quidem tibi officii auctoritate ac fide polliceor jam Λ ύετός, καταβαίνῃ τὰ ἐμὰ ῥήματα. "Οθεν τὰ ἑκούσια. hinc ac denuntio, quod credere tanquam a magistro τοῦ στόματός μου εὐδόκησας. Οὐ γὰρ κολακεύσα traditum debeas, flumina felicitatis in tuam vitam τὸν ἐμὸν αὐτοκράτορα, οὐδὲ θρύψω σου τὰ ὦτα plenis aiveis confluxura, si verba mea in cor tuum λόγοις ἀπατηλοῖς, καὶ τὸν σοφιστὴν ἐπιφαίνουσιν· ut pluvia descenderint: quemadmodum fieri est οὐδὲ τὸν Λύδιον ἁρμόσομαι νόμον, ἀλλὰ τὸν σύντο consequens, ex quo voluntaria oris mei beneplacita νόν τε καὶ Δώριον. Λίαν γὰρ ἂν ἀδικοίην καὶ τὴν τοῦ te habere declarasti. Non enim in peratorem te λαχόντος με βίου προαίρεσιν, καὶ τὴν σὴν φύσιν· meum adulatione ambiam, aut mulcebo aures tuas ἢ πάντως ἀγαθοὺς καρποὺς καὶ οὐκ ἀγενεῖς δοῦναι ver bis fallacibus et artem sophisticam præferentibus; δύναται, μόνον εἰ σπέρμα βασιλικὸν ὑποδέχοιτο. nec fides meas ad Lydium mollem illum ac muliebriter blandum aptabo niodum: verum ad contentiorem alterum et virilem Dorium. Şane enimvero si aliter facerem, deficerem nimium ab instituto susceptæ vitæ, professionique ipse meæ atque ordini facerem injuriam; non minus quam naturæ indolique tua. Quæ profecto vim habet ac materiam bonis generosisque gignendis fructibus idoneam, modo regiæ institutionis congruum in eam jaciatur semcp. CAPUT III. Constantinus a patria felix. Κωνσταντῖνος ἐκ τῆς πατρίδος εὔμοιρος. Τί γὰρ οὔ σοι συντρέχει πρὸς τὸ βίον ελέσθαι τὸ [[. τὸν] δεξιώτατον; ᾧ γε καὶ πατρὶς βασίλισσα καὶ μεγαλόπολις καὶ καλλίπολις, ᾗπερ οὐδ' ἂν ὁ Μῶμος αὐτὸς ἐγκαλέσειε τὸ μὴ οὐ πρὸς τὰς ὥρας κεκράσθαι, καὶ τρυφᾶν ἀέρων εὐμοιρίᾳ καὶ συμμετρία. Οὔτε γὰρ χειμὼν ἐνταῦθα νεωτερίζει, καὶ τοὺς ὅρους ἐκβαίνων Σκυθικώτερον ἡμῖν ἐπιτίθεται, ὡς τὸ αἷμα τοῖς ζώοις πηγνύναι, καὶ τοῖς ποταμοῖς ἐπιβάλλειν δεσμὰ κρυστάλλινα· οὐδὲ θέρος ἐκλύον καὶ πᾶσαν καταβάλλον τὴν δύναμιν, ὡς καὶ τὸν κύνα φοβερὸν ἐπεγείρειν τοῖς σώμασι κατὰ τῆς τούτων εὐσταθείας ἀγριαινόμενον ᾿Αλλὰ χειμὼν μὲν οἷος τὴν ἡμετέραν συγκροτεῖν δύναμιν, καὶ συνάγειν τὴν τῶν στοιχείων παράταξιν, οὐκ ἐῶν αὐτὴν πάμπαν διαφορεῖσθαι καὶ σκίδνασθαι· θέρος δὲ, οἷον θάλψιν διδόναι τοῖς σώ - μασι καὶ περιττωμάτων διάπνοιαν· αἱ δὲ λοιποί τῶν ὡρῶν, πρὸς τὴν τῶν ἀδελφῶν ἰδέαν ἀναλόγως μορφούμεναι. Οὐχ ὁρᾷς γάρ τι [[. τοι] καὶ τοὺς τῶν δένδρων καρπούς, οἷς ἐντρυφῶμεν οἱ τῆς εὐδαίμονος οικήτορες πόλεως; Οὕτω μὲν γὰρ μεγέθους ἱκανῶς ἔχουσιν, ὡς μηδένα λόγον εἶναι τοῖς ὁρῶσι περὶ τῆς κατὰ γεῦσιν ἡδύτητος· οὕτω δὲ τὴν γεῦσιν ἡδύνουσιν, ὡς ἐν τούτῳ τῷ μέρει τὸ μέγεθος ἀποκρύπτεσθαι. Καὶ γὰρ οὖν τοὺς μὲν ἀλλαχοῦ μεγάλους τῇ ἡδονῇ ὑπερβάλλουσι· τοὺς δ' ἡδονῇ προύχοντας, τῷ μέγεθος προφαίνειν ἐξαίσιον· τοὺς δ᾽ ἄμφω ταῦτα ἐπαινετούς, τῷ βασιλίδος εἶναι γεννήματα. Quid enim non tibi ad vitæ optimə, cumque omni laude conjuncta susceptionem velificatur? Cui primum quidem patria contigit urbs regnatris, om. nium maxima pulcherrimaque Whiψω; cujus i cœlo atque temperie ne Momus quidem invenerit quod reprehendit, aut requirat quidquam: adeo cum ad utilitates, tum ad voluptates, acris ac temÞestatum exacte dimensa natura ratioque est. Non bic indomitis velut rebellans insulibus exsurgit hiems, non præscriptos transiliens terminos,illa in Scythiæ montibus ac sylvis usitata sibi ferocia grassatur in nos quoque, usque ad congelandum in venis animantium sanguinem, et fluvios glacialium compedum injectione sistendos. Non estas immodicis ardoribus vires exhaurit vigoremque solvit corporum, neque horum ad statum roburque labefactandum rabiosam et vi malefica formidabilem concitat caniculam. Verum hiems quidem tantum affat frigidioris auræ quantum opus modo est ad colligendos in nobis difluentes spiritus, ipsamque 531 elementorum sese per tepores relaxautem connexionem renodandan, ne, penitus soluta, dissipetur. Estas autem in eum duntaxat modum atque usum effervescit, ut superfluitatibus excoquendis dimandisque corporum, salubri ea vitalique vapore confoveat. Porro tempestates reliquæ harum lineamenta, velut sororum, referunt, pari temperamenti proportione conformatæ. Enimvero autumnum mihi vide, fructusque illos felicium plantarum, quibus ad delicias fruimur beatæ inquilini civitatis, ut magnitudine præcellenti eam exhibent speciem, quæ ad cos citra gustus suavitatem merito commendandos valere possit. Rursum tam delicati saliva saporis palatum imbuunt libantium, ut si moles et species deesse', abunde is defectus dote succi mitissimi compensaretur. Nunc cunctis una confluentibus laudibus, et eos qui alibi magni nascuutur, exquisita saporis dulcedine superant, et si qui uspiam succi præcipui feruntur, nostri et in boc pares, mole certe ac magnitudine præcellant. Quod si qui utroque isto a capite laudentur, ii tamen inferiores nostris eo sint nomine, quod bos urbs regia produxit. " CAPUT IV. Dotes eximia corporis in Constantino. llæc tibi corpus efformavit ad omnem usum habile, ac quasi volucre: vividisque micanti motibus aimæ ministrum subiit nullo molis impedimesto tardaturum velocitatem illamı vigoris ignei, Nempe non id tibi grave, non lentum, aut ægre mobile, multisque vix excitandum stimulis; non Δωρεαὶ τοῦ σώματος ἐν Κωνσταντίνῳ ἐξαίρεται. Αὕτη σου καὶ τὸ σῶμα πτερώσασα πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἔπλασεν ἐπιτήδειον, καὶ ταῖς ψυχικαῖς ἐνερ γείαις ὑπέθηκε διάκονον ἀνεμπόδιστον. Οὔτε γὰρ βαρύ σοι τοῦτο, καὶ νωχελὲς, καὶ δυσκίνητον, και πολλῶν κέντρων δεόμενον· οὔτ᾽ αὖ πάλιν εὐκινητά τερον τοῦ προσήκοντος, ὥστε καὶ ἄττειν ἀκράτητα •

ἀλλ᾽ ἀμφοτέρων τὴν ἀμετρίαν διαφυγόν, τοῖς ὅροις idem rursus ultra decori rationem ususve modum petulcum et saltitans, efrenique levitate instabile contigit; sed quod extremi utriusque infamia vitata, meditullium virtuti sacrum quadam mature strenuitatis meleratione insidens obtinet. Ergo ubi insilire in equum et decurrere ludicrum, anhela contentione perplexis flexibus; ubi torquere sudeni, ac rude batuere; ubi hastam incitatione luc et huc marita et scita rotatione raptim obvertere, sicque bellicos illos agitare thiasos res et tempus poscit, tum sane velocissimo uteris corpore. In ve nationibus quoque cum effusa equitatione comites antevolas, cum jactus occupas collimantium, et transverberas manu coram bestiam, quam ne aspi - cere quidein mortuam ætate puer tua sustineret τῆς μεσότητος ἐγκαθίδρυται. Ενθα μὲν γὰρ ἵππον ἀναδῆναι δεῖ, καὶ πυκνοῖς δρόμοις ἑαυτὸν ἐγγυμνά σασθαι, καὶ τὸ δόρυ τῇδε καὶ τῇδε περιαγαγεῖν δεξιαῖς ταῖς στροφαῖς, καὶ πολεμικαῖς ταῖς ὀρχήσεσιν, ἐνταῦθά σοι τὸ σῶμα κουφότατον· ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ ἐν κυνηγεσίαις τῶν ἄλλων προεξιππάσασθαί, καὶ προφθάσαι τοὺς ἄνδρας, καὶ καταβαλεῖν θηρίον, ὗ καὶ νεκρὸν ἰδεῖν τὴν σὴν ἄλλος ἄγων ηλικίαν οὐκ ἂν ὑπέμεινε· τό τε τοξεύειν ἀφ᾽ ἵππου πεταμένου τοῖς δρόμοις, καὶ τοξεύειν ἐπίσκοπα· ταῦτα δὴ πάντα τῆς εὐκινησίας γνωρίσματα. Αὖθις δὲ τὸ κόσμιον τοῦ βαδίσματος, καὶ τὸ τετυγμένον τοῦ φθέγματος, καὶ τὸ ἔννούν ἁπλῶς ἐν πᾶσι καὶ οἷον φιλόσοφον, καὶ τὸ μὴ περιιέσθαι κατὰ τοὺς νυμφο λήπτους καὶ ἀλόγιστα περιστρέφεσθαι, δηλοῖ τὴν alius. Quid jam dicam arcu sagittas jacere te ex τῶν στοιχείων σοι κράσιν, οἷόν τινι ζυγῷ διατεθεῖ equo volante rapidissinis cursibus, et vel sic in σαν ὑπὸ τοῦ Κρείττονος. scopum rectissime jacere? llæc qualia quantaque agilitatis documenta maxima! Quibus si adjungatur decora majestas incessus tul, grata concinnitas sedate vocis, circumspectissima in omnibus et philosophicam haud dubie gravitatem præferens agendi ratio, sine ulla circumactione præcipiti, et vel prima eruptione impetus minus sani, profecto palam erit aptissime commistam in tui concretione corporis, et libratis exactissime momentis attemperatam peculiari velut quadam attentione sumni Numinis, elementorum fuisse naturam. Τοῦ αὐτοῦ νοῦς καὶ μνήμη. Τὸ δὲ πρὸς τὰ μαθήματα πεφυκός, τὸ δὲ ἀγχίνουν, τὸ δὲ μνημονικόν, που θήσομεν, ὦ πανδέξιε; Ἐγὼ τούτων ἁπάντων ἀψευδής μάρτυς καὶ ἀπαράγρα πτος • συμμάρτυρες δέ μοι καὶ ὁ χρηστότατος οὗτος χορός, οἱ σῆς ἐπειράθησαν φύσεω;. Πολλάκις γάρ ἀναγινώσκεται μέν τις ἀνδρῶν παλαιῶν, ἢ πρᾶξις, * λόγος ἀξιανάγνωστος· προφθάνεις δὲ σύ με δ μαθητὴς τὴν διδάσκαλον, καὶ προαρπάζεις τὸ νόημα· καὶ ἁρπάσας, οὐκ εὐθὺς ἀπολώλεκας, ἀλλὰ τοῖς τῆς ψυχῆς ταμείοις εναπέθηκας κειμήλιον ἀναφαίρετον. Πολλοὶ γὰρ ἐξέως μανθάνουσιν, ἐξύτερον δὲ πάλιν ἀπομανθάνουσιν· ἅμα τε ἐπέβαλον, καὶ ἅμα ἀπέδαλον· ὅμοιον ὥσπερ εἴ τις γράφῃ καθ᾽ ὕδατος· τα γέως μὲν γὰρ κινήσει τὸν κάλαμον, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἴχνος τῇ ταχύτητι τῶν κινήσεων ἔψεται. Σοὶ δὲ τὰ δι εστώτα ή φύσις ἤνωσε, καὶ τάχος μαθήσεως, και μνήμης ἀσύγκριτον. Καὶ παντὸς μὲν εἶ κηροῦ πρὸς τὴν ἐγγραφὴν εὐτυπώτερος, πάσης δὲ πλακὸς προς τὴν συντήρησιν στερεώτερος. 532 CAPUT V. Ingenium ejusdem et memoria. Quid jam ingenium, et miræ capacitati discendi, solertiæ pervidendi momento quodlibet, fidam additam memoriæ custodiam prædicem? Hæc, inquam, quorum rarissime cocuntium beato confluxu felis es, bona quo loco ponam? Qire quidem inesse tibi oculatum expertus, nec recusabile opinor, aut suspectum dicam testimonium, consona suffragatione roboratum lectissimi consessus, cui experimenta tuæ mirabilis in hoc genere indolis coram usurpare præsentibus sensibus vix aliter credibilia licuit; cum tu sæpius videlicet recitata e libro actione, sententiave memorabili cujuspiam veterum, præcurreres me magistrum discipulus, nec exspectata enarratione nea, facinoris aut apophthegmatis vim intimam volatu mentis prævertens raperes, utique non statim amittendam, sed thesauris memoriæ committendam ad fidem æternæ possessionis. Multos scimus ad perdiscendum celeres, qui fere velocius dediscant cito percepta. Rimosis animis simul influit, simul effluit, veri notitia; nec diuturniora sui vestigia doctrina pervolans imprimit, quain queis otíosus in aqua scriptor irrita in fluxo vibratione calami, liquorem pinge. ret. Tua vero natura rerum distantium rara consociatione mirabilis celeritati perceptionis perennitatem recordationis adjungit: cera quavis ad appressi exceptionem sigilli mollior; rursu:n quacunque lamina rígidior ad diuturnitatem servandæ figuræ quam semel expresserit. Περὶ τοῦ πάππου καὶ πατρὸς τοῦ Κωνσταντίνου: ᾿Αλλὰ γὰρ οὔ με διέλαθε τὰ τῶν σῶν γονέων καλὰ, οἷς καὶ αὐτοῖς σε Θεὸς εἰς πᾶν καλὸν συνεκρότησε. Σὺ γὰρ, ὦ καλὲ παῖ, καὶ πάντων βασιλέων ἐμοὶ ποθεινότερε, οὐ τὴν μὲν φύσιν τοιαύτην ἔσχες, οἷαν μετρίως ὁ λόγος ὑπετυπώσατο, τῇ δὲ τῶν γονέων ἐπαισχύνῃ φαυλότητι, ώς τοὺς ἑτεροφθάλμους πάσχειν φησὶ παροιμία, καὶ τῇ μὲν ἐλλάμπεσθαι, τῇ δὲ καταδύεσθαι. Ἀλλὰ σοὶ καὶ βασιλικών ' CAPUT VI. De avo ac patre Constanini. At enim ita ego tuis propriis celebrandis immoror dotibus, quasi quæ prædicem majorum tuorum decora desint. Atqui et præclara sunt et mihi notissima ornamenta omnis generis in eorum vita rebusque gestis elucentia, quorum e sanguine te Deus stirpis nobilissim: generosissimum produxis surculum. Non tu, inquam, beate puer, et pro cunctis mihi principibus desideratissime, naturam

