δὲ μᾶλλον τὰ προγεγονότα· οὐ γὰρ τὸ τὰ μέλλοντα μόνα προγινώσκειν, ἢ προλέγειν, προφήτην ποιεί γονότων τὴν γνῶσιν ἐκ scriptis oracula tradiderit; qui tum futura præ- εἰπὼν μὲν καὶ περὶ τῶν μελλόντων, ἐμπνευσθείς nuntiavit, tum maxime præterita, numine divino 2Matus novit. Propheta enim quis declaratur non səlum ex eo, quod futura prospiciat atque prænuntiet, sed etiam ex eo quod a Deo præteritorum cognitionem accipiat Θεοῦ τις λαβών, προφήτης λέγεται. ἀποκαλύπτωνται καὶ ουτοι γι ἐν κρυφή .ινε παρά του. Πνεύματος, · εροῖς ὀφθαλμοῖς ἐκ τοσούτου διαστήματος τὸν τὸ μέλλον διδάσκουσιν· ἡ' και τρόπως οἱ προφῆται προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ τὰ τοιαῦτα· ἢ διὰ καὶ τοῦ χαλκοῦ ὄψεως, ή σωτήριος θυσία καὶ σταύρωσης σας κλοιούς σιδηροῦς ἐκ λόγον ὡς ὅτε Ἱερεμίας ποιή- Ἐκαλοῦντο μὲν οὖν καὶ παρ' Αἰγυπτίοις οἱ ἱερεῖς, π προφῆται καὶ ἀληθῶς· οἱ πάλαι παρὰ τὸ όργανου καθόλου γὰρ πολύσημον το τῆς προ πνευματική - Αδὲ δαιμο νική. νική· ἡ δὲ μέση το Diabolica vero (vaticinandi vis) solis dænonum ministris inest, eaque per cadaverum inspectionem, per triticeam farinam et hordeaceam, per viscera et avium volatum, aliaque signa, futura se nosse profitetur. Quæ sanctorum est, per virtutem operatur; quæ demonum, per maleficium. Illa ad correctionem animarum datur: hæc de bello, de facultatibus, de morbis et de aliis hujusmodi corporalibus malis quæ vel animabus ipsis interdum exitio sunt, vaticinari videtur. Et quæcunque illi mala prædicunt, ut per accidens vera dicunt, ita per accidens eveniunt, nec in nostra sunt potestate; quæ contra viri sancti prænuntiant, hæc ut eveniant vel non, hoc omnino est in nostra potestate. Ob id enim mala hæc prænuntiantur, ut auditores emendentur. Quamobrem et Deus mala prænuntiat, et simul hortatur, ut nos vitamque nostran) emendando, mala ipsa avertere studeamus. Itaque cum emendamur, nog inducuntur mala quæ nobis καὶ δι᾿ ὀνείρων σθα κατ' ἄλλους τε τρόπους, διὰ δέ τινας οἰκονομίας· ὡς τῷ προῤῥηθ. τῷ Καϊάφα. Η δὲ δαιμονικὴ μόνοις τοῖς τῶν δαιμό νων ὑπηρέταις πρόσεστι, διὰ νεκρῶν, καὶ ἀλεύρων, καὶ κριῶν, καὶ σπλάγχνων, καὶ ὀρνέων πτήσεως, καὶ συμβόλων ἑτέρων ἐπαγγελλομένη τὸ μέλλον είν δέναι. Καὶ ἡ μὲν τῶν ἁγίων δι' ἀρετῆς· ἐκείνη δὲ διὰ κακοτεχνίας· καὶ ἡ μὲν πρὸς διόρθωσιν ψυχῶν· ἡ δὲ τῶν δαιμόνων περὶ πολέμων δοκεῖ προλέγειν χρημάτων, καὶ νόσων, καὶ τοιούτων σω ματικῶν πάντων, ἢ καὶ ψυχοβλαβῶν. Καὶ ὅσα μὲν ἐκεῖνοι λέγουσι δεινά, συμβεβηκὸς ἀληθευόντων, ἐκβαίνει, καὶ οὐ διὰ τὸ ἐφ' ἡμῖν· ὅσα δὲ οἱ ἅγιοι, καὶ ἐκβαίνει διὰ τὸ ἐφ' ἡμῖν, καὶ οὐκ ἐκβαίνει διὰ τὸ αὐ τό· ἵνα γὰρ βελτιωθῶσιν οἱ ἀκούοντες, διὰ τοῦτο ταῦ τα προλέγονται. Καὶ Θεὸς προλέγει τὰ δεινὰ, καὶ τὴν λύσιν αὐτῶν ὑποτίθεται· ἡ δέ ἐστιν ἡ ἡμετέρα διόρ θωσις· βελτιουμένων οὖν ἡμῶν οὐκ. γονται τὰ ἀπειλούμενα· μὴ βελτιουμένων δὲ, πάν τως ἐπάγονται. Καὶ οἱ μὲν ὀργάνων δέονται, καὶ ὕλης, καὶ τόπων, καὶ. καὶ ἐπὶ

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. PROCEMIUM. χρήμασι μαντεύονται· τοῖς δὲ ἁγίοις πάντα ταῦτα ὁ & Deus minitatur; cum contra non emendanrur, tum Θεός, καὶ ἡ ἀρετὴ ἐστι. mentis egent et materia, et loels. viris hæc omnia Deus est, atque virtus. Φυσικὴ δὲ πρόγνωσις. οι ἔχουσι πολλὰ τῶν ζώων, μύρμηκες, ἐχῖνοι, ἀλκύονες, Εμβρους, καὶ ἀνέμους καὶ χειμῶνας προγινώσ. .. φυσικῶς· τεχνικὴ δὲ πρόγνωσις παρά ἰατροῖς; καὶ κυβερνήταις. Εἰσὶ δέ τινος καὶ στοχασταὶ τοῦ μέλλ. ἀπὸ συνέσεως, οἷς καὶ συμβού vero maxime inducuntur. Dæmones demum instruvaticinanturque pecuniæ gratia: Sanctis autem Est autem præscientiæ genus quoddam, a natura insitum, quale brulis animantibus 5 multis inest, ut formicis, et ecbimis, et alcyonibus, quæ natura præsentiunt pluviam, ventos atque tempestates. Est item præscientiæ genus aliud quod arte comparatur, quo præscientiæ genere præstant medici atque nautæ. Sunt et genera alia quæ intelligentiæ vi ſuturum conjiciunt, quibus veluti consiliariis nti sæpe consuevimus. Ut Balsam, qui consilium Balaco dedit, meretrices introduceret, futurum inde conjiciens, ut per eas Deum Israel ad iram provocaret. Est denique commune quoddam atque populare præscientiæ genus, quo quisque prospicit exempli gratia futurum post tres menses æstivum tempus aut vernum. Cætera itaque lato modo proλοις πολλάκις χρώμεθα· ὡς ὁ Βαλαάμ συνεβούλευσε τῷ Βαλὰκ πόρνας προ ο στοχασάμενος, ὅτι δι' αὐτῶν προσκρούσει τῷ Θεῷ ὁ Ἰσραήλ. Έστι δὲ κοινὴ καὶ δημώδης πρόγνωσις οἷον δ. τρείς μήνας, Σαρ, ἢ θέρος. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα ομωνύμως προγνώσεις καὶ προφητείαι λέγονται· κυρίως δὲ προφητεία καὶ πρόγνωσις, ή παρά Θεοῦ διδομένη, ἢ δι' ἀρετὴν τοῖς ἀξίοις, ἢ δι᾽ οἷς κονομίαν τοῖς ἀναξίοις. phetiæ dicuntur; proprie vero prophetia atque vaticinium præscientia ea demum est, quæ a Deo tribuitur, vel. dignis hominibus ob virtutem, vel indignis ob arcanum ipsius consilium. συνετό Οὐ πᾶσα θεία προφητεία έγγραφος, ἀλλὰ καὶ αγράφως μυρίοι προεφήτευσαν· οἱ μέντοι μετὰ Δατ διδ, καὶ Σολομῶνα