ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΩΤΑΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ ΚΥΡΟΥ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ Κ' BEATISSIMI EPISCOPI BULGARIÆ DOMNI THEOPHYLACTI EPISTOLÆ XX. Interprete Bonifacio Finetti ord. Prædicatorum. A'.. Ανώνυμος. Sine nomine Vir iste non amplius idem est, rursus abnuit Nondum ego Achridam ascendi, et urbem, quæ vos habet, meis in amoribus iufelix, jam concupisco. longe enim ad me pervenit halitus quidam lethalis, cujusmodi revera exhalant Plutonia barathra. Empedocli igitur victoria capita progignit destituta cervice; sed iste infidelitatis principatus cervices absque capitibus millenas supra millenas effudit. Quis enim Achridensis non est cervix absque'capite, qui neque Deum neque hominem revereri novit, Ego autem ad habitandum talibus cum monstris damnatus sum. Et, quod gravius est, neque ulla spes est cervices istas capiti aliquando, vel superiore aliqua virtute, jungendas fure; quemadmodum alioquin memorati Agrigentini sapientis amor imperfecta capita ad perfectionem adduxit. At mihi spei melioris pennæ diffluxerunt omnes: et aquila cujus supra Jovis sceptrum sedes est, nunc pedibus incedit, heu! et cano iubærescit, et vitam cum ranis trabit: quæ molestum quoque sibi reputantes et fortuna qua Yruuntur, indignum, si Jovis aliti omnimode von insultent, supra dorsum ejus, ut sunt luto et fetore plenæ, conscendunt: et conscendentes elamant 560 dissonum quid, et inharmonicum, lutulenta scilicet anima ipsorum dignum. Videntur igitur illi triumphalem quemdam Pæana canere. Attamien aquilæ nondum vel rostrum, vel unguium acies relusæ sunt; sed adhuc dilaniare carnesque discerpere valet. Verum majorem ipsa sibi reputans inferre injuriam, si animadvertat, et G αὐτῷ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἑκάτερον ἡ φύσις ἡρμόσατο, *Οδ᾽ ἀνὴρ οὐκ ἔτ᾽ αὐτὸς ἐκνεύει πάλιν. Ούπω τῆς ᾿Αχρίδος ἐπέβην, καὶ τὴν ὑμᾶς ἔχουσαν πόλιν ὁ δύσερως ἐπεπόθησα. Μακρόθεν γάρ μοι προσέβαλ λεν ἀποφορά τις θανάσιμος, οἷας ἀτεχνῶς ἀποπνέουσι τὰ Χαρώνεια. Τῷ μὲν οὖν Εμπεδοκλεῖ τὸ νἶκος, κόρ σας ἐκφύει ἀναύχενας· ἡ δ' ἐνταῦθα τῆς ἀνεπιστησίας ἐπιστασία, αὐχένας ἀκορσώτους μυρίους ἐπὶ μυρίοις ἐξέφυσε. Τις γὰρ ᾿Αχριδιώτης οὐκ ἔστιν αὐχὴν ἀκέφαλος, οὔτε Θεόν, οὔτ᾽ ἀνέρα τίειν εἰδώς; Τοιούτοις συνείναι κατακέκριμαι τέρασι· καὶ τὸ δεινότατον, ὅτι μηδ' ἐλπίς ἐστι τοὺς αὐχένας τούτους κεφαλωθῆναι ποτέ τισι δυνάμεσι κρείττοσιν· ὥσπερ ἡ τοῦ ᾿Ακραγαντίνου σοφοῦ φιλία ἀτελεῖς κύρσας συνάγει πρὸς τὴν ἐντέλειαν. Αλλά μοι τὰ πτερὰ τῶν χρηστοτέρων ἐλπίδων ἀπεῤῥύη παντάπασι, καὶ ὁ ἐπὶ τῷ σκήπτρῳ τοῦ Διὸς ἀετὸς πεζεύει φεῦ! καὶ τῇ ἱλύϊ ἐνίσχεται, καὶ τῆς μετὰ βατράχων ζωῆς ἀνέχεται, οἴ γε καὶ δεινὸν οἰόμενοι, καὶ τῶν καιρῶν τῆς αὐτῶν τύχης ἀνάξιον, εἰ μὴ πάντα ἐντρυφῷεν ἐπὶ τῆς σφετέρας τῷ Διὸς ὄρνιθι, ἐπιβαίνουσί τε ἐπὶ τὰ τούτου νῶτα, πηλοῦ καὶ δυσωδίας ἀνάμεστοι, καὶ ἐπιβάντες βοῶσι δύσηχον μέντοι καὶ ἀναρμόνιον, καὶ τί γὰρ ἢ τελματώδους ψυχῆς ἐπάξιον. Ἐοίκασι γοῦν ᾄδειν παιᾶνά τινα ἐπινίκιον. Τῷ δὲ οὔπω μὲν οὔτε τὸ ῥάμφος, οὔθ' αἱ τῶν ὀνύχων ἀκωκαὶ ἡμβλυν ται, ἀλλ᾽ ἔτι σπαράττειν, καὶ ἀποκνίζειν σάρκας ἔχουσι. Μείζω δὲ ὕβριν τιθεὶς ἑαυτῷ τὴν ἐπιστροφήν, καὶ ἄμυναν τῆς ἐκείνων όρεως πρὸς τὰς τοῦ ἡλίου μόνον ἀκτῖνας ὁρᾷ ἀτενές τε καὶ ἔντρανον, καὶ οἷον Variæ lectiones et notæ. Non est epistola, sed pars epistolae. illius scilicet quæ inter Lamianas Magno Domestico inscribitur. Vide infra col. 507 1. • Prodeunt nunc primum ex codice Vaticano. Edit. Ven. Euripidis in Phenissis versus 957, juxta edit. Cantabrigiensem Kingii an. 1720. ἴσ. τοῖν ὀφθαλμοῖν. Vid. Praefationem, num. XLII, tomi superioris cul. 469.

EPISTOLÆ XX EX COD. VATIC. καὶ ἔοκέ τε τὸν, ὅστις ποτὲ οὗτος ὁ ἥλιος, μάρτυρα injuriam ab illis illatam ulcisci aggrediatur, ad ποιεῖσθαι τοῦ πάθους, καὶ τὸ ἀντωπεῖν, τοῦτό ἐστιν αὐτῷ δυσωπεῖν, καὶ νεμεσητὸν δεικνύναι τὸ, τοιοῦ τον τοιούτοις παίζεσθαι. Εἶτα, ὦ πρὸς τῶν τοῦ ἡλίου τούτου καθαρῶν ἀκτίνων, αἷς αὐτός γε οσημέραι φω τίζει, καὶ φωτίζεις οὓς ἀντιδεῖς ἀπογεννᾷς, φιλοσο φώτατε ἀνθρώπων καὶ χαριέστατε. Ο ταῦτα ὑβρι ζόμενος ἀετὸς, μάτην ποθεῖ τὸ μεθ' ὑμῶν διάγειν τῶν μακαρίων ἔνθα μάλ' αίθρη πέπταται καὶ ἀνέφελος εκσπασθεὶς τοῦ πηλοῦ καὶ τοῦ τέλματος, οὐκ, ἔγωγε οἶμαι, ἐρεῖς, ἢ τὴν ἐνταῦθα τῶν κακῶν λίμνην, καὶ τοὺς ταύτης ἐκγόνους κατακριθείης βατράχους. Οὐδὲ γὰρ ἔχω τί ἄν σοι ἐπαρασαίμην ἄλλο καὶ τῆς συνήθους ποδάγρας άλγιον. Τρυφαν σοι δοκῶ παίζων οὕτω, καὶ ναὶ μὲ τοὺς λόγους τοσοῦτόν μοι γέμεις χαρίτων, καὶ οὕτω διαχέεις με καὶ μνημονευό- " μενος, ὡς καὶ τοῖς πρὸς σὲ γράμμασιν, αὐτὸ τοῦτο ἐπισημαίνεσθαι, καὶ πάσης τηνικαῦτα λύπης με λύεσθαι, καὶ ἄνετον πρὸς τὰς τὰς χάριτας φέρεσθαι, ἄλλαις δή τισι χάρισιν. ᾿Αλλὰ δοίη ποτὲ ὁ τῷ ὄντι χαριτοδότης Θεὸς κἀμοὶ παντελῆ τῶν ἐνταῦθα λύσιν κακῶν, ἢ παράκλησιν, καὶ σοὶ τῆς ἀμειλίκτου θηρὸς ἀπαλλαγὴν τελείαν, ἢ ἄνεσιν. Οὐ γὰρ δὴ ἢ μόνοι τῆς κατ' αὐτὸν ὁδοῦ ἀπεσφάλημεν, ἢ μόνοις ἡμῖν ἀπένειμεν ἄκρατον τὸ κόνδυ τῆς πτώσεως. solis radios unice, intente et pure respicit, prout ad hoe utrumque illi oculum aptavit natura. Et quidem decet, quicunque demum fuerit sol iste. testem eum facere afflictionis suæ cæterum pudori sibi ducit vel contra illos intueri, seque merito reprehendendam putaret, si talis cum talibus conten» dere aggrederetur. Igitur per pures solis bujus radios, quibus ipse quotidie illuminat, et tu aquilinos, quos progignis, pullos illuminas, sapientissime et suavissime bominum, aquila, quæ tales injurias patitur, fustra desiderat vobiscum leatis versari, ubi magna est serenitas, atque innubilus spiral aer secretus a luto et cano. Non, puto, inquies. Ergo ad istam malorum paludem, et ad progenitas ex ea ranas condemneris. Neque enim habeo quidquam, quod consueta etiam podagra molestius tibi imprecer. In deliciis ne agere tibi videor, dum ita ludo? Sed tu adeo erga me abundas gratiis, et ita vel si solum in montem veneris, me recreas; ut non possim non id et datis ad te significare litteris, et omni interim tristitia exselvi, ac libero etiam animo erga gratias tuas aliis gratiis ferri. Verum det aliquando verus gratiae largitor Deus et mihi omnimodam a præsentibns malis exsolutionem; et tibi ab implacabili bellua perfectam liberationem ac requiem: non enim vel -soli nos ab illius via discedimus; vel ea solis nobis ruinæ poculum propinat. Β. - Τῷ Σεβαστῷ Ἰωάννῃ τῷ γυναικαδέλες τοῦ βασιλέως. α Τις ἂν μοι σχολὴν ἔδωκε πρὸς λόγους, πανσέβαστέ μου ἀντιλήπτορ, ὅση μοι βούλησις, ἵνα σοι προς τὴν τοῦ κατορθώματος δόξαν, τὴν γλῶτταν ἤρματα; εἰς δ᾽ ἄν μοι ῥητόρων χορόν συνεκρότησεν, ἵνα τού των κορυφαίος γενόμενος, ὅπερ ἦν ποτε, εἶτα δοὺς αὐτοῖς τὸ ἐνδόσιμον, κοινῇ τὴν λογικήν χορείαν ἐπλήρωτα; Σὺ γὰρ βοηθὸς ἐν θλίψεσι ταῖς εὐρούσαις ἡμᾶς σφόδρα παρὰ τοῦ βοήθειαν ἐξαποστεί λαντός σοι ἐξ ἁγίου καὶ ὑπερασπίσαντος ἀναδέ δεξαι Σὺ συνέτριψας τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόντων ἐπὶ τοῦ ὕδατος· σὺ συνέθλασας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος, κἂν νῦν σπαίρῃ τῷ οὐραίῳ καὶ δοκῇ ζῇν οὕτω παρὰ τοῖς οὐκ ὀρθῶς κρίνουσιν, ὡς ἡμεῖς γε παρὰ σοῦ τοῦ λαβόντος δύναμιν πατεῖν ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ τὸ ζῇν ἀπειληφότες, ἐγγελῶμεν τὸν καυχησάμενον εἰς τὰ ἄμετρα, καὶ εἰπόντα· Τῇ χειρί μου καταλήψομαι τὴν οἰκουμένην, καὶ ἐξαλείψω τὴν θάλασσαν, καὶ ὡς καταλελειμμένα ὠὰ τοὺς σύμπαντας ἐξαρῶ. Ἀλλὰ γὰρ οὐκ ἐγκατέλιπες τοὺς ἐκζητοῦντας σε, Κύριε. Επέβλεψας δὲ ἐξ οὐρανοῦ καὶ εἶδες τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωμένων, καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ υἱὸν ἀνθρώπου, ὃν ἐκραταίωσας ἑαυτῷ καὶ ἐπὶ ἄνδρα διεξιᾷ σου ἐξαπέστειλας 1 Psal. still, 2. * Psal. IX, 11. 28 Psal. LXX, (*) σ. ἀναδίδειξαι, 17 Psal. *1*, Psal. xxΑ!!, II. - Joanni Sebasto Augustæ fratri. Quis, au gostissime mi fautor, tantum, ut cupio, otii mili dederit, ut ad praeclari facinoris tui gleriam extollendam linguam meam aptare possim? Quisve mihi rhétorum adjunxerit chorum, ut illorum coryphæus factus, ut olim eram, dato illis melodiæ themate, una cum eisdem choream orato - riam persolvam. Tu cnim Adjutor in tribulationi.. bus, quæ invenerunt nos nimis, ab eo, qui auxilium misit tibi de sancto 16, et prolexit te, exhibitus nobis es. Tu contribulasti capila draconum ir aquis: Tu confregisti capita draconis: tametsi enim caudam etiamnum moveat, ac vivere iis, qui non recte judicant, videatur; nos tamen, qui a te, 561 qui recepisti potestatem calcandi super omnem virtutem inimici ", vitæ donum accepimus, irridemus enm, qui gloriatur in immensum ¹º, ac dixit: Manu mea comprehendam universum, et delebo mare, et velut derelicta ova, omnes levabc 21 At enim Non dereliquisti quærentes te, Domine” sed respexisti de caelo 33.14, et vidisti filios mortifca-- torum, et misertus es nostri ׳, et super filium homi - nis quem confirmasti tibi “, et super virum dexteræ tuæ emisisti lucem tuam et veritatem tuam 27: el multiplicasti super Augustum magnificentiam tuam 21 Isa. X, 18 Psal. Lxxi, 15. 19 Luc. x, 19. 101 Cor. 1, 51. 13. ** Psal. LXX μι, 11. 16 Psal. LASIS, 16. s Psal. XLII, 5. Varia lectiones et nota,

et ducens manus ejus ad prælium, et digitos ejus ad τὸ φῶς σου καὶ τὴν ἀλήθειάν σου, καὶ ἐπλεόνα σας ἐπὶ τὸν Σεβαστὸν τὴν μεγαλωσύνην σου, καὶ διδάξας τὰς χεῖρας αὐτοῦ εἰς παράταξιν, καὶ τοὺς δακτύλους εἰς πόλεμον, συνέτριψας ἁμαρ τωλού βραχίονας, καὶ μοχλούς σιδηρούς συν έθλασας, ἐξῆξας πεπεδημένους· καὶ εἶπας τοῖς παρανομοῦσι, Μὴ παρανομεῖτε, καὶ τοῖς Παραπικραίνουσι, Μὴ ὑψοῦτε κέρας. Αλλ' ὁρᾷς, ὦ πανσέδαστε, ὅπως τὰ Θεοῦ τὰ περὶ σὲ δωρήματα τοῖς τοῦ Θεοῦ λογίοις ὡς δυνατὸν ὕμνητα· ἐπεὶ καὶ δεῖ μὴ ἀνθρωπίνῃ γλώσσῃ τὰ ὑπὲρ ἀνθρώπους κατα σμικρύνεσθαι. Φύλαττέ μοι τοίνυν τὴν ἐπὶ ἀγαθότητι θεομιμησίαν, καὶ μηδέποτε μηδενὶ μηδὲν θελήσεις [[. - σῃς.] κακὸν καὶ πρὸς πάντας μὲν ἀγαθωσύνην ἐπιδεικνύμενος, μάλιστα δὲ πρὸς τοὺς ἐξ ἀρχῆς bellan 3, contrivisti brachia peccatoris s; et confractis vectibus ferreis, eduxisti vinctos in fortitudine ss; et dixisti iniquis, Nolite inique agere, et delinquentibus, Nolite exaltare cornu”. En vero, augustissime, quomodo Dei in te dona Dei ipsius verbis concinni: neque enim decet, quæ homine superiora sual, ea humano eloquio depriinere. Perge igitur divinam bonitatem imitari, neque unquam ulliɣn'alumı velis, quin beneficentiam tuam in omnes exerceas, præsertim vero in eos, quorum ab initio misertus cs, quales sumus nos; quibus profecto beneficiam sunimum conferes, si nostros in Euripo consanguineos et affines benignitate tua complecti digneris, ac cunctis qui in Græcia sunt, manifestum facias, archiepiscopum apud te, augustissimumn έλεηθέντας σοι, ὁποῖοι ἐσμεν ἡμεῖς, οἷς μάλιστα ἂν omnium adjutorem, majore quapiam consideratione dignum censeri. Comple igitur gaudium meis, in omnibus ipsos juvans: et te Deus amplins, ampliusque exaltet et glorificet te, qui bonitate tua ipsum quotidie vicissim glorificas: Et inimici tui terram lingent. χαρίσαιο καὶ τὰ μέγιστα, εἴ γε τοὺς ἐν τῇ Εὐρίπῳ συγγενεῖς ἡμῶν ἐλέους ἀξιοῖς, καὶ δείξοις τοῖς ἐν τῇ Ελλάδι ὡς παρὰ σοὶ τῷ πανσεβάστῳ πάντων ἀνα τιλήπτορι πλείονος ὁ ἀρχιεπίσκοπος λόγου ἄξιος. Πλήρωτον οὖν μου τὴν χαρὰν ἐν τοῖς ἐμοῖς ἐν πᾶσιν αὐτῶν ἀντιλαβόμενος, καί σε Θεὸς ἔστι, καὶ ἔστι ὑψώσειε, δοξάζων σε τὸν διὰ τῆς ἀγαθότητος αὐτὸν ὑσημέραι ἀντιδοξάζοντα, καὶ οἱ ἐχθροί σου χοῦν Λείξουσιν 38 III. — Machelari. Si Deus charitas est ", ut dilectus Christi disci - pulus divinitus docuit, jure ego arbitror, litteras qua: ex charitate proficiscuntur, non descensum ɔ Deo, sed ascensum ad Deum esse; scalamque esse illam quam vidit Jacob, quæ angelorum loco alloquia unionis babet, et super omnia et ante omnia, Dominum sibi innixum 3. Quare tu non scribendi G causam in desiderium indivulsam cum meliori b.no unionem conservandi conferre non debes; sed sciens, quo firmiorem inter nos, quibus possumus colloquiis, stringimus dilectionem, eo nos magis Deo conjungi; utere in hunc finem litteris nostris: et, ut dici aliquando possit, inter nos catenam esse auream e carlo pendentein, quae illuc eos, 562 qui per illam scaniunt, deponit, tuas vicissim mihi dona. Etenim in adeo barbaris locis, nemo est, qui aliquid boni docere me possit. Quare si vel modecus ad nos perveniat sapientiæ sucus, integer nobis nectaris fons affluere videtur. Ne igitur, quæso, imposterum aridos nos sinas in hac terra deseria, et invia, et inaquosa”; hujusmodi enim est ea', ad quam damnati sumus, tametsi vulgo beati et gloriosi videamur. Et quidem beatus in foro reputor, sed vix januam aperio meam, infelicissimus sum. Et hæc quidem ego nunquam non deploravi; nec tamen hactenus consolationem adeptus sum ullam. Ita scilicet placitum esse arbitror vero Consolatori, ut descensus ad nos suus adhuc differatur; ut sic vel nostrum probet affectum, vel nos gratia sua » Psal. CLXIII, 1. » I Joan. ¡v, 16, (Β) ἔσ. ἔτι καὶ ἔτι. ** Psal. xxxvi, 17. » Gen. xxviii, 13. Γ΄. - Τῷ Μαχητάρῃ. Εἰ ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶν, ὡς ὁ ἡγαπημένος ἐν Χριστῷ μαθητὴς ἐπεθέσπισεν [[.ἀπ.], οὐ κατάβασιν ἐκ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀνάβασιν πρὸς Θεὸν τὰ τῆς ἀγάπης ἤγημαι γράμματα, καὶ τοῦτ᾽ ἐκεῖνο τὴν Ἰακώβ ὁραθεῖσαν κλίμακα, ἀγγέλους τοὺς λόγους τῆς ἐνώσεως ἔχουσαν, καὶ ἐπὶ πᾶσιν, ἢ πρὸ πάντων, τὸν Κύριον ἐπιστηριζόμενον. Ὥστε μή μοι τῆς ἀγρα φία; αἰτιῶ τὸ βούλεσθαι ἡμῖν τὴν πρὸς τὸ κρεῖττον ἕνωσιν τηρεῖν ἀδιάσπαστον· ἀλλὰ μαθὼν ὡς μᾶλλον ἐκ τοῦ τὴν ἀγάπην ἡμῖν διὰ τῶν ὡς ἔνεστιν όμετ λιῶν ἀῤῥηκτοτέραν πλέκεσθαι, Θεῷ προσδεσμούμεθα, ὡς ἅμα χρῶ τοῖς γράμμασι, καὶ ἵν᾽ εἴπω τι τῶν ποτε ἡμετέρων, σειρὴν χρυσείην ἐξ οὐρανόθεν κρε μασθεῖσαν, κἀκεῖ τοὺς δι' αὐτῆς ἀναῤῥιχωμένους ἀνατιθεῖσαν τὰς σάς μοι γραφάς έχε δωρούμενος. Ἐν γὰρ οὕτω βαρβάροις χωρίοις οὐδὲν ἀγαθόν με διδάσκειν ἐθέλουσι, βραχεῖα τις ἀποῤῥοὴ σοφίας πρὸς ἡμᾶς καταβαίνουσα, αὐτὴ δοκεῖ τοῦ νέκταρος ή πηγή. Οπως οὖν μοι τοῦ λοιποῦ αὔους παρορώης ἡμᾶς ἐν γῇ ἐρήμῳ καὶ ἀβάτῳ καὶ ἀνύδρῳ. Τοιαύτη γὰρ ἦν κατεδικάσθημεν οι τοῖς πολλοῖς μακαριστοὶ καὶ ἀπόβλεπτοι. Μακάριος μὲν ἐν ἀγορᾷ νομίζομαι, ὅταν δ᾽ ἀνοίξω τὰς θύρας, τρισάθλιος. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὐκ ἔστιν ὅτε μὴ ἀνακλαυ· σάμενος, οὔπω καὶ παράκλησιν ἔσχηκα· δόξαν, οἱ μαι, τῷ ἀληθινῷ Παρακλήτῳ τὴν πρὸς ἡμᾶς ἔτι κατάβασιν ἀναβάλλεσθαι, ἵν᾿ ἡ δοκιμάσῃ τὸν πόθον, ἢ δείξῃ μὴ ἀξίους τῆς αὐτοῦ χάριτος· ὡς τοῖς γε Χριστοῦ γνησίοις συνουσιώταις, οἶσθα ὅτι καὶ » Psal. Lxvii, 7; lxxiv, 5. ³³ Psal. LXXI, 9. st Psal. cvi, 16. 36 Psal. LAII, 3. Varia lectiones et nota. ἴσ. μή.

$13 EPISTOLA XX EX COD. VATIC. τῆς ἐλπίδος θάττον ἐπέπνευσεν. Εφ' οἷς δέ με ἠξ! - nondum dignos esse, ostendat. Aliunde enim nosti, ωσας, ἀνάσχου μικρὰ νουθετηθῆναι ὁ πολλοῖς νο μοθετῶν· ἐπειδὴ καὶ τοῦτο σοφία, μέτρα γινώσκειν τελούσης καὶ τελουμένης τάξεως Μη θέλε πρὸς τὰ θεῖα παρεμβάλλειν σαυτόν, μηδ' ἀνθρώπου ψυχῆς εἶναι δοκιμαστής, ζώου φύσει εὐμεταβόλου, κατὰ τὸν σὸν εἰπεῖν Πλάτωνα· ἀλλὰ τὸ μέχρι τούτων ἔσο φίλος, τὸ δ' ἐνδοτέρων βλέπε καπνῷ καὶ πυρὶ σχε πτόμενον (f. σκεπόμ.] καὶ τῇ φλογίνῃ ῥομφαίᾳ Σορυφορούμενον. ᾿Αλλὰ βαβαί σου τῆς φιλοσόφου ψυχῆς! ὡς ἐδέξω τὴν νουθεσίαν, ὡς ρυθρίασας, ώς ηύλαβήθης τὰ θεῖα, ὡς ἔφριξας! Οὕτως οὖν ἔχε, καὶ τηροίη σε Κύριος πάσης κακύνσεως ἀνώτερον καὶ κακώσεως. nitionem! quomodo erubuisti! ut revereris divina! minus omni malitia et nocumento superiorem. Δ'. - Τῷ πατριάρχη. quomodo genuinis Christi discipulis spe etiam citius aspirare soleat. Quoniam vero ita me rogasti, patere, tu, qui multis legem imponis, ut de paucis quibusdam te commoneam: quandoquidem et hoc sapientiæ est, noscere terminos ordinis, seu classis cum eorum qui perficiunt, tum eorum qui perficiuntur. Noli igitur in res sacras temet immittere, neque discussor esse velis animæ hominis, qui est animal natura sua, juxta Platonem tuum, facile mutabile; sed ad hæc usque esto amicus: quod autem interius manet, considera fumo et igue tectum esse, et flammeo gladio custoditum. Sed pape! quam philosophica anima tua! ut excepisti admout trepidas! Ita igitur perge: et conservet te DoG IV. — Patriarche. Πῶς ἐτόλμησας, φαίη ἄν τις, πρὸς τὸν δεσπότην παῤῥησιάσασθαι, ἄνθρωπος τοσούτων ἐνιαυτῶν τὰ σαυτοῦ χείλη τῇ φυλακῇ τῆς σιωπῆς ἐκκλεισάμενος [f. ἐγκλ.], καὶ μηδὲν μή μικρόν, μή μέγα τῷ εὐερ γέτη φθεγξάμενος, ὃν ἔδει στόματι, καὶ πνεύματι, καὶ γράμματι κατασπάζεσθαι, καὶ διὰ πάντων ὡς ἔνεστιν ἀγιάζεσθαι; ὅτι τοι μὴ δεσπότης μόνον, ἀλλὰ καὶ πατὴρ, καὶ πατέρων οἰκειότατος καὶ φιλοστορ γώτατος. Είπερ ἐγὼ μὲν ἡ ψυχή, ταύτην δέ μοι ὁ πατριάρχης ἐκτήσατό τε, καὶ ἔπλασε κτίσιν καὶ πλᾶσιν ἡμερινὴν καὶ σωτήριον, καὶ πρός γε ὅτι μετριοπαθεῖν ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις, καὶ φύσιν ἔχει καὶ ἄσκησιν. Τάχα μὲν καὶ αὐτὸς πειγασθεὶς, και μαθών, ἐξ ὧν ἔπαθε, τὰ ἡμέτερα, ἵνα μὴ λέγω τι πλέον (εἰ γὰρ ἐν τῷ ὑγρῷ ξύλῳ τοιαῦτα γέγονεν, ἐν τῷ ξηρῷ τί οὐ δράσουσι;)· τάχα δὲ καὶ τῷ μεγαλείῳ τοῦ νοῦ περιλαμβάνων & μὴ αὐτοπαθήσας, ἐπέγνωκεν. Οὐ γὰρ ἀγνοεῖ τοὺς (φεῦ! πῶς ἂν εἴπω;) τῶν ἀρχιερατευόντων νῦν σκόλοπας, καὶ τὰς ἀκάνθας, αἷς ἐμπαγείσαις, εἰς ταλαιπωρίαν ἐστράφημεν· ὅτε οὐρανῷ μὲν στηρίζει τὴν κεφαλήν ἡ τῶν ἁμαρτωλῶν καύχησις, χήραν καὶ ὀρφανών ὁ ποκτιννύντων, καὶ φονευόντων πάντα καὶ αγενή καὶ προσήλυτον. Οὐκ ἔστι δὲ ὁ βοηθῶν, ἢ ὁ ἐξαι. ρούμενος· ἀλλ᾽ ἄγεται καὶ φέρεται πάντα, μὴ δντος λυτρουμένου μηδὲ σώζοντος· καὶ ἐμπαῖκται μὲν ἡμῶν κυριεύσουσιν. Οι πράκτορες δὲ ἡμῶν καλαμώνται τὰ τομώτερα δρεπάνου κατάλοιπα. Πάνω τες ἡμῖν ἐφιστάμενοι νεώτεροι τὴν ἡλικίαν ὁμοῦ καὶ τὸ φρόνημα, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀδικίαν ἀεὶ νεώτεροι, οὐ γηρῶντες, ἢ παρακμάζοντες, ἀλλ᾽ ἑκάστοτε πλεον εξίας εἶδος προσεξευρίσκοντες, καὶ τὸ στρεβλὸν πνεῦ για τοῖς ἐγκάτοις αὐτῶν ἐγκαινίζοντες, καὶ μήτε νουθεσίαι·, μήτε φόδου ἀνθρώπων ανακοπτόμε νοι, ἀλλὰ πρός τι κραταιότερον ἀφορῶντες, ᾧ τὴν κακίαν εὑροῦνται καὶ τὴν ἀδικίαν ἀνατρέφονται, καὶ φωννύονται. Κάν τις βασιλέως ἐπιμνησθῇ, καὶ a” Psal. xxxvını, 2. as Deut. xxxi, 6. * Hebr. v, 8. ** Luc. xx³, 31. "Psal. xcш, 6. Quomodo audes, dicet mihi fortasse aliquis, ad dominum tuum libere nunc loqui, tu, qui tot annis custodia silentii labia tua " ita occlusa tenuisti, ut nec verbulum dixeris benefactori tuo, quem alias et ore, et spiritu, et litteris complecti, deosculari, omnique bonoris cultu prosequi debebas? Non solum enim dominus ille est, sed etiam pater, imo patrum omnium conjunctissimus et amantissimus. Nam ego quidem sum anima: hanc vero patriarcha condidit, et formavits, conditione et forma. tione blanda et plane salutari: ac præterea com. patiendi infirmitatibus nostris et indolem habet et exercitium. Fortasse etiam ipse tentatus aliquando didicit ex iis quæ passus est, nostra, ne dica: amplius. Si enim in viridi ligno hoc fecerunt, in arido quid facient 40? Fortasse etiam, quæ propria experientia 563 nunquam didicit, præcellentia mentis suæ facile cognovit. Non enim ignorat illos, (heu! nescio,quid dicam) pontifcum tribulos et spinas quibus pectori nostro infixis, miseri effecti sumus: quandoquidem ad coelum usque pertingit jactantia peccatorum, qui viduam, et pupillum, indigenam, et advenam interficiunt “: et non est qui auxilietur, neque qui eripiat *: sed aguntur et feruntur omnia, dum non est qui reiimal, neque qui salrun faciat 43: el illusores dominantur nobis. Exactores autem nostri " etiam minutiores spicas, quæ falcis elugerunt aciem, sibi colligunt. Omnes nos premunt, qui etsi juniores ætate sint et prudentia, malitia tamen semper multo valentiores sunt: neque in ea unquam senescunt, aut languidiores fiunt, sed novum jugiter avaritiæ genus excogitantes, perversumque spiritum semper innovantes in visceribus suis (a quo neque monitionibus, neque timore hominum avocari possunt), et ad quid validius jugiter respicientes, quo in malitia præpotentes fiunt, injustitia adolescunt et corroborantur. Quod ta Psal. vu, 11. ** Ibid. 3. ** Isa. 111. 4, 11. 6 Psal. L, 12. Variæ lectiones et notæ. Hoc est, ecclesiasticorum et secularium. ἴσ. ἔκτισε, quia postea sequitur κτίσιν, quan quam cliam ἐκτήσατο recte se habet. ίσ. φόβῳ. Τσ. Ερέωνται.

THEOPHYLACTI BULGARILE ARCHIEP. si quis imperatoris, et gladii, quem ad timorem * τῆς μαχαίρας ἦν εἰς φόβον τῶν κακοποιῶν ἐκ Θεοῦ malorum Dei nutu ille portat, mentionem fecerit, rident obsoletum jam verbum, et ejus qui illud effert, damnant simplicitatem: ignari, quomodo olim hanc illis cæcitatem induxerit simulatio. Porro et illius perquisitionem submovere nitentes, proprias sibi fabricant ærumnas; ne ille a rebus domesticis bene compositis vacans, inquirat in aliena: scilicet velut torrentem, qui ipsos rapere protest, aliam in partem divertere conantur. Sicque tropæum sibi erigere videntur: et gloriantur in malitia, qui potentes sunt iniquitate ", et sapientes malefaciendi. Sicque Dei providentiam cavillantur, ut ferme cum Pharaone dicant: Vacatis, otiosi estis; idcirco festivitatem comminiscimini populo, et quietem s. Hinc opera graviora: hinc exactores operum acerbiores: hinc clerici exspoliati et casi: advenæ censi, et exspoliati omni portione terræ, etiam ejusmodi, quam pullex saltibus facile dimetiri posset (ut nobis reipsa modo ea nonnisi tribulos et spinas germinet '9): hinc omnia examinata et appensa; ut usque ad divisionem carnis et ossium perlingant opera istius absurditatis *º: ac ea renum cordiumque scrutatio, quæ propria Dei est, nunc communis etiam exactoribus evaserit; ut nihil plus mundi potentatibus hac parte habeat omnipotens; neque principibus hujus sæculi Pater futuri sæculi". Adeo scilicet longe processerunt, ut postquam divina in rerum possessione rapinis suis violaverint, etiam ad divinas prærogativas sibi arrogandas progressi sint: et qui inter ipsos formica erat, factus est lco, juxta magnum illud apud Jobum ænigma. Præterea illud eliam sibi assumunt, 564 ut irreprehensibiles esset velint, ac data opera sibi, ac si essent sui ipsorum proci, negotiorum cinnum propinant. Caplant insuper munera, velut ad sese leniendos idonea: at ubi acceperunt, iterum irascuntur et territant eos, qui semel dedere, ut dare assidue pergant: quod. si quod expetunt, non accipiant, belluarum instar ferociunt. Putant enim episcopum pauperem esse non posse, atque ei ex terra non sata, nec culta fruges sponte sua prodire; quin et : fluviis aurum ipsi advehi absque labore, aut igni purificatum: equos autem et mulos a canibus progigni, et omnia demum esse Dei sacerdoti nova et insolita vel si won ita sit, eum neque sacerdotem Dei esse, sed pollutum et omnino profanum: quin et rerum divinarum contemptorem, ct nimis suis addictum, et in muneribus profusum, et quo demum dæmone non pejorem? Neque enim horrescunt illi ca, quibus contra Christianos avaritiæ rabie exagiJati furunt; sed episcoporum accusationibus tan- 4. Rom. sunt. 5. σε Isa. 1x, 6. φορεί, καταγελῶσιν ἑώλου τοῦ λόγου, καὶ τοῦ λέγοντος καταδιατῶσιν εὐήθειαν· μὴ εἰδότες ὡς πάλαι ταύτην αὐτοῖς ἀμβλείαν πεποίηκεν ἡ ὑπόκρισις. Ηδη δὲ καὶ τὴν περιεργίαν τούτου βαρέως ἀντιπερισπᾶν μηχανώμενοι, ἰδίας αὐτῶν συμφορὰς τεκταί νουσιν, ἵνα μὴ σχολάζων ἀπὸ τῶν οἰκείων εὖ κειμέ νων, περιεργάζηται τὰ ἀλλότρια, καὶ ὥσπερ τι ῥεῦμα παρασύρον αὐτοὺς ἀνθελκύοντες, μετοχετεύ ουσιν άλλοθεν. Καὶ οὕτως ἄγουσι στησάμενοι τρό παιον, καὶ ἐγκαυχῶνται ἐν κακίᾳ οἱ δυνατοὶ, καὶ οἱ σοφοὶ τοῦ κακοποιεῖν. Οὕτω τὴν τοῦ Θεοῦ μοῖ ραν κατασοφίζονται, μονονουχὶ καὶ αὐτοὶ κατὰ τὸν Φαραὼ λέγοντες· Σχολάζετε, σχολασταί έστε, καὶ διὰ τοῦτο ἑορτὴν ἐπινοεῖτε τῷ λαῷ καὶ ἀνάπαυσιν. 'Εντεῦθεν ἔργα βαρύτερα καὶ ἐργοδιώκται πικρότεροι, καὶ κληρικοὶ μὲν γυμνούμενοι καὶ τραχηλιζόμενοι, πάροικοι δὲ ἀριθμούμενοί τε καὶ ἐξονυχιζόμε νοι, καὶ γῆ διαμετρουμένη τοῖς τῆς ψύλλης πηδήμασιν, ἵν᾿ ἡμῖν ὄντως νῦν ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἐξανατέλλῃ· καὶ πάντα ἐρευνώμενα και ζυγοστατούμενα, ἄχρι μερισμού σαρκῶν καὶ ὀστέων ἱκνούμενα τῆς ἀλογίας ταύτης, καὶ ὁ τῶν νεφρών καὶ καρδιῶν ἑτασμὸς Θεῷ νῦν κοινούμενος πρὸς τους πράκτορας, ἵνα μηδέν τι πλέον ἔχῃ τῶν κοι σμοκρατόρων ὁ παντοκράτωρ, μηδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ὁ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος Πατήρ. Οὕτω προσώτερον κεχωρήκασι, καὶ ἀπὸ τοῦ τὰ ἐν χρήμασι θεῖα ταῖς ἁρπαγαῖς βεβηλοῦν, καὶ ἐπὶ τὸ τὰ θεῖα ἰδιώματα ἐξιδιοῦσθαι προέβησαν, καὶ ὁ ἐν αὐτοῖς μύρμηξ λέων ἐγένετο, κατὰ τὸ μέγα παρά τῷ Ἰὼβ αἴνιγμα. Ἐπὶ τούτοις λαμβάνουσι μὲν καὶ τὸ ἀνέλεγκτον, ἢ προηγουμένως σφίσιν αὐτοῖς μνηστευόμενοι τὸν κυκεῶνα τῶν πραγμάτων ἐκέ ρασαν. Προσλαμβάνουσι δὲ καὶ τἄλλα μειλίγματα, κἀπειδὴν λάβωσι, προσερεθίζονται, καὶ δεδίττονται ἀεὶ τοὺς ἅπαξ δόντας, ὡς ἀεὶ διδόναι δεδωημένους κἂν μὴ λάβωσιν, ἀγριαίνουσιν. Αξιοῦσι γὰρ μηδὲ πένεσθαι τὸν ἐπίσκοπο, ἀλλὰ φύεσθαι μὲν αὐτῷ τὰ ἐκ τῆς γῆς ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα· ἕλκεσθαι δὲ αὐτῷ τοὺς ποταμοὺς χρυσὸν ἀτεχνῶ; ἄπυρον· ἵππους δὲ καὶ ἡμιόνους αὐτῷ τὰς κύνας τίκτειν, καὶ πάντα εἶναι τῷ τοῦ Θεοῦ λειτουργῷ καινὰ, ἢ εἰ μὴ εἶεν, μηδὲ λειτουργὸν εἶναι Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀνίερον καὶ παμβέβηλον, καὶ τὸν θεῖον ὑβριστὴν ἐκ τοῦ κόρου, καὶ προσπαθῆ τοῖς οἰκείοις καὶ προικοδότην, καὶ τίνος γὰρ οὐ χείρω καὶ τῶν δαιμόνων; Οὐ γὰρ φρίττουσιν ἐφ᾽ οἷς αὐτοὶ κατὰ Χριστιανῶν μαίνονται τῇ λύττῃ τῆς πλεονεξίας ὑποκινούμενοι, ἀλλὰ ταῖς τῶν ἐπισκόπων κατηγορίαις ὡς σφετέραις συνηγορίαις ἐρείδονται, ὥσπερ ἐπάθλου τινὸς αὐτοῖς κειμένου, εἰ τὰ τῶν Ἐκκλησιῶν ἐπιτρέψαντες, ἔτι καὶ τοὺς προεστώτας κατασπιλώσαιεν. Τοῦτο μὲν ἴσως κατά 47 Psal. LI, 3. 48 Exod. v, 17. 49 Gen. III, ἴσ. τῶν θείων, Variæ lectiones et notæ. 50 Hebr. XLIX, οι Paul: val, 10.

EPISTOLE XX EX COD. VATIC. $318 λόγον γινόμενον, ἵνα μηδὲν αὐτοῖς ἀτόλμη τον ᾖ, qnan advocationibus suis gaudent, veluti si præμηδὲ τῆς ποίμνης κεραϊζομένης, ἁπλῆς ὁ ποιμὴν καταλείποιτο· ἀλλ᾽ ἂν ἡ κεφαλὴ πρὸς τὸ σῶμα γνωρίζοιτο, οὐκ ἐκ τοῦ συναισθάνεσθαι μόνον τοῦ τῶν λοιπῶν μελῶν άλγους, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐκ τοῦ μηδ' αυτ τὸν ἀμοιρεῖν κατάγματος, ὡς ἂν καὶ διπλῇ πάσχη οἷς τε τὰ τῶν ἄλλων ἀναδέχεται διὰ τὴν συμπά θειαν, καὶ οἷς αὐτὴ δέχεται τὴν ἐμπάθειαν. Διὰ ταῦτα ἐγὼ κλαίω, φησὶν Ιερεμίας, διὰ ταῦτα, ὡς οὐδ᾽ αὐτὸς ἄγνοεῖ;, ἐγενόμην σοι ἄλαλος. Οὐ γὰρ οὕτως ἐγὼ μεγαλόψυχος, ὥστε τηλικαῦτα βάρη ῥα δίως ἀπητειόμενος, εὐφόρως ἔχειν πρὸς τὰ καθε ήκοντα. Αλλ' ὁμολογεῖς τοῦ τῶν κακῶν τούτων ύψους ἵστασθαι ταπεινότερος· μὴ λίθων ἰσχὺς ἢ ἰσχύς μου; Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος, καὶ ἐκτακεὶς τὴν ψυχὴν ὡς ἀράχνη, καὶ δεόμενος ἀναψξεως. Διὰ ταῦτα πάλιν τὰς ὠδῖνος τῆς γλώττης ἔλυσα, πεποιθὼς ὡς οὐκ ἀπώσῃ τοὺς λόγους τοὺς βιαίους ὡς οἶσθα, σιγήσαντος. Εἰδὼς δὲ ὡς ῥᾴων σμαι διὰ τῆς ὡς ἔνεστι τῶν ἐνοχλούντων ἡμῖν ἐξερεύ ξ:ως, τὸ μέγιστον ὡς λυθήσομαι τούτων σαῖς ἁγίαις εὐχαῖς, ἢ μετριώτερον πειραθήσομαι, ή καρτερῶς φέρειν δυναμωθήσομαι. Μὴ οὖν ἀμελήσῃς τῶν πρὸς τὸν ἀγαθὸν Δεσπότην δυσωπητικώτερον εντεύξεων, γινώσκων, δ καὶ ἡμᾶς διδάσκεις, ὡς καὶ τοῖς κακουμένοις μὲν χαρῇ μεγάλα, τοῖς δὲ κακοῦσι τὰ μείζονα, εἴπερ ἐκείνοις μείζων ἐκ τῆς ἀδικίας ἡ βλάβη, εἰς ψυχὰς ἀποσκήπτουσα. Καὶ θατέρου μὲν οὖν ὠφελουμένου μέρου, ἕτοιμος ὁ Δεσπότης τὸ ἀγαθὸν ἐξεργάσασθαι· Ενθα δ' ἑκατέρῳ καὶ μάλιστα ψυχικὸν τὸ κέρδος, πῶς οὐ πάντας μὲν κινήσει λόγους, πᾶσαν δ᾽ ἀναδείσει τοῦ ἐλέους ἱκετηρίαν, ὥστε χεθῆναι τὸ ἀγαθὸν, καὶ ὁδεῦσαι ἔνθα πλείονα τὰ εὐεργετούμενα; Ταῦτά σοι, ὦ τοῦ Πνεύματος σοφὸν καὶ καθαρὸν οἰκητήριον, ἐπιστολῆς μὲν ἴσως μείζω, τραγῳδίας δὲ ἐλάττω, τῶν δὲ πραγμάτων οὐδ᾽ ἔστιν εἰπεῖν ὅσον ὕστερον. Δώη δὲ Κύριος ἢ περιαιρεθῆναι, ἢ περικερασθῆναι, ἢ ἡμῖν ἐφόρως ποθῆναι τὸ τῆς πικρίας ποτήριον ταῖς σαῖς ὑπὲρ πάντων πρεσβείαις, πανάγιε δέ88 ' mium aliquod certaminis esset illis propositum, si post eversas res ecclesiasticas, ipsos etiam præsides expilatent. In hoc solum fortasse consentanee ipsi se gerunt, ut nihil ausum ab ipsis non sit, ne, direpto grege, pastor impercussus remaneat; set unum cum corpore suo caput esse dignoscatur, 'non ex eo solum quod reliquorum sentiat dolorem membrorum; sed ex eo etiam quod neque ipsunimet propria careat fractura: sicque dupliciter patiatur, et ex aliorum vulnere membrorum, quæ in se per compassionem recipit; et ob ea, quæ in seipso recipit per impressionem. Idcirco ego. plorans 58, ait Jeremias: et propter hanc ego causam, quod et tu nos:i, factus sum erga te inutus: non enim ipse adeo magno et generoso sum animo, ut Lam ingentia onera facile excutiens, promptus ad officia esse possim; sed fateor tanta me malorum altitudine inferiorem esse: nunquid enim silicis est fortitudo mea? Infelix ego homo! Tabescit sicut aranea anima mea et egens sum refrigerii. Propterea rursus linguæ meæ vincula solvi, confdens fore, ut sermones meos non repellas: non enim sponte, sed vi summa præpeditus, ut jam nosti, hucusque conticui. Aliunde vero scio, levius habiturum, si ea quæ me conturbant egessero; et, quod maximum est, sanctis tuis precibus me vel malis istis penitus exsolvendum, vel minus tentandum fore; aut saltem ita corroborandum, ut ad ea fortiter perferenda idoneus magis fiam. Ne igitur negligas, efficaciores ad optimum Dominum orationes tuas effundere: nosti enim (quod el nos doces) hac te ratione et læsis beneficium collaturum te maximum; et lædentibus adhuc majus: mam isti 565 ob injustitiam majore, quippe ad animas spectante, afficiuntur damno. Et quidem si de unius tantum partis emolumento ageretur. promptus foret Dominus meus ad id perficiendum: cum vero utrique parti magnum et præsertim spirituale, obventurum est lucrum; quomodo noc. omnes excutiat rationes, omnesque non insumat, quibus commiseratio utì potest, precandi formulas, ut diffundatur bonum, et eo usque progrediatur, ubi plurimi beneficio afficiendi sunt. Hæc vero dicta sint tibi, o sapiens. et purum Spiritus sancti habitaculum: quæ quidem epistolæ modulo fortasse sunt plura tragœdiæ vero pauciora; rebus autem ipsis, haud dici potest, quantum inferiora. De reliquo det Dominus tuis precibus, sanctissime domine, ut vel omnino tollatur, aut saltem temperetur, vel demum facilius a nobis ebibatur amarus passionis calix. σκοτα. Ε'. - Τῷ Ρωμαίῳ. V. Romano. me Surdas pene mihi aurės fecisti, illustrissime mi in Domino fili, velut bonus Joannes, tua tantis cum plausibus mibi enarrans. 'Sed an idcirco bonum te demonstraveris, ego quidem affirmare non ausim; tui namque hac de re sermones nubem te illam faciunt, quæ Rhodiis aurum olim depluebat. Quare si ego eximiam tuam non nostem prudentiam, teque adeo a mentiendo alienum nescirem; non Εκκεκώφηκάς μοι τὰ ὦτα, ὁ καλὸς Ἰωάννης, λαμπρότατέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ, μετὰ κρότων τὰ τὰ διηγούμενος. "Ο τι μὲν γὰρ αὐτῷ καλὸν ἐπιδείξαιο, οὐ πάνυ τι σαφῶς ἴσημι· οἱ δ' οὖν τούτου λόγοι νε φέλην ἐκείνην σε ποιοῦσι τὴν Ῥοδίοις χρυσόν ποτε (εύσαταν· ὥστ᾽ εἰ μὴ σφόδρα ᾔδειν πεπνυμένον καὶ διὰ τοῦτο ψεῦδος οὐ λέγοντα, οὐκ ἂν ἐνεδεδώκειν τῇ τῶν ἐπαίνων καινότητι· ὑπερβαίνουσι γὰρ τοῦ νῦν - Thien. 1, 16. σε Rom. vi, 24. 50 Psal. ΧΧΧ, 12. 7σ. ὁμολογώ. σ. τοῦ βιαίως. Varia lectiones et notæ. ΐσ. εὐφύρως.

μέου ἀγαθότητα. Πόθεν οὖν ἡμῖν τοιοῦτος ἀνεφάνης ἐν τῇ παρούσῃ νυκτὶ τῆς κακίας ἀστὴρ ἀρίζηλος κατὰ Πίνδαρον Πόθεν, ὦ μακάριε; Λῦσον τὰ τῆ; ἀπορίας δεσμά. Καὶ μὴν ἐγγύθεν ἡ λύσις. Ἡ γάρ τι [ 1. γάρ τοι ] τῶν ἀνθρώπων εὐεργέτις φιλοσοφία, ή καὶ τοὺς θηριώδεις, ἢ κτηνώδεις εξανθρωπίζουσα, οὐχ ἧττον ἢ Κίρκη τοῦ Ὀδυσσέως ἑταίρους, ἡνίκα καὶ ἐκ σιών ἀποκαθίστα πρὸς τὸ ἀνθρώπινον ἑκάστῳ φάρμακον άλλο προσεπαλείφουσα. Ἐκείνη γοῦν ἡ φιλάνθρωπος τοιαύτην σοι τὴν ἕξιν ἐνέπλασε, καὶ φυτὸν οὐράνιον ἐν ἀλλοτρίῳ χώρῳ τῇ γῇ κατεφύτευσε, κατὰ τὸν αὐτῆς καὶ σὸν εἰπεῖν Πλάτωνα. 'Εχου τοίνυν τῆς ἀγαθότητος, δι' ἧς ἐγγίσας τῷ Θεῷ καὶ οὐρανῷ στηρίζεις χάρη, κἂν ἐπὶ χθονός βαίης. Τοῦτο γὰρ ὁ όντως φιλόσοφος. Μή γάρ μοι μετεωρολέσχης ήτω [ Γ. μετεωρολεσχείτω ] μόνον, μηδέ μοι τρανούτω στάθεσι, καὶ ὅπτησι, καὶ ἔπτησι· μηδὲ τὸ μεῖζον ἄλφα κομπαζέτω, εἶτα δεῆσαν ἐργάσασθαί τι, καὶ καταβῆναι· τοῦτο δὴ τὸ ἡμέτερον, Σάραβον ὑπερ βαινέτω τὸν ᾿Αθήνῃσί ποτε κάπηλον· τοῦτο γὰρ οὔτε γινώσκοντος τὰ ὄντα ᾗ ὄντα· ἡ γὰρ ἂν τοῖς οὖσι προσέθετο, οὔτε μελέτην ποιουμένου τὸν θάνατον. ᾿Αλλὰ μὴ σύ γε τοιοῦτος, ἵνα σοι καὶ ὁ Θεὸς Λόγος ἡ ἀληθὴς τοῦ Θεοῦ Σοφία, ἔτι καὶ ἔτι φωτίζει τὸ φῶς γνώσεως, καὶ τηροίη πάσης κακνύσεως ἀνώτερον καὶ κακώσεως. utique laudum tuarum novitatem admisissem: exce- γένους, οὐκ οἶδα πότερον, σιδηρέου φαίην, ἡ κεραdunt enim præsentis ætatis, haud scio an ferreæ dicam vel testaceæ bonitatem. Unde igitur tu nobis apparuisti in præsentis vitiositatis nocte stella insignis juxta Pindari phrasim? Unde, o beate? Solve dubitationis meæ vincula. Sed in promptu est solutio. Scilicet illa benefactrix hominum philosophia, quæ etiam pecuinos, ferinosque humanat homines, non minus ac Circe, cum Ulyssis socios ex suibus, proprio cuique collato pharmaco, ad humanum statum restituit; philosophia, inquam, ut humana est ac benigna, hanc tibi intus formavit habitudinem, et cœlestem plantam in alieno agro, juxta Platonis tui dictum, insevit. Arete igitur reline bonitatem qua Deo appropinquas, caeloque caput innixum tenes, tametsi adhuc per terram gradiaris. Hoc enim est verum esse philosophum. Non enim iste mihi de rebus sublimibus ac cœlestibus dan:ummodo nugetur: neque mihi tostionem et assationen et alixationem explicet, neque majus alpha magnifice jactet, et deinde cum quidquam operari oportet, et ad id descendere, quo usui nobis est, ruditate transcendat vel illum olim Atheniensium cauponem 566 Sarabum. Porro ita se gerere res est ejus, qui nec cognoscit num sint, quæ sunt (alias rebus vere exstantibus studeret) nec ejus, qui in mortis meditatione se exercet. Sed tu non utique talis es. Ita tibi Deus Verbum, et vera Dei effundat, et servet ab omni malo. VI. — Mermenopulo. Sapientia semper magis ac magis cognitionis lucem De me autem nulla ratio. Intelligis, bene novi comicum hoc hemistichium. Nempe facultas tua, quæ ut multis benefaceret, sortita est, in me suum proprium ignorat propositum, meque solum bonis tuis privat. Omnibus enim per tuam linguam instillat nectar; me aulem prorsus aridum reliquit. Hoc sane est illud poetarum Alibanta. Quem igitur constituct sui patronum? Quomodo non ab omnibus revincetur, cum ego in illam omnes concitabo? Au contra me idcirco audacior est, quod inter barbaros degens rusticus, et agrestis evaserim? Sed, o mirabilis judiciaria facultas! tuis nos legibus instituti non verbis fidimus, sed factis: hæc vero in me nunquam rustica evaserunt. Vel igitur etiam mihi linguam parumper irrora, et aliquid nectaris infunde; vel ad tui defensionem eam amplius exacue; non enim ego hoc ita feram, nt non de violata amicitia te incusem. Acri enim patrono instruclus sum, nempe operibus: ac etsi debilis mihi sit famulus, segnesque mihi equi, attamen Diomedes Bovit servare Nestorem. Olymp. I, vers. 101. Ισ. συῶν. Ϛ'. - Τῷ Μερμεντοπούλῳ. Περὶ ἐμοῦ δ' οὐδεὶς λόγος, ξύνοιδα; τὸ κωμικόν εὖ οἶδα κομμάτιον. Αλλά σου ἡ ἀρχὴ αὕτη ἡ πολλοῖς ἀγαθουργεῖν λαχοῦσα, ἐπ' ἐμοὶ ἀγνοεῖ τὴν αὐτὴν ἑαυτοῦ προαίρεσιν, καὶ μόνον ἀποστερεῖ τῶν σῶν ἀγαθῶν. Πᾶσι μὲν γὰρ διὰ τῆς σῆς γλώττης ἐπικρουνίζει τὴ νέκταρ· ἐμὲ δὲ ἡ γενναία αἷον ἀπολεί πει, καὶ τοῦτο δὴ τὸ τῶν ποιητῶν, ἀλίβαντα Τίνα οὖν ἑαυτοῦ προστήσεται σύνδικον; Πῶς οὐχ πάσαις ἁλώσεται, ἐπειδὴν αὐτὴν κακῶσαι προσκαλέ σωμαι; "Η καταθαῤῥεῖ μου τῆς ἐν Βαρβάροις ἐξω αγροικίσεως; Αλλ' ὦ θαυμασία δικαστική, σοῖς ἡμεῖς νίμοις ταττόμενοι, οὐ τοῖς ῥήμασι θαῤῥοῦμεν, ἀλλὰ τοῖς πράγμασι. Ταῦτα δὲ δήπου οὐκ ἐξηγροίκισται. "Η γοῦν κἀμοὶ τὴν γλῶτταν μικρὸν ὑπόκλεψον καὶ στάλαξόν τι τοῦ νέκταρος, ἢ ὑπὲρ σαυτῆς ταύ την καὶ ἔτι στόμωσον, ὡς ἐμοῦ γε οὐκ ἀνεξαμένου τὸ μὴ οὐκ ἐγκαλέσαι τὴν τῆς φιλίας ολιγωρίαν. Δριμεῖ γὰρ συνηγόρῳ συγκροτοῦμαι τοῖς πράγμασι, κἂν ἠπεδανή μοι θεράπων, βραδέες δέ μοι ἵπποι, ἀλλὰ Διομήδης οἶδε σώζειν τὸν Νέστορα Variæ lectiones et notæ. Respicit, puto, ad illud proverbium: Munera Alybantis hospitis, vel, Alybantii amici xenia, quod in eum dicitur, qui verbis duntaxat, non re prestat beneficium. Vide Adagia a Manuccio collecta, col. 1444 edit. Ven. 1609. Ισ. ὑπόλειξον. Usurpat bic auctor, paucis mutatis, verba Diomedis apud Homerum lliade 1x, vers. 104, quibus Nestora alloquitur, eumque ad conscendendum currum suum hortatur. Diomedis inibi verba sunt: Ἠπεδανός νύ τοι θεράπων, βραδέες δέ τοι ἵπποι. Αλλ' ἄγ᾽ ἐμῶν ὀχέων ἐπίβησον, κ. τ. λ. Debilis etiam tibi famulus, segnesque tibi equi: verum age, meos currus ascende, etc. llinc per epi-