quidem talen nactus es, qualem obiter oratio πατρόθεν τὸ γένος καὶ δικαιότατον· καὶ τῷ μακαmodo designabat mea, iis autem parentibus natus ρίῳ σου πάππω, μᾶλλον τῆς ἀρχῆς, τὸ ἐν ταῖς κρίσ es, quorum tibi sordes aut tenuitas pudorem affe- σεσιν ἰθυτενὲς καὶ ἀπροσκλινές· τῷ τε θειοτάτῳ rant. Coclitemque, ut sic dicam, faciant honoris σου πατρὶ ποῖον ἀρετῆς εἶδος τὴν ψυχὴν οὐ μεμόρ vultum, cujus oculorum (quod habet parœmia) vel- φωκεν; ἢ τίνι παρῆκεν ἄλλῳ τὰ πρῶτα φέρεσθαι, ut astrorum, alterum luceat, alterum occubuerit: ταῖς τε φιλομαθείαις καὶ ταῖς περὶ τὸ θεῖον φρον ingrataque ac deformi umbra virtutis præfulgen- τίσιν; ' γε καὶ ἡ βασιλεία οὐδὲν ἦν ἕτερον ἢ tis quasi luminibus obscuri generis humilitas ob- βίβλοι, καὶ λογίων ἀνδρῶν ὁμιλίαι, καὶ τὸ εἰπεῖν struat. Verum tibi regalis jam ab avo et patre, juτι καὶ ἀκοῦσαι παλαιὸν σπούδασμα. stitiæque præcipua laude celebris prosapia est. Nemo tuum hodieque avum non eo nomine bcatum celebrat, quod rectitudine in judiciis indeclinabili, jurisque et æqui constantissima custodia, magis quam principatus apice studuerit eminere. Divinissimo vero patri tuo quæ virtutis species animum non expinxerat? aut cuinam is alteri vel in bumanitatis studio primas, vel in sacræ doctrinæ accurata exquisitione concessit? cul totum imperium nihil fuit aliud nisi libri et dissertationes doctorum hominum; et aut proferre ipsum ex sese, aut ab alio audire quiddam ex antiquitate scitu dignum. 533 CAPUT VII. Nobilitas et religio matris Constantini. De matre deinceps tua dicere paranti optandam mihi video, simul Quide liquidam, suaviterque fusam Herodoti copiam, simul nervose strictam, et stipatis densatain sensibus dictionem Aristidis; harum enim rerum conjuncto auxilio duarum, fortasse assequerer, ut eorum quæ tale argumentum varia et dictu dignissima suggerit, nibil præterirem. Principio ita conspicuum Augustæ parentis tuæ genus est, ut non patrem modo, avum, proavumque ciere nobilissimos et late illustres queat; sed reges etiam innumerabiles in majorum serie suorum rara felicitate censeat. Verum eadem generositatem habet ab indole ac virtutibus animi majorem: cui e mentione gentilis decoris putare ornamentum posse accedere, non aliud nempe fuerit quam margaritæ commendationem ac pretium a concha atque ab ostrei testa petere. Enimvero quid attinet magnopere in ea jactare dignitatem originemque regiam, quæ cuncta, sicut ait Apostolus, arbitrata ut stercora, Christum lucrifacere 50lum optavit: cujus et opem in discrimine præsenten experta, eam tali gratiæ vicem reddidit, ut vitam ejus illam absconditam affectaret, coleretque studio ac devotione mentis intima, cni vitæ usuram corporeæ recenti bencficio assertam se debere sentiebat. Atque hac instincta religione puella regia sic a regni apice, quem velut barathrum aversabatur, ad humilitatis Christianæ cel. sissimum ac vere cœleste fastigium contendit, ut mutationem tantam miranti, mirabilior occurreret mutationis celeritas ejusdem: porro impetum istum ipsum conversionis velocissimæ admirabilitate præcelleret vitæ in religiosis septis post eam institutæ sumina perfectio. Scio commune plurimarum et quotidianum esse facinus ad vitam monasticam transitum. Verum hoc pleraque mollius, atque, ut sic dicam, muliebrius mulieres deſunguntur. At festinatione tam calida, studioque sic flagranti ad spiritus paupertatem e maximis evolare divitiis, nostræ videlicet Mariæ laude hac præcipua felicis propria virtus est et singularis gloria. Imo, si Εὐγένεια καὶ εὐσέβεια τῆς μητρός Κωνσταντίνου. Τὰ δὲ τῆς μητρός (ἀλλὰ τίς ἄν μοι δώσει τὴν Ηροδότου γλυκύτητα, καὶ τὴν ᾿Αριστείδου πυκνότητα, ἵνα μηδὲν ἀξιόλεκτον παραλείψαιμι;)· ἡ τού νυν σοι μήτηρ βασιλική μὲν αὐτὴ καὶ πανολβίου τοῦ σπέρματος, οὐ πατέρας μόνον λαμπροὺς καὶ πάππους καὶ ἐπιπάππους ἀριθμεῖν ἔχουσα, ἀλλὰ μυρίους ἐπὶ μυρίοις προγόνους βασιλεῖς εὐτυχήσασα, καὶ βασιλικωτέραν δὲ τὴν ψυχὴν ἐκ τῶν οἰκείων πράξεων ἐπιδείξασα· ἦν τὸ σεμνύνειν ἀπὸ τῆς βασιλείας, ἐκ τοῦ ἐλύτρου σεμνύνειν τὸν μαρο γαρίτην ἐστίν. Τι γὰρ αὐτῇ τὸ τῆς βασιλείας περάδοξον; "Ητις πάντα λογισαμένη σκύβαλα, κατὰ τὸν Απόστολον, Χριστὸν μόνον κερδῆσαι είλετο, ὑφ' οὗ καὶ θανάτου τῆς σαρκὸς ἀνερούσθη, τὴν ἐν αὐτῷ κρυπτομένην ζωὴν ἀγαπήσασα· καὶ οὕτως ἀθρόο τὸ βασιλικὸν μὲν ὕψος ενόμισε βάραθρον, τῆς δὲ κατὰ Χριστὸν ταπεινότητος ύψος τῷ ὄντι οὐράνιον, ὥστε μᾶλλον μὲν τῆς μεταβολῆς τὸ ἀθρόον θαυμά ζεσθαι, μᾶλλον δὲ τοῦ ἀθρόου τὴν ἐπὶ τὸ ἄκρον μετάστασιν. Τὸ γὰρ ἐπὶ τὸν μονήρη βίον μετενεχθῆναι, πολλαῖς καὶ δὴ προσεγένετο· ἀλλὰ γυνα κωδέστερον, ἀλλὰ μαλακώτερον· τὸ δ' οὕτω θερμῶς πτωχεῦσαι τῷ πνεύματι, μόνης τῆς μακαρίας Μαρίας καὶ σπούδασμα καὶ μελέτημα. Ετι τοίνυν αἱ μὲν ἄλλαι τάχα μυρίαις ἀνάγκαις ἐκβιασθεῖσαι, τὴν μοναχικὴν πολιτείαν ἐσχηματίσαντο, καί τινι κέντρῳ πρὸς τὸν ζυγὸν ὑπήχθησαν ἄκουσαι· τὸ δὲ ἀκούσιον οὐδὲ πιστὸν, οὐδὲ μόνιμον· τῇ δὲ καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων θαύματος πρόξενον, ὅτι μηδενὶ διωκομένη δεινῷ, μηδένα τὸν ἐκβιαζόμενον ἔχουσα, ὅτι μὴ μόνον τὸν Χριστοῦ ἔρωτα, εἰς ὀσμὴν μύρων αὐτοῦ ἕδραμε, καὶ ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησε καὶ ἐκάθισε. Καίτοι εἰ καὶ τὰ; πένητι βίῳ συσπαργανωθείσας θαυμάζομεν, ὅταν ἔλωνται ταύ την τὴν ἀγωγὴν τοῦ βίου τὴν σκληρὰν καὶ ταλαί πωρον, πόσον τὸ θαῦμα τῇ δεσποίνῃ ὀφείλομεν, ἢ τρυφερῶς μὲν γεννωμένη, τρυφερωτέρας δὲ τῆς διαγωγῆς καὶ τῆς ἄλλης ἀγωγῆς εὐμοιρήσασα, βίον ἀνθείλετο κατάπικρον καὶ κατάπονον! τὰ τρύχινα μὲν τοῖς μαλακοῖς ἀντιτάξασα· τὸ δὲ μέλαν καὶ πενθικὸν, τοῖς ὑπερλαμπρος στολίσματι· ταῖς ἁβραῖς

δὲ διαίταις, τὸ ὀλιγόπιτόν τε και ασιτο. Καὶ ἁπλῶς, & fateri quod res est volumus, fi plerumque ut alie ὁδοὺς σκληρὰς διὰ τοὺς τοῦ Κυρίου λόγους εφύλαξε. quæ sɔcrum habitum induunt feminæ, plurimis undique ad ean professionem necessitatibus 'compell.ntur; nec nisi stimulis adigentibus jugum istud invitæ subeant. Porro nec fides nec constantia ei cœpto inesse potest, unde voluntas arbitriumque abfuerit. llæc autem in eo præ cæteris admirationem ciet, quod nullo laborans incommodo, salvis rebus, integro statu, nemine, præter Christi amorem, cogente, e complexu sese avulserit fortunæ biandientis, post Christum in odorem unguentorum ejus cucurrerit, et in umbra illius quem desideraverat, sederit. Quocirca si tenues etiam mirari virgunculas solemus in re non copiosa natas, quin et a cunis primisque panniculis in pauperiei velut sinu misere nutritas, quas adu!- tas ultro aspirare ad duritiem vitæ monasticæ cernimus: qua, quæso, admiratione, quibusre laudibus excipere nos par est dominam Mariam, mollitiem augustorum natalium, regiique victus ac cultus delicias 534 affluentes, vita tristi et austera ultro mutare sustinentem; quietique opulentæ, ærumnosam operam, tunicis mollissimis, cilicinam asperitatem, vestibus florentissimi coloris, pullos et lugubres centones, mensis denique ac cibis palatinis, monasticam frugalitatem, imo ſamem ac jejunium præferre ausam, ut dicere cum regio Propheta Domino posset *: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi rias duras. Τῆς μητρὸς Κωνσταντίνου ἐλεημοσύνη. Τάχα τοίνυν ἵσταται τις πάλαι τῷ λόγῳ μεμφόμένος, ὅτι μὴ τὴν φιλανθρωπίαν διέξεισι καὶ τὸν έλεον. 'Ο δὲ λόγος βούλεται μὲν καὶ αὐτὸς, ἀποδειλιᾷ δὲ πρὸς τοσοῦτον ἀφεῖναι πέλαγος. Ποια γὰρ ἂν καὶ λέξῃ δυνάμει πόσοις τὰς τοῦ λιμοῦ ἀγχόνας διέῤῥηξας, πόσων τὴν γύμνωσιν ἔθαλψας, πότων παίδων ἀποβολής ἐπελάφρυνας, πόσους ἐπὶ πατέρων στερήσεσι παρεκάλεσας, πόσαις ἀνδρῶν θανάτους ἐκούφισας; Οὐδὲ τοῦτο τῆς Ησαίου παρεῖδες φωνῆς, ὦ τρισολβία σὺ, τὸ κτεινομένους ἐκπρίᾳσθαι· ἀλλ' αὐχένων πολλῶν τὸ ξίφος ἀπήγαγες, καὶ τὸ τοῦ θανάτου σκότος ἄρτι τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐκείνων ἐπιχεό. μενον, ὁ τοῦ ἐλέους ἥλιος ἀπεσκέδασας. CAPUT VIII. Matris Constantini misericordia. Verum his immorantem me jamdudum increpat impatiens quispiam, quod ab humanitate misericordiaque, rebus adeo in Mariæ Augustæ vita eminentibus, celebrandis, ejus laudator cessem tandiu. Ac sentiebat ipsa oratio co se pridem vocari oli - cii suscepti conscientia: cunctabatur autem inetu quodam et sui diffidentia; ne tenere in tam vastum æquor inermem cymbulam abripi sineret. Cujus enim sane facultatis fuerit pro merito exscqui quam tu multorum e jugulis stringentes fanis laqueos fregeris? quot miserorum nuditatem veste data ſoveris? quot parentes amissis mœrentes pignoribus allocutione levaveris? quot pupillis patrum mortes, atque orbitatis malum consolando minueris? quot modo exstinctis consternatas viris officio et alloquio mulieres recreaveris? O te ista ter felicem benignitatis infinitæ conscientia I cujus ad gloriam et illud quoque cumulandum est Isaiæ voce prædicatum * a te non neglectum facinus heroicæ in hoc genere virtutis, quo vitas sub necis ipso ictu positas a fato præsenti redemisti; iniminentemque cervicibus repellens gladium, affusas jam oculis desperatorum certæ mortis tenebras, sol velut quidam misericordiæ radiis opportunissimis liberalis gratiæ dispulisti. 1ῆς αὐτῆς λαμπραὶ ἐπιδόσεις οὐκ ἀλαζονικαί. Οὐδ' αἱ νυκτεριναί σου διαδόσεις λανθάνουσι, κἂν σὺ λανθάνειν ἐσπούδασας· ἀλλὰ κἂν ἐν νυκτὶ γίν νωνται, τὸ φῶς αὐτῶν διαλάμπει, κἀντεῦθεν ὁ Π1τὴρ δοξάζεται ὁ οὐράνιος. Λανθάνει μέντοι ἡ δεξιά σου πρᾶξις τὴν ἀριστερὰν, καὶ τῆς ἐναντίας μερίδος. Τὸ μὲν γὰρ ἐφαπλοῦσθαι τὸν ἔλεον, τῆς δεξιᾶς ἡ πρᾶξις ἐστι· τὸ δὲ μὴ τἀγαθὸν ἐπιδείκνυσθαι, μηδὲ σαλπίζειν τὸ φιλανθρώπευμα, τοῦτό ἐστι λαγ θάνειν τὴν τῆς κενοδοξίας μοίραν τὴν ἀποπεμπομέ νην εἰς γέενναν. Οὕτως ἐγὼ τοῦ, Μὴ γνώτω ή ἀριστερὰ τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου, συνίημι. CAPUT IX. Ejusdem uberalitas non ambitiosa. Tu vero quanquam lucem istam beneficentiæ, studio vitandæ gloriæ clam largiens, obscurare sis conata, nec latere ipsa tamen, ac ne istos quidem in admirationis auram publicæ trans omnem modestiae obtentum erumpentes opprimere fulgores nocturnarum largitionum potuisti; quarum emicante per tenebras luce, Pater haud dubie cœlelestis glorificatur, ut habet Evangelium*, cujus tu ex præscripto dexteræ tuæ opus sinistram adversæ partis nescire jubes. Nam liberalitatem quidem late spargere opus ego dexteræ appellaverim: cavere autem ostentationem in dando, nec beneficium tuba promulgare, id vero esse arbitror bonam operationem a lævæ partis (nempe vanæ gloriæ in gehennam provolventis) maligno quodam fascino protegere. Sic ego illam sententiam interpretor: lua. Κατά τινων ἀλαζονικῶς φιλοτίμων παρέκβασις. Κατοι γε, τίς οὐκ οἶδεν ὡς ὁ νῦν καιρὸς περί Nesciat sinistra tua quid facial dextera CAPUT X. Digressio in quosdam ambitiose munificos. Verum enimvero quis non sentit quid in hoc * Cant. 1, 3. s Cant. II, 3. • Psal. xvi, 4. * Isa. xxv, 8. XXVI, 19. * Matth. νι, 58. • Matth. vi, 50.