πως τῷ λαῷ προφητ τεῦσαι ἐμολογούμενοι, δεκαἐξ ἀπηρίθμηνται· ὧν αι μὲν δώδεκα ἑνὸς ἀξιοῦνται πυκτίδος, οὐχ ὡς, συγκ χρονίσαντες (άλλοτε γὰρ ἄλλος προεφήτευσαν), ἀλλ' ἐπεὶ οὐ πολύστιχα ἦν, οὐδὲ μακρὰ τὰ γραφέντα, οὐδὲ οἷα ἀρκεῖν ἕκαστον πρὸς μιας βία βλου συνθήκην. Συναχθέντα τὰ πάντων ὁμοῦ, μίαν, βίβλον· οἱ δὲ τέσσαρες ὡς πολυφωνότατοι ἐν βίβλοις τέσσαρσι διωρίσθησαν. Πᾶσι μέντοι ἐνθεωρεῖται ἀ φεια, διά τε τὸ περὶ μελλόντων. πραγμάτων εἶναι τοὺς λόγους (πασα γὰρ πρόρρησις το συνεσκιασμένον ἔχει), και Ετι διὰ.· ἀπὸ τῆς Ἑβραϊδος γλώττης εἰς τὴν Ελλάδα μεταφρασθῆναι· πολλὰ γὰρ τῶν ἐκείνης Ιδιωμάτων ταύτῃ οὐκ μόζεται· ὅθεν καὶ ἀσάφεια τίκτεται. Εἰ δὲ καὶ ἄλλος ἄλλου, ἀσαφέστε - ρος, θαυμάζειν οὐ χρή· ὥσπερ ἀμ. Non omnis autem divina prophetia scripta est, Înnumeri quippe alii vaticinati sunt, quorum oracula scriptis mandata non fuerunt. li porro, quos in confesso est post Davidem atque Salomonem scriptis oracula sua populo tradidisse, sexdecim omnino censentur, ex quibus duodecim uno volumine continentur, non quod eodem omnes temporė vixerint (alii enim alils temporibus vaticinati sunt); sed quia neque illorum oracula satis magno versi culorum numero constabant, neque scripta tantæ molis erant, ut singula singulos libros complere possent. Idcirco in unum omnia compacta, volumen unum constituerunt. Quatuor reliqui, longe omnium disertissimi qui multa conscripserunt, quatuor libris distinguuntur. Omnibus vero inest obscuritas, cum quod futuris de rebus serino eis est (omnis enim prædictio sensum præsefert obscurum) tum etiam quia istorum oracula ex Hebraica lingua in Græcam translata sunt, quo factum, ut multæ illius proprietates in hanc invectæ sint, et obscuritas inde gignatur. Mirum autem videri non debet, si alius sit obscurior alio, ut Isaias, vel Eze chiel, Jeremia. Sape enim obscuritas oritur vel ex Η διὰ τοὺς ἀκούοντας, οὐκ ipsa rerum natura, qua res enuntiantur, cujusmod ἀξίους όντας σαφεστέρων ἀκούειν.· ὥσπερ καὶ ὁ est apud Moysen tabernacalorum descriptio, et Κύριος ἐν παραβολαῖς τοῖς ὄχλοις ὡμί apad Ezechielem templi constructio: vel ex ipsismet auditoribus, qui digni non sint, quibus clarius oracula tradantur, quemadmodum et Dominus per parabolas turbis loquebatur. Sæpe item obscu ritas oritur ex eo qui loquitur, dum alius alia loquendi ratione futuris præannuntiandis utitur. Ut et hoc loco singulis Spiritus prophetis dictavit, quæ loquerentur, quæ ipsi postea pro suis quisque viri◄ bus annuntiare