EPISTOLE XX EX COD. VATIC. Ζ'.—Τῷ κυρῷ Μιχαὴλ τῷ Παντεχνῇ. Ἐρωτᾷς, πῶς ἔχει τὰ ἡμέτερα; Οὐ πάνυ καλῶς· τοῦτο γὰρ εἰπεῖν μετριώτερον. Πυρετός ὑποσμύχει τὰ ἔνδον, ὅσον ήδη προκόψων εἰς κακοήθειαν· βήχες ἐνοχλούσε ξηραὶ καὶ ἀπτύελοι· ἄλγημα πλευρᾶς πολυχρόνιον· ὁ κολοφών μοι τῶν κακῶν, φροντίδες ἀμύθητοι, καὶ ἀπαραμύθητοι, περὶ τῶν τοῦ λαοῦ κοινῶς, περὶ ἐκκλησιαστικῶν κοινῶς· οὐκ ἔστι περὶ ὅτου μὴ τῶν ἐνταῦθα. Ηδη δέ με καὶ ὑπερτρία βάλλουσι, κάν τῇ Ἀχρίδι καθήμενο; ἀπὸ ΓλαΤηνίτζης τοξεύομαι, καὶ Βηδηνόθεν, ἢ Σθλανιτζόθεν. ᾿Ανέξῃ γὰρ καὶ αὐτὸς μικρὸν τῆς ἀδικίας τῶν βαρΕτρικῶν ὀνομάτων, ἵνα μὴ πάντα τρυφᾷς τοῖς τῶν Ελλήνων ἐνευωχούμενος. Καὶ ἄλλοθεν ἄλλο βέλος ἐνεπάγη μου τῇ καρδίᾳ, καὶ οὐδαμοῦ Παιήων· ἢ τὸ γε δεύτερον Μαχάων, ἢ Ποδαλείριος, ἵνα τὸν οἱστὸν ἐξελὼν αἷμ' ἐκμυζήσας ἐπ᾽ ἄρ᾽ ἤπια φάρμακα πάσο ση ἀλλ' ἔγκειται βαρείας οδύνας, ἢ ἐξείας ἀπογεννῶν. Ἀλλ᾽ ἐγὼ μὲν οὕτω· καί τοι μυριοστημόριον ἴσθι τῶν ἡμετέρων ενωτισάμενος. Καὶ τοῦτο γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων ἔχω κακῶς, ὅτι μηδὲ συγχωροῦμαι λέγειν ὡς ἔχω. Σὺ δέ μοι εἴης ἐν ῥᾴοσιν, ἵνα μὴ κοινῶν ἐν κοινοῖσι λυπούμενος (τοῦτο δὴ τὸ τοῦ σοφοῦ Σοφοκλέους), διπλάζον τὸ κακὸν ὑποδέχομαι. Δῴη Κύριος ὁ μόνος ζωοδότης, καὶ τοῖς ξηροῖς ὀστέοις ἐμπνέ ων καὶ κίνησιν παρεχόμενος, καὶ ἡμῖν μετρίαν τῶν λυπηρῶν ἄνεσιν καὶ σοὶ τὴν ἐν πᾶσιν ἱλαρωτέροις ἀνάπαυσιν. VII. Domno Michaeli Panthecnæ. Quæris, ut nostra se habeant? Haud admodum recte. Mediocriter enim statum meum tibi panclain, si ita dixero: febris suburit interna, eaque ad malignitatem vergit: vexant tusses siccæ et aridæ: dolor lateris diuturnus. At culmen mihi malorum sunt curæ inexplicabiles et inconsolabiles de communibus rebus cum sæcularibus, cum ecclesiasticis, ac de omnibus demum quæ hic aguntur. Quid? quod et loginqua me feriunt. Nam tametsi Acridae resideam, e Glavinitza, et Vidino, seu Stlanitza (fer etiam tu tantisper barbaro:um nominum inju riam, ne semper in Græcorum conviviis deliciis indulgeas) configor. Aliud etiam jaculum cordi infixum est meo, quin ullus adsit 567 mihi Pæon, vel qui secundum ab illo locum obtinet, Machaon, vel Podalirius, qui extracta sagitta, et sanguine exsucto, lenia medicamenta inspergat, sed inbærens jugiter grates mihi acutosque dolores ciet. Et ego quidem ita. Scito tamen, neque millesimam malorum meorum partem te audivisse. Nam et boo ad cætera mala quibus angor, accedit, quod nequidem exprimere liceat, quam male me habeant. Tu vero saltem esto míhi in felicioribus, ne hac etiam de causa tristatus (quippe malorum commiu - nium sum particeps) duplicatum, juxta illud sapientis Sophoclis, malum sustineam. Donet Dominus, qui solus vitæ largitor est, et aridis ossibus spiritum infundit et motum, nobis etiam aliquam molestiarum mitigationem, tibi vero in omni lætitia quietem. Η'.—Τῷ Σερβλίᾳ κυρῷ Ἰωάννῃ. VIII. Serbliæ domno Joanni. Tu vero, o bone, ita pro verbis meis ne possint falsitatis revinci, pugnas, ut et ea factis studeas confirmare. Semper enim a nobis incusatus tanquam negligens, semper tu hujusmodi appellationem rejecisti, ut neque adeo Ulyssen Autolycus. Verum, o beate, non ita colitur amicitia; sed quæ tibi fieri volueris, eadem illi, qui se amari a te putat, velle debes. Si igitur perfecta sunt, quæ in te, ut faceres, recepisti, bene est: sin vero, illud sunimæ loco gratiæ habebo, si non insuper amittas quæ tibi contraditæ sunt, probationum tabulas. Ego vero, inanis homo, aliud quoque abs te rogabam; nempe, ut postquam de Vodinensibus suffragium latum fuisset, notum illud faceres domno Σὺ δὲ, ὁ καλὸς, οὕτως ὑπεραγωνιᾷ, τῶν ἐμῶν λόγων, ὡς ἂν μὴ ψεύδους ἁλεν, ὥστε καὶ τοῖς ἔργοις αὐτοῖς βεβαιοῦν τούτους ἐσπούδακος. Αεὶ γὰρ παρ' ἡμῶν, ὡς ἀμελητὴς ἐγκαλούμενος, καὶ τὴν κλήσιν ἀποποιούμενος, ὡς οὐδ' ἂν τὸν Οδυσσέα 'Αυτόλυκος. Ἀλλ᾽, ὦ μακάριε, μὴ οὕτω φιλίαν τιμᾷν, ἀλλ᾽ ἅπερ ἂν σαυτῷ βούλοι, ταῦτα καὶ τῷ δοκοῦντι φιλεῖσθαι βούλεσθαι. Εἰ μὲν οὖν ἐτελέσθησαν ἃ ἐνεδέξω· εἰ δ' οὖν, ἀλλὰ, τοῦτό γε μεγίστην ἡμῖν καταθήσει χάριν, τὸ μὴ προσαπολέσαι τὰ δεδομένα σοι δικαιώματα. Ἐγὼ δὲ ὁ μάταιος, καὶ ἄλλο σε ἠξίουν, τό, ἐπειδ᾽ ἂν τὸ περὶ τῶν Βοδηνῶν ψήφισμα γένηται, ἐμφανίσαι τοῦτο τῷ κυρῷ Γρηγορίῳ τῷ Ταρωνείτῃ, καὶ παρ' ἐκείνου πιττάκιον αἰτῆσαι πρὸς τὸν ἐν Βεῤῥοίᾳ διενεργοῦντα, τὸ ποιητέον αὐτῷ ὑποτιθέμενον. Εἰ μὲν Gregorio Taronitæ, et ab ipso tabellam postulares, γέγονε τὸ ψήφισμα, μένει ἔτι ἡ περὶ τούτου ἀξίωσις· εἰ δ᾽ οὖν, ἀλλ' ὅρα μὴ οὕτω ταχὺς ὢν κινδυνεύσης καὶ σφάλλεσθαι· ἐπειδὴ τὸ τάχος σφαλερὸν εἶναι τῆς παροιμίας ἐμάθομεν. Τηροίη σε Κύριος ἀπὸ πάσης παγίδος τοῦ διαβόλου, καὶ τῆς πρὸς τὰ καλὰ ἀμε‐ λείας. quæ est ad procuratorem in urbe Berrœa, qua quid illi agendum sit præscribitur. Si quidem latum jam est suffragium, manet adhuc ista de re postulatio. Sin autem, saltem cave me, cuin adeo celeriter progrediaris, impingas: nam celeritatem periculosam esse, trito proverbio edocemur. Servet te Dominus ab omni laqueo diaboli et a bonorum operum incuria. Variæ lectiones et notæ. cuum fit, quid sibi velit hoc dicto Theophylacius. In exemplari μεν ήπεδανός erat mendose ἡ πεδινή. Ex Homero Iliad. iv, v. 219.

ΙΧ. - Panthecna. Sane Acbridenses cantum meum velut Asinus lyram audiunt. Ita nempe ego verbis abundo, et loquax sum plus quam oporteat. Quod si Hippocraten isti nossent, ipsum etiam advocassent, ut medicamentis me suis ab amentia liberaret. Verum nunc illud saltem ex Libethriorum 568 meorum inscitia emolumenti habeo, quod ex pharmacopæa molestiam mihi non exhibeant. Tu vero et ama sapentiam et ab ipsa ameris, et per ipsam custodiaris omni malitia et malo superior. Qui salutati a le sunt, te vicissim salutant, et salutationi anim mam ferme uterque instillat, X. — Domino Nicephoro chartophylaci. Etsi inimicus malignetur in sancto Dei *, semper amplius et amplius, ut jam se ipso actuosior videatur, honorabilissime domine et Pater noster, ascensiones semper malitiæ disponens ". Attamen Dominus virtutum nobiscum ** est, destruens elationes ejus, et vana reddens improbaļipsius machinamenta. Quomodo vero nobiscum uon erit, qui tuis sanctis et verbis et precibus, et propter ipsius bonitatem nobis, indignis licet, domesticus eraserit? Verum ne cesses operam dare, ut permanest in iis ad quos eum introduxisti, ut videlicet nobiscum manens omnibus diebus quas habebimus (nimirum fuce verborum tuorum et precum illuminati, donec consumetur in nobis præsens nalignum sæculum) custodiat nos liberos a malorum operum nocte. Episcopo Citri. Multo uterque siluimus tempore, sanctissime frater et domine. Verum silentii tui ipse noveris, ncbisque edisseres causam. Mihi quidem labia conclusit primo Francorum transitio vel invasio, que nescio, quomodo dicam, ita nos in sese totos rapuit, ut neque nostri compotes amplius essemus: adeo scilicet acerbo illo calice inebriati sumus, ut monstruosam passi simus mentis alienationem seu potius (ut ex nostrorum libris verba usurpem) reservatam peccatoribus fæcem ebibentes, conturbati sumus, commoti sumus sicut ebrius, et omnis sapientia nostra devorata est 58°: et propterea, obmatui, et humiliatus sum, et silui a bonis”, quæ maxime mihi placuissent, cum sanctitate tua commerciis. Hoc igitur unum fuit vinculum linguæ meæ. Alterum, quod ingenuum tabellarium nactus sum huc usque nullum vulgares enim homines ad accipiendas litteras expeditas quidem habent Θ'.—Τῷ Παντεχνῇ. _ Αλλ' οι γε Αγριδιῶται μέλος ἐμὸν, Ονοι λύ ρας ἀκούουσιν. Οὕτως ἐγὼ περιττὸς καὶ λάλος πέρα τοῦ δέοντος. Εἰ δὲ Ἱπποκράτην ᾔδεσαν ὅστις εἴη, κἂν αὐτὸν ἐπ' ἐμὲ συνεκάλεσαν, ὡς ἂν με τῆς μανίας ἐλευθερώσῃ, φάρμακα κερασάμενος. Νῦν δὲ ἀπωνάμην τοῦτό γε τῆς ἀμαθίας τῶν ἐμῶν Λειβηθρίων ὅτι μοι τὰ ἐκ τῆς φαρμακοποσίας οὐ παρέχουσι πράγματα. Σὺ δέ μοι ἐρώης σοφίας, καὶ ὑπὸ σοφίας ἐρῷο, καὶ φυλάττοιο ταύτῃ πάσης κακύνσεως ἀνώτερος καὶ κακώσεως. Οι προσαγορευθέντες, ἀντιπροςαγορεύουσί σε, μονονοὺ τὴν ψυχὴν τῇ προσαγορεύσει ἑκάτερος ἐναποσταλάξαντες. 1.-Το χαρτοφύλακι κυρῷ Νικηφόρῳ. Εἰ καὶ ὁ ἐχθρὸς ἐν τῷ ἁγίῳ τοῦ Θεοῦ πονηρεύεται, ἔτι καὶ ἔτι καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ δραστηριώτερος δείκνυται, τιμιώτατε δέσποτα και Πάτερ ἡμέτερα, ἀναβάσεις ἀεὶ τῆς κακίας διατιθέμενος. Αλλά Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ᾿ ἡμῶν καθαιρῶν τὰς ἐπάρσεις ἐκείνου, καὶ μάταια δεικνύων τὰ πονηγεύματα. Τί δὲ οὐ μέλλεις μεθ' ἡμῶν εἶναι ὑπὸ τῶν σῶν ἁγίων καὶ λόγων καὶ εὐχῶν ἐνοικισθεὶς τοῖ; ἀναξίοις ἡμῖν διὰ τὴν οἰκείαν χρηστότητα; Αλλά μὴ παύσαιο τοῦτον παρασκευάζων ἐμμένειν, οἷς φθάσας ἐνῴκισας, ὡς ἂν μεθ᾿ ἡμῶν ὧν πάσας τὰς ἡμέρας, ὡς ἕξομεν (δηλαδή, φωτὶ τῶν λόγων καὶ εὐχῶν ἐλλαμπόμενοι, ἕως οὗ συντελεσθῇ ἐν ἡμῖν ὁ ἐνεστώς πονηρὸς αἰὼν ), τηροῖ ἡμᾶς ἐλευθέρους τῆς νυκτὸς τῶν πονηρῶν πράξεων. ΙΑ'.--Τῷ Κίτρου. Πολλοῖς ἐσιγήσαμεν χρόνον ἀλλήλοις, ἱερώτατε ἀδελφὲ καὶ δέσποτα. ᾿Αλλὰ τῆς μὲν τῆς σιγής, αὐτὸς ἂν εἰδείης, καὶ ἡμῖν δηλώσεις τὸ αἴτιον. Ἐμοὶ δὲ τὰ χείλη συνέστειλε, πρῶτον μὲν Φραγγική διάβασις, ἢ ἐπίβασις, ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι φήσω, οὕτως ἡμᾶς εἰς ἑαυ τὴν ὅλους ἀντισπάσασα καὶ περιελκύσασα, ὡς μηδὲ ἡμῶν αὐτῶν ἐπαισθάνεσθαι. Τοσοῦτον ἄρα τοῦ πιο κροῦ κρατῆρος αὐτῆς ἐμεθύσθημεν, καὶ ἀλλόκοτον ἐξέστημεν ἔκστασιν μᾶλλον δὲ, ἵν' εἴπω τι τῶν ἡμετέρων, καὶ τὸν ὑποτηρούμενον τοῖς ἁμαρ τωλοῖς τρυγίαν ἐνπεπωκότες ἐταράχθημεν, ἐσαλεύ θημεν, ὡς ὁ μεθύων, καὶ πᾶσα ἡ σοφία ἡμῶν κατο επέθη. Καὶ διὰ τοῦτό σοιέ κωφώθην, καὶ ἐταπεινώ θην, καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν καὶ εὐαρέστων ὁμιλιῶν τῶν πρὸς τὴν σὴν τιμιότητα. Εν μὲν οὖν τοῦτο γλωττοπέδη μοι γέγονεν· ἕτερον δέ, τὸ μὴ γνησίων τυχεῖν γραμματοκομιστών. Οἱ γὰρ πολλοὶ, λαβεῖν μὲν γράμματα πρόχειροι, διακομίσαι δὲ καὶ ἐγχει 50 P.al. LXXIII, 3. 67 Psal. LXXXIII, 6. ss Psal. vult, 12. 88 Psal. LXXIV, 9. cvi, 27. " Psal. xxxviii, 3. Variæ lectiones et notæ. In Photii Lexico, quod ms. Oxonii servatur, hoc velut Menandri proverbium affertur, teste Joanne Clerico in Reliquiis Menandri et Philemonis. Libethrii erant populi adeo agrestes, et ab omini Musarum commercio alieni, ut eorum imperitia in proverbium apud Græcos abierit, qui ad indicandum hominem plane rudem dicebant: Αμουσώτερος Λειβηθρίων, Inelegantior Libethriis. Vid. Adagia Erasmi, chil. 1, cant. vi, num. 48. ίσ. μέλλει Verbs haec ex aliquo poeta sumpta vidertur: deinde verbis Scripturae utitur.

EPISTOLÆ XX EX COD. VAT\C.· είσαι τῷ πρὸς ὅν ἐγράφη, ναρκώδεις, καὶ οἷον ἄχειρες. bent manus; at in perferendis, eique, cui script Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ καὶ τῶν Φραγγικῶν ἐπηρειῶν ἐθάδες ἤδη γεγονότες, ῥᾷον ἢ πρόσθεν τὰ δεινὰ διαφέρομεν (χρόνος γὰρ εὐμαρῆς ἁπάντων Διδάσκαλος), καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡμῶν αὐτῶν ἔστιν ὅτε γινόμεθα, καὶ τοῦ γνόντος ετύχομεν τε γραμματοκομιστοῦ, τοῦ ὑπὸ τὸν ὁσιώτατον Πατέρα κῦριν Συμεών εὐλαβέστατον μου ναχὸν κῦριν.... ἰδοὺ τὰ χείλη μου οὐ μὴ κολλήσω, ἀλλὰ καὶ νῷ καὶ λόγῳ καὶ γράμματι, τὸν τοῦ μεγάλου καὶ νοῦ καὶ λόγου λειτουργὸν καὶ πρὸς τὸ Πνεῦμα χειραγωγὸν ἐκ γράμματος, προσφθέγγομαι σε καὶ κατασπάζομαι, καὶ πῶς ἔχει σοι τὰ τοῦ ἱεροῦ καὶ ἡγιασμένου πυνθάνομαι σώματος. Καὶ εἰ μὴ δ πειρατής Κυρίου περιχάσκει, τοῦτο καθάπερ λίθον τοῦ βάλλοντος μὴ ἀπτόμενος, εἴη μὲν οὖν ἐν δεξιωτέροις· εἰ δ᾽ ἄρα σε καὶ τῶν ἀριστερῶν ἐνοχλεῖ, ἀλλὰ καὶ τούτῳ κατὰ τὸν σὸν Παῦλον, ὅπλῳ χρήσῃ δικαιοσύνης, καὶ διὰ τῆς ἀσθενείας δείξεις τελει ουμένην ἐν σοὶ τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν, καὶ τὴν ζωὴν τοῦ ᾿Ιησοῦ φανερώσεις ἐν θνητῷ καὶ φθαρτῷ σώματι. "Οσον ὁ ἔξω ἄνθρωπος φθείρεται, τοσοῦτ τον ανακαινουμένου τοῦ ἔσω, καὶ ζῶντα τὸν Ἰησοῦν δεικνύοντος. Ερῶ σοι βούλει καὶ τὰ ἐμὰ πάντα μοι ἐν ἀριστεροῖς τὰ τοῦ σώματος, τὰ τοῦ Πνεύματος. Εν μόνον μοι δεξιόν, ἡ πρὸς τὰς ἡμετέρας εὐχὰς ἐλπὶς, ἃς ἐκτενεῖς διδούς μοι καὶ τῶν συνήθων θερμότερον, ἀντιπεριστήσει;, οἶδα, τὰ πράγματα. Φιλανθρώπου τοίνυν καὶ δεσπότου καὶ φιλαδέλφου ὑπηρέτης ων, φιλαδελφίαν καὶ φιλαδελφίαν ἐπίδειξαι· ἵνα σε κἀκεῖνος τά τε ἄλλα καὶ ὑπὲρ τού του δείξῃ ἐν οὐρανοῖς, ἐντελόμισθον τηρῶν, καὶ νῦν πάσης κακύνσεως ἀνώτερον καὶ κακώσεως. mosunt, contradendis segnes sunt, ac velut manei. Nunc vero, quandoquidem Francorum vexationibus, utcunque assueti, 569 levius quam antea, ferimus mala nostra (tempus enim maxime idoneus est rerum omnium magister) adeoque nostri ipsorum aliquando esse cœpimus: et præterea idonenm nacti suImus tabellarium (nempe reverendissimumı nachum domnum.... qui subest sanctissimo Patri domno Simeoni) non amplius labia constricta tenebo; sed mente, verbo et litteris te summ mentis ac verbi sacerdotem atque ad spiritum ex littera manuductorem et alloquar et complectar. Nunc vero quomodo sacrum et sanctificatum corpus tuum valeat, quæro: et an tentator Donini inbiet; illud tamen tanquam lapidem a jaculatore missum minime perstringal? Utinam omnimodo valeat. Verum etiamsi quidpiam adversi corpus tuum conturbet, tu contra hoc quoque juxta Paulum tuum armis uteris justitiæ ", ostendesque per infirmitatem perfici in te virtutem Dei“, et vitam Jesu manifestabis in mortali et corruptibili corpore tuo 6: quantum enim, qui foris est homo, corrumpitur, tantum qui intus est, renovatur, et vivere in se Jesum 68 demonstrat. Dicam vero tibi (siquidem vis) omnia mea cum quoad corpus, tum quoad spiritum, adversa mihi esse. Hoc solum mihi boni superest, fiducia in orationibus tuis quas si pro me jugiter, ac solito etiam ferventius fundas, in aliam partem haud dubito, res meas convertes. Cum igitur servus sis perhumani, et fratres suos eximie diligentis domini, humanitatem et fraternum amorem erga me ostendito: ut etiam ille tibi in cœlis cum ob alia, tum ob hoc ipsum perfectam retribuat mercedem, ac eliam nunc ab omni malo te custodiat. ΙΒ'. — Τῷ καματηρῷ κυρῷ Γρηγορίῳ. Καιρός μοι τὸ προφητικὸν εἰπεῖν, ἀδελφὲ τιμιώ τατε· Οίμοι, ὅτι πῦρ κατέφαγε τὰ ὡραῖα τῆς οἰ κουμένης (29)! Τί γὰρ ὡραιότερον οἴκου θείου; τί δε τερπνότερον, τί δε τῶν ἀγαπητῶν τοῦ Θεοῦ σκηνωμάτων, καὶ τοῦ τόπου τῆς δόξης αὐτοῦ εὐπρε πέστερον; Οίμοι τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν! αἱ τάχα ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριον τοῦ Θεοῦ. Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων; καὶ κλαύσομαι τό τε τῆς θυγατρὸς τοῦ λαοῦ μου σύντριμμα, τῆς πολίχνης ταύτης, φημί, τῆς ἐλεεινῆς, τῆς τοῦ Ἰωνᾶ κολοκύνθης, τῆς ἅμα καὶ φανείσης και φθαρείσης, καὶ τὸ τῆς Μητρὸς τοῦ λαοῦ μου, ὅ καὶ οἰκτότερον [[. οικτρότ.] τίθεμαι, τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας; Τίς οὕτως ἀδαμαντίνη ψυχή; τί; οὕτως τὴν καρδίαν ἐσκλήρωται, ὡς μὴ καταφλεγῆναι καὶ αὐτὸς, οὐ τῷ δράματι λέγω, ἀλλὰ καὶ ψιλῷ τῷ ἀκούσματι, ** II Cor. • Psal. Lxxi, 7. XII. Domno Gregorio camalero. Opportunum est nunc mihi, venerabilissime frater, illud propheticum usurpare: Heu mihi, quia ignis comedit speciosa deserti"! Quid enim domo Dei speciosius? quidve jucundius? quidve dilectis Dei tabernaculis, et loco gloriæ ejus magis decorum? Væ mihi, quia peccata mea incenderunt igni sanctuarium Dei "! Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum? et lugebo filiæ populi mei contritionem r, nempe parvula et infelicis istius urbis ac cucurbitæ Jonæ (quæ cum vix apparuisset, disparuit), et, quod lacrymabilius est, Matris populi mei, Dei Ecclesiæ. Quis adeo adamantina est anima, quis adeo duro corde, qui hocce spectaculo, vel etiam sola rei auditione non exuratur? Quid hoc, Domine, (judicio enim contenlendam tecum) quare repulisti, et destruxisti nos? ostendisti non populo soli, sed et sacerdotibus du63 Ibid. 16. * Joel. 1, 19. ** Psal. Lxxxii, 4. σε fl Cor. x!!, 9. 69 11 Cor. 1, 20. 6 Jerem. 15, 11. ίσ. εὐλαβεστάτου μοναχού κυρού. Ισ. τοῦτο. ίσ. ὑμετέρας. ίσ. φιλανθρωπίαν. Variæ lectiones et notæ. ἴσ. τῆς ἐρήμου, saltem sic habent LXX interpretes, sicut et Vulgata, Speciosa deserti. Ισ. τούτῳ.