genere nostra hac ilas, et usus, nescio 535 unde, τι πρᾶγμα ενεωτέρισεν; οὐκ οἶδα μὲν ὅπως γενόμενον (ευξαίμην δ' ἂν ὀρθοῦ σκοποῦ τὸ πρᾶγμα καταστοχάζεσθαι), πλὴν τοῖς πολλοῖς σκανδάλου παρ αίτιον. Αρχαία μὲν γὰρ ψυχῶν φροντιστήρια το χρόνῳ κεκμηκότα, καὶ χειρὸς ἀντιλαμβανομένης δείμε να παρεώσαντο καινίζονται δέ τινα νεαρά τε καὶ πρόσφατα ἐπὶ τοῖς τῶν καινουργούντων ὀνό μασι· καὶ αὐτὸς ἕκαστος νεουργός τε είναι προθε μεῖται, καὶ δεσπότης τοῦ νεουργήματος· ὥσπερ ἂν εἴ τις υἱὸν περιορῶν νοσοῦντα αθεράπευτος, ζητοίη σύζυγον ἄλλην, ἵν᾽ ἐξ ἐκείνης παιδοποιή σηται, μηδὲν ἔχων ἐγκαλεῖν τῷ νοσούντι. Αβέλτερε ἄνθρωπε, καὶ νοσῶν ὄντως ανίατα, παῖδα ἔχων ἀγαθὸν, εἶτα τοῦτον ἐξὸν θεραπεῦσαι περιορών, ἑτέρου γάμου φροντίσιν ἑαυτὸν ἐπιρρίπτεις, καὶ aut qua ratione hodie prævalens innovaverit, contra ista exempla præscriptaque. Equidem quorsum id spectet vereor: oploque (utinam ne frustra!) faustum ut in finem publiceque utilem desinat. Cæterum hoc scio, causam inde offensionis plurimis objici. Excitata olim domicilia receptui cultuique animarum suæ alienæque saluti studentium, quae temporis passa dentem, longique vi debili. tala vitio, auxiliatrices ad sui restaurationem inplorant manus, negliguntur, et solvi ac fatiscere senio sinuntur; eriguntur autem de integro novi operis recentisque designationis ædificia, fundatorum nominibus appellata; parisque honoris illecebra tracti jam plures certatim in similia capία sumptum opemque ostentant, ambitiosa patrocinia, περιττοῖς προϊεσαι διαπονήμασιν! titulosque ad decus durabiles, quippe cum vulgari æternorum operum nomenclatione conjunctos, non male sese vel magna pecunia empturos rati. Mihi vero isti non minus inconsulte videntur agere quam si quis filium ægrotantem habens, ejus cura neglecta, novam uxorem quæreret, ex qua suscip?- ret aliam prolem, cum laborantis filii nec ingenium, nec indolem accusare posset. Ileus, tu homo imprudens, et aliquanto graviori, minusque medicabili quam tuus filius morbo æger, filium habens domi adultum, bonæ spei, probis moribus, valetudine non difficili jacentem, hunc modica diligentia curabilem negligis, et stulto præsentis commodi contemptui desiderium nihilo sanius prætexis gignendæ educandæque nova sobolis; animuinque in curas, rem in sumptus immodicas inutilesque projicis, dum uxore conquirenda nuptiisque apparandis longani spem inchoare mavis, quam partis algic in sinu positis bonis frui! CAPUT XI. Largitiones Maria Augusta. Non his ambitionis inconsultæ laqueis capi se irrétifique tua mater, o imperator, passa est. Verum omnes humanas cogitationes respuens; et vocari nomina sud in terris suis' terrena sapientibus relinquendum censens, templum se ipsa struxit ornavitque, secuta delineationem architecti Pauli; quippe fundamento usa Christo, cui argentum et lapides pretiosos ministerio pauperum inædificavit. Multa præterea egentioribus civium misericorditer distribuit; multis item douativis monasticos utriusque sexus recreavit cœtus, qui duce Christo adversus principem bujus sæculi professa:n militiam viriliter tolerant, expedito etiam ultra continentem, cursu quodam effusissimæ liberalitatis, usque in oppositas nostris linori - bus insulas, quibus semente misericordiæ large injecta spem non mendacem commendasti lætissiΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Μαρίας Αὐγούστης λαμπραὶ ἐπιδόσεις. Αλλ' οὐχ ἡ σὴ μήτηρ, ὦ βασιλεῦ, ἐάλω τοῖς τοιούτων δικτύοις· ἀλλὰ πάντας ἀνθρωπίνους λογισμούς διαπτύσασα, καὶ τὸ ἐπικαλέσασθαι τὸ ὄνομα ἐπὶ τῶν γειῶν τοῖς γεηροῖς ἀποῤῥίψασα, ναὸν ἑαυτὴν κατεσκεύασεν, οἷον ὁ ἀρχιτέκτων Παῦλος ἡμῖν ὑποτίθεται, τῷ θεμελίῳ Χριστῷ, καὶ ἄργυρον καὶ λίθους ἤδη τιμίους διὰ τῶν πενήτων ὡς ὑπουργῶν ἐποικο· δομήσασα. Πολλὰ μὲν γὰρ καὶ τῶν πολιτῶν τοῖς μάλιστα δεομένοις ἐλέους διένειμε· πολλοῖς δὲ καὶ τὸ μοναχικὸν ἐψυχαγώγησε σύνταγμα, ὅσον τε θήλυ, καὶ ὅσον ἄῤῥεν, ἅπαν κατὰ τοῦ κοσμοκράτορος ἀνα δριζόμενον. Οὐδὲ τὰς ἀντιπέρας νήσους ἀφῆκας ἐκτὸς εἶναι τῆς σῆς κατασχέσεως, ἀλλὰ κἀνταῦθα τὸν σπόρον σου ἔσπειρας, ὃν ἐν ἀγαλλιάσει καιροίς ἰδίοις μὴ ἐκλυομένην θερίσεις. Ὥστε καὶ σὲ λέγειν δύνασθαι· Εγκαινίζεσθε προς με, νῆσοι, τὴν ἄρτε γενομένην ὑμῶν σώτειράν τε καὶ θρέπτειραν. Τὰ δ' πῶς μὲν ἔκαστον αὐτῶν ὑποδέχῃ ὡς ἄγγελον Θεοῦ, ὡς Χριστὸν Ἰησοῦν· πῶς δὲ ἡ δόσις μεθ᾽ ἱλαρότη τος· πῶς δὲ σὺν ταύτῃ καὶ ἡ δαψίλεια· τίς πάντα δυνατὸς ἐξηγήσασθαι; μᾶλλον δὲ τίς πᾶσιν ἐπιβαλ - λόμενος οὐ καταγέλαστος ἔσεται; Πρότερον μὲν γὰρ ἄν τις ἀριθμήση ποτάκις τῆς ἡμέρας ἀνέπνευσας, ἢ ποσάκις ηλέητας. Σοὶ γὰρ ἴσον τὸ ἀναπνεῖν καὶ τὸ marum frugum, quas olim in exsultatime non εἰς τοὺς καθεκάστην παραβάλλοντάς σοι γινόμενα, deficiens metes, ut illud tibi e propheta sumptum non vanæ gratulationis usurpare verbum liceat: Renovamini ad me insulæ et quasi festo induta cultu ostentate vos mihi sospitatrici altricique vestra. Omitto quotidianam hospitalitatem, qua quemvis ad te divertentem, nec curæ parcens, nec sumptui, plane ut Dei angelum, ut Christum ipsum excipis, benignitate prolixissima, hilaritate libe- ἐλεεῖν. ralitatem cumulante simul et commendante. 536 Quis autem omnia imo quis id quidem suscipere ausit, ut se ridendu:n non propinet? Siquidem facilins numeraverit quispiam quotics in die reciproces spiritum, quam quoties miscricordiam exerceas, Neo enim tibi frequens aut familiare minus est misereri quam spirare. * Psal. xlviii, 13. 'I Cor. 111, 12. • Isa. XLI, 1. narrando complecti possit? ↓

Τῆς αὐτῆς ἐπιτηδεύματα καὶ πολυμαθία. Η δὲ πραότης πόση! τὸ δὲ φιλομαθὲς ὑπὲρ πᾶσαν ἀνθρωπίνην ὑπόληψιν. Ταύτην, ποία μὲν βίβλος καὶ τῶν πεπυκνωμένων καὶ στιβαρῶν διέφυγε, ποῖον δὲ πατρῷον διήγημα; ἢν ποτὲ μὲν ἐν τοῖς τε λεωτέροις ἐνδιαιτωμένην εὑρήσει τις, οἷόν τινα τρο φὴν στερεάν προσιεμένην τὰ δόγματα, ποτὲ δὲ τοῖ; ἁπλουστέροις ἐνδιατρίβουσαν, ὡς ἄνθεσι λειμῶνος ἐπιτερποῦς καὶ χαρίεντος. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, τῷ νόμῳ τοῦ Κυρίου νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἐμμελετᾷ καὶ ἐγειρομένη καὶ περιπατοῦσα, καὶ ἐγειρομένη καὶ καθεζομένη, τὰ θεῖα μέτεισι λόγια, καὶ τρισσῶς ταῦτα πλαξι καρδίας εναπογράφεται, ως Δαβίδ, καὶ Μωϋσῆς, καὶ Σολομών απεφήναντο. CAPUT XII. Ejusdem studium et eruditio Jam mansuetudo ejusdem quanta! studium qui - dem certe doctrinarum filem ac suspicionem hominumn excedit. Quis, quantumvis spissus, prolixus et verbosus, liber infinitam hujus diligentiam effugit? Quæ traditio aut narratio vivo sermone, patrumque ad filios transmissione propagata, non illi audita, comprehensa, comperta est? Nec orde ac vices alternæ studio desunt. Interdum enim hane reperias perfectioris meditationi doctrinæ intentam, et exquisitione dogmatum, velut cibo solido pascentem animam. Nonnunquam rursus a divinis ad humaniora descendentem, oblectantemque se velut carpendis floribus vernantis prati: receptu tamen ad cœlestia tam crebro, ut brevi ac vere dici queat, meditari eam in lege Dei, die ac nocle 4. Decumbentem, inquam, slantemque, ambulantem juxta ac sedentem, unum ubique perpetuo agere, unam animo volvere considerationem ac memoriam sacrorum oraculorum; quæ cordis velut quibusdam laminis triplici exemplo sculpta circumfert; alte perceptis attentissima lectione iis omnibus, quæ vel Davidi, vel Moyses, vel Salomon scripto edita nobis reliquere. CAPUT XIII. Cura ejus laudabilis instituendi filii. Τῆς τοῦ υἱοῦ αὐτῆς παιδείας ἀξιόλογος ἔννοια. Τί ἔτι; Καλόν τεκνογονία, καὶ ἀγωγὴ παίδων Quid his addam præterea? Honesta et commen • ἐπαινετὴ καὶ θεάρεστος, καὶ τῇ μητρὶ ἀρκοῦσα πρὸς dabilis res est susceptio institutioque liberorum, σωτηρίαν, εἴ τι δεῖ Παύλῳ πιστεύειν, τὰς μητέρας Deo quoque grata ipsi, ac matri ad salutem suffiσώζεσθαι ἐκ τοῦ τῆς τῶν παίδων ἐπιμελεῖσθαι σω· ciens, si quid Paulo credimus, matres salvari per φροσύνης ἐγγυησαμένῳ. Καὶ τίς οὕτω σεμνῶς ἡλιο filiorum exactam educationem promittenti. Quæ κίαν παιδὸς ἐπισφαλή διεξάγει; τίς δε πλείονας σωvero unquam mater sanctius severiusque lubricanı φρονιστές ἐφιστῷ τῷ παιδί· τοὺς μὲν γλῶτταν ἐξευ et ancipitem filii ætatem excoluit?. quæ plures nato γενίζοντας, τοὺς δὲ τὸν νοῦν καταρτίζοντας,τοὺς moderatores ac magistros imposuit? quorum alii δἱστορίαν ἐρανίζοντας, πάντως δὲ πάντας τῷ νέῳ τι os Gingerent, linguamque formarent pueri, alii συνεισάγοντας; Ερυθριᾷς τοῖς ἐπαίνοις, ὦ περιστερά subigerent disciplinarum præceptis animum; Κυρίου, καὶ καλὴ, καὶ τελεία· οὐκοῦν διὰ τοῦτο historiæ alii notitiam rudi adjicerent: omnes omμᾶλλον ἀξιεπαίνετος. Οὐ γὰρ εὐφημητέος ὁ τοὺς nia quæ simul absolvere institutionem perfectam ἐπαίνους θηρώμενος (ἀλαζὼν γάρ), ἀλλ᾽ ὑμνητέος possunt, in adolescentulum conferrent. Erubescis μᾶλλον ὁ τούτους υποστελλόμενος φιλόσοφος γάρ. tuis laudibus, pulchra et perfecta columba Domini, eo videlicet laude dignior. Laudandus siquidem non est qui laudari ultro expetens vituperabilis se reum arrogantiæ peragit. Qui vero se in modestiam contrahit, hoc maxime se commendabilem declarat, non dubio edito veræ philosophiæ, hoc est virtutis non fucată, documento. 10 Jos. 1, 8. ΜΕΡΟΣ ΕΤΕΡΟΝ, ΠΑΡΑΙΝΕΤΙΚΟΝ PARS ALTERA, PARENETICA. 537 CAPUT I. Πανάθλιος ὁ βασιλεὺς ὁ ταῖς θεολήπτοις δωρεαῖς Princeps qui acceptis a Deo bonis non ad bonum καταχρώμενος. Ακούεις, αὐτοκράτορ· οὐ γὰρ μάτην ταῦτά μοι ῥαψῳδηται, οὐδ᾽ ἵνα κενὰ ψάλλων [f. -λλω], τοῦτο δὴ τὸ τῆς παροιμίας· ἀλλ᾽ ἵνα δείξαιμί σοι πόσοις ἀγαθοῖς παρὰ τοῦ Κρείττονος κεχορήγησαι, καὶ ὡς πάρεστί σοι πάντως ὑπερβαλέσθαι τοὺς πώποτε αὐτοκράτορας, τοσαύταις ἀφορμαΐς βοηθουμένῳ πρὸς PATROL. GR. CXXVI. ulitur, miser est. Audis, imperator, neque enim illa frustra recitata sunt a me, et ut inania canerem, quod dici solet; sed ut tibi ostenderem, quot bonis a divino Numine ornatus sis, quamque tibi sit facile his instrumentis parandæ virtutis adjuto, omnes, qui unquam ante te fuerunt, imperatores antecellere.