cœperunt Ἰσαΐας, Η Ἰεζεκιήλ Ἱερεμίου, Πολλαχώς γὰρ ἡ ἀσάφεια γίνεται· ἢ διὰ τὴν φύσιν τῶν ἐξαγγελλομένων πραγμάτων· ὥσπερ ἔχει παρὰ μὲν Μωσεῖ, ἡ τῆς σκηνοποιίας ἔκφρασις· παρὰ δὲ Ἰεζεκιήλ, ἡ τῆς τοῦ ναοῦ κατά. λάκις δὲ διὰ τὴν τοῦ λέγοντος ἐπὶ τὸ ἀπαγγέλλειν ιδιότητα γίνεται ἀσάφεια. Ὡς καὶ ἐνταῦθα, τὸ μὲν Πνεῦμα ὑπέβαλλεν ἑκάσ στῳ τῶν προφητῶν· αὐτοὶ δὲ λοιπὸν ἀπήγγελλον ὡς ἕκαστος ηδύνατο τὰ τοῦ Π. τοῖς αὐτοῖς ἐχρῆτα. Καθάπερ ἡ τῶν δαιμόνων ἐπίπνοια· ἀλλ' ἡβούλετο αὐτοὺς καὶ γινώσκ. καὶ μετὰ τῆς οἰκείας γνώμης ἅπαντα λέγειν· μὴ γὰρ δὴ τοὺς τοῦ ἀθέου. Μοντα τοῦ λο τος τους προφήτας κατεχομένους παρά Θεοῦ, μὴ εἰδέναι α λέγουσι. Που γὰρ θες

Η σομ. στόματος· ποῦ δὲ τὸ, Οὐ μὴ ποιήση πράγμα Κύριος, ἐὰν μὴ ἀποκαλύ. ἀνόητ τος τῷ ὄντι ὁ λέγων ἐκείνους πρώτους μή νοεῖν &'. τὴν προϋπάρχουσαν αὐτοῦ ν γνῶσιν ἀφαιρεῖσθαι, καὶ ὠφελὲς τοῖς προσέχουσι, συμφήσαιεν ἂν ἡμῖ τινες ὅλως τοι σθέντας παρὰ Δανιήλ χρόνους έτυχόν ν ἡμῖν Ἑβραῖος οὐκοῦν οἱ γε ἐνστατικώτερον το καὶ ἡ τούτου ὁμότροπος, καὶ ὁμόζυγος. Καὶ ὁ και λός. τὰ καὶ ἡ τοῦ Κυρίου Μήτηρ, καὶ Σιμεών, καὶ ᾿Αννα, καὶ μη θυγάτηρ. Απλώς τε οἱ ἐν ἑκάστῃ Εκκλ. · διὰ πολλῶν μαρτυρεί. 'Εβραίοι. τ. καὶ προφήτην μετὰ τοὺς παρὰ τῷ ΤΟΥ ὡς Παῦλος τα, καὶ τῷ ἀξιώματι ἐπισημότα ονται· ἀλλ᾽ τι μὲν καὶ μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάλη - μαι τινὲς ἀντερ. του πεν, οὐχ οἷο ὁ μὲν καὶ δι᾿ ἄλλας τινάς ἀποῤῥητοτέρους αἰτίας, εἰδείη ἂν ὁ τούτων διανο μεὺς Παράκλητος· ὅσον δ' οὖν εἰς ἡμᾶς ἧκε διὰ τὸ τῆς πίστεως ἤδη βέβαιον. Ως γὰρ οἱ τῶν ἁψίδων οἰκοδόμοι, νεοπαγεῖς μὲν οὖσας ὑποστηρίζουσιν, ερείσματά τινα ὑπεμβάλλοντες· ἐπειδὰν δὲ παγείεν ἱκανῶς, ὑπεξαιροῦσιν ἐκεῖνα· οὕτω κάν ταῖς Έχε κλησίαις, ἀρτιπαγοῦς μὲν οὔσης τῆς πίστεως, ίδετ

PROCEMIUM. τὸ τῆς προφητεία; εμπολιτεύεσθαι χάρισμα, ὑπερ- Ut enim qui fornices construunt, eos recens conανέχον και στηρίζου ἐκείνην. Εάν γάρ τις ἄπιστος, φησί, εἰσέλθῃ εἰς ἐκκλησίαν, ὑπὸ τῶν προφητευόντων ἐλεγχόμενος, πεσών προσκυ νεῖ τῷ Θεῷ, καὶ ὁμολογεῖ, ὅτι ὄντως ὁ Θεὸς ἐν ὑμῖν ἐστι. Ηδη δὲ στερεωθέντι τῷ λόγῳ, οὐκ ἔτι χρεία τοῦ ὑπερείδοντος· καὶ πλείονες δὲ οἱ στέφανοι νῦν, ὅτε καὶ μηδὲν τοιοῦτον ὁρῶντες, οἷον οἱ πάλαι, ὅμως οὐκ ἐξιστάμεθα τοῦ ἐν τῇ πίστει στερεώμα τος. Τάχα δέ τις καὶ τόδε προσεννοήσει, ὡς οἱ μὲν πάλαι χρόνοι ἐδέοντο προφητῶν, τά τε ἄλλα είσα ηγουμένων τῷ λαῷ, καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν προμηνυόντων· ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ περὶ συντελείας, καὶ τοῦ τῆς ἀνομίας υἱοῦ, καὶ τῆς μετὰ ταῦτα λή ξεως, ὑπότε τοῦ Κυρίου, καὶ τῶν ἀποστόλων προ εἴρητο· ὅσα τε εἰς βίον σπουδαῖον καὶ οὐράνιον συντελεῖ. Οὐδενὸς οὖν ἔτι λειπομένου, καὶ οὕτως ἀναγ καίου, ὥστε προφητείαν λαλεῖσθαι, εἰκότως ἀν εστάλη τὸ δῶρον. Ισως δ' ἂν καὶ εἰς τύφον ἐπῆρε τοὺς κουφοτέρους, καὶ διὰ τοῦ ἀγαθοῦ κατειργάσθη θάνατος. Περὶ μὲν οὖν τούτων ἀρκούντως. pertinebant, quæque ad bonam, honestam, planeque coelestem vitam conferrent. Cum ergo reliqui nihil sit, quod necessario prophetarum postulet vocem, merito subductum hoc donum est. Quo forte dono leviores homines superbia efferebantur, atque ita ex bono mors oriebatur. Hac itaque de re satis. pactos fulciunt atque communiunt, fulcra quædam supponendo, quæ fulcra statim illi subtrahunt, cum fornices firmi facti sunt: ita et in Ecclesiis, cum nuper in eis compacta esset fides, opus erat prophetiæ dono, quo fides ipsa valide muniri sustentarique " posset. Si quis infidelis, dicit, intret in Ecclesiam, a prophetantibus convictus, cadens adoret Deum, et confiteatur, quod vere Deus in vobis est. Ea vero solidiore verbo firmata, nullo amplius opus est istiusmodi dono, quo sustentetur. Plures idcirco nunc, quam priscis temporibus propositæ sunt coronæ, propterea quod, cum nihil eorum videamus, quæ veteres, minime lamen a fidei firmitate recedimus. Ad hæc priscis temporibus opus erat divinis vatibus, qui cum alia populo traderent, tum maxime Christi adventum prænuntiarent. Prædicta dein ab ipso Domino sunt et apostolis, quæ ad sæculi consummationem, quæ ad filium iniquitatis, atque futuram subinde quietem atque tranquillitatem Ἐπεὶ δὲ τῶν δώδεκα προφητῶν Ωσης προτέτακται, τῶν μὲν ἄλλων ὡς καὶ τῷ χρόνῳ πολὺ πρω τεύων, τοῦ ᾿Αμμὼς δὲ καὶ τοῦ Ἰωήλ, εἰ καὶ ὁμός χρονος (ἐπὶ τῶν αὐτῶν γὰρ βασιλέων καὶ οὗτοι προεφήτευσαν), ἀλλ' ὅμως ὡς πρὸ αὐτῶν τοῦ προφητεύειν ἀρξάμενος, αὐτὸν πρῶτον ἡμῖν μεταχειριστέον, ἐπικαλεσαμένοις τὴν τοῦ Πνεύματος ἀγαθότητα, ὡς ἂν ἅ ἐκείνῳ ἐνέπνευσε, δῆλα ἡμῖν, ὡς ἔν:, ἐξεργάσαιτο. Ερμηνεύεται μὲν οὖν Ὠση, Σωζόμενος· ἐγχειρίζεται δὲ τὴν προφητείαν εἰς διόρθωσιν παντὸς τοῦ λαοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ Ιεροβοάμ, ὁ ἐκ τῆς τοῦ Ἐφραὶμ φυλῆς, ἀποστήσας τὰς δέκα φυλὰς τῶν λοιπῶν δύο, τῆς τε Ἰούδα, καὶ τῆς Βενιαμίν, ἰδίαν βασιλείαν ἐν Σαμαρεία συνεστήσατο, καὶ τὸν ὑπ' αὐτὸν λαὸν τῶν δέκα φυλῶν, αἱ Ἰσραήλ ὠνομάζοντο, καὶ Ἐφραὶμ εἰδωλολατρεῖν ἀνέπεισεν, ὠργίσθη Κύριος. Καὶ ἐπειδὴ κολάσεως καὶ παιδείας ἐδέοντο, καὶ ἄξιοι ἦσαν παραδοθῆναι τοῖς ἐχθροῖς, στέλλει τὸν προφήτην προκηρύσσοντα αὐτοῖς & πείσονται, εἰ μὴ ἐπιστραφῶσι πρὸς αὐτόν. ᾿Απειλεῖ prænuntiaret quæ passuri erant, nisi ad ipsuma Quoniam autem duodecim prophetis præmissus est Oseas, eo quod alios tempore præcesserit, aliis, Amos nempe atque Joele, licet eodem, quo illi,· tempore vixerit (sub iisdem enim et hi regibus valicinati sunt) prior vaticinari cœperit: cum omnium primum interpretari aggredimur, sanctum invocan-¨ tes Spiritum, ut pro sua bonitate quæ illi dictarit, perspicua nobis, quantum fieri potest, reddere dignetur. Ipsum itaque nomen Oseas idem sonat ac Qui salvatur; atque is prophetiæ donum accepit ad populi totius correctionem. Cum enim Jeroboam, ex tribu Ephraim, segregans decem tribus ab reliquis duabus, Judæ nimirum et Benjamin, proprium regnum in Samaria constituerit, atque subditum sibi populum tribuum illarum decem, quæ Israel appellabantur, et Ephraim, idola colere persuasisset, iratus est Dominus. Et quoniam punitione opus erat, et disciplina, atque hostium potestati tradi merebantur, mittit ad eos prophetam qui γὰρ τὰς τιμωρίας ὁ Θεὸς, οὐχ ἵνα ταύτας επάγῃ, ἀλλ᾽ ἵνα τῷ φόβῳ καταπτοήσῃ τοὺς ἀκούοντας, καὶ οὕτω διορθωθέντες τας τιμωρίας ἐκφύγωσιν· ἀλλὰ καὶ ταῖς δύο φυλαῖς, αἳ τὴν βασιλείαν ἐν Ἱεροσο λύμοις εἶχον (ἐλέγοντο δὲ ὡς ἐπίπαν Ἰούδας, διὰ τὸ ἐπικρατεστέραν εἶναι τὴν τοῦ Ἰούδα φυλήν ο ἔστι δ' ὅτε καὶ Βενιαμὶν ἐκαλοῦντο), στέλλεται ὁ προφήτης, τήν τε ἐπὶ Σεναχηρεὶμ ἐσομένην αὐτοῖς ἐκ Θεοῦ εὐεργεσίαν προμηνύων, καὶ τὰ μετὰ ταῦτα ἐσόμενα κακὰ προαγγέλλων· δι᾿ ἀμφοῖν δὲ εἰς διόρθωσιν ἄγων. Αλλ' οὔτε αἱ δέκα ἐπείσθησαν (διὸ καὶ πανωλεθρία παρεδόθησαν· πρῶτον μὲν Αζαὴλ τοῦ Σύρου καταπολεμήσαντος αὐτάς· εἶτα Φούα τοῦ ᾿Ασσυρίου, καὶ φόρον ἐπιτεθεικότος· μετὰ + converterentur. Supplicia namque minitatur Deus, non ut hæc infligat, sed ut auditores perterreat, quo emendati supplicia ipsa effugiant. Ad reliquas item duas tribus quæ regnum Hierosolymis habebant, et quæ Judas universim appellabantur eo quod Judæ tribus potentior esset (et interdum appellabantur etiam Benjamin), mittitur propheta, qui divina eis bene‘icia prænuntiaret, et quæ subinde futura erant mala prædiceret: ut duplici ista ratione ad bonam frugem eos redigeret. Verum neque denæ illæ tribus paruerunt; propterea penitus deletæ sunt. Primus enim eas expugnavit Azael Syrus, deinde Phua, qui et vectigalia eis imposuit; atque post 8 eum Theglan Phassar multas eorum urbes