀνεχόμεθα· ἡ ἐνταῦθα τοὐναντίον ποιεῖ, καὶ οὐ λοιδορεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπαρᾶται. Παῤῥη

σίας μᾶλλον ἐστι τὰ ῥήματα, ἢ θυμοῦ· οὐκ ἐβού- φανῆναι πάλιν ἀφίησιν αὐτὸν ἀνθρωπίνως σωθῆ λετο εὐκαταφρόνητος φανῆναι τῷ χιλιάρχῳ. Εἰ γὰρ αὐτὸς μὲν ἐφείσατο μαστίξαι, ὡς δὴ τοῖς Ἰουδαίοις ἐκδίδοσθαι μέλλοντα, τὸ ὑπὸ τῶν οἰκετῶν τύπτεσθαι μᾶλλον ἂν ἐκεῖνον θρασύτερον εἰργάσατο. Οὐ πρὸς τὸν παῖδα δὲ διατείνεται, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν τὸν ἐπ:- τάξαντα. Τὸ δὲ, «Τοῖχε κεκονιαμένε, καὶ σὺ κάθῃ κρίνων με κατὰ τὸν νόμον, ο᾿ ἀντὶ τοῦ, ὑπεύθυνος ῶν, ὡσανεὶ ἔλεγε, και μυρίων θανάτων ἄξιος. [ΑΛΛΩΣ.] Σφόδρα πείθομαι αὐτὸν μὴ εἰδέναι, ὅτι ἀρχιερεὺς ἐστι, διὰ μακροῦ μὲν ἐπανελθόντος [f.-τα] χρόνου, μή συγγινομένου [ 1. συγγενόμενον] δὲ Ἰουδαίοις, ὁρῶντα δὲ αὐτὸν ἐν μέσῳ μετὰ πολλῶν καὶ ἑτέρων· οὐκ ἔτι γὰρ δῆλος ἦν ὁ ἀρχιερεὺς, πολλῶν ὄντων καὶ διαφόρων. Ο γοῦν ἅγιος Παῦλος βουληθείς δεῖξαι, ὅτι δεῖ καὶ θυμὸν δίκαιον περιστέλλειν, καὶ ἀγανάκτησιν δικαίαν καλύπτειν, ὥσπερ μεταμεληθεὶς λέγει·. Οὐκ ᾔδει {f. ᾔδειν], ο καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐκ ᾔδεις ὅτι ἀρχιερεὺς ἔστι; Πώς οὖν ἔλεγες· «Καὶ σὺ κάθῃ κρίνων με κατὰ τὸν νόμον;» Αλλά προσποιεῖται ἄγνοιαν ού, βλάπτουσαν, ἀλλ' οἰκονομούσαν. Ἔστι γάρ μεταχειρισμῷ χρήσασθαι κρείττω παρρησίας. Πολλάκις δὲ παρέ σία ἔβλαψε τὴν ἀλήθειαν, μεταχειρισμὸς δὲ εὔκαιρος κατώρθωσε τὸ προκείμενον. Οὐ πανταχοῦ τῆς χάριτος ἀπολαύει, καὶ ἐν τούτῳ ἐβουλήθη σχίσαι τὸ πλῆθος τὸ κακῶς ὁμονοοῦν κατ' αὐτοῦ. Καὶ οὐ ψεύδεται ἐνταῦθα· Φαρισαῖος γὰρ ἦν ἐκ προγόνων. Ἐπειδὴ ἐκεῖνοι οὐκ ἐβούλοντο εἰπεῖν, διὰ τί κρίνουσιν αὐτὸν, ἀναγκάζεται λοιπὸν αὐτὸς ἐξειπεῖν, διὰ τί κατακρίνουσιν αὐτόν· καὶ ἀπὸ τῆς – κατηγορίας αὐτῶν καὶ τῆς διαβολῆς συνίστησιν ἑαυτόν. Οὐκ ἴσασι Σαδδουκαίοι τάχα οὐδὲ τὸν Θεὸν, παχεῖς τινες όντες, ὅθεν οὐδὲ ἀνάστασιν ἐβούλοντο πιστεύειν. Καὶ μὴν τρία ἐστί· πῶς οὖν λέγει ἀμφότερα; Πνεῦμα καὶ ἄγγελος, ἕν φησιν. "Οτε μετ᾿ αὐτῶν ἔστη, τότε ἀπολογοῦνται ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἡ λέξις ή λέγουσα, ο ἀμφότερα, ν οὐ μόνον περὶ δύο λέγει, ὅπερ κυρίως δηλοῖ ἀμφότερα, ἀλλὰ καὶ περὶ τριῶν. Ωστε οὖν οὐ δεῖ ἐκ τῆς ἔξωθεν ἀκριβολέκτου κυριοτητος κρίνειν τὰς τῶν ἁπλῶν καὶ ἀγραμμάτων ἁλιέων συγγραφάς. Ἐκ τούτων γὰρ πᾶσα, ὡς εἰσ πεῖν, αἵρεσις γεννᾶται, κατὰ κυριολεξίαν ἐπί τινων λόγων τας Γραφάς πολυπραγμονεῖν ζητούντων. Εἰ δὲ πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ τὴν μηχανὴν τοῦ λόγου, ἵνα ἐκφύγῃ τὴν ἐπιβουλήν, ἄδηλον, φησίν, ἢ ὡς ἀπὸ τῶν Φαρισαίων τὸ ῥῆμα λεκτέον. Εἰ δὲ πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ ἢ ἄγγελος, ο ἀντὶ τοῦ, Ἰδού, τὰ περὶ ἀναστάσεως λαλῶν δῆλός ἐστι, ἢ διὰ Πνεύματος ἁγίου, ἢ διὰ ἀγγέλου κατηχηθεὶς τὸν τῆς ἀναστάσεως λόγου. Φοβεῖται λοιπὸν ὁ χιλίαρχος μὴ διασπασθῇ, ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι 'Ρωμαῖός ἐστι, καὶ οὐκ ἀκίνδυνον ἦν τὸ πράγμα· τὸ δὲ στράτευμα ἁρπάζει αὐτὸν, ὡς ἴδιον, οἶμαι. Διὰ τί δὲ πρὶν ἢ ἐμπεσεῖν εἰς τὸν κίνδυνον, οὐκ ἐφάνη αὐτῷ; Ὅτι ἀεὶ ἐν ταῖς θλίψεσι παρακαλεῖ ὁ Θεός. Τότε γὰρ ποθεινότερον φαίνεται, καὶ ἐν τοῖς κινδύνοις ἐγγυμνάζων ἡμᾶς. Καὶ μετὰ τὸ ναι. Ορα, σφοδροί και μανικοὶ περὶ τὴν κακίαν, καὶ τεσσαράκοντα ὁμοῦ. Τοιοῦτον γὰρ τὸ ἔθνος, ὅταν μὲν ἀγαθῷ συμφωνῆσαι δέῃ, οὐδὲ δύο συνέρχονται· ὅταν δὲ ἐπὶ κακῷ, δῆμος ὁλόκληρος, καὶ λαμβάνουσι κοινωνοὺς τοὺς ἄρχοντας. • Αναθέματι ἀνεθεμάτισαν ἑαυτοὺς, ἡ ἀντὶ τοῦ, ἔξω εἶναι τῆς κατὰ Θεὸν πίστεως εἶπον ἑαυτοὺς, εἰ μὴ ποιήσειαν τὰ δόξαντα. Τοῦτο τῆς τοῦ Θεοῦ οἰκονομίας ἦν, τὸ μὴ συνιδεῖν αὐτοὺς ὅτι ἀκούσονται. Τι οὖν ὁ Παῦλος; Οὐκ ἐθορυβήθη, ἀλλὰ σύνοιδεν [χ. συνεἶδεν], ὅτι Θεοῦ ἔργον ἐστὶ τοῦτο, καὶ τὸ πᾶν