τούτοις πᾶσι προσθείης τον κολοφώνα τῆς σῆς ἀρε τῆς; τίς δὲ ἀθλιώτερος, εἰ ταῦτα καταρυπάνης δια τῶν σῶν μετέπειτα πράξεων; Enimvero quis te fortunatior uno fuerit, modo τὸ καλόν. Τις μὲν γὰρ ἔσται μακαριώτερος, ει his tantis tamque præclaris inducas in animum colophonem addere virtutis tuæ? quis e contrario miserior, si tam excellentia Dei dona pudendis deinde ac vituperabilibus aetis corruperis? CAPUT II. Regia dignitas regias virtutes non habenti, dedecori est. Η βασιλικὴ ἀξία τῷ τῶν βασιλικῶν ἀρετῶν ἀποροῦντι, αἰσχύνη. Μὴ γὰρ σου τὴν βασιλείαν σοι προς δόξαν συμ βαλεῖσθαι, εἰ μὴ καὶ τὸν τρόπον βασιλικὴν ἐπιδεί ξαις (ἐπεὶ οὕτω γε καὶ ὁ μαινόμενος Καμβύσης, καὶ ο θήλυς Σαρδανάπαλος, Αριστείδου και Ἐπαμεινώνδου λαμπρότεροι)· ἀλλὰ τοσούτῳ μᾶλλον γελα σθήσῃ τὴν βασιλείαν ὑβρίζων, ὅσῳ καὶ ὑβρίζεις Ne ehiin arbitreris principatum tibi ad gloriam profuturum, nisi dignos imperio mores ostenderis: nam isto modo furiosus ille Cambyses, et efteminatus Sardanapalus, Aristidem et Epaminondam splendore præcellerent. Iuno tanto magis rideberis, dignitatem regiam vitæ improbitate maculans, quamo istud tuum vitium illustriori editumn loco περιφανέστερον. Ιδιώτου μὲν γὰρ ἀλόγως βιώσκον Jongius aberit a commoditate latendi. Privati siquidem cupiditatibus obsequentis spreta ratione, legesque virtutis intemperanti furore calcantis, ignorabilis etiam vicinis nequitia est. Propterea quod quæ a cive vulgaris sortis in vita peccantur, non fere in notitiam emanant vulgi, domestie's elausa sept's ac latebris. Principum contra ea sors est, ut ne prima quidem ac tacita designatum (0gitatione facinus ipsorum sese a vulgi tueri notitia possit. CAPUT III. Virtutibus, wow resiilu commendari regem. τος, καὶ τοῖς τῆς ἀρετῆς νόμοις ἐμπαροινοῦντο, κἂν ὁ γειτονῶν ἀγνοήσειεν. Οὐ γὰρ εἰς πολλούς δια βαίνειν τὴν ἰδιωτικὴν ἁμαρτάδα, ἀλλὰ τῷ οἰκιδίῳ ἐμπερικλείεσθαι πέφυκε. Βασιλεύς δ' οὐχ οὕτως ἀλλὰ καὶ λογισάμενος μόνον, ὡς ἁμαρτήσει, τους πολλοὺς οὐ λήσεται. Τῶν ἀρετῶν ἕνεκα, καὶ οὐκ ἐνδυμάτων, ὁ Βασι λεὺς ἐπαινεῖται. Μηδὲ νόμιζέ σοι τὴν κατάχρυσον καὶ περιπόρφυ ρον τήβενναν ὑπαγαγεῖν ἄνδρας θεράποντας "Αρηος, ἄνδρας δεινὸν δερκομένους καὶ λεοντῶδες, εἰ μή σε καὶ χαλκεοθώρακα βλέποιεν καὶ αὐτουργοῦντα τὴν πόλεμον. Οὐ γὰρ ἐκπλήττεται Βάρβαρος ὁρῶν νυμ φικῶς ἔχοντα, ἀλλὰ καταγελᾷ χρυσοφοροῦντος ὡς παιδαρίου· καὶ διαπαίζων ὡς παιδικόν τε καὶ ἄναλ κιν, οίεται δικαίως, ὡς οὐδὲ κονδύλου πρὸς τὸν φόνον τούτου δεήσεται. Nec porro tibi persuadeas, auro textas istas et purpura, palinatasque vestras tunicas ac togas Aulgore solo exuras ad venerationem tui bellicosos et torvum tuentes, Iconinisque feroces anlmis viros, nisi te quoque loricatum manu cominus rem gerere ipsum, et stragem in præliis dare viderint. Non enim conturbatur aspectu Barbarus compti nuptialiter adversarii; at aureis insignen ornamentis, ut puerulum irridet, imbecillemque ae junceum reputans, pugni unun impulsum, 538 και merito confidit. CAPUT IV. Voluptas regi vincenda. Quid si vero le pellaces voluptatum præstigiæ etiam talitrum, ad eædem ejus suffecturum Τῆς φιληδονίας καταφρονεῖν τῷ βασιλεῖ καθήκει. Εἰ δέ σου καὶ τῶν ἡδονῶν ἡ γοητεία κρατεί, καλός γε ἡμῖν ὁ αὐτοκράτωρ, καὶ τῶν ἄλλων βασιλεύειν ἐπάξιος! Ος τρίδουλον ἑαυτὸν ταῖς ἀνελευθέροις ἡδοναῖς ὑποτέθεικε, πῶς ἄλλους παιδεύσει μὴ τοὺς νόμους δευτέρους ἡδονῆς τίθεσθαι; πάνυ γὰρ ἑαυτὸν προςπαίδευσε. Πῶς ἑτέροις ἡγήσεται πρὸς τὸ βέλ τιον; οὐ γὰρ αὐτὸς τῶν νουθετητῶν κατακούει. ipse dux præire ad honestatem poterit, post seque vocant:bas obtemperet monitoribus? subegerint, egregium te tum nobis imperatorem, p dignumque in primis qui regnet in alios, cum se ipse illiberalissimis voluptatibus probrosissima seivitute mancipaverit! Talis same princeps qua fronte aliis præcipiet, ne cupiditates suas antiquiores legibus habeant? Exemplo enim nimirum cos ad id invitavit suo. Eos igitur quomodo idem audituros vocare, qui tam male bonis ad officium CAPUT V. Labores regi honesti et utiles. * Exterminanda igitur tibi est, et omni ope, vel igni etiam ac ferro, exscindenda pessima bellua voluptas; cujus in dejectæ locum substituendi labores sunt, qui corpora imperatorum exercent, et contra hostes firma validaque nutriunt. Hi et ju - venibus ætatis florem non sinunt marcescere, et Η φιλοπονία τῷ βασιλεῖ πρέπουσα καὶ χρήσει μος. Εξοριστέον σοι τοίνυν καὶ ἐκκοπτέον πάσῃ μηχανῇ καὶ πυρὶ καὶ σιδήρῳ τὸ δεινότατον θηρίον τὴν ἡδο νήν· ἀντεισακτέον δέ σοι καὶ ἀντιτακτέον τοὺς πό νους, οι σωμασκοῦσι τοὺς αὐτοκράτορας, καὶ κατά τῶν ἀντιπάλων σοβαρούς τρέφουσιν. Οὗτοι γὰρ καὶ τοῖς νέοις τὴν ἄνθην τῆς ἡλικία; οὐκ ἐῶσι μαραίνε

σαι, καὶ τοῖς γεγηρακόσι τὴν ἐκ τοῦ γήρως ἐπικου- provectis atale senectutis gravitatem levant; neφίζουσι κάκωσιν, ἡλικιῶται τούτων ὄντες καὶ σύνο τρόφοι. Τρία δόκιμα καὶ τρία ἄδεκτα τῆς κυβερνήσεως είδη. cessitudine velut quadam ipsos ac familiaritate complexi, quod ipsorum quodammodo æquales, nutriti cum ipsis una simul adoleverint. CAPUT VI. De tribus bonis totidemque malis regiminis formis. Ἀλλὰ γὰρ δεῦρο καὶ μάνθανε βασιλείας τύπον, Verum adesdum, et accipe regni formam quam ὡς οἷόν τε συντομώτατον. Τρεῖς εἰσι πολιτειῶν καταpotest fieri brevissime collectam. Tres sunt in στάσεις καθολικώτεραι· ὧν ἡ μὲν μοναρχία, καὶ universum rerumpublicarum status, quarum moNἔννομος καὶ βασιλεία καλεῖται, βάσις οὖσα λαοῦ καὶ archia quidem proprium obtinet regni vocabu στήριγμα, κατὰ τὸ ἔτυμον τοῦ ὀνόματος. Η δ' ἐκ lum, vulgari quoque adjuncto legitima vocata: πολλῶν μὲν ἀρχόντων, ἑνομωτάτων [f. ἐννομ.] δὲ fundamentum stabile ac firmum quoddam populo τούτων. συντέθειται· ἀριστοκρατία ταύτῃ τὸ ὄνομα. ac publicæ tranquillitati præbens, juxta vim pecuἩ δέ τις τοῦ δήμου παντὸς συνδρομὴ πρὸς τὴν τῆς liarem Græci nominis quo regnum designatur. πολιτείας διοίκησιν, ἣν δημοκρατίαν ὠνόμασαν. Altera est quæ multorum consensu magnatum Αντικάθηνται· δὲ ταύταις ἕτεραι τρεῖς, τῆς ἀξίας bonum publicum maxime spectantium conflatur, ἐκβιαζόμεναι. Καὶ τὴν μὲν βασιλείαν τυραννὶς ἐν aristocratiæ verbo appellari vulgo solita. Tertia εδρεύει· τὴν δ' ἀριστοκρατίαν, ὀλιγοκρατία τοξεύει, denique populi concursum et conspirationen uniόταν πλούσιοί τινες και βίαιοι τοὺς ἀρίστους ὑπο- versi ad gubernationem concordem civitatis demoκρινόμενοι ἄρχωσι· δημοκρατίαν δὲ ἡ ὀχλοκρατία cratiæ vocabulo exprimit. Porro hisce tribus bonis ὁρᾷ ἀντιπρόσωπον, συγκεχυμένου τοῦ πλήθους συν- aliæ ex adverso respondent totidem ab æqui orbita έλευσις ἄνομός τε καὶ παντάπασιν άτακτος. Περ! per vim injuriamque declinantes. Monarchia siquiμὲν οὖν τῶν ἄλλων οὐδ᾽ ὁτιοῦν διαλέξομαι. dem insidiantem sibi tyrannidem patitur. Aristocratia vero infestain habet oligocratiam, hoc est, coitionem factiosam paucorum opulentorum, specie probitatis et boni communis potentiam et arbitrium rei summa ad privatum commodum affectantium. Postremo democratiam e diametro respicit ochlocratia, sic appellari potest confuse ∙multitudinis temerarius confluxus, legitimæ rationis ordinisque plane omnis expers. Posteriores duas species regiminis cum aliis contra ipsas comparatis, mentione attigisse sola satis· sit: nibil enim ad rem nostram Taciunt. Πρώτον τυράννου τεκμήριον, τὸ βιαίως ἐπέρχεσθαι. Τυραννίδος δὲ καὶ βασιλείας ἄκουσον τὰ γνωρίσματα - Πρῶτον μὲν ὁ τύραννος ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἐκε βιάζεται. Οὐ γὰρ ὑπὸ τῶν πολιτῶν τὰ χαλινὰ τῆς ἀρχῆς ἐκδέχεται, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἁρπάζει ταῦτα σφαγαῖς δε καὶ αἵμασι· τοιαῦτα μὲν αὐτῆς τὰ προοίμια, καὶ οὕτως ἐξ ἀρχῆς τοῖς αἵμασι περιραίνεται. 539 CAPUT VII. Primus tyrannidis character violenta invasio. Tyrannidis vero et regni characteres exsequar, quos audias velim annotesque. Primum omnium tyrannus per vim in imperium irrumpit, nec suffragio aut consensu civium delatas principatus habenas sumit; sed rapit atque extorquet, cæde ac crudelitate late grassans. Hæc inominata magistratus auspicia nanciscitur; sic a primo vestigio ingressuque regni, civili respersus sanguine cruentisque signatus maculis. Δεύτερον τυραννίδος σημεῖον, ἐς τῶν ὑποκει μένων ὑποστάσεις καὶ ἐλευθερίαν ἀπάνθρωπος μ καὶ ἐξύβριστος ἐγκατάσκηψις. Ἐπὰν δὲ εἰσέλθῃ πρὸς τὰ ἀνάκτορα, ποίας τὰς τελετὰς ἐκτελεῖ; Πάσας μὲν ἡδονὰς πρεσβεύει τοῦ σώματος, πάσας δὲ λύπας τοῖς ὑπηκόοις ἐπιτεχνάζεται, οὐδενὶ πιστεύων, οὐδένα φίλον ἔχων, πάντας ἐχθροὺς καὶ ποιούμενος καὶ ἡγούμενος· τοὺς μὲν ἀγαθούς, ὅτι νομίζει τούτων μισεῖσθαι· ἀγαθοὶ γὰρ ὄντως μισήσουσι τὸν ἀνόμοιον. Τοὺς δὲ πονηροὺς δι' αὐτὸ τοῦτο πάντως, ὅτι πονηροὶ καὶ τῶν αὐτῶν ἐφιέμενοι· ἀγωνιᾷ γὰρ μή τις αὐτοῦ πονηρότερος τῇ ἀρχῇ ἐπιθήσοιτο. 'Αεὶ τοίνυν κόπτει τῶν ἀστα χύων τοὺς προύχοντας, καὶ πάντας απεργάζεται πένητας, καὶ πάντας ἀναγκάζει πενθεῖν καὶ κόπτε σθαι· ἵνα μὴ τρυφῶν τις, φησί, σχολάζῃ, καὶ σχολάζων περιεργάζηται, καὶ περιεργαζόμενος φρο CAPUT VII. Secundus tyrannidis character crudelis et contumeliosa grassatio in subditorum bona et corpura. Inde ubi regiam introierit, quæ jam in illis adytis mysteria celebrabit? Se quidem ipsum ingurgitabit voluptatibus obscenissimis: miseris vero subditis ærumnarum dolorumque ac calamitatum omne genus architectabitur, nemini fidens, neminem charum habens, omnes æque hostium loco ducens bonos quidem, quod sibi dissimilibus se non dubitet exosum: malos vero quod ipse improbitate provectus pari, eadem appetat, et rivales cupiditatum suarum non ferat: metuens præterea ne quis exsistat in malitia simili potentior, qui regnum ipsi conetur extorquere. Papaverum igitur ac spicarum summa semper capita decutit, attenuatque studiose ditiores quosque, alque