τα «; polanti nos vino compunctionis ®: 570 et τί τοῦτο Κύριε (Κρίματι γὰρ λαλήσω πρὸς σέ); reliquisti domum tuam desertam: et cessare fecisti canticum laudum ab ipsa, et omnis qui transit per eam sibilabit: et diadema pulchritudinis violasti, et coronam gloriæ et laudationis dissipasti no. Quomado ista, Domine? quomodo corripuisti nos non in judicio, sed in furore? et in finem ira tua fami liaribus tuis tanquam extraneis usa est, et vindicans vindicasti, et complevisti: et quondam quidem altare Propitiatorii cœlesti igne evertisti, et pulverem ventilabro dissipasti, ut justum glorifi - cares. Nunc autem sanctum altare tuum igni tradidisti, non ad gloriam, sed ad humiliationem nostram. Peccavimus; sed tu clemens es: injuste egimus: sed tu pœnitentiam agis super malis homimum; sed tu supergrederis iniquitates, sed tu dissimulas peccata. Quomodo igitur nobis fecem 10tam vini meri felis exinanisti "? Sed heu! quid passus sum! quomodo dolore raptus excessi a me ipso!-ut, quod evenit, calamitatem reputarem, quæ nullam admitteret consolationem. At non ita sese res habet. Verumn, qui corripit, Pater est, et correpti filii sunt. Macte igitur animo, sanctissime frater. Et quando unquam, sin modo, mentis tuæ os:endes firmitatem, eamque, qua insigniris, animi magnitudinem? Si ipsi ita dolemus, et infortuniis enervamur, quomodo ad fortitudinem excitabimus alios? Ac si ipsi irreparabiliter cadimus, quomodo alios cadentes erigemus? Non ita quæso te habeas, O præpotentis Dei sacerdos, qui debes omnia posse 7, in eo qui confortat, Christo: ac debes polens est, ut infirmos sustentes juxta magistrum tuum Paulum. Optandum quidem esset, ut quod evenit non evenisset. Quis negaverit? At, cum Deo ita plaɩnerit, quis ejus resistel voluntati? Fortasse et quod ita evenerit, melius est. Non igitur illud considerare oportet, quomodo tristitiæ pabulum subınimistremus (a se ipsa enim illa crescit, neque adjuncta cura eget), sed quomodo eam evellainus et destruamus. Nam in morbis corporis, mulierum res est pectus tundere, plangere et dilacerari: medici autem cum ista reprimere, tum de morbo solvendo cogitare. Sed cura difficilis est, inquis; et præsertim istis pravis temporibus, quibus tanta est operum rerumque penuria. Αt ubi is, qui po- η test omnia solo verbo creare? Ipse dicet, et fient; mandabit, et creabuntur *. Reminiscere antiquæ illius sacræque historiæ. Templum illud celeberrinium, ingens illud mundi miraculum, quod Salomon Deo Hierosolymis exstruxerat, a Nabuzardano incensum et eversum jamdudum jacebat. Deus vero populo a captivitate soluto, omnes ad sacræ domus reædificationem incitabat. Verum humana imbecillitas se ipsam dimetiens, operi perarduo manum Jerem. 11, 36, Psal. xvII, 42. Agg. 1, 9. * Philipp. 1, 19. * Psal. XXXII, 9. ἔσ. ἱλαστηρίου. πῶς ἀπώσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς; ἔδειξας οὐ τῷ λαῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἱερεῦσι σκληρά, ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως, καὶ ἀφῆκας τὸν οἶκον σου ἔρημον, καὶ κατέπαυσας ἦχον ᾠδῶν ἀπ' αὐτοῦ, καὶ ἔσται πᾶς ὃς διελεύσεται συριεῖ ἐπ' αὐτῷ, καὶ τὸ διάδημα του κάλλους καθύβρισας, καὶ τὸν στέφανον τῆς δόξης και ύμνολογίας κατέσπασας; Πῶς ταῦτα, Κύριε, πῶς ἐπαίδευσας ἡμᾶς, οὐκ ἐν κρίσει, ἀλλ' ἐν θυμῷ, καὶ ἀποτόμως ἡ ὀργή σου καὶ ἀλλοτρίως τοῖς οἰ κείοις ἐχρήσατο, καὶ ἐκδικῶν ἐξεδίκησας καὶ συνετέλεσας; Καὶ πάλαι μὲν τὸ τοῦ Ἠλιού θυσιαστήριον οὐρανίῳ πυρὶ καὶ τὸν χοῦν λικμηταμένῳ κατέστρεψας, ἵνα δοξάσῃς τὸν Δίκαιον· νῦν δὲ τὸ ἅγιόν σου θυσιαστήριον πυρὶ παραδέδωκας, οὐκ εἰς δόξαν ἡμῶν, ἀλλ᾽ εἰς κατήφειαν. Ημάρτομεν, ἀλλὰ σὺ ἀνεξίκακος· ἡδικήσαμεν, ἀλλὰ σὺ μετανεῶν ἐπὶ κακίαις ἀνθρώπων· ἀλλ' ὑπερβαίνων ἀνομίας, ἀλλ' ὑπερορῶν ἁμαρτίας. Πῶς οὖν ὅλην ἡμῖν τὴν τρυγίαν τῆς ἀκράτου χολῆς ἐκένωσας; Αλλά, βαβαί, οἷον πέπονθα τῷ πάθει παρασυρείς! Ἐξέστην αὐτὸς ἐμαυτοῦ, καὶ νομίζω τὴν ἐπαγωγήν, συμφορὰν ἀπαράκλητον. Οὐχ οὕτω δὲ ταῦτ' ἔχει ποθὲν, ἀλλὰ καὶ ὁ παιδεύσας Πατήρ, καὶ εἰ παιδευθέντες υἱοί. ᾿Ανάστα τοίνυν, ἀδελφὲ ἱερώτατε. Πότε ἄλλοτε τὴν ἐκ τοῦ νοῦ εὐστάθειαν επιδείξει;. καὶ τὸ χαρακτηρίζον σε μεγαλόγνωμον; Εἰ αὐτοὶ ἀλγοῦμεν οὕτω, καὶ τοῖς προσπεσοῦσι καταμαλακι ζόμεθα, πότε τοῖς ἄλλοις τὸ ἄλγημα θεραπεύσομεν; πῶς αὐτοὺς εἰς ἀνδρείαν ἀλείψομεν, αὐτοὶ πεσόντες ἀνόρθωτα; πῶς τοὺς ἄλλους τοῦ πτώματος ἀναστή σομεν; Μὴ οὕτως ἔχε μοι, ὁ τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ λειτο ουργός, ὁ πάντα ισχύειν ὀφείλων ἐν τῷ ἐνδυνα μοῦντι Χριστῷ, καὶ δυνατὸς εἶναι, ὥστε τοὺς ἀσθενεῖς ὑπερείδειν κατὰ Παῦλον τὸν σὸν διδάσκαλον. Καλὸν μὲν μὴ γενέσθαι τὸ γεγονός. Τίς ἀντερεί; Ἐπεὶ δὲ τῷ Θεῷ ἔδοξε, τῷ βουλήματι αὐτοῦ τις ἀνθέστηκεν; Ἴσως δὲ καὶ τὸ γεγονὸς βέλτιον. Ούκουν τουτο δεῖ σκοπεῖν, ὅπως τροφὴν τῇ λύπῃ συμπορι σόμεθα (αὐτόθεν γάρ ή λύπη άδρύνεται, καὶ οὐ δεῖται κομιδῆς ἐπεισάκτου), ἀλλ' ὅπως καὶ τὴν οὗταν ἀποσπάσαντες, μαρασμὸν αὐτῇ ἐπινοησόμεθα. Οὕτω κάν τοῖς σωματικοῖς ἀῤῥωστήμασι, γυναικῶν μὲν τὸ στερνοτυπείσθαι καὶ κόπτεσθαι, καὶ σπαράττεσθαι· ἰατροῦ δὲ τὸ ταύτά τε καταστέλλειν, καὶ λύσιν ἐπινοεῖσθαι τῷ ἀῤῥωστήματι. Αλλ' ή θεραπεία τοῦ πάθους δυσχερής, καὶ μάλιστα ἐν οὕτω μισοκάλοις καιροῖς καὶ ἡμέραις πᾶσαν ἔργων ἀνάγκην ἐχούσαις. Καὶ ποῦ τὸ δυνατὸν τοῦ πάντα λόγῳ συστησαμένου; Αὐτὸς ἐρεῖ, καὶ γενήσονται· ἐντελεῖται, καὶ κτισθή - σονται. Αναμνήσω σε παλαιᾶς ἱστορίας καὶ θείας. Ο Ναὸς ἐκεῖνος ὁ περιώνυμος τὸ μέγα τῆς οἰκουμέ νης θαῦμα, ἐν τῷ Θεῷ Σολομῶν ἐν Ἱεροσολύμοις Soph. II, 15. 71 Baruch. 11, 12. 74 Psal. LXXIV, 18. Variæ lectiones et notæ.

EPISTOLE XX EX COD. VATIC. ἀνέθηκεν, ὑπὸ Ναβουζαρδεῖ ἐνεπέπρη στο καὶ κατ- admovere non audebat. Sed 571 Agg us propheta έστραπτο. Εἶτα τοῦ λαοῦ τῆς αἰχμαλωσίας ἀπολυ - θέντος, ὁ μὲν Θεὸς ἐνῆγε πάντας εἰς τὴν αὖθις τοῦ θείου οἴκου ἀνοικοδόμησιν· ἡ δ᾽ ἀνθρωπίνη ἀσθένεια ἑαυτὴν λογιζομένη, οὐκ ἐθάῤῥει τὸ ἔργον ὡς δυσεξα άνυστον. Αγγαίος οὖν ὁ προφήτης ὑπὸ Θεοῦ κινηθείς, ἐντρέπει τοὺς μικροψύχους καὶ θραύει τὴν τῆς ἀπιστίας ἀσθένειαν, καὶ ὑπισχνείται τὰ μείζω καὶ κοσμιώτερα, Εσται, λέγων, ἡ ἐσχάτη δόξα τοῦ οἴκου τούτου ὑπὲρ τὴν πρώτην, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Ταῦτά σοι καὶ νῦν νόμιζε παρὰ τοῦ αὐτοῦ ἐνηχεῖσθαι Πνεύματος· ταῦτά σοι δρόσος ήτω παρὰ Θεοῦ τῆς πολλῆς ἀθυμίας ίαμα. Ποσάκις ἐπεθύμεις καλλίω ναὸν ἰδεῖν καὶ ἐπιτερπέστερον 1 εἶτα τόδε καὶ τόδε παρεμπίπτον, ἀπέψυχέ σου τῆς πρὸς τὸ ἔργον θερμότητος. Τί τοίνυν οἶδας, εἰ ὁ σοφὸς οἰκονόμος τῶν καθ' ἡμᾶς οὕτω τὰ σὰ περιήγαγεν, ὥστε ἀνάγκην γενέσθαι τὴν προαίρεσιν, καὶ τὸ ἔργον οὐκ ἐπιποίησιν, ἀλλὰ ποίησιν; Ο γοῦν τοῦτο τεχνιτευσάμενος, ἐκεῖνος καὶ τὰ δυσχερή ῥᾷον ποιή σει, καὶ δυνατὰ τὰ ἀδύνατα. Η σοφὸς μὲν ἐστιν, οὐ δυνατὸς δέ; ἢ δυνατὸς μὲν, οὐκ ἀγαθὸς δέ; ἢ πάντα μὲν ταῦτα, τῆς δὲ οἰκείας δόξης ἧττον [πε]φρόντικεν; Οὐκ ἔστι ταῦτα, οὐκ ἔστιν· ἀλλὰ καὶ ὡς σοφὸς τὸ βέλτιον προνόησε, καὶ ὡς ἀγαθὸς, οὐδὲ τὸ ἡμέ τερον εἴασε· κἂν ὡς ἀγαθὸς, ὁ προνόησεν ἀγαθὸν καὶ συμφέρον, ἐργάσεται, καὶ ὡς θέλων δοξάζεσθαι τάχιον. Χωρὶς δὲ τούτων δοκίμιόν σοι τὸ συμβάν πάθος προέθηκεν, ἵνα καὶ προθυμίαν δείξῃς εἰς θεραπείαν αὐτοῦ, καὶ τ᾿ ἄλλα ἐνέγκης ὡς δύναμις. Οἶδεν ὅτι τοῖς ἀγαθοῖς πολλάκις οὐκ ἐγχειροῦμεν & αὐθαίρετα· διὰ τοῦτο καὶ ἄκοντας πρὸς τὴν ἀγα θουργίαν ὠθεῖ· καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ ἐν τοῖς Εὐαγγε λίοις ἐγὼ κατενόησα, ἀναγκαζομένους τινὰς εἰσελ. θεῖν εἰς τὸν δεῖπνον. Ο τῆς γλυκείας τυραννίδος! ὢ τῆς ἐλευθερούσης βίας 1 & Πατὴρ ἐν τῷ δάκνειν φιλῶν! ὢ σπλάγχνα τῷ φλέγειν φλεγόμενα, καὶ διὰ τοῦτο τὴν δρόσον παραπόδας δαψιλῆ ἐπιχέοντα! Μὴ τοίνυν παροργίσωμεν αὐτὸν πλέον, εἰ καλῶς ἔχει κλαυθμυριζόμενοι πρὸς τὴν μάστιγα, μηδ' ὡς τογγυσταὶ κατὰ τῆς ἐλαφροτάτης δευτέραν καὶ βαρυτέ ραν ίσως προσκαλεσώμεθα· ἀλλὰ δείξωμεν, ὅτι ὡς υἱοῖς ἡμῖν προσηνέχθη ἐκ τοῦ προσελθεῖν ὡς Πατρί. Προσέλθοιμεν δ' ἂν οὕτως, εἰ τὴν λύπην ἀποῤῥαπί a Deo motus hortari cœpit pusillanimes illos: et ut diffidentiæ morbum dispelleret, promisit eis cum majorem, tum pulchriorem futuram domum, quam ipsi reædificaturi essent. 73 Magna, inquit, erit gloria domus istius novissima plusquam primæ, dicit Dominus exercituum. Hæc eadem puta nunc tibi ab eodem Spiritu dici. Hæcque tibi sint instar roris a Domino in magnæ tristitiæ tuæ remedium. Quam impense pulchrius jucundiusque templum videre tu desiderabas! sed te nunc hoc, nunc illud superveniens impedimentum ab opere aggrediendo deterrebat. Quid igitur nosti, num sapiens rerum nostrarum moderator non ita res disposuerit tuas, ut quod primum spontaneæ electionis erat, nunc factum sit necessitatis; et opus, quod optabas, non amplius futurum sit inædificatio, sed ædificatio? Qui igitur ista molitus est, etiam facilia reddet, et quæ impossibilia sunt, possibilia faciet. Vel enim sapiens quidem est, sed non potens; vel potens quidem, sed non bonus; vel certe hæc omnia; sed gloriam suam non curat. At plane nihil horum dici potest. Ergo, ut sapiens, quod melius erat, providit; et ut bonus, neque quod nostrum erat, neglexit: et si ut bonus, quod providit, bonum et utile faciet; utique ut gloriæ suæ cupidus, citius faciet. Sed præterea considera, malum istud ad tui probationem ordinatum ab ipso esse; scilicet ut animi tni promptitudinem in ejus curatione ostendas, et reliqua præstes, quæ tua tibi facultas concesserit. Novit enim Dominus, nos sæpenumero haud sponte bona aggredi opera: quare interdum etiam nos invitos ad bonum faciendum compellit. Et hoc est, quod in Evangelio, observavi, nonnullos compulsos fuisse intrare ad conam ". Ο dulcem tyrannidem istam 1 o violentiam, quæ dat libertatem o Pater, qui mordere videtur, sed osculatur! o viscera, quæ comburendo comburuntur, et sic de se copiosum rorem effundunt! Caveamus igitur, ne nimia tristitia magis ipsum irritemus, (an enim bene se habet, puerorum instar vagire et cjulare?) neve murmurantes contra levissima, graviora nobis cousciscamus; sed ostendamus nos ab ipso tan- σαιμεν, ἢ πατρὸς ἑτέρου τοῦ σκότους καὶ συγχύς quam filios habitos esse, per hoc quod ad ipsum, velut ad Patrem, accedimus. Accedemus autem hoc pacto, si tristitiam repellamus velut alterius patris (tenebrarum scilicet et confusionis) propagi nem; Deoque porrigamus spei nostræ manus, ejusque manus auxiliatrices et protectrices apprehendamus. Ilæc a nobis, o Verbi divini sacerdos et frater noster, plura vero a te ipso comparaveris, σεως γέννημα, καὶ δῶμεν ἐκείνῳ τὰ; τῶν ἐλπίδων χεῖρας, καὶ τὰς αὐτοῦ τῆς βοηθείας καὶ ἀντιλήψεως ἐκζητήσωμεν. Ταῦτά σοι παρ' ἡμῶν, ὦ τοῦ Λόγου λειτουργέ, καὶ ἡμῶν ἀδελφέ· πλείω δ᾽ ἂν καὶ παρὰ σαυτοῦ πριάσαι δι' ὧν τοῦ πάθους κατεπάδων, καὶ σαυτῷ καὶ τοῖς ἄλλοις φίλος γένοιο, τῇ τοῦ Παρα κλήτου κατὰ τῆς λύπης δυναμούμενος χάριτι. quibus tristitiam leniens ac veluti incantans, et tibi et aliis charus fies, gratia Paracleti adversus omnem mœstitiam_roboratus. ΙΓ΄. - Τῷ πατριάρχη. Καὶ τὶς ἡμῶν μακαριώτερος νῦν, ὅτε δεσποτικῷ κατευλογήθημεν γράμματι, ὅτε καὶ νοῦν ἡγιάσθημεν, " Agg. 11, 10. 16 * Luc. χιν, 24. PATROL. GR. CXXVI. Patriarcha. Ecquis modo nobis beatior, qui ex domini nostri litteris benedictionem accepimus ac mentem san11

ctificati, et oculos et linguam, et auditum purificati 4 καὶ ὀφθαλμοὺς καὶ γλῶτταν καὶ ἀκοὴν ἐκαθάρθημεν, sumus, intelligentes, legentes et audientes quæ καὶ συνέντες, καὶ διελθόντες, καὶ ἀκηκοότες τα nobis scripta sunt. Male enim et valde periculose nos habebanus, sanctissime domine, quippe præ. senti adversitate devicti, et profundis aquarum absorpti". Sed epistolæ tuæ manus sulvum me fecit a pusillanimitate spiritus et tempestate, et ab alysso reduxit et de lulo fæcis extraxit, quo Jesum imitatus es, cum apostolus mergeretur. Commomuisti enim nos, o dulcis lingua! ne præsentibus turbemur, sed firmi consistamus et recti; ac exquisitam instabilibus in rebus constantiam retineamus. Cæterum admonitio tua sublimis est, et efficax, et sermo præstans consolationem ac divinam adjungit virtutem, quæ suaviter langens cor, ipsum ardere facit, sicut olim Cleopha ", et effica. cem reddit adhortationem. Quid enim mihi præter epistolium istud, nisi sermones longi et diffusi, et sapientia inani strepitu percutiens auditum, aeris foetus patri similes, qui cum ipso defluente difuunt? Ne cesses igitur hoc modo auxilium præstare noLis, et animam irrigare carentia irrigationis peraridam, quam bos et asinus in præsens calcat: quod tibi interpretandum relinquo; piget enim obscuri sermonis sensum a me ipso explicare. Verum pene me jam fugerat apostolatus tui munus, Sametsi magnum sit, minimeque perfunctorium insipientiæ meæ documentum. Siquidem iis, quæ uncta vocantur, quæque seniores Apocalypseos numero æquant, chrisma ad memoriam revocasti, quo inunc:i sunus ex sancto: qua de causa plus a nobis postulatur, ut Domino offeramus, quam alii: et ut orationes pro thymiamatis exhibeamus, Deunique interpellemus assidue non solum pro nostris, sed etiam pro populi necessitatibus. Quid vero ex forma eorum cylindrica, et longitudine ad instar baculi, et ex rectitudine, docere ne voluisti? Nonne, ea quidem esse me non debere totum addictum terræ; sed eam exigua tantum mei parte tangendam mihi esse (quemadmodum lapides aliqui sancti volvuntur apud prophetas); hac vero, æquitatem, quam videt vultus Domini ", quamque qui habent, sancti sunt, ac præterea pascendi et confrnandi opera, quæ proprii sunt archiepiscopi characteres mihi innuisti? Quid vero reliquis quatuor suaveolentibus signis a profunda, quæ in te est, gratia commonitus 573 sum, nisi, ut crucem meam tollam, et ut membra mea, quæ sunt super terram, mortificem? Horum enim crux symbolum nostrarumque actionum confixio et est, et dicitur. Ego igitur ista ex rebus abs te missis raticinando concepi. Αt si tu quidpiam sublimius, ægrisque oculis meis superius splendidius que subindi. care, ut verisimile est, voluisti, ipse revela oculos 74 Psal. Lxvil, 11. 78 Psal. Liv, 9. Lxx, 20. -89 Coloss. 111, 5. (52)ἴσ. εύτονος. γεγραμμένα; Κακῶς μὲν γὰρ καὶ λίαν ἐπισφαλῶς εἴχομεν, παναγιώτατε δέσποτα, ἅτε τῆς παρούσης δυσημερίας ἡττώμενοι, καὶ ὑπὸ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων κατατινόμενοι. Αλλ' ἡ τῆς σῆς ἐπιστολῆς χεὶρ ἔσωσε με ἀπὸ ὀλιγοψυχίας, καὶ ἀπὸ καταιγίδος, καὶ ἀπὸ τῆς ἀδύσσου ἀνήγαγε, καὶ ἐκ τοῦ ἐκεῖσε πηλοῦ τῆς ἱλύος ἀνέσπασε, τὸν σὸν Ἰησοῦν μιμησαμένη, ἐπὶ τῷ καταποντιζομένῳ μα θητῇ. Ἐνευθέτησα; γὰρ ἡμᾶς (ὢ γλυκείας ἐκείνῳ γλώττης!) μὴ ταῖς γινομένοις ταράττεσθαι· ἀλλ' ἀκλινεῖς καὶ ἀτρέπτους ἵστασθαι, καὶ τὴν ἀπαιτοῦ· μένην ἐν τοῖς ἀστάτοις τηρεῖν εὐστάθειαν. Καὶ ἡ νουθεσία, ὑψηλή τις καὶ ἄτονος ὁ δὲ λόγος ἀφοσιούμενος τὴν παράκλησιν· ἀλλὰ συνεπαγομένη καὶ θείαν δύναμιν, ηρέμα τῆς καρδίας απτομένη, καὶ ταύτην ὡς τὴν τοῦ Κλεόπα σοι καίουσαν, καὶ ἐνεργὸν δεικνύουσαν τὴν παραίνεσιν. Τί μοι παρά τοῦτο τὸ ἐπιστόλιον; Λόγοι μακροὶ καὶ πολύστιχο:, καὶ σοφία περιχτυποῦσε τὰς ἀκοὰς τοῖς διακένοι; ψοφήμασιν, ἀέρος γεννήματα τῷ πατρὶ ἐοικότα, καὶ συνδιαλέξοντα ῥέοντι. Μὴ λήγοις τοίνυν βοηθῶν οὕτως ἡμῖν, καὶ ψυχὴν ἀρδεύων ἀνυδρίᾳ κατάξηρον, ἣν βου; καὶ ὄνος πατεῖ σήμερον, ἅτινα δὴ ταῦτα ὑποληπτέον. Οκνῶ γὰρ αὐτὸς διαφωτίσαι τὴν τοῦ σκοτεινοῦ λόγου περιβολήν. Αλλά με μικροῦ πέφευγεν ἡ τῆς σῆς ἀποστολῆς εὐλογία, καὶ αὕτη μέγα καὶ οὐ συμβατι κὰν οὖσα τῇ ἐμῇ ἀφροσύ η νουθέτημα. Τοῖς μὲν και λουμένοις ἀλειπτοῖς ἰσαρίθμοις οὗτι τῶν πρεσβυτέ ρων. τῆς Ἰωάννου 'Αποκαλύψεως, το χρίσμα παρο:νίξω 8 ἐκ τοῦ ἁγίου ἐλείφθημεν. Διό και ἀπαιτούμεθα μᾶλλον τῶν ἄλλων τῷ Κυρίῳ προσφέ ρεσθαι, καὶ τὰς εὐχὰς προσάγειν θυμιάματα, οὐχ ὑπὲρ τῶν οἰκείων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων τῷ Θεῷ παριστάμενοι. Τί δὲ τούτοις τὸ ἐν ἐπιφανείᾳ μὲν κυλινδροειδές, ἐν μήκει δὲ ῥα βδοειδὲς καὶ ἰθυτενές; Οὐ τὸ μὲν ἐνουθέτει με μὴ ὅλον εἶναι τῆς γῆς, ἀλλὰ μέρει βραχεῖ ταύτης ἅπτεσθαι, καθὸ καὶ λίθοι τινὲς ἅγιοι παρὰ τοὺς προφήτας κυ λίονται· τὸ δὲ τὴν τῷ προσώπῳ Κυρίου βλεπομέν νην εὐθύτητα, καὶ ἦν οἱ ἔχοντες ἀγαθύνονται; τό τε ποιμαντικών και στηρικτικὸν, ἃ τὸν ἀρχιερέα γνω ρίζουσι; Τοῖς δὲ λοιποῖς εὐώδεσι τέτρασι ξύλοις τί, ἀλλ' ἡ τὸν ἐμὸν σταυρὸν αἴρειν ὑπὸ τοῦ βάθους τῆς ἐν σοὶ χάριτος διατέταγμαι, καὶ τὰ ἐπὶ γῆς μέλη νεκροῖν; 'Αλλ' ἐνεργούμεθα; τούτων γὰρ ὁ σταυὺς σύμβολον τῶν ἡμετέρων ἐνεργειῶν, καθήλωσις καὶ ὢν καὶ λεγόμενος. Ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα τοῖς σταλεί σιν ἐνεφαντάσθην· εἰ δέ τι, ὥσπερ εἰκὸς, ὑπέδειξας ὑψηλότερον, καὶ τῆς ἐμῆς ὀφθαλμίας ὑπέρτερον καὶ λαμπρότερον, ἀποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, αὐτόπτα τοῦ Λόγου καὶ ὑπηρέτα, ἵν᾿ εὐεργετης τε λεώτερον ἔχοντάς σου κατανοεῖν τὰ θαυμάσια, συν το Matth. χιν, 50. ** Luc. xxiv, 32. 81 Psal. 5, 7. " Varia lectiones et notæ. Ισ. παρηνίξω.