ἐπ' αὐτὸν ἀφίησι. Τοῦτο οὐκ ἔγλημα του Παύλου, ἀλλ' ἀσθένεια μέν τῆς φύσεως, ἐγκώμιον δὲ τῆς προαιρέσεως. Ὠκονομήθη τοῦτο, ὥστε κἀκεῖνον καταμαθεῖν αὐτῶν τὴν βουλήν. Οὐ γὰρ ἐκ τοῦ μηδὲν ἔχειν εἰπεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ λάθρα ἐπιχειρεῖν ἑαυτοὺς μηδὲν ὄντες. Εἰκὸς δὲ καὶ μετὰ τὸ ἀποστολῆναι αὐτὸν, προσελθεῖν τοὺς ἀρχιερεῖς αὐτοῦντας καὶ καταισχυν θῆναι· οὐδὲ γὰρ ἐβούλετο οὔτε ἀρνήσασθαι, οὔτε ἐπινεῦσαι. Τότε δὲ ἐπίστευσαν ἐκ τῶν ἤδη γενομένων. Πέμπεται λοιπὸν ἐν Καισαρείς, ἵνα ἐκεῖ διαλεχθ ἐπὶ μείζονος θεάτρου και λαμπροτέρου τοῦ ἀκροα τηρίου· ἵνα μὴ ἔχωσι λέγειν οἱ Ἰουδαῖοι, ὅτι Ε: εἴδομεν Παῦλον, ἐπιστεύσαμεν ἄν. "Ορα δὲ καὶ ἐπι στολὴν ἀπολογίας (Γ.- γίαν] ἔχουσαν ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ κατηγορίαν κατ' ἐκείνων. Δεξιολάδοι λέγονται οἱ παραφύλακες. Ὅρα πῶς διὰ τῆς ψήφου τῶν ἔξω ἀθῶος γίνεται ὁ Παῦλος, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς παρὰ Πιλάτου. Παρἔδωκαν αὐτὸν ὥσπερ ἀνελεῖν καὶ καταδικᾶσαι" γίνεται δὲ τοὐναντίον, καὶ σώζεται. Καὶ οὐ μόνον αὐτὸν ἐκεῖνος τῆς ὁρμῆς ἐξαίρει, ἀλλὰ καὶ ἄλλης πολλῆς, καὶ ὑπηρέτης αὐτοῖς γίνεται, ὥστε ἀκινούπως διασωθῆναι μετά τοσαύτης παρατάξεως. Ἐπεὶ οὖν τῆς πόλεως αὐτὸν ἐξέβαλον, τότε ἀφίστανται, καὶ οὐκ ἂν μετὰ τοσαύτης αὐτὸν ἀσφαλείας εξέπεμ ψεν, εἰ μὴ καὶ αὐτὸς ἔτυχεν οὐδὲν αὐτοῦ κατεγνω κώς, καὶ ἐκείνων ᾔδει τὸ φονικόν. Σημειωτέον, ὅτι ἐν Καισαρείᾳ ἐστὶ τὸ πραιτώριον Πρώδου. Ενεφάνισαν τῷ ἡγεμόνι.» Λείπει πάλιν τῷ ῥητῷ πρὸς νόημα ἡ λέξις, ἵνα ᾗ οὕτως· Οἵτινες ἐνεφάνισαν διδασκαλικόν χάρτην κατὰ τοῦ Παύλου. "Ορα πῶς τοῖς ἐπαίνοις προκαταλαμβάνεται τὸν δικαστὴν ἐκ προοιμίων, καὶ ὡς νεωτεροποιὸν καὶ στασιαστὴν βούλεται παραδοῦναι· εἶτα ὡς πολλὰ ἔχων εἰπεῖν παρέτρεχεν. Ορα, πῶς εἰς ἐπιθυμίαν κολάσεως ἐμβάλλει τὸν δικαστήν, είγε ἔμελλε την οἰκουμένην ἀνατρέποντα καθέξειν. • Τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην, φησίν, Ἰουδαίοις στάσεις κινοῦντα.» Τὸ τῶν Ναζωραίων ἐδόκει ἐπονείδιστον εἶναι, καὶ ἀπὸ τούτου πάλιν διέβαλλον αὐτόν· ἡ γὰρ Ναζαρέτ εὐτελὴς ἦν. Αἱρετικοὺς λέγει τοὺς Ναζωραίους ὁ Τέρτυλος, ὡς εἶναι καὶ ταύτην ἐν Ἰουδαίοις αἵρεσιν, μᾶλλον δὲ ὁ Τέρτυλος Ελλην ἦν, διὸ καὶ ἐρητόρευεν, ἤτοι ἐδικολόγει.

μὴ ἐν χειροποιήτοις τὸν Ὕψιστον οἰκεῖν· ἀλλ᾽ οὔτε ἱερέα ἐτόλμησεν υβρίσαι Ἰουδαίων ἐν εἰδήσει, καί τοι γε μή πειθαρχῶν ἔτι τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχι: ρεῦσι. Οὐκ ἔστι ταῦτα κολακείας τὰ βήματα μαρτυρή- ύβρισε ποτε ὁ Παῦλος, καίπερ εἰδὼς καὶ κηρύσσων σαι τῷ δικαστῇ δικαιοσύνην, ἐκεῖνα δὲ μᾶλλον· ι εἰ ρήνης γάρ, φησί, τυγχάνοντες διὰ σοῦ.» Τί οὖν στασιάζετε ἀδίκως; οὗτος δὲ τὸ δίκαιον ζητεῖ, ὅτι · ἐκ πολλῶν ἐτῶν.» Καὶ τί τοῦτο; Ὅτι οὐκ ἂν εὐθέως ἐπιστὰς στάσιν εκίνησεν. Ἐπειδὴ ὁ κατήγορος οὐδὲν εἶχε δεῖξαι ἐν Ἱεροσολύμοις, ὅρα τί φησι· ι Τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην πᾶσιν Ἰουδαίοις. Διὰ τοῦτο ὁ Παῦλος ἐνταῦθα αὐτὸν ἕλκει·. Προςκυνῆσαι, φησίν, ἀνέβην.» Τοσοῦτον ἀπέχω τοῦ στάσεις κινεῖν, καὶ τούτῳ ἐνδιατρίβει τῷ λόγῳ. Μετὰ τὴν κλήσιν τοῦ εἶναι ἀπόστολος Χριστοῦ, λέγει [γ. λέγων λατρεύειν τῷ πατρών Θεῷ, δείκνυσιν ἕνα ὄντα Παλαιᾶς τε καὶ Νέας. Ἐχώριζαν αὐτὸν ἐκεῖνο:, οὗτος συνεισάγει καὶ οἰκειαῖ ἑαυτὸν τῷ νόμῳ· οὐδαμοῦ δὲ τοῦ Χριστοῦ μέμνηται ἐνταῦθα. Τὸ πιστεύειν εἰπὼν καὶ τὰ κατὰ τὸν Χριστὸν εἰσήγαγεν ἀλλὰ τέως τῷ τῆς ἀναστάσεως ἐνδιατρίβει λόγῳ. Η τελεία αὕτη ἀρετή, ὅταν μηδὲ ἀνθρώποις δίδω μεν λαβὰς, καὶ παρὰ Θεῷ σπουδάζωμεν εἶναι ἀπρό σκοποι. Πῶς οὖν ἂν ἐτάραξα, δ; ὥστε ἐλεημοσύνην ποιήσαι, τοσαύτην εἶχον ἐδόν; Πανταχοῦ τὴν στάσιν ἀναιρεῖ. Επίτηδες ὑπερέθετο, οὐ δεόμενος μαθεῖν, ἀλλὰ διακρούσασθαι τοὺς Ἰουδαίους. ᾿Αφεῖναι δὲ πάλιν αὐτὸν οὐκ ἦν δυνατόν· ἀναίσχυντον γὰρ ἦν. Σημειωτέον, ὅτι ᾔδει τὴν πίστιν ὁ Φήλιξ ἀκριβῶς, κατηχηθεὶς ἐκ τῆς Παλαιᾶς τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ κατὰ ἀνθρωπαρέσκειαν οὐκ ἀπέλυε τὸν Παῦλον, ὡς παρακατιὼν ὁ λόγος φησί, ἐλπίζων χρήματα, καὶ χάριτας θέλων καταθέσθαι τοῖς Ἰουδαίοις. Ηδει δὲ, καὶ ὡς γυναῖκα ἔχων Ιουδαίαν, παρ' ἧς γάρ συνεχῶς καὶ ἤκους ταῦτα. ο Σὺν Δροσίλλῃ τῇ ἰδίᾳ γυναικί.» Παρὰ τὸν νόμον αὕτη συνήφθη, Ἰουδαία οὖσα, Ελληνι· ἢ τάχα ἦν μὲν Ιουδαία, γαμηθείσα δὲ αὐτῷ, ἐγένετο Ελληνίς· διὸ καὶ ἐξέλεγεν αὐτῷ τὴν ἑαυτῆς πίστιν, πείθουσα καὶ τὸν ἄνδρα παραβάτην γενέσθαι. Διὰ τί καὶ αὐτὸς τοῖς Ἰουδαίοις χαρίζεται; Διότι δῆμος ἦν ὁλόκληρος καὶ πόλις ὅλη. Διὰ τοῦτο πάλιν ὁ Παῦλος αὐτὸν ἐφόβησεν, ἀνθρωπίνω χρησάμενος ὅπλῳ. «Ἐπὶ τοῦ βήματος Καίσαρος ἑστώς εἰμι, οὗ με δεῖ κρίνεσθαι·, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῇ Ῥώμη θέλω ἀπελθεῖν παρὰ τῷ βασιλεῖ, κἀκεῖ δικάσασθαι, ἐκκαλοῦμαι σε, φησί. Δείκνυσιν ὅτι δικαίως ἐπεκαλέσατο Καίσαρα. Εἰ γὰρ οὐδὲν μὲν εἶχον δεινὸν εἰπεῖν, ἐκεῖνοι δὲ ἐμεμήνεσαν, εἰκότως ἐπ' ἐκεῖνον ἔρχεται καὶ ἀνεῖται μὲν τέως τοῦ κριτηρίου, ἀργῇ [Γ. ἀργεί vel ἀργὴ δὲ ἡ κατ᾿ αὐτοῦ τοῖς Ἰουδαίοις μελετω μένη ἐπιβουλή. Η εἰς τάξιν βασιλέως κατῄει ή Αγρίππας ἐν ταῖς ἐπαρχίας, καὶ διὰ τοῦτο καὶ βασιλεὺς ἐχρημάτιζεν· ἢ τάχα καὶ αὐτὸς βασιλεὺς ἦν τῶν ἀνατολικῶν μερῶν, τοῦ Νέρωνος τῶν δυτ: κῶν ἄρχοντος, καὶ ὄντος ἐν Ῥώμη. Τὸ γὰρ Kaicap ὄνομα Ῥωμαϊστὶ βασιλέα σημαίνει, καὶ ὡς καν ονόματι πάντας βασιλεῖς Ῥωμαίων Καίσαρας και λεῖσθαι, οὐ μὴν καὶ ἰδικὰ αὐτῶν ὀνόματα εἶναι ταῦτα, Τοῦτο δὲ εἶπον, ἵνα μή τις ἐκ τῆς ἱμωνυμίας του ὀνόματος καθολικοῦ νομίσῃ ὅτι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ βασι λέως ὁ Κύριος ἡμῶν ἐτέχθη, καὶ ὁ Παῦλος ἔπαθεν. Ἐτέχθη μὲν γὰρ ὁ Κύριος καθὼς οἱ χρόνοι δηλοῦσιν, ἐπὶ Αὐγούστου Καίσαρος· ἀπέ θανε δὲ μετὰ λγ' ἔτη ἐπὶ Τιβερίου Καίσαρος. Ο δὲ Παῦλος ἀπέθανεν ἐπὶ Νέρωνος μετὰ λε' ἔτος “τῆς τοῦ Κυρίου θανῆς· καὶ μᾶλλον ἡ Ἡρώδης ὡς [f. *] 'Αγρίππας ἐν τάξει βασιλέως κατῆλθε· διὸ καὶ αὐτῆς ἐκαλεῖτο βασιλεύς. Ωστε ὁ Πιλάτος χαρισάμενος τὸν Ἰησοῦν τοῖς Ἰουδαίοις, ἵνα αὐτὸν ἀνέλω σι, δῆλος ἦν μιαιφονικῇ ψυχῇ τοῦτο ποιήτας, όπου με οὐ μόνον τὸ τοῦ Θεοῦ ὑπερείδε κρίμα εἰς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὸν Ρωμαίων νόμον ἠπάτησε, καὶ τῶν θεσμῶν ὑπερεφρόνησε τοῦ βασιλέως, παρ' οὗ καὶ ἦν ἐκπεμφθεὶς ἄρξαι τῶν τῆς Ἱερουσαλήμ δρων. «Οὐδε μίαν αἰτίαν ἐπέφερον.» Καὶ μὴν ἔφερον, ἀλλ' οὐκ ἤλεγξαν [f. add. τό] μὲν γὰρ, ἐπιβουλὴ καὶ τόλμη μα, τοῦτο ὑποπτεύειν ἐδήλου· ἡ δὲ ἐξέτασις, οὐδὲν τοιοῦτο. Εἰκότως, ο περί τινος, ο λέγει, ἄνθρωπο; ἐν ἀρχῇ ὤν, καὶ τούτων οὐ φροντίζων. Εἰς ἐπιθυ μίαν ἐνέπεσεν ὁ ᾿Αγρίππας τῆς ἀκροάσεως, καὶ οὐχ ἁπλῶς ἀκούει, ἀλλὰ μετὰ παρασκευῆς· καὶ ὅρα ἀπολογίαν. "Οταν γὰρ ταῦτα ὁ ἄρχων λέγῃ, ἀνύπο πτός ἐστιν, ὥστε καὶ παρ' αὐτοῦ καταγνωσθήναι τοὺς Ἰουδαίους. Σκίπει, πῶς οὐ κρύπτει ἐνταῦθα τοῦ δικαστοῦ τὴν γνώμην· καίτοι εἰ κατεγνώκει, οὐκ ἂν τοῦτο ἐποίησεν, οὐδ᾽ ἂν ἠθέλησεν ἀκοῦσαι παρὰ καταδίκῳ καὶ πονηρῷ. Καὶ ἄρα τὸν Παῦλον, καίτοι πρὸς ἄρω χοντα διαλεγόμενον, μηδὲν τούτων λέγοντα, ὧν εἰκὸς ἀγεῖνα: [f. ἀλγῦναι] αὐτοῦ τὴν ψυχὴν, ἀλλὰ περὶ δι καιοσύνης φησὶ καὶ τοῦ μέλλοντος κρίματος, ήγουν η τῆς ἀναστάσεω;. Καὶ τοσαύτη ἦν ἡ ἰσχὺς τῶν ῥης μάτων, ὥστε καὶ φοβῆσαι τὸν ἄρχοντα. Τῆς ἀληθείας ἔχεται τὰ γραφόμενα, οὐχὶ ἐπαινῶν αὐτῶν [[. αὐτὸν] τῶν λεγομένων μετακαλεῖται, ἀλλὰ προσε δοκῶν λαβεῖν χρήματα. Ἐνταῦθα λοιπὸν ὁ Θεὸς ᾠκονόμησεν, οὐκ ἐπιτρέπων τῷ ἄρχοντι. Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν νεωστὶ τῆς ἀργῆς ἐπιβάντα θελῆσαι χαρίσασθαι· ἀλλ' οὐκ ἀφίησιν ὁ Θεός. Ἐπειδὴ κατῆλθον, λοιπὸν ἀναισχύντως μει ζίνω; ἐποιοῦντο την κατηγορίαν. Ιδού μαρτυρία σαφὴς, ὅτι ἐν πᾶσιν ἑαυτὸν ἀπρόσκοπον ὁ Παῦλος ἐφύλαττε, μήτε εἰς τὸν Θεὸν, ἢ εἰς ἄνθρωπον, ἢ εἰς τὸν νόμον, ἢ εἰς τὸ ἱερὸν ἁμαρτήσας. Αντί του, οὔτε τὰ ἐκ λίθων οἰκοδομήματα τῶν Ἰουδαίων ἐνα Τέω; αὐτὸς ὁ δικαστής μαρτυρεῖ αὐτῷ, ὅτι ἀνεύ θυνος ἦν· πλὴν ὅμως οὐκ ἀπέλυσεν αὐτὸν, τάχα οὕτως οἰκονομήσαντος τοῦ Κυρίου, ἵνα ἐκκαλέσηται καὶ τῇ ἀνάγκῃ τῆς συγκλήτου πεμφθῇ εἰς Ρώ μην, καὶ πληρωθῇ τὸ προφητευθὲν ὑπ' αὐτοῦ, ὅτι • Δεν με καὶ 'Ρώμην ἰδεῖν.» Σεβαστόν καταχρηστικῶς τὸν βασιλέα καλεί, ὥσπερ καὶ Καίσαρα, ἂν καὶ παρακατιών κύριον δν καλεί. Καὶ τοῦτο ἦν τῆς τοῦ Παύλου καθαρότητος, τὸ

λεγόμενον, καί φησι·. Μαίνῃ, Παῦλε.» Ο δὲ τὴν αἰτίαν διδάσκει δι᾿ ἣν πρὸς τὸν βασιλέα τὸν λόγον ἀπέστρεψε. μηδὲν ἔχειν τὸν δικαστὴν ὅ τι εἶπε [γ. εἴποι] περὶ ἡ ὀργῆς, ἐπειδὴ εἶδεν αὐτὸν ἀεὶ πρὸς τὸν βασιλέα δια αὐτοῦ. Καίτοι γε εἰ συνήδει ἑαυτῷ, φοβηθῆναι ἐχρῆν, παρὰ τῷ πάντα εἰδότι δικαζόμενον. Ἀλλὰ καθαρού συνειδότος τοῦτό ἐστι, μὴ παραιτείσθαι δικαστὴν τὸν ἀκριβῶς εἰδότα τὰ γεγενημένα, ἀλλὰ καὶ χαίρειν, καὶ μακάριον αὐτὸν λέγειν. Ἐπειδὴ μέλλει λόγον ἐκτείνειν καὶ λέγειν τι περὶ αὐτοῦ, διὰ τοῦτο προλαβών παρεκάλεσε, και f. add. οὐ] λέγει ποταπὸς αὐτοῦ ὁ βίος, ἀλλ' ἀφίησιν αὐτῶν τῷ συνειδότι, καὶ τὸ πᾶν ἐν τῇ αἱρέσει τίθησι, οὐκ ἂν ἑλόμενος αὐτήν, εἰ μοχθηρὸς ἦν καὶ πονηρός. Δύο τίθησι περὶ ἀναστάσεως λογισμούς, ἕνα μὲν τὸν ἀπὸ τῶν προφητῶν, καὶ οὐ παράγει προφήτην, ἀλλ' αὐτὴν τῶν Ἰουδαίων τὴν δόξαν· ἄλλον δὲ, τὸν ἰσχυρότερον, τὸν ἀπὸ πραγμάτων, ὅτι διηνέχθη αὐτῷ ὁ Χριστὸς, καὶ κατασκευάζει καὶ τοῦτον ἀπὸ λογισμῶν τὴν προτέραν αὐτοῦ μανίαν διηγούμενον [.-νος] ἀκριβῶς· εἶτα καὶ μετ᾿ ἐγκωμίου τῶν Ἰουδαίων· ι Νύκτα καὶ ἡμέραν, φησὶ, λατρεῦον ἐλπίζει καταντῆσαι.» Ωστε εἰ καὶ μὴ εὐλήπτου βίου ἦν, ὑπὲρ τούτων οὐκ ἔδει κρίνεσθαι. «Τί ἄπιστον εἰ ὁ Θεός νεκροὺς ἐγείρει;» Καὶ ἄλλος λογισμός. Εἰ γὰρ μὴ τοιαύτῃ δόξα ἦν, εἰ γὰρ μὴ ἀνατεθραμμένοι ἦσαν ἐν τούτοις τοῖς δόγμασι, νῦν δὲ εἰσεφέρετο, τίς οὐκ ἂν ἐδέξατο τὸν λόγον; Ὑπὲρ τῆς αἱρέσεως ταύτης, φησὶν, ἐγκαλοῦμαι, καὶ αὕτη παρ' αὐτῆς [f. αὐτοῖ;] πρεσβεύεται. Λέγει πῶς ἐδίωκε, καὶ τοῦτο δὲ κατασκευαστικόν παράγει δὲ καὶ τοὺς ἱερεῖς μάρτυρας, καὶ τὰς ἔξω πόλεις, ὅτι ἤκουσαν αὐτοῦ λέγοντος - Σκληρόν ἐστι τὸ πρὸς κέντρα λακτίζειν, καὶ δείκνυσι τοῦ Θεοῦ τὴν φιλανθρωπίαν, ὅτι διωκόμενος ὤφθη αὐτῷ. Οὐδὲ γὰρ ἐμὲ μόνον, φησίν, εὐηργέτησαν [f. -σεν], ἀλλὰ καὶ ἑτέροις έπεμψε διδασκάλον, καὶ δεικνὺς τὴν προφητείαν ἐξελθοῦσαν τὴν λέγουσαν· ο Ἐξα:- ρούμενός σε ἐκ τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἐθνῶν. Τούτοις ἐπείσθην, φησί, ταύτῃ τῇ ὀπτασίᾳ ἐπηγάγετο, καὶ οὕτως ἔπεισε μὴ ἀναβάλλεσθαι. Τὰ συνέχοντα κακὰ τοὺς ἀπίστους δείκνυσι τὸν Σατανᾶν τὸ σκότος, τὰ ἀγαθὰ τῶν πιστῶν· τὸ φᾶς, τὸν Θεὸν, τὸν κλῆρον τῶν ἁγίων. Οὐχ ἁπλῶς μετα νοεῖν παραινεῖ, ἀλλὰ καὶ βίον ἐπιδείκνυσθαι θαυμαστόν. Καὶ ὅρα, πανταχοῦ τὰ ἔθνη συμπλεκόμενα τῷ λαῷ· οἱ γὰρ παρόντες ἐξ ἐθνῶν ἦσαν. Ο τοίνυν καὶ τοὺς ἄλλους παιδεύων περὶ βίου ἀρίστου, πῶς ἂν αὐτὸς στάσεως καὶ φιλονεικίας ἀρχηγὸς γέγονεν; "Ωσπερ οὖν ἐγὼ ἐπίστευσα, οὕτω δεῖ καὶ τὸν ἀκούοντά μου πιστεῦσαί μοι. Οὐ γὰρ ἀκοὴν ἀπαγγέλλω λόγων ἑτέρων, ἀλλ᾽ ὧν ἐγὼ ἤκουσα. Οπτασία δέ ἐστιν ἡ καθαρὰ θέα, ἡ ὑπερβαίνουσα ἄνθρωπον, ἅπερ [f. ήνπερ] τις ἐν σαρκὶ ὤν, δίχα τοῦ ἀποκαλυφθῆναι αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς, οὐκ ἔστιν ἰδεῖν δυνατόν. Ορα, πῶς ἐκτὸς κολακείας ἐστὶν ὁ λόγος αὐτοῦ, καὶ τὸ πᾶν ἐπιγράφει τῷ Θεῷ. Εἶτα ἡ παῤῥησία· Ἀλλ᾿ οὐδὲ νῦν ἀφίσταμαι· καὶ τὸ ἀσφαλές· ᾿Απὸ γὰρ προφητῶν ἰσχυρίζομαι.. Εἰ παθητὸς ὁ Χριστὸς, ο εἰ ἀνάστασις ἡ ἐπαγγελία. Εἶδε τὴν παρρη σίαν ὁ Φῆστος, καὶ ὥσπερ ἔπαθε τι ἀπὸ θυμοῦ καὶ Τό, 4 εἰ, ο ἀντὶ τοῦ, ὅτι, ἔστιν, ὅτι παθητὸς ὁ Χριστὸς, ὅτι πρῶτος ἐξ ἀναστάσεως· πρῶτος γὰρ οὗτος ἀνέστη, καὶ οὐκ ἔτι