energentes premit, lugendi causas gemendique νοίη νεώτερα. Νόμους τε μεταπεττεύει και μετατί θησιν, ἢ τῷ φιλοχρημάτῳ τῆς ψυχῆς, ἢ τῷ ἀκολάστῳ, πάντως δὲ πάθει τινὶ χαριζόμενος. Καὶ στρατιωτι κὸν μὲν οὐ τρέφειν οἶδεν ὑπὲρ τῆς πολιτείας, οὔτε συνίστησι· δορυφόρους δὲ περὶ αὐτὸν συναγαγὼν τοῦ σώματος φύλακας, τούτους σιτίζει καὶ πιαίνει, κατά τῆς πολιτεία; τρέφων τους σύμπαντας, καὶ πᾶσαν αὐτοῖς ἐφιεὶς τὴν ἡνίαν σφάττειν, ἐξουθενεῖν, ἀτε χνοῦν. semper accumulans, ne in copia rerum otium "forte nactus circumspicere se quispiam, et ubi sui fducia intumuerit, rebus quoque stu:!ere audeal novis. Jam leges pro arbitrio ludibundus, ut talos aul calculos, versat mulatque, vcl avaritia, vel libidini, vel simili cupiditati propriæ serviens. Et exercitum quidem justum ac disciplinæ patientern în verum usum reipublicæ ne cogere quidem aut alere novit; satis autem ducit robustos circum se habere satellites, quibus large pastis, et sagimatis præda publica, paratis ad omne scelus administris utitur; pro stipendio ipsis effusissimam in omnes donaus cædendi, violamli, orbandi, quidvis manu, gladio, invadendi perpetrandique licenLiam. CAPUT IX. Miseria populi tyrannide oppressi. Τοῦ λαοῦ τυραννίδι υποκειμένου, ταλαιπωρία. Τυράννου κρατοῦντος, καὶ γεωργὸς καρποῦται τὰ δάκρυα, πόνοις μὲν καθ' ἡμέραν τρυχόμενος, ὑπὸ τυραννικῷ δὲ λαίλαπι συναρπαζόμενον ὁρῶν τὸ γεώργιον, καὶ τὴν τῆς λύπης βάτου ἀντὶ σταφυλῆς γεωργεί, κεντοῦσαν αὐτοῦ τὰ σπλάγχνα τῇ τῆς ἀκάν θης ὀξύτητι· καὶ τὸ δεινότερον, ὅτι καὶ τοῖς ἐχθροῖς καὶ τοῖς οἰκείοις άρπαγμα γίνεται. Ο θαλάσσιος δὲ τοῖς ἀνέμοις ἀρᾶται καὶ τῇ θαλάσσῃ, ὅτι μὴ αὐτὸν κατεβύθισαν· οὕτω πικροτέρας θαλάσσης καὶ τυραν νικωτέρων ἀνέμων πεπείραται. Οἱ δὲ τῆς πολιτείας ἐπώνυμοι, οὗτοι μὲν πᾶσαν συμφορᾶς ὑπερβολὴν παρελαύνουσιν, ὅσῳ καὶ συνοικοῦσι τῷ Μινοταύρῳ, και πρὸς βρῶσιν εἰσι προχειρότατοι. Τοῦ μὲν γὰρ δ πλοῦτος μετακομίζεται· τοῦ δὲ θυγάτηρ θαλαμευομένη σεμνῶς τὸ πρὶν, εἰς ὑβριν ἀσπάζεται· καὶ ὁ κρότους εξεγείρειν ἐλπίζων ἐπὶ τῇ παστάδι καὶ τοῖς νυμφεύμασιν, οιμωγὰς ἀνεγείρει τὴν ὕβριν ἀνα κλαιόμενος, καὶ δάκρυσι χαρμονῆς, τῆς λύπης ἀντιχέει τὰ δάκρυα. Τοῦ δὲ γυνὴ πρὸς μισαρὰν ἀπαγο μένη κοίτην οἷον τὸ βέλος τῇ καρδίᾳ ἐμπήγνυσι! Καν γρύξωσι τι ῥῆμα ἐλεύθερον, τὸ ξίφος εὐθὺς κατὰ σπλάγχνων βαπτίζεται. Τοῦτο μόνον ἡδὺ τοῖς ἐλεεινοῖς καὶ ἀσπάσιον, ὅτι τοιούτων θεαμάτων διὰ τοῦ ξίφους ἀπάγονται, Tali ergo dominante principe agricola quidem Lou alios culturæ fructus quam lacrymas metit, qui miserrimus ubi continualis totos dies laboribus eluxit segetes usque in spem proximam, videt ecce tyrannico velut quodain turbine messem abripi; proque uva, quæ in excultis annua cura vitibus longo ejus sudore maluruerat, solos sibi relictos doloris tribulos, præcordia ejus 540 ac cor ipsum convulnerantes sensu acerbissino violenta rapina, velut spinarum acerrimis aculeis. Nec miseriarum hac summa: nam a præclari principis emissariis nudato iterum hostium male custodito limite irrumpentium experiunda sævitia est. Ilæc rusticus. Quid nauta? nisi ventos ac fluctus diris devovet, quod sese jamdiu non demerserunt; adeo concitatiora maria, procellasque ditiores in portu infelix atque in littore patitur. Cives denique oppressa tali monstro civitatis incola co intolerabilius continentiusque vexantur, quo in istius Minotauri vicinia opportuniores ad quotidianas injurias sunt, velut ad cibum famelica ac sanguinariæ objecti bellum. Itaque hujus quidem repente pecunia tollitur, resque diripitur: alterius Glia sanctissima eatenus custodia virginei thalami servata, illinc ad contumeliam rapitur, deploratissimo patre nuptiale gaudium et festos cantus speratoru:n aliquando sponsalium filiæ in questus inconsolabiles mutante: ac pro lacrym.is lætitiæ quas illi dulcissimas provocaturus erat hymenæus natæ, fletus vi doloris acerbissimi expressos coacto fundere. Quid illi cujus uxor a valentibus satellitibus in tyranni cubile abducitur, quam acuto desperatissimi furoris cor telo transfigitur? Atqui si mutierit, si verbum liberum miserit, pœnas præsentes intempestivæ libertatis sicariorum statim opera immissorum adacto in viscera ferro crudelissime confossus luet. Quanquam ista non pœna, sed consolatio unica infelicissimis supcrest: quod talibus spectaculis gladii beneficio subtrahuntur. CAPUT X. Tyranni timores anxii et perpetuum tormentum. Sic per urbem grassatur cruenta hæc fera: quid domi autem? nec conjugen libenter, nec liberos aspicit, unus necessitudinis dulcedinem nullius sentiens, etiam ab ipsa, dum in sinu cubat suo sibi conjuge treniens metuit, somnumque exhor vel, suspectans, ne is commissum ipsi tyranni caput sorori suae morti consiguet ac tradat. Jam cum vulgo cunctis exporrigant frontem epule, curisque inducias remissione bilari faciant, huic Φόβοι εναγώνιοι καὶ διηνεκές βάσανος τοῦ τυ ράννου. Ἐκεῖνο τὸ θηρίον ὁ τύραννος, οὐδὲ τὴν γυναῖκα ἡδέως βλέπει, οὐδὲ τὰ φίλτατα· ἀλλὰ καὶ ταύτην ὑποπτεύει καὶ συγκοιμωμένην τρέμει, καὶ τὸν ὕπνον ὑποφρίττει, μήπως αὐτὸν τῷ ἀδελφῷ θανάτῳ παρακατάθηται· καὶ πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις παρέχει την εὐφροσύνην ἡ τράπεζα· ὁ δὲ τότε μάλιστα πέφρικε, μὴ δηλητήριόν τι τοῖς βρώμασιν ἀναμέμικται, μὴ τὸ ποτήριον αὐτοῦ, θανάτου ποτήριον γένηται. Οὐδὲ τοῖς δορυφόροις ἔχει πιστεύειν ὁ ἀλιτήριος. Πόθεν;

οἷς τῶν ἄλλων μάλιστα δέδοικεν, ὅσῳ καὶ ξιφοφο- conflictationis inquietissimae tempus istud est, al ροῦσιν ἔγγιον. Αεὶ γὰρ ἐννοεῖ, μήπως, οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ, κατ' αὐτοῦ δὲ τοῖς ξίφεσι χρήσωνται. Κατὰ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων ἐπλίζει τούτους, κατὰ δὲ τῶν δορυφόρων οὐκ ἔχει τίνας οπλίσειεν. Αξιός γε ὁ τρόμος οὗτος τυραννικοῦ καὶ ἀπίστου φρονήματος. ὡς οὐκ ἔστιν ᾧ ἂν τις ποινηλατήσῃ πλέον τὸν τύ Γαννον, ἢ ὅσον αὐτὸς ἑαυτὸν τιμωρεῖται τοιαύταις ἀνάγκαις ἐγκαταστήσας. omnem anxie morsum atque haustum exhorrescenti ne submistum alimento venenum fuerit, ne toxicum clam vino infasum bibentem fallat. Ac ne stipatoribus quidem supra modum infelix, fidit; suos, inquam, custodes ipsos ac satellites eo stspectiores habet, quo propius suis lateribus ferrum gestant: mala enim conscientia quid se dignum sit sentiens, perniciem a præsidiis timet propriis: secumque reputat, foris quidem si motus exsistat, habere hos sese domesticos, quos armet contra; ipsis porro in eumdem se insurgentibus, qui alii suppetunt, quos opponat? Quæ tam sera trepidatio digna sane merces est tyrannici fastus istius atque perfidiæ: ut mulctare tyrannum pro eo ac meretur cupienti, quærendus tortor non sit alius, cum se in hos cruciabiles i̇stus ærumnosissimarum formidinum ultro infelix ipse conjiciat. Εἰρηνικὴ τοῖς ὑποκειμένοις καὶ χαροποιὰ τοῦ δικαίου βασιλέως ἡ εἴσοδος. 541 CAPUT XI. Justi regis ingressus pacatus et lætus subditis. miΕἶδες τὴν τυράννου μορφήν, ὡς βδελυρά τε καὶ Vidisti tyranni effigiem, un abominanda et exseἀποτρόπαιος; ὅρα λοιπὸν καὶ τὸ τοῦ βασιλέως κάλε crabilis est intuere deinceps formam justi prinλος, ὡς ποθητόν, ὡς ἐράσμιον ἄντικρυς, οἷον τὸ cipis, ut suavis, ut blanda, ut cunctorum ad se σὶν, εἴ γε βούλοιο. Καίτοι τρόπον μέν τινα καὶ τὴν amores cunctis gratiɔrum illiciis rapiens; nec miβασιλείαν συνεζωγράφησα οἷς ἔγραψά σοι τὸν τύραν nus jucundam offerens animis speciem, quam tuus νον. Καὶ γὰρ ἐναντίος ἂν εἴη ἐκείνῳ οὗτος ὁ βασι - (si dicere sinis), tuus, inquam, lac ætale, hoc graλεύς· πλὴν ὀλίγα τινὰ προσεπιβάλλω [f. - βαλῶ] Live fore vullus slalusque pulcherrimus oculis obτούτῳ τὰ χρώματα. Καὶ πρῶτον ὅρα τοῦτον. εὐθὺς jicit: quæ et eadem, si volueris, olim imperantis ἐναντία τῷ τυράννῳ ζωγραφοῦντα τὰ πρόθυρα· καὶ tui effigies fuerit. Ac quanquam videri poteram οὐ βίᾳ τὴν ἀρχὴν κτώμενον, οὐδὲ τὸν πέπλον αἴ- veri justique regiminis jam informasse ideam cum ματι βάπτοντα· ἀλλ᾽ εὐν ἷα πλήθους καὶ λαοῦ συν- tyrannum pinxi, cujus spectri tristibus illætabiliδρομῇ καὶ σώφρονι καὶ εὐγνώμονι. Ἀρετῆς γὰρ busque lineamentis, qui contraria omnia cogitave ἆθλον τὴν βασιλείαν ἐκδέχεται, καὶ πάντες ἀποχω- rit, is in efigiem boni principis necessario incurροῦσι τῶν κρειττόνων τῷ κρείττον:. Οὕτω κάν ret. Superaddam hic tamen velut ad absolvendam μελίσσαις ὁ βασιλεὺς αὐτοφυής ἐστι, καὶ πᾶν τὸ picturam, aliquos adhuc colores. Primum omnium πλῆθος ἡγεμόνα τοῦτον πεποίηται. Οὕτω μὲν vide hunc mihi verum regem aditum ipsum, ac αὐτῷ τὰ τῆς βασιλείας προαύλια, ὡς ἱλαρὰ καὶ quasi valvas imperii longe alio quam tyrannus soεὐπρόσιτα, οὐ σκυθρωπὰ καὶ δυσεντευκτα. Βαίνω- lcat fuco colorantem: non enim per vim ac cædem μεν δὲ ἤδη προσωτέρω, καὶ τὴν βασιλείαν θεώ. irrumpit in solium; nec illam, insigne mox futuμεθα. ram potestatis, cruore civium inficit purpuram; sed gratia studiisque multitudinis et concursu libero moderatoque in commune consulentis populi,. regni apicem virtutis privatæ præmium accipit; nemine non æquissimum censente præstantiora ei excipi, extraque sortem deferri, qui omnibus præstet. Ergo ut apes naturalibus præsignem notis non tam eligunt quam agnoscunt principem: ita hunc populus non nisi domesticæ laudis prærogątiva velut quadam, morumque sanctorum commendatione designatum, suffragiis ornat et evehit lætus ac gratulans liberrimis. Talis huic ingressus in principatum, ac quasi vestibulum regni est, ut. renidens, ut blande pellax, ut nibil inauspicatum aut triste offerens. Procedamus ergo sane ulterius, intro que progressi regnuth ipsum spectemus cominus. · Η εἰς ἄκρον θεοσέβεια, τῷ βασιλεῖ χρειώδης καὶ καρποφόρος. Οὐκοῦν ὁ ἀληθὴς βασιλεὺς εἰδὼς, ὅτι καθάπερ οἰκίας καὶ νεὼς [f. νεώ] δεῖ τὰ κάτω ἀσφαλέστερα εἶναι, οὕτω δὴ καὶ τὴν βασιλείαν προσήκει βαίνειν ἀσφαλῶς, τὴν εὐσέβειαν ποιεῖται θεμέλιον. Οὕτω μὲν εὐσεβὴς ὤν, ὡς μηδὲ τοῖς ἱερεῦσι πρωτείων παραχωρεῖν· οὕτω δὲ πάντα ποιῶν καὶ λέγων, ὡς Θεὸν εἰδὼς πάντων ἔφορον καὶ πάντων ἐπήκοον. Φιλόθεος δὲ ῶν, ἀναγινώσκεται ὡς ἔστι θεοφιλής φιλῶν γὰρ Θεόν, ὑπὸ Θεοῦ φιληθήσεται. "Οθεν αὐτῷ τὰ πάντα ἔσται Θεὸς καὶ πατὴρ καὶ ἀδελφὸς, καὶ στρατιώτης, και σύμμαχος, ἐν πολέμῳ κατορθῶν καὶ συνεγείρων τα τρόπαια· ἐν CAPUT XII. Quam necessaria quamque utilis sit principi. religio excellens. Principio sui nominis, officium impleturus rex, guarus ut donus ac navis, ita regni quoque basi: ac fundum esse firmum solidumque oportere, reli - gionem imperio fundamentum ponit; sic divino se mancipans. addicensque cultui, ut ne sacerdotes quidem ac sacrorum antistites pietate in Deum vera sibi præstare patiatur, adeo verbo semper atque opere religiosus, ubique istud oficium tue tur, et illud omnia intuens omniaque audiens nuşquam non spectat presens numen. Deum purra amans non deerit quin et sit et agnoscatur Deo