EPISTOLE XX EX COD. VATIC. ευχόμενος τῇ ἡμῶν ἀθλιότητι τὸ πραὖναι ἀφ' ἡμε- meos 83, qui oculatus testis et minister es Verbi, ρῶν πονηρῶν, κατάστασις ἡμῖν τῆς συγχωρήσεως. ut benefactorem te perfectiorem babens, etiam mirabilia tua intelligam, simul pro nostra miseria orans, ut mitiges nobis a fachus condonationis. ΙΔ'. - Τῷ Παγουριανή. diebus malis **, Pacuriano. auctor Cum jam dudum meam deploraverim sortem, augustissime mi in Domino fili, eamque duramı appellaverim et malignam, quomiam me ad extremam hanc partem projecit, ubi livor viget, et odium, et aliorum turba vitiorum, ac ubi ipsum eruditionis nomen exosum magis est, quam unguen - tum erabronibus; nunc etiam gratias ei babere debeo, quod barbaricam hanc habitationein uril:i dederit, in qua te auditorem, velut thesauruın nactus sum: quod quidem a multis etiam illorum, qui in magna versantur urbe, summo in pretio habitum, vix tamen paucis contingere potuisset. Et mihi quidem sors felicius, quam Platoni, cessit. Ille enim, cum ad Dionysium navigasset, ut juvenem bonæ facilisque indolis doctrinæ frenis dirigens, doceret cum regno philosophiam conjungere et potestati faciendi maxima voluntateni agendi optima superadderet; adeo aberravit a scopo, ut Dionysius, cum numquam antea in philosophiam deliquisset, post Platonis de justo et recto institutionem turpioribus turpissimis eam injuriis affecerit. Norunt hoc quicunque Pullin non ignorant et Annicorium. Ego vero, quin vastum trajicerein mare, vel periculosam enavigarem Charybdin, imo quin domunculam meam relinquerem, magna mente tua fruor, teque auditum præbente, Equilalus Lydius currum mihi agit. Adco meliore sorte fruor ipse, quam Plato. Igitur neque popularem illum Briareum pavebimus ullo modo: sed centum illius manibus opponentes justitiæ dexte - rani, hac faciemus virtutem 85. Non enim te, mi pansebaste, cujus erudiendi urihi cura est, necessario rogamus, ut de jure, quod tueri posses, recedas; sed hoc voluntati tuæ permittimus et proponimus potius quam imponimus. Verum aliud est, quod inexorabiliter abs te exigimus: scilicet ne permittas contra id quod justum est, novitatem induci ullam, emolumenti cujusvis 574 gratia. Ut enim tibi explicem, quod a multis ignoratur, nos homines vivimus, vel secundum justum, vel prater justum, vel supra justum: quorum primo homines servamur; altero in belluas transformamur; tertio similes Deo efficimur. Porro tu pulcherrimus equidem fores, si animam tuam divinis vitæ, quæ supra justum est, coloribus exornares. Et hoc sane præstare debes in bac dignitate, quam tenes, si inver eos, qui ab imperatore mittuntur, præcellens esse velis ac possis. Si vero præstare rem tantam nou potes, seu non vis, haud sane nos te per vim Πάλαι τὴν ἐμαυτοῦ θρηνῶν τύχην, πανσέβαστέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ, καὶ τελχινώδη ταύτην ἀποκαλῶν καὶ δυσδαίμονα, ὅτι με φέρουσα ἐπὶ τὴν ἐσχατιάν ταύτην ἔῤῥιψεν, ἔνθα φθόνος κότος τε, καὶ ἄλλων ἔθνεα κηρῶν, ἔνθα λόγου φωνή μισεῖται, μᾶλλον ἢ μύρον κανθάροις· νῦν ἤδη καὶ χάριτας αὐτῇ γινώσκειν προάγομαι, τὴν ἐν τοῖς Βαρβάροις τούτοις παρασχομένῃ κατοίκησιν, δι᾿ ἣν ἀκροατήν σε πέν πλούτηκα. Ο καὶ τῶν ἐν τῇ μεγάλῃ πόλει πολλοῖς τοῦ παντὸς τιμώμενον, μόλις ὀλίγοις ἂν ἐξεγένετο. Καί μοι ὁ κύβος ἔπεσεν εὐτυχέστερον ἢ τῷ Πλάτων. Εκεῖνος γὰρ ἐπὶ Διονύσιον πλεύσας, ὡς ἂν εὐρυᾶ νέον καὶ τῷ προσληψομένῳ εὐχείρωτον τοῖς τοῦ λόγου χαλινοῖς καταρτύσας συνάψῃ βασιλείᾳ φιλοσοφίαν, καὶ τῷ δύνασθαι τὰ μέγιστα πράττειν δῷ καὶ τὸ τὰ βέλτιστα βούλεσθαι, παρὰ τοσούτων [[. τοσοῦτον] ἦλθε τῶν ἐλπίδων, ὥστε Διονύσιος μήτω μηδὲν πρότερον εἰς φιλοσοφίαν παρανομήσας, μετὰ τὴν τοῦ Πλάτωνος περὶ τοῦ δικαίου συνουσίαν καὶ τοῦ καλοῦ, αίσχιστα αἰσχίστων ἐπὶ ταύτην ἐξύβρισεν. Ισασι τὴν ὕβριν ὅσον τὸν Πόλλιν οὐκ ἀγνοοῦσι καὶ τὸν ᾿Αννικάριον. Ἐγὼ δὲ οὔτε μακριν τεμών θάλασσαν, οὔτε τὴν ὀλοὴν ἐκμετρήσας Χάρυβδιν, τὸν οἰκίσκον τοῦτον οἰκῶν, τῆς σῆς μεγαλονοίας κατατρυφῶ, καὶ σοῦ τὴν ἀκοὴν ὑποτιθέντος Ιππάσιον Λύδιον τὸ ἅρμα μοι φέρειν, τοσοῦτον εὐμοιρότερον ἐγὼ Πλάτωνος. Οὐκοῦν οὐδὲ τὸν Βριάρεω δημόσιον ὑποπτήξομεν, ἀλλὰ ταῖς ἑκατὸν ἐκείνου χερσὶ τὴν τῆς δικαιοσύνης δεξιὰν ἀντιτά ξαντες, διὰ ταύτης ποιήσομεν δύναμιν. Οὐ γάρ σε, ὦ πανσέβαστέ μοι τοῦ λόγου μέλημα, ἀναγκαίως ἀξιοῦμεν τῶν δικαίων ὑφίεσθαι, ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἑκούσιόν σοι ποιούμεθα, καὶ ἀνατίθεμεν μᾶλλον ἢ ἐπιτίθεμεν. Αλλο δέ ἐστιν ὁ ἀπαραιτήτως σε εἰσπραττόμεθα, καὶ σφοδρότερον ἢ αὐτὸς ὑποτελῆ του τοὺς φόρους, τὸ μηδόλως ὑφίεσθαι κατὰ τοῦ δικαίου νεωτερίζειν τοῦ πλείονος ἔρωτι. Ἵνα γάρ σοι διέλω τὸ τοῖς πολλοῖς ἀγνοούμενον, ζῶμεν ἄνθρωποι ἢ κατὰ τὸ δίκαιον, ἢ παρὰ τὸ δίκαιον, ἢ ὑπὲρ τὸ δίκαιον. Καὶ τῷ μὲν ἄνθρωποι φυλαττόμεθα· τῷ δὲ, θηρία μεταπλαττόμεθα· τῷ δὲ, θεοὶ ἀπεικονιζόμεθα. Σὺ τοίνυν πάγκαλος μὲν ἂν εἴης, εἰ τὴν σαυ τοῦ ψυχὴν ζωγραφοίης τοῖς θείοις τῆς ὑπὲρ τὸ δίκαιον ζωῆς χρώμασι. Τοῦτο δὲ ἔστω σοι κατὰ τὴν ἀρχὴν ταύτην ἐφ᾽ οἷς καθέστηκας, εἰ καὶ τῶν ἐκ βασιλέως ἐφειμένων ὑπέροπτος εἶναι δύναιο, ἢ βούλαιο. Εἰ δ' ἄρα τοῦτο μὴ πάνυ σοι δυνατόν, ἢ μὴ βουλητὸν, οὐ προσβιασόμεθά σε τὸν ἄπτερον, ἀέριον φέρεσθαι, καὶ κινεῖσθαι μέντοι κατὰ τὸν *³ Psal. cxviii, 18. 66 Psal. xculi, 3. ὅσοι. 85 Psal. cvit, 14. Variæ lectiones et notæ.

κέντροις λογικοῖς ὑπονύξαμεν, καὶ οὕτω σοι κινουμένῳ τὴν μέσην κίνησιν, ἐρῶ δὲ θαῤῥῶν καὶ βασιλι κήν· τοῦτο γὰρ δήπου καὶ βασιλεὺς βούλεται. Ούτε ὁ Βριάρεως επανατενεῖ χεῖρας κἂν θρασείας αὐτὰς ἀνέθρεψε, καὶ πάντας καταλόγον προβήσεται καὶ τῆς σῆς ἀξίως εὐγενείας φρονήσας, τὴν τῆς θηριώδους ἀσχημοσύνην ζωῆς δυσγενέσιν ἀποπεύω σεις καὶ ἀναξίοις τῆς ἀνθρωπότητος. Ἀλλ᾽ εἶδες ὅπως ἐγώ σοι τὴν ἀξίωσιν μέτριος, ἵνα κάν τούτῳ σε διδάξω καὶ αὐτὸν μετριάζειν ἐν τοῖς πρὸς τοὺς υποκειμένους σοι επιτάγμασιν. Ὁ δὲ καὶ πρὸς τὴν δικαιοσύνης ὁδὸν κατευθύνων Κύριος, καὶ πρὸς τὴν ὑπὲρ τὸ δίκαιον ἀνυψῶν μετεωροπορίαν τοὺς θέλον τας, ὁ καὶ τὰς μεγίστας ἡμῖν ἀρχὰς ἐγχειρίζων, καὶ τῆς ἐν ταύταις μετριοφροσύνης τὰς μείζους ἀντιδιδούς, αὐτός σε σοφώτερον συμβιβάσει, καὶ συνετίζει ἐν πάσῃ ὁδῷ, τηρῶν πάσης κακώσεως ἀνώτερον καὶ κακύνσεως. compellemus alis destitutum per aera volare. Α' ἀνθρώπινον ἀπαιτήσομεν· κἂν αὐτόθεν οὐ προθυμῇ, saltem humano uti incelas more, efflagitabimus: et si ad hoc ipse promptus non fueris, nos verborum aculeis etiam urgebimus. Quod si medium hunc motum servaveris, fidenter dicam, te motu regio iturum: hoc enim et imperator vult. Neque Briareus ille contra tendere audebit manus, quamvis oppido audaces babeat: cļ tu omnes merito præcedes, et tuæ nobilitatis rationem habens, ferinam turpitudinem, impudentemque vitam male natis atque humana natura indignis relinques atque projicies. At vero vides, quomodo ego mediocria a te postulein; ut vel hinc discas etiam tu moderationem servare in mandatis, quæ subditis This imporis. He autem, qui per sensitam justitiæ dirigit, Dominus, ac eos etiam qui volunt, ad sublimiter supra justum gradiendum aitolli, quique su malos nobis magistratus tradens, majores dignitates etiam moderationi quæ in ipsis servatur, rependit, ipse te sapientiorem reddat, et intelligentem in omni via: atque omni nequitia et ‹ malitia superiorem custodial. XV. — Episcopo Semnoram. Ε. - Τῷ ἐπισκόπῳ Σεμνών. Προσαγορεύω σε τὴν φίλην ἐμοὶ κεφαλήν, τιμιώ τατε ἀδελφέ· οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀξιῶ τῆς ἡμετέρας ταπεινότητος ὑπερεύχεσθαι, ὡς ἂν τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος πονηροῦ ῥυσθέντες, ἀναψύξωμέν ποτε θειοτέραν, καὶ Χριστιανοῖς οἰκειοτέραν ἀνάψυ ξιν· ὡς νῦν γε τὸ μὲν, τοῖς οἰκειακοῖς ἡμῶν κακοῖς, τὸ δέ τι τοῖς κοινοῖς καταχωννύμενοι, οὐκ ἔχομεν ὅπως ἡμῖν αὐτοῖς ἀνάνευσιν τινα πορισόμεθα. Οὕτως ἐκράτησεν ὁ Σατανᾶς ἅπαξ ἁπάντων ἁπλῶς τῶν τὰ δημόσια πραττόντων. Καὶ νῦν τὸ τοῦ Ἀποστόλου καιρό; λέγειν ἡμῖν, οὐχ ὡς ἐλέχθη, ὡς δ᾽ ἡμῖν ὑπαγορεύει τα πράγματα· Οτι οὐκ εἰκῇ τὴν μά χαιραν έκαστος τούτων φορεῖ, ἀλλ᾿ ὥστε σφάττειν, ἐξουθενεῖν, ἀτεχνούν. Ούκουν οὐδὲ μέλλουσιν, οὐδὲ ἄτονοι πρὸς τὸ ἔργον γίνονται, ἀλλ᾿ ὥσπερ τινά μᾶλλον ἐλπίζοντες θεραπεύειν, εἰ μᾶλλον κακῷεν Χριστιανούς, οὕτως ἄλλος ἄλλον προφθάνων εἰς τὸ κακοποιεῖν, καὶ ὑπερβάλλειν σπουδάζουσι. Διὰ ταῦτα καὶ ἐπὶ ταῦτα τὰς τὰς εὐχὰς καλοῦμεν, ἀμβλυτέραν αὐτῶν ἐργασαμένας τὴν μάχαιραν· μᾶλλον δὲ, ἐπειδὴ πλείω παρατείνουσα χρόνον ἐν τῷ τέμνειν ἡ ἀμβλυτέρα πλείω κακοί, τελείαν τὴν θραῦσιν ταύτης ποιησομένας. Εύχου τοίνυν ἀμφ Amplector et saluto te, charum mihi caput, honorandissime frater; sed non hoc solum, sed rogo “etiam, ut pro nostra exilitate orationem fundas, ut a presenti saculo nequam liberatus, refrigerer - aliquando sanctiore et magis congruo Christianis refrigerio. Caterum cum privatis, tum publicis malis obrutus non habeo, unde mihi requiem aliquam uibuam. Adeo scilicet Satanas quomodolibet vicit omnes, qui tenere publica alministrant. Et ς nunc quidem effari opportune possummus illud - Apostoli; at non eo sensu quo ille jam dixit, sed - alio quem res presentes suggerunt, nempe: New enim sine causa horum unusquisque gladium portat **; sed ut mactet, perdat et liberis privet. Non · igitur illi vel segnes, vel debiles ad opus sunt: sed “velut si eo magis de aliquo benemereri sperarent, que 575 Christianis phus inferunt injuriaruch et damni; ita alius alium in nocendo prævenire et superare studet. Propter ista et super ista orationes tuas imploramus, ut aliquanto obtusiorem istorum reddant gladium; vel potius (quoniam gladius, quo obtusior, eo majus, duin sccal, tempus insumit, adcoque doloris plus infert), eum penitus ċonfringant. Ora igitur ambabus, ut dici solet, nianibus; τέραις, δ λέγεται, καὶ δώσει ὁ Θεὸς τῷ κλήρῳ αὐτοῦ et Deus dabit sorti suæ requiem. XVI. Episcope Vidini. Molestæ quidem res tuæ sunt, frater honorandissime, quæque corda omnia movent. Quis negabit? Foris pugnæ, intus pavores "7, et nemo est qui adjuvet **, vel qui simul pagnet. Inimici quidemi sonant, et extollunt caput, et ponunt morticina servorum escas volatilibus coli, efundunt sanguinem 86 Rom. xiit, 4. 87 II Cor. προβήσῃ. VH, τὴν ἄνεσιν. Ι. 15. - Τῷ ἐπισκόπῳ Βιδίνης. Λυπηρὰ μὲν τὰ κατὰ σέ, ἀδελφὲ τιμιώτατε, καὶ πάτης καρδίας ἀπτόμενα. Τίς ἀνταιρεῖ [f. ἀντερεῖ; *Εξωθεν μάχαι, ἔσωθεν φόβοι, βοηθὸς καὶ σύμμαχος οὐδαμοῦ. Οἱ μὲν ἐχθροὶ ἠχοῦσι καὶ αἱφουσι κεφαλὴν, καὶ τίθενται τὰ θνησιμαία τῶν δούλων, βρώματα τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ. 5. ** Psal. Lxxx1, 3. Varim lectiones et notæ. ἴσ. ζωὴν.

EPISTOLE XX EX COD. VATIC. Εκχέουσι τὸ αἷμα αὐτῶν κύκλῳ τῆς καθ' ἡμᾶς eorum in circuitu urbis nostra, et non est qui sepeπόλεως, καὶ οὐκ ἔστιν ὁ θάπτων. Οἱ δὲ φίλοι καὶ οἱ πλησίον ἐξεναντίας· εἰ δὲ καὶ ἐγγίζουσιν, ίστανται δεινότερον αρτύοντες τὸ ὀλέθριον ἄγκιστρον. Τῆς γὰρ ἀγάπης πάντη αποψυγείσης, ἐχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκειακοὶ αὐτοῦ. Ταῦτα δάκνειν μὲν δύνανται ψυχήν, οὐδ' ὅσον ἔστιν εἰπεῖν, πλὴν εἰ λογισαίμεθα, ὅτι πᾶσα κεφαλὴ εἰς πόνον, καὶ πᾶσα καρδία εἰς λύπην, τὸ πάγκοινον τῆς συμφορᾶς εἰς παραμυθίαν ἡμῖν γενήσεται. Τίς γάρ, εἰπέ μοι, τὴν ἐκ τῶν πονηρῶν τούτων ἡμερῶν ἄνεσιν ἔχει; Ἐγὼ μὲν οἶμαι, οὐδείς. Εἰ δὲ καί τις εἴη τούτῳ, μακάριος, ὅπερ ἀδύνατον, ὥστε μηδὲν Ιδιάζον ἔχειν λυπηρόν, ἀλλ᾽ οὖν εἴ γε Χριστοῦ νόμοις διεξάγοιτο, τὰ τῶν ἄλλων πένθη οἰκεῖα ποιή σεται, Κλαίειν μετά κλαιόντων, παραγγελίαν δεξάμενος. Εἰ δ' ἀναισθητεῖ τῶν κοινῶν καὶ ἀδελφι κῶν συμφορῶν, πενθητέας μᾶλλον οὗτος, ὡς πάντων, καὶ τῶν τὰ ἔσχατα κολαζομένων ὢν ἀθλιώτερος. Εἰ γὰρ μακάριοι μὲν πενθοῦντες, οὐαὶ δὲ οἱ γελῶντες, δρα ποίαν λήξιν δώσομεν τῷ τοιούτῳ. Μὴ οὖν ὡς σὺ μόνος δεινὰ πάσχων μικροψυχότερον διάκεισο, Πράκτορας Έχεις πικρούς; Αλλ' οὐ πικροτέρους τῶν ἐν τούτοις τοῖς μέρεσιν, οἱ τῶν πέντε παιδίων, ἐν εἰς δουλείαν ἀπάγουσιν, ὥσπερ ἄλλο τι τῶν ἀποπεμπτουμένων ἢ ἀποδεκατουμένων κτηνών. Και μάνους ἔχεις ἔξωθεν ἐπελαύνοντας; Καὶ τί πρὸς τοὺς ἐκ τῆς πόλεως ἡμῖν ἐπικαταβαίνοντας Αχρι διώτας; Οὗτοι, αἱ τοῦτο αὐτὸ τὸ εἰς τὴν πόλιν ἀναβῆνα: ὡς ὅπλον εὐδοκίας καὶ στεφάνωμα έχοντες, c ἄγουσι πάντα καὶ φέρουσι, μὴ ὄντος λυτρουμένου μηδὲ σώζοντος. Τίς γὰρ ὁ τοῖς πολίταις ἀντιστησόμενος; Εχεις Καστρηνούς πονηρούς; ᾿Αλλὰ παῖδες οὗτοι πρὸς τοὺς ἡμετέρους Βουλγάρους Καστρηνούς, μᾶλλον δὲ, ἵνα μὴ καταισχύνω τὸ μέγεθος τῆς ἐν Κάστρῳ ἡμῶν κακίας, τίνες οἱ σοὶ παμπόνηροι πρὸς τοὺς ἡμετέρους ἀγροίκους Μοκρηνούς; Ταῦτα δὲ μετεσχημάτισα εἰς τὰ ἐν ᾿Αγρίδι, & καὶ σὺ οἶσθα οὐ μικρὸν τῇ κοιλάδι τοῦ κλαυθμώνος ταύτῃ χρόνον ἐμπαροικήσας, ἵνα σου δηλώσω συνεκδοχικῶς ἀπὸ μέρους τὸ ὅλον. Εἷς τοίνυν τούτων ἁπάντων λύτης καὶ ἰατρὸς, ὃν λυπούμενοι μὲν ἁπλῶς, οὐδέν τι θήσομεν ἱλαρώτερον ἵνα μὴ λέγω ὅτι καὶ παροργίσομεν· ἱκετεύοντες δὲ, καὶ βοηθὸν μετά δακρύων ἐπικαλούμενοι, πέποιθα ὅτι τοῖς αὐτοῦ non utique magis nobis reddemus propitium; quin σπλάγχνοις ἐπικαμπτόμενον εὑρήσομεν. etiam acrius exacerbabimus. At si precemur, liat. Amici audem et propinqui stant ex adverso: et si quidem appropinquant v, dolosius aptant exitialem hamum: cum enim charitas penitus refrigu. erit, inimici hominis facti sunt domestici ejus Porro hæc angere quidem possunt auimam plas. quam dici possit: verumtamen si consideremus, omne capul esse tanguidum, et omne cor merens **,¨. profecto sic omnimoda ista calamitatis communltas. alicui nobis consolationi esse potest. Quis enim, dic mihi, malis istis temporibus requiem habet? Nemo, ut ego quidem puto. Quod si quis adeo beatus esset, ut nullam propriam haberet molestiam (quod videtur impossibile), attamen, si illo Christi legi obtemperare velit, aliorum luctus suos facere debet; siquidem in mandatis habemus, fere cum flentibus **. Quod si nullo ex communibus fratrum suorum ærumuis sensu afficiatur, ipse magis lugendus est, tanquam iis omnibus, qui extrema quæque patiuntur, Infelicior. Si enim beati snat, qui lugent ", et væ dicitur illis, qui rident **; considera qualem ipsi finem prænuntiare possi mus. Non igitur tu, quasi solus in ærumnis esses, animo concidas. Exactores acerbos habes? At nou saņe acerbiores illis qui in his partibus sunt, quique ex quinque pueris unum in servitutem abducunt, pari fere ratione, qua jumenta quintumari, vel decimari solent. Komanos habes forinseeus infestantes? Sed quid, si comparentur ad cos qui ex urbe in nos incurrunt, Achridenses? isti qui in urbem ascendere habent pro oblectamento et coruna, rapiunt omnia et exportant, dum non est qui eripiat, neque 576 qui salvum faciat. Quis enim´urbis hominibus resistat? Habes Castrenses…. iniquos? Sed pueri sunt isti ad nostros Bulgaros... Castrenses comparati; vel potius, ne pudore afficiam magnitudinem nequitiæ, quæ in Castro nostro est, quinaın sunt, qui tibi nequissimi, ad nastros agrestes Mocrenos? Hae figura convestio ea quæ sunt Ackridæ, tibi sane nota (quippe qui diu in hae lacrymarum valle commoratus es) ut per Gynecdochen explicem ex parte totum. Unus igitur horum oninium est sanator et medicus: quem si plus quam ratio patitur, tristitie nos dederimus, ejusque cum lacrymis imploremus auxilium, plane confido futurum, ut viscera misericordia nobis experiamur. ΙΖ'. · Τῷ Τριαδίτζης. Ἐνέτυχε μὲν ἡμῖν ὁ παρὼν γέρων, ἱερώτατε ἀδελφὲ, ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν εἰσιοῦσι συμπαρόντων suæ in XVII.— Episcopo Triaditzæ. Obviam nobis venit senex iste, sacratissime frater, dum in ecclesiam ingrederemur simul cum 89 Psal. Lxxvil, 23. * Psal. xxxvi, 12. ot Matth. xxιν, 12; Χ, 56. os Isa. 1, 5. 98 Rom. xi,. • Matth, v, 5. * Luc. vi, 25. es Psal. xLIX, 22. Varia lectiones et notæ. la est, Constantinopoli: nam posteriores Graci nonine πόλεως, urbi regiæ reservato, caleras urbes κάστρα, castra, earumque habitatores καστρηνούς, castrentes, appellare consueverunt. ἴσ. εἷς. ἴσ. λύτηρο Τσ. λαότερον.

