Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
Letter IEpistola Prima
Letter IIEpistola II
col. 359–360page 1 of 72
PG 126:359Ει έπεῤῥύησαν ῥύακες. Εστι μέντοι Κύριος ἐν ἡμῖν, καὶ οὐ καταποντίσει ἡμᾶς τὸ ὕδωρ τὸ ἀνυπόστατον, ἀλλ' ἀβλαβὴς ἡ ψυχὴ ἡμῶν τὸν χείμαρρον διελεύσεται καὶ νιψόμεθα· μᾶλλον τῷ ὕδατι τούτῳ καὶ πλυνθησόμεθα, καθαροὶ φανέντες, ἐξ ὧν ῥυπανθῆναι ἠλπίσθημεν. Τά τε γὰρ ἄλλα καὶ ὁ συνάδελφός μου, ὃ δεῖ ἀπαγγελεῖ τὴν ἐμὴν περὶ τὰ τῆς λίμνης δίκαια κακεντρέχειαν· καὶ ὅπως ἐγὼ μέγας τις ἐνταῦθα καὶ πολὺς τὴν ἰσχύν, καὶ φέρων τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως. Ος πᾶσιν εἰς ύβριν καὶ περιφρόνησιν εκκειμαι, καὶ ἐκωφώθην, καὶ ἐταπεινώθην, καὶ ἐσίγησα, ἔξω παντὸς ἀγαθοῦ παρα καῶντος γινόμενος καὶ τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας εἰς ῥαπίσματα. Στόμα μὲν οὖν διαβάλλειν πεφυκός, οὐδεὶς ἂν ἀποκλεῖσαι δύο ναιτο. Τοῦ δὲ σοῦ ὕψους ἀνεβη τοὺς τῶν κολοιῶν κρω γμούς, ἢ τῶν ψαρῶν τοὺς ψιθυρισμούς ὑπερκείμενον μὴ δέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἔχειν Θεοῦ, τὸ πάντα ἐν κρίσει διηρευνημένα λέγειν τε καὶ ποιεῖν. "Ος γε πάντα εἰδὼς πριν γενέσεως, Καταβας, φησιν,όψο μαι. Αυτός σε τηροίη ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν κατὰ τὸ δυνατὸν ὁμοιώσει, πάσης κακύνσεως ἀνώτερον καὶ κακώσεως. ΕΠΙΣΤ. Β'. Τῷ μαΐστορι κυρίῳ Ἰωάννη. Οὔτ᾽ ἐμοὶ σχολὴ μακρὰ καὶ ἡμᾶς τῶν ἐν οἷς ἦμεν ὅτι συνὴν ἡμῖν, ἴσως ἂν εἶχε λύπην τὸ πρᾶγμα, ὡς ἐξὸν γίνεσθαι, μὴ γινόμενον. Ἐπεὶ δὲ ἀμφότερον μὴ ἐν δέχεται, ἀνόητον ὄντως, τὸ ζητεῖν τὰ ἀδύνατα. ᾿Αλλὰ θελήσομεν θάτερον, λέγω δή, τὸ ἐκείνου κοπτομένου ἀπολαύειν αὐτὸν ἀνέσεως. Αλλ' εἰ τοῦτο ψευδόμενόν ἐστι τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἀγάπην, καὶ φιλαύτων μᾶλλον, ή φιλαδέλφων, καὶ τοσοῦτον ἐχόντων τῆς ἐντο λῆς, ἢ τὸν πλησίον ὑπὲρ ἑαυτὸν ἀγαπᾶν διατάττεται· ὥστε μηδὲ τὸ τῆς νομικῆς ἀγάπης μέτρου πληροῦν, ἐν τῇ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἰσότητι τοῖς πλη σἷον ἐπι μετρούμενον. Καὶ ταῦτα πυνθανομένου ὑπὲρ ἑαυτὸν ἡμᾶς ἀγαπήσαντος, καὶ τοῦτο δεικνύντος, οἷς αὐτὸς ἐνείχετο δαπανώμενος, ἵν᾿ ἡμεῖς ἐν πο στώνῃ τὸν βίον διάγοιμεν. Επειτα πῶς οὐκ ἄτοπον περιέχεσθαι μὲν ἐκείνου, ὅτι πρὸς ἡμᾶς εἶχε πίστιν, δι' ἦν καὶ πρὸς πᾶν δεινὸν παρεβάλλετο· ἡμᾶς δὲ μὴ τῷ κοινῷ Δεσπότῃ πιστεύειν καὶ καταθαῤῥεῖν τοῦ πρὸς τὴν λειπομένην ζωήν ἡμῖν δρόμου, ὡς κουφοτέρου σὺν Θεῷ ἐσομένου, καὶ οὐδὲν τραχύ ή πρόσαντες ἕξοντος; Ὁ αὐτός ἐστιν ἡμῶν κηδεμών, ὁ καὶ τότε δι' ἐκείνου κηδόμενος· ὁ αὐτός ἐστι, Παρακαῶντος παρακοῶν τις. — παρακαλούντος.
Ει quæ deinceps in ipso carmine sequuntur. Qui έπεῤῥύησαν ῥύακες. Εστι μέντοι Κύριος ἐν ἡμῖν,
enim juniores sunt, secum cohæreant, et ad robur καὶ οὐ καταποντίσει ἡμᾶς τὸ ὕδωρ τὸ ἀνυπόστατον,
innectantur. Equidem videtur et hoc ita mihi eve- ἀλλ' ἀβλαβὴς ἡ ψυχὴ ἡμῶν τὸν χείμαρρον διελεύnisse, quasi furente dira hiemis procella, crebroque σεται· καὶ νιψόμεθα· μᾶλλον τῷ ὕδατι τούτῳ καὶ
imbre, cujus instar calumniarum mihi præcipites πλυνθησόμεθα, καθαροὶ φανέντες, ἐξ ὧν ῥυπανθῆ
fluvii illabuntur. Est enim nobiscum Dominus. Et ναι ἠλπίσθημεν. Τά τε γὰρ ἄλλα καὶ ὁ συνάδελφός
nos effracta et ingens aquarum impetus obruere et μου, ὃ δεῖ ἀπαγγελεῖ τὴν ἐμὴν περὶ τὰ τῆς λίμνης
immergere nequaquam poterit; sed noster spiritus δίκαια κακεντρέχειαν· καὶ ὅπως ἐγὼ μέγας τις
innoxius quidem sævum torrentis gurgitem præ- ἐνταῦθα καὶ πολὺς τὴν ἰσχύν, καὶ φέρων τὰ πάντα
tergredietur, immo potius his aquarum fluctibus τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως. Ος πᾶσιν εἰς ύβριν καὶ
abluemur, pureque lavabimur, et inde mundi appa- περιφρόνησιν εκκειμαι, καὶ ἐκωφώθην, καὶ ἐταπει
rebimus et candidi, unde nos coinquinari metuera- νώθην, καὶ ἐσίγησα, ἔξω παντὸς ἀγαθοῦ παρα
mus. Inter alia, frater neus, ut necesse est, meam καῶντος γινόμενος καὶ τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς
solertiam hanc, et subdolam versutiam, quam in μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας εἰς ῥαπίσματα. Στόμα μὲν
paludis jura impende, annuntiabit: et quomodo ego οὖν διαβάλλειν πεφυκός, οὐδεὶς ἂν ἀποκλεῖσαι δύο
magnus quidam hoc pacto sim, et robore potens, ναιτο. Τοῦ δὲ σοῦ ὕψους ἀνεβη τοὺς τῶν κολοιῶν κρωet verbo potentia cuncta perferens, qui omnibus γμούς, ἢ τῶν ψαρῶν τοὺς ψιθυρισμούς ὑπερκείμενον
præsertim despicatui sum, et omnium calumniis et μὴ δέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἔχειν Θεοῦ, τὸ πάντα
injuriae obnoxius, qui etiam quasi obturatis auri- ἐν κρίσει διηρευνημένα λέγειν τε καὶ ποιεῖν. "Ος
bus torpeo, et penitus humili abjectus sum sede, et γε πάντα εἰδὼς πριν γενέσεως, Καταβας, φησιν,όψο
quasi obstrictis labiis omnino conticesco, factus- μαι. Αυτός σε τηροίη ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν κατὰ τὸ δυνατὸν
que sum, quasi qui negligenter audit, et oscitanter ὁμοιώσει, πάσης κακύνσεως ἀνώτερον καὶ κακώσεως.
obsequitur, omnis boni infeliciter expers. Dorsum vero meum urgentibus flagris objeci, genas meas
crebris ictibus obtuli '. Et os ad obtrectandum et calumniandum natum claudere ausus est nemo. Tuæ etenim erit altitudinis sublimisque animi, illum, qui his confusis cornicum stridoribus, et
variis sturnorum susurris subest, non suscipere, non audire, imo etiam in hoc te Deum imitari,
omnia scilicet ut probo et exacto judicio et dicas et facias. Qui omnia, antequam fiant cognoscit
ct in hac se demittens, Cuncta, inquit, excutiam, cuncta prospiciam. Ipse ergo te sibi, quamum fieri
potest, simitem, omni turpitudinis crimine sejunctum, omnique infortunil casu semotum conservet
atque tuletur.
EPIST. II.
Domino magistro Joann.
Neque mihi alti est otii tempus. Etenim in nos
illorum, in quibus fuimus negotia, et rerum moles, quoniam illam nobis commiseram, usque iu
anxiam animi tristitiam irrepsit, quasi solum licuisset fieri, quod factum quidem non est. At
cquidem quia utrumqué jam non est nostræ facultatis, certe stukum est et absurdum, quæ jam fieri
non possunt indagare et aggredi. Quare alterun solum nos conari decet. Inquam quidem, ut illo atlero jam succusso et eliso, te voluptati aliquantulum et remissioni submittas. Sed si hoc illud
aliud studium et amorem frangit et frustratur, vere
illorum potius eris, qui sibi nimis indulgent, quam
qui fratres diligunt, et qui ita cam 693 legem sibi p
vindicant, quæ proximum supra se ipsum amare
et colere præcipit. Quasi legitimi amoris mensura
nequaquam absolvi et adimpleri possit, cum illi,
ad æqualem, in nos ipsos, amorem et studium,
etiam in proximum aliquid amplius adjicitur. Et
hæc ille a nobis exposcit, qui supra seipsum, nos
multa prosequitur dilectione, hæcque illis manifestat; quibus ille usque ad necem, immanenique in1 Isa. L., 6.
Τῷ μαΐστορι κυρίῳ Ἰωάννη.
Οὔτ᾽ ἐμοὶ σχολὴ μακρὰ καὶ ἡμᾶς τῶν ἐν οἷς ἦμεν ὅτι
συνὴν ἡμῖν, ἴσως ἂν εἶχε λύπην τὸ πρᾶγμα, ὡς ἐξὸν
γίνεσθαι, μὴ γινόμενον. Ἐπεὶ δὲ ἀμφότερον μὴ ἐν
δέχεται, ἀνόητον ὄντως, τὸ ζητεῖν τὰ ἀδύνατα. ᾿Αλλὰ
θελήσομεν θάτερον, λέγω δή, τὸ ἐκείνου κοπτομένου
ἀπολαύειν αὐτὸν ἀνέσεως. Αλλ' εἰ τοῦτο ψευδόμενόν
ἐστι τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἀγάπην, καὶ φιλαύτων μᾶλλον,
ή φιλαδέλφων, καὶ τοσοῦτον ἐχόντων τῆς ἐντο
λῆς, ἢ τὸν πλησίον ὑπὲρ ἑαυτὸν ἀγαπᾶν διατάττε -
ται· ὥστε μηδὲ τὸ τῆς νομικῆς ἀγάπης μέτρου
πληροῦν, ἐν τῇ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ἰσότητι τοῖς πλη
σἷον ἐπι μετρούμενον. Καὶ ταῦτα πυνθανομένου ὑπὲρ
ἑαυτὸν ἡμᾶς ἀγαπήσαντος, καὶ τοῦτο δεικνύντος,
οἷς αὐτὸς ἐνείχετο δαπανώμενος, ἵν᾿ ἡμεῖς ἐν πο
στώνῃ τὸν βίον διάγοιμεν. Επειτα πῶς οὐκ ἄτοπον
περιέχεσθαι μὲν ἐκείνου, ὅτι πρὸς ἡμᾶς εἶχε πίστιν,
δι' ἦν καὶ πρὸς πᾶν δεινὸν παρεβάλλετο· ἡμᾶς δὲ
μὴ τῷ κοινῷ Δεσπότῃ πιστεύειν καὶ καταθαῤῥεῖν
τοῦ πρὸς τὴν λειπομένην ζωήν ἡμῖν δρόμου, ὡς
κουφοτέρου σὺν Θεῷ ἐσομένου, καὶ οὐδὲν τραχύ ή
πρόσαντες ἕξοντος; Ὁ αὐτός ἐστιν ἡμῶν κηδεμών,
ὁ καὶ τότε δι' ἐκείνου κηδόμενος· ὁ αὐτός ἐστι,
Variæ lectiones et notæ.
Παρακαῶντος Malin, παρακοῶν τις. — Imo leg. παρακαλούντος. EDIT. PATROL.
col. 361–362page 2 of 72
PG 126:361καὶ οὐκ ἠλλοίωται· αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς, καὶ οὐδὲν ἡμᾶς ὑστερήσει. Μή Μωσέως αναπαυσαμένου, Ἰσραὴλ ἀνεπιτρόπευτος ἔμεινεν; Οὐχ ἵνα ἔσχον ὁδηγόν τε καὶ στρατηγὸν τὸν τύπον τοῦ μείζονος, καὶ τῶν μειζόνων διάκονον, καὶ τῆς εἰς τὴν ἐπιθυμη τὴν γῆν ἐπαγγελίας ἐκπληρωτήν, ἧς Μωσῆς οὐκ †ξίωτο; Μὴ ἀναρπασθέντος Ηλιού παραδόξως οὐκ Ελισσαῖος ἀνεφάνη προφήτης εν διστῷ Πνεύματι; Πιστεύω τοῦ λοιποῦ βέλτιον ἢ πρόσθεν ἡμῖν ἕξειν τὰ πράγματα, ἵνα μάθωμεν ὡς οὐκ ἂν ἀνθρωπίνοις ἐνα νοήμασι καὶ σπουδάσμασι, ἀλλὰ θείᾳ χρηστότητι, καὶ ρήμασι δυνάμεως, ἀνεπινοήτως διεξαγόμεθα. Ταῦτα καὶ πλείω τούτων λογιζόμενόν σε, εἰκὸς πάσης ὑπερκαθῆσθαι μικροψυχίας, καὶ λογισμῶν χθαμαλότητος. "Α καί μοι κατὰ νοῦν πεσόντα τῆς ἐπὶ τῷ συμβάντι καταπτώσεως ἀνενεγκεῖν δέδωκεν. Οὕτως " ἔχε, τιμιώτατε ἀδελφὲ, καὶ μή σου τὸν πύργον τῆς διανοίας κινείτωσαν τῶν νηπίων τὰ βέλη τῶν ἑαυτοὺς παιζόντων, ἐν οἷς καθ᾿ ἡμῶν σπουδάζουσιν. Ἐπὶ τῆς πέτρας γὰρ αὐτὸν ἔφθης θεμελιώσας, ὡς φρέσ νιμο;. Ἡ δὲ πέτρα ἐστὶ Χριστός. Τὰ μὲν οὖν πνεύματα πνεύσουσι, καὶ οἱ ποταμοὶ ἐπιῤῥεύσουσιν ἐκ τῆς ἄνωθεν βροχῆς καὶ παραχωρήσεως. Ἐκεῖνος εἰ σοι μενέτω καὶ βέβαιος καὶ ἀσάλευτος, ὥστε σε λέγειν ἐν Χριστῷ καυχώμενον Χείμαῤῥον διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. 'Αρα διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν τὸ ὕδωρ τὸ ἀνυπόστατον Ὁ δὲ πάσης παρακλήσεως Θεός, αυτός σε παρακαλέσαι τὸ τελεώτερον διὰ τοῦ Παρακλήτου καὶ ὁμοδυνάμου Πνεύματος. ΕΠΙΣΤ. Γ'. Τῷ πατριάρχῃ κυρίῳ Νικολάῳ. Οὐ μᾶλλον δίδωμι χάριν, ἢ λαμβάνω διὰ τῶν τρὸς σὲ τούτων γραμμάτων, ἅγιε δέσποτα. Ητής σατο μὲν γὰρ παρ' ἡμῶν ταῦτα πρὸς τὴν σὴν ἁγιο σύνην ὁ τὰ πάντα, τιμιώτατε ἀδελφὲ ὁ Πελαγόνιος ἐπίσκοπος, οἷόν τινας ξεναγωγούς ἐπὶ τὴν τῶν σῶν ἀρετῶν ἑστίαν ἐλπισθέντος αὐτοῦ ἡγήσασθαι, καὶ τοῖς πρὸς τὴν σὴν ὁμιλίαν θερμοῖς ἱμέροις αὐ τοῦ μετρίαν δώσειν ἀνάψυξιν. Καὶ μὴ λαβὼν ἔχει χάριν, καὶ θαυμαστὸν οἷον γέγηθε. Λέληθε δι δούς μᾶλλον αὐτὸς τὰ ἡμῖν εὐκταιότατα. Τί γὰρ ἐμοὶ μεῖζον τοῦ πρὸς σὲ τοῖς τῶν γραμμάτων πτεροῖς ἀνασείεσθαι, κἂν μὴ τοσοῦτον ἐφικνοῦμαι ὅσον καὶ βούλομαι; Αὐτὸς μὲν οὖν μακάριος, ὃς ἐπὶ τὸ σὲν ἀναβὰς ὄρος ἐνίδῃ, καὶ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τα Καὶ μὴ λαβών. καὶ δὴ λ.
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
καὶ οὐκ ἠλλοίωται· αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς, καὶ οὐδὲν teritum obstrictus fuit et obnoxius, ut nos faciliori
ἡμᾶς ὑστερήσει. Μή Μωσέως αναπαυσαμένου, vitæ modo ævum trans geremus. Deinceps qua raἸσραὴλ ἀνεπιτρόπευτος ἔμεινεν; Οὐχ ἵνα ἔσχον tione absurdum esse non judicabitur, nos ab illo
ὁδηγόν τε καὶ στρατηγὸν τὸν τύπον τοῦ μείζονος, contineri et separari, qui ita in nos fidem collocaκαὶ τῶν μειζόνων διάκονον, καὶ τῆς εἰς τὴν ἐπιθυμη vit suam, ut ob illam in varia se pericula objeceτὴν γῆν ἐπαγγελίας ἐκπληρωτήν, ἧς Μωσῆς οὐκ rit: et nos tamen communi et universorum Do-
†ξίωτο; Μὴ ἀναρπασθέντος Ηλιού παραδόξως οὐκ mino non fidere, et audacter, quod reliquum est
Ελισσαῖος ἀνεφάνη προφήτης εν διστῷ Πνεύματι;
nobis vitæ curriculum cum illo non absolvere, cum
Πιστεύω τοῦ λοιποῦ βέλτιον ἢ πρόσθεν ἡμῖν ἕξειν τὰ levior sit, Dei ope, cursus, nihilque asperum seπράγματα, ἵνα μάθωμεν ὡς οὐκ ἂν ἀνθρωπίνοις ἐνα cum, et fexuosum, et obliquum contineat. Ipse
νοήμασι καὶ σπουδάσμασι, ἀλλὰ θείᾳ χρηστότητι, καὶ enim omnium nostri curam habet, qui et tunc proρήμασι δυνάμεως, ἀνεπινοήτως διεξαγόμεθα. Ταῦτα pter illum, anxio et sollicito sese obtulit studio.
καὶ πλείω τούτων λογιζόμενόν σε, εἰκὸς πάσης Ipse quidem est, et non alius. Ipse pascit nos, nec
ὑπερκαθῆσθαι μικροψυχίας, καὶ λογισμῶν χθαμα ulla in re nos frustrabitur, nobisque deerit. Nonne
λότητος. "Α καί μοι κατὰ νοῦν πεσόντα τῆς ἐπὶ τῷ enim, Mose mortuo, Israel sine administratore et
συμβάντι καταπτώσεως ἀνενεγκεῖν δέδωκεν. Οὕτως " praefecto remansit? nonne illum ut ducem et impe
ἔχε, τιμιώτατε ἀδελφὲ, καὶ μή σου τὸν πύργον τῆς ratorem typo principis potentis habuerunt, et ut
διανοίας κινείτωσαν τῶν νηπίων τὰ βέλη τῶν ἑαυτοὺς magnatum ministrum, et comitem, et qui promisπαιζόντων, ἐν οἷς καθ᾿ ἡμῶν σπουδάζουσιν. Ἐπὶ sionis illius, in optatam et expetitan terram, qua
τῆς πέτρας γὰρ αὐτὸν ἔφθης θεμελιώσας, ὡς φρέσ Moses dignus non fuit, illis desiderium adimplevil?
νιμο;. Ἡ δὲ πέτρα ἐστὶ Χριστός. Τὰ μὲν οὖν Nonne sublato in Qaminantes cœlos Elia, subito
πνεύματα πνεύσουσι, καὶ οἱ ποταμοὶ ἐπιῤῥεύσουσιν Eliseus duplici spiritu allatus propheta exstitit?
ἐκ τῆς ἄνωθεν βροχῆς καὶ παραχωρήσεως. Ἐκεῖνος Credo equidem nobis in posterum feliciori cuncta,
εἰ σοι μενέτω καὶ βέβαιος καὶ ἀσάλευτος, ὥστε σε quam antea, esse cessura even:u, ut discamus, non
λέγειν ἐν Χριστῷ καυχώμενον· Χείμαῤῥον διῆλθεν bumanis cogitationibus et conatibus, sed divina
ἡ ψυχὴ ἡμῶν. 'Αρα διῆλθεν ἡ ψυχὴ ἡμῶν τὸ ope et verbis potentiæ, vitam quæ vix mente comὕδωρ τὸ ἀνυπόστατον; Ὁ δὲ πάσης παρακλήσεως prehen,li possit, nos hic feliciter ducere, et hac
Θεός, αυτός σε παρακαλέσαι τὸ τελεώτερον διὰ τοῦ te et alia plura reputantem el animo volventem
Παρακλήτου καὶ ὁμοδυνάμου Πνεύματος.
tuo, merito quidem supra omnem pusillanimitatem
et formidinem gradi, omnesque abjectionis et humilitatis rationes superare. Quæ omnia mibi, ut ex
animi sententia evenerunt, supra omnem etiam ille calamitatis casum mihi perferre concessit.
Hæc ita percipe, perhonorifice frater, neve altam tuæ cogitationis turrim, et tutam animæ sepem
stultorum tela furentia dirumpant, aut conterant, quibus seipsos inani sæpe deludunt studio et nos
hostiliter adoriuntur. Tu vero ut prudens, teipsum firmans et fundans, ad petram confugisti. Hæc autein petra Christus est. Spiritus equidem semper spirant, et flumina cœlesti aucta imbre effluunt.
Ille igitur tibi maneat constans et immotus, ita ut possis cum Christo gloriari et dicere: Anima nostra torrentem pertransivit. Etiam et anima nostra pertransivit aquam intolerabilem '. Deus autem ipse
totius consolationis, Paracleti et cum ipso æqualis Spiritus virtute amante, te absolutissime consoletur.
Τῷ πατριάρχῃ κυρίῳ Νικολάῳ.
Οὐ μᾶλλον δίδωμι χάριν, ἢ λαμβάνω διὰ τῶν
τρὸς σὲ τούτων γραμμάτων, ἅγιε δέσποτα. Ητής
σατο μὲν γὰρ παρ' ἡμῶν ταῦτα πρὸς τὴν σὴν ἁγιο
σύνην ὁ τὰ πάντα, τιμιώτατε ἀδελφὲ ὁ Πελαγόνιος
ἐπίσκοπος, οἷόν τινας ξεναγωγούς ἐπὶ τὴν τῶν σῶν
ἀρετῶν ἑστίαν ἐλπισθέντος αὐτοῦ ἡγήσασθαι, καὶ
τοῖς πρὸς τὴν σὴν ὁμιλίαν θερμοῖς ἱμέροις αὐ
τοῦ μετρίαν δώσειν ἀνάψυξιν. Καὶ μὴ λαβὼν
ἔχει χάριν, καὶ θαυμαστὸν οἷον γέγηθε. Λέληθε δι
δούς μᾶλλον αὐτὸς τὰ ἡμῖν εὐκταιότατα. Τί γὰρ ἐμοὶ
μεῖζον τοῦ πρὸς σὲ τοῖς τῶν γραμμάτων πτεροῖς
ἀνασείεσθαι, κἂν μὴ τοσοῦτον ἐφικνοῦμαι ὅσον καὶ
βούλομαι; Αὐτὸς μὲν οὖν μακάριος, ὃς ἐπὶ τὸ σὲν
ἀναβὰς ὄρος ἐνίδῃ, καὶ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τα
• Psal. cxx111, 5.
Καὶ μὴ λαβών. Scrib. καὶ δὴ λ.
PATROL, GR. CXXVI.
EPIST. III.
Domno Nicolao patriarchæ.
Non magis meritam debitamque refero gratiam, quam consequor his litteris quas ad te mitto, sancte domine. Has equidem 634 efflagitavit
a nobis, ad tuam sanctitatem, inclyte frater, egregius Pelagonius episcopus, quasi quæ veluti hospitem illum ducerent in præcipuam tuarum virtutum
domum, ad quam etiam ille jam præire speravit, et
ardentibus ejus in tuum consortium et familiaritatem desideriis, mediocrem tuo ipsius conspectu
recreationem tribuere. Qui etiam ut illas suscepit,
gratias retulit innumeras, et mirum in modum propemodum delectatus est, atque præsertim ipse nobis,
quæ majoribus cupimus votis, sine ullo gloriæ studio impendit. Quid cuim mihi majus contingere po‐
Variæ lectiones et notæ.
Letter IVEpistola IV
col. 363–364page 3 of 72
Epistola III
PG 126:363στικωτέρων, καὶ ὧν οἱ κτηνώδεις καὶ θηριώδεις οὐκ ἄξιοι, κάτω βοσκόμενοι, καὶ περιπλανώμενοι. Ημίν δὲ ἀπόχρη τὸ δι' ἐσόπτρου βλέπειν, καὶ ἐν αἰνίγματι, καὶ ἀκούειν κατὰ τὸ ἔσχατον γοῦν ἀπόχημα [(. ἀπήχ.] Ταῦτα γὰρ ἐμοὶ ἡ διὰ γραμμάτων σὴ πρὸς ἡμᾶς συγκατάβασις. Οἶσθα οὖν 3 ποιήσεις, ὡς ἂν μὴ τὰ πάντα ὦμέν σοι ἀτυχεῖς, ἀλλ' ἔχωμεν καὶ αὐτοὶ γυμ νότερόν τι παραπολαύειν τῆς ἐν σοὶ τοῦ Πνεύματος χάριτος. Εὐχὰς δίδου τὰς ἐθάδας τοῦ δυσωπεῖν τὸν Θεόν, αἱ τοσούτου δέουσιν ὁρατῷ τινι διείργεσθαι διαστήματι, ἢ διατειχίσματι, πρὸς τὸ μὴ οὐχὶ παρ εἶναι τοῖς αὐτὸν χρήζουσιν, ὥστε καὶ τὸ στερρόν ἡμῶν διατείχισμα τῆς ἁμαρτίας μόναι καθαίρειν δύνανται· τούτων ἡμῖν ἐπιδαψιλεύου, καὶ τὰ κακὰ θεῖα ἐν σοὶ κάλλη ἔψεται, καὶ φωνῶν ἀκούσῃ μυα οὐ φοβηθησόμεθα, εἴτε τὰ κακύνοντα, εἴτε τὰ και κοῦντα, ἅγιε πάτερ καὶ δέσποτα. ΕΠΙΣΤ. Δ'. Τῷ Ταρωνίτῃ προέδρῳ κυρίῳ Γρηγορίῳ. Ἐσιώπησα, μὴ καὶ ἀεὶ σιωπήσομαι; Ἐσιώπησα μὲν, ὅτι τοῦ τῶν πονηρῶν ἡμερῶν τούτων κρατήρες εἰς κόρον σπάσας, καὶ χολῆς μεθυσθείς, ὅ φησιν ὁ Ἱερεμίας, ἐκείμην κακυρωμένως καὶ πρὸς πᾶν ἀναισθητῶν καὶ λάλημα καὶ προσφώνημα. Νῦν δὲ μετρίως τῷ χρόνῳ διαπνευσθείσης τῆς ὑπνοποιοῦ αναθυμιάσεως, καὶ τοῦ κάρου διαλυθέντος τῇ τοῦ θείου Λόγου θερμότητι, τὴν σιωπὴν ἀποτίθεμαι. "Αλλως τε καὶ τοιούτῳ διακόνῳ τοῦ πρὸς σὲ γράμματος χρώμενος. ᾿Αλλὰ πῶς ἂν μοι ἔχεις ὁ καὶ τὴν ψυχὴν ἀήττητος, καὶ τὴν ἀνδρείαν ἀσύγκριτος; καὶ τῇ μὲν, δεικνύων σώματος εὐκρασίαν, τῇ δὲ ψυχικῶν ἁρμονίαν δυνά μεων. Ὁ νοῦν μὲν ἔχων οὐδέν τι χειρῶν δεόμενον. χεῖρας δὲ κατορθούσας, & καὶ νοῦς ἂν ἀπελπίσειεν. Ο μόνης τῆς ἀνθρωπίνης ὑπεραπολογησάμενος φύσεως, ὡς οὐ γεγηρακυίας, οὐδὲ σαπρωθείσης προς ἀνδρῶν γένεσιν, ἀλλ' ἔτι ζούσης [γ. ζεούσης κεί ζώσ.] τὴν ἀκμὴν δυνάμεως. Καὶ εἰρήνης καιροῖς ὁμοίως καὶ πολέμοις ἀρχῶν [[· ἀρχῶν], ὁ μήτε τὸ πραγματικὸν, μήτε τὸ μαχητικὸν ἐφικτὸν ἔχων λόγω καὶ θαύματι· ἢ ἵνα ἀληθέστερον εἴπω, ἑκάτερον δεικνύων εκατέρων νικώμενον. Ποῦ τ᾽ ἄν μοι εἴης ὁ πανταχοῦ μοι ποθούμενος, ἡ παντὸς ἀγαθοῦ δεξα μενὴ ὁ πανδέξιο;; 'Αρα καθιστᾷς ἔθνη, καὶ γνώ μας καταρτύεις ἀνδρῶν, καὶ Προμηθεύς γίνῃ, πλάττων ἀνθρώπους πλάτιν ἡμερινὴν καὶ φιλάνθρωπον. Η λόχους υπερκαθίζεις, καὶ λοχαγούς έφι στᾶς, καὶ φάλαγγας βαθύνεις, καὶ σημαίνεις καιρούς ἐπελεύσεων, καὶ τοῖς Βαρβάροις ἐκφαίνεις μὴ θανὸν ἐν σοὶ τὸ πάλαι Ρωμαίων φρόνημα; Ἔχοις μὲν οὖν Κακυρωμένος. κεχαρωμένος.
στικωτέρων, καὶ ὧν οἱ κτηνώδεις καὶ θηριώδεις οὐκ
ἄξιοι, κάτω βοσκόμενοι, καὶ περιπλανώμενοι. Ημίν
δὲ ἀπόχρη τὸ δι' ἐσόπτρου βλέπειν, καὶ ἐν αἰνίγματι,
καὶ ἀκούειν κατὰ τὸ ἔσχατον γοῦν ἀπόχημα [(. ἀπήχ.]
Ταῦτα γὰρ ἐμοὶ ἡ διὰ γραμμάτων σὴ πρὸς ἡμᾶς
συγκατάβασις. Οἶσθα οὖν 3 ποιήσεις, ὡς ἂν μὴ τὰ
πάντα ὦμέν σοι ἀτυχεῖς, ἀλλ' ἔχωμεν καὶ αὐτοὶ γυμ
νότερόν τι παραπολαύειν τῆς ἐν σοὶ τοῦ Πνεύματος
χάριτος. Εὐχὰς δίδου τὰς ἐθάδας τοῦ δυσωπεῖν τὸν
Θεόν, αἱ τοσούτου δέουσιν ὁρατῷ τινι διείργεσθαι
διαστήματι, ἢ διατειχίσματι, πρὸς τὸ μὴ οὐχὶ παρ
εἶναι τοῖς αὐτὸν χρήζουσιν, ὥστε καὶ τὸ στερρόν
ἡμῶν διατείχισμα τῆς ἁμαρτίας μόναι καθαίρειν
δύνανται· τούτων ἡμῖν ἐπιδαψιλεύου, καὶ τὰ κακὰ
test, quam celerrimis litterarum alis adl te advolare, θεῖα ἐν σοὶ κάλλη ἔψεται, καὶ φωνῶν ἀκούσῃ μυα
etsi in hoc, quantum opto, mihi assequi non conceditur. Ipse equidem felix, qui tuum scandens montein te facile inspicit, et facie ad faciem divinam
tecum pulchritudinem intuetur, et pene cœlestibus
sacraque mysteria sonantibus aures pascitur vocibus, quibus terrestres bestiæ et ferina corpora digna nullo modo esse censentur, quæ solum infera
terræ pabula detondent, et cæco per terras cursu
vagantur. Nos equidem decet, hoc veluti in speculo
conspicere, et in ænigmate, et quodam dissito intervallo hæc audire. Hæc enim mihi litterarum tuarum mecum commercium facile impertitur. Nosti itaque quid facturus sis, ne forte in omnibus tibi
infelices et infortunati simus; sed spiritus qui tecum habitat, gratia, anticipando frui digni existi- οὐ φοβηθησόμεθα, εἴτε τὰ κακύνοντα, εἴτε τὰ και
memur. Preces ergo jam effunde, illas, quæ Deum κοῦντα, ἅγιε πάτερ καὶ δέσποτα.
flectere et exorare facile consueverunt. Quæ ita modo veluti coercentur, ut parum absit, quin quasi
visibili quodam longe distent intervallo, et sepimento includantur, ne his, qui te indigent, adsiș. Hæ
namque solæ, fortissimum nostrorum munimen scelerum errorumque murun expiare possunt et
lustrare. Has itaque nobis large impertire, et nulla adversa formidabimus, sive quæ nós improbos
facere, sive quæ malis et ærumnis nos semper afficere possint, o sancte pater et domine.
EPIST. IV.
Domno Gregorio Taronitæ præsidi.
Tacui, numue et semper tacebo? Contacebo?
Conticui quidem, et plenum horum calamitosorum
dierum oratorem usque ad saturitatem deplevi, et
ira ebrius, ut inquit Jeremias, in illa jacui veluti
segni crapulæ sopore obtorpescens, ita ut ad omne
verbum et ad omnem sermonem nullum admoverun sensum. Nunc autem modico temporis spatio,
Τῷ Ταρωνίτῃ προέδρῳ κυρίῳ Γρηγορίῳ.
Ἐσιώπησα, μὴ καὶ ἀεὶ σιωπήσομαι; Ἐσιώπησα
μὲν, ὅτι τοῦ τῶν πονηρῶν ἡμερῶν τούτων κρατήρες
εἰς κόρον σπάσας, καὶ χολῆς μεθυσθείς, ὅ φησιν ὁ
Ἱερεμίας, ἐκείμην κακυρωμένως καὶ πρὸς πᾶν
ἀναισθητῶν καὶ λάλημα καὶ προσφώνημα. Νῦν δὲ
μετρίως τῷ χρόνῳ διαπνευσθείσης τῆς ὑπνοποιοῦ
jam quia czcus vapor, quo squalidus somni torpor αναθυμιάσεως, καὶ τοῦ κάρου διαλυθέντος τῇ τοῦ θείου
increbuit peracto et soluto spiritu cessavit, et divini sermonis radiis sacroque ejus splendore jam
turpis veterni gravitas evanuit, silentium pristinum
depono. Quippe et ob aliam causam, tum quia tali
ministro et tabellario, perferendis ad te litteris,
utor. Sed jam tandem numne vales, qui et animo
es invictus, et strenuo cordis robore cum nullo
comparandus? Hoc 635 quidem optimam corporis
temperiem, illo vero spiritualium virium concinnam harmoniam et compaginem manifestas. Qui
etiam mentis ita polles lumine, ut nulla in re ad
opus manibus tibi opus sit, et ad ea manus admoves de quibus mens penitus desperat. Τu quidem
Tu
solam humanæ naturæ potentiam quadam quasi probatione defendis, quæ nulla senescentium virium imbecillitate lassescat, neque ad virorum generationem
languido et
effeto exsistat robore. Sed enim
adhuc etiam vegetam et floridam potentiæ vim
tecum afferens, et pacis otio, et pariter horridis
bellorum incursibus te parem omnino præbes,
et quod vix vel in negotiis solertia, vel in præliis pugnaci pectore attingi potest, tu famæ
et admirationi habes. Aut, ut verius loquar,
Λόγου θερμότητι, τὴν σιωπὴν ἀποτίθεμαι. "Αλλως τε
καὶ τοιούτῳ διακόνῳ τοῦ πρὸς σὲ γράμματος χρώμενος.
᾿Αλλὰ πῶς ἂν μοι ἔχεις ὁ καὶ τὴν ψυχὴν ἀήττητος,
καὶ τὴν ἀνδρείαν ἀσύγκριτος; καὶ τῇ μὲν, δεικνύων
σώματος εὐκρασίαν, τῇ δὲ ψυχικῶν ἁρμονίαν δυνάμεων. Ὁ νοῦν μὲν ἔχων οὐδέν τι χειρῶν δεόμενον.
χεῖρας δὲ κατορθούσας, & καὶ νοῦς ἂν ἀπελπίσειεν.
Ο μόνης τῆς ἀνθρωπίνης ὑπεραπολογησάμενος
φύσεως, ὡς οὐ γεγηρακυίας, οὐδὲ σαπρωθείσης προς
ἀνδρῶν γένεσιν, ἀλλ' ἔτι ζούσης [γ. ζεούσης κεί
ζώσ.] τὴν ἀκμὴν δυνάμεως. Καὶ εἰρήνης καιροῖς
ὁμοίως καὶ πολέμοις ἀρχῶν [[· ἀρχῶν], ὁ μήτε τὸ
πραγματικὸν, μήτε τὸ μαχητικὸν ἐφικτὸν ἔχων λόγω
καὶ θαύματι· ἢ ἵνα ἀληθέστερον εἴπω, ἑκάτερον
δεικνύων εκατέρων νικώμενον. Ποῦ τ᾽ ἄν μοι εἴης ὁ
πανταχοῦ μοι ποθούμενος, ἡ παντὸς ἀγαθοῦ δεξα
μενὴ ὁ πανδέξιο;; 'Αρα καθιστᾷς ἔθνη, καὶ γνώμας καταρτύεις ἀνδρῶν, καὶ Προμηθεύς γίνῃ,
πλάττων ἀνθρώπους πλάτιν ἡμερινὴν καὶ φιλάν
θρωπον. Η λόχους υπερκαθίζεις, καὶ λοχαγούς έφιστᾶς, καὶ φάλαγγας βαθύνεις, καὶ σημαίνεις καιρούς
ἐπελεύσεων, καὶ τοῖς Βαρβάροις ἐκφαίνεις μὴ θανὸν
ἐν σοὶ τὸ πάλαι Ρωμαίων φρόνημα; Ἔχοις μὲν οὖν
Varia lectiones et nota.
Κακυρωμένος. Scrib. κεχαρωμένος.
col. 365–366page 4 of 72
PG 126:365ἀξίως αὐτοῦ, καὶ πράττεις τῶν ἡμετέρων ἐν πίθων και εὐχῶν ἄμεινον. Εἰ δὲ καὶ γράμματι δηλώσαις, χρυσούν ὄντως ἡμῖν ἐπισκευάζεις τὸν ἄροφον· καὶ τηροῖο ὑπὸ Κυρίου πάσης κακύνσεως ανώτερος και κακώσεως. ΕΠΙΣΤ. Ε΄. Τῷ χαρτοφύλακι κυρίῳ Νικηφόρο. Οὐχ οὕτως ἀφιλόκαλος, ἅγιε δέσποτα και πάτερ, οὐδ᾽ ἀπὸ δρυς, ἢ ἀπὸ πεύκης, ὁ σὸς Θεοφύλακτος, ὡς μὴ τῶν ἐν Πνεύματι ἀδικῶν χαρίτων ἡττηθῆναι β τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, καὶ πρὸ τούτων τῆς περιστελλούσης αὐτὸν σεμνότητος· ἀλλὰ καὶ ταῖς τοῦ ἀν δρὸς ἑάλω σειρῆσι, καὶ τὸ τοῦ ἔθους ἤθους] κατηρτισμένον ἐθαύμασα, καὶ ἐπὶ τὰ ἐκτὸς διαβαῖνον, καὶ ἐπιτρέπον [ἐπιπρέπ. ] τῷ σχήματι. Διὰ ταῦτα καὶ πρὸς οὐδὲν τῶν παρ' αὐτοῦ τέως αἰτημά των ἀνένευσα, καὶ πρόθυμος ἦν ὅλον ἐμαυτὸν ἐπιδιδόναι τοῖς ἔτι τούτου θελήμασι. Τί οὖν ἐστιν ὅ πέο πονθα; Καὶ σκόπει εἰ μὴ προμηθέστερες μᾶλλον ἐγώ, ἢ δειλότερος. Οἶδεν ἡ ἁγιότης σου πηλίκῳ προσώπῳ ὑπόκειται ὁ Γρηγόριος, καὶ ὡς ἀναγκαίως τῆς αὐτοῦ πρὸς τὴν ἐκκλησιαστικὴν ὑπηρεσίαν δεξιότητος χρή ζοντι, καὶ ὡς διακόνου ἐν ἱερῷ μέλει, καὶ ὡς κορυφαίου ἐν ψάλλουσιν. Εν μὲν οὖν τοῦτο πρῶτον κείσθω μοι ῥῆμμα· δεύτερον δὲ, καὶ τοῦτο μάλιστα, πάντων οἱ θας, ὡς τοὺς ἀπὸ μοναστηρίων ἢ ἐκκλησιῶν ἑτέρων μεθισταμένους ἄνευ τῆς τῶν προεστώτων γνώμης, οὐκ ἀκίνδυνον ὑποδέχεσθαι. Πῶς τοίνυν κατέσχον ἂν αὐτὸς παρὰ τῇ ἐμῇ ἐκκλησίᾳ τὸν θαυμαζόμενον μοι τοῦτον καὶ ἀγαπώμενον ἄνθρωπον, μήτε παρὰ τοῦ τὴν μονὴν κατέχοντος προσώπου λύσιν δεξάμενον, μήτε τοῦ ἡγουμένου γοῦν γραφήν ἔχοντος, περιποι συμένην ὑμῖν τὸ ἄπραγμον; Οὐκ οἱ εἶπερ τις ἀνθρώπων, ὡς οἱ τὰ πάντα συγχέοντες· οἱ τῶν ἐπισ σκόπων κατάσκοποι, τέως μὲν τοὺς κανόνας περιορῶσιν ἐν γωνία κειμένου;, αὐχμοῦ καὶ εὐρῶτος και τάπλεως, ἢ ἐν μέσῳ διεῤῥιμμένα καταπατοῦσιν ὑπερηφάνως. Επειδὰν δὲ πρᾶξαι τι δεήσει τῶν ἐπισκοπικῶν, ἐνταῦθα λύσαντες τούτους, και βοστρυχί σαντες, καὶ ἐκθειώσαντες, ὡς τοῦ Πνεύματος ὄντες γεννήματα, ἀντικαθιστῶσιν ἡμῖν, τὴν παράβασιν πικρῶς ἐλέγχοντες. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν οὐ κατέσχον τὸν ἄνδρα παρ' ἑαυτῷ· εἰσηγησάμην δὲ αὐτῷ, ὡς ἄρα δέον εἴη καὶ παρὰ τῶν κρειττόνων ἀπόλυσιν λα βεῖν ἔγγραφον καὶ παρὰ τοῦ ἡγουμένου τὴν οἷον ἀπολυτικὴν παράθεσιν. Ἐπεὶ δὲ νῦν, ὡς ἔμαθον διὰ γραφῆς ἑαυτοῦ, παρὰ τῶν τὴν μονὴν ἀγόντων ἐγο γράφως οὐκ ἀπολύεται, οὐκ οἶδα τί δράσω, ποθῶν μὲν, οὐδ᾽ ὅσον ἂν εἰπεῖν ἔχει μοι, προσκληρῶσαι Τὸ τοῦ ἔθους κατηρτισμένον. τὸ τοῦ Έπους κ. οὐκ οἶ. οὐκ οἶδα. Παρ' ἑαυτῷ. π. ἐμαυτῷ. Εγραφον. ἔγγραφον.
"
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITE.
ἀξίως αὐτοῦ, καὶ πράττεις τῶν ἡμετέρων ἐν πίθων και utrumvis ostendis in utroque victum. Certe au
εὐχῶν ἄμεινον. Εἰ δὲ καὶ γράμματι δηλώσαις, χρυσούν tem mihi ubicunque exoptatus ades, quasi oiὄντως ἡμῖν ἐπισκευάζεις τὸν ἄροφον· καὶ τηροῖο ὑπὸ nis boni receptaculum, qui omnibus modis
Κυρίου πάσης κακύνσεως ανώτερος και κακώσεως. summa ingenii dexteritate fulges. Jam equidem
gentes constituis et construis omnes, et virorum perficis conatus et statuta, et alius cunctis efficeris
Prometheus benigno naturæ afflatu, et pacis et tranquillitatis luto homines effingis. Aut cohortes
constituis, aut earum ductores et præfectos edoces, et militum phalangas constituto dirigis ordine, et
congressus tempus subjudicas, et facile etiam Barbaris manifestas, inclytam Romanurum in bello
disciplinam in te nullo modo exstinctam labefactari. Te quidem ipso dignus es, et supra quod speramus et petimus, tua gesta peragis. Si autem tuas nobis ostenderis litteras aureum vere nobis rerum
culmen constitues. Te denique Dominus absque ulla improbitate et ærumna perpetuo servet.
Τῷ χαρτοφύλακι κυρίῳ Νικηφόρο.
Οὐχ οὕτως ἀφιλόκαλος, ἅγιε δέσποτα και πάτερ,
οὐδ᾽ ἀπὸ δρυς, ἢ ἀπὸ πεύκης, ὁ σὸς Θεοφύλακτος,
EPIST. V.
Domno Nicephoro chartophylaci.
Non equidem ita parum pulchri studiosus,
sancte domine et pater, aut ex dura quercu,
ὡς μὴ τῶν ἐν Πνεύματι ἀδικῶν χαρίτων ἡττηθῆναι β aut ex abie tuus Theophylactus effictus est, ut
τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, καὶ πρὸ τούτων τῆς περιστελλούσης αὐτὸν σεμνότητος· ἀλλὰ καὶ ταῖς τοῦ ἀν
δρὸς ἑάλω σειρῆσι, καὶ τὸ τοῦ ἔθους [f. ἤθους] κατ
ηρτισμένον ἐθαύμασα, καὶ ἐπὶ τὰ ἐκτὸς διαβαίνον, καὶ ἐπιτρέπον [ἐπιπρέπ. ] τῷ σχήματι. Διὰ
ταῦτα καὶ πρὸς οὐδὲν τῶν παρ' αὐτοῦ τέως αἰτημά
των ἀνένευσα, καὶ πρόθυμος ἦν ὅλον ἐμαυτὸν ἐπιδι
δόναι τοῖς ἔτι τούτου θελήμασι. Τί οὖν ἐστιν ὅ πέο
πονθα; Καὶ σκόπει εἰ μὴ προμηθέστερες μᾶλλον ἐγώ,
ἢ δειλότερος. Οἶδεν ἡ ἁγιότης σου πηλίκῳ προσώπῳ
ὑπόκειται ὁ Γρηγόριος, καὶ ὡς ἀναγκαίως τῆς αὐτοῦ
πρὸς τὴν ἐκκλησιαστικὴν ὑπηρεσίαν δεξιότητος χρήζοντι, καὶ ὡς διακόνου ἐν ἱερῷ μέλει, καὶ ὡς κορυφαίου
ἐν ψάλλουσιν. Εν μὲν οὖν τοῦτο πρῶτον κείσθω μοι
ῥῆμμα· δεύτερον δὲ, καὶ τοῦτο μάλιστα, πάντων οἱθας, ὡς τοὺς ἀπὸ μοναστηρίων ἢ ἐκκλησιῶν ἑτέρων
μεθισταμένους ἄνευ τῆς τῶν προεστώτων γνώμης,
οὐκ ἀκίνδυνον ὑποδέχεσθαι. Πῶς τοίνυν κατέσχον ἂν
αὐτὸς παρὰ τῇ ἐμῇ ἐκκλησίᾳ τὸν θαυμαζόμενον μοι
τοῦτον καὶ ἀγαπώμενον ἄνθρωπον, μήτε παρὰ τοῦ
τὴν μονὴν κατέχοντος προσώπου λύσιν δεξάμενον,
μήτε τοῦ ἡγουμένου γοῦν γραφήν ἔχοντος, περιποι
συμένην ὑμῖν τὸ ἄπραγμον; Οὐκ οἱ εἶπερ τις
ἀνθρώπων, ὡς οἱ τὰ πάντα συγχέοντες· οἱ τῶν ἐπισ
σκόπων κατάσκοποι, τέως μὲν τοὺς κανόνας περιο
ρῶσιν ἐν γωνία κειμένου;, αὐχμοῦ καὶ εὐρῶτος και
τάπλεως, ἢ ἐν μέσῳ διεῤῥιμμένα καταπατοῦσιν
ὑπερηφάνως. Επειδὰν δὲ πρᾶξαι τι δεήσει τῶν ἐπισκοπικῶν, ἐνταῦθα λύσαντες τούτους, και βοστρυχίσαντες, καὶ ἐκθειώσαντες, ὡς τοῦ Πνεύματος ὄντες
γεννήματα, ἀντικαθιστῶσιν ἡμῖν, τὴν παράβασιν
πικρῶς ἐλέγχοντες. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν οὐ κατέσχον
τὸν ἄνδρα παρ' ἑαυτῷ· εἰσηγησάμην δὲ αὐτῷ, ὡς
ἄρα δέον εἴη καὶ παρὰ τῶν κρειττόνων ἀπόλυσιν λα
βεῖν ἔγγραφον καὶ παρὰ τοῦ ἡγουμένου τὴν οἷον
ἀπολυτικὴν παράθεσιν. Ἐπεὶ δὲ νῦν, ὡς ἔμαθον διὰ
γραφῆς ἑαυτοῦ, παρὰ τῶν τὴν μονὴν ἀγόντων ἐγο
γράφως οὐκ ἀπολύεται, οὐκ οἶδα τί δράσω, ποθῶν
μὲν, οὐδ᾽ ὅσον ἂν εἰπεῖν ἔχει μοι, προσκληρῶσαι
inclytis sancti Gregorii virtutibus et Spiritus
gratiarum radiis non vincatur, non inflammetur, et ante hæc omnia veneratione illa et severa gravitate quæ illum vehementer exornat
non capiatur. Equidem et dulcibus hujus viri
sirenibus sum devictus, et jucundum serinonis
candorem, et concinnitatem sum admiratus, ejusque cum extrinsecus rerum conatus aggreditur,
stadium et cum habitus elegantiæ et corporis ornatui curam habet. Quapropter nulla in re illius
tandin nunquain sum reluctatus petitionibus et
votis. Et semper paratus ſui me totum ejus subdere voluntati. Quid igitur est, quod sum perpessus? Tu jam perpende, num magis circumspectus
et consukus fuerim, quam ignavus et miscr. Novit
enim tua sanctitas quali vultu, quali spiritus facie
Gregorius subsistat, et quantum in ecclesiasticum
ministerium sua ipsius solertia et ingenio indigeam, et ut minister, et socius sit mihi in sacris
modulationibus, et ut chori magister 636 in divina
psalentium concinnitate. Unum hoc igitur primum
mihi munus concedatur donum, secundum vero
quid sit, tu potissimum nosti. Scilicet illos, qui
monasteria et alias ecclesias, absque antistitum
libera licentia et consilio deseruerint, non sine periculo posse suscipi. Quomodo igitur in Ecclesia
mea hominem hunc, qui me in admirationem pariter et dilectionem rapuit, potui continere, qui nec
personali præsentia, qua constans ibi perseverare
debebat, solutus fuit, neque præfecti syngrapham
attulit quæ nobis plenam licentiam et facultatem
committeret. Non etenim novi, si aliquis ita est
hominum, ut episcoporum speculatores sunt, omnnia confundentes et turbantes. Tamdiu quidem regulas et canones circumspiciunt in angulis delitescentes, squalore et situ cumulate putridus et
detritos, aut cum in medium penitus sunt projecti,
superbo hos tunc pede et insano conculcant et evertunt. At vero cum episcoporum ad aliquod opus
et notæ.
Variæ lectiones
Τὸ τοῦ ἔθους κατηρτισμένον. Scrib. τὸ τοῦ
Έπους κ.
οὐκ οἶ. Scrib. οὐκ οἶδα.
Παρ' ἑαυτῷ. Scrib. π. ἐμαυτῷ.
Εγραφον. Scrib. ἔγγραφον.
Letter VIEpistola VI
col. 367–368page 5 of 72
Epistola V
PG 126:367τοῦτον τῇ ἐπιστατουμένῃ παρ' ἡμῶν ἐκκλησία, δεδιώς δὲ τὸν φθόνον, καὶ τὰ τῶν ἀνθρώπων κακόηθες. Οι καὶ ἠρεμοῦντα θυμὸν τῶν κακῶν …… δυναμένων ἀναῤῥιπίσουσι. Πλὴν εἰ καὶ τῇ σῇ ἁγιωσύνη ἱκανὸν εἶναι δοκεῖ κατακρίσεως ἡμᾶς ἐξελέσθαι τὸ γράμμα ἐν ὑπογραφῇ τοῦ ἡγουμένου μόνου πρὸς ἡμᾶς ἐνεγ κεῖν παρατιθέμενον αὐτὸν, ὡς εἰκὸς, ἐλθέτω τοῦτο συνεπαγόμενος, καὶ ἀσμένως ἡμῖν εἰσδεχθήσεται. Εἰ δ᾽ οὐδὲ τοῦτο συνορᾷς ἱκανὸν, ἀλλὰ δεῖ πάντως τῆς τῶν ὑπερεχόντων ἀφέσεως, ἁγιάσομαι μέν, τοῦ το ούτου στερούμενος, καὶ ὁ σπάνιον ευνούχοις χρηστο ήθοις καὶ ἁπλουστάτοις, καὶ τοῦτο δὴ ταῖς ἄλλαις ἐπηρείαις ὡς ἐπιθήκην προσλογισάμενος, τῷ πάντα λυποῦντα προσενεγκείν δυναμένῳ, καὶ τὴν τούτου λύκ σιν, ὡς εἰκὸς, ἀναθήσομαι. Ὑφ' οὗ τηρηθείημεν τῶν τοῦ αἰῶνος τούτου σκανδάλων ὑπέρτεροι ταῖς σαῖς ἁγίαις εὐχαῖς. ΕΠΙΣΤ. Γ'. Τῷ Καματηρῷ κυρίῳ Γρηγορίῳ. Πα Βαβαί, φαίης ἂν, Αχριδόθεν ἡμῖν καὶ γλώσσης ἀρχιεπισκοπικῆς ἐπιστόλιον πάρος γε μὲν οὔτι θά μιζεν. Ήπου μέγα τὸ τοῦ νῦν ἐπιστέλλειν αἴτιον. Οὐ γὰρ ἂν ἡγνόησεν ὁ ἀρχιεπίσκοπος τῷ ἀνδρὶ, ὂν σμῆνος περιβομβεῖ βασιλικῶν πραγμάτων, καὶ τὰ παρ ἑτέρων γράμματα παρενόχλημα οὐχ ἧττον, ἢ τὸ αὐτὸ γράφειν ἑτέροις. Πόθεν οὖν τὸ καινοφανὲς τόδε χρῆμα, καὶ ἡμῖν ἄκαιρον; Πόθεν; ἐκ τῆς σῆς περὶ πᾶν ἀγαθὸν δεξιότητος· Ώστε ἐπειδή σοι Θεὸς τῷ παρά βασιλεῖ μεγάλα δύνασθαι δέδωκεν, οὐκ ἑπαριστέρως χρᾷ τῷ θείῳ δωρήματι, ἀλλὰ φαίνεις σεαυτὸν καὶ τοῦ μείζω δύνασθαι ἄξιον, οἷς τὸ τέως δοθὲν ἀξίως Θεοῦ ᾠκονόμησας· καὶ τοῖς ἐγχειρισθεῖσι ταλάντοις τὸ σὲν δραστήριον ἐνεπιδειξάμενος, δεικνύεις ὡς ἄρα καὶ σοὶ προσήκει τὸν ἴσθι ἐπάνω δέκα πόλεων, παρὰ τοῦ δικαίου Δεσπότου καὶ διανο μέως τοῖς ἀξίοις λεγόμενον. Τὸ γὰρ ἐν τῇ προσούσῃ νῦν σοι δυνάμει ἄρχοντι δοῦναι τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, τοῦτο μέν ἐστι τοσοῦτον τοῦ σιδηρέου γένους τῶν νῦ ἡμερῶν ἀπέχον τε, ὅσον ἐγγίζει τῷ παρ' Ησιόδ χρυσέῳ. Ος τὰ τῇ φύσει διεστηκότα παρ' ἑαυτῶν καινῶς ἤνωσεν, ὄγκον ἤθους, καὶ μετριότητα· τὸν μὲν, τοῖς πονηρευομένοις ἀποτηρῶν, τὴν δὲ, τοῖς χρηστοτέροις ἐκχέων ἡδεῖ τῷ χεύματι· καὶ τῷ μὲν τὰ μέτρα τῶν ἀδίκων κωλύων· τῇ δὲ, τοὺς ἀγαθοὺς 10) Επιδήσοι Θεὸς τῷ παρὰ βασιλεῖ. ἐπειδή σοι Θεὸς τὸ π. β'.
potentiam et nunus quæsiveris, tunc illos habere τοῦτον τῇ ἐπιστατουμένῃ παρ' ἡμῶν ἐκκλησία, δεδιώς
dissolventes, et calamistratis crinium componentes
cincinnis, et veluti deorum illos numero ascribentes,
non aliter quam si summi Spiritus soboles essent,
nobis penitus adversantur, et transgressionem et
licentiam amaro quodam insectantur studio. Ob͵
hanc igitur causam, talem virum apud me non
continui. Consilio autem meo eum adjuvi, ut quidem, si opus esset, a potentioribus et præstantioribus, aliquod suæ libertatis et remissionis scriptum,
præcipue a præside ultimum liberationis decretum
impetraret. Etenim postquam ipsius scripto edidici,
eliam ab his qui ibi constanti mora degunt illum
vel cum scripto non dimitti, penitus quid faciam
non habeo. Cupio autem neque, id quantum mili
δὲ τὸν φθόνον, καὶ τὰ τῶν ἀνθρώπων κακόηθες. Οι
καὶ ἠρεμοῦντα θυμὸν τῶν κακῶν …… δυναμένων
ἀναῤῥιπίσουσι. Πλὴν εἰ καὶ τῇ σῇ ἁγιωσύνη ἱκανὸν
εἶναι δοκεῖ κατακρίσεως ἡμᾶς ἐξελέσθαι τὸ γράμμα
ἐν ὑπογραφῇ τοῦ ἡγουμένου μόνου πρὸς ἡμᾶς ἐνεγ·
κεῖν παρατιθέμενον αὐτὸν, ὡς εἰκὸς, ἐλθέτω τοῦτο
συνεπαγόμενος, καὶ ἀσμένως ἡμῖν εἰσδεχθήσεται. Εἰ
δ᾽ οὐδὲ τοῦτο συνορᾷς ἱκανὸν, ἀλλὰ δεῖ πάντως τῆς
τῶν ὑπερεχόντων ἀφέσεως, ἁγιάσομαι μέν, τοῦ το
ούτου στερούμενος, καὶ ὁ σπάνιον ευνούχοις χρηστο
ήθοις καὶ ἁπλουστάτοις, καὶ τοῦτο δὴ ταῖς ἄλλαις
ἐπηρείαις ὡς ἐπιθήκην προσλογισάμενος, τῷ πάντα
λυποῦντα προσενεγκείν δυναμένῳ, καὶ τὴν τούτου λύκ
σιν, ὡς εἰκὸς, ἀναθήσομαι. Ὑφ' οὗ τηρηθείημεν τῶν
fas est dicere, hunc nostra in ecclesia cui præ- τοῦ αἰῶνος τούτου σκανδάλων ὑπέρτεροι ταῖς σαῖς
sum aliqua cura prosequi illique adjungere. At ἁγίαις εὐχαῖς.
vero invidiæ timeo aculeos et pessimas hominum consuetudines, qui tranquillum et sedatum animum
improbo malorum flagello concutiunt et devastant. Sed forte tuæ sanctitati operæ pretium videtur, ut ego
sententiæ litteras, quæ illum ad nos auferri præcipiant et statuant, extraham, ut rationi consenta¯
neum quidem judicabitur. Hic autem veniat jam, ut hoc ad nos perferat, et libenti animo a nobis
suscipietur. Si autem neque hoc æquitati esse consonum arbitraberis, sed tantum superiorum
licentiam et auctoritatem ad hujus dimissionem necessariam esse, extremo quidem conficiat
rore, dum tali viro privabor. Et quod quidem rarum est eunuchis morigeris et simplicissimis, et
hoc etiam inter alias contumelias et injurias, quasi additamentum quoddam reputans et perpendens, ad
illum, qui cuncta tristia, perniciosa afferre potest, hujusque charam libertatem inducere, ut decens
est, feram. Cujus ope, ab hujus sæculi ruina impendente et insidiarum laqueis, tuis sanctis precibus liberemur.
EPIST. VI.
Domno Gregorio camalero.
Nunquam (tu dicis), ex urbe Achride nobis et
lingua archiepiscopi prolata 637 littera antea
certe non frequentes venerunt. Profecto nunc præceps litteras mittendi causa urget. Non enim
archiepiscopus viro illi ignovit, circum quem varia
imperatoris negotiorum examina alto susurro semper immurmurant, et cui aliorum litteræ, non
minorem molestiam et interturbationem inducunt,
quam ad alios scribendi studium et obligatio.
Unde igitur hoc novum negotium et importunum
nobis exstitit? Unde? Ex tua in omne bonum solertia et dexteritate. Qui, quia tibi Deus apud
imperatorem multum posse concessit, non incassum
et absurde divino hoc uteris munere; sed teipsum,
dignum, qui majora possis, et perficias manifestas
illis, quibus, quod tunc tibi emissum est, ut Deo
Τῷ Καματηρῷ κυρίῳ Γρηγορίῳ.
Πα
Βαβαί, φαίης ἂν, Αχριδόθεν ἡμῖν καὶ γλώσσης
ἀρχιεπισκοπικῆς ἐπιστόλιον πάρος γε μὲν οὔτι θάμιζεν. Ήπου μέγα τὸ τοῦ νῦν ἐπιστέλλειν αἴτιον. Οὐ
γὰρ ἂν ἡγνόησεν ὁ ἀρχιεπίσκοπος τῷ ἀνδρὶ, ὂν σμή
νος περιβομβεῖ βασιλικῶν πραγμάτων, καὶ τὰ παρ
ἑτέρων γράμματα παρενόχλημα οὐχ ἧττον, ἢ τὸ
αὐτὸ γράφειν ἑτέροις. Πόθεν οὖν τὸ καινοφανὲς τόδε
χρῆμα, καὶ ἡμῖν ἄκαιρον; Πόθεν; ἐκ τῆς σῆς περὶ
πᾶν ἀγαθὸν δεξιότητος· Ώστε ἐπειδή σοι Θεὸς τῷ
παρά βασιλεῖ μεγάλα δύνασθαι δέδωκεν, οὐκ
ἑπαριστέρως χρᾷ τῷ θείῳ δωρήματι, ἀλλὰ φαίνεις
σεαυτὸν καὶ τοῦ μείζω δύνασθαι ἄξιον, οἷς τὸ τέως
δοθὲν ἀξίως Θεοῦ ᾠκονόμησας· καὶ τοῖς ἐγχειρι
σθεῖσι ταλάντοις τὸ σὲν δραστήριον ἐνεπιδειξάμενος,
δεικνύεις ὡς ἄρα καὶ σοὶ προσήκει τὸν ἴσθι ἐπάνω
δέκα πόλεων, παρὰ τοῦ δικαίου Δεσπότου καὶ διανο -
quidem dignum administrasli, atque talentis, quæ μέως τοῖς ἀξίοις λεγόμενον. Τὸ γὰρ ἐν τῇ προσούσῃ
tibi cœlitus sunt effusa, tuâm strenuam industriam
et potentiæ facultatem mire te, edoces exercere,
ostendisque etiam quantum te deceat illud, Esto
princeps decem urbium. Quod a justo Domino et
æquo gubernatore, dignis et præstantibus viris
dictum est et commissum. Nam, quod tuæ nunc
est potentiæ, id totum nostro nunc principi
suhdere, hoc quidem tantum est a ferreo hoc
νῦν σοι δυνάμει ἄρχοντι δοῦναι τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, τοῦτο
μέν ἐστι τοσοῦτον τοῦ σιδηρέου γένους τῶν νῦ
ἡμερῶν ἀπέχον τε, ὅσον ἐγγίζει τῷ παρ' Ησιόδ
χρυσέῳ. Ος τὰ τῇ φύσει διεστηκότα παρ' ἑαυτῶν
καινῶς ἤνωσεν, ὄγκον ἤθους, καὶ μετριότητα· τὸν
μὲν, τοῖς πονηρευομένοις ἀποτηρῶν, τὴν δὲ, τοῖς
χρηστοτέροις ἐκχέων ἡδεῖ τῷ χεύματι· καὶ τῷ μὲν
τὰ μέτρα τῶν ἀδίκων κωλύων· τῇ δὲ, τοὺς ἀγαθοὺς
Variæ lectiones et notæ.
10) Επιδήσοι Θεὸς τῷ παρὰ βασιλεῖ. Scrib. ἐπειδή σοι Θεὸς τὸ π. β'.
col. 369–370page 6 of 72
PG 126:369ὀξύνων πρὸς ἐκδηλοτέραν χρηστότητα, καὶ τὸ συντετριμμένον Ιώμενος, καὶ τὸ ἀπωσμένον ἀνακαλούμενος. Δῆλος δὲ τὴν ᾿Αχρίδα θήσων ἐξελεομένην, ὅσον οὔπω ἐπίφθονον. Τὸ δὲ τοιοῦτον ἡμῖν ἐπιστῆσαι τῶν ἁρμοστῶν, πῶς οὐ προκλητικόν ἐστί σοι μείζονος ἐκ Θεοῦ παρὰ βασιλεῖ δυνάμεως, ἵνα μείζω καὶ πόλεις εὐεργετοῦντα καὶ ἔθνη διὰ τῆς σῆς τῶν ἀρχόν των ἐπιλογῆς, καὶ παρὰ τῷ κρατοῦντι συστάσεως. Τοῦτό μοι τὴν γλῶσσαν ἔλυσε τε, καὶ μικρόν τι τὴν σὴν ἀκοὴν περιελκύσα: πρὸς τὴν ἡμετέραν λαλιάν ἔπεισεν. Οὐ γὰρ δεῖν ἔγνων τηλικοῦτον ἰδὼν ἀγαθὸν, καὶ οὕτω ξένον, ἐπιδημῆσαν ὑμῖν διὰ σοῦ, μὴ τῇ σῇ μεγαλεπιφανεία δηλῶσαι τὴν τοῦ δοθέντος συναίσθη σεν, μηδὲ λόγῳ γνωρίσαι, οπου πράγματος τετυχήκαμεν. Τά τε γὰρ ἄλλα, καὶ τὴν αὐτὸς αὐτοῦ κρίσιν ἀποδεξάμενος, καὶ οἷόν τι καλὸν γέννημα Πατὴρ ἡδέως κατασπασάμενος, ἔτι μᾶλλον πτερώσεις διὰ γραμμάτων πρὸς τὸν ἐφ᾽ ἃ εἵλετο δρόμον· ὥστε τὸν καλόν δειχθῆναι καλλίωνα, καὶ τὸν Νιρέα ἤδη καὶ Αχιλλέα διαπλασθῆναι. Εἰ δέ τι πλεῖον αἰδοῦς καὶ τῷ Φοίνικι, ἢ τῷ Νέστορι, ὁ Ἀχιλλεὺς οὗτος προσνέμειν ὑπὸ σοῦ νουθετοῖτο, ἐν οὐδενὶ μὲν ἐκεῖνος τὸν ἥρωα ψεύσαιτο. Διὰ πάντων δὲ δείξεις αὐτὸς, ὡς οἱ νῦν ἡμῖν ἐγνωσμένοι πρὸς σὲ ἄκρατον γαρύστον Διὸς πρὸς ὄρνιθα θεῖον. ΕΠΙΣΤ. Ζ'. Τῷ Πακουριάνῳ κυρίῳ Γρηγορίῳ, τῷ γαμβρῷ τοῦ μεγάλου Δρουγγαρίου. Αρά σοι θρασὺς ἐγὼ καὶ περιττὸς τὴν παῤῥησίαν, πανσέβαστε, ὅτι μήπω μηδ' ιδών, μηδ' ὀφθεὶς, εὐθὺς νουθετητής σοι καθίσταμαι; "Μ θαυμαστὸς τῆς ἁπλό τητος, ὅτι καὶ τοῖς συνήθεσι κοινωνῶ τοὺ μοῦ πλού του, καὶ τῶν ἐνόντων σοι μεταδίδωμαι; Ἐγὼ μὲν, οἶμαι, τὸ δεύτερον· εἰ δέ τις τὸ πρῶτον τίθεται, ἀλλ᾽ οὗτός γε, ἀνουθέτητος ὄντως, καὶ μηδὲν ἀγα θὰν ἀπολαύσας λόγου μηδέποτε. Φημὶ τοίνυν ἐγὼ ἀνθρώπων ἐπιστασίαν σε δεδεγμένον νέον, καὶ τὴν καρδίαν εὐτυπωτον, πάντοθεν χρῆναι συγκεκροτῆσθαι, καὶ πλείοσιν ὀφθαλμοῖς τὰ πάντα περιαθρεῖν, ἢ ὁ πανόπης Αργος τὴν ἐμπιστευθεῖσαν ἐκείνην βοῦν, ὅ τι ποτε ἐν τούτοις ὁ μῦθος βούλεται, ὡς ἂν μὴ λάθοι κακία τοὺς αὐτῆς χαρακτήρας τῇ σῇ ψυχῇ ἐντυπώσασα. Καὶ κατ' αὐτὴν μὲν ἡ νεότης χρῆμα πάντολμον, καὶ δραστήριον· ὅταν δὲ ἡ τῆς ἀρχῆς ἐξουσία παρῇ, Λέγει μετὰ ξίφους, φασίν. ᾿Αλλὰ σὺ τὸν λόγον ἔχων μετὰ σαυτοῦ τὸν μέγαν, καὶ καταρτιστὴν, ἕξεις ταῦτα πλείονος ὕλην εὐδοκι Πανόπης. πανοπτης.
EPISTOLA LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ὀξύνων πρὸς ἐκδηλοτέραν χρηστότητα, καὶ τὸ συντε• hominum genere, nostri temporis alienum,
τριμμένον Ιώμενος, καὶ τὸ ἀπωσμένον ἀνακαλού
μενος. Δῆλος δὲ τὴν ᾿Αχρίδα θήσων ἐξελεομένην,
ὅσον οὔπω ἐπίφθονον. Τὸ δὲ τοιοῦτον ἡμῖν ἐπιστῆσαι
τῶν ἁρμοστῶν, πῶς οὐ προκλητικόν ἐστί σοι μείζονος ἐκ Θεοῦ παρὰ βασιλεῖ δυνάμεως, ἵνα μείζω καὶ
πόλεις εὐεργετοῦντα καὶ ἔθνη διὰ τῆς σῆς τῶν ἀρχόν
των ἐπιλογῆς, καὶ παρὰ τῷ κρατοῦντι συστάσεως.
Τοῦτό μοι τὴν γλῶσσαν ἔλυσε τε, καὶ μικρόν τι τὴν
σὴν ἀκοὴν περιελκύσα: πρὸς τὴν ἡμετέραν λαλιάν
ἔπεισεν. Οὐ γὰρ δεῖν ἔγνων τηλικοῦτον ἰδὼν ἀγαθὸν,
καὶ οὕτω ξένον, ἐπιδημῆσαν ὑμῖν διὰ σοῦ, μὴ τῇ σῇ
μεγαλεπιφανεία δηλῶσαι τὴν τοῦ δοθέντος συναίσθη
σεν, μηδὲ λόγῳ γνωρίσαι, οπου πράγματος τετυχήκαμεν. Τά τε γὰρ ἄλλα, καὶ τὴν αὐτὸς αὐτοῦ κρίσιν
ἀποδεξάμενος, καὶ οἷόν τι καλὸν γέννημα Πατὴρ
ἡδέως κατασπασάμενος, ἔτι μᾶλλον πτερώσεις διὰ
γραμμάτων πρὸς τὸν ἐφ᾽ ἃ εἵλετο δρόμον· ὥστε τὸν
καλόν δειχθῆναι καλλίωνα, καὶ τὸν Νιρέα ἤδη καὶ
Αχιλλέα διαπλασθῆναι. Εἰ δέ τι πλεῖον αἰδοῦς καὶ
τῷ Φοίνικι, ἢ τῷ Νέστορι, ὁ Ἀχιλλεὺς οὗτος προσνέμειν ὑπὸ σοῦ νουθετοῖτο, ἐν οὐδενὶ μὲν ἐκεῖνος τὸν
ἥρωα ψεύσαιτο. Διὰ πάντων δὲ δείξεις αὐτὸς, ὡς
οἱ νῦν ἡμῖν ἐγνωσμένοι πρὸς σὲ ἄκρατον γαρύστον
Διὸς πρὸς ὄρνιθα θεῖον.
quantum aureo illi sæculo appropinquat, quod
Hasiodus decantavit; qui quæ natura dissita.
sunt et longe inter se discrepantia novo quodam modo conjunxit, superbos scilicet morum
fastus et tenuem mediocritatem. Illos quidem
ab improbis et sceleratis omnino semovit, hane
vero jucundo quodam flumine probioribus effudit.
Et illis demum injustitiæ et injuriæ modum funditus abstulit, atque hoc probos omnes et æquos in
manifestiorum commoda concitavit, et omne quod
attritum et disjectum est mire sanavit, et quidquid
erat evulsum in se resarciit. Manifeste quidem
ipsam urbem Achrida ita explicuit et evolvit, ve
quantum nulli esset invidiæ et reprehensioni
obnoxia. At igitur ejusmodi nobis moderatores et
præsides constitui, qua ratione te ad majorem, ex
Deo, apud imperatorem non provocabit potentiam,
et ut majorem urbium opitulatorem et gentium
etiam, propter banc tuam in principes electionem
et constitutionem summam, qua apud imperatorem
plurimum vales. Hoc quidem mihi linguam penitus
dissolvit, et parum has benevolas aures ad nostros
sermones deflectere coegit. Non enim oportere
cognovi, tantum conspiciens bonum atque ita
singulare, quod propter te ad nos feliciter accedit, nec tuæ ingenti præstantiæ et nobilitati, profusi,
el concessi muneris manifestare notitiam, neque sermone aliquo educere, quantum opus simus
consecuti. Equidem tum etiam alia, tum et ipse tuum ipsius judicium suscipis, et illud quasi
pulchram sobolem, ut pater, lætus tibi vindicas. Et adhuc etiam maxime litteris tuis alas celeres
addes, ut ad ea, quæ fere eversa sunt velocissimus percurras, et ut illum, qui pulcher est, pulchriorem
ostendas, et ut Nireum jam et Achillem effingas. Si autem plus pudoris et gravitatis severæ, aut
Phonici aut Nestori, huic Achilles attribuere, 638 a te fuerit admonitus, nulla quidem in re illa
heroa ementietur. Tu etiam jam omnino monstrabis, quam vehementer et immodice hi, qui·
nobis jam noti sunt, in te garriant, ut In sacros Jovis alitis ungues.
tantum
Τῷ Πακουριάνῳ κυρίῳ Γρηγορίῳ, τῷ γαμβρῷ τοῦ
μεγάλου Δρουγγαρίου.
Αρά σοι θρασὺς ἐγὼ καὶ περιττὸς τὴν παῤῥησίαν,
πανσέβαστε, ὅτι μήπω μηδ' ιδών, μηδ' ὀφθεὶς, εὐθὺς
νουθετητής σοι καθίσταμαι; "Μ θαυμαστὸς τῆς ἁπλότητος, ὅτι καὶ τοῖς συνήθεσι κοινωνῶ τοὺ μοῦ πλού
του, καὶ τῶν ἐνόντων σοι μεταδίδωμαι; Ἐγὼ μὲν,
οἶμαι, τὸ δεύτερον· εἰ δέ τις τὸ πρῶτον τίθεται,
ἀλλ᾽ οὗτός γε, ἀνουθέτητος ὄντως, καὶ μηδὲν ἀγα
θὰν ἀπολαύσας λόγου μηδέποτε. Φημὶ τοίνυν ἐγὼ
ἀνθρώπων ἐπιστασίαν σε δεδεγμένον νέον, καὶ τὴν
καρδίαν εὐτυπωτον, πάντοθεν χρῆναι συγκεκροτή
σθαι, καὶ πλείοσιν ὀφθαλμοῖς τὰ πάντα περιαθρεῖν,
ἢ ὁ πανόπης Αργος τὴν ἐμπιστευθεῖσαν ἐκείνην
βοῦν, ὅ τι ποτε ἐν τούτοις ὁ μῦθος βούλεται, ὡς ἂν
μὴ λάθοι κακία τοὺς αὐτῆς χαρακτήρας τῇ σῇ
ψυχῇ ἐντυπώσασα. Καὶ κατ' αὐτὴν μὲν ἡ νεότης
χρῆμα πάντολμον, καὶ δραστήριον· ὅταν δὲ ἡ τῆς
ἀρχῆς ἐξουσία παρῇ, Λέγει μετὰ ξίφους, φασίν.
᾿Αλλὰ σὺ τὸν λόγον ἔχων μετὰ σαυτοῦ τὸν μέγαν,
καὶ καταρτιστὴν, ἕξεις ταῦτα πλείονος ὕλην εὐδοκι
Πανόπης. Scrib. πανοπτης.
EPIST. VII.
Domino Gregorio Pacuriano magni
Drungarii genero.
Igitur tibi audax ego videor, et in nimiam libertatem effusus, Pansebaste, quoniam cum nondum te
viderim, neque a te visus sim, stati:n me tibi monitorem constituo? Num me ob candidam simplicitatem nimis admiraris, quod opes meas cum)
familiaribus meis communes habeam, et illas quæ
te magis decent impertiar? Ego quidem secundum
plane esse existimo. Sed si quis primum esse aut
censeat aut constituat, hunc ego plane stultum,
omni humanitatis sensu exutum, et talem dixerim cui rationis lux nunquam effulsit. Ego elenim, inquam, quia hominum præfecturam nuper adeptus es, eliam animum tuum bene adfectum quidem oportere ubique ad omnia apte
conflari, et colligi, et pluribus oculis te omnia
intueri, quam oculatus ille Argus bovem ejus fidei
et custodiæ commissam. In bis autem hæc fabula
id præcipue innuit, scilicet ne latenter ullum flagiLium, facinusque ullum, suum ipsius typuu in
Variæ lectiones et notæ.
Letter VIIIEpistola VIII
col. 371–372page 7 of 72
Epistola VII
PG 126:371ἐξουσίας ἀναῤῥιπιζόμενον πνεύματι, διὰ τῶν πραγ μάτων δραμεῖται, πυρσόν αἴρων τοῖς πενίᾳ βαπτιζομένοις σωτήριον. Καί σε μακάριον ἐγὼ τίθημι, ότι μήπω σχεδόν μηδὲ παραγγείλας εἰς βίου θέατρον οὔπω τοι ῥᾳδίαν ἔσχες πρόφασιν τῆς πρὸς τὸν μέγαν βασιλέα καὶ βασιλευτήν παρρησίας, τὴν πρὸς τοὺς ἀρχομένους χρηστότητα. Εὖ γὰρ ἔστω ἡ τῆς σῆς εὐγενείας μεγαλειότης, ὡς οὐδὲν οὕτως Θεῷ τὸν ἄν θρωπον ἀνακίρνησιν, ὡς τὸ χρηστόηθες καὶ φιλάνθρωπον· καὶ τὸ θαῦμα, ὅτι μηδὲν μέγα καὶ χαλεπὸν ἀπαιτούμεθα, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὴν φύσιν ἐπιγινώσκειν, καὶ τὴν ὑπ' αὐτῆς ἀπαιτουμένην ἀπαιτηθῆναι συμ πάθειαν. Τοιοῦτός μοι γίνοιο, καὶ κηρύττοιο, καὶ τοῦτον ἀποθησαυρίσαις τὸν πλοῦτον μᾶλλον, ἢ μυ μήσεως· καὶ τὸ τῆς νεότητος θερμουργόν, τῷ τῆς ριάδας ἄλλοι ταλάντων δακρυομένων καὶ πενθουμε. νων, κἀντεῦθεν ήδη προφαινόντων τὴν λύσιν εἰς ἦν ἐν τῷ μέλλοντι τάξουσι, καὶ πᾶσι μὲν παρέχων σαυτὸν Θεὸν τοῖς δεομένοις φιλανθρωπίας, μάλιστα καὶ [ [. δὲ ] τοῖς ἰδίᾳ Θεῷ ἀνατεθειμένοις. Οὕτω γὰρ μάλιστα δείξαις, ὡς ἐκεῖνον θεραπεύειν ἐσπούδακα. Ἐπεὶ καί σε θεραπεύει μέν τις καὶ τῶν κυνητῶν τῆς δόμενος. Αν δέ τι πλέον τοῦ ἰδίᾳ καὶ οἰκειοτέροις ὑπηρετοῦσι χαρίζεται, μᾶλλον ἐκφαίνει τὴν πρὸς σὲ συνδιάθεσιν. Τέλος λόγου τὸ πᾶν ἄκους, εκκόψεις τοῦ φθόνου τοὺς ὀφθαλμούς· οὐ τὴν γλῶτταν ἀπο στρέψεις τοῦ μώμου, εἰ τοῦ νόμου τῶν νῦν ἡμερῶν φανείης παρήκοος· καί σε ὁ τῆς ἀγαθότητος καὶ ὁ δικαιοσύνης Θεὸς τηροίη πάσης κακύνσεως ἀνώτερου καὶ κακώσεως. ΕΠΙΣΤ. Η. Τῷ ὀφευμάχῳ. Τί τοῦτο καὶ ὁ καλὸς Ἰωάννης παρηνέχθη Λαιστρυγόσι προσπαλαίτων καὶ Κύκλωψιν; οὕτω γὰρ τὰ τῶν μακαριζομένων πράξεων τίθεμαι. Αλλ' ὅπως μὴ φανείης ἐκεῖνος ὁ τοῦ Λαέρτου πολύμητις, καὶ τὸν λόγον ἔχοις τῆς κακίας ἀντίμαχον, πάντως Ερ μῆς σοι τὸ μῶλυ διδοὺς ἤδη πάντα καλῶς ἐξηγήσατο. Μὴ μέλε οὖν ἀλλὰ χρῶ τῇ τούτου δυνάμει, καὶ ἐπανατωθήσῃ τοῖς οἰκείοις φρένας ἐχούσῃ νηὶ μετὰ τιμιωτέρου πλούτου τῆς πρὸς Θεὸν παρρησίας, Αν πρὸς τοὺς ἀρχομένους ἀρετή σοι χαρίζεται. Νῦν γὰρ νόμιζε δοκιμάζεσθαι οὐχ ἧττον, ἢ οἱ πρὸς τὰ Ὀλύμ πια καταβαίνοντες, καὶ γένοιτό μοι τὸν ἐμὸν ἑταῖρε, Ὀλυμπιονίκην ἀκοῦσαι. Τάχα γὰρ ἄν σο: καὶ ἐπινικίους προτάσωμαι, οὐδὲν ἀτιμότερον τῶν Βακχυλί δων καὶ Σιμωνίδων, ἴσως καὶ πρὸς τὴν Βοιωτοῦ λύ ραν ἁρμοζομένους, πάντως δὲ καὶ λαμπροτέρας Μὴ μέλι εὖr. μή μέλλε ούν
ἐξουσίας ἀναῤῥιπιζόμενον πνεύματι, διὰ τῶν πραγμάτων δραμεῖται, πυρσόν αἴρων τοῖς πενίᾳ βαπτιζο
μένοις σωτήριον. Καί σε μακάριον ἐγὼ τίθημι, ότι
μήπω σχεδόν μηδὲ παραγγείλας εἰς βίου θέατρον
οὔπω τοι ῥᾳδίαν ἔσχες πρόφασιν τῆς πρὸς τὸν μέγαν
βασιλέα καὶ βασιλευτήν παρρησίας, τὴν πρὸς τοὺς
ἀρχομένους χρηστότητα. Εὖ γὰρ ἔστω ἡ τῆς σῆς
εὐγενείας μεγαλειότης, ὡς οὐδὲν οὕτως Θεῷ τὸν ἄν
θρωπον ἀνακίρνησιν, ὡς τὸ χρηστόηθες καὶ φιλάνθρω
πον· καὶ τὸ θαῦμα, ὅτι μηδὲν μέγα καὶ χαλεπὸν
ἀπαιτούμεθα, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὴν φύσιν ἐπιγινώσκειν,
καὶ τὴν ὑπ' αὐτῆς ἀπαιτουμένην ἀπαιτηθῆναι συμπάθειαν. Τοιοῦτός μοι γίνοιο, καὶ κηρύττοιο, καὶ
τοῦτον ἀποθησαυρίσαις τὸν πλοῦτον μᾶλλον, ἢ μυ·
tuam ingenuam animam obsignet. Et in illa qui- μήσεως· καὶ τὸ τῆς νεότητος θερμουργόν, τῷ τῆς
dem juventutis ardor, res quædam est nimis audax,
et operi facilis ninis, et prona. Quando vero imperil licentia et potestas subest, tunc, ut dicunt,
quasi districto ense obloquitur et garrit. Sed tu,
sermonem tuum, rationisque vires absolutas et
perfectas, et tui mensura ingentes intra teipsum
includens, cuncta in majoris gloriæ materiam tibi
parabis. Et juventutis ferociam et ardorem acri posensim et imperii spiritu excutiens et deprimens,
in operum egregios deflectes conatus, ardentem
face et salutiferain his qui pauperle immersi
sunt et obruti erigens. Et te vero beatum judico,
quia nondum fere tui ipsius spectaculum, in bujus
vite theatrum objecisti; ita quidem ipsum in subdilos commodum et utilitatem, ut facilem præ- ριάδας ἄλλοι ταλάντων δακρυομένων καὶ πενθουμε.
textum libertatis in magnum imperatorem, et
dominatorem semper habes. Etenim probe perpendat tua ingens nobilitatis magnanimitas, nihil ita
Deo hominem posse commiscere, ut morum integritatem atque humanitatis studium. Et hoc quidem
mirum est nos nihil magnum atque difficile poscere,
sed aut solum ipsam naturam cognoscere, et
affectus, et vires, quæ ab ipsa mire exiguntur et
efluunt, postulare. Tu igitur mibi talem te proba,
talique esto prædicatus nomine, et has potius divitias et thesauros condes, quam ut alii varias talentorum myriadas, lacrymis atque inctibus im.
nistas, et quæ ipsam oblivionem, 639 quam in
futurum tempus serum construunt, etiam nune
manifeste præferunt. Etenim te ipsum, quasi Deum, omnibus qui benignitate et humanitate indigent,
uta præstabis, et maxime his, qui privatim et proprie sese Deo penitus noverunt. Ita enim maxime ostendes quantum illi inservire studueris. Quoniam et te multo etiam colit conatu, et tibi imminentia
pericula prævidet, qui etiam multo magis quam privatim propriis famulis se gratum præbet, maxime
saltim animi affectum et statutum in te præcipue manifestat. Sed jam omnem hujus sermonis finem
percipe. Invidiam in omnium oculos infiges, nec linguam calumniantium obstreperam avertes, si
nostrorum dierum legibus parueris. Jamque te bonitatis et justitiæ dator Deus ab omni improbitate et flagitio sejunctum custodiat.
EPIST. VIII.
Ophiomacho.
νων, κἀντεῦθεν ήδη προφαινόντων τὴν λύσιν εἰς
ἦν ἐν τῷ μέλλοντι τάξουσι, καὶ πᾶσι μὲν παρέχων
σαυτὸν Θεὸν τοῖς δεομένοις φιλανθρωπίας, μάλιστα
καὶ [ [. δὲ ] τοῖς ἰδίᾳ Θεῷ ἀνατεθειμένοις. Οὕτω γὰρ
μάλιστα δείξαις, ὡς ἐκεῖνον θεραπεύειν ἐσπούδακα.
Ἐπεὶ καί σε θεραπεύει μέν τις καὶ τῶν κυνητῶν τῆς
δόμενος. Αν δέ τι πλέον τοῦ ἰδίᾳ καὶ οἰκειοτέροις
ὑπηρετοῦσι χαρίζεται, μᾶλλον ἐκφαίνει τὴν πρὸς σὲ
συνδιάθεσιν. Τέλος λόγου τὸ πᾶν ἄκους, εκκόψεις
τοῦ φθόνου τοὺς ὀφθαλμούς· οὐ τὴν γλῶτταν ἀπο
στρέψεις τοῦ μώμου, εἰ τοῦ νόμου τῶν νῦν ἡμερῶν
φανείης παρήκοος· καί σε ὁ τῆς ἀγαθότητος καὶ ὁ
δικαιοσύνης Θεὸς τηροίη πάσης κακύνσεως ἀνώτερου
καὶ κακώσεως.
Τῷ ὀφευμάχῳ.
Τί τοῦτο καὶ ὁ καλὸς Ἰωάννης παρηνέχθη Λαι
στρυγόσι προσπαλαίτων καὶ Κύκλωψιν; οὕτω γὰρ
τὰ τῶν μακαριζομένων πράξεων τίθεμαι. Αλλ' ὅπως
μὴ φανείης ἐκεῖνος ὁ τοῦ Λαέρτου πολύμητις, καὶ
τὸν λόγον ἔχοις τῆς κακίας ἀντίμαχον, πάντως Ερ
μῆς σοι τὸ μῶλυ διδοὺς ἤδη πάντα καλῶς ἐξηγήσατο.
Μὴ μέλε οὖν ἀλλὰ χρῶ τῇ τούτου δυνάμει, καὶ
ἐπανατωθήσῃ τοῖς οἰκείοις φρένας ἐχούσῃ νηὶ μετὰ
τιμιωτέρου πλούτου τῆς πρὸς Θεὸν παρρησίας, Αν
πρὸς τοὺς ἀρχομένους ἀρετή σοι χαρίζεται. Νῦν γὰρ
νόμιζε δοκιμάζεσθαι οὐχ ἧττον, ἢ οἱ πρὸς τὰ Ὀλύμ
πια καταβαίνοντες, καὶ γένοιτό μοι τὸν ἐμὸν ἑταῖρε,
Ὀλυμπιονίκην ἀκοῦσαι. Τάχα γὰρ ἄν σο: καὶ ἐπινιQuid hoc est, etiam probus et pulcher Joannes
in medium adductus est, ut cum Læstrigonibus et
Cyclopibus certamen ineat. Sic enim opera, quibus
nominis claritas immortalisque paratur felicitas,
esse existimo. Sed ne jam alter astutus et prudens Laertis filius non appareas, et vivam mientis aciem, quibusvis rerum fraudibus variisque laboribus non opponas, equidem Mercurius
illud sacrum Moly tibi prorsns contulit, et jam in
omnibus se tibi ducem mirifce præbuit. Ne igitur
sis sollicitus, sed hac hujus potentia, hac sorte
utere, el cum tuis sociis incolumis omnino.evades,
puppe illa, mentis gubernaculo vecta, et ingentibus illis et egregiis, tuæ in Deum fiducia, opibus κίους προτάσωμαι, οὐδὲν ἀτιμότερον τῶν Βακχυλί
onusta, quam in tuos subditos ipsa tibi virtus
impertit. Nunc etenim existima, te non aliter
δων καὶ Σιμωνίδων, ἴσως καὶ πρὸς τὴν Βοιωτοῦ λύ
ραν ἁρμοζομένους, πάντως δὲ καὶ λαμπροτέρας
Variæ lectiones et notæ.
Μὴ μέλι εὖr. Scrib. μή μέλλε ούν
col. 373–374page 8 of 72
PG 126:373ἔχοντος τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἐπὶ σεμνοτέρῳ λεγομένους ἀκρίβαντι. ΕΠΙΣΤ. Θ. Τῷ διδασκάλῳ κυρίῳ Νικήτα, τῷ Σερρών. Καὶ ὁ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς ἀληθείας ἐξηγητής, ξάλως διαψευδόμενος· ἢ ἄλλοτι τὸ σὸν καὶ οὐ ψεῦδος θησόμεθα; οἰκονομίαν δηλαδή καταρτισθεῖσαν σοφώ-? τερον, καὶ διὰ τῶν ἐπαίνων ὥσπερ χειρῶν τὸ παι διῶδες ἡμῶν βαστάσασαν, κατὰ γῆς κυλιόμενον διὰ τὴν πρὸς τὰ πράγματα δυσαρέστησιν, καὶ τοῖς τοῦ ἀγαπῶντος στόματος Ιλαροτέροις φιλήματι, καὶ ταῖς τῶν ἐγκωμίων καταψήσεσι, κλαυθμυριζόμενον παύ ουσιν. Ἐγὼ μὲν οὕτω τὰ πράγματα διαιτῶ. Οὔτε γάρ σε ῥᾳδίως οὕτω ψεύδεσθαι θείμην τὸν πρὸς τὴν 640 ἀλήθειαν τοῖς ἄλλοις ἡγούμενον, οὐ μᾶλλον ἢ σκοτίζεσθαι τὸν ἑτέρους φωτίζοντα. Οὔτε τῶν ἡμετέρων οὕτως ἀλογεῖν, ὥστε μὴ εἰδέναι ἐν οἷς τετάχαται, εἰ Εύτα καὶ βοηθεῖν πάντως, λείπεται, βοηθεῖν καὶ ὡς ἔνεστι· τὸ δέ ἐστι διὰ τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως. "Αρα τί τῆς εἰκώτως ἐκνευούσας παραψηφίζομαι, ἢ τοῦτό γε μόνον ἀδυνατοῦσιν οἱ πονηροί παρασφαλῆναι ἡμῖν τὸ κριτήριον. Εἰ δέ τι βαθύτερον ἄλλο σοι διεσκέπη ται, καὶ διὰ τοῦτο πολὺς ἐῤῥύης ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμῶν ἐγκωμίοις, τὴν τῆς ἄνωθεν ἀγάπης ἑκούσιον βροχὴν αθρόαν δεξάμενος, ἐξήγησαι τοῦτο καὶ ἡμῖν, ὁ καὶ τὰ Θεοῦ βάθη τῷ θείῳ λαῷ ἀνακαλύπτων διὰ τοῦ Πνεύ ματος. Πλὴν ὅπως ἂν ἔχοι τὸ πρᾶγμα τῶν νῦν, ἡμετ ρῶν πάντως ἀλλότριον ἐμοὶ φαίνεται, ὅτε διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν, τῆς ἀγάπης ψυγείσης, δάκνομεν ἀλλήλους, καὶ κατεσθίομεν· καὶ παγχάλεπον οὐχ ὅπως ἐπαινέτῃ περιτυχεῖν, ἀλλὰ καὶ λοιδόρῳ μετρίῳ· καὶ ἀγαθὸς ἡμῖν, οὐχ ὁ τῶν κεχαρισμένων ἐπιδιδούς, ἀλλ' ὁ τῶν μὴ κακούντων ἐπιδαψιλευόμενος ἁπλῶς τε μακαριστός, οὐχ ὁ τὴν ἀρετὴν θεῖος, ἀλλ' ὁ μὴ τὴν κακίαν δαιμονιώδης. Σὺ μὲν οὖν, οὕτως ἔντεινε καὶ κατευοδοῦ, καὶ διάφερε τῶν κακῶν· ἔξ εστι γάρ. Οἱ δὲ ἐμοὶ μὲν ἀδελφοί, σοὶ δὲ μαθηταί, προσκυνοῦσι τὴν σὴν τιμιότητα, καὶ πῶς ἂν εἴποις γνησιώτατα κατασπάζονται, καὶ τὸ ἐπίταγμα κατανύσαι σοι ἐπαγγέλλονται, μόνον ἐπεύχου καὶ τούτοις καὶ ἡμῖν τῶν περισπώντων πειρασμῶν ἔκβασιν. ΕΠΙΣΤ. Ι. Τῷ ᾿Οφεομάχῳ. Ἐγὼ δὲ τοῦτ' ἐκεῖνο πρὸς σέ, ὦ καλὲ Ἰωάννης, πέπονθα, ὅπερ οἱ λαγωοὶ πρὸς τοὺς βατράχους μυ
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ἔχοντος τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἐπὶ σεμνοτέρῳ λεγομένους examinari, qnam illus qui in certamina Olympica
ἀκρίβαντι.
proficiscuntur. Et utinam mihi contingat, amicum
et familiarem meum Olympionicam esse audire! Confestim etenim in tuas lau:les egregia concinam
epinicia, in quibus nec inclytos Bacchylidas et Simonidas superiores mihi esse vix agnoscerem.
Et fortasse ad Pindari lyram illa concinnarem et pangerem, in quæ splendidior harmoniæ dulcedo
et argumenti elegantia prorsus affulget, et etiam in gravissimo coetu audacter assurgens illa tibi
decantabo.
EPIST. IX.
Τῷ διδασκάλῳ κυρίῳ Νικήτα, τῷ Σερρών.
· Magistro domino Niceta Serrarum episcopo.
Καὶ ὁ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς ἀληθείας ἐξηγητής, Etiam tu, qui Evangelii veritatis interpres
ξάλως διαψευδόμενος· ἢ ἄλλοτι τὸ σὸν καὶ οὐ ψεῦδος fueras, mendacio convictus es; aut aliquid
θησόμεθα; οἰκονομίαν δηλαδή καταρτισθεῖσαν σοφώ- aliud drater mendacii crimen tibi imputabimus?
τερον, καὶ διὰ τῶν ἐπαίνων ὥσπερ χειρῶν τὸ παι
Scilicet tuam rerum illam dispositionem, auδιῶδες ἡμῶν βαστάσασαν, κατὰ γῆς κυλιόμενον διὰ solutam quidem et sapientissimam, quæ dulciτὴν πρὸς τὰ πράγματα δυσαρέστησιν, καὶ τοῖς τοῦ bus laudibus, non aliter quam manibus, nosἀγαπῶντος στόματος Ιλαροτέροις φιλήματι, καὶ ταῖς tra puerilia pectora, et humi quidem devoluta
τῶν ἐγκωμίων καταψήσεσι, κλαυθμυριζόμενον παύ et fusa, ut tædio et moroso tua opera eſſugiebant
ουσιν. Ἐγὼ μὲν οὕτω τὰ πράγματα διαιτῶ. Οὔτε animo eduxerat, et suavissimis amabilis oris
γάρ σε ῥᾳδίως οὕτω ψεύδεσθαι θείμην τὸν πρὸς τὴν 640 osculis, et hilarissimno enconiorum conἀλήθειαν τοῖς ἄλλοις ἡγούμενον, οὐ μᾶλλον ἢ σκοτί centu, repentes nobis lacrymas detersit luctusque
ζεσθαι τὸν ἑτέρους φωτίζοντα. Οὔτε τῶν ἡμετέρων asperos repulit. Ego quidem hac ratione opera
οὕτως ἀλογεῖν, ὥστε μὴ εἰδέναι ἐν οἷς τετάχαται, εἰ- enutrio et alo. Neque enim te ita ementiri constiΕύτα καὶ βοηθεῖν πάντως, λείπεται, βοηθεῖν καὶ ὡς tuerim, qui ad ipsam veritatem aliis dux ipse
ἔνεστι· τὸ δέ ἐστι διὰ τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως. "Αρα
fueris, non magis quam tenebris te involvi, qui
τί τῆς εἰκώτως ἐκνευούσας παραψηφίζομαι, ἢ τοῦτό
aliis etiam face accensa præiveras. Neque ita
γε μόνον ἀδυνατοῦσιν οἱ πονηροί παρασφαλῆναι ἡμῖν
nostra te multo aspernari ludibrio, quasi illa
τὸ κριτήριον. Εἰ δέ τι βαθύτερον ἄλλο σοι διεσκέπη- quibus sunt constituta penitus non videas. Tanται, καὶ διὰ τοῦτο πολὺς ἐῤῥύης ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμῶν dem nec te talem existimabo, qui aliis auxiliari
ἐγκωμίοις, τὴν τῆς ἄνωθεν ἀγάπης ἑκούσιον βροχὴν semper noveris, et ipso tu destituaris auxilio, et,
αθρόαν δεξάμενος, ἐξήγησαι τοῦτο καὶ ἡμῖν, ὁ καὶ τὰ ut par est, in his scilicet quæ ab ipsa rationis
Θεοῦ βάθη τῷ θείῳ λαῷ ἀνακαλύπτων διὰ τοῦ Πνεύ potentia effluunt. Quippe cum hac merito reluματος. Πλὴν ὅπως ἂν ἔχοι τὸ πρᾶγμα τῶν νῦν, ἡμετ elatur, et declinato effugit studio, perperam cuncta
ρῶν πάντως ἀλλότριον ἐμοὶ φαίνεται, ὅτε διὰ τὸ decerno. Aut in hoc solum improbi nobis nibil
πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν, τῆς ἀγάπης ψυγείσης, possunt, vel judicium evertere et a veritatis
δάκνομεν ἀλλήλους, καὶ κατεσθίομεν· καὶ παγχάλε scopo erroribus propulsare. Si autem aliquid proπον οὐχ ὅπως ἐπαινέτῃ περιτυχεῖν, ἀλλὰ καὶ λοιδόρῳ fundius tibi meditaris, et propter hoc multus in
μετρίῳ· καὶ ἀγαθὸς ἡμῖν, οὐχ ὁ τῶν κεχαρισμένων nostra encomix effunderis, uberrimam et volunta -
ἐπιδιδούς, ἀλλ' ὁ τῶν μὴ κακούντων ἐπιδαψιλευόμε - riam dilectionis pluviam ab alto suscipiens aethere,
νος· ἁπλῶς τε μακαριστός, οὐχ ὁ τὴν ἀρετὴν θεῖος, illud et in nos aliquantulum deriva et explica, qui
ἀλλ' ὁ μὴ τὴν κακίαν δαιμονιώδης. Σὺ μὲν οὖν, οὕτως etiam altam Dei profunditatem divino populo
ἔντεινε καὶ κατευοδοῦ, καὶ διάφερε τῶν κακῶν· ἔξ- sacro Spiritus flatu manifestas. Nisi quod præciεστι γάρ. Οἱ δὲ ἐμοὶ μὲν ἀδελφοί, σοὶ δὲ μαθηταί, pue, ut horum dierum opera sunt, penitus aliena
προσκυνοῦσι τὴν σὴν τιμιότητα, καὶ πῶς ἂν εἴποις et peregrina inihi illa videntur, quando, quia
γνησιώτατα κατασπάζονται, καὶ τὸ ἐπίταγμα κατα- injustitia, et scelera nimis aucto accrescunt cuνῦσαί σοι ἐπαγγέλλονται, μόνον ἐπεύχου καὶ τούτοις mulo, frigente et pene exstincta dilectione, nos
καὶ ἡμῖν τῶν περισπώντων πειρασμῶν ἔκβασιν. mutuo rabido dente commordemus et funditus
devoramus. Atque etiam hoc mihi omnino difficile et laboriosum videtur non in laudatorem aliquem
incidere, sed in maledicum modicum. Et ille nobis probus erit, non qui beneficia in nos contulerit,
sed qui aliquid detrimenti et noxæ nullo modo in nos deflexerit. Simpliciter quidem beatus est ille,
non qui virtutis est divinus præstantia, sed qui vitiis et scelere nihil secum dæmoniacum contraxit. Tu igitur sic te præsta, el felicitatis sic viam perage, et a malis penitus esto diversus. Hoc
etenim decet quidem. Mei autem fratres atque tui discipuli hanc tuam mirificam honoris gravitatem
amplectuntur et colunt, et quod quodammodo diceres, te, ut tui legitimi deosculantur; et quidquid illis præceperis, se perficere, facile tibi annuntiant. Atque hoc tandem nobis deprecare, ut tentationes quæ nos circumquaque distrahunt, penitus evellantur.
ΕΠΙΣΤ. Ι.
Τῷ ᾿Οφεομάχῳ.
Ἐγὼ δὲ τοῦτ' ἐκεῖνο πρὸς σέ, ὦ καλὲ Ἰωάννης,
πέπονθα, ὅπερ οἱ λαγωοὶ πρὸς τοὺς βατράχους μυ
EPIST. X.
Joanni Ophiomacho.
Ego quidem hoc idem laboris in te sum perpessus, o pulcher Joannes, quod lepores in ranas,
Letter XIEpistola XI
col. 375–376page 9 of 72
Epistola IX, X
PG 126:375θεύονται. Τὴν γὰρ ἄλλον ἅπαντα χρόνον τὴν αὐτὸς φιο ἐμαυτοῦ δειλίαν ἀποκλαιόμενος, καὶ διὰ ταύτης ἀξιῶν εἰς μυχὰ γῆς κατορύττεσθαι· νῦν ἐπειδή σε δειλότερον εὗρον, αἴρω τε τὸν αὐχένα, καὶ μακράσοι βαίνω κατὰ τὸν Σαλαμίνιον ήρωα. Τί γὰρ δήποτε, ὦ θαυμάσιε, οὕτω πρὸς τὴν θέαν τῶν πραγμάτων ἐξέπτη ξας, ὧν γε ἡμεῖς τὴν κακίαν ἐνεργὴν ὑφιστάμενοι χαίρομεν, καίτοι γε παντάπασιν ὄντες πρὸς ταύτην ἀπαράσκευοι τε καὶ ἀσυγκρότητοι; Οἶσθα τὸν βίον ἡμῶν, ὅπως εἶχεν ἀπραγμένως καὶ ἀνωφελῶς. Καὶ τι γὰρ, ἢ βιβλίων ὧζε καὶ πολιτείας ἀρχαίας, τῷ νέῳ τούτῳ βίῳ καὶ δραστηρίῳ μηδὲν ἐχούσης κατάλληλον; 'Αλλ' ἔτλην, καὶ ἔμεινα. Σὺ δὲ πῆ φεύγεις μετὰ νῶτα βαλὼν κακὸς ὡς ἐν ὁμίλῳ; τί πρὸς τὸν τῶν ἁρμάτων ἀπεδειλίασας κρόταλον; Οὐκ ἔχουσιν επιβάτην, οὐ παραιβάτην, οὐ μαχητὴν ἵπποι· φέρονται μόνον κείν' ὄχεα κροτέοντες, ἀνηνοχότες καὶ ἄτα κτοι. Υπόστηθι τὴν φοράν, ἀντίστηθι, καὶ αὐτίκα τοῦ δρόμου πεπαύσονται. Ηδη καὶ περιποπτύσας ἐπιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους, καὶ ἡ ἱππασία σου σωτηρία. Αρα μή σοι γρίφους κατέλεξα, καὶ αἰν γματα, καὶ χρήζεις τῆς διαλύσεως; ἢ πρὸς τὸν λαβύρινθον σε κατήγαγον, καὶ δεῖ σου τοῦ μέσου τῆς Αριάδνης, πρὸς τὴν ἄνοδόν τε καὶ ἔξοδον; Ἐγὼ μὲν, οὐκ οἶμαι· αὐτόθι γὰρ οἶδας τὰ Βουλγάρων εἶναι πράγματα ταῦτα, ἅπερ ὁ τὴν ἀρχὴν θαῤῥήσας εξ δωλα πολέμου κατόψεται. Εἶτα καὶ κατακυριεύσει τούτων, καὶ σώσει ταῦτα, καὶ σωθήσεται τὸ μέρος ὡς ἔνεστι· καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ καὶ Θεὸν ἔχειν @ σπουδάσει σύμμαχον, ᾧ τὸ ποιεῖν δίκαια μᾶλλον ἀρε στὸν, ἢ θυσιῶν αἷμα, Σολομῶντος εἰπόντος ἐμάθου μεν. Δι' οὗ καὶ αὐτὸς τούτῳ ἀρέσειας, ἀνδρῶν ἐμοὶ φίλτατε καὶ χρηστότατε, ὡς ἂν ἀξίως τοῦ μαιευσα μένου σὲ λόγου καὶ θρεψαμένου πολιτευσάμενος, καὶ τὰς ἐμὰς ἀκοὰς εὐφραίνων, δόξαν οἰκείαν τὴν σὴν ὡς ἀγαπητοῦ υἱοῦ εὐκλειαν, καὶ τὸν δίκαιον Θεὸν ἔχεις τὴν κραταιὰν αὐτοῦ χεῖρα τῆς σῆς κελεύσεως ὑπερ έχοντα, καὶ τηροῦντά σε πάσης ἀνώτερον κακύνσεως καὶ κακώσεως. Τῷ μηπροπολίτη ΕΠΙΣΤ. ΙΑ'. Θεσσαλονίκης κυρίῳ Θεο δούλῳ. Τούτο μόνον ἔχοντες εἰς παράκλησιν, πανίερε, ἀδελφὲ καὶ δέσποτα, ἐν ταῖς πονηραῖς ταύταις ἡμέ ραις, τὸ ἀλλήλοις προσφθέγγεσθαι, καὶ τὰς ἀλλήλων ἐπικαλεῖσθαι εὐχὰς κατὰ τὸν λοιπούντων συμ μάχους, προσαγορευομέν τε τὴν ἁγιότητά σου διὰ τοῦ παρόντος γραμματίου ἡμῶν, καὶ ἀξιοῦμεν εν Καὶ ἡ παρισία σου. καὶ ἡ ἱππασία Κατά την λοιπούντων. κατὰ τῶν λε πούντων.
ita
ut fabula testantur. Nam reliquum omne tempus θεύονται. Τὴν γὰρ ἄλλον ἅπαντα χρόνον τὴν αὐτὸς
miserum, mei ipsius timorem mollesque cord's
desidias semper deflevi, et propter has cava terræ
penetralia mihi effodi dignum censui. Nunc quia
te timidiorem inveni, cristas erigo, et ad te parum
superbe gradiens, ut Salaminius ille heros, cum
fastu accedo. Quid igitur, o vir admirabilis,
ad harum rerum conspectum exhorruisti, cum nos
harum strenui fraudibus dirisque calamitatibus
obnoxii etiam delectemur, ad quæ nos omnino
imparati sumus nulloque conflati et efficti robore.
641 Nosti quidem nostra vitæ statum, et φιο
olio quibusque incommodis nos deterat. Etenim
solos libros redolet, et prisci moris statuta, quæ
cum hoc novo vivendi modo atque efficaci strenum solertiæ dolo nihil mutuo inter se commune
habent. Verumtamen pertuli, et constans permansi. Tu autem quo pacto effugis, et quasi inprobus et segnis miles in agmine, hæc post terga
relinquis? Quare ad confusos curruum strepitus
timuisti? Equi quidem nullum vectorem habent,
nullo acri sessore superbiunt, nullo pugnaci milite
horrent. Solum enim rapido cursu illa vehicula
trahunt, nullis astricti babenis, nulloque domiti
maistro.. Mllorum motus tu siste, illis adversare,
et station a cursu cessabunt. Jamque blandienti
sibilo in equos scandes, tuaque equitatio sic erit
incolumis. Nos equidem tibi griphos aut cæca
retulimus ænigmata, et harum solutione rerum
ἐμαυτοῦ δειλίαν ἀποκλαιόμενος, καὶ διὰ ταύτης ἀξιῶν
εἰς μυχὰ γῆς κατορύττεσθαι· νῦν ἐπειδή σε δειλότε
ρον εὗρον, αἴρω τε τὸν αὐχένα, καὶ μακράσοι βαίνω
κατὰ τὸν Σαλαμίνιον ήρωα. Τί γὰρ δήποτε, ὦ θαυμάσιε, οὕτω πρὸς τὴν θέαν τῶν πραγμάτων ἐξέπτη
ξας, ὧν γε ἡμεῖς τὴν κακίαν ἐνεργὴν ὑφιστάμενοι
χαίρομεν, καίτοι γε παντάπασιν ὄντες πρὸς ταύτην
ἀπαράσκευοι τε καὶ ἀσυγκρότητοι; Οἶσθα τὸν βίον
ἡμῶν, ὅπως εἶχεν ἀπραγμένως καὶ ἀνωφελῶς. Καὶ
τι γὰρ, ἢ βιβλίων ὧζε καὶ πολιτείας ἀρχαίας, τῷ
νέῳ τούτῳ βίῳ καὶ δραστηρίῳ μηδὲν ἐχούσης κατάλ
ληλον; 'Αλλ' ἔτλην, καὶ ἔμεινα. Σὺ δὲ πῆ φεύγεις
μετὰ νῶτα βαλὼν κακὸς ὡς ἐν ὁμίλῳ; τί πρὸς τὸν
τῶν ἁρμάτων ἀπεδειλίασας κρόταλον; Οὐκ ἔχουσιν
επιβάτην, οὐ παραιβάτην, οὐ μαχητὴν ἵπποι· φέρον
ται μόνον κείν' ὄχεα κροτέοντες, ἀνηνοχότες καὶ ἄτακτοι. Υπόστηθι τὴν φοράν, ἀντίστηθι, καὶ αὐτίκα
τοῦ δρόμου πεπαύσονται. Ηδη καὶ περιποπτύσας
ἐπιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους, καὶ ἡ ἱππασία σου
σωτηρία. Αρα μή σοι γρίφους κατέλεξα, καὶ αἰνγματα, καὶ χρήζεις τῆς διαλύσεως; ἢ πρὸς τὸν λαβύρινθόν σε κατήγαγον, καὶ δεῖ σου τοῦ μέσου τῆς
Αριάδνης, πρὸς τὴν ἄνοδόν τε καὶ ἔξοδον; Ἐγὼ μὲν,
οὐκ οἶμαι· αὐτόθι γὰρ οἶδας τὰ Βουλγάρων εἶναι
πράγματα ταῦτα, ἅπερ ὁ τὴν ἀρχὴν θαῤῥήσας εξ
δωλα πολέμου κατόψεται. Εἶτα καὶ κατακυριεύσει
τούτων, καὶ σώσει ταῦτα, καὶ σωθήσεται τὸ μέρος
ὡς ἔνεστι· καὶ τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ καὶ Θεὸν ἔχειν
indiges? aut te in labyrinthumn adduxi, et tibi @ σπουδάσει σύμμαχον, ᾧ τὸ ποιεῖν δίκαια μᾶλλον ἀρε
στὸν, ἢ θυσιῶν αἷμα, Σολομῶντος εἰπόντος ἐμάθου
μεν. Δι' οὗ καὶ αὐτὸς τούτῳ ἀρέσειας, ἀνδρῶν ἐμοὶ
φίλτατε καὶ χρηστότατε, ὡς ἂν ἀξίως τοῦ μαιευσαμένου σὲ λόγου καὶ θρεψαμένου πολιτευσάμενος, καὶ
τὰς ἐμὰς ἀκοὰς εὐφραίνων, δόξαν οἰκείαν τὴν σὴν ὡς
ἀγαπητοῦ υἱοῦ εὐκλειαν, καὶ τὸν δίκαιον Θεὸν ἔχεις
τὴν κραταιὰν αὐτοῦ χεῖρα τῆς σῆς κελεύσεως ὑπερέχοντα, καὶ τηροῦντά σε πάσης ἀνώτερον κακύνσεως
καὶ κακώσεως.
Ariadna filo opus est, ut probe ingressum et
exitum viæ calleas? Ego vero non id arbitror, nam
ibi in nosti, hos esse Bulgarorum conatus, hæc
studia, quæ, qui imperii sceptrum audacter ambit,
quasi rigidi belli simulacra intuebitur. Deinde et
illorum dominabitur, et hæc quidem omnia conservabit, et ipse, quantum in ipso erit, ut decet,
tiam certum incolumitatis statum assequetur.
Et hoc tanto magis, quanto sibi Deum opitulatorem habere studuerit. Cui justa opera magis cordi sunt, quam victimarum sanguis, ut Salomone
docente didicimus ³. Quocirca, et ipse etiam placuisti, o virorum mihi dilectissime atque utilissime, quasi te ipse rationis cibus recta vivendi institutione educaverit et enutriverit,
aures plena hilaritate perfuderis. Tuam vero propriam gloriam, quasi dilecti filii inclytam, Deumque
tiġi justum semper habebis propitiatorem, et suam potentem manum ad tuas ipsius preces
inclinantem teque ærumnis et casibus omnibus eripientem.
EPIST. XI.
Domno Theodulo metropolitano Thessalonicensi.
Hoc solum nobis consolationls est, sanctissime
frater et domine, his tam improbissimi sæculi
diebus, ut scilicet mutuo possimus colloqui, et
mostras preces, ut mutuum antictorum et mæren.
tium præsidium, in nostræ tristitiæ auxilium provocare. His autem præsentibus litteris tuam egre-
• Prov. xxı, 4. + Psal. L, 19.
Τῷ μηπροπολίτη
tuque meas
ΕΠΙΣΤ. ΙΑ'.
Θεσσαλονίκης κυρίῳ Θεο
δούλῳ.
Τούτο μόνον ἔχοντες εἰς παράκλησιν, πανίερε,
ἀδελφὲ καὶ δέσποτα, ἐν ταῖς πονηραῖς ταύταις ἡμέ
ραις, τὸ ἀλλήλοις προσφθέγγεσθαι, καὶ τὰς ἀλλήλων
ἐπικαλεῖσθαι εὐχὰς κατὰ τὸν λοιπούντων συμμάχους, προσαγορευομέν τε τὴν ἁγιότητά σου διὰ
τοῦ παρόντος γραμματίου ἡμῶν, καὶ ἀξιοῦμεν εν
Variæ lectiones et nota.