clarus: nam utique nunquam sine quæstuoso re- εἰρήνῃ τὰ τῆς εὐνομίας συμπροθυμούμενος. Τις οὖν ἐλβιώτερος τοῦ τὸν Θεὸν φίλον ἔχοντος; τίς μᾶλλον ἐν ταῖς μάχαις αήττητος; τίς ἐκεχειρία εἰρην χω τέρα; Τῷ ὄντι γὰρ κινδυνεύει μόνος οὗτος τοῦ κα σμου βασιλεύειν παντός. Εἰ γὰρ Θεοῦ μὲν ὁ κόσμος, ἐκεῖνος δὲ Θεοῦ φίλος ἀνωμολόγηται, τὰ δὲ τῶν φί λῶν κοινά· δεσπότης ἔσται τοῦ κόσμου βασιλεὺς ὁ Θεοφιλέστατος. ditu gratiæ reciproca Deus amabitur, qui omnium inde necessitudinum affectus induet, oficiaque reddet diligenti se principi; patrem se illius et fratrem ferens; militem quin etiam et socium, ita in bello fortem illi ac felicem navabit operam profligandis hostibus, tropæisque statuendis, ita idem in pace politicæ tranquillitatis statum, inoffensumque rerum cursum efficaci providentia fortunare perget. Quis hoc igitur beatior, qui Deo cordi sit? Quis isto magis invictus 542 in praliis? Quae securior otiique fecundior conventio pacis, hac tanti adjutoris tam certa fiducia? Enimvero nec jactabunda, nec falsa divinatio sit, si quis tali principi orbem universum subjiciendum auguretur: cum enim totius utique orbis Dominus Deus sit, porro inter nos conveniat Deo hunc amicum esse; quam illud certum est vulgi ore celebratum, amicorum communia esse omnia, tam exploratum haberi debet principis Deum amantis imperio, nullam mundi quamlibet late patentis partem esse subtrahendam. CAPUT XIII. Instrumentum necessarium regni bene gerendi amici fideles. *Οτι φίλοι πιστοὶ τῆς βασιλείας, ὀρθῶς πολι τεύεσθαι μελλούσης, ἀναγκαῖον όργανον τυγ χάνουσιν. Quomodo autem tantæ ac tam var.æ solus pro- Πῶς οὖν τοῖς σύμπασιν ἐπιστήσεται; πῶς τοῖς curationi sufficiet? Qut poterit unus universis ita έκασταχοῦ πραττομένοις παρέψεται, καὶ ἐπέψεται, praeesse, ut nemini ac nusquam desit? Qua ra- καὶ τὸν μὲν ἐπαινέσει, τῷ δὲ προσμέμψεται, τὸ δὲ διορ tione, inquam (quod omnia gubernantis officium θώσεται; Πῶς ταῦτα πάντα, βούλει μαθεῖν; Διὰ τοῦ est), quæ ubicunque fiunt coram intuiturus, asse- τῶν φίλων πτερωτοῦ ἅρματος. Αὐτὸς μὲν γὰρ εἰς quetur et spectabit præsens? Et hoc quidem pro- ἐστι, πολλαπλάσιος δὲ διὰ τῶν φίλων γίνεται. habit, illud reprehendet, aliud corriget? His tam multis, tam diversis quo pacto unus sufficere regendis et administrandis queat, si discere vis, sic accipe. Paratus præsto est bono principi currus valucris quoquoversum celerrime mobilis fidorum amicorum, cujus beneficio immotus ipse cuncta, unus idemque multiplex, adeat, iuspiciat, curet, gerat; quoniam quæcunqne per fideles agit administros, per se ipse censetur agere. CAPUT XIV. Amici maximum bonorum principum bonum quo alii carent, p ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Τῶν βασιλέων τὸ ἐν καλοῖς ἄκρον καὶ μέγιστον, οὗ τῶν ἄλλων οἱ πλεῖστοι ἀμοιροῦσιν, οἱ φίλοι ὑπάρχουσιν. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ φίλων ἐμνήσθην, ἀναδιδάξω σέ τι περὶ τούτων πλατύτερον. Πολλῶν γὰρ ὄντων τῇ βασιλεία καλῶν, οὐδὲν τοιοῦτον ὡς τὸ τοῦ φίλου πράγμα καὶ ὄνομα. Τύραννος μὲν γὰρ τῷ φόβῳ περιστοιχίζεται, καὶ τὰς ἀπειλὰς ἔχει, καὶ τοὺς ἑκάστοτε φόνους, στεῤῥόν τι καὶ ἀκαθαίρετον πρόβλημα. Σὺ δὲ ἀλλὰ τα φιλίᾳ τειχίζου, καὶ τῇ εὐνοίᾳ μάλιστα πάντων φράτο του. Οὐδὲν γὰρ οὕτω ἀσθενὲς ὡς ὁ παρὰ πολλῶν μισούμενος ἄνθρωπος, κἂν ὑπὸ πολλῶν δορυφόρων φυλάττηται. Προσκυνεῖ μὲν ἴσως ὁ πολίτης, καὶ μετ γαλύνει καὶ εὐφημεῖ, καὶ προσθήκην ἡμερῶν αἰτεῖται παρὰ τοῦ Κρείττονος· ἀλλ᾽ ἡ γλῶσσα ὁμώμοχ', ἡ δὲ φρὴν ἔστ' ἀνώμοτος· καὶ τὰ χείλη μὲν ἐδίηνεν, ὑπερώην δ' οὐκ ἐδίηνε. Καὶ δέδοικε μὲν ἐξει πεῖν, ὅτι μισεῖ καὶ βδελύττεται καιροῦ δὲ λαβό μενος, οὐ λόγοις, ἀλλ᾽ ἔργοις τὸ μῖσος δείκνυσι, και τῶν ἡπάτων ἡμῶν ἀπογεύεται. Hic quando in amicorum mentionem incidi, utar occasione docendi te super hoc argumento plenius. Res enim est magna in primis ac plane tanta, ut cum in regno pleraque ampla magnificaque sint, nihil tamen ad mentionem auspicatius, ad rem usumque præstabilius fingi possit amico vero probatoque. Nec temere est quod regi bonum istud adjudico. Tyrannus ejus expers omnino est, `quippe qui metu se ac formidine succinctum ostentare amef, et minis sese plagisque ac cædibus, velut muris ferreis aut adamantinis omni ex parte communiat: cujusmodi ei propugnaculum tu ne invideas censco; verum affectibus te amicorum, concordiæque impenetrabili textu, munimenti genere longe omnium firmissimo circumda. Sic porro habe: nihil esse infirmius eo, quicunque est, nomine quem oderunt omnes, utcunque ille ferreis prætorianorum cohortibus custodiatur assidue. Veneratur illum quidem ac pronus salutat civis, mirarique videtur ac celebrat, vota palam faciens quibus multos ei annos felicis imperii optare se precarique a Deo simulat. Sed (quod habet verbum vetus) jurante lingua injurata mens manet, nec gratia compositi ad adulationem oris ultra labiorum renidentiam, usque ad animi serenandam intemperiem proficit. Ergo nunc quidem oppressa metu loquendi libertate, quo ardet flagrantissimo, dissimulare odium cogitur: at idem olim captato tempore non verbis, sed factis id expromet, et cjus ipsius adorati principis, cui nune blanditur obnoxius, cruda furens intestina gustabit.

543 CAPUT XV. Veri amici erga principem officia. Ειλικρινούς πρὸς βασιλέα φίλου υπηρεσία. Αλλ' οὐχ ὁ φίλος οὕτω· νυκτὸς δὲ καὶ ἡμέρας τοῦ Non sic verus amicus principis: is enim fideli φίλου βασιλέως φροντίζει, καὶ ταῖς ὑπὲρ ἐκείνου penitus benevolentia instinctus, noctem ultro κάμνει μερίμναις· οὐχ ὅπως κερδάνῃ, τοῦτο μόνον diemque de eo cogitat: eum curat, laboribus cjus σκοπῶν, καὶ τὴν ἀρχὴν ἐκκαρπώσηται· ἀλλ' ὅπως sollicitudinibusque participat: non id spectans ille οραμάτως ἕξει τῇ βασιλείᾳ τὰ πράγματα· καὶ λυπή- quidem, ut quam maximum potenti suæ fructum σει μικρὸν, ἵνα μεῖζον εὐφράνῃ· καὶ δριμύξεται tranquilla fruitione voluptatuum ituperans capiat: τοῖς ῥήμασιν, ἵνα γλυκάνῃ τοῖς πράγμασιν· οὐχ verum id agens, ut imperium quam firmissin'e υποκλινόμενος τοῖς τοῦ βασιλέως θελήμασιν, οὐδὲ constitutum illi sit, non dubitat molestia illum σκιᾶς ἔργον ποιῶν, καὶ συνεπινεύων τοῖς νεύμασι, interdum aliqua pungere, u18 eum postmodum καὶ συγκινούμενος τοῖς κινήμασιν· ἀληθὴς δὲ ῶν, delectet uberius: verbis, inquam, eum aliquando καὶ αὐθέκαστος, καὶ τὰ τοῦ φίλου δι' ἀγάπην ἐξ- minus jucundis affabitur, nt successu rerum, qui ιδιούμενος. ex monitis austerioribus sæpe prosperrimus exsi61.1. ¿andium ei conficiat liquidissimum. Ergo bie nequaquam se ad regis voluntates serviliter flectet; neque unibiæ n:odo motus omnes annuentis abnuentisque, pariter assentans nutibus ac renutibus totidem exprimet; ` sed 'verus severusque nihil obiter transigens, cuncta singillatim suis momentis librams, sie se geret plane, ut qui propter eximiam benevolentiam res spasque amati princi” pis sibi proprias fecerit. Τῶν κολακευόντων τὴν βλάβην ὁ βασιλεὺς φευ γέτω. Καὶ μέντοι καὶ βασιλεὺς οὐ βαρύν σωφρονιστή, ἀλλὰ γλυκὺν νουθετητὴν τὸν φίλον οἰήσεται· καὶ τοῖς μὲν κολακεύουσιν ὡς ἐχθραίνουσιν ἐμπικρανεῖται, καὶ βαρὺ συνάξει τὸ ἐπισκύνιον. Τῷ ὄντι γὰρ οἱ τῆς κολακείας θεραπευταὶ θανάσιμον κιρνοῦσι μελίκρατον· καὶ φιλοῦσιν, ἀλλὰ καὶ δάκνον. τΕ;· καὶ σαίνουσιν, ἀλλὰ καὶ σπαράττοντες· καὶ μέλι μὲν ἀποστάζουσιν, ἀλλὰ πικροτέρας χολῆς τὰς ἀναδήσεις ποιούμενον. Τούτοις μὲν οὔτε τὰς τῶν βασιλείων ἀναπετάσει θύρας, οὔτε τὰς τῶν ὠτίων· ἀλλ' ὡς Σειρήνας παραπλεύσεται κηρῷ καὶ λόγοις σοφαῖς τὰς ἀκοὰς ἐμφραξάμενος. CAPUT XVI. Adulatorum pernicies principi cavenda. Vicissim autem princeps non censoris odiosi, sed jucundi mɑnitoris hunc habebit loco; iram autem colliget effundetque omnem in adulantes: hos supercilii attractione, hos catera minacitate vultus oculique fastidio, hos verborum acerbitate submoveat tum maxime cum blandissime adrepere conantur. Vere enim nihil aliud id genus homines nisi mellitum venenum offerunt: et osculantur illi quidem, at simul mordent; nulcent, sed codem momento dilaniant: inel denique instillant, sed quod haustum venisque conceptum felle, quovis amarius. ac perniciosius sumentem afficit. His ne aulæ quidem suæ fores patere sinet bonus princeps, multo autem minus aures proprias: quas potius sapien. tum sermonibus, velut cera quadam Ulyssea, præoccupabit atque præinuniet, ut sine sensu (noxa malesuados istarum sirenum cantus queat prætervehi. Των φίλων ταῖς νουθεσίαις τὸν βασιλέα πειθαρχεῖν καὶ ὑπομένειν πρέπει. Τοῖς δὲ φίλοις ἑαυτὸν παρέξει καὶ τέμνειν καὶ · καίειν ὡς ἰατροῖς ἐπιστήμοσι, καὶ πάντα τὸν ἑαυτοῦ συνετώτερον εἰσκαλέσει πρὸς τὰ βασίλεια, καὶ πολύ λοὺς ἐκ τῆς γωνίας ανασπάσει πρὸς τὰ μειράκια ψιθυρίζοντα (f.-τας], οἷς παραδοὺς ἑαυτὸν δεξαμενὴν τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν ποιήσεται, πᾶν δεχομένην · κάλλιστον χώρημα. CAPUT XVIE. CE Amicorum monitis docilem et patientem esse oportere principem. Porro amicis seipsum præbebit velut peritis medicis ad quamvis paratum sectionem ustionemive, curandis suis reique publicæ malis utilem neque se ultro solum offerentes excipiet, at quemcunque sapientiorem se ipso sciet, ultro invitabit accersetque in aulam: atque adeo. multos ex angulis abripiet ad greges puerorum clementaria præcepta susurrantes, quibus operam dans, seque supponens, corrivabit in min salutares ex limpidis illorum fontibus virtutis et sapientiæ liquores. · Ποῖον τρόπον χρηστούς φίλους ὁ βασιλεὺς 180κιμάσει. Τούτους μέντοι τοὺς φίλους ἐπιστήσει ταῖς τῶν πόλεων διοικήσεσι, πάντως πείραν λαβὼν αὐτῶν ὅτι · καλῶς ἐπιστήσονται. Τίς δὲ ἡ πεῖρα; Καί μοι συν ακολούθει τῷ λόγῳ προσεκτικώτερον· τάχα γάρ σοι παραδώσω τὴν λίθον τὴν χρυσογνώμονα • Τρία ταῦτα περὶ τὴν πεῖραν ταύτην ἔχομεν θεωρεῖν· ἄνθρωοἶκον, καὶ πόλιν. Πρῶτον μὲν οὖν σκόπει τὸν που, CAPUT XVIII. suum aniQuomodo probandi principi amici. Jam ex hoc, amicorum genere deliget quos regendis urbibus præficiat, ubi peritie industri:eque 544 ipsorum ad eam administrationem preclare fungendam experimentum ante idoneuni ceperit. Quæres forte, quis sit experimenti hnjus capiendi modus? Fac paulo attentiorem advertas animam, lapidem mox a me accipies Ly.lium,