principibus viris cum ecclesiasticis, tum laicis. ἀρχόντων ἐκκλησιαστικῶν τε καὶ λαϊκών. ΑναCollacrymans vero ille senili more et com: iscratione pleno, res suas a principio ad finem nobis exposuit: quomodo nempe tu iram in ipsum conceperis circa mensem Julium; quomodo ad nos veniens, te absente, ea enarrasset, et quanta idcirco passus fuisset; et quomodo nos a charitate tua, nulla judicii forma, aut majore usi auctori - tate, hoc solum humaniter et fraterne rogaverimus, ut benigne senem complectereris, atque corrigeres si quid molestum contra ipsum factum abs te esset: et quomodo ipse quillem promiseris omnem te illi in posterum benevolentiam et dictis et factis exhibiturum; adeo vero a promisso præstando abfueris, ut non valens pondus ejusmodi tua erga illum contra promissionem factam benignitatis perferre, ad potentem sanctumque nostrum imperatorem confugerit, quod jam de curatione ab archiepiscopo facienda desperaret, sen potius perspicue cognosceret, eam non solum ad sanandum inutilem, sed unice ad vulnera exasperanda validam esse; et quomodo ad altitudinen majestatis illius accesserit, et acceperit etiam pharmnaca ex parte dantis utique efficacia, at manuin tuam eadem inutilia reddidisse: seque a te omnibus Triaditzæ terminis expulsum, sacro ‹lemum ministerio interdictum esse. His omnibus expositis, rogavit nos rursus, ut adhuc semel tuæ in nos claritatis periculum faceremnus: se scire quidem, nihil boni (nisi forte el majora mala) ex iterata sua ad nos profectione assecuturum, præterquam quod omnem reprehensionis et condemnationis 577 sui viam occluderet. Porro ii qui, ut dixi, astabant, moleste rem hanc totam ferentes, indignum aiebant esse, quod nostra pro sene offenso postulatio, quam sela benevolentia mediatricem apud potestatem agens, expresserat, contemneretur. Et quidem cujus animum etiamsi Pharaonicum, subdebant, non commovisset potestas, quae semelipsam reprimens, solam charitatem opponit, ac non quasi condemnando imperat, sed quasi rogando demulcet? Oportere idcirco nunc severius injuriam istam ulcisci, ut injuriator discat aliquando, non omnia frena laxare libertati peccandi, et non plus sapere, quam oporteat sapere ", sed meminisse, Deum esse ordinis et non confusionis et inordinationis Deum, et ipsas supernas virtutes alteram alteri subjectas esse, ac mensuram servare gratiæ quar. sortitæ sunt, quæque eas vel ita constituit, vel ita illuminat: quin et ipsas potestates rebelles ordine quodam mutno cohærere (unde illis et firmitas profluit, quanquam alias inordinatæ sint et incompositæ), quod manifestum est ex eo quod Paulus et principes aeris hujus ponat, et principa- * Rom xit, 25. ΐσ. συστελλομένη. Τσ. προβάλλουσα. κλαυσάμενος δὲ γοερόν τι καὶ οἴκτου μεστόν, ἀπ' ἀρχῆς ἄχρι τέλους τὰ κατ' αὐτὸν διηγήσατο, ὅπως μὲν ὀργισθείης αὐτῷ περὶ τὸν Ἰούλιον μήνα, όπως δὲ πρὸς ἡμᾶς ἐλθὼν, ὅτε δὴ καὶ αὐτὸς ἐπεδήμησας, ἐκδιηγήσατο ἡμῖν, καὶ ὅσα πέπονθε, καὶ ὡς ἡμεῖς οὐδὲν πρὸς τὴν σὴν ἀγάπην δικαστικὴν καὶ ἀξιω ματικώτερον ένδειξάμενοι· αὐτὸ τοῦτο ἀγαπητικῶς καὶ ἀδελφικῶν ἠξιώσαμεν ἀντισχέσθαι φιλαν θρώπω; τοῦ γέροντος, καὶ διορθώσασθαι εἴτι τῶν λυπούντων κατ' αὐτοῦ προσγεγένηται· καὶ ὡ; υποσχεθείης μὲν αὐτὸς πᾶσαν αὐτῷ τοῦ λοιποῦ χρηστότητα καὶ ἔργοις καὶ λόγοις ἐνδείξασθαι· τοσούτου δὲ δεήσειας τὰ ὑπεσχημένα τελέται, ὥστε μὴ δυνάμενος φέρειν αὐτὸς τὸ βάρος τῆς ἐπιδεικνυμένης αὐτῷ πολλῆς κατὰ τὰς ὑποσχέσεις χρηστότητος, πρὸς τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιον ἡμῶν βασιλέα δραμεῖν, τῆς ἀρχιεπισκοπικῆς θεραπείας ἀπεγνωκώς, μᾶλλον δὲ κατεγνωκώς, ὡς οὐκ ἀχρήστου μόνον πρὸς τὸ ἰάσασθαι, ἀλλὰ καὶ ἐπιξαινούσης τα τραύματα· καὶ μέντοι καὶ ἐντυχεῖν τῷ ὕψει τοῦ κράτους εκείνου καὶ φάρμακα λαβεῖν ὅσον γε τὸ ἐπὶ τῷ δόντι δραστήρια. Εἶτα τί; Τὴν σὴν ἔφησε χεῖρα τοῖς βασιλικοῖς φαρμάκοις μὴ διδόναι τὸ ἐνεργὸν, παντὸς ὁρίου Τριαδίτζης ἐξελαύνουσαν, ἀλειτουργησίας δὲ δεσμοῖς ὑποβάλλουσαν. Ἐπὶ τούτοις πᾶσιν ἐδεῖτο πάλιν ἡμῶν ὡς ἂν καὶ ἔτι ἅπαξ τῆς περὶ ἡμᾶς ἀγάπης σου πειρασώμεθα, εἰδέναι μὲν φήσας, ὡς οὐδὲν ἀγαθόν, ὅτι μὴ καὶ πλείω κακὰ τῆς δευτέρας ταύτης πρὸς ἡμᾶς ἐλεύσεως ἀπολαύσεις, πλήν ἀλλὰ πᾶσαν ὁδὸν ἐμφράττων μέμψεώς τε καὶ κατακρίσεως. Οἱ μὲν οὖν, ὡς ἔφην, παρατυχόντες έδει νοπάθουν, καὶ σχέτλια ἐποιοῦντο είγε οὕτως ἡ ἡμε τέρα ὑπὲρ γέροντος ἀδικουμένου ἀξίωσις παρυβρι σθείη, ἣν ἡ ἀγαθοθέλεια μεσάζουσα τὴν ἐξουσίαν ἐποίησε· καίτοι τίνος οὐκ ἂν καὶ Φαραωνίτιδος ψυχῆς καθήψατο, ἔφασαν, ἐξουσία συστελλομένης καὶ τὴν ἀγάπην προβάλλουσαν καὶ μὴ ὡς ἀπὸ κα τακρίσεως ἐπιτάττουσα, ἀλλ' ὡς ἀπὸ ἀξιώσεως έλαρύνουσα; Προσετίθεσαν δὲ καὶ ὡς δεῖ νῦν αὐστη - ρότερον ἐπεξελθεῖν ταύτῃ τῇ ὕβρει, οὓς ἂν δ ὑβρίσας μάθοι, μὴ πάντα χαλινὰ διδόναι τῇ αὐτονο μία τῆς πλάνης, καὶ ὑπερφρονεῖν παρ' ὁ δεῖ φρο νεῖν, ἀλλ᾽ εἰδέναι τὸν Θεὸν τάξεως ὄντα Θεόν, ἀλλὰ μὴ ἀκαταστασίας καὶ ἀταξίας. Καὶ τὰς θείας δυνάμεις ἄλλην ὑπ᾽ ἄλλην τεταγμένας, καὶ τηρούσας τὸ μέτρον, δ παρὰ τῆς χάριτος Ελαχον, ἢ οὕτω στητά σης, ἢ οὕτω φωτιζούσης, καὶ αὐτὰς δὲ τὰς ἀποστάτιδας, τάξει τινὶ πρὸς ἀλλήλας ἁρμοζομένας, ἐξ ἧς αὐταῖς καὶ ἡ σύστασις, κἂν ἄλλως ἄλλαι ὦσιν ἄτακτοι καὶ ἀνάρμοσται, καὶ δῆλον ἐξ ὧν τοῦ τε ἀέρος ἄρχοντας Παῦλος τίθεται καὶ ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας κατονομάζει. Καὶ οὐ τούτου γε τοῦ γέροντος μόνον χάριν εἶπον δεῖν γενέσθαι τὴν τῆς ὕβρεως ἐπεξέλευ Varia lectiones et notæ. ἴσ. ώς.

EPISTOLÆ XX EX COD. VATIC. σιν, ἀλλὰ καὶ ἄλλων ἁπλῶς πολλῶν (ἔοικε γάρ, tus, et potestates ** nominet. Ceterum non solius ἔφασαν, ὁ ἐπίσκοπος, καὶ ἄλλοις οὐκ ὀλίγοις τοιαῦτα ἐνεπιδείκνυσθαι ἀγέρωχά τε καὶ βίαια), οὓς πάντας συστέλλειν τῷ κατὰ τὸν γέροντα ὑποδείγματι. Πάνω γὰρ ἄν τις τῶν ἧττον εὐλαβεστέρων, καὶ οὐ ῥᾳδίως ὕτω πιστεύεσθαι ἀξίων, ὡς καί τι κακουργεῖν ὑποπτευομένων, ἀρχιεπισκόπῳ προσέλθοι ὑπὸ ἐπισκό που θλιβόμενος, ὅπουγε τὸν οὕτω μὲν εὐλαβή, οὕτω δὲ φειδοῦς ἄξιον, εἶδον τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα τῆς πρὸς τὸν ἀρχιεπίσκοπον ἐλεύσεως ἀπονάμενον. Όσα γὰρ ἄν τις στρατηγὸς τοῖς πρὸς τοὺς ἐχθροὺς αὐτο μολήσασιν ἐμπικράναιτο, ὑπὸ χεῖρα τούτους αὖθις λαβών, τοσαῦτα καὶ ὁ ἀγαθὸς καὶ πρᾶος οὗτος ἐπίσ σκοπος τῷ πρὸς τὸν ἀρχιεπίσκοπον καταφυγόντι εδιψιλεύσατο. Ἐπύθοντο δέ μου καὶ ὧδε· Τί ἂν ἐποίησεν ὁ ἀγαπητός σοι Τριαδίτζης, εἴ γε αὐτῷ πρὸς κόλασιν ἐξεδίδους τινά; "Η δῆλον, ὡς ἐτίμησεν ἂν ταῖς ἀνωτάτω παρ' αὐτῷ τιμαῖς. Ὁ γὰρ τὸν μεσι τευόμενον ὥστε καὶ ἃ προέπαθεν ἐκθεραπευθῆναι κακώτας πλείονα καὶ βαρύτερον, ὁμολογουμένως ἂν τῷ παρὰ σοῦ κατακριθέντι ἠγάθυνε. Καίτοι πῶς αὐτὸς τοῖς τῆς ἀληθείας προσηνέχθης ἐχθροῖς, τοῖς σοῖς, φαμέν, κατηγόροις, τοῖς ἀξίοι, τῶν ὀλοθρευσαν των τοὺς ἐν ἐρήμῳ γογγυστὰς ὄφεων; Οὐχ ἱλαρῶς, οὐ πατρικῶς, ού, τὸ σύμπαν εἰπεῖν, εὐαγγελικῶς, καὶ ὡς παρὰ τοῦ Καθηγητοῦ ἔμαθες, τοῦ καὶ τῶν σταυρούντων ὑπερευχομένου πρὸς τὸν Πατέρα, Ημῶν δὲ ἠρέμα πρὸς ταῦτα μειδιώντων, Συνήκα. μεν, εἶπον, ἐφ' ᾧ τὴν ὕβριν οὕτω φέρεις ἀνεξικάκως καὶ χαριέντως. ᾿Αγαπᾶς γὰρ μετὰ βασιλέως ὑπὸ τοῦ γενναίου τούτου, ὡς ἂν αὐτὸς παρὰ ἀδελφοῦ, ὑβριζόμενος. Ἐγὼ δὲ τούτους στασιάσας οἷς ἔδει σήμασιν (αὐτὸ γὰρ δὴ τὸ τοῦ Εὐαγγελίου εἶπον· Μὴ ὁ νόμος ἡμῶν κρίνει τὸν ἄνθρωπον, ἐὰν μὴ ἀκούσῃ πρότερον, καὶ γνῷ τι ποιεῖ;) αὐτόθι μὲν οὐκ ἐπίστευτα ὡς παρὰ τὰ πρὸς ἡμᾶς ὡμολογημένα προσηνέχθης τῷ γέροντι. Υβρις γὰρ ἀτεχνῶς τοῦτο, ὑβρίζειν δέ σε ἡμᾶς οὐκ ἂν ταχέως πεισθείη. μεν, εἰ μὴ μανέντα σε λογισόμεθα. Δεῖν δὲ ἔγνωμεν γράψαι πάλιν περὶ τούτου τῇ σῇ ἱερότητι, ὡς ἂν καὶ τὸ γῆρας ἐλεήσας τοῦ μοναχοῦ, καὶ τῆς αὐτοῦ φεισάμενος καταστάσεως, καὶ πρὸς τοὺς καιρούς τού τους ἰδὼν, οἳ καὶ τοὺς κώνωπας καμήλους ἐκμεγαλύνουσιν, ἐάσεις τὸν γέροντα τῷ μοναστηρίῳ τὴν ψυχὴν ἐναποφυσῆσαι, μόνον ἐν ἄκροῖς ἐφιπταμένην tuam scribere, ut et senectutis misertus lrujus moτοῖς χείλεσι· καὶ πρόσοδοι δὲ εἴ τινες εἶεν, αὐτὸν ἐκκαρποῦσθαι ταύτας καὶ διοικεῖν, ὡς τῷ κοινῷ πάντων Κριτῇ λόγους ὑπὲρ τούτων ὑφέξειν μέλω λοντα· ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὸν τὴν τῶν ἐκκλησιαστικῶν προσέδων μεταχείρισιν θαῤῥηθέντες, ἀνε θρωπίνας μὲν ἡμέρας λογισμοῖς ὑποπίπτειν οὐ δικαιοῦμεν, εἰ μὴ ἄρα ἐπὶ τοῖς πρόδηλον κατά γνωσιν φέρουσι, καὶ τοὺς πλείονας σκανδαλίζουσι, θεὸν δὲ μόνον ἐκλογιστὴν ἀναμένειν οἰόμενοί τε καὶ λέγοντες, πειθόμενοί τε καὶ πείθοντες. Εἰ δ' ἡμᾶς ss Ephes, 11, 2. 99 Joan. vil, 51. 11 Cor, iv, 5. senis istius gratia, sed aliorum plurių orum beneficio injuriam istam puniendam esse (videri enim, hunc episcopum etiam in aliis non paucis ita arroganter et violenter agendi specimen præbuisse) quos omnes occasione hujus senis reprimere oportet. Et ita sane agendum esse, etiamsi quispiamcorum, qui minus religiosi sunt, et non adeo fide digni, vel etiam alicujus criminis suspecti, a suo episcopo fictus ad archiepiscopum confugisset; cum tamen viderent hune adeo religiosum et reverentia dignum talia, eo quod ad suum archiepiscopum confugerit, pati. Quam enim acerbe se gerit belli dux in eos qui sponte ad hostes transfugerunt, cum eos rursus in potestate sua habet, inquiebant, Bita bonus iste et mitis episcopus se gerit in eum qui ad archiepiscopum confugit. Deinde, quid fecisset, rogabant, dilectus ille tuus Triaditzæ epi scopus, sì aliquem ei puniendum tradidisses? Anuon illum summis, quibus posset, honoribus e contra affecisset? Cum enim virum a te commendatum,. ut quæ antea passus fuerat, curaret, magis graviusque aflixerit; profecto quem condemnasses, pluribus cumulasset beneficiis. Sic vero te gerens ad hostes veritatis, nempe ad accusatores tuos (qui serpentibus iis dignis sunt, qui in deserto interficiebant murmuratores), ipse quodammodo accessisti; non utique benigne et paterne, non ut totum dicamus, evangelice, seu quomodo a Magistre tuo didicisti, qui etiam pro crucifixoribus roKavit Patrem. Nobis vero placide ad ista subridentibus, Intelleximus, 578 iuquiunt, cur injuriam hanc adco patienter et libenter feras: nempe, una cum imperatore a strenuo isto viro, veluti a fratre, injuriis amici amas. Ego vero, ut eos, quibus opor tebat, verbis sedarem, illud ipsum dixi, quod in Evangelio habetur: Nunquid lex nostra judicat hominem, nisi prius audierit ab ipso, et cognoverit quid faciat "? Et quidem ego statim non credidi, te contra ac mihi promisisti, erga senem gessisse; fuisset enim hpc vera injuria: te vero injuriam inferre nobis velle, non facile persuadebimur, nisi insanum effectum esse putemus. Opportunum igitur judicavimus, iterum hac de re ad sacram personamn Τε. συστείλας. ἴσ. αὐτοὶ. ς nachi, et illius parcens statui, et ad ista respiciens tempora, quibus ex culicibus cameli funt, senen relinquas, animam, quam jam in summis habct labiis, in monasterio suo ellare; suosque proventus si qui sint, colligere et administrare, tanquam communi omnium Judici rationem de iis redditu-, rum. Quemadmodum etiam nos, quibus rerum ecclesiasticarum concredita est administratio, hu manæ diei' rationibus subesse justum non judicaAMIS, mist in iis quæ apertam condemnationca Varia leeliones et nota. ἴσ. ὁ Πρωτίνης.

ferunt, et multis offendiculo sunt: Deum solum αὐτοὺς κολακεύοντες πικροὶ τῶν ἄλλων κριταί και " rationum exactorem nobis exspectandum arbitrantes et alirmantes, et ita persuasi et persuadere volentes. Si autem nosmetipsos palpantes, rigidi aliorum simus judices, timendum nobis est, ne illis qui alligabant onera gravia et importabilia, ac ne digito quidem suo movere volebant, adnumeremur, nobisque dicatur: Inveterati dierum malorum propriis condemnamini labiis "; vel: Servi mequam, ex ore vestro judicamuini *; et rursus: Non dimittitis modicum, cum vobis dimissum fuerit multum. Hæc tibi, honorandissime frater, jacta sint a nobis agricolis verði semina; utinam vero tu tanquam terra bona, ut speramus et optamus, non petrosa, vel spinosa *, fructifices nobis obedientiam, sicque perfectus dignoscaris discipulus Christi, qui descendit de cœle, non ut suam faceret voluntatem, sed ejus qui misit eum, Patris*. Quod si nos et hac vice aspernari volueris, nosti profecto, quem etiam in nobis spreturus sis, cui terribilissimam quoque es redditurus rationem. Spernes autem ine profecto, si quidem monacho monasterium non restitueris suum (quod et imperator decrevit), neque eum ab interdictionis vinculo absolveris. Quas vero babes contra ipsum, accusationes deferes synodo, qui intereris. Omnino vero huic interesso debes, cum ob pendens episcopi Lipaniensis judicium, quod perfici oportet ab illis, qui ipsum intentarunt, e quorum numero tu quoque es: 579 tum propter suffragia, quæ præsertim vos exspe-C clant: quemadmodum et alias scripsi; et tunc, quod fratribus, re discussa, visum fuerit, amplecteris: aliter lædes eum, qui affirmavit, se in nobis sperni 7. Quin et canones ipse comperies haud placido te vultu, nec taliter, ut parvipendi possint abtuentes; sed nubem supercilii contrahentes, aç vebemens quid impetuosumque comminantes, seu imber illud sit novi cujusdam generis, qualem forlasse Moses et Aaron contra induratum regem olim induxere; sive simpliciter sit grando: qui enim bonitatem contemnit, thesaurizat sibi iram 8, ut navimus. Quamprimum enim hunc tu sacris interdixisti, et qua privasti communione, etiam tibi θήμεθα, δέος μη συνταχθῶμεν τοῖς δεσμεύουσι μὲν φορτία βαρέα καὶ δυσβάστακτα, τῷ δὲ δακτύλῳ αὐτῶν μὴ βουλομένοις κινήσαι, καὶ ἀκούσωμεν, εἴτε, Πεπαλαιωμένοι κακῶν ἡμερῶν τοῖς οἰκείοις καταμαρτυρούμενοι χείλεσιν· εἴτε, Πονηροὶ δοῦ λοι, τῷ οἰκείῳ κρινόμενοι στόματι· καὶ αὖ, Μὴ ἀφιέντες ὀλίγον, ἀφεθέντες τὰ πλείονα. Ταῦτά σοι, τιμιώτατε ἀδελφὲ, παρὰ τῶν γεωργῶν ἡμῶν τοῦ λόγου τὰ σπέρματα· γένοιτο δέ σε γῆν ἀγαθὴν φανέντα, ὡς ἐλπίζομεν καὶ εὐχόμεθα, ἀλλὰ μὴ πετρώδη καὶ ἀκανθώδη, καρποφορῆσαι ἡμῖν τὴν εὐπείθειαν, ὡσὰν Χριστοῦ μαθητής γνωρίζοιο τελειος, ας καταβέβηκεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῇ τὸ οἰκεῖον θέλημα, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντος αὐτ τὸν Πατρός. Εἰ δὲ καὶ νῦν ἀθετήσῃς ἡμᾶς, οἶδας μὲν καὶ δν ἀθετεῖς δι' ἡμῶν, πρὸς ὅν τοι καὶ ὁ φρικωδέστα τος λόγος. Αθετήσεις δὲ, εἰ μὴ πρῶτον μὲν ἀποκατα στήσεις τῷ μοναχῷ τὴν μονὴν, καθὰ καὶ ὁ βασιλεὺς διωρίσατο, λύσεις δὲ αὐτὸν καὶ τοῦ τῆς ἀλειτουργησίας δεσμοῦ. Εἶτα τὰς κατ' αὐτοῦ αἰτίας ἐκφανείς τῇ συνόδῳ παρουσιάσεις (πάντως δὲ τοῦτό σοι ἀναγκαίως ὀφείλεται διά τε τὴν ἠρτημένην ἐπὶ τῷ Διο παινίον κρίσιν, ἣν τελεσθῆναι δεῖ παρὰ τῶν ἀναρτησάντων, ὧν καὶ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰς ψήφους, απ μάλιστα ὑμᾶς ἀναμένουσι, καθὰ καὶ προφθάσεις ἔγραψα· καὶ τότε τὸ παραστησόμενον τῇ ἀδελφότητι μετὰ τὴν ἐξέτασιν ὑποδέξῃ· παροργίσης μὲν οὖν καὶ τὸν, ὡς αὐτὸς εἶπε, δι' ἡμῶν ἀθετούμενον. Πλην ἀλλὰ καὶ τοὺς κανόνας αὐτόθεν εὑρήσεις οὐχ ἱλαρόν, οὐδὲ οἷον ἐλιγωρεῖσθαι προσβλέποντάς σε, ἀλλὰ τὸ τῶν ὀφρύων νέφος συνάγοντας, καί τι ῥαγδαῖον κατάγοντας, εἴτε ὄμβρος τοῦτο εἴη, οἷους Μωσῆς καὶ 'Ααρών καινοτόμουν πάλαι κατά βασιλέως σκληρονομένου, εἴτε καὶ ἁπλῶς χάλαζα. Ο γὰρ τῆς χρη στότητος καταφρονῶν, ἑαυτῷ θησαυρίζει ὀργὴν, ὡς ἐμάθομεν. Αὐτίκα γάρ τοι ἐπειδὴ τοῦτον ἀλει τουργησίᾳ ἐδέσμευσας καὶ ἀκοινώνητόν σοι ἐποίη σας, καὶ αὐτῷ σοι τὸν τῆς ἀκοινωνησίας ἐπιβαλεῖ δεσμὸν, τὸ διὰ τῶν ἐν Καρθαγένῃ συνελθόντων λα λῆσαν Πνεῦμα, εἰ μὴ λύσει τὸν ἄδικον δεσμὸν μετ τάμελος δίκαιος. Ο καλῶς εἰδυῖα ἡ σύνεσίς σου, οὕτω κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην διαθέσθω, ὥστε excommunicationis injecit vinculum is, qui per μή τινα ρίζαν πικρίας ἄνω φύουσαν ἐνοχλῇ. Ὁ δὲ συμβουλεύσας ἡμῖν ἀπ' αὐτοῦ μανθάνειν, ὅτι πραός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ· καὶ εὑρίσκειν ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν, ἡ εἰρήνη, ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης εἴη μετὰ τοῦ πνεύματός σου. Patres in Carthaginensi synodo congregatos locuJus est, Spiritus sanctus, nisi injustum solveris vinculum per pœnitentiam justus effectus. Joc probe sciens prudentia tua, ita hac in re se gerat, ut ne radix quidem ulla amaritudinis quæ denuo gliscere possit, remaneat. Is autem qui consilium nobis dedit dicens: Discite a me qui mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem vestris ', pax, et 1o Deus pacis sit cum spiritu tuo. XVIII. Eidem ad synodum accedere renuenti, nomine ipsius synodi. Lectæ sunt, honorandissime frater, dum omnes animabus ΙΗ'.-Τῷ αὐτῷ ἀπὸ τῆς συνόδου παραιτησαμένῳ τὴν συνέλευσιν. Ανεγνώσθη, τιμιώτατε ἀδελφὲ, πᾶσιν ἡμῖν τοῖς * Matth. xxiu, 4. • Dan. sir, 52. * Matth. xvii, 52. * Luc. vπι, 8. * Juan. vi, 38. * Luc. x, 16. • Rom. 11, 5. • Matth. x, 29. 10 Rom. xv, 33. Τσ. Λιπαινίου. Varia lectiones et notæ.