Καὶ ἡ παρισία σου. Scr. καὶ ἡ ἱππασία Κατά την λοιπούντων. Scrib. κατὰ τῶν λε
πούντων.
col. 377–378page 10 of 72
PG 126:377Έχεις βοήθειαν ἐπιπέμπειν τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν, ὥσπερ στρατιώτῃ ἄλλως τε ἀσθενεῖ, καὶ καμόντι, σθε ναοὸν καὶ ἀκμῆτα σύμμαχον· τὰς σάς φημι χέρας, αἱ μόνον ἀρθεῖσαι, καταβαλοῦσι τὸν ᾿Αμαλήκ, τὸν τοῖς τοῦ Θεοῦ ἐμποδὼν ἱστάμενον, καὶ τὴν εὐθυπορίαν ἀνείργοντα. Πάσας γὰρ ὁδοὺς καταλαμβάνων, ταπεινούν σπουδάζει τὸ βασίλειον ἱεράτευμα, τὸ κράτιστον τοῦ Κυρίου σχοίνισμα. Οὐκ ἀγνοεῖς τις ἐστιν οὗτος, ὁ ἀπ' ἀρχῆς ἀποστάτης και τραχηλιαστής, ὁ τοῦ κόσμου τύραννος. Κατὰ τούτου σε και λοῦμεν, τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε· καὶ γένοιτο καὶ ἡμῖν, καὶ πᾶσι τοῖς ὑπ' αὐτοῦ τυραννουμένοις, διὰ σοῦ λυ πούντων εὑρέσθαι ἄνεσιν. Τάχα δὲ καὶ αὐτός τι μέγα τῶν σῶν εὐχῶν ἀπολαύσεις, οὐ ταύτῃ μόνον, ὅτι νῦν τοῖς ἡμετέροις συναλγῶν συνησθήσῃ καλῶς ἐξουσιν αὖθις, ἀλλ' ὅτι καὶ ἰδίᾳ πολλαῖς ἐμπαρεὶς καὶ αὐτὸς ταῖς τῶν λοιπούντων ἀκάνθαις χρήζεις τε τῆς ἐξαιρέσεως τούτων, καὶ γενομένης οὐ μικρὸν ἀποίσῃ τὸ ὄφελος. ΕΠΙΣΤ. 18'. Τῷ Καίσαρι. Δέσποτα μου ἅγιε, ἀεί μοι τῶν σῶν γραμμάτων τῶν δρόσου ἐνταζόντων τῆς παρακλήσεως, τὸ ἕνα γχος τοῦτο διακομισθέν, ποταμεῖς ὅλοις τῆς ἀθυμίας τὴν ἐμὴν καρδίαν ἐπέκλυσε, ἀναδιδάξαν ὅπως τό τε σῶμά σοι πονήρως πέπρακε [γ. χε], καὶ ἡ ψυχὴ τῷ κήται κατεπόθη τῆς λύπης, διὰ τὴν τοῦ ἐν πᾶσι παρ ραμέλλου [γ. ἀπαρ.] τοῦ σεβαστοκράτορος θάνατον, ἀμέλει καὶ πρὸς Θεὸν εὐθὺς εἶδον τὴν ἄμφω δυνάμεναι ἐξιάσασθαι. Ὃς καὶ ψυχῆς ὢν Πατὴρ, καὶ σώ ματος κτίστης, καὶ ταύτην ὡς τέκνον παύσει κλαυ Ομυριζόμενον τοῖς ἱλαρωτάτοις μειλίγμασι, καὶ τὸ κτίσμα στηρίξει, δοὺς τῆς ἰσχύος αντέρεισιν. Αμα τε οὖν εἶδον πρὸς τοῦτον, καὶ ἡ πλείων τῆς ἀθυμίας ἀνεκόπη ἐπίρροια. Ως δὲ καὶ πρὸς τὸ σὸν ἀπό βλαψα μεγαλόγνωμον, καὶ τὴν τῆς ψυχῆς φυσι κὴν ἰσχὺν κατενόησα, εκάθισέ μοι ἡ κιβωτὸς ἐπὶ τῆς ξηρᾶς. Ελογισάμην γάρ, ὡς τὸ μεγαλεῖον τοῦ σοῦ νοῦ τὰ συμπεσόντα τῶν βελτιόνων ὕλην ποιήσεται, τήν τε τοῦ σώματος ταλαιπωρίαν ὑπόμνημα, ὥσπερ δὴ καὶ ἔστιν, ἡγήσεται. Παιδευθήσεται, μή πάντα τούτου [γ. τούτῳ χαρίζεσθαι, οὗ τὴν ἀποῤῥοὴν ἀμηχανοῦμεν στῆσαι, κἂν ἐπὶ μέγιστον ἀρθῶμεν σοφίας τε καὶ δυνάμεως· ὡς τῇ μὲν, περινοεῖν, τῇ δὲ, που ρίξειν τὰ στήσοντα. Αλλ' ἐκείνῳ διδόναι σπουδαιότερον, ἵνα μὴ πᾶσαν λέγω τὴν λειτουργίαν τῶν ἐν ἡμῖν θειοτέρων καὶ δεσποτικωτέρων. Καὶ ὁ βασιλεύει» ἐτάχθη τῶν ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς αὐτοὺς κόσμῳ πρίτως, εἶτα καὶ τῶν ἐκτὸς ἀλόγων. Καὶ δ μόνον βέβαιον ἔχομεν, καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἀῤῥεύστου καὶ ἀνωλέθρου, ἄρξευστον καὶ ἀνώλεθρον, τόν τε τοῦ συγγενοῦς βα Λοιπούντων. λυπούντων. Απέβλαψα. ἀπέβλεψα.
EPISTOLE I.XXV J. MEURSIO EDITE.
Έχεις βοήθειαν ἐπιπέμπειν τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν, ὥσπερ giam sanctitatem blande quidem compellamus;
στρατιώτῃ ἄλλως τε ἀσθενεῖ, καὶ καμόντι, σθεναοὸν καὶ ἀκμῆτα σύμμαχον· τὰς σάς φημι χέρας,
αἱ μόνον ἀρθεῖσαι, καταβαλοῦσι τὸν ᾿Αμαλήκ, τὸν
τοῖς τοῦ Θεοῦ ἐμποδὼν ἱστάμενον, καὶ τὴν εὐθυπο
ρίαν ἀνείργοντα. Πάσας γὰρ ὁδοὺς καταλαμβάνων,
ταπεινούν σπουδάζει τὸ βασίλειον ἱεράτευμα, τὸ
κράτιστον τοῦ Κυρίου σχοίνισμα. Οὐκ ἀγνοεῖς τις
ἐστιν οὗτος, ὁ ἀπ' ἀρχῆς ἀποστάτης και τραχηλιαστῆς, ὁ τοῦ κόσμου τύραννος. Κατὰ τούτου σε και
λοῦμεν, τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε· καὶ γένοιτο καὶ ἡμῖν,
καὶ πᾶσι τοῖς ὑπ' αὐτοῦ τυραννουμένοις, διὰ σοῦ λυπούντων εὑρέσθαι ἄνεσιν. Τάχα δὲ καὶ αὐτός τι μέγα
τῶν σῶν εὐχῶν ἀπολαύσεις, οὐ ταύτῃ μόνον, ὅτι νῦν
τοῖς ἡμετέροις συναλγῶν συνησθήσῃ καλῶς ἐξουσιν
αὖθις, ἀλλ' ὅτι καὶ ἰδίᾳ πολλαῖς ἐμπαρεὶς καὶ αὐτὸς
ταῖς τῶν λοιπούντων ἀκάνθαις χρήζεις τε τῆς
ἐξαιρέσεως τούτων, καὶ γενομένης οὐ μικρὸν ἀποίσῃ
τὸ ὄφελος.
petimusque vicissim, ut tuum hoc summum adjuomentum, quod tecum habes nostræ infirmitati,
quasi cohorti tum debili tum extremo laboranti
periculo, veluti validissimum et potentissimum
opitulatorem emittas. Tuas, inquam, manus, quae
solum compactæ et firmatæ sævumi Amalec evertunt et fundunt. Qui Dei famulis 642 summo
robore obsistit, et rectum itineris callem æquamque virtutis viam dire occludit. Nam omuia comprehendens compita viarunique meatus, regale
sacerdotium, quod potentissimum Domini est prædium, atque portio deprimere funditus intendit.
Non quidem ignoras quis hie sit, qui a principio
jam fuit apostata, et excussa cervice superbus
extulit fastus, totius scilicet mundi tyrannus.
Contra hunc quidem te vocamus, o Dei homo, et
utinam jam eveniat nobis et omnibus illius tyrannide pressis et fusis, tua ope, planctuum et mcroris finem posse aliquem invenire. Statim quidem ipse magno tuarum precum fungeris bono, non
hac ratione solum, quia nunc communes nobis calamitatem perferens dolores, rursus etiam
nobiscum nostro permisceberis gaudio, sed quia privatim multis tu ipse objectus et pervolutus
tristitiæ spinis indigebis, et qui te illis eximat, et cum adfuerit, non
culi.
Τῷ Καίσαρι.
parum tibi praebeat adminiEPIST. XII.
Casari.
Domine mi sancte, tuæ litteræ, quæ læto consolationis rore perpetuo madent et stillanti effluunt
solatii nimbo, quæ præcipue nuper ad me perlatæ
sunt, omnibus anxietatis et timoris fluminibus
pectus meum inundarunt atque immerserunt, et
docuerunt, te corpore misere et male fuisse affectum, et animam tuam terrificum mororis et tristitiæ cetos absorbuisse, lamentabili illo interitus
sebastocratoris, qui citra controversiam, omnes,
gestarum gloria conspicuus evincebat. Certe quidem statim illum perspexi utriusque apud Deumi
medicinæ, et salutis modumn posse invenire, qui
animæ Pater est et corporis Conditor. Et hanc, ut
fliam, suavilus lenociniis et mellea hilaritate,
diris planctibus spoliavit. Et suam sobolem tandem firmabit, illi virium fulcra immittens potentissima. Utique in hunc oculos converti, simul
anxietudinis et tristitiæ flumen cessavit, retroque
compulsum stetit. At ut in te magnanimum et gravi
mentis lumine splendentem conspexi, et congenitam animæ vim sum meditatus, protinus in arido
: Δέσποτα μου ἅγιε, ἀεί μοι τῶν σῶν γραμμάτων
τῶν δρόσου ἐνταζόντων τῆς παρακλήσεως, τὸ ἕνα -
γχος τοῦτο διακομισθέν, ποταμεῖς ὅλοις τῆς ἀθυμίας
τὴν ἐμὴν καρδίαν ἐπέκλυσε, ἀναδιδάξαν ὅπως τό τε
σῶμά σοι πονήρως πέπρακε [γ. χε], καὶ ἡ ψυχὴ τῷ
κήται κατεπόθη τῆς λύπης, διὰ τὴν τοῦ ἐν πᾶσι παρ
ραμέλλου [γ. ἀπαρ.] τοῦ σεβαστοκράτορος θάνατον,
ἀμέλει καὶ πρὸς Θεὸν εὐθὺς εἶδον τὴν ἄμφω δυνάμε
ναι ἐξιάσασθαι. Ὃς καὶ ψυχῆς ὢν Πατὴρ, καὶ σώματος κτίστης, καὶ ταύτην ὡς τέκνον παύσει κλαυΟμυριζόμενον τοῖς ἱλαρωτάτοις μειλίγμασι, καὶ τὸ
κτίσμα στηρίξει, δοὺς τῆς ἰσχύος αντέρεισιν. Αμα
τε οὖν εἶδον πρὸς τοῦτον, καὶ ἡ πλείων τῆς ἀθυμίας
ἀνεκόπη ἐπίρροια. Ως δὲ καὶ πρὸς τὸ σὸν ἀπό
βλαψα μεγαλόγνωμον, καὶ τὴν τῆς ψυχῆς φυσι
κὴν ἰσχὺν κατενόησα, εκάθισέ μοι ἡ κιβωτὸς ἐπὶ τῆς
ξηρᾶς. Ελογισάμην γάρ, ὡς τὸ μεγαλεῖον τοῦ σοῦ
νοῦ τὰ συμπεσόντα τῶν βελτιόνων ὕλην ποιήσεται,
τήν τε τοῦ σώματος ταλαιπωρίαν ὑπόμνημα, ὥσπερ
δὴ καὶ ἔστιν, ἡγήσεται. Παιδευθήσεται, μή πάντα
τούτου [γ. τούτῳ χαρίζεσθαι, οὗ τὴν ἀποῤῥοὴν ἀμη
χανοῦμεν στῆσαι, κἂν ἐπὶ μέγιστον ἀρθῶμεν σοφίας mihi puppis constitit. Animo enim reputavi meo,
τε καὶ δυνάμεως· ὡς τῇ μὲν, περινοεῖν, τῇ δὲ, που
ρίξειν τὰ στήσοντα. Αλλ' ἐκείνῳ διδόναι σπουδαιότε
ρον, ἵνα μὴ πᾶσαν λέγω τὴν λειτουργίαν τῶν ἐν ἡμῖν
θειοτέρων καὶ δεσποτικωτέρων. Καὶ ὁ βασιλεύει»
ἐτάχθη τῶν ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς αὐτοὺς κόσμῳ πρίτως,
εἶτα καὶ τῶν ἐκτὸς ἀλόγων. Καὶ δ μόνον βέβαιον
ἔχομεν, καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἀῤῥεύστου καὶ ἀνωλέθρου,
ἄρξευστον καὶ ἀνώλεθρον, τόν τε τοῦ συγγενοῦς βα
tuæ mentis magnitudinein infortunia quæque
mediorum eventuum esse existimasse materiam,
et miseros corporis luctus, memoriam quamdam.
ut quidem revera est, te merito ducere, atque ita
te esse instructum, ut affirmares non omnia huic
obsequi, cujus furentem luxum non possumus
continere, etsi multum sapientiæ et potentiæ robur
toto conflaverimus conatu, ita ut hoc quidem
Varia lectiones et notæ.
Λοιπούντων. ferum scrib. λυπούντων.
Απέβλαψα. Scrib. ἀπέβλεψα.
Letter XIIEpistola XII
col. 379–380page 11 of 72
PG 126:379λιστα πάντων αὐτὸς πεπείραμαι. Ὅθεν καὶ πενθη τέος ἐμοὶ ἐκεῖνος, εἴπερ ἄλλῳ τινί· καὶ τοῦτόν γε δέξῃ ἑτοιμαστήριον. Καὶ πάντοτε μεν γάρ σε πιο στεύω, κατὰ τὸν τοῦ Παροιμιαστοῦ λόγου, ᾧ τὴν σου φίαν οὐχ ἧττον, ἢ τὴν βασιλείαν ἔχεις ταὐτὸν, έτοι μάζειν τὰ ἔργα σου εἰς τὴν ἔξοδον, καὶ αὐτὴν τὴν τοῦ σώματος φύσιν, καὶ ἁπλῶς, πᾶσαν τὴν ἀστατοῦσαν κρίσιν, καὶ μόνον ἀκίνητον τὸ ἀεικίνητον ἔχουσαν, οἷόν τινας προδρόμους τοῦ πάντως ἐλευσομένου που ούμενον. Μάλιστα δὲ νῦν ὥσπερ ἐγγυτέρους προδρόμους, καὶ ἵν' οἰκειότερον είπω, λαμπαδηφόρει πει θούμενον, ὅσον οὐκ ἔδει παρεῖναι τὸν προσδοκώμενη, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον ἑτοιμαζόμενον, ὥστε σαυτοῦ περιποιήσασθαι τὸ ἀτάραχον. Οὕτως ἐγὼ παρὰ τῆς βασιλείας σου λογισάμενος, οἷα δὴ αὕτη ἀμήχανος, πάντα διατιθεῖσα καὶ τὰ πικρὰ πρὸς τὸ ἥδιον, καὶ τὰ ἀσχήμονα πρὸς τὸ κάλλιον. Ἐκ τοῦ τῶν τῆς ἀθυμίας πολλῶν ὑδάτων κατακλυσμοῦ οὐδὲ πηλὸν ὅλως ένα πο λελειμμένον ὁρῶ τῇ καρδίᾳ μου. Πάντα γὰρ ὁ ἥλιος ἀποξηράνας ἐννοηθείς μοι μόνον όπως διατεθήση πρὸς τὰ συμβάντα. Τί δὲ οὐ μέλλεις καὶ πᾶν ἀηδὲς ἡδέως διὰ τὸ μεγαλόψυχον δέχεσθαι; ὅς γε καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους τίνος οὐκ ὄντας ἀηδεστέρους ἡδίους εξα ναι πάντων ψηφίζεις. Καὶ ὁμολογεῖς ὁ ἀετὸς τοῖς χρωγμοῖς τῆς κορώνης θέλγεσθαι, καὶ τοὺς παρ' ἡμῖν ἰχθύας πιστεύεις επίσης τοῖς ἐμοῖς λόγοις ἡδεῖς που γεγενημένους ἀνεγερεῖν πρὸς πᾶν ἄλλο νεκρών θεῖσαν τὴν ὄρεξιν. Σὺ μὲν οὖν ἀξίως φθέγγῃ τῆς σῆς χρηστότητος, σαυτὸν μᾶλλον ὑψῶν, οἷς συγκαταβαίνων αἴρεις τὴν ἐμὴν χθαμαλότητα. Ἡμεῖς δὲ σύνισ μὲν ἡμῖν αὐτοῖς οὔτε λόγοις οὔτε ἔργοις οὐδὲν θελω κτήριον ἔχουσι. Πλὴν ἀλλ' ἐστάλησαν ἰχθύες· οἱ μὲν, άρτοι ταριχευτοί, οἱ δὲ, ἀρτιδίοις ἐνωπτημένοι. Καὶ ἡδυνθείη μέν σοι ή διαλογή μου, ἣν ποιοῦμαι διὰ τοῦδε τοῦ γράμματος· ἡδυνθείησαν δὲ μᾶλλον τῇ ὁρέξει σου οἱ ἰχθύες, ὡς καὶ ἀποστολὴ καὶ εὐλογία τῆς τὸν ζωοδότην ἡμῖν ἀποτεκούσης ἐν σώματι. ᾿Αναζωώσαιεν ταύτην, καὶ ἐνίσχυσις τῷ σώματι γένοιντο, πρὸς τὴν τῶν κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν εὐστάθειαν ἐπαγαγόντες. Ἐπεὶ καὶ ὁ ἀριθμὸς τούτων τῆς κατὰ φύσιν τελειότητος σύμβολον. Είπερ δεκάδος μὲν τὸ τέλειον· ἡ δὲ φύσις πενταδικὴ διὰ τὴν ὕλην ἐν τῇ τετράδι τῶν στοιχείων θεωρουμένη, καὶ τὸ εἶ ἐξ ὧν πάντα τὰ καθ' ἡμᾶς φυσικά. σιλέως θάνατον, οὗ τῶν τῆς ἀγαθοσύνης χαρίτων μάτ
λιστα πάντων αὐτὸς πεπείραμαι. Ὅθεν καὶ πενθητέος ἐμοὶ ἐκεῖνος, εἴπερ ἄλλῳ τινί· καὶ τοῦτόν γε
δέξῃ ἑτοιμαστήριον. Καὶ πάντοτε μεν γάρ σε πιο
στεύω, κατὰ τὸν τοῦ Παροιμιαστοῦ λόγου, ᾧ τὴν σου
φίαν οὐχ ἧττον, ἢ τὴν βασιλείαν ἔχεις ταὐτὸν, έτοι -
μάζειν τὰ ἔργα σου εἰς τὴν ἔξοδον, καὶ αὐτὴν τὴν τοῦ
σώματος φύσιν, καὶ ἁπλῶς, πᾶσαν τὴν ἀστατοῦσαν
κρίσιν, καὶ μόνον ἀκίνητον τὸ ἀεικίνητον ἔχουσαν,
οἷόν τινας προδρόμους τοῦ πάντως ἐλευσομένου που
ούμενον. Μάλιστα δὲ νῦν ὥσπερ ἐγγυτέρους προδρόμους, καὶ ἵν' οἰκειότερον είπω, λαμπαδηφόρει πει
θούμενον, ὅσον οὐκ ἔδει παρεῖναι τὸν προσδοκώμενη,
καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον ἑτοιμαζόμενον, ὥστε σαυτοῦ
περιποιήσασθαι τὸ ἀτάραχον. Οὕτως ἐγὼ παρὰ τῆς
βασιλείας σου λογισάμενος, οἷα δὴ αὕτη ἀμήχανος,
πάντα διατιθεῖσα καὶ τὰ πικρὰ πρὸς τὸ ἥδιον, καὶ τὰ
ἀσχήμονα πρὸς τὸ κάλλιον. Ἐκ τοῦ τῶν τῆς ἀθυμίας
πολλῶν ὑδάτων κατακλυσμοῦ οὐδὲ πηλὸν ὅλως ένα πο
λελειμμένον ὁρῶ τῇ καρδίᾳ μου. Πάντα γὰρ ὁ ἥλιος
ἀποξηράνας ἐννοηθείς μοι μόνον όπως διατεθήση
πρὸς τὰ συμβάντα. Τί δὲ οὐ μέλλεις καὶ πᾶν ἀηδὲς
ἡδέως διὰ τὸ μεγαλόψυχον δέχεσθαι; ὅς γε καὶ τοὺς
ἐμοὺς λόγους τίνος οὐκ ὄντας ἀηδεστέρους ἡδίους εξα
ναι πάντων ψηφίζεις. Καὶ ὁμολογεῖς ὁ ἀετὸς τοῖς
χρωγμοῖς τῆς κορώνης θέλγεσθαι, καὶ τοὺς παρ'
ἡμῖν ἰχθύας πιστεύεις επίσης τοῖς ἐμοῖς λόγοις ἡδεῖς
που γεγενημένους ἀνεγερεῖν πρὸς πᾶν ἄλλο νεκρών
θεῖσαν τὴν ὄρεξιν. Σὺ μὲν οὖν ἀξίως φθέγγῃ τῆς σῆς
χρηστότητος, σαυτὸν μᾶλλον ὑψῶν, οἷς συγκαταβαίνων αἴρεις τὴν ἐμὴν χθαμαλότητα. Ἡμεῖς δὲ σύνισμὲν ἡμῖν αὐτοῖς οὔτε λόγοις οὔτε ἔργοις οὐδὲν θελω
κτήριον ἔχουσι. Πλὴν ἀλλ' ἐστάλησαν ἰχθύες· οἱ μὲν,
άρτοι ταριχευτοί, οἱ δὲ, ἀρτιδίοις ἐνωπτημένοι. Καὶ
ἡδυνθείη μέν σοι ή διαλογή μου, ἣν ποιοῦμαι διὰ
τοῦδε τοῦ γράμματος· ἡδυνθείησαν δὲ μᾶλλον τῇ
ὁρέξει σου οἱ ἰχθύες, ὡς καὶ ἀποστολὴ καὶ εὐλογία
τῆς τὸν ζωοδότην ἡμῖν ἀποτεκούσης ἐν σώματι.
᾿Αναζωώσαιεν ταύτην, καὶ ἐνίσχυσις τῷ σώματι
γένοιντο, πρὸς τὴν τῶν κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν εὐστάθειαν ἐπαγαγόντες. Ἐπεὶ καὶ ὁ ἀριθμὸς τούτων
τῆς κατὰ φύσιν τελειότητος σύμβολον. Είπερ δεκάδος
μὲν τὸ τέλειον· ἡ δὲ φύσις πενταδικὴ διὰ τὴν ὕλην
ἐν τῇ τετράδι τῶν στοιχείων θεωρουμένη, καὶ τὸ εἶ
ἐξ ὧν πάντα τὰ καθ' ἡμᾶς φυσικά.
cnixe cogitemus, illa vero quaelibet remorantia σιλέως θάνατον, οὗ τῶν τῆς ἀγαθοσύνης χαρίτων μάτ
obstacula illi sedulo opponamus. Sed solum
impensius omne illi objicere studium, ne totum
dicam ministerium eorum, quæ nobiscum diviniora
sunt, et in nos fortius dominantur, et quod constitutum est dominari 643 prius eorum quæ
ornatui nobis sunt, deinde corum que ipsum
participant rationis usum, et quod nobis solum
stabile et firmum habemus, et quasi ex interitus
experte, et nullo modo labili et caduco constans
et immortale. At affinis tui imperatoris mortem
(cujus sanctitatis virtutes omnes et gratias ego
ipse potissimum sum expertus, unde planctu dignus et perpetuo luctu mihi ille videtur, si alicui
alteri etiam illam, inquam, modo in expeditam
animi promptitudinem accipies. Nam prorsus
arbitror te, juxta parœmiæ sermonem, quo non
minorem sapientiam habes, quam regnum, opera
tua, in vitæ exitum, et ipsam tui corporis naturam
disponere atque parare. Et simpliciter quidemn
omne inconstans judicium, quod solum immobile
et stabile, quod in assiduo est motu et lapsu volvit, veluti quosdam indices, et signa pravia
futuri te esse existimare. Maxime autem nunc
quasi quæ proxime præcurrant, et ut proprius
loquar veluti jam facem præferentem videas,
filique pareas, quantum vel ipse te nil tale sperantem adesse animadverterit, et ob hoc quidem
magis paratum et expeditum, ita ut nec tibi ipsi
terrori nec perturbationi esse potuerit. Ita et ego
imperium tuum ratione certa expendi, et quam
sit ejus magnitudo, sine ullo fuco et arte simplex, quæ omnia, quæ amara sunt et acerba,
suavia sibi et jucunda, et quæ deformnia pulcherrima esse constituit. Ex illa autem ingenti inundatione, quæ multis et rapidis anxietatis et tristitiæ
aquis accrevit, ne lutum quidem in anima mea
relictum video. Nam veluti sol omnia exsiccasti,
et hoc solum excogitasti in me quomodo videlicet
ad omnes casus, dubiosque rerum eventus me
constitueres. Quid enim, nonne omne injucundum
et durum lato animo, ut est tui pectoris magnitudo, es suscepturus? Qui etiam sermones meos,
etsi nihil habentes molestium, et acre omnium
suavissimos esse voves. Atque fateris te, qui
elegans aquila,es, et sublimis, aspero cornicantis rostri strepitu demulceri, et nostros pisciculos,
credis, cum meis sermonibus æque dulces effectos, appetitus sensus, qui ad omne aliud omnino deînortui sunt, posse excitare. Tu autem quæ digna sunt tua sanctitate, et loqueris, et excogitas. Te
ipsum maxime extollis, et quibus aliquantulum te demittis, meam humilitatem penitus in sublime
offers. Nos vero, neque sermonibus, neque operibus nihil delinimenti et blanditiarum habentibus,
nobis ipsi conscii sumus, nisi jam aliud nobis pisciculi instillaverint. Quorum hi quidem panes
conditi sunt, hi vero panibus incocti. Et forte tibi hæc dissertatiuncula, et colloquium, quod hac
epistola necto jucundum erit. Vel præcipue tuo appetitui et sensui, pisciculi valde fuerunt suaves,
quasi munus et sacrum beneficium Virginis, quæ vitæ Datorem nobis in corpore peperit. Hoc quidem reviviscere facient et corporis vires, et robur erunt, illud in constantem efficacis operæ naturamı
adducentes. Quoniam et horum numerus, cujusdam naturæ perfectioria symbolum est. Siquidem deua·
vius summa est perfectio. Et ipsa quidem natura, ob objectam materiam, quam in quatuor elementorum meditamur compagine, pentade constat, et quinaria csse fertur, et omne, id est
ex quo,
çuncta, quæ in mobis naturalia sunt, componuntur,
col. 381–382page 12 of 72
PG 126:381ΕΠΙΣΤ. ΙΓ. Τῷ Σεμνών. Και κεν τὸ βουλοίμην, και κεν πολύ κέρδιον ξεν Ιερωτάτη μοι κεφαλή, ή [γ. εἰ] θανάτοις ἑτέρων οἱ και κοῦντες πρὸς τὸ ἀνθρωπινώτερον ἡμᾶς συνεστέλλοντο. Νῦν δὲ οὕτως εἰσὶν ἄτρυτοι την κακίαν,. ὥστε μᾶλλον ταῖς πληγαῖς κατὰ τὸν Αἰγύπτιον ἐκεῖ νον κατασκληρύνεσθαι καὶ οὕτω [γ. οὔπω] τοῦτο ἂν ἀνδρικὸν, εἰ ταῖς τῶν οἰκείων, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ταῖς σφῶν αὐτῶν καὶ ὅ φασι, πολλὰ τῶν θηρίων ἐπειδὰν τρωθείεν ποιεῖν, ἀφειδοῦντα μᾶλλον ἑαυτῶν, εἰσπη δἦν τοῖς τραύμασι θυμικ ύτερον· ὡς ἂν ἐπειδὴ πα θεῖν μέλλοιεν, καὶ δράσαιέν τι τοὺς πολεμοῦντας. Εἰ βούλει δέ μοι, οἳ τὸν ᾿Αντίπατρον Ηρώδην ἱστο ροῦσι, νεανιεύσασθαι ἐπιθανάτιον τι κατόρθωμα, καὶ τῆς ἐκείνου θηριωδίας άξιον, συναγαγόντα πάν τας τοὺς τῶν Ἰουδαίων λογάδας εἰς τὴν τῶν βα σιλείων αὐλὴν, ἀθρόους κατασφάξαι ὡς ἱερεῖα, ἵνα, φησί, μηδεὶς οἶκος Ἰουδαίων πένθους ἄγων σχολήν τῷ ἐμῷ ἐπικροτοίη θανάτῳ. Τοιαῦτα τοίνυν δοκῶ μοι λογιζομένους τοὺς ἐν ταῖς νῦν ἡμέραις θηριώδεις και Ηρωδιανούς, καὶ πληττομένους, προσερε θίζεσθαι, καὶ θανατουμένους, ζῶσαν τὴν κακίαν καὶ ἀθάνατον ἐπιδείκνυσθαι· ὅσῳ μᾶλλον ἐγγίζουσαν προορῶσι τὴν θείαν ἀπώλειαν, τοσούτῳ πλείους προσαπολλύναι σπουδάζοντας· ὡς ἂν προαπελθόν της, μήτ' ίδωσι τὴν ἑαυτῶν ἀπώλειαν, μήτε ταύτῃ ἐπιγελάσωσι, καὶ σχῶσιν ὅλως τοῦ διαχυθήναι και ρόν. Οὓς ἀεὶ πενθεῖν καὶ σκυθρωπάζειν ἠβούλοντο. Εἰ μὲν οὖν τῶν τινα δαιμόνων ἐλπίζεις μεταβαλεῖν τὴν προαίρεσιν πεισθέντα τοῦτ᾽ ἢ βιασθέντα ταῖς οἰκονομίαις τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος, Ελπιζε δὲ τοὺς ἡμετέρους δημίους ἀγαθυνθῆναι ταῖς αὐστηροτέραις τῆς πολυποικίλης σοφίας ἐπεξελεύσεσιν. Εἰ δ᾽ οὐ κἀκεῖνο, πῶς τοῦτο συνιδεῖν οὐκ ἔχω. Καὶ τούτοις γὰρ εἰς ἕξιν ἡ κακία παγείσα, φύσεως δύο να μιν ἔλαβεν· ὡς, ἐξ ὧν ὁρῶσι, συμπείθομαι. Πλήν ἀλλ' ἡμᾶς τὸ ὀφειλόμενον δεῖ ποιεῖν, ἐπεύχεσθαι τούτοις ἀεὶ τὴν διόρθωσιν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Κύριος ἐτά ζων τοὺς νεφρούς τοῦ Ἰούδα, ᾔδει μὲν αὐτὸν ἀδιόρθωτον, οὐκ ἐπαύετο δὲ τὰ τῆς ἀγαθότητος ἐνδεικνύμενος. Μὴ παύσαιο τοίνυν αὐτό; τε τούτων ὑπερ ευχόμενος, καὶ ἄλλους, ὅσους οἶδας εὐσθενεῖς, ἐπὶ τῷ ἴσῳ ἔργῳ παρακαλῶν, εἴ πως ὑπὲρ ἐλπίδας τῇ πολυχειρία τὸν λίθον μετακινήσαμεν. ΕΠΙΣΤ. ΙΔ'. Τῷ Κύπρου. Οντως τῷ πνευματικῷ πνευματικά, καὶ τὰ κοσμικά, και πάντα ἐν πᾶσιν ὁ Θεὸς τούτῳ γίνεται, ἰδοὺ γοῦν σοὶ καὶ αὐτῷ, σεβασμιώτατέ μοι δέσποτα, τὰ πρὸς τὴν ἡμετέραν σταλέντα εὐτέλειαν. Εἰ καὶ Χιν
EPISTOLE LXXV AJ. MEURSIO EDITÆ.<
ΕΠΙΣΤ. ΙΓ.
Τῷ Σεμνών.
644 EPIST. XIII.
Semnarum episcopo.
Και κεν τὸ βουλοίμην, και κεν πολύ κέρδιον ξεν
Ιερωτάτη μοι κεφαλή, ή [γ. εἰ] θανάτοις ἑτέρων οἱ και
κοῦντες πρὸς τὸ ἀνθρωπινώτερον ἡμᾶς συνεστέλλοντο. Νῦν δὲ οὕτως εἰσὶν ἄτρυτοι την κακίαν,.
ὥστε μᾶλλον ταῖς πληγαῖς κατὰ τὸν Αἰγύπτιον ἐκεῖ-
· νον κατασκληρύνεσθαι καὶ οὕτω [γ. οὔπω] τοῦτο ἂν
ἀνδρικὸν, εἰ ταῖς τῶν οἰκείων, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ταῖς
σφῶν αὐτῶν καὶ ὅ φασι, πολλὰ τῶν θηρίων ἐπειδὰν
τρωθείεν ποιεῖν, ἀφειδοῦντα μᾶλλον ἑαυτῶν, εἰσπηδἦν τοῖς τραύμασι θυμικ ύτερον· ὡς ἂν ἐπειδὴ πα
θεῖν μέλλοιεν, καὶ δράσαιέν τι τοὺς πολεμοῦντας.
Εἰ βούλει δέ μοι, οἳ τὸν ᾿Αντίπατρον Ηρώδην ἱστο
ροῦσι, νεανιεύσασθαι ἐπιθανάτιον τι κατόρθωμα,
καὶ τῆς ἐκείνου θηριωδίας άξιον, συναγαγόντα πάν
τας τοὺς τῶν Ἰουδαίων λογάδας εἰς τὴν τῶν βασιλείων αὐλὴν, ἀθρόους κατασφάξαι ὡς ἱερεῖα, ἵνα,
φησί, μηδεὶς οἶκος Ἰουδαίων πένθους ἄγων σχολήν
τῷ ἐμῷ ἐπικροτοίη θανάτῳ. Τοιαῦτα τοίνυν δοκῶ
μοι λογιζομένους τοὺς ἐν ταῖς νῦν ἡμέραις θηριώ
δεις και Ηρωδιανούς, καὶ πληττομένους, προσερεθίζεσθαι, καὶ θανατουμένους, ζῶσαν τὴν κακίαν
καὶ ἀθάνατον ἐπιδείκνυσθαι· ὅσῳ μᾶλλον ἐγγίζουσαν
προορῶσι τὴν θείαν ἀπώλειαν, τοσούτῳ πλείους
προσαπολλύναι σπουδάζοντας· ὡς ἂν προαπελθόν
της, μήτ' ίδωσι τὴν ἑαυτῶν ἀπώλειαν, μήτε ταύτῃ
ἐπιγελάσωσι, καὶ σχῶσιν ὅλως τοῦ διαχυθήναι και
ρόν. Οὓς ἀεὶ πενθεῖν καὶ σκυθρωπάζειν ἠβούλοντο.
Εἰ μὲν οὖν τῶν τινα δαιμόνων ἐλπίζεις μεταβαλεῖν τὴν προαίρεσιν πεισθέντα τοῦτ᾽ ἢ βιασθέντα
ταῖς οἰκονομίαις τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος, Ελπιζε
δὲ τοὺς ἡμετέρους δημίους ἀγαθυνθῆναι ταῖς αὐστηροτέραις τῆς πολυποικίλης σοφίας ἐπεξελεύσεσιν.
Εἰ δ᾽ οὐ κἀκεῖνο, πῶς τοῦτο συνιδεῖν οὐκ ἔχω. Καὶ
τούτοις γὰρ εἰς ἕξιν ἡ κακία παγείσα, φύσεως δύο
να μιν ἔλαβεν· ὡς, ἐξ ὧν ὁρῶσι, συμπείθομαι. Πλήν
ἀλλ' ἡμᾶς τὸ ὀφειλόμενον δεῖ ποιεῖν, ἐπεύχεσθαι
τούτοις ἀεὶ τὴν διόρθωσιν. Ἐπεὶ καὶ ὁ Κύριος ἐτάζων τοὺς νεφρούς τοῦ Ἰούδα, ᾔδει μὲν αὐτὸν ἀδιόρθωτον, οὐκ ἐπαύετο δὲ τὰ τῆς ἀγαθότητος ἐνδεικνύμενος. Μὴ παύσαιο τοίνυν αὐτό; τε τούτων ὑπερ
ευχόμενος, καὶ ἄλλους, ὅσους οἶδας εὐσθενεῖς, ἐπὶ
τῷ ἴσῳ ἔργῳ παρακαλῶν, εἴ πως ὑπὲρ ἐλπίδας τῇ
πολυχειρία τὸν λίθον μετακινήσαμεν.
quomodo hoc posse effici pernoscam non habeo. In his etenim omne flagitii genus, vitiique robur,
ipso corporis habitu accrescens, jam naturæ vires suscipit. Quemadmodum ex eorum operibus intel.
ligimus. Nisi quod nos fas est facere, quod nos decet. Quippe facilem operis exitum, et emendatos
nulli
mores ab illis semper precari. Etenim postquam Dominus Judæ renes scrutatus fuit, et illum
obnoxium correctioni invenit, non tamen cessavit bonitatis suæ et clementiæ munera illi emittere.
Ne igitur tu etiam cessa in hos aliosque, quos infirmos noveris, orare, cunctosque in compensalapidem trajiceretionis æquale munus et opus deflectere, si quando supra spem totis manibus
Equidem hoc cuperem, et multo quidem utilius
essel, vir sanctissime, si aliorum morte et cadibus, qui infligendis pl:gis et cladibus inhiant,
in majorem in nos humanitatem et mansuetudinem
adiguntur. Nunc autem ita flagitiis nefariis et sceleribus sunt indefessi et effracti, ut ipsis plagis,
quemadmodum ille Ægyptius ad mala sævius recrudescant et exasperentur. Et nondum hoc illis
satis ad strenuitatem est, si domesticorum et
proximorum cædibus, sed jam si suis ipsorum
casibus crescant, et quod dicunt etiam plures
feras, postquam vulneribus variis effossæ fuerint,
maxime nec sibi ipsis parcentes, ad truculenta
vulnera animosiores insurgere et ingruere compellunt, ac si quia mortem fuerint passura, ipsos
adversarios pertiinescerent. Si vero mihi concedis,
quod de Antipatro Herode historiae referunt, facinus fuisse aggressum sævissimæ morti obnoxiam
et certe illius feritate dignum. Nam cum omnes
Judæorum lectas cohortes congregasset et in
regiam aulam invexisset, confestim omnes quasi
victimas et sacrificia mactavit, ut, inquit, nulla
Judæorum domus, si a luctu quodammodo cessaret, in meam mortem lætantes ederet plausus.
Talia quidem hisce diebus, hos Herodianos et
hæc ferina corda reputare et excogitare arbitror,
et excitatos et compulsos irritari et sævire, et
eliam vel defunctos penitus, et terræ abditos
sulcis, vitia, scelera et immortale flagitium manifestare. Qui et quanto propius prævident divina
accedere flagella, tanto plures vastare et diripere
conantur. Ut quam primum illa decesserint, neque
proprium ipsorum interitum videant, neque hoc
modo illudere et irridere possint, sed et omnino
illud confusionis truculentæ tempus continere
illi, quos perpetuo ingenere et diro mororis labo
confici statuerunt. Si quidem quemdam dæmonum
speras, aut hoc pacto persuasum, aut ipsa divinæ
bonitatis administratione coactum et deflexum,
quam sibi constituerit cladem immutare, etiam
sperare potes,hoc nostros acerrimos tortores,
severioribus variæ sapientiæ viribus, asperam posse
vindictam mitigare. Si autem illud fieri non potest,
mus.
ΕΠΙΣΤ. ΙΔ'.
Τῷ Κύπρου.
Οντως τῷ πνευματικῷ πνευματικά, καὶ τὰ
κοσμικά, και πάντα ἐν πᾶσιν ὁ Θεὸς τούτῳ γίνεται,
ἰδοὺ γοῦν σοὶ καὶ αὐτῷ, σεβασμιώτατέ μοι δέσποτα,
τὰ πρὸς τὴν ἡμετέραν σταλέντα εὐτέλειαν. Εἰ καὶ
645 EPIST. Χιν
Citri episcopo.
Vere quidem hoc spirituali robore et spiritualia et terrena et omnia quæ sunt in omnibus
Deus occupat. Te quidem ipsum circumspice,
augustissime domine, hæc quidem quæ in nostram
Letter XVEpistola XV
col. 383–384page 13 of 72
Epistola XIII, XIV
PG 126:383κοσμικά εἰσι, πνευματικόν τι αινίττεται. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ τῶν τοῦ ῥόδου σταγόνων μύρον ἐν δυσὶν ἀγο γείοις ὑελίνοις ἀπεσταλμένον, ἐνουθέτει τὴν ἐμὴν πώρωσιν, ὡς ἂν σῶμα καὶ ψυχή καθαρά καὶ δια φανῆ ὡς θελον έργασάμενος, ἀγγεῖα ταῦτα τοῦ κε νωθέντος δι' ἡμᾶς μύρου ποιήσωμεν. Οίδας πάντως τὸν ὡσεὶ σταγόνα ἐπὶ γῆς στάζοντα· οὗ καὶ στύφον, εὐῶδες, σωτήριον γάρ· καὶ τὸ εὐῶδες στύφον, οὐκ ἄνετον γάρ. Ζυγὸν μὲν γὰρ ἔχει, ἀλλὰ χρηστόν· καὶ φορτίον ἔχει, ἀλλ' ἐλαφρόν· καὶ αὖ εἰς νυμφῶνα ἄγει, ἀλλὰ διὰ στενῆς· καὶ ἀγαλλιᾶσθαι κελεύει, ἀλλὰ καὶ ἐν τρόμῳ προστίθησι. Τὰ δὲ εὐώδη ξύλα ἆρα ματαίως οὕτω καὶ ἀργῶς παρὰ τῆς πνευματικῆς σου σοφίας ἔσταλται; ᾿Αλλὰ λίαν ἂν αὐτοὶ ἀργοί εἴημεν, εἰ μὴ κἀνταῦθά τι πνευματικὸν ἐννοήσομεν. Τέτταρα γὰρ ὄντα τὰ ξύλα, τί ἄλλο, ή τετραμερές ξύλον ἐδήλουν, δ τὴν σωτηρίαν ἡμῖν ἐργάσατο; 'ρ Παῦλος καυχώμενος, καὶ ἡμᾶς τοὺς τοῦ Χριστοῦ σταυροῦν τὴν σάρκα σὺν τοῖς παθήμασι καὶ τοῖς ἐπι θυμήμασι βούλεται. Εδίδαξας οὖν προδήλως ἡμᾶς, ὅτι δεῖ σταυροῦν ἑαυτοὺς πᾶσι τοῖς κατὰ κόσμον ἡδέσι τε καὶ εὐώδεσι. Καὶ εἴποι ἄν τις αστείως, ὡς τὰ στι λέντα, καθ᾿ ἑαυτῶν ἀπεστάλησαν. Διὰ γὰρ τοῦ ἀριθμοῦ. ὡς εἴρηται, σταυροῦσθαι πρὸς τὰ τοιαῦτα βλαβερά διδα σκόμεθα· μᾶλλον δὲ προσάγειν πάντα Θεῷ καὶ διὰ τῶν τοιούτων εἰς ἐπίγνωσιν αὐτοῦ ἔρχεσθαι τοῦ καν τοῖς ἄλλοις ἀτίμοις ξύλοις τοσαύτην τιμήν διά τῆς εὐ ωδίας φυτεύσαντος. Καὶ πλείω δ᾽ ἂν εἶχον γράφειν, ὅσα κατενόησά σε διὰ τῶν σταλέντων τὴν ἐμὴν διδάσκοντα ταπεινότητα· ᾿Αλλὰ τί μοι τὸ ὄφελος, νοεῖν μὲν ταῦτα, μὴ πράττειν δέ; Γένοιτο δὲ ταῖς σαῖς εὐχαῖς, καὶ νοεῖν με καὶ πράττειν τὰ δέοντα, καὶ τὸν ἐμαυτού βίον, ὀσμὴν ζωῆς, ἀλλὰ μὴ θανάτου τῷ πρὸς ἐμὲ βλέποντι ποιμνίῳ παρέχεσθαι, Ο καὶ μὴ παύσαιο ὑπὲρ ἡμῶν ἐξαιτούμενος. α ΕΠΙΣΤ. ΙΕ΄. Τῷ Καματηροπούλῳ. Εἰ καὶ θανόντων περ καταλήθοντ' εὶν ἀΐδας, ἀλλ' αὐτός γε καὶ θανόντα φίλον τὴν ὀφειλομένην χάριν ἐν τοῖς ὑπολειφθεῖσιν αὐτῷ καταθήσομαι. Αμέλει καὶ τῷ τρισμακαριωτάτῳ ὑπερτίμῳ τῷ Ψελλῷ, καὶ παραμίλλῳ τὴν γλῶτταν, ὀφείλω μὲν ὡς εἰκὸς, οὐκ εὐαποδότους χάριτας. Πολλὰ γὰρ οἶδα τῆς μούσης τοῦ ἀνδρὸς ἀπονάμενος, Οὐκ ἔχων δὲ ὅπως ὅλῳ τούτῳ χαρισαίμην τῷ μέλει αὐτοῦ, Απαραμίλλῳ Ει.
vilitatem tenuemque naturam sunt emissa, etsi κοσμικά εἰσι, πνευματικόν τι αινίττεται. Τὸ μὲν γὰρ
ἐκ τῶν τοῦ ῥόδου σταγόνων μύρον ἐν δυσὶν ἀγο
γείοις ὑελίνοις ἀπεσταλμένον, ἐνουθέτει τὴν ἐμὴν
πώρωσιν, ὡς ἂν σῶμα καὶ ψυχή καθαρά καὶ δια
φανῆ ὡς θελον έργασάμενος, ἀγγεῖα ταῦτα τοῦ κενωθέντος δι' ἡμᾶς μύρου ποιήσωμεν. Οίδας πάντως
τὸν ὡσεὶ σταγόνα ἐπὶ γῆς στάζοντα· οὗ καὶ στύφον,
εὐῶδες, σωτήριον γάρ· καὶ τὸ εὐῶδες στύφον, οὐκ
ἄνετον γάρ. Ζυγὸν μὲν γὰρ ἔχει, ἀλλὰ χρηστόν· καὶ
φορτίον ἔχει, ἀλλ' ἐλαφρόν· καὶ αὖ εἰς νυμφῶνα
ἄγει, ἀλλὰ διὰ στενῆς· καὶ ἀγαλλιᾶσθαι κελεύει,
ἀλλὰ καὶ ἐν τρόμῳ προστίθησι. Τὰ δὲ εὐώδη ξύλα
ἆρα ματαίως οὕτω καὶ ἀργῶς παρὰ τῆς πνευμα
τικής σου σοφίας ἔσταλται; ᾿Αλλὰ λίαν ἂν αὐτοὶ ἀργοί
εἴημεν, εἰ μὴ κἀνταῦθά τι πνευματικὸν ἐννοήσομεν.
Τέτταρα γὰρ ὄντα τὰ ξύλα, τί ἄλλο, ή τετραμερές
ξύλον ἐδήλουν, δ τὴν σωτηρίαν ἡμῖν ἐργάσατο; 'ρ
Παῦλος καυχώμενος, καὶ ἡμᾶς τοὺς τοῦ Χριστοῦ
σταυροῦν τὴν σάρκα σὺν τοῖς παθήμασι καὶ τοῖς ἐπιθυμήμασι βούλεται. Εδίδαξας οὖν προδήλως ἡμᾶς,
ὅτι δεῖ σταυροῦν ἑαυτοὺς πᾶσι τοῖς κατὰ κόσμον ἡδέσι
τε καὶ εὐώδεσι. Καὶ εἴποι ἄν τις αστείως, ὡς τὰ στι
λέντα, καθ᾿ ἑαυτῶν ἀπεστάλησαν. Διὰ γὰρ τοῦ ἀριθμοῦ.
ὡς εἴρηται, σταυροῦσθαι πρὸς τὰ τοιαῦτα βλαβερά διδα
σκόμεθα· μᾶλλον δὲ προσάγειν πάντα Θεῷ καὶ διὰ τῶν
τοιούτων εἰς ἐπίγνωσιν αὐτοῦ ἔρχεσθαι τοῦ καν τοῖς
ἄλλοις ἀτίμοις ξύλοις τοσαύτην τιμήν διά τῆς εὐ
ωδίας φυτεύσαντος. Καὶ πλείω δ᾽ ἂν εἶχον γράφειν, ὅσα
κατενόησά σε διὰ τῶν σταλέντων τὴν ἐμὴν διδάσκοντα
ταπεινότητα· ᾿Αλλὰ τί μοι τὸ ὄφελος, νοεῖν μὲν ταῦτα,
μὴ πράττειν δέ; Γένοιτο δὲ ταῖς σαῖς εὐχαῖς, καὶ
νοεῖν με καὶ πράττειν τὰ δέοντα, καὶ τὸν ἐμαυτού
βίον, ὀσμὴν ζωῆς, ἀλλὰ μὴ θανάτου τῷ πρὸς ἐμὲ
βλέποντι ποιμνίῳ παρέχεσθαι, Ο καὶ μὴ παύσαιο
ὑπὲρ ἡμῶν ἐξαιτούμενος.
terrena sint, nescio quid secum spirituale involucro quodam innuere videntur. Namn unguentum
ex odoriferis rosarum guttulis instillatum, in
duabus vitreis amphoris emissum, hujus me compaginis et ossium structuræ admonuit. Ut si corpus et animam diaphana et perspicua quædam, ut
vitrum, ille effecerit, hæc vasa effusi et evacuati
in nos unguenti constitueremus. Nosti autem
omnino banc quasi guttam, super terram stillantem, cujus quæ astricta est et solida pars, suavi
fragrans est odore. Est enim natura conservandi
prædita. Et pars bonum spirans odorem stipala
est et condensa. Non enim dissolvi potest. Nam
jugum quidem habet, sed commodum et utile.
Etiam et pondus habet, sed leve et suave. Et porro
in dulcem inducit thalamum, sed per angustum viæ
callem. Et lætitia nos gestire jubet, sed trepidos
mos et pavidus constituit. Ligna vero illa odorifera,
frustra ita et abs re, a tua spirituali scientia sunt
emissa. Sed nimis nos ipsi etiam desides essemus
et inepti, nisi hoc in loco aliquid spirituale comprehenderemus. Quatuor elenim cum hæc ligna
sint, quid aliud quam lignum in quatuor dissectum partes manifestant, quod omnium nostrum
salutem mire perfecit? In quo Paulus glorians, et
nos qui Christi sumus, carnem cum humanis
alectibus et cupiditatem illecebris crucifigere
suadet. Insigniter itaque nos edocuisti, decere
quidem cum omnibus hujus mundi voluptatibus
et jucunditatibus nos ipsos crucifigi. Sed forte
aliquis urbane diceret, læc quæ missa sunt, in se
ipsus vere sunt emissa. Nam juxta numeri mysterium, ut dictum est, nos in hæc mundi pericula et
imminentia damna crucifigi docemur. Maxime
autem cuncta summo Deo referre, et talium rerum contemplatione, in ipsius veram cognitionem
venire, qui, etsi aliis ignobilibus lignis, tamen ob fragrantem odorem, tantum honorem impendit. Et
plura quidem quæ scriberem habui, scilicet quæcunque perspexi te, ob ea quæ jam missa smul,
meam humilitatem et abjectam naturæ conditionem edocere. Sed quod mihi emolumentum est,
quæ utilitas, hæc mente evolvere et nullis tamen exsequi operibus. Tuis autem precibus et intelligere, et quod opus est, absolvere facile consequar et meam ipsius vitam, vitæ odorem habentem,
non autem cæcæ mortis, vago gregi qui meis insistit vestigiis, qui in me oculos figit suos,
bere. Quod præstare nunquam cessabis, qui in nos præcipue ad hæc semper es expetitus.
646 EPIST. XV.
Camateropulo.
Defunctorum etsi immemorem Plutonis in antro.
Verumtamen ego defunctum amicum debita gratia, inter eos quos ipse reliquit, perpetuo prosequar. Nimirum terque quaterque beatum et exinium Psellum, qui citra controversiam linguæ
suavitate primas tenuit. Huic equidem, ut fas est,
quas nemo enarrare posset, neque posset referre,
debeo gratias. Multa enim edidici, ex tanti viri
* Galat. v, 24; Rom. vi, 6.
α
ΕΠΙΣΤ. ΙΕ΄.
Τῷ Καματηροπούλῳ.
exhiΕἰ καὶ θανόντων περ καταλήθοντ' εὶν ἀΐδας,
ἀλλ' αὐτός γε καὶ θανόντα φίλον τὴν ὀφειλομένην
χάριν ἐν τοῖς ὑπολειφθεῖσιν αὐτῷ καταθήσομαι.
Αμέλει καὶ τῷ τρισμακαριωτάτῳ ὑπερτίμῳ τῷ
Ψελλῷ, καὶ παραμίλλῳ τὴν γλῶτταν, ὀφείλω μὲν
ὡς εἰκὸς, οὐκ εὐαποδότους χάριτας. Πολλὰ γὰρ
οἶδα τῆς μούσης τοῦ ἀνδρὸς ἀπονάμενος, Οὐκ ἔχων
δὲ ὅπως ὅλῳ τούτῳ χαρισαίμην τῷ μέλει αὐτοῦ,
Varia lectiones et notæ.
Απαραμίλλῳ legendum docet DD. Masius ad Leoncm Diaconum (tom. CXVII, col. 726). Ει7.
PATR.
col. 385–386page 14 of 72
PG 126:385ὡς ἔξεστι, διὰ τῆς σῆς περὶ ἡμᾶς ἀγάπης χαρίζομαι. Ο γάρ τοι τὸ παρὸν ἡμῶν ἐγχειρίζων τη στ λαμπρότητι γραμματίδιον, θυγατριδοῦς μὲν ἐκείνου, πικρᾶς δὲ πειραθείς της τύχης, συμφορά κέχρηται, ὅπως οὖν αὐτῷ καταλλάξῃς την τύραννον. Εἰ γὰρ μὴ μόνον συνεύσεις, προσμειδιάσει τε τούτῳ, καὶ περιπτύξεται ή που καὶ τὴν αὐτοῦ εἰς τὸν κόλπον αὐτῆς εἰσαγαγοῦσα, δώσει τῶν ἀγαθῶν αὐτὸν δρά ξεσθαι. Καὶ μή τί με οἷου ἄλλως ἀφοσιούμενον ταῦτά σοι γράφειν. ᾿Αλλὰ γὰρ μήτε των λίγων ὀναίμην, μήτε τοῦ ἐπὶ τῇ σωτηρία τῆς ψυχῆς μου θελήματος, εἰ μὴ ἐγὼ ταῦτά σοι ἐκ βαθείας καρδίας γράφω, ἐλεῶ γὰρ τὸν νεανίαν, ὡς πάλαι ποτὲ ἐν ἐλβίοις ἰδὼν, καὶ τὴν τοῦ πάππου τούτου ψυχὴν δέδοικα, μήπως ὀνειδίσῃ ἐμοὶ τὸ σκληρὸν καὶ ἀτέ ραμνον. Οκνῶ γὰρ εἰπεῖν τέως τὸν ταῖς ἀριστεραῖς ἐρίφοις τὸ ἀπάνθρωπον ἐν κρίσει προφέροντα. Εἰ γάρ μει φανείη κατ' ὄναρ, καὶ τὴν γλῶσσαν ἐπαφήσει τὴν δωδεκάχρημον ἆρά με οἴει καὶ τὴν τῆς ἐπιπλήξεως φαντασίαν ὑποστῆναι φρίκης Στερ καὶ ταραχῆς; Εἰ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις τὸν Θεὸν παρεισάγῃ διὰ Δαβίδ, καίτοι τεθνηκότα, τῆς Ἱε ρουσαλήμ προασπίζοντα, κἂν ἄλλως ἦν ἀνάξια, καὶ χωρὶς αἱμάτων, τί πρὸς ταῦτα, ὅ πρὸς τῶν ἐκείνου χαρίτων πείσομαι, καὶ τῷ δικαίῳ καὶ τῷ Θεῷ καὶ Ψελλοῦ γλώσσῃ θλιβόμενος; Αλλά με τού των ῥῦσαι τῶν ἀναγκῶν, ἔν τιν: δουλείᾳ τάξας τὸν στελλόμενόν σοι τοῦτον. Πάντως γὰρ πολλῶν σου ἀνατεθεισῶν, ῥᾴδιον εἰ τὸ μὴ μᾶλλον, τὸν γοῦν ὑπὸ τοσούτων συνιστάμενόν σοι ὠφελείας αξιω θέντα ἀποκαταστῆσαι ἡμῖν· οὐ γὰρ ἐστενοχώρηται *, σοι τὰ τῆς ὁδοῦ. Καί σε Θεός εἴη πάσης τηρῶν ἀνώ τερον κακίας καὶ κακώσεως. ΕΠΙΣΤ. ΙΓ'. Τῷ Αγκυραίς. Μὴ καὶ τὴν γλῶτταν ἐπεδήθης ὁ σοφὸς πρόεδρος, ὑπὲρ, φεῦ! τῶν νῦν καιρῶν, οἱ τῇ ποδάγρᾳ καὶ γλώττας δεσμεῖν διδόασιν; Οὕτω πάντα πρὸς τὸ χεῖρον ἐξαγριαίνουσιν. ᾿Αλλὰ μὴ, τοῦτο μὲν, οὔθ᾽ ὑπὸ τῶν καιρῶν ἐνεωχμώθη, οὔτ᾽ αὐτὸς πέπονθας. Αφοσιοὶ δὲ τὰς πρὸς ἡμᾶς ὁμιλίας, οἷς τῷ ἀδελφῷ ἡμῶν ὁμιλεῖς, ἐμβιβάζων αὐτὸν καὶ συνετίζων ἐν ὁδῷ ταύτῃ ᾗ πρὸς τὰς φιλοσοφίας πορεύεται· δέχο μαι τοῦτο, καὶ πάσης τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμιλίας τίθε μαι ήδιον. Όπως οὖν συνεχέστερον ὁμιλοίης τῷ νέῳ, εἰ τί σοι μέλλει τοῦ ἡμᾶς εὐφραίνειν που κνότερον, ἀπολαυέτω μὲν οὖν καὶ τῶν κοινῶν σου τῆς σοφίας κρατήρων, καὶ τῶν θυμάτων ἑστιάσθω σὺν τοῖς λοιποῖς καλῶς ἄφροσιν. Εθέλω δέ τι τούτῳ Δωδεκάχρομον. δωδεκάχρουνον. Μέλλει. μέλει.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ὡς ἔξεστι, διὰ τῆς σῆς περὶ ἡμᾶς ἀγάπης χαρίζο- musa utilitatem decerpens nou vulgarem. Αt quia
μαι. Ο γάρ τοι τὸ παρὸν ἡμῶν ἐγχειρίζων τη στ
penitus non habeo, quo pacto hujus suavitati graλαμπρότητι γραμματίδιον, θυγατριδοῦς μὲν ἐκείνου, tun: et beneficum me præbeam, ut decet, ob tuam
πικρᾶς δὲ πειραθείς της τύχης, συμφορά κέχρηται, tamen in nos dilectionem et integrum amorem,
ὅπως οὖν αὐτῷ καταλλάξῃς την τύραννον. Εἰ γὰρ aliquam grati animi significationem ostendam. Qui
μὴ μόνον συνεύσεις, προσμειδιάσει τε τούτῳ, καὶ enim nostras has præsentes litteras tuis splendi -
περιπτύξεται ή που καὶ τὴν αὐτοῦ εἰς τὸν κόλπον dissimis committit manibus, illius quidem nep: s
αὐτῆς εἰσαγαγοῦσα, δώσει τῶν ἀγαθῶν αὐτὸν δρά est, et acerbo fati nunc depressus `casu, ultimis
ξεσθαι. Καὶ μή τί με οἷου ἄλλως ἀφοσιούμενον fere calamitatibus affligitur. Quomodo itaque cim
ταῦτά σοι γράφειν. ᾿Αλλὰ γὰρ μήτε των λίγων hoc asperam et tyrannicam fortunam reconciliaὀναίμην, μήτε τοῦ ἐπὶ τῇ σωτηρία τῆς ψυχῆς μου bis? Nam nisi solum conspiraveris, et huic quideın
θελήματος, εἰ μὴ ἐγὼ ταῦτά σοι ἐκ βαθείας καρδίας illa arridebit, totamque se circumfundet, et alicul i
γράφω, ἐλεῶ γὰρ τὸν νεανίαν, ὡς πάλαι ποτὲ ἐν hujus sortem in suum ipsa sinum inducens, bona
ἐλβίοις ἰδὼν, καὶ τὴν τοῦ πάππου τούτου ψυχὴν cuncta huic accipere indulgebit. At ne existima,
δέδοικα, μήπως ὀνειδίσῃ ἐμοὶ τὸ σκληρὸν καὶ ἀτέ- me aliter quam hac pietate obstrictum hæc ad te
ραμνον. Οκνῶ γὰρ εἰπεῖν τέως τὸν ταῖς ἀριστεραῖς scribere. Etenim neque sermonis fructum percipre
ἐρίφοις τὸ ἀπάνθρωπον ἐν κρίσει προφέροντα. Εἰ γάρ rem, nec illo consilio tuo, quod in animæ meæ
μει φανείη κατ' ὄναρ, καὶ τὴν γλῶσσαν ἐπαφήσει salutem impendisti, fungerer, nisi hæc ex intimo
τὴν δωδεκάχρημον ἆρά με οἴει καὶ τὴν τῆς cordis sensu ad te scriberem. Hujus enim ado!eἐπιπλήξεως φαντασίαν ὑποστῆναι φρίκης Στερ scentis misereor, quasi jam pridem inter beatos
καὶ ταραχῆς; Εἰ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις τὸν Θεὸν illos conspicerem. Etiam et hujus avi animum
παρεισάγῃ διὰ Δαβίδ, καίτοι τεθνηκότα, τῆς Ἱε timeo, ne forte mei cordis asperitatem et immitem
ρουσαλήμ προασπίζοντα, κἂν ἄλλως ἦν ἀνάξια,
incuset dureque increpet mentem. Nequco etenim
καὶ χωρὶς αἱμάτων, τί πρὸς ταῦτα, ὅ πρὸς τῶν
dicere, quantum infaustos hædos benignitate ct
ἐκείνου χαρίτων πείσομαι, καὶ τῷ δικαίῳ καὶ τῷ humanitate in judicio superabit. Si etenim mili
Θεῷ καὶ Ψελλοῦ γλώσσῃ θλιβόμενος; Αλλά με τού- per somnium appareret, et linguam duodecim
των ῥῦσαι τῶν ἀναγκῶν, ἔν τιν: δουλείᾳ τάξας τὸν effluente scatebris contrectaverit, etiam num
στελλόμενόν σοι τοῦτον. Πάντως γὰρ πολλῶν σου existimas, me tanti tim.oris spectrum horridumἀνατεθεισῶν, ῥᾴδιον εἰ τὸ μὴ μᾶλλον, τὸν γοῦν que simulacrum, et sine stupore et tumultu snὑπὸ τοσούτων συνιστάμενόν σοι ὠφελείας αξιω- stinere? Si vero in alios ipsum Deum insinuaret et
θέντα ἀποκαταστῆσαι ἡμῖν· οὐ γὰρ ἐστενοχώρηται G proponeret, juxta Davidem *, et si defunctum,
σοι τὰ τῆς ὁδοῦ. Καί σε Θεός εἴη πάσης τηρῶν ἀνώ- magnæ tamen Jerusalem protectorem, et si secus
τερον κακίας καὶ κακώσεως.
quam ejus dignitas postulabat, vel siquidem et sine
aliorum cædibus fuerit. Sed ad hæc quod de illius gratiarum venustate et fulgore credam, el ipsa
æquitate, et divino Dei numine, et dulci Pselli lingua constrictus. Sed jam ab his me custodi, et
defende fati necessitatibus, et hunc tibi submissum et subditum quadam in servitute constitue. Nam
cum harum multæ tibi delatæ et expositæ sint, facilius erit, si hoc non magis decuerit, hunc, tantis compressum cladibus, aliquo subsidio et emolumento, a le cumulatum nobis restituere. Non
enim quæ ad viam necessaria sunt, te in arctum deducere, et in angustam rerum orbitam devolvese
poterunt. Deus itaque te sceleris purum et malæ fortunæ detractum casibus servet.
ΕΠΙΣΤ. ΙΓ'.
Τῷ Αγκυραίς.
Μὴ καὶ τὴν γλῶτταν ἐπεδήθης ὁ σοφὸς πρόεδρος,
ὑπὲρ, φεῦ! τῶν νῦν καιρῶν, οἱ τῇ ποδάγρᾳ καὶ
γλώττας δεσμεῖν διδόασιν; Οὕτω πάντα πρὸς τὸ
χεῖρον ἐξαγριαίνουσιν. ᾿Αλλὰ μὴ, τοῦτο μὲν, οὔθ᾽
ὑπὸ τῶν καιρῶν ἐνεωχμώθη, οὔτ᾽ αὐτὸς πέπονθας.
Αφοσιοὶ δὲ τὰς πρὸς ἡμᾶς ὁμιλίας, οἷς τῷ ἀδελφῷ
ἡμῶν ὁμιλεῖς, ἐμβιβάζων αὐτὸν καὶ συνετίζων ἐν
ὁδῷ ταύτῃ ᾗ πρὸς τὰς φιλοσοφίας πορεύεται· δέχομαι τοῦτο, καὶ πάσης τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμιλίας τίθε
μαι ήδιον. Όπως οὖν συνεχέστερον ὁμιλοίης τῷ
νέῳ, εἰ τί σοι μέλλει τοῦ ἡμᾶς εὐφραίνειν που
κνότερον, ἀπολαυέτω μὲν οὖν καὶ τῶν κοινῶν σου
τῆς σοφίας κρατήρων, καὶ τῶν θυμάτων ἑστιάσθω
σὺν τοῖς λοιποῖς καλῶς ἄφροσιν. Εθέλω δέ τι τούτῳ
Ps. cxsτιν, 21.
647 EPIST. XVI.
Ancyre episcopa.
Non equidem cum sapiens sit præses, in hos
(o mores!) temporumn lapsus, linguam viuculo
cohibes, que etiam podagra linguas devincire et
constringere permittit. Ita quidem omnia in pejus
ferociunt. Sed non hoc etenim, neque sub hoc
tempore innovatum est, neque ipse ita male cs
affectus. Verum colloquia quæ in nos habes, omni
religione solvit, quibus etiam cum fratre nostro
familiariter uteris illumque impellis, mireque instruis in hac via, per quam in sacram philosophiam couscenditur. Hoc ita percipio, et omni
quod in nos habes colloquio, jucundius et suavius
censco. Quodammodo igitur assiduam cum adolescente familiaritatem et colloquium conseres si
Variæ lectiones et notæ.
Δωδεκάχρομον. Scrib. δωδεκάχρουνον.
Μέλλει. Scrib. μέλει.
Letter XVIIEpistola XVII
col. 387–388page 15 of 72
Epistola XVI
PG 126:387ἂν αὐτῷ λάθρα χαρίζηται. Ἐπεὶ καὶ μητέρες πολ λάκις ἓν ἀπολαβοῦσαι τῶν τέκνων ἰδίᾳ, τῶν τι γλυκασμάτων αὐτῷ παρατίθενται. Βούλει δώσω κανόνα τοῦ λεγομένου; Ὅσον ὁ Θεοφύλακτος ἐξῄρητα: σο τῶν λοιπῶν εἰς φιλίαν, τοσαύτας οφείλεις ἰδίᾳ τῷ ἀδελφῷ χάριτα;, τοσοῦτον ἀγαπώμενόν σοι δέξει; [[. δείξ.] ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τὸν Θεοφύλακτον. Δείξω καὶ ἕτερον μέτρον. Ὁποῖον ἂν ἐβούλου με εἶναι τῷ σῷ Παύλῳ ὑπ' ἐμοὶ τελουμένῳ σοφίας τι μυστήριον, τοιοῦτος γενοῦ τῷ ἐμῷ Δημητρίῳ, τὰ φιλοσοφίας ὑπὸ σοῦ ὀργιάζοντι. Εῤῥωμένος διαβιοίης εύθυμος, ἀνθρώπων ἐμοὶ χαριέστατα. καὶ ἰδίᾳ παρ' αὐτῆς γίνεσθαι, ῖν ἔχοι κέρδος, ὅ τι ΕΠΙΣΤ. ΙΖ'. Τῷ Κερκύρας. Πῶς ἂν εἴποις ἡδέως ἐδεξάμην σου τὴν ἐπιστολὴν τιμιώτατε δέσποτα. Καὶ πάντα μὲν καλά ἐν καιρῷ αὐτῶν· λόγος δὲ μᾶλλον. Καὶ λόγος, του αὐτῆς μὲν γνώμης γέννημα, τοιαύτης δὲ γλώττης μαίευμα. Ἐν ἀθυμίᾳ γὰρ ὄντι μοι, τὸ λαθικηδες ἐκεῖνο ἀνέχεας φάρμακον· καὶ διψώντι, τῷ ἐκ τῆς πέτρας κατεγλύκανας νάματι. Καὶ ὡς ὑποφήτης τοῦ Παρακλήτου τὴν κατώδυνόν μου ψυχήν παρεκάλεσας. Καθ᾽ ὑπερβολὴν γὰρ ἐβαρύνθημεν, ὥστε ἐξαπορηθῆναι ἡμᾶς καὶ τοῦ ζῆν. Εξωθεν μάχαι, ἔσωθεν φόβοι. Οι τε γὰρ ἐχθροὶ κεκραταίωνται· καὶ οἱ φίλ λοι καὶ οἱ πλησίον, οἱ μὲν, ἀντέστησαν, οἱ δὲ, ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν τὸ φιλανθρωπότερον. 'Αλλ' ὁ πιο ρακαλῶν τοὺς ταπεινούς, καὶ ἰώμενὸς τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, παρεκάλεσεν ἡμᾶς εἷς ὡμίλησεν. Καὶ ἡ δρόσος ή παρὰ σοῦ ἴαμα ἡμῖν γέγονε· καὶ χάρις τῷ Πατρὶ τῶν οἰκτιρμῶν, καὶ Θεῷ πάσης παρακλήσεως, ὅτι ἐν οὕτως ἡμέραις που ντραῖς, καὶ ἐν καιροῖς ἀφίλοις καὶ θηριώδεσι, τὴν σὴν ἱερότητα δέδωκεν ἡμῖν τῇ φιλαδελφίς φιλόστοργον, σπλάγχνοις Ἰησοῦ δικαιωμένην. Μὴ κάμοις οὖν, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, ᾗ παρὰ τοῦ Κυρίου ἐπλου τίσθης γνώμῃ καὶ σοφίᾳ πρὸς ἡμᾶς χρώμενος, καὶ τὸν θησαυρὸν ἂν ἔχοντες ἐν ὀστρακίνῳ σκεύει, τῷ τῆς ταπεινώσεως σώματι, χορηγῶν ἀφθόνως τοῖς χρήζουσιν· ὡς ἐμέ γε οὔτε πρόσοδοι λυποῦσιν, ἐν αἷς ἦν ποτε τὰ τῆς ἀρχιεπισκοπῆς ἄλκιμα, οὔτε ἡ ἀπὸ ποταμῶν ἕως περάτων θαλάσσης διατεταμένη εξου σία καὶ ἐπικράτεια. Τῆς μὲν γὰρ αὐτάρκως ἔχομεν τὸ δὲ περισσὸν ἐκ τίνος ἐστὶ, μεμαθήκαμεν τῆς δὲ, ἀῤῥωστότερον ἢ ὥστε ἀντέχεσθαι. Ὁ δὲ τῶν φροντίδων περικλυσμὸς, καὶ ὁ πονηρὸς περισπασ μᾶς, καὶ τὸ μάτην ταράττεσθαι, καὶ μήπω πραξ ναι ἀφ' ἡμερῶν πονηρῶν, ταῦτά μοι σῆς ὀστέων, 'Ηδέως έδεξαν μήν σου τὴν ἐπιστολήν. ἡδέως έδεξάμην σου τὴν ἐν "Ον ἔχοντες. δν ἔχων τ' εἴ
ἂν αὐτῷ λάθρα χαρίζηται. Ἐπεὶ καὶ μητέρες πολ
λάκις ἓν ἀπολαβοῦσαι τῶν τέκνων ἰδίᾳ, τῶν τι γλυ
κασμάτων αὐτῷ παρατίθενται. Βούλει δώσω κανόνα
τοῦ λεγομένου; Ὅσον ὁ Θεοφύλακτος ἐξῄρητα: σο:
τῶν λοιπῶν εἰς φιλίαν, τοσαύτας οφείλεις ἰδίᾳ τῷ
ἀδελφῷ χάριτα;, τοσοῦτον ἀγαπώμενόν σοι δέξει;
[[. δείξ.] ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τὸν Θεοφύλακτον. Δείξω
καὶ ἕτερον μέτρον. Ὁποῖον ἂν ἐβούλου με εἶναι τῷ
σῷ Παύλῳ ὑπ' ἐμοὶ τελουμένῳ σοφίας τι μυστήριον,
τοιοῦτος γενοῦ τῷ ἐμῷ Δημητρίῳ, τὰ φιλοσοφίας
ὑπὸ σοῦ ὀργιάζοντι. Εῤῥωμένος διαβιοίης εύθυμος,
ἀνθρώπων ἐμοὶ χαριέστατα.
es! Libi curæ, nos crebrius summo alicere gaudio. καὶ ἰδίᾳ παρ' αὐτῆς γίνεσθαι, ῖν ἔχοι κέρδος, ὅ τι
Fungatur itaque ille communibus tuæ sapientiæ
crateribus, et lautis sacrificiorum conviviis, cum
reliquis, qui secum non absurde lætitia desipiunt,
comiter excipiatur. Volo autem hunc modo, et
privatim bis commissum sapientiæ, ab illo saltim
hoc consequi, quo aliquod lucri habeat munus, ut
vel etiam aliqua sibi gratia referatur. Quoniam et
matres, ut aliquem ex filiis seorsim singulari suscipiunt studio, mellitis illum deliciarum blandinientis fovent, dulceque leniunt. Vis forsan, ut
hujus quam loquor rei, rationem et specimen
præbean? Quantum Theophylactus a te, reliquis,
in amorem et amicitiam prælatus est, et antepositus, tantas privatim fratri debes rependere gratias, tantumque supra alios Theophylactum tibi charum habere. Alium et tibi rei ostendam 189dum. Qualem me volebas esse tuo Paulo, cumí illum sapientiæ mysteria absoluto studio edocebam;
talis tu meo Demetrio exsiste, qui philosophiæ studio, te docente, initiatus et instructus est. Denique utinam læto salutis spiritu diu vivas, hominum mihi gratissime!
EPIST. XVII.
Cercyra episcopo.
ΕΠΙΣΤ. ΙΖ'.
Τῷ Κερκύρας.
Πῶς ἂν εἴποις ἡδέως ἐδεξάμην σου τὴν ἐπιστο
λὴν τιμιώτατε δέσποτα. Καὶ πάντα μὲν καλά
ἐν καιρῷ αὐτῶν· λόγος δὲ μᾶλλον. Καὶ λόγος, του
αὐτῆς μὲν γνώμης γέννημα, τοιαύτης δὲ γλώττης
μαίευμα. Ἐν ἀθυμίᾳ γὰρ ὄντι μοι, τὸ λαθικηδες
ἐκεῖνο ἀνέχεας φάρμακον· καὶ διψώντι, τῷ ἐκ τῆς
πέτρας κατεγλύκανας νάματι. Καὶ ὡς ὑποφήτης τοῦ
Παρακλήτου τὴν κατώδυνόν μου ψυχήν παρεκάλεσας.
Καθ᾽ ὑπερβολὴν γὰρ ἐβαρύνθημεν, ὥστε ἐξαπορη
θῆναι ἡμᾶς καὶ τοῦ ζῆν. Εξωθεν μάχαι, ἔσωθεν
φόβοι. Οι τε γὰρ ἐχθροὶ κεκραταίωνται· καὶ οἱ φίλ
λοι καὶ οἱ πλησίον, οἱ μὲν, ἀντέστησαν, οἱ δὲ, ἀπὸ
μακρόθεν ἔστησαν τὸ φιλανθρωπότερον. 'Αλλ' ὁ πιο
ρακαλῶν τοὺς ταπεινούς, καὶ ἰώμενὸς τοὺς συντε
τριμμένους τὴν καρδίαν, παρεκάλεσεν ἡμᾶς εἷς
ὡμίλησεν. Καὶ ἡ δρόσος ή παρὰ σοῦ ἴαμα ἡμῖν
γέγονε· καὶ χάρις τῷ Πατρὶ τῶν οἰκτιρμῶν, καὶ
Θεῷ πάσης παρακλήσεως, ὅτι ἐν οὕτως ἡμέραις που
ντραῖς, καὶ ἐν καιροῖς ἀφίλοις καὶ θηριώδεσι, τὴν
σὴν ἱερότητα δέδωκεν ἡμῖν τῇ φιλαδελφίς φιλόστορ
γον, σπλάγχνοις Ἰησοῦ δικαιωμένην. Μὴ κάμοις
οὖν, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, ᾗ παρὰ τοῦ Κυρίου ἐπλουτίσθης γνώμῃ καὶ σοφίᾳ πρὸς ἡμᾶς χρώμενος, καὶ
τὸν θησαυρὸν ἂν ἔχοντες ἐν ὀστρακίνῳ σκεύει,
τῷ τῆς ταπεινώσεως σώματι, χορηγῶν ἀφθόνως τοῖς
χρήζουσιν· ὡς ἐμέ γε οὔτε πρόσοδοι λυποῦσιν, ἐν αἷς
ἦν ποτε τὰ τῆς ἀρχιεπισκοπῆς ἄλκιμα, οὔτε ἡ ἀπὸ
ποταμῶν ἕως περάτων θαλάσσης διατεταμένη εξου
Quodammodo diceres, nos jucunde et hilari
animo tuas litteras suscepisse, inclyte domine.
Etenim cuncta illarum occasione et opportunitate
nobis pulchra et suavia visa fuerunt, et maxime
vero oratio. Oratio, inquam, quæ tantæ est mentis
et sententiæ germen, tantæque linguæ soboles.
Nam cum in summa animi anxietudine versaret,
pharmacum mihi illud, quo profundus oblivionis
sopor inducitur, effudisti. Cumque arida arderem
siti, dulci ex petra, liquore, in siccas, potius dulcedinem, ſauces emisisti. Et quasi divini interpres
Paracleti, meam animam doloribus aliquantulum
648 affectam et fisam recreasti, et dulci consolatione evexisti. Nos enim supra quam dici potest,
gravi conflictamur rerum mole, ita ut penitus
nobis horrentia immineant bella, intus vero timores. Hostes etiam in nos superiores evadunt. Et
amici et propinqui ita in nos se habent, ut hi penitus nobis adversentur, et illi quam remotissimam
humanitatis et benignitatis opem nobis objiciant.
Sed enim qui humiles et abjectos consulatur,
quique illis qui, lacero corde et disrupto pectore,
atteruntur medetur, nobis etiam solatio fuit,
quíbus et familiarem se præbuit. Et ros ille tuus
divinitus stillans medicamentum nobis salubre
exstitit. Gratia ergo sit misericordiarum Patri et
Deo totius consolationis, quoniam his tam infaustis et pessimis diebus, et hoc tempore hostium
irruptione ferociente et infesto, tuam sanctitatem σία καὶ ἐπικράτεια. Τῆς μὲν γὰρ αὐτάρκως ἔχομεν·
nobis paterna dilectione cinctam, et ipsis Jesu
visceribus quasi incoctam et probatam indulsit.
Ne igitur lassescas, Dei homo, illam qua apud
Dominum dives factus es ", sapientiam in nos deflectere, et thesaurum illum egregium, quem in
9 11 Cor. viii, 9.
τὸ δὲ περισσὸν ἐκ τίνος ἐστὶ, μεμαθήκαμεν τῆς
δὲ, ἀῤῥωστότερον ἢ ὥστε ἀντέχεσθαι. Ὁ δὲ τῶν
φροντίδων περικλυσμὸς, καὶ ὁ πονηρὸς περισπασ
μᾶς, καὶ τὸ μάτην ταράττεσθαι, καὶ μήπω πραξ
ναι ἀφ' ἡμερῶν πονηρῶν, ταῦτά μοι σῆς ὀστέων,
Var a lectiones et notæ
'Ηδέως έδεξαν μήν σου τὴν ἐπιστολήν. Rescribo, ἡδέως έδεξάμην σου τὴν ἐν
"Ον ἔχοντες. Scrib. δν ἔχων τ' εἴ
col. 389–390page 16 of 72
PG 126:389ταῦτά μοι τοὺς μυελοὺς δαπανᾷ. Οὔπω γὰρ τελείως πεφευγόσι τὸν λέοντα, ἡ ἄματος ἡμῖν συναντῇ· καὶ ταύτην ἀποδρᾶσι, καὶ ἐπὶ τοὺς τοίχους τῆς οἰκίας τὰς χεῖρας ἐρείσασιν, ὄφις ἐκ τῆς ὁπῆς προκύπτει ἐπίβουλος· ὃ καὶ μᾶλλον ἐμοὶ τὰς ὀδύνας δριμυτέρας ἐργάζεται. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν, καίτοι μάλα σφόδρα βουλόμενος ἐκπτύσαι, ἵνα μικρόν τι τὴν καρδίαν κουφίσαιμι, ἐν πείστη στέγω τετληότι θυμῷ. Φυλακήν τε καὶ νῦν τῷ στόματι τίθεμαι, ὡς κάν τῷ συστῆναι τὴν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου, ἵνα μὴ κατα αισχύνω τὸ μέγα τῆς ἀρχιεροσύνης πράγμα, ἢ ὄνο Τὸ γὰρ τῆς ἐπιστολῆς χρῆμα λάλον, ὡς οἶσθα, καὶ οὐκ ἐχέμυθον. Ἐπεὶ παρὰ συνιερέων, καὶ συν επισκόπων, οι δοκοῦσι κρίνειν τὸν λαὸν, ἐκτέτακται τὰ τῶν θλίψεων ἡμῶν δίκτυα. Σὺ δὲ εὔχου, τίμιε πάτερ καὶ δέσποτα, ἡμῖν μὲν, τοὺς ἐν τοῖς ψευδαδέλ μα. φοις τούτοις κινδύνους ὑπεκφυγεῖν, αὐτοῖς δὲ ἐκείνοις, ἐκ τῆς παγίδος ἀνανῆψαι τοῦ διαβόλου, ἐν ᾗ ἐζωγράφησαν. Πάντως δὲ τὸν ἀπ' ἐναντίας ἡμῶν αἰσχυνο θῆναι, καὶ διὰ πάντων τὸν Θεὸν δοξασθῆναι. Οἱ ἡ χάρις εἴη μετὰ τοῦ πνεύματός σου, πανίερε καὶ ἅγιε δέσποτα. ΕΠΙΣΤ. ΙΗ'. Τῷ Μερμεντλῶν. Οὔ τίς τοι θεός εἰμι, τί μ' ἀθανάτοισιν είσκεις; Αλλὰ σοὶ μὲν ὁ φίλος καὶ ψεύδεσθαι δίδωσι, καὶ ταῦτα τὴν ἀλήθειαν ἐν ταῖς Θέμιδος ἀποκρίσεσιν, ὧν εἶ προστάτης, ἀσκήσαντι. Ἡμῖν δὲ ἀπόχρη μέσ νειν ἐφ' ἧς ποτε ἦμεν τάξεως, δεκαδάρχαι τεταγμέναι, ἢ τὴν χάριν, τριακοντάρχαι· χιλιαρχίας δὲ καὶ στρατηγίας κλέος οἷον ἀκούομεν. Μή μοι οὖν τὰς Λογγίνου κρίσει; περίαπτε, μὴ καὶ δόξῃς τισὶν αὐτός γε οἱ κατὰ Λογγίνον κρίνειν. Τοσοῦτον γὰρ νῦν τῆς ἡμῶν αὐτῶν ὑστεροῦμεν δυνάμεως, καθ᾽ ἦν ποτ' ἦμεν πάλαι ἄλκιμοι, ὅσον τότε τῆς τῶν ἀρχαίων ἀπελειπόμεθα ἔξεως. Οὔτε γὰρ τὰ χωρία ταῦτα ἐθέλει με εἰδάσκειν [ [. ἐθέλοιμεν διδ.]· καὶ τὰ βιβλία "Αρπυιαι ανηρείψαντο. Χείρες πρακτόρων οὐχ ἧττον ἡμῶν πᾶσαν ἀνάγνωσιν ἀφαιρούμεναι, ή ἐκεῖναι τοῦ Φινέως τα βρώματα. Αὐτοὺς μὲν οὖν ἀπὸ τοῦ περιπατεῖν πρὸς τὴν ᾿Ακαδημίαν μετάσαι νε, καὶ πρὸς τὴν Στοάν, καὶ τὰ ταύτη; κάλλη διά βαινε. Εντρύφα δέ μοι καὶ τοῖς Ἰωνικοῖς λειμῶσι, Εν πείστη στέγω. Εμπης τε στέγω.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ταῦτά μοι τοὺς μυελοὺς δαπανᾷ. Οὔπω γὰρ τελείως fictili et luteo vase hoc abjecta humilitatis core
πεφευγόσι τὸν λέοντα, ἡ ἄματος ἡμῖν συναντῇ· καὶ
ταύτην ἀποδρᾶσι, καὶ ἐπὶ τοὺς τοίχους τῆς οἰκίας
τὰς χεῖρας ἐρείσασιν, ὄφις ἐκ τῆς ὁπῆς προκύπτει
ἐπίβουλος· ὃ καὶ μᾶλλον ἐμοὶ τὰς ὀδύνας δριμυτέρας
ἐργάζεται. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν, καίτοι μάλα σφόδρα
βουλόμενος ἐκπτύσαι, ἵνα μικρόν τι τὴν καρδίαν
κουφίσαιμι, ἐν πείστη στέγω τετληότι θυμῷ.
Φυλακήν τε καὶ νῦν τῷ στόματι τίθεμαι, ὡς κάν τῷ
συστῆναι τὴν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου, ἵνα μὴ κατα
αισχύνω τὸ μέγα τῆς ἀρχιεροσύνης πράγμα, ἢ ὄνοΤὸ γὰρ τῆς ἐπιστολῆς χρῆμα λάλον, ὡς οἶσθα,
καὶ οὐκ ἐχέμυθον. Ἐπεὶ παρὰ συνιερέων, καὶ συνεπισκόπων, οι δοκοῦσι κρίνειν τὸν λαὸν, ἐκτέτακται
τὰ τῶν θλίψεων ἡμῶν δίκτυα. Σὺ δὲ εὔχου, τίμιε
πάτερ καὶ δέσποτα, ἡμῖν μὲν, τοὺς ἐν τοῖς ψευδαδέλμα.
φοις τούτοις κινδύνους ὑπεκφυγεῖν, αὐτοῖς δὲ ἐκείνοις,
ἐκ τῆς παγίδος ἀνανῆψαι τοῦ διαβόλου, ἐν ᾗ ἐζωγράφησαν. Πάντως δὲ τὸν ἀπ' ἐναντίας ἡμῶν αἰσχυνο
θῆναι, καὶ διὰ πάντων τὸν Θεὸν δοξασθῆναι. Οἱ ἡ
χάρις εἴη μετὰ τοῦ πνεύματός σου, πανίερε καὶ ἅγιε
δέσποτα.
pore habes, indigentibus large suppeditare. Ut
neque incursus hostiles, in quibus præcipue archiepiscopi muneris robur totum positum est,
neque immensa potestas urensque vis, a suis
incruentis fluminibus usque ad ultimos maris
terminos protensa, me turpi deprimant ruina. Iloc
enim satis superque stipati sumus. At excessus
lujus et copia, ex quo profluat jam didicimus.
Illius vero causa, ea est nobis impotentia et infirmilas, ut facile cohiberi et cogi possit. Equidem
curarum inundatio, et irruptio, et dura calamilatum invasio, et irrita consternatio animi, et nunquam infortunatis dierum malorum casibus mansuescere, hæc quidem mihi ossa ipsasque medullas
absumunt. Sic enim præcipitanter fugientibus leonem, ursus nobis occurrit, et in nos, qui hunc
vel cursu vitare nitimur, et qui in tutae domus
septum manus firmare studemus, lethifer anguis,
ex foramine insidians erua pit. Qui maxime in
me graviores infert dolores, malaque nolitur. Sed
baec quidem et toto conatu respuere studeo, ut vel
parum, cordis mei pondus levius reddam.
Sed tamen hæc animo tandem sic perfero forti.
Ori quidem meo custodiam et seras constituo, quasi adversum me peccatorem conflarem, ne
mihi penitus aut nomen aut magni sacerdotii opus vitio et probro vertatur. Epistolæ enim
modus, ut nosti, loquax est, nec se silentio ullo potuit continere, quoniam a sodalibus sacerdotibus et episcopis, qui populum judicare el dirigere videntur, in nostram afflictionem et interitum,
laquei et inextricabilia retia intenduntur. Tu vero, venerabilis pater et domine, Deum precare,
ut nos quidem quæ inter falsos fratres pericula pertimescimus, fugiamus, et ut illi ipsi, ex cæcis
diaboli plagis, cui ascripti sunt, dilabantur, et ut omnino illum pudeat in nos adversa quæque proücere, et ut Deus prorsus, summis gloriæ laudibus celebretur, cujus gratia cœlestis tuo in spiritu
fulgeat, sancte et divine domine.
ΕΠΙΣΤ. ΙΗ'.
Τῷ Μερμεντλῶν.
649 EPIST. XVIII.
Mermentlarum episcopo.
Ad S. Scripturæ lectionem invitat, post prodanos scriptores.
Num immortalis ego, cur me immortalibus æquas?
Sed tibi quidem vel amicus et mendacem te esse
concedit, qui interea ipsam veritatem claris Themidis responsis et decretis, quorum tu es interpres et prases, semper exerces et duces. Nos autem in acie belli, in qua constituti sumus, decet
permanere, aut decuriones assignati, aut ut tuum
est beneficium et gratia, triginta virorum præfecti.
Militum tribunatus et exercitus præfecturæ decus
solum audimus. Tu igitur Longini judicia ne mihi
imponas, neque imponas, neque videaris ipse juxta
Longini sensum aliquid deceruere. Tantum enim
nunc, nostra ipsorum potentia nostrisque viribus
inferiores sumus, quibus olim potentes cunctisΟὔ τίς τοι θεός εἰμι, τί μ' ἀθανάτοισιν είσκεις;
Αλλὰ σοὶ μὲν ὁ φίλος καὶ ψεύδεσθαι δίδωσι, καὶ
ταῦτα τὴν ἀλήθειαν ἐν ταῖς Θέμιδος ἀποκρίσεσιν,
ὧν εἶ προστάτης, ἀσκήσαντι. Ἡμῖν δὲ ἀπόχρη μέσ
νειν ἐφ' ἧς ποτε ἦμεν τάξεως, δεκαδάρχαι τεταγμέ
ναι, ἢ τὴν χάριν, τριακοντάρχαι· χιλιαρχίας δὲ καὶ
στρατηγίας κλέος οἷον ἀκούομεν. Μή μοι οὖν τὰς
Λογγίνου κρίσει; περίαπτε, μὴ καὶ δόξῃς τισὶν αὐτός
γε οἱ κατὰ Λογγίνον κρίνειν. Τοσοῦτον γὰρ νῦν τῆς
ἡμῶν αὐτῶν ὑστεροῦμεν δυνάμεως, καθ᾽ ἦν ποτ'
ἦμεν πάλαι ἄλκιμοι, ὅσον τότε τῆς τῶν ἀρχαίων
ἀπελειπόμεθα ἔξεως. Οὔτε γὰρ τὰ χωρία ταῦτα
ἐθέλει με εἰδάσκειν [ [. ἐθέλοιμεν διδ.]· καὶ τὰ
βιβλία "Αρπυιαι ανηρείψαντο. Χείρες πρακτόρων
οὐχ ἧττον ἡμῶν πᾶσαν ἀνάγνωσιν ἀφαιρούμεναι, ή que fuimus longo praestantiores intervallo, quanἐκεῖναι τοῦ Φινέως τα βρώματα. Αὐτοὺς μὲν οὖν
ἀπὸ τοῦ περιπατεῖν πρὸς τὴν ᾿Ακαδημίαν μετάσαινε, καὶ πρὸς τὴν Στοάν, καὶ τὰ ταύτη; κάλλη διά
βαινε. Εντρύφα δέ μοι
καὶ τοῖς Ἰωνικοῖς λειμῶσι,
• Psal. xxxviii, 2.
tum tunc ipsa priscorum facultate et opibus vin、
cebamur. Neque enim liæ regiones jam me statuunt
edocere, et ipsos libros furentes Harpyie subverterunt. Manus vero exactorum, non minus omnem
Varia lectiones et nota.
Εν πείστη στέγω. Restituo, Εμπης τε στέγω. Est Honeri frequens hemistichium.
Letter XIXEpistola XIX
col. 391–392page 17 of 72
Epistola XVIII
PG 126:391καὶ διὰ τούτων Ζεφύρους δέχου ενέτῳ ἀνέτῳ] τῇ εἰσπνόῃ. Δρέπου δέ μοι καὶ τῶν τῆς Ἰλιάδος ρόλων, ὅσα σοι καὶ διὰ τούτων καὶ βουλομένῳ ἐστί. Κάθου δὲ θεατής τραγικοῦ, καὶ βωμολοχία κωμική πρόσ παιζε, μηδὲ τὴν βουκολικὴν ἀπανήνῃ σύριγγα, πηγάς τινας καὶ πίτυος ψιθυρίσματα καὶ ἔργ᾽ ἄττα διάφορα ποιουμένην ἐμμελῆ· κἂν ὅσον ἐρωτικὸν ταύτης, ταῖς σαῖς Μούσαις δοκῇ κατάπτυστον. Σύ μὲν οὖν ταῦτα καὶ σὺν τούτοις, ἢ καὶ πρὸ τούτων ἄρτι τρέφου, τῷ ἐν τῇ καρδίᾳ στηρίζοντι. Ος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβας τούς τε πάλαι διὰ τῆς ἐρήμου τῶν κακῶν ἀγωγῆς βαδίσαντας ἔρεψε, καὶ νῦν τρό φειν ἔτι ἐπαγγέλλεταί τε καὶ δύναται· καὶ μή μοι τοῦτο μὲν, τὰς Μωσαϊκὰς πλάκας περιεργάζου, τό τε ἔξω λαμβάνων αὐτόθι καὶ τὸ ἔσω ἀνερευνώμενο; τοῦτο δὲ, τὰς προφητικὰς δράσεις, ἢ ὁμοιώσεις ὡς δυνατὸν φανταζόμενος, καὶ τῇ χειραγω ῷ ἱστορία πρὸς τὴν τῶν παλαιῶν καθοδηγούμενος μίμησιν. Ετι βλέπε τὸν τῆς χάριτος Ἥλιον, καὶ τῶν τούτου ἀκτίνων κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἐπαπόλαυς. Συγγίνου δὲ Γρηγορίοις καὶ Βασιλείοις, καὶ τῷ μακαρίῳ περι τούτους χορῷ. Καὶ τούτων μὲν ἁπάντων τῶν ἁγα θῶν αὐτὸς εὐωχοῦ· ἡμῖν δὲ συνεύχου, τὸ μὴ καὶ τὸ ἔπληνα φθόγγον ἀποβαλεῖν. Οὕτω πάνυ που νήρως πέπραγε 'Αλλ' ίδοιμί σε τὴν που θουμένην ἔψιν, καὶ τῆς λαλιᾶς ἐκείνης ἀκούσαιμι, ἣν πάντοτε καὶ πρὸ πάντων ἔχω θαυμάζων, ᾧ καὶ λόγοις καὶ ἔργοις ἐμοὶ πανυπέρλαμπρο. Καὶ τὸ ἔπληνα φθόγγοι. καὶ τὸν ἐπε λένα φ. ΕΠΙΣΤ. ΙΘ'. Τῷ ᾿Ανέμῳ. Φίλον λόγου θέλγητρον, ἐπίκουρον νόσου Ὡς ἡδύ μοι προσῆλθες ἐν δέοντί γε. Ταῦτα Ορέστου ὄντα, ώς οἶσθα, φιλτάτη μοι κεφα λή, μικρόν τι παρῳδήσας ἐπὶ σοὶ λέγω. Βούλει σοι προσθήσω καὶ τὸ τοῦ κωμικοῦ Ὡς ἤδομαι, καὶ τέρπομαι, καὶ βούλομαι χο [ρεύειν. ᾿Αλλὰ τί τῷ τῶν ἁμαρτωλῶν ἐλαίῳ λιπαίνῳ μου τα γράμματα, ἐξόν τοι τῆς καλλιελαίου δώροις φαιδρύνεσθαι· Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ ἠγαλλίασε τὸ πνεῦμά μου ἐπὶ τῷ Θεῷ. Ὅτι ἐνέ δυσέ με ἱμάτιον εὐφροσύνης, καὶ καταστολήν δόξης, ἀντὶ Πνεύματος ἀκηδίας. Διέρρηξε τον σάκκον μου, καὶ περιέζωσε με τὴν εὐφροσύνην. Οτι τοὺς ἐχθρούς μου ἔδωκέ μοι νῶτον, καὶ τοὺς μισοῦντας με εξωλόθρευσε, καὶ ἀπέστειλεν ἄνθρωπον Πέπραγε. πέπραγα,
lectionem detrahunt, quam illae Phinecibos deturba• καὶ διὰ τούτων Ζεφύρους δέχου ενέτῳ [[. ἀνέτῳ] τῇ
rat. Ipsos itaque peripateticos in Academniam trajice,
et in variam Stoam, nobilemque ejus pulchritudinem
emitte. Tu vero per Ionica viridaria luxurianti illude
pede, et blandos horum Zephyros emissis suscipe
amatibus. ecerpe etiam fragrantes Iliadis rosas,
quæcunque tibi, ob earum dulcem odorem, forte
placuerint. El tragici quidem theatri inspector
assile, et comica scurrilitate collule. Neque bucolicam recusa fistulam, quæ strepitantes lapillis
fontes, et mutuos frondentis, pini susurros, et alia
quæcunque diverso concinna cultu effingit. Nisi
quidquid in hoc amoris involvitur lusibus, tuis
suavibus Musis respuendum videatur. Tu vero interea etiam et his omnibus, et multo his omnibus
εἰσπνόῃ. Δρέπου δέ μοι καὶ τῶν τῆς Ἰλιάδος ρόλων,
ὅσα σοι καὶ διὰ τούτων καὶ βουλομένῳ ἐστί. Κάθου
δὲ θεατής τραγικοῦ, καὶ βωμολοχία κωμική πρόσ
παιζε, μηδὲ τὴν βουκολικὴν ἀπανήνῃ σύριγγα,
πηγάς τινας καὶ πίτυος ψιθυρίσματα καὶ ἔργ᾽ ἄττα
διάφορα ποιουμένην ἐμμελῆ· κἂν ὅσον ἐρωτικὸν
ταύτης, ταῖς σαῖς Μούσαις δοκῇ κατάπτυστον. Σύ
μὲν οὖν ταῦτα καὶ σὺν τούτοις, ἢ καὶ πρὸ τούτων
ἄρτι τρέφου, τῷ ἐν τῇ καρδίᾳ στηρίζοντι. Ος ἐκ
τοῦ οὐρανοῦ καταβας τούς τε πάλαι διὰ τῆς ἐρήμου
τῶν κακῶν ἀγωγῆς βαδίσαντας ἔρεψε, καὶ νῦν τρό
φειν ἔτι ἐπαγγέλλεταί τε καὶ δύναται· καὶ μή μοι
τοῦτο μὲν, τὰς Μωσαϊκὰς πλάκας περιεργάζου, τό
τε ἔξω λαμβάνων αὐτόθι καὶ τὸ ἔσω ἀνερευνώμενο;·
τοῦτο δὲ, τὰς προφητικὰς δράσεις, ἢ ὁμοιώσεις ὡς
δυνατὸν φανταζόμενος, καὶ τῇ χειραγω ῷ ἱστορία
πρὸς τὴν τῶν παλαιῶν καθοδηγούμενος μίμησιν.
Ετι βλέπε τὸν τῆς χάριτος Ἥλιον, καὶ τῶν τούτου
ἀκτίνων κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἐπαπόλαυς. Συγγίνου δὲ
Γρηγορίοις καὶ Βασιλείοις, καὶ τῷ μακαρίῳ περι
τούτους χορῷ. Καὶ τούτων μὲν ἁπάντων τῶν ἁγαθῶν αὐτὸς εὐωχοῦ· ἡμῖν δὲ συνεύχου, τὸ μὴ καὶ
τὸ ἔπληνα φθόγγον ἀποβαλεῖν. Οὕτω πάνυ που
νήρως πέπραγε 'Αλλ' ίδοιμί σε τὴν που
θουμένην ἔψιν, καὶ τῆς λαλιᾶς ἐκείνης ἀκούσαιμι,
ἣν πάντοτε καὶ πρὸ πάντων ἔχω θαυμάζων, ᾧ καὶ
λόγοις καὶ ἔργοις ἐμοὶ πανυπέρλαμπρο.
praestantiore partu illo, qui sacris tuum animum
fulcit stabilimentis, te enutri. Qui olim de cœlo
descendens illos, qui per malorum et ærumnarum
desertum gradiebantur, fovit, vitaque recreavit
jucunda, et nunc etiam nutrire et potest et refertur. At ne ad hæc Mosaicas illas legum tabulas curiosius appone, sive quod extrinsece ibi referunt usurpans, sive quod intra se imuunt
pervestigans. Hoc denique nitere, ut propheticas
visiones mirabilesque illas imagines, quasi res
que fieri potuerint, attento mentis contempleris
lumine, et rerum cognitione et historia, quæ te
quasi manuducat in rerum antiquaruni veram
imitationem, vestigia certa in id fige. Etiam adhuc splendentem gratiæ Solem intuere, et ejus micantibus radiis, quoad liceat, fungere. 650 Gregorios illos et Basilios imitare, et beatun horum
cœtum divinumque chorum insequere, et horum quidem omnium affluentibus bonis tibi laute oblrclantia convivia appara. Nobiscum vero precare: etenim nolle vocem in me ullam emittere probio
verti. Sic penitus pessime id effeci. Tandem tuam exoptatam faciem videre studeo, et illum tuum
dulcem et mellitum audire sermonem, quem omnino ante omnia admiror, o vir et opere et
mihi splendidissime.
EPIST. XIX.
Anemo.
Morbi medela sermo blandiens sono,
Quam suave munus advenis in tempore!
Hæc Orestæ cum sint, ut nosti, charissime mihi
anime, in te, parum hoc illudens carmine cuncta
deflecto. Vis etiam ut et tibi illud comici referam,
scilicet:
Quam gaudeo, quam delector, quam gestio latus
Lexsilire.
Sed ad quid hoc pingui peccatorum oleo meas
litteras inungo? Decet quidem illius solun donis
nitescere, quæ cœlesti pulchra olco pinguescens
dixit: Magnificat anima mea Dominum; et exsultavil spiritus meus in Deo °. Quoniam me gaudii
veste et stola gloriæ, pro Spiritu tristitiæ induit
me. Etenim saccum meum disrupit, et me lætitia circumdedit ". Quoniam inimicos meos terga vertendo in
fugam conjecit, et illos qui me odio persequebantur,
• Luc. 1,46. 10 Psal. xxix, 12.
Variæ lectiones
Καὶ τὸ ἔπληνα φθόγγοι. Scrib. καὶ τὸν ἐπε
λένα φ.
ΕΠΙΣΤ. ΙΘ'.
Τῷ ᾿Ανέμῳ.
ore
Φίλον λόγου θέλγητρον, ἐπίκουρον νόσου
Ὡς ἡδύ μοι προσῆλθες ἐν δέοντί γε.
Ταῦτα Ορέστου ὄντα, ώς οἶσθα, φιλτάτη μοι κεφα
λή, μικρόν τι παρῳδήσας ἐπὶ σοὶ λέγω. Βούλει σοι
προσθήσω καὶ τὸ τοῦ κωμικοῦ·
Ὡς ἤδομαι, καὶ τέρπομαι, καὶ βούλομαι χο
[ρεύειν.
᾿Αλλὰ τί τῷ τῶν ἁμαρτωλῶν ἐλαίῳ λιπαίνῳ μου τα
γράμματα, ἐξόν τοι τῆς καλλιελαίου δώροις φαιδρύ
νεσθαι· Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κύριον, καὶ
ἠγαλλίασε τὸ πνεῦμά μου ἐπὶ τῷ Θεῷ. Ὅτι ἐνέδυσέ με ἱμάτιον εὐφροσύνης, καὶ καταστολήν δόξης,
ἀντὶ Πνεύματος ἀκηδίας. Διέρρηξε τον σάκκον
μου, καὶ περιέζωσε με τὴν εὐφροσύνην. Οτι τοὺς
ἐχθρούς μου ἔδωκέ μοι νῶτον, καὶ τοὺς μισοῦντὰς με εξωλόθρευσε, καὶ ἀπέστειλεν ἄνθρωπον
et notæ.
Πέπραγε. Scrib. πέπραγα,
Eurip. in Orest.
col. 393–394page 18 of 72
PG 126:393ἡμῶν ἔμπροσθεν τοὺς συντετριμμένους ἰασόμενον, 1. τοὺς ἀσθενοῦντας ἐπισκεψόμενον, πᾶσι τὰ πάντα πρὸς σωτηρίαν ἐσόμενον. Αλλ' εἶγε ὅτι τοῖς καθ' ἡμᾶς ἐπεφάνης μέρεσιν ἀλεξίκακος ὡς ταῦτά γε ἤδη ἀπέγνωστο. Καὶ Λυσίας ἂν εἶπεν· Ἐξεις γα στο ηγεμόνων κακότης. Καὶ νῦν μὲν ὁ καστρο κτίστης καθῄρει τὰ τῶν ἐλεεινῶν· νῦν δὲ ὁ κατεπά νος, καὶ τὸν χοῦν ἐλικμᾶτο. Ην τι καὶ τρία αὐτοῖς τῷ Φαραώ τις προσήκων ἀπὸ τῆς κλήσεως. Οὐκ εἶδα εἰ τῶν προλεχθέντων όπως τι οὖν ἀνεκτότερον, ἀλλὰ νῦν ἐπεσκέφθησαν ἐπισκοπῇ ἐξ ὕψους, καὶ ὁ λόγος ἐπιστατήσει αὐτῶν, εἰ μή πω ἐγὼ τοῦ ἐμοῦ καὶ τοῦ παντὸς ἡδέος Νικολάου ἐπιλέλησμαι. Καὶ ἀγαλλιάζονται ἀνθ' ὧν ἡμερῶν ἐταπεινώθησαν ἐκ τῶν ὧν εἴδοσαν κακῶν. Τοῦτο μὲν αὐτοῖς ἔσται καὶ μηνυτὴς ἐγὼ τῶν ἐσομένων εὐάγγελος. ΕΠΙΣΤ. Κ'. Τῷ Μερμενιλών. Τὸν βραχύν μου τοῦτον χρόνον, ἐν σεσιώπησας, εἰς ἑκατονταετηρίδας ἴσθι μετρούμενον. Οὕτως ἐγὼ τῆς σῆς ἐρῶ λαλιᾶς, ὦ πάντων ἐμοὶ πανυπέρλαμπρε καί μοι τὸ σὸν γράμμα φανέν ὁ ἡλίου ποτὲ φοινίς ἐστιν. 'Αλλ', ὦ μακάριε, μὴ τοῦτον φοίνικα, τὸ τοῖς Αἰγυπτίοις σπάνιον θέαμα· τὸν ἥλιον δὲ μιμούμενος καθημέραν ἐπίλαμπέ μοι γράμμασιν μᾶλλον καὶ ἡμέραν μοι ποίει μακροτέραν, ἄλλως νύκτα κατακρύπτων. Οὐ γὰρ δὴ προφίση [. φα σέσῃ τὴν περὶ τὰς νύκτας τριβὴν· ἢ ἀδικήσεις γε τὴν σαυτοῦ ἀλήθειαν, κἀκείναις ἀρκεῖν καὶ τοῖ; πρὸς ἡμᾶς δυνάμενος γράμμασιν. Οὐ μᾶλλον γὰρ τῷ τοῦ Ὁμήρου Παίονι περὶ πολέμους, ἢ σοὶ περὶ λόγους τὸ ἀμφιδέξιον. "Ος γε καὶ τοὺς αὐτοσχεδίους ἀναπνεῖς κάλλιόν τε καὶ ἥδιον, ἢ οἱ τοὺς τῶν ἐλλυχνίων ἀπόζοντας ἀποτίκτοντες· οὓς βοστρυχίζουσι, καὶ κτενίζουσι, καὶ περιαρτῶσιν ἐκ σαπφείρου ἐνα ώτια. Καὶ τέω; μέν τι δοκοῦσι παρὰ θεάτρῳ μεθύοντι. Ηέλιος δ' ἀνόρουσε λιπών περικαλλέα λίμνην καὶ οὐδὲ τὸν Εῷον ὁρῶμεν. Εἰ μὲν οὖν ἔδει σο: χρόνου καὶ περιόδων ἐπὶ τοὺς τόκους τῶν λόγων, εἶχεν ἂν λόγον σοι τὰ σπάνια καὶ χρόνια γράμματα· ἐπεὶ δὲ διαπετάσας τὰ θύρας τοῦ νήφοντος στόματος θεσπιωδεῖ; χρυσηλάτους, ὁρᾷς, ὅπως ἀδικεῖς τοὺς ἐμοὺς ἔρωτας τῆς Θέμιδος προνοούμενος. ᾿Αλλὰ μὴ σύ γε τοῦ λοι τοῦ. Ἐπίπεμπε δέ μοι τοὺς σοὺς Ζεφύρους κακῶς κεκαφυτὸ θυμῷ Οἶσθα τὰ καθ᾿ ἡμῶν ἀῤῥω στήματα, καὶ μᾶλλον τὰ νῦν, ὅτε ὁ Κύριος ἡμῖν ἐπι Γαλὼν καύσωνα, πᾶσαν ικμάδα ζωογόνον ἐξέτηξεν. ᾿Αλλὰ τοῦτον μέν, ὦ μόνον εἶχον, ήμυνάμην στίχοις ιαμβείοις, πολλὰς ἐλεγείας ᾆσαι δι᾿ ὅλου ἐνιαυτοῦ ᾿Αλεξίκακος, ὁ Τὸ σὺν γράμμα φαμήν. τ. σ. γράμμα φανέν. γ', ν. Κεκαφυτό θυμῷ. κεκαφηότι θ. Ζώγρει ἐπι πνείουσα κακῶς κεκαφηότα θυμόν.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDIT.E.
ἡμῶν ἔμπροσθεν τοὺς συντετριμμένους ἰασόμενον, internecioni dedit 1. Et nostram hanc humanam naτοὺς ἀσθενοῦντας ἐπισκεψόμενον, πᾶσι τὰ πάντα turan, palam, illis, quos attrivit, et effregit mundi
πρὸς σωτηρίαν ἐσόμενον. Αλλ' εἶγε ὅτι τοῖς καθ' ærumna medenten emisit, et infirmos et fragiles
ἡμᾶς ἐπεφάνης μέρεσιν ἀλεξίκακος ὡς ταῦτά
undique circumspectantem, et omnibus omnia in
γε ἤδη ἀπέγνωστο. Καὶ Λυσίας ἂν εἶπεν· Ἐξεις- salutem obtendentem. Sed cia, euge, quoniam
γα στο ηγεμόνων κακότης. Καὶ νῦν μὲν ὁ καστρο- nobis malorum expulsor exstitisti, quasi hæc
κτίστης καθῄρει τὰ τῶν ἐλεεινῶν· νῦν δὲ ὁ κατεπά- cuncta nobis jam deplorata et desperata fuerint.
νος, καὶ τὸν χοῦν ἐλικμᾶτο. Ην τι καὶ τρία αὐτοῖς Etiam Lysias dixit pessimam principum conditio.
τῷ Φαραώ τις προσήκων ἀπὸ τῆς κλήσεως. Οὐκ nem in summum jam pervenisse fastigium. Et
εἶδα εἰ τῶν προλεχθέντων όπως τι οὖν ἀνεκτότε nunc quidem castrorum metator cunctas miseroρον, ἀλλὰ νῦν ἐπεσκέφθησαν ἐπισκοπῇ ἐξ ὕψους, rum opes diruit. Atque vectigalium redemptor
καὶ ὁ λόγος ἐπιστατήσει αὐτῶν, εἰ μή πω ἐγὼ τοῦ nunc etiam nostram ipsam humum cribrat et
ἐμοῦ καὶ τοῦ παντὸς ἡδέος Νικολάου ἐπιλέλησμαι. eventilat. In quibus tertius est, cui vel aller PhaΚαὶ ἀγαλλιάζονται ἀνθ' ὧν ἡμερῶν ἐταπεινώθησαν rao ipsa appellationis affinitate est simillimus. Non
ἐκ τῶν ὧν εἴδοσαν κακῶν. Τοῦτο μὲν αὐτοῖς ἔσται· autem novi, num his jam prædictis aliquid esse
καὶ μηνυτὴς ἐγὼ τῶν ἐσομένων εὐάγγελος.
possit intolerabilius. Sed nunc jam ab alto,
vigili sunt requisiti speculatione, et prospecti, et ipsa ratio ipsis præibit, duxque erit, si ego mei
ipsius, et suavissimi Nicolai nondum oblitus sum. Et exsultabunt quidem, pro his diebus, in quibus abjecti et depressi fuerunt, impendentibus malis, quæ diu noverant. Hoc quidem ipsis eveniet, et
ego futurorum illis felix nuntius ero.
Τῷ Μερμενιλών.
Τὸν βραχύν μου τοῦτον χρόνον, ἐν σεσιώπησας,
εἰς ἑκατονταετηρίδας ἴσθι μετρούμενον. Οὕτως ἐγὼ
τῆς σῆς ἐρῶ λαλιᾶς, ὦ πάντων ἐμοὶ πανυπέρλαμπρε
καί μοι τὸ σὸν γράμμα φανέν ὁ ἡλίου ποτὲ
φοινίς ἐστιν. 'Αλλ', ὦ μακάριε, μὴ τοῦτον φοίνικα,
τὸ τοῖς Αἰγυπτίοις σπάνιον θέαμα· τὸν ἥλιον δὲ
μιμούμενος καθημέραν ἐπίλαμπέ μοι γράμμασιν·
μᾶλλον καὶ ἡμέραν μοι ποίει μακροτέραν, ἄλλως
νύκτα κατακρύπτων. Οὐ γὰρ δὴ προφίση [. φα
σέσῃ τὴν περὶ τὰς νύκτας τριβὴν· ἢ ἀδικήσεις γε
τὴν σαυτοῦ ἀλήθειαν, κἀκείναις ἀρκεῖν καὶ τοῖ;
πρὸς ἡμᾶς δυνάμενος γράμμασιν. Οὐ μᾶλλον γὰρ
τῷ τοῦ Ὁμήρου Παίονι περὶ πολέμους, ἢ σοὶ περὶ
λόγους τὸ ἀμφιδέξιον. "Ος γε καὶ τοὺς αὐτοσχεδίους
ἀναπνεῖς κάλλιόν τε καὶ ἥδιον, ἢ οἱ τοὺς τῶν ἐλλυχνίων ἀπόζοντας ἀποτίκτοντες· οὓς βοστρυχίζουσι,
καὶ κτενίζουσι, καὶ περιαρτῶσιν ἐκ σαπφείρου ἐνα
ώτια. Καὶ τέω; μέν τι δοκοῦσι παρὰ θεάτρῳ μεθύοντι.
Ηέλιος δ' ἀνόρουσε λιπών περικαλλέα λίμνην
καὶ οὐδὲ τὸν Εῷον ὁρῶμεν. Εἰ μὲν οὖν ἔδει σο: χρόνου
καὶ περιόδων ἐπὶ τοὺς τόκους τῶν λόγων, εἶχεν ἂν λόγον
σοι τὰ σπάνια καὶ χρόνια γράμματα· ἐπεὶ δὲ διαπετάσας τὰ θύρας τοῦ νήφοντος στόματος θεσπιωδεῖ;
χρυσηλάτους, ὁρᾷς, ὅπως ἀδικεῖς τοὺς ἐμοὺς ἔρωτας
τῆς Θέμιδος προνοούμενος. ᾿Αλλὰ μὴ σύ γε τοῦ λοι
τοῦ. Ἐπίπεμπε δέ μοι τοὺς σοὺς Ζεφύρους κακῶς
κεκαφυτὸ θυμῷ Οἶσθα τὰ καθ᾿ ἡμῶν ἀῤῥω
στήματα, καὶ μᾶλλον τὰ νῦν, ὅτε ὁ Κύριος ἡμῖν ἐπιΓαλὼν καύσωνα, πᾶσαν ικμάδα ζωογόνον ἐξέτηξεν.
᾿Αλλὰ τοῦτον μέν, ὦ μόνον εἶχον, ήμυνάμην στίχοις
ιαμβείοις, πολλὰς ἐλεγείας ᾆσαι δι᾿ ὅλου ἐνιαυτοῦ
³± Psal. xv11, 41.
᾿Αλεξίκακος, averuncus.
ὁ
EPIST. XX.
Mermentlarum episcopo.
Hoc breve tempus, quo lacuisti, centum annorum spatium scito mihi videri fuisse. Sic enim
ego luum amo sermonem, o omnium niibi illustrissitne, et tuæ 651 præsentes litteræ ut splendidi
solis mihi phoenix exsistunt. Sed, o felicissime, ne
mihi hunc phoenicem, quod Ægyptiis rarum spectaculum est, illas esse existima; sed solen ipsum
imitans, illum veluti quotidianis radiis, litteris
tuis illustra, imo potius diem mihi longiorem
emitte. Quippe noctem penitus mihi absconde.
Non enim in diuturnas noctium moras, aliquid
mihi causæ præ:exe, aut tuam ipsius veritatem
iniqua cobibebis contumelia, dum et illis mili satisfacere, et litteris, quas ad me miuis, facile potes.
Non evimi major illi Homerico Pæoni, in horrentia
bella, quam tibi, in dulce eloquium, ingenii desteritas inest. Nam suavius et pulchrius inelaborata
et præcipitata opera promis et spiras, quam qui
multam olentes lucernam suas producunt lucubraLiones, quas veluti calamistratis cincinni globalis
perpoliunt, et elurneo discriminant pectine, et
splendenti sapphiro illis inaures appendunt. Εt
tunc quidem apud ebrium et insanum theatrum
admiratione maxima digni videntur.
Phœbus at occiduus pulchram subit axe paludem.
Et neque ipsum Orientem inspicimus. Si autem
ad tuorum sermonum partus, tibi opus est temporis et periodorum spatio, vere
vero quidem
raræ et tardæ litteræ tibi temporis rationem ha
bent. Quia vero aureas sobrii tui oris valvas aperiens, vaticinaris inspicis quidem quo pacto
Varia lectiones et notæ.
Τὸ σὺν γράμμα φαμήν. legendum, τ. σ.
γράμμα φανέν. Atque ita reposui
Homer. Odyss. γ', ν. 1.
PATROL. GR. CXXVI.
Κεκαφυτό θυμῷ. Rescrib. κεκαφηότι θ. Respexit versuin Homeri Iliad. E, v. 698: Ζώγρει ἐπι
πνείουσα κακῶς κεκαφηότα θυμόν.