cujus ab indicio veracissino nullus aurei coloris ἄνθρωπον, εἰ τὸ οἰκεῖον ἦθος κατήρτιτισεν· ὡς μήν τε τὸν θυμὸν, μήτε τὴν ἐπιθυμίαν, τὰ δοῦλα ταῦτα καὶ ὑποχείρια τοῦ λογισμού καταστῆσαι ἐγκρατή το καὶ κύρια. Κάπειδὰν εὔρῃς τοιοῦτον, ἐπὶ τὴν τοῦ οἴκου διοίκησιν ἀναβίβασον· εἰ δὲ καὶ περὶ ταύτην εὕρῃς ἐν δόκιμον [[. εὐδ.], πρὸς ἄλλον αὐτὸν ἀναβα θμὸν ὕψωσον, καὶ πόλεως διοίκησιν πίστευσον. Ο γὰρ μὴ ἑαυτὸν ἰθύνας, πῶς οἴκου κατὰ τὸ δέον ἐπιστα τήσειεν; Ὁμὴ οἶκον εὐθετήσας, πῶς πόλιν ἐθύνειεν; Οὗτος ἔστω σοι γνώμων τῶν ἀρχόντων ἀπαραλόγι στος, καὶ τοὺς ἐν τοῖς εἰδικωτέραις δοκιμασθέντας, ταῖς κοιναῖς προσάγαγε διοικήσεσιν. Ὁ γὰρ ἐν ὀλί γῳ πιστὸς, καὶ ἐν πολλῷ πιστός ἐστιν, ὡς ἐμάθο μεν· ὥσπερ εἴ τις τοῦ οἴκου οὐκ οἶδε προΐστασθαι, οὐδ' Εκκλησίαν αὐτῷ παραδίδωσιν ὁ Ἀπόστο λος. fucus sequioris materiæ metallum proteget. Experimentum boc capere volenti tria consideranda sunt: homo, domus, civitas. Primum, inquam, observa hominem, ut se erga se gerat. Ecquid enpiditates et irrationabilis partis efferos motus rationi, ut par est, subjectos habeat: an sesc «Derre dominarique permittat. Hoc salis explorato ad gubernationem domus fac gradum, in qua si tibi satisfecerit, tum demum licebit civitatis ei gubernacula credere. Qui enim moderari sibi nescit ipsi, quomodo is familiam recte constituat? Aut qui domum sapienter suam non rexerit, quomodo sperari de illo poterit urbi eum recte præfuturum? Hanc regulam securæ magistratuum lectionis nunquam defuturam habe, juxtaque illam quos in minoribus probaveris, majoribus deinde impone provinciis. Nam, ut ex Evangelio discimus, Qui in modico fidelis est, et in magno fidelis erit“; uti neque illi Ecclesiam committit Apostolus qui specimen industriæ non edidit in gubernatione propriæ domus. CAPUT XIX. Favoris regum perspecti mira vis est ad studia subditorum provocanda. Τῆς τοῦ βασιλέως εὐνοίας ἡ δοκιμασία τὰ τῶν ὑποκειμένων ἐπιτηδεύματα θαυμασίως καθόλο κει. Τοιοῦτοι δ' ὄντες οἱ ἄρχοντες, ταχέως τὴν βασι λείαν αὐξήσουσι πρὸς τὸ βέλτιον, πολλοὺς καὶ ἄλλους ἑαυτῶν ὁμοίους ἐξεργασάμενοι. Φιλεῖ γὰρ τὸ παρὰ βασιλέων σπουδαζόμενον αύξεσθαι, κἂν φιλορήτωρ ὁ αὐτοκράτωρ, βαβαὶ τῆς τῶν σοφιστῶν ἐπομβρία; 1 περιχεῖται τοῖς ἀναγνώσμασι τὰ ἀνάκτορα. Κἂν δόξῃ φιλοσοφίᾳ προσέχειν, καὶ περὶ τὰ μαθήματα στρέ φεσθαι, παρὰ τὰς βασιλικὰς θύρας οἱ τοῦ Πλάτω νος γέμοντες, καὶ οὐδὲ τοῖς τὰς πύλας τηροῦσιν ὁ ᾿Αρχιμήδης, ὁ Εὐκλείδης, ὁ 'Υψικλῆς ἀνεπίγνωστοι. *Αν δὲ φίλιππος νομισθῇ, στενοχωρεῖται τὰ βασίλεια Νησαίοις ίπποις καὶ Ἰταλοῖς. Quod si ejusmodi præfecti ac magistratus fuevint, non leve felicitatis augmentum reipublica cito adjicient: quippe quam sibi similibus multis eficacis exempli fecunda vi reddendis, magno bonorum virorum numero beabunt. Id enim jam fere sic eri solere animadvertimus, ut genus quodcunque hominum ii qui rempublicam moderantur universam, claruin sibi esse præ se tulerint, id continuo accessu studioque plurimorum celebretur in dies, efficiaturque numerosius, sive ars ea est, sive disciplina, professio, aut secta. Delectetur, exempli causa, imperator studiis artibusque rhetorum, greges statim undique affluent, et veluti nubes depluent sophistarum, declamantium vocibus palatium personabit. Sin teneri philosophia videbitur, et mathematicis delectari, obsidebunt ostium aulæ pleni Platonis homines, et ne janitoribus quidem Archimedes, Euclides, Hypsicles ignoti fuerint. Idem equorum amorem ostenderit, equis ecce vel insularibus vel Italis undecunque mox gregatim affluentibus capiendis vix ulla satis regiarum ædium atria pateant. CAPUT XX. Quam indignum et noxium sit sceleratos apud Οτι ἀνάξιον καὶ ζημίας αἴτιον τοὺς ἀδίκους principem gratiosos esse. Quæ igitur in aula bonorum hominum raritas crit, si eos, nec nosse, nec ubi sint scire, nec παρὰ τῷ βασιλεῖ εὐδοκιμεῖν. Καὶ τοίνυν μὲν τοὺς μετιάντας ἀρετῆς [την] οὐκ οἶδεν οὐδὲ ὅποι γῆς διατρίβουσιν, οὐδὲ ψιλὴν venientibus congressus conspectusque sui 545 θέαν τούτοις παρέχεται. ᾿Ανθρώπους δὲ κακοηθείας facere copiam princeps curaverit? loco autem istorum perditissima capita, notissimas officinas fraudum scelerumque omnium habeat, adhibeat, dignitatibus ornet, donis cumulet? His civitates condonet totas ad nundinationes iniquorum quæstuum, ad prædarum rapinarumque sordidissimas pactiones. Denique istis cives, vclut miseras victimas, conscindendos excarnifcandosque permittat, ea duntaxat lege, ut pro mercede concessæ licentia, pinguissima ipsi qurque servent, nihil sane pensi habenti, si divina bumauaque confun- • Matth. xxv, 23. πάτης περιφανή εργαστήρια, καὶ ἀξιώμασι δωρεί ται, καὶ δεξιώμασι, καὶ τούτους ταῖς πόλεσιν ἐπ αφίησι, κερδῶν ἀδίκων ἐμπόρους, καὶ ῥυπαρῶν λημμάτων προσαγωγής [f.-γεῖς]· καὶ δίδωσι τούτοις καταμαγειρεύειν τὰ πρόβατα, μόνον εἰ αὐτῷ τὰ λι παρώτερα φέροιεν· καὶ πάντα συμφύρει θεία καὶ άνθρώπινα δίκαια, μόνον εἰ ὁδολὸν ἀναδέξαιτο. Οχνῶ μὲν ἐγὼ τοῦτο· Πέρσαι δ' ἂν κάπηλον εἴποιεν, ὥστ περ ἐκεῖνον Δαρεῖον. Τάχα δὲ οὐδὲ κάπηλον (φιλαν θρωπότατον γὰρ, εἰ καὶ ἀνελεύθερον τούνομα), ἀλλὰ λῃστὴν καὶ μιαιφόνον καὶ ἵν' οὕτως είπω, τρικαλι

τήριον, ἵνα μόνον κερδάνῃ τοὺς ἄλλους φονεύοντα, dantur omnia, modo inde illi proveniat obolus. καὶ θλίψεις τοῖς ὑπηκόοις πραγματευόμενον, ἵν᾿ αυτ Talem suo appellare nomine cunctor equidem; at τῆς ἀφθόνως ἐνυβρίζῃ ταῖς ἡδοναίς. cum Persæ cauponem opinor dicerent, ut Darium ilium. Quanquam hoc vocabulum, illiberalis quidem, verum humanæ atque hospitalissima notionem professionis ferens, minus aptum est ad importunitatem designandam istius monstri, cui latronis sanguinarii melius quadraverit appellatio; aut, si ne hæc quidem sufficit, vocemus licet abominabilem ac perniciosissimam pestem, quippe nihil dubitantem vel carnificina subditorum cruentum sibi lucrum conficere, miseriisque ac gemitu cunctoru:n uni sibi exprimere copias, quibus per nequitiam et contumeliam ad ingurgitationem voluptatum abutatur. Τῇ πολιτεία, δν τρόπιν τῇ νήϊ τὸν κυβερνήτην, προσέχειν χρή. CAPUT XXI. Reipublica, uti navis, gubernatorum assidue labo rare oportere. Atqui rectum fuerat, non copia magnitudineve voluptatum antecellere privatis principem, sed curarum laborumque gravium susceptione volunΔεῖ δὲ οὐχὶ τῶν ἡδονῶν πλέον ἔχειν τὴν βασιλείαν, τῶν δὲ πόνων καὶ τῶν φροντίδων τὸ βάρος ἐθελον τὴν ἀνατίθεσθαι. Η οὐχ ὁρᾷς καὶ τὸν κυβερνήτην, ὅπως ἀεὶ ἐνεργός ἐστι, καὶ τῶν ἄλλων ἡδὺ καθευ- β taria; sane: cum quod navi gubernator, hoc reipuδόντων, καὶ βαθὺ κῦμα διαγόντων, αὐτὸς τῇ ἀγρυ πνία προστέτηκε; κἂν ἡμέρας ὑπνώσῃ καιροῦ δραξάμενος, ταῖς διακοπαῖς ὁ ὕπνος εἰς γρήγορσιν αὐτῷ περιίσταται· ὥστε πυκνῶς αὐτὸν λέγειν· Τὴν ὀθότην περίστειλον, τὸν πόδα ἐξάπλωσον, τὸ πηδάλιον περιάγαγε, ἀλλὰ τρίξει τὸ κέρας, ἀλλὰ προβλήτα σκόπελον ἔκφυγε; καὶ σχεδόν τι πλέον ἐνεργεῖ τῶν ἐγρηγορότων αὐτὸς καὶ κοιμώμενος. Πόνοις οὖν ὁ βασιλεὺς ἑαυτὸν ἐκδότω, μὴ τρυφῆς χωρίον, ἀλλὰ φροντίδων τὴν βασιλείαν ποιούμενος. blicæ imperator sit. Gubernatoris porro vides quam non feriata securave sit functio, ut omnem in partem micat, ut se circumagit, ut aliis in suavem compositis somnum atque altum stertentibus, ipse inconvenienti acrimonia vigilia excubans obdurat. Qui pervigilatis noctibus, tuto jam tem. pore diei, aliquid ad necessariam quietem lassis oculis indulserit, quam non altus illi supinusque Bomnus est; expergiscenti subinde illæ voces erum punt: Velum contrahe, laxa pedem, clavum circumage, at stridet cornu, at prominentem scopulum effuge. Sic fere ipse dormiens plus quam vigiles. satagil. Ad hoc exemplum dedat se laboribus princeps, nec voluptatum diversorium, verum sollicitudinum sese adeptum in regno putet. Ὅπως τῶν πολεμικών διαχειρίζειν καὶ ἐν αὐτοῖς πολιτεύεσθαι τῷ βασιλεῖ ἀναγκαῖον. Καὶ τοὺς μὲν πολέμους αὐτὸς ἐνεργείτω, πᾶσι παρών, καὶ πάντα θεώμενος. Οὐ μέντοι γε τοῖς κινδύνοις ἑαυτὸν παραλόγως προήσεται· οὔτε στρα τιώτου θάνατον ἀποθανεῖται, ἀλλὰ στρατηγοῦ λελογισμένου, καὶ πολλὰ τρόπαια στήσαντος. Τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις καὶ πολέμων σκιάς εἰρήνης καιρῷ συχνάζειν δεῖ, καὶ τῶν στρα τιωτῶν τοὺς γέροντας τιμᾷν. Εἰρηνεύων δέ, ἀσκείτω τὸν πόλεμον, ἑαυτὸν μὲν ἐκπονῶν ἑκάστοτε πρὸς πᾶν εἶδος πολέμου, καὶ μηδὲν τούτων ἀπαναινόμενος, συγγυμνάζων δὲ καὶ στρατιώτας ὁμοῦ καὶ ξύμπαντας, διδασκάλους δὲ καὶ θεατὰς τῶν γυμνασίων ποιούμενος ὅσον γεν ροντικὸν καὶ ἀπόμαχον. Η πολιὰ γὰρ Εχει τι λέξαι τῶν νέων σοφώτερον. Γέρων δὲ ἀνὴρ, καὶ νέος, ἕτερος. Ὁ μέν ἐστι νοῦς, ὁ γέρων· ὁ δὲ, χείρ· θάτερος θατέρου δεόμενος. Ως οὐδὲν οὕτω τὰ τῶν Ῥωμαίων διέφθειρεν, ὡς τὸ μην δένα εἶναι ἐπὶ τῶν πραγμάτων στιβαρόν γέροντα, ρυτιδωθέντα μὲν τῷ χρόνῳ τὸ ἔλυτρον, τὸν δὲ χαρ τὸν ἔνδοθεν τελειώσαντα, καθάπερ τὸ κάρυον. CAPUT XXII. Ut curare atque administrare rem bellicam princeps debeat. Ac bella quidem per se gerat, se ipse præsens omnibus, cunctaque coram intuens: non tamen ut. non idoneis de causis sese objectet periculo, nee committat, ut militis mortem oppetere possit, quem imperatoris eximii ritu, non nisi erectis tropæis plurimis sero tandem occumbere par fuerat. CAPUT XXIII. Exercitationes militares in pace frequentanda, honorandique veterani. Porro in pace bellum meditetur, sese identidem ipsum præformans ad omnes partes militarium 546 functionum, nulla quamvis laboriosa recusata. simul autem secum milites quoque universos pariter exercens, spectare ac judicare de re tota jussis veteranis emeritis. Canities enim, quod dici solet, Habet quod aiat quam juventa sanius. Differunt enimvero non parum senex et juvenis. Ille quippe mens, hic manus est; alter altero indiget. Nec vero quidquam rem ita hodie Romanam perdit, quam quod inter eos qui rebus præsunt, nemo quisquam exstet senex vegetus adhuc, et negotiis par, qui rugis ævo contractis, velut squalenti nucis cortice vescum intus et salubrem occulted fructum.