EPISTOLE XX EX COD. VATIC. συνελθοῦσιν ἀδελφοῖς τὸ γράμμα τῆς σῆς ἱερότητος, & congregati essemus, litterae sanctilatis tum: et ex καὶ ἐπὶ τῇ τῶν ᾿Αρμενίων ἐπιστροφῇ ήσθημεν οὐ μικρῶς. Οἱ γὰρ καὶ ἐπὶ ἐπὶ ἁμαρτωλῷ ἐπιστρές φοντε χαρὰν γίνεσθαι μαθόντες ἐν οὐρανῷ, πῶς οὐκ ἐμέλλομεν ἀγαλλιασθῆναι ἐπὶ τοσούτων σωτηρία ψυχῶν; Ἐπηυξάμεθα δὲ αὐτοῖς καὶ τὴν ἐν τῷ ἀγαθῷ παραμόνιμον ἵδρυσιν· ὡς ἂν μὴ κατὰ τῶν φυτῶν, ὅσα βιαίως χερσὶ μεθέλκεται, πάλιν εἰς ἑαυτοὺς ἐπανέλθοιεν. Ἐπὶ τῷ παραιτήσασθαί σε τὴν πρὸς ἐνταῦθα ὁδὸν, οὐ μετρίως τὰς καρδίας ἐπήλγημεν [[. ἐπλήγ.], ὅτιπερ ἡ σὴ ἀπουσία τοῦ πάλιν ἀναρτηθῆναι τὰς ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις, αἰτία γέγονεν. Ἡ γὰρ δὴ ἐγγράμματός σου γνώμη αὐτο ἀρχῆς ἡμῖν ἔδοξε πρὸς τὸ ἀναπληρῶσαι τὸ τῆς ἀπο ουσίας ὑστέρημα· ὡς μέν τινες εἶπον τῶν κατασκεψαμένων αὐτὴν ἀκριβέστερον, ὅτι οὐκ εὐθεῖα τις ἦν, οὐδὲ ἀναμφίβολος, ἀλλὰ στραγγαλιώδης καὶ σχολιάζουσα, καὶ πάμπολλα μὲν τοῦ εὐθέος ἀπ· έχουσα Πνεύματος, ταῖς δὲ τοῦ σκολιοῦ δράκοντος προσήκουσα ἔλιξιν, ἐφ' ἂν ἐπιβληθῆναι τὴν μάχαι ραν τοῦ Θεοῦ τὴν ἁγίαν ὁ προφητών μεγαλοφωνότα τος ἀπεθέσπισε· ναὶ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς ὕβριν συντεθειμένην συνοδικήν. Εἰ γάρ τι, φησὶν, οἶκο νομήσετε μὴ τοῖς θείοις κανόσι καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἐναντιούμενον, τῇ εὐσεβεῖ ταύτῃ γνώμη στοιχῶ καὶ αὐτός. Ὡς ἔοικε γὰρ ἡ τῆς σῆς ἐντελείας ὁσιότης τοιαύτην ἔχει περὶ ἡμῶν ὑπόληψιν, ὡς κανόνας οἰκονομούντων, καὶ ἐναντιουμένων τῇ ἀλη θείᾳ, καὶ ἀσεβεῖς γνώμας ἐκτιθεμένων. "Οπερ εἰ οὕτως ἔχει, τί δεῖ σε μεθ᾿ ἡμῶν πατεῖν τὴν αὐλὴν τοῦ Κυρίου, ἢ πρὸς τὸ θεῖον εἰσιέναι θυσιαστήριον;. Πάντως γὰρ καὶ σοὶ παῤῥησία τοσαύτη ὅση καὶ τῷ Δαβίδ, οἶμαι δὲ καὶ πλείω, πρὸς τὸ λέγειν αφόδρα θαῤῥούντως· Εμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομέν γων, καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω, καὶ μετὰ παρανομούντων οὐ μὴ εἰσέλθω. Καίτοι γνώμας μὲν μετὰ διαστάξεων γινομένας οἴδαμεν, ἀλλ' ἐν ταῖς διαστίξεσι ταύταις καὶ τοῖς ἀδελφοῖς τὸ προστ ἦχον σέβας φυλάττεται, καὶ οὐχ οὕτως ἀφροντίστως καὶ ὑπεροπτικῶς οἱ τὰς γνώμας συντιθέντες ἀκο γοῦσι γλῶσσαν αὐτῶν ὡσεὶ ὄψεως. Τινὲς μὲν οὖν ακολιώτατά τε καὶ ὕβριν ἐκεῖδαν τῇ γνώμῃ σου πάντες δὲ ἁπλῶς ἄκυρον ἀπεφηνάμεθα καὶ ἀβέβαιον, ὅτι μὴ τὰ πιστὸν εἶχε σῇ οἰκειοχείρῳ ὑπογραφῇ. Επεσημήναντο δὲ καὶ τοῦτό τινες τῶν ὀξυτέρων " debes; postea dixisti, te exspectare eum, cui in audita quidem Armeniorum conversione haud modice lætati sumus: qui enim etiam super uno peccatore pœnitentiam 'agente gaudium esse in cœlo 11 didicimus, quomodo non exsultaremus ob tot ani marum salutem? Optamus vero ipsis stabilem in bono perseverantiam, ne ad instar plantarum, quæ violenter alicujus manu inflectuntur, rursus in semetipsos redeant. At quod recusas huc ad nos proficisci, haud mediocriter daluimus: quoniam absentia tua, ut rursus differantur negotia, in causa est. Quod enim scripto miseris suffragium tuum, satis ad supplendum absentiæ tuæ defectum visum nobis non est: quoniam, ut quidam dixerunt, qui penitius ipsum discussere, nec rectum est, neque clarum, sed tortuɑsum et obliquum plurimumque absens a recto Spiritu, et ad turtuosi draconis supra quem iujectum sanctum Dei gladium prophetarum vocalissimus pronuntiavit, involucra accedens: ac præterea ad injuriam synodi compositum videtur. Si enim quidpiam, inquis, statueritis veritati sacrisque canonibus minime contrarium, hujusmodi pio decreto assentior et ego: quasi nos contra canones statuamus 580 quidquam, aut veritati adversemur, vel impia edamus decreta. Quod si ita est, quomodo tu nobiscum ambulas in domo Dei ", et ad sacrum accedis altare? Omnino enim æque, imo magis quam David, dicere jure et fidenter potes: Odivi ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo, et cum pravaricantibus non introibo 13. Ει quidem sententias atque suffragia cum exceptionibus datas interdum μοvimus at in iis congruus debitusque fratribus honos servatur; et non ita contemptim, tantoquo cum fastu, qui sufragia ejusmodi conscribunt, acuunt linguas suas sicut serpentis “. Quidam igitur obliquitatem et contumeliam in suffragio tuo viderunt: omnes vero invalidum et nullius roboris esse definivimus, cum propriæ manus subscriptione firmatum non sit. Quidam etiam acutiores observarunt, te in epistola tua in maximam, quin adverteres, incidisse contradictionem. Cum enim initio dixisses, fieri non posse, ut hue iter suscipias, quoniam cun Armeniis in urben proficisci τῷ τῆς σῆς τιμιότητος γράμματι, ὅτι σαυτὸν ἔλαθες περιπεσών μεγίστῳ ἐναντιώματι. Ανώτερον γὰρ εἰπὼν, ἀδύνατον εἶναί σοι τὴν ἐνταυθοῖ ἐπιδημίαν, ὡς μετὰ τῶν ᾿Αρμενίων εἰς τὴν πόλιν ἀνελθεῖν μέλλοντι, παρακατιὼν εἶπας, ὅτι μένεις καὶ τὸν τὸ θέμα ἀναγραφόμενον, ὡσὰν μὴ οὕτω καταλίπης τα πράγματα. Εἰ μὲν γὰρ τοὺς ᾿Αρμενίους μέλλων τῷ κραταιῷ καὶ ἁγίῳ ἡμῶν προσαγαγεῖν, ὡς αὐτοῖς ἐπιδειξόμενος, παρητήσω τὴν οὐ μόνον ἀπὸ τῶν * Luc. IV, 7. 12 Psal. Liv, 15. ἴσ. συντεθειμένη. 18 Psal. xxv, cumbit in aeta referre, ne inordinata relinquas negotia tua. Si enim, quia Armenios potenti et sancto imperatori nostro præsentare debeas, et eum illis ostendere, huc accedere non vis (quanquam id non solum canones, sed aliæ etiam tibi cognitæ causæ postularent), non sane eum, qui in acta relaturus est, prastolaris. Si autem propter illum debes istic aliquo morari tempore, ne temporale aliquod detrimentum negotiis tuis tabularum ca- * Psal. cxxxix, 4. Variæ lectiones et notæ. Ισ. σκολιότητα.

rentia obveniat, multo oportebat magis tempus istud in conveptu nobiscum, et rerum ecclesiasticarum ordinatione insumere, ubi et sanctius est emolumentum et damnum periculosius. βαίη τοῖς πράγμασιν ἐκ τῆς ἐν τῇ ἀπουσίᾳ σου γαγεῖν ἐν τῇ μεθ᾿ ἡμῶν συνελεύσει και διοικήσει καὶ ἡ βλάβη κινδυνωδεστέρα. κανόνων, ἀλλὰ καὶ ἑτέρων ἔγνωσμένων σοι αἰτιῶν αιτουμένην συνέλευσιν, οὐδὲ τὸν ἀναγραφέα πάντως περιμενεῖς. Εἰ δὲ δι' ἐκεῖνον μέλλεις αὐτόθι χρο νοτριβεῖν, ὡς ἂν μή τις βλάβη χρηματικὴ ἐπισυμἀναγραφής, πολλῷ μᾶλλον ἔδει σε τὸν χρόνον διατῶν ἐκκλησιαστικῶν, ἔνθα καὶ ἡ ὠφέλεια θειοτέρα, ᾿Αλλὰ γὰρ οὐδὲν οὕτως ἑαυτῷ περιπίπτει, ὡς στόμα με ὄντα λέγειν μεμαθηκός, ἀλλὰ καὶ ἐξ:ᾶσθαι τὸ ψεῦδος διὰ τοῦ ψεύδους πειρώμενον. Ἐπεὶ οὖν σε διέγνωμεν, ἀδελφὲ, τὴν συνέλευσιν ἐπίτηδες ὑπερθέμενον, καὶ προφάσεις ζητοῦντα καὶ ἀναπλάττοντα (ἀληθὲς γὰρ τῷ ὄντι τὸ τοῦ Σολομῶντος ἐκεῖνο, ὅτι προφάσεις ζητεῖ ἀνὴρ βουλόμενος χωρίζεσθαι ἀπὸ φίλων), καὶ δηλοῖ ταῦτα ἡ ση γνώμη, ἣν, εἰ μήτι κακόηθες μέσον ἦν, ἁπλῶς ἂν καὶ ἀπεριέργως συνέθηκας, ἐπιτίμιον ἀλειτουρ γησίας σοι ἐπιτίθεμαι, ἐν ἁγίῳ δηλαδή Πνεύματι ὦ πάντων ὀφειλέτης κατέστης, τοῦ τὴν ἐν αὐτῇ προκαταρχθεῖσαν κρίσιν ἐπιτελέσαι. Δυοῖν γὰρ ἀναγκαίως προαιρήσῃ τὸ ἕτερον, ἢ τότε μὴ κατὰ πνεῦμα ταύτης ἀπάρξασθαι, ἢ νῦν οὐ πνευματικῶς ἀφίστασθαι. Δῆλον γὰρ δήπου και τοῦτο, ὅτι τοὺς πρὸς τὴν ὀρθοδοξίαν ἐπιστραφέντας, ἐτέλεσας ἂν ἤδη τὰς νενομισμένας τελετάς. Εἰ δὲ οὕτω τελέσας ἔφθης, ἔδει σε πεῖσαι τούτους ὑπομεῖναι καὶ τοῦτον δὴ τὸν τραχὺν καιρὸν τὸν τῆς σῆς πρὸς ἡμᾶς ἐλεύσεως, καὶ αὖ ἐξ ἡμῶν ἀνα - λύσεως. Πάντως γὰρ οἱ πρὸς τὴν τοῦ μυστηρίου παραδοχήν σοι πεισθέντες, εἴ γε δὴ καὶ ἐπείσθησαν, καὶ πρὸς τοῦτο ἄν σοι τάχιον ὑπεκλίθησαν. Βάτανος δ᾽ ἂν καὶ τοῦτο τῆς περὶ τὸ χάρισμα γνησιότητος, καὶ γενόμενον, ἐπεστόμιζεν ἂν πολλούς, οἱ λέγειν ἔχουσιν ὡς οὐ τὴν ἀλήθειαν ἐπιγνόντες, ὡς αὐτός ἐπαῤῥησιάσω, τὴν προσέλευσιν οἱ ᾿Αρμένιοι ἐποιή σαντο. Η γὰρ τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσις τά τε άλλα, καὶ πρὸς τὸ καρτερεῖν διατίθησι τοὺς αὐτῶν ἐπι γνώμονας. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτό σοι πλὴν ἐπινεύομεν, καὶ ἐνδιδίαμεν ἀνέτῳ εἶναι μετὰ τὴν τοῦ γράμματος τοῦδε ὑποδοχὴν, ἄχρι πεντεκαίδεκα ἡμερῶν. Δια τούτων γὰρ ὅλων οἱ προσελθόντες δή που χρισθή μετὰ ταῦτα δὲ τὸν τῆς ἀλειτουργησίας κλοιὸν ἐπικείμενον ἕξεις τῷ σῷ τραχήλῳ. Εἰ δέ σοι Sed nihil frequentius in se ipsum impingit, quam os, quod falsitatem dicere consuevit, et mendacium mendacio sanare conatur. Quoniam igitur, frater, cognovimus, te synodicum congressum data opera differre, ac prætextus ad id quærere et confingere (verum enim omnino est illud Salomonis: Occasiones quarit, qui vult recedere ab amico 15), hocque manifestum facit sufragium tuum, quod, nisi interfuisset malignitas, simpliciter et plane composuis ses; pœnam interdictionis a sacro ministerio tibi imponimus in virtute Spiritus sancti: cui omnimode debitores, inceptum in ipse congressu judicium consummare. Duorum enim alterum eligas, necesse est: vel judicium non secundum spiritum te incepisse, vel non legitime ab eo nunc abesse. Caeterum 581 et illud manifestum est, te eos qui ad orthodoxam fidem conversi sunt, statutis ritibus perficere jam potuisse. Quod si fecisti, oportebat sane etiam illis persuadere, ut hoc breve tuæ ad nos profectionis, et a nobis dimissionis tempus exspectarent: omnino enin illi, qui ad suscipiendum mysterium abs te persuasi sunt (si tamen persua- ' si), et in hoc facile tibi morem gessissent; et præterea istud ad probationem fuisset sinceræ eorum. dem conversionis ad gratiam fidei: idque si fuisset factum, obstruxisset sane multorum ora, qui dicere possunt, Armenios non propterea quod veritatem cognoverint, quemadmodum tu jactas, sed alia de causa, accedere ad nos voluisse. Veritatis enim cognitio, cum alia multa bona efficiat, tum illud etiam, quod eos, qui illam consecuti sunt, ad tolerantiam et patientiam disponit. Nibilominus consentimus et concedimus, ut liber adhuc permaneas quindecim post præsentium receptionem dies: quo profecto temporis intervallo, omnes proselytos chrismate consignare poteris. lis vero transactis diebus, impositam interdictionis a sacro βαρὺ δοκεῖ τὸ τὴν κατὰ σὲ Ἐκκλησίαν τῆς σῆς ministerio penam supra collum tuum gestabis. Quod si durum tibi videtur, Ecclesiam tuam pontificio carere ministerio, considera, aliis etiam Ecclesiis duram esse, quod ob tui absentiam episcopis suis careant pro certo enim habeas, fore ut si tu præsens non aderis, neque judicium de episcopo Lipenii compleatur unquam, neque reliquæ viduæ Ecclesiæ episcopos recipiant suos: ne rursus, quæ ferit in occulto, lingua, opportunitatem nanciscatur cas quas publice et libere proferre non auden!, calumnias, suppeditanali adversariis nostris, ut 18 Prov. xνι 1, 1. to. p. σονται ἀρχιερατικῆς λειτουργίας στερεῖσθαι, ἐννόησον, ὅτι καὶ ἄλλαις Ἐκκλησίαις βαρὺ τὸ διὰ τὴν σὴν ἀπου σίαν στερεῖσθαι ἀρχιερέων· εὖ γὰρ ἴσθι, ὅτι εἰ μὴ αὐτὸς παρέσῃ οὔτε ἐπὶ τῷ Λιπενίου κρίσις τὸ τέλεον παραδέξεται, οὔτε αἱ χηρεύουσαι λοιπαὶ τῶν Ἐκκλη σιῶν ἐπισκόπου; λήψονται· ὡς ἂν μὴ αὖθις ἡ κρύ βδην βάλλουσα γλῶττα χώραν ἕξει τὰς ἀπαρξη σιάστους καὶ ἀνελευθέρους συκοφαντίας ἐπιπέμπειν τοῖς ἐναντίοις, καὶ κατατοξεύειν ἐν σκοτομήνῃ τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Ἐπεὶ δὲ καὶ τῶν τις μονα - χῶν Βούλγαρος συνεδριάζουσιν ἡμῖν περί τινος γέVaria lectiones et notæ. τσ. βραχυν. Googlé

EPISTOLA XX EX COD. VATIC. ροντος ἀδελφοῦ αὐτοῦ μοναχοῦ τε καὶ τῆς ἐν τῷ sagittent in obscuro reclos corde ". Quoniam vero Κάστρῳ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου προεστῶτος μονῆς ἀνεκλαύσατο, φήσας τοῦτον περιορισθέντα παρά μηδενὸς ἀπολαύειν τῆς οἰασοῦν παρακλήσεως, ἅτε τῆς σῆς εὐλαβείας ἀπαγορευσάσης πᾶσι διὰ κηρύ γματος, καὶ τὸ ὅλως τῷ μοναχῷ τούτῳ προσέρχεσθαι· εἴ γε ταῦτά εἰσιν ἀληθῆ, πάντως μὲν ἀρχιε ρατικῆς φιλανθρωπίας ἀνάξια, ἀναγκαίως δὲ ταχείας διορθώσεως άξια, ἡ προβήτω παρὰ τῆς σῆς τιμιό τητος, τηροῦντος αὐτὴν τοῦ Κυρίου, ἐν πάσῃ ἀγα θωσύνῃ καὶ ἀληθείᾳ τὸν καρπὸν καὶ δικαιοσύνῃ ἐπιδεικνυμένην τοῦ Πνεύματος. ΙΘ'. — Τῷ αὐτῷ παρὰ τοῦ ἀρχιεπισκόπου. Οσα μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ σοῦ γράμματος ἀναγνώσει, 8 τὴν πρὸς τὰ ἐνταῦθα ἔλευσιν παρῃτεῖτο, τοῖς συν ελθοῦσιν ἀδελφοῖς ἔδοξεν, ἐν ἑτέρῳ σοι δεδήλωται γράμματι· ὁ δὲ ἰδίᾳ πάλιν ἔχω λέγειν αὐτὸς ἀναγνοὺς τὸν σοφώτατόν σου ἀπόλογον, ὃν ἐποιήσω πρὸς τὸ ἡμέτερον γράμμα, 8 περί τε τῆς τοῦ μοναχοῦ ἐκδιώξεως, καὶ τῆς τοῦ ἱερουργεῖν ἐπισχέσεως διελάμβανεν, ἤδη ἄκους· Εοικάς μοι, ἀδελφὲ, ἢ μὴ ἀναγνῶναι τὸ γράμμα ἐκεῖνο, ἢ ἀναγνῶναι μέν, τὸν δὲ νοῦν πρὸς ἄλλοις ἔχων αναγκαιοτέροις καὶ ὑψηλοτέροις, μὴ συνεἶναι ὅλως τὴν τῶν γραφέων διάνοιαν. Πῶς γὰρ θυμοῦ καὶ πικρίας ἔγε με τὰ γραφέντα, ὰ πᾶσαν, ὡς δοκῶ, πραΰθυμίαν ἐνδείκνυται; Καὶ εἰ βούλει, παράγαγε τὸ γράμμα, καὶ τοῖς δυναμένοις νοεῖν ὑπανάγνωθι, καὶ πάντως ἁλώσῃ, ἢ μὴ συνεὶς αὐτὸς, ἢ συκοφαντεῖν ἡμᾶς ἐν πᾶσιν ἐσπουδακώς. Καίτοι, τί οὐκ ἂν ἐμεῖς ἔνθα μὴ ὁ ἔλεγχος ῥᾴδιος, ὅπου γε τοῖς οὕτω προδήλως ἀμωμήτοις ἐπιβάλλεις γλῶτταν φαυλίστριαν; Τὸ δὲ καὶ φθείρειν ἤθη χρηστὰ ὁμι λίας κακὰς, Παύλῳ μὲν προσῆκε λέγειν πρὸς Κορινθίους· σοὶ δὲ πρὸς ἡμᾶς λέγειν οὐκ εὐπρεπές, τάχα δὲ, οὐδὲ εὐαγές, οὐδὲ ὅσιον. Η γάρ ψεύδῃ Πατέρας ἡμᾶς λέγων, καὶ οὐκ ἄδηλον τίνι πατρὶ σαυτὸν εἰσποιεῖς, καὶ ὅτι τῷ τοῦ ψεύδους, ᾧ συναπολεί θεὸς πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος· ἢ ἁληθεύων, εἶτα τοὺς Πατέρας κακολογῶν, ἄξιος εἰ τῆς ἐν τῷ νόμῳ τοῖς πατραλοίαις άφωρισμένης κολά σεως. Πῶς δὲ καὶ τῷ μοναχῷ τὰς ἀκοὰς ἐνδεδώκαμεν, οἳ τοσούτου ἐδεήσαμεν αὐτόθεν ἐκεῖνον πιστὸν ἡγήσασθαι, ὥστε καὶ τοὺς ὑποκινοῦντας πρὸς τὴν πρέπουσαν ἐπεξέλευσιν ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου ἐπεστομίσαμεν, Μὴ ὁ νόμος ἡμῶν κρίνει τὸν ἄνθρω πον, εἰπόντος, ἐὰν μὴ ἀκούσῃ πρότερον καὶ γνῷ τι ποιεῖ; Πῶς δὲ καὶ ἀπόντα σε κατεδικάσαμεν, οἴ γε ὅπως παρέσῃ τῇ συνόδῳ, καὶ ἀπολογήσῃ κεκλήκαμεν; Τὸ γὰρ εἰς ἀπολογίαν καλεῖν τὸν κατα ηγορούμενον, οἶμαι, ου κατακρίνειν ἐστίν· ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ τὸν νεμόμενόν τι, καὶ τῆς νομῆς ἐξωσθέντα, πάλιν ἐναποκαθιστάνειν ταύτῃ, καὶ οὕτω τῷ περὶ δε σποτείας δικαστηρίῳ χώραν διδόναι, οὐδὲ τοῦτο μέχρι καὶ τήμερον κατάκρισιν εἶναι ἔμαθον. Εἰ δὲ 16 Psal. x.3. 17 Cor. xv, 32. 18 Psal. vi, 7. ίσο ψευδή. monachus quidam Bulgarus coram nobis in synodo considentibus, de quodan 'sene fratre suo monacho, qui monasterio quod in urbe est, sancti Jeannis praesidet, conquestus est, dicens, illum et rele gatum esse, et a nemine quidpiam solatii recipere posse, eo quod religiositas tua lato edicto omnibus præceperit, ne vel solummodo ad ipsum accederent: quæ si vera sunt, omnimode a pontificia humanitate abhorrent, adeoque necessario promptam emendaLionem exposcunt, quæ præsianda omniuo.a te est Interim te conservet Dominus in omni bonitate, justitia et veritate, ut fructum Spiritus exhibeas. ΧΙΧ. Eidem archiepiscopi nomine. Quid lectis litteris tuis, quibus ad synodum te non venturum significabas, congregatis fratribus visum fuerit, epistola alia declaratum tibi est. Nunc quæ, 582 lecta sapientissima apologia, quam ad nostram fecisti epistolam, in qua de expulsione monachi, et de inhibitione sacra faciendi ageban, privatim dicenda mihi sunt, jam audi. Videris, frater, vel non legisse litteras meas, vel legisse quidem, sed cum mentem aliis magis form tasse necessariis et sublimioribus rebus intentam haberes, scribentis sensum nullatenus percepisse. Quomodo enim ira et acerbitate plena illa sunt, quæ omnem, ut puto, mansuetudinem et modera-· tionem præ se ferunt? Profer eas, si lubet; iisque, qui intelligere valent, perlege: et omnino convictus eris, vel non intellexisse, vel ad id dare operam, ut me in omnibus calumnieris. Et sane quid non dixeris, ubi non ita facile est te redarguere, qui litteris adeo manifeste innocuis linguam immittis calumniatricem? Illud autem, Corrumpunt bonos mores colloquia prava ", congruebat quidem Paulo dicere Corinthiis; tibi autem ad nos dicere congruum nullatenus est, et fortasse neque purum, neque sanctum. Vel enim mentiris, Patres nos . appellans, et sic obscurum non est, cui patri te in filium dedas, nempe mendacii, quocum Deus perdit omnes qui loquuntur mendacium": vel veritatem dicis, ac deinde Patribus obloqueris, et sic dignus es pœna, quæ parricidis in lege taxatur. Quomodo vero etiam monacho illi aures nos dedimus, si a fide illi habenda ita procul abfuimus, ut iis qui ad congruam animadversionem nos incitabant, obstruxerimus illo Evangelii dicto: Numquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit prius ab ipso, et scial, quid faciat 2 Quomodo autem te absentem condemnavimus, qui ad synodum, et ut te purgares, vocavimus? Porro accusatum ad sese purgandum vocare non puto esse illum condemnare. Sed neque ei, qui e pascuo suo depulsus est, illud restituere, ut postea judicio de dominio ipsius locus detur, ego unquam didici esse condemnatioso Joan. vu, 51. Variæ lectiones ct note. OS