Letter XXI, XXIIEpistola XXI, XXII
col. 395–396page 19 of 72
Epistola XX
PG 126:395με καταναγκάσαντος. Σὺ δὲ ἐπεὶ κακοποιῶν ἐπιφαν σεις οὔποτε ἡμᾶς ἐπιλείψουσιν, οὐκ οἶδ᾽ εἴτε διὰ τὴν ἀναγκαίαν τοῦ περιέχοντος νῦν περίοδον, εἴτε τὴν τῶν ἁμαρτιῶν πρὸς τὸν Θεὸν ἄνοδον, μὴ παύσειο ψυχαγωγίας ἡμῖν προμηθεύμενος. Πάντως οὐδ' αύ τόν σε οἱ Ζέφυροι ἐπιλείψουσιν, ἢ πρότερον ἂν τὴν ἀρωματοφόρον ἡ εὐωδία. ΕΠΙΣΤ. ΚΑ'. Τῷ Ἀνέμῳ. Τὸ ἐμὸν ὄναρ μοι λέγεις, ἀνδρῶν ἐμοὶ ποθεινότατε, ἐκβεβαρβαρῶσθαι λέγων ἐν μέσοις Βουλγάροι; Σκόπει γὰρ ὅσον ἐγὼ τοῦ τῆς ἀγροικίας κρατῆρος πέπωκα, τοσούτων ἐτῶν τῶν τῆς σοφίας χωρίων ἀπο δημῶν, καὶ ὡς ἐμεθύσθην τῆς ἀμουσίας. ᾿Αλλὰ γὰρ τίς ἡμῖν δῴη τὴν ἐναντίαν μεθυσθῆναι μέθην ἐκ τοῦ τῆς σοφίας κρατήρος, ὃν αὕτη παρὰ τῷ Σολομώντι κίρνησιν, Εμφρονας ἀποδεικνύουσα τοὺς τέως ἄφρο νας; Ποσάκις πρὸς αὐτὴν εἶπον ταῦτα δὴ τὰ καὶ τοῦ ] "Ασματος· Δεῖξόν μοι τὴν ὄψιν σου, καὶ σκούτισόν μοι τὴν φωνήν σου; Ἡ δέ με ὑποφεύγει, καὶ ὑποκρύπτεται καὶ ὑποκνίζει μᾶλλον τους ἐμοὺς ἔρωτας. Ἐγὼ δύσερω;, ἀθεράπευτος, κινδυνεύων μῦθος γενέσθαι τῷ βίῳ, καθάπερ ὁ τῆς Ἠχοῦ; ἐρῶν, εἴτε δαίμων εἴτε, θεὸς, ἢ ὁ πολυλάλητος Τάν ταλος, ἀεὶ μὲν διψῶν, ἀεὶ δὲ τὴν πόσιν ἐξαπατώμενος. Αύθις μοι τὸ τοῦ Σολομῶντος ἔπεισι λέγειν· Σουι σθήσομαι, καὶ αὕτη ἐμακρύνθη ἀπ' ἐμοῦ μακρὰν ὑπὲρ ὃ ἦν. Καὶ λέγων ταῦτα, οὐδὲν ἀλλ' ἡ ἐπὶ τοῖς ἐμοῖς ἔοικα πάθεσιν, ιατρείαν δέ τινα πολλοῦ γε δεῖ μηχανάσθαι. Ἡμῖν μὲν οὖν, ὡς χρονίοις οὖσιν ἐν γῇ Βουλγάρων, ὁμότροφος ἤδη ἡ ἀγροικία καὶ ὁμοέστιος. Σὺ δὲ μὴ οὕτω θρύπτου πρὸς τοὺς εἰδότας εἰρωνευόμενος. Χθες γάρ που τὰς βίβλους παρῆκα ταῖν χει ροῖν, ὥστε σοι ἔτι παρεῖναι τὰ τῶν σοφῶν ἐνηχή ματα. Πλὴν ἀλλὰ καὶ νῦν σοι βίβλον Χρυσοστομικήν διεπέμψαμεν. Ἡ δὲ τῆς σοφίας πηγή, ἡ σοφία Χρισ στὸς, εἴη σε συνετίζων καὶ συμβιβάζων ἐν ὁδῷ ταύτῃ ᾗ πορεύῃ, καὶ διδάσκων τὴν αὑτοῦ γνῶσιν μετὰ τῆς πράξεως. ΕΠΙΣΤ. ΚΒ'. Τῷ Κερκύρας. Καὶ πάλιν ἡμῖν ἐξ ὕψους ἐπισκοπὴ, ὅτι πάλιν ἐκ ῾Υποκρύπτεται. προκρύπτει τε.
meum candidum amorem injuria allicias, qui ip- με καταναγκάσαντος. Σὺ δὲ ἐπεὶ κακοποιῶν ἐπιφαν
sius sacræ Themidis es inspector. Sed jam tu në
in posterum talis esto, tuos vero la tos et flantes
Zephyros,
σεις οὔποτε ἡμᾶς ἐπιλείψουσιν, οὐκ οἶδ᾽ εἴτε διὰ
τὴν ἀναγκαίαν τοῦ περιέχοντος νῦν περίοδον, εἴτε
τὴν τῶν ἁμαρτιῶν πρὸς τὸν Θεὸν ἄνοδον, μὴ παύσειο
ψυχαγωγίας ἡμῖν προμηθεύμενος. Πάντως οὐδ' αύ
τόν σε οἱ Ζέφυροι ἐπιλείψουσιν, ἢ πρότερον ἂν τὴν
ἀρωματοφόρον ἡ εὐωδία.
Ipse mihi miseros spiranti corde dolores,
emitte. Nosti quidem nostram imbecillitatem, et
maxime eam qua nunc premimur, siquidem Dominus
♥chementein in nos æstum emittens, omnem illum humorem, quo vitæ halitus nutricbatur.
penitus consumpsit. Sed enim hoc quidem, quod solum habui, iambicis versibus expressi, multas
interim elegias totum per annum concinere coactus. Tu vero quia mala meditans, illis, qui nos requaquam dimittunt, illucebis, nescio quidem utrum ob necessarium rerum anıbitum, quo nulic
circumducimur, an quia peccatorum horror in ipsum Dei conspectum ascendit. Ne tamen desiste,
sed animæ nostræ regimen semper exsequere. Ita autem neque teipsum blandi prætermitte..I
Zephyri, quam prius bonus odor vas aromatibus refertum,
EPIST. XXI.
Anemo.
Meum mihi somnium enarras, virorum mihi
cilectissime, me in media Bulgaria barbaros
et rusticos mores credens imitari. Inspice enin
quantum ego rusticitatis et feritatis craterem ebiberim, qui tot etiani annos ab ipsa sapientiæ regione et sede absum, et mea insipientia quantam 652 ebrietatem contraxerim. Quis autem
dabit nobis e contrario e sapientiae poculo degustato inebriari, quod illa quidem apud Salomonem
miscet, et sapientes prastat eos qui hucusque
insipientes fuere? Quoties autem ad hanc et
illud canticum dixi: Ostende mihi vultum tuum ",
tuamque vocem mcis injice auribus? Αt hæc me qui
At
dem effugit et sese abscondit, et maxime meos amores expungit el vellicat: Ego autem perdite amans
tuloque neglectus studio, huic vitæ fabula fieri videor, veluti Echus ille amator, sive dæmon, sive deus
fuerit, aut Tantalus ille dici timeo, qui omnium est
serinone notus, semper quidem sitiens, et semper ab
ipso polu deceptus. Porro vero illud Salomonis
mihi dictre in animo est: 11 Dixi, Sapientiam requiram, at ipsa longius a me recedit, supra quam antea
fuit. Atque hæc dicens, nihil aliud quam meis
ærumnis imminere su visus. Quare medicamentum quoddam multum mea interest moliri, quasi
nobis quidem in Bulgarorum terra assiduæ illæ
sint et diuturnæ. Jam enim rusticitas fere eodem
mecum ubere nutritur, et iisdem mecum assidet
laribus. Tu vero ne impensius, ab his, qui te
norunt, rogari velis, dissimulatione quadam semᎠ
Τῷ Ἀνέμῳ.
Τὸ ἐμὸν ὄναρ μοι λέγεις, ἀνδρῶν ἐμοὶ ποθεινότατε,
ἐκβεβαρβαρῶσθαι λέγων ἐν μέσοις Βουλγάροι;
Σκόπει γὰρ ὅσον ἐγὼ τοῦ τῆς ἀγροικίας κρατῆρος
πέπωκα, τοσούτων ἐτῶν τῶν τῆς σοφίας χωρίων ἀπο
δημῶν, καὶ ὡς ἐμεθύσθην τῆς ἀμουσίας. ᾿Αλλὰ γὰρ
τίς ἡμῖν δῴη τὴν ἐναντίαν μεθυσθῆναι μέθην ἐκ τοῦ
τῆς σοφίας κρατήρος, ὃν αὕτη παρὰ τῷ Σολομώντι
κίρνησιν, Εμφρονας ἀποδεικνύουσα τοὺς τέως ἄφρο
νας; Ποσάκις πρὸς αὐτὴν εἶπον ταῦτα δὴ τὰ καὶ
[f. τοῦ ] "Ασματος· Δεῖξόν μοι τὴν ὄψιν σου, καὶ
σκούτισόν μοι τὴν φωνήν σου; Ἡ δέ με ὑποφεύγει,
καὶ ὑποκρύπτεται καὶ ὑποκνίζει μᾶλλον τους
ἐμοὺς ἔρωτας. Ἐγὼ δύσερω;, ἀθεράπευτος, κινδυνεύων μῦθος γενέσθαι τῷ βίῳ, καθάπερ ὁ τῆς Ἠχοῦ;
ἐρῶν, εἴτε δαίμων εἴτε, θεὸς, ἢ ὁ πολυλάλητος Τάνταλος, ἀεὶ μὲν διψῶν, ἀεὶ δὲ τὴν πόσιν ἐξαπατώμενος.
Αύθις μοι τὸ τοῦ Σολομῶντος ἔπεισι λέγειν· Σουισθήσομαι, καὶ αὕτη ἐμακρύνθη ἀπ' ἐμοῦ μακρὰν
ὑπὲρ ὃ ἦν. Καὶ λέγων ταῦτα, οὐδὲν ἀλλ' ἡ ἐπὶ τοῖς
ἐμοῖς ἔοικα πάθεσιν, ιατρείαν δέ τινα πολλοῦ γε δεῖ
μηχανάσθαι. Ἡμῖν μὲν οὖν, ὡς χρονίοις οὖσιν ἐν γῇ
Βουλγάρων, ὁμότροφος ἤδη ἡ ἀγροικία καὶ ὁμοέστιος.
Σὺ δὲ μὴ οὕτω θρύπτου πρὸς τοὺς εἰδότας ειρωνευό
μενος. Χθες γάρ που τὰς βίβλους παρῆκα ταῖν χει
ροῖν, ὥστε σοι ἔτι παρεῖναι τὰ τῶν σοφῶν ἐνηχήματα. Πλὴν ἀλλὰ καὶ νῦν σοι βίβλον Χρυσοστομικήν
διεπέμψαμεν. Ἡ δὲ τῆς σοφίας πηγή, ἡ σοφία Χρισ
στὸς, εἴη σε συνετίζων καὶ συμβιβάζων ἐν ὁδῷ ταύτῃ
ᾗ πορεύῃ, καὶ διδάσκων τὴν αὑτοῦ γνῶσιν μετὰ τῆς
πράξεως.
per involutus. Heri enim jam libros manibus reliqui, ut tibi adbuc sapientum dogmata ob oculos
semper versentur. Cæterum jam tibi librum Chrysostomicum emisimus. Fons equidem sapientiæ,
et ipsa sapientia Christus sit, qui te erudiat, et te in hac via qua procedis, impellat et ducat, et suam
ipsius cognitionem cum operibus edoceat.
EPIST. XXII.
Cercyræ episcopo.
ΕΠΙΣΤ. ΚΒ'.
Τῷ Κερκύρας.
Et rursus nobis alta debet esse speculatio, s11- Καὶ πάλιν ἡμῖν ἐξ ὕψους ἐπισκοπὴ, ὅτι πάλιν ἐκ
13 Cant. 11, 14.
13 Eccles. vi, 24.
Variæ lectiones et notæ.
῾Υποκρύπτεται. Scrib. προκρύπτει τε.
col. 397–398page 20 of 72
PG 126:397σου μοι γράμματα, τιμιώτατε δέσποτα· ὧν ἡ δύνα μις οὕτως ἐπὶ τὴν ἐμὴν κατέβη διάνοιαν, ὡς οὐ νιφετὸς ἐπὶ χλόην, οὐδὲ ὄμβρος ἐπ' ἄγρωστιν. Ηδύνθη γάρ μοι ή διαλογή σου, φιλαδελφίας ηρτυμένη κάτ ριτί τε καὶ ἄλατι. Καὶ ὡς παρόντα περιεπλάκην, καὶ κατησπασάμην τὸν ἐμὸν δεσπότην καὶ πατέρα ἀγάπης στόματι. Αλλ', ὦ φθόνε, πῶς ἡμᾶς ἀλλήλων μακροῖς οὕτω τοῖς θριγκίοις διέστησας, ἵνα κατὰ μένας κεντῆς ἑκάτερον, καὶ ᾗ οὐαὶ τῷ ἑνὶ ἀνὰ μέρος, καὶ αὖθις τῷ ἑνὶ, καὶ μὴ ἄῤῥηκτον γένηται τὸ καθ' ἡμᾶς σπαρτίον τῇ πλοκῇ δυναμούμενον; Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὃς καὶ τοὺς μακρὰν ἐγγὺς ποιεῖ τῇ τοῦ λόγου δυνάμει, καὶ τῶν γραμμάτων τῇ χάριτι καὶ διαψεύδεσθαι ποιεῖ τὰ τοῦ φθόνου σοφί σματα. Εἰ γὰρ καὶ ἀπωρφανίσθημεν ἀπ' ἀλλήλων, προσώπῳ δὲ τοῦτο, καὶ οὐ καρδίᾳ, ἀλλ' ὁμιλοῦμεν ἀλλήλοις διὰ τοῦ τῶν ἐπιστολῶν στόματος, καὶ ἀπὸ τοῦ καύσωνος τῶν λυπηρῶν ἕτερος ἕτερον ἀπαψύ χομεν [ γ. ἀναψ. ], ἡχοῦς μὲν ἔργον ποιοῦντες, καὶ ἀντιδιδόντες ἃς περὶ τῶν θλιβόντων φωνὰς λαμβάνομεν, ἀποκουφίζοντες δ' ὅμως ἑαυτοὺς διὰ τῶν ἐρι γῶν τοῦ λόγου τοῦ τῆς καρδίας βαρέος πνεύματος. Οὐκοῦν ἐπειδή μοι τὸ τῆς τῶν περὶ σὲ διηγήσεως ποτήριον προύπιες, ἀντιπροπίνων καγώ σοι τοι αὐτην πρόποσιν. Ὡς ἀπόλοιτο ἡ ἄμπελος ἐξ ἧς ἡμῖν τοὺς τοιαῦτα πόματα Εξέθλιψε μὲν ἡμᾶς Σενα χηρεὶμ ὁ ᾿Ασσύριος, ὃν ἐν μέσῃ τῶν ποταμῶν ἡμῖν ἀμείλικτον ἐπαπέστειλεν. Ο δεύτερος δὲ πολλῷ τῷ μέτρῳ βαρύτερος, ὅσῳ καὶ ἀφρονέστερος (τά τε γὰρ ἄλλα ἡ μωρία καὶ τὴν κακίαν ἀθλάστους ποιεῖ τοὺς αὐτῆς τροφίμους καὶ ἀτεράμονας), οὕτως ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων σπλάγχνων ἀντιστᾶσιν αὐτῷ εἴ γε δεῖ σπλάγχνα καλεῖν τοὺς ὕστερον ἐπιβούλους), καὶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ κοπτομένου καὶ μελιζομένου βραχέα τινά λαλήλασιν, ἐγκοτήσας, κατέφαγέ με, ἐμελίσατό με, ἐνέπλησέ με πικρίας, ἐμέθυσέ με χολῆς. Ενὶ λόγῳ οὗτος μὲν αὐτῷ τίμιος, ὃς ἂν ἢ εἶπέ τι κατὰ τῆς Ἐκ κλησίας, ἢ έδρασεν· οὗτος δὲ ἄτιμος, καὶ τίνος οὐ κάκιον πράττων, ὃς ἢ ὁμιλήσας ἡμῖν κατεμηνύθη, ἢ πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ἐν ἑορτῇ γοῦν εἰσελθών. Καὶ γὰρ καὶ τούτου τοῖς Χριστιανοῖς ἐφθόνησεν, ἵν᾿ ἐν τῷ κοινῷ τὸ κατ' αὐτὸν κρύπτηται. Αὐτὸς γὰρ οὐδὲ τοῦ προσκυνῆσαι τὴν Θεομήτορα ἑαυτὴν ἠξίωσεν ὡς μὲν ᾤετο, ἑαυτῷ προμηθούμενος τὸ πρὸς ἡμᾶς ἀταπείνωτον καὶ ἀνένδοτον (οὕτω γὰρ ἀπονενόηται ) ὡς δ' ἐγὼ κρίνω τοῦτο μόνον πάσχων ἑαυτοῦ ἄξιον, καὶ αὐτόθι ἔχων τὴν δίκην, ἐξ ὧν ἐπάλω; φασι, μαίνεται, οὔτ᾽ ἀνέρας τίσειν εἰδὼ, οὔτε Θεόν, ἀλλ' ὅλος τῆς ὑποδύσης αὐτὸν λύσσης γινόμενος. Εκ τούτου πῶς δοκεῖς ἡμᾶς διατεθῆναι τοὺς ἐνταυθοί ἀπαξάπαντας; Οἱ μὲν ἀπεστάλησαν μόνον, οἱ δὲ καὶ ἐπανέστησαν· πᾶσι δὲ ἁπλῶς ἡ κακία ενεκυδίστησεν. 'Αντιπροπίνων. ἀντιπροπίνω. Ἐξῆς ἡμῖν τοὺς τοιαῦτα πόματα. ἐξ ἧς ἡμῖν τὰ τοιαῦτα π. Επάλως ἐκπάγλως. ι', ν. Μαίνεται ἐκπάγλως, πίτυος Διί, οὐδέ τι τίει 'Ανέρας οὐδὲ θεούς.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÉ.
runtur, illustrissime domine, quarum vis et robur
magis meam invasit cogitationem, quam ista tacita
nix herbam, quam tumultuans imber gramien.
Tua enim dissertatio jucunda me affecit dulcedine,
quæ fraternitatis amore, et gratiis, veneriisque
salibus compacta nibi exstitit. Te quidem quasi
præsentem sum circumplexus, et veluti meum
dominum et patrem, dilectionis ore sum deosculatus. Sed, o invide, quo pacto a nobis jam tanı
longo intervallo dissides, tamque remotis distas
septis, ut seorsim utrumlibet stimules, et aut vae,
tristesque luctus, uni sint sigillatim, rursusque
alteri insint: et ut ne infringi et abscindi possit
funiculus ille, qui apud nos valido est contextus
nexu. Benedictus Deus, benedictum Dei verbum,
quod, quos longum separat spatium, verbo potentia, et litterarum benevolentia, et charitate inter
se componit, sibique mutuo appropinquat, el
calludlas invidiæ argutias, cæco cogit obtundi mendacio. 653 Si enim ad invicem nos nobis privamur, hoc vultu sit, non corde. Verum enimvero
nos mutuo litterarum ore colloquimur, et tantum mæroris æstum alter alteri exstinguit,
nihil aliud quam Echus officium imitantes,
quas ob opprimentes nos et vexantes conceperimus voces, reciproco emittimus clamore.
Nos quidem ipsos pariter attollemus, et communi sublevabimus ope, ut sermonem inter nos,
nostro e pectore, gravi et aflicto spiritu obruto, eructaverimus. Non itaque quandoquidem
mibi ui commemorationum poculum propinasti,
et ego tibi vicissim ejusmodi potum propino,
quasi jam vitis penitus aruerit et perierit, ex qua
nobis tales potus exprimebantur. Nos enim Sennacherib Assyrius elisit, quem Mesopotamia, asperum quidem et durum nobis emisit ". Secundus vero
tanto intervallo a nobis distans hoc molestior et durior, quanto insanior et amentior fuit. Etenim stul
titia tum ad alia, tum ad scelera et flagitia,
suos ipsius alumnos crudelitate insignes, et nullo
exorandos el emolliendos voto efficit, ita in nostra ipsorum viscera et corda ipsi obsistunt. Si
quidem illos, qui nobis denum insidiantur, nostra
corda et viscera licet nuncupare, et in populumi
disjectum jam et disruptum, vel brevi sermone
iram effervescere et excandescere fas est. Me
enim devoravit, me membratim dissecuit, ne intolerabili imbuit amaritudine, meque vel uno verbo
spumanti bile inebriavit. Hic quidem apud eum
vencrationi et honori est, qui aut dixit aliquid contra Ecclesiam, aut fecit. Ille contra infamis et maleσου μοι γράμματα, τιμιώτατε δέσποτα· ὧν ἡ δύνα- llimis sensus, quia iterum mihi tuæ littera affeμις οὕτως ἐπὶ τὴν ἐμὴν κατέβη διάνοιαν, ὡς οὐ
νιφετὸς ἐπὶ χλόην, οὐδὲ ὄμβρος ἐπ' ἄγρωστιν. Ηδύνθη
γάρ μοι ή διαλογή σου, φιλαδελφίας ηρτυμένη κάτ
ριτί τε καὶ ἄλατι. Καὶ ὡς παρόντα περιεπλάκην,
καὶ κατησπασάμην τὸν ἐμὸν δεσπότην καὶ πατέρα
ἀγάπης στόματι. Αλλ', ὦ φθόνε, πῶς ἡμᾶς ἀλλήλων
μακροῖς οὕτω τοῖς θριγκίοις διέστησας, ἵνα κατὰ
μένας κεντῆς ἑκάτερον, καὶ ᾗ οὐαὶ τῷ ἑνὶ ἀνὰ μέρος,
καὶ αὖθις τῷ ἑνὶ, καὶ μὴ ἄῤῥηκτον γένηται τὸ καθ'
ἡμᾶς σπαρτίον τῇ πλοκῇ δυναμούμενον; Εὐλογητὸς
ὁ Θεὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὃς καὶ τοὺς μακρὰν ἐγγὺς
ποιεῖ τῇ τοῦ λόγου δυνάμει, καὶ τῶν γραμμάτων τῇ
χάριτι καὶ διαψεύδεσθαι ποιεῖ τὰ τοῦ φθόνου σοφίσματα. Εἰ γὰρ καὶ ἀπωρφανίσθημεν ἀπ' ἀλλήλων,
προσώπῳ δὲ τοῦτο, καὶ οὐ καρδίᾳ, ἀλλ' ὁμιλοῦμεν
ἀλλήλοις διὰ τοῦ τῶν ἐπιστολῶν στόματος, καὶ ἀπὸ
τοῦ καύσωνος τῶν λυπηρῶν ἕτερος ἕτερον ἀπαψύχομεν [ γ. ἀναψ. ], ἡχοῦς μὲν ἔργον ποιοῦντες, καὶ
ἀντιδιδόντες ἃς περὶ τῶν θλιβόντων φωνὰς λαμβά
νομεν, ἀποκουφίζοντες δ' ὅμως ἑαυτοὺς διὰ τῶν ἐριγῶν τοῦ λόγου τοῦ τῆς καρδίας βαρέος πνεύματος.
Οὐκοῦν ἐπειδή μοι τὸ τῆς τῶν περὶ σὲ διηγήσεως
ποτήριον προύπιες, ἀντιπροπίνων καγώ σοι τοι
αὐτην πρόποσιν. Ὡς ἀπόλοιτο ἡ ἄμπελος ἐξ ἧς ἡμῖν
τοὺς τοιαῦτα πόματα Εξέθλιψε μὲν ἡμᾶς Σεναχηρεὶμ ὁ ᾿Ασσύριος, ὃν ἐν μέσῃ τῶν ποταμῶν ἡμῖν
ἀμείλικτον ἐπαπέστειλεν. Ο δεύτερος δὲ πολλῷ τῷ
μέτρῳ βαρύτερος, ὅσῳ καὶ ἀφρονέστερος (τά τε γὰρ
ἄλλα ἡ μωρία καὶ τὴν κακίαν ἀθλάστους ποιεῖ τοὺς c
αὐτῆς τροφίμους καὶ ἀτεράμονας), οὕτως ὑπὲρ τῶν
ἡμετέρων σπλάγχνων ἀντιστᾶσιν αὐτῷ εἴ γε δεῖ
σπλάγχνα καλεῖν τοὺς ὕστερον ἐπιβούλους), καὶ ὑπὲρ
τοῦ λαοῦ κοπτομένου καὶ μελιζομένου βραχέα τινά
λαλήλασιν, ἐγκοτήσας, κατέφαγέ με, ἐμελίσατό με,
ἐνέπλησέ με πικρίας, ἐμέθυσέ με χολῆς. Ενὶ λόγῳ
οὗτος μὲν αὐτῷ τίμιος, ὃς ἂν ἢ εἶπέ τι κατὰ τῆς Ἐκ
κλησίας, ἢ έδρασεν· οὗτος δὲ ἄτιμος, καὶ τίνος οὐ
κάκιον πράττων, ὃς ἢ ὁμιλήσας ἡμῖν κατεμηνύθη,
ἢ πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ἐν ἑορτῇ γοῦν εἰσελθών. Καὶ
γὰρ καὶ τούτου τοῖς Χριστιανοῖς ἐφθόνησεν, ἵν᾿ ἐν
τῷ κοινῷ τὸ κατ' αὐτὸν κρύπτηται. Αὐτὸς γὰρ οὐδὲ
τοῦ προσκυνῆσαι τὴν Θεομήτορα ἑαυτὴν ἠξίωσεν·
ὡς μὲν ᾤετο, ἑαυτῷ προμηθούμενος τὸ πρὸς ἡμᾶς
ἀταπείνωτον καὶ ἀνένδοτον (οὕτω γὰρ ἀπονενόηται )·
ὡς δ' ἐγὼ κρίνω τοῦτο μόνον πάσχων ἑαυτοῦ ἄξιον,
καὶ αὐτόθι ἔχων τὴν δίκην, ἐξ ὧν ἐπάλω;
φασι, μαίνεται, οὔτ᾽ ἀνέρας τίσειν εἰδὼ, οὔτε Θεόν,
ἀλλ' ὅλος τῆς ὑποδύσης αὐτὸν λύσσης γινόμενος. Εκ
τούτου πῶς δοκεῖς ἡμᾶς διατεθῆναι τοὺς ἐνταυθοί
ἀπαξάπαντας; Οἱ μὲν ἀπεστάλησαν μόνον, οἱ δὲ καὶ
ἐπανέστησαν· πᾶσι δὲ ἁπλῶς ἡ κακία ενεκυδίστησεν.
» II Reg. xvIII, 22.
Variæ lectiones et notæ.
'Αντιπροπίνων. Scrib. ἀντιπροπίνω.
Ἐξῆς ἡμῖν τοὺς τοιαῦτα πόματα. Restituo,
ἐξ ἧς ἡμῖν τὰ τοιαῦτα π.
Επάλως Restituo. ἐκπάγλως. Respexit illa
Ulyssis de Achille apud Homerum Iliad. ι', ν. 238.
Μαίνεται ἐκπάγλως, πίτυος Διί, οὐδέ τι τίει
'Ανέρας οὐδὲ θεούς.
col. 399–400page 21 of 72
PG 126:399Ἡμῖν δὲ Ἰησοῦς ὑπελείφθη, τὸ σωτήριον καὶ πράγμα καὶ ὄνομα, καὶ μετὰ τούτου συλληφθέντες, τῶν ἄλλων σκορπισθέντων, ηνέγκαμεν ὅσα δὴ καὶ ἐπά σχομεν. Υπεφώνει δὲ ἄρ' ἡμῖν τὴν γλυκεῖαν ἐκείνη φωνήν· θαῤῥεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Μετά ταύτης ἔτι καὶ νῦν βουκολῶν ἡμᾶς εἰς τόπον χλόης ἐκεῖ με κατασκηνοῖ, καὶ ἐπὶ ὕδατος ἐκτρέφει με ἀναπαύσεως. Τί ἔτι; Ωσπερ οὐκ ἠρκέσθη, ἀπ' ἀρ χῆς ἀνθρωποκτόνος πολέμιος, ταῖς ἀγχόθι τρώσεσί τε καὶ πλήξεσιν, ἐπισκοπικὸν βέλος καθ' ἡμῶν ὤξυνεν Περὶ οὗ καὶ πρότερον γράψας τῇ ἁγιωσύνη σου να ξάμην. Τὸν γάρ μοι τῆς δεῖνα πόλεως ἐπίσκοπος, ἄνθρωπον πάσης κακοτεχνίας εργάτην ἅμα καὶ ἐρω γαστήριον, ἐπαναστήσας, ἐμὲ μὲν, μικροῦ μετὰ τῶν καταβαινόντων ἐν τάφοις ἔθετο. Ἐκεῖνον δὲ φονέα (φεῦ τῶν ἐμῶν κακῶν!) ἀπειργάσατο. Αλλά τα κατ' ἐκεῖνον ἐκτραγῳδεῖν μακρότερον μὲν ἢ κατά τὴν οὖσαν σχολὴν ἐμοὶ λέγειν· ἀνιαρώτερον δὲ, κατὰ τὴν ἐνοῦσάν σοι ἀλυπίαν ἀκούειν, ἵνα μὴ λύπην ἐπὶ λύπῃ σχῇς, διὰ τὸ οὐχ ἧττον εἰς ἐκεῖνον, ἢ εἰς ἐμὲ φιλάδελφον. Κατὰ γὰρ τὴν σοφὴν νουθεσίαν, ὁ κακῶς δρῶν ἐστιν ὁ πάσχων κακῶς, καὶ διὰ τοῦτό σοι και ελεεινότατον· κἀντεῦθεν ὁ περὶ τούτου λόγος σοι λυπηρότερος. Παύσομαι γοῦν περὶ τούτου λέγων, ὡς ἂν μὴ διπλῇ τὴν ἀρχιερωσύνην ὑβρίζωμεν, οἶ; τε ποιῶμεν, ἃ μηδὲ λέγειν ἄξιον, καὶ οἷς λέγομεν, & μηδὲ ἐννοεῖν προσῆκον. Αὐτοῦ γὰρ δεῖ τὰ τοιαῦτα καταχωννύεσθαι, ἵνα μὴ δῶμεν πλατυτέραν χώραν τοῖς τοῦ λαοῦ πάθεσι. Καὶ ἄλλος [γ. ἄλλως] δέ, σπει σάμενος τῷ ἀδελφῷ, κἂν αὐτὸς ἄσπονδος μένῃ, καὶ κατάστικτος τοῖς ποικίλμασιν, ἀνακόλουθον ἂν δρώ ην, ἀναξαίνων τὴν ἀηδίαν. Πλὴν ἀλλὰ καὶ τὰ αίτια τῶν λυπηρῶν τῇ σῇ τιμιότητι δηλοῦν ἀμυδρώς θέ λοντες, τοσοῦτον αὐτῶν ἐπεμνήσθημεν. Διὰ ταῦτά μοι ἀναγκαῖον, τὴν ἐπὶ τὸν βασιλέα στέλλεσθαι, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, τὴν ὀλοήν αὖθις αναμετρείν Χάρυβδιν, ἢ Αἴγυπτον διέναι, χαλεπὴν ὁδὸν ἀργαλέην τε. Μὴ γὰρ οἴου με, τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, τὴν ἰδὲν ταύτην ἐλάττω νομίζειν πασῶν ὧν ὑπέστην θλίψεων, ἢ τὴν δοκοῦσαν λύσιν τῶν δυσχερῶν, μὴ δεσμὸν δοκεῖν ἀρξηκτότε ρον. Οὐ ταύτην [[. ταύτῃ] μόνον, ὅτι στρατοπέδῳ παραβάλλων ἐπίσκοπος χρῆμα ἐπίφθονον, ἢ μισητόν ταῖς ἁμαρτωλαῖς ταύταις ἡμέραις· οὐδ᾽ ὅτι δεῖ μὲν ἡμῖν τοὺς ἵππους τρὶς τοῦ ἔτους τίκτειν (οἷον τὸ τοῦ μύθου Ηλύσιον ἐμανθάνομέν τε ἡνίκα ἐν σπαρ γάνοις τῆς παιδείας ἦμεν, καὶ ἐδιδάσκομεν, ότ' ἐσπαργανοῦμεν ἑτέρους), ἵν' ἔχοιμεν πάντα; ἐφίπ τους ποιεῖν, οἷς ἂν ὁμιλήσαιμεν· τὰς δὲ ἀρούρας χρυσὸν θέρος ἡμῖν ἀνιέναι, ἢ καὶ τὰ δένδρα χρυσοῦς προβάλλειν καρπούς, οἷα τὰ τῶν Εσπερίδων μήλα τῇ ποιήσει κεκαρποφόρηται. "Η γὰρ οὐ τοιαῦτα παρὰ παντὸς οὗτινος οὖν ἀπαιτούμεθα, κἂν μὴ παρῇ τοὺς πικροὺς τούτους εκθεραπεύειν τοῖς ποθευμένοις μειλίγμασιν ὡς κατορύττοντες βλασφημούμεθα, ὡς ἄ λόν γε ἐκείνους τοὺς ταῦτα λέγοντας; Ούκουν ταῦτα μόνα τὴν πρὸς τὸ στρατόπεδον ὁδὸν ἀνάντη ποιοῦσιν ἡμῖν ἢ στενήν τε καὶ τεθλιμμένην, καὶ οὐδὲ τὰ τέλος
fcentissimus qui aut in nostro versari calu visus Ἡμῖν δὲ Ἰησοῦς ὑπελείφθη, τὸ σωτήριον καὶ πράγμα
ost, aut ecclesiam, in die quidem festo, est ingressus. Etenim et hunc ipsis Christianis invidit, ut vel in
communi omnium jure, quod ad ipsum pertineret,
ipsi occultaretur. Ipse enim nec candidam Dei Matrem
adoratione dignam existimavit, et quidem quasi sibi
ipsi prospiciens, summam in nos animi clationem
et rigidum et inexorabile pectus conjicere censuit.
Sic enim mente penitus destitutus est. Et ut ego
arbitror, hoc solum, quod seipso dignum est,
semper perpetitur, et ibi prenas luit, ubi ea
peragit, quibus, ut dicunt, vehementer iusanivil.
Namque homines ullo nunquam dignetur honore
Neve Deum.
Sed totus in rabien, quam subit, convertitur, seseque immergit. Ex quo, quomodo censes nos administrari posse et constitui, qui hic semel omnes
convenimus? Quidam vero solum emittuntur, quidam veluti emergunt et erumpunt, sed in omnes
simpliciter ærumnæ durumque fati telum præceps
ingruit. Nobis autem Jesus relictus est ut
salus et incolumitas opere et nomine. Cum quo
comprehensi et conjuncti, omnibus aliis separatis
et elusis, quæcunque patimur, ferimus. 654
Acelamavit autem nobis illud dulcissimum verbum: 13 Confidite, ego vici mundum. Post hæc
eliam, ot nunc pascens nos, in loco pascuæ ibi me
collocavit, et super aquam refectionis et quietis educavit me so. Quid amplius? Quasi bis non contentus,
qui jam ab initio hostis homicida est, in nos cominus
vulneribus sævisque ictibus directum spiculum
exacuit. De quo jam antea cum tuæ sanctitati seriberem, dixi. Nam cum quendam urbis episcepum, hominem omnium malorum artificem, simulque ipsam oficinam excitassem, te quidem
fere cum defunctis iri sepulcro constituit. Illum
autem homicidam (o duram meorum malorum
sortem!) effecit. Sed quæ mihi ab illo acciderunt,
longius quidem quam pro otio fas mibi erat dicere, tragico decautavi collurno, et molestius,
quam ut tua præsens hilaritas est, audire debueras, ut ne mœrorem mærori adderes, eo quod non
minor erga illum, quaux me fraternitatis tibi inest
dilectio. Nam juxta sapientein admonitionem et
consilium, malorum qui patrator est, ille mala tolerat. Quocirca tibi id miserabilius apparet, et hoc
in loco de hac re sermo molestissimus tibi et
mœstissimus videbitur.-Jam itaque his sermonibus
penitus supersedeo, ut ne dupliciter summum sacerdotium injuria afliciam, et his rebus, quas
perago, quæ vullo quidem sunt sermone dignæ, et
his quas dico, quas etiam ne cogitare quidem decet.
Tibi enim opus est, hæc talia veluti conflare et
cogere, ne populi affectibus et passionibus liberiorem et latiorem viam consternamus. Et alius quiXXII, 2.
1 Joan. xvi, 33. s Psal.
καὶ ὄνομα, καὶ μετὰ τούτου συλληφθέντες, τῶν
ἄλλων σκορπισθέντων, ηνέγκαμεν ὅσα δὴ καὶ ἐπά
σχομεν. Υπεφώνει δὲ ἄρ' ἡμῖν τὴν γλυκεῖαν ἐκείνη
φωνήν· θαῤῥεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Μετά
ταύτης ἔτι καὶ νῦν βουκολῶν ἡμᾶς εἰς τόπον χλόης
ἐκεῖ με κατασκηνοῖ, καὶ ἐπὶ ὕδατος ἐκτρέφει με
ἀναπαύσεως. Τί ἔτι; Ωσπερ οὐκ ἠρκέσθη, ἀπ' ἀρ
χῆς ἀνθρωποκτόνος πολέμιος, ταῖς ἀγχόθι τρώσεσί τε
καὶ πλήξεσιν, ἐπισκοπικὸν βέλος καθ' ἡμῶν ὤξυνεν
Περὶ οὗ καὶ πρότερον γράψας τῇ ἁγιωσύνη σου να
ξάμην. Τὸν γάρ μοι τῆς δεῖνα πόλεως ἐπίσκοπος,
ἄνθρωπον πάσης κακοτεχνίας εργάτην ἅμα καὶ ἐρω
γαστήριον, ἐπαναστήσας, ἐμὲ μὲν, μικροῦ μετὰ τῶν
καταβαινόντων ἐν τάφοις ἔθετο. Ἐκεῖνον δὲ φονέα
(φεῦ τῶν ἐμῶν κακῶν!) ἀπειργάσατο. Αλλά τα
κατ' ἐκεῖνον ἐκτραγῳδεῖν μακρότερον μὲν ἢ κατά
τὴν οὖσαν σχολὴν ἐμοὶ λέγειν· ἀνιαρώτερον δὲ,
κατὰ τὴν ἐνοῦσάν σοι ἀλυπίαν ἀκούειν, ἵνα μὴ λύπην
ἐπὶ λύπῃ σχῇς, διὰ τὸ οὐχ ἧττον εἰς ἐκεῖνον, ἢ εἰς
ἐμὲ φιλάδελφον. Κατὰ γὰρ τὴν σοφὴν νουθεσίαν, ὁ
κακῶς δρῶν ἐστιν ὁ πάσχων κακῶς, καὶ διὰ τοῦτό
σοι και ελεεινότατον· κἀντεῦθεν ὁ περὶ τούτου λόγος
σοι λυπηρότερος. Παύσομαι γοῦν περὶ τούτου λέγων,
ὡς ἂν μὴ διπλῇ τὴν ἀρχιερωσύνην ὑβρίζωμεν, οἶ;
τε ποιῶμεν, ἃ μηδὲ λέγειν ἄξιον, καὶ οἷς λέγομεν,
& μηδὲ ἐννοεῖν προσῆκον. Αὐτοῦ γὰρ δεῖ τὰ τοιαῦτα
καταχωννύεσθαι, ἵνα μὴ δῶμεν πλατυτέραν χώραν
τοῖς τοῦ λαοῦ πάθεσι. Καὶ ἄλλος [γ. ἄλλως] δέ, σπεισάμενος τῷ ἀδελφῷ, κἂν αὐτὸς ἄσπονδος μένῃ, καὶ
κατάστικτος τοῖς ποικίλμασιν, ἀνακόλουθον ἂν δρώ
ην, ἀναξαίνων τὴν ἀηδίαν. Πλὴν ἀλλὰ καὶ τὰ αίτια
τῶν λυπηρῶν τῇ σῇ τιμιότητι δηλοῦν ἀμυδρώς θέλοντες, τοσοῦτον αὐτῶν ἐπεμνήσθημεν. Διὰ ταῦτά μοι
ἀναγκαῖον, τὴν ἐπὶ τὸν βασιλέα στέλλεσθαι, ταυτὸν
δὲ εἰπεῖν, τὴν ὀλοήν αὖθις αναμετρείν Χάρυβδιν, ἢ
Αἴγυπτον διέναι, χαλεπὴν ὁδὸν ἀργαλέην τε. Μὴ γὰρ
οἴου με, τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, τὴν ἰδὲν ταύτην ἐλάττω
νομίζειν πασῶν ὧν ὑπέστην θλίψεων, ἢ τὴν δοκοῦσαν
λύσιν τῶν δυσχερῶν, μὴ δεσμὸν δοκεῖν ἀρξηκτότε
ρον. Οὐ ταύτην [[. ταύτῃ] μόνον, ὅτι στρατοπέδῳ
παραβάλλων ἐπίσκοπος χρῆμα ἐπίφθονον, ἢ μισητόν
ταῖς ἁμαρτωλαῖς ταύταις ἡμέραις· οὐδ᾽ ὅτι δεῖ μὲν
ἡμῖν τοὺς ἵππους τρὶς τοῦ ἔτους τίκτειν (οἷον τὸ
τοῦ μύθου Ηλύσιον ἐμανθάνομέν τε ἡνίκα ἐν σπαρ
γάνοις τῆς παιδείας ἦμεν, καὶ ἐδιδάσκομεν, ότ'
ἐσπαργανοῦμεν ἑτέρους), ἵν' ἔχοιμεν πάντα; ἐφίπ
τους ποιεῖν, οἷς ἂν ὁμιλήσαιμεν· τὰς δὲ ἀρούρας
χρυσὸν θέρος ἡμῖν ἀνιέναι, ἢ καὶ τὰ δένδρα χρυσοῦς
προβάλλειν καρπούς, οἷα τὰ τῶν Εσπερίδων μήλα
τῇ ποιήσει κεκαρποφόρηται. "Η γὰρ οὐ τοιαῦτα παρὰ
παντὸς οὗτινος οὖν ἀπαιτούμεθα, κἂν μὴ παρῇ τοὺς
πικροὺς τούτους εκθεραπεύειν τοῖς ποθευμένοις μει
λίγμασιν ὡς κατορύττοντες βλασφημούμεθα, ὡς ἄ
λόν γε ἐκείνους τοὺς ταῦτα λέγοντας; Ούκουν ταῦτα
μόνα τὴν πρὸς τὸ στρατόπεδον ὁδὸν ἀνάντη ποιοῦσιν
ἡμῖν ἢ στενήν τε καὶ τεθλιμμένην, καὶ οὐδὲ τὰ τέλος
col. 401–402page 22 of 72
PG 126:401ἀγαθὸν ἔχουσαν· ἀλλὰ καὶ τὸ ἀραχνῶδες τουτί μοι σῶμα, ὅπερ, ὡς οἶδας, καὶ πρὸς πάντα μὲν πόνον, μάλιστα δὲ καὶ τὸν ἐν ταῖς ὁδοῖς, ἀσθενές τε καὶ εὐδιάλυτον. Εἰ δὲ σύ γε δύσαις ἀλκήν, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τὴν τῶν εὐχῶν περιζώσῃ δύναμιν, πάντα βάω ἡμῖν γενήσεται, τὸ θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ποιοῦντος Θεοῦ, ὁδοποιοῦντος ἡμῖν διὰ τῶν σῶν ἀγγελικῶν εὐχῶν, καὶ τοὺς λίθους ἐκ τῆς ὁδοῦ διαῤῥίπτοντος. ΕΠΙΣΤ. ΚΓ'. Τῷ αὐτῷ. Οὐδὲν ἐμοὶ λοιπὸν δυσχερές, ὅτι τῆς πάντων ή δίονος καὶ γνώμης καὶ γλώττης ἐδεξάμην προσφώνημα, καὶ οὐ πρόσκαιρον, ὡς ὑψηλὴν ἀέρος πληγήν δε χομένην ἅμα τῇ συστάσει καὶ τὴν διάλυσιν, ἀλλ' ὑφεστι και παράμονον. Γράμματι γὰρ ἐποχούμενον ἐκ τῆς στις μεγαλοπρεπείας διέβη πρὸς τὴν ἐμὴν ταπεινότητα, ὥστε παρεῖναί μοι προσφωνεῖσθαι παρὰ σοῦ, ὁσάκις ἂν ἐθελήσαιμι, τὸ εἰλητάριον ἀνελίττοντι. Ὅπερ ἐστὶ εξον εὐθὺς ἔχειν ἀποτινασσομένῳ τὰς ἐπικειμένας βαρύτητας. Διεξιόντι δέ μοι τῇ ἀναγνώσει καὶ τὰ σὰ τρόπαια, οὐδὲν ἀλλ᾽ ἢ τὸ λαθυμηδὲς ἐκεῖνο πίνεται φάρμακον, ἢ ἵνα τὸ οἰκειότερον εἴπω, διὰ τὴν ἀπο λαύουσάν σου νῦν γῆν τῶν Κολχῶν τῇ τῆς Κολχίδος Μηδείας τέχνῃ τὸ γῆρας μοι ἀποξύεται, καὶ ἡ νεό. της ανακαινίζεται. Ορᾷς ὁπόσων ἐν καιροῖς δυστυχιῶν κοινῶν αὐτὸς εὐτυχῶ διὰ σὲ καὶ τὰς τὰς εὐτυχίας, αἳ καὶ τὰς ὑμνουμένας τῶν παλαιῶν ὑπερ βάλλουσιν; Ἐγὼ δὲ καὶ τὸν καιρὸν τῆς ὑποδοχῆς τοῦ προσφωνητικοῦ δεξιὸν οἰωνὸν ἐθέμην. Κατὰ λό. γον τοῦτο, ἐπεὶ καὶ ἀετὸς ὁ προσφωνῶν, ἐπιδέξιος. Απιόντι γὰρ πρὸς τὸν μέγαν ᾿Αχίλλιον, ὡς ἂν τῇ πανηγύρει συνεορτάσαιμι, κατὰ τὴν ὁδὸν ἐνεχειρίσθη τὸ γράμμα σου. Σὺ δὲ καὶ αὐτόθι ἐμπικραίνῃ τοῖς ἡμᾶς θλίβουσι, τοῖς τῆς ἁπληστίας θεραπευταῖς, τοῖς πολεμίοις τοῦ Εὐαγγελικοῦ ἐπαγγέλματος, τοῖς ἀλιτηρίοις τοῦ Χριστιανικού τάγματος. “Ο μόνον ἔχεις τοῦτο βέλος ἐπέπεμψον τοῖς καταράτοις, οι τὴν γαστέρα τοῦ πανδοχέως ᾅδου στενὴν ἀποδεικνύοντες, ἐπιγαυριῶσι τῷ προτερήματι. Τούτους
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ἀγαθὸν ἔχουσαν· ἀλλὰ καὶ τὸ ἀραχνῶδες τουτί μοι dem foedus cum fratre percutiel, etsi ipse cujusvis
σῶμα, ὅπερ, ὡς οἶδας, καὶ πρὸς πάντα μὲν πόνον, expers fœderis sit et amicitiæ, et versicoloribus diμάλιστα δὲ καὶ τὸν ἐν ταῖς ὁδοῖς, ἀσθενές τε καὶ stinctus notis persistat. Stulte quidem ageremus si
εὐδιάλυτον. Εἰ δὲ σύ γε δύσαις ἀλκήν, καὶ ὑπὲρ molestiam tecum et tædium excuteremus, nisi jam
ἡμῶν τὴν τῶν εὐχῶν περιζώσῃ δύναμιν, πάντα quæ mæroris et tristitiæ causa sunt, tuæ veneraβάω ἡμῖν γενήσεται, τὸ θέλημα τῶν φοβουμένων tioni vel obscure manifestare nolentes, tam imαὐτὸν ποιοῦντος Θεοῦ, ὁδοποιοῦντος ἡμῖν διὰ τῶν portune illorum meminimus. Quamobrem mihi neσῶν ἀγγελικῶν εὐχῶν, καὶ τοὺς λίθους ἐκ τῆς ὁδοῦ cessarium est viam ad imperatorem carpere,
διαῤῥίπτοντος.
hoc idem illi dicere, perniciosam me rursus permeare Charybdim, et latam peragrare Ægyptum: iter quidem et difficile et periculosum. Cave
existimes me, o Dei homo, hanc viam omnibus quas passus sum affictionibus et angustiis victam
esse arbitrari, ant omnium mearum difficultatum et laborum, hanc solutionem quamdam esse, aul
refugium nec vinculum indissolubile esse censere. Et non solum bac ratione, quia episcopus, his
tam sceleratis diebus exercitui, invidiæ laqueos, et odii tela objecit. Neque quia oportet quillem,
nobis equas ter in anno parere (quale illud fabulæ Elysium edidicimus quando in pueritiae cunabulis
fuimus, quod etiam et lusimus, quoniam alios fasciis involvimus), nt omnes illos, equos ascendere faceremus, quos nostro cœtui et familiaritati haberemus ascriptos. Et pariter quia decet, nobis
arva ipsa segetem auream emittere, et arbores, aureos fructus projicere, qualia lesperidum mala
poetarum carminibus esse feruntur. At enim non hæc a quolibet exigimus; et nisi ob ta'es dirorum
kominum incursus, optatis delinimentis el commodis illis
illis inservimus, quasi sepulcrorum
fossores maledicimur. Atque utinam in illos, qui talia in nos probra emittunt, recidant. Non autem
htc sula, 655 sed arduam et acclivem, in illa castra, viam nobis parant, aut angustam, aut arctam,
sel neque bono finitam termino. Sed enim hoc mihi fragile et exile corpus, quod ut nosti, etiam ad omnem
laborum occursum, maxime, qui in assidua viarum molestia conficitur, imbecillum est, et omnino
languidum. Si autem et tu robur indueris, et omnem precum et votorum in nos vim circum"
dederis et accinxeris, omnia nobis faciliora fent; præsertim cum te Deus trepidantium consilium,
et regimen efficiat, et nobis tuis angelicis precibus viam sternat facilem, lapsosque lapides ab illa
longo projiciat.
ΕΠΙΣΤ. ΚΓ'.
Τῷ αὐτῷ.
Οὐδὲν ἐμοὶ λοιπὸν δυσχερές, ὅτι τῆς πάντων ήδίονος καὶ γνώμης καὶ γλώττης ἐδεξάμην προσφώ -
νημα, καὶ οὐ πρόσκαιρον, ὡς ὑψηλὴν ἀέρος πληγήν δεχομένην ἅμα τῇ συστάσει καὶ τὴν διάλυσιν, ἀλλ' ὑφεστι
και παράμονον. Γράμματι γὰρ ἐποχούμενον ἐκ τῆς
στις μεγαλοπρεπείας διέβη πρὸς τὴν ἐμὴν ταπεινότητα,
ὥστε παρεῖναί μοι προσφωνεῖσθαι παρὰ σοῦ, ὁσάκις
ἂν ἐθελήσαιμι, τὸ εἰλητάριον ἀνελίττοντι. Ὅπερ ἐστὶ
εξον εὐθὺς ἔχειν ἀποτινασσομένῳ τὰς ἐπικειμένας βαρύτητας. Διεξιόντι δέ μοι τῇ ἀναγνώσει καὶ τὰ σὰ
τρόπαια, οὐδὲν ἀλλ᾽ ἢ τὸ λαθυμηδὲς ἐκεῖνο πίνεται
φάρμακον, ἢ ἵνα τὸ οἰκειότερον εἴπω, διὰ τὴν ἀπολαύουσάν σου νῦν γῆν τῶν Κολχῶν τῇ τῆς Κολχίδος
EPIST. XXIII.
Eidem.
Nibil mini molestiæ relictum est, quoniam omnium suavissimæ linguæ et dulcissimæ mentis
vocem et alloquium suscepi, et non quidem brevi
temporis spatio manens, ut est altissimus aeris
ictus, qui simul fere ut coit, dissolvitur, sed constanti persistens mihi, et obnixum diuturnitate.
Litteris enim hoc ex tua magnanimitate et celsitudine conflatum, in meam devenit humilitatem,
quasi præsens mihi illud insonet, et quasi tuo
perstrepat ore, quotics ego quidem velim, et volumen hoc explicuero. Quod quidem facile est
obtentu ili qui longe a se amovet hasce rerum
molestias, gravibus infortuniis agitatus et con-
· Μηδείας τέχνῃ τὸ γῆρας μοι ἀποξύεται, καὶ ἡ νεό. cussus. At cum ad lectionem accederem, et ad
της ανακαινίζεται. Ορᾷς ὁπόσων ἐν καιροῖς δυσ
τυχιῶν κοινῶν αὐτὸς εὐτυχῶ διὰ σὲ καὶ τὰς τὰς
εὐτυχίας, αἳ καὶ τὰς ὑμνουμένας τῶν παλαιῶν ὑπερβάλλουσιν; Ἐγὼ δὲ καὶ τὸν καιρὸν τῆς ὑποδοχῆς
τοῦ προσφωνητικοῦ δεξιὸν οἰωνὸν ἐθέμην. Κατὰ λό.
γον τοῦτο, ἐπεὶ καὶ ἀετὸς ὁ προσφωνῶν, ἐπιδέξιος.
Απιόντι γὰρ πρὸς τὸν μέγαν ᾿Αχίλλιον, ὡς ἂν τῇ
πανηγύρει συνεορτάσαιμι, κατὰ τὴν ὁδὸν ἐνεχειρίσθη τὸ γράμμα σου. Σὺ δὲ καὶ αὐτόθι ἐμπικραίνῃ τοῖς
ἡμᾶς θλίβουσι, τοῖς τῆς ἁπληστίας θεραπευταῖς,
τοῖς πολεμίοις τοῦ Εὐαγγελικοῦ ἐπαγγέλματος, τοῖς
ἀλιτηρίοις τοῦ Χριστιανικού τάγματος. “Ο μόνον
ἔχεις τοῦτο βέλος ἐπέπεμψον τοῖς καταράτοις, οι
τὴν γαστέρα τοῦ πανδοχέως ᾅδου στενὴν ἀποδει
κνύοντες, ἐπιγαυριῶσι τῷ προτερήματι. Τούτους
tua varia monumenta nihil aliud,quam illud oblivionis pharmacum mihi bibendum esse censui, aut, ut
proprius loquar, ut Colchorum terram, qua nunc
ipse frueris Colchidis Medea arte, senectus mihi
penitus detrabitur, viridisque juventus flore mihi
renovatur vivo. Jam vides quidem quantum hisce
communium infelicitatum temporibus ipsi felici
later fortuna, propter te et tua prospera gesta
casusque penitus felicissimos, qui cunctos priscorum hominum eventus longo superant intervallo.
Ego quidem tempus illud, quo tuam jucundam.
vocem et allocutionem mihi suscipere contigit,
dexterum divinumque mihi auspicium esse constiluo, ob hanc fortasse rationem, quoniam aquila
scite et eleganter acclamat, felicique strepit ro-
Letter XXIVEpistola XXIV
col. 403–404page 23 of 72
Epistola XXIII
PG 126:403ὑπὸ τὴν οἰκείαν χεῖρα ποιήσαιτο· καὶ τῆς γαστρός αὐτῶν ἀψάμενος, συστείλαι τὸν μέγαν όγκον, δια φορήσας τὸ οίδημα, εἴτε ὥσπερ τὴν Ζακχέου α στέρα διωκονόμησεν, εἴτε ὡς τὰς τῶν παρ' του δαίοις ἀθεραπεύτων ἄλλως ἀρχόντων. Οἷς ἐπαφῆκε τοὺς ἀποτόμους ιατρούς Ρωμαίους, τέμνοντάς τε καὶ καίοντας. Σὺ δὲ θέμος [[. Σοῦ δὲ θέμενος, Ἰησοῦς] ἄμωμον τὴν ὁδὸν, προορῶντος αὐτὸν ἀεὶ ἐκ δεξιῶν, ἵνα μὴ σαλευθῇς, καὶ διὰ τῶν πενήτων, καὶ διὰ τῶν ἄλλως αὐτῷ ἀνακειμένων, μᾶλλον δὲ αὐτὸν εἰκονιζόντων, ὑποδεχομένου γνη σίως τε καὶ πλουσίως, καὶ τοῖς ἔργοις τὸ φίλτρον δεικνύοντος, θείη τόξον χαλκοῦν τοὺς βραχίονας ο καὶ περιζωννύων σε δύναμιν, διασκορπίσαιεν ἐν σοὶ Εθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα· τόξον συντρίβων, καὶ συνθλῶς ὅπλον, καὶ θυρεοὺς κατακαίων ἐν πυρὶ τῷ τῆς σῆς προθυμίας δραστηριότητος ζέοντι· καὶ ἐν τῷ ἐγγίζειν ἐπὶ σὲ κακοῦντας, καὶ παρατάσσεσθαι παρεμβολὴν τῶν τοῦ Κυρίου ἐχθρῶν, αὐτοὶ ἀσθενήσαιεν, καὶ τῶν διαβουλίων αὐτῶν ἐκ πέσοιεν· καὶ καταδιώξαις αὐτοὺς, καὶ καταλάβοι, καὶ ἐκθλίψαις. καὶ ὡς πηλὸν τῶν πλατειῶν λεάναις τοὺς τὴν πλατείαν τοῦ ἀθέου Μωάμετ. στέρξαντας. Καὶ ταῦτά σοι οὐκ ἐπεύχομαι μόνον, ἀλλὰ καὶ πέτ ποι θα ὅτι ἔσονται. Οὐ γὰρ ἄδικος ὁ Θεὸς ὥστε μὴ καὶ ψυχῆς καθαρότητι, καὶ χειρῶν γενναιότητι, ἐκ περιουσίας προσκληθέντα, δοῦναι τῆς νίκης τὸν στέ φανον. Ἐγὼ δέ σοι ἤδη καὶ τὸν ἐπινίκιον ἀνακρούσομαι· Επάταξε Δαβὶδ ἐν μυριάσιν, ὁ πραότατος τῶν νῦν καὶ μαχιμώτατος, ὁ πατάξας τὴν τῆς ἐπιθυμίας ἄρτον, καὶ τὸν τοῦ μωμητοῦ θυμοῦ λέοντα ἀφ' οὗ τὸ ἔλεος μὴ διασκεδάσῃ ὁ δικαιοσύνας ἀγαπῶν, καὶ ὁρῶν εὐθύτητας Κύριος, ἀεὶ τηρῶν καὶ κακύνο σεως πάσης ἀνώτερον καὶ κακώσεως. μὲν ὁ κἀκεῖνο τὸ μέγα κήτος χειρωσάμενος Ἰησοῦς Ο Θέμος. θυμός. ΕΠΙΣΤ. ΚΑ'. Τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ κυρίῳ 'Αδριανῷ. Ἐγὼ δὲ καὶ νεκρός ήδη γενόμενος, πανσέβαστε μέγιστέ μου ἀντιλήπτορ, καὶ τοῖς κατωτάτω τοῦ ᾅδου τεθείς, παρὰ σοῦ νῦν ἐξεγείρομαι, καὶ ἀποκαθε ιστῶν τὸ ψυχίδιον, συνάγεις μοι τὰ ὀστᾶ καὶ συναρ μολογεῖς τὴν διάλυσιν, καὶ σάρκας ἀνατρέφεις, καὶ δέρμα περιτείνεις, καὶ γίνῃ μοι ζωοπάροχος. Βού λει συνελκύσω τῆς ἀσαφείας τὸ παραπέτασμα, καὶ
ὑπὸ τὴν οἰκείαν χεῖρα ποιήσαιτο· καὶ τῆς γαστρός
αὐτῶν ἀψάμενος, συστείλαι τὸν μέγαν όγκον, δια·
φορήσας τὸ οίδημα, εἴτε ὥσπερ τὴν Ζακχέου α
στέρα διωκονόμησεν, εἴτε ὡς τὰς τῶν παρ' τουδαίοις ἀθεραπεύτων ἄλλως ἀρχόντων. Οἷς ἐπαφῆκε
τοὺς ἀποτόμους ιατρούς Ρωμαίους, τέμνοντάς τε
καὶ καίοντας. Σὺ δὲ θέμος [[. Σοῦ δὲ θέμενος,
nempe Ἰησοῦς] ἄμωμον τὴν ὁδὸν, προορῶντος
αὐτὸν ἀεὶ ἐκ δεξιῶν, ἵνα μὴ σαλευθῇς, καὶ διὰ τῶν
πενήτων, καὶ διὰ τῶν ἄλλως αὐτῷ ἀνακειμένων,
μᾶλλον δὲ αὐτὸν εἰκονιζόντων, ὑποδεχομένου γνησίως τε καὶ πλουσίως, καὶ τοῖς ἔργοις τὸ φίλτρον
δεικνύοντος, θείη τόξον χαλκοῦν τοὺς βραχίονας ο
καὶ περιζωννύων σε δύναμιν, διασκορπίσαιεν ἐν σοὶ
Εθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα· τόξον συντρί
βων, καὶ συνθλῶς ὅπλον, καὶ θυρεοὺς κατακαίων
ἐν πυρὶ τῷ τῆς σῆς προθυμίας δραστηριότητος
ζέοντι· καὶ ἐν τῷ ἐγγίζειν ἐπὶ σὲ κακοῦντας, καὶ
παρατάσσεσθαι παρεμβολὴν τῶν τοῦ Κυρίου ἐχθρῶν,
αὐτοὶ ἀσθενήσαιεν, καὶ τῶν διαβουλίων αὐτῶν ἐκπέσοιεν· καὶ καταδιώξαις αὐτοὺς, καὶ καταλάβοι, καὶ
ἐκθλίψαις. καὶ ὡς πηλὸν τῶν πλατειῶν λεάναις
τοὺς τὴν πλατείαν τοῦ ἀθέου Μωάμετ. στέρξαντας.
Καὶ ταῦτά σοι οὐκ ἐπεύχομαι μόνον, ἀλλὰ καὶ πέτ
ποι θα ὅτι ἔσονται. Οὐ γὰρ ἄδικος ὁ Θεὸς ὥστε μὴ
καὶ ψυχῆς καθαρότητι, καὶ χειρῶν γενναιότητι, ἐκ
περιουσίας προσκληθέντα, δοῦναι τῆς νίκης τὸν στέ
φανον. Ἐγὼ δέ σοι ἤδη καὶ τὸν ἐπινίκιον ἀνακρού
σομαι· Επάταξε Δαβὶδ ἐν μυριάσιν, ὁ πραότατος
τῶν νῦν καὶ μαχιμώτατος, ὁ πατάξας τὴν τῆς ἐπιθυμίας ἄρτον, καὶ τὸν τοῦ μωμητοῦ θυμοῦ λέοντα·
ἀφ' οὗ τὸ ἔλεος μὴ διασκεδάσῃ ὁ δικαιοσύνας ἀγαπῶν,
καὶ ὁρῶν εὐθύτητας Κύριος, ἀεὶ τηρῶν καὶ κακύνο
σεως πάσης ἀνώτερον καὶ κακώσεως.
euro. Nam cum magnum peterem Achillium, quasi μὲν ὁ κἀκεῖνο τὸ μέγα κήτος χειρωσάμενος Ἰησοῦς
cum frequenti cœtu festum essem celebraturus, in
via mihi tuæ litteræ traditæ fuerunt. Tu vero ibi
in illos, qui nos acerbo elidunt ictu amaram induis bilem. In illos, inquam, qui insatiabilis cupiditatis ministri sunt, qui et Evangelica professionis hostes sunt exsecrabiles, et Christiani agminis
pernicies, et ipsa internecio. lloc igitur telum,
quod solum habes, in hos diris devotos et exsecrandos valido emitte lacerto. Hi vero duri inferni olatum uterum, qui omnium est receptaculum et
sedes, angustum fère, et arctum manifestantes
rebus bene gestis, partaque victoria temere superbiunt. Hos quidem magnum illud cetos Jesus
Subigens, 656 sub proprium suæ manus robur
submittat, et plenam ipsorum gulam attingens, Ο
ingentes tumidosque fastus contrahat et turgidas
et elatas illorum cristas dejiciat. Sive ut Zacchæi
cupiditates, sive ut aliorum, apud Judæos principum omni fere salute et cultu carentium compescuit. Ad quos rigides et severos Romanos medicos misit, qui et abscinderent et comburerent.
At vero tuus animus quasi reetam viam et omni
remotam culpa a dextris te ipsum semper prospicit, ut aut ne pauperum causa, aut aliorum, qui
tibi subjacent, concusso pectore agiteris, et maxime ob illos, qui te imagine repræsentant, vel si tamen illos, et legitime, et large suscipis, et operi
bus amoris illecebras illis ostendis. Ille, inquam,
æreum arcum tua brachia esse constituet, et te
multo circumcinget robore, et tecum gentes, bella
horrida moventes disperget, arcum contundens, el
confringens arma, et scuta comburens igne 17, tuæ
alacritatis efficacia et studio efferventi. At ut adl
Le infestantium agmina appropinquent, et Dou ino
hostium castra construant, invalidi penitus ipsi et infirmi erunt. Etenim ipsi consiliis et temerariis
cogitationibus omnino concident suis, et temerariis cogitationibus omnino captivabuntur suis, et ipsis
daro persequeris impetu, et in servitutem rediges, et contundes, et ut platearum lutum confringes
illos qui impuri, et athei Moameti spurcam plateam studio insectantur. Et hæc non solum tibi
precor, sed futura esse spero. Non enim Deus injustus est, quasi animæ puritatem, et generosain
manuum operam, victoriæ corona, jure quidem debita uberrime non insigniat. Ego quidem tibi
jam hoc epinicium canam: David decem millia percussit ". Omnium, qui nunc sunt, et mitissimus
et bellicosissimus. Qui et furentem cupiditatum ursum, et ferocem animi vituperabilis leonem
concussit. quo et misericordiam nunquam separavit Dominus, qui justitiam semper amavit, et
a'quitatem semper inspexit, semperque illum omni improbitate omnique scelere sejunctum conservavit.
EPIST. XXIV.
Domno Adriano magno domestico.
Equidem etiam sum defunctus, pansebaste mi
opitulator, et inter eos fere, qui imo inferorum
vagantur antro constitutus, a te nunc excitor, qui
et hanc animulam meam mihi restituens, cuncta
ossa colligis, et dissolutam mei corporis
compaginem congruente proportionum el conciunitatis ratione construis, carnesque meas enumea
17 Psal. xLv, 10. 18 Psal, xvi, 45.
Θέμος. Scrib. θυμός.
Τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ κυρίῳ 'Αδριανῷ.
Ἐγὼ δὲ καὶ νεκρός ήδη γενόμενος, πανσέβαστε
μέγιστέ μου ἀντιλήπτορ, καὶ τοῖς κατωτάτω τοῦ
ᾅδου τεθείς, παρὰ σοῦ νῦν ἐξεγείρομαι, καὶ ἀποκαθε
ιστῶν τὸ ψυχίδιον, συνάγεις μοι τὰ ὀστᾶ καὶ συναρ
μολογεῖς τὴν διάλυσιν, καὶ σάρκας ἀνατρέφεις, καὶ
δέρμα περιτείνεις, καὶ γίνῃ μοι ζωοπάροχος. Βού
λει συνελκύσω τῆς ἀσαφείας τὸ παραπέτασμα, καὶ
19 [ Reg. xviii, 7.
Varia lectiones et notæ.
col. 405–406page 24 of 72
PG 126:405δείξω σοι τοῦ λόγου τὸ βούλημα; Ἐμοὶ τοῦ νῦν βίου Αν τὴν σύγχυσιν βλέποντι, καὶ τὴν ὕβριν τῆς πλεονεξίας, καὶ τὴν ἀναίδειαν, οὕτως ἀπηρυθριασμένως ἐκπορ νευτάτης, καὶ μιαινομένης τὰ πράγματα· καὶ τοὺς μὲν τὰ δημόσια πράττοντας, πορθητές μᾶλλον, ἢ φορολόγους· καὶ θείους ὁμοῦ νόμους καὶ βασιλικάς ἐντολὰς ἀράχνης ἡγουμένους ὑφάσματα, τοῦτο δὴ τοῦ ᾿Αναχάρσιδος πρὸς τὸν Σόλωνα, μυίας μὲν κρα τοῦντα, σφηξὶ δὲ ῥηγνύμενα· τὰ δὲ τοῦ λαοῦ τῶν Χριστιανῶν ἀγόμενα και φερόμενα, μὴ ὄντος αυ τρουμένου μηδὲ σώζοντος· πᾶσα μὲν σωτηρίας ελα πὶς περιῄρητο· ἣν πνεῦμα ψυχῆς συμφοραῖς ἐμ παγείσης εἰπών τις οὐχ ἁμαρτήσεται. Πάντες δὲ λογισμοί διελύθησαν, καὶ νεκρωθεὶς ἐκείμην τῇ ἀπογνώσει τῆς τοῦ κακοῦ διορθώσεως. Ως δ᾽ ὁ πανευγενέστατός σου γαμβρος, τὸ τῆς ἀγαθοθελείας ἔρνος, τὸ ἐν ταῖς κοιλάσι τῆς νῦν τῶν κακῶν συρ βοίας κρίνον, τὸ ἐν ταῖς πάντας κνιζούσαις ἀκάνθαις ξόδου, ἡ θεόπνευστος ὄντως ψυχή, τοῖς ἐγγὺς ἡμῶν πράγμασιν ἐπιστάς, ξένον ὡράθη μοι θέαμα, ποτα μὸς δι᾿ ἄλμης ῥέων γλυκὺς, καὶ ὁδοιπόρος διὰ βορ Γόμου ῥέων ἀμόλυντος (& τῶν σῶν πάντως ἐντολῶν ἀποτελέσματα κατενόησα) ἐνταῦτά μοι τό τε ἀποπτὰν πνεῦμα τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος εἰσέπτη πάλιν, καὶ πάντα συνετελέσθη περὶ ἐμὲ, ὅσα τῆς τοῦ Ἰεζεκιήλ φρικτῆς ἐκείνης δράσεως. Αρά σου μετρίας ὀφείλω τὰς ἐν εὐχαῖς καὶ ἐπαίνοις χάριτας τῷ ψυχοδότῃ, τῷ ζωογόνῳ; ἢ τοσαύτας ὅσας, εἰ θέμις εί. πεῖν, κατάρας τοῖς ἀδιορθώτοις ἐχθροῖς τῆς χρηστότητος, τοῖς ψυχοφθόροις, τοῖς ζωολύταις; ᾿Αλλὰ γὰρ οἷα πεπόνθαμεν! Κρίνον ἀτεχνῶς ὁ νεανίας, καὶ ῥόδον ἐπ' ὀλίγον εὐωδιάτας, μᾶλλον δὲ τῷ Θεῷ διὰ τῶν πενήτων εὐώδης γενόμενος, ἥδιον οσφρανθέντι τῆς ἀποφορᾶς τῶν ἔργων αὐτοῦ, ἢ τῆς τοῦ πάλαι Νῶε θυσίας. Εἶτα πρὸς τὸν ὑμέτερον ἀέρα διέβη, μόνην ἡμῖν τὴν μνήμην ἐγκαταλιπὼν ἀπαράκλητον. Τίς γὰρ τοῦ λοιποῦ τοῖς μὴ κτηματίταις τὰ περιόντα συνάξει, τοὺς δ' ἐν πόματι τῆς ἀπορίας πρὸς τὴν τῆς εὐπορίας τάξιν ἀνάξει; Τίς ὀρφανοί; δώσει μικροῦ καὶ χάριν ὁμολογεῖν τῷ θανάτῳ, δι᾿ ἂν πατέρων ἀσθενῶν στερηθέντες ἀντέλαβον τὸν τηνικαῦτα δυο νάμενον; Τίνος προστάγματα, θείας ἀπηχήματα ἀγαθότητος, στηρίσουσι χήρας ὅριον; Τίνος ὀφθαλ μελὶ τοῖς ἀδικούμενοις δάκρυον ἀποστάζοντες τους ἀδικοῦντας πλέον θρηνήσουσιν, ὥς γε μειουμέ. τους τα μείζονα, καὶ σπεύσει λοιπόν οὗτος λῦσαι τὰς ζημίας ἀμφοτέροις τοῖς μέρεσι, τῷ μὲν τὴν μεί ξονα, τῷ δὲ τὴν ἐλάττονα; Τίνα καὶ πένης ευρή σει κατὰ τῶν πλουσίων ἁρπάγων ἔκδικον, καὶ πλούσιος κατὰ πενήτων κακοήθων καὶ συκοφαντῶν σύνδικον; Τίνα θεραπευτὴν εὑρήσει τὸ τάγμα τῶν τοῦ θείου θεραπευτῶν, οὐ φιλοκρινοῦντα τὰς ἀξίας, ὁ τοῖς ἀθέοις σπουδάζεται· οι πρὸς τὸ μισόθεον αὐτῶν, τῇ ἀτιμίᾳ τῶν τοῦ Θεοῦ δούλων ἀναγκαίως συνεκφαινόμενον, ἀπολογίαν πορίζονται τῶν τιμά. σθαι δικαιουμένων ἀναξιότητα; ᾿Αλλὰ πάντας ὡς αὑτοῦ κρείττονας βλέποντα, καὶ ἁγιασθῆναι διὰ τούτων τῷ τοῦ Πνεύματος χρίσματι, καὶ ἔτι τελεῖσθαι τὰ θεῖα, καὶ ἁγιαστικά πιστεύοντα, καὶ τοὺς
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
δείξω σοι τοῦ λόγου τὸ βούλημα; Ἐμοὶ τοῦ νῦν βίου tris, illasque cutis vestitu obtegis, vitæque mit i
dator efficeris. Vis igitur ut hujus obscuritatis
mysticum integumentum detraham, et verum tibi
sensum sermonis manifestem? Cæcam humanæ
vitæ confusionem, animo conspicio ægro cupiditatem; et injuriam sordidæ avaritiæ, et
impudentiam, junctas rerum moles, toto jam
deposito pudore, coinquinantem, et scorti more
dire prostituentem, et illos, qui reipublicae per -
agunt negotia, vastatores potius quam collecto -
res 657 tributi esse, et pariter ab illis divinas
leges, et imperatoria statuta aranearum propemodum telis paria haberi, et similia, quæ exilem
et debilem irretiunt muscam, et a susurranti vespa
perrumpuntur, ut ad Solonem Anacharsis olim
retulit. Sic etiam et Christiani populi res ferri
et circumagi, quasi liber non esset, nec vita donatus, manifestissime video. Omnis enim salutis
spes penitus fere est detracta et propulsata. Quanı
si quis animæ calamitatibus variis compactæ et
obrutæ effusum statum dixerit, non errabit. Omne
quidem consilium evanuit, et ego fere defunctus
jaceo et exanimis, hac solum de causa, quod funditus
desperem, malim posse aliquo modo corrigi. Αν
illustrissimus tuus gener, et sacrum optimi consilii germen, et ut lilium in convallibus, ubi nunc
malorum colluvio confluit, et ut rosa inter spinas,
quæ omnes lacerant et pungunt, vere ut spiritus
a Deo affatus est; qui nostris operibus et aßictionibus probe astat. Certe ut peregrium mili spect
culum visum est, scilicet, ut flumen ab ipsa salsugine
dulce effluens, et ut viator per cœnosas transiens semitas impollutus. Quæ omnia vero tuarum esse
præceptionum effectus prorsus exploravi. Hic autem
utilissimæ et salutiferæ spei spiritus ad me rursus
evolavit et cuncta in me absoluta sunt, quæcunque
horribilia ab Ezechiele eaque terrifica visa fuisse
feruntur. Jamque tibi modicas, et precibus, elenco
miis mistas debeo gratias, qui mihi animam restituisti, qui et mihi vitam generasti, aut tot fantasque
gratias, si fas est dicere, quot imprecationes
sacræ religionis hostibus, nulla correctione flectendis, animarumque omnino dirissimis corruptoribus, vitamque pernicie cæca infestantibus. Sed
At
τὴν σύγχυσιν βλέποντι, καὶ τὴν ὕβριν τῆς πλεονεξίας,
καὶ τὴν ἀναίδειαν, οὕτως ἀπηρυθριασμένως ἐκπορ
νευτάτης, καὶ μιαινομένης τὰ πράγματα· καὶ τοὺς
μὲν τὰ δημόσια πράττοντας, πορθητές μᾶλλον, ἢ
φορολόγους· καὶ θείους ὁμοῦ νόμους καὶ βασιλικάς
ἐντολὰς ἀράχνης ἡγουμένους ὑφάσματα, τοῦτο δὴ
τοῦ ᾿Αναχάρσιδος πρὸς τὸν Σόλωνα, μυίας μὲν κρατοῦντα, σφηξὶ δὲ ῥηγνύμενα· τὰ δὲ τοῦ λαοῦ τῶν
Χριστιανῶν ἀγόμενα και φερόμενα, μὴ ὄντος αυ
τρουμένου μηδὲ σώζοντος· πᾶσα μὲν σωτηρίας ελα
πὶς περιῄρητο· ἣν πνεῦμα ψυχῆς συμφοραῖς ἐμπαγείσης εἰπών τις οὐχ ἁμαρτήσεται. Πάντες δὲ
λογισμοί διελύθησαν, καὶ νεκρωθεὶς ἐκείμην τῇ
ἀπογνώσει τῆς τοῦ κακοῦ διορθώσεως. Ως δ᾽ ὁ
πανευγενέστατός σου γαμβρος, τὸ τῆς ἀγαθοθελείας
ἔρνος, τὸ ἐν ταῖς κοιλάσι τῆς νῦν τῶν κακῶν συρβοίας κρίνον, τὸ ἐν ταῖς πάντας κνιζούσαις ἀκάνθαις
ξόδου, ἡ θεόπνευστος ὄντως ψυχή, τοῖς ἐγγὺς ἡμῶν
πράγμασιν ἐπιστάς, ξένον ὡράθη μοι θέαμα, ποταμὸς δι᾿ ἄλμης ῥέων γλυκὺς, καὶ ὁδοιπόρος διὰ βορ
Γόμου ῥέων ἀμόλυντος (& τῶν σῶν πάντως ἐντολῶν
ἀποτελέσματα κατενόησα) ἐνταῦτά μοι τό τε ἀποπτὰν πνεῦμα τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος εἰσέπτη
πάλιν, καὶ πάντα συνετελέσθη περὶ ἐμὲ, ὅσα τῆς
τοῦ Ἰεζεκιήλ φρικτῆς ἐκείνης δράσεως. Αρά σου
μετρίας ὀφείλω τὰς ἐν εὐχαῖς καὶ ἐπαίνοις χάριτας τῷ
ψυχοδότῃ, τῷ ζωογόνῳ; ἢ τοσαύτας ὅσας, εἰ θέμις εί.
πεῖν, κατάρας τοῖς ἀδιορθώτοις ἐχθροῖς τῆς χρηστό
τητος, τοῖς ψυχοφθόροις, τοῖς ζωολύταις; ᾿Αλλὰ γὰρ
οἷα πεπόνθαμεν! Κρίνον ἀτεχνῶς ὁ νεανίας, καὶ ῥόδον
ἐπ' ὀλίγον εὐωδιάτας, μᾶλλον δὲ τῷ Θεῷ διὰ τῶν
πενήτων εὐώδης γενόμενος, ἥδιον οσφρανθέντι
τῆς ἀποφορᾶς τῶν ἔργων αὐτοῦ, ἢ τῆς τοῦ πάλαι
Νῶε θυσίας. Εἶτα πρὸς τὸν ὑμέτερον ἀέρα διέβη,
μόνην ἡμῖν τὴν μνήμην ἐγκαταλιπὼν ἀπαράκλητον.
Τίς γὰρ τοῦ λοιποῦ τοῖς μὴ κτηματίταις τὰ περιόντα
συνάξει, τοὺς δ' ἐν πόματι τῆς ἀπορίας πρὸς τὴν
τῆς εὐπορίας τάξιν ἀνάξει; Τίς ὀρφανοί; δώσει μικροῦ
καὶ χάριν ὁμολογεῖν τῷ θανάτῳ, δι᾿ ἂν πατέρων
ἀσθενῶν στερηθέντες ἀντέλαβον τὸν τηνικαῦτα δυο
νάμενον; Τίνος προστάγματα, θείας ἀπηχήματα
ἀγαθότητος, στηρίσουσι χήρας ὅριον; Τίνος ὀφθαλμελὶ τοῖς ἀδικούμενοις δάκρυον ἀποστάζοντες τους
ἀδικοῦντας πλέον θρηνήσουσιν, ὥς γε μειουμέ. enim ut perpetimur et vexamur, lilium prorsus est
τους τα μείζονα, καὶ σπεύσει λοιπόν οὗτος λῦσαι τὰς
ζημίας ἀμφοτέροις τοῖς μέρεσι, τῷ μὲν τὴν μεί
ξονα, τῷ δὲ τὴν ἐλάττονα; Τίνα καὶ πένης ευρή
σει κατὰ τῶν πλουσίων ἁρπάγων ἔκδικον, καὶ
πλούσιος κατὰ πενήτων κακοήθων καὶ συκοφαντῶν
σύνδικον; Τίνα θεραπευτὴν εὑρήσει τὸ τάγμα τῶν
τοῦ θείου θεραπευτῶν, οὐ φιλοκρινοῦντα τὰς ἀξίας,
ὁ τοῖς ἀθέοις σπουδάζεται· οι πρὸς τὸ μισόθεον
αὐτῶν, τῇ ἀτιμίᾳ τῶν τοῦ Θεοῦ δούλων ἀναγκαίως
συνεκφαινόμενον, ἀπολογίαν πορίζονται τῶν τιμά.
σθαι δικαιουμένων ἀναξιότητα; ᾿Αλλὰ πάντας ὡς
αὑτοῦ κρείττονας βλέποντα, καὶ ἁγιασθῆναι διὰ
τούτων τῷ τοῦ Πνεύματος χρίσματι, καὶ ἔτι τελεί
σθαι τὰ θεῖα, καὶ ἁγιαστικά πιστεύοντα, καὶ τοὺς
adolescentia, et rosa, quæ parvo temporis spatio
bonum exhalat odorem: maxine autem Deo, ob bcneficia in pauperes, boni odoris est. Sed suavius
ipsius operum exhalatione et effluxu percipitur,
quam illo Noe sacrificio, jam olim peracto. Deinde
per vestrum aerem irrepsit, solam nobis memoriam
relinquens tristissimam omnisque expertem consolationis. Quis enim in reliquum, miseris et egenis,
ita jam rerum, quæ supersunt, facultates colliget,
illos certe ipso inopiæ poculo, ad uberrimum felicitatis ordinem inducet? Quis et orphanis et desertis dabit, vel fere ipsi morti gratiam rependere, ob
quam, invalidis et infirmis parentibus privati, potentem ita func et strenuum susceperunt? Cujus
col. 407–408page 25 of 72
PG 126:407μὲ οὕτω τῆς γνώμης ἔχοντας, ἀμυήτους καὶ ἀτε λέπτους τιθέμενον, καὶ πάσης ἁγιαστικῆς ἀμετόχους χάριτος. Οἱ γὰρ ἁγιαστὴν εἶναι τὸν ἱερέα πιστεύοντες, καὶ ἑαυτοὺς ὑπὸ τούτου ἁγιαζομένους ἐπιγινώσκοντες, ἀνότιοι λοιπόν εἰσ: τὴν ἁγιαστὴν ἀτιμάζοντες· ἢ μὴ τοιοῦτον αὐτὴν νομίζοντες, ἄμοιροι τοῦ κατὰ Χριστὸν ἁγιασμοῦ δεικνύονται· ὁ γὰρ ἁγιαζί μενος ἁγιαστῇ ἁγιάζει. Καὶ τί δεῖ τούτοις πρὸς τὰ Χριστιανῶν εἰσωθίζεσθαι; Τίς ὁ καὶ ἰδεῖν οὐχ ὅπως ἐνωτίσασθαι ἄπιστον ἐν τηλικούτῳ ὕψει τῶν ἀναγ καίων στερήσεται, ὡς ἂν μηδὲ γογγύσαιεν Βούλγαροι; Εν μόνον μέρος ἐλύπησεν ὁ πανσέβαστος, τοὺς αὐτῷ γνησίως δουλεύοντας, ὡς οὐ μόνον κερδών στερηθέντας, ἀλλὰ καὶ ἃ προεῖχον ἐκδαπανήσαντας, καὶ κατὰ τὴν παροιμίαν, ἄνθρακας εὑρόντας τὸν θησαυρὸν, καὶ κατακαέντας ἀπὸ τῶν ἐντρυφῆναι προσδοκησάντων. Μᾶλλον δὲ, τ' ἀληθέστερον εἰπεῖν, οὐδὲ τούτους λελύπηκε, μείζον πάντων κερδῶν ἡγησαμέν νους, καὶ πλούτου πρόσκτησιν, οὐκ ἀπώλειαν, τὴν τῶν τοιούτων ἔργων τοῦ νεανία μεγαλοπρέπειαν τοῦτο γὰρ δούλων ἀγαθῶν, πενίαν αἱρεῖσθαι μᾶλλον τὸν δεσπότην ἐν εὐφημίαις πλουτίζουσαν, ἢ πλοῦτον διὰ δυσφημίας πτωχίζοντα. ᾿Αλλὰ τῷ μὲν καλ κἀγαθῷ σεβαστῷ φευκτὸς ὁ τῆς ἀρχῆς τόπος, ὡς τῷ ὄντι τύπος κακύνσεως, ή σκήνωμα Κηδάρ, ἢ σιδηρᾶ κάμινος· καὶ διὰ τοῦτο πρὸς τὴν ὑμετέραν μακαριότητα μονονουχι πτηνος φέρεται. Οἱ δὲ τῆς αὐτοῦ χρηστότητος ἀπολαύσαντες, πενθοῦντες ἑαυ τοὺς, ὡς βαρυτέρως ἢ πρόσθεν πειρασομένους τῶν δυσχερῶν (τὸ γὰρ κακὸν μετὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ πεῖραν κάκιον), σοὶ, καὶ τοῖς σοῖς, ὡς οὕτω διδά σκοντι, καὶ οὕτω διδασκομένοις, παντὸς ἀγαθοῦ ἐπίῤῥοιαν παρὰ Κυρίου ἐπεύξονται. ἂν αὐτὸς τὰ πρῶτα τάττεσθαι οὐκ αἰσχύνομαι· καὶ δοίη Θεὸς ὑμῖν τε αὐτοῖς, καὶ τοῖς ὑμετέροις καὶ τοῖς περὶ ὑμᾶς, ἐν τῷ ἀγαθῷ τελείωσιν, εὐξίαν εὕροιαν, πάσης ἁπλῶς τηρῶν ἀνώτερον κακύνσεως καὶ κακώσεως. Εξιαν. εὐεξίαν.
imperia ultimam divina bonitatis conditionem, in μὲ οὕτω τῆς γνώμης ἔχοντας, ἀμυήτους καὶ ἀτε
orbitatis miseræ terminum et limitem obfirmabunt?
Cujus oculi in injuria affectos, et misere dilaceratos lacrymas instillantes injuriæ latores potius
luctu acerbo prosequentur, quod se majoribus
spoliaverint bonis et imminuerint? Et hic in posterum festinabit, in utrosque damna et pericula funditus solvere; huic quidem majora, illi vero minora dimittens. Pauper antem quem in maximis et
effusissimis rapinis justum invenit, et dives, in
improbis pauperum moribus, et calumniis etiam
communi patrocinio 658 defendendum censebit.
Et cohors etiam alti numinis ministrorum, quem
ministrum forte inveniet, qui digna per tribus, et
ordines non decernat, quod ab impiis maxime in
pretio habetur? Qui in ipsum odium, quo Deun
prosequuntur, multa in servos Dei ignobilitate
atque abjectione necessario præscriptum, ut excnsationem comminiscantur, illos indigne honorari,
et coli, qui se ipsos veluti justos extollunt et elevant. Sed illum, qui omnes, ut se ipso meliores et
æquiores intuetur, et ab his, ipso sacræ unctionis
Spiritu sanctificari, et adhuc ipsa divina et sancta
absolvi, et perfici posse sperat. Et omnes, qui bac
sententia et religione non teneantur, profanos quidem et impuros et omnis sanctilica gratiæ inexpertes arbitretur. Hi enim, qui sanctum esse sacerdotem existimant, etiam se ipsos ab hoc consecrari et
sanctificari cognoscunt. Impii et nefaril postea sunt
qui nullo virum consecratum et sanctum honore
afficiunt, aut qui talem ipsum non existimant,
nullius Christi sanctificationis et gratiæ participes
ostenduntur. Nam qui sanctificatur et consecratur,
hic sanctitatis benefcio, vi consecrationis, talis emicitur. Et hos vere decet in Christianorum cœtum
λέπτους τιθέμενον, καὶ πάσης ἁγιαστικῆς ἀμετόχους
χάριτος. Οἱ γὰρ ἁγιαστὴν εἶναι τὸν ἱερέα πιστεύον
τες, καὶ ἑαυτοὺς ὑπὸ τούτου ἁγιαζομένους ἐπιγινώσκοντες, ἀνότιοι λοιπόν εἰσ: τὴν ἁγιαστὴν ἀτιμάζον
τες· ἢ μὴ τοιοῦτον αὐτὴν νομίζοντες, ἄμοιροι τοῦ
κατὰ Χριστὸν ἁγιασμοῦ δεικνύονται· ὁ γὰρ ἁγιαζί
μενος ἁγιαστῇ ἁγιάζει. Καὶ τί δεῖ τούτοις πρὸς τὰ
Χριστιανῶν εἰσωθίζεσθαι; Τίς ὁ καὶ ἰδεῖν οὐχ ὅπως
ἐνωτίσασθαι ἄπιστον ἐν τηλικούτῳ ὕψει τῶν ἀναγ
καίων στερήσεται, ὡς ἂν μηδὲ γογγύσαιεν Βούλγαροι;
Εν μόνον μέρος ἐλύπησεν ὁ πανσέβαστος, τοὺς αὐτῷ
γνησίως δουλεύοντας, ὡς οὐ μόνον κερδών στερη
θέντας, ἀλλὰ καὶ ἃ προεῖχον ἐκδαπανήσαντας, καὶ
κατὰ τὴν παροιμίαν, ἄνθρακας εὑρόντας τὸν θησαυ
ρόν, καὶ κατακαέντας ἀπὸ τῶν ἐντρυφῆναι προσδο
κησάντων. Μᾶλλον δὲ, τ' ἀληθέστερον εἰπεῖν, οὐδὲ
τούτους λελύπηκε, μείζον πάντων κερδῶν ἡγησαμέν
νους, καὶ πλούτου πρόσκτησιν, οὐκ ἀπώλειαν, τὴν
τῶν τοιούτων ἔργων τοῦ νεανία μεγαλοπρέπειαν
τοῦτο γὰρ δούλων ἀγαθῶν, πενίαν αἱρεῖσθαι μᾶλλον
τὸν δεσπότην ἐν εὐφημίαις πλουτίζουσαν, ἢ πλοῦτον
διὰ δυσφημίας πτωχίζοντα. ᾿Αλλὰ τῷ μὲν καλ
κἀγαθῷ σεβαστῷ φευκτὸς ὁ τῆς ἀρχῆς τόπος, ὡς
τῷ ὄντι τύπος κακύνσεως, ή σκήνωμα Κηδάρ, ἢ
σιδηρᾶ κάμινος· καὶ διὰ τοῦτο πρὸς τὴν ὑμετέραν
μακαριότητα μονονουχι πτηνος φέρεται. Οἱ δὲ τῆς
αὐτοῦ χρηστότητος ἀπολαύσαντες, πενθοῦντες ἑαυ
τοὺς, ὡς βαρυτέρως ἢ πρόσθεν πειρασομένους τῶν
δυσχερῶν (τὸ γὰρ κακὸν μετὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ
πεῖραν κάκιον), σοὶ, καὶ τοῖς σοῖς, ὡς οὕτω διδάσκοντι, καὶ οὕτω διδασκομένοις, παντὸς ἀγαθοῦ
ἐπίῤῥοιαν παρὰ Κυρίου ἐπεύξονται. ἂν αὐτὸς τὰ
πρῶτα τάττεσθαι οὐκ αἰσχύνομαι· καὶ δοίη Θεὸς ὑμῖν
τε αὐτοῖς, καὶ τοῖς ὑμετέροις καὶ τοῖς περὶ ὑμᾶς, ἐν
in:romitti. Quis autem et nedum videre posse pri- τῷ ἀγαθῷ τελείωσιν, εὐξίαν εὕροιαν, πάσης
vabitur, facito rerum necessariarum fastigio, im- ἁπλῶς τηρῶν ἀνώτερον κακύνσεως καὶ κακώσεως.
pietatem et infidelitatem ita percipi, et alte radices agere, quasi neque Bulgari obmurmurent et adversentur. Hac autem re solum pansebastus, quos sibi legitime submissos habet, animi ægritudine affecit
quod non solum quæstu et lucro orbatos dimitteret, sed quæ haberent penitus absumere et amittere
cogeret, et ut est in proverbio, thesaurum omnem in carbones resolutum invenire, et ab illis præcipne, qui deliciis blandoque luxu frangi viderentur exustum. Sed maxime verum dicere decet illum,
mon hos ægre affecisse, quod quid majus omni lucro excogitasset, et divitiarum possessionem
non autem amissionem et interitum, ipsam horum operum juvenilis proterviæ esse præstantiam et
excellentiam. Nam hoc quidem boni servi est, paupertate» potius eligere, quæ maxime ejus possessorem optimo famæ sensu, et divite æstimationis supellectile attollit, quam opes, que infansto nomine ad paupertatem redigere illum possint. Sed enim candido optimoque augusto fugiendus hic
est imperii locus, quasi totius sit improbitatis et sceleris sedes, aut tabernaculum Cedar, aut ferrea
quædam fornax. Et ob hanc causam ad nostram hanc felicitatem beatitudinem solummodo il præceps quædam volucris percurrit. Hi vero, qui ipsius utilitatis se obvolvunt deliciis, se deinceps luctu et
planctu deprimunt, quasi multo gravius et molestius quam antea rerum incommodis et difficultatibus sese implicuerint. Nam malum post boni experientiam et sensum pejus est. Tibi autem, et
his, quasi sic docenti, et quasi ita edoctis, largiorem omnis boni influxum, et copiam illi а
Domino deprecantur, quorum ipse primus baberi non erubesco. Itaque Deus et vobis, et ipsis, et
nobis, et his qui apud nos sunt, puram in hono perfectionem, gloriam et abundantiam impertiatur, et simpliciter omni nos improbitate et vitio liberos conservet.
Varia lectiones et nota.
Εξιαν. Scrib. εὐεξίαν.
col. 409–410page 26 of 72
PG 126:409ΕΠΙΣΤ. ΚΕ'. Τῷ σεβαστῷ Πακουριάνῳ. Καὶ Κύριος παρεβίβασε τὸ ἁμάρτημά σου, άλλως τα μηδὲ τηλικοῦτον ὄν, ἡλίκον ἀεὶ πρὸ τῶν ἐκείνου ὀφθαλμῶν ἱστασθαι. Ἐγὼ δέ σου καὶ τοῦτο ἄγαμαι, πανσέβαστέ μου υἱὲ, ὅτι καὶ τοὺς τῶν ἁμαρτημάτ των κώνωπας ὡς καμήλους ὁρᾶς, ἐναντίως ἢ παρὰ τῆς θείας γλώττης οι Φαρισαῖοι κατωνειδίζοντο καὶ τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ κάρφος ὡς βαρεῖαν δοκὸν λελόγισαι. "Ο μεγάλην κρηπίδα τῆς ἀρετῆς ὁ καθ' ἡμᾶς λόγος τίθεται· εἴπερ ἀρχὴν εἶναι σωτηρίας τὴν ἑαυτοῦ τινος κατάγνωσιν πεπιστεύκαμεν. Καὶ βάλλ' οὕτως, αἱ κέν τι ψάος μερόπεσσι γίνοιο. Καὶ μή σε τῆς ἀγαθαθελείας παρακινήσειέ τι τῶν ἐκ τοῦ κόσμου, οἷς οἱ κουφότεροι πεττευόμεθα· τοῦτο πεπεισμένον ἀμεταστάτως, ὡς ἁπλῶς μὲν αἰσχύνη Χριστιανούς νομοθετεῖσθαι ὠνομαθετῆσθαι] παρὰ τοῦ [γ. τὸ] μηδένα λυπεῖν αἱρεῖσθαι. Τοῦτο γὰρ καὶ τῆς φύσεως ἔνταλμα, ἣν ὑπερβαίνειν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου μαθητὴς ἐπιτάττεται. Ὁ μὲν γὰρ νόμος ἀπὸ τοῦ παρὰ φύσιν εἰς τὴν φύσιν ἀποκαθίστησι τὸν ἄνθρωπον· ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ λόγος καὶ ὑπὲρ τὴν φύσιν τοὺς αὐτῷ πειθομένους τίθησι· τοῦτο γὰρ δὴ τῆς πρὸς τὴν φύσιν ἑνώσεως αὐτοῦ κατόρθωμα καὶ ἐκνίκημα. Πλὴν ἀλλ᾽ ἡ τῶν πολλῶν θηριωδία τοῖς ὁμογενέσιν ἐπιλυττώντων, ἀπαιτεῖσθαι νῦν τοῦτο τοὺς χρηστοτέρους ὡς μεγάλην συντέλειαν παρεσκεύασε, τὸ μηδενὶ λύπην ἐθέλειν λέγω. ᾿Αλλὰ σέ τοι ἀξιοῦμεν καὶ πᾶσι τὰ ἀγαθὰ διαρκῶς συμβουλεύεσθαι, οὕτω τε τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως ἐν τῷ συνδέσμῳ τῆς ἀγάπης τηρεῖν· ὡς τό γε δάκνειν ἀλλήλους καὶ κατεσθίειν οὔτε τῆς φύσεως ὅλως, οὔτε πολλοῦ δὴ τῆς πίστεως. Οὕτω γὰρ ἐπὶ σεαυτὸν καὶ δαψιλέστερον ἑλκύσαις τὰς τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ χάριτας, ὑφ' οὗ τηροῖο πάσης κακύνσεως ἀνώτερος καὶ κακώσεως ΕΠΙΣΤ. ΚΑΤ' Τῷ Ταρωνίτη κυρίῳ Γρηγορίῳ. Καὶ πόθεν ἄν, καὶ ποίας ἀποτίσαιμί σοι τὰς χά ριτας, μεγαλεπιφανέστατέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ καὶ αὐ-? θέντα, ότι με πάντων ἀνθρώπων ἀληθέστατον δεικνύεις ἑκάστοτε, καί μοι τοὺς ἐπαίνους, οἷς ἀποσεμνύνειν δοκῶ σε, μᾶλλον ἀποτεμνύνεις αὐτὸς, ἀπο φαίνων τούτους, οὐ ῥήτορος σοφιστικά κολακεύματα, ἀλλὰ καὶ Πνεύματος συνηδομένου τοῖς ὄντως καλοῖς σκιρτήματα, καὶ στόματος εὐφημεῖν εἰδότος ἀρετὴν ᾄσματα; Ἰδοὺ γὰρ ὅπερ ἠγγέλη μοι πρὸ βραχέων, πόσου τιμήσαιντ' ἂν ἀκοαὶ φιλάληθοί τε καὶ ἄφθονοι. Ενὶ γὰρ τροπαίῳ δυοῖν ἐθνῶν ὀφρύας κατέσπασας,
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ΕΠΙΣΤ. ΚΕ'.
Τῷ σεβαστῷ Πακουριάνῳ.
Καὶ Κύριος παρεβίβασε τὸ ἁμάρτημά σου, άλλως
τα μηδὲ τηλικοῦτον ὄν, ἡλίκον ἀεὶ πρὸ τῶν ἐκείνου
ὀφθαλμῶν ἱστασθαι. Ἐγὼ δέ σου καὶ τοῦτο ἄγαμαι,
πανσέβαστέ μου υἱὲ, ὅτι καὶ τοὺς τῶν ἁμαρτημάτ
των κώνωπας ὡς καμήλους ὁρᾶς, ἐναντίως ἢ παρὰ
τῆς θείας γλώττης οι Φαρισαῖοι κατωνειδίζοντο·
καὶ τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ κάρφος ὡς βαρεῖαν δοκὸν
λελόγισαι. "Ο μεγάλην κρηπίδα τῆς ἀρετῆς ὁ καθ'
ἡμᾶς λόγος τίθεται· εἴπερ ἀρχὴν εἶναι σωτηρίας
τὴν ἑαυτοῦ τινος κατάγνωσιν πεπιστεύκαμεν. Καὶ
βάλλ' οὕτως, αἱ κέν τι ψάος μερόπεσσι γίνοιο. Καὶ
μή σε τῆς ἀγαθαθελείας παρακινήσειέ τι τῶν ἐκ
τοῦ κόσμου, οἷς οἱ κουφότεροι πεττευόμεθα· τοῦτο
πεπεισμένον ἀμεταστάτως, ὡς ἁπλῶς μὲν αἰσχύνη
Χριστιανούς νομοθετεῖσθαι [f. ὠνομαθετῆσθαι] παρὰ
τοῦ [γ. τὸ] μηδένα λυπεῖν αἱρεῖσθαι. Τοῦτο γὰρ καὶ τῆς
φύσεως ἔνταλμα, ἣν ὑπερβαίνειν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου
μαθητὴς ἐπιτάττεται. Ὁ μὲν γὰρ νόμος ἀπὸ τοῦ
παρὰ φύσιν εἰς τὴν φύσιν ἀποκαθίστησι τὸν ἄνθρωπον· ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ λόγος καὶ ὑπὲρ τὴν φύσιν τοὺς
αὐτῷ πειθομένους τίθησι· τοῦτο γὰρ δὴ τῆς πρὸς
τὴν φύσιν ἑνώσεως αὐτοῦ κατόρθωμα καὶ ἐκνίκημα.
Πλὴν ἀλλ᾽ ἡ τῶν πολλῶν θηριωδία τοῖς ὁμογενέσιν
ἐπιλυττώντων, ἀπαιτεῖσθαι νῦν τοῦτο τοὺς χρηστο
τέρους ὡς μεγάλην συντέλειαν παρεσκεύασε, τὸ
μηδενὶ λύπην ἐθέλειν λέγω. ᾿Αλλὰ σέ τοι ἀξιοῦμεν
καὶ πᾶσι τὰ ἀγαθὰ διαρκῶς συμβουλεύεσθαι, οὕτω
τε τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως ἐν τῷ συνδέσμῳ τῆς
ἀγάπης τηρεῖν· ὡς τό γε δάκνειν ἀλλήλους καὶ
κατεσθίειν οὔτε τῆς φύσεως ὅλως, οὔτε πολλοῦ
δὴ τῆς πίστεως. Οὕτω γὰρ ἐπὶ σεαυτὸν καὶ δαψιλέ
στερον ἑλκύσαις τὰς τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ χάριτας,
ὑφ' οὗ τηροῖο πάσης κακύνσεως ἀνώτερος καὶ
κακώσεως
659 EPIST. XXV.
Sebasto Pacuriano.
Dominus quidem transtulit peccatum tuam ";
alioqui enim non tantum fuit, quantum in oculis
ejus semper. Ego autem te ob hoc maxime admiror
et lando, pansebaste fili, quod exignos peccatorum
culices quasi ingentes camelos intueris, contra
quam a Domino Pharisæi arguebantur. Festucam
quoque, quæ in oculo tuo est ", quasi gravissimam
trabem reputas, quod magnum virtutis fundamentum cœleste verbum, quod apud nos nasci voluit,
esse constituit. Siquidem principium salutis esse
ipsam sui ipsius cognitionem credidimus. Atque
ita conjice,
Si quod tu lumen mortalibus indere possis.
Neque te ab hoc virtutis statuto mundana aliqua
vis detnrbabit, qua nos leviores quidem sursum
dcursunique devolvimus atque deludimur. Et hoc
constanter persuasum habe simpliciter pudere
Christianos quasi legem statuere, aliquem in hoc
praeferri et anteponi, quod neminem injuria, aut
tristitia afficiat. Hoc enim ipsius naturæ est præceptum. Quain transcendere et transgredi sedulus
Evangelii discipulus præcepit. Nam lex ab eo,
quod juxta naturam habet, in ipsam naturam hominem inducit et collocat. At vero Dei verbum
supra ipsam naturæ sedem illos qui ipso firmati
sunt atque freti, facile evehit. Hoc enim est facinus,
hæc est victoria, quæ ex amore et communione
ipsius cum ipsa natura exoritur. Verumtamen
multarum ferarum natura, quæ in suum proprium
genus rabie et impetu feruntur, nunc hoc quasi
magnam utilitatem et commodum, ab illis maxime
exigi edocet, qui utiliore sunt et probiore nature
animo. Hoc, inquam, nemini molestiam et tristitiam appetere. Sed enim hoc a te muneris poscimus, ut omnibus bona effundas, cunctisque affatim consulas, sin alque omnibus persuadeas, commu-
»ionem et unitatem fidei firmo amoris vinculo conservare, nt sese mutuo devorare et immordere,
neque a natura, neque a fide cognoscant desumere, Ita enim in te ipsum large optimi Dei gratiam, et
beneficia declinabis a quo et sceleri, et miseris subtractus casibus consenueris.
ΕΠΙΣΤ. ΚΑΤ'
Τῷ Ταρωνίτη κυρίῳ Γρηγορίῳ.
EPIST. XXVI.
Domno Gregorio Taronite
Et unde quidem, et quas tibi rependam gratias,
Καὶ πόθεν ἄν, καὶ ποίας ἀποτίσαιμί σοι τὰς χάριτας, μεγαλεπιφανέστατέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ καὶ αὐ- illustrissime in Domino fli, ac domine? Nam me
θέντα, ότι με πάντων ἀνθρώπων ἀληθέστατον δεικνύεις ἑκάστοτε, καί μοι τοὺς ἐπαίνους, οἷς ἀποσεμνύνειν δοκῶ σε, μᾶλλον ἀποτεμνύνεις αὐτὸς, ἀποφαίνων τούτους, οὐ ῥήτορος σοφιστικά κολακεύματα,
ἀλλὰ καὶ Πνεύματος συνηδομένου τοῖς ὄντως καλοῖς
σκιρτήματα, καὶ στόματος εὐφημεῖν εἰδότος ἀρετὴν
ᾄσματα; Ἰδοὺ γὰρ ὅπερ ἠγγέλη μοι πρὸ βραχέων,
πόσου τιμήσαιντ' ἂν ἀκοαὶ φιλάληθοί τε καὶ ἄφθονοι.
Ενὶ γὰρ τροπαίῳ δυοῖν ἐθνῶν ὀφρύας κατέσπασας,
20 11 Reg. xit, 13. ss Matth. vi, 3.
omnium hominum verissimum ubique manifestas,
et in me laudes, quibus te celebrare studeo, magis
ornas ipse, et vertis, illasqne decantas, non ut
sophisticas 680 rhetorum illecebras, sed ut l2tantes jucundi spiritus, his, qui vere probi sunt,
choreas, et mollia tripudia, et ut carmina, et can- |
tus, qui ab illo profluunt ore, quod virtutem solum
attollere didicit. Ecce igitur, quod mihi nuper allatum est, quanti faciant honore affectæ aures, veVariæ lectiones et notæ.
In Baronii Annalibus, tom. XI, ad an. 1073,
epist. est 61, velut epinicium victoriæ de Persis ac
Francis, et Nicolao Sebasto Paguriano inscripta, ut
superior.
Letter XXV, XXVIEpistola XXV, XXVI
col. 411–412page 27 of 72
PG 126:411καὶ τῷ τῆς Περσικῆς ἀπονοίας πύργῳ συγκαθεῖλες τὸ τῆς Φραγγικῆς ἀπονοίας ύψωμα. Καὶ Φινεές ἐδείχθης νέος ἡμῖν τῷ δυνατῷ σου σειρομάστῃ δύο συνεκκεντήσας ἤθη ἔθνη] παρὰ Κυρίῳ ἀκά θαρτα. Ο τε γὰρ τὰ Νεσμᾶν φορολογεῖν εἰωθώς, τάς τε ἄλλας περὶ τὸν Πόντον Ελληνίδος [γ. - δας] πόλεις ἐντὸς Τανάϊδος ποταμοῦ καὶ λίμνης Μαιώτιδος καὶ δὴ τὴν τῶν Κόλχων προκαθημένην, καὶ αὐτῷ γε ὁριζομένην τῷ Φάσιδι· ἀλλὰ μὴν καὶ τὴν τῆς μικρᾶς ᾿Αρμενίας υπερκειμένην ὑφ' [. ἐφ'] ὑψηλού κολωνοῦ, καὶ αὐτήν γε σύμπασαν Αρμενίαν. ρυανδηνοὺς γὰρ καὶ Γαλάτας, καὶ τοὺς ὁμόρους τούτοις Καππαδόκας παρίημι)· καὶ παχὺς ἤδη καὶ βαρὺς ταῖς φορολογίαις γενόμενος, ἐξεκόπη τὰς φορολόγους χεῖρας τῇ τοῦ ξίφους ἀκμῇ, καὶ φορολογεῖσθαι μᾶλλον μετέμαθε, τάς τε εκδρομάς συν σταλείς, ἃς λῃστῶν [[. λῃστεύων] ἀπεθρασύνετο, καὶ τῶν ἐνεδρῶν ἀπογνούς, ἃς ἐκδηλῶν τῷ Τάρων. μᾶλλον, ἢ πόλις ἐπάνω όρους κειμένη· πρὸς δὲ τοὺς συστάδην πολέμους ξηρόχειρα διαγνοὺς ἑαυτὸν ἦ ἄχειρα, καὶ πόλεις δὲ ἤδη μυριάνδρους, ἃς αὐτὸς μόλις είλε, τάχιον ἢ λόγος ἀποβαλών οὕτω τῆς τύχης ὁ κύδος αὐτῷ πρὸς τὸ βαρυ συμφορώτατον μεταπέπτωκε. Μᾶλλον δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ ζυγά, την πλάστιγγα τῶν σῶν ἀρετῶν βαρυτέραν αὐτῷ ἐπ έκλινεν, οὐχ ἧττον ἢ τὰς τῶν ἐντρυφηθέντων αὐτῷ πρὸ τῆς σῆς ἀρχῆς). Εντεῦθεν καὶ πέπεισται, μὴ μῦθον εἶναι τὰ πάλαι Ρωμαίων ὑμνούμενα τρόπαια, μᾶλλον δὲ καὶ τῆς ἀληθείας ἐλάττω τὰ περὶ ἐκείνων λεγόμενα. Εν σοὶ δὲ ὁρῶ τὴν ἀληθείαν. Ερῶ δὲ, ὅτι καὶ τοσοῦτον ὑπερέχειν ἐκείνων ἡγεῖται σε, ὅσον ἐξ ἐνδεεστέρων τῶν παρασκευῶν ὡρμημένος ἀντι σηκοῖς ἐκείνοις σαυτόν· οὕτω μεγαλοδύναμον δίδως τὴν σὴν ῥοπὴν τῷ τῶν πραγμάτων ἐνδέοντι. Καὶ βούλεται μέν σε μηδ' ἂν ὅλως γενέσθαι· θαυμάζει δὲ ὡς καλὸν γενόμενον, καὶ καταρᾶται μὲν τῇ σῇ γεννήσει, εὐδαιμονίζει δὲ τοὺς γεννησαμένους, καὶ σοῦ μὲν ἀτεκνίαν κατεύχεται, ὥστε περιγραφῆναι τὸ σὸν μὲν γένος ἐν σοί· ἑαυτῷ δὲ γενέσεις τοιούτων παίδων ἐπεύχεται. Καὶ νῦν πρώτως αἰσθάνεται δυσ τυχῶς ἐπὶ τοσοῦτον ταῖς πρὸ εὐτυχίαις ἀρθεὶς, ἵνα καὶ πλεῖον ἀλγήσῃ πλειόνων ἀποστερούμενος. Εν μόνον εἰς παράκλησιν ἔχει, τὸ παρὰ τοῦ γενναιοτάτου Ῥωμαίων τὰ τοσαῦτα παθεῖν· ἐπεὶ καὶ φιλεῖ δοξάζεσθαι τὸν νικώμενον τῇ τῶν νικώντων μεγαλειότητι. Καὶ εἰ παρῆν Ομηρος, εἶπεν ἂν καὶ νῦνἐφ' ὑμῖν. Πρόσθε μὲν ἐσθλὸς ἔφευγε, δίωκε δέ μιν μεγ [ἀμείνων Εὔελπις ὅσο καὶ σύ, πόλεων καλλίστη Νεοκαισάρεια, οὐκ εἰς μακρὰν ἕξειν τὸν ἐλευθερωτήν σοι Γρηγό
ritatis amnantes, et ab omni alienæ invidia. Uno καὶ τῷ τῆς Περσικῆς ἀπονοίας πύργῳ συγκαθεῖλες
enitn tropo et monumento duarum nationum
τὸ τῆς Φραγγικῆς ἀπονοίας ύψωμα. Καὶ Φινεές
ἐδείχθης νέος ἡμῖν τῷ δυνατῷ σου σειρομάστῃ δύο
συνεκκεντήσας ἤθη [f. ἔθνη] παρὰ Κυρίῳ ἀκάθαρτα. Ο τε γὰρ τὰ Νεσμᾶν φορολογεῖν εἰωθώς, τάς
τε ἄλλας περὶ τὸν Πόντον Ελληνίδος [γ. - δας] πόλεις
ἐντὸς Τανάϊδος ποταμοῦ καὶ λίμνης Μαιώτιδος·
καὶ δὴ τὴν τῶν Κόλχων προκαθημένην, καὶ αὐτῷ γε
ὁριζομένην τῷ Φάσιδι· ἀλλὰ μὴν καὶ τὴν τῆς
μικρᾶς ᾿Αρμενίας υπερκειμένην ὑφ' [. ἐφ'] ὑψηλού
κολωνοῦ, καὶ αὐτήν γε σύμπασαν Αρμενίαν. (Maρυανδηνοὺς γὰρ καὶ Γαλάτας, καὶ τοὺς ὁμόρους
τούτοις Καππαδόκας παρίημι)· καὶ παχὺς ἤδη καὶ
βαρὺς ταῖς φορολογίαις γενόμενος, ἐξεκόπη τὰς
φορολόγους χεῖρας τῇ τοῦ ξίφους ἀκμῇ, καὶ φορολογεῖσθαι μᾶλλον μετέμαθε, τάς τε εκδρομάς συν
σταλείς, ἃς λῃστῶν [[. λῃστεύων] ἀπεθρασύνετο,
καὶ τῶν ἐνεδρῶν ἀπογνούς, ἃς ἐκδηλῶν τῷ Τάρων.
μᾶλλον, ἢ πόλις ἐπάνω όρους κειμένη· πρὸς δὲ τοὺς
συστάδην πολέμους ξηρόχειρα διαγνοὺς ἑαυτὸν ἦ
ἄχειρα, καὶ πόλεις δὲ ἤδη μυριάνδρους, ἃς αὐτὸς
μόλις είλε, τάχιον ἢ λόγος ἀποβαλών οὕτω τῆς
τύχης ὁ κύδος αὐτῷ πρὸς τὸ βαρυ συμφορώτατον
μεταπέπτωκε. Μᾶλλον δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ ζυγά, την
πλάστιγγα τῶν σῶν ἀρετῶν βαρυτέραν αὐτῷ ἐπ
έκλινεν, οὐχ ἧττον ἢ τὰς τῶν ἐντρυφηθέντων αὐτῷ
πρὸ τῆς σῆς ἀρχῆς). Εντεῦθεν καὶ πέπεισται, μὴ
μῦθον εἶναι τὰ πάλαι Ρωμαίων ὑμνούμενα τρόπαια,
μᾶλλον δὲ καὶ τῆς ἀληθείας ἐλάττω τὰ περὶ ἐκείνων
λεγόμενα. Εν σοὶ δὲ ὁρῶ τὴν ἀληθείαν. Ερῶ δὲ,
ὅτι καὶ τοσοῦτον ὑπερέχειν ἐκείνων ἡγεῖται σε, ὅσον
ἐξ ἐνδεεστέρων τῶν παρασκευῶν ὡρμημένος ἀντισηκοῖς ἐκείνοις σαυτόν· οὕτω μεγαλοδύναμον δίδως
τὴν σὴν ῥοπὴν τῷ τῶν πραγμάτων ἐνδέοντι. Καὶ
βούλεται μέν σε μηδ' ἂν ὅλως γενέσθαι· θαυμάζει
δὲ ὡς καλὸν γενόμενον, καὶ καταρᾶται μὲν τῇ σῇ
γεννήσει, εὐδαιμονίζει δὲ τοὺς γεννησαμένους, καὶ
σοῦ μὲν ἀτεκνίαν κατεύχεται, ὥστε περιγραφῆναι τὸ
σὸν μὲν γένος ἐν σοί· ἑαυτῷ δὲ γενέσεις τοιούτων
παίδων ἐπεύχεται. Καὶ νῦν πρώτως αἰσθάνεται δυστυχῶς ἐπὶ τοσοῦτον ταῖς πρὸ εὐτυχίαις ἀρθεὶς, ἵνα
καὶ πλεῖον ἀλγήσῃ πλειόνων ἀποστερούμενος. Εν
μόνον εἰς παράκλησιν ἔχει, τὸ παρὰ τοῦ γενναιοfastum superbaque supercilia detraxisti, et una
cum valida Perside vesaniæ turri, Francicæ amentiæ
culmen subvertisti. Et novus Phinees nobis apparuisti, dum potenti tuo telo duas gentes, apud Dominum impuras et impias perfodisti. Quandoquidem enim Nesman, qui tributa colligere consuevit,
et ab aliis Græcanicis urbibus, quæ circa Pontum
sunt, et intra Tanaim flumen, et paludem Mæotidem, et illam quæ Colchis præsidet, et quæ Phasidi est contermina, sed et illam quæ in Minori
Armenia alto subjacet colli, et ipsam totam Armeniam, tributi jure est moderatus (Maryandynos
enim, et Galatas, et his finitimos Cappadocas praetermitto) jamque tributorum collectione et cumulo pinguis factus et gravis, duri ensis tui acie
exactrici manu abscissa, quomodo tributa ipse
pendere debeat, postea didicit. Incursus etiam
et certamina cohibuit, quæ prædonis more audacter movebat, et insidiarum invasiones prorsus rejecit, quas ita Taronitæ fecerat esse conspicuas, et
notas magis, quam est vrbs, quæ in montis est sita
cacumine. Ad bellorum vero conflictus magis aridas
manus suas intelligens quam paleas, et urbes quidem jam decem millibus refertas, quas ipse vix
ceperat, verb» citius exuens. Ita fortunæ alea
ipsi obvenit, ut in gravissimas illum clades conjecerit. Vel potius Dei flances virtutum tuarum lancem in eum inclinarunt, non aliter quam leviores
corum quos ante imperium tuum devicit. Unde persuasum illi est, fabulosa non esse illa Romanorum
jam olim celebrata tropæa, imo potius ipsa veritate
inferiora esse quæcunque de illis feruntur. In te autem ipsam veritatem conspicit: quin potius dicam,
tantum te illis praestare dicit, quantum ab iniparibus et inferioribus pugnis ad magna facinora
erumpens cum illis te ipsum æquas. Ita potentissimum virum, ut te ad illum declinasti, in ultimam
redegisti miseriam, et omnes illi ad opera confregisti vires. Itaque ille te nec omnibus superiorem
fieri patitur, sed quasi optimum te, et gestis celebrem admiratur: tuumque genus etiam dire exsecratur, sed ab illo genitos et productos, felices τάτου Ῥωμαίων τὰ τοσαῦτα παθεῖν· ἐπεὶ καὶ φιλεῖ
δοξάζεσθαι τὸν νικώμενον τῇ τῶν νικώντων μεγαλειότητι. Καὶ εἰ παρῆν Ομηρος, εἶπεν ἂν καὶ νῦνἐφ' ὑμῖν.
Πρόσθε μὲν ἐσθλὸς ἔφευγε, δίωκε δέ μιν μεγ
[ἀμείνων
predical. Et tibi orbitatem, et sobolis inopiam
«xpetit, ita ut in te totum tuum genus penitus
deleatur et pereat. At sibi tantorum filiorum generationes exoptat et desiderat, atque nunc primum sentit eo infelicitatis se devenisse, tuis feliciter rebus gestis commotum, ut plus doleat, quo se
pluribus orbatum intuetur. Et hoc unum solum 661 solatio est, se talia a Romanorum generosissimo
fuisse perpessum. Vehementer enim gloriari solent victi sola victorum magnanimitate et præstantia.
Et quidem Homerus si adesset in nos, nunc diceret:
Fugerat ante potens, sequitur sed fortior illum.
Bona spe esto et tu, civitatum pulcherrima Neocesarea, non multo post tempore tuum liberaHom. Iliad. xu, v. 158.