ἀποθνήσκει. Οἱ γὰρ ἀνα - στάντες δι' αὐτοῦ, ἢ διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, πάλιν ἀπέθανον, ἕως τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως μένοντες. Ἐνταῦθα περὶ τοῦ σταυροῦ φησι, περὶ τῆς ἀναστάσεως, ὅτι πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης γέγονε τὸ δόγμα. Ταῦτά φησι δεικνὺς ὅτι πάντα οἶδεν ὁ Αγρίππας, μονονουχί λέγων καὶ πρὸς αὐτούς· Εδει μὲν γὰρ ὑμᾶς ταῦτα εἰδέναι· τὸ γὰρ ἐπαγόμενον τοῦτό ἐστιν·. Οὐ γάρ ἐστιν ἐν γωνία πε πραγμένον. ο ς ι Καίτοι ἄξιον ἦν δόξης, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἐκείνων ὑπόληψιν ἀφορῶν, διὰ τοῦτο εἶπε· 4 παρεκτὸς τῶν δεσμῶν τούτων·, οὐκ αὐτὸς οὖν ἀπευχόμενος τὰ δεσμὰ, ἢ αἰσχυνόμενος ταῦτά φησιν, ἀλλ᾽ ἐκείνων τῇ ἀσθενείᾳ συγκαταβαίνων. Ἔμαθε γὰρ παρὰ τοῦ Δε σπότου μὴ ἐπιβάλλειν ἐπίβλημα ράκους ἁγνάρου ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ· διὰ τοῦτο οὕτως εἶπε. Δεῖ τοίνυν συγκαταβαίνειν. Οταν γὰρ μάθωσι φιλοσοφείν, τότε εἴσονται τοῦ σιδήρου τούτου τὸ κάλλος, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δεσμῶν περιφάνειαν. Ορα, πῶς πάλιν ὑπὲρ αὐτοῦ ψηφίζοντος, καὶ μετὰ τὸ εἰπεῖν, ο Μαίνῃ, ο ἀφίησιν αὐτὸν, οὐ τοῦ θανάτου, ἀλλὰ τῶν δεσμῶν, καὶ τέλεον ἂν ἀφῆκεν αὐτὸν, «εἰ μὴ Καίσαρα ἐπι εκέκλητο. ο 'Αλλὰ τοῦτο οικονομικῶς γέγονε, καὶ τὸ μετὰ δεσμῶν ἀπελθεῖν, μέχρι δεσμῶν ὡς κακουρ γος, φησί. Καὶ ᾿Αρίσταρχος μέχρι που συνέρχεται τῷ Παύλῳ, καλῶς καὶ χρησίμως, πάρεστι ὁ ᾿Αρίστο αρχος μέλλων ἅπαντα ἀπαγγέλλειν εἰς Μακεδονίαν τὰ περὶ αὐτοῦ, Εἰκὸς γὰρ ἦν αὐτὸν ἀπὸ πολλῆς κακώσεως εἶναι [[. ἀνεῖναι] τῶν δεσμῶν, τοῦ φόβου, τοῦ ἄγεσθαι καὶ φέρεσθαι. Ὅρα, πῶς οὐδὲ τοῦτο κρύπτει, ὅτι ἐβούλετο «ἐπιμελείας τυχεῖν.» Νηστείαν ἐνταῦθα τὴν τῶν Ἰουδαίων λέγειν ἡγοῦμαι. Μετὰ γὰρ τὴν Πεντηκοστὴν ἐξῆλθον ἐκεῖθεν μετὰ πολὺν χρόνον, ὡς ἐν αὐτῷ σχεδὸν τῷ χειμῶνι παραγενέσθαι εἰς τὰ μέρη της Κρήτης. Καὶ τοῦτο δὲ οὐ μικρὸν θαῦμα, τὸ διασωθῆναι, καὶ δι' αὐτὸν ἐκείνους. "Ορα τὸ ἄτυ· φον· ἵνα μὴ δόξῃ προφητεύειν, ἀλλὰ ἀπὸ στοχασμοῦ λέγειν, ο θεωρῶ, ο φησίν· οὐ γὰρ ἂν ἐδέξαντο εύ θέως, εἰ τοῦτο εἶπεν. Ὥστε οὐ χρὴ κυριολεξίαν πανταχοῦ ἀπαιτεῖν τῇ Γραφῇ· ἐπεὶ πῶς δύναται κυρίως ἐπὶ πλοίου λαβεῖν τὴν λέξιν τοῦ ἀντοφθαλμεῖν, ὅπου ἐπὶ ἀνθρώπου ἁρμόζει; τουτέστι τὰ ἱστία· ἔταν γὰρ σφοδρὸς ἄνεμος ᾖ, τοῦτο γίνεται ἐγκοπτομένης τῆς νεὼς καὶ τῆς πρύμνης. Τὸ μὲν γενόμενον ὑπὸ τοῦ καιροῦ ἐγένετο, τὸ δὲ θαῦμα μείζον, ὅτι ἐν καιρῷ τοιούτῳ ἐκ μέσων ἐσώθησαν τῶν κινδύνων, αὐτός τε καὶ δι' αὐτὸν οἱ λοιποί. Εἶτα χαλεπὸς ὁ χειμών, πολὺ τὸ σκότος, καὶ ἵνα μὴ ἐπισ λάθωνται καὶ τὸ πλοῖον διαλύεται, καὶ ὁ σἶτος βίο πτεται, καὶ πάντα, ἵνα μὴ ἔχωσι μετὰ ταῦτα ἀνα- . Digitized by

σχυντεῖν· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸ πλοῖον διαλύεται, πεπληροφορημένης, ότι σωθήσονται. Ὁ δὲ Παύλος καὶ ἐπισφίγγονται αὐτῶν αἱ ψυχα!. Εἶτα μετὰ τοσοῦτον χειμῶνα, οὐκ ἐπεμβαίνων αὐτ τοῖς διαλέγεται, ἀλλὰ βουλόμενος, καὶ εἰς τὸ μέλλον πιστευθῆναι, καὶ τὰ γεγενημένα παραλαμβάνει εἰς μαρτυρίαν τῆς τῶν ῥηθησομένων ἀληθείας, καὶ δύο προλέγει, ὅτι «Εἰς νῆσον ἐκπεσεῖν δεῖ, ν καὶ ὅτι Τὸ μὲν πλοῖον ἀπολεῖται, οἱ δὲ ἐνόντες σωθήσονται· ὅπερ οὐκ ἦν στοχασμοῦ, ἀλλὰ προφητείας, καὶ ὅτι • Καίσαρι δεῖ παραστῆναι.» Ωστε οὖν ψευδὲς τὸ εἰρημένον των Ομήρω Μοῖραν δ' οὔ τινά φημι πετυγμένον ἔμμεναι ἀνδρῶν. Οὐ κακόν, οὐδὲ μὲν ἐσθλὸν, ἐπὴν τὰ πρῶτα [γένηται. “Ο συνειδόν, ἀδύνατον ἐκφυγεῖν τὴν τοῦ θανάτου είν μαρμένην, ἅμα τῇ γεννήσει ὁρίζουσαν τὸν τοῦ ἀν θρώπου θάνατον. Ἰδοὺ γὰρ, εἰ μὴ διὰ Παῦλον, εἶχον πάντες οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἀπολέσθαι· ἔπειτα δὲ εἰ εἴ μαρτο πάντας ἀπολέσθαι, εἶχεν ἂν καὶ ὁ Παῦλος ἀπολέσθσι, ὅσον ἐκ τῶν εἰκότων, ἐν πελάγει ἄσιτος μείνας δεκατέσσαρας