nem. Si autem tu novas leges condidisti, easque σὺ νεαρούς νόμους διαταττόμενος, ἀξιοῖς ταῦτα μεταμανθάνειν ἡμᾶς, πρότερον ἀξιωθήσῃ παρ' ἡμῶν δικαιότερα τὴν γλῶτταν ἐξευγενισθῆναι, ὡς ἂν μὴ γέλωτας εμποιες βρασματώδεις τοῖς ἐν παιδεία μειρακίοις, ἐπηνίκα σου διέρχονται τὰ κατασήλακα γράμματα· εἶτα καὶ ἡμῖν νομοθέτης καὶ διδάσκαλος γίνεσθαι. Ἔοικας δέ μοι μηδὲ ὁ ἐπεφέρετο ὁ γέρων. βασιλικὰ ἔγγραφα, συνεἶναι ὅλως· οὐ γὰρ ἂν ἔγρα ψας ἡμῖν, ὅτι τῷ κραταιῷ καὶ ἁγίᾳ ἡμῶν βασιλεῖ μὴ ἔχειν τὸν μοναχὸν τὸ αὐτοῦ κελλίον έδοξε. Προ δήλως γὰρ τῷ προσκυνητῷ σημειώματι τούτου εμπεριείληπται. "Α δὲ τῷ ἐπὶ τῶν δεήσεων προσῆψεν ἡ ἀπόνηρός σου καρδία, ὡς ἄρα λίτρον Μια χαηλάτων ϋϋ δόντος αὐτῷ τοῦ τυράννουμένου δι' ἡμᾶς μοναχοῦ, συνέθηκε δικαιώματα παρὰ τὴν τοῦ βασιλέως ἀπόφασιν, ὅπερ ταὐτόν ἐστι τῷ πλαστεύσασθαι. "Αλλος μὲν ἄντικρυς ἀκούσας τὴν τοῦ μεγάλου Γρηγορίου γνώμην ἐρεῖ, ὡς ῾Ο μέν κακός, τάχιστα ἂν καταγνοίη καὶ τοῦ ἀγαθοῦ· ὁ δὲ ἀγαθὸς οὐδὲ τοῦ κακοῦ ῥᾳδίως. Ἐγὼ δὲ τὸν ἐπὶ τῶν δεήσεων τῷ βασιλεῖ οἰκειότατον ἐπιστάμε νος, καὶ τοῦτο δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ ὅτι τοῦ βασιλικού θελήματος στοχαζόμενος, οὐδέποτε βάλλει παρὰ τὸν ἐκείνου σκοπόν, πρότερον ἂν πεισθείην σέ ποτέ τι τῶν ὄντων καὶ ἀληθῶς γενομένων εἰπεῖν ὡς ἔχει, ὅτι μὴ πᾶσα ἀνάγκη, ἢ τὸν ἄνδρα τοῦτον πλάσασθαί τι τῶν μὴ γεγονότων· ὅτι μηδὲ τῷ ὑπὸ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καὶ παμβασιλέως καταστάντι ἀληθεῖ ἡμῶν βασιλεῖ τὸ τοιοῦτον οἶδεν αρέσκον. Ἀλλὰ τὸ μὲν ut, prioribus relietis, addiscamus, postulas; nos abs te majore jure postulabimus, ut prius linguam Snam perpolias, ne risus cachinnosque puerulis scholam frequentantibus moveas, si quando litteras tuas solœcismis refertas legerint. Et quidem videris mibi, neque ea, quæ senex detulit, imperatoris rescripta ullatenus intellexisse: non enim alias scripsisses, potentem sanctumque imperatorem nostrum decrevisse, ne monachus cellulam suam habeat: perspicue enim hoc venerando decreto comprehenditur. lis vero, quæ libellorum supplicum magistro apposuit candidissimum cor tuum, quasi monachus a nobis caaetus multos ipsi velut redemptionis pretium, Michae'atos dederit, justificationem tibi paras adversus imperatoris sententiam: quod perinde 583 est ac dicere eam esse confictam. Alius quidem hanc rem audiens, eam Magni Gregorii sententiam pronuntiabit: Malus quidem facilline condemnat etiam bonum: bonus autem faciliter neque malum. Ego sane sciens libellorum supplicum magistrum esse imperatori familiarissimum non alia de causa, nisi quia regiam indagans voluntatem, nunquam aberrat a scopo ipsius; erediderim potius, te aliquando verum dicere (neque enim necesse est, ut semper mentiaris), quam virum illum quidpiam falsi confinxisse: siquidem hoc neque imperatori nostro, qui vero Deo omniumque Regi subest, placere novit. Sed res ista apud te, ut quidem vis, se habeat. Omnino tamen non oporte- τούτου παρὰ σοι, ὡς βούλει, ἐχέτω. Πάντως οὐκ ἔδει μόνον αὐτὸν οὕτως ευτυχήσαι μεγάλα, ὥστε καὶ τὴν τοῦ μώμου γλῶτταν διαφυγεῖν, ἢ καὶ τῶν ἀρίστων παρὰ ταῖς κακίσταις ἀκοαῖς ἁπτεται. Εἰωθὼς δὲ ἀεὶ συκοφαντεῖν ἡμᾶς, ᾐσχύνθης νῦν ἐγκαταλιπεῖν τὴν συνήθειαν. Αμέλει καὶ νῦν αὐτῇ χρώμενος, δι έβαλες ἡμᾶς ἐν τῷ γράμματι, εἰρηκὼς ὅτι σε τὸ ἐπὶ τῇ μονῇ δίκαιον ἐπισκοπῆς ἀποποιήσασθαι ἐκελεύ σαμεν· ὁ πρόδηλός ἐστι συρραφὴ οἴας αὐτὸς συρρά πτειν ἐξεμελέτησας. Οὐ γὰρ δικαίου ἐπισκοπικοῦ ἐκστῆναι, ἀλλ᾽ ἀδίκου ἐπιθέσεως ἠξιώσαμεν. "Αδικον δὲ ἐπίθεσιν ὁριζόμεθα, τὴν οὐ κρίσει βεβαιουμένην, ἀλλὰ τυραννίδι κρατυνομένην καὶ οὕτω παχυνομένην, ὥστε μηδὲ νῦν συστολήν τινα σχεῖν, ἀλλὰ πλείους καὶ βαρυτέρας κακώσεις τῷ μοναχῷ περιορισθέντι, καὶ πά bat, eum solum adeo felici forte frui, ut maledicorum linguam, quæ optimos etiam apud pessimas aures proscindit, effugeret. Cæterum cum nos semper calumniari consueveris, puduit te, vel hac vice, pravam istam dimittere consuetudinem. Quare etiam nunc tuis in litteris calumniaris, dicens, tibi nos præcepisse, ut jus episcopatus tui in monasterium abdicares: quod manifeste commentum est simile aliis, in quibus confingendis jamdudum te exerces: non enim ut a jure episcopali, sed ab injusto gravamine recederes, postulavimus. Injustum vero gravamen dicimus, quod non judicio probatum, sed tyrannide firmatum est, et adeo grave, ut nullam alleviationem habeat: nam plurcs adhuc majoresque miserias infers monacho relegato, σης ἀποκλεισθέντι σωματικής παρακλήσεως· εἴ γε μὴ et ab omni corporali dejecto solamine; si quidem omnino falsa non sunt, quæ ejus frater episcopis in publica audientia, non sine lacrymis enarravit. Profecto, quæ clementia tua adversus infelicem senem nunc decrevit, nil mious sunt, quam ab igni et aqua interdietio, quæ pœna nonnisi eis qui maxima et extrema peccarunt, ab antiquis legibus taxala est. Ultimam vero epistolæ tuæ partem quomodo ίσ. τοῦτο. ίσ. λύτρον. πάντη τῆς ἀληθείας ἀπέχουσιν, ἃ τοῖς ἐπισκόποις ὁ τούτου ἀδελφὸς ἐν ἐπηκόῳ καὶ τοῦ σοῦ ὑπηκόου προςανεκλαύσατο. "Αντικρυς γὰρ τὰ νῦν ὁρισθέντα παρά τῆς σῆς πραότητος κατὰ τοῦ ἀθλίου γέροντος, πυρός ἐστι καὶ ὕδατος ἀπαγόρευσις, ή τοῖς ἔσχατα ἐσχάτων ἐξαμαρτάνουσι παρὰ τῶν παλαιῶν νόμων σται. Τὸ δέ σοι ἀκροτελεύτιον τῆς ἐπιστολῆς, πῶς ἂν ἐκὼν παρέλθοιμι ἀνεξέλεγκτον; Εφης γὰρ ὡς Variæ lectiones et notæ. Genus monete aurere ab imagine, quam gerebat, Michaelis Duca imper. sic dictae. V. Du Can. giam in Glossar ριQuid significet hoc compendium prorsus ignoro. Suspicor tamen, esse notain alicujus numeri vel mensura.

EPISTOLE XX EX COD. VATIC. εἰ χαλεπαινομέν σοι, δεῖ σε πάντως μηδὲ τῇ συνόδῳ & ipse lubens irreprehensam praetermittere possim? παραβαλεῖν, ὡς ἂν μὴ ἐπιπλέον σκανδάλου αἴτιος γένοιο. 'Αλλ', ὦ βέλτιστε συνεπισκόπων, αὐτὸ τοῦτο χαλεπαίνει ἡμᾶς. Ποῖον; "Οτι μὴ ὑπείκεις τά τε ἄλλα καὶ πρὸς τὴν σύνοδον συγκαλούμενος, ὥστε μᾶλλον πολλαπλασιάζεταί σοι τὸ σκάνδαλον· καὶ ὅμοιόν τι τάσχων ἀναισθητεῖς, ὥσπερ ἂν εἰ πυρέττοντί σοι καὶ οινοποτοῦντι τὸν ἰατρὸν ὁρῶν χαλεπαίνοντα, διώμνυτο πρὸς τοῦτο, ὡς οὔποτε ὕδωρ προσήσῃ, ὡς ἂν μὴ ἐπιπλέον σοι ἐμπικραίνηται. Ἀλλ᾽ ὦ τῆς ἀπο νοίας, ἣν ἀπενοήσω, ἐλεεινέ! ὅτι τοιαῦτα γράφειν ἐτόλμησας ἀνθρώπῳ φειδομένῳ τῆς σῆς ἀσθενείας, καὶ ταύτην ἐπικαλύπτοντι· ὡς εἴ γε βουληθείην ἐπαφεῖναι τὴν γλῶτταν τῇ σῇ περὶ πάντα ἀβελτηρία καὶ ἀμαθία, κἂν εἰς ᾅδου καταδύσῃ μυχούς ἔτι ζῶν. Παραφρονῶν λαλῶ, αὐτός με ἠνάγκασας· ἐγὼ δὲ καὶ τοῦτο τῆς σῆς κακοηθείας ἐθαύμασα, πῶς οὐκ Εμνήσθης ὅλως τοῦ τῆς ἀλειτουργησίας δεσμοῦ, δν δ μοναχὸς ἐξεῖπεν ἐπιτεθεῖναι αὐτῷ παρὰ σοῦ. Ηδεις γὰρ τί τὸ τούτου παρακολούθημα, καὶ διὰ τοῦτο ἀπο εξιώπησας. Ούκουν οὐδὲ ἡμεῖς πλεῖόν τι τῶν ἐν τῷ πρότερον γράμματι περὶ τούτου δοξάντων ἡμῖν, νῦν προστίθεμεν, κανονικῶν τε ὄντων καὶ πάσης ὑπερτέρων καταιτιάσεως. Ταῦτά σοι παρὰ τὸν εἰωθότα μαι τρόπον ἔγραψα, συνιδὼν ὅτι σοι τὴν τυφομανίαν ἡ πραότης ἐξέκαυσεν· ἦν ὡς ἄχρηστον μετρίως νῦν παρωσάμενο;, ἀμυδρόν τινα καρπὸν τοῦ πυρὸς υπέδειξα. Αλλά σοι γένοιτο τὸ σαυτοῦ ἐπιγνῶναι μέτρον, ἐν πᾶσι συνετίζοντας σε τοῦ Κυρίου, καὶ τὴν ἀπόνιαν ταύτην, ἢν πολλὴν ἐν σοὶ γρα φεῖσαν ὁρῶμεν, πιέζοντος καὶ ἐκτήκοντος τὴν ἀγριό τητά τε καὶ θηριωδίαν, δι' ἣν ἐστι κακοῦται γέρων ἱερεὺς μοναχός, μεταποιοῦντος εἰς πραότητα καὶ συμπάθειαν ἀρχιερεῖ μοναχῷ καὶ ἤδη γέροντι πρέπουσαν Dixisti namque, omnino te oportere, quoniam irati tibi sumus, a synodo abesse, ne majoris scandali auctor fieres. Sed, o coepiscoporum optime, hoc ipsum ad indignationem nos provocat, quod parere! nolis cum in aliis, tum ad synodum vocatus. Quare co magis scandalum multiplicas: et non animadvertis perinde te agere, ac si, cernens medicum tibi, quod febricitans vinum bibisses, iratum, ipsum enive rogares ne unquam tibi aquæ potum præscriberet, ne rursus magisque irascendi occasionem haberet. Sed, o dementiam, qua laborasti, cum talia scribere ausus es homini, qui tuæ parcit infirmitati, camque etiam operire studet! quasi vellem rigidius insectari omnimodam amentiam tuam atque inscitiam, etiamsi in inferni penetralia vivus descenderes. 584 Insane fortasse loquor; sed tu ad ita loquendum me compellis. Ego vero el in eo improbitatem tuam miratus sum, quod ne verbum quidem feceris de vinculo interdictionis a sacro ministerio, quod monachus sibi abs te impositum afirmavit: noveras enim, quid exinde sequatur; et idcirco alto silentio præteriisti. Igitur neque nos quidquam ultra id, quod in priore epistola scribendum duximus, hic addemus: nam illa et canonica sunt, et omni superiora reprehensione. Ilæc tibi præter consuetum mihi morem scripsi, quod animadverti tumidum furorem tuum lenitate magis infari: hinc, ea tantisper seposita, suleb scurum quemdam ignis fructum gustandum tibi dedi. Verum utinam aliquando quis quantusque sis, cognoscas, in omnibus intellectum tibi daute Domino: qui et amentiamı istam multam quam tibi insitam novimus, comprimat atque dissolvat; ac ferocitatem feritatemque, qua etiamnum torquetur senex sacerdos et monachus, commutet in mansuctudinem et indulgentiam, quæ pontifici, monacho et jam seni congruat. K'. Ἐκ τῆς πρὸς Τιβάνιον 'Αρμένιον ἐπιστολῆς. Μεγάλης ἀνοησία; ἐστὶ τὸ μίαν φύσιν ἐκ τῆς ἑνώ σέως ποιεῖν, τὸ κτιστὸν καὶ τὸ ἄκτιστον, τὸ παθητὸν καὶ τὸ ἀπαθὲς, καὶ ὅσα ἄλλα, τὰ μὲν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, τὰ δὲ τῆς θείας ἴδια. Εἰ γὰρ καὶ ἡνώθη - σαν, ἀλλ᾽ ἄτρεπτα πάντως έμειναν τὰ ἑκατέρας φύσεως ιδιώματα. Πῶς οὖν μία φύσις τὰ καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν φυλαττόμενα ἐν ταῖς οἰκείαις διαφοραῖ;; Η οὐχὶ καὶ ὁ σίδηρος ἤνωται τῷ πυρί; ἀλλὰ μένει σῶμα βαρύ, καὶ τοιόνδε σχῆμα ἔχον, τυχόν, ἢ στρογγύλον, ἢ ἐπίμηκες, καὶ λαμνοειδές, ἢ ἀλλοῖόν τι, κἂν λαμπρὸς ἐγένετο ὑπὸ τοῦ πυρὸς καὶ θερμός. Πῶς δὲ τὸ θέλημα τὸ ἀνθρώπινον ἑνωθὲν τῷ θείῳ θελήματι, καὶ ἀσύγχυτον μεῖναν, ὡς καὶ αὐτοὶ μαρτ τυροῦσιν, οὐ δυάδα παρεισάγει δυοῖν θελημάτων, ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ θείου; Εἰπάτωσαν γάρ μοι ἀνέλαβε τὸ φυσικὸν θέλημα, ήτοι θέλησιν ἀνθρωπίνην ὁ Κύριος; Ναὶ πάντως· ἀλλ' ἐθέωσε τὴν θέσ ἴσ. ἀπόνοιαν. ** epistola ad Tibanium Armenium. Magnæ dementiæ res est unam ex unione naturam facere creatum et increatum, patibile et impatibile et quæcunque alia, quorum illa quidem humanæ naturæ, hæc divinæ sunt propria. Tametsi enim conjunctæ sint naturæ, immutatæ tamen permanserunt utriusque naturæ proprietates. Quomodo igitur una natura, quæ etiam post conjunctionem differentias servant suas? Nonne et ferrun copulatur igni? et tamen remanet corpus grave, ejusdemque ut antea, figura; puta, rotundam, vel oblongum, vel laminosum etc., quanquam splendiduin quoque et calidum est ex igne. Ac quomodo voluntas humana divinæ conjuncta, et inconfusa permanens, ut et ipsi affirmant, non binarium voluntatum numerum inducit, nempe sui ipsius et divina? Respondeant enim: Assumpsitne Dominus voluntatem humanam? Procul dubio: sed deificaΗ Variæ lectiones et nolæ. ίσ. ἔτι.

τό τε θεῶσαν, καὶ τὸ θεωθέν. Αλλ' ἡνωμένα, φησί Κἀγὼ οὕτως λέγω. 'Αλλ' εἰ μὲν ἑνωθέντα συνεχύ θησαν, εἶχε τις λέγειν, ὅτι ἓν ἐγένοντο συγκεχυ μένον, οὐδ᾽ ἕτερόν ἐστι μᾶλλον. Ἐπεὶ δὲ ἑνωθέντα τηροῦσι τὰς οἰκείας ιδιότητας, πῶς οὐ δύο; Αλλά τὸ ἀνθρώπινον, φησί, θέλημα ὑπὸ τοῦ θείου θελή ματος ἤγετο, καὶ ὅτι ἤθελε τὸ θεῖον θέλημα, τότε ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἤθελε φαγεῖν, ἢ πιεῖν, ἢ ἄλλο τι φυσικὸν ἐνεργῆσαι. Κἀγὼ οὕτως λέγω. Ἐπεὶ οὖν ὅτε παρεχώρει ἡ θεία θέλησις, τότε ἤθελεν ἡ ἀνθρωπίνη, ὁρᾶς ὅτι ἀνθρωπίνη θέλησις ἦν ἐν τῷ Χρ στῷ, ἐκεῖνα θέλουσα τῶν ἀνθρωπίνων ἃ ἡ θεία παρο εχώρει θέλησις. Οὐ γέγραπται ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι Ηθελε λαθεῖν καὶ οὐκ ἠδυνήθη; Πῶς οὖν ἤθελε; θείως, ἢ ἀνθρωπίνω;; Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ οὐκ ἤδυ νήθη, παραχωρήσαντος τοῦ Θεοῦ, δειχθῆναι τὸ ἀνα θρώπινον θέλημα. Πῶς δὲ ἀνεδείχθη, εἰ μὴ ἦν ἐν τῷ Χριστῷ οὐσιωδῶς καὶ ἀτρέπτως; Οὐ γὰρ δὴ κατὰ φαντασίαν ταῦτα ἐπεδείκνυτο· μὴ γένοιτο. Ηνωμένον οὖν ἦν τὸ ἀνθρώπινον θέλημα τῷ θείῳ θελήματι. Επεὶ δὲ ἀτρέπτως καὶ ἀσυγχύτως ἤνωτο, δυάς θελήσεων εἰσάγεται καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν. Ἡ γὰρ ἕνωσις οὐδὲν ἄλλο ἐποίησεν, εἰ μὴ τὸ δοξάσαι καὶ λαμπρύναι τὰ πρώην ὄντα άτιμα καὶ ἄδοξα. Τὸ δὲ δοξασθὲν οὐκ ἐξέβη ἐκ τῆς ἰδίας φύσεως, ἀλλὰ μᾶλ λον εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν ἀπεκατέστη. Η γὰρ ὁδο ξία ἐκ τῆς ἁμαρτίας, ἥτις παρὰ φύσιν ἐστίν· εἰ καὶ ἡ πρὸς Θεὸν ἔνωσις οὐκ ἔστι φυσικὸν ἡμῶν, ἀλλ' ὑπὲρ φύσιν. Τέως δ' οὖν δοξασθὲν τὸ φυσικὸν θέλημα, καὶ ἐκεῖνα θέλον & τῷ Θεῷ ἐδόκει οὐκ ἀπώλετο. 23ο τε ἐπεὶ ἦν αὐτὸ, ἦν δὲ καὶ τὸ θεῖον ἐν τῷ Χριστῷ, δύο πάντως καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν γνωριζόμενα ταῖς οἰκείαις διαφοραῖς· ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ πεπυρακτω μένου σιδήρου, τὸ πῦρ ἑνωθὲν τῷ σιδήρῳ ἔχει τὸ καίειν καὶ τὰ λάμπειν, καὶ ὁ σίδηρος τὸ εἰκεῖον βάρος καὶ τὸν ἔγκον καὶ τὸ σχῆμα· καὶ ὑποστατικῶς μὲν οὐ διαιροῦνται ἀπ' ἀλλήλων τὰ ἰδιώματα τοῦ τε πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου, τὰς φυσικὰς δὲ διαφορά; ἔχοντα δεικνύουσιν, ὅτι φύσις εἰσὶ καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν τό τε πῦρ καὶ ὁ σίδηρος. vil, aiunt, ipsam loc ego quoque afirmo. Eu igi- λησιν, φησί, ταύτην. Καγώ φημι. Ἰδόν οὖν δύο, tur duas voluntates, nempe deificantem unam, alteram deificatam. Sed unite sunt, inquiunt: ego quoque idem aio. At si quidem per unionem confusæ essent, posset quis dicere, confusione in unam coaluisse, seu potius neutram remansisse. At cum, facta unione, suas retineant proprietates, quomodo 585 non sunt duæ? Sed, aiunt, humana voluntas a divina regebatur, adeo ut, cum divina volebat, tunc humana natura vellet, verbi gr. comedere, aut bibere, vel aliud quidpiam naturale agere. Ita sentio et ego. At si, cum divina annuebat voluntas, tunc humana volebat, jam perspicis, humanam voluntatem esse in Christo, nempe quæ humana illa volebat, et divinam quæ annuebat. Nonne scriptum est in Evangelio: Volebat latere, et non potuit "? Quomodo igitur voluit? divinitus, vel humanitus? Propterea enim non potuit, quia Deus volebat humanam patefieri voluntatem. Quomodo autem patcfacta est, si in Christo non erat substantialiter, vere, et absque commutatione? Non enim secundum imaginationem hæc fiebant: absit. Unita igitur humana divinæ erat voluntati. Cumque absque immutatione et confusione facta hæc fuerit conjunctio; consequens est, ut duæ fuerint etiam post unionem voluntates. Non enim aliud unio fecit, præterquam glorificare et illustrare quæ antea ignobília et abjecta erant. Quod vero glorificatur, non propterea ex propria excidit natura; sed potius in propriam naturam restituitur: siquidem abjectio et ignobilitas est ex peccato, quod præter naturam est: tametsi unio cum Deo non est quid nobis naturale, sed supra naturam. Igitur ex eo quod naturalis voluntas glorificata est, ac ea volebat, quae indebat Deus, nequaquam periit. Quare, si illa erat, erat vero et divina in Christo, duæ planæ sunt etiam post conjunctionem, diferentiis suis insignita, voluntates: quemadmodum et in ignito ferro, ignis ferro ipsi unitum habet, ut urat et splendeat; et ferrum habet pondus suum, molem et figuram: et quoad subsistentiam quidem non separantur ab invicem proprietates ignis et ❤stendunt, naturas ignis ac ferri etiam post unionem omnino servari. 20 Marc. VII, 24. Ισ. Ιδού. ferri: at, cum naturales retineant differentias, Variæ lectiones et note.

EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDIT.E. ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ ΟΕ. THEOPHYLACTI ARCHIEPISCOPI BULGARIÆ EPISTOLÆ LXXV Joanne Meursio Græce editæ et a Vincentio Marinerio Valentino de Græcis Latinæ factæ *. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΩΤΗ. EPISTOLA PRIMA. Ἐγὼ δὲ καὶ χάριν ὁμολογῶ τῷ διαβάλλοντί με, Ego quidem singulares illi gratias ago, qui me πανσέβαστέ μου ἀντιλήπτορ, ὅτι μοι τοῦ δέξασθαι deformis ignominia calumniæ dilaceravit, panseτῆς σῆς μεγαλειότητος γράμμα γέγονε πρόξενος. baste mi opitulator. Quoniam ille, ut optatas tuæ Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ τῆς παροιμίας ἐκεῖνο, ὡς ἔτι amplitudinis litteras susciperem, auctor mihi qui τι καὶ χολῆς ὄφελος. Ως ἔγωγε τὸ γράμμα ἐπὶ χεῖρας dem fuit certissimus. Et hoc est, quod illa paremia λαβὼν, τὸ τοῦ Δανιὴλ εἶπον ἐν τῷ λάκκῳ τοῦτο, καὶ fertur, iræ scilicet et bilis suum esse aliquando τοῖς οὐ νηστεύουσι λέουσιν· Ἐμνήσθη μου γὰρ ὁ emolumentum. Quare ut litteras manibus sumpsi Θεός. Οὕτως θείου δώρου τυχεῖν ἐνόμισα. Οὐ ταύτῃ meis, illud Danielis, in hac ego lata periculorum δὲ μόνον εὐφροσύνης ἐνεδύθην ἱμάτιον, ὅτι μοι προσε fossa constitutus, et his quidem saturis et rabidis ελάλησας, ἀλλ' ὅτι καὶ ἀντιπροσλαλῆσαι ἐξουσίαν leonibus lætus protuli; jam mei quidem Deus meἔδωκας, καί μοι τὸ στόμα ἀνέγξας, οἷόν τινι δεσμῷ minit. Quocirca divinum me donum esse adeptum πρὶν τὸ [1. τῷ] ἀπαῤῥησιάστῳ καὶ κλειόμενον καὶ existimavi. Et non hoc pacto solum præclaram lætiφθεγγόμενον. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐγὼ τοῖς τὰ τοῦ δημοσίου tiæ indui vestem, quia mecum tu colloqueris, sed χειρίζουσιν ἐμποδών. Εγώ τι κοινὸν ἔχειν πρὸς quia, ut ad te respondere possem plenam mili faτὸν δῆμον δέχομαι, ὅς γε οὕτως αὐτὸν πέφρικα τὸν cultatem obtulisti, osque aperuisti meum, quod anΒριάρεων, ὥστε καὶ ἄστρα σημαίνεσθαι. tea, quodam veluti vinculo obstrictum immurmu- ¡ans libere loqui non poterat. Sed enim ego impedimento sum iis, qui publica quasi manibus contrectant el administrant. Ego etiam cum populo communi me esse jure facile patior, qui etiam ita ¡stum exhorrui Briareum, ut quidam cum astra aliquid portendunt. Μάρπτει γὰρ ἐξείης ὅστ' αἴτιος, ὥστε καὶ οὐχί. Καὶ ὅπερ ἀπαγορεύει τῷ Θεῷ ᾽Αβραὰμ ἐνιαχοῦ, τῷ ἀσεβεῖ τὸν δίκαιον συναπόλλυσιν, ἐπειδὰν τύχῃ τῶν πραττόντων μὴ φωτιζομένων τῷ τῆς διακρίσεως Πνεύματι. Εἰ δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις ἦν ἐμποδών, οὐχ οὕτω Μαργίτης εἰμὶ, ὥστε τοῖς ἴσοις ἀντιφέρεσθαι. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ Δρύαντος υἱὸς καρτερῶς Αυτοῦ - γος δὴν ἦν, καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ ἔπους. Οι νεώτεροι συνειρέτωσαν. Αλλ' ἔοικε καὶ τοῦτο τοῦ παρελθόντος εἶναι χειμῶνος, καθ᾽ ἂν οἱ τῆς διαβολῆς μοι Omnes non pariter studio ducuntur eodem. Et quod alicubi ipsi Deo Abraham penitus interdixit, justum cum nefario et impio simul evertit et corrumpit, fortasse quia quæ peragunt, nullo sapientiæ et judicii Spiritu exsequuntur illustrati. Si autem etiam aliis adversantem me objecerim, non 632 ita ego insano Margiten imitabor studio, ut æqualibus omnino obsistam. Variæ lectiones Καὶ φθεγγόμενον. Malim, καὶ σφιγγόμενον. Αυτοῦργος. Scribe, Λυκούργος. in oculis labuit locum illum Homeri Iliad. Z. Non etenim sapiens nimium fortisque Lycurgus Diu stetit. et notæ. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ Δρύαντος υἱὸς κρατερός Λυκόεργος Δὴν ἦν ἐς ρα θεοῖσιν ἐπουρανίοισιν ἔριζεν. • Vide Praefationem, num. XLVIII, superioris tomi col. 473.