Εὔελπις ὅσο καὶ σύ, πόλεων καλλίστη Νεοκαισάρεια,
οὐκ εἰς μακρὰν ἕξειν τὸν ἐλευθερωτήν σοι Γρηγό
Variæ lectiones et notæ.
col. 413–414page 28 of 72
PG 126:413ριον. Οὐκ λήθης εἶ τοῦ παρὰ Γρηγορίων εὐεργετεῖσθαι· καὶ τὸ γῆρας ἀποξυσαμένη τῆς νῦν κακότητος, φανήσῃ ὄντως Νεοκαισάρεια. Ἔχεις ἀρραβῶνας τὰς γείτονας, προσεύχου τὸν καλὸν νυμφίον τῇ ἐπὶ σοὶ νίκῃ συναφθησόμενον, καὶ στεφανωθησόμενον στεφάνῳ τῷ ἐκ λίθου τιμίου· Χριστὸς γὰρ ἐστῷ τῷ Ταρωνίτῃ τὰ τρόπαια. Ἀλλ᾿ ὁ μὲν ἀθεώτατος Τοῦρκος διὰ σὲ κάτω νεύει, καὶ τὰ ἐν ποσὶ μόνα βλέπει, ὁ πανταχόσε χθὲς περιάγων τὰς σοβάδας κόρας τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ περινοῶν ἐξαλείφειν γῆν ὁμοῦ τε πᾶσαν καὶ θάλασσαν. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ πρὸς τους συμβατηρίους λόγους ὡς μόνους ἐπικόρους σωτηρίας ὁρᾷ· καὶ τὰς χεῖρας οὐκ ἔτι πρὸς ξιφυλ κίαν [γ. ξιφουλ.], ἀλλὰ πρὸς τὰς πίστεις εκτείνει, καὶ τὸ τόξον ἀνεῖς, ἀναλαμβάνει κηρύκειον· καὶ φίλον σχεῖν ἐπιθυμεῖ βέβαιον, ὃν ἐχθρὸν ἔχων εὗρεν ἅμαχον. Ὁ δὲ Φράγγος, ὁ τὸν τράχηλον τέως στο δήρεος, κηροῦ χλιαροῦ φανείς μαλακώτερος, ἐκ περι ουσίας σε προσκυνεῖ, καὶ διὰ σοῦ τὸν κράτιστον ἡμῶν βασιλέα. Τί δὲ οὐ μέλλει, ὁρῶν προσκυνοῦντα τὸν αὐτῷ προσκυνούμενον, καὶ τὸν δεσμοῦντα δεν σμεῖς ἀρξηκτοτέροις ἐχόμενον τοῖς Ταρωνιτείοις θελήματι; Καὶ οὕτω τυραννούμενον ὑπὸ τούτων, ὥστε καὶ τῶν βασιλέων τὴν αὐτοῦ χαρίζεσθαι λύ τρωσιν καὶ πάλαι μὲν ταύτην σπουδάζοντι, καὶ πρᾶγμα τιθεμένῳ τοῦ παντὸς ἄξιον, δοῦλον σχεῖν ὠνητόν, τὸν πάσης Εῴας ἐλευθερωτὴν εἶναι ποιούμενον. Καὶ οὕτω τοι μακροῖς τοῖς ὀνειρώγμασιν ἐμπλανώμενον, ὡς μηδὲ τὰ δευτερεία τῆς βασιλείου τιμῆς ἀνέχεσθαι, σὲ δὲ μόνον τοῦ σπουδαζομένου πρόξενον εὐτυχήσαντα. Ταῖς σαῖς γὰρ ἐκβιασθείς ὁ Τοῦρκος χερσί, τὰς ἀνοχὰς καὶ ἄχων συνέθετο, Επί τε ἄλλαις ὁμολογίαις, καὶ τῷ τὸν Φράγγον ἀπο δόσθαι πρὸς τὸν ἀήττητον ἡμῶν αὐτῶν αὐτοκράτ τορα. Ἐπὶ τούτοις ὀφείλω μὲν καὶ ἄλλως ἐγώ σοι χάριτας· οὐ γὰρ μόνον ὡς ἀληθῆς ὑπὸ σοῦ δεικνύμενος προείρηται, ἀλλὰ καὶ ὡς κοινῇ τῶν κοινῶν ἀπολαύων. Οφείλουσι δέ σοι καὶ πάντες ὅσοι τὸ Χριστοῦ φέρουσιν ὄνομα, καὶ τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ τἀγαθὰ συμβουλεύονται καὶ συνεύχονται. Περὶ γὰρ τοῦ παναγάθου βασιλέως ἡμῶν τί δεῖ καὶ λέγειν, ὅπως τὴν σὴν ἀξίως ἀμείψεται καὶ εὐ βουλίαν καὶ γενναιότητα; "Ος σε προτιθεὶς ἁπάντων ἀε! (καὶ τίς γὰρ βασιλέων περὶ τὸ κρίνειν ἄνδρας τούτου δεξιώτερος γέγονε;), τοῖς μάλιστα δεομένοις ἐπιστασίας δραστικωτέρας δίδωσι πράγμασιν, οἷόν τινα τεχνικώτατον ἰατρὸν δεινοῖς ἀντιτάττων νοσή μασι, καὶ κυβερνήτην ἀνθιστῶν κλύδωνι. Αλλά γὰρ οἷον τὸ τῆς ἐπιστολῆς χρῆμα! Χαλινός ἐστιν ἀτεχνῶς κατέχων στόμα ῥητορικὸν, καὶ μὴ συγχω μῶν ἐγκροαίνειν ἀγαθοῖς ἔργοις μακρότερα. Υφ' οὗ κἀγὼ τὴν πρὸς τὸ πλεῖον λέγειν προθυμία, ανασει ράζομαι· ὡς εἴ γέ μοι παρῆν ἀνέτῳ λέγειν, ἕδρα μον ἄν σοι δρόμους τοὺς λογικούς, τοῦ μὲν ἁρματός σου τῶν ἀρετῶν οὐδ᾽ ὅσον εἰπεῖν ἔστιν ὑστερίζοντας Επικέρους. επικούρους.
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ριον. Οὐκ λήθης εἶ τοῦ παρὰ Γρηγορίων εὐεργετεί· lorem et servatorem Gregorium habitura. Non
σθαι· καὶ τὸ γῆρας ἀποξυσαμένη τῆς νῦν κακότητος, φανήσῃ ὄντως Νεοκαισάρεια. Ἔχεις ἀρραβῶνας
τὰς γείτονας, προσεύχου τὸν καλὸν νυμφίον τῇ ἐπὶ
σοὶ νίκῃ συναφθησόμενον, καὶ στεφανωθησόμενον
στεφάνῳ τῷ ἐκ λίθου τιμίου· Χριστὸς γὰρ ἐστῷ τῷ
Ταρωνίτῃ τὰ τρόπαια. Ἀλλ᾿ ὁ μὲν ἀθεώτατος
Τοῦρκος διὰ σὲ κάτω νεύει, καὶ τὰ ἐν ποσὶ μόνα
βλέπει, ὁ πανταχόσε χθὲς περιάγων τὰς σοβάδας
κόρας τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ περινοῶν ἐξαλείφειν γῆν
ὁμοῦ τε πᾶσαν καὶ θάλασσαν. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ πρὸς
τους συμβατηρίους λόγους ὡς μόνους ἐπικόρους
σωτηρίας ὁρᾷ· καὶ τὰς χεῖρας οὐκ ἔτι πρὸς ξιφυλκίαν [γ. ξιφουλ.], ἀλλὰ πρὸς τὰς πίστεις εκτείνει,
καὶ τὸ τόξον ἀνεῖς, ἀναλαμβάνει κηρύκειον· καὶ
φίλον σχεῖν ἐπιθυμεῖ βέβαιον, ὃν ἐχθρὸν ἔχων εὗρεν
ἅμαχον. Ὁ δὲ Φράγγος, ὁ τὸν τράχηλον τέως στο
δήρεος, κηροῦ χλιαροῦ φανείς μαλακώτερος, ἐκ περιουσίας σε προσκυνεῖ, καὶ διὰ σοῦ τὸν κράτιστον
ἡμῶν βασιλέα. Τί δὲ οὐ μέλλει, ὁρῶν προσκυνοῦντα
τὸν αὐτῷ προσκυνούμενον, καὶ τὸν δεσμοῦντα δεν
σμεῖς ἀρξηκτοτέροις ἐχόμενον τοῖς Ταρωνιτείοις
θελήματι; Καὶ οὕτω τυραννούμενον ὑπὸ τούτων,
ὥστε καὶ τῶν βασιλέων τὴν αὐτοῦ χαρίζεσθαι λύτρωσιν καὶ πάλαι μὲν ταύτην σπουδάζοντι, καὶ
πρᾶγμα τιθεμένῳ τοῦ παντὸς ἄξιον, δοῦλον σχεῖν
ὠνητόν, τὸν πάσης Εῴας ἐλευθερωτὴν εἶναι ποιούμενον. Καὶ οὕτω τοι μακροῖς τοῖς ὀνειρώγμασιν
ἐμπλανώμενον, ὡς μηδὲ τὰ δευτερεία τῆς βασιλείου
τιμῆς ἀνέχεσθαι, σὲ δὲ μόνον τοῦ σπουδαζομένου
πρόξενον εὐτυχήσαντα. Ταῖς σαῖς γὰρ ἐκβιασθείς
ὁ Τοῦρκος χερσί, τὰς ἀνοχὰς καὶ ἄχων συνέθετο,
Επί τε ἄλλαις ὁμολογίαις, καὶ τῷ τὸν Φράγγον ἀποδόσθαι πρὸς τὸν ἀήττητον ἡμῶν αὐτῶν αὐτοκράτ
τορα. Ἐπὶ τούτοις ὀφείλω μὲν καὶ ἄλλως ἐγώ σοι
χάριτας· οὐ γὰρ μόνον ὡς ἀληθῆς ὑπὸ σοῦ δεικνύμενος προείρηται, ἀλλὰ καὶ ὡς κοινῇ τῶν κοινῶν
ἀπολαύων. Οφείλουσι δέ σοι καὶ πάντες ὅσοι τὸ
Χριστοῦ φέρουσιν ὄνομα, καὶ τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ
τἀγαθὰ συμβουλεύονται καὶ συνεύχονται. Περὶ
γὰρ τοῦ παναγάθου βασιλέως ἡμῶν τί δεῖ καὶ
λέγειν, ὅπως τὴν σὴν ἀξίως ἀμείψεται καὶ εὐ
βουλίαν καὶ γενναιότητα; "Ος σε προτιθεὶς ἁπάντων
ἀε! (καὶ τίς γὰρ βασιλέων περὶ τὸ κρίνειν ἄνδρας
τούτου δεξιώτερος γέγονε;), τοῖς μάλιστα δεομένοις enim solum, quia veridicum
ἐπιστασίας δραστικωτέρας δίδωσι πράγμασιν, οἷόν
τινα τεχνικώτατον ἰατρὸν δεινοῖς ἀντιτάττων νοσή
μασι, καὶ κυβερνήτην ἀνθιστῶν κλύδωνι. Αλλά
γὰρ οἷον τὸ τῆς ἐπιστολῆς χρῆμα! Χαλινός ἐστιν
ἀτεχνῶς κατέχων στόμα ῥητορικὸν, καὶ μὴ συγχω
μῶν ἐγκροαίνειν ἀγαθοῖς ἔργοις μακρότερα. Υφ' οὗ
κἀγὼ τὴν πρὸς τὸ πλεῖον λέγειν προθυμία, ανασειράζομαι· ὡς εἴ γέ μοι παρῆν ἀνέτῳ λέγειν, ἕδραμον ἄν σοι δρόμους τοὺς λογικούς, τοῦ μὲν ἁρματός
σου τῶν ἀρετῶν οὐδ᾽ ὅσον εἰπεῖν ἔστιν ὑστερίζοντας
enim a tuis Gregoriis beneficiis affici unquam
cessasti. Et asperum præsentium malorum, et ealamitatum senium deponens, vere Neocæsarea videberis. Habes enim ad hoc quasi obsides et pignora vicinos tibi et proximos. Exspecta porro
tuum pulcherrimum sponsum, qui in tua victoria
conjugetur, et corona pretiosissimis gemmis intexta exornabitur. Christus enim Taronitæ tropæa
egregiaque monumenta erigit. Sed jam impiisimus Turcus per te ad ima ruit, et jain inclina!us
vergit, et solumn quæ ante pedes habet prospicit.
Qui quidem ubicunque nuper versatiles oculorum
pupillas circumagens, terram pariter et mare delere cogitabat. Nunc autem ad oratores, qui paceni
sibi componant et concilient, quasi propriæ salutis
subsidia se convertit, et manus non ut fulminantes
distringat enses, sed ad foedera extendens, et sonantem dimittens arcum, pacis caduceum apprehendit, et amicum stabilem et tutum habere appetit,
quem hostem cum habebat, invenit inexpugnabilem. At vero Francus, cervice ferreus, nunc tepida
cera mollior exsistit, et multo te pectore adorat,
et per te potentissimum nostrum imperatorem
summopere veretur et colit Quid non est fu¬
turum, cum illum tibi supplici veneratione videas
tua ad genua obvolutum? qui an'ea adoratione hac
ferociebat, et illum, qui alios infractis laqueis obstringebat, Taronitarum voluntati et statutis coactum obsequi, atque ita ab his tyrannica oppres·
sum vi, ut saltim sua ipsius libertatem imperatorum gratia demereatur. Qui et in hanc jam olim
strenue incubuit, et studium hoc omni conatu et
pectoré conflaverat, ut servum sibi pretio emeret,
qui totius Orientis constitutus esset liberator, et
ita his longis somniorum spectris vagabatur deceptus, quasi neque fecundas ab imperatore partes
sustineret, sed te solum, ut hujus sum conatus
auctorem felicissimum. Nam tuis potentibus manibus Turcus constrictus, atque depressus inducias
etiam invitus paciscitur, tum aliis conditionibus,
tum hac præcipue, ut Francum nostro ipsorum
imperatori potentissimo esset traditurus. ¿Propter
hæc quidem aliquomodo tibi gratias debeo. Non
te esse demonstraGregorium Thaumaturgum.
Επικέρους. Scribe επικούρους.
tum, prædictum est, sed quia communiter omnibus perfungor gaudiis. Omnes quidem quotquot
Christi nomen ferunt, et Romano imperio optima
precantur, et toto corde moliuntur, tibi etiam innumeras gratias se debere fatentur. Nam de nostro
optimo imperatore, quid oportet dicere, quam digne tuam 662 hanc nobilitatem, luaque prudentia
consilia sit compensaturus, qui te omnibus semper
anteponit? At quis imperatorum, in ferendo judicio, hoc felicior et ingeniosior exstitit? Hic enim
Variæ lectiones et notæ.
Sequentia in Baron. desunt ad an. 1073,
in extremo.
Letter XXVIIEpistola XXVII
col. 415–416page 29 of 72
PG 126:415(πτηνόν γάρ σοι τοῦτο ἐλαύνεται) δ δ' οὖν εἰς ἡμᾶς ἦχον ἱκανῶς ἔχοντας, καὶ οὐκ ἀξίους ἴσως τῷ θεά τρῳ τοῦ λόγου συρίττεσθαι, τοῦτο μόνον εἰπὼν καὶ δὴ παύσομαι. Αἱρέ σου τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὰ ὄρη, ὅθεν ήκει σοι ἡ βοήθεια, καὶ ἥξει ἔτι, καὶ ἔτι βάλῃς τούτους κάτω, μὴ τρέψῃς πρὸς ἑαυτόν. Οὐ γὰρ ἀνθρωπίνης ἰσχύος τὰ τηλικαῦτα, ἢ μόνον ἀλλὰ τὸ πᾶν, ἢ τὸ πλεῖον τῆς θείας χάριτος. Καὶ ἐν τῷ Θεῷ ποιεῖς δύναμιν, τῷ τοὺς πολεμίους συντρίβοντι. "Ην σαυτῷ ἐμβεβαιώσεις, ἢ καὶ πλείονα ἐπισπάσει, εὐγνώμων τῷ χαριτοῦντι γενόμενος. Γίνοιο [γ. Γέν.] δ' ἄν, εἰ πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς ἀγαθότητος εἰκονίζοιο, ἐκχεομένης καὶ πλουσίοις καὶ πένησι, τοῖς ἱερώτερον ζῶσι καὶ τοῖς κοινότερον, εἴτουν θειότερον καὶ ἀνθρωπικώτερον, καθ' ὅσον ἕκαστοι ταύτης χρή ζουσι. Δι' ἦν καὶ ῥυσθείης τῶν πονηρῶν καὶ τοῦ Πονηροῦ, ὡς μήτε κακοῖο, μήτε κακύνοια. Αι ΕΠΙΣΤ. ΚΖ'. Τῷ τῆς Χαλκηδόνος κυρίῳ Μιχαήλ. Ἕως μὲν μόνα τα χρηματικὰ τῶν Ἐκκλησιῶν διηρπάζοντο, τιμιώτατε ἀδελφὲ καὶ δέσποτα, ἠχθόμεθα μέν, πλὴν ἀλλὰ τὸ ἄχθος ἡμῖν ἑτέρωθι έχου φίζετο, ὁρῶσι τὰ πνευματικώτερα μὴ λυόμενα, καντεῦθεν παρακαλουμένοις τὰ μέγιστα. Νῦν δὲ καὶ τούτων ἡμῖν λυομένων, οίχεται πᾶσα παράκλησις. Οταν γὰρ οἱ μὲν θεῖοι καὶ ἱεροὶ κανόνες οὐδὲν ἄλλο περὶ πλείονος ἐποιήσαντο τοῦ τὰς ἑκάστων ἐνορίας ἀκαινοτομήτους φυλάττεσθαι, καὶ μὴ τύφον κοσμικῆς ἐξουσία; τοῖς τοῦ Πνεύματος παρεισδύεσθαι· οἱ δὲ τούτοις [[. τούτους] καὶ τοῖς ἄλλοις διαγγέλλειν διδαχθέντες, καὶ τοὺς σφαλλομένους ἐπανορθοῦσθαι, οἱ δὲ τούτους μάλιστα πάντων τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀν ηκοΐαν τρέφουσι καὶ ἀδρύνουσι, καὶ πρὸς ἀλλο τρίας ἐνορίας εἰσωθιζόμενοι πάντα φύρουσι καὶ θεῖα καὶ ἀνθρώπινα δίκαια· οὐκ οἶδα ποίαν ἄλλην παρά η κλησιν ἕξομεν, ἢ μόνην τὴν τῶν γενομένων κακῶς διόρθωσιν. Πρὸς ἦν καὶ τὸν ἡμετέρον ζῆλον οὐ μικρὰν ἡμῖν εἰπείσει, πιστεύοντες τὴν συντέλειαν, γνωρίζομεν τῇ σῇ ἱερότητι τὸ παρὰ κανόνας γινε μενον Κίττασα. Αλλ' όπως μή μοι γελάσης προς τὸ βάρβαρον ὄνομα. Ενορία τίς ἐστι, τῇ καθ᾿ ἡμῶν ἀρχιεπισκοπῇ διαφέρουσα, ἐν ᾗ τῶν τις μοναχῶν ἀνεγείρων οἶκον εὐκτήριον, ἐκωλύθη παρ' ἡμῶν, ὡς παρά γνώμην ἡμετέραν τοῦ ἔργου ἀρξάμενος, καὶ μήτε τοῖς κανόσι, μήτε τοῖς τῆς πολιτείας νόμοις ἐγνωσμένα ποιῶν. Ὁ δὲ σταυροπήγιον πατριαρχικὸν λαβεῖν ἔφησε καὶ οὕτω τοῦ ἔργου ἄρξασθαι. Ἐκεῖνος μὲν οὖν ἀκοινωνησία; παρ' ἡμῶν ἐνεδέθη
maxime rebus, summa prudentia et efficaci prae- (πτηνόν γάρ σοι τοῦτο ἐλαύνεται)· δ δ' οὖν εἰς ἡμᾶς
ἦχον ἱκανῶς ἔχοντας, καὶ οὐκ ἀξίους ἴσως τῷ θεά
τρῳ τοῦ λόγου συρίττεσθαι, τοῦτο μόνον εἰπὼν καὶ
δὴ παύσομαι. Αἱρέ σου τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὰ ὄρη,
ὅθεν ήκει σοι ἡ βοήθεια, καὶ ἥξει ἔτι, καὶ ἔτι·
βάλῃς τούτους κάτω, μὴ τρέψῃς πρὸς ἑαυτόν. Οὐ
γὰρ ἀνθρωπίνης ἰσχύος τὰ τηλικαῦτα, ἢ μόνον ἀλλὰ
τὸ πᾶν, ἢ τὸ πλεῖον τῆς θείας χάριτος. Καὶ ἐν τῷ
Θεῷ ποιεῖς δύναμιν, τῷ τοὺς πολεμίους συντρίβοντι.
"Ην σαυτῷ ἐμβεβαιώσεις, ἢ καὶ πλείονα ἐπισπάσει,
εὐγνώμων τῷ χαριτοῦντι γενόμενος. Γίνοιο [γ. Γέν.]
δ' ἄν, εἰ πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς ἀγαθότητος εἰκονίζοιο,
ἐκχεομένης καὶ πλουσίοις καὶ πένησι, τοῖς ἱερώτε
ρον ζῶσι καὶ τοῖς κοινότερον, εἴτουν θειότερον καὶ
ἀνθρωπικώτερον, καθ' ὅσον ἕκαστοι ταύτης χρή
ζουσι. Δι' ἦν καὶ ῥυσθείης τῶν πονηρῶν καὶ τοῦ
Πονηροῦ, ὡς μήτε κακοῖο, μήτε κακύνοια.
sidii indigentibus facultate, te ipsum committit,
quasi peritissimum et artificiosissimum medicum
desperatis jam morbis te opponens, et quasi gubernatorem æstuantibus fluctibus objiciens. Sed enim
epistolae opus, et lex, frenum est plane os rhetoricum cohibens, nec concedit inclytis gestis longiorem objicere orationem. Quo quidem et ego
animi alacritatem et studium, ad plura dicenda,
veluti quadam catena retraho. Et quasi mihi semper ad dicendum parato adessem, cursus tibi oratorios et discrtos percurri, tuo celeri virtutum
curru. Non enim vel quantum fas est dicere, tardiores et posteriores. Hic dictis jam finem faciam.
Tu vero in montes oculos taos attolle, unde venit
auxilium tibi st, et iterum atque iterum veniet. Αι
hos ad ima deprime et submitte, nec in te ipsum
illos convertas. Nam non hæc humanarum sunt
virium, aut omne hoc solum, ut plurimum divinæ est gratiæ. Tu vero in Deo potentiam tuam collocas, qui inímicos potenter conterit. Hanc quidem in ipso affirmabis, et majorem vere desumes æquus
et bonus, gratiam impendenti effectus. Et talis quidam exsistes, si in te ipsum, ob virtutem et
bonitatem, illius imaginem exprimis, quæ in pauperes, et in divites effusa est, et in hos qui diviniori,
vel communiori degunt vita, sive qui divinis et humanitatis legibus, ut quisque illa indignerit, se
obstrinxerit. Propter quam et a malo, et ab imminentibus periculis custodiaris, ita
affectus sis, neque sceleri obnoxius.
EPIST. XX VII.
Michaeli Chalcedonis episcopo.
ΕΠΙΣΤ. ΚΖ'.
ut neque
malis
Τῷ τῆς Χαλκηδόνος κυρίῳ Μιχαήλ.
Ἕως μὲν μόνα τα χρηματικὰ τῶν Ἐκκλησιῶν
διηρπάζοντο, τιμιώτατε ἀδελφὲ καὶ δέσποτα, ἠχθό
μεθα μέν, πλὴν ἀλλὰ τὸ ἄχθος ἡμῖν ἑτέρωθι έχου
φίζετο, ὁρῶσι τὰ πνευματικώτερα μὴ λυόμενα,
καντεῦθεν παρακαλουμένοις τὰ μέγιστα. Νῦν δὲ καὶ
τούτων ἡμῖν λυομένων, οίχεται πᾶσα παράκλησις.
Οταν γὰρ οἱ μὲν θεῖοι καὶ ἱεροὶ κανόνες οὐδὲν ἄλλο
περὶ πλείονος ἐποιήσαντο τοῦ τὰς ἑκάστων ἐνορίας
ἀκαινοτομήτους φυλάττεσθαι, καὶ μὴ τύφον κοσμι
κῆς ἐξουσία; τοῖς τοῦ Πνεύματος παρεισδύεσθαι· οἱ
δὲ τούτοις [[. τούτους] καὶ τοῖς ἄλλοις διαγγέλλειν
διδαχθέντες, καὶ τοὺς σφαλλομένους ἐπανορθοῦσθαι,
οἱ δὲ τούτους μάλιστα πάντων τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀν
ηκοΐαν τρέφουσι καὶ ἀδρύνουσι, καὶ πρὸς ἀλλο
τρίας ἐνορίας εἰσωθιζόμενοι πάντα φύρουσι καὶ θεῖα
καὶ ἀνθρώπινα δίκαια· οὐκ οἶδα ποίαν ἄλλην παρά
Solas quidem Ecclesiarum opes ereptas fuisse,
inclyte frater et domine, agre sane tulimus. Nisi
quod hæc molestia nobis utrinque levis ac tolerabilis fuit, cum plane videamus, quæ spiritualiora sunt, soluta et eversa omnino non esse. Unde
et nos, veluti in maximis, hac consolatione nimis
erigimur. Nunc autem, quia hæc omnia nobis disjecta et soluta fere ruunt, omne solatium nos
prorsus relinquit. Quando enim divini et sacri
canones nihil aliud multitudini præceperunt, quam
ut quisque, nullo rerum novarum studio, terminos
sibi præscriptos conservet, et ne humanarum divitiarum fastus, superbamque insolentiam Spiriritus opibus admisceat. Quidam vero prædicare et
evulgare his et aliis didicerunt, ut et illi, quos
forte deceptione et errore labi viderint, corrigerentur. Quidam autem maxime los canones, in η κλησιν ἕξομεν, ἢ μόνην τὴν τῶν γενομένων κακῶς
suam imperitiam et inobedientiam penitus enutriunt, et grandi quodam multiplicant cumulo. Qui
et in alios lines 663 compulsi, et immissi, omnia
et divina et humana jura confundunt. Non equidem novi, quam aliam consolationem simus habituri, quam solam jam peracti mali et Infortunii
correctionem. In quam, et in nostrum zelum et
studium, non parum nobis perfectionis, persuasi
allaturi emolumenti, tuæ objiciemus sanctitati boe
Cittaba, quod præter canones est exortum et constitutum. Sed ut ne rideas propter barbarum noren. Est quidam loci terminus, nostro archiepist• Psal. xx, 1.
διόρθωσιν. Πρὸς ἦν καὶ τὸν ἡμετέρον ζῆλον οὐ
μικρὰν ἡμῖν εἰπείσει, πιστεύοντες τὴν συντέλειαν,
γνωρίζομεν τῇ σῇ ἱερότητι τὸ παρὰ κανόνας γινε
μενον Κίττασα. Αλλ' όπως μή μοι γελάσης προς
τὸ βάρβαρον ὄνομα. Ενορία τίς ἐστι, τῇ καθ᾿ ἡμῶν
ἀρχιεπισκοπῇ διαφέρουσα, ἐν ᾗ τῶν τις μοναχῶν
ἀνεγείρων οἶκον εὐκτήριον, ἐκωλύθη παρ' ἡμῶν, ὡς
παρά γνώμην ἡμετέραν τοῦ ἔργου ἀρξάμενος, καὶ
μήτε τοῖς κανόσι, μήτε τοῖς τῆς πολιτείας νόμοις
ἐγνωσμένα ποιῶν. Ὁ δὲ σταυροπήγιον πατριαρχι
κὸν λαβεῖν ἔφησε καὶ οὕτω τοῦ ἔργου ἄρξασθαι.
Ἐκεῖνος μὲν οὖν ἀκοινωνησία; παρ' ἡμῶν ἐνεδέθη
col. 417–418page 30 of 72
PG 126:417Αι δεσμοῖς, τὰ τοῖς κανόσιν, ὡς οἶσθα, διωρισμένα ἐπι- & βαλόντων αὐτῷ. Ἡμεῖς καὶ [γ. δὲ] οὐ περὶ ἐλαχίστου τὸ πρᾶγμα τιθέμενοι, καὶ τῷ τιμιωτάτῳ μὲν χαρτοφύλακι, κυρίῳ Πέτρῳ, περὶ τούτου ἐγράψα μεν, ὅσα τὸ μέτρον τῆς ἐπιστολῆς ἐνεδίδον· καὶ τῇ σῇ δὲ φιλοθέῳ, καὶ διὰ τοῦτο φιλοκάνονι, τιμιότητί γράφομεν, ὡς ἂν καὶ αὐτὸς περὶ τούτου τῷ ἀνδρὶ ὁμιλήσῃς, εἰδότι μὲν οὐδενὸς ἧττον & τοῖς κανέσι διώρισται, καὶ ἥτις ἐπίκειται ποινὴ τοῖς ταῦτα παραλύειν ἐθέλουσι, πλὴν οὐκ οἶδ' ὅπως συγκ χωροῦντι τοιαῦτα γίνεσθαι, ὑφ' ὧν πᾶσα εὐταξία καὶ εἰρήνη τῶν Ἐκκλησιῶν ἀπελαύνεται, καὶ τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ χυθέν, ἵνα εἰρηνοποιήσῃ τὰ πάντα, κενὸν ἀποδείκνυται. Τίς γὰρ ἐν Βουλγάροις μετουσίᾳ τῷ Κωνσταντινουπόλεως πατριάρχη, μήτε χειροτονίας ἐπ' αὐτῇ δίκαια ἔχοντι, λαχούσῃ τὸν ἀρχιεπίσκοπον αὐτοκέφαλον, μήτ' ἄλλο τι διαδεξαμένῳ κατὰ ταύτης προνόμιον; Διὰ τίνος δὲ καὶ τὰ σφάλματα τῶν μοναχῶν τῆς κατὰ γνώμην αὐτοῦ συστάσης μονῆς τηρηθήσεται και διορθωθήσεται; Διὰ τοῦ τὰ τῶν ὑποκειμένων αὐτοῦ ἄλλων μοναχών ἐπικρατοῦντο;, καὶ διευθύνοντος, ἂν ἔξαρχον ἀνομά ζομεν. Καὶ ποῖος οὕτω Κρονίων όζων κεκςτέληνας ἱερῷ, τὸ τοῦ κωμικού ἐν τραγικοῖς πάθεσιν, ὃς Κωνσταντινουπολίτου παρουσίαν ἐξάρχου ἐν Βουλ γάροις μετρίως οἴσει, καὶ οὐχ ὡς μοιχῷ χρήσεται, μεστὸν ζήλου θυμόν, ὅ φησι Σολομών, ἐνδεικνύμενος; Ἐγὼ μὲν οὖν οὐκ οἶμαι. Τίς δ' ἂν ἄλλος καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἀπαγγελίαν οὐ δυσχεραίνοι τοῦ ἀνομήματος, εὐσεβείας γοῦν ἐμπεριπατούσης ἡμῖν, ε καὶ κανόνων δοκούντων ἐμπνεῖν ἔτι τῷ καθ᾿ ἡμᾶς πολιτεύματι; Εἰ μὲν οὖν καὶ τὸ ἡμέτερον γράμμα, καὶ ὁ σὸς λόγος, τὸ σπουδαζόμενον ἐξανύσειε, χάρις μὲν τῷ τῆς εὐταξίας καὶ εἰρήνης Θεῷ· χάρις δὲ καὶ τῇ ὑμετέρᾳ ἀγάπῃ, ἧς καὶ αὐτῷ καὶ αὐτὸς Θεὸς εἶναι καὶ λέγεται καὶ πιστεύεται. Εἰ δὲ κωφεύσαιεν πρὸς ταῦτα οἱ δύναμοι τὰ κακῶς γινόμενα διορθώσασθαι, ἀνάγκη καὶ κοινότερον ἐκβοῆσαι, καὶ πρὸς πλείους ἐκλαλῆσαι τὸ ἄλγημα· εἴ γέ τινες εύρεσ θεῖεν οἱ τοῦτο Ιάσασθαι βουλησόμενοί τε καὶ δυνησόμενοι. Πλὴν ἀλλ' εὔχου ἡμῖν τὸ ἀπραγμονέστερον καὶ εἰρηνικώτερον. Οὐ πώποτε γὰρ, οὔτε αὐτοὶ πράγματα ἔχειν, οὔτε ἄλλοις παρέχειν ἐπεθυμήσαμεν. Ο καὶ νῦν ἡμῖν προσείη ταῖς σαῖς εὐχαῖς, πανίερε δέσποτα. ΕΠΙΣΤ. ΚΑ'. Τῷ χαρτοφύλακι κυρίῳ Νικήτα. Διαπτᾶσά τις φήμη περὶ ὑμῶν, ἅγιε Πάτερ καὶ Κεκεσέληνος ἱερῷ τὸ τοῦ κωμικοῦ. βερεσέληνος ἐν ἱερῷ τὸ τ. κ. Καὶ πῶς, ὦ μωρέ σύ, καὶ Κρονίων όζων, καὶ [βεκεσέληνο. Οι δύναμοι. δυνάμενοι,
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDIT.E.
chus templum et sacrarium construeret, a nobis
impeditus est, eo quod praeter nostram sententian
et consilium opus inceperit, et neque sacris canonibus, neque reipublicæ legibus nota et consona
molitus fuerit. Qui patriarchico jure, crucem in illo
loco affigens dixit, se ita opus illud inchoasse. Ille
autem a nobis nihilominus excommunicationis
vinculis est alligatus, atque in illum, quæ canones,
ut nosti, definiunt et decernunt, protrusimus. Nos
autem opus illud nou minimi ſacientes, ad scriniorum præfectum dominum Petrum, de hac re scripsimus, quantum vel epistola nodus permisit. Αιque etiam ad te, qui Deum diligis, et ob hoc cano.
num observas leges, scribimus, ut etiamsi ipse de
hac re, cum hoc viro sermonem inieris, qui quidem
nihilominus tamen, quæ canones statuunt optime
percepit, et quæ pœna his proposita; qui bæe
præterire et dissolvere nituntur. Cæterum non novi
quomodo his non reclamanti, nec obsistenti hæc
accidant, a quibus omnis ordo, et Ecclesiarum pax
repellitur, et ipse Christi sanguis, ut omnia pace
conderet effusus, irritus quidem pene ostenditur.
Quæ enim inter Bulgaros participatio et communio
cum Constantinopolitano patriarcha, qui neque
sufragia justa in ipsam, aut vola habet, quæ are
chiepiscopum, quasi sibi proprium caput respi -
ciant, neque aliud privilegium circa ipsam contineat? Propter quem monachorum delicta, et errores ipsius sententia et constitutione, et observari
possint, et capi, et justa corrigi æquitate, ob illum,
qui aliorum monachorum, qui ipsi parent, opera
et studia subigit, et quadam veluti emendatione
reficit, quem exarchum nuncupamus. Et qualis
Cronion ita olet Beceselenus, ut illud comici in
tragicis affectibus dicam. Quis Constantinopolitani
exarchi præsentiam in Bulgaros mediocriter feret,
et iilo non uɩ adultero utetur, plenum zelo animum, quod inquit Salomon, manifestans **? Equiden, non arbitror, quis alius ad ipsam hujus rei
commemorationem, flagitium hoc non ægre ferret,
praesertim cum religio circum nos obambulet, et
ipsi canones nostro vivendi instituto semper afflare videantur. Si vero hæ nostræ litteræ, et tuus
δεσμοῖς, τὰ τοῖς κανόσιν, ὡς οἶσθα, διωρισμένα ἐπι- & scopatui proprius quo cum quidam monaβαλόντων αὐτῷ. Ἡμεῖς καὶ [γ. δὲ] οὐ περὶ ἐλαχί
στου τὸ πρᾶγμα τιθέμενοι, καὶ τῷ τιμιωτάτῳ μὲν
χαρτοφύλακι, κυρίῳ Πέτρῳ, περὶ τούτου ἐγράψα
μεν, ὅσα τὸ μέτρον τῆς ἐπιστολῆς ἐνεδίδον· καὶ
τῇ σῇ δὲ φιλοθέῳ, καὶ διὰ τοῦτο φιλοκάνονι, τιμιό
τητι γράφομεν, ὡς ἂν καὶ αὐτὸς περὶ τούτου τῷ
ἀνδρὶ ὁμιλήσῃς, εἰδότι μὲν οὐδενὸς ἧττον & τοῖς
κανέσι διώρισται, καὶ ἥτις ἐπίκειται ποινὴ τοῖς
ταῦτα παραλύειν ἐθέλουσι, πλὴν οὐκ οἶδ' ὅπως συγκ
χωροῦντι τοιαῦτα γίνεσθαι, ὑφ' ὧν πᾶσα εὐταξία
καὶ εἰρήνη τῶν Ἐκκλησιῶν ἀπελαύνεται, καὶ τὸ αἷμα
τοῦ Χριστοῦ χυθέν, ἵνα εἰρηνοποιήσῃ τὰ πάντα,
κενὸν ἀποδείκνυται. Τίς γὰρ ἐν Βουλγάροις μετου
σία τῷ Κωνσταντινουπόλεως πατριάρχη, μήτε χειρο
τονίας ἐπ' αὐτῇ δίκαια ἔχοντι, λαχούσῃ τὸν ἀρχιε
πίσκοπον αὐτοκέφαλον, μήτ' ἄλλο τι διαδεξαμένῳ
κατὰ ταύτης προνόμιον; Διὰ τίνος δὲ καὶ τὰ
σφάλματα τῶν μοναχῶν τῆς κατὰ γνώμην αὐτοῦ
συστάσης μονῆς τηρηθήσεται και διορθωθήσεται;
Διὰ τοῦ τὰ τῶν ὑποκειμένων αὐτοῦ ἄλλων μοναχών
ἐπικρατοῦντο;, καὶ διευθύνοντος, ἂν ἔξαρχον ἀνομά
ζομεν. Καὶ ποῖος οὕτω Κρονίων όζων κεκςτέληνας
ἱερῷ, τὸ τοῦ κωμικού ἐν τραγικοῖς πάθεσιν,
ὃς Κωνσταντινουπολίτου παρουσίαν ἐξάρχου ἐν Βουλ
γάροις μετρίως οἴσει, καὶ οὐχ ὡς μοιχῷ χρήσεται,
μεστὸν ζήλου θυμόν, ὅ φησι Σολομών, ἐνδεικνύμενος; Ἐγὼ μὲν οὖν οὐκ οἶμαι. Τίς δ' ἂν ἄλλος καὶ
πρὸς αὐτὴν τὴν ἀπαγγελίαν οὐ δυσχεραίνοι τοῦ ἀνο
μήματος, εὐσεβείας γοῦν ἐμπεριπατούσης ἡμῖν, ε
καὶ κανόνων δοκούντων ἐμπνεῖν ἔτι τῷ καθ᾿ ἡμᾶς
πολιτεύματι; Εἰ μὲν οὖν καὶ τὸ ἡμέτερον γράμμα,
καὶ ὁ σὸς λόγος, τὸ σπουδαζόμενον ἐξανύσειε, χάρις
μὲν τῷ τῆς εὐταξίας καὶ εἰρήνης Θεῷ· χάρις δὲ καὶ
τῇ ὑμετέρᾳ ἀγάπῃ, ἧς καὶ αὐτῷ καὶ αὐτὸς Θεὸς
εἶναι καὶ λέγεται καὶ πιστεύεται. Εἰ δὲ κωφεύσαιεν
πρὸς ταῦτα οἱ δύναμοι τὰ κακῶς γινόμενα
διορθώσασθαι, ἀνάγκη καὶ κοινότερον ἐκβοῆσαι, καὶ
πρὸς πλείους ἐκλαλῆσαι τὸ ἄλγημα· εἴ γέ τινες εύρεσ
θεῖεν οἱ τοῦτο Ιάσασθαι βουλησόμενοί τε καὶ δυνησόμενοι. Πλὴν ἀλλ' εὔχου ἡμῖν τὸ ἀπραγμονέστερον καὶ
εἰρηνικώτερον. Οὐ πώποτε γὰρ, οὔτε αὐτοὶ πράγματα
ἔχειν, οὔτε ἄλλοις παρέχειν ἐπεθυμήσαμεν. Ο καὶ
νῦν ἡμῖν προσείη ταῖς σαῖς εὐχαῖς, πανίερε δέσποτα.
sermo rerum hunc conatum perfecerint, gratia sit modestim et pacis Deo; gratia etiam, et vestræ dilectioni, et claritati, cujus et hic, et ipse Deus dicitur et creditur. Si autem all hac, 664 qui, que
male evenerunt corrigere possunt, veluti surdi silent, necesse erit commune proclamare auxilium,
et ad populum hunc nostrum evulgare dolorem. Si vero aliqui inventi fuerint, qui huic rei mederi
et velint et possint, verumtamen tu tranquillitatem, et tutum pacis statum nobis precare. Non enim
neque nos ipsi molestia ulla affici, neque aliis negotium facessere optavimus. Quod quidem
tuis nobis precibus, o sanctissime domine, facile contingat.
Τῷ χαρτοφύλακι κυρίῳ Νικήτα.
Διαπτᾶσά τις φήμη περὶ ὑμῶν, ἅγιε Πάτερ καὶ
EPIST. XXVIII.
nunc
Domino Niceta chartophylaci.
Cum ad nos fama de vestris rebus pervolasset,
Variæ lectiones et notæ.
Sic vertendum monet D. Hasius ad Leonem
Diaconum, p. 253, ed. Paris. Antea legebatur, quidam loci terminus a nostro archiepiscopatu diversus.
Κεκεσέληνος ἱερῷ τὸ τοῦ κωμικοῦ. Restituo
et interpungo βερεσέληνος ἐν ἱερῷ τὸ τ. κ. Respexit versum Aristoph. Nubibus:
Καὶ πῶς, ὦ μωρέ σύ, καὶ Κρονίων όζων, καὶ
[βεκεσέληνο.
Οι δύναμοι. Scrib. δυνάμενοι,
Letter XXIXEpistola XXIX
col. 419–420page 31 of 72
Epistola XXVIII
PG 126:419δέσποτα, οὐ μετρίως τὴν ἡμῶν ἀσθένειαν συνεκλόνη σεν. Εἰ γὰρ καὶ τῇ ὑμετέρᾳ στερρότητι τῆς πέτρας ἀσφαλῶς ἐχομένων, οὐδὲν ἱκανὸν ὥστε μικρὸν τον ἐμποιῆσαι κλόνον· πλὴν γὰρ εἴ γε μᾶλλον ὑπέθεσιν τὰ τοιαῦτα, τοῦ στερεώτεροι καθίσθαι, τίθεσθε· άλ λά γε ἡμεῖς τοῖς τυχοῦσι δονούμεθα, σαθροτέραν πάντως τὴν οἰκοδομὴν ἐργασάμενοι. Ἡ δὲ φήμη, ὅτι πονηροί και γόητες ἄνθρωποι, τῷ πατρὶ τοῦ ψεύδους υπηρετούμενοι, τῷ τῶν βασιλέων ὕψει περι ὑμῶν ἀξίας αὐτῶν ἐρυγὰς ἀνέπεμψαν, καὶ ἀεὶ τὸν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν ἀναφύροντες βόρβορον, τὴν δυσωδίαν παχύνουσιν· ὥστε ἤδη καὶ τοὺς βασιλεῖ; ἀηδίσθαι, καίτοι ἄλλως ἡδομένους ὑμῖν, ὡς Χριστοῦ ἀληθεῖ εὐωδία. Ἀξιῶ τοίνυν δηλωθῆναι μοι περὶ τῆς σῆς ἁγιωσύνης, εἰ κατὰ τὴν φήμην ταύ την τὰ πράγματα. Περιττὸν μὲν οὖν οἶδα τοῦτο κρι νούσης, καὶ μᾶλλον όχλουν, ἢ τῶν διαβαλλόντων οἱ λόγοι. Ἐμοὶ δ' οὖν ἀναγκαῖον ὄν, οὐ περὶ τῇ σῇ τι μιότητι δεδοικότι, περὶ δὲ τῇ ἐμῇ ἀθλιότητα. "Ος ἐν ταῖς νῦν τῶν θλίψεων ἡμέραις μετὰ πάντων σχεδόν τι Χριστιανῶν τὴν ἐκ τῶν σῶν λόγων δρόσον λαμ βάνων, ἴαμα καὶ παρακλητόν σε τίθεμαι μετὰ τὸν πρῶτον Παράκλητον. Ἀλλὰ τοὺς μὲν κατὰ σοῦ θέν τας μέσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεως, καὶ ἐνδιαβάλλων τας ἀγαθωσύνην, καταδιώκοντας, ὁ τῆς ἀληθείας διορθώσαιτο Κύριος. Σὺ δὲ τηρηθείης ἡμῖν καὶ ἄλ λοις, καὶ φῶς, καὶ ζύμη, καὶ ἀπολάβοι μέν σου πρὸς ὅπερ ἕκαστος χρήζομεν. ΕΠΙΣΤ. ΚΘ'. Τῷ μαθητῇ αὐτοῦ Νικήτα, διακόνῳ τῷ τοῦ Χαλ κηδόνος. Τὸν ᾿Αντίλοχον οἶσθα, ὦ παῖ ἱερώτατε, τοῦ πα τρὸς ὑπερκονδεύσαντα Νέστορος, ὅτε πρὸς τὰς ἐκεί νου τὴν τοῦ Αἰθίοπος λόγχην αὐτὸς ἐδέξατο. Ἐγὼ δέ σε οὐ πρὸς κινδύνους ὁ τὸς καλῶ Πατήρ, ἀλλὰ πρὸς διακονίαν ἀκίνδυνον. Αποδειλιάσεις οὖν, καὶ απαγορεύσεις τὴν οὕτω ῥᾳδίαν βοήθειαν; Αλλ᾽ οὔ τω γ' ἂν καταισχύναις καὶ τὰς ὠδῖνας τοῦ λόγου, καὶ τὴν ἀπότευξιν, καὶ τὴν μαίευσιν, καὶ θρέψιν ἐκείνην ὅσην τε ἐν γάλαξι, καὶ ὅσην ἐν στερεωτέ ραις τροφαῖς ἐποιήσατο. ᾿Αλλὰ μὲν [Γ. μήν] τοῦτο οὐκ ἔσται· τοιγαροῦν οὐδὲ τὸ ἡγούμενον. Τίς οὖν ἡ βοήθεια, ἣν ὁ γλυκύς σε πράκτωρ λόγος εἰσπράττεται Πρὸς τὴν ἡγιασμένην Αυθέντριαν, τὴν μη τέρα τῆς ἁγίας δεσποίνης, γράμμα μοι ἐκτέθειται, οὐ μᾶλλον ἡμῖν ἢ αὐτῇ συντελεῖν, ὦ φίλε. Αξιο γὰρ κανόσι βοηθῆσαι ταύτην ὑπὸ τοῦ πανσεβάστου αὐτῆς υἱοῦ τοῦ πρωτοστράτωρος θλιβομένοις· μᾶλο λον δὲ ἐκείνῳ αὐτῷ βοηθῆσαι τῷ θλίβοντι. Τοῖς μὲν γὰρ οὐδὲν δεινὸν τὸ πιέζεσθαι· θεῖον γάρ εἰσι χρή μα, κἀκείνου θέσπισμα καὶ ἀποστομάτισμα, οὗ την δύναμιν ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦσθαι πιστεύομεν. Εκεί νῳ δὲ πολὺς καὶ βαρὺς ὁ κίνδυνος, καὶ ὅσος καὶ Απολάβοι μέν σου. ἀπελαύοιμέν σου.
sancte Pater el domine, non mediocriter nostrant δέσποτα, οὐ μετρίως τὴν ἡμῶν ἀσθένειαν συνεκλόνη
σεν. Εἰ γὰρ καὶ τῇ ὑμετέρᾳ στερρότητι τῆς πέτρας
ἀσφαλῶς ἐχομένων, οὐδὲν ἱκανὸν ὥστε μικρὸν τον
ἐμποιῆσαι κλόνον· πλὴν γὰρ εἴ γε μᾶλλον ὑπέθεσιν
τὰ τοιαῦτα, τοῦ στερεώτεροι καθίσθαι, τίθεσθε· άλ
λά γε ἡμεῖς τοῖς τυχοῦσι δονούμεθα, σαθροτέραν
πάντως τὴν οἰκοδομὴν ἐργασάμενοι. Ἡ δὲ φήμη,
ὅτι πονηροί και γόητες ἄνθρωποι, τῷ πατρὶ τοῦ
ψεύδους υπηρετούμενοι, τῷ τῶν βασιλέων ὕψει περι
ὑμῶν ἀξίας αὐτῶν ἐρυγὰς ἀνέπεμψαν, καὶ ἀεὶ τὸν
ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν ἀναφύροντες βόρβορον, τὴν
δυσωδίαν παχύνουσιν· ὥστε ἤδη καὶ τοὺς βασιλεῖ;
ἀηδίσθαι, καίτοι ἄλλως ἡδομένους ὑμῖν, ὡς Χριστοῦ
ἀληθεῖ εὐωδία. Ἀξιῶ τοίνυν δηλωθῆναι μοι περὶ
τῆς σῆς ἁγιωσύνης, εἰ κατὰ τὴν φήμην ταύ
imbecillitatem commovit atque concussit. Si enim
nes nostra soliditate et firmitate, quasi potenti
petra secure firmati essemus, nibil sufficeret quidem, et in nos vel parvum excutere motum. Nisi
jam hæc vos in fundamentum, quo firmiores el filtiores insidere possimus, constituitis. Sed enim nos
præsentibus rerum casibus agitamur et volvimur,
instabiliorem et ruinæ proclivem structuram omnino molientes. Fuit ergo rumor, improbos et facinorosos homines, patri mendacii inservientes, altæ imperatorum majestati, de vobis dignos ipsis
sermones ensisisse, et continuo in ipsorum cordibus fœtidum cœnum permiscentes, teterrimum exhalare odorem, ita ut nunc et ipsos imperatores
injucundo afficiant halitu, qui in nos aliquando την τὰ πράγματα. Περιττὸν μὲν οὖν οἶδα τοῦτο κριgrati et suaves perstiterunt, ut vero et bono
Christi odore suffusi. Digne quidem censeo de lua
egregia sanctitate aliquid mihi patefieri, si juxta
hunc rumorem el famam cuncta eveniant. At magis supervacanea et maxime hæc tumultuantia
esse, fanam et rumorem novi proferre, quam ipsi
calumniantium sunt sermones. Mihi quidem id necesse est, non quod de tuo timeam honore et dignitate, sed quod meam miseræ sortis horrescam
ærumnam, qui nunc his afflictionum diebus cum
omnibus fere Christianis, dulcem tui sermonis rorem combibens, te medicamentum et solatium
constituo, post primum illum communem Consolatorem. Sed enim illi, qui contra te odium pro dilectione parant, et tuam bonitatem et virtutem calumniis profundunt, impense diris erunt afflicti cla“
dibus. Veritatis autem Dominus emendationi et integritati sit illis. Tu autem nobis, et aliis serveris,
et ut lumen, et alimentum, et te, ut quisque indiguerit, perfungenur.
665 EPIST. XXIX.
Niceta discipulo Chalcedonis episcopi diacono.
Antilochum nosti, fili sanctissime, ob Nestorem
patrem multa subiisse pericula, quando ob illius
pugnam et victoriam, Æthiopis hastam ipse suscepit. Ego autem te, non ad pericula, turus pater,
advoco, sed ad securum, et periculi expers ministerium. Fortasse igitur præ timore concides, et hoc
νούσης, καὶ μᾶλλον όχλουν, ἢ τῶν διαβαλλόντων οἱ
λόγοι. Ἐμοὶ δ' οὖν ἀναγκαῖον ὄν, οὐ περὶ τῇ σῇ τι
μιότητι δεδοικότι, περὶ δὲ τῇ ἐμῇ ἀθλιότητα. "Ος ἐν
ταῖς νῦν τῶν θλίψεων ἡμέραις μετὰ πάντων σχεδόν
τι Χριστιανῶν τὴν ἐκ τῶν σῶν λόγων δρόσον λαμβάνων, ἴαμα καὶ παρακλητόν σε τίθεμαι μετὰ τὸν
πρῶτον Παράκλητον. Ἀλλὰ τοὺς μὲν κατὰ σοῦ θέν
τας μέσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεως, καὶ ἐνδιαβάλλων
τας ἀγαθωσύνην, καταδιώκοντας, ὁ τῆς ἀληθείας
διορθώσαιτο Κύριος. Σὺ δὲ τηρηθείης ἡμῖν καὶ ἄλ
λοις, καὶ φῶς, καὶ ζύμη, καὶ ἀπολάβοι μέν σου
πρὸς ὅπερ ἕκαστος χρήζομεν.
Τῷ μαθητῇ αὐτοῦ Νικήτα, διακόνῳ τῷ τοῦ Χαλκηδόνος.
Τὸν ᾿Αντίλοχον οἶσθα, ὦ παῖ ἱερώτατε, τοῦ πατρὸς ὑπερκονδεύσαντα Νέστορος, ὅτε πρὸς τὰς ἐκεί
νου τὴν τοῦ Αἰθίοπος λόγχην αὐτὸς ἐδέξατο. Ἐγὼ δέ
σε οὐ πρὸς κινδύνους ὁ τὸς καλῶ Πατήρ, ἀλλὰ
πρὸς διακονίαν ἀκίνδυνον. Αποδειλιάσεις οὖν, καὶ
απαγορεύσεις τὴν οὕτω ῥᾳδίαν βοήθειαν; Αλλ᾽ οὔ
τω γ' ἂν καταισχύναις καὶ τὰς ὠδῖνας τοῦ λόγου,
καὶ τὴν ἀπότευξιν, καὶ τὴν μαίευσιν, καὶ θρέψιν
ἐκείνην ὅσην τε ἐν γάλαξι, καὶ ὅσην ἐν στερεωτέ
ραις τροφαῖς ἐποιήσατο. ᾿Αλλὰ μὲν [Γ. μήν] τοῦτο
οὐκ ἔσται· τοιγαροῦν οὐδὲ τὸ ἡγούμενον. Τίς οὖν
ἡ βοήθεια, ἣν ὁ γλυκύς σε πράκτωρ λόγος εισπράτ
ita facile auxilium mihi interdices. Sed ita etiam
vel probro vertes dolores, et cruciatus sermonis et
colloquii mei, etiam et ipsum partum et ipsam,
ut ita dicam, obstetricationem et nutrimentum il-
!ud, quale cum lacte, vel jam validioribus cibis,
tibi collatum fuit. Verumtamen hoc non ita erit,
sed neque, quod existimas. Quod igitur est auxi- τεται; Πρὸς τὴν ἡγιασμένην Αυθέντριαν, τὴν μηlium, quod dulcis et blanda oratio, veluti quidam
exactor, a te exigit? Ad sanctam Authentriam,
sanctæ dominæ matrem litteræ a me delatæ sunt,
quam non illa magis nobis, quam ipsi, io amice,
peperit. Postulant quidem, ut hæc sacris legibus et
canonibus, a pansebasto ipsius filio protostratore
divexatis et repulsis opituletur, et maxime etiam,
ut illi ipsi opprimenti illas, et elidenti auxilio sil.
Quibus est nihil gravius, nihilque durius, quam
τέρα τῆς ἁγίας δεσποίνης, γράμμα μοι ἐκτέθειται,
οὐ μᾶλλον ἡμῖν ἢ αὐτῇ συντελεῖν, ὦ φίλε. Αξιο
γὰρ κανόσι βοηθῆσαι ταύτην ὑπὸ τοῦ πανσεβάστου
αὐτῆς υἱοῦ τοῦ πρωτοστράτωρος θλιβομένοις· μᾶλο
λον δὲ ἐκείνῳ αὐτῷ βοηθῆσαι τῷ θλίβοντι. Τοῖς μὲν
γὰρ οὐδὲν δεινὸν τὸ πιέζεσθαι· θεῖον γάρ εἰσι χρή
μα, κἀκείνου θέσπισμα καὶ ἀποστομάτισμα, οὗ την
δύναμιν ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦσθαι πιστεύομεν. Εκείνῳ δὲ πολὺς καὶ βαρὺς ὁ κίνδυνος, καὶ ὅσος καὶ
Varia lectiones et notæ.
Απολάβοι μέν σου. Restituo ἀπελαύοιμέν σου.
col. 421–422page 32 of 72
PG 126:421οἷες τοῖς Θεοῦ διαταγάς λύουσιν. Εἴτε γοῦν ὡς Υἱῷ Ει Θεοῦ συμμαχούσα, οὗ νόμοι ἐπηρεάζονται, εἴτε ὡς οἰκεῖον υἱὸν τῆς τοῦ ἐπηρεάζειν ἐπηρείας ἐκλύουσα, πάντως δὲ κερδαίνει τὰ μέγιστα. Τοῦτο δὲ τὸ γράμ με δικαιοῦμεν ἐμφανισθῆναι διὰ σοῦ τῇ τοῦ Θεοῦ δούλῃ, καὶ κοινῇ κυρίᾳ ἡμῶν. Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τὴν πανσέβαστων πρωτοστράτωρα περὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ἔγραψα, καὶ τὸ πρὸς τοῦτον γράμμα ταύτῃ ἐμφανισθήτω, ὡς ἂν δι' αὐτῆς ἐκείνῳ δοθῇ. Καὶ τοῦτο γὰρ ἀξιοῦμεν τὴν ὁσιωτάτην γυναικών ἐν τῷ πρὸς αὐτὴν γράμματι τὸ τῆς διακονίας ἐπίσ ταγμα, πάσης ἀπηλλαγμένον βαρύτητος, καὶ Πατρὶ προσῆκον ὄντως φειδομένῳ παιδὸς δυνάμεως, τοῦτό μοι τελέσειν, καὶ πᾶν ἀπέχω τὸ ὀφειλόμενον. Αὐτὸς μὲν οὖν καὶ μείζω καὶ κρείττω δύναιο, ἡμεῖς δὲ καὶ τῶν δοκούντων μικρῶν καὶ εὐφόρων πειρασμῶν ἐκτὸς εἴημεν, ὡς ἂν μηδὲ τοὐλάχιστον μήτ' ἄλλοις μήθ' ὑμῖν ἐνοχλοίημεν. ΕΠΙΣΤ. Λ'. Τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ κυρίῳ 'Αδριανῷ, τῷ ἀδελφῷ τοῦ βασιλέως. ταιτί. Τίς εἰμι ἐγώ, κύριέ μου, κύριε, ὅτι ἠγάπησάς με ἕως τούτων, ἵνα πρὸς σὲ νῦν ἃ Δαβίδ ποτε πρὸς Θεόν, φθέγξωμαι; Τί μοι τηλικοῦτον ἀνετίθης φορ τίων, κατεαγότι πᾶσαν τὴν φορταγωγόν δύναμιν; ο Τοῦτο αἱ κίονες ἄντικρυς αἳ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν, ἐφ᾽ ἂς τῆς ᾿Ατλαντος δεῖ δυνάμεως, ἐμὲ διασχεῖν κελεύεις τὰς νεφέλας τοῦ προφητικοῦ γράμματος, καὶ γυμνὸν παραδεικνύναι τὸν ἥλιον. Ἐμοὶ δὲ τίς ἀποφυσήσει τὴν τῶν πραγμάτων νεφέλην, ἢν αἱ τῶν συκοφαντῶν ἀναφορα! παχείαν ἀνέθρεψαν έκθυ μιωτῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἡλίῳ; Ὅστις ποτὲ οὗτος ὁ ἥλιος, ὅς καλὸς μὲν ὡς νυμφίος, ευμεγέθης δὲ ὡς γίγας, καὶ πάντα τῇ καύσει καὶ τῇ θάλψει ζωογονῶν καὶ νικῶν. Δέον ἐκτήκειν ταύτας, ὡς μηδ', εἰ γένοιντο, φαίνεσθαι, ὁ δὲ παχύνει καὶ εἰς νεφελῶν σύστασιν, τυχὸν μὲν κατὰ λόγον, ὡς δὲ τοῖς πολλοῖς δοκεῖ, παρὰ λόγον. Ούπω γὰρ ἐκ τῶν προτέρων αιθρίαν ἔχομεν, αὖθις σὺν δ' εὗρός τε νότος τ' ἔπεσε, ζέφυ μας τε δυσαής, ὁρώδει δ' οὐρανόθεν νύξ "Ο μοι καὶ πλείους καὶ πικροτέρας τὰς ἀκίδας τῆς ἀθυμίας ἐμπήγνυσιν, ὅταν ἄνωθεν ἔχω τὴν νύκτα, ὅθεν φῶς ἐπήλπισα. ᾿Αλλὰ γὰρ ἵνα καὶ αὐτὸς συνιστῶν νεφέ λας τῇ ἀταφείᾳ, καὶ σκιάζω τοῦ λόγου τὸν ἥλιον, οἱ χθὲς καὶ πρώην μοι ἐπαναστάντες άδικοι μάρτυρες, οἷς ὁ κράτιστος ἡμῶν βασιλεὺς, καὶ σὺς παμπόθητός ἀδελφὸς, τὸ ψεῦδος φωράσας ἀποπεσεῖν τῶν διαβουλιῶν αὐτῶν πεποίηκεν, ὡς ψεύσασθαι τὴν ἀδι κίαν ἑαυτήν. Οὗτοι νῦν πάλιν αὐτῷ προσελθόντες, καὶ τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν εἰπόντες, τοσοῦτον η Ορώδει δ' οὐρανόθεν νύξ. δρώρει δ' ού. Ορώρει δ' οὐρανόθεν νύξ, Σύν δ' εὑρός τε νότος τ᾽ ἔπεσε ζέφυρός τε δυσαής, Καὶ βορέης αιθρηγενέτης.
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
$22
οἷες τοῖς Θεοῦ διαταγάς λύουσιν. Εἴτε γοῦν ὡς Υἱῷ premi et cocrceri. Opus enim divinum sunt. Ει ilΘεοῦ συμμαχούσα, οὗ νόμοι ἐπηρεάζονται, εἴτε ὡς lius auspicium, et interpretatio illis est, cujus poοἰκεῖον υἱὸν τῆς τοῦ ἐπηρεάζειν ἐπηρείας ἐκλύουσα,
πάντως δὲ κερδαίνει τὰ μέγιστα. Τοῦτο δὲ τὸ γράμ
με δικαιοῦμεν ἐμφανισθῆναι διὰ σοῦ τῇ τοῦ Θεοῦ
δούλῃ, καὶ κοινῇ κυρίᾳ ἡμῶν. Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς
τὴν πανσέβαστων πρωτοστράτωρα περὶ τῆς αὐτῆς
ὑποθέσεως ἔγραψα, καὶ τὸ πρὸς τοῦτον γράμμα
ταύτῃ ἐμφανισθήτω, ὡς ἂν δι' αὐτῆς ἐκείνῳ δοθῇ.
Καὶ τοῦτο γὰρ ἀξιοῦμεν τὴν ὁσιωτάτην γυναικών
ἐν τῷ πρὸς αὐτὴν γράμματι τὸ τῆς διακονίας ἐπίσ
ταγμα, πάσης ἀπηλλαγμένον βαρύτητος, καὶ Πατρὶ
προσῆκον ὄντως φειδομένῳ παιδὸς δυνάμεως, τοῦτό
μοι τελέσειν, καὶ πᾶν ἀπέχω τὸ ὀφειλόμενον. Αὐτὸς
μὲν οὖν καὶ μείζω καὶ κρείττω δύναιο, ἡμεῖς δὲ
καὶ τῶν δοκούντων μικρῶν καὶ εὐφόρων πειρασμῶν
ἐκτὸς εἴημεν, ὡς ἂν μηδὲ τοὐλάχιστον μήτ' ἄλλοις
μήθ' ὑμῖν ἐνοχλοίημεν.
tentiam in impotentia perfici existimas. Illi enim
multa et gravia instant pericula, et tot et quanta
illis, qui Dei solvunt præcepta et statuta imminuunt. Aut illa quidem quasi Dei Filio opem ferre
studet, cujus leges et decreta dederuntur et abolentur, aut, ut proprium filium contumelia hac et
injuria ipsum liberet, quod damna et flagitia in
illos moliatur, penitus quidem maxima lucratur.
Quare has litteras, justum censemus, ut Dei servæ et famulæ, et communi nostræ dominæ exponas
el manifestes. Quoniam autem ad pansebastum
protostratorem de hoc ipso argumento jam scripsi,
etiam et has litteras me ad hunc misisse, ipsi innolescat, ut si forsan illi ipsas mitti contigerit. Quocirca etiam a sanctissima muliere, in illis ad ipsam
litteris, hoc ministerii statutum omni pondere el
molestia liberum, et quod ad patrem, qui vere filii potentiæ parcit, pertinet, efflagitamus. Et hoc
mihi peragi, et condonari peto, et omne tandem debitum oßßeium facile absolvo. At tu et majora et
meliora potes. Nos autem et quæ parva et quæ facilia sunt, tentare in nos omnino desistimus, ne
vel quid minimum tumultus et perturbationis, aut in alios, aut in nos commoveamus.
Τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ κυρίῳ 'Αδριανῷ, τῷ
ἀδελφῷ τοῦ βασιλέως.
666 EPIST. XXX.
Domino Adriano magno domestico imperatoris
ταιτί.
Quis ego sum, domine mi, donne, inquam, quia
usque adeo dilexisti me, ut possim nunc tecum,
qua David cum Deo, loqui? «Ad quid mihi tantum
imposuisti onus, qui omnes vires, quibus pondera
beo? Hoc enim sublimes possunt columnæ, quæ
ex adverso latum cœlum sustinent, ad quas
Atlantis opus est robore. Me quidem densas prophetici libri nubes cogere jubes, et nudum et apertum solem manifestare. Quis etenim mihi impendentes rerum nubes flatu expellet, quas crebræ
calumniarum exhalationes crassas et obscuras
nutrierunt, et in solem in nos ardentem et accensum explicarunt? Quis quidem hic est sol, qui verc
pulcher est tanquam sponsus et procerus, et magnus quasi gigas, et omnia calore et foventibus radiis ad vitam educit, cunctisque præstantior est.
Oportet enim has nubes penitus liquefacere et dispergere, quasi ille, si densæ exoriantur, neutiquam
insplendescal. Hic quidem nubium coetu et agmine
obscuratur. Forte vero, ut ratio postulat, et ut plute
ribus videtur, præter rationem et modum. Nondum enim primis expulsis nubibus, sereno fungimur calo.
Τίς εἰμι ἐγώ, κύριέ μου, κύριε, ὅτι ἠγάπησάς
με ἕως τούτων, ἵνα πρὸς σὲ νῦν ἃ Δαβίδ ποτε πρὸς
Θεόν, φθέγξωμαι; Τί μοι τηλικοῦτον ἀνετίθης φορ
τίων, κατεαγότι πᾶσαν τὴν φορταγωγόν δύναμιν; ο
Τοῦτο αἱ κίονες ἄντικρυς αἳ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν, sustinere possem, elractas et penitus dirutas haἐφ᾽ ἂς τῆς ᾿Ατλαντος δεῖ δυνάμεως, ἐμὲ διασχεῖν
κελεύεις τὰς νεφέλας τοῦ προφητικοῦ γράμματος,
καὶ γυμνὸν παραδεικνύναι τὸν ἥλιον. Ἐμοὶ δὲ τίς
ἀποφυσήσει τὴν τῶν πραγμάτων νεφέλην, ἢν αἱ
τῶν συκοφαντῶν ἀναφορα! παχείαν ἀνέθρεψαν έκθυ
μιωτῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἡλίῳ; Ὅστις ποτὲ οὗτος ὁ ἥλιος,
ὅς καλὸς μὲν ὡς νυμφίος, ευμεγέθης δὲ ὡς γίγας,
καὶ πάντα τῇ καύσει καὶ τῇ θάλψει ζωογονῶν καὶ
νικῶν. Δέον ἐκτήκειν ταύτας, ὡς μηδ', εἰ γένοιντο,
φαίνεσθαι, ὁ δὲ παχύνει καὶ εἰς νεφελῶν σύστασιν,
τυχὸν μὲν κατὰ λόγον, ὡς δὲ τοῖς πολλοῖς δοκεῖ,
παρὰ λόγον. Ούπω γὰρ ἐκ τῶν προτέρων αιθρίαν
ἔχομεν, αὖθις σὺν δ' εὗρός τε νότος τ' ἔπεσε, ζέφυμας τε δυσαής, ὁρώδει δ' οὐρανόθεν νύξ "Ο μοι
καὶ πλείους καὶ πικροτέρας τὰς ἀκίδας τῆς ἀθυμίας
ἐμπήγνυσιν, ὅταν ἄνωθεν ἔχω τὴν νύκτα, ὅθεν φῶς
ἐπήλπισα. ᾿Αλλὰ γὰρ ἵνα καὶ αὐτὸς συνιστῶν νεφέλας τῇ ἀταφείᾳ, καὶ σκιάζω τοῦ λόγου τὸν ἥλιον, οἱ
χθὲς καὶ πρώην μοι ἐπαναστάντες άδικοι μάρτυρες,
οἷς ὁ κράτιστος ἡμῶν βασιλεὺς, καὶ σὺς παμπόθητος ἀδελφὸς, τὸ ψεῦδος φωράσας ἀποπεσεῖν τῶν δια
βουλίων αὐτῶν πεποίηκεν, ὡς ψεύσασθαι τὴν ἀδι
κίαν ἑαυτήν. Οὗτοι νῦν πάλιν αὐτῷ προσελθόντες,
καὶ τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν εἰπόντες, τοσοῦτον
η
Et cælo nox decidit alto,
Nam Nolus, atque Eurus, Zephyrusque per athe-
[ra perflant.
Quod quidem plures et amariores timoris et tristitiæ cuspides exacuit, et conflat in me, quando
Variæ lectiones et notæ.
Ορώδει δ' οὐρανόθεν νύξ. Scrib. δρώρει δ' ού. v.
Ορώρει δ' οὐρανόθεν νύξ,
Σύν δ' εὑρός τε νότος τ᾽ ἔπεσε ζέφυρός τε δυσαής,
Καὶ βορέης αιθρηγενέτης.
Est locus apud Homerum Odyss. E, v. 394:
Letter XXXEpistola XXX
col. 423–424page 33 of 72
PG 126:423ίσχυσαν, ὥστε καὶ τὰς λευκὰς ἐκείνας ψήφους, δς β νὸς οὐ κάκιον ἐπὶ τοῖς προτέροις ἐλεγμοῖς πράττου τοῖς δικαίοις ἡμῖν ἐχαρίσατο, νῦν πεῖσαι κατὰ χάους βαλόντα μελαίνας ἀντεξενεγκεῖν, καὶ πολλῆς γεμούσας στυγνότητος. Καὶ τὴν τῷ ὄντι βασιλικὴν ἐκείνην κρίσιν τὸν τῆς Πηνελόπης ἱστὸν φανῆναι, τῇ μὲν ἡμέρᾳ τῆς ἀληθείας ἐξυφανθέντα, τῇ δὲ νυκτὶ τοῦ ψεύδους ἀναλυθέντα· καὶ τὸ δεινότατον, ὅτι καὶ ἐρή μην αιρούμεθα. Ως γὰρ ἐπυθόμην, ὁ ἐπαφεθείς ἡμῖν ἀναγραφεὺς ἀφελέσθαι τοῦ ἐν ᾿Αγρίδι τῆς Ἐκκλησίας χωρίου διώρισται· χωρίου, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἀνταλλαγῆς ἔγγραφα προββησαν τῆς Ἐκκλησίας ἀντὶ τῶν πλανητών, ὧν δεσπόζουσα ὑπεξέστη το δημοσίῳ, τοῦτο λαβούσης διὰ τὴν παροικικὴν δου λείαν. Χρῆμα πάντων ἀναγκαιότερον, καὶ χρυσόβου λος ἑδράζων τὴν ἀνταλλαγὴν προσεγένετο. Καὶ βα σιλικὸν ἐπαπειλήθη σημείωμα, ὅτε τὸν Ἡρακλέα έρεσχελοῦντες ἦσαν οἱ Κέρκωπες. Ἐπὶ τούτων τίνα με οίει ψυχὴν ἔχειν; Πῶς δ᾽ οὐχὶ, κατὰ τὸν θεῖον Ἱερεμίαν, καὶ τὴν κοιλίαν ἀλγεῖν, καὶ τὰς αἰσθήσεις μαιμάσσεσθαι, καταθορυβούμενον πάντοθεν, καὶ οἷον ἐκβακχευόμενον; Δουλοῖ γὰρ τὸ φρόνημα, τὸ αἰφνίδιον καὶ ἀπροσδόκητον, καὶ πλείστῳ παρὰ λόγον ξυμβαίνον, ὁ σεμνὸς Θουκυδίδης φησίν· ἔγωγέ τοι καὶ ταῖς χθιζοῖς συκοφαντίαις, εἰ καὶ μὴ έβρι ζώθην βεβαίως, πλὴν ἀλλ' ὅτι τοῦτο μόνον ἐσπάρησαν κατὰ γῆς ἀγαθῆς τῆς βασιλικῆς ἀκοῆς, ὡς τι κώνειον, ἢ ἀκόνιτον, ἢ ἄλλο τι δηλητηριώδες φυτόν. Κακείναις τοίνυν οὕτω κατεκάμφθην τεταλαιπωρη. κώς, ὡς συγκύπτειν χαμαι, καὶ κάτω νεύειν, μηδὲν ἀξιωματικὴν ἔχων δίαρμα, καὶ φέρειν παρὰ δούλων τυπτόμενος. "Ω βασιλεύων ἐν τοῖς βασιλείοις Χριστέ, καὶ μηδ' ὅτε κρινόμενο; ἐῤῥαπίσθης, πρᾶος τὴν ἐκ δούλου ῥαπισμὸν ἀνενεγκών. Τίνα γὰρ ἐκ ήσειν οἴει τὸ μὴ οὐχὶ καὶ χεῖρας ἐπιβάλλειν ἡμῖν ὁρῶντα τοὺς κατειπόντας, οὕτω παριόντας ὡς ἡμιθέους ἐν ἡμιόνοις φασί, καὶ παροίνιον ποιουμένους διήγημα, τὸ, τάδε καὶ τάδε τῶν βασιλέων εὐσεβεστάτων κατὰ ἀρχιερέως συμπλασαμένους εἰπεῖν, καὶ ἀπο δρᾶναι τὴν δίκην, εἶτα τούτῳ ἐπικαγχάζοντας; Τετέλεσται γὰρ κἀνταῦθα ἐπ' ἐμοὶ τὸ Δαβιτικόν Κατ᾿ ἐμοῦ ἠδολέσχουν οι καθήμενοι ἐν πύλαις, καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οι πίνοντες οἶνον. Πάνυ γοῦν ἀνέξονταί μου, ἢ ἐλέγχοντος, ἡ ἐπιτιμῶντος, ἢ παρακαλοῦντος, εἴτε τοῦ λαοῦ μέρος εἶεν, εἴτε τῆς ἐκκλησιαστικῆς συγκληρώσεως, ἰδόντες τι τα, δι' οὓς ἐκθηριωθέντες οἱ τούτοις ὑπεύθυνοι, λόγοις μίσους ἐκύκλωσαν με καὶ ἐπολέμησαν με δωρεάν. Καὶ ἐπὶ πᾶσιν οὐχ ὅπως ποινὴν οὐκ ἔδο σαν, ἀλλὰ καὶ ὡς τροπαίῳ τῇ κακίᾳ ἐλλάμπονται καὶ φόβος οὐδαμοῦ· μένουσι δὲ ὥσπερ πρόβατα αἰώνια, καὶ συνετέλεσαν ἐν ἀγαθοῖς τὸν βίον αὐτ τῶν. Οὐκ ἄκαιρον γὰρ τὸ τοῦ πολυπαθοῦς Ἰὼβ φθέγ ξασθαι. Ἐγὼ γὰρ τὴν Λερναίαν ύδραν ᾔδειν, καὶ ταῖς τομαῖς διπλασίω ἑαυτῆς γινομένην, καὶ πρά γματα παρασχοῦσαν Ἡρακλεῖ τῷ γενναίῳ, ξίφος μόνον ἐπ' αὐτὴν αἴροντι. Κἂν ἐκινδύνευσεν ὁ ἔρως,
ab alto noctem et umbras habeo, unde lunen spe- ίσχυσαν, ὥστε καὶ τὰς λευκὰς ἐκείνας ψήφους, δς
ravi. Sed enim me obscuritati nubes cogere, et
orationis solem obumbrare, her, et nuper injusti,
in me insurgentes testantur, quos potentissimus
noster imperator, et tuus optatissimus frater, mendacium sedulo indagans, suis temerariis fecit consiliis cadere, quasi ipsa iniquitas tunc se ipsam fefellerit, omninoque frustraverit. Hi quidem nunc
rursus ipsum adeuntes, atque eadem de illis ipsis
rebus referentes, tantum roboris sunt nacti, ut
candidos illos calculos et suffragia, quæ nobis
justis quidem condonaverat nunc illum persuadeant, ut inconfusam et indigestam, illam ejiciat
molen, et nigra, et multo plena odio educat, et
hæc juxta illud vere regium judicium, ut Penelopes textum ostentet, interdiu veritatis contexta β
stamine, noctu vero mendacii illa resolvat, et dis.
jiciat pectine. Et hoc gravissimum censetur, nos
ita in dicta causa damnari. Ut enim id intellexi, ut
dimissus ad nos scriba, totam hanc Ecclesiæ
Achridis regionem relinqueret, decretum est. Locus hic est, ad quein hujas conventionis litteræ pervenerunt, Ecclesiæ quidem, inquam, pro erronum,
667 et sceleratorum loco, quæ cum illis dominaretur, publicis tandem cessit incursibus, et hoc
quadam solum habitandi servitute succedit. Quæ res
omnium est maxime necessaria. Et vere aurea sententia, et sermo, qui illam conventionem et conspirationem constituerat videbatur, et imperatoris mimís obsignatus fuit. Cum enim Cercopes hi cum
Hercule contendebant, in quem horum existimas
me toto spiritu intentum esse et proclivem? Quomodo enim non juxta divinum Jeremiam asper in
præcordiis dolor insidebit, et ipsi sensus tumultuanti undique furore, et veluti bacchanti non ferentur? Superbus enim fastus et insolens, subita
ɔnini egressione tumens, et insperato assurgens
incursu, el maxime ut rationi adversarium contigit
(ut inclytus ait Thucydides [46]) cuncta coercet, et in
servitutem redigit. Ego auten lesternis calumniis,
et si non firmiter enectus sum, verumtamen, quia
hoc solum in regiis auribus quasi in fertili et effossa terra, seminarunt, quasi quoddam venenum
et mortiferum aconitum, aut aliquod aliud lethale
germen, ita tamen illis misere confectus decidi, et
tuto lexus lacui pectore, ac si humi consternerer, νὸς οὐ κάκιον ἐπὶ τοῖς προτέροις ἐλεγμοῖς πράττου
et in uno deprimerer solo, nulla honoris sublatione
fretus, nec erectione dignus, et veluti diris servoruin penitus concuterer ictibus. 0 Rex regum
Christe, qui nullo obstrictus scelere, flagris fuisti
contusus, et mili et blando pectore, hominis servi flagello concuti pertulisti. Quem enim existimas
in nos, manus sæve injici metuere, cum plane videat delatores et adversarios ita permitti, ut heroas et semideos, ut dicunt, inter vagantes multos
et petulanter et temulente cuncta deferre et intrudere et audacter loqui? Hæc, et alia augustissimoLib. VI.
τοῖς δικαίοις ἡμῖν ἐχαρίσατο, νῦν πεῖσαι κατὰ χάους
βαλόντα μελαίνας ἀντεξενεγκεῖν, καὶ πολλῆς γεμούσας στυγνότητος. Καὶ τὴν τῷ ὄντι βασιλικὴν ἐκείνην
κρίσιν τὸν τῆς Πηνελόπης ἱστὸν φανῆναι, τῇ μὲν
ἡμέρᾳ τῆς ἀληθείας ἐξυφανθέντα, τῇ δὲ νυκτὶ τοῦ
ψεύδους ἀναλυθέντα· καὶ τὸ δεινότατον, ὅτι καὶ ἐρή
μην αιρούμεθα. Ως γὰρ ἐπυθόμην, ὁ ἐπαφεθείς
ἡμῖν ἀναγραφεὺς ἀφελέσθαι τοῦ ἐν ᾿Αγρίδι τῆς
Ἐκκλησίας χωρίου διώρισται· χωρίου, ἐφ᾽ ᾧ καὶ
ἀνταλλαγῆς ἔγγραφα προββησαν τῆς Ἐκκλησίας
ἀντὶ τῶν πλανητών, ὧν δεσπόζουσα ὑπεξέστη το
δημοσίῳ, τοῦτο λαβούσης διὰ τὴν παροικικὴν δουλείαν. Χρῆμα πάντων ἀναγκαιότερον, καὶ χρυσόβου
λος ἑδράζων τὴν ἀνταλλαγὴν προσεγένετο. Καὶ βασιλικὸν ἐπαπειλήθη σημείωμα, ὅτε τὸν Ἡρακλέα
έρεσχελοῦντες ἦσαν οἱ Κέρκωπες. Ἐπὶ τούτων τίνα
με οίει ψυχὴν ἔχειν; Πῶς δ᾽ οὐχὶ, κατὰ τὸν θεῖον
Ἱερεμίαν, καὶ τὴν κοιλίαν ἀλγεῖν, καὶ τὰς αἰσθή
σεις μαιμάσσεσθαι, καταθορυβούμενον πάντοθεν,
καὶ οἷον ἐκβακχευόμενον; Δουλοῖ γὰρ τὸ φρόνημα,
τὸ αἰφνίδιον καὶ ἀπροσδόκητον, καὶ πλείστῳ παρὰ
λόγον ξυμβαίνον, ὁ σεμνὸς Θουκυδίδης φησίν· ἔγωγέ
τοι καὶ ταῖς χθιζοῖς συκοφαντίαις, εἰ καὶ μὴ έβρι
ζώθην βεβαίως, πλὴν ἀλλ' ὅτι τοῦτο μόνον ἐσπάρησαν κατὰ γῆς ἀγαθῆς τῆς βασιλικῆς ἀκοῆς, ὡς τι
κώνειον, ἢ ἀκόνιτον, ἢ ἄλλο τι δηλητηριώδες φυτόν.
Κακείναις τοίνυν οὕτω κατεκάμφθην τεταλαιπωρη.
κώς, ὡς συγκύπτειν χαμαι, καὶ κάτω νεύειν, μηδὲν
ἀξιωματικὴν ἔχων δίαρμα, καὶ φέρειν παρὰ δούλων
τυπτόμενος. "Ω βασιλεύων ἐν τοῖς βασιλείοις Χριστέ,
καὶ μηδ' ὅτε κρινόμενο; ἐῤῥαπίσθης, πρᾶος τὴν ἐκ
δούλου ῥαπισμὸν ἀνενεγκών. Τίνα γὰρ ἐκ ήσειν οἴει
τὸ μὴ οὐχὶ καὶ χεῖρας ἐπιβάλλειν ἡμῖν ὁρῶντα
τοὺς κατειπόντας, οὕτω παριόντας ὡς ἡμιθέους ἐν
ἡμιόνοις φασί, καὶ παροίνιον ποιουμένους διήγη
μα, τὸ, τάδε καὶ τάδε τῶν βασιλέων εὐσεβεστάτων
κατὰ ἀρχιερέως συμπλασαμένους εἰπεῖν, καὶ ἀποδρᾶναι τὴν δίκην, εἶτα τούτῳ ἐπικαγχάζοντας;
Τετέλεσται γὰρ κἀνταῦθα ἐπ' ἐμοὶ τὸ Δαβιτικόν·
Κατ᾿ ἐμοῦ ἠδολέσχουν οι καθήμενοι ἐν πύλαις,
καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οι πίνοντες οἶνον. Πάνυ
γοῦν ἀνέξονταί μου, ἢ ἐλέγχοντος, ἡ ἐπιτιμῶντος, ἢ παρακαλοῦντος, εἴτε τοῦ λαοῦ μέρος εἶεν,
εἴτε τῆς ἐκκλησιαστικῆς συγκληρώσεως, ἰδόντες τιτα, δι' οὓς ἐκθηριωθέντες οἱ τούτοις ὑπεύθυνοι,
λόγοις μίσους ἐκύκλωσαν με καὶ ἐπολέμησαν με
δωρεάν. Καὶ ἐπὶ πᾶσιν οὐχ ὅπως ποινὴν οὐκ ἔδοσαν, ἀλλὰ καὶ ὡς τροπαίῳ τῇ κακίᾳ ἐλλάμπονται
καὶ φόβος οὐδαμοῦ· μένουσι δὲ ὥσπερ πρόβατα
αἰώνια, καὶ συνετέλεσαν ἐν ἀγαθοῖς τὸν βίον αὐτ
τῶν. Οὐκ ἄκαιρον γὰρ τὸ τοῦ πολυπαθοῦς Ἰὼβ φθέγξασθαι. Ἐγὼ γὰρ τὴν Λερναίαν ύδραν ᾔδειν, καὶ
ταῖς τομαῖς διπλασίω ἑαυτῆς γινομένην, καὶ πρά
γματα παρασχοῦσαν Ἡρακλεῖ τῷ γενναίῳ, ξίφος
μόνον ἐπ' αὐτὴν αἴροντι. Κἂν ἐκινδύνευσεν ὁ ἔρως,
Varia lectiones et not.
col. 425–426page 34 of 72
PG 126:425ἢ καὶ πάντιο; γε ὁ ἄθλος τῷ ἤρωί, εἰ μὴ καὶ τὸν καλόν Πόλεων πυρφόρον προσεταιρίσατο, τὰς τομές ἐπιχέοντα. Τί τοῦ μύθου δηλοῦντος; Ἐμοὶ δοκεῖν, ὡς ἐπὶ τὴν κακίαν (τοῦτο γὰρ ἡ Υδρα) οὐκ ἐπιπολαίου δεῖ τομῆς καὶ κολάσεως. Κακούς γὰρ ἂν τοὺς οὕτω κολαζομένους ἀπηργασάμεθα, οἰομένους ἐμπαῖξαι τῇ δίκῃ, καὶ διὰ τοῦτο τοῦ λοιποῦ τὴν πονηρίαν παῤῥησιαζομένους ἀδεέστερον καὶ γυμνότερον. πολυπλασιάζεται γὰρ ἡ τόλμα τοῖς πονηροῖς, ὅταν μαλακωτέρας τῆς ποινῆς πειρασθῶσιν, ἣν αὐστηρὰν εὑρεῖν ἤλπισαν. Οὔκουν ἀποτμητέον μόνον τὰς τῆς κακίας ἐκχύσεις, ἀλλὰ καὶ τὰς πηγὰς ἀποξηραντέον τοῦ τὰς θηριώδεις κεφαλὰς καὶ φύοντος καὶ τρέφοντος αἵματος. Εἰ δὲ μηδ' ἁπλῶς οὕτως αἱ κακαὶ προ Γαλαὶ τέμνοιντο, τοῦτ' αὐτὸ τὸ τῆς παροιμίας, Δέρ τη κακῶν. Ἀλλ' οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ ταῖς προγεγο νυίαις ὕβρεσι καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με· ὅπερ ἐστὶν ἡ ζέσις τοῦ πνεύματος, ᾗ κατὰ πάσης κακο ηθείας ἐχρώμην, καὶ τὴν γλῶσσαν ὄντως ἐδείκνυον κυρίνων γλωσσών μαθήτριαν. Εἰ δὲ τὰς παρὰ τοῦ νῦν καταγραψαμένου πληγὰς προσλάβοιμι, βαρείαν, ὡς φασιν, ἐκδεξαμένου παρὰ τῶν βασιλείων χειρῶν τὴν μάστιγα, καὶ κελευσθέντος τοῦ Ἡσαΐου ἀλλο τρίως τοῖς ἡμετέροις χρήσασθαι· τοῦτο γὰρ ἤνυσαν, ὡς ἀπειλοῦσιν οἱ μισοῦντες ἐν πύλαις ἐλέγχοντας, καὶ λόγον ὅσιον βδελυσσόμενοι. 'Αλλ' ἐνταῦθά μοι παρέστω Βαρούχ υπογραμματεύων Ἱερεμία ὑρηνοῦντι, καὶ τῷ μέλλοντι χρόνῳ φυλάττων ἀοιδίμους τὰς συμφοράς. Εἶτα τοιούτων κηλίδων καὶ τος ούτων ἡμῖν ἐνσπιληθεισῶν, οίει θείας ἐμφάσεις τοῦ νοῦ τὸ κάτοπτρον δέξασθαι, οἷς καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ' ἐμοῦ. Τοῦτο μὲν εἰκός τε καὶ κατὰ λόγον. Πλὴν ἐπεὶ τῷ Θεῷ, καὶ τῷ ἐξ αὐτοῦ καὶ δι' αὑτοῦ βασιλεύοντι, καὶ τῇ τῆς ὑμετέρας μεγαλειότητος ἀγαθότητι τῆς καθ' ἡμᾶς ἀνεθήκαμεν· πεποίθαμεν ὡς ἡ ἐλπὶς ἡμῶν οὐ κατα αισχυνθήσεται, οὐδ᾽ ἀπολεῖται εἰς τέλος ἡ τῶν πε νήτων ὑπομονή, οὐδέ τι κατισχύσει σοφίας κακία, εἴ τι δεῖ, τῇ σοφίᾳ τοῦτο ὑποφαινομένῃ πείθεσθαι. Καὶ τὸ δὲ ῥᾴους γενόμενοι, ἐγχειρίσομεν τῇ ἐργασία τοῦ ἐπιτάγματος, καὶ γεῦμα στελοῦμεν τοῖς τὴν γεῦσιν κριτικωτάτοις ὑμῖν. Κἂν μὲν ἀνθοσμίας δόξῃ τὸ γεῦμα, καὶ τῆς ἀμπέλου ἐκείνης γέννημα, ἧς ὁ οὐ ράνιος Πατήρ γεωργός ἐστι, καὶ τοὺς λειπομένου; ἐκθλίψομεν βότρυας. Εἰ δ᾽ ὀξίνου καὶ τὴν γεῦσιν δριμύσσοντος, οἷοις δὴ Χριστὸς παρὰ τῶν σταυρω τῶν παίζεται, ἀποκτενούντων αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπε λῶνος, καὶ τοῦ τῶν Γραφῶν βουλήματος, ματαιοπονοῦντες εἰσόμεθα. Τὸ δ᾽ οὖν παρὸν ἀνασχέσθω τῆς ἡμῶν ἀσθενείας ἡ σὴ φιλανθρωπία, ἄχρις οὗ μικρόν τι κουφισθέντων ἡμῶν αἱ παραιμίαι χεῖρες καὶ τὰ παραλελυμένα ισχύσωσι γόνατα, Χριστοῦ, ὅς ἐστι δύναμις, ἡμᾶς ἐνισχύοντος, τοῦ τῆς ἀσθενείας καὶ ψυχικῆς καὶ σωματικῆς ἀνωτέρου, ὅπερ ἐστὶ και κύνσεως καὶ κακώσεως. Παραιμίαι. παρειμέναι.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ἢ καὶ πάντιο; γε ὁ ἄθλος τῷ ἤρωί, εἰ μὴ καὶ τὸν rum imperatorum opera, contra archiepiscopum
καλόν Πόλεων πυρφόρον προσεταιρίσατο, τὰς τομές
ἐπιχέοντα. Τί τοῦ μύθου δηλοῦντος; Ἐμοὶ δοκεῖν,
ὡς ἐπὶ τὴν κακίαν (τοῦτο γὰρ ἡ Υδρα) οὐκ ἐπιπολαίου δεῖ τομῆς καὶ κολάσεως. Κακούς γὰρ ἂν τοὺς
οὕτω κολαζομένους ἀπηργασάμεθα, οἰομένους ἐμπαῖξαι τῇ δίκῃ, καὶ διὰ τοῦτο τοῦ λοιποῦ τὴν πονηρίαν
παῤῥησιαζομένους ἀδεέστερον καὶ γυμνότερον. Πολυπλασιάζεται γὰρ ἡ τόλμα τοῖς πονηροῖς, ὅταν μα
λακωτέρας τῆς ποινῆς πειρασθῶσιν, ἣν αὐστηρὰν
εὑρεῖν ἤλπισαν. Οὔκουν ἀποτμητέον μόνον τὰς τῆς
κακίας ἐκχύσεις, ἀλλὰ καὶ τὰς πηγὰς ἀποξηραντέον
τοῦ τὰς θηριώδεις κεφαλὰς καὶ φύοντος καὶ τρέφον
τος αἵματος. Εἰ δὲ μηδ' ἁπλῶς οὕτως αἱ κακαὶ προΓαλαὶ τέμνοιντο, τοῦτ' αὐτὸ τὸ τῆς παροιμίας, Δέρ
τη κακῶν. Ἀλλ' οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ ταῖς προγεγονυίαις ὕβρεσι καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με· ὅπερ
ἐστὶν ἡ ζέσις τοῦ πνεύματος, ᾗ κατὰ πάσης κακοηθείας ἐχρώμην, καὶ τὴν γλῶσσαν ὄντως ἐδείκνυον
κυρίνων γλωσσών μαθήτριαν. Εἰ δὲ τὰς παρὰ τοῦ
νῦν καταγραψαμένου πληγὰς προσλάβοιμι, βαρείαν,
ὡς φασιν, ἐκδεξαμένου παρὰ τῶν βασιλείων χειρῶν
τὴν μάστιγα, καὶ κελευσθέντος τοῦ Ἡσαΐου ἀλλοτρίως τοῖς ἡμετέροις χρήσασθαι· τοῦτο γὰρ ἤνυσαν, ὡς ἀπειλοῦσιν οἱ μισοῦντες ἐν πύλαις ἐλέγχον
τας, καὶ λόγον ὅσιον βδελυσσόμενοι. 'Αλλ' ἐνταῦθά
μοι παρέστω Βαρούχ υπογραμματεύων Ἱερεμία
ὑρηνοῦντι, καὶ τῷ μέλλοντι χρόνῳ φυλάττων ἀοιδίμους τὰς συμφοράς. Εἶτα τοιούτων κηλίδων καὶ τοςούτων ἡμῖν ἐνσπιληθεισῶν, οίει θείας ἐμφάσεις
τοῦ νοῦ τὸ κάτοπτρον δέξασθαι, οἷς καὶ τὸ φῶς τῶν
ὀφθαλμῶν καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ' ἐμοῦ. Τοῦτο μὲν
εἰκός τε καὶ κατὰ λόγον. Πλὴν ἐπεὶ τῷ Θεῷ, καὶ
τῷ ἐξ αὐτοῦ καὶ δι' αὑτοῦ βασιλεύοντι, καὶ τῇ τῆς
ὑμετέρας μεγαλειότητος ἀγαθότητι τῆς καθ' ἡμᾶς
ἀνεθήκαμεν· πεποίθαμεν ὡς ἡ ἐλπὶς ἡμῶν οὐ κατα
αισχυνθήσεται, οὐδ᾽ ἀπολεῖται εἰς τέλος ἡ τῶν πε
νήτων ὑπομονή, οὐδέ τι κατισχύσει σοφίας κακία, εἴ τι
δεῖ, τῇ σοφίᾳ τοῦτο ὑποφαινομένῃ πείθεσθαι. Καὶ
τὸ δὲ ῥᾴους γενόμενοι, ἐγχειρίσομεν τῇ ἐργασία τοῦ
ἐπιτάγματος, καὶ γεῦμα στελοῦμεν τοῖς τὴν γεῦσιν
κριτικωτάτοις ὑμῖν. Κἂν μὲν ἀνθοσμίας δόξῃ τὸ
γεῦμα, καὶ τῆς ἀμπέλου ἐκείνης γέννημα, ἧς ὁ οὐ
ράνιος Πατήρ γεωργός ἐστι, καὶ τοὺς λειπομένου;
ἐκθλίψομεν βότρυας. Εἰ δ᾽ ὀξίνου καὶ τὴν γεῦσιν
δριμύσσοντος, οἷοις δὴ Χριστὸς παρὰ τῶν σταυρω
τῶν παίζεται, ἀποκτενούντων αὐτὸν ἔξω τοῦ ἀμπε
λῶνος, καὶ τοῦ τῶν Γραφῶν βουλήματος, ματαιοπονοῦντες εἰσόμεθα. Τὸ δ᾽ οὖν παρὸν ἀνασχέσθω τῆς
ἡμῶν ἀσθενείας ἡ σὴ φιλανθρωπία, ἄχρις οὗ μικρόν
τι κουφισθέντων ἡμῶν αἱ παραιμίαι χεῖρες καὶ
τὰ παραλελυμένα ισχύσωσι γόνατα, Χριστοῦ, ὅς ἐστι
δύναμις, ἡμᾶς ἐνισχύοντος, τοῦ τῆς ἀσθενείας καὶ
ψυχικῆς καὶ σωματικῆς ἀνωτέρου, ὅπερ ἐστὶ και
κύνσεως καὶ κακώσεως.
machinantes, et Aagitii opinionem omnino effugere,
postea in illum male obstrepentes. In me autem illud Davidicum mire impletum 23: Adversum me
loquebantur, qui sedebant in portis, et in me psalte
bant, qui bibebant virum. Omnino itaque ne fe
rent, aut illos redarguentem, aut objurgantem, aut
verbis inflectentem, sive illl ex populi sunt caterva,
sive ex ecclesiastica sodalitate et consortio. Qui
vero jam in meliorem redacti mentem, jam tum,
primis acti reprehensionibus opus suum absolvunt,
ob quas tamen illi, qui crimini obnoxii'šunit, duriori perciti ferocia, sermonibus odii circumdederunt me, el persecuti sunt me gratis”. Et inter omnes
non quasi pœnas non luerint, sed quasi quodam
vicloriæ tropo evecti, ita sceleribus, et vitiis 31lustres esse student, et nusquam illis ullus inest
metus. Persistunt itaque veluti sæculi hujus pecudes, vitamque ipsorum inter probos et æquos peragunt. Est enim nunc consentaneum illud patientissimi Jobi adducere, et proferre s. Ego equidem
illam Lernæam hydram noveram, suis ipsius dissectis dupliciter membris, difficilem et gravem generoso Herculi pugnam intulisse, cum solum in illam ipse ensem distringeret, ita ut fere in summum heros periculum vocaretur. Aut extremum
fuisse heroico viro certamen, nisi potentissinium
Jolaiis accensa face illi se socium jungens, abscissa
combussisset membra. Quid ergo hæc fabula 668
innuit? Mihi quidem videtur in scelera et vilia
(hæc enim est hydra) non levi ictu et concussu decere uti. Nam improbos potius, quos ita castigamus,
efficimus, cum præsertim existiment veluti per ludibrium illis supplicium immitti. Unde propter hanc
causam, in posterum, manifestius et audacius in
effrenem scelerum libertatem erumpunt. Nam sceJeratis et pessimis viris tunc acrior innascitur audacia, cum molliore pana tentantur, quam severiorem et duriorem subituros se speraverant. Non
equidem solum vitiorum tubi et canales præscindendi sunt, sed ipeas venas, et fontes, per quos
sanguis ille effuit, qui hæc ferina capita nutrit et
procreat, exsiccare decet et obstringere. Si autem
non ita simpliciter malorum propugnacula evertun -
tur, tunc illud parcmiæ fiet: Lerna malorum. Quare
equidem jam illatis in me injuriis, me meum cor penitus defecit, penitusque defervit, videlicet fervens
spiritus ardor, quo ad omnem metum improbitatis
comprimendum usus fueram, ipsamque linguam vere
flammantium et comburentium linguarum decipulam esse manifestavi. Si autem flagella et plagas, ut
perscriptum modo decretum jubet,susciperem, quod,
ut dicunt, gravius locum ipsis imperatoris manibus
vibrat, quodque illud Isaiæ dire præcipit”, ut nostris alienissimo et remotissimo animo utamur
hoc quidem erit, quod nos penitus exsecrentur, et minis in nos insurgant, quia illos in portis, et pa23
³ Psal.
» Psai cvult, 3.
25 Job xxxvi. 14. 26 Isa. LXI, 5.
Variæ lectiones et notæ.
Παραιμίαι. Scrib. παρειμέναι.
PATROL. GR. CXXVI.
Letter XXXIEpistola XXXI
col. 427–428page 35 of 72
PG 126:427ΕΠΙΣΤ. ΛΑ'. Τῷ Βρυεννίῳ, τῷ συμπενθές ῳ τοῦ βασιλέως. Αφ' οὗ πρώτως ἐγευσάμην τοῦ τῆς σῆς χρηστότητος μέλιτος, μεγαλεπιφανέστατε μου αὐθέντα, ἔγο κειται μέν μου τῷ τῆς καρδίας στόματι ὁ ταύτης χυμός • γλυκείας δὲ τὰς ἀναφοράς ποιούμενος, οὐκ ἔστιν ὅτε μὴ μνημονεύειν με ποιεῖ τοῦ τῆς σῆς μεγαλειότητος ύψους. Αμέλει καὶ ἀεί σω: ποθῶν διαλέγεσθαι· μὴ ἔχων δὲ ὁ δύσερως ὅπως δροσίσω τὸν πόθον (ἀδικεῖ γάρ με περὶ τὸν δροσισμὸν τὸ διάστημα), γράμμασι τοῦτον σοφίζομαι. Καὶ διὰ τούτου σύνειμί σοι, καὶ τὰ εἰκότα προσφθέγγομαι. Υγιαίνου οὖν καὶ σώματι καὶ ψυχῇ, καὶ εὐοδοῖς τοῖς περὶ σὲ, ἵνα σοι διὰ πάντων ὁ χαρακτήρ τῆς εὐδαιμονίας ἐμφαίνοιτο, καὶ ἀκούοιμι περὶ σοῦ, ἅττα καὶ Θεῷ φίλα, καὶ σοὶ προσήκοντα, καὶ ἡμῖν δι᾿ εὐω χῆς ἀγόμενα· ἱερέων τιμᾶς, ὡς πατέρων· λαοῦ ἀνά παυσιν, κἀκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἐπαναγωγήν, ὡς ἐλευθερωτοῦ ἥκοντος· βαρβαρικῶν χωρῶν καταδουλώσεις χρηστότητα μᾶλλον χρηστότητι ἐπαγομένων, ἢ δί ματι. Τὸ μὲν γὰρ ἐστι κινητικὸν πρὸς ἀπέδρασιν· ἡ δὲ χρηστότης, μόνης ἐχέγγυον ἀγάπης χειρὶ της ρούμενον. Ταῦτα καὶ πλείω τούτων ἥ τε φήμη πρὸς ἡμᾶς ἄγοι, καὶ ἡμεῖς αὖ τῷ μεγαλοφώνω στόματι τοῦ λόγου κηρύττοιμεν, τοῖς σοῖς κατορθώμασιν ἐφηδόμενοι, καὶ τοῖς εὖ πάσχουσι συνηδόμενοι· ἵνα τοῦτο γοῦν εὐτυχοίμεν, τὸ πρὸς γείτονας ὁρᾶν μακα ρίους, τοῦ φθόνου τάς κόρας σβεννύοντες· ὡς τά γε ἡμέτερα καὶ λίαν ἔχει πικρῶς. Εἰ δὲ ποθεῖς ταῦτα μαθεῖν διὰ τὴν περὶ ἡμᾶς σου χρηστότητα, ὁ τὸ γράμμα διακομίζων, ἃ περὶ τὸ γράμμα, ταῦτα ἐκε διηγήσεται. Ημέτερος γὰρ ἂν καὶ διὰ τοῦτο παρών ἡμῖν, καὶ ἀπαγγελλομένων τούτων ἀκούσας, συν έπαθε τὴν ψυχὴν, καὶ τῇ μνήμῃ παρακατέχων 1 ἤκουσεν, ἠκελευσθείη ἐξειπεῖν, ἕξει τὴν γλῶσσαν διδασκαλικῶν συμφορῶν διδάσκαλον. Ἀλλὰ γὰρ ἡμεῖς μὲν τῷ Πατρὶ μαστιζόμενοι, παρ' ἐκείνου περιμε Ἡκελευσθείη. εἰ κελευσθείη.
kau reprehendimus, quasi qui divinum et sanctum sermonem nefarie neglectui dueant. Sed enim học
in loco mihi Baruch adsit, lamentanti Jeremiæ subscribens, et in posterum celebrata infortunia
et calamitates observans. Deinde cum tot sint rerum maculæ, et ita nos funditus coinquinent, existimas, divina inspiracula, divinasque apparitiones mentis posse speculum suscipere, quibus et ipsum
oculorum lumen inecum nullo modo persistit. lloc enim decentius est et rationi consentaneum. V. -
rumtamen in Deo, et in illo, qui ex ipso, et per ipsum regnat, et in summa vestræ amplitudinis bonitate et virtute, quam in nos reflectitis, confidimus nostram spem nullo ese ruituram dedecore,
*¨que pauperum tolerantiam, constantemque animum in finem esse defecturum, neque scientiæ malitiam, et vitium viribus, et conamine antecellere, si quid decet, scientiæ boc plane ostendenti obsequi. Atque etiam ita faciliores effecti et expeditiores, quidquid nobis illa præceperit, opere adimplebimus, nostrique gustus sensum vobis, ut qui solertius et acutius judicatis emittemus. Et si fragrantis florum odore vini gustus forte videatur etiam, et illius palmitis germen, cujus Pater cœlestis
agricola est, et reliquas illius uvas exprimemus.Si autem acetum degustatum acriter nos affecerit, quali
Christus a crucifigentibus illuditur, dum extra vineam occiditur, et præter ipsum Scripturarum decretum”, frustra quidem laborem impendere nos sciemus. Hoc itaque nostræ præsentis infirmitatis tua
humanitas et benignitas sufferat, donec brevi aliquo sublevatis solamine, 669 nostræ languidæ manus
et fere luxata et soluta genua convalescunt, et Christus, qui omn's potestas est, nos robore firmat quique omni infirmitate, et spiritus, et corporis nimirum, et vitii, et vitæ offensionum perpetuo est superior.
EPIST. XXXI.
Bryennio consocero imperatoris.
Ut primum suavissimum tuæ bonitatis mel degustavi, illustrissime domine, in ipsis cordis mei
L..bris, hujus jucunditatis succus permansit. Cumque ingentes tanta dulcedinis haustus percipio,
aihil est quod me tuæ majestatis altitudinem memínisse non faciat. Quippe semper tecum disserere
desidero. Αt quia non habeo, cum perdite autem,
unde hoc desiderium irrigem, me loci intervallum,
ne, tam dulci madescam rore, inique aflicit, litteris autem hoc ingeniose comminiscor. Quocirca
semper tecum sum, et quæ decent, tecum loquor.
Vale igitur et corpore, et animo, et bonum et felix
rerum tuarum iter absolve, ut tibi omnino perpe
tuus felicitatis typus adulgeat, et de te ego audiam,
quæcunque Deo grata sunt, et tibl utilia, et nobis
ex voto educta, scilicet, sacerdotum honores ut
parentum te ducere, et populi requiem et tutum ex
dura peregrinatione adventum, quasi liberatoris,
et redemptoris advenientis; barbaricarum vero regionum effractas servitutes, clementiam clementia
pelius quam hasta prosequentium, te etiam existimare. Illa etenim est, quæ maxime ad fugam nos
compellit. Benevolentia equidem et bonitas solius
est dilectionis et charitatis securum tutamentum,
quasi manibus servatum, et custoditum armatis.
Hæc et horum plurima, ad nos fama evehet, et nos
itidem alte pėrsonante ore prædicabimus, tuis ſelicissimis gestis delectantes, et cum illis, qui ad
hæc bene affecti sunt, quasi pleaos bilaritatis Ouvios ebibentes, ut in boc saltim felicem hanc consequamur fortunam, ut vicini nos beatiores et feli -
ciores conspiciant, vel invidia oculos illis penitus
exstinguamus, quasi nostra nímis duræ sint illis
amaritud:ni. Si autem hæc pernoscere cupis propter tuam in nos benevolentiain, qui ad te litteras
27 Luc. XXIII, 56.
Τῷ Βρυεννίῳ, τῷ συμπενθές ῳ τοῦ βασιλέως.
Αφ' οὗ πρώτως ἐγευσάμην τοῦ τῆς σῆς χρηστότητος μέλιτος, μεγαλεπιφανέστατε μου αὐθέντα, ἔγο
κειται μέν μου τῷ τῆς καρδίας στόματι ὁ ταύτης
χυμός • γλυκείας δὲ τὰς ἀναφοράς ποιούμενος, οὐκ
ἔστιν ὅτε μὴ μνημονεύειν με ποιεῖ τοῦ τῆς σῆς
μεγαλειότητος ύψους. Αμέλει καὶ ἀεί σω: ποθῶν
διαλέγεσθαι· μὴ ἔχων δὲ ὁ δύσερως ὅπως δροσίσω
τὸν πόθον (ἀδικεῖ γάρ με περὶ τὸν δροσισμὸν τὸ
διάστημα), γράμμασι τοῦτον σοφίζομαι. Καὶ διὰ
τούτου σύνειμί σοι, καὶ τὰ εἰκότα προσφθέγγομαι.
Υγιαίνου οὖν καὶ σώματι καὶ ψυχῇ, καὶ εὐοδοῖς
τοῖς περὶ σὲ, ἵνα σοι διὰ πάντων ὁ χαρακτήρ τῆς
εὐδαιμονίας ἐμφαίνοιτο, καὶ ἀκούοιμι περὶ σοῦ, ἅττα
καὶ Θεῷ φίλα, καὶ σοὶ προσήκοντα, καὶ ἡμῖν δι᾿ εὐω
χῆς ἀγόμενα· ἱερέων τιμᾶς, ὡς πατέρων· λαοῦ ἀνά -
παυσιν, κἀκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἐπαναγωγήν, ὡς ἐλευ
θερωτοῦ ἥκοντος· βαρβαρικῶν χωρῶν καταδουλώσεις
χρηστότητα μᾶλλον χρηστότητι ἐπαγομένων, ἢ δίματι. Τὸ μὲν γὰρ ἐστι κινητικὸν πρὸς ἀπέδρασιν· ἡ
δὲ χρηστότης, μόνης ἐχέγγυον ἀγάπης χειρὶ της
ρούμενον. Ταῦτα καὶ πλείω τούτων ἥ τε φήμη πρὸς
ἡμᾶς ἄγοι, καὶ ἡμεῖς αὖ τῷ μεγαλοφώνω στόματι
τοῦ λόγου κηρύττοιμεν, τοῖς σοῖς κατορθώμασιν
ἐφηδόμενοι, καὶ τοῖς εὖ πάσχουσι συνηδόμενοι· ἵνα
τοῦτο γοῦν εὐτυχοίμεν, τὸ πρὸς γείτονας ὁρᾶν μακα
ρίους, τοῦ φθόνου τάς κόρας σβεννύοντες· ὡς τά γε
ἡμέτερα καὶ λίαν ἔχει πικρῶς. Εἰ δὲ ποθεῖς ταῦτα
μαθεῖν διὰ τὴν περὶ ἡμᾶς σου χρηστότητα, ὁ τὸ
γράμμα διακομίζων, ἃ περὶ τὸ γράμμα, ταῦτα ἐκε
διηγήσεται. Ημέτερος γὰρ ἂν καὶ διὰ τοῦτο παρών
ἡμῖν, καὶ ἀπαγγελλομένων τούτων ἀκούσας, συν
έπαθε τὴν ψυχὴν, καὶ τῇ μνήμῃ παρακατέχων 1
ἤκουσεν, ἠκελευσθείη ἐξειπεῖν, ἕξει τὴν γλῶσσαν
διδασκαλικῶν συμφορῶν διδάσκαλον. Ἀλλὰ γὰρ ἡμεῖς
μὲν τῷ Πατρὶ μαστιζόμενοι, παρ' ἐκείνου περιμε
Varia lectiones et notæ.
Ἡκελευσθείη. Scrib. εἰ κελευσθείη.
col. 429–430page 36 of 72
PG 126:429νοῦμεν καὶ τὴν παράκλησιν· ἐπεὶ καὶ Πατὴρ πάσης παρακλήσεως λέγεται. Αὐτὸς δὲ τὸν Ὕψιστον και ταφυγὴν ἑαυτοῦ ποιησάμενος, οὐκ ὄψῃ κακά προς ερχόμενά σου, καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου, τηρουμένου πάσης ἀνωτέρου κακύνσεως καὶ κακώσεως. ΕΠΙΣΤ. ΛΒ'. Τῷ ἐπισκόπῳ Τριαδίτης. Εδεξάμεθά σου την γραφήν, τιμιώτατε ἀδελφέ, ἐν ᾗ εὐγνώμονα μὲν σαυτόν συνίστης ἡμῖν, καὶ ὡμο λόγεις εὐεργέτας, καὶ κρείττους πατρὸς καὶ μητρὸς καὶ λοιπῶν συγγενών. Ηξίους δὲ καὶ τοῦ δεσμοῦ λύ σιν λαβεῖν, δ; παρὰ τῆς συνελθούσης ἡμῖν ἀδελφότητος ἐπετέθη σοι, ὡς μὴ καὶ αὐτῷ συνελθόντι, καὶ ταῦτα κληθέντι, καντεῦθεν πραγμάτων ἀναγκαίων οικονομίας κωλύσαντι. Ἐπὶ μὲν τῇ τῆς εὐγνωμοσύνης προσποιήσει, καθ᾽ ὑπερβολὴν ἐβαρύνθημεν, ὅτι οὕτως ἀπολωλεν ἐκ μέσων ἡμῶν ἡ ἀλήθεια, καὶ ὁ δόλος μετὰ τῆς αὐτοῦ ποικιλοβαφοῦς ἀμπερόνης τῆς ὑπου κρίσεως τῷ θεάτρῳ ἡμῶν ἐμπαῤῥησιάζεται, καὶ σκηνικῶς παίζει τὰ φρίκης άξια, εἰρήνην μὲν λαλῶν μετὰ τῶν πλησίον, κακὰ δὲ τεκταίνων ἐν τῇ καρδίᾳ. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε, ὅπως εἰς τὴν μεγαλόπολιν εἰσελθοῦσα ἡ τιμιότης σου μυρίας επαφῆκε τὰς τῶν δια βολῶν βολίδας τοῖς νῦν ἀναγραφομένοις εὐεργέταις ἡμῖν ἐν τῷ γράμματι, καὶ ὡς οὐδεὶς ὑπελείφθη σχε δὸν, οὔτε μείζων, οὔτε μείων, 8; μὴ ταῖς παρὰ τῆς τῆς γλώττης καθ᾿ ἡμῶν δυσφημίαις τὰς ἀκοὰς Εκκενώνεται; Τούτων οὐκ ὀλίγοι οὐδ᾽ ἀναξιόπιστοι μάρτυρες. ᾿Αλλὰ γὰρ ταῦτα μὲν καὶ λόγου μακρότερα καὶ καιροῦ ἐκτραγῳδεῖν τε καὶ ἀνακλαίεσθαι, συλλογιζομένοις ἐντεῦθεν ὡς οὐ μακροὶ οἱ τῆς ἀπο στασίας καιροί, οὐδὲ μέλλουσι τὰ κατ' αὐτοὺς ἀπει λούμενα. Διὸ καὶ πρὸς τὸν δυνάμενον ταῦτα παῦσαι μόνον Θεὸν τοὺς ὀφθαλμούς αίρομεν, καὶ πρὸς τὰ τῆς ἐκείνου δικαιοσύνης ὄρη, ὅθεν ἥξει ἡμῖν ἡ βοή θεια. Ο γὰρ διδάξας πάντως καὶ οἷς ἐποίει, καὶ οἷς ἐλάλει, εὐχαρίστους εἶναι ἡμᾶς (τί μὲν οὖν εὐχα ρίστους λόγω; Καὶ τοῖς κακῶς ποιοῦσιν, ἀγαθῶν χορηγούς), οὗτος ἢ διορθώσεται τὰ στρεβλά, ἢ κλαύσει πάντως ἰδὼν ἀδιόρθωτα, ὥσπερ αὐτοῦ νόμος ἄνωθεν. ". Ταῦτα μὲν οὖν ἐφ' οἷς ἡμῖν καινῶς τε καὶ ἀσυνήθως ταπεινολόγον σαυτὸν ἐφάντασας. Τὴν δὲ λοιπήν σου ἀξίωσιν, ὡς Χριστοῦ μαθηταί, εἰ καὶ ἀνάξιοι, προσηκάμεθα· “ὺς καὶ λοιδορούμενος, οὐκ ἀντελοιδός ρει, καὶ πάσχων, οὐκ ἠπείλει· παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι δικαίως·· καὶ τὴν τοῦ Πέτρου μικρολογίαν καταγνούς, ἑπτάκις ἀφιέναι δικαιοῦντος τῷ ἁμαρτάνοντι, αὐτὸς τὴν τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ φιλο τίμως, ὁ ἐν ἐλέει πλούσιος, ἐπεδαψιλεύσατο. ἐδεξάμεθα γοῦν, ὡς εἴρηται, τὴν ἀξίωσίν σου, ἄλλως τε καὶ βαρείᾳ νόσῳ πεπεδημένου, ὡς ἔγραψες, καὶ τὸν τοῦ θανάτου ἐπανατεινομένῃ σοι κίνδυνον, καὶ ὅσον
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
νοῦμεν καὶ τὴν παράκλησιν· ἐπεὶ καὶ Πατὴρ πάσης perfert, quæ ad scribendum me compellunt, facile
παρακλήσεως λέγεται. Αὐτὸς δὲ τὸν Ὕψιστον και
enarrabit. Nam cum noster sit, et propter hoc
ταφυγὴν ἑαυτοῦ ποιησάμενος, οὐκ ὄψῃ κακά προς- nobis adsit, ut primum hæc, quæ ad te cnuntiata
ερχόμενά σου, καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί sunt, audivit, communi nobiscum spiritu percepit
σου, τηρουμένου πάσης ἀνωτέρου κακύνσεως καὶ et bene memoriæ, quæ audivit, mandavit, ut si illa
κακώσεως.
referre et eloqui coactus fuerit, linguam, magistri
casibus et eventibus magistram, et peritam vere ostendat. Sed enim nos flagris a Patre oppressi ab
illo consolationem exspectabimus, quoniam Pater omnis consolationis dicitur ". Tu autem cum a
teipso longe effugies, mala quæ tibi imminent non conspicies, et flagellum domui tuæ non appropinquabit”, sed omni tutus scelere et oppressione custodieris.
Τῷ ἐπισκόπῳ Τριαδίτης.
670 EPIST. XXXII.
Triaditza episcopo.
Tuas litteras accepi, inclyte frater, in quibus te
nobis benevolum et pronum constituis et nos in te
collocasse beneficia, et patre et matre et reliquis propinquis meliores esse fateris. Dignumque jam judicasti vinculo illo te solvi, quod, coeunte nobiscum
fraternitate, impositum fuit. Quasi tu jam non mibi
obvius occurras, neque hæc quæ in nos accersita
sunt, nec interim sævam tantæ necessitatis admıfnistrationem et emissionem omnino prohibeas. Ob
hanc autem tuam æquanimitatis et candoris simulationem, graviter et vehementer opprimimur, quoniam ita in medio nostri ipsa veritas tota periit,
et dolus malus tuæ variegato indumento hypocri -
seos in nostrum theatrum libere prodit, et scenice
ludit, quæ horrore digna potius judicantur. Pacem
quidem cum consanguineis loqueris, et mala in
corde moliris *. Quis enim non videt, quomodo
tuum decus, in magnam urbem ingressum, mille
calumniarum artes eftinxerit, his, quos nobis, in lit
teris, beneficos et opitulatores describis, et nullum
fere vel ætate maximum, vel minimum relictum
fuisse, qui linguæ tuae maledicis in nos vocibus non
obsurduerit? Cujus rei non pauci iique multa digni
fide testes exsistunt. Sed tamen hæc, et quovis sunt
longiora sermone, et pro tempore ingenti sunt
commiseratione enarranda et tragice fere lugenda,
a nobis præcipue, qui hinc, non multum apostasiæ
tempora diglare perpendimus, et qui tanti infortunii minas in nos nullo modo cunctari percipimus.
Quocica in Deumn solum, qui hæc omnia vincere
potest, et abscindere, oculos nostros attollimus,
et in sublimes ejus justitiæ montes, unde nobis
Εδεξάμεθά σου την γραφήν, τιμιώτατε ἀδελφέ,
ἐν ᾗ εὐγνώμονα μὲν σαυτόν συνίστης ἡμῖν, καὶ ὡμο
λόγεις εὐεργέτας, καὶ κρείττους πατρὸς καὶ μητρὸς
καὶ λοιπῶν συγγενών. Ηξίους δὲ καὶ τοῦ δεσμοῦ λύσιν λαβεῖν, δ; παρὰ τῆς συνελθούσης ἡμῖν ἀδελφότη
τος ἐπετέθη σοι, ὡς μὴ καὶ αὐτῷ συνελθόντι, καὶ
ταῦτα κληθέντι, καντεῦθεν πραγμάτων ἀναγκαίων
οικονομίας κωλύσαντι. Ἐπὶ μὲν τῇ τῆς εὐγνωμοσύνης
προσποιήσει, καθ᾽ ὑπερβολὴν ἐβαρύνθημεν, ὅτι οὕτως
ἀπολωλεν ἐκ μέσων ἡμῶν ἡ ἀλήθεια, καὶ ὁ δόλος
μετὰ τῆς αὐτοῦ ποικιλοβαφοῦς ἀμπερόνης τῆς ὑπου
κρίσεως τῷ θεάτρῳ ἡμῶν ἐμπαῤῥησιάζεται, καὶ
σκηνικῶς παίζει τὰ φρίκης άξια, εἰρήνην μὲν λαλῶν
μετὰ τῶν πλησίον, κακὰ δὲ τεκταίνων ἐν τῇ καρδίᾳ.
Τίς γὰρ οὐκ οἶδε, ὅπως εἰς τὴν μεγαλόπολιν εἰσελθοῦσα ἡ τιμιότης σου μυρίας επαφῆκε τὰς τῶν διαβολῶν βολίδας τοῖς νῦν ἀναγραφομένοις εὐεργέταις
ἡμῖν ἐν τῷ γράμματι, καὶ ὡς οὐδεὶς ὑπελείφθη σχεδὸν, οὔτε μείζων, οὔτε μείων, 8; μὴ ταῖς παρὰ τῆς
τῆς γλώττης καθ᾿ ἡμῶν δυσφημίαις τὰς ἀκοὰς
Εκκενώνεται; Τούτων οὐκ ὀλίγοι οὐδ᾽ ἀναξιόπιστοι
μάρτυρες. ᾿Αλλὰ γὰρ ταῦτα μὲν καὶ λόγου μακρότερα καὶ καιροῦ ἐκτραγῳδεῖν τε καὶ ἀνακλαίεσθαι,
συλλογιζομένοις ἐντεῦθεν ὡς οὐ μακροὶ οἱ τῆς ἀποστασίας καιροί, οὐδὲ μέλλουσι τὰ κατ' αὐτοὺς ἀπειλούμενα. Διὸ καὶ πρὸς τὸν δυνάμενον ταῦτα παῦσαι
μόνον Θεὸν τοὺς ὀφθαλμούς αίρομεν, καὶ πρὸς τὰ
τῆς ἐκείνου δικαιοσύνης ὄρη, ὅθεν ἥξει ἡμῖν ἡ βοήθεια. Ο γὰρ διδάξας πάντως καὶ οἷς ἐποίει, καὶ οἷς
ἐλάλει, εὐχαρίστους εἶναι ἡμᾶς (τί μὲν οὖν εὐχαρίστους λόγω; Καὶ τοῖς κακῶς ποιοῦσιν, ἀγαθῶν
χορηγούς), οὗτος ἢ διορθώσεται τὰ στρεβλά, ἢ κλαύσει
πάντως ἰδὼν ἀδιόρθωτα, ὥσπερ αὐτοῦ νόμος ἄνωθεν. auxilium veniet ". Hic enim et his quæ fecit, et
Ταῦτα μὲν οὖν ἐφ' οἷς ἡμῖν καινῶς τε καὶ ἀσυνήθως
ταπεινολόγον σαυτὸν ἐφάντασας. Τὴν δὲ λοιπήν σου
ἀξίωσιν, ὡς Χριστοῦ μαθηταί, εἰ καὶ ἀνάξιοι, προσ
ηκάμεθα· “ὺς καὶ λοιδορούμενος, οὐκ ἀντελοιδός
ρει, καὶ πάσχων, οὐκ ἠπείλει· παρεδίδου δὲ τῷ
κρίνοντι δικαίως·· καὶ τὴν τοῦ Πέτρου μικρολογίαν
καταγνούς, ἑπτάκις ἀφιέναι δικαιοῦντος τῷ ἁμαρτάνοντι, αὐτὸς τὴν τοῦ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ φιλοτίμως, ὁ ἐν ἐλέει πλούσιος, ἐπεδαψιλεύσατο. Ἐδεξά
μεθα γοῦν, ὡς εἴρηται, τὴν ἀξίωσίν σου, ἄλλως τε
καὶ βαρείᾳ νόσῳ πεπεδημένου, ὡς ἔγραψες, καὶ τὸν
τοῦ θανάτου ἐπανατεινομένῃ σοι κίνδυνον, καὶ ὅσον
so Psal. xc, 10. ** Psal. xxvii, 3.
38 1 Cor. 1, 3.
his quæ locutus fuit, nos gratos esse omnino edocuit. Sed quid inquam gratos? Etiam his, qui
in nos mala inferunt, bonorum nos docuit esse
duces atque ministros. Ipse quidem vel obliqua
vel tortuosa corriget, aut quæ inemendata et incorrecta viderit radicitus confringet, quemadmod::m
ejus ab alto lex fusa præcipit. Caterumn quidem in
nos jam nunc, nove tamen, et præter morem, abjectum et humilem te ipsum ostendisti. At reliquam
tuam amplitudinem, ut Christi discipuli, etsi indi -
gni amplexi sumus: Qui cum malediceretur, now
maledicebat; cum pateretur, non comminabatur;
31 Psal. cxx, 1.
Letter XXXIIIEpistola XXXIII
col. 431–432page 37 of 72
Epistola XXXII
PG 126:431γε τὸ εἰς ἡμᾶς ἦκον, ἴσθι λελυμένο; ἐν ἁγίῳ Πνεύ ματι, καὶ πᾶν ἀρχιερατικὸν ἔργον ἀνέτως τελών. Πλὴν ἐπεὶ καὶ παρὰ πλειόνων ἀδελφῶν ὁ δεσμός ἐπεβλήθη σοι, καθὰ καὶ τὸ συνοδικῶς ἐκτεθὲν πρὸς σὲ γράμμα ἐδήλου· ἔγραψα μὲν ταῦτα καὶ πρὸς τὸν Στρομβίτζης, καὶ πρὸς τὸν Μαλεσόβης, δι' ὧν ὁ σὺς ὑπηρέτης την πάροδον δή που ποιήσεται. Καὶ οὐδ᾽ ὅτι καὶ αὐτοῖς δύσει ἡ σὴ ἀξίωσις οὐκ ἀπό βλητος, καὶ λήσουσι δεσμόν, ἂν ἐπέβαλον, ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ κινούμενοι πνεύματι. Γράψομεν δὲ καὶ πρὸς τοὺς λοιποὺ;, καὶ πάντως παρ' ἐκείνων αὐτῶν μαθήσῃ τὸ ἐκείνοις παραστησόμενον. Το δ' οὖν ἡμέτερον, ὡς ἔφημεν, λέλυται· καὶ λοιπὸν ὑπὲρ ἡμῶν εὔχου, εὐλογῶν τοὺς ἀγαπῶντάς σε, καὶ μὴ καταρώμενος, αἰσχυνόμενος παρὰ τοσοῦτον ἐλθεῖν τῆς εὐαγγελικῆς ἐντολῆς, ἢ καὶ τοὺς διώκοντας εὐλογεῖν καὶ μὴ καταράσθαι βούλεται. ΧΧΧΙΙΙ. Δόσει. δόξει. Λήσουσι. λύσουσι. ΕΠΙΣΤ. ΑΓ. Τῷ κυρίῳ Ἰωάννῃ, τῷ γραμματικῷ τοῦ Παλαιολόγου. Αρα καὶ αὐτὸς τὸ τῶν πολλῶν πείσῃ, θεοτίμητε ἀδελφὲ καὶ δέσποτα, καὶ τὸ παρὸν καταμείψῃ γράμμα, ἐν καιροῖς ἀνάγκης πρὸς σὲ γινόμενον, οὔπω πρότερον γεγονός, ὅτι μὴ ἀνάγκη δηλαδὴ παρὴν ἐκκαλουμένη βοήθειαν. Η ὡς λόγῳ σύντροφος, καὶ κρίσει τὰ πάντα διδούς, οὐκ ἐπιλήψῃ τῶν ἐν καιρῷ τῆς νότ σου καλούντων τὸν ἰᾶσθαι δυνάμενον, περιττόν κρι νόντων ἐνοχλεῖν αὐτῷ ὁπηνίκα ὑγιῶς τὸ σῶμα διά κειται. Τοῦτο εἶμαι, μᾶλλον δὲ ἀσφαλῶς πέπεισμαι, εἰ μή τί γε ἐγὼ τῆς σῆς σταθερότητος ἐπιλέλησμαι. Αλλ' ἐπεὶ τοῦτο οὕτως ἔχον ἐστὶν ἡμῖν, ἄκουε λοι πὶν καὶ τὴν τοῦ γραμματίου ὑπέθεσιν· Χωρίον τῇ καθ' ἡμᾶς Ἐκκλησία διαφέρον, περὶ τὸν Βαρδάριον διακείμενον, τοῖς ἀθεωτάτοις πράκτορσιν ἐφόδιον πρὸς τὴν ἡμετέραν κάκωσιν γίνεται, καὶ μάλιστα τῷ μὴ τὴν ἀπληστίαν ἰασίμην Ἰασίτῃ, ὅς οὔτ᾽ ἀνέ μας τίειν οἶδεν, οὔτε Θεόν. Χαλεπὴ δὲ ἑλύσσα δέδοκεν Οὗτος γείτοσιν ἡμῶν πονηροῖς, σαγή ναι, εἴποι ἄν τις, καὶ πανάγιοις, πρὸς τὸ τῆς ψυχῆς αὐτῷ βουλόμενον συγχρησάμενος, συνέλαβε τε σχεδόν πάντα τὰ τοῦ χωρίου, καὶ κατέφαγέ με, ἐμερίσατό με, ὥσπερ ἐγκοτῶν τῷ λόγῳ ἀλογώτατος. Ἐπεὶ τοίνυν, ὡς ἐπυθόμεθα, τῷ τοῦ πανσεβάστου αὐθέντου ἡμῶν υἱῷ ἡ περὶ τὸν Βαρδάριον ἀρχὴ νῦν ἀνετέθη, ἔγραψα μέν τῷ κοινῷ ἡμῶν αὐτένθῃ, ὥστε συνήθως ἀντιλαβά σθαι ἡμῶν, καὶ ὑποθέσθαι τῷ περιποθήτῳ υἱῷ αὐτοῦ Χαλεπὴ δὲ ἐλύσσα δέδωκεν. χ. δέ Ελύσσα δέδυκεν. Οὐδέ τι τίει Ανέρας, οὐδὲ θεούς, κρατερὴ δέ ἐλύσσα δέδυκεν.
Tradebatur autem juste judicanti 3. Et exiguam γε τὸ εἰς ἡμᾶς ἦκον, ἴσθι λελυμένο; ἐν ἁγίῳ Πνεύ
Petri sermonis cognoscens tenuitatem, cum septies
seel. peccatorum justum censeret dimitti, ipse
septuagies septics munifice quidem et liberaliter,
quia în misericordia dives est, condonari et remitti
præcepit. Suscepimu igitur, ut diximus, tuameximise amplitudinis benevolentiam certe quidem gravi
cum sis morbo 671 præepeditus, ut scribis, et
apsum mortis p riculum propenso tibi jam decidat
casu. Tu vero jam quod ad nos pertineat, sancto
afllatus Spiritu cognosce, et omne sacerdotale opus
laxe quidem, et efluse perfice. Verumtamen jam a
pluribus fratribus, arctum tibi vinculum injectum
est quemadmodum littera ad te missa significabant. Hæc quidem etiam ad Pelagonium et æd
Stron:bitzæ et Malesobæ episcopos, scripsi, ad quos
ματι, καὶ πᾶν ἀρχιερατικὸν ἔργον ἀνέτως τελών.
Πλὴν ἐπεὶ καὶ παρὰ πλειόνων ἀδελφῶν ὁ δεσμός
ἐπεβλήθη σοι, καθὰ καὶ τὸ συνοδικῶς ἐκτεθὲν πρὸς
σὲ γράμμα ἐδήλου· ἔγραψα μὲν ταῦτα καὶ πρὸς τὸν
Στρομβίτζης, καὶ πρὸς τὸν Μαλεσόβης, δι' ὧν ὁ σὺς
ὑπηρέτης την πάροδον δή που ποιήσεται. Καὶ οὐδ᾽
ὅτι καὶ αὐτοῖς δύσει ἡ σὴ ἀξίωσις οὐκ ἀπό
βλητος, καὶ λήσουσι δεσμόν, ἂν ἐπέβαλον,
ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ κινούμενοι πνεύματι. Γράψομεν δὲ
καὶ πρὸς τοὺς λοιποὺ;, καὶ πάντως παρ' ἐκείνων
αὐτῶν μαθήσῃ τὸ ἐκείνοις παραστησόμενον. Το δ'
οὖν ἡμέτερον, ὡς ἔφημεν, λέλυται· καὶ λοιπὸν
ὑπὲρ ἡμῶν εὔχου, εὐλογῶν τοὺς ἀγαπῶντάς σε, καὶ
μὴ καταρώμενος, αἰσχυνόμενος παρὰ τοσοῦτον ἐλθεῖν
τῆς εὐαγγελικῆς ἐντολῆς, ἢ καὶ τοὺς διώκοντας
εὐλογεῖν καὶ μὴ καταράσθαι βούλεται.
famulus tuus viam instituet. Novi etenim illis
tuam amplitudinem, tuum hunc animi splendorem, non contemnendum videri. Ipsique vinculum hoc
quod in te intulerunt, dissolvent, uno eodemque in te ipsum spiritu perculsi. Ad alios etiam scribemus, a quibus omnino edisces, quid illis prorsus immineat. Quod autem nostrum est, ut diximus,
jam funditus persolutum est. Tu in posterum pro nobis preces effunde, et illos, qui te diligunt bono
prosequere animo, nullisque imprecationibus, et diris devove. Et tandem erubesce ultra illud evangelici præcepti progredi, quod persequentibus benedicere, nec illis imprecari jubet.
EPIST. ΧΧΧΙΙΙ.
Domino Joanni grammatico Palæologi.
Ergo et ipse jam multorum litteris credes, venerande frater et domine, et has præsentes litteras,
quas ad te necessitatis tempore misi, præterire
audebis et despicere? Non equidem antea perscriptæ fuerunt, quoniam scilicet necessitas ulla non
aderat, quæ auxilium exposceret et evocaret. Aut
quasi rationis lacte nutritus, et judicio cuncta submittens, illos qui suo tempore morbi medelam
avide inquirunt, et efflagitant minime reprehendes,
superfluum judicantes medico tunc negotium facessere, si quando salubri corpore exsistunt, illum
ad se accersunt. Ita quidem existimo, et maxime
id siue periculo credo, nisi jam ego tuæ constantiæ
et stabilitatis penitus sum oblitus. Sed quia hujus
rei ita se mea fert sententia, jmı tandem episto1am, ejusque fundamentum et materiam percipe.
Est locus nostræ Ecclesiæ proprius, hic circum
Bardarion adjacet, et immanibus tributorum exactoribus, in nostram perniciem prævius est, et
paratus, et maxime Jasitæ, insanabili habendi cupiditate corrupto. Hic quidem neque Deum, neque
virum honoris cultu prosequi novit. Illum enim borreuda induit rabies. Hic demum improbissimis
vicinis nostris, quos melius captaales sagenas, et
avida retia, et omnino ferinos ungues quis appellabit, ad id, quod ejus dira et perniciosa voluntas
33 1 Petr. 11, 23. 33 Matth. xvit, 23.
Δόσει. Scrib. δόξει.
Λήσουσι. Scrib. λύσουσι.
ΕΠΙΣΤ. ΑΓ.
Τῷ κυρίῳ Ἰωάννῃ, τῷ γραμματικῷ τοῦ Παλαιολόγου.
Αρα καὶ αὐτὸς τὸ τῶν πολλῶν πείσῃ, θεοτίμητε
ἀδελφὲ καὶ δέσποτα, καὶ τὸ παρὸν καταμείψῃ γράμμα,
ἐν καιροῖς ἀνάγκης πρὸς σὲ γινόμενον, οὔπω πρότε
ρον γεγονός, ὅτι μὴ ἀνάγκη δηλαδὴ παρὴν ἐκκαλουμένη βοήθειαν. Η ὡς λόγῳ σύντροφος, καὶ κρίσει
τὰ πάντα διδούς, οὐκ ἐπιλήψῃ τῶν ἐν καιρῷ τῆς νότ
σου καλούντων τὸν ἰᾶσθαι δυνάμενον, περιττόν κρι
νόντων ἐνοχλεῖν αὐτῷ ὁπηνίκα ὑγιῶς τὸ σῶμα διά
κειται. Τοῦτο εἶμαι, μᾶλλον δὲ ἀσφαλῶς πέπεισμαι,
εἰ μή τί γε ἐγὼ τῆς σῆς σταθερότητος ἐπιλέλησμαι.
Αλλ' ἐπεὶ τοῦτο οὕτως ἔχον ἐστὶν ἡμῖν, ἄκουε λοιπὶν καὶ τὴν τοῦ γραμματίου ὑπέθεσιν· Χωρίον τῇ
καθ' ἡμᾶς Ἐκκλησία διαφέρον, περὶ τὸν Βαρδάριον
διακείμενον, τοῖς ἀθεωτάτοις πράκτορσιν ἐφόδιον
πρὸς τὴν ἡμετέραν κάκωσιν γίνεται, καὶ μάλιστα
τῷ μὴ τὴν ἀπληστίαν ἰασίμην Ἰασίτῃ, ὅς οὔτ᾽ ἀνέμας τίειν οἶδεν, οὔτε Θεόν. Χαλεπὴ δὲ ἑλύσσα
δέδοκεν Οὗτος γείτοσιν ἡμῶν πονηροῖς, σαγήναι, εἴποι ἄν τις, καὶ πανάγιοις, πρὸς τὸ τῆς ψυχῆς
αὐτῷ βουλόμενον συγχρησάμενος, συνέλαβε τε σχεδόν
πάντα τὰ τοῦ χωρίου, καὶ κατέφαγέ με, ἐμερίσατό
με, ὥσπερ ἐγκοτῶν τῷ λόγῳ ἀλογώτατος. Ἐπεὶ τοίνυν,
ὡς ἐπυθόμεθα, τῷ τοῦ πανσεβάστου αὐθέντου ἡμῶν
υἱῷ ἡ περὶ τὸν Βαρδάριον ἀρχὴ νῦν ἀνετέθη, ἔγραψα
μέν τῷ κοινῷ ἡμῶν αὐτένθῃ, ὥστε συνήθως ἀντιλαβά
σθαι ἡμῶν, καὶ ὑποθέσθαι τῷ περιποθήτῳ υἱῷ αὐτοῦ
Variæ lectiones et notæ.
Χαλεπὴ δὲ ἐλύσσα δέδωκεν. Restituo. χ. δέ
Ελύσσα δέδυκεν. Respexit locum Homeri Iliad. 1:
Οὐδέ τι τίει
Ανέρας, οὐδὲ θεούς, κρατερὴ δέ ἐλύσσα δέδυκεν.
col. 433–434page 38 of 72
PG 126:433περὶ ἡμῶν τὰ χρηστότερα. Χρηστεύσεται δὲ, εἰ τά τε άλλα ανεπηρεάστους ἡμᾶς περὶ τὸ χωρίον τοῦτο δια τηρήσει. Καὶ δὴ καὶ τοῦτο ἡμῖν, μᾶλλον δὲ καὶ τῷ Θεῷ χαρίσεται, τὸ μὴ ἀναγραφεῖς ἐπιπέμψαι τῷ χωρίῳ τοῦτο γὰρ καὶ οἱ ἀπανθρωπότατοι τῶν πρακτόρων ἡμῖν ἐχαρίσαντο. Ταῦτα μὲν οὖν τοῦ αὐθέντου ἡμῶν ἐν τῷ πρὸς αὐτὸν ἐδεήθημεν γράμματι. Γράφομεν δὲ καὶ τῇ τῆς σῆς ἱερότητος τιμιότητι, ὡς ἂν αὐτῷ ἀκολουθήσαις, τῇ τε ἀγάπῃ ὑπουργήσαις εἰκότα, καὶ τῷ τῆς ἀγάπης Θεῷ, καὶ τοῦτο λειτουργήσεις, τὸ ἐμφανίσαι μὲν τῷ πανσεβάστῳ τὸ ἡμέτερον γράμμα κέντριζε δὲ αὐτὸν ἀεὶ ἐπὶ τὸ πέρας ἐπιθεῖναι τοῖς ζητουμένοις διὰ τοῦ γράμματος, ὀχηρῶ [[ Οχληρός), σοι δοκῶ, ἀδελφόν θαυμάσιε ᾿Αλλὰ τί πάθω, πρὸς ἀνάγκην οὐκ ἔχων μάχεσθαι, ἦν καὶ τοῦ θείου, γένους κραταιοτέραν ή παροιμία πεποίηκεν; Υπό στηθι τοίνυν τὸν ἄλλον τοῦτον, καὶ γενοῦ ἡμῖν Ηρακλής λῃστοτόνος λῃστὰς γὰρ ἐγὼ τῆς ἀληθείας, τοὺς ἀναγραφεῖς τίθημι. Θεός, ᾧ καὶ διὰ τοῦ λόγου καὶ διὰ τοῦ ἐπαγγέλματος καθωσίωσας, τηροίη σε πάσης κακύνσεως ἀνώτερον καὶ κακώ σεως. ΕΠΙΣΤ. ΑΔ'. Τῷ ἀδεν ῷ βασιλέως κυρίῳ 'Αδριανῷ. "Αγιέ μου αὐθέντα, διὰ μὲν τοῦ ἔναγχος πρὸς τὴν μεγαλειότητά σου σταλέντος γράμματος, νεφελῶν ἀπετραγώδουν ζοφεράν περὶ ἐμὲ σύστασιν. Καὶ δυσφόρως ἔχων ἐπὶ ταύτῃ μόνον οὐ δάκρυσι τὴν ἐπιστολὴν διεχάραξα. Νῦν δὲ καὶ χαλάζης εἶδον και τα φοράν, θρηνούσης ἐλεεινῶς τὰ ἡμέτερα. Καὶ οὐκ ἔχω πῶς ἀξίως τὴν συμφορὰν ἀποκλαύσωμαι. Και αὐτὴ γὰρ ἡ τῆς γλώττης ἰσχὺς ἐθραύσθη μοι, ὅσῳ καὶ γυμνότερον ἔχουσα οἱονεὶ σκοπὸς ταῖς βολαῖς Εξέκειτο. Πλὴν ἕν γε τοῦτο μόνον λέγειν ἰσχύω, ὅτι παντάπασιν ὑπὸ τοῦ ψεύδους παρευημέρηται ἡ ἀλή θεια, καὶ ἡ συκοφαντία στεφανωσαμένη, κατὰ τῆς δίκης πομπεύει λαμπρὰ λαμπρῶς ἐπὶ πορφυρέου η τοῦ ἅρματος. Διὰ τοῦτο ἐν ἡμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς, καὶ ἄρρωστοι, καὶ κοιμῶνται οἱ κανοί Εμὲ γὰρ, ὦ γῆ καὶ ἥλιε, ἐμὲ Βουλγάροιν δυοῖν παιζόμενον ἡ σκηνὴ τοῦ ἐνεστῶτος βίου προδείκνυσιν. Ο δ' Οἰδίπους ποῦ, καὶ τὰ κλείν' αἰνίγματα; 'Αλλ' αὐτός γε ὁ τῆς ἀληθείας μαθητής τε και φίλος, καὶ σύμμαχος, βοήθησαν αὐτῇ κινδυνευούσῃ, ὡς ἔνεστιν. Εσται δὲ τοῦτο, εἰ εὐδοκήσεις ὑπερλαλῆσαι ταύτης εἰς τὰ ὦτα τοῦ βασιλέως καὶ ἀδελφοῦ. Δεινὸν γὰρ, δεινὸν ΧΙ, 22. Οχηρῶ σοι δοκῶ, ἀδελφὸν θαυμάσιε. εἰ χρειώ σοι δοκῇ, ἀδελφῶν 0. Ληστοτόνος. λῃστοκτόνος, Καὶ κοιμώνται οἱ κανοί. και κοι μῶνται ἱκανοί.
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ripuit, meque prasertim totum devoravit, totumque dissecuit veluti qui ira excandescens gravi,
sub ratione, nullum rationis 672 vestigium retinet. Quia vero, ut cognovimus, pansebasti domini
nostri filio hujus regionis, quæ est eirea Bardarium,
imperium nunc substitutum est, ad nostrum conmunem dominum scripsi, ut nobis opitulari assuescat, et quæ nobis utiliora sunt, suo exoptato filio
proponat. Benigne autem, et clementer in nos se
Beret, si inter alia, nullo nos affectos damnno in hac
regione servaverit. Et hoc quidem nobis, maxime
vero Deo gratum erit, scilicet scribas in regionem
hanc nullos emittere. Hoc enim inhumanissimi veπερὶ ἡμῶν τὰ χρηστότερα. Χρηστεύσεται δὲ, εἰ τά fertur, utens, omnes fere hujus regionis opes subτε άλλα ανεπηρεάστους ἡμᾶς περὶ τὸ χωρίον τοῦτο διατηρήσει. Καὶ δὴ καὶ τοῦτο ἡμῖν, μᾶλλον δὲ καὶ τῷ Θεῷ
χαρίσεται, τὸ μὴ ἀναγραφεῖς ἐπιπέμψαι τῷ χωρίῳ·
τοῦτο γὰρ καὶ οἱ ἀπανθρωπότατοι τῶν πρακτόρων
ἡμῖν ἐχαρίσαντο. Ταῦτα μὲν οὖν τοῦ αὐθέντου ἡμῶν
ἐν τῷ πρὸς αὐτὸν ἐδεήθημεν γράμματι. Γράφομεν
δὲ καὶ τῇ τῆς σῆς ἱερότητος τιμιότητι, ὡς ἂν αὐτῷ
ἀκολουθήσαις, τῇ τε ἀγάπῃ ὑπουργήσαις εἰκότα, καὶ
τῷ τῆς ἀγάπης Θεῷ, καὶ τοῦτο λειτουργήσεις, τὸ
ἐμφανίσαι μὲν τῷ πανσεβάστῳ τὸ ἡμέτερον γράμμα·
κέντριζε δὲ αὐτὸν ἀεὶ ἐπὶ τὸ πέρας ἐπιθεῖναι τοῖς
ζητουμένοις διὰ τοῦ γράμματος, ὀχηρῶ [[ Οχληρός),
σοι δοκῶ, ἀδελφόν θαυμάσιε ᾿Αλλὰ τί πάθω,
πρὸς ἀνάγκην οὐκ ἔχων μάχεσθαι, ἦν καὶ τοῦ θείου,
γένους κραταιοτέραν ή παροιμία πεποίηκεν; Υπό
στηθι τοίνυν τὸν ἄλλον τοῦτον, καὶ γενοῦ ἡμῖν
Ηρακλής λῃστοτόνος λῃστὰς γὰρ ἐγὼ τῆς
ἀληθείας, τοὺς ἀναγραφεῖς τίθημι. Θεός, ᾧ καὶ διὰ
τοῦ λόγου καὶ διὰ τοῦ ἐπαγγέλματος καθωσίωσας,
τηροίη σε πάσης κακύνσεως ἀνώτερον καὶ κακώ·
ctigalium exactores, nobis obsequium praestiterunt
et gratiam. Equidem hoc patroni et domini nostri
beneficium, in his ad eum litteris vehementer petimus, etiam et scribimus ad te, ut qui illi ipsi
administras, illique ades, quæ charitatem et dilectionem decent exsequaris, et ut ipsi charitatis
Deo hoc offeras sacrificium, ut has nostras litteras
pansebasto plane patefacias, illumque perpetuo
stimula ut ad illum finem tendat, quem litteræ, sibi constitui, quærunt et postulant, si utile hoc ét
commodum tibi videtur, o frater admirabilis. Sed quid agam? In fatum et necessitatem armis contendere non possum, quam divina prole robustiorem, parœmia quidem prædicat. Substitue igitur
hec certamen, et nobis potentissimus Hercules latronum et prædonum domitor et occisor esto.
Fgo enim veritatis praedones, hios scribas appello. Tandem Deus, cui, et ut Evangelium precipit, et
ratio, sacrificasti, te sceleris parum, et vitæ integrum tueatur.
σεως.
Τῷ ἀδεν ῷ βασιλέως κυρίῳ 'Αδριανῷ.
"Αγιέ μου αὐθέντα, διὰ μὲν τοῦ ἔναγχος πρὸς τὴν
μεγαλειότητά σου σταλέντος γράμματος, νεφελῶν
ἀπετραγώδουν ζοφεράν περὶ ἐμὲ σύστασιν. Καὶ
δυσφόρως ἔχων ἐπὶ ταύτῃ μόνον οὐ δάκρυσι τὴν
ἐπιστολὴν διεχάραξα. Νῦν δὲ καὶ χαλάζης εἶδον και
τα φοράν, θρηνούσης ἐλεεινῶς τὰ ἡμέτερα. Καὶ οὐκ
ἔχω πῶς ἀξίως τὴν συμφορὰν ἀποκλαύσωμαι. Και
αὐτὴ γὰρ ἡ τῆς γλώττης ἰσχὺς ἐθραύσθη μοι, ὅσῳ
καὶ γυμνότερον ἔχουσα οἱονεὶ σκοπὸς ταῖς βολαῖς
Εξέκειτο. Πλὴν ἕν γε τοῦτο μόνον λέγειν ἰσχύω, ὅτι
παντάπασιν ὑπὸ τοῦ ψεύδους παρευημέρηται ἡ ἀλή -
θεια, καὶ ἡ συκοφαντία στεφανωσαμένη, κατὰ τῆς
δίκης πομπεύει λαμπρὰ λαμπρῶς ἐπὶ πορφυρέου η
τοῦ ἅρματος. Διὰ τοῦτο ἐν ἡμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς,
καὶ ἄρρωστοι, καὶ κοιμῶνται οἱ κανοί Εμὲ γὰρ,
ὦ γῆ καὶ ἥλιε, ἐμὲ Βουλγάροιν δυοῖν παιζόμενον ἡ
σκηνὴ τοῦ ἐνεστῶτος βίου προδείκνυσιν. Ο δ' Οἰδί
πους ποῦ, καὶ τὰ κλείν' αἰνίγματα; 'Αλλ' αὐτός γε
ὁ τῆς ἀληθείας μαθητής τε και φίλος, καὶ σύμμαχος,
βοήθησαν αὐτῇ κινδυνευούσῃ, ὡς ἔνεστιν. Εσται
δὲ τοῦτο, εἰ εὐδοκήσεις ὑπερλαλῆσαι ταύτης εἰς τὰ
ὦτα τοῦ βασιλέως καὶ ἀδελφοῦ. Δεινὸν γὰρ, δεινὸν
3 1 Cor.
ΧΙ, 22.
EPIST. XXXIV.
Domino Adriano fratri imperatoris.
Sancte domine, ob has litteras quas nuper að‐
tuam majestatem misi, densissimarum nubium tonebricosum in me agonem, tragica quadam exaggeratione concitarunt. Ad quem, quia nullis sum
viribus, lacrymis propemodum hanc epistolam enarravi. Nunc autem quia crebrum ejus grandinis imbrew, cuncta, quæ mea sunt, misere perfringere et
evastare intueor, quomodo digne banc calamitatem
defleam equidem nescio. Etiam et ipsa linguæ vis
mihi disrupta est, et robore destituta omni, ut
solum infensissimis ictibus, ut scopus pateat, præter hoc solum, quippe, quod loqui possum. Quoniam
penitus a mendacio ipsa veritas superatur, et turpis calumnia, contra jus, stemmate præcincia
claro, purpureo in curru insidens, splendenti
pompa incedit. Propter quod inter nos multi sunt
infirmi, et invalidi, et dormiunt multi". Me enim,
o terra, sol, me, inquam, duobus illusum Bulgaris, hæc presentis vitæ scena manifestat. Αt vero
(Edipus alicubi sua inclyta denuntiet ænigmat.
Sed enim tu, qui, candidæ veritatis et discipulus,
et amator, et opitulator es, ipsi jam fer opem, 673
Variæ lectiones
Οχηρῶ σοι δοκῶ, ἀδελφὸν θαυμάσιε. Restituo, εἰ χρειώ σοι δοκῇ, ἀδελφῶν 0.
Ληστοτόνος. Scrib. λῃστοκτόνος,
et notæ.
Καὶ κοιμώνται οἱ κανοί. Restituo, και κοιμῶνται ἱκανοί.
Letter XXXV, XXXVIEpistola XXXV, XXXVI
col. 435–436page 39 of 72
Epistola XXXIV
PG 126:435θείοις καὶ βασιλικοῖς δεθέντος δεσμοῖς, καὶ φορβες τοὺς βρυχηθμοὺς ἐκκοπέντος, οἷς καὶ μόνοις ἐκφο δεῖν δύναται. Δεινὸν ξυρηθήναι τῷ τῆς διαβολῆς ξυρῷ τὸν Σαμψών, ἔπειτα παραδοθῆναι τοῖς ἀλλοφύλοις, ὥστε καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξορυγήναι, οἷς ἑώρα τα ἐπουράνια, καὶ ἀλήθειν τὰ τοὺς ἀθέους ἐκείνους τρέφοντα, ἀεὶ περὶ τὰ αὐτὰ δινεύοντα, καὶ προκα τῆς ἀνειργμένον. Οὐκέτι μοι λέγειν περαιτέρω τού του ἰσχύς, οὕτω καὶ ψιλῇ τῇ μνήμῃ τῶν γινομένων συγχέομαι. Εἰ δ' ἡ τοῦ βασιλέως δικαιοσύνη διὰ τῆς σῆς δυνατωτάτης ὑπὲρ ἡμῶν ὁμιλίας συστολὴν ἐπι τάξει τοῖς νῦν τολμωμένοις ὑβριστικῶς καθ' ἡμῶν, τάχ' ἂν οἱ ξυρηθέντες τὴν κόμην ἀναθαλήσαιμεν, καὶ τὸν τῆς ὕβρεως οἶκον ἐπὶ τοὺς ἀλλοφύλους ἐντρυφῶντας ἡμῖν κατασπάσαντες, τὸν μακρὸν μὲν κάτ αύλον παύσοιμεν, αὐτοὶ δὲ μετὰ τῆς αἰσχύνης καὶ τὸν θάνατον ἐκφευξοίμεθα. ᾿Ανθ' ὧν τηροῖο ὑπὸ τοῦ δικαίου, καὶ ταῖς ἀκρωρείαις νεμεσώντος Θεοῦ, πά σης ἀνώτερος κακύνσεως καὶ κακώσεως. τεθνηκότας κύνας ζῶντος λέοντος κατεπαίρεσθαι, ΕΠΙΣΤ. ΛΕ. Τῷ χαρτοφύλακι. Αὐτὸ τοῦτο, καὶ τὸν ἀδελφόν μου στείλασθαι, μέ σον χειμῶνας δολιχὴν ὁδὸν ἀργαλέην τε, τεκμήριον τῆς καθ' ἡμᾶς ἀνάγκης γενέσθω σοι, ἅγιε πάτερ καὶ δέσποτα. Πρὸς ἢν μόνοις ἡμῖν δεῖ τῆς τῶν σῶν εὐχῶν βοηθείας· ὡς τά γε ἄλλα συκίνη, φασὶν, ἐπι κουρία. Οὕτω πολυφόρῳ συγκεκράμεθα δαίμονι, ὡς ἔμοιγε πολλῶν συμπεσόντων ἀνιαρῶν, ἀφ' οὗ παρ ᾤχησα μετὰ τῶν σκηνωμάτων Κηδάρ, τὰ νῦν ταῦτα τοσοῦτον προτεροῦσιν ἐκείνων τῇ τῆς πικρίας ὑπερο βολῇ, ὅσον ἐκεῖνα τῶν εὐφραινόντων ψυχήν. Καὶ νῦν ἐμπράκτως ἔγνων, εἴπερ ποτέ, ὅτι τῷ τοῦ Θεοῦ ἀποστάτῃ, καὶ τραχηλιαστῇ, πρὸς τὸ καταλιπεῖν τὰς Εκκλησίας συνελαυνομένας, ὡς μικρόψυχοι· ν ἐρήμοις αὐταῖς ἐγκυβιστήσῃ, καὶ παίξῃ τὰ θεῖα καὶ ἐπουράνια. Ἀλλὰ βοήθειαν τοῖς διὰ τὴν ὀλιγοπιστίαν διστάζουσι, καὶ τοῖς ἐν μέσῳ πελάγει δο κοῦσι καταβαπτίζεσθαι, τὸν λιμένα παρά σφίσιν αὐτοῖς ὄντα ἐδείκνυε. Τοῦ λόγου ἐντὸς γινόμεναι καθιστάμεθα, καὶ τῷ ὄντι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν ἐν τοῖς (α) ἡμῶν ἔχοντε; εὑρισκόμεθα. Καὶ διὰ πάντων δίδαξον τὸν τὰς τρικυμίας ἡμῖν ἐπεγείροντα, ὅτι μάτην ογκοῖ τὴν θάλασσαν, παρόντος ἡμῖν διὰ σοῦ τοῦ ἐπιτάσσοντος αὐτῇ, καὶ λέγοντος Σιώπα, πεφίμωσο, καὶ ἐν σεαυτῇ συντριβήσονται σου τα κύματα. ΕΠΙΣΤ. ΑΓ. Τῷ διδασκάλῳ τῆς μεγάλης Εκκλησίας. Ε: με φλεγόμενον εώρακας, τιμιώτατέ μοι ἐν (α) Εντός ἐν τοῖς
'
θείοις καὶ βασιλικοῖς δεθέντος δεσμοῖς, καὶ φορβες
τοὺς βρυχηθμοὺς ἐκκοπέντος, οἷς καὶ μόνοις ἐκφο
δεῖν δύναται. Δεινὸν ξυρηθήναι τῷ τῆς διαβολῆς ξυρῷ
τὸν Σαμψών, ἔπειτα παραδοθῆναι τοῖς ἀλλοφύλοις,
ὥστε καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξορυγήναι, οἷς ἑώρα τα
ἐπουράνια, καὶ ἀλήθειν τὰ τοὺς ἀθέους ἐκείνους
τρέφοντα, ἀεὶ περὶ τὰ αὐτὰ δινεύοντα, καὶ προκα
τῆς ἀνειργμένον. Οὐκέτι μοι λέγειν περαιτέρω τούτου ἰσχύς, οὕτω καὶ ψιλῇ τῇ μνήμῃ τῶν γινομένων
συγχέομαι. Εἰ δ' ἡ τοῦ βασιλέως δικαιοσύνη διὰ τῆς
σῆς δυνατωτάτης ὑπὲρ ἡμῶν ὁμιλίας συστολὴν ἐπι
τάξει τοῖς νῦν τολμωμένοις ὑβριστικῶς καθ' ἡμῶν,
τάχ' ἂν οἱ ξυρηθέντες τὴν κόμην ἀναθαλήσαιμεν,
καὶ τὸν τῆς ὕβρεως οἶκον ἐπὶ τοὺς ἀλλοφύλους ἐντρυ
φῶντας ἡμῖν κατασπάσαντες, τὸν μακρὸν μὲν κάτ
αύλον παύσοιμεν, αὐτοὶ δὲ μετὰ τῆς αἰσχύνης καὶ
τὸν θάνατον ἐκφευξοίμεθα. ᾿Ανθ' ὧν τηροῖο ὑπὸ τοῦ
δικαίου, καὶ ταῖς ἀκρωρείαις νεμεσώντος Θεοῦ, πάσης ἀνώτερος κακύνσεως καὶ κακώσεως.
ut oportet, periclitanti. Erit enim certum subsi- τεθνηκότας κύνας ζῶντος λέοντος κατεπαίρεσθαι,
dium, si pro hac benevolus adsurgens, in aures
imperatoris et fratris tui libere loqueris. Durum
enim est, durum, inquam, mortuos canes vivo
leoni antecellere et præferri, qui divinis et regiis
coercetur vinculis, et veluti arcto capistro validos
rugitus excutit, quibus solis timorem in onines
incutere potest. Durum etiam est fortem Samsonem acuta calumniæ noracula abradi, et deinceps
tradi alienigenis, qui oculos ejus truculenter confodiant (quibus coelestia intuebatur); ita ut cogatur
molere ea, quibus impii illi nutriebantur, et perpetuis gyris in eamdem circumagi, et libero incessu
cohiberi. Non enim mihi vis est, et facultas qua
ultra hæc dicere possim, ita vero et nuda rerum
gestarum memoria confundor. Si autem imperatoris æquitas, ob potentissimum tuum pro nobis sermonem, illos qui in nos audaci et ferino pectore
insurgunt, paulum injuriæ habenas remittere jubet,
confestim, qui potentiæ comam præsecti fuimus,
repullulantibus iterum crinibus obtegemur, et injuriæ sedem et domum, in alienigenas, qui in nos
turpi luxuriabantur studio, evellentes, longum quidem certamen finiemus. Ipsi etiam vel cum pudore mortem trucem effugiemus. Pro quibus te, justus Deus, quique in summa montium fastigia
iram suam convertit, omnis criminis labe, et minacis mali affectu conservet solutum.
EPIST. XXXV.
Chartophylaci.
Et
Τῷ χαρτοφύλακι.
Fratrem meum ad te mitti, et medja bieme longam et difficilem viam conficere, certum nostræ
necessitatis et ærumnæ signum tibi hoc flat, sancte
pater et domine. Ad quam nos solos decet tuarum
precum auxilium impense ellagilare, quasi reliqua
omnia, nobis, ficulneam, ut dicunt, præbeant opem.
Ita quidem potentissima permisti fuimus fortuna,
ut in me multa calamitates et mærores gravissimi
ingruerent, ex quo in tabernaculis Cedar habitavi ".
At vero quæ mihi nunc eveniunt, tantum immensæ
amaritudinis acerbitate et excessu illa superant,
quantum illa oblectantium animam deprimuut. Εt
nunc siquidem efficaciter cognovi, illum scilicet, et
qui a Deo recessit, et qui superbienti ferocia sibi
Lidit, eo quod Ecclesias obstrictas et penitus compulsas reliquerint, veluti sordidos quidem, et pusilJanimes fuisse, ut desertis illis atque eversis, sacra
omnia et cœlestia opera illudi, et ad ima ruere
possent. Verumtamen his propter exstinctam
fidem, auxilium penitus dubitantibus, qui et in medio pelago veluti obruti et immersi videntur, portum, qui intra ipsosmet est, ipsis ostende. Nos
vero intra rationis limites constituimur, et vere
regnum eclorum, nobiscum habentes invenimur 36.
Equidem omni eonatu, illi, qui, æstuantes fluctuum
impetus, 674 in nos excitat, indica, frustra turgentes undarum maris illum attollere globos, cum
præcipue nobis adsit ille, qui tuis precibus illis imperat, et ait: Tace, obmutesce", et in se ipsos
fluctus tui contusi comminuentur.
Αὐτὸ τοῦτο, καὶ τὸν ἀδελφόν μου στείλασθαι, μέ
σον χειμῶνας δολιχὴν ὁδὸν ἀργαλέην τε, τεκμήριον
τῆς καθ' ἡμᾶς ἀνάγκης γενέσθω σοι, ἅγιε πάτερ
καὶ δέσποτα. Πρὸς ἢν μόνοις ἡμῖν δεῖ τῆς τῶν σῶν
εὐχῶν βοηθείας· ὡς τά γε ἄλλα συκίνη, φασὶν, ἐπικουρία. Οὕτω πολυφόρῳ συγκεκράμεθα δαίμονι, ὡς
ἔμοιγε πολλῶν συμπεσόντων ἀνιαρῶν, ἀφ' οὗ παρ
ᾤχησα μετὰ τῶν σκηνωμάτων Κηδάρ, τὰ νῦν ταῦτα
τοσοῦτον προτεροῦσιν ἐκείνων τῇ τῆς πικρίας ὑπερο
βολῇ, ὅσον ἐκεῖνα τῶν εὐφραινόντων ψυχήν. Καὶ νῦν
ἐμπράκτως ἔγνων, εἴπερ ποτέ, ὅτι τῷ τοῦ Θεοῦ
ἀποστάτῃ, καὶ τραχηλιαστῇ, πρὸς τὸ καταλιπεῖν τὰς
Εκκλησίας συνελαυνομένας, ὡς μικρόψυχοι· ν
ἐρήμοις αὐταῖς ἐγκυβιστήσῃ, καὶ παίξῃ τὰ θεῖα
καὶ ἐπουράνια. Ἀλλὰ βοήθειαν τοῖς διὰ τὴν ὀλιγοπιστίαν διστάζουσι, καὶ τοῖς ἐν μέσῳ πελάγει δο
κοῦσι καταβαπτίζεσθαι, τὸν λιμένα παρά σφίσιν
αὐτοῖς ὄντα ἐδείκνυε. Τοῦ λόγου ἐντὸς γινόμεναι
καθιστάμεθα, καὶ τῷ ὄντι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα
νῶν ἐν τοῖς (α) ἡμῶν ἔχοντε; εὑρισκόμεθα. Καὶ διὰ
πάντων δίδαξον τὸν τὰς τρικυμίας ἡμῖν ἐπεγείροντα, ὅτι μάτην ογκοῖ τὴν θάλασσαν, παρόντος
ἡμῖν διὰ σοῦ τοῦ ἐπιτάσσοντος αὐτῇ, καὶ λέγοντος·
Σιώπα, πεφίμωσο, καὶ ἐν σεαυτῇ συντριβήσονται
σου τα κύματα.
EPIST. XXXVI
Doctori magnæ Ecclesiæ.
Si me quidem conflagranten conspexisti, inclyte
.st Psal. cxix, 5. * Luc. xvi, 21. 37 Marc. IV, 39.
ΕΠΙΣΤ. ΑΓ.
Τῷ διδασκάλῳ τῆς μεγάλης Εκκλησίας.
Ε: με φλεγόμενον εώρακας, τιμιώτατέ μοι ἐν
(α) Εντός pro ἐν τοῖς legendum monet Cotelerius Monum. Eccl. Gr. II, 598. EDIT. FATA.
col. 437–438page 40 of 72
PG 126:437Κυρίῳ υἱὲ, αὐτὸς ταῖν χεροῖν ὑδρίαν κατέχων, ἆρ' ἂν τοῖς φλεγομένοις μέλεσιν ἐπεκένωσας, ἢ παρ ἦλθες, ὑπερηφάνοις, ἢ ἀπηνέσιν ὀφθαλμοῖς θεασάμενος; Οὐκ οἶμαι τὸ δεύτερον. Είτε ἄλλο τι τὰ παρόντα νομίζεις ἡμῖν, ὅτι μὴ καὶ φλογὸς καὶ ἀν θράκων χείρονα, μὴ σύγε. βοήθει νῦν, ἐπειδὴ ταῖς πηγαῖς παρακάθησαι. Εἰ δέ τοι σκοτεινούς λόγους λαλῶ, καὶ αἰνίγματα, τάχα μὲν οὐδὲν ἀπεικὸς ποιῶν ἐλεγχθήσομαι, τῷ τοιαῦτα λύειν ἐθισθέντι καὶ ἡσκη κάτι τοιαῦτα φθεγγόμενος. Πλὴν ἀλλ᾽ εἰ καὶ δυσ ξενέτως τῶν λεγομένων ἀκούσῃ, πυθοῦ τοῦ μας θη τοῦ σου, τοῦ ἐμοῦ ἀδελφοῦ, καὶ διδάσκαλον εὐφή σεις τῶν ἡμετέρων επηρειῶν. "Ας διασκεδάσαι Κύριος ταῖς ὑμῶν ὑπὲρ ἡμῶν εὐχαῖς καὶ σπουδαῖς, ὁ ἐν πᾶσι τῆς ἡμετέρας ασθενείας κηδόμενος. ΕΠΙΣΤ. ΛΖ΄. Τῷ Ταρωνίτη, κυρίῳ Γρηγορίῳ. Ἐν μέσῳ δυεῖν εἰλημμένος παθῶν, οὐκ ἔχω με γαλεπιφανέστατέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ καὶ αὐθέντα, ποτέρῳ μᾶλλον ἐμαυτὸν ἐπικλίναιμι. Επανιόντα γάρ σε τῆς Κολχίδας ἀκούσας, ἡδονῇ καὶ λύπῃ μερί ζομαι· τῇ μὲν, ὅτι σε εγγύτερον ἔχομεν, καὶ ἀπο λαύσει σοι πόλις ή βασιλίς, οἷον ἐκ χειμῶνος τῆς τῆς ἀπουσίας τῇ παρουσίᾳ ἐνεαρίζουσα· καὶ βασι λεὺς ὁ πάντων ἐν πᾶσι κράτιστος φρουρὸν ἄγρυπνον ἔχει, καὶ κοινὸν σκεμμάτων καὶ φροντίδων μερι στην, καὶ γνησιότατον σύμβουλον. Τῇ δὲ τῆς ἀσπι δίσκης πόρπακι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τῷ ἵππῳ ἐπινυστά ξε, ἀλλ' ἐπὶ στρωμνῆς ἀνέτως ἀνακλινθήσεται· καὶ τώ πόδε ἀποτενεῖ, καὶ εὐενείρου; εύον.] ὕπνους ὑπνώσει· καὶ οὐ φεύξεται Ταρωνίτης κἂν τοῖς φά σμασιν. Αἱ δὲ τοῦ Πόντου πόλεις νῦν ὄντως ἐξουσι κακῶν θάλασσαν. Καὶ μετὰ τὴν ἐπὶ σοῦ καὶ παρὰ σοῦ γαλήνην ἡ πρὸ σοῦ ζάλη τούτοις αὖθις ἐπιπε. σοῦσα ἀκατεύναστον ἐγκώσει τὸν τάριχον [γ. τάραχ ]. Ὁ δὲ τοῖς ἀθλίοις ἄλγιον· δυστυχία γάρ, ἐπειδὰν εὐτυχία διακοπεῖσα, πάλιν εἰς ἑαυτὴν ἐπανέλθοι, λυπηροτέρα καθίσταται, ὥσπερ καὶ ψύχος μετὰ θέρμανσιν κρυερότερον. "Ω δείλαιοι δειλαίων ἐκεῖνοι, οἷς ἡ περιουσία τῶν ἀγαθῶν, ὧν ἀπήλαυσαν, εἰς κακοδαιμονίας ὑπερβολὴν περιίσταται· καὶ ἀναθα λήσαντες τῷ εὐκραεί τῆς σῆς ὥρας, εἶτα ἀθρόον ἀπεξηράνθησαν, καὶ γεγόνασιν ὡς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς, ὅτε οὐκ ἦρξας αὐτῶν· τοῦτό γε πλέον ἔχοντες νῦν, τὸ πλέον τῶν συμφορῶν ἐπαισθάνεσθαι, καὶ τὸ τὰς χρηστοτέρας τῶν ἐλπίδων ἀφαιρεθῆναι. Τίνα γὰρ εὑρεῖν ἐλπίσουσι τοῦ λοιποῦ, ὅς τοῖς μὲν πολιτικοῖς οὕτως ἐπιστατήσει, ὡς τῶν πολεμικῶν ἀγνοεῖν καὶ τὸ ὄνομα· τοῖς δὲ πολεμικοῖς οὕτως ἡρωϊκῶς ἐπι πρέπει, ὡς μηδὲ τὴν πόλιν ἁπλῶς θεασάμενός τις, πτωχίσει μὲν τὸ ἀντίπαλον, πλουτίσει δὲ τὸ ὑπὸ ήκοον; Τίς πτηνούς μὲν τοὺς στρατιώτας προϊόντας ἐπὶ τὸν πόλεμον, βαρεῖς δὲ καὶ δυσκινήτους ἐπ. ανιόντας ἐργάσεται, τὸ μὲν, τῷ κούτῳ τῆς προθυμίας καὶ τῆς ἐλπίδος, τὸ δὲ, τῇ τῶν λαφύρων περι Ο μ Δυσξενέτως. δυσξυνέτω;.
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITE.
Κυρίῳ υἱὲ, αὐτὸς ταῖν χεροῖν ὑδρίαν κατέχων, ἆρ' in Domnino ali, tu vero manibus habens hydriam,
ἂν τοῖς φλεγομένοις μέλεσιν ἐπεκένωσας, ἢ παρἦλθες, ὑπερηφάνοις, ἢ ἀπηνέσιν ὀφθαλμοῖς θεασά
μενος; Οὐκ οἶμαι τὸ δεύτερον. Είτε ἄλλο τι τὰ
παρόντα νομίζεις ἡμῖν, ὅτι μὴ καὶ φλογὸς καὶ ἀνθράκων χείρονα, μὴ σύγε. βοήθει νῦν, ἐπειδὴ ταῖς
πηγαῖς παρακάθησαι. Εἰ δέ τοι σκοτεινούς λόγους
λαλῶ, καὶ αἰνίγματα, τάχα μὲν οὐδὲν ἀπεικὸς ποιῶν
ἐλεγχθήσομαι, τῷ τοιαῦτα λύειν ἐθισθέντι καὶ ἡσκηκάτι τοιαῦτα φθεγγόμενος. Πλὴν ἀλλ᾽ εἰ καὶ δυσξενέτως τῶν λεγομένων ἀκούσῃ, πυθοῦ τοῦ μας
θη τοῦ σου, τοῦ ἐμοῦ ἀδελφοῦ, καὶ διδάσκαλον εὐφήσεις τῶν ἡμετέρων επηρειῶν. "Ας διασκεδάσαι
Κύριος ταῖς ὑμῶν ὑπὲρ ἡμῶν εὐχαῖς καὶ σπουδαῖς,
ὁ ἐν πᾶσι τῆς ἡμετέρας ασθενείας κηδόμενος.
numquid tandem in Hammantia illam pectora elfudisti, aut præteriisti superbe, aut immanibus me
oculis inspectasti? Non autem hoc secundum essè
arbitror. Sive autem aliquid aliud, hæc præsentia
nobis pericula esse existimas, quam et flamimis et
accensis carbonibus pejora. Non tu id quidem saltein nunc autem fer opem, quoniam ad ipsos assides
foutes. Si autem sermones tenebris obvolutos ad
te profero, et obscura ænigmata, statim quidem
vel nihil dissentaneum et absurdum faciens redarguar, præsertim cum illi loquar, qui talia dissolvere
et talia evertere assuevit. Nisi si quid intellectu
dificile, ex luis quæ dicta sunt, audiveris, interroga
discipulum tuum, meumque fratrem, et nostraru
calamitatum et cladium certum doctorem invenies. Quas quidem Dominus, vestris in nos precibus
vestrisque votis dispergat et superet, qui in omnibus nostræ imbecillitatis curam gerit.
Τῷ Ταρωνίτη, κυρίῳ Γρηγορίῳ.
Ἐν μέσῳ δυεῖν εἰλημμένος παθῶν, οὐκ ἔχω με
γαλεπιφανέστατέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ καὶ αὐθέντα,
ποτέρῳ μᾶλλον ἐμαυτὸν ἐπικλίναιμι. Επανιόντα
γάρ σε τῆς Κολχίδας ἀκούσας, ἡδονῇ καὶ λύπῃ μερί
ζομαι· τῇ μὲν, ὅτι σε εγγύτερον ἔχομεν, καὶ ἀπο
λαύσει σοι πόλις ή βασιλίς, οἷον ἐκ χειμῶνος τῆς
τῆς ἀπουσίας τῇ παρουσίᾳ ἐνεαρίζουσα· καὶ βασιλεὺς ὁ πάντων ἐν πᾶσι κράτιστος φρουρὸν ἄγρυπνον
ἔχει, καὶ κοινὸν σκεμμάτων καὶ φροντίδων μερι
στην, καὶ γνησιότατον σύμβουλον. Τῇ δὲ τῆς ἀσπιδίσκης πόρπακι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τῷ ἵππῳ ἐπινυστά
ξε, ἀλλ' ἐπὶ στρωμνῆς ἀνέτως ἀνακλινθήσεται· καὶ
τώ πόδε ἀποτενεῖ, καὶ εὐενείρου; [f. εύον.] ὕπνους
ὑπνώσει· καὶ οὐ φεύξεται Ταρωνίτης κἂν τοῖς φάσμασιν. Αἱ δὲ τοῦ Πόντου πόλεις νῦν ὄντως ἐξουσι
κακῶν θάλασσαν. Καὶ μετὰ τὴν ἐπὶ σοῦ καὶ παρὰ
σοῦ γαλήνην ἡ πρὸ σοῦ ζάλη τούτοις αὖθις ἐπιπε.
σοῦσα ἀκατεύναστον ἐγκώσει τὸν τάριχον [γ. τάραχ ].
Ὁ δὲ τοῖς ἀθλίοις ἄλγιον· δυστυχία γάρ, ἐπειδὰν
εὐτυχία διακοπεῖσα, πάλιν εἰς ἑαυτὴν ἐπανέλθοι,
λυπηροτέρα καθίσταται, ὥσπερ καὶ ψύχος μετὰ
θέρμανσιν κρυερότερον. "Ω δείλαιοι δειλαίων ἐκεῖνοι,
οἷς ἡ περιουσία τῶν ἀγαθῶν, ὧν ἀπήλαυσαν, εἰς
κακοδαιμονίας ὑπερβολὴν περιίσταται· καὶ ἀναθαλήσαντες τῷ εὐκραεί τῆς σῆς ὥρας, εἶτα ἀθρόον
ἀπεξηράνθησαν, καὶ γεγόνασιν ὡς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς,
ὅτε οὐκ ἦρξας αὐτῶν· τοῦτό γε πλέον ἔχοντες νῦν,
τὸ πλέον τῶν συμφορῶν ἐπαισθάνεσθαι, καὶ τὸ τὰς
χρηστοτέρας τῶν ἐλπίδων ἀφαιρεθῆναι. Τίνα γὰρ
εὑρεῖν ἐλπίσουσι τοῦ λοιποῦ, ὅς τοῖς μὲν πολιτικοῖς
οὕτως ἐπιστατήσει, ὡς τῶν πολεμικῶν ἀγνοεῖν καὶ
τὸ ὄνομα· τοῖς δὲ πολεμικοῖς οὕτως ἡρωϊκῶς ἐπιπρέπει, ὡς μηδὲ τὴν πόλιν ἁπλῶς θεασάμενός τις,
πτωχίσει μὲν τὸ ἀντίπαλον, πλουτίσει δὲ τὸ ὑπὸ
ήκοον; Τίς πτηνούς μὲν τοὺς στρατιώτας προϊόντας
ἐπὶ τὸν πόλεμον, βαρεῖς δὲ καὶ δυσκινήτους ἐπ.
ανιόντας ἐργάσεται, τὸ μὲν, τῷ κούτῳ τῆς προθυμίας καὶ τῆς ἐλπίδος, τὸ δὲ, τῇ τῶν λαφύρων περιG
EPIST. XXXVII.
Domno Gregorio, Tarunitæ.
In medio duplicis calamitatis auxii animi comprehensus, illustrissime in Domino fili et domine,
ignoro prorsus, ad quam præcipue me convertam.
Cum enim te ex Colchide egressum fuisse audivi,
et voluptate, et tristitia divisim actus exsilui. Hac
quiden, quia te viciniorem habenus, et urbs lac
regia te utitur, quemadmodum ex horrida tua
absentiæ hieme, veruantibus tuæ præsentiæ floribus
hilarescens. Et imperator, qui omnium in omnibus
est potentissimus, vigilen te custodem habet, cui.
cogitationum et curarum suarum molem communiter divisit, teque sibi legitimum effecit consiliarium. Illa autem, quia neque clypei loro, maxim
vero quia neque iu equo obdormiscet, scd lase
in stragula fusus inclinabitur, pedesque libero
extendet, et somnes dulci persolvet coufatos 80pore, neque spectris, et portentis jam Taronites
turbatus effugiet. Ponti autem urbes nunc vere
malorum oceanum habebunt, et post tranquillam
illam serenitatem qua tecum et propter le usæ fuerunt, sævus ille procellæ turbo, qui ante te, cum
illis,omnes invaserat, ferventem periculorum æstum
irreguietis attollet falibus. Quod quidem miseris
molestius est et gravius, quia summa est infelicitas.
Nam felicitas, quæ in seipsam abrupta et absciss.
redit, horridior et tristior advenit, quemadmodum
675 frigoris asper horror, post calidam astatis
auram. Ο miserorum omnium miserrimi, quos,
μ bonorum abundantia et afluentia, qua fuerunt
perfuncti, in infortunia et infelicitatis excessua
circumstat, quique jucundo tui veris temperamento germina eduxerunt floridæ, deinde confertim, et
subito sicco exarescunt solo, et in pristinum calamitatum statum redeunt, ut fuit, quando in illos.
nullum tu imperium exercebas. Nunc autem hoc
abundantius secum habent, ut scilicet sensus creherrimis cladibus alterant, et omni utilitatis et
commodi spe destituantur. Nam quem alium in
Variæ lectiones et notæ.
Δυσξενέτως. Scrib, δυσξυνέτω;.
Letter XXXVIIIEpistola XXXVIII
col. 439–440page 41 of 72
Epistola XXXVII
PG 126:439ουσία τινί, τῆς Ἐκκλησίας μέρος ἐπαναπαύσεται, καὶ παῖδα γηροκόμον ἕξει, στηρίζεσθαι ταῖς εὐλο γίαις πιστεύοντα, καὶ τοῖς σωματικοῖς ἀντιστηρίζειν σπουδάζοντα; Τίνος σωφροσύνη καὶ τοὺς τῆς ἐφη μίας μοναχούς καταπλήξει, ὡς ἡττωμένους τοσοῦτον τῇ τοῦ σώματος καθαρότητι, ὅσῳ καὶ πῦρ ὁρῶσιν ἐν ὅλῃ τοσαύτῃ τὴν φύσιν ἀρνούμενον; Αλλὰ μικρού με καὶ τραγῳδὸν τὸ πάθος ἐποίησε. Εκείνοις μὲν οὖν ἱκανῶς καὶ ταῦτα διὰ τὸ φιλάδελφον ἀφωσίωται σὺ δ' ἐπειδὴ τοῖς ποθοῦσιν ἤγγισας, καὶ πάντες καθ' ὅσον ἔνεστιν ἀπολαύουσι, καὶ αὐτὸς δὲ, εἴπερ τις ἄλλος, ἀπολαύειν σου ἄξιος, μηκέτι μπ ἐκ διαλειμμάτων ἐπιμέτρει τὰς ἐκ τῶν Γραφῶν χάριτας μηδ' ἀνέχου κατὰ στράγγα τὰς τῆς εὐφροσύνης ἐπιστάζειν ἡμῖν, ἀλλ' ὅλοις ποταμοῖς τὴν ἐμὴν ἐπίσ κλυζε ταπεινότητα, καὶ δήλου μοι τὰ σὰ τῷ πρὸς σὲ δυσέρωτι θαμινώτερα. Οὐ γὰρ δήπου τοῦ λοιποῦ Πόντον αἰτιάσῃ, καὶ διάστημα δυσδιόδευτον· καὶ ἀγγέλλοις μὲν περὶ σαυτοῦ χρηστότερα καὶ ἡδίονα ἵν᾽ οὕτω γοῦν καταψύχοις τὴν ἐμὴν γλῶτταν τοῦ πλουσίου ταῖς ἐκ τῶν συκοφαντῶν ἐπηρείαις, καὶ διὰ ταῦτα ὀδυνωμένου ἐν τῇ ἄλλῃ ἀκατασβέστη ταύτη φλογέ. Ως ἔγωγε, όπηνίκα τι τῶν σῶν ἀκούω, ὑετὸν ἀτεχνῶς ἡ διακεκαυμένη γῆ δέχομαι. Ακούω δὲ ἑκάστοτε ἀεί μοι ταῦτα τοῦ Θεοδοσίου διηγουμένου γλώττῃ, εὐγνώμονι μὲν, ἐλαττουμένῃ δὲ τῆς ἀξίας εὐφημίας τῶν ἔργων. "Ος σύνεστιν ἡμῖν τὰ μέγιστα χαριζόμενος, οἷς ἐξυμνεί σου τὴν δεξιότητα. Ην καὶ ἔτι καὶ ἔτι χαριτώσας ὁ Κύριος ἀεί σε δεικνύοι λαμπρότερον ἐν ἀρεταῖς πάσαις, ὅσαι ψυχῆς, ὅσαι σώματος, καὶ φυλάττοι πάσης κακύνσεως ἀνώτερον καὶ κακώσεως. ΕΠΙΣΤ. ΛΗ. Τῷ ἀρχιατρῷ κυρίῳ Νικολάῳ τῷ Καλλικλεῖ. Μισούμεθ' οὕτως, ὥστε μή προσενέπειν; 'Αλλ αὐτός γε προσφωνώ, μὴ μισῶν δηλαδή. Υγιαίνοις οὖν, καὶ ἀπολαύοις τῆς τε φιλανθρώπου ἰατρικῆς, καὶ τῶν βασιλείων, ὅσα καὶ ἀμφότερα χρηστά. Τῶν δ' ἐναντίων πόρρω φυλάττοιο, ἵνα ταύτῃ καὶ τῷ δι εγγίζοις (α), καὶ τοῦ κεραυνού τηροῖο ἀπείραστος. ᾿Αλλὰ μετάδος φίλοις σῆς εὐπραξίας, καὶ μὴ μόνος τὸ χρηστὸν ἀπολαβὼν ἔχε. Μεταδοίης δ' ἂν, εἰ τῷ ἀδελφῷ μου συνεργήσεις, εἰς ἅ σου δεῖται, ὡς ἔνεστιν. "Ον ἰδὼν ἐν τοιούτῳ καιρῷ πρὸς τοσο αὐτὴν ὁδὸν παραβαλλόμενον, συλλογίσῃ τὸ τῆς ἀνάγκης μέγεθος, ὑφ᾽ ἧς ἐντεῦθεν ελήλαται. Δείξον (α) τῷ Διὶ ἐγγίζεις Πόρρω Διός τε καὶ κεραυνοῦ,
pcsterum invenire posse sperabunt, qui ita civilibus ουσία τινί, τῆς Ἐκκλησίας μέρος ἐπαναπαύσεται,
καὶ παῖδα γηροκόμον ἕξει, στηρίζεσθαι ταῖς εὐλο
γίαις πιστεύοντα, καὶ τοῖς σωματικοῖς ἀντιστηρίζειν
σπουδάζοντα; Τίνος σωφροσύνη καὶ τοὺς τῆς ἐφη
μίας μοναχούς καταπλήξει, ὡς ἡττωμένους τοσοῦτον
τῇ τοῦ σώματος καθαρότητι, ὅσῳ καὶ πῦρ ὁρῶσιν
ἐν ὅλῃ τοσαύτῃ τὴν φύσιν ἀρνούμενον; Αλλὰ μικρού
με καὶ τραγῳδὸν τὸ πάθος ἐποίησε. Εκείνοις μὲν
οὖν ἱκανῶς καὶ ταῦτα διὰ τὸ φιλάδελφον ἀφωσίωται
σὺ δ' ἐπειδὴ τοῖς ποθοῦσιν ἤγγισας, καὶ πάντες καθ'
ὅσον ἔνεστιν ἀπολαύουσι, καὶ αὐτὸς δὲ, εἴπερ τις
ἄλλος, ἀπολαύειν σου ἄξιος, μηκέτι μπ ἐκ διαλειμ
μάτων ἐπιμέτρει τὰς ἐκ τῶν Γραφῶν χάριτας·
μηδ' ἀνέχου κατὰ στράγγα τὰς τῆς εὐφροσύνης
ἐπιστάζειν ἡμῖν, ἀλλ' ὅλοις ποταμοῖς τὴν ἐμὴν ἐπίσ
κλυζε ταπεινότητα, καὶ δήλου μοι τὰ σὰ τῷ πρὸς σὲ
δυσέρωτι θαμινώτερα. Οὐ γὰρ δήπου τοῦ λοιποῦ
Πόντον αἰτιάσῃ, καὶ διάστημα δυσδιόδευτον· καὶ
ἀγγέλλοις μὲν περὶ σαυτοῦ χρηστότερα καὶ ἡδίονα·
ἵν᾽ οὕτω γοῦν καταψύχοις τὴν ἐμὴν γλῶτταν τοῦ
πλουσίου ταῖς ἐκ τῶν συκοφαντῶν ἐπηρείαις, καὶ
διὰ ταῦτα ὀδυνωμένου ἐν τῇ ἄλλῃ ἀκατασβέστη
ταύτη φλογέ. Ως ἔγωγε, όπηνίκα τι τῶν σῶν ἀκούω,
ὑετὸν ἀτεχνῶς ἡ διακεκαυμένη γῆ δέχομαι. Ακούω
δὲ ἑκάστοτε ἀεί μοι ταῦτα τοῦ Θεοδοσίου διηγουμένου
γλώττῃ, εὐγνώμονι μὲν, ἐλαττουμένῃ δὲ τῆς ἀξίας
εὐφημίας τῶν ἔργων. "Ος σύνεστιν ἡμῖν τὰ μέγιστα
χαριζόμενος, οἷς ἐξυμνεί σου τὴν δεξιότητα. Ην καὶ
ἔτι καὶ ἔτι χαριτώσας ὁ Κύριος ἀεί σε δεικνύοι
λαμπρότερον ἐν ἀρεταῖς πάσαις, ὅσαι ψυχῆς, ὅσαι
σώματος, καὶ φυλάττοι πάσης κακύνσεως ἀνώτερον
καὶ κακώσεως.
præsideat negotiis, ut vel hostium fere nomen penitus ignoretur, qui ipsis hostibus ita inclyte et
heroice commodus, et decens exsistat, ut neque
in urbem simpliciter, cum oculos curamque convertet, adversarios sibi, et reluctantes, in paupertatem redigat, subditos vero divitiis semper afficiat.
Qui et milites, in bellum veluti alis ferri velocissimis eoget, et opulentos et opibus onustos redire
et immobiles. Illud enim spei et alacritatis ipsa
ecleritas præstat, hec vero quasi quadam spolierum
abundantia et copia Ecclesiæ opes quiescent: et
filium, qui illam jam senescentem alat, illæ habebunt, qui benedictionibus et gratia se firmari credat, et corporis viribus et dotibus sese fulcire el
protegere studeat, cujus et prudentia ipsos deserti
monachos concutiat, quasi corpore integritate ct
puritate tantum superatos et evictos, quantum et
in hac, purificantem ignem vident vim suam denegare. Sed enim fere quidem ingens affectus me
tragico fecit insultare gressu. Illis vero hæc ipsa
propter fraternum amorem satis, superque consecrantur. Τu vero, quia optantibus appropinquasti,
Tu
et omnes, quantum decet, te perfruuntur, et ego
quidem, ut si quis alius, dignus etiam sum, qui tuo
præclaro fungar aspectu. At nequaquam mihi,
juxta ea quæ jam intercepi, harum litterarum gratiæ mensuram repende et injice, neque uberrimos
lætitiæ amnes guttatim in nos effunde, sed pleno
fluminis alveo, hanc mcam humilitatem et mediocritatem inunda. Atque etiam ostende mihi, qui
ægre et perdite te amo, quæ frequentius in te
scaturiunt. Non enim jam in posterum, Pontum ipsum, immensumque ad viam intervallum, in
culpam et excusationem adduces. Equidem semper jam quæ tibi jucundiora eveniunt, et commodiora
sunt, nuntio ad me deferes securo, ut ita meam linguam qui adeo dives sum detrimentis et dampis
calumniantium illatis acerbitate, penitus refrigeres et recrees. Qui et ob hanc causam, hac alia inex-
·stinguibili ſlamma diros cruciatus dolores perpetior. Equidem quando ita tua semper audio, sicut pluviam prorsus, ut combusta et arida terra, suscipio. Audio etenim semper Theodosium, hæc mihi enarrantem lingua et benefica et benevola, sed digna operum existimatione depressa. Qui nobis semper
adest, maxima quæque large efundens, 676 quibus et tui ingenii dexteritatem, et industriam nimis
telebrat. Quam et adhuc dulci Dominus afficiens, et accumulans gratia, te omnibus virtutibus, et
quæ spiritus sunt, et quæ corporis splendidissimum ostendit, atque omni sceleris contagio, et
infelici casu, te undique custodit superiorem.
EPIST. XXXVIII.
Domno Nicol. Callicli, archiatro.
Τῷ ἀρχιατρῷ κυρίῳ Νικολάῳ τῷ Καλλικλεῖ.
Μισούμεθ' οὕτως, ὥστε μή προσενέπειν; 'Αλλ
αὐτός γε προσφωνώ, μὴ μισῶν δηλαδή. Υγιαίνοις
οὖν, καὶ ἀπολαύοις τῆς τε φιλανθρώπου ἰατρικῆς,
καὶ τῶν βασιλείων, ὅσα καὶ ἀμφότερα χρηστά. Τῶν
δ' ἐναντίων πόρρω φυλάττοιο, ἵνα ταύτῃ καὶ τῷ δι
εγγίζοις (α), καὶ τοῦ κεραυνού τηροῖο ἀπείρα -
στος. ᾿Αλλὰ μετάδος φίλοις σῆς εὐπραξίας, καὶ
μὴ μόνος τὸ χρηστὸν ἀπολαβὼν ἔχε. Μεταδοίης δ'
ἂν, εἰ τῷ ἀδελφῷ μου συνεργήσεις, εἰς ἅ σου δεῖται,
ὡς ἔνεστιν. "Ον ἰδὼν ἐν τοιούτῳ καιρῷ πρὸς τοσο
αὐτὴν ὁδὸν παραβαλλόμενον, συλλογίσῃ τὸ τῆς
ἀνάγκης μέγεθος, ὑφ᾽ ἧς ἐντεῦθεν ελήλαται. Δείξον
Sic quidem mutuo odio habemur, ut nec uło
compellemur sermone? Verumtamen ego quia nullo
te prosequor odio, jam alloquor. Vales igitur, et ex
arte medicinæ, quæ humanitatis studio consistit, et
ex regiotuo munere commoda tibi vindicas summa.
Quæ utraque, quanta sunt, sunt utilissima. Longe
autem ab adversis tutus esto et custoditus, ut hoc
pacto ad illud saltem propius accedas, et ab ingenti
fulmine, te illius penitus inexpertem tuteris. Sed
enim amicos tuæ felicitatis fac participes, nec 80tus grandia suscipiens commoda,tibi habe. ImperLeris hæc autem, si fratrem meum beneficio aficis,
(α) Cotelerius (Honum. Eccl. Gr. 11, 664) legit τῷ Διὶ ἐγγίζεις ex vulgari ad igio, Πόρρω Διός τε καὶ κεραυνοῦ, de quo
partemiographi et Synesius De regno, p. 11. EDIT. PATR.
col. 441–442page 42 of 72
PG 126:441οὖν ἡμῖν ὅσον δύνασαι· οὕτω γὰρ ἂν σοι καὶ τὸ μείζονα δυνήσεσθαι συνεξώμεθα. ΕΠΙΣΤ. ΑΘ. Τῷ αὐτῷ. Σὺ δὲ, εἰ καὶ τὸν ᾿Αλκμαίωνα εἶδες ἐκεῖνον, τὸν διὰ τὴν μητροκτονίαν οὐδενὶ μέρες γῆς δεκτὸν νομιζόμενον· ἀλλ᾽ ἐμέ γε ἰδὼν, τὴν ἐκείνου κατόψει τοῦ κακοδαίμονος ἀθλιότητα. Εμὲ γὰρ τῆς ἐν Ἀχρίδι γῆς ἀπελαύνων ὁ τὰς τῶν ἀνθρώπων ευημερίας χω λύων δήμιος, καὶ τὰς τούτων συμφορὰς ἐκκαρπούς μενοι, εἶτα πρὸς Πελαγονίαν φεύγοντα συναισθόμενος, οὐδὲ ταύτην πατεῖν ἀξιοῖ· οὐδὲ μὲν ἔχων προτείνειν δίκαια, ὅτι δὲ δημόσιος εἴη δήμιος. Τι τοίνυν ταῦτά σοι ἀποδύρομαι; Ἵνα στήσῃς μοι τὴν πλάνην αὐτός. Πάντως ὁ ῥοῦς σου τῆς ἀγαθότητος οὐκ ἐλάττων, ἢ ὁ τοῦ Αχελώου, τοῦ νέαν γῆν ὑπο στήσαντος τῷ ᾿Αλκμαίων. Εἰ δὲ ζητοίης τὸν τρόπον, δι' οὗ στησόμεθα, μαθήσῃ παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ μου, ὖν εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐστείλαμεν, τὸ ταῖς συμφοραῖς ἡμῶν λύσιν εὑρέσθαι· ταῖς μὲν ἄλλαις, δι᾿ ἄλλων τῇ δὲ τῆς ἀτιμίας ταύτῃ, διὰ τῆς σῆς δεξιότητος. Οπως οὖν μοι κὰν τῷ πάθει τούτῳ δείξῃς τὸν ἰατρὸν τὸν Παιήονα. ΕΠΙΣΤ. Μ'. Τῷ ὑπάτῳ τῶν φιλοσόφων, τῷ Ἀμυρναίῳ Εἰ μὲν τραγῳδιῶν ἀκούειν ποθεῖς, ὦ τῶν ἐν φιλο- ' σόφοις Χριστιανῶν, ἢ τῶν ἐν Χριστιανοῖς φιλοσόφων ὕπατε, ἐπαίτει τὴν ὑμετέραν φιλίαν γράμματα. Οὐδὲν γὰρ, ἀλλ᾽ ἢ ἀναποτνιασμούς και θρήνους ταῦτά σοι ἔξουσι· ἐπεὶ καὶ τοιούτων τὰ παρόντα ἡμῖν ὑπόθεσις. Εἰ δ᾽ ἄλλοις σοι τῶν τραγῳδιῶν καὶ ἐγγύθεν αὐτῶν ἀπολαύων δαψιλεστάτων, οὐκ ἂν καὶ Βουλγαρόθεν δεήσῃ προσερανίσασθαι. Μηδὲ γράμματα πρᾶττε ἡμᾶς δηλοῦντά σοι τὰ ἡμέτερα. Ούδε γάρ, οὐδὲ βουλομένοις ἡμῖν ἀλλοιότερα γράφειν ἔνεστιν. Ἀλλ᾿ αὐτόματος ἡ τῶν συμφορῶν ἀγγελία ὑπὸ τὸν γραφέα γίνεται κάλαμον. Καὶ ἅμα γράφο μεν, καὶ συμφορὰς γράφομεν. 'Αλλ' αὐτός γε ῥᾷον τῶν τοιούτων ἔχοις, ἵνα μὴ πάντα εὐτυχοίεν οἱ τὴν ἀρετὴν θλίβοντες. ἂν καὶ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν ἐξέλοιτο Κύριος· οὐ διὰ τὰς δικαιοσύνας ἡμῶν, &ς ἐποιήσαμεν, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκείαν χρηστότητα. ΕΠΙΣΤ. ΜΑ'. Τῷ πανυπερσεβάστῳ Βρυεννίῳ, τῷ γαμβρῷ τοῦ βασιλέως. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν, πάντες οἱ Αμυρναίῳ. τῷ Σμυρναίῳ, 57, Παρὰ τοῦ παγκάλου Σμυρναίου τῇ ἀγάπῃ σου συσταθήσεται. 59, Ὣς καὶ τοῦ φιλοσοφωτάτου καὶ πανδεξίου Σμυρναίου φησινεἶναι συγγενής. Εἰ δ' ἄλλοις σοι τῶν τραγωδιών. εἰ δ' ἄλις σου το το
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDIT.E.
οὖν ἡμῖν ὅσον δύνασαι· οὕτω γὰρ ἂν σοι καὶ τὸ in his in quibus te indiget, ut illi expedis. Quen
μείζονα δυνήσεσθαι συνεξώμεθα.
cum videas, hac occasione, in tautam viam profusum, necessitatis magnitudinem facile perpendes, qua pressus modo ire funditus compellitur. Nelis
itaque totam tuæ potentiæ vim objice, ita etenim te et majora posse deprecabimur.
Τῷ αὐτῷ.
Σὺ δὲ, εἰ καὶ τὸν ᾿Αλκμαίωνα εἶδες ἐκεῖνον,
τὸν διὰ τὴν μητροκτονίαν οὐδενὶ μέρες γῆς δεκτὸν
νομιζόμενον· ἀλλ᾽ ἐμέ γε ἰδὼν, τὴν ἐκείνου κατόψει
τοῦ κακοδαίμονος ἀθλιότητα. Εμὲ γὰρ τῆς ἐν Ἀχρίδι
γῆς ἀπελαύνων ὁ τὰς τῶν ἀνθρώπων ευημερίας χω·
λύων δήμιος, καὶ τὰς τούτων συμφορὰς ἐκκαρπούς
μενοι, εἶτα πρὸς Πελαγονίαν φεύγοντα συναισθόμενος, οὐδὲ ταύτην πατεῖν ἀξιοῖ· οὐδὲ μὲν ἔχων
προτείνειν δίκαια, ὅτι δὲ δημόσιος εἴη δήμιος. Τι
τοίνυν ταῦτά σοι ἀποδύρομαι; Ἵνα στήσῃς μοι τὴν
πλάνην αὐτός. Πάντως ὁ ῥοῦς σου τῆς ἀγαθότητος
οὐκ ἐλάττων, ἢ ὁ τοῦ Αχελώου, τοῦ νέαν γῆν ὑπο
στήσαντος τῷ ᾿Αλκμαίων. Εἰ δὲ ζητοίης τὸν τρόπον,
δι' οὗ στησόμεθα, μαθήσῃ παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ μου,
ὖν εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐστείλαμεν, τὸ ταῖς συμφοραῖς
ἡμῶν λύσιν εὑρέσθαι· ταῖς μὲν ἄλλαις, δι᾿ ἄλλων·
τῇ δὲ τῆς ἀτιμίας ταύτῃ, διὰ τῆς σῆς δεξιότητος.
Οπως οὖν μοι κὰν τῷ πάθει τούτῳ δείξῃς τὸν ἰατρὸν
τὸν Παιήονα.
EPIST. XXXIX.
Eidem.
Τu vero Alemaonem illum nosti, propter horrendam in matrem cætem, in nullis terræ partibus
dignum consistere judicari: in me tamen oculos
vertens twos, diram illius infelicitatis miseriam et
calamitatem conspicies. Nam me dirus ille carnifex, qui hominum tranquillitati obstrepit, et ex
horum calamitatibus, fructus sibi ingentes ascribit, ex Achridis solo miserrime depulit. Deinde
cum me Pelagoniam petere persensit, neque illam
me pedibus terere dignatur, neque ullo me æqnitatis jure tueri intendit, quoniam cum publicus administrator sit, carnifex fiat. Sedl quid haec gravibus ad te lamentis conqueror? Ut scilicet hunc
meum errorem ipse sistas. Certe tamen tuus ille
bonitatis fluvius, non est minor illo Acheloi, qui
novam terram misero Alemæoni substituit. Si autem modum quæris quo consistere et commorati
possimus, te illum frater meus edocebit, quem lac
de causa ad te mittimus, ut nostræ calamitatis
Gem et terminum inveniat, aliarum vero ærumnarum, ut ab aliis, at hujus mei ¡dedecoris, ut a Lua
facili ingenii industria, ultimam metam defigat. Queinadmodum et mihi, et huic meo morbo te medicum illum Pæonem ostenderis.
ΕΠΙΣΤ. Μ'.
EPIST. XL.
Amyrnao summo philosopho.
Si quidem tragicos audire casus desideras, o
philosophorum qui Christiani sunt, et Christianorum qui philosophi sunt, maxime, meas ad vestram
amicitiam pete litteras. Nihil enim aliud quam anxli suspiria cordis, tristesque planctus hæe tibi referent. Quoniam his dicbus nobis solum horum
materia abunde suppetit. Si vero tibi tragœdiarum
satis est, et e propinquo large illis frueris, non
equidem necesse erit e Bulgaria illas impetrare.
Neque litteras a me exige, quæ tibi mea iufortunia
manifestent. Non enim, non, inquam, aliena scribere nobis vel volentibus vacat. Sed sponte scribente calamo, ipsa calamitatum exaratur enuntiatio. Atque ita et simul scribimus et calamitates,
tristesque casus scribimus. Etenim ipse facilius
Τῷ ὑπάτῳ τῶν φιλοσόφων, τῷ Ἀμυρναίῳ
Εἰ μὲν τραγῳδιῶν ἀκούειν ποθεῖς, ὦ τῶν ἐν φιλο- '
σόφοις Χριστιανῶν, ἢ τῶν ἐν Χριστιανοῖς φιλοσόφων
ὕπατε, ἐπαίτει τὴν ὑμετέραν φιλίαν γράμματα.
Οὐδὲν γὰρ, ἀλλ᾽ ἢ ἀναποτνιασμούς και θρήνους
ταῦτά σοι ἔξουσι· ἐπεὶ καὶ τοιούτων τὰ παρόντα
ἡμῖν ὑπόθεσις. Εἰ δ᾽ ἄλλοις σοι τῶν τραγῳδιῶν
καὶ ἐγγύθεν αὐτῶν ἀπολαύων δαψιλεστάτων, οὐκ ἂν
καὶ Βουλγαρόθεν δεήσῃ προσερανίσασθαι. Μηδὲ
γράμματα πρᾶττε ἡμᾶς δηλοῦντά σοι τὰ ἡμέτερα.
Ούδε γάρ, οὐδὲ βουλομένοις ἡμῖν ἀλλοιότερα γράφειν
ἔνεστιν. Ἀλλ᾿ αὐτόματος ἡ τῶν συμφορῶν ἀγγελία
ὑπὸ τὸν γραφέα γίνεται κάλαμον. Καὶ ἅμα γράφο
μεν, καὶ συμφορὰς γράφομεν. 'Αλλ' αὐτός γε ῥᾷον
τῶν τοιούτων ἔχοις, ἵνα μὴ πάντα εὐτυχοίεν οἱ τὴν
ἀρετὴν θλίβοντες. ἂν καὶ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν
ἐξέλοιτο Κύριος· οὐ διὰ τὰς δικαιοσύνας ἡμῶν, &ς etiam talibus affectus eris eventibus, ne cuncta,
ἐποιήσαμεν, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκείαν χρηστότητα.
jam Dominus non propter opera justitiæ, quæ
lem, nostram imbecillitatem adimat.
ΕΠΙΣΤ. ΜΑ'.
Τῷ πανυπερσεβάστῳ Βρυεννίῳ, τῷ γαμβρῷ τοῦ
βασιλέως.
Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν, πάντες οἱ
38 Psal. LXV, 16.
qui virtutem elidunt, felicia consequerentur. Quibus
fecimus nos, sed propter suam immensam bonita”
EPIST. XLI.
Panhypersebasto Bryennio, imperatoris genero.
Huc adeste, audite, omnes, qui timete Deuni ",
Variæ lectiones et notæ.
Homer. in Odyss. v. 248, et Pausan. in ArΑμυρναίῳ. Puto scribendum, τῷ Σμυρναίῳ,
ae designari episcopum Smyrne, enjus meminit
iterum epist. 57, Παρὰ τοῦ παγκάλου Σμυρναίου τῇ
ἀγάπῃ σου συσταθήσεται. lerum epist. 59, Ὣς καὶ
τοῦ φιλοσοφωτάτου καὶ πανδεξίου Σμυρναίου φησὶν
είναι συγγενής.
Εἰ δ' ἄλλοις σοι τῶν τραγωδιών. Scrib.
εἰ δ' ἄλις σου το το
Letter XXXIX-XLIEpistola XXXIX - XLI
col. 443–444page 43 of 72
PG 126:443ὄντι πανυπερσέβαστος· ἤδη δὲ καὶ οἱ μὴ φοβούμενοι· οἱ μὲν, ὡς συνησθέντες ἔτι προκόπτοιτε, και πρὸς ἐκεῖνον βλέποιτε μόνον, ᾧ καὶ ἡμεῖς θα ή σαντες οὐκ ἐψεύσθημεν· καὶ ὁ πανάγαθος οὗτος τὰ πρὸς ἀγαθοποιίαν διακονοι δραστικώτερον. Μετά γάρ τοι τῶν εἰς ᾅδου καταβαινόντων τεταγμένον με ἤδη, καὶ τῷ σκότῳ τῆς ἀθυμίας ἐγκατεχόμενον, ἐπὶ τὸ τῆς ζωῆς εὐθυμίας φῶς ἀνήγαγε καὶ ἀποκατέστησε· καὶ τὸν βασιλέα ἥλιον περιεποιήσατό μοι θαλπνότερόν τε καὶ ζωτικώτερον· καὶ οὐκ ἔδωκε τῇ κακίᾳ κεφαλὴν ἄρα: κατὰ τῆς ἀληθείας, καὶ στε φανώσασθαι, καίτοι ἀνοιγούσῃ στόμα, υποστρουθι ζούσῃ καὶ ἀλαζονευομένῃ ὡς καταλελειμμένα ως ἀρεῖν τὰ ἡμέτερα. Τοιαῦτα γὰρ ἐφρόνει διὰ τῶν αὐτ τῆς ὑπουργῶν· οἶ, Τὴν γλῶσσαν ἡμῶν, εἰπόντες, μεγαλύνωμεν, τὰ χείλη ἡμῶν παρ' ἡμῖν ἐστι τίς ἡμῶν Κύριος ἐστιν; ιόν τε ἀσπίδων καθ᾿ ἡμῶν ἀποπτύσαντες, τὴν διειδεστάτην τοῦ βασιλέως φυ χὴν ἐπίκραναν, καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν ἐνέκρωσαν. Καὶ τούτων πάντων αἰτία ἡ τῶν πρακτ ρων ἀπληστία καὶ κακοήθεια· οἳ τὴν κοπίδι τῆς ἐμῆς γλώττης τὰ νεῦρα τῆς ἀδικίας αὐτῶν ὑπο τεμνομένην οὐ φέροντες, συνέλαβόν τε πόνον, καὶ ἔτεκον ἀνομίαν. Καὶ τοῦτο μὲν αὐτοπροσώπως τῷ κρατίστῳ ἡμῶν βασιλεῖ κατὰ τῆς ἐμῆς ἐνέτυχον αὐτ θενότητος, τὰ ἀνούσια οὐσιώσαντες, τὸ ψεῦδος στο λίσαντες πομπικώτερον, καὶ ἰσχὺν ἡμῖν ἀνίκητον ἐπιμαρτυρήσαντες· καὶ τοὺς τοῦ μύθου Ἑκατόγχειρας ἐκείνους, ἢ ἑκατογκεφάλους Βριάρεως, ή Τυφώς λήρους εἶναι πρὸς ἡμᾶς πείσαντες, ὡς ἂν τούτῳ τὴν παρρησίαν ἡμῶν κωλύσωσιν, ἧς ἡ ὀξύτης ταῖς αὐτ τῶν καρδίαις ἐνδύνουσα, φρίττειν ἐποίει, καὶ τὰς χεῖρας συστέλλεσθαι· τοῦτο δὲ καὶ διαπαρενθέν των [. διὰ παρενθέτων] προσώπων την συκοφαντίαν οὐρανώσαντες οἱ Ταρτάρου ἄξιοι, τὸν Λάζαρον, ὃς πάροικος ὢν τῆς Ἐκκλησίας, καὶ φρονῶν ἐλευ θεριώτερον, ἐπίθει τὸν τῆς παροικίας ἀπαυχενίσαι ζυγόν, τοῦτον καθ' ἡμῶν ἐπιῤῥώσαντες, καὶ ὅσα δὲ λέγων [λέγειν] καὶ οἷα διδάξαντες, καὶ τὰς ἀκοὰς τοῦ βασιλέως ἐπλήρωσαν, καὶ τὴν καρδίαν τὴν τέως λευκὴν ἡμῖν ἐμελάνωσαν. φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου ὁ τῷ *Απαξ οὖν οὗτος ὁ Λάζαρος ἰδὼν ἑαυτῷ μὲν κατὰ ῥοῦν χωροῦντα τὰ πλάσματα, ἡμῖν δὲ πρὸς ἀνί βουν βιαζόμενα τὰ τῆς ἀληθείας πράγματα, οὐχ ἀνίησι τῇ φύσει καθ' ἡμῶν χρώμενος. Φύσις καὶ [. γὰρ εἰ δὲ] Βουλγαρική, πάσης κακίας τιθηνό -. "Ος γε, ἀποχρῶν αὐτῷ εἰ συνασπιστὰς Αχριδιώτας ἐπὶ τὸν πρὸς ἡμᾶς ἐπάγοιτο πόλεμον, καὶ τὰς ἄλλας της Βουλγαρίας χώρας περινοστεί, καὶ ζητεῖ λίαν
ὄντι πανυπερσέβαστος· ἤδη δὲ καὶ οἱ μὴ φοβούμε
νοι· οἱ μὲν, ὡς συνησθέντες ἔτι προκόπτοιτε, και
πρὸς ἐκεῖνον βλέποιτε μόνον, ᾧ καὶ ἡμεῖς θα ή
σαντες οὐκ ἐψεύσθημεν· καὶ ὁ πανάγαθος οὗτος τὰ
πρὸς ἀγαθοποιίαν διακονοι δραστικώτερον. Μετά
γάρ τοι τῶν εἰς ᾅδου καταβαινόντων τεταγμένον με
ἤδη, καὶ τῷ σκότῳ τῆς ἀθυμίας ἐγκατεχόμενον, ἐπὶ
τὸ τῆς ζωῆς εὐθυμίας φῶς ἀνήγαγε καὶ ἀποκατ
έστησε· καὶ τὸν βασιλέα ἥλιον περιεποιήσατό μοι
θαλπνότερόν τε καὶ ζωτικώτερον· καὶ οὐκ ἔδωκε τῇ
κακίᾳ κεφαλὴν ἄρα: κατὰ τῆς ἀληθείας, καὶ στε
φανώσασθαι, καίτοι ἀνοιγούσῃ στόμα, υποστρουθι
ζούσῃ καὶ ἀλαζονευομένῃ ὡς καταλελειμμένα ως
ἀρεῖν τὰ ἡμέτερα. Τοιαῦτα γὰρ ἐφρόνει διὰ τῶν αὐτ
τῆς ὑπουργῶν· οἶ, Τὴν γλῶσσαν ἡμῶν, εἰπόντες,
μεγαλύνωμεν, τὰ χείλη ἡμῶν παρ' ἡμῖν ἐστι·
τίς ἡμῶν Κύριος ἐστιν; ιόν τε ἀσπίδων καθ᾿ ἡμῶν
ἀποπτύσαντες, τὴν διειδεστάτην τοῦ βασιλέως φυ
χὴν ἐπίκραναν, καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν ἐνέκρωσαν. Καὶ τούτων πάντων αἰτία ἡ τῶν πρακτ
ρων ἀπληστία καὶ κακοήθεια· οἳ τὴν κοπίδι τῆς
ἐμῆς γλώττης τὰ νεῦρα τῆς ἀδικίας αὐτῶν ὑπο
τεμνομένην οὐ φέροντες, συνέλαβόν τε πόνον, καὶ
ἔτεκον ἀνομίαν. Καὶ τοῦτο μὲν αὐτοπροσώπως τῷ
κρατίστῳ ἡμῶν βασιλεῖ κατὰ τῆς ἐμῆς ἐνέτυχον αὐτ
θενότητος, τὰ ἀνούσια οὐσιώσαντες, τὸ ψεῦδος στο
λίσαντες πομπικώτερον, καὶ ἰσχὺν ἡμῖν ἀνίκητον
ἐπιμαρτυρήσαντες· καὶ τοὺς τοῦ μύθου ἑκατόγχει
ρας ἐκείνους, ἢ ἑκατογκεφάλους Βριάρεως, ή Τυφώς
λήρους εἶναι πρὸς ἡμᾶς πείσαντες, ὡς ἂν τούτῳ τὴν
παρρησίαν ἡμῶν κωλύσωσιν, ἧς ἡ ὀξύτης ταῖς αὐτ
τῶν καρδίαις ἐνδύνουσα, φρίττειν ἐποίει, καὶ τὰς
χεῖρας συστέλλεσθαι· τοῦτο δὲ καὶ διαπαρενθέν
των [1. διὰ παρενθέτων] προσώπων την συκοφαν
τίαν οὐρανώσαντες οἱ Ταρτάρου ἄξιοι, τὸν Λάζαρον,
ὃς πάροικος ὢν τῆς Ἐκκλησίας, καὶ φρονῶν ἐλευ
θεριώτερον, ἐπίθει τὸν τῆς παροικίας ἀπαυχενίσαι
ζυγόν, τοῦτον καθ' ἡμῶν ἐπιῤῥώσαντες, καὶ ὅσα δὲ
λέγων [λέγειν] καὶ οἷα διδάξαντες, καὶ τὰς ἀκοὰς
τοῦ βασιλέως ἐπλήρωσαν, καὶ τὴν καρδίαν τὴν τέως
λευκὴν ἡμῖν ἐμελάνωσαν.
et quacunque animæ meæ vere panlyperscbastus φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου ὁ τῷ
intulit nobis manifeste enarrabo. Jamque et qui
nulla illum formidine veremini, vos quidem quasi
communi gaudentes hilaritate, proceditis. et in
illum solum oculos defigitis, in quo nos audaci, et
tuto confidentes spiritu, nunquam decepti fuimus,
nec elapsi. Et hic quidem omnino optimus, nihil
eorum præterit, quibus in nos ingentia possit efficacissime emittere beneficia. Nam me, cum fere
jam inter eos qui ad sepulcra efferuntur, adnumeratus essem, atque horrentibus honoris tenebris
comprehensus, in lætæ vitæ lumen revocavit atque
constituit, et siderum regem, solem in me, ad
fovendam vitam, splendidiorem et calidiorem circamjecit. Neque improbitati et vitio permisit, ut
caput contra veritatem attolleret, superbaque corona pracingeret, etiam si minanter os suum aperiat,
et multo incumbat conate, direque superbiat, nostras opes, veluti relicta ova, eonfringere intendens.
fiac enim, quia auxiliatores sibi, et opitulatores
habet, ausus est excogitare: Qui dixerunt Linguam
nostram extollamus, labia nostra a nobis sunt,
quis noster Dominus est *0? EL venenum aspidum
in nos conspuentes, præclarissimam et mitissimam
imperatoris animam 678 lellifera amaritudine
infecerunt, et quidquid Ecclesia nostra continelat
ingenti internecione deleverunt. Et omnium quidem
harum rerum causa, vectigalium exactorum insaLiabilis cupiditas, et corrupta consuetudo fuit. Qui
nostrae lingua gladium, ipsorum injustitia nervos
prescindentem, nullo tolerantes modo, et laborem
conceperunt, ei pepererunt iniquitatem ". Et hoc
quidem in ipso potentissimi nostri imperatoris conspectu, in nostrum contemptum, et abjectionem
suntaggressi, et rebus quæ nunquam fueruut, fictam
verborum contulerunt vitam, et fœdum mendacium,
pulchro pompæ apparatu exornarunt, et in nos
invictam vim perpetuo testantes, etiam illos fabulæ
centimanos et centum horridos capitibus Briareos
et Typhæos, meras esse nugas nobis persuadentes,
quasi ita nostram in loquendo libertatem comprimere possent et cohibere. Cujus acerbitas et amaritudo illorum corda invadens illos frigido cogit horrore conteri, et manns metu contrahere. Qui
inde obiter obtecto persona vultu, ipsam calumniam et maledicentiam in cœlum usque efferunt,
qui solum sunt dummanti Tartaro digni. Et Lazarum quidem, qui cum Ecclesia esset columus, et
se nimis libertati dedere cogitaret, e cervicibus habitationis jugum desideravit excutere; hune,
inquam, contra nos audaci armarunt pectore, et quot et qualia diceret, illum edocentes, etiam ipsas
imperatoris aures impleverunt, et illius animum qui tune nobis candidus erat, atro conspurcarunt
facinore.
G
Semel igitur hic Lazarus cum vidisset sibi, sua
propria figmenta, præcipiti decurrere flumine, et
nobis, veritatis opera coacta, quasi reciproco reflecti amine, non tulit, quin sua tetrica natura contra nos dirius uteretur. Est enim Bulgarorumi natura omnis sceleris, om:nisque mali nutrix. Qui
vero, cum sibi non satis esset, si commilitones et
pugnaces Achridiotas in bellum contra nos excita29 Psal. X1,
40 Psal. 1, 15.
*Απαξ οὖν οὗτος ὁ Λάζαρος ἰδὼν ἑαυτῷ μὲν κατὰ
ῥοῦν χωροῦντα τὰ πλάσματα, ἡμῖν δὲ πρὸς ἀνί
βουν βιαζόμενα τὰ τῆς ἀληθείας πράγματα, οὐχ
ἀνίησι τῇ φύσει καθ' ἡμῶν χρώμενος. Φύσις καὶ [.
γὰρ εἰ δὲ] Βουλγαρική, πάσης κακίας τιθηνό -. "Ος
γε, ἀποχρῶν αὐτῷ εἰ συνασπιστὰς Αχριδιώτας ἐπὶ
τὸν πρὸς ἡμᾶς ἐπάγοιτο πόλεμον, καὶ τὰς ἄλλας
της Βουλγαρίας χώρας περινοστεί, καὶ ζητεῖ λίαν
col. 445–446page 44 of 72
PG 126:445ἐπιμελῶς, εἴ τις εἴη καθ' ἡμῶν ἐπὶ αἱρέσει κατα γνωσθείς, ἢ ὡς πολύγαμος, ἢ ἀθεμιτόγαμος, έχε κλησιαστικοῖς δεσμοῖς ἐνδεθείς. Εὑρὼν δὲ πολλούς τοιούτους ἐπάγεται καθ᾿ ἡμᾶς ὡς Αχριδιώτας, ἐπ' ἀργύραις καὶ ἀμπελῶνι παρ' ἡμῶν ἡρπασμένους, τὰς ψυχὰς διαπεπονημένους. Εστι δ' οὖς καὶ ἐν τῇ πόλει εὗρον ἐπ' ἄλλαις αἰτίαις δεομένους τοῦ βασιλέως συνεπιβοᾷν πείθει, ὥστε δυσφημεῖν τὸ ἐμὸν ὄνομα· οἶδε γὰρ, κατὰ τῶν μηνίγγων με τύ πτων, εἰ μόνον ἐκβοήσεις ποιοῖτε κατὰ τοῦ ἀρχι επισκόπου τὸν βασιλέα ἐπικαλούμενος· δι' ὧν ἡ ἐμὴ δόξα καταῤῥυπαίνεται· ἢ, ἵνα τὰ τοῦ Πνεύματος εἴπω, εἰς χοῦν κατασκηνοῦται. Εναγχος γοῦν ἐμπρησθῆναι παρ' ἐμοῦ ἰσχυρίσατο, καίτοι μηδ όλως μηδ' ὑφ' οὗτινος οὖν ἐμπρησθείς, μηδ' ἔχων ὅ τι καὶ ἀπολέσαι. "Ατε γὰρ μηδὲν ἐργαζόμενος, ἀλλὰ περιεργαζόμενος, καὶ τὸ τοῖς πράκτορσι προσ αναχρώννυσθαι τέχνην ποιούμενος, καὶ κατὰ τῶν κυνῶν τοὺς τραπεζεῖς καὶ συναμόρους, πρὸς ἐν μόν νον ὁρῶν, ὅ τι ἂν ἐπιῤῥιφείη παρ' ἐκείνων αὐτῷ, καθυλακτοῦντι μὲν πρότερον, ὑπερυλακτοῦντι δὲ ὕστερον, καρκινάδος ἐστὶ γυμνότερος. Καὶ εἰ ἐνα επρήσθη δὲ, οὐδὲν πρὸς ἐμὲ τοῦτο, οὐ μᾶλλον ἢ τὰ ἐν Λιβύῃ πρὸς τοὺς κατὰ τὴν Νύσσαν Ἰνδούς. Τῆς Αχρίδος ἀποδημῶν, ὅτε φησὶ τὸ δεινὸν αὐτὸς παι θεῖν ἐκεῖνο τὸ ἀνυπόστατον, τρόπον ἕτερον τῇ Πελαγονία ἐνεδήμει, νόσῳ βαρείᾳ κατάσχετος. Εἶτα τί οὐκ ἂν εἴποι τῶν ἀδηλοτέρων, καὶ ἐλεγγύως πιστώ σπίτο, ὁ τοῖς οὕτως ἐναργέσιν ὁμόσε χωρῶν; Τόν δέ γε βασιλέα, καίτοι στεγανώτατον ἄνθρωπον ὄντα, καὶ οὐ ῥᾴδιον διδόναι ψευδολογίας, όμως κατεμάλα θαζεν ὁ παμπόνηρος, τί μὲν οὐ σχηματισάμενος, τί δ' οὐκ ἀνακλαυσάμενος, τίνος δ' όρκου φεισάμενος, ἵν᾽ ἐξάρῃ τὸν ἐμπρησμόν, καὶ πείσῃ, ὡς τὰ τοιαῦτα παρὰ τοῦ ἀρχιεπισκόπου ὑπέστη, τῆς πρὸς τὸν εὐνοίας ὃν ἔχειρεν ἐκεῖνος, ἀντίποινα· ἔτι καὶ χέεσθαι μέντοι τὰς ὁδοὺς τυρῷ, τὰ δὲ ὄρη μου χέεσθαι γάλακτι. Καὶ ταλάντων οὐκ οἶδ᾽ ὁπόσων συμ τορισμοῖς ἁδρὸν εἶναι με καὶ βαθύπλουτον διωμόσατο. Καὶ ἄγειν σατραπικῶς, μᾶλλον δὲ καὶ πικρο πρεπή [/. μικρ.] φανῆναι ἂν καὶ τὰ Μηδικά, τοῖς ἀρε χιεπισκόποις [[. ἀρχιεπισκοπικοῖς παραθεωρούμενα, καὶ τὰ ἐν Σούσοις καὶ Εκβατάνοις βασίλεια καλύ α; ἀτεχνῶς πρὸς τὰ ἐμὰ πολυόροφα, καὶ τοὺς βιο πιστοὺς οἴκους, οἷς ἐνθερίζων, ἀναψύχω τὴν τῶν ἐπιφαινομένων μοι σαρχῶν κάμινον. "Α δὴ πάντα καὶ γνώμης δαιμονιώδους συμπλάσματα, καὶ γλώσ της κακολογεῖν μόνον μαθούσης φάσματα. Ἐκτὸς γὰρ τῆς περιλαλήτου γῆς οὐδὲν τῶν δημοσιακῶν εὑρέθην κατέχων, ὁ πολὺς ἐγὼ τὴν ἰσχύν, καὶ τοῖς Αλωάδαις ἐφάμιλλος· καίτοι ἐπηρεαστικῶς ἐρευ νώμενος καὶ λογοπραγούμενος. Μὴ γάρ με τις ἐρή μην αἱρείτω τὰς τοῦ πράκτορος κατ' ἐμοῦ διαβολὰς πιστὰς αὐτόθεν δεχόμενος· ἀλλὰ πρὸς ἅπερ ἂν ἐκεῖ Εὗρον. εδρών. Τόνου εννοίας. τον δε μόσιον εὐνοίας. 15. Καὶ ταῦτα τὰ πάνδεινα παθεῖν ἀνεκλαύσατο, διὰ τὸ εὔνους εἶναι τῷ δημοσίῳ.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDIT.E.
ἐπιμελῶς, εἴ τις εἴη καθ' ἡμῶν ἐπὶ αἱρέσει κατα- ret, alias Bulgariæ regiones circumiit, et nimis
γνωσθείς, ἢ ὡς πολύγαμος, ἢ ἀθεμιτόγαμος, έχε
κλησιαστικοῖς δεσμοῖς ἐνδεθείς. Εὑρὼν δὲ πολλούς
τοιούτους ἐπάγεται καθ᾿ ἡμᾶς ὡς Αχριδιώτας, ἐπ'
ἀργύραις καὶ ἀμπελῶνι παρ' ἡμῶν ἡρπασμένους,
τὰς ψυχὰς διαπεπονημένους. Εστι δ' οὖς καὶ ἐν τῇ
πόλει εὗρον ἐπ' ἄλλαις αἰτίαις δεομένους τοῦ
βασιλέως συνεπιβοᾷν πείθει, ὥστε δυσφημεῖν τὸ
ἐμὸν ὄνομα· οἶδε γὰρ, κατὰ τῶν μηνίγγων με τύ
πτων, εἰ μόνον ἐκβοήσεις ποιοῖτε κατὰ τοῦ ἀρχι
επισκόπου τὸν βασιλέα ἐπικαλούμενος· δι' ὧν ἡ
ἐμὴ δόξα καταῤῥυπαίνεται· ἢ, ἵνα τὰ τοῦ Πνεύμα
τος εἴπω, εἰς χοῦν κατασκηνοῦται. Εναγχος γοῦν
ἐμπρησθῆναι παρ' ἐμοῦ ἰσχυρίσατο, καίτοι μηδ
όλως μηδ' ὑφ' οὗτινος οὖν ἐμπρησθείς, μηδ' ἔχων
ὅ τι καὶ ἀπολέσαι. "Ατε γὰρ μηδὲν ἐργαζόμενος,
ἀλλὰ περιεργαζόμενος, καὶ τὸ τοῖς πράκτορσι προσ
αναχρώννυσθαι τέχνην ποιούμενος, καὶ κατὰ τῶν
κυνῶν τοὺς τραπεζεῖς καὶ συναμόρους, πρὸς ἐν μόν
νον ὁρῶν, ὅ τι ἂν ἐπιῤῥιφείη παρ' ἐκείνων αὐτῷ,
καθυλακτοῦντι μὲν πρότερον, ὑπερυλακτοῦντι δὲ
ὕστερον, καρκινάδος ἐστὶ γυμνότερος. Καὶ εἰ ἐνα
επρήσθη δὲ, οὐδὲν πρὸς ἐμὲ τοῦτο, οὐ μᾶλλον ἢ τὰ
ἐν Λιβύῃ πρὸς τοὺς κατὰ τὴν Νύσσαν Ἰνδούς. Τῆς
Αχρίδος ἀποδημῶν, ὅτε φησὶ τὸ δεινὸν αὐτὸς παι
θεῖν ἐκεῖνο τὸ ἀνυπόστατον, τρόπον ἕτερον τῇ Πελαγονίᾳ ἐνεδήμει, νόσῳ βαρείᾳ κατάσχετος. Εἶτα τί
οὐκ ἂν εἴποι τῶν ἀδηλοτέρων, καὶ ἐλεγγύως πιστώ
σπίτο, ὁ τοῖς οὕτως ἐναργέσιν ὁμόσε χωρῶν; Τόν δέ
γε βασιλέα, καίτοι στεγανώτατον ἄνθρωπον ὄντα, G
καὶ οὐ ῥᾴδιον διδόναι ψευδολογίας, όμως κατεμάλα
θαζεν ὁ παμπόνηρος, τί μὲν οὐ σχηματισάμενος, τί
δ' οὐκ ἀνακλαυσάμενος, τίνος δ' όρκου φεισάμενος,
ἵν᾽ ἐξάρῃ τὸν ἐμπρησμόν, καὶ πείσῃ, ὡς τὰ τοιαῦτα
παρὰ τοῦ ἀρχιεπισκόπου ὑπέστη, τῆς πρὸς τὸν
εὐνοίας ὃν ἔχειρεν ἐκεῖνος, ἀντίποινα· ἔτι καὶ
χέεσθαι μέντοι τὰς ὁδοὺς τυρῷ, τὰ δὲ ὄρη μου χέεσθαι γάλακτι. Καὶ ταλάντων οὐκ οἶδ᾽ ὁπόσων συμτορισμοῖς ἁδρὸν εἶναι με καὶ βαθύπλουτον διωμόσατο. Καὶ ἄγειν σατραπικῶς, μᾶλλον δὲ καὶ πικροπρεπή [/. μικρ.] φανῆναι ἂν καὶ τὰ Μηδικά, τοῖς ἀρε
χιεπισκόποις [[. ἀρχιεπισκοπικοῖς παραθεωρούμενα,
καὶ τὰ ἐν Σούσοις καὶ Εκβατάνοις βασίλεια καλύ
6α; ἀτεχνῶς πρὸς τὰ ἐμὰ πολυόροφα, καὶ τοὺς βιο
πιστοὺς οἴκους, οἷς ἐνθερίζων, ἀναψύχω τὴν τῶν
ἐπιφαινομένων μοι σαρχῶν κάμινον. "Α δὴ πάντα
καὶ γνώμης δαιμονιώδους συμπλάσματα, καὶ γλώστης κακολογεῖν μόνον μαθούσης φάσματα. Ἐκτὸς
γὰρ τῆς περιλαλήτου γῆς οὐδὲν τῶν δημοσιακῶν
εὑρέθην κατέχων, ὁ πολὺς ἐγὼ τὴν ἰσχύν, καὶ τοῖς
Αλωάδαις ἐφάμιλλος· καίτοι ἐπηρεαστικῶς ἐρευ
νώμενος καὶ λογοπραγούμενος. Μὴ γάρ με τις ἐρήμην αἱρείτω τὰς τοῦ πράκτορος κατ' ἐμοῦ διαβολὰς
πιστὰς αὐτόθεν δεχόμενος· ἀλλὰ πρὸς ἅπερ ἂν ἐκεῖ
Εὗρον. Scrib. εδρών.
sollicito indagavit stndio, si forte aliquis centra
nos esset, qui aut ob conditionem, aut dogmata
esset condemnatus, vel quia multinagus, vel quia
contra juris leges nuptias fuisset molitus, ecclesiasticis esset obstrictus vinculis. At demum cum
multos hujusmodi invenisset, cunctos contra nos,
quasi Achridiola essent, armis compulit, et nobis
ex ipsa aratione, et vinearum cultu illos eripuit,
ægre animarum morbo laborantes. Et quos in urbe
invenit, alias ob causas damnatos, ut in ipsum imperatoren alta voce conclamarent, persuasit, ita
ut nomen nostrum probris et maledictis contem -
nerent. Norit enim me capitis periculo petens, ut
si solum voces attolleret, se contra archiepiscopum,
etiam ipsum imperatorem esse evocaturum, quibus
quidem meus honor sordido penitus fordaretur
dedecore, aut, ut quæ Spiritus sunt, loquar, quasi
in busto collocatur. Nuper autem a me quasi se
totum comburi et absumi affirmavit, et a neutiquam
vel a quovis accensus est, et afflictus; nec habuit
quod amplius everteret, 679 nam cum se veluti
nihil proficere et agere videret; sed solum quasi
quadam id curiositate suscepisse, etiam et ad exaclorum artem et modum hæc effecit conflari, et
coutra canes, mensæ asseclas exitiales et vastalores impios, in unum solum vidit confluere, ut si
forte illi, ipsi latranti quidem prius, tandem altissimo vociferanti latratu, ut socii super injicerentur.
Est vero ipsa Carcimade inermior ac nudior. Al si
hic quodammodo absumptus est, et combustus,
nihil hoc ad me attinet, non magis quam ea quæ
in Libya, ad Indos, qui Nyssam incolunt, peraguntur. Equidem Achridem reliquit, quia, inquit, ul
grave illud et intolerabile se perpeti incommodum,
nulloque illud posse modo, sustinere, et ita ut
tristi depressus morbo iterum iter ad Pelagoniam
deflexit. Deinde quid non diceret eorum, quæ nulli
nota sunt, etiam ejus auctoritate intercepta fidem
exigeret, qui ita in eumdem locum, cum illis, qui
secum, sibi similia perpetrant, proficiscitur. At
imperatorem, quia talis homo est, qui vivo arcana
quæque pectore condit, nec facile mendaciis fidem
præstat, tamen ille sceleratus et nefarius detorsit,
et ad sua facinora emollivit. Quod vero ficto non
prætexit animo, quid non multo deflevit lamento,
et cujus fidei, et jurejurando pepercit, ut atrox afferret et cduceret incendium, et ut persuaderet sibi
talia ab archiepiscopo fuisse substituta, ut mitem
præfecti benevolentiam conciliaret, quem penitus
ille in vindictam depopulatus fuerat. Adhuc etiam
et affirınavit vias omnes caseo effimere, et meos
montes dulci scatere lacte, et talentorum (non
quidem novi quot, vel quanta dixit) sequisitione
Varia lectiones et notæ.