ἡμέρας ἐν τῷ πλοίῳ, καὶ ὕστε ρον ναυαγήσας. Εἶπε γὰρ ὁ ψευδῆς λόγος·· Οὐ και κὸν οὐδὲ μὲν ἐσθλόν· ἔδει γὰρ καὶ τοὺς καλούς, καὶ τοὺς κακούς, ἐν ἑνὶ πεσόντας πτώματι ἀποθανεῖν. ᾿Αλλὰ τὸ ἐναντίον εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι ὁ δίκαιος ἐσώζετο ἐξ ὁμολογουμένου κινδύνου, καίτοι πάντων τῶν σὺν αὐτῷ ἀποθνησκόντων· οὕτω γὰρ ἦν τὸ Δόξαν αὐτὸν ἀπελθεῖν ἐν Ῥώμῃ. Καὶ ἐδύνατο ὁ Θεὸς ἁρπάσα: αὐτὸν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ, καὶ δι' ἀγγέλου στῆσαι ἐν Ῥώμῃ, καθὼς τὸν ᾿Αβακούμ ἐξ Ἰουδαίας ἁρπάσας, παρέστησεν ἐν Βαβυλῶνι τῷ λάκκῳ τοῦ Δανιήλ. ᾿Αλλ' οὐκ ἐποίησε, καὶ τοῦτο θαυματουργίας ἔργον εἶναι δείξας, τὸ ἐξ ἀνελπίστου κινδύνου σῶσαι τὸν Παῦλον καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ. Ἐχαρίσατο δὲ τὰς μὲν ψυχὰς τῷ Παύλω (φιλόστοργος γὰρ ἦν καὶ φιλο άνθρωπος), τὸ δὲ πλοῖον καὶ τὰ σὺν αὐτῷ [deest τῇ θαλάσσῃ παρεχώρησε, vel tale quid], ὡς μὴ ἀντιποιουμένου τοῦ θεοφ·λοῦς τῶν ἐπὶ γῆς, μηδὲ ἐχθο. μένου ἐπὶ τῇ τούτων ἀπωλείᾳ. Ωδε οὖν διὰ τὸν δίν καιον ζῶσιν οἱ ἀσεβεῖς· ἔστι δὲ ὅτε τὸ ἐναντίον, καὶ πρὸ ὥρας ὁ ἀσεβὴς ἀπόλλυται, διὰ τὴν ἑαυτοῦ και κίαν, τοῦ Θεοῦ οὕτως πάλιν βουλομένου· καθὼς ὁ Εκκλησιαστής φησι·. Μὴ ἀσεβής ἧς πολύ, μελε γίνου σκληρός, μηδὲ [[. μὴ καὶ] ἀπεθάνῃς ἐν οὐ καιρῷ σου, ο Εμελλον οἱ ναῦται φεύγειν, ἀπιστούν. τες τῷ λεγομένῳ· ὁ δὲ ἑκατόνταρχος πιστεύει τῷ Παύλῳ· φησί γάρ· Εάν οὗτοι φύγωσιν, ὑμεῖς συ θῆναι οὐ δύνασθε· οὐ διὰ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἵνα κατάσχε αὐτούς, καὶ ἡ προφητεία μη διαπέση του Παύλου ή λέγουσα, ὅτι ο Ἰδοὺ κεχάρισταί σοι ὁ Θεὸς πάντας τοὺς πλέοντας.» Καὶ ὁ μὲν ἑκατόνταρχος πείθεται καὶ πιστεύει, ὥστε καὶ τὴν σκάφην ἀφεῖναι ἀπολέ σθαι· εἰ δὲ οἱ ναῦται οὔπω ἐπείσθησαν, ἀλλ᾽ ὕστερον πείθονται· καὶ γὰρ τὸ γένος τούτων [f. τοῦτο ἐταμόν πώς ἐστι. ι Τοῦτο γὰρ πρὸς τῆς ὑμετέρας σωτηρίας ἐστί. ο Ποῖον; Τὸ φαγεῖν, ο μήποτε τῷ λιμῷ διαφθαρῆτε.» Τὸ εὐχαριστῆσαι τῷ Θεῷ ἐπὶ τοῖς γε γενημένοις, ἔῤῥωσεν αὐτούς· τοῦτο γὰρ ψυχή; ἑωρακώς, ὅτι διὰ τὴν ἀνάγκην ἐπείθοντο αὐτῷ, καιρὸς δὲ οὐκ ἦν ἀθυμοῦσιν αὐτοῖς καὶ κινδυνεύουσιν εὐαγγελίζεσθαι τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τέως ἐκ μέρους διδάσκει αὐτοὺς τὴν θεοσέβειαν, τὸ μὴ ἄλλως κλἂν ἄρτον, εἰ μὴ πρῶτον εὐχαριστήσαντας τῷ μόνῳ Θεῷ, οὕτως ἐσθίειν· καὶ ἡμᾶς δὲ τὸ αὐτὸ δι· δάσκει. ο 'Ανέντες τὰς ζευκτηρίας, ν καὶ λύεται τὸ πλοῖον ἐν ἡμέρᾳ, ἵνα μὴ τῷ φόβῳ διαλυθῶσιν, ἵν' εἴδης ἔργῳ τὴν προφητείαν. Ορᾷς, ὅτι καὶ κατά τοῦτο τῷ Παύλῳ ἐχαρίσθησαν; διὰ γὰρ αὐτὸν οὐκ εἴασεν αὐτοὺς ἀναιρεθῆναι ὁ ἑκατόνταρχος. Οὕτως ἐμοὶ δοκοῦσιν ὡμολογημένοι εἶναι κἀκεῖνοι κακοί, ὥστε ἑλέσθαι αὐτοὺς ἀνελεῖν, καὶ πειρᾶται ὁ διάβο λος ἐμποδίσαι τὴν προφητείαν· ἀλλ' ὁ ἑκατόνταρχος ἤδη ᾠκειωμένος ἦν τῷ Παύλῳ. [ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ.] Οὐχ ὁρᾶς, ὅτι φρυγα νιζομένῳ τῷ Παύλῳ, ἐνάψας ἔχις, οὐδὲ μίαν προσετρίψατο βλάβην, διὰ τὸ πληρωτήν πίστεως εὑρεθή ναι τὸν ἅγιον; Εἰ δὲ ἀπιστεῖς, φοβοῦ μὴ μᾶλλον τὴ θηρίον, ἢ τὴν σεαυτοῦ ἀπιστίαν, δι' ἧς πάσῃ φθορά εὐάλωτον ἑαυτὸν κατέστησαν [f.-σας]. [ΘΕΟΔΩΡΟΥ.] 'Ο ἔχις τῇ τοῦ Ἀποστόλου χειρὶ τοὺς ὀδόντας ἐμβαλών, καὶ τῆς ἁμαρτίας τὸ χαύνον καὶ χλιαρὸν μὴ εὑρὼν, ἀπεπήδησε παραυτίκα, καὶ κατὰ τῆς πυρᾶς ἤλατο, ὥσπερ δίκας ἑαυτῷ εἰσ πραττόμενος, ὅτι τῷ μηδαμόθεν προσήκοντι προσ έβαλε σώματι. Ἡμεῖς δὲ τὰ θηρία δεδοίκαμεν, ἐπειδὴ τῆς ἀρετῆς τὴν πανοπλίαν οὐκ ἔχομεν. Και λῶς δὲ συνεχωρήθη τοῦτο, ὥστε καὶ ἰδεῖν αὐτοὺς καὶ φθέγξασθαι ταῦτα, ἵν᾿ ὅταν γένηται μὴ ἀπιστή να: [γ. ἀπιστῆται] τὸ πρᾶγμα. Ορα αὐτοὺς αἰδεσί μως πρὸς ἀλλήλους λέγοντας, καὶ τὴν φυσικὴν κρίσ σιν διηρθρωμένην καὶ παρὰ βαρβάροις, μηδὲ κατα· γινώσκοντας ἁπλῶς· καὶ οὗτοι πρότερον βλέπουσιν, ἵνα μᾶλλον θαυμάσωσιν. "Εθο; γὰρ τοῖς βαρβάροις τὸν ποιοῦντά τι παράδοξον θεὸν ὀνομάζειν, ὥσπερ καὶ τοὺς παλαιοὺς θεοὺς ὠνόμαζον δι' ἰσχύν, περιτσόν τι τῶν καθ' ἑαυτοὺς ποιοῦντας, οἷος ἦν ὁ Σαμπο ρεὺς Σίμων. Ἰδοὺ πάλιν ἄλλος φιλόξενος ὁ Πόπλιος, καὶ πλούσιος, καὶ εὐπορώτατος, οὐδὲν ἰδὼν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς συμφορᾶς μόνης ἐλεήσας αὐτοὺς, ὑπεδέξατο καὶ ἐθεράπευσε διακόσια εβδομήκοντα ἐξ ὀνόματα. Εννόησεν, ὅσον τῆς φιλοξενίας τὸ κέρδος. Δυσεντε ρία τὸ δυσίατον τοῦ πάθους· ἴασιν λαβὼν διὰ τοῦ Παύλου, πολλοὺς εἰς πίστιν ἤγαγεν. Εθος γὰρ ἀεί πως ἐν ταῖς ᾿Αλεξανδρέων μάλιστα ναυσί, πρός με τῇ πρώρα, δεξιά τε καὶ εὐώνυμα, γραφὰς εἶναι τοιαύτας τῶν Διοσκούρων, ἅτε εἰδωλολατρείας κρατ τούσης κατ' ἐκεῖνο καιροῦ· ταύτῃ το: νοεῖν ἀκόλουθον, ἀλλόφυλον εἶναι, τουτέστιν εἰδωλολάτρην, καθώς καὶ Ησαΐας φησί· ο Πετασθήσονται ἐν πλοίοις άλλο φύλων, θάλασσαν ἅμα προνομεύσουσι. Πόσου [f. πόσου] ἦν διαδραμὼν [[. διαδραμὸν] τὸ τῆς πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν κήρυγμα, ὅτι δὴ καὶ ἄχρι Ῥώμης ἦν φθάσαν, καὶ ἐνεργῆσαν, καὶ πρὸ τῆς τοῦ Παύλου ἐπιδημίας. Τόπους τινάς σημαίνει πρὸ τῆς Ῥώμης, τὸν μὲν εἰκόνα τινὰ ᾿Αππίου ἔχοντα, ὡς εἰκὸς, καὶ φόρον καλούμενον, ὡς μέχρι νῦν αἱ τῶν βασιλέων

113J εἰκόνες ἔνθα ίστανται, φόροι προσαγορεύονται. Τὰ ἡ φοράν· καὶ ἐν τούτῳ τῆς τοῦ Θεοῦ κρίσεως τὸ εὔδὲ τῶν Ταβερνῶν, πανδοχείων τινῶν, ἡ καπηλείων χρῆσιν αἰνίσσονται τῇ Ῥωμαίων φωνῇ, οὕτως ἀναμαζόμενα. Συνεχωρήθη αὐτῷ καθ᾿ ἑαυτὸν μεῖναι διά τὸ θαυμασθῆναι παρ' αὐτῶν. Οὐ γὰρ μετὰ τῶν ἄλ λων ηρίθμουν αὐτὸν, ἀλλ᾽ αἰδέσιμος ἦν. «Σὺν τῷ φυλάσσοντι αὐτὸν στρατιώτῃ. ο Ὥστε μὴ ἐξεῖναι ἐπιβουλήν τινα ὑποστῆναι ὑπὸ τῶν ἀνδρῶν τῶν κατὰ τὴν πόλιν, ἀλλὰ φύλαξ ἦν τοῦ Παύλου ὁ στρατιώτης. Ωστε μή προληφθῆναι αὐτῶν τὰς ἀκοάς. Και τί κοινὸν πρὸς ἐκείνους εἶχεν; Οὐ γὰρ οὗτοι ἔμελλον κατηγορήσειν αὐτοῦ, ἀλλ' ὅμως, οἱ τοσοῦτον ἐφρένα τιζεν, ὅσον τοῦ διδάξαι. Εἰδὼς ὁ Παῦλος, ὅτι ἄτοπον ἦν ὅλως τὸ δικάσασθαι, καὶ μάλιστα παρὰ ἀπίστων, περὶ ἀμφοτέρων ἀπολογεῖται, ὅτι οὔτε παρὰ τὸ νεο νομισμένον πράξας, ἀλλὰ συκοφαντηθεὶς, ἐνεκλήθην τοῦτο. Οὐδὲν οὖν θαυμαστὸν, εἰ ἂν τελείως ἄνωθεν ὑπὸ Ἰουδαίων· οὔτε ἑκὼν ἐπεκαλεσάμην Καίσαρα, ἀλλ' αὐτῶν δεδωκότων τὴν αἰτίαν, ἀνθ' ὧν οὐκ ἦν έσχοντο, οὔτε κατὰ τὸν τῆς Ἐκκλησίας νόμον δικά σαι μοι, οὔτε ταῖς τῶν ἀρχόντων πειθαρχῆσαι ἐννό μοις ἀποφάσεσιν. «Ἕνεκα γὰρ τῆς ἐλπίδος τοῦ Ἰσραήλ.» Μία γὰρ ἦν ἐλπὶς σωτηρίας τοῖς Ἰου δαίοις, περιλιμπανομένη ἐκ τῶν Γραφῶν, ὁ Χριστὸς, ἦν ἐγὼ κηρύξας εἰς ταύτην ἦλθον τὴν κατάστασιν τῶν δεσμῶν. Τί οὖν; φασίν· ἵνα αὐτῶν κατηγορήσης τοῦτο πεποίηκας; Οὔ, φησίν, ἀλλ᾿ ὥστε διαφυγεῖν τὸν κίνδυνον. Τοσοῦτον ἀπέχω ἐχθρωδῶς πρὸς ὑμᾶς διακείσθαι, ὅτι ἕνεκεν ὑμῶν τὴν ἄλυσιν ταύτην περίκειμαι· καὶ διὰ ταύτην, φησί, τὴν αἰτίαν ἐβου λόμην ὑμᾶς ἰδεῖν, ὥστε μὴ ἐξεῖναι τινα κατηγορείν, καὶ τὰ παριστάμενα λέγειν, ὅτι δὴ τὰς χεῖρας αὐ. τῶν διαφυγών, ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἦλθον, οὐχ ἑτέροις διδοὺς κακά. Εἶτα καὶ ἐκεῖνοι οὕτως ἐχειρώθησαν τῷ λόγῳ, ὡς καὶ αὐτοὶ ἀπολογήσασθαι ὑπὲρ τῶν συγγενῶν, Αίρεσιν καλοῦσιν Ἰουδαῖοι τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, ὅτι πανταχοῦ ἀντιλέγεται. Ἰδοὺ καὶ Ἰουδαῖοι μαρτυροῦσιν, ὅτι πανταχοῦ ἐκηρύχθη ὁ Χριστός. Πλήν οὐ πάντες, φησί, καταδέχονται τὸ κήρυγμα, ἀλλ' ἀντιλέγουσι τινες. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, ὅτι 4 Εἶπε τὸ Πνεῦμα, ο οὐδὲν θαυμαστόν· καὶ γὰρ ἄγγελος λέγεται λέγειν ἅπερ ἂν ὁ Κύριος εἶπε. ο Καλῶς εἶπε, φησί, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' ἐκεῖνο οὐκ ἔτι, ὅταν διηγῆταί τις περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου λεχθέντων. Οὐ λέγει, Καλῶς εἶπεν ὁ ἄγγελος, ἀλλὰ Καλῶς εἶ πεν ὁ Κύριος, καλῶς εἶπε τὸ Πνεῦμα, ἀντὶ τοῦ· Οὐκ ἐμοὶ ἀπιστεῖτε, ἀλλ᾽ ἄνωθεν τοῦτο προᾔδει ὁ Θεὸς τοῖς ὑπουργὸν λέγουσι τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ενταῦθα καιρίαν δίδωσι τὴν πληγὴν ὁ Παῦ λας. Τὸν γὰρ Κύριον τὸν καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, ἂν εἶδεν Ησαΐας, ὧδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ομοούσιον γὰρ λέγεται τῷ Πατρί, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῆς ἴσης ἐξουσίας μετέχει. Καὶ τοῦτο τὸ ῥητὸν τὸν προφήτην ὡς θεόθεν ἀπο φθεγγόμενον παρασκευάζει, ἐπείπερ ἤκουσεν ὁ λαὸς τῶν Ἰησοῦ λόγων, καὶ οὐ συνῆκε, καὶ βλέπων τὰ ὑπ' αὐτοῦ γενόμενα τεράστια, [καὶ] οὐχ ἑώρα. Εἰς μέλλοντα γὰρ χρόνον ἐκκλίνων τὸ ῥητὸν, ἐμφαίνει τὴν εἰς ὑστέρους χρόνους τῶν προφητευομένων ανα PATROL. GR. CXXV. ῃ λόγον ἀναφαίνεται. Εἶδες τόν προφήτην μετά του αὐτῆς ἀκριβείας κατηγοροῦντα. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς εἶπεν. Οὐ μὴ βλέψητε, ἀλλ' ὅτι «Καὶ βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε· ο οὐδ' ὅτι Οὐκ ἀκούσεσθε, ἀλλ' ὅτι «Ακού. σεσθε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε.» Αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἀφείλον, πρῶτον τὰ ὦτα βύσαντες, τοὺς ὀφθαλμοὺς καμμύ. σαντες, τὴν καρδίαν βαρύναντες· οὐ γὰρ μόνον οὐκ ἤκουον, ἀλλὰ καὶ βαρέως ήκουον. Εποίησαν δὲ τοῦ το, φησί, ο Μήποτε ἐπιστρέψωσι, καὶ ἰάσωμαι αυτ τούς·, ἐπιτεταμένην αὐτῶν λέγων πονηρίαν, καὶ τὴν μετὰ σπουδῆς ἀποστροφήν. Καὶ τοῦτο λέγειν [f. λέγει], εφελκόμενος αὐτοὺς καὶ ἐρεθίζων, καὶ δεικνύς, ὅτι καὶ ἐὰν ἐπιστρέψωσιν, ἰάσεται αὐτούς. Ωστε τοῖς ἔθνεσι δέδοται γνώναι τὸ μυστήριον τοῦτο προελέγετο. Πάλιν τὸν ζῆλον αὐτῶν κινεῖ, τῶν ἐξ ἐθνῶν, ὁ Αὐτοί, φησὶν, ἀκούσονται. ο Δείκνυσι τὴν ἐλευθερίαν λοιπόν ο Κηρύττων, φησίν, ἀκωλύτως, ἐν Ῥώμῃ, ὁ ἐν Ἰουδαίᾳ κωλυ θείς. Ἐπεὶ δύο ἔτη ἔμεινεν ἐκεῖ· τὰ δὲ μετὰ τὴν διετίαν τί λέγομεν; Ισπανίαν ἐλθεῖν ἐπείγομαι, καὶ ἐλπίζω, φησί, διαπορευόμενος θεάσασθαι ὑμᾶς. Τέως το δεύτερον ἐπέση, τότε, καὶ ὅτε ἐτελειώθη. Ἐν τῷ πρώτῳ μου ἀπολόγῳ, φησίν, οὐδείς μοι συμπαρεγένετο. Οὕτω διέφυγε τούτους καὶ πᾶσαν ἐμπλήσας τὴν οἰκουμένην, οὕτω κατέλυσε τὸν βίον. Εστιν οὖν ὁ πᾶς χρόνος τοῦ κηρύγματος Παύλου κ' ἔτος, καὶ ἕτερα β' ἔτη ἃ ἑτέλεσεν ἐν τῷ κατὰ Καισάρειαν δεσμωτηρίῳ· πρὸς δὲ τούτοις πάλιν τὰ ἐν Ῥώμῃ ἕτερα δύο, καὶ τὰ τελευταῖα δὲ ἔτη δέκα· ὥστε εἶναι τὰ πάντα ἔτη ἀπὸ τῆς κλήσεως αὐτοῦ μέχρι τελειώσεως λε'. ᾿Αλλὰ μή τις ἐπὶ τούτοις ἐμοὶ καταμεμφέσθω καὶ παραγραφέσθω τὰ καθεξῆς τῶν Πράξεων, λέγων τὸν Λουκᾶν ταῦτα μὴ φάσκειν. Ον ερήσεται τις εχέφρων ἀνήρ· Εἰ τοὺς χρόνους οὐκ εἰσδέχῃ τοὺς μετέπειτα τῶν Πράξεων, δός μοι, φησί, τὸν Λουκᾶν ἱστοροῦντα τοῦ Παύλου τὸ μαρο τύριον. Εἰ μὲν γὰρ τοῖς δυσὶ τούτοις μόνοις ἔτεσιν ὁ Λουκᾶς ἐμέτρησε Παύλου τὴν ἐν Ῥώμῃ ζωήν, τὸ μαρτύριον ἡμῖν ὑφηγησάμενος, οὐδεμιᾶς τινος ἡμῶν ἐδεῖτο περιεργίας τῶν χρόνων· ἀλλ' ἐπειδὴ τὸ μαρ τύριον ἡμῶν οὗτος οὐ γράφει (ἐξωρον γὰρ καὶ μετὰ πολὺ τῆς βίβλου ἐγένηται [f. γεγένηται]), πείθου λοιτὸν Εὐσεβίῳ τῷ χρονογράφῳ, καὶ τὴν ἱστορίαν ὡς φίλος εἰσδέχου. Οἱ γὰρ τοῦ Χριστοῦ μαθηταί, πει θεῖ καὶ τὰς τῶν Πατέρων διδασκαλίας τε καὶ παρα δόσεις πρὸς οἰκοδομὴν παραδεχόμενοι, τῆς ουν [γ. τοῦ] Ἰησοῦ βασιλείας κληρονόμοι καθίστανται. Μαρτυρολόγιον Παύλου τοῦ ἀποστόλου, Ἐπὶ Νέρωνος τοῦ Καίσαρος Ρωμαίων ἐμαρτύ ρησεν αὐτόθι Παῦλος ὁ ἀπόστολος, ξίφει την κεφαλὴν ἀποτμηθεὶς ἐν τῷ λς' ἔτει τοῦ σωτηρίου πάθους, τὸν καλὸν ἀγῶνα ἀγωνισάμενος ἐν Ῥώμῃ, πέμπτη ἡμέρᾳ τοῦ Πανέμου μηνός, ἥτις λέγοιτ' ἂν παρὰ Ρωμαίοι;, ή προ τριών Καλανδῶν Ἰουλίων, καθ' ἣν ἐτελειώθη ὁ ἅγιος Απόστολος τῷ κατ' αὐτὸν μαρτυρίῳ ξύπον τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παρου· σίας. Ἔστιν οὖν ὁ πᾶς χρόνος ἐξ οὗ ἐμαρτύρησε