CAPUT XXIV. Exercitatio corporis salubris principi. Hanc legem sibi princeps dicat: Nunquam vesci quin prius sudaverit. Id si faciet, præter cæteros cjus exercitationis fructus, etiam hoc consequetur, ut corpore utatur valentiore; quippe exonerato superfluitatibus, quas sedentaria voluptariaque yta colligit. Mentis vero intelligentia multo experrectiori vigent: quippe quam minus multi vaporantes fumi. Quis sic acri vigilem animo, sic rescat advers rium habere? CAPUT XXV. Mimis et scuris dare operam regem non decere; sed doctos et prudentes viros secum habere. Quomodo autem minis et ludionibus dare operam talis poterit? aut quomodo non omnes in sui amorem rapiet, qui eum viderint tum curas animi, tum contentiones corporis, tum actiones serias, tum exercitationes ludicras ad sua ipsorum commoda conferentem? Si vero contrario se gerat modo, si scenicis et flagitiosis id genus capitibus regia fores paleant, si barathiro dignos palatina domus et excipiat et penitissime admittat, usque ad intimam consuetudinem domini rerum humaŋarum, turpiter collusuri cum scurris nequissimis, et sacrilegos infames, detestatione obrutos publica, non modo sodales et collocutores habituri, sed Υγιὴς τῷ βασιλεῖ τοῦ σώματος ἡ ἄσκησις. Καὶ τοῦτον ἐχέτω νόμον ὁ βασιλεὺς, τὸ μήποτε ἀνιδρωτὶ σἶτον αἱρεῖσθαι. Ἐκ ταύτης γὰρ τῆς ἀσε κήσεως τό τε σῶμα αὐτοῦ ὑγιεινότερον ἔσται καὶ ἀπεριττότατον· καὶ τὸ λογικὸν οὐκ ἐμποδισθήσεται πολλοῖς ἐπιχωννύμενον τοῖς περιττώμασι. Τίς οὖν τοιούτῳ πολέμιος αὐτοκράτορι; obducant soporentque ex arvina pinguis alvi spisse prompto agilem corpore, principem non exhore Τοῖς θυμελικοῖς καὶ γελωτοποιοίς προσέχειν, τῷ βασιλεῖ ἄπρεπον· μᾶλλον δὲ πρέπον τοῖς φρονίμοις συμβιοῦν, καὶ τοῖς πεπαιδευμένοις συνομιλεῖν. Πῶς δὲ σχολάσει μίμοις καὶ γελωτοποιοῖς ὁ τοιοῦ της; ἢ πῶς οὐ πάντας πρὸς εὔνοιαν ἐπισπάσεται, ὑπὲρ αὐτῶν ὁρῶντας φροντίζοντά τε καὶ γυμναζό μενον; Ἐπεὶ τοὐναντίον, εἰ τοῖς μὲν σκηνικοῖς καὶ τοῖς ἀτελγέσιν ἀνοίγονται τὰ βασίλεια, καὶ τοὺς ἀξίους βαράθρων ὑποδέχονται τὰ ἀνάκτορα, συν ασχημονήσοντας τῷ τῆς οἰκουμένης δεσπότῃ, καὶ βωμολόχους συμφθεγξομένους, καὶ διφροῦντας τὸ λογι ζόμενον· τοῖς δὲ καὶ βασιλεύειν ἀξίοις, καὶ τὴν πρώτην πύλην κατὰ τῶν προσώπων οἱ πυλωροί ἐν τινάσσουσι· καὶ ὁ μὲν τιμηθήσεται, ὃς ψιττακὸν ὑπεκρίνατο, καὶ ὡς ἀηδὼν ἑτερέτισεν· οἱ δὲ ἀνθρώ πινα λέγοντες, μᾶλλον δὲ θεῖα φθεγγόμενοι, περιελεύ eriam auctores consiliorum, quorum e sententiis σονται ἄτιμοι, αὐτοὶ μὲν παρ' οὐδὲν τρεφόμενοι, πα deliberationes concludat, remque gubernet publi- χεῖς δὲ τοὺς φθεῖρας τοῦ σώματος ἀποτρέφοντες, καὶ cam: interim dum viris cuivis imperio admini- ὕβρεως μὲν ἆθλα καὶ ἀσχημοσύνης προκείσονται, ἀρε strando, propter excellentem sapientiam, paribus, τὴ δὲ μάταιον χρῆμα καταλειφθήσεται, αὐχμοῦ καὶ ubi se vel ad primum limen obtulerint, janitores εὐρῶτος ἀνάμεστος· πῶς οὖν ἕξειν οἴει τούτοις τά repente valvas in os obtrudent. Si, inquam, hono- πράγματα; Η πᾶτι δῆλον, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν retur qui psittacum, quique lusciniam fracta imitari voce quiverit, spreti autem irrisique repellandar qui quæ decent hominem, vel potius quæ homines ad Deum evehant, loquuntur. Si probi et docti propter neglectum principis, impasti ipsi densos pediculorum greges pascant, si petulantia quidem et lascivia et contumelia affluentibus honorum bonorumque præmiis felices florentesque voliteņt; virtus vero, inane jam nomen, situ et squalore cooperta, consenescere sinatur in angulis: quo loco futura sit tali regimine respublica, faeile intelligere quivis poterit, ut nos taceamus. 547 CAPUT XXVI. De clementia principi necessaria. KEDAA. KG'. Τὸ φιλάνθρωπον τῷ βασιλεῖ χρήσιμον. Ἡ φιλανθρωπία δὲ πόση τις ἔσται τοῦ αὐτοκράτορος; Οτη Θεῷ πρὸς ἀνθρώπους. Οὐ γὰρ προηγουμένως τῷ ξίφει χρήσεται, ἀλλ' ἀναγκαίως καὶ βιαζόμενος· Τον γὰρ ἄνω Βασιλέα μιμήσεται· εἰ δὲ μὴ τὸν Βασιλέα, τὴν μέλισσαν αἰσχυνθήσεται, ἣν τῶν ἄλλων μελιττών μόνην ἡ φύσις παρήγαγεν ἄκεντρον. Οστις δὲ ἐπ δίως ἀπογυμνοῖ τὸ ξίφος, οὗτος οὐ βασιλεὺς, ἀλλὰ δήμιος· οὐδὲ Θεὸν ἔχων ἀρχέτυπον, οὐδὲ πρὸς ἐκεῖνον τυπούμενος, ἀλλὰ δαίμονας ἀλάστορας ἀνθρώπων τρεφομένους αἵματι. At clementiæ principis quem tandem præscribi- 'mus modum? Volumus eam, quoad licebit ei, esse parem, quam Deus in homines exercet. Nunquam 'princeps prima et ultro suscepta voluntate utetur gladio, sed necessitate adactus, postquam alia expertus omnia est. Id enim suadebit obversans illi ob oculos exemplumn Regis cœlestis, cujus exempli si pondus apud ipsum esset minus, quam ut imitationem sui traberet, justo pudore obrueret comparatione sui regem hominem rex apis. Regem ´ quippe apum inter apes omnes unum sine aculeo natura finxit. Porro quisquis ad stringendum gladium facilis pronusque est, carnifex is potius quam rex dicatur, nec putetur a divini principatus archetypo formam potestatis suæ ducere; sed furiarum immanium sanguinarios furores et humari sitim cruoris æmulari.

Ε. ὅσον ξίφει καὶ βασάνοις χρῆσθαι καθῆκον τῷ βασιλεῖ. Καὶ οὐκ ἀμβλύνω τὸ ξίφος παντάπασι, μή τις ἐπιτυέσθω τῷ λόγῳ, μηδέ μου σπαραττέτω τὰ ῥήματα. Οἶδα γὰρ, ὦ κράτιστε βασιλεῦ, ὅτι τὰ κόκκινά σοι ὑποδήματα καὶ ἐνδύματα, τοῦ πυρός εἰσι σύμ βολα. Τοῦ δὲ πυρός διπλή τις ή δύναμις, φωτιστική τε καὶ καυστική· ὅπερ ἐστὶν εἰπεῖν, ἐνεργητική τε καὶ τιμωρητική. Χρῶ τοίνυν ταῖς τιμωρίαις, ἀλλ' ἐπ' ἐλάχιστον. Φώτιζε μὲν συνεχέστερον, κατάκαιε δὲ ἀργότερον. Τοῦτο καὶ ἡ λαμπὰς ἡ προπορευομένη τοῦ αὐτοκράτορος βούλεται, ᾗ πρὸς τὸ φωτίζειν μόνον, ἀλλ' οὐχὶ καὶ πρὸς τὸ καίειν προσκέχρηται. Λάμπε τοίνυν καὶ σὺν τοῖς ἀγαθουργήμασιν. CAPUT XXVII. Quatenus regi gladio et suppliciis utendum. Ne vero, ne, quaeso, criminetur orationem mean quispiam, quasi exarmare coner majestatem regum, et mucronem hebetare ac prorsus elidere dati eis a Deo gladii. Scio enim, scio, princeps masime, rubris uti te calceis, indumentisque purpurei, hoc est ignei, coloris. Ignis porro duplex quædam vis est. Illuminat nimirum idem et urit: quibus symbolis vis benefica visque ultrix adumibratur regum. Utere igitur sane, non prohibeo, suppliciis; sed parcius rariusque; atque ut ignis plura illustrat quam consu uil, sic tu quoque beneficam vim latius et continentius exerce ure autem multo segnius. Hoc te docet illa quæ more majorum ante imperatorem præfertur lampas: ea enim lucendi solum illic usum habet, neque ad urendum adhibetur: ita tu, quantum in te est, tuạt naturæ impetu, propensioneque voluntatis, late fundendis in omnesque spargendis beneficiis indulge unice. ρετῇ καὶ σοφίᾳ τοῖς ὑποκειμένοις ὑπερέχειν τῷ βασιλεῖ μελήσεται. Ἐπὶ τάσι, τοῦτό μοι παραφύλαττε. Φημὶ γὰρ τὸν ἄρξειν ἀνθρώπων μέλλοντα, δεῖν εἶναι τὴν ἀρετὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον. ὡς γὰρ ὁ τῶν προβάτων ἄρχων, οὐ πρόβατον, ἀλλ᾽ ἄνθρωπος δήπουθεν· καὶ ὁ τῶν βοῶν, οὐ βοῦς, ἀλλὰ λογικὸς ἐπιστάτης, καὶ τῶν ἀγομένων μακρῷ τὴν φύσιν ὑπέρτερος· οὕτως ἄρα καὶ τὸν ἄρχοντα τῶν ἀνθρώπων ὑπερκεῖσθαι δεῖ τοσοῦτον, ὅσον προβάτων ποιμήν, καὶ βοῶν ὁ βουκύλος. Ταύτης τῆς πραγματείας συμπέρασμα, καὶ ὁμοίας ἄλλης ἐπάγγελμα. Οι καταβαρυνώ σε τῇ πλησμονῇ τῇ τῆς παραι νέσεως, ἀλλὰ τάχα καὶ εἰς ἑτέραν ταμιεύσομαι τρά πεζαν· καὶ Θεοῦ διδόντος παρασκευάσω σοι τὰ λειπόμενα, μόνον ἴδοιμί σε ταῦτα μετ' ορέξεως προς ηκάμενον, καὶ πέψαντα τὰ βρωθέντα, καὶ πρὸς τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν ἀπολαύσαντα. CAPUT XXVIII. Præeminere subjectis virtute ac sapientia regen debere. Super omnia hoc mihi observa, quod dicturus modo sum. Aio eum qui hominibus imperaturus sit, virtute præcellere homines debere: siquidem ut ovibus pascendis ductandisque qui præficitur, ovis non est, nec bouin armenta bovi regenda committuntur; sed rationis participi capiti, et personæ haud paulo superioris naturæ: sic utique et principem tantum excellere supra subditos jus fasque est, quantum supra ores pastor, supra boves bubulcus eminet. CAPUT XXIX. Hujus operis clausula et promissio alterius. Non te obtandam infinita congerie præceptorumn. Satius sit enim in alteras tibi velut epulas servare cætera, quam hic saturo fastidienda oggerere. Nec deerit quin, juvante Deo, alteram tibi similis opsonii mensam instruam, qua ea exponam quæ hic desunt, si te modo viderim 548 hæc avide ac famelice percepta ita etiam concoxisse, ut et habitior inde sis, et staturam (spiritualem utique, non corporeau) altiori dignitate substruxeris. Ο Θεὸς Κωνσταντίνῳ βοηθὸς ἐπαγγέλλεται, ἐὰν τῇ παρούσῃ παραινέσει, καὶ ταῖς τῆς μητρὸς ἐντολαῖς πειθαρχεῖν θελήσῃ. Λόγοι τιμῶσί σε, τίμα καὶ σὺ τοὺς λόγους, καὶ τῇ ὁσία του μητέρι καταπειθὴς ἔστω [ [. ἔσο ] εἰσαεί. Τοῖ; γὰρ ταύτης χαλινοῖς ὑπαγόμενος, Θεὸν ἕξεις ἀεὶ καὶ τῶν ἔργων συμπράκτορα, καὶ τῆς βασιλείας συλλήπτερα. Πάντως δέ σοι τοῦτο δώσει μητέρος ἀρετὴ καὶ εὐλογία, ἐπὶ κεφαλῆς καταβαίνουσα, καὶ τὸν οἶκον τόν τε βασιλικόν καὶ τὸν ψυχικόν σοι στηρί ζουσα. CAPUT XXX. Promittitur Constantino divinus favor, si et huic partenesi el matris præceptis obsemperet. Honorant te litteræ, honora et tu litteras, traditis tibi per eas praeceptis obtemperans: sancta quoque matri tuæ fac te obedientem præbeas semper. Nam si ejus habenis duci te facilem docilemque permiseris, Deum comitem, fortunatoremque cœptoruni, fum gerendi regni auctorem adjutoremque habebis maximum. Hæc omnino tibi dabit matris virtus et benedictio in caput descendens, ac domum tibi tum regiam, tum spiritalem fundatissima fir.nitate construens.