Τόνου εννοίας. Censeo supplendum, τον δε
μόσιον εὐνοίας. Quæ vox paulo post iterum exeidit. Apparet ex serie epistolae. Sic etiam inquit,
epist 15. Καὶ ταῦτα τὰ πάνδεινα παθεῖν ἀνεκλαύσατο,
διὰ τὸ εὔνους εἶναι τῷ δημοσίῳ.
col. 447–448page 45 of 72
PG 126:447νος ἐρεῖ, μεινάτω καὶ τὰς τοῦ τῆς Ἐκκλησίας μέσ ρους ἀπολογίας. διώρυχας, Τῷ τῷ δη μοσίῳ.. Πρῶτον μὲν ὅτι οὐδὲ πρότερον παρ' ἡμῶν ἐκερδαίνοντο, ἀλλ' ἐν ζευγάριον ἕκαστος ἐξκουσε σεύοντες, τὰ ἐπέκεινα τούτων ἐπετέλουν τῷ δημο σ΄ω. εὐγνωμονῶν “Ο δὴ καὶ μάλιστα τῆς βασιλείας σου δέομαι, οὐ δὲν καινῶν -νὸν] αἰτῶν· οὐδὲ τῇ ἁγίᾳ καὶ θειο τάτῃ ψυχῇ τοῦ βασιλέως ἀσύνηθες, ἀλλ' ὅπερ ἐπὶ πᾶσι τηρεῖ καὶ πάντοτε, τοῦτο καὶ ἐπ' ἐμοὶ ζητῶ τηρηθῆναι, καὶ μὴ προληφθῆναι τοῖς λόγοις τοῦ ἔχθρου καὶ ἐκδικητοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῶν κληρικῶν προσαγαγεῖν φήσει κέρδη τῷ οὐ φροντίς Ιπποκλείδῃ. Οὐ γὰρ παρὰ τοῦτο ἐγὼ ὑπεύθυνος πρῶτον μὲν, ὅτι οὐδὲ πρότερον παρ' ἡμῶν ἐκερδαί νοντο, ἀλλ' ἐν ζευγάριον ἕκαστος ἐξκουστεύοντες, τὰ ἐπέκεινα τούτων ἐπετέλουν τῷ δημοσίῳ· ἔπειτα ὅτι ἐπὶ πᾶσι τοῖς ζώοις πρὸ τούτου εἶχον ἀτέλειαν δεκατώσεως. Καὶ τοῦτο οὐ κλοπήν δήπου του ἡμίου θείη ἄν τις ἀγνωμονῶν (α) κριτής, ἀλλὰ βασιλική φιλοτιμίᾳ ἀπροσδιόριστον, ᾗ ἀφθόνως ἀπο ήλαυον οἱ ταύτην εὑρίσκοντες. Νῦν δὲ τῆς φιλοτιμίας ταύτη; ὅρον λαβούσης, καὶ πῆξιν γνώριμον, εἰκότως ἐπέκεινα τοῦ προ[σ]διορισμοῦ τῷ δημοσίῳ τε προσε πορίσθησαν, καί τινα ὄγκον τῇ ἀπαιτήσει προσέθηκαν. Τρίτον, ὁ καὶ δακρύων ἄξιον, ὅτι οὐδὲ τῆς ἐφ' ἑνὶ ζευγαρίῳ ἀτελείας οἱ πλείους, οὐδὲ τῆς ἐπὶ τοῖς ζώοις ὁρισθείσης εξουσείου ἀπήλαυσαν, ἀλλὰ καὶ προστεθέντων αὐτοῖς παρὰ τοῦ μᾶλλον καταγραφέως, ἢ ἀναγραφέως, ἵν' εἴπω τι καὶ γελοῖον, ζευγαρίων καὶ ζώων, οὐ μόνον ἀπῃτήθησαν ἐφ᾽ οἷς ἐδικαιοῦντο ἀτελεῖς μεῖναι, ἀλλὰ καὶ ὑπεραπῃτήθησαν. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ κεφαλαίων ἄλλων ἔπαθον ἀνομώτατα. Καὶ γὰρ ἐπί τε τοῖς μύλοις διπλασίω οἱ κληρικοί, ἢ οἱ λαϊκοὶ ὑπετέλεσαν, καὶ ἐπὶ ταῖς Βουλγάρων μὲν γλώτταις λεγομέναις στρούγαις, Ελλην δ' ανήρ, διώρυχας ἂν ταύτας ἐρεῖ, ἰχθύων ἄγραν προξενούσαις, καὶ ἐπὶ ταύταις δὲ πολλαπλασίω τῶν τοῦ κο νοῦ πλήθους ἐζημιώθησαν. Καὶ ταῦτα ἐπετεχνάσατο ὁ πιστὸς καὶ εὐσεβὴς, ὡς ἂν ογκωθεῖεν τὰ ἐκ τῶν κληρικῶν προσαχθέντα κέρδη τῷ δημοσίῳ, καὶ δια βληθείην ἐγώ, ὡς τοσαύτην ἐτίσασαν ζημίαν τῷ εὐεργέτῃ καὶ ἀντιλήπτορί μου περιποιούμενος, ὁ ἀχάριστές τε καὶ ἄπληστος. Ταὐτὸ δὲ τοῦτο λέγω καὶ περὶ τελῶν, ἃ τοὺς ἀνθρώπους τῆς Ἐκκλησίας ἀπῄτησε· καὶ γὰρ καὶ οὗτοι ἀδικωτάτως ἀπητήθη Τοῦ ἡμόου. τοῦ δημοσίου. Εξουσείου. ἐξουσείας. Τῆς Ἐκκλησίας τῶν ζώων ἐξκουσείαν ἀδρῶν τε καὶ λεπτῶν λαβούσης.
multa me ditissimum esse et opulentum, et satra- νος ἐρεῖ, μεινάτω καὶ τὰς τοῦ τῆς Ἐκκλησίας μέσ
pica me degere affluentia effinxit. Maxime autem ρους ἀπολογίας.
me, cum amaritudine omnibus exsistere, et amplas illas Medorum ædes, quas archiepiscopi fuerant
moliti, et quæ in Susis et Ecbatanis sunt, cum hic meis palatiis multo erectis fornice, et denso structis
tegmiue collatas, tuguria prorsus videri. At ego has domos dirutas et ventis expositas, in quibus æstatem perago, quasi harum carnium, quæ in me adhuc apparent, caminum reficio et apparo. Quæ quidem omnia dæmoniacæ mentis sunt figmenta et portenta dira linguæ, quæ solum convitia effutire
edidicit. Nam extra terram hanc quam inani garrulitate hic est locutus, inventus sum publicarum
opum nihil habens, qui ego viribus, et potentia multus eram, et ipsis Aloadis æqualis, etiam et me
injuriose et calumniose. indagavit, et verbis me excussit acerbis. Ne ergo aliquis me indicta cansa
condemnet, tributorum exactoris calumnias, in me certas et exploratas inde detorquens. Sed ad quæcunque ille dixerit, et ad ecclesiasticæ substantiæ defensionem constans persistat.
Quare jam maxime tuo imperio mihi opus est:
nihil enim in hac re, novuma te peto, neque 680
aliquid, quod divinæ, et sanctæ imperatoris animæ
præter morem fuerit, sed quod assiduo in omnibus
ubicunque servat, hoc in me et observari efflagito,
nt illius nefarii hostis, et ultoris injusti ne verbis antevertar et capiar. Si enim ex clericis, ad
praefectum, inquit, debere Inera et quaestus devolvi,
non id curat Hippoclides. Non enim hic ego ulli obnoxius sum. Primum quidem quia neque antea a
nobis lucrum susceperunt aliquod, sed par unum
unusquisque excutiens, et excusans quæ ultra hæc
sunt præsidi perfecerunt. Denique quia in omnia
animalia, magis quam in hoc decimatione non servata perstiti. Εt hoc non rapinam alicubi, et furtumn presidis, aliquis iuprobe et imique judicans,
constituerit, sed potius absurdam et inconsequentem
animi sententiam imperatoria munificentia præ-.
siriptam, qua copiose start usi, qui illam adinvenerunt. Nunc autem cum hæc munificentia et ambitio
finem suum ausceperit, et notum augmenti cuina -
…dum, merito quidem ultra præscriptum legam mddnm et præsidi cuneta acquirunt, et quem-lam superbiæ fastmu, et insolentiæ tumorein, in ipsa exac·
·tione et efflagitatione constituunt. Ultimo, quod et
lacrymis est dignum, quia neque populus, non servatæ unius paris exactionis, neque præscriptæ in
animalia excusationis particeps effectus est. Sed
cum jam ipsis a computatoribus maxime et scribis,
Bauria et animalia prednita et praescripta (ut dicam.
aliquid ridiculum), apposita fuerint, non solum res
tituere sunt coneti ea, in quibus condemnati sunt,
ut re infecta manerent, sed iterum atque iterum
restituere. Iloc equidem in aliarum rerum suumnam
etiam iniquissime sum perpessus. Etenim et super
molarum proventus, dupliciter elerici, quam laici
sua pependerunt tributa, et super ea, quæ Bulgari
sia lingua strugas, Græci vero διώρυχας, scilicet
effossos lacus et paludes in quibus piscium captura
el venatio paratur, appellant, etiam multo plufries,
Variæ lectiones
Τῷ Puto etiam hic supplendum, τῷ δημοσίῳ.. Salis manifestum ex verbis statim sequenib is: Πρῶτον μὲν ὅτι οὐδὲ πρότερον παρ' ἡμῶν
ἐκερδαίνοντο, ἀλλ' ἐν ζευγάριον ἕκαστος ἐξκουσε
σεύοντες, τὰ ἐπέκεινα τούτων ἐπετέλουν τῷ δημο
σ΄ω.
εὐγνωμονῶν Coteler. Monm. 1, 636.
“Ο δὴ καὶ μάλιστα τῆς βασιλείας σου δέομαι, οὐ
δὲν καινῶν [f. -νὸν] αἰτῶν· οὐδὲ τῇ ἁγίᾳ καὶ θειοτάτῃ ψυχῇ τοῦ βασιλέως ἀσύνηθες, ἀλλ' ὅπερ ἐπὶ
πᾶσι τηρεῖ καὶ πάντοτε, τοῦτο καὶ ἐπ' ἐμοὶ ζητῶ
τηρηθῆναι, καὶ μὴ προληφθῆναι τοῖς λόγοις τοῦ
ἔχθρου καὶ ἐκδικητοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῶν κληρικῶν
προσαγαγεῖν φήσει κέρδη τῷ οὐ φροντίς
Ιπποκλείδῃ. Οὐ γὰρ παρὰ τοῦτο ἐγὼ ὑπεύθυνος·
πρῶτον μὲν, ὅτι οὐδὲ πρότερον παρ' ἡμῶν ἐκερδαί
νοντο, ἀλλ' ἐν ζευγάριον ἕκαστος ἐξκουστεύοντες,
τὰ ἐπέκεινα τούτων ἐπετέλουν τῷ δημοσίῳ· ἔπειτα
ὅτι ἐπὶ πᾶσι τοῖς ζώοις πρὸ τούτου εἶχον ἀτέλειαν
δεκατώσεως. Καὶ τοῦτο οὐ κλοπήν δήπου του
ἡμίου θείη ἄν τις ἀγνωμονῶν (α) κριτής, ἀλλὰ
βασιλική φιλοτιμίᾳ ἀπροσδιόριστον, ᾗ ἀφθόνως ἀπο
ήλαυον οἱ ταύτην εὑρίσκοντες. Νῦν δὲ τῆς φιλοτιμίας
ταύτη; ὅρον λαβούσης, καὶ πῆξιν γνώριμον, εἰκότως
ἐπέκεινα τοῦ προ[σ]διορισμοῦ τῷ δημοσίῳ τε προσε
πορίσθησαν, καί τινα ὄγκον τῇ ἀπαιτήσει προσέθηκαν.
Τρίτον, ὁ καὶ δακρύων ἄξιον, ὅτι οὐδὲ τῆς ἐφ' ἑνὶ
ζευγαρίῳ ἀτελείας οἱ πλείους, οὐδὲ τῆς ἐπὶ τοῖς
ζώοις ὁρισθείσης εξουσείου ἀπήλαυσαν, ἀλλὰ καὶ
προστεθέντων αὐτοῖς παρὰ τοῦ μᾶλλον καταγραφέως,
ἢ ἀναγραφέως, ἵν' εἴπω τι καὶ γελοῖον, ζευγαρίων
καὶ ζώων, οὐ μόνον ἀπῃτήθησαν ἐφ᾽ οἷς ἐδικαιοῦντο
ἀτελεῖς μεῖναι, ἀλλὰ καὶ ὑπεραπῃτήθησαν. Τοῦτο δὲ
καὶ ἐπὶ κεφαλαίων ἄλλων ἔπαθον ἀνομώτατα. Καὶ
γὰρ ἐπί τε τοῖς μύλοις διπλασίω οἱ κληρικοί, ἢ οἱ
λαϊκοὶ ὑπετέλεσαν, καὶ ἐπὶ ταῖς Βουλγάρων μὲν
γλώτταις λεγομέναις στρούγαις, Ελλην δ' ανήρ,
διώρυχας ἂν ταύτας ἐρεῖ, ἰχθύων ἄγραν προξενού -
σαις, καὶ ἐπὶ ταύταις δὲ πολλαπλασίω τῶν τοῦ κο:-
νοῦ πλήθους ἐζημιώθησαν. Καὶ ταῦτα ἐπετεχνάσατο
ὁ πιστὸς καὶ εὐσεβὴς, ὡς ἂν ογκωθεῖεν τὰ ἐκ τῶν
κληρικῶν προσαχθέντα κέρδη τῷ δημοσίῳ, καὶ διαβληθείην ἐγώ, ὡς τοσαύτην ἐτίσασαν ζημίαν τῷ
εὐεργέτῃ καὶ ἀντιλήπτορί μου περιποιούμενος, ὁ
ἀχάριστές τε καὶ ἄπληστος. Ταὐτὸ δὲ τοῦτο λέγω
καὶ περὶ τελῶν, ἃ τοὺς ἀνθρώπους τῆς Ἐκκλησίας
ἀπῄτησε· καὶ γὰρ καὶ οὗτοι ἀδικωτάτως ἀπητήθη
et notæ.
Τοῦ ἡμόου. Et hic quoque scribendum existimo, τοῦ δημοσίου.
Εξουσείου. Restituo, ἐξουσείας. Vide «le
ha voce Glossarium nostrum Græco-Barbarum. Sic
statim infra, Τῆς Ἐκκλησίας τῶν ζώων ἐξκουσείαν
ἀδρῶν τε καὶ λεπτῶν λαβούσης.
col. 449–450page 46 of 72
PG 126:449σαν, μοναχοί τε ὄντες, καὶ εὐνοῦχοι ἱερωμένοι· ἔτι δὲ καὶ λαϊκοί τινες, οὐ πλείους, οἶμαι, τῶν πέντε, ἅπαντες μηθὲν τοῦ δημοσίου νεμόμενοι, οι πῶς ἂν ἄξιοι νομισθείεν φορολογεῖσθαι; Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ βα σιλεὺς τοῦτο δύναται. Ἐμὲ δὲ αὐτὴν οὕτω μεγαλο πληθέστερον εἰσεπράξατο, ὡς μή μοι καταισχύνῃ τὸν ὄγκον τοῦ ἀξιώματος. Ὥστε ὑπὲρ μὲν καθῃρημένων πρόπαλαι μύλων πάντα ἀπῄτησεν· ὑπὲρ δὲ συνισταμένων διπλασίω ἢ τοὺς Βουλγάρους. Καὶ ἐπί τινι τοπαρίῳ λιμναίῳ, ἰχθύων ἄγραν διδόντι πένησσας, τρισκαίδεκα κεφαλαίων ὀκτὼ καταθέσθαι ἐξεδιά σατο, οὐ πλείους ἢ ἑνὸς διωβόλου ἀξίους χθύας ἐκεῖθεν λαβόντα, καὶ ταῦτα τῶν ἄλλων ἑκάστου ἐν διώβολον καταβαλλομένων ἐπὶ τοῖς ὁμοίοις τόποις. Ἔτι τῆς Ἐκκλησίας τῶν ζώων ἐξκουσείαν ἀδρῶν τε καὶ λεπτῶν ἐχούσης ἐκ δωρεάς βασιλικῆς, οἱ ῥηθέντες ἄνθρωποι ταῦτα ἐδεκατώθησαν, ἐφ᾽ οἷς εἶχον ζώοις ὀλίγοις πάνυ, παρ' ἐμοῦ δοθεῖσιν αὐτοῖς εἰς βραχείαν παράκλησιν. Καὶ ἵνα τὰ πλείω παρῶ, μὴ καὶ λογισθείην ὁ τῆς παῤῥημίας Αράβιος αθλητής, τὴν ἔναγχος ἀπολυθεῖναι τῆς ἀγαθότητος ὑμῶν πρόσταξιν, ἄχριστον ἐπὶ πᾶσιν ἐποίησεν· ἐπὶ μὲν τῷ χω ρίῳ μυριοτρόπως ἐκφοβῶν τε τοὺς χωρίτας, ὡς ἐπιθήσων αὐτοῖς τέλη ἑκάστῳ, μείζονα τῆς δυνά μεως, εἰ τὴν ἀρχιεπισκοπὴν αὖθις δεσπότην αἱρή σονται. Καὶ ἄλλο δὲ κακουργῶν τὸ μὴ παραδιδόναι τῇ Ἐκκλησίᾳ τοὺς ἐν τῷ χωρίῳ περισσούς· ὑπὲρ ὧν ὀφείλει τελεῖν τοιαύτην βασιλικήν πρόσταξιν. Ζητούντων γὰρ ἡμῶν ἀναγραφῆναι τούτους, καθὰ ἕκαστος εὐπορεί, εἶτα παραδοθῆναι ἡμῖν, αὐτὸς ἀγριαίνων, καὶ πρὸς μόνην τὴν ἡμετέραν ἀξίωσιν ὑβριοπαθῶν, Κἂν τὸν πρῶτον, φησίν, ὡς ἔνδομον τελεσθῆναι παρὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐν καιρῷ συντελείας αἰτήσω, καὶ ἄκοντες τοσοῦτον ὑποτελέσετε. Τίς γὰρ τῷ βουλήματί μου ἀνθέστηκε; τίς δέ με κρινεῖ, εἰ τὸν τόπου ἄξιον τοσοῦδε τιμῶμαι; Καίτοι τὴν σοφωτάτην Ιουδήθ ἐγίνωσκον ἔγωγε μόνῳ Θεῷ προσᾴδουσαν τὸ, Εἶπες, καὶ ἐγένοντο. Ενενόησας, καὶ παρέστησαν. Ὁ δὲ ἑαυτὸν μερίτην ποιεῖται τῆς μακαριότητος ταύτης, ὁ τίς; ὁ ποῖος; ὁ πόσος; ὁ πηλίκος; οὗ ὑποκάτω αὐτοῦ σήψιν στρώσουσιν. Ετι καὶ ταῦτα προστίθησιν, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῖς δε δωρημένοις τῇ Ἐκκλησίᾳ παροίκοις, οὓς καὶ αὑτοὺς ἀδικώτατα ἀναγραψάμενος ηύξησεν, οὐδενὸς ἄλλου Χθύας. ἰχθύας. Παρῥημίας. παροιμίας. Απολυθεῖναι.Scrib. ἀποδοθεῖσαιν. Αχριστον. ἄχρηστον.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
σαν, μοναχοί τε ὄντες, καὶ εὐνοῦχοι ἱερωμένοι· ἔτι quam tula communis multitudo multati sunt. Et hac
δὲ καὶ λαϊκοί τινες, οὐ πλείους, οἶμαι, τῶν πέντε,
ἅπαντες μηθὲν τοῦ δημοσίου νεμόμενοι, οι πῶς ἂν
ἄξιοι νομισθείεν φορολογεῖσθαι; Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ βασιλεὺς τοῦτο δύναται. Ἐμὲ δὲ αὐτὴν οὕτω μεγαλοπληθέστερον εἰσεπράξατο, ὡς μή μοι καταισχύνῃ τὸν
ὄγκον τοῦ ἀξιώματος. Ὥστε ὑπὲρ μὲν καθῃρημένων
πρόπαλαι μύλων πάντα ἀπῄτησεν· ὑπὲρ δὲ συνιστα
μένων διπλασίω ἢ τοὺς Βουλγάρους. Καὶ ἐπί τινι
τοπαρίῳ λιμναίῳ, ἰχθύων ἄγραν διδόντι πένησσας,
τρισκαίδεκα κεφαλαίων ὀκτὼ καταθέσθαι ἐξεδιά
σατο, οὐ πλείους ἢ ἑνὸς διωβόλου ἀξίους χθύας
ἐκεῖθεν λαβόντα, καὶ ταῦτα τῶν ἄλλων ἑκάστου ἐν
διώβολον καταβαλλομένων ἐπὶ τοῖς ὁμοίοις τόποις.
Ἔτι τῆς Ἐκκλησίας τῶν ζώων ἐξκουσείαν ἀδρῶν
τε καὶ λεπτῶν ἐχούσης ἐκ δωρεάς βασιλικῆς, οἱ
ῥηθέντες ἄνθρωποι ταῦτα ἐδεκατώθησαν, ἐφ᾽ οἷς
εἶχον ζώοις ὀλίγοις πάνυ, παρ' ἐμοῦ δοθεῖσιν αὐτοῖς
εἰς βραχείαν παράκλησιν.
pius ille, ut probatus vir suis machinatus est artibus, quasi ita quæ clerici lucra impenderent, in
præsidis invecta commodum, amplificarentur et
crescerent, atque ego ideo ingentibus essom afſectus calumniis, quasi tantum detrimentum in meuni
opitulatorem et munificum converterem ut ingratus, et insatiabili obrutus cupiditate. Hæc etiam dico'
de tributis, quæ ab ecclesiasticis hominibus extorsit. Etenim hi injustissime sunt ab exactoribus afficli, cum monachi essent, et consecrati eunuchi.
Etiam et laici quidam, quos non plures quam quinque esse arbitror, qui nihil præsidis possident, hi
quomodo digne cogi possunt, ut tributa pendant?
Non enim, non, inquam, imperator hoc efficere potest. At me ipsum, qui ita sum hac honoris cobonestatus magnitudine, multæ alia pœna invasit,
quasi bune nihil meæ dignitatis præstantia pudefaceret. Ita quidem super jam pridem detracta molarum fœnora, omnia exegit, et in ea quæ constituta fuerunt et imposita, nos duplo magis quam Bul-.
garos, divexavit. Et ob quemdam palustrem locum, cujus piscium erat magna inopia et vo natio rarior,
ex tredecim, octo deponere et tribuere coegit illum, qui non pluris ibi pisces, quam unius
dioboli pretio 681 dignos suscepisset et interea etiam ut alii, in similibus locis, unum (diobolum pro quovis
pisce objiceret. Cumque etiam Ecclesia imperatoris licentia et munere, ab erogandis piscibus tam crassioribus et pinguibus quam minutulis, immunis et libera exstitisset, jam prædicți viri, nt decimationem illa exsolveret, coegerunt, præcipue ex paucis animalibus quæ habui, ut in breve illis solatium
victumque donarem.
Καὶ ἵνα τὰ πλείω παρῶ, μὴ καὶ λογισθείην ὁ τῆς
παῤῥημίας Αράβιος αθλητής, τὴν ἔναγχος
ἀπολυθεῖναι τῆς ἀγαθότητος ὑμῶν πρόσταξιν,
ἄχριστον ἐπὶ πᾶσιν ἐποίησεν· ἐπὶ μὲν τῷ χωρίῳ μυριοτρόπως ἐκφοβῶν τε τοὺς χωρίτας, ὡς
ἐπιθήσων αὐτοῖς τέλη ἑκάστῳ, μείζονα τῆς δυνάμεως, εἰ τὴν ἀρχιεπισκοπὴν αὖθις δεσπότην αἱρήσονται. Καὶ ἄλλο δὲ κακουργῶν τὸ μὴ παραδιδόναι
τῇ Ἐκκλησίᾳ τοὺς ἐν τῷ χωρίῳ περισσούς· ὑπὲρ
ὧν ὀφείλει τελεῖν τοιαύτην βασιλικήν πρόσταξιν.
Ζητούντων γὰρ ἡμῶν ἀναγραφῆναι τούτους, καθὰ
ἕκαστος εὐπορεί, εἶτα παραδοθῆναι ἡμῖν, αὐτὸς
ἀγριαίνων, καὶ πρὸς μόνην τὴν ἡμετέραν ἀξίωσιν
ὑβριοπαθῶν, Κἂν τὸν πρῶτον, φησίν, ὡς ἔνδομον
τελεσθῆναι παρὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐν καιρῷ συντε
λείας αἰτήσω, καὶ ἄκοντες τοσοῦτον ὑποτελέσετε.
Τίς γὰρ τῷ βουλήματί μου ἀνθέστηκε; τίς δέ με
κρινεῖ, εἰ τὸν τόπου ἄξιον τοσοῦδε τιμῶμαι; Καίτοι
τὴν σοφωτάτην Ιουδήθ ἐγίνωσκον ἔγωγε μόνῳ Θεῷ
προσᾴδουσαν τὸ, Εἶπες, καὶ ἐγένοντο. Ενενόησας,
καὶ παρέστησαν. Ὁ δὲ ἑαυτὸν μερίτην ποιεῖται
τῆς μακαριότητος ταύτης, ὁ τίς; ὁ ποῖος; ὁ πόσος;
ὁ πηλίκος; οὗ ὑποκάτω αὐτοῦ σήψιν στρώσουσιν.
Ετι καὶ ταῦτα προστίθησιν, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῖς δε
δωρημένοις τῇ Ἐκκλησίᾳ παροίκοις, οὓς καὶ αὑτοὺς
ἀδικώτατα ἀναγραψάμενος ηύξησεν, οὐδενὸς ἄλλου
... Judith. 15,
Χθύας. Scrib. ἰχθύας.
Παρῥημίας. Scrib. παροιμίας.
At non amplius jam progrediar, ne illa parcemia
Arabicus tibicen dicar. Ille autem quam nuper
vestra immensa bonitas, nobis constitutionem et
statutum ascripserat, prorsus in omnibus inutile
et irritum effecit. Etenim in hac regione mille modis ipsos incolas reformidat, quasi ipsorum cuivis
tributa, viribus et facultate majora, constitueret, si
archiepiscopalen potentiam rursus, et dominum
ipsum deturlaret. Et hac alia se sceleris improbitate contaminat, cum perpetuo efficiat ne Ecclesiæ
illi, qui in hac regione præstantiores et opulentiores
sunt, traditi et ascripti innotescant. In quos imperatorum statutum præsertim debebat perfici et loto
absolvi nixu. Nam cuin nos impensius hoc inscribere niteremur, ut juxta quas quisque divitias habret, ita nobis singuli munera suppeditarent, ipse
rustico et agresti in nos insurrexit animo, et in sulam nostram dignitatem injurioso et contumelioso
incessit iinpetu, atque, inquit, etiam ex primo quoque tributum, quasi ex septimo, ab Ecclesia, tempore
tributa solvendi, vectigalia repetam, atque inviti tanta pensabitis, quis enim meæ voluntati nicoque statuto obsistet? Quis me jndicio convincet si
illum, qui tali est dignus poena, multo majori punio?
Etenim sapientissimam Judith, soli Deo hoc cecinisse
cognovi t: Dixisti, et facia sunt: excogitasti, et
Variæ lectiones et notæ.
Απολυθεῖναι.Scrib. ἀποδοθεῖσαιν.
Αχριστον. Scrib. ἄχρηστον.
Letter XLIIEpistola XLII
col. 451–452page 47 of 72
PG 126:451ὅτι μὴ ζευγαρίου μόνου παραχωρήσῃ τῇ Ἐκκλησία. Τῶν δὲ ἄλλων πάντων κεφαλαίων, αὐτὸς ἀνθέξεσθαι ἀπειλεῖ. Ο προδήλως οὐ βούλεται ἡ ἐπὶ τῇ παρα δόσει τοῦ χωρίου πρόσταξις. Καὶ ταῦτα ποιεῖ ὡς ἂν ἀγδισθεὶς ἐγὼ διὰ ταῦτα περὶ τὴν τοῦ χωρίου παρά κλησιν ἀργότερος γένωμαι, κάντεῦθεν δεσπόσῃ τού των ὁ τῶν ἑταίρων χαριέστατος αὐτοῦ Λάζαρος. Ἐπὶ δὲ τῇ παραδόσει τῆς γῆς, τό τε τῆς σχοίνου μέτρον κολοβοί, καὶ ἔτι περὶ τὴν τοῦ μοδισμοῦ συνο αρίθμησιν ἀμαθέστατα πράττει. Ποῦ γὰρ αὐτῷ γεωμετρίας λόγους εἰδέναι; Καὶ τί ψάμμου ἀριθμὸν, καὶ σταγόνας ὑετοῦ ἀναγράφομαι; Κατά πάντα τρό πον, καὶ τόπον, καὶ αἰτίαν, καὶ χρόνον, καὶ πρᾶγμα, καὶ πρόσωπον, ζημίας μοι καὶ βλάβας ἐπιτεκτονεῖ ὁ δικαιότατος· καὶ μώμους ἐπιτρίβειν τεχνάζεται, δι' ὧν οἶδε μάλιστα τὰ οἰκεῖα σκέμματα κατορθούμενα. Εφ᾽ οἷς ἅπασι δέομαι τόπον ἀπολογίας τηρηθῆναι καμοί, ὡς εἴρηται, καὶ μὴ τοὺς τούτου λόγους ὡς χρησμούς ὑποδεχθῆναι. Λυθεισῶν γὰρ τῶν σκιών, περισπάσει μὲν ἡ ἀλήθεια τὸ προσωπεῖον τοῦ λέον της, δείξει δὲ πίθηκον ὑποκαθήμενον δύσμορφον. Ἐπὶ πᾶν δέομαι, πρόσταξιν γενέσθαι ἐφιεῖσάν μας ἀκώλυτον τὴν ἐντεῦθεν ἐξέλευσιν, ἢ ἀνάγουσιν, ὡς ἂν μὴ τῇ ἀθυμίᾳ καταποθῶ· οὐ γὰρ δὴ λίθων ἰσχὺς, ἡ ἰσχύς μου. Αφαιρεθείην τὴν ψυχὴν ἄωρον, ὁ μηδὲν μήτε Θεὸν τοῦτό γε τὸ μέρος, μήτε τὴν βασιλείαν ὑμῶν παρανομήσας ὅλως, ὡς οἶμαι. ΕΠΙΣΤ. ΜΒ'. Τῷ Κυρίῳ Ἰωάννῃ τῷ Περιβλεπτηνών Τί δέ; οὐ μέλλω ἀφεῖναι τῷ οὕτω μὲν εὑρόντι τὴν ἁμαρτίαν, οὕτω δὲ καὶ μισήσαντι, ὥστε δημοσιεῦσαι ταύτην διὰ τῆς δικαιούσης ἀγορεύσεως; Ει δὲ δεῖ τἀληθὲς ἐρεῖν, οὐδὲ ἀφεἶναι τοῦτό ἐστιν· οὐ γὰρ ἔγκλησις προηγήσατο, ἀλλὰ καὶ τοῦτο τῆς σῆς εὐγνωμοσύνης ἂν θείμεν, δι᾿ ἣν σαυτοῦ κατήγορος ἐν πρωτολογίαις γέγονας· ὡς ἔγωγε τὴν μακράν ἐκείνην ἀποσιώπησιν οὐ σὺν ἐποιούμην Εγκλημα, ἀλλὰ τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν ἔνδειγμα. Δι' ἂς τῶν φίλων καὶ τῶν πλησίον οἱ μὲν ἐξ ἐναντίας ἔστησαν, καὶ ταῦτα δὴ τὰ τοῦ Ἰὼβ ἔλεγον· Οὐ προσεποιήσαντό με οἱ ἐγγύτατοι· καὶ οἱ εἰδότες μου τὸ ὄνομα επελάθοντό μου, καὶ ὁ Κύριος ἐποίησέ μοι οὕτως° δεινῶς δέ μοι ὀργῇ ἐχρήσατο. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπειδὴ τὰς πύλες του φίλου καὶ προσηγόρου στόματος ἡμῖν ἀνεπέτασας, μή μοι μηκέτι κλείσῃς ταύτας ἀπον στάξας· ἢ νῦν ἂν ἐγκληθείσης θείης] ἑτοιμότερον τε καὶ δικαιότερον, οὐ διὰ τὴν ὑπόληψιν μόνον, ἣν ἐγκατέθου τῷ τὴν συγγνώμην αὐτοῦντι γράμματι καὶ γὰρ οἷδας ὡς οὐ μικρά σοι ἡ ἐκ τῆς παραμα σία; [Γ. -βασίας] προστίμησις, εἰ μή με διακ[ρ]ούσα σθαι μελετῴης ταῖς περὶ τῶν ἐπερωτήσεων μικρο
ecce exstilerunt. Qui equidem se ipsum tantæ bea- ὅτι μὴ ζευγαρίου μόνου παραχωρήσῃ τῇ Ἐκκλησία.
Τῶν δὲ ἄλλων πάντων κεφαλαίων, αὐτὸς ἀνθέξεσθαι
ἀπειλεῖ. Ο προδήλως οὐ βούλεται ἡ ἐπὶ τῇ παραδόσει τοῦ χωρίου πρόσταξις. Καὶ ταῦτα ποιεῖ ὡς ἂν
ἀγδισθεὶς ἐγὼ διὰ ταῦτα περὶ τὴν τοῦ χωρίου παράκλησιν ἀργότερος γένωμαι, κάντεῦθεν δεσπόσῃ τού
των ὁ τῶν ἑταίρων χαριέστατος αὐτοῦ Λάζαρος.
Ἐπὶ δὲ τῇ παραδόσει τῆς γῆς, τό τε τῆς σχοίνου
μέτρον κολοβοί, καὶ ἔτι περὶ τὴν τοῦ μοδισμοῦ συνο
αρίθμησιν ἀμαθέστατα πράττει. Ποῦ γὰρ αὐτῷ
γεωμετρίας λόγους εἰδέναι; Καὶ τί ψάμμου ἀριθμὸν,
καὶ σταγόνας ὑετοῦ ἀναγράφομαι; Κατά πάντα τρό
πον, καὶ τόπον, καὶ αἰτίαν, καὶ χρόνον, καὶ πρᾶγμα,
καὶ πρόσωπον, ζημίας μοι καὶ βλάβας ἐπιτεκτονεῖ ὁ
δικαιότατος· καὶ μώμους ἐπιτρίβειν τεχνάζεται, δι'
ὧν οἶδε μάλιστα τὰ οἰκεῖα σκέμματα κατορθούμενα.
Εφ᾽ οἷς ἅπασι δέομαι τόπον ἀπολογίας τηρηθῆναι
καμοί, ὡς εἴρηται, καὶ μὴ τοὺς τούτου λόγους ὡς
χρησμούς ὑποδεχθῆναι. Λυθεισῶν γὰρ τῶν σκιών,
περισπάσει μὲν ἡ ἀλήθεια τὸ προσωπεῖον τοῦ λέοντης, δείξει δὲ πίθηκον ὑποκαθήμενον δύσμορφον.
Ἐπὶ πᾶν δέομαι, πρόσταξιν γενέσθαι ἐφιεῖσάν μας
ἀκώλυτον τὴν ἐντεῦθεν ἐξέλευσιν, ἢ ἀνάγουσιν, ὡς
ἂν μὴ τῇ ἀθυμίᾳ καταποθῶ· οὐ γὰρ δὴ λίθων ἰσχὺς,
ἡ ἰσχύς μου. Αφαιρεθείην τὴν ψυχὴν ἄωρον, ὁ μηδὲν
μήτε Θεὸν τοῦτό γε τὸ μέρος, μήτε τὴν βασιλείαν
ὑμῶν παρανομήσας ὅλως, ὡς οἶμαι.
titudinis facit participem, quis, qualis, quantus,
quamque ingens? Infra hunc ipsum multo putredinem tabo substerment. Adhuc etiam ille et hæc substituit in accolas, Ecclesiie sub litos, quos ipsos iniquissime rescribens, numero arauxit, non ob aliam
causam quam ut solura jugarium Ecclesiæ concederet. Et aliis etiam omnibus summis se opponere
minatur. Quod regionis conditio, et status manifeste fieri in rerum traditione penitus prohibet. Et
hoe ille aggreditur, quasi ego acerbo in hac affectus animo, in hujus regionis consolationem et recreationem inertior et tardior fiam. Et interea
Lazarus amicorum ipsius gratissimus, in nos omnes
d.minabitur. Etiam et in ipsa terræ deditione, tunc
mensura spatium resecat et detruncat, et in ipsa
numeratione inepte se gerit. Ubi enim ipsi geometricas nosse rationes datum est? Et ego quidem
arenæ numerum, et pluvia guttas facillimo describain calculo? Et omni modo, et loco, el causa el
tempore, et opere et persona, damua quidem et
pericula hic justissimus mihi machinatur, et probra in me inferre molitur ob illa quibus maxime
novit, propria mea cogitata rectius et felicius dirigi.
Ad quæ omnia defensionis et excusationis locum
mihi dari omnino deprecor, ut jam dictum est, et
ut bujus sermones impuri ne ut oracula desumantur.
Solutis 682 etenim umbris, disjectisque tenebris, candida veritas, ipsum leonis vultum circumducet,
et simiam deformem subsidentem demonstrabit. Equidem omnibus peto votis, ut absque ullo impedimento, bine, exitus liber, facilisque redemptio mihi constituatur. Non etenim hoc remisso animo,
et languenti spiritu appeto. Nam non hæc mearum virium tenuitas, duri est scopuli robur. Unde autem anima hac mea ante tempus spoliatus fuissem, qui nihil, neque Deum neque imperatorem vestrum,
pro virili, nt arbitror, iniquo animo et effracto sum prosecutus?
EPIST. XLII.
Domino Jeanni Periblepteno.
Quid equidem non sum dimissurus illi, qui ita
scelus suum cognovit? Et ita illud odio prosequitur ingenti, ut seme.ipsum suis condemnarit verbis, illud demum palam projicere non desistat. Etenim si verum dicere oportet, hoc dimittere et absolvere revera non erit; nam crimen et culpa non
præcessit, sed hoc tuæ probitati et candori facile
impenderim, cujus causa tui¡psius accusator in tuis
primis sermonibus exstitisti. Nam ego tuum illud
prolixissimum silentium, non tibi in crimen objiciam, sed meorum peccatorum debitam esse manifestationem existimabo. Propter quæ et amici et
aflines bi quidem contra me insurrexerunt, et
haec divini Job verba dixi ": Dereliquerunt me
consanguinei mei et noti mei; mei etiam nominis sunt
obliti. Dominus autem ita in me conversus est, gravem equidem in me ira exercuit. Sed enim, quia
dalces tui compellantis et grati oris valvas in me
explicuisti, non jam illas, vel negligenter mihi occludes, aut nunc vel justius, vel facilius de crimine expostulaberis, non quidem ob solam op'nio
nis suspicionem, quam literis veniam exposcenti-
*1 Job xix, 14.
ΕΠΙΣΤ. ΜΒ'.
Τῷ Κυρίῳ Ἰωάννῃ τῷ Περιβλεπτηνών
Τί δέ; οὐ μέλλω ἀφεῖναι τῷ οὕτω μὲν εὑρόντι
τὴν ἁμαρτίαν, οὕτω δὲ καὶ μισήσαντι, ὥστε δημο
σιεῦσαι ταύτην διὰ τῆς δικαιούσης ἀγορεύσεως; Ει
δὲ δεῖ τἀληθὲς ἐρεῖν, οὐδὲ ἀφεἶναι τοῦτό ἐστιν· οὐ
γὰρ ἔγκλησις προηγήσατο, ἀλλὰ καὶ τοῦτο τῆς σῆς
εὐγνωμοσύνης ἂν θείμεν, δι᾿ ἣν σαυτοῦ κατήγορος
ἐν πρωτολογίαις γέγονας· ὡς ἔγωγε τὴν μακράν
ἐκείνην ἀποσιώπησιν οὐ σὺν ἐποιούμην Εγκλημα,
ἀλλὰ τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν ἔνδειγμα. Δι' ἂς τῶν φίλων
καὶ τῶν πλησίον οἱ μὲν ἐξ ἐναντίας ἔστησαν, καὶ
ταῦτα δὴ τὰ τοῦ Ἰὼβ ἔλεγον· Οὐ προσεποιήσαντό
με οἱ ἐγγύτατοι· καὶ οἱ εἰδότες μου τὸ ὄνομα
επελάθοντό μου, καὶ ὁ Κύριος ἐποίησέ μοι οὕτως°
δεινῶς δέ μοι ὀργῇ ἐχρήσατο. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπειδὴ τὰς
πύλες του φίλου καὶ προσηγόρου στόματος ἡμῖν
ἀνεπέτασας, μή μοι μηκέτι κλείσῃς ταύτας ἀπον
στάξας· ἢ νῦν ἂν ἐγκληθείσης [f. θείης] ἑτοιμότε
ρόν τε καὶ δικαιότερον, οὐ διὰ τὴν ὑπόληψιν μόνον,
ἣν ἐγκατέθου τῷ τὴν συγγνώμην αὐτοῦντι γράμματι·
καὶ γὰρ οἷδας ὡς οὐ μικρά σοι ἡ ἐκ τῆς παραμασία; [Γ. -βασίας] προστίμησις, εἰ μή με διακ[ρ]ούσα
σθαι μελετῴης ταῖς περὶ τῶν ἐπερωτήσεων μικρο-
col. 453–454page 48 of 72
PG 126:453λογίαις, καὶ διαστίξεσι, αἷς ὑμεῖς τοὺς ἀγροικοτέρους ἡμᾶς ἀπάγετε, οἱ τοῖς Λατίνων λόγοις ένσεμ νυνόμενοι· οὔκουν διὰ τὴν ἐπαγγελίαν μόνον τοῦ γράφειν μὴ γράφων ὕστερον ἐγκληθήσῃ, ἀλλ' ὅτι οὐδὲ ἀγνοεῖς ἡμᾶς νῦν, εἴπερ ποτέ, τῆς τῶν φίλων λαλιᾶς χρήζοντας, οὐχ ἧττον ἢ τοὺς νοσοῦντας νό σαν δυσίατον Ασκληπιού τινος ἢ Παιήονος. Μὴ γάρ μοι τὰ παρ' ἐμοὶ λέγε φάρμακα, μηδ' ἔτι παρ' ἐμαυτῷ τὰς πυξίδας τούτων ἔχων, ἀταλαιπώρως τὸ πρόσφορον ἀναλέξομαι. Καὶ ἡ ἐγκεράσας, ἢ ἐπι χρίσα;, ἢ ἐπιπλάσας τῷ νοσήματι ἀντιπαλαμήσομαι. Οὐδὲ γάρ, οὐδὲ τοὺς τοῦ σώματος ιατρούς ἑαυτοῖς ἀρκοῦντας κατὰ τῶν οἰκείων νοσημάτων εὑρίσκομεν, ἀλλ᾽ αὐτὸ δὲ τοῦτο ποιοῦντας τὸ τῶν ὀφθαλμῶν, οἱ τὰ τῶν ἄλλων ἐρῶντες, πρός γε τὸ σφᾶς αὐτοὺς ἰδεῖν, ἄλλων δέονται. Γράφων τοίνυν ὡς ἔνεστι θαμινώτερον, τὰ φλεγμαίνοντό μοι κατάψυχε, καὶ τρόπους ὑποτίθει φαρμακειῶν, καὶ πάντοθεν βοήθει τῷ κάμνοντι. Οὕτω γὰρ ἂν τῷ τε λόγῳ κεχαρισμένα τελοίης, ᾧ σαυτὸν ἀνατέθεικας, καὶ σεαυτῷ ἀκολουθῶν εὑρίσκοιο, οὓς παρὰ σοῦ τιμάσθαι λέγεις, καὶ τῆς σῆς ἀξιῶν παρακλήσεως· εἰ μὲν πολλοῦ καὶ μεγάλου, ὅτι τοιούτων ἄξιοι· εἰ δ᾽ ὀλίγης τε καὶ μικρᾶς, ὅτι οὐδὲ τὰ τοιαῦτα παρωθοῦνται οι γε άλη- 683 θῶς ἄξιοι. ΕΠΙΣΤ. ΜΓ. Τῷ ἀδελφῷ τοῦ βασιλέως κυρίῳ 'Αδριανῷ. Καὶ ἐβοηθήθην παρὰ τῆς σῆς ἀσυγκρίτου μεγα λειότητος, καὶ ἀνέβαλεν ἡ σάξ μου καὶ χάρις τῷ τὴν σὴν χαρτώσαντι ὥστε ταύτης ἔλεος καὶ ἀλήθειαν προπορεύεσθαι, αἷς πάσας τὰς θείας ὁδοὺς περιορίζεσθαι μεμαθήκαμεν· ὡς ἔμοιγε ἐξετάκη μὲν ἡ ψυχὴ ὡς ἀράχνη· ὁ δὲ βίος, τοῦτο δὴ τοῦ Ἰώβ, λαλιᾶς ἦν ἐλαφρότερος· καὶ κατὰ τὸν Ἀσης, παράκλησις ἐκρύβη ἐξ ὀφθαλμοῦ, ὅτι οἱ τῆς ἀπαθεία; ἀπειθ.] υἱοί, διὰ τοῦτο δὲ καὶ τῆς ἀπωλείας, οἱ ἄστοργοι, καὶ ἄσπονδοι, καὶ ἀσύνθετοι. Καλὸν γὰρ αὐτοὺς τοῖς ἐκ τοῦ Παύλου καὶ τοῦ Πνεύματος ονομάζεσθαι. Ηγάπησαν μὲν πάντα ῥήματα καποντισμού γλώσσης δολίας· ἐνέτειναν δὲ τόξον αὐτῶν πρᾶγμα πικρόν, τοῦ κατατοξεύ. Ο σαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον· καὶ μέντοι κατεξεύ σαν καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προς έθηκαν. Σὺ δὲ ὑπέλαβές με, καὶ οὐκ εὔφρανας τοὺς ἐχθρούς μου ἐπ' ἐμέ. Αλλ' ἐνεδύσω ὡ; πανοπλίαν τὸν ζῆλόν σου, καὶ διελες συντριμμέν ἐπ᾿ ἰσχύν, ὅ φησιν ὁ θεῖος Αμώς, καὶ ταλαιπωρίαν ἐπήγαγες ἐπὶ τὸ τῆς συκοφαντίας οχύρωμα, δ έθε μελίωσε μὲν περαιτέρω κακοτεχνία. "Ων ὁ Μηδενός 'Ανέβαλεν ἡ σάξ μου. ἀνέβαλεν ἡ σάρξ μου. Χαρτώσαντι. χαριτώσαντ.. Καποντισμοῦ. καταποντισμού. Κατεξεύσαν. κατετόξευσαν.
$53
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
λογίαις, καὶ διαστίξεσι, αἷς ὑμεῖς τοὺς ἀγροικοτέ- bus conferebas. Etenim nosti quanta tibi multae
pœna, ob durum nequitiæ flagitium jam impenderit. Nisi fortasse brevem tuarum interrogationum
explicatione, distinctasque ponetis earum notas audire curaveris, quibus vos, qui Latinorum
litteris et scientia, graviter estis exculti,
quidem agrestiores et inperitiores sæpe compellitis. Non equidem solum, quia te ad nos scribere,
nobis nuntiatum est; cum tandem non scrips
seris, ideo id tibi vitio et probro vertetur, sed quia
non ignoras, non siquidem amicorum colloquio,
dulcique sermone indigere, non minus quam qui
insanabili gravantur, et deteruntur morbo Æsculapio quodam et Pæone. Non enim mihi illa quæ
apud nos sunt, pharmaca refer. Nam neque apud
memetipsum, si horum plenas haberem pyxides,
ρους ἡμᾶς ἀπάγετε, οἱ τοῖς Λατίνων λόγοις ένσεμνυνόμενοι· οὔκουν διὰ τὴν ἐπαγγελίαν μόνον τοῦ
γράφειν μὴ γράφων ὕστερον ἐγκληθήσῃ, ἀλλ' ὅτι
οὐδὲ ἀγνοεῖς ἡμᾶς νῦν, εἴπερ ποτέ, τῆς τῶν φίλων
λαλιᾶς χρήζοντας, οὐχ ἧττον ἢ τοὺς νοσοῦντας νό
σαν δυσίατον Ασκληπιού τινος ἢ Παιήονος. Μὴ γάρ
μοι τὰ παρ' ἐμοὶ λέγε φάρμακα, μηδ' ἔτι παρ'
ἐμαυτῷ τὰς πυξίδας τούτων ἔχων, ἀταλαιπώρως
τὸ πρόσφορον ἀναλέξομαι. Καὶ ἡ ἐγκεράσας, ἢ ἐπιχρίσα;, ἢ ἐπιπλάσας τῷ νοσήματι ἀντιπαλαμήσομαι.
Οὐδὲ γάρ, οὐδὲ τοὺς τοῦ σώματος ιατρούς ἑαυτοῖς
ἀρκοῦντας κατὰ τῶν οἰκείων νοσημάτων εὑρίσκομεν,
ἀλλ᾽ αὐτὸ δὲ τοῦτο ποιοῦντας τὸ τῶν ὀφθαλμῶν, οἱ
τὰ τῶν ἄλλων ἐρῶντες, πρός γε τὸ σφᾶς αὐτοὺς ἰδεῖν,
ἄλλων δέονται. Γράφων τοίνυν ὡς ἔνεστι θαμινώτερον, τὰ φλεγμαίνοντό μοι κατάψυχε, καὶ τρόπους læto hoc commodum animo comminiscerer. Et sive
ὑποτίθει φαρμακειῶν, καὶ πάντοθεν βοήθει τῷ miscens, sive inungens, sive composita quid affinκάμνοντι. Οὕτω γὰρ ἂν τῷ τε λόγῳ κεχαρισμένα gens materia, morbo obsistam et repugnabo. Non
τελοίης, ᾧ σαυτὸν ἀνατέθεικας, καὶ σεαυτῷ ἀκολου etenim, non, inquam, corporis medicos, sibi ipθῶν εὑρίσκοιο, οὓς παρὰ σοῦ τιμάσθαι λέγεις, καὶ sis asperas sui morbi vires detrahentes invenimus,
τῆς σῆς ἀξιῶν παρακλήσεως· εἰ μὲν πολλοῦ καὶ sed hoc ipsum facere, quod oculi facere solent;
μεγάλου, ὅτι τοιούτων ἄξιοι· εἰ δ᾽ ὀλίγης τε καὶ qui cum alios videant, ut se ipsos tandem videre
μικρᾶς, ὅτι οὐδὲ τὰ τοιαῦτα παρωθοῦνται οι γε άλη- possint, aliis indigent. 683 Igitur crebris, ut deθῶς ἄξιοι.
cel, ad me scribens, ardentes me febris aestus refrigera, el varios pharmacorum substitue modos, et omnino mihi opitulare laboranti. Ita etenim et
rationi grata et consentanea perficies, cai te ipsum totum subdidisti. Et tibi etiam obsequi illus invevies, quos malto te prosequi honore jactas, si tuo pariter subsidii dignaris sulatio, si vero multo et
immenso, hoc erit, quia tanto hi digni sunt, si autem parvo et exigue, quia talia nunquain negligunt et rejiciunt, qui vere his digni censentur,
ΕΠΙΣΤ. ΜΓ.
EPIST. XLIII.
Domino Adriano fratri imperatoris.
Equidem tua majestas, cui nulla par, me incredibili sublevavit ope, et caro mea fere reviviscenti
viruit, potentia et gratia in illum repullularant,
qui animam tuam mirifcis aficit, et praedicat gra
tìis, quasi bujus misericordia ante ipsam exsistat
veritatem, illique præeat, quibus omnes divinæ viæ
circumscribi et concludi edidicimus. Unde mihi
spiritus veluti aranea contabuit s. Et eica quidemn,
justa illud divini Job sermone ipse est telociur, et juxta illud Osee, consolatio ex ipsis oculis
effugit. Quoniam hujus hilaris vitæ filii, et propter hoc quidem interitus et perniciei, nullo sunt pa.
terno affecti amore, nulloque amicitiæ fœdere asΤῷ ἀδελφῷ τοῦ βασιλέως κυρίῳ 'Αδριανῷ.
Καὶ ἐβοηθήθην παρὰ τῆς σῆς ἀσυγκρίτου μεγα
λειότητος, καὶ ἀνέβαλεν ἡ σάξ μου καὶ χάρις
τῷ τὴν σὴν χαρτώσαντι ὥστε ταύτης ἔλεος καὶ
ἀλήθειαν προπορεύεσθαι, αἷς πάσας τὰς θείας ὁδοὺς
περιορίζεσθαι μεμαθήκαμεν· ὡς ἔμοιγε ἐξετάκη μὲν
ἡ ψυχὴ ὡς ἀράχνη· ὁ δὲ βίος, τοῦτο δὴ τοῦ Ἰώβ,
λαλιᾶς ἦν ἐλαφρότερος· καὶ κατὰ τὸν Ἀσης,
παράκλησις ἐκρύβη ἐξ ὀφθαλμοῦ, ὅτι οἱ τῆς
ἀπαθεία; [f. ἀπειθ.] υἱοί, διὰ τοῦτο δὲ καὶ τῆς
ἀπωλείας, οἱ ἄστοργοι, καὶ ἄσπονδοι, καὶ ἀσύνθετοι.
Καλὸν γὰρ αὐτοὺς τοῖς ἐκ τοῦ Παύλου καὶ τοῦ
Πνεύματος ονομάζεσθαι. Ηγάπησαν μὲν πάντα
ῥήματα καποντισμού γλώσσης δολίας· ἐνέτει
ναν δὲ τόξον αὐτῶν πρᾶγμα πικρόν, τοῦ κατατοξεύ. Ο tricti, omnisque expertes sunt continuitatis. Fulσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον· καὶ μέντοι κατεξεύ
σαν καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προς
έθηκαν. Σὺ δὲ ὑπέλαβές με, καὶ οὐκ εὔφρανας
τοὺς ἐχθρούς μου ἐπ' ἐμέ. Αλλ' ἐνεδύσω ὡ;
πανοπλίαν τὸν ζῆλόν σου, καὶ διελες συντριμμέν
ἐπ᾿ ἰσχύν, ὅ φησιν ὁ θεῖος Αμώς, καὶ ταλαιπωρίαν
ἐπήγαγες ἐπὶ τὸ τῆς συκοφαντίας οχύρωμα, δ έθε
μελίωσε μὲν περαιτέρω κακοτεχνία. "Ων ὁ Μηδενός
chrum etenim est hos ipsos Pauli verbis, et Sp.-
ritus compellari. Dilexerunt equidem omnia verba
tumenti dolosæ linguæ procella, et inundatione“.
Attentasti vero, ut arcum illorum acerbum, et
amarum opus, ut quod in simplicissimis et levissianis culpa, et reprehensione caret, feriret. Verum
enimvero sagittam illi quidem direxerunt, et in
ingentem meorum vulnerum dolorem sese para4. Rom. 111,
13. • Psal. xii, 3.
Varia lectiones et notæ.
6s Psal. LXXXΙΣ, 9. **Job vII, 7. *Ose. XIII,
'Ανέβαλεν ἡ σάξ μου. Restituo, ἀνέβαλεν ἡ
σάρξ μου.
Χαρτώσαντι. Scrib. χαριτώσαντ..
Καποντισμοῦ. Scrib. καταποντισμού.
Κατεξεύσαν. Scrib. κατετόξευσαν.
Letter XLIIIEpistola XLIII
col. 455–456page 49 of 72
PG 126:455δυσαποκινήτους λίθους ὑπέθηκε, ῥητὰ καὶ ἄῤῥητα καθ᾿ ἡμῶν συμφορήσας, καὶ ῥίψας κατὰ τῶν βασιλικῶν ἀκοῶν. Ἐπῳκοδόμησαν δὲ καὶ ὕψωσαν οἱ μετ' αὐτὸν τὰ τῆς ᾿Αχρίδος ἄχρι καὶ ἐπ᾽ ἔδαφος κατασκάψαντες. Οἷς εἰς ἔλεγχον ὢν ἐγώ, ὁ πάντα περιττές και περίεργος, καὶ ἀπεχόμενος τῶν ὁδῶν αὐτῶν, ὡς ἀπὸ ἀκαθαρσιῶν, βαρὺς ἦν αὐτοῖς καὶ βλεπόμενος. Διὸ καὶ τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσασθαι, δραμον ἐν δίψει, καὶ αὐτοί τε τῷ κρατίστῳ ἡμῶν βασιλεῖ, καὶ περιποθήτῳ σου ἀδελφῷ ὡς πολυδύναμον τινα καὶ μεγαλοδύναμόν με διέβαλον, καὶ τόσαις καὶ τόσαις προσόδοις κερδαλέαις ἐμπλατυνόμενον, καὶ ταῖς ὁδοῖς ἐπιβρίθοντα· τοῦτο πάντως τεχναζόμενοι, τῆς πρὸς αὐτὸν παῤῥησίας με ἐκβαλεῖν, ἐφ' ἧς ὡς ὑπερδεξίου ἐπιβάθρας ἱστάμενος αὐτοῖς δι επύκτευον, καὶ ἀποπίπτειν τῶν διαβουλίων αὐτῶν ἠνάγκαζον, ὅτα χερσὶ δραστηρίοις τῷ λόγῳ χρώμενος, καὶ τοῦτο ποικίλως κατὰ τὴν τῆς οἰκονομίας διάκρισιν. ὡς ἀρχιτέκτων τὰ πρῶτα φερόμενος, βαρεῖς, καὶ (α Τούτῳ δὲ τῷ Λαζάρῳ (οἶσθα δὲ τοῦτον· τίνι δὲ οὐ γνωστὸς ἐκ τῶν περὶ ἐμὲ κακουργημάτων; ὡς ἐκεῖνος ὁ περιπόνηρος, ὅς ἐξ ἀσήμων ἐπίσημος γενέσθαι βουλόμενος, τὸν ναὸν ἐνέπρησε τῆς Ἐφεσ σίας Αρτέμιδος)· τούτῳ τοίνυν ὑπηρέτῃ χρησάμενοι, πάντα όσα βουλομένοις ἦν αὐτοῖς, δι' αὐτοῦ κατειργάσαντο. Ος τ' ἄλλα μέν ἐστι κηρήνεσσι καθούροις είκελος ὁρμὴν εἰς τοῦτο εὐκαιρών, τὸ τοῖς πράκτορσι συμπράττειν, καὶ παρασιτεῖν αὐτ τοῖς, ἱμάτιά τε παρ' αὐτῶν, τῆς αὐτοῦ τέχνης ἐλευθεριωτέρα καὶ καθαριώτερα, καὶ τὰς ἄλλας δεξιώσεις ἐκδέχεσθαι, τροφὴν καὶ τρυφὴν ποιεῖται τὴν ἐμὴν μώμησιν. Καὶ δὴ συνιδών, ὅτι πᾶν ἐμοὶ μάλ λον φορητόν, ἢ τούνομα βλασφημούμενον, τὴν ὀξείαν μάχαιραν τὴν γλῶτταν αὐτοῦ τῷ τῶν ἐμῶν και ριωτέρῳ ἐμπήγνυσι. Καὶ ταῖς βασιλικαῖς ἀκοαῖς (ὢ πώς είπω!) τὸν βόρβορον τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἐνα απογενόμενος [. -πορευγόμ.], πληροῖ μὲν ἀηδίας ἐκεῖνον τὸν ἡδὺν τῇ χρηστότητι, ποιεῖ δὲ ἀποναυτιᾷν πρὸς τὸν εἰς ἡμᾶς πολὺν ἔλεον. Εναχός γε του ἐμπρησθῆναι παρ' ἐμοῦ ἰσχυρίσατο, καίτοι μηδ ὅλως μηδ' ὑπό τινος οὖν ἐμπρησμὸν ὑποστάς, μηδ ἔχων ἁπλῶς ὅ τι καὶ ὕλην τῷ πυρὶ δώσει, ἢ ἀπόλεσε:, οὐ μᾶλλον ἢ κηφήνες κηρίον μέλιτος· ἀλλὰ "Ακεντρον καὶ νωθρον καὶ ἀφῆκα
δυσαποκινήτους λίθους ὑπέθηκε, ῥητὰ καὶ ἄῤῥητα
καθ᾿ ἡμῶν συμφορήσας, καὶ ῥίψας κατὰ τῶν βασιλι
κῶν ἀκοῶν. Ἐπῳκοδόμησαν δὲ καὶ ὕψωσαν οἱ μετ'
αὐτὸν τὰ τῆς ᾿Αχρίδος ἄχρι καὶ ἐπ᾽ ἔδαφος κατασκάψαντες. Οἷς εἰς ἔλεγχον ὢν ἐγώ, ὁ πάντα περιττές
και περίεργος, καὶ ἀπεχόμενος τῶν ὁδῶν αὐτῶν, ὡς
ἀπὸ ἀκαθαρσιῶν, βαρὺς ἦν αὐτοῖς καὶ βλεπόμενος.
Διὸ καὶ τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσασθαι,
δραμον ἐν δίψει, καὶ αὐτοί τε τῷ κρατίστῳ ἡμῶν
βασιλεῖ, καὶ περιποθήτῳ σου ἀδελφῷ ὡς πολυδύναμόν τινα καὶ μεγαλοδύναμόν με διέβαλον, καὶ τόσαις
καὶ τόσαις προσόδοις κερδαλέαις ἐμπλατυνόμενον,
καὶ ταῖς ὁδοῖς ἐπιβρίθοντα· τοῦτο πάντως τεχναζόμενοι, τῆς πρὸς αὐτὸν παῤῥησίας με ἐκβαλεῖν, ἐφ'
ἧς ὡς ὑπερδεξίου ἐπιβάθρας ἱστάμενος αὐτοῖς δι
επύκτευον, καὶ ἀποπίπτειν τῶν διαβουλίων αὐτῶν
ἠνάγκαζον, ὅτα χερσὶ δραστηρίοις τῷ λόγῳ χρώμε
νος, καὶ τοῦτο ποικίλως κατὰ τὴν τῆς οἰκονομίας
διάκρισιν.
runt. Tu autem suscepisti me, nec deleclasti ini- ὡς ἀρχιτέκτων τὰ πρῶτα φερόμενος, βαρεῖς, καὶ
47; sed tamen quasi univermicos meos super me
sam corporis armaturam, bune tuum ardentem zelum protulisti, et confractioner dispulisti, cum
robore, quod divinus Amos dixit 8, et ærumnam omnem et molestiam in calumniæ præsidium conver
tisti, quod ulterius, malorum et fraudum ars, a
fundamentis construxit. Quorum Medenus, et artifex et architectus primum adductus, graves et nulla.
mobiles sede lapides, ibi injecit, dicta iudictaque
contra nos, afferens, et in imperatoris aures illa
effundens. Superædificarunt autem, et usque in
cælum erexerunt cuncta, quæ in urbe Achride
peracta sunt, qui ab illius partibus erant, ita ut
ipsum solum suffodientes, diruerent. Quibus usque
ad convicia et reprehensionem ego persisto, qui ita
omnibus nimis supervacaneus et curiosius videor,
atque ab illorum consortio et via, quasi a foedissimis sordibus semper abstineo. Quibus cum aspicior, molestus est neus aspectus. Quocirca consilium injecerunt, ut me de honoris gradu detruderent et calumniæ siti efferati, ad potentissimum nostruri
imperatorem, 684 et optatissimum fratrem tuum ipsi evolarunt, et me quasi multis insuperabilem
viribus, et magna fretum potentia, calumniis apud illum obruerunt. Et tot tantisque lucri proventibus, in pinguem divitiarum substantiam me dilatatum criminabantur, et magno in viatores impetu
me ingruere. Et hoc omni sunt robore -möchinati, ut me ab hac, cum ipso, loquendi libertate funditus
deturbarent, qua quidem quasi e superiori loco constitutus, in illos contendebam potentior, illosque
a suis temerariis consiliis, atque audacibus cogitationibus cogebam excidere, et quasi efficacibus et
potentibus manibus, ipsis rationis viribus utebar. Et hoc quidem multis modis, justa rei familiaris
administrationis judicium.
At vero Lazaro (hunc autem probe nosti, sed cui
ob iniqua opera, quæ in me dolose molitus est, est
ignotus? ut etiam ille improbissimus, qui ignobili
ortus stirpe, illustris insigni fieri voluit nomine,
præclarum Dianæ Ephesiae templum crepantibus
famarum globis comburens); hoc igitur Lazaro
veluti ministro, et satellite utentes, quidquid illoruim voluntati erat absolutum, illius instrumento
perficiebant. Qui etiam, inter alia,
Est fuco similis, caudu qui iram occulit altam.
Et in hoc satis copiosa abundat facultate, ut
cum tributorum exactoribus ad lucrum societatem
ineat, illosque adulanti studio prosequatur, et ab
illis indumenta, sua ipsius arte wundiora et liberiora, aliaque bujusmodi industriæ commodesuscipiat;
probra vero, quæ in me petulanter conjicit, sibi p
cibum et luxum censet. Cumque perspicue intelligal, cuncta mihi maxime esse tolerabilia, nisi
probris nomen proseindi meum, nihilominus tamen
acutum suæ linguæ gladium, in id, quod mihi magis præcipuum est vehementer distringit. Et imperatoris auribus, sed (o, quoniodo hoc dicam? ) (αtidissimum suæ animæ lutum degustans, cœnosa
illum implet spurcitia, qui bonitatis et virtutis est
47 Psal. Lxull, 4. 68 Amos 1V, 1.
Supra epist. 41.
Τούτῳ δὲ τῷ Λαζάρῳ (οἶσθα δὲ τοῦτον· τίνι
δὲ οὐ γνωστὸς ἐκ τῶν περὶ ἐμὲ κακουργημάτων;
ὡς ἐκεῖνος ὁ περιπόνηρος, ὅς ἐξ ἀσήμων ἐπίσημος
γενέσθαι βουλόμενος, τὸν ναὸν ἐνέπρησε τῆς Ἐφεσ
σίας Αρτέμιδος)· τούτῳ τοίνυν ὑπηρέτῃ χρησάμε
νοι, πάντα όσα βουλομένοις ἦν αὐτοῖς, δι' αὐτοῦ
κατειργάσαντο. Ος τ' ἄλλα μέν ἐστι κηρήνεσσι
καθούροις είκελος ὁρμὴν εἰς τοῦτο εὐκαιρών,
τὸ τοῖς πράκτορσι συμπράττειν, καὶ παρασιτεῖν αὐτ
τοῖς, ἱμάτιά τε παρ' αὐτῶν, τῆς αὐτοῦ τέχνης ἐλευ
θεριώτερα καὶ καθαριώτερα, καὶ τὰς ἄλλας δεξιώ
σεις ἐκδέχεσθαι, τροφὴν καὶ τρυφὴν ποιεῖται τὴν
ἐμὴν μώμησιν. Καὶ δὴ συνιδών, ὅτι πᾶν ἐμοὶ μάλ
λον φορητόν, ἢ τούνομα βλασφημούμενον, τὴν ὀξείαν
μάχαιραν τὴν γλῶτταν αὐτοῦ τῷ τῶν ἐμῶν και
ριωτέρῳ ἐμπήγνυσι. Καὶ ταῖς βασιλικαῖς ἀκοαῖς
(ὢ πώς είπω!) τὸν βόρβορον τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἐνα
απογενόμενος [1. -πορευγόμ.], πληροῖ μὲν ἀηδίας
ἐκεῖνον τὸν ἡδὺν τῇ χρηστότητι, ποιεῖ δὲ ἀποναυτιᾷν
πρὸς τὸν εἰς ἡμᾶς πολὺν ἔλεον. Εναχός γε του
ἐμπρησθῆναι παρ' ἐμοῦ ἰσχυρίσατο, καίτοι μηδ
ὅλως μηδ' ὑπό τινος οὖν ἐμπρησμὸν ὑποστάς, μηδ
ἔχων ἁπλῶς ὅ τι καὶ ὕλην τῷ πυρὶ δώσει, ἢ ἀπολέ
σε:, οὐ μᾶλλον ἢ κηφήνες κηρίον μέλιτος· ἀλλὰ
Variæ lectiones et notæ.
line "Ακεντρον καὶ νωθρον καὶ ἀφῆκα nominat Aristophanes.
col. 457–458page 50 of 72
PG 126:457μηδ' ἐμοῦ ᾿Αχρίδι ἐνδημοῦντος, ἡνίκα φησὶν αὐτὸς ὑποστῆναι τὸν ἐμπρησμόν· ὅμως οὕτω τὴν ἔγκλησιν ἐμόρφωσε, καὶ εἰδοποίησε τὴν ἀνείδεον, δακρύων τε κρουνισμοῖς, καὶ κεφαλῆς ἐπὶ γῆς ἐναῤῥαγαῖς, καὶ θρήνων ἀναποτνιασμοῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ἐπι ποιήτοις Βουλγάροις, καὶ ταῦτα τὰ πάνδεινα παθεῖν ἀνεκλαύσατο διὰ τὸ εὔνους εἶναι τῷ δημοσίῳ, καὶ πρὸς τὴν ἀρχιεπισκοπὴν -πισκοπικὴν] τυραννίδα πόλεμον ἄρασθαι· ὥστε κατ᾿ ἄκρας Ελεῖν τὴν τοῦ βασιλέως συμπάθειαν. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ ἐνεχειρίσθη τῷ πράκτορι τῶν πρα κτόρων καθητής καὶ τοῦ κυριεύοντος ἡμῶν κύριος. Φέρονται τοίνυν καὶ ἄγονται τὰ ἡμέτερα τοῦ μὲν ὑποβάλλοντος τὰ τερατώδη βουλεύματα τοῦ δὲ τὰ ὑποβληθέντα γνησιώτερα ἀνατρέφοντος, καὶ ἀδρύνοντος· καὶ τοῦ μὲν τὸν σπόρον τῶν ζιζανίων τῇ καθαρότητα των δικαιωμάτων τῆς ἐκκλησίας παρεισφοροῦντος, οὐκ εἰ; τριάκοντα, οὐδ᾽ εἰς ἑξήκοντα (οὐ γὰρ οὗτος οὕτως] οὔτε ἡμεῖς εὐτο χεῖς, οὔτε ἡ ἐκείνου γῇ μικρολόγος), ἀλλ᾽ εἰς ἑκατόν που καὶ πλείονα. Καὶ πάντας ἡμῖν ἐπανίστησιν, ὁ δὴ πιστός τε καὶ εὐσεβής, μισθοὺς τῆς ἐπαναστάσεως καὶ κατεγκλήσεως μέλι καὶ ποθητόν αὐτοῖς ἐπαγγελλόμενος τὸν κουφισμὸν τῶν ἐπικειμένων τελῶν. Τί δ' οὐκ ἂν ἐξανύσειε πράκτωρε ξουσίαν τοῦτον ταπεινοῦν καὶ τοῦτον ὑψοῦν, καὶ τοσαῦτα παρὰ τῇ βασιλικῇ καρδίᾳ δυνάμενος, διὰ τὴν ζύμην τῶν Φαρισαίων, καὶ τὴν ὑπόκρισιν, ᾗπερ ὅλον ἑαυ τὸν συνέφυρεν, ὁ μηδὲν ἄζυμον ἔχων εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας; «Ἐπὶ τούτοις πᾶσιν οὐκ ἀπεστράφη ὁ θυμὸς αὐτοῦ, κατὰ τὸν ἅγιον εἰπεῖν Ἡσαΐαν, ἀλλ᾽ ἔτι ἡ χεὶρ αὐτοῦ ὑψηλή.» "Ος γε καὶ νῦν πάλιν τὸν Λάζαρον ἀναπέμψας σκέπτεται μετά τινων οἰκητόρων τοῦ χωρίου ἀποστατεῖν. Οὓς ὅ τι δεῖ λέγειν ἐδί δαξε, πειρώμενος τὴν ἐπὶ τῷ χωρίῳ τῆς τοῦ βασι λέως χρηστότητος πρόστασιν ἄχρηστον ἐκτελέσαι τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τὴν ἡμετέραν ἀντίληψιν κενὴν ἡμῖν καὶ ἀνόνητον· μᾶλλον δὲ συμπεῖσαι τὸν βασιλέα τοῖς ψεύσμασιν, ἃ ἐκ τῶν ἰδίων καλεῖ, τὰς ἐπὶ τῇ ἀνταλλαγῇ προστάξεις διώσασθαι, καὶ τὸν ἐπ᾿ αὐταῖς ἡ γεγονότα χρυσόβουλον λόγον, αράχνης ἱστὸν ἡγήσασθαι. Καὶ συνωμοσίας συγκροτεί, καὶ βόθρους ὑπου ρύττει, καὶ διηγείται τοῦ κρύψαι παγίδα. Είπε, Τίς ὄψεται αὐτόν; καὶ τὸ πᾶν ὥς τισιν ἑτεροδόξοις ἡμῖν ἀποκέχρηται. Εἶτα οὐ δεινὸν, εἰ οὗτος μὲν ἄτρυτος μένει τὴν κακίαν, καὶ ἀδαμάντινος· ἡ δὲ ὑμῶν ἀγα θέτης πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ ἐξεργασίαν ἀποκαμεῖται, καὶ φανεῖται πλέον ἔχων ὁ κοσμοκράτωρ τοῦ παντο Καθητής. καθηγητής. π. ἐξουσίαν ἔχων τοῦ Πράκτωρε ξουσίαν τούτον ταπεινοῦν. τον το
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
μηδ' ἐμοῦ ᾿Αχρίδι ἐνδημοῦντος, ἡνίκα φησὶν αὐτὸς jucundissimus dulcedine. Et misericordiam quam
ὑποστῆναι τὸν ἐμπρησμόν· ὅμως οὕτω τὴν ἔγκλησιν
ἐμόρφωσε, καὶ εἰδοποίησε τὴν ἀνείδεον, δακρύων τε
κρουνισμοῖς, καὶ κεφαλῆς ἐπὶ γῆς ἐναῤῥαγαῖς, καὶ
θρήνων ἀναποτνιασμοῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ἐπιποιήτοις Βουλγάροις, καὶ ταῦτα τὰ πάνδεινα παθεῖν
ἀνεκλαύσατο διὰ τὸ εὔνους εἶναι τῷ δημοσίῳ, καὶ
πρὸς τὴν ἀρχιεπισκοπὴν [f. -πισκοπικὴν] τυραν
νίδα πόλεμον ἄρασθαι· ὥστε κατ᾿ ἄκρας Ελεῖν τὴν
τοῦ βασιλέως συμπάθειαν.
multam in nos concoquebat, dira illum nausea fecit
evomere. At nodo aperte asseveral, usto a me dis
jectum esse incendio, et nequaquam vel quovis
modo incendii flammas supponere potuit, neque
simpliciter habuit,quam igni materiam ministraret,
aut quod damnum inferret, non aliter quam fuci,
favum mellis subvertentes. Sed cum Achridem non
incolebam, hinc, inquit ipse, me incendium struxisse. Pariter ipsum crimen variavit, et quod vi.
deri non poterat, omnium oculis objecit, vultuque figuravit, et largis lacrymarum rivulis, et crebris
in terram jactibus, et miseris planctus suspiriis, et aliis ad id commentitiis, et conductis Bulgaris,
totum id prodidit, et cuncta se horribilia perpessum fuisse deflevit, eo quod in præsidem benevoJentiam conciliaret et gratiam, et similiter in archiepiscopum, tyrannicum prælium excitarem, ita
ut commiserationis ad ultimum fastigium imperatorem invexerit.
Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ ἐνεχειρίσθη τῷ πράκτορι τῶν πρα·
κτόρων καθητής καὶ τοῦ κυριεύοντος ἡμῶν
κύριος. Φέρονται τοίνυν καὶ ἄγονται τὰ ἡμέτερα·
τοῦ μὲν ὑποβάλλοντος τὰ τερατώδη βουλεύματα·
τοῦ δὲ τὰ ὑποβληθέντα γνησιώτερα ἀνατρέφοντος,
καὶ ἀδρύνοντος· καὶ τοῦ μὲν τὸν σπόρον τῶν ζιζανίων τῇ καθαρότητα των δικαιωμάτων τῆς Ἐκκλη
σίας παρεισφοροῦντος, οὐκ εἰ; τριάκοντα, οὐδ᾽ εἰς
ἑξήκοντα (οὐ γὰρ οὗτος [f. οὕτως] οὔτε ἡμεῖς εὐτο
χεῖς, οὔτε ἡ ἐκείνου γῇ μικρολόγος), ἀλλ᾽ εἰς ἑκατόν
που καὶ πλείονα. Καὶ πάντας ἡμῖν ἐπανίστησιν, ὁ
δὴ πιστός τε καὶ εὐσεβής, μισθοὺς τῆς ἐπαναστάσεως καὶ κατεγκλήσεως μέλι καὶ ποθητόν αὐτοῖς
ἐπαγγελλόμενος τὸν κουφισμὸν τῶν ἐπικειμένων
τελῶν. Τί δ' οὐκ ἂν ἐξανύσειε πράκτωρε ξουσίαν
τοῦτον ταπεινοῦν καὶ τοῦτον ὑψοῦν, καὶ τοσαῦτα
παρὰ τῇ βασιλικῇ καρδίᾳ δυνάμενος, διὰ τὴν ζύμην
τῶν Φαρισαίων, καὶ τὴν ὑπόκρισιν, ᾗπερ ὅλον ἑαυ
τὸν συνέφυρεν, ὁ μηδὲν ἄζυμον ἔχων εἰλικρινείας
καὶ ἀληθείας; «Ἐπὶ τούτοις πᾶσιν οὐκ ἀπεστράφη ὁ
θυμὸς αὐτοῦ, κατὰ τὸν ἅγιον εἰπεῖν Ἡσαΐαν, ἀλλ᾽
ἔτι ἡ χεὶρ αὐτοῦ ὑψηλή.» "Ος γε καὶ νῦν πάλιν τὸν
Λάζαρον ἀναπέμψας σκέπτεται μετά τινων οικητόρων τοῦ χωρίου ἀποστατεῖν. Οὓς ὅ τι δεῖ λέγειν ἐδίδαξε, πειρώμενος τὴν ἐπὶ τῷ χωρίῳ τῆς τοῦ βασι
λέως χρηστότητος πρόστασιν ἄχρηστον ἐκτελέσαι τῇ
Ἐκκλησίᾳ, καὶ τὴν ἡμετέραν ἀντίληψιν κενὴν ἡμῖν
καὶ ἀνόνητον· μᾶλλον δὲ συμπεῖσαι τὸν βασιλέα τοῖς
ψεύσμασιν, ἃ ἐκ τῶν ἰδίων καλεῖ, τὰς ἐπὶ τῇ ἀνταλ
λαγῇ προστάξεις διώσασθαι, καὶ τὸν ἐπ᾿ αὐταῖς ἡ imperatoris regimen circa hujus regionis comγεγονότα χρυσόβουλον λόγον, αράχνης ἱστὸν ἡγήσασθαι. Καὶ συνωμοσίας συγκροτεί, καὶ βόθρους ὑπου
ρύττει, καὶ διηγείται τοῦ κρύψαι παγίδα. Είπε, Τίς
ὄψεται αὐτόν; καὶ τὸ πᾶν ὥς τισιν ἑτεροδόξοις ἡμῖν
ἀποκέχρηται. Εἶτα οὐ δεινὸν, εἰ οὗτος μὲν ἄτρυτος
μένει τὴν κακίαν, καὶ ἀδαμάντινος· ἡ δὲ ὑμῶν ἀγα
θέτης πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ ἐξεργασίαν ἀποκαμεῖται,
καὶ φανεῖται πλέον ἔχων ὁ κοσμοκράτωρ τοῦ παντο-
[læc itaque exactorum dux et dominus, qui in
nos dominatur, ipsi exactori permisit. Cuncta igitur
nostra ita agitantur, ita convolvuntur, jamque
dum hic monstrosa in nos consilia molitur, dumque quæ excogitata sunt, ut legitima maxime
fovet et alit, et crebro aggreditur conatu, dumque
etiam nocivum zizaniæ semen 685 in ecclesiasticæ æquitatis puritatem conspergit, dumque
omnes colligit fructus, non in tricesimum atque
sexagesimum fœnus " (non enim nos neque ita
felices sumus, neque illius terra ita tenuis et sterilis), sed iu centesimum alicubi, et etiam plura.
Hæc omnia quidem in nos excitavit ille pius et
religiosus vir, hujus invasionis et accusationis præmeia, quasi exoptatum mel, incumbentium tributorum sublevationem et auxilium illis promittens.
Quid non demum exactor iste perfecit, cum facul
tatem haberet, ut hunc vehementer deprimeret,
illum attolleret? Etenim tantam gratiam ab imperatore clementi consequi facile potuit Pharisæorum
fermento confotus, et malis artibus auctus, cui
seipsum totum libere immiscuit, qui nihil sinceritatis, nihil veritatis infermentatum secum
continebat. Et in his omnibus non est aversus
furor ejus, sed adhuc manus ejus in altum extenta est, › ut divi Isaiæ verbis utar ***. Qui etiam
nunc rursus Lazarum mittens, cum quibusdam
familiæ sociis, ab hac regione discedere cogitat;
quos, quod deceat illos loqui, exacte edocuit, et
• Matth. x1, 8. *** Isa. v, 25.
Καθητής. Scrib. καθηγητής.
moda ut in Ecclesiæ commodum irrita essent et
invalida conatus est perficere, nostrumque auxi.
lium nobis, ut inane et inutile accideret, perfecit.
Maxime autein imperatorem mendaciis flectere
tentat, ad ea quæ ex suo proprio motu loquitur,
scilicet conventionis pacta et statuta stirpitus dirui, et aureum illud decretumin illa sancitum,
quasi aranearum telam haberi. Qui et conspiVariæ lectiones et notæ.
Locus mutilus. Restit. puto, π. ἐξουσίαν ἔχων τοῦ
Πράκτωρε ξουσίαν τούτον ταπεινοῦν. τον το
PATROL. GR. CXXVI,
Letter XLIVEpistola XLIV
col. 459–460page 51 of 72
PG 126:459κράτορος Εγώ μὲν οὖν οἶμαι. Οὐκοῦν δυσχεράνασα ή μισοπόνηρός σου ψυχὴ τὴν πρὸς ἡμᾶς τοῦ ἀνθρώπου ἐμπάθειαν, ἀνεμνήσατο τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιο ἡμῶν βασιλέα τῆς αὐτοῦ βαθυγνωμοσύνης. Δι' ήν οὔτε τῆς ἡμῶν ἀθλιότητος αὐτόθι καταψηφιεῖται διὰ τὴν ἐπὶ τῷ πράκτορι πρόληψιν, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν της ρήσει θατέραν τῶν ἀκοῶν ἀκεραίαν (8 καὶ τῶν τις Ἑλλήνων βασιλεὺς ποιῶν ὕμνηται, καὶ τῷ παν τὸς ἀγαθοῦ καὶ ἀρχηγῷ καὶ τελειωτῇ Εὐαγγελίῳ ἔχομεν διδασκόμενοι, Μὴ ὁ νόμος ὑμῶν, λέγοντι, κρίνει τὸν ἄνθρωπον, ἐὰν μὴ αὐτοῦ ἀκούσῃ πρότ τερον, καὶ γνῷ τί ποιεῖ;), οὔτε & κατηρτίσατο, διὰ βεβαίων καὶ ἀπαραλογίστων προστάξεων τοῖς καθα αιροῦσι προήσεται. Θεὸς δὲ, ὁ καὶ τοὺς ἀδικουμένους ἐκ χειρὸς στερεωτέρας δυόμενος, ἢ αὐτόθι, ἢ διὰ τῶν ἀξίων ἀγαθουργεῖν, καὶ τοῖς ἀγαθοῖς ἀγαπ θύνων, ἀποτηροίη μέν σοι τοὺς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας αναῤῥύσεως μισθούς εἰς τὸ μέλλον ἐντελεστέρους, τηροίη δέ σε καὶ νῦν πάσης ἀνώτερον κακύνσεως καὶ κακώσεως. ΕΠΙΣΤ. ΜΔ'. Τῷ ἱατρῷ τοῦ βασιλέως τῷ Παντέχνη. Χάρις πολλὴ τῷ λόγῳ, ὅτι τοιούτους υἱοὺς ἡμῖν ἔτεκε, τοὺς αὐτοῦ χαρακτῆρας ἀκριβῶς σώζοντα; ὁποῖος καὶ αὐτὸς εὑρέθης μοι, φίλτατε· καὶ ταῦτα ἐν οὕτω πονηραῖς ταῖς ἡμέραις, καὶ τέρατα τικτούσαις, ὁποῖα τὰ τοῦ Ἐμπεδοκλέους βουγενῆ ἀνδρός πρωρα, ἧς γε καὶ ὑπερμαχεῖς ἡμῶν ἐκθυμότατα, καὶ μεγαλοπρεπὲς ἀποτιννύεις τὰς ἀντιδόσεις τῆς λογικῆς μαιεύσεώ, τε καὶ ἀναθρέψεως, κἂν μὴ ἀρχῆς τελέως Εξελάαν ἐνθένδε κύνας κηρεσσιφορήτους οι κατέφαγον με, εμερίσαντό με, οὐκ ἦ του, ἢ τὸν ᾿Ακταίωνα οἱ ἐκείνῳ τρεφόμενοι. μὲν οὖν πρὸς τὰς ὑλακὰς ἐκείνων ἐσχεδιάσαμεν, ὥστε τῷ βασι λεῖ ἀκουσθῆναι, ἀναγνώσῃ πάντως. Θεοῦ δ᾽ ἂν εἴη, τοῦ τῆς ἀληθείας Πατρός, τὴν βασιλικὴν καὶ πρὸς ταῦτα φωτίσαι διάνοιαν, καὶ ἀπελάσαι μὲν τὸ τοῦ ψεύδους σκότος, πρόσπτα δὲ θεῖναι τα πρέ γματα. Οὕτω γὰρ ὁ τῶν ἁμαρτωλῶν βραχίων συντριβήσεται, ὁ δίκαιος κατευθυνθήσεται· ὡς νῦν γε τῆς ἐκείνων χειρὸς ἐνεργούσης ἅττα καὶ βούλεται, δέος μὴ διαστραφῇ καὶ ὁ δίκαιος, καὶ μάθῃ κακίαν, τῆς ῥάβδου τῶν πονηρῶν ἐπὶ τὸν αὐτοῦ κλῆρον ἀφιεμένης πληκτικώτερον. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκείνῳ ἀναθετέον, οὗ τῇ δικαιοσύνῃ καὶ τῇ φιλανθρωπία πεποίθαμεν τῇ μὲν, ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς ἡμῖν συνείαμεν συνοίδα μεν ] τῶν ἐφ᾽ οἷς δυσφημούμεθα· τῇ δὲ, ὅτι ἐκεῖνον εἴα μεν [ 1. οἴδαμεν] τοῖς ἰδίοις νόμοις εψόμενον, τῆς δὲ Θ, γ. Πρόσπτα δὲ θεῖναι. προπτα δὲ θ
fationem conflat, et cuniculos agit, et celandi ct κράτορος; Εγώ μὲν οὖν οἶμαι. Οὐκοῦν δυσχεράνασα
rallendi laqueos artein explicat. Die jam igitur,
quis hujus.vultum intuebitur? Etenim omnino
nobis, quasi alterius opinionis et sectæ abutitur,
Deinde non quidem grave erit, si hic indomitus
manet, et adamante durior, et vestra benignitas et
humanitas, cum se ad exercenda bona deflexerit,
deficiet aut fatiscet, et mundi princeps ipso qui
est omnipotens numen, plus habens invenietur?
Equidem ita existimo. Non enim spiritus iste
tuus vitii malique osor, hujus hominis in nos
tumultnantes aggressiones crudosque affectus moleste ferens, efecit, ut noster imperator potentissimus et invictissimus altam ipsius vafritiem, et
recondita consilia in memoriam revocaret suam;
propter quæ nostram ærumnarum miseriam proprio condemnabit judicio, eo quod exactorem
anticipata occupaverimus fudustria, verum etiam
alteram aurium nobis incorruptam et param
conservabit. Quod quemdam Græcoruin imperatorem ita fecisse laudibus celebrant. Etenim nos totius bonitatis duce et ministro Evangelio educti
sumus: Ne lex vestra hominem judicet, nisi illum prius audierit, et quod fecit cognoverit; neque
ea quæ absolvit constantibus comprobata decretis, nullique fraudi et deceptioni obnoxiis, in eas
quos condemnaverit proferet. Deus quidem, qui injuria affectos potentiori manu custodit, et conicstim, vel æquali et digno bona opera compenset nunere, vel beneficia in probos 686 confer.it
mercedem et præmia quæ ob nostram libertatem et redemptionem statim tibi et in posterum abenlatissima servabit et perfectissima; idemque te nunc ab omni corporis incommodo et animæ labe
custoditum servet.
ή μισοπόνηρός σου ψυχὴ τὴν πρὸς ἡμᾶς τοῦ ἀνθρώ
που ἐμπάθειαν, ἀνεμνήσατο τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιο
ἡμῶν βασιλέα τῆς αὐτοῦ βαθυγνωμοσύνης. Δι' ήν
οὔτε τῆς ἡμῶν ἀθλιότητος αὐτόθι καταψηφιεῖται διὰ
τὴν ἐπὶ τῷ πράκτορι πρόληψιν, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν της
ρήσει θατέραν τῶν ἀκοῶν ἀκεραίαν (8 καὶ τῶν τις
Ἑλλήνων βασιλεὺς ποιῶν ὕμνηται, καὶ τῷ παντὸς ἀγαθοῦ καὶ ἀρχηγῷ καὶ τελειωτῇ Εὐαγγελίῳ
ἔχομεν διδασκόμενοι, Μὴ ὁ νόμος ὑμῶν, λέγοντι,
κρίνει τὸν ἄνθρωπον, ἐὰν μὴ αὐτοῦ ἀκούσῃ πρότ
τερον, καὶ γνῷ τί ποιεῖ;), οὔτε & κατηρτίσατο, διὰ
βεβαίων καὶ ἀπαραλογίστων προστάξεων τοῖς καθα
αιροῦσι προήσεται. Θεὸς δὲ, ὁ καὶ τοὺς ἀδικουμέ
νους ἐκ χειρὸς στερεωτέρας δυόμενος, ἢ αὐτόθι, ἢ
διὰ τῶν ἀξίων ἀγαθουργεῖν, καὶ τοῖς ἀγαθοῖς ἀγαπ
θύνων, ἀποτηροίη μέν σοι τοὺς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας
αναῤῥύσεως μισθούς εἰς τὸ μέλλον ἐντελεστέρους,
τηροίη δέ σε καὶ νῦν πάσης ἀνώτερον κακύνσεως καὶ
κακώσεως.
EPIST. XLIV.
Pantechnæ imperatoris medico.
Gratia maxima sit Verbo, quia tales nobis filios
peperit, qui ipsius typum miramque imaginem ad
unguem referunt, qualis ipse mihi inventus es,
dilectissime; præcipue in hisce diebus infelicissimis et ita pessimis quæ horrenda nobis monstra
educunt, qualia Empedocles bove genita ora fuisse
scribit. Tu quidem pro nobis in discrimen suinmumque certamen summa quoque alacritate prodis, et magno cum decore rationalis obstetricationis et nutritionis mutuam compensationem in
medium profers, etsi mihi demum in auxilio non
fueris.
ΕΠΙΣΤ. ΜΔ'.
Τῷ ἱατρῷ τοῦ βασιλέως τῷ Παντέχνη.
Χάρις πολλὴ τῷ λόγῳ, ὅτι τοιούτους υἱοὺς ἡμῖν
ἔτεκε, τοὺς αὐτοῦ χαρακτῆρας ἀκριβῶς σώζοντα;
ὁποῖος καὶ αὐτὸς εὑρέθης μοι, φίλτατε· καὶ ταῦτα
ἐν οὕτω πονηραῖς ταῖς ἡμέραις, καὶ τέρατα τικτού
σαις, ὁποῖα τὰ τοῦ Ἐμπεδοκλέους βουγενῆ ἀνδρός
πρωρα, ἧς γε καὶ ὑπερμαχεῖς ἡμῶν ἐκθυμότατα,
καὶ μεγαλοπρεπὲς ἀποτιννύεις τὰς ἀντιδόσεις τῆς
λογικῆς μαιεύσεώ, τε καὶ ἀναθρέψεως, κἂν μὴ ἀρχῆς
τελέως Εξελάαν ἐνθένδε κύνας κηρεσσιφορή
τους οι κατέφαγον με, εμερίσαντό με, οὐκ ἦ του,
ἢ τὸν ᾿Ακταίωνα οἱ ἐκείνῳ τρεφόμενοι. μὲν οὖν πρὸς
τὰς ὑλακὰς ἐκείνων ἐσχεδιάσαμεν, ὥστε τῷ βασι
λεῖ ἀκουσθῆναι, ἀναγνώσῃ πάντως. Θεοῦ δ᾽ ἂν εἴη,
τοῦ τῆς ἀληθείας Πατρός, τὴν βασιλικὴν καὶ πρὸς
ταῦτα φωτίσαι διάνοιαν, καὶ ἀπελάσαι μὲν τὸ τοῦ
ψεύδους σκότος, πρόσπτα δὲ θεῖναι τα πρέ
γματα. Οὕτω γὰρ ὁ τῶν ἁμαρτωλῶν βραχίων συντρι
βήσεται, ὁ δίκαιος κατευθυνθήσεται· ὡς νῦν γε τῆς
ἐκείνων χειρὸς ἐνεργούσης ἅττα καὶ βούλεται, δέος
μὴ διαστραφῇ καὶ ὁ δίκαιος, καὶ μάθῃ κακίαν, τῆς
ῥάβδου τῶν πονηρῶν ἐπὶ τὸν αὐτοῦ κλῆρον ἀφιεμέ
νης πληκτικώτερον. Ταῦτα μὲν οὖν ἐκείνῳ ἀναθετέον,
οὗ τῇ δικαιοσύνῃ καὶ τῇ φιλανθρωπία πεποίθαμεν·
τῇ μὲν, ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς ἡμῖν συνείαμεν [f. συνοίδαμεν ] τῶν ἐφ᾽ οἷς δυσφημούμεθα· τῇ δὲ, ὅτι ἐκεῖνον
εἴα μεν [ 1. οἴδαμεν] τοῖς ἰδίοις νόμοις εψόμενον, τῆς δὲ
Variæ lectioues et notæ.
Ipse canes pellam invectos trucis impete fati.
Qui me avide devorarunt, meque in partes totum diviserunt, non aliter quam Actæonem illi domi..u
suum. Hæc equidem in duros illorum latratus
modo tumultuanter scribimus, ut forte ipse imperator la audiat; fortasse quidem has perlegel
litteras. Dei etenim erit, qui totius veritatis Pater
est, imperatoris ad hæc mentem et cogitationem
suo lumine conducere, et offusas mendacii tenebras excutere, et prævisa negotia simul et opera
construere. Ha enim peccatoris brachium conteretur, et justus æquo procedet studio. At nunc
vero, ut illorum manus ita efficax est, ut quidquid voluerint, et sibi præceperint, exigant et
Hower. Iliad. Θ, v. 527.
γ.
Πρόσπτα δὲ θεῖναι. Scrib, προπτα δὲ θ
col. 461–462page 52 of 72
PG 126:461ἄλλης ἀνομίας ἡμῶν παραψόμενον [γ. παροψ]. Αὐτοῖς μέντοι χρῶ τοῖς τῆς γλώττης βέλεσιν, ἃ παρὰ τοῦ λόγου λαβὼν ἔχεις εἰς καιρὸν ἀποτινασσόμενα· καὶ βάλλε τους Αιθίοπας ὁ ἐμὸς Αντίλοχος, τοῦ σοῦ προϊστάμενος Νέστορος. ΕΠΙΣΤ. ΜΕ. Τῷ φιλοσόφῳ κερίῳ Ἰωάννη Οὐκ ἄρα μάτην ἐγὼ τὸν ἐμὸν, μᾶλλον δὲ τοῦ Θεοῦ, Ἰωάννην πάντων τῶν φιλοσόφων ἀεὶ προέκρινα. Ὅς με τοσούτου δέησε τούτων εἷς φανῆναι τῶν ποιουμένων νῦν τὸν φιλόσοφον, ὥστε τοῖς ἔργοι; δεῖξαι τὴν πρὸς ἐκείνους ἀπόστασιν, τὴν δις διὰ πασῶν λόγῳ σώζουσαν. Τοῖς μὲν γὰρ οὐδὲν οὕτω σπουδαζόμενον ὁρῶμεν ὡς τὸ μισάδελφον, διὰ τοῦτο δὲ καὶ τὸ μισόθεον· τῷ δὲ, τοῦ φιλοθέου προστέθη κάτοπτρον, τὸ φιλάδελφον. Ημᾶς γέ τοι πολὺς ἐξ οὗ χρόνος μήτ' ἰδὼν μήτ᾽ ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις ἄγων, ἐπειδὴ συμφοραῖς εἶδες χρωμένους, καὶ συχο φαντίας επηρείᾳ παλαίοντα; (ή πολλῶν τε καὶ ἐσθλῶν γούνατ' ἔλυσεν, ἠδ᾽ ἔτι καὶ λύσει· τῆς γὰρ κράτος ἐστὶ μέγιστον), ἐξίωσε +ξ.] τοῦ πρώτου λόγου· καὶ ὡς αὐτὸς πάσχων καὶ πρὸς τοὺς λύσαι δυναμένους τὰς συμφοράς, ὑπὲρ τῆς τούτων ἀπαλ λαγῆς πᾶσαν σπουδήν εἰσηνέγκατο, καὶ τῆς ἡμῶν υπερηγόρησεν ἀθλιότητος· καὶ πᾶν ὅσον ἔδει αὐτής με κατήνυσεν. Οὐ ταύτην δὲ μόνον τὴν σοφίαν ἐχαρακτήρισεν, ἧς ἔχε [. ἔσχε ] δηλαδὴ τὴν φιλοσοφίας ἐπίβασιν· ἀλλὰ καὶ λόγοις επέῤῥωσε πρὸς τὸ φέρειν εὐκόλως τὴν τῶν βαρυνόντων ἐπίθεσιν, λόγοις τίνος μὲν οὐχ ἡδυτέροις κηρίου; τίνος δὲ γεωμετρικῆς οὐ πειστικωτέροις ἀνάγκης; Οὐ γὰρ πρὸς αὐτ τοῦ τὸ μὴ οὐχὶ τὸν σοφὸν φαίνειν άρτιον, πράξει δὲ καὶ λόγῳ συντελειούμενον· ἀλλὰ γὰρ αὐτὸς μὲν αι θέριος, ἢ καὶ ὑπερουράνιος ἵπτασο, πτέρυγας ἀετοῦ περιαρμοσάμενος (ὅπις ποτὲ οὗτος ὁ ἀετὸς, οἶμαι δὲ, ὁ κρείττων Λόγος, καὶ Βασιλεὺς πάντων ὅσοι πρὸς τὸ ἄνω κουφίζονται )· τούσδε δὲ ἄφθι νύ θεε» Ένα ή δύο· κἂν ἔτι βλασφημούντων ἡμᾶ; τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν ἀκούσῃς, καὶ κατατοξευόντων ἐν σκοτομήνῃ, καὶ τῷ τοῦ ψεύδους σκιάσματι τους τά γε πρὸς αὐτοὺς ἐσθεῖς [ [. εὐθεῖς ] τῇ καρ είᾳ, μὴ κάμοις τὴν γλώτταν διδοὺς τῷ λόγῳ καὶ Θεῷ, ὅς ἐστιν ἀληθείας σύμμαχος· ἀλλ' ὁ πραΰς γε νοῦ μαχητής, καὶ περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν μηρόν σου, καὶ τὸ τῆς διανοητικής δυνάμεως γόνιμον· καὶ τοὺς μὲν ἐχθροὺς ἀποκέντει, ἡμῖν δὲ τὴν τῶν ἐν χρηστότητι παραμίλλων [ [. ἀπαρ.] σιλέων εὐμένειαν σταθηρότερον εκάστοτε παρεχόμενος, ἐκδέχου παρὰ Κυρίου τὰς ἀμοιβὰς, τοῦ τοῖς ἀγαθοῖς ἀγαθύνοντο;, ὑφ' οὗ καὶ τηροῖο ἐν πάσῃ ἄφθε νύθειν. αὖ φθινύθειν. και
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ἄλλης ἀνομίας ἡμῶν παραψόμενον [γ. παροψ]. Αὐτοῖς & exsequantur. Periculum est etiam ne ipse justus
μέντοι χρῶ τοῖς τῆς γλώττης βέλεσιν, ἃ παρὰ τοῦ pervertatur, et ediscat crimina, cum sceleraλόγου λαβὼν ἔχεις εἰς καιρὸν ἀποτινασσόμενα· καὶ torum pœna in ipsius sortem severius impacta
βάλλε τους Αιθίοπας ὁ ἐμὸς Αντίλοχος, τοῦ σοῦ fuerit. Hæc equidem illi sunt enarranda, cuπροϊστάμενος Νέστορος.
jus justitiæ et bumanitati Adimus. Justitiæ quidem quoniam nihil conmisimus eorum, propter quæ male audimus; humanitati vero, quia illam
suis ipsius legibus alligatum scimus, et aliis nostris iniquitatibus delinitum. Ipsis rero namе
linguæ utere telis, quæ ab ipso verto suo tempore propellenda suscipis. Hæc itaque manc
in B.biopas ejice, qui meus es Antilochus, ipso Nestore praestantior.
ΕΠΙΣΤ. ΜΕ.
Τῷ φιλοσόφῳ κερίῳ Ἰωάννη
EPIST. XLY.
Domino Joanni philosopho.
Οὐκ ἄρα μάτην ἐγὼ τὸν ἐμὸν, μᾶλλον δὲ τοῦ Non equidem nunc frustra meum,
sed potius
Θεοῦ, Ἰωάννην πάντων τῶν φιλοσόφων ἀεὶ προέκρι- Dei, Joannem omnibus philosophis auteposui.
να. Ὅς με τοσούτου δέησε τούτων εἷς φανῆναι τῶν Qui tantum abfuit, ut herum unus exsisteret,
ποιουμένων νῦν τὸν φιλόσοφον, ὥστε τοῖς ἔργοι;
δεῖξαι τὴν πρὸς ἐκείνους ἀπόστασιν, τὴν δις διὰ
πασῶν λόγῳ σώζουσαν. Τοῖς μὲν γὰρ οὐδὲν οὕτω
σπουδαζόμενον ὁρῶμεν ὡς τὸ μισάδελφον, διὰ τοῦτο
δὲ καὶ τὸ μισόθεον· τῷ δὲ, τοῦ φιλοθέου προστέθη
κάτοπτρον, τὸ φιλάδελφον. Ημᾶς γέ τοι πολὺς ἐξ
οὗ χρόνος μήτ' ἰδὼν μήτ᾽ ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις
ἄγων, ἐπειδὴ συμφοραῖς εἶδες χρωμένους, καὶ συχοφαντίας επηρείᾳ παλαίοντα; (ή πολλῶν τε καὶ
ἐσθλῶν γούνατ' ἔλυσεν, ἠδ᾽ ἔτι καὶ λύσει· τῆς γὰρ
κράτος ἐστὶ μέγιστον), ἐξίωσε [f. +ξ.] τοῦ πρώτου
λόγου· καὶ ὡς αὐτὸς πάσχων καὶ πρὸς τοὺς λύσαι
δυναμένους τὰς συμφοράς, ὑπὲρ τῆς τούτων ἀπαλ
λαγῆς πᾶσαν σπουδήν εἰσηνέγκατο, καὶ τῆς ἡμῶν
υπερηγόρησεν ἀθλιότητος· καὶ πᾶν ὅσον ἔδει αὐτής
με κατήνυσεν. Οὐ ταύτην δὲ μόνον τὴν σοφίαν έχα
ρακτήρισεν, ἧς ἔχε [. ἔσχε ] δηλαδὴ τὴν φιλοσο·
φίας ἐπίβασιν· ἀλλὰ καὶ λόγοις επέῤῥωσε πρὸς τὸ
φέρειν εὐκόλως τὴν τῶν βαρυνόντων ἐπίθεσιν, λόγοις
τίνος μὲν οὐχ ἡδυτέροις κηρίου; τίνος δὲ γεωμετρι
κῆς οὐ πειστικωτέροις ἀνάγκης; Οὐ γὰρ πρὸς αὐτ
τοῦ τὸ μὴ οὐχὶ τὸν σοφὸν φαίνειν άρτιον, πράξει δὲ
καὶ λόγῳ συντελειούμενον· ἀλλὰ γὰρ αὐτὸς μὲν αι
θέριος, ἢ καὶ ὑπερουράνιος ἵπτασο, πτέρυγας ἀετοῦ
περιαρμοσάμενος (ὅπις ποτὲ οὗτος ὁ ἀετὸς, οἶμαι
δὲ, ὁ κρείττων Λόγος, καὶ Βασιλεὺς πάντων ὅσοι
πρὸς τὸ ἄνω κουφίζονται )· τούσδε δὲ ἄφθι νύ
θεε» Ένα ή δύο· κἂν ἔτι βλασφημούντων ἡμᾶ;
τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν ἀκούσῃς, καὶ κατατοξευ
ὄντων ἐν σκοτομήνῃ, καὶ τῷ τοῦ ψεύδους σκιάσματι
τους τά γε πρὸς αὐτοὺς ἐσθεῖς [ [. εὐθεῖς ] τῇ καρ
είᾳ, μὴ κάμοις τὴν γλώτταν διδοὺς τῷ λόγῳ καὶ
Θεῷ, ὅς ἐστιν ἀληθείας σύμμαχος· ἀλλ' ὁ πραΰς γε
νοῦ μαχητής, καὶ περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ
τὸν μηρόν σου, καὶ τὸ τῆς διανοητικής δυνάμεως
γόνιμον· καὶ τοὺς μὲν ἐχθροὺς ἀποκέντει, ἡμῖν δὲ
τὴν τῶν ἐν χρηστότητι παραμίλλων [ [. ἀπαρ.] βa.
σιλέων εὐμένειαν σταθηρότερον εκάστοτε παρεχόμενος, ἐκδέχου παρὰ Κυρίου τὰς ἀμοιβὰς, τοῦ τοῖς
ἀγαθοῖς ἀγαθύνοντο;, ὑφ' οὗ καὶ τηροῖο ἐν πάσῃ
ἄφθε νύθειν. Scrib. αὖ φθινύθειν.
qui nunc philosophi nomen sibi arroganter vindi
cant, ut ipsis operibus, quantum ab illis differret, 687 facile patefaceret, et duplici id rationis jure, vel totis nisibus observaret. In illis enim
nihil ia studiose exculum conspicimus, quam faternum odium, et ex hoc omnino, in summi Dei
odiuin, progressum. Huic vero Dei religionis et
amoris spoculum, ipsum fræternum amorem et dilectionem ante oculos objecit. At vero nos jaun
multo ab hinc tempore neque vidisti, neque in rebus necessariis favisti nobis, postquam multis actos
calamitatibus, et cum calumniantium periculis et
detrimentis variis depugnantes nos inspectasti.
Quæ quidem multorum et fortium etiam nervosa
genua viresque dissolverunt, et adhuc etiam digicient. Est enim horum robur potentissimum, vis
incredibilis. Prima enim laude et loco digna esse
existimantur. Ipse autem, quia multa quidem perpessus est, ad eos, qui infortunii damna tristesque clades evertere poterant, in barum auxilium
omne studium omnemque curam collocavit, et pro
hac nostra laborum miseria patrocinium suscepit, et omne id, quod illum decebat aggredi, mire
perfecit. Non enim solum scientiæ suæ vestigia in
hoc rcliquit, cujus, scilicet philosophia, ulum και
jam scanderal fastigium, sed scrmonibus vires
suas acuit, quibus duram urgentium invasionem
aruo animo posset ferre. Sermonibus, inquam,
cujus? qui non ipso favo dulciores sint? Cujus?
qui et ipsa geometrica ratione ad persuadendum,
et ad dandanı fidem non sint exactiores et callidiores? Non enim ipsi, unquam sapientem parem
posse inveniri dabitur, qui ita opere et sermone adamussim sit absolutus. Etenim ipse æthereus et cœlestis, alas aquilæ præcinotus avoļasti.
Qui quidem ipse aquila es, ita etenim arbitror, sed
melius verbum, rex es omnium, qui in alum
celeri tolli possit vulatu. Quos et ipse sudies
unum, aut duos veritatis hostes, qui in nos con:
viciis aspere insurgunt, et veluti e tenebricosis noVaria lectiones et notæ.
Letter XLVI, XLVIIEpistola XLVI, XLVII
col. 463–464page 53 of 72
Epistola LXV
PG 126:463ἀγαθωσύνῃ, καὶ δικαιοσύνῃ, καὶ ἀληθείᾳ, οἷς ὁ καρπὸς τοῦ Πνεύματος ἐπιπεπαίνεται. β ΕΠΙΣΤ. ΜϚ'. Τῷ Περιβλεπτηνῷ κυρίῳ Ἰωάννῃ. Τὸ σκαμβὸν ξύλον, ὦ καλὲ Ἰωάννη, οὐδέποτ' ὀρθὸν, ἀμέλει καὶ οὐδὲν βέλτιον, ὅτι μὴ κάκιον πέτ πραγα. Ο γὰρ ἐχθρὸς ὁ αὐτός ἐστι, καὶ οὐκ ἠλλοίωται· μᾶλλον μὲν οὖν κατὰ τῶν θηρίων, ὅσα διὰ τὸ ἀπορηθῆναι πλέον ἀγριαίνουσι, καὶ οἷον μεμήνασιν, ἀφειδῶς τοῖς θυμοῖς κατακέχρηται, καὶ προφανώς θανατῶν δαιμονᾷ τὸ κάθαρμα. Μόνην οὖν ἐπικλητέον ἐπὶ τὸν οὕτως ἔχοντα τὴν ἐλάτειραν τῶν δαιμόνων δύναμιν. Ἐκείνη γὰρ τῇ τούτου λεγεῶνι ἐπιτιμή σασα, τοῖς ἐδίταις ἡμῖν παρέξει τὴν τοῦ βίου ὁδὸν δειμάτων οδεύειν ἐκτός. Εἰ δὲ καὶ τοῖς χοίροις ἐπι πέμψει τὸν τούτου φόρτον, καὶ τοὺς ἐπιστατουμένους ἀξίως ὑπὸ τούτου Βουλγάρους ώσει κατὰ τοῦ προς ήκοντος αὐτοῖς κρημνοῦ, οὐδὲν τοῦτο πράγμα, μόν νον ἡμεῖς ἀκωλύτως τὴν οἰκείαν ὁδὸν ὁδεύοιμεν καὶ Θεῷ τὰ διαβήματα κατευθυνοίμεθα. Ὑφ' οὗ καὶ αὐτὸς πρὸς πᾶν ὁδηγεῖο καλόν, τὰς τοῦ πονηροῦ παγίδας ὑπερπηδῶν. ΕΠΙΣΤ. ΜΖ'. Τῷ μαθητῇ αὐτοῦ, τῷ Παντέχνη, κυρίῳ Μιχαὴλ, τῷ ἰατρῷ. Οὐκ οἶδα πότερον συνησθήσομαί σοι, τέκνον μου, κύριε Μιχαήλ, ή συναλγήσω, ἐπὶ τῇ εἰς τὰ βασίλεια εἰσόδῳ. Η μὲν γὰρ τῶν πολλῶν δόξα, τὸ πρότερον ἡμῖν δίδωσιν· ἡ δὲ τῶν πραγμάτων ἀλήθεια, τὸ δεύ τερον, ὡς μὴ ὠφελεν. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπειδὴ γέγονεν δ γέγονε, καὶ ἀναλύειν οὐκ ἔνεστι, φρονήσεως δεί, ὥστε τὸ γεγονὸς μεταχειρίζεσθαι δεξιώτερον. Γένοιτο δ' ἂν τοῦτο, εἰ προσέχοιμέν τε πᾶσιν ὡς μέσῳ σκορ πίων οἰκοῦντες, καὶ τοῖς ὑψηλοτέροις ἢ οὐσιν, ἢ δοκοῦσιν, ὑφιζάνοιμεν ταπεινούμενοι· δεινὸν γὰρ ἡ πρόληψις, καὶ δυσεκμόχλευτον, ὡς ἂν ὑμεῖς φαίητε, καὶ μάλιστα, εἰ κακοήθει καὶ ὑπούλῳ τρέφοντα καὶ ἀδρύνοιτο. Ξύνες ὅ τι λέγω· Ξεῖνε, τυράννοις ἐκ ποδῶν μεθίστασο, μή νύ τοι οὐ χραίσμῃ σκῆπτρον καὶ σκέμμα θεοῖο Ταῦτα μὲν, ταύτῃ. Σὺ δέ μοι μὴ πρὸς τὴν πεῖραν ἀναξιοπαθήσῃς, ἀλλ' ὑποκλέ πιων σαυτὸν, ὡς ἔνεστιν, ἄχρι καὶ τῶν ἐσχάτων συγκ κατάβαινε, καὶ πᾶσιν ἤπιος ἴσθι, καὶ ἡμέρως καὶ τιμητικῶς ὁμίλει, καὶ σπουδὴν καὶ ἐπιμέλειαν τοῖς ἐν χερσὶν ἀρρώστοις ἐνεπιδείκνυε. Καὶ ὁ Θεὸς λαμ στέμμα σκέμμα.
bulis et densis mendaui umbris in me sagittam ἀγαθωσύνῃ, καὶ δικαιοσύνῃ, καὶ ἀληθείᾳ, οἷς ὁ
intendunt profligare, ipseque omnem in animo tuo καρπὸς τοῦ Πνεύματος ἐπιπεπαίνεται.
conatum, contra ipsos impones. Nec linguam rationi et Deo impendere lassesces, qui veritatis est
verus protector magnusque patronus. Sed enim cautus et mitis esto miles, et districtum gladium
ad latus tuum præcinge, altamque facundiam, quæ rationalis potentiæ et veros cogitationis astringat
fasces, atque ita ipsos hostes expunge. Nobis autem puram illam, et utrinque constantem benevolentiam invictissimorum imperatorum assidue exhibe. Domino autem justam retributionem
assumes, qui bonis bona large profundit. quo etiam in omni bonitatis et virtutis et justitiæ et
veritatis munimine obiectus custodiare, quibus fructus Spiritus sancti maturescit.
EPIST. XLVI.
Domino Joanni Periblepteno.
Obliquum quidem et incurvum lignum, o bone
Joannes, nequaquam rectum, nimirum, et nulla
ex parte melius, quoniam 688 nec pejus illud
mihi confeci, bic enim inimicus ipse est, et non β
alius. Maxime autem contra feras est, quæ quo majori destituuntur vitæ commodo, sævius in feritatem excandescunt, et ubi furorem induant, crudelius animis agitantur. Et manifeste quidem sceleratus homo, cum infert dirum alicui mortis telum,
dæmonica tunc accenditur bile. Igitur illam potentiam solum oportet explorare et invocare, quæ dæmonum vim propellere et deturbare potest. Illa
enim hujus legionem incusans et puniens, nobis
viatoribus, ut absque ullo nietu stratam hujus
ΕΠΙΣΤ. ΜϚ'.
Τῷ Περιβλεπτηνῷ κυρίῳ Ἰωάννῃ.
Τὸ σκαμβὸν ξύλον, ὦ καλὲ Ἰωάννη, οὐδέποτ'
ὀρθὸν, ἀμέλει καὶ οὐδὲν βέλτιον, ὅτι μὴ κάκιον πέτ
πραγα. Ο γὰρ ἐχθρὸς ὁ αὐτός ἐστι, καὶ οὐκ ἠλλοίω
ται· μᾶλλον μὲν οὖν κατὰ τῶν θηρίων, ὅσα διὰ τὸ
ἀπορηθῆναι πλέον ἀγριαίνουσι, καὶ οἷον μεμήνασιν,
ἀφειδῶς τοῖς θυμοῖς κατακέχρηται, καὶ προφανώς
θανατῶν δαιμονᾷ τὸ κάθαρμα. Μόνην οὖν ἐπικλητέον
ἐπὶ τὸν οὕτως ἔχοντα τὴν ἐλάτειραν τῶν δαιμόνων
δύναμιν. Ἐκείνη γὰρ τῇ τούτου λεγεῶνι ἐπιτιμήσασα, τοῖς ἐδίταις ἡμῖν παρέξει τὴν τοῦ βίου ὁδὸν
δειμάτων οδεύειν ἐκτός. Εἰ δὲ καὶ τοῖς χοίροις ἐπιπέμψει τὸν τούτου φόρτον, καὶ τοὺς ἐπιστατουμένους
ἀξίως ὑπὸ τούτου Βουλγάρους ώσει κατὰ τοῦ προς
ήκοντος αὐτοῖς κρημνοῦ, οὐδὲν τοῦτο πράγμα, μόν
νον ἡμεῖς ἀκωλύτως τὴν οἰκείαν ὁδὸν ὁδεύοιμεν
καὶ Θεῷ τὰ διαβήματα κατευθυνοίμεθα. Ὑφ' οὗ καὶ
αὐτὸς πρὸς πᾶν ὁδηγεῖο καλόν, τὰς τοῦ πονηροῦ
παγίδας ὑπερπηδῶν.
vitæ viam absolvamus concedet. Si autem et in
porcos, hujus asperum jugum et pondus deflecteret, etiam et Bulgaros quibus ipse præest in indignissimum præcipitium et scopulosos compelleret
saltus, certe non absque ullo gressus offendiculo nobis propriam viam transigeremus, et ad Deum
nostra dirigeremus vestigia. quo ipse in omne bonum quasi viæ duce, feraris, ipsos dæmonis laqueos saltu superans.
EPIST. XLVII.
Ejus discipulo Pantechna, domino Michaeli medico.
Ignoro prorsus utrum tecum congaudeam, fili
mi domine Michael, aut tristi afficiar dolore, eo
quod summam imperatoris aulam firmo ingressus
fueris pede. Nam multarum rerum gestarum gloria primum nobis locum concedit; at rerum agendarum veritas, secundum, quod minime vero debuerat. Sed enim quoniam, quod jam factum est,
non fuisse factum non potest, et illud dissolvere el
omittere non licet, prudenti nunc opus est solertia, ut quod effectuni est, summa ingenii dexteritate exsequaris. Jam quidem et hoc ita continget,
si omuibus in obsequium inhæremus, quasi inter
scorpiones habitantes, et cum illis qui vere, aut in
sublimiori sunt sede constituti, aut esse quidem
existimantur, abjecti et humiles submittimur. Dura
quidem res est et gravis, anticipata opinio, et quæ
non sine difficultate loco suo moveri potest. Ut
vos quidem dixistis, et maxime si in improbo viro,
et fallaciis polluto latentibus, enutritur et frequens
persistit. Tu vero mente repone quod dico:
p
ΕΠΙΣΤ. ΜΖ'.
Τῷ μαθητῇ αὐτοῦ, τῷ Παντέχνη, κυρίῳ Μιχαὴλ,
τῷ ἰατρῷ.
Οὐκ οἶδα πότερον συνησθήσομαί σοι, τέκνον μου,
κύριε Μιχαήλ, ή συναλγήσω, ἐπὶ τῇ εἰς τὰ βασίλεια
εἰσόδῳ. Η μὲν γὰρ τῶν πολλῶν δόξα, τὸ πρότερον
ἡμῖν δίδωσιν· ἡ δὲ τῶν πραγμάτων ἀλήθεια, τὸ δεύ
τερον, ὡς μὴ ὠφελεν. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπειδὴ γέγονεν δ
γέγονε, καὶ ἀναλύειν οὐκ ἔνεστι, φρονήσεως δεί,
ὥστε τὸ γεγονὸς μεταχειρίζεσθαι δεξιώτερον. Γένοιτο
δ' ἂν τοῦτο, εἰ προσέχοιμέν τε πᾶσιν ὡς μέσῳ σκορπίων οἰκοῦντες, καὶ τοῖς ὑψηλοτέροις ἢ οὐσιν, ἢ
δοκοῦσιν, ὑφιζάνοιμεν ταπεινούμενοι· δεινὸν γὰρ
ἡ πρόληψις, καὶ δυσεκμόχλευτον, ὡς ἂν ὑμεῖς φαίητε,
καὶ μάλιστα, εἰ κακοήθει καὶ ὑπούλῳ τρέφοντα
καὶ ἀδρύνοιτο. Ξύνες ὅ τι λέγω· Ξεῖνε, τυράννοις ἐκ
ποδῶν μεθίστασο, μή νύ τοι οὐ χραίσμῃ σκῆπτρον
καὶ σκέμμα θεοῖο Ταῦτα μὲν, ταύτῃ. Σὺ δέ μοι
μὴ πρὸς τὴν πεῖραν ἀναξιοπαθήσῃς, ἀλλ' ὑποκλέ
πιων σαυτὸν, ὡς ἔνεστιν, ἄχρι καὶ τῶν ἐσχάτων συγκ
κατάβαινε, καὶ πᾶσιν ἤπιος ἴσθι, καὶ ἡμέρως καὶ
τιμητικῶς ὁμίλει, καὶ σπουδὴν καὶ ἐπιμέλειαν τοῖς
ἐν χερσὶν ἀρρώστοις ἐνεπιδείκνυε. Καὶ ὁ Θεὸς λαμVariæ lectiones et notæ.
Hower. Iliad. v. 28, στέμμα legitur, non σκέμμα.
col. 465–466page 54 of 72
PG 126:465πρυνεῖ σε, εἴ τι στοχαστικὸς ἐγώ, καὶ οἷος τεκμαί μεσθαι. Εὔφημος ἔστω σοι γλῶττα. Και Κύριος τηροίη σε πάσης κακύνσεως ἀνώτερον καὶ κακώς σεως. ΕΠΙΣΤ. ΜΗ. Τοῖς παιδευθεῖσιν ὑπ' αὐτοῦ Βουλγάροις. Εκλείπει μέν μοι ἡ ψυχὴ τῷ πόθῳ τῶν τοῦ Θεοῦ σκηνωμάτων· καὶ διὰ τοῦτο πτεροῖς ἂν ἐχρησάμην, εἰ οἷόν τ' ἦν, πρὸς τὴν αὐτόσ᾽ ἔλευσιν, καὶ τῶν ποθουμένων ἀπόλαυσιν. Ἀλλὰ γὰρ τῆς ἰσχιάδος ἀκούειν δοκῶ ἐκβοώτης· Μέν᾽, ὦ ταλαίπωρε, σοῖς ἐν δεμνίοις. Διαγγείλατε οὖν οἱ ἐμοὶ τοῖς ἐμοῖς τε καὶ οὐκ ἐμοῖς ὡς ἐξ ἐμοῦ στόματος. Μείνατέ μου πρὸς βραχὺ τὴν ἀσθένειαν, ἐμὲ μὲν τὸν βαρὺν μετ' οὐ πολὺ κάτω θήσουσαν, ὑμᾶς δὲ τοὺς βαρουμένους ἀποφορτίσουσαν· καὶ μὴ δυνάμει κακίας πρὸς τὴν ἀπόθεσιν χρώμενοι, τοῦ τε βουλήματος ἀποτύχοιτε [f.—χητε] (οὐκ εὔκαιρον γάρ), καὶ τὸ κακοὶ φανῆναι προσκτήσεσθε [[. — σησθε]· ἀκόλουθον γάρ. Τοῦτο δὲ πάντως ἄλλου βάρους βαρύτερον, τοῖς γε τὸν ἀγαθὸν ἐπονομαζομένοις Χριστόν, ὑφ' οὗ δυ κοῦσι καὶ πλασθῆναι καὶ πλάττεσθαι. ΕΠΙΣΤ. ΜΘ'. Τῷ αὐτοκράτορι τοῦ δουκὸς 'Ατταλίας, κυρίῳ Ιωάννῃ τῷ Ἀτταλιάτη. Οἶμαι σε χάριτας ὀφείλειν ἐμοὶ, λαμπρότατέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ, ὅτι σε νέαν ἔτι τὴν ἡλικίαν ἄγοντα πρὸς τὰς τῶν Μουσῶν θείας χάριτας ἤνεγκα, κἀξ έσωσα, κἀξεθρεψάμην. Καὶ τοῦτο τὸ χρέος οὐδ' ἂν αὐτὸς ἀπαρνήσαιο· ἢ ἀλλότριόν γε Μουσῶν ἐπιδείξεις σαυτόν. Ἐπεὶ οὖν ὁμολογεῖς, ἅπαν μοι τοῦτο διάλυσον ἐν τῷ τοῦ ἱερωτάτου μητροπολίτου Σίδης ἀντιλαμβάνεσθαι. Οὗτος γὰρ δὴ τοσοῦτον ἡμῖν ἢνω ται, ὥστε μηδὲ ἄλλος δοκεῖν παρ' ἐμὲ, ἀλλ' αὐτὸς ἐγὼ εἶναι. Οσα οὖν πρὸς τὸ ἀγαθοποιεῖν δέδωκέ σοι ὁ ἀγαθὸς Θεὸς δύναμιν, πᾶσαν μοι συγκίνησον ἐπὶ ἀγαθῆναι θῦναι] τῷ τὰ πάντα καλῷ κάτ γαθῷ τοῦ Θεοῦ τούτῳ θεράποντι. Ναι, χρηστότατε μοι υἱὲ, οὕτως ἀναίμην τῶν ἐπὶ σοὶ πόνων, οὕτως τὰ θρέπτρα παρὰ σοῦ ἀπολάβοιμι· καὶ γένοιτό μοι μαθόντι διὰ γραφῆς αὐτοῦ, ὅσης καὶ οἵας τῆς σῆς ἀπολαύει χειραγωγίας, ἐπευλογήσαι σε ταῖς εὐχαῖς, εἰ μή τι ἄλλο, πατρικαῖς γοῦν, καὶ δυναμέναις οἴκους τέκνων στηρίζειν. "Ος γε καὶ ἀεὶ τοῦτο ποιῶν, εὖ οοιμι τὸν τοῦ ἀληθινοῦ Λόγου ἀληθινὸν Πατέρα Πάντως άλλου βάρους. πάντως ἄλλου β.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
πρυνεῖ σε, εἴ τι στοχαστικὸς ἐγώ, καὶ οἷος τεκμαίμεσθαι. Εὔφημος ἔστω σοι γλῶττα. Και Κύριος
τηροίη σε πάσης κακύνσεως ἀνώτερον καὶ κακώς
σεως.
. Hospes, a tyrannis abstine:
Non rex profuerit, vel summi sceptra tonantis.
llæc quidem hactenus. Tu vero ne, cum de hac re
periculum facies, indigno torqueberis affectu. Sed
enim temetipsum occultanti obtege, ut decet, umbra, et usque ad ultimum te gradum demitte, et
onmibus mitis esto, et tranquillo et sereno pectore, et plena honoris aura, omnibus colloquere. Et
tuum studium tuamque curam et sedulitatem quasi inermibus et imbecillis ortam manibus manifesta. Et Deus quidem claro te offundet lumine, si quid bene ego conjicio, et ut certis id educitur
signis. Tu denique linguæ fave et Dominus omni te rerum incominodo immunem, et crimine nudum
custodiat.
ΕΠΙΣΤ. ΜΗ.
Τοῖς παιδευθεῖσιν ὑπ' αὐτοῦ Βουλγάροις.
Εκλείπει μέν μοι ἡ ψυχὴ τῷ πόθῳ τῶν τοῦ Θεοῦ
σκηνωμάτων· καὶ διὰ τοῦτο πτεροῖς ἂν ἐχρησάμην,
εἰ οἷόν τ' ἦν, πρὸς τὴν αὐτόσ᾽ ἔλευσιν, καὶ τῶν
ποθουμένων ἀπόλαυσιν. Ἀλλὰ γὰρ τῆς ἰσχιάδος
ἀκούειν δοκῶ ἐκβοώτης· Μέν᾽, ὦ ταλαίπωρε, σοῖς
ἐν δεμνίοις. Διαγγείλατε οὖν οἱ ἐμοὶ τοῖς ἐμοῖς τε
καὶ οὐκ ἐμοῖς ὡς ἐξ ἐμοῦ στόματος. Μείνατέ μου
πρὸς βραχὺ τὴν ἀσθένειαν, ἐμὲ μὲν τὸν βαρὺν μετ'
οὐ πολὺ κάτω θήσουσαν, ὑμᾶς δὲ τοὺς βαρουμένους
ἀποφορτίσουσαν· καὶ μὴ δυνάμει κακίας πρὸς τὴν
ἀπόθεσιν χρώμενοι, τοῦ τε βουλήματος ἀποτύχοιτε
[f.—χητε] (οὐκ εὔκαιρον γάρ), καὶ τὸ κακοὶ φανῆναι
προσκτήσεσθε [[. — σησθε]· ἀκόλουθον γάρ. Τοῦτο
δὲ πάντως ἄλλου βάρους βαρύτερον, τοῖς γε
τὸν ἀγαθὸν ἐπονομαζομένοις Χριστόν, ὑφ' οὗ δυ
κοῦσι καὶ πλασθῆναι καὶ πλάττεσθαι.
689 EPIST. XLVIII.
Bulgaris quos ilte instruxit.
Tabescit in me anima mea" ardenti desiderio,
quo in Dei tabernacula flagro. Et ob hanc causam
velocibus me penuis accinxissem, ut, si possem, illa
ingrederer, et his fruerer quæ summopere exopto.
Sed enim languidos lumbos meos videor exclamantes
audire: Mane, o miser, in tuo constratus lecto, et
vos, qui ex me estis, et meis, et his qui mei non
sunt, quasi ex meo ore annuntiate. Sustinete
exiguo tempore meam infirmitatem et morbum qui
me depressum et demissum, non multo ab hinc
intervallo in haec inferiora cuget, vos vero hoc
agitatos gravamine, etiam illo facile liberabit. Al
ne mali potentia et vi, ut citius deponamini utentes, a vestri consilii et voluntatis scopo aberrate.
Hoc enim non decens, non opportunum est. Neque
malos videri et improbos, vobis cordi sit, nam
hoc turpe est et absurdum. Et hoc etiam alio est molestiæ pondere intolerabilius et gravius, his
præcipue, qui magno optimi Christi nomine cohonestantur, a quo videntur et efformati esse et rursu
efformari.
ΕΠΙΣΤ. ΜΘ'.
Τῷ αὐτοκράτορι τοῦ δουκὸς 'Ατταλίας, κυρίῳ·
Ιωάννῃ τῷ Ἀτταλιάτη.
Οἶμαι σε χάριτας ὀφείλειν ἐμοὶ, λαμπρότατέ μοι
ἐν Κυρίῳ υἱὲ, ὅτι σε νέαν ἔτι τὴν ἡλικίαν ἄγοντα
πρὸς τὰς τῶν Μουσῶν θείας χάριτας ἤνεγκα, κἀξέσωσα, κἀξεθρεψάμην. Καὶ τοῦτο τὸ χρέος οὐδ' ἂν
αὐτὸς ἀπαρνήσαιο· ἢ ἀλλότριόν γε Μουσῶν ἐπιδεί
ξεις σαυτόν. Ἐπεὶ οὖν ὁμολογεῖς, ἅπαν μοι τοῦτο
διάλυσον ἐν τῷ τοῦ ἱερωτάτου μητροπολίτου Σίδης
ἀντιλαμβάνεσθαι. Οὗτος γὰρ δὴ τοσοῦτον ἡμῖν ἢνωται, ὥστε μηδὲ ἄλλος δοκεῖν παρ' ἐμὲ, ἀλλ' αὐτὸς
ἐγὼ εἶναι. Οσα οὖν πρὸς τὸ ἀγαθοποιεῖν δέδωκέ
σοι ὁ ἀγαθὸς Θεὸς δύναμιν, πᾶσαν μοι συγκίνησον
ἐπὶ ἀγαθῆναι [f. θῦναι] τῷ τὰ πάντα καλῷ κάτ
γαθῷ τοῦ Θεοῦ τούτῳ θεράποντι. Ναι, χρηστότατε
μοι υἱὲ, οὕτως ἀναίμην τῶν ἐπὶ σοὶ πόνων, οὕτως
τὰ θρέπτρα παρὰ σοῦ ἀπολάβοιμι· καὶ γένοιτό μοι
μαθόντι διὰ γραφῆς αὐτοῦ, ὅσης καὶ οἵας τῆς σῆς
ἀπολαύει χειραγωγίας, ἐπευλογήσαι σε ταῖς εὐχαῖς,
εἰ μή τι ἄλλο, πατρικαῖς γοῦν, καὶ δυναμέναις οἴκους
τέκνων στηρίζειν. "Ος γε καὶ ἀεὶ τοῦτο ποιῶν, εὖοοιμι τὸν τοῦ ἀληθινοῦ Λόγου ἀληθινὸν Πατέρα
5 Thren. 111, 20.
EPIST. XLIX.
Domino Joanni Attaliatæ, ministro Ducis Altalia.
Existimo te innumeras mihi debere gratias, illustrissime in Domino fili, quoniam te cum adhuc
primam teneræ ætatis ageres vitam, in ipsas Mu
sarum adduxi gratias, teque servavi incolumem,
etiam pavi. Et hoc quidem debitum nequaquanı
ipse negabis, nisi te ipsum alienum a Musis omnino
ostenderis. Quocirca, quia id facile confiteris, omne
hoc discute et dissolve officium, id efficiens ut
sacratissimus metropolitanus Sides compensationem hanc et emolumentum accipiat. Hic enim ita
mihi conjunctus est mecumque unitus, ut non
alius a me videatur, sed idem quod ego sum.
Itaque totam hanc potentiam et facultatem quam
tibi ut tu beneficiis alios prosequereris, optimus
Deus est elargitus, omnem mihi admove, in me
deflecte; ut hunc Dei servum et ministrum, in
omnibus semper bonum, magno beneficii munere
sublevare possimus. Vere quidem, optime fili, ita
laborum quos in te contuli fructum et utilitatem
capiam, et ita educationis mercedem a te accipiam.
Variæ lectiones et notæ.
Πάντως άλλου βάρους. Malim, πάντως ἄλλου β.
Letter LEpistola L
col. 467–468page 55 of 72
Epistola XLVIII, XLIX
PG 126:467επήκοον, τηροῦντά σε πάσης ἀνώτερον κακώσεως καὶ κακύνσεως. ΕΠΙΣΤ. Ν'. Τῷ δουκὶ Δυρραχίου, τῷ Βρυεγγίῳ. Εἰ καὶ μικρὰν καὶ ὀλίγην τὴν τῶν ἰχθύων ἀποστολὴν ἡ τοῦ Λόγου Μήτηρ ποιείται πρὸς τὸ τῆς σῆς ύψος μεγαλειότητος, αλλά με συμβολικήν και τι περιττὸν καὶ τῶν πολλῶν ὑψηλότερον ἐν ἑαυτῇ φέ ρουσαν. Δεῖ γὰρ τῇ τεκούσῃ τὸν λόγον, τὸν πάντα ἐν σοφίᾳ ποιήσαντα, μηδὲν ἄσοφον εἶναι καὶ ἄλο γον. Αὐτὰ μὲν γάρ σοι τὰ σταλέντα τὴν πρὸς ἀρε τὴν ἐμφαίνει συνδιάθεσιν. Ἐξ ἧς καὶ δι' ἧς ὅσον ὑγρὸν τῆς ψυχῆς, καὶ τοῖς κάτω ὕδασιν ἐντρεφόμενον, οἷς ὁ Λεβιαθὰν ἐνδυναστεύων γινώσκεται, ἀνε ἐσπασάς τε τῷ ἀγκίστρῳ τοῦ λόγου εἰς ἑαυτὸν περιηγμένου καὶ ἐπιστρέφοντος· καὶ τῷ ἄλατι καταρτίσας [Γ. — τύσας], ὃ ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν ὡρίσθη μεν, ἐξέτηξάς τε καὶ ἐταρίχευσας, καὶ ξηρὸν καὶ κοῦφον ἀπέδειξας. Ο δέ γε τούτων ἀριθμὸς, τῆς ἐν καλοῖς τελειότητος σύμβολον, γέννημα ὂν τέλειον τῆς πάντων ἀριθμῶν δεκάδος καὶ περατώσεως. ᾿Αλλὰ γὰρ οὕτω μοι ζῴης, καὶ τοιοῦτον ἀεὶ διάγοις τὸν βίον, πρὸς τὸν Θεὸν μόνον ὁρῶν, τὸν ὑψύθεν μὲν ἐπὶ τὴν ἡμετέραν καταβεβηκότα ἐσχατιάν, ἀνα βάντα δὲ εἰς ὕψος, ἵν᾽ ἑλκύσῃ τοὺς συγκουφιζομέ νους, ὡς ὑπόσχεσις· μικρὰ δὲ, ἢ οὐδὲν φροντίζων τοῦ κοσμοκράτορος, καὶ πολλὴν αὑτῷ καταγινώσκων πενίαν, κἂν βασιλείαν ἔχειν ἀλαζονεύηται, καὶ τῆς δόσεως τούτων ἀνταπαιτῇ τὴν προσκύνησιν. Καὶ πᾶς μὲν ἱλαρὸς καὶ παντὸς ἀγαθοῦ δότης καὶ γινό μενος καὶ φαινόμενος, οὐχ ἥκιστα δὲ τῷ λειτουρ γικῷ τοῦ Θεοῦ τάγματι καὶ συστήματι· ᾧ σπείρων τὰ σαρκικά, θερίσει; τὰ πνευματικά, κατὰ τὸν θεῖον εἰπεῖν ᾿Απόστολον, καὶ Θεὸν ἀντεισοικίσῃ τῶν παρατρεχόντων τὸν μένοντα. Ὑφ' οὗ καὶ τηροῖο πάσης κακύνσεως ἀνώτερος και κακώσεως. ΕΠΙΣΤ. ΝΑ'. Μακρότερα γράφειν τῇ σῇ ἀγάπῃ, ὑπέρλαμπρέ μοι ἀδελφὲ καὶ αὐθέντα, μὴ διδόντος ἡμῖν τοῦ καιροῦ, οὐκ ἂν δριμύ προσβλέψεις τῷ βραχεῖ γράμ ματι, ἀλλὰ καὶ τούτῳ προσγελάσεις ὡς πολυστίχο, καὶ φίλου ψυχὴν ἐπευφραίνοντι. Πῶς ἂν οὖν μοι ἔχοις, ὁ καὶ ὑγιῶς ἔχειν καὶ ἀλύπως καὶ σῶμα καὶ πνεῦμα ἄξιος; "Αρα δυσχεραίνεις τὸν τῶν πραγμάτ των όχλον ὡς κηφήνων ἐσμόν, βληττόντων βλεπτ.] σοι τὸ μέλι τῆς εἰρηναίας κατὰ νοῦν ἕξεως ἢ τοῦτο μὲν οὐδὲ προσποιῇ, κἂν περιβομβῇ ἀη δέστερον, τηρεῖς δὲ τὸν γλυκὺν σαυτοῦ θησαυρὸν ἄσυλον καὶ ἀμείωτον; Τοῦτο μὲν οὖν καὶ βουλόμεθα Βληττόντων σοι τὸ μέλι. κλεπτόντων τοι τ.
Atque litteris tuis me edoce, quot et quantis tuis επήκοον, τηροῦντά σε πάσης ἀνώτερον κακώσεως
auxilii domis perfungatur. Teque precibus suis ad καὶ κακύνσεως.
sumınam evehet benedictionem, quæ si non aliud, saltem paternæ sunt, quæ filiorum donus at sedem
sacris Armare fundamentis possunt. Hoc ita exacte exhibens, facile veri Sermonis verum Patrem te sine
crimine 690 et sine discrimine servantem inveniam.
EPIST. L.
Bryennio duci Dyrrachii.
Τῷ δουκὶ Δυρραχίου, τῷ Βρυεγγίῳ.
Etsi exiguum et minimum illud ad summam
Εἰ καὶ μικρὰν καὶ ὀλίγην τὴν τῶν ἰχθύων ἀποστο
tuæ majestatis akitudinem pisciculorum munus,
λὴν ἡ τοῦ Λόγου Μήτηρ ποιείται πρὸς τὸ τῆς σῆς
jpsa Verbi Mater emittit, equidem ænigmaticum
ύψος μεγαλειότητος, αλλά με συμβολικήν και τι
quid et symbolicum, et multis rebus prestantius περιττὸν καὶ τῶν πολλῶν ὑψηλότερον ἐν ἑαυτῇ φέ
et sublimjus secum affert. Oportet enim, ut quæ
ρουσαν. Δεῖ γὰρ τῇ τεκούσῃ τὸν λόγον, τὸν πάντα
Verbum peperit, quod omnia sapientiæ viribus ἐν σοφίᾳ ποιήσαντα, μηδὲν ἄσοφον εἶναι καὶ ἄλο
undique præstat, nolla in re imprudentiæ sit et γον. Αὐτὰ μὲν γάρ σοι τὰ σταλέντα τὴν πρὸς ἀρε
ignorantiæ involuta tenebris. Illa vero quæ a te
τὴν ἐμφαίνει συνδιάθεσιν. Ἐξ ἧς καὶ δι' ἧς ὅσον
missa sunt, præviam ad virtutem constitutionem ὑγρὸν τῆς ψυχῆς, καὶ τοῖς κάτω ὕδασιν ἐντρεφόμε
et viam patefaciunt. Ex qua et in qua quidquid
νον, οἷς ὁ Λεβιαθὰν ἐνδυναστεύων γινώσκεται, ἀνε
anima humoris Labet, et quidquid in his aquis quæ
ἐσπασάς τε τῷ ἀγκίστρῳ τοῦ λόγου εἰς ἑαυτὸν πε
sub cœlo sunt enutritur, in quibus ipse Leviatham
ριηγμένου καὶ ἐπιστρέφοντος· καὶ τῷ ἄλατι κατ
αρτίσας [Γ. — τύσας], ὃ ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν ὡρίσθηprincipis imperio borrescere cognoscitur, hamo
rationis quæ se ipsam circumducit, quæque se
μεν, ἐξέτηξάς τε καὶ ἐταρίχευσας, καὶ ξηρὸν καὶ
undequaque circumit extraxisti. Quod salsis in κοῦφον ἀπέδειξας. Ο δέ γε τούτων ἀριθμὸς, τῆς ἐν
undis condiens, et quod in nobismetipsis nos haκαλοῖς τελειότητος σύμβολον, γέννημα ὂν τέλειον
bere jam decretum et constitutum est, liquefecisti τῆς πάντων ἀριθμῶν δεκάδος καὶ περατώσεως.
et salis conditura macerasti, et aridum et levissi-
᾿Αλλὰ γὰρ οὕτω μοι ζῴης, καὶ τοιοῦτον ἀεὶ διάγοις
mum ostendisti. Horum equidem numerus, perfe- τὸν βίον, πρὸς τὸν Θεὸν μόνον ὁρῶν, τὸν ὑψύθεν
ctionis quæ in bonis est, est symbolum, cum germen
μὲν ἐπὶ τὴν ἡμετέραν καταβεβηκότα ἐσχατιάν, ἀναsit denarii, omnium numerorum et perfectissimuın
βάντα δὲ εἰς ὕψος, ἵν᾽ ἑλκύσῃ τοὺς συγκουφιζομέ
el extremum. Sed enim ita quidem vives, et talem
νους, ὡς ὑπόσχεσις· μικρὰ δὲ, ἢ οὐδὲν φροντίζων
seniper vitam deges, in solum Deum oculos defi- c τοῦ κοσμοκράτορος, καὶ πολλὴν αὑτῷ καταγινώσκων
gens, qui ab alto in nostram hanc infirmam humi- πενίαν, κἂν βασιλείαν ἔχειν ἀλαζονεύηται, καὶ τῆς
litatem descendit, et rursus in sublime ætheris δόσεως τούτων ἀνταπαιτῇ τὴν προσκύνησιν. Καὶ
cacumen evotavit, ut illos quos secum suπᾶς μὲν ἱλαρὸς καὶ παντὸς ἀγαθοῦ δότης καὶ γινόstulit, attraheret, ut pollicitus ipse fuerat. Pa- μενος καὶ φαινόμενος, οὐχ ἥκιστα δὲ τῷ λειτουρ
rum enim aut nihil mundi principis curam gerit, γικῷ τοῦ Θεοῦ τάγματι καὶ συστήματι· ᾧ σπείρων
et multam etiam illius miseriam et paupertatem τὰ σαρκικά, θερίσει; τὰ πνευματικά, κατὰ τὸν
cognoscit, etsi regnum se habere superba jactet θεῖον εἰπεῖν ᾿Απόστολον, καὶ Θεὸν ἀντεισοικίσῃ τῶν
cervice, et se cuncta daturum promittat, si illum παρατρεχόντων τὸν μένοντα. Ὑφ' οὗ καὶ τηροῖο
vera adoratione prosequantur. Et quidem ipse toļus πάσης κακύνσεως ἀνώτερος και κακώσεως.
hilaris, et lætus omnis boui dator, et exstitit, et effectus fuit, sed non quidem ministratorio Dei
ordini atque coborti. In qua carnalia ferens, spiritualia metet, ut divinus Apostolus est locutus.
Etiam Deum in domum tuam intromittas, et ut ibi remaneat insiste. quo demum et corporis periculo
el animæ sordibus libereris.
EPIST. LI.
Longiorem ad tuam dilectionem epistolain scribere, illustrissime frater et domine, hanc præsen -
tis temporis occasionean, et angustiam nequaquam
mihi permittere, non ægre quidem, nec CHO
difficultate, his brevissimis litteris cognosces. Verum enimvero has, ut multo versuum ordine conscriptas, et nullibi amici animam delectantem,
irridebis. Quomodo igitur vales, qui et salutis frui
mumere et nuilo dolore affici et corpore et anima diguus es? Quippe harum 691 litterarum tumultuantes susurros, non aliter, quam fucorum examina,
ægro animo feres, qui mel omne pacificæ, juxta
ΕΠΙΣΤ. ΝΑ'.
Μακρότερα γράφειν τῇ σῇ ἀγάπῃ, ὑπέρλαμπρέ
μοι ἀδελφὲ καὶ αὐθέντα, μὴ διδόντος ἡμῖν τοῦ
καιροῦ, οὐκ ἂν δριμύ προσβλέψεις τῷ βραχεῖ γράμματι, ἀλλὰ καὶ τούτῳ προσγελάσεις ὡς πολυστίχο,
καὶ φίλου ψυχὴν ἐπευφραίνοντι. Πῶς ἂν οὖν μοι
ἔχοις, ὁ καὶ ὑγιῶς ἔχειν καὶ ἀλύπως καὶ σῶμα καὶ
πνεῦμα ἄξιος; "Αρα δυσχεραίνεις τὸν τῶν πραγμάτ
των όχλον ὡς κηφήνων ἐσμόν, βληττόντων [f. βλεπτ.]
σοι τὸ μέλι τῆς εἰρηναίας κατὰ νοῦν ἕξεως:
ἢ τοῦτο μὲν οὐδὲ προσποιῇ, κἂν περιβομβῇ ἀηδέστερον, τηρεῖς δὲ τὸν γλυκὺν σαυτοῦ θησαυρὸν
ἄσυλον καὶ ἀμείωτον; Τοῦτο μὲν οὖν καὶ βουλόμεθα
Variæ lectiones.
Βληττόντων σοι τὸ μέλι. Scrib. κλεπτόντων τοι τ.
col. 469–470page 56 of 72
PG 126:469καὶ εὐχόμεθα τὰ δὲ ἡμέτερα· ἀλλ᾽ ἴσθι ταῦτα μυρμηκιὰν συμφορῶν, ἃς αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν ἐπισωρεύουσι καθημένοι διακόνῳ τῷ πράκτορι χρώ μεναι. Βουκολεῖ δὲ ἡμᾶς ταῖς χρηστοτέραις ἐλπίσιν 5 μέγας ποιμὴν Χριστός· ᾧ ποιμαινόμενός τις οὔτε τῶν ἀγαθῶν οὐδὲν ὑστερήσεται, καὶ ἐπὶ χλόης ἀνα παύσεως καὶ ὕδατος ζωοῦντος κατακλινθήσεται. Υφ' οὗ καὶ αὐτὸς φυλάττοιο τῶν ἀωρὶ ἐπιτιθεμένων λύκων πάσης ἐπηρείας ἀνώτερος. ΕΠΙΣΤ. ΝΒ΄. Τῇ δεσποίνῃ, ἐπισκεψαμένῃ αὐτῷ ἀῤῥωστήσαντι. Εγκαινίζεις ἀεὶ τοῖς ἔργοις τὴν τοῦ Θεοῦ ἐναν θρώπησιν, καὶ δεικνύεις, ἐν σοὶ μὲν ἐκεῖνον ἀνθρω πιζόμενον, ἐν ἐκείνῳ δὲ τὸν σὸν θεούμενον ἀνθρώπου· * γε πᾶσι συγκαταβαίνουσα, κἀμὲ τὸν αὐτό χρημα γῆν εὐδόκησας ἐπισκέψασθαι, και μεθύσαι τῆς γῆς χρηστότητος καὶ τὸν σὸν ἴδιον, τὸν ἄλλως νεκρόν, ἀνεζώωσας καὶ ἀνέστησας. ᾿Ανθ' ὧν τί ἄν σος ἐπευξαίμην μεῖζον, ἢ τὸ μὴ λῆξαί ποτε ἐν σαυτῇ δεικνῦσαν τὸ θεῖον μυστήριον, ἵν' ᾗ σοι τὸ αὐτὸ κατόρθωμά τε καὶ μίσθωμα; ΕΠΙΣΤ. ΝΓ. Τῷ Μακρεμβολίτῃ, τῆς Πρέσπας ἄρχοντι. Οὔπω μὲν καθαρῶς τῆς κατακλινήσεως ἡμεῖς ἀπηλλάγημεν νόσου, ἐπιφανέστατέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱέ· πλὴν ἀλλ' ἡ τῶν κανόνων φωνὴ διακελευομένη τὴν ἱερὰν ἡμῖν σύνοδον, φωνὴ πάντως οὖσα Χρι στοῦ, ἐξανίστησι τε τῆς κλίνης, καὶ πρὸς τὴν κίνη σιν ἐνισχύει, καὶ τὸν κράββατον φέρειν δίδωσι. Προσδέχου τοίνυν ἡμᾶς, σὺν αὐτῷ γε φάναι τῷ τοιαῦτα θαυματουργοῦντι, κατὰ τὴν Πρέσπας (ένα ταῦθα γὰρ ἡ συνέλευσις), καὶ περιπλακησομένους, καὶ προσφυσομένους, καὶ τῆς υἱϊκῆς καταπολαύσον τας διαθέσεως. 'Αλλ' ὅρα μὴ καταλιπόντες ἀσυνερ γητον τὸν πρὸς τὴν συλλογὴν τῶν χρειωδῶν ἀπο εσταλμένον ἐκκλησιαστικὸν, τοὺς τὰ τῆς ἑορτῆς άποντας, τέττιγας ἀτεχνῶς ἀποδείξητε, καὶ ἐν παντ ηγύρει μεθυόντων αὐτῶν λιμώξωμεν. Εἶτα, ποί καταδύσῃ γῆς, ἵνα τὰς τοῦ λόγου φύγης βαλάς; Αἷς αὐτὸς μὲν οὕτω καὶ τήμερον ἐμπαρέσχες σαυτόν, ὡς ὄντως κατὰ λόγον κινούμενος, ἄλλοι δὲ πειρασθέντες, πικράς αὐτὰς καταγγέλλουσιν, ου; καὶ ἔτι ταύταις ὑποπίπτειν καταλιπών ὡς ἐθάδας τε καὶ ἀξίους, αὐτὸς εἴης ὑπὸ τούτου ἀνθοβολούμενος. Τοῦτο γὰρ δή σοι καὶ συμπέφυκε, καὶ συνηύξηται. ΕΠΙΣΤ. ΝΔ'. Τῷ ἐπὶ τῶν δεήσεων. Σὺ μὲν πρὸς ἡμᾶς, & πρὸς Ορέστην οἱ Μυκη Καθημέναι. καθημέραν. Τῆς γῆς χρηστότητος. τῆς σῆς χο
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆÆ.
καὶ εὐχόμεθα τὰ δὲ ἡμέτερα· ἀλλ᾽ ἴσθι ταῦτα μυρ- animi sententiam vitæ, tibi furantur et cripiunt,
μηκιάν συμφορῶν, ἃς αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν ἐπισωρεύουσι καθημένοι διακόνῳ τῷ πράκτορι χρώμεναι. Βουκολεῖ δὲ ἡμᾶς ταῖς χρηστοτέραις ἐλπίσιν
5 μέγας ποιμὴν Χριστός· ᾧ ποιμαινόμενός τις οὔτε
τῶν ἀγαθῶν οὐδὲν ὑστερήσεται, καὶ ἐπὶ χλόης ἀναπαύσεως καὶ ὕδατος ζωοῦντος κατακλινθήσεται. Υφ'
οὗ καὶ αὐτὸς φυλάττοιο τῶν ἀωρὶ ἐπιτιθεμένων
λύκων πάσης ἐπηρείας ἀνώτερος.
et học quidem nequaquam condiunt, etsi jusuavi murmuris bombo circumstrepant. Observas
quidem dulcissimum tui ipsius thesaurum, quod nec
tibi eripi potest ournino, neque a quoquam diminui,
Sic etiam et quæ nostra supt, esse precamur et
cupimus. Attamen hæc calamitatum esse et
cladium domicilium et agrum, pro comperto
habe, quas nostra crimina buni repentia, in cumulum aggerunt, hoc truculento exactore, quasi ministro utentia. At magnus pastor Christus nos
non levi
spe pascit. quo, qui per pascua educitur, nullis unquam privabitur bonis, et super requiei graminaviridantia, et in aquæ vivæ scatebraș declinabitur. quo ipse a luporum inopinato incursu semper
serveris incolumis,
ΕΠΙΣΤ. ΝΒ΄.
Τῇ δεσποίνῃ, ἐπισκεψαμένῃ αὐτῷ ἀῤῥωστήσαντι.
Εγκαινίζεις ἀεὶ τοῖς ἔργοις τὴν τοῦ Θεοῦ ἐναν
θρώπησιν, καὶ δεικνύεις, ἐν σοὶ μὲν ἐκεῖνον ἀνθρωπιζόμενον, ἐν ἐκείνῳ δὲ τὸν σὸν θεούμενον ἄνθρω
που· * γε πᾶσι συγκαταβαίνουσα, κἀμὲ τὸν αὐτό
χρημα γῆν εὐδόκησας ἐπισκέψασθαι, και μεθύσαι
τῆς γῆς χρηστότητος καὶ τὸν σὸν ἴδιον, τὸν
ἄλλως νεκρόν, ἀνεζώωσας καὶ ἀνέστησας. ᾿Ανθ' ὧν
τί ἄν σος ἐπευξαίμην μεῖζον, ἢ τὸ μὴ λῆξαί ποτε
ἐν σαυτῇ δεικνῦσαν τὸ θεῖον μυστήριον, ἵν' ᾗ σοι
τὸ αὐτὸ κατόρθωμά τε καὶ μίσθωμα;
EPIST. LII.
Domina quæ ipsi ægrotanti prospexit.
Renovas semper operibus tuis ipsam Dei inter
homines conversationem, atque pariter ostendis,
in te quidem illum humano more agentem, in
illo autem tuam humanitatem quasi ipso Dei integumento sacratam. Tu autem omnibus ad pietatem occurris, et me revera invisere animo reputas
tuo, et tuæ bonitatis commodo, et utilitate quasi
inebriari et obruere. Jam que et me, qui tuus semper fui, nunc præsertim fere mortuum, reviviscere
fecisti, et ipsa resuscitasti. Pro quibus quid majus
tibi deprecari potero et expetere, nisi ne in te ipsa hoc divinum mysterium unquam ostendere cesses,
ut sit tibi hoc ipsum et felix palima et eximium præmium.
ΕΠΙΣΤ. ΝΓ.
Τῷ Μακρεμβολίτῃ, τῆς Πρέσπας ἄρχοντι.
Οὔπω μὲν καθαρῶς τῆς κατακλινήσεως ἡμεῖς
ἀπηλλάγημεν νόσου, ἐπιφανέστατέ μοι ἐν Κυρίῳ
υἱέ· πλὴν ἀλλ' ἡ τῶν κανόνων φωνὴ διακελευομένη
τὴν ἱερὰν ἡμῖν σύνοδον, φωνὴ πάντως οὖσα Χριστοῦ, ἐξανίστησι τε τῆς κλίνης, καὶ πρὸς τὴν κίνη
σιν ἐνισχύει, καὶ τὸν κράββατον φέρειν δίδωσι.
Προσδέχου τοίνυν ἡμᾶς, σὺν αὐτῷ γε φάναι τῷ
τοιαῦτα θαυματουργοῦντι, κατὰ τὴν Πρέσπας (ένα
ταῦθα γὰρ ἡ συνέλευσις), καὶ περιπλακησομένους,
καὶ προσφυσομένους, καὶ τῆς υἱϊκῆς καταπολαύσον
τας διαθέσεως. 'Αλλ' ὅρα μὴ καταλιπόντες ἀσυνεργητον τὸν πρὸς τὴν συλλογὴν τῶν χρειωδῶν ἀπο
εσταλμένον ἐκκλησιαστικὸν, τοὺς τὰ τῆς ἑορτῆς
άποντας, τέττιγας ἀτεχνῶς ἀποδείξητε, καὶ ἐν παντ
ηγύρει μεθυόντων αὐτῶν λιμώξωμεν. Εἶτα, ποί
καταδύσῃ γῆς, ἵνα τὰς τοῦ λόγου φύγης βαλάς; Αἷς
αὐτὸς μὲν οὕτω καὶ τήμερον ἐμπαρέσχες σαυτόν,
ὡς ὄντως κατὰ λόγον κινούμενος, ἄλλοι δὲ πειρασθέντες, πικράς αὐτὰς καταγγέλλουσιν, ου; καὶ
ἔτι ταύταις ὑποπίπτειν καταλιπών ὡς ἐθάδας τε καὶ
ἀξίους, αὐτὸς εἴης ὑπὸ τούτου ἀνθοβολούμενος.
Τοῦτο γὰρ δή σοι καὶ συμπέφυκε, καὶ συνηύξηται.
EPIST. LIII.
Macrembolita Prespæ principi.
Nondum equidem nos ab illo gravissimo morbo
liberati et soluti sumus, illustrissime in Domino
fili, et jam sacra canonum vox sacram nobis
synodum imperavit. Vos quidem omnino Christi,
a lecto enim resuscitat, et ad liberum motum et
deambulationem vires impendit, ipsumque tollere
grabbatum perimittit. Tu autem nos suscipe, ut teeum illi apparere apud Prespam, qui talia mirabiliter
operatur, possimus: hic enim noster conventus
erit nos, inquam, suscipe leneris amplexibus et
insulationibus, et tuis, quasi dilii, appositis muneribus oblectaudo. Sed tamen vide ne, si illum qui,
colligendis ecclesiasticis commodis et fructibus
praefectus est, re infecta relinquitis, ipsas cicadas,
quasi diei festi gesta cantu obstrepentes, 692
prorsus ostendatis, et ne in ipso saturormin et
ebriorum æstu, nos esurie et fame premamur. Cæterum quas terræ caveas adibis, at sæva illorum
sermonibus efugias spicula, quibus et ipse quidem
nondum, vel hodie te ipsum objicere et præbere
auderes, qui vere nonnisi rationis insistis vestigiis.
Alii vero, qui jam illa experti sunt, venenata aniaritudine esse infecta annuntiant, quos etiamadhuc, si ut in illa incidant, ita deseris et relinquis, quasi
dignos illis, et ad illa assuetos, ipse, ob hoc, quasi floribus conspersus et exornatus exsistes. Hoc enim
tili ja: et congenitum est, et quadam tecum coaluit natura.
Τῷ ἐπὶ τῶν δεήσεων.
Σὺ μὲν πρὸς ἡμᾶς, & πρὸς Ορέστην οἱ Μυκη
EPIST. LIV.
Magistro libellorum supplicum.
Tu quidem in nos, quod in Oresten Mycenaei,
Variæ lectiones et notæ
Καθημέναι. Scrib. καθημέραν.
Τῆς γῆς χρηστότητος. Scrib. τῆς σῆς χο
Letter LVEpistola LV
col. 471–472page 57 of 72
Epistola LI - LIV
PG 126:471Λ ναῖοι, ποιεῖς· καί σοι μισούμεθ' οὕτως ὥστε μή προς εννέπειν. Ἐγὼ δὲ τοσοῦτον ἀπέχω τοῦ πρὸς σὲ φρονεῖν τι ἀσύνηθες, ὥστε καὶ προσφωνῶ, καὶ τὰ συνήθη χαριεντίζομαι. Τὰ δέ ἐστι, βραχέα μὲν, ἀλλὰ τοιαῦτα, οἷα θεσπίσματα μᾶλλον, ἢ βήματα κοινὰ κρίνεσθαι. 'Ανάπτεται κάμινος ἐπὶ σὲ τὰ ἐπὶ τῇ βραδύτητι σκώμματα· αὐτὸς δὲ οὐ μόνην κληματίδα καὶ στυπείον χορηγεῖς, οὐδὲ τοῦτο τῆς πεύκης δάκρυον, ἀλλά σοι καὶ Ὀνάφθας μετακομίζεται ὑπερόριος, καὶ καταρδεύεις τούτῳ τὴν κάμινον οὕτω ποθεῖς ὁρᾶν τὴν φλόγα αἱρομένην πρὸς τὸ μεγαλειότερον. Εἰ μὲν οὖν ἀπολύσεις τῆς ἐν τῷ στρατοπέδῳ διατριβῆς τὸν Τορνίκιον, ὃν ἔχω γαμ βρὸν ἐπ' ἀδελφιδῇ, τὸν Νεῖλον ὅλον ἐπαφῆκας το τέως αἱρομένῃ φλογί· εἰ δ' οὖν, ἀλλὰ καὶ τὴν πηγὴν αὐτοῦ τοῦ θαυμασίου νάφθα ἐκ Βαβυλώνος μετακο μίζεις. Μῶν ἠνιξάμην; ἢ οὐδὲν δεῖ σοι Οἰδίποδος; Ἐγὼ μὲν οἶμαι. Τά τε γὰρ ἄλλα τίνος οὐκ ἀγχινοί στερος σύ καὶ τὰ σὰ μᾶλλον ἂν συνείης, ἢ τἄλλα. Αλλά μοι τῶν τε ἄλλων κακῶν τηροῖο ἀνώτερος, καὶ τῆς δεινῆς θηρὸς βραδύτητος· εἴθ᾿ ἑκὼν, ὅπερ οὐ πείθομαι, εἴτε καὶ ἄκων ταύτῃ ἑάλωκας. Καὶ ἀεί μοι ἀγγέλλοιο ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν ὑψούμενος. ΕΠΙΣΤ. ΝΕ'. Τῷ ἰατρῷ τοῦ βασιλέως κυρίῳ Νικήτα. Πολλὰ μὲν τὰ βιαζόμενα με πρὸς τὰς ἡμετέρας [[. ὑμ.] διαβῆναι σκηνάς, ἃς ὁ νέος Ἰσραὴλ πής γνυσθε, ἐν τῇ δι' ὑμᾶς ἐρήμῳ περιφερόμενοι· ἀνακά πτε: δέ μοι τὴν διάβασιν δύο ρεύματα· ἓν μὲν, τὸ κοινόν τε καὶ ἐπιδήμιον· δ, τοῦ ἐγκεφάλου πληρωθέντος, κατάρξους δημιουργῆσαν καὶ βήχας, καὶ τὸν περὶ τοῖς θωρακικοίς νοσήματι φόβον οὐκ ἀλόγως ἐφίστησι. Τί γὰρ οὐκ ἄν μοι γένοιτο αιθριάσαντι, ὅπου φωλεύων οὕτω διάκειμαι; θάτερον δὲ τὸ τοῦ γείτονος ποταμοῦ, ἐν ἡ παλαιὰ μὲν καὶ Ἑλληνίς Αξιον η νέα δὲ καὶ βάρβαρος ονομάζει Βαρ δουάριον Οὗτος γὰρ διὰ πολλῶν μὲν ῥέων ὁρῶν, τῇ δ' ἐν τούτοις χιόνι τακείσῃ νῦν όγκωθείς, καὶ μήτε πεζοῖς μήτ' εφίπποις διαβαίνειν διδούς, μήτε γέφυραν ἔχων, διὰ τὰ κακῶς ἀπολούμενα ποταμοτε λώνια, σκαψιδίῳ μονοπήχει πορεύσιμος γίνεται. Το δὲ σκαφίδιον τοῦτο καὶ τρίτον τῷ ποταμῷ παρ' ἐμεί τίθησιν ὄνομα, καὶ ἀξιῶ γε καλεῖσθαι τοῦτον 'Αχέ ζοντα, δν ῥεῖν ἐν ᾅδου ποιητῶν οἱ παῖδες μυθεύονται. Καὶ πάντας μὲν γὰρ τοὺς ἐφ' ὧν δήποτε πλέον της δακτύλου, φασί, πάχος διατειχίζει πρὸς τοὺς νεκρούς· καὶ τοῦτ' αὐτοῖς τὸ πλατὺ καὶ μακρὸν δια τείχισμα. Οἱ δ' ἐμβάντες τῷ σκαφιδίῳ τούτῳ, προς Καὶ Ονάφθας μετακομίζεται. καὶ ὁ νάφθας Ονομάζει Βαρδονάριον. 6. Βαρδαρίων. τη Βαρδαριώται.
studiose confers, et nos ita odio prosequeris, Λ ναῖοι, ποιεῖς· καί σοι μισούμεθ' οὕτως ὥστε μή προςut nec compellatione dignos censeas. Ego autem εννέπειν. Ἐγὼ δὲ τοσοῦτον ἀπέχω τοῦ πρὸς σὲ
ita me contineo, ne quid in te insuetum aut co- φρονεῖν τι ἀσύνηθες, ὥστε καὶ προσφωνῶ, καὶ τὰ
gitem aut proferam, ut etiam de acclamatione συνήθη χαριεντίζομαι. Τὰ δέ ἐστι, βραχέα μὲν,
interpellem, et quæ passim feruntur in te lepida ἀλλὰ τοιαῦτα, οἷα θεσπίσματα μᾶλλον, ἢ βήματα
quadam urbanitate effutiam, quæ quidem sunt κοινὰ κρίνεσθαι. 'Ανάπτεται κάμινος ἐπὶ σὲ τὰ ἐπὶ
brevia, sed talia, quæ veluti quædam oracula po- τῇ βραδύτητι σκώμματα· αὐτὸς δὲ οὐ μόνην κλημα
tius aut communia et evulgata dicta possint ju- τίδα καὶ στυπείον χορηγεῖς, οὐδὲ τοῦτο τῆς πεύκης
dicari. In te æstum ingentem et fornacem accen- δάκρυον, ἀλλά σοι καὶ Ὀνάφθας μετακομίζεται
sam scommata et convicia superinjiciunt et con- ὑπερόριος, καὶ καταρδεύεις τούτῳ τὴν κάμινον·
struunt, quæ tibi ob segnitiem obtenduntur. Sed οὕτω ποθεῖς ὁρᾶν τὴν φλόγα αἱρομένην πρὸς τὸ
ipse non solum sarmentulum levemque stuppam μεγαλειότερον. Εἰ μὲν οὖν ἀπολύσεις τῆς ἐν τῷ
large ei administras, neque pingues piceæ lacrymnas, στρατοπέδῳ διατριβῆς τὸν Τορνίκιον, ὃν ἔχω γαμsed tibi peregrina et extera adducitur Naphtha, βρὸν ἐπ' ἀδελφιδῇ, τὸν Νεῖλον ὅλον ἐπαφῆκας το
et hac totum caminum irrigas et conspergis, ita τέως αἱρομένῃ φλογί· εἰ δ' οὖν, ἀλλὰ καὶ τὴν πηγὴν
flammam in majus sublatam et crepantem intueri αὐτοῦ τοῦ θαυμασίου νάφθα ἐκ Βαβυλώνος μετακο
exoptas. Si igitur Tornicium studio, quod bello μίζεις. Μῶν ἠνιξάμην; ἢ οὐδὲν δεῖ σοι Οἰδίποδος;
obtulerat, omniuo absolveris, quem ego meæ soro- Ἐγὼ μὲν οἶμαι. Τά τε γὰρ ἄλλα τίνος οὐκ ἀγχινοί
ris virum habeo, totum quidem Nitum excitatis στερος σύ; καὶ τὰ σὰ μᾶλλον ἂν συνείης, ἢ τἄλλα.
tunc flammis objecisti. Si vero id renueris, etiam Αλλά μοι τῶν τε ἄλλων κακῶν τηροῖο ἀνώτερος,
totum mirabilis Naphtæ funtem, ad te, ex Babylo- καὶ τῆς δεινῆς θηρὸς βραδύτητος· εἴθ᾿ ἑκὼν, ὅπερ
niis collibus detorsisti. Nunquid obscuro verborum οὐ πείθομαι, εἴτε καὶ ἄκων ταύτῃ ἑάλωκας. Καὶ
involucro usus sum? aut nihil quidem Œdipode ἀεί μοι ἀγγέλλοιο ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν ὑψούμενος.
opus erit? Ita enim arbitror. Nam non solum in alia ingeniosus et perspicax es, verum ctiam tua
potius intelligis quam'aliena. Sed enim aliis ereptus malis, sceleribus jam, tenebris et ab horrenda
saltim segnitiei fera servaris. Aut etenim sponte, quod non credo aut violenter ab hac captus es.
Utinam semper audiam, gloriam tuam in dies augeri!
EPIST. LV.
Domino Nicetæ medico imperatoris.
Multa quidem sunt quæ me cogunt ut ad vestra
tabernacula me conferam, quæ ut novus Israel,
istud in desertum vestrum circumducti, construxistis. Sed tamen duo flumina undantia, meos ad illa
gressus omnino arcent. Primum est satis notum,
alque 693 connune, scilicet capitis anfractus
frigido adimplens rheumate catarrhos et tusses crebro excitat, et variis pectora morbis fure direpturum, non vanum timorem mihi incutit. Quid enim
mihi non eveniet, si sub dio tempus omne contero,
ubi in caveis et sub tegmine specus jacens delitesco?
Aliud autem est, viciui fluminis gurges, quem verus
Græcia Axion nova vero et Barbara, Bardaion appellat. Hic enim multis montium ex liquata
nive, fluentis tumidus, ita turget, ut neque pedester, neque equo vectus aliquis illum vadare pertransireque possit. Neque enim ponte est instralus,
quia vectigalia et tributa exacta male dilabuntur. Scaphula solum, unius cubiti compacta allitudine, permeabile est. Hæc aulem scaphula,
tertium flumini a me nomen constituit, et dignissime hoc Acherontem appello, quod inferorum vastam
paludem poetæ influere fabulantur. Et omnes etiam
ΕΠΙΣΤ. ΝΕ'.
Τῷ ἰατρῷ τοῦ βασιλέως κυρίῳ Νικήτα.
Πολλὰ μὲν τὰ βιαζόμενα με πρὸς τὰς ἡμετέρας
[[. ὑμ.] διαβῆναι σκηνάς, ἃς ὁ νέος Ἰσραὴλ πής
γνυσθε, ἐν τῇ δι' ὑμᾶς ἐρήμῳ περιφερόμενοι· ἀνακά
πτε: δέ μοι τὴν διάβασιν δύο ρεύματα· ἓν μὲν, τὸ
κοινόν τε καὶ ἐπιδήμιον· δ, τοῦ ἐγκεφάλου πληρω
θέντος, κατάρξους δημιουργῆσαν καὶ βήχας, καὶ τὸν
περὶ τοῖς θωρακικοίς νοσήματι φόβον οὐκ ἀλόγως
ἐφίστησι. Τί γὰρ οὐκ ἄν μοι γένοιτο αιθριάσαντι,
ὅπου φωλεύων οὕτω διάκειμαι; θάτερον δὲ τὸ τοῦ
γείτονος ποταμοῦ, ἐν ἡ παλαιὰ μὲν καὶ Ἑλληνίς
Αξιον η νέα δὲ καὶ βάρβαρος ονομάζει Βαρδουάριον Οὗτος γὰρ διὰ πολλῶν μὲν ῥέων ὁρῶν,
τῇ δ' ἐν τούτοις χιόνι τακείσῃ νῦν όγκωθείς, καὶ
μήτε πεζοῖς μήτ' εφίπποις διαβαίνειν διδούς, μήτε
γέφυραν ἔχων, διὰ τὰ κακῶς ἀπολούμενα ποταμοτελώνια, σκαψιδίῳ μονοπήχει πορεύσιμος γίνεται. Το
δὲ σκαφίδιον τοῦτο καὶ τρίτον τῷ ποταμῷ παρ' ἐμεί
τίθησιν ὄνομα, καὶ ἀξιῶ γε καλεῖσθαι τοῦτον 'Αχέ
ζοντα, δν ῥεῖν ἐν ᾅδου ποιητῶν οἱ παῖδες μυθεύον
ται. Καὶ πάντας μὲν γὰρ τοὺς ἐφ' ὧν δήποτε πλέοντης δακτύλου, φασί, πάχος διατειχίζει πρὸς τοὺς
νεκρούς· καὶ τοῦτ' αὐτοῖς τὸ πλατὺ καὶ μακρὸν δια
τείχισμα. Οἱ δ' ἐμβάντες τῷ σκαφιδίῳ τούτῳ, προς
Varia lectiones et notæ.
Καὶ Ονάφθας μετακομίζεται. Scrib. καὶ ὁ
νάφθας
dictus.
Ονομάζει Βαρδονάριον. Scrib. 6. Βαρδαρίων.
Fort. Axenon, quod post Euxinus pontus
Idque jam nuper monui in Glossario meo Græco
Barbaro, τη Βαρδαριώται.
Juvenal. Sat. 12, v. 58, de quovis fluvio:
Digitis a morte remotis quatuor, aut septem etc.
Ut a filo pendere, proverbio dictum.
col. 473–474page 58 of 72
PG 126:473τὸν κάτω βίον ἀραχνίῳ διατειχίζονται. Διὰ ταῦτά σοι στέλλω τὸν ἀδελφὸν, ᾧ τὴν πρὸς ὑμᾶς ἔλευσιν οὐδέ τερον τῶν ρευμάτων ἀνείργει. Τῷ μὲν γὰρ, οὐκ ἔτ᾽ ἐνοχλεῖται, τὴ δ', οὐδέποτε δέδοικε· καὶ πολλοῦ δὴ νῦν, ὅτε τοῖς τοῦ πρὸς ὑμᾶς πόθου πτεροῖς κουφίζεται. "Ος γε οὐδὲ τὴν σκάφην, σκάφην λέγειν ἀνέχεται, ὥσπερ ἡμεῖς οἱ ἀρχαῖοι καὶ ἄγροικοι, καὶ τῆς τῶν νῦν ἡμερῶν σοφίας, εἴτουν σοφιστικῆς, άγευστοι, ἀλλὰ μυριοφόρον ὁλκάδα τίθεται, καὶ πλεῖ θαρραλεώτερον, ἢ ὅτε κατὰ χέρσου βαδίζει. Τοῦτον ἔστειλά σοι οἴκοθεν οἴκαδε (οὕτω γὰρ ἐγὼ κρίνω τὰ καθ᾿ ἡμᾶς), πᾶσαν τὴν τῆς ἐμῆς παρουσίας χρείαν σοι ἀποπλήσοντα, καὶ ἀντ᾿ ἐμοῦ τῆς ἀγάπης καὶ σοφῆς σου ψυχῆς ἀπολαύσοντα (δι' ἣν ἔγωγε τὸν ἐν ᾅδου τειρεσίαν ἀποκαλῶν, οἷος πέπνυται ἀναφαίνομαι τοὶ δὲ, σκιαὶ ἀΐσσουσιν, "Ατης ἐν λειμώνι κατὰ σκότου ηλάσκοντες. Τοῦτο γὰρ ἐμοὶ τὰ τοῖς πολλοῖς μακάρια καὶ οὐ δαίμονα ἢ καὶ τηροῖτό σου [γ. σοι] ὑπὸ τοῦ σοφοῦ τε καὶ ἀγαθοῦ Θεοῦ πάσης ἀνώτερον κακώσεως καὶ κακύνσεως. ΕΠΙΣΤ. ΝΤ'. Τῷ κυρίῳ Νικολάῳ τῷ Καλλικλεῖ. ᾿Αλλὰ σύ μοι δραστικὰς τὰς ἀντιδότους ἐπὶ τὰ προσβάλλοντα νοσήματα, καὶ μὴ πεφεισμένως ἐγχεῖν ταῖς κύλιξι τὴν Θεοδώρητόν σου καὶ τὴν πανάκειαν καὶ τὸ κεφάλαιον, τὴν δι' ἐχιδναίων σαρχῶν. Ἐν μὲν Θεσσαλονίκη προσδοκᾶται μοι πλήρωσις· ἐν δὲ ταῖς Ἐκκλησίαις (χωρὶς δὲ αὗται τῆς ἀρχιεπισκο πῆς), κένωσις· ἐξ ἀμφοῖν δὲ, πάρεσις καὶ παράλυσις. Αρα μή μάτην ἐπικαλοῦμαι τὸν ἐμὲν Ἀσκληπιὸν ἐπὶ τηλικαύτην ἐνόχλησιν. Τοῦτο μὲν, οὐ μάτ την· ἐκεῖνο δὲ ὄρα, μή τις φαίη μάτην με ῥαψῳδεῖν, γρίφους πλέκοντα. Δέον ἐξειπεῖν τὴν χρείαν λευκότερον· τοῦτο δὴ καὶ ποιήσω, καὶ μάνθανε· Οἰκίδιον ἡμῖν ἔστιν ἐν ᾧ ἐγκαταλύομεν, καὶ τὰ χρειώδη ἐν αποτίθεμεν. Τούτο πληροῦν ἐπιχειροῦσί τινες τῶν ὑπὸ τὸν πανσέβαστον αὐθέντην ἡμῶν. Ταύτην σύ μοι την πλήρωσιν προανάστειλον. Δεινὸν γὰρ, εἰ τοῖς ἡμετέροις ἄλλων ἐναποπαυομένων [Γ. ένανα παυομ.], αὐτοὶ θύρας ἀλλοτρίας περινοστοίημεν. Το χωρίον αἱ Ἐκκλησίαι, εἰ μὴ ἀνεπηρέαστον ἐσθείη ἐαθ.], εὖ ἴσθι ὡς κενωθήσεται. Επίσχες αὐτός μοι καὶ ταύτην τὴν κένωσιν. Ο δὲ τρόπος τῆς ἐπισχέ. σεως, μήπω μὲν περὶ τοῦ χωρίου μηδέν, μήτε μεί ζον μήτε μεῖον ἐρεῖς. "Οτε δέ σοι ἐν τῷ χωρίῳ ἡμέ τεροι, ἢ ὡς ἐπηρεασμοῦ ἐγγὺς ὄντες, ἢ ὡς ἐπηρεα Μακάρια καὶ οὐ δαίμονα. μ. καὶ εὐδαίμονα. Χωρὶς δὲ αὗται. χώραι δὲ αὗται.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
τὸν κάτω βίον ἀραχνίῳ διατειχίζονται. Διὰ ταῦτά σοι aiunt, qui per illud navigant solum digiti crassitu
στέλλω τὸν ἀδελφὸν, ᾧ τὴν πρὸς ὑμᾶς ἔλευσιν οὐδέ
τερον τῶν ρευμάτων ἀνείργει. Τῷ μὲν γὰρ, οὐκ ἔτ᾽
ἐνοχλεῖται, τὴ δ', οὐδέποτε δέδοικε· καὶ πολλοῦ δὴ
νῦν, ὅτε τοῖς τοῦ πρὸς ὑμᾶς πόθου πτεροῖς κουφίζεται.
"Ος γε οὐδὲ τὴν σκάφην, σκάφην λέγειν ἀνέχεται,
ὥσπερ ἡμεῖς οἱ ἀρχαῖοι καὶ ἄγροικοι, καὶ τῆς τῶν
νῦν ἡμερῶν σοφίας, εἴτουν σοφιστικῆς, άγευστοι,
ἀλλὰ μυριοφόρον ὁλκάδα τίθεται, καὶ πλεῖ θαῤῥαλεώτερον, ἢ ὅτε κατὰ χέρσου βαδίζει. Τοῦτον ἔστειλά
σοι οἴκοθεν οἴκαδε (οὕτω γὰρ ἐγὼ κρίνω τὰ καθ᾿
ἡμᾶς), πᾶσαν τὴν τῆς ἐμῆς παρουσίας χρείαν σοι
ἀποπλήσοντα, καὶ ἀντ᾿ ἐμοῦ τῆς ἀγάπης καὶ σοφῆς
σου ψυχῆς ἀπολαύσοντα (δι' ἣν ἔγωγε τὸν ἐν ᾅδου
τειρεσίαν ἀποκαλῶν, οἷος πέπνυται ἀναφαίνομαι·
τοὶ δὲ, σκιαὶ ἀΐσσουσιν, "Ατης ἐν λειμώνι κατὰ
σκότου ηλάσκοντες. Τοῦτο γὰρ ἐμοὶ τὰ τοῖς
πολλοῖς μακάρια καὶ οὐ δαίμονα ἢ καὶ τηροῖτό
σου [γ. σοι] ὑπὸ τοῦ σοφοῦ τε καὶ ἀγαθοῦ Θεοῦ πάσης
ἀνώτερον κακώσεως καὶ κακύνσεως.
dine unius a mortuis disterminari et dividi, et
hoc esse illius majus latiusque tutamenti interval
lum atque munimen. Qui vero illam scaphulam
audaci pectore scandunt ad vitam, solum quasi
araneæ filo, ut muro obsepiuntur atque vallantur.
Quare fratrem meum ad te mitto, cui, ut te
adeat, nullum horum funinun obest, nihil iter
ejus impedit. Nam-hoc nequaquam illius animum
turbat, nec illi negotium facessit; illud vero nec
ullo metu exhorret, sed multi desiderii alis ad vos
celerrime advolat, qui neque Scapham, scapham
dicere: et inclamare præ animi ardore et desiderio patitur: quemadmodum nos prisca rusticitate
agrestes et timidi, et qui nondum horum temporum sapientiam sophisticamque calliditatem deguslavimus. Sed jam ille, ut onerariam navem, mille
ferundis hominibus aptam, illam esse existimat et
audentius navigat, quam cum per terram graditur.
Hunc ergo tibi e meis ædibus ad tuas misi. Ita
enim ego existimo. Ilæc quæ me circumdant, omnem meæ præsentiæ utilitatem tibi plane adimplebunt, et illa pro memetipso tuam dilectionem, et tui spiritus assequentur sapientiam. Propter quam
rgo Tiresiam apud inferos inclamans comperi:
Ille sapit solus, reliqui volitant velut umbræ,
In prato Noxa tenebrarum horrore vagantes.
loc enim mihi, ut quæ multis beata sunt et felicia puto. Jamque ille, per te, a sapiente et
optimo Deo, oni scelere et omni malo liber servetur.
ΕΠΙΣΤ. ΝΤ'.
Τῷ κυρίῳ Νικολάῳ τῷ Καλλικλεῖ.
᾿Αλλὰ σύ μοι δραστικὰς τὰς ἀντιδότους ἐπὶ τὰ
προσβάλλοντα νοσήματα, καὶ μὴ πεφεισμένως ἐγχεῖν
ταῖς κύλιξι τὴν Θεοδώρητόν σου καὶ τὴν πανάκειαν
καὶ τὸ κεφάλαιον, τὴν δι' ἐχιδναίων σαρχῶν. Ἐν μὲν
Θεσσαλονίκη προσδοκᾶται μοι πλήρωσις· ἐν δὲ ταῖς
Ἐκκλησίαις (χωρὶς δὲ αὗται τῆς ἀρχιεπισκοπῆς), κένωσις· ἐξ ἀμφοῖν δὲ, πάρεσις καὶ παράλυ
σις. Αρα μή μάτην ἐπικαλοῦμαι τὸν ἐμὲν Ἀσκλη
πιὸν ἐπὶ τηλικαύτην ἐνόχλησιν. Τοῦτο μὲν, οὐ μάτ
την· ἐκεῖνο δὲ ὄρα, μή τις φαίη μάτην με ῥαψῳδεῖν,
γρίφους πλέκοντα. Δέον ἐξειπεῖν τὴν χρείαν λευκότερον· τοῦτο δὴ καὶ ποιήσω, καὶ μάνθανε· Οἰκίδιον
ἡμῖν ἔστιν ἐν ᾧ ἐγκαταλύομεν, καὶ τὰ χρειώδη ἐναποτίθεμεν. Τούτο πληροῦν ἐπιχειροῦσί τινες τῶν
ὑπὸ τὸν πανσέβαστον αὐθέντην ἡμῶν. Ταύτην σύ
μοι την πλήρωσιν προανάστειλον. Δεινὸν γὰρ, εἰ
τοῖς ἡμετέροις ἄλλων ἐναποπαυομένων [Γ. έναναπαυομ.], αὐτοὶ θύρας ἀλλοτρίας περινοστοίημεν. Το
χωρίον αἱ Ἐκκλησίαι, εἰ μὴ ἀνεπηρέαστον ἐσθείη [f.
ἐαθ.], εὖ ἴσθι ὡς κενωθήσεται. Επίσχες αὐτός μοι
καὶ ταύτην τὴν κένωσιν. Ο δὲ τρόπος τῆς ἐπισχέ.
σεως, μήπω μὲν περὶ τοῦ χωρίου μηδέν, μήτε μείζον μήτε μεῖον ἐρεῖς. "Οτε δέ σοι ἐν τῷ χωρίῳ ἡμέ
τεροι, ἢ ὡς ἐπηρεασμοῦ ἐγγὺς ὄντες, ἢ ὡς ἐπηρεα
EPIST. LVI.
Domino Nicolao Callicli.
Tu quidem efficaces et potentes antidotos, in objectos mihi morbos, et non avare et parce, in pyxidibus effundis, et, illam tibi a Deo datam panaceam, et, ut summatim dicam, quæ ex carnibus
viperinis conflata est. At vero Thessalonicæ has
pyxides, 694 mihi impleri spero, in Ecclesiis
autem (hæ quidem regiones quædam sunt, el
sedes, nostri archiepiscopatus) effundi penitus, et evacuari. Utrinque vero paralysis, et nero
vorum remissio quædam, et laxatio mihi inest.
Equidem jam non frustra meum Esculapium,
in tantum rerum tumultum et perturbationem
evocabo. Hoc enim non incassum erit. Illud autem prospice, ne quis forte dicat, me gryphos et
æniginata texentem, irrita oratione et redundanti
blaterare. Necesse enim est indigentiam manifestius exprimere. Hoc ego quideus efficiam, tu vero
disce. Parvula nobis ædes sunt, in quibus pene
dissolvimur, et quae nobis lucro sunt et utilitati
in illis cuncta deponimus. Has quidam ex pansebasti domini nostri familia occupare et implere
aggrediuntur. Τu quidem tantum detrimentum et
invasionem prius cohibe. Nam grave et durum est,
si, dum in nostris ædibus alii conquiescunt et otio
Variæ lectiones
Adagium usurpatum de rustica simplici
ta'e.
Μακάρια καὶ οὐ δαίμονα. Rescribo, μ. καὶ
εὐδαίμονα.
et notæ.
Homer. Odyss. x, v. 405. Non Homeri sunt,
sed alterius poetæ, vel Theophylacti.
Χωρὶς δὲ αὗται. Scrib. χώραι δὲ αὗται.
Letters LVII, LVIIIEpistola LVII, LVIII
col. 475–476page 59 of 72
Epistola LVI
PG 126:475μήτε ῥήματο; ὑπὲρ ἡμῶν, μήτε πράγματος. Εἴρηκά σοι ταμά· δός μοι καὶ πρὸς ἄλλους λέγειν τὰ ἐπὶ τούτοις σὰ τῶν ἐλπίδων ἄξια, ἃς ὁ τάττων σε λόγος βεβαία; ἐν ἐμοὶ πήγνυσιν. Ὁ ἀδελφός μου προσ αγορεύει σε, ἀλλ' ἐκ τοῦ Ταινάρου, δι' οὗ πρὸς τὸν μην κατάγεται, τῇ φθίσει χειραγωγούμενος. Πρὸς ἣν χειραγωγίαν ἐγὼ θεόθεν ἐξαιτῶ πρόσ κόμμα. ζόμενοι, προσελεύσονται, τότε μηδενός φείδεσθαι ΕΠΙΣΤ. ΝΖ. Τῷ αὐτῷ. Βίαιον ἐγώ σοι χρῆμα αεί τι λαμβάνειν δικαιών παρὰ σοῦ. Χθὲς γοῦν αἰτήσας τὴν πρὸς τοὺς αὐτόθι ἡμετέρους χρηστότητα, καὶ μέντοι καὶ λαβὼν (οὐ γὰρ κατὰ πετρῶν ἐγὼ σπείρειν ἔμαθον), αὖθις ἐνα οχλώ σου τῇ ἀρούρῃ τῇ ἐριβώλακι, καὶ καταβάλλω λόγον αἰτήσεως. Ἡ δ' ἔστι, τῶν τι Γαλείων βι βλίων χρησθῆναι ἡμῖν, οὐ τοσοῦτον εἰς πρᾶξιν Ιατρικὴν συμβαλλόμενον (οὐ γὰρ ὡραῖος ἐγὼ ταῖς τῶν ἔργων τῆς τέχνης μαθήσεσιν), ὅσον εἰς δογμά των ἐπιστήμην καὶ τέχνωσιν. Είτε τοίνυν μονόβιδιά σοι παρῇ, εἴτε ἐξηγήσεις Ιπποκρατείων, ἴσθι ταῦτά σοι βουλομένους ἡμᾶς καρπίσασθαι. Ὅπως οὖν μήτε πτηνόν τι καὶ ὑπέρωρον φρόνημα, μήτε πέτρα καὶ σκληρότης ψυχῆς ἀδυσώπητος, μήτ' ἀκανθαι προς φάσεων, τὰς τῶν τεχνικῶν ἔργων φροντίδας ἐφ' & τῶν βιβλίων προβαλλόμεναι, τὸν ἐπὶ τῷ σπέρματι πόνον ἡμῖν ματαιώσωσιν. ᾿Αλλά μοι καρποφόρησον, ἡ ἀγαθὴ γῆ, ἐν τριάκοντα καὶ ἑξήκοντα· εἰ δὲ τὴν περὶ τῶν Ἱπποκράτους καὶ Πλάτωνος δογμάτων πραγματείαν δεξοίμεθα, καὶ εἰς ἑκατόν σε καρποφορήσαντα θήσομεν. Ο δὲ τὸν καρπόν μου κομίσων, παρὰ τοῦ παγκάλου Σμυρναίου τῇ ἀγάπῃ σου συ σταθήσεται. "Ην καὶ ὁ τῆς αὐτοαγάπης Πατὴρ της ροίη ἄδολόν τε καὶ ἀκαπήλευτον. ΕΠΙΣΤ. ΝΗ'. Τῷ Κίτρου. Οὕτω μοι κρειττόνως σύνετε σύνες], πανίερε ἀδελφὲ καὶ δέσποτα, καὶ οὐ μελήσει μοι τοῦ ἀχύρου τὸν σἶτον ἔχοντι. 'Η δὲ ἐνταῦθα ἐπιμονὴ τέως μὲν ἐδόκει καμοὶ εὖ τε καὶ κατὰ λόγον ᾠκονομῆσθαι. *Ησαν δὲ ἄρα δειλοὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ λογισμοί, καὶ βέλτιον ἦν ἐμοὶ πρὸς τὴν πόλιν ἀναδραμείν, κἀκεῖσε τοὐμὸν τὸ σῶμα θεραπείας ἀξιῶσαι, καὶ τοὺς σὺν Γαλείων βιβλίων. Γαληνείων β.
μήτε ῥήματο; ὑπὲρ ἡμῶν, μήτε πράγματος. Εἴρηκά
σοι ταμά· δός μοι καὶ πρὸς ἄλλους λέγειν τὰ ἐπὶ
τούτοις σὰ τῶν ἐλπίδων ἄξια, ἃς ὁ τάττων σε λόγος
βεβαία; ἐν ἐμοὶ πήγνυσιν. Ὁ ἀδελφός μου προσαγορεύει σε, ἀλλ' ἐκ τοῦ Ταινάρου, δι' οὗ πρὸς τὸν
μην κατάγεται, τῇ φθίσει χειραγωγούμενος.
Πρὸς ἣν χειραγωγίαν ἐγὼ θεόθεν ἐξαιτῶ πρόσ
κόμμα.
fruuntur, et nos alienas januas cogimur circumire ζόμενοι, προσελεύσονται, τότε μηδενός φείδεσθαι
et iuvisere. Haec autem regio, quæ Ecclesim appellatur, nisi præda et periculo sit immunis, scito
quidem illam facile omnino depleri et everti. Ipse
hanc tu miseram cladem amove. Modus autem,
quo expeditius il edicere poteris, hic est. Nequaquam de hac regione, vel minimum quid, aut majus aliquando dices. Quando autem nostri, qui
hæc habitant loca, sive quia periculo imminenti
proximi sunt, sive quasi jam damno affecti, ad te accedere nitentur, tunc nulli rei parce, sive verbis
pro nobis loquens, sive operibus. Dixi quidem tibi, quæ nobis instant pericula, tu pariter mihi
concede, ut ad alios dicere possim opem tuam quam non sine securitate in me reponis. Frater
vero meus te salutat, seul ex Tænaro, ex quo ad inferos via ducit phthisi quasi manuducente.
Ad quod ego a Deo summe felicem successum exposco.
EPIST. LVII.
Eidem.
&
ΕΠΙΣΤ. ΝΖ.
Τῷ αὐτῷ.
Βίαιον ἐγώ σοι χρῆμα αεί τι λαμβάνειν δικαιών
παρὰ σοῦ. Χθὲς γοῦν αἰτήσας τὴν πρὸς τοὺς αὐτόθι
ἡμετέρους χρηστότητα, καὶ μέντοι καὶ λαβὼν (οὐ
γὰρ κατὰ πετρῶν ἐγὼ σπείρειν ἔμαθον), αὖθις ἐνα
οχλώ σου τῇ ἀρούρῃ τῇ ἐριβώλακι, καὶ καταβάλλω
λόγον αἰτήσεως. Ἡ δ' ἔστι, τῶν τι Γαλείων βι
βλίων χρησθῆναι ἡμῖν, οὐ τοσοῦτον εἰς πρᾶξιν
Ιατρικὴν συμβαλλόμενον (οὐ γὰρ ὡραῖος ἐγὼ ταῖς
τῶν ἔργων τῆς τέχνης μαθήσεσιν), ὅσον εἰς δογμά
των ἐπιστήμην καὶ τέχνωσιν. Είτε τοίνυν μονόβιδιά
σοι παρῇ, εἴτε ἐξηγήσεις Ιπποκρατείων, ἴσθι ταῦτά
σοι βουλομένους ἡμᾶς καρπίσασθαι. Ὅπως οὖν μήτε
πτηνόν τι καὶ ὑπέρωρον φρόνημα, μήτε πέτρα καὶ
σκληρότης ψυχῆς ἀδυσώπητος, μήτ' ἀκανθαι προς
φάσεων, τὰς τῶν τεχνικῶν ἔργων φροντίδας ἐφ' &
τῶν βιβλίων προβαλλόμεναι, τὸν ἐπὶ τῷ σπέρματι
πόνον ἡμῖν ματαιώσωσιν. ᾿Αλλά μοι καρποφόρησον,
ἡ ἀγαθὴ γῆ, ἐν τριάκοντα καὶ ἑξήκοντα· εἰ δὲ τὴν
περὶ τῶν Ἱπποκράτους καὶ Πλάτωνος δογμάτων
πραγματείαν δεξοίμεθα, καὶ εἰς ἑκατόν σε καρπο
φορήσαντα θήσομεν. Ο δὲ τὸν καρπόν μου κομίσων,
παρὰ τοῦ παγκάλου Σμυρναίου τῇ ἀγάπῃ σου συ
σταθήσεται. "Ην καὶ ὁ τῆς αὐτοαγάπης Πατὴρ της
ροίη ἄδολόν τε καὶ ἀκαπήλευτον.
Injurius ego tibi, et molestus coactor videbor,
si semper a te aliquid accipere præsumo. Hesterna
die vero, sodalibus nostris, qui ibi sunt ut aliquod concederes commodum, sedulo efllagitavi, et
quidem assecutus fui. Non enim super petras semina edidici spargere. At rursus tuis arvis, pinguibus aliam postulationis causam et rationem protero. Hæc quidem est, ut libros Galeni nobis commodari permittas, nec hoc, in opus medicum, quasi
fenori commissum exposco. Nam non ego ad opera
hujus artis integram sum nactus cognitionem,
quantum ad ejus dogmatum scientiam et artificium
opus est. Sive igitur hos codice habes, sive quæ in
Hippocratem commentaria scripsit, 695 scito hæc
nos a te studiose, quasi utilissimos fructus, velle
colligere. Ut quippe neque sublimis aliqua et volucris cogitatio, neque quædam dura cautes, neque
immobilis, aut iudexilis spiritus pericacia et asperitas, neque aliqur objecti praetextus spine, ipsas
artificiosorum operum curas, in librorum interpretamenta emittentes, laborem quem in ipsa semina contuli, nobis frustrentur, irritumque et vanum
reddant. Sed jam, ut optima et subacta terra, in
trigesimum et sexagesimum mihi fructus emitte.
Si autem sedulam animi curam et studium in Hippocratis et Platonis dogmata susceperimus, etiam
in centesimum te fructus allaturum volumus. Qui autem fructum meum ad te defert, ab ornatis
simo Smyrnão tuæ dilectioni illum sistet quam et ipsius dilectionis pater et charitatis, nullis
implicitam dolis, sed sinceram semper conservet.
EPIST. LVIII.
Curi episcopo.
Ita mihi optime prospice, sanctissime rater et
domine, et nihil mihi curæ erunt paleæ, qui triticum quidem habeo. Hæc enim hisce in locis mansio interim mihi bene, et juxta rationis leges videbatur administrari. Iusurgunt etenim modo miseri
quidam, et infelices hominumi sensus et cogitationes, et mihi melius erat urbem adire, et ibi
ΕΠΙΣΤ. ΝΗ'.
Τῷ Κίτρου.
Οὕτω μοι κρειττόνως σύνετε [f. σύνες], πανίερε
ἀδελφὲ καὶ δέσποτα, καὶ οὐ μελήσει μοι τοῦ ἀχύρου
τὸν σἶτον ἔχοντι. 'Η δὲ ἐνταῦθα ἐπιμονὴ τέως μὲν
ἐδόκει καμοὶ εὖ τε καὶ κατὰ λόγον ᾠκονομῆσθαι.
*Ησαν δὲ ἄρα δειλοὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ λογισμοί, καὶ
βέλτιον ἦν ἐμοὶ πρὸς τὴν πόλιν ἀναδραμείν, κἀκεῖσε
τοὐμὸν τὸ σῶμα θεραπείας ἀξιῶσαι, καὶ τοὺς σὺν
Variæ lectiones et notæ.
Ex Tenaro via ad inferos credita. Pompon.
Mila.
Γαλείων βιβλίων. Scrib. Γαληνείων β.
Cf. Epist. 59.
col. 477–478page 60 of 72
PG 126:477ἐμοὶ τῆς τῶν ἐνταῦθα καυσώνων πείρας θέσθαι μακράν. ἂν οὐδὲν νῦν ἀγαθῶν ἀπολαύουσι, καὶ μάλιστά μοι ὁ ἀδελφὸς, ὃν ἔχω λοιπόν σπινθῆρας παρακλητικῆς ἀναψύξεως. Τοῦ γὰρ ἐν Ἀχρίδι ἀέμος τὸν ἐνταῦθα ἀλλαξάμενος, τοῦ τ' ἐν ἐκείνῃ ὀλιγο φόρου οίνου, καὶ λεπτοτάτου, καὶ τῶν ἄλλων ὑγιει νοτέρων τροφών στερηθείς, κακῶς ἔχει τὸ σῶμα, καὶ πάνυ πονήρως πέπραγεν· ἀνορεξίας μὲν εἰς ἔσχατον ήκων, κεφαλαλγές προπαλαίων, καὶ τὴν γαστέρα χυρῶν ἔμπλεω περιπτώμενος. "Ων πρὸς τὴν τομὴν οὐδενὶ ἄλλῳ τοῦ καιροῦ διδόντος χρήσ σθαι, οξυτάκχαρο χρώμεθα, καὶ τούτῳ πεφεισμένως, κἂν εἰ καὶ ἑτέροις χρῆσθαι εἴχομεν. 'Αλλ' οὗτός γε πρὸς πᾶν ἰατρικὸν δυσχεραίνει πρός. αρμα. Διὰ ταῦτα, πειθῶ, καὶ σκυθρωπάζω, τίμιε τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, καὶ τὴν ἐνταῦθα αἰτιῶμαι ἐπι. μονὴν, μικρότερον κρίνων ἢ δικαιότερον. Εἰ γὰρ Θεῷ δέδοκτο λυπηθῆναι ἡμᾶς, ὅπου δ' ἂν ἦμεν, ἐλυ πήθημεν ἄν. Πλὴν ἀλλ' αὐτὸς τοῦτον ἡμῖν ἐξιλέωσαι. Ο δε γὰρ ἀνομίας ὑπερβαίνειν, καὶ ἁμαρτίας καταδύειν ἐν τῇ θαλάσσῃ· ἥντινά ποτε οἶδεν ὁ Μι χαίας ταύτην τὴν θάλασσαν, εἴτε τὴν τοῦ βαπτίσμα της, εἴτε τὴν τῆς μετανοίας, εἴτε τὴν τῶν αὐτοῦ οἰκτιρμῶν. Μπερ δὴ καὶ ταῖς ἄλλαις τὸ εἶναι σω τήριον δίδωσι, ταύτην ἡμῖν ἐπαναχύσας αὐτός, ἀνασώσεις ἡμῶν τὴν ἀσθένειαν, βυθίσας ὅσον ἐν ἡμῖν καὶ ψυχικῶν νόσων καὶ σωματικῶν νότων Αἰγύπτιον καὶ πολέμιον. Μή τοίνυν μέλε ἀλλὰ τοὺς ἄνωθεν καταρράκτας ἄνοιγε. ΕΠΙΣΤ. ΝΘ. Τῷ προέδρῳ, καὶ Προξίμῳ τῷ Παντέχνη. Συ μοι αἴτιος ὄχλου. Αισθανόμενοι γάρ τινες ὅλον ἐμὸν ὄντα τὸν τὰ πάντα καλὸν κἀγαθόν τε, οὐ παύοντες [[. παύονται] θυροκοποῦντες τὴν ἐμὴν ἀπραγμοσύνην, ὥστε διαναστᾶσαν προσαγαγεῖν σοι αὐτούς. Ἐγὼ δὲ καὶ ἄλλως νωχελής ὤν, ἅμα δὲ καὶ τὸ μὴ τοσαῦτά σε δύνασθαι σαφῶς πεπεισμένος, ὅσα οἱ πολλοὶ οίονται, ὀκνῶ μὲν τὴν ἀρχὴν ὑπακοῦσαι τούτοις. Ὡς δὲ βίαν ἐπάγουσιν, ὑπενδίδωμι, καὶ γραφὰς αὐτοῖς πρὸς τὴν σὴν ὑπισχνούμαι λαμπρότητα. Τοιοῦτός τις, καὶ ὁ τὸ παρὸν γράμμα τῆς ἐμῆς ταπεινότητος ἐγχειρίζων σοι. Ὃς καὶ τοῦ φιλοσοφωτάτου καὶ πανδεξίου Σμυρναίου φησὶν εἶναι συγγενής. Εἰ μὲν οὖν ἔστι χώρα σοι τοῦτον τοῦ τὸν] ἄνθρωπον ὠφελῆσαί τι, δόξα τῷ δόντι τοῦ ὠφελεῖν δύναμιν· εἰ δ᾽ οὔ, καὶ οὕτως μὲν ἐκείνῳ δέξα· τὸ δὲ σὸν πάντως ἀναίτιον, ὃς πάντα πᾶσι Μέλε. μέλλε.
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ἐμοὶ τῆς τῶν ἐνταῦθα καυσώνων πείρας θέσθαι hoc meum corpusculum aliqua medicina cura so
μακράν. ἂν οὐδὲν νῦν ἀγαθῶν ἀπολαύουσι, καὶ lari, et hos qui mecum sunt, a tanterum æstnum
μάλιστά μοι ὁ ἀδελφὸς, ὃν ἔχω λοιπόν σπινθῆρας periculo longius repellere, ex quibus nihil mune
παρακλητικῆς ἀναψύξεως. Τοῦ γὰρ ἐν Ἀχρίδι ἀέμος quidem commodi consequuntur, et maxime frater
τὸν ἐνταῦθα ἀλλαξάμενος, τοῦ τ' ἐν ἐκείνῃ ὀλιγο- meus, quein ut reliquas consolationis meæ scintilφόρου οίνου, καὶ λεπτοτάτου, καὶ τῶν ἄλλων ὑγιει l:s habeo. Qui ab illo aere Achridis semolus, el
νοτέρων τροφών στερηθείς, κακῶς ἔχει τὸ σῶμα, quia in illa vini est tenuissimi et delicatissimi
καὶ πάνυ πονήρως πέπραγεν· ἀνορεξίας μὲν εἰς multa inopia, et aliis salubribus destitutus alimenἔσχατον ήκων, κεφαλαλγές προπαλαίων, καὶ τὴν tis, ægro et depresso prosternitur corpore, et nihil
γαστέρα χυρῶν ἔμπλεω περιπτώμενος. "Ων πρὸς non cum labore summo peragit. Demum in extreτὴν τομὴν οὐδενὶ ἄλλῳ τοῦ καιροῦ διδόντος χρήσ mum cibi fastidium devenit, et magnos capitis doloσθαι, οξυτάκχαρο χρώμεθα, καὶ τούτῳ πεφει
res propugnat, et ventre tumefacto laborat. Cui
σμένως, κἂν εἰ καὶ ἑτέροις χρῆσθαι εἴχομεν. nihil aliud quam nt præsecetur et abscindatur
'Αλλ' οὗτός γε πρὸς πᾶν ἰατρικὸν δυσχεραίνει πρός. morbi occasio et remedium concedit. At vero oxyαρμα. Διὰ ταῦτα, πειθῶ, καὶ σκυθρωπάζω, τίμιε saccharo utimur, et hoc quidem parce, etsi aliis
τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, καὶ τὴν ἐνταῦθα αἰτιῶμαι ἐπι. uti etiam possim. Sed enim hic omnem fediμονὴν, μικρότερον κρίνων ἢ δικαιότερον. Εἰ γὰρ cinalem cibum fastidit. Quocirca semper plancti
Θεῷ δέδοκτο λυπηθῆναι ἡμᾶς, ὅπου δ' ἂν ἦμεν, ἐλυ- bus vexor, et contractis superciliis, mæroris
πήθημεν ἄν. Πλὴν ἀλλ' αὐτὸς τοῦτον ἡμῖν ἐξιλέω
gravem præfero nulem, o inclyte Dei homo;
σαι. Ο δε γὰρ ἀνομίας ὑπερβαίνειν, καὶ ἁμαρτίας et hanc his in locis perseverantiam diuturnamκαταδύειν ἐν τῇ θαλάσσῃ· ἥντινά ποτε οἶδεν ὁ Μι- que habitationem præcipuam causam esse arχαίας ταύτην τὴν θάλασσαν, εἴτε τὴν τοῦ βαπτίσμα- bitror, illumque breviorem potius quam juτης, εἴτε τὴν τῆς μετανοίας, εἴτε τὴν τῶν αὐτοῦ stiorem debere esse existimo. Si enim nos mærere
οἰκτιρμῶν. Μπερ δὴ καὶ ταῖς ἄλλαις τὸ εἶναι σω Deo decretum est, ubique nos afflictos esse oporτήριον δίδωσι, ταύτην ἡμῖν ἐπαναχύσας αὐτός, tebat. Verumtamen ipse Deum flecte. Novit enim
ἀνασώσεις ἡμῶν τὴν ἀσθένειαν, βυθίσας ὅσον ἐν iniquitatem transgredi et crimini in mari iuἡμῖν καὶ ψυχικῶν νόσων καὶ σωματικῶν νότων
mergere. Quod quidem mare Michæas novit 696
Αἰγύπτιον καὶ πολέμιον. Μή τοίνυν μέλε ἀλλὰ sive sacri baptismatis, sive pœnitentiæ, sive ipsius
τοὺς ἄνωθεν καταρράκτας ἄνοιγε.
misericordiarum esse Quod igitur aliis ipsius
muneribus et douis saluti esse concessit, hoc tu nobis effunde, et nos ab infirmo corporis affectu
liberabis, quidquid in nobis et spiritualis et corporalis est morbi, et Ægyptiam referens servitutem, et bostile jugum in profundum immergens. Ne igitur tardus sis amino, sed cœli vectes
aperito.
Τῷ προέδρῳ, καὶ Προξίμῳ τῷ Παντέχνη.
Συ μοι αἴτιος ὄχλου. Αισθανόμενοι γάρ τινες
ὅλον ἐμὸν ὄντα τὸν τὰ πάντα καλὸν κἀγαθόν τε, οὐ
παύοντες [[. παύονται] θυροκοποῦντες τὴν ἐμὴν
ἀπραγμοσύνην, ὥστε διαναστᾶσαν προσαγαγεῖν σοι
αὐτούς. Ἐγὼ δὲ καὶ ἄλλως νωχελής ὤν, ἅμα δὲ καὶ
τὸ μὴ τοσαῦτά σε δύνασθαι σαφῶς πεπεισμένος, ὅσα
οἱ πολλοὶ οίονται, ὀκνῶ μὲν τὴν ἀρχὴν ὑπακοῦσαι
τούτοις. Ὡς δὲ βίαν ἐπάγουσιν, ὑπενδίδωμι, καὶ
γραφὰς αὐτοῖς πρὸς τὴν σὴν ὑπισχνούμαι λαμπρό
τητα. Τοιοῦτός τις, καὶ ὁ τὸ παρὸν γράμμα τῆς
ἐμῆς ταπεινότητος ἐγχειρίζων σοι. Ὃς καὶ τοῦ
φιλοσοφωτάτου καὶ πανδεξίου Σμυρναίου φησὶν εἶναι
συγγενής. Εἰ μὲν οὖν ἔστι χώρα σοι τοῦτον [f. τοῦ
τὸν] ἄνθρωπον ὠφελῆσαί τι, δόξα τῷ δόντι τοῦ
ὠφελεῖν δύναμιν· εἰ δ᾽ οὔ, καὶ οὕτως μὲν ἐκείνῳ
δέξα· τὸ δὲ σὸν πάντως ἀναίτιον, ὃς πάντα πᾶσι
* Mich. vi, 12, 19.
EPIST. LIX.
Præsidi, et Proximo Pantechnæ.
T quidem mihi tumultus, et perturbationis
causa es. Nam cum quidam, quidquid in ure est,
ið totum omni ex parte felix bonumque esse persentirent, non turbarunt hanc meam trauquillitatem, et ad res peragendas ignaviam veluti qui januam pulsant, suscitarunt, ita ut ad te hæc jam
excitata et dimota illos deferret. Ego autem cúm
segnis sim, statim te tanta posse, quaula plures
arbitrantur, plane non credidi; nequeo enim
obsequium istis præstare. Al vero si vim inferunt, paulatim cedo, illisque litteras ai tuam
egregiam nobilitatem polliceor. Unde et has præ
sentes meæ humilitatis litteras ad te detulit, qui
Smyrnæi summi in philosophia viri et omni ingenii acumine magni, consanguineum se esse asserit. Si vero tibi locus et occasio est, qua bunc
Μέλε. Scrib. μέλλε.
Varia lectiones et notæ.
Letters LX - LXIIIEpistola LX - LXIII
col. 479–480page 61 of 72
Epistola LIX
PG 126:479βουλόμενος τἀγαθὰ, τὴν δύναμιν οὐκ ἔχεις τῷ βου λήματι σύνδρομον. ΕΠΙΣΤ. Σ. Ποθοῦμεν μαθεῖν ὡς ἔχετε, ὑπέρλαμπρέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱέ· οὐχ ὡς ἡσθησόμενοι διὰ τοῦ μαθεῖν (οί δαμεν γὰρ ὡς εὐθελήτως· καὶ τί γὰρ οὐ καλῶς ἔχουσιν;), ἀλλ' ὡς λυπηθησόμενοι μετριώτερον, εἴ γε τῶν ἡμῖν ὑπολαμβανομένων ἔχουσι μετριώτερα. Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς ποθεῖς μαθεῖν τὰ ἡμέτερα, κανόνα σου δώσω τὰ σὰ, πρὸς ἃ βλέπων, οὐκ ἀγνοήσεις ὡς ἔχου μεν. Εἰ μὲν γὰρ ἐν μέσοις ταῦτα κακοῖς, ἐν ἄκρας γίνωσκε τὰ ἡμέτερα. Εἰ δὲ καὶ τὰ σὰ τὴν ἀκρώρειαν εδυστύχησε, τὰ καθ᾿ ἡμᾶς ἴσθι οὐρανῷ χάρη στηρίζοντα. ᾿Αλλὰ βούλει δώσω κανόνα; Ὑπὶ ταῖς ὀφρύσι τοῦ εὐθυμεῖν κείμεθα· ᾖπερ ἂν νεύσαιεν, ταύτῃ φερόμενοι· ὅποι δὲ νεύουσιν, ὁ ἀεὶ ξυντυχών ἐπίσταται. Οὗ ῥύσαιτο ἡμᾶς Κύριος, ὁ καὶ τοῖς ἐν ᾅδῃ αἰχμαλώτοις κηρύξας ἄφεσιν, τηρῶν καὶ αὐτὸν σὲ πάσης δυσχερείας πραγμάτων ἀνώτερον. ΕΠΙΣΤ. ΞΑ΄. Τῷ αὐτῷ. εξ Αρκεῖ πρὸς τὸ γνωρίσαι σοι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς δ ἀδελφός μου, ὑπέρλαμπρέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ, εἴ τε [γ. εἴ γε] τέως χρήζεις γνωριστοῦ, ἀλλὰ μὴ αὐτὸς γνωρίζεις ταῦτα καὶ ἄλλοις, ὡς πάλαι ταῦτα ματ θών· εἰ μὴ ταῦτα φαίη τις, ὡς ἄρα τὸ μὲν ποιὸν τούτων οἶδας, τὸ δὲ πηλίκον ἀγνοεῖς. Ὅπερ οὐδὲ αὐτ τὸν εἰκὸς ἀγνοεῖν σε τὸν εἰδότα, ὅπως ἐπὶ τὸ μεγα λειότερον νῦν τὰ τῶν κακώσεων αίρεται, ὡς ἔγωγε τοῖς ἐμοῖς, καὶ τὰ σὰ συλλογίζομαι. Ἐπὶ πάντα δὲ καλῶ βοηθὸν τὸν Κύριον· ὑφ' ου τηρεῖο πάσης ἀνώ τερος κακώσεως καὶ κακύνσεως. ΕΠΙΣΤ. ΞΒ'. Τῷ αὐτῷ. Μὴ θαυμάσῃς, εἰ λακωνίζω σοι. Εἰ δὲ θαυμάσεις, πυθοῦ τοῦ γραμματοκομιστοῦ, καὶ μαθήσῃ τὸ Λα κωνισμού αἴτιον. Τὸ δέ ἐστιν αὐτός. Ος μόνον οὐ πτεροίς κεχρημένον ἑαυτὸν πρὸς τὴν δι' ἡμῶν πρόσο οδον δηλώσας, τὰς γραφὰς ᾔτησε. Αλλ' υγιαίνοις μοι, καὶ εὐθυμοίης, και μήτε τῆς λύπης νόσος σε καταλάβοι, μήτε φαρμάκων δεηθείης, κἂν ὦσι τοιαῦτα, οἷα ἡ σὴ γλώττα τὰ τῆς ἀγάπης ἐξω ύμνησε. ΕΠΙΣΤ. ΕΝ Τῷ σεβαστῷ κυρίῳ Κωνσταντίνῳ τῷ Δούκα. Εἰ μὲν ἥ τε τοῦ σώματος ἰσχὺς καὶ τὸ τοῦ καιροῦ εὐχραὲς [Γ. εὐκρ.], πανσέβαστε ἐμοῦ αὐθέντα καὶ μέγιστε ἀντιλήπτορ, ὁδεύειν συνεχώρουν τῇ ἐμῆ
THEOPHYLACTI BULGARIÆ AKCHIEP.
hominem aliquo prosequi beneficio possis, honor βουλόμενος τἀγαθὰ, τὴν δύναμιν οὐκ ἔχεις τῷ βου
et gloria sit illi qui hoc tibi posse concedit: si au- λήματι σύνδρομον.
tem nulla est, item et illi gloria sit. At in te saltem nulla causa hujus erit,
bona cupis, sed facultatem tuæ voluntati certe disparem habes.
EPIST. LX.
qui omnibus seniper
ΕΠΙΣΤ. Σ.
Ποθοῦμεν μαθεῖν ὡς ἔχετε, ὑπέρλαμπρέ μοι ἐν
Κυρίῳ υἱέ· οὐχ ὡς ἡσθησόμενοι διὰ τοῦ μαθεῖν (οίδαμεν γὰρ ὡς εὐθελήτως· καὶ τί γὰρ οὐ καλῶς
ἔχουσιν;), ἀλλ' ὡς λυπηθησόμενοι μετριώτερον, εἴ γε
τῶν ἡμῖν ὑπολαμβανομένων ἔχουσι μετριώτερα. Εἰ
δὲ καὶ αὐτὸς ποθεῖς μαθεῖν τὰ ἡμέτερα, κανόνα σου
δώσω τὰ σὰ, πρὸς ἃ βλέπων, οὐκ ἀγνοήσεις ὡς ἔχου
μεν. Εἰ μὲν γὰρ ἐν μέσοις ταῦτα κακοῖς, ἐν ἄκρας
γίνωσκε τὰ ἡμέτερα. Εἰ δὲ καὶ τὰ σὰ τὴν ἀκρώρειαν
εδυστύχησε, τὰ καθ᾿ ἡμᾶς ἴσθι οὐρανῷ χάρη στηρί
ζοντα. ᾿Αλλὰ βούλει δώσω κανόνα; Ὑπὶ ταῖς
ὀφρύσι τοῦ εὐθυμεῖν κείμεθα· ᾖπερ ἂν νεύσαιεν,
ταύτῃ φερόμενοι· ὅποι δὲ νεύουσιν, ὁ ἀεὶ ξυντυχών
ἐπίσταται. Οὗ ῥύσαιτο ἡμᾶς Κύριος, ὁ καὶ τοῖς ἐν
ᾅδῃ αἰχμαλώτοις κηρύξας ἄφεσιν, τηρῶν καὶ αὐτὸν
σὲ πάσης δυσχερείας πραγμάτων ἀνώτερον.
servavit nos. Qui ut his qui apud inferos arcto
Quo sis in statu scire cupimus, illustrissime in
Domino fili: non quia nobis suave sit futurum hoc
tautum scire. Novimus enim id vobis bene cupientes, nec sine causa; non parum enim ipse lugerem
rerum mearum statum adversum. At si ipse nostrarum rerum statum pernoscere optas, tuas ipsius res
t'bi in canonem et regulam proponam, in quas cum
intueberis, forte, quomodo nos habeanus, non
ignorabis. Si enim tua in mediis versantur malis,
eliam nostra in supremo malorum fastigio esse
collocata cognoscito. Si vero etiam tua summo infortunii vertice versantur, scito quidem et nostra
caput inter nubila condere, coloque firmari. Sed
vis ut tibi regulam tradam? Sub superciliis æstimationis jacemus: qua vero parte vergunt hac etiam
nos inclinati 697 ferimur; at ubi nutant, Dominus, qui semper nobis se comitem scit offerre,
servitutis jugo teruntur, redemptionem et liberationem enuntiat, sic et te ipsum omni rerum tædio
et difficultate tutabitur.
EPIST. LXI.
Eidem.
Τῷ αὐτῷ.
εξ
Ut nostrarum rerum cognoscas eventus, abunde
tibi frater meus suppeditabit, illustrissime in Domino fili, si quidem indigueris, qui te de hac re
certiorem faciat. Sed enim ipse hæc aliis nequaquam nota facies, ut qui jam olim hæc cuncta esse
perspexeras, nisi hæc aliquis ita nunc forte dixerit.
Equidem hæc omnia qualia sunt, jam cognovisti; at vero quanta hæc sint, prorsus ignoras.
loc enim neque te decet ignorare, qui probe omnia nosti, quomodo scilicet in majorem infortunii
et malorum statum jam cuncta accrescant et attollantur, quemadmodum ego cum meis tua perpendo.
a quo et prospera evectus fortuna et nullo præpeditus crimine custodiare.
Αρκεῖ πρὸς τὸ γνωρίσαι σοι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς δ
ἀδελφός μου, ὑπέρλαμπρέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ, εἴ
τε [γ. εἴ γε] τέως χρήζεις γνωριστοῦ, ἀλλὰ μὴ αὐτὸς
γνωρίζεις ταῦτα καὶ ἄλλοις, ὡς πάλαι ταῦτα ματ
θών· εἰ μὴ ταῦτα φαίη τις, ὡς ἄρα τὸ μὲν ποιὸν
τούτων οἶδας, τὸ δὲ πηλίκον ἀγνοεῖς. Ὅπερ οὐδὲ αὐτ
τὸν εἰκὸς ἀγνοεῖν σε τὸν εἰδότα, ὅπως ἐπὶ τὸ μεγαλειότερον νῦν τὰ τῶν κακώσεων αίρεται, ὡς ἔγωγε
τοῖς ἐμοῖς, καὶ τὰ σὰ συλλογίζομαι. Ἐπὶ πάντα δὲ
καλῶ βοηθὸν τὸν Κύριον· ὑφ' ου τηρεῖο πάσης ἀνώτερος κακώσεως καὶ κακύνσεως.
EPIST. LXII.
Eidem.
Ne mireris si laconica tecum utor brevitate. Si
autem miraris, tabellarium interroga, et totam hujus laconismi causam edisces, qui vere ille ipse est,
qui, ut modo quasi alatus se nobis ad iter accinctum
obtulit et has litteras a me poposcit. Sed nunc quidem vale, et bono hilarique animo esto,neque tristitiæ morbus te invadat, neque ullis unquam tibi
opus sit pharmacis qualia lingua tua charitatis esse
pharmaca celebravit.
EPIST. LXIII.
Inclyto domino Constantino Ducæ.
Si quidem corporis robur, et felix temporis opportunitas, pansebaste domine et maxime opitula.
tor, meæ humilitati iter capere concederent, ceIn omnibus tamen opitulatorem Dominum invoco,
Τῷ αὐτῷ.
Μὴ θαυμάσῃς, εἰ λακωνίζω σοι. Εἰ δὲ θαυμάσεις,
πυθοῦ τοῦ γραμματοκομιστοῦ, καὶ μαθήσῃ τὸ Λακωνισμού αἴτιον. Τὸ δέ ἐστιν αὐτός. Ος μόνον οὐ
πτεροίς κεχρημένον ἑαυτὸν πρὸς τὴν δι' ἡμῶν πρόσο
οδον δηλώσας, τὰς γραφὰς ᾔτησε. Αλλ' υγιαίνοις
μοι, καὶ εὐθυμοίης, και μήτε τῆς λύπης νόσος σε
καταλάβοι, μήτε φαρμάκων δεηθείης, κἂν ὦσι
τοιαῦτα, οἷα ἡ σὴ γλώττα τὰ τῆς ἀγάπης ἐξω
ύμνησε.
ΕΠΙΣΤ. ΕΝ
Τῷ σεβαστῷ κυρίῳ Κωνσταντίνῳ τῷ Δούκα.
Εἰ μὲν ἥ τε τοῦ σώματος ἰσχὺς καὶ τὸ τοῦ καιροῦ
εὐχραὲς [Γ. εὐκρ.], πανσέβαστε ἐμοῦ αὐθέντα καὶ
μέγιστε ἀντιλήπτορ, ὁδεύειν συνεχώρουν τῇ ἐμῆ
col. 481–482page 62 of 72
PG 126:481ταπεινότητι, ταχὺς ἂν πρὸς τὴν σὴν ἀναδραμών περιωπὴν τὴν ὀφειλομένην ἀπέδωκά σοι προσκύνησιν. Νῦν δὲ (οὐ γὰρ συγχωρεῖται μοι ὑφ' ὧν εἶπον, οὐδὲ τὸ ὑπερβῆναι γοῦν τὴν ὁδὸν τοὐμοῦ δωματίου) τῷ παρόντι γράμματι μεσίτῃ χρῶμαι τῆς προσκυνήσεως. Πάντως δὲ καὶ τὴν διὰ τοῦ γράμματος δέξῃ, ὡς καὶ τὴν διὰ τοῦ σώματος· εἴπερ εἷς ἐγώ σοι καὶ ὁ αὐτὸς ὁ κἀκείνην προσαγαγών, καὶ ταύτην προσ άγων σοι. Ταύτην μὲν οὖν ὅτι δέξῃ, σαφῶς πέπεισμαι· μᾶλλον δὲ καὶ ἤδη ἐδέξω· καὶ χαριέστατά μοι προσβλέπει, ὡς εἴωθεν, καὶ ἐρωτᾷς λοιπὸν ὅπου [/. ὅτου] δέομαι. "Αρ' οὖν ἐρῶ σοι τὴν χρείαν, ἡ αἰσχυνοίμην ἂν, εἴ σε τοῦ Βαρδαρίου ἁρμοστὴν ἐπιστάντα πράγμασιν, ἔχων, αὐτὸς ἐν τῷ Βαρδαρίῳ χωρίον, πρὸς τὸν ἀντιλαβέσθαι τούτου φιλανθρωπότ τερον διεγείραιμι. "Ο; γε καὶ πρὸς ἄλλους βοηθεῖν μοι δυναμένους ἀεὶ μεσίτης γίνῃ τῇ ἐμῇ ἀσθενείᾳ. Τοῦτο μὲν οὖν τὸ εἰκὸς ἀπαιτεῖ· πλὴν ἀλλ' ἐπειδὴ καὶ τοὺς εὐδρομοῦντας πτεροῦν εἰώθαμε, τοῖς ὑπο φωνήμασι, κἀγὼ τὴν περὶ τοῦ ἀντιλαβέσθαι τῶν αὐτόθι ἡμετέρων ὡς δουλικῶν σου ἀξίωσιν πρὸς αὐτὸ τοῦτο τεταμένῳ οἷόν τινα προσάγω σοι πτέ ρωσιν. Καί γε δεῖξον ἅπασιν, ὡς καὶ πατρῷον μὲν κλῆρον ἔχεις, τὴν χρηστὴν πρὸς τὸν ἀρχιεπίσκοπον συνδιάθεσιν· πολλαπλασίω δὲ ταύτην αὐτὸς περ ποίηκας, ἵνα σοι καὶ Θεὸς, ᾧ χαρίζῃ, ὅσα ἐμοὶ κα ρίζῃ, πολλαπλασίω τῆς πατρώας δόξης ἐπιβραβεύ σῃ, καὶ πᾶσιν ἀγαθοῖς ἀποδείξῃ μακαριώτερον, τηρῶν καὶ πάσης ἀνώτερον κακώσεως καὶ κακύν σεως. ΕΠΙΣΤ. ΞΑ. Τῷ αὐτῷ. Εἰ καὶ μικράν τινα Ιχθύων ἀποστολὴν, καὶ οὐκ ἀξίαν τῆς σῆς μεγαλειότητος, ποιούμεθα, πανσέβαστε μου αὐθέντα, καὶ μέγιστε ἀντιλήπτορ, ἀλλ' οὖν εἰδότες ὅτι καὶ διακριτικὴς σύ, καὶ περὶ τὰ τοῦ Θεοῦ σφόδρα εὐλαβής, ἅτε ἄμφω ταῦτα πατρῴζων καὶ ὅτι ἐκ μὲν τοῦ, λογίσῃ, τὸ μηδεμίαν ἡμᾶς ἐξου σίαν τῆς καθ' ἡμᾶς λίμνης ἔχειν, ἐκ δὲ τοῦ, ὡς εὐλογίαν τῆς Δεσποίνης ἡμῶν καὶ Θεοτόκου Μητρὸς, ἀποδέξῃ τὰ σμικρὰ ταῦτα. Εὐλογίαν δὲ πᾶσαν ἡλίκη ἂν εἴη μέλλῃ τίθεσθαι. Διὰ τοῦτο καὶ τεθαρρηκότες τὴν ἀποστολὴν πεποιήμεθα. Εἰ μὲν οὖν καλῶς οἶδε τὰ κατὰ σὲ ὁ ἀρχιεπίσκοπος, δείξεις δὲ, ἡδέως ταῦτα η δεξάμενος· εἰ δ' αὖ, καὶ τοῦτο τῶν ἁμαρτιῶν θήσομαι. Πλὴν ἀλλὰ πέποιθα ὡς τὸ πρῶτον ἔσται, καὶ ὡς εὐλογίας ταῦτα προσείσῃ [[. προσήσῃ] τῆς ἀπειρογάμου τοῦ Θεοῦ Νύμφης. Η καὶ εἴη τοι φρουρὸς ἐν βίῳ παντί, πάσης ἀνώτερόν σε τηροῦσα κακύνσεως καὶ κακώσεως.
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
ταπεινότητι, ταχὺς ἂν πρὸς τὴν σὴν ἀναδραμών lerrime quidem, ut te viserem, praciscerer et debita
περιωπὴν τὴν ὀφειλομένην ἀπέδωκά σοι προσκύνησιν. Νῦν δὲ (οὐ γὰρ συγχωρεῖται μοι ὑφ' ὧν εἶπον,
οὐδὲ τὸ ὑπερβῆναι γοῦν τὴν ὁδὸν τοὐμοῦ δωματίου)
τῷ παρόντι γράμματι μεσίτῃ χρῶμαι τῆς προσκυνήσεως. Πάντως δὲ καὶ τὴν διὰ τοῦ γράμματος δέξῃ,
ὡς καὶ τὴν διὰ τοῦ σώματος· εἴπερ εἷς ἐγώ σοι καὶ
ὁ αὐτὸς ὁ κἀκείνην προσαγαγών, καὶ ταύτην προσάγων σοι. Ταύτην μὲν οὖν ὅτι δέξῃ, σαφῶς πέπεισμαι· μᾶλλον δὲ καὶ ἤδη ἐδέξω· καὶ χαριέστατά
μοι προσβλέπει, ὡς εἴωθεν, καὶ ἐρωτᾷς λοιπὸν
ὅπου [/. ὅτου] δέομαι. "Αρ' οὖν ἐρῶ σοι τὴν χρείαν,
ἡ αἰσχυνοίμην ἂν, εἴ σε τοῦ Βαρδαρίου ἁρμοστὴν
ἐπιστάντα πράγμασιν, ἔχων, αὐτὸς ἐν τῷ Βαρδαρίῳ
χωρίον, πρὸς τὸν ἀντιλαβέσθαι τούτου φιλανθρωπότ
τερον διεγείραιμι. "Ο; γε καὶ πρὸς ἄλλους βοηθεῖν
μοι δυναμένους ἀεὶ μεσίτης γίνῃ τῇ ἐμῇ ἀσθενείᾳ.
Τοῦτο μὲν οὖν τὸ εἰκὸς ἀπαιτεῖ· πλὴν ἀλλ' ἐπειδὴ
καὶ τοὺς εὐδρομοῦντας πτεροῦν εἰώθαμε, τοῖς ὑποφωνήμασι, κἀγὼ τὴν περὶ τοῦ ἀντιλαβέσθαι τῶν
αὐτόθι ἡμετέρων ὡς δουλικῶν σου ἀξίωσιν πρὸς
αὐτὸ τοῦτο τεταμένῳ οἷόν τινα προσάγω σοι πτέρωσιν. Καί γε δεῖξον ἅπασιν, ὡς καὶ πατρῷον μὲν
κλῆρον ἔχεις, τὴν χρηστὴν πρὸς τὸν ἀρχιεπίσκοπον
συνδιάθεσιν· πολλαπλασίω δὲ ταύτην αὐτὸς περ
ποίηκας, ἵνα σοι καὶ Θεὸς, ᾧ χαρίζῃ, ὅσα ἐμοὶ κα
ρίζῃ, πολλαπλασίω τῆς πατρώας δόξης ἐπιβραβεύσῃ, καὶ πᾶσιν ἀγαθοῖς ἀποδείξῃ μακαριώτερον,
τηρῶν καὶ πάσης ἀνώτερον κακώσεως καὶ κακύν
σεως.
Τῷ αὐτῷ.
salutatione prosequerer. Mihi autem nunc facultas
non datur ab his quos antea dixi, domum deserendi, ideo bis praesentibus litteris, quasi mediatri
cibus, ad tua genua provolvar. Vere quidem salutationem hanc his in litteris persenties, quasi
ipse meo corpore tibi impenderim, illamque tibi
praesens 698 obtulerim. Hanc igitur te acceplurum facile credo: potius autem nunc suscipis et
grato nie vultu, ut de more, intueris, et si qua in
posterum re. indigeam, sciscitaris Igitur meam
tibi inopiam patefaciam, aut erubescerem sane,
si te, qui Bardarii rebus præes, etiam cum ipse in
Bardario loca sedemque habeam, ad auxilium te
hunianiorem et benigniorem excitarem. Nam tu
præsertim alios, ut meæ opitularentur indigentia
quibus ad id facultas et potestas iuerat, ut intercessor commovisti. Hoc etenim ipsa æquitas postulat. Verumtamen et illis qui velocissimo ad id percurrunt pede, monitis et cohortationibus alas indere
consuevinus. Et ego etiain, ut meos socios, veluti
servos tuos et famulos digne suscipias, et honoribus ornes, iterum atque iterum tibi, qui tantum
munus subire vis, quasi quoddam alarum remigium
objicio. Vere quidem omnibus ostende, te quasi
paternam habere substantiam et sortem, ipsum in
archiepiscopum affectumn utilesque conatus. Hos
autem multo te copiosiores præstiti, ut tibi Deus,
cui gra¡um facis, ut mihi ipsi abundantius paternæ
gloriæ cumulum in præmium indulgeat, teque
Comnibus bonis beatun prædicet, et absque ullo
noxæ periculo et sceleris macula custodiat.
Εἰ καὶ μικράν τινα Ιχθύων ἀποστολὴν, καὶ οὐκ
ἀξίαν τῆς σῆς μεγαλειότητος, ποιούμεθα, πανσέβαστέ μου αὐθέντα, καὶ μέγιστε ἀντιλήπτορ, ἀλλ'
οὖν εἰδότες ὅτι καὶ διακριτικὴς σύ, καὶ περὶ τὰ τοῦ
Θεοῦ σφόδρα εὐλαβής, ἅτε ἄμφω ταῦτα πατρῴζων·
καὶ ὅτι ἐκ μὲν τοῦ, λογίσῃ, τὸ μηδεμίαν ἡμᾶς ἐξου
σίαν τῆς καθ' ἡμᾶς λίμνης ἔχειν, ἐκ δὲ τοῦ, ὡς
εὐλογίαν τῆς Δεσποίνης ἡμῶν καὶ Θεοτόκου Μητρὸς,
ἀποδέξῃ τὰ σμικρὰ ταῦτα. Εὐλογίαν δὲ πᾶσαν ἡλίκη
ἂν εἴη μέλλῃ τίθεσθαι. Διὰ τοῦτο καὶ τεθαρρηκότες
τὴν ἀποστολὴν πεποιήμεθα. Εἰ μὲν οὖν καλῶς οἶδε
τὰ κατὰ σὲ ὁ ἀρχιεπίσκοπος, δείξεις δὲ, ἡδέως ταῦτα η
δεξάμενος· εἰ δ' αὖ, καὶ τοῦτο τῶν ἁμαρτιῶν θήσομαι. Πλὴν ἀλλὰ πέποιθα ὡς τὸ πρῶτον ἔσται, καὶ ὡς
εὐλογίας ταῦτα προσείσῃ [[. προσήσῃ] τῆς ἀπειρογάμου τοῦ Θεοῦ Νύμφης. Η καὶ εἴη τοι φρουρὸς ἐν
βίῳ παντί, πάσης ἀνώτερόν σε τηροῦσα κακύνσεως
καὶ κακώσεως.
EPIST. LXIV.
Eidem.
et
Etsi paucos ad te pisciculos, et non ut tuam amplitudinem decebat, misimus, venerandissime domine
et maxime opitulator: nihilominus tamen non dubito
te, quia multo cuncta discernere scis judicio, et magna in Deum religione et pietate polles, et in utroque
paternos ad ungueni, imitaris mores; facile animo,
ob hoc reputare tuo, nullam nobis ex hac nostra
palude, facultatem et copiam esse concessam
hæc quæ mitto, et si parva, quasi benedictionem
quamdam et gratam eleemosynam dominæ nostre
Dei Matris suscipere. Omnem autem benedictionem, quanta quidem fucrit, constituan. Quapropter hac fiducia freti, hæc ad te munera decrcvimus et si quæ apud te sunt archiepiscopus
bene perspexerit, tamen id te jucundo susce
pisse animo profteberis. Si vero e contra id fuerit, nostris hoc fimputabo peccatis. Verumtamen
primum esse futurum non dubito et veluti benedictiones hæc, Dei Sponsæ, quæ nullum unquam experta est thalamum, tibi grata fore: quæ tibi omni
vitæ spatio speculatrix, et custos præsit, et te omni detrahat sceleri et calamitati.
Variæ lectiones et notæ.
Vide supra epist. 55.
Letter LXVEpistola LXV
col. 483–484page 63 of 72
Epistola LXIV
PG 126:483ΕΠΙΣΤ. ΞΕ. Τῷ μαγίστρῳ κυρίῳ Ἰωάννῃ τῷ Παντέ την Καὶ τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι; Διήγαγε διὰ τῆς ὑγρᾶς οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς οὐδὲ διὰ ξηρᾶς. Ἐπέταξε τῇ καταιγίδι, καὶ ἔστη εἰς αὑραν· ἀσθενείας πολυημέρου ἐρύσατο, καὶ περιέζωσε δύναμιν· ὡς τοῖς πάλαι εἶναι τὰ νῦν ἐφάμιλλα, οἷον τοῖς περὶ τὸν Εζεκίαν λέγω καὶ τοῖς ἐν τῷ ποταμῷ Χαβαρ τῷ τῶν μεγάλων ἐπίπτῃ θεωρηθῆναι Ἰεζεκιήλ· ὅτε δηλαδὴ πνεῦμα ζωῆς καὶ παλιγγενεσίας, νεκροῖς ὀστέοις ένεκαιν ξετο· ἵνα μὴ λέγω τὰ τοῦ ἐμοῦ Ἰωάννου, πενθεραν Πέτρου, καὶ βασιλικοῦ υἱὸν, καὶ ὑδρωπικὸν, καὶ παν ράλυτον, ἐκ πυρετοῦ ἀναψυχομένους, ἐκ καχεξίας εὐκρατουμένους, ἐκ παρέσεως συναρμοζομένους. Χάρις οὖν τῷ δωρεάν σώζοντι, καὶ μὴ κατὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν ποιοῦντι, ἀλλ᾽ ἁμαρτίας παρορώντι, καὶ ἐγκλήματα ὑπερβαίνοντι. Ἐμοὶ γὰρ, λαμπρότατε μου αὐθέντα, ἐπιβάντι τοῦ πλοίου (ἡμέρα δὲ ἦν καθ' ἦν μοι ἡ περίοδος προσδοκήσιμος), ἐπισυνέβη πρᾶ γμα πάσης ἐλπίδος ἐξώτερον· ναυτία, καὶ σιελι σμὸς, καὶ τὸ παρακολούθημα ἔμετος, καὶ τὸ ἐκφιο ρούμενον ὑγρὸν ὠμὸν καὶ ἀσύστατον κἀπὶ τῷ τέσ λει, χολῆς τι μέρος. Μικρὸν δὲ διαλιποῦσι, πάλιν τὰ αὐτὰ, πλὴν ὅσον ἡ χολὴ πλείων, κάν τῇ διεξόδω πλέον δριμύττουσα. Προσεδόκων μὲν οὖν καὶ τὴν ἐπι σημασίαν τοῦ τεταρταίου συμβῆναι κατὰ τὸ σύνηθε Ὁ δὲ ἄρα τῷ χυμῷ καὶ τῇ χολῇ συναπέπτυτο [. πυστο], καὶ φόβον ἄφοδον ηλέγχθην φοβούμενος. Ηκεν αὖθις ἡμέρα περιόδου, καὶ δυσελπίσας ὁ πάντα δει λὸς ἐγώ, καὶ ὁ Θεὸς ὁ αὐτὸς ἦν, καὶ οὐκ ἠλλοίωτο καὶ φροῦδον τὸ κακόν καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ νῦν ἀποσέσωσμαί σοι κατὰ τὴν Θείσα λονίκην ὁ βαρύνοσος ἄνεσος Καὶ τοῦτ' ἐκεῖνο ἦν ἄρα τῆς παροιμίας σοφόν, ὡς ἔστι τι καὶ χολῆς ὄφελος. Και που τοῖς μετὰ ταῦτα χρόνοις δώσω παρώδημα, ὅτι κλύδων εἰδίαν χαρίζεται, καὶ τάρι χας εἰρήνην· καὶ ῥώνονται σῶμα ταῖς του στομάχου κακώσεσιν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ταύτῃ. Τὰ δὲ κατὰ τὴν ᾿Αχρίδα πάντα φόδου μεστά. Καὶ τὸ τοῦ Μ κρου μέρος (ὁ δὲ Μάκρος τῆς Αχρίδος τμήμα), παρὰ τοῦ δούλου καὶ ἀπεστάτου λελήϊσται. Ἡ δὲ Βαγορά (ὄρος δὲ αὕτη τάμμεγα, καὶ τοῖς Βουλγαρ κοῖς καὶ Δυῤῥαχικοῖς ὄρεσι μεσιτεύον), παρὰ τοῦ αντάρτου φυλάττεται. Και συνόλως εἰπεῖν, πάντη ΣΥΚΗ, κακὸν κακῶς ἐστήρικται. Αλλά θαρρούμεν θεον, καὶ τοῖς τοῦ κρατίστου βασιλέως ἀγῶσιν, ὅτι τῇ σαύρα γοῦν ταύτῃ θαλφθείη ταῖς τῶν εὐεργεσιών τοῦ βασιλέως ἀκτῖσι, καὶ διὰ τοῦτο κεφαλὴν ἀράσσῃ, σὐδ' ἔστιν ὅπου ἔσται κατάδυσις. Ο γάρ τοι παντές βαστος σεβαστός καὶ πρωτοστράτωρ, κύριος Μια χαὴλ, παρὰ τοῦ βασιλέως ἐστάλη, ἐφ᾽ ᾧ συλλέξει τε ἄνδρας, καὶ τῷ καθάρματι ἀντιτάξασθαι. Καὶ Ανεσος. ἄνοτος.
699 EPIST. LXV.
Magistro domino Joanni Pantechnæ.
Ecquid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi **? Eduxit enim me per nda maris
vada, ut non ita per sicca terræ jugera tutius. Delabenti enim procellæ imperavit, et velut cessantem
tranquillitatis anram constituit. Me a diuturno tanguentis morbi squalore custodivit, et præcinxit me
potentia et robore, ita ut etiam posteris hæc sint
nautationi et contentioni. Ut illis scio contigisse
circa Ezechiam, et hos qui Anvium Chrobac incofunt, qui magnorum inspector fuit et contemplator,
Ezechielem fuisse vaticinatum; quando scilicet
vitæ spiritum et regenerationis virtutem mortuis
ossibus renovavit *. Ne illa etiam mei Joannis reΕΠΙΣΤ. ΞΕ.
Τῷ μαγίστρῳ κυρίῳ Ἰωάννῃ τῷ Παντέ την
Καὶ τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν
ἀνταπέδωκέ μοι; Διήγαγε διὰ τῆς ὑγρᾶς οὕτως
ἀσφαλῶς, ὡς οὐδὲ διὰ ξηρᾶς. Ἐπέταξε τῇ καταιγίδι,
καὶ ἔστη εἰς αὑραν· ἀσθενείας πολυημέρου ἐρύσατο,
καὶ περιέζωσε δύναμιν· ὡς τοῖς πάλαι εἶναι τὰ
νῦν ἐφάμιλλα, οἷον τοῖς περὶ τὸν Εζεκίαν λέγω
καὶ τοῖς ἐν τῷ ποταμῷ Χαβαρ τῷ τῶν μεγάλων
ἐπίπτῃ θεωρηθῆναι Ἰεζεκιήλ· ὅτε δηλαδὴ πνεῦμα
ζωῆς καὶ παλιγγενεσίας, νεκροῖς ὀστέοις ένεκαιν
ξετο· ἵνα μὴ λέγω τὰ τοῦ ἐμοῦ Ἰωάννου, πενθεραν
Πέτρου, καὶ βασιλικοῦ υἱὸν, καὶ ὑδρωπικὸν, καὶ παν
ράλυτον, ἐκ πυρετοῦ ἀναψυχομένους, ἐκ καχεξίας
εὐκρατουμένους, ἐκ παρέσεως συναρμοζομένους.
Χάρις οὖν τῷ δωρεάν σώζοντι, καὶ μὴ κατὰ τὰς
ἀνομίας ἡμῶν ποιοῦντι, ἀλλ᾽ ἁμαρτίας παρορώντι,
καὶ ἐγκλήματα ὑπερβαίνοντι. Ἐμοὶ γὰρ, λαμπρότατε
μου αὐθέντα, ἐπιβάντι τοῦ πλοίου (ἡμέρα δὲ ἦν καθ'
ἦν μοι ἡ περίοδος προσδοκήσιμος), ἐπισυνέβη πρᾶγμα πάσης ἐλπίδος ἐξώτερον· ναυτία, καὶ σιελισμὸς, καὶ τὸ παρακολούθημα ἔμετος, καὶ τὸ ἐκφιο
ρούμενον ὑγρὸν ὠμὸν καὶ ἀσύστατον κἀπὶ τῷ τέσ
λει, χολῆς τι μέρος. Μικρὸν δὲ διαλιποῦσι, πάλιν
τὰ αὐτὰ, πλὴν ὅσον ἡ χολὴ πλείων, κάν τῇ διεξόδω
πλέον δριμύττουσα. Προσεδόκων μὲν οὖν καὶ τὴν ἐπι
σημασίαν τοῦ τεταρταίου συμβῆναι κατὰ τὸ σύνηθε
Ὁ δὲ ἄρα τῷ χυμῷ καὶ τῇ χολῇ συναπέπτυτο [.-
πυστο], καὶ φόβον ἄφοδον ηλέγχθην φοβούμενος. Ηκεν
αὖθις ἡμέρα περιόδου, καὶ δυσελπίσας ὁ πάντα δει
λὸς ἐγώ, καὶ ὁ Θεὸς ὁ αὐτὸς ἦν, καὶ οὐκ ἠλλοίωτο
καὶ φροῦδον τὸ κακόν καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος
αὐτοῦ. Καὶ νῦν ἀποσέσωσμαί σοι κατὰ τὴν Θείσαλονίκην ὁ βαρύνοσος ἄνεσος Καὶ τοῦτ' ἐκεῖνο
ἦν ἄρα τῆς παροιμίας σοφόν, ὡς ἔστι τι καὶ χολῆς
ὄφελος. Και που τοῖς μετὰ ταῦτα χρόνοις δώσω
παρώδημα, ὅτι κλύδων εἰδίαν χαρίζεται, καὶ τάρι
χας εἰρήνην· καὶ ῥώνονται σῶμα ταῖς του στομά
χου κακώσεσιν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ταύτῃ. Τὰ δὲ κατὰ
τὴν ᾿Αχρίδα πάντα φόδου μεστά. Καὶ τὸ τοῦ Μ
κρου μέρος (ὁ δὲ Μάκρος τῆς Αχρίδος τμήμα),
παρὰ τοῦ δούλου καὶ ἀπεστάτου λελήϊσται. Ἡ δὲ
Βαγορά (ὄρος δὲ αὕτη τάμμεγα, καὶ τοῖς Βουλγαρ
κοῖς καὶ Δυῤῥαχικοῖς ὄρεσι μεσιτεύον), παρὰ τοῦ
pelan, Petri socrum et reguli filium et hydropicum
et paralyticum, ex ardenti febris astu in lilarem
vitæ recreationem eductos, ex morbo restitutos ad
vires, et ex membrorum solutione el remissione,
apta et firma compagine compositos. Gratia
¡gitur sit iHi qui gratis nos vitæ et saluti reddili, et non, ut nostrorum est scelerum iniquitas, nobiscum se gessit, sed ipsa crimina despexit,
et culparum reatus præterit. Mihi enim, illustris ▸
sime demine, dum pavem conscenderem, dios quidem iluxit, in quo constantem via cursum sperabam, et carte acerbus præter omnem spem contigit
asus. Nam me nausea, et saliva, et qui inde sequitur vomitus et omnis egestus, et eductus hunor,
-crudo et male consistenti fusus liquore, et tauden
multa bilis portio me invasit. Cumque parum ho-
rum cessaret gravamen, ecce iterum eadem superveniunt, nisi quod bilis tunc copiosior fuit, et in
ipso exitu multo acrioris Irumoris; existimabam
enim certam quartanæ febris significationem, ut
assuerain me subire, quæ quidem et humore et bile
ut sputum est ejecta. Atque ita metus inanis aœcusabar. Rursus itaque dies abeundi advenit, et ego
miser cuncta ægra spe exhorrescebam, et Deus idem
ſuit et non alius; et omne malum evanuit, nec
ejus locus amplius inventus est. Nunc Thessalonicæ tibi incolumis me sisto, et qui gravi morbo
percussus fui, adsum illo solutus. Et hoc quidem
illud fuit, quod doctum adagium evulgat, esse
scilicet suum bili bonum Etiam alicubi futuris αντάρτου φυλάττεται. Και συνόλως εἰπεῖν, πάντη
temporibus tecum jocose confabulabor. Quoniam
ingens fluctuum æstus jam serenum aeris statuin
quasi grato laxat decursu, et tumultuosa perturbatio
pacem. Et corpus vitiis stomachi effusis jam robu -
stius redditur, fortiusque invalescit. Sed lec quidem hactenus. Cuncia autem in quibus Achris
versatur, plena 700 horrent metu, et ipsa pariter Mocri regis (est autem Mocrus Achridis para),
ss Psal. IV,
34 Ezech. ΣΥΚΗ, 1 seqq.
κακὸν κακῶς ἐστήρικται. Αλλά θαρρούμεν θεον,
καὶ τοῖς τοῦ κρατίστου βασιλέως ἀγῶσιν, ὅτι τῇ
σαύρα γοῦν ταύτῃ θαλφθείη ταῖς τῶν εὐεργεσιών
τοῦ βασιλέως ἀκτῖσι, καὶ διὰ τοῦτο κεφαλὴν ἀράσσῃ,
σὐδ' ἔστιν ὅπου ἔσται κατάδυσις. Ο γάρ τοι παντές
βαστος σεβαστός καὶ πρωτοστράτωρ, κύριος Μια
χαὴλ, παρὰ τοῦ βασιλέως ἐστάλη, ἐφ᾽ ᾧ συλλέξει
τε ἄνδρας, καὶ τῷ καθάρματι ἀντιτάξασθαι. Καὶ
Varia lectiones et nota.
Bilis in naribus, prov. in Theocrito. Ira, causa fortitudinis. Aristot. in Ethicis.
Ανεσος. Scrib. ἄνοτος.
col. 485–486page 64 of 72
PG 126:485δὴ συλλέγει, καὶ δὴ προσβαλεῖ τε αὐτῷ, καὶ τῇ χώρᾳ αὐτοῦ ἐμβαλεῖ. Καὶ ὁ ἀμύνων ἡμῖν Θεὸς ἥξει, καὶ οὐ χρονιεῖ· καὶ ὁ δοῦλος Ἱεροβοάμ τῇ ἀποστασίᾳ κατὰ τοὺς Σολομῶντος χρόνους ἐπιβαλόμενος, οὐδὲν πλέον δράσει του κακῶς βουλεύσασθαι. Παθῶν δὲ βασιλείαν, ὦ γῆ καὶ ἥλιε, καὶ βασιλείας ἀγένεια, καὶ ὕψος ἀρχῆς ἀσύγκριτον, οὐδὲ τοῦ δοῦ λος εἶναι βασιλέως ἀξιωθήσεται. Ἐγὼ δὲ ἅμα τῷ τὴν Θεσσαλονίκην καταλαβεῖν, εἴ που Δαίδαλον εξ ρον, πτερὰ ἂν ἐμαυτῷ περιηρμοσάμην, καὶ ἐπετά σθην, καὶ πρὸς τὴν ᾿Αχρίδα κατέπαυσα. Αλλ' οὔτε Δαίδαλον εἶχον, οὔτε φίλον τῇ χρεία μου συμβαλλόμενον. "Αλογα τοίνυν μισθωσάμενος, ἤδη άπειμι. ΕΠΙΣΤ. ΕΦ'. Τῷ ἐπισκόπῳ Κίτρου. Ἔστι καὶ γράφοντα μὴ ἀγαπᾶν, καὶ μὴ γράφοντα ἀγαπᾷν, τιμιώτατε ἀδελφὲ καὶ δέσποτα· τὸ μὲν, τῇ ζύμῃ τῶν Φαρισαίων χρώμενον, ἣν εἶναι τὴν ὑπόκρισιν ἐδιδάχθημεν· τὸ δ' ασχολίας περιελκόμενον, ᾶς ἡμῖν ἐπιφέρει τοῖς κουφοτέροις ἡ καθ᾿ ἡμῶν τοῦ βίου μεγάλη δύναμις. Μή μοι τοίνυν τὴν ἀγραφίαν, ἔχειν ἐν λόγῳ, ἀλλὰ τοῦ μείζονος ἀπολαύειν τοῦ τῆς ἀγάπης καλοῦ, ἐλάττονος φροντίδος ἀξιοῦν δι καίῳ, τὸ ἔλαττον καὶ τὴν τῶν εὐχῶν προτείνειν χεῖρα τοῖς πανταχόθεν βαπτίζεσθαι κινδυνεύουσιν. Ως γὰρ οὐκ ἀρκούντων τῇ ἀσθενείᾳ τῆς ἐμῆς ψυχῆς τῶν ἄλλων βαρῶν, ἐπετέθη καὶ ὁ τοῦ ἀδελφοῦ θάνατος" ἀδελφοῦ, ἐμῆς ἐξηρτημένου πνοῆς, καὶ πάντα δυο τοῦ ἐμοὶ καὶ παραβαλλομένου, καὶ πρὸς αὐτὸ, φασί, πῦρ καὶ κατὰ ξιφῶν κυβιστῶντος, ἵν᾽ αὐτὸς ἐν ἀραθυμίᾳ καὶ ἀλυπίᾳ (99') διάγοιμι. Οι στερηθείς, ὅσης χρήζω τῆς ἄλλοθεν βοηθείας, οὐκ ἂν δυναίμην λόγῳ δηλῶσαι. Ταύτης οὖν τὸ μεῖζον μέρος αἱ τῆς σῆς τιμιότατε εὐχαί μοι γενέσθωσαν, ἀεὶ πλείους τῶν συνήθων ἐπιδιδόμεναι. Τάχα δ᾽ ἂν ἐπ' ὀλίγον ἐπιδοθεῖεν. Ἴσως γὰρ τῷ χρηστοτάτῳ ἀδελφῷ πρὸς τὴν αὐτὴν ἀποδημίαν εψόμεθα. Αισθανόμεθα γὰρ τοῦ σώματος εἰς παντελῆ ἀσθένειαν ὑποῤῥέοντος, καὶ πεισομένου ὅπερ εἰς αὐτὸ δρᾷν ἡ συνεζευγμένη βοὴ πέφυκεν· εἰ μὴ ἄρα τότε μάλιστα τοῦ ῥηθέντος βοηθήματος δεηθησόμεθα· ἵνα μὴ πάνυ τοι πολλὰ ἐν ἡμῖν ὁ ἐδοστάτης εὕροι, μηδὲ σφόδρα μεγάλα, ἐξ οὗ σημείου τοὺς κατ' ἐμὲ τῇ αὐτοῦ μερίδι προστίθησι, ἀλλ᾽ εὑρεθῶμεν δοῦλοι τοῦ ἀλήπτου Δεσπότου, Ἐν ἀραθυμίᾳ καὶ ἀλυπίᾳ, ἐν ῥᾳθυμίᾳ καὶ ἀ. Τεμιότατε. τιμιότητος.
EPISTOLÆ LXXV J. MEURSIO EDITÆ..
δὴ συλλέγει, καὶ δὴ προσβαλεῖ τε αὐτῷ, καὶ τῇ quæ n'servo et apostata(99), incursibus vexatur. Bχώρᾳ αὐτοῦ ἐμβαλεῖ. Καὶ ὁ ἀμύνων ἡμῖν Θεὸς gora mons inter Bulgaricos et Dyrrhachicos mouἥξει, καὶ οὐ χρονιεῖ· καὶ ὁ δοῦλος Ἱεροβοάμ τῇ tes interjectus assurgit, qui a tyranno armis custoἀποστασίᾳ κατὰ τοὺς Σολομῶντος χρόνους ἐπιβαλό- ditur et asservatur, et, ut summatim dicam, omni
μενος, οὐδὲν πλέον δράσει του κακῶς βουλεύσασθαι. in loco malorum circumdatur Sed nos in Deo fituΠαθῶν δὲ βασιλείαν, ὦ γῆ καὶ ἥλιε, καὶ βασιλείας ciam ponimus, et potentissimis imperatoris colore
ἀγένεια, καὶ ὕψος ἀρχῆς ἀσύγκριτον, οὐδὲ τοῦ δοῦ tibus innitimur, quoniam sub hac immani lacerta,
λος εἶναι βασιλέως ἀξιωθήσεται. Ἐγὼ δὲ ἅμα τῷ ipsis egregiorum imperatoris facinorum radiis acτὴν Θεσσαλονίκην καταλαβεῖν, εἴ που Δαίδαλον εξ
census fuit, et propter hoc, caput suum allidet nec
ρον, πτερὰ ἂν ἐμαυτῷ περιηρμοσάμην, καὶ ἐπετά- erit ubi erit, ulla latebra. Etenim venerabilis nı –
σθην, καὶ πρὸς τὴν ᾿Αχρίδα κατέπαυσα. Αλλ' οὔτε litiæ princeps dominus Michael ab imperatore misΔαίδαλον εἶχον, οὔτε φίλον τῇ χρεία μου συμβαλλό sus est, sub quo selecta virorum corpora cogere,
μενον. "Αλογα τοίνυν μισθωσάμενος, ἤδη άπειμι. et huic scelerato se opponere statuit. Agmina quidem recenset, et huic cuncta objicit, et in regionem hujus erumpit, et etiam nobis auxiliator et fortior Deus in opem adveniet, nec morabitur quidem. Et ut servus Jeroboam sub Salomonis tempore
apostasiæ incumbens, nihil eorum quæ pessime conari intendebat, amplius perficere poterit. Hic
autem imperium ambit, o terra, o sol et o imperii ignobilitas, o altitudo sceptri omnibus major, ncque
imperatoris servus esse dignus videbitur. Ego autem ut primum Thessalonicam sum ingressus,
Pimul ac alicubi ipsum Dædalon inveni, alas mihi ipsi aptavi, locaque volatu inquisivi, et apud Achridem acquievi. Verumtamen neque Dædalum habui, neque amicum fidum. Tandem equis conductis
jam proficiscor.
Τῷ ἐπισκόπῳ Κίτρου.
Ἔστι καὶ γράφοντα μὴ ἀγαπᾶν, καὶ μὴ γράφοντα
ἀγαπᾷν, τιμιώτατε ἀδελφὲ καὶ δέσποτα· τὸ μὲν,
τῇ ζύμῃ τῶν Φαρισαίων χρώμενον, ἣν εἶναι τὴν
ὑπόκρισιν ἐδιδάχθημεν· τὸ δ' ασχολίας περιελκόμενον,
ᾶς ἡμῖν ἐπιφέρει τοῖς κουφοτέροις ἡ καθ᾿ ἡμῶν τοῦ
βίου μεγάλη δύναμις. Μή μοι τοίνυν τὴν ἀγραφίαν,
ἔχειν ἐν λόγῳ, ἀλλὰ τοῦ μείζονος ἀπολαύειν τοῦ
τῆς ἀγάπης καλοῦ, ἐλάττονος φροντίδος ἀξιοῦν δι
καίῳ, τὸ ἔλαττον καὶ τὴν τῶν εὐχῶν προτείνειν χεῖρα
τοῖς πανταχόθεν βαπτίζεσθαι κινδυνεύουσιν. Ως
γὰρ οὐκ ἀρκούντων τῇ ἀσθενείᾳ τῆς ἐμῆς ψυχῆς τῶν
ἄλλων βαρῶν, ἐπετέθη καὶ ὁ τοῦ ἀδελφοῦ θάνατος"
ἀδελφοῦ, ἐμῆς ἐξηρτημένου πνοῆς, καὶ πάντα δυο
τοῦ ἐμοὶ καὶ παραβαλλομένου, καὶ πρὸς αὐτὸ,
φασί, πῦρ καὶ κατὰ ξιφῶν κυβιστῶντος, ἵν᾽ αὐτὸς
ἐν ἀραθυμίᾳ καὶ ἀλυπίᾳ (99') διάγοιμι. Οι στερηθείς,
ὅσης χρήζω τῆς ἄλλοθεν βοηθείας, οὐκ ἂν δυναίμην
λόγῳ δηλῶσαι. Ταύτης οὖν τὸ μεῖζον μέρος αἱ τῆς
σῆς τιμιότατε εὐχαί μοι γενέσθωσαν, ἀεὶ πλείους
τῶν συνήθων ἐπιδιδόμεναι. Τάχα δ᾽ ἂν ἐπ' ὀλίγον
ἐπιδοθεῖεν. Ἴσως γὰρ τῷ χρηστοτάτῳ ἀδελφῷ πρὸς
τὴν αὐτὴν ἀποδημίαν εψόμεθα. Αισθανόμεθα γὰρ
τοῦ σώματος εἰς παντελῆ ἀσθένειαν ὑποῤῥέοντος,
καὶ πεισομένου ὅπερ εἰς αὐτὸ δρᾷν ἡ συνεζευγμένη
βοὴ πέφυκεν· εἰ μὴ ἄρα τότε μάλιστα τοῦ ῥηθέντος
βοηθήματος δεηθησόμεθα· ἵνα μὴ πάνυ τοι πολλὰ
ἐν ἡμῖν ὁ ἐδοστάτης εὕροι, μηδὲ σφόδρα μεγάλα, ἐξ
οὗ σημείου τοὺς κατ' ἐμὲ τῇ αὐτοῦ μερίδι προστί
θησι, ἀλλ᾽ εὑρεθῶμεν δοῦλοι τοῦ ἀλήπτου Δεσπότου,
ח
EPIST. LXV.
Episcopo Citri.
Fieri equidem poterit, ut illum tu non ames,
qui ad te scribit, illumque qui ad te non scribit,
tenerrimo prosequaris amore, inclyte frater et domine. Hoc vero Pharisæorum fermentum refert,
quod esse hypocrisin didicimus. Illud quidem de
negotiis impeditum, et occupationibus distractum
vere indicat, quas nobis quidem mollioribus et
languidioribus, hujus vitæ magna vis, et urgens
necessitas quæ semper contra nos est, assiduo
injicit. Cave igitur ad me non scribere, equum
esse censeas, sed majus ipsum dilectionis bonum
consequens, minoris curæ, quam par est dignum
existima, quod minimum est, et potentem tuarum
precum manum Lis extende, qui ubique vasto periculorum gurgite demerguntur. Etenim jam quasi
aliarum deinceps calamitatum gravia pondera,
duraque moles, animæ meæ imbecillitati non
satis esset, acerba fratris mei mors mihi supervenit, fratris, inquam, qui ex solo neo pendebat
spiritu, quique in omnibus vere mihi prælatus et
antepositus erat, ut in ipsum ignem, ut dicunt, et
contra quæcunque tela et enses, pro me, se objiciebat, ut ego in otio et vitæ hilaris tranquillitate
degerem. Quo denique privatus, quanto 701 destituar auxilio, nullis exprimere verbis potero.
Hujus igitur majorem et potiorem partem, utinam
tuæ divinæ preces, illustrissime, mihi substituant,
semper plurima, quæ solent, subsidia in me declinantes, et forte brevi tempore spatio, illa mihi
Variæ lectiones et notæ.
Boemundum Nermannum intelligit. Vide Dissertat. tomo I præmissam cap. V.
Ἐν ἀραθυμίᾳ καὶ ἀλυπίᾳ, Scrib. ἐν ῥᾳθυμίᾳ καὶ ἀ.
Τεμιότατε. Scrib. τιμιότητος.
Letters LXVII, LXVIIIEpistola LXVII. LXVIII
col. 487–488page 65 of 72
Epistola LXVI
PG 126:487πρὸς τὴν ἀποδημίαν ἀπρόσκοποι χειραγωγηθείημεν, ὡς δεξιᾶς τοῦ Πατρὸς πάντας τοὺς ἀνθέλκειν βου λομένους ἀποῤῥαπίζοντος. Λ ἐν ᾧ οὐδὲν εὗρεν οὗτος ὁ λήσταρχος· ὑφ' οὗ καὶ ΕΠΙΣΤ. ΞΖ'. Τῷ ἐπισκόπῳ Δέβρης. Ο μὲν χρηστότατός μοι ἀδελφός, τιμιώτατε συνεπίσκοπε, ὑπὸ Κυρίου προσληφθείς, μακάριος ὄντως ἐστὶ τῆς προσλήψεως. Αὐτοὶ δὲ ὑπελείφθημεν ἐν τῷ τῆς λύπης χωρίῳ, τοῖς τοῦ σκοτασμοῦ σκηνώμασι, τῇ κοιλάδι τοῦ κλαυθμῶνος, πᾶσιν ἐκκείμενοι τοῖς τῆς λύπης χωρίῳ πονηρίας πνεύμασιν· ἀποκλαυσάμενοι μὲν τὸν ἀδελφὸν, ὅσον ἡ φύσις ἀπῄτει, καὶ ὁ παλαιὸς Ἀδάμ· ταχὺ δὲ πρὸς τὸν τῆς φύσεως καινιστὴν ἀποβλέψαντες Λόγον, τὸν δεύτερον 'Αδάμ, καὶ τὸν πρότερον Θεόν· ὃς καὶ πένθους ἡμῖν νό μους ὥρισεν. Ο καὶ πεποίθαμεν, ὅτι τὴν πάντα γενόμενον ἀδελφὸν προσλαβών, οὐδὲ τοῦ λοιποῦ ἑάσει ἀβοηθήτους, ἀλλὰ δώσει πάντως τοῖς ἀσθε νοῦσιν ἰσχὺν οἷς οἶδε τρόποις ὁ καὶ διὰ τ' ἀδελ φοῦ ἐνισχύων πρότερον. Καὶ αὐτὸς δὲ τοῦτ' αὐτὸ ζήτει ὑπὲρ ἡμῶν παρ' αὐτοῦ, προσεπιζητῶν τὸ καὶ εἰς τὴν λαχοῦσαν σε τάχιον ἐπανελθεῖν, τὰ τῆς αὐτοῦ ποίμνης ἣν ἐνεχειρίσθης, ἐπισκεψόμενον πρόβατα. ΕΠΙΣΤ. ΞΗ. Τῷ σεβαστῷ καὶ δονκὶ Βεῤῥοίας, κυρίῳ Κων σταντίνῳ, τῷ υἱῷ τοῦ σεβαστοκράτορος. Ὁρῶν μου τὸν ἀδελφὸν διακεχυμένον, όπηνίκα ἡμῶν ἐχωρίζετο, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς γῆθος τῷ προσ ώπῳ ἐπισημαίνοντα, ἐθαύμαζον τὸ ἄηθες τοῦ ὁρά ματος, καὶ μέχρι μέν τινος τὸν θαυμασμόν κατ' ἐμαυτὸν ἔπεπτον. Ἐπεὶ δέ μοι ἐξενίκα τὴν τοῦ λογισμοῦ δύναμιν, ἐπυθόμην τ᾿ ἀδελφοῦ τὸ τῆς φαιδρότητος αἴτιον· καὶ ὅτι ἐθαύμαζον, ἀπεκάλυψα. Ὁ δὲ, μᾶλλον αὐτὸς θαυμάζειν ἔφησεν, ὅτι ἐθαύ ματα. Οὐ γὰρᾔδεις, εἶπεν, ὡς ἐλπίζω τὸν σεβαστὸν ὄψεσθαι. Η δ' ἐλπὶς ἥδε πηγὴν εὐφροσύνης ἐντό; μοι τῆς καρδίας ἀνέγρηξεν. Ης αἱ φλέβες καὶ ἄχρι τοῦ πρωσώπου ἀναπιδύουσιν. ᾿Ανέδακον τα χείλη τούτων ἀκούσας ἐγώ, καί τι μικρὸν τὴν κε φαλὴν ἔνευσα, ὥσπερ οἱ ἀναμιμνησκόμενοι. Εἶτε καὶ περιλαβὼν τὸν ἀδελφὸν, μακάριζον, ὅτι τοιούτου καταπολαύσει θεάματος, και του της
πρὸς τὴν ἀποδημίαν ἀπρόσκοποι χειραγωγηθείημεν,
ὡς δεξιᾶς τοῦ Πατρὸς πάντας τοὺς ἀνθέλκειν βου
λομένους ἀποῤῥαπίζοντος.
mittent. Nam æque cum fratre neo, ob ejus dis- Λ ἐν ᾧ οὐδὲν εὗρεν οὗτος ὁ λήσταρχος· ὑφ' οὗ καὶ
cessum, quasi ferventi vi disjicimus. Etenim corporis subterlabentis undique languorein persentimus, nosque jam persuadentis, quid illi innatus
defluxus et squalor, ad efficaces operum actiones præstet. Nisi tamen maxime auxilu, quod dixi,
penuria penitus laborabimus, illoque nobis opus fuerit, ne multa nobiscum, eademque neque magna
viæ insidiator, et præses inveniat, ex quo signo eos, qui me comitantur, in suas partes statim subscribit. Sed jam solum servi illius domini inveniamur integri, in quo hic prædonum princeps nihil
omnino invenit, et sub cujus viribus ad hanc nostram perfectionem et peregrinationem inoffenso
pede ducemur, quasi Patris dextera, quoscunque quos vicissim trahere voluerit, et ad se allicere,
velut correctionis fuste percuteret.
EPIST. LXVII.
Episcopo Debra.
Rursum de fratris morte.
Τῷ ἐπισκόπῳ Δέβρης.
Ο μὲν χρηστότατός μοι ἀδελφός, τιμιώτατε
συνεπίσκοπε, ὑπὸ Κυρίου προσληφθείς, μακάριος
ὄντως ἐστὶ τῆς προσλήψεως. Αὐτοὶ δὲ ὑπελείφθημεν
ἐν τῷ τῆς λύπης χωρίῳ, τοῖς τοῦ σκοτασμοῦ σκηνώ
μασι, τῇ κοιλάδι τοῦ κλαυθμῶνος, πᾶσιν ἐκκείμενοι
τοῖς τῆς λύπης χωρίῳ πονηρίας πνεύμασιν· ἀπο
κλαυσάμενοι μὲν τὸν ἀδελφὸν, ὅσον ἡ φύσις ἀπῄτει,
καὶ ὁ παλαιὸς Ἀδάμ· ταχὺ δὲ πρὸς τὸν τῆς φύσεως
καινιστὴν ἀποβλέψαντες Λόγον, τὸν δεύτερον 'Αδάμ,
καὶ τὸν πρότερον Θεόν· ὃς καὶ πένθους ἡμῖν νόμους ὥρισεν. Ο καὶ πεποίθαμεν, ὅτι τὴν πάντα
γενόμενον ἀδελφὸν προσλαβών, οὐδὲ τοῦ λοιποῦ
ἑάσει ἀβοηθήτους, ἀλλὰ δώσει πάντως τοῖς ἀσθε
νοῦσιν ἰσχὺν οἷς οἶδε τρόποις ὁ καὶ διὰ τ' ἀδελ
φοῦ ἐνισχύων πρότερον. Καὶ αὐτὸς δὲ τοῦτ' αὐτὸ
ζήτει ὑπὲρ ἡμῶν παρ' αὐτοῦ, προσεπιζητῶν τὸ
καὶ εἰς τὴν λαχοῦσαν σε τάχιον ἐπανελθεῖν, τὰ τῆς
αὐτοῦ ποίμνης ἣν ἐνεχειρίσθης, ἐπισκεψόμενον
Meus quidem probissimus frater, illustrissime
cocpiscope, a Domino susceptus, vere in ipsa ejus
assumptione beatitudinem est consecutus. Nos autem in hac tristitiæ et lacrymarum valle relinquimur, in his caliginis densæque obscuritatis
tabernaculis, in his horridis flentium et lamen.
tantium convallibus, omnibus tristitiæ et mororis hujus, calamitatum et infortunii regionis flatibus tumultuantibus expositi. Fratrem quidem nunc
planctu deflemus, quantum vel ipsa natura postulare videtur, et ipse vetus Adam; at statim, in
norum, totius instauratorem natura, Verbum,
secundum scilicet Adam, et primum Deum prospicimus, qui nobis planctus leges præfinivit. Cui et
didimus ipsum. (quia fratremn, qui nobis natus fuerat,
ipse suscepit) non in reliquum inopes, et quocunque auxilio destitutos nos demissurum, sed modis
quos ipse novit, egenis nobis et infirmis, vires
emnino esse elargiturum. Qui et prius, in laboribus πρόβατα.
quos propter fratrem susceperam, nos robore confirmaverat. At ipse etiam pro nobis, hoc idem ab
ipso efflagita ut provinciam quæ tibi evenit citissime percurras, et oves gregis, quem regere aggres¯
sus es, æquo mentis intuitu consideres.
702 EPIST. LXVIII.
Constantino Berrhææ duci, Sebastocratoris filio.
Τῷ σεβαστῷ καὶ δονκὶ Βεῤῥοίας, κυρίῳ Κωνσταντίνῳ, τῷ υἱῷ τοῦ σεβαστοκράτορος.
De eadem.
causa fuerit tantæ hilari
Ὁρῶν μου τὸν ἀδελφὸν διακεχυμένον, όπηνίκα
ἡμῶν ἐχωρίζετο, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς γῆθος τῷ προσώπῳ ἐπισημαίνοντα, ἐθαύμαζον τὸ ἄηθες τοῦ ὁρά
ματος, καὶ μέχρι μέν τινος τὸν θαυμασμόν κατ'
ἐμαυτὸν ἔπεπτον. Ἐπεὶ δέ μοι ἐξενίκα τὴν τοῦ
λογισμοῦ δύναμιν, ἐπυθόμην τ᾿ ἀδελφοῦ τὸ τῆς
Ut vidi fratrem meum ingenti diffusum lætitia,
quando a nobis discessit, et ipsum lætantis animm
gaudium vultu significantem splendido, de insuelo spectaculo magna me rapuit admiratio,
et quodam temporis intervallo, meum ipsius
stuporem in me ipso emollivi et incoxi. At
postquam totam jam meæ mentis rationisque - φαιδρότητος αἴτιον· καὶ ὅτι ἐθαύμαζον, ἀπεκάλυψα.
vim obtinui, quæ
talis, fratrem meum interrogavi, meque ita admiratum fuisse, illi omnino detexi. Hic vero
magis se admirari dixit, quod tanto me stupore perculerim. Non enim vides, inquit, ne
illum, qui omni est veneratione dignus, visurom
sperare, et hanc spem uberrimos lælitiæ fentes,
intra cordis labetras mirum in modum aperuisse, cujus venæ ad ipsam usque faciem exsiliunt.
Ὁ δὲ, μᾶλλον αὐτὸς θαυμάζειν ἔφησεν, ὅτι ἐθαύ
ματα. Οὐ γὰρᾔδεις, εἶπεν, ὡς ἐλπίζω τὸν σεβαστὸν
ὄψεσθαι. Η δ' ἐλπὶς ἥδε πηγὴν εὐφροσύνης ἐντό;
μοι τῆς καρδίας ἀνέγρηξεν. Ης αἱ φλέβες καὶ
ἄχρι τοῦ πρωσώπου ἀναπιδύουσιν. ᾿Ανέδακον τα
χείλη τούτων ἀκούσας ἐγώ, καί τι μικρὸν τὴν κεφαλὴν ἔνευσα, ὥσπερ οἱ ἀναμιμνησκόμενοι. Εἶτε
καὶ περιλαβὼν τὸν ἀδελφὸν, μακάριζον, ὅτι
τοιούτου καταπολαύσει θεάματος, και του της
col. 489–490page 66 of 72
PG 126:489τε ἤθους ἀμβροσίτας κατευωχήσεται, καὶ τοῦ νέκταρος ἐμφορηθήσεται. Οὕτω πάντας ελκύεις πρὸς αὐτὸν τῇ ἀληθῶς χρυσῇ σειρά τῆς χρηστότητος. Μὴ παύσαιο τοίνυν ἐπιπλέκειν ἀεὶ ταύτῃ, ἵνα πλείους ἐλκύειν δύναιο. Τὸ γὰρ ἐπὶ τῷ μὴ ἀναλύειν παρακαλεῖν, οὔτε τῆς σῆς αἰσθανομένου μεγαλογνώμονος φύσεως, οὔτε τὰς ἐπὶ σοὶ ἐλπίδας ἀδρὰς καὶ εὐγενείς τρέφοντος. ΕΠΙΣΤ. ΞΘ'. Τῷ ἀποχαρτοφύλακι κυρίῳ Νικηφόρο. Αὐτοῦ μου τοῦ σώματος κακῶς ἔχοντος, παν άγιε δέσποτα, βραχὺ τὸ γράμμα εἰκότως γίνεται, καὶ ὅσον ἱκανὸν πρὸς τὸ τὰς σὰς εὐχὰς μόνον βοηθούς ἐξαιτήσασθαι. Ας καὶ αἰτοῦσι δίδου νῦν μάλιστα, ὁ καὶ ἀεὶ πάντα ἡμῖν τ᾿ ἀγαθὰ βουλόμενός τε και ἐπευχόμενος. ΕΠΙΣΤ. Ο'. Τῷ Παλαιολόγω. Διὰ τῆς μεγίστης σου ἀντιλήψεως, πανσέβαστέ μου αὐθέντα, μετρίας ετύχομεν ἀναπαύσεως ἔν γε τοῖς κατὰ τὴν ᾿Αχρίδα ὑπολειφθεῖσι τῇ Ἐκκλησίᾳ ὀλιγοστοῖς. Εμελλες γὰρ ἀνῦσαί τι κατεπάδων τοῦ 703 πράκτορος ἡμῶν ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ἀσθενείας ὅθεν οὐ παυόμεθα ὅπερ ἔχομεν εἰσφέροντες τῇ παραμίλλῳ σου ἀγαθότητι· πρὸς μὲν Θεόν, εὐχὰς, ὡς αὐτοῦ λειτουργοί· πρὸς δὲ ἀνθρώπους, εὐχαριστίας καὶ εὐφημίαν· κἂν εἰ μικρά σοι μέλει τῆς εὐφημίας διὰ τὴν τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας συναί. σθησιν, ἣν ὁ λόγος ἐνειργάσατο· ἀλλὰ μὴ παύσαιο τὴν ἔρημον ταύτην ἡμῖν ἑξημερῶν οίμωγῆς, ταῖς σαῖς ὑπὲρ ἡμῶν ἀεὶ θαυματουργίαις. Οὕτω γὰρ ἐγὼ τὰς σὰς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας Εκκλησίας ἐναὸν τίθε μαι, αἷς οἱ τῶν ἑκάστοτε πρακτόρων σκοποὶ ἀμβλύνονται. Εἰ μὴ γὰρ αὐτὸς ἡμῶν καθέστηκε βοηθός, οὐδὲν τὸ κωλύον ἡμᾶς καταναλωθῆναι ὑπὸ τῶν ὄψεων, οὓς πολλοὺς ἡ ἔρημος αὕτη τρέφει, ζωουμέ νους καὶ ἀδρυνομένους τῇ ἄνωθεν εκχωρήσει, ἣν αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν ἐπεισάγουσιν. Οὕτω γάρ σοι καὶ πλείους τους στεφάνους ὁ δίκαιος πλέξει Κριτής τε καὶ βραβευτής ἐν ἡμέρᾳ ἀνταποδόσεως, τηρῶν κανταῦθα πάσης κακώσεως ἀνώτερον καὶ κακύν σεως. ΕΠΙΣΤ. ΟΛ'. Τῷ πρωτασηκρήτι κυρίῳ Γρηγορίῳ τῷ Καματηρῷ. Πάντων ἐγὼ μακαριώτατος νῦν, εἴ σε διά τε τ' ἀδελφοῦ καὶ τῆς ἐπιστολῆς εὐεργέτησα, τὸν δύο 'Αμβροσίτας. ἀμβροσίας. ἀπαραμίλλῳ
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
τε ἤθους ἀμβροσίτας κατευωχήσεται, καὶ τοῦ Tune ego hæc audiens labia mea tacite momordi,
νέκταρος ἐμφορηθήσεται. Οὕτω πάντας ελκύεις et parum caput meum deflexi, quasi qui aliquid alte
πρὸς αὐτὸν τῇ ἀληθῶς χρυσῇ σειρά τῆς χρηστότη- comminiscuntur. Deinde fratrem meum amplexaτος. Μὴ παύσαιο τοίνυν ἐπιπλέκειν ἀεὶ ταύτῃ, ἵνα tus sum, illumque beatum fore prædicavi, quia
πλείους ἐλκύειν δύναιο. Τὸ γὰρ ἐπὶ τῷ μὴ ἀναλύειν tali erat spectaculo fruiturus. Unde tibi dulci moπαρακαλεῖν, οὔτε τῆς σῆς αἰσθανομένου μεγαλογνώ rum ambrosia divinas epulas et convivia apparaμονος φύσεως, οὔτε τὰς ἐπὶ σοὶ ἐλπίδας ἀδρὰς καὶ bit, sacroque nectaris latice te replebit. Ita onnes
εὐγενείς τρέφοντος.
ad te ipsum illa vere aurea bonitatis catena dulciter attrahis. Ne igitur cessa illa nos semper circumnectere, ut et plures ad te ducere possis. Nam
te accersere ne nos illa solvas neque tuæ naturæ magnanimitas id percipi patietur, cum in te hæc
et multas et nobiles magnorum gestorum spes nos concipere cogat.
Τῷ ἀποχαρτοφύλακι κυρίῳ Νικηφόρο.
Αὐτοῦ μου τοῦ σώματος κακῶς ἔχοντος, πανάγιε δέσποτα, βραχὺ τὸ γράμμα εἰκότως γίνεται,
καὶ ὅσον ἱκανὸν πρὸς τὸ τὰς σὰς εὐχὰς μόνον βοηθούς
ἐξαιτήσασθαι. Ας καὶ αἰτοῦσι δίδου νῦν μάλιστα, ὁ
καὶ ἀεὶ πάντα ἡμῖν τ᾿ ἀγαθὰ βουλόμενός τε και
ἐπευχόμενος.
ΕΠΙΣΤ. Ο'.
Τῷ Παλαιολόγω.
EPIST. LXIX.
Nicephoro Chartophylaci.
Quia infirma corpus meum languet valetudine,
sanctissime domine, non immerito hæ littera breviores erunt; volo enim tuarum precum solum
auxilia poscere. Quæ petentibus vel nunc maxime
effunde, qui semper nobis omnia bona appetis, et
summis volis deprecaris.
EPIST. LXX.
Palæologo.
Διὰ τῆς μεγίστης σου ἀντιλήψεως, πανσέβαστέ Tuis maximis beneficiis, reverendissime domine,
μου αὐθέντα, μετρίας ετύχομεν ἀναπαύσεως ἔν γε mediocrem jam nacti sumus voluptatis requiem,
τοῖς κατὰ τὴν ᾿Αχρίδα ὑπολειφθεῖσι τῇ Ἐκκλησίᾳ cum his paucissimis, qui in Achridis Ecclesia reὀλιγοστοῖς. Εμελλες γὰρ ἀνῦσαί τι κατεπάδων τοῦ lecti sunt. Speramus te 703 plane posse perπράκτορος ἡμῶν ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ἀσθενείας· ficere, ut ob nostram infirmitatem et inopiam
ὅθεν οὐ παυόμεθα ὅπερ ἔχομεν εἰσφέροντες τῇ exactorem nostrum tuæ potentiæ delinimentis deπαραμίλλῳ σου ἀγαθότητι· πρὸς μὲν Θεόν, εὐχὰς,
mulceas. Unde quidem non cessabimus, quidquid
ὡς αὐτοῦ λειτουργοί· πρὸς δὲ ἀνθρώπους, εὐχαρι nostrum erit, tuæ virtuti et nobilitati large offerre.
στίας καὶ εὐφημίαν· κἂν εἰ μικρά σοι μέλει τῆς Deum quidem assidue precabimur tanquam ipsius
εὐφημίας διὰ τὴν τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας συναί. sacerdotes et ministri. In homines vero plenam
σθησιν, ἣν ὁ λόγος ἐνειργάσατο· ἀλλὰ μὴ παύσαιο gratiarum actionem et jucundam benedictionis et
τὴν ἔρημον ταύτην ἡμῖν ἑξημερῶν οίμωγῆς, ταῖς
laudum manifestationem ostendemus. Etsi tibi lauσαῖς ὑπὲρ ἡμῶν ἀεὶ θαυματουργίαις. Οὕτω γὰρ ἐγὼ
dum celebritas et benedicendi existimatio parva
τὰς σὰς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας Εκκλησίας ἐναὸν τίθε quidem et exigua futura videbitur, ut sunt infirımi
μαι, αἷς οἱ τῶν ἑκάστοτε πρακτόρων σκοποὶ ἀμβλύ- hominum sensus, et languida opinio, quam solus
νονται. Εἰ μὴ γὰρ αὐτὸς ἡμῶν καθέστηκε βοηθός, orationis sonus perstrepit. Ne tamen hoc nostrum
οὐδὲν τὸ κωλύον ἡμᾶς καταναλωθῆναι ὑπὸ τῶν defectum planctu nobis sublevare desiste, mir»-
ὄψεων, οὓς πολλοὺς ἡ ἔρημος αὕτη τρέφει, ζωουμέ bilia illa, quæ tu soles, iu nos opera diffundeus. Ita
νους καὶ ἀδρυνομένους τῇ ἄνωθεν εκχωρήσει, ἣν αἱ enim ego illa quæ in nostræ Ecclesiæ commodum
ἁμαρτίας ἡμῶν ἐπεισάγουσιν. Οὕτω γάρ σοι καὶ moliris, in templo suspendere nitor, quæ exactorum
πλείους τους στεφάνους ὁ δίκαιος πλέξει Κριτής τε exploratores, cum oculis lustrent suis, suum etiam
καὶ βραβευτής ἐν ἡμέρᾳ ἀνταποδόσεως, τηρῶν elringant impetum animnique obdundant furorein.
κανταῦθα πάσης κακώσεως ἀνώτερον καὶ κακύν- Nisi enim hic summus nobis opitulator exstiteris,
σεως.
nihil quidem impedimento fuisset, quin ab his venenatis anguibus raperemur, quos hoc desertum multos nutrit, ob illum nostrum discessum frequenti
stipatos cepit, eĩ lethali vivos aculeo, quem nostra crimina tandem coegerunt. Ita enim tibi et justos
judex, et præmiorum distributor coronas in die retributionis largietur et nectet, teque interim omni mali laqueo et iniquæ fortunæ acerbitate solutum servabit.
ΕΠΙΣΤ. ΟΛ'.
Τῷ πρωτασηκρήτι κυρίῳ Γρηγορίῳ τῷ Καμα
τηρῷ.
Πάντων ἐγὼ μακαριώτατος νῦν, εἴ σε διά τε
τ' ἀδελφοῦ καὶ τῆς ἐπιστολῆς εὐεργέτησα, τὸν δύο
'Αμβροσίτας. Scrib. ἀμβροσίας.
EPIST. LXXI.
Gregorio Camatero logotheta.
Omnium ego quotquot sunt felicissimus quidem
nunc sum, si in te et fratris, et harum litteraVaria lectiones et notæ.
ἀπαραμίλλῳ legit Hasius ad Leonem Diaconum (tom. CXVII, col. 726, not.) EDIT. PATR.
PATROL. GR. CXXVI.
Letters LXIX - LXXXIEpistola LXIX - LXXXI
col. 491–492page 67 of 72
PG 126:491Λ λαχόντα μακαριότητας. Καί τινι μὲν ἐλαχίστῳ, καθά φησιν ὁ Κύριος, ἀγαθύνοντες, οὔτε νῷ ληπὰς οὔτε λόγῳ ῥητὰς ἀμοιβὰς ἐλπίζομεν. Εἰ δὲ τηλικούτους εὐεργετοίμεν [[.—τοῦμεν], ἡλίκον αὐτόν σε τότε τοῦ λογοθέτου ἀξίωμα τέθεικε, τοῦ πάλαι βασιλ συνεδρεύοντος, καὶ τὸ τοῦ πρωτασηκρήτις ἐφφίκιον, τοῦ ἀεὶ τοῖς αὐτοκράτορσιν ὑπογραμματεύοντος, καὶ μάλιστα νῦν ὅσῳ καὶ σοφώτερος ὁ αὐτοκράτωρ καὶ εμμελέστερος, ὥστε καὶ τά τε ἄπια ἄλλα καὶ τοὺς λόγους αὐτουργεῖν· βαβαί μοι τοῦ πλήθους καὶ μεγέθους τῶν ἀμοιβῶν ὧν ἤδη καὶ ἀῤῥαβῶνας δέ χομαι. Καὶ εἰ μή σε ᾔδειν ἀποκναίσων τῷ μήκει τοῦ γράμματος, ἱκανῶς ὑπὸ τῶν γραμμάτων κεντούμενον, ἃ καὶ παθήματα τῆς ψυχῆς δριμέως ἡρμήνευσας, ἄλλον τρόπον τοῖς τοῦ Σταγειρίτου χρησάμενος, ἀπηριθμησαίμην ἂν σοι τοὺς ἀῤῥαβῶνας κατ' εἶδο ἕκαστον. Νῦν δὲ ἀλλ᾽ ἑνός σοι ἐπιμνησθήσομαι. 704 Ἐπειθόμην τοῖς Βαρδαριώταις ἐπαφεθῆναι τὸν παν σέβαστον υἱὸν τοῦ πρωτοστράτορος, τά τε άλλα πατρώζοντα, καὶ τὴν πρὸς τοὺς λόγους διάθεσιν, τὰ ἐμὰ παιδικά. Οΰ; τιμῶν ἀξίως τῆς σπουδῆς, ἐν ἐπ' αὐτοὺς κατεβάλετο, οὐδὲ ἡμᾶς δοκοῦντας μὲν ἐν τούτοις εἶναί τι, ὑπὸ δὲ τὰς αὐτοῦ γενομένους χεῖρας ἀπειράτους ἐάσει τῆς ἰδίας μεγαλειότητος· ἀλλ᾽ ἀπ' λαύσομεν ἡλίκων ἀεὶ μεμνησόμεθα. "Αρά σοι μικρές οὗτος ὁ ἀῤῥαβών, ἢ καὶ πραγματείας κερδαλεωτάτης κεφάλαιον; Ἐγὼ μὲν οὐδ᾽ ἔχω χωρῆσαι τοῦτον τοσοῦτόν ἐστι τῆς ἐμῆς στενοχωρίας πλατύτερος. Οὕτω γοῦν μεγάλα κερδάνας, ἐφ' οἷς σε εὐηργέτησα, ἡδέως εὐεργετήσω καὶ ἕτερον, καὶ γνω ριῶ σοι τὸν ἐμὸν Κύκλωπα τοῦθ᾽ ὅπερ ᾔτησαν διὰ τοῦ καθαροῦ καὶ μαργαρώδους σου γράμματος. Ἔστι τοίνυν οὗτος ὁ πρὸς τῇ ἀνδροφαγίᾳ καὶ ἕνα μοι ἀεὶ δεικνύων ὀφθαλμόν, οὐδέποτε τῇ ἐμῇ κα κώσει ἐπιδιάζοντα, κἂν συναχθείη πρὸς τὸ συν ούστερον συννούστ.], κἂν διαχθείη [/. — χυθ.] πρὸς τὸ ἁπλούστερον, κἂν χαριεντίσωμαι πρὸς αὐτ τὸν, ἂν πλήρει τῷ γαύλῳ προσοίσω τον Πράμνειον, ἄν μοι δῶκε μερῶν εὐώδεος υἱὸς τὸν ἔτι παραμέν νοντά μοι λόγον ἐν τῷ ἀσκίῳ τοῦ σώματος τὸ πᾶσαν μαραῖνον ἀνίαν φάρμακον· ὁ δὲ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἐπιβάλλει μοι ὀφθαλμόν, μιᾶς ἐνδεικτικὸν διαθέσεως. Καὶ ὡς εὐσεβῶν ἐπὶ τούτοις κομῶ, περιαρθρήσας Ο ίδε τίς ἔχει πρός με τοιουτοτρόπως· κἂν εὕροις τοῦτον, τὸν ἐμὸν ἂν ἔγνως Πολύφημον. Ορᾷς, μονονοὺ τῷ δακτύλῳ τοῦτόν σοι ἔδειξα. Ἐπὶ τούτων κρῖνον, εἰ μάτην ἐπιβοῶμαι τὴν ἐμὴν Παρθένον, καὶ τὸν Κριὸν τὸν προσδεθέντα τῷ φυτῷ τῆς ἀφέσεως. Δέδοικα γὰρ, μή με φθάσῃ ξενίσας ὡς ἐπαγγέλλεται. Οὕτω; οὖν ἔχοντι χρηστότατον ἐποίησας ἔργον, ἀφείς οὔτε νῷ ληπάς. οὔτε νῷ ληπτάς. Περιαρθρήσας. περιαθρήσας.
rum præsentia aliquod beneficii contuli, qui duobus Λ λαχόντα μακαριότητας. Καί τινι μὲν ἐλαχίστῳ, καθά
es præcipue felicitatum et dignitatum gradibus eve- φησιν ὁ Κύριος, ἀγαθύνοντες, οὔτε νῷ ληπὰς
clus. Etenim nos etiam cum de parvulo quovis, ut οὔτε λόγῳ ῥητὰς ἀμοιβὰς ἐλπίζομεν. Εἰ δὲ τηλικούait Dominus, bene meriti sumus, quæ nec mente τους εὐεργετοίμεν [[.—τοῦμεν], ἡλίκον αὐτόν σε τότε
comprehendi, nec verbis dici potest, compensalio- τοῦ λογοθέτου ἀξίωμα τέθεικε, τοῦ πάλαι βασιλ:
nem speramus. Si autem tantos viros meritis pro- συνεδρεύοντος, καὶ τὸ τοῦ πρωτασηκρήτις ἐφφίκιον,
sequimur beneficiis, quantum te ipsum logothetæ τοῦ ἀεὶ τοῖς αὐτοκράτορσιν ὑπογραμματεύοντος, καὶ
dignitas etamplitudo constituit, qua jam pridem vel μάλιστα νῦν ὅσῳ καὶ σοφώτερος ὁ αὐτοκράτωρ καὶ
cum ipso imperatore eadem sede uteris, et quautum εμμελέστερος, ὥστε καὶ τά τε ἄπια (f. ἄλλα καὶ
etiam primi secretarii officium te summum sublevat, τοὺς λόγους αὐτουργεῖν· βαβαί μοι τοῦ πλήθους καὶ
quo illius partes agis, qui imperatorum decreta seri- μεγέθους τῶν ἀμοιβῶν! ὧν ἤδη καὶ ἀῤῥαβῶνας δέ
ptis mandat; et maxime nunc quantum est sapien- χομαι. Καὶ εἰ μή σε ᾔδειν ἀποκναίσων τῷ μήκει τοῦ
tior imperator et solertior, qui etiam suo arbitrio γράμματος, ἱκανῶς ὑπὸ τῶν γραμμάτων κεντούμεnon solum alia gravissima, sed magnarum rerum νον, ἃ καὶ παθήματα τῆς ψυχῆς δριμέως ἡρμήνευrationes exigit papæ, qui numerus, quæ magnitudo σας, ἄλλον τρόπον τοῖς τοῦ Σταγειρίτου χρησάμενος,
præmiorum me manet: quorum jam vel certa pignora ἀπηριθμησαίμην ἂν σοι τοὺς ἀῤῥαβῶνας κατ' εἶδο:
habeo. Et nisi noverim te aliqua his litteris mo- ἕκαστον. Νῦν δὲ ἀλλ᾽ ἑνός σοι ἐπιμνησθήσομαι.
lestia afficere, qui satis litterarum 704 pondere Ἐπειθόμην τοῖς Βαρδαριώταις ἐπαφεθῆναι τὸν παν
es depressus, quas quidem graves et acerbas animi σέβαστον υἱὸν τοῦ πρωτοστράτορος, τά τε άλλα
tui esse ægritudines manifestas, dum in alium certe πατρώζοντα, καὶ τὴν πρὸς τοὺς λόγους διάθεσιν, τὰ
usum Stagiritæ litteras et scientiam vertis, vere ἐμὰ παιδικά. Οΰ; τιμῶν ἀξίως τῆς σπουδῆς, ἐν
quidem omnia pignora sigillatim tibi enumerarem. ἐπ' αὐτοὺς κατεβάλετο, οὐδὲ ἡμᾶς δοκοῦντας μὲν ἐν
Nunc autem uaum solum tibi memorare sat erit. τούτοις εἶναί τι, ὑπὸ δὲ τὰς αὐτοῦ γενομένους χεῖρας
Obsecutus sum Bardariotis, ut venerandi pro- ἀπειράτους ἐάσει τῆς ἰδίας μεγαλειότητος· ἀλλ᾽ ἀπ'
tostratoris filium, tum aliis in rebus, tum præcipue λαύσομεν ἡλίκων ἀεὶ μεμνησόμεθα. "Αρά σοι μικρές
in disponendis rationum calculis, patrem undique οὗτος ὁ ἀῤῥαβών, ἢ καὶ πραγματείας κερδαλεωτάτης
referentem (qui vere totus meus amor est) omnino
κεφάλαιον; Ἐγὼ μὲν οὐδ᾽ ἔχω χωρῆσαι τοῦτον·
dimitterem. Quos ille eo honore et studio digne τοσοῦτόν ἐστι τῆς ἐμῆς στενοχωρίας πλατύτερος.
coluit, quod in ipsos large contulerat, neque nos, qui esse inter illos tale quid merito existimavimus, sub ejus constitutos manibus et potentia, suæ amplitudinis expertes relinquet. Sed bis fruemur quorum magnitudinem nulla delebit oblivio. Parvum tibi quidem hoc pignus videbitur, et lucrosissimi studii supma. Ego tamen hoc vix comprehendere possum. Tantum illud est, ut mea parvitate
sit extensius.
Itaque cum maxime mihi lucro sint, ob ea quæ
in te confero beneficia, jam bine alacrius de altero
bene mereri conabor, tibique meum Cyclopem notum
faciam, hoc est, quod tuis litteris integerrimis,
ipsoque unione pretiosioribus, a me postularunt.
Est igitur hic, qui devorandis hominibus intentus,
unum mihi; semper oculum manifestat, nequaquam in mea solum pericula, directum, etsi in
majorem cogitationis colligatur curam, et in
∙simplicius vitæ adducatur statutum. Quamvis et
lepido in illum utar joco, si ad ipsum vel pleno navigio vinum Pramnium afferam,
Quod mihi odoriferæ vitis dedit unica proles.
Quod et in hoc veluti corporis utriculo, adhuc mihi
perseverantem rationis faceu comitatur, veluti pbarΟὕτω γοῦν μεγάλα κερδάνας, ἐφ' οἷς σε ευηργέ
τησα, ἡδέως εὐεργετήσω καὶ ἕτερον, καὶ γνω
ριῶ σοι τὸν ἐμὸν Κύκλωπα τοῦθ᾽ ὅπερ ᾔτησαν διὰ
τοῦ καθαροῦ καὶ μαργαρώδους σου γράμματος.
Ἔστι τοίνυν οὗτος ὁ πρὸς τῇ ἀνδροφαγίᾳ καὶ ἕνα
μοι ἀεὶ δεικνύων ὀφθαλμόν, οὐδέποτε τῇ ἐμῇ κα
κώσει ἐπιδιάζοντα, κἂν συναχθείη πρὸς τὸ συνούστερον (f. συννούστ.], κἂν διαχθείη [/. — χυθ.]
πρὸς τὸ ἁπλούστερον, κἂν χαριεντίσωμαι πρὸς αὐτ
τὸν, ἂν πλήρει τῷ γαύλῳ προσοίσω τον Πράμνειον,
ἄν μοι δῶκε μερῶν εὐώδεος υἱὸς τὸν ἔτι παραμέν
νοντά μοι λόγον ἐν τῷ ἀσκίῳ τοῦ σώματος τὸ πᾶσαν
μαραῖνον ἀνίαν φάρμακον· ὁ δὲ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν
ἐπιβάλλει μοι ὀφθαλμόν, μιᾶς ἐνδεικτικὸν διαθέσεως.
Καὶ ὡς εὐσεβῶν ἐπὶ τούτοις κομῶ, περιαρθρήσας
macum omnem macrorem et tristitiam everteus. Ο ίδε τίς ἔχει πρός με τοιουτοτρόπως· κἂν εὕροις
Ille autem unicum in ne convertit oculum, unius
tantum indicem propositi. Et ego quasi religioni studens et pietati, in hæc ipsa curain gero,
cuncta circumspiciens. Vide igitur tu, quis in me
hujusmodi se habet, et ubi illum iuveneris, meum
Polyphemum cognosces. Vides, tantum non digito
τοῦτον, τὸν ἐμὸν ἂν ἔγνως Πολύφημον. Ορᾷς, μόνον
οὐ τῷ δακτύλῳ τοῦτόν σοι ἔδειξα. Ἐπὶ τούτων
κρῖνον, εἰ μάτην ἐπιβοῶμαι τὴν ἐμὴν Παρθένον, καὶ
τὸν Κριὸν τὸν προσδεθέντα τῷ φυτῷ τῆς ἀφέσεως.
Δέδοικα γὰρ, μή με φθάσῃ ξενίσας ὡς ἐπαγγέλλεται.
Οὕτω; οὖν ἔχοντι χρηστότατον ἐποίησας ἔργον, ἀφείς
Variæ lectiones et notæ.
οὔτε νῷ ληπάς. Scrib. οὔτε νῷ ληπτάς.
Hom. Iliad. X' v. 638, et Odyss. x', v. 238.
Περιαρθρήσας. Scrib. περιαθρήσας.
col. 493–494page 68 of 72
PG 126:493μοι τὸ τῆς ὕβρεως ἔγκλημα· τοῦτο γὰρ ἐκεῖνο, οὐκ επανέσης κειμένω, οὐδὲ νεκρὸν ᾐκίσω τὸν Εκτορα. Καὶ τοῦτ᾽ ἀπονάμενος, ἔχεις τῆς παρὰ τῷ βασιλεῖ προσεδρίας, οὗ τῆς χρηστότητος καὶ οἱ πολέμιοι μάρτυρες. Διὸ καὶ ὁ Θεός σε τῆς φιλανθρωπίας ἀμείβεται, τὴν ψυχαγωγὸν ἀντιδοὺς παράκλησιν, τὸν ἡδὺν Θεόδωρον, τὸν ὄντως Χρυσήλιον, τὸν ἐκ δυοῖν ἀσυγκρίτων ἐν κόσμῳ πραγμάτων τὴν ἐπωνυμίαν ἐρανισάμενον, καὶ φυγόντα μὲν τὴν ἡμετέραν τὴν καματη ρὰν ἀληθῶς, ἀκάματον δὲ γενόμενον. Η πῶς ἄν σοι τοσαύτας τέχνας καὶ οὕτω πεπαίδευτο, εἰ τὴν φύσιν εἶχε καματηρὰν καὶ ἐκλάζουσαν; πῶς δ᾽ ἂν στρατιωτικὴν καὶ γεωμετρικὴν εἰς ταὐτὸ συνήγαγε, καὶ συνήψε τὰ μακροῖς θριγγίοις ἔκπαλαι διειργόμενα, μετ᾿ Αρχύταν, μετὰ Φιλόλαον, μετὰ τὸν Αίλιον Αδρια-, νν, μετὰ τὸν ἔκπτωτον ἡμῖν Ιουλιανόν; ἀριθμητικόν μὲν οὖν αὐτὸν ᾔδειν, ἀφ᾽ οὗ τοὺς Βαρδαριώτας ἐπράττειν· ὅς γε καὶ μέσων ἠρίθμει νυκτῶν. Ἐξ έπληττε γὰρ αὐτὸν τοῦ ὕπνου ἀριθμητικόν τι θεώ ρημα, ἐπεὶ μηδὲ τοῖς ὕπνοις ἐνεβυθίζετο. Αλλ' εἶχε καὶ αὐτὸς ἀληθῶς λέγειν· Εγώ καθ εύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Καὶ ἀεὶ δέ τι Ακριβολογεῖτο, καὶ ὅπως τὴν μονάδα εἰς μέρη τέμῃ, καὶ ἀμαθεῖς δείξῃ τοὺς ἀμετρῆ λέγοντας. Ὁ δὲ καὶ κύβους ἔδει [/. ᾔδει], καὶ κυβοκύβους, καὶ τοῖς μή εἰδόσιν ἡρμήνευε. Γεωμέτρην δὲ οὔπω ᾔδειν. Καίτοι τό γε εἰκὸς αὐτὸν ἀπῄτει τὴν γῆν συχνάκις μετρεῖν, ἀεί τι σφαλλόμενον, εἰ δή τι καὶ μου σικός γένοιτο. Δίκαιον δέ· τὸ γὰρ ἀριθμητικὸν τῷ ἁρμονικῷ συγγενές· ἐπεὶ καὶ περὶ τὸ διωρισμένον ποσὸν ἄμφω ἔχετον. Γένοιτο δ' ἂν, εἰ πρῶτον μὲν ἐπιβαίη τῶν ἀσκημάτων, τῶν τὸ πνεῦμα χειρο ηγούντων τοῖς χαλκοῖς δόναξι, καὶ μάθῃ ταῦτα πρὸς ῥυθμὸν διαστέλλειν τε καὶ συστέλλειν· ὥστε τῇ μὲν, πληροῦν, τῇ δ', ἀποκενοῦν. Ἔπειτα καὶ τοὺς κανόνας ἀμφιψηλαφῴη· καὶ ἁπλῶς τοῖς τε ἄλλοις ἐμπνευ στοῖς ὀργάνοις, καὶ τοῖς ἑντατοῖς καὶ νευροσπάστοις Ανασκηθείη. Τότε δὲ καὶ ἐπὶ τὴν πολυύμνητον σφαιρικὴν, ἢ ἀστρολογίαν ἀΐξει, οὐχ ὡς ἀδελφὴν μόνον οὖσαν γεωμετρίας (ὕλη γὰρ τὸ πηλίκον ἀμφοῖν), ἀλλὰ καὶ ὡς προεπιτηδεύσας αὐτὸς τὴν ὁμώνυμον σφαιρικὴν, ἣν καὶ ἔφιππος ἡμῖν ἐπεδείξατο. Καὶ δὴ τὰς τύχας λέγων ταῖς γυναιξὶν, οὐκ ἐν ταῖς τριόδοι;, κατὰ τοὺς μάντεις τούτους δὴ τοὺς ἀγύρτας, ἀλλ' ἐπ' ἐργαστήριον, ὡς ἂν σεμνύνοι τὸ μάθημα, αὐτός θεν τε χρηματίσεται - σητ.].
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
49$
μοι τὸ τῆς ὕβρεως ἔγκλημα· τοῦτο γὰρ ἐκεῖνο, οὐκ eum tibi nanifestavi, in horum omnium caput,
επανέσης κειμένω, οὐδὲ νεκρὸν ᾐκίσω τὸν Εκτορα.
Καὶ τοῦτ᾽ ἀπονάμενος, ἔχεις τῆς παρὰ τῷ βασιλεῖ
προσεδρίας, οὗ τῆς χρηστότητος καὶ οἱ πολέμιοι
μάρτυρες. Διὸ καὶ ὁ Θεός σε τῆς φιλανθρωπίας
ἀμείβεται, τὴν ψυχαγωγὸν ἀντιδοὺς παράκλησιν, τὸν
ἡδὺν Θεόδωρον, τὸν ὄντως Χρυσήλιον, τὸν ἐκ δυοῖν
ἀσυγκρίτων ἐν κόσμῳ πραγμάτων τὴν ἐπωνυμίαν έρανισάμενον, καὶ φυγόντα μὲν τὴν ἡμετέραν τὴν καματη
ρὰν ἀληθῶς, ἀκάματον δὲ γενόμενον. Η πῶς ἄν σοι
τοσαύτας τέχνας καὶ οὕτω πεπαίδευτο, εἰ τὴν φύσιν
εἶχε καματηρὰν καὶ ἐκλάζουσαν; πῶς δ᾽ ἂν στρα
τιωτικὴν καὶ γεωμετρικὴν εἰς ταὐτὸ συνήγαγε, καὶ
συνήψε τὰ μακροῖς θριγγίοις ἔκπαλαι διειργόμενα,
μετ᾿ Αρχύταν, μετὰ Φιλόλαον, μετὰ τὸν Αίλιον Αδρια-,
νν, μετὰ τὸν ἔκπτωτον ἡμῖν Ιουλιανόν; Αριθμητικὸν μὲν οὖν αὐτὸν ᾔδειν, ἀφ᾽ οὗ τοὺς Βαρδαριώτας
ἐπράττειν· ὅς γε καὶ μέσων ἠρίθμει νυκτῶν. Ἐξέπληττε γὰρ αὐτὸν τοῦ ὕπνου ἀριθμητικόν τι θεώρημα, ἐπεὶ μηδὲ τοῖς ὕπνοις ἐνεβυθίζετο.
si frustra magnum meæ Virginis auxilium impdoro,
et sacrum illum Arietem, qui in redemptionis arbore alligatus fuit. Timeo enim ne me hospitio antecedat, ut ille gloriatur. Ergo me ita adfectum utilissimo cumulasti beneficio, cuin injuriæ crimine
me penitus absolvisti. lloc etenim illud est; non
calcasti jacentem, neque mortuum Hectorem verberibus concussisti. Et hoc tibi utilitatis habens
assiduus es etiam ipsi imperatori, cujus virtutis vel ipsi hostes sunt testes. Quocirca et
Deus ubi 705 benignitatis ingentia dona impere
titur, dum suavem Theodorum, et vere aureum
Chryselium, qui ex duobus totius mundi operibus,
quibus nullum aliud aquari potest, egregium sibi
cognomen vindicavit, qui et fugiens nostrum hoc
vere laboriosum cognomentum, omni vacuus labore
evasit. Profecto quomodo hic tantas artes tibi ita
paravit et instruit, si naturam habet succumbentem
penitus et labantem? quomodo vero militarem peritiam et geometricam structuram in idem ipsum conjunxit, et quæ jam olim concluso vallata
ambitu, altis erant septa monibus contexuit, post Archytam, post Philolaum, post Ælium Adrianum
et post Julianum, qui a nobis defectu excidit misero? Ipsum equidem arithmeticum noveram,
quo Bardariotas administravit; qui et totum noctium dimidium numeris incumbebat. Quædam
enim arithmetica spculatio et meditatio illi jucundum præripiebat somnum, deinde nec somno se
immergebat.
ex
Verum enimvero ipse sermonem hunc vere attexere poterat: Ego dormio, et cor meum vigilat *.
Εt semper quiden accurate cuncta discutiebat, et
quomodo unitas in partes dividi possit; unde et
imperitos et stultos illos appellabat, qui mensura
unitatem carere et divisione affirmabant. Hic etiam
imperitis solerter interpretabatur. Geometram vero
Αλλ' εἶχε καὶ αὐτὸς ἀληθῶς λέγειν· Εγώ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Καὶ ἀεὶ δέ τι
Ακριβολογεῖτο, καὶ ὅπως τὴν μονάδα εἰς μέρη τέμῃ,
καὶ ἀμαθεῖς δείξῃ τοὺς ἀμετρῆ λέγοντας. Ὁ δὲ καὶ
κύβους ἔδει [/. ᾔδει], καὶ κυβοκύβους, καὶ τοῖς μή
εἰδόσιν ἡρμήνευε. Γεωμέτρην δὲ οὔπω ᾔδειν.
cubos mire callebat, et cubi cubos, et illorum
nondum illumn noveram.
Ipsa quidem ratio ab ipso postulabat, ut terram
crebro metiretur, quia semper fere prolabebatur.
Siquidem et musicus exstitit, et æque quidem: namn
arithmetica facultas cum harmonica affinitate est
quadam conjuncta, quoniam præfinitæ quantitati
utræque inserviunt. Exstitit etenim: verum p:imum
Καίτοι τό γε εἰκὸς αὐτὸν ἀπῄτει τὴν γῆν συχνάκις μετρεῖν, ἀεί τι σφαλλόμενον, εἰ δή τι καὶ μουσικός γένοιτο. Δίκαιον δέ· τὸ γὰρ ἀριθμητικὸν τῷ
ἁρμονικῷ συγγενές· ἐπεὶ καὶ περὶ τὸ διωρισμένον
ποσὸν ἄμφω ἔχετον. Γένοιτο δ' ἂν, εἰ πρῶτον μὲν
ἐπιβαίη τῶν ἀσκημάτων, τῶν τὸ πνεῦμα χειρο
ηγούντων τοῖς χαλκοῖς δόναξι, καὶ μάθῃ ταῦτα πρὸς illa aggressus est instrumenta, quæ per æreas fistu
ῥυθμὸν διαστέλλειν τε καὶ συστέλλειν· ὥστε τῇ μὲν,
πληροῦν, τῇ δ', ἀποκενοῦν. Ἔπειτα καὶ τοὺς κανόνας
ἀμφιψηλαφῴη· καὶ ἁπλῶς τοῖς τε ἄλλοις ἐμπνευ
στοῖς ὀργάνοις, καὶ τοῖς ἑντατοῖς καὶ νευροσπάστοις
Ανασκηθείη. Τότε δὲ καὶ ἐπὶ τὴν πολυύμνητον σφαιρικὴν, ἢ ἀστρολογίαν ἀΐξει, οὐχ ὡς ἀδελφὴν μόνον
οὖσαν γεωμετρίας (ὕλη γὰρ τὸ πηλίκον ἀμφοῖν),
ἀλλὰ καὶ ὡς προεπιτηδεύσας αὐτὸς τὴν ὁμώνυμον
σφαιρικὴν, ἣν καὶ ἔφιππος ἡμῖν ἐπεδείξατο. Καὶ δὴ
τὰς τύχας λέγων ταῖς γυναιξὶν, οὐκ ἐν ταῖς τριόδοι;,
κατὰ τοὺς μάντεις τούτους δὴ τοὺς ἀγύρτας, ἀλλ'
ἐπ' ἐργαστήριον, ὡς ἂν σεμνύνοι τὸ μάθημα, αὐτός
θεν τε χρηματίσεται [f. - σητ.].
las, ducto flatu concinnos agitant sonitus. Et hæc
quidem edidicit ad concinnitatem et numerum
remittere et distendere, quasi modo illas flatu complens, modo spiritu evacuans. Deinceps ipsos divisos ad sonum canonas, utrimque contrectat. Et
simpliciter alia exercet organa quæ vel tenui spiri
tus ducuntur halitu, vel quæ fidibus extenduntur,
et dulci distrahuntur nervia. Tunc etiam in inclytam multoque celebratam hyuno spheræ colestis scientiam, sive astrologiam, quodam quasi
ingenito impetu ferebatur, non quia solum illius
soror est et germana; nam geometriæ materia
utriusque quantitatem ascribit; sed quia conatu
multo sphæram, quæ cum illa homonyma est, sibi scrutari paravit. Hanc et nobis eques exacte
patefecit. Etiam sortes fortunæque eventus mulieribus indicavit, non triviali jactantia et errore,
st Cant. v, 2.
col. 495–496page 69 of 72
PG 126:495Καὶ ἔτι οὐδὲ θησαυρὸς αὐτὸν λήσεται ὅπου δὴ τῆς γῆς κατορωρυγμένος, θησαυρῶν αὐτὸν κορέσαι δυνάμενος, κατ' ἐκεῖνον τὸν ᾿Αττικοῦ, τοῦ τὸν σοφι στην τεκόντος Ηρώδην. Καὶ δεῆσαν δή ποτε ἐπι δείξασθαί τι ὧν οἶδε πολλῶν ἐπιτηδευμάτων, οὐκ ἀγνοήσει τὸν πολεύοντα καὶ τὸν διέποντα, καὶ τὸν κύριον τοῦ ὡροσκόπου καὶ τὸν τῆς σελήνης οἰκοδεσπότην· ἐξων ἴσως ἔσται αὐτῷ τὰ κακοδαιμόνια. Καὶ μαθὼν ἐκκλινεῖ τὸν κληματῆρα καὶ τὸν κακοποιόν διακρούσεται καὶ Πτολεμαῖον ἕξομεν ἄλλον, εἰ δὲ βούλει, καὶ Αρατον καὶ μάλιστα νῦν, ὅτε τὸ χρῆμα τῆς ἐπιστήμης νόμοις ελήλαται. Τηρήσας δὲ καὶ τὰς τοῦ ἡλίου διφρηλασίας τὸ ἅρμα ἐλαύνοντος τὸ πτηνὸν, καὶ τὴν ἡνιοχικήν ἐκμαθήσεται. Καὶ οὕτως ἔσται οὐ μᾶλλον ἐπωνύμως ἢ φερωνύμως Χρυσήλιος. Κἂν αἰτήση σθέ ποτε καὶ τοῦτ' ἐπιδείξασθαι, ὑπο ζεύξει τῷ ἄρματι τὴν ἡμίονον τὴν ἡλικιῶτιν ἐκείνων, αἳ τὸν Πρίαμον ἐπὶ τὰς ᾿Αχιλλέως σκηνὰς ἑπόρευ σαν. 'Η δὲ δραμείται Αρπυίαις ἴσα, μὴ βαρουμένη σαρξίν, ἀλλ᾽ οὗτα κούφη και περιδετισμένη τὸ σῶμα, καὶ μάλιστα εἰ νύσσαν προστήσεσθε θημονιάς και θῶν, ἅ; ἔψεται καινὸν καὶ ποθητόν θέαμα. [] που καὶ ἡ γαστὴρ ἀναδραμείται κατὰ τὰς χάνας καὶ τοὺς συνόδοντας Εἰ δὲ καὶ πνεῦμα εἴη σφοδρὸν, ἀρεῖ ταύτην μετέωρον, καὶ τὸν διφρηλάτην δηλαδή τοῦτον, ὡς ἐκείνης κουφότερον, ἐκτὸς εἰ μὴ περιο έξωνται στατήρας, ὡς εἴωθεν. Εἰ τοίνυν μέλει σοι καὶ ἁρματηλάτην τοῦτον ἰδεῖν δοκιμώτατον, καὶ τοῖς τῶν χρωμάτων επωνύμοις δήμοις περιμάχητον θήραμα, καὶ πᾶσι φιλίπποις εὔφημον λάλημα, μηκέτι τοιαύτην ἔχε φύσιν ἐν τῇ τῆς ἐχούσης ἡμᾶς Μακεδονίας στενοχωρίᾳ· ἀλλὰ λῦσον ἐπὶ τὴν Λάρισσαν. Η γὰρ Θεσσαλία τούτου οἰκειοτέρα, καὶ ἡ πεδιὰς ἡ Φαρσάλιος· ὧν τῷ πλάτει τὰς μὲν ἐπιδείξεται τῶν ἐπιστημῶν καὶ τεχνῶν τὰς δὲ, πρὸς τὸ μαθεῖν συνεργῷ χρήσεται· πρὸς ἡμᾶς δὲ διαβὰς, οὔτε ταῖς ἄλλαις, οὔτε τῇ γεωμετρικὴ ἐμφιλοτιμήσεται. Τῶν μὲν γὰρ ἀνεράστως ἔχω τῆς ἐπιδείξεως· τῆς δὲ τόπος ἔντως οὐκ ἔστι παρ' ἐμοί. Πάντες γὰρ ἡμῖν ὑπὸ τῶν ἄνωθεν κατακλυσμῶν ἀπεθαλαττώθησαν. Μίαν μοι τέχνην ἔχων ἕξει χρησίμην, εἴ γε ἐπίσταται τὴν ἀσματικήν τε και χοροστατικήν· μέρος μὲν οὖσαν καὶ αὐτὴν ἢ εἶδος ἁρμονικῆς, οὐ πᾶσι δὲ πάντως σπουδαζομένη, ὅτι μὴ μόνον τοῖς καθ' ἡμᾶς. Ωστ᾽ ἢ μὴ παραβι Κληματῆρα. κλιμακτήρα. λέτω τῇδε, ἢ ὡς ἐπ' ἐκκλησίας ατόμενος ποικιλί τερον καὶ περισσότερον, καὶ χορού κορυφαῖος ἐσό μενος, δακτύλων τε περιαγωγαῖς ἐπισημαίνων τὴν τέχνην, καὶ τῶν ἄλλων μελῶν στροφαῖς καὶ λυγίσμασι. Πρότερο; οὖν αὐτός μοι τοῦτο βασάνισον, Συνόδοντας. κυνόδοντας.
ut quidam vates circulatores per compita vagantes, sed in ipsa ejus officina, ut gravi ita cultu ipsas
disciplinas celebraret, inde etiam nomen trahens.
Neque etiam illum aliquis latuit thesaurus quacunque in terræ parte defossus qui illum thesaurorum copia posset exsaturare, juxta illum
sophistamn Herodem, Attici filium. 706 At cum
opus esset, ut hic alicui multa scientiarum studia
quæ ad unguem pernoscebat, manifesto exprimeret sermone, certe nunquam ille vertentem
et insequentem astrorum motum ignoravit, nec
heroscopi dominum, nec dominum domus lunæ, ex
quibus forte ili mille infortunii casus oriri poterant: unde lac ediscens, anni scansilis difficilen
et periculosum gradum facile declinat; illudque
longius repellit et excutit, quod illi varia poterat
ingerere incommoda. In quo et alium Ptolemæum
Καὶ ἔτι οὐδὲ θησαυρὸς αὐτὸν λήσεται ὅπου δὴ
τῆς γῆς κατορωρυγμένος, θησαυρῶν αὐτὸν κορέσαι
δυνάμενος, κατ' ἐκεῖνον τὸν ᾿Αττικοῦ, τοῦ τὸν σοφιστην τεκόντος Ηρώδην. Καὶ δεῆσαν δή ποτε ἐπιδείξασθαί τι ὧν οἶδε πολλῶν ἐπιτηδευμάτων, οὐκ ἀγνοή
σει τὸν πολεύοντα καὶ τὸν διέποντα, καὶ τὸν κύριον τοῦ
ὡροσκόπου καὶ τὸν τῆς σελήνης οἰκοδεσπότην· ἐξων
ἴσως ἔσται αὐτῷ τὰ κακοδαιμόνια. Καὶ μαθὼν ἐκκλινεῖ
τὸν κληματῆρα καὶ τὸν κακοποιόν διακρούσεται
καὶ Πτολεμαῖον ἕξομεν ἄλλον, εἰ δὲ βούλει, καὶ Αρατον
καὶ μάλιστα νῦν, ὅτε τὸ χρῆμα τῆς ἐπιστήμης νόμοις
ελήλαται. Τηρήσας δὲ καὶ τὰς τοῦ ἡλίου διφρηλασίας τὸ ἅρμα ἐλαύνοντος τὸ πτηνὸν, καὶ τὴν ἡνιοχικὴν ἐκμαθήσεται. Καὶ οὕτως ἔσται οὐ μᾶλλον
ἐπωνύμως ἢ φερωνύμως Χρυσήλιος.
habere poterimus, et alium, si volueris, Aratum.
Et maxime nunc, cum scientiæ utilitas et ingens opus legibus quibusdam propulsatur. Observavit
itaque et splendentis rotæ solis, et alatum impellentis currum velocissimas aurigationes, et mirum
aurigantis Phoebi regimen edidicit. Atque ita erit non cognomento, sed revera Chryselius.
Etsi vero ab illo quis exigit, ut hæc plane mani·
nifestet, etiam currui adjunget mulam, quæ cum illis
coætanea fuit, quæ Priamum in Achillis tentoria
eduxerunt; quæ ita efugit, ut Harpyia, quae nullo
est carnis pondere pressa, sed summa est levitate
celeris et corpus, et maxime si metam cursus hordei
acervum constituitis, quem ut novum et exspectatum
sibi spectaculum conspexerit. Et alicubi ejus ipse venter in altum oris rictuni dentesque conscendit, et si
forte vehementem efflat spiritum, ipsum in sublime
attollit. Et hunc vere ipsum aurigam, ut illa leviorem, nisi pondus in se aliquod ad trutinami, ut
assuevit, subjunxerit, extra sedem propellit.
Κἂν αἰτήση σθέ ποτε καὶ τοῦτ' ἐπιδείξασθαι, ὑπο
ζεύξει τῷ ἄρματι τὴν ἡμίονον τὴν ἡλικιῶτιν ἐκείνων,
αἳ τὸν Πρίαμον ἐπὶ τὰς ᾿Αχιλλέως σκηνὰς ἑπόρευ
σαν. 'Η δὲ δραμείται Αρπυίαις ἴσα, μὴ βαρουμένη
σαρξίν, ἀλλ᾽ οὗτα κούφη και περιδετισμένη τὸ σῶμα,
καὶ μάλιστα εἰ νύσσαν προστήσεσθε θημονιάς και
θῶν, ἅ; ἔψεται καινὸν καὶ ποθητόν θέαμα. [] που
καὶ ἡ γαστὴρ ἀναδραμείται κατὰ τὰς χάνας καὶ
τοὺς συνόδοντας Εἰ δὲ καὶ πνεῦμα εἴη σφοδρὸν,
ἀρεῖ ταύτην μετέωρον, καὶ τὸν διφρηλάτην δηλαδή
τοῦτον, ὡς ἐκείνης κουφότερον, ἐκτὸς εἰ μὴ περιο
έξωνται στατήρας, ὡς εἴωθεν.
Εἰ τοίνυν μέλει σοι καὶ ἁρματηλάτην τοῦτον ἰδεῖν
δοκιμώτατον, καὶ τοῖς τῶν χρωμάτων επωνύμοις
δήμοις περιμάχητον θήραμα, καὶ πᾶσι φιλίπποις
εὔφημον λάλημα, μηκέτι τοιαύτην ἔχε φύσιν ἐν τῇ
τῆς ἐχούσης ἡμᾶς Μακεδονίας στενοχωρίᾳ· ἀλλὰ
λῦσον ἐπὶ τὴν Λάρισσαν. Η γὰρ Θεσσαλία τούτου
οἰκειοτέρα, καὶ ἡ πεδιὰς ἡ Φαρσάλιος· ὧν τῷ πλάτει
τὰς μὲν ἐπιδείξεται τῶν ἐπιστημῶν καὶ τεχνῶν·
τὰς δὲ, πρὸς τὸ μαθεῖν συνεργῷ χρήσεται· πρὸς
ἡμᾶς δὲ διαβὰς, οὔτε ταῖς ἄλλαις, οὔτε τῇ γεωμετρικὴ ἐμφιλοτιμήσεται. Τῶν μὲν γὰρ ἀνεράστως
ἔχω τῆς ἐπιδείξεως· τῆς δὲ τόπος ἔντως οὐκ ἔστι
παρ' ἐμοί. Πάντες γὰρ ἡμῖν ὑπὸ τῶν ἄνωθεν κατακλυσμῶν ἀπεθαλαττώθησαν. Μίαν μοι τέχνην ἔχων
ἕξει χρησίμην, εἴ γε ἐπίσταται τὴν ἀσματικήν τε
και χοροστατικήν· μέρος μὲν οὖσαν καὶ αὐτὴν ἢ
εἶδος ἁρμονικῆς, οὐ πᾶσι δὲ πάντως σπουδαζομένη,
Si igitur te voluntas commonet videndi hunc
probarissimum aurigam, et feram illam venationem,
quam populi, quibus a colore cognomentum indi- c
tum est, summa contentionis pugna domant, illamque ab omnibus equorum studio actis celebrem famanı, nequaquam talem babe naturam, nec tam in
angusto nostræ Macedoniæ loco consiste, sed te in
Larissam confer. Nam Thessalia hac est multo
accommodatior, et ipsa planities Pharsalia. In quarum lato et diffuso campo modo has artes et scieutias ostendet, modo illas ut ediscat, adjutore et
socio nobili utetur. At vero si ad nos progreditur,
neque aliis, neque ipsa geometria ad honoris slualium excitabitur. Nam haruau vel ipsum specimen
vultumque exhorreo, cujus quidem apud me
locus willus est. Omnes enim illis superioris -
culi inundantibus cataclysmis pene nobis subcrsa sunt, et alte obrulae. Unam igitur utilem I' ὅτι μὴ μόνον τοῖς καθ' ἡμᾶς. Ωστ᾽ ἢ μὴ παραβι
ferens artem ad me accedet, siquidem cantandi
peritiam, et ducendi choros lætantem callet artem, cum hæc etiam pars sit et species harmoniæ,
et nequaquam ab omnibus omnino studiose exculta,
quia ne ab his quidem qui nobiscum sunt, Igitur
Κληματῆρα. Scrib. κλιμακτήρα.
λέτω τῇδε, ἢ ὡς ἐπ' ἐκκλησίας ατόμενος ποικιλί
τερον καὶ περισσότερον, καὶ χορού κορυφαῖος ἐσόμενος, δακτύλων τε περιαγωγαῖς ἐπισημαίνων τὴν
τέχνην, καὶ τῶν ἄλλων μελῶν στροφαῖς καὶ λυγί
σμασι. Πρότερο; οὖν αὐτός μοι τοῦτο βασάνισον,
Variæ lectiones et notæ.
Συνόδοντας. Scrib. κυνόδοντας.
col. 497–498page 70 of 72
PG 126:497κἂν γνωριεῖ σοι τὸν τεχνίτην, καὶ κριθῇ δόκιμος, μηδ' οὕτω τὴν ὁδὸν θαῤῥησάτω τὴν πρὸς τὴν Ἀχε ρουσίαν τὴν λίμνην, τὴν ἐμὴν Λύχνιδον, εἰ μὴ πρό τερον σύνθοιτο τῷ ἀδελφῷ μου Δημητρίῳ περὶ τοῦ τῶν ᾀσμάτων μισθοῦ. Ὁ δὲ ἔσται μελίγης μελαμπύρου εμπορικὸν ἡμιμέδιμνον. Τοσοῦτον γὰρ ὅ τε ᾀσόμενος ὅ τε ἀκουσόμενος· ὁ μὲν, λαβεῖν ἄξιος· ὁ δὲ, δώσειν εὔπορος. Ορᾷς παρ' ὅσον ἦλθον εὐλαβείας γεροντικῆς καὶ σεμνότητος, ἵνα χαρίσωμαί σοι, καὶ τῷ γλυκεῖ Θεο δώρῳ συνεντρυφήσωμεν· ἐπεὶ καὶ ἀμφότεροι ψυχ αγωγησόντων δεόμεθα· ἐγὼ μὲν διὰ πάντα τἀμὰ κακά· σὺ δὲ διὰ τὴν δυσχεραινομένην σοι ἀποδημίαν, ταύτην δὴ τὴν, ὡς ἔφης, μακράν. Πρὸς ἢν μηδὲ πάνυ σφόδρα δυσφόρως ἔχε, εἰδὼς, εἴπερ τις άλλος, γινομέ την κοινωφελῶς, καὶ δεικνῦσαν τὸ τοῦ βασιλέως ἡμῶν μηδεμνικὸν καὶ φερέπονον. Ὃς ἵνα τοὺς ἐχθροὺς ἐγε γύθεν δειδίττηται, πόλεως μὲν ἐκείνης, καὶ βασιλείων ἐκείνων, καὶ τῶν ἄλλων ἐκείνης ἀπολαυσμάτων ὀλιγώρει, ἀγροτικῶν κακῶν ἀνεχόμενος. Εκκειται μεν ψύχεσι τε καὶ θάλπεσιν, ύπαιθρος δὲ φέρει τὰς ἐναντίας ὥρας σὺν τοῖς φιλτάτοις· καὶ ἅμα τὰς χώρας, αἷς ἂν ἐπισταίη, καθιστα μεγαλοπρεπῶς καὶ βασιλικῶς, τῶν τε ἄλλων ἁρμοστῆς, καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν διαφερόντως γινόμενος. Ταῦτα καὶ ἄλλα μυρία τῆς μακρᾶς ἀποδημίας ὑμῶν καὶ ἀγροὶ καὶ πόλεις ἐγίνανται· ὥστ᾽ εἰ μὴ φιλαίτης [[. - τιός τις] είης, ἀλλὰ φιλάνθρωπος καὶ φιλάδελφος, οὐ μόνον οὐ ουσ χερείς [γ. — ρανεῖς] πρὸς τὴν ἀποδημίαν οὐκέτι, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπεκταθῆναι ταύτην ἐπεύξῃ, ἵνα πλείους καὶ πλείω εὐεργετώμεθα. ΕΠΙΣΤ. ΟΒ'. Τῷ προέδρῳ τῷ Παντέχνῃ. Τὸν κολοφῶνα ἐπέθηκας, ὑπέρλαμπρέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ, ταῖς περιεχούσαις με θλίψεσι, καὶ αὐτὸς εἰπὼν συνέχεσθαι θλίψεσιν. Ο γοῦν ἐμαυτῷ φάρμακον διὰ τῶν τοῦ λόγου βοτανῶν ἤρτυσα, τοῦτο καὶ σοὶ χρήσιμον εἰδὼς, στελῶ καιροῦ δραξάμενος· ὡς νῦν γε ὑπὸ φωτὶ τουτί σοι τὸ γραμμάτιον συντάξας, οὐκ εἶχον ὅπως ἐκ τῆς πυξίδος τὸ φάρμακον ἀναλήψομαι· οὐχ οὕτως ἀνειμένης ἁπλῶς, οὐδὲ πᾶσιν ἐκκειμένης, ἀλλὰ περιεργοτέρας χειρός δεομένης πρὸς τὸ ἀνοί γεσθαι. Πλὴν ὅσον τοῦτο μόνον νῦν ἔχω σοι συντελεῖν, ὡς μετὰ τὸν χειμῶνα πάντως ἔαρ, καὶ ὅσα τοῦ ἔαρος. Ο δέ γε τοῦ Ἡλίου παῖς Φοίνιξ, καὶ τεφρωθεὶς ἐξανίσταται, ἵνα μηδὲν εἴπω θειότερον καὶ ἡμέτερον. Με λίγης. μελίνης.
EPISTOLE LXXV J. MEURSIO EDITÆ.
κἂν γνωριεῖ σοι τὸν τεχνίτην, καὶ κριθῇ δόκιμος, huc non accedat, nisi veluti ad ecclesiasticum moμηδ' οὕτω τὴν ὁδὸν θαῤῥησάτω τὴν πρὸς τὴν Ἀχερουσίαν τὴν λίμνην, τὴν ἐμὴν Λύχνιδον, εἰ μὴ πρότερον σύνθοιτο τῷ ἀδελφῷ μου Δημητρίῳ περὶ τοῦ
τῶν ᾀσμάτων μισθοῦ. Ὁ δὲ ἔσται μελίγης
μελαμπύρου εμπορικὸν ἡμιμέδιμνον. Τοσοῦτον γὰρ
ὅ τε ᾀσόμενος ὅ τε ἀκουσόμενος· ὁ μὲν, λαβεῖν
ἄξιος· ὁ δὲ, δώσειν εὔπορος.
rem, varie et præstantius concinat, aut vel ebori
magister futurus, vel solo digiti ductu ipsam artem
edoceat, aut diversis aliorum cantuum modis et
dulci stridulæ vocis modulatione. Prius itaque ipse
hoc mihi explora, ut si tibi 707 hoc artificent
notum fecerit, illeque a te præstantissimus judicatus fuerit. Neque vero ita statim ad Acherusiom
paludem, hanc seilicet meam Lychnidon, ita Ødenti animo viam ingrediatur, nisi prius cum Demetrio
fratre meo cantuum præmia composuerit. Quæ erunt milii, aut melampyri mercatorius semimedimnus. Nam tantum et qui cantat, et qui audit, ille quidem recipere meretur, hic vero facilis et
promptus debet elargiri.
Vides igitur ad quam circumspectæ gravitatis
sedem et senectutis religionem pervenerim, ut et
tili gratifcari non dubitem, et cum dulcissime
Theodoro, veluti luxurianti insullemus pectore.
Quoniam uterque animæ ductoribus indigemus: ego
quidem propter omnia mea infortunia lapsus; tu vero
propter absentiam, quæ quidem te acerbo quodam
pungit luctu; quæ, ut ipse dicis, longiori persistit
mora. Ad quam quidem non te ægrum neque diffi·
cilem præbe, cum cognoscas, si quis alius, communem nobis allaturam esse utilitatem, et imperatoris nostri anxium curæ studium ostensurain,
nimiam laborum tolerantiam. Qui ut infensos hostes
cominus terrore agitet truculento, illius urbis et
illorum regnorum delicias, aliaque suavia oblectamenta penitus negligit. Agrestibus infestatur, et
deprimitur injuriis, et duro frigori et repentibus
solis radiis subjectus jacet, et adversa horarum spa -
tia cum amicissimis sociis ad serenam cœli plagam
assiduo transigit. Simulque regiones omnes, qui.
bus ipse præfuit, ingenti majestate ac vere imperatorio jubare construit. Et non solum aliorum est
præfectus et princeps, sed ecclesiasticæ dignitatis
Ορᾷς παρ' ὅσον ἦλθον εὐλαβείας γεροντικῆς καὶ
σεμνότητος, ἵνα χαρίσωμαί σοι, καὶ τῷ γλυκεῖ Θεοδώρῳ συνεντρυφήσωμεν· ἐπεὶ καὶ ἀμφότεροι ψυχαγωγησόντων δεόμεθα· ἐγὼ μὲν διὰ πάντα τἀμὰ
κακά· σὺ δὲ διὰ τὴν δυσχεραινομένην σοι ἀποδημίαν,
ταύτην δὴ τὴν, ὡς ἔφης, μακράν. Πρὸς ἢν μηδὲ πάνυ
σφόδρα δυσφόρως ἔχε, εἰδὼς, εἴπερ τις άλλος, γινομέ
την κοινωφελῶς, καὶ δεικνῦσαν τὸ τοῦ βασιλέως ἡμῶν
μηδεμνικὸν καὶ φερέπονον. Ὃς ἵνα τοὺς ἐχθροὺς ἐγε
γύθεν δειδίττηται, πόλεως μὲν ἐκείνης, καὶ βασιλείων
ἐκείνων, καὶ τῶν ἄλλων ἐκείνης ἀπολαυσμάτων ὀλιγωρεῖ, ἀγροτικῶν κακῶν ἀνεχόμενος. Εκκειται μεν ψύχε
σί τε καὶ θάλπεσιν, ύπαιθρος δὲ φέρει τὰς ἐναντίας
ὥρας σὺν τοῖς φιλτάτοις· καὶ ἅμα τὰς χώρας, αἷς ἂν
ἐπισταίη, καθιστα μεγαλοπρεπῶς καὶ βασιλικῶς,
τῶν τε ἄλλων ἁρμοστῆς, καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν
διαφερόντως γινόμενος. Ταῦτα καὶ ἄλλα μυρία τῆς
μακρᾶς ἀποδημίας ὑμῶν καὶ ἀγροὶ καὶ πόλεις
ἐγίνανται· ὥστ᾽ εἰ μὴ φιλαίτης [[. - τιός τις] είης,
ἀλλὰ φιλάνθρωπος καὶ φιλάδελφος, οὐ μόνον οὐ ουσ
χερείς [γ. — ρανεῖς] πρὸς τὴν ἀποδημίαν οὐκέτι,
ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπεκταθῆναι ταύτην ἐπεύξῃ, ἵνα
πλείους καὶ πλείω εὐεργετώμεθα.
summa cum excellentia moderator. Ilæc quidem et alia mille longæ vestræ absentiæ dona et agri el
urbes sibi in summum utilitatis munus vindicant, quia minime contentiosus es, sed humanus et
fratrum amator. At non solum arduos et difficiles nos ob hunc discessum et absentiam senties,
sed maxime illam finiri deprecaberis, ut saltim plnribus et majoribus tandem afficiamur be
neficiis
ΕΠΙΣΤ. ΟΒ'.
Τῷ προέδρῳ τῷ Παντέχνῃ.
Τὸν κολοφῶνα ἐπέθηκας, ὑπέρλαμπρέ μοι ἐν Κυρίῳ
υἱὲ, ταῖς περιεχούσαις με θλίψεσι, καὶ αὐτὸς εἰπὼν
συνέχεσθαι θλίψεσιν. Ο γοῦν ἐμαυτῷ φάρμακον διὰ τῶν
τοῦ λόγου βοτανῶν ἤρτυσα, τοῦτο καὶ σοὶ χρήσιμον
εἰδὼς, στελῶ καιροῦ δραξάμενος· ὡς νῦν γε ὑπὸ
φωτὶ τουτί σοι τὸ γραμμάτιον συντάξας, οὐκ εἶχον
ὅπως ἐκ τῆς πυξίδος τὸ φάρμακον ἀναλήψομαι· οὐχ
οὕτως ἀνειμένης ἁπλῶς, οὐδὲ πᾶσιν ἐκκειμένης,
ἀλλὰ περιεργοτέρας χειρός δεομένης πρὸς τὸ ἀνοί
γεσθαι. Πλὴν ὅσον τοῦτο μόνον νῦν ἔχω σοι συντε
λεῖν, ὡς μετὰ τὸν χειμῶνα πάντως ἔαρ, καὶ ὅσα
τοῦ ἔαρος. Ο δέ γε τοῦ Ἡλίου παῖς Φοίνιξ, καὶ
τεφρωθεὶς ἐξανίσταται, ἵνα μηδὲν εἴπω θειότερον
καὶ ἡμέτερον.
Με λίγης. Scrib. μελίνης.
EPIST. LXXII.
Assessori Pantechne.
Jam tandem colophonem imposuisti, illustrissime
in Domino fili, ærumnis durisque calamitatibus,
quæ me circumdederant. Atque ego etiam jam
dicere cesso, me illis premi et astringi, qui etiam
utilissimum mihi pharmacum salubribus litterarum
plantis apparavi et condidi. Hoc etiam, quia tibi
conducere video, ut primum occasionem nactus
fuero, ad te mittam. Nunc autem quia ad hoc tantum lumen has tibi litterulas construo, nulla mihi
facultas fuit, ut ex pyxide hoc pharmacum assumerem, quia non ita simpliciter dissoluta el remissa est, neque omnibus ita exposita, ɛed quia
curiosiori manu, ut aperiatur, indiget. Verumtamen
quantum modo tibi perficere et conari debeo, ita
Varia lectiones et not.
Letters LXXXIII - LXXXVEpistola LXXXIII - LXXXV
col. 499–500page 71 of 72
Epistola LXXXII
PG 126:499ΕΠΙΣΤ. ΟΓ. Τῷ ἱατρῷ τοῦ βασιλέως κυρία Μιχαήλ τῷ Παντέχνῃ. Ὑμεῖς δὲ ἀεὶ μὲν ἡμᾶς ταῖς ἐλπίσι σανεῖτε, ὡς ἥξοντες καὶ ἐπισκεψόμενοι, ἀεὶ δὲ ἐξαπατήσετε οὕτως ἡμᾶς περιφρονεῖτε τοὺς χαμαὶ ἐρχομένους οι αεροβατοῦντες ὑμεῖς. Ἀλλὰ γὰρ ὄψέ ποτε ἐχέκολλον ἀποῤῥίψαντες, ᾧ πρὸς τὰ αὐτόθι ἔχεσθε, παράκλησις ἡμῶν γένεσθε. Τὰ δὲ φόβητρα, ἃ ἡμῖν ἐπανατείνεσθε, μορμολυκεία παίδων εἰσὶν, ήγουν πτωχών τινων ἐπισκόπων. Ὁ δὲ πάσης Βουλγαρίας ἀρχιεπίσκοπος, ὃν ὅσοιπερ ὁρῶσι τε καὶ ἀκούουσιν, οἷονται μεδίμνοις ἐκμετρεῖσθαι τοὺς χρυσίνους ἑκάστης ἡμέρας, τὴν ὑμετέραν παρουσίαν ὡς πτωχού τινος σἰήσεται, ὃς περίεισιν Αιτίζων ἀκόλους οὐκ ἄορας οὐδὲ λέβητας, κἂν μικρόν τι λάβῃ, τῷ ληφθέντι ἀρκούμενος. Μόνον ἐλθὲ, καὶ οἱ πάροικοι μόνοι, οἱπαρὰ τοῦ Βλαχερνίτου ἀποκρυβέντες, πλουτίσουσί σε, ἀνὰ ἕν σκόρδον δόν τες. Τηροῖο ὑπὸ Κυρίου πάσης κακίας ἀνώτερος. ΕΠΙΣΤ. ΟΔ. Τῷ αὐτῷ. Χαίρω μὴ δεχόμενος ἐκ σοῦ γράμματα. τεκμαίρομαι γάρ σοι προσείναι πράγματα, οἷς τι καὶ κερδαλέον υπεστιν. Εἰ μὲν οὖν τυγχάνω τοῦ σκοποῦ, καὶ οὐ παρατοξεύω, ἔχω τοσαύτην ἐκ τῶν σῶν ἐν τοῖς ἐμοῖς λυπηροῖς παράκλησιν· εἰ δὲ καὶ τὸ σὸν δυστυχῶ, δίπαλτος ἡμῖν ὁ πονηρὸς ἔπεισιν. "Ο μόνο; ὁ ἀγαθὸς Θεὸς καὶ κρατικὸς ἀντιστήσεται. ὑφ' οὗ καὶ αὐτὸς ἀνώτερος τῆς ἐκείνου κακομηχανίας φυλάττοιο. ΕΠΙΣΤ. ΟΕ. Τῷ αὐτῷ. ἀξίοις τῶν ἐλπίδων αἷς ἐτρεφόμεθα. Διψώντί μοι μαθεῖν τὰ κατὰ σὲ λευκότερον, ὑπέρ λαμπρέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ, αὐτὸς σταγόνας ἐπιπέμ πεις θολώδεις, ἐξ ὧν οὐκ ἰῶμαι τὴν δίψαν. Γράψον οὖν μοι ἀριδηλότερον ἐνίοις τε εἶ, καὶ εἰ ἐν Ενίοις τε. ἐν οἷς τε.
erit, quemadmodum post horridam hiemem dulce ver, et quæcunque veris sunt, prorsus adveniunt. Equidem Phoenix solis filius postquam in cineres resolutus fuit, denuo felix resurgit, ut nihil magis
divinum de nobis ipsis ad te loquar.
708 EPIST. LXXII.
Domino Michaeli Pantechnæ medico imperatoris.
Vos quidem semper nos quadam spe suspensos
conculitis, quasi ad iter accincti, meque invisere
studentes, semper autem me decipitis. Ita quidem
vos qui per aerem vestigia figitis, nos quidem humi
repentes negligitis. Sed enim jam sero veluti glutinis ligamen, quibus ibi morari diutius cohibemini,
projicientes, nostrum omne solatium fiatis. Illa
vero dura terriculamenta, quæ in nos obtendistis,
puerorum sunt spectra, seilicet mendicorum episco -
porum. At totius Bulgariæ arcbiepiscopus, quem
vel quotquot in illum oculos convertunt, illumque
plane audiunt, etiam totos dies, aureos nummos
numerare, et quasi mensuræ complementis arbitrantur accumulare, veram rursus præsentiam, quasi
mendici cujusdam etiam existimabit, qui solerti
quodam ambitu solum circumit,
ΕΠΙΣΤ. ΟΓ.
Τῷ ἱατρῷ τοῦ βασιλέως κυρία Μιχαήλ
τῷ Παντέχνῃ.
Ὑμεῖς δὲ ἀεὶ μὲν ἡμᾶς ταῖς ἐλπίσι σανεῖτε, ὡς
ἥξοντες καὶ ἐπισκεψόμενοι, ἀεὶ δὲ ἐξαπατήσετε·
οὕτως ἡμᾶς περιφρονεῖτε τοὺς χαμαὶ ἐρχομένους οι
αεροβατοῦντες ὑμεῖς. Ἀλλὰ γὰρ ὄψέ ποτε ἐχέκολλον
ἀποῤῥίψαντες, ᾧ πρὸς τὰ αὐτόθι ἔχεσθε, παράκλη
σις ἡμῶν γένεσθε. Τὰ δὲ φόβητρα, ἃ ἡμῖν ἐπανατείνεσθε, μορμολυκεία παίδων εἰσὶν, ήγουν πτωχών
τινων ἐπισκόπων. Ὁ δὲ πάσης Βουλγαρίας άρχιε
πίσκοπος, ὃν ὅσοιπερ ὁρῶσι τε καὶ ἀκούουσιν, οἷονται
μεδίμνοις ἐκμετρεῖσθαι τοὺς χρυσίνους ἑκάστης
ἡμέρας, τὴν ὑμετέραν παρουσίαν ὡς πτωχού τινος
σἰήσεται, ὃς περίεισιν
Αιτίζων ἀκόλους οὐκ ἄορας οὐδὲ λέβητας,
κἂν μικρόν τι λάβῃ, τῷ ληφθέντι ἀρκούμενος. Μόνον
ἐλθὲ, καὶ οἱ πάροικοι μόνοι, οἱπαρὰ τοῦ Βλαχερνίτου
ἀποκρυβέντες, πλουτίσουσί σε, ἀνὰ ἕν σκόρδον δόν
τες. Τηροῖο ὑπὸ Κυρίου πάσης κακίας ἀνώτερος.
Inquirens ossam, haud tripodas, sed necve lebetas.
Qui vel si quid parvum susceperit, illud sibi in auxilium satis esse censet. Solus tu veni, et domestici tui soli. Illi vero, qui apud Blacbernitem occulti degunt, te multis sublevare poterunt divitiis, vel si unum allium tibi obtrudant. Dominus itaque te omnis fortunæ iniquæ victorem custodial.
EPIST. LXXIV.
Eiden.
ΕΠΙΣΤ. ΟΔ.
Τῷ αὐτῷ.
Χαίρω μὴ δεχόμενος ἐκ σοῦ γράμματα. Τεκμαί
ρομαι γάρ σοι προσείναι πράγματα, οἷς τι καὶ κερ
δαλέον υπεστιν. Εἰ μὲν οὖν τυγχάνω τοῦ σκοποῦ,
καὶ οὐ παρατοξεύω, ἔχω τοσαύτην ἐκ τῶν σῶν ἐν
τοῖς ἐμοῖς λυπηροῖς παράκλησιν· εἰ δὲ καὶ τὸ σὸν
δυστυχῶ, δίπαλτος ἡμῖν ὁ πονηρὸς ἔπεισιν. "Ο μόνο;
ὁ ἀγαθὸς Θεὸς καὶ κρατικὸς ἀντιστήσεται. ὑφ' οὗ
καὶ αὐτὸς ἀνώτερος τῆς ἐκείνου κακομηχανίας φυ
λάττοιο.
Gaudeo quidem, quia a te litteras non suscipio.
Quoniam certo quasi quodam signo, te occupationibus obrui facile conjicio: quibus non parvi sit
emolumenti lucrum. Si equidem scopi ita attingo
metain, nec longe ab illo mea spicula torqueo, proculdubio habeo, ob ea quæ tu moliris, intér ineæ
tristitiæ et moeroris causas, ingens solatium. Si
autem, ut tua sunt, adversus mihi fortunæ obvenit
casus, equidem nobis adversarius utrimque tela
sna vibrans imminet: cui solus Deus potentissimus et optimus
illius dolis et multo fraudium laqueo semper tutetur.
EPIST. LXXV.
Eidem.
demum obsistet. Qui te ab
ΕΠΙΣΤ. ΟΕ.
Τῷ αὐτῷ.
Cum multa desiderii siti flagrarem, ut perspicue
et aperte, quæ tibi contingunt, ediscerem, illustrissime in Domino fili, tu obscuras et quodanı
veluti turbidas cœno mihi guttas emisisti quibus
me ea siti nullo inodo levare possumn. Igitur ἀξίοις τῶν ἐλπίδων αἷς ἐτρεφόμεθα.
Διψώντί μοι μαθεῖν τὰ κατὰ σὲ λευκότερον, ὑπέρ
λαμπρέ μοι ἐν Κυρίῳ υἱὲ, αὐτὸς σταγόνας ἐπιπέμπεις θολώδεις, ἐξ ὧν οὐκ ἰῶμαι τὴν δίψαν. Γράψον
οὖν μοι ἀριδηλότερον ἐνίοις τε εἶ, καὶ εἰ ἐν
ad me
nutrimur.
manifestius scribe, quibus forsan sis distractus negotiis, et si ea siut digna spe qua nos
Ενίοις τε. Scrib. ἐν οἷς τε.
Varia lectiones et nota.
col. 501–502page 72 of 72
PG 126:501ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ ΛΕ. ΕΠΙΣΤ. Α΄. Τῇ δεσποίνῃ κυρά Μαρία. Δέσποινά μου ἁγία, πολλοῖς μέν με τοῖς λυπηροῖς ἐξ οὗ τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων ᾿Αχριδόθεν επεδήμησα, αἱ πολλαί μου ἁμαρτίαι προσεπαττάλευσαν· οὔπω δὲ τοιοῦτον οὐδὲν οἷον νῦν ὁ ἄθλιος ἔπαθον, μὴ δυ νηθεὶς ἀποδοῦναι τὴν τελευταίαν καὶ συντακτήριον τῇ βασιλείᾳ προσκύνησιν. Ἐκεῖνα μὲν γάρ μοι τὰ λυπηρὰ ἡ σὴ γαληνίτης ἐκούφιζε, μᾶλλον δὲ τελείως ἐξήλειψεν, ὡς μηδὲ ἴχνος τούτων ἐμφαίνεσθαι, καὶ τὸ θαῦμα εἰς ἱλαρότητα μετεβάλλοντο, ἀλλοιούσης αὐτὰ τῆς θειοτάτης σου δεξιᾶς, ὥστε τὰ πρὸς Θεὸν τῷ Δαβὶδ λεχθέντα, καμοὶ πρὸς τὴν βασιλείαν σου λέγεσθαι· Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν ὀδυνῶν μου ἐν τῇ καρδίᾳ μου αἱ παρακλήσεις σου εὔφραναν τὴν ψυχήν μου. Τὸ δὲ νῦν τοῦτο πάθος τίς ὁ ἐπι κουφίσων τῇ ἐμῇ ταπεινότητι; τίς ὁ θήσων τῇ ἀσθενείᾳ μου φορητότερα; Ἐκτὸς εἰ μὲν μή] τὴν σὴν ὑπολογισάμενος ἀγαθότητα, ταύτην ἔξω καν τούτῳ παράκλησιν. Πιστεύω γὰρ, κατὰ τὸ εἰκός, ὡς καὶ τὸ παρὸν γράμμα δέξαιο, καθάπερ ἐκείνην αὐτὴν τὴν διὰ τοῦ σώματος ἐντυχίαν, ἣν ὑστερήσα μεν ἄκοντες. Ἴστω γὰρ ἡ ἐλεοῦσά με βασιλεία σου, ὡς ἀπὸ Νικομηδείας επανερχόμενος (κἀκεῖσε γάρ με τὰ τῶν κακῶν μου διεπόρθμευσε κύματα), πολλὰ μὲν καὶ πολλάκις ἐβιασάμην τους ναύτας, ὥστε πρὸς τὸ τῆς βασιλείας σου εὐτυχῶς ἔχοντες τῆς Πρίγκιπος νησί διον, καὶ τοὺς οἴακας ἐπιστρέψαι, καὶ τὸ οθόνιον μεταστείλασθαι· ἀλλ᾽ οὗτοί γε τῶν ἐμῶν βιαίων ῥημάτων οὐδὲ κέλευσμα ἐπαΐουσιν, οἶμαι, βιαιοτέρας βοῆς τῆς τοῦ βορέου τὰ ὦτα καταβομβούσης αὐτῶν, ὃς ἀπὸ τοῦ παντειχίου καταβαίνων λαμπρός, ἀπόρευτον ετίθει τὸ πέραμα, πλὴν εἰ μὴ πρὸς τὴν ᾿Απολλωνιάδα καταίρειν ἐμέλλομεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴ πρὸς τὴν μεγαλόπολιν διασωθῆναι. Διεσώθημεν δὲ, μόνον οὐχὶ τῆς γῆς ταῖς κώπαις προσψαύοντες'
EPISTOLE XXXV J. LAMIO EDITÆ.
ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ ΛΕ.
THEOPHYLACTI
EPISTOLÆ XXXV
Edita et Latine versæ a Joanne Lami.
Τῇ δεσποίνῃ κυρά Μαρία.
Δέσποινά μου ἁγία, πολλοῖς μέν με τοῖς λυπηροῖς
ἐξ οὗ τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων ᾿Αχριδόθεν επεδήμησα,
αἱ πολλαί μου ἁμαρτίαι προσεπαττάλευσαν· οὔπω
δὲ τοιοῦτον οὐδὲν οἷον νῦν ὁ ἄθλιος ἔπαθον, μὴ δυ
νηθεὶς ἀποδοῦναι τὴν τελευταίαν καὶ συντακτήριον
τῇ βασιλείᾳ προσκύνησιν. Ἐκεῖνα μὲν γάρ μοι τὰ
λυπηρὰ ἡ σὴ γαληνίτης ἐκούφιζε, μᾶλλον δὲ τελείως
ἐξήλειψεν, ὡς μηδὲ ἴχνος τούτων ἐμφαίνεσθαι, καὶ
τὸ θαῦμα εἰς ἱλαρότητα μετεβάλλοντο, ἀλλοιούσης
αὐτὰ τῆς θειοτάτης σου δεξιᾶς, ὥστε τὰ πρὸς Θεὸν
τῷ Δαβὶδ λεχθέντα, καμοὶ πρὸς τὴν βασιλείαν σου
λέγεσθαι· Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν ὀδυνῶν μου ἐν
τῇ καρδίᾳ μου αἱ παρακλήσεις σου εὔφραναν
τὴν ψυχήν μου. Τὸ δὲ νῦν τοῦτο πάθος τίς ὁ ἐπικουφίσων τῇ ἐμῇ ταπεινότητι; τίς ὁ θήσων τῇ
ἀσθενείᾳ μου φορητότερα; Ἐκτὸς εἰ μὲν [f. μή]
τὴν σὴν ὑπολογισάμενος ἀγαθότητα, ταύτην ἔξω
καν τούτῳ παράκλησιν. Πιστεύω γὰρ, κατὰ τὸ εἰκός,
ὡς καὶ τὸ παρὸν γράμμα δέξαιο, καθάπερ ἐκείνην
αὐτὴν τὴν διὰ τοῦ σώματος ἐντυχίαν, ἣν ὑστερήσαμεν ἄκοντες.
Ἴστω γὰρ ἡ ἐλεοῦσά με βασιλεία σου, ὡς ἀπὸ
Νικομηδείας επανερχόμενος (κἀκεῖσε γάρ με τὰ τῶν
κακῶν μου διεπόρθμευσε κύματα), πολλὰ μὲν καὶ
πολλάκις ἐβιασάμην τους ναύτας, ὥστε πρὸς τὸ τῆς
βασιλείας σου εὐτυχῶς ἔχοντες τῆς Πρίγκιπος νησίδιον, καὶ τοὺς οἴακας ἐπιστρέψαι, καὶ τὸ οθόνιον
μεταστείλασθαι· ἀλλ᾽ οὗτοί γε τῶν ἐμῶν βιαίων
ῥημάτων οὐδὲ κέλευσμα ἐπαΐουσιν, οἶμαι, βιαιοτέ
ρας βοῆς τῆς τοῦ βορέου τὰ ὦτα καταβομβούσης
αὐτῶν, ὃς ἀπὸ τοῦ παντειχίου καταβαίνων λαμπρός,
ἀπόρευτον ετίθει τὸ πέραμα, πλὴν εἰ μὴ πρὸς τὴν
᾿Απολλωνιάδα καταίρειν ἐμέλλομεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ
τὴ πρὸς τὴν μεγαλόπολιν διασωθῆναι. Διεσώθημεν
δὲ, μόνον οὐχὶ τῆς γῆς ταῖς κώπαις προσψαύοντες'
** I'sal. xcm, 10.
709 EPIST. I.
Auguste domnæ Mariæ.
Augusta mea sancta, multis quidem doloribus,
ex quo ad urbium reginam Achride sum profectus,
multa me mea peccata affecerunt. Nihil vero unquam tale, quale nunc, miser perpessus sum,
quod non potuerim imperium tuum ulina ac congrua prosequi veneratione. Illos enim dolores tua
mihi levavit sercnitas, imo vero delevit omnino,
ut ne vestigium quidem illorum appareat, et quod
mirum est in hilaritatem conversi sunt, divinissima
tua immutante dextera, ita ut, quæ ad Deum dicta
sunt a Davide, mihi quoque ad imperium tuum dici
possint Secundum multitudinem dolorum meorum
in corde meo consolationes tuæ lætificaverunt animam meam”. Hanc vero præsentem ægritudinem
quisnam levet humilitati meæ? Quis infirmis meis
viribus imponat leviora? Nisi forte tuam ego respiciens bonitatem ejusmodi assequar vel in hoc
consolationem; credo enim fore, ut præsentes etiam
litteras ea excipias humanitate, qua hominem
ad colloquium illud tuum admisisti, quo caruimus
inviti.
Sciat enim volo imperium tuum, mei motum misericordia, me Nicomenia redeuntem; nam illuc
meis cum malis fluctus advexerant; multum plane
ac sæpius institisse nautis, ut ad imperium tuum,
feliciter habentes iter ad insulam Principis et clavos verterent et vela darent. Sed bi meorum urgentium verborum clamorem minime audiunt, vehementiore puto boreœ stridore ipsorum auribus
obstrepente, qui quidem ex adverso violenter irTuens, impervium faciebat iter, nisi futurum erat
ut Apolloniadi appelleremus, deinde vero Megalopolin confugerernus. Confugimus autem solummodo, non ad terram remos inhibendo descendimus, tantum destitimus navigando. Volebam equi -
Continue reading PG 126: Epistol&ealig; XXXV a J Lamio editae →